1959.02.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60ὴ

Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 1959

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.10′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι θὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γκίλλας, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΓΚΙΛΛΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ Βουλευτὴς κ. Ν. Ἰντζές, ζητεῖ ἄδειαν, προκειμένου νὰ ἀπουσιάσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μολονότι ἔχει χρονικὴν προτεραιότητα τὸ θέμα ἐμπιστοσύνης, δέχεται τὴν πρόταξιν τοῦ θέματος δυσπιστίας. Θὰ συζητηθῇ τὸ τελευταῖον. Ἐκ τῶν δύο προτάσεων δυσπιστίας, χρονικῶς προηγεῖται ἡ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, Προοδευτικῶν, Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κλπ. Ἀπωτέρα ὅμως εἶναι ἡ τῆς ΕΔΑ. Θὰ συζητηθοῦν ἀμφότεραι παραλλήλως καὶ ἄρχεται ἡ συζήτησις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Βενιζέλος.

§6Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, προτοῦ ἀρχίσω τὸν λόγον μου, θὰ ἤθελον νὰ ἀναγνώσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸν ὅρκον, ὁ ὁποῖος ἐδόθη τὴν 28 Αὐγούστου τοῦ 1954 εἰς τὸν ναὸν τῆς Φανερωμένης τῆς Λευκωσίας τῆς Κύπρου. Ὁ ὑπὸ τοῦ Μακαρίου ἀπαγγελθεὶς ὅρκος, ἐπαναλαμβάνετο ἀπὸ τὸν Κυπριακὸν λαόν. «Ὑπὸ τοὺς ἱεροὺς αὐτοὺς θόλους ἂς δώσωμεν πιστοὶ τὸν ὅρκον: Θὰ παραμείνωμεν πιστοὶ ἕως θανάτου εἰς τὸ Ἐθνικὸν αἴτημα. Ἄνευ ὑποχωρήσεων! Ἄνευ παραχωρήσεων! Ἄνευ συμβιβασμῶν! Θὰ περιφρονήσωμεν τὴν βίαν καὶ τὴν τυραννίαν. Μὲ θάρρος θὰ ὑψώσωμεν τὸ ἠθικὸν παράστημά μας, ἓν καὶ μόνον ἐπιδιώκοντες, εἰς ἓν καὶ μόνον ἀποβλέποντες: Τὴν Ἕνωσιν καὶ μόνον τὴν Ἕνωσιν!». Δὲν ἀνέγνωσα τὸν δοθέντα ὅρκον, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ πιστοποιήσω τὴν ἐκτροπήν, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἀλλὰ διὰ νὰ πιστοποιήσω τὴν πρωτοφανῆ πίεσιν, ἡ ὁποία ἠσκήθη ἐπὶ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἀγγλίας διὰ νὰ ὑπογράψῃ. Καὶ ἔτσι ἡ αὐλαία ἔπεσε πίσω ἀπὸ τὴν Κυπριακὴν τραγῳδίαν, διὰ τὴν σκηνοθεσίαν τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἐπέδειξε καὶ ἀσυνέπειαν καὶ ἀνικανότητα. Διότι ἡ δοθεῖσα λύσις σημαίνει τὴν ὁριστικὴν καταβαράθρωσιν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τὴν διάψευσιν τῶν ἐλπίδων τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας διερωτᾶται κανείς, διατὶ ἐπὶ 4 ἔτη συνετηρήθη ὁ ἡρωϊκὸς ἀγὼν τῆς ΕΟΚΑ, πρὸς τί αἱ τόσαι θυσίαι, οἱ ἀπαγχονισμοί, αἱ διώξεις, οἱ ἐμπρησμοὶ καὶ αἱ οἰκονομικαὶ καταστροφαί, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἀποφασισμένη νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς ὑπερφιάλους ἀξιώσεις τῶν Τούρκων καὶ νὰ τοὺς δεχθῶμεν ἐν τέλει διὰ τῆς δοθείσης λύσεως ὡς συγκυριάρχους ἐπὶ τῆς νήσου; Ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐπὶ 3½ ἔτη διεχειρίσθη μὲ τοιαύτην ἐγκληματικὴν ἐπιπολαιότητα τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, εἶναι ὑπόλογος ἔναντι τοῦ Ἔθνους. Παλινωδοῦσα καὶ παραπαίουσα, ὡδήγησεν εἰς τὴν πλέον ἐπικίνδυνον λύσιν, ἡ ὁποία μοιραίως θὰ ἀποτελέσῃ ἀρχὴν ὠδίνων. Κύριοι βουλευταί, θὰ παρέτεινον πολὺ τὴν ὁμιλίαν μου, ἐὰν ἀνεγίνωσκον τὰς κατὰ καιροὺς ἀπατηλὰς ὑποσχέσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου αὐτοῦ βήματος. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος, νὰ κάμω μίαν μικρὰν ἀναδρομὴν καὶ θ’ ἀρχίσω, ὅταν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὸν Κῆπον τοῦ Κλαυθμῶνος, ἐξήγγειλε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἔλυσε τὸ ζήτημα τῆς Αὐτοκυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ δικαίωμα Αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἐν συνεχείᾳ, εἰς ὅλας τὰς δηλώσεις ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διεκήρυξεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνενδότως ἐμμένει εἰς τὸ αἴτημα τῆς Αὐτοδιαθέσεως καὶ ὅτι οἱαδήποτε ἀλλαγὴ ἂν θὰ ἐγίνετο εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, θὰ καθίστατο κοινωνὸς καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὰ ἁρμόδια ὄργανα. Εἰς αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ἐκδοθῇ ψήφισμα, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος Αὐτοδιαθέσεως ὑπὸ τῶν Κυπρίων, ἡ Κυβέρνησις στερεοτύπως, ἀπέκρουε τοιαύτην ἐνέργειαν, ἥτις θὰ ἐξησθένει κατά τινα τρόπον τὴν Κυβερνητικὴν θέσιν, ἐφ’ ὅσον μοναδικὴ πολιτική της εἶναι ἡ Αὐτοδιάθεσις. Δὲν θὰ ἐλησμονήσατε, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τὰς δύο τελευταίας ἐπανόδους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τὰς Συνελεύσεις τοῦ ΟΗΕ, καυχησιολογῶν, διεκήρυσσε κατὰ τὸν πλέον πανηγυρικὸν τρόπον, ὅτι ἂν μή τι ἄλλο ἐπέτυχε νὰ ἀποκλείσῃ ἀπὸ τὰς διαπραγματεύσεις τοὺς Τούρκους. Καὶ κατέληξεν ἐν τέλει, νὰ διαπραγματεύεται μόνον μὲ τοὺς Τούρκους εἰς διμερεῖς συνομιλίας καὶ νὰ ἀναγκασθῇ νὰ ὑπογράψῃ συμφωνίαν, ἡ ὁποία κατ’ οὐσίαν καθιστᾷ κυρίους τοὺς Τούρκους εἰς τὴν Κύπρον, συμφωνία ἡ ὁποία, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ ἐπιεικεστέραν ἔκφρασιν ἀποτελεῖ ἐθνικὴν ταπείνωσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἠμπορεῖ νὰ ὑπερηφανεύεται ἐὰν χάριν μιᾶς δῆθεν διπλωματικῆς ἐπιτυχίας ἐσφαγίασε τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα τῶν Κυπρίων, καὶ διὰ διεθνοῦς πράξεως ἀπεμπόλησεν εἰς τὸ διηνεκὲς τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. (Ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αἶσχος! Χειροκροτήματα). Ἐὰν φιλοδοξία του, ἦτο νὰ γίνῃ ὁ ἐνταφιαστὴς τῆς ἱερᾶς αὐτῆς ὑποθέσεως, τὸ ἐπέτυχεν εἰς τὸ ἀκέραιον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Θὰ μᾶς ἀντιτάξῃ ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι ἔναντι τῶν γενομένων ὑποχωρήσεων καὶ θυσιῶν ἐπετύχομεν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου. Μόνον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν κάθε ἔννοιαν πραγματικότητος, ἠμποροῦν νὰ ἰσχυρισθοῦν, ὅτι πρόκειται περὶ ἀνεξαρτήτου Κράτους. Μέχρι τινος ἐθεωρεῖτο ἀπαράδεκτος καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ ἠγγυημένη ἀνεξαρτησία, ἐνῷ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δι’ ἐπισήμου πράξεως τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως ὑπεγράψαμεν τὴν ἁλυσσοδεμένην πλέον ἀνεξαρτησίαν. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἐὰν ἐγένοντο τοιαύτης ἐκτάσεως παραχωρήσεις πρὸς τοὺς Τούρκους ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Κύπρος ἀπέχει μόνον 40 μίλλια ἀπὸ τὰς Τουρκικὰς ἀκτάς, εἶναι παιδαριώδης, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅλαι αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου, αἱ γειτνιάζουσαι πρὸς τὴν Μ. Ἀσίαν, θὰ ἔπρεπε νὰ παραχωρηθοῦν εἰς τὴν Τουρκίαν, δοθέντος, ὅτι μερικαὶ ἐξ αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς ἀπόστασιν κάτω τῶν 2 μιλλίων χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν ὑπάρχουν κοινὰ χερσαῖα σύνορα. Καὶ ποία ἀνάγκη ἐπέβαλε πρὸς ἐξευμενισμὸν τῶν Τούρκων νὰ προβῶμεν εἰς ἐξευτελιστικὰς ὑποχωρήσεις πρὸς δημιουργίαν ἑνὸς ἀλλοπροσάλλου καθεστῶτος ἀνεξαρτησίας ποὺ μοιραίως θὰ ὁδηγήσῃ εἰς συνεχεῖς προστριβὰς μεταξὺ τῶν δύο Κοινοτήτων; Δὲν ἦτο ἐπαρκὴς κατοχύρωσις πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς Τουρκικῆς μειονότητος ἡ παρουσία τῶν Ἀγγλικῶν στρατευμάτων; Ὅταν ἐδόθη καθεστὼς αὐτονομίας εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα μὲ παρουσίαν στρατευμάτων τῶν προστατίδων δυνάμεων μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1897, δὲν ὑπῆρχεν οὐδεὶς περιορισμὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς νήσου, καὶ ἡ μόνη ἐκπροσώπησις τῆς τουρκικῆς ἐπικυριαρχίας συνίστατο εἰς μίαν τενεκεδένιαν σημαίαν ποὺ ὑψοῦτο σ’ ἕνα μικρὸ νησάκι εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ κόλπου τῆς Σούδας. Καὶ δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀνεξαρτήτου Κράτους, τὸ δὲ ποσοστὸν τοῦ τουρκικοῦ πληθυσμοῦ ἐν Κρήτῃ ἦτο μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ σημερινὸν ποσοστὸν τῶν Τούρκων ἐν Κύπρῳ. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἀποφασισμένη νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ κλείσιμον τοῦ ζητήματος, εἶχε πλείστας εὐκαιρίας νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας της καὶ νὰ ἀποδεχθῇ τὰς κατὰ καιροὺς προταθείσας λύσεις Χάρντιγκ–Ράντγκλιφ, κατὰ πολὺ ἐθνικῶς συμφερωτέρας ἀπὸ τὴν ὑπογραφεῖσαν σήμερον, διὰ τῆς ὁποίας καθιστῶμεν τοὺς Τούρκους συγκυριάρχους τῆς νήσου, 36 ὁλόκληρα χρόνια μετὰ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, ὁπότε ἡ ἡττημένη Ἑλλὰς ἐπέτυχε δήλωσιν τῆς Τουρκίας, ὅτι παραιτεῖται οἱασδήποτε ἀξιώσεως ἐπὶ τῆς Κύπρου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, ἴσως ἦτο ὀλιγώτερον ὀδυνηρὸν ἀπὸ τὸ σημερινὸν κατασκεύασμα. Καὶ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις κατόπιν μιᾶς ὀλεθρίας ἐπὶ 4 περίπου ἔτη διαχειρίσεως, νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι εἰς ὃ σημεῖον περιῆλθον τὰ πράγματα, δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως γεννέσθαι. Ὁμοιάζει τρόπον τινὰ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἰατρόν, ὅστις λόγῳ κακῆς διαγνώσεως καὶ ἐσφαλμένης θεραπείας τοῦ ἀσθενοῦς πελάτου, προεκάλεσε γάγγραινα συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἠναγκάσθη νὰ ἀποκόψῃ τὰ ἄκρα διὰ νὰ σώσῃ τὸν κορμόν. Αὐτὸ εἶναι τὸ τυπικὸν παράδειγμα, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἀντὶ νὰ θριαμβολογῇ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ μίαν, μόνον, δικαιολογίαν, ὅτι προέβη εἰς μίαν ταπεινωτικὴν συνθηκολόγησιν, χάριν τῆς διατηρήσεως τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Κύριοι βουλευταί, ἐκ παραδόσεως ἤμην θιασώτης τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας καὶ ἐφ’ ὅσον κατεῖχον ὑπευθύνους θέσεις, ἔδωσα δείγματα τῆς προσπαθείας τὴν ὁποίαν κατέβαλον πρὸς περαιτέρω σύσφιγξιν τῶν δεσμῶν μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν. Ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία, εἰς ὑψηλοὺς τόνους διεκήρυσσαν, ὅτι βάσις τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς εἶναι ἡ φιλία μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν. Δυστυχῶς, τὰ τελευταῖα γεγονότα τῆς Κύπρου, ἀπέδειξαν πόσον σαθρὰ ὑπῆρξεν ἡ φιλία αὐτή, τοὐλάχιστον ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Ἐφ’ ὅσον ἡ Τουρκία, τόσον ἐπιμόνως ἀντετίθετο εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Κυπριακὸς λαὸς θὰ ἐκαλεῖτο νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὅτι ἦτο δυνατὸν ὁ Κυπριακὸς λαὸς νὰ ἀποφανθῇ διὰ τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἐφ’ ὅσον τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ δυσπιστία ἐκ μέρους τῶν Τούρκων πρὸς τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀναβίωσις τῆς φιλίας. Ἡ φιλία ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι ἑτεροβαρὴς καὶ ἀνύπαρκτος. Καὶ ἐρχόμεθα πλέον εἰς τὴν τελευταίαν φάσιν τῆς Κυπριακῆς τραγῳδίας. Ἡ Τουρκία δὲν ἀρκεῖται πλέον εἰς τὴν δήλωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὐδέποτε θὰ ζητήσῃ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ζητεῖ καὶ ἐπιβάλλει χωριστὴν Βουλὴν διὰ τὰ κοινοτικά της ζητήματα, χωρισμὸν τῶν Δήμων τῶν πέντε μεγάλων πόλεων, βέτο εἰς τὸν ἀντιπρόεδρον. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θέλω νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὁμιλοῦμεν περὶ Προέδρου καὶ Ἀντιπροέδρου. Ἐὰν διαβάσετε προσεκτικὰ τὰ κείμενα, θὰ ἴδητε, ὅτι πρόκειται περὶ δύο Προέδρων. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Δὲν ὑπάρχει Πρόεδρος καὶ Ἀντιπρόεδρος. Ἔχουν τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ μὴ γελιέστε, κ. βουλευταί. Μὲ τὰς ὑπογραφείσας συμφωνίας δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δίδεται λύσις εἰς οὐδὲν σοβαρὸν ζήτημα ἂν δὲν συμφωνήσῃ καὶ ἡ τουρκικὴ μειοψηφία. Δίδομεν 40% περίπου εἰς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις, καὶ τέλος 30% εἰς τὴν Βουλὴν τῆς Κύπρου. Φοβοῦμαι, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ τελευταῖος αὐτὸς ὅρος, ἴσως, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ὁ πλέον ἀνησυχαστικός. Διότι εἶναι μοιραῖον, ἡ πλειοψηφία νὰ μοιρασθῇ εἰς κόμματα ἐνῷ ἡ μειοψηφία εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι θὰ παραμένῃ πάντοτε συμπαγής, καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ πλειοψηφία, παρὰ τὴν συμμετοχὴν τοῦ 30% τῶν Τούρκων. Ἐκεῖ εἶναι τὸ μεγάλο πρόβλημα καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις —δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ ἀντελήφθη— τὸ ἀντελήφθη, λυποῦμαι, διότι θὰ τῆς εἴπω, ὅτι διέπραξε θανάσιμον σφάλμα καὶ πρὸς τὴν Κύπρον καὶ πρὸς τὴν Πατρίδα μας τὴν Ἑλλάδα. Θὰ ὑπῆρχε μία ἄλλη δικαιολογία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, λόγῳ γενικωτέρων συμμαχικῶν λόγων, ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς ὑποχωρήσεις, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ σύμπνοια καὶ ἡ ἑνότης τῶν Συμμάχων Κρατῶν, εἰς τρόπον, ὥστε κατὰ τὴν μετάβασιν τοῦ Μὰκ Μίλλαν εἰς Μόσχαν, διὰ νὰ διαπραγματευθῇ μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, δὲν θὰ ὑπῆρχον ρήγματα μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας. Ἀλλά, ἂν τοιοῦτον τι συνέβαινε, θὰ εἶχεν ὑποχρέωσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐνημερώσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Διότι ἀπὸ τοῦ 1928 εἶχε καθιερωθῆ, ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἶναι κοινὴ ὅλων τῶν κομμάτων. Καὶ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ δὲν ἐτηρήθη. Ἀλλὰ φοβούμεθα, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Καταπλήσσεται κανεὶς πρὸ τῆς ἀνταλλαγῆς συγχαρητηρίων, τηλεγραφημάτων καὶ ἐπαίνων μὲ ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τὴν σκηνοθεσίαν, διὰ νὰ μᾶς ἀποδειχθῇ, ἀκόμη μίαν φοράν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατήγαγεν ἕνα νέον θρίαμβον, ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ καλύτερον τὴν διατήρησίν της εἰς τὴν ἀρχήν. Εἶναι, κύριοι βουλευταί, τραγικὴ ἡ περίπτωσις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθη ἕνα ἱερὸν ἀγῶνα, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς αὐτὸ τὸ ὀδυνηρὸν ἀποτέλεσμα. Νομίζει κανείς, ὅτι ἠγωνίσθη ἡ Κύπρος διὰ νὰ νικήσῃ ἡ Τουρκία. (Χειροκροτήματα). Δὲν νομίζω, ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγω ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου αὐτοῦ βήματος, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Εἶναι χαρακτηριστικὴ ἡ μέχρι σήμερον σιωπὴ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΟΚΑ. Ἀλλὰ καὶ αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι ἔρχονται ἀπὸ τὴν Μεγαλόνησον εἶναι, ὅτι ὁ Κυπριακὸς Λαὸς μὲ βαρεῖαν καρδίαν πενθεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ ἐὰν ὑπέγραψε τὰς συμφωνίας αὐτὰς ὁ ἐκπρόσωπός του, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ψυχολογικὴν βίαν, ἡ ὁποία ἠσκήθη ἐναντίον του. Γνωρίζομεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁμοφώνως ἡ Κυπριακὴ ἀντιπροσωπεία ἦτο τῆς ἰδέας νὰ ἀπορριφθοῦν αἱ συμφωνίαι τῆς Ζυρίχης. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις, διέπραξε καὶ ἕτερον βαρύτατον σφάλμα διὰ τῆς παραχωρήσεως βάσεων μὲ κυριαρχικὰ δικαιώματα εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν. Δὲν ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν παρουσίαν ἀγγλικῶν στρατευμάτων ἐν Κύπρῳ. Ἀλλὰ νομίζω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ προσπάθεια, νὰ δοθῇ μάχη καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἀκυρώσετε καὶ τὰς συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὴν Ζυρίχην, ἐφ’ ὅσον οἱ Ἄγγλοι δὲν ἐδέχοντο νὰ παραμείνουν εἰς τὴν Κύπρον ὡς στρατεύματα ΝΑΤΟ. Διότι μὲ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε, εἶναι φυσικόν, νὰ ἐξεγείρετε τὴν εὔλογον δυσπιστίαν τῶν φίλων ἀραβικῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς κατηγοροῦν, ὅτι παρεχωρήσαμεν βάσεις μὲ κυριαρχικὰ δικαιώματα, διὰ νὰ χρησιμοποιηθοῦν ὡς ὁρμητήρια δι’ ἐπιχειρήσεις ἐναντίον των. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος δηλοῖ, ὅτι δὲν θεωρεῖ τὰς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου καὶ τῆς Ζυρίχης ὡς δεσμευούσας τὸ Ἔθνος (χειροκροτήματα).... καὶ ὅτι ἀνερχόμενον εἰς τὴν ἀρχήν, θὰ ἐργασθῇ διὰ τὴν μετατροπὴν τῶν συμφωνιῶν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν μιᾶς πλήρους ἐλευθερίας διὰ τὴν δημιουργίαν ἑνὸς ἀνεξαρτήτου πραγματικῶς κράτους, ἀδεσμεύτου οἱασδήποτε ὑποχρεώσεως. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐνθυμῆσθε οἱ παλαιότεροι, ἢ μᾶλλον ὅλοι, πόσον παταγωδῶς κατέπεσαν αἱ συμφωνίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ Κυβερνήσεως Παγκάλου, αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἐλευθέραν Ζώνην Θεσσαλονίκης, μόλις προέκυψε Κυβέρνησις ἀντιπροσωπευτικὴ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ποῖον εἶναι τὸ κῦρος τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, ὅταν ὑπεγράφησαν ἀπὸ Κυβέρνησιν μονόπλευρον, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ μόλις τὸ 40% τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ εἶμαι μάντις κακῶν. Προβλέπω, ὅμως, ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ δὲν εἶναι βιώσιμοι καὶ ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀνατραποῦν διὰ νὰ μὴ θρηνήσωμεν νέας ἐθνικὰς συμφοράς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§8Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἦσαν τόσον ἀναιμικὰ καὶ τόσον μικρόψυχα, ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.... (Διαμαρτυρίαι, ἀποδοκιμασίαι καὶ φωναὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καθῆστε εἰς τὰς θέσεις σας. Συνεχίστε κύριε Ὑπουργέ.

§10Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἦσαν τόσον ἀναιμικὰ καὶ μικρόψυχα ὅσα εἶπεν.... (Νέαι φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Φωναί: νὰ ἀνακαλέσῃ).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ Προεδρεῖον, δὲν ἐξέφερε ὕβριν τινὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κρίσις τοῦ Προεδρείου.

§12Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἦσαν τόσον ἀναιμικὰ καὶ τόσον μικρόψυχα.... (Φωναί, διαμαρτυρίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κωδωνοκρουσίαι)

§13Κ. ΜΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαρῆ, καθήσατε. Δὲν ἀνακαλεῖ ὁ κ. ὑπουργός. Δὲν εἶπε τίποτε τὸ ὑβριστικὸν διὰ νὰ ἀνακαλέσῃ.

§15Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀποχωρήσωμεν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν ἐὰν δὲν ἀνακαλέσῃ ὁ κ. ὑπουργός. (Διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης, κωδωνοκρουσίαι).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Ὥρα 6.45′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 6.50′ μ.μ.)

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ.

§18Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι διὰ τὸ ἐπεισόδιον τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν, τόσον μᾶλλον καθ’ ὅσον, ὅταν κρίνεται μία Ἐθνικὴ ὑπόθεσις τοιαύτης σημασίας ἐπιβάλλεται νὰ ἔχωμεν ἀπόλυτον ψυχραιμίαν. Τὴν ψυχραιμίαν αὐτὴν τὴν διετηρήσαμεν ἡμεῖς εἰς τὴν θέσιν αὐτήν, ὅταν ἠκούαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χαρακτηρισμοὺς ἐγκληματίου, ἐνταφιαστοῦ καὶ ἀνοήτου. Κἄτι περίεργον καὶ βαθύτερον συμβαίνει, ὥστε ἡ πτέρυξ ἐκείνη νὰ ταράσσεται τόσον, ὅταν οἱ χαρακτηρισμοὶ εἶναι ἀσυγκρίτως ἠπιώτεροι καὶ διαδηλοῦν ἁπλῶς, ὅτι δὲν ἦσαν σοβαρὰ τὰ ἐπιχειρήματα καὶ ἦσαν στενόκαρδα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἀλλὰ ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον εἶπον ἐκείνας τὰς πρώτας λέξεις, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἦτο διὰ νὰ προβῶ εἰς χαρακτηρισμὸν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἦτο διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ἂν τὰ ἐπιχειρήματά του δὲν ἦσαν τοιαῦτα, δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀπαντήσω ἀμέσως. Ἦσαν τόσον ἀναιμικὰ ὥστε ἤμην ἕτοιμος νὰ τὰ παραδώσω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, βέβαιος, ὅτι ἡ κρίσις αὐτὴ θὰ τὰ κατεδίκαζε μόνη της. Ἀλλὰ ἔκρινα, ὅτι ὤφειλα νὰ λάβω ἀμέσως τὸν λόγον, διότι ὅταν ὁμιλῇ κανεὶς ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου αὐτοῦ βήματος, δὲν ἀπευθύνεται μόνον εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. βουλευτάς, ἀπευθύνεται πρὸς ὅλον τὸν κόσμον, ἀπευθύνεται πρὸς ὅλα τὰ τμήματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ Ἐξωτερικοῦ καὶ ἀπευθύνεται ἰδίᾳ τὴν στιγμὴν αὐτὴν πρὸς τὴν αἱματοβαμμένην νῆσον, εἰς τὴν ὁποίαν ἀκόμη δὲν ξεράθηκαν τὰ αἵματα τοῦ ἀγῶνος. Καὶ ἀπηυθύνθη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τοῦ Ἐθνικοῦ αὐτοῦ βήματος καὶ πρὸς τὴν Κύπρον διὰ νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς Κυπρίους: μὴ ἀγαλλιᾶσθε Κύπριοι, δὲν ἠλευθερώθητε ὡς νομίζετε καὶ ὡς διακηρύσσουν οἱ Ἀρχηγοί σας, ὡς διακηρύσσουν τὰ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα πλημμυρίζουν τὸ Πολιτικὸν γραφεῖον καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀντιθέτως, ἁλυσσοδέθητε. Μὴ ἐμπιστεύεσθε εἰς τοὺς Τούρκους, ὅπως φαίνεται νὰ ἐμπιστεύεσθε. Ἔχετε καχυποψίαν ἀπέναντί των. Σᾶς ὑποβλέπουν. Αὐτὰ διεκήρυξεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ᾐσθάνθην, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω ἀμέσως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν νῆσον ἡ ὁποία μετὰ ἀπὸ ἀγῶνα καὶ φοβερὰ βάσανα τόσων ἐτῶν πανηγυρίζει, ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ρίπτωμεν τὸν σπόρον τῆς διχονοίας καὶ τῆς ἀμφιβολίας.

§19Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Πενθεῖ ὁ Γρίβας!!

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζίγδη, θὰ μὲ ἀναγκάσετε νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§21Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Σᾶς ἠκούσαμεν μὲ θρησκευτικὴν εὐλάβειαν νὰ μᾶς ὑβρίζετε μὲ τὰς χειροτέρας λέξεις. Ἀφίσατε νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰ ἐπιχειρήματα μὲ ἐπιχειρήματα καὶ μὲ χαρακτηρισμοὺς πλέον εὐπρεπεῖς τῶν ἰδικῶν σας. Ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι τὸ σύστημα δὲν θὰ ἐργασθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ ἁλυσσοδεμένης ἀνεξαρτησίας, ἢ πρόκειται περὶ τριπλῆς κατοχῆς. Ὡμίλησε πρὸς τοὺς Ἕλληνας βουλευτὰς ἀλλὰ δι’ αὐτῶν δυστυχῶς ἀπηυθύνθη μὲ τὰ ἴδια λανθασμένα ἐπιχειρήματα καὶ πρὸς τὴν Κύπρον. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ἂν καὶ τὸ γνωρίζουν καλὰ οἱ ἀδελφοί μας Κύπριοι, νὰ τοὺς φέρωμεν τὴν ἐντελῶς ἀντίθετον διαβεβαίωσιν. Ἔφθασεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μέχρι τοῦ σημείου νὰ προβῇ καὶ εἰς μίαν τραγικὴν καὶ πρωτοφανῆ δήλωσιν διὰ πολίτευμα δημοκρατικόν, διὰ πολίτευμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει ἡ πλειοψηφία. Ἐδήλωσεν ὅτι ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν δὲν θὰ σεβασθῇ τὰς συμφωνίας αὐτὰς. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀπαντήσω κατὰ ἕνα τρόπον πολὺ ἁπλοῦν: «Οὐ φροντὶς Ἱπποκλείδῃ». Γνωρίζουν οἱ πάντες, ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος δὲν πρόκειται νὰ ξαναϊδῇ ποτὲ ἐξουσίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἀλλὰ δὲν θὰ ἀπαντήσω διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, θὰ ἀπαντήσω καὶ ἐδῶ δι’ ἐπιχειρημάτων. Εἶναι πρωτοφανές, ὅτι ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος φέρει τὸ ὄνομα τοῦ θεμελιωτοῦ τῆς Ἑλληνο—τουρκικῆς φιλίας, ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς ἐπίστευεν εἰς τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν, ἔρχεται νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἂν τυχόν, ἂν ποτὲ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ τορπιλλίσῃ αὐτὰς τὰς συμφωνίας αἱ ὁποῖαι θεμελιώνουν τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου καὶ αἱ ὁποῖαι ἐθεμελίωσαν καὶ πάλιν τὴν Ἑλληνο—τουρκικὴν φιλίαν. Δὲν ἀνέμενον τοιαύτην δήλωσιν, ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ δήλωσις αὐτή, οὔτε ἐν Ἑλλάδι, οὔτε ἐν Κύπρῳ, οὔτε εἰς οὐδεμίαν χώραν τοῦ Ἐξωτερικοῦ πρόκειται νὰ κάμῃ τὴν παραμικρὰν ἐντύπωσιν. Ἀποτελεῖ, ὄντως θεμελιώδη κανόνα τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, ὅτι αἱ συμφωνίαι αἱ ὁποῖαι δεσμεύουν μίαν χώραν διὰ τῆς ἐγκρίσεως τῆς πλειοψηφίας ἀποτελοῦν συμφωνίας τὰς ὁποίας τιμᾷ ἡ χώρα αὐτὴ ἂν θέλῃ νὰ εἶναι ἔντιμος. Καὶ ἐπίσης, λόγῳ τῆς μεγάλης σημασίας, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη κατόπιν αὐτοῦ, νὰ ἐπισημάνῃ ὅτι ἡ ψῆφος ἡ ὁποία θὰ δοθῇ θὰ εἶναι συγχρόνως ψῆφος ἐγκρίσεως τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὴν δήλωσιν αὐτὴν, ὅτι ἡ ψῆφος ἡ ὁποία θὰ δοθῇ μεθαύριον, δὲν θὰ εἶναι μία ἁπλῆ ψῆφος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ψῆφος ἐγκρίσεως τῶν σημαντικῶν αὐτῶν συμφωνιῶν, ἔρχομαι εἰς τὴν κριτικὴν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Βενιζέλος.

§22Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν θὰ ἔλθουν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν αἱ συμφωνίαι ὡς νομοθετήματα;

§23Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, ὅτι θὰ ἔλθουν, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ συγχρόνως ἡ ψηφοφορία θὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν.

§24Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν γνωρίζω πῶς τοποθετεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία κατέθεσε πρότασιν μομφῆς, τὸ θέμα. Ἀπὸ πλευρᾶς Κυβερνήσεως τίθεται ὡς ἑξῆς: ἂν ἐγκρίνωνται ἢ δὲν ἐγκρίνωνται αἱ συναφθεῖσαι συμφωνίαι. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐζήτησε καὶ ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν θὰ ἔχῃ ἡ ψηφοφορία.

§25Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ ὑπεγράφησαν ἀπὸ μίαν μονόπλευρον Κυβέρνησιν. Αἱ συμφωνίαι αὐταὶ ὑπεγράφησαν ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους τοὺς Κυπρίους. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι αἱ συμφωνίαι ὑπεγράφησαν ὑπὸ τὴν ἄσκησιν ψυχολογικῆς βίας. Διαψεύδω κατηγορηματικῶς τὴν ὕπαρξιν ψυχολογικῆς βίας καὶ ἐπιθυμῶ νὰ χαρακτηρίσω, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, διὰ τῶν ἀγώνων του καὶ τοῦ ἤθους του, ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν εἶναι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος πιέζεται. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ φέρω καὶ μίαν ἄλλην διαβεβαίωσιν πρὸς τὸ Σῶμα. Ἀφ’ ἧς ἠρχίσαμεν τὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, διὰ τὸν ὁποῖον ἅπαντες οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου μᾶς διαβεβαιώνουν πάντοτε, ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν θέλησιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἐτηρεῖτο ἐνήμερος καὶ συνεφώνει μὲ τὴν πορείαν τῶν διαπραγματεύσεων. Καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων τὸν συνεβουλεύθημεν. Μετὰ τὴν σύναψιν τῶν συμφωνιῶν τῆς Ζυρίχης ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψιν του αἱ συμφωνίαι, αἵτινες συνήφθησαν αὐτοῦ τελοῦντος ἐν γνώσει. Τοῦ ἀνεπτύχθησαν καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ κείμενα διὰ νὰ γνωρίζῃ καὶ τὴν διατύπωσιν καὶ τοῦ ἑρμηνεύθη καὶ ἡ διατύπωσις. Δὲν λέγω αὐτὸ διὰ νὰ ρίψω τὴν εὐθύνην ἢ ὅπως πιστεύω ἐγὼ τὴν τιμὴν εἰς τοὺς ὤμους τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Τὴν εὐθύνην καὶ τὴν τιμὴν τὴν ἀναλαμβάνει εὐχαρίστως ἡ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος) διότι ὅπως θὰ ἴδητε ἐπετελέσαμεν ἱστορικὸν ἔργον διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ τὴν Κύπρον. Τὸ λέγω ὅμως, διότι ἐὰν ἀφεθῇ αὐτὸ τὸ σημεῖον σκοτεινόν, θὰ σημαίνῃ, ὅτι παρέβημεν τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν ὑπεστηρίζαμεν, ὅτι δηλαδή, θὰ διεκδικούσαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ ἴδιοι οἱ Κύπριοι ἤθελον νὰ διεκδικήσουν. Μᾶς εἶπεν ἐπίσης ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἦτο ὁμόφωνος ἡ Κυπριακὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὸ Λονδίνον διὰ νὰ ἀπορρίψῃ τὰς συμφωνίας αὐτὰς. Βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁμόφωνος ἦτο ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ τῆς ἀντιπροσωπείας εἰς τὴν ἀπόρριψιν, καὶ ὁμόφωνος ἦτο ἡ συντριπτικῶς μεγαλυτέρα πλειοψηφία τῆς ἐθνικόφρονος πτέρυγος τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς ἐλθούσης ἐκ Κύπρου ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς των. Ἀλλὰ μᾶς εἶπε κἄτι καταπληκτικὸν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν τοιαύτην συμφωνίαν διατὶ δὲν ἐπωφελήθημεν τῶν ἄλλων εὐκαιριῶν αἱ ὁποῖαι ἦσαν καλλίτεραι καὶ κατέληγον εἰς καλλιτέρας λύσεις. Θὰ ἀπεφεύγαμεν τὸν αἱματηρὸν ἀγῶνα, τὰς ταλαιπωρίας καὶ συγχρόνως θὰ εἴχαμεν μίαν καλλιτέραν λύσιν. Καὶ ἀνέφερεν τρεῖς ἀπὸ τὰς εὐκαιρίας καὶ τὰς λύσεις αὐτάς, τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν προσέφερεν ὁ Χάρντιγκ, τὴν λύσιν τοῦ Συντάγματος Ράντκλιφ καὶ τὴν λύσιν Μὰκ Μίλλαν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ μείνῃ καμμία ἀμφιβολία εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Σώματος, ἀλλὰ κυρίως εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἰδίων τῶν Κυπρίων, ὅτι αἱ συμφωνίαι ἐκεῖναι δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ἀπολύτως σύγκρισιν μὲ τὴν συμφωνίαν ἡ ὁποία ἐπετεύχθη. Καὶ ἰδοὺ διατί: Αἱ προτάσεις τοῦ Χάρντιγκ δὲν ἐγένοντο δεκταὶ ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον καὶ τοὺς συμβούλους του διότι περιεῖχον τοιαύτας ἀσαφεῖς φράσεις καὶ ὑπῆρχε τοιαύτη ἄρνησις νὰ διαλευκανθῇ ἡ ἀσάφεια αὐτή, ὥστε ἠδύνατο νὰ ἀναμένεται τὸ χειρότερον δυνατόν. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰς ἀπὸ τὰς φράσεις τὰς ὁποίας περιεῖχον αἱ τελικαὶ προτάσεις Χάρντιγκ: Μετὰ δοκιμαστικὴν περίοδον κτλ. ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐργασθῇ δι’ ὁριστικὴν λύσιν ἥτις «θὰ συμβιβάζεται πρὸς τὰ στρατηγικὰ συμφέροντα τῆς Κυβερνήσεως τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος καὶ τῶν συμμάχων της καὶ θὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑφιστάμενα σύμφωνα εἰς ἃ ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. συμμετέχει». Καὶ περαιτέρω ἐδηλοῦτο, ὅτι τὸ νέον καθεστώς, εἰς ἀόριστον ἡμερομηνίαν ἐγκαθιστάμενον θὰ πρέπει «νὰ προασπίσῃ τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν τμημάτων τῆς Κοινοπολιτείας». Καὶ ἔλεγεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος: Εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὰ δεχθῶ. Ἐξηγήσατέ μου «τί ἐννοεῖτε μὲ προάσπισιν τῶν συμφερόντων ὅλων τῶν τμημάτων; τί ἐννοεῖτε μὲ στρατηγικὰ συμφέροντα ὑμῶν «καὶ τῶν συμμάχων σας» καὶ μὲ τὰ ὑφιστάμενα σύμφωνα; Τόσον μᾶλλον ποὺ εἰς τὰ προηγούμενα σχέδιά σας λέγατε τὰ ἴδια μὲ ἄλλας ἐκφράσεις εὐρυτέρας σημασίας καὶ πλέον ἀορίστους. Καὶ ἡ ἀπάντησις ἦτο ἀπάντησις κατηγορηματικῆς ἀρνήσεως διευκρινίσεως. Καὶ ἐν ὄψει αὐτῶν, βεβαίως, δὲν εἶναι καθόλου δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι αἱ προτάσεις Χάρντιγκ ἦσαν καλλίτεραι. Ἁπλῶς διετύπουν ἐπιφυλάξεις ἀορίστους βαρυτάτας εἰς ἔννοιαν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἤθελον νὰ μᾶς ἐξηγήσουν ποῦ θὰ ὡδήγουν. Ἀλλ’ ἔφθασεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ λέγῃ ὅτι τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ, ἦτο καλλίτερον. Δὲν θὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ράντκλιφ. Δύο σημεῖα μόνον θὰ ἐπισημάνω. Τὸ πρῶτον ὅτι τὴν ἰδίαν ἡμέραν ποὺ ἐδημοσιεύθη τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ ἐγένετο ἡ ἐπίσημος δήλωσις εἰς τὴν Βρεταννικὴν Βουλὴν, ὅτι ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς αὐτοδιαθέσεως, αὕτη θὰ ἐννοεῖτο ὡς αὐτοδιάθεσις χωριστὴ διὰ τοὺς Τούρκους καὶ χωριστὴ διὰ τοὺς Ἕλληνας. Συνεπῶς, ἦτο ἕνα Σύνταγμα τὸ ὁποῖον συνεδέετο ἀναποσπάστως μὲ ρητὴν δέσμευσιν, ὅτι ἐν κατακλείδι τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ θὰ εἴχομεν τὴν διχοτόμησιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ εἴπω πολλὰ ἐπὶ τοῦ κειμένου τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ, ἀναφέρομαι εἰς μίαν μόνην διάταξιν, τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Κυβερνήτης ἄνευ προσφυγῆς, τονίζω ἄνευ προσφυγῆς, δύναται νὰ καθορίζῃ ποῖα θέματα ἀνήκουν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ποῖα θέματα ἀνήκουν εἰς τὴν ἰδικήν του ἀποκλειστικὴν ἁρμοδιότητα. Τὸ Σύνταγμα τοῦτο, ἂν μὴ τί ἄλλο, ἦτο ἕνα ἁπλοῦν προσωρινὸν προπέτασμα ἀποικιακῆς διοικήσεως, μὲ βεβαίαν κατάληξιν τὴν διχοτόμησιν. Ἡ προσωρινότης αὐτῆς τῆς καταστάσεως θὰ ὡδήγει εἰς τέρμα τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἡ χωριστὴ αὐτοδιάθεσις. Καὶ ὡμίλησεν, ἐπίσης, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, περὶ τοῦ σχεδίου Μὰκ–Μίλλαν, ὡς καλυτέρου, διότι ἄφηνεν ἀνοικτὴν τὴν πιθανότητα τῆς ἑνώσεως. Ἐὰν τὸ σχέδιον Μὰκ–Μίλλαν ἄφηνε θεωρητικῶς ἀνοικτὴν αὐτὴν τὴν πιθανότητα, εἰς τὴν πρᾶξιν τὴν ἀπέκλειε πλήρως καὶ καθιέρου σύστημα, τὸ ὁποῖον μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν καὶ σύμφωνα μὲ γνωμοδότησιν τῶν καλλιτέρων διεθνολόγων, θὰ ὡδήγει ἢ εἰς τὴν συγκυριαρχίαν ἢ εἰς τὴν διχοτόμησιν. Καὶ ὅπως παρετήρησαν ἔμπειροι νομικοὶ τῆς Κύπρου καὶ οἱ ἴδιοι οἱ ἡγέται τῆς Κύπρου, χωριστικοὶ θεσμοὶ ἔχουν ἐντελῶς ἄλλην σημασίαν εἰς τὸ παρὸν σχέδιον καὶ ἄλλην εἰς τὸ σχέδιον Μὰκ–Μίλλαν. Διότι εἰς τὸ σχέδιον Μὰκ–Μίλλαν, οἱ χωριστικοὶ θεσμοὶ ὁδηγοῦν εἰς διχοτόμησιν, διότι τὸ μέλλον παρέμεινεν ἀνοικτόν, ἐνῷ εἰς τὸ παρὸν σχέδιον, ἐφ’ ὅσον ἔχει καθιερωθῆ, ὅτι ὑπάρχει ἑνότης ἐν Κύπρῳ, ὅτι ὑπάρχει ἀνεξαρτησία, καὶ μάλιστα ἠγγυημένη, οἱ χωριστικοὶ θεσμοὶ λαμβάνουν μορφὴν ἄλλην καὶ ὄχι διασπάσεως, διότι ἡ διάσπασις ἔχει ἀποκλεισθῆ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐπεσήμανεν, ἐπίσης, καὶ ἔχει φοβερὰ ἄδικον εἰς αὐτό, ὅτι ὁ θεσμός, ὁ ὁποῖος ἐδημιουργήθη, εἶναι πολύπλοκος καὶ δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ. Εἶπεν ἕνας μεγάλος Γερμανὸς φιλόσοφος, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα λησμονῶ, ὅτι εἶναι ἡ χάρις καὶ ἡ ἱκανότης τῶν ἁπλῶν πνευμάτων νὰ ἁπλοποιοῦν τὰ πολύπλοκα προβλήματα. Κύριοι, εἰς τὴν Κύπρον ἔχομεν μίαν πραγματικὴν κατάστασιν, ἔχομεν ἕνα μικτὸν πληθυσμόν, δύο Κοινότητας, μίαν μικροτέραν καὶ μίαν μεγάλην. Ὑπὸ οἱονδήποτε καθεστώς, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ πνεῦμα συνεργασίας, θὰ ὑπάρξῃ διαταραχή, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ μορφὴ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Νήσου. Πάρετε τὴν μίαν περίπτωσιν, τῶν ἄκρων, ὑποθέσατε, ὅτι ἐγένετο ἕνωσις. Ἐὰν ὑπάρξῃ ἐχθρότης τῶν δύο μισθωτῶν καὶ ὑπὸ καθεστὼς ἑνώσεως, θὰ εἴχομεν δραματικὴν ζωὴν εἰς τὴν νῆσον. Πάρετε τὴν περίπτωσιν τῆς διχοτομήσεως. Ἐὰν πάλιν ἔχωμεν κακὰς σχέσεις τῶν δύο Κυβερνήσεων καὶ τῶν δύο Κοινοτήτων, πάλιν αἷμα καὶ χάος θὰ ἔχωμεν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐμελετήσαμεν, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει του τὰ πραγματικὰ δεδομένα καὶ ἀντὶ νὰ εἶναι περίπλοκον, εἶναι ἁπλῶς προσηρμοσμένον εἰς τὰ πραγματικὰ γεγονότα καὶ ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἕνα στοιχειῶδες πνεῦμα συνεργασίας διὰ νὰ λειτουργήσῃ ἐντελῶς ἀπροσκόπτως. Τί εἶναι αὐτὰ τὰ ἀόριστα, τὰ ὁποῖα μᾶς εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ VETO; Ποῦ εἶδε τὸ ἀόριστον VETO; Ποῦ εἶδεν ὅτι ἡ μειοψηφία ἀποφασίζει καὶ ὅτι ὑπεδουλώθη ἡ πλειοψηφία εἰς τὴν μειοψηφίαν; Εἰς τὴν πραγματικότητα, ἀποφασίζει ἡ πλειοψηφία καὶ εἶναι σεβασταὶ αἱ δημοκρατικαὶ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι ρυθμίζουν τὸν βίον ὅλων τῶν Πολιτειῶν. Ἀποφασίζει ἡ πλειοψηφία, διότι ἡ πλειοψηφία διατηρεῖ τὴν δεσπόζουσαν θέσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Διοίκησιν. Ἀποφασίζει, ὅπως ἐλπίζομεν, ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὴν μικροτέραν Κοινότητα. Διότι αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, τῆς δημοκρατίας, τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ ἀπό τινος ἐν Κύπρῳ καὶ παρ’ ἡμῶν. Ἀποφασίζει ἀπὸ κοινοῦ, ἐὰν εἶναι δυνατόν. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατόν, ἀποφασίζει μόνη. Ἀλλ’ ἡ μικροτέρα Κοινότης λαμβάνει τὴν δύναμιν νὰ ἀναστείλῃ ἢ νὰ προσφύγῃ εἰς διαιτησίαν, διὰ τὸν μεγάλον ἀριθμὸν τῶν ἀποφάσεων καὶ ἁπλῶς νὰ ματαιώνῃ ὡρισμένας κατηγορίας ἀποφάσεων τῆς πλειοψηφίας. Διότι, ἄλλως, δὲν θὰ εἴχομεν πολίτευμα, στηριζόμενον εἰς τὴν συνεργασίαν. Θὰ εἴχομεν πολίτευμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ πλειοψηφία θὰ ἠδύνατο, ἂν ἤθελε, νὰ ἐξουθενώσῃ τὴν μικροτέραν Κοινότητα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς δὲν ἐπιθυμοῦμεν καὶ οἱ Ἕλληνες Κύπριοι δὲν ἐπιθυμοῦν.

§26Α. ΖΑΚΚΑΣ. Τώρα, συμβαίνει τὸ ἀντίστροφον.

§27Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Διατὶ ἐπιμένετε νὰ κάμνετε ἀτυχεῖς διακοπάς; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ τὸ ἀντίστροφον, ὅταν τὸ 30% τῆς διοικήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμνῃ ἀποφάσεις ἐνώπιον τοῦ 70%! Συμβαίνει αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸν βίον ὅλων τῶν πολιτισμένων πολιτειῶν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα, θὰ ἀγορεύσητε. Πῶς θέλετε νὰ σᾶς προστατεύσω, ὅταν γίνωνται διαρκῶς διακοπαί; Εἶναι ἀντικανονικὸν τοῦτο.

§29Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἠθέλησεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἐκμεταλλευθῇ καὶ τὴν σιωπὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΟΚΑ. Τὸν πληροφορῶ, ὅτι εἶμαι πολὺ περισσότερον ἐκείνου εἰς θέσιν, νὰ ἑρμηνεύσω τὰς σκέψεις καὶ τὴν σιωπὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΟΚΑ καὶ τῆς ἡρωϊκῆς αὐτῆς ὀργανώσεως. Τὸν πληροφορῶ, ὅτι ὅλοι οἱ ἐθνικόφρονες Ἕλληνες τῆς Κύπρου, εἶναι κατὰ τὸν ἄλφα ἢ βῆτα τρόπον ΕΟΚΑ καὶ ὅτι τὸ μέγιστον καὶ ὑγιέστατον αὐτὸ τμῆμα τῶν Ἑλλήνων παρεδέχθη ἐν Λονδίνῳ, διὰ τῶν ἐκπροσώπων του, ὅτι αἱ συμφωνίαι ἀποδίδουν τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν πλήρη ἀνεξαρτησίαν εἰς τὴν Κύπρον. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἠδυνάμην δὲ ἴσως νὰ τολμήσω νὰ προείπω ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θὰ διαψευσθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος τῆς σιωπῆς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου φαίνεται νὰ ἐστήριξε τόσας ἐλπίδας, διότι ὁ Διγενὴς ὑπῆρξε στρατιώτης, ἐφέρθη καὶ φέρεται ὡς στρατιώτης. Ἀλλὰ μᾶς εἶπε καὶ κἄτι ἄλλο. Μᾶς εἶπε, διατὶ ἐδώσαμεν βάσεις κατὰ κυριαρχίαν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ διαταράξῃ τὰς σχέσεις μας μὲ τοὺς φίλους Ἄραβας. Πρῶτον, οὐδὲν ἐδώσαμεν. Ἡ Κύπρος δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ δώσωμεν. Ἡ Κύπρος ἀνήκει κατὰ κυριαρχίαν καὶ κατέχεται ἰσχυρῶς ἀπὸ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Καὶ ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἐδέχθη νὰ ἄρῃ τὴν κυριαρχίαν διὰ πρώτην φοράν, μέσα εἰς τόσα ἔτη. Καὶ ἔπρεπε νὰ πανηγυρίσωμεν τὸ γεγονὸς αὐτό. Ἐδέχθη νὰ ἄρῃ τὴν κυριαρχίαν, ἀλλ’ ἔθεσε τὸν ὅρον, ὅτι θὰ διατηρήσῃ τὴν κυριαρχίαν ἐπὶ ὡρισμένων βάσεων. Ποῖος ἐξ ὑμῶν, ποῖος ἐκ τῶν φίλων μας εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ: «Κύριοι, σᾶς δίδουν τὸ 97% ἢ 98%, ἀλλὰ δὲν σᾶς δίδουν τὸ 2 ἢ 3%. Μὴ πάρετε τὸ 97 ἢ 98%, πρέπει νὰ πάρετε τὸ 100%». Οὐδεὶς τὸ λέγει. Καὶ οἱ φίλοι Ἄραβες, σᾶς κομίζω ὑπευθύνως τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι καὶ οἱ πλέον θερμοὶ ἐξ αὐτῶν εἰς τὸν ἀντιαποικιακὸν ἀγῶνα καὶ αὐτοὶ μᾶς συνεχάρησαν, διὰ τὴν ἐπιτευχθεῖσαν λύσιν. Κατὰ τὴν ἔκφρασιν ἑνὸς τῶν πλέον σημαινόντων ὑπουργῶν των, συνεχάρησαν «διὰ τὴν ὑπομονήν, τὴν εὐστροφίαν καὶ τὸ θάρρος ποὺ ἀποδίδουν σήμερον εὐτυχεῖς καρποὺς εἰς τὴν Κύπρον». Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν Ἀράβων. (Χειροκροτήματα).

§30Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ποῖος, ὁ Νάσερ;

§31Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, ὁ οἱοσδήποτε ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἔρχεται ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος νὰ μνημονεύσῃ ξένους ὑπουργούς, οὐδέποτε παραποιεῖ πράγματα ἢ κείμενα. Πρέπει νὰ τὸ γνωρίζετε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι. Ὁ κ. Μπρεδήμας, ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου, μὴ ἀκουόμενος).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, καθῆστε κάτω. Ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν καὶ πάλιν. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Τὸ ἀντιλαμβάνεσθε αὐτό; Ἡ συνεδρίασις θὰ διεξαχθῇ κατὰ τὸν Κανονισμόν. Θὰ ζητήσητε τὴν ἄδειαν τοῦ Προέδρου, διὰ νὰ κάμνετε διακοπάς. Ἄλλως, κάμνετε παρεκτροπὰς καὶ ὄχι διακοπάς.

§33Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς τῶν σημαντικωτέρων ὑπουργῶν τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν καὶ αὐτὸ ἀρκεῖ. Ἀλλά, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ συγχαρητηρίων, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ ξέναι Κυβερνήσεις συνεχάρησαν διὰ νὰ στηρίξουν ἐσωτερικῶς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἀπέδωσε, δηλαδή, τὴν μομφὴν εἰς τὰς μεγαλυτέρας προσωπικότητας τῆς Εὐρώπης, ὅτι τὰ συγχαρητήρια αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀφεώρουν συγκεκριμένα θέματα καὶ ὡμιλοῦσαν περὶ εὐθυκρισίας καὶ εὐτυχοῦς λύσεως, δὲν διετυπώθησαν, διότι Κυβερνήσεις καὶ προσωπικότητες ἐπίστευον εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα ὑπέγραφον, ἀλλ’ ἁπλῶς διὰ νὰ στηρίξουν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Αἱ συγχαρεῖσαι προσωπικότητες, δὲν χρειάζονται ἀπολογητὰς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἔκρινα, ὅμως, ὅτι ἔπρεπε νὰ μνημονεύσω καὶ μίαν ἀραβικὴν χώραν, διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι μόνον ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν τὰ συγχαρητήρια. Καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸν τύπον ἐγράφησαν καὶ διάφορα πράγματα, σχετικῶς μὲ τὴν στάσιν τῆς Γιουγκοσλαβίας, δύναμαι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ σᾶς ἀνακοινώσω, ὅτι τὴν 17ην τοῦ μηνός, ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Γιουγκοσλαβικῆς Κυβερνήσεως ἐκάλεσε τὸν πρεσβευτήν μας, τὸν συνεχάρη διὰ τὴν εὐτυχῆ λύσιν καὶ εἶπε καὶ πολλὰ ἄλλα κολακευτικά. Ἐπίσης σήμερον μοῦ ἦλθε μήνυμα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γιουγκοσλαβίας, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ διευκρινίσῃ καὶ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὡρισμένη μερὶς τοῦ τύπου, σχετικῶς μὲ δηλώσεις, διὰ τὴν ἀναβίωσιν τοῦ Βαλκανικοῦ συμφώνου. Καὶ λέγει τὸ μήνυμα τοῦ κ. Πόποβιτς: «Διαβιβάζω συγχαρητήρια τῆς Γιουγκοσλαυϊκῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ τοῦ ἰδίου, διὰ τὴν ἐπιτευχθεῖσαν λύσιν. Ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ μεγάλην ἐπιτυχίαν καὶ τὴν χαιρετίζει. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ γραφέντα εἰς τὸν τύπον διὰ τὴν ἀναβίωσιν τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου, ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε εἶχε τὴν παραμικρὰν ἀνησυχίαν, διότι εἶναι βεβαία, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε θὰ προτείνῃ τρόπον ἀναβιώσεως, δυσάρεστον διὰ τὴν Γιουγκοσλαβίαν, καὶ θεωρεῖ ὅτι αἱ ἑκατέρωθεν γενόμεναι σχετικαὶ δηλώσεις εἶναι ἀπολύτως σύμφωνοι πρὸς τὸ πνεῦμα αὐτό». Περαιτέρω, ὁ κ. Πόποβιτς μοῦ μετέδωσε τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ στρατάρχου Τίτο διὰ τὴν συνάντησιν τῆς Ρόδου. Βλέπετε, λοιπόν, κύριοι, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ δὲν ἐπροκάλεσαν ἁπλῶς ἕνα–δύο τηλεγραφήματα, ἀλλὰ προεκάλεσαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ποτὲ δὲν παρατηρεῖται, ὅταν ἐπέρχεται μία συμφωνία. Προεκάλεσαν τὸν πανηγυρισμὸν ἀπὸ ὅλας σχεδὸν τὰς Κυβερνήσεις τοῦ ἐλευθέρου καὶ τοῦ οὐδετέρου κόσμου. Διότι ἡ Ἑλληνικὴ καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῶν Ἄγγλων, κατώρθωσαν νὰ ρυθμίσουν κατὰ τρόπον σύμφωνον πρὸς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὰς δημοκρατικὰς ἀρχάς, ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον δύσκολα προβλήματα τῆς συγχρόνου διπλωματίας. Εἰς τὸν γενικὸν αὐτὸν πανηγυρισμόν, δὲν συμμετέχει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Τί νὰ κάμωμεν;

§34Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Ἡ Ἑλλὰς δὲν συμμετέχει.

§35Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τέλος, ὑπάρχει καὶ ἕνας τελευταῖος, ἀλλὰ σαφὴς ὑπαινιγμός, τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω. Εἶναι, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ ἔγιναν ἴσως κατεσπευσμένως, διὰ νὰ διευκολυνθῇ ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν καὶ νὰ πάῃ εἰς τὴν Μόσχαν μὲ μίαν ἐπιτυχίαν. Δὲν ἀνέμενον ποτὲ τοιοῦτον ὑπαινιγμὸν ἀπὸ τὸν κ. Σοφοκλῆν Βενιζέλον, παρέχω δὲ τὴν κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν πρὸς τὸ Σῶμα, ὅτι ἀρχικῶς ἡ Μεγάλη Βρεταννία δὲν εἶχε καμμίαν ἀνάμιξιν εἰς τὴν λύσιν αὐτήν, ὅτι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι οὐδὲν ἐγνώριζον περὶ τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν, ὅτι, ὅταν ἠρωτήθημεν, ἀπηντήσαμεν, ὅτι προσπαθοῦμε νὰ συνεννοηθῶμεν οἱ δύο καὶ ἐὰν συνεννοηθῶμεν, θὰ ἐνημερώσωμεν τοὺς φίλους μας. Βεβαίως, προέβημεν πολὺ ἐνωρὶς εἰς κατ’ ἀρχὴν ἐνημέρωσιν καὶ βολιδοσκόπησιν τῆς φίλης Μ. Βρεταννίας ἥτις εἶναι κυρίαρχος Χώρα. Ὑπῆρξε δηλαδὴ μία πρωτοβουλία τῶν δύο Κυβερνήσεων καὶ μετὰ μίαν περίοδον μία συνεργασία μὲ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ χωρὶς ἀνάμιξιν οὐδενὸς τρίτου. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἡ ἀριστερὰ διαμαρτύρεται. Μαθημένη, ὡς εἶναι, νὰ μὴ ἔχῃ, νὰ μὴ βλέπῃ, νὰ μὴ δέχεται ποτὲ ἀνάμιξιν κἄποιας Κυβερνήσεως εἰς τὰ ἐσωτερικὰ κἄποιας ἄλλης χώρας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὅτι συμβαίνει καὶ ἐδῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ ὅτι μόνοι μας κατελήξαμεν εἰς μίαν λύσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κύριοι, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς ἄλλας ἀναιμικὰς παρατηρήσεις, διότι μόνον ἀναιμικαὶ παρατηρήσεις δύνανται νὰ γίνουν ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν συμφωνιῶν. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, θὰ ἤθελον ἁπλῶς νὰ κάμω μίαν σύνθεσιν καὶ νὰ σᾶς εἴπω, πῶς ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὰς τὰς συμφωνίας. Ἀφοῦ ἐπὶ μερικὰ ἔτη εἰς μάτην ἠγωνίσθημεν καὶ ἠγωνίσθημεν ρωμαλέως ἐναντίον ἑνὸς κοινοῦ Ἀγγλο– Τουρκικοῦ μετώπου, ἀλλὰ ἀφοῦ εἰς μάτην ἠγωνίζοντο καὶ ἐκεῖνοι νὰ φέρουν εἰρήνην εἰς τὴν νῆσον, μὲ λύσιν ἱκανοποιητικὴν δι’ αὐτοὺς μόνον, ἀφοῦ εἰς μάτην ἠγωνίσθημεν ὅλοι, ἀπεφασίσαμε νὰ ἀλλάξωμεν τακτικήν. Εἴδομεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχον πολιτικὰ μέσα ἀγῶνος, ὅτι δὲν ὑπῆρχον καὶ στρατιωτικὰ μέσα ἀγῶνος, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν 100% ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠθέλαμεν ἡμεῖς. Τὸ ἴδιον ἀντελήφθησαν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἐναντίον τῆς θελήσεως ἑνὸς λαοῦ, νὰ ἐπιτύχουν 100% τὴν λύσιν, τὴν ἰδικήν των λύσιν. Ἀποφασίσαντες, λοιπόν, νὰ ἀλλάξωμεν τακτικήν, ἐθέσαμεν εἰς τὸν ἑαυτόν μας ὡρισμένας ἀρχάς. Αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ ἦσαν, πρῶτον, ὅτι δὲν θὰ ἐπεδιώκαμε, οὔτε οἱ Τοῦρκοι, οὔτε ἡμεῖς, νὰ νικήσῃ ὁ εἷς τὸν ἄλλον, νὰ ἀποκτήσωμεν μίαν λύσιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ εἷς θὰ ᾐσθάνετο ἀγαλλίασιν καὶ ὁ ἄλλος πικρίαν. Ἐθέσαμεν τὴν ἀρχήν, ὅτι θὰ ἐπεδιώκαμε μίαν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ σέβεται τὰς ἀρχὰς τῆς δημοκρατίας καὶ τοῦ δικαίου, ἀλλὰ εἰς τὴν ὁποίαν νικητὴς θὰ ἦτο μόνον ἡ ἐλευθερία καὶ ὁ Κυπριακὸς λαός. Ὄχι ἡμεῖς οἱ δύο. Ἡμεῖς θὰ εἴμεθα νικηταὶ μόνον κατὰ τὸ ὅτι θὰ εἰρηνεύαμεν τὴν νῆσον καὶ θὰ ἀποκαθιστούσαμε τὴν στενὴν συνεργασίαν μας. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐν πνεύματι μεγάλης κατανοήσεως ἐπροχωρήσαμε μὲ αὐτὴν τὴν τακτικὴν καὶ μὲ πλήρη συμπαράστασιν τῶν ἐκπροσώπων τῶν δύο Κοινοτήτων, τοὺς ὁποίους συνεχῶς συμβουλευόμεθα. Οὕτω, κατελήξαμεν εἰς μίαν λύσιν, ἡ ὁποία σέβεται πράγματι ὅλας τὰς ἀρχὰς τῶν συγχρόνων δημοκρατικῶν πολιτευμάτων, διότι, ὅπως εἶπον προηγουμένως, ἀπεβλέψαμεν εἰς τὴν δημιουργίαν ἑνὸς ἀνεξαρτήτου Κράτους, ἀλλὰ Κράτους δικαίου δι’ ὅλους. Καὶ πράγματι τὸ Κράτος αὐτὸ εἶναι ἀνεξάρτητον, διότι ἔχει ὅλα τὰ γνωρίσματα αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον καὶ κατὰ τὴν διεθνῆ πρακτικήν. Δύναται νὰ εἶναι μέλος τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ πλείστων ἄλλων διεθνῶν ὀργανώσεων, ἔχει ἴδιον στρατόν, ἴδιον νόμισμα, ἴδιον γραμματόσημον. Ἐδέχθημεν καὶ ἐφηρμόσαμε τὸν κανόνα ἐκεῖνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ πλειοψηφία ἔχει δεσπόζουσαν θέσιν εἰς τὴν διοίκησιν καὶ δύναται νὰ ἀποφασίζῃ, ἀλλὰ ἐδέχθημεν συγχρόνως, ὅτι καὶ ἡ μικροτέρα Κοινότης δύναται νὰ ἔχῃ μίαν ὄχι ἀνάλογον, ἀλλὰ ἱκανοποιητικὴν μερίδα εἰς τὴν διοίκησιν, διὰ νὰ μὴ αἰσθάνεται, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν διάθεσιν τῆς πλειοψηφίας καὶ ἐδέχθημεν, ὅτι διὰ τὸν αὐτὸν σκοπὸν θὰ δύναται νὰ ἀναστέλλῃ καὶ ὡρισμένας βασικὰς ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας. Ἐδέχθημεν, ἐπίσης, τὴν χωριστὴν διοίκησιν τῶν θεμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των, πρέπει νὰ διοικοῦνται χωριστά, ὅπως εἶναι τὰ θρησκευτικά, τὰ ἐκπαιδευτικὰ καὶ ὡρισμένα ἄλλα. Ἀλλὰ διατὶ ἐστενοχωρήθη κανεὶς ὑπερπατριώτης, ὅταν σκέπτεται, ὅτι τόσον ἡμεῖς εἰς τὴν Κύπρον, ὅσον καὶ οἱ Τοῦρκοι θὰ ἔχουν ἀποκλειστικὴν διοίκησιν ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι συνυφασμένα μὲ τὴν ζωὴν καὶ τὴν φύσιν τῆς προελεύσεως τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν; Ὀφείλω νὰ ἐπανέλθω, κύριοι, ἐπὶ τοῦ σημείου, τὸ ὁποῖον προηγουμένως εἶπον καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχήν σας. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ συνεργασία, οὐδεμία πολιτική, οὐδὲν καθεστὼς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς λύσιν εἰρηνικήν. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ παρομοία συνεργασία, ὄχι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπεσήμανεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὄχι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπεσήμαναν μερικαὶ ἐφημερίδες, ἀλλὰ πᾶν ἄρθρον ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελῇ ἐμπόδιον εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Κάθε δὲ καθεστὼς καὶ αὐτὸ τὸ καθεστὼς τῆς ἑνώσεως, ἢ διχοτομήσεως, δύναται νὰ εἶναι αἰτία σοβαρῶν διαταραχῶν καὶ μεγάλης δυστυχίας εἰς τὴν νῆσον. Εὐτυχῶς, πνεῦμα συνεργασίας ὑπάρχει. Ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία, κατώρθωσαν πρὸ 30 ἐτῶν, ὅταν τὰς ἐχώριζον πολλὰ προβλήματα καὶ ἄβυσσος ψυχολογική, νὰ δημιουργήσουν φιλίαν καὶ συνεργασίαν. Διεκόπη αὕτη, διότι ἠγέρθη ἕνα θέμα, τὸ μοναδικόν, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ τὴν διαταράξῃ. Τὸ μοναδικὸν αὐτὸ θέμα σήμερον ἐλύθη καὶ ἐλύθη ἐν πνεύματι συνεργασίας, ἐλύθη κοινῇ συμφωνίᾳ. Ἠθελήσαμεν ἀμφότεροι νὰ συνεργασθῶμεν, διὰ νὰ τὸ λύσωμεν καὶ νὰ δυνηθῶμεν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐργαζώμεθα μαζὶ μὲ τὴν Τουρκίαν. Ἀφοῦ, λοιπόν, τοιαύτην θέλησιν καὶ τοιοῦτον θάρρος ἐπεδείξαμεν ἐπὶ τοῦ μοναδικοῦ ἀκανθώδους μεταξύ μας θέματος, πιστεύω, ὅτι ζήτημα ἐλλείψεως συνεργασίας τῶν δύο χωρῶν δὲν θὰ ἀνακύψῃ ἐκ νέου. Εἶναι ἐπιταγὴ τῆς ἱστορίας, εἶναι ἐπιταγὴ τῆς γεωγραφίας, ἡ συνεργασία τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας καὶ οἱοσδήποτε πολιτικὸς ἀνήρ, ἀπὸ οἱανδήποτε ὄχθην τοῦ Αἰγαίου καὶ ἐὰν ἐκπορεύεται, θὰ αἰσθανθῇ πάντοτε αὐτὴν τὴν ἐπιταγὴν τῆς γεωγραφίας. Καὶ ἀρθέντος καὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, ἡ συνεργασία θὰ εἶναι στενὴ καὶ ἀδιατάρακτος, ὅσον καὶ ἐὰν δὲν ἀρέσῃ εἰς μερικούς. Καὶ ὅταν θὰ ὑπάρξῃ συνεργασία τῶν δύο Κυβερνήσεων καὶ τῶν δύο χωρῶν, ἡ συνεργασία εἰς τὴν Κύπρον θὰ εἶναι ἀκόμη περισσότερον ἀπρόσκοπτος καὶ ἁρμονική, διότι ἐπὶ αἰῶνας καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν ἀκόμη πολέμων Ἑλληνο–Τουρκικῶν, αἱ δύο αὐταὶ Κοινότητες ἔζησαν ἐν εἰρήνῃ. Ἴσως ἀγνοεῖτε, κύριοι, ὅτι καὶ εἰς αὐτὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, εἰς τὰ μικτὰ χωρία τῆς Κύπρου, ὑπῆρχε μία ἀπαράβατος συμφωνία τῶν δύο Κοινοτήτων, νὰ μὴ ἐπιτρέπουν εἰς τὰ χωρία των τὴν δρᾶσιν, εἴτε τῆς ΕΟΚΑ, εἴτε τῆς Βουλκάν. Αὐτὸ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἐπὶ αἰῶνας, αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον πανηγυρίζεται σήμερον ἐν Κύπρῳ, αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον διεπιστώσαμεν ἐν Λονδίνῳ, μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν τῶν δύο Κοινοτήτων, εἶναι πνεῦμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχυροποιηθῇ. Ἂν ἀρχίσωμεν νὰ κηρύσσωμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην καὶ πρέπει νὰ μισοῦμεν τοὺς Τούρκους, τότε οὐδεμία λύσις εἶναι δυνατή, καὶ ἡ εἰρήνη θὰ εἶναι ἄγνωστος εἰς τὴν Κύπρον.

§36Α. ΖΑΚΚΑΣ. ........ (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα, ἀνακαλεῖσθε καὶ πάλιν εἰς τὴν τάξιν.

§38Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἡμεῖς στέλνομεν πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς Κυπρίους μηνύματα συνεργασίας, στέλνομεν μηνύματα πίστεως ὡς πρὸς τὸ ὅτι ἡ συνεργασία αὐτὴ εἶναι δυνατὴ καὶ εἶναι καρποφόρος καὶ γνωρίζομεν, ὅτι τὰ ἰδικά μας μηνύματα πέφτουν εἰς ἐδάφη γόνιμα, διότι ἐπὶ αἰῶνας αἱ 2 Κοινότητες συνεργάσθησαν ἁρμονικῶς. Τοὺς στέλνομεν, ἐπίσης, τὸ μήνυμα, ὅτι αἱ 2 χῶραι εἶναι ἀποφασισμέναι νὰ συνεργασθοῦν στενῶς καὶ νὰ καλλιεργήσουν τὰς σχέσεις των, πρὸς ὄφελος καὶ τῶν δύο, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὄφελος τῶν ἰδίων τῶν Κυπρίων. Τοὺς στέλνομεν τὸ μήνυμα, ὅτι δὲν θὰ μᾶς χωρίσῃ ἡ οἱαδήποτε ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῶν δύο χωρῶν. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἀμφοτέρων, δὲν πρόκειται ν’ ἀλλάξῃ, ἐκ τῆς ἐπελθούσης συμφωνίας. Καθεὶς θὰ δύναται νὰ ἔχῃ τοὺς φίλους του, ὅπως τοὺς εἶχε καὶ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἀλλὰ ἡ βασικὴ πολιτικὴ τῶν δύο χωρῶν εἶναι καὶ παραμένει ἡ πολιτικὴ τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, τῆς ἀμυντικῆς συμμαχίας καὶ δι’ αὐτῆς πολιτικὴ μεγαλυτέρας ἢ μικροτέρας συνεργασίας, πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις. Ἡμεῖς αὐτὴν τὴν πολιτικὴν θὰ τὴν συνεχίσωμεν, ὅπως θὰ συνεχίσωσι καὶ ἐκεῖνοι τὴν ἰδικήν των καὶ ἁπλῶς μέσα εἰς τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας — τὸ νέον — θὰ προσπαθήσωμεν ἕκαστος νὰ καταστήσῃ τοὺς φίλους του καὶ φίλους τοῦ ἑτέρου. Τὸ ἴδιον πνεῦμα τῆς συνεργασίας, δύναμαι νὰ δηλώσω, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ καὶ μὲ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς δὲν λησμονεῖ τοὺς μακροὺς πατροπαραδότους καὶ στενοὺς δεσμούς, τοὺς ὁποίους προσωρινῶς μόνον διετάραξε τὸ Κυπριακόν. Μὲ τὴν λύσιν τὴν εὐτυχῆ τοῦ Κυπριακοῦ, νομίζομεν, ὅτι οἱ δεσμοὶ αὐτοὶ θὰ ἀνθήσουν καὶ πάλιν, ὅπως εἰς τὸ παρελθόν. Ἡ Κυβέρνησις προσέρχεται ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐμφανίζει τὰς συμφωνίας, ἵνα κριθοῦν αὗται. Προσέρχεται παρ’ ὅλας τὰς φωνὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως —ὡρισμένης τοὐλάχιστον μερίδος αὐτῆς— μὲ βαθὺ αἴσθημα ὑπερηφανείας, διότι ἔχει τὴν συναίσθησιν, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἀπελευθέρωσε διὰ πρώτην φορὰν τὰς δύο Κοινότητας τῆς Κύπρου, τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἐν τῷ συνόλῳ του. (Χειροκροτήματα). Διὰ πρώτην φορὰν ἐδημιούργησε διὰ τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἐν τῷ συνόλῳ του συνθήκας ἐλευθέρας διαβιώσεως, ἐλευθέρας προσπαθείας διὰ τὴν εὐημερίαν του. Τὰ γνωρίσματα τῆς ἀνεξαρτησίας εἶναι σαφῆ καὶ πολλά, ἐὰν μικροψύχως θελήσωμεν νὰ σημειώσωμεν δευτερευούσας δεσμεύσεις, τότε θέτω τὸ ἐρώτημα: Πόσοι λαοὶ ἐγεννήθησαν ἄνευ μικρῶν ἢ μεγάλων δεσμεύσεων; Καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἰς τὸ παρὸν καὶ ἡ ἰδική μας ἀνεξαρτησία, ὅταν ἐγεννήθη, εἶχε δεσμεύσεις ἀπὸ τὰς 3 προστάτιδας καὶ ἐγγυητρίας δυνάμεις. Ἀνεξαρτησίαν μεγαλειτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ἡ Κύπρος, ἡμεῖς δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ ἔχωμεν, ὅταν τὴν ἀπεκτήσαμεν τὸ πρῶτον, καὶ ὅμως αὐτὸ δὲν μᾶς ἠμπόδισε νὰ γίνωμεν κράτος ὑπερήφανον καὶ δημιουργικόν. Σύγχρονα Κράτη, ὅπως ἡ Μαλαισία, ἡ Κεϋλάνη —ποὺ ἔχει πληθυσμὸν 8½ ἑκατομμυρίων!— ἢ ὅπως ἡ τόσον προηγμένη Αὐστρία, ἐγεννήθησαν μὲ δεσμεύσεις, δεσμεύσεις, ὅμως, αἱ ὁποῖαι κατ’ οὐδὲν θίγουν τὸ πνεῦμα καὶ τὸ βαθύτερον νόημα τῆς ἀνεξαρτησίας. Οὕτω, δὲν θίγονται καὶ τὰ βασικὰ γνωρίσματα τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις χαίρει, διότι τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἰδία αἰσθάνεται διὰ τὸ ἱστορικὸν αὐτὸ ἔργον, τὸ συμμερίζεται ὁλόκληρος ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ πιστεύει καὶ ἡ σημαντικὴ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Χαίρει, διότι βλέπει τὸ πρωτοφανὲς φαινόμενον, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τοῦ ἐλευθέρου καὶ τοῦ οὐδετέρου κόσμου, νὰ συμφωνοῦν μαζί της καὶ νὰ τὴν συγχαίρουν μὲ ἐκφράσεις ἀσυνήθεις θερμάς. Χαίρει ἰδιαιτέρως, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐφαίνετο ἀδύνατον καὶ ἀκατόρθωτον, χάρις εἰς τὴν κατανόησιν τριῶν φίλων Κρατῶν καὶ δύο Κοινοτήτων, κατέστη πραγματικότης καὶ ἐντὸς ὀλίγου ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐν τῷ συνόλῳ του θὰ ζῇ ἐλεύθερος. Δὲν ἔχει κανένα λόγον ἡ Ἑλλὰς νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐνίκησεν. Ἡ Ἑλλὰς δὲν διεκδικεῖ νίκην, ὅπως δὲν τὴν διεκδικεῖ καὶ ἡ Τουρκία. Ἡ νίκη, ἐπαναλαμβάνω, ἀνήκει εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ εἰς τὰς ἐλευθερίας του. Λυποῦμαι, διότι εἰς τὸν γενικὸν αὐτὸν πανηγυρισμὸν δὲν συμμετέχει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Θὰ ἦτο ἔργον ἐθνικὸν νὰ συμμετεῖχεν, ἀλλά, ἐφ’ ὅσον δὲν συμμετέχει, δὲν μᾶς πειράζει καὶ τόσον. Ἔχομεν ἀρκετὴν δύναμιν, ἔχομεν ἀρκετὴν πίστιν, διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἐποικοδομητικὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιτελοῦμεν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὑπὸ τὴν ἀξίαν ἡγεσίαν τοῦ Κωνσταντίνου Καραμανλῆ. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος). Ἐὰν δὲν ἔχωμεν τὴν συμπαράστασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τί νὰ γίνῃ; Παρηγορούμεθα πλήρως, μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§39Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τοῦ 40%.

§40Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι εἰς τὴν λύσιν αὐτήν, ἔχομεν τὴν συμπαράστασιν πολὺ περισσοτέρων Ἑλλήνων, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐψήφισαν εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογάς. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Αἰσθανόμεθα, ὅτι ἔχομεν τὴν συμπαράστασιν ὅλων τῶν Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινουπόλεως (χειροκροτήματα) καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Αἰσθανόμεθα, ὅτι ἔχομεν τὴν συμπαράστασιν ὁλοκλήρου τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, πλὴν τῆς ἀριστερᾶς μερίδος. Αἰσθανόμεθα, τέλος, ὅτι ἔχομεν κατακτήσει ἔτι περισσότερον τὸν σεβασμὸν ὅλων τῶν Κυβερνήσεων τῶν ἐλευθέρων καὶ οὐδετέρων χωρῶν. Αὐτὰ μᾶς ἀρκοῦν, διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς νέας Ἑλλάδος, μὲ νέον πνεῦμα, μὲ νέαν ὁρμήν, μὲ νέαν ζωήν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ τοῦ ἀσθενοῦντος Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΔΑ τὸν λόγον ἔχει ὁ μόνιμος ἀναπληρωτής του κ. Η. Ἠλιοῦ.

§42Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν εὗρεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἄλλην τινὰ πικρίαν νὰ ἐκφράσῃ, δι’ ὅσα ἐπετελέσθησαν εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ τὸ Λονδῖνον καὶ συζητοῦνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀπόψε, παρὰ τὴν πικρίαν του διότι εἰς τὸ ἔργον αὐτό, εἰς τὸ ἔργον τὸ πράγματι θλιβερόν, εἰς τὴν τραγῳδίαν τῶν συμφωνιῶν τοῦ Λονδίνου δὲν συμπαρίσταται Ἀντιπολίτευσις. Ἡ ἀξίωσις, νομίζω, ὅτι στερεῖται νομιμοποιήσεως. Διότι δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ἐπικηδείου ἐπαρκὴς ἦτο ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ οὐδεμιᾶς συμπαραστάσεως εἶχεν ἀνάγκην, ἀλλὰ καὶ ἀπαράδεκτος εἶναι διότι ἐπὶ τετραετίαν σχεδόν, ἀφ’ ἧς χειρίζεται ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ τὸ θέμα, τὸ ὑπέλαβεν ὡς ἀτομικήν της ἰδιοκτησίαν, ὡς ἀτομικὸν φέουδον καὶ ἠρνήθη νὰ καταστήσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς συμπαραστάτην τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως καὶ κοινωνὸν ὅλων τῶν τεκταινομένων, τῶν ὁποίων σήμερον ἐφάνη εἰς τὸ ἀκέραιον ἡ ἔκτασις. Δὲν ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, τὴν ἀγωνιστικὴν ἑνότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ἠθέλησε τὴν προσφερομένην συμπαράστασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Σήμερον, πρὸς τί οἱ σχετλιασμοί; Διὰ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσεν εἶναι ἐπαρκὴς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Διεκήρυξε τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Κύπρος κατέστη ἀνεξάρτητος Δημοκρατία. Καὶ ὁ λόγος του καὶ ἡ σημερινὴ συζήτησις καὶ ἰδίως αὐτὰ τὰ ἀδυσώπητα κείμενα δείχνουν, ὅτι ἡ Κύπρος δὲν κατέστη οὔτε Δημοκρατία, οὔτε ἀνεξάρτητος. Αἱ συμφωνίαι, τὰς ὁποίας συζητοῦμεν σήμερον ἀποτελοῦν πράγματι μίαν πρωτοφανῆ ἧτταν τῆς Ἑλλάδος, καὶ μίαν παταγώδη κατάρρευσιν πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τετραετίαν περίπου διεκήρυσσαν αἱ ἀλλεπάλληλοι Κυβερνήσεις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1956, διεκήρυσσεν, ὅτι ἐξησφάλισε τὴν αὐτοκυβέρνησιν καὶ ἐντὸς ὀλίγου τὴν αὐτοδιάθεσιν κατ’ ἀρχήν. Τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1957 διεκήρυσεν, ὅτι ἐξησφάλισε τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἀργότερον ἀπαντῶν εἰς ἐπικρίσεις ἀξιοτίμου ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν ἐδόθη μάχη διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ἐνόμισεν, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν εὐφυολογίαν του, τῆς ὁποίας δείγματα καὶ πρὸ ὀλίγου ἠκούσαμεν, μέχρι τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι: Ὁρίστε, ἐμεῖς ἐπιτυγχάνομεν πλέον τι ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σεῖς ζητεῖτε. Σεῖς ζητεῖτε αὐτοδιάθεσιν ὑπὸ προθεσμίαν καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν αὐτοδιάθεσιν ἀμέσως. Ἐὰν ἡ διάψευσις ὅλων αὐτῶν τῶν ἐπὶ 4ετίαν διακηρύξεων δὲν ἀποτελοῦν μίαν κλασσικήν, μίαν παταγώδη ἀποτυχίαν, τότε πῶς πρέπει νὰ τὴν ἑρμηνεύσωμεν; Μήπως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπεθύμει ἀνέκαθεν τὸν συμβιβασμόν, ἀλλὰ ἐφοβεῖτο τὴν ἐσωτερικὴν κατακραυγὴν καὶ ἐπερίμενε νὰ δημιουργηθῇ σιγὰ–σιγὰ μία ψυχολογία καμάτου, ἡ ὁποία θὰ διηυκόλυνεν ἐνδεχομένως τὴν συνθηκολόγησιν, ἀδιαφοροῦσα διὰ τὰς θυσίας, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ μεταξὺ ἐπραγματοποιοῦντο, διὰ τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἐχύνετο, διὰ τὰς ἀγχόνας, αἱ ὁποῖαι ἐστήνοντο. Ἡ κατάρρευσις τῆς ἐξαγγελθείσης κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ δὶς ὑπὸ τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ τῶν ὑπουργῶν του πολιτικῆς, ἐγένετο εἰς μίαν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν, τίποτε δὲν ἐδικαιολόγει τοῦτο. Συνετελέσθη εἰς ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνα μεγαλειῶδες κίνημα χειραφετήσεως τῶν ὑπὸ τὸν ἀποικιακὸν ζυγὸν λαῶν, σαρώνει τὴν ἅλυσον τῶν ἀποικιῶν εἰς ὅλην τὴν Ἀσίαν καὶ προχωρεῖ εἰς τὴν Ἀφρικὴν καὶ ἐκκαθαρίζει τὸν χῶρον ἐντὸς τοῦ ὁποίου κεῖται ἡ Κύπρος, τὸν χῶρον τῆς Μ. Ἀνατολῆς, τὸν χῶρον τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Εὑρήκατε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἤλθατε εἰς τὴν ἐξουσίαν ἕνα αἴτημα κρυσταλλίνης διαυγείας, ἕνα αἴτημα καθηγιασμένον μὲ αἷμα ἡρώων καὶ μαρτύρων, ἕνα αἴτημα ἀνεγνωρισμένον ἀπὸ τὸν χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, εὑρήκατε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν συσπειρωμένον εἰς μίαν ἀγωνιστικὴν ἑνότητα διὰ νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἀλλὰ τὴν συσπείρωσιν αὐτὴν καὶ τὴν ἀγωνιστικὴν διάθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνομίσατε, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν συντρίψετε καὶ μὲ τὴν βίαν τῶν ὅπλων. Ἔπρεπε νὰ τὴν κουράσετε, νὰ τὴν ἀποκαρδιώσετε καὶ νὰ κάμετε νὰ παύσῃ ὁ λαὸς νὰ συμπαρίσταται εἰς τὸ αἴτημα τῆς Κυπριακῆς Ἐλευθερίας. Καὶ ἀκόμη εὑρήκατε τοὺς ἀντιπάλους τῆς Κυπριακῆς Ἐλευθερίας ἀτιμασμένους ἀπὸ τὰς θηριωδίας καὶ τοὺς βανδαλισμοὺς τῆς Κύπρου καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἠθελήσατε χάριν τοῦ πνεύματος τῶν συμμαχιῶν νὰ συγκαλύψετε τὰ ἐγκλήματά των μὲ τὰ ὁποῖα ἠμπορούσατε νὰ τοὺς ἀποστομώσητε διὰ παντὸς καὶ νὰ τοὺς κρατήσετε ὑποδίκους ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου τῆς Παγκοσμίου Κοινῆς Γνώμης. Ἐθέσατε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ὡς θεώρημα, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ λυθῇ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν συμμαχιῶν. Διὰ νὰ τὸ ὑποστηρίξετε δὲ αὐτὸ σήμερον λέγετε ἢ τοῦτο ὑπάρχει ἢ ἐκεῖνο, ἢ μὲ τὸν λεγόμενον ἐλεύθερον κόσμον ἢ ἐναντίον τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀκριβολογεῖτε μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον. Διαβάζω ἀποσπάσματα ἀπὸ τὴν κυβερνητικὴν πρωϊνὴν ἐφημερίδα τὴν «Καθημερινήν». «Κρατοῦμεν, λέγουν, τὴν ἄκρην τῆς ἀμυντικῆς ἁλύσεως τοῦ Ἀτλαντικοῦ εἰς τὴν Μεσόγειον. Ψεῦδος. Ἡ ἅλυσις εἶναι ποὺ μᾶς κρατεῖ δεσμίους εἰς τὴν Μεσόγειον καὶ μᾶς ὑποχρεώνει νὰ παρέχωμεν βάσεις κλπ.». Ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἐφημερίδα: «Λέγουν ὅτι τὸ ΝΑΤΟ καλύπτει καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἀσφάλειαν. Λάθος. Ἡ ἀσφάλεια τῆς Ἑλλάδος καλύπτει τὴν ἀσφάλειαν τῶν Μεγάλων». Ἀπὸ τὸ φιλοκυβερνητικὸν τότε «Ἔθνος»: «Μόνον ἐὰν εἴμεθα Λαὸς μισθοφόρων, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται ἁπλῶς διὰ τὴν εἴσπραξιν μερικῶν δολλαρίων, θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ παραμένωμεν εἰς ἕνα ὀργανισμόν, ὅπου ὑφιστάμεθα παντὸς εἴδους ἀδικίας, καταστροφάς, ταπεινώσεις καὶ ἐξευτελισμούς, μόνον ἐὰν εἴμεθα φυλὴ γύφτων, στερούμενοι οἱουδήποτε ἴχνους ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, θὰ στέρξωμεν νὰ δεχώμεθα νέα ραπίσματα ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ καθημερινῶς καπηλεύονται τὴν στοιχειώδη ἐλευθερίαν». «Διατὶ νὰ παραμένωμεν σύμμαχοι, ποδοπατούμενοι καὶ νὰ μὴ γίνωμεν φίλοι περιζήτητοι; Θὰ ἀναδιπλωθῶμεν εἰς τὰς ἐπάλξεις τῆς οὐδετερότητος, διὰ νὰ παύσωμεν νὰ εἴμεθα τὸ κλωτσοσκοῦφι τῶν Τούρκων, τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Ἀμερικανῶν». Ἐπειδή, αὐτὰς τὰς περικοπάς, ὁ φιλικὸς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τύπος εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κακομεταχειρισθῇ, ἀνακοινῶ, ὅτι εἶναι ἀπόσπασμα ἄρθρου τῆς «Ἀκροπόλεως» τῆς 26.9.55. Τὸ δόγμα τῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ, ἐντὸς τῶν συμμαχικῶν πλαισίων, ἀπέκλεισεν ἐξ ἀρχῆς τὴν ἐπιτυχῆ λύσιν, διότι διακηρύσσοντες τὴν ἐμμονήν, ἀποθρασύνετε καὶ καθιστᾶτε ἀκάμπτους τοὺς ἀντιδίκους τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας. Δὲν θέλω, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ σᾶς ἐλέγξω καὶ νὰ ἐλέγξω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔχει περὶ συμμαχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἀφοῦ, ὅμως, εἶναι δεδομένον, ὅτι αὐτὰς τὰς ἀντιλήψεις ἔχετε, πρὸς τί τὸ αἷμα, πρὸς τί αἱ θυσίαι τῶν ἀγωνιστῶν καὶ ὁ ἀκίνδυνος βερμπαλισμὸς τῶν ἐδῶ, τῶν ὑπερμάχων τοῦ λεγομένου ἐλευθέρου κόσμου; Διατὶ ὑπεδύεσθε τὸν ἀδιάλλακτον ὑπερασπιστὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἐνῷ εἶσθε πρόθυμος νὰ δεχθῆτε τὴν χειροτέραν ἀπὸ ὅλας τὰς κακὰς λύσεις, ὅσαι προσεφέρθησαν ποτὲ ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ποὺ προέκυψεν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἕως σήμερον; Διότι βεβαίως οὐδένα ἔπεισε, μετὰ τὴν κριτικὴν ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Ἀβέρωφ, ὅτι αἱ προταθεῖσαι σταδιακαὶ λύσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπέκλειον καὶ μάλιστα δι’ ἐμπραγμάτου ἀσφαλείας, δι’ ἐγκαταστάσεως Τουρκικοῦ Στρατοῦ δὲν ἀπέκλειον τὴν αὐτοδιοίκησιν, ὅτι αἱ προταθεῖσαι ἐκεῖναι λύσεις δὲν ἦσαν πάντοτε εὐνοϊκώτεραι τῆς τελικῶς γενομένης ἀποδεκτῆς. Ἀκόμη καὶ αὐτὸ τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν τὸ ὁποῖον ἄφηνε μίαν ἐκκρεμότητα ἐπὶ ἑπταετίαν χωρὶς νὰ προδικάζῃ τὸ μέλλον. Βεβαίως, θὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἢ μᾶλλον εἶχεν ἀπαντήσει ἄλλοτε διὰ στόματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἐμὲ ὁμιλοῦντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου: μήπως ὅλοι οἱ ἀπελευθερωτικοὶ ἀγῶνες κερδίζουν; Ἀσφαλῶς ὄχι. Ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας καὶ κάμπτονται καὶ ἴσως ἐγκαταλείπονται. Ἐπίσης ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτυγχάνουν συμβιβασμούς, οἱ ὁποῖοι εὐκολύνουν τὴν μελλοντικὴν πορείαν πρὸς τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τοῦ δικαίου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐσημειώθη ποτὲ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ κόσμου, εἶναι ἡ εἰς τὸ διηνεκὲς παραίτησις ἀπὸ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ μάλιστα ἠγγυημένης μὲ τοιαύτης φύσεως ἐμπραγμάτους ἀσφαλείας, μὲ τὴν παρουσίαν ξένου στρατοῦ ὁμοεθνοῦς τῆς μειονότητος, ἡ ὁποία ἀποκλείει τὴν διχοτόμησιν, ὥστε νὰ μὴ δύναται λογικῶς νὰ προβλέψῃ κανεὶς οἱανδήποτε περαιτέρω πορείαν ἀπὸ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήσατε μὲ τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου. Ὁσάκις εἰς τὸ παρελθόν, διότι καὶ ἡ Κρήτη ἠγωνίσθη κατ’ ἐπανάληψιν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν της καὶ ἡ Ἑλλὰς πρὸ τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821 εἶχε ἄλλους ἀτυχεῖς μικροτέρους ἀγῶνας, πάντοτε τὸ θέμα τῆς ἀπελευθερώσεως, τῆς αὐτοδιαθέσεως ἔμεινεν ἀνοικτόν. Οὐδεὶς θὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἐπεβλήθη δυναμικῶς ὁ ἀπελευθερωτικὸς ἀγών, ἀλλὰ διὰ τὴν τριπλῆν εὐθύνην τὴν ὁποίαν ἔχει. Πρῶτον, διότι ἔχει ἀπεμπολήσει διὰ παντὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Διότι χρειάζεται νὰ ἐξαφανισθῇ ἡ Τουρκία ἀπὸ τὸν χάρτην τῶν ἐλευθέρων κρατῶν διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ γίνῃ οἱαδήποτε ἐνέργεια μεταβάλλουσα τὸ σήμερον ἐγκαθιδρυμένον εἰς τὴν Κύπρον καθεστώς. Δεύτερον, ἐνῷ δὲν ἐπιστεύσατε οὐδέποτε εἰς τὸν ἀγῶνα, ἔχετε τὴν εὐθύνην, ὅτι ἐζητήσατε δικαιολογίαν ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην ἢ ἐπεριμένατε ποτὲ ἡ κοινὴ γνώμη θὰ κουρασθῇ. Καὶ τρίτον, εὐθύνην ἔχετε διότι μὲ τοιαύτην νοοτροπίαν, μὲ τοιαύτην πολιτικήν, ἀπεφύγατε τὴν ἐφικτὴν καλυτέραν ἐν τῷ μεταξὺ σταδιακὴν λύσιν. Κἄποιος, σχολιάζων σήμερον τὰ κείμενα τῶν συμφωνιῶν καὶ ὅσα εἶχον προηγηθῆ ὡς προτάσεις λύσεως, ὑπενθύμισε τὴν λαϊκὴν παροιμίαν «κάθε πέρυσι καὶ καλλίτερα». Οὐδέποτε Βουλὴ ἐκλήθη νὰ κυρώσῃ στυγνότερον κείμενον. Νομίζει κανείς, ὅτι τὸ κείμενον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐτέθη τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, συνετάγη καὶ διετυπώθη ἀπὸ τοὺς πλέον ἀδιαλλάκτους ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος. Πρόκειται περὶ μιᾶς συνθηκολογήσεως χωρὶς ἧτταν, ἢ μᾶλλον ἐπειδὴ ἔγινε τῆς μόδας νὰ ἀρέσκουν αἱ ἀναδρομαὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν καὶ οἱ παραλληλισμοὶ καὶ οἱ βίοι παράλληλα μὲ πολιτικοὺς τῆς ἀρχαιότητος, θὰ εὕρητε κἄτι παράλληλον ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τὴν ἀρχαίαν. Θὰ εὕρητε τὴν Ἀνταλκίδειον εἰρήνην καὶ τίποτε ἄλλο. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Μὲ τὰς συμφωνίας τὰς ὑπὸ κύρωσιν ἐγκατεστάθη μετὰ 80 χρόνια ὁ Τοῦρκος, ὁ Τοῦρκος ὁ ὁποῖος ἐπώλησε τὴν Κύπρον τὸ 1878, ὁ Τοῦρκος ὁ ὁποῖος μὲ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης πρῶτον διὰ δηλώσεως τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ καὶ προϊσταμένου τῆς ἀντιπροσωπείας Ἰσμὲτ Ἰνονοῦ, καταχωρημένης εἰς τὸν πρῶτον τόμον σελὶς 344, τῶν πρακτικῶν εἶπεν, ὅτι ἡ Τουρκικὴ ἀποστολὴ νομίζει, ὅτι καθῆκόν της εἶναι νὰ διακηρύξῃ ἐπίσης, ὅτι ὅλα τὰ ἄλλα ἐδάφη τὰ ὁποῖα μένουν ἔξω τῶν συνόρων τῆς Τουρκίας ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐκλέξουν ἐν ἀπολύτῳ ἐλευθερίᾳ τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἀρεσκείας των καὶ ἡ ὁποία μὲ τὸ ἄρθρον 20 διεκήρυξεν, ὅτι ἀναγνωρίζει τὴν προσάρτησιν τῆς Κύπρου εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ μὲ τὸ ἄρθρον 16 διεκήρυξεν, ὅτι ἀποποιεῖται ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ τοὺς τίτλους οἱασδήποτε φύσεως τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν ἐδάφη κείμενα ἔξω τῶν συνόρων, τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τῆς παρούσης συνθήκης καὶ ὅτι ἡ τύχη τῶν ἐδαφῶν αὐτῶν θὰ ρυθμισθῇ παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν. Βεβαίως, ἀπὸ τότε ἐμεσολάβησε κἄτι τι, ἐμεσολάβησαν οἱ βανδαλισμοὶ τῆς 5ης Σεπτεμβρίου 1955 καὶ αὐτὸ δὲν ἦτο νομίζω τίτλος, ἀλλὰ λόγος ἀποκλεισμοῦ τῆς Τουρκίας ἔτι περισσότερον ἀπὸ πᾶσαν ἀνάμιξιν εἰς τὴν Κύπρον, διότι ἔδωσε διδάγματα τοῦ πῶς ἐννοεῖ νὰ σέβεται τὰς μειονότητας ἐπὶ τοῦ ἐδάφους της. Ἡ Κύπρος δὲν εἶναι Δημοκρατία καὶ ἂς προβῶμεν εἰς μίαν ταχεῖαν καὶ συνοπτικὴν ἐξέτασιν τῶν ὑποβληθέντων κειμένων. Δὲν εἶναι Δημοκρατία. Παραβλέπομεν, ὅτι σύμφωνα μὲ μίαν ροπὴν πρὸς τὸν αὐταρχισμὸν ἐκδηλουμένην τελευταίως —ἀλλὰ ἂς μὴ ἀρχίσωμεν συνταγματολογικὴν συζήτησιν— προτιμᾷ τὸ Προεδρικὸν σύστημα καὶ ὄχι τὸ ἀντιπροσωπευτικόν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶναι ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων. Θὰ εἶναι ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῶν δύο Προέδρων. Διότι, ἀνεξαρτήτως τίτλου, εὐστόχως παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι πρόκειται περὶ δύο Προέδρων καὶ ὄχι περὶ Προέδρου καὶ Ἀντιπροέδρου. Ἐὰν ἀντιπρόεδρος ἦτο Τοῦρκος, τότε θὰ ἔπρεπε τὸν Πρόεδρον κωλυόμενον νὰ ἀντικαθιστᾷ. Ἀλλὰ προβλέπεται ἀναπλήρωσις τοῦ Προέδρου ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἄλλου Προέδρου, τοῦ καλουμένου Ἀντιπροέδρου, διὰ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος προδήλως, θὰ ἐκλέγεται χωριστὰ ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν μειονοψηφίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν διευκρινίζεται διὰ τῶν συμφωνιῶν.

§43Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ Ἀντιπρόεδρος ἔχει περισσότερα δικαιώματα.

§44Η. ΗΛΙΟΥ. Ὑπάρχει μία χωριστὴ λειτουργία τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων. Πρῶτον, διὰ τὸν Πρόεδρον καὶ τὸν Ἀντιπρόεδρον ἕνας σύλλογος Ἑλληνικὸς καὶ ἕνας σύλλογος Τουρκικός, παρομοίως καὶ διὰ τοὺς βουλευτάς. Ἡ ἰσχὺς ψήφου, ἡ ἐμβέλεια ψήφου βεβαίως εἶναι διαφορετικὴ εἰς τὸν ἕνα σύλλογον καὶ εἰς τὸν ἄλλον δημιουργεῖται μία μερὶς πληθυσμοῦ προνομιοῦχος, ἐκείνη ἡ ὁποία δημιουργεῖται μία μερὶς πληθυσμοῦ προνομιοῦχος, ἐκείνη ἡ ὁποία οὖσα τὸ 18% ἔχει δικαίωμα νὰ ἀναδεικνύῃ τὸ 30%. Ὑπάρχει πολυπλοκώτατον σύστημα τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὀνομάζω διαβολικὸν σύστημα, εἶναι ἄδηλον ποῖος ἐπενόησεν, ἀλλὰ πράγματι χρειάζεται νὰ ἀπονεμηθῇ ἓν βραβεῖον εὑρεσιτεχνίας εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὸ ἐπενόησεν. Εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ ὑπάρχει μία πολύπλοκος σχέσις ἐμποδίων, ἰσορροπήσεως, ἐξουδετερώσεως ἀμοιβαίας, μὲ τὰς ὁποίας δὲν ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ ὄχι Κράτος, ὄχι ἀνεξάρτητος Δημοκρατία, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ ἕνα ἀνδρόγυνον. Βάλετε αὐτοὺς τοὺς κανόνας εἰς τὰς σχέσεις μὲ τὴν γυναῖκα ἢ τὸν ἀδελφόν σας ἢ τὸν συνεταῖρόν σας, διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι ἀμέσως ἀνατινάσσεται εἰς τὸν ἀέρα ἡ σχέσις. Ὑπάρχει διπλοῦν βέτο, ὑπάρχει ἡ ὁριστικὴ ἀρνησικυρία καὶ τὸ ἁπλοῦν ἀναβλητικὸν βέτο ἢ δικαίωμα παραπομπῆς εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ βέτο αὐτὸ ὑπάρχει καὶ ἐπὶ τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ἐκδώσῃ ὡρισμένας πράξεις τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, εἶναι δυνατὸν νὰ προβάλῃ ἢ ὁ ἕνας Πρόεδρος ἢ ὁ ἄλλος, ὁ λεγόμενος Ἀντιπρόεδρος ἕνα ἀνατρεπτικὸν βέτο τὸ ὁποῖον παραλύει τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ἀπόφασις. Δὲν χωρεῖ καμμία θεραπεία. Ἄλλο στοιχεῖον τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ ποσοστιαία ἀναλογία 70 πρὸς 30 εἰς τοὺς βουλευτάς, Ὑπουργοὺς καὶ 60 πρὸς 40 εἰς τὸν Στρατὸν καὶ 50 πρὸς 50 εἰς τοὺς φορεῖς τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Αἱ Βουλαί, ἐκτὸς ἀπὸ τὰς κοινοτικάς, ἡ ἑνιαία Βουλὴ τῶν ἀντιπροσώπων θὰ λειτουργῇ χωριστὰ διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προεδρείου, ἀφοῦ ὁ Ἀντιπρόεδρός της ἀναπληροῖ τὸν Τοῦρκον Ἀντιπρόεδρον, διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου διὰ τὴν Νομοθεσίαν τῶν Δήμων, ἀλλὰ κυρίως καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ βαρύτερον διὰ κἄθε νόμον καθιεροῦντα φόρους. Ὅπως εἶναι γνωστόν, καὶ ὅπως τὸ γνωρίζετε ἀπὸ τὴν πρακτικὴν τῆς Βουλῆς καὶ μάλιστα ἀπὸ τὴν πρακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία συνδέει ἑκάστοτε ἔργα ἢ ὑπηρεσίας παρεχομένας εἰς τὸν λαὸν μὲ τὴν εὕρεσιν πόρων ἀντιστοίχων, ὅπως εἶναι κοινῶς γνωστόν, τίποτε δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν διοίκησιν ἑνὸς Κράτους, οὔτε ἐκπαίδευσις, οὔτε συγκοινωνία, οὔτε πρόνοια, οὔτε τίποτε ἀπολύτως, μὴ συνδεδεμένον μὲ οἰκονομικὴν ἐπιβάρυνσιν. Ἑπομένως, ἡ ἔκτασις τοῦ δικαιώματος τοῦ βέτο ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἄγῃ πάντοτε ἀναγκαίως εἰς τὴν ἀκυρότητα τοῦ νόμου, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀδυναμίαν τοῦ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος διὰ τὴν λῆψιν τῶν ἀπαραιτήτων οἰκονομικῶν μέσων, ἡ ἔκτασις τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἡ ὁποία εἶναι μυστηριῶδες διατὶ τίθεται, δεδομένου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φορολογηθοῦν κατ’ ἄλλον τρόπον οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν μίαν κοινότητα καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἄλλην κοινότητα, εἶναι μυστήριον ἐὰν δὲν τίθεται ἐπίτηδες διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ ἐπιλεγῇ εἰς ἐνδεχομένην δυσχέρειαν τῆς Ἑλλάδος νὰ παραλύσῃ κάθε μηχανισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Συνέπεια αὐτοῦ τοῦ συστήματος, εἶναι, ὅτι ἐὰν τυχὸν ἐπὶ 100 βουλευτῶν, ἐὰν ἡ Βουλὴ συγκροτῆται ἀπὸ 100 βουλευτάς, οἱ 70 Ἕλληνες καὶ 14 Τοῦρκοι θέλουν μίαν πρότασιν, ἐν τούτοις, ἡ πρότασις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ τὴν μορφὴν ψηφισθέντος νόμου (ὁ ὁποῖος καὶ πάλιν θὰ πρέπει νὰ περάσῃ ἀπὸ τὰ δύο βέτο), ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ ἐὰν ψηφισθῇ ἀπὸ τοὺς 84 ἐνῷ οἱ 16 ὑπόλοιποι βουλευταὶ ἐκφράζουν τὸ 10% τοῦ πληθυσμοῦ. Αὐτὸ εἶναι μία πράγματι ἰδεώδης μορφὴ Δημοκρατίας καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ ἠμπορέσῃ νὰ συμβιβασθῇ ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὰς διατάξεις αὐτάς. Οὐσιαστικὸς φορεὺς κυριαρχίας εἰς τὰς περισσοτέρας καὶ εἰς τὰς κρισιμωτέρας τῶν περιπτώσεων τὰς ὁποίας θὰ καταριθμήσω διὰ τὴν ἀρχιτεκτονικὴν τοῦ λόγου ἐν καιρῷ, εἶναι ὄχι κανένας Ἕλλην ἢ Τοῦρκος, ὄχι ὁ λαός, ὄχι τὸ ἐκλογικὸν Σῶμα, οἱ Ὑπουργοὶ, οἱ βουλευταὶ ἢ ὁ Πρόεδρος ἢ ὁ Ἀντιπρόεδρος, ἀλλὰ οὐσιαστικῶς καὶ εἰς τελευταίαν ἀνάλυσιν ἐπὶ τῶν βασικῶν θεμάτων Αὐτοκράτωρ τῆς Κύπρου, τῆς Ἀνεξαρτήτου Δημοκρατίας τῆς Κύπρου, θὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος ὁ οὐδέτερος τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαστηρίου. Θὰ ἔχωμεν πλέον, ὄχι μίαν Κυβέρνησιν δικαστῶν, ἀλλὰ μίαν Κυβέρνησιν ἑνὸς Διαιτητοῦ καὶ εἰς τὰς χεῖράς του καὶ εἰς τὴν καλήν του πίστιν—ἐναλλασσομένου αὐτοῦ τοῦ διαιτητοῦ— μοιραίως θὰ εἶναι ἐμπεπιστευμένη καὶ ἡ ἀνεξαρτησία καὶ ἡ Δημοκρατία καὶ ἡ προστασία τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων.

§45Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἁπλῶς μίαν πληροφορίαν θέλω νὰ σᾶς δώσω, ἐπειδὴ ἐχαρακτηρίσατε τὸν Πρόεδρον αὐτοῦ τοῦ Δικαστηρίου ὡς αὐτοκράτορα καὶ ὑπερκυβερνήτην τῆς Κύπρου. Ἐὰν προσέξετε τὴν διατύπωσιν εἰς τὴν σχετικὴν παράγραφον, θὰ ἰδῆτε, ὅτι εἰς τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας παραπέμπονται μόνον οἱ νόμοι καὶ αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς μεροληπτικαὶ εἰς βάρος τῆς μιᾶς Κοινότητος. Οὐδὲν ἕτερον. Τὸ ἴδιον δικαστήριον, ἐὰν εἴπῃ ὅτι ὁ νόμος δὲν ἔχει τὸ στοιχεῖον τῆς μεροληψίας, δὲν ἐπιλαμβάνεται. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀναμιγνύεται εἰς ὅλα τὰ θέματα τῆς διοικήσεως; Ἐὰν ἡ συνεργασία εἶναι, ὅπως τὸ ἐλπίζομεν ἀπρόσκοπτος, δὲν θὰ ἔχῃ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τίποτε, διότι λόγος ἀκυρότητος εἶναι μόνον εἷς, ἡ μεροληψία.

§46Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ πόσους ἀποτελεῖται;

§47Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἀπὸ ἕνα Ἕλληνα, ἕνα Τοῦρκον καὶ ἕνα οὐδέτερον ἐκλεγόμενον ἀπὸ κοινοῦ.

§48Η. ΗΛΙΟΥ. Ἡ μὲν περὶ ὑπάρξεως μεροληψίας κρίσις θὰ εἶναι ἐκ τῶν ὑστέρων προϊὸν τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἡ δὲ ἔνστασις περὶ μεροληψίας ἠμπορεῖ νὰ προβληθῇ χωρὶς κανὲν ἐμπόδιον δι’ οἱονδήποτε νομοθέτημα. Ἀνεξαρτήτως τούτου, τὰ βασικὰ νομοθετήματα πάντοτε ὑπάγονται εἰς διαφωνίαν καὶ ἐνδεχομένως εἰς κρίσιν παρὰ τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαστηρίου, ὅπως καὶ ἡ περίπτωσις ἐρίδων περὶ τὸν κανονισμὸν ἁρμοδιοτήτων μεταξὺ τῆς Βουλῆς τῶν Ἀντιπροσώπων καὶ τῶν Κοινοτικῶν Βουλῶν. Μεταξὺ ἄλλων θεμάτων βασικῶν τὰ ὁποῖα ἐκ πρώτης διατυπώσεως φαίνονται ἀγαθότατα, ἀνάγονται εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἀκυρωτικοῦ, τοῦ ἀνατρεπτικοῦ βέτο, ἡ σύνθεσις, προαγωγὴ καὶ σταδιοδρομία τῶν στελεχῶν τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Δὲν εἶναι διόλου παράδοξον, ἐγὼ τὸ θεωρῶ αὐτὸ ἀσφαλές, ὅτι στελέχη καὶ ἀγωνισταὶ τοῦ Ἐθνικοαπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων βεβαίως θὰ ἀποκλείωνται δυνάμει τοῦ βέτο. Ἄλλωστε τὰ παραδείγματα ὑπάρχουν καὶ εἰς ἄλλας χώρας ἐγγυητρίας τοῦ Κυπριακοῦ πολιτεύματος. Ἐπίσης εἰς θέματα ἐκτάκτων μέτρων ἑπομένως καὶ ἄρσεως ἐκτάκτων μέτρων, ὑπάρχει ἡ ἀπόλυτος ἀρνησικυρία. Ἐδῶ, βλέπομεν, ὅτι παριστάνεται ὡς Δημοκρατία κἄτι τὸ ὁποῖον περιέχει ὄχι αὐτοδεσμεύσεις ἀλλὰ ἑτεροδεσμεύσεις. Παρουσιάσθησαν δύο πρόσωπα ἀναμφισβητήτως εἰς δεδομένην στιγμὴν καὶ ἐφ’ ὅσον ἐξέφραζον τὰς ἀπόψεις τῶν ἀντιστοίχων Κοινοτήτων, ἀναμφισβητήτως τεκμαιρόμενα ὡς ἀντιπροσωπευτικά, παρουσιάσθησαν δύο πρόσωπα καὶ ἐκπρόσωποι τριῶν Κυβερνήσεων καὶ εἶπον, ὅτι κάμνομεν αὐτὸ τὸ καθεστώς. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα, ἐὰν ὁ λαός, ἐὰν τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ ἔχῃ ἀντιθέτους ἀπόψεις πρὸς τὸ Σύνταγμα, τεινούσας εἰς τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ Συντάγματος εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπακούσουν. Ἑπομένως, ὄχι μόνον δὲν ἔχομεν πληρεξουσιότητα ἐκ τῶν προτέρων ἡ ὁποία νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν Σύμβασιν, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν καὶ καμμίαν δυνατότητα νὰ διαπιστωθῇ διὰ τῆς ἐκ τῶν ὑστέρων κυρώσεως ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἡ πληρεξουσιότης καὶ ἡ δημοκρατικότης τοῦ μέτρου. Ἂς περάσωμεν εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν, διότι λέγεται, ὅτι ἡ Κύπρος, κατέστη καὶ ἀνεξάρτητος. Τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα τοῦ Βʹ Προέδρου ἐπὶ τῶν ἀποφασιστικῶν σημείων, ἡ συνταγματικὴ ἰσχὺς τῶν συνθηκῶν συμμαχιῶν. Ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Κύπρον συνθῆκαι συμμαχιῶν μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκίαν, ἡ Συνθήκη αὐτὴ ἐπιβάλλεται νὰ ἀποτελέσῃ θεμελιώδη διάταξιν τοῦ Συντάγματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συνέβη ποτὲ καὶ οὔτε πρόκειται νὰ συμβῇ εἰς τὸν κόσμον. Πράγματι δὲν θὰ ὑπάρχῃ Κυπριακὸν πολίτευμα καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ Κυπριακὸν κράτος, ἐὰν δὲν εἶναι ὑποχρεωτικῶς ἐσαεὶ σύμμαχον τὸ ὁποῖον ἔχει ὄχι μόνον δικαίωμα ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσιν νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν κοινὴν ἄμυναν τῶν συμμάχων. Αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκθέσῃ τὸ μικρὸν Κράτος τῆς Κύπρου, εἶναι βέβαιον μᾶλλον, ἐὰν ἰδοῦμεν τὸ τί συνέβη εἰς τὸ παρελθὸν, ὅταν δύο φορὲς ἡ Κύπρος ἔγινε τὸ ὁρμητήριον ληστρικῶν ἐπιδρομῶν ἐπ’ ὀνόματι τῶν συμφερόντων τῶν μονοπωλίων πετρελαίου. Εἶναι δυνατόν, πάντως, νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἐμπλοκάς, εἰς τυχοδιωκτικὰς περιπετείας καὶ τὴν Κύπρον καὶ τὴν Ἑλλάδα εἰς προστριβὰς μὲ τὸ Ἰρὰκ ἴσως, ἡτοιμάσθη ἐπίθεσις κατὰ τοῦ Ἰρὰκ τὸν Ἰούλιον, ἢ ἐνδεχομένως μὲ τὴν Συρίαν, μὲ τὴν ὁποίαν εἶχε προστριβὰς ἡ Τουρκία καὶ ἐνδεχομένως μὲ τὴν Ἡνωμένην Ἀραβικὴν Δημοκρατίαν. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ κανεὶς ποῖαι ἄλλαι περιπτώσεις θὰ ἐμφανισθοῦν καὶ λόγῳ τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως τῆς Τουρκίας, συνεπείᾳ τοῦ σοβοῦντος ζητήματος τῶν Κούρδων. Ὅλα αὐτά, δὲν γνωρίζομεν εἰς τί ἀνωμαλίας δύνανται νὰ ὁδηγήσουν μέσῳ τῆς συμμαχίας αὐτῆς τὴν Κύπρον καὶ τὴν Ἑλλάδα. Δὲν ἐπετράπη εἰς τὸ ἀνεξάρτητον αὐτὸ Κράτος, δὲν τοῦ ἐδόθη κἂν ἡ εὐκαιρία νὰ χαράξῃ ἰδίαν ἀνεξάρτητον πολιτικήν. Ἡ ἀνεξαρτησία, κύριοι βουλευταί, προϋποθέτει τοὐλάχιστον νὰ ἀσκῆται ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀνεξαρτήτου Κράτους σύμφωνα μὲ τὴν θέλησιν τοῦ κυριάρχου αὐτοῦ Κράτους. Σήμερον ἐπεβλήθη εἰς τὴν Κύπρον χωρὶς κἂν νὰ ἐρωτηθῇ, μία συμμαχία, ἡ ὁποία ἀνομολογεῖται, ὅτι ἀποτελεῖ προπύργιον τοῦ συμφώνου τῆς Βαγδάτης καὶ ὁρμητήριον κατὰ τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου. Ἐπίσης, ἀπὸ ἀπόψεως ἐλευθερίας ἔχομεν τὴν καταπίεσιν μιᾶς πλειοψηφίας ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν. Νομίζω, ὅτι οἱ διεθνεῖς θεσμοὶ προστασίας τῶν μειονοτήτων ὡς καθιερώθησαν, διετυπώθησαν καὶ κωδικοποιήθησαν εἰς παράρτημα τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν, ὅτι οἱ διεθνεῖς αὐτοὶ θεσμοὶ ἀποτελοῦν τὸ ἀπαραίτητον ἀλλὰ καὶ ἐπαρκὲς περιεχόμενον τῆς προστασίας αὐτῆς.

§49Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ὄχι μόνον σεβόμεθα τοὺς διεθνεῖς θεσμούς, ἀλλὰ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι εἰς τὴν Δωδεκάνησον, ὄχι μόνον ἔχουν τὰ αὐτὰ δικαιώματα μὲ ἡμᾶς οἱ Τοῦρκοι, ἀλλὰ καὶ περισσότερα ἀκόμη, διότι οἱ Τοῦρκοι, κύριοι, δὲν στρατεύονται.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε, παρακαλῶ, κ. Ζαννῆ, δὲν ἐπιτρέπονται διακοπαί. Παρακαλῶ, κ. Ἠλιοῦ, συνεχίσατε ἄνευ διακοπῶν.

§51Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον τὸ Προεδρεῖον δὲν ἐπιτρέπει, δηλῶ καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν δέχομαι διακοπάς. Ἄλλως οὕτω, θὰ ἐπισπευθῇ καὶ ἡ συζήτησις. Ἐνῷ εἶπον λοιπόν, ὅτι τὸ διεθνὲς δίκαιον τῶν μειονοτήτων εἶναι ἀπαραίτητον, εἶναι ὅμως καὶ ἀπολύτως ἐπαρκὲς καὶ κἄθε τί πέραν τούτων, ἀνατρέπει τὴν σχέσιν ποὺ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πρὸς προστασίαν τῆς μειονότητος καὶ γίνεται καταπίεσις εἰς βάρος τῆς πλειοψηφίας. Αὐτὴν τὴν καταπίεσιν, τοῦ νὰ ἐκπροσωπῆται δηλαδὴ κατὰ μειονεκτικὸν τρόπον ὁ Ἕλλην τῆς Κύπρου ἀπὸ ὅ,τι ὁ Τοῦρκος, αὐτὴν τὴν καταπλεονέκτησιν ἔρχεται νὰ παρουσιάσῃ ὡς ἐπιτυχίαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν συμφωνιῶν τὰς ὁποίας ἔθεσεν ὑπ’ ὄψει μας, ἀλλὰ πέραν τούτου κατωχυρώθη ὁ Τουρκικὸς παράγων καὶ ἐμπραγμάτως διὰ τῆς παρουσίας ἐν Κύπρῳ τουρκικῶν δυνάμεων. Ἡ συνθήκη ἐγγυήσεων περιέχει ἐπίσης τρομερὰς διατάξεις. Ἀνάγει ὄχι μόνον εἰς ἀξιόποινον ἀδίκημα, ἀλλὰ καὶ εἰς περίπτωσιν πολιτικῆς διώξεως, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τρομερὰς συνεπείας τὴν διακήρυξιν ἔστω τῆς ἰδέας, ἔστω τῆς διαδόσεως τῆς ἰδέας, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τὸ ὁποῖον ἰσχύει δι’ ὅλους τοὺς λαοὺς τοῦ Κόσμου, τοῦ ὁποίου ἀπολαύουν σήμερα καὶ αὐτοὶ οἱ Μαῦροι, οἱ τόσον, ὄχι ἐξ ὑπαιτιότητός των ἀλλὰ ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν ἀποικιοκρατῶν καθυστερημένοι, Μαῦροι τῆς Ἀφρικῆς, αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τὸ ὁποῖον ἐγὼ πιστεύω, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἔχωμεν καὶ διὰ τὴν Κύπρον, αὐτὸ τὸ σύνθημα ἀνάγεται εἰς ἀδίκημα καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ συνεπείας. «Ἀναλαμβάνει ἡ Δημοκρατία τῆς Κύπρου τὴν ὑποχρέωσιν ...... (ἀναγινώσκει) ......». Θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ διευκρινίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐὰν ἡ ἀπαγόρευσις τῆς συμμετοχῆς εἰς οἱανδήποτε πολιτικὴν ἢ οἰκονομικὴν ἕνωσιν, ἐμπεριέχει καὶ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν.

§52Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν συμπεριλαμβάνεται. Καὶ προσθέτω καὶ τὸ ἑξῆς: ἐκτὸς τῶν ἄλλων, προέβην κατὰ τὴν πενταμερῆ τοῦ Λονδίνου, εἰς ἐπίσημον δήλωσιν, ἡ ὁποία κατεχωρήθη εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδεμίαν θέσιν ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅτι δὲν θὰ ἐκφράσωμεν γνώμην μόνον διὰ νὰ μὴ ἐπηρεάσωμεν τοὺς Κυπρίους, διότι αὐτὸ εἶναι θέμα ἰδικόν των ἀποκλειστικῶς. Καὶ εἴμεθα βέβαιοι —αὐτὴ εἶναι ἡ δήλωσις— ὅτι δὲν εἶναι θέμα ἀποκλειστικῶς ἰδικόν των καὶ ὄχι ἰδικόν σας, κ. συνάδελφε.

§53Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐδῶ τὰ πράγματα ἀλλάζουν. Οὐδέποτε εἶπον, ὅτι δὲν ἔχουν πρωτεύουσαν γνώμην οἱ κάτοικοι τῆς Κύπρου διὰ νὰ ἀποφασίσουν τὴν παραμονήν των ἢ μὴ εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως αὐτοῦ μέχρι τοῦ σημείου νὰ στρέφεται προσωπικῶς κατ’ ἐμοῦ ἀναφορικῶς μὲ τὸ ἐὰν εἶναι ἢ δὲν εἶναι δικαίωμά μου, δικαίωμα, ἐκπροσώπου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ, καλουμένου νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν ἐπικύρωσιν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν τῇ συμπράξει τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν βαρυτάτας ἐπιπτώσεις εἰς τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, εἶναι κἄτι τι, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀπολύτως ἀπαράδεκτον.

§54Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπὸ μόνης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος δὲν παρίστατο κατὰ τὴν συμφωνίαν τῆς Ζυρίχης.

§55Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐρωτῶ, ἡ ἀπαγόρευσις ἡ γενικὴ καὶ ἀόριστος ἐν ὄψει μελετουμένης οἰκονομικῆς συμπράξεως εἴτε εἰς τὴν κοινὴν ἀγορὰν εἴτε εἰς τὴν ἐλευθέραν ζώνην, ἐν ὄψει προτιμήσεως τῆς Ἑλλάδος νὰ μετάσχῃ καὶ τῆς Τουρκίας νὰ μὴ μετάσχῃ ἢ τῆς Ἑλλάδος νὰ μὴ μετάσχῃ καὶ τῆς Τουρκίας νὰ μετάσχῃ, ἀντιμετωπίζει τὸ θέμα; Ναί ἢ ὄχι; Ἀλλὰ ἔρχεται τὸ ἄρθρον 2, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ἐγγύησις τῶν τριῶν χωρῶν ...... (ἀναγινώσκει) ......». Αὐτὴ εἶναι μία ρήτρα, τῆς ὁποίας ἡ ἔκτασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συλληφθῇ, δεδομένου, ὅτι ἡ θετικὴ ἀπαγόρευσις τῶν κανόνων, συνήθως νοεῖ ἄσκησιν κυριαρχικῆς ἐξουσίας, δηλαδὴ ἄσκησιν ἐξουσίας, ἐντὸς τοῦ ἰδίου ἐδάφους, ὅπου ἐκτείνονται, ἀλλὰ καὶ περιορίζονται τὰ δικαιώματα ἑκάστου τῶν κυβερνώντων Κρατῶν. Καὶ διερωτᾶται κανείς, μήπως καὶ ἐδῶ πρόκειται νὰ ἀναχθοῦν εἰς ἀδικήματα αἱ διακηρύξεις περὶ αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου καὶ μήπως εἶναι αὐτή, ἡ τελευταία συζήτησις, ἡ ὁποία διεξάγεται περὶ αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, μεθαύριον δὲ θὰ ἀντιμετωπίζῃ τὸν Εἰσαγγελέα ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τυχὸν ἤθελε νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ ἀλάθητον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Καραμανλῆ καὶ τοῦ προφήτου αὐτοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ ἔρχεται τὸ ἄρθρον 3. Τὸ ἄρθρον 3, κύριοι, καθιστᾷ σαφές, ὅτι πρόκειται περὶ ἐμπαιγμοῦ, ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀνεξαρτησίας. «Ἐν περιπτώσει ...... (ἀναγινώσκει) ......». Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνηθῇ, θὰ εἰπῇ, ὅτι ὑπάρχει διαφωνία καί, ὅτι ἑκάστη τῶν Δυνάμεων ἔχει ἀντίθετον ἄποψιν. Καὶ τί θὰ γίνῃ ἐὰν ἑκάστη τῶν δυνάμεων, μεμονωμένως θελήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ λύσιν, τὴν ὁποίαν αὐτὴ μόνη νομίζει σύμφωνον, ἀλλά, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν λύσιν τὴν ἐπιδιωκομένην ἀπὸ τὴν ἄλλην δύναμιν; Βέβαια, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν ΟΗΕ, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ Δικαστήριον τῆς Χάγης καὶ ἔτσι, μετὰ τὸν οὐδέτερον παντοκράτορα Πρόεδρον τῆς Κύπρου, θὰ ἔχωμεν καὶ αὐτὰς τὰς ἐπιπλοκάς, διὰ νὰ λύωνται παρόντα καὶ ζέοντα πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ ζητήματα. Νομίζω, ὅτι ἡ Δημοκρατία αὐτὴ θὰ ζῇ διὰ δικογράφων. Ἀνησυχίας προκαλεῖ ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν μεταβατικὴν συμφωνίαν εἰς τὰ συμπεφωνημένα μέτρα κλπ., ἡ ἁρμοδιότης μιᾶς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐπίλυσιν προβλημάτων ἐθνικότητος εἰς τὸ Λονδῖνον, διότι ὁ τύπος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἄλλως τε πρὶν δημοσιευθοῦν, εἴχομεν πληροφορηθῆ τὸ περιεχόμενον καὶ τῶν ὑπολοίπων συμφωνιῶν, ὁ τύπος ἔδωσε ἕνα περιεχόμενον συγκεκριμένον καὶ ἀρκετὰ ἀνησυχαστικὸν, περὶ μελετωμένης διενεργείας μιᾶς κάπως εὐρείας μεταναστεύσεως καταγομένων ἐκ Κυπρίων προγόνων εἰς τὴν Κύπρον, ὥστε νὰ ἀλλοιωθῇ ἡ ἐθνολογικὴ σύνθεσις καὶ ἐνδεχομένως, βραδύτερον, ἡ δυσαναλογία τοῦ 30 πρὸς 70, νὰ μὴ φαίνεται τόσον μεγάλη.

§56Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Διὰ τὸ ζήτημα ἐγκαταστάσεως ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ζοῦν εἰς τὴν Κύπρον, σᾶς ὀφείλω μίαν διευκρίνισιν. Κατὰ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ ἀπὸ τὰ πρακτικά, προκύπτει, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ θέμα, θὰ ὑπάγεται εἰς τὸ βέτο Προέδρου καὶ Ἀντιπροέδρου. Καὶ ὁ Πρόεδρος θὰ ἔχῃ βέτο διὰ τὴν ἐγκατάστασιν Κυπρίων Τούρκων, μὴ ἐγκατεστημένων εἰς τὴν Κύπρον καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος διὰ τὴν ἐγκατάστασιν Ἑλλήνων.

§57Η. ΗΛΙΟΥ. Καὶ τελικῶς ὁ οὐδέτερος...

§58Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει θέμα οὐδετέρου. Εἶναι τὸ ἀκυρωτικὸν βέτο, τὸ μὴ ἐπιδεχόμενον προσφυγήν.

§59Η. ΗΛΙΟΥ. Τρίτον θέμα, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἀπὸ τὸ περιεχόμενον τῶν Συνθηκῶν εἶναι, τὸ σχετιζόμενον μὲ τὰς βάσεις τὰς διατηρουμένας ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας. Δύο ἐκτεταμέναι εὔφοροι πεδιναὶ περιοχαί, ἡ μία δυτικῶς τῆς Λεμεσσοῦ καὶ ἡ ἄλλη ἀνατολικῶς τῆς Λάρνακος, ὁ λιμὴν τῆς Ἀμμοχώστου, τὸ πολεμικὸν τμῆμα τοῦ ἀεροδρομίου τῆς Λευκωσίας ἐπιχειρησιακῶς ἐλεγχόμενα καὶ ἐν καιρῷ πολέμου ὁλόκληρος ὁ ἐναέριος χῶρος τῆς Κύπρου, διάφοροι χῶροι καὶ ἐγκαταστάσεις ἐγκατεσπαρμέναι καὶ εἰς τὴν ὑπόλοιπον Κύπρον φυσικοὶ δρόμοι καὶ ἐπικοινωνίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν χρῆσιν αὐτῶν τῶν πλεονεκτημάτων, διατηροῦνται ὑπὸ τῆς κυριάρχου δυνάμεως, εἰς τὴν ἀπεριόριστον κυριαρχίαν της. Δυνατὸν ἐπίσης νὰ ἀπαιτηθοῦν ἀπεριόριστοι ἐκτάσεις, ἀλλὰ ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου —ἂν γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις, ἠξεύρομεν τί θὰ εἰπῇ ὡρισμένος χρόνος— δυνατὸν νὰ ἀπαιτηθοῦν καὶ ἄλλοι χῶροι διὰ τὴν ἐκγύμνασιν τῶν στρατιωτικῶν ἀγγλικῶν δυνάμεων. Σημειώσατε δὲ ὅτι ὑπάρχουν πληροφορίαι δημοσιογραφικαί, ὅτι πρὸς τὸ παρὸν θὰ διατηρηθοῦν 15.000 Ἄγγλοι στρατιῶται εἰς τὰς βάσεις, ἔναντι τῶν 2.000 ἀγγλικοῦ στρατοῦ καὶ τῶν 1.600 Ἑλληνοτούρκων καὶ εἶναι δυνατὸν ἀπεριορίστως νὰ αὐξάνωνται οὗτοι. Ἐπίσης, δυνατὸν νὰ ζητήσουν καὶ προσθέτους χώρους διὰ τεχνικοὺς λόγους ἐπιβαλλομένους. Ὅπως εἶναι γνωστόν, ἡ τεχνικὴ τῶν βάσεων ἀναπτύσσεται καθημερινῶς καὶ καθημερινῶς νέοι χῶροι χρειάζονται. Ἐδιάβαζα πρὸ ἡμερῶν εἰς σοβαρὰν μελέτην, ὅτι διὰ μίαν ἐγκατάστασιν π.χ. βάσεως ὑδρογονικῆς χρειάζεται χῶρος διαμέτρου 150 χιλιομέτρων. Δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ ἀπομείνῃ τίποτε διὰ τὴν Κύπρον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει. Καὶ δὲν βλέπω, ἂν ἐλήφθη καμμία μέριμνα διὰ τὸ ἐὰν τουλάχιστον αἱ βάσεις αὐταὶ θὰ εἶναι βάσεις κοιναὶ ἢ βάσεις ὑδρογονικοῦ πολέμου. Ἔχουν ἀφ’ ἑτέρου χορηγηθῆ βάσεις καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν ἐνδεχομένως νὰ παραχωρηθοῦν βάσεις καὶ εἰς τὸ Ἰσραὴλ καὶ τί θὰ γίνῃ ἂν ἐξαπολυθῇ, ὅπως ἐξαπελύθη τὸ 1956 ἐκ μέρους τοῦ Ἰσραήλ; Ἐπίσης δὲν διευκρινίζεται κατὰ τίνος στρέφονται αἱ βάσεις. Ὁ ὑπουργὸς ὅμως τῆς Ἀγγλίας, ὁ κ. Λόϋντ, ἐδήλωσεν, ὅτι αἱ βρεταννικαὶ βάσεις τῆς Κύπρου, ἀποστολὴν ἔχουν τὴν ἀπὸ ἀέρος προστασίαν τοῦ συμφώνου τῆς Βαγδάτης. Εἶναι δυνατόν, ἑπομένως, εὐθέως νὰ στραφοῦν κατὰ τοῦ ἀραβικοῦ κόσμου, ἐναντίον τοῦ ὁποίου στρέφεται τὸ σύμφωνον τῆς Βαγδάτης. Πέραν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον μειώνουν ἀλλὰ ἀναιροῦν καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς κυριαρχίας εἰς τὴν Κύπρον, ἔχομεν τώρα μίαν σειρὰν διατάξεων διαβολικῶν, αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν ἀδύνατον τὴν λειτουργίαν τοῦ Κυπριακοῦ πολιτεύματος. Οἱ ὑπουργοὶ διορίζονται διὰ πράξεως ὑπογραφομένης ἀπὸ κοινοῦ ἀπὸ τοὺς δύο Προέδρους. Ἂν οἱ δύο Πρόεδροι διαφωνοῦν τί θὰ γίνῃ; Πῶς θὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα; Ἂς ἀντιμετωπίσωμεν ὅτι αὐτὰ γίνονται διὰ τὸ διηνεκές. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ περάσῃ καὶ ἕνας μὴν τοῦ μέλιτος. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν τὶ γίνεται; Ἂν ὑπάρξουν προστριβαὶ ἢ κακόπιστος ἄρνησις τοῦ ἑνὸς νὰ συνεργασθῇ τί θὰ γίνῃ; Ἀδυναμία λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος. Διὰ νὰ εἶναι τις ὑπουργὸς πρέπει νὰ διορισθῇ ἀπὸ τοὺς δύο Προέδρους. Τοὺς 7 Ἕλληνας ὑπουργοὺς τοὺς ἐκλέγει ὁ Ἕλλην Πρόεδρος, τοὺς τρεῖς Τούρκους ὑπουργοὺς ὁ Τοῦρκος Ἀντιπρόεδρος. Ἀλλὰ καὶ οἱ 10 ὑπουργοὶ διορίζονται διὰ πράξεως ὑπογραφομένης ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἂν ὁ ἕνας δὲν ὑπογράψῃ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα. Διὰ τὰς περιπτώσεις τοῦ ἀνατρεπτικοῦ βέτο, δηλ. τῆς πραγματικῆς ἀρνησικυρίας ἐπὶ πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ὑπάρχει καμμία θεραπεία, καμμία προσφυγὴ οὔτε εἰς τὸν λαὸν διότι δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ. Διορισμὸς τοῦ ἀνωτάτου συνταγματικοῦ δικαστηρίου ἀπὸ κοινοῦ. Ἐδῶ, κύριοι, πρέπει νὰ προβλέπωμεν. Πρέπει νὰ εἴμεθα μωροὶ διὰ νὰ μὴ προβλέπωμεν, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε συμφωνία. Πῶς θὰ συμπέσουν εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ οὐδετέρου; Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε διαφωνία.

§60Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἡ διάρθρωσις αὐτὴ ἡ ὁποία ἔγινε δὲν εἶχεν ὡς σκοπὸν νὰ λύσῃ πᾶσαν λεπτομέρειαν. Ἔθεσε κανόνας. Ἤδη, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ὡρισμένας ἀπὸ τὰς ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν κατόπιν κοινῆς συνεννοήσεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, μετὰ τοῦ ἐκπροσώπου τῆς Τουρκικῆς Κοινότητος πρόκειται νὰ λυθοῦν διὰ συμπληρωματικῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι θὰ περιληφθοῦν εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἐπὶ παραδείγματι, τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἐθέσατε τί θὰ γίνῃ ἂν δὲν συμφωνήσουν, ἀνετέθη εἰς τὴν συντονιστικὴν ἐπιτροπὴν τῶν Κοινοτήτων. Θὰ ὑπάρξῃ μία συντονιστικὴ ἐπιτροπὴ καὶ ὁ Πρόεδρος θὰ ἐκλέγεται ἀπὸ κοινοῦ ἀπὸ τοὺς δύο Δήμους. Ἀπεφάσισαν τὰ δύο πρόσωπα, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπα, ὅτι ἂν δὲν συμφωνοῦν θὰ γίνεται ἡ ἐκλογὴ διὰ κλήρου. Τοιαῦτα πράγματα ὑπάρχουν πολλά. Θὰ ρυθμισθοῦν διὰ κλήρου. Αὐτὰ θὰ λυθοῦν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ καταρτίσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ λυθοῦν ἐν πνεύματι συνεργασίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι οἱ δύο διορίζουν τοὺς ὑπουργοὺς ἐνῷ ἕκαστος τοὺς ἐκλέγει χωριστὰ εἶναι ἕνα θέμα τὸ ὁποῖον προέκυψε καὶ ἀπὸ τὰς συζητήσεις ποὺ εἴχαμε καὶ μεταξύ μας καὶ μὲ τοὺς Τούρκους, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἑνιαῖον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὑπάρξῃ πρᾶξις ὑπογραφομένη ἀπὸ τοὺς δύο. Σημασίαν ἔχει, ὅτι ὁ Ἕλλην Πρόεδρος θὰ ἐκλέγῃ τοὺς 7 ὑπουργοὺς καὶ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν εἶναι τυπικὴ ἡ πρᾶξις τοῦ διορισμοῦ, εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ἀμφοτέρους καὶ αὐτὰ θὰ καθορισθοῦν λεπτομερέστερον καὶ σαφέστερον ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ καταρτίσῃ τὸ Σύνταγμα.

§61Η. ΗΛΙΟΥ. Ὡς εἶναι σαφὲς δὲν ἱκανοποίησεν ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Βεβαίως, εὔχομαι νὰ ἐπενεχθοῦν βελτιώσεις, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς δὲν ἀλλοιώνουν τὴν βάσιν τῶν συμφωνιῶν, ἀλλὰ ἡ λύσις τοῦ προβλήματος τοῦ κυριάρχου οὐσιαστικῶς οὐδετέρου προέδρου τοῦ συνταγματικοῦ δικαστηρίου, εἶναι κάτι τι τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν ἀναλογίαν μὲ τὴν περίπτωσιν τοῦ Προέδρου τοῦ συντονιστικοῦ ὀργάνου τῶν διπλῶν δημαρχιῶν, διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν προσγειωμένοι καὶ καλοπίστως. Ὑπάρχει μία ὁριστικὴ ἀρνησικυρία διὰ τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις, τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω οὔτε νὰ σᾶς ἐνοχλῶ, οὔτε νὰ ἐπικρίνω τὰς ἀπόψεις σας, τὰς παγίας, περὶ τὸν ἐξωτερικὸν προσανατολισμὸν τῆς χώρας, διότι δὲν εἶναι θέμα μας αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐγὼ κάμνω τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ἔτσι ὅπως σκέπτεσθε, καλῶς σκέπτεσθε. Ἀλλὰ ἐδῶ οἰκοδομεῖτε διὰ τὴν αἰωνιότητα. Οἰκοδομεῖτε μίαν συνθήκην, ἡ ὁποία θὰ εἶναι διὰ παντὸς ἐνσωματωμένη εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ περιφρουρημένη ὄχι ἀπὸ τοὺς 650 Τούρκους στρατιώτας εἰς τὴν νῆσον, ἀλλὰ ἀπὸ ὅλον τὸν Τουρκικὸν στρατόν, τὴν ἀεροπορίαν καὶ τὸν στόλον, τὰ ὁποῖα πάντοτε θὰ πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλὰ ὑποθέτετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία θὰ εἶναι εἰς τὸ διηνεκὲς σιαμαῖοι ἀδελφοί. Μὰ προχθὲς εἴμεθα ἐχθροὶ μὲ τοὺς Γερμανούς, ἄλλοτε μὲ τοὺς Ἰταλούς, σήμερον εἶσθε σύμμαχοι. Προχθὲς εἴχομεν ἐχθρότητα μὲ τοὺς «συμμάχους» Ἄγγλους. Αὐτὰ τὰ πράγματα ἔρχονται καὶ παρέρχονται. Τὰ κράτη μένουν, αἱ συμμαχίαι ἀλλάζουν. Αἱ συμμαχίαι δὲν εἶναι σκοποί, εἶναι μέσα διὰ τὴν ἐπίτευξιν ἑνὸς σκοποῦ. Ἡ χώρα εἶναι ὁ σκοπός, ἡ συμμαχία εἶναι τὸ μέσον. Σήμερον, ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι σεῖς ἔχετε δίκαιον καὶ ἡμεῖς ἄδικον. Σήμερον εἶναι σύμμαχοι, αὔριον δὲν συμφέρει νὰ εἶναι, ἢ συμφέρει ἀλλὰ δὲν τὸ θέλουν οἱ ἴδιοι, διατὶ νὰ οἰκοδομοῦμεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς αἰωνιότητος πράγματα φθαρτά; Ποῖος εἰς τὰς τρεῖς ὥρας τὸ πρωΐ τῆς 14ης Ἰουλίου 1958 θὰ ἔλεγεν, ὅτι καὶ τὸ Ἰρὰκ δὲν εἶναι ἕνας σύμμαχος τοῦ συμφώνου τῆς Βαγδάτης, τῆς Πρωτευούσης του, ἕνας σύμμαχος ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ στηρίζεται γερὰ τὸ δεξιὸν τῆς ἀτλαντικῆς ἀμύνης; Διατί οἰκοδομοῦμεν μονίμους καταστάσεις ἐπὶ προϋποθέσεων ποὺ ἀπὸ τὴν φύσιν των οὔτε ἀπὸ ἡμᾶς ἐξαρτῶνται, οὔτε μόνιμοι εἶναι; Εἶναι ἐνδεχόμενον, μίαν καλὴν πρωΐαν νὰ ξυπνήσητε καὶ νὰ εὕρητε τὴν Τουρκίαν, ἡ ὁποία σήμερον κατατρύχεται ἀπὸ ἐξωτερικήν, ἀπὸ ἐσωτερικὴν καὶ ἀπὸ οἰκονομικὴν κρίσιν, ἀπὸ σκληροὺς ἀγῶνας τοῦ Λαοῦ της, νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ζωήν του, ἀπὸ μειονοτικὸν ζήτημα ἐκτεταμένον, τὸ Κουρδικόν, ἔχει τὰ πλευρά της πρὸς τὴν Ἀραβικὴν Δημοκρατίαν καὶ τὸ Ἰρὰκ μὲ ὅλας τὰς γνωστὰς πρὸς τὰ Κράτη αὐτὰ προστριβάς, νὰ εὕρητε τὴν Τουρκίαν ἐπικινδύνως περιπεπλεγμένην καὶ ἡμεῖς ἐρχόμεθα τρόπον τινὰ νὰ ἀναλάβωμεν νὰ ἐπωμισθῶμεν ἢ νὰ συμμερισθῶμεν τοὺς κινδύνους αὐτούς, ὡσὰν νὰ μὴ μᾶς ἔφθανεν ἡ δυστυχία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔχετε ὅλα αὐτά. Διατὶ εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσητε, ὅτι δὲν θὰ προκύψουν ζητήματα αὔριον ἢ μεθαύριον ἢ μετὰ 5 χρόνια; Πῶς στηρίζετε μίαν συμφωνίαν ἐπὶ τῆς προϋποθέσεως τῶν σιαμαίων ἀδελφῶν; Οἱ ἀξιωματοῦχοι, οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματοῦχοι θὰ διορίζωνται κοινῇ συμφωνίᾳ τῶν δύο προέδρων. Τί θὰ γίνῃ ἐὰν δὲν συμφωνοῦν οἱ δύο πρόεδροι;. Δὲν θὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα; Δὲν θέλω νὰ σᾶς ὁμιλήσω δι’ ἕνα κυκεῶνα, ὁ ὁποῖος ἂν ὑπῆρχε χρόνος καὶ χιουμοριστικὴ διάθεσις, ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ νὰ καγχάζουν ὄχι μόνον οἱ παρόντες εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ οἱ εἰς τὰ θεωρεῖα εὑρισκόμενοι ἄνθρωποι ἀλλὰ καὶ τὰ ἕδρανα ἀκόμη, περὶ τοῦ πολυπλόκου συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπενοήθη διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς ποινικῆς καὶ ἀστικῆς δικαιοσύνης τὸ ὁποῖον μόνον παράφρονες θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ἐπινοήσουν. Μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα κανὲν Ἔθνος, οὔτε ἐκυβερνήθη, οὔτε δύναται νὰ κυβερνηθῇ. Εἶναι ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἀφήνει εἰς μεγάλας καὶ ἐπανειλημμένας περιπτώσεις παράλυτον καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς φορεῖς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τὸ Κοινοβούλιον.

§62Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἡ Ἀγγλία εἶναι οὐδετέρα;

§63Η. ΗΛΙΟΥ. Ἂς μὴ προχωρήσωμεν ἕως ἐκεῖ. Ἐλπίζω νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀπαντήσεώς του, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ τοῦ ἐὰν ὡς πρὸς τὴν Κύπρον, οἱ Ἄγγλοι πρέπει νὰ θεωρηθοῦν οὐδέτεροι, ἀφοῦ βέβαια συνειργάσθησαν εἰς τὸ νὰ τοὺς ἀπονεμηθῇ ὁ ρόλος τοῦ μεσολαβητοῦ, τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει τίποτε ἀπὸ τὴν Κύπρον, ἀλλὰ πρὸς χάριν τῶν Κοινοτήτων αὐτῆς ἐκεῖ πέρα. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πρέπει περισσότερον καὶ ἀπὸ τὴν ἧτταν, περισσότερον καὶ ἀπὸ τὴν ἀποτυχίαν τῆς διακεκηρυγμένης πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, διότι ὅλα αὐτὰ ἀνάγονται εἰς τὸ παρελθὸν εἰς τὰ μέχρι σήμερον γενόμενα, πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ σοβαρῶς καὶ ὑπευθύνως τοὺς ὑπευθύνους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τὸ τελευταῖον σημεῖον, ἡ ἀδυναμία λειτουργίας τοῦ Πολιτεύματος, ἑστία συνεχῶν προστριβῶν καὶ ἀναφλέξεων. Ἐγκυμονεῖ τρομακτικοὺς κινδύνους, κύριοι συνάδελφοι. Εἶναι μία ἐπινόησις διαβολική· θὰ δημιουργῇ ἀδιέξοδον κάθε στιγμήν, σκοπέλους εἰς τοὺς ὁποίους ἀπαρεγκλίτως θὰ προσκρούσῃ ἡ Ἑλλάς. Ἡ ἐπίπτωσις τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ εἶναι τραγική. Ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι ἐπίπτωσις μόνον ἐπὶ τῶν σχέσεων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς ἀκεραιότητος τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι συνάδελφοι, διατὶ νὰ μὴ εἴμεθα ρεαλισταί; Ἠμπορεῖ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ ὁ Κεμὰλ Ἀτατοὺρκ νὰ ὑπέγραψαν τὴν συμφωνίαν ἐκείνην τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, ἠμπορεῖ ἡ Ἑλλὰς νὰ τὴν ἐτίμησε τὸ καθ’ ἑαυτήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐποχήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν συνωμολογήθη ἡ συμφωνία ἐκείνη, ἡ σωβινιστικὴ καὶ ἀντιδραστικὴ ἡγεσία τῆς Τουρκίας τὴν ἀντεμετώπισεν ὡς ἑτεροβαρῆ σχέσιν διὰ τὴν κάλυψιν ἰδικῶν της κινδύνων καὶ ἄνευ ἀμοιβαιότητος. Εὔλογος ὑπῆρξεν ἡ στάσις της εἰς τὸ 1940 κατὰ τὴν ἐπίθεσιν τοῦ Ἄξονος. Ἤδη, ὁ ρόλος τῆς Ἑλλάδος, εἶναι νὰ καλύψῃ τὰ νῶτα τῆς Τουρκίας καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συγκοινωνίαν της μὲ τὴν Δύσιν. Αὐτὸ τὸ ὁμολογοῦν οἱ «Τάϊμς» εἰς τὰς 12 Φεβρουαρίου, οἱ ὁποῖοι προσθέτουν, ὅτι ἡ προσέγγισις τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας ὀφείλεται εἰς τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς θέσεως τῆς Τουρκίας εἰς τὰ Νότια καὶ Νοτιοανατολικὰ σύνορα, δηλαδὴ πρὸς τὸ Ἰρὰκ καὶ Συρίαν. Ἀντιμετωπίζουσα ὡς κἄτι τὸ ἑτεροβαρὲς ποὺ τῆς ἐδημιούργησε μόνον προνόμια καὶ εὐκαιρίας καὶ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, ἡ Τουρκία προέβη συνεχῶς ἐπὶ 25ετίαν καὶ πλέον εἰς ἐπανειλημμένας καταστρατηγήσεις καὶ καταπιέσεις εἰς βάρος τῶν Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, εἰς βάρος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Ἐπὶ Γερμανικῆς κατοχῆς, ὅταν ἐσπάραζε κάτω ἀπὸ τὸ πέλμα τοῦ Ἄξονος ἡ Ἑλλάς, καθιέρωσε τὸν νόμον βαρλίκ, ἐνέκλεισεν Ἕλληνας εἰς τὰ στρατόπεδα, οἱ ἁλιεῖς τοῦ Αἰγαίου...

§64Κ. ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ. Ἐπιτρέπετε παρακαλῶ;

§65Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁρίστε, κ. συνάδελφε, ἐὰν καὶ τὸ Προεδρεῖον ἐπιτρέπῃ τὴν διακοπήν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε μεταξὺ τῶν ἀγορητῶν καὶ θὰ σᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσητε. Παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§67Η. ΗΛΙΟΥ. Ὡς βουλευτὴς νήσων τοῦ Αἰγαίου, ἠξεύρω τὶ δεινοπαθοῦν οἱ Ἕλληνες ἁλιεῖς ἀπὸ τὴν καταδίωξιν τῶν Τούρκων, τί δεινοπαθοῦν οἱ κυνηγοὶ καὶ βοσκοὶ εἰς τὸν Ἕβρον ἀπὸ τὴν καταδίωξιν τῶν Τούρκων καὶ πῶς κἄθε τόσον, εἰς κάθε στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κατάστασις εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι κἄπως δυσχερὴς ἢ κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχουν νὰ καλύψουν ἄλλας ἀνομίας των, προβάλλουν ἄλλας διεκδικήσεις, πότε κατὰ τῆς μιᾶς νήσου, πότε κατὰ τῆς ἄλλης καὶ πότε κατὰ τῆς Δυτικῆς Θράκης. Ἐὰν εἰς ὅλα αὐτὰ προσθέσητε τὴν αἰωνίαν τακτικὴν τῶν ἀνοσίων μηχανορραφιῶν τῆς βρεταννικῆς διπλωματίας, ἠμποροῦμεν νὰ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἐτοποθετήσαμεν μέσα εἰς τὸ σπίτι μας μίαν βόμβαν, ἀνοίξαμεν μίαν πληγὴν πυορροοῦσαν καὶ ὄχι μόνον ἐθυσιάσαμεν τὴν Κύπρον, ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν ἐξ αὐτῆς νὰ διακυβεύσωμεν τὴν ὑπόστασιν, τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ τὴν εἰρήνην τῆς χώρας. Ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὸ δίλημμα ἢ νὰ συγκρουσθῶμεν μὲ τὴν Τουρκίαν ἢ νὰ ὑφιστάμεθα συνεχῶς ἕνα κομβολόγιον συνθηκολογήσεων καὶ ταπεινώσεων. Ἐνῷ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς ἄλλην στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν διαφορετικὰ ἔκρινε τὰ αὐτὰ πράγματα, σχολιάζων τὰς παρομοίας διατάξεις, τὰς πολυπλόκους, τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, τὸ ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀπαράδεκτον καὶ ἐξωφρενικὸν καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι παρουσιάζει τόσα μειονεκτήματα, ὥστε, ἐὰν ἐψηφίζετο, θὰ ὡδήγει εἰς δημιουργίαν νέων ἐρίδων ἐντὸς τῆς νέας Διοικήσεως. Ἀλλὰ τέλος πάντων θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ μίαν τελείως ἀμερόληπτον μαρτυρίαν: «Τὸ σχέδιόν σας, τὸ ὁποῖον προβλέπει διὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν τριῶν Κυβερνήσεων ...... (ἀναγινώσκει) ......». Εἶναι αἱ ἐπιστολαὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Κωνσταντίνου Καραμανλῆ πρὸς τὸν Μὰκ–Μίλλαν τῆς 31ης Ἰουλίου. Ἐγὼ τὸν ἐπικρίνω διὰ τῶν κειμένων του.

§68Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως ἔλεγεν αὐτὰ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔθιξα τὸ θέμα πρὸ ὀλίγου. Ἔχουν ἐντελῶς ἄλλην σημασίαν τὰ πράγματα, ὅταν τὸ μέλλον εἶναι ἀνοικτὸν καὶ εἶναι συγκυριαρχία ἡ διχοτόμησις καὶ ἐντελῶς ἄλλην σημασίαν, ὅταν τὸ μέλλον εἶναι κλειστὸν καὶ ἀνεξαρτησία. Βλέπετε, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν, λέγει ρητῶς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅταν εἶναι ἀνοικτὸς ὁ ἕτερος γῦρος θὰ ὁδηγήσουν αὐτὰ εἰς ἀνταγωνισμόν. Ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ἕτερος γῦρος. Ἐδῶ εἶναι ἀνεξαρτησία, ἀπόλυτος, ὁριστικὴ καὶ ἠγγυημένη.

§69Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἐπέλεξα ἀπὸ μακροσκελεστάτας ἐπιστολὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μόνον ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα προσαρμόζονται εἰς τὰς διατάξεις τῶν σήμερον συζητουμένων συμφωνιῶν. «...... (ἀναγινώσκει) ......». Τώρα τί συνέβη, ὥστε αἱ ἀντιλήψεις αὐταὶ νὰ ἐξανεμισθοῦν ἐντὸς 6 μηνῶν; Εἰς τὴν προχθεσινήν του ἀγόρευσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν: «Αἱ συμφωνίαι αἱ ὑπὸ κρίσιν καὶ τὸ πολίτευμα τῆς Κύπρου στηρίζονται ἐπὶ τῆς καλῆς πίστεως καὶ τοῦ πνεύματος συνεργασίας». Καλά. Ἡ καλὴ πίστις καὶ τὸ πνεῦμα συνεργασίας, εἴτε ὑπάρχει εἴτε δὲν ὑπάρχει, ἡ πεῖρα τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συνεργασίας μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἐνδεχομένως ἐνδοτικότης μονόπλευρος ἀπὸ πλευρᾶς Ἑλλάδος, ἐνῷ ἀπὸ πλευρᾶς Τουρκίας δὲν θὰ ὑπάρξῃ. Εἶπεν, ὅτι καλὰ θὰ πᾶμε ἂν ὑπάρξῃ καλὴ πίστις. Δὲν εἶπεν ὁ ὑπεύθυνος. Ὁ Κυβερνήτης, ὁ χειριζόμενος τὰς τύχας τῆς Χώρας καὶ κηδευομονεύων τὰς τύχας μιᾶς ὑποδούλου νήσου, ἡ ὁποία ἠγωνίσθη διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν της, δὲν εἶπε ποῦ θὰ φθάσωμεν ἐὰν δὲν ἐπικρατήσῃ τὸ πνεῦμα αὐτό, ὡς εἶναι βέβαιον δι’ ὅλους ἐδῶ, εἴτε τὸ ὁμολογοῦν, εἴτε δὲν τὸ ὁμολογοῦν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπικρατήσῃ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι καὶ ΒΕΤΟ κακόπιστα θὰ προταθοῦν καὶ στρατιωτικαὶ δυνάμεις Τουρκικαὶ θὰ δημιουργοῦν προκλήσεις καὶ καταστάσεις. Μὴ μᾶς ἐντυπωσιάζει, ὅτι εἶναι ὀλιγάριθμοι αἱ, παροῦσαι, ἐκεῖ Δυνάμεις, θὰ ἔχουν ὡς παρακολούθημα τὸν Στόλον, τὸν Στρατὸν καὶ τὴν Ἀεροπορίαν τῆς Τουρκίας καὶ ἐὰν τιθέμεθα πρὸ ἐκβιαστικῶν διλημμάτων ποῦ θὰ φθάσωμεν; Ὑπεροπλίαι, ἐπιτιμήσεις ἐκεῖθεν τοῦ Ἀτλαντικοῦ, διότι ἔπαιξε καὶ ἡ Χώρα αὐτή, ὅπως θὰ ἴδωμεν, τὸν ρόλον της, καὶ θὰ ἔχωμεν ἢ συνεχεῖς ταπεινώσεις ἢ συγκρούσεις καὶ θὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν συμφέρῃ νὰ ὑπάρχῃ Ἑλληνικὸς Στρατὸς εἰς τὴν Κύπρον, ἐὰν τυχὸν καὶ ἡ διχοτόμησις δὲν θὰ ἦτο μία λύσις σαφεστέρα καὶ ἐγγυωμένη τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν ἀσφάλειαν.

§70Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστώς.

§71Η. ΗΛΙΟΥ. Βεβαίως. Ἐμπρὸς εἰς τὸ ἀνισόρροπον αὐτὸ σύστημα τῶν τροχοπεδῶν καὶ τῶν ἀλληλοεξουδετερώσεων, ἡ Κύπρος καθίσταται ἀπὸ τώρα μία προκεχωρημένη ζώνη Ἑλληνοτουρκικοῦ πολέμου μονίμου καὶ παγίου. Τώρα, αὐτὰ μὲν ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα ὅμως ἐνήργησε ταῦτα πράττουσα ἡ Κυβέρνησις. Ἡ θέσις της, τὴν ὁποίαν ὑπερήσπισε μὲ ἐπιχειρηματολογίαν καὶ μὲ πεῖσμα καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦτο, ὅτι παρίσταται ὡς ἐντολοδόχος τῶν Κυπρίων. Οἱ Κύπριοι εἶναι οἱ μόνοι ἁρμόδιοι νὰ καθορίζουν τοὺς σκοποὺς τοῦ ἀγῶνος καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ παρέχῃ τὴν συμπαράστασιν διὰ τὴν διεθνῆ προβολὴν καὶ τὴν ὑποστήριξιν. Εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ τὸ Λονδῖνον, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρεβίασε τὴν ἀρχὴν αὐτήν. Ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην τῆς ρυθμίσεως παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἦσαν σύμφωνα τὰ μέλη τῆς Κυπριακῆς Ἀντιπροσωπείας; Ἠθέλησαν νὰ ἐπαναφέρουν τὴν Τουρκίαν εἰς τὴν Κύπρον; Ἠθέλησαν τὸ Τουρκικὸν ΒΕ-ΤΟ καὶ τὴν ἀπεμπόλησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὸ διηνεκές; Ἠθέλησαν τὴν ἐχθρότητα πρὸς τὸν Ἀραβικὸν κόσμον; Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἁπλῶς συνυπέγραψε τὴν θέλησιν τῶν Κυπρίων, ἢ μήπως ἀπέσπασε κατόπιν ἀφορήτων ἐκβιαστικῶν πιέσεων τὴν συναίνεσιν ἢ μήπως συρομένους τοὺς ἔφερε νὰ ὑπογράψουν τὸ τετελεσμένον γεγονὸς τῆς Ζυρίχης, τὸ ὁποῖον διὰ νὰ τιμήσῃ τὴν ὑπογραφήν της θὰ τὸ ἐφήρμοζε καὶ ἐὰν δὲν τὸ ἐδέχετο ὁ Μακάριος; Ἀπὸ τὰ εἰς τὴν διάθεσίν μας στοιχεῖα καὶ ἀπὸ ὅσα κατὰ τὰς κρισίμους ἐκείνας ἡμέρας καὶ ὁ φιλικὸς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τύπος, ὁ ὁποῖος ἀφθόνους ὕβρεις καὶ ἀπειλὰς ἐξηκόντισε κατὰ τοῦ Μακαρίου, ἐγνώσθησαν, προκύπτει, ὅτι ὑπῆρξεν ἀρχικῶς ὁμόφωνος ἐκ μέρους τῆς Κυπριακῆς Ἀντιπροσωπείας, ἡ ἀπόρριψις τοῦ σχεδίου τῆς Ζυρίχης. Κατόπιν ὑπέκυψαν εἰς τὸ πρόσχημα, ὅτι αὐτὸ ἀπαιτοῦν ὄχι τὰ συμφέροντα τῆς Κύπρου, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, ἡ σωτηρία τῆς Ἑλλάδος. Τοὺς παρεστάθη, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ θυσιάσουν τὴν Κύπρον διὰ νὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς. Ὥστε δὲν ὑπῆρχε κἂν ἡ κάμψις τῶν Κυπρίων, ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς συμφωνίαν, ὑπῆρξεν ἡ κάμψις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπὸ συμπαραστάτης τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων μετεβλήθη εἰς συμπαραστάτην τοῦ Μπόϋν καὶ τοῦ Μεντερὲς καὶ τοῦ Κιουτσούκ. Διατὶ ἔγινεν αὐτό; Ὑπῆρξαν μερικαὶ πολὺ αὐστηραὶ παρατηρήσεις. Ἐκεῖθεν τοῦ Ἀτλαντικοῦ οἱ «Τάϊμς τῆς Ν. Ὑόρκης», ἔγραψαν, ὅτι ὁ Ἀμερικανικὸς Λαὸς οὐδόλως κατανοεῖ οὐδὲ συμπαθεῖ τὸν Μακάριον, ὁ ὁποῖος θυσιάζει δευτερεύοντα ἐνοριακὰ συμφέροντα καὶ τὰ θέτει ὑπεράνω παγκοσμίων συμφερόντων. Ὑποσχέσεις οἰκονομικῆς φύσεως, αἱ ὁποῖαι ἐγράφησαν εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας, ἐδόθησαν αἱ ὁποῖαι καταβιβάζουν εἰς ἐπίπεδον ἀγοραπωλησίας ἓν Ἐθνικὸν ζήτημα. Ὑποσχέσεις καὶ πιέσεις ἐκ μέρους τοῦ Ἀμερικανοῦ Μὰκ Γκύ. Πιέσεις τοῦ ναυάρχου Μπράουν.

§72Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἡ φράσις τὴν ὁποίαν διετυπώσατε αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι φράσις ἀπολύτως ἀπαράδεκτος. Πρῶτον, περιέχει ἀναληθείας. Ὁ κ. Μὰκ Γκύ, ἦλθε διὰ νὰ ἐξετάσῃ ὡρισμένα ζητήματα, τῶν ὁποίων ἡ ἐξέτασις εἶχεν ἀνατεθῆ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ζητήματα τελείως ξένα πρὸς τὴν ἐθνικήν μας πολιτικήν. Δὲν ἔχετε δικαίωμα χωρὶς στοιχεῖα, χωρὶς νὰ ἔχετε οὔτε ἐνδείξεις, νὰ προβαίνετε εἰς τοιούτου εἴδους διακηρύξεις ἀπὸ τὸ βῆμα, τὸ ὁποῖον κατέχετε αὐτὴν τὴν στιγμήν. Σᾶς δηλῶ, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐπιχειρηματολογία σας, ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀρχίζει καὶ ἡ ὁποία συνδέετε μὲ τὴν ἐκ μέρους δῆθεν τῶν Ἡν. Πολιτειῶν παρέμβασιν εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐπιχειρηματολογία αὐτὴ θὰ εἶναι μέχρι τέλους ἀτυχὴς ἐὰν τὴν συνεχίσετε. Σᾶς προειδοποιῶ διὰ νὰ σᾶς βοηθήσω, διότι ὅλα ὅσα θὰ εἴπητε θὰ εἶναι ἀναληθῆ.

§73Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀποπειραθῇ νὰ μὲ βοηθήσῃ καὶ νὰ μὲ διευκολύνῃ. Τὸν εὐχαριστῶ διὰ τὴν πρόθεσιν. Τὸ τροπάριον αὐτό, «τοῦ ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα πληροφορεῖσθε ἀπὸ τὸν ἔγκυρον διεθνῆ τύπον καὶ ἀπὸ τὰς φιλικὰς τῆς Κυβερνήσεως ἐφημερίδας εἶναι ψευδῆ καὶ ἡμεῖς κατέχομεν τὴν ἀλήθειαν κατὰ πλῆρες ἰδιοκτησίας δικαίωμα, τὸν ὁποῖον δὲν ἀνακοινώνομεν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν», τὸ τροπάριον αὐτὸ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἐδικαιολόγησε καὶ διηυκόλυνε τὴν καταβαράθρωσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ μᾶς ἐλέγατε, ὅτι ἀγωνίζεσθε ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὅταν δὲν ἠγωνίζεσθε. Καὶ μᾶς εἴπατε, ὅτι εἴχατε τὴν κατανόησιν τῶν Ἀμερικανῶν καὶ δὲν τὴν εἴχατε, ὅτι κατὰ τὸ ταξίδιόν του εἰς Ἀμερικήν, εὗρεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν συμπαράστασιν καὶ τὴν κατανόησιν τῶν Ἀμερικανῶν. Πάντοτε μετεχειρίσθητε αὐτὸ τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον εἶναι μὴ δημοκρατικόν, διότι, ἐπὶ θεμάτων αὐτοῦ τοῦ εἴδους, ὤφειλε νὰ ὑπάρχῃ δημοσιότης. Ἐγὼ δέχομαι, χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν, τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν μου καὶ ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου ἔχουν τὸ μειονέκτημα νὰ μὴ στηρίζωνται ἐπὶ ἐγγράφων δημοσίων, ὥστε ν’ ἀποδειχθοῦν παραχρῆμα, θὰ ἐπαληθεύσουν μετ’ ὀλίγον. Ἐνῷ αἱ πληροφορίαι, αἱ παρεχόμεναι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διαψεύδονται συστηματικῶς, κατὰ τρόπον κλασικόν, μετ’ ὀλίγον χρόνον ἀπὸ τὰ πράγματα.

§74Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρ. Κυβερνήσ.). Κύριε συνάδελφε, ἐχρησιμοποιήσατε, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς διέκοψα, μίαν βαρυτάτην φράσιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνέχεται καὶ νομίζω δὲν ἀνέχεται ἡ συνείδησις ὅλων τῶν πράγματι ἑλληνικὰ σκεπτομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος). Ἐχρησιμοποιήσατε τὴν φράσιν, ὅτι ἐσημειώθη, ὡς πρὸς τὸ ἐθνικὸν ζήτημα, ἀγοραπωλησία. Αὐτὴν τὴν φράσιν, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὴν χρησιμοποιήσητε. Ἀνταποκρίνεται, ὄχι μόνον εἰς ψευδεῖς πληροφορίας, τὰς ὁποίας τυχὸν σᾶς ἔδωσαν, ἀλλὰ ἀνταποκρίνεται καὶ εἰς μίαν κακὴν ἐκ μέρους σας διάθεσιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνεκτή. Διότι καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑπῆρχε πληροφοριοδότης, ὁ ὁποῖος σᾶς ἔδιδε ψευδεῖς πληροφορίας, περὶ τυχὸν ἀγοραπωλησιῶν, μεταξὺ Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ παραδεχθῆτε, ὅτι ὑπάρχει ἄλλος Ἕλλην, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἀγοραπωλησίαν. Ἐὰν σκέπτεσθε, ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατόν, αὐτὸ σημαίνει, ὅτι τοῦτο ἀνήκει εἰς τὰς ἰδίας σας σκέψεις καὶ συνηθείας καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἰδικάς μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§75Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὁ κύριος συνάδελφος, προέβη εἰς ἕνα χαρακτηρισμόν, τόσον βαρύν, ὥστε εἶναι ἀνάγκη, ἐπὶ ἐθνικοῦ θέματος, νὰ δοθῇ μία ἀπάντησις. Οὐδὲν παράπονον καὶ οὐδεμίαν διαφωνίαν ἔχω μὲ τὴν Ἀριστεράν. Ἀκολουθεῖ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν τῆς ἔχουν χαράξει καὶ τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία εἶναι συνεπὴς πρὸς τὴν γραμμήν της εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ δώσωμεν πληρεστέραν ἀπάντησιν, κύριοι, καὶ δὲν θὰ εἶσθε καθόλου εὐχαριστημένοι ἀπὸ αὐτήν. Περιορίζομαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ σᾶς διαβάσω ἕνα ἀπόσπασμα ἀπὸ μίαν προκήρυξιν τοῦ ΑΚΕΛ, ὑπὸ τὸν τίτλον «Γραμμὴ καὶ στρατηγικὴ τακτικὴ τοῦ ΑΚΕΛ». «Τὸ ΑΚΕΛ σὰν Μαρξιστικὸν Κόμμα, ἐπιδιώκει καὶ πάρα πέρα μετὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν σκοπούς. Ἀπώτερος σκοπὸς τοῦ ΑΚΕΛ εἶναι ὁ σοσιαλισμός, τὸ κοινωνικὸν σύστημα, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ μέσα παραγωγῆς νὰ μεταβιβάζωνται εἰς τὸν λαόν». (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Θὰ ἴδητε αὔριον ἀνάλυσιν τοῦ κειμένου, γραμμένην ἀπὸ τὸν Διγενῆ, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἴδητε, πῶς τὸ ΑΚΕΛ ἐκτύπησε τὸν ἡρωϊκὸν ἀγῶνα τῆς ΕΟΚΑ καὶ θὰ ἴδητε τότε, ὅτι ὁ ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι συνεπὴς πρὸς τὴν γραμμήν του καὶ εἶναι ὁ μόνος, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν παράπονον μαζί του.

§76Η. ΗΛΙΟΥ. Ἡ παρέμβασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ἀπήλλαξεν ἀπὸ μακροτέραν ἀνάλυσιν τοῦ θέματος. Ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ τὰ ὅσα εἶπεν, ἠθέλησε νὰ διακηρύξῃ ὅτι, προκειμένου νὰ ὑπάρξῃ οἱαδήποτε προοδευτικὴ τάσις κοινωνικῆς δικαιοσύνης, καλλίτερον ἡ κυριαρχία τοῦ Κιουτσούκ. Ἐπέσειεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν Κυπριακὴν Ἀντιπροσωπείαν ὡς ἀπειλὴν τὴν διχοτόμησιν, ἐνῷ οἱ ἴδιοι οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι ἀνεγνώριζον, ὅτι ἡ διχοτόμησις ἦτο κἄτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Καὶ ἁπλῶς, ὡς ἄσκησις πιέσεως, ἐφευρέθη. Καὶ ἀκόμη εἶπεν, ὅτι ὑπῆρχε κίνδυνος ἑνὸς νέου 1807. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, αὐτὸ εἶναι, λοιπόν, τὸ ΝΑΤΟ, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου θυσιάζομεν τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, ὥστε οἱ σύμμαχοί μας δὲν μᾶς καλύπτουν ἀπέναντι τῆς γείτονος «συμμάχου» Τουρκίας; Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπίσημος Τουρκία, λόγῳ τῆς ἐξάλλου πολιτικῆς της, τῆς ἀγνοούσης τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ της καὶ τῆς εἰρήνης, λόγῳ μιᾶς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη ἔτι ἐν πολλοῖς ἐκ τυχοδιωκτικοῦ χαρακτῆρος καὶ τῆς χειρίστης οἰκονομικῆς της καταστάσεως, συγκλονίζεται. Ὁ λαός της διεξάγει σκληροὺς ἀγῶνας διὰ τὴν ἐπιβίωσίν του, διότι εὑρίσκεται εἰς θέσιν πλήρους οἰκονομικῆς δυσπραγίας. Ὁ Ἀνιούριν Μπέβαν, λέγει: «....... (ἀναγινώσκει).......». Ἑπομένως, ἡ ἀποκατάστασις τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, ἀποτελεῖ ἀνάγκην διὰ τὴν Τουρκίαν. Ἠμπορούσαμεν, ἀπὸ θέσεως τῆς ἰσχύος, μὲ τὰς ἀγαθὰς σχέσεις ποὺ εἴχαμεν καὶ ἠμπορούσαμεν νὰ ἀναπτύξωμεν ἀκόμη περισσότερον μὲ τὰς ἀραβικὰς χώρας καὶ τὰς ὁποίας διακινδυνεύομεν, μὲ τὴν ἀνάπτυξιν φιλικῶν σχέσεων μὲ τοὺς προθύμους πρὸς τοῦτο Βαλκανικοὺς γείτονάς μας, ἠμπορούσαμεν ὄχι διὰ νὰ ἐκβιάσωμεν καὶ νὰ ἀδικήσωμεν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν μίαν τιμίαν καὶ δικαίαν διεκδίκησιν, ποὺ εἶχεν εὐμενῆ ἀπήχησιν εἰς τὰ τέσσαρα πέρατα τοῦ Κόσμου, νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς πλεονεκτικῆς μας θέσεως. Ἀντὶ τούτου, ἐφθάσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν τραγῳδίαν. Ἡ ἐπελθοῦσα λύσις, διηύρυνεν ἀκόμη περισσότερον τὸ χάσμα μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ λαοῦ. Αὐτὸ σημαίνει, περαιτέρω ἐκτροπὴν καὶ ἔντασιν. Ὅταν αἱ λαϊκαὶ προοδευτικαὶ δυνάμεις ἀναπτύσσωνται μὲ νόμιμα, εἰρηνικὰ καὶ δημοκρατικὰ μέσα, αἱ δυνάμεις τῆς κοινωνικῆς ἀντιδράσεως καὶ τῶν ἀναταραχῶν ἐξέρχονται τῆς νομιμότητος καὶ ἐπιστρατεύουν τὴν ἀστυνομικὴν βίαν. Εἶναι ἀρχὴ ὠδίνων ἡ συμφωνία. Θὰ ὁδηγηθῶμεν ἀκόμη πληρέστερα πρὸς τὸν Καισαρισμὸν καὶ τὸν δεσποτισμόν, ποὺ καθημερινῶς ἀντικαθιστᾷ τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα. Ἂν ἄλλως φρονῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν φρονῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν μεγαλοψυχίᾳ εἶπεν, ὅτι αἱ συμφωνίαι ἐγένοντο ἀποδεκταὶ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἰδοὺ ὁ δρόμος νὰ προχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς δημοψήφισμα καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ θὰ καταδικάσῃ ὁ λαὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τέλει, κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω νὰ διακηρύξω, ὅτι ναὶ μὲν τὸ Κυπριακὸν διήρχετο ἐπικίνδυνον φάσιν, ναὶ μὲν διέρχεται στιγμὰς ἀγωνιώδεις, ὄχι διότι ἐκάμφθη ἡ ἀγωνιστικὴ διάθεσις τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ διότι ἐκάμφθη ἡ Κυβέρνησις, ἐν τούτοις, ὅσον καὶ ἐὰν θὰ εἶναι ἐνοχλητικὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἀποτελεῖ τὴν εὐτυχεστέραν ἡμέραν τῆς ζωῆς του ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἐφιάλτην, ἐν τούτοις δὲν πρόκειται τὸ Κυπριακὸν νὰ ταφῇ. Ὁ συσχετισμὸς τῶν διεθνῶν δυνάμεων ραγδαίως μεταβάλλεται, αἱ ἀποικίαι χειραφετοῦνται καὶ ὅλοι οἱ ἀπελευθερωτικοὶ ἀγῶνες δικαιώνονται καὶ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ ὁ σκοπὸς ποὺ ἔταξεν ἡ Κυβέρνησις. Ἔκτισεν ἐπὶ τῆς ἄμμου ἡ Κυβέρνησις, ἀποδεχθεῖσα νὰ ταπεινωθῇ ἡ Ἑλλάς, διὰ νὰ ἡσυχάσῃ ἡ ἰδία ἀπὸ ἕνα περισπασμόν. Τὸ Κυπριακὸν ὅμως, θὰ παρακολουθῇ εἰς κάθε βῆμα τὴν ἐξέλιξιν, μέχρις ὅτου ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ τῆς πλήρους λύσεως καὶ δικαιώσεώς του. Οἱ ἀλλαλαγμοί, ἡ ἐπιστράτευσις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων πρὸς ὀργάνωσιν ὑποδοχῆς κατὰ παραγγελίαν, ὅλα αὐτὰ δὲν μεταβάλλουν τὴν πραγματικότητα: Ὅτι ἐφέρατε τὸ Κυπριακὸν εἰς μίαν κατάστασιν τραγικήν, τῆς ὁποίας δὲν ἦσαν ἄξιοι οἱ ὑψηλοὶ ἀγῶνες καὶ ἡ αὐτοθυσία τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος, ἔχει τὸν λόγον.

§78Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουν στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Ἀντιπολίτευσις λησμονεῖ ἢ πρέπει νὰ λησμονῇ, ὅτι εἶναι Ἀντιπολίτευσις, καὶ μὲ ὁδηγὸν τὴν ἐθνικήν της συνείδησιν νὰ πράττῃ τὸ καθῆκόν της, δηλαδή, ἐνδεχομένως, νὰ ψηφίζῃ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὑπὲρ συμφωνιῶν τὰς ὁποίας αὕτη ἔχει ὑπογράψει. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀληθές, ὅμως, ἀντιστοίχως εἶναι — καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπεβάλαμεν τὴν πρότασιν δυσπιστίας — ὅτι ὑπάρχουν στιγμαὶ εἰς τὴν ζωὴν τῶν Ἐθνῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία λησμονεῖ ὅτι ἀποτελεῖ ἕνα κόμμα καὶ τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας, ἐν ἐξάρσει ἐθνικῆς συνειδήσεως, καταψηφίζουν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει συνυπογράψει, πεπλανημένως ἔστω, ἐπιζημίας διὰ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον συμφωνίας. Ἔπειτα, ἡ ἀντιπολίτευσις, δύναται, κύριοι βουλευταί, νὰ λησμονήσῃ ὅτι εἶναι ἀντιπολίτευσις, δὲν δύναται, ὅμως, νὰ λησμονήσῃ τί ὁλόκληρος ἔχει εἴπει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον. Δὲν δύναται νὰ λησμονήσῃ, ὅτι ὅλοι οἱ ἡγέται τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὰ στελέχη τῶν κομμάτων των, διεκήρυξαν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι εἷς ἐκ τῶν οὐσιωδῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ὀφείλει ὁ λαὸς νὰ καταψηφίσῃ τὸ κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. εἶναι, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, τὸ Κυπριακὸν βαίνει ἀπὸ τοῦ κακοῦ εἰς τὸ χειρότερον καὶ εἶναι μαθηματικῶς βέβαιον, ὅτι θὰ ὁδηγηθῇ κατὰ κρημνῶν. Ἀρκεταί, λοιπόν, ἀπὸ τὴν πλευρὰν τὴν κυβερνητικήν, δηλώσεις περὶ πίστεως εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν, δηλώσεις περὶ ἐμμόνου ἀγῶνος καὶ ἀνενδότου διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ἀρκεταὶ ἔχουν λησμονηθῆ. Εἶναι περιττὸν νὰ λησμονήσῃ καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, τί ἔχει εἴπει. Διότι δὲν πρέπει ὁ λαὸς νὰ ἀπογοητευθῇ ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον. Καὶ τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν μία Κυβέρνησις ἄγεται καὶ φέρεται πρὸς μίαν λύσιν, ποὺ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸν πόθον καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὰς ὑποσχέσεις της ν’ ἀποδεχθῇ καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπέστειλε τὴν σημαίαν καὶ λέγει «ὅ,τι ἔγινεν, ἔγινεν». Ἄλλως τε, δὲν θὰ ἦτο χρήσιμον ἐθνικῶς, κύριοι βουλευταί. Διότι τὴν ἧτταν τὴν ὑπέστημεν, ἡ ἧττα εἶναι γεγονός. Πρόκειται περὶ συντριπτικῆς ἐξωτερικῆς ἐθνικῆς ἥττας, ἄνευ ἥττας στρατιωτικῆς. Εἶναι περιττὸν αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ προσπαθοῦμεν νὰ τὴν καλύπτωμεν. Δὲν ὠφελεῖ εἰς τίποτε καὶ διαπαιδαγωγεῖ καλῶς τὸν λαόν. Ὑπέστη καὶ ἄλλοτε ἧττας ἡ Ἑλλάς. Ὑπέστη, π.χ., τὴν ἧτταν τοῦ 1897, ἡ ὁποία δὲν ἦτο μόνον στρατιωτική, ἦτο καὶ διπλωματική. Καί, ἐν τούτοις, διότι δὲν ἀπεκρύβη, διότι ἐξητάσθη, διότι ὑπῆρξε ζήτημα ποὺ ἀνέταμαν πολλοὶ εἰς ὅλον του τὸ βάθος καὶ ὅλον του τὸ πλάτος, ἦλθεν ὁ καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἐθνικὴ ἀνάτασις ἐπηκολούθησε τὴν ἧτταν καὶ ἠδυνήθη ἡ Ἑλλὰς νὰ μεγαλουργήσῃ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, λοιπόν, σήμερον νὰ κρύπτωμεν τὴν ἧτταν. Καὶ ὁ πανηγυρισμὸς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἕνα σύμπτωμα καὶ αὐτὸ μεταξὺ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κτυπηθοῦν, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ἀπὸ τὴν ἧτταν αὐτὴν νὰ βγῇ κἄτι καλλίτερον αὔριον, διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας. Ὁ πανηγυρισμὸς αὐτός, κύριοι βουλευταί, ὁ ὁποῖος ἐδανείσθη μεθόδους ἀπὸ τὴν παλαιὰν ἐκείνην ἐποχὴν τῆς 4ης Αὐγούστου, ὅπου μὲ ἐπιδοτήριον ἐκαλοῦντο οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι νὰ χαροῦν, ὁ πανηγυρισμὸς αὐτὸς ἔφθασε καὶ μέχρις ἑνὸς σημείου συνταγματικῶς ἀπαραδέκτου, μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἀναμίξεως εἰς τὸν πανηγυρισμόν, πρὸ τῆς συζητήσεως ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ πρὸ τῆς ἐπισήμου ἀνακοινώσεως τοῦ περιεχομένου τῶν συμφωνιῶν καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Βασιλέα, ἔφθασεν εἰς τὴν ἀνάμιξιν τοῦ ὀνόματος τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος, ὁ ὁποῖος ἐξεφώνησε λόγον εἰς τὰ Ἰωάννινα, ἐξαίρων καὶ τοὺς μόχθους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὰς ὑπερανθρώπους προσπαθείας τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τὸ ἄριστον τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν. Θεωροῦμεν τοῦτο ἀπαράδεκτον. Θεωροῦμεν, ὅτι δὲν πρέπει, διότι ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται τὴν ἀδυναμίαν νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὰς τὰς συμφωνίας ποὺ ὑπέγραψε, ποὺ θὰ ἠδύνατο μόνον βάσει τῆς μοίρας καὶ τῆς ἀδυναμίας τῆς Ἑλλάδος νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ καὶ ἐπιστρατεύει τὸ πᾶν, διὰ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν, μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ἀπαραδέκτως, ἐξ ἀπόψεως συνταγματικῆς, νὰ θέτῃ εἰς τὰ χείλη τοῦ Βασιλέως λόγους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὴν θέσιν των, τουλάχιστον, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Ἔσπευσε, βεβαίως, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῶν λόγων ἐκείνων. Βεβαίως, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ τὴν ἀναλάβῃ. Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος. Ἀλλὰ θὰ πρέπει εἷς τὸ μέλλον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἰς στιγμάς, κατὰ τὰς ὁποίας κρίνονται ἀκόμη συμφωνίαι, δὲν εἶναι ὀρθὸν ποτὲ εἰς τὰ χείλη τοῦ Βασιλέως νὰ τίθενται λόγοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ἑπομένην θὰ ἀμφισβητηθοῦν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Διότι ἦτο βέβαιον, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἶναι ἐναντίον τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφάνησαν ἐξαιρόμεναι ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ ἐπὶ ποίων αἰσθημάτων, κύριοι, στηρίζεται ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀνοχὴν τῆς κοινῆς γνώμης; Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως: Ἐπὶ τῆς φυσικῆς κοπώσεως. Ὄχι, δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐξάρσεως τοῦ ἐθνικοῦ αἰσθήματος, οὔτε ἐπὶ τῶν ἐπιχειρημάτων ποὺ λέγονται, διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ αὐτὸς ὁ τραγέλαφος ποὺ ὑπέγραψε. Στηρίζεται ἐπὶ τῶν αἰσθημάτων τῆς κοπώσεως, τὰ ὁποῖα ἔχει μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀκριβῶς ἐκ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ συναντήσητε εὐκόλως πολίτας, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς εἴπουν: Ἦτο βέβαιον, ὅτι μὲ τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ, τὸ Κυπριακὸν θὰ κλείσῃ, ἂς κλείσῃ κἄποτε, ἐπὶ τέλους, δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἐξακολουθῇ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἕνας στρατός, ὅταν ὑποχωρῇ, πληττόμενος καὶ ἡττώμενος, ὅταν ἀκούσῃ τὴν πρώτην στιγμὴν, ὅτι σαλπίζεται ἡ ἀνακωχή, ἀνακουφίζεται. Αὐτὸ δὲν σημαίνει, ὅτι τὴν ἑπομένην ἡμέραν δὲν μετρᾷ τὸ μέγεθος τῆς ζημίας, τῆς καταστροφῆς τῆς ἥττης καὶ ὅτι δὲν ζητεῖ τοὺς ὑπευθύνους, διὰ νὰ ἴδῃ, διατὶ ὁ ἀγὼν αὐτὸς κατέληξεν εἰς ἧτταν καὶ ποῖος πταίει διὰ τὴν ἧτταν αὐτὴν καὶ ποῖος πρέπει νὰ τιμωρηθῇ. Ἄλλως τε στηρίζεται καὶ ἐπὶ μιᾶς πλάνης, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἔκλεισε. Δὲν θὰ εἴπω «εἴθε», διότι δὲν ἤθελα νὰ κλείσῃ κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν. Ἀλλ’ ἔκλεισε μὲ αὐτὸν τὸν τραγέλαφον; Τώρα δημιουργοῦνται ζητήματα. Ὄχι, διότι ἁπλῶς οἱ Κύπριοι, θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ θέλουν νὰ προσαρτηθοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ διότι δημιουργεῖται ἕνα ζήτημα Κυπριακὸν μόνιμον, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν πῶς θὰ λυθῇ κατόπιν, μὲ ποίας ἐπιπτώσεις ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μας ἐθνικῆς ζωῆς. Ἂς ἀφήσωμεν, λοιπόν, τοὺς πανηγυρισμοὺς καὶ ἂς δείξωμεν εἰς τί συνίσταται ὁ τραγέλαφος αὐτός. Διότι πρόκειται περὶ τριπλοῦ τραγελάφου. Τραγελάφου ἐξ ἀπόψεως ἐθνικῆς, τραγελάφου ἐξ ἀπόψεως συνταγματικῆς, τραγελάφου ἐξ ἀπόψεως διεθνοῦς. Κύριοι βουλευταί, εἶπε μερικὰς γενικὰς γραμμὰς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀνέλυσε πολλὰς ἀπὸ τὰς διατάξεις ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α. τῶν κειμένων αὐτῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τὰς παρατηρήσεις μου, διὰ νὰ κάμω ἀνάγλυφον τὴν σκέψιν μου, διατὶ χαρακτηρίζω ὡς τραγέλαφον τὸ κείμενον αὐτό. Πρῶτα–πρῶτα, ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς, ὄχι μόνον τὸ νέον Κράτος δὲν στηρίζεται εἰς μίαν ἐθνότητα ἰδιαιτέραν, μὲ μίαν συνείδησιν ἰδιαιτέρας ἐθνικῆς τύχης, ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ ἀπὸ ὅλα τὰ γνωστά, ἀπὸ ὅλας τὰς γνωστὰς βάσεις διὰ τὴν δημιουργίαν Κρατῶν καὶ ἐθνοτήτων εἰς τὴν ἐποχήν, μετὰ ἰδίως τὸν 19ον αἰῶνα, ὄχι μόνον καμμία δὲν τηρεῖ, ἀλλὰ βάλλει ἐναντίον ὅλων τῶν δεδομένων, προκειμένου περὶ ρυθμίσεως τῆς τύχης τῶν ἐθνοτήτων. Λέγεται, ὅτι εἶναι ἕνα τεχνητὸν κρατίδιον αὐτὸ ποὺ ἔγινε. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Προχωροῦμεν, ὅμως, εἰς τὸ τί γίνεται μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν. Στηρίζεται, πρῶτον, εἰς τὴν ἄρνησιν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Διότι ὅταν γίνεται μία συνθήκη ποὺ λέγει, ὅτι αὐτὸ θὰ κάμετε, θὰ εἶσθε ἀνεξάρτητοι, ἀνεξάρτητοι δὲν σημαίνει ὅτι δὲν θὰ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσετε ἑαυτούς, δηλαδή, ἐὰν θέλετε, νὰ ἑνωθῆτε μὲ ἄλλην πολιτείαν, αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ τὴν πλειοψηφίαν εἶναι κολοβή, τοὐλάχιστον κολοβή. Ἡ Γκάνα μὲ τὴν Γουϊνέαν, μόλις ἔγιναν ἀνεξάρτητοι, συνεζήτησαν περὶ ἑνώσεως. Ἡ Κύπρος δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ δι’ ἕνωσιν μὲ καμμίαν χώραν, μὲ τὴν Ἑλλάδα ἰδιαιτέρως, διότι ὅλοι γνωρίζουν, ὅτι πρόκειται περὶ Ἑλλήνων. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ἀντιστρέφεται ἡ ὑπόθεσις τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀντιστρέφεται ἐντελῶς. Δηλαδή, ἐνῷ εἰς τὴν πλειοψηφίαν ἀρνεῖται τὸ Σύνταγμα αὐτὸ καὶ ἡ συνθήκη αὐτὴ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐν ὅλῃ του τῇ πληρότητι, δηλαδὴ μέχρι τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα, ἡ μειοψηφία ἀνάγεται — διὰ νὰ μὴ εἴπω εἰς αὐτοκρατορίαν τῆς Κύπρου, ὅπως εἶπε κἄποιος ἄλλος— εἰς ὁμότιμον παράγοντα τοῦ Κράτους αὐτοῦ μὲ τὴν πλειοψηφίαν. Εἶναι καὶ αὐτὸ ἀντιστροφὴ τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι μέχρι σήμερον ἐγνωρίζαμεν, ὅτι ἡ μειονότης ἔχει δικαίωμα προστασίας καὶ ἐγὼ εἶμαι ἐντελῶς ὑπὲρ αὐτῆς, οὐδέποτε ὅμως ἐγνωρίζαμεν, ὅτι ἡ μειονότης γίνεται ὁμότιμος μὲ τὴν πλειονότητα. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ, ἦλθε διὰ τὸ ἀντιαποικιακὸν συνέδριον, τὸ ὁποῖον συνῆλθεν ἐδῶ, ὁ βουλευτὴς καὶ μέλος Ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἀγγλικοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἔλεγε: «ὀφείλομεν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι αἱ μειονότητες ἔχουν πολλὰ δικαιώματα, ὄχι ὅμως καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἀνατρέψουν τὴν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας». Καὶ τὸ ἔλεγε αὐτό, διὰ νὰ τονίσῃ, ὅτι ἡ μειονότης τῆς Κύπρου δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἔχει μόνον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν προστασίαν της ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ συνόλου. Καὶ προχωρεῖ ὁ τραγέλαφος ὁ ἐθνικός, διότι καθιεροῦται ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν Κοινοτήτων καὶ ἐπέρχεται πλήρως διχοτόμησις μὲ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν τῶν οὐδετέρων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν καθωρίσθη τί εἶναι, ποίας ἐθνικότητος θὰ εἶναι. Εἶναι οὐδέτερος πᾶς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἀναμιχθῆ εἰς τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν διαφοράν; Εἶναι οὐδέτερος αὐτὸς ποὺ γνωρίζομεν κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον, Ἑλβετός, Σουηδός, κλπ.; Αὐτὸ δὲν ἀναγράφεται, ἀλλὰ εἶναι μία ποικιλία. Ἡ διχοτόμησις, λοιπόν, εἶναι πλήρης, μὲ πλήρη συνείδησιν τῶν συντακτῶν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κάμουν βιώσιμον Κράτος, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀναγκάσουν εἰς συμβίωσιν δύο Κοινότητας, αἱ ὁποῖαι γνωρίζουν ὅτι ἀνήκουν, ἡ μία εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ ἄλλη εἰς τὴν Τουρκίαν. Διότι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐτόλμησαν νὰ ἰσχυρισθοῦν, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνιαίας ἐθνότητος Κυπριακῆς, ἀφοῦ ἀνέγραψαν τὰ περὶ Ἐθνικοῦ Ὕμνου Κύπρου καὶ Σημαίας Κυπριακῆς, προσέθεσαν καὶ τὴν ἑξῆς παράγραφον, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι δεικνύει πῶς κατωρθώθη ἡ ἀντίθεσις αὐτή: «αἱ ἀρχαὶ καὶ αἱ Κοινότητες θὰ δύνανται κατὰ τὰς ἑορτασίμους ἡμέρας νὰ ὑψώνουν τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τὴν Τουρκικὴν Σημαίαν, συγχρόνως μὲ τὴν Σημαίαν τῆς Κύπρου». Καὶ διηγῶντας τα νὰ κλαῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Διότι, ἀφοῦ τοὺς ἀπαγορεύουν τὴν Ἕνωσιν, ἐπιτρέπουν εἰς τὸν Κύπριον, κλαίοντα νὰ ἀνυψώνῃ τὴν 25ην Μαρτίου τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν, διὰ νὰ τὴν ἀγναντεύῃ καὶ νὰ διερωτᾶται, διατί, ἀφοῦ εἶναι πλειονότης καὶ ἤθελε ν’ ἀνήκῃ εἰς αὐτὴν τὴν σημαίαν μαζὺ μὲ ἄλλους, ποὺ ἀνήκουν εἰς αὐτὴν τὴν σημαίαν, διατὶ ἐμποδίζεται ἀπὸ τὰς περιέργους αὐτὰς συμμαχίας; Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸν Πολιτειακὸν τραγέλαφον. Πολλὰ ἀπὸ ὅσα ἔπρεπε νὰ σημειωθοῦν, τὰ ἔχουν ἤδη εἴπει ἄλλοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ὅμως, ἐν τάχει νὰ κάμω καὶ ἐγὼ μερικὰς παρατηρήσεις. Πρῶτον, καθιεροῦται μία δυαρχία, τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω εἰς οὐδὲν σύγχρονον πολίτευμα, διότι ὁ ἀντιπρόεδρος εἶναι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὄχι ἀντὶ τοῦ Προέδρου, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐναντίον τοῦ Προέδρου καὶ δὲν εἶναι ὁ ἀντικαθιστῶν τὸν Πρόεδρον, ἀλλὰ συμπρόεδρος, ἀντίθετος πρὸς τὸν Πρόεδρον καὶ διαθέτων τὸ βέτο, διὰ νὰ ἀκυρώνῃ τὰς ἀποφάσεις του. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Θὰ ἤθελον νὰ εὑρεθῇ εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἀναλόγους διατάξεις, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχῃ, διότι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον λαμβάνει ἀποφάσεις κατ’ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ἀλλὰ δύνανται αἱ ἀποφάσεις του νὰ ἀκυρωθοῦν μὲ τὸ βέτο τοῦ ἑνός, ἢ τοῦ ἄλλου Προέδρου. Τὸ Συνταγματικὸν Δικαστήριον, προεδρεύεται ἀπὸ οὐδέτερον. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζετε καὶ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκόμη ὡραιότερον, ὅτι δηλαδὴ ὑπάρχουν ἁπλῶς τρεῖς Βουλαί, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τετάρτη Βουλὴ καὶ θὰ τὸ ἴδητε διατί. Δὲν ὑπάρχουν μόνον αἱ Κοινοτικαὶ Βουλαί, αἱ Βουλαὶ τῶν Ἐθνοτήτων, ἀλλὰ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑνιαίαν ὑπάρχουν νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λαμβάνωνται κατ’ ἀπόφασιν ⅔ τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν καὶ τῶν ⅔ τῶν Τούρκων βουλευτῶν, ψηφιζόντων κεχωρισμένως. Δηλαδὴ τετάρτη Βουλή. Πέραν τούτου, τὸ πόσον χωρισταὶ εἶναι αἱ ἐθνότητες, δὲν θέλω νὰ τὸ ἀναπτύξω, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω, θὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅμως, νὰ διαβάσετε πάλιν τὸ κείμενον, διὰ νὰ ἴδητε μέχρι ποίων λεπτομερειῶν χωρίζονται αἱ δύο αὐταὶ Κοινότητες, αἱ ὁποῖαι καλοῦνται νὰ συζητήσουν ἐν πνεύματι συνεργασίας. Ἐὰν προχωρήσητε εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, θὰ ἴδητε, ὅτι οὔτε εἰς τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος δὲν ὑπάρχει συνεννόησις. Ἐὰν ἕνας ἔχῃ σκοτώσει κἄποιον, πρέπει νὰ δικασθῇ ἀπὸ τοὺς ὁμοφύλους του Ἕλληνας, ἢ Τούρκους. Ἐὰν ἔχῃ σκοτώσει μέλος τῆς ἄλλης Κοινότητος, πρέπει νὰ εἶναι μικτὸν τὸ δικαστήριον. Τὴν χάριν, λοιπόν, τὴν ἀπονέμει Ἕλλην Πρόεδρος, ἐὰν Ἕλλην ἔχῃ σκοτώσει, ὁ Τοῦρκος Ἀντιπρόεδρος ἐὰν ἔχῃ σκοτώσει Τοῦρκος. Ἀπὸ κοινοῦ, ὅμως, θὰ πρέπει νὰ ἀποφασίσουν, ἐὰν ἔχῃ σκοτώσει μέλος τῆς ἄλλης Κοινότητος. Καὶ ἐδῶ ὑπάρχει μία πρᾶξις καλή, εὑρέθη καὶ ἕνας ἄνθρωπος μὲ λίγο μυαλό, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν, ἐν περιπτώσει διαφωνίας, ἐπικρατεῖ ἡ ἐπιεικεστέρα ἄποψις, διότι φαντάζεσθε τί θὰ ἐγίνετο, ἐὰν ἐφώναζαν ἕνα οὐδέτερον διὰ νὰ κρίνῃ, τὶ θὰ γίνῃ μὲ τὸ κεφάλι ἑνὸς ἀνθρώπου. Ὑπάρχει, ὅμως καὶ πέμπτη Βουλή, διότι ὑπάρχει καὶ ἕνα ὄργανον συντονισμοῦ τῶν χωριστῶν Δημαρχείων. Καὶ τώρα, ἀπὸ ἀπόψεως Συντάγματος. Καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα αὐτοῦ τοῦ Κράτους, ἀναγράφεται μία συμμαχία, κατὰ τρόπον ἐπίσης πρωτοφανῆ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ κόσμου. Ἡ συμμαχία, μεταξὺ Ἑλλάδος, Τουρκίας καὶ Κύπρου, θ’ ἀποτελέσῃ θεμελιώδη κανόνα τοῦ Συντάγματος τῆς Κύπρου. Αὐτά, ἀπὸ ἀπόψεως Συντάγματος. Ἀπὸ ἀπόψεως δικαιωμάτων πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας, τὰ ἀνέλυσεν ἀρκετὰ ὁ κ. Ἠλιοῦ. Αὐτὸ τὸ 17%, γίνεται 40 προκειμένου περὶ στρατοῦ, 40 τὸν πρῶτον καιρὸν προκειμένου περὶ χωροφυλακῆς καὶ 30% δι’ ὁλόκληρον τὴν Διοίκησιν μὲ δικαίωμα βέτο. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα, εἰς τὸν διεθνῆ τραγέλαφον.

§79Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν διηυκρίνισεν, ἐὰν ἀπὸ τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον μένει διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κοινότητα, τὸ 70%, πρόκειται νὰ δώσῃ καὶ διὰ τὰς Κοινότητας τῶν Μαρωνιτῶν καὶ Ἀρμενίων, αἱ ὁποῖαι διαμένουν εἰς τὴν Κύπρον. Θὰ ἤθελα ἐπ’ αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς δώσῃ μίαν ἀπάντησιν, διότι ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι τὸ 4% αὐτῶν τῶν μειονοτήτων, θὰ τὸ χρεωθῇ ἡ Ἑλληνικὴ πλειοψηφία.

§80Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρ. Κυβερνήσ.). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος εὑρισκόμενος συνάδελφος, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βενιζέλον, ὅτι τὸ ποσοστὸν δὲν εἶναι 4%. Πρόκειται περὶ ἑνὸς μικροτέρου ποσοστοῦ καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι τόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κοινότης, ὅσον καὶ ἡ Τουρκική, θὰ σεβασθοῦν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ τοῦ ἐλαχίστου αὐτοῦ ποσοστοῦ. Δὲν ὑπάρχει δέσμευσις, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐχρειάζετο εἰδικὴ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ συμφωνία. Τὸ πολὺ–πολὺ, θὰ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἰσέλθῃ ἕνας εἰς μίαν Βουλὴν 100 ἐκπροσώπων.

§81Δ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τελευταία στατιστικὴ κατέδειξεν, ὅτι οἱ Μαρωνῖται καὶ οἱ Ἀρμένιοι εἶναι τὸ 4% τοῦ πληθυσμοῦ. Μὲ τὴν προηγουμένην στατιστικήν, ἦσαν 2,5%. Τὸ 4% αὐτό, θὰ ἔχῃ ἀνάλογον ἐκπροσώπησιν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς βάρος τοῦ ποσοστοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Κοινότητος. Ὁ Μακάριος προσεπάθησεν, αὐτὸ τὸ ποσοστόν, νὰ τὸ φορτώσῃ εἰς τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ ἀπέτυχε, διότι οἱ Τοῦρκοι δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐνδώσουν καὶ ἀνελάβομεν ἡμεῖς, ὅπως ἀνέγραψαν αἱ ἀγγλικαὶ ἐφημερίδες, κατηγορηματικῶς τὴν εὐθύνην νὰ δώσωμεν τὰς ἀναλόγους θέσεις εἰς τὰς Κοινότητας αὐτάς.

§82ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι τὸ μυστικὸν πρωτόκολλον αὐτό.

§83Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρ. Κυβερνήσ.). Ἡ πρὸ ὀλίγου ἀκουσθεῖσα φωνή, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ μυστικὸν πρωτόκολλον, εἶναι φωνὴ ἀνεύθυνος, δι’ αὐτὸ δὲν δίδω ἀπάντησιν. Δὲν ὑπάρχει τίποτε ἐκτὸς τῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψει σας. Θὰ ἤθελα νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λακωνίας συνάδελφον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀνησυχῇ. Τὸ ποσοστὸν εἶναι μικρόν. Δὲν νομίζω, ὅτι φθάνει εἰς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον τὸ ἀναβιβάζει ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, οὐδεμία ἔχει ἀναληφθῆ δέσμευσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Τὸ ποσοστὸν δὲν εἶναι 4%, δὲν εἶναι οὔτε κἂν 1%, κατὰ τὰς πληροφορίας μου. Πρόκειται τὸ πολὺ–πολὺ περὶ ἐκπροσωπήσεως εἰς τὴν Βουλὴν τῶν 100, τοῦ περὶ οὗ πρόκειται στοιχείου, δι’ ἑνὸς βουλευτοῦ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀξίζει νὰ συζητηθῇ τὸ θέμα. Ὑπάρχει δὲ τόσος σεβασμὸς ἐκ μέρους τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου, καὶ τῶν Τούρκων τῆς Κύπρου, ἀπέναντι τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος στοιχείου, ὥστε, ἐὰν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκπροσωπηθῇ δι’ ἑνὸς βουλευτοῦ, θὰ παραχωρήσῃ ἡ μία Κοινότης ἢ ἡ ἄλλη, μίαν θέσιν βουλευτοῦ, εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος μειοψηφίαν.

§84Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Ἐδῶ δημιουργοῦνται δύο ἐκλογικοὶ σύλλογοι, δὲν δημιουργοῦνται τρεῖς. Ὁ ἕνας ἐκλογικὸς σύλλογος θὰ ἐκλέγῃ τὸ 70% τῶν βουλευτῶν. Εἰς τὸν σύλλογον αὐτόν, τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον θὰ ἔχῃ σχεδὸν τὴν παμψηφίαν. Τὶ συζητοῦμεν, ἑπομένως, διὰ τοὺς Μαρωνίτας, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπερβαίνουν τὸ ½%;

§85Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι τὸ ποσοστὸν αὐτό, θὰ τὸ χρεωθοῦμεν ἡμεῖς.

§86Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ, προβλέπει ἕνα βουλευτὴν τῶν Μαρωνιτῶν.

§87Κ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. ....... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, παρακαλῶ, εἰς τὴν βιβλιοθήκην σας, νὰ ἔχετε καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§89Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διὰ νὰ καταστῇ ἀνεκτὴ ἡ δοθεῖσα λύσις, ἐπαναλαμβάνεται κατὰ κόρον, ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρξουν ἐπιφυλάξεις, ἀλλά, ἐπὶ τέλους, ἐπετεύχθη ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Κύπρου. Λοιπόν, ἀπὸ τὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα ἐπικαλοῦνται, ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετεύχθη, εἶναι ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Κύπρου. Διότι, ἀνεξαρτήτως τῶν ἀξιώσεων τῶν Τούρκων, ποὺ ἔχουν τὰ αὐτὰ δικαιώματα μὲ τοὺς Ἕλληνας εἰς τὴν Κύπρον, αὐτὴ ἡ Κύπρος, ἐὰν τὴν λάβωμεν ὡς Κράτος, δὲν εἶναι ἀνεξάρτητος. Ἐὰν ἀνεξαρτησία εἶναι ἁπλῆ ἡ λέξις, τότε θὰ ἤρκει νὰ τὸ λέγωμεν. Ἀλλὰ ἐὰν ἀνεξαρτησία εἶναι ἡ οὐσία, ἡ Κύπρος δὲν καθίσταται ἀνεξάρτητος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνα Κράτος, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει μὲ μίαν συμμαχίαν, ὡς θεμελιώδη κανόνα τοῦ Συντάγματός του, μὲ δικαίωμα ἐπεμβάσεως αὐτομάτου, οὔτε κἂν τῶν τριῶν προστάτιδων Δυνάμεων ἀπὸ κοινοῦ, ἀλλὰ μιᾶς ἑκάστης ἐξ αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον ἤθελε κρίνει αὐτὴ ἀναγκαῖον, στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως, διὰ τὸν λόγον ὅτι θὰ ἐκινδύνευεν ἐνδεχομένως ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Κύπρου, καὶ πέραν τούτου διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ἐπὶ τοῦ ἐδάφους αὐτοῦ τριμεροῦς στρατηγείου τῶν τριῶν δυνάμεων, δὲν εἶναι δυνατὸν λέγω, τὸ κρατίδιον αὐτὸ τῶν 450.000 κατοίκων, νὰ θεωρῆται ἀνεξάρτητον. Καὶ ἀφοῦ ἐγκατασταθῇ τὸ τριμερὲς αὐτὸ στρατηγεῖον, παραμένει ἡ Μ. Βρεταννία, ἁλωνίζουσα τὸ σύνολον. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκαλυφθῶμεν ἐδαφιαίως, πρὸ τῆς ἱκανότητος τῆς βρεταννικῆς διπλωματίας, διότι κατέληξεν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ἤρχισεν ὡς ἀγὼν ἑνὸς λαοῦ ἀποικιοκρατουμένου, ἐναντίον μιᾶς ἀποικιακῆς δυνάμεως, κατέληξε, λέγω, εἰς ἀντίθεσιν αἰωνίαν μεταξὺ Ἑλλήνων καὶ Τούρκων ἐν Κύπρῳ, ἡ δὲ παρουσία τῶν Βρεταννῶν ἐκεῖ νὰ συζητῆται πολὺ ὀλιγώτερον. Παραμένει ἡ Μεγάλη Βρεταννία εἰς τὰς δύο μεγάλας της βάσεις μὲ μίαν σωρείαν διατάξεων, ποὺ ἐπιτρέπουν νὰ ἁλωνίζῃ ὁλόκληρον τὴν νῆσον, μὲ τὰς ἑτεροδικίας καὶ νὰ δύναται νὰ ζητῇ ἑκάστοτε οἱονδήποτε χῶρον τῆς χρειασθῇ, διὰ τὰ στρατιωτικά της γυμνάσια ἢ τὰς στρατιωτικάς της ἀνάγκας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνεξάρτητος Κύπρος, ἡ ὁποία συνταγματικῶς ἀναιρεῖ τὸ ὄνομα τῆς ἀνεξαρτήτου. Ἐρωτᾶται, ἐὰν τὸ κρατίδιον αὐτό, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι βιώσιμον οἰκονομικῶς, μὲ τὴν δημιουργίαν μιᾶς τόσον πολυτελοῦς διοικήσεως, ἐὰν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ κρατίδιον τῶν 450.000 κατοίκων νὰ ὑποστῇ τὸ βάρος τῆς οἰκονομικῆς δαπάνης διὰ μίαν τόσον μεγάλην γραφειοκρατίαν καὶ τόσον στρατόν, ὅπως προβλέπουν αἱ συμφωνίαι; Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα γίνεται διατί; Καὶ διατὶ τοῦ προστίθενται βάρη; Καὶ διατὶ ἡ παρουσία στρατοῦ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας; Διὰ νὰ φυλαχθῇ ἡ Κύπρος ἀπὸ ποῦ; Ἡ ἐγκατάστασις τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ, δὲν ἀποτελεῖ ἐγγύησιν, οὔτε ἔναντι τοῦ ἀνατολικοῦ μπλόκ, οὔτε ἔναντι τῶν Ἀράβων. Εἶναι ἐγγύησις ποὺ δίδεται εἰς τὴν Τουρκίαν ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Τοῦτο εἶναι σαφές. Καὶ ἐρωτῶ, εἶναι τόσον ἀφελὴς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι ἄνευ ἐγγυήσεων ἡ Ἑλλὰς ἔζησε μὲ τουρκικὰς μειονότητας πάντοτε. Ἀκούσατε ποτὲ νὰ γίνεται λόγος περὶ συμφωνίας ἐγγυήσεως εἰς τὴν τουρκικὴν μειονότητα, ἡ ὁποία ἔζησε παράπλευρα μὲ τρόπον ἁρμονικὸν μὲ τοὺς Ἕλληνας; Ἡ Τουρκικὴ μειονότης εἰς τὴν Θράκην, εἰς τὴν Δωδεκάνησον καὶ εἰς τὴν Κύπρον, ἔζησε πάντοτε πολὺ καλὰ μετὰ τῶν Ἑλλήνων, χωρὶς νὰ δημιουργοῦνται προστριβαί. Ἡ δημιουργηθεῖσα κατάστασις, εἶναι ἔργον τῆς ὑψηλῆς διπλωματίας τῶν τελευταίων καιρῶν. Καὶ ἔφθασεν ἡ Ἑλλὰς νὰ δίδῃ ἐγγυήσεις εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἐγένετο τὸ πᾶν, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν περίφημον ἀνεξάρτητον δημοκρατίαν, ἢ μᾶλλον τὴν ἀνεξάρτητον τουρκοκρατίαν τῆς Κύπρου. Καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος, πρόκειται νὰ ζήσῃ «ἐν εἰρήνῃ καὶ εὐδοκίᾳ», ὅπως ἐδήλωσε προχθὲς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος. Αὐτὸ τὸ Κράτος, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι μία πυριτιδαποθήκη καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Τουρκίαν καὶ διὰ τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἡ παρουσία τόσου στρατοῦ, ὁ χωρισμὸς τῶν δύο κοινοτήτων κατ’ αὐτὸν τὸν ἀπαίσιον τρόπον, δὲν ὁδηγοῦν παρὰ εἰς συνεχεῖς προστριβὰς καὶ εἰς μίαν συνεχῆ ἀνησυχίαν καὶ εἰς ἕνα μόνιμον Κυπριακὸν ζήτημα. Βεβαίως, ἐγὼ δὲν ὑπῆρξα ποτέ, οὔτε ὑπὲρ τῶν προτάσεων Χάρντιγκ, οὔτε ὑπὲρ τῶν προτάσεων Ράντκλιφ, οὔτε ὑπὲρ τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, ἀλλὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰ ἑξῆς στοιχεῖα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν τελευταίαν φορὰν ποὺ ὡμίλησε διὰ τὸ Κυπριακόν, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Συνέλευσις τοῦ ΟΗΕ καὶ ἔτι ἡ περαιτέρω συζήτησις, θὰ ἐγίνετο ἐπὶ νέας βάσεως, ἀπέρριψε τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, διότι τοῦτο δὲν ἐξησφάλιζε τὴν ὁριστικὴν μορφὴν τῆς μελλοντικῆς καταστάσεως τῆς νήσου. Περὶ τῶν γνωμῶν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, ἀνέφερε πολλὰ ὁ συνάδελφος κ. Ἠλιοῦ, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸν τύπον τὴν 16.9.1958. «Τὸ Βρεταννικὸν σχέδιον ἀποτελεῖ λύσιν παρὰ φύσιν», τότε ὁ κ. Ἀβέρωφ ἀπέρριπτε τὴν παρὰ φύσιν λύσιν. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ὕστερα ἀπὸ συζητήσεις μετ’ Ἄγγλων καὶ Ὀθωμανῶν, ὅτι μετεπείσθη καὶ αὐτὴν τὴν παρὰ φύσιν λύσιν τοῦ σχεδίου Μὰκ Μίλλαν, ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐδέχθη ἤδη αἰωνίως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἐπιτευχθεῖσαν λύσιν εἶπεν, ὅτι εἶναι μία θαυμασία ἐξέλιξις καὶ ὑπέμνησεν, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς ἀνεξαρτησίας, ἦτο ἰδέα τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος, δὲν εἶναι μέλος οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καί, ἑπομένως, δὲν ἔχω λόγον νὰ κάμω κριτικὴν διὰ τὸ τί εἶπε καὶ καὶ τί ἔπραξεν οὗτος. Ἄλλως τε, δὲν ἔχω στοιχεῖα, οὔτε κἂν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ κρατεῖ μυστικά, οὔτε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχει ὅλος ὁ ἄλλος κόσμος καὶ τὰ διαψεύδει ἡ Κυβέρνησις. Ἐνθυμοῦμαι, ὅμως, πολὺ καλά, ὅτι ὅταν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἔκανε τὴν πρότασιν περὶ ἀνεξαρτησίας, ὅλοι ἐθεωρήσαμεν ὡς ἐθνικὴν συμφορὰν τὴν ὑποχώρησιν καὶ κατηγγείλαμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπιστεύομεν, ὅτι ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε τὸν Μακάριον νὰ ὑποχωρήσῃ. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου, ἔκαμεν αὐστηροτάτας δηλώσεις, καθ’ ἃς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος προέβη εἰς διευκρινίσεις, λέγων, ὅτι τὸ καθεστὼς τοῦτο τὸ θεωρεῖ προσωρινὸν καὶ ὅτι δὲν ἀπέκλειε τελικῶς τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι καὶ τόσον ἀνεπηρέαστος ἡ ὑπὸ τοῦ Μακαρίου ἀποδοχὴ ὅλης αὐτῆς τῆς ἐξελίξεως καὶ τοῦτο τὸ δικαιοῦμαι, διότι ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰς συνομιλίας τῶν τελευταίων ἡμερῶν τοῦ Λονδίνου. Διέψευσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἠσκήθη πίεσις διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῶν συμφωνιῶν ἐπὶ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, καθ’ ὃν χρόνον περὶ τῶν διαφωνιῶν ἐβούϊζεν ὁλόκληρος ὁ παγκόσμιος τύπος καὶ ὁ Ἑλληνικός. Ὅλοι ἀντελήφθησαν τὴν διένεξιν μεταξὺ Μακαρίου καὶ Κυβερνήσεως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὅλα τὰ σχετικῶς γραφέντα. Διέψευσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν ἀνταποκριτὴν τῆς «Ἐλευθερίας», ὁ ὁποῖος ἔγραψεν, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡμίλησε βιαιότατα, προκειμένου περὶ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀνταποκριτὴς τοῦ «Βήματος», ὁ κ. Σωτηριάδης, ἐτηλεγράφησε περίπου τὰ ἴδια. Καὶ πρόκειται περὶ παλαιοῦ καὶ δοκίμου δημοσιογράφου. Εἰς ὁλόκληρον τὸν ἀγγλικὸν τύπον ἐγράφησαν αὐτά, ὄχι ὑπὸ τὴν μορφὴν σκανδάλου, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν μορφὴν εἰδήσεων καὶ μάλιστα ἐφημερίδες τινές, ὡμίλησαν περὶ τοῦ θάρρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, οἵτινες ἐπίεσαν τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον νὰ ὑπογράψῃ τὴν συμφωνίαν. Τὸ γεγονός, ἄλλως τε, τῆς ἀποδοχῆς τῶν συμφωνιῶν παρὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ οἱουδήποτε ἄλλου, δὲν ἀπαλλάσσει τὴν Κυβέρνησιν εὐθυνῶν ἐπὶ τῷ ἰσχυρισμῷ, ὅτι οὐκ ἦν ἄλλως γενέσθαι... Φοβοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὠργίσθη ὑπερβαλλόντως, ὅταν ἔγινε λόγος περὶ πιέσεως ἀμερικανικῆς, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ συμφωνία. Πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς κατέβαλε τεραστίας φροντίδας, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ὁ συμβιβασμός, εἶναι τόσον πασίδηλον καὶ ἀνεγράφη εἰς τὸν τύπον, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀρνῆται κανείς.

§90Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Τοῦτο, δὲν ἀποτελεῖ ἀλήθειαν καὶ τὸ γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις καλύτερον ἀπὸ σᾶς. Καὶ σᾶς λέγω, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, ὅτι τὸ τελευταῖον ἑξάμηνον οὐδεμία συζήτησις ἐγένετο μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Διατὶ νὰ τὸ ἀρνῆται τοῦτο ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ μὴ τὸ λέγῃ;

§91Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὲ συγχωρήσητε, ἀλλὰ ἀναφέρω τὸ πρᾶγμα, ὄχι διὰ νὰ κακίσω ἰδιαιτέρως τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐδέχθη συμβουλὴν ἢ πίεσιν ἐκ μέρους τῶν Η.Π.Α. εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§92Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Καὶ ἐγὼ ἀπαντῶ τὴν ἀλήθειαν.

§93Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἴπατε τὸ τελευταῖον 6μηνον, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι πρὸ τοῦ τελευταίου 6μήνου. Δὲν τὸ γνωρίζω.

§94Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Πρέπει νὰ γίνεται διάκρισις μεταξὺ πιέσεως καὶ συζητήσεως. Ὡμίλησα περὶ τοῦ τελευταίου 6μήνου, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι κατὰ τὸ τελευταῖον 6μηνον οὐδεμία συζήτησις ἐγένετο μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἀλλὰ οὔτε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἠσκήθη οἱαδήποτε πίεσις. (Χειροκροτήματα).

§95Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τότε θὰ πρέπει νὰ διαψεύσῃ καὶ ὁ Μακάριος, διότι δὲν εἶναι μόνον κακοπροαίρετοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι τὰ λέγουν. Εἰς συνέντευξίν του πρὸς τὸ Γιουνάϊτετ Πρὲςς ὁ Μακάριος εἶπεν, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ἐξεπλάγη, διότι ἐπῆγεν ὀλίγον γρήγορα ἡ συμφωνία αὐτή, ἀλλὰ ἠσκήθη φαίνεται πίεσις ἐκ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὅλας τὰς πλευράς. Βλέπετε, ὅτι ἡ ἐντύπωσις εἶναι καλοπροαίρετος. Ἠμπορεῖ, ὅμως, νὰ ἐννοῇ μόνον τὴν πίεσιν ἐπὶ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. (Γέλωτες καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ τοῦ κέντρου).

§96Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, μὲ συγχωρῆτε, ὅταν ἔρχεται ὁ ὑπεύθυνος Πρωθυπουργὸς τῆς Χώρας ἐπὶ θέματος τόσον σημαντικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ ἀντιδράσεις καὶ διαψεύσεις ξένων Κυβερνήσεων καὶ κάμνει ὑπεύθυνον δήλωσιν, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία;

§97Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ναί.

§98Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὄχι.

§99Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἐγὼ δηλῶ ναί. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Δὲν σᾶς πιστεύω εἰς τίποτε.

§100Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. ...... (ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του μὴ ἀκουόμενος, λόγῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαδόπουλε, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§102Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχουν ἄπειρα στοιχεῖα, ἀφορῶντα τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ποὺ ἐνισχύουν τὴν δυσπιστίαν μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἀναλύσω ὅλα, διότι ἤδη ἔχω ἀρκετὰ ἀπὸ αὐτὰ ἀναπτύξει ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς ἄλλας μου ἀγορεύσεις καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἐπάνοδος εἰς αὐτά, δὲν προσθέτει τίποτε. Θὰ ἤθελα, ὅμως, νὰ συνοψίσω μερικὰ ἀπὸ αὐτά. Πρῶτον καὶ κύριον, ἡ ἔλλειψις μιᾶς ἑνιαίας ἐθνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνῆλθεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ σημερινή, εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἰς οὐδεμίαν στιγμὴν ἠθέλησε νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἑνότητα τῆς γραμμῆς ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Εἰς οὐδεμίαν στιγμὴν ἠθέλησε καὶ ὅταν ἀκόμη εἶχε τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ ἐνῷ εἶχε μίαν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν παλλομένην ἀπὸ τὴν θέλησιν νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν ἀγῶνα της καὶ ἐνῷ εἶχεν ἡγέτας κομμάτων, οἱ ποῖοι ἤθελον νὰ συνεργασθοῦν μὲ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ τὸν συνδράμουν εἰς τὸ ἔργον του, ποτὲ δὲν ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἑνιαίαν. Καὶ τὸ πρᾶγμα ἔχει τοῦτο τὸ δυσμενὲς ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐνῷ ἦτο εἰς τοὺς ξένους γνωστόν, ὅτι ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς φλέγεται ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, ἦτο ἐπίσης γνωστόν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἑνιαία ἐθνικὴ γραμμὴ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς.

§103Α. ΛΙΑΚΟΣ. Ὁ Νόελ Μπαῖκερ, λέγει, εἰς τὰς δηλώσεις του, ὅτι οἱ Ἕλληνες πολιτικοὶ ἔχουν δύο πολιτικάς. Μίαν κατ’ ἰδίαν καὶ μίαν διὰ τὸν λαόν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ μὴ διακόπτετε.

§105Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνετε, εἶναι κατὰ τοῦτο ἄσχημον, ὅτι ὁμιλεῖτε περὶ δηλώρεων ἑνὸς Ἄγγλου, ὁ ὁποῖος ἔγραψεν ἀνωνύμως καὶ ἀορίστως περὶ πολιτικῶν ἀρχηγῶν. Περὶ ἐμοῦ δὲν ἐπρόκειτο νὰ εἴπῃ, διότι δὲν μὲ εἶχε συναντήσει. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγοροῦνται πολιτικοὶ ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐκραύγαζον ὑπὲρ τῆς ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως, ὅτι δὲν ἦσαν πράγματι ὑπὲρ αὐτῆς, ὅταν οὐδέποτε ἐκλήθησαν ἐν Συμβουλίῳ Στέμματος ἢ ἐν Συμβουλίῳ Ἀρχηγῶν, νὰ εἴπουν τὴν ὑπεύθυνον γνώμην τους. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ ἡ ἔλλειψις, ἦτο μία ἀδυναμία ἔναντι τῶν ξένων, ἀδυναμία παγία. Τὸ δεύτερον εἶναι, ὅτι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπεκράτησεν ἡ ἀσθένεια ποὺ εἶχον περιγράψει ἄλλην φοράν, δηλαδὴ ὁ Νατισμός. Θὰ ἤθελα νὰ ἀναδιφήσῃ κανεὶς τὰς ἐφημερίδας καὶ τὰς δηλώσεις ὅλων τῶν εἰδῶν τῶν ἐκδηλώσεων εἰς τὰς Βουλὰς ὅλων τῶν Κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ καὶ νὰ μοῦ εἴπῃ, εἰς ποίαν χώραν, ὁ λόγος περὶ ΝΑΤΟ, εἶναι ὡς εἶδος Εὐαγγελίου, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀρχίζει καὶ εἰς τὸν ὁποῖον τελειώνει ἡ πολιτικὴ ζωή. Θέλετε νὰ μάθετε, διατὶ εἶναι εἰλικρινὴς ὁ ἐνθουσιασμὸς τῶν Κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ, διὰ τὴν λῆξιν τοῦ Κυπριακοῦ; Διότι εἶναι τὸ μόνον ζήτημυ, μεταξὺ τῶν Κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ, τὸ ὁποῖον λύεται καὶ λύεται μὲ πίεσιν τῶν ὑπολοίπων Κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ. Ὅσοι ἐχειροκρότησαν εἰδικῶς τὴν Ἑλλάδα, διότι γνωρίζουν ὅτι αὐτὴ ὑπεχώρησε, τὴν ἐχειροκρότησαν διότι ὑπεχώρησε καὶ τῆς λέγουν μπράβο, διότι τί τοὺς ἐνδιαφέρει, ἐὰν οἱ Κύπριοι ἐσφαγιάσθησαν, τί τοὺς ἐνδιαφέρει τοὺς Ἄγγλους, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἤθελε νὰ ὑποχωρήσῃ; Χειροκροτοῦν, ὅμως, διότι ἐλύθη κἄποιο ζήτημα μεταξὺ Κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ. Δὲν δύνανται, ὅμως, νὰ μᾶς εἴπουν, ποῖα Κράτη ἐξ αὐτῶν ἐδέχθησαν ποτὲ νὰ θυσιάσουν ἕνα ἰδικόν των συμφέρον, ἐν ὀνόματι τοῦ ΝΑΤΟ. Μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ συμμαχία αὐτὴ ἡ ἀμυντική, ἡ ὁποία ἔγινε δι’ ὡρισμένους σκοπούς, μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα θεωρεῖται ὡς κἄτι ὑπεράνω ὅλων τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ ὄχι ὡς ἕνα ὄργανον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ διὰ τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν τῆς ἐπιθέσεως, ἀπὸ μίαν περιωρισμένην πολιτικήν. Ἀλλὰ πέραν τούτου, ὑπάρχει κἄποια ὑπερτίμησις, μέχρι πανικοῦ, τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Δὲν εἶμαι ἐναντίον τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, διότι δὲν εἶμαι ἐναντίον οὐδεμιᾶς φιλίας μὲ κανένα Κράτος τοῦ κόσμου.

§106Μ. ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ. Καὶ μὲ τὴν Ρωσίαν;

§107Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Μυριδάκη, νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς φιλίας καὶ μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Σεῖς, ὄχι;

§108Μ. ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ. Ὄχι.

§109Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἄ!... Ὄχι. Ὑπάρχει μία ὑπερτίμησις ὑπερβάλλουσα, τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Πράγματι, ὅταν συνέλαβε τὴν ἰδέαν αὐτὴν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία εἶχε πολὺ περισσοτέραν σημασίαν, ἐν ὄψει τῆς τότε καταστάσεως καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ εἰς τὰ Βαλκάνια καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἐὰν σήμερον ἰδῇ κανεὶς τί παρίστανεν ἡ Τουρκία τοῦ Κεμὰλ εἰς τὴν τότε Εὐρώπην καὶ τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ τί παριστάνει ἡ Τουρκία ἡ σημερινὴ εἰς τὴν σημερινὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ τὴν σημερινὴν Εὐρώπην, θὰ ἴδῃ, ὅτι πράγματι δὲν εἶναι καθόλου κακὸν πρᾶγμα ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ φιλία, ἀλλά, ἀναμφισβητήτως, δὲν εἶναι πρᾶγμα, χάριν τοῦ ὁποίου πρέπει τὸ πᾶν νὰ θυσιάζεται ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Ἀντιστρόφως, κάμνει ἐντύπωσιν καὶ μεγαλώνει ἡ εὐθύνη δι’ αὐτὸν τὸν πανικὸν ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι, ὡς ἐξηγήθη πρὸ ὀλίγου, ἡ κατάστασις σήμερον εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν ὠθεῖ περισσότερον εἰς ὑποχώρησιν ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀνασύνδεσιν τῶν σχέσεων μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐν τούτοις ἐνῷ ἐκεῖ εἶναι τὸ ἄγχος τῆς ἀπομονώσεως, τὸ ἄγχος τοῦ ὅτι ἡ Τουρκία εὑρίσκεται ἐν μέσῳ ἑνὸς συμφώνου Βαγδάτης διαλυομένου καὶ ἐν μέσῳ τῆς πιέσεως τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ἡ Τουρκία, ἀντὶ νὰ δίδῃ ὑποχωρήσεις παίρνει ὑποχωρήσεις ἀκατανοήτους ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Καὶ διερωτᾶται κανείς, ὅταν διαβάζῃ, ὅτι θὰ ἀνακτήσωμεν τὰς φιλίας μας μὲ τὰς ἄλλας Κυβερνήσεις, ποῖος θὰ ἀνακτήσῃ τὰς φιλίας του, ἡ Ἑλλὰς ἢ ἡ Κυβέρνησις; Διότι ἀπὸ αὐτὰς τὰς φιλίας πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῖα πλεονεκτήματα ἡμεῖς ἀποκομίζομεν, λόγῳ τῶν λύσεων ποὺ ἐδώσαμεν. Διότι τὸ τί οἱ ἄλλοι ἐζήτουν μὲ τὴν ἐσπευσμένην λύσιν αὐτὴν τὸ γράφουν φαρδειὰ πλατειὰ τὰ πλέον ἔγκυρα φύλλα. Οἱ «Τάϊμς» αἴφνης τῆς 12ης Φεβρουαρίου λέγουν, ὅτι «Θὰ χρησιμεύσῃ ἡ στρατιωτικὴ ἀξία τῆς Κύπρου — διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται καὶ ὄχι περὶ τοῦ πληθυσμοῦ, τοῦ ἀτυχοῦς πληθυσμοῦ— κυρίως ὡς προκεχωρημένον φυλάκιον διὰ τὰ κράτη τοῦ συμφώνου τῆς Βαγδάτης. Αὐτὸ εἶναι ὅ,τι θὰ ἠδύνατο νὰ ζητηθῇ ἀπὸ στρατιωτικῆς πλευρᾶς». Καὶ παρακάτω γίνεται λόγος περὶ ἑνὸς σημαντικοῦ στρατιωτικοῦ ὀχυροῦ εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν εὐνοϊκήν. Καὶ αὐτὴ ἡ εἰρήνη τῆς Κύπρου ἔρχεται εἰς τὴν πλέον πρόσφορον στιγμήν, κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν εἰς τὴν Μόσχαν. Κακῶς προηγουμένως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξήφθη ὅταν ἔγινε λόγος περὶ τοῦ ταξιδίου αὐτοῦ. Οἱ «Τάϊμς» ἀντιθέτως ἐχαιρέτησαν τὸ γεγονὸς καὶ γράφουν: «Πρέπει νὰ εὐχαριστήσωμεν ἀληθῶς μὲ εὐλάβειαν τὸν Θεὸν διὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ —διότι εἶναι καὶ θεοφοβούμενοι καὶ εὐχαριστοῦν τὸν Θεόν— διότι ἔγινεν ἡ Κυπριακὴ συμφωνία τὴν παραμονὴν τοῦ ταξιδίου τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν εἰς τὴν Μόσχαν. Διότι ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν ἀφοῦ ἐπετάχυνε τὴν διαδικασίαν καὶ μᾶς ἔβαλε νὰ ὑπογράψωμεν διὰ νὰ ἀμυνώμεθα κατὰ τῆς ἀπειλῆς τοῦ ἀνατολικοῦ μπλόκ, ἔβαλεν ἕνα χονδρὸ παλτὸ καὶ ἕνα χονδρὸ καπέλλο καὶ ἐπῆγε νὰ συνεννοηθῇ καὶ νὰ πιῇ μετὰ τῶν «ὀπαδῶν τοῦ σκότους». Καὶ διὰ νὰ συντομεύσω, κύριοι, τί ἀπεκομίσαμεν ἐπανευρόντες τὴν φιλίαν; Νομίζει κανεὶς ὅτι αὐτὸ τὸ εἶδος τοῦ «κλεισίματος» τοῦ Κυπριακοῦ, ὠφελεῖ πράγματι ἠθικῶς τὴν Ἀτλαντικὴν Συμμαχίαν ἐν Ἑλλάδι; Νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνῶ. Δὲν πιστεύω, ὅτι ἡ Ἀτλαντικὴ συμφωνία ἔχει κλονισθῆ ἠθικῶς μέχρι τοῦ σημείου ποὺ ἔκαμε κἄποτε τὸν κ. Παπανδρέου νὰ εἰπῇ, ὅτι ἡ ψυχὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἔξω τοῦ ΝΑΤΟ, δὲν πιστεύω, ὅτι ἐκλονίσθη, διότι ὑπῆρχε ζήτημα Κύπρου. Ἐκλονίσθη, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔβλεπε μὲ σφιγμένες τὶς γροθιὲς καὶ τὰ δόντια του τοὺς Μεγάλους Συμμάχους τοὺς Δυτικούς, τοὺς μαχομένους ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν νὰ ἐγκαταλείπουν τὴν Ἑλλάδα ἀγωνιζομένων ὑπὲρ τῆς δικαίας ἀξιώσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου. Καὶ τώρα, ἐπειδὴ ἔκλεισε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ Κυπριακόν, νομίζετε, ὅτι ὅλα ἐπουλώθησαν; Τώρα; Μέχρι σήμερον τοὐλάχιστον ὑπῆρχεν ἡ ἐλπίς, ὅπως εἰς ἐμέ, ὅτι διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς κοινῆς γνώμης τῶν Μεγάλων Δημοκρατιῶν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν μεταβολὴν τῆς καταστάσεως. Εἴχομεν ἐλπίδας μερικοὶ ἀπὸ ἡμᾶς, ὅτι ἐὰν ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν τὸ ἐργατικὸν κόμμα τῆς Ἀγγλίας ἐνίκα, θὰ ἦτο ἡ κατάστασις διαφορετική. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅταν ἐπιστεύαμεν ὅλοι μαζὺ εἰς τὸ δίκαιον τοῦ αἰτήματος αὐτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπελπιζώμεθα, ὅτι οἱ ἄνθρωποι μὲ τοὺς ὁποίους ἔχομεν τόσον στενοὺς δεσμοὺς συμμαχικοὺς δὲν θὰ ἐκάμπτοντο ποτέ. Τώρα; Ἔχομεν τὴν εἰκόνα τὴν τελειωτικὴν τῆς βοηθείας τὴν ὁποίαν μᾶς παρέσχον εἰς τὸν ἀγῶνα. Τώρα, ἔχομεν τὴν εἰκόνα τὴν τελειωτικὴν ὅτι ἐστάθησαν ἀπὸ τὴν πρώτην ὥραν συμπαραστάται τῶν Τούρκων καὶ ἀπὸ τὴν πρώτην ὥραν ἐχθροὶ τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ τώρα ποὺ τὸ κακὸν ὁλοκληροῦται, νομίζετε, ὅτι ἐπουλώνετε τὰς πληγάς; Ἐγὼ νομίζω ὄχι. Ἀλλὰ πέραν τούτου, προσέξατε τὸ ἀποτέλεσμα ποὺ ἔχει αὐτὸ τὸ Σύνταγμα καὶ αὐτὴ ἡ συμμαχία. Δὲν εἴμεθα ἁπλῶς πλέον συνδεδεμένοι μὲ τοὺς Τούρκους, εἴμεθα δεμένοι εἰς τὴν Τουρκίαν. Διότι μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἐγνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι ὑπὸ ὅλας τὰς ἀνακοινώσεις ἢ ὑπὲρ ὅλας τὰς ἀνακοινώσεις, ὑπῆρχον πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν λέγονται, καὶ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν λέγονται ἦσαν αἱ σαφεῖς ἀπειλαὶ καὶ αἱ πράξεις αἱ ὠμαὶ ἐκ μέρους τῶν Τούρκων ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ. Προχθές, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μόλις ἔφθασε καὶ ἐπάτησε τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος, ἀπηύθυνε μήνυμα πρὸς τὸ Πάνσεπτον Πατριαρχεῖον καὶ πρὸς τὴν Κοινότητα Κωνσταντινουπόλεως, διὰ τοὺς ὁποίους, ὡς εἶπεν, ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν ἡ συμφωνία αὐτή. Ἐλπίζει, δηλαδή, ὅτι μὲ τὴν συμφωνίαν αὐτὴν θὰ ἀρθοῦν ὅλαι αἱ πιέσεις, θ’ ἀποφευχθοῦν ὅλαι αἱ ἀπαραδέκτως πιεστικαὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς βάρος τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ εἰς βάρος τοῦ Πατριαρχείου... Ἀλλὰ ποῦ εἶναι ἡ ἐλπίς; Ἡμεῖς ἔχομεν δώσει ἐγγυήσεις, ἐγγυήσεις φρικτὰς ἀπὸ ἀπόψεως καὶ συνταγματικῆς καὶ ἐθνικῆς διὰ τὴν μειονότητα τὴν Τουρκικήν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν Κύπρον. Ποία εἶναι ἡ ἐγγύησις ποὺ παρεσχέθη διὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι τόσα ἔπαθον ἐκ μέρους τῶν Τούρκων εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ εἰς τὴν Σμύρνην; Οὐδεμία. Καὶ τί θὰ συμβῇ; Γνωρίζομεν ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀντίδρασις τοῦ ΝΑΤΟ ὅταν ἡ Τουρκία προῆλθεν εἰς τὰς ὠμότητας τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης. Οὐδὲ λέξις. Ἀπὸ αὔριον τὸ πρωΐ, πᾶσα δυσχέρεια μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἄμεσον ἀντίκτυπον καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, μὲ ἡμᾶς δεμένους ἀπὸ τὴν συμφωνίαν αὐτὴν χωρὶς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἔχωμεν κἄποτε ἐγγυήσεις, ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθοῦν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔγιναν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ξαναγίνουν. Τρίτον στοιχεῖον. Ἠμπορεῖ νὰ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ τηλεγράφημα ἑνὸς σπουδαίου, ὡς εἶπεν ὑπουργοῦ Ἀραβικοῦ Κράτους (φαντάζομαι τῆς Ἰορδανίας) τὰ συγχαρητήρια. Ἀλλά, κύριοι, τὰ συγχαρητήρια θὰ τὰ λάβωμεν ἀπὸ παντοῦ. Τὸ πρόβλημα εἶναι ὄχι ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἔχῃ σχέσεις κακὰς μὲ τὸν ἀραβικὸν κόσμον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ θέλῃ. Ἀλλὰ μέσα εἰς αὐτὸν τὸν μηχανισμὸν τῆς συμμαχίας μὲ τὴν Τουρκίαν, τὴν Κύπρον, τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ὁ κίνδυνος εἶναι μεγάλος, διότι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῶν Κρατῶν αὐτῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῇ. Καὶ πέραν τούτου ἠκούσατε τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, προκειμένου περὶ Βαλκανικοῦ συμφώνου. Δὲν ἐπροσέξατε ἴσως τὸ κείμενον. Ἐγὼ τὸ ἐπρόσεξα. Ἀνέγνωσα ἓν ἔγγραφον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γιουγκοσλαβίας κατὰ τὸ ὁποῖον, τὰ λεχθέντα, ὅτι ἡ Γιουγκοσλαβία εἶναι ἀντίθετος εἰς τὴν ἀναζωογόνησιν τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου δὲν τὸν εὑρίσκουν σύμφωνον ἢ κἄπως ἔτσι. Ἀλλὰ συμπληρώνει «διότι εἶναι βεβαία ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπρότεινε ποτὲ τίποτε τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυσάρεστον, εἰς τὴν Γιουγκοσλαβικὴν Κυβέρνησιν», τὸ ὁποῖον σημαίνει, ὅτι εἶναι βεβαία ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ τῆς ἐπρότεινε ποτὲ τὴν ἀναζωογόνησιν τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου. Ταῦτα μετὰ δύο ἐπισήμους διαψεύσεις τὰς ὁποίας εἰσέπραξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἀνεγνώσατε, κύριοι βουλευταὶ τῆς Πλειοψηφίας. Διότι, κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καταληφθεὶς ὑπὸ αἰσιοδοξίας μόλις ὑπέγραψε τὸ περίφημον αὐτὸ χαρτὶ ἔσπευσε νὰ εἴπῃ, ὅτι τώρα θὰ ἀναζωογονήσωμεν τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον. Δὲν ξεύρω διατὶ εἶχε τὴν γενναιότητα νὰ πάρῃ ἐπάνω του τὴν ψυχρότητα τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν Βαλκανικῶν συμμάχων. Εἶναι πασίγνωστον ὄχι μόνον εἰς τοὺς ἀσχολουμένους ἀπὸ πολὺ κοντὰ ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἐπιπολαίως ἀσχολουμένους μὲ τὰ Διεθνῆ ζητήματα, ὅτι τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον ἤρχισε νὰ «παγώνῃ» ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τοῦ ταξιδίου τοῦ κ. Μεντερὲς εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν τὸ 1955. Καὶ ὑπάρχουν διενέξεις Σερβοτουρκικαὶ τὰς ὁποίας καθημερινῶς βλέπει κανεὶς εἰς τὰς Γιουγκοσλαβικὰς καὶ τὰς Τουρκικὰς ἐφημερίδας οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσαι μὲ τὸ Κυπριακόν. Βεβαίως, τὸ Κυπριακὸν συντείνει περαιτέρω εἰς τὴν μεγαλυτέραν σύσφιγξιν τῶν σχέσεων τῶν ἰδικῶν μας μὲ τὴν Γιουγκοσλαβίαν καὶ εἰς τὴν ψύχρανσιν τῶν σχέσεων μὲ τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ τὸ Σύμφωνον τὸ Βαλκανικὸν ἔχει ἴδιον λόγον νὰ μὴ ὑπάρχῃ. Τὸ ἐθέρμανε καὶ αὐτὸ ὁ κ. Ἀβέρωφ μὲ μίαν δήλωσιν διὰ νὰ εἰσπράξῃ τὴν διάψευσιν μὲ τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον ἐδιαβάσατε. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκρίνῃ κανεὶς συμφωνίας διὰ τῶν ὁποίων ἀπεμπολοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἐπαναφέρομεν τοὺς Τούρκους εἰς τὴν Κύπρον καὶ ἐδέθημεν μὲ τοὺς Τούρκους κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος εἶναι λίαν ἐπικίνδυνος. Διαμορφώνουμε τὰς σχέσεις μας τὰς διεθνεῖς κατὰ τρόπον ἐπίσης ἐπικίνδυνον καὶ δὲν ἐκλείσαμεν ἀλλὰ ἐδημιουργήσαμεν ἕνα κυπριακὸν ζήτημα τοῦ ὁποίου τὰς ἀπηχήσεις θὰ ἴδωμεν εἰς τὸ μέλλον ἴσως πολὺ συντομώτερα ἀπὸ ὅτι ἐφοβούμεθα. Ἡμεῖς προτείνοντες τὴν δυσπιστίαν ζητοῦμεν πρῶτον νὰ ἐπέλθῃ κύρωσις διὰ τὴν κακὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς τὸν ἄθλιον αὐτὸν τραγέλαφον τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου σᾶς ἀνέλυσα. Ἐζητήσαμεν ἐπίσης τὴν δυσπιστίαν διότι πιστεύομεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία ἀρχὴ ἐθνικῆς ἀνορθώσεως. Καὶ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ πεποίθησις ὅλων μας, ὅτι τὰ μικρὰ ἔθνη πρὸ παντὸς ἔχουν ἀνάγκην ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Οἱ Μεγάλοι, κύριοι βουλευταί, ἔχουν μεγάλα ὅπλα καὶ εἶναι δύσκολον νὰ κάμουν μεγάλους πολέμους. Τὰ μικρὰ ἔθνη εἶναι ἐκεῖνα ποὺ πληρώνουν τὴν ἀντιζηλίαν καὶ τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν μεγάλων. Ἐθνικὴ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ δι’ ἕνα ἔθνος μικρόν, εἶναι νὰ ἔχῃ συνείδησιν τῆς ἰδικῆς του ἱστορικῆς ἀποστολῆς καὶ τὴν συνείδησιν, ὅτι δὲν θέλει νὰ εἶναι ὄργανον τῆς θελήσεως κανενὸς μεγάλου ἢ ὄργανον τῶν συμφερόντων κανενὸς μεγάλου. Αὐτὴ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἐκδηλουμένην ὅμως κατὰ τρόπον πρακτικὸν καὶ ὄχι ἁπλῶς διαδηλουμένην διὰ λόγων πρέπει νὰ ἀσκήσωμεν. Ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν καταδίκην τῶν συμφωνιῶν Ζυρίχης καὶ Λονδίνου ποὺ εἶναι ἀποτέλεσμα κακῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Καί, τέλος, ἡ ψήφισις μιᾶς προτάσεως δυσπιστίας θὰ εἶναι μήνυμα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὁλόκληρον καὶ ὁλόκληρον τὸν Κυπριακὸν Λαόν, ὅτι ποτὲ οἱ γενναῖοι ἀγῶνες δὲν πᾶνε ἐντελῶς χαμένοι. (Χειροκροτήματα).

§110Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ΕΔΑ διευκρινίζει δι’ ἐμοῦ, ὅτι θεωρεῖ ἀνισχύρους καὶ μὴ δεσμευούσας τὴν χώραν τὰς συμφωνίας αἱ ὁποῖαι τίθενται ὑπὸ κύρωσιν.

§111Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ἀπόντος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐδῶ ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§113Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Γίνεται συζήτησις ἐπὶ ἐξωτερικοῦ θέματος καὶ πρέπει νὰ εἶναι παρὼν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§114Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρ. Κυβερνήσ.). Θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ ἀπουσία τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὀφείλεται εἰς μικρὰν ἀδιαθεσίαν του. Πάντως θὰ ἐπιστρέψῃ ἐντὸς ὀλίγου. Δεύτερον, εἴμεθα οἱ παρευρισκόμενοι ἐδῶ κάτοχοι τοῦ θέματος κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε δυνάμεθα καὶ ἀπάντησιν νὰ δώσωμεν καὶ νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἀπαλλάσσει καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εἶναι παρόντες. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι παροῦσα καὶ παρακαλεῖ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ δεχθῇ, ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§116Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔφερεν ἑτοίμους καὶ ὑπογεγραμμένας τὰς συμφωνίας τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου διὰ τῶν ὁποίων τίθενται αἱ βάσεις τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου. Ὑπῆρχε παλαιὰ ἡ ὑπόσχεσις πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδέποτε πρόκειται νὰ μεταβάλῃ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως καὶ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διεκήρυξε, χωρὶς προηγουμένως νὰ φέρῃ τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐν τούτοις παρεβίασε τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν καὶ θέτει τὴν Βουλὴν ἐνώπιον τοῦ τετελεσμένου γεγονότος. Ἡ περιφρόνησις αὐτὴ πρὸς τὴν Βουλὴν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισημανθῇ καὶ δι’ ἕνα λόγον ἀκόμη. Διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔφερεν ἐνώπιόν μας τὰς νέας ἀντιλήψεις ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐνεφορεῖτο ὡς πρὸς τὴν διευθέτησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος θὰ ἤκουεν ἀπόψεις καὶ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ ἀπὸ τὴν συμπολίτευσιν αἱ ὁποῖαι θὰ τὴν ἀπέτρεπον ἀπὸ τοῦ νὰ φθάσῃ εἰς αὐτὸ τὸ τραγελαφικὸν κατασκεύασμα τὸ ὁποῖον λέγεται ρύθμισις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ τὸ ὁποῖον περικλείει τόσους κινδύνους καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Κύπρον. Λέγω, ὅτι πρόκειται περὶ τραγελαφικοῦ κατασκευάσματος τὸ ὁποῖον περικλείει μεγάλους κινδύνους καὶ διὰ τὴν Κύπρον καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐν πρώτοις, διὰ τῶν συμφωνιῶν αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς τὴν Ζυρίχην καὶ τὸ Λονδῖνον καταφέρεται βαρύτατον πλῆγμα ἐναντίον τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἀποτελεῖ οἱονεὶ τὸν καταστατικὸν χάρτην τῶν ἐδαφικῶν σχέσεων μὲ τὴν Τουρκίαν, ἡ ὁποία συνεχίζει τὴν ἄλλοτε Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν. Γνωρίζετε, ὅτι διὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης ἔχουν ληφθῆ τοιαῦτα μέτρα, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζεται ἕνα μόνιμον ἐδαφικὸν καθεστὼς εἰς τὴν Μεσόγειον καὶ νὰ ἐξασφαλίζεται δι’ αὐτοῦ ἡ εἰρήνη καὶ ἡσυχία. Τὸ ἄρθρον 16 τῆς συνθήκης αὐτῆς ὁρίζει «ἡ Τουρκία παραιτεῖται ὅλων τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν τίτλων οἱασδήποτε φύσεως, ποὺ ἀφοροῦν τὰ ἐδάφη της τὰ κείμενα πέραν τῶν προβλεπομένων διὰ τῆς παρούσης συνθήκης καὶ τὰς Νήσους πέραν ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει ἀναγνωρισθῆ ἡ κυριαρχία της διὰ τῆς παρούσης συνθήκης, τῶν ὁποίων ἐδαφῶν καὶ νήσων ἡ τύχη ρυθμίζεται ἢ θὰ ρυθμισθῇ ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων». Δὲν ἐδέχθη τὴν διάταξιν αὐτὴν ἡ Τουρκία ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀνεμιγνύετο ἐφεξῆς ὡς πρὸς τὰ ἐδάφη καὶ τὰς νήσους ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τὴν ἄλλοτε Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, δὲν τὴν ἐδέχθη ἀδιαμαρτυρήτως. Ἤγειρεν ἀντιρρήσεις ὁ Ἰσμὲτ Πασᾶς σύμφωνα μὲ τὰ πρακτικὰ διὰ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τῆς ἐν λόγῳ διατάξεως τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀρχικῶς ὡς ἑξῆς: «Ἡ Τουρκία ἀναγνωρίζει καὶ δέχεται τὰς διατάξεις αἵτινες ἐλήφθησαν ἢ θὰ ληφθοῦν ἐν σχέσει μὲ τὴν παραχώρησιν, τὴν ἀνεξαρτησίαν ἢ μὲ οἱονδήποτε ἄλλο καθεστὼς τῶν ἐν λόγῳ ἐδαφῶν καὶ νήσων». Ἐπὶ τοῦ τελευταίου αὐτοῦ ἐδαφίου ἔφερεν ἀντιρρήσεις ὁ Ἰσμὲτ Πασᾶς καὶ ἐζήτησεν ὅπως τοῦτο διαγραφῇ. Σύμφωνα πάντοτε μὲ τὰ πρακτικά: «Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν δευτέραν παράγραφον, λέγει ὁ Ἰσμὲτ Πασᾶς, διότι ὑποχρεώνει τὴν Τουρκίαν νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ ν’ ἀποδεχθῇ διατάξεις σχετικὰς μὲ ἐδάφη ἀποσπασθέντα ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, διατάξεις ποὺ δὲν τὴν ἀφοροῦν καὶ δὲν τὰς γνωρίζει. Διατάξεις, ἐπίσης, ποὺ θὰ διατυπωθοῦν εἰς τὸ μέλλον. Εἶναι προφανές, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν δύναται νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ δεχθῇ ἐκ τῶν προτέρων διατάξεις τῶν ὁποίων ἀγνοεῖ τὸν χαρακτῆρα». Ὁ Ἕλλην ὅμως ἀντιπρόσωπος Κακλαμάνος, ἐπενέβη τότε καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι θεωρεῖ τὴν παράγραφον ταύτην ὡς οὐσιώδη. «Βεβαίως, λέγει ὁ Ἰσμὲτ Πασᾶς πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν θέλει νὰ συμμετέχῃ εἰς τὰς ἀποφάσεις αἵτινες θὰ ληφθοῦν ἐν σχέσει μὲ τὰ ἐν λόγῳ ἐδάφη καὶ τὰς Νήσους. Λαμβάνομεν τοῦτο ὑπὸ σημείωσιν. Οὐχ ἧττον, ὅμως, ἡ παράγραφος πρέπει νὰ διατηρηθῇ, ἐφ’ ὅσον αἱ Συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις ἔκριναν ἀναγκαῖον νὰ ἐπιτύχουν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν τὴν τυπικὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐπεμβαίνῃ καὶ εἰς μεταγενεστέρας διατάξεις, αἵτινες θὰ ληφθοῦν ὡς πρὸς τὴν τύχην τῶν ἐν λόγῳ ἐδαφῶν καὶ Νήσων». Καὶ μεταξὺ τῶν ἑλληνικῶν ἐδαφῶν καὶ Νήσων περιλαμβάνονται τὰ Δωδεκάνησα καὶ ἡ Κύπρος, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα ἀποσπασθέντα ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν ἐδάφη. Ὁ Ἄγγλος καὶ Γάλλος ἀντιπρόσωπος ἐκηρύχθησαν ἀλληλέγγυοι πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν καὶ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἡ δευτέρα παράγραφος νὰ περισωθῇ καὶ νὰ ἐνσωματωθῇ μὲ μίαν μικρὰν φραστικὴν τροποποίησιν εἰς τὸ ἄρθρον 16. Ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ἀποτελοῦσε δι’ ἡμᾶς τὸν καταστατικὸν χάρτην ὁ ὁποῖος οὐσιαστικῶς ἐρύθμιζε τὰ ἐδαφικὰ ζητήματα καὶ τὰς ἐδαφικὰς διαφορὰς μὲ τὴν Τουρκίαν. Βεβαίως, ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὅλην αὐτὴν τὴν συνθήκην κατώρθωσε νὰ τὴν οἰκοδομήσῃ μετὰ ἀπὸ μίαν ἀποτυχίαν ἐθνικὴν. Ἀλλὰ ἐπρόσεξεν, εἰς τρόπον ὥστε κατὰ πρῶτον λόγον νὰ ἀποσαφηνίσῃ καὶ νὰ σταθεροποιήσῃ τὰς σχέσεις πλήρως μετὰ τῆς Τουρκίας. Καὶ κατόπιν ἐπεζήτησε τὴν τουρκικὴν φιλίαν. Ἀπὸ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ πέραν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα φίλοι, δυνάμεθα νὰ εἴμεθα σύμμαχοι, δυνάμεθα νὰ ἐπανασυνδέσωμεν τὰς φιλικάς μας σχέσεις μὲ τὴν Τουρκίαν. Πράγματι, ἀποτελεῖ σταθμὸν ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης, διότι καθώρισε καὶ ἐρρύθμισε παγίως τὸ καθεστὼς τῆς Μεσογείου. Κατώρθωσε δὲ ὁ τότε ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος Κακλαμάνος, ὥστε νὰ περιφρουρήσῃ πλήρως τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐρχόμεθα ἡμεῖς σήμερον καὶ καταφέρομεν δεινότατον πλῆγμα κατὰ τῆς συνθήκης αὐτῆς. Καὶ ἔρχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ λέγει, ὅτι πρόκειται περὶ ἱστορικοῦ γεγονότος τοῦ σημαντικωτέρου τῆς ἀπὸ 3.000 ἐτῶν ἱστορίας τῆς Κύπρου. Πράγματι, ὑπῆρξεν ἐξαιρετικὸν τὸ γεγονός, διότι διὰ πρώτην φορὰν ἡ Τουρκία, ἡ ὁποία οὐδέποτε ἔχει ἐπανέλθει εἰς ἐδάφη ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξεδιώχθη διὰ πρώτην φορὰν ἐπανέρχεται εἰς Κύπρον. Πράγματι, δὲν ὑπῆρξαν τοιαῦτα παραδείγματα εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν τελευταίων ἐτῶν. Καὶ ἔχει δίκαιον ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπερηφανεύεται, διότι ἐπανέφερεν, ἐπὶ τέλους, τὴν Τουρκίαν εἰς ἐδάφη ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐκδιωχθῆ. Καταφέραμεν, λοιπόν, λίαν σοβαρὸν πλῆγμα κατὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία διησφάλιζε διὰ πάντα τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀπορρεύσει μετὰ τὸν διαμελισμὸν τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Τὸ πρᾶγμα ὅμως, ἴσως νὰ μὴ ἔχῃ σημασίαν σήμερον. Αὔριον ὅμως, καὶ εἰς μίαν τεταραγμένην ἐποχήν, εἰς τὴν κεντρικὴν ἰδίως Μεσόγειον, ὅπου ὑπάρχει ἕνα ἡφαίστειον ποὺ πάντα θὰ εὑρίσκεται ἐν δράσει, οὐδεὶς γνωρίζει ποῦ ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ κἄποτε εἴτε διὰ τὰ θέματα τῶν Νήσων, εἴτε δι’ ἄλλα ἐδάφη ἡ παραβίασις τοῦ ἄρθρου 16 τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὸς ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησε ἡ παροῦσα συμφωνία. Ὑπάρχει καὶ ἕνας ἄλλος κίνδυνος ἐξ ἴσου σοβαρός. Εἶναι ὁ κίνδυνος τὸν ὁποῖον θὰ μᾶς δημιουργήσῃ τὸ ἄρθρον 3 τῆς συνθήκης ἐγγυήσεων, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει τὰ ἑξῆς: «Εἰς περίπτωσιν παραβιάσεως τῆς παρούσης συνθήκης, καὶ ἐὰν μία κοινὴ καὶ συμπεφωνημένη δρᾶσις δὲν καθίσταται δυνατή, ἑκάστη τῶν τριῶν ἐγγυωμένων δυνάμεων ἐπιφυλλάσσει εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα ὅπως ἐνεργήσῃ πρὸς τὸν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς τάξεως τῶν πραγμάτων τῆς καθιερουμένης διὰ τῆς παρούσης συνθήκης». Ἀντιλαμβάνεσθε κύριοι, τί συμαίνει αὐτὴ ἡ διάταξις Ἐὰν μία ἐκ τῶν τριῶν ἐγγυητριῶν δυνάμεων νομίσῃ, ὅτι παρεβιάσθη τὸ καθεστὼς κατὰ τὴν ἀντίληψίν της καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ μία γενικὴ συνεννόησις, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ ἰδιαιτέρως μέτρα εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν τάξιν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην της παρεβιάσθη. Θὰ ἐνθυμῆσθε χωρὶς ἀμφιβολίαν, τὰς παρεμβάσεις τῶν ἄλλων προστατίδων δυνάμεων καὶ τὴν ἀγανάκτησιν ποὺ εἶχον δημιουργήσει αἱ τοιαῦται παρεμβάσεις εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ἐρχόμεθα καὶ ἐπαναφέρομεν τὴν διάταξιν αὐτὴν καθ’ ἣν ὥραν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος τόσας κατέβαλε προσπαθείας καὶ προσοχήν, εἰς τρόπον, ὥστε τὸ ἐδαφικὸν καθεστὼς νὰ μὴ δώσῃ οἱανδήποτε ἀφορμὴν παρεμβάσεων. Τώρα ἐρχόμεθα νὰ ἀνοίξωμεν νέας πόρτας. Ν’ ἀνοίξωμεν διάπλατα τὶς πόρτες πρὸς πολιτικὰς ἐπεμβάσεις, πρὸς συγκρούσεις, τῶν ὁποίων δὲν ἠξεύρομεν ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, αὐτὰ δὲν θὰ λάβουν χώραν ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς εἰρηνικὴν περίοδον. Αὐτὰ θὰ λάβουν χώραν, ὅταν ἐμφανισθῇ μία τεταραγμένη κατάστασις εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ προΐδῃ τὸ ἐνδεχόμενον ἀποτέλεσμα, ἀφοῦ ἡμεῖς μὲν εἴμεθα 600 μίλλια μακρυὰ ἀπὸ τὴν Νῆσον, οἱ δὲ Τοῦρκοι εἶναι μόνον 60 μίλλια καὶ ἐπὶ πλέον ὑπάρχουν ἐπὶ τόπου αἱ Βρεταννικαὶ δυνάμεις, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἄγνωστος. Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι διὰ τῶν συμφωνιῶν ἀνοίγομεν διάπλατα τὴν πόρτα πρὸς τὴν ἀταξίαν, πρὸς τὴν βουλιμίαν καὶ πρὸς τὴν δυνατότητα τῶν αὐθαιρέτων ἐπεμβάσεων. Ἐτονίσθη, ὅτι ἡ συμφωνία αὐτὴ θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐνισχυθοῦν οἱ δεσμοί μας μὲ τὴν Τουρκίαν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι διὰ τῆς συμφωνίας αὐτῆς, θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Διότι διὰ τῆς διατάξεως τὴν ὁποίαν προανέφερον, μία ἐκ τῶν δυνάμεων θὰ δύναται νὰ ἐπέμβῃ ὅταν τῆς ἀρέσῃ καὶ δὲν ἠξεύρω τί θὰ κάμωμεν ἡμεῖς ἐκ τόσης ἀποστάσεως, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἐπικίνδυνον συνέχειαν τοῦ κακοῦ αὐτοῦ πραξικοπήματος. Ὡμίλησεν ἡ Κυβέρνησις περὶ ἀνεξαρτήτου ἐλευθέρας Κυπριακῆς Δημοκρατίας. Λυποῦμαι πολύ, διότι ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν κειμένων, ὅπως καὶ ὅλοι ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι μετὰ προσοχῆς καὶ ἀντικειμενικότητος ἀνεγνώσατε, δὲν ἀποκομίζω τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν. Ἡ ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν ἀπεκόμισα, εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἐλευθέρα οὔτε ἀνεξάρτητος Κύπρος, ὅπως δὲν ὑπάρχει οὔτε Κυπριακὴ Δημοκρατία. Δὲν ὑπάρχει ἀνεξάρτητος Κύπρος διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἐλεύθερον καὶ ἀνεξάρτητον τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχῃ ποτὲ εἰς τὸ διηνεκὲς τὸ δικαίωμα νὰ καθορίσῃ τοὺς προσανατολισμούς του καὶ δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεώς του. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ, ὅτι εἶναι ἀνεξάρτητον καὶ ἐλεύθερον τὸ Κράτος τῆς Κύπρου. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν στερεῖται τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Μεγάλη Βρεταννία νὰ θέτῃ τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ἡ Κύπρος θὰ παραμείνῃ ἐντὸς τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας ἢ ὄχι. Δὲν ἠμπορεῖ ἐπίσης νὰ θεωρῆται ἀνεξάρτητον Κράτος εἰς τὸ ὁποῖον μία συνθήκη ἐπιβάλλει καὶ δίδει ἐκ τῶν προτέρων βάσεις εἰς ξένην χώραν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Ἔπρεπε ἐδῶ νὰ εἰσακουσθῇ ὁ Μακάριος ὁ ὁποῖος ἔλεγε, δεχόμεθα νὰ παραχωρήσωμεν βάσεις, ἀλλὰ ἡ παραχώρησις θὰ γίνῃ κατόπιν συμφωνίας μὲ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, τοὐλάχιστον εἰς αὐτὸ, ν’ ἀκούσῃ καὶ τοῦ Μακαρίου τὴν γνώμην ἀφοῦ τὴν ἤκουσεν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ τὴν ἀκούσῃ. Δὲν εἶναι λοιπόν, οὔτε ἀνεξάρτητον οὔτε ἐλεύθερον Κράτος τὸ κατασκεύασμα τὸ Κυπριακόν. Δὲν εἶναι οὔτε κἂν Δημοκρατικόν, διότι παραβιάζει τοὺς βασικοὺς κανόνας τῆς Δημοκρατίας. Ὅταν ἔρχωνται αὐθαιρέτως τὸ 17% καὶ τὸ μεταβάλλουν εἰς 30%, ὅταν τὸ 81% τὸ καταβιβάζουν εἰς 70%, ὅταν ἔρχωνται εἰς τὴν διοίκησιν καὶ καθορίζουν ἀναλογίαν ποσοστοῦ 30% καὶ 70% καὶ ὅταν ἔρχωνται τέλος εἰς τὸν στρατὸν τὸν Κυπριακὸν νὰ ὁρίσουν ποσοστὸν 60 καὶ 40%, ἐρωτῶ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ ἐπικρατεῖ πραγματικὴ δημοκρατία; Ἰδιαιτέρως, ἐκεῖνο ποὺ μὲ ἐξέπληξεν, εἶναι, τὸ ὅτι εἰς τὸν στρατὸν, τὸν Κυπριακὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος ὑποτίθεται, ὅτι θὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κυπριακοῦ Κράτους, ὅτι ἐκεῖ οἱ Ἕλληνες ἐθεωρήθησαν, ὅτι ἀποτελοῦν κατωτέρας ποιότητος πολίτας καὶ πατριώτας, οὕτως ὥστε νὰ ἀρκεσθοῦν εἰς τὸ 60% καὶ οἱ ἄλλοι νὰ ἀνέλθουν εἰς τὸ 40%. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, διατὶ ἐγένετο αὐτό; Μήπως εἶναι κακοὶ πατριῶται οἱ Ἕλληνες Κύπριοι, καὶ καλλίτεροι οἱ Τοῦρκοι; Μήπως ἡ Ἑλλάς, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται, εἶναι τόσον ἀναξιόπιστος, ὥστε θὰ ἔπρεπε νὰ ζητηθοῦν αὐταὶ αἱ ἐγγυήσεις, μήπως δὲν ἐσεβάσθημεν πάντοτε τὰς ὑπογραφάς μας εἰς τὰς συνθήκας καὶ συμ)χίας; Ἀφοῦ παρέχετε τόσας ἐξασφαλίσεις εἰς τὴν Τουρκίαν —βέτο, στρατὸν καὶ στρατηγεῖα— διατὶ ἐνομίσατε, ὅτι δὲν ἦσαν ἀρκεταὶ ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐξασφαλίσεις, ὥστε ἐπὶ πλέον νὰ δώσητε ἕνα τόσον μεγάλον ποσοστὸν εἰς τοὺς Τούρκους, διὰ τοῦ ὁποίου θίγεται ὁ πατριωτισμὸς τοῦ Ἕλληνος Κυπρίου στρατιώτου; Δὲν ἀντελήφθητε, ὅτι δι’ αὐτοῦ ὑποτιμᾶτε τὸν πατριωτισμὸν τῶν Κυπρίων καὶ τὴν ἀξιοπιστίαν τῆς Ἑλλάδος; Ἀλλὰ αὐτὸς ὁ τρόπος διὰ τῶν συνεχῶν παροχῶν καὶ θυσιῶν, δὲν εἶναι ὁ καλλίτερος νὰ ἀποκαταστήσητε τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν. Καὶ ἡμεῖς, ἐπίσης, ὁμοίως τὴν θεωροῦμεν ἀπολύτως χρήσιμον τὴν φιλίαν ταύτην, ἀλλὰ διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὸν τρόπον καὶ τὴν μέθοδον. Ἡ φιλία εἶναι ἀμφοτεροβαρής. Πρέπει καὶ ἀπὸ τὰ δύο μέρη νὰ ὑπάρχῃ ἡ αὐτὴ προθυμία καὶ ἡ αὐτὴ εἰλικρίνεια. Ὅταν, ὅμως, τὸ ἕνα μέρος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σπεύδει καὶ ἐκλιπαρῇ τὴν φιλίαν καὶ προβαίνῃ εἰς θυσίας καὶ παραχωρήσεις, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, μὴ περιμένετε νὰ εἶναι φιλία ἰσότιμος, νὰ εἶναι φιλία εἰλικρινής. Ἀντιθέτως, θὰ ἐξακολουθήσῃ εἰς τὸ μέλλον ἡ αὐτὴ ἀκριβῶς μέθοδος καὶ τακτική, τῶν παραχωρήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον κανένα λόγον νὰ γίνουν καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἀποθρασύνουν τὴν ἑτέραν πλευράν. Νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι διὰ τὴν διατήρησιν τῆς φιλίας αὐτῆς ἐκεῖνοι θὰ ζητοῦν συνεχῶς μεγαλυτέρας παραχωρήσεις καὶ μεγαλυτέρας θυσίας. Καὶ ἐὰν θὰ ὑπάρχῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι καὶ αὐτὰς θὰ τὰς παράσχῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐπιτύχατε εἰς τὰς περιφήμους συζητήσεις τῆς Ζυρίχης. Διὰ τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν ἔρχεσθε ἀκόμη νὰ συνδέσητε τὸ νεότευκτον αὐτὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον εἴχατε ὑποχρέωσιν νὰ ἀφήσητε ἔξω τῶν διαμαχιῶν, νὰ τὸ συνδέσητε μὲ τοὺς κλυδωνισμοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι συνεχεῖς εἰς τὴν λεκάνην αὐτὴν τῆς Μεσογείου. Διότι τί θὰ μοῦ εἴπητε σχετικῶς μὲ τὸ σύμφωνον τῆς Βαγδάτης; Θὰ ὑποχρεωθῇ ἢ ὄχι ἡ Κύπρος νὰ παρασυρθῇ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν; Ἔχομεν ἤδη ἀπὸ τὸ Λονδῖνον τὴν εἰδοποίησιν τῶν «Τάϊμς», ὅτι ἡ νῆσος θὰ πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς προφυλακὴ διὰ τὰς χώρας τοῦ συμφώνου τῆς Βαγδάτης. Ἀλλὰ ὑπάρχουν ἀκόμη καὶ αἱ Βρεταννικαὶ βάσεις μὲ πλήρη μὲ ἀπόλυτον κυριαρχίαν. Καὶ ἐρωτῶ, διὰ τίνα λόγον δὲν ἐσκέφθητε, ὄχι νὰ ἀρνηθῆτε τὰς βάσεις, ἀλλὰ νὰ ζητήσητε, ὅπως αἱ βάσεις εἶναι καθαρῶς ἀμυντικαί, ὁπότε δὲν θὰ παρεῖχομεν καμμίαν ἀπολύτως ὑποψίαν εἰς τοὺς Ἀραβικοὺς Λαούς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἤδη θύματα ἐπιθέσεως ἀπὸ τὰ ὁρμητήρια τῆς Κύπρου; Κύριοι βουλευταί, ἔχω μεγάλους φόβους, ὅτι διὰ τῆς συμφωνίας αὐτῆς θὰ κλείσωμεν μίαν θύραν φιλίας, μίαν θύραν ἐγκαρδίων σχέσεων μὲ τὰς Χώρας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν εἶναι πρὸ παντὸς δυνατὴ ἡ ἑλληνικὴ ἀκτινοβολία καὶ ἡ ἑλληνικὴ οἰκονομία καὶ τεχνικὴ συνεργασία. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐμπνεύσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν ὑποψίαν, ὅτι ἐμεῖς ἐγίναμεν παραίτιοι, ἔστω καὶ χωρὶς νὰ τὸ θέλωμεν, διότι δὲν τὸ θέλομεν, ὅπως δημιουργηθῇ μία βάσις ἀπειλῆς ἐναντίον των εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ φοβοῦμαι, ἀκόμη, ὅτι θὰ συνδέσητε κατ’ αὐτὸν τὸ τρόπον τὴν Κύπρον καὶ ἐνδεχομένως καὶ τὴν Ἑλλάδα μὲ ἕνα κόσμον Ἀραβικόν, ὁ ὁποῖος καταρρέει καὶ ὁ ὁποῖος ἀπέρχεται. Ὑπάρχει ἕνας κόσμος Ἀραβικὸς ὁ ὁποῖος καταλύεται, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συνδέεται μὲ τοὺς Μπέηδες, μὲ τοὺς Πασάδες καὶ μὲ τὴν ἀποικιοκρατίαν. Καὶ ἀντιθέτως, ὑπάρχει ἕνας ἄλλος κόσμος, γεμᾶτος ζωντάνεια καὶ ὁρμήν, ὁ ὁποῖος ἀναβαίνει εἰς τὸ προσκήνιον τῆς ἱστορίας. Φοβοῦμαι, ὅτι ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ μυωπικοῦ πείσματος τῶν ἀποικιοκρατικῶν Κρατῶν, ὅτι μοιραίως θὰ συνδέσητε τὴν Κύπρον μὲ τὰ σχήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνεχῶς φθίνουν καὶ τείνουν νὰ ἐξαφανισθοῦν. Καὶ ὅτι δὲν πρόκειται νὰ συνδεθῆτε μὲ τὰς δυνάμεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀνεβαίνουν καὶ ἀνέρχονται εἰς τὸν ὁρίζοντα τῆς ἱστορίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἄς ἴδωμεν τώρα, τί εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς διαρθρώσεως, αὐτὸ τὸ περίφημον ἀνεξάρτητον δημοκρατικὸν Κράτος τῆς Κύπρου. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναλύσουν εἰς ὑμᾶς πλεῖστα ἀπὸ τὰ σημεῖα ποὺ διαλαμβάνουν αἱ συμφωνίαι, σχετικῶς μὲ τὴν διάρθρωσιν τοῦ Κυπριακοῦ Κράτους. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ εἰς παρατηρήσεις γενικωτέρας, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ σᾶς καταπονῶ ἄνευ λόγου. Ἐν πρώτοις, λέγομεν, ὅτι ἡ Κύπρος θὰ ἀποτελέσῃ Κράτος, ἀλλὰ ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι πρῶτος ὅρος διὰ τὴν ὕπαρξιν κράτους, εἶναι ἡ ὕπαρξις λαοῦ. Ἐδῶ, ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν βλέπομεν ἑνιαῖον Κυπριακὸν Λαόν, ἡμεῖς βλέπομεν Ἕλληνας Κυπρίους καὶ Τούρκους Κυπρίους, μεταξὺ τῶν ὁποίων κατεβλήθη φιλότιμος προσπάθεια ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, στεγανὰ διαμερίσματα, στεγανὰ φράγματα νὰ δημιουργηθοῦν. Πῶς θέλετε λοιπόν, τὸ κράτος αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἕνα λαόν, πῶς θέλετε νὰ μὴ εἶναι κράτος τεχνητόν. Καὶ τὰ κράτη τὰ τεχνητὰ δὲν ἐπιζοῦν εἰς τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ ὅταν πίπτουν δημιουργοῦν ἐπὶ πλέον καὶ προβλήματα καὶ κινδύνους. Καὶ πέραν αὐτοῦ αἱ συμφωνίαι αὗται, ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἀναμφισβητήτως ἀπολύτως καθαραὶ καὶ ἀπολύτως σαφεῖς εἶναι εἰς τὸ γεγονὸς τῆς ἀπαγορεύσεως δύο πραγμάτων. Ἀπαγορεύουν πρῶτον τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ τὴν Ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀπαγορεύουν δεύτερον, τὴν διχοτόμησιν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ πρῶτον εἶναι ἀπολύτως σαφὲς καὶ ἀπολύτως βέβαιον. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, τοῦτο εἶναι βέβαιον μόνον ὡς πρὸς τὴν ἐδαφικὴν λεγομένην διχοτόμησιν, διότι πέραν τῆς ἐδαφικῆς διχοτομήσεως ὑπάρχει ἡ καθ’ ὕλην διχοτόμησις, ἡ ὁποία γίνεται μεταξὺ δύο στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐνῷ συνυπάρχουν, διαχωρίζονται καὶ ἀντιτίθενται πρὸς ἄλληλα. Καὶ ἐνῷ ἀπὸ τὴν μίαν μεριὰ λέγομεν, ὅτι ἀπαγορεύομεν τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ τὴν ἕνωσιν, τοὐναντίον τὴν διχοτόμησιν καθ’ ὕλην τοὐλάχιστον θὰ τὴν ἐπιτύχωμεν καὶ θὰ τὴν ὁλοκληρώσωμεν πλήρως. Δὲν ὁμιλοῦμεν διὰ τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ Βρεταννικὴ Αὐτοκρατορία, αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν τριπλῆν τὴν κυριαρχίαν. Ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἰδιαιτέρως θέλω νὰ ὁμιλήσω εἶναι διὰ τὰς δύο Κοινότητας, τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τὴν Τουρκικὴν. Γνωρίζετε, ὅτι αἱ δύο αὐταὶ Κοινότητες, δυνάμει τῶν συμφωνιῶν αὐτῶν θὰ δροῦν καὶ θὰ κινοῦνται ὅλως ἀνεξαρτήτως, ὅλως κεχωρισμένως. Ἑκάστη ἐξ αὐτῶν θὰ ἔχῃ τὴν Βουλήν της, ἡ ὁποία θὰ ἀσχολῆται μὲ τὰ ἐκπαιδευτικά, μὲ τὰ θρησκευτικά, τὰ μορφωτικά, τὰ πνευματικά, τὰ κοινοτικὰ καὶ τὰ τῆς προσωπικῆς καταστάσεως ζητήματα. Αὐτὰ εἶπεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν. Κάθε κοινότης ἂς ἀσχολῆται μὲ τὰ ἰδιαίτερα ζητήματά της. Πέραν αὐτῶν βεβαίως, ὑπάρχει μία κοινὴ Βουλή, ἡ Βουλὴ τῶν Ἀντιπροσώπων εἰς τὴν ὁποίαν Βουλὴν ὑποθέτομεν, ὅτι θὰ ἀνήκουν ὅλα τὰ ζητήματα. Ποῖα εἶναι τὰ ὑπόλοιπα ζητήματα ὅμως, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν; Εἶναι πρῶτον, τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ θέμα τῶν Δήμων, τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων καὶ τῶν τελῶν. Δὲν ἀνήκουν ὅμως ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν. Ἀνήκουν εἰς τὰς μερίδας ἐκείνας τὰς ἐθνικὰς τῆς Βουλῆς τῶν Ἀντιπροσώπων, αἱ ὁποῖαι ψηφίζουν κεχωρισμένως. Εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτὰς, δηλαδὴ εἰς τὰ θέματα τὰ φορολογικὰ εἰς τὰ θέματα τὰ δημοσιονομικά, εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, δὲν θὰ ἔχωμεν τὰς κοινοτικὰς Βουλὰς νὰ ψηφίζουν, ἀλλὰ ἔχομεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὰς κεχωρισμένας ἐθνικότητας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποφασίζουν. Ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί ἀπομένει διὰ τὴν περίφημον Βουλὴν τῶν Ἀντιπροσώπων, ὅταν τόσα ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῆς; Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει μόνον τοῦτο. Ὑπάρχει ἐπὶ πλέον καὶ τὸ βέτο. Οἱανδήποτε ἀπόφασιν καὶ ἂν λάβῃ ἡ Βουλὴ αὐτὴ τῶν Ἀντιπροσώπων ἐπὶ ζητημάτων ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐπὶ ζητημάτων ἐξωτερικῶν καὶ ἐπὶ ζητημάτων ἀσφαλείας, ὅπως δὲ γνωρίζετε εἰς τὸ θέμα τῆς ἀσφαλείας, δύναται νὰ διευρυνθῇ καὶ νὰ ἐμπέσουν τόσα καὶ τόσα εἰς αὐτὸ ζητήματα, εἰς τὰ θέματα αὐτὰ παρεμβαίνει ἀμέσως τὸ βέτο τοῦ λεγομένου Ἀντιπροέδρου τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως. Κατόπιν αὐτῶν ἐρωτῶ: Ἀφοῦ εἰς τὰ οἰκονομικά, ἀφοῦ εἰς τὰ κοινοτικά, ἀφοῦ εἰς τὰ μορφωτικά, εἰς τὰ στρατιωτικά, εἰς τὴν ἀσφάλειαν, ἡ Βουλὴ ἡ ἑνιαία δὲν θὰ ἔχῃ ἀπολύτως καμμίαν δικαιοδοσίαν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διερωτῶμαι ποῖα εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα παραπέμπονται εἰς αὐτήν. Εἶναι προφανές, ὅτι ἐνεφάνισαν τὴν Βουλὴν αὐτήν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ παρὰ ἐλαχίστας ἁρμοδιότητας καὶ ἐλαχίστην δικαιοδοσίαν, τὴν ἐνεφάνισαν διὰ νὰ μᾶς εἴπουν, ὅτι δὲν ἔγινεν ἡ διχοτόμησις, ὅπως τὴν ἐζήτει τὸ σχέδιον Μὰκ Μίλλαν, ἐδῶ αἱ δύο Κοινότητες συνεργάζονται ὑπὸ μίαν Βουλήν, εἰς μίαν κοινὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐν τούτοις, εἶναι καθαρῶς πλασματικὴ καὶ τὰ δικαιώματά της καὶ αἱ ἁρμοδιότητές της εἶναι καθαρῶς πλασματικαί, φαινομενικά. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ ἄλλα θέματα ποὺ καθορίζονται διὰ τῆς συμφωνίας. Εἶναι πρῶτον τὸ θέμα τοῦ ΒΕΤΟ ἐπὶ ὅλων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἀνέφερον προηγουμένως. Ὑπάρχει ἀκόμη τὸ θέμα τῆς ἐπαναπομπῆς τὸ ὁποῖον ἔχει τόσον ὁ Πρόεδρος ὅσον καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος. Τοῦτο θὰ εἶναι ἁπλῶς μία τροχοπέδη πρὸς μίαν ὁμαλὴν καὶ ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῶν πολιτικῶν θεσμῶν τοῦ τόπου. Διότι, ἐὰν ἐπιμείνῃ ἡ Βουλή, ἀσφαλῶς θὰ ὑποκύψῃ καὶ ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς παραπομπῆς διὰ μεροληψίαν τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἀσκηθῇ ἐπὶ οἱουδήποτε νόμου καὶ ἐπὶ οἱασδήποτε ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Μᾶς εἶπεν, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν τὸ θέμα τῆς παραπομπῆς γίνεται διὰ μεροληψίαν μόνον καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει μεροληψία, κατ’ ἀνάγκην τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει σημασίαν. Ἀλλ’ ὡς ὀρθῶς ἐτονίσθη ἀπὸ τοὺς νομικοὺς τὸ θέμα τῆς μεροληψίας θὰ κριθῇ μόνον ἀφοῦ προηγουμένως παραπεμφθῇ εἰς τὸ γνωστὸν ἀνώτατον συνταγματικὸν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον προεδρεύεται ἀπὸ ἕνα οὐδέτερον, τότε μόνον μετὰ θὰ κριθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ πραγματικῶς ἢ ὄχι μεροληψία. Καὶ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ θὰ παραμείνουν καὶ οἱ νόμοι καὶ αἱ ἀποφάσεις ἐν ἐκκρεμότητι.

§117Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ θέσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ ἐρώτημα. Ὁ πρόεδρος αὐτῆς τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, ὁ οὐδέτερος, εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καὶ Ἄγγλος;

§118Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ δώσω ἀμέσως ἀπάντησιν εἰς αὐτὸ κ. Πρόεδρε καὶ θὰ ἐπωφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ δώσω μίαν διευκρίνισιν καὶ εἰς κἄτι πολὺ οὐσιαστικὸν τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐπὶ τοῦ βήματος. Τὸ τί θὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος αὐτοῦ τοῦ δικαστηρίου ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν βούλησιν τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποφασίσουν.

§119Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ἐὰν θὰ συμφωνήσουν.

§120Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἡ συμφωνία ὁμιλεῖ περὶ οὐδετέρου. Συνεπῶς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφασίσουν οἱ δύο αὐτοὶ θὰ εἶναι διὰ τὸν Πρόεδρον. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἐπωφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ κάμω μίαν διευκρίνισιν. Εἶπεν ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος ἀξιότιμος ρήτωρ. Τί ἀπομένει διὰ τὴν Βουλήν; Μόνον ἀπὸ τὸν ρήτορα τῆς σοβαρότητος τοῦ ὁμιλοῦντος δὲν ἀνέμενον αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν. Τί ἀπομένει; Ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, ἡ ἀγροτικὴ πολιτική, ἡ γεωργικὴ πολιτική, τὸ ἐμπόριον, τὰ πάντα, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὰς κοινοτικὰς Βουλάς. Ὑπάρχει δὲ εἰς τὰς συμφωνίας καὶ τὸ τεκμήριον τῆς ἁρμοδιότητος, δηλαδή, πᾶν ὅ,τι ρητῶς δὲν ἐπιφυλάσσεται διὰ τὴν κοινοτικὴν Βουλήν, ὑπάγεται εἰς τὴν κεντρικὴν καὶ εἶναι ἄπειρα θέματα χωρὶς ΒΕΤΟ.

§121Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μοῦ ὑπέμνησεν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἐλησμόνησα τὸ θέμα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τοῦ ὁποίου χαράσσεται ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ βλέπετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παραπεμφθῇ καὶ αὐτὸ ἐνώπιον τοῦ ἀνωτάτου συνταγματικοῦ δικαστηρίου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διερωτῶμαι ἐὰν τὰ οὐσιωδέστερα ζητήματα, τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης καὶ τῆς ἀσφαλείας, τὰ κοινοτικά, τῶν φόρων καὶ τῶν τελῶν, διότι χωρὶς φόρους καὶ τέλη δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν δημόσια ἔργα, τὰ ζητήματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅταν ὑπάγωνται ὅλα αὐτὰ εἰς τὸ ΒΕΤΟ, δὲν δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω τί εἶναι ἐκεῖνα τὰ οὐσιαστικὰ δικαιώματα πλὴν αὐτῶν τῶν δευτερευόντων ποὺ μᾶς κατωνόμασε, τὰ ὁποῖα ἀπομένουν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ ὑπόκεινται εἰς τὸ ΒΕΤΟ καὶ εἰς διάκρισιν τῆς μειοψηφίας; Ὡς ἔλεγον προηγουμένως, εἰς τὴν κορυφὴν ὑπάρχει ἕνας Πρόεδρος καὶ ἕνας Ἀντιπρόεδρος. Εἶναι πλάνη. Εἶναι κατ’ οὐσίαν συνπρόεδρος, ἐφ’ ὅσον ὁ Ἀντιπρόεδρος αὐτὸς οὐδέποτε ὑπακούει εἰς τὸν Πρόεδρον, ἐφ’ ὅσον ἔχει ἴδιον ΒΕΤΟ καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀνατρέπῃ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀποφάσεις, πρόκειται καθαρῶς εἰς τὴν κεφαλὴν περὶ συγκυριαρχίας. Πρόκειται περὶ δύο ὀργάνων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον. Ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ Κράτος ἢ νὰ ὑπάρχῃ Δημοκρατία, ἐὰν ἡ μειοψηφία θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαφανίσῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας; Καὶ ἐνῷ εἰς τὴν κορυφὴν θὰ ὑπάρχει συγκυριαρχία, τί θὰ ὑπάρχει εἰς τὴν βάσιν; Μὲ τὸν ἀπόλυτον καὶ στεγανὸν χωρισμὸν τῶν δύο κοινοτήτων, εἰς τὴν βάσιν θὰ ὑπάρχῃ ἡ διαίρεσις, ἡ διχοτόμησις, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω ποῦ μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου θὰ ὁδηγήσῃ. Βέβαια, ἡ καλὴ πίστις θὰ διέπῃ, ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰς σχέσεις καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μαζί του. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω τί εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἐπιφυλάξῃ τὸ μέλλον, ἰδίως, ὅταν ἡ Κύπρος εὑρίσκεται εἰς μίαν περιφέρειαν ποὺ ἠμπορεῖ τόσας καὶ τόσας εἰς τὸ μέλλον νὰ παρουσιάσῃ ἐκπλήξεις. Εἰς τὸ παρελθὸν μὲ τὴν Τουρκίαν εἴχομεν συμμαχίαν ἀπὸ μακροῦ, ἀλλ’ ὅταν ἡμεῖς κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ἐπολεμούσαμεν, ἐκείνη ἦτο οὐδετέρα, καὶ τότε εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ μέτρον τοῦ Βαρλίκ, τῆς ἐξοντώσεως δηλ. τῶν Ἑλλήνων. Τί ἠμπορεῖ λοιπόν, νὰ συμβῇ, ἐὰν οἱ Τοῦρκοι, οἱ Κύπριοι βοηθούμενοι ἀπὸ ἕνα φανατισμόν, καὶ ἕνα νασιοναλισμόν, ποὺ θὰ ἔχῃ τὴν ἀφετηρίαν του εἰς τὴν πατρίδα του θὰ θελήσουν νὰ προχωρήσουν καὶ νὰ ὁλοκληρώσουν τὴν διαίρεσιν καὶ τὸν διχασμὸν αὐτόν; Ἔχουν εἰς τὴν διάθεσίν των ὅλα τὰ πρὸς τοῦτο μέσα καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ οὐσιῶδες. Ἡ καλὴ πίστις ἀναμφιβόλως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. Ἀλλὰ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ καὶ ἐνδεχομένως ἐμφανισθῇ ἡ κακοπιστία, ὁ σώφρων καὶ συνετὸς κυβερνήτης, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένα περιοριστικὰ μέτρα, νὰ θέσῃ ὡρισμένους φραγμούς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἀποβῇ ἡ κακοπιστία ἐπιζημία διὰ τὴν ὁλότητα. Αὐτὸ ἔπραξεν ὁ Βενιζέλος σχετικῶς μὲ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης. Ἔθεσεν ὡρισμένους φραγμούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπέτρεπον εἰς τὴν Τουρκίαν νὰ προχωρήσῃ πέραν ὡρισμένων ὁρίων. Σεῖς, ἀντιθέτως, μὲ ἐπιπολαιότητα, ἤλθατε νὰ καταλύσετε τοὺς φραγμοὺς αὐτοὺς καὶ νὰ δημιουργήσετε ἓν Κράτος πλῆρες ἀντιθέσεων καὶ παθῶν, ἤλθατε νὰ καταλύσετε οἱονδήποτε φραγμόν, οἱονδήποτε περιορισμὸν ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ δυνατὸν θὰ ἠμποροῦσε κάπως νὰ περιορίσῃ τὰ μίση καὶ τὰς ἀντιθέσεις αὐτάς. Ἐὰν ὃ μὴ γένοιτο, μίαν φορὰν αὐτὴ ἡ καλὴ πίστις δι’ οἱονδήποτε λόγον παύσῃ νὰ ὑπάρχῃ, εἴπετέ μου ποῖον θὰ εἶναι τὸ κατάντημα τῆς Κύπρου; Οἱ διοικοῦντες, ἔχουν ὑποχρέωσιν νὰ προβλέπουν ἀκριβῶς τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις, μήπως γίνουν ἀφορμὴ ἐξ ὡρισμένων μέτρων ἢ παραλείψεων μήπως ἐνθαρρυνθοῦν ἐκ τῶν ἔργων των οἱ κακόπιστοι. Δι’ αὐτὸ κατηγοροῦμεν τὰς συμφωνίας αὐτάς, διότι οὐδαμοῦ μέριμναν ἐλάβατε, οὐδὲ κἂν ὡρισμένας προφυλάξεις, ὥστε εἰς τὸ μέλλον, νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατὰ τὸ παρελθόν. Εἴπομεν, λοιπόν, ὅτι εἰς τὴν κορυφὴν ὑπάρχει ἡ συγκυριαρχία. Ἐπ’ αὐτῆς δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς νὰ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην. Εἴδομεν ἐξ ὅσων ἀνέφερον, ὅτι τὰ περισσότερα καὶ σπουδαιότερα ζητήματα ὑπάγονται εἰς τὸ ΒΕΤΟ. Ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, εἰς τὴν βάσιν, ὑπάρχει ἡ διαίρεσις, ἡ διχοτόμησις, ἡ ὁποία θὰ προχωρῇ καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἐξέλιξις θὰ ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὴν καλὴν πίστιν τῆς μειοψηφίας. Δὲν ὑπάρχει τίποτε ποὺ νὰ τὴν παρεμποδίζῃ. Ἀντιθέτως, παρέχονται τὰ ὅπλα εἰς τοὺς κακοπίστους νὰ κάμουν τὴν διαίρεσιν μεγαλυτέραν καὶ νὰ ὁλοκληρώσουν τὴν διχοτόμησιν τὴν ὁποίαν δῆθεν κατωρθώσαμεν νὰ ἀποφύγωμεν διὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Δὲν κατωρθώσαμεν νὰ τὴν ἀποφύγωμεν, παρὰ μόνον ὑπὸ τὴν ἐδαφικὴν ἔννοιαν, ἐνῷ ἀντιθέτως κατωρθώσαμεν νὰ ἀπαγορεύσωμεν καὶ νὰ ἀποτρέψωμεν θεωρητικῶς τὴν ἄσκησιν τοῦ ἀναφαιρέτου δικαιώματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ πρὸς αὐτοδιάθεσιν καὶ συνεπῶς πρὸς ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ Κύπριοι ἐθυσιάσθησαν εἰς ἕνα ἡρωϊκὸν καὶ ἐπικὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος προεκάλεσε τὸν θαυμασμὸν ὅλου τοῦ κόσμου, διὰ τὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ γενικῆς καὶ ἀορίστου ἐλευθερίας, ἀλλὰ περὶ συγκεκριμένης ἐλευθερίας. Πρόκειται περὶ τῆς ἐλευθερίας ὅπως ἐπαναφέρουν εἰς τοὺς κόλπους τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος τὴν Κύπρον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Περὶ αὐτῆς τῆς ἐλευθερίας πρόκειται. Ὅταν ἐβάδιζαν εἰς τὴν ἀγχόνην μὲ τὸ μειδίαμα καὶ τὸν ἡρωϊσμὸν οἱ Κύπριοι ἀγωνισταί, τὸ ὅραμα τῆς ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα εἶχον ἐνώπιόν των. Καὶ ὅταν ὑφίσταντο τὰ ἀνήκουστα μαρτύρια, ἐνεπνέοντο μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τὴν πίστιν των διὰ τὴν Ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἔρχεσθε σήμερον τὴν πίστιν αὐτὴν νὰ τὴν καταλύσητε διὰ παντὸς καὶ ἐσαεί. Ἔχετε τὸ δικαίωμα; Θὰ μοῦ ἀπαντήσητε, ὅτι ἔχετε μαζί σας τὸν Μακάριον, ἐκπρόσωπον τῶν Κυπρίων. Δὲν εἶναι ὁ Μακάριος μέλος τῆς Βουλῆς ὥστε νὰ ἀσκήσω κριτικὴν καίτοι οἱ ἀσκοῦντες πολιτικὴν πρέπει νὰ κρίνωνται καὶ νὰ ἐπικρίνωνται. Ἀλλὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι κανεὶς Μακάριος, κανεὶς Ἐθνάρχης, καμμία Κυβέρνησις, οὔτε αὐτὴ ἡ σημερινὴ γενεὰ τῶν Κυπρίων, ἔχουν τὸ δικαίωμα εἰς τὸ διηνεκὲς νὰ δεσμεύσουν τὰς μελλούσας γενεὰς εἰς τὸ αἴτημα τῆς ἐλευθερίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Τὸ αἴτημα τῆς ἐλευθερίας, ἀπορρέει ἀπὸ τὰ βάθη τῶν αἰώνων καὶ ἀπὸ τὰς ἀλλεπαλλήλους γενεὰς αἱ ὁποῖαι ἠγωνίσθησαν, ἐθυσιάσθησαν καὶ ἀπέθανον ἐκεῖ μὲ τὸ ὅραμα τῆς Ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἴπητε, ἐὰν κανεὶς ἀπὸ τοὺς ἀγωνιστὰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὸν τελευταῖον ἀγῶνα, ἐὰν κανεὶς ἀπὸ αὐτοὺς θὰ ἐδέχετο οἱανδήποτε θυσίαν ἢ θὰ συμμετεῖχεν εἰς τὸν ἀγῶνα, ἐὰν δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι ἀποτέλεσμα τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ θὰ εἶναι ἡ ἕνωσις μὲ τὴν Ἑλλάδα, οὐδεὶς θὰ ὑφίστατο οἱανδήποτε θυσίαν. Καὶ ἔρχεσθε σήμερον αὐτὰ τὰ ἰδανικὰ καὶ τὰ καταλύετε εἰς τὸ διηνεκὲς καὶ ἐσαεί. Ἔ, κύριοι, ἀσφαλῶς θὰ στερήσητε τὴν ψυχὴν τῶν νέων ἐκείνων ἀγωνιστῶν, θὰ τὴν στερήσητε ἀπὸ μίαν πίστιν πρὸς ἀνώτερα ἰδανικά, θὰ καταστήσητε κενὴν τὴν ψυχὴν αὐτῶν καὶ μεθαύριον δὲν γνωρίζω ποῖος θὰ ἔλθῃ νὰ τὴν πληρώσῃ μὲ νέα ἰδανικὰ τὴν ψυχὴν αὐτήν, τὴν ὁποίαν σήμερον σεῖς ἀπεγυμνώσατε ἀπὸ ὅ,τι ἱερώτερον, ὅ,τι ἐθνικώτερον εἶχεν, ἀπὸ τὸν πόθον τῆς ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα δρᾶμα τῶν Κυπρίων. Διὰ νὰ συλλάβετε τὸ μέγα δρᾶμα τῶν Κυπρίων, πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ἀπὸ ποῦ ἐξεκίνησε καὶ εἰς τί ἀπέβλεπεν ὁ ὑπέροχος αὐτὸς ἀγών. Ἐξεκίνησε καὶ ἀπέβλεπε μόνον εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἡ ὁποία θὰ ἀπεφάσιζε τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ὅταν σήμερον ὁριστικῶς καὶ διὰ παντὸς καταλύωμεν τὰ ὄνειρα αὐτά, εἴπατέ μου ἐὰν αὐτὸ δὲν θὰ δημιουργήσῃ μίαν δραματικὴν κατάστασιν εἰς τὴν ψυχὴν τῶν Κυπρίων ἀγωνιστῶν; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐθνικὸν δρᾶμα, αὐτὴ εἶναι ἡ ἐθνικὴ τραγῳδία, ἡ ὁποία ἀπορρέει ἀπὸ τὰς συμφωνίας αὐτάς, ὅτι εἰς τὸ διηνεκὲς εἰς τὸ ἐσαεὶ χωρὶς νὰ ἀφίνῃ κἂν μίαν ἀκτῖνα ἐλπίδος, ὅτι θὰ δυνηθοῦν ἐν ὀνόματι τῆς ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα, ὅτι θὰ μείνουν χωρὶς καμμίαν ἀπολύτως ἐλπίδα διὰ τὸ ὄνειρον τὸ ὁποῖον εἶχον. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ στεροῦμεν ἕνα λαὸν ἰδίως τὴν νέαν γενεὰν τῶν ἰδανικῶν της. Δὲν γνωρίζομεν, ἀπὸ τὴν συντριβὴν τῶν ὀνείρων καὶ τῶν ἰδανικῶν αὐτῶν, τί ἠμπορεῖ νὰ ἐπακολουθήσῃ. Δι’ αὐτὸ ἡ εὐθύνη σας εἶναι τεραστία. Ἐπὶ τέλους ἠμπορούσατε νὰ φθάσητε εἰς τὴν λύσιν ποὺ ἠθέλατε, ἀλλὰ διατὶ τὸ ἰδανικὸν καὶ τὴν ἐπιδίωξιν αὐτὴν νὰ τὴν καταδικάσητε εἰς τὸ διηνεκές; Εἶπε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἤθελεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ψηφίσῃ τὰς συμφωνίας αὐτὰς οὐχὶ σκεπτομένη ὡς Ἀντιπολίτευσις. Καὶ ἦλθε κατόπιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς ὁμιλήσῃ μετὰ εἰρωνείας διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἔχει ἀποκτήσει ἐπαρκῆ κοινοβουλευτικὴν πεῖραν, διότι θὰ ἐγνώριζεν, ὅτι ἐδῶ δὲν ἐρχόμεθα διὰ νὰ ψηφίζωμεν σύμφωνα μὲ τὰς ὑποδείξεις τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, ἀλλὰ σύμφωνα μὲ τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως ἐπίσης ἡ πτέρυξ ἡ Κυβερνητική, σύμφωνα μὲ τὴν ἰδικήν της ἐντολήν. Καὶ εἴπομεν εἰς τὸν Λαὸν καὶ ἐλάβαμεν ἀνάλογον ἐντολήν, ὅτι θὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ εἴπατε καὶ ἐσεῖς τὰ ἴδια πράγματα. Ἐρωτήσατε τώρα τὴν συνείδησίν σας ἐὰν εἶσθε σύμφωνος μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διεκηρύξατε ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν ἔπρεπε κατ’ αὐτὸν τὸν εἰρωνικὸν τρόπον νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δι’ αὐτὸ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὀφείλομεν ὅμως νὰ δώσωμεν μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔκαμε τὴν ἔκκλησιν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς θριαμβολογίας δι’ ἀνύπαρκτον ἐπιτυχίαν, ἤρχετο νὰ μᾶς εἴπῃ, μὲ σεμνότητα, ὅτι ἐπέτυχα ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας νὰ ἐπιτύχω καὶ ἐὰν ταὐτοχρόνως μᾶς ἔδιδε τοὺς φακέλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν πλέον λόγον νὰ παραμένουν ἑπτασφράγιστοι εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, τότε χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅλοι θὰ ἔχωμεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐγκρίνωμεν τὰς συμφωνίας αὐτάς. Εἰς τοιαύτας κρισίμους στιγμὰς δὲν εἶναι μονόλογοι αἱ ἀγορεύσεις εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θὰ μοῦ τὸ ἐπιτρέψῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ὁ διάλογος ἐπιτρέπεται καὶ ἐπιβάλλεται. Διότι μόνον διὰ τοῦ διαλόγου εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ ἀλήθεια. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Βουλὴ αὐτὴ ὑπῆρξε πάντοτε, ὄχι Βουλὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀλλὰ Βουλὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, Βουλὴ ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων καὶ ὁσάκις οἱοιδήποτε ἀδελφοὶ ἡμῶν εὑρίσκοντο εἰς τραγικὴν θέσιν, ἡ Βουλὴ αὕτη συνεκινεῖτο καὶ ᾐσθάνετο τὴν ἀγωνίαν των. Καὶ διερωτῶμαι σήμερον ἐὰν ἀπὸ τὴν τραγικὴν θέσιν τῶν Κυπρίων ἀγωνιστῶν δὲν θὰ συγκινηθῇ ἡ σημερινὴ Βουλὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἐὰν δὲν θὰ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν, κατὰ πρῶτον λόγον ἀφοῦ σύσσωμος, χωρὶς καμμίαν διαφωνίαν ἐκφράσῃ τὸν πόνον καὶ τὴν ὀδύνην διὰ τὰς συμφωνίας αὐτάς, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐπεβλήθησαν, διότι ἀποτελοῦν ἄδικον καὶ ἄνισον μεταχείρισιν ἑνὸς τμήματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μετὰ ταῦτα, ὅσοι ἐξ ὑμῶν θὰ ἤθελον θὰ ἠδύναντο νὰ ψηφίσουν τὰς συμφωνίας αὐτὰς ἀλλὰ μόνον ὡς κατάστασιν ἀνάγκης. Δὲν θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσουν τὰς συμφωνίας αὐτὰς ὡς ἐπιτυχίαν καὶ θρίαμβον. Διότι, ἐὰν ἡμεῖς πανηγυρίζωμεν καὶ θεωροῦμεν τὰς συμφωνίας ὡς θρίαμβον καὶ ἐπιτυχίαν, εἴδατε τί λέγουν οἱ Τοῦρκοι, ὅτι αἱ συμφωνίαι αὐταὶ εἶναι πολὺ καλλίτεραι τῶν συμφωνιῶν τοῦ Μὰκ Μίλλαν, διότι ἀφ’ ἑνὸς ἐγκαθιστοῦν τουρκικὸν στρατὸν εἰς τὴν Κύπρον καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ἀποκλείουν τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ διηνεκὲς καὶ ἐσαεί. Ὅταν προαιώνιαι ἐθνικαὶ ἐλπίδες, προαιώνια ὄνειρα καταλύωνται καὶ διαψεύδωνται κατὰ τὸν οἰκτρὸν αὐτὸν τρόπον, νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν πραγματικότητα μὲ κἄποιαν διαφορετικὴν σοβαρότητα. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὅλοι μας ἠμποροῦμεν νὰ διαπράξωμεν σφάλματα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν περιπέτειαν, ἡ ὁποία ἐγγίζει τὰ ὅρια τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς, ὡς θὰ διαπιστώσωμεν ταχέως, νὰ τὴν ἀφήσωμεν χωρὶς μίαν ἐκκαθάρισιν. Νομίζω, δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἄγεται εἰς πεπλανημένα συμπεράσματα ἀπὸ μίαν ἐπιφανειακὴν ἀδιαφορίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ ἀδιαφορίας. Πρόκειται περὶ ἀπογοητεύσεως. Πρόκειται περὶ ἀπογοητεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, περὶ δυσπιστίας, περὶ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς ὅλους ἡμᾶς, πρὸς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν, πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Τὸ αἴσθημα αὐτό, δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ διαβρώσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ θὰ τὸν διαβιβρώσκῃ, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς παρουσιάζομεν ὡς ἐπιτυχίαν ὅ,τι διὰ τοὺς ἄλλους θεωρεῖται ὡς ἀποτυχία καὶ ὡς συμφορά. Ἦλθε, νομίζω, ἡ στιγμὴ νὰ καταθέσῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς φακέλλους, τὰ ἀπόρρητα ἔγγραφα, διὰ νὰ ὑπάρξῃ πλήρης ἐξήγησις, διὰ νὰ χυθῇ πλῆρες φῶς. Δὲν θὰ πρόκειται περὶ κριτικῆς. Θὰ πρόκειται περισσότερον περὶ αὐτοκριτικῆς, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖαι παραλείψεις καὶ ποῖα σφάλματα διεπράχθησαν. Ἐὰν πράξωμεν αὐτό, θὰ σημαίνῃ, ὅτι καὶ ἀπὸ τὴν ἀτυχίαν δυνάμεθα νὰ ἀντλήσωμεν ἀλκὴν καὶ δύναμιν καὶ τότε ὁ λαὸς ἴσως ἀναθεωρήσῃ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἔναντι ἡμῶν. Ἐὰν ἀντιθέτως ἀφήσωμεν αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν νὰ παρέλθῃ καὶ ἂν νομίσητε, ὅτι τὸ κλείσιμον τοῦ Κυπριακοῦ θὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ νέας, ὅπως ἰσχυρίζεσθε, ἐξορμήσεις, τότε πλανᾶσθε πλάνην οἰκτράν. Ἡ αἰτία εἶναι βαθυτέρα. Τὸ Κυπριακὸν θέμα, εἶναι μία ἐκδήλωσις αὐτῆς τῆς δυσπιστίας καὶ αὐτῆς τῆς ἀπογοητεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν ἐπιζητήσωμεν ἡμεῖς πρῶτοι, μίαν ἀνάτασιν ψυχικὴν καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τὴν ἰδικήν μας, θὰ ἀποκατασταθῶμεν καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἴσως τὰ πράγματα ἀκολουθήσουν διαφορετικὸν δρόμον ἀπὸ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον φοβούμεθα ὅτι ἐφερόμεθα. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι μόνον οἱ λόγοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν νὰ καταψηφίσω τὰς συμφωνίας αὐτάς. Δὲν εἶναι, δηλαδή, ὅτι ἕνα ἐθνικὸν ὄνειρον ὁριστικὰ καὶ εἰς τὸ διηνεκὲς καταλύεται. Ὅτι ἐγκαθίσταται ἡ Τουρκία πρώτην φορὰν εἰς τὴν νῆσον, ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀπέλθει. Δὲν εἶναι ὅτι ἐγκαθιδρύομεν ἐκεῖ ἕνα Κράτος, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἑστία ἀντιθέσεων καὶ παθῶν καὶ ὅτι θὰ ρίψωμεν δι’ αὐτοῦ τὸ σπέρμα τῆς διαιρέσεως καὶ τῶν ἀντιθέσεων, αἵτινες θὰ γίνουν ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως διὰ τοῦ ἄρθρου 3 τῆς Συνθήκης. Ὑπάρχει, δι’ ἐμέ, καὶ ἕνας ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει νὰ καταψηφίσω τὴν συμφωνίαν. Ὅταν ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης Παπάγος μὲ ἐκάλεσε νὰ ἀναλάβω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐπρόκειτο νὰ θέσῃ τὸ θέμα τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας, δύο μοῦ εἶπεν, ὅτι ἦσαν αἱ ἀπαραίτητοι προϋποθέσεις. Πρῶτον, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἔλθωμεν εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν Ἀγγλίαν. Θὰ προσπαθήσωμεν, διὰ διαπραγματεύσεων, διὰ συνεννοήσεων, νὰ τὴν πείσωμεν, ἐν ἀνάγκῃ θὰ ἀσκήσωμεν ἀπέναντι αὐτῆς ἠθικὴν πίεσιν, προσφεύγοντες εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Δευτέρα προϋπόθεσις ἦτο, ὅτι θὰ τεθῇ ἀπαρεγκλίτως τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ μόνον τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ ἀπάντησίς μου ὑπῆρξεν, ὅτι εἰς μὲν τὸ πρῶτον συμφωνῶ, εἰς τὸ δεύτερον, ὅμως, ἔχω βασικὴν διαφωνίαν. Βεβαίως θὰ προβάλωμεν τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ ἔλθωμεν εἰς πόλεμον μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ θὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννοήσεις, κατ’ ἀνάγκην θὰ πρέπει ν’ ἀποδεχθῶμεν μίαν λύσιν σταδιακήν. Καὶ ἂν δοθῇ ἡ αὐτοκυβέρνησις, θὰ πρέπει νὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν. Μοῦ ἀπήντησεν ἀρνητικῶς. Καὶ ἐπειδὴ εἶπον εἰς αὐτόν, ὅτι, ἴσως, τοῦτο μὲ καθιστᾷ ἀκατάλληλον διὰ τὸν ἀγῶνα, μοῦ συνέστησε νὰ συνεννοηθῶ μὲ τοὺς Κυπρίους. Ἔχουν αὐτοὶ τὰς ἀπόψεις των, ἴσως τοὺς μεταπείσῃς, ἴσως αὐτοὶ σὲ μεταπείσουν. Μετά τινα χρόνον, ἐπανειλημμένως ἐγένοντο συσκέψεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν —καὶ τὰ ἀρχεῖα καὶ τὰ πρακτικὰ ὑπάρχουν ἐκεῖ— μὲ τοὺς φορεῖς τῶν ἀντιλήψεων τῶν Κυπρίων. Ἐκεῖ ὁ ὑποφαινόμενος, ἀνενδότως καὶ ἐπιμόνως ὑπεστήριξεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς πόλεμον, ἀλλὰ ἐπιζητοῦμεν διαπραγμάτευσιν, προβάλλομεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἐὰν ὅμως μᾶς δοθῇ αὐτοκυβέρνησις, νὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν. Θὰ εἶναι ἕνας πρῶτος σταθμός. Ἄλλως τε, εἶναι παγία ἡ μέθοδος, καθ’ ἣν οἱ Ἄγγλοι, βεβαίως, θὰ ἀποδίδουν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὴν αὐτονομίαν. Πρῶτον ἕνα Σύνταγμα, μετὰ ταῦτα μίαν ἀνεξαρτησίαν καὶ εἰς τὸ τέλος ἀκολουθεῖ καὶ ἡ αὐτοδιάθεσις. Ἐπὶ πλέον προσέθεσα, ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, δὲν γνωρίζομεν τὴν διάκρισιν μεταξὺ αὐτοκυβερνήσεως καὶ αὐτοδιαθέσεως. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Κρήτης. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῶν Ἰονίων Νήσων. Ὁ λαὸς ὁ Ἑπτανησιακός, ὅταν ἐπέτυχε τὴν αὐτοκυβέρνησιν, ὅταν ἐπέτυχε τὸ Κοινοβούλιόν του, ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν μὲ αὐτό, ὡς πρώτην κατάκτησιν, ὡς πρώτην βάσιν, ἐξεκίνησε περαιτέρω, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ἔλεγα μάλιστα εἰς αὐτούς: Ὅταν θὰ ἔχετε τὴν Βουλήν σας, ἐνθυμηθῆτε τὸν Γεωργαντάραν Ἰακωβᾶτον, ὁ ὁποῖος εἰς κάθε ἀγόρευσίν του εἰς τὴν Βουλήν, δὲν παρέλειπε νὰ καταστρέφῃ τὸν λόγον του μὲ τὴν ἀναφώνησιν «Ζήτω ἡ Ἕνωσις μὲ τὴν Ἑλλάδα». Ἐν τούτοις, ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, μοῦ ἀντετάχθησαν σαφῆ ἐπιχειρήματα, μοῦ ἀντετάχθη, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραλληλίζωμεν τοὺς Ἑπτανησίους μὲ τοὺς Κυπρίους, λόγῳ τῶν εἰδικῶν συνθηκῶν, ποὺ ἐπικρατοῦν εἰς Κύπρον. Ἐὰν παραχωρηθῇ αὐτοκυβέρνησις καὶ αὐτονομία, ἴσως οὐδέποτε πλέον θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιάθεσις. Εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, κατὰ τρόπον ἐπιγραμματικόν. «Τὸ Σύνταγμα, ἀποτελεῖ τὸν τάφον τῆς Ἑνώσεως καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει κηρυχθῆ ὑπὲρ Συντάγματος αὐτοκυβερνήσεως, αὐτὸς εἶναι προδότης τῆς Ἑνώσεως». Ἡ αὐτοκυβέρνησις, συνεπῶς, ὑπονομεύει τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἀποτελεῖ προδοσίαν τῆς Ἑνώσεως. Ἐσκέφθην ἐπὶ μακρὸν καὶ ὡρίμως καὶ ἐπανελθὼν μετά τινας ἡμέρας εἶπον εἰς τὸν Στρατάρχην, ὅτι, βεβαίως, πιστεύω, ὅτι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύει, εἶναι ἡ καταλληλοτέρα. Ἀλλ’ ἐκεῖ εἰς τὴν σύσκεψιν, ἔλαβον ὡς ἀπάντησιν, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποστηρίξῃ αὐτοκυβέρνησιν, αὐτὸς θὰ εἶναι προδότης τῆς ἑνώσεως καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἐγὼ εἶμαι ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, εἶπον, καὶ δὲν ἐννοῶ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ μὲ παρακολουθῇ ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτός. Δι’ αὐτὸ υἱοθετῶ καὶ ἐγώ, ὅσα ἐπιμένουν οἱ Κύπριοι, δηλαδὴ τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς θὰ προχωρήσω. Καὶ αὐτοὶ μὲν μετέβαλον γνώμην. Θὰ τοὺς κρίνῃ ἡ Ἱστορία. Ἐγώ, ὅμως, ὁ ὁποῖος, διὰ νὰ μὴ χαρακτηρισθῶ ὡς προδότης τῆς Ἑλλάδος, ἐγκατέλειψα μίαν πεποίθησιν, διότι διὰ τῆς αὐτοκυβερνήσεως πιστεύω, ὅτι θὰ ἐπετυγχάνομεν τὴν σταδιακὴν καὶ ὁμαλὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἐγὼ ἔχω τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταδικάσω τὴν συμφωνίαν, ἡ ὁποία καταργεῖ τὸ δικαίωμα τῆς ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὸ διηνεκές. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§122Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, πολλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθοῦν, ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου προκατόχου μου. Θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω εἰδικώτερον, μόνον μὲ ἕνα συγκεκριμένον καὶ πεζὸν σημεῖον, μὲ τὸ ὁποῖον, ἴσως, θὰ ἐδημιουργοῦντο πεπλανημέναι ἐντυπώσεις. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ πολλὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Στεφανόπουλος, οὐδὲ μὲ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον διεξεδίκησεν ἀπόψε, νὰ ἑρμηνεύσῃ αὐτὸς τὰς γνώμας τῶν ἡρωϊκῶν ἀγωνιστῶν, οἱ ὁποῖοι, ὅταν ἡμεῖς ἐμέναμεν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐκεῖνοι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐκινδύνευον τὴν κεφαλήν των καὶ ἐστεροῦντο καὶ ἐθυσιάζοντο. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἐπίσης μὲ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον διεξεδίκησε, νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰς γνώμας καὶ ὅλων τῶν Κυπρίων, ἐν ὀνόματι τῶν παρελθουσῶν καὶ τῶν μελλουσῶν γενεῶν. Ἀνάλογα ἐπιχειρήματα, περὶ παρελθουσῶν καὶ μελλουσῶν γενεῶν, ἐνθυμοῦμαι, νεαρὸς ἀκόμη, ὅτι ἐχρησιμοποιοῦντο ἐναντίον τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὅταν μετέβαινεν εἰς τὴν Ἄγκυραν καὶ ὅταν ὡρισμένοι τοῦ ἐφώναζαν «δὲν δικαιοῦσαι, ἐπειδὴ ἔχεις μίαν προσωρινὴν πλειοψηφίαν, νὰ ταξειδέψῃς, ἐν μέσῳ τῶν ὀστῶν τῶν ἡρώων, καὶ νὰ προδώσῃς τὰ ὄνειρα τῶν παρελθουσῶν καὶ τῶν μελλουσῶν γενεῶν». Θλιβερὸς ὁ παραλληλισμός, διὰ τὴν τακτικὴν αὐτὴν τοῦ κ. Στεφανοπούλου. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν ἀναφέρω, ὅταν εἰς μίαν μεγάλην ἐξόρμησιν δημιουργικὴν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ἐχρησιμοποιήθησαν ἀκριβῶς τὰ ἴδια ἐπιχειρήματα. Ἔργον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν θάρρος καὶ αἴσθημα εὐθύνης, εἶναι νὰ ἀγνοοῦν αὐτὰς τὰς περιέργους θεωρίας καὶ νὰ προχωροῦν πρὸς τὰ ἐκεῖ ποὺ νομίζουν, ὅτι ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον τοῦ Ἔθνους. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ, ἐπίσης, μὲ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Στεφανόπουλος διὰ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης. Θὰ τοῦ ὑπενθυμίσω μόνον, ὅτι ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἡ καθ’ ἡμᾶς σαφής, ἡ κατ’ ἄλλους ὄχι τόσον σαφής, δὲν τὸν ἐβοήθησε διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συζητήσῃ ἢ ἔστω νὰ ἐγγράψῃ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Τὴν εἶχε τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης καὶ δὲν κατώρθωσεν οὐδὲ ἐγγραφὴν νὰ ἀποσπάσῃ καὶ δὲν κατώρθωσε δι’ αὐτῆς οὐδὲ νὰ προστατεύσῃ τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οὐδὲ νὰ ἀντιστῇ εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ παρακαθήσῃ εἰς τὴν Τριμερῆ, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν πρώτην ἐπίσημον ἀναγνώρισιν τῆς Τουρκίας εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. (Χειροκροτήματα). Ἐάν, κύριοι, ἤθελα νὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτὰς καὶ ἄλλας ὑψιπετεῖς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἠλείας βουλευτοῦ, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω πολλά. Ὑπεστήριξεν ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὅτι εἰς τὸ ἀνώτατον ἐπίπεδον ὑπάρχει συγκυριαρχία, ὅτι δὲν ὑπάρχει Πρόεδρος καὶ Ἀντιπρόεδρος, ὑπάρχουν οἱ δύο Πρόεδροι. Κύριοι, εἰς τὸ ἀνώτατον ἐπίπεδον ὑπάρχει Πρόεδρος καὶ Ἀντιπρόεδρος καὶ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Μὲ τὸ πνεῦμα κατανοήσεως, τὸ ὁποῖον εὕρομεν εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἴχαμεν οὔτε κἂν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἔχωμεν ἀντικατάστασιν τοῦ Προέδρου ὑπὸ τοῦ Τούρκου Ἀντιπροέδρου. Ὅταν θὰ κωλύεται ὁ Πρόεδρος, θὰ ἔχωμεν ἀντικατάστασιν ὑπὸ τοῦ Ἕλληνος Προέδρου τῆς Βουλῆς. Λησμονεῖ ὁ κ. Στεφανόπουλος, διατυπώνων τὰς ἐπικρίσεις, τὰς ὁποίας διετύπωσεν, ὅτι ὁ Πρόεδρος καὶ Ἀντιπρόεδρος ἔχουν καὶ ἕνα Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ 7 Ἕλληνας καὶ 3 Τούρκους, τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει κατὰ πλειοψηφίαν ἀποφασιστικήν. Καὶ χωρὶς βέτο, ἐπὶ τῶν πλείστων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἕνα Κράτος. Ὡμίλησεν, ὁ κ. Στεφανόπουλος, περὶ βέτο. Ἀλλὰ τὰ συγκεκριμένα δικαιώματα τῆς ἀρνησικυρίας, τὰ ὁποῖα ἔχει τόσον ὁ Πρόεδρος ὅσον καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος, εἶναι θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, πλὴν συμμετοχῆς εἰς Διεθνεῖς Ὀργανισμοὺς καὶ εἶναι καὶ τὰ ἑξῆς ἄλλα καὶ πλέον οὔ. «Ἡ σύνθεσις τῶν ἐνόπλων δυνάμεων ......... (ἀναγινώσκει) ............». Καὶ πέραν αὐτῶν, κύριοι, δὲν ὑπάρχει δικαίωμα βέτο, ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς πλειοψηφίας, πλειοψηφίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ 7 Ἕλληνας καὶ 3 Τούρκους. Ἀπὸ ἕνα Πρόεδρον καὶ ἕνα Ἀντιπρόεδρον, δηλαδὴ ὑπολογιζομένων τοῦ Προέδρου καὶ Ἀντιπροέδρου, ὑπάρχει ἕνα Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει καὶ χωρὶς βέτο, μὲ σύνθεσιν 8 πρὸς 4. Ἐγώ, κύριοι, σᾶς κάμνω τὴν πρόβλεψιν, ὅτι ἡ ψηφοφορία δὲν θὰ εἶναι 8 πρὸς 4, αἱ ψηφοφορίαι θὰ εἶναι συντριπτικῆς πλειοψηφίας. Διότι οἱ Κύπριοι, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ κ. Στεφανόπουλος ἠρνήθη τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφασίζουν περὶ τῆς τύχης των, οἱ Κύπριοι ἔχουν ἀποφασίσει νὰ συνεργασθοῦν μεταξύ των. Αἱ ἀτέλειαι, τὰς ὁποίας περιέγραψεν ὁ κ. Στεφανόπουλος, εἶναι φαινομενικαὶ καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν δυνατὸν νὰ ἀποφευχθοῦν, εἶναι ἁπλῶς τὰ γνωρίσματα ἑνὸς πολιτεύματος ἄριστα μελετημένου καὶ ἄριστα προσηρμοσμένου, ἀλλὰ προσηρμοσμένου εἰς τὰς τοπικὰς συνθήκας, τὰς ὁποίας ὁ ἱκανώτερος τῶν πολιτικῶν δὲν δύναται νὰ ἀνατρέψῃ, ἐκτὸς ἂν ἀντιμετωπίσωμεν πολιτικὴν πολέμου. Αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα, κύριοι, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἰδιαιτέρως ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, μὴ νομίζετε, ὅτι ὑπάρχει διχοτόμησις εἰς τὴν βάσιν καὶ συγκυριαρχία εἰς τὴν ἐπιφάνειαν. Ὑπάρχει χωρισμὸς ἐκεῖ ὅπου τὰ πράγματα ἐπιβάλλουν τὸν χωρισμόν, καὶ ἐκεῖ ὅπου καὶ ἡμᾶς συμφέρει ὁ χωρισμός. Διατὶ δὲν συμφέρει καὶ ἡμᾶς, οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου νὰ ἔχουν τὴν ἀποκλειστικὴν διαχείρισιν τῶν περιουσιῶν των, διότι δὲν συμφέρει νὰ ἔχουν καὶ οἱ Τοῦρκοι τὴν ἀποκλειστικὴν διαχείρισιν τῶν ἰδικῶν των περιουσιῶν. Εἰς δὲ τὴν κεφαλήν, δὲν ὑπάρχει συγκυριαρχία, ὑπάρχει ἐφαρμογὴ τῶν βασικῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν εἰς ὅλας τὰς πολιτισμένας Δημοκρατίας, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι αἱ τοπικαὶ διαφοραὶ ἔχουν προσαρμοσθῆ καὶ εἰς τὰ τοπικὰ δεδομένα.

§123Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρξεν ὅλως ἀτυχὴς ἡ παρέμβασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀντὶ νὰ διευκρινήσῃ τὰ θέματα, ἀντιθέτως τὰ περιέπλεξεν ἔτι μᾶλλον καὶ ἐλησμόνησεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἀνέπτυξα καὶ τὰ ὁποῖα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοῦ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην. Ἐν πρώτοις, οὐδεὶς λόγος ὑφίσταται παραλληλισμοῦ μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἀνασυνδέων τοὺς δεσμοὺς τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ μὲ αὐτὸ τὸ ὁποῖον πράττομεν σήμερον. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅταν μετέβη εἰς τὴν Ἄγκυραν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἀφοῦ ἐξεκαθάρισε τὰ ἐδαφικὰ ζητήματα καὶ ἦτο σύμφωνος ὁλόκληρος ἡ ἀντιπολίτευσις. Μετὰ ἕνα ἔτος, ἐπηκολούθησεν ἡ μετάβασις εἰς Ἄγκυραν τοῦ νέου πρωθυπουργοῦ Π. Τσαλδάρη. Κατὰ συνέπειαν, ἦτο σύμφωνος καὶ ἡ Συμπολίτευσις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὰ δύο Κράτη νὰ δώσουν τὰς χεῖρας, λησμονοῦντα τὰ παλαιά. Οὐδεμία δυνατότης παραλληλισμοῦ ὑπάρχει ἑπομένως. Ἔπειτα ἐλέχθη καὶ μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν σᾶς ὠφέλησεν εἰς τίποτε ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης; Δὲν μᾶς ὠφέλησεν εἰς τὴν ἐγγραφήν. Ἀλλὰ τότε, ἦτο τὸ πρῶτον ἔτος. Δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἔτος, νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα, τὸ εἴπομεν ἄλλωστε καὶ τότε, ὅτι θὰ συνεχίζεται ὁ ἀγὼν ἐπὶ μακρὰ ἔτη, μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ ὅπου, εἴτε τὰ Κράτη θὰ ἀναβλέψουν, εἴτε θὰ παύσῃ ἡ ἀποικιοκρατία. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι, ἐὰν συνεχίζετο, δὲν ἐγκαταλείπετο τὸ θέμα τῆς ἑνώσεως, μετὰ 20 ἢ 30 ἔτη ἡ ἀποικιοκρατία θὰ κατελύετο καὶ τότε ἡ Κύπρος θὰ περιήρχετο εἰς τοὺς Κυπρίους καὶ δι’ αὐτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ κατηγοροῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὔριον, ἴσως, ἀπέλθουν οἱ Συντηρητικοὶ καὶ παραχωρήσουν τὴν θέσιν των εἰς Κόμμα μὲ ἰδέας ἀνθρωπιστικωτέρας. Ἡ σπουδή των διὰ τὸ κλείσιμον, ἦτο ὡς νὰ ἤθελον νὰ προφθάσουν τὴν πτῶσιν τῶν Συντηρητικῶν. Μᾶς εἶπον, ὅτι παρὰ τὸ γεγονὸς τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, σεῖς μετέβητε εἰς Λονδῖνον. Μάλιστα, διότι ἡ πρόσκλησις ἦτο διὰ τὴν μελέτην τῶν ζητημάτων τῆς Μεσογείου, τὴν ἀσφάλειαν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς καὶ τῆς Κύπρου καὶ εἴπομεν, ὅτι μεταβαίνομεν μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι θὰ συζητήσωμεν διὰ τὰ πρῶτα θέματα, ὄχι ὅμως καὶ διὰ τὸ ἄλλο. Καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς μας, ἐκρατήσαμεν τὰς ἐπιφυλάξεις μας. Σχετικῶς μὲ τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐπεκαλέσθη δὲ τὰς γνώμας διαπρεπῶν διεθνολόγων καὶ γνωρίζω πολὺ καλῶς, δὲν ἐτόλμησεν ὁ Τοῦρκος ὑπουργὸς νὰ ἀπαντήσῃ. Εἰς τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἐπεφέρατε πλῆγμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι εἶναι, μήπως ἐξ αὐτοῦ, μᾶς δημιουργηθοῦν νέα ζητήματα εἰς τὸ μέλλον. Ἔχομεν ἀκόμη τὸ θέμα τῆς διαιρέσεως τῶν Κοινοτήτων τῆς Κύπρου. Εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει συγκυριαρχία, παρὰ μόνον εἰς ἐλάχιστα θέματα. Ἀλλὰ τί, θὰ ἀρνηθῇ ὅτι ψηφίζει γενικῶς ἡ Βουλὴ χωριστὰ κατὰ Κοινότητα διὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διὰ τοὺς φόρους καὶ τὰ τέλη, διὰ τὰ δημοσιονομικὰ ζητήματα. Ἀποτελεῖ ἢ ὄχι ἐν προκειμένῳ μείωσιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κυβερνήτου καὶ μείωσιν τῶν δικαιωμάτων τῆς πλειοψηφίας; Ἀλλὰ μὴ λησμονῇ, ὅτι εἶπον ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος καθορίζει τὴν πολιτικὴν τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας καὶ τὸν ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ἀντιπρόεδρος νὰ τὸν παραπέμπῃ εἰς τὴν περίφημον Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ κατόπιν αὐτοῦ, μᾶς λέγει, ὅτι ὑπάρχει πλήρης καὶ ἁρμονικὴ συνεργασία, διότι ὁ ἕνας εἶναι Πρόεδρος καὶ ὁ ἄλλος μόνον Ἀντιπρόεδρος; Οὐδένα, ὅμως, θὰ ἔπεισεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι, ὅταν τὰ ζητήματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ ζητήματα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὰ ζητήματα τῶν φόρων καὶ τελῶν, ζητήματα ἀσφαλείας καὶ στρατοῦ, ὅλα αὐτὰ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὸ ΒΕΤΟ τοῦ Τούρκου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσῃ κανένα, ὅτι πραγματικῶς ἐκεῖ καθίσταται κυρίαρχος ὁ Κυβερνήτης. Τὸ ἔργον τοῦ Κυβερνήτου, θὰ εἶναι μαρτυρικόν. Θὰ τὸ ἀντιληφθῇ, ὅταν θὰ ἀντιμετωπίζῃ καθημερινῶς τὴν τροχοπέδην ἐκ μέρους τοῦ Τούρκου. Εἰς τὰς ἀρχὰς βεβαίως, σήμερον, αὔριον, θὰ ὑπάρξῃ μία εἰδυλλιακὴ ζωὴ καὶ συνεννόησις, ἀλλὰ αἱ συνθῆκαι δημιουργοῦνται ἀκριβῶς διὰ στιγμὰς ἀνωμάλους, τότε ἀκριβῶς ὁ συνετὸς Κυβερνήτης πρέπει νὰ ἔχῃ προβλέψει, ὅτι δὲν θὰ ἐπιτραπῇ —ὅπως ἐπιτρέπουν αἱ παροῦσαι συμφωνίαι— εἰς τὴν κακοπιστίαν νὰ ἀσκήσῃ ὁλόκληρον τὸ καταστροφικὸν αὐτῆς ἔργον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§124Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὅτι οὐδένα θὰ ἔπεισα μὲ ὅσα εἶπον, τὸ ἐπιστρέφω εἰς τὸν κ. Στεφανόπουλον, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπιστρέφεται εἰς καλὸν παραλήπτην.

§125Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι κρῖμα, ὅτι τόσα χρόνια, δὲν κατέστη κοινοβουλευτικὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Κάμνω τὴν παρατήρησιν αὐτήν, δι’ ἐκείνους ποὺ ἐγνωρίσαμεν καλλιτέρας ἡμέρας τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ, οὐδεμία ἀπάντησις πλέον τοῦ ἀξίζει.

§126Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Στεφανόπουλος, μὲ τὴν μεγάλην κοινοβουλευτικήν του πεῖραν, ἀπέφυγε νὰ θίξῃ 2–3 θέματα, ποὺ ἔθιξα ἐγώ, τὰ ὁποῖα καὶ τὸν ἠνώχλησαν. Δὲν εἶπον ἐγώ, ὅταν ὡμίλησα περὶ τῶν παρελθουσῶν καὶ μελλουσῶν γενεῶν, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀνάλογος ἡ ὑπόθεσις, καίτοι θὰ ὑπῆρχε μία ἀναλογία, διότι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, τότε, τελειώνων τὴν μεγάλην ἰδέαν, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ὄνειρον ὅλων τῶν γενεῶν καὶ βαθὺ ὄνειρον καὶ βαθεῖα πίστις, ἡ ὁποία ἐθυσιάσθη καὶ δι’ αὐτῆς πολλὰ περισσότερα ἀπ’ ὅ,τι σήμερον διὰ τὴν Κύπρον καὶ συμφωνοῦντος καὶ τοῦ Παναγῆ Τσαλδάρη, ἔκαμε τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ἀλλὰ ὡμίλησαν περὶ γαλήνης, τόσον Βενιζελικοί, ὅσον καὶ Λαϊκοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν σκέψιν διὰ νὰ ἐπικαλεσθοῦν ἐκείνην τὴν πολιτικήν, διὰ νὰ εἴπουν ὅτι, ἐν ὀνόματι τῆς προσωρινῆς πλειοψηφίας, ἤρχοντο εἰς ἀντίθεσιν μὲ παρελθούσας γενεάς. Ἀσθενές, ὑπερκόσμιον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀρνητικῶς ἐπεχείρησε καὶ τώρα ὁ κ. Στεφανόπουλος. Καὶ αὐτὸ μὲ τὴν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν ποὺ ἐκεῖνος ἀπέκτησε καὶ ἐγὼ δὲν ἀπέκτησα, τὸ ἀπέφυγεν ἐσκεμμένως. Ἐπίσης, μᾶς εἶπε, διὰ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὸν παρεμποδίσῃ νὰ παρακαθήσῃ εἰς τὴν σύσκεψιν τοῦ Λονδίνου. Ἀλλὰ ὅταν, ἀντὶ τῶν ἄλλων θεμάτων, ἦλθε τὸ θέμα τῆς Κύπρου, ὅταν ἤρχισε νὰ συζητῆται μόνον τὸ θέμα τῆς Κύπρου, ὅταν ἠγέρθησαν θέματα ἀνατρεπτικὰ τῆς ἰδικῆς σας προσπαθείας καὶ σᾶς ἤρχοντο ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν αἱ τρομεραὶ κραυγαὶ ἀπελπισίας, σεῖς συνεζητούσατε θέμα Κύπρου καὶ δὲν ἐκραδαίνατε τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης καὶ δὲν τὸ εἴπατε, διότι γνωρίζετε, ὅτι μία συνθήκη, τῆς ὁποίας ἀπὸ ὡρισμένας Κυβερνήσεις ἀμφισβητεῖται ἡ ἔννοιά της ἡ νομική, ὅσον καὶ ἐὰν ἡμεῖς ὑποστηρίζωμεν τὸ ἀντίθετον, ἀλλὰ ὅσον καὶ ἐὰν ἀμφισβητῆται, γνωρίζετε, μία συνθήκη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβάλῃ τὴν δύναμιν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν παρουσίαν της εἰς ἕνα πολιτικὸν θέμα. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν δύναμιν ὑπεκύψατε, μέχρι τοῦ σημείου νὰ ὑποστῆτε καὶ γεγονότα θλιβερά, διὰ τὰ ὁποῖα—ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω—δὲν ἐδείξατε καὶ τὴν ἀντίδρασιν, τὴν ὁποίαν ὠφείλατε νὰ δείξητε. Ἀφήσατε, λοιπόν, τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, διότι δὲν σᾶς βλέπω κραδαίνοντα τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης, νὰ ἀπελευθερώνετε τὴν Κύπρον καὶ νὰ ἀποβάλλετε τὴν Τουρκίαν ἀπὸ τὸ ἔδαφος τῆς Κύπρου.

§127Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον, τὰ λέγετε αὐτά.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§129Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ἀλλά, κύριοι, περισσοτέραν σημασίαν ἀπὸ αὐτὴν τὴν παρελθοντολογίαν, ἔχουν τὰ σημερινὰ γεγονότα. Διὰ τὰ σημερινὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα, ὅπως εἴπομεν, ἀγνοοῦντες τὰς θεωρίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι διεκδικοῦν ὑπὲρ ἑνὸς ἀτόμου ἢ Κόμματος, ἐν ἁρμονίᾳ, τὴν γνώμην τῶν ἀγωνιστῶν καὶ τὴν γνώμην τῶν μελλοντικῶν γενεῶν, οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες προχωροῦν μὲ τὸ βάρος τῆς εὐθύνης καὶ τῆς πεποιθήσεως. Καὶ εἰς τὰ σημερινὰ γεγονότα καὶ πάλιν ὁ κ. τέως ὑπουργὸς περιέπεσεν εἰς ὡρισμένα παραπτώματα. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Διατὶ ἀρέσκεσθε εἰς τὰς ἀνάρθρους κραυγάς; Εἶπεν ὁ κ. τέως ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἴδητε, ὅτι εἶναι τρομακτικὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἡ ἐπιβολὴ φόρων καὶ δασμῶν νὰ πρέπει νὰ ψηφίζεται ἀπὸ τὴν ἁπλῆν μόνον πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ εἰς αὐτὴν νὰ συμμετέχουν ἐκ τῶν Τούρκων καὶ τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν; Πῶς θὰ τὸ ἴδητε αὐτό; Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν τοὺς φόρους καὶ δασμοὺς συμφέρῃ τὴν Τουρκικὴν Κοινότητα νὰ ἔχῃ τὴν ἐγγύησιν, ὅτι θὰ τοὺς ἔχουν ψηφίσει τοὐλάχιστον οἱ μισοὶ τῶν Τούρκων βουλευτῶν, συμφέρει ἀσυγκρίτως περισσότερον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κοινότητα νὰ τοὺς ἔχουν ψηφίσει τοὐλάχιστον οἱ μισοὶ τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν, διότι γνωρίζουν καὶ οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Ἕλληνες, ὅτι τοὺς πολλοὺς φόρους τοὺς πληρώνουν οἱ Ἕλληνες, διότι αὐτοὶ εἶναι οἱ περισσότεροι καὶ διότι αὐτοὶ ἔχουν εἰς χεῖρας των καὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον. Ἀποτελεῖ, λοιπόν, ἐγγύησιν τῶν Ἑλλήνων, ὅτι δὲν θὰ ὑποστοῦν φόρους, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ πρωτίστως θὰ πληρώσουν. Πῶς εἶναι δυνατόν, ὅμως, μὲ διαστρεβλώσεις τοιούτων γεγονότων, νὰ γίνεται συζήτησις καὶ νὰ παρουσιάζεται ἕνα πολίτευμα, τὸ ὁποῖον εἶναι μελετημένον θαυμάσια, βάσει τῶν τοπικῶν συνθηκῶν, ὡς ἐσφαλμένον; Θὰ ἐπανέλθωμεν ἀργότερον, ὅμως, εἰς μίαν ὡλοκληρωμένην συζήτησιν, ἀφοῦ κρατήσωμεν σημειώσεις ἀπὸ ὅλας τὰς παρατηρήσεις ποὺ θὰ ἀκούσωμεν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἀποδείξωμεν καὶ θὰ πείσωμεν πολὺ περισσοτέρους ἀπὸ ἐκείνους ποὺ πείθει ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὅτι ἐδημιουργήθη ἕνα ἔργον χρήσιμον, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν ἱστορίαν ἐδώσαμεν εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἐν τῷ συνόλῳ του τὴν τύχην του εἰς τὰς χεῖρας του. Καὶ ἐὰν ὑπάρχουν ἀτέλειαι ἢ δεσμεύσεις, αὗται δὲν εἶναι περισσότεραι ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἀντιμετώπισαν ὅλα τὰ Κράτη εἰς τὴν γέννεσίν των. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§130Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ ἀπαντήσω. Διὰ τὴν παραγνώρισιν καὶ διαστροφήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε ἀπόψε, σχετικῶς μὲ τὸ θέμα τῆς Τριμεροῦς τοῦ Λονδίνου, ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν ἔχουν οὐδεμίαν σημασίαν αἱ διαβεβαιώσεις, τὰς ὁποίας μᾶς δίδει ἀπόψε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Αἱ διαβεβαιώσεις του γνωρίζομεν, ἐπανειλημμένως, ὅτι τὴν ἑπομένην, κατὰ κανόνα, διαψεύδονται. Ἔχομεν προχθὲς ἀκόμη, τὴν διαβεβαίωσίν του, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἀναβιώνει τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον. Καὶ τὴν ἑπομένην ἦλθεν ὁ καταιωνισμός, ἦλθεν ἡ ψυχρολουσία. Συνεπῶς, δὲν εἶναι αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, εἰς τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην ἢ νὰ δίδωμεν σημασίαν. Ἀλλά, θὰ ἤθελα, χάριν τῆς ἱστορίας, νὰ λεχθῇ, ὅτι εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, εἰς τὴν ὁποίαν πάλιν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ ὑποφαινόμενος ἐδέχθη τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη ἀπὸ ἐδῶ, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ προσεχώρησεν εἰς αὐτὴν καὶ συνεπῶς δὲν φέρει μόνον αὐτὸς τὴν εὐθύνην, ὅτι εἰς ἐκείνην ἀκριβῶς τὴν διάσκεψιν, πρὸ παντὸς καὶ κατ’ ἐξοχήν, τὸ δικαίωμα τῆς ἀναμίξεως τῆς Τουρκίας, τὸ ἀπεκρούσαμεν ρητῶς. Ἐὰν εἴχατε ὑπ’ ὄψει σας τὰς ἡμερομηνίας, θὰ ἐβλέπατε ὅτι τὴν ἑσπέραν ποὺ ἔληγεν ἡ διάσκεψις, τὰ μεσάνυχτα ἔλαβον χώραν αἱ τρομακτικαὶ σκηναὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ θὰ ἐγνωρίζατε ἀκόμη ἀπὸ τὰ κείμενα, ὅτι τὸ σχετικὸν τηλεγράφημα εἰς τὸν ὑποφαινόμενον, τὸ ὁποῖον ὡμίλει περὶ τῶν καταστροφῶν αὐτῶν, σταλὲν οὐχὶ κρυπτογραφικόν, ἀλλὰ ἀνοικτόν, δὲν παρεδόθη εἰς τὸν ὑποφαινόμενον, εἰμὴ τὴν ἑπομένην, ὅταν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἀνακοινωθέντος. Καὶ ἐλέγομεν ἐκεῖ μετ’ ἐπιφυλάξεως, ὅτι δὲν γνωρίζομεν ἐὰν συνέβησαν τοιαύτης φύσεως γεγονότα εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὅπως δὲν γνωρίζομεν ἐὰν ἀνετινάχθη τὸ Τουρκικὸν Προξενεῖον τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἐτηρήσαμεν ἐπιφυλακτικὴν στάσιν, διότι δὲν εἴχομεν καμμίαν πληροφορίαν, ἕως ἐκείνην τὴν στιγμήν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιμείναμεν. Αἱ συζητήσεις εἶχον τερματισθῆ ἀπὸ τὴν προηγουμένην ἡμέραν. Αὐτὰ χάριν τῆς ἱστορικῆς ἀκριβείας. Ἦλθε κατόπιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὸ θέμα τῆς συνθέσεως τῆς Κυπριακῆς Πολιτείας καὶ ὡμολόγησεν ἐδῶ, ὅτι οἱ φόροι καὶ τὰ τέλη διὰ νὰ ἐπιβληθοῦν πρέπει νὰ ψηφισθοῦν χωριστὰ ἀπὸ τὸ τμῆμα τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τὸ τμῆμα τῆς Τουρκικῆς Βουλῆς. Τί ἄλλο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγὼ προηγουμένως, ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἔχομεν τὸ ΒΕΤΟ, ὄχι τοῦ ἀντιπροέδρου, ἀλλὰ τῆς μειοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ; Λέγω, λοιπόν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ προχωρήσῃ ἡ νεοσύστατος αὐτὴ Πολιτεία, ὅταν ἡ ἐπιβολὴ μιᾶς φορολογίας, ἡ ὁποία θὰ κριθῇ ὡς ἐπιβεβλημένη θὰ παρεμποδίζεται καὶ θὰ ἀνατρέπεται ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Ὡμίλησα καὶ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶναι ἀληθές, ναὶ ἢ ὄχι, ὅτι αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἀπεικονίζει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ἀντιπρόεδρος νὰ τὸν παραπέμῃ εἰς τὸ ἀνώτατον Συνταγματικὸν Συμβούλιον; Δημιουργοῦνται συνεπῶς λόγοι συνεχῶν προστριβῶν ἐξ αἰτίας αὐτοῦ τοῦ γεγονότος; Αὔριον, ἀσφαλῶς τὰ πράγματα θὰ εἶναι ρόδινα. Αὔριον θὰ ὑπάρξῃ πλήρης καὶ εἰδυλλιακὸς ὁ χαρακτὴρ τῆς συνεργασίας. Ἀλλ’ ὅταν θὰ ἔλθῃ μία κρίσιμος καὶ τεταραγμένη στιγμή, τότε θὰ φανῇ πόσον ἀσύνετοι ὑπῆρξαν οἱ σημερινοὶ Κυβερνῆται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον μέτρα ἀνάλογα καὶ δὲν ἔθεσαν ὅρους, ὥστε τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ μὴ καταστῇ ἀδύνατος οὐδὲ αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τοῦ νεοτεύκτου Κράτους. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπον, σχετικῶς μὲ τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις, σχετικῶς μὲ τὰ οἰκονομικά, μὲ τοὺς φόρους καὶ τὸν προϋπολογισμόν, μὲ τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, νομίζω, ὅτι δὲν ἀνῃρέθησαν ἀπὸ κανένα. Τὰ σπουδαιότερα θέματα, συνεπῶς, εἶναι δυνατὸν νὰ ματαιωθοῦν εἴτε ἀπὸ τὸν ἀντιπρόεδρον μὲ τὸ ΒΕΤΟ, εἴτε ἀπὸ τὸ δεύτερον σκέλος τῆς Βουλῆς. Ἠρώτησα, λοιπόν, εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ θεωρηθῇ ὡς πολίτευμα; Αὐτὸ εἶναι τραγελαφικὸν κατασκεύασμα καὶ μόνον ἄνθρωποι ἀγνοοῦντες τὸ Δημόσιον Δίκαιον, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσουν, ὅτι θὰ ἠμπορέσῃ ποτὲ μία τοιαύτη Πολιτεία νὰ ὀρθοποδήσῃ. Θὰ ὀρθοποδήσῃ ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ πίεσις. Ἀλλὰ ὅταν μίαν ἡμέραν ἐμφανισθοῦν ἄλλοι παράγοντες καὶ δὲν γνωρίζει κανεὶς ποῖοι παράγοντες θὰ ἐμφανισθοῦν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον, τότε ἡ Πολιτεία αὐτή, θὰ μεταβληθῇ εἰς πυριτιδαποθήκην, ἡ ὁποία θὰ ἀναφλέξῃ τὴν Κύπρον, ἀλλ’ ἴσως θὰ παρασύρῃ, ὡς μὴ ὤφειλε καὶ τὴν Ἑλλάδα.

§131Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν· εἶναι πιθανὸν αὔριον, λαμβάνων τὸν λόγον ν’ ἀπαντήσω εἰς πολλὰ ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποίησαν ὁ κ. Στεφανόπουλος, καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν κυρίων ὁμιλητῶν. Ἠγέρθην διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς δύο τινά, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν προσωπικήν μου εὐθύνην, κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου μέχρι Σεπτεμβρίου τοῦ 1955. Εἶπεν ὁ κ. Στεφανόπουλος, καὶ τὸ εἶχεν εἴπει καὶ ἄλλοτε ἀλλὰ ἀπέφυγα νὰ τοῦ δώσω ἀπάντησιν, εἶπε καὶ ἀπόψε κἄτι, τὸ ὁποῖον ἐὰν σκεφθῇ καλύτερον, θὰ ἀποφύγῃ νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ εἰς τὸ μέλλον. Πολλάκις, πέρυσι καὶ προπέρυσιν, ἐνόμισεν ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὅτι δικαιοῦται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι κατ’ οὐσίαν δὲν μετέχει τῆς εὐθύνης διὰ τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου. Ἀπόψε ἐχρησιμοποίησεν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, τὴν ἀκόλουθον φράσιν: Δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος διότι ἡ ἀπόφασις ἐλήφθη ἐν Ἀθήναις.

§132Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι μόνος ὑπεύθυνος.

§133Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος, ἀλλὰ προσεχώρησα εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Ἀπορῶ βαθύτατα διὰ τὴν χρησιμοποίησιν αὐτῆς τῆς φράσεως καὶ ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διότι προσεχώρησε. Δὲν προσχωροῦν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ θνήσκοντος Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἢ θεωροῦν τὴν ἀπόφασιν ὀρθήν, ἢ παραιτοῦνται. Καὶ δὲν παρῃτήθητε, κύριε Στεφανόπουλε. Καλόν, λοιπόν, εἶναι νὰ μὴ ἐπαναλάβετε τὴν φράσιν αὐτήν. (Χειροκροτήματα). Δεύτερον, ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἐπανέλαβε καὶ ἀπόψε κἄτι, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε εἶπεν, ἀλλὰ φειδόμενος τοῦ κ. Στεφανοπούλου, δὲν ἠθέλησα εἰς τὸ παρελθὸν νὰ διαψεύσω. Εἶπε καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος ἀπόψε νὰ τὸ διαψεύσω, ὅτι τὸ τηλεγράφημα περὶ τῶν γεγονότων τῆς Σμύρνης καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τὸ ἔλαβε πολὺ ἀργὰ καὶ ἐνῷ ὑπῆρχε μία συνάντησις ἀκόμη, τὴν πρωΐαν τῆς 7ης Σεπτεμβρίου 1954 εἰς τὸ Φόρεϊν Ὄφφις, δὲν ἐγνώριζε τὰ συμβάντα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑσπέραν καὶ νύκτα εἰς τὴν Σμύρνην καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν. Ὄταν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ κ. Στεφανόπουλος, συναντηθεὶς μετὰ τοῦ Ἄγγλου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ Τούρκου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν διεμαρτυρήθη καὶ δὲν ἐδημιούργησε ζήτημα, ἀπορήσας πράγματι καὶ ἐγώ, προέβην εἰς μίαν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπέσπασαν φίλοι πολιτικοὶ συντάκται, εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἀσφαλῶς κἄτι θὰ συνέβη καὶ δὲν θὰ ἔφθασεν ἐγκαίρως τὸ ὑπ’ ἐμοῦ τὴν 2.30′ ἢ τὴν 3ην πρωϊνὴν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀποσταλὲν λεπτομερέστατον τηλεγράφημα. Ἐνόμισα καὶ περιέπεσα εἰς τὸ βαρὺ σφάλμα, τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν δημοσίᾳ νὰ διατυπώσω, ὑπέθεσα, ὅτι ἐκρατήθη τὸ τηλεγράφημα ἐπί τινας ὥρας, ὄχι ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἀλλοῦ. Καὶ ὅπως ὤφειλε νὰ πράξῃ, ἡ Πρεσβεία τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ὑπευθύνως μοῦ ἔδωσε τὴν πληροφορίαν, διαψεύδουσα τὴν ὑπόθεσίν μου —καὶ ὁμολογῶ καὶ πάλιν, ὅτι δὲν εἶχα τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσω τοιαύτας ὑποθέσεις— μοῦ ἔδωσε τὰ στοιχεῖα καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἔφθασε καὶ ἐπεδόθη τὴν 6ην πρωϊνὴν εἰς τὴν Πρεσβείαν τὴν Ἑλληνικὴν τοῦ Λονδίνου. Τὸ τηλεγράφημα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, κατόπιν τηλεφωνικῆς ἐπικοινωνίας, τὴν ὁποίαν εἶχον μὲ τὴν Σμύρνην, διότι μὲ τὴν Κωνσταντινούπολιν δὲν κατέστη δυνατὴ ἐπικοινωνία κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην, τὸ τηλεγράφημα ἦτο λεπτομερέστερον. Κατὰ τὴν 2.30′ πρωϊνήν, ἐστάλη ἀνοικτὸν τηλεγράφημα μὲ πέντε ἓξ λέξεις, λέγον, ὅτι τὸ ἀμέσως ἑπόμενον κρυπτογραφημένον τηλεγράφημα εἶναι μεγίστης καὶ δραματικῆς σημασίας. Αὐτὸ τὸ ἔκαμα ἀνοικτόν.

§134Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντιθέτως.

§135Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὂχι ἀντιθέτως, κύριε Στεφανόπουλε. Εἶναι πρωτοκολλημένον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ τηλεγράφημα. Ἀλλὰ καὶ ἀντιθέτως ἂν ἔγινεν ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, ἐγὼ τὸ παρέδωσα προηγουμένως, δὲν ἔχει σημασίαν. Διότι ἁπλούστατα, ταὐτοχρόνως θὰ ἐστάλησαν. Καὶ ἐστάλη τὸ ἀνοικτὸν διὰ νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι αὐτὸ τὸ μεγάλο τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἦτο 4–5 σελίδες κρυπτογραφημένον καὶ τὸ ὁποῖον ἐστάλη εἰς τὰ τρεῖς τὸ πρωΐ ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἔφθασεν εἰς τὰς 6 τὸ πρωΐ ὥραν Ἀγγλίας εἰς τὴν Πρεσβείαν μας τοῦ Λονδίνου, ἐπ’ αὐτοῦ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εἶναι πολὺ σημαντικὸν καὶ πρέπει νὰ τὸ διαβάσητε. Τί ἐπληροφορήθην, μετὰ ταῦτα; Τὸ τηλεγράφημα ἔφθασε πράγματι εἰς τὰς ἕξ, ἔφθασεν εἰς τὴν Πρεσβείαν, τὸ εἶδεν ὁ Πρέσβυς, τὸ ἀπέστειλεν ὁ Πρέσβυς εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν προτοῦ μεταβῇ, μὲ ἄλλα τηλεγραφήματα μαζί. Ἴσως ὑπῆρξε σφάλμα τοῦ Πρέσβεως νὰ μὴ τὸν πάρῃ εἰς τὸ τηλέφωνον τὸν κ. Στεφανόπουλον καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ, ὅτι ἐδῶ πρόκειται περὶ τηλεγραφήματος μὲ βαρύτατον περιεχόμενον. Καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος ἔκανεν ἕνα λάθος, διότι δὲν ἐνόμισεν ὅτι ὁ φάκελλος περιεῖχε τοιούτου περιεχομένου τηλεγράφημα, δὲν τὸ ἀνέγνωσε καὶ μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ἐνῷ εἶχε ληφθῆ τὸ τηλεγράφημα 4 ὥρας πρίν, διότι μετέβη τὴν 10ην πρωϊνὴν καὶ δὲν ἐγνώριζε τὰ γεγονότα, περὶ τῶν ὁποίων λεπτομερῶς τοῦ εἶχον τηλεγραφήσει. Καλὸν εἶναι λοιπόν, ὁ κ. Στεφανόπουλος νὰ μὴ ἐπαναλάβῃ αὐτὰς τὰς φράσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θίγουν ἐμέ, ὁ ὁποῖος ἔκαμα ἀπέναντί του τὸ καθῆκόν μου, ἀλλὰ θίγουν αὐτόν, ὁ ὁποῖος ἐξ ἀβλεψίας, δὲν ἀνέγνωσε τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον εἶχε φθάσει ἀπὸ τὴν 6ην πρωϊνὴν ὅπως βεβαιοῖ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἡ Πρεσβεία καὶ ὅπως μὲ ἐβεβαίωσε καὶ ἡ Βρεταννικὴ Πρεσβεία, ὅταν ἔκαμα τὸ λάθος νὰ διατυπώσω μίαν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένη.

§136Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὕφος, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἐπὶ καθαρῶς ἱστορικῶν γεγονότων ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμολογῶ, ὅτι μὲ ξενίζει, διότι ἐπὶ πλέον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπεν εἰς αὐτὸν τὸν τόνον, εἶπε καὶ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἀποδίδουν ἰδικάς μου σκέψεις καὶ εἶναι ὅλως ἀνακριβῆ ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ. Εἶπον ὅτι δὲν εἶμαι μόνος ὑπεύθυνος τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου. Προχθὲς ἀκόμη ἀπὸ τὴν Σπάρτην ἔλαβον ἐπιστολήν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὁ μοναδικὸς ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς μεταβάσεως εἰς τὸ Λονδῖνον, δι’ αὐτὸ ἠναγκάσθην νὰ εἴπω, ὅτι αὕτη ἐλήφθη ἀπὸ ὅλην τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εὑρέθημεν ὅλοι σύμφωνοι. Ἦτο δυνατὸν ἐγώ, ὅταν συμμετέσχον, ὅταν ἀπεδέχθην τὴν ἀπόφασιν, ἦτο δυνατὸν ἐγὼ νὰ ξεχωρίσω τὰς εὐθύνας μου; Ἁπλῶς ἠθέλησα νὰ διαστείλω ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι μόνον ἐγὼ μόνος ἔλαβον τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, ἀπέναντι αὐτῶν καὶ μόνον ἠθέλησα νὰ διαστείλω τὰς εὐθύνας μου καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ἀπεδέχθην τὰς ἀποφάσεις αὐτὰς καὶ εἶμαι ἀλληλέγγυος καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν. Οὐδέποτε ἠθέλησα νὰ διαχωρίσω τὰς εὐθύνας μου. Δὲν ξεύρω ἐὰν ἐδῶ, κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου, μοῦ διέφυγε καμμία τοιαύτη φράσις, ἀλλὰ πάντοτε ὑπῆρξα σταθερὸς εἰς τὴν σκέψιν μου. Ἐπειδή, συνήθως ἐπαναλαμβάνεται, ὅτι εἶμαι ὁ μοναδικὸς ὑπεύθυνος τῆς μεταβάσεως εἰς τὸ Λονδῖνον, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐλήφθη ἀπὸ ὅλην τὴν Κυβέρνησιν. Συνεπῶς ἀπορῶ, πῶς ἔρχεται ἀπόψε τοιοῦτον ζήτημα νὰ δημιουργήσῃ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον τοιοῦτον ζήτημα διαχωρισμοῦ εὐθυνῶν δὲν ὑπάρχει. Καὶ ἔρχομαι κατόπιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ τηλεγραφήματος. Τὸ θέμα τοῦ τηλεγραφήματος ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἔφθασεν εἰς ἐμὲ ἓν τηλεγράφημα, ὅτι ἐπακολουθεῖ ἕτερον τηλεγράφημα ἁπλοῦν καὶ ὄχι κρυπτογραφημένον καὶ ἐξ αὐτοῦ προέκυψεν ἡ πλάνη, ὅτι ἀνοικτὸν τηλεγράφημα δὲν θὰ περιεῖχεν ἀξιολόγους πληροφορίας. Τὸ τηλεγράφημα ἀσφαλῶς ἐστάλη, διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐνεργήσαμεν καὶ ἀνακρίσεις. Ἐγὼ ὅμως, δὲν ἔλαβα γνῶσιν. Ἀνεχώρησα κατὰ τὰς 10 παρὰ τέταρτο τὴν πρωΐαν ἐκείνην χωρὶς νὰ ἔχω λάβει γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ. Τὸ τηλεγράφημα ἐστάλη καὶ ἔφθασε. Τὸ τηλεγράφημα ἐστάλη ἀνοικτὸν ὡς ἐξ αὐτοῦ δὲν ἀπεδόθη ἰδιαιτέρα σημασία καὶ δι’ αὐτὸ οὔτε ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος, οὔτε ἡ Πρεσβεία μοῦ ὑπέδειξαν, ὅτι τὸ τηλεγράφημα περιεῖχε τοιούτου εἴδους πληροφορίας. Ἀσφαλῶς οὐδεὶς ἠρνήθη, ὅτι ἔφθασε τὸ τηλεγράφημα, ἀλλὰ τὸ τηλεγράφημα ἦτο ὄχι κρυπτογραφημένον, ἦτο ἀνοικτόν, ἦτο ἁπλοῦν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔγινεν ἡ παρεξήγησις καὶ δὲν ἀνεγνώσθη. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν μὲ τοιοῦτον ὕφος τιμητοῦ νὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωνται τοιαῦτα πράγματα. Αὐτὰ εἶναι πραγματικὰ γεγονότα περὶ τῶν ὁποίων δὲν μπορεῖ νὰ δημιουργηθῇ πολιτικὴ ἀντίθεσις. Εἶναι πραγματικὰ γεγονότα, διὰ τὰ ὁποῖα, ἐὰν κατατεθοῦν αὔριον οἱ φάκελλοι, χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν, κ. Πρόεδρε, θὰ ἀποδειχθοῦν καὶ ὅλοι μας θὰ εὑρεθῶμεν σύμφωνοι. Ἐπὶ τῶν πραγματικῶν αὐτῶν γεγονότων δὲν μποροῦν νὰ ὑπάρξουν ἀμφισβητήσεις, δὲν μποροῦν νὰ ὑπάρξουν διαφοραί, πρὸ παντὸς δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ ὕφος κριτοῦ καὶ ἐπιτιμητοῦ, ὡς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι τὰ τοιαύτης φύσεως γεγονότα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἐπιτρέπουν νὰ λάβῃ τὸ ὕφος αὐτό.

§137Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. (Ὑπ. Οἰκον.). Τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1955, καθ’ ὃν χρόνον διεδραματίζοντο τὰ γεγονότα περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε προηγουμένως ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔλαβεν ἐν συνεχείᾳ τὸν λόγον ὁ κ. Στεφανόπουλος, ἤμην ὑφυπουργὸς τῶν Συγκοινωνιῶν. Ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου κατόπιν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ κατόπιν τῶν ὅσων ἀνεγράφησαν ἢ ἐλέχθησαν περὶ τοῦ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ λάβῃ τὸ τηλεγράφημα ἐγκαίρως καὶ πρὶν ἔχῃ τὴν τελικήν του συνάντησιν τῆς 7ης Σεπτεμβρίου μὲ τὸν Ἄγγλον καὶ τὸν Τοῦρκον ὑπουργὸν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνεργήσω ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος ἀπέληξεν εἰς ἔγγραφον βεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν παρέδωσα νομίζω, εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς τότε Κυβερνήσεως. Πρόκειται καὶ περὶ ἐπισήμου βεβαιώσεως, ἡ ὁποία ἀπεστάλη ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν προκύπτει, ὅτι τὸ τηλεγράφημα διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις εἶχε εἰδοποιήσει τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τῶν γεγονότων τῆς προηγηθείσης νυκτὸς τῆς Σμύρνης καὶ Κωνσταντινουπόλεως εἶχε περιέλθει εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πολλὰς ὥρας πρὸ τῆς τελικῆς του συναντήσεως μὲ τοὺς ὑπουργοὺς Ἐξωτερικῶν Τουρκίας καὶ Ἀγγλίας.

§138Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν θέλω νὰ ἀναμιχθῶ εἰς αὐτὸ τὸ θέμα τῆς συζητήσεως καὶ νὰ εἴπω ποῖοι καὶ πόσοι ἐκ τῶν συνεργατῶν τοῦ κ. Στεφανοπούλου, εἶχον γνῶσιν τοῦ κειμένου πρὶν ἀναχωρήσῃ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας. Θέλω ὅμως νὰ ἐπισημάνω τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Στεφανόπουλος μᾶς κατηγόρησε δριμύτατα, διότι ἠγνοήσαμεν τὴν συνθήκην Λωζάννης. Θέλω νὰ ἐπισημάνω, ὅτι ἐνῷ ἐπίστευε καὶ πιστεύει ἀκόμη, ὅτι ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης ἀπετέλει ἄτρωτον ὑπὸ τῆς Τουρκίας ἀσπίδα εἰς χεῖρας μας συνεζήτησε μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἐὰν πράγματι ἐπίστευεν, ὅτι δὲν εἶχεν οὐδὲν δικαίωμα ἡ Τουρκία νὰ ἀναμιγνύεται, ἔπρεπε τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὁ Τοῦρκος ὑπουργὸς τῶν Ἐξ)κῶν εἰσῆλθεν εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, νὰ ἀποχωρήσῃ λέγων, ὅτι δὲν σᾶς δίδει αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἡ συνθήκη τῆς Λωζάννης...

§139Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε αἱ ἐπιφυλάξεις, τὰς ὁποίας διετυπώσαμεν, ποῖον λόγον εἶχον;

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μαῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§141ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις. Εἶναι ἀκόμη περίπου 25 ἐγγεγραμμένοι καὶ ἔχομεν ἀπαρτίαν.

§143ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Γαρουφαλιᾶς, ἀπέστειλε τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν: Ἐν Ἀθήναις τῇ 25 Φεβρουαρίου 1959 «Πρὸς Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Κύριε Πρόεδρε, Ὑπὸ τὰς δημιουργηθείσας συνθήκας καὶ τὴν διαμορφωθεῖσαν πραγματικότητα ἡ συμφωνία τοῦ Λονδίνου ἀποτελεῖ τὴν καλυτέραν δυνατὴν λύσιν, ἡ ὁποία θέτει τέρμα εἰς μίαν ἐκκρεμότητα, ἀποβαίνουσαν ὁσημέραι ἐπικίνδυνον τόσον διὰ τὸ μέλλον τῆς Κύπρου, ὅσον καὶ διὰ τὴν τύχην αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ὑπογραφὴ ἄλλωστε τῆς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου ὑπὸ τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου καὶ ἡ προηγουμένη ἀποδοχή της ὑπὸ τῶν ἐν Λονδίνῳ συγκεντρωθέντων Κυπρίων ἐκπροσώπων, θὰ ἤρκουν διὰ νὰ μὲ ὑποχρεώσουν ὅπως, ἐφ’ ὅσον τίθεται ζήτημα ἐγκρίσεως τῆς συμφωνίας καὶ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, μὴ ἀρνηθῶ νὰ δώσω καὶ τὴν ἰδικήν μου ψῆφον. Ἐν τῇ ἀνωτέρω ἐννοίᾳ τῆς ἐγκρίσεως τῆς συμφωνίας τοῦ Λονδίνου εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὴν κατατεθεῖσαν πρότασιν δυσπιστίας καὶ θὰ ψηφίσω ἐναντίον της. Ἐκφράζω, τέλος τὴν εὐχήν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὴν προστασίαν τῶν μαρτυρικῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τῆς Βορείου Ἠπείρου, οἱ ὁποῖοι στενάζουν ὑπὸ τὸ πέλμα μιᾶς ἀδυσωπήτου Δικτατορίας.

ΠΕΤΡΟΣ Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ

Βουλευτὴς Ἄρτης». Ἐπίσης ὁ Κυρηνείας Κυπριανὸς ἀπέστειλε τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν: «Ἀξιότιμον Κύριον Κωνσταντῖνον Ροδόπουλον, Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, Ἐνταῦθα Ἀξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, Ἐπὶ τῇ ἐνάρξει συζητήσεως τῆς συμφωνίας Ζυρίχης– Λονδίνου ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀποτεινόμεθα πρὸς τὸ Σῶμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἵνα ἀπευθύνωμεν μὲν θερμὸν ἀπὸ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ χαιρετισμόν, διερμηνεύσωμεν δὲ τὴν συνέχουσαν τοῦτον ἀγωνίαν καὶ ὀδύνην ἐκ τῶν ὅρων τῆς εἰρημένης συμφωνίας καὶ προβῶμεν εἰς ἔκκλησιν, ὅπως ρυθμιστὴς τῆς σκέψεως καὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, ἐν τῇ προκειμένῃ, ἐξόχως δὲ σοβαρᾷ, ἐθνικῇ περιστάσει, παραμείνῃ ἡ γνώριμος εἰς τοὺς Ἕλληνας καὶ εἰς κρισίμους, ὡς αἱ παροῦσαι, ὥρας ἐντονώτερον προβάλλουσα καὶ διαυγέστερον ἀκουομένη φωνὴ τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως καὶ ἐπιταγὴ τῆς ἐνδόξου Ἑλληνικῆς ἱστορίας. Ἡ Κύπρος ἐγεννήθη καὶ παρέμεινεν Ἑλληνικὴ μέχρι σήμερον. Καθ’ ὅν, ὅμως, χρόνον μετὰ πίστεως ἀνέμενεν, ὅτι θ’ ἀνέκτα τὴν ἐλευθερίαν —διὰ τὴν ὁποίαν πλουσίαν προσέφερε τὴν σπονδὴν τοῦ αἵματος καὶ ἀπερίγραπτα ὑπέστη κατὰ τὴν διαρρεύσασαν τετραετίαν μαρτύρια— καὶ θὰ ἐξησφαλίζετο ἡ μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος Ἕνωσίς της, κατάπληκτος καὶ φρικιῶσα, νικήτρια δ’ ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς μάχης, εἶδε νὰ καθίσταται —παρὰ πᾶσαν ἀρχὴν καὶ δικαίου καὶ ἠθικῆς— καὶ νέος κυρίαρχός της, ἡ Τουρκία, νὰ ὑποτάσσεται δὲ ὁ ὄγκος τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ της εἰς τὴν ἐλαχίστην τουρκικὴν μειονότητα τῶν 18%, ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς ὁποίας θὰ ἐξαρτᾶται ἀπολύτως καὶ ἐσαεὶ τὸ μέλλον του. Ὁμιλοῦν εὐγλώττως τὰ δημοσιευθέντα κείμενα τῆς συμφωνίας. Τὸ δημιουργούμενον δι’ αὐτῆς καθεστώς, πόρρω ἀπέχον τοῦ ἀληθοῦς πολιτεύματος ἀνεξαρτησίας καὶ Δημοκρατίας, εἶναι ἀπείρως χειρότερον καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀποικιακοῦ καθεστῶτος. Διότι ὑπὸ τὸ τελευταῖον τοῦτο ἡ Κύπρος παρέμενεν εἰς τὰς Ἀγγλικὰς χεῖρας ὡς παρακαταθήκη ἑλληνική, ἐνῷ τώρα ἀποκόπτεται ὁριστικῶς ἐκ τοῦ κορμοῦ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος. Τὸ ἱερὸν καὶ ἀπαράγραπτον δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὸ ὁποῖον ἀσκεῖται καὶ ὑπ’ αὐτῶν τῶν μαύρων τῆς Ἀφρικῆς, ἐξοβελίζεται διὰ παντός. Συννέπεια δὲ τῆς διατάξεως, καθ’ ἣν «εἶναι ἀπηγορευμένη πᾶσα δραστηριότης δυναμένη νὰ εὐνοήσῃ ἀμέσως ἢ ἐμμέσως τὴν Ἕνωσιν», θὰ εἶναι ἡ ἀνάπτυξις δραστηριότητος πρὸς δημιουργίαν «κυπριακοῦ πατριωτισμοῦ», μὲ στόχον διαρκῆ καὶ μοναδικὸν τὸν ἀφελληνισμὸν τῆς νήσου. Τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, καλουμένης ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τοῦ καιρίου θέματος τῆς Ἑλληνικῆς Κύπρου, δὲν θὰ κρίνουν μόνον οἱ ἄνθρωποι καὶ ἡ ἱστορία. Θὰ κρίνῃ καὶ ὁ Θεός, τοῦ ὁποίου τὰς εὐλογίας καὶ τὸν φωτισμὸν ἐπικαλούμεθα ἐπὶ τὸ Σῶμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 25ῃ Φεβρουαρίου 1959. Διάπυρος πρὸς Κύριον εὐχέτης Μετ’ ἐξαιρέτου τιμῆς Ὁ Κυρηνείας ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§145ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 0.05′ π.μ.).