1959.02.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 61η

Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου 1959

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.15′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κακογιάννης, ζητεῖ 15θήμερον ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Κύριοι βουλευταί, χθὲς συνέβη κἄτι τι τὸ μὴ κανονικόν. Καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρίσκοντο φωτογράφοι ἐν τῇ αἰθούσῃ, διὰ νὰ φωτογραφήσουν ἀγορεύοντας Ἀρχηγούς, οὗτοι ἔλαβον καὶ ἄλλας φωτογραφίας. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω, ὅτι ἀπὸ σήμερον ἔλαβον μέτρα, ὥστε οἱ φωτογράφοι, εἰσερχόμενοι, νὰ φωτογραφίζουν ἀμέσως τὸν ρήτορα καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐξέρχωνται τῆς αἰθούσης.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§4Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις θὰ παρεκάλει, ὅπως ἡ συνεδρίασις παραταθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Νομίζω, ὅτι εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπως πολιτικαὶ συζητήσεις τοιαύτης μεγάλης σημασίας, ὡς εἶναι ἡ παροῦσα, μὴ διακόπτωνται μετά τινας ρήτορας, ἀλλὰ παρατείνωνται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον. Μετὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, θὰ παρεκάλουν, ὅπως λάβουν τὸν λόγον καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν ἐγγραφέντων συναδέλφων.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται, συνεπῶς, οἱ πρῶτοι ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων κυρίων συναδέλφων, ἤ, τοὐλάχιστον, ἡ πρώτη δεκὰς τούτων, ὅπως μὴ ἀπουσιάσουν, διότι θὰ ἐκφωνηθῶσι τὰ ὀνόματά των. Ταῦτα, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξουν παρεξηγήσεις.

§6Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε ὑπάρχει ἀπόφασις τοῦ Σώματος, καθ’ ἣν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος θὰ πρέπει νὰ τελειώσῃ τὸ μεσονύκτιον τοῦ Σαββάτου. Δὲν βλέπω διατὶ ὑπάρχει ἡ βία αὐτή, νὰ παρατείνωνται αἱ συνεδριάσεις καὶ πέραν τοῦ μεσονυκτίου, ὥστε νὰ ὁμιλοῦν οἱ διάφοροι συνάδελφοι εἰς μεταμεσονυκτίους ὥρας, ἐνώπιον κοινῶν ἑδωλίων. Ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὸ Σάββατον καὶ δὲν ἔχει ἐξαντληθῆ ὁ κατάλογος τῶν ἐγγεγραμμένων, τότε συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ καθιερωθῇ τὸ τέταρτον, ὥστε νὰ τελειώσωμεν ὁπωσδήποτε τὸ Σάββατον. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὅμως, ἐφ’ ὅσον ὀλίγοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, νὰ παρατείνωμεν τὴν συζήτησιν πέραν τοῦ μεσονυκτίου.

§7Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. συνάδελφον, νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ ἄποψίς μου εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τούτων τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐγγραφῆ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθότερον νὰ ἔχουν σχετικὴν ἄνεσιν κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ προβοῦν. Δὲν θὰ εἶχον ἄνεσιν, ἐὰν σήμερον ὁμιλήσουν ἐλάχιστοι καὶ παραπεμφθοῦν ἅπαντες οἱ ὑπόλοιποι εἰς τὰς δύο τελευταίας συνεδριάσεις.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐγγεγραμμένοι, μέχρι τῆς στιγμῆς, εἶναι 23.

§9Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συζητουμένου τοῦ θέματος αὐτοῦ, πρέπει νὰ τεθῇ μία ἀρχή. Αὐταὶ αἱ ἀτέρμονες διακοπαὶ τῶν ἀξιοτίμων κυρίων ὑπουργῶν, εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν τὴν ἀνωμαλίαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἐὰν πάρετε, κύριε Πρόεδρε, τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων, θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τώρα ἁρμόδιος, ὡμίλησε χθὲς 5–6 φοράς, δῆθεν διακόπτων τὸν ἀγορητήν. Ἐπανελάμβανε δὲ συνεχῶς τὰ ἴδια πράγματα, ποὺ εἶχεν εἰς τὴν ἀρχικήν του ἀγόρευσιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμῇ νὰ δώσῃ τὸ καλὸν παράδειγμα, νὰ περιορίσῃ τὰς διακοπάς, εἰς μόνον διακοπὰς καὶ νὰ περιορίσῃ τὸν ἰδικόν της χρόνον, ὥστε νὰ δώσῃ καὶ τὴν ἄνεσιν εἰς τοὺς βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον πρότασιν μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἀξίωμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἑπτάκις μὲ ἀνεβίβασεν ἡ ψῆφος ὑμῶν, μὲ ἠνάγκασε νὰ μελετήσω τὰ πρακτικὰ τῶν Βουλῶν. Ἑπτὰ καὶ ὀκτὼ ὡρῶν συνεδριάσεις, διὰ μεγάλα ἐθνικὰ θέματα, εἶναι συνήθεις. Συνεπῶς, καὶ ἡμεῖς πρέπει καὶ νὰ μιμηθῶμεν τοὺς προκατόχους ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀφήσωμεν ἕνα παράδειγμα εἰς τὸν λαόν, ὅτι ἐργαζόμεθα ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως;

§11Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μᾶς δώσητε μίαν πίστωσιν χρόνου, νὰ τὰ μελετήσωμεν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται, ἐπ’ ὀλίγον, ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, κ. Σ. Μαρκεζίνης.

§13Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, φιλοδοξοῦν νὰ ἀποτελέσουν τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ προβλήματος τῆς Κύπρου καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρουν μὲ ὅλας τὰς προηγηθείσας προτάσεις καὶ σχέδια, τῶν ὁποίων ἡ φιλοδοξία ἦτο νὰ καλύψουν προσωρινότητα. Προκύπτει, ὅθεν, ἀμέσως τὸ ἐρώτημα, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ προχωρήσωμεν εἰς ὁριστικὴν λύσιν καὶ ἡ εἰς αὐτὸ ἀπάντησις ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἑξῆς: Ἐὰν διὰ τῆς ὁριστικῆς λύσεως ἐπετυγχάνετο ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπός, ἢ ἔστω εἷς ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα ἀντικειμενικῶν σκοπῶν, ἢ ἐὰν διὰ τῆς ὁριστικῆς λύσεως ἀπεφεύγετο μία προσωρινότης, ἡ ὁποία ἐνέκρυπτε σοβαρωτάτους κινδύνους, ἢ ἐὰν τέλος ὑπῆρχεν ἐπείγουσα τοὐλάχιστον ἐθνικὴ ἀνάγκη. Τότε, βεβαίως, ἔπρεπε νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν λύσιν. Ἄλλως, πᾶσα ἄλλη λύσις προσωρινότητος, ἦτο προτιμητέα. Ὁ λόγος μου, θὰ ἀκολουθήσῃ, ἀκριβῶς, τὸ διάγραμμα αὐτό. Θὰ ἐπιδιώξω δηλαδὴ μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ χωρὶς πάθος, νὰ ἐρευνήσω ἑκάστην ἐκ τῶν μνημονευθεισῶν περιπτώσεων καὶ ἐκ τῆς ἀπαντήσεως, νὰ συναγάγω τὰ συμπεράσματά μου ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μὲ ὡδήγησαν νὰ συνυπογράψω τὴν ἐνώπιον τοῦ Σώματος πρότασιν δυσπιστίας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου βασικοῦ, ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ, δηλαδὴ τῆς διεκδικήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, οὐδείς, βεβαίως, δύναται νὰ γίνῃ λόγος. Διότι ἡ αὐτοδιάθεσις εἶχε καὶ ἐπισήμως ἐγκαταλειφθῆ ἀπὸ τῶν προτάσεων τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου, πρὸς τὴν Ἀγγλίδα βουλευτὴν Μπάρμπαρα Κάστλ, διὰ τῶν ὁποίων ἐπρότεινε τὴν λύσιν τῆς δεσμευμένης ἀνεξαρτησίας. Ἀλλ’ οὐσιαστικῶς, τὸ ἐρώτημα διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν, ὑπῆρχε πάντοτε. Διότι ὅλοι καὶ μεταξὺ αὐτῶν πρωτίστως ἐγώ, σοβαρῶς πιστεύομεν, ὅτι ἡ πίστις πρὸς τὴν διεκδίκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὄχι ἔστω πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν, ἀλλὰ πρὸς τὴν δυνατότητα πραγματοποιήσεώς της, μάλιστα ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, οὐδέποτε εἰς τὴν πραγματικότητα ὑπῆρχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μάλιστα ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1955. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, τότε διερωτᾶταί τις, διατὶ πράγματι ἀπερρίφθησαν αἱ προτάσεις Χάρτινγκ τὸ 1955 καὶ 1956; Διότι, δι’ ὅσους ὅπως ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, ἐπίστευαν καὶ πιστεύουν, ὅτι ἡ διεκδίκησις τῆς πραγματοποιήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως δὲν ἦτο οὐτοπικὴ διεκδίκησις, δὲν ὑπῆρχε ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἀπόρριψις θὰ ἦτο συνέπεια τῆς σκέψεως αὐτῆς. Ἀλλὰ δι’ ὅσους εἶχον σοβαρὰς ἀμφισβητήσεις, εἰλικρινεῖς καὶ καλοπίστους, ὅτι τοιαύτη διεκδίκησις ἦτο οὐτοπική, διότι ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει ἦτο συνδεδεμένη μὲ τὴν ἕνωσιν, τὴν δὲ ἕνωσιν οὐδεὶς θὰ ἐπέτρεπε νὰ πραγματοποιήσουν σήμερον, ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κύπρος, τότε κατ’ οὐδένα λόγον ἔπρεπε νὰ ἀπορρίψωμεν τὴν πρότασιν ἐκείνην. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπαντῶν χθὲς εἰς τὰ ὅσα ἀνάλογα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐμνημόνευσεν ὡρισμένους λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τότε ἡ Κυβέρνησις ἀπέρριψε τὰς προτάσεις Χάρτινγκ. Θὰ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω καὶ ἄλλα, ἐπικαλούμενος λόγους, εἴτε τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τοῦ ἰδίου τοῦ ὑπουργοῦ, εἴτε ἐγγράφων. Ἀλλὰ ἐκεῖ δὲν ἔγκειται τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι καὶ ἡ λύσις Χάρτινγκ καὶ δι’ ἐκείνους ποὺ ἐπεδίωκον τὴν αὐτοδιάθεσιν, δὲν ἦτό τι τὸ ἰδεῶδες, ἀλλὰ πάντως, συγκρινόμενον μὲ τὰς συμφωνίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐφθάσαμεν, εἶχε πάντοτε τοῦτο τὸ προσόν, ὅτι ἄφηνε τελείως ἀνοικτὸν τὸ μέλλον καὶ ἰδιὰ πλήρη αὐτοδιάθεσιν καὶ δι’ ἕνωσιν καὶ ἐπὶ πλέον δὲν ἐδημιούργει σκληρὰς πραγματικότητας, διὰ τὰς ὁποίας πρέπει πολὺ νὰ ταλαιπωρηθῇ καὶ νὰ παλαίσῃ τὸ Ἔθνος, διὰ ν’ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ αὐτάς, ὅπως ἡ ἐγκατάστασις στρατοῦ τουρκικοῦ. Τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα δύναταί τις ν’ ἀντιτάξῃ καὶ διὰ τὴν μὴ ἀποδοχὴν τοῦ Συντάγματος Ράντγκλιφ. Ἀλλὰ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν χθές, ὅτι λησμονεῖτε, ὅτι τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ εἶχεν ἀμέσως καὶ μίαν οὐράν. Οὐρὰ εἶναι ἡ δήλωσις τοῦ Ἄγγλου ὑπουργοῦ κ. Λένοξ Μπόϋντ εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον, ὅτι ὀψέποτε ἰσχύσει ἡ αὐτοδιάθεσις, θὰ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ διὰ τὰς δύο Κοινότητας. Καί, συνεπῶς, προέκυψε τὸ ζήτημα τοῦ διαμελισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ μᾶς κάμῃ νὰ ἀπορρίψωμεν, χωρὶς ἄλλην συζήτησιν, τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ ἐπιμείνω, διότι εἶναι ὁ δεύτερος λόγος, τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς ἀντιτάξῃ, ὅτι, δηλαδή, ἐξ αὐτοῦ τοῦ φόβου ἠναγκάσθη νὰ καταλήξῃ εἰς τὰς συμφωνίας Ζυρίχης καὶ Λονδίνου. Δηλαδή, ὁ λόγος τῆς ἀποφυγῆς τοῦ μεγάλου κινδύνου τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου. Δὲν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐπιστρέψω πολὺ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἐρευνήσω, σκοτεινὸν ἄλλωστε παρελθόν, πῶς, ἐπὶ τέλους, ἐδημιουργήθη αὐτὴ ἡ ἰδέα τοῦ διαμελισμοῦ. Δέχομαι, ὡς ἀφετηρίαν, τὴν ἐπίσημον αὐτὴν δήλωσιν τοῦ κ. Λένοξ Μπόϋντ καὶ λέγω, ὅτι ἡ δήλωσις αὐτὴ δὲν ἀπετέλει τοιαύτης μορφῆς δέσμευσιν, ὥστε πᾶσα ἄλλη Βρεταννικὴ Κυβέρνησις εἰς τὸ μέλλον, λ.χ. Ἐργατική, ἢ καὶ ἐνδεχομένως Συντηρητική, θὰ ἔπρεπε ὁπωσδήποτε νὰ τὴν σεβασθῇ. Ἔπειτα, αὐτὴ ἡ δήλωσις, ὅπως ἐπανειλημμένως ἔκτοτε ἐτονίσθη, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀνησυχήσῃ σοβαρῶς. Ἄλλωστε, ἡ Κυβέρνησις ὑπερηφάνως ἐπανέλαβεν, ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ὅτι καὶ εἰς τὰς κατὰ μέρους συνομιλίας μὲ ἐπισήμους ξένους, ἀλλὰ καὶ εἰς δημόσια Συνέδρια ἢ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἤκουσε καταδικαζομένην ὡς πραγματοποίητον τὴν διχοτόμησιν. Ἦτο, δηλαδή, ἁπλῶς ἀπειλή. Ἐν τούτοις, ἡ Κυβέρνησις, καλοπίστως, ἐὰν θέλετε, παρεσύρθη ἀπὸ αὐτάς, ἢ ἄλλως πως οἱ Ἄγγλοι ἐπέτυχον τοῦ σκοποῦ των. Ἱκανοὶ διπλωμάται, μὲ θαυμαστὴν παράδοσιν, τοὐλάχιστον 1½ αἰῶνος, ἀναφέρομαι εἰς τὴν καλλιτέραν περίοδον, τὴν τῆς ἀκμῆς των, ἐδοκίμασαν, λέγω, πολλοὺς τρόπους, διὰ ν’ ἀντιληφθοῦν ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀσθενὲς ἡμῶν σημεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐκλόνιζεν εἰς τὸν ἀγῶνα μας, διὰ τὴν διεκδίκησιν τῆς πραγματοποιήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ νομίζω, ὅτι τὸ εὗρον εἰς τὴν ἀπειλὴν τῆς διχοτομήσεως. Ἀπὸ τότε ἐδημιουργήθη συμπλεγματικὴ κατάστασις δι’ ἡμᾶς. Θὰ πρέπει κανεὶς νὰ μελετήσῃ τὸν Ἄντλερ, ἢ Γιούγκ, διὰ νὰ ἐπισημάνῃ τὴν νευρωτικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐκυριάρχησε καὶ ἐδημιούργησεν ἀκριβῶς τὴν φοβίαν ἐκείνην, ὅτι «δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, κἄτι πρέπει νὰ γίνῃ, διότι ἄλλως θ’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν διχοτόμησιν». Μόλις τὸ ἀντελήφθησαν αὐτὸ οἱ Ἄγγλοι, ἐπροχώρησαν πλέον χωρὶς κανένα δισταγμὸν καὶ φραγμόν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν. Ἀλλὰ καὶ πρὶν φθάσωμεν ἐκεῖ ἤνοιξαν τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τοὺς Τούρκους. Τοὺς ὑπέδειξαν: Ἐδῶ, κύριοι, εἶναι τὸ ἀσθενὲς σημεῖον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπόθεσις. Καὶ πράγματι, ἔκτοτε ἐκεῖνοι ὕψωσαν τὴν σημαίαν τῆς διχοτομήσεως καὶ ὄχι μόνον ὕψωσαν τὴν σημαίαν τῆς διχοτομήσεως, ἀλλὰ καθ’ ἣν ὥραν ἐδῶ ἠμποδίζετο οἱαδήποτε ἐκδήλωσις, ὄχι μόνον περὶ ἑνώσεως, οὔτε κἂν περὶ αὐτοδιαθέσεως, ἀλλ’ οὔτε περὶ ἐλευθερίας τῶν Κυπρίων, ἐπεισόδια εἰς τὴν Κύπρον ἐκ μέρους τῶν Τούρκων καὶ ἀλλεπάλληλα συλλαλητήρια τῶν Τούρκων εἰς ὅλας τὰς πόλεις τῆς Τουρκίας, μὲ τὰς κραυγαλέας ἐκδηλώσεις ὑπὲρ τῆς διχοτομήσεως ἢ ἄλλως ὁ θάνατος. Οὕτω πως ἐδημιουργήθη ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς φοβίας ὡς πρὸς τὸν κίνδυνον τῆς διχοτομήσεως. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν διακυβέρνησιν τοῦ τόπου βεβαίως, πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζῃ ἀκόμη καὶ τὰ πλέον ἀπίθανα ἐνδεχόμενα. Καὶ ἐγώ, ἐὰν ἤμην Πρωθυπουργὸς παρ’ ὅλον ποὺ θὰ εἶχον τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι πρόκειται περὶ ἀπειλῆς, δὲν θὰ ἀπέκλειον τὸν κίνδυνον τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῆς τῆς ἀπειλῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, διότι γνωρίζομεν, ὅτι καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις ἡ Μεγάλη Βρεταννία δὲν ἐδίστασε νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν διαμελισμόν. Οὐδόλως λοιπόν, ἀπεκλείετο νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τοιαύτης δεινῆς καὶ εἰς τὴν περίπτωσίν μας πραγματικότητος. Πρέπει, λοιπόν, νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὴν πραγματικότητα αὐτὴν. Θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ διαμελισμὸς νὰ καταλήξῃ εἰς διχοτόμησιν; Δηλαδὴ αὐτὴ ἡ δήλωσις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Λέννοξ Μπόϋντ διὰ τῆς ὁποίας ἔλεγεν, ἐὰν ποτὲ ἔλθῃ ἡ διεκδίκησις τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ κατέληγε καὶ διὰ τὰς δύο κοινότητας χωριστὰ ἢ θὰ ἦτο αὐτοδιάθεσις τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Τούρκων, ὡς ἔγινεν εἰς τὰς Ἰνδίας μὲ τοὺς Ἰνδοὺς καὶ τὸ Πακιστὰν κατὰ πολὺ μικρότερον βεβαίως ποσοστόν. Τοῦτο ἔχει σημασίαν, διότι εὐθὺς ἀμέσως καταλήγομεν, ὅτι εἰς τὴν ἀπιθανοτάτην περίπτωσιν τοῦ ἐὰν ἦτο δυνατὸν αὐτὴ ἡ ἀπειλὴ νὰ γίνῃ πραγματικότης καὶ αὐτὴ ἡ πραγματικότης νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ στάδιον τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς δὲν θὰ ἀφεώρα τὴν διχοτόμησιν, ἀλλὰ τὸν διαμελισμὸν μὲ ὅρους ἐνδεχομένως ὑπὲρ τῆς Τουρκίας ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ἀναλόγως τῶν ποσοστῶν. Ἦτο, λοιπόν, ἀδικαιολόγητος ἐκεῖνος ὁ πανικός, τὸν ὁποῖον, ὡς εἶπον, ἐξεμεταλλεύθησαν οἱ πάντες ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Καὶ λέγω, ὅτι βεβαίως ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν τὸ σχέδιον Ράντκλιφ, διότι ἡ συνοδεύουσα δήλωσις ἦτο ἁπλῆ δήλωσις. Ἐὰν αὔριον μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν ἐτῶν, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ σχεδίου Ράντκλιφ, ἡ κατάστασις ἐδημιουργεῖτο δυσάρεστος διὰ τὴν Ἑλλάδα, χωρὶς κανεὶς νὰ δύναται νὰ προεξοφλῇ, εἰς τὴν ἐποχήν μας μάλιστα, τὶ θὰ συνέβαινεν αὔριον ἢ μετὰ 4, 5 ἔτη, πάντως αὐτὴ ἡ πλέον δυσάρεστος πραγματικότης, δὲν θὰ ἦτο ἐνδεχομένως παρὰ νὰ ἀπολέσωμεν ἓν τμῆμα τῆς Κύπρου καὶ νὰ κερδίσωμεν τὰ 4 τοὐλάχιστον πέμπτα τοῦ ὑπολοίπου. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ λέγω μετὰ λύπης μου, ἀλλὰ πάντως, ἐὰν εἴχομεν καὶ αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, θὰ ἦτο πολὺ προτιμητέα καὶ ἡ λύσις ἐκείνη, παρὰ ἡ ὁριστικὴ ἀπώλεια ὅλης τῆς Κύπρου, μὲ τὰς συμπαρομαρτούσας διὰ τὴν Κύπρον καὶ τὸ Ἔθνος συνεπείας, ὡς περαιτέρω θὰ ἀναπτύξω καὶ ἐξηγήσω. Ἀλλ’ ἂς εἴδωμεν, μήπως ἐπετεύχθη ἄλλος ἀντικειμενικὸς σκοπός. Τὸ νὰ φύγουν οἱ Ἄγγλοι. Δὲν εἶναι ὑπόθεσις, ἀλλὰ ὑπῆρξε πράγματι εἰς τὸν νοῦν ἁρμοδιωτάτων προσώπων. Ὅτι τὸ προέχον εἶναι νὰ φύγουν οἱ Ἄγγλοι, τὸ γνωρίζω καὶ ἀπὸ ἰδικάς μου συνομιλίας. Ἂς τὸ ἐξετάσωμεν λοιπόν. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ τοιοῦτον ἀρνητικὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν. Ἀλλὰ ἔστω, ἂς ἴδωμεν, ἐὰν ὁ σκοπὸς αὐτὸς ἐπετεύχθη διὰ τῶν δύο συμφωνιῶν. Πρῶτον, ἐπεσήμαναν ὅλοι οἱ διακεκριμένοι ρήτορες, οἱ προλαλήσαντες ἐμοῦ, τὸ θέμα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν. Μὲ ἄλλα λόγια, κύριοι βουλευταί, ἡ αὐτοδιάθεσις ἔκλεισε διὰ τὰ πάντα καὶ διὰ τοὺς πάντας. Καὶ μόνον προκειμένου περὶ τῆς στενῆς συνεργασίας μὲ τὴν Μ. Βρεταννίαν, ἀφέθη ἡ μία καὶ ἡ μόνη δυνατότης ἐλευθέρας σκέψεως καὶ δράσεως εἰς τοὺς Κυπρίους: Θέλουν ἢ δὲν θέλουν νὰ συνεργασθοῦν μὲ τὴν Ἀγγλίαν. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἐλεύθεροι. Καὶ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ἐξαιρετικῶς δυσκόλων συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ διαμορφωθοῦν εἰς τὴν Κύπρον ἀπὸ οἰκονομικῆς καταστάσεως, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς ἀναγνωρισθείσης δυνάμεως τῶν Τούρκων ἐκεῖ καὶ ἐπὶ πλέον, ὅτι ἓν ποσοστὸν τοῦ συντηρητικοῦ πληθυσμοῦ θὰ εἶναι εὐκολώτερον διατεθειμένον διὰ νὰ ἀποφύγῃ δῆθεν περιπετείας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὡδήγουν τὰ προοδευτικώτερα καὶ ζουμερώτερα στοιχεῖα ἢ καὶ τίς οἶδε ἕνεκα ποίων διπλωματικῶν ἑλιγμῶν, διὰ τοὺς ὁποίους εἴπομεν πόσον δεινὴ εἶναι ἡ Μεγάλη Βρεταννία, οὐδεὶς πρέπει νὰ ἀπορήσῃ ἐξ ἡμῶν, ἐὰν ἀκούσωμεν κἄποτε, ὅτι τὸ 51% τῶν Κυπρίων ἀπεφάσισαν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν. Φαντασθῆτε, λοιπόν, ποῦ θὰ καταντήσουν οἱ ὑπεράνθρωποι ἀγῶνες καὶ αἱ μάχαι αἱ ἡρωϊκαὶ διὰ τὸ Ἔθνος, ποῦ θὰ καταντήσουν, ἐὰν ἔλθωμεν ἡμεῖς νὰ καλοῦμεν ὡς παρακλήτους νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν Κύπρον τοὺς Ἄγγλους. Τοὺς ἀφήνομεν, λοιπόν, τὴν εὐχέρειαν νὰ ἔλθουν μὲ μεγαλυτέραν δύναμιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Οἱ Ἄγγλοι, κύριοι βουλευταί, θὰ ἔφευγαν κἄποτε. Ὅσοι, καὶ νομίζω ἡ παμψηφία ἐδῶ μέσα, δὲν νομίζω μόνον τὸ Κέντρον καὶ ἡ Ἀριστερά, ἀλλὰ καὶ ἡ Δεξιά, πιστεύουν, ὅτι ἡ ἐποχή μας δὲν εἶναι ἀποικιοκρατικὴ καὶ ὅτι ἡ ἀποικιοκρατικὴ πολιτικὴ ἀσφαλῶς διατρέχει τὰ τελευταῖα στάδια τῆς ὑπάρξεώς της, δὲν πρέπει νὰ ἔχουν οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θᾶττον ἢ βράδιον οἱ Ἄγγλοι θὰ ἔφευγαν ἀπὸ τὴν Κύπρον, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς διὰ τῆς λύσεως αὐτῆς δὲν τοὺς διευκολύναμεν νὰ ἐπανέλθουν καὶ νὰ παραμείνουν σταθεροί. Τὸ ὅτι θὰ ἔφευγαν, τὸ ἀφῆκε νὰ ἐννοηθῇ σαφῶς καὶ ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος εἰς τὸ ΝΑΤΟ, κ. Μιχαὴλ Μελᾶς, εἰς τὴν ἀγόρευσίν του τῆς 6ης Ὀκτωβρίου εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ὅπου, ἀποβλέπων εἰς τὸ νὰ πείσῃ τοὺς Ἄγγλους νὰ δεχθοῦν τὰς ἀπόψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐτόνισεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Ἀκόμη καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καὶ τὰ σημερινὰ μέλη τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θεωροῦν τὴν πρότασίν των ἰσχύουσαν διὰ μίαν ἑπταετίαν, ὁ κόσμος ἐξελίσσεται τόσον ταχέως πρὸς τὴν πλήρη ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν (ποία ἄλλη ἀπόδειξις χρειάζεται ἀπὸ τὸ πρόσφατον δημοψήφισμα εἰς τὴν Γαλλικὴν Ἕνωσιν;), ὥστε εἶναι σφόδρα πιθανόν, ὅτι ἐντὸς ἑπταετίας οἱ ὑπεύθυνοι ἡγέται θὰ εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον συμφιλιωτικοὶ καὶ θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑπολογίζουν ἐπὶ μεγαλυτέρας ὑποστηρίξεως ἐκ μέρους τῆς διεθνοῦς γνώμης». Ἀλλά, ἐπὶ πλέον, κύριοι βουλευταί, αἱ βάσεις αἱ ὁποῖαι ἐκρατήθησαν ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας κατὰ πλήρη κυριότητα— καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ κάμωμεν σύμβασιν τῆς παραδόσεως, διότι αὐτοὶ μᾶς δίδουν τὴν Κύπρον καὶ κρατοῦν ὅσο θέλουν μέρος, τυπικῶς ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ νομίζομεν ὅτι τὸ ὀρθὸν θὰ ἦτο τὰς βάσεις νὰ τὰς παρεχώρουν οἱ Κύπριοι— αἱ βάσεις, λέγει παραχωρούμεναι κατὰ πλήρη κυριότητα καὶ μὲ τὴν ἔκτασιν καὶ τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα παρεχωροῦντο, εἶναι τόσον ἀπίθανον, ὥστε νὰ μὴ πρέπει νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς κυριαρχίας περὶ τοῦ 1)20 τῆς νήσου, ἀλλ’ ὅτι ἡ κυριαρχία αὐτὴ τοῦ 1)20 θὰ ἐλέγχῃ τὴν νῆσον καὶ ὅπως θὰ ἐξηγήσω περαιτέρω, θὰ κινδυνεύῃ καὶ νὰ ὁδηγήσῃ ἀπιθάνους περιπετείας, παρασύρουσα πλέον καὶ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ τέλος, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὅλαι αἱ σκέψεις μου εἶναι ἀνεδαφικαί δηλαδὴ νὰ μὴ ἔχῃ ἀξίαν ἡ ὑπόθεσις τῶν βάσεων, νὰ μὴ ἐπρόκειτο νὰ φύγουν οἱ Ἄγγλοι καὶ ἡ ὑπόθεσις τῆς κοινοπολιτείας νὰ εἶναι ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀξίας, καὶ πάλιν ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ φύγουν οἱ Ἄγγλοι διὰ νὰ ἔλθουν οἱ Τοῦρκοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, προτιμῶ νὰ παραμείνουν οἱ Ἄγγλοι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸν ἄλλον ἀντικειμενικὸν σκοπόν, εἰς τὸν σκοπὸν τῆς διεκδικήσεως τῆς ἀνεξαρτησίας. Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περὶ ποίας μορφῆς ἀνεξαρτησίας. Ἐλέγοντο τόσα καὶ ἀνεκαλοῦντο εὐκόλως τόσα. Ἐνθυμοῦμαι, ἀκόμη τὴν ἀξιόλογον καὶ πολύτιμον παρέμβασιν τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου, ἡ ὁποία ἔσωσε ἀπὸ μέγα ὀλίσθημα τότε μόνον τὸν Μακαριώτατον Ἀρχιεπίσκοπον. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, πῶς τόσον εὐλόγως τὰ πράγματα μετεβάλλοντο ἐντὸς 24ώρου, ὥστε θὰ εἶναι ἀπολύτως ἀχάριστον νὰ σᾶς ἀναγνώσω τί ἔλεγε κἄθε ἡμέραν κἄθε ἕνας. Ἀκόμη χθὲς περιῆλθεν εἰς χεῖρας μου ἓν τελευταῖον κείμενον, δὲν τὸ ἐγνώριζα, ἀπὸ τὸν Δέρβην, τὸν Δήμαρχον Λευκωσίας, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν εἰς τοὺς «Τάϊμς» τῆς 15 Δεκεμβρίου 1958 εἰς μίαν συζήτησιν περὶ παραιτήσεως. «Ἡ ὅλη σύλληψις τῆς προτάσεως αὐτῆς —ἐννοεῖ διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς αὐτοδιαθέσεως— εἶναι βλακώδης, μὴ ρεαλιστική, γελοία καὶ ἐντελῶς ἀδύνατος. Δὲν εἴμεθα «γαουρόπελοι», κατὰ κυπριακὴν ἔκφρασιν «γαϊδουρότρελλοι». Αὐτὰ λέγει δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ἠμποροῦν νὰ παραιτηθοῦν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δι’ αὐτὸ λέγω, τί ἔλεγον καὶ τί λέγουν, τόσον μεταβάλλουν τὰς γνώμας των, ὥστε ἐγὼ δὲν παραπέμπω πλέον εἰς αὐτούς, παρὰ μόνον διὰ νὰ ἀστειευθῶ. Τὶ νὰ εἴπω δι’ αὐτὴν τὴν περίφημον ἀνεξαρτησίαν, τὴν ἀνεξαρτησίαν τὴν τόσον δεσμευμένην. Διὰ τὴν ἕνωσιν, αἱ συμφωνίαι αὐταὶ δὲν ἠρκέσθησαν ἀπὸ τὸ νὰ τὴν ἐνταφιάσουν. Πολὺ περισσότερον. Ἔπραξαν ὡς νὰ ὑπήκουν εἰς τὸν Πιλάτον λέγοντα: «Ὑπάγετε, ἀσφαλίσασθε ὡς οἴδατε. Οἱ δὲ πορευθέντες ἠσφαλίσαντο τὸν τάφον, σφραγίσαντες τὸν λίθον, μετὰ τῆς κωστωδίας. Καὶ ἔβαλον τοὺς 650 Τούρκους ἐκεῖ!». (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ὅπως τὰ μέτρα ἐκεῖνα ἀσφαλείας δὲν ἠμπόδισαν νὰ πληρωθοῦν αἱ Γραφαὶ καὶ μετὰ τριήμερον ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς νὰ ἀναστηθῇ, οὕτω καὶ ἐδῶ οὐδὲν μέτρον ἀσφαλείας δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ ἐμποδίσῃ κἄποτε τὴν Κύπρον νὰ εὕρῃ τὴν ἐλευθερίαν της. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἂς ἀφήσω πλέον περὶ τῶν ἄλλων δεσμεύσεων τῶν ἐσωτερικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τὴν Δημοκρατίαν, τοῦ Συντάγματος τῆς διπλῆς κυριαρχίας καὶ τῆς πραγματικῆς διχοτομήσεως, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὸ οἰκεῖον κεφάλαιον. Μένει λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἀφοῦ κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ ὁμιλοῦντος, ἡ ὁποία, βεβαίως δὲν εἶναι ἀλάθητος, ἀντικειμενικὸς σκοπὸς διεκδικήσεως ἢ ἐπιτυχίας οἱασδήποτε μορφῆς αὐτοδιαθέσεως δὲν ἐπιτυγχάνεται, ἀντικειμενικὸς σκοπὸς ἀνεξαρτησίας οἱασδήποτε μορφῆς δὲν ἐπιτυγχάνεται, ἀντικειμενικὸς σκοπὸς νὰ φύγουν οἱ Ἄγγλοι, δὲν ἐπιτυγχάνεται, διατὶ νὰ μὴ δεχθῶμεν μίαν τῶν προσωρινῶν λύσεων. Ἰδού, ὅτι συμφωνῶ εἰς τοῦτο μὲ τὸν ἀξιότιμον φίλον Πρόεδρον κ. Βενιζέλον.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τώρα συμφωνεῖτε διὰ πρώτην φοράν;

§15Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὄχι διὰ πρώτην φοράν, καὶ ἄλλοτε συνεφώνησα καὶ ἄλλοτε διεφώνησα. Δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ συμφωνῶ καὶ νὰ διαφωνῶ πάντοτε. Δὲν εἶναι τίποτε τὸ σταθερὸν καὶ τὸ μόνιμον αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Μόνον ἡ Ζυρίχη ἐμποδίζει τὰς μεταβολάς. Νὰ ἐξηγήσω λοιπὸν τώρα τὸ ἄλλο θέμα, τὸ κολοσσιαῖον θέμα. Ἐξ ἄλλου, μοῦ κάμνει τὴν τιμὴν ἡ Βουλὴ νὰ μὲ προσέχῃ καὶ ἐγὼ μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν ὁμιλῶ πρὸς αὐτήν.

§16Ν. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἡ ἀριστερὰ σᾶς προσέχει.

§17Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Καὶ ἡ δεξιὰ μὲ προσέχει. Αὐτὴ ἡ παρατήρησίς μου δὲν κολακεύει μόνον τὸν ρήτορα, ὅτι δηλαδή, μὲ τιμᾶτε καὶ σεῖς διὰ τῆς προσοχῆς σας, κολακεύει ὅλο τὸ ἀκροατήριον. Ὅταν ὁ ρήτωρ ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος δὲν προκαλῇ ἀκρότητας εἶναι σεβαστός. Ἂς ἔλθω τώρα εἰς τὴν οὐσίαν. Ἐρωτᾶται, λοιπόν, μετὰ ὅσα ἐξέθεσα, διατὶ ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς συμφωνίας αὐτάς; Διότι ἐπὶ 3½ ὁλόκληρα ἔτη μετῆλθε τὰ πάντα, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ἔσπευσεν. Ἀπορρίπτει τὸ σχέδιον Χάρντιγκ, ἀπορρίπτει τὸ σύνταγμα Ράντκλιφ, πηγαίνει εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐπιστρέφει ἄλλοτε ἐδῶ πλήρης ἐνθουσιασμοῦ, ὅτι ἐπέτυχε τὴν ὑποστήριξιν διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἄλλοτε πάλιν, ὅτι ἐπέτυχε τὴν αὐτοκυβέρνησιν. Ἀγωνίζεται, δὲν ἀφήνει συμβούλιον ἢ σωματεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μὴ προστρέχῃ, κάμνει ὅ,τι νομίζει δυνατὸν καὶ συνεχῶς ἀπορρίπτει καὶ ἀπορρίπτει προτάσεις, τὰς ὁποίας μελετῶν κανεὶς σήμερον τὰς εὑρίσκει ἀθωοτάτας ἐν συγκρίσει μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐδέχθη. Καὶ τὰ ἐδέχθη αἰφνιδίως, ἐντὸς 2½ μηνῶν, μὲ καταπληκτικὴν ταχύτητα καὶ μὲ πλήρη μυστικότητα, δι’ αὐτὸ ἄλλως τε ἐγὼ ἐφώναζα, πηγαίνετε εἰς τριμερῆ ἀλλὰ φανεράν, διότι ἐγνώριζα, ὅτι ὁ κίνδυνος τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως δὲν ἦτο ἡ τριμερής, ἢ ἡ διμερὴς ἢ ἡ πενταμερής, ἦτο ἡ μυστικότης καὶ δι’ αὐτὸ ἔλεγα, ὅ,τι θέλετε, ἀλλὰ φανερά. Διότι εἰς τὰ φανερά, δὲν ἀντέχουν ποτὲ τοιαῦται λύσεις. Λοιπόν, θέλω, ἐπαναλαμβάνω νὰ ἐρευνήσω μόνος μου, τί συνέβη καὶ ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις. Θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἢ μέγας ἐθνικὸς κίνδυνος ἢ διαπίστωσις καμάτου εἴτε εἰς τὴν Κύπρον εἴτε ἐδῶ. Θὰ ἐξετάσωμεν καὶ αὐτό. Ἀλλὰ πρὶν τὸ ἐξετάσωμεν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαπιστώσω μίαν ἀπὸ τὰς κλασσικὰς ἀντινομίας τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ Ὀκτώβριον 1955, ἡ Κυβέρνησις θέτει ὡς ἀρχὴν νὰ κερδίσωμεν πολύτιμον χρόνον. Σήμερον, μετὰ 3½ χρόνια, ἐπραγματοποίησε τὸ ταχύτερον νὰ τελειώσωμεν τὸ ζήτημα. Θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι τὸν μὲν Ὀκτώβριον τοῦ 1955 κακῶς ἐζήτει νὰ κερδίσῃ χρόνον τὸν δὲ Ἰανουάριον τοῦ 1959 κακῶς ἄφινε νὰ μὴ κερδίσῃ χρόνον. Διότι τὸ 1955, μὴ λησμονῆτε, ὅτι σχεδὸν ἦτο πρόσφατος ἡ Κυβέρνησις ἡ συντηρητικὴ εἰς τὴν Ἀγγλίαν μὲ τὸν Ἤντεν, δὲν ἀνέμενε κανεὶς ἐκλογὰς παρὰ μετὰ 4 ἔτη, ἐνῷ τώρα μετὰ 6–8 μῆνας ἐπίκεινται βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ εἰς Ἀγγλίαν καὶ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπανειλημμένως ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας ἠλπίζετο καὶ ἀνεμένετο ποιά τις καὶ ἐλαχίστη μεταβολὴ ἀπὸ τοὺς ἐργατικούς, ἀφήναμεν τὴν πιθανότητα αὐτὴν νὰ παρέλθῃ καὶ δὲν ἐκάμαμεν ὀλίγην ὑπομονήν. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς μεγάλης περιπετείας ἐκ τῆς ὀξύτητος μὲ τὴν Τουρκίαν λόγῳ τῶν γεγονότων τῆς 6ης Σεπτεμβρίου. Εἴχομεν πᾶν συμφέρον νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν εἰς τὸ ἀνώτατον δυνατὸν σημεῖον τὴν δημιουργηθεῖσαν τότε θλιβερὰν ἐναντίον τῶν Τούρκων ἐντύπωσιν καὶ ὄχι ἀκριβῶς νὰ παράσχωμεν χρόνον, ἵνα ὁ πανδαμάτωρ ἀκριβῶς χρόνος ἀφήσῃ ὅλα αὐτὰ νὰ ξεθυμάνουν καὶ νὰ ἀφήσωμεν τοὺς Τούρκους νὰ συζητοῦν ὡς ἴσοι πρὸς ἴσους ἢ καὶ ὡς ἀθῷα περιστερά. Καὶ ἐπὶ πλέον εἴχομεν καὶ ἄλλον λόγον νὰ βασιζώμεθα. Τότε ὅταν μόλις εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἀνακίνησις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν συνείδησιν ὅτι πράγματι, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ διηνεκὲς νὰ μένῃ ἕνα ζήτημα ἀνοικτὸν μὲ τοὺς κινδύνους μὲ τοὺς ὁποίους συνδέουν ὁλόκληρον τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν. Ἐπὶ 3½ ἔτη δὲν τὸ σκεπτόμεθα αὐτὸ τότε, ποὺ ἔπρεπε διὰ νὰ μὴ ἀκολουθήσουν ὅσαι περιπλοκαὶ ἐγένοντο, δὲν τὸ ἐσκέφθημεν αὐτό. Θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ τὸ τελευταῖον. Εἶναι ἡ ὑπόθεσις Διγενῆ. Κύριοι, θεωρῶ θαῦμα, ὅτι ὁ ἀγὼν ἀντιστάσεως εἰς τὴν Κύπρον, εἰς μίαν νῆσον, διετηρήθη ἐπὶ τόσα ἔτη. Συνεπῶς ἐὰν ἤμουν Κυβερνήτης τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1955 θὰ ἔλεγα τὸ γρηγορώτερον μίαν λύσιν, διότι ὡς πότε ἠμπορεῖ νὰ διατηρηθῇ, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, ὅσον ἁρμοδιώτεροι ἐμοῦ τὸ ὑπεστήριζον. Ἐγώ, τὸ ἔχω αὐτὸ καὶ εἰς γραπτὸν κείμενον. Ἄλλο εὐτυχῶς ἐπλανήθησαν 100%. Ἀλλὰ ἄλλο ὅτι συνέβη νὰ πλανηθοῦν καὶ ἄλλο ὅτι ὑπῆρχε φόβος τότε νὰ συμβῇ. Ἀντιθέτως τώρα, αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐπίκεινται. Ἡ θέσις τῆς Τουρκίας εἶναι δεινή, ὡς θὰ τὴν ἐξηγήσω εἰς εἰδικώτερον κεφάλαιον τῆς ὁμιλίας μου. Ἡ ὅλη κατάστασις εἰς τὴν ἐγγὺς καὶ τὴν Μέσην Ἀνατολὴν πιέζει πράγματι διὰ λύσεις αἱ ὁποῖαι προσφέρονται ἀκριβῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα. Διὰ λύσεως ὄχι βεβαίως ὡς αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Ἑλλὰς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκμεταλλευθῇ ὑπομένουσα καὶ ὄχι βιαζομένη, τὴν καλλιτέραν δυνατήν, ἔστω καὶ προσωρινὴν λύσιν διὰ τὸ Κυπριακόν. Ὅτι ἐπιέζοντο οἱ Τοῦρκοι, δὲν θὰ ἀνοίξετε φύλλον ξένον, Ἀμερικανικόν, Ἀγγλικὸν ἢ Γαλλικὸν ποὺ νὰ μὴ τὸ ἴδητε, ὅποιον φύλλον θέλετε, λέγει ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἐπιέζοντο διὰ τὴν λύσιν καὶ οἱ Ἄγγλοι. Χθὲς ἐγένοντο ἐντονώταται διαμαρτυρίαι, διότι εἷς ἐκ τῶν κ.κ. ἀγορητῶν τῆς χθεσινῆς ἡμέρας, ἐμνημόνευσεν, ὅτι εἷς ἐκ τῶν λόγων διὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ τελειώσῃ τὸ Κυπριακόν, ἦτο ἡ ὑπόθεσις, ὅτι ὁ Μὰκ Μίλλαν ἔπρεπεν εἰς τὴν Μόσχαν νὰ διαπραγματευθῇ μὲ τοὺς Ρώσους μὲ τὸ Κυπριακὸν κλειστόν. Ἂν προσέξετε θὰ ἴδητε, ὅτι αὐτὰ γράφονται εἰς τοὺς «Τάϊμς» τοῦ Λονδίνου. Μήπως, λοιπόν, ὑπῆρχε κίνδυνος κάμψεως τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος; Ἴδωμεν, ὅτι ἤξιζε τόσον πολύ, ὥστε νὰ μὴ πιστεύω τοιοῦτον κίνδυνον κάμψεως. Μήπως ἀνησυχίας ἐδῶ; Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία ἐντονώτατα διαφωνεῖ πάντοτε μὲ τὴν Κυβέρνησιν, δι’ ἕνα πρᾶγμα πάντοτε συνεφώνησεν: Δι’ ἀγῶνα διὰ τὸ Κυπριακόν. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ποὺ νὰ ἠμπορῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταγγείλῃ κόμμα ἢ πρόσωπον ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον νὰ ἠρνήθη νὰ συμπαρασταθῇ εἰς πᾶσαν πρότασιν, εἴτε εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, εἴτε ἀλλοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἀπεσκόπει εἰς τὴν μαχητικὴν καὶ ἔντονον διεκδίκησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα εἶναι μέγα, καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι προσφέρω ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἂν τὸ ἀνακινήσω. Τὸ νὰ ὁμιλοῦμεν συνεχῶς ἰδιαιτέρως καὶ νὰ ἀποφεύγωμεν νὰ θίξωμεν μερικὰ θέματα δημοσίᾳ, εἶναι λάθος, δὲν εἶναι ἐθνικὴ ὑπηρεσία. Ἔχομεν ὅλην τὴν ἀπαιτουμένην προσοχήν, εἶναι ἀνάγκη καὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον αὐτὸ ὅπως εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια, νὰ ἐξηγηθοῦν ὡρισμένα πράγματα, νὰ ἀπαντήσῃ ἐνδεχομένως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἤρεμος νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ποὺ ἀκριβῶς εἶναι ἡ πραγματικότης. Ὑπεστήριξα, λοιπόν, ὅτι οἱ Ἄγγλοι ἐπείγοντο διὰ λύσιν. Καὶ ὑπεστήριξα, ὅτι καὶ οἱ Τοῦρκοι ἐπείγοντο διὰ τὴν λύσιν. Καὶ ὑπεστήριξα, ὅτι καὶ τὸ ΝΑΤΟ ἐπείγετο διὰ λύσιν. Ἀφοῦ ἐξετάσωμεν αὐτά, θὰ ἴδωμεν τί ἔπρεπε νὰ κάμωμεν ἡμεῖς. Ἡ Ἀγγλία, κύριοι βουλευταί, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Μωσαντὲκ εἰς τὴν Περσίαν, ὑφίσταται συνεχῶς πλήγματα εἰς τὴν Μέσην καὶ τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολήν. Τὴν μόνην ἀναπνοὴν τὴν ὁποίαν εἶχε τὴν εἶχε μὲ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου.

§18ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Αἶσχος.

§19Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν θέλω νὰ προβῶ εἰς χαρακτηρισμούς. Ἕνα «μπράβο» εἰς αὐτούς. Εἶναι γεγονός, ὅτι εἰς μίαν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν συνεχῶς ὑφίσταται ἥττας εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ἥττας οὐσίας καὶ γοήτρου, κερδίζουν μίαν μάχην καὶ ἡ μάχη εἶναι αὐτή. Τώρα ἡ Ἀμερική. Εἶμαι δὲ πολὺ εὐτυχής, ὅτι ὁμιλῶ ὡς ρήτωρ, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον αἰσθάνεται πλήρη συμπάθειαν μὲ τὰ μνημονευόμενα ἔθνη, ἀλλὰ καὶ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην τῆς φιλίας μὲ αὐτά, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ ὡδήγησε ποτὲ εἰς τὸ νὰ μὴ τολμῶ νὰ διαπιστώνω καὶ νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν. Τὸ γόητρον τὸ Ἀμερικανικὸν εἰς τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολὴν ἦτο, κύριοι συνάδελφοι, ὡς γνωρίζομεν ὅλοι μέγα ἢ πάντως ἀλώβητον τοὐλάχιστον μέχρι τῆς στάσεως εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Σουέζ. Δὲν γνωρίζω διατὶ μετά, αἱ ἀντιλήψεις, φαίνεται τοῦ Λῶρενς τῆς Ἀραβίας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν περίφημοι τὸ 1918 διὰ νὰ διαλύσουν τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, ἀλλὰ δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν τὸ 1959 νὰ δημιουργήσουν ἰσχυρὸν καθεστὼς διὰ νὰ ἀμυνθῇ ἐναντίον ἄλλων κινδύνων. Αἱ ἀντιλήψεις αὐταὶ ἔφερον εἰς τὸ νὰ ἀγνοηθοῦν ἐκεῖ τὰ νέα Δημοκρατικὰ κινήματα νὰ ἀγνοηθῇ ὁ ἔντονος ἐθνικισμὸς καὶ νὰ ἀφοσιωθῶμεν εἰς τοὺς Ἐμίρας, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὸ παρελθόν. Καὶ αὐτὸ ὡδήγησεν εἰς τὴν σύμπτωσιν, Φεϋζὰλ —Σαμούν, φιλοαμερικανικῶν κυβερνήσεων, εἰς τὸ ἄγνωστον ποὺ ὑπάρχει εἰς τὸ Ἰράκ, εἰς τὸ ἄγνωστον ποὺ ὑπάρχει εἰς τὸ Ἰράν, εἰς μίαν κατάστασιν πράγματι συγκεχυμένην εἰς ὅλην τὴν περιφέρειαν. Τὸ δόγμα Ἀϊζενχάουερ ἦτο πολύτιμον ἀπὸ Ἀμερικανικῆς πλευρᾶς, διότι παρέσχε τὴν δυνατότητα εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἀμερικῆς νὰ δύναται νὰ κινητοποιήσῃ στρατὸν καὶ μέσα ἄνευ τῆς ἑκάστοτε ἀδείας τοῦ Κογκρέσσου. Ἀλλὰ ἦτο λάθος ἐξωτερικῶς, διότι ἡ προσπέλασις εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ τῆς οἰκονομικῆς πρῶτον ἐνισχύσεως. Ὅλοι οἱ ὑποανάπτυκτοι λαοὶ δὲν ἀντιλαμβάνονται τίποτε ἀπὸ συνθήματα στείρου ἀντικομμουνισμοῦ, ἐνῷ ἀντιλαμβάνονται πάρα πολλὰ πράγματα ἀπὸ τὴν ἰδικήν των οἰκονομικὴν ἄνοδον καὶ ἀπὸ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ ἐθνικισμοῦ των. Αὐτὸ ὡδήγησεν εἰς τὸ νὰ ἔχωμεν τὴν Βαγδάτην χωρὶς Βαγδάτην καὶ εἰς τὸ νὰ ἑορτάζεται χθὲς ἡ ἐπέτειος καὶ νὰ ἀγνοῆται, ὅπως λέγουν οἱ Τοῦρκοι, ἀπὸ ὅλους. Καὶ εἰς τὸ κρίσιμον σημεῖον ἐρχόμεθα νὰ ἴδωμεν, ὅτι ἡ Τουρκία, πράγματι δοκιμάζεται. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἡ Τουρκία εἶναι τὸ ἀγαπημένο παιδὶ τῶν μεγάλων, ἀλλὰ κοντεύει νὰ καταντήσῃ, ὅπως τὸν παρελθόντα αἰῶνα, ὁ μέγας ἀσθενὴς τῆς Εὐρώπης. Ἀναμένει μὲ κινδύνους ἐσωτερικῆς μειονότητος, ὅπως τῶν Κούρδων, μὲ ὅλας τὰς ἀδυναμίας. Περιμένει πράγματι ὡς μίαν ἐλπίδα σωτηρίας τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ΝΑΤΟ καὶ τὴν ἰδικήν μας φιλίαν. Ἐπείγεται, καὶ ὅμως ἐνῷ τόσον ἐπείγεται, πιέζει. Καὶ ἔρχεται τὸ Ἀμερικανικὸν «Τάϊμς» καὶ λέγει, ὅτι ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς εἶναι πράγματι STATESMAN, ἐνῷ ὁ Τοῦρκος, λέγει, ὑπῆρξε περίφημος διαπραγματευτής. Θὰ ἐπροτίμων διὰ τὴν χώραν μου νὰ μὲ ἔλεγον διαπραγματευτὴν καλὸν καὶ ἂς μὲ ἔλεγον μικρὸν πολιτικόν. Λοιπόν, εἶναι προφανές, ὅτι ἐκεῖνοι ἐπείγοντο. Καὶ ἔρχεται ἡ ἄλλη θέσις. Ἀλλὰ ἔπρεπε καὶ ἡμεῖς νὰ ἀντιληφθῶμεν καὶ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν ἰδικήν μας θέσιν ἐξ ἀνάγκης. Προέκυπτε διὰ τὸ πρόβλημα τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξα πάντοτε φίλος τῆς φιλίας αὐτῆς. Καὶ ὁμιλῶν εἰς τὴν Λέσβον, ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐπεισοδίων τῆς 6 Σεπτεμβρίου, σχεδὸν τὸ ἐπροφήτευον καὶ ἔλεγον: «Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, μήπως συμβοῦν διενέξεις. Δὲν πρέπει νὰ μὴ μᾶς κάμουν νὰ χάσωμεν τὴν ψυχραιμίαν μας, διότι αὐτὴ ἡ ἀπώλεια τῆς φιλίας ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἐπικίνδυνος διὰ τὸν τόπον αὐτόν». Θὰ ἐνθυμῆται ὁ κ. Στεφανόπουλος, τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν μὲ ἐκάλεσε, προτοῦ ἀναχωρήσῃ διὰ τὸ Λονδῖνον διὰ τὴν τριμερῆ καὶ μὲ ἠρώτησεν ἐπὶ διαφόρων θεμάτων, τοῦ ἐτόνισα, καὶ ὄχι μόνον ἐγώ, διότι αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ γνώμη τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν τὸ θέμα τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων. Συνεπῶς, δὲν εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κατακρίνω τὴν Κυβέρνησιν, διότι πιστεύει εἰς τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν. Θὰ ἠμποροῦσα ἀκόμη νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἱστορικῶς διαπιστωμένον, ὅτι ὁσάκις αἱ αἱ δύο χερσόνησοι, ἔνθεν καὶ ἔνθεν τοῦ Αἰγαίου ὑπῆρξαν εἰς ἀγαθὰς σχέσεις, εἴτε ὑπὸ κυριαρχίαν εἴτε ὑπὸ φιλίαν, κυριαρχίαν Ἑλ)κήν, Μακεδονικήν, Ρωμαϊκήν, Βυζαντινήν, Τουρκικήν, ὑπῆρξεν ἠρεμία ἐδῶ. Ὅταν ὑπῆρχε διάστασις ὑπῆρχε ἀνωμαλία. Συνεπῶς, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ συνεννόησις τῶν δύο πλευρῶν τοῦ Αἰγαίου, εἶναι πάντοτε πολύτιμος διὰ τὴν εἰρήνην. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη πραγματικότης. Ὅτι τὸ δέον δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ μὲ τὸ δυνατὸν καὶ πολλάκις, ὅταν βιαζώμεθα, ἀντὶ νὰ πλησιάζωμεν, ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ αὐτό. Δὲν πρέπει νὰ διαφεύγῃ ἀπὸ κανένα, ὅτι τὴν φιλίαν αὐτὴν τὴν ἐκήρυξεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ τὴν ἠσπάσθη κατόπιν τὸ μετὰ ταῦτα ἐλθὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν Λαϊκὸν Κόμμα. Καὶ ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς τὴν ὠνειρεύθη εἰς ἀκόμη μεγαλύτερον θεσμόν, μέχρις Ὁμοσπονδίας. Ἡ φιλία ὅμως αὐτή, ἐδοκιμάσθη ἔκτοτε ποικιλοτρόπως. Καὶ ἔπρεπε νὰ δημιουργήσῃ πλέον εἰς ὅλους σοβαρὰς ἀνησυχίας. Δὲν λέγω μόνον, ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον ἡ φιλία ἐλησμονήθη. Δὲν ἐννοῶ ἀκόμη, ὅτι κατὰ τὴν κατοχὴν ἐθέσπισε τὸν κεφαλικὸν φόρον διὰ τοὺς Ἕλληνας. Δὲν λέγω, ἀκόμη, ὅτι ἐνῷ ἡμεῖς ἐπολεμοῦμεν, διεπραγματεύετο τὴν Χῖον, τὴν Σάμον καὶ τὴν Μυτιλήνην διὰ νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὸν πόλεμον. Λέγω, ὅτι μετὰ ταῦτα, ὡς μέλος τοῦ ΝΑΤΟ μᾶς ἠμπόδισε νὰ ἐξοπλίσωμεν τὴν Λέρον. Καὶ ἴσως, νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ μόνη περιφέρεια εἰς τὴν ἄλλοτε Ἰταλικὴν ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἐξοπλισθῆ. Καίτοι ἐλέχθη, ὅτι ἐξεφράσθησαν καὶ ἀμφιβολίαι ἐὰν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ ὡρισμένα ἀεροδρόμια εἰς τὴν Λῆμνον ἀκόμη.

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ἀριστερᾶς). Εἰς ὁλόκληρον τὴν Δωδεκάνησον.

§21Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Μετὰ ταῦτα ἔχομεν τὰς καταστροφὰς τῆς 6ης Σεπτεμβρίου. Ἔκτοτε δὲν εἶναι μία, δύο, τρεῖς ἐκδηλώσεις. Εἶναι συνεχῶς ἐκδηλώσεις δυσπιστίας, περιφρονήσεως καὶ μίσους. Ἡμεῖς, λοιπόν, εἴμεθα μεγάθυμοι, ἡμεῖς, λοιπόν, ἔχομεν πράγματι πολιτικὸν μέγαν τῆς γραμμῆς καὶ πρέπει νὰ λάβωμεν μεγάλας ἀποφάσεις. Νομίζω, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νομίζει ὅτι μετεβλήθη εἰς ἄλλον Θεὸν τοῦ Δαυίδ, ὁ ὁποῖος ἅπτεται τῶν ὀρέων ἐπιβλέπει ἐπὶ τὴν γῆν καὶ ποιεῖ αὐτὴν τρέμειν. Καὶ ἦλθε νὰ κηρύξῃ, ὅτι ἀπὸ τώρα καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ὁδηγούμεθα εἰς τὴν πλήρη Ἑλληνο–τουρκικὴν φιλίαν, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τοιαύτην μονιμότητα, ὥστε οὐδεὶς θὰ δύναται ποτὲ νὰ κλονίσῃ. Δὲν ἀρκεῖ κανεὶς νὰ τηρῇ μίαν πολιτικὴν καὶ νὰ τὴν πιστεύῃ μὲ πλήρη πίστιν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ πῶς θὰ τὴν ἐφαρμόσῃ, ἐὰν ἠμπορῇ νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ καὶ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ τὴν ἐφαρμόσῃ. Αἱ δὲ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, ἀντὶ νὰ ἀφαιροῦν ἀπὸ τὴν μέσην ὅλας ἐκείνας τὰς ἐπικινδύνους ἀφορμὰς καὶ τὰς αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν ἀκόμη μεγαλυτέρας δυσχερείας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, εἰς τὴν οὐσίαν προσθέτουν καὶ νέας. Διότι, κατὰ φαινόμενον, θέτουν ἐκποδὼν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Εἰς τὴν πρᾶξιν ὅμως δημιουργοῦν τοιαύτην σωρείαν προβλημάτων, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρῃ ἄνθρωπος κἄποτε λύσιν καλήν. Καὶ ὁ Μοδεστῖνος ἀκόμη εἰς τὸν περίφημον περὶ γάμου ὁρισμόν, ὁμιλεῖ περὶ «συγκληρώσεως βίου παντὸς δύο ἀνθρώπων διὰ τὴν ζωήν των». Ἡμεῖς θέλομεν τὴν συγκλήρωσιν αὐτὴν καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ διὰ τὰ τέκνα μας καὶ διὰ τὰ τέκνα τῶν τέκνων μας καὶ δι’ ὅλας τὰς γενεάς, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει Κύπρος καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχουν εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι. Καὶ νομίζομεν, ὅτι ἐπειδὴ τὸ θέλομεν, αὐτὸ ἀρκεῖ. Καὶ ἠκούσαμεν χθὲς δηλώσεις ὅπως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, δηλώσεις τὰς ὁποίας ἠκολούθησαν καὶ ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχει σημασίαν ποίαν νομικὴν ἀξίαν ἔχουν. Σημασίαν ἔχει, ὅτι ἐλέχθησαν. Διότι δι’ αὐτῶν διεπιστώθη ἡ δημιουργία διχασμοῦ βαθυτάτου εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πλέον πολιτικὴν ἐπὶ ἑνὸς συγκεκριμένου ἔστω κρισιμωτάτου ὅμως τομέως. Καὶ ἐδῶ ὑπάρχει ἄλλο σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως. Ὅτι, πρὶν προχωρήσῃ εἰς τοιαύτην λύσιν δὲν ἐκάλεσε τοὺς πολιτικοὺς Ἀρχηγοὺς εἰς Συμβούλιον Στέμματος νὰ τοὺς ἐνημερώσῃ, διὰ νὰ καταστῇ αὐτὴ κοινὴ πολιτική, ὅπως πάντοτε ἦτο καὶ ὅπως ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ εἶναι. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἡ σπουδὴ θὰ ἀποδειχθῇ καταστρεπτική. Καὶ νομίζω, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν λόγον νὰ βιασθῶμεν. Οἱ ἄλλοι ἐπείγοντο καὶ ἐκεῖνοι θὰ ἤρχοντο πρὸς ἡμᾶς. Καὶ ἡμεῖς, χωρὶς νὰ φανῇ, ὅτι κάμνομεν οἱονδήποτε παζάρευμα, ἔπρεπε νὰ ἀναμένωμεν νὰ ἔλθουν ἐκεῖνοι καὶ θὰ ἤρχοντο. Διότι ἐκεῖνοι εἶχον ἀνάγκην καὶ εὑρίσκοντο ἐν ἀδίκῳ. Καὶ ὄχι ἡμεῖς νὰ σπεύδωμεν. Ἀλλ’ ἡ συμφωνία, κύριοι, εἶναι πράγματι τόσον τρομερά, ὥστε νὰ δικαιολογῇ αὐτὴν τὴν ἀγόρευσιν ἀπὸ ἀπόψεως θλιβερῶν προβλέψεων; Οἱ προλαλήσαντες ρήτορες ἔθιξαν πολλὰ ἐκ τῆς συμφωνίας. Θὰ θίξω καὶ ἐγώ. Θὰ ἀποφύγω νὰ κάμω ἐπαναλήψεις. Μερικαὶ θὰ γίνουν, δὲν βλάπτει. Δὲν βλάπτει, ἰδίως, διότι πρέπει νὰ δημιουργηθῇ κοινὴ συνείδησις, ὅτι ἡ συνθήκη αὐτὴ καὶ ὡς νομικὸν κατασκεύασμα εἶναι συνθήκη ἐξαμβλωματική. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀναγνωρίζω πρόσωπα, τὰ ὁποῖα μετέσχον εἰς συνταγματικὰς ἐπιτροπάς. Θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχὴς νὰ μὲ ἀκολουθήσουν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ μοῦ εἴπουν ἐὰν ἔτυχε ποτὲ νὰ συναντήσουν ἀνάλογον κείμενον συνθήκης. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τοὺς διπλωματικοὺς συμβούλους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ πράγματι, εἶναι ἀπορίας ἄξιον, διερωτᾶται κανείς, πόση φαιὰ οὐσία κατηναλώθη διὰ νὰ κατασκευασθοῦν τὰ ἐξαμβλώματα αὐτά. Καὶ τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἰσηγεῖτο τὸ θέμα, εἶπεν, ὅτι δὲν ἐφιλοδόξησε νὰ κατασκευάσῃ μίαν Πολιτείαν Πλάτωνος. Καὶ ὅμως, τὸ περίεργον συνέβη, καὶ τὴν πολιτείαν Πλάτωνος νὰ ὑπερβῇ. Κατὰ τί; Διότι εἶναι εὐκολώτερον νὰ ἐφαρμοσθῇ κἄποτε ἡ πολιτεία τοῦ Πλάτωνος, παρὰ τὸ Σύνταγμα τῆς Ζυρίχης. (Χειροκροτήματα). Ἀκούσατε, κύριοι, τί ἔχει συμφωνηθῆ: 1. «Βασικὴ Διάρθρωσις τῆς Δημοκρατίας τῆς Κύπρου» στηρίζεται ἐπὶ τῆς δυαρχίας, τοῦ διαχωρισμοῦ καὶ τῆς δυσπιστίας. 2. Ἔκφρασις τῆς δυαρχίας μὲν εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 5 («Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία θὰ ἀσκῆται ὑπὸ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου») ἀρνητικὴ δὲ ἡ καθιέρωσις ἀλλεπαλλήλων VETO. 3. Ἀπαριθμῶ τὰ διάφορα VETO: α) Ὁριστικὸν VETO τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ Ἀντιπροέδρου ἐπὶ παντὸς νόμου ἢ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀναφερομένων εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τὴν ἄμυναν καὶ τὴν ἀσφάλειαν. (Ἡ δῆθεν ἀπαρίθμησις —ἐν τῷ παραρτήματι— τῶν θεμάτων ἀμύνης καὶ ἀσφαλείας, ἐφ’ ὧν καὶ μόνον ἀσκεῖται τὸ VETO δὲν ἐξαιρεῖ τοῦ VETO εἰ μὴ μόνον ζητήματα ἐντελῶς δευτερεύοντα). Καὶ τώρα ἀκούσατε καὶ τὰ ἰδιότυπα. β) VETO τοῦ Προέδρου καὶ Ἀντιπροέδρου ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ (ἐφ’ ὅσον τὸν θεωροῦν μεροληπτικὸν), συνιστάμενον εἰς ἐπαναφοράν του εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς (ἐκ νέου) ὑποβολήν του εἰς τὸ Ἀνώτατον Συνταγματικὸν Δικαστήριον. γ) VETO τοῦ Προέδρου ἢ Ἀντιπροέδρου ἐπὶ παντὸς νόμου ἢ ἀποφάσεως οἱασδήποτε φύσεως τὸ ὁποῖον ἑκάτερος θὰ ἔκρινε μεροληπτικὸν τῆς τελικῆς ἐν προκειμένῳ ἀποφάσεως ἀνηκούσης εἰς τὸ Ἀνώτατον Συνταγματικὸν Δικαστήριον. δ) Δικαίωμα ἀναπομπῆς εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἢ Ἀντιπροέδρου πρὸς ἐπανεξέτασιν οἱουδήποτε νόμου, ἀσχέτως ἂν κρίνεται μεροληπτικὸς ἢ ὄχι. ε) Διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ παντὸς νόμου σχετικοῦ πρὸς τοὺς Δήμους καὶ νόμου καθιεροῦντος φόρους ἢ τέλη ἀπαιτεῖται χωριστὴ (ἁπλῆ) πλειοψηφία τῶν ἑλληνικῶν καὶ τουρκικῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, δηλαδή, καθιεροῦται καὶ ἐδῶ VETO καὶ μάλιστα 15% τοῦ συνόλου τῶν βουλευτῶν (δηλαδή, τοῦ ἡμίσεος τῶν Τούρκων βουλευτῶν), οἱ ὁποῖοι οὐσιαστικῶς ἀντιπροσωπεύουν τὰ 8,5% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς νήσου, ἢ ἄλλως πως, 23 βουλευταὶ τῆς αἰθούσης νὰ σταματήσουν οἱανδήποτε πρότασιν τῶν ὑπολοίπων 77 βουλευτῶν! Δηλαδή, κύριοι βουλευταί, τὸ 8½% δύναται νὰ σταματήσῃ τὴν θέλησιν τοῦ 91½% ἤ, ἄλλως πως, 23 βουλευταὶ τῆς αἰθούσης νὰ σταματήσουν οἱανδήποτε πρότασιν τῶν ὑπολοίπων 77 βουλευτῶν! Ὡς νὰ μὴ ἤρκουν δὲ ὅλοι αὐτοὶ οἱ περιορισμοὶ καὶ τὰ VETO, ρητῶς μνημονεύονται εἰς τὸν καταπληκτικὸν αὐτὸν σκελετὸν Συντάγματος καὶ τὰς δύο διεθνεῖς συμβάσεις, 13 περιπτώσεις, ὅπου ἀπαιτεῖται κοινὴ ἀπόφασις Προέδρου καὶ Ἀντιπροέδρου. Τὰ στοιχεῖα τοῦ διαχωρισμοῦ, τὰ ὁποῖα —σημειωτέον— ὑπῆρχον ἅπαντα εἰς τὸ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀκριβῶς ἀπορριφθὲν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, εἶναι: α) Χωρισταί, Ἑλληνικὴ καὶ Τουρκική, Βουλαί, μὲ εὐρείας ἁρμοδιότητας, καλυπτούσας οὐσιαστικῶς ὅλα ἐκεῖνα τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ἀσκηθῇ VETO (ἐκπαιδευτικά, θρησκευτικά, ἀθλητικά, προνοίας, τραπεζιτικὰ κλπ.). β) Χωριστοὶ Δῆμοι εἰς τὰς 5 μεγαλυτέρας πόλεις τῆς νήσου. γ) Χωριστὰ δικαστήρια διὰ τὰς ἀμιγεῖς Ἑλληνικὰς ἢ τουρκικὰς ὑποθέσεις, εἶδος, δηλαδὴ τῶν μακαρίᾳ τῇ λήξει διομολογήσεων. Θέλετε τώρα καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς δυσπιστίας εἰς ἓν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον —ἐν τούτοις— διὰ νὰ καταστῇ βιώσιμον ἔπρεπε ἀντιθέτως νὰ στηρίζεται εἰς τὴν ἀμοιβαίαν ἐμπιστοσύνην; α) «Οὐδέτερος» Πρόεδρος τοῦ Ἀνωτάτου Συνταγματικοῦ Δικαστηρίου. Μὲ ἄλλους λόγους, ὅπου οἱ Τοῦρκοι δὲν ἀσκοῦν ὁριστικόν, δηλαδὴ ἀνέλεγκτον VETO, τὸ VETO ἀνήκει εἰς πρόσωπον ξένης πρὸς τὴν Κυπριακὴν Δημοκρατίαν ἐθνικότητος. β) «Οὐδέτερος» Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου. Εἰς ποῖον «ἀνεξάρτητον» Κράτος ὑπάρχει τοιοῦτον προηγούμενον; γ) Μικτὰ δικαστήρια διὰ τὰς Ἑλληνο–τουρκικὰς ὑποθέσεις, ἀστικὰς ἢ ποινικάς, εἰς περίπτωσιν δὲ χάριτος ἐπικρατεῖ ἡ ἐπιεικεστέρα ἄποψις τοῦ Προέδρου ἢ τοῦ Ἀντιπροέδρου. δ) Ἐκ τῶν τριῶν κυριωτέρων Ὑπουργείων (Ἐξωτερικῶν, Ἀμύνης ἢ Οἰκονομικῶν) θὰ ἀνήκῃ εἰς Τοῦρκον καὶ εἷς ἐκ τῶν τριῶν ἀρχηγῶν Στρατοῦ, Χωροφυλακῆς καὶ Ἀστυνομίας, θὰ εἶναι Τοῦρκος. Ἐπ’ αὐτοῦ, ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸ γαλλικόν, τὸ ξενόγλωσσον, κείμενον ὁμιλοῦν περὶ ὑπουργοῦ Ἀμύνης, εἰς τὸ Ἑλ)κὸν περὶ ὑπ)γοῦ Δικαιοσύνης. Ποῖον εἶναι τὸ σωστόν;

§22Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Τὸ γαλλικόν.

§23Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπίσης εἰς τὸ ἄρθρον 20, τελευταία παράγραφος, ἐλλείπει ἀπολύτως ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον «ὅσον ἀφορᾷ τὰς λοιπὰς τοποθετήσεις, θὰ πρέπει νὰ ληφθῶσιν εἰδικὰ μέτρα διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν ὀργάνων αὐτοδιοικήσεως (MUNICIPALITES) ἐπὶ τῇ βάσει —ὅσον τοῦτο εἶναι δυνατόν— τοῦ κανόνος τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν δύο κοινοτήτων». Δὲν ὑπάρχει καὶ αὐτὸ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Ὑπουργέ, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ παρενέβαλον τὰ δύο κείμενα καὶ θὰ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι διὰ πραγματικῶς ἐμπεριστατωμένας μελέτας τοῦ Συντάγματος, θὰ πρέπει νὰ ἀπαιτηθοῦν ὄχι 48 ὧραι, ἀλλὰ μία ἑβδομάς, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ συγκρίνωμεν τὸ Σύνταγμα αὐτὸ μὲ ἄλλα παρόμοια καὶ νὰ συναγάγωμεν τὰ ἀπαραίτητα συμπεράσματα. Ὑπάρχει, ἐπίσης καὶ μία ἄλλη διαφορὰ ποὺ διεπίστωσα— ὑπάρχει σωρεία λαθῶν λεκτικῶν καὶ θὰ πρέπει νὰ ξαναμελετηθῇ καὶ νὰ διορθωθοῦν— ὑπάρχει λοιπὸν καὶ μία ἄλλη διαφορά. Εἰς τὸ Γαλλικὸν κείμενον φέρεται ἡ δήλωσις γενομένη τὴν 17 Φεβρουαρίου 1959 ὑπὸ τῶν κ.κ. ὑπουργῶν Ἐξωτερικῶν Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, ἐνῷ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἡ δήλωσις φέρεται γενομένη τὴν 19ην Φεβρουαρίου 1959.

§24Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἀποδίδετε τόσην σημασίαν εἰς λάθη ἀντιγραφῆς; Εἶναι γνωστὴ ἡ ἡμερομηνία. Νομίζω, ὅτι ἦτο ἡ 19η Φεβρουαρίου. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Εἶναι ἄξιον ἀσφαλῶς θορύβου τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἕνα λάθος ἀντιγραφῆς, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς ἡμερομηνίαν γνωστήν;

§25Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος ἐγὼ διὰ τὸν ἐκνευρισμὸν τῶν κ. συναδέλφων, ἀλλὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἰδίως τὸ τελευταῖον αὐτὸ ἔχει μεγάλην σημασίαν καὶ πᾶν ἄλλο εἶναι, διότι ἐὰν εἶναι τῆς 19 Φεβρουαρίου, ὅπως λέγῃ, τὸ κείμενον, τὸ ἑλληνικόν, τότε εἶναι ταυτόχρονος μὲ τὴν δήλωσιν τοῦ Μακαρίου, ἐνῷ ἐὰν εἶναι τῆς 17ης, τότε ἐγένετο ἡ παραχώρησις τῶν βάσεων 2 ἡμέρας πρὸ τῆς δηλώσεως τοῦ Μακαρίου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς, θόρυβος). Ἐπαναλαμβάνω. Τὸ Ἑλληνικὸν κείμενον λέγει: «δήλωσις γενομένη τὴν 19)2)59 ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας», ἐνῷ τὸ γαλλικὸν λέγει τὴν 17ην Φεβρουαρίου». Ἡ διαφορὰ εἶναι οὐσιώδης, διότι, ἐὰν εἶναι τῆς 17ης Φεβρουαρίου, σημαίνει, ὅτι δύο ἡμέρας πρὶν ὑπογράψητε τὴν παραχώρησιν τῶν βάσεων. (Θόρυβος).

§26Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἔχετε δίκαιον. Θὰ τὸ ἐξετάσω.

§27Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ θὰ ἀπαντήσῃ. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι τῆς Ἀριστερᾶς).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρεῖτε κ. Μαρκεζίνη. Θὰ διευκρινισθῇ αὐτό.

§29Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. «Ἡ Δημοκρατία τῆς Κύπρου ὑποχρεοῦται ἐκ τοῦ Συντάγματός της μάλιστα νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν, τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκίαν τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου κράτους, χωρὶς ἀντίστοιχον ὑποχρέωσιν τῶν τριῶν αὐτῶν κρατῶν ἔναντι τῆς Κύπρου». Καὶ τὸ πρᾶγμα βεβαίως, ἔχει ἐνδιαφέρον διὰ τὴν Ἀγγλίαν, ἐὰν θὰ κάμῃ τὸ ἴδιον ἡμεῖς θὰ δώσωμεν τὴν ἀντίστοιχον ρήτραν. «Ἡ Ἑλληνικὴ καὶ Τουρκικὴ Κυβέρνησις θὰ δικαιοῦνται νὰ ἐπιχορηγοῦν τὰς ἀντιστοίχους ἐν Κύπρω Κοινότητας χωρὶς κανένα ποσοτικὸν περιορισμόν. Ἀντιλαμβάνεται πᾶς τις τί σημαίνει τοῦτο, ὅταν οἱ μὲν Ἕλληνες —μὲ τὰς ἀνάγκας των— ἀποτελοῦν τὸ 82%, οἱ δὲ Τοῦρκοι μόνον τὸ 17% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Νήσου». Ἐπισημαίνω τὸν κίνδυνον, διότι γνωρίζετε πόσα μέσα διαθέτει ἡ Τουρκία ἐν συγκρίσει πρὸς μικρὰν Κοινότητα καὶ πόσον ὀλίγα μέσα διαθέτομεν ἡμεῖς διὰ μεγάλην Κοινότητα. Ἀκούσατε καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν, ἡ ὁποία εἶναι πράγματι περιβόλιον. «Ἡ Δημοκρατία τῆς Κύπρου ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν διατήρησιν τῆς ἀνεξαρτησίας της, τῆς ἐδαφικῆς της ἀκεραιότητος καὶ τῆς ἀσφαλείας της, ὡς καὶ τὸν σεβασμὸν τοῦ Συντάγματός της». Αὐτὴ εἶναι διάταξις τοῦ Συντάγματος. Σημειωτέον ὅτι ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι τακτοποιημένα μαζί, ἀποτελοῦν θεμελιώδεις διατάξεις. Καὶ ἐπὶ πλέον εἶναι καὶ ἡ ἄλλη διάταξις, ὅτι οὐσιαστικῶς καταλήγουν νὰ μὴ δύνανται νὰ ἀναθεωρηθοῦν αἱ διατάξεις αὐταί. Θὰ ἰσχύουν, λοιπόν, εἰς τὸ διηνεκές, μὲ μόνην διέξοδον τὴν ἐπανάστασιν τῶν Πόλεων. Οἱ Τοῦρκοι, λοιπόν, ἐφρόντισαν νὰ κατοχυρώσουν τὴν πλήρη των συγκυριαρχίαν μὲ τὸ Σύνταγμα αὐτό, προετοιμάζοντες ὅμως, ἐπὶ πλέον, καὶ τὸν διαμελισμὸν τῆς νήσου, ἐὰν ποτὲ τὸ πείραμα τῆς συνεργασίας δὲν ἐπιτύχῃ. Οἱ προλαλήσαντες ρήτορες ἐπεσήμαναν τοὺς κινδύνους καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, διότι περιπλέκεται ἡ Ἑλλάς, ὡς μόνιμος σύμμαχος μὲ τὴν Τουρκίαν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Κύπρου, εἰς περιπετείας, εἰς τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ τὴν φέρῃ ἡ Κύπρος. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ πολύ, δὲν θέλω ἄλλωστε, νὰ κρατήσω ἐπὶ πολὺ τὸ βῆμα —θὰ μὲ ἀκολουθήσουν ἄλλοι ρήτορες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναπτύξουν καὶ αὐτοὶ καὶ ἄλλα κεφάλαια— ἀλλὰ λέγω μόνον τοῦτο: Σκεφθεῖτε τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀπειληθῆ μία ἀπόπειρα ἀνάλογος τοῦ Σουέζ, νὰ χρησιμοποιηθῇ δηλ., ὡς βάσις τῶν Ἄγγλων δι’ ἐπιχειρήσεις ἐναντίον ἑνὸς οἱουδήποτε Κράτους τῆς Μ. Ἀνατολῆς καὶ τὸ Κράτος ἐκεῖνο νὰ κάμῃ ἀντίποινα εἰς τὴν Κύπρον. Θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς νὰ προστατεύσωμεν τὴν Κύπρον. Αὐτὸ τὸ συλλαμβάνετε; Διότι κατέληξα νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ ἀνακίνησις τοῦ Κυπριακοῦ εἶχεν πολλὰ καλὰ καὶ ἀναμφισβητήτως πολλὰ κακά, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἄλλων, χωρὶς νὰ εἶναι εἰς τὸ πνεῦμα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τὸ ἀνεκίνησαν εἶχε τὸ καλὸν, ὅτι μέχρι τοῦδε μᾶς ἐπροφύλαξεν ἀπὸ πολλὰς περιπετείας εἰς τὴν Μ. Ἀνατολήν, φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι ἀπὸ τώρα καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τὸ Κυπριακὸν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀφορμὴ διὰ περιπλοκάς, ἢ μᾶλλον εἰς περιπετείας. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐρωτηθῇ, τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ; Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν παραλείπει τὴν εὐκαιρίαν νὰ παραπονῆται, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις συνεχῶς κατηγορεῖ, χωρὶς ὅμως ποτὲ ἐπὶ τέλους νὰ προτείνῃ καὶ συγκεκριμένας λύσεις. Ἀδικαιολόγητον παράπονον, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις κάμει τὸ καθῆκόν της ὑποδεικνύουσα μίαν γενικὴν πολιτικήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ὑποδεικνύῃ καὶ τὰ τακτικὰ μέσα τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν ἔχει τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς τοῦτο στοιχεῖα. Χωρὶς λοιπὸν νὰ παρουσιάσῃ πρῶτον ὅλα τὰ στοιχεῖα εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, χωρὶς νὰ τοὺς καλέσῃ καὶ νὰ τοὺς ἐνημερώσῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῇ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ προτείνῃ συγκεκριμένην τακτικὴν ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς μιᾶς γενικῆς πολιτικῆς στρατηγικῆς. Ἀλλὰ ὅταν ἕνας Ἀρχηγὸς ζητήσῃ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος ἢ τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν καὶ ἀνήκει εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, αὐτὸ δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο παρὰ ἀκριβῶς, ὅτι διατίθεται νὰ συμμετάσχῃ εἰς εὐθύνας. Διότι ὅταν συνέρχωνται οἱ ἀρχηγοί, λαμβάνουν γνῶσιν καὶ μελετοῦν τοὺς φακέλλους καὶ ἐκφράζουν τὰς γνώμας των, ἀσφαλῶς ἔχουν εὐθύνας. Λοιπόν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἠρνήθη νὰ βοηθήσῃ, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ μονοπωλήσῃ οἱασδήποτε ἐπιτυχίας ἢ ἀποτυχίας, ἐπιμελῶς ζητοῦσα νὰ διαφυλάξῃ τὸ ζήτημα μόνη της. Τὸ ἐπῆρε τὸ πρᾶγμα πολὺ λεβέντικα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔτσι. Ὑπάρχουν καὶ οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι λέγουν τί νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, αὐτοὶ εἶναι πλέον μετριόφρονες, αὐτοὶ δὲν ὁμιλοῦν περὶ τοῦ μεγαλυτέρου θριάμβου τῆς τρισχιλιετοῦς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ περισσότερον ἔξυπνοι, λέγουν: Τί θέλετε νὰ γίνῃ, ἐκεῖ ποὺ ἐφθάσαμεν, ἔπρεπε κἄποια λύσις νὰ εὑρεθῇ, διότι, ἐπὶ τέλους, αὐτὴ ἡ ἀνοικτὴ πληγὴ εἶναι κἄτι πολὺ ἐπικίνδυνον διὰ τὸν τόπον μας. Πρῶτον, εἶναι ἐσφαλμένη ἡ διατύπωσις. Δὲν εἶναι ἐκεῖ ποὺ ἐφθάσαμεν, ἀλλὰ ἐκεῖ ποὺ ἐφέραμεν τὰ πράγματα, ἂς ἴδωμεν τί πρέπει νὰ γίνῃ. Αὐτὸ μοῦ ἐνθυμίζει ἕνα πτωχεύσαντα, ὁ ὁποῖος ζητοῦσε νὰ διορισθῇ σύνδικος. Τὸν σύνδικον διορίζει τὸ δικαστήριον, ἀκριβῶς διὰ νὰ κρίνῃ τὸν πτωχεύσαντα. Δὲν ἀντέχω εἰς τὸν πειρασμόν, θὰ ἀναγνώσω μίαν δριμεῖαν περικοπὴν —καὶ σπεύδω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ἰδική μου, εἶναι τοῦ ἐπὶ τετραετίαν Πρεσβευτοῦ εἰς τὴν Ἀμερικήν, τοῦ κ. Μελᾶ, ἡ ὁποία λέγει: «Ἡ ἀκατάσχετος καὶ ἐθνικῶς ἀπαράδεκτος πολυπραγμοσύνη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πλήρης ἀνικανότης της εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ ἀλλοπρόσαλλος καὶ ἀνερμάτιστος στάσις της, ἀδιάλλακτος καὶ πεζοδρομιακὴ ὅταν δὲν ἔπρεπε, ἀπὸ πολιτικὴν δειλίαν, καὶ πανικόβλητος ὅταν ἀκριβῶς ἐχρειάζετο ψυχραιμία, σύνεσις, ὑπομονὴ καὶ θάρρος, κατεβαράθρωσε κυριολεκτικῶς τὸ μέγα ἐθνικὸν ζήτημα τῆς Κύπρου. Τὰς ἀνωτέρω γνώμας ἐξέθεσα εἰς τὴν ἐπειγόντως συγκληθεῖσαν σύσκεψιν τῶν πρέσβεων τῆς 2 Ἰουλίου καὶ ἠγωνίσθην ἔκτοτε ἐπὶ ἑβδομάδας ἀνεπιτυχῶς ν’ ἀποτρέψω τὴν οὐσιαστικὴν ἀποδοχὴν τῆς διχοτομήσεως ἢ συγκυριαρχίας. Ἀλλ’ ὁ μοιραῖος πανικὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐξεδηλοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ὑπεύθυνοι χειρισταὶ τῆς Ἀμερικανικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εὐθύς, ὡς ἐνεφανίσθη τὸ ἀγγλικὸν σχέδιον, ἔλεγον ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀπαράδεκτον διὰ τοὺς Ἕλληνας. Αὐτὰ βέβαια ἦσαν γνωστὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν». Ἐδῶ τὸ πρᾶγμα ἀποκτᾶ πολὺ μεγάλην ἀξίαν, διότι λέγει τὸ ἑξῆς, δὲν τὸν διώρισα ἐγὼ Πρέσβυν, ἡ Κυβέρνησις τὸν εὑρῆκεν ἐκεῖ καὶ τὸν ἐκράτησεν ἐπὶ 3½ ἔτη.

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ ὑπηρέτησε τὴν πολιτικὴν αὐτήν;

§31Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἀγαπητὲ κύριε συνάδελφε, νομίζετε, ὅτι ἐγὼ εἶμαι πληρεξούσιος τοῦ κ. Μελᾶ; Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Ἀκόμη λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἦτο νοητὸν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐγκολάψῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸν ἔσχατον αὐτὸν ἐξευτελισμόν, ὡς νὰ ἐξήρχετο αὕτη ἀπὸ ἀτυχῆ πόλεμον. Ὑπῆρξα ἀπὸ 3½ ἐτῶν ρεαλιστὴς καὶ ὑπὲρ μετριοπαθῶν, ἀλλὰ πάντως ἐθνικῶς ἀξιοπρεπῶν λύσεων, πρὸς σταδιακὴν ἐπίτευξιν τῶν ἐθνικῶν πόθων. Διότι ἔβλεπα ὅτι ἐμμονὴ εἰς ἄκρατον ἀδιαλλαξίαν θὰ ἐπέφερε συμφοράς. Τὰ σήμερον ὅμως συμβαίνοντα, ἀποτελοῦν, ἀτυχῶς, καθαρὰν ἀπεμπόλησιν ἐθνικῶν θέσεων». Ἐπὶ 3½ ἔτη εἶναι Πρεσβευτὴς τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀμερικήν. Τοὐλάχιστον ἐγώ, δὲν λέγω, ὅτι τὰ δέχομαι αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Μελᾶς. Πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι κλασσικὴ περίπτωσις ἀνικανότητος Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει Πρεσβευτὴν εἰς τὴν σπουδαιοτέραν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατεῖχεν ὁ κ. Μελᾶς.

§32Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν πρόκειται νὰ ἀντιδικήσω, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, μὲ τὸν ἀπὸ ἐτῶν ἀπουσιάζοντα ἀπὸ αὐτὴν κ. Μελᾶν καὶ δὲν πρόκειται νὰ εἴπω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐγὼ πιστεύω ὅτι παρῃτήθη. Ἐπειδή, ὅμως, ἐχρησιμοποιήσατε κείμενά του καὶ ἐπειδὴ ἀνέφερεν ὀξεῖαν διαφωνίαν εἰς σύσκεψιν Πρεσβευτῶν, διαβεβαιῶ, ὅτι εἰς τὴν σύσκεψιν ἐκείνην τῶν Πρεσβευτῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἦσαν παρόντες ὁ Πρωθυπουργός, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος καὶ ὅλοι οἱ ἁρμόδιοι, οὐδόλως διετύπωσεν ὀξεῖαν διαφωνίαν. Ἡ μόνη ὀξεῖα διαφωνία, ἣν διετύπωσεν ὁ κ. Μελᾶς, ἦτο κατὰ τὴν προτελευταίαν προσφυγήν, διαφωνήσας πρὸς ὅλην καὶ ἐνώπιον ὅλης τῆς ἀντιπροσωπείας. Ἐζήτησε, πράγματι τότε, νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, βεβαιώσας, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ συγκεντρώσωμεν περισσοτέρας τῶν 17 ψήφων, ἐνῷ ἐλάβομεν 34. Πέραν αὐτοῦ τοῦ σημείου, οὐδεμίαν ὀξεῖαν διαφωνίαν ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Μελᾶς.

§33Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ναὶ ἢ οὔ, ὅτι ὁ κ. Μελᾶς παρῃτήθη, διαφωνήσας διὰ τὴν ἀποδοχὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ὅρου τῶν δύο Βουλῶν τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, δι’ οὗ ἀνεγνωρίζετο ἡ ὕπαρξις δύο λαῶν ἰσοτίμων ἐν Κύπρῳ. Εἶναι, ἐπίσης, ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Μελᾶς παρῃτήθη, διότι ἡ Κυβέρνησις καὶ δεύτερον βασικὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον δημοσίᾳ ἀπέρριψεν, ὡς ἀπαράδεκτον, συνεζήτει μετὰ φίλων δυνάμεων, δώσασα τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐν τῇ οὐσίᾳ καὶ αὐτὸ ἀπεδέχετο;

§34Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Τὸ μὲν δεύτερον σημεῖον τοῦ κ. Ζίγδη, δὲν κατορθώνω νὰ τὸ ἐννοήσω. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, τυπικῶς, ὄντως, αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ λόγος τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Μελᾶ.

§35Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν κάμνω τὴν διακοπὴν διὰ νὰ παραστήσω τὸν δικηγόρον τοῦ κ. Μελᾶ, ἀλλὰ ἐπειδὴ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ συναντήσω χθὲς τὸν κ. Μελᾶν καὶ μοῦ ἀνέγνωσε τὸν φάκελλον ὡρισμένων τηλεγραφημάτων, ἠμπορῶ νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ κ. Μελᾶς ἦλθεν εἰς ὀξύτατον σημεῖον διαφωνίας μὲ τὸν κ. ὑπουργόν, μέχρι τοῦ σημείου νὰ τοῦ ἀπαγορεύσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ λαμβάνῃ πρωτοβουλίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀνεκταὶ διὰ ἕνα ὑπάλληλον. Ὁ κ. Μελᾶς ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἐδέχθη τὴν θέσιν αὐτὴν ὡς ὑπάλληλος, ἀλλὰ ὡς πολιτικὸν πρόσωπον, ὅπως, ἄλλως τε, τοῦ τὸ ἐπρότεινεν ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης Παπάγος. Αὐτὰ τὰ λέγω, πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἀληθείας. Ὁ κ. Μελᾶς, εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω ἐγώ, αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι ἀκριβῆ.

§36Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὑπῆρξε περίπτωσις ὀξυτάτης διαφωνίας μὲ τὸν κ. Μελᾶν, εἶναι ἀληθές. Ἐξεταστέον, ἐὰν ἦσαν περιπτώσεις διαφωνίας ἐπὶ ἀπαραδέκτων παρωνυχίδων ἄνευ οὐσιαστικῆς σημασίας καὶ ὄχι περιπτώσεις διαφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν οὐσιαστικαί. Δὲν μοῦ εἶναι εὐχάριστον νὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτὰς τὰς διαφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἐπανειλημμένως, μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ κάμω ὀξυτάτας παρατηρήσεις, μὲ τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα.

§37Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Εἶναι θέμα παρωνυχίδος αἱ δύο Βουλαὶ καὶ ἡ ἀποδοχὴ τοῦ ἄλλου ὅρου, τὸν ὁποῖον ὑπηνίχθη;

§38Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἀφήνω εἰς τὸν κ. Ζίγδην τὸ προνόμιον, νὰ διαστρεβλώνῃ τοὺς λόγους μου.

§39Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Χαίρω διὰ τὰ δείγματα τῆς κοινοβουλευτικῆς εὐπρεπείας, τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§40Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσ.). Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐννοεῖ τοῦτο, ὅτι παρηρμηνεύσατε τοὺς λόγους του καί, βεβαίως, αἰσθανθεὶς τὸν ἑαυτόν του θιγόμενον, διότι τοὺς παρερμηνεύσατε, εἶπεν, ὅτι τοὺς διαστρεβλώνετε. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τονίσας ὅτι αἱ συνήθεις μετὰ τοῦ κ. Μελᾶ διαφωνίαι ἀφεώρουν παρωνυχίδας, δὲν ἠννόει τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας σεῖς ἐθεωρήσατε ὡς ὑπαγομένας εἰς τὴν ἔννοιαν τῶν παρωνυχίδων. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐξηγέρθη καὶ ὀρθῶς ἐξηγέρθη, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε Ζίγδη, ὅπως θὰ παρακαλέσω καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, νὰ δίδουν πολλὴν προσοχὴν εἰς τὸ τί λέγει ὁ ὁμιλῶν καὶ νὰ μὴ σπεύδουν εἰς τὴν δημιουργίαν— οὔτε ἡμεῖς εἰς βάρος τῶν ἀγορητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὔτε σεῖς, ὅμως, εἰς βάρος τῶν ἀγορητῶν τῆς Κυβερνήσεως— ἐντυπώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεγόμενα. Προβαίνω εἰς τὴν παράκλησιν αὐτήν, διότι μέχρι τῆς ὥρας ποὺ ἠγέρθη ὁ κ. Ζίγδης, δὲν εἶχε δημιουργηθῆ κανένα ἐπεισόδιον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς τὸν τόνον καὶ τὸν τρόπον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Μαρκεζίνη, ἡ ὁποία, παρακαλῶ, νὰ συνεχισθῇ κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγώ, κύριοι, εἶμαι κατὰ τῶν διακοπῶν, διότι αἱ διακοπαὶ δημιουργοῦν ἐπεισόδια.

§42Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι τελευταίως διέκοψεν ὁ κ. Πρόεδρος ὁ ἴδιος.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντως, ἐγὼ δὲν θὰ ἐπιτρέψω διακοπάς, ἔστω καὶ ἐὰν σεῖς ἐπιτρέψητε ταύτας.

§44Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὸ τέρμα τοῦ λόγου καὶ θὰ δοθῇ οὕτω καιρὸς ν’ ἀλλάξω πορείαν. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἀνέγνωσα τὸ κείμενον τοῦ κ. Μελᾶ, τὸ ἔκαμον διότι ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ χαρακτηριστικὰ τῆς ἐποχῆς μας. Ὅ,τι θέλετε νὰ μοῦ εἴπητε, εἴτε ἔχει δίκαιον ὁ Πρόεδρος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Βενιζέλος, εἴτε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ τὸ γεγονός, ὅτι ὁ ἐπὶ 3½ ἔτη καὶ πλέον Πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν σπουδαιοτέραν θέσιν γενικῶς, ἀλλὰ καὶ εἰδικῶς, διὰ τὸ κρίσιμον θέμα, τὸ Κυπριακόν, ἔρχεται, παραιτούμενος, νὰ ὁμιλῇ καθ’ ὃν τρόπον ὁμιλεῖ, ἢ κἄτι ἔπαθε ἢ κἄτι εἶχε πάθει ἡ Κυβέρνησις ποὺ τὸν διετήρει εἰς τὴν κρίσιμον αὐτὴν θέσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκεῖ ποὺ ἐφθάσαμεν, δύναμαι νὰ εἴπω, χωρὶς κανένα πάθος καὶ μὲ μεγάλην ψυχραιμίαν, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἴχομεν δεχθῆ μίαν ἀπὸ τὰς προηγουμένας λύσεις. Ὑπῆρξα Κασσάνδρα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπὸ τοῦ κακοῦ εἰς τὸ χειρότερον — προέβλεψα καὶ τὰ πράγματα μὲ ἐδικαίωσαν. Οἱαδήποτε λύσις θὰ ἦτο καλυτέρα ἀκόμη καὶ ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ ἀγῶνος, παρὰ ἡ λύσις, ἡ ὁποία δημιουργεῖ ἀφάνταστα προβλήματα εἰς τὴν Κύπρον. Καθιεροῦται Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, δημιουργεῖ περιπλοκὰς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Κύπρου καὶ ἀντὶ νὰ στερεώνῃ τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν, θέτει ζητήματα καὶ προβλήματα, τὰ ὁποῖα περιπλέκουν περισσότερον τὰς σχέσεις τῶν 2 χωρῶν. Ἀλλὰ τὸ χειρότερον: Εἶναι πασίγνωστον, ὅτι ὁ ἀγὼν εἰς τὴν Κύπρον ἐστηρίχθη εἰς τὴν νεολαίαν. Οὐδεὶς πρέπει νὰ λησμονῇ, ὅτι ὅλαι αἱ θυσίαι ἀφεώρουν ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἡλικίαν κάτω τῶν 25 ἐτῶν, αὐτοὺς τοὺς ἐκινητοποιήσαμεν, τοὺς ἐζωντανεύσαμεν μὲ τὰ ὡραιότερα ὄνειρα καὶ συνθήματα καὶ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην ζητοῦμεν νὰ τοὺς διδάξωμεν, ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν ἔχουν ἀξίαν, παρὰ ἀξίαν ἔχει μόνον ὁ κυνικὸς ρεαλισμός. Τὰ ὄνειρα, αἱ θυσίαι, τοῦ ἀγῶνος, ὅλα αὐτὰ εἶναι μάταια καὶ μένει μόνον ἡ σκληρὰ πραγματικότης, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι θὰ εὕρητε εἰς αὐτὴν τὴν ἰδιότυπον καὶ ἰδιότροπον δῆθεν ἀνεξάρτητον Ἑλληνο–Τουρκο–Ἀγγλο–Κυπριακὴν Δημοκρατίαν νέας θέσεις καὶ νέα ρεαλιστικὰ ἰδεώδη. Ἀντιλαμβάνεσθε ποίους κινδύνους ἐγκυμονεῖ διὰ τὴν νεολαίαν ἡ διδασκαλία καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοιούτων διδαγμάτων. Ἦτο προτιμότερον νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸν ἀγῶνα, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς εὐθετώτερον χρόνον. Κύριοι βουλευταί, οὐδεὶς δύναται νὰ δεσμεύσῃ ἕνα λαὸν καὶ τὴν ἐλευθερίαν του ἐσαεί, χωρὶς κἂν νὰ τὸν ἐρωτήσωμεν. Ἐλέχθη χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ δημοψήφισμα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ εἶπον καὶ ἐγὼ εἰς μίαν συνέντευξίν μου, καίτοι γνωρίζω, ὅτι δημοψήφισμα δὲν τὸ δέχεται τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ ἐδέχετο, μόνον εἰς τὴν Ἑλβετίαν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἐντίμως. Ὅλοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἔχομεν συμμετάσχει δημοψηφισμάτων καὶ ἐγνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων τὰ ἀποτελέσματά των. Δι’ αὐτό, θὰ ἔλεγον ἐκλογάς, τοσούτῳ μᾶλλον, διότι εἶναι πλάνη καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἂν ἐγένοντο ἐκλογαί, πιστεύει, ὅτι τὸ ποσοστὸν 40% θὰ ἦτο ηὐξημένον καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ἀπὸ τὴν ἄλλην πτέρυγα, ὅτι θὰ ἦτο 60–65%. Οὐδεὶς γνωρίζει τί θὰ ἦτο, διότι εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 11ης Μαΐου, ὅλα τὰ Κόμματα καὶ ὅλοι οἱ ὑποψήφιοι κατῆλθον μὲ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἂν θέλετε περιωρισμένης ἢ μή, ἀλλ’ οὐδὲν Κόμμα κατῆλθε μὲ τὸ σύνθημα τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης, ἔστω καὶ τῆς περιωρισμένης ἀνεξαρτησίας. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ αὐτὸ ἦτο ἀδύνατον, διατὶ τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξησφάλιζε, τὴν ὑστάτην ὥραν, δημοψήφισμα εἰς τὴν Κύπρον: Οἱ Κύπριοι ἐλεύθεροι, ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, νὰ ἔκρινον ἐὰν θὰ ἐδέχοντο τὸ σῶμα αὐτῶν τῶν συμφωνιῶν, ὄχι πλέον τὴν αὐτοδιάθεσιν εἰς τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν, οὔτε τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν δεσμευμένην, οὔτε οἱασδήποτε μορφῆς δημοκρατίαν. Ἕνα ναὶ ἢ ὄχι. Παραδέχεσθε αὐτὸ ἢ ὄχι; Νὰ ἐρωτηθοῦν, τοὐλάχιστον, οἱ Κύπριοι, διὰ νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δεσμεύομεν ἕνα λαόν, ὄχι μόνον διὰ νὰ μὴ πραγματοποιήσῃ αἰωνίως τὸ ὄνειρόν του διὰ τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ τὸν δεσμεύομεν εἰς τὰς συμμαχίας του θετικῶς, δηλαδὴ καὶ διὰ τὸ μέλλον του.

§45Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Τὸν πωλοῦμεν.

§46Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Οὐδεὶς δύναται, ὡσαύτως, νὰ δεσμεύσῃ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα ἐπ’ ἄπειρον. Ὑπερηφάνως συγκαταλέγω τὸν ἑαυτόν μου μεταξὺ ἐκείνων ποὺ ἀρνοῦνται ἀπολύτως νὰ δεχθοῦν, ὅτι ὁ ἀγὼν διὰ τὴν ἕνωσιν δύνανται νὰ καταστῇ κἄποτε ὑπόθεσις ἰδιωνύμου. Ὄχι ἁπλῶς μὲ τὴν συνείδησιν ἤρεμον, ἀλλ’ ὑπερηφάνως, ὡς ἐλεύθερος ἄνθρωπος, ἀποδοκιμάζω καὶ δὲν ἀναγνωρίζω τὰς συμφωνίας. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γκίλλας, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§48Α. ΓΚΙΛΛΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§50Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, λαμβάνω τὸν λόγον μὲ αἴσθημα μεγάλης εὐθύνης. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ μὲ ἀπασχολήσῃ, εἶναι θέμα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν μεγάλην ψυχικὴν καὶ διανοητικὴν συγκέντρωσιν. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς θὰ προτιμήσω, διότι τὴν συγκέντρωσιν αὐτὴν τὴν ψυχικὴν καὶ διανοητικὴν τὴν διευκολύνει αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς ὁμιλίας, θὰ προτιμήσω νὰ μιμηθῶ τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδημηγόρησεν, ἀλλ’ ἀνέπτυξεν ὡρισμένας σκέψεις, ἢ καὶ τοῦ κ. Ἡλιοῦ, διότι καὶ ἐκεῖνος μᾶλλον δὲν ἐδημηγόρησε, καὶ ὀλιγώτερον τὸν τόνον τῆς δημηγορίας, τὸν ὁποῖον ἠκολούθησαν κατὰ κύριον λόγον ὁ κ. Τσιριμῶκος —παίρνω τοὺς κυρίους Ἀρχηγοὺς μὲ τὴν σειράν, μὲ τὴν ὁποίαν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα— ὁ κ. Τσιριμῶκος, ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ ἐν μέρει εἰς ὡρισμένας φάσεις τῆς ὁμιλίας του ὁ κ. Μαρκεζίνης. Κύριοι συνάδελφοι, ὡρισμένοι ἐκ τῶν ἀγορητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δηλαδὴ ὡρισμένοι ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν καὶ εἰδικώτερον ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἀπέδωσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μομφήν, ὅτι θριαμβολογεῖ καὶ ὅτι πανηγυρίζει. Εἶπε μάλιστα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, συγκεκριμένως ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος κ. Στεφανόπουλος, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπανηγύριζε, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἐνδεχομένως ὡς συζητησίμους τὰς ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι τὴν ὡδήγησαν εἰς τὰς συμφωνίας Ζυρίχης καὶ Λονδίνου.

§51Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν μᾶς ἐδίδοντο καὶ τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ εἶναι πλήρης.

§52Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐὰν σᾶς ἐδίδοντο καὶ τὰ ἔγγραφα. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἔχετε ὅλοι ὑπ’ ὄψιν, ἐλπίζω, τὰς φράσεις, τὰς ὁποίας ἐχρησιμοποίησεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν Λονδίνῳ καὶ μετὰ τὴν ἄφιξίν του εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος. Βεβαίως, κατείχετο ἀπὸ αἴσθημα ὑπερηφανείας, διότι μετὰ ἀγωνιώδη προσπάθειαν —καὶ ὑπῆρξε, σᾶς βεβαιῶ, μεγάλη καὶ ἀγωνιώδης ἡ προσπάθεια καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν— μετὰ ἀγωνιώδη προσπάθειαν πολλῶν ἐτῶν, ἰδίᾳ δὲ τῶν τελευταίων μηνῶν, ἐσημειώθη ἕνα μέγα ἱστορικὸν βῆμα. Ἀλλὰ δὲν ἐπανηγύρισεν ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλλάδος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ πολὺ–πολὺ ἐξῆρε τὴν σημασίαν τοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη, ἀπὸ ἀπόψεως γενικωτέρας ἱστορικῆς. Ὄχι μόνον ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐπανηγύρισεν, ἀλλ’ ἐτόνισεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐξῆλθε νικήτρια. Καὶ δὲν ἐξῆλθε νικήτρια, διότι οὔτε ἡ Ἑλλὰς ἐνίκησε, οὔτε ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἐνίκησε, οὔτε ἡ Τουρκία ἐνίκησε. Κύριοι συνάδελφοι, προσέθεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δικαιοῦται νὰ εἶναι ὑπερήφανος διὰ τὸ μέγα βῆμα, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι αἰσθάνομαι καὶ τὸν ἑαυτόν μου ὑπερήφανον ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ὁ Πρόεδρος προέβη εἰς αὐτὴν τὴν μεγάλην ἱστορικὴν πρᾶξιν, προσέθεσεν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργός, ὅτι μόνος νικητὴς ἐξῆλθεν ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ δὴ ἐν τῷ συνόλῳ του, θὰ ἐξηγήσω δὲ ἐντὸς ὀλίγου τί σημαίνει Κυπριακὸς λαὸς ἐν τῷ συνόλῳ του. Διότι εἶναι ἀνάγκη, ὡρισμένα πράγματα νὰ διευκρινίζωνται κατὰ τρόπον λογικὸν καὶ νὰ μὴ παρασυρώμεθα ἀπὸ συναισθήματα, ὁσονδήποτε καὶ ἂν τὰ συναισθήματα αὐτὰ εἶναι ἱερά. Ἀπόψε συγκεκριμένως, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐφρόντισε νὰ ἀντιστραφῇ ἡ σχέσις χαρακτηρισμῶν, ἡ ὁποία συνήθως χρησιμοποιεῖται, ὡς πρὸς τὸν ἴδιον τὸν κ. Μαρκεζίνην καὶ ἐμέ. Ἐκτύπησεν ὁ κ. Μαρκεζίνης τὸν «κυνικόν», ὅπως εἶπε —τὴν λέξιν αὐτὴν βάζω εἰς εἰσαγωγικά, διότι δὲν τὴν παραδέχομαι—, ρεαλισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνεφανίσθη αὐτὸς ὡς φορεὺς συναισθηματικῶν δονήσεων, ἐνῷ συνήθως λέγεται καὶ νομίζω ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ἔχει φροντίσει, ὥστε νὰ λέγεται, ὅτι ἐκεῖνος μέν, ὁ κ. Μαρκεζίνης, εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν ρεαλιστὴς καὶ ὅτι ἐγὼ εἶμαι συναισθηματικός. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἐξηγήσω μερικὰ πράγματα, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ χρησιμοποιήσωμεν κριτήρια λογικὰ καὶ ρεαλιστικά. Γνωρίζω, ὅπως γνωρίζομεν ὅλοι, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὅλα τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὅλα τὰ μέλη τῆς Ε.Ρ.Ε., γνωρίζομεν ὅλοι, τὸ τί στοιχίζει, ἀπὸ ἀπόψεως καρδιᾶς, τὸ μέγα θέμα, τὸ μέγα ἱστορικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη ἤ, μᾶλλον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συντελεσθῇ. Βεβαίως, ἐποθούσαμεν τὴν ἕνωσιν, βεβαίως ἐπὶ δεκαετίας ἢ μᾶλλον ἀνέκαθεν, ἀφ’ ἧς ὑπῆρξε τὸ νέον Ἑλληνικὸν Βασίλειον, ὑπῆρχε καὶ ἡ τάσις —τάσις ἔμφυτος κατὰ τὸν 19ον αἰῶνα καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 20οῦ, ἀπολύτως ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς δεδικαιολογημένη— ἡ τάσις πρὸς τὴν ἐπέκτασιν καὶ πρὸς τὴν ἐνσωμάτωσιν ὅλων ἐκείνων τῶν τμημάτων γῆς, εἰς τὰ ὁποῖα ἔζων Ἕλληνες κατὰ πλειοψηφίαν ἢ καὶ πέραν αὐτοῦ, διότι ἡ μεγάλη ἰδέα ἔφθανε πέραν αὐτοῦ, εἰς τμήματα γῆς, ὅπου δὲν εἶχεν, ἔστω, ἡ Ἑλλὰς τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα τμήματα ἐθεωροῦντο ἱστορικῶς συνδεόμενα μὲ τὸ ὄνομα τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸς ἦτο, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, μέχρι τῶν ἀρχῶν τοῦ 20οῦ αἰῶνος, ἐὰν θέλετε μέχρι τοῦ 1922, ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐκίνει ἐν μέρει καὶ τὴν ἱστορίαν καὶ ὄχι ἁπλῶς τὴν καρδίαν τῶν Ἑλλήνων. Ἐξακολούθουσε μάλιστα καὶ μετὰ τὴν ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἐπιβληθεῖσαν ἐγκατάλειψιν καὶ ἀκύρωσιν τῆς μεγάλης ἰδέας, ἐξακολουθοῦσε ὑπάρχων ἕνας συναισθηματισμός, ἕνας συναισθηματισμὸς ἀναφερόμενος τοὐλάχιστον εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα τῆς γῆς, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπλειοψήφει τὸ ἑλληνικὸν στοιχεῖον. Ἐγκατελείφθη, δηλαδή, ἡ μεγαλοϊδεατικὴ ἐπεκτατικὴ πολιτικὴ καὶ σκέψις, διετηρήθη ὅμως, ὅπως ἦτο φυσικόν, ἡ ἐπιθυμία τῶν Ἑλλήνων νὰ ἴδωσιν ἐνσωματουμένας τὰς περιοχὰς ἐκείνας εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Μητέρα Πατρίδα, τὰς περιοχὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι, ὅπως ἡ Δωδεκάνησος, ὅπως ἡ Κύπρος, ὅπως ἡ Βόρειος Ἤπειρος, ἐθεωροῦντο καὶ ἦσαν περιοχαὶ Ἑλληνικαί, ἀπὸ ἀπόψεως πληθυσμοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ αἴσθημά μας, λοιπόν, ἦτο αὐτό, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ τὸ νικήσωμεν. Εἶναι πολὺ μεγαλύτερον τὸ βῆμα, τὸ ὁποῖον ἐπιτελεῖ ἕνας λαός, ὅταν, παρὰ τὸ αἴσθημά του, λύῃ ἕνα πρόβλημα, παρὰ ὅταν διατηρῇ τὸ αἴσθημά του, δὲν λύει τὸ πρόβλημα καὶ κραυγάζει ἁπλῶς ἐκδηλώνων τὸ αἴσθημά του. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἱστορικὸς ρεαλισμός, ἐπέβαλεν, ὅπως ἡ Ἑλλὰς προχωρήσῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ κατόπιν συνεννοήσεως κατὰ κύριον λόγον, μὲ τὴν Τουρκίαν. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ἰσχυρίσθη ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἰσχυρίζεται κανεὶς ἐξ ἡμῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνίκησε. Διὰ νὰ νικήσῃ ἡ Ἑλλάς, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν ἡττημένοι. Φαντάζεσθε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὰ 1959 ἢ τὸ 1960 ἢ τὸ 1965 ἢ τὸ 1975, νὰ ἔχουν ἡττηθῆ ἡ Μεγάλη Βρεταννία καὶ ἡ Τουρκία ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἦτο ἡ μόνη νικήτρια;

§53Α. ΖΑΚΚΑΣ. ....... (δὲν ἠκούσθη).

§54Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Παρακαλῶ, κύριε Ζάκκα, δὲν δέχομαι καμμίαν διακοπήν. Ὅποιος τὸ ἰσχυρίζεται ἢ πλανᾶται ὁ ἴδιος ἤ, γνωρίζων τὴν ἀλήθειαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος, προσπαθεῖ νὰ παραπλανήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§55Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατὶ τὸ ἀνεκινήσατε; Ἡ Κυβέρνησίς σας τὸ ἀνεκίνησε τὸ ζήτημα. Ἐὰν ἐπιστεύατε εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνακινήσητε τὸ ζήτημα καὶ νομίζω, ὅτι εἶσθε μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης.

§56Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Θὰ παρακαλέσω νὰ παρακολουθήσητε τὴν σειρὰν τῶν συλλογισμῶν μου καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνεκινήθη, ἤχθη εἰς πέρας καὶ δὴ εἰς λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ ἱκανοποίησιν καὶ εἰς ὑμᾶς. Καὶ εἰδικώτερον εἰς ὑμᾶς, ὅπως θὰ εἴπω, συνεχίζων τὴν ἀγόρευσίν μου. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ τοιαύτη ἔκβασις τοῦ ἀγῶνος, ἔκβασις ἡ ὁποία θὰ ἐσήμαινε νίκην τῆς Ἑλλάδος καὶ ἧτταν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῆς Τουρκίας, ἦτο ὁπωσδήποτε ἀδύνατος. Ἐπομένως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατόν, διὰ νὰ μὴ σημειωθῇ τὸ ἀντίστροφον καὶ ἡττηθῇ ἡ Ἑλλάς, νικήσουν δέ, εἴτε ἡνωμένοι, ἡ Μεγάλη Βρεταννία καὶ ἡ Τουρκία, εἴτε μία ἐξ αὐτῶν, ἐνδεχομένως μόνη ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο ἐπιβεβλημένον, διὰ νὰ μὴ συμβῇ τὸ ἀντίστροφον καὶ ἐμφανισθῇ ἡ Ἑλλὰς ἡττημένη, ἦτο αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγένετο. Κύριοι συνάδελφοι, τρεῖς ἦσαν ἐνώπιόν μας αἱ δυνατότητες, ἐὰν θέλωμεν ψυχραίμως νὰ σταθμίσωμεν τὰ ἱστορικὰ δεδομένα. Τρεῖς ἦσαν αἱ δυνατότητες, ἐὰν ἐξηκολούθει ὁ ἀγών. Ἢ ἔπρεπε νὰ ἀχθῶμεν εἰς πόλεμον. Οὐδεὶς ἐχέφρων, ἐσκέφθη ποτέ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς κήρυξιν πολέμου ἐναντίον τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου ἢ καὶ τῆς Τουρκίας μόνης. Δευτέρα περίπτωσις, ἡ ὁποία ἦτο δυνατή, εἰς τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς θὰ ἠγόμεθα, ἐὰν ἀκολουθούσαμεν τὰς ἀπόψεις τῶν κυρίων Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἦτο ἡ παράτασις ἑνὸς φοβεροῦ εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κύπρου τέλματος, εἰς τὸ ὁποῖον τέλμα θὰ ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος νὰ βυθισθῇ καὶ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐνδεχομένως καὶ ἡ Κύπρος.

§57Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὸ εἴπομεν ἡμεῖς αὐτό.

§58Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρ. Κυβερνήσ.). Δὲν εἶπον ὅτι τὸ εἴπατε, κάμνω τοὺς συλλογισμούς μου, ὅπως κάμνετε καὶ σεῖς. Καὶ εἴπατε, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἐγκληματίαι καὶ ἡμεῖς ἐνταφιάσαμεν τὸ ζήτημα. Κάμνω καὶ ἐγὼ πολὺ ἁπαλωτέρους συλλογισμούς.

§59Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπατε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Οὔτε ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι ἐενεταφιάσαμεν τὸ Κυπριακόν, τὸ εἴπατε σεῖς. Καὶ τὸ ἠκούσαμεν, χωρὶς νὰ σᾶς διακόψωμεν. Ἐὰν ἔχετε ὑπομονήν, νὰ ἀκούσητε...

§61Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλω νὰ σᾶς διακόψω, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὕστερα ἀπὸ αὐτά, τὰ ὁποῖα μᾶς εἴπατε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῶμεν, ὅτι θὰ ἐξηρχόμεθα νικηταὶ ἀπὸ μίαν ἀναμέτρησιν μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Ἀγγλίαν, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ εἴπητε. Δὲν ζητοῦμεν νὰ εἴμεθα νικηταί. Ἐζητήσαμεν νὰ νικήσῃ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐπολέμησαν τὰ ἐλεύθερα ἔθνη. (Χειροκροτήματα).

§62Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ διακόπτῃ, δέχεται ὅλας τὰς ἐπιθέσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μετὰ ἠρεμίας ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀνέχεται εὐκόλως τὰς ἀπαντήσεις καὶ ταράσσεται, ὡς ἐὰν ἔχῃ τὸ αἴσθημα, ὅτι εὑρίσκεται, ὅπως πράγματι εὑρίσκεται καθ’ ἡμᾶς, ἐν ἀδίκῳ. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, λέγω καὶ συνεχίζω τὸν συλλογισμόν, ὅτι ἐὰν ἠκολουθούσαμεν τὴν ὑποδεικνυομένην, κατὰ τρόπον ἀνεύθυνον, ὑπὸ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τακτικήν, θὰ ἔπρεπε τὸ πρόβλημα τῆς Κύπρου νὰ ἀποτελματωθῇ. Καὶ εἰς τὸ τέλμα αὐτό, εἰς τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην ἀπὸ ἐτῶν ἤρχισε νὰ βυθίζεται ἡ ἐθνικὴ πολιτική, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ καὶ ἐν μέρει καὶ αὐτὴ ἡ ἐσωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὸ τέλμα αὐτὸ θὰ ὡδήγει, λέγω, ἡ ὑπὸ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνεύθυνος καὶ χωρὶς πρόβλεψιν ἱστορικήν, περὶ τοῦ μέλλοντος, διατυπουμένη ἀξίωσις, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε οὔτε πόλεμος νὰ κηρυχθῇ, διότι αὐτὸ οὐδεὶς τὸ ἐσκέφθη, οὔτε εἰς τὸ τέλμα νὰ περιαχθῇ ἡ κατάστασις, ἀλλὰ νὰ δοθῇ μία λύσις, ἡ ὁποία —καὶ ἀπαντῶ ἀμέσως εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βενιζέλος— δικαιώνει παγκοσμίως μίαν ἀρχήν, ἡ ὁποία εἶναι βασικὴ ἀρχή, τὴν ἀρχὴν τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας τῶν Κυπρίων καὶ τῆς διεθνοῦς ἀνεξαρτησίας τῆς Κύπρου. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴ δὲν ἦτο ἁπλῶς ἡ μόνη δυνατὴ λύσις, ἀλλ’ ἦτο καὶ λύσις ἀρίστη, ἀπὸ ἀπόψεως καὶ ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς, ἐφ’ ὅσον τὸ αἴσθημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκίνει ἕως χθές, οὕτως ἢ ἄλλως, ἔπρεπε νὰ τὸ θυσιάσωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀμφισβητεῖται ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς ἀνεξαρτησίας, ἡ ὁποία ἐχορηγήθη εἰς τὴν Κύπρον. Εἰδικώτερον ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε εἶχεν εἴπει καὶ τὸ εἶχεν εἴπει μὲ ρεαλιστικὴν σκέψιν, ὅτι ἡ ἀνεξάρτητος Κύπρος θὰ ἀπετέλει λύσιν, ἀντιφάσκει ἤδη πρὸς ἑαυτόν, θεωρῶν τὴν ἀνεξαρτησίαν, ὅπως ἐξησφαλίσθη εἰς τὴν Κύπρον, ὡς ἀνεπαρκῆ. Ποία θὰ ἦτο κατὰ τὸν κ. Βενιζέλον, ἡ ἐπαρκὴς ἀνεξαρτησία; Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὁ κ. Βενιζέλος, ρεαλιστὴς ὁ ἴδιος καὶ υἱὸς μεγάλου ρεαλιστοῦ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ποτὲ εἰς διαπραγματεύσεις, περὶ χορηγήσεως εἰς τὴν Κύπρον καθεστῶτος ἀνεξαρτησίας, νὰ μὴ ζητήσουν καὶ οἱ ἀντισυμβαλλόμενοι ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτήν; Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ, ὅτι εἰς τὸν κόσμον οἱ Ἕλληνες εἶναι ἔξυπνοι καὶ οἱ ἄλλοι εἶναι κουτοί; Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀνεξαρτησία, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι τὴν ἑπομένην τῆς ἀνεξαρτησίας, ἡ ἀνεξάρτητος Κύπρος θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ κηρύξῃ τὴν ἕνωσίν της μὲ τὴν Ἑλλάδα; Ἐὰν μὲν εἶχε σοβαρῶς σκεφθῆ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Βενιζέλος, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν, ἐπίσης, σκεφθῆ, ὅτι ἀνεξαρτησία δὲν νοεῖται παρὰ μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἠγγυημένης ἤ, ὅπως ἀρέσκεται νὰ λέγῃ ὁ κ. Μαρκεζίνης, τῆς δεσμευμένης ἀνεξαρτησίας. Ποία εἶναι ἡ δέσμευσις, ποία εἶναι ἡ ἐγγύησις; Ὑπάρχει δέσμευσις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος τῆς ἀνεξαρτησίας. Καὶ βεβαίως, ἀξιότιμοι κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εἰδικώτερον ἀπευθύνομαι εἰς τὸν παραδεχθέντα ἄλλοτε ὑπευθύνως, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὴν ἀρχὴν τῆς ἀνεξαρτησίας, ἡ ἀνεξαρτησία δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ, παρὰ μόνον ἐν συνδυασμῷ μὲ ἐγγυήσεις καὶ μὲ δεσμεύσεις, μὲ τὴν δέσμευσιν, περὶ τῆς ὁποίας πρὸ ὀλίγου σᾶς ὡμίλησα, μὲ τὴν δέσμευσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία καθιστᾷ τὴν ἀνεξαρτησίαν ἀπρόσβλητον, ἀπρόσβλητον, ἔστω, ἐὰν θέλετε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ μίαν ἰδεολογίαν ἄλλην ὡραιοτέραν, τὴν ἰδεολογίαν τῆς ἑνώσεως. Ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ καταστῇ ἀπρόσβλητος καὶ ἔναντι ὡραιοτέρας ἰδεολογίας, διὰ νὰ καταστῇ δυνατή, πρῶτον ἡ ἀνακήρυξις τῆς Κύπρου εἰς ἀνεξάρτητον καὶ κυρίαρχον Κράτος καί, δεύτερον, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀποκατάστασις —πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡμᾶς, τοὐλάχιστον, ἐνδιαφέρει καὶ νομίζομεν τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ— ἡ ἀποκατάστασις τῶν εἰλικρινῶν, φιλικῶν καὶ συμμαχικῶν σχέσεων καὶ μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ μετὰ τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἱστορία δὲν ἐπέτρεπε παρατεταμένας κρίσεις, δὲν ἐπέτρεπε τὴν παράτασιν τῆς κρίσεως πέραν τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἤχθη αὕτη. Ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀντιληφθῆ, ὅτι ἐνδεχομένως ἡ Κυβέρνησις θὰ προέβαινεν εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτῆς τῆς σκέψεως, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ παράτασις, ἔσπευσε καὶ ἀνέπτυξε τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ὀρθότερον ἦτο νὰ βιασθῇ ἡ Κυβέρνησις —τὴν ὁποίαν καὶ τότε ὑπεστήριζα, δὲν μετεῖχον αὐτῆς, ἀλλὰ φέρω τὴν εὐθύνην καὶ δι’ ὅσα τότε ἔπραξεν ἢ παρέλειψε νὰ πράξῃ— τὸ 1955 καὶ οὐχὶ τὸ 1959. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, ὁ κ. Μαρκεζίνης, νὰ ἀντιστρέψω τοὺς συλλογισμούς. Κατ’ ἐμέ, ἔχει λάθος. Τὸ 1955, ἀφοῦ θέλει τοιούτου εἴδους πολιτικὰς σκέψεις, θὰ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ ἀναμείνωμεν καὶ νὰ ὑπομείνωμεν καὶ σήμερον νὰ βιασθοῦμε. Τί εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης; Πρῶτον, ὅτι ἔπρεπε τότε νὰ βιασθοῦμεν, διότι μόλις εἶχεν ἀνανεώσει τὴν πρὸς τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα ἐντολήν του ὁ Ἀγγλικὸς λαός, ἐνῷ σήμερον εὑρισκόμεθα ἐν ὄψει νέων ἐκλογῶν καί, δεύτερον, ὅτι τότε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φοβηθῇ κανεὶς καὶ μάλιστα ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος ὅτι ἐφοβεῖτο, ὅτι δὲν θὰ κατώρθωνεν ὁ ἀγωνιζόμενος Κυπριακὸς λαὸς νὰ παρατείνῃ τὸν ἀγῶνα, ἐνῷ σήμερον γνωρίζομεν, ὅτι τὸν παρέτεινεν ἐπὶ ἔτη, ἄρα εἶχε τὴν δύναμιν νὰ τὸν παρατείνῃ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι εὔκολον νὰ ἰσχυρισθῇ κανεὶς αὔριον, μεθαύριον —εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦμαι κἂν νὰ προεξοφλήσω, διότι δὲν εἶμαι Ἄγγλος πολίτης, εἶμαι Ἕλλην πολίτης— εἶναι εὔκολον νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι, ἐὰν εἰς τὰς ἐκλογὰς κερδίσουν οἱ Ἐργατικοί, θὰ ἦτο καλλιτέρα ἡ λύσις, ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο εἰς τὸ Κυπριακόν, διότι, βεβαίως, δὲν θὰ ἐπλήρωνε διὰ τὴν σκέψιν αὐτήν. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν διατυπώσῃ οἱοσδήποτε τὴν σκέψιν αὐτὴν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ διατυπωθῇ, ἐὰν τυχὸν ἐπικρατήσουν εἰς τὰς ἐκλογὰς οἱ Ἐργατικοί. Ἀλλὰ ποῦ θὰ στηρίξῃ ὁ κ. Μαρκεζίνης, ἢ ἄλλος τις, τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτόν; Διατὶ οἱ Ἐργατικοί, ἐπικρατοῦντες τυχὸν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, θὰ κατώρθωναν νὰ παραμερίσουν τὸ μέγα θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν καὶ τὸ ὁποῖον, ἔστω καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι συνέβαλον οἱ ἴδιοι οἱ Ἄγγλοι εἰς τὴν γένεσίν του, προσέλαβε μίαν αὐτόνομον καὶ κυριαρχικὴν ὑπόστασιν, τὸ θέμα, τὸ συνδεόμενον μὲ τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς σχέσεις; Πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ Ἐργατικοὶ νὰ πείσουν τὴν Τουρκίαν, νὰ παραιτηθῇ οἱασδήποτε θέσεως ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ καὶ νὰ δεχθῇ λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ὡδήγει μετὰ δύο, τρία, πέντε ἔτη, εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἑπομένως εἰς τὴν ἕνωσιν; Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα ρεαλισταί, πρέπει νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι τοιοῦτόν τι, καὶ ἐὰν ἀκόμη τὸ ἐπεχείρουν οἱ Ἐργατικοί, ἐρχόμενοι εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν θὰ τὸ κατώρθωναν. Μόνον διαπραγματεύσεις καὶ συνεννοήσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλέσουν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ἄνευ τῆς συνεννοήσεως αὐτῆς, ἡ κρίσις θὰ παρετείνετο καὶ θὰ προσελάμβανεν, ἔστω καὶ ἐὰν μετεβάλετο ἡ πολιτικὴ ἐξουσία εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διαρκῶς δραματικωτέρας φάσεις. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω αὐτὴν τὴν στιγμήν, μὲ ὁδηγεῖ εἰς τὴν σύλληψιν καὶ ἄλλου ἐπιχειρήματος, ἐναντίον τῆς ἀπόψεως τοῦ κ. Μαρκεζίνη, ὅτι ἔπρεπε τότε μόνον νὰ βιασθῶμεν, σήμερον δὲ νὰ ἀναμείνωμεν καὶ νὰ ὑπομείνωμεν. Κατὰ τὸ διάστημα τῶν 3–3½ ἐτῶν ποὺ μᾶς χωρίζουν ἀπὸ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1955, ὁπότε ἤρχισαν αἱ διαπραγματεύσεις Μακαρίου–Χάρτιγκ, κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ εἴχομεν, μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου ἀκριβῶς, κατὰ τὸν ὁποῖον συνηντήθησαν εἰς Παρισίους καὶ ἔθεσαν τὰς πρώτας βάσεις συνεννοήσεως ὁ κ. Ἀβέρωφ μὲ τὸν Τοῦρκον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴχομεν μίαν συνεχῆ ἐπιδείνωσιν. Ὅποιος δὲν ὁμολογεῖ τοῦτο εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν παραπλανᾷ. Καὶ φοβοῦμαι, ὅτι χωρὶς νὰ τὸ θέλουν, οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν χθὲς καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε σήμερον, χωρὶς νὰ τὸ θέλουν, παρεπλάνησαν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, λέγοντες, ὅτι τὰ προηγούμενα σχέδια ἦσαν καλά. Εἴχομεν διαρκῶς χειρότερα σχέδια!. Προέβλεψεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὅτι θὰ ἐχρησιμοποιούσαμεν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Βεβαίως θὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν. Ἀνεφέρθη ἡ διχοτόμησις διὰ νὰ κτυπηθῇ ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἐδόθη καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἱστορικῶς σπουδαιοτάτη λύσις. Ἐδώσαμεν συγχωροχάρτια εἰς ὅλα τὰ σχέδια καὶ εἰς ὅλα τὰ καθεστῶτα καὶ εἰς αὐτὸ τὸ καθεστὼς τῆς διχοτομήσεως καὶ ἠκούσατε καὶ ἀπόψε τὸν κ. Μαρκεζίνην, λέγοντα, ὅτι ἡ διχοτόμησις θὰ ἦτο καλυτέρα ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσαμεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ διχοτόμησις θὰ ἦτο καὶ διὰ τοὺς Ἕλληνας καὶ διὰ τοὺς Τούρκους τῆς Κύπρου δραματικὴ καὶ ἐκτὸς τούτου θὰ διετάρασσε διὰ παντὸς τὰς σχέσεις Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Ἡ συμβίωσις εἰς τὴν αὐτὴν νῆσον μὲ χωριστὰ κυρίαρχα τμήματα θὰ ἦτο τραγική. Ἡ συμβίωσις εἰς τὰ πλαίσια τοῦ αὐτοῦ ἀνεξαρτήτου κυριάρχου κράτους, εἶναι δυνατὸν νὰ καταστῇ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι οἱ ἡγέται τῆς Κύπρου θὰ πολιτευθοῦν καλῶς, εἶναι δυνατὸν νὰ καταστῇ τὸ βάθρον καὶ τῆς εἰρήνης ἐν τῇ νήσῳ καὶ τῆς προόδου ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Τουρκικοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ τέλος θὰ καταστῇ ἕνας κρίκος, ὁ ὁποῖος θὰ συνδέῃ ἔτι μᾶλλον τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκίαν. Ὅλοι, οἱ ἄλλοι Ἀρχηγοί εἶπον τὸ ἀντίθετον. Καὶ φαίνεται τὸ ἀντίθετον πρὸς στιγμὴν εὔλογον. Τί ἀκριβῶς εἶπον; Ἐπειδὴ θὰ συνεργάζωνται εἰς τὸ θέμα τῆς Κύπρου Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι Κύπριοι καὶ αἱ 2 Κυβερνήσεις, ὅτι αὐτὸ θὰ διαταράσσῃ τὰς σχέσεις μας, ὅτι αὐτὸ θὰ ὁδηγήσῃ εἰς μίαν συνεχῆ κρίσιν. Διατὶ δὲν θὰ ὡδήγει εἰς δραματικὴν κρίσιν τὸ ἀντίθετον; Ἡ ἔντασις τῶν σχέσεων; Διατὶ δὲν θὰ ὑπῆρχε κίνδυνος προερχόμενος ἐκ τῆς ἐντάσεως τῶν σχέσεων, ἢ τῆς διχοτομήσεως εἰς τὴν αὐτὴν νῆσον καὶ θὰ ὑπάρχῃ κίνδυνος ἐκ τῆς συνεργασίας; Πρωτοφανὴς λογικὸς συλλογισμός. Δηλαδή, πρωτοφανῶς παράλογος συλλογισμός. Ἡ συνεργασία κατὰ τοὺς κυρίους Ἀρχηγούς, διαιρεῖ, ἐνῷ ἡ διαίρεσις ἑνώνει. Αὐτὸ φαίνεται παράδοξον τοὐλάχιστον εἰς ἐμέ. Βεβαίως, ἡ συνεργασία εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ διαφωνίας, εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ προστριβάς. Δὲν προκαλοῦνται ὅμως προστριβαὶ καὶ μεταξὺ τῶν Κομμάτων μιᾶς Κυβερνήσεως Συνασπισμοῦ, δὲν προκαλοῦνται προστριβαὶ καὶ εἰς μίαν βασιζομένην ἐπὶ ἑνὸς μόνον Κόμματος, τοῦ Κόμματος τῆς πλειοψηφίας κυβέρνησιν, ἐὰν ὑπάρξουν ἀντίθετοι ἀπόψεις ἐπὶ ἑνὸς θέματος, ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος, ἢ καὶ ἐκ προσωπικῆς φιλοτιμίας; Ἡ συνεργασία δὲν διαιρεῖ, ἑνώνει. Προστριβαὶ δύνανται νὰ ὑπάρχουν. Ἀλλὰ ὑπάρχουν δεδομένα ὅλα τὰ μέσα, ὅλα τὰ πολιτικὰ καὶ ἠθικὰ μέσα, διὰ τὴν ὑπερνίκησιν τῶν διαφωνιῶν καὶ τῶν προστριβῶν. Καὶ ὑπάρχει καὶ κοινὸν συμφέρον. Συμφέρον κοινὸν Ἑλλήνων καὶ Τούρκων Κυπρίων ἐν τῇ νήσῳ, συμφέρον κοινὸν Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας εἰς τὴν νοτιοανατολικὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Βεβαίως, ὁ κ. Ἠλιοῦ, καὶ ὁ κ. Τσιριμῶκος ἠμφισβήτησαν τὴν δυνατότητα παρατάσεως τοῦ κοινοῦ αὐτοῦ συμφέροντος. Διότι, εὔχονται νὰ μὴ παραταθῇ, τοὐλάχιστον ὁ κ. Ἠλιοῦ. (Φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἀλλά, ὁ κ. Ἠλιοῦ καὶ ἴσως καὶ ὁ φίλος του, ὁ ὁποῖος διαμαρτύρεται, δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι διὰ νὰ εἴπω ἐὰν καὶ αὐτὸς θὰ σκέπτεται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, εὔχονται τὴν διάσπασιν, τὴν διακοπὴν τῆς συνεργασίας, διότι γνωρίζουν κάλλιστα, ὅτι ἡ διακοπὴ αὐτῆς τῆς συνεργασίας κλονίζει τὴν ἑνότητα τοῦ ΝΑΤΟ καὶ τὰ βάθρα τῆς ἀσφαλείας τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἡμεῖς τὸ γνωρίζομεν καὶ ἀντὶ νὰ χαιρώμεθα, ἐθλιβόμεθα. Δι’ αὐτὸ ἀπορῶ διὰ τὴν ἄλλην Ἀντιπολίτευσιν τὴν κεντρώαν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ἐνῷ ἐπίσης εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐθλίβη, τὸ ὡμολόγησεν, ἄλλωστε, ὁ κ. Μαρκεζίνης ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, διὰ τὴν χαλάρωσιν τῶν σχέσεων καὶ μάλιστα διὰ τὴν περιαγωγὴν τῶν σχέσεων Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας ὡς καὶ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, εἰς δυσχερὲς σημεῖον, δὲν νομίζει, ὅτι ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὥστε διὰ κοινῆς συνεννοήσεως νὰ λυθῇ τὸ θέμα. Κοινή, κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς κεντρώας Ἀντιπολιτεύσεως, ἀντιμετώπισις τοῦ Κυπριακοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ παρὰ εἰς αὐτὸ τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ τὸ Λονδῖνον.

§63Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτοῦ διαφωνοῦμεν.

§64Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐάν, κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς κεντρώας Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπροτιμᾶτο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἕνα ἀπὸ τὰ προταθέντα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη σχέδια αὐτοκυβερνήσεως ἡ κρίσις θὰ παρετείνετο. Βεβαίως, ὅταν ἀναγνωσθῇ ὁ λόγος τοῦ κ. Μαρκεζίνη, αὔριον, διότι ὁμολογῶ, ὅτι διείπετο ἀπὸ σαφήνειαν καὶ λαμπροὺς συλλογισμούς, θὰ ὑπῆρχον μερικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλεγον «σὰν νὰ ἔχῃ δίκαιον», ἐὰν δὲν ἤκουον τὸν ἀντίλογον. Ὄχι, κύριοι, ἔχει ἄδικον καὶ ἔχει βαρύτατα ἄδικον διότι ἁπλούστατα, κύριοι συνάδελφοι, οἱονδήποτε ἄλλο μεταβατικὸν καθεστὼς εἰς τὴν Κύπρον, δὲν ὁμιλῶ κἂν περὶ τοῦ τελευταίου, τὸ ὁποῖον προετοίμαζε τὴν διχοτόμησιν, ἀλλὰ οἱονδήποτε ἄλλο μεταβατικὸν καθεστὼς θὰ παρέτεινε καὶ τὴν κρίσιν. Ἡ παραμέλησις τῶν προϋποθέσεων ἀσφαλείας τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁλοκλήρου τῆς περιοχῆς θὰ παρέτεινε τὴν ὕπαρξιν τοῦ τέλματος καὶ τὸ τέλμα, παρὰ τὰς ἀντιθέτους προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐβυθίζετο ἡ Ἑλλὰς καὶ θὰ ἐβυθίζετο καὶ ἡ Κύπρος. Οἱοδήποτε καθεστὼς μεταβατικόν, θὰ ἦτο μεταβατικὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν σκέψεων καὶ αἰσθημάτων. Καὶ οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ Ἄγγλοι, ὡς καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Κύπρου, Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι, θὰ ἐπεδίωκον συνεχῶς κἄτι τὸ διάφορον καὶ θὰ προεκάλουν διὰ τῆς ἐπιδιώξεως αὐτῆς, θὰ ἐπροκαλούσαμεν ὅλοι διὰ τῆς ἐπιδιώξεως αὐτῆς παράτασιν τῆς κρίσεως, παράτασιν τῆς ἐντάσεως εἰς τὴν περιοχὴν αὐτὴν τοῦ κόσμου. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι λοιπὸν ὀρθὰ αὐτὰ ποὺ ἰσχυρίσθη ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὅτι τὸ 1955 ἔπρεπε νὰ βιαστοῦμε καὶ τὸ 1959 ἔπρεπε νὰ ὑπομείνωμεν. Ἀντιστρόφως, τὸ 1955 ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ βιαστοῦμε, ἀλλὰ σήμερον ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ βιαστοῦμε· ἦτο ἐπιβεβλημένον δέ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἰς ὅλους καὶ εἰς τοὺς Ἄγγλους καὶ εἰς τοὺς Τούρκους καὶ εἰς ἡμᾶς. Πράγματι καὶ οἱ Τοῦρκοι εἶχον ἀνάγκην τὸ ταχύτερον νὰ σταματήσῃ ἡ κρίσις. Ἀλλά, βεβαίως, δὲν ἐδέχοντο νὰ σταματήσῃ μὲ ὁλοκληρωτικὰς ἰδικάς των θυσίας, ἀδιάφορον ἐὰν ἦτο ὀρθὴ ἢ ἐσφαλμένη ἡ ἀντίληψίς των. Καὶ οἱ Ἄγγλοι εἶχον ἀνάγκην. Εἶχεν ἀνάγκην ἡ Μεγάλη Βρεταννία νὰ ἴδῃ ὑπερνικημένην αὐτὴν τὴν κρίσιν καὶ ὁλόκληρος ὁ ἐλεύθερος κόσμος, ὁλόκληρος ὁ κόσμος, ἐκτὸς τοῦ τμήματος ἐκείνου τοῦ κόσμου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς εἰς τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν εἰρήνην, ἐθεώρει ἐπειγόντως ἀναγκαίαν τὴν ὑπερνίκησιν αὐτοῦ τοῦ δυσκόλου προβλήματος, τὴν ὑπερνίκησιν λέγω, καὶ ὄχι τὴν κατὰ τὰ αἰσθήματά μας ἐπίλυσιν, τὴν ὑπερνίκησιν τοῦ δυσκόλου προβλήματος ποὺ λέγεται Κυπριακόν. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἀκούσωμεν τώρα ὅσα πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων δὲν θὰ ἠκούοντο ποτέ. Καὶ ἡ διχοτόμησις πλέον θὰ ἐκθειάζεται καὶ ἤρχισεν ἐκθειαζομένη καὶ ἐκθειάζεται ὡς λύσις ἀγαθὴ καὶ ἡ παραμονὴ τῆς Κύπρου ὡς ἀποικίας ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν κυριαρχίαν. Καὶ τὰ πάντα θὰ ἐκθειάζωνται ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐκτὸς τῆς πράγματι ἐπιτευχθείσης ρεαλιστικῆς καὶ ἐπὶ τῶν ἱστορικῶν δεδομένων βασιζομένης λύσεως, ἡ ὁποία ἐπετεύχθη. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ αὐτὸς ἀκόμη ἰσχυρίζεται τὰ πάντα, ἐκτὸς ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἰσχυρισθῇ. Ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὁ ὁποῖος καὶ παράτασιν τοῦ ἀποικιακοῦ ἐν Κύπρῳ καθεστῶτος ἐθεώρησεν ὀρθοτέραν ἀπὸ τὴν δοθεῖσαν λύσιν, δημιουργεῖ ξαφνικὰ ζητήματα διὰ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς μέρους αὐτῶν τούτων τῶν Κυπρίων ἀποφάσεως, ὅπως παραμείνουν εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν. Καὶ ὠνόμασε τὴν παραμονὴν τὴν ἐνδεχομένην, δὲν γνωρίζω τί θὰ ἀποφασίσῃ ὁ Κυπριακὸς λαός, ὠνόμασε τὴν ἐνδεχομένην αὐτὴν παραμονὴν ὡς ἐπιστροφὴν εἰς τὸ καθεστὼς τὸ Ἀγγλικόν. Γνωρίζει, ὁ κ. Μαρκεζίνης, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω κάλλιον καὶ ἐμοῦ, ποῖον εἶναι τὸ καθεστὼς τῶν χωρῶν τῆς Κοινοπολιτείας καὶ γνωρίζει, ὅτι ὁ Καναδᾶς, ἡ Νοτιοαφρικανικὴ Ἕνωσις, ἡ Αὐστραλία, ἡ Νέα Ζηλανδία καὶ κατ’ ἐξοχὴν μάλιστα ἡ Ἰνδία, διότι ἔτσι πρέπει νὰ ὀνομάζεται καὶ ὄχι εἰς τὸν πληθυντικόν, μετὰ τὸν ἀποχωρισμόν της ἀπὸ τὸ Πακιστάν, εἶναι ἀπολύτως ἀνεξάρτητα Κράτη, καὶ ἐν τούτοις ἀνήκουν εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν. Ἀνήκουν εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν, χωρὶς νὰ ἔχουν κανένα νομικὸν δεσμὸν καὶ ἔχουν ἀνεξάρτητον ἐξωτερικὴν πολιτικήν.

§65Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Διὰ νὰ σᾶς βοηθήσω. Δὲν ἦτο ἀναγκαῖον εἰς τὴν σύμβασιν νὰ προβλεφθῇ εἰδικὴ διάταξις διὰ τὴν παραμονὴν εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν.

§66Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἂς μὴ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ θέμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, παράδοξον ἐπίσης εἶναι —καὶ θὰ παραδεχθῇ ἀσφαλῶς καὶ ὁ ἴδιος— ὑπερβολικὸν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐξασφαλιζόμενον διὰ τῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης καὶ Λονδίνου δικαίωμα τῶν Κυπρίων. Εἶπεν, ὅτι μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τοὺς ἀπομένει, εἶναι νὰ ἐκλέξουν ἐὰν θὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν ἢ δὲν θὰ εἰσέλθουν. Νομίζω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ ὑπερβολαὶ αὐταὶ βλάπτουν τὴν Ἑλληνικὴν γενικῶς ὑπόθεσιν. Βλάπτονται καὶ αὐτοὶ οὗτοι, οἱ ὁποῖοι διεκήρυξαν τὰ παράδοξα αὐτὰ πράγματα. Ὁ Κυπριακὸς λαός, ἀντιθέτως πρὸς ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὸ πάντων τῶν προλαλησάντων ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀποκτᾷ τὴν πλήρη πολιτικὴν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἐλευθερίαν του, καὶ ἀποκτᾷ τὴν διεθνῆ ἀνεξαρτησίαν του. Ἡ ἀνεξαρτησία θὰ εἶναι δεσμευμένη, ὅπως εἴπομεν, ὡς πρὸς ποῖον σημεῖον; Ὡς πρὸς ἕνα. Δὲν θὰ ἐπιτρέπεται ἡ ἀνατροπὴ ἢ ἡ προσπάθεια ἀνατροπῆς τοῦ καθεστῶτος τῆς ἀνεξαρτησίας. Δεύτερον, ἐσωτερικῶς τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη καὶ τὸ ὁποῖον μετὰ μεγάλων μόχθων διανοητικῶν καὶ ψυχικῶν, ἀπεκρυσταλλώθη, μόχθων εἰς τοὺς ὁποίους συμμετέσχε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀντίστοιχοι Πρόεδρος καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη, εἶναι καθεστὼς πραγματικῆς ἐλευθερίας, σεβομένης ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν ζωὴν μιᾶς χώρας εἶναι οὐσιῶδες, εἶναι ἠθικῶς οὐσιῶδες, σεβομένης κατὰ τρόπον μεγαλύτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὑπαγορεύει ἡ ἀριθμητική της δύναμις, τὴν Κοινότητα τὴν μειονεκτοῦσαν ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμητικῆς. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἱδρύομεν σήμερον ἕνα Κράτος. Ἐὰν εἰς αὐτὴν τὴν χώραν, ἡ ὁποία ὀνομάζεται Ἑλλάς, ἐὰν εἰς τὴν χώραν αὐτήν, ὅπου κατοικοῦν 8 ἑκατομμύρια, ἂς εἴπωμεν, ἔζων 1.500.000 Τοῦρκοι, θὰ ἔπρεπε ὁπωσδήποτε, χωρὶς νὰ μᾶς τὸ ζητήσουν οὔτε οἱ Τοῦρκοι οὔτε κανείς, νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὸ 1.500.000 Τούρκων, τὸ ὁποῖον, ὅταν ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν δὲν ἀποτελεῖ μειονότητα, ἀλλὰ ἀποτελεῖ τμῆμα οὐσιῶδες τοῦ λαοῦ, νὰ παραχωρήσωμεν δικαίωμα ἀμύνης ἀπέναντι τῶν ἐνδεχομένων πλεονεκτικῶν μας διαθέσεων. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι πράγματι φορεῖς τοῦ πνεύματος τῆς ἐλευθερίας, φροντίζουν νὰ ἐξασφαλίζουν καὶ ἐκείνους κατὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ στραφοῦν λόγῳ πλεονεξίας ἢ λόγῳ ἐσφαλμένης ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων.

§67Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἐν μέσῳ θορύβου, μὴ ἀκουόμενος).

§68Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι πρὸς στιγμὴν ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε. Δ.Α., ἠθέλησε νὰ μὲ παραπέμψῃ εἰς τὸ παρελθόν. Ἐγὼ δὲ βλέπω τὸ παρελθὸν ἀλλὰ προσπαθῶ νὰ ἴδω τὸ μέλλον.

§69Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§70Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Ζάκκα μὴ διακόπτετε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα ἔχετε ἀναλάβει ἐργολαβικῶς τὸ ἔργον αὐτό; Οὔτε τὸ παρελθόν σας, οὔτε ἡ ἡλικία σας ἐπιτρέπουν τέτοιο πρᾶγμα.

§72Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐπειδὴ, κύριοι συνάδελφοι, πιστεύω εἰς τοιαύτην διαμόρφωσιν τῶν καθεστώτων τῆς ἐλευθερίας, ὥστε μεγαλύτεραι νὰ εἶναι αἱ ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῶν ὀλίγων, δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἐὰν ἐτασσόμεθα σήμερον νὰ ὀργανώσωμεν μίαν Ἑλλάδα εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἔζων 1,5 ἑκατομμύριον Τοῦρκοι, θὰ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν ἀκριβῶς τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης δίδουν εἰς τοὺς Τούρκους τῆς Κύπρου. Κύριοι συνάδελφοι, κατεχόμεθα ὅλοι ἀπὸ ὡρισμένην πλάνην. Συγκρίνομεν συνήθως τοὺς Τούρκους τῆς Κύπρου, τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουν μὲ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Πρέπει νὰ συγκρίνωμεν τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουν πρὸς τὸ σύνολον τῶν κατοίκων τῆς Κύπρου. Καὶ ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα προσλαμβάνει καθαρωτέραν εἰς τὴν σκέψιν μας μορφήν, μὲ τὴν ἀναλογίαν τὴν ὁποίαν διετύπωσα σχετικῶς πρὸς τὴν Ἑλλάδα, δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ βλέπωμεν τοὺς Τούρκους τῆς Κύπρου ἐν σχέσει πρὸς τοὺς Ἕλληνας τῆς Κύπρου, ὅπως θὰ ἐβλέπαμεν 1,5 ἑκατομμύριον Τούρκους ἐν Ἑλλάδι πρὸς τὰ ὑπόλοιπα 6,5 ἑκατομμύρια Ἑλλήνων. Καὶ θὰ ἔπρεπε σήμερα, εἰς τὸν αἰῶνα εἰς τὸν ὁποῖον εἰσήλθομεν, διότι κατ’ οὐσίαν κατὰ τὰ μέσα τοῦ 20οῦ αἰῶνος, εἰσερχόμεθα εἰς ἕνα ἄλλον αἰῶνα, εἰς τὸν αἰῶνα εἰς τὸν ὁποῖον εἰσήλθομεν πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἀκριβῶς καθεστῶτα καὶ μορφὰς πολιτικῆς ζωῆς —ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ πράξωμεν, ἀλλ’ ἐν Κύπρῳ ἦτο ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ— αἱ ὁποῖαι μορφαὶ πολιτικῆς ζωῆς νὰ ἀνταποκρίνωνται ὄχι εἰς τὰς συνήθεις καὶ τετριμμένας ἀρχὰς τῆς πλειοψηφίας ἀλλὰ εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς πραγματικῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης. Ἐὰν δὲν ἐδίδαμεν εἰς τὸ στοιχεῖον τὸ Τουρκικὸν τῆς νήσου τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα δίδονται, τὸ σχετικὸν αὐτὸ θὰ ἦτο κατ’ οὐσίαν ὑπόδουλον ψυχικῶς, ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς εἰς τὸ πλειοψηφοῦν ἑλληνικὸν στοιχεῖον καὶ αὐτὸ ἄνθρωποι ὀνομαζόμενοι Ἕλληνες δὲν τὸ θέλουν, δὲν τὸ ἐπιδιώκουν, δὲν τὸ ἐπιθυμοῦν. Ἑπομένως, αὐτὴ ἡ ἰδεολογία, ἡ ὁποία διέπει ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας, ὤφειλε νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν λύσιν ἡ ὁποία ἐδόθη.

§73Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε... (θόρυβος ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως, κωδωνοκρουσίαι).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι κ. Ἐφραιμίδη, δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον. Δὲν θὰ δοθῇ ὁ λόγος διὰ διακοπάς, τὸ ἴδιον θὰ κάμω καὶ ὅταν θὰ ἀγορεύσητε καὶ σεῖς. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, καθήσατε κάτω.

§75Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι δὲν δέχομαι καμμίαν πλέον διακοπὴν διότι παρετάθη ἡ ὁμιλία μου καὶ θὰ πρέπει νὰ τερματίσω. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ὁ κ. Ἐφραιμίδης, ὄρθιος ἀπὸ τῆς θέσεώς του ἐπιμένει νὰ ὁμιλήσῃ, θόρυβος ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως καὶ κωδωνοκρουσίαι).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελείωσε. Διακοπαὶ δὲν θὰ γίνουν, πάρετέ το ἀπόφασιν.

§77Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ παρεκάλουν νὰ μὲ προσέξουν ὅλοι οἱ συνάδελφοι. Μία μόνη μερὶς ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὁρμωμένη ἀπὸ τὰς σκέψεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὁρμᾶται καὶ πρὸς τὰς ὁποίας βαθύτατα διΐσταμαι, δικαιοῦται νὰ θλίβεται διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν λύσιν. (Θόρυβος ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Θὰ εἴπω ἐλευθέρως τὰς σκέψεις μου καὶ δὲν ἐπιτρέπω νὰ μὲ διακόψετε.

§78Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος ἐν μέσῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἐφραιμίδη, ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν, διότι τρὶς διεκόψατε.

§80Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπευθύνω παράκλησιν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων νὰ πειθαρχήσουν τοὺς ὀπαδούς των, διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνει ὁ βουλευτὴς τῆς ΕΔΑ, ἀποτελεῖ ἀσέβειαν πρὸς τὸ Σῶμα καὶ ἀποτελεῖ παραβίασιν τοῦ Κανονισμοῦ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀπαράδεκτα αὐτὰ τὰ πράγματα, ὅταν λέγεται, ὅταν καὶ ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς θὰ διακόπτουν τὸν ὁμιλοῦντα. Ἐπαναλαμβάνω, ἀσεβοῦν πρὸς τὸ Σῶμα καὶ παραβιάζουν τὸν Κανονισμόν. Δύνασθε, κύριοι, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά σας, νὰ ἀνασκευάσητε αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει ὁ ρήτωρ καὶ νὰ ὁμιλήσητε. Θὰ παρεκάλουν τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων νὰ πειθαρχήσουν τοὺς ὀπαδούς των εἰς τρόπον ὥστε νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις.

§81Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ συνάδελφος βουλευτὴς κ. Ἐφραιμίδης, χρώμενος τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔδωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τοῦ βήματος.... (Φωναὶ ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως: ὄχι, ὄχι. Θόρυβος καὶ κωδωνοκρουσίαι). Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται νὰ συμβάλλωμεν εἰς τὸ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον.

§82Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ διεξαχθῇ μὲ τὸν καλλίτερον τρόπον ἡ συζήτησις, μόνον ἂν σέβεσθε τὸν ρήτορα καὶ δὲν διακόπτετε.

§83Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Ἐφραιμίδης, ὑπέβαλε μίαν ἐρώτησιν ἑρμηνεύων τὴν διάθεσιν τοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος ἀξιοτίμου Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐμὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἀγορητὰς Ἀρχηγούς, ὄχι ἁπλῶς δι’ ἐρωτήσεων, ἀλλὰ διὰ παρεμβολῆς ἀγορεύσεων, διέκοψε. Δὲν ἔγινε δεκτή, τὸ ζήτημα τερματίζεται. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει δήλωσις τοῦ Προεδρείου καὶ τοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος ἀγορητοῦ, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ διακοπάς, εἶναι αὐτονόητον, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ γίνουν διακοπαί.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκεῖνο ποὺ εἶπεν ὅμως ὁ κ. Ἐφραιμίδης; Συνεχίσατε κ. Πρόεδρε.

§85Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. ... (Θόρυβος παρατεταμέναι κωδωνοκρουσίαι).

§86Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον...

§87Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. ..... (Συνεχίζει μὴ ἀκουόμενος. Κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§88Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Νὰ σέβεσθε τὸ Σῶμα, διότι ἄλλως, δὲν δύνασθε νὰ παρίστασθε ἐνταῦθα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἐφραιμίδη, σᾶς παρακαλῶ νὰ καθίσετε· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λαμβάνετε τὸν λόγον αὐθαιρέτως. Διακόπτομεν ἐπὶ 5′. (Ὥρα 10.10′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.15′ μ.μ.).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι βουλευταί, κάμνω καὶ πάλιν σύστασιν. Ἀπαγορεύονται αἱ διακοπαί. Ὁ Κανονισμὸς εἶναι ρητός. Διακοπαὶ ἄνευ ἀδείας τοῦ Προέδρου καὶ συνενοῦντος τοῦ ρήτορος, ἀπαγορεύονται. Συνεπῶς, ἐγὼ δὲν δίδω ἄδειαν διακοπῆς καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων, μέχρι τῆς διεξαγωγῆς τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς συζητουμένης προτάσεως, διότι αἱ διακοπαὶ προεκάλεσαν τὰ ἐπεισόδια. Ὅσοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν νὰ ἐγγραφοῦν. Ἐδῶ εἶναι ὁ κατάλογος καὶ δύναται νὰ ἐγγραφῇ πᾶς τις. Λοιπὸν ἔστω γνωστόν, θὰ συνεχίσωμεν ἄνευ διακοπῶν, διὰ τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσουν περὶ τοὺς δέκα ἕως δώδεκα. Ἐὰν ἀρχίσουν αἱ διακοπαί, ἐκ τῆς ἑτέρας πτέρυγος, τότε δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§91Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ ἐπιμείνετε εἰς τὴν ἄποψίν σας αὐτήν. Ἂν ὁ ἀγορεύων εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ διακοπάς, αὐτὸ εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον θὰ διαφωτίσῃ καλλίτερον τὸ Σῶμα καὶ θὰ διευκολύνῃ τὴν συζήτησιν. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, νὰ ἐξαρτηθῇ αὐτὸ καὶ ἀπὸ τὴν συγκατάθεσιν τοῦ ἀγορεύοντος. Ἐὰν ὁ ἀγορεύων δηλοῖ, ὅτι δὲν δέχεται διακοπάς, τότε ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ τὸν προστατεύσητε.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§93Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, μέχρι τῆς στιγμῆς εἶχον δεχθῆ διακοπάς. Παρεκάλεσα πρὸ ὀλίγου νὰ μὴ γίνουν περισσότεραι διακοπαὶ πρῶτον μὲν διὰ νὰ μὴ παραταθῇ πολὺ ἀκόμη ἡ ἀγόρευσίς μου, καὶ διὰ νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τοὺς ἑπομένους ρήτορας, καὶ δεύτερον, διότι εἰσέρχομαι εἰς ἓν λεπτὸν θέμα, τὸ ὁποῖον, ἐκ τῶν προτέρων, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς ποὺ θὰ τοὺς δυσαρεστήσῃ. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράσω τὰς γνώμας μου, ὡς ἐκεῖνοι ἐκφράζουν τὰς ἰδικάς των. Ὁ κ. Ἠλιοῦ χθὲς οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολὺ ἐχρησιμοποίησε φράσεις εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως—σκέψεις μᾶλλον, διότι αἱ φράσεις του ἦσαν προσεκτικαὶ καὶ θὰ προσπαθήσω καὶ ἐγὼ νὰ τὸν μιμηθῶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο— ἀλλὰ σκέψεις βαρυτάτας καὶ δὲν ἐξηγέρθημεν, καὶ μᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου —δὲν ἐνθυμεῖτε καλὰ φαίνεται— ὅτι τὸν διέκοψα δι’ ἀγορεύσεων. Τὸν διέκοψα μόνον διὰ τεσσάρων φράσεων, εἰς μίαν ὡρισμένην στιγμήν, ὅταν ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ διαψεύσω τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅτι δῆθεν ὁ κ. Μὰκ Γκὺ ἐλθὼν εἰς τὰς Ἀθήνας συνεζήτησε μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ κατέληξεν εἰς ἀγοραπωλησίαν μὲ ἀντικείμενον τὴν Κύπρον. Καὶ βεβαίως ἐξηγέρθην καὶ διέψευσα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπληροφορήθη ὁ κ. Ἠλιοῦ καὶ θὰ πρέπει νὰ προσέχῃ τοὺς πληροφοριοδότας του καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ἐξηγέρθην διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διετύπωσε τὴν σκέψιν του, διότι τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὴν διετύπωσε κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐδικαιολόγει ἐξέγερσιν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως. Καὶ ὅμως, δὲν ἐξηγέρθη καὶ δὲν ἐδημιουργήθη ἐπεισόδιον. Θὰ παρακαλέσω λοιπόν, καὶ ὑμεῖς, νὰ δεχθῆτε τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας θὰ ἀναπτύξω χωρὶς νὰ δημιουργήσετε ἐπεισόδιον. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον —καὶ ὅταν ἀκριβῶς ἤρχισα διατυπώνων τὰς σκέψεις αὐτὰς μὲ διέκοψεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἐφραιμίδης— εἶπον, ὅτι μία μερὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δικαιοῦται, ὁρμωμένη ἀπὸ τὰς ἀπόψεις ἀπὸ τὰς ὁποίας ὁρμᾶται νὰ θλίβεται βαθύτατα διὰ τὸ ἐπελθὸν ἐν Ζυρίχῃ καὶ ἐν Λονδίνῳ ἀποτέλεσμα. Οἱ ἄλλοι συνάδελφοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως δικαιοῦνται βεβαίως νὰ ἐκφράζουν τὴν διαφωνίαν των ὡς πρὸς ὡρισμένα σημεῖα κατ’ ἐμέ, ὅμως δὲν δικαιοῦνται νὰ φθάσουν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασαν καταγγέλλοντες —τοῦτο ἔπραξεν ὁ κ. Βενιζέλος— τὴν συμφωνίαν, ὡς τὴν κατήγγειλαν. Δικαιοῦται, λέγω, μόνον ἡ ἄκρα ἀριστερὰ νὰ θλίβεται βαθύτατα, διότι ἀφῃρέθη ἀπὸ τοὺς πόδας της ἕνα σπουδαῖον στήριγμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίζετο. Πᾶσα ἀνωμαλία, πᾶσα κρίσις, πᾶσα ἐθνικὴ κρίσις χρησιμεύει εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν. Εὐπρόσδεκτος εἶναι κάθε τραγῳδία διὰ τὴν ἄκραν ἀριστεράν. Διατί; Διότι ἔχει τὸ δικαίωμα μέσα εἰς τὴν τραγῳδίαν νὰ κινηθῇ εὐχερέστερον ἀπὸ ὅ,τι κινεῖται εἰς ὥρας κανονικῆς καὶ ἠρέμου λειτουργίας τῆς ἐθνικῆς καὶ πολιτικῆς ζωῆς. Ἀλλὰ συμβαίνει καὶ κἄτι ἄλλο. Καὶ συνέβη καὶ ἐδῶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς κατοχῆς, συνέβη καὶ εἰς τὴν Κύπρον ἀφ’ ἧς ἤρχισεν ὁ ἀπελευθερωτικὸς ἀγὼν τῶν Κυπρίων. Ἐπιθυμεῖ ἡ ἄκρα ἀριστερὰ τὴν ἀνωμαλίαν πάντοτε, ἀλλὰ καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ἐκμεταλλεύεται τὰς περιστάσεις τῆς ἀνωμαλίας. Ὅταν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, χωρὶς νὰ ἐπιθυμοῦν τὰς ἀνωμαλίας, ἀναλαμβάνουν ἱστορικὰς εὐθύνας καὶ ἀναλαμβάνουν τὸν ἀγῶνα, μαίνονται οἱ κομμουνισταί. Ἡμεῖς δὲν ἐπιθυμοῦμεν τὴν κατοχήν, ἀλλὰ ἐθεωρήσαμεν καθῆκόν μας νὰ ἀναλάβωμεν τὸν ἀγῶνα, καὶ ὅταν ἀπεφασίσαμεν τὸν ἀγῶνα, εὑρέθημεν ἐνώπιον ἑνὸς φραγμοῦ τῶν μελῶν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἔφθασε ἀκόμη καὶ μέχρι τῆς δολοφονίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐτόλμησαν νὰ ἀγωνισθοῦν ἔναντι τοῦ κατακτητοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Καί—δυστυχῶς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω—καὶ μὲ ποίαν συστηματικὴν ὑποκρισίαν, οἱ ἐκπρόσωποι τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς ἀντιμετώπισαν μέχρι τοῦδε τὸ Κυπριακόν. «Τὸ μέγα ἐθνικὸν πρόβλημα τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κύπρου» καὶ διαφόρους ἄλλας διατυπώσεις ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Ἠλιοῦ. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, τί ἔπραξαν οἱ κομμουνισταί, ὅταν ἤρχισεν ὁ ἀγὼν εἰς τὴν Κύπρον; Ὅταν ἐν ἔτει 1954, ἤρχισεν ὁ ἀγὼν τῆς ΕΟΚΑ, τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα τῆς Κύπρου, τὸ ΑΚΕΛ, ὅταν ἐξέφυγε ἀπὸ τὰ χέρια του ἡ εὐκαιρία νὰ ἐκμεταλλευθῇ μίαν περίστασιν, διότι ὡς περιστάσεις τὰ βλέπουν ὅλα, διότι ἐὰν δὲν τὰ ἔβλεπον ἔτσι, θὰ ἔπρεπε ἡ καρδία των νὰ χαρῇ καὶ νὰ μετέχουν τῶν ἀγώνων, χωρὶς κομματικὰς ἢ πολιτικὰς σκοπιμότητας, κατήγγειλεν τὴν ΕΟΚΑ καὶ δι’ ἀνακοινωθέντος, τὸ ὁποῖον ἐξέδωσε τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1954 καὶ ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ΚΚΕ ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον τῆς Ἐλεύθερης Ἑλλάδας, ἀπεκάλεσε τοὺς ἀπαρτίσαντας τὴν ΕΟΚΑ ὡς τραμπούκους, βαρελότους, ψευτοδιγενῆδες καὶ δυναμιτιστάς. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶχεν, οὔτε ἐπετρέπετο νὰ ἔχῃ σχέσιν μὲ τὴν προσπάθειαν τὴν ἔνοπλον ἐν Κύπρῳ, ἀλλὰ προβαίνω ἤδη εἰς ἕνα ἱστορικὸν ἀπολογισμὸν τῶν γεγονότων, καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προβῶμεν εἰς τὸν ἀπολογισμόν. Ἐπεδίωξα τὸ ΑΚΕΛ διὰ παντὸς τρόπου, νὰ σταματήσῃ τὸν ἀγῶνα. Ὅπως καταγγέλλει αὐτὸς οὗτος ὁ Διγενῆς εἰς κείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχει κυκλοφορήσει καὶ φέρει τὸν τίτλον «Ε.Ο. Κ.Α. Ἡ κομμουνιστικὴ ἡγεσία ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος», συνειργάσθησαν οἱ κομμουνισταὶ διὰ νὰ ὑποβοηθήσουν τὴν ἀστυνομίαν εἰς τὴν σύλληψιν τῶν ψευτοδιγενήδων, τῶν βαρελότων, τῶν δυναμιτιστῶν καὶ τῶν τραμπούκων. Καὶ ὅταν μετὰ 2 ἔτη, τὸ 1957, εἶδαν ὅτι ἡ προσπάθεια τῆς ΕΟΚΑ δὲν ἐκάμφθη καὶ δὲν εἶχον οὔτε τὸ σθένος, οὔτε τὴν ψυχὴν διὰ νὰ ἀναλάβουν ἄλλον ἀγῶνα, διὰ τῶν ἐργατικῶν σωματείων, εἰς τὰς πλείστας τῶν πόλεων, ἐναντίον τοῦ ἀποικιακοῦ Κράτους—διότι κραυγάζουν μόνον ἐναντίον τῆς ἀποικιοκρατίας—ἰδόντες, ἐπαναλαμβάνω, τὸ 1957, ὅτι οἱ ἴδιοι δὲν ἠμποροῦσαν νὰ ἀναλάβουν τὸν ἀγῶνα, οὔτε νὰ σταματήσουν τὸν ἀγῶνα τῆς ΕΟΚΑ, ἔλαβον μίαν ἀπόφασιν, τὸν Μάρτιον τοῦ 1957, καταδικάζοντες τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἕως τότε εἶχον ἀκολουθήσει. Θὰ σᾶς διαβάσω τὰς φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὴν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε καὶ τὴν ἠθικὴν ποιότητα τῶν προσώπων ποὺ τὴν ὑπέγραψαν. Ὑπάρχει εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν, ἡ τακτικὴ τῆς αὐτοκριτικῆς καὶ τῆς αὐτοκαταδίκης. Καμμιὰ φορά, τῆς ὑποκριτικῆς καταδίκης τοῦ ἑαυτοῦ των, ἀλλὰ συνήθως, τοῦ πλησίον των. Ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ἡ ὑποκρισία εἶναι ὀλιγώτερον ἰσχυρὰ ἀπὸ τὸ ἀτομικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον τοὺς ὑποχρεώνει νὰ θεωρήσουν ὑπεύθυνον κἄποιον ἄλλον, τὸν ὁποῖον καταδικάζουν κατὰ οἱονδήποτε τρόπον. Τότε, τὸ 1957, ἐβγῆκε ἡ ἀκόλουθος ἀπόφασις: «Ἡ Κ. Ε. ὑπογραμμίζει ἀνοικτά, ὅτι στὴ στάση μας ἔναντι τῆς ΕΟΚΑ διεπράξαμε μία σειρὰ λάθη. Ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὑποτιμήσαμε σοβαρὰ τὸ κίνημα τῆς ΕΟΚΑ, θεωρώντας το, σὰν κίνημα μερικῶν δεκάδων φανατικῶν τῆς δεξιᾶς, προωρισμένο νὰ σβήσῃ σὲ μερικοὺς μῆνες». Αὐτὴ εἶναι ἡ γνωστὴ τακτική. Δηλαδή, ὅταν ἡ πραγματικότης ἀποδεικνύεται ἰσχυροτέρα τῶν διαθέσεών των καὶ τῶν προθέσεών των, μεταμφιέζονται, παρουσιαζόμενοι συμφωνοῦντες μὲ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους μέχρι χθὲς ἔλεγον τραμπούκους, ψευτοδιγενῆδες, δυναμιτιστὰς κλπ. Βεβαίως, ἡ ἀπόφασις τοῦ 1957, ἦτο προϊὸν ὄχι μόνον ἀνάγκης, ἀλλὰ καὶ ὑποκρισίας καὶ συγχύσεως. Αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτεία τοῦ ΑΚΕΛ ἔναντι τῶν Κυπρίων πατριωτῶν, αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτεία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τοὺς ὁμοϊδεάτας τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπερπατριωτῶν, οἵτινες κατηγοροῦν ἡμᾶς ἐπὶ ἐγκαταλείψει τοῦ ἀγῶνος καὶ ἐπὶ ἀπεμπολήσει τῶν ἐθνικῶν δικαίων. Ἀλλὰ ἡ ὀργάνωσις τῆς ΕΟΚΑ κατήγγειλε καὶ μετὰ ταῦτα τὸ ΑΚΕΛ, ἐκδώσασα προειδοποιητικὴν προκήρυξιν καὶ προλέγουσα τί θὰ συμβῇ μετὰ τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1957. Καὶ γράφει εἰς τὴν προκήρυξιν αὐτὴν ἡ ΕΟΚΑ, τὰ ἑξῆς: «Δὲν κάμνομεν κομματικὸν ἢ ταξικὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ ἐθνικόν, εἰς τὰς τάξεις τοῦ ὁποίου ἐκαλέσαμεν ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς Ἕλληνας... καὶ ἀπὸ τὸν ἀγῶνα αὐτὸν ἔλλειψαν μόνον οἱ κομμουνισταὶ τοῦ ΑΚΕΛ, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐξύβριζαν καὶ συγχρόνως μᾶς ἐπρόδιδαν». Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀρκετά, διὰ νὰ μὴ λαμβάνῃ τὸν λόγον κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος θεωρεῖ τὸν ἑαυτόν του ὁμοϊδεάτην τῶν ἑκάστοτε αὐτοκρινομένων κομμουνιστῶν τῆς Κύπρου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν κομμουνιστῶν τῆς Κύπρου καὶ περὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ ΚΚΕ, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε χρησιμοποιήσας αὐτὰς τὰς βαρυτάτας καὶ χυδαίας ἐκφράσεις ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον τῆς Ἐλεύθερης Ἑλλάδος. Καὶ αὐτὸ τὸ ὄργανον τῆς Ε.Δ.Α. ἐν Ἀθήναις, εἰς τὰς 14 Ἀπριλίου 1955, ἔγραφεν: «Οἱ σκοπιμότητες καὶ οἱ συμβιβασμοὶ τῆς ὑψηλῆς ὑπερατλαντικῆς ποὺ καὶ αὐτὴ καὶ ἡ Συναγερμικὴ Κυβέρνησις ἐτήρησαν», ὅταν λέγῃ αὐτό, ἐννοεῖ τὸν Μακάριον, τὸν Ἐθνάρχην «ἀποξένωσαν τὴν Κυπριακὴ ὑπόθεση ἀπὸ τοὺς ἀληθινοὺς συμπαραστάτες της. Ἔρριξαν τὸν Κυπριακὸ Λαὸ στὴ περιπέτεια τῶν ἀνατινάξεων καὶ τῶν βομβῶν ἐκείνων, ποὺ στὴν προκήρυξή τους γράφουν: Ἄγγλοι βγάλτε ἀπὸ τὸ νοῦ σας ὅτι μπορεῖτε νὰ ἔχετε βάσεις εἰς μίαν ὑπόδουλον Κύπρον. Μία ὑπόδουλος Κύπρος, θὰ εἶναι πάντα ἐναντίον σας. Μία ἐλευθέρα Κύπρος, θὰ εἶναι πάντα μαζύ σας». Ἡ μνεία αὐτῆς τῆς περικοπῆς, εἶναι χαρακτηριστικὴ τῆς νοοτροπίας τοῦ γράψαντος τὸ κύριον αὐτὸ ἄρθρον.

§94Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Σοβαρολογεῖται, κύριε Πρόεδρε;

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Θὰ διαβάσω παρακάτω: «Αὐτὲς τὶς προκηρύξεις, διανέμει ἡ ὀργάνωσις τῆς ΕΟΚΑ. Οἱ Κύπριοι, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ Ἕλληνες, θέλουν τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου, χωρὶς ὅρους καὶ συμβιβασμούς. Αὐτὸ τὸ αἴτημα πρέπει νὰ φέρῃ στὴ διάσκεψη τῶν ἀντιαποικιακῶν χωρῶν ὁ κ. Μακάριος, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν βαρυσήμαντη καὶ ἀποφασιστική του συμπαράσταση». Τὸ ἄρθρον, κύριοι συνάδελφοι, στρέφεται ἐναντίον τῆς ΕΟΚΑ καὶ διὰ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἀνεφέρθησαν ὑπ’ ἐμοῦ προηγουμένως, διότι ἐπρόλαβεν ἡ ΕΟΚΑ νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, ποὺ δὲν ἐτολμοῦσαν νὰ κάμουν οἱ κομμουνισταὶ τῆς Κύπρου, στρέφεται, ὅμως, ἐναντίον τῆς ΕΟΚΑ ἐπίσης, διότι ἡ ΕΟΚΑ ἐτόλμησεν, εἰς προκήρυξίν της, νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς Ἄγγλους, ὅτι ἐὰν μᾶς δώσητε, κύριοι Ἄγγλοι, τὴν ἐλευθερίαν μας, εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ σᾶς παραχωρήσωμεν βάσεις. Ἰδοὺ διατὶ ἐξεγείρονται σήμερον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, διότι ἡ Κυβέρνησις, συμφώνως πρὸς ὅσα ἅπασαι αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος μέχρι τοῦδε εἶχον ὑποσχεθῆ, συμφώνως πρὸς ὅσα ὁ Ἐθνάρχης πάντοτε εἶχε τονίσει, συμφώνως πρὸς ὅσα ἡ ΕΟΚΑ διὰ τῆς προκηρύξεώς της εἶχεν ὑποσχεθῆ, ἐδέχθη τὴν διατήρησιν δύο ἀγγλικῶν βάσεων εἰς τὴν Κύπρον. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκτὸς τοῦ κειμένου αὐτοῦ, ὑπάρχει καὶ ἕνα ἄλλο κείμενον τῆς «Αὐγῆς» τῆς 28 Ἀπριλίου 1955, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἐφημερίδα τῆς χρυσῆς Ἀντιστάσεως...». Τρόπος ἀπαράδεκτος μειώσεως μιᾶς συναδέλφου, ἡ ὁποία κάθε ἄλλο παρὰ συνδεδεμένη μὲ χρυσῆν ἀντίστασιν ἦτο, ἠμπορεῖ νὰ ἦτο συνδεδεμένη μὲ ἀντίστασιν, ἀλλὰ οὐχὶ μὲ χρυσῆν, ὅπως ἦτο συνδεδεμένον τὸ ΕΛΑΣ καὶ τὸ ΕΑΜ μὲ τὸ χρυσάφι, τὸ ὁποῖον ἀπεστέλετο ἐκ μέρους τῶν Ἄγγλων. Τὸ γνωρίζω τοῦτο ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἔγραφε, λοιπόν, τὸ ἄρθρον τῆς «Αὐγῆς»: «Ἡ ἐφημερίδα τῆς Χρυσῆς Ἀντιστάσεως, δὲν παραλείπει νὰ ρίχνῃ τὴν λάσπη .... (ἀναγινώσκει) .... «Δὲν εἶναι περίεργον γιατὶ ὁ ἀγώνας τῶν ψευτοδιγενήδων, εἶναι κατ’ ἀναλογίαν ὅμοιος μὲ ἐκεῖνον τῆς χρυσῆς ἀντιστάσεως ποὺ τόσα ὀφέλη προσεπόρισεν εἰς τοὺς ἥρωάς του». Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴ ἦτο ἡ στάσις, ὄχι μόνον τῶν ἐκπροσώπων τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς ἐν Κύπρῳ, ἀλλὰ τῶν ἐκπροσώπων τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς καὶ ἐν Ἑλλάδι, τῶν ἐκπροσώπων τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν ἔχουν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, οὐδεμίαν σχέσιν, οὔτε μὲ τὸ αἴσθημα, οὔτε μὲ τὰς παραδόσεις. Ἡ συνείδησις καὶ ἡ καρδία των εἶναι δεσμευμένη. Ἡ δέσμευσις αὐτὴ εἶναι δραματική. Δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπουν τὴν ἀλήθειαν, οὔτε νὰ χαροῦν εἰς στιγμὰς χαρᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν δὲν ἐπικρατῇ τὸ Κόμμα των καὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ λυπηθοῦν εἰς στιγμὰς τραγῳδίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅταν οἱ ἴδιοι εἶναι οἱ θυσιάζοντες τὸν λαὸν καὶ φονεύοντες αὐτόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Διότι λαμβάνουν τὴν ἐντολὴν νὰ εἶναι ἀναίσθητοι, νὰ εἶναι ὑποκριταί. Λαμβάνουν τὴν ἐντολὴν νὰ ξερριζώνουν τὴν καρδίαν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς ὑπάρχει εἰς τὸ σῶμα των καὶ ἡ ὁποία ἀσφαλῶς, εἰς ὡρισμένας στιγμάς, θὰ πάλλῃ ἑλληνικά, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἀφήσουν νὰ ἀκουσθῇ εἰς τὸ διπλανὸν δωμάτιον. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ἐδιάβασα, εἶναι ἐλάχιστα. Θὰ ἦτο δυνατόν, σειρὰν γεγονότων καὶ κειμένων νὰ ἐμφανίσω ἐνώπιόν σας, γεγονότων καὶ κειμένων συνδεομένων μὲ τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα, εἰς τὸν ὁποῖον αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πλὴν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ἐπρωτοστάτησαν καὶ τὸν ὁποῖον ἀγῶνα ἡ ἄκρα ἀριστερὰ καὶ ἐν Κύπρῳ καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ καθ’ ὁλόκληρον τὸν κόσμον προσεπάθησε νὰ ὑπονομεύσῃ. Εἶναι, λοιπόν, φυσικὸν νὰ θλίβεται ἡ ἄκρα ἀριστερά, διότι ἡττήθη. Εἶναι φυσικὸν νὰ θλίβεται, νὰ διαφωνῇ καὶ νὰ ἐκφράζῃ τὰ ὅσα ἐξέφρασε διὰ τῶν χειλέων τοῦ ἐκπροσώπου της χθές, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§96Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι γνωστὰ τροπάρια.

§97Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὰ δικά σας τροπάρια, γνωρίζει ὅλος ὁ κόσμος.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ἀριστερᾶς)....... (Διακόπτει μὴ ἀκουόμενος).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν.

§100Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιτρέψατέ μου νὰ τερματίσω τὸν λόγον μου. Ἡ ἄκρα ἀριστερὰ θὰ ἐπεθύμει νὰ παραταθῇ ἡ κρίσις καὶ ἡ ἀνωμαλία. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον νὰ δώσωμεν τέρμα, εἰς τὴν κρίσιν καὶ τὴν ἀνωμαλίαν. Ἡ ἄκρα ἀριστερὰ ἐπεθύμει νὰ διαρραγῇ ἔτι μᾶλλον τὸ μέτωπον τῶν ἐλευθέρων λαῶν καὶ τὸ μέτωπον τοῦ ΝΑΤΟ. Ἡμεῖς, ἀντιθέτως, ἐθεωρήσαμεν ἀπαραίτητον νὰ ὑποστῶμεν καὶ συναισθηματικὰς θυσίας —ὅπως ὑπέστησαν θυσίας καὶ ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία— διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἑνότης καὶ ἡ δύναμις τῶν λαῶν τῆς ἐλευθερίας, διότι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κύπρος ἀνήκουν —τώρα πλέον ἀνήκει καὶ ἡ Κύπρος, ὡς ἀνεξάρτητον καὶ κυρίαρχον Κράτος— ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κύπρος ἀνήκουν εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἔχουν συμφέροντα κοινὰ μὲ τὸν ἐλεύθερον κόσμον καὶ ὄχι μαζύ σας, ἀντιπρόσωποι τῆς ἀριστερᾶς, καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχουν κοινὰ συμφέροντα μὲ τὸν ἐλεύθερον κόσμον, ἦτο φυσικὸν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κύπρος, ποὺ θέλουν νὰ ἀνήκουν εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον, νὰ θέλουν, ἐπίσης, τὴν ἀποκατάστασιν τῆς δυνάμεως τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Δυνάμεως, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἐλευθερίας. Καὶ μόνον ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἐλευθερίας, εἶναι δυνατὸν νὰ εὐημερήσῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ Κυπριακὸς λαός, δηλαδὴ οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου καὶ οἱ Τοῦρκοι τῆς Κύπρου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι, ἀνήκοντες εἰς τὸ Κέντρον, ἐστράφησαν μὲ τόσην βιαιότητα ἐναντίον τῶν ἀποφάσεων τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, θὰ σκεφθοῦν ἐκ νέου τὸ ὅλον θέμα, θὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν των ἐλπίζω —καὶ τοὺς παρακαλῶ νὰ τὸ πράξουν— τοὺς συλλογισμούς μου καὶ θὰ ἀναθεωρήσουν τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας διετύπωσαν, βασιζόμενοι ἐπὶ τῶν κριτηρίων, τὰ ὁποῖα, δυστυχῶς, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν των, ὅταν ἐσχημάτισαν γνώμην καὶ προέβαλον τὰς ἀντιρρήσεις των. Νὰ σκεφθοῦν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ κριτήριον τοῦ ρεαλισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέλυσα κατὰ τὸ πρῶτον ἥμισυ τῆς ἀγορεύσεώς μου, ἀφ’ ἑτέρου τὸ κριτήριον τῆς ἐξασφαλίσεως καὶ τῆς κατοχυρώσεως τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐλεύθερον κόσμον εἴμεθα συνυφασμένοι καὶ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ Κύπριοι καὶ οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Ἄγγλοι. Λυποῦνται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, διότι ἀποκαθίστανται φιλίαι, τῶν ὁποίων ὁ κλονισμὸς ἦτο ὑπὲρ αὐτῶν. Κύριοι βουλευταί, καὶ αἱ βάσεις αἱ ἀγγλικαί, μόνον τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνοχλοῦν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πραγματοποιηθεῖσα λύσις, ἀποτελεῖ, ὑπὸ γενικωτέραν ἱστορικὴν ἔννοιαν, μέγα γεγονός. Δὲν ἱκανοποιεῖ πλήρως τὸ αἴσθημά μας, ὅπως δὲν ἱκανοποιεῖ πλήρως τὴν Ἀγγλίαν ἢ τὴν Τουρκίαν. Εἶναι ὅμως καὶ ἠθικῶς μέγα, τὸ ὅτι ὁ Ἕλλην κατορθώνει, εἰς ὡρισμένας περιστάσεις, νὰ θυσιάζῃ τὸ αἴσθημα, διὰ νὰ ἱκανοποιῇ μίαν γενικωτέραν ἀνάγκην. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§102Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὰ τελευταῖα τέσσαρα ἔτη, ἐδόθη κατ’ ἐπανάληψιν ἡ εὐκαιρία εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε ἐξελίξεων καὶ τῶν φάσεων, τὰς ὁποίας διήρχετο τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, Κόμματα καὶ βουλευταὶ καθώριζον τὴν θέσιν των, ἀναπτύσσοντες τὰς ἀπόψεις των, ἤλεγχον, ἐνδεχομένως, τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ὁ ἔλεγχος αὐτὸς ἦτο πάντοτε ἐντοπισμένος εἰς τὸν χειρισμόν, εἰς τὴν τακτικήν, εἰς τὴν στρατηγικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθουν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, διότι εἶχεν ἐξασφαλισθῆ ἀπόλυτος σύμπτωσις ἀντιλήψεων, ἐπὶ δύο βασικῶν καὶ θεμελιωδῶν σημείων. Εἶχε δημιουργηθῆ μία ἀρραγὴς ἑνότης Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Κυπρίων, πέριξ τῆς ἀρχῆς τῆς διεκδικήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων, ἀσκουμένου ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Ἡ ἑνότης αὐτὴ ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῶν Κυπρίων, ἀπετέλει, ὤφειλε νὰ ἀποτελῇ, ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ ἰσχυρότατον ὅπλον εἰς χεῖρας τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, προκειμένου νὰ διεκδικήσουν, προκειμένου νὰ προωθήσουν πρὸς τὸ αἴσιον πέρας τὸ μέγα ἐθνικὸν αὐτὸ θέμα. Ἀλλὰ ὑπῆρχε, κύριοι συνάδελφοι, σύμπτωσις ἀντιλήψεων μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐπὶ ἑνὸς δευτέρου βασικοῦ σημείου. Ἡ Κυβέρνησις συνεφώνησε, διεκήρυξε διὰ στόματος τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ ἔφερε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἐνώπιον τετελεσμένων γεγονότων. Ἀπὸ ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου τότε Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, κ. Παπανδρέου, τὴν 24ην Ἰουνίου 1958, ἀναγινώσκω τὴν ἑξῆς περικοπήν: «Ὅταν ἐπρότεινα νὰ ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ ψήφισμα ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησεν: «Ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἔχῃ τὴν ἔννοιαν τῆς δεσμεύσεως, διὰ τὴν ἀποφυγὴν τετελεσμένων γεγονότων, παρέχω ὑπευθύνως εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρξῃ πρότασις ἐπιλύσεως τοῦ Κυπριακοῦ, παρέχουσα βάσιν πρὸς συζήτησιν, πρὶν ἢ ἀναλάβωμεν δέσμευσιν, θὰ τὴν θέσωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλων τῶν ἁρμοδίων πολιτικῶν παραγόντων τῆς Βουλῆς». Ἀτυχῶς, πρό τινων μηνῶν, ἡ ἑνότης αὐτὴ διεσπάσθη εἰς ἀμφότερα τὰ σημεῖα. Ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου 1958, συνέβη τὸ πρῶτον ρῆγμα εἰς τὴν ἑνότητα, γύρω ἀπὸ τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Τότε ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργός, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν κ. Μὰκ Μίλλαν, ἔλεγε: «Διεκδικοῦμεν ὑπὲρ τῶν Κυπρίων τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐνώπιον, ὅμως, τῶν τελευταίων περιπλοκῶν, ἡ Ἑλλὰς δέον νὰ παραμερίσῃ τὸ θέμα αὐτὸ καὶ νὰ συζητήσῃ μίαν προσωρινὴν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ἀφήνῃ τὸ θέμα τῆς ὁριστικῆς λύσεως τελείως ἀνοικτόν». Ἔστω, ἡ δήλωσις αὐτὴ ἡ ἐπίσημος, ἡ πρότασις αὐτὴ τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ, τότε καὶ νῦν, ὡς ἀπάντησις, εἰς τὸ μεγαλύτερον τμῆμα τοῦ λόγου, τοῦ μόλις κατελθόντος τοῦ βήματος κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀνέπτυξε διὰ μακρῶν καὶ ἠνάλωσε τὴν ρητορικήν του δεινότητα διὰ νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε τίποτε πλέον ὀλέθριον καὶ καταστρεπτικόν, ἀπὸ τὸ νὰ ἐπιδιώξωμεν μίαν προσωρινὴν λύσιν. Τὴν ἀπάντησιν, τὴν ἀποστομωτικήν, εἰς τὴν ἐπιχειρηματολογίαν αὐτήν, τὴν ἔχει ἀπὸ τὴν πρότασιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, γενομένην ὀλίγους μῆνας ἐνωρίτερον. Καὶ ἠκολούθησε, κύριοι βουλευταί, ἡ δραματικὴ δήλωσις τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, τὸν Σεπτέμβριον 1958, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἐντὸς ὀλίγου καὶ ἡ δήλωσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὁριστικὴν πλέον ἐγκατάλειψιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλ’ ὑπάρχει, ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, διάσπασις τῆς συμφωνίας καὶ ἐπὶ τοῦ δευτέρου βασικοῦ σημείου. Καὶ δὲν πιστοποιοῦν τοῦτο μόνον αἱ δηλώσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἔκαμα ἀνωτέρω λόγον, δηλώσεις καὶ προτάσεις γενόμεναι ἐρήμην τῆς Βουλῆς, ἀλλά, πρὸ παντός, αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ ἐν συνεχείᾳ τοῦ Λονδίνου, αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν τὸ τετελεσμένον γεγονός, ὥστε σήμερον πλέον δὲν καλούμεθα ἐδῶ, ὡς ἄλλοτε, νὰ διατυπώσωμεν κρίσεις ἐπὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ εἴπωμεν τὰς ἀπόψεις μας περὶ τοῦ δέοντος γενέσθαι. Καλούμεθα μονολεκτικῶς νὰ ἀπαντήσωμεν ναὶ ἢ ὄχι, ἐὰν ἐγκρίνωμεν ἢ ἀπορρίπτωμεν συνθήκας καὶ συμφωνίας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔχει τεθῆ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ. Καλούμεθα, ἁπλῶς, ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας του, ἔναντι τῆς Ἱστορίας καὶ τοῦ Ἔθνους. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ παρελθόν, ἐλέγχοντες τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, βεβαίως ἐπεσημαίνομεν κατὰ καιροὺς καὶ ἀτόπους καὶ ἀστόχους ἐνεργείας της καὶ οὐσιώδεις παραλείψεις της, αἱ ὁποῖαι, ἀντὶ νὰ προωθήσουν, ὡδήγουν εἰς ὀπισθοδρόμησιν τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Ἀλλά, κύριοι, ἡ κριτική μας συνίστατο κυρίως εἰς τὸ ὅτι, ἐνῷ, ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἦτο διαφανὲς ὅτι ἐκυριαρχεῖτο ἀπὸ τὴν νοοτροπίαν τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τῶν ὑποχωρήσεων, ὅμως αὐτὴν τὴν πολιτικήν, μὲ τὴν ὁποίαν φυσικὸν εἶναι νὰ ἔχῃ εὐθυγραμμίσει τὴν δραστηριότητά της ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς, αὐτὴν τὴν πολιτικὴν δὲν τὴν διεκήρυξε, δὲν εἶχε τὸ θάρρος νὰ τὴν διακηρύξῃ δημοσίᾳ, διὰ νὰ χωρήσῃ ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν μὲ συνέπειαν καὶ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. Μέχρι τοῦ Ἰουνίου 1958, ὅτε ἔλαβε χώραν ἡ προτελευταία συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου θέματος, ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τότε καὶ νῦν, ἔλεγε πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ διεκήρυσσε συνεχῶς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν καὶ Κυπριακὸν λαὸν (συνεδρίασις 24.6.58) ὅτι, «διὰ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Βρεταννικήν, καθώρισε καὶ καθορίζει καὶ σήμερον, ὅτι τελικῶς ὁ σκοπὸς τῆς προσπαθείας της εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις τῶν Κυπρίων καὶ ἡ πλήρης ἀπελευθέρωσις τῆς Μεγαλονήσου». Ἀκόμη πλέον μεγαλόστομος ὑπῆρξεν ἡ διακήρυξις τοῦ ἰδίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῆς 11.3.57, ὁπότε χαρακτηριστικῶς ἔλεγε: «Ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, χάριν τῆς φιλίας τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Τουρκίας». Καὶ ἔστω, ἡ δήλωσις αὐτή, τοῦ παραμένοντος εἰς τὴν θέσιν του ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία δίδει ἀποστομωτικὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἄφθονον ἐπιχειρηματολογίαν τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὡμίλησεν ἐπὶ 2ωρον, ἐπιχειρήσας νὰ πείσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι χάριν τῆς φιλίας αὐτῆς, ἦτο ἀναγκαῖον νὰ θυσιασθῇ ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ ἡ ἐλευθερία τῶν Κυπρίων. Ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς ἰδίας τῆς Κυβερνήσεως, ἰδοὺ αἱ σκληραὶ καὶ δραματικαὶ ἀντιφάσεις. Καὶ ὑπῆρξε, κύριοι συνάδελφοι, συνέπεια αὐτῶν τῶν ταλαντεύσεων, αὐτῆς τῆς ἀντινομίας εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπῆρξε συνέπεια ἀναπόφευκτος, αἱ κατόπιν αἱματηραὶ καὶ ἄλλαι ἀμέτρητοι θυσίαι τῶν Κυπρίων, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ ὑπῆρξεν, ἐξ ἄλλου, ἡ δραματικὴ κατάληξις εἰς τὴν ἀπαράδεκτον συμφωνίαν τοῦ Λονδίνου. Συνήθως προβάλλεται καὶ προεβλήθη καὶ χθὲς καὶ σήμερον, ὅτι ὅσα λέγει ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐπικρίνουσα τὰς συμφωνίας, τὸ πράττει ὁδηγουμένη ἀπὸ στενόψυχα, ἀπὸ μικρόψυχα ἐλατήρια καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων καὶ νὰ κρίνῃ ἀντικειμενικῶς. Ἀλλ’ ἄραγε τὴν κριτικὴν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, τὴν ἀσκεῖ μόνον ἡ Ἀντιπολίτευσις; Δύο ἐπίλεκτα στελέχη τῆς Ε.Ρ.Ε., ὁ προκάτοχος τοῦ σημερινοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ βουλευτὴς Κερκύρας, κατ’ ἐπανάληψιν ἔβαλε τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἔναντι τῆς ἀσκουμένης πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Καὶ ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, ἄρθρον, εἰς τὸ ἐπίσημον ὄργανον τοῦ κ. Θεοτόκη ἐν Κερκύρᾳ, ἀναδημοσιευθὲν εἰς τὰς ἀθηναϊκὰς ἐφημερίδας τὴν 23.2.59, μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τῆς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου, τὸ ὁποῖον ἔλεγε τάδε: «Οἱ ζῶντες ἠμποροῦν νὰ συγχαροῦν διὰ τὴν δοθεῖσαν εἰς τὸ Κυπριακὸν λύσιν, ὡς μόνην ἀπομένουσαν διέξοδον. Οἱ νεκροὶ ὅμως ποτέ. Διότι θὰ συλλογίζωνται αὐτὸ ποὺ ἔγινεν εἰς Λάγκαστερ Χάους τὸν Φεβρουάριον 1959, ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ γίνει εἰς τὴν Κύπρον τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1956. Ἐὰν δὲ αὐτὸ συνέβαινε, δὲν θὰ εἶχαν στηθῆ αἱ ἀγχόναι καὶ τὸ αἷμα δὲν θὰ εἶχε βάψει τοὺς δρόμους τῶν Κυπριακῶν πόλεων... Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς λύσεως Θεοτόκη καὶ τῆς δοθείσης λύσεως, εἶναι, ὅτι ἡ πρώτη δὲν ἀπέκλειε τὴν ἕνωσιν καὶ περιώριζε τὴν συζήτησιν μεταξὺ Ἄγγλων καὶ Κυπρίων. Ἐνῷ ἡ δευτέρα, ἡ σήμερον δοθεῖσα ὁριστικὴ λύσις, ἐγκαθιστᾷ τὴν Τουρκικὴν μειονότητα ἰσότιμον πρὸς τὴν καταθλιπτικὴν πλειοψηφίαν τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου καὶ τὴν συγκυριαρχίαν τῶν Τούρκων εἰς τὴν νῆσον». Καὶ ὑπάρχει ἀκόμη πρόσφατος συνέντευξις ἐπιλέκτου στελέχους τῆς Ε.Ρ.Ε. ὑποψηφίου βουλευτοῦ Ἀθηνῶν καὶ εἰδήμονος εἰς τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τοῦ κ. Πιπινέλη, εἰς ξένην ἐφημερίδα, ἀναδημοσιευθεῖσα εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἔθνος» πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, διὰ τῆς ὁποίας ἀκριβῶς διαπιστώνει, ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἰς χρόνον ἐγκαιρότερον οἱ ὅροι θὰ ἦσαν πολὺ ὀλιγώτερον δυσμενεῖς ἀπὸ τοὺς σήμερον ἐπιτευχθέντας εἰς τὸ Λονδῖνον. Ὑπῆρξε, κύριοι συνάδελφοι, ἕνα δεύτερον βασικὸν σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἐπεσημάναμεν καὶ τὸ κατελογίσαμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου. Ἐγκαταλείπεται ἡ αὐτοδιάθεσις διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον καὶ ἀπωθεῖται εἰς τὸ ἀπώτερον καὶ ἀόριστον μέλλον. Ἀποκρούεται ἡ συζήτησις εἰς τὸ ΝΑΤΟ μὲ τοὺς Ἄγγλους ἂν δὲν ἀναστείλουν οὗτοι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν. Ὅμως προσερχόμεθα εἰς τὸ ΝΑΤΟ καίτοι ἡ ἐφαρμογή του ἤρχισε. Δὲν δεχόμεθα τριμερεῖς διαπραγματεύσεις, ἀπαιτοῦμεν καὶ ἀξιοῦμεν νὰ παρίστανται καὶ ἄλλα μέλη τοῦ ΝΑΤΟ εἰς τὴν διάσκεψιν καὶ ἐγκαινιάζομεν μετὰ δύο μῆνας διμερεῖς διαπραγματεύσεις καὶ προσερχόμεθα εἰς τὴν διμερῆ διάσκεψιν τῆς Ζυρίχης. Εἰς τὸν ΟΗΕ προσερχόμεθα ὄχι διὰ νὰ διεκδικήσωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, οὔτε κἂν τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς ἀνεξαρτησίας, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποκρούσωμεν ἁπλῶς τὴν διχοτόμησιν καὶ διὰ νὰ διεκδικήσωμεν ἀνεπιτυχῶς, ὡς ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μίαν ἀνεξαρτησίαν ὁψέποτε αὕτη θὰ ἐδίδετο. Ὑπάρχει δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς τελευταίας συνόδου τῆς συνελεύσεως τοῦ ΟΗΕ, κατὰ τὴν ὁποίαν λέγει, ὅτι ἐὰν ἀνεγνωρίζετο ἡ ἀρχὴ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Κύπρου, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ καθορισθοῦν ἡμερομηνίαι. Θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἄμεσον ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης εἰς τὴν νῆσον.

§103Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἐπιθυμῶ νὰ ἀναγνώσω μίαν περικοπὴν ἄρθρου μιᾶς ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων Ἀγγλικῶν ἐφημερίδων τοῦ «Μαγχεστριανοῦ Φύλακος», ὁ ὁποῖος γράφει: «Ἀμφιβάλλομεν διὰ τὴν τελικὴν πρακτικότητα καὶ μονιμότητα τῆς δοθείσης λύσεως, τῆς ἐξωτερικῆς τριπλῆς κυριαρχίας καὶ τῆς ἐσωτερικῆς διχοτομήσεως»!!

§104Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Αἱ ὑποχωρήσεις καθ’ ἑαυταί, κύριοι βουλευταί, τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦσαν νοηταὶ καὶ ἐνδεχομένως συγχωρηταί, διότι εἶναι πολιτικὴ καὶ ἡ πολιτικὴ τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παραμένει ἀδικαιολόγητον καὶ ἀσυγχώρητον εἶναι, ὅτι αὗται αἱ ὑποχωρήσεις ἐγένοντο μονοπλεύρως καὶ μονομερῶς χωρὶς τὴν στοιχειώδη πρόνοιαν νὰ ἔχουν ἀποτελέσει αὗται ἀντικείμενον διαπραγματεύσεων, ὥστε νὰ ἔχουν γίνει συγχρόνως καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς ἀνάλογοι ὑποχωρήσεις. Οὕτως ἐφθάσαμεν εἰς τὴν τελικὴν φάσιν τῶν διαπραγματεύσεων ἄοπλοι, ὅταν οἱ ἀντίπαλοί μας εἶχον διατηρήσει τὰς ἀκραίας των θέσεις. Καὶ ὑπῆρξε πράγματι, δραματικῶς μειονεκτικὴ ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς διασκέψεως καὶ τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Εἶπεν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του τῆς προχθεσινῆς Δευτέρας, ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ παράτασις τῆς Κυπριακῆς ἐκκρεμότητος ἦτο δυνατὸν νὰ βλάψῃ θανασίμως τὰ γενικώτερα ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἡ ὅλη συζήτησις, ἡ ὁποία διεξήχθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ὅσα εἶναι γνωστὰ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, δὲν νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλουν νὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα προσπάθεια διὰ νὰ διαπιστωθῇ, ὅτι ἐὰν ὑπῆρχε κἄποιος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἰς δεινὴν διπλωματικὴν θέσιν, αὐτὸς ἦτο ἡ Τουρκία κατὰ πρῶτον λόγον καὶ ἡ Μ. Βρεταννία κατὰ δεύτερον λόγον. Εἶναι λάθος, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσῆλθεν εἰς τὴν διάσκεψιν κυριαρχουμένη ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διέτρεχε θανασίμους κινδύνους ἀπὸ τὴν παράτασιν τῆς ἐκκρεμότητος, ἐνῷ ἦτο φανερόν, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπείγοντο, κατὰ τρόπον δραματικὸν διὰ νὰ κλείσουν τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν ἦσαν οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Βρεταννοί. Ἔχει πολλάκις λεχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀποκρουσθῇ, ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ἡ γεωγραφικὴ καὶ ἡ στρατηγική, εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τῆς νοτιοανατολικῆς Εὐρώπης ἀποτελεῖ ἕνα διπλωματικὸν κεφάλαιον τεράστιον. Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ἔδει νὰ ἔχῃ ἀξιοποιηθῆ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀνάγκη διὰ νὰ συντομεύω νὰ φθάσω εἰς τὰ κείμενα τῶν συμφωνιῶν. Διεκηρύχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ διασφαλίζουν καὶ θεμελιώνουν τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς Κράτους κυριάρχου, ἐλευθέρου, ἀνεξαρτήτου καὶ δημοκρατικοῦ. Δὲν θὰ ὑπεισέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι πάρα πολὺ εὔκολον δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἁπλῶς θὰ ἀναγνώσῃ καὶ ἔχει μίαν σχετικὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων αὐτῶν, τὰ κείμενα τοῦ σχεδίου Συντάγματος καὶ τῶν Συνθηκῶν ἐγγυήσεως καὶ συμμαχίας, νὰ συμπεράνῃ, ὅτι οὔτε ἀνεξαρτησία, οὔτε ἐλευθερία, οὔτε Δημοκρατία διασφαλίζεται διὰ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἡ Κύπρος μεταβάλλεται εἰς ἕνα προτεκτορᾶτον τριῶν Κρατῶν. Εἰς τὴν Βρεταννικὴν κυριαρχίαν, ὑποκαθίσταται μία τριπλῆ συγκυριαρχία μὲ προέχουσαν πάντοτε τὴν Βρεταννικὴν θέσιν. Καὶ ἀκόμη ἐπιτυγχάνεται μὲ τὰς συμφωνίας αὐτὰς νὰ ἔχῃ ἐπανέλθει μετὰ ὀγδοήκοντα ὁλόκληρα ἔτη εἰς τὴν νῆσον ἡ Τουρκία μὲ τὰ στρατεύματά της. Καὶ πῶς ν’ ἀναμνησθῇ κανεὶς μὲ μελαγχολίαν τὴν ἐξαιρετικὴν εὐαισθησίαν, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὅταν ἐξηγγέλλετο τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν καὶ ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην, διότι περιελάμβανε τὸ σχέδιον τοῦτο διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνας σύμβουλος παρὰ τῷ Βρεταννῷ Κυβερνήτῃ θὰ ὡρίζετο ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην νὰ καλέσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅλους τοὺς παρ’ αὐτῇ διαπιστευμένους πρεσβευτὰς τῶν Κρατῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑπογράψει τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, διὰ νὰ καταγγείλῃ, ὅτι διὰ τῆς παρουσίας τοῦ Τούρκου συμβούλου παρεβιάζετο καταφώρως ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης. Καὶ ἰδού, ὅτι ἡ ἰδία θέτει τὴν ὑπογραφήν της ὑπὸ συνθήκην, ἡ ὁποία διασφαλίζει τὴν μόνιμον παρουσίαν τῶν Τουρκικῶν Στρατευμάτων καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐνόπλου παρεμβάσεως ὑπὸ οἱονδήποτε πρόσχημα ἐλλείψει σεβασμοῦ πρὸς τὸ καθιερωμένον Σύνταγμα. Κύριοι συνάδελφοι ἡ ὑπερτρισχιλιετὴς ἱστορία τῆς Κύπρου, παρὰ τοὺς παροδικοὺς κατακτητάς, δὲν ἠμπόδισε νὰ παραμείνῃ κυρίαρχος ὁ ἑλληνισμὸς εἰς τὴν Κύπρον. Ὑπῆρξε καὶ παραμένει μέχρι στιγμῆς ἔντονος ἡ ἑλληνικὴ φυσιογνωμία τῆς Κύπρου καὶ μόνον αἱ συμφωνίαι, τὰς ὁποίας καλούμεθα νὰ ἐγκρίνωμεν ἐπιδιώκουν κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικὸν νὰ παραμορφώσουν βιαίως αὐτὴν τὴν φυσιογνωμίαν, διότι μεταβάλλουν τὴν Κύπρον ἀπὸ ἀπόψεως μὲν στρατιωτικῆς εἰς τριεθνὲς κράτος, ἀπὸ ἀπόψεως δὲ ὀργανώσεως τῆς πολιτείας καὶ τοῦ ἐθνικοῦ της βίου εἰς ἑλληνοτουρκικὸν Κράτος. Ὅ,τι αἰῶνες τριάκοντα δὲν εἶχον ἐπιτύχει, ὅ,τι κατακτηταὶ στυγνοὶ δὲν εἶχον ἐπιβάλει, τὴν μεταβολὴν τῆς φυσιογνωμίας τῆς Ἑλληνικῆς τῆς νήσου, ὑπάρχει ἄμεσος κίνδυνος νὰ τὸ ἐπιτύχουν αἱ συνθῆκαι, τὰς ὁποίας κρίνομεν σήμερον. Ἀνεξάρτητον Κράτος δὲν νοεῖται, ὅταν πρὶν ἀκόμη γεννηθῇ ἔχει προικοδοτηθῇ μὲ δύο συνθήκας, αἱ ὁποῖαι τοῦ προσπορίζουν βαρυτάτας καὶ ἀσυμβιβάστους πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνεξαρτησίας δεσμεύσεις. Δὲν πρόκειται περὶ προστασίας τοῦ νέου Κράτους ὑπὸ τῶν τριῶν δυνάμεων. Τὸ ἴδιον αὐτὸ Κράτος, ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προασπίσῃ εἰς τὸ διηνεκὲς ἕνα καθεστώς, τὸ ὁποῖον δὲν περιέχει τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὸ ἴδιον αὐτὸ Κράτος, μετέχει μιᾶς συμμαχίας μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκίαν. Καλεῖται ἡ Κύπρος, πρὶν ἀκόμη γεννηθῇ, πρὶν ἀκόμη συγκροτήσῃ αὐτὸν τὸν περίφημον στρατὸν τῶν 2.000 ἀνδρῶν, νὰ ἐγγυηθῇ τὴν ἄμυναν τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, παρέχεται ἡ δυνατότης παρεμβάσεως τῶν τριῶν δυνάμεων τῆς Μ. Βρεταννίας, τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε τεθῆ ἐν κινδύνῳ ἡ ἀνεξαρτησία, ἀλλ’ ἁπλῶς ἤθελεν ἐκδηλωθῇ καὶ τεθῇ ἐν κινδύνῳ ὁ σεβασμὸς πρὸς τὸ συνταγματικὸν καθεστώς. Καὶ αἱ συνθῆκαι αὐταί, ὀρθῶς παρετηρήθη δὲν ἔχουν προηγούμενον εἰς τὴν διπλωματικὴν ἱστορίαν. Τὸ Σύνταγμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ ἔστω καὶ ἐὰν ἡ ὁμοφωνία τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Τούρκων θελήσῃ νὰ τὸ μεταβάλῃ. Ὡμίλησε μετὰ πολλῆς περιφρονήσεως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν ἀντίρρησιν εἰς τὴν διατήρησιν τῆς κυριότητος ἐπὶ τῶν βρεταννικῶν βάσεων καὶ εἶπεν ὅτι εἶναι κωμικὸν νὰ διαστέλλεται ἀπὸ τὴν περίπτωσιν τῆς πολυετοῦς μισθώσεως καὶ ἐπειδὴ κρατεῖ αὐτὴ ἡ συνήθεια νὰ ἀμφισβητῆται πᾶν ὅ,τι προβάλλεται ἀπὸ πλευρᾶς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ὑποστῆτε τὸν μικρὸν κόπον νὰ ἀκούσητε ἓν σύντομον σχόλιον τῆς κατ’ ἐξοχὴν κυβερνητικῆς ἐφημερίδος, πρόσφατον δέ, πρὶν ὅμως ἐξαγγελθοῦν αἱ μυστικαὶ συμφωνίαι καὶ γνωσθῇ τὸ κείμενον αὐτῶν. Εἶναι ἡ «Καθημερινὴ» τῆς 19ης Φεβρουαρίου 1959. «Αἱ βάσεις. Τὰ τέσσαρα σημεῖα τῶν ἀγγλικῶν θέσεων, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ Βρεταννὸς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν ἐναρκτήριον συνεδρίασιν τῆς πενταμεροῦς διασκέψεως δὲν φανερώνουν βρεταννικὴν διάθεσιν πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συνεννοήσεως. Ἡ διασφάλισις τῶν στρατηγικῶν ἀναγκῶν τῆς Μ. Βρεταννίας, κατὰ τρόπον ἀποκλείοντα οἱανδήποτε μελλοντικὴν ἀμφισβήτησίν των, ἀποτελεῖ ὅρον οὐσιωδῶς δεσμευτικὸν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ νέου κράτους. Οἱ Κύπριοι δέχονται νὰ διατηρήσουν οἱ Βρεταννοὶ στρατιωτικὰς βάσεις εἰς τὴν Κύπρον. Ἀλλ’ ἀποκρούουν τὴν ἀναγνώρισιν βρεταννικῆς κυριαρχίας ὑπ’ αὐτῶν. Διότι τοιαύτη ἀναγνώρισις θὰ ἐσήμαινε διαιώνισιν τῆς βρεταννικῆς παραμονῆς εἰς τὴν νῆσον. Μεταξὺ δύο κυριάρχων Κρατῶν, συμφωνίαι στρατιωτικοῦ περιεχομένου συνάπτονται δι’ ὡρισμένην χρονικὴν περίοδον, μὲ δικαίωμα ἀνανεώσεως ἢ καταγγελίας τῆς συμφωνίας. Πῶς εἶναι δυνατόν, προκειμένου περὶ τῆς Κύπρου, νὰ παραβιασθῇ ὁ θεμελιώδης οὗτος κανὼν τοῦ διεθνοῦς δικαίου;». Καὶ δὲν ὁμιλεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ὁμιλεῖ τὸ κατ’ ἐξοχὴν κυβερνητικὸν ὄργανον. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, περὶ δύο βάσεων. Ὀρθῶς καὶ λίαν προσφυῶς εἶπε χθὲς ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι ὅσα πρόσθετα δικαιώματα δίδονται μὲ αὐτὴν τὴν συνθήκην, εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν, τῆς ἐπιτρέπουν νὰ ἁλωνίζῃ καὶ νὰ ἐλέγχῃ κυριολεκτικῶς ὁλόκληρον τὴν νῆσον. Θὰ ἦτο ἀρκετὸν ἁπλῶς νὰ ἀναφερθῶ εἰς τρεῖς κατηγορίας περιοχῶν, πέραν τῶν περιοχῶν τῶν δύο βάσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἀορίστως παρέχεται τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκήσῃ ὄχι χρῆσιν, ἀλλὰ ἀπόλυτον ἔλεγχον καὶ χρῆσιν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις. Εἶναι αἱ περιοχαὶ ὅπου ὑπάρχουν οἱασδήποτε φύσεως ἐγκαταστάσεις βρεταννικαί. Καὶ ἐκεῖ ὁ ἔλεγχος εἶναι ἀπόλυτος. Εἶναι αἱ περιοχαὶ ὅπου θὰ ἐκτελοῦνται γυμνάσια τῶν βρεταννικῶν στρατευμάτων καὶ εἶναι ἀκόμη αἱ περιοχαί, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Μ. Βρεταννίας θὰ τῆς ἦταν τεχνικῶς ἀναγκαῖαι καὶ θὰ ἔδει νὰ τῆς παραχωρηθοῦν. Παραχωρεῖται ἐπίσης ἀκώλυτος καὶ ἀπεριόριστος ὑπέρπτησις τῆς νήσου ὁλοκλήρου ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν ἀεροπορίαν. Καὶ ἐρωτῶ. Ἔχοντες ὅλα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι παρέχομεν ἀνεξαρτησίαν εἰς αὐτὸ τὸ νέον Κράτος τῆς Κυπριακῆς Δημοκρατίας. Ὅταν ὁ Μακάριος, ὁ Ἐθνάρχης ἐξήγγειλε τὴν νέαν πολιτικήν του διὰ τῆς ὁποίας ἐγκατέλειπε τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ προέτεινε τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν διηυκρίνιζε πῶς ἐννοεῖ αὐτὴν τὴν λεγομένην ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν. Δὲν ἐφαντάσθη, ὅτι θὰ ἐφθάναμεν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν Τουρκικῶν στρατευμάτων καὶ εἰς τὰς δύο συνθήκας, ἀλλὰ ἐπρότεινεν, ὅτι τὴν ἐγγύησιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Κύπρου θὰ τὴν παράσχῃ ὁ ΟΗΕ, ὁ ὁποῖος καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐγκρίνῃ ἀπόφασιν περὶ αὐτοδιαθέσεως. Πολὺς λόγος γίνεται καὶ περὶ Δημοκρατίας. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα ἐλέχθησαν ἤδη κατὰ κόρον. Ἓν εἶναι βέβαιον, κύριοι βουλευταί, ὅτι δι’ ὅσας περιπτώσεις δὲν ἀσκεῖται ἁρμοδιότης ἀπὸ κοινοῦ τῶν δύο Προέδρων, δι’ ὅσας περιπτώσεις δὲν ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς ὁριστικῆς ἀρνησικυρίας καὶ δι’ ὅσας περιπτώσεις δὲν ὑπάρχει δικαίωμα παραπομπῆς εἰς τὸ συνταγματικὸν δικαστήριον, ὑπάρχουν πλέον αἱ ἁρμοδιότητες αἱ ἐκτεταμέναι τῶν Κοινοτικῶν Βουλῶν, καὶ δὲν ἀπομένει τίποτε ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἡ πλειοψηφία. Καὶ αὐτὸ λέγεται Δημοκρατία. Εἰς πλείστας περιπτώσεις, κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ νομοθετῇ καὶ θὰ διοικῇ θὰ εἶναι ὁ οὐδέτερος Πρόεδρος τοῦ Τριμελοῦς Δικαστηρίου. Καὶ αὐτὸς πρόκειται νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ κοινοῦ ἀπὸ τὸν Ἕλληνα Πρόεδρον καὶ τὸν Τοῦρκον Συμπρόεδρον. Πραγματικὸς ρυθμιστὴς θὰ εἶναι ἡ μειοψηφία, ἡ ὁποία θὰ ἐκβιάζῃ ὑποχωρήσεις τῆς πλειοψηφίας ἐχούσης ἀνάγκην νὰ λειτουργήσῃ ὁ κρατικὸς μηχανισμὸς χάριν τοῦ 80% τῶν Ἑλληνοκυπρίων. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐκταθῶ καὶ νὰ ἀναφέρω τὸν σημαντικὸν ἀριθμὸν τῶν περιπτώσεων κατὰ τὰς ὁποίας δὲν προβλέπεται ἄρσις τοῦ ἀδιεξόδου, συνεπείᾳ τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἀρνησικυρίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναζητηθῇ ἴσως ἓν ἐλαφρυντικὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν συνεβουλεύθη προκειμένου νὰ παράσχῃ τὴν ἔγκρισίν της διὰ τὸ τραγελαφικὸν αὐτὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος εἰδικοὺς νομομαθεῖς καὶ συνταγματολόγους, ἐνῷ φαίνεται, ὅτι ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς, ὅ,τι εἰδικοὺς διαθέτει ἡ Τουρκία ἐπὶ μακρὰν σειρὰν μηνῶν τοὺς ἀπησχόλησε διὰ τὴν ἐκπόνησιν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Ἔλεγεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν 11ην Δεκεμβρίου 1958, ὀλίγους μόλις μῆνας πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῶν συνθηκῶν τοῦ Λονδίνου, «τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν» εἶναι ἀπαράδεκτον, διότι ἀναμιγνύει τὰς δύο Κυβερνήσεις εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Νήσου καὶ εἶναι μεστὸν στοιχείων, τὰ ὁποῖα χωρίζουν ἀντὶ νὰ ἑνώνουν τὸν πληθυσμόν. Ἀλλά, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐδῶ πλέον δὲν ἔχετε ἀνάμιξιν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸν σύμβουλόν της παρὰ τῷ Βρεταννῷ Διοικητῇ, ἀλλὰ ἐδῶ ἔχετε παρουσίαν Τουρκικῶν στρατευμάτων, ἐδῶ ἔχετε δικαίωμα μονομερῶς ἐνόπλου ἐπεμβάσεως τῆς Τουρκίας. Καὶ αὐτὸ δὲν τὸ ἐθεωρήσατε ἀπαράδεκτον. Ἐὰν θελήσῃ νὰ ἀπαριθμήσῃ κανείς, κύριοι βουλευταί, τὰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας τὸ Σύνταγμα αὐτὸ προβλέπει τὸν μόνιμον καὶ ὁριστικὸν διαχωρισμὸν τῶν δύο Κοινοτήτων, τότε δὲν εἶναι περίεργον ἐὰν θεωρήσωμεν, ὅτι ὑπῆρξεν ἀνώδυνον τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, καὶ διὰ τὸν λόγον ἀκόμη, ὅτι ἦτο προσωρινόν. Σκεφθῆτε, ὅτι πέραν ἀκόμη τῶν θεμάτων προσωπικῆς καταστάσεως, θρησκευτικῶν, ἐκκλησιαστικῶν, αἱ Κοινοτικαὶ Βουλαὶ θὰ ἀσχολοῦνται μὲ θέματα οἰκονομικῆς φύσεως, συνεταιρισμῶν, πιστωτικῶν ἱδρυμάτων. Καὶ ἀκούσατε— διὰ κοινὰς ἀστικὰς καὶ ποινικὰς ὑποθέσεις ποὺ δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ προσωπικὴν κατάστασιν προβλέπεται ἡ ἀμιγὴς σύνθεσις δικαστηρίων Τουρκικῶν ἢ Ἑλληνικῶν, ἀναλόγως τοῦ ἐὰν ἐκδικάζουν ὑποθέσεις μεταξὺ Ἑλλήνων ἢ μεταξὺ Τούρκων. Εἶμαι περίεργος νὰ ἴδω πῶς ἐννοεῖ ὁ συντάκτης τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ, ὅτι θὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν καλεῖται τὸ ἀνώτατον δικαστήριον βάσει τῶν συμπεφωνημένων νὰ ὁρίσῃ μικτὴν σύνθεσιν δικαστηρίου δι’ ἑκάστην περίπτωσιν ἀστικῆς ἢ καὶ ποινικῆς διαφορᾶς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμπλέκονται διάδικοι τῶν δύο Κοινοτήτων. Εἶμαι περίεργος νὰ ἴδω τί πρᾶγμα προέβλεψεν ὡς μικτὴν σύνθεσιν αὐτοῦ τοῦ δικαστηρίου καὶ ποῖαι θὰ εἶναι αἱ περιπτώσεις αὐτοῦ. Κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του τῆς παρελθούσης Δευτέρας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησε καθῆκόν του ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐξάρῃ τὸ πνεῦμα τῆς κατανοήσεως τὸ ὁποῖον ἐπέδειξαν οἱ συνάδελφοί του τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ οἱ δύο ἐκπρόσωποι τῶν Κοινοτήτων τῆς Κύπρου. Εἰς μίαν ἄλλην εὐκαιρίαν κατὰ τὴν 13.12.58 ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλήν, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός: «Ἦτο φυσικὸν ἐφ’ ὅσον οἱ Κύπριοι προηγήθησαν ἡμῶν εἰς τὴν κήρυξιν τοῦ ἀγῶνος...... (ἀναγινώσκει) ........». Ἀπαντῶν εἰς μίαν μακρὰν ἀγόρευσιν, ἰδικήν σας, κύριε Παπανδρέου, ἐπὶ τοῦ θέματος ἀκριβῶς τῶν σχέσεων Κυπρίων καὶ Κυβερνήσεως λέγει: «Ἡ Ἑλλὰς παρέχει εἰς τοὺς Κυπρίους τὴν συμπαράστασιν ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπιβάλῃ ἐπὶ τῶν Κυπρίων μίαν λύσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἐθεώρουν οὗτοι ἀπαράδεκτον, ἀλλὰ οὔτε καὶ δύναται». (Ἀναγινώσκει). Ἀπεδείχθη ὅμως ἀτυχῶς, ὅτι δὲν ὑπῆρξε πάρα πολὺ δύσκολος. Καὶ ὅμως ὑπάρχει παρομοία δήλωσις τοῦ Ἐθ)χου Μακαρίου τὸν αὐτὸν περίπου χρόνον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τελευταίας Συνόδου τοῦ ΟΗΕ. Λέγει εἰς δηλώσεις του πρὸς τὸν «Ἐθνικὸν Κήρυκα» τῆς Ν. Ὑόρκης: «Οἱαδήποτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐνεργεῖ ἐκ μέρους καὶ ὡς ἐντολοδόχος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ εὐθύνην κλεισίματος τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Τὸ Κυπριακὸν θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ παραμένῃ ἀνοικτόν, ἀνεξαρτήτως οἱωνδήποτε περὶ τοῦ ἀντιθέτου ἀπόψεων καὶ θὰ κλείσῃ τότε μόνον ὅταν ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀποκτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν του». Ἐτήρησε σιγὴν χαρακτηριστικὴν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν ἐπὶ αὐτῆς τῆς φάσεως τῆς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, ἡ ὁποία ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἀνακύψασαν διαφωνίαν μεταξὺ Μακαρίου καὶ Κυβερνήσεως. Ἐσκέφθην —διὰ νὰ μὴ ὑποστῶ καταιωνισμὸν περαιτέρω διαψεύσεων— νὰ χρησιμοποιήσω μόνον κυβερνητικὰς ἐφημερίδας διὰ νὰ ἴδωμεν πῶς ἐνεφάνισαν τὴν διαφωνίαν Κυβερνήσεως καὶ Μακαρίου εἰς τὸ Λονδῖνον, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἦτο διαφωνία ἐπὶ λεπτομερειακῶν σημείων καὶ ποῖα μέσα πιεστικὰ καὶ ἀπαράδεκτα ἐχρησιμοποιήθησαν διὰ νὰ καμφθῇ ὁ Μακάριος καὶ ἡ Κυπριακὴ Ἀντιπροσωπεία. Ἡ «Ἀπογευματινὴ» τῆς 18ης Φεβρουαρίου μὲ ὁλοσελίδους καὶ πηχιαίους τίτλους εἰς τὴν πρώτην σελίδα γράφει: «Δραματικὴ σύγκρουσις Μακαρίου καὶ Καραμανλῆ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν. Ὁ Μακάριος ὑπαναχωρήσας αἰφνιδίως ἀπέρριψε καὶ αὐτὴν τὴν συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης διασπῶν τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα». Καὶ μία μικρὰ περικοπὴ ἀπὸ τὸ κείμενον τῆς ἀνταποκρίσεως τοῦ ἀνταποκριτοῦ: «Ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα ἐκ τῆς αἰφνιδιαστικῆς ὑπαναχωρήσεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου προσέλαβεν ἀπὸ χθὲς τὴν ἑσπέραν δραματικὴν καὶ ἀποφασιστικὴν τροπήν, κατόπιν τῆς ἀφίξεως εἰς Λονδῖνον τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος κ. Κ. Καραμανλῆ καὶ τῆς μακρᾶς συνομιλίας τὴν ὁποίαν ἔσχεν οὗτος ἀμέσως μετὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου. Ἡ συνομιλία τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἐπραγματοποιήθη ὑπὸ δραματικὰς συνθήκας εἰς τὴν ἐνταῦθα Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν καὶ διήρκεσεν ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν. Μετὰ τὸ πέρας τῆς συνομιλίας, οἱ μετασχόντες εἰς αὐτὴν ἀπεχώρησαν τῆς πρεσβείας μᾶλλον σκυθρωποί, πάντες δὲ ἠρνήθησαν νὰ προβοῦν εἰς δηλώσεις. Συγκεκριμένως, ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς ἐτόνισεν, ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ ἀνακοινώσῃ τὰ συμπεράσματα ἢ τὰς ἀποφάσεις εἰς τὰς ὁποίας κατέληξεν ἡ σύσκεψις. Παρομοίαν στάσιν ἐτήρησαν καὶ τὰ μέλη τῆς κυπριακῆς ἀντιπροσωπείας, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐπίσημον σιωπήν, γενικὴ εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα ἐντύπωσις, ὅτι ἡ σύσκεψις ὑπῆρξεν ἀπογοητευτική». Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω, ὅμως μίαν ἀκόμη περικοπὴν θὰ ἀκούσητε καὶ αὐτὴν ἀπὸ κυβερνητικὴν ἐφημερίδα τὴν «Καθημερινὴ» τῆς ἑπομένης ἡμέρας τῆς 19ης Φεβρουαρίου. «Ὁ Ἐθνάρχης προβάλλει ἐπιφυλάξεις εἰς πλεῖστα σημεῖα τῶν συμφωνιῶν. Ἀδύνατον νὰ ὑπογράψῃ ἄνευ τῆς πλήρους κατοχυρώσεως τῆς Κυπριακῆς κυριαρχίας. Πρὶν συγκληθῇ ἀπόψε ἡ διάσκεψις διεπιστώθη ἐκ δύο πλευρῶν ἡ πλήρης ἀπομόνωσις τοῦ Μακαρίου. Ὁ κ. Ἀβέρωφ ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ διάσκεψις ἀπειλεῖται μὲ ναυάγιον λόγῳ τῆς ἐμμονῆς τοῦ Μακαρίου εἰς τὰς ἀπόψεις του. Ὁ Μακάριος πιστεύει πάντοτε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπογράψῃ ἄνευ ρητῶν ἐπιφυλάξεων συμφωνίαν μὴ κατοχυρώνουσαν πλήρως τὴν Κυπριακὴν κυριαρχία». Θὰ χρησιμοποιήσω ἀκόμη μίαν ἐφημερίδα τὸ «Βῆμα», διότι ἀνήκει εἰς τὰς ἐφημερίδας ποὺ ὑπεδέχθησαν εὐμενῶς τὴν ἐπελθοῦσαν συμφωνίαν τῆς 20ῆς Φεβρουαρίου: «Σήμερον τὴν πρωΐαν ὁ Μακάριος ἀπεκάλυψεν εἰς τοὺς Κυπρίους, ὅτι ἐπανέλαβε τὰς ἐπιφυλάξεις του εἰς τὸν κ. Λόϋντ. Ὁ σὲρ Φοὺτ ἀπήντησεν: «Ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀνατιναχθοῦν ὅλα εἰς τὸν ἀέρα». Ὁ Μακάριος παρετήρησε τότε: «Ἄς ἀνατιναχθοῦν». Καὶ ἐρωτῶ, κ. βουλευταί, αὐτὴ ἡ φράσις θὰ ἐξήρχετο ποτὲ ἀπὸ τὰ χείλη τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου ἐὰν αἱ ἐπιφυλάξεις του δὲν ὠφείλοντο εἰς σοβαρώτατα καὶ καίρια σημεῖα τῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ὅμως τελικῶς ὑπεγράφησαν, ἄνευ οἱασδήποτε τροποποιήσεως. Εἰς συνομιλίαν μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας ὁ Μακάριος λέγει ὅταν ἐκεῖνος τοῦ ἐκφράζῃ τὴν λύπην του διὰ τὴν στάσιν του, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς ναυάγιον, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἱστορία θὰ ἀποφανθῇ ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος, ὁ Μακάριος ἀπαντᾷ: «Νομίζω, ὅτι ὑφίσταται παρεξήγησις. Ἐὰν ἐπιμένετε νὰ ἀπαντήσω τώρα σᾶς λέγω ὄχι». Μεθ’ ὅλα ταῦτα, κ. βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς, ὅτι αἱ ἐπιφυλάξεις καὶ ἀντιρρήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔρχονται εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν αὐθόρμητον δῆθεν καὶ σύμφωνον γνώμην τῶν ἐγκύρων ἐκπροσώπων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ; Θὰ ἠνώχλουν τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐὰν ἐπανελάμβανα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι δὲν ἔγινε μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, αὐτὰ ποὺ ἐτηλεγράφησεν, ὄχι μόνον ὁ ἀνταποκριτὴς ἀντιπολιτευομένης ἐφημερίδος τῶν Ἀθηνῶν ἐν σχέσει μὲ δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν Λονδίνῳ διὰ τὴν ἀνακύψασαν διαφωνίαν, ἀλλὰ ταὐτοσήμως δημοσιεύεται τὸ ἴδιον κείμενον εἰς τὴν ἐφημερίδα «Μακεδονία» τῆς Θεσσαλονίκης. Πρόκειται περὶ τοῦ φύλλου τῆς 19ης Φεβρουαρίου: «Εἰς τὰς 11.30, κατὰ τὴν κάθοδόν του ἐκ τῆς Πρεσβείας, ὅπου εἶχε καλέσει τὸν Μακάριον καὶ τὴν κυπριακὴν ἀντιπροσωπείαν, μοῦ ἐδήλωσε τὰ ἑξῆς καὶ μὲ ἐξουσιοδότησε νὰ τὰ δημοσιεύσω: «Ἡ διάσκεψις δὲν πάει καλά. Βαίνομεν πρὸς ναυάγιον καὶ ὑπεύθυνος εἶναι ὁ Μακάριος. Ὁ Μακάριος ἤλλαξε γνώμην. Τὴν συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης ἐγνώριζε καλῶς καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων ἐτηρεῖτο λεπτομερῶς ἐνήμερος. Δὲν ἔχει κἂν τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἀντιπροσωπείας. Τοῦ ἐπροτείναμεν νὰ δεχθῇ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τὴν ὑπογραφὴν πρωτοκόλλου τιμῆς. Δὲν δέχεται. Οἱ Κύπριοι, ἐξ ἄλλου, μᾶς ἀπαντοῦν, ὅτι ἔχουν δώσει πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὸν Μακάριον νὰ ἀποφασίσῃ». Ἐξερχόμενος δὲ τοῦ ξενοδοχείου «Κλάριτζ», προσέθεσεν: «Ὁ Μακάριος θέλει νὰ θάψῃ τὴν Κύπρον. Ἡ Ἑλλὰς ὅμως εἶναι κἄπως μεγάλη διὰ νὰ τὸ καταφέρῃ».

§105Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Οὐδέποτε προέβην εἰς τοιαύτας δηλώσεις.

§106Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, γνωρίζω, ὅτι προέβητε εἰς διάψευσιν ὅταν ἐπιστρέψατε εἰς τὰς Ἀθήνας. Διατυπώνω, ὅμως, τὴν ἀπορίαν πῶς ἐκ δύο διαφορετικῶν πηγῶν μεταδίδεται ταὐτόσημα τὸ κείμενον τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ἀβέρωφ πρὸς τὰς δύο ἐφημερίδας Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης. Δὲν βλέπω, λοιπόν, ποῦ εἶναι ἡ κατανόησις περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν συνήντησε δῆθεν καὶ ἀπὸ πλευρᾶς τῶν συναδέλφων του τῆς Μ. Βρεταννίας καὶ Τουρκίας, ὅταν κατ’ αὐτὸν τὸν τελεσιγραφικὸν καὶ ἐκβιαστικὸν τρόπον ἀπέσπασε τὴν συμφωνίαν τοῦ Μακαρίου. Καὶ δὲν βλέπω νὰ ἠμπορῇ νὰ ὀνομασθῇ κατανόησις ἡ ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας ἐκμαιευθεῖσα συμφωνία τοῦ Μακαρίου καὶ τῆς Κυπριακῆς Ἀντιπροσωπείας. Πολλοὶ συνάδελφοι, πλέον εἰδήμονες καὶ πεπειραμένοι ἐμοῦ ἠσχολήθησαν μὲ τὸ θέμα τῆς ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Δὲν πρόκειται νὰ τὸ θίξω κἄν. Ἐπιθυμῶ μόνον νὰ ἐρωτήσω ὅλους καὶ ἕνα ἕκαστον ἐξ ἡμῶν μήπως ἀφ’ ἧς ἐθεμελιώθη αὐτὴ ἡ φιλία μὲ τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ Ἀτατοὺρκ ὑπῆρξε ποτὲ εἰς μίαν καὶ μόνον περίπτωσιν ἔμπρακτος ἐκδήλωσις αὐτῶν τῶν φιλικῶν αἰσθημάτων ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς ἔστω καὶ πρὶν ἀκόμη ἀνακινηθῇ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Καὶ εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τἄχα τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Τουρκίας διὰ τὴν Κύπρον ἦτο πραγματικόν, καὶ ὄχι ὅπως ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ ἦτο τεχνητὸν προκληθὲν ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν διπλωματίαν. Καὶ συνεπῶς, δὲν ἔχει νόημα τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι τερματιζομένου τοῦ Κυπριακοῦ ἐκλείπει ὁ λόγος τῶν ἐχθρικῶν αἰσθημάτων ἀπὸ τὴν ἀντίπεραν πλευράν. Εἴθε αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετεύχθη κατὰ τὴν συμφωνίαν Βενιζέλου–Ἀτατοὺρκ νὰ τὸ ἐπιτύχῃ ἡ συμφωνία τοῦ Λονδίνου. Ἐξετέθη ἤδη διὰ μακρῶν διὰ ποίους λόγους αὐτὸ τὸ καθεστώς, ποὺ δημιουργεῖται εἰς τὴν Κύπρον εἶναι μοιραῖον νὰ δημιουργήσῃ προστριβὰς καθ’ ἡμέραν καὶ συνεπῶς ἀφορμὰς ὀξύνσεως τῶν σχέσεων τῶν ἑλληνοτουρκικῶν. Δὲν θὰ ἐπανέλθω παρὰ μόνον διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ πάλιν τὴν πλευρὰν τῆς Συμπολιτεύσεως, ἡ ὁποία δι’ ἐγκύρου ἐκπροσώπου της ἔκρινε τὰς συμφωνίας καὶ τὰς συνεπείας τῶν ἐπὶ τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων καὶ ἐπὶ τῆς εἰρηνικῆς διαβιώσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Πρόκειται καὶ πάλιν περὶ τοῦ κ. Πιπινέλη. Εἰς συνέντευξίν του ὁ κ. Πιπινέλης καὶ ἀναδημοσιευθεῖσαν εἰς τὸ «Ἔθνος» τῆς 18ης Φεβρουαρίου 1959 λέγει τὰ ἑξῆς: «Τὸ σύνολον τῆς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης δημιουργεῖ στενωτάτην ἀλληλοεξάρτησιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας. Εἶναι προφανές, ὅτι οἱαδήποτε ἀντίθεσις ἑλληνικὴ καὶ τουρκικὴ ἐπὶ οἱουδήποτε τομέως τῆς πολιτικῆς των θὰ ἔχῃ καταστρεπτικὰς συνεπείας ἐν Κύπρῳ καὶ τ’ ἀνάπαλιν δυσχέρειαι ἐν Κύπρῳ, θὰ ἐπιδράσουν ἀποφασιστικῶς ἐπὶ τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ μικρόψυχος καὶ στενόκαρδος Ἀντιπολίτευσις μόνη ποὺ ἐπεσήμανε τούς κινδύνους ἀπὸ αὐτὰς τὰς συμφωνίας. Περὶ τοῦ κινδύνου διὰ τὴν περαιτέρω ἐκτράχυνσιν αὐτῶν ἔστω τῶν ψυχρῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ περὶ τῶν καταστρεπτικῶν συνεπειῶν εἰς τὴν Κύπρον ὁμιλεῖ τὸ ἐπίλεκτον καὶ εἰδῆμον περὶ τὰ πράγματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς στέλεχος τῆς ΕΡΕ. Καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ὅτι θὰ ὑπάρξουν τινὲς διαφοραί, ἐπὶ κἄποιου τομέως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἀπετόλμα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις σήμερον νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι σκέπτεται νὰ εὐθυγραμμίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ λ.χ. τὸ σύμφωνον τῆς Βαγδάτης. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον καὶ μόνη ἡ διαφορὰ αὐτοῦ τοῦ ἐξωτερικοῦ προσανατολισμοῦ τῆς χώρας τῆς ἰδικῆς μας πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ μόνον αὐτὸ δικαιολογεῖ τὰς ἀπαισιοδόξους προβλέψεις διὰ τὴν πορείαν τῶν σχέσεων Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ διὰ τὴν ἀφόρητον κατάστασιν ποὺ θὰ δημιουργηθῇ εἰς τὴν Κύπρον. Φρονίμως ποιῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν μακρὰν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλίαν του τῆς παρελθούσης Δευτέρας ἐσιώπησε ἐπὶ μιᾶς ἄλλης πλευρᾶς, ἡ ὁποία ἐξήρθη καὶ ἀπὸ τὸν ἴδιον ἐν Λονδίνῳ καὶ Ζυρίχῃ καὶ ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν πλευράν, διὰ τὴν ἀναζωογόνησιν τῆς Βαλκανικῆς συμμαχίας αὐτομάτως πως ἐπερχομένην ὡς συνέπεια τῶν συμφωνιῶν τοῦ Λονδίνου. Ἐκεῖνος μὲν φρονίμως πράξας ἐσιώπησεν. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο καὶ αὐτὰς τὰς ἐπισήμους δηλώσεις τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γιουγκοσλαυΐας, δημοσιευθείσας εἰς ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν τύπον καὶ αὐτὰς ἀκόμη νὰ τὰς μειώσῃ κατὰ κἄποιαν ἔννοιαν καὶ μᾶς ἀνέγνωσεν ἓν τηλεγράφημα τοῦ Γιουγκοσλαύου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὸ ὁποῖον οὔτε πολύ, οὔτε ὀλίγον, τονίζεται, ὅτι ἐμμένει εἰς τὰς ἀνωτέρω δηλώσεις. Καὶ πιστεύει λέγει, ὅτι δὲν θὰ διανοηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Γιουγκοσλαυΐαν καμμίαν δυσάρεστον λύσιν διὰ τὴν ἀναζωογόνησιν τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου. Τὶ λέγουν αἱ δηλώσεις αἱ ἐπίσημοι, τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γιουγκοσλαυΐας, μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τῆς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου: Ὅτι, ὄχι μόνον δὲν ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα αὐτὴ τὸ ἐνδεχόμενον ἀναζωογονήσεως τοῦ στρατιωτικοῦ μέρους τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, ἀλλὰ τὴν θεωρεῖ ἐξαιρετικῶς ἐπικίνδυνον ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας. Καὶ ὅμως, οἱ ἐκπροσωποῦντες τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διέπραξαν καὶ αὐτὴν τὴν βαρεῖαν ἐπιπολαιότητα, νὰ ἐξαγγείλουν εἰς τὸν παγκόσμιον τύπον, εἰς ὁλόκληρον τὴν Ὑφήλιον, αὐτὸ τὸ ἀνύπαρκτον πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπέρρεε δῆθεν αὐτομάτως ἀπὸ τὴν ὑπογραφὴν τῶν Συνθηκῶν τοῦ Λονδίνου. Δύο λέξεις, κ. συνάδελφοι, θὰ μοῦ συγχωρήσητε ἀκόμη, διὰ νὰ ἐρωτήσω, διότι μέχρι στιγμῆς ἡ ἀπορία αὐτὴ παραμένει εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, διὰ ποῖον λόγον πέραν τῆς Τετραμεροῦς Συνθήκης ἐγγυήσεως τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ ἀκεραιότητος καὶ ἀσφαλείας τῆς Κύπρου ὑπεγράφη καὶ ἡ τριπλῆ συμμαχία Κύπρου, Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας; Ἀνεζήτησα εἰς τὸν πρωθυπουργικὸν λόγον καὶ πράγματι ἀνεῦρον μίαν περικοπὴν σχετικήν. Λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: Ἡ συμμαχία αὐτὴ ἦτο ἀπαραίτητος, διὰ νὰ διασφαλισθῇ ἡ ἀκεραιότης καὶ ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Κύπρου. Ἀλλ’ ἐρωτῶ. Μήπως τυχὸν ἔχει ἄλλον σκοπὸν ἡ Τετραμερὴς Συμφωνία τῆς ἐγγυήσεως; Ἢ μὴ τυχόν, δὲν διαγορεύεται ἀκριβῶς εἰς αὐτήν, ὅτι αἱ τρεῖς Δυνάμεις, Ἑλλάδος, Ἀγγλίας καὶ Τουρκίας, ἐγγυῶνται τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν ἐδαφικὴν ἀκεραιότητα καὶ τὸ Συνταγματικὸν καθεστὼς τῆς Κύπρου; Βεβαίως, δὲν συνήφθη τριπλῆ συμμαχία, διὰ νὰ ἠμπορῇ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία νὰ ἐπαναπαύωνται διὰ τὴν ἀσφάλειάν των εἰς τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς Κύπρου, εἰς τοὺς δύο χιλιάδας Κυπρίους στρατιώτας. Τί ἀπομένει, κ. βουλευταί, λοιπόν, ἀπὸ τὴν δευτέραν αὐτὴν συνθήκην τῆς τριπλῆς συμμαχίας; Κατ’ οὐσίαν γίνεται μία συμμαχία Ἑλληνοτουρκική, μὲ τὴν ὁποίαν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐπιλύσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, δημιουργοῦνται νέαι δεσμεύσεις καὶ νέαι ὑποχρεώσεις τῆς χώρας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄδηλον ποῦ ἠμποροῦν νὰ ὁδηγήσουν ἐν ὄψει τῆς ἰδιοτύπου καταστάσεως καὶ τῆς ἰδιοτύπου διπλωματικῆς θέσεως τῆς Τουρκίας εἰς τὸν χῶρον τῆς Μ. Ἀνατολῆς. Διερωτῶμαι, πῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠρκέσθη νὰ θυσιάσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου, ἀλλ’ ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ χωρήσῃ περαιτέρω καὶ νὰ ἐπωμισθῇ αὐτὴν τὴν βαρυτάτην εὐθύνην καὶ μὲ τόσην εὐκολίαν νὰ δημιουργήσῃ νέας δεσμεύσεις καὶ νέας ὑποχρεώσεις διὰ τὴν χώραν μας. Ὅταν, κ. βουλευταί, ἐδημοσιεύθη τὸ ἀνακοινωθὲν διὰ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης, ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Τουρκικοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, προέβη πρὸς τοὺς δημοσιογράφους τοὺς ξένους ἐν Ἀγκύρᾳ, εἰς τὴν κάτωθι δήλωσιν. Ἐδημοσιεύθη εἰς τὸν Παγκόσμιον Τύπον καὶ τὸν Ἀθηναϊκόν: «Εἶναι λαμπρὰ ἐπιτυχία, εἶναι σχεδὸν ἀνέλπιστος .... (ἀναγινώσκει) ......». Καὶ ἀπὸ μὲν Τουρκικῆς πλευρᾶς, ὀρθῶς πανηγυρίζεται ὡς μία λαμπρὰ καὶ ἀνέλπιστος ἐπιτυχία αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Ἀπὸ Ἑλληνικῆς, ὅμως, πλευρᾶς, εἶναι δυνατόν, εἶναι νοητόν, εἶναι ἐπιτετραμμένον πέραν τοῦ θέματος τῆς ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι δυνατὸν οἱ Ἕλληνες βουλευταί, νὰ μὴ αἰσθάνωνται τὴν ἀνάγκην νὰ διακηρύξουν τὴν βαθεῖαν ἀπογοήτευσίν των καὶ τὴν πικρίαν των, διότι εἰς ἕνα ἀγῶνα ἱερόν, ὅπως ὅλοι τὸν ἐθεωρήσαμεν, εἰς ἕνα ἀγῶνα πολυαίμακτον καὶ ἀπελευθερωτικόν, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ἀκόμη ἐν ἐξελίξει, νὰ τίθεται ἐκ τῶν ἄνω ἕνα τόσον ἄδοξον τέρμα, εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ μᾶς εὕρῃ συμφώνους εἰς συμφωνίας ποὺ εἶναι κατάδηλον ποῦ ὁδηγοῦν, διότι ἐνῷ οὐδεμίαν προοπτικὴν εἰρηνικῆς διαβιώσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διαγράφει, καθιερώνει μόνιμον τὴν ὑποταγὴν καὶ ὑποδούλωσιν τῶν Ἑλλήνων τῆς νήσου εἰς τοὺς Τούρκους καὶ τοὺς Βρεταννούς. Καὶ ἀκόμη, εἶναι δυνατὸν ὡς ὑπεύθυνοι δημόσιοι ἄνδρες νὰ ἀποκρύψωμεν τὴν βαθεῖαν ἀνησυχίαν ποὺ μᾶς κατέχει, ὅτι αἱ συνθῆκαι αὐταὶ θὰ ὀξύνουν τὰς σχέσεις καὶ μὲ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ μὲ τὴν Τουρκίαν. Καὶ θὰ ἐκθέσουν τὴν χώραν εἰς σοβαροὺς κινδύνους καὶ περιπετείας; Εἶναι σαφές, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα, καὶ τὰς συμφωνίας θὰ καταψηφίσῃ καὶ τὴν δυσπιστίαν θὰ ἐκφράσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Βασιλικός).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπαλτατζῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§108Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ φροντίσω νὰ εἶμαι σύντομος καὶ ἐλπίζω νὰ τὸ κατορθώσω. Αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, ἐφώτισαν πλήρως τὸ ὅλον θέμα. Βεβαίως ὑπάρχουν ἀποχρώσεις αὐτοῦ τοῦ φωτός, τὸ ὁποῖον ἐχύθη ἐπάνω εἰς τὸ μεγάλο αὐτὸ θέμα καὶ κἄθε ἀντικειμενικὸς κριτὴς θὰ συναγάγῃ τὰ συμπεράσματά του. Εἶναι γεγονός, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ ἔνοπλος ἀπελευθερωτικὸς ἀγὼν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μὲ τὸ αἷμα τῶν ἡρωϊκῶν τέκνων του, ἔγραψε σελίδας, δόξης, ἡρωϊσμοῦ καὶ ἐθνικῆς ἐξάρσεως, διὰ τῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης καὶ Λονδίνου τερματίζεται. Εἶναι εὔλογον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ περιμένῃ νὰ διαφωτισθῇ πλήρως διὰ τὴν σημασίαν τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ἐπὶ τῶν εὐθυνῶν ποὺ τυχὸν ὑπάρχουν καὶ τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακύψουν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν συμφωνιῶν. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον ὅλοι μας, αἰσθανόμεθα χρέος νὰ διατυπώσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὰς ἀπόψεις μας. Νομίζω, ὅτι ἡ σοβαρότης τῶν περιστάσεων, ἡ φύσις τοῦ ζητήματος ποὺ μᾶς ἀπασχολεῖ, ἐπιβάλλει, πράγματι, μίαν ἀπὸ περιωπῆς ἔρευναν τοῦ ζητήματος, μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν ὑπερκομματικὰ κριτήρια καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ θὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπῶ. Πρέπει, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ ὅλη διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἀπὸ ὅλας τὰς φάσεις, τὰς ὁποίας διῆλθε, παρουσιάζει πολλὰ ἀσθενῆ σημεῖα. Ὀφείλομεν νὰ ἐπισημάνωμεν τὴν εὐθύνην, ἡ ὁποία ὑπάρχει κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, διότι δι’ ἕνα τοιοῦτον μέγα θέμα, ὅπως εἶναι ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Μεγαλονήσου, ἡ ὁποία διατελεῖ ὑπὸ εἰδικὸν καθεστώς, ἡ ἐκκίνησις ἐγένετο ἄνευ τῆς ἀπαιτουμένης προπαρασκευῆς, διπλωματικῆς, πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς. Δὲν ἐξητάσθησαν ὅλαι αἱ πλευραὶ μὲ τὴν ἀπαιτουμένην σοβαρότητα καὶ τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης καὶ ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἔναντι τῶν Κυπρίων ἀδελφῶν, ἐπὶ τῶν ὤμων τῶν ὁποίων θὰ ἐστηρίζετο περισσότερον ὁ ἀπελευθερωτικὸς ἀγών. Δὲν προετοιμάσαμεν τὸ ἔδαφος καὶ δὲν ἀνελήφθη προσπάθεια διπλωματικοῦ χειρισμοῦ πρὸς τὴν πλευρὰν τῶν Συμμάχων, καὶ πρὸς τὴν πλευρὰν τῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία, ὅπως ἐφαίνετο ἐκ τῶν πραγμάτων, θὰ ἐνδιεφέρετο διὰ τὴν τύχην τῆς νήσου. Πολλὰ ἐλέχθησαν διὰ τὰ λάθη, τὰ ὁποῖα ἔγιναν κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ ἀγῶνος καὶ διὰ τὰ ὁποῖα βαρύνεται ἡ τότε Κυβέρνησις Συναγερμοῦ. Περαιτέρω, μετὰ τὴν ἀνακίνησιν τοῦ ζητήματος καὶ μέχρι τερματισμοῦ του, διὰ τῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης καὶ Λονδίνου, ἡ ὅλη διαχείρισις τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ζητήματος διῆλθε διάφορα στάδια, ἡ ὅλη διαχείρισις ἦτο ἀνεπαρκής, διότι ὑπῆρξαν κενά, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν εὐθύνας. Ὑπάρχουν κενά, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν εὐθύνας, τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς ἐπισημάνωμεν. Αἱ εὐθῦναι αὗται παραμένουν, ἀλλὰ δημιουργοῦνται καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν αὐτὰς τὰς ἐπιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζομεν. Νομίζω, ὅτι ἐδόθησαν εὐκαιρίαι, ἐν συνεχεία, τὰς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὰς ἐπωφεληθῶμεν, διὰ ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα ὑπὸ καλλιτέρας συνθήκας. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐχειρίσθησαν τὸ ὅλον θέμα κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα, δὲν κατέβαλον τὴν ἀπαιτουμένην προσπάθειαν πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν. Ὄχι, βεβαίως, διότι δὲν εἶχον τὴν καλὴν θέλησιν, ἀλλὰ διότι ἡ πολιτικὴ τοποθέτησις, τὴν ὁποίαν παίρνουν γενικώτερον, δὲν διευκολύνει τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, τὴν προώθησίν του τοὐλάχιστον, εἰς μίαν κατεύθυνσιν περισσότερον ἐπωφελῆ διὰ τὰς ἀπόψεις τὰς ἰδικάς μας. Νομίζω, ὅτι τὸ κρίσιμον αὐτὸ θέμα ἐπιβάλλει ἐπιστράτευσιν εὐρυτέρων ἐθνικῶν δυνάμεων, εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ τόσον κατ’ ἐξοχὴν σπουδαίου ζητήματος, ὅπως ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία εὐρυτέρα κινητοποίησις τῶν ἐθνικῶν μας δυνάμεων εἰς τὴν μάχην, τὴν ὁποίαν ἐκαλεῖτο ἡ Ἑλλὰς ὁλόκληρος νὰ δώσῃ. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κερδίσωμεν περισσότερον ἔδαφος. Αὗται εἶναι, τοὐλάχιστον, αἱ ἀντιλήψεις, αἱ ἰδικαί μας, τὰς ὁποίας ἔχομεν χρέος νὰ διατυπώσωμεν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς. Καὶ τελικῶς, ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, μὲ τὴν συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, πρέπει νὰ τονίσωμεν, ὅτι δὲν ἱκανοποίησε τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ μας. Δὲν θὰ ἀνατρέξω εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα πάσχουν αἱ συμφωνίαι Ζυρίχης καὶ Λονδίνου, ἀλλὰ γενικῶς θὰ εἴπω, ὅτι πράγματι τὸ καθεστὼς τὸ νέον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται εἰς τὴν Κύπρον, τὴν ὁποίαν ἀποκαλοῦμεν ἀνεξάρτητον Κράτος, αὐτὸ τὸ καθεστὼς μὲ τόσας δεσμεύσεις, τόσας παρεμβολάς, εἶναι δύσκολον νὰ κινηθῇ. Ἐτονίσθη, ἤδη, ἀπὸ αὐτῆς τῆς θέσεως, ποῖα εἶναι τὰ σημεῖα αὐτὰ καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνατρέξωμεν οὔτε εἰς τὸν Ἕλληνα Πρόεδρον, οὔτε εἰς τὸν Τοῦρκον Ἀντιπρόεδρον, οὔτε εἰς τὸ VETO, οὔτε εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν δικαστηρίων, οὔτε εἰς τὸν στρατόν, οὔτε εἰς ἄλλας διατάξεις τῶν συμφωνιῶν, διὰ τῶν ὁποίων φαίνεται ἡ δυσχέρεια, τὴν ὁποίαν θ’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ νέον Κράτος. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον εἴμεθα πλήρεις ἐπιφυλάξεων, διὰ τὴν λύσιν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κύπρου. Βεβαίως, ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιτάξῃ καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι, ἐκεῖ ποὺ ἔφθασαν τὰ πράγματα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη καλλιτέρα λύσις. Δὲν γνωρίζομεν ἡμεῖς αὐτὴν τὴν στιγμήν, ποία ὑπῆρξεν ἡ κατάστασις εἰς τὴν Κύπρον. Ἐὰν ἡ ΕΟΚΑ, τὸ ἔνοπλον τμῆμα τοῦ μαχομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ μὴ ἦτο εἰς θέσιν νὰ συνεχίσῃ τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα εἰς τὴν Κύπρον, δὲν γνωρίζω, ποίας ἄλλας περιπλοκάς, ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς τοποθετήσεως τῆς Ἑλλάδος ἀντιμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις, διὰ ν’ ἀναγκασθῇ ν’ ἀποδεχθῇ τὰς συμφωνίας αὐτὰς εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ εἰς τὴν Ζυρίχην. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐγνώριζε τὰ θέματα αὐτά, ἔχει καὶ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών της. Ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία, ἡ ὁποία θὰ τὴν περιβάλῃ μὲ τὴν ψῆφον της, ἂς ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, δι’ αὐτὴν τὴν γραμμήν, τὴν ὁποία ἀκολουθεῖ. Εἴμεθα ἀντικειμενικοὶ καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ἔγινεν ἡ προσπάθεια αὐτὴ εἰς τὴν Κύπρον διὰ ν’ ἀποδώσῃ καρπούς. Χωρὶς κανένα πάθος καὶ ἀντίθεσιν ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως, εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ καὶ ν’ ἀποδώσῃ αὐτὸ τὸ νέον ἀνεξάρτητον Κράτος. Ἡμεῖς, ὅμως, διατηροῦμεν διαφόρους ἐπιφυλάξεις. Δὲν εἶναι δυνατόν, εἶναι πάρα πολὺ δυσχερὲς ν’ ἀποδώσῃ τὸ νέον αὐτὸ καθεστώς. Ἄλλωστε, ἡμεῖς οἱ Ἀγροτικοὶ καὶ ἐγὼ προσωπικῶς, πολλὲς φορές, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὑπεστήριξα μίαν κατεύθυνσιν, μίαν ἀπόχρωσιν εἰς τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν, ἡ ὁποία κάπως διαφέρει ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ μία μερὶς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἢ ἠμποροῦμε νὰ εἴπωμεν καὶ ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀπὸ τὰς ἀπόψεις τὰς ἰδικάς μας. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι εἶναι μὲν σεβασταὶ αἱ συμμαχίαι μας αἱ διεθνεῖς, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν προέχουσαν σημασίαν εἰς μίαν παλαιοτέραν φιλικὴν καὶ ἐγκάρδιον συνεργασίαν μετὰ τῶν ἀραβικῶν Κρατῶν καὶ μετὰ τῆς Γιουγκοσλαυΐας. Βεβαίως, ἡ Κυβέρνησις, μέχρις ἑνὸς σημείου καλλιεργεῖ αὐτὰς τὰς σχέσεις φιλίας μὲ τὴν Γιουγκοσλαβίαν καὶ μὲ τὴν Ἀραβικὴν Δημοκρατίαν, ἐὰν ὅμως τὰς ἐκαλλιέργει μὲ μεγαλυτέραν τόλμην, πιστεύω, ὅτι ὁ συσχετισμὸς τῶν δυνάμεων εἰς τὴν Μεσόγειον, πέριξ τοῦ Κυπριακοῦ, θὰ ἀπέβαινε περισσότερον πρὸς ὄφελος τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι μία ἄποψις, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιμένω. Καὶ ὀφείλω, ἐφ’ ὅσον ἡ συζήτησις μᾶς φέρνει εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, νὰ ἐξάρω, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Ἡνωμένη Ἀραβικὴ Δημοκρατία πάντοτε ἐτήρησεν ἔναντι τῶν Ἑλληνικῶν γενικωτέρων διεκδικήσεων καὶ εἰδικότερον τῆς Κύπρου. Ἀλλὰ καὶ πέραν τῆς Ἀραβικῆς Δημοκρατίας, τὴν στάσιν τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ φίλη καὶ σύμμαχος Γιουγκοσλαβία. Καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν ἀνεφέρθη ἀπὸ προηγουμένους ὁμιλητάς, ὄχι μόνον τώρα, ἀλλὰ καὶ πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ποὺ καὶ πάλιν ἀπησχολήθη ἡ Βουλὴ μὲ τὸ Κυπριακόν, διὰ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Γιουγκοσλαβίας, ὁ κ. Πόποβιτς, ὁ ὁποῖος εὑρισκόμενος εἰς τὸ Λονδῖνον, διὰ νὰ διαπραγματευθῇ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Γιουγκοσλαβικοῦ λαοῦ καὶ πολιορκούμενος ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους δημοσιογράφους καὶ ἐρωτώμενος διὰ τὸ Κυπριακόν, ἀπεριφράστως ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Γιουγκοσλαβίας παραμένει ἀμετακίνητος εἰς τὸ Κυπριακὸν καὶ ὑποστηρίζει ἀνενδότως τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἶναι μία χειρονομία τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γιουγκοσλαβίας, τοῦ κ. Πόποβιτς, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν καὶ νὰ ἀναφέρωμεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον καὶ νὰ τὴν ἐξάρωμεν, διότι εἶναι ἕνα σπάνιον παράδειγμα ἀλληλεγγύης ἑνὸς ἡρωϊκοῦ καὶ φιλικοῦ λαοῦ, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐκ παραδόσεως συνδέεται τὸ Ἔθνος μας. Κύριοι βουλευταί, ἡ πολιτική μας, ὑπῆρξε πάντοτε πολιτικὴ στηρίξεως τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν φιλικωτέρων σχέσεων μὲ τοὺς γειτονικοὺς λαοὺς καὶ ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, δὲν ἐπιδιώκομεν μόνον φιλικὰς σχέσεις μετὰ τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ τῆς Ἀραβικῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ ἐπιδιώκομεν φιλικάς, φιλικωτάτας σχέσεις καὶ μετὰ τῆς γείτονος Τουρκίας. Διότι, πράγματι, ἡ Τουρκία εἶναι μία γειτονικὴ χώρα, μετὰ τῆς ὁποίας μᾶς ἐχώριζαν εἰς τὸ παρελθὸν πολλὰ πράγματα, ἐν τούτοις, ἀπὸ τὸν Ἀττατοὺρκ καὶ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ἐθεμελιώθη ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία, τὴν ὁποίαν ὅλοι μας ἐπιστέψαμεν καὶ ὅλοι μας τὴν ὑπεστηρίξαμεν. Ἀλλὰ ἡ φιλία αὐτή, δυστυχῶς, δὲν ἔγινε σεβαστή, ἐν ᾧ μέτρῳ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι σεβαστὴ καὶ ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Θέλω νὰ πιστεύω καὶ θέλω νὰ διακρίνω τὸν Τουρκικὸν λαὸν ἀπὸ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν κατὰ καιροὺς αἱ Κυβερνήσεις τῆς Τουρκίας, ὅτι ἡ κατεύθυνσις, τὴν ὁποίαν ἔδιδαν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν πραγμάτων, ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε νὰ δηλητηριάζωνται καὶ πάλιν αἱ σχέσεις τῶν δύο λαῶν. Ἑπομένως, ἡ προσπάθεια διὰ τὴν ἀναβίωσιν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, μᾶς εὑρίσκει ἀπολύτως συμφώνους καὶ ἡ προσπάθεια ἡ ἰδική μας εἶναι νὰ δημιουργήσωμεν ἕνα καθεστὼς εἰς τὰ Βαλκάνια καὶ τὴν Μεσόγειον μεταξὺ τῶν γειτονικῶν λαῶν, ἕνα καθεστὼς ἐγκαρδιότητος, φιλικῶν σχέσεων, πρὸς ὑποστήριξιν μιᾶς πολιτικῆς κατευνασμοῦ καὶ εἰρήνης. Μέσα εἰς αὐτὴν τὴν πολιτικὴν γραμμήν, τοποθετεῖται καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων. Καὶ πράγματι, ἂν ἐκ τῆς συμφωνίας τῆς Κύπρου, πρόκειται εἰλικρινῶς νὰ ἀποκατασταθοῦν αἱ Ἑλληνοτουρκικαὶ σχέσεις καὶ νὰ διατηρηθῇ ἡ εἰρήνη εἰς τὴν γωνιὰν αὐτὴν τῆς Βαλκανικῆς καὶ τῆς Μεσογείου, θὰ ἀποτελέσῃ μίαν πρόοδον, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ τιμὴ θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ ἐπιφυλακτικοὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν τελευταίαν ἱστορίαν, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν φόβον, μήπως μὲ τὸ νέον καθεστὼς τῆς Κύπρου, ἀντὶ νὰ ἀναζωογονήσωμεν τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν, δημιουργήσωμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δημιουργήσουν περαιτέρω δυσχερείας εἰς τὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Τουρκίαν. Αὐτά, κύριοι βουλευταί, εἰς γενικὰς γραμμάς, ἤθελον νὰ τονίσω. Ἤθελα νὰ ὑπογραμμίσω τὰς θέσεις, τὰς ὁποίας τὸ Κόμμα μας πάντοτε λαμβάνει ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον, δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐγκρίσεως αὐτῶν τῶν συμφωνιῶν. Ἀλλά, νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, δὲν σταματᾷ μὲ τὰς συμφωνίας αὐτάς. Ἡ ζωὴ προχωρεῖ καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ δημιουργηθοῦν προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην ἀντιμετωπίσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω, ὅτι ὑπῆρξε σφάλμα, ὅπως ἐτόνισα, τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐπεδίωξεν, ἐν ᾧ μέτρῳ ἦτο δυνατόν, νὰ ἐπιδιώξῃ, αὐτὴν τὴν συνεννόησιν καὶ τὴν συνεργασίαν τὴν εὐρυτάτην καὶ μὲ ὅσα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἦτο δυνατόν, νὰ τὸ ἐπιτύχῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ὄχι διὰ κυβερνητικῆς ἀναμορφώσεως καὶ διευρύνσεως, ἀλλὰ διὰ μιᾶς ἐπαφῆς, διότι αὐτὴ ἡ ἀπόστασις, ἡ ὁποία βλέπω ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ τῶν Κομμάτων καὶ τῆς Κυβερνήσεως, δημιουργεῖ πείσματα, δημιουργεῖ προσωπικὰς ἀντιθέσεις, καὶ εἶναι λυπηρὸν νὰ τὸ εἴπῃ κανείς, ἀλλὰ πολλὲς φορὲς ἐπηρεάζει τὴν ἐν γένει διαχείρισιν καὶ τῶν ἐθνικῶν μας ζητημάτων. Ὅ,τι ἔγινεν, ἔγινεν, ἀνήκει εἰς τὸ παρελθόν. Ὁ ἱστορικὸς θὰ κρίνῃ καὶ τὸ μέλλον θὰ ἀποδείξῃ ποία πλευρὰ ἀκολουθεῖ τὴν σωστὴν πολιτικήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἔχομεν ὑποχρέωσιν καὶ καθῆκον, ὡς ἀντικειμενικοὶ κριταί, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ὡς ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔχοντες συνείδησιν τῆς εὐθύνης μας, καὶ ὡς ἐκπρόσωποι κομμάτων, εἶναι ν’ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτὰ τὰ προβλήματα, κατὰ τὸν δυνατὸν ὑπερκομματικὸν τρόπον. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι πρόθυμος, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ζητήματα καὶ ἔκαμεν ἐπίκλησιν εἰς τὰ Κόμματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως διὰ μίαν δυνατότητα συνεννοήσεως, ὥστε νὰ ἀντιμετωπίζωνται τὰ προβλήματα αὐτὰ κατὰ ἕνα τρόπον γενικώτερον. Ἐγὼ τουλάχιστον, ἀπὸ τὴν πλευρὰν τὴν ἰδικήν μας, λέγω, ὅτι ὑπήρξαμεν πάντοτε μετριοπαθεῖς καὶ λογικοί. Ἀντιτιθέμεθα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀντιτιθέμεθα καὶ πρὸς τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἔχομεν προγραμματικὰς διαφοράς. Ἔχομεν προγραμματικὰς διαφορὰς καὶ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τὸν ἐσωτερικὸν τομέα καὶ εἰς τὸν κοινωνικοοικονομικὸν τομέα ἀντιπροσωπεύομεν ἄλλας λαϊκὰς τάσεις καὶ συμφέροντα, ἀλλὰ αἱ διαφοραί μας εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, προγραμματικαὶ καὶ ἰδεολογικαὶ καὶ δὲν εἶναι προσωπικαί. Νομίζω, ὅμως, μὲ τὴν συνείδησιν τῆς εὐθύνης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διέπωνται ὅλα τὰ κόμματα καὶ ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν ἕνα τρόπον νὰ ἀξιοποιήσωμεν τὰς ἐθνικάς μας δυνάμεις, διὰ νὰ περισώσωμεν, ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ περισώσωμεν καὶ νὰ προωθήσωμεν ὅλας μας τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Ζῶμεν εἰς μίαν κατ’ ἐξοχὴν κρίσιμον στιγμὴν διεθνῶν ἐξελίξεων καὶ γεγονότων. Ἐκπροσωποῦμεν μίαν χώραν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ στηρίζεται πρὸ παντὸς εἰς τὰς ἰδικάς της δυνάμεις. Μὴ περιμένετε νὰ στηριχθῆτε εἰς ξένας δυνάμεις. Ἀντιπροσωπεύομεν ἕνα λαόν, ὁ ὁποῖος ἔχει αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν καθυστέρησιν, ἔχει τεράστια κοινωνικὰ καὶ οἰκονομικὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ τὰ ἀντιμετωπίσῃ. Πῶς θὰ προχωρήσωμεν εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἔξαρσις, ἐκ μέρους ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου; Καὶ ἡ Κυβέρνησις, πρώτη, ἔχει καθῆκον νὰ δώσῃ αὐτὸν τὸν τόνον τῆς ἐξάρσεως καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος πρέπει νὰ ἀρθῇ ὑπεράνω κομματικῶν ἀντιθέσεων καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ προβλήματα αὐτὰ κατὰ τρόπον ὑπερκομματικόν. Ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωπῶ τὸ ἐργατικὸν κίνημα τὸ ἰδικόν μας, γνωρίζετε πόσον ἀνένδοτα, σταθερὰ καὶ μὲ συνέπειαν ὑποστηρίζω τὰς προγραμματικάς μας ἀρχάς, καὶ δὲν πρόκειται νὰ παρεκκλίνωμεν, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει, ἀπὸ τὰς ἀρχὰς αὐτάς. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ἡ πολιτική μας, ἡ μικρὰ ἔστω, ἀλλὰ ἔντιμος ἱστορία. Ἀλλὰ πάντοτε, εἰς πᾶσαν στιγμὴν καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ἐμφανιζόμεθα ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, ἐνώπιον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, εἰς γενικώτερα θέματα καὶ εἴμεθα ἀλληλέγγυοι καὶ μετ’ ἐξάρσεως, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ Ἔθνους, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ σοβαρότητα, μὲ συναίσθησιν εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἔναντι τῆς ἱστορίας καὶ τῶν παραδόσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ προβλήματα, μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι συνδεδεμένον τὸ μέλλον τοῦ λαοῦ μας. Ἡμεῖς, ἐπαναλαμβάνω, θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἂς ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας της. Ἀλλὰ δὲν ἐμπνεόμεθα ἀπὸ ἕνα πάθος ἀντιδικίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εὐχόμεθα νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὴν πολιτικήν της. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συμβάλωμεν, ἐὰν εἶναι τοῦτο δυνατόν, εἰς τὸ νὰ δημιουργηθῇ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἴσως νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ αὐτὸ τὸ περίφημον Σύνταγμα, εἰς τὸ νέον ἀνεξάρτητον Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύομεν, ὅτι ὁμαλῶς θὰ προχωρήσῃ. Δὲν θὰ ἐπιχειρήσωμεν, ὅμως, ἡμεῖς, ἐκ τῶν προτέρων, νὰ τὸ καταδικάσωμεν καὶ μὲ τὰς ἰδικάς μας ἐνεργείας καὶ πράξεις νὰ καταστήσωμεν δυσχερῆ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν συμφωνιῶν. Πέραν τούτου, ἀνακύπτουν, ἐν τῇ πορείᾳ, πολλὰ ζητήματα. Ἔχομεν παραδείγματα, ὅπου Συνταγματικοὶ Χάρται, συνθῆκαι Εἰρήνης, μεγάλα διεθνῆ συνέδρια ἐδημιούργησαν καθεστῶτα, ἐδημιούργησαν σύμφωνα, τὰ ὁποῖα μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου κατέρρευσαν. Εἶναι δυνατόν, ἐὰν δὲν ἀποδώσουν αἱ Συμφωνίαι περὶ Κύπρου —ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὸ λέγῃ ἡ Κυβέρνησις, τὸ λέγομεν ἡμεῖς— δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ αὐτὰ νὰ ἐπανεξετασθοῦν καὶ νὰ βελτιωθοῦν καὶ νὰ διορθωθοῦν. Ἀλλὰ πότε θὰ βελτιωθοῦν καὶ πότε θὰ διορθωθοῦν; Μόνον τότε, ὅταν θὰ εἴμεθα ἡνωμένοι, ὅταν θὰ εὑρίσκωμεν τρόπους πολιτισμένους ἀνταγωνισμῶν μας, πολιτικῶν καὶ ἰδεολογικῶν, διότι ἐκπροσωποῦμεν, ἐπὶ τέλους, διαφόρους κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς τάσεις, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως νὰ ὑποτάξωμεν τὸ κομματικὸν εἰς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ζητοῦμεν ἡμεῖς οἱ Ἀγροτικοὶ τὴν συνεργασίαν ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, χάριν τῆς Ἑλλάδος, χάριν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος.

§109Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν διαρρεύσασαν διὰ τὸ κυπριακὸν θέμα, δραματικὴν τριετίαν, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἀσχοληθῇ πολλάκις μὲ τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ θέμα. Κατηναλώθησαν μακραὶ συζητήσεις καὶ πολὺ μελάνι ἐχρησιμοποιήθη, διὰ νὰ τυπωθοῦν τὰ σχετικὰ πρακτικά. Προσωπικῶς δὲν ἔλαβον μέρος εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς συζητήσεις τῆς τελευταίας τριετίας καὶ παρηκολούθουν τὸ ὅλον θέμα μὲ κἄποιον σκεπτικισμόν. Διότι, ὡς παρουσιάζετο τὸ θέμα, ὁ ἀγὼν διεξήγετο περισσότερον ἐντὸς αὐτῆς τῆς αἰθούσης μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, παρὰ ἐκτὸς αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐσφυροκοπήθη ἀνηλεῶς, ὡς ἐγκαταλείπουσα τὴν τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν, ἐκείνη δὲ ἰσχυρίζετο, ὅτι οὐδέποτε τὴν ἐγκατέλειψεν. Πόσας φορὰς δὲν ἤκουσα τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὁρκιζόμενον ἐνώπιον Θεοῦ καὶ δαίμονος, ὅτι οὐδέποτε ἡ χώρα μας θὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἔστω καὶ ἐὰν αὐτὸ ἐσήμαινε τὴν ἀπώλειαν τῆς φιλίας τῶν Τούρκων καὶ τῶν Ἄγγλων! Κύριοι βουλευταί, εἶχον εἴπει τὸν Μάϊον 1956, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ὅτι τὸ πρόβλημα δὲν τοποθετεῖται εἰς τὸ τί ἡμεῖς θέλομεν. Καὶ εἶχον ὑποδείξει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταγάγῃ ἕνα θρίαμβον, ἰσχυριζομένη, ὅτι αὕτη ζητεῖ ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν ὄχι ἐντὸς προθεσμίας. Ἀλλὰ ὁ ἀγὼν δὲν διεξήγετο ἐδῶ. Τὸ πρόβλημα δὲν ἦτο τί ἡμεῖς θέλομεν, ἀλλὰ μὲ ποῖα μέσα θὰ πραγματοποιήσωμεν τὸν τελικὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν. Εἶχον τότε ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἑνὸς σφάλματος, τὸ ὁποῖον διέπραξε καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῆς τῆς τριετίας, τὸ ὅτι ἐτροφοδότει τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν μὲ αἰσιοδόξους προβλέψεις, ἐν σχέσει μὲ τὴν ἔκβασιν τῶν ἀγώνων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη νὰ λύσουν τὸ πρόβλημα. Τὸ πρόβλημα τῆς Κύπρου, εἶχον τονίσει θὰ διέλθῃ ἀπὸ πολλὰς δραματικὰς φάσεις, ἕως ὅτου εὕρῃ τὴν λύσιν του καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ χαράξῃ πολιτικὴν μακρᾶς πνοῆς, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιτύχῃ κἄποτε τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις τῶν Κυπρίων. Κύριοι βουλευταί, μὲ τοὺς λόγους μου ἐκείνους, ἤθελον νὰ διαδηλώσω ἕνα φόβον, ὅτι κάποτε θὰ ἐφθάναμεν ἐκεῖ, ὅπου ἐφθάσαμεν σήμερον, εἰς τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Ἡ ἐπὶ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν συζήτησις διεξάγεται ἀναντιρρήτως εἰς ἀτμόσφαιραν ἐθνικῆς κρίσεως, διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι εἰς τὸ θέμα τὸ κυπριακόν, ἐξ ὅλων τῶν λύσεων, τὰς ὁποίας ἀνθρώπινος νοῦς ἦτο δυνατὸν νὰ συλλάβῃ, ἐδόθη κατὰ κυριολεξίαν ἡ χειροτέρα καὶ δεύτερον, διότι τὴν λύσιν αὐτὴν ἐκλήθημεν νὰ πανηγυρίσωμεν ὡς μεγάλην ἐθνικὴν ἐπιτυχίαν. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν σήμερον, ὅτι οὐδεὶς πανηγυρίζει διὰ τὴν συμφωνίαν τοῦ Λονδίνου. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ δήλωσίς του δὲν συμβιβάζεται μὲ ὅσα ἔλαβον χώραν μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν μὲ τὰς ὑποδοχάς, αἱ ὁποῖαι ὠργανώθησαν, μὲ τὰ ὠργανωμένα ἐπίσης τηλεγραφήματα συγχαρητηρίων ἀπὸ Δικηγορικοὺς Συλλόγους, ἀπὸ Ἀρχιεπισκόπους, ἀπὸ τὴν ΑΔΕΔΥ καὶ δὲν ἠξεύρω ὑπὸ ποίων ἄλλων Ὀργανώσεων ὑπὸ κρατικὸν ἔλεγχον, πρὶν ἀκόμη τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου λάβουν γνῶσιν τῶν συμφωνιῶν. Οὐδεὶς ἐγνώριζε τί ἔγινεν εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ ἀπεστέλλοντο ἤδη συγχαρητήρια διὰ τηλεγραφημάτων. Αὐτὸ μαρτυρεῖ ἴσως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατείχετο ἀπὸ ἓν σύμπλεγμα ἐνοχῆς, ὅτι κἄτι κακὸν ἔγινεν εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ εἶχεν ἀνάγκην νὰ καλύψῃ ἡ ἰδία τὸν ἑαυτόν της. Διότι, ὅταν πρόκειται περὶ πραγματικῆς ἐπιτυχίας, ὁ λαὸς μόνος του στήνει τρόπαια, μόνος του «...... (δὲν ἠκούσθη) ......» Θέλω νὰ ἐλπίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅλα, ὅσα ἔλαβον χώραν μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, ἐγένοντο ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο ἐδῶ. Διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὠργάνωσε συνειδητῶς αὐτὰς τὰς πανηγύρεις, τότε πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ χώρα διέρχεται περίοδον ἐθνικῆς παρακμῆς. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ τὸ Λονδῖνον, ἡ Ἑλληνικὴ διπλωματία ὑπέστη πανωλεθρίαν. Εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ τὴν Ζυρίχην κατήγαγε θρίαμβον ἡ Κυβέρνησις τῆς Τουρκίας καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀγγλίας. Εἶπεν ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Κανελλόπουλος, πρὸ ὀλίγου, ὅτι οὐδεὶς πανηγυρίζει, διότι δὲν ὑπῆρξε νίκη, οὔτε ἀγγλική, οὔτε τουρκική, οὔτε ἑλληνική. Τὸν παραπέμπω εἰς τὸ χθεσινὸν ἄρθρον τῶν «Τάϊμς» τοῦ Λονδίνου, εἰς τὸ ὁποῖον λέγεται, ὅτι ἡ Μ. Βρεταννία οὐδένα λόγον ἔχει νὰ παραπονῆται διὰ τὰς συμφωνίας, διότι κατωχύρωσεν ὅλα της τὰ συμφέροντα, ἐξησφάλισε πλήρη κυριότητα ἐπὶ τῶν βάσεων, ἐξησφάλισε πλήρως τὴν χρῆσιν τῶν ὁδῶν καὶ τῶν λιμένων, ἐξησφάλισεν ἐπίσης ἐλευθέραν χρῆσιν τῶν τηλεπικοινωνιῶν. Εἰς πρακτικοὺς λόγους, μὲ τὴν συμφωνίαν αὐτήν, ἡ Μεγ. Βρεταννία θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐκπληρώσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς ἀμύνης τῆς ἑνότητος τῆς Κοινοπολιτείας, τὰς ἀπορρεούσας ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ καὶ ἀπὸ τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης». Αὐτὰ γράφουν οἱ «Τάϊμς». Κύριοι βουλευταί, τὸ τελευταῖον τοῦτο, τονίζω, ἐν ἀναφορᾷ μὲ ὡρισμένον συγχαρητήριον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὡς ἐλέχθη ἀπὸ σημαίνοντα Ἄραβα ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ἰδικός μας ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Παρακληθεὶς νὰ ὀνομάσῃ ποῖος εἶναι, ἠρνήθη καὶ εἶπεν, ὅτι οἱ Ἕλληνες ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν ὁμιλοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ δὲν ἀναφέρουν τὰ ὀνόματα ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν ἄλλων χωρῶν. Ἐν τούτοις, μετὰ ἓν λεπτόν, ἢ ἓν λεπτὸν πρὶν εἶχε μνημονεύσει ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἄλλης χώρας, τὸν κ. Πόποβιτς. Δὲν βλέπω διατὶ ἕνα συγχαρητήριον τηλεγράφημα, προερχόμενον ἀπὸ Ἄραβα, δὲν θὰ ἐλάμβανε δημοσιότητα, ὅταν καθημερινῶς εἰς τὸν τύπον δημοσιεύωνται τηλεγραφήματα ἀπὸ πολιτικὰς προσωπικότητας ὅλου τοῦ κόσμου, τὰ ὁποῖα συγχαίρουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης. Ὑποθέτω, ὅτι θὰ πρόκειται περὶ ἐκπροσώπου Κράτους τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε λόγον νὰ δυσαρεστηθῇ, διότι ἡ Κύπρος εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ἐκ τοῦ συμφώνου αὐτοῦ ὑποχρεώσεών της.

§110Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰς τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης δὲν ἀνήκει πλέον ἄλλο Κράτος....

§111Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Καὶ τὸ Ἰρὰκ ἐδήλωσεν, ὅτι ἀνήκει εἰς τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης, ἀλλὰ οὐσιαστικῶς δὲν ἀνήκει. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ κράτη τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκτὸς τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ὅλα ἀνησυχοῦν σφόδρα διὰ τὴν λύσιν ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ κυπριακὸν θέμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριε Ράλλη, θὰ ἐπροτιμοῦσα νὰ μοῦ δώσῃ ἀπάντησιν ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὄχι ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος προφανῶς δὲν κατέχετε αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα. Εἶπα, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ λύσις ἡ ὁποία ἐδόθη, ὑπῆρξε ἡ χειροτέρα ἐξ ὅσων ἀνθρώπινος νοῦς ἦτο δυνατὸν νὰ συλλάβῃ καὶ διὰ ποίους λόγους, ἐξετέθη ἤδη ἀπὸ ρήτορας οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν ἐμοῦ εἰς τὸ βῆμα. Ὑπῆρξε, βεβαίως, χειροτέρα, διότι ἀπεμπολεῖ ἐσαεὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ εἶναι χειροτέρα ὅλων τῶν προηγουμένων ἀκόμη καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀποικιακοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ἰσχύει μέχρι σήμερον εἰς τὴν Κύπρον, διότι αὐτὸ τὸ καθεστὼς ἔχει χαρακτῆρα προσωρινόν, ἐν ὄψει δὲ τοῦ τεραστίου κινήματος τοῦ ἀντιποικιακοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραταθῇ ἐπὶ μακρὸν ἡ κατοχὴ τῆς Ἀγγλίας εἰς τὴν Κύπρον. Ἐπιτυχίαν ἐσημείωσεν ἡ Ἀγγλία, διότι ἐν ἔτει 1959 διὰ συνθήκης συγχρόνου διατηρεῖ κυριαρχικὰ δικαιώματα ἐπὶ ἐδάφους ἀποικιακοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλαι αἱ ἀποικίαι καὶ τῶν ὀλιγωτέρων πολιτισμένων λαῶν ἀνακτοῦν τὴν ἀνεξαρτησίαν των. Ἐπίσης, σημαντικὴν ἐπιτυχίαν κατήγαγεν ἡ Τουρκία, διότι ἐγκατεστάθη εἰς τὴν Κύπρον. Αὐτὸ τὸν ὁποῖον δὲν κατώρθωσε τὸ 1923 μετὰ ἕνα νικηφόρον πόλεμον, νὰ διατηρήσῃ δηλαδὴ δικαιώματα ἐπὶ τῆς Κύπρου, τὸ ἐπέτυχε τὸ 1959 ἄνευ πολέμου, χωρὶς καμμίαν θυσίαν. Τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Τουρκικὴν μειονότητα τῆς Κύπρου καὶ περὶ τῶν ὁποίων θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, παρεχωρήθησαν οὐσιαστικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀγκύρας. Εἰς τὴν Κύπρον ἐγκατεστάθη ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις καὶ αὐτὴ πρόκειται νὰ ἀσκῇ τὰ δικαιώματα οὐσιαστικῶς διὰ τοῦ Ἀντιπροέδρου, τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλέξῃ ἡ Τουρκικὴ κοινότης καὶ ἐκεῖ ἔγκεινται οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ προκύψουν ἀπὸ τὴν συμφωνίαν τοῦ Λονδίνου καὶ τῆς Ζυρίχης. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς αἱ συμφωνίαι δημιουργοῦν μίαν παγίαν ἑστίαν διαταράξεως τῶν σχέσεων Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσουν ἀνωμαλίας εἰς τὸν χῶρον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Δὲν χρειάζεται νὰ γίνῃ κατάχρησις τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν διὰ τῶν συμφωνιῶν εἰς τὴν τουρκικὴν μειονότητα. Ἀρκεῖ καὶ ἁπλῆ χρῆσις διὰ νὰ προκαλέσῃ τοιαύτης ἐκτάσεως δηλητηρίασιν τῶν σχέσεων τῶν δύο κοινοτήτων, ὥστε νὰ ἔχωμεν ὑποτροπὴν τῶν ἀνωμαλιῶν τὰς ὁποίας ὑποτίθεται, ὅτι αἱ συμφωνίαι ἐκλήθησαν νὰ τερματίσουν. Τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας δὲν πρόκειται νὰ ἀσκηθῇ εἰς τὸν διορισμὸν κἄποιου γραμματέως ἑνὸς κατωτέρου διοικητικοῦ ὀργάνου. Ὅταν ὁ Τοῦρκος Ἀντιπρόεδρος ἀσκήσῃ δικαίωμα ἀρνησικυρίας, ἀσφαλῶς θὰ ἀφορᾷ θέμα τὸ ὁποῖον θὰ θίξῃ τὴν Ἑλληνικὴν κοινότητα τῆς Κύπρου, διότι θὰ ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Προέδρου, τοῦ Ἕλληνος Προέδρου τῆς Κυπριακῆς Δημοκρατίας, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκπροσωπῇ τὰ 80% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ σκεφθῆτε, ἐὰν τὴν ἑπομένην τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἐμφανισθοῦν αἱ ἑλληνικαὶ ἐφημερίδες τῆς Κύπρου καὶ ἐρεθίσουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ ἐμφανισθοῦν αἱ τουρκικαὶ ἐφημερίδες καὶ ἀπαντήσουν ἀντιστοίχως, ποῦ θὰ πάῃ αὐτὴ ἡ συμφωνία καὶ τί θὰ γίνῃ μὲ αὐτὸ τὸ περίφημον κράτος, τὸ ὁποῖον ἱδρύουν αἱ συνθῆκαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου; Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ χειροτέρα λύσις αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν. Ἤδη, αἱ εἰδήσεις ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον, ὅλων τῶν ἐμπείρων σχολιαστῶν, καταλήγουν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ λειτουργία αὐτοῦ τοῦ πολυπλόκου κράτους μὲ τὰς διπλᾶς κοινότητας, μὲ τὰς τρεῖς Βουλάς, μὲ τὰ ἄπειρα βέτο, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐκεῖνα μόνον τὰ ὁποῖα ἀναφέρει τὸ Σύνταγμα ρητῶς. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ διευκρινισθῇ, ὅτι τὸ βέτο δὲν μνημονεύεται εἰς τὰς συνθήκας ρητῶς. Τὸ βέτο εἶναι μία πραγματικὴ κατάστασις ἡ ὁποία δημιουργεῖται ἀπὸ τὰ κείμενα. Ὁ Ὀργανισμὸς Ἡνωμένων Ἐθνῶν, οὐδαμοῦ περὶ βέτο ὁμιλεῖ, τὸ δὲ βέτο συνάγεται ἀπὸ ἕνα ἄρθρον τοῦ Ὀργανισμοῦ. Ἐδῶ, εἰς τὰς συνθήκας τοῦ Λονδίνου, ὁμιλεῖ περὶ βέτο ρητῶς μὲν εἰς τρεῖς περιπτώσεις εἰς τὴν οὐσίαν ὅμως ὁλόκληρος ἡ λειτουργία τῆς νέας Κυπριακῆς Πολιτείας, ὑπάγεται εἰς τὸ βέτο τοῦ Τούρκου Ἀντιπροέδρου. Διότι, ὅπου θὰ εἴπῃ τὸ Σύνταγμα, ὅτι αὐτὴ ἡ λειτουργία ἀσκεῖται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον καὶ τὸν Ἀντιπρόεδρον, αὐτὸ σημαίνει βέτο, διότι ὁ Ἀντιπρόεδρος εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ ὄχι. Καὶ ἐὰν εἴπῃ ὄχι, δὲν ὑπάρχει τρόπος λύσεως τῆς διαφορᾶς, διότι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει πάντοτε παραπομπὴ εἰς τὸν οὐδέτερον Πρόεδρον τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαστηρίου, ὁ ὁποῖος θὰ λύσῃ τὴν διαφοράν. Ὡρισμέναι διαφοραὶ ὑπάγονται εἰς αὐτόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπίσης νὰ κινηθῇ οἰκονομικῶς τὸ νέον κράτος πρῶτον, διότι εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πολυτελὴς ὁ ὀργανισμὸς τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ τροφοδοτήσῃ ἡ πτωχὴ οἰκονομία τῆς Κύπρου καὶ θὰ ὑπάρχῃ κίνδυνος ἕνεκα αὐτοῦ νὰ ὑποδουλωθῇ ἀργὰ ἢ γρήγορα εἰς κἄποιαν ξένην δύναμιν. Δεύτερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ οἰκονομικῶς ἡ νέα Δημοκρατία, διότι δὲν δύνανται νὰ ληφθοῦν ἀποφάσεις ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν θεμάτων, διότι χρειάζεται πλειοψηφία τῶν 93 ἑκατοστῶν τοῦ πληθυσμοῦ. Οἱ βουλευταί, οἱ ἐκπροσωποῦντες τὰ 93 ἑκατοστὰ τοῦ πληθυσμοῦ δὲν δύνανται νὰ ψηφίσουν νόμον οἰκονομικοῦ περιεχομένου ἐπιβάλλοντα τέλη ἢ φόρους. Ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ βουλευταὶ τῆς Τουρκικῆς μειονότητος, ἐὰν ἡ Βουλὴ θὰ εἶχεν ἀριθμὸν 50 βουλευτῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ τινάξουν εἰς τὸν ἀέρα τὸ Κυπριακὸν κράτος μὴ ψηφίζοντες νόμον οἰκονομικοῦ περιεχομένου. Αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, τὸ λέγει τὸ Σύνταγμα, τὸ λέγουν αἱ συμφωνίαι. Συνεπῶς εἶναι φανερόν, ὅτι ἡ τύχη τῆς Κυπριακῆς Δημοκρατίας ἐξαρτᾶται καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς μειονότητος τῶν 80.000 Τούρκων, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπορῶ διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ παραχωρήσῃ τόσα πολλὰ δικαιώματα. Ἔχει βεβαίως, ἡ Κυβέρνησις μίαν ἰδιαιτέραν συμπάθειαν πρὸς τὰς μειονότητας, διότι καὶ ἡ ἰδία εἶναι μειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ (χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀλλὰ δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον αὐταὶ αἱ 80.000 πρέπει νὰ κυβερνοῦν τὴν συντριπτικὴν πλειοψηφίαν τῶν Ἑλλήλων. Ὁ κ. Κανελλόπουλος, διὰ νὰ διασκεδάσῃ τὴν ἐντύπωσιν τῶν 80 χιλιάδων, εἶπε· «φαντασθῆτε ὅτι εἶναι 1½ ἑκατομ. Τοῦρκοι εἰς τὴν Ἑλλάδα».

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ μᾶς διοικοῦσαν οἱ Τοῦρκοι.

§113Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Θὰ τὸ ἔλεγα, ἐὰν ἤθελα νὰ μεταφέρω τὸ παράδειγμά του ἀλλοῦ: «Φαντασθῆτε 55 ἑκατομ. Τούρκους εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἢ 200 ἑκατομ. Τούρκων εἰς τὴν Κίναν». Μὲ τὰ παραδείγματα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν ἐντυπώσεις. Οἱ Τοῦρκοι τῆς Κύπρου εἶναι 80 χιλ. Καὶ ἀπὸ ἀπόψεως συνθέσεως τοῦ πληθυσμοῦ κατέχουν τὰ ἐπαγγέλματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τροφοδοτήσουν τὸ 30% τῶν δημοσίων θέσεων αἱ ὁποῖαι τοὺς παρεχωρήθησαν διὰ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου καὶ θὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ ἔλθουν Τοῦρκοι εἰς τὴν Κύπρον διὰ νὰ ἐπανδρώσουν τὰς θέσεις αὐτάς. Κύριοι βουλευταί, οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου παρεδόθησαν εἰς τὴν ἀπόλυτον διάκρισιν τῆς τουρκικῆς μειονότητος καί, συνεπῶς, τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν οἱ Ἕλληνες τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀποτελοῦν μίαν δέσμευσιν τῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος, διότι ἕνεκα αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ πίεσις ἐπὶ τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν οἱ Ἕλληνες τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀποτελοῦν ἕνα εἶδος ὁμήρων εἰς χεῖρας τῶν Τούρκων, μὲ τὰς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου, παραδίδομεν ὡς ὁμήρους εἰς τὴν Τουρκίαν τὴν τεραστίαν ἑλληνικὴν πλειοψηφίαν τῆς Κύπρου. Διερωτῶμαι, κύριοι βουλευταί, πῶς μετὰ τόσους ἀγῶνας ἐφθάσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος δὲν ἦσαν παρασκευασμένοι διὰ τοιαύτην λύσιν, ἡ ὁποία ἀπεμπολεῖ, καὶ μὲ ποῖον δικαίωμα, ἐσαεὶ τὰ δικαιώματα ἑνὸς λαοῦ. Δὲν εἴμεθα παρασκευασμένοι καὶ δὲν εἴμεθα πληροφορημένοι. Διότι ἡ Κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς ἐσχηματίσθη, ἀκολουθεῖ μίαν καισαρικὴν νοοτροπίαν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, ἡ ὁποία διασπᾶ τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἐγκαινίασε τὸ 1928 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἶναι κοινή, δὲν εἶναι ποτὲ τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως ὁ χειρισμός της εἶναι τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ γραμμὴ πρέπει νὰ εἶναι κοινή. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ καταστήσῃ κοινωνὸν τὴν ἀντιπολίτευσιν τῶν σκέψεών του καὶ παρεβίασεν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅταν εἶπε πρὸ ἔτους ὅτι οὐδέποτε θὰ μᾶς ἔφερεν ἐνώπιον τετελεσμένων γεγονότων. Σήμερον, κύριοι βουλευταί, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τετελεσμένου γεγονότος. Ὅταν πρὸ δύο ἡμερῶν Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς παρούσης συζητήσεως, ἠρώτησε τὴν Κυβέρνησιν, «τί γίνεται, τέλος πάντων, εἰς τὸ Λονδῖνον». ἐνθυμεῖσθε ποίαν ἀπάντησιν ἔλαβεν. Ὁ κ. Κανελλόπουλος, εἶπεν: «διαβᾶστε τὰς ἐφημερίδας διὰ νὰ μάθετε τί γίνεται εἰς τὸ Λονδῖνον». Μεγαλυτέραν ἀνευλάβειαν πρὸς Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν δὲν ἐπέδειξε μέχρι τοῦδε Κυβέρνησις. Διὰ νὰ ἀντιληφθῇ τὸ Σῶμα πόσον σέβονται τὴν Βουλὴν αἱ Κυβερνήσεις ἄλλων χωρῶν, ὑπενθυμίζω τοῦτο τὸ χαρακτηριστικόν, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν πρὸ 8 ἡμερῶν. Ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργός, ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν, γράφουν οἱ «Τάϊμς», διέκοψε τὰς τριμερεῖς συνομιλίας μὲ τοὺς δύο πρωθυπουργοὺς διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων νὰ τὴν ἐνημερώσῃ δι’ ὅσων ἠδύνατο νὰ εἴπῃ καὶ νὰ ἐπανέλθῃ μετὰ ταῦτα πρὸς συνέχισιν τῶν συνομιλιῶν. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν εἶναι δυνατὸν καὶ μόνον νὰ λειτουργήσουν τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συνομιλιῶν τοῦ Λονδίνου ἡ Ἀγγλικὴ Βουλὴ ἐνημεροῦτο σχεδὸν καθημερινῶς ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν Ἄγγλον Πρωθυπουργὸν προσωπικῶς. Ἐδῶ, ἡ Κυβέρνησις κρατεῖ ἐν ἀπολύτῳ ἀγνοίᾳ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰδικώτερον, ἡ ὁποία, εἰς τὸ κάτω τῆς γραφῆς, ἐκπροσωπεῖ τὰ 60% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνῷ ἐκείνη ἐκπροσωπεῖ μόνον τὸ 40%. Ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, διότι ὑπῆρξε πλήρης ἀνυπαρξία κυβερνητικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ κυπριακοῦ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει, ἀφ’ ἧς ἐσχηματίσθη, πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ Κυβέρνησις τὸ κυπριακόν, ὡς ὀρθῶς ἐλέχθη, τὸ ὑφίστατο. Ἡ Κυβέρνησις ἐκυμαίνετο μεταξὺ ἀπολύτου ἀδιαλλαξίας καὶ προθυμίας παραδόσεως ἄνευ ὅρων, ὅπως συνέβη εἰς τὴν Ζυρίχην. Ὅταν τὸ πεζοδρόμιον ἐζήτει αὐτοδιάθεσιν, ἡ Κυβέρνησις ὑπερθεμάτιζε καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις, ἐνόμισεν, ὅτι ἐσημειώθη κἄποια κάμψις, κἄποια κόπωσις, ἔσπευσε νὰ παραδώσῃ τὰ πάντα εἰς τὴν Ζυρίχην. Ἐγένετο πολὺς λόγος περὶ πιέσεων αἱ ὁποῖαι ἐνδεχομένως ἠσκήθησαν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ὑπογράψῃ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὄχι μόνον οὐδεμία πίεσις ἠσκήθη, ἀλλ’ ἐτόνισεν, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν τελευταίων ἓξ μηνῶν, οὐδὲ συζήτησιν περὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἔκαμε μὲ ἐκπρόσωπον τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιστοιχῇ εἰς τὰ πράγματα, οὔτε καὶ εἶναι κακὸν νὰ ἔχῃ κανεὶς συνομιλίας μὲ ξένας Κυβερνήσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐγὼ ἐγκαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι δὲν εἶχε κάθε ἡμέραν συζητήσεις μὲ οἱονδήποτε διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ διεξάγεται πρὸ τριμήνου εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἕνας ἀγών, χωρὶς νὰ ἀνταλλαγῇ λέξις μεταξὺ Ἑλληνικῆς καὶ Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πιέσεις ἠσκήθησαν καὶ συζητήσεις ἐγένοντο. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνα σύμπλεγμα πιέσεων, αἱ ὁποῖαι ἀσκοῦνται ἀπὸ τὴν μίαν χώραν ἐπὶ τῆς ἄλλης. Καθῆκον τῆς διπλωματίας εἶναι νὰ ἀποφεύγῃ ἐὰν δύναται τὰς πιέσεις καὶ ὅταν δὲν ἠμπορῇ νὰ τὰς ἐκμεταλλεύηται ὅσον εἶναι δυνατόν. Καὶ αὐτὸ τὸ ἔκαμνον οἱ Τοῦρκοι. Καὶ παρέλειψε, δὲν κατώρθωσε, νὰ τὸ κάμῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἀνάγκη διὰ τὴν δυτικὴν σύμμαχον, τὸ Κυπριακὸν νὰ ἔχῃ ρυθμισθῇ καὶ ταχέως. Ἡ εὐκαιρία αὐτὴ διὰ τὴν Ἀγγλίαν εἶχε δύο ὄψεις: Ἡ πρώτη εἶναι αἱ ἐπικείμεναι ἐκλογαί. Ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν ἐγνώριζεν, οἱ ἐκλογικοὶ ἐμπειρογνώμονες τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος τοῦ εἶπον, ὅτι θὰ διεξαγάγῃ καλύτερον τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῶν Ἐργατικῶν, ἐὰν ἔχῃ τὸ κυπριακὸν θέμα κλειστὸν κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον. Ἐπὶ πλέον ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργὸς εἶχε ἀνάγκην νὰ ἔχῃ τὸ θέμα τῆς Κύπρου ρυθμισμένον ὅταν θὰ μετέβαινεν εἰς Μόσχαν. Καὶ νομίζω, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐμνημόνευσε τοὺς σημερινοὺς «TIMES», οἱ ὁποῖοι ἀναφέρουν χθεσινὴν στιχομυθίαν μεταξὺ τοῦ κ. Κροῦστσεφ καὶ τοῦ Ἄγγλου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὅταν ὁ κ. Κροῦστσεφ τοὺς ἠρώτησε «καὶ τί ἐκάματε, τέλος πάντως, σεῖς, ποῖον πρόβλημα ἐλύσατε», τοῦ ἀπήντησαν, ὅτι ἔλυσαν τὸ πρόβλημα τὸ Κυπριακόν. Καὶ ἐγέλασεν ὁ Κροῦστσεφ. Αὐτὰ εἶναι εἰς τὸ φύλλον τῶν «TIMES» τὸ ὁποῖον ἔχω εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν δὲν τὸ ἔχῃ καὶ ὁ ἴδιος ἀναγνώσει. Ὑπῆρχεν ἀνάγκη λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον. Διότι, ἐν ὄψει τῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν θὰ δοκιμάσῃ μετὰ δύο μῆνας ἡ Ἀτλαντικὴ συμμαχία, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ θέματος τοῦ Βερολίνου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁσημέραι ὀξυτέραν μορφήν, ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη, διὰ τὴν δυτικὴν συμμαχίαν, νὰ ἔχῃ καλύψει τὸ ρῆγμα τοῦ κυπριακοῦ θέματος. Ἀλλ’ ἦτο, ἄραγε, ἀνάγκη ὅλαι αὐταὶ αἱ θυσίαι αἱ ὁποῖαι ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἀτλαντικῆς συμμαχίας, νὰ γίνουν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἑλληνικὴν καὶ εἰς βάρος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ; Δὲν ὑπάρχει ἄλλος νὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὸ ΝΑΤΟ, διὰ τὸ Βερολῖνον καὶ πρέπει ἡμεῖς ὅλα νὰ τὰ ὑποστῶμεν; Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μεταβαίνουσα εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ Λονδῖνον, ἦτο ἀπληροφόρητος περὶ τῶν ὑφισταμένων δυνατοτήτων. Ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ λύσιν καλλιτέραν ὅλων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐπροτάθησαν ἀπὸ τὸ 1955 μέχρι σήμερον. Ἐπειδὴ ἦτο ἀπληροφόρητος, παρεχώρησε τὰ πάντα καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐγκυμονεῖ μεγίστους κινδύνους διὰ τὴν χώραν καὶ διὰ τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν, τὴν ὁποίαν ὑποτίθεται ὅτι ἐξυπηρετοῦν αἱ συμφωνίαι τοῦ Λονδίνου καὶ τῆς Ζυρίχης. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ φθάσωμεν ἐδῶ, διερωτᾶται κανείς, διατὶ ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀγῶνες τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν; Ἐὰν πρὸ τριετίας ἐλέγατε εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπογράψῃ τοιούτου περιεχομένου συμφωνίας, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ διερρήγνυε, ἀσφαλῶς, τὰ ἱμάτιά του. Ἐννοῶ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν φιλίαν τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ ἐὰν τὸ τίμημα τῆς φιλίας αὐτῆς εἶναι ἡ ἐγκατάλειψις τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡ Ἑλλὰς προτιμᾷ τὴν αὐτοδιάθεσιν ἀπὸ τὴν φιλίαν των. Εἶναι αἱ δύο ὄψεις τοῦ ἰδίου νομίσματος. Ἡ πρώτη, ὁ κ. ὑπουργός, πρὸ δύο ἐτῶν καὶ ἡ δευτέρα ὁ κ. ὑπουργός, ὅταν ἐπέστρεψεν ἀπὸ τὴν Ζυρίχην. Ἐὰν τμῆμα μικρόν, τῶν ὅσων παρεχώρησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ Λονδῖνον, τὸ παρεχώρει πρὸ τριῶν ἢ δύο ἐτῶν, θὰ εἶχε κλείσει τὸ Κυπριακὸν καλλίτερα, χωρὶς ἐγκατάλειψιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν ἔπειτα ἀπὸ ὡρισμένα ἔτη. Ἔτσι ἐφθάσαμεν εἰς τὴν τελευταίαν φάσιν τῆς τραγωδίας. Πρὸ πέντε ἐτῶν, ἤρχισεν ὁ ἀγὼν διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου, αὐτὸς ὁ ἀγὼν ἔκλεισε μὲ τὸν ἐνταφιασμὸν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Αἱ ἀγχόνες, οἱ ἐμπρησμοί, ὅλα αὐτὰ ἀπέβησαν ἐπὶ ματαίῳ. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀγῶνες δὲν ὠφέλησαν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐνσαρκώνουν αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταψηφίσωμεν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λύχνος, ἔχει τὸν λόγον.

§115Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι, πρῶτα, πρέπει νὰ ὁμιλήσουν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ κύριοι βουλευταί, μὲ τὴν σειρὰν ἐγγραφῆς των. Ὁ κ. Γ. Λύχνος, ἔχει τὸν λόγον.

§117Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα μετὰ μεγάλης συγκινήσεως, διὰ νὰ χαιρετίσω τὴν λύσιν τὴν φιλικήν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα. Τὴν λύσιν αὐτήν, τὴν ηὐχήθην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ τὴν προεῖδον. Δικαιοῦμαι, κατὰ συνέπειαν, σήμερον νὰ χαίρω περισσότερον ἀπὸ κᾶθε ἄλλον, ὁ ὁποῖος συμμερίζεται τὰ ἰδικά μου αἰσθήματα.

§118Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Εἰς τὸ Στρασβοῦργον, δὲν τὰ ἐλέγατε αὐτὰ τὰ πράγματα, κύριε συνάδελφε.

§119Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὅταν ὁμίλησα εἰς τὸ Στρασβοῦργον, ἐδικαιολόγησα, διατὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔφερε τὸ θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐπειδὴ ἠρνεῖτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ συζητήσῃ μετ’ αὐτῆς τὸ Κυπριακὸν θέμα. Κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, οὔτε ἡ Ἑλλάς, οὔτε ἡ Ἀγγλία, οὔτε ἡ Τουρκία ἐδικαιώθησαν εἰς τὰς ἀπόψεις των. Ἀπὸ τὸν ἀγῶνα ἐκεῖνον, ἐξῆλθον καὶ αἱ τρεῖς Ἀντιπροσωπεῖαι μὲ τὸ αἴσθημα, ὅτι εὑρίσκοντο ἀπομονωμέναι ἀπὸ τὸ παγκόσμιον αἴσθημα καὶ ὅτι οἱ λαοὶ τοῦ κόσμου, οἱ ὁποῖοι εἶναι κριταὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δὲν παρηκολούθουν καμμίαν ἀπὸ τὰς τρεῖς Κυβερνήσεις εἰς τὴν ἀδιάλλακτον πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοζον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Τότε ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀναπτύσσων τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑπηνίχθη τὴν δυνατότητα νὰ ἔλθῃ εἰς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, κατὰ πρῶτον μὲ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν καὶ κατόπιν μὲ τὴν Ἀγγλικήν. Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐνέκρινε, τότε, τὰς δηλώσεις καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνέκρινε, κατὰ συνέπειαν, καὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν συνομιλιῶν αὐτῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, μὲ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἶχε ρίψει τὴν ἰδέαν τῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, διὰ τῆς χορηγήσεως εἰς τὴν νῆσον ἀνεξαρτησίας, ἡ ὁποία, ὅμως, ἀπεκλείσθη ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους καὶ τοὺς Τούρκους. Εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, φαίνεται, ἐν τούτοις, ὅτι ἐνώπιον τῶν δυσαρέστων ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας ἀπεκόμισαν καὶ αἱ δύο ἐκεῖναι Κυβερνήσεις, ἀπὸ τὴν τελευταίαν Γενικὴν Συνέλευσιν, φαίνεται, λέγω, ὅτι καὶ εἰς τὴν συνείδησιν αὐτῶν εἶχε κάμει ὡρισμένας προόδους ἡ πρότασις ἐκείνη. Αἱ συνομιλίαι μὲ τὴν Τουρκίαν, εἰς τὴν Ζυρίχην, ἦσαν κοπιώδεις, ὑπῆρξαν στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας ἐφαίνετο νὰ ἐπετυγχάνουν καὶ ἄλλαι στιγμαὶ ποὺ ἐφαίνετο ὅτι ἦσαν καταδικασμέναι νὰ ἀποτύχουν. Δὲν εἶμαι γνώστης τῶν διπλωματικῶν μυστικῶν τοῦ Κράτους, παρηκολούθησα, ὅμως, ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν καὶ τὸν παγκόσμιον τύπον τὰς διακυμάνσεις τῶν διαπραγματεύσεων καὶ νομίζω, ὅτι ἡ παράστασις αὐτῶν τῶν γεγονότων καὶ τῶν διακυμάνσεων τῶν συνομιλιῶν, ὅπως τὰς παρουσιάζω, εἶναι ἀκριβής. Μετὰ μίαν τελευταίαν κρίσιν, αἱ συνομιλίαι τῆς Ζυρίχης κατέληξαν εἰς ἐπιτυχίαν καὶ οἱ δύο ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, μετέβησαν εἰς Λονδῖνον, διὰ νὰ ἐνημερώσουν τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ νὰ ἔχουν τὴν συγκατάθεσιν αὐτῆς, ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς Διασκέψεως. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἐγνώριζε τὰς Ἑλληνο–Τουρκικὰς συνομιλίας. Ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργός, ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν, ἀνακοινῶν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων τὴν ἐπιτυχίαν τῆς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου καὶ τὴν προσχώρησιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς Διασκέψεως τῆς Ζυρίχης, ἐδήλωσεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου, ὅταν οἱ ὑπουργοὶ Ἐξωτερικῶν συνῆλθον εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, εἰς τὸ Παρίσι, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶχε δώσει τὴν συγκατάθεσίν της διὰ τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς συνομιλίας, ὑπὸ μίαν αἵρεσιν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θὰ διετήρει εἰς τὴν νῆσον Κύπρον τὰς στρατιωτικὰς βάσεις της. Τοῦτο ἐβεβαίωσαν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ἀβέρωφ ἐνταῦθα, τὸ ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ ἐγώ, διότι ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ δικαιοῦμαι νὰ βγάλω τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, ὅταν εἰς Ἀθήνας, πρὸ τῆς μεταβάσεώς του εἰς Λονδῖνον, ἐχαιρέτιζε τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης, ἐγνώριζεν ἀναμφιβόλως, ὅτι προϋπόθεσις τῆς ἰσχύος καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν Συμφωνιῶν ἦτο ἡ διατήρησις Ἀγγλικῶν βάσεων εἰς τὴν Κύπρον. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, δὲν εὑρέθη ἐνώπιον ἐκπλήξεων εἰς τὸ Λονδῖνον, καί, κατὰ συνέπειαν, δὲν ὑπῆρχε κανεὶς λόγος νὰ γίνῃ ἀντικείμενον πιέσεως, διὰ νὰ δεχθῇ τὰς Συμφωνίας. Εὑρίσκετο ἐν γνώσει καὶ τῶν γεγονότων καὶ τῶν ἀγγλικῶν προϋποθέσεων. Ἐὰν δὲ οἱ μετακληθέντες Σύμβουλοι αὐτοῦ εἰς τὴν ἀγγλικὴν πρωτεύουσαν ἐσκέπτοντο καὶ συνεβούλευον ἄλλα, αὐτὰ εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν γνωρίζω. Γνωρίζω, ὅμως, ὅτι ἀνὴρ τῆς περιωπῆς καὶ τῆς δράσεως τοῦ Μακαρίου, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ὑπογράψῃ τὴν καταδίκην τῆς Κύπρου, ἐὰν περὶ αὐτῆς πρόκειται, ὅπως φρονῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις, πιεζόμενος, ἀπὸ τὴν Ἑλληνικήν, ἢ οἱανδήποτε ἄλλην Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Εἶναι δυνατὸν νὰ φρονῶμεν καὶ λογικὸν εἶναι νὰ τὸ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, ὅπως καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, παρουσιάσθησαν, προκειμένου νὰ λάβουν ἀποφάσεις, ἐμπόδια, ἀναμνήσεις παλαιῶν ὑποσχέσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθοῦν. Καὶ εἶναι πολὺ λογικὸν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἐθνάρχου, διεξήχθη πάλη μεταξὺ τῶν ὑπεσχημένων, μεταξὺ τοῦ ἀρχικοῦ προγράμματος καὶ τοῦ ἐπιτευχθέντος ἀποτελέσματος, ἐπιβληθέντος ἐκ τῆς ἀνάγκης. Ἀλλὰ πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἀπόφασις, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος κατέληξεν, ὑπῆρξεν ἀπόφασις ἐλευθέρου ἀνδρός, ὅστις ἀνεδείχθη ἄξιος εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου καὶ θὰ εἶναι ἄξιος νὰ ἡγῆται τῆς νέας Πολιτείας, ἡ ὁποία ἱδρύθη ἐκεῖ. Ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ἠκούσατε καὶ σεῖς μαζί μου τοὺς Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρελάσαντας ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ ἀναλύσαντας τὸ περιεχόμενον τῶν Συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεγράφησαν εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ συνεπληρώθησαν εἰς τὸ Λονδῖνον. Τὸ τὶ ἐλέχθη, ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον τῶν Συμφωνιῶν αὐτῶν, δὲν εἶναι νομίζω ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπαναλάβω ἐν ἐκτάσει καὶ μὲ πολλὰ πράγματα. Ὡρισμέναι μόνον φράσεις, θὰ εἶναι ἀρκεταί. «Διαβολικὴν ἐπινόησιν» ἐχαρακτήρισαν τὸ νέον καθεστὼς τῆς Κύπρου, «τραγέλαφον», «τραγωδίαν συμφωνιῶν», «πυριτιδαποθήκην μόνιμον τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος». Κύριοι, ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἀποτελεῖ μίαν λύσιν συνεννοήσεως πέντε παραγόντων, τῶν Κυβερνήσεων τῆς Ἑλλάδος, τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, τῆς Τουρκίας καὶ τῶν Κοινοτήτων τῆς Κύπρου, τῆς Ἑλληνικῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς Τουρκικῆς μειονότητος. Τὸ καθεστὼς αὐτό, οὔτε ὁ κ. Καραμανλῆς, οὔτε ὁ κ. Ἀβέρωφ, εἶχον ἀπόλυτον ἐλευθερίαν νὰ τὸ διαμορφώσουν, ὅπως αὐτοὶ ἤθελον καὶ ὅπως οἱ πόθοι τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Κυπρίων θὰ ὑπεδείκνυον. Δὲν ἦσαν ἐλεύθεροι δημιουργοὶ τοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ἐπραγματοποιήθη εἰς τὴν Κύπρον. Ὑπῆρχον καὶ 4 ἄλλοι παράγοντες, μὲ διαφορετικὰς σκέψεις, μὲ διαφορετικὰ συμφέροντα καὶ διαφορετικὰς θελήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπέμενον εἰς ἄλλας λύσεις διαφορετικὰς ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας θὰ ἤθελε καὶ θὰ ἐπεθύμει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ προέκυψεν, ἐκ τῆς ἀντιπαραθέσεως τῶν διαφορετικῶν θελήσεων καὶ τῶν διαπραγματεύσεων, αὐτὸ τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ τόσον ὀξείας φράσεις καταδικάζει σήμερον. Εἶναι πολύπλοκον πράγματι τὸ Σύνταγμα τῆς Κύπρου, ἀλλὰ ὀφείλετε νὰ ἀναγνωρίσετε, ὅτι ὑπῆρξε μία πολὺ πολύπλοκος κατάστασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἔρχεται τὸ Σύνταγμα αὐτὸ νὰ τακτοποιήσῃ. Βεβαίως, δίδονται δικαιώματα εἰς τὴν Τουρκικὴν μειονότητα καὶ εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν καὶ δίδονται βάσεις εἰς τοὺς Ἄγγλους. Ἦσαν, δυστυχῶς ταῦτα ἐπίμονα αἰτήματα, ἐκείνων τῶν Κρατῶν καὶ ἐκείνων τῶν πληθυσμῶν, μὲ τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ συνεννοηθῶμεν, καὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὰ παραγνωρίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἕνας ἀπὸ τοὺς ρήτορας εἶπεν, ὅτι δὲν γνωρίζει εἰς τὸν κόσμον ἄλλο ἀνάλογον Σύνταγμα, ὡς νὰ ἦτο ὑποχρέωσις τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν τὸ Σύνταγμα τῆς Κύπρου, νὰ ἀντιγράψουν κανένα ἄλλο Σύνταγμα προϋπάρχον, ὡς νὰ ἦτο ὑποχρέωσις διὰ τὴν Κύπρον τὸ πρόβλημά της νὰ εἶναι ἀνάλογον μὲ ἄλλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐλύθησαν μὲ ἄλλα Συντάγματα, εἰς ἄλλας ἐποχάς, ἀπὸ ἄλλα Κράτη καὶ ἄλλας Κυβερνήσεις. Καὶ εἶπεν, ἐπίσης, ὁ ἴδιος ρήτωρ, ὅτι αὐτὸ τὸ κατασκεύασμα τῆς Κύπρου δὲν ἐνθυμίζει κανένα ἐθνικὸν κράτος, ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν κατὰ τὸν 19ον αἰῶνα. Πράγματι, δὲν ἐνθυμίζει κανένα ἐθνικὸν κράτος, διότι τὰ ἐθνικὰ κράτη εἶχον ἀπόλυτον καὶ πλήρη ἐλευθερίαν νὰ ἐπιβάλουν τὴν ἐθνικήν των θέλησιν, ἦσαν ἐθνικὰ κράτη μονοκόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνεγνώριζαν δικαιώματα εἰς ἄλλους πληθυσμοὺς καὶ εἰς ἄλλα κράτη. Ἀλλ’ ὁ συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἔψεξε τὸ κράτος τῆς Κύπρου, ὅτι δὲν εἶναι ἐθνικόν, ἐλησμόνησεν ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὸν 19ον αἰῶνα, ἀλλὰ εἰς τὰ μέσα τοῦ 20οῦ αἰῶνος, τοῦ αἰῶνος τῶν ἀεριοπροωθουμένων ἀεροπλάνων, τῶν τηλεκατευθυνομένων βλημάτων, τῶν δορυφόρων τῆς Γῆς, τῆς Σελήνης καὶ δὲν ἠξεύρω ποίων ἄλλων ἄστρων, καὶ ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα αὐτὸν τὰ πράγματα δὲν ἔχουν καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ συμβαίνουν, ὅπως συνέβαινον εἰς τὸν 19ον αἰῶνα. Ἠρωτήθη, ἐπίσης, διατὶ νὰ δώσητε εἰς τοὺς Ἄγγλους τὰς βάσεις τὰς στρατιωτικάς; Θὰ ἔπρεπε, τοὐλάχιστον, νὰ τὰς ἀναθέσητε εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ἢ θὰ ἔπρεπε νὰ περιορίσητε τοὺς Ἄγγλους νὰ τὰς χρησιμοποιοῦν μόνον διὰ τὴν ἄμυνάν των. Βεβαίως, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἦτο λίαν εὐτυχής, ἐάν, κάμνοντας αὐτὰς τὰς συστάσεις πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, εἶχε τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θὰ τὰς ἐδέχετο. Ἀλλὰ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἤθελε βάσεις ὑπὸ τὴν ἰδιοκτησίαν της, βάσεις εἶπεν ὁ Ἄγγλος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπικυριαρχία τῆς Ἀγγλίας νὰ μὴ ἀμφισβητηθῇ ποτὲ ἀργότερα. Καὶ δὲν παρεχώρησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὰς βάσεις, ὅπως δὲν τὰς παρεχώρησεν οὔτε ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις. Δὲν τὰς παρεχώρησαν οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ Τοῦρκοι τῆς Κύπρου, ἀλλὰ τὰς ἐκράτησαν οἱ Ἄγγλοι, διότι εἶχαν τὴν δύναμιν νὰ τὰς κρατήσουν. Καὶ ἐὰν οἱ Ἄγγλοι θὰ χρησιμοποιήσουν αὐτὰς τὰς βάσεις, διὰ νὰ ἀμυνθοῦν ἢ νὰ ἐπιτεθοῦν, αὐτὸ δὲν εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡμᾶς, δὲν ἀφορᾷ τὴν Πολιτείαν τῆς Κύπρου, ἀλλὰ ἀφορᾷ τοὺς Ἄγγλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποκρύπτουν, ὅτι τὰς βάσεις τῆς Κύπρου τὰς θέλουν διὰ νὰ προστατεύσουν δι’ αὐτῶν τὰ ἰδικά των καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Δυτικῆς Συμμαχίας εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ διὰ νὰ ὑπερασπίζωνται τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης. Ἐὰν ἠμπορούσαμεν, κύριοι, νὰ τοὺς τὸ ἀπαγορεύσωμεν, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ τὸ εἶχον κάμει. Ἀλλά, δυστυχῶς, τοιαύτας συζητήσεις καὶ τοιαύτας συστάσεις, οἱ Ἄγγλοι δὲν τὰς ἐδέχοντο καὶ ἔθετον τὸ θέμα μεταξὺ τοῦ νὰ παραμείνουν κυρίαρχοι ἐφ’ ὁλοκλήρου τῆς Κύπρου ἢ νὰ ἔχουν εἰς τὴν ἐπικυριαρχίαν των μόνον τὰς βάσεις. Δὲν ἐκάμαμεν, λοιπόν, καμμίαν παραχώρησιν, οὔτε εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Εὑρέθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποδεχθῇ ἕνα καθεστώς, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφύγῃ. Τὰ ἴδια αὐτὰ πράγματα, δύνανται νὰ ἐπαναληφθοῦν καὶ διὰ τὴν λεγομένην Τουρκικὴν συγκυριαρχίαν. Εἰς ἄλλην ὁμιλίαν μου, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, εἶχον ἐκθέσει τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, διὰ τῆς Τουρκικῆς μειονότητος εἰς τὴν Κύπρον, κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ διεθνῆ ψυχολογίαν ἀνάγκης, ὅπως ληφθῇ ὡς παράγων διευθετήσεως τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ ἡ τουρκικὴ θέλησις. Ἐὰν δὲν ἠθέλομεν νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τὴν Τουρκίαν, ἐὰν δὲν ἐδεχόμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν, καθ’ ὃν τρόπον ἡ Τουρκία ἤθελε, τὴν τουρκικὴν μειονότητα, εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ κατελήγομεν εἰς κανένα ἀποτέλεσμα. Τώρα, βεβαίως, οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁμιλοῦντες ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, εἶπον, ὅτι ὅλαι αἱ παλαιότεραι λύσεις, αἱ προσφερθεῖσαι διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἦσαν καλύτεραι ἀπὸ αὐτήν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ τέλος. Λυποῦμαι, πάρα πολύ, διότι αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, δηλαδὴ τῆς χειροτερεύσεως τῶν λύσεων, ἀπὸ μηνὸς εἰς μῆνα καὶ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, δὲν τὸ ἀντελήφθησαν ἐγκαίρως, ὥστε νὰ συμβουλεύσουν τότε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὰς παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ κάμῃ, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ μίαν τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰς λύσεις αὐτάς.

§120ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠρώτησαν κανένα.

§121Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Λέγεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, δὲν συνεβουλεύθη κανένα. Ἡ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως ἀνέπτυξε τὴν πολιτικήν της εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν καὶ πάντες οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅλαι αἱ πτέρυγες, ἐπέμειναν ἀνενδότως, μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου Δεκεμβρίου, εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς εὐλόγου τακτῆς προθεσμίας. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, εἶχε κάμει, κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, μίαν μόνον παραχώρησιν καὶ εἶπεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δέχεσθε νὰ συνεχίσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, εἶμαι καὶ ἐγὼ μαζί σας. Κύριοι, ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅλοι γνωρίζουν νὰ κάμνουν κριτικήν. Λυποῦμαι πάρα πολύ, ὅτι δὲν ἀντελήφθητε, ὅτι ὁ καιρὸς παρήρχετο εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι ὅλαι αἱ λύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν τὴν προσφορὰν Χάρτινγκ, ἦσαν χειρότεραι τῶν προηγουμένων. Ἀλλὰ ἐπιμένω, ὅτι ἡ τελικῶς δοθεῖσα λύσις, δὲν εἶναι χειροτέρα, τοὐλάχιστον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν προσέφερε τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν.

§122Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Τότε, διατὶ ἐθυσιάσθη ὁ Θεοτόκης;

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζαννῆ, πολλὴν νευρικότητα ἔχετε. Κάμνετε διακοπάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι σκόπιμοι. Ἂν σταματήσουν αἱ διακοπαί, ὁ ρήτωρ θὰ ἐκθέσῃ τὰς ἰδέας του. Τὸ ἴδιον θὰ κάμουν οἱ ὑπόλοιποι εἴκοσι, ποὺ θὰ ὁμιλήσουν.

§124Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἡ λύσις τῆς ἀνεξαρτησίας, εἶναι καλυτέρα τῆς λύσεως Μὰκ Μίλλαν, διότι ἀποφεύγει τὴν διχοτόμησιν. Τὴν ἕνωσιν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τὴν εἶχε πρὸ πολλοῦ ἐγκαταλείψει καὶ ἡ Κύπρος τὴν εἶχεν, ἐπίσης ἐγκαταλείψει. Νομίζω, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Στεφανοπούλου, τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως εἶχε μεταβληθῆ εἰς αἴτημα αὐτοδιαθέσεως, ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἀντελήφθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τότε, ὅτι μὲ τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως, ἡ ὑπόθεσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ. Ἡ λύσις, ἡ δοθεῖσα διὰ τῆς ἀνεξαρτησίας, ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ καθιερώσῃ τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ἑνώσεως καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν Κύπρον ἀπὸ τὴν διχοτόμησιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτει ἡ Τουρκία. Ἱδρύθη, οὕτω, μία νέα Πολιτεία, τῆς ὁποίας τὸ μέλλον δὲν εἶναι δυνατόν, βεβαίως, νὰ προδικάσω ἐγώ. Γίνεται, κύριοι, ἕνα πείραμα λύσεως, ἑνὸς διεθνοῦς προβλήματος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐκινδύνευεν ἡ Ἑλλάς, ἐκινδύνευεν ἡ Κύπρος, ἐκινδύνευον αἱ συμμαχίαι τῆς Ἑλλάδος, ἐκινδύνευεν ἡ εἰρήνη εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ εἰς τὴν Μεσόγειον. Ἐὰν τὸ πείραμα αὐτὸ θὰ ἐπιτύχῃ ἢ θ’ ἀποτύχῃ, θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα τὸ ἐπιχειροῦν καὶ ἀπὸ τοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐδέχθησαν. Τὸ Σύνταγμα, τὸ Πολίτευμα, ἡ Πολιτεία τῆς Κύπρου, εἶναι καλὰ ἢ κακά, ἀναλόγως τῆς σκοπιᾶς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τὰ βλέπομεν. Ἐὰν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὸ τὸ πείραμα τῆς συνεργασίας μὲ τὴν Τουρκίαν, ἐπὶ ἑνὸς ἐδάφους, τὸ ὁποῖον, βεβαίως, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι Ἑλληνικόν, τὸ ὁποῖον, ὅμως, ἡ Τουρκία ἐφοβεῖτο, ἐὰν εἶχε γίνει ἑλληνικόν, καὶ ἐὰν τὸ πείραμα θὰ ἐπιτύχῃ, θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Ἐὰν τὸ πείραμα θὰ ἀποτύχῃ, θὰ ἐξαρτηθῇ πάλιν ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἀπὸ τοὺς Τούρκους, καθὼς καὶ ἀπὸ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Κύπρου, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀκολουθήσουν τὰς δύο Κυβερνήσεις. Εἶναι, ἀγαπητοί μου φίλοι, πολὺ προτιμότερον νὰ δώσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας εἰς τὴν δοθεῖσαν λύσιν, τῆς ὁποίας καλυτέρα, αὐτὴν τὴν ἐποχήν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ, παρὰ νὰ προβλέπωμεν, ὡς Κασσάνδραι, τὸ τέλος τοῦ κόσμου, ἐξ αἰτίας αὐτῆς τῆς λύσεως καὶ τοῦ ἐπιχειρουμένου πειράματος. Οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν αὐτὰς τὰς συμφωνίας καὶ οἱ ὑπουργοὶ τῶν τριῶν Κυβερνήσεων καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν, δὲν ἦσαν οὔτε ἀνόητοι, οὔτε ἀφελεῖς, οὔτε κακοῦργοι, ὥστε νὰ ἐπιδιώξουν ἐν γνώσει νὰ ρίψουν τὴν Ἑλλάδα, τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Κύπρον εἰς τὸ χάος, διὰ νὰ ἔχουν, ποῖον πρᾶγμα, ὡς ἀντάλλαγμα; Ἐὰν ἀπεφάσισαν νὰ δώσουν αὐτὴν τὴν λύσιν, τὸ ἀπεφάσισαν διὰ νὰ ὑπηρετήσουν τὴν χώραν των, οἱ Ἕλληνες τὴν Ἑλλάδα, οἱ Τοῦρκοι τὴν Τουρκίαν καὶ οἱ Κύπριοι διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν Κύπρον. Δὲν τὸ ἔκαμαν διὰ νὰ ρίψουν νέα σπέρματα, διχονοίας μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν καὶ νέα σπέρματα διαταραχῶν καὶ συρράξεων εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Ἀπορῶ, κύριοι, μὲ τὰ Κόμματα τῆς λεγομένης ἐθνικόφρονος Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀπορῶ, διότι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, βλέπω νὰ παρασύρωνται ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀριστερᾶς παρατάξεως.

§125ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ. (Ἐν μέσῳ θορύβου). Πάλιν τὰ ἴδια;

§126Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Θὰ ἀκούσητε, κύριοι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐγὼ πιστεύω καὶ δύνασθε, ὅταν ἀνέλθετε εἰς τὸ βῆμα, νὰ εἴπητε κατὰ τὴν ἰδικήν σας πίστιν, ὅσα σεῖς πρεσβεύετε. Ἂν ἡ Ἀριστερά, κύριοι, πολεμᾷ τὴν λύσιν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἂν πολεμᾷ τοὺς δεσμούς, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν καὶ πρόκειται νὰ ἀνανεωθοῦν μὲ τὴν Τουρκίαν, ὑπῆρξαν καὶ πρόκειται νὰ ἀνανεωθοῦν μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἰδεολογική της ὑπόθεσις. Ἡ ἀριστερὰ παράταξις, ἀκολουθεῖ μίαν τελείως ἄλλην, ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας, πολιτικήν. Θέλει ἡ Ἑλλὰς νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸν Δυτικὸν Κόσμον καὶ νὰ μεταφερθῇ εἰς τὸν Ἀνατολικόν. Καὶ φυσικὰ καὶ ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν φιλικῶν καὶ συμμαχικῶν δεσμῶν τῆς Ἑλλάδος μὲ τοὺς παλαιοὺς συμμάχους καὶ φίλους της, δὲν δύναται νὰ εὐνοῆται ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν πολιτικήν. Δὲν ἠμπορῶ, ὅμως, νὰ ἀντιληφθῶ καὶ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Τσιριμῶκος, ὁ ὁποῖος κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν, διὰ δευτέραν ἢ τρίτην φοράν, εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, ὑποθέτω, ὅτι ἀκολουθεῖ μίαν πολιτικὴν ἐξωτερικήν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι καθόλου ἐθνική. «Ἡ Ἑλλάς, εἶπεν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει ἑλληνικὴν ἐθνικὴν πολιτικήν». Διατί, κ. Ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως; Μήπως διότι, ὡς δορυφόρος τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς καὶ ὡς σύμμαχος αὐτῆς, θέλεις νὰ παρασύρῃς τὴν Ἑλλάδα, ὄχι, ἴσως, εἰς τὸ ἀνατολικὸν στρατόπεδον, κατ’ εὐθεῖαν, ἀλλὰ μέσῳ τῶν οὐδετέρων Κρατῶν εἰς τὸν χῶρον, τὸν πέραν τοῦ παραπετάσματος; Διότι, νομίζω, ὅτι ἡ νοοτροπία καὶ ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, μολονότι δὲν τὴν ξεκαθαρίζει, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι αὐτή. Ἀλλὰ ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ἔχει εὕρει τὴν ἀσφάλειάν της μέσα εἰς τὸν Δυτικὸν κόσμον καὶ δὲν θέλει νὰ παραδοθῇ εἰς τὸν Ἀνατολικόν, δὲν ἔχει κανένα λόγον νὰ στηρίξῃ τὴν πολιτικήν της καὶ μάλιστα μίαν ἐθνικὴν πολιτικὴν εἰς Κράτη, μεταξὺ τῶν ὁποίων, τελείως ἀσύνδετα ὅπως εἶναι τὰ λεγόμενα οὐδέτερα Κράτη, εἴτε τῆς Εὐρώπης, εἴτε τῆς Ἀσίας, εἴτε τῆς Ἀφρικῆς, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποτελοῦν παρὰ ἕνα συγκεχυμένον νεφέλωμα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν κανένα πραγματικὸν δεσμὸν μεταξύ των καὶ δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ τὸν ἀποκτήσουν. Τὰ οὐδέτερα Κράτη, ἢ οὐδέτερος συνασπισμός, ὁ κατ’ οὐσίαν ἀνύπαρκτος, θὰ ἀποτελοῦσε, ὅμως ἕνα τεχνικὸν ἢ φανταστικὸν προγεφύρωμα, μέσῳ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγηθῇ ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὸν Ἀνατολικὸν Κόσμον. Ἀλλὰ τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ λεγόμενα ἐθνικόφρονα, σᾶς παρακαλῶ, τί παριστάνουν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν; Καταδικάζουν τὴν λύσιν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ Κυπριακόν. Κατηγοροῦν καὶ ὑποπτεύονται τὴν φιλίαν μὲ τὴν Τουρκίαν. Προτιμοῦν, εἶπον, τοὺς Τούρκους εἰς τὴν Κύπρον παρὰ τοὺς Ἄγγλους, ἢ τοὺς Ἄγγλους παρὰ τοὺς Τούρκους, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, ἀλλὰ τὸ ἴδιο κάμνει. Αὐτὰ τὰ Κόμματα ὑποτίθεται, ὅτι εἶναι Κόμματα ἐθνικά. Ὑποτίθεται, ὅτι ἔχουν εἰς τὴν ἐξωτερικήν των πολιτικὴν μίαν παράδοσιν ἐθνικὴν καὶ ἡ ἐθνικὴ παράδοσις τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι γνωστὴ εἰς ὅλους μας ποία εἶναι. Τὴν ἐδημιούργησεν, ὅσον ἀφορᾶ τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὰς ἄλλας Δυνάμεις ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν πολιτικὴν αὐτήν, διότι δὲν μᾶς ἐπρόδωσεν, ἀπὸ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν δὲν ᾐσθάνθημεν ὅτι ὑπέστημεν καμμίαν ζημίαν ἢ ταπείνωσιν. Βεβαίως, ἤκουσα μετ’ ἐκπλήξεως τὸν κ. Σοφοκλῆν Βενιζέλον, τὸν υἱὸν τοῦ μεγάλου Βενιζέλου, νὰ ὑποστηρίζῃ, ὅτι τὰ θεμέλια τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας εἶναι σαθρά. Αὐτὸ δι’ ἐμέ, τὸν παλαιὸν φιλελεύθερον, ἀποτελεῖ βλασφημίαν ἀπαράδεκτον. Κύριοι, ὅταν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἀπεφάσιζε νὰ ἐκκαθαρίσῃ, περὶ τὸ 1930, τοὺς ἐκκρεμεῖς λογαριασμούς μας μὲ τὴν Τουρκίαν, δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ ποὺ τώρα ἐδῶ λέγεται, ὅτι δῆθεν εἶχε μαζί του τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν. Τὴν ἐπιστροφήν του ἀπὸ τὴν Ἄγκυραν, ἠκολούθησεν ἐξέγερσις, τῆς ὁποίας ἔχω ζωηρὰν τὴν ἀνάμνησιν. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, δὲν ἐχρειάσθη νὰ παλαίσῃ μόνον ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν φίλων του καὶ μὲ τὸ μέγα, ἐπίσης, πλῆθος τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον τὴν δοθεῖσαν λύσιν. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἐπέβαλε τὴν πολιτικὴν ἐκείνην μὲ τὸν καιρὸν καὶ διὰ τῆς λογικῆς της δυνάμεως. Καὶ ὅπως ἤδη ἐλέχθη εἰς τὴν Βουλήν, ὁ Π. Τσαλδάρης, ὁ ὁποῖος τὸν διεδέχθη τὸ 1932 εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μετέβη εἰς τὴν Ἄγκυραν ὡς Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, καίτοι προηγουμένως εἶχε πολεμήσει τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν συμφιλίωσιν, ὅπως τὴν εἶχον πολεμήσει καὶ φίλοι τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Αὐτὸ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ συμβῇ καὶ προσεχῶς. Ὅλοι σεῖς, οἱ ὁποῖοι κατηγορεῖτε τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν, διότι τὴν εὑρίσκετε ὕποπτον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι μετὰ ἕνα ἔτος, θὰ εἶσθε θαυμασταὶ αὐτῆς τῆς ἀναδημιουργηθείσης καταστάσεως. Κύριοι τῆς κεντρώας ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν θέλετε νὰ ἔχετε πολιτικήν, ὀφείλετε νὰ χαράξητε καὶ νὰ ἀκολουθήσητε ἰδικήν σας πολιτικήν. Δὲν πρέπει νὰ παρασύρεσθε ἀπὸ τὴν Ἀριστεράν.

§127Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νὰ ἀκούωμεν τὸν Ραδιοφωνικὸν Σταθμὸν καὶ τὸ «Βῆμα», ὅπου ὑπηρετεῖτε σεῖς.

§128Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν εἶμαι ἰδιοκτήτης, οὔτε τοῦ Ραδιοφωνικοῦ Σταθμοῦ, οὔτε τοῦ «Βήματος», καὶ παρακαλῶ νὰ ἦσθε προσεκτικώτερος, ὅταν ὁμιλῆτε εἰς ἕνα ἐπαγγελματίαν, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται διὰ τὴν συντήρησίν του.

§129Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἶσθε προσεκτικώτερος σεῖς, ἀπέναντι τῶν κομμάτων, πρὸς τὰ ὁποῖα ἀπευθύνεσθε. Ἔχετε τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἀναπτύσσετε τὰς ἀπόψεις σας, ἀλλὰ μὴ λέγετε τὰς ἀπόψεις σας περὶ τῶν ἄλλων κομμάτων. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἔρχεται κανεὶς διὰ νὰ δίδῃ μαθήματα εἰς τοὺς ἄλλους καὶ νὰ τοὺς λέγῃ, ὅτι εἶναι δορυφόροι, πλανᾶσθε. Θὰ σᾶς εἴπω, λοιπόν, ἐγώ, τίνος εἶσθε δορυφόρος καὶ διατὶ λέγετε αὐτά, ποὺ λέγετε. (Χειροκροτήματα).

§130Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι δορυφόρος οὐδενός. Σεῖς ἐξελέγητε ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς ΕΔΑ καί, ἑπομένως, δικαιοῦσθε εἰς τὸν τίτλον αὐτόν.

§131Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ποσῶς δὲν δικαιοῦμαι εἰς τὸν τίτλον οὐδενός. Δικαιοῦμαι εἰς τὸν τίτλον ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἔχει δικαίωμα νὰ λέγῃ τὴν γνώμην του διὰ τὰς συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ὑπεγράφησαν. Δικαιοῦσθε σεῖς νὰ θέλετε, νὰ προσπαθῆτε, νὰ τὰς δικαιολογήσητε. Δὲν δικαιοῦσθε, ὅμως, σεῖς, ἐν ὀνόματι τοῦ ὑπερπατριωτισμοῦ, ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, νὰ δικαιολογῆτε τὴν ἐγκατάλειψιν ἑνὸς δικαιώματος.

§132Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν παριστάνω τὸν ὑπερπατριώτην, τὸν ὁποῖον παραστήσατε σεῖς, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Ἐγὼ παριστάνω τὸν πολιτικόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ρεαλιστὴς καὶ ὁ ὁποῖος εἶδε τὴν ἀνάγκην τῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ, τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν σεῖς δὲν ἠδύνασθο νὰ τὴν ἴδητε. Καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κρίνω τὰς πολιτικὰς ἀντιλήψεις ὅλων τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς. Εἶμαι, κύριοι, βέβαιος, ὅτι τὰ Κόμματα τοῦ Κέντρου, δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος, ποὺ θὰ λησμονήσουν, ὄχι ὅτι κατεψήφισαν τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτό, βεβαίως, δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ γίνῃ, νὰ ἐγκαταλείψουν δηλαδὴ τὴν πολεμικήν των ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ θὰ λησμονήσουν, ὅτι ἐζήτησαν νὰ ἀκυρωθοῦν αἱ συμφωνίαι περὶ τῆς Κύπρου. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἐὰν ἡ τύχη τοὺς ἔδιδε κἄποτε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀνέλθουν εἰς τὴν ἀρχήν, ὅπως καὶ ὁ Παν. Τσαλδάρης τότε, θὰ μεταβοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς Ἄγκυραν, διὰ νὰ ἀνοίξουν τὰς ἀγκάλας των εἰς τὸν Τοῦρκον Πρωθυπουργόν. Αὐτὸ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ συμβῇ. Ἕνα παράπονον, τὸ ὁποῖον ἔχουν τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς χώρας, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ὑπερκομματική, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἀπέκλεισε τὰ ἄλλα κόμματα ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην της. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει δόσις δικαιολογίας εἰς αὐτὸ τὸ παράπονον, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι καὶ τελείως δίκαιον. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς μίαν ὡρισμένην ἐποχήν, καὶ δὴ κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, ὅταν ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν ἦτο ὁ κ. Θεοτόκης, ἠνοίχθησαν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν οἱ φάκελλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐπηκολούθησε συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν, καὶ κἄθε φάκελλος, κἄθε ἔγγραφον, καὶ κάθε φράσις ἐγγράφου, ἦλθεν ἐδῶ διὰ νὰ ἐρευνηθῇ. Ποία ποσότης προδοσίας, ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, περιείχετο εἰς αὐτὰ τὰ κείμενα. Κυβέρνησις, κύριοι, ἡ ὁποία σέβεται τὸν ἑαυτόν της, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ φυλάσσεται ἀπὸ τοὺς κινδύνους αὐτοὺς καὶ νὰ μὴ ἀνακοινώνῃ τὰ μυστικά, τὰ ὁποῖα ἔτυχον τόσον κακῆς μεταχειρίσεως. Εἰς τὴν Τρίτην καὶ Τετάρτην Γαλλικὴν Δημοκρατίαν, γνωρίζετε, ὅτι ὑπῆρχε μέγας κομματικὸς ἀνταγωνισμός. Ἡ Δημοκρατία αὐτὴ ἀντικατεστάθη τώρα μὲ τὴν Εʹ Γαλλικὴν Δημοκρατίαν, τοῦ στρατηγοῦ Ντὲ Γκώλ, ἡ ὁποία εἶναι ἕνα εἶδος Δικτατορίας. Ὅμως καὶ εἰς τὸ σύστημα τῆς Ἀναθεωρητικῆς Κοινοβουλευτικῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἦτο σεβαστὴ ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα. Ἄλλαζαν συχνὰ αἱ Κυβερνήσεις καὶ πολὺ ἀραιότερα οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ παρέμεινεν ἡ αὐτή, διότι τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον ἐγνώριζε νὰ ἔχῃ μίαν καὶ συνεχῆ ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν τὴν σέβεται. Ἐκτὸς τούτου, ὑπάρχει καὶ ἄλλος κίνδυνος. Ἀνεγνώσατε προχθὲς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Σοβιετικῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε, διὰ πολλὰ καὶ διάφορα ἄλλα πράγματα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐκαυχήθη ὅτι εἶχεν εἰς τὴν τσέπη του τὸ κείμενον τῆς Ἀμερικανοπερσικῆς στρατιωτικῆς συμφωνίας, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ὑπογραφῇ, διότι, εἶπεν, εἰς τὴν Τεχεράνην εὐτυχῶς τὰ μυστικὰ δὲν τηροῦνται καλῶς, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις. Φοβοῦμαι, ὅτι καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὁ κ. Χρουτσώφ, θὰ ἠμποροῦσε νὰ εἴπῃ τὸ ἴδιον πρᾶγμα.

§133Κ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Διαμαρτυρόμεθα, διότι οἱ Ἕλληνες δὲν εἶναι προδόται. (Θόρυβος).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν.

§135Κ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Δὲν μᾶς κατηγόρησε κανείς. Καὶ κατηγορεῖτε τοὺς Ἕλληνας ὡς προδότας; Οἱ Ἕλληνες δὲν εἶναι προδόται. (Θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, αὐτὸ λέγεται αὐτοδικία.

§137Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Πρέπει νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ. Ἀπεκάλεσε τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων...

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν. Ὁ κ. Παπαθανασίου, ἀνακαλεῖται εἰς τὴν τάξιν, ὡς λαβὼν τὸν λόγον ἄνευ ἀδείας τοῦ Προέδρου.

§139Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἦτο ἡ μόνη δυνατή. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐνίκησεν, ἡ Τουρκία δὲν ἐνίκησε, ἡ Ἀγγλία δὲν ἐνίκησε, οἱ Κύπριοι ἀποκτοῦν τὴν ἐλευθερίαν τους καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι μόνον αὐτοὶ ἐνίκησαν. Ὅλοι, οἱ ἄλλοι ἔκαμαν ὑποχωρήσεις διὰ νὰ δοθῇ ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἦτο λύσις ἀνάγκης καὶ δὲν ἦτο λύσις προτιμήσεως. Εἶπον μερικοί, ὅτι παρὰ νὰ δοθῇ αὐτὴ ἡ λύσις καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ ἔμενε τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς ἀκόμη καὶ νὰ ἐγκατελείπετο ὁ ἀγών. Κύριοι, νὰ ἀφεθῇ ἐκκρεμὲς ἕνα ζήτημα εἶναι εὔκολον νὰ λεχθῇ, εἶναι ὅμως δύσκολον νὰ ὑπάρξουν λαοὶ παρακολουθοῦντες τὴν ἐξέλιξιν ἑνὸς τόσον κρισίμου ζητήματος, τὸ ὁποῖον συνεπάγεται θυσίας, τὸ ὁποῖον συνεπάγεται πείσματα καὶ πάθη, εἶναι νομίζω πολὺ δύσκολον διὰ τοὺς λαοὺς νὰ περιμένουν νὰ λυθῇ τὸ ἐπικίνδυνον ζήτημα μόνο του. Ἡ λύσις, εἶναι λύσις ἀνάγκης, δὲν εἶναι λύσις προτιμήσεως, οὔτε τῶν Ἑλλήνων, οὔτε τῶν Τούρκων, οὔτε τῶν Ἄγγλων, εἶναι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν θὰ ἔδιδε καὶ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἐὰν εὑρίσκετο.

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Κεντρικῆς πτέρυγος). Ἀφήσατε τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον ἀπὸ τὸ στόμα σας. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§141Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀφήσατε τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον.

§142Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. ... (ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, διαμαρτυρόμενος καὶ μὴ ἀκουόμενος).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιόπουλε, ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν.

§144Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. ... Ἀφήσατε τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον.

§145Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Νὰ μὴ σᾶς ἐνοχλῇ τὸ ὄνομα τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὅταν ὑποστηρίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλάς...

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Τσιριμῶκο, γνωρίζετε τὸν Κανονισμόν. Ἔτσι δὲν ὁμιλοῦν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόπτετε τὸν ρήτορα. Σᾶς ἐσεβάσθησαν ὅλοι.

§147Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. .. (ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, μὴ ἀκουόμενος).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιόπουλε, λυποῦμαι διὰ τὴν στάσιν σας. Παραξενεύομαι, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν παρεκτρέπεσθε σὲ σημεῖον φοβερόν. Τὸ λέγω καὶ διὰ τελευταίαν φοράν. Δὲν ἐπιτρέπεται δι’ ἕνα βουλευτὴν τῆς περιωπῆς σας νὰ διακόπτετε ὅπως πράττετε τώρα. Διὰ τελευταίαν φοράν, δὲν σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§149Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν ἀπευθύνομαι πλέον πρὸς τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι κἄποτε θὰ συνέλθουν καὶ πολὺ γρήγορα, ἀλλὰ ὄχι εἰς αὐτὴν τὴν ψηφοφορίαν. Κύριοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως, νομίζω, ὅτι ὅλοι ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι, νὰ ἔχωμεν τὸ μέτωπον ὑψηλά, νὰ ἔχωμεν τὴν συνείδησιν ἤρεμον, ὅταν θὰ ψηφίσωμεν τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου διὰ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Προσφέρομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν Εἰρήνην μεγάλην ὑπηρεσίαν. (Χειροκροτήματα).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Χούτας ἔχει τὸν λόγον.

§151Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ μπορῶ νὰ ἔχω τὸν λόγον;

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§153Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μᾶς παρεκάλεσε ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθοῦμε νὰ βοηθήσωμεν νὰ τερματισθῇ τὸ δυνατὸν συντομώτερον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος δυσπιστίας. Τοῦτο προϋποθέτει, ὅτι θὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσωμεν μὲ ἄνεσιν καὶ εἰς κατάλληλον χρόνον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παρεμβάλλῃ μονίμως...

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὡμίλησε κανεὶς ἄλλος.

§155Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ὡμίλησεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ δύο ὥρας. Ὡμίλησεν ὁ νεοφώτιστος κ. Λύχνος.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τοὺς χαρακτηρισμούς. Κύριε Γαληνὲ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀφήσατε αὐτὰ τὰ πράγματα.

§157Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μαθήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ἀπὸ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος...... (δὲν ἠκούσθη) ...... Ὁ κ. Λύχνος μὲ τὴν ὑψηλὴν προστασίαν σας....

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁμιλήσετε ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Σᾶς ἀφαιρῶ τὸ λόγον. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τίποτε ἄλλο.

§159Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ὡμίλησεν ὁ συνάδελφος κ. Λύχνος ἐπὶ 1,5 ὥρας.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὸν κ. Λύχνον.

§161Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Θὰ μᾶς ἀκούσετε τί θὰ εἴπωμεν. Ὁ κ. Λύχνος ἔλαβε τὸν λόγον παρὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ παρὰ τὴν διαμαρτυρίαν μου, διότι δὲν εἶχε κανένα δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸν λόγον, διότι δὲν εἶναι κἂν μέσα εἰς τοὺς ὑπογράψαντας τὴν αἴτησιν δυσπιστίας καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν θὰ ὁμιλήσουν πρῶτα οἱ ὑπογράψαντες καὶ μετὰ θὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τοὺς ἄλλους. Εἶναι ὁ ἀντίλογος.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§163Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Διὰ ποίους λέγει; Δι’ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ἐπὶ 2,5 ὧρες; Παραβιάζεται ὁ Κανονισμός, διὰ νὰ προστατεύεται ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον ἡ Κυβέρνησις.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Χούτας ἔχει τὸν λόγον.

§165Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης ἐξηντλήθη. Οἱ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσαντες κύριοι Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἀνέλυσαν τὸ ὅλον αὐτὸ θέμα καὶ δὲν ἀπομένει εἰς κανένα ἀμφιβολία, ὅτι αἱ εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως προβάλλουν πρὸ ἡμῶν ἀνάγλυφοι πλέον. Πέραν τούτου, ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ συνεπῶς δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν ἀγαπητὸν κ. Λύχνον νὰ συγχωρήσῃ τὴν ἀντίθεσίν μου, τὴν ὁποίαν προδικάζετε ἄλλωστε πρὸς τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ θεωρήσῃ καὶ ἐμὲ ὡς παρασυρόμενον ἀπὸ τὸν Κομμουνισμόν, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μοῦ δώσῃ ἕνα πιστοποιητικὸν πατριωτισμοῦ, ὁ κ. Λύχνος, τοῦ ὁποίου ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε ὅλοι σας, ἔχω ἀνάγκην νὰ μοῦ τὸ δώσῃ ὁ κ. Λύχνος.

§166Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν ἠμφισβήτησα ἐγὼ τὸν πατριωτισμὸν οὐδενός.

§167Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ 1907, ὁ τότε ὑφυπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν τῆς Μ. Βρεταννίας Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ, εἶχε μεταβῆ κατὰ περιοδείαν του εἰς τὴν μεγαλόνησον Κύπρον. Ὁ Ἑλληνικὸς Κυπριακὸς Λαός, τὸν ὑπεδέχθη παντοῦ μὲ τὸ γνωστὸν προαιώνιον ἑλληνικὸν αἴτημα «Ἕνωσις καὶ μόνον Ἕνωσις». Καὶ ἡ Κυπριακὴ Βουλὴ τὸν ὑπεδέχθη καὶ αὐτὴ μὲ αὐτὸ τὸ Ἑλληνικὸν, τὸ προαιώνιον αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, «Ἕνωσις μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα». Καὶ ὁ κ. Τσῶρτσιλ, ὁμιλῶν τότε ἐνώπιον τῆς Κυπριακῆς Βουλῆς, εἶπε τὸ ἑξῆς χρήσιμον τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθῇ. Εἶπε: «Νομίζω, ὅτι εἶναι ἁπλῶς φυσικόν, ὁ Κυπριακὸς Λαός, ὁ ὁποῖος εἶναι Ἑλληνικῆς καταγωγῆς νὰ ἀποβλέπῃ πρὸς ἕνωσιν τῆς νήσου του μὲ ἐκεῖνο ποὺ ἀποκαλεῖ μητέρα Πατρίδα, ὡς πρὸς ἕνα ἰδεῶδες τὸ ὁποῖον φλογερῶς ποθεῖ». Καὶ συνεχίζει ὁ κ. Τσῶρτσιλ: «Τὸ αἴσθημα αὐτὸ εἶναι ἐκδήλωσις τοῦ Πατριωτισμοῦ, Ἐθνικισμοῦ, ὁ ὁποῖος τόσον χαρακτηρίζει τὸ εὐγενὲς Ἑλληνικὸν Ἔθνος». Τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, τῆς Ἑνώσεως τὸ χαρακτηρίζει ὁ ξένος, ὁ ἀντίπαλος ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, εὐγενές, τὸ χαρακτηρίζει ὡς τὴν πλέον φυσικὴν ἐκδήλωσιν τοῦ Πατριωτισμοῦ–Ἐθνικισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ διακριτικὸν γνώρισμα τοῦ εὐγενοῦς Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Παραιτούμεθα ἡμεῖς σήμερον ὁριστικῶς καὶ διὰ παντὸς μὲ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης τοῦ αἰτήματος αὐτοῦ ποὺ ἀποτελεῖ τὸ χαρακτηριστικὸν γνώρισμα τοῦ πατριωτισμοῦ τῶν Ἑλλήνων. Φαντασθῆτε τί θὰ λέγῃ κατ’ ἰδίαν ἡ μεγάλη αὐτὴ πολιτικὴ φυσιογνωμία αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅταν ἡ Ἑλλάς, ἡ σημερινὴ Ἑλλάς, ὑπέγραψε τὴν παραίτησίν της ἀπὸ τὸ χαρακτηριστικὸν ἐκεῖνο γνώρισμα, ὡς ἐκεῖνος εἶπε, τοῦ εὐγενοῦς Ἑλληνικοῦ Ἔθνους.

§168Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ὅπως συνέβη μὲ τὴν Ἑλλάδα τοῦ 1915.

§169Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὅπως συνέβη καὶ μὲ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ὅταν κατὰ τὸ ἔτος 1930, ἐσταμάτησε διὰ πάντα τὴν μεγάλην Ἰδέαν.

§170Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἕτερον ἑκάτερον. Παρητήθη, λοιπόν, ἡ Ἑλλὰς ὁριστικῶς τοῦ αἰτήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε πάγιον αἴτημα τοῦ Ἔθνους, τὸ χαρακτηριστικὸν γνώρισμα τοῦ πατριωτισμοῦ τῶν Ἑλλήνων καὶ παρητήθη δυστυχῶς, ὄχι διὰ μιᾶς ἁπλῆς δηλώσεως τῶν κυρίων Καραμανλῆ καὶ Ἀβέρωφ, διότι τοῦτο δὲν θὰ εἶχεν οὐδεμίαν σημασίαν, διότι μία ἄλλη Κυβέρνησις τῆς αὔριον θὰ ᾐσθάνετο ἴσως ὅτι ἔχει ἀνάγκην τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος τοῦ γνωρίσματος, ὅπως τὸ χαρακτηρίζει ὁ ξένος καὶ δὲν θ’ ἀπεδέχετο τὴν δήλωσιν τῶν κ.κ. Καραμανλῆ καὶ Ἀβέρωφ. Ἀλλὰ δυστυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται περὶ μιᾶς ἐγγράφου δηλώσεως παραιτήσεως τῶν ἐθνικῶν μας δικαιωμάτων ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς νήσου, δυστυχῶς ἡ παραίτησις κατωχυρώθη κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δύναται αὔριον τὸ Ἔθνος νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ μὲ μίαν ἄλλην δήλωσιν. Διότι ἡ κατοχύρωσις τῆς αἰωνίας ἀποκοπῆς τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους τῆς Κύπρου ἀπὸ τὸν ἐθνικὸν κορμόν, ἐγένετο ἐμπράκτως. Ἐδόθησαν εἰς τὴν Τουρκίαν ἐγγυήσεις ἔμπρακτοι, παρεχωρήθη εἰς τὴν μειοψηφίαν τὸ δικαίωμα ΒΕΤΟ καὶ δικαίωμα ἐπεμβάσεως τουρκικῶν δυνάμεων, ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, καθ’ ἣν ἤθελεν ἀνακύψει θέμα αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Δὲν ὑπεισέρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ τραγελαφικοῦ, ὅπως ὀρθῶς ἐλέχθη, αὐτοῦ Συντάγματος τῆς νέας ἀνεξαρτήτου, ὅπως ἐπιμένει νὰ τὴν ἀποκαλῇ ὁ φίλος κ. Ἀβέρωφ, Δημοκρατίας τῆς Κύπρου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, εἶναι, ὅτι διὰ τὴν Ἑλλάδα, κατὰ βάσιν τὸ θέμα εἶναι τοῦτο: Ὅτι ἡ Ἑλλάς, διὰ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης, ἀπεμπόλησε δικαιώματα διεθνῶς ἀνεγνωρισμένα ἐπὶ ἐθνικοῦ πατρίου ἐδάφους. Διότι οὕτω θεωροῦμεν ἡμεῖς τὸ ἔδαφος τῆς Κύπρου, ὡς ἐθνικὸν πατριωτικὸν ἔδαφος. Καὶ διερωτῶμαι, ὡς ἁπλοῦς Ἕλλην ποῖος ὁ λόγος νὰ παραιτηθῇ ἡ ἐπίσημος Ἑλλὰς διὰ τῶν ὑπογραφῶν τῶν κ.κ. Καραμανλῆ καὶ Ἀβέρωφ, δικαιωμάτων ἐθνικῶν ἐπὶ ἐθνικοῦ πατρίου ἐδάφους, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλοι λαοί, καὶ τῆς Ἀφρικῆς ἀκόμη ρίπτονται εἰς πολέμους διὰ μίαν σπιθαμὴν ἐδάφους μὲ ἀπροσμετρήτους συνεπείας. Δὲν κατώρθωσα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εὕρω πράγματι λόγον οὐσιώδη, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιβάλῃ τὴν συνθηκολόγησιν αὐτὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ τὴν ἀπεμπόλησιν δικαιωμάτων ἐθνικῶν ἐπὶ πατρίου ἐδάφους, καίτοι προσεπάθησα νὰ εἶμαι ἐπιεικέστατος ἔναντι τῶν ὑπογραψάντων τὴν συνθηκολόγησιν. Μήπως ἡττήθη ἡ Ἑλλάς; Ὄχι. Δὲν ὑπῆρξε πόλεμος. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἄλλοτε ἡ Ἑλλάς, ὄχι ἡ Ἑλλὰς τοῦ 1940–41 καὶ 1941–44, ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς τοῦ 1897, ὅταν ἡττήθη καὶ ὅταν ὁ Ἐτέμ Πασσᾶς ὥδευεν εἰς Ἀθήνας, θὰ ἀποτελοῦσε βλασφημίαν δι’ οἱονδήποτε Ἕλληνα νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ παραιτηθῶμεν τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς συνεπείας τῆς ἥττης. Καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχεν Ἕλλην ἀγωνιστὴς οὔτε ἀπὸ τοὺς ξυπόλυτους τοῦ 1821 ποὺ νὰ τοῦ ἔλεγον, ὅτι θὰ παραιτηθῆτε τῶν ἐθνικῶν σας διεκδικήσεων ὅλοι ἄνευ ἥττης. Θὰ ἐσυνέχιζαν τὸν ἀγῶνα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ζήσῃ αὐτὸς ἐλεύθερος εἰς τὴν μικρὰν αὐτὴν χώραν τῶν Ἑλλήνων. Ἧττα στρατιωτικὴ δὲν ὑπῆρξεν. Κίνδυνος ἐθνικὸς μέγας, ὀφθαλμοφανής, ὁ ὁποῖος νὰ δικαιολογῇ τὴν ἐγκληματικὴν αὐτὴν συνθηκολόγησιν δὲν ὑπῆρχεν, οὔτε καὶ ἐγὼ βλέπω. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχεν κίνδυνος, πάλιν δὲν θὰ συμφωνοῦσα νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀπεμπόλησις ἐθνικῶν δικαιωμάτων. Τὸ 1923 —κάμνω αὐτὴν τὴν παρένθεσιν διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀγαπητόν μου κ. Ἀβέρωφ— βεβαίως, ἡ Ἑλλὰς ἡττήθη, ἐκινδύνευσε νὰ χαθῇ καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἀφήσῃ μέρος τῶν ἐθνικῶν της διεκδικήσεων καὶ μάλιστα εἰς σημεῖα τὰ ὁποῖα ἀπὸ στρατηγικῆς πλευρᾶς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐδαφικῆς δὲν ἦτο εὔκολον νὰ περιληφθοῦν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι ἡ περιοχὴ τῆς παλαιᾶς Ἰωνίας, δηλαδὴ τῆς Σμύρνης καὶ τῶν πέριξ χωρίων. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπῆρξε μία ἧττα. Σήμερον ἧττα δὲν ὑπῆρξεν, οὔτε καὶ κίνδυνος. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε κίνδυνος, ἐγὼ θὰ ἠμποροῦσα νὰ εἴπω κἄτι τὸ ὁποῖον εἶχεν εἴπει ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἄλλοτε —δὲν τὸ ἐνθυμοῦμαι ἐπὶ λέξει, ἀλλὰ θὰ τὸ εἴπω κατ’ ἔννοιαν— ὅταν ἐκατηγορήθη ἀπὸ μίαν ἄλλην πτέρυγα τῆς Βουλῆς, ὅτι διακυβεύει τὴν ἡσυχίαν, τὴν ἠρεμίαν καὶ τὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους μὲ τὴν ἐμμονήν του εἰς τὸ θέμα τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων, μὲ τὴν ἐμμονήν του νὰ ἀποδυθῇ εἰς πολέμους διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῶν ὑπὸ ξένην κατοχὴν πατρίων ἐδαφῶν, τότε τοὺς ἀπήντησε: Ἄν, κύριοι, ζητῆτε νὰ ἐξασφαλισθῶμεν ἀπὸ πάντα κίνδυνον, τότε δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ κάμωμεν τὸ ἑξῆς: (τὸ λέγω κατ’ ἔννοιαν, ὄχι ἐπὶ λέξει). Νὰ ἀπευθύνωμεν μίαν πρότασιν πρὸς ὅλους τοὺς γείτονας, νὰ τοὺς ἐρωτήσωμεν τί ἐδαφικὰς διεκδικήσεις ἔχουν, τί τοὺς χρειάζεται ἀπὸ αὐτὸν τὸν χῶρον ποὺ λέγεται Ἑλλάς, νὰ τοὺς τὰ δώσωμεν, νὰ πάρωμεν ἐξοφλητικὰς ἀποδείξεις καὶ νὰ ἡσυχάσωμεν, νὰ μείνωμεν ἐδῶ ἐξησφαλισμένοι ἀπὸ κινδύνους, ἀλλ’ ὡς μικρὸν περιφρονημένον καὶ μηδαμινὸν κράτος. Καὶ ἂν ὑπῆρχε, λέγω, κίνδυνος ἐθνικὸς πάλιν δὲν θὰ ὑπογράφετο τοιαύτη συμφωνία συνθηκολογήσεως τῆς Ἑλλάδος, οἵα ὑπεγράφη εἰς τὴν Ζυρίχην. Θὰ ἐξητάζοντο οἱ κίνδυνοι, θὰ συνεζητοῦντο καὶ θὰ ἀπεφασίζετο κἄπως ἐπιφυλακτικώτερον, ἂν ἔπρεπεν ἢ ὄχι νὰ γίνῃ ἡ ἐκχώρησις αὐτὴ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐθνικῶν. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντιπροέδρου της καὶ τῶν ἄλλων ρητόρων τῆς Συμπολιτεύσεως, δὲν εἶπεν ὅτι ὑπῆρχεν κίνδυνος, δὲν ἠμπορεῖ βέβαια νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπάρχει ἧττα. Ἠσθάνθη ὅμως τὴν ἀνάγκην τῆς δικαιολογίας τῆς συνθηκολογήσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ εἶπεν, ὅτι τὸ ἐκάμαμεν διὰ τὴν ἑνότητα τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Διὰ νὰ διατηρηθῇ ἡ ἑνότης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, δίδομεν, ἐκχωροῦμεν ἡμεῖς δικαιώματα ἐθνικὰ τῆς πατρίδος ἐπὶ ἐθνικῶν ἐδαφῶν. Ὄχι εἰς ἐχθρούς, ἀλλὰ εἰς φίλους διὰ νὰ μένουν φίλοι μας, διὰ νὰ διασφαλισθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ ἑνότης.

§171Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τὸ ἔδαφος τῆς Κύπρου τὸ ἐξεχωρήσαμεν εἰς τοὺς Κυπρίους. Προέβητε εἰς διατυπώσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Λέγετε, ὅτι ἐκχωροῦμεν δικαιώματα ἐδαφῶν πρὸς ἄλλους, πρὸς φίλους. Τὸ ἔδαφος τῆς Κύπρου ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν νομικὴν δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐφροντίσαμεν ὥστε τὸ ἔδαφος τῆς Κύπρου νὰ ἀνήκῃ εἰς τοὺς Κυπρίους.

§172Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Καὶ εἰς τοὺς Τούρκους;

§173Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Καθ’ ὃ μέτρον εἶναι κάτοικοι τῆς Κύπρου, βεβαίως καὶ εἰς τοὺς Τούρκους.

§174Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπα ἐν προλόγῳ, ὅτι δὲν θέλω νὰ ὑπεισέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης, διότι ἀνελύθησαν ἀπὸ τοὺς ἄλλους συναδέλφους καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἔκαμα τὴν διευκρίνησιν αὐτήν, διότι ἐγένετο. Τὴν διευκρίνησιν τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἂν τὸ ἔδαφος, ἡ ἑλληνικὴ νῆσος, ἐδόθη εἰς τοὺς Κυπρίους ἢ ὄχι, νομίζω, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ ἔχει διευκρινισθῆ. Ἐδόθη εἰς ξένους, ἐδόθη εἰς τοὺς Τούρκους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν ὑπῆρχε δικαίωμα τῶν Τούρκων καὶ οἱ Τοῦρκοι εἶναι συγκυρίαρχοι καὶ ἐθεώρησα περιττὸν νὰ εἴπω διὰ ποῖον λόγον, νὰ ἀναλύσω καὶ ἐγὼ πάλιν τοὺς λόγους ἐκ τῶν ὁποίων σαφῶς, σαφέστατα καταφαίνεται, ὅτι ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ αὐτοῦ ἐδάφους ἐγκαθίστανται διὰ τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης συγκυρίαρχοι οἱ Τοῦρκοι. Δι’ αὐτό, λοιπόν, εἶπα, ὅτι ἡ ἐκχώρησις ἐγένετο πρὸς ξένους, ἐκτὸς ἂν δὲν θεωρῆται πλέον μετὰ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης, δικαίωμα τῶν Ἑλλήνων νὰ θεωροῦν ξένους τοὺς Τούρκους. Ἡ Κύπρος, κύριοι, διὰ τῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης–Λονδίνου καθίσταται, εὑρίσκεται ὑπὸ τουρκικὴν συγκυριαρχίαν καὶ ἀγγλικὴν φυσικὰ συγκυριαρχίαν. Θὰ ἦτο νομίζω, περιττόν, καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν ἀγαπητόν μου κ. Πρόεδρον, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀνάλυσιν αὐτοῦ καὶ πάλιν, πῶς ὁ κυπριακὸς λαὸς θὰ εἶναι κύριος τῆς νήσου, τῆς νήσου του, ὡς τὸ λέγει ἐδῶ, ὅταν ξέναι βάσεις ὑπάρχουν μὲ συγκυριαρχικὰ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους δικαιώματα, ὅταν ὁ Τοῦρκος ἔχῃ δικαίωμα βέτο, ἡ μειοψηφία καὶ ἔχει δικαίωμα, ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐπεμβάσεως, ποὺ θὰ ἀκουσθῇ ἔστω καὶ μία φωνὴ περὶ αὐτοδιαθέσεως, περὶ ἑνώσεως δηλαδὴ φωνὴ ὑπὲρ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συνιστᾷ καὶ μόνον τὴν πραγματικὴν ἀνεξαρτησίαν ἑνὸς λαοῦ. Ἐπιμένω, λοιπόν, ἐπὶ τῆς ἀπόψεώς μου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐξεχώρησε δικαιώματα ἐπὶ ἐθνικῶν ἐδαφῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀκόμη ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ εἰς τοὺς Κυπρίους κατ’ ἀπόλυτον κυριαρχίαν, πάλιν ἡ Ἑλλὰς θὰ εἶχε χάσει τὴν Κύπρον. Ὡς χῶμα πάτριον τὸ ἔχασεν ὁπωσδήποτε ἡ Ἑλλάς. Καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν δικαιολογίαν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ λύσις αὐτή, ἡ Ἑλλὰς νὰ παραιτηθῇ τοῦ προαιωνίου δικαιώματός της ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς Κύπρου, χάριν τῆς ἑνότητος τῶν Συμμάχων. Ὡσὰν ἡ χώρα αὐτὴ νὰ μὴ ἔχῃ προσφέρει τίποτε εἰς αὐτὸν τὸν ἐλεύθερον κόσμον καὶ χάριν αὐτῆς τῆς λεγομένης ἑνότητος τῶν Συμμάχων δὲν προσέφερεν οὐδὲν ἄλλο μικρὸ ἢ μεγάλο Κράτος τῆς Εὐρώπης.

§175Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Καὶ πρὸ παντὸς ἡ Τουρκία.

§176Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τὸ 1940–41 ἔδωσεν, ὡς ἔλεγον τότε μεγαλοστόμως οἱ φίλοι μας, διὰ τοὺς ἀγῶνας της ἐκείνους ἡ Ἑλλάς, τὴν χαραυγὴν τῆς νίκης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Τὸ 1941–44 προσέφερεν ἑαυτὴν ὁλοκαύτωμα ὑπὲρ τῶν Συμμάχων ὑπὲρ τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Καὶ ἐρχόμεθα σήμερον καὶ λέγομεν, ἂς κάμνωμεν καὶ ἐκάμναμεν μίαν θυσίαν διὰ τὸν ἐλεύθερον κόσμον. Δὲν δικαιούμεθα, νομίζω ὅλοι ἡμεῖς, οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ κάμνωμεν τοιούτου εἴδους παραχωρήσεις. Καὶ ἄλλως τε, διατὶ ἡμεῖς θὰ ὑποστῶμεν καὶ αὐτὴν τὴν θυσίαν, χάριν τῆς ἑνότητος καὶ νὰ μὴ τὴν ὑποστοῦν οἱ ἄλλοι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐζητήσαμεν τὴν Κύπρον, τὸ ἰδικόν μας ἔδαφος; Καὶ ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, καθιερώσαμεν αὐτὴν τὴν τακτικήν, χάριν τῆς ἑνότητος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, ὁσάκις ἀπειλεῖται ἡ διατάραξις τῆς ἑνότητος, ἐὰν προσφερώμεθα ἡμεῖς εἰς θυσίας ἐθνικῶν ἐδαφῶν, ποῦ θὰ πᾶμε; Πιστεύω, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ σεβαστέ μου κ. Ἀντιπρόεδρε, ὅτι εἰς ἡμᾶς θὰ προταθῇ καὶ πάλιν νὰ κάμωμεν τὴν θυσίαν αὐτὴν χάριν τῆς ἑνότητος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. (Χειροκροτήματα). Δὲν γνωρίζω καμμίαν θυσίαν ἐκ μέρους των χάριν τῆς ἑνότητος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Καὶ ἐρχόμεθα ἡμεῖς, οἱ τόσα προσφέροντες δι’ αὐτὸν τὸν ἐλεύθερον κόσμον νὰ κάμνωμεν καὶ νέας θυσίας καὶ νέας παραχωρήσεις, χάριν αὐτῆς τῆς ἑνότητος; Σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς, δὲν ὁμιλῶ ἀπὸ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν, ὁμιλῶ ὡς Ἕλλην, ποὺ πράγματι θλίβεται δι’ αὐτὸ τὸ νέον ἄνευ λόγου κολόβωμα τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων, διότι δὲν μᾶς εἶχε μείνει τίποτε ἄλλο μετὰ τὴν ἧτταν τοῦ 1922. Αὐτὸ τὸ ἔδαφος τῆς Κύπρου καὶ ἡ Β. Ἤπειρος ἦσαν τὰ ὑπολείμματα τῆς μεγάλης ἰδέας, ἡ ὁποία ἐθυσιάσθη μὲ τὴν μικρασιατικὴν καταστροφήν. Καὶ ἐρχόμεθα καὶ αὐτὸ τὸ ὄνειρον νὰ τὸ κολοβώσωμεν καὶ διατί; Δὲν ὑπάρχει οὐσιαστική, εὔλογος καὶ πιστευτὴ ἀπάντησις, δικαιολογοῦσα τὴν πρᾶξιν. Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ μακρῶν ὡμίλησεν, ὅτι μὲ τὴν θυσίαν αὐτὴν τῶν ἐθνικῶν μας δικαιωμάτων ἐπὶ τῆς νήσου, ἐξασφαλιζόμεθα ἀπὸ τὸν Κομμουνισμόν.

§177Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπον τοιαύτην φράσιν, ὅτι ἐκάμαμεν τὴν θυσίαν αὐτήν, διότι ἐξασφαλιζόμεθα ἀπὸ τὸν Κομμουνισμόν. Μὴ αὐτοσχεδιάζετε φράσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶπον.

§178Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Εἴπατε, ὅτι ἐξασφαλιζόμεθα ἀπὸ τὴν ἀπειλήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν κινδυνεύει ὁ ἐλεύθερος κόσμος.

§179Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπον αὐτό.

§180Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὅταν εἴπατε, ὅτι δὲν ἐπετύχαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠθέλαμεν, δηλαδὴ τὴν αὐτοδιάθεσιν....

§181Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐὰν ἐνθυμῆσθε καλῶς, τὸ κύριον μέρος τῆς ἀναπτύξεώς μου ἀφεώρα τὴν ἀνάγκην, ὅπως εὑρεθῇ λύσις ὑπὲρ τῶν Κυπρίων, πέραν τοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀδύνατος καὶ δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένος καὶ τοῦ τέλματος, εἰς τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐβυθίζετο καὶ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Κύπρος. Ὥστε ἡ κυρία ἐπιχειρηματολογία μου ἦτο θετικὴ καὶ οὐχὶ ἀρνητική. Ἀφεώρα τὸ ἐπίτευγμα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν δυνατοτήτων καὶ ἡ δευτέρα ἐπιχειρηματολογία μου, ἐκείνη, ἡ ὁποία ἦτο δευτερεύουσα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως σημασίας, ἀφεώρα τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Αὐτὸ ἀπετέλεσε τὸ κύριον μέρος τῆς ἐπιχειρηματολογίας τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξευρέσεως λύσεως ὑπέρ τῶν Κυπρίων.

§182Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, ἀπαντῶν ἐπὶ ἑνὸς θέματος, τὸ ὁποῖον ἀποδέχεσθε, ὅτι ἐθέσατε, δὲν νομίζω, ὅτι εἶμαι ἐκτὸς τῆς τάξεως, ἂς εἴπωμεν. Ἔλεγον, λοιπόν, ὅτι χάριν τῆς ἑνότητος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, ἡ ὁποία ἠπειλεῖτο ἀπὸ τί, διότι οἱ Τοῦρκοι διεκδικοῦσαν δικαιώματα ἐπὶ ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ ἑπομένως ἠπειλεῖτο ἐξ αὐτοῦ ἡ ἑνότης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου καὶ ἠναγκάσθημεν χάριν τῆς ἑνότητος αὐτῆς νὰ χάσῃ ἡ Ἑλλὰς τὰ δικαιώματά της ἐπὶ τῆς Κύπρου. Καὶ λέγων αὐτά, εἶπα, ὅτι οἱ σύμμαχοι, ἐὰν εὑρεθῶμεν πρὸ ἄλλης παρεμφεροῦς περιπτώσεως καὶ ἐπὶ ἐδαφῶν ἐθνικῶν καὶ ἀνακύψῃ καὶ πάλιν θέμα διασώσεως καὶ μὴ διασπάσεως τῆς ἑνότητος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, εἶμαι βέβαιος, ὅτι πάλιν θὰ μᾶς συστήσουν νὰ ὑποχωρήσωμεν καὶ ἐὰν τὸ πράξωμεν, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εἰσπράξωμεν πολὺ περισσότερα τηλεγραφήματα ἀπὸ ὅ,τι εἰσεπράξατε σεῖς.

§183Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, γνωρίζετε πόσον τιμῶ καὶ τὸν πατριωτισμόν σας καὶ τὰς μεγάλας ἐθνικὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσεφέρατε. Νομίζω, ὅτι δὲν κάμνετε καλὰ ἐπαναλαμβάνοντες κάτι τὸ ὁποῖον προηγουμένως εἴπατε, ἀλλὰ τὸ παρέβλεψα, καὶ τὸ ὁποῖον αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ πάλιν λέγετε. Τὸ λέγετε, καὶ τὸ πιστεύετε αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε πράγματι, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις ἐκχωρήσεως ἐδαφῶν, διότι ἔτσι ὅπως τὸ λέγετε, ἀφορᾷ ἡ φράσις σας ἐδάφη τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ ἑλληνικὴν κυριαρχίαν.

§184Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὄχι.

§185Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὄχι, περὶ αὐτοῦ πρόκειται, τὰ ἄλλα εἶναι τῆς Βορείου Ἠπείρου. Δὲν τίθεται ζήτημα νὰ ζητήσουν οἱ σύμμαχοι τῆς Ἑλλάδος νὰ παύσωμεν ἔχοντες βλέψεις ἐπὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου. Ποίαν ἄλλην βλέπετε ὡς δυνατήν, ὡς ἐνδεχομένην, ὥστε νὰ ἰσχυρίζεσθε δίς, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις, ὥστε οἱ σύμμαχοί μας θὰ ἀπαιτήσουν νέαν θυσίαν; Ποίαν βλέπετε, πῶς τὸ φαντάζεσθε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;

§186Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει μία πράγματι ἐκ πρώτης ὄψεως διαφωνία εἰς τὸ θέμα τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῶν ἐδαφῶν, ποῖα εἶναι πάτρια, ἐθνικὰ καὶ ποῖα ὄχι. Σεῖς λέγετε, ὅτι ἐθνικὰ ἐδάφη εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα κατέχονται εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχομεν ἡμεῖς. Ἐγὼ καὶ νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅλοι οἱ Ἕλληνες μέχρι πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τῆς Ζυρίχης δὲν εἴχομεν αὐτὴν τὴν ἄποψιν. Θεωροῦμεν ἐθνικὰ ἐδάφη καὶ τὰ ἐδάφη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τὰ ἀναγνωρίζουν ὅλοι, ὅτι ἀνήκουν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, ἀνεξαρτήτως ἐὰν δὲν μᾶς τὰ ἔδωσαν σήμερον ἢ ὄχι. Καὶ ἔρχεσθε εἰς ἀντίθεσιν καὶ μὲ αὐτοὺς τοὺς Κυπρίους.

§187Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ποῖον ἄλλο ἔδαφος εἴπατε, διότι προβαίνετε εἰς τὴν διατύπωσιν μιᾶς σκέψεως, ἡ ὁποία προεκάλεσε καὶ χειροκροτήματα, χωρὶς οἱ χειροκροτοῦντες νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των τί ἐννοεῖτε, χωρὶς νὰ μᾶς εἴπετε ποία εἶναι ἡ τραγικὴ αὐτὴ περίπτωσις τὴν ὁποίαν εἴπατε.

§188Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Πρὶν λύσωμεν τὸ θέμα, τὸ πρῶτον, ἐὰν δηλαδὴ ἡ Κύπρος ὡς ἦτο πρὸ τῆς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ ἡ Βόρειος Ἤπειρος ὡς ἔχει, ἐὰν τὰ ἐδάφη αὐτὰ δι’ ἡμᾶς εἶναι ἐθνικὰ ἐδάφη ἢ ὄχι, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ δεύτερον. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι εἶναι ἐθνικὰ ἐδάφη, τὰ ὁποῖα βίᾳ κατακρατοῦνται παρ’ ἄλλων καὶ ἡ ἀπόκτησις τῶν ἐδαφῶν αὐτῶν ἀποτελεῖ αἴτημα ἐθνικὸν πάγιον, τὸ ὁποῖον καὶ θὰ ἔπρεπε, ὅπως εἶπον καὶ τὸ 1946 εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, νὰ προβάλλεται ἐπὶ γενεὰς γενεῶν μέχρις ὅτου εὕρῃ τὴν πλήρη δικαίωσίν του. Θεωρῶ, λοιπόν, ἐθνικὸν τὸ ἔδαφος αὐτὸ τῆς Κύπρου. Τώρα, σεῖς μοῦ λέγετε, ἀφίνετε νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι δὲν ἐκάμαμεν παραχώρησιν, διότι δὲν ἦτο...

§189Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπον αὐτό. Ἐκάματε ὑπαινιγμοὺς σχετικῶς μὲ πιθανὴν θυσίαν ἐδαφῶν ἑλληνικῶν. Εἰπέτε, ποῖα εἶναι τὰ ἐδάφη αὐτά.

§190Θ. ΔΕΣΥΛΛΑΣ. Τὴν παραμονὴν τῆς εἰσόδου μας εἰς τὸν πόλεμον αὐτόν, ὁ ἀείμνηστος Νικολαΐδης, ὑπουργὸς τῆς Ἀεροπορίας ἐπὶ Μεταξᾶ, μοῦ ἐδήλωσεν, ὅτι μᾶς ἐπίεσαν οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι νὰ δώσωμεν ἔξοδον εἰς τὸ Αἰγαῖον εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Αὐτὸ εἶναι γνωστὸν ἱστορικὸν γεγονός, διατὶ αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ καὶ αὔριον;

§191Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ εἶπα, ὅτι σήμερον μὲ τὴν ἐκχώρησιν τῶν δικαιωμάτων, μὲ τὴν ἀπεμπόλησιν τῶν δικαιωμάτων μας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἐδάφους, ἐσχηματίσαμεν ὡρισμένα συμπεράσματα. Καὶ εἶπα, ὅτι πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἐὰν αὔριον μᾶς διεκδικήσουν καὶ ἄλλα ἐδάφη εὑρισκόμενα ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἀπειληθῇ ἡ ἑνότης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ἐγὼ εἶπα, σεῖς μὴ τὸ φοβῆσθε, ἐγὼ εἶπα, ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ μᾶς εἴπουν, δώσατέ το καὶ αὐτὸ διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἑνότης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Καὶ θέλω μὲ τοῦτο, νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευώμεθα ἀπολύτως, προκειμένου περὶ τοιούτου εἴδους θεμάτων εἰς τοὺς ἀγαπητούς μας συμμάχους. Εἶναι σύμμαχοί μας καὶ μένομεν καὶ ἡμεῖς σύμμαχοί των, ἀλλὰ προκειμένου διὰ τὰ ἰδικά των συμφέροντα, καὶ ἰδικόν των συμφέρον εἶναι ἡ ἑνότης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, δὲν εἶναι ποτὲ διατεθειμένοι νὰ κάμουν αὐτοὶ καμμίαν θυσίαν. Δὲν βλέπω διατὶ ἀναλαμβάνετε τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμμάχων διὰ κἄτι τὸ ὁποῖον ὑποπτεύομαι ἐγώ, ὅταν βλέπω σήμερον δι’ ἄλλο θέμα νὰ πιεζώμεθα δι’ ἔδαφος ἑλληνικὸν νὰ τὸ ἐκχωρήσωμεν καὶ νὰ παραιτηθῶμεν ὁλοσχερῶς. Διατί νὰ μὴ ὑποπτευθῶ καὶ τὸ χειρότερον. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐπαναλαμβάνω, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον τὸ 1946, ὅτι δὲν θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις εἰς θέματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὰς ἐθνικάς μας διεκδικήσεις, νὰ δείχνῃ οὔτε ἐπ’ ἐλάχιστον σημεῖα ὑποχωρήσεως ἔναντι τῶν συμμαχικῶν ὑποχρεώσεων, ὅπως καὶ αὐτοὶ δὲν δείχνουν προκειμένου διὰ τὰ ἰδικά των δικαιώματα.

§192Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι καὶ εὐκαιρία νὰ δοθῇ ἐπίσημος κυβερνητικὴ ἀπάντησις ἐπὶ τοῦ θέματος. Πρὸ μηνός, εἰς τοὺς «Τάϊμς» τῆς Νέας Ὑόρκης ἐδημοσιεύθη ἀνταπόκρισις τοῦ κ. Σουλτζμπέκερ, ἡ ὁποία ἔκαμε μίαν κατὰ τὰ ἄλλα λαμπρὰν σύνοψιν τῶν διαπραγματεύσεων ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἀνέφερε τὰς φάσεις αὐτὰς τὰς ὁποίας ἐπέρασαν αἱ διαπραγματεύσεις.

§193Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ φαντασθῶ.

§194Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὁ κ. Σουσμπέκερ, ἔγραφε τὸ ἀντίθετον, ὅτι ἐπροτάθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ γίνῃ ἀνταλλαγὴ καὶ ἐπροτάθη τὸ Καστελόριζον. Ἀλλὰ δὲν ἐδέχθη ποτὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ συζητήσῃ παρόμοιον θέμα.

§195Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Αὐτὸ δικαιώνει τὴν ἄποψίν μου, ὅτι καὶ ἐπὶ ἄλλων ἐδαφῶν ἐὰν ἐγερθοῦν ἀξιώσεις, θὰ εἴμεθα ἴσως διατεθειμένοι νὰ τὰς συζητήσωμεν χάριν τῆς συμμαχικῆς ἑνότητος. Καὶ ἰδού, λοιπόν, ἡ ὑπόθεσις τοῦ Καστελορίζου, ἔρχεται νὰ δικαιώσῃ τοὺς φόβους μου.

§196Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, αἱ ἱκασίαι ἑνὸς δημοσιογράφου δὲν δύνανται νὰ ἀπηχοῦν τὰς ἀπόψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§197Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐδῶ ἔχομεν δικαιώματα ἀπαράγραπτα. Ἡ Κύπρος εἶναι Ἑλληνική. Ἡμεῖς ἠναγκάσθημεν χάριν τῆς συμμαχικῆς ἑνότητος νὰ ἀπεμπολήσωμεν τὰ ἐθνικά μας ἐπ’ αὐτῆς δικαιώματα. Καὶ φοβοῦμαι πολὺ ἐὰν αὔριον ἡ Τουρκία μὲ αὔξησιν τῆς ὀρέξεώς της κατόπιν τῆς ἐπιτυχίας της εἰς Ζυρίχην–Λονδῖνον, ζητήσῃ κἄτι ἄλλο ὑποπτεύομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ σύμμαχοί μας νὰ μᾶς ζητήσουν νὰ ὑποχωρήσωμεν διὰ νὰ μᾶς στέλλουν κατόπιν καὶ νέα συγχαρητήρια τηλεγραφήματα.

§198Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Τὸ νὰ λέγωνται αὐτὰ ἔστω καὶ ὡς ἀστεῖα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δὲν εἶναι πρέπον κύριε συνάδελφε. Νομίζω, ὅτι δὲν οἰκοδομοῦμεν ἐθνικὸν οἰκοδόμημα, ὅταν λέγωμεν, ὅτι εἶναι δυνατόν, ὅταν μᾶς ζητήσουν ἐθνικὰ ἐδάφη νὰ κάμωμεν τοιαύτας ὑποχωρήσεις.

§199Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης, θὰ πρέπει νὰ φοβούμεθα, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ συμβοῦν καὶ τὰ πιὸ ἀπίθανα πράγματα.

§200Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὅλη ἡ ἀγόρευσίς σας, κ. συνάδελφε, στηρίζετε εἰς τὸ γεγονός, ὅτι κατείχομεν τὴν Κύπρον καὶ ὅτι τρόπον τινὰ δὲν θὰ τὴν κατέχωμεν εἰς τὸ μέλλον.

§201Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τὴν ἀπάντησιν τοῦ ἀγαπητοῦ κ. ὑπουργοῦ τὴν ἀνέμενον. Διότι εἶναι ἡ ἀπάντησις ὅλων τῶν ἀπολογητῶν τῶν Συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης. Μᾶς ἐρωτοῦν, μήπως εἴχομεν τὴν Κύπρον καὶ τὴν παρεχωρήσαμεν; Μήπως, κ. ὑπουργέ, δὲν λέγουν τὴν ἀλήθειαν οἱ μαθηταὶ καὶ ἡ νεολαία τῆς Κύπρου, ὅταν τραγουδοῦν, ὅτι ἡ Κύπρος εἶναι Ἑλληνική; Καὶ δὲν εἶναι Ἕλληνες οἱ Κύπριοι ἐπειδὴ ἡ Κύπρος δὲν περιλαμβάνεται ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος; Ἀλλὰ ἀγαπητέ μου, κ. ὑπουργέ, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν δὲν ἦτο Ἑλλάς, οὔτε ἡ Ἑπτάνησος, οὔτε ἡ Θεσσαλία, οὔτε ἡ Μακεδονία, οὔτε ἡ Θράκη, οὔτε καὶ ἡ Κρήτη, ἀφοῦ ἄλλοτε δὲν τὰ κατείχομεν, ἀλλὰ ἔγιναν Ἑλληνικὰ τὰ ἐδάφη αὐτά, διότι δὲν εἶχε δεχθῆ ἡ μικρὰ τότε Ἑλλάς, ἡ πενομένη Ἑλλάς, νὰ ὑπογράψῃ συνθήκην παραιτήσεώς της ἐξ αὐτῶν. Συνθήκην τύπου Ζυρίχης. Δὲν ἐδέχθη ἡ Ἑλλὰς τῆς Μελούνας καὶ τοῦ 1897 νὰ ὑπογράψῃ συνθήκην τύπου Ζυρίχης–Λονδίνου καὶ νὰ παραιτηθῇ ἐθνικῶν της διεκδικήσεων, ὡς σεῖς ὑπεγράψατε χθὲς τὴν Συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης ἄνευ ἥττης ἄνευ ἐθνικοῦ τινος λόγου.

§202Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἀπομένει νὰ μᾶς ὑποδείξητε μίαν ἀσήμαντον λεπτομέρειαν. Πῶς θὰ ἐπέρναμεν τὴν Κύπρον ἢ πῶς δὲν θὰ τὴν χάναμεν χειρότερα.

§203Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, ἐκάματε μίαν ἀποστροφήν, ἡ ὁποία προεκάλεσε τὰ χειροκροτήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐμνημονεύσατε περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ παρελθὸν ἦτο δυνατὸν διὰ πολέμου νὰ ἀπελευθερωθοῦν Ἑλληνικὰ ἐδάφη, ὅπως ἡ Θεσσαλία, ἡ Μακεδονία, ἡ Δωδεκάνησος κ. λ. π. Σᾶς ἐρωτῶ, ὡς Ἕλλην βουλευτής, βλέπετε σεῖς, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχετε καὶ ἱστορικὴν σκέψιν, δυνατότητα εἰς τὸ μέλλον πολέμου τοιαύτης ἐκτάσεως καὶ μὲ τοιούτους ἀντιπάλους, ὥστε διὰ πολέμου νὰ κατακτᾶται καὶ νὰ ἀπελευθερώνεται ἡ Κύπρος; Ἂν αὐτὸ τὸ βλέπετε τότε δικαίως νὰ κάμετε αὐτὴν τὴν παραβολὴν. Ἀλλὰ τοιαύτη περίπτωσις δὲν ὑπάρχει καὶ δὲν λέγομεν τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅταν φέρωμεν τοιαῦτα παραδείγματα ὡς τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θεσσαλίας. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις πολέμου διὰ νὰ ἀπελευθερώσωμεν τὴν Κύπρον.

§204Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ εἶμαι πολὺ σαφὴς εἰς τὴν ἀπάντησίν μου, θὰ πρέπει νὰ κάμω ἕνα διαχωρισμὸν τῆς κατηγορίας τῶν ἐδαφῶν τὰ ὁποῖα ἀνέφερα καὶ ὁ διαχωρισμὸς εἶναι, ὅτι ὡρισμένα ἐδάφη κατεκτήθησαν ἀργότερα ἄνευ πολέμου, ὅπως ἡ Ἑπτάνησος καὶ ἡ Δωδεκάνησος.

§205Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ ἡ Κρήτη.

§206Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Καὶ ἡ Κρήτη.

§207Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ἐμνημόνευσα τὴν Ἑπτάνησον.

§208Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐγὼ τὴν ἐμνημόνευσα.

§209Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου μίαν διακοπήν, κ. συνάδελφε, διὰ νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον. Ἀλλοίμονον, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν μετὰ τὸν Βʹ Παγκόσμιον πόλεμον, θὰ ἐχρειάζετο πόλεμος διὰ νὰ λυθοῦν θέματα, ὅπως τὸ Κυπριακόν. Εἶναι τόση ἡ ἠθικὴ δύναμις τῶν ἀρχῶν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὥστε βάσει αὐτῶν καὶ ἄνευ πολέμου ἀπέκτησαν τὴν αὐτοδιάθεσίν των ἐδάφη κατοικούμενα ἀπὸ μεγάλους πληθυσμοὺς καὶ μὲ μεγάλην ἔκτασιν. Ἡμεῖς δὲν λέγομεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν σήμερον τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἀναμφισβητήτως ὑπάρχουν ἐμπόδια. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ἐγκαταλείψωμεν διὰ παντὸς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§210Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐπ’ αὐτῶν μὲ ἐπρολάβατε κ. συνάδελφε, Εἰς αὐτὰ θὰ ἀνεφερόμην. Ὄχι, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν νομίζω, βεβαίως, ὅτι διὰ πολέμου πρὸς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κατακτήσωμεν τὴν Κύπρον. Οὔτε ἔπρεπε νὰ φαντασθῆτε, ὅτι ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ σκεφθῶ τοιοῦτόν τι. Ἐπίστευον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἡ πεῖρα μοῦ ἐπιτρέπει νὰ πιστεύω καὶ εἶναι δεδομένον ἐκ τῆς ἱστορίας. Καὶ ἐνδεικτικῶς ἀνέφερα τὴν περίπτωσιν τῆς Δωδεκανήσου καὶ τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς Κρήτης, ἐθνικὰ ἐδάφη, τὰ ὁποῖα ἀπεκτήσαμεν ἄνευ πολέμου. Καὶ ἐπίστευον καὶ διὰ τὴν Κύπρον, ὅτι θὰ ἤρχετο ἡ στιγμὴ τῆς δικαιώσεως τοῦ ἐθνικοῦ μας πόθου. Δὲν ἦτο δυνατὸν σήμερον εἰς ἐποχὴν κοσμογονίας, μὲ τὸ νέον ἐπαναστατικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ καὶ εἰς τοὺς ἀπολιτίστους καὶ ἀγρίους ἀκόμη λαούς, ἐναντίον παντὸς ζυγοῦ ἐναντίον τῆς ἀποικιοκρατίας, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ συντόμως νὰ εὕρῃ δικαίωσιν ἡ ἐθνική μας αὐτὴ ἀπαίτησις ἡ δικαία, καὶ μάλιστα, πέραν τῶν δηλώσεων τοῦ Τσῶρτσιλ, πέραν αὐτῶν ποὺ εἶχεν εἴπει ὁ Γλάδστων, ἔχομεν τὴν πρόσφατον δήλωσιν τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας. Εἴχομεν λοιπόν, ἐλπίδας βασιμωτάτας, ὅτι τὸ ἐθνικόν μας αἴτημα θὰ εὕρισκε πλέον τὴν ἱκανοποίησίν του διὰ τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, πολὺ συντόμως μάλιστα. Ἰδού, διατὶ δὲν δικαιολογῶ τὴν συνθηκολόγησιν, τὴν βεβιασμένην συνθηκολόγησιν τῆς Ζυρίχης, διὰ τῆς ὁποίας ἀπεμπολήσαμεν ἐσαεὶ τὰ ἐθνικά μας δικαιώματα. Πρὸς ἄμβλυνσιν, κύριοι βουλευταί, τῆς ἐντυπώσεως τῆς ὀδυνηρᾶς, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς ἐδημιουργήθη καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς πτέρυγος ἐκείνης τῆς κυβερνητικῆς ἐκ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ἡ κυβέρνησις καὶ πάλιν ἀπήγγειλεν τὸ γνωστὸν τροπάριον τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου. Νομίζω, κ. Ἀντιπρόεδρε, ὅτι δὲν ὠφελεῖ, τὸ τροπάριον αὐτὸ νὰ τὸ ἐπικαλούμεθα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ δι’ οἱονδήποτε θέμα. Εἴπατε, ὅτι ὁ κομμουνισμός, ἡ ἄκρα ἀριστερά, ἂν θέλετε, δὲν ἤθελε τὸ κλείσιμον τοῦ Κυπριακοῦ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κάμνετε λάθος. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ τὴν νοοτροπίαν τῶν ἀνθρώπων τῆς ἀριστερᾶς καλύτερον, τοὺς ἐγνώρισα μάλιστα καὶ ἀπὸ ἄλλας συνθήκας. Δὲν ζημιώνεται ὁ κομμουνισμὸς μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν τοῦ κλεισίματος τοῦ Κυπριακοῦ. Τοὐναντίον, ὠφελεῖται, καὶ ἐξυπνότερος καὶ εὐφυέστερος, τὸ ἔχει συλλάβει. Καὶ ἂν θορυβῇ, δὲν θορυβεῖ ἐξ ἀγανακτήσεως. Διότι τοὺς χρειάζεται νὰ πάρουν ἐκεῖνοι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐγκατελείψαμεν, τὴν ἐθνικὴν σημαίαν. Τοὺς χρειάζεται ἡ ἐθνικὴ σημαία καὶ πᾶνε νὰ τὴν πάρουν μὲ τὰς ὑπογραφείσας αὐτὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Αὐτὸς εἶναι ὁ μεγάλος κίνδυνος ἐκ τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ ὄχι διότι ἡ πτέρυξ αὐτὴ τοῦ ΝΑΤΟ δὲν θὰ ἦτο συμπαγὴς καὶ θὰ ἐκινδύνευεν ἡ Ἑλλάς. Ὁ κίνδυνος διὰ τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι ἐκεῖθεν, ἀλλ’ ἀπὸ ἐδῶ.

§211Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁ κίνδυνος εἶναι καὶ ἀπὸ σᾶς, μὲ τὴν συνεργασίαν σας. Λυποῦμαι ποὺ τὰ λέτε αὐτά, διότι εἶσθε καὶ ἐθνικὸς ἀγωνιστής.

§212Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Παπαγεωργίου, νομίζω ὅτι ἐκάματε λάθος εἰς τὴν κατεύθυνσιν.

§213Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν σᾶς ἀναγνωρίζω ἀπόψε, κ. Χούτα.

§214Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἠθέλατε μήπως νὰ ἀφήσω καὶ ἐγὼ τὴν σημαίαν τοῦ Ἔθνους εἰς χεῖρας τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἐγὼ ἐκτελῶ ἐθνικὸν καθῆκον, ἀρνούμενος νὰ παραδώσω τὴν σημαίαν τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων. Ἐγὼ κρατῶ τὴν σημαίαν αὐτήν, διότι μόνον ἔτσι θὰ σώσωμεν τὸ Ἔθνος ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν.

§215Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Αὔριον νὰ μᾶς εἴπητε τὰς ἐντυπώσεις τῶν ἀγωνιστῶν καὶ τοῦ λαοῦ ποὺ θὰ ἀκούσῃ ἀπὸ τὸ στόμα σας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν κινδυνεύει ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν.

§216Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἔχετε λάθος, κ. συνάδελφε. Ἡ Ἑλλὰς δὲν κινδυνεύει μεμονωμένως ἔξωθεν, ὥστε νὰ γίνουν τοιούτου εἴδους παραχωρήσεις, ὡς αὐταὶ ποὺ ἐγένοντο εἰς Ζυρίχην. Ὁ ἔξωθεν κίνδυνος θὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ ἀπὸ ἄλλους καὶ δὲν εἶναι λογικὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι μόνον διὰ τῶν ἰδικῶν μας θυσιῶν θὰ ἀντιμετωπισθῇ ὁ κίνδυνος αὐτὸς ὁ εὐρύτερος ποὺ ἀπειλεῖ τὸν ἐλεύθερον κόσμον. Ὁ κίνδυνος δι’ ἡμᾶς προέρχεται ἔσωθεν. Καὶ θὰ μεγαλώνῃ ὁ κίνδυνος αὐτός, θὰ ἀνδροῦται, θὰ λαμβάνῃ ὑπόστασιν ὅταν ἡμεῖς, ὁ ἕνας μετὰ τὸν ἄλλον, τὴν ἐθνικὴν σημαίαν τὴν ἐγκαταλείπωμεν. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, ἐὰν αὔριον, διὰ τοῦ τραγελαφικοῦ αὐτοῦ Συντάγματος ποὺ θὰ θεσπισθῇ εἰς τὴν δῆθεν Δημοκρατίαν τῆς Κύπρου, σηκωθῇ ὁ κομμουνιστὴς καὶ φωνάξῃ «Ἕνωσις μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα» καὶ συλληφθῇ καὶ τυφεκισθῇ δὲν θὰ ἀποκαλυφθοῦν πρὸ αὐτοῦ ὡς ἐθνικοῦ ἥρωος; Ἰδοὺ τί θὰ κάμῃ ὁ κομμουνισμὸς εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ δὲν θὰ ἠμποροῦμε νὰ εἴμεθα ἀντίθετοί του, διότι θὰ προβάλῃ κἄτι ποὺ θὰ εὑρίσκεται εἰς ἀνταπόκρισιν μὲ τὴν συνείδησίν μας. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τοῦ ὑποδείξω ἐγώ, διότι, ὡς εἶπον, αὐτὸς εἶναι εὐφυέστερος ὅλων ἡμῶν, τοὐλάχιστον εἰς τὰ θέματα αὐτά. Ξεύρουν αὐτοὶ πῶς θὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὴν ἰδικήν μας συνθηκολόγησιν, ὅπως ξεύρουν ἐπίσης καὶ τὴν κατάπτωσιν τοῦ φρονήματος τοῦ ἐθνικοῦ τῶν Ἑλλήνων, διότι ὑπάρχει. Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν περίοδον πεσιμισμοῦ, εὑρισκόμεθα εἰς μίαν περίοδον ποὺ καὶ εἰς ἐμὲ ἀκόμη, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε εἰς ἕνα κέλευσμά μου ἔπιπτον εἰς τὴν φωτιά, ἐρρίπτοντο εἰς τὸν θάνατον, τολμοῦν νὰ μοῦ λέγουν, δὲν τὸ ἀφήνετε αὐτὸ τὸ Κυπριακόν; Τί σημαίνει αὐτό; Σημαίνει, ὄχι ὑψηλὸν ἐθνικὸν φρόνημα. Αὐτὸ σημαίνει ἀκμὴν τῆς Ἑλλάδος ἢ παρακμήν; Ἡ πολιτική, κύριοι, τῆς Κυβερνήσεως, ὡδήγησεν εἰς τὴν παρακμήν. Καὶ αὐτὸ θὰ τὸ ἐκμεταλλευθῇ ὁ Κομμουνισμὸς. Ἐλέχθη ὅμως καὶ ἕνα ἄλλο, ὡς δικαιολογητικόν, ὅτι ναὶ μὲν δὲν ἐπήραμεν τὴν Κύπρον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴμεθα ἱκανοποιημένοι ἀπολύτως, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, τί ἠθέλατε νὰ γίνῃ; Δὲν ἐνόμιζα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸ τὸ ἐρώτημα, διότι ἀπήντησαν ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ. Πάντως ὅμως, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐφ’ ὅσον καὶ πάλιν ἐτέθη ἀπὸ τὸν ἀγαπητόν μου κ. Ἀβέρωφ, νὰ ἀπαντήσω καὶ ἐγώ. Εἶπε: «Περιμένατε νὰ λυθῇ διὰ πολέμου;». Ὄχι ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν διεξήγετο ἀγὼν κἄποια λύσις ἔπρεπε νὰ δοθῇ, κἄτι νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις μετὰ 3½ χρόνια. Ἐν πλήρει συνειδήσει, ἀγαπητέ μου κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν πλήρει συνειδήσει τῆς βαρύτητος τῆς λέξεως, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς εἴπω, ἐπὶ τοῦ τί ἔπρεπε νὰ κάμετε, σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κάμετε τίποτε. Θὰ ἦτο αὐτὸ χιλιάκις προτιμότερον ἀπὸ τὴν Συνθήκην αὐτήν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπωλέσθη ἐσαεὶ τὸ δικαίωμά μας ἐπὶ τῆς μεγαλονήσου Κύπρου. Διότι ἁπλούστατα θὰ ἤρχετο κἄποια ἡμέρα, ποὺ τὸ αἴτημά μας θὰ εὕρισκε δικαίωσιν. Θὰ μοῦ εἴπητε διὰ τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων καὶ ὅτι αὐτὸ τὸ ἐκάματε χάριν τῶν Κυπρίων πατριωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίζοντο. Βεβαίως, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀποτίσω φόρον τιμῆς καὶ εὐγνωμοσύνης πρὸς τὸν ἡρωϊκὸν λαὸν τῆς Κύπρου καὶ τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς ΕΟΚΑ. Καὶ δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποτιμήσῃ τὰς θυσίας των, ἀλλὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς κάθε Ἐθνικὸν ἀγῶνα μεγάλης ὁλκῆς, ὅπως ἦτο ὁ ἀγὼν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Πατρίδος, εἶναι ἀναπόφευκτοι αἱ θυσίαι, εἶναι ἀναπόφευκτοι οἱ ἀγῶνες μακρᾶς διαρκείας. Καὶ ἐὰν σήμερον ἀφήνωμεν τὸν ἀγῶνα ἐλεύθερον, θὰ προσεφέραμεν ὑπηρεσίας. Οὔτε, ἄλλωστε, οἱ Κύπριοι, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, σᾶς ἐζήτησαν νὰ τοὺς ἀπαλλάξητε ἀπὸ τοὺς κινδύνους καὶ τὰς θυσίας. Δὲν ὑπῆρξε καμμία αἴτησις, διὰ νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν, οὔτε ἠκούσθησαν οἱ Κύπριοι νὰ ζητοῦν τοῦτο διὰ νὰ γλυτώσουν. Τοὐναντίον, μὲ τὸ σύνθημα τῆς Ἑνώσεως, ὑπερήφανοι ἐβάδισαν πρὸς τὸν θάνατον. Δὲν τὸ ἐζήτησαν οἱ Κύπριοι καὶ τοὺς ἐξυπηρετήσατε σεῖς. Ἀλλὰ ἐγὼ φθάνω καὶ πιὸ πέρα, ὅτι ὁ ἀγών, κύριοι, οἱ ἐθνικοὶ ἀγῶνες, δὲν ἔχουν αὐτὸ τὸ νόημα, τὸ ὁποῖον ἔχει συλλάβει ἡ Κυβέρνησις καὶ πιστεύω, δὲν ἔχουν δηλαδή, ὡς ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν τὴν ἐπιτυχίαν, τὴν νίκην ἐφ’ ἅπαξ. Ἀγῶνες ἐθνικοὶ εἰς ὑπόδουλα ἐδάφη ἀνακινοῦνται καμμίαν φορὰ καὶ ἀπὸ τὰ ἐπίσημα Κράτη, ἐν γνώσει, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχουν, ὄχι ἐδῶ ὅπου ὑπάρχουν ἐλπίδες νὰ ἐπιτύχῃ μετ’ ὀλίγον ὁ ἀγών, μὲ τὴν ἄνοδον τῶν ἐργατικῶν. Ὅταν ἕνας λαὸς δὲν ἀποδυθῇ εἰς ἀγῶνα, εἶναι μοιραῖον νὰ ἀμβλυνθῇ ἡ ἀντίθεσίς του πρὸς τὸν δυνάστην καὶ νὰ ἀμβλυνθῇ ἡ ἐθνική του συνείδησις. Ἐὰν δὲν κατωρθώναμεν νὰ δώσωμεν τὴν λύσιν ποὺ ἐδώσαμεν καὶ πάλιν αὐτὸ θὰ ἦτο πρὸς ὄφελος, διότι ἁπλούστατα θὰ εἶχε χαλκευθῆ ἡ ἐθνικὴ συνείδησις, θὰ εἶχον μείνει Ἕλληνες. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι καὶ ἐὰν ἀκόμη ἐπρόκειτο νὰ παραταθῇ ὁ ἀγὼν αὐτός, ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν νὰ συνεχισθῇ, παρὰ νὰ σβύσωμεν τὸ ὅραμα ἐκεῖνο, ἐν ὀνόματι, τοῦ ὁποίου ἤρχισε καὶ διεξήχθη ὁ ἀγὼν διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Πέραν αὐτοῦ καὶ τελειώνω, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, τοῦ λίαν λεπτοῦ καὶ ἐὰν ἀκόμη ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐζήτει νὰ δεχθῶμεν τὴν Συνθήκην τῆς Ζυρίχης, ποὺ δὲν τὸ ἐζήτησε, τὸν ἐπιέσατε καὶ τὴν ἐδέχθη καὶ ἐὰν ἀκόμη σᾶς ἔλεγον, κύριοι, καταστρεφόμεθα, δὲν ἀντέχομεν ἄλλο, κλεῖστε τὸ Κυπριακόν, καὶ πάλιν δὲν εἴχατε τὸ δικαίωμα, ὡς Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἀποκλείσετε ἐσαεὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα, διότι ἡ Ἑλλάς, δι’ ἡμᾶς, κύριε ὑπουργέ, δὲν εἶναι αὐτή, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖτε σεῖς. Δι’ ἡμᾶς δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς ἡ πτέρυξ αὐτή, δὲν εἶναι τὰ 8 ἑκατομμύρια τὰ σημερινά, ἀλλὰ εἶναι κἄτι ἄλλο. Εἶναι τὰ ἑκατομμύρια τῶν πεσόντων καὶ τὰ ἑκατομμύρια τῶν γενναίων πολεμιστῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐδικαιώθησαν. Δὲν εἴχατε, λοιπόν, δικαίωμα, ἐν ὀνόματι καμμιᾶς δικαιολογίας, νὰ ἀπεμπολήσητε δικαιώματα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπῆρχον πιθανῶς αὔριον. Δι’ αὐτὸ λέγω καὶ ἐὰν ἀκόμη ἕνα τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐζητοῦσε, διὰ τὴν εὐζωΐαν του, τὸ κλείσιμον τοῦ ἀγῶνος, δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ τὸ παράσχῃ. Οὔτε, λοιπόν, τὴν εὐζωΐαν, οὔτε τὴν ἡσυχίαν τῶν Κυπρίων ἠμπορεῖτε νὰ ἐπικαλεῖσθε ὡς δικαιολογίαν τῆς συνθηκολογήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, δι’ ἐμὲ τὸ θέμα τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι βασικῶς τὸ ἑξῆς, ὅτι ἀπεμπόλησε διὰ παντὸς μίαν ἐθνικήν μας διεκδίκησιν. Πιστεύω, ὅτι ἡ Ἱστορία θὰ γράψῃ ὅτι, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της, ἡ Ἑλλὰς ἐξεχώρησε δικαιώματά της ἐπὶ ἐθνικῶν ἐδαφῶν καὶ μάλιστα μὲ σκληρὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἐγγυήσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγκλημά της. (Χειροκροτήματα).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή, νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§218ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6ην μ.μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 1.35′ π.μ.).