1958.06.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

ΤΕΤΑΡΤΗ 11 Ἰουνίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.45′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω πρότασιν «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι οὗ αὐτοῦ ἀκριβῶς περιεχομένου μὲ τὴν κατατεθεῖσαν κατὰ τὴν λήξασαν βουλευτικὴν περίοδον ὑπὸ τῆς ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ διαρκοῦς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἥτις, ὡς γνωστόν, εἶχε γίνει κατ’ ἀρχὴν δεκτὴ ὑπὸ τοῦ Σώματος. (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ διαρκῆ Ἐπιτροπήν).

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ε.Δ.Α., κ. Ι. Πασσαλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§4Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, σκιάζεται ἀπὸ τὰ τραγικὰ γεγονότα τῆς Κύπρου. Δι’ ἄλλην μίαν φορὰν στὸ διάστημα ὀλίγων ἐτῶν, ἡ ἀνθελληνικὴ πολιτικὴ τῶν Κυβερνητῶν τῆς Ἀγκύρας, ἐμπνεομένη ἀπὸ τοὺς Ἀποικιοκράτας τοῦ Λονδίνου, ὠργάνωσε καὶ ἐξαπέλυσε ἐναντίον Ἑλλήνων ἀδελφῶν τὴν βίαν καὶ τὸν ὄλεθρον. Σκοπὸς καὶ τῶν νέων αὐτῶν ἐγκληματικῶν ἐνεργειῶν, ποὺ δείχνουν εἰς τί κινδύνους ὠθεῖ ἡ ἀποικιοκρατικὴ πολιτική, εἶναι νὰ τρομοκρατηθῇ τὸ Ἔθνος εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν συνθηκολόγησιν ποὺ ἀξιώνουν οἱ Βρεταννοὶ δυνάσται τῆς Κύπρου. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι διερμηνεύω τὰ αἰσθήματα ὁλοκλήρου τῆς αἰθούσης καὶ τοῦ λαοῦ, ἐκφράζων τὴν θερμὴν συμπαράστασιν εἰς τοὺς Κυπρίους ἀδελφοὺς καὶ διακηρύσσων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε ὑπέστειλε ἐνώπιον τῆς βίας τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἂς εἶναι βέβαιοι ἐκεῖνοι ποὺ συνωμοτοῦν κατὰ τῆς Κυπριακῆς λευθερίας, ὅτι τὸ Ἔθνος θὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν νέαν ἐκδήλωσιν τῆς ἀποικιοκρατικῆς ἐπιθέσεως, μὲ ἔντασιν τοῦ ἀγῶνος ὑπὲρ τοῦ ἀπαραγράπτου δικαιώματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν του καὶ τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ κατὰ τὰς προσφάτους ἐκλογάς, ὑπῆρξε σαφής: Ἐζήτησε, γενικὰ τὴν ἀλλαγὴν εἰς τὴν πολιτικὴν ποὺ ἀσκεῖται εἰς τὴν χώραν μας. Ἰδιαίτερα ἐζήτησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ δουλόφρων πρὸς τοὺς ξένους πολιτικὴ ποὺ ὁδηγεῖ εἰς τὸν κρημνὸν τοῦ ὑδρογονικοῦ ὀλέθρου καὶ νὰ χαραχθῇ μία ἀληθινὰ Ἑλληνικὴ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἰρήνης καὶ φιλίας πρὸς ὅλους τοὺς λαοὺς ποὺ θὰ ὑπηρετῇ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος καὶ μόνον. Ἐζήτησεν ἀκόμη τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Δημοκρατίας εἰς τὸν τόπον μας, αὐτῆς τῆς ἀστικῆς Δημοκρατίας ποὺ προβλέπει τὸ Σύνταγμα. Διότι μόνον εἰς τὰ πλαίσια τῆς Δημοκρατίας, μὲ τὴν δημιουργικὴν δρᾶσιν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ὀργανώσεών του καὶ τὴν ἀνταπόκρισιν τῆς ἐξουσίας πρὸς τὰ αἰτήματα τῶν μαζῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνοίξῃ ὁ δρόμος διὰ τὴν λύσιν μεγάλων προβλημάτων ποὺ βαρύνουν τὸν τόπου καὶ ποὺ συνδέονται μὲ τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον καὶ τὸ μέλλον τοῦ λαοῦ μας. Ὑπῆρχαν ὅλες οἱ προϋποθέσεις νὰ βροῦν τὴν δικαίωσίν τους αὐτὲς οἱ εὐρύτατες λαϊκὲς ἐπιδιώξεις, εἰς τὶς πρόσφατες ἐκλογές. Εἶναι δυστύχημα γιὰ τὸ Ἔθνος, ὅτι τὸ κήρυγμα τῆς Ε.Δ.Α. ὑπὲρ τῆς συνεργασίας ὅλων τῶν δυνάμεων ποὺ πιστεύουν εἰς τὴν ἀλλαγήν, ἀπὸ τῆς Δεξιᾶς μέχρι τῆς Ἀριστερᾶς, δὲν εὑρῆκε ἀνταπόκρισιν στὶς ἡγεσίες ἄλλων Κομμάτων. Συνέπεια τούτου εἶναι, ὅτι χάρις σ’ ἕνα ἐκλογικὸ σύστημα ποὺ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους κατεδικάσθη ὡς τερατῶδες καὶ καλπονοθευτικό, ἡ παράταξις ποὺ συνεκέντρωσε τὸ 40% περίπου τοῦ λαοῦ κατέκτησε εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πλειοψηφίαν τῶν ἑδρῶν, ἐνῷ ἡ πλειοψηφία τοῦ λαοῦ, τὸ 60%, ἡ ὁποία ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς μιᾶς πολιτικῆς ἀλλαγῆς, παραμένει μακρὰν τῆς ἐξουσίας. Ἄν, ὅμως, ὁ λαὸς δὲν ἠμπόρεσε νὰ ἀναδείξῃ μίαν δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν ἀλλαγῆς, ὅμως ἐδημιούργησε μὲ τὴν ψῆφον του μίαν νέαν πραγματικότητα καὶ μέσα εἰς τὰ πλαίσιά της προσετέθη ἕνα βαρυσήμαντον στοιχεῖον εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν. Ὁ λαὸς ἐνεπιστεύθη τὶς εὐθῦνες τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως στὰ χέρια τῆς Ε.Δ.Α. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ε.Δ.Α. ἔχει πλήρη ἐπίγνωσιν τοῦ ἔργου ποὺ καλεῖται νὰ ἐπιτελέσῃ καὶ δὲν θὰ διαψεύσῃ τὶς ἐλπίδες τοῦ Ἔθνους. Εἶναι ἡ πρώτη φορά, κύριοι βουλευταί, ποὺ εἰς τὴν πρόσφατον ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἡ εὐθύνη τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως περιέρχεται εἰς παράταξιν ποὺ ὑποστηρίζει βασικῶς διάφορον πολιτικὴν εἰς τὰ μεγάλα ἐθνικὰ θέματα ἀπὸ ἐκείνην τῆς Κυβερνήσεως, τὴν πολιτικὴν ποὺ ὑπηρετεῖ τὰ ἀληθινὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Παλαιότερα, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν παρελθοῦσαν Βουλήν, ἡ Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις δὲν ὑπεστήριζεν οὐσιωδῶς διαφορετικὴν πολιτικὴν ἀπὸ ἐκείνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἤδη, κύριοι βουλευταί, τὰ πράγματα εἶναι διάφορα. Ἡ Ε.Δ.Α., τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, φέρει μέσα εἰς τὴν Βουλήν, ἀπὸ τὴν θέσιν τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν φωνὴν τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ, καὶ περαιτέρω ἡ φωνή της ἀντανακλᾷ τὰ συμφέροντα τῆς συντριπτικῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἔθνους, ἐκτὸς ἀπὸ τὰ συμφέροντα μιᾶς μικρᾶς ξενόδουλης ὀλιγαρχίας. Ὅμως, κύριοι βουλευταί, ἐπισημαίνοντες αὐτὲς τὶς διαφορές, ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω ὅτι κατὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἀντιπολιτευτικοῦ μας ἔργου, δὲν θὰ εἴμεθα στεῖροι ἀρνητές. Ἡ Ε.Δ.Α. κινουμένη μόνον ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος, ἔχει ἀφιερώσει ὅλας της τὰς δυνάμεις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀλλαγῆς. Αὐτὸ ποὺ πρωτίστως τὴν ἐνδιαφέρει, δὲν εἶναι ποῖος θὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀλλαγήν, ποὺ ἀξιώνει τὸ Ἔθνος, ἀλλὰ ἂν θὰ πραγματοποιηθῇ αὕτη, ἂν θὰ βροῦν τὴν ἱκανοποίησίν τους τὰ μεγάλα ἐθνικὰ καὶ λαϊκὰ αἰτήματα. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἡ ΕΔΑ θὰ ἦταν πρόθυμη νὰ συνεισφέρῃ τὴν συμβολήν της καὶ νὰ ἐνθαρρύνῃ κάθε κυβερνητικὴν προσπάθειαν ποὺ θὰ ἀνταποκρίνεται θετικὰ στὶς ἀπαιτήσεις τοῦ λαοῦ. Νομίζω, ὅμως, ὅτι θὰ εἶναι περιττὸν νὰ σημειωθῇ, ὅτι εἰς κάθε ἄλλην περίπτωσιν ἡ Ε.Δ.Α. θὰ ἀσκήσῃ καλόπιστον καὶ δημιουργικόν, ἀλλὰ αὐστηρὸν ἔλεγχον. Κύριοι βουλευταί, ἄκουσα μὲ προσοχὴ τὶς προγραμματικὲς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς μάτην ἀνεζήτησα μίαν ἔνδειξιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντελήφθη τὸ νόημα τῆς ψήφου τῆς 11ης Μαΐου. Ὀφείλω μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν νὰ διαπιστώσω, ὅτι οἱ προγραμματικὲς δηλώσεις θὰ προκαλέσουν βαθεῖαν ἀπογοήτευσιν ἀκόμη καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Ε.Ρ.Ε., οἱ ὁποῖοι βεβαίως κἄτι ἤλπιζον ὅταν τῆς ἔδιδαν τὴν ψῆφον τους. Καὶ τοῦτο, διότι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις εἶναι κομμένες καὶ ραμμένες ἐπάνω εἰς τὰ χνάρια τῆς ἰδίας πολιτικῆς ποὺ ἀποδοκιμάσθηκε ἀπὸ τὸν λαὸν τῆς 11ης Μαΐου, καὶ εἰς τὰ πρόσωπα μάλιστα ἐκλεκτῶν συνεργατῶν τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἀποδοκιμάσθηκε καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ὀπαδοὺς τῆς ἰδίας τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσα εἶπεν ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Πρωθυπουργός, θὰ ἠμποροῦσαν κάλλιστα νὰ εἰπωθοῦν καὶ πρὶν δύο χρόνια ἢ καὶ ὕστερα ἀπὸ τρία χρόνια. Εἶναι τόσον ἀόριστα, ὥστε δὲν δίδουν καμμίαν ἀπάντησιν εἰς τὰ συγκεκριμένα προβλήματα καὶ εἶναι περισσότερον προεκλογικὲς διακηρύξεις παρὰ θετικὴ καὶ προγραμματισμένη ἀντιμετώπισις. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν ἔτσι μίαν βασικὴν ἀδυναμίαν: Ἀγνοοῦν τὴν πραγματικότητα, τὰ ἀγωνιώδη αἰτήματα τοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις φαίνεται νὰ κινῆται εἰς τὸν ἰδικόν της κόσμον καὶ νὰ περιφρονῇ τὴν φωνὴν τοῦ λαοῦ. Ἡ κατάστασις εἰς τὴ χώραν μας, ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, μετεβλήθη οὐσιωδῶς κατὰ τοὺς τρεῖς μῆνας ποὺ ἐμεσολάβησαν ἀπὸ τὴν διάλυσιν τῆς παρελθούσης Βουλῆς. Ἡ πίεσις τὴν ὁποίαν ἤσκησεν ὁ λαὸς κατὰ τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς, ἔφερε τὰ μεγάλα ἐθνικὰ προβλήματα ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων. Τὰ προβλήματα ποὺ ἐκυριάρχησαν εἰς τὴν ἐκλογικὴν μάχην, ἦσαν τὰ προβλήματα τῶν βάσεων, τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας, τὸ Κυπριακόν, τὸ αἴτημα τῆς Δημοκρατίας, ἡ ἐξασφάλισις ἐργασίας διὰ τοὺς ἀνέργους, ἡ αὔξησις τῶν μισθῶν, ἡμερομισθίων καὶ συντάξεων, αἱ ἱκανοποιητικαὶ τιμαὶ εἰς τὰ ἀγροτικὰ προϊόντα, ἡ ἐξασφάλισις ἀγορῶν διὰ τὴν τοποθέτησίν τους, ἡ φορολογικὴ ἀνακούφισις τῶν μεσαίων στρωμάτων καὶ ἡ ἐνίσχυσίς τους διὰ νὰ ἐξασφαλίσουν καὶ νὰ ἀναπτύξουν τὴν ἐπιχειρηματικὴν δραστηριότητά τους. Εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ προβλήματα ἡ ἀπάντησις τοῦ λαοῦ ὑπῆρξε κατηγορηματική, ἀντίθετη πρὸς ἐκείνην ποὺ ἔδιδε ἐπὶ δύο ἔτη ἡ Κυβέρνησις. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς δεσμεύει τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ προχωρήσῃ, παρ’ ὅ,τι διαθέτει κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν, εἰς τὴν συνέχισιν τῆς ἰδίας πολιτικῆς. Δυστυχῶς, αἱ δηλώσεις ποὺ μᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ ἀντιληφθῇ αὐτὴν τὴν ἁπλῆν ἀλήθειαν. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρωθυπουργός, θέλοντας νὰ κάμῃ μίαν γενικὴν ἐκτίμησιν τῆς διεθνοῦς καταστάσεως, εἶπε τὰ ἑξῆς: «Ἡ νέα μορφὴ τῶν διεθνῶν σχέσεων, ἡ βαθεῖα ἀλληλεξάρτησις τῶν ἐθνῶν καὶ ἡ συνεχὴς δημιουργία νέων καταστάσεων, αἵτινες ἐπηρεάζουν τὴν πολιτικὴν καὶ τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν λαῶν, ἐπιβάλλουν συνεχῆ ἐπαγρύπνησιν καὶ τὴν λῆψιν πολλάκις ἀποφάσεων μεγίστης σημασίας διὰ τὸ μέλλον τῆς Χώρας». Ἐγώ, σᾶς βεβαιῶ, δὲν ἠμπόρεσα νὰ καταλάβω τί σημαίνει αὐτὴ ἡ διατύπωσις. Καὶ νομίζω ὅτι ὅταν ὁμιλοῦμεν διὰ τόσον κεφαλαιώδη θέματα, πρέπει νὰ λέμε τὰς σκέψεις μας καθαρὰ καὶ νὰ διαγράφωμεν μὲ σαφήνειαν τὴν πολιτικήν μας μπροστὰ στὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ εἰς τὸν λαόν. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἐκτίμησιν, ὁ ἰμπεριαλιστικὸς κόσμος διὰ νὰ διατηρήσῃ τὰς θέσεις του, ποὺ κλονίζονται στὶς ἀποικίες καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸ τῶν χωρῶν του, λόγῳ καὶ τῆς οἰκονομικῆς ὑφέσεως, παίρνει μέτρα ποὺ ὁδηγοῦν εἰς τὴν διεθνῆ ἔντασιν.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν.....

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, διακοπαὶ δὲν ἐπιτρέπονται.

§7Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἔπρεπε νὰ σέβεσθε τὸ Σῶμα. Ἐγὼ δὲν διέκοψα καὶ οὔτε οὐδέποτε διακόπτω κανένα. Ἀλλὰ δὲν φοβοῦμαι τὰς διακοπάς. Καὶ ἀπὸ τὴν ἄποψιν αὐτὴν εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὴν διαπίστωσιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπιβάλλεται συνεχὴς ἐπαγρύπνησις καὶ λῆψις ἀποφάσεων μεγίστης σημασίας διὰ τὸ μέλλον τῆς Χώρας. Τὸ ἐρώτημα, ὅμως, εἶναι, πρὸς ποίαν κατεύθυνσιν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπαγρύπνησις καὶ ἡ λῆψις τῶν κρισίμων ἀποφάσεων. Ἕνα στοιχεῖον π. χ., ποὺ συμβάλλει ἀναμφισβήτητα εἰς τὴν διεθνῆ ἔντασιν, εἶναι ἡ κατάστασις ποὺ ὑφίσταται τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ κανεὶς βέβαια, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι οὔτε ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὴν εὐθύνην αὐτῆς τῆς ἑστίας ἐντάσεως τὴν ἔχει ὁ σοσιαλιστικὸς κόσμος καὶ ὄχι οἱ Ἄγγλοι ἀποικιοκράτες καὶ οἱ Ἀμερικανοὶ σύμμαχοί τους. Ἀνέφερα τὴν περίπτωσιν ἐνδεικτικά. Δὲν εἶναι βέβαια ἡ μόνη. Καὶ εἰς κάθε ἄλλην περίπτωσιν ποὺ σημειώνεται ἔντασις, ὅπως εἰς τὸ Ἀλγέριον, ἢ στὸ θέμα τοῦ ἀφοπλισμοῦ καὶ τῆς καταδίκης τῶν ἀτομικῶν ὅπλων, ἡ εὐθύνη βαρύνει τὸν ἰμπεριαλιστικὸν κόσμον. Ἀντίθετα, ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ τῶν σοσιαλιστικῶν χωρῶν, γενικά, δὲν ἔπαυσαν αἱ προσπάθειαι διὰ τὴν διεθνῆ ὕφεσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν φιλικῶν σχέσεων μὲ ὅλες τὶς Χῶρες. Εἶναι χαρακτηριστικὴ ἡ ἀπόφασις τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως διὰ διακοπὴν τῶν πυρηνικῶν δοκιμῶν, ποὺ δὲν εὑρῆκε ἀνταπόκρισιν ἀπὸ τὰς Η.Π.Α., καθὼς καὶ ἡ τελευταία πρότασις τοῦ Χρουστσὼφ διὰ σημαντικὰς ἐμπορικὰς συναλλαγὰς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ Η.Π.Α. Ἀλλὰ πέραν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐκτιμήσεων, τὰς ὁποίας εἶναι κανεὶς ἐλεύθερος νὰ ἀποδεχθῇ ἢ ὄχι τὸ ἐρώτημα ποὺ τίθεται εἶναι: Πῶς πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ τοποθετηθῇ ἔναντι αὐτῆς τῆς διεθνοῦς καταστάσεως; Ἡ ἀπάντησις εἶναι ἁπλῆ, ἂν ἀφετηρία τῆς σκέψεώς μας, μᾶλλον τῆς σκέψεώς σας, εἶναι ἡ προσήλωσις στὸ ἰδεῶδες τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἐλευθερίας, ὄχι ἁπλῶς μὲ διακηρύξεις, ὅπως κάμνει στὶς προγραμματικές της δηλώσεις ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ μὲ ἔργα ποὺ θὰ ἔχουν γνώμονα τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος καὶ μόνον. Μὲ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν μόνον μία πολιτικὴ εἰρήνης εἶναι δυνατή. Ἐκείνη ποὺ ἐξασφαλίζει μὲ συγκεκριμένα μέτρα τὴν συνύπαρξιν μὲ ὅλους τοὺς λαούς, ἀνεξάρτητα ἀπὸ κοινωνικὰ συστήματα. Στὶς προγραμματικές της δηλώσεις ἡ Κυβέρνησις ἐνῷ διαπιστώνει, κάτω ἀπὸ τὴν δημοσίαν κατακραυγήν, ὅτι «καθίσταται διαρκῶς δυσχερεστέρα ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ ΝΑΤΟ ἐξ ὑπαιτιότητος ὡρισμένης πλευρᾶς». Ἐν τούτοις — αὐτὰ λέγει ἡ Κυβέρνησις — ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν τυφλὴν προσήλωσιν πρὸς τὴν συμμαχίαν αὐτὴν καὶ ἀποφεύγει νὰ προσαρμόσῃ τὴν πολιτικήν της σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ μὲ τὶς ἴδιες τὶς διαπιστώσεις της. Ἡ Ε.Δ.Α., ἀντίθετα, ὑποστηρίζει μὲ ὅλας της τὰς δυνάμεις, ὅτι ἡ χώρα μας πρέπει νὰ βαδίσῃ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς εἰρηνικῆς συνυπάρξεως, ὅσον εἶναι ἀκόμη καιρός. Ἡ θεωρία τοῦ ἀποκλειστικοῦ προσανατολισμοῦ εἰς τὸν δυτικὸν κόσμον, θεωρία ποὺ τὴν κατεπολέμησαν πάντοτε μὲ δριμύτητα, κατέρρευσε εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, ἰδιαίτερα μετὰ τὰ δραματικὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης, ὅταν ἀπεδείχθη ὅτι οἱ «σύμμαχοί μας» δὲν ἠμποροῦν νὰ μᾶς προφυλάξουν κἂν ἀπὸ τοὺς συμμάχους. Ὅ,τι ἀπέμεινε ἀπὸ τὴν θεωρίαν αὐτήν, ἐκμηδενίζεται τώρα ἀπὸ τοὺς νέους βανδαλισμοὺς εἰς τὴν Κύπρον ποὺ ἀποκαλύπτουν μὲ ποιὲς μεθόδους καὶ ποιὲς προθέσεις ἀντιμετωπίζουν «οἱ σύμμαχοι» Ἄγγλοι καὶ Τοῦρκοι τὴν Ἑλλάδα. Τώρα, περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην φοράν, κύριοι βουλευταί, ὅταν οἱ Κύπριοι καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς Τουρκίας ζοῦν κάτω ἀπὸ τὴν ἀπειλὴν τῶν «πογκρὸμ» ὅταν οἱ ψίθυροι ἐντείνωνται ὅτι δυνάμεις Τουρκικὲς συγκεντρώνονται ἔναντι τῆς Κύπρου, τώρα, περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην φοράν, γίνεται ἀκόμη πιὸ φανερὸ ὅτι καὶ ἔναντι αὐτῶν τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους κανεὶς σώφρων πολιτικὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποκλείσῃ, ἔχομεν χρέος νὰ ζητήσωμεν στηρίγματα πρὸς ὅλες τὶς κατευθύνσεις, καὶ πρὸς τὶς Ἀραβικὲς Χῶρες καὶ πρὸς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. Ἀνεφέρθηκα, κύριοι βουλευταί, εἰς αὐτὸ τὸ μέγα θέμα, διὰ νὰ καταδείξω τὴν ἀνάγκην μιᾶς εὐρυτέρας συλλήψεως τοῦ προβλήματος τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας. Πιστεύω ὅτι ἡ ἰδέα κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ παίζῃ τὸν ρόλον τοῦ χωροφύλακα τῶν ξένων ἰμπεριαλιστικῶν συμφερόντων εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν ἔχει ὅλο καὶ λιγωτέρους ὀπαδοὺς καὶ μικροτέραν δημοτικότητα. Ἀντιθέτως, ἡ ἰδέα ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τοὺς κατοίκους της καὶ νὰ ἀσκῇ μίαν αὐτόνομον πολιτικὴν ποὺ νὰ ἀνταποκρίνεται ἀποκλειστικὰ καὶ μόνον εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα κατακτᾷ μὲ γοργὸν ρυθμὸν τὶς καρδιὲς καὶ τὴν λογικὴν τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς πτέρυγος). Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ εἴπω ὅτι ἀναλαμβάνετε ἱστορικὲς εὐθῦνες, συνεχίζοντας ἔτσι ἕνα προσανατολισμὸν ποὺ ἀπειλεῖ μὲ θανάσιμους κινδύνους τὸ Ἔθνος. Ἡ Ε.Δ.Α., τὸ γνωρίζετε πολὺ καλά, εἶναι ἀντίθετη πρὸς τὴν συμμετοχὴν τῆς Χώρας εἰς στρατιωτικοὺς συνασπισμοὺς καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Δὲν ζητεῖ, ἐν τούτοις, νὰ συμφωνήσητε μαζί της, καὶ νὰ θέσητε θέμα ἐξόδου ἀπὸ τὴν συμμαχίαν αὐτήν. Ζητεῖ, ὅμως, τὴν ἄσκησιν πραγματικὰ Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ποὺ δὲν θὰ περιορίζεται στὰ λόγια ἀλλὰ θὰ θεμελιώνεται μὲ τὴν καθημερινὴν πρᾶξιν. Ἐγκαταλείψατε, κύριοι, τὴν μονόπλευρον προσήλωσιν πρὸς τὸν κόσμον τῆς ἀποικιοκρατίας, ποὺ μόνον συμφορὲς προοιωνίζει διὰ τὴν Χώραν. Προχωρήσατε καθαρὰ στὴν ἐκ τῶν προτέρων ἀπόκρουσιν κάθε ἰδέας περὶ ἐγκαταστάσεως πυραυλικῶν βάσεων εἰς τὴν Χώραν μας, ὅπως ἐζήτησε ὁ λαός μας μὲ τὴν ψῆφον του. Προχωρήσατε μὲ θάρρος, ὄχι μὲ λόγια, ἀλλὰ μὲ συγκεκριμένα μέτρα εἰς τὴν κατεύθυνσιν τῆς συνάψεως σχέσεων φιλίας μὲ τοὺς Ἀραβικοὺς καὶ ὅλους ἀνεξαρτήτως τοὺς γειτονικοὺς Βαλκανικοὺς λαοὺς καὶ γενικώτερον μὲ τὸν σοσιαλιστικὸν κόσμον. Ἀπαντήσατε μὲ ὄχι στενόκαρδες ἀντιλήψεις ἀλλὰ θετικὰ στὶς προτάσεις εἰδικώτερα τῶν λαϊκῶν Δημοκρατιῶν τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀλβανίας διὰ τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν διαφορῶν ποὺ ὑφίστανται μὲ τὶς χῶρες αὐτὲς καὶ μὴ διστάζετε νὰ δεχθῆτε τὰς προτάσεις διὰ δημιουργίαν μιᾶς ἀπυρηνικοποιημένης ζώνης εἰς τὰ Βαλκάνια ποὺ θὰ ἔχῃ μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἀρκεῖ νὰ διαδηλώνωμεν τὶς καλές μας διαθέσεις γιὰ σχέσεις φιλίας μὲ τὸν ἀνατολικὸν κόσμον. Καὶ παράλληλα μὲ πλῆθος ἐκδηλώσεων — μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀναφέρω τὴν ἀχαρακτήριστον ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ε.Σ.Σ.Δ. ποὺ μὲ ἐπίσημη ἔμπνευση, ἢ ἔστω καὶ ἀνοχὴ διεξάγεται ἀπὸ τὰς στήλας τῶν κυβερνητικῶν ἐφημερίδων —νὰ ὑπονομεύσωμεν τὰς σχέσεις μὲ τὸν Ἀνατολικὸν κόσμον πρὸς μεγίστην ζημίαν τῶν ἐθνικῶν μας συμφερόντων.

§8Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Αἶσχος, αἶσχος... (Φωναὶ ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως — διαμαρτυρίαι).

§9Ν. ΖΑΡΝΤΙΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι διότι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἠκούσθησαν φράσεις θίγουσαι τὸ ἐθνικόν μας αἴσθημα. Εἶναι νωπὸν ἀκόμη τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἐπότισε τὴν Μακεδονικὴν γῆν ἀπὸ θηριωδίας τῶν Βουλγάρων...

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζαρντινίδη, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν, ἀπαγορεύω τὰς διακοπάς.

§11Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀνελάβατε εἰς τὸν διεθνῆ στίβον πρωτοβουλίας εἰρήνης, θὰ ἀνταποκριθῆτε ἔτσι στὶς ὡραιότερες ἐλπίδες καὶ στὶς προσδοκίες τοῦ λαοῦ μας ποὺ ἔχει ἐπὶ τέλους, τὸ δικαίωμα, ὕστερα ἀπὸ τόσα ἐφιαλτικὰ χρόνια νὰ ζήσῃ σὲ εἰρήνην, μακρυὰ ἀπὸ τὸ ἄγχος νέων περιπετειῶν. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ πλαίσιον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὀφείλομεν νὰ καθορίσωμεν τὴν ἐθνικὴν γραμμὴν ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ Ε.Δ.Α. πάντοτε ὑπεστήριξε μὲ σαφήνειαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἐθνικὴ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ παρὰ μόνον σὲ στενὴν σύνδεσιν μὲ τὸν ἀγῶνα τῶν ἀποικιοκρατικῶν χωρῶν, μέσα στὰ πλαίσια τῆς πάλης τῶν ἀντιαποικιακῶν λαῶν, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν της. Χαίρομαι εἰλικρινά, διότι τὴν ἰδίαν ἄποψιν ὑπερασπίσθηκε καὶ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος κατὰ τὴν πρόσφατον ἐπίσκεψίν του εἰς τὴν φίλην Αἴγυπτον. Ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ὁ Ἐθνάρχης Κύπρου, ἀποτελεῖ μίαν πρόοδον εἰς τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ, τὴν ὁποίαν χαιρετίζομεν μὲ αἰσιοδοξίαν, ποὺ δικαιολογεῖται ἀπὸ τὴν θετικὴν ἀνταπόκρισιν καὶ τῶν ἡγετῶν τῆς Αἰγύπτου. Ἐν ἀναμονῇ τῶν ἀνακοινώσεων τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν πεποίθησίν μας ὅτι τὸ Ἔθνος οὐδέποτε θὰ δεχθῇ μίαν λύσιν ποὺ δὲν θὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν πλήρη αὐτοδιάθεσιν στοὺς Κυπρίους σὲ τακτὴν καὶ λογικὴν προθεσμίαν, χωρὶς βάσεις ἢ ἄλλους ἀπαραδέκτους ὅρους. Ἐπιθυμοῦμεν ἐπίσης νὰ ὑπογραμμίσωμεν ὅτι ἡ τελευταία προκλητικὴ ἀνθελληνικὴ ἐνέργεια ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Τουρκίας τοῦ Μεντερές, καὶ ἐκείνων ποὺ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἑνώσεως τοῦ ΝΑΤΟ τὴν ὑποθάλπουν, θὰ πρέπει νὰ προσκρούσῃ στὴν γρανιτώδη ἀντίστασι ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, ποὺ γνωρίζει στὶς κρίσιμες ὧρες τῆς ἱστορίας του νὰ ἀντιμετωπίζῃ τοὺς ἐθνικοὺς κινδύνους σὰν ἕνας ἄνθρωπος. Ὅμως, ἀντίστασις δὲν γίνεται ὅταν δὲν τολμᾶμε στὶς προγραμματικὲς δηλώσεις νὰ καταγγείλουμε ἀνοικτὰ τὶς ὠμότητες καὶ τοὺς Ἀγγλοτούρκους, ὅταν ἀρκούμεθα μόνον σὲ ὑπαινιγμούς, καὶ ὅταν προσφεύγωμεν εἰς τὸ ἀποικιοκρατικὸν ΝΑΤΟ, διὰ νὰ παραδώσωμεν τὰ θύματα στοὺς θῦτες. Χρειάζονται συγκεκριμένα καὶ ἄμεσα μέτρα ποὺ κατὰ τὴν γνώμην μας, εἶναι: — Προσφυγὴ στὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, κατὰ τῆς Τουρκίας. — Κατάθεσις τῆς προσφυγῆς γιὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. — Ἀποχώρησις ἀπὸ κάθε κοινὴν ἐνέργειαν μὲ τὴν Ἀγγλικὴν καὶ Τουρκικὴν Κυβέρνησιν στὰ πλαίσια στρατιωτικῶν γυμνασίων κ.λ.π. — Ἀποκατάστασις ἐπαφῆς μὲ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἡνωμένης Ἀραβικῆς Δημοκρατίας γιὰ τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως ποὺ ἀπειλεῖ τὴν εἰρήνην εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν. Αὐτὰ τὰ μέτρα ἠμπορεῖ νὰ υἱοθετηθοῦν ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα, ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Καὶ πιστεύω ὅτι ἡ υἱοθέτησις αὐτὴ θὰ ἀποτελοῦσε τὸ καλύτερον μήνυμα ἐλπίδος καὶ πίστεως πρὸς τὸν Κυπριακὸν λαόν. Κύριοι βουλευταί, ἡ ὑπεράσπισις τῆς ἱερᾶς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ἠμπορεῖ νὰ στεφθῇ ὑπὸ ἐπιτυχίας, μόνον ὅταν ὁ ἀγώνας διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν στηρίζεται εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ Ἔθνους καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα: Ἀπὸ τὴν διατάραξιν τῆς Ἑνότητος τῶν Κυπρίων ἀδελφῶν μας, μόνον τὰ σχέδια τῶν θανασίμων ἐχθρῶν τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας θὰ προαχθοῦν. Κύριοι βουλευταί, ἡ υἱοθέτησις τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν, σὲ γενικὲς γραμμές, σᾶς διέγραψα ἤδη, ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον χάριν τῆς Ἐθνικῆς Ἀσφαλείας ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς προαγωγῆς τῆς οἰκονομίας μας. Ἡ Βουλὴ ἤκουσε τὶς προγραμματικὲς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡμεῖς τοὐλάχιστον ματαίως ἀναζητοῦμεν κἄποιαν θετικὴν ἀπάντησιν στὰ δικαιολογημένα αἰτήματα τῶν διαφόρων στρωμάτων τοῦ λαοῦ. Διότι ἡ Κυβέρνησις ἀρκεῖται εἰς τὴν διακήρυξιν, ὅτι θὰ συνεχίσῃ τὴν χαραχθεῖσαν οἰκονομικὴν πολιτικήν της, ἐνῷ ἀντιπαρέρχεται μὲ ἀπαραδέκτους χαρακτηρισμοὺς περὶ δημαγωγίας, τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν ἐργαζομένων, γιὰ αὔξησιν τῶν μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων κατὰ 30% καὶ τῶν συντάξεων κατὰ 50%, καθὼς καὶ τὸ αἴτημα τῆς οὐσιαστικῆς μειώσεως τῆς φορολογίας καὶ τῆς παροχῆς πιστωτικῶν εὐκολιῶν στὶς μεσαῖες ἐπιχειρήσεις. Ἐξ ἄλλου, ὅπως καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἔτσι καὶ σήμερον, εἰς τὸν κρίσιμον τομέα τῶν ἐπενδύσεων, περιορίζεται σὲ ἀόριστες διακηρύξεις, ἐνῷ προκειμένου γιὰ τὴν ἀνάγκην μιᾶς δικαιοτέρας ἀνακατανομῆς τοῦ ἐθνικοῦ μας εἰσοδήματος δὲν προχωρεῖ οὔτε κἄν σὲ διακηρύξεις. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀφιερώνουν μερικὰς παραγράφους καὶ εἰς τὴν «ἀγροτικὴν πολιτικὴν καὶ τὴν προστασίαν τῶν ἀγροτῶν». Ἀτυχῶς, ὅμως, καὶ εἰς τὸν τόσον ζωτικὸν αὐτὸν τομέα, αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις δὲν προσφέρουν τίποτε καινούργιο καὶ ἐλπιδοφόρον. Λυπούμεθα, εἰλικρινῶς, διότι ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠθέλησε νὰ διδαχθῇ ἀπὸ τὴν ψῆφον τῶν ἀγροτῶν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Λυπούμεθα βαθύτατα, διότι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις δὲν ὑπάρχει οὔτε μία λέξις διὰ τὸ δρᾶμα τῶν σιτοπαραγωγῶν καὶ τῶν καπνοπαραγωγῶν. Καὶ διὰ νὰ γίνῃ αὐτό, ἐκτὸς ἀπὸ τὰ ἄλλα, θὰ χρειασθῇ ἡ διακήρυξις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, περὶ «ἀναπτύξεως τοῦ ἐμπορίου μὲ τὰς ἀνατολικὰς χώρας εἰς τὸν μέγιστον βαθμὸν» — ποὺ τὴν σημειώνουμε — νὰ γίνῃ πρᾶξις. Μάλιστα, βλέπετε, συμφωνοῦμε καὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἴμαστε ἄρνησις. Ἡ λύσις, κύριοι βουλευταί, τοῦ τραγικοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος ποὺ ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα, ἐπιβάλλει τολμηρὰ μέτρα. Ἡ λύσις αὐτὴ συνοψίζεται εἰς τὰ ἑξῆς: Ἀπαλλαγὴ τῆς οἰκονομίας τῆς χώρας ἀπὸ ἀπαράδεκτες δεσμεύσεις καὶ ἀπὸ τὴν λῃστρικὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ξένου μονοπωλιακοῦ κεφαλαίου. Ἀνάπτυξιν τῆς οἰκονομίας μας μὲ γνώμονα τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας μας καὶ τοῦ λαοῦ. Καὶ μέσα εἰς τὰ πλαίσια αὐτά, κινητοποίησις τῶν πόρων τῆς χώρας διὰ τὴν ἐκβιομηχάνισιν, διὰ τὸν ἐξηλεκτρισμόν, διὰ μεγάλα παραγωγικὰ ἔργα, ποὺ θὰ συμβάλουν εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς ἀνεργίας καὶ τὴν ἄνοδον τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ. Ἄμεσα μέτρα πρὸς δημιουργίαν τῶν προϋποθέσεων διὰ τὴν ἀνωτέρω πολιτικὴν καὶ διὰ τὴν λύσιν τῶν λαϊκῶν προβλημάτων, εἶναι ὁ πραγματικὸς περιορισμὸς τῶν πολεμικῶν δαπανῶν — αὐτὸ τὸ εἶπε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς — εἰς τὰ ἀπολύτως ἀπαραίτητα διὰ τὴν εἰρηνικὴν περίοδον ἐπίπεδα, ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας τοῦ μεγάλου κεφαλαίου, ἡ κατάργησις κάθε προνομιακῆς φορολογικῆς ἀτελείας, ἡ ἀναδιάρθρωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ἀναζήτησις πιστώσεων ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἀπὸ κάθε κατεύθυνσιν, χωρὶς νὰ συνοδεύεται ἀπὸ πολιτικοὺς ἢ ἀσυμφόρους οἰκονομικοὺς ὅρους. Αὐτὴ ἡ τολμηρὴ πολιτικὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅταν γνώμονας εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων δὲν εἶναι τὰ συμφέροντα τῶν ξένων μονοπωλίων καὶ τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τῶν ἐργαζομένων καὶ τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας εἰς τὸ σύνολόν της. Ἡ Ε.Δ.Α. ὑποστηρίζει ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ ἄμεσος αὔξησις τῶν μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων κατὰ 30% καὶ τῶν συντάξεων κατὰ 50%, καθὼς καὶ ὁ περιορισμὸς τῆς ἀνεργίας. Ὑποστηρίζομεν ἀκόμη ὅτι εἶναι δυνατὸς ὁ καθορισμὸς ἱκανοποιητικῶν τιμῶν ἀσφαλείας τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων καὶ πρῶτον τοῦ σιταριοῦ, εἰς τὰ ἐπίπεδα ποὺ ζητοῦν αἱ ὀργανώσεις τῶν σιτοπαραγωγῶν. Ἐπίσης εἶναι δυνατὴ ἡ μείωσις τῆς φορολογίας μέχρι καὶ 50% τῶν μεσαίων στρωμάτων καὶ ἡ πιστοδότησίς τους κατὰ ἱκανοποιητικὸν τρόπον. Δυστυχῶς, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, τίποτε θετικὸν δὲν προκύπτει διὰ τὰ αἰτήματα τοῦ λαοῦ. Ἡ ἐπίκλησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατηρηθῇ ἡ οἰκονομικὴ σταθερότης, καλύπτει, ὅπως πάντοτε, τὴν ἀπαίτησιν νὰ πληρώνουν οἱ ἐργαζόμενοι, οἱ λαϊκὲς τάξεις, τὶς δαπάνες τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅμως, μία πολιτικὴ ποὺ δείχνει τέτοια περιφρόνησιν στὰ στοιχειώδη αἰτήματα τῶν ἐργαζομένων πρὸς ὄφελος τῶν συμφερόντων τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας, εἶναι μία πολιτικὴ καταδικασμένη. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἔχει συνείδησιν τοῦ πόσον ἡ πολιτική της συγκρούεται μὲ τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν ἐργαζομένων. Δι’ αὐτὸ ὁ κ. Πρωθυπουργός, συνώδευσε τὴν ἐξαγγελίαν τοῦ κυβερνητικοῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος μὲ τὴν ἐπίδειξιν μιᾶς κἄποιας «πυγμῆς». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπειλεῖ «ὅσους ἐπιχειροῦν διὰ τῆς δημαγωγίας — δὲν δημαγωγοῦμεν καμμίαν φορὰν — νὰ δημιουργήσουν κλῖμα ἀνησυχίας καὶ ἀβεβαιότητος ἢ διὰ τῆς προκλήσεως ἀνωμαλιῶν νὰ παρεμβάλουν ἐμπόδια εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πολιτικήν». Ματαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσῃ ἐντυπώσεις. Κανεὶς δὲν δημαγωγεῖ καὶ κανεὶς δὲν προκαλεῖ ἀνωμαλίας. Ἁπλῶς οἱ ἐργαζόμενοι, μὲ τὶς συνδικαλιστικές των ὀργανώσεις, ζητοῦν τὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς ζωῆς των. Καὶ πλανᾶσθε, κύριοι, ἂν νομίζετε ὅτι μὲ τὶς ἀστυνομικὲς πιέσεις θὰ γεμίσετε τὰ στομάχια τῶν ἐργαζομένων. Οἱ δεξιοὶ π. χ. ἐργαζόμενοι καὶ συνταξιοῦχοι ποὺ σᾶς ζητοῦν αὔξησιν τῶν μισθῶν ἡμερομισθίων καὶ συντάξεων ὄχι διότι δημαγωγεῖ κανείς, ἀλλὰ διότι δυστυχοῦν ὅπως καὶ οἱ ἀριστεροί. Κύριοι βουλευταί, ἄφησα τελευταῖο τὸ μέγα θέμα τῆς Δημοκρατίας. Ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀντιπαρέρχεται ἐν σιγῇ. Δὲν εὑρίσκει μίαν λέξιν νὰ εἴπῃ ἀπαντῶντας εἰς τὴν πανεθνικὴν ἀξίωσιν νὰ τερματισθῇ τὸ καθεστὼς τῆς ἀνωμαλίας καὶ νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὴν χώραν μας ὁ ρυθμὸς τῆς Δημοκρατίας. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν, αἱ διώξεις καὶ αἱ πιέσεις κατὰ πολιτῶν, ὀπαδῶν, ψηφοφόρων καὶ στελεχῶν τῆς Ε.Δ.Α. ἐνετάθησαν. Ἀποτελεῖ αὐτὸ τὴν ἐκδίκησιν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν στροφὴν τῶν μαζῶν πρὸς τὴν Ἀριστερὰν καὶ πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς ἀλλαγῆς. Ἡ ὁμοιομορφία τῆς αἰτιολογίας, ἡ ταυτότης τῶν ἐξηγήσεων ποὺ ἐδόθησαν στὶς διαμαρτυρίες σὲ διάφορα διαμερίσματα τῆς χώρας, ἀποδεικνύουν ὅτι δὲν πρόκειται διὰ κρούσματα μεμονωμένα, διὰ τὴν ἔμπνευσιν αὐτοῦ ἢ ἐκείνου τοῦ χωροφύλακος, ἀλλὰ διὰ τὴν ἄσκησιν μιᾶς πολιτικῆς ποὺ ἐμπνέεται ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι βουλευταί, ἡ παράτασις αὐτοῦ τοῦ καθεστῶτος τῶν διωγμῶν καὶ τῶν πιέσεων, δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀνέχεσθε ἢ νὰ ὑποθάλπετε αὐτὴν τὴν συστηματικὴν καὶ κατάφωρον παραβίασιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἀτόμου καὶ τοῦ πολίτου, νὰ καταρρακώνεται ἔτσι ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης τὸ κῦρος τῆς χώρας μας καὶ νὰ τῆς ἀφαιρῆται τὸ ἠθικὸν ἀνάστημα ποὺ τῆς χρειάζεται διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ καταγγείλῃ τὸ καθεστὼς τῶν Βρεταννῶν τυράννων τῆς Κύπρου. Δὲν ἠμπορεῖ, ἡ ἐλευθερία τῶν πολιτῶν, νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ πρώτου ὀργάνου τῆς τάξεως καὶ νὰ μὴ ἠμπορῇ κανεὶς νὰ ἐργασθῇ ἢ νὰ κινηθῇ χωρὶς νὰ τὸν βαρύνῃ ἡ σκιὰ τοῦ πιστοποιητικοῦ τῶν κοινωνικῶν φρονημάτων ἢ ἡ ἀπειλὴ τῆς ἐκτοπίσεως. Καθῆκον καὶ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁλοκλήρου τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι, νὰ διατάξῃ τὸν ἄμεσον τερματισμὸν τῶν διωγμῶν αὐτῶν καὶ νὰ προχωρήσῃ ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἀντιδημοκρατικῶν νόμων ποὺ τὸ ἐκτρέφουν. Μὲ τὴν εὐθύνην τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δηλώνομεν κατηγορηματικῶς, ὅτι θὰ ἀντιταχθοῦμε μὲ ὅλα τὰ νόμιμα μέσα εἰς τὴν συνέχισιν τῶν αὐθαιρεσιῶν καὶ τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ διωγμοῦ καὶ ἐπιφυλάσσομεν εἰς ἑαυτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγωμεν εἰς κάθε ἁρμόδιον Σῶμα διὰ τὴν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ πολίτου εἰς περίπτωσιν ποὺ τὸ ἀπαράδεκτον αὐτὸ καθεστὼς ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑφίσταται παρὰ τὴν κατηγορηματικὴν ἀντίθεσιν τῆς συντριπτικῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ. Ἡ ἀποκατάστασις τῆς δημοκρατικῆς ὁμαλότητος, κύριοι βουλευταί, δὲν ἀποτελεῖ παραχώρησιν πρὸς οἱονδήποτε. Ἀποτελεῖ αἴτημα τοῦ Ἔθνους, διότι καμμία πρόοδος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἔξω ἀπὸ τὸ κλῖμα καὶ τὰ πλαίσια τῆς Δημοκρατίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ἀποκατάστασις τῆς ὁμαλότητος ὅταν διατηροῦνται εἰς ἰσχὺν θεσμοὶ ἀντιδημοκρατικοί, ὅπως τῆς ἐκτοπίσεως, καὶ ὅταν χιλιάδες ἄνθρωποι ἐξακολουθοῦν νὰ κρατοῦνται ἐπὶ 10 ἢ 13 ἔτη παρὰ πάντα θεῖον καὶ ἀνθρώπινον κανόνα, διότι εἶναι ὀπαδοὶ μιᾶς συγκεκριμένης ἰδεολογίας.

§12Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Οὐγγαρίαν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε τί ἔγινε;

§13Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν προεκάλεσα καὶ δὲν προκαλῶ κανένα. Ἐὰν νομίζετε ὅτι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἀνήκει μόνον εἰς σᾶς, πλανᾶσθε.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπιτρέπεται ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ διακόπτετε.

§15Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Εἴμαστε τὸ 60% τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει τὴν ἀλλαγήν.

§16Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μοῦ ἀπηντήσατε διὰ τὴν Οὐγγαρίαν.

§17Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Σᾶς ἀπήντησα καὶ ἄλλοτε. Εἶπα ὅτι εἰς τὴν Οὐγγαρίαν ἤθελαν νὰ ἐγκαθιδρύσουν ἀνέργους Βασιλεῖς. (Φωναὶ ἀποδοκιμασίας). Εἶναι, ἐπὶ τέλους, καιρός, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀναλάβωμεν μὲ θάρρος τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τὰ κατάλοιπα τῆς ἀνωμαλίας ἑνὸς παρελθόντος διὰ τὸ ὁποῖον κανένας δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ αἰσθάνεται λύπην. Εἶναι καιρὸς νὰ χορηγήσωμεν γενικὴν ἀμνηστίαν, νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν νομιμότητα τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα Ἑλλάδος — πρᾶγμα ποὺ ζητεῖται καὶ ἀπὸ ἐγκυρότατα ὄργανα τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως— καὶ νὰ δώσωμεν τὴν δυνατότητα εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας καὶ εἰς αὐτοὺς ποὺ χρόνια ὁλόκληρα ζοῦν μὲ τὴν ἐλπίδα τοῦ ἐπαναπατρισμοῦ, νὰ ἐργασθοῦν διὰ τὴν εὐτυχίαν τῆς Πατρίδος. Κύριοι βουλευταί, αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν παρέχουν καμμίαν ἔνδειξιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἀντελήφθη τὸ νόημα τῆς 11ης Μαΐου. Ἡ πολιτικὴ ποὺ διαγράφουν, ἀποτελεῖ συνέχισιν τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν κατεδίκασεν ὁ λαὸς στὶς πρόσφατες ἐκλογές, πολιτικὴ ποὺ ἐγκυμονεῖ κινδύνους διὰ τὸ Ἔθνος. Δι’ αὐτὸ ἡ Ε.Δ.Α. θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κ. Γ. Παπανδρέου, ἔχει τὸν λόγον.

§19Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Ε.Δ.Α. μὲ ὑποχρεώνει νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις του. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ε.Δ.Α. ὅτι ἡ Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τὴν προηγουμένην Βουλήν, ἐταυτίζετο μὲ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν εἶχε καθορίσει σαφῶς τὰ ὁρόσημά του ὡς Κόμματος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου καὶ ἀπέναντι τῆς Δεξιᾶς καὶ ἀπέναντι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Ἀπέναντι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς εἶχεν ἀνέκαθεν διακηρύξει ὅτι ἔχει βασικὴν διαφορὰν προσανατολισμοῦ. Συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὰ πάγια συμφέροντα τοῦ Ἔθνους τοποθετοῦν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ μέτωπον τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βασικὴ διαφορὰ γραμμῆς πρὸς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Καὶ πρὸς τὴν Δεξιάν, δηλαδὴ τὴν Κυβέρνησιν, ἔχομεν χαράξει ἐπίσης τὴν διαφοράν μας. Ἔκτοτε εἴχομεν προσδιορίσει ὅτι εὑρισκόμενοι ἐντὸς τοῦ κόσμου τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν, ἀκολουθοῦμε πολιτικὴν Ἑλληνικήν, διεκδικοῦμε πλήρη ἰσοτιμίαν. Ἐκτελοῦμε τιμίως τὰς ὑποχρεώσεις μας, ἀλλὰ διεκδικοῦμεν ὑπερηφάνως ὅλα μας τὰ δικαιώματα. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ γραμμὴ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν εἶχε ταυτισθῆ οὔτε πρὸς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν, οὔτε πρὸς τὴν Ἄκραν Δεξιάν, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν καταλογίζομε διαφορὰν συμπεριφορᾶς ἐντὸς τοῦ κόσμου τῶν ἐλευθέρων Ἐθνῶν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμὴ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ἡ γραμμὴ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον. (Χειροκροτήματα). Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Ε.Δ.Α., ὡμίλησεν ἐξ ὀνόματος τοῦ 60% τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τοῦ ἀρνούμεθα τὴν νομιμοποίησιν διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν 800.000 ψήφων τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα). Εἶχε δίκαιον ὅταν εἶπεν ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὸ 40%, ἀντιμέτωπον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι 60%. Ἀλλὰ ὅσον τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἄλλο τόσον εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι ἀπέναντι τοῦ 24% τῆς Ε.Δ.Α. ὑπάρχει ἀντιμέτωπον τὸ 76% τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἡμεῖς δὲν θὰ διεκδικήσωμεν ἐκπροσώπησιν λαοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν μᾶς ἔδωκε παρομοίαν ἐντολήν, θὰ ὁμιλήσωμεν ἐξ ὀνόματος τῶν 800.000 Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐνεπιστεύθησαν εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὴν ἄσκησιν τῶν εὐθυνῶν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πράγματι εἶναι γεγονὸς καὶ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οὐδέποτε πρόκειται, οὔτε νὰ ἀγνοήσωμεν, οὔτε νὰ θέσωμεν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, εἶναι ὅτι ἡ ΕΔΑ ἔλαβε πράγματι τὸ 24.4%, ὅτι ἔλαβε 140.000 ψήφους περισσοτέρους ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου εὑρίσκεται εὐλόγως εἰς τὴν θέσιν τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ τίθεται ἐνώπιον τῆς συνειδήσεως τοῦ Ἔθνους τὸ ἐρώτημα. Εἰς ποίους λόγους ὀφείλεται αὐτὴ ἡ μεγάλη αὔξησις τῆς δυνάμεως τῆς Ε.Δ.Α.; Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ σύνθεσις τῆς δυνάμεως τῆς ΕΔΑ ἀπαρτίζεται ἀπὸ τὴν δύναμιν τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος ἀπὸ τοὺς παγίους συνεργάτας, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰς τάξεις τῆς ΕΔΑ καὶ ἀπὸ πλῆθος ἄλλο ἀσυντάκτων μαζῶν, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὴν ΕΔΑ διὰ νὰ ἐκδηλώσουν ἐντονώτερον τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν κατέχονται. Καὶ τίθεται σήμερον τὸ ἐρώτημα. Πῶς αὐτὸ τὸ 10%, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε μέχρι τοῦ 1952 ἔφθασεν εἰς τὸ 24%; Ὑπάρχουν ἀφελεῖς, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι ἡ εὐθύνη βαρύνει τὸν ἐκλογικὸν νόμον... Ἀλλ’ ὁ ἐκλογικὸς νόμος δὲν ἐδημιούργησεν, ἀπεκάλυψε τὴν δύναμιν τῆς ΕΔΑ καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν προσέφερεν ἀληθῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν δημόσιον βίον, διότι εἶναι χρήσιμος ἡ ὁρατότης, ἡ γνῶσις τῆς συσχετίσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ὑπάρχουν, κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ ἐξωτερικοὶ καὶ ἐσωτερικοὶ λόγοι ἐξηγοῦντες τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ τῆς Ε.Δ.Α. Οἱ ἐξωτερικοὶ λόγοι ἀνάγονται εἰς τὸ γόητρον τῶν μεγάλων δυνάμεων, εἴτε εἰς τὴν συμπεριφορὰν τῶν συμμάχων ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ κρίσιμα Ἑλληνικὰ θέματα. Ἀλλὰ ὑπάρχουν ἀσφαλῶς καὶ ἐσωτερικοὶ λόγοι καὶ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην ὅτι ἀνήκει εἰς τὰς κυριώτερα κριτήρια τῆς ἀξίας τῶν Κυβερνήσεων ἡ στασιμότης, ἡ ὑποχώρησις ἢ ἡ αὔξησις τῆς δυνάμεως τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον δύναται νὰ ἐπικαλῆται ὡς τίτλον τιμῆς ὅτι εἰς τὰς ἰδικάς του ἡμέρας, εἰς τρεῖς ἐκλογάς, ἡ δύναμις τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς παρέμεινε στάσιμος, γύρω ἀπὸ τὸ 10%. Ἀπὸ τοῦ 1952 μέχρι τοῦ 1958 ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα αἱ δυνάμεις τῆς Δεξιᾶς καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα ἔγινεν ἡ αὔξησις. Ἀνήκει ἑπομένως ποσὸν εὐθύνης εἰς τὰς Κυβερνήσεις τῆς Δεξιᾶς. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι εἰς εὐρυτέραν ἀνάλυσιν τοῦ θέματος. Ὑπάρχει γενικωτέρα εὐθύνη ὄχι μόνον διὰ τὴν αὔξησιν τῆς δυνάμεως τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, ὑπάρχει γενικωτέρα εὐθύνη τοῦ πολιτικοῦ κόσμου διὰ τὴν ἔλλειψιν ἐνθουσιασμοῦ ἀπέναντι τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, ἀπέναντι τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος, ἀπέναντι τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ πρέπει νὰ ἀποκτήσωμεν ὅλοι μίαν βαθεῖαν ἐπίγνωσιν αὐτῆς τῆς πραγματικότητος, διὰ νὰ γίνωμεν ἄξιοι καὶ τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ Ἔθνους, διὰ νὰ ἐμποδίσωμεν ἐνδεχομένην μίαν παρακμὴν καὶ μίαν κατάρρευσιν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν. Καταλογίζομεν τὴν πρώτην εὐθύνην εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κράτος. Ἐπιτρέπονται τὰ ἔκτακτα μέτρα ὅταν αἱ περιστάσεις εἶναι ἔκτακτοι. Ἀλλ’ ὅταν αἱ περιστάσεις εἶναι ὁμαλαί, τὰ ἔκτακτα μέτρα εἶναι ἀπαράδεκτα καὶ πλανῶνται ὅσοι νομίζουν ὅτι αἱ διώξεις ἐξαφανίζουν τοὺς κομμουνιστάς. Αἱ διώξεις ἀποτελοῦν στρατολόγον τοῦ κομμουνισμοῦ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, κατεχόμενον ἀπὸ τὸ αἴσθημα ὅτι ἀποτελεῖ τὴν αὐθεντικὴν ἔκφρασιν τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας τῆς Δημοκρατίας, ἀρνεῖται τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἀστυνομικοῦ Κράτους εἰς περιόδους ὁμαλάς, ὅπως καὶ σήμερον. Ἀρνούμεθα καὶ κατηγοροῦμεν τὸ ἀστυνομικὸν Κράτος. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑποστηρίζει ὅτι πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ πλήρης λειτουργία τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν. Εἰς τὰς δημοκρατίας, διὰ τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑπερήφανοι καὶ τὰς ὁποίας δὲν ὀνομάζομεν ἀστικάς, τὰς ὀνομάζομεν ἀνθρωπίνους, διότι τὴν ἀνθρωπίνην ἀξιοπρέπειαν δικαιώνουν, εἰς τὰς δημοκρατίας δὲν διώκεται τὸ φρόνημα, διώκεται ἡ πρᾶξις, διώκεται ἡ παράνομος πρᾶξις. Καὶ ἡ παράνομος πρᾶξις διώκεται ὄχι ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν τῆς Διοικήσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν Δικαιοσύνην, τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Πέραν τοῦ ἀστυνομικοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε πρῶτον λόγον τῶν δυνάμεων τοῦ Κομμουνισμοῦ, ὑπάρχει ἐπίσης, ὡς παράγων ἀποθαρρύνσεως τοῦ λαοῦ, τὸ κομματικὸν κράτος. Ἔχομεν συνηθίσει εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν Κομμάτων ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς διακρίσεως τῶν πολιτῶν εἰς φίλους καὶ ἀντιπάλους τοῦ Κόμματος.... Ἀλλὰ ἡ Δημοκρατία σημαίνει ἰσονομίαν, ἡ Δημοκρατία σημαίνει ἰσότητα τῶν πολιτῶν, ἀπέναντι τοῦ νόμου. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ λειτουργία τῶν κομμάτων, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς διαιρέσεως τῶν πολιτῶν εἰς φίλους καὶ ἀντιπάλους, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι τὰ λάφυρα τῆς ἐξουσίας ἀνήκουν εἰς τοὺς φίλους καὶ αἱ διώξεις, οἱ ἀποκλεισμοὶ ἀνήκουν εἰς τοὺς ἀντιπάλους, τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα θὰ καταρρεύσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Ἐπιβάλλεται νὰ ἀποκτηθῇ μία νέα συνείδησις ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον, ὅτι μόνον ἕνα τίμιον κράτος, ἕνα ὑπερκομματικὸν κράτος, ἕνα κράτος δικαίου ἴσον ἀπέναντι τῶν πολιτῶν ἠμπορεῖ νὰ δικαιώσῃ τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας, ἠμπορεῖ νὰ ἐμπνεύσῃ τὸν λαὸν καὶ πρὸ παντὸς τὴν νέαν γενεάν, ἡ ὁποία ἐμπνέεται ἀπὸ ἰδεώδη καὶ ἡ ὁποία θέλει νὰ ἱκανοποιῆται ἠθικῶς ἀπὸ τὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας. Καὶ πέραν ἀπὸ τὸ κομματικὸν κράτος, διὰ νὰ δικαιώσωμε τὴν ἀποστολήν μας, διὰ νὰ δικαιώσωμε τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας, ὀφείλομε νὰ δημιουργήσωμε τὸ δίκαιον, τὸ ἠθικὸν κράτος, νὰ καταργήσωμεν τὸ ὕποπτον, Ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει σήμερον εἰς τὸν λαόν μας ἡ πεποίθησις, ἡ πλήρης, ἡ ἀπόλυτος πεποίθησις, ὅπως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ, διὰ τὴν καθαράν, τὴν κρυστάλλινην ἀκεραιότητα τῶν δημοσίων ἀνδρῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Χωρὶς αὐτὴν τὴν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην, θὰ καταρρεύσουν καὶ πάλιν οἱ ἐλεύθεροι θεσμοί, θὰ ἐνεδρεύῃ εἰς τὴν ψυχὴν τῶν ἀνθρώπων ἡ ἀποκαρδίωσις, ὅτι οἱ ἡγέται τῆς Δημοκρατίας, δὲν εἶναι ἄξιοι τῶν εὐθυνῶν των. Εἰς ἄλλα πολιτεύματα, ἡγοῦνται κληρονομικαὶ τάξεις, εἰς τὴν Δημοκρατίαν ἡγοῦνται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ τὰ σπλάχνα τοῦ λαοῦ. Ἡ μόνη δικαίωσίς των εἰς τὴν ἡγεσίαν εἶναι ἡ ἠθική των προσωπικότης. Ἰδού, διατὶ θὰ πρέπει νὰ δημιουργηθῇ ἡ συνείδησις μιᾶς ὑψηλῆς μιᾶς βαθείας ἠθικῆς εὐθύνης τῶν δημοσίων ἀνδρῶν. Θὰ πρέπει νὰ καταστῶμεν ἀμετάβλητοι καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους καὶ πρὸς τοὺς ἑαυτούς μας ἐπὶ τῶν ἠθικῶν θεμάτων. Θὰ πρέπει νὰ πείσωμε τὸν λαόν, νὰ πείσωμε κατ’ ἐξοχὴν τὴν νεότητα, ὅτι οἱ ἡγέται τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἀνεπίληπτοι καὶ ἀδιάβλητοι, ὅτι ἡ ἀρετὴ τῶν δημοσίων ἀνδρῶν καὶ τῶν δημοσίων λειτουργῶν, εἶναι ὑπεράνω πάσης ὑποψίας. Ἐὰν πρόκειται καὶ πρέπει νὰ γίνῃ μία ἐπανάστασις εἰς τὴν χώρα, ἡ ἐπανάστασις, ἡ ὁποία ἐπείγει εἶναι ἡ ἐπανάστασις τῆς ἀρετῆς, ἡ ἠθικὴ ἐπανάστασις. Καὶ θὰ ἦτο ἀληθῶς εὐτύχημα, ἐὰν ὑπῆρχε πρακτικὸς τρόπος νὰ ἐπιβεβαιώνωνται καὶ αἱ περιουσίαι τῶν δημοσίων ἀνδρῶν καὶ τὰ κομματικὰ ἔξοδα καὶ γενικῶς οἱ πόροι τῶν κομμάτων, ὅπως συμβαίνῃ εἰς ἄλλας Δημοκρατίας. Θὰ ἀναφερθῶ εἰς ὀλίγα παραδείγματα, διὰ νὰ ἐπισημάνω τὰς ἀπόψεις μου. Ὑπάρχει τὸ θέμα, τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως, περιέρχεται συνήθως εἰς τὴν περιοχὴν τῆς δημαγωγίας καὶ ὑβρίζεται ὁ πολιτικὸς κόσμος. Ὑποστηρίζω τὴν γνώμην ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ γενικώτερον τὴν ἡγέτιδα τάξιν τῆς Δημοκρατίας, ἡ ἀμοιβὴ τῆς ἡγεσίας πρέπει νὰ εἶναι ἐπαρκὴς καὶ πρέπει νὰ ἔχωμε τὸ θάρρος αὐτῆς τῆς διακηρύξεως. Δὲν πρέπει νὰ ψηφίζωμεν σχετικὰς διατάξεις ὑπὸ τύπον ὑφαρπαγῆς. Οἱ ἡγέται τῆς Δημοκρατίας προέρχονται ἀπὸ τὸν λαόν. Θέλομεν ἡ Δημοκρατία νὰ μὴ εἶναι προνόμιον τοῦ πλούτου. θέλομεν οἱ ἡγέται καὶ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ λαοῦ νὰ μὴ καταφεύγουν εἰς ὑπόπτους μυστικοὺς πόρους. Πρέπει ἑπομένως νὰ ἀποκτήσῃ, τὴν συνείδησιν ὁ λαός, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τοὺς προσφέρῃ ἐπαρκῆ οἰκονομικὰ μέσα διὰ νὰ ἠμποροῦν ἀπερίσπαστοι νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὸ ἔργον των. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὸν καθορισμὸν τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως εἰς τὸ ὕψος τῶν ἀποδοχῶν τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλὰ διαφωνῶ ἀπολύτως πρὸς τὴν φορολογικὴν ἀπαλλαγήν. Δὲν ἐπιτρέπονται προνόμια. Εἴμεθα καὶ ἡμεῖς Ἕλληνες πολῖται καὶ θὰ ὑπαχθῶμεν εἰς τοὺς γενικοὺς κανόνας τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Κατὰ τὴν γνώμην μου, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ διευκρινισθῇ τοῦτο δημοσία, ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ μείνῃ εἰς τὸ σημερινόν της ὕψος, συνδεδεμένη δηλαδὴ μὲ τὰς ἀποδοχὰς τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, διὰ νὰ παύσῃ πλέον νὰ ἀποτελῇ ἑκάστοτε θέμα συζητήσεως καὶ δημαγωγίας καὶ νὰ ἀκολουθῇ τὰς αὐξομειώσεις τῶν ἀποδοχῶν τοῦ Ἀνωτάτου Δημοσίου Λειτουργοῦ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐλπίζω ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ εἶναι σύμφωνος, νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην καταργήσεως τῆς φορολογικῆς ἀπαλλαγῆς. Πρέπει νὰ ὑπαχθῶμεν εἰς τοὺς κανόνας τῆς φορολογίας, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουν δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας πολίτας. Θὰ ἔλθω, ἐπίσης, καὶ εἰς ἄλλα θέματα, τῶν ὁποίων ἡ ρύθμισις ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου, τοῦ κοινωνικοῦ Κράτους. Τὰ θέματα τὰ ὁποῖα θὰ ἀναφέρω, ἔχουν καὶ οἰκονομικὴν πλευράν, ἀλλὰ ἡ πλευρὰ ἡ ὁποία μὲ ἐνδιαφέρει περισσότερον εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν, εἶναι ἡ ἠθική των πλευρά. Θὰ μνημονεύσω πρῶτον τὸ θέμα τῆς Παιδείας. Εἶναι ἀδύνατον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ αἰσθανθῇ ὅτι ὑπάρχει δικαιοσύνη εἰς τὸ Κράτος, ὅταν ἡ Παιδεία εἶναι προνόμιον τοῦ πλούτου. Θὰ πρέπει, καὶ τὸ διεκηρύξαμεν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, θὰ πρέπει νὰ καταργηθοῦν τὰ οἰκονομικὰ ἐμπόδια διὰ τὰ τέκνα τῶν λαϊκῶν τάξεων, θὰ πρέπει νὰ καταργηθοῦν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Καὶ θὰ πρέπει ἐπίσης νὰ γενικευθῇ ὁ θεσμὸς τῶν κρατικῶν ὑποτροφιῶν. Τότε, θὰ αἰσθανθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι τὸ Κράτος εἶναι δίκαιον καὶ ὅτι ἡ παιδεία ἀποτελεῖ δικαίωμα τοῦ λαοῦ καὶ προνόμιον τοῦ πνεύματος. Θὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς ἄλλο περιστατικόν, τὸ ὁποῖον ἐπίσης φαίνεται νὰ ἔχῃ οἰκονομικὸν χαρακτῆρα, ἀλλ’ ἔχει, περισσότερον, ἠθικὸν χαρακτῆρα, εἰς τὸ θέμα τῆς φοροδιαφυγῆς. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ εἶναι ἀνεμπόδιστος ἡ φοροδιαφυγή. Διεκηρύξαμε πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ δημοσίευσις τῶν φορολογικῶν καταλόγων. Πρέπει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μάθῃ ποῖοι ἐπὶ τέλους καταβάλλουν φόρους καὶ ποῖοι τοὺς ἀποκρύπτουν. Μόνον τοιουτοτρόπως θὰ αἰσθανθῇ ὅτι τὸ Κράτος εἶναι δίκαιον, ὅτι τὸ Κράτος εἶναι θαρραλέον ἀπέναντι τῶν ἰσχυρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποκρύπτουν τοὺς φόρους των. Ἀνεφέρθην εἰς ὡρισμένα παραδείγματα, διὰ νὰ τονίσω τὴν ἠθικήν των πλευράν. Ὅταν συζητοῦμεν περὶ αὐξήσεως τῶν δυνάμεων τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, συνήθως τονίζομεν τὰ ὑλικὰ θέματα, ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ καταστήσω συνειδητὸν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι πέραν καὶ ὑπεράνω τῶν ὑλικῶν θεμάτων ὑπάρχουν τὰ ἠθικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα τραυματίζουν περισσότερον τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ καὶ τὰ ἰδεώδη τῆς νεότητος. Καὶ θὰ πρέπει οἱ ἡγέται τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὰ θέματα τὰ ἠθικὰ νὰ ἐπιδείξουν πλήρη εὐαισθησίαν διὰ νὰ δικαιώσουν τὴν ὑψηλὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὰ ὑλικὰ θέματα. Ἔρχομαι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα πτωχή, ὅτι ἔχομεν 3 ἑκατομμύρια ἀπόρους, ὅτι ἔχομεν ἕνα ἑκατομμύριον ὑποαπασχολουμένους καὶ ὅτι ἔχομεν ἑκατοντάδες χιλιάδων ἀνέργους. Ποίαν ἄλλην χρείαν ἔχομεν μαρτύρων, διὰ νὰ γνωρίζωμεν ὅτι εἴμεθα χώρα πτωχὴ καὶ ὅτι ὁ λαός μας ἔχει βυθισθῆ εἰς τὴν ἀθλιότητα; Οὐδεὶς πρόκειται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ καὶ οὐδεὶς ὅταν θέλῃ νὰ εἶναι δίκαιος, ἠμπορεῖ νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν θαύματα. Ἀλλὰ διότι ἀκριβῶς εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὸ τὸ χαμηλότατον οἰκονομικὸν ἐπίπεδον, διότι διατηροῦμεν τὸ χαμηλότερον βιοτικὸν ἐπίπεδον τῆς Εὐρώπης, αἱ εὐθῦναι τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων εἶναι βαρύταται. Ὀφείλουν νὰ καταβάλλουν κάθε προσπάθειαν, διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας, διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ ὀφείλουν ταυτοχρόνως ὅπως ἐτονίσθη εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον καὶ παρελείφθη εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλουν νὰ μεριμνοῦν διὰ τὴν δικαίαν κατανομὴν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον καταλογίζομεν εὐθύνην εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐξιστορεῖ ἑκάστοτε τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐπετέλεσεν. Οὐδεὶς ὑπεστήριξεν ὅτι ἔπραξε μηδέν. Καὶ ἂν ἀκόμη ἤθελε θὰ ἦτο ἀδύνατον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν εἶναι ὅτι ἡ οἰκονομική της πολιτική, ἡ πολιτικὴ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν, ὑπῆρξεν ἀνεπαρκὴς καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπίσης προσθέτομεν, εἶναι ὅτι, ὑπῆρξεν ἐπίσης ἀνεπαρκὴς ἡ κοινωνική της πολιτική, ἡ μέριμνα διὰ τὴν δικαίαν κατανομὴν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Δὲν πρόκειται, μὲ τὴν σημερινὴν ὁμιλίαν μου, νὰ ἐπιδοθῶ εἰς λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ κοινωνικοῦ θέματος. Ἄλλωστε, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς προφύλαξε καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην διότι εἰς τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις οὐδὲν συγκεκριμένον παρέχεται. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως λαβὴ πρὸς συζήτησιν. Ἐὰν ὅπως ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, χθὲς εἶχε πυρετόν, ὅμως αἱ δηλώσεις του εἶχον ὑποθερμίαν. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ κείμενον τῶν δηλώσεών του τίποτε τὸ συγκεκριμένον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι δυνατὴ συγκεκριμένη συζήτησις. Βεβαίως, θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ οἰκονομικὸν θέμα. Οἱ Οἰκονομικοὶ Ὑπουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ θὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν εὐκαιρίαν εὐρυτέρων ἀναλύσεων. Πρὸς τὸ παρόν, ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἀκολούθων ἀριθμῶν, ἀπὸ τοὺς ὁποίους θὰ διαπιστωθῇ πόση ὑπῆρξεν ἡ καθυστέρησις εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἐπίσημοι. Ἀρχίζομεν ἀπὸ τὸ παρελθόν. Εἰς τὸ ἔτος 1953–54 ὑπῆρξε πρόβλεψις δημοσίων ἐπενδύσεων 2060 ἑκ. ἀλλ’ ἐπραγματοποιήθησαν 1275 ἑκ., εἰς τὸ 1954–55 ὑπῆρχε πρόβλεψις 2176 ἑκ. ἀλλ’ ἐπραγματοποιήθησαν 1299. Εἰς τὸ 1955–56 ἡ πρόβλεψις ἀνῆλθεν εἰς 2040 ἑκ. ἐπραγματοποιήθησαν ὅμως 1760 ἑκ., εἰς τὸ 1957 τέλος ἐπρογραμματίσθησαν 1900 ἑκ. καὶ τελικῶς ἐπραγματοποιήθησαν μόνον 1752. Καὶ εἰς τὰ 1900 τὰ ὁποῖα εἶχον προγραμματισθῆ ἀντιστοίχως εἰς τὸ ὕψος τῶν προβλεφθέντων ἐσόδων ἐξ Ἑλληνικῶν πηγῶν 11.000 ἑκ. προσετέθησαν τὰ ὑπερέσοδα τῶν 2.000 ἑκ, περὶ τῶν ὁποίων ἐνθυμοῦνται τὴν μάχην οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ὑφίσταντο τῆς προηγουμένης Βουλῆς. Εἴχομεν τότε ὑποστηρίξει ὅτι ὑπῆρχον ὑπερέσοδα 2.000 ἑκ. Οἱ Οἰκονομικοὶ Ὑπουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἠμφισβήτησαν καὶ ἡ Δεξιὰ πτέρυξ ἐχειροκρότησε τὴν ἀμφισβήτησιν. Οἱ ἀριθμοὶ ἐδικαίωσαν εἰς ἀκέραιον τὰς ἰδικάς μας προβλέψεις. Ὑπῆρξαν πράγματι ὑπερέσοδα 2.000 ἑκ. Καὶ παρὰ τὸ γεγονὸς αὐτό, ἀντὶ νὰ αὐξηθοῦν τὰ ποσὰ τῶν Δημοσίων ἐπενδύσεων, ἀντιθέτως ἠλαττώθησαν εἰς 1752 ἑκ., ἐνῶ ταυτοχρόνως δὲν κατέστη δυνατὴ ἡ ἀπορρόφησις ὁλοκλήρου τῆς Ἀμερικανικῆς Βοηθείας, ἡ ὁποία ἀρχικῶς εἶχε προβλεφθῆ εἰς 1400 ἑκ. καὶ ἀπερροφήθη μόνον κατὰ 1252 ἑκ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἀριθμητικὴ διαπίστωσις. Εἶπεν ἐπίσης χθὲς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπραγματοποίησε τὴν οἰκονομικὴν σταθερότητα. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅτι ἡ σημερινὴ οἰκονομικὴ σταθερότης εἶναι φαινόμενον τεχνητὸν καὶ ἀναφέρεται εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ εἰς τὴν διόγκωσιν τοῦ ἐλλείματος τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη 1955–1957, αἱ ἐξαγωγαὶ ἀπὸ 206 ἑκ. δολλάρια τὸ 1955 ηὐξήθησαν εἰς 222 ἑκ. τὸ 1957. Δηλαδὴ αἱ ἐξαγωγαὶ ηὐξήθησαν μόνον κατὰ 16 ἑκ. δολλάρια. Ἀντιθέτως αἱ εἰσαγωγαὶ ἀπὸ 486 ἑκ. τὸ 1955 ἀνῆλθον τὸ 1957 εἰς 521 ἑκ. δολλάρια. Δηλ. ἐμεσολάβησεν αὔξησις κατὰ 135 ἑκ. δολλάρια. Τὰ συναλλαγματικὰ ἀποθέματα τῆς 31.12.57 κατῆλθον εἰς 179 ἑκ. δολλάρια. Καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔναντι αὐτῶν ὑπάρχουν ἀνειλημμέναι μεταπολεμικῶς εἰς συνάλλαγμα ὑποχρεώσεις 125 ἑκ. δολλαρίων ἐκ τῶν ὁποίων 76 ἑκ. δολλάρια βραχυπρόθεσμοι. Χάρις εἰς τὴν αὔξησιν τῶν εἰσαγωγῶν αἱ πληθωριστικαὶ ἐκδηλώσεις τῆς οἰκονομίας μας διοχετεύονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν, Αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ σταθερότης, τὴν ὁποίαν ἐπραγματοποίησεν ἡ Κυβέρνησις τὰς τελευταίας διετίας. Καὶ ἀπομένει τὸ κεφάλαιον τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς, τῆς δικαίας ἀμοιβῆς τῶν μισθωτῶν εἰς τὸ ὁποῖον καθυστέρησεν ἡ Κυβέρνησις. Ὡμίλησε χθὲς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν ποσοστῶν τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν μισθωτῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ διευκρινισθῇ ὅτι αἱ αὐξήσεις ἤρχισαν διδόμεναι εἰς ἀρχικὰ χαμηλότατα ἐπίπεδα καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔχουν ἀξίαν. Μόνον ὅταν ἀνταποκριθῇ καὶ εἰς τὸν τιμάριθμον καὶ εἰς τὴν πορείαν τῆς αὐξήσεως τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, μόνον τότε ἡ αὔξησις ἔχει ἀξίαν. Ἰδού, διατὶ τὰ ποσοστὰ τῶν αὐξήσεων τὰ ὁποῖα ἀνεκοινώθησαν, δὲν ἀποτελοῦν ἱκανοποίησιν τῶν μισθωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦν ἀκόμη νὰ ζοῦν ὑπὸ τὸ κράτος ἐξαθλιώσεως. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον, ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, πρόγραμμα συγκεκριμένον. Ἀπὸ τὸν Κυβερνητικὸν τύπον εἶχε καταβληθῆ προσπάθεια νὰ διαβληθῇ τὸ πρόγραμμα τοῦτο καὶ νὰ θεωρηθῇ δημαγωγικὸν καὶ ἀνεφάρμοστον. Ἴσως μάλιστα καὶ ὡρισμέναι αἰχμαὶ τῶν Πρωθυπουργικῶν δηλώσεων περὶ δημαγωγίας νὰ ἀφοροῦν ἐπίσης εἰς τὸ ἰδικόν μας πρόγραμμα. Σήμερον, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, θεωρῶ χρέος νὰ ἐπαναλάβω ὅτι τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο ὑπῆρξεν ἀπαύγασμα μελέτης καὶ εὐθύνης, εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου πραγματοποιήσιμον. Καὶ θὰ συνοψίσω τὴν ἀπόδειξιν τῆς πραγματώσεως, διότι εἶναι χρήσιμον καὶ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ σύνολον περίπου τῶν δαπανῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὡδήγει ἡ πλήρης ἐφαρμογὴ τοῦ ἰδικοῦ μας προγράμματος, ἀνέρχεται περίπου εἰς 1000 ἑκατομμύρια. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς οἰκονομικῆς συζητήσεως, θὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία πρὸς πληρεστέραν ἀνάλυσιν. Καὶ ἐτίθετο τὸ ἐρώτημα: Ποῦ θὰ εὑρεθοῦν; Σεῖς, προτείνετε καὶ ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας. καί, συγχρόνως, κοινωνικὰς δαπάνας. Ἡ ἀπάντησις. Μία ἀπάντησις. Εὑρίσκεται εἰς τοὺς ἀκολούθους ἀριθμούς. Οἱ ἀριθμοὶ ἔχουν ληφθῆ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἶναι ὑπεύθυνοι. Ἀπὸ τὸ περίσσευμα δύο δισεκατομμυρίων ὑπερέσοδα τοῦ ἔτους 1957 διετέθησαν εἰς ἐκτάκτους δαπάνας, μὴ ἐπαναλαμβανομένας, μόνον δρχ. 1.331 ἑκατομμύρια. Θὰ ἀναφέρω τὰ κεφάλαια. Πρῶτον, δι’ ἐξαγορὰν σιδηροδρομικῶν δικτύων, 370, εἰς παλαιοὺς λογαριασμοὺς ἐφοδίων 380, εἰς σεισμοπλήκτους, ἔκτακτος ἐνίσχυσις 400, παλαιαὶ ἐπιτάξεις ὑποζυγίων 60, εἰς ἐξόφλησιν παλαιῶν ὑποχρεώσεων ΝΑΤΟ 121. Σύνολον ἐκτάκτων δαπανῶν μὴ ἐπαναλαμβανομένων δρχ. 1331 ἑκατομ. Ἰδοὺ περιθώριον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἦτο δυνατὴ ἡ πλήρης πραγματοποίησις τοῦ προγράμματος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ὅταν ἔλθῃ ἡ οἰκονομικὴ συζήτησις, θὰ ζητήσω ἀπὸ τοὺς οἰκονομικοὺς Ὑπουργοὺς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δώσουν ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν, διότι διὰ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ἕνα θέμα τιμῆς καὶ κύρους ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ, νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, ὅπως πάντοτε, δὲν κατεδέχθη νὰ καταφύγῃ εἰς δημαγωγίας. Ἐνεφανίσθη ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ μὲ πλήρη συναίσθησιν εὐθύνης. Ἐνεφάνισε πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐφαρμόσιμον. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐλπίζω καὶ εὔχομαι τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο νὰ ἀκολουθηθῇ ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔκαμεν ἤδη ἐπιτυχῆ ἀπαρχήν, μὲ μερικὰ κεφάλαια τῆς ἰδικῆς μας φορολογικῆς ἐπαγγελίας. Βεβαίως εἶναι ἀληθές, ὅτι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος, δὲν ἀρκεῖ τὸ πρόγραμμα καί, χωρὶς νὰ θέλω νὰ θίξω ἀπολύτως κανένα πρόσωπον ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν. Διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος χρειάζεται καὶ τὸ πρόγραμμα καὶ οἱ ἄνθρωποι. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶ, ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, ἐπὶ ἑνὸς συγκεκριμένου θέματος νὰ δώσω εὐρυτάτην ἀνάλυσιν, διότι εἶχε περισσότερον ἀπὸ τὰ ἄλλα κεφάλαια διαβληθῆ. Διεκηρύξαμεν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς προεκλογικῆς περιόδου, ὅτι ἀποτελεῖ διὰ τὸ Ἔθνος, καὶ διὰ τὴν Δημοκρατίαν ὑπέρτατον χρέος ἡ ἱκανοποίησις κατ’ ἐξοχὴν τῶν δικαίων αἰτημάτων τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ἐγγυᾶται καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ἐγγυᾶται καὶ τὴν εὐημερίαν καὶ τῶν ἄλλων. Μόνον ὅταν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος εὐημερῇ, ἠμποροῦν νὰ εὐημερήσουν καὶ οἱ ἐπαγγελματίαι τῶν πόλεων καὶ τὰ ἄλλα ἐλεύθερα ἐπαγγέλματα καὶ οἱ Βιομήχανοι καὶ οἱ Ἔμποροι. Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ, μόνον ὅταν διακηρύσσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ἑλλάδος, μόνον τότε ἠμποροῦμε νὰ εἴμεθα βέβαιοι καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Καὶ διεκηρύξαμεν διὰ τοῦτο, ὅτι ἀπόφασις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐὰν ἐτιμᾶτο μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας τοῦ Λαοῦ εἶναι, νὰ θέσῃ εἰς ταχυτάτην ἐφαρμογὴν τὰς συντάξεις γήρατος τῶν ἀγροτῶν. Ἐθεωρήθη ἡ ἐπαγγελία ἐκείνη ὡς δημαγωγική. Θὰ ἀποδείξω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως πραγματώσιμος. Συμφώνως πρὸς τὰ ἐπίσημα στατιστικὰ στοιχεῖα, ὁ ἐνεργῶν ἀγροτικὸς κόσμος, ἄνω τῆς ἡλικίας τῶν 65 ἐτῶν, ἀνέρχεται εἰς 100 χιλ. ἀγρότας. Ἐὰν ὅπως ἀκριβῶς γίνεται εἰς τὴν ἀγροτικὴν καὶ κοινωνικὴν πολιτικὴν τῆς Δυτικῆς Γερμανίας, ἐὰν δώσωμε, δι’ ἕκαστον ἀγρότην σύνταξιν μηνιαίαν 300 δραχ. δηλαδὴ 3.600 κατ’ ἔτος, ἔχομε, μὲ ἀριθμὸν 100 χιλ. ἀγροτῶν δαπάνην 360 ἑκατομ. ἐτησίως. Τὰ 360 ἑκατ. ἐτησίως, κατὰ τὴν ἰδικήν μας πολιτικὴν πρέπει νὰ κατανεμηθοῦν εἰς εἰσφορὰς τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου καὶ εἰς γενικωτέραν κοινωνικὴν εἰσφοράν. Τὴν εἰσφορὰν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ὑπελογίσαμεν ἡμεῖς εἰς 1 καὶ ½% ἐπὶ τῆς φορολογίας τῶν πωλουμένων ἀγροτικῶν προϊόντων τοῦ γνωστοῦ 3%. Τὸ 1%, εἴχομεν ἡμεῖς διακηρύξει, ὅτι θὰ κατηργεῖτο, διότι αἱ δαπάναι τῆς ἀγροφυλακῆς ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρύνουν τὸν δημόσιον προϋπολογισμόν. Μὲ αὐτὴν τὴν εἰσφορὰν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἐξασφαλίζονται 160.000.000 καὶ ὑπολείπονται μόνον 200, ὡς εἰσφορὰ τοῦ συνόλου, διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν συντάξεων γήρατος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ γενικωτέραν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Πόθεν θὰ εὑρεθοῦν τὰ 200 ἑκατ; Ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, θὰ πρέπει νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι σήμερον καταβάλλεται κοινωνικὴ εἰσφορὰ ἐκ 500 ἑκατ. διὰ τὴν ἀσφάλισιν διαφόρων ἄλλων τάξεων. Ὅταν λοιπόν, τὸ σύνολον ἐπιβαρύνεται σήμερον, ὑπὲρ ὡρισμένων ἄλλων τάξεων μὲ 500 ἑκατ., ὄχι μόνον λόγοι προτεραιότητος, ἀλλὰ στοιχειώδους ἰσότητος, ἐπιβάλλουν νὰ εὑρεθῇ τὸ ποσὸν τῶν 200 ἑκατ. διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, αὐτὴν τὴν μεγάλην χαράν, ὅτι ἡ Δημοκρατία, δὲν εἶναι μητρυά, ὅτι εἶναι στοργικὴ μήτηρ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐφόσον μόνον περὶ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ πρόκειται, κατὰ πολλοὺς τρόπους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ. Ἡ ἰδική μου προτίμησις εἶναι φορολογία ἐπὶ τῶν εἰδῶν πολυτελείας διότι ἐπιθυμῶ ἐκεῖθεν νὰ ἀντλοῦνται ὅσα πρόκειται νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πάσχουσαν μερίδα τοῦ λαοῦ μας. Καὶ τώρα, ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, ἐρχόμεθα εἰς τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἰς τὸ Ἐθνικὸν θέμα. Τὸ ἔθεσα εἰς τὴν σειρὰν τῆς ὁμιλίας μου τελευταῖον, ἀλλ’ εἶναι πράγματι πρῶτον. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναπτύσσων τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, εἶπεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ εἰς τὴν ἀμυντικὴν συμμαχίαν τοῦ ΝΑΤΟ. Ἐδηλώσαμεν ἤδη ὅτι μὲ τὴν τοποθέτησιν αὐτὴν εἴμεθα σύμφωνοι. Προσέθεσεν ἐπίσης ὅτι ἀποβλέπει εἰς στενὴν συνεργασίαν καὶ μὲ τὴν γείτονα Γιουγκοσλαβίαν καὶ μὲ τὸν Ἀραβικὸν κόσμον. Εἴμεθα ἐπίσης σύμφωνοι καὶ ἐκφράζομεν μόνον τὴν ἀπορίαν, διατὶ ἀφοῦ ἦλθεν ὁ λόγος περὶ τοῦ ἀραβικοῦ κόσμου, δὲν ἔγινε λόγος διὰ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὅπου ἐγένοντο τόσαι ἐκδηλώσεις ἀλληλεγγύης πρὸς τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων, αἱ ὁποῖαι συνεκίνησαν τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶπεν ἐπίσης ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ ἀγαθὰς σχέσεις πρὸς ὅλας τὰς χώρας, ὅσαι δὲν ἔχουν βλέψεις ἀναμίξεως εἰς τὰ ἐσωτερικά μας καὶ ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ ἐπίσης νὰ ἀνοίξῃ ἀγορὰς εἰς τὸν ἀνατολικὸν κόσμον. Εἴμεθα ἐπὶ τούτων ἀπολύτως σύμφωνοι, καὶ διεπιστώσαμεν κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον ὅτι ἀποτελεῖ αἴτημα περίπου καθολικόν, τὸ ἄνοιγμα τῶν ἀγορῶν τοῦ ἀνατολικοῦ κόσμου, διὰ νὰ καταστῇ περισσότερον ἀσφαλὴς καὶ περισσότερον ἄνετος ἡ τοποθέτησις τῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων. Ἀλλὰ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει πράγματι, ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν καὶ ἐξακολουθεῖ δυστυχῶς νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἰδική μας διαφωνία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἡ διαχείρισις τοῦ ἐθνικοῦ θέματος τῆς Μεγαλονήσου. Οὐδεὶς ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου θέματος ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιδίδεται εἰς πλειοδοσίαν πατριωτισμοῦ, καὶ οὐδέποτε ἡμεῖς καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατεδέχθημεν δημαγωγίαν, εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Ἡ διαφωνία μας εὑρίσκεται πρὸς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἡ διαφωνία αὐτὴ ἔχει διαπιστωθῆ ἀνέκαθεν. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ παλαιὰ θέματα τῆς διαφωνίας, περὶ τῶν ὁποίων καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ὁ λαὸς γνωρίζουν τὰς ἀπόψεις μας. Πρόκειται νὰ ἐπισημάνωμεν μόνον τὴν σημερινήν της πολιτικήν, ἡ ὁποία ἐπιβεβαιώνει δυστυχῶς ὅτι ἐξακολουθεῖ τὸ παλαιὸν πνεῦμα μὲ τὸ ὁποῖον ἔκτοτε εἶχε διαχειρισθῆ τὸ Κυπριακόν. Ἔγιναν εἰς τὴν Κύπρον βαρβαρότητες ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων. Αἱ ὀρδαὶ αἱ Τουρκικαὶ ἐλεηλάτησαν καὶ ἔσφαξαν καὶ ἐπυρπόλησαν. Ἡ συνείδησις τοῦ Ἔθνους κατέχεται πράγματι ἀπὸ ἱερὰν ἀγανάκτησιν. Θὰ πρέπει νὰ ἐξομολογηθῶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ὑπῆρξε πλῆθος φίλων μου, οἱ ὁποῖοι ἀπηυθύνθησαν πρὸς ἐμὲ καὶ μοῦ συνέστησαν νὰ ὁμιλήσω θερμῶς ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ αὐτοῦ θέματος. Ἔγινε πράγματι θέμα τῆς ψυχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ὀδύνης καὶ τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ λαοῦ ποία ἦτο ἡ στάσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Ἀνεγνώσατε προχθὲς τὰς δημοσιογραφικάς της δηλώσεις, ἠκούσατε χθὲς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις. Ἐπεισοδιακῶς, παρεμπιπτόντως, ἀναφέρεται τὸ ποτήριον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ παρέλθῃ, ἐν τῷ μέσῳ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων!... Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ μὲ εἰλικρίνειαν: Εἰς τὸ κείμενον τῶν προγραμματικῶν σας δηλώσεων δὲν ὑπάρχει ἡ ψυχὴ τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἀνέμενε τὸ Ἔθνος. Βεβαίως, γνωρίζω μίαν ἐνδεχομένην ἀπάντησιν: Ἡμεῖς δὲν συμπαθοῦμε τὰς μεγαλοστομίας. Ἀλλὰ οὐδεὶς ἐπρόκειτο νὰ συστήσῃ μεγαλοστομίαν. Οἱ γενναῖοι καὶ φιλότιμοι νέοι, ὅπως εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν καταδέχονται μεγαλοστομίας. Δὲν εἶναι μεγαλόστομος—εἶναι ὑπερήφανος. Καὶ ὑπερήφανον ἀπάντησιν ἀνέμενε τὸ Ἔθνος εἰς τὰς βαρβαρότητας τῶν Τούρκων, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ κείμενον τῶν δηλώσεών σας. Θὰ ἦτο ἴσως ἐπίσης δυνατὸν νὰ λεχθῇ ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως: Ἡμεῖς δὲν συμπαθοῦμεν τοὺς λόγους, ἐπιδιδόμεθα εἰς τὰς πράξεις, εἰς τὰ ἔργα! Ἀλλὰ ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἔργα σας εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν; Προσεφύγατε εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο. Καὶ ἐγνωρίζατε ἐκ τῶν προτέρων ποία θὰ ἦτο ἡ τύχη τῆς προσφυγῆς! Προσεφύγατε εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως! Καὶ πανηγυρίζουν σήμερον — ἔχομεν τὴν διαπίστωσιν ἐκ τῶν ὑστέρων — καὶ οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι δι’ αὐτὴν τὴν διαχείρισιν ἐκ μέρους σας! Δοκιμάζουν, γράφουν τὰ τηλεγραφήματα, μεγάλην ἱκανοποίησιν οἱ Ἄγγλοι, διότι ἡ Ἑλλὰς ἀπηυθύνθη εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. ἐπὶ τοῦ θέματος! Καὶ ὁ Πρόεδρος αὐτοῦ, ὁ κ. Σπάακ, ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἐλήφθη καμμία ἀπόφασις, ἁπλῶς ἐδόθη εὐκαιρία εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον νὰ ἐπιχειρήσῃ μετάθεσιν εὐθυνῶν. Αὐταὶ ὑπῆρξαν αἱ πράξεις σας εἰς ἀπάντησιν τῆς Τουρκικῆς θηριωδίας ἀπέναντι τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου!... Ποῖον ἔπρεπε νὰ εἶναι τὸ χρέος σας, ποῖα τὰ ἔργα σας εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν; Ἔπρεπε, πρῶτον, νὰ καταγγείλητε ὄχι μόνον τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Ἐνεπλάκητε εἰς τὴν παγίδα τοῦ Βρεταννικοῦ δόλου. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ βαρυτέρα εὐθύνη σας. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἀνέκαθεν ἐπεδίωξε νὰ κατασκευάσῃ τὸν δόλον, νὰ στήσῃ τὴν παγίδα τῆς δημιουργίας Ἑλληνοτουρκικῆς ρήξεως ἀπέναντι τῆς ὁποίας ἐκείνη νὰ ἐμφανίζεται καλοπροαίρετος διαιτητής!.... Καὶ τὸ ἐπέτυχε μὲ τὴν ἀφέλειάν σας. Χθὲς ἀκόμη, εἰς τὰς δηλώσεις σας, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴπατε: «Αἱ τουρκικαὶ βαρβαρότητες ἀποβλέπουν εἰς ἄσκησιν πιέσεως ἐπὶ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ἣν ὥραν ἑτοιμάζεται αὕτη νὰ ἀνακοινώσῃ προτάσεις πρὸς λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ». Ἰδοὺ ὅτι ἀποδέχεσθε καὶ σεῖς τὸν ρόλον τοῦ καλοπροαιρέτου διαιτητοῦ: Εἶναι ἕνας ἀγαθὸς φίλος τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ὑπὸ τὸν βιασμὸν τῆς τουρκικῆς θηριωδίας καὶ ἀγωνίζεται νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ ἰδικόν μας δίκαιον!... Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως!... Καὶ εἴχομεν μαρτυρίας ὅτι ὑπῆρξε συμπαιγνία τῶν Βρεταννῶν, τῆς Βρεταννικῆς τοπικῆς Διοικήσεως καὶ τῶν ὀρδῶν τῶν Τούρκων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν βαρβαροτήτων. Ὁ Κιτίου Ἄνθιμος ἐδήλωσεν ὅτι «ὑπῆρξεν ἐγκληματικὴ καὶ ἐπαίσχυντος ἡ στάσις τῶν Βρεταννικῶν Ἀρχῶν». Καὶ ὁ Αὐστραλὸς βουλευτής, ὁ κ. Ἔβατ, Αὐστραλός, ἐπὶ τέλους, αὐτόπτης μάρτυς, ἐδήλωσε: «Τὰ ἐπεισόδια ὑπεκινήθησαν ὑπὸ τῶν Δυνάμεων Ἀσφαλείας, αἱ ὁποῖαι συνειργάσθησαν μὲ ἐγκληματικὰ στοιχεῖα καὶ ἐπέτρεψαν εἰς αὐτὰ ἵνα πυρπολήσουν καὶ δολοφονήσουν, χωρὶς καμμίαν ἐπέμβασιν». Καὶ εἶναι δυνατόν, ἔπειτα ἀπὸ τοιαύτας μαρτυρίας, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐκδίδῃ πιστοποιητικὸν ἀθωώσεως τῶν Βρεταννῶν, τῆς Βρεταννικῆς Διοικήσεως, διὰ νὰ ἐμπλακῇ εἰς τὸν δόλον τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς ρήξεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ ἡ διευθέτησις τοῦ μεγάλου Κυπριακοῦ ἀγῶνος; (Χειροκροτήματα). Τὸ πρῶτον, ἑπομένως, καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ διακηρύξῃ ὅτι ὑπάρχει βαρυτάτη εὐθύνη καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῆς Τουρκίας. Ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος εἰς προχθεσινάς του δηλώσεις ὑπαινίσσεται αὐτὴν τὴν παράλειψιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως Ἔπειτα ἀπὸ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Σεπτεμβρίου 1955, — εἶπεν ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος — τὰ γεγονότα αὐτὰ συνέβησαν κατὰ τρόπον μαρτυροῦντα προδιαγεγραμμένον σχέδιον καὶ εἶχον ὡς πρότυπον τὰ πρὸ τριετίας εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου ἐν Κωνσταντινουπόλει συμβάντα, περὶ τῶν ὁποίων, δυστυχῶς, ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη δὲν ἐπληροφορήθη ἐπαρκῶς διὰ νὰ ἀντιληφθῇ τὸν Τουρκικὸν πολιτισμόν». Ἀπὸ ποῖος ἄλλος θὰ «ἐπληροφορεῖτο ἐπαρκῶς», ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν; Ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ὁ Ἐθνάρχης! Τὸ πρῶτον, ἑπομένως, καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ ὑψώσῃ φωνὴν διαμαρτυρίας ἐνώπιον ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου καὶ ἐναντίον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας διὰ τὴν συμπαιγνίαν καὶ ἀνοχήν της καὶ ἐναντίον τῆς Τουρκίας. Τὸ ἑπόμενον καθῆκον ἦτο νὰ ἀπευθυνθῇ δημοσίᾳ, πανηγυρικῶς, καὶ πρὸς τὸν Πρόεδρον καὶ πρὸς τὸν λαὸν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν εὐθύνην τῆς ἡγεσίας τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Καὶ ὤφειλεν, ἐπίσης, νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Καὶ ὤφειλε, νὰ ζητήσῃ ἀποστολὴν δυνάμεων τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, πρὸς κατοχύρωσιν τῆς εἰρήνης. Καὶ τὸ ἐπιχείρημα ἦτο πλῆρες. Εἴτε πρόκειται περὶ συμπαιγνίας τῶν Βρεταννικῶν Ἀρχῶν, ὅπως ἡμεῖς πιστεύομεν, εἴτε πρόκειται περὶ ἀνικανότητος, δὲν δύνανται πλέον νὰ ἐγγυηθοῦν τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἀσφάλειαν. Διὰ τοῦτο, μόνον δυνάμεις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν εἶναι δυνατὸν νὰ παρίστανται καὶ νὰ ἐγγυηθοῦν τὴν εἰρήνην μεταξὺ τῶν δύο κοινοτήτων, τοῦ 1) 6, τῆς Τουρκικῆς μειονότητος καὶ τῶν 5) 6 τῆς Ἑλληνικῆς πλειοψηφίας. Καὶ συμβαίνει αἱ δυνάμεις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, νὰ εὑρίσκωνται ἐγγὺς σήμερον, εἰς τὰ σύνορα Ἰσραὴλ καὶ Αἰγύπτου. Αὐτὸ ἀπετέλει καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἐνέπνεε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ θὰ ᾐσθάνοντο καὶ οἱ ἄλλοι, ὄχι ποῖαι εἶναι αἱ συμβατικαὶ διαμαρτυρίαι, ἀλλὰ ποῖος εἶναι ὁ ἀληθὴς παλμὸς τοῦ Ἔθνους, τὸν ὁποῖον εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, χωρὶς καμμίαν διάκρισιν κομματικήν, ὡς εἷς ἄνθρωπος, θὰ ἵστατο εἰς τὸ πλευρὸν μιᾶς ἀληθῶς ὑπερηφάνου Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὑπερασπιζομένης τὰ ἱερά, δικαιώματα τῶν σφαγιαζομένων ἀδελφῶν μας. (Χειροκροτήματα). Αὐταὶ εἶναι αἱ εὐθῦναι, τὰς ὁποίας καταλογίζομεν. Γνωρίζομεν μίαν βασικὴν ἀντίρρησιν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπῃ: Ἀμφισβητεῖτε, ὅτι τὸ θέμα εἶναι δυσχερέστατον; Σεῖς, μὲ τὴ εὐθύνην ἑνὸς δημοσίου ἀνδρός, δὲν γνωρίζετε, ὅτι σήμερον τὸ Κυπριακὸν ὡς διαχείρισις, ἀποτελεῖ πράγματι μίαν δυσχερεστάτην ὑπόθεσιν, διότι εὑρισκόμεθα ἐντὸς τῶν συμμαχιῶν καὶ παλαίομεν ἐναντίον τῶν Συμμάχων; Οὐδεὶς θὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος. Ἀλλὰ ἀκριβῶς, διότι τὸ θέμα εἶναι δυσχερέστατον, ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ζητοῦμεν εὐθύνας. Διότι χρειάζεται μία ὑψηλὴ, μία ἀξία, μία πεφωτισμένη διαχείρισις. Γνωρίζομεν, ὅτι αἱ σημεριναὶ Κυβερνήσεις τῶν Συμμάχων εἶναι ἡ μὲν τῆς Μεγ. Βρεταννίας ἀντίπαλος, ἡ δὲ τῆς Ἀμερικῆς συμβιβαστική. Ἀλλὰ γνωρίζομεν ἐπίσης, ὅτι εἰς ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι εἶναι μακροπρόθεσμοι, ὅπως οἱ ἀγῶνες τῆς ἐλευθερίας, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μᾶς ἀπασχολοῦν μόνον αἱ ἐφήμεραι Κυβερνήσεις. Θὰ πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολοῦν καὶ αἱ Ἀντιπολιτεύσεις τῶν δημοκρατικῶν λαῶν. Θὰ πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολῇ καὶ ἡ κοινὴ συνείδησις τῶν λαῶν τῶν Δημοκρατιῶν, διότι ἐκεῖθεν καὶ ἄλλοτε θὰ προέλθῃ τελικῶς ἡ δικαίωσις. Θὰ πρέπει μία ἀξία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ συμβιβάζῃ τὰς δυσχερείας τοῦ ἀμέσου παρόντος μὲ μίαν προοπτικὴν μακροπροθέσμου πολιτικῆς, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ τελικῶς εἰς τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἀγῶνος. Καὶ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν δὲν κατώρθωσεν ἀνέκαθεν νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν μὲ τὴν πεποίθησι, κατὰ τὴν γνώμην μας, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἀποτελεῖ ἓν ἀτύχημα διὰ τὸ Ἔθνος, καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος τερματισμοῦ. Ἡ Γαλλικὴ ἐφημερὶς «Ὁ Κόσμος», τὴν εὐθύνην βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ εἶναι μία ἔγκυρος ἐφημερίς, τῆς ὁποίας αἱ διατυπώσεις ἔχουν βαρύτητα, ἡ ἐφημερὶς αὕτη ἔγραφε χθές: «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσέφυγεν εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, ἐπιδιώκουσα συμβιβασμόν». Αὐτὰ δὲν τὰ λέγει δημιουργοῦσα ἡ Ἀντιπολίτευσις αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Τὸ γράφει ἔγκυρον Εὐρωπαϊκὸν ὄργανον. Ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, αὐτὴ εἶναι ἡ βαρεῖα εὐθύνη, τὴν ὁποίαν καταλογίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν ἀνεπαρκῆ διαχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Λυπούμεθα εἰλικρινῶς, διότι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν, νὰ συγχαρῶμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν στάσιν της. Ἀλλά, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς παρέχῃ αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν, τὴν παρέχει εὐτυχῶς ὁ ὑπέροχος Κυπριακὸς λαός, ὁ ὁποῖος μὲ τοὺς ἀγῶνας, μὲ τὰς θυσίας, μὲ τὰ μαρτύρια μὲ τὴν ἐμμονήν του ἀποδεικνύει τὴν αἰωνιότητα τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐπιθυμῶ, συμπεραίνων, νὰ δηλώσω, ὅτι, εἰς ὃ σημεῖον περιέπεσαν τὰ πράγματα νομίζω, ὅτι ἀνακύπτει εὐθύνη πρωτοβουλίας τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Νομίζετε, ὅτι ὅσα συνέβησαν εἰς τὴν Κύπρον, αἱ πυρπολήσεις, αἱ λεηλασίαι, οἱ φόνοι, ἠμποροῦν διὰ τὸν ἀγωνιζόμενον λαὸν τῆς Κύπρου, διὰ τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους, νὰ εὕρουν ἱκανοποίησιν μὲ τὰς ἀναιμικὰς δηλώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Ὀφείλει ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν. Ὀφείλει νὰ ἐγκρίνῃ ὁμοφώνως ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπευθύνῃ χαιρετισμὸν θαυμασμοῦ καὶ ἀγάπης πρὸς τὸν ὑπέροχον λαὸν τῆς Κύπρου, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Ὀφείλει νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς ὅλα τὰ Κράτη τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, πρὸς τὸν Πρόεδρον καὶ τὸν λαὸν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν διὰ νὰ στιγματίσῃ τὰς ὠμότητας, νὰ διακηρύξῃ τὴν ἀνένδοτον ἐμμονὴν τοῦ Ἔθνους εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας καὶ νὰ κηρύξῃ, ὅτι τὸ Ἔθνος εἶναι ἡνωμένον καὶ ἀνένδοτον εἰς τὸ πλευρὸν τοῦ τυραννουμένου λαοῦ. Ἦλθεν ἡ ὥρα ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὐτήν, ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, νὰ ὑψωθῇ ὑπερήφανος ἡ φωνὴ τῆς Ἑλλάδος. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐζήτησε τὸν λόγον.

§21Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχοληθῶ μὲ ὅλα τὰ τμήματα τῶν ἀγορεύσεων τῶν δύο προλαλησάντων κ. κ. Ἀρχηγῶν, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἐὰν ἡ ἐξωτερική μας πολιτική, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν, καταγγέλλεται ὡς συμβιβαστική, ἔχομεν νὰ ἀντιτάξωμεν πράξεις ἐπανειλημμένας, ἀπορρίψεις ἐπανειλημμένων προτάσεων ἰδίᾳ τριμερεῖς, διὰ συντάγματα ἢ δι’ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐθεωρήσαμεν συμφέροντα, καὶ συνεπῶς, περιττεύει πᾶσα σχετικὴ ἀντίρρησις. Ἄλλωστε, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἔχωμεν καὶ πάλιν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπιβεβαιώσωμεν τὴν ἐμμονήν μας εἰς τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν. Ὑπάρχει, ὅμως, ἓν θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνημερώσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ δι’ αὐτῆς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Διότι βλέπω, ὅτι, ἀπὸ τὰς δηλώσεις πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, παρασύρεται καὶ μερὶς τοῦ Τύπου, καὶ νομίζω, ὅτι κακῶς ἐπράξαμεν καὶ δὲν προσεφύγαμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, διὰ νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἀδελφούς μας τῆς Κύπρου. Αὐτὸ εἶναι τὸ εἰδικὸν θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἐνημερώσω ἀπόψε. Βεβαίως συνεκίνησε καὶ ἡμᾶς, μᾶς ἐξώργισε βαθύτατα ἡ σφαγή, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν Κύπρον. Θέλω νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Πασσαλίδην, ὁ ὁποῖος τόσον συνεκινήθη ἀπὸ αὐτὰς τὰς σφαγάς, ὅτι συνεκινήθημεν καὶ ἡμεῖς βαθύτατα, ὅπως συνεκινήθημεν καὶ ὅταν ἐσφάζοντο χιλιάδες Ἑλλήνων ἀπὸ συμμορίτας ἢ ἀπὸ ἄλλους διώκτας τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Θὰ ἤθελον νὰ βεβαιώσω καὶ τὸν κ. Πασσαλίδην καὶ πάντα ἄλλον, ὅτι ἡ ὀργὴ καὶ ἡ συγκίνησις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε βαθυτάτη καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε τὸ καθῆκον της. Θὰ ἔλθω εἰς τὸ τέλος ἐπὶ τοῦ τί ἐπράξαμεν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω τώρα, διατὶ δὲν ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, ὅπως ὑπεστήριξε τόσον ὁ κ. Πασσαλίδης, ὅσον καὶ ὁ κ. Παπανδρέου. Ἐν πρώτοις, διὰ νὰ ἐγγραφῇ ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας συζητεῖται τὸ ἐὰν θὰ ἐγγραφῇ ἢ ὄχι, καὶ ὁ προσφεύγων οὐδὲ κἂν ἀκούεται. Δὲν θὰ εἴχομεν κἂν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη ἀπὸ πολλὰς ἐφημερίδας, δηλαδὴ τὴν εὐκαιρίαν, τοὐλάχιστον, διὰ τῆς ἐγγραφῆς τῆς ὑποθέσεως, νὰ προλάβωμε τοὺς σοβαροὺς βανδαλισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο. Τώρα, ποῖαι πιθανότητες ὑπάρχουν διὰ νὰ ἐγγραφῇ. Ἀκούσατε, ἐν πρώτοις, τὴν σύνθεσιν τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας: Πρόεδρος, κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐθνικιστικῆς Κίνας. Μέλη: Αἱ Η.Π.Α. ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις, ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἡ Κίνα, ἡ Γαλλία, ἡ Ἰαπωνία, ὁ Καναδᾶς, ὁ Παναμᾶς, ἡ Σουηδία ἡ Κολομβία καὶ τὸ Ἰράκ. Ἡ ἀπόρριψις τῆς ἐγγραφῆς, ἔπρεπε νὰ θεωρῆται βεβαία καὶ μάλιστα μὲ μεγάλην πλειοψηφίαν. Καὶ εἰς τοῦτο ἦσαν σύμφωνοι ὅλοι ὅσοι συνεβουλεύθημεν. Ὅποιαν σκιαμαχίαν, θὰ ἐδίδομεν, κύριοι, ἐάν, διὰ νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἀδελφοὺς μας Κυπρίους, προσεφεύγομεν εἰς ὄργανον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγνωρίζομεν ὅτι ὄχι μόνον δὲν θὰ ἀπεφασίζετο ἡ ἐγγραφὴ τῆς προσφυγῆς μας, ἀλλ’ οὔτε κἂν θὰ ἠκουόμεθα!... Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ ἐὰν ἐνεγράφετο ἡ προσφυγή μας, θὰ καλούμεθα, κατὰ παγίαν τακτικήν, τόσον ἡμεῖς, ὅσον καὶ οἱ Τοῦρκοι νὰ ἐκθέσουν τὰς ἀπόψεις των καὶ θὰ συνέβαινε καὶ ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξέφρασε τὴν λύπην του ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δηλαδὴ θὰ ἐλάμβανε καὶ ἐκεῖ χώραν δημοσία συζήτησις καὶ θὰ εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ κάμῃ ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος, δημοσία, τὴν ἀντεπίθεσίν του. Καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποφάσεως, ἠκούσατε τί λέγει ὁ Χάρτης τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν: Πρῶτον, ἐὰν ἤθελεν ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἠδύνατο, ὡς εἶχε δικαίωμα, νὰ προβάλῃ τὸ «βέτο» καὶ νὰ μὴ ληφθῇ καμμία ἀπόφασις. Ἀλλά, ὅπως προεβλέποντο τὰ πράγματα, θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὴν ὑπερηφάνειαν νὰ μὴ χρησιμοποιήσῃ τὸ «βέτο», καὶ μὴ χρησιμοποιοῦσα τὸ «βέτο» νὰ ἴδῃ ἀπορριπτομένην τὴν προσφυγήν μας διὰ μιᾶς σαφοῦς πλειοψηφίας. Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ, ὅπως ἐπιτρέπει ὁ Χάρτης, καὶ ὅπως ὑπάρχουν προηγούμενα, ἤδη ἐδικαιοῦτο τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας νὰ παραπέμψῃ τὴν προσφυγήν μας, νὰ παραπέμψῃ τὸ θέμα πρὸς λύσιν, εἰς ἕνα τοπικὸν Ὀργανισμὸν ἢ εἰς ἓν τοπικὸν σύμφωνον ἢ εἰς μίαν διαιτησίαν, ἢ εἰς μίαν μεσολάβησιν. Καὶ φαντασθῆτε τὴν τραγελαφικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὑρισκόμεθα προσφεύγοντες ἐκεῖ, ἐπιτυγχάνοντες κατὰ τὸν πλέον ἀπίθανον τρόπον τὴν ἐγγραφὴν καὶ εὑρισκόμενοι πρὸ μιᾶς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἔλεγε «πηγαίνετε εἰς τὸ ΝΑΤΟ νὰ σᾶς λύσῃ διαιτητικῶς τὴν διαφορὰν ἢ πηγαίνετε εἰς μίαν διαιτησίαν, τῆς ὁποίας ὁ διαιτητὴς θὰ εἶναι ἡ τάδε χώρα. Ἀλλά, κύριοι, τοιαύτας γελοιοποιήσεις εὐτυχῶς δὲν ὑφίσταται ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ. Πέραν αὐτοῦ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας θὰ εἶχε τὴν περιπλοκὴν τοῦ ἄρθρου 12, ἡ ὁποία ἔχει ἐπανειλημμένως συζητηθῆ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἐφ’ ὅσον τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας ἐξασκεῖ, ἐν σχέσει μὲ μίαν διαφορὰν ἢ μὲ μίαν κατάστασιν, τὰς ἐξουσίας, τὰς ὁποίας τοῦ δίδει ὁ παρὼν Χάρτης, ἡ Γενικὴ Συνέλευσις δὲν θὰ προβῇ εἰς καμμίαν σύστασιν ἐπὶ τῆς διαφορᾶς ἢ ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης, ἐκτὸς ἐὰν τῆς ζητηθῇ ρητῶς ἀπὸ τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ἡμεῖς, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, προτιθέμεθα, ἐὰν δὲν ἔχωμεν λύσιν, νὰ προσφύγωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ δὲν ἐννοοῦμεν νὰ δημιουργήσωμεν ὑποθήκας, αἱ ὁποῖαι ἐνδεχομένως θὰ μᾶς ἐμποδίσουν νὰ πηγαίνωμεν ἐκεῖ. Ἰδοὺ οἱ σοβαροὶ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους προσφυγή μας εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας οὐδὲν ἀποτέλεσμα θὰ εἶχεν, ἀλλὰ θὰ ἀπετέλει πλέον καὶ ὅπλον, μιᾶς, ὡς ὁ ἴδιος ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐχαρακτήρισε μεγαλορρήμονος διακηρύξεως. Καὶ ἐπειδή, κύριοι, δὲν θὰ ἐπεθύμουν οὔτε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, οὔτε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, νὰ παραμείνῃ καὶ ἡ παραμικρὰ ἀμφιβολία, περὶ τοῦ ὅτι ὀρθῶς ἐνηργήσαμεν ἀποφεύγοντες, τοὐλάχιστον, πρὸς τὸ παρόν, τὸ διάβημα θὰ ἤθελον δι’ ἐλαχίστων νὰ σᾶς εἴπω τί ἔκαμον ἄλλαι χῶραι, εἰς ἀναλόγους περιστάσεις. Ἡ Ὁλλανδία, μετὰ μίαν ἀπόφασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν δυσάρεστον εἰς τὴν Ἰνδονησίαν, εἶδε τοὺς ὑπηκόους της ἐκδιωκομένους καὶ ἐντὸς 48 ὡρῶν, καίτοι εἶχε συμβατικὰ δικαιώματα νὰ τοὺς ἔχῃ, δὲν προσέφυγεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ἡ Ἰνδονησία τὰς τελευταίας ἑβδομάδας, διέρχεται μίαν σπανίαν κρίσιν διὰ τὴν ἐθνικήν της ἑνότητα. Ἔχει ἀποδείξει, ὅτι ὑπῆρξε κάποια παρέμβασις ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, διότι κατέρριψεν ἀεροπλάνον προερχόμενον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, μὲ ἐφόδια, καὶ δὲν προσέφυγε καὶ αὐτή, ἀναλογιζομένη τὰς δυσχερείας αὐτάς. Θὰ ἠδυνάμην νὰ συνεχίσω τὸν κατάλογον αὐτὸν μὲ παραδείγματα χωρῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον πολὺ σημαντικώτερα γεγονότα, ὅπως εἶναι ἡ μεγάλης ἐκτάσεως ἐπανάστασις τῆς Ἰνδονησίας, ἡ ὁποία δὲν προσέφυγε καὶ αἱ ὁποῖαι προσφεύγουσαι εἶδον τὰς προσφυγάς των ἀπορριπτομένας. Παραδείγματος χάριν, ἡ προσφυγὴ τοῦ Μαρόκου, τὴν ὁποίαν ἔκαμον 17 Κράτη καὶ ἡ ὁποία δὲν ἐνεγράφη. Δέχομαι, κύριοι, ὅτι ἄλλος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἱκανώτερος ἐμοῦ θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνατρέψῃ καὶ τοὺς κανόνας αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐν πολλοῖς, ἄδικοι καὶ τὴν καθιερωθεῖσαν τακτικήν, νὰ μὴ ἀκούεται ἡ προσφεύγουσα Χώρα. Θὰ ηὐχόμην νὰ ὑπῆρχεν αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς καὶ νὰ ἀποτρέψῃ αὐτὴν τὴν τακτικήν. Ἡμεῖς ἀπεφύγαμεν νὰ διαπράξωμεν αὐτὸ τὸ σφάλμα, διότι σφάλμα θὰ ἦτο εἰς τὴν παροῦσαν φάσιν. Ἐνδέχεται εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ εἶναι σφάλμα. Διότι, ἐὰν συνεχισθῇ μία κατάστασις τοιαύτης βίας, ἐὰν συνεχισθοῦν τοιαῦται βιαιοπραγίαι, ἐὰν δημιουργηθοῦν αἴτια τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσουν τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, τὰ ὁποῖα θὰ δημιουργήσουν κινδύνους διὰ τὴν εἰρήνην, τότε θὰ ἔχωμεν βάσεις καὶ τὰς βάσεις αὐτὰς τὰς μελετῶμεν ἤδη κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ προσφύγωμεν, εἴτε κατ’ αὐτὸν τὸν καθιερωμένον τρόπον, εἴτε κατ’ ἄλλους τρόπους — διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι τρόποι προσφυγῆς — εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Δηλῶ, συνεπῶς, ὅτι, ἐνῷ εἰς τὴν παροῦσαν φάσιν τὸ πρᾶγμα εἶχε μειονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα σοβαρά, μελετῶμεν τὸ θέμα, καὶ θὰ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, παρὰ ὡρισμένους κινδύνους, τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ ἡ προσφυγὴ αὐτὴ ἀπὸ ἄλλων ἀπόψεων.

§22Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἰς τὶ θὰ ἀλλάξῃ ἡ κατάστασις;

§23Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἡ κατάστασις αὐτή, κύριοι συνάδελφοι, προκαλεῖ συγκίνησιν εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν δημιουργοῦν αἱ ἐφημερίδες. Ἐπίσης, τὸ γεγονός, ὅτι ἤδη προσεφύγαμεν εἰς ἕνα Ὀργανισμόν, ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸ πρόκριμα εὐμενὲς διὰ τὴν συζήτησιν, διότι καὶ ὁ Χάρτης τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν προβλέπει, ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ ἐξαντληθοῦν ὅλοι οἱ Ὀργανισμοὶ καὶ τὰ ἄλλα μέσα καὶ κατόπιν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ἰδοὺ διατὶ ἐκινήθημεν πρὸς ἕνα Ὀργανισμὸν συμμαχικόν, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχουν δύο ὑπεύθυνοι καὶ τοὺς κατηγγείλαμεν. Πρὶν τελειώσω, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσω δύο διευκρινήσεις. Ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὰ στρατεύματα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι, ὅπως δὲν εἶχε προσεκτικῶς ἐξετάσει τὸ θέμα τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, οὕτω δὲν εἶχε προσεκτικῶς ἐξετάσει καὶ τὸ θέμα τῆς χρησιμοποιήσεως στρατευμάτων τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Τὰ στρατεύματα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἀπεστάλησαν ὑπὸ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ὄχι ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, εἰς δύο περιπτώσεις. Ἡ μία εἶναι ἡ περίπτωσις Κορέας, ἡ ἄλλη εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς Ἀγγλογαλλικῆς εἰσβολῆς εἰς τὸ Σουέζ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ πιστεύω ὅτι ὑπῆρξαν ἄπειροι ἄλλαι περιπτώσεις δημιουργοῦσαι μεγαλυτέρους κινδύνους διὰ τὴν εἰρήνην, προκαλέσασαι σφαγὰς καὶ δῃώσεις μεγαλυτέρας καὶ οὐδέποτε ἐπετεύχθη ἡ χρησιμοποίησις στρατευμάτων τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ὅτι συνεπῶς δὲν θὰ εἶναι κανεὶς εἰς θέσιν νὰ προκαλέσῃ σήμερον, ὡς ἔχει ἡ κατάστασις, χρησιμοποίησιν στρατευμάτων τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν διὰ τὴν Κύπρον. Αὐταὶ εἶναι αἱ δυνατότητες, δυστυχῶς, τὰς ὁποίας παρουσιάζουν οἱ διεθνεῖς Ὀργανισμοί, δυνατότητες χωρὶς μεγαλορρημοσύνας. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω ἀκόμη μίαν διευκρίνισιν καὶ νὰ σᾶς παράσχω μίαν διαβεβαίωσιν. Εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ἐχορηγήσαμεν εἰς τοὺς Ἄγγλους ἕνα συγχωροχάρτι, ἕνα ἄλλοθι. Δικαιολογημένη πιθανὸν ἡ πλάνη τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Δικαιολογημένη, διότι μόλις ἦλθαν τὰ πρῶτα τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἁπλῶς ἀνέφερον ὅτι Τοῦρκοι ἐδῄωσαν Ἕλληνας, εἴτε δημοσιογραφικὰ τηλεγραφήματα, εἴτε ἐπίσημα ἰδικά μας, χωρὶς νὰ ἀναφέρω τίποτε ἄλλο, ἐκάμαμεν αὐτὴν τὴν ἀποδοκιμασίαν, αὐτὴν τὴν καταγγελίαν τῶν βαρβάρων αὐτῶν δῃώσεων καὶ φυσικὰ ἐδώσαμεν τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν ἐδώσαμεν, διότι δὲν ἦσαν γνωστὰ ἄλλα στοιχεῖα. Παρέχω ὅμως, τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὀλίγας ὥρας ἀργότερον, ὅταν ἦλθον πληροφορίαι τῆς ὑπηρεσίας, ὅταν ἐπέρασεν ἀπὸ ἐδῶ ὁ κ. Ἔβατ, καὶ ἔκαμε τὰς ἀνακοινώσεις ὡς αὐτόπτης μάρτυς, ὅταν ἐπληροφορήθημεν, διότι ἐδῶ ἔγκειται ἡ ἀμέλεια τῶν Ἄγγλων, ὅτι τὰ Ἀγγλικὰ στρατεύματα προσῆλθον εἰς τὸν τόπον τῶν δῃώσεων μετὰ δύο ὥρας ἀφ’ ὅτου ἤρχισαν αὗται, τότε ὄχι μόνον ἠλλάξαμεν ἐντελῶς τὸν τόνον, ἀλλὰ ἐτηλεγραφήσαμεν καὶ εἰς τὸν μόνιμον ἀντιπρόσωπόν μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτι ἡ καταγγελία θὰ ἔχῃ δύο σκέλη: Ἕνα ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἐδῄωσαν καὶ δεύτερον ὅτι οἱ Ἄγγλοι ἢ συνήργησαν ἢ τοὐλάχιστον ἠμέλησαν. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἀπὸ τὰς ἀναφορὰς τὰς ὁποίας ἔχω ἀπὸ τὸν λαμπρὸν καὶ ἄξιον ἀντιπρόσωπόν μας εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ὁ ὁποῖος καὶ ἄριστα ἐχειρίσθη τὸ θέμα, ἡ συζήτησις ὑπῆρξεν ἀπολύτως ἱκανοποιητική, διότι πλεῖστοι τῶν συμμάχων μας διεκήρυξαν τὴν ἀλληλεγγύην των καὶ τὸν ἀποτροπιασμόν των διὰ τὰ συμβάντα. Κύριοι, ἡμεῖς εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ συμβαίνουν τοιαῦτα γεγονότα, τὰ ὁποῖα εὐχόμεθα ὁλοψύχως νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν, θὰ πράξωμεν τὸ καθῆκον μας, ἀλλὰ θὰ τὸ πράξωμεν κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικόν, κατὰ τρόπον σοβαρόν, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ τὰ δυνατὰ ἀποτελέσματα, μὲ τὰ ὑπάρχοντα διεθνῆ μέσα. Δὲν παρελείφθη εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καμμία ἔντονος ἐπίσημος διαμαρτυρία ὁπουδήποτε ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ. Δὲν παρελείφθη κανένα ἄλλο διάβημα τὸ ὁποῖο ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ. Τὰ ἀδύνατα δὲν τὰ ἀντιμετωπίσαμεν. Ἡμεῖς θὰ συνεχίσωμεν διὰ τῶν δυναμικωτέρων δυνατῶν μέσων νὰ πράξωμεν πᾶν τὸ δυνατόν, ἐπαναλαμβάνω πᾶν τὸ δυνατόν, διὰ τὴν προστασίαν τῶν ἀδελφῶν μας, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ὑπὸ τοὺς βαρβάρους αὐτοὺς διωγμούς. Καὶ θὰ τὸ πράξωμεν ὄχι μόνον διότι διὰ τῶν βαρβαροτήτων αὐτῶν προσβάλλονται αἱ στοιχειώδεις ἀρχαὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι, ὅπως εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ φράσις αὐτὴ διὰ προγραμματικὰς δηλώσεις εἶναι βαρυσήμαντος καὶ τὸ ἐπισημαίνω, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐπισημάνωμεν ἰδίως διὰ τοὺς συμμάχους μας, ὅτι ἐξ ὑπαιτιότητος ὡρισμένης πλευρᾶς καθίσταται συνεχῶς δυσχερεστέρα ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τῆς συμμαχίας. Καὶ ἐπὶ πλέον περαιτέρω, διότι πρέπει νὰ γνωρίζουν πάντες ὅτι οὔτε δυνάμεθα, οὔτε δικαιούμεθα νὰ θυσιάσωμεν χάριν τῶν συμμαχιῶν μας, τὰ συμφέροντα τῶν Κυπρίων. Συνεπῶς καὶ διὰ λόγους ἀνθρωπισμοῦ καὶ λόγῳ αὐτῶν τῶν προειδοποιήσεων, θὰ πράξωμεν πάντοτε μὲ θάρρος, ἀλλὰ καὶ μὲ σύνεσιν τὸ καθῆκον μας εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§24Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐννοήσω διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὠνόμασεν ἰδικήν μου πλάνην τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἰδικῆς του δηλώσεως περὶ τῆς ἀθωότητος τῶν Βρεταννῶν καὶ ὅτι αἱ Τουρκικαὶ θηριωδίαι ἀπέβλεπον εἰς ἐκβιασμὸν τῆς Βρετανικῆς Κυβερνήσεως. Αἱ δηλώσεις ἦσαν ἰδικαί του. Δὲν ἐπλανήθην, οὔτε ὡς πρὸς τὴν πατρότητα, οὔτε ὡς πρὸς τὸ κείμενον, ἁπλῶς τὰς ἀνέγνωσα. Κατόπιν ἐβεβαίωσεν ὁ ἴδιος ὅτι ἐκεῖνος εἶχε πλανηθῆ. Διότι ἀρχικῶς δὲν εἶχεν ἀσφαλεῖς πληροφορίας καὶ ὅταν κατόπιν ἐπληροφορήθη ἀκριβέστερον τὰ συμβάντα ἀπὸ τὸν κ. Ἔβατ, προέβη εἰς τὴν ἐπανόρθωσιν. Εἶναι, ἑπομένως, αὐθεντικὴ πλάνη ἰδική του καὶ δὲν δικαιοῦμαι νὰ τὴν σφετερισθῶ. Ἐπανειλημμένως ἐπίσης ἀνέφερε τὴν λέξιν μεγαλορρημοσύνη, προσπαθῶν νὰ δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὴν συνέστησα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Φαίνεται ὅτι δὲν ἤκουε. Συνέστησα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὄχι μεγαλοστομίαν, συνέστησα ὑπερηφάνειαν. Ἐὰν θέλῃ νὰ μοῦ καταλογίσῃ τὴν εὐθύνην αὐτῆς τῆς συστάσεως, τὴν ἀποδέχομαι. Ἠθέλησεν ἀκόμη, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἐπικαλεσθῇ καὶ μίαν εἰδικὴν περικοπὴν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων καὶ τὴν ἀνέγνωσε. Τὴν εἶχα καὶ ἐγὼ ἀναγνώσει καὶ μὲ εἶχε λυπήσει ὡς ἀτυχὴς διατύπωσις καὶ δὲν τὴν ἀνέφερα. Λέγει εἰς ἐκείνην τὴν περικοπήν, ὅτι οὔτε δυνάμεθα, οὔτε δικαιούμεθα χάριν τῶν ἄλλων νὰ θυσιάσωμεν τὰ «συμφέροντα» τῶν Κυπρίων. Ἀτυχεστέρα ἔκφρασις θὰ ἦτο ἀδύνατος, διότι τὰ συμφέροντα τῶν Κυπρίων ἠμποροῦν νὰ συμβιβασθοῦν καὶ μὲ τὴν δουλείαν, ἡ ψυχὴ τῶν Κυπρίων δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν δουλείαν, συμβιβάζεται μόνον μὲ τὴν ἐλευθερίαν. Εἶπε περαιτέρω, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἐνδεχομένως εἰς τὸ μέλλον νὰ γίνῃ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ἰδοὺ ὅτι θεωρεῖ καὶ αὐτὸ ἐνδεχόμενον, ὑπὸ ὡρισμένας νέας προϋποθέσεις. Ἡ πρώτη παρατήρησις εἶναι ὅτι ὅταν κάμωμεν προσφυγὴν ἔχομεν δύο σκοπούς: Ὁ πρῶτος εἶναι ἡ ἀποδοχὴ τῆς προσφυγῆς, ὁ δεύτερος ἡ διεθνὴς δημοσιότης τῆς συζητήσεως. Καὶ γνωρίζομεν ὅτι θὰ διατρέξωμεν πολλὰ στάδια διὰ διεθνοῦς δημοσιότητος διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν νίκην τοῦ δικαίου μας. Εἰς τὸ ΝΑΤΟ ἡ συζήτησις ὑπῆρξε μυστική. Ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας θὰ ἦτο δημοσία, θὰ ἦτο μέσον διεθνοῦς δημοσιότητος. Δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἀπορρίψεως, ἀλλὰ πάντως θὰ παρείχετο ἡ εὐκαιρία τῆς διεθνοῦς δημοσιότητος. Μήπως ἄλλωστε εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐπανειλημμένως δὲν εἴχομεν ὁμοίαν τύχην; Διὰ τοῦ ἀγῶνος, ὅμως, διὰ τῆς διεθνοῦς δημοσιότητος, διαρκῶς ἐλπίζομεν ὅτι προάγεται ἐθνικῶς καὶ παγκοσμίως τὸ θέμα. Καὶ ἀσκοῦμεν τελικῶς μίαν ἠθικὴν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς Δυνάμεως, ἡ ὁποία θὰ ἀποφασίσῃ τὴν λύσιν. Καὶ εἶπε τελικῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δὲν ἔφθασεν ἀκόμη ἡ κατάστασις εἰς σημεῖον τὸ ὁποῖον νὰ ἀπειλῇ, πράγματι, τὴν εἰρήνην καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν προσφυγὴν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Ἀλλ’ ἀκριβῶς εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εὑρίσκεται ἡ διαφορά μας καὶ ὀρθῶς τὴν ἐπεσήμανεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποτιμᾷ τὰ γεγονότα. Ἡμεῖς ἐκτιμῶμεν τὰ γεγονότα; Ἡμεῖς γνωρίζομεν ὅτι ἡ φύσις τῶν γεγονότων αὐτῶν ὁδηγεῖ εἰς τόσην ἀγανάκτησιν τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς, ἀμυνομένης διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ὁμοεθνῶν της, ὥστε περιέχει κίνδυνον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν περιμένει, ἴσως, εὐρυτέραν ἐξόντωσιν τῶν Κυπρίων, διὰ νὰ πεισθῇ ὅτι τότε θὰ ἀνέκυπτεν, ἐνδεχομένως ὁ κίνδυνος. Ἰδοὺ ἡ διαπίστωσις τῆς διαφορᾶς τῶν γνωμῶν μας. Δι’ ἡμᾶς, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος διότι ὅσα ἔγιναν εἶναι βαρύτατα, ἔχουν προκαλέσει τὴν ἀγανάκτησιν τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν συνέχειαν. (Χειροκροτήματα).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συναρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, κ. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§26Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὑπῆρξε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι τὸ δεσπόζον στοιχεῖον τῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους. Αὐτὸ ἀποτελεῖ καὶ μειονέκτημα, ἀποτελεῖ, ὅμως, καὶ ἀρετήν. Ἀποτελεῖ μειονέκτημα, διότι ὅπως εἶναι ἠθικῶς ἑπόμενον, μᾶς ἀντιπερισπᾶ ἀπὸ τὴν προσπάθειαν τῆς ἐσωτερικῆς κοινωνικῆς καὶ κρατικῆς ὀργανώσεως καὶ ἀνορθώσεως. Καὶ ὑπάρχουν, ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν, μάλιστα, Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι χρησιμοποιοῦν τοῦτο καὶ ὡς πρόσχημα διὰ τὴν ἀνεπαρκῆ ἐπίδοσίν των εἰς τὴν φρόνιμον ἀντιμετώπισιν τῶν ἐσωτερικῶν προβλημάτων. Ἀποτελεῖ, ὅμως, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἶναι τὸ δεσπόζον στοιχεῖον εἰς τὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους μας καὶ μεγάλην ἀρετήν. Ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι τοιαύτη, ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς του θέσεως ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς ἰδιοσυγκρασίας του, εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἄγρυπνος λαός, εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἱστορικὸς ἄγρυπνος λαὸς τοῦ κόσμου. Καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ βεβαίως ἀρετήν. Τὰ δραματικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐκτυλίσσονται κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς εἰς τὴν Μεγαλόνησον Κύπρον εἶναι τοιαῦτα ὥστε παρ’ ὀλίγον νὰ ὑπέκυπτα εἰς τὸν ἠθικὸν πειρασμόν, νὰ περιορίσω τὴν ἀγόρευσίν μου μόνον εἰς αὐτὰς ἢ μᾶλλον γενικώτερον εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν; Δὲν δικαιοῦμαι ὅμως, νὰ τὸ πράξω αὐτό. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιβάλω εἰς τὸν ἑαυτόν μου τὴν νηφαλιότητα ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ μοῦ ἐπέτρεπε, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα τὸ Κυπριακὸν καὶ γενικώτερον εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, νὰ θίξω δι’ ἐλαχίστων ὡρισμένα ἄλλα οὐσιώδη θέματα. Γνωρίζετε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ πιστεύω τοὐλάχιστον ὅτι τὸ γνωρίζετε, ὅτι εἶχα διαφωνήσει μὲ τὴν διάλυσιν τῆς προηγουμένης Βουλῆς καὶ μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, βάσει τοῦ ὁποίου διενηργήθησαν αἱ τελευταῖαι ἐκλογαί. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα, τότε, ἀνεπτύχθησαν. Ἐλπίζω ὅτι ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι ἦσαν μέλη καὶ τῆς προηγουμένης Βουλῆς, θὰ ἐνθυμοῦνται τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά. Εἶχα διαφωνήσει μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ, εἰδικώτερον, συστήματος. Καὶ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους διεφώνησα, ὑπῆρξαν λόγοι οἱ ὁποῖοι, ἐὰν δὲν κάμνω λάθος, κατεδείχθησαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ διὰ τοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον εἶχον αἱ ἐκλογαί, κατεδείχθησαν ὡς λόγοι βάσιμοι. Ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐμμονῆς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν διάλυσιν καὶ εἰς τὴν εἰσαγωγήν, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν μᾶλλον, ἐκλογικοῦ νόμου, ὅπως εἶναι ὁ νόμος βάσει τοῦ ὁποίου διενηργήθησαν αἱ τελευταῖαι ἐκλογαί, ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἐμφανίζει ἡ σύνθεσις τῆς σημερινῆς Βουλῆς, σύνθεσις τὴν ὁποίαν θὰ ἀναγνωρίσητε ὡς οὐσιωδῶς διαφέρουσαν τῆς συνθέσεως οἱασδήποτε προηγουμένης Βουλῆς τῆς Ἑλλάδος. Δὲν κατηγορῶ τὴν πολιτικὴν ἐκείνην παράταξιν ἡ ὁποία ἐπωφελήθη τῶν σφαλμάτων. Ἦτο δημοκρατικόν της δικαίωμα ἀκόμη καὶ καθῆκον νὰ ἐπωφεληθῇ τῶν σφαλμάτων. Καὶ τὸ σφάλμα τὸ ὅτι, χωρὶς νὰ ἔχωσι συμπληρωθῆ αἱ προθεσμίαι τὰς ὁποίας ἐπιτάσσει τὸ Σύνταγμα καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐξακριβωθῆ ἂν εἶναι δυνατὴ ἢ ὄχι ἡ κατάρτισις ἐκ τῶν κόλπων τῆς προηγουμένης Βουλῆς Κυβερνήσεως ἄλλης, ἤχθημεν εἰς ἐκλογάς, τοῦ Κυπριακοῦ εὑρισκομένου εἰς τοιαύτην κρίσιμον καμπήν, τοῦ δὲ θέματος τῶν βάσεων ἐμφανίζοντος ἀπὸ πλευρᾶς Κυβερνητικῆς τὴν ἀσάφειαν τὴν ὁποίαν ἐνεφάνιζεν. Διότι πιστεύω ὅτι ἦτο μέγα λάθος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., τὸ ὅτι ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος θέρους, κατὰ τὸ ὁποῖον θέρος ἀνεφύη, τοὐλάχιστον δημοσιογραφικῶς ἠρκέσθη, ὅπως ἠρκέσθη καὶ προεκλογικῶς εἰς τὴν δήλωσίν του νὰ λέγῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, νομίζων ὅτι διὰ τῆς φράσεως αὐτῆς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν καθοδηγήσῃ, νὰ λέγῃ ὅτι θέμα βάσεων δὲν ὑφίσταται ἀκόμη. Τοιαύτην φράσιν, ὅταν ἡ ἀντίθετος προπαγάνδα ἔχῃ ἀπὸ ἑνὸς ἔτους ἐξαπολυθῆ, δὲν ἔπρεπε νὰ διατυπώσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχων τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν καὶ τὴν εὐθύνην τῆς τύχης τῆς χώρας ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη. Ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῇ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατευθύνῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ νὰ εἴπῃ ἂν χρειάζωνται ἢ ὄχι βάσεις, νὰ λάβῃ θέσιν θετικὴν ἢ ἀρνητικήν. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας αἱ ἐκλογαὶ δὲν ἔπρεπε νὰ γίνουν, ἐφ’ ὅσον μάλιστα δὲν εἶχε εὑρεθῆ λύσις Κυβερνητικὴ ἄλλη. Ἐὰν βεβαίως εὑρίσκοντο ἄλλαι Κυβερνητικαὶ λύσεις αἱ ὁποῖαι ἦσαν δυναταί, τότε φυσικὰ ἐνώπιον τοῦ πολιτικοῦ ἀδιεξόδου μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ μειονεκτήματα τὰ ὁποῖα θὰ εἶχεν ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν, θὰ ἦτο πράγματι ἀναπόφευκτος. Ὅσον ἀφορᾶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὄχι μόνον ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐκλεκτοί, ὅπως ὁ κ. Παπαληγούρας, ὅπως ὁ κ. Γ. Ράλλης, τοῦ ὁποίου ἡ ἀπουσία ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἶναι ἐξαιρετικῶς αἰσθητή, ὅπως καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ἐπεσημάναμεν τὰς συνεπείας τὰς ἐκλογικάς, τὰς ὁποίας θὰ εἶχεν ἡ ἐφαρμογὴ συστήματος τὸ ὁποῖον βασίζεται ἐπὶ ὑπερβολῆς. Καὶ θὰ ἐνθυμοῦνται ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων οἱ ὁποῖοι μετεῖχον τῆς προηγουμένης Βουλῆς, ὅτι κατήγγειλα ὄχι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἐνισχυμένης, ἐὰν δὲν εἶχον, τότε, τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ταχθῆ μὲ τὴν ὑπερβολήν, θὰ ἦτο κάπως διάφορος ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς καὶ θὰ ἀνταπεκρίνετο περισσότερον εἰς τὴν πραγματικότητα. Χωρὶς νὰ ἐμειοῦτο ἡ παρουσία τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, τῆς Ε.Δ.Α. εἰς τὴν Βουλήν, παρὰ μόνον κατ’ ἐλαχίστους βουλευτάς, θὰ ἦτο, ὅμως, διάφορος ἡ ὑπόλοιπος σύνθεσις τῆς Βουλῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀνταπεκρίνετο τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἀλήθειαν τὴν ἐθνικὴν καὶ λαϊκήν. Κύριοι συνάδελφοι, εὑρισκόμεθα πλέον ἐνώπιον τετελεσμένων γεγονότων. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω, διότι θέλω νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἀντικειμενικὸς— οὐδεὶς ποτὲ πολιτικὸς εἶναι 100% ἀντικειμενικός, ἀλλὰ προσπαθῶ νὰ εἶμαι — πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, τὸν ὑπαινιγμὸν τὸν σχετικὸν τὸν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν δὲν ἀποτελεῖ βεβαίως συνάρτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁσονδήποτε κακὸς καὶ ἂν ἦτο οὗτος. Ἐν μέρει ἀποτελεῖ συνάρτησιν. Διότι ἡ ὑπερβολὴ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς προεκάλεσεν ὡρισμένας ψυχώσεις καὶ ὡρισμένας τάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ προεκαλοῦντο ἐὰν ἀλλοῖον ἦτο τὸ σύστημα, ἔστω καὶ μὲ ἐνισχυμένην, ἀλλὰ μὲ ποσοστὰ 17% καὶ 20%, ὅπως τὸ 1951. Ἐν μέρει ἐπηρέασε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἦτο μόνον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπηρέασε καὶ ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Μολονότι πολλὰ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅσον ἀφορᾶ τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὸ ἀποτέλεσμα, εἶναι ὀρθά, θὰ ἀποσιωπήσω πολλὰς σκέψεις τὰς ὁποίας εἶχον ὑπ’ ὄψει μου νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιόν σας ἀπόψε, διότι εἶμαι ἐναντίον τῶν ἐπαναλήψεων. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἱκανοποιηθῇ ἰδιαιτέρως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔχει τὴν ἰδιαιτέραν ἀδυναμίαν νὰ θέλῃ, ὀρθῶς, τοιαύτην τροποποίησιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὥστε νὰ ἀποφεύγωνται αἱ παρελκύσεις. Καὶ δίδω τὸ παράδειγμα ἀπόψε τῆς ἀποφυγῆς τῶν ἐπαναλήψεων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα ἔθιξε καὶ ἔθιξε κατ’ ἐμὲ ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Τὰ αἴτια, λοιπόν, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ συνδέονται καὶ μὲ τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ βεβαιωθῇ ὅτι ἡ ἀντικειμενικότης τῆς παρατηρήσεώς μου εἶναι τοιαύτη, ὥστε περιλαμβάνω καὶ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ὑπῆρξα μέλος, κατὰ τὸ τελευταῖον μάλιστα ἔτος της καὶ Ἀντιπρόεδρος, εἰς τὰς Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι ἀνεπαρκῶς ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ. Λόγῳ ἀντικειμενικῶν δυσχερειῶν, περιστατικῶν, λόγῳ ἐμποδίων, λόγῳ κρισίμων ἀντιξοοτήτων, ἀδιάφορον. Σήμερον, τοὐλάχιστον, μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον εἶχον αἱ ἐκλογαί, ἔπρεπε — θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς τὸ εἶχον καὶ προηγουμένως ἀντιληφθῆ καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχουν ὡρισμέναι ἀγορεύσεις μου τοῦ παρελθόντος θέρους αἱ ὁποῖαι καταδεικνύουν ὅτι τὸ εἶχον ἀντιληφθῆ — πάντως ἔπρεπε, τοὐλάχιστον μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πτέρυξ ἡ κυβερνῶσα νὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι ὑπάρχει κἄποιο πρόβλημα καὶ ὅτι τὸ πρόβλημα αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ νὰ λυθῇ μὲ τὰ μέσα καὶ μὲ τὰ μέτρα τῆς κυβερνητικῆς ρουτίνας, τὰ ὁποῖα μέτρα χαρακτηρίζουν τὴν πολιτικὴν τῶν Κυβερνήσεων τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ὑπῆρξαν βεβαίως καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ, καὶ εἰς τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις τοῦ Κέντρου καὶ πρὸ τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Κέντρου εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ μετὰ ταῦτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν Λαϊκῶν–Φιλελευθέρων, ὑπῆρξαν στοιχεῖα πρωτοβουλίας καὶ εἰς τὸν τομέα τὸν κοινωνικὸν καὶ τὸν οἰκονομικόν. Ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῶν περιστάσεων — ὅσον πηγαίνομεν πρὸς τὰ ὀπίσω αἱ περιστάσεις τόσον ὀλιγώτερον ἐπέτρεπον τοιαύτας πρωτοβουλίας — καὶ λόγῳ τῶν περιστάσεων, ἀλλὰ καὶ λόγῳ ἀνεπαρκοῦς συλλήψεως τῶν προβλημάτων, δὲν ἐγένετο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε. Εἶπεν ἐν πολλοῖς ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἢ τί πρέπει νὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον. Δυστυχῶς, αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις δὲν ἀποδεικνύουν καὶ λυποῦμαι διότι προβαίνω εἰς τὴν διαπίστωσιν αὐτήν, δὲν ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνέλαβε τὸ κενὸν τὸ ὁποῖον διεπίστωσα καὶ ἐπεσήμανα, τὸ κενὸν τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἓν ἐκ τῶν αἰτίων τῆς στροφῆς τοῦ κόσμου πρὸς τὴν Ἀριστεράν. Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — αὐτὸ ἄλλωστε ἐλέχθη κατὰ κόρον καὶ εἰς τοὺς προεκλογικούς του λόγους — ὅτι τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεώς του κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἐγγύησιν διὰ τὸ μέλλον, καὶ ἐγγυῶνται ἑπομένως διὰ τὴν ὀρθότητα τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ ἀκολουθήσῃ. Ἀξιότιμε κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι διότι συλλαμβάνετε κατὰ τρόπον τόσον περιωρισμένον τὸ θέμα. Ἐὰν συνεχίσητε τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσατε σεῖς καὶ ἠκολούθησαν καὶ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, εἰς τὸν τομέα τὸν οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικόν, ἐὰν συνεχίσητε αὐτὴν ἁπλῶς καὶ μόνον καὶ δὲν προβῆτε εἰς οὐσιώδη διεύρυνσίν της καὶ εἰς σύλληψιν τοῦ μεγάλου κοινωνικοοικονομικοῦ προβλήματος κατὰ τρόπον νέον, τὰ ἀποτελέσματα εἰς οἱανδήποτε ἑπομένην ἐκλογὴν θὰ εἶναι ἔτι χειρότερα. Ἀπὸ πλευρᾶς ἰδικῆς μας. Μὲ συγχωροῦν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταὶ τῆς Ε.Δ.Α. ἐὰν νομίζω κακὸν ἢ χειρότερον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὴν ἰδικήν των ἐπικράτησιν. Πρέπει νὰ εἶμαι εἰλικρινὴς καὶ νὰ λέγω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σκέπτομαι. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγόμιζον ὅτι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις θὰ ἐσήμαινον τὸ μέγα πρόβλημα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀνάγκην — καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα πρόβλημα — ἐμπράκτου καὶ βασιζομένης ἐπὶ ἐνδείξεων τοὐλάχιστον σαφῶν, στοργῆς. Εἶναι μεγάλαι αἱ μᾶζαι αἱ ὁποῖαι δεινοπαθοῦν καὶ αἱ ὁποῖαι δυστυχοῦν. Ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ποῖαι περίπου εἶναι. Καὶ αἱ μᾶζαι αὐταὶ διαρκῶς ἀπομακρύνονται ἀπὸ ἡμᾶς, ἀπὸ ὅλους μας, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀπομακρύνονται διότι ἔχουν τὴν ἐντύπωσιν, πιθανῶς ἐσφαλμένην — βλέπετε ὅτι χρησιμοποιῶ τὸ πρῶτον πρόσωπον τοῦ πληθυντικοῦ, διὰ νὰ μὴ προβῶ εἰς ἀντιδιαστολὴν μειωτικὴν δι’ ὑμᾶς — ἔχουν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὴν πολιτικὴν τὴν ἀσκοῦμεν ὡς ἐπάγγελμα ἢ ὡς τὴν τέχνην τῆς σκοπιμότητος καὶ οὐχὶ ὡς ἠθικὴν ἀνάγκην. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι οἱ περισσότεροι τῶν κυρίων συναδέλφων — λέγω οἱ περισσότεροι, διότι δὲν γνωρίζω ἐπαρκῶς ὅλους, διὰ νὰ βεβαιώσω τοῦτο περὶ ὅλων — αἰσθάνονται τὴν πολιτικὴν ὡς ἐθνικὴν ἀνάγκην. Καὶ εἶναι ἐθνικὴ ἀνάγκη δι’ αὐτοὺς ἡ πολιτικὴ ὅταν ἐνδιαφέρωνται καθ’ ὃν τρόπον ἐνδιαφέρονται, ὄχι μόνον διὰ τὰ γενικὰ ζητήματα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ἐπείγοντα θέματα τῆς οἰκογενειακῆς ἢ ἀτομικῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν οἱ ὁποῖοι τοὺς ψηφίζουν. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ περισσότεροι τῶν κ. κ. συναδέλφων, ἴσως ὅλοι, δὲν ἐνδιαφέρονται διὰ τὰ ζητήματα αὐτὰ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπανεκλεγοῦν, ἀλλὰ ἐπειδὴ συμπονοῦν, ἐπειδὴ αἰσθάνονται στοργήν, ἐπειδὴ μετέχουν τῆς ἀγωνίας τῆς οἰκογενείας ἐκείνης, τῆς ὁποίας τὰ παιδιὰ εἶναι ἄρρωστα, τῆς οἰκογενείας ἐκείνης τῆς ὁποίας ἡ σύνταξις εἶναι ἐλαχίστη, ἂν μάλιστα πρόκειται περὶ συνταξιούχου ἀναπήρου, ἢ θύματος πολέμου — καὶ δὲν ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, τῆς ὁποίας ἡ αὔξησις δὲν εἶναι 20–30%, ἀλλὰ 7%. Πιστεύω, λοιπόν, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι κ. κ. συνάδελφοι, πονοῦν τὸν λαὸν καὶ ἐνδιαφέρονται διὰ κάθε περίπτωσίν του, ἀλλὰ αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἔχουν καταδείξει κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ πείθῃ, ὅτι ἀσκοῦν τὴν εὐρυτέραν ἀπὸ ἐθνικῆς σκοπιᾶς, ἀπὸ Πανελληνίου σκοπιᾶς, πολιτικὴν κινούμεναι ἀπὸ πραγματικὴν στοργὴν καὶ ἀπὸ πραγματικὸν πόνον. Ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων περὶ τοῦ παραδείγματος τῆς ἀρετῆς. Πρέπει νὰ τὸ δώσωμεν ἀναμφισβητήτως. Καὶ εἶμαι εὐτυχής, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων προέβαλε τὸ αἴτημα τοῦτο. Παραλλήλως πρὸς τὸ αἴτημα τῆς ἀρετῆς ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀσκῆται καὶ ἡ ἄσκησίς της καὶ διὰ τοὺς πολιτικοὺς εἶναι ἔργον βαρύ, παραλλήλως πρὸς αὐτὸ τὸ αἴτημα, προβάλλω πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὸν ἑαυτόν μου τὸ αἴτημα τῆς ἐκδηλώσεως μιᾶς τοιαύτης πρὸς τὸν λαὸν καὶ ἰδία πρὸς τὰς δεινοπαθούσας τάξεις στοργῆς, ὥστε ἡ μερὶς αὐτὴ τοῦ λαοῦ νὰ πεισθῇ περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν διαθέσεών μας, ὁπότε καὶ ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰ αἰτήματα, ὅλα καὶ νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς ὅλας τὰς προσδοκίας του, θὰ ὑπάρχῃ τοὐλάχιστον ἡ ὑπομονὴ ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ κατ’ ἐξοχὴν φιλότιμος λαὸς τοῦ κόσμου, πεισθῆ ὅτι ἡ ἡγεσία του ἀγωνίζεται διὰ τὸ καλὸν τοῦ λαοῦ, ὅταν πεισθῇ ὅτι ἡ ἡγεσία του κατέχεται ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τῆς πραγματικῆς συμπόνιας, τότε θὰ ἀναμείνῃ, διότι τὸ φιλότιμόν του εἶναι σοφὸς σύμβουλος καὶ ὡραῖος παράγων τῆς ψυχῆς του. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἀρκεσθῶ εἰς αὐτὰς τὰς ὀλίγας λέξεις σχετικῶς μὲ τὸ θέμα αὐτό, τὸ ὁποῖον — ὁλόκληρον — θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φέρῃ τὸν τίτλον Οἰκονομικὴ καὶ Κοινωνικὴ πραγματικότης. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεκταθῶ. Ἐὰν ἐπεξετεινόμην, θὰ ἔπρεπε ἐπὶ ὥρας νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, εἰσερχόμενος εἰς ἓν ἕκαστον τῶν προβλημάτων, τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα βασανίζουν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως ἀπασχολοῦν, ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ ἀνεπαρκῶς τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι βουλευταί, ἡ στροφὴ ἡ ὁποία ἐσημειώθη εἰς τοὺς προσανατολισμοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι στροφὴ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ συνάρτησιν, ὅπως εἶπον, τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἤσκησαν αἱ Κυβερνήσεις, ἀποτελεῖ, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι καὶ συνάρτησιν τῆς διεθνοῦς καταστάσεως. Αὐτὸ ἀποτελεῖ κἄποιο ἐλαφρυντικὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἢ δι’ ὅλους ἡμᾶς τοὺς ἀπαρτίζοντας τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν τοῦ τόπου, ἐλαφρυντικόν, ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ νὰ ἐξαλείψῃ τὴν οἱανδήποτε ἐνοχήν μας, ἐνοχὴν εἰς τὸν τομέα τῶν παραλείψεων, ἐννοῶ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, καὶ τὰ δύο τελευταῖα κυρίως ἔτη, ἐσημειώθη μία ἐπικίνδυνος διὰ τὸν ἐλεύθερον κόσμον κάμψις τοῦ κύρους τῆς ἡγεσίας τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Γνωρίζετε ποῦ ὀφείλεται ἡ κάμψις αὐτή. Ὀφείλεται εἰς σφάλματα καὶ ἀναποφασιστικότητας. Ὀφείλεται εἰς ἀνεπάρκειαν τῆς ἡγεσίας τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, νὰ ἀντιμετωπίσῃ ὡρισμένα προβλήματα οὐσιώδη, ὅπως φερ’ εἰπεῖν τὸ Κυπριακόν, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν βαρεῖαν ἀνωμαλίαν. Ὀφείλεται καὶ εἰς ἀδεξιότητα περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν μέσων τῆς προπαγάνδας καὶ τῆς διαφημίσεως. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ συγκρίνητε τὴν ὑπόθεσιν τοῦ περιφήμου «Σποῦτνικ», μὲ τοὺς διαφόρους πυραύλους, τῶν ὁποίων τὴν ἐκτόξευσιν ἀμισθεὶ διαφημίζει ὁ Τύπος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Τὰ σφάλματα τῆς ἡγεσίας τοῦ ἐλευθέρου κόσμου εἶναι μεγάλα. Εἴμεθα, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι Κράτος μικρόν, ἀλλὰ γνωρίζομεν τὶ σημαίνει ἠθικὴ ἡγεσία τοῦ κόσμου. Διότι καὶ ὡς Κράτος μικρόν, εἰς ὡρισμένας βεβαίως ἐκτάκτους στιγμὰς τῆς παγκοσμίου ἱστορίας ἡγήθημεν αὐτοῦ. Καὶ ἐπειδὴ γνωρίζομεν, τί σημαίνει ἡγεσία τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, ἐξ ἰδίας πείρας, πείρας συνδεδεμένης μὲ βαρείας δοκιμασίας τῆς γῆς αὐτῆς, δι’ αὐτὸ ἔχομεν τὸ δικαίωμα περισσότερον παντὸς ἄλλου νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἡγέτας τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ὅτι πρέπει νὰ ἀναθεωρήσουν τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀσκοῦν τὴν ἡγεσίαν των. Ἐὰν ἐξακολουθήσουν ἀσκοῦντες τὴν ἡγεσίαν των κατὰ τὸ αὐτὸν τρόπον, οἱ κίνδυνοι διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν Δημοκρατίαν εἶναι μεγάλοι καὶ ἀντὶ νὰ μειοῦνται, ὅπως εἶχον οὐσιωδῶς μειωθῆ κατὰ τὴν πενταετίαν 1948–1953, διαρκῶς θὰ αὐξάνουν. Κύριοι βουλευταί, μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῶν προβλημάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἀτυχὴς διαχείρισις προεκάλεσε ψυχικὰς ἀναστατώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀναμοχλεύσεις μέσα εἰς τὸ πλαίσιον αὐτό, προέχουσαν θέσιν ἔχει τὸ Κυπριακόν. Γνωρίζω τὰς δυσκολίας τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζει ἡ Κυβέρνησις διότι γνωρίζω ἐξ ἰδίας πείρας τὰς δυσκολίας τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κοινωνικοῦ Κόμματος κ. Στεφανόπουλος καὶ ἐγώ. Αἱ δυσκολίαι ὅταν κυβερνᾶς εἶναι μεγάλαι. Ἀλλὰ τὸ πρόβλημα τὸ Κυπριακὸν, τὸ ὁποῖον εἴχομεν τὴν μεγάλην ἱστορικὴν τιμὴν ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν καὶ ἔμπνευσιν τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου Παπάγου, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα κακῶς ἀποσιωπᾶται πλέον — καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος κ. Μαρκεζίνης ἀνήκει εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν καὶ τὴν ἔμπνευσιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου εἶχε τὴν τιμὴν αὐτὴν — εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ φέρωμεν ζήτημα ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Θεωροῦμεν τὴν πρᾶξιν ἐκείνην, ἀσχέτως ἐὰν κατωρθώθη ἢ ὄχι ἡ ἐγγραφὴ τῆς προσφυγῆς μας, ὡς πρᾶξιν ἐξαιρετικῶς σημαντικωτάτην. Ἄνευ αὐτῆς, δυσκόλως θὰ ὑπῆρχε διεθνῶς τὸ Κυπριακὸν καὶ ἄνευ αὐτῆς οἱ γενναῖοι ἀδελφοί μας τῆς Κύπρου, δυσκόλως θὰ ἀνελάμβανον τὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον ἀνέλαβον. Ἀλλὰ τὸ 1955, μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Σμύρνης καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐσημειώθη καμπὴ εἰς τὸ πρόβλημα. Τὴν καμπὴν αὐτὴν εἶχε ταχθῆ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναλαβὼν καθ’ ὃν τρόπον ἀνέλαβε τότε, τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως, εἶχε ταχθῆ νὰ τὴν ἀντιμετωπίσῃ, νὰ λάβῃ, δηλαδή, θέσιν ἀπέναντι αὐτῆς καὶ νὰ πορευθῇ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ ἐπέτρεπε εἰς ἡμᾶς σήμερον νὰ ὁμιλῶμεν καθ’ ὃν τρόπον ὁμιλοῦμεν, διότι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, σήμερον τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἶναι ἀσυγκρίτως πολυπλοκώτερον, δυσχερέστερον καὶ κρισιμώτερον ἀπὸ ὅ,τι ἦτο κατὰ τὸ 1955. Δὲν θὰ ἀναλύσω τὸ θέμα περισσότερον, ἀλλὰ διαπιστῶ ἁπλῶς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι αὐτὸ ὀφείλεται μόνον καὶ μόνον εἰς ἀνεπαρκεῖς χειρισμοὺς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὀφείλεται καὶ εἰς ἀντικειμενικὰ αἴτια, διαπιστῶ ἁπλῶς τὴν χειροτέρευσιν καὶ διαφωνῶν πρὸς ὅσα προεκλογικῶς ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐτόνιζεν, ὅτι προήγαγε τὸ Κυπριακόν. Προβαίνω, λοιπόν, εἰς αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν καὶ ἐρωτῶ: Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας χθὲς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, συνταχθεῖσαι καὶ ἀναγνωσθεῖσαι, μετὰ τὰ νέα βάρβαρα ἐπεισόδια ἐκτάσεως οὐσιώδους καὶ μεγάλης, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται εἰς τὴν Κύπρον, ἐπετρέπετο νὰ ἔχουν αὐτὸν τὸν ψυχρὸν καὶ ἄτονον, τὸν ἐστερημένον ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό, παλμοῦ, χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον εἶχον; Βεβαίως, συνομολογῶ μαζί σας, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἡ φράσις τὴν ὁποίαν ἀνεγνώσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔχει ἀξίαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ὑποδηλώνει κἄποιαν μελλοντικὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἣν περίπτωσιν ἐξακολουθήσουν γεγονότα οἷα τὰ σημειωθέντα πρό τινων ἡμερῶν. Ἀλλὰ ἡ φράσις αὐτὴ εἶναι φράσις καθαρῶς διπλωματικοῦ χαρακτῆρος. Ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς διὰ τῶν προγραμματικῶν του δηλώσεων ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν διηρμήνευσε καὶ εἶχε καθῆκον νὰ διερμηνεύσῃ τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν ὀργήν, τὸν ἀποτροπιασμὸν καὶ τὴν ἱστορικὴν ἀποφασιστικότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶχε καθῆκον νὰ διοχετεύσῃ, διότι ἡ φωνὴ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία κυρίως διοχετεύεται πρὸς τὰ ἔξω, νὰ διοχετεύσῃ πρὸς τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην τὴν ἀγανάκτησιν αὐτήν. Αἱ περικοπαὶ τοῦ λόγου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ξένας ἐφημερίδας, θὰ ἔδωσαν εἰς ὅλους τοὺς ἀναγνώστας, εἴτε εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, εἴτε εἰς τὴν Εὐρώπην, τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν συνεκινήθη ἐπαρκῶς καὶ δὲν ἐξηγέρθη ἐπαρκῶς ἐναντίον τῶν ὠμοτήτων αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν. Θὰ ἔπρεπε μάλιστα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἤλπιζα ὅτι θὰ τὸ ἐπράττατε σεῖς ἀπόψε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἀπαντήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διότι δὲν ἀρκοῦν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν εἶπε τυχὸν ὁ πράγματι ἀξιόλογος διπλωμάτης μας κ. Μελᾶς εἰς τὸ Παρίσι. Ἔπρεπε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κατὰ τρόπον δημόσιον, νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι ἠθικῶς καὶ λογικῶς ἐπιτετραμμένος ὁ συσχετισμὸς οἱασδήποτε δράσεως τῶν ἀγωνιζομένων ἐν Κύπρῳ Ἑλλήνων μὲ τὰς βαρβαρότητας τοῦ Τουρκικοῦ ὄχλου. Οἱ ἀγωνιζόμενοι ἐν Κύπρῳ Ἕλληνες ἀγωνίζονται πρῶτον διὰ τὴν ἐλευθερίαν των. Ἀλλὰ ἀσχέτως αὐτοῦ δὲν ἐχρησιμοποίησαν ποτὲ τοιαύτην ὁδὸν ἀγῶνος, δὲν ἐπερίμεναν ποτὲ νὰ φθάσῃ ἡ νύκτα διὰ νὰ ἐπιτεθοῦν ἐναντίον τῶν γυναικῶν καὶ τῶν παιδιῶν τῆς τουρκικῆς μειονότητος τῆς Κύπρου, δὲν προέβησαν ποτὲ εἰς βαρβαρότητας. Διεξάγουν ὑπερηφάνως ἕνα ἀγῶνα ὅπως τὸν ἔχουν διεξαγάγει εἰς ἄλλας ἐποχὰς αὐτοὶ οὗτοι οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοί. Ἐπομένως, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἔπρεπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χθὲς νὰ προβῇ εἰς τὸν πλήρη διαχωρισμὸν αὐτῶν τῶν δύο φαινομένων, τοῦ ἑνὸς ἀποτελοῦντος φαινομένου ἡρωϊκοῦ, τοῦ ἄλλου ἀποτελοῦντος φαινομένου ὄχλου θρασυδείλου καὶ μικροῦ ὅ,τι εἶχε συμβῆ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1955 εἰς τὴν Σμύρνην καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ὅπου εὐτυχῶς τοὐλάχιστον δὲν εἴχομεν κλαύσει θύματα, συνέβη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς τὴν Λευκωσίαν καὶ ἄλλας περιοχὰς τῆς Κύπρου ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν Ἀρχῶν τὸ 1955, τῶν Τουρκικῶν, τὸ 1958 τῶν Ἀγγλικῶν. Ἐνεφανίσθη καὶ δὲν ἐμφανίζεται κατὰ τρόπον ἀπότομον καὶ ἄνευ προετοιμασίας ὁ ὄχλος ὁ Τουρκικός. Ἐπρόβαλε καὶ ἐξεχύθη εἰς τοὺς δρόμους καὶ κατηυθύνθη εἰς τὰ σπίτια τῶν κοιμωμένων Ἑλλήνων. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ τονισθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ὄχι μόνον νὰ λεχθῇ ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ εἰδικώτερον θέμα, ἐὰν ὀρθῶς ἢ ὄχι, ἐπράξατε προσφυγόντες εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο. Δὲν πρόκειται περὶ προσφυγῆς, πρόκειται περὶ ἁπλῆς παρεμβάσεως. Δὲν διαφωνῶ εἰς τὸ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἐκδήλωσις αὐτὴ τοῦ Ἕλληνος ἀντιπροσώπου εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ Ν.Α.Τ.Ο. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς αὐτήν. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία καταγγελία κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ ἀνταποκρίνεται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν βαρεῖαν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν ὑπερηφάνειαν αὐτοῦ τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐπὶ 3 συνεχῆ ἔτη νὰ ὑφίσταται ἐν τῷ προσώπῳ τῶν Ἑλλήνων τὰ ὅσα ὑφίστανται οἱ Ἕλληνες τῆς Σμύρνης, τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Κύπρου ἐκ μέρους τῶν τουρκικῶν ὀρδῶν, χωρὶς νὰ γίνεται κἄποια ἀνάλογος ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀντιμετώπισις αὐτοῦ τοῦ φοβεροῦ, τρομεροῦ καὶ ἀπανθρώπου φαινομένου. Καὶ νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ προχωρήσητε, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ εἰς ἕνα περαιτέρω βῆμα. Ὑπάρχει, ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρέπει κατὰ τρόπον ἀνοικτὸν νὰ τίθενται τὰ ἐρωτήματα, διότι ζῶμεν ἐν Δημοκρατίᾳ, ὑπάρχει, ἰσχύει, λειτουργεῖ ναὶ ἢ οὒ τὸ τριμερὲς σύμφωνον Γιουγκοσλαβίας –Τουρκίας–Ἑλλάδος; Ντὲ φάκτο ἔπαυσε, νομίζω, νὰ ὑπάρχῃ, νομικῶς, ὅμως, ἰσχύει. Ἐπερίμενα, ὅτι τοὐλάχιστον αὐτὸ τὸ βῆμα θὰ τὸ ἐπεχείρει ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν ὑποτροπὴν τῶν βαρβάρων ἐκδηλώσεων τοῦ τουρκικοῦ ὄχλου, ἐκδηλώσεων αἱ ὁποῖαι εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, συνυφάνθησαν χρονικῶς μὲ τὴν μεγάλην διαδήλωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὅπου ὡμίλησεν ὁ δόκτωρ Κιουτσούκ. Θὰ ἔπρεπε καὶ ἀνέμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς ἕνα βῆμα καὶ νὰ θέσῃ ζήτημα ὑπάρξεως ἢ μὴ ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως τοῦ τριμεροῦς συμφώνου, ἀφοῦ θὰ εἶχε συνεννοηθῆ μὲ τὴν σύμμαχόν μας Γιουγκοσλαβίαν. Καὶ θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν ἡ Γιουγκοσλαβία θὰ ἐδέχετο νὰ διατηρηθῇ τὸ σύμφωνον, ὡς σύμφωνον διμερές, ἐὰν δὲν ἐδέχετο ἡμεῖς εἰδοποιοῦντες ἐγκαίρως τὴν Γιουγκοσλαβίαν θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ πλέον ἡ ὕπαρξις τοῦ τριμεροῦς συμφώνου. Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἕνα τριμερὲς σύμφωνον, ἄλλο εἶναι τὸ Ν.Α.Τ.Ο. καὶ ἄλλο ὁ Ο.Η.Ε. Εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο. τὸ ὁποῖον εἶναι παγκόσμιος Ὀργανισμός, καὶ ἔχει ἕνα εὐρύτερον σκοπὸν ἀμύνης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ἔναντι ἐνδεχομένης — ἐγὼ εὔχομαι καὶ ἀποκλείεται καὶ ἐλπίζω ὅτι ἀποκλείεται — ἐπίθεσις ἐκ μέρους ἄλλου Κράτους. Εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο. εἶναι δυνατὸν νὰ συμπαρίστανται καὶ νὰ συνυπάρχουν Κράτη τὰ ὁποῖα τύποις εἶναι σύμμαχα κατ’ οὐσίαν ὅμως ἔχουν οὐσιώδεις καὶ βαθείας μεταξὺ των διαφοράς. Καὶ βεβαίως προβαίνων εἰς τὴν ἐλαφρὰν αὐτὴν κριτικὴν τῆς ἀσκηθείσης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, πολιτικῆς εἰς τὸ θέμα τὸ κρίσιμον τῆς Κύπρου, ἰδίᾳ κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, δὲν συμμερίζομαι διόλου τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Ε. Δ.Α. Εὑρίσκεται ἄκρως ἀντίθετος ἡ ἰδική μου σκέψις πρὸς τὴν σκέψιν τοῦ κ. Πασσαλίδη καὶ τῆς Ε.Δ.Α. Ἡ ἰδική μου σκέψις κινεῖται ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν σκέψεών σας, ὅπως ἄλλως τε κινεῖται καὶ ἡ σκέψις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἴσως καὶ ἄλλων Κομμάτων, ἀλλὰ ὑπάρχει διαφορὰ οὐσιώδης μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, ὅτι ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι παρῆλθεν ὁ χρόνος τῶν οἱωνδήποτε φραστικῶν ἐπιφυλάξεων καὶ δὲν εἶναι μεγαλοστομία ἢ μεγαλορρημοσύνη ἡ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκδήλωσις τοῦ πραγματικοῦ αἰσθήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξηγέρθη, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ διερμηνεύσῃ κατὰ τρόπον ἀνάλογον πρὸς τὸ βάρος τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ λαοῦ τὴν ἰδικήν της ἀγανάκτησιν καὶ τὴν ἰδικήν της διαμαρτυρίαν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἔπρεπε ἀμέσως εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Μᾶλλον νομίζω ὅτι ὀρθῶς ἐπράξατε ἀποφυγόντες νὰ προσφύγητε σήμερον εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας. Μὲ χαρὰν ἰδιαιτέραν ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι μελετᾷ — εὔχομαι καὶ ἐγὼ ὅπως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς βεβαιοῖ νὰ μὴ δοθῇ ἡ εὐκαιρία — μελετᾷ ἐν περιπτώσει ὑποτροπῆς πραγματικῶν γεγονότων καὶ τῶν βαρβαροτήτων ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας, μελετᾷ καὶ τὴν ὁδὸν αὐτήν.

§27Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Θὰ ἀποθρασυνθοῦν. Συνεχίζουν αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§28Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ φίλοι, αἱ σκέψεις τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα ἐνώπιον ὑμῶν, περιέχουν τόσας ἐπιφυλάξεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον βάσει τοῦ παρελθόντος μὲ ἐγγυήσεις τὰς πράξεις καὶ παραλείψεις εἰς τὸ παρελθὸν ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐκτελέσῃ εἰς τὸ μέλλον, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσω ἄλλην στάσιν ἢ μὴ τὴν στάσιν τῆς δυσπιστίας. Εὔχομαι καὶ προβαίνω εἰλικρινῶς εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς εὐχῆς, νὰ ἀποδειχθοῦν αἱ ἐπιφυλάξεις μου ἀδικαιολόγητοι, καὶ νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐπιδοκιμάσω τὴν γραμμὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅπως ἐξηγγέλθη ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως χθὲς καὶ μὲ τὸ προηγούμενον τὸ ὁποῖον εἶναι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τῶν 2½ ἐτῶν τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐξηγγέλθη χθές, ἡ κυβερνητικὴ γραμμή, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν υἱοθετήσω. Θὰ ἀσκήσω καλόπιστον κριτικὴν καὶ θὰ εἶμαι πρῶτος ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ χειροκροτήσω οἱανδήποτε πρᾶξιν ἡ ὁποία θὰ εἶναι πρᾶξις θετική. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον δὲν συνελήφθη κἂν τὸ μέγα πρόβλημα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ ἀπεκαλύφθη κατὰ τρόπον τόσον σαφῆ διὰ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν συνελήφθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τὸ μέγα κοινωνικοοικονομικὸν πρόβλημα τὸ ὁποῖον εἶναι μάλιστα περισσότερον ψυχολογικὸν καὶ ὀλιγώτερον κοινωνικοοικονομικὸν καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἀκολουθεῖται καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἰδίᾳ ὕστερα ἀπὸ τὰ νέα αὐτὰ γεγονότα ἡ γραμμὴ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν ὑπερηφάνειαν τοῦ Ἔθνους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴ Κυβέρνησιν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ– Κοινωνικοῦ Κόμματος, κ. Σ. Στεφανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§30Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, βαθύτατα ἀπογοητεύθημεν ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι αὐτὸ θὰ συνέβη μὲ τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἰς ὁμαλὰς ἴσως περιστάσεις καὶ συνθήκας, πιθανὸν αἱ δηλώσεις αὐταὶ νὰ ἐγένοντο ἀνεκταί, σήμερον, ὅμως, μετὰ τὰ ὅσα ἔχουν μεσολαβήσει, ἀναμφιβόλως προεκάλεσαν εἰς τοὺς περισσοτέρους ἕνα αἴσθημα ἐκπλήξεως, ἀλλὰ καὶ ἕνα αἴσθημα ἀπαισιοδοξίας. Εἶναι γνωστὸν τί ἐμεσολάβησεν ἐν τῷ μεταξύ, ἐμεσολάβησαν αἱ ἐκλογαὶ τῆς 11ης Μαΐου, τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὁποίων κατέδειξαν μίαν ἐκρηκτικὴν ψυχολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐσκέφθη νὰ μνημονεύσῃ καὶ νὰ ἀναλύσῃ τὰ ἀποτελέσματα αὐτά. Ἐμφανίζεται ὅτι τίποτε ἐξ αὐτῶν δὲν ἐδιδάχθη, ἐμφανίζεται ὅτι τίποτε δὲν κατενόησεν ἀπὸ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἀξιώσεις τὰς ὁποίας ἐξεδήλωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν 11ην Μαΐου. Κύριοι συνάδελφοι, αἱ ἐκλογαὶ τῆς 11ης Μαΐου ἀποτελοῦν ὁρόσημον καὶ διαμαρτυρίαν, διαμαρτυρίαν μὲν ἔναντι τῆς ἀσκουμένης πολιτικῆς ὄχι μόνον τῆς κυβερνώσης, ἀλλὰ καὶ γενικώτερον τῆς ἰθυνούσης τάξεως, ἀποτελοῦν καὶ ὁρόσημον ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀσκουμένην ἀπὸ τοῦ παρελθόντος πολιτικήν, τόσον ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ, ὅσον καὶ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου. Δὲν εἶναι δυνατόν, συνεπῶς, νὰ μὴ ἀκούσωμεν τὴν φωνήν, ἡ ὁποία τὴν 11ην Μαΐου ἐξεπέμφθη ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ Κυβέρνησις, βέβαια, τὴν ἠγνόησε καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ βαρύτατον σφάλμα, διότι ἐὰν δὲν ἀκούσωμεν τὴν φωνὴν αὐτήν, ἐὰν δὲν ἐγκύψωμεν ἐπὶ τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐκδηλώνει αὕτη, ἡμεῖς τοὐλάχιστον φοβούμεθα ὅτι μεγαλύτεραι συμφοραὶ ἀπειλοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν εἶναι δὲ αἱ συμφοραί, δὲν εἶναι ἡ ἀπαισιοδοξία, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξηγοῦνται μόνον μὲ τὴν στροφὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὸς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν, ἐξηγοῦνται ἐπίσης, πρὸ παντός, ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι καταδεικνύουν δυσαρέσκειαν, πόνον ἀγανάκτησιν, ἡ ὁποία συνέχει τὴν ψυχὴν μεγάλης μάζης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συμπεπυκνωμένη ἀγανάκτησις καὶ ὑστάτη διαμαρτυρία. Ἔτσι θὰ ἠμποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ ἔννοια τῶν ἐκλογῶν τοῦ Μαΐου. Καὶ εἶναι ἡ αἰτία, ἡ ὁποία μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν ἐκρηκτικὴν αὐτὴν λαϊκὴν ψυχολογίαν. Ἔχομεν ἡμεῖς, τοὐλάχιστον, ὑποχρέωσιν, ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐγκύψωμεν εἰς αὐτήν, διότι μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ εἶναι δυνατόν, κατόπιν νὰ ἐκτιμήσωμεν κατὰ πόσον τὰ μέτρα καὶ τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν λαϊκῶν τάξεων καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ. Νομίζομεν ὅτι ἡ ἐτυμηγορία τῆς 11ης Μαΐου ἀποτελεῖ διαμαρτυρίαν, ἡ ὁποία ταὐτοχρόνως εἶναι σημαντική, ἀλλὰ καὶ ἀνησυχητική, σχετικῶς μὲ ὡρισμένας ἐπιδιώξεις καὶ ὡρισμένας ἀξιώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἡ διαμαρτυρία αὕτη στρέφεται καὶ πρὸς τὰ ἔσω καὶ πρὸς τὰ ἔξω. Στρέφεται κατὰ πρῶτον λόγον πρὸς τὰ ἔσω. Στρέφεται ἐναντίον τοῦ Δυτικοῦ Κόσμου, ὁ ὁποῖος μετεχειρίσθη κατὰ τρόπον ἄνισον καὶ ἄδικον τὴν Χώραν μας. Βαθύτατα ἀφωσιωμένος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὰ ἰδεώδη τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς Δημοκρατίας, ἐνόμισεν ὅτι πλησίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐμφανίζονται ὡς ὑπερασπισταὶ αὐτῶν, ἔπρεπε νὰ εὕρῃ τὴν δικαίωσιν εἰς τὴν δικαίαν ἀξίωσιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἀντὶ τούτων, συνήντησε τὴν περιφρόνησιν καὶ τὴν ποδοπάτησιν τῶν ἱερῶν αὐτῶν ἰδανικῶν, ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων ἄλλοτε τὸν εἶχον καλέσει ἀρωγόν. Πικρίαν ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου κατέλαβε τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν. Ἀλλὰ ἡ πικρία αὐτὴ μετεβλήθη εἰς ἀγανάκτησιν ὅταν χθὲς βάρβαροι σκηναὶ ἔλαβον χώραν εἰς τὴν Κύπρον, ὅταν ἐκεῖ ἐστιγματίσθη ὁ πολιτισμὸς καὶ ὁ ἀνθρωπισμὸς καὶ ἐν τούτοις οὐδεμία ἐκδήλωσις ἐκ μέρους τῶν μεγάλων δυτικῶν συμμάχων ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐνεφανίσθη. Ἔχει τὴν βεβαιότητα, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι χάρις εἰς τὴν ἐνοχήν, ἐὰν μὴ τὴν συνενοχὴν αὐτῶν, ὀφείλεται ἡ Βρεταννοτουρκικὴ συμπαιγνία εἰς τὴν ἐκδήλωσιν τῶν βανδαλισμῶν τῆς Κύπρου. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμᾶς ἰδιαιτέρως λυπεῖ καὶ θλίβει εἶναι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς προγραμματικὰς αὑτοῦ δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν τὴν ἑπομένην τοῦ αἵματος καὶ τῶν βανδαλισμῶν, δὲν εὗρεν ὀλίγας λέξεις διὰ νὰ καταδικάσῃ τὰ βάρβαρα αὐτὰ ἐγκλήματα καὶ νὰ διερμηνεύσῃ τὸν πόνον καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος σύσσωμος, ἀδιακρίτως πολιτικῶν μερίδων, κατεδίκασε τὰ τρομερὰ αὐτὰ ἐγκλήματα. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ παράλειψις αὐτὴ εἶναι βαρυτάτη καὶ δημιουργεῖ εὐθύνας διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ὄχι ἁπλῶς καὶ μόνον ὅπως θὰ ἔπρεπεν, ἀλλὰ διὰ λόγους ἠθικῆς ἀλληλεγγύης, πρὸς τὸν διωκόμενον λαὸν τῆς Κύπρου, ἀλλὰ πρὸ παντὸς διὰ λόγους στοιχειώδους προνοίας. Πῶς θὰ εἶναι δυνατόν, νὰ ἀποσοβηθοῦν νέα ἐγκλήματα εἰς τὴν Κύπρον, πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διαρκῶς ἀποθρασύνονται, νὰ τοὺς συγκρατήσωμεν; Ἐὰν ἔχωμεν τὴν ὑποψίαν ὅτι λόγῳ τῆς ἀσθενοῦς αὐτῆς ἐκδηλώσεως καὶ ἀντιδράσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἐνθαρρυνθοῦν οἱ ἐγκληματίαι; Ὅπως ἔχομεν ἀκόμη τὴν βεβαιότητα ὅτι λόγῳ τῆς ἀσθενοῦς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐπιδείξεως στάσεως ἀνδρισμοῦ καὶ ὑπερηφανείας, ὅτι θὰ ἀποθρασυνθῇ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία μὲ κυνισμὸν ἐδήλωσεν ὅτι θεωρεῖ πλέον τὸ θέμα τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου, ὡς θέμα ἀναγόμενον ἀπολύτως εἰς τὴν ἰδικήν της ἁρμοδιότητα καὶ ὅτι ἔλαβε πλέον τὴν ἀπόφασιν νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν διχοτόμησιν αὐτῆς. Πῶς θὰ εἶναι δυνατόν, νὰ ἀποτραποῦν νέοι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διωγμοί, εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν αὔριον συνεχισθοῦν αἱ βίαιαι αὗται σκηναί; Νομίζετε ὅτι τὸ αἷμα τὸ ὁποῖον θὰ χυθῇ δὲν θὰ βαρύνῃ ἡμᾶς, ὅτι δὲν θὰ πέσῃ ἐπὶ τῶν ὤμων ἡμῶν; Τί ἐπράξατε διὰ νὰ ἀποτρέψητε αὐτό; Βεβαίως, προσεφύγατε εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Ἐγὼ προσωπικῶς, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδοκιμάσω τὴν ἐνέργειαν αὐτήν, ἐφ’ ὅσον εἶναι προσφυγὴ καὶ διαμαρτυρία, ἐφ’ ὅσον ἐκεῖ θὰ καταγγέλλωνται αἱ τουρκικαὶ καὶ Βρεταννικαὶ ὠμότητες. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν μονομερῶς νὰ στραφῆτε πρὸς τὸ ΝΑΤΟ, ἔπρεπε νὰ στραφῆτε πρὸς ὅλους τοὺς Ὀργανισμοὺς καὶ πρὸς τὰ πολιτισμένα Κράτη τῆς Δύσεως, πρὸς ὅλα τὰ μέλη τοῦ Ο.Η.Ε., διὰ νὰ στιγματίσητε εἰς τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην τοὺς βανδαλισμοὺς καὶ τὰς ἀγριότητας, διότι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι συνεχῶς ἀποθρασύνονται ἓν ἐπιδιώκουν, πῶς θὰ κάμψουν τὸ ἠθικὸν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὁ Κυπριακὸς λαός, πρέπει νὰ εἶναι βέβαιος ὅτι εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ συνεχισθοῦν αἱ σκηναὶ αὗται καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη σας εὐθύνη. Ἐὰν εἴχατε καταγγείλει διεθνῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν, ἐὰν ὑψώνατε τὴν φωνήν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ φωνὴ τῆς Ἑλλάδος, ἐναντίον τῶν σκηνῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς τὴν Κύπρον, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡμεῖς εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ συνεκρατούσατε κἄπως τοὺς ὄχλους καὶ τὰς ὀρδὰς τῶν Τούρκων. Σήμερον πληροφοροῦμαι ὅτι συνεχίζονται αἱ σφαγαί, αἱ δηώσεις καὶ αἱ λεηλασίαι. Εἴπατέ μου, ἐὰν τοῦτο δὲν σημαίνῃ ὅτι δὲν ἐπράξατε τὸ καθῆκον σας διὰ νὰ προστατεύσητε τοὺς ἀδελφούς μας Κυπρίους. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βαρυτάτη εὐθύνη, τὴν ὁποίαν σᾶς καταλογίζομεν. Ἡ στροφὴ πρὸς τὸ ΝΑΤΟ, βεβαίως, δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἔχῃ ἄλλην τινὰ σημασίαν παρὰ μόνον τοῦτο: Ὅτι ἐκεῖ θὰ κατηγγέλοντο, εἰς 15 Κράτη, ἔστω καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐχθρικὰ ἔναντι τῆς ὑποθέσεως, θὰ κατηγγέλοντο ἐκεῖ οἱ βανδαλισμοὶ τῶν Τούρκων καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι πραγματικὰ θὰ ἐπῆλθεν ἡ ἐντύπωσις περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετόν, διὰ νὰ συγκρατήσῃ τὸν τουρκικὸν ὄχλον. Ἐὰν αὔριον ἐπαναληφθοῦν αἱ σκηναί, ἡ εὐθύνη σας καθίσταται ἔτι βαρυτέρα. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς θὰ αἰσθανθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει συμπαράστασις τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθητε. Ἔχετε τὸ καθῆκον, ἔστω καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ἀνυψώσητε μίαν φωνὴν διαμαρτυρίας καὶ νὰ καταδικάσητε καὶ νὰ φέρητε ἐνώπιον τοῦ πολιτισμένου κόσμου ὅλα αὐτὰ τὰ στυγερὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα προσβάλλουν τὸν ἀνθρωπισμὸν καὶ καταισχύνουν τὸν πολιτισμόν. Πέραν αὐτῶν, διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἀπόψε. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου βαθεῖα εἶναι ἡ διαφωνία μας μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναλάβωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τόσες φορὲς ἐπανελήφθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Οὐδὲν θὰ εἶχε σημασίαν διὰ τὸν καταλογισμὸν τῶν εὐθυνῶν, ἀλλὰ καὶ ταὐτοχρόνως διὰ τὴν ἐποικοδομητικὴν καὶ διαφωτιστικὴν συζήτησιν. Ὅλα αὐτὰ προϋποθέτουν προηγουμένως τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων καὶ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν, θεωροῦμε περιττὴν κάθε σχετικὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προέβη εἰς μίαν δήλωσιν, ἡ ὁποία ὁμολογῶ ὅτι μοῦ παρέχει πολλὰς ἐλπίδας. Προέβη εἰς τὴν δήλωσιν ὅτι ἔχει ἀποφασίσει νὰ τηρῇ ἐνήμερον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, σχετικὰ μὲ τὴν πορείαν τῶν δημοσίων καὶ ἐθνικῶν αὐτῶν ὑποθέσεων. Ἀναμένω, λοιπόν, νὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς ἐνημερώσεως, κατὰ πρῶτον λόγον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ δι’ αὐτῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐπράχθησαν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ ὅταν θὰ ἔχωμεν τὰ ἔγγραφα αὐτά, τότε βέβαια θὰ ἐμιλήσωμεν καὶ θὰ καταλογίσωμεν τὰς εὐθύνας. Τοῦτο, ἄλλωστε, θὰ ἦτο καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι, κύριε Ὑπουργέ, πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διαλύσωμεν ὡρισμένας πλάνας καὶ παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐμφιλοχωροῦν καὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουν οὐσιωδεστάτην σημασίαν καὶ ἀντίκτυπον διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν; Καὶ εἶναι ἐν τῷ προκειμένῳ αὐτὸ τὸ περίφημον θέμα τῆς προτάσεως τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου. Ἡ ἰδέα τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπεσώρευσε τόσας συμφορὰς καὶ ἐκείνη διὰ τῆς ὁποίας προεκλήθησαν τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν χθὲς εἰς τὴν Κύπρον. Ὅπως γνωρίζετε, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας, ἐβεβαίωσαν ἐπισήμως ὅτι ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς προῆλθεν ἡ πρότασις, ἡ ἰδέα τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου. Δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν πατρότητα τῆς ἰδέας αὐτῆς, οὔτε πρόκειται νὰ δώσωμεν πιστοποιητικὸν εὑρεσιτεχνίας εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος πρῶτος ἐφεῦρε τὴν ἰδέαν τῆς διχοτομήσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει εἶναι τοῦτο, ἐὰν πραγματικῶς ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς ποτὲ καὶ εἰς οἱονδήποτε ἀντιπρόσωπον ἑνὸς ἐκ τῶν δύο αὐτῶν Κρατῶν προετάθη ἡ διχοτόμησις τῆς Κύπρου καὶ πῶς θέλετε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἡμεῖς νὰ ἔλθωμεν σήμερον νὰ ἀντικρούσωμεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῆς Τουρκίας; Θὰ εἶναι καὶ πρὸς ἰδικόν σας ὄφελος ἀναμφισβητήτως νὰ μᾶς ἐδίδατε τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα διὰ νὰ καταγγείλωμεν ὅτι δὲν προῆλθε ποτὲ τοιαύτη πρότασις ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς.

§31Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, οὐδέποτε ἰσχυρίσθη τοιοῦτον πρᾶγμα. Τὴν εἰλικρίνειαν τῆς φήμης ταύτης, ὄχι μόνον ἀμφισβητῶ, ἀλλὰ δύναμαι νὰ δηλώσω, κατηγορηματικῶς ὅτι οὐδέποτε ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς ὄχι πρότασις, ἀλλὰ οὔτε κἄν εἶδος προτάσεως ἔγινε περὶ διχοτομήσεως.

§32Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν, ὅπως ἀναμφιβόλως καὶ ἡ Βουλή, τὴν δήλωσιν αὐτήν, ὅ,τι οὐδέποτε, ἀπὸ πλευρᾶς Ἑλληνικῆς, ἐπροτάθη πρὸς οἱονδήποτε ἀντιπρόσωπον ξένης δυνάμεως τὸ θέμα τῆς διχοτομήσεως τῆς Κύπρου, ὡς λύσις ὁριστικὴ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος.

§33Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω: 1) Οὐδέποτε. 2) Ὅτι εἶναι ἀτύχημα ὅτι εἰς τὴν διεξαγωγὴν διπλωματικῶν μαχῶν ὡρισμέναι πλευραὶ νομίζουν ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ χρησιμοποιοῦν καὶ τοιαῦτα μέσα, θέτουσαι εἰς κυκλοφορίαν ἀνακριβείας θιγούσας πρόσωπα. Διὰ νὰ μὴ χρησιμοποιήσω δὲ ἄλλα ὑπάρχοντα ἐπιχειρήματα, θὰ ἔλεγα ὅτι εἶναι ἰδιαιτέρως περίεργον πῶς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπὸ μιᾶς πλευρᾶς ἐσκέφθησαν νὰ χρησιμοποιήσουν τώρα, δὲν τὸ ἐχρησιμοποίησαν δύο φορὰς εἰς δύο μακρὰς συζητήσεις εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Κατὰ τὰς ὀξείας ἐκείνας συζητήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνέπτυξε μὲ πίστιν, τὴν ἐπιχειρηματολογίαν ἐναντίον τῆς διχοτομήσεως, διατὶ τότε, ἐνώπιον τοῦ παγκοσμίου ἐκείνου ἀκροατηρίου δὲν τοῦ ἐλέχθη διὰ νὰ ἀποστομωθῇ; Σεῖς, οἱ ὁποῖοι πολεμεῖτε τὴν διχοτόμησιν σεῖς τὸ ἐπροτείνατε; Θὰ ἠδυνάμην νὰ προσκομίσω καὶ ἄλλας ἀποδείξεις, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ εἶναι φυσικὴ περὶ τῶν μεθόδων τὰς ὁποίας χρησιμοποιοῦν ὡρισμένοι εἰς τὰς διπλωματικὰς μάχας τὰς ὁποίας δίδουν. Ἡμεῖς δὲν θὰ χρησιμοποιήσωμεν τοιαύτας μεθόδους. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν χωρὶς νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς ἀνακριβείας. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς ἀληθείας ἀπὸ ἀπόψεως προτάσεων αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔγιναν, καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἐδημιούργουν ἀλλοῦ σοβαρώτατα ἐσωτερικὰ ζητήματα. Ἀλλὰ συνηθίζομεν νὰ διεξάγωμεν τοὺς ἀγῶνας μας, χωρὶς νὰ προσπαθῶμεν νὰ πλήττωμεν προσωπικῶς ἐκείνους τοὺς χειριστὰς θεμάτων τοὺς ὁποίους ἀντιμετωπίζομεν εἰς τὸ διεθνὲς πεδίον.

§34Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μᾶς εἶναι ἀρκετὴ ἡ δήλωσις τὴν ὁποίαν ἐκάματε πρὸς τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι τερματίζει ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ ζήτημα. Πέραν αὐτοῦ ἡ ἀγανάκτησις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη καὶ ἐξεδηλώθη διὰ τῆς ψήφου τῆς 11ης Μαΐου, συνδέεται ἀναμφισβητήτως μὲ τὰς μεθόδους καὶ τὰ κατασκευάσματα τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ κατὰ πρῶτον λόγον καὶ πρὸ παντὸς μὲ τὴν ἐπικηρυχθεῖσαν σύνθλιψιν τῶν μεσαίων τάξεων καὶ τῶν λαϊκῶν τάξεων διὰ μιᾶς πολιτικῆς καθαρῶς ἀντιλαϊκῆς καὶ ἀντιδημοκρατικῆς ἡ ὁποία καθήλωσε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τῶν πόλεων καὶ τῆς ὑπαίθρου εἰς τὴν ἐξαθλίωσιν. Συνδέεται δεύτερον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς 11ης Μαΐου, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας, μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐκδήλωσις τῆς λαϊκῆς ψήφου, ἡ ἄσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμένη καὶ ταυτίζεται μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν ἔννοιαν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Πᾶσα προσπάθεια ἡ ὁποία κατατείνει εἰς τὸ νὰ νοθεύσῃ τὴν ἐκδήλωσιν ἢ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἴτε διὰ τῆς βίας, εἴτε δι’ ἑνὸς νόθου ἐκλογικοῦ συστήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἰσοδυναμῇ μὲ τὴν κατάργησιν καὶ παραβίασιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Λαοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολιτικῶς ὥριμοι καὶ ἔχουν συνείδησιν τῶν δικαιωμάτων των, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθοῦν ὅτι ὑπάρχει ἐκλογικὴ τεχνική, ἡ ὁποία δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ εἰς πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ νὰ παραβιάζῃ τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅταν διὰ δευτέραν φορὰν αἰφνιδιάσθη, εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν, εὑρέθη πρὸ ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος, κομμένου εἰς τὰ μέτρα τῶν κρατούντων, ἦτο φυσικὸν νὰ ἀγανακτήσῃ καὶ νὰ θεωρήσῃ τοῦτο ὡς συνωμοσίαν κατὰ τῆς κυριαρχίας του καὶ τῆς ἐλευθέρας θελήσεώς του καὶ νὰ ἀντιδράσῃ ὡς ἀντέδρασε, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤνοιξαν τὸν λάκκον ἐνέπεσαν εἰς αὐτόν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Τί γίνεται μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πιστεύοντες εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας παρεσύρθησαν καὶ ἔφθασαν μέχρις ἐκεῖ ποὺ δὲν ἤθελον νὰ φθάσουν; Καὶ τί θὰ συμβῇ μὲ πολλοὺς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι βλέπουν συνεχιζομένας τὰς ἀχαρακτηρίστους αὐτὰς μεθόδους, καὶ εἰς τὸ μέλλον, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ὁδηγηθοῦν ἐκεῖ ποὺ δὲν θὰ ἤθελον νὰ φθάσουν; Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀντιδράσωμεν καὶ νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὰς ἁμαρτωλὰς αὐτὰς μεθόδους. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸ θέμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν παράδοσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ μὲ τὰ πορίσματα τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας. Εἶναι ἐπιταγὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ μὴ ὁδηγηθῶμεν καὶ πάλιν εἰς τὰς κάλπας μὲ τὰ συστήματα τοῦ παρελθόντος καὶ ταὐτοχρόνως ἐθνικὴ ἐπιταγὴ ὅπως τὸ ζήτημα αὐτὸ τακτοποιηθῇ ὁριστικῶς, καὶ ἂν τοῦτο πράξωμεν νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἀρκετὰ θὰ ἔχωμεν διδαχθῆ ἀπὸ τὸ μάθημα τῆς 11ης Μαΐου. Ὑπάρχει ἀκόμη καὶ τὸ θέμα τοῦ ἠθικοῦ παράγοντος περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς αἰσθάνεται καὶ διὰ τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοὺς πολιτικοὺς του ἡγέτας τὴν ἀνάγκην ὅπως πιστεύουν εἰς τὴν ἠθικὴν αὐτῶν ἀκεραιότητα. Τὸ Κράτος πρέπει νὰ καταστῇ ἔντιμον καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ ὅλων ἡμῶν φροντὶς καὶ ὅλοι οἱ ἡγέται πρέπει νὰ ἔχουν κρυσταλλίνην τὴν ἐμφάνισιν εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ διαβολή των. Ὀρθῶς εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ ἕνας τρόπος ἐπ’ αὐτοῦ ἐλέγχου καὶ ἐρεύνης. Ἄλλοτε εἶχον ὑποστηρίξει ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, εἰς τὸ παρελθόν, ὅτι κατόπιν τῆς εἰσόδου τοῦ Κράτους εἰς εὐρυτέρους κύκλους οἰκονομικῶν ἁρμοδιοτήτων, ὅτι εἶναι φυσικὴ ἡ ἄσκησις τοῦ ἐλέγχου καὶ φυσικὸν τὸ αἴτημα τοῦ λαοῦ, ὅπως ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς παρέχωνται ἐκ μέρους τῶν ὑπευθύνων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὰ ἀναγκαῖα ἐχέγγυα διὰ νὰ κριθῇ κατὰ πόσον ἡ διαχείρισις αὐτὴ ὑπῆρξεν ἄψογος. Καὶ εἶπον ὅτι δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ σύστασις Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ, ὅπως κατὰ τὸ παρελθόν, ἐκδήλωσις μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρῆται ἡ σύστασις Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπιβεβλημένη εἰς κάθε περίπτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἀνέκυπτον τοιαύτης φύσεως ζητήματα. Ἐγὼ μάλιστα ἐνδιαφέρομαι πρῶτος διότι ὑπάρχει ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον μὲ ἀφορᾷ καὶ διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε καὶ τώρα, ἔστω, νὰ ἀσχοληθῶμεν. Πρόκειται περὶ τοῦ θέματος τῆς διαχειρίσεως τοῦ σχεδίου Μάρσαλ. Διεχειρίσθην τρία ἑξάμηνα αὐτὸ καὶ ἐν τούτοις καὶ ἐγώ, ὅπως καὶ οἱ μετ’ ἐμοῦ, ἠκούσαμεν τόσους ψιθύρους σχετικῶς μὲ χαριστικὰς πράξεις καὶ ἐνισχύσεις ἐπιχειρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐδικαιοῦντο τοιαύτην, σχετικῶς μὲ τὰς παγωμένας πιστώσεις κ.λ.π. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ψίθυρος αὐτὸς δὲν δύναται νὰ παρακολουθῇ ἐπ’ ἄπειρον τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀντιδράσωμεν, ὅπως ἀντέδρων οἱ πρόγονοι ἡμῶν διὰ τῶν ἔργων των καὶ τῆς δημοσιότητος. Τοῦτο ἐπιβάλλεται καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Διὰ μιᾶς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τοῦ σχεδίου Μάρσαλ, πολλὰ θὰ προέκυπτον τὰ ἐνδιαφέροντα. Δὲν θὰ ὡμίλουν πλέον, ὅπως ὁμιλοῦν μὲ κἄποιαν ἐπιπολαιότητα, περὶ τῶν ἑκατομμυρίων τῶν ὁποίων τὸ μεγαλύτερον μέρος δὲν διετέθη δι’ οἰκονομικοὺς σκοπούς, ἀλλὰ διὰ τὸν ἐξοπλισμὸν τῆς Χώρας. Θὰ ἐβλέπατε ἀκόμη ὅτι ἐὰν ὑπῆρξαν ἴσως σφάλματα καὶ παραλείψεις ἐκ μέρους τῶν Ἑλλήνων, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὑπῆρξαν σφάλματα καὶ παραλείψεις ἐκ μέρους τοῦ παράγοντος ἐκείνου, ἐννοῶ τοῦ Ἀμερικανικοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ «βέτο» ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν. Δὲν εἶναι πολλοὶ ἴσως οἱ ὁποῖοι θὰ γνωρίζουν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὅτι εἷς ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἤσκησε ἐπὶ ἔτη πολλὰ αὐτὸ τὸ «βέτο», σιδηροδέσμιος ὡδηγήθη εἰς τὴν ἰδίαν του πατρίδα. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν διὰ νὰ λείξῃ αὐτὸς ὁ ψίθυρος καὶ αἱ ἐπικρίσεις ἔχομεν ὑποχρέωσιν, νὰ ἐρευνήσωμεν αὐτὰ τὰ θέματα. Ὅλοι, ὅσοι διεχειρίσθησαν ἀπὸ τὸ 1946 καὶ ἐντεῦθεν, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς δευτέρας ἀπελευθερώσεως, τὴν κρατικὴν ἐξουσίαν, ὁσάκις ἐμφανίζωνται ζητήματα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν τὸν ἔλεγχον. Θὰ εἶναι μία ἱκανοποίησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι πτωχὸς καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι μεμψίμοιρος καὶ στρέφεται καὶ πρὸς τὴν ὑποψίαν. Εἶναι τοῦτο ἐπιταγή, ἡ ὁποία ἔρχεται ἀπὸ τὰ βάθη τῶν αἰώνων. Πρὸ 20 αἰώνων, ὁ Ἀριστοτέλης ἐδίδασκε ὅτι ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ πρέπει νὰ εἶναι κατὰ πρῶτον λόγον φιλόπων καὶ κρείσσων χρημάτων. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν δημιουργεῖ τὴν ἐκρηκτικὴν αὐτὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἶναι οἱ ὅροι διαβιώσεως αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι ὀφείλονται εἰς τὴν ἀσκηθεῖσαν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν πολιτικήν. Ἐνόμισα ἢ μᾶλλον εἶχον τὴν ἐλπίδα, ὅτι μετὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν αὐτῶν καὶ μετὰ τὴν ἀποδοκιμασίαν, παρὰ τὴν φαινομενικὴν ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως, εἰδικῶς αὐτῶν τῶν φορέων τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, ὅτι τοὐλάχιστον αἱ κυβερνητικαὶ ἐκδηλώσεις θὰ παρεξέκλινον καὶ θὰ ἀπεμακρύνοντο ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε κατὰ τὸ παρελθόν. Ἐνόμισα ὅτι θὰ ἐθεωρεῖτο πλέν ὡς μία κακὴ κληρονομία τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν θὰ ὡδηγεῖτο εἰς τὴν χάραξιν μιᾶς νέας οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς πολιτικῆς. Ἐπὶ τούτου ἐπλανήθημεν. Δὲν ἀνεύρομεν τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτελῇ ὅριον, τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ διαχωρίζῃ τὸ παρὸν ἀπὸ τὸ παρελθόν. Ἀντιθέτως μάλιστα σαφὴς εἶναι ἡ ἐκδήλωσις τῆς συνεχίσεως αὐτῆς τῆς πολιτικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ὑπῆρξε στενόκαρδος καὶ μυωπική. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ κατέδειξεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν κατενόησε ποτέ, δὲν συνέλαβε ποτὲ ποῖον εἶναι τὸ πραγματικὸν Ἑλληνικὸν θέμα, δὲν ἀντελήφθη ὅτι τὸ θέμα τὸ Ἑλληνικὸν ἔχει εὐρυτέραν ἔκτασιν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔδωκε. Ἰσχυρίσθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐξησφάλισε τὴν νομισματικὴν σταθερότητα καὶ τὴν οἰκονομικὴν σταθερότητα. Διὰ τὴν νομισματικὴν σταθερότητα, ἡ ὁποία δὲν ἐκινδύνευε ποτέ, μετὰ ἀπὸ τὴν προγραμματισμένην ἀναπροσαρμογὴν τοῦ 1953, ἀναγνωρίζομεν προθύμως τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναγνωρίζομεν ἐπίσης προθύμως ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας 2ετίας αἱ τιμαὶ δὲν μετεκινήθησαν, ἂν καὶ τοῦτο συνέβη χάρις εἰς τὴν καθήλωσιν καὶ συγκράτησιν τῶν μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων καὶ χάρις, ἀφ’ ἑτέρου, εἰς τὴν διοχέτευσιν τῶν πληθωριστικῶν πιέσεων πρὸς τὰς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγάς. Ἀφ’ ἑνὸς ἐπετεύχθη χάρις εἰς τὴν ἐξαθλίωσιν τῶν μισθῶν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν διόγκωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ἐξωτερικοῦ μας ἰσοζυγίου καὶ τὴν διαρροὴν τοῦ συναλλάγματος. Ἐκτὸς τούτου τὸ λάθος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι τὴν νομισματικὴν καὶ οἰκονομικὴν σταθερότητα τὴν ἐθεώρησεν ὡς τὸ ἅπαν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Ἐθεώρησε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι παρὰ μόνον μέσον, τὸ ἐθεώρησε ὡς σκοπόν. Χάρις εἰς αὐτὸ τὸ γεγονὸς ἀντὶ νὰ στρέφεται πρὸς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ πραγματικοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος, περιωρίσθη εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν μικροτέρων ἐκδηλώσεων αὐτοῦ καὶ ἠσχολήθη μὲ μέτρα βραχυχρόνια, μὲ μέτρα πρόχειρα, ἀντὶ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ ὁριστικὰς λύσεις. Κύριοι συνάδελφοι, ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος ὅτι δῆθεν παρεσκεύασε τὴν γενικωτέραν ἀνόρθωσιν τῆς Χώρας καὶ ὡμίλησεν ὀρθῶς περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνισχύσεως τῶν ἐπενδύσεων εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Οὐχ’ ἧττον ὅμως, ἐκ τοῦ τρόπου ποὺ ἀνεπτύχθη τὸ θέμα τοῦτο ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς τοῦ παρελθόντος εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαπιστώσω ὅτι ἀποτελεῖ πλήρη παραγνώρισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος. Δὲν πρόκειται ἐδῶ περὶ ἀντιμετωπίσεως συγκυριακοῦ, ὅπως λέγεται, ἐδῶ πέρα, θέματος, πρόκειται περὶ ἀντιμετωπίσεως διαρθρωτικῶν ὀργανικῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τὴν Ἑλληνικὴν οἰκονομίαν ἔχουν ἐξαιρετικὴν σημασίαν, ἰδίως μετὰ τὸν πόλεμον, μετὰ τὰς μεταβολὰς αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὴν διεθνῆ οἰκονομίαν, μετὰ τὰ μέσα ποὺ ἐφηρμόσθησαν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωήν. Ἔπρεπε πλέον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα αὐτό, ὅπως τοῦτο δίδεται μὲ τὰ σημερινὰ δεδομένα. Δηλαδὴ τὸ Ἑλληνικὸν πρόβλημα συνδέεται ὀργανικῶς μὲ ὡρισμένα μειονεκτήματα τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας τὰ ὁποῖα μεταφράζονται πρῶτον διὰ τοῦ χαμηλοτάτου ἀπαραδέκτου βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δεύτερον διὰ τῆς ἀνισορροπίας τῶν ἐξωτερικῶν λογαριασμῶν μας καὶ τρίτον, διὰ τῆς ὑποαπασχολήσεως καὶ ἀνεργίας. Αὐτὰ τὰ μέτρα βασικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθοῦν μὲ τὰ πρόχειρα ἐκεῖνα μέσα ποὺ χρησιμοποιοῦν τὰ ἄλλα Κράτη ὅταν εὑρίσκονται εἰς τὴν περίοδον μιᾶς οἰκονομικῆς θέσεως. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται ὅτι κατεσκεύασε τεχνικὰ ἔργα καὶ δι’ αὐτῶν νομίζει ὅτι ἔλυσε τὸ πρόβλημα τῶν ἐπενδύσεων. Εἰς αὐτὸ εἶναι ἡ πλάνη της. Τὰ μέτρα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσουν οἰκονομικὸν πρόγραμμα. Πρόγραμμα δὲν εἶναι μία λίστα, ἕνας κατάλογος τεχνικῶν ἔργων, τὸ πρόγραμμα εἶναι πρὸ παντὸς οἰκονομικὸν τὰ δὲ ἐντὸς αὐτοῦ διαλαμβανόμενα ἔργα, τεχνικά, πρέπει νὰ θεμελιοῦνται ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πραγματικότητος, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν ὅ,τι μέλεται νὰ ἀποδώσουν. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει τὰ ἔργα αὐτὰ κατασκευαζόμενα δὲν πρόκειται νὰ ἐπιλύσουν τὸ διαρθρωτικὸν πρόβλημα τῆς οἰκονομίας καὶ ἔχομεν τὸ παράδειγμα ὅτι παρὰ τὸ γεγονὸς τῆς συσσωρεύσεως τόσου συναλλάγματος καὶ τόσων καταθέσεων, δὲν κατέστη δυνατὸν οὔτε ἡ ἀνεργία νὰ μειωθῇ, οὔτε ἀντιστρόφως τῆς μεγάλης λαϊκῆς τάξεως τὸ εἰσόδημα οὐσιαστικῶς νὰ αὐξηθῇ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑποχρεωμένος νὰ ἐκθέσω ἐνώπιόν σας ποία εἶναι ἡ σύνθεσις τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν στοιχείων, πῶς παρουσιάζονται τὰ οἰκονομικὰ αὐτὰ στοιχεῖα καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ νέα Κυβέρνησις παραλαμβάνει τὴν διαχείρισιν ἀπὸ τὴν παλαιάν. Ταῦτα εἶναι ἐκεῖνα ποὺ θὰ μᾶς καταδείξουν ποῖα ἦσαν τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος ἐκεῖνα ποὺ ἔπρεπε νὰ διορθώσῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἐν τούτοις, συνεχίζει τὴν πολιτικὴν τῆς πεπατημένης, χωρὶς νὰ ἀντιληφθῇ ποῖα ὑπῆρξαν τὰ σφάλματα καὶ ποῖα ὑπῆρξαν τὰ λάθη τοῦ παρελθόντος. Ἐν πρώτοις ἔχομεν τὸ ἰσοζύγιον τῶν πληρωμῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ὅπως γνωρίζετε ἐσχάτως χειροτερεύει λόγῳ τῆς μειώσεως τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας, λόγῳ τῆς ἀνόδου τῶν εἰσαγωγῶν, λόγῳ τῆς μὴ χρησιμοποιήσεως τῶν ἐκ τῆς Ἑνώσεως Εὐρωπαϊκῶν πληρωμῶν πιστώσεων, ἀλλὰ καὶ ἐξ αἰτίας ἑνὸς νέου φαινομένου τὸ ὁποῖον σήμερον προσφέρεται, τῆς ὑφέσεως ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἔχομεν εἰσέλθει εἰς ἕνα στάδιον τὸ ὁποῖον εἶναι ἀρκετὰ μᾶλλον ἀπειλητικόν. Τὴν τελευταίαν διετίαν σύμφωνα μὲ τὰ στοιχεῖα ποὺ ἔχω συλλέξει, αἱ εἰσαγωγαὶ ηὐξήθησαν ἀπὸ 378.000.000 τὸ 1955 εἰς 537.000.000 τὸ τελευταῖον ἔτος. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου ἀπὸ 189 ἑκατομμύρια ἔφθασε εἰς 298 ἑκατομ. Αἱ ἐξαγωγαὶ ἐξ ἄλλου, παρουσιάζουν μίαν μικρὰν αὔξησιν. 108,5 ἑκατομ. τὸ 1955, 1954, τὸ 1956 καὶ 219 ἑκατομμύρια τὸ 1957. Ἀλλὰ οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ εἶναι κάπως ἀπατηλοί. Διότι ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς τὰς ἐξαγωγὰς τοῦ 1957 περιλαμβάνονται καὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς καπνὰ τῆς ἐξαγωγικῆς περιόδου, τοῦ 1956, τότε καθίσταται πλέον προφανὴς ἡ πλήρης στασιμότης τῶν ἐξαγωγῶν μας. Τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ὅτι διὰ πρώτην φορὰν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἤρχισεν ἡ διαρροὴ τοῦ συναλλαγματικοῦ μας ἀποθέματος, τὸ ὁποῖον ἐμειώθη κατὰ 20 ἑκατομ. δολλάρια. Καὶ ἡ χειροτέρευσις αὐτὴ συνεχίζεται κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Κατὰ τὸ πρῶτον τετράμηνον τοῦ 1958 αἱ ἐξαγωγαὶ παραμένουν καὶ πάλιν στάσιμοι. 88 ἑκατομ. δολλάρια τὸ 1958 ἔναντι 87 ἑκατομ. τοῦ 1957. Καὶ αἱ εἰσαγωγαὶ εἶναι κατά τι ηὐξημέναι. Ἡ διαφορὰ φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως ἐλαχίστη, 17,9, ἔναντι 174,3 τοῦ 1957. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ὀφείλεται, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦ 4μήνου δὲν ἠναλώσαμεν ἀπὸ τὴν Ἀμερικανικὴν βοήθειαν παρὰ τὸ ἥμισυ τοῦ παρελθόντος. Εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ὅμως, εἰσαγωγάς, θὰ ἴδητε ὅτι παρουσιάζεται ἐπίσης σοβαρὰ ἄνοδος, ἀπὸ 129,9 ἑκατ. δολλ. τοῦ 1957 εἰς 148,4 διὰ τὸ τρέχον 4μηνον. Καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι παρεμβάλλονται εἰς τὰς ἐξαγωγὰς πολυτίμων προϊόντων, ὡς ὁ καπνός, ὁ βάμβαξ καί, ἐπὶ πλέον, τὰ μεταλλεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν, ἀτυχῶς, διάφορα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐπιδεινώνουν τὴν κατάστασιν. Βέβαια, θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ὑπάρχουν ἀκόμη οἱ ἄδηλοι πόροι. Ἀλλ’ οἱ ἄδηλοι πόροι ἀποτελοῦν τὸ πλέον εὐαίσθητον σημεῖον τῶν λογαριασμῶν μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐν πρώτοις τὸ ναυτιλιακόν μας συνάλλαγμα, λόγῳ τῆς ναυτιλιακῆς κρίσεως, ἡ ὁποία ἀπό τινος ὑπάρχει εἰς τὸν κόσμον, δὲν θὰ ἀγνοῆτε ὅτι ἤρχισε καὶ αὐτὸ καμπτόμενον. Σήμερον, τὸ ἀπόθεμα ἀνέρχεται εἰς 176 ἑκατομ. δολλ., ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἀντιπροσωπεύει ὑποχρεώσεις ἔναντι τῆς ἀλλοδαπῆς 200 ἑκατομ., καὶ ὅτι ἐξ αὐτῶν 76 ἑκατομ. δολλ. ἀποτελοῦν βραχυπροθέσμους ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωμεν ἐντὸς 6–15 μηνῶν. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἄμεσος κίνδυνος, οὐδείς, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ τονίσωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βλέπωμεν τὴν κατάστασιν ρόδινον. Διότι μὲ τὴν μακαρίαν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως συντόμως θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τοῦ διλήμματος ἢ νὰ προασπίσωμεν τὴν διαρροὴν τοῦ συναλλάγματος καί, ἐπομένως, νὰ σταματήσωμεν τὰς εἰσαγωγὰς ἤ, ἀντιθέτως, νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς εἰσαγωγὰς καὶ νὰ προστατεύσωμεν τὰς τιμάς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ συνάλλαγμα, διαρρέον, θὰ δημιουργήσῃ κατάρρευσιν εἰς τὸν ἐσωτερικὸν λογαριασμὸν καὶ ἐξ αὐτοῦ θὰ ἔχωμεν καὶ πάλιν ἀνατροπὴν τῆς οἰκονομικῆς ἰσορροπίας. Δὲν εἶναι δυνατόν, βεβαίως, παρὰ νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ θέμα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀντιμετωπισθῇ, ἰδίως τὸ θέμα τῶν ἐξαγωγῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἱκανὰ τὰ μέτρα τὰ πρόχειρα καὶ τὰ προσωρινά. Μᾶς ἐξέθεσε τὰς ἀντιλήψεις του ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Σημειώνω ἰδιαιτέρως τὴν διάνοιξιν τῶν ἀγορῶν πρὸς Ἀνατολάς. Τοῦτο εἴχομεν ζητήσει κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν ἴδωμεν τὴν πραγματοποίησίν του. Δὲν εἶναι ἀρκετὰ ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, τὰ πρόχειρα καὶ προσωρινὰ μέτρα. Διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν αἱ ἐξαγωγαὶ ἡμῶν νὰ συμπληρώσουν κάπως καὶ νὰ περιορίσουν τὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ παθητικόν μας ἰσοζύγιον, πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα μακροχρόνια καὶ διαφορετικά. Πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ σύνθεσις τῶν ἐξαγωγῶν μας, σύμφωνα μὲ τὰς νέας διεθνεῖς περιστάσεις. Πρέπει ταυτοχρόνως, ἐπὶ πλέον, νὰ ὑποβιβασθῇ τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς διὰ νὰ καταστοῦν τὰ προϊόντα ἐξαγώγιμα. Ἐδῶ πάλιν ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ θέμα τῆς διαρθρώσεως, εἰς τὸ πρόβλημα τὸ Ἑλληνικόν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ μὲ περιστασιακὰ μέτρα, ἀλλ’ ἐπιβάλλει μίαν πολιτικὴν εὐρυτέραν καὶ ἀναδιάρθρωσιν καί, κατ’ ἀκολουθίαν, πολιτικὴν μακροχρόνιον. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά. Ἔχει ἐπιτύχει ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησις τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τῆς τὸ ἀναγνωρίζομεν. Ἔχει ἐπιτύχει καὶ ὑπερέσοδα. Τῆς τὸ ἀναγνωρίζομεν καὶ αὐτό. Ἰσχυρίζεται, ὅμως, ὅτι χάρις εἰς αὐτὰ ἐπέτυχε τὴν ἐξυγίανσιν καὶ τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν μας πραγμάτων. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ διχάζονται αἱ ἀντιλήψεις μας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὅτι ἔχουν ἐξυγιανθῆ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ὅταν 10 ἔτη ἀπὸ τὸν τερματισμὸν τοῦ συμμοριτοπολέμου δὲν κατατίθεται ἐγκαίρως καὶ δὲν συζητῆται ὁ Προϋπολογισμὸς ἀπὸ τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὅτι ἐπεβλήθη τάξις εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά, ὅταν παραμένη ἐκτὸς προϋπολογισμοῦ ὁ λογαριασμὸς ἐφοδίων, ὁ ὁποῖος, μὴ ἐνσωματούμενος εἰς τὸν δημόσιον Προϋπολογισμόν, μᾶς παρέχει ψευδῆ εἰκόνα τῆς δημοσιονομικῆς καταστάσεως. Καί, ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι σωσταί, 400 ἑκατομ. εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ λογαριασμοῦ αὐτοῦ. Δὲν ἠμποροῦμεν ἀκόμη νὰ θεωρήσωμεν ὅτι εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ὑπάρχει τάξις, ὅταν διατηροῦνται ἔμμεσοι φορολογίαι, δι’ ἄλλον ἐπιβληθεῖσαι σκοπόν, ὡς τὰ ἑκατομμύρια τῶν σεισμοπλήκτων. Εἶναι παράβασις τῶν γνωστῶν δημοσιονομικῶν ἀρχῶν ἡ διατήρησις μιᾶς φορολογίας ὅταν ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ φορολογία αὐτὴ ἐπεβλήθη καὶ ὅταν, ἐπὶ πλέον, δὲν ὑπάρχει ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἐπεβλήθη. Ἀλλά, κύριοι, πέραν αὐτῶν ὑπάρχει ἡ φορολογικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κυριολεκτικῶς διὰ τοῦ ὕψους καὶ τοῦ βάρους της συνέτριψε τὰς μεσαίας παραγωγικὰς καὶ ἐπαγγελματικὰς τάξεις. Διὰ νὰ λάβητε μίαν ἰδέαν αὐτοῦ τοῦ πράγματος σᾶς λέγω ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἀνῆλθεν ἀπὸ 15,8 τοῦ 1953 εἰς 17,5. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ πρὸ παντὸς ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ αὔξησις κατ’ ἄνισον τρόπον τῆς φορολογίας, ἡ ὁποία, ὡς γνωστόν, πλήττει τὰς μεσαίας καὶ λαϊκὰς τάξεις καὶ τὰς πολυπληθεῖς οἰκογενείας. Αὐξάνει συνεχῶς ἡ ἀναλογία τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ ἀπὸ 74% τοῦ 1953 ἔφθασεν αἰσίως εἰς τὸ 79%. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὄχι μόνον δὲν καταβάλλεται προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν δικαιοτέραν κατανομὴν τῶν φορολογικῶν βαρῶν καὶ τὴν ἀνακατανομὴν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἀλλ’ ἀντιθέτως πλήσσονται βαρύτατα αἱ περισσότερον πτωχαὶ βιοπαλαιστικαὶ τάξεις, αἱ λαϊκαὶ τάξεις. Τοῦτο εἶναι βέβαιον ὅτι ἀποθαρρύνει τὴν ἀποταμιευτικὴν ἱκανότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶναι ἀκόμη βέβαιον ὅτι ἀποθαρρύνει καὶ τὰς ἐπενδύσεις καί, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὑπάρχει μία ἀφόρητος συνάρτησις μεταξὺ τῆς φορολογικῆς πολιτικῆς καὶ τῆς πολιτικῆς τῶν ἐπενδύσεων τῆς Χώρας. Ὁ Προϋπολογισμός μας, ὅμως, ἐνῷ εἰς τοιαύτας θυσίας ὑποβάλλει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐνῷ ἔχει, ἐπὶ πλέον, ὑπερβολικῶς αὐξήσει τοὺς ἐμμέσους φόρους, ταυτοχρόνως διατηρεῖ πολὺ χαμηλὰς τὰς κοινωνικὰς δαπάνας, ἐπὶ πλέον δὲ ἐπαυξάνει συνεχῶς τὰς καταναλωτικὰς τοιαύτας. Ὁ προϋπολογισμὸς ἔπαυσε κατ’ οὐσίαν νὰ εἶναι παραγωγικὸς προϋπολογισμὸς καὶ καθίσταται συνεχῶς καταναλωτικός. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς ποὺ ἔκαμα, ὁ ρυθμὸς τῶν καταναλωτικῶν δαπανῶν προχωρεῖ ταχύτατα. Ἀπὸ 13% τὸ 1954–55 ἔφθασεν εἰς 20% τὸ 1955–56 καὶ εἰς 25% τὸ 1956–57. Ὑπάρχουν ἀκόμη καὶ τὰ ὑπερέσοδα. Τὰ ὑπερέσοδα, ὅπως γνωρίζομεν, διετέθησαν ἀποκλειστικῶς εἰς καταναλωτικὰς δαπάνας. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἓν τμῆμα αὐτῶν διετέθη εἰς τὰς ἐπενδύσεις. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀντίθετοι. Θὰ ἤθελον νὰ πληροφορηθῶ τὴν ἀλήθειαν, διότι τὸ θέμα εἶναι κρίσιμον, ἐπειδὴ χαρακτηρίζει τὴν γραμμὴν καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀπὸ ἐγκύρους πηγάς, οὐδὲ δραχμὴ δὲν διετέθη ἀπὸ τὰ ὑπερέσοδα εἰς τὰς ἐπενδύσεις. Κατὰ τὸ νέον ἔτος, ὅμως, θὰ ὑπάρχουν καὶ πάλιν ὑπερέσοδα. Ὑπολογίζομεν, ὅτι θὰ εἶναι τῆς τάξεως τῶν χιλίων ἑκατομμυρίων. Καὶ ἐρωτῶμεν: Θὰ διατεθοῦν καὶ πάλιν διὰ καταναλωτικοὺς σκοπούς; Δὲν θὰ πρέπει νὰ διατεθοῦν ἐπὶ τέλους, ὡς ἐτόνισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προχθές, διὰ τὰς ἐπενδύσεις, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας; Ἐγὼ θὰ ἐπρότεινον νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐφεξῆς οἱονδήποτε πλεόνασμα ἐκ τῆς ὑπερεκτιμήσεως τῶν ἐσόδων διατίθεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον διὰ τὰς ἐπενδύσεις, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐπρόσεχαν περισσότερον οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐσόδων καὶ θὰ παρετηρεῖτο ὀλιγώτερον χάσμα μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἐσόδων. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὰς καταθέσεις. Ἀναμφιβόλως, κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν αἱ καταθέσεις ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ εἶναι τοῦτο πρὸς τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει, ὅμως, καὶ ἡ ἄλλη ὄψις τοῦ νομίσματος, ὅτι αἱ μακροπρόθεσμοι καταθέσεις, αἱ ὁποῖαι κυρίως ἠμποροῦν νὰ στηρίξουν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς οἰκονομίας, κατὰ τὰς πληροφορίας μου ὑπερβαίνουν τὰ 450 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ ἐπεδείχθη μεγάλη ἀπροθυμία τῆς Ἑλληνικῆς πρωτοβουλίας πρὸς ἀξιοποίησιν. Δὲν σημαίνει τοῦτο, ὅτι ἔπαυσε πλέον τὸ κίνητρον, τὸ ὁποῖον προηγουμένως ὑπῆρχεν εἰς τὴν ἀτομικὴν πρωτοβουλίαν, δὲν σημαίνει ὅτι εἰς τὸ κύκλωμα τὸ οἰκονομικὸν ὑπάρχουν ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ὁμαλὴν δημιουργίαν τοῦ οἰκονομικοῦ ρεύματος τὴν ἀνανέωσιν τῆς οἰκονομίας καὶ ἐπὶ πλέον τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς; Δὲν θὰ ἔπρεπε τὸ θέμα τοῦτο νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῶν συμβούλων, τῶν ἐγκεφάλων τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναζητήσῃ, ποῦ ὀφείλονται τὰ αἴτια αὐτὰ καὶ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπέλθῃ κἄποια διόρθωσις; Δι’ ἡμᾶς ἡ ἐξήγησις εἶναι εὐχερής. Ἀναμφιβόλως ἡ αὔξησις τῶν καταθέσεων παρουσιάζει μίαν εὐμενῆ ὄψιν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον περιοριζόμεθα εἰς αὐτὰς καὶ μόνον καὶ δὲν συνδέεται αὕτη μὲ τὸ γενικώτερον θέμα τῆς ἀξιοποιήσεως τῶν φυσικῶν πόρων τοῦ τόπου, μοιραίως τὰ μετὰ ταῦτα δημιουργοῦν πολύπλοκα ζητήματα. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι πρόχειρος ἀντιμετώπισις τῶν τοιούτων προβλημάτων, χωρὶς τὴν ὁλοκλήρωσιν αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δημιουργήσῃ ἐπιπλοκὰς καὶ πρόσθετα προβλήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς τὴν ποθητὴν λύσιν. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ περίφημον θέμα τῶν ἐπενδύσεων. Ἐτόνισε καὶ δικαίως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπὸ τὰς ἐπενδύσεις ἐξαρτᾶται ἡ ἀναζωογόνησις τῆς οἰκονομίας, ἡ αὔξησις τοῦ εἰσοδήματος, ἡ ἐπίλυσις τοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος καὶ ἐβεβαίωσε τὴν Βουλήν, ὅτι εἶναι συνεχὴς ἡ αὔξησις τῶν ἐπενδύσεων. Θὰ βεβαιώσεως ἐγὼ ἀντιστρόφως τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ ἐπενδύσεις καὶ ποσοτικῶς καὶ ποιοτικῶς μειοῦνται. Θὰ προβάλῃ, βέβαια, ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐπιχείρημα τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος κατὰ 15%, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν διετίαν. Ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν θεωρῇ ὑψηλὸν τὸ ἐπίπεδον αὐτό, ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι λίαν χαμηλὸν διὰ τὰς Ἑλληνικὰς περιπτώσεις, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς ποῖον χαμηλὸν ἐπίπεδον εὑρισκόμεθα ἔναντι τῶν ἄλλων χωρῶν. Τὸ 15% ἐμφανίζεται ὡς ἐξαιρετικόν. Ἀλλὰ αὐτὸ ἀνερχόμενον εἰς 200 περίπου δολλάρια κατὰ κεφαλήν, δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ συγκριθῇ ἔστω καὶ μὲ τὸ 10% εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ κεφαλὴν φθάνουν εἰς 600–700 δολλάρια κατ’ ἔτος. Λέγομεν, λοιπόν, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὴς ἡ αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ μας εἰσοδήματος, ὄχι μόνον διότι εἶναι μικρὰ ἐν σχέσει μὲ τὰς Ἑλληνικὰς περιστάσεις, ἀλλὰ εἶναι πλέον ἀνεπαρκής, διότι ὀφείλεται εἰς διαφόρους ἐξωτερικὰς αἰτίας καὶ δὲν ὀφείλεται εἰς ὀργανικὰ αἴτια. Τοῦ μὲν προηγουμένου ἔτους 1956 ὀφείλεται εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσοδήματος τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, τοῦ δὲ τελευταίου ἔτους ὀφείλεται βέβαια εἰς τὴν γεωργίαν, ἀλλὰ εἰς τὰς εὐμενεῖς εἰς τὰς καλὰς καιρικὰς συνθήκας. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὴν εὔνοιαν τῶν καιρικῶν συνθηκῶν ὅσον καὶ ἐὰν ἀναγνωρίζωμεν τὴν ἱκανότητα, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ ὡρισμένας εὐνοίας. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ αὔξησις τοῦ εἰσοδήματος ὑπὸ τὴν μορφὴν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς ὀργανική. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν εἶναι οὔτε συνεχής, οὔτε ἴση, ἀπὸ ἀπόψεως ποσοστοῦ. Προβάλλει ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ μᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι εἰς τὸ θέμα τῶν ἐπενδύσεων ἀκολουθεῖ τὴν ὀρθὴν ὁδόν, τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων τεχνικῶν ἔργων. Ἀλλὰ ἀκριβῶς εἰς αὐτὸ ἔγκειται ἡ πλάνη της. Ὅταν λέγωμεν ἐπενδύσεις ἐννοοῦμεν προγραμματισμένας ἐκτελέσεις ἔργων. Ἄνευ γενικωτέρου προγράμματος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐντάσσωνται δὲν ἔχουν οὐσιαστικὴν σημασίαν σχετικῶς μὲ τὸ Ἑλληνικὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀναδιάρθρωσις. Ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα διέρχονται οἰκονομικὴν ὕφεσιν, μία φάσις τοῦ οἰκονομικοῦ κύκλου, ὅλα αὐτὰ κατασκευάζουν ἔργα. Ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι ἁπλῶς πρόσκαιρα, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν προσκαίρους καταστάσεις. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχουν καὶ οὐδέποτε ἐθεωρήθησαν ὡς ἓν τμῆμα τοῦ γενικωτέρου προβλήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ὡς σκοπὸν ὄχι τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν προσωρινῶν περιστάσεων, ἀλλὰ ἀντιθέτως τὴν ἐπίλυσιν τοῦ βασικοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος. Καὶ εἶναι λέγω ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, ἀνεπαρκὴς ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἐξετάσωμεν τώρα τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἐπενδύσεων, διὰ νὰ ἴδητε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προηγουμένως εἶπον, ἐὰν ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Τὰ τελευταῖα ἔτη αἱ ἀκαθάριστοι ἐπενδύσεις παγίου κεφαλαίου ἐκυμαίνοντο περὶ τὰ 15% τοῦ ἀκαθαρίστου ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Αἱ καθαραὶ ἐπενδύσεις ἐκυμαίνοντο περὶ τὸ 11%, ποσοστὸν ὄντως καθ’ ἡμᾶς ἀνεπαρκές. Αἱ δημόσιαι ἐπενδύσεις σημειώνουν πτῶσιν, ἐννοῶ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνουν καὶ τοὺς Ὀργανισμοὺς Δημοσίου Δικαίου. «Τὸ 1956 ....(ἀναγινώσκει ἀριθμούς)....». Αἱ καθαραί, ὅμως, κρατικαὶ ἐπενδύσεις σημειώνουν πραγματικῶς ἄνοδον, ὡς ἐβεβαίωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Σημειώνουν, ὅμως, ἄνοδον εἰς ἀπολύτους ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὡς βάσιν τρεχούσας τιμάς. «Ἔτος συγκρίσεως 1952 .... (ἀναγινώσκει ἀριθμούς)......». Αὐτοὶ βέβαια εἶναι οἱ ἀπόλυτοι ἀριθμοί. Ἀλλὰ πάντοτε οἱ ἀπόλυτοι ἀριθμοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀποκαλύπτουν τὴν πραγματικότητα. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ σύγκρισις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι συγκρίνομεν ποσὰ ἀνομοιογενῆ. Ἄλλο ὑπῆρξε τὸ ἐπίπεδον τῶν τιμῶν κατὰ τὸ 1952 καὶ ἄλλο εἶναι τὸ σημερινόν. Ὅλοι συμφωνοῦν ὅτι περὶ τὰ 40% εἶναι ἡ αὔξησις τῶν τιμῶν, ἐν σχέσει μὲ τὰς τοῦ 1952. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐὰν ἀναγάγωμεν εἰς δραχμὰς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὰ 1850 ἑκατομμύρια, δὲν ἀντιπροσωπεύουν παρὰ ἀξίαν 1500 ἑκατομμυρίων. Ἡ μείωσις εἶναι πραγματική. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν τοὺς ἀπολύτους ἀριθμοὺς διὰ νὰ γνωρίζωμεν ποία εἶναι ἡ πορεία τῶν ἐπενδύσεων. Πρέπει νὰ συγκρίνωμεν τὰς ἐπενδύσεις μὲ τοὺς διαφόρους πόρους ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀντλοῦνται καὶ ἐκ τῆς σχέσεως αὐτῆς θὰ ἱστάμεθα ἐπὶ μιᾶς ὑψηλοτέρας σκοπιᾶς διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ διακρίνωμεν ἐὰν αὗται δὲν εἶναι πρόσκαιροι καὶ προσωριναὶ καὶ ἐὰν δὲν ἐκφράζουν μίαν κατεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὁπότε θὰ ἐπικροτήσωμεν τὸ ἔργον αὐτό. Ἡ σύγκρισις τῶν ἐπενδύσεων μὲ τοὺς ἐθνικοὺς πόρους εἶναι διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἐπιβεβλημένη. Τὰ ἀποτελέσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξα ἐκ τῆς μελέτης τοῦ θέματος αὐτοῦ δὲν εἶναι καθόλου ἱκανοποιητικά. Ἐμφανίζεται ὅτι τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν ἐθνικῶν πόρων, διατίθεται διὰ σκοποὺς καταναλωτικοὺς καὶ ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν παραγωγικῶν ἐπενδύσεων συνεχῶς μειοῦται. Συμφώνως μὲ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς ἡ κατανάλωσις ἀπορροφᾷ ἀπὸ τοὺς ἐθνικοὺς πόρους τὰ ἑξῆς ποσοστά: Τὸ 1954 τὸ 67%, τὸ 1955 τὸ 65%, τὸ 1956 τὸ 72% καὶ τὸ 1957 τὸ 75%. Ἡ οἰκονομία μας κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον προσλαμβάνει συνεχῶς καταναλωτικὴν μορφὴν ἐνῷ ἀντιθέτως, ὡς εἶπον, αἱ παραγωγικαὶ ἐπενδύσεις μειοῦνται. Τὸ 1954 ἐπὶ ἐθνικῶν πόρων 59730 ἑκατομ. ἔχομεν παραγωγικὰς ἐπενδύσεις 8,35.... (ἀναγινώσκει) ..... Κύριοι, οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ δεικνύουν ὅτι ὁλονὲν μεταβαλλόμεθα εἰς μίαν οἰκονομίαν καταναλωτικήν, ἡ ὁποία δὲν προσέχει τὴν πλευρὰν τῶν παραγωγικῶν ἐπενδύσεων. Ἐὰν ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς ἀφαιρέσωμεν τὰς ἁπλᾶς μεταφορὰς πλοίων ὑπὸ Ἑλληνικὴν σημαίαν διὰ τὰ ὁποῖα ἔχω ἀμφιβολίας ἐὰν πρέπει νὰ τὰ κατατάξωμεν εἰς τὸ ποσοστὸν ἐπενδύσεων, τότε τὸ ποσοστὸν κατέρχεται εἰς 11,6%. Ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκπλησσώμεθα ἐὰν μετὰ τόσα ἔργα ὁδοποιίας, μετὰ τόσην συσσώρευσιν συναλλάγματος, καὶ μετὰ ἀπὸ αὔξησιν καταθέσεων, δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ μειωθῇ ἡ ἀνεργία οὔτε νὰ αὐξηθῇ τὸ εἰσόδημα τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς κρατικὰς ἐπενδύσεις. Τὸ 1952 καὶ 1953 αἱ κρατικαὶ ἐπενδύσεις ἀνήρχοντο εἰς δραχμὰς.... (ἀναγινώσκει).... Οὕτω, ὁ Προϋπολογισμός μας, κύριοι συνάδελφοι, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον μεταβάλλεται καὶ αὐτὸς εἰς Προϋπολογισμὸν καταναλωτικόν. Λησμονεῖ τὴν πλευρὰν τὴν παραγωγικὴν καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς καλοῦμεν τὸν λαὸν νὰ ἔλθῃ νὰ βοηθήσῃ καὶ νὰ συμπαρασταθῇ εἰς τὴν παραγωγικὴν προσπάθειαν καὶ εἰς τὴν προσπάθειαν τῶν ἐπενδύσεων καὶ τῆς ἀνασυγκροτήσεως τοῦ τόπου καὶ δίδομεν ἡμεῖς πρῶτοι τὸ κακὸν παράδειγμα. Ἐννοῶ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ποσοτικὴ ἀνεπάρκεια τῶν ἐπενδύσεων, ἡ ὁποία μᾶς ἐμβάλλει εἰς μεγάλας ἀνησυχίας διὰ τὸ μέλλον τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως τοῦ τόπου αὐτοῦ. Εἶναι ἡ ποιοτικὴ σύνθεσις αὐτῶν. Συμφώνως μὲ ἐπιστημονικὰ κριτήρια θεωροῦνται ὡς ἀποτελοῦντα παραγωγικὰς ἐπενδύσεις ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὰς ἐπενδύσεις εἰς τὴν γεωργίαν, εἰς τὴν βιομηχανίαν, τὰ μεταλλεῖα καὶ τὴν ἐνέργειαν. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἐπιστημονικοῦ αὐτοῦ κριτηρίου ἐὰν ἀναλύσωμεν τὸ πρόγραμμα τῶν ἰδικῶν μας ἐπενδύσεων, θὰ ἴδωμεν ὅτι καθαρῶς παραγωγικαὶ δαπάναι κατὰ τὸ 1956 εἶναι μόνον τὸ 28,5% καὶ τὸ 1957 τὸ 28,2%. Ὑπάρχει, ὅμως, πλὴν αὐτοῦ, καὶ ἓν σοβαρὸν μειονέκτημα, τὸ μειονέκτημα τῆς ἀνισομεροῦς ἀναπτύξεως τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους ἔχω ἐλήφθησαν ἀπὸ ξένας πηγὰς καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱ πίνακες τοὺς ὁποίους θὰ σᾶς δώσω ἀνάγονται εἰς τὸ παρελθόν. Πάντως εἶναι χρήσιμον νὰ τοὺς ἀκούσῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι πιθανὸν συνεπείᾳ αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν νὰ μεταβάλωμεν νοοτροπίαν καὶ νὰ χαράξωμεν νέαν τακτικήν. Κατὰ τὸ 1954 γίνεται ἡ κατανομὴ τῶν ἐπενδύσεων μεταξὺ τῆς ἀστικῆς καὶ τῆς ἀγροτικῆς οἰκονομίας. Ἡ Ἑλλὰς ἐμφανίζεται ὅτι διέθεσε κατὰ κεφαλὴν διὰ τὴν ἀστικὴν οἰκονομίαν καὶ διὰ τὴν ἀγροτικὴν οἰκονομίαν, 4,6%. Ὁ πίναξ αὐτὸς παραθέτει ἐπίσης τὶ συμβαίνει εἰς τὰ ἄλλα Κράτη τὰ ὁποῖα εἶναι βιομηχανικά. Ἡ Νορβηγία διαθέτει ἀντὶ 6,5% 20%, ἡ Δανία 35%.... (ἀναγινώσκει).... Ἐλάχισται ἐπίσης, εἶναι αἱ κρατικαὶ ἐπενδύσεις, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν χώραν εἰς τὴν γεωργίαν. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμείνωμεν οὔτε συνεχῆ, οὔτε μεγάλην ἀνάπτυξιν εἰς τὸν γεωργικὸν τομέα. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον αὐτοῦ αἱ ἐπενδύσεις εἰς τὴν γεωργίαν ἔχουν μειωθῆ χάρις εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πρώτοις οἱ ἔμμεσοι φόροι, τὸ 3% συνεχῶς μειώνουν τὸ ποσοστὸν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καὶ συνεχῶς τὸν τομέα τῶν ἐπενδύσεων. Ἐπίσης αἱ τιμαὶ τῶν ἀγροτικῶν μας προϊόντων εἶναι εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν καὶ πρὸς ὄφελος τῶν διαφόρων μεσαζόντων, οἱ ὁποῖοι διαθέτουν ταῦτα εἰς τὴν κατανάλωσιν. Εἶναι ἐπὶ πλέον γεγονὸς ὅτι ἡ ἀγροτική μας οἰκονομία εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε ὄχι, ἀποτελεῖ τὸ βάθρον τῆς ὅλης ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνησυχεῖ, ὡς προκύπτει ἐξ ὅλων τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους παρέθεσα, εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀναδιάρθρωσις καὶ ἡ ἐκβιομηχάνισις τῆς Χώρας ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, διότι πρῶτος ὅρος διὰ τὴν ἐκβιομηχάνισιν εἶναι ἡ δημιουργία ἰσχυρᾶς καὶ εὐρώστου ἀγορᾶς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν παρὰ μόνον διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἀγροτικῆς μας οἰκονομίας καὶ τῆς ἐνισχύσεως τῶν ἀγροτῶν μας. Ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι χωρὶς τὴν λῆψιν τῶν καταλλήλων μέτρων εἰς τὸν τομέα αὐτὸν καθὼς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους τομεῖς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐλπίσωμεν ἀναδιάρθρωσιν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Ἐξ ὅσων ἀνέπτυξα ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ αὔξησις τῶν ἐπενδύσεων καὶ ἡ πρόοδος τῆς οἰκονομίας διὰ νὰ εἶναι πραγματικὴ καὶ ὁριστικὴ πρέπει νὰ εἶναι προγραμματισμέναι. Ἐφ’ ὅσον τοῦτο γίνεται κατὰ τρόπον πρόχειρον καὶ καταμεριστικὸν καὶ δὲν ὑπάρχει γενικὴ προοπτικὴ παρὰ τὰς ἀγαθὰς προθέσεις καὶ διαθέσεις θὰ παριστάμεθα μάρτυρες τῆς συνεχοῦς ἐξαθλιώσεως τῆς ὑπαίθρου. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ θέμα τῆς βοηθείας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε χθὲς ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ βοήθεια ἐκ τῶν 35 ἑκατομμυρίων κατὰ 23 ἑκατομμύρια ἔχει ἀπορροφηθῆ. Εὔχομαι αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας του νὰ εἶναι ἀκριβεῖς. Ἐγὼ ὅταν ἐζήτησα πληροφορίας μοῦ εἶπον ὅτι ἐκ τῶν 20 ἑκατομμυρίων γεωργικῶν πλεονασμάτων, ἔχουν ἤδη χρησιμοποιηθῆ τὰ 10.000.000, ἀλλὰ ὁλόκληρος ἡ ἀμυντικὴ βοήθεια τῶν 15.000.000 εἶναι ἀδιάθετος. Δηλαδὴ ἀντιστρέφονται οἱ ἀριθμοὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀντὶ τῶν 23 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἀξιοποιήθησαν, αἱ πληροφορίαι μοῦ λέγουν ὅτι 25.000.000 εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρέμειναν ἀχρησιμοποίητα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν οἱ ἀριθμοὶ οἱ ἰδικοί μου μετεβλήθησαν, διότι εἶναι μία ἑβδομὰς ποὺ ἐζήτησα τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς μᾶς ἔφερε τοὺς ἀριθμούς, διότι ἀνησυχοῦμεν. Εὔχομαι οἱ ἀριθμοὶ οἱ ἰδικοί μας νὰ μὴ εἶναι ἀκριβεῖς καὶ οἱ ἀριθμοὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶναι οἱ πραγματικοὶ καὶ οἱ ἀκριβεῖς ἀριθμοί. Πάντως θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν οἱ ἀριθμοί μου διαψευσθοῦν. Κύριοι, εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις μὲ τὴν διόγκωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐλλείμματος, μὲ τὴν διαρροὴν τοῦ συναλλάγματος, μὲ τὰς ἄλλας ἐσωτερικὰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἀναμφιβόλως θὰ ἔχωμεν, τῶν ἐργαζομένων τάξεων, τῶν παραγωγικῶν τάξεων, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ βοήθεια εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία σήμερον ἠμπορεῖ καὶ μόνη νὰ μᾶς φανῇ χρήσιμος. Αὐτὴ μειοῦται συνεχῶς, ἔχει φθάσει τὰ 35 ἑκατομμύρια καὶ μέγα μέρος αὐτῆς παρέχεται εἰς γεωργικὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα δυσκόλως ἀπορροφῶνται. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ὅτι θὰ θέση τὸ θέμα, θὰ εἶναι, ὅμως, δυσχερής, ἡ θέσις αὐτῆς, διότι ὅταν ζητήσῃ νέαν βοήθειαν καὶ αὔξησιν τῆς βοηθείας, ἡ ἀπάντησις ἡ ὁποία θὰ δοθῇ θὰ εἶναι ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἀπερροφήσατε κατὰ μέγα μέρος τὴν προηγουμένην βοήθειαν, πῶς ἔχετε ἀξίωσιν νὰ σᾶς δοθῇ νέα τοιαύτη; Θὰ ἦτο δυνατὸν βεβαίως νὰ ζητήσῃ σχετικῶς μὲ τὰ γεωργικὰ προϊόντα τὴν διέξοδον τῶν λεγομένων τριγωνικῶν ἀνταλλαγῶν, ἀλλὰ καὶ ἐδῶ θὰ εὑρεθῇ εἰς δύσκολον θέσιν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἔχομεν ἐπιτύχει ἕνα ποσὸν 7½–8 ἑκατομμυρίων δολλαρίων, τοιούτων τριγωνικῶν ἀνταλλαγῶν καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς οὔτε ἓν δολλάριον δὲν ἔχει πραγματοποιηθῆ ἀπὸ τὰς ἀνταλλαγὰς αὐτὰς τὰς τριγωνικάς. Ἐὰν οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ διαψευσθοῦν θὰ εἶμαι εὐτυχὴς καὶ ἐὰν μᾶς δώσῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἄλλους ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύσουν νὰ ἐπιβληθῇ τὸ αἴτημα αὐτὸ πλησίον τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως. Ὅπως ἀντελήφθητε ἐκ τῆς μακρᾶς καὶ ὀλίγον κουραστικῆς αὐτῆς ἀναλύσεως τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα συνθέτουν τὴν οἰκονομικὴν ζωήν μας, ἡ ἕνωσις τῶν ἐπενδύσεων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ βάθρον τῆς ἀναδιαρθρώσεως καὶ τῆς σωτηρίας τοῦ τόπου, εἶναι λίαν συγκεχυμένη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τοὐλάχιστον εἰς τὴν προηγουμένην. Δι’ αὐτὴν ἐπενδύσεις σημαίνει ἐκτέλεσιν οἱωνδήποτε δημοσίων ἔργων. Ἐν τούτοις ὁ κατάλογος τῶν δημοσίων ἔργων δὲν ἀποτελεῖ πρόγραμμα. Προγραμματισμὸς ἐπενδύσεων εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ δώσῃ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων καὶ αὐτὸς δὲν εἶναι τὰ διάφορα δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ τέλος δημιουργοῦν περιπλοκὰς καὶ πρόσθετα προβλήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ὡδήγησαν σήμερον εἰς πλήρη στασιμότητα τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς μας. Ὡδηγήθημεν εἰς στασιμότητα, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπῆρχον ἀδιάθετα προϊόντα καθιστῶντα ἀδύνατον τὴν προώθησιν αὐτῶν. Στασιμότης εἰς τὰς καταθέσεις. Συσσωρεύονται αἱ καταθέσεις, ἔχομεν ἀνάγκην κεφαλαίων καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς πηγαίνει νὰ ζητήσῃ κεφάλαια πρὸς ἀνασυγκρότησιν. Ἔχομεν ἀκόμη στασιμότητα εἰς τὰς ἐπενδύσεις καὶ παρὰ τὴν προσπάθειάν μας περὶ αὐξήσεως τῶν ἐπενδύσεων, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀντίθετον. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ συλληφθῇ ἀκόμη οὔτε ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον συντελεῖται ἡ ἀνασυγκρότησις καὶ ἡ ἀνόρθωσις μιᾶς ὑποανεπτυγμένης χώρας. Τὸ εἴπαμεν ὅτι εἴμεθα μία χώρα ὑποανεπτυγμένη, τοὐλάχιστον ὑπὸ ἀνάπτυξιν καὶ ἐπὶ πλέον αἱ μέθοδοι προσδιωρίσθησαν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπεται ἐπ’ αὐτοῦ πλάνη. Δὲν λέγομεν ὅτι εἰς τὸ παρελθὸν δὲν ὑπῆρξαν πλάναι, ἀλλὰ τὰ γεγονότα ὀλίγον κατ’ ὀλίγον διεσαφηνίζοντο. Ὅταν σήμερον ἔχωμεν διατυπωμένας τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς ἀναπτύξεως τῶν ὑποανεπτυγμένων χωρῶν, ὅταν ἔχωμεν τὰς μεθόδους αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζονται εἰς ἄλλας χώρας, δὲν δικαιολογεῖται ἄγνοια, οὔτε παραμέλησις, οὔτε ἐμμονὴ εἰς τὰ πεπατημένα. Τοῦτο ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δημιουργεῖ βαρυτάτας εὐθύνας. Τὸ ἀπέδειξαν ἄλλωστε αἱ τελευταῖαι ἐκλογαί, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν ἡ ἔκφρασις τῆς δυστυχίας καὶ τοῦ πόνου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος συνεχῶς καλεῖται εἰς θυσίας καὶ ἐν τούτοις δὲν κατορθώνει νὰ ἴδῃ τὴν θέσιν του βελτιωμένην εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Τὰς συνεπείας τῆς ἀλλοπροσάλλου αὐτῆς πολιτικῆς τὰς γνωρίζετε ὅλοι. Ἕνα ἑκατομμύριον περίπου ἄνεργοι καὶ ὑποαπασχολούμενοι, δυόμισυ ἑκατομμύρια εἰς τὰ περιθώρια τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς μας. Ἐπὶ πλέον οἱ ἐργαζόμενοι δὲν μετέχουν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγικότητος τῆς ἐργασίας. Οἱ μισθοὶ καθηλοῦνται καὶ αἱ αὐξήσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν καὶ τὰς ὁποίας διεκήρυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅλως ἀνεπαρκεῖς διὰ νὰ βελτιώσουν τὴν σημερινὴν ἐξηθλιωμένην κατάστασιν τῶν μισθωτῶν. Ἀπουσία οἰκονομικῆς γραμμῆς, ἀπουσία κοινωνικῆς γραμμῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἤσκησεν ἡ Κυβέρνησις, τοὐλάχιστον κατὰ τὰ δύο ἔτη. Ἀναζητοῦμεν ματαίως μεταβολὴν τοῦ προγράμματος αὐτοῦ, εἰς τὰς σημερινὰς δηλώσεις, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν βλέπομεν παρὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς γραμμῆς αὐτῆς. Τὰ μηνύματα τῆς 11ης Μαΐου εἶναι λίαν χαρακτηριστικά. Χρειάζεται ριζικὴ μεταβολὴ εἰς τὴν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν πολιτικήν μας, εἰς τὰς μεθόδους μας, χρειάζεται θαρραλέα πραγματοποίησις, καὶ βασικὴ μεταρρύθμισις. Πάντα δὲ ταῦτα δὲν δύνανται νὰ γίνουν κατὰ τρόπον ἀσυνεπῆ καὶ μεμονωμένον. Θὰ γίνουν δι’ εὐρυτέρου προγραμματισμοῦ ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἅπαντα τὰ στοιχεῖα καὶ ἰδίως ἡ ἐκτέλεσις τῶν δημοσίων ἔργων θὰ ἐνταχθοῦν καὶ θὰ λάβουν τὴν προσήκουσαν θέσιν. Χρειάζεται οἰκονομικὸν πρόγραμμα. Τὸ πρόγραμμα αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι μακροχρόνιον, πρόγραμμα 10–12 ἐτῶν. Καὶ δι’ αὐτὸ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι ἐθνικόν, ὑπερκομματικόν, διότι πλεῖσται ὅσαι Κυβερνήσεις θὰ ἐναλλαγοῦν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν εἴτε μὲ τὴν μεταβολὴν τῶν Κυβερνήσεων, εἴτε μὲ τὰς ἐκλογάς, εἴτε μὲ τὴν μεταβολὴν τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν τοῦ Συντονισμοῦ νὰ μεταβάλλεται ἢ νὰ καθυστερῇ τὸ ἐθνικόν, τὸ ὑπερκομματικὸν αὐτὸ πρόγραμμα. Τὸ πρόγραμμα αὐτό, τὸ μακροχρόνιον καθ’ ἡμᾶς, θὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν διὰ τῶν κρατικῶν ἐπενδύσεων δημιουργίαν βασικῶν ἔργων ὑποδομῆς, τὰ ὁποῖα, ὅμως, δὲν θὰ ἀποβλέπουν ἁπλῶς καὶ μόνον, οὔτε εἰς τὴν ἀπορρόφησιν τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, οὔτε εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ θὰ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῆς οἰκονομίας μας, εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ πλαισίου καὶ τῶν συνθηκῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψουν μετὰ ταῦτα εἰς τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν, εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις νὰ ἀναλάβουν καὶ πάλιν τὴν παλαιάν των δρᾶσιν καὶ νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν στασιμότητα καὶ τὸν μαρασμόν, εἰς τὸν ὁποῖον σήμερον ἔχουν περιέλθει. Αὐτὸς θὰ εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ προγράμματος αὐτοῦ. Θὰ ἀποβλέψῃ εἰς ἔργα γενικωτέρας σημασίας, ὥστε νὰ κινηθῇ καὶ πάλιν ἡ οἰκονομία μας, ἡ ὁποία σήμερον μαραίνεται. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ παρὰ μόνον δι’ ἑνὸς προγράμματος, τὸ ὁποῖον θὰ μελετήσῃ ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐν πολλοῖς θὰ εἶναι ἀντιδημοτικαί. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ νομίζω ὅτι εἰς τὸ τοιοῦτον πρόγραμμα δὲν θὰ φθάσωμεν παρὰ μόνον ἐὰν ὅλοι ἀπὸ κοινοῦ ἀποφασίσωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ κριτήρια, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται, ὄχι ἀπὸ πλευρᾶς πολιτικῆς ἢ κομματικῆς σκοπιμότητος, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος. Ὅλοι ἀνήκομεν εἰς Κόμματα καὶ δυσχερῶς θὰ ζητηθῇ ἀπὸ ἡμᾶς νὰ χωρήσωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς τοιούτου ὑπερκομματικοῦ προγράμματος. Ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι θεωροῦν ὡς ἄνευ σημασίας τὸ ἐθνικόν, τὸ ὑπερκομματικὸν αὐτὸ πρόγραμμα. Ἄλλοι φρονοῦν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐκλείψῃ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν Κομμάτων, ἐν σχέσει πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ θὰ ὑπάρχῃ μόνον διὰ τὸ θέμα τῶν ἐπενδύσεων καὶ διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Χώρας καὶ κατ’ ἀκολουθίαν εἶναι ἀβάσιμον τὸ ἐπιχείρημα αὐτό. Ὑπάρχουν ὅμως, καὶ οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι κατ’ οὐδὲν θὰ ὠφελήσῃ τὸ ἐθνικόν, τὸ ὑπερκομματικὸν αὐτὸ πρόγραμμα, διότι ὑπάρχει ἐπὶ πλέον καὶ τὸ θέμα τῆς ἐκτελέσεως. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τοῦτο καὶ αὐτοὶ πλανῶνται. Διότι ἂν κατορθώσωμεν νὰ σχηματίσωμεν ἕν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ὑπερεθνικόν, ἕν πρόγραμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἅπαντες θὰ συμφωνήσωμεν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ μεταβάλλεται διὰ μιᾶς ἁπλῆς ἐντολῆς τοῦ Προέδρου ἢ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν καὶ ἀναλόγως μὲ τὰ συμφέροντα τῶν ἑκάστοτε κρατούντων, ἓν πρόγραμμα εἰς τὸ ὁποῖον νὰ καθορισθῇ σαφῶς ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἔργα, ποῖον θὰ εἶναι τὸ περιεχόμενον αὐτῶν, νομίζω ὅτι τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ ἐπαρκῆ πρόοδον. Ἐὰν δὲ ἐπὶ πλέον ὅπως χρειάζεται καθορισθοῦν καὶ οἱ φορεῖς τῆς ἐκτελέσεως, τότε τὸ πρόγραμμα θὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀνορθώσεως, ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς οἰκονομικῆς βάσεως. Θὰ εἶναι πάντοτε ἐποπτεύων ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, δὲν θὰ δύναται ὅμως νὰ παρεκκλίνῃ ἀπὸ τὴν γραμμὴν ἡ ὁποία ἐχαράχθη καὶ δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ μεταβάλῃ τὸ πρόγραμμα αὐτό, δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ ἐντάξῃ εἰς τὸ πρόγραμμα δαπάνας αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δαπάναι παραγωγικαὶ καὶ δαπάναι ἀναπτύξεως καὶ πρὸ παντὸς δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ὅπως συνέβη καὶ ἐσχάτως τὰς τελευταίας ἡμέρας, νὰ μεταβιβάζῃ εἰς τοὺς φορεῖς τῆς ἐκτελέσεως ὡρισμένα ἑκατομμύρια, ὡρισμένα κεφάλαια καὶ νὰ ἐμφανίζῃ τὸ πρόγραμμα σπουδαῖον, ἐνῷ ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι δὲν εἶναι ἡ μεταφορὰ τῶν κεφαλαίων εἰς τοὺς φορεῖς ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνάλωσις, ἡ ἐκτέλεσις τοῦ προγράμματος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὰς ἐπενδύσεις καὶ τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν. Ὅταν ὅλα αὐτὰ θὰ πραγματοποιηθοῦν, νομίζω, ὅτι τὸ κέρδος θὰ εἶναι ἐπαρκές. Ἔκτοτε ἡ παρακολούθησις τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ θὰ εἶναι εὐχερής, τὸ πρόγραμμα θὰ εἶναι συνεχές, δὲν θὰ μεταβάλλεται θὰ εἶναι εἰλικρινές, ἐπὶ πλέον θὰ φέρῃ τὰς εὐθύνας ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς σχετικῶς μὲ τὴν ἐποπτείαν αὐτῶν. Δὲν θὰ δυνηθῇ ὅμως νὰ ἐμφανίζῃ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον διὰ νὰ ἑρμηνεύσωμεν θὰ χρειασθῇ νὰ διεισδύσωμεν εἰς τὰ ἄδυτα τῶν Ὑπουργῶν καὶ εἰς τὰ Ἀρχεῖα τῶν Δημοσίων Ὑπηρεσιῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, τὸ πρόγραμμα πλέον τῆς ἀνορθώσεως τοῦ τόπου αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ βασίζεται ἐπὶ μιᾶς πολιτικῆς ἡ ὁποία εἶναι στενόκαρδος, ἐπὶ μιᾶς πολιτικῆς ἡ ὁποία θέτει μόνον ὡς σκοπὸν τὴν νομισματικὴν σταθεροποίησιν, τὴν οἰκονομικὴν σταθεροποίησιν καὶ ἐκτελεῖ ὀλίγα ἔργα χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν πράγματι ἔχει ἡ ἔννοια τῶν ἐπενδύσεων. Καὶ ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ὅπως καὶ ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις οὕτω καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἀδύνατον νὰ κατανοήσῃ τὸ πρόγραμμα αὐτό, διότι εἰς τὸ παραγωγικὸν πρόγραμμα ἀναγκαῖον καὶ ἀναπόφευκτον τμῆμα πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἡ κοινωνικὴ πολιτική. Κοινωνικὴ πολιτικὴ θὰ ἀποτελέσῃ τμῆμα τοῦ παραγωγικοῦ αὐτοῦ προγράμματος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ οἰκονομικὴ πρόοδος, χωρὶς νὰ συμβαδίζῃ καὶ ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη. Μόνον ὅταν ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη συμβαδίζῃ μετὰ τῆς οἰκονομικῆς προόδου, τότε μόνον τὰ ἀγαθὰ αὐτὰ καθίστανται πλουσιώτερα καὶ τότε εἶναι δυνατὸν νὰ βοηθήσουν ὁλόκληρον τὸν ἐργαζόμενον λαόν. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε τὴν συμπαράστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὸ πρόγραμμα τῶν ἐπενδύσεων καὶ τῆς ἀνορθώσεως τῆς Χώρας. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι εὔκολον νὰ ἐπικαλούμεθα τὴν συμπαράστασιν καὶ τὴν βοήθειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀμέριστος ἡ συμπαράστασις αὐτὴ ὅταν γνωρίζωμεν ὅτι διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς χώρας ὅλοι ἐργάζονται ἀλλ’ ὀλίγοι ἀπολαμβάνουν τῶν ἀγαθῶν αὐτῆς. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι τὸ πρόγραμμα θὰ πρέπει νὰ εἶναι καθαρῶς κοινωνικόν. Ἐφ’ ὅσον τὸ πρόγραμμα θὰ εἶναι πρόγραμμα κοινωνικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρασκευασθῇ ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δὲν παρεσκευάσθη ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν,. Διότι ἡ Κυβέρνησις ἀτυχῶς στερεῖται παντελῶς κοινωνικῆς πνοῆς, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀντίληψιν τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης δὲν ἔχει ἀντίληψιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους πρὸς τὰς κοινωνικάς, οἰκονομικὰς καὶ γενικῶς πρὸς τὰς ἐργαζομένας τάξεις. Βεβαίως, ἰσχυρίζεται ὅτι ἀκολουθεῖ τὸν φιλελευθερισμὸν καὶ βασίζεται εἰς τὰ κοινωνικὰς ἐλευθερίας. Πρόκειται περὶ πλάνης, κύριοι συνάδελφοι. Ἡ ἐλευθερία τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἡ ἀληθὴς ἐλευθερία, ἡ ὁποία ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς οἰκονομικῶς ἰσχυροτέρους νὰ ἐκμεταλλεύωνται τοὺς οἰκονομικῶς ἀσθενεστέρους. Εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀσυδοσία, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀποκρούομεν. Διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ χαραχθῇ μία πολιτικὴ ἡ ὁποία νὰ ἐμπνέεται ἀπὸ πολιτικὰς πεποιθήσεις, ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης, θὰ χρειασθῇ μία μεταβολή, θὰ χρειασθῇ μία ἀνάληψις πρωτοβουλίας διὰ τὴν ὁποίαν δὲν θεωροῦμεν ἱκανὴν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Γνωρίζετε ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τῆς λεγομένης ἀσυδοσίας, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει εἶναι ὅτι χάρις εἰς τὴν ἀσυδοσίαν αὐτὴν τὸ Κράτος ἔχει τὴν δυνατότητα αὐθαιρέτως νὰ ἐπεμβαίνῃ, νὰ ἐπεμβαίνῃ περιστασιακῶς καὶ ὡς μόνον ἀποτέλεσμα εἶναι νὰ δημιουργῇ πλεονεκτήματα καὶ ἀναστολὴν τῆς ἀτομικῆς πρωτοβουλίας καὶ δραστηριότητος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔρχεται εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν, χωρὶς κατ’ οὐσίαν νὰ προσφέρῃ τίποτε τὸ θετικὸν εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν, ὅπως ἀποδεικνύουν καὶ ὁ Κρατικὸς προϋπολογισμὸς καὶ ἡ ἀνάμιξίς του εἰς ἔργα οἰκονομικά, ὁσάκις ἀναλαμβάνει. Θὰ χρειασθῇ διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν ἀναμόρφωσιν τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς πολιτικῆς, θὰ χρειασθῇ νὰ ἀναλάβωμεν τὴν πρωτοβουλίαν διὰ νὰ χαράξωμεν πάλιν τὰ ὅρια τῆς διακρίσεως μεταξὺ τῆς κρατικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς ἀτομικῆς πρωτοβουλίας, μακρὰν ἀπὸ ἄλλας προτιμήσεις τὰ ὅρια τῆς δικαιοδοσίας τοῦ παράγοντος τῆς κοινωνικῆς ζωῆς μας. Κύριοι συνάδελφοι, χάρις εἰς τὴν ἀσυδοσίαν αὐτὴν σεβαστοὶ θεσμοί, παρασυρόμενοι ἀπὸ τὸ γενικὸν πνεῦμα, παρεξετράπησαν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ, καὶ εἰσῆλθον εἰς ἔργα ἀλλότρια καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε οἱ θεσμοὶ αὐτοὶ νὰ συζητοῦνται καὶ ἐπικρίνωνται καὶ ἐκπίπτουν εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Ὅταν εἰς μίαν χώραν οἱ θεσμοὶ αὐτοὶ ὑποστοῦν μίαν ἔκπτωσιν, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ φοβερώτερον πλῆγμα τῆς καταπτώσεως τοῦ τόπου αὐτοῦ, δι’ αὐτὸ θὰ χρειασθῇ νὰ ἀντιδράσωμεν ἐντόνως, νὰ ἀναλάβωμεν τὴν πρωτοβουλίαν νὰ χαράξωμεν τὰ ὅρια τῆς δικαιοδοσίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τοιοῦτον ἔργον, διότι δὲν πιστεύει κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὴν σημασίαν τοῦ ἀνθρωπίνου παράγοντος. Δι’ αὐτὴν ὁ ἄνθρωπος καὶ τὰ ὑλικὰ πράγματα τίθενται εἰς ἴσην μοῖραν καὶ ἐφόσον νομίζει ὅτι εἶναι Κυβέρνησις φιλελευθερισμοῦ ἀφήνει νὰ πολλαπλασιάζωνται τὰ ὑλικὰ πράγματα, χωρὶς νὰ ἐνδιαφέρεται ἂν ὁ πολλαπλασιασμὸς θὰ περιέλθῃ εἰς τὸ σύνολον ἢ εἰς ὡρισμένας ὀλίγας χεῖρας. Ὅταν εἰς ὑποαναπτυγμένας χώρας ἐπικρατῇ τοιαύτη ἀντίληψις περὶ τῆς ἀνασυγκροτήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ παρουσιάζωνται τὰ φαινόμενα τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Ποῖα εἶναι τὰ φαινόμενα τὰ γνωρίζετε. Εἶναι τὰ φαινόμενα τῆς συγκεντρώσεως τῶν 15% τοῦ ἐθνικοῦ μας εἰσοδήματος εἰς μία μερίδα προνομιούχων. Ἄλλωστε τὰ κατήγγειλεν ὁ ἄλλοτε Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀκόμη αὐτὴ ἡ κατανομὴ τοῦ εἰσοδήματος, τὴν ὁποίαν ἦλθε νὰ ἐπικρίνῃ ὁ Ἀμερικανὸς Πρεσβευτής. Τόσην ἐντύπωσιν ἐνεποίησεν εἰς αὐτόν. Εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον κατήγγειλεν ἡ ἔκθεσις τοῦ Ἀμερικανοῦ Πρεσβευτοῦ εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὅτι 500 οἰκογένειαι εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι Κυβερνοῦν τὴν Ἑλλάδα. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ ἀλλάξῃ καὶ ἡ νοοτροπία διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀλλάξωμεν τὴν γενικὴν γραμμὴν καὶ τὴν κατεύθυνσιν. Ὅσοι πιστεύομεν εἰς τὴν κατεύθυνσιν τῆς ἀνθρωπίνης προσωπικότητος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐξάρτησις μεταξὺ τοῦ ὑλικοῦ πλούτου καὶ τῆς ἀνθρωπίνης προσωπικότητος. Δὲν δεχόμεθα ὅτι εἶναι δυνατὸν ποτὲ τοὺς μισθούς, τὰς ἀμοιβὰς τῶν ἐργαζομένων νὰ τὰς θεωρῶμεν ὡς ἓν πρόβλημα ἁπλῆς μαθηματικῆς συγκρίσεως μεταξὺ ἐκείνων ποὺ ἐλάμβανον πρὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐκείνων ποὺ λαμβάνουν σήμερον. Τὸ πρόβλημα δι’ ἡμᾶς τίθεται κατὰ ἕνα τρόπον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν βαθμῶν τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἀνθρώπου. Πρέπει ἡ ἀμοιβὴ νὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἱκανοποιῇ τὰς βασικὰς ἀνάγκας τοῦ ἐργαζομένου ἀνθρώπου, πρέπει νὰ εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ συμμετέχῃ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ πλούτου, εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγικότητος. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν αἱ γραμμαὶ αὐταὶ δὲν ἐπικρατήσουν, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ εἶμαι εὔελπις, διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου αὐτοῦ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, λόγῳ τῶν ἰδεῶν τὰς ὁποίας πιστεύει, λόγῳ τῆς ἐλευθερίας ἡ ὁποία τὴν βολεύει κάλλιστα, διότι ἐπιτρέπει τὴν αὐθαίρετον ἐπέμβασιν τοῦ Κόμματος καὶ μιᾶς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας εἰς τὰ οἰκονομικά, ἡ Κυβέρνησις εἶναι εὐχαριστημένη. Ἡμεῖς ὅμως, μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς 11ης Μαΐου ἀνησυχοῦμεν ζωηρότατα. Δι’ αὐτὸ θὰ ἀρνηθῶμεν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αἰσθανόμεθα, ἐν τούτοις, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀσκήσωμεν μίαν καλόπιστον καὶ ἐποικοδομητικὴν κριτικήν, νὰ βοηθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ τραχὺ ἔργον της, νὰ τὴν βοηθήσωμεν δὲ ὁσάκις φέρῃ ἐνώπιον ἡμῶν μέτρα ἐξυπηρετοῦντα τὸν λαὸν καὶ τὸ ἔθνος. Ἀλλ’ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐγκύψῃ ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς 11ης Μαΐου, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἴδῃ, νὰ ἀκούσῃ, ποῖος εἶναι ὁ πόνος καὶ ἡ ἀξίωσις τοῦ λαοῦ. Συμπλέομεν ἐπὶ τοῦ ἰδίου πλοίου καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν: «Συνέλθετε οἱ κυβερνῶντες τὴν Ἑλλάδα». (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος, κύριος Σπῦρος Μαρκεζίνης ἔχει τὸν λόγον.

§36ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Συνεδριάζομεν ἐπὶ 5 ὥρας, κύριε Πρόεδρε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ συνεδρίασις λύεται δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, καὶ ὄχι δι’ ἐγέρσεως βουλευτῶν τινων. Ὁρίστε, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος, ἔχετε τὸν λόγον.

§40Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, κύριοι βουλευταί, συμμετέσχεν εἰς τὰς ἐκλογὰς ὡς εἷς ἐκ τῶν 4 Ἀρχηγῶν τῆς Προοδευτικῆς Ἀγροτικῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἡ ὁποία συνεκέντρωσεν ὑπὲρ τὰς τετρακοσίας χιλιάδας ψήφων καὶ ἐπέτυχε νὰ φέρῃ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἐννέα βουλευτάς, μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκαταλέγομαι καὶ ἐγώ. Τὸ εὐθὺς μετὰ τὴν ΠΑΔΕ ἐλθὸν Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων συνεκέντρωσε περίπου τὸν διπλάσιον ἀριθμὸν ψήφων, ἀλλ’ ἔφερεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τετραπλασίους βουλευτὰς 36. Τὸ εὐθὺς μετὰ ταῦτα Κόμμα, ἡ ΕΔΑ, συνεκέντρωσε περίπου 21/2 φορὲς περισσότερον, περίπου 900.000 ψήφων, καὶ ἔφερεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην 79 βουλευτάς, ἐννέα φορὲς περισσότερον. Καὶ ἡ Κυβέρνησις, τέσσαρες φορὲς παραπάνω εἰς τὰς ψήφους, 19 περισσότερον εἰς βουλευτάς! Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, κύριοι, ὅτι μεγάλοι πράγματι ὑπῆρξαν οἱ κατασκευασταὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ θαυμαστὰ τὰ ἔργα των! (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἤρχισα μὲ τὸ προοίμιον αὐτό, διότι ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὅτι ἔχω συνείδησιν ὅτι ὁμιλῶ ὄχι ὡς ἐκπρόσωπος τῶν 22.000 Ἀθηναίων, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐτίμησαν μὲ τὴν ψῆφον των, ἀλλὰ 408.000 πολιτῶν Ἑλλήνων μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους ὀκτὼ ἐντίμους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συναδέλφους μου, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπέστειλαν ἐδῶ. Καὶ ὑπὸ ποίας συνθήκας. Χωρὶς τύπον, χωρὶς μέσα εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπέκλειεν εἰς ἡμᾶς τὴν δευτέραν κατανομήν, μᾶς ἀπέκλειεν τῆς ἐλπίδος αὐτῆς —καὶ γνωρίζετε ποίαν σημασίαν ἔχει αὐτὸ εἰς τὸ ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἀλλὰ ποῖος γνωρίζει τὶ θὰ ἔφερεν ἡ ΠΑΔΕ καὶ ἡ Ἕνωσις τῶν Λαϊκῶν, ἐὰν ὁ νόμος ἦτο πράγματι ἀπέναντι ὅλων ἴσος. Ἐὰν δὲν παρεῖχεν εἰς τοὺς μὲν προνόμια, τοὺς δὲ ἄλλους τοὺς ἔθετεν εἰς ἥσσονα μοῖραν. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῶν, κύριοι βουλευταί, βαρύταται θὰ εἶναι αἱ συνέπειαι τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου διὰ τὸν τόπον. Ἡ Δημοκρατία, ἡ Δυτικὴ Δημοκρατία, ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία, διὰ νὰ ζήσῃ προϋποθέτει πάντοτε ἐνέργειαν ἐκλογῶν γνησίων. Ὁσάκις αὐτὸ δὲν τηρῆται καὶ συνήθως δὲν τηρεῖται ἀπὸ κἄποιαν σκοπιμότητα ὑπὲρ τῆς Πατρίδος — ὁσάκις δὲν τηρῆται ὁδηγεῖ πάντοτε — διότι σκοπιμότης εἶναι, εἰς ἀνωμαλίαν. Καὶ συνηθίζουν οἱ ἄνθρωποι νὰ μὴ κατηγοροῦν τοὺς ἐνόχους, διὰ τὴν ἀνωμαλίαν, ἀλλὰ νὰ κατηγοροῦν τὸ ἀτυχὲς πολίτευμα, τὴν Κοινοβουλευτικὴν Δημοκρατίαν. Αὐτὴ πταίει εἰς ὅλα. Ἐνῷ μεταξὺ ὅλων τῶν πολιτευμάτων, ἐγνώρισεν ὁ ἀνθρώπινος ἐγκέφαλος, ὄχι μόνον ἐγώ, οὔτε ἀσφαλῶς ὅλοι οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ ἅπαντες οἱ ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὰ κοινά, δὲν ἀνεῦρον μέχρι τῆς στιγμῆς καλύτερον πολίτευμα. Ἡμεῖς ἑκάστοτε τὸ καταστρέφομεν. Δὲν εἶναι τοῦτο τι νέον. Τὰ πράγματα ἦσαν περίπου τὰ ἴδια. Αἱ μέθοδοι μεταβάλλονται. Παλαιότερον, ἡ ἐπέμβασις εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐγίνετο κατὰ τρόπον πρωτόγονον. Εἶναι ἡ Ὀθωνικὴ περίοδος, τοῦ Γεωργίου Αʹ, τὰς περιόδους τοῦ Βούλγαρη καὶ τοῦ Κουμουνδούρου. Μὲ τὴν παρέλευσιν τοῦ χρόνου ἐξεπολιτίσθημεν. Ὁμιλῶ δι’ ἐκείνας τὰς χώρας, ὅπου δὲν ὑπάρχει κοινοβουλευτικὴ παράδοσις καὶ συνεπῶς εἶναι ἔντονοι αἱ ἐπεμβάσεις αὗται, δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν ποὺ εἶναι ριζωμένη ἡ κοινοβουλευτικὴ παράδοσις. Καὶ αἱ νέαι ἐπεμβάσεις ἐπῆραν διαφόρους μορφάς. Ἡ πρώτη εἶναι τῆς ἐκ τῶν προτέρων διατεταγμένης λύσεως. Σᾶς λέγω π.χ. 99,2%, 99,4% καὶ δὲν ξαίρω ἂν ὑπάρχῃ καὶ 100%. Εἶναι αἱ προσφιλεῖς μέθοδοι τῶν ὁλοκληρωτικῶν Κρατῶν. Ἡμεῖς ἔχομεν ἰδικάς μας μεθόδους, τὰ ἐκλογικὰ συστήματα. Τὰ μεταβάλομεν ἀναλόγως τῶν συμφερόντων μας τῶν Κομματικῶν. Κατὰ δὲ τὴν τελευταίαν διετίαν ἀπεβάλαμεν οἱονδήποτε πρόσχημα καὶ ἐπροχωρήσαμεν πλέον εἰς ἐκλογικοὺς νόμους πραγματικὰ ἐξαμβλωματικοὺς καὶ τερατώδεις. Οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι τοῦ 1956 καὶ τοῦ 1958 εἶναι πάρα πολὺ συγγενεῖς. Διαφέρουν μεταξὺ των μόνον κατὰ τοῦτο. Ὅτι ὁ μὲν τοῦ 1956 ἦτο κομμένος καὶ ραμμένος εἰς τὰ μέτρα τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, ὁ δὲ σημερινὸς εἰς τὰ μέτρα τοῦ κυβερνῶντος κόμματος καὶ τῆς τότε ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ ἰδικός σας, τί ἦτο;

§42Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ ἰδικός μου νόμος ἦτο ἔντιμος, διότι ἀπέβλεπεν εἰς τὴν μείζονα περιφέρειαν, ἐφαρμοζομένην εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ ὄχι κατασκεύασμα, ὡς ὁ νόμος τοῦ 1956. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐὰν θέλετε νὰ τὸν θεωρήσητε ὡς σφάλμα, εἶμαι ἕτοιμος νὰ συμφωνήσω καὶ ἐγώ, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει τὰ σφάλματα νὰ τὰ μιμῆται κανείς.

§43Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει σεῖς νὰ κατηγορῆτε....

§44Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἠθέλησε νὰ ὁμιλήσω εἰς τὰς 12.20′. Κατὰ συνέπειαν αἱ διακοπαὶ θὰ παρατείνουν πολὺ τὴν ὁμιλίαν μου. Ἄλλωστε δύο χρόνια δὲν εἶμαι εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν. (Γέλωτες — χειροκροτήματα). Τὸ νόστιμον εἶναι, ὅτι καὶ οἱ δύο αὐτοὶ νόμοι ἔγιναν —ὑποτίθεται — μὲ ὡρισμένους ἀντικειμενικοὺς σκοπούς. Ὁ πρῶτος ἦτο τοῦ 1956, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ τὸ Μέτωπον. Καὶ τὸ Μέτωπον ἐγένετο τὸ 1956. Ὁ δεύτερος ἦτο — ἔτσι εἶπον — πάλιν διὰ νὰ ἀποφευχθῇ τὸ Μέτωπον, κατὰ πρῶτον λόγον. Καὶ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι μόνον δι’ αὐτὸ δὲν ἐματαιώθη τὸ Μέτωπον. Ἐὰν ποτὲ ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἱστορίαν τοῦ Μετώπου καὶ ὁ ὑποφαινόμενος καὶ ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀρέσκεται εἰς τὰς δημοσίας συζητήσεις, θὰ εἶναι πρόθυμοι νὰ συζητήσουν τὸ πρᾶγμα — δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ μυστήριον καὶ θὰ ἴδητε ὅτι πάντως ὁ νόμος δὲν συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ μὴ γίνῃ τὸ Μέτωπον.

§45Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν θέσεων ἐματαίωσε τὴν συνεργασίαν.

§46Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω ἀμέσως εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον.

§47Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἡ θέλησίς σας νὰ συνεργασθῆτε μὲ τὴν Ε.Δ.Α., ἀλλὰ ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν θέσεων.

§48Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ εἶσθε καλύτερον πληροφορημένος ἀπὸ ἐμέ, ποὺ εἶμαι ἐκεῖνος ποὺ ἔκαμον τὰς διαπραγματεύσεις, πρέπει νὰ σᾶς συγχαρῶ. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ὑπῆρξε διαφωνία εἰς τὴν διανομὴν τῶν ἑδρῶν. Οὔτε ἐπὶ μίαν στιγμὴν δὲν ἐφαντάσθημεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲ θὰ ἀνέβαζε τὸ ποσοστὸν εἰς τὸ 40%. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι, ὅτι εἰς τὰς 9 Μαρτίου, ὁμιλῶν ἐγώ, εἶπον εἰς τὴν νεολαίαν ἐπὶ λέξει: «Καὶ ἐχάθη τότε.... (ἀναγινώσκει)....». Εὐτυχῶς ἐπερίμενον τοιαύτας διακοπὰς καὶ εἶχον μαζὶ μου τὰ στοιχεῖα.

§49Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς ἐπεριμένατε εὐλόγως, διότι ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰ πράγματα.

§50Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὄχι. Μὲ εἶχε πληροφορήσει συνάδελφος, καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ ἐφημερίδες τῆς ἐποχῆς λέγουν, ὅτι: «Κύκλοι τοῦ Κόμματος .... (ἀναγινώσκει) ...». Καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὰ εἴχατε ὑπ’ ὄψιν, διὰ ποῖον λόγον ἔγινε τὸ τερατῶδες αὐτὸ ἅλμα καὶ ἡ ἐξαθλίωσις τῆς τελευταίας ἑβδομάδος τῆς Βουλῆς, κατὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διεξήγοντο αἱ συζητήσεις; Κύριε Μπακόπουλε, σεῖς ἀνήκετε εἰς Κόμμα, τοῦ ὁποίου ἡγεῖται ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ἔλεγε διὰ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τῆς ἀθώας ἀναλογικῆς τοῦ 1951: «Ἐνώπιον ὑμῶν σήμερον δὲν εὑρίσκεται...... (ἀναγινώσκει) ....». Αὐτά, κύριε Μπακόπουλε, διὰ τὴν διακοπήν, τὴν ὁποίαν, μετὰ λύπης μου ἤκουσα, διότι —θέλω νὰ δηλώσω— ὅτι δὲν ἤθελον νὰ χρησιμοποιήσω τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ὡς ὅπλα, ἀλλὰ ἠναγκάσθην νὰ τὰ χρησιμοποιήσω, διότι τρέφω, ὅπως πάντοτε ἔλεγον καὶ δηλῶ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἰδιαίτερον σεβασμὸν πρὸς τὸν κ. Παπανδρέου, διὰ τὸν ὁποῖον λυποῦμαι, διότι δὲν ἐκυβέρνησε μέχρι σήμερον τὸν τόπον αὐτόν. Δὲν εἶχον, λοιπόν, καμμία διάθεσιν διὰ ἀντίλογον πρὸς τὸν κ. Παπανδρέου, ἀλλὰ πρὸς ἄλλους καὶ λυποῦμαι, διότι ἔκαμον μὲ τὸν κ. Παπανδρέου. Λέγω, λοιπόν, ὅτι τὸ νομοθέτημα εἶχε καὶ δεύτερον σκοπόν, ἐκτὸς τοῦ Μετώπου. Ἔλεγε, δηλαδή, θεάρεστον, νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλάς. Καὶ διὰ νὰ ζήσῃ πρέπει νὰ ζήσῃ μὲ τὸ σύστημα τῶν δύο Κομμάτων, τὸ Κυβερνητικὸν καὶ τὴν ἰσχυρὰν Ἀντιπολίτευσιν. Δὲν ἀντελήφθησαν ὅσοι τὸ ἔλεγον — οἱ καλοπίστως λέγοντες τοῦτο — ὅτι τὰ Κόμματα δὲν δημιουργοῦνται μὲ νομοθετικὰ κατασκευάσματα, ἀλλὰ ἐκ τῶν πραγμάτων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔλεγον: Ἰσχυρὰ Κυβέρνησις καὶ ἰσχυρὰ Ἀντιπολίτευσις. Ἀπέτυχον, ὅμως, καὶ εἰς τοὺς δύο σκοπούς. Διότι ἰσχυρὰ μὲν Κυβέρνησις δὲν προῆλθεν ἐκ νόμου, διότι ἔφερε περισσότερους βουλευτάς, ἀλλὰ εἶδε τὴν δύναμίν της ἐλαττουμένην κατὰ 12%, συνεπῶς ἐξασθενουμένην. Καὶ ἐὰν ἐπὶ 2 ἔτη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν, ὡς Κυβέρνησιν μειοψηφίας, τι νὰ εἴπῃ σήμερον κανείς, ὅταν βλέπῃ τὴν δύναμίν της κατὰ 12% μειωμένην; (Διαμαρτυρίαι). Τὸ 41% ὅταν ἀνάγεται εἰς ποσοστὰ εἶναι 6%. Τὸ 47% ὅμως, ὅταν ἀνάγεται εἰς ποσοστὰ εἶναι 12%. Ὁ δεύτερος, λοιπόν, σκοπός, ἀπέβλεπεν, εἰς τὸ νὰ ἔλθῃ ἰσχυρὰ Ἀντιπολίτευσις. Καὶ ἦλθεν ἡ Ε.Δ.Α. καὶ ὄχι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἄρα, πλήρης ἀποτυχία. Πλήρης χρεωκοπία τοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν πληρώνει καὶ θὰ πληρώνῃ ἡ Ἑλλάς. Τώρα εἰς τὸ «θὰ πληρώνῃ» δὲν ἐννοῶ, ὅπως ἐννοοῦν πολλοί, τὰς ἀνησυχίας αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τὰς ηὐξημένας δυνάμεις τῆς Ε.Δ.Α. Ἐμὲ ἡ ἀνησυχία μου ἔγκειται εἰς τοῦτο: Ὅτι ἀπωλέσθη μία εὐκαιρία νὰ εἰσέλθωμεν εἰς πραγματικὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμαλότητα. Καὶ δεύτερον ἡ ἀνησυχία, ἡ ὁποία δημιουργεῖται εἰς ἐμὲ εἶναι, ὅτι εἴτε ἐκ κακῆς ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων, εἴτε ἐνίοτε καὶ ἐκ προθέσεως, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ δημιουργηθοῦν καὶ πάλιν φοβίαι εἰς τὸν λαόν, νὰ δημιουργηθῇ τὸ ζήτημα τῆς πολώσεως τοῦ Ἔθνους. Αὐτὸ πρέπει, κύριοι, νὰ ἀποφευχθῇ πάσῃ θυσίᾳ. Ἡ πόλωσις θὰ εἶναι ἀσφαλῶς ἡ ἀρχὴ τῆς καταστροφῆς. Καὶ εἶναι κρῖμα, διότι ἐδῶ εἶναι μία ἄλλη εὐθύνη τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ὅλο τὸ μέγα βάρος τοῦ Κέντρου, εἶναι κρῖμα ὅτι ἀπὸ τετραετίας τώρα τὸ Κέντρον αὐτὸ ταλαιπωρεῖται καὶ δοκιμάζεται καὶ ἦλθεν ὁ ἐκλογικὸς νόμος νὰ τὸ δοκιμάσῃ ἀκόμη περισσότερον... Διότι ἡ δύναμις τοῦ 10%, τοῦ 33%, εἶναι μία δύναμις ἡ ὁποία ὑπάρχει. Δὲν εἶναι ἀνύπαρκτος. Ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς τὸ λέγω ἐν συνειδήσει ὅτι διαφωνῶ εἰς τὰ σχήματα τῶν δῆθεν 60% ἢ τῶν 75%. Ἐδῶ τὰ ποσοστὰ εἶναι 40, 33, 25 τοῖς ἑκατόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ τοποθέτησις οὔτε ἀπὸ ἐδῶ, οὔτε ἀπ’ ἐκεῖ, οὔτε μὲ τὸ 75%, οὔτε εἰς καμμίαν περίπτωσιν μὲ τὸ 60%. Ἡμεῖς εἴμεθα εἰς τὸ κέντρον, τὸ 33% καὶ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς ἱκανότητάς μας νὰ ἀξιοποιήσωμεν τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ νὰ προσφέρωμεν ἀνεκτίμητον ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος. Ἐν τούτοις, λέγω, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὀχλήσεων — καὶ αὐτὸ εἶναι χαρακτηριστικὸν ἐποχῆς παρακμῆς — ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠνώχλησε πολλούς, εἴτε τὸ λέγουν, εἴτε δὲν τὸ λέγουν, εἶναι ἡ σχηματικὴ παράστασις ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. ἦλθεν εἰς τὴν Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν. Δηλαδὴ ἐὰν συνέβαινεν ἡ Ε.Δ.Α. κατὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ λάβῃ κατὰ 1% ὀλιγωτέρας ψήφους καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατὰ 1% περισσοτέρας ψήφους καὶ ἤρχετο εἰς τὴν Βουλὴν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ 70 βουλευτὰς καὶ ἡ Ε.Δ.Α. μὲ 40 βουλευτάς, ἡ ἐνόχλησις αὐτοῦ τοῦ λεγομένου μακαρίου κόσμου θὰ ἦτο πολὺ μικροτέρα, ἀσήμαντος, διότι ὑπολογίζουν τὰ ποσοστὰ εἰς ἕδρας, τὴν ἐντύπωσιν. Αὐτό, ὅμως, εἶναι πλάνη, πλάνη τὴν ὁποίαν καὶ οἱ ἄλλοι ἐκαλλιέργησαν, μὲ τὴν δημιουργίαν ἑνὸς ἀνυπάρκτου πολιτειακοῦ θεσμοῦ τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ καιρὸς εἶναι, ἐπὶ τέλους, νὰ ἐκκαθαρισθῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα — τὸ λέγω αὐτὸ ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος — καὶ ὅποιος ἔχει ἀντίρρησιν νὰ μὲ διακόψῃ καὶ νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι ἀντιλέγει. Κύριοι, εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὅπου ὁ Κοινοβουλευτισμός, κατὰ κανόνα Κοινοβουλευτισμὸν τῶν δύο Κομμάτων καὶ ὁσάκις παρεμβαίνει τρίτον Κόμμα τὸ ἕνα διαλύεται καὶ οὐσιαστικῶς ἐπανερχόμεθα εἰς τὰ δύο Κόμματα, ἐκεῖ βεβαίως ὑπάρχει Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ συνεργασία αὐτῶν τῶν δύο ἀποτελεῖ τὴν πραγματικὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως δὲ θὰ γνωρίζετε ὅλοι σας ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν Ἀγγλίᾳ ἀμείβεται ἰδιαιτέρως ἀπὸ τὸ Κράτος. Ὅπου ὅμως, ὅπως συμβαίνει μὲ τὰ περισσότερα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, ὑπάρχει πολυκομματικὸν σύστημα, ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει περίπτωσις τὸ προβαδίζον Κόμμα νὰ ἔχῃ ἴδια δικαιώματα. Ἐδιάβασα εἰς τὰς Ἐφημερίδας ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπαντᾷ εἰς τὴν Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ποίαν Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν; Ἡ Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις ἐκπροσωπεῖ τὸν ἑαυτόν της, δὲν ἐκπροσωπεῖ οὔτε ἐμένα ποὺ εἶμαι μόνος καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις μὲ διατηρεῖ ὡς Ἀρχηγὸν πρέπει νὰ συνεννοῆται καὶ μαζί μου, ὄχι μόνον μὲ τὴν ΕΔΑ ἢ μὲ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἢ τὰ ἄλλα Κόμματα. Δὲν ὑπάρχει Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις. Ὑπάρχει ἁπλῶς ἕνα προβάδισμα. Ὁμιλεῖ πρῶτος ὁ κύριος Πασσαλίδης, κατόπιν ὁ κύριος Παπανδρέου κ.ο.κ. Τὸ ὅτι ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα δὲν ἔχετε παρὰ νὰ σκεφθῆτε τὴν ἀστείαν πλευρὰν τοῦ ζητήματος. Ἐνθυμεῖσθε τὶ συνέβη τὸ 1952 ὅταν ἦλθεν ὁ Συναγερμὸς πανίσχυρος καὶ ἐγὼ ὡμίλουν περὶ τεσσάρων τετραετιῶν καὶ διεμαρτύροντο πολλοὶ ἀπὸ σᾶς. (Ψίθυροι). Βεβαίως τὸ ἔλεγα διότι τὸ ἰδικόν μου παράδειγμα ἔπρεπε νὰ γίνῃ μάθημα εἰς ἄλλους, ἀλλὰ δὲν ἔγινε (γέλωτες). Ἡ δύναμις νὰ λέγῃς τὴν ἀλήθειαν εἶναι ἀρετή, δι’ αὐτὸ ἔσπευσα καὶ τὸ εἶπον ἐγώ. Ὅταν δὲν εἶναι πρόχειρες οἱ ἀπαντήσεις κάνω πρῶτος ἐγὼ διακοπὴν καὶ δίδω τὴν ἀπάντησιν. Λέγω λοιπὸν ὅτι τότε συνέβη εἷς ἐκ τῶν πρωτεργατῶν τοῦ Συναγερμοῦ νὰ εὑρεθῇ ἀντιμέτωπος τοῦ Συναγερμοῦ εἰς τὴν ἰδίαν αἴθουσαν. Τότε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἢ τὸ μέγα Κόμμα μὲ ἐκπρόσωπον τὸν κύριον Παπανδρέου, μόνον Ἀρχηγόν. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι αἰφνιδίως ἐμφανίζεται ὁ κύριος Βενιζέλος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δημιουργεῖ Φ.Δ.Ε. καὶ εἴμεθα τότε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, Φ.Δ.Ε. καὶ τὸ Προοδευτικὸν Κόμμα καὶ ἐπηγαίναμε βραχείᾳ κεφαλῇ ποῖος θὰ ἔλθῃ πρῶτος. Μετ’ ὀλίγον προσεχώρησαν ὡρισμένοι εἰς τὸ Προοδευτικὸν Κόμμα καὶ ἤμην τότε καὶ ἐγὼ Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις. Ἠμπορεῖτε τώρα νὰ μοῦ εἰπῆτε εἶναι θεσμὸς αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἕνα ἢ δύ βουλευτάς; Συνταγματικὸς θεσμὸς εἶναι αὐτός; Λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἱστορία τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ σταματήσῃ ἐκτὸς ἐὰν θέλετε νὰ τὴν κωμικοποιήσωμεν περισσότερον. Πράγματι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν συνέβη καὶ τὸ ἑξῆς ἄτοπον, τὸ πρωτόκολλον νὰ δώσῃ ἰδιαιτέραν θέσιν εἰς τὴν Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν, πρᾶγμα ἀπαράδεκτον. Καὶ τὸ ἐδέχθησαν οἱ ἄλλοι Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ διεμαρτυρήθη κανείς. Καὶ ἐγένοντο ἀκόμη προσκλήσεις εἰς τὴν Μητρόπολιν ὅπου εἶχον χωριστὰς θέσεις καὶ ἕδρας οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Προσεκαλούμην καὶ ἐγὼ ὄχι ὡς Ἀρχηγὸς ἀλλὰ ὡς μεγαλόσταυρος. Καὶ ὁσάκις ἐπήγαινα ἔβλεπα τὸ θέαμα καὶ ἔλεγα τί εἶναι πάλιν αὐτά; Τώρα λέγει ὁ κύριος Πασσαλίδης ὅτι εἶναι Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις, ἂν καὶ πιστεύω ὅτι παραιτεῖται εὐκόλως τῆς καρέκλας. Ἔκαμα αὐτὸν τὸν πλατειασμὸν ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ ἱστορία ἡ ὁποία δὲν ἔχει κανένα λόγον, διότι δὲν ὑπάρχει Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὰ πολιτεύματα, εἰς τὰ Κοινοβούλια τὰ ὁποῖα στηρίζονται εἰς πολλὰ Κόμματα. Ἐπιθυμῶ ὅμως, κύριοι βουλευταί, νὰ τονίσω ὅτι προσωπικῶς ἐμὲ δὲν μὲ αἰφνιδίασε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Δὲν μὲ αἰφνιδίασε οὔτε ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, διότι ὅταν ἔκαμα τὴν περιοδείαν μου εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, φίλοι δημοσιογράφοι, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἔκαμαν τὴν τιμὴν καὶ τὴν χαρὰν νὰ ἐπικοινωνοῦν μαζί μου ἐνθυμοῦνται πῶς εἰς ὅλους ἐτόνιζα ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων βορείως τοῦ Ἁλιάκμονος θὰ πέσῃ χαμηλὰ καὶ ἀντιθέτως ἔβλεπα ἐνισχυομένην τὴν Ε.Δ.Α. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλήσουν οἱ δημοσιογράφοι ἀπὸ τὸ θεωρεῖόν των θὰ ἐπεβεβαίωναν τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Δὲν παρέλειψα νὰ εἴπω τὴν ἀντίληψίν μου αὐτὴν καὶ εἰς τὸν Συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων τὸν κύριον Βενιζέλον εἰς τὸν ὁποῖον ἐτόνισα ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ πάρῃ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων παραπάνω ἀπὸ 20%. Καὶ διερωτῶμαι πῶς δὲν εἶχε προβλέψει ὅτι ἐκεῖ ἐπήγαινε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ πῶς ἀκόμη δὲν εἶχε προβλέψει τὴν ἄνοδον τῆς Ε.Δ.Α. Διὰ νὰ εἶμαι ὅμως εἰλικρινής, ἐμένα τοὐλάχιστον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ αἰφνιδίασε εἶναι τὸ 41% τῆς ΕΡΕ. Διότι, κύριοι, παρὰ τὸν σπουδαῖον ρόλον τὸν ὁποῖον διεδραμάτισεν ὁ ἐκλογικὸς νόμος, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἦτο πολὺ φιλικὰ διακειμένη πρὸς τὴν προηγουμένην καὶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι συνέτρεξαν καὶ ἄλλα γεγονότα τὰ ὁποῖα δὲν θέλω σήμερον νὰ μνημονεύσω, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ παρουσιασθεῖσα φθορὰ ἦτο ἀνάλογος μὲ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀναμένῃ κανείς. Ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπερίμεναν μεγαλυτέραν φθορὰν καὶ ἐπειδὴ μοῦ ἀρέσει, πάντοτε νὰ τὸ ἑρμηνεύω αὐτό, ἠθέλησα νὰ ἰδῶ ποῦ ὀφείλεται αὐτὸ τὸ γεγονός. Τὸ ἀποδίδω, λοιπόν, εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπεσεν εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν προώρως. Δὲν ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ ἡ κρίσις τότε. Οἱ ἀποφασίσαντες νὰ ρίψουν τὴν Κυβέρνησιν ἔπρεπε προηγουμένως νὰ ἔχουν ἐξασφαλίσει ἢ νέαν Κυβέρνησιν ἢ μεταβατικὴν Κυβέρνησιν ἢ πάντως ὄχι αὐτὸν τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ἐφ’ ὅσον οὐδὲν ἐξ αὐτῶν εἶχον ἐξασφαλίσει, ὑπῆρξε λάθος ἡ πτῶσις της. Ἀντιθέτως ὑπῆρξε λαμπρὸς ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἀντέδρασεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Λυποῦμαι ποὺ δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ μὲ ἀκούσῃ νὰ τὸν ἐπαινῶ. Λέγω ὅτι ἀντέδρασεν ἐπιτυχῶς διότι αἱ ἐκλογαὶ γενόμεναι κατὰ φθινόπωρον μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἐπιδείνωσιν, μὲ τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ προβλήματα θὰ ἦσαν ἀσφαλῶς πολὺ δυσμενέστεραι διὰ τὴν θέσιν τῆς ΕΡΕ ἀπὸ ὅ,τι ἦσαν αἱ τῆς 11ης Μαΐου ἀλλὰ ἐνῷ αὐτὴ ἡ ἀντίδρασις ἦτο τόσον ἐπιτυχὴς καὶ ἀποφασιστικὴ συμβαίνουν μετεκλογικῶς περίεργα πράγματα. Ἀλλὰ πρὶν ἔλθω ἐκεῖ δὲν πρέπει νὰ παραλείψω νὰ κάμω—ἀφοῦ ὅλοι συνηθίζουν—μίαν μικρὰν καὶ σύντομον ἑρμηνείαν τῆς αὐξήσεως τῆς δυνάμεως τῆς

Ε.Δ.Α.

Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν αἰφνιδιάσθην ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Συγκαταλέγομαι μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐπίστευαν ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. εἶχε δύναμιν 9,7%. Εἶχε πολὺ μεγαλυτέραν δύναμιν πάντοτε, ἀλλὰ συνέβαινε τὸ ἑξῆς ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. τῆς ὑπαίθρου ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ κρύπτεται. Τώρα παρουσίασε τὴν δύναμίν της. Συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ θέτωμεν ὡς ὅριον τὸ 10% καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι αὐτὸ ἔγινε σήμερον 25% καὶ νὰ ἀναζητοῦμεν τοὺς ὑπευθύνους. Ἀλλ’ ἔστω ὑπάρχει πάντως μία αὔξησις ἀπὸ 12, ἢ 14 ἢ 15% θὰ πῆτε. Ἀλλ’ ἔστω ὑπάρχει πάντως μία αὔξησις ἀπὸ τὸ 12 ἢ 14 ἢ 15% θὰ ἰδῆτε ποὺ ὀφείλεται αὐτό, ὀφείλεται εἰς τὸ ἑξῆς. Ὅτι εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἔκαμε μαχητικὴν ἀντιπολίτευσιν. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον Πασσαλίδην, ὅτι δὲν διέφερεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δὲν ἔκαμε πάντως μαχητικὴν ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ἔπειτα ἕνας ἐκλογεὺς ὁ ὁποῖος ψηφίζει μὲ πάθος πηγαίνει εἰς τὴν ἄκραν δὲν πηγαίνει εἰς τὸ μέσον. Διατὶ ὅμως δὲν ἦλθε πρὸς ἡμᾶς τὴν Π.Α.Δ.Ε.; Διότι ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος μᾶς ἀπέκλεισεν ἀπὸ τὴν περίπτωσιν τῆς Βʹ κατανομῆς καὶ ὁ ἐκλογεὺς λέγει ἐσκέφθη τὴν χαμένην ψῆφον του, ὁπότε προκειμένου νὰ ψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι καλύτερον νὰ ψηφίσῃ τὴν Ε. Δ.Α. Ἔπειτα δὲν πρέπει νὰ ἀγνοήσωμεν τὴν τεραστίαν σημασίαν τοῦ ψυχολογικοῦ παράγοντος. Σὲ κάθε τόπο, ἀλλὰ ἰδίως εἰς Μεσογειακοὺς Λαοὺς ὁ ψυχολογικὸς παράγων ἀσκεῖ τεραστίαν σημασίαν. Καὶ αἱ ἀντιδράσεις εἶναι καταπληκτικαὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἰς τὴν Ἑλλάδα πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν ὅτι ἔχομεν κάμει ἀπὸ ἀντίδρασιν ἢ ἄρνησιν τὰ πλέον περίεργα πράγματα. Καὶ ἔχομεν ἀρκετὰ παραδείγματα τοιούτων ἐκδηλώσεων εἴτε ἀπὸ πεῖσμα, εἴτε ἀπὸ τρέλλα, εἴτε ἀπὸ ὅ,τι θέλετε. Ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἐφθάσαμεν κἄποτε νὰ καταργήσωμεν δι’ ἐπισήμου πράξεως τὰ δικαστήρια. Τὸ 1832 ἐξεδόθη ἐπίσημος πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία κατήργει τὰ δικαστήρια. Ἠξεύρετε ὅτι ὑπῆρχον χωρία εἰς τὴν Ἤπειρον, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν 18ον αἰῶνα ὁμαδικῶς ἐξισλαμίσθησαν διότι ἁπλῶς ἕνας ἐκ τῶν ἐπισκόπων τῆς Βορείου Ἠπείρου τοὺς ἠρνήθη νὰ καταργήσῃ τὴν νηστείαν εἰς μίαν ἐποχὴν σιτοδείας ἢ διότι εἰς ἀνομβρίαν παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας λιτανείας δὲν ἐπειθάρχησεν ὁ Χριστιανικὸς Θεὸς νὰ βρέξῃ καὶ κατόπιν ἐξισλαμίσθησαν ὅλα. Μοναδικὸν φαινόμενον αὐτό. Δὲν ἐνθυμεῖσθε τὸ 1920 μὲ τὴν Ἑλλάδα τῶν πέντε θαλασσῶν, τὴν μεγάλην, τὰ πείσματα καὶ αἱ ἀντιδράσεις ἔφεραν τὸ Ἔθνος νὰ σταματήσῃ τὴν προσπάθειάν του εἰς τὴν μεγαλυτέραν της ἀκμήν; Δὲν πρέπει νὰ μᾶς καταπλήσσῃ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό. Πρέπει νὰ γίνωνται διδάγματα καὶ νὰ προσέχωμεν εἰς τὸ μέλλον, οὔτε νὰ αἰφνιδιαζώμεθα, οὔτε νὰ λέγωμεν ὑπερβολικὰ πράγματα. Ναί, δημιουργοῦμεν οἱ ἴδιοι διεξόδους, αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τῶν Κομμάτων καὶ τῶν Ἀρχηγῶν. Ἀφοῦ ἔκαμα τὴν ἀνάλυσιν αὐτὴν πρέπει νὰ προσθέσω μίαν ἄλλην ἐξήγησιν, ἰδίως ἐγώ. Διότι καὶ αὐτὸ ἐλέχθη, ἄλλο ἐὰν λέγεται περὶ διὰ γραμμάτων. Ὅταν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν εἰσηγηθῆ εἰς τὸν Βασιλέα τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ὁ Βασιλεὺς συνεμορφώθη. Ἐγένοντο ὡρισμένα σχόλια, ἐὰν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ διάλυσις ἢ ὄχι. Ἐγὼ πιστεύω, κύριοι, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐνήργησεν ἀπολύτως ὀρθῶς, διότι αὐτὸ εἶναι καθῆκον τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Βασιλέως νὰ ἀκούῃ τὰς εἰσηγήσεις τῆς πλειοψηφίας καὶ τοῦτο εἶναι σύμφωνον μὲ ὅσα καὶ ἄλλοτε ὑπεστηρίζαμεν ἀκριβῶς κατηγοροῦντες ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰσηγήθησαν τὸ ἀντίθετον. Ὅτε δηλ. τὸ 1955 ἐνῷ ὑπῆρχεν Ἀρχηγὸς πλειοψηφίας εἰσηγήθησαν νὰ διορισθῇ οὐσιαστικῶς ὄχι ἁπλῶς Πρωθυπουργός, τὸ ὁποῖον εἶναι δικαίωμα τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ νὰ διορισθῇ Ἀρχηγὸς Κόμματος καὶ Ἀρχηγὸς πλειοψηφίας καὶ νὰ ἐνεργήσῃ κατόπιν ἐκλογὰς ὁ ἴδιος μὲ ἰδικόν του σύστημα. Αὐτὸ σημαίνει εὐνοιοκρατία. Ἀλλὰ τὴν φορὰν αὐτὴν ὁ Βασιλεὺς ἐνήργησεν ὀρθῶς καὶ ἐνήργησεν ὀρθῶς, διότι καὶ μὲ ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν ἐνήργησε τὰς ἐκλογὰς καὶ μὲ σύστημα ἐκλογικὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπὶ τέλους ὑπῆρχε συμφωνία καὶ μὲ τὴν τότε Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν. Τὸ βαρὺ σφάλμα, ἐπαναλαμβάνω, ὑπῆρξεν ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ μεγάλως ὑπεύθυνοι οἱ συνεργήσαντες δι’ αὐτοῦ. Ἔρχομαι εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου ἐπῄνεσα πρὸ ὀλίγου τὴν σθεναρὰν καὶ ἀποφασιστικὴν στάσιν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κρίσεως πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ ὁποία ἡ κατάπληξίς μου ὅταν μετὰ τὴν νίκην αὐτοῦ, διεπιστώθη, ἀντιθέτως, ἀπεριόριστος, ἀπόλυτος ὑποτονιτικότης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔφθασεν εἰς τὸ μάξιμουμ εἰς τὰς χθεσινὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τοιαύτη ἄγνοια, τοιαύτη ὑποθερμία, τοιαύτη ὑποτονικότης, τοιαύτη πρωτοφανὴς ἀνυπαρξία πάσης πνοῆς καὶ θάρρους. Τί νὰ εἴπωμεν; Πληρώνει καὶ αὐτὸς τὰς συνεπείας αὐτοῦ τοῦ νόμου; Ἀντιλαμβάνεται ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ κυβερνήσῃ κανεὶς εἰς κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα μὲ περισσοτέρους βουλευτάς, ἀλλὰ χωρὶς οὗτοι νὰ ἐκπροσωποῦν τὴν πλειοψηφίαν; Ἠσθάνθη ὅτι εἰς τὰς δυσκόλους περιστάσεις χρειάζεται κανεὶς νὰ ἔχῃ τὴν κοινὴν γνώμην μαζί του καὶ ὄχι τὸν τύπον — δὲν ἐννοῶ τὰς ἐφημερίδας βέβαια — τὸν τύπον; Καὶ βλέπομεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δίδῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πράγματι δὲν ἠξεύρει ποῦ πηγαίνει. Εὐθὺς μὲ τὴν ὁρκωμοσίαν του, ἀρχίζει μὲ Ἐπιτροπὰς ἐδῶ, Ἐπιτροπὰς ἐκεῖ, Ὑπουργοί, Ὑφυπουργοί, Γενικοὶ Γραμματεῖς, πολυτέλεια, καὶ ὅμως, ἕπεται συνέχεια, κομισάριοι, ἐγκέφαλοι. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, τὴν ὥραν ταύτην ὁ τόπος δὲν χρειάζεται ἐγκεφάλους, ἀλλὰ κεφαλήν. Καὶ ὁ ἡγέτης, ὅταν ὑπάρχῃ ἔχει καθῆκον, νὰ προβάλῃ τὸν ἑαυτόν του, ἂν πιστεύῃ ὅτι εἶναι ἡγέτης, νὰ ἐμπνέῃ τότε τὴν αὐτὴν πίστιν εἰς τοὺς ἄλλους καὶ τὸ θάρρος μὲ τὰς πράξεις του καὶ τὰς ἰδέας του καὶ τὴν φαντασίαν του καὶ ὄχι νὰ δείχνῃ ὅτι παραπαίει, καὶ ὅτι τρέμει καὶ ὅτι γύρω του τὰ πάντα κλονίζονται. Ἀκριβῶς ἐκείνην τὴν ὥραν ἀναδεικνύονται οἱ ἡγέται. Ἀποφασιστικότης διὰ τὴν διατήρησιν τῆς Πρωθυπουργίας, ἀπόλυτος ὑποτονιτικότης ὅταν πρόκειται περὶ θεμάτων ἐθνικῆς ἡγεσίας. Καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ δώσω τὴν ἐντύπωσιν εἰς κανένα ὅτι κατηγορῶ ἀλλὰ κηρύσσω ὅσα πράγματι πιστεύω, σᾶς ὑπενθυμίζω καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι ὅσον κρίσιμοι εἶναι αἱ περιστάσεις τόσον χρειάζεται συντονισμός. Ὅσον δύσκολοι εἶναι αἱ περιστάσεις τόσον οἱ ἐγκέφαλοι περιορίζονται εἰς ἕνα, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν πολιτικὴν εὐθύνην. Τὸν πρῶτον πόλεμον ἐκινδύνευσε νὰ τὸν χάσῃ ἡ Ἀγγλία μέχρις ὅτου ἐπεκράτησεν ἡ λογικὴ καὶ ἔγινε τὸ Γιουρκάμπινετ, τὸ ὁποῖον ἦτο πραγματικῶς ἐγκέφαλος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μέχρις ὅτου συνεφώνησαν ὅλοι καὶ ἔγινεν ὁ Φὸς Ἀρχιστράτηγος. Ἀπὸ ἰδικήν μου πρωτοβουλίαν καθιερώθη καὶ ἐδῶ τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον ὡς ὄργανον πολιτικὸν καὶ ἀπέδωκεν καὶ ἡ Ἀρχιστρατηγία ἐχρησίμευσε διὰ νὰ τελειώσῃ ὁ ἀνταρτοπόλεμος. Ἄς μὴ ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέγομεν εἰς τὸ παρελθόν, ὄχι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ βεβαίως, ἀλλὰ περιοδεύων εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅταν εἰς τὸ παρελθὸν ἡ Κυβέρνησις ἐναρκισσεύετο διὰ συντονισμόν, ὁμοιογένειαν καὶ προγραμματισμόν, ὅτι δὲν ὑπῆρχε συντονισμός, δὲν ὑπῆρχε προγραμματισμός, δὲν ὑπῆρχεν τίποτε. Ἡμεῖς δὲν εἴχομεν πληροφορίας, ἀλλὰ ἐσκεπτόμεθα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ καὶ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιβλέπῃ τὰ οἰκονομικὰ καὶ νὰ ὑπάρχῃ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιθυμῶν νὰ ἔχῃ ἰδίαν γνώμην καὶ κάθε Ὑπουργὸς νὰ ἀσκῇ ἰδίαν πολιτικήν. Τὰ πράγματα μᾶς ἐδικαίωσαν, τὰ πάντα ἀπεκαλύφθησαν ἀπὸ τὰς δηλώσεις τοῦ τέως Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εὔχομαι καὶ ἐλπίζω ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ νέου Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ νὰ ἐπιτύχῃ πλήρως ὁ συντονισμός. Ὅταν συνεργαζώμεθα μαζί, εἴχομεν λαμπρὰν συνεργασίαν, μολονότι εἰς τὰς Κυκλάδας ἀντιμαχόμεθα. Ἡ εὐχή μου εἶναι εἰλικρινής, νὰ ἐπιτύχῃ. Δὲν θὰ ἐπιτύχῃ, ὅμως, ἐὰν δὲν ἔχῃ ὁλόκληρον τὸν συντονισμὸν εἰς τὰς χεῖρας του. Φοβοῦμαι τοὺς πολλοὺς ἐγκεφάλους. Κι’ ἐνῷ δὲν ὑπάρχει πρόγραμμα τὸ νὰ ἐμφανίζεται σὰν μανιτάρι καθημερινῶς καὶ μία νέα Ἐπιτροπή, πότε συντόμου οἰκονομικοῦ προγράμματος, πότε Ἐπιτροπὴ μακροῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος, πότε Ἐπιτροπὴ Ἐπενδύσεων, αὐτὴ εἶναι ἀποσύνθεσις. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ τὶ καθ’ ἡμᾶς ἀπασχολεῖ τὸ Ἔθνος. Τὸ ἀπασχολεῖ τὸ θέμα τῆς ἐθνικῆς ἐξωτερικῆς προβολῆς καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τὸ οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν θέμα. Τὸ «οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ ζήσεται μόνον ὁ ἄνθρωπος» ἴσως δὲν ἐφαρμόζεται περισσότερον εἰς κανένα ἄλλον λαὸν ὅπως εἰς τὸν Ἑλληνικόν. Ὑπάρχουν ὡρισμένα θέματα ποὺ θίγουν τὴν ἰδικήν του ὕπαρξιν καὶ τὴν φιλοτιμίαν του, τὰ ὁποῖα προβαδίζουν καὶ μάλιστα ὅσον αἱ στιγμαὶ εἶναι κρίσιμοι. Καὶ δι’ αὐτὸ τονίζω τὸ σημεῖον καὶ ὅταν λέγω θέματα γενικῆς ἐξωτερικῆς καὶ ἐσωτερικῆς προβολῆς, οὔτε ὁμιλῶ ἀποκλειστικὰ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου, οὔτε ἐπίσης ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς, δι’ αὐτὴν τὴν ἀρνητικὴν μανίαν ἑνὸς στείρου ἀντικομμουνισμοῦ, τοὐναντίον τὰ θέματα προβολῆς εἶναι θέματα θετικὰ καὶ χρειάζονται θετικὴν ὑποστήριξιν. Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ τὴν βάσιν δι’ ἐμὲ τοῦ προβλήματος τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς ἢ μᾶλλον τῶν σχέσεών μας μὲ τοὺς ξένους. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς πολλὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θίξω ὡρισμένα πράγματα, ὅσον ἠμπορῶ εἰς γενικὰς γραμμάς. Διότι ἀνέκαθεν ἐπίστευσα ὅτι τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι βῆμα εἰς τὸ ὁποῖον μόνον ὡραιολογίας ἢ ὡραίας ἐκφράσεις ἢ ὡραίας ἐκδηλώσεις πατριωτικὰς ἐκφράζομεν καὶ ἀποφεύγομεν νὰ θίξωμεν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ποτὲ δὲν ἔγινε μία συζήτησις ἐξωτερικῆς πολιτικῆς διὰ τὸν τόπον αὐτόν. Πότε δὲν ἔχομεν τὰ στοιχεῖα, πότε φοβούμεθα μήπως δημιουργήσωμεν ζημίαν, καὶ ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια τοῦ κόσμου γίνονται συζητήσεις ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐδῶ δὲν γίνεται τίποτε. Ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν πράγματα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν κοινὴν ἀλήθειαν. Τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι θέλομεν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου δὲν εἶναι σπουδαῖον πρᾶγμα. Τὴν αὐτοδιάθεσιν ὅλοι τὴν θέλομεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ ὅτι ὑπάρχουν Ἕλληνες προδόται. Ὅλοι εἶναι τίμιοι. Τὸ νὰ λέγωμεν τὰ ἴδια πράγματα δὲν κάμνομεν τίποτε. Μᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐπιφυλάσσεται νὰ κρίνῃ αὐτὴ περὶ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον θὰ ἐφαρμόσῃ καὶ θὰ φέρῃ ἐγκαίρως εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Αὐτὸ τὸ «ἐγκαίρως» οὐδέποτε ἔρχεται. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι θὰ διαφωτίζῃ ἐγκαίρως τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν διὰ τὰ διάφορα θέματα. Καὶ ἐγὼ ἀπορῶ, ὅτι οὔτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ ἐνημερώσουν τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν βιαιοπραγιῶν εἰς τὴν Κύπρον. Διατὶ νὰ τὰ μαθαίνωμεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας; Εἴθισται εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις νὰ ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ ἀναγγέλῃ τὸ θλιβερὸν γεγονὸς καὶ νὰ παρέχῃ τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις. Βεβαίως θὰ ὑπάρξουν καὶ ὡρισμένα ἀπόρρητα. Θὰ τὰ ἀνακοινώσῃ, ὅμως εἰς τοὺς πολιτικοὺς Ἀρχηγοὺς ἢ εἰς ἕνα Συμβούλιον Ἀρχηγῶν ἢ εἰς ἕνα Συμβούλιον τοῦ Στέμματος. Ὅλοι οἱ προλαλήσαντες Ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι ἔθιξαν οὐσιωδέστατα προβλήματα, δὲν τὸ ἐτόνισαν αὐτό, ὅτι δὲν διεφωτίσθη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Ἔξω ὑπάρχουν δημοσιογραφικαὶ πληροφορίαι ὅτι ἐξακολουθοῦν καὶ σφαγαὶ καὶ τὰ δραματικὰ γεγονότα εἰς τὴν Κύπρον. Ἡμεῖς θὰ τὸ μάθωμεν αὔριον ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας. Οἱ δημοσιογράφοι εἶναι καλύτερον πληροφορημένοι ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ εὑρισκομένους βουλευτάς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ λέγωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα, χωρὶς νὰ θεωρηθῶμεν ὅτι διαπράττομεν ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας; Τονίζω, λοιπόν, ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἀπολύτως εὐαίσθητοι εἰς τὸ θέμα τῆς προστασίας τῆς Ἑλληνικῆς ἀξιοπρεπείας, τῆς Ἑλληνικῆς ἰσοτιμίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀνεξαρτησίας. Ἠμπορεῖτε κάλλιστα νὰ ἀνήκητε εἰς συμμαχίας καὶ νὰ μὴ δίδετε ποτὲ τὴν ἐντύπωσιν εἰς κανένα ὅτι δὲν ἔχετε ἰσχυρῶς ἀνεπτυγμένον τὸ πάθος τῆς ἀνεξαρτησίας. Εἶμαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων ποὺ πιστεύουν εἰς τὴν Δύσιν καὶ ἀνήκω εἰς τοὺς δυτικοὺς καὶ ἐγκρίνω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὰς συμμαχίας τὰς δυτικάς. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως τονίζω ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ ὑποψία εἰς τὸν λαὸν ὅτι δὲν εἴμεθα πράγματι ἰσότιμοι εἰς τὰς συμμαχίας, παρὰ ὅτι εἴμεθα δευτέρας ἢ τρίτης κατηγορίας σύμμαχοι. Ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων ὁ λαὸς δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ οὔτε ὑποψίαν. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορῇ νὰ ἄρῃ τὰς ὑποψίας καὶ εἰς τοῦτο εἶναι ὑπεύθυνος! Εἶναι δὲ ὑπεύθυνος ἐπὶ ἀνικανότητι διαφωτίσεως τοῦ λαοῦ, ἐπὶ ἑνὸς σημείου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ λαὸς εἶναι ἄκρως εὐαίσθητος. Ὁ τόπος εἶναι γεμᾶτος ἀπὸ παραδείγματα καὶ καλὰ καὶ κακά. Δὲν ἠμπορῶ νὰ φαντασθῶ ὅτι τὸ 1958 εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐντύπωσις ἡ ὁποία ὑπῆρχε τὸ 1841, ὅταν ὁ Μέτερνιχ διεμαρτύρετο πρὸς τὸν Πάλμερστον. Ὁ Πάλμερστον ἐδέχθη διάβημα ἀπὸ τὸν Μέττερνιχ ὅτι ὁ ἐν Ἀθήναις Βρεταννὸς Πρεσβευτὴς Λάϊονς ἐτόλμα νὰ λέγῃ τὰ ἑξῆς πράγματα: Ἔλεγεν «Ἑλλὰς ἀνεξάρτητος εἶναι ἀστεῖον πρᾶγμα. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι παρὰ ἢ Ἀγγλικὴ ἢ Ρωσική. Ἐπειδὴ Ρωσικὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι θὰ εἶναι Ἀγγλική». Καὶ ὅμως, ὑπάρχουν καὶ φωτεινὰ παραδείγματα. Τὸ 1887 εἰς τὸν Ρωσοτουρκικὸν πόλεμον, ἐπάνω εἰς τὴν στιγμὴν τῆς κρίσεως, ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ἔκαμεν Ἐθνικὴν Κυβέρνησιν μὲ τὸν Ναύαρχον Κανάρην. Συμμετεῖχε, τότε, ὁ Κουμουνδοῦρος, ὁ Τρικούπης, ὁ Δεληγιώργης, ὁ Δεληγιάννης, ὁ Ζαΐμης. Ἡ πρώτη φάσις τοῦ πολέμου ἦτο πρὸς τὴν Τουρκίαν. Ἡ Ρωσία διήρχετο δυσκόλους στιγμάς. Ἡ δευτέρα φάσις μετεβλήθη καὶ ἦτο ὑπὲρ τῆς Ρωσίας. Ὁ Ρωσικὸς στρατὸς προήλαυνε πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ οἱ Τοῦρκοι εἶχον ἀνησυχίας. Ἐν τῷ μεταξὺ συνέβη τὸ ἑξῆς παράδοξον. Ὁ γηραιὸς Ναύαρχος ἀπέθανε ὀλίγους μῆνας, ἀφοῦ ἔγινε Πρωθυπουργός, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε Πρωθυπουργὸν καὶ παρέμεινεν ἄνευ αὐτοῦ ἐπὶ 5 μῆνας, διότι οἱ 5 Ὑπουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐδέχετο οὐδεὶς εἰς τὸν ἄλλον τὸ προβάδισμα. Τὸ δὲ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συνήρχετο ἑκάστοτε χωρὶς Πρωθυπουργόν. Εἰς αὐτὴν τὴν ἀκέφαλον Κυβέρνησιν ὑπῆρχον 5 πολιτικοὶ μέσα μὲ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν Χαρίλαον Τρικούπην. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐδυσκολεύετο εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις καὶ ἤρχισε νὰ ἐνδιαφέρεται πάρα πολὺ διὰ τὴν οὐδετερότητα τῆς Ἑλλάδος. Παραλλήλως πρὸς τὰ διαβήματα τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἀπὸ τὸν Τοῦρκον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸν Ἕλληνα Πρέσβυν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐγένετο καὶ διάβημα διὰ τοῦ Ἄγγλου Πρέσβεως πρὸς τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἔδωσεν ἐντολὴν εἰς τὸν ἐν Ἀθήναις Πρέσβυν της, νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι ἔρχεται ἐκ μέρους τοῦ Λόρδου Ντέρμπυ καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ δηλώσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον ἐναντίον τῆς Τουρκίας, διότι ἄλλως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας ἀπειλεῖ φοβερὰ πράγματα ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος Χαρίλαος Τρικούπης, γνωστὸς ὡς Ἀγγλόφιλος καὶ φίλος τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς, ἀπήντησε κατὰ τρόπον μνημειώδη, καὶ εἶπεν ὅτι τοιαύτην δήλωσιν δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω ὄχι ἐγὼ ἀλλὰ οἱοσδήποτε ἄλλος πολιτικός, διότι αὐτὴ ἡ δήλωσις σημαίνει παραίτησιν τῆς ἀνεξαρτησίας. Ἡμεῖς πόλεμον δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν ἀλλὰ οὔτε μέσῳ τρίτου δηλοῦμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Καὶ ἔτσι ἠναγκάσθη ὁ Λόρδος Ντέρμπυ νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ ἀρκεσθῇ νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Τοῦρκον ὅτι: «ἡμεῖς θὰ φροντίσωμεν νὰ μείνῃ οὐδετέρα ἡ Ἑλλὰς ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ δήλωσις». Τί νὰ σᾶς εἴπω δι’ ἄλλα θέματα ἀξιοπρεπείας; Ἦτο νεαρώτατος ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ὅταν ἐπεχείρησεν ὁ Ρῶσος Ναύαρχος νὰ τὸν ἀποχαιρετίσῃ μὲ στολὴν ἱππασίας, καὶ ὁ νεαρὸς Βασιλεὺς δὲν τὸν ἐδέχθη, εὐχηθεὶς διὰ τοῦ ὑπασπιστοῦ του κατευόδιον. Μοῦ λέγετε ὅτι ἐπιμένω. Μὰ πῶς νὰ μὴ ἐπιμείνω ὅταν μεταβαίνῃ ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ βλέπωμεν κατὰ ποῖον τρόπον γίνεται δεκτὸς εἰς τὴν Οὐάσιγκτων; Ὑπάρχουν, δηλαδή, δύο καὶ τρεῖς κατηγορίαι πρωτοκόλλων; Πρωθυπουργῶν πρώτης καὶ δευτέρας κατηγορίας; Εἶναι δεκτὰ πράγματα αὐτά; Ὅταν θίγεται ὁ Πρωθυπουργὸς θίγεται ἡ Ἑλλὰς μαζί του. Θίγεται ἡ ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὸ θέμα τῆς ἀνεξαρτησίας. Τί νὰ εἴπωμεν διὰ τὸ δόγμα Ἀϊζενχάουερ ἢ διὰ τὴν ἔκθεσιν Ἄρμουρ ἢ διὰ τὴν συνέντευξιν τοῦ Ἀμερικανοῦ Πρέσβεως; Τὸ ἕνα ὀπίσω ἀπὸ τὸ ἄλλο, πράγματα τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν ἐξέγερσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην. Ἐγὼ αἰσθάνομαι φιλίαν πρὸς τοὺς Ἀμερικανοὺς ἀλλὰ θίγομαι ὡς Ἕλλην, καὶ θίγομαι ἀκόμη περισσότερον, διότι δὲν ἀντιλαμβάνονται καὶ οἱ ἴδιοι πόσον ζημιώνουν τὴν ὑπόθεσίν των, διότι τὸ 1958 δὲν εἶναι τὸ ἴδιον μὲ τὸ 1858. Τί συνέβη μὲ τὸν Νίξον εἰς τὴν Νότιον Ἀμερικήν, καὶ ἔρχεται Ἀμερικανὸς δημοσιολόγος, ὁ Λίμπαν, ὁ ὁποῖος ὀνομάζει τὴν περιπέτειαν αὐτὴν ὡς διπλωματικὸν Πὲρλ Χάρμπορ διὰ τὴν Ἀμερικήν. Ἐδῶ ἂν τολμήσῃ κανεὶς νὰ τὸ εἴπῃ θὰ τοῦ εἴπουν προδοσίαν. Διατί; Διότι ἔχω τὸ θάρρος νὰ τολμῶ νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν φίλον μου. Καὶ ὅμως, αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο ποὺ ζητεῖ τὸ Ἔθνος. Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν λέγῃ ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας δὲν ἀμφισβητῶ τὸν πατριωτισμόν, ὅσας φορὰς καὶ νὰ τὸ λέγῃ δὲν πρέπει νὰ δίδεται καὶ ὑποψία ἔστω ὅτι δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ τηρηθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ δυνάμεως, χρειάζεται πίστις, κατανόησις καὶ θάρρος. Πίστις ὅτι ὁ τόπος δύναται νὰ παραμείνῃ ἀνεξάρτητος. Ὑπάρχουν καλόπιστοι, οἱ ὁποῖοι λέγουν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἀνεξαρτησίας εἰς μίαν χώραν ἡ ὁποία δὲν ἔχει στρατόν, διότι ἂν οἱ Ἀμερικανοὶ δὲν δώσουν βοήθειαν, δὲν ἔχομεν στρατόν. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἐὰν τοιαύτη νοοτροπία ὑπῆρχε πάντοτε, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνεξαρτησία. Δὲν θὰ ὑπῆρχον ἀγῶνες ἀνεξαρτησίας. Ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε θὰ ἔκαμεν ἐπανάστασιν. Ἡ νοοτροπία αὐτὴ ἐπεκράτησε μέχρι τὸ 1912 καὶ τόσον ἔβλαψε τὴν Ἑλλάδα, ἕως ὅτου, χάρις εἰς τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, τὸ Ἔθνος ἀπέκτησε συνείδησιν τῆς δυνάμεώς του καὶ τῆς ὑποστάσεώς του καὶ ἐνεφανίσθη εἰς τὸ προσκήνιον μὲ ἀξιώσεις σεβασμοῦ τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς θέσεώς του. Χρειάζεται πίστις καὶ κατανόησις. Τὸ νὰ ἔρχεται ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ νὰ λέγῃ ὅτι εἴμεθα ἐναντίον τῶν βάσεων πυραύλων, διατὶ αὐτὸ νὰ δημιουργῇ ἐντύπωσιν παρεξηγήσεων; Δυνατὸν νὰ κάμνω λάθος, ἀλλὰ εἶμαι ἐλεύθερος νὰ ἔχω γνώμην. Διατὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν νὰ τὸ λέγῃ ὁ Μπέβαν, χωρὶς νὰ τολμᾷ κανεὶς νὰ τὸν κατηγορήσῃ ὡς κομμουνιστήν; Διατὶ εἰς τὴν Σουηδίαν, τὴν Νορβηγίαν καὶ ἀλλαχοῦ νὰ συμβαίνῃ αὐτό; Διατὶ ἡμεῖς νὰ δεχώμεθα αὐτὴν τὴν μείωσιν; Πρέπει νὰ ἀποβάλωμεν τὴν νοοτροπίαν αὐτήν, καὶ νὰ σεβώμεθα οἱ μὲν τοὺς δέ, διότι τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ προβάλωμεν τὸ ἀνάστημά μας καὶ νὰ κάμωμεν καὶ τοὺς ἄλλους νὰ μᾶς σέβωνται. Πρέπει νὰ ἔχωμεν κατανόησιν τῶν θεμάτων αὐτῶν καὶ νὰ μὴ ζῶμεν μὲ τὸ παρελθόν. Σήμερον ἔχουν μεταβληθῆ αἱ συνθῆκαι. Μίαν φορὰν ἡ θεωρία τῆς θαλάσσης ἦτο ἡ κρατοῦσα καὶ τὴν Ἀγγλίαν, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ τὴν ἀγνοήσῃ. Σήμερον δὲν εἶναι αἱ θαλασσοκράτειραι δυνάμεις. Σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἀγνοηθῇ ὁ Ρωσικὸς ὄγκος. Δὲν σημαίνει αὐτὸ — καὶ αὐτὸ πρῶτος ἐγὼ θέλω νὰ τὸ εἴπω — ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλωμεν πολιτικήν. Αὐτὸ ὅμως, δὲν σημαίνει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίζωμεν τὴν νέαν πραγματικότητα, ὅπως νέα πραγματικότης εἶναι καὶ τὸ Παναραβικὸν κίνημα εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς Σλαυϊκοῦ ὄγκου ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἑνὸς Ἀραβικοῦ ὄγκου ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἡμεῖς εἴμεθα εἰς τὸ μέσον. Εἶναι μία πραγματικότης, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀγνοήσωμεν. Εἶναι θέματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξετάζωμεν ὅλοι ἡμεῖς ὄχι μὲ συναισθηματισμόν, ἀλλὰ μὲ ψύχραιμον λογικήν. Ἡμεῖς, κύριοι, ζῶμεν εἰς τὸ μεταίχμιον μιᾶς ἐποχῆς καὶ περιοχῆς ποὺ ἔχει καὶ τὰς δυσκόλους καὶ τὰς καλὰς πλευράς. Εἰς τὴν ἐποχήν μας οὐδεὶς εἶναι τόσον μικρός, ὥστε νὰ εἶναι ἀδιάφορος διὰ τοὺς ἄλλους καὶ οὐδεὶς εἶναι τόσον μεγάλος, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀδιαφορῇ διὰ τοὺς τόσον μικρούς. Διατὶ νὰ μὴ κάμωμεν τὸ πᾶν διὰ νὰ ἀξιοποιήσωμεν τὴν θέσιν μας; Ἡμεῖς πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὰ σφάλματα τῶν φίλων μας, τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα ἔχουν διαπράξει καὶ νὰ τοὺς τὰ λέγωμεν. Ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν Ἀμερικανῶν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν; Ἀγωνίζονται νὰ πληρώνουν δολλάρια διὰ νὰ κάμνουν ἐχθροὺς καὶ οἱ Ρῶσοι νὰ εἰσπράττουν ἀδαπάνως φίλους. Διατί; Διότι εἶδον τὰ προβλήματα τῶν Ἀράβων, τῶν πτωχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, ὡς προβλήματα ἀντικομμουνιστικά. Τί καταλαβαίνει ὁ πτωχὸς Ἄραψ ἀπὸ κομμουνισμόν, ἐνῷ καίει τὴν καρδίαν του ἡ ἀποικιοκρατία; Καὶ ὅμως, βλέπετε σήμερον τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου ἀνοικτὴν πυριτιδαποθήκην. Ἀκόμη καὶ διὰ τὸ Ν.Α.Τ.Ο. εἶχον τὴν σκέψιν οἱ Ἀμερικανοί, τότε ποὺ ἀκόμη εἶχον τὴν φαντασίαν καὶ δὲν ἐπροχώρησαν μέχρις ἐκεῖ, πρὸ τοῦ σχεδίου Μάρσαλ. Πρῶτον ἐξήτασαν τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν καὶ κατόπιν τὸ Ν.Α.Τ.Ο. Ἐνῷ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν ἐπεδίωξαν κατ’ εὐθεῖαν τὸ στρατιωτικὸν ἀποτέλεσμα καὶ θὰ διαπιστώσουν κἄποτε ὅτι τὰ οἰκονομικὰ μέσα εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ προηγηθοῦν. Ποίαν ἀξίαν ἀπέδειξε τὸ δόγμα Ἀϊζενχάουερ; Καὶ οἱ ἰδικοί μας ὑπάλληλοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἦσαν ἀντίθετοι. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι πρέπει νὰ λεχθῇ καὶ τοῦτο, δὲν τοὺς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ἐνῷ πολλοὶ εἶναι πρώτης τάξεως ὑπάλληλοι. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι δὲν ἔχει καλοὺς ὑπαλλήλους τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Συνήθως ὅμως, οἱ καλοὶ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν εἶναι εἰς τὸ περιθώριον. Ἔρχομαι τώρα, κύριοι, εἰς τὸ Κυπριακόν. Θὰ περιορισθῶ εἰς τρία τμήματα τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ τὸ παρελθὸν τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις συνεχῶς ὑπερηφανεύεται διὰ τὴν ἐπιτευχθεῖσαν πρόοδον ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της. Ἐν προκειμένῳ ἐπικαλοῦμαι τὴν δήλωσιν τοῦ Μακαριωτάτου, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὴν 30.3.1957 ἐπὶ τῇ ἐπιστροφῇ του ἀπὸ τὰς Σεϋχέλλας, δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸ περιοδικὸν «Τάϊμς ὀφ Σάϊπρους» καὶ ἥτις λέγει: «Τὸ Κυπριακὸν ζήτημα παρέμεινεν εἰς οἵαν θέσιν εὑρίσκετο κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐξορίας μας καὶ πολύτιμος χρόνος παρῆλθε, χωρὶς νὰ ἐπιτευχθῇ οἱαδήποτε πρόοδος». Καὶ μόλις σήμερον ἔκαμε καὶ ἄλλην δήλωσιν, ὅτι μὲ τὰ γεγονότα τοῦ 1955, δὲν ἐγένετο ἐπαρκὴς διαφώτισις εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅταν ἡμεῖς ἐδῶ εἰδοποιούσαμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ κάμῃ τὴν Μαύρην Βίβλον». Ἔρχεται ἡ καταστροφὴ τοῦ Σεπτεμβρίου. Ὄχι μόνον κανεὶς δὲν διεμαρτυρήθη, ἀλλὰ δεχόμεθα καὶ ἐκείνην τὴν φοβερὴν νότα ἀπὸ τὸν Ντάλλες, ταυτόσημον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς Τούρκους. Καὶ κατόπιν ἔρχεται τὸ ἄλλο ζήτημα. Ἐνθυμῆσθε τὴν δίκην τοῦ Προξενείου Θεσσαλονίκης. Ἐνθυμεῖσθε πῶς μίαν πρωΐαν ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίσθη μὲ τὴν γνωστὴν δήλωσιν καὶ κατόπιν ἐπηκολούθησεν ἡ δραπέτευσις τοῦ φοιτητοῦ. Ὅλην αὐτὴν τὴν ἱστορίαν τὴν γνωρίζομεν καὶ λησμονοῦμεν κἄτι, τὸ ὁποῖον γνωρίζει καὶ ὁ ἀφελέστατος γνώστης τῶν τουρκικῶν ζητημάτων, ὅτι κατ’ ἐξοχὴν εἶναι Τοῦρκοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν καταλαβαίνουν, παρὰ μόνον ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς δυνάμεως. Ἐὰν ἄλλη ἦτο ἡ πολιτική μας, δὲν θὰ εἴχομεν φθάσει εἰς τὸ σημερινὸν σημεῖον, διότι ἄλλωτε οἱ Τοῦρκοι ἦσαν ράκη καὶ δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ ἐμφανίζωνται ὡς ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι. Καὶ δὲν θὰ ἐπετρέπετο εἰς τοὺς Ἄγγλους νὰ κάμνουν τὸ παιγνίδι των μὲ τοὺς Τούρκους. Τὸ τραγικὸν εἶναι ὅτι ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἱστορία. Καὶ εἴδομεν τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος ὡς ἐν παρόδῳ νὰ ὑπαινίσσεται τὸ μέγα ζήτημα τῶν χθεσινῶν ἀκροτήτων τῆς Κύπρου καὶ σήμερον τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς καμμίαν σοβαρὰν ἀνακοίνωσιν, ἀλλὰ μὲ ἕνα ἀπολογητικὸν τόνον νὰ ἐξηγῇ διατὶ δὲν ἐπήγαμεν εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας καὶ ἐπροτιμήσαμεν εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ὡς ἐὰν ἔπρεπε δῆθεν ὑποχρεωτικῶς νὰ περάσωμεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Προσέθεσεν ἀκόμη, ὅτι ἐνδεχομένως θὰ προσφύγωμεν καὶ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, ὡς ἐὰν αὔριον νὰ πρόκειται νὰ ἀλλάξῃ ἡ σύνθεσίς του ἢ νὰ ἀρθοῦν αἱ δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι, ἐν τούτοις, θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάρχουν. Ἐὰν ἐκυριάρχει αὐτὴ ἡ νοοτροπία δὲν θὰ εἴχομεν καταφύγει εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὡς ὀρθῶς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Κανελλόπουλος. Αἱ δυσχέρειαι πάντοτε θὰ ὑφίστανται καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι νὰ μὴ ἀφήνεται εὐκαιρία προβολῆς τοῦ θέματος καὶ μάχης. Ἐδημιουργήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι παρωνυχὶς ἢ ἀκόμη ὅτι προτιμᾷ τὴν ἄψογον στάσιν, τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσε τόσον ἀκριβὰ ὁ Δημήτριος Ράλλης. Ἀλλὰ τὴν στάσιν αὐτὴν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας τὴν πληρώνουν οἱ Κύπριοι, τὴν πληρώνει τὸ Ἔθνος. Δὲν ἔχω τὴν πρόθεσιν νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ὑπάρχει πληροφορία ὅτι τὸ σχέδιον τὸ Ἀγγλικὸν ἐδόθη. Θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ ἀπαίτησις τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ κάμῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὀλιγώτερον ἐκεῖνο ποὺ ἔκαμεν ὁ Μεντερές. Νὰ μᾶς ἔχῃ εἴπει τί δέχεται. Ὅπως ὁ Μεντερὲς ἐδήλωσεν ἐκ τῶν προτέρων ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ οἱανδήποτε ἄλλην λύσιν πλὴν τοῦ διαμελισμοῦ, ἔτσι ἔπρεπε καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν δέχεται οἱανδήποτε ἄλλην λύσιν πλὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Τὸ σχέδιον θὰ μᾶς τὸ ἀνακοινώσῃ, εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἀποδοχῆς; Θὰ μᾶς τὸ φέρῃ μετά, ὁπότε ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ κλείσει; Ἐὰν πρόκειται νὰ εἶναι σχέδιον ὅπως τὰ ἄλλα καὶ πρόκεται νὰ τὸ ἀπορρίψῃ, θὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ θὰ μᾶς εἴπῃ μὲ γενναιότητα ὅτι τὸ ἀπορρίπτω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἀντελήφθη ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὅτι ὑπάρχουν μόνον δύο τακτικαί: Ἡ μία τῆς ἀποφασιστικῆς συνθηκολογήσεως καὶ ἡ ἄλλη τῆς μαχητικῆς προβολῆς. Ἐὰν ὑπῆρχε περίπτωσις συνθηκολογήσεως θὰ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ ἔχω τὸ θάρρος νὰ συνθηκολογήσω. Ἄλλως θὰ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ πῶς ἐγὼ θὰ ἀκολουθήσω τὴν μαχητικὴν προβολήν. Οὔτε τὸ ἕνα ἔκαμεν, οὔτε τὸ ἄλλο. Ἡ τακτικὴ αὐτὴ ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ζημιώνῃ τὸ Ἔθνος. Ἐὰν ἤρχετο ἡ Κυβέρνησις σήμερον καὶ ἔλεγεν ὅτι θὰ προβάλω τὸ ζήτημα μαχητικῶς δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὅλοι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν θὰ συνεφώνουν μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ Κυπριακὸν δὲν μᾶς χωρίζει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Τοὐναντίον μᾶς ἑνώνει ὅλους. Μᾶς χωρίζει ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ὁ καθένας προβάλλει τὸ ζήτημα. Ἡμεῖς, λοιπόν, θέλομεν τὴν μαχητικὴν προβολήν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ἐσωτερικὸν θέμα. Τὸ ἐσωτερικὸν θέμα θὰ σᾶς τὸ ἐκθέσω κατ’ ἄλλον τρόπον. Προηγήθησαν ἀγορηταὶ οἱ ὁποῖοι ἔκαμον ἀνάπτυξιν καὶ ἔχουν διαφωτίσει τὴν Βουλήν. Μοῦ δίδεται, λοιπόν, ἡ εὐκαιρία νὰ πλησιάσω μὲ ἄλλον τρόπον τὸ θέμα, καὶ λέγω τοῦτο: Οὐδενὸς διαφεύγει ὅτι τὸ ὑφιστάμενον πρόβλημα εἶναι πρόβλημα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς Χώρας. Ὅταν μάλιστα εὑρισκώμεθα εἰς κρισίμους ἐποχάς, ὅπως ἡ σημερινή, τότε ὅλοι ἐνθυμοῦνται ὅτι τὸ πρόβλημα εἶναι καὶ κοινωνικόν. Βεβαίως ὅταν παρέρχωνται αἱ κρίσιμοι ἐποχαὶ τότε αὐτὸ ξεχνιέται. Εἶναι, λοιπόν, πρόβλημα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος ἐπίσης νὰ συμφωνήσω ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις μιᾶς χώρας δημοκρατικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ τὸν γοργὸν ρυθμὸν μὲ τὸν ὁποῖον γίνεται εἰς τὰ ὁλοκληρωτικὰ κράτη, ὅπου, πράγματι, ἀγνοεῖται ὁ παράγων ἄνθρωπος. Εἶναι τόση ἡ τεχνικὴ πρόοδος ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὰ γειτονικά μας Βαλκανικὰ Κράτη, ὥστε νὰ τίθεται πρόβλημα ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς πλησιάσῃ εἰς τὸ τεχνικὸν πεδίον. Ἀλλ’ εἶναι ὡσαύτως γεγονὸς ὅτι τὰ 4ετῆ σχέδια καὶ αἱ αὐξήσεις τῶν ἐπενδύσεων εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς χώρας δὲν ἐφαρμόζονται μὲ τὸν αὐτὸν ρυθμόν. Καὶ νὰ σᾶς εἴπω καὶ κἄτι ἄλλο. Πιστεύω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ ἐδέχετο νὰ θυσιάσῃ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας ἔναντι οἱασδήποτε ἀναπτύξεως καὶ οἱασδήποτε τεχνικῆς προόδου. Δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα ρωμαντικοί. Ἐφ’ ὅσον πιστεύομεν εἰς τὸ ἰδικόν μας δημοκρατικὸν σύστημα, πρέπει νὰ εἴμεθα περιωρισμένοι, εἰς τὴν φιλοδοξίαν μας καὶ εἰς τὰς ἰδέας μας. Βεβαίως ἀπὸ τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον πηγαίνει ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦ σημείου ποὺ ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὑπάρχουν περιθώρια, ὅτι ὑπάρχει δυνατότης ἀνόδου. Θὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν τὰ περιωρισμένα μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτομεν, τὰ χρήματα ποὺ ἔχομεν εἰς τὴν διάθεσίν μας, ἐὰν διετέθησαν ἢ διατίθενται κατὰ τρόπον προγραμματισμένον καὶ ὀρθολογιστικόν. Ἐάν, δηλαδή, δίδωνται ἐκεῖνα ποὺ πρέπει νὰ δοθοῦν καὶ μὲ τὴν προτεραιότητα ποὺ ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ καὶ μὲ πρόγραμμα ὥστε αἱ σπατάλαι νὰ μὴ ὑπερβαίνουν τὸ ὅριον τὸ λογικόν. Αὐτὸ εἶναι ἀκριβῶς τὸ σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου διετυπώθησαν κατηγορίαι ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ποῖος δὲν ἔχει διαμαρτυρηθῆ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἔργων Ὁμονοίας λ. χ.; Ἤρχισαν μὲ προϋπολογισμὸν 6.000.000 δραχμῶν, ἔφθασαν τὰ 2.000.000, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον μαζὶ μὲ τὰ ἔργα τῆς Πλατείας Συντάγματος, νὰ προσεγγίσουν τὰ 3.000.000 δολλαρίων. Ἔργα χωρὶς καμμίαν σκοπιμότητα καὶ οὐσιαστικῶς ἀνόητα ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα διατίθενται 3.000.000 δολλαρίων. Ἐὰν αὐτὰ τὰ δολλάρια εἶχον διατεθῆ λ. χ. εἰς τὴν Μυτιλήνην, ἐὰν εἶχον διατεθῆ εἰς τὴν Πρέβεζαν ἢ εἰς τὴν Ἄρταν ἢ εἰς ἕνα ἄλλον Νομόν, καταλαβαίνετε τί θὰ ἐγένετο, αὐτὸς ὁ Νομὸς ἀπὸ ἀπόψεως παραγωγικότητος. Ἄς προχωρήσωμε πάρα κάτω. Ἄς πᾶμε εἰς τὴν Ὑλίκην. Ὅλοι γνωρίζετε πῶς ἔγινεν αὐτὸ τὸ ἔργον. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω πράγματα μὲ τὰ ὁποῖα ἔχει ἀπασχοληθῆ ἡ Βουλή. Τὰ μνημονεύω διὰ νὰ σᾶς δείξω ὅτι πράγματι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τεραστία. Μὲ τὰ ἴδια μέσα τί ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ. Ἔκαμε τὴν Ὑλίκην, καθυστερήσεις, ὑπερβάσεις εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἐγκατάλειψις τοῦ ἀρδευτικοῦ ἔργου. Σκεφθῆτε τί τεραστίαν ζημίαν ἔχομεν. Ἐλᾶτε εἰς τὰ ἐγγειοβελτιωτικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα χθὲς ἐμνημόνευσεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι συνεχίζονται. Τὸ πρόγραμμα ἤρχισεν ἐκτελούμενον τὸ 1954. Προεβλέπετο ὅτι θὰ προσετίθεντο 250.000 νέων στρεμμάτων εἰς τὴν καλλιέργειαν. Ὅτι θὰ μετετρέποντο εἰς ἀρδευτικὰ 1.100.000 ξηρικὰ στρέμματα. Σημειώσατε παρεμπιπτόντως ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπέκτασις τῶν ἀρδεύσεων εἶναι τεραστίας σημασίας καὶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς ζακχάρεως καὶ τῶν τεύτλων. Ἐὰν δὲν γίνῃ ἄρδευσις τὸ ἔργον θὰ εἶναι καὶ πολὺ δαπανηρὸν καὶ δύσκολον. Ὁ ἀρχικὸς προϋπολογισμὸς προέβλεπε διὰ τὸν Ἀξιὸν καὶ τὸν Ἀλιάκμονα 579.000.000 δραχ. καὶ διὰ τὸν Ἀχελῶον 548.000.000. Αἱ σημεριναὶ ἐκτιμήσεις ἀναβιβάζουν τὸ συνολικὸν κόστος διὰ τοὺς μὲν δύο πρώτους εἰς 1.118.000.000. Σημειωτέον ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου ἐγένετο ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίων Ἔργων. Διὰ τὸν Ἀχελῶον ἡ δαπάνη θὰ ἀνέλθῃ εἰς 840.000.000. Τὰ δαπανηθέντα μέχρι καὶ τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἀνῆλθον εἰς 470.0000.000, ἤτοι 280 ἑκατ. διὰ τὸν Ἀξιὸν καὶ Ἀλιάκμονα καὶ 289 ἑκατομ. διὰ τὸν Ἀχελῶον. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι παρὰ τὸ ὕψος τῆς γενομένης δαπάνης μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ ἄρδευσις οὔτε ἑνὸς προσθέτου στρέμματος εἰς τὰς πεδιάδας αὐτάς. Ἐνῷ προεβλέπετο ὅτι τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1956 θὰ ἐπετυγχάνετο ἄρδευσις 25.000 στρεμμάτων εἰς τὰς πεδιάδας Ἀξιοῦ καὶ Ἀλιάκμονος καὶ 25.000 εἰς τὴν πεδιάδα τοῦ Ἀχελώου. Διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη προεβλέπετο ἡ ἄρδευσις 100. στρεμμάτων καὶ ἐν συνεχείᾳ 150.000 στρεμμάτων.

§51Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὑπάρχει κἂν μελέτη ἀρδεύσεως;

§52Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὰ ἔργα ἔπρεπε νὰ τελειώσουν ἐντὸς 10 ἐτῶν. Διανύομεν τὸ 5ον ἔτος καὶ τὸ ἐκτελεσθὲν ἔργον μόλις φθάνει τὰ 15–20%. Δηλαδὴ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ὁ ἴδιος ρυθμὸς θὰ χρειασθοῦν ἀντὶ 10 ἔτη 20–25 ἔτη. Καὶ καταλαβαίνετε ὅτι δὲν εἶναι μόνον ἡ δαπάνη ἀλλὰ καὶ ἡ καθυστέρησις, ἀντὶ 10 ἐτῶν 20–25. Ἀλλὰ πρωταρχικὴ προϋπόθεσις διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τόσης ἐκτάσεως ἔργων ἀρδεύσεως ἦτο ἡ ἑνοποίησις καὶ ὁ συντονισμὸς ὅλων τῶν Ὑπηρεσιῶν. Ἀπεχώρησα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπῆρχεν ἓν σχέδιον ἀπὸ ἕνα Ἀμερικανὸν ἐμπειρογνώμονα. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνήγγειλε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ, ἀλλὰ πάντοτε ὑπῆρξαν ἀντιδράσεις καὶ τὸ σχέδιον ὑπέστη 15 μεταβολὰς καὶ παραμένει ἀκόμη σχέδιον. Ἐν τούτοις χωρὶς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε. Θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω καὶ διὰ τὸ διϋλιστήριον ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰ ἔργα ἐκεῖνα ποὺ ἄφηναν ἐπὶ 21/2 ἔτη τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβλέψῃ τὴν λύσιν, δηλαδὴ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατασκευῆς. Εἶναι ἀπὸ τὰ ἔργα ἐκεῖνα ποὺ θὰ ὑπερηφανεύωμαι πάντοτε, διότι οὐδεὶς ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ συζήτησιν περὶ διϋλιστηρίου ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχον εἰς τὴν μέσην μεγάλαι ἑταιρίαι. Μονομαχία στῆθος μὲ στῆθος διὰ νὰ τὰ βγάλωμεν πέρα μὲ τοὺς συνεργάτας μου. Τονίζεται αὐτό, διότι ἦτο μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἀπογοητεύσεις ὅταν ἀντελήφθην ἀπὸ τὴν πρώτην ἔκθεσιν τοῦ διϋλιστηρίου πόσον αἱ ὑπηρεσίαι μας ἦσαν εἰς πλήρη ἀδυναμίαν νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν ἐκτίμησιν ἑνὸς τοιούτου ἔργου. Τὸ διϋλιστήριον, λοιπόν, ἐφθάσαμεν νὰ μὴ λειτουργῇ ἀκόμη. Ἀκόμη καὶ ἡ ἐγγύησις τῆς ἑταιρίας ποὺ τὸ κατεσκεύασε ἔχει ἐκπέσει. Σᾶς λέγω, λοιπόν, ὅτι ἐφθάσαμεν νὰ περάσῃ ὅλη ἡ προθεσμία καὶ τὸ διϋλιστήριον νὰ μὴ λειτουργῇ. Αὐτὸ σημαίνει συναλλαγματικὴν ἀπώλειαν μηνιαίως 700.000 δολλαρίων. Ὅταν ἡμεῖς ἀνελάβομεν εὑρήκαμεν ἐκτελούμενα τὰ ἔργα τοῦ Λάδωνος, τοῦ Ἀλιάκμονος, τοῦ Ἄγρα, τοῦ Λούρου καὶ τὸ Ἀλιβέρι.

§53Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Καὶ τὴν μελέτην τοῦ Μέγδοβα ἑτοίμην.

§54Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Βεβαίως. Συνεπληρώσαμεν ἐκεῖνα καὶ ἐπροχωρήσαμεν εἰς τὴν προσύμβασιν διὰ τὸν Μέγδοβα. Ἡ ἀρχικὴ μελέτη ὑπέστη σοβαρωτάτας τροποποιήσεις ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Ἑταιρίαν.

§55Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Βάσει τῆς μελέτης πάντοτε ἐγένετο διαγωνισμός.

§56Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Προεβλέψαμεν πάντως ἐγκαίρως τὰς ἀνάγκας τοῦ συγκροτήματος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ἐθέσαμεν τὰς βάσεις διὰ τὴν θερμοηλεκτρικὴν μονάδα Πτολεμαΐδος, ἡ ὁποία οὐσιαστικῶς κατέστησε δυνατὴν τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὅλου συγκροτήματος παραγωγῆς λιγνιτῶν, εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον συζητεῖται συνεχῶς· εἶναι τὸ θέμα τῶν ἐξαγωγῶν. Ὅλοι τονίζουν τὸν κίνδυνον ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν εἰσαγωγῶν, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς ἐξαγωγάς, καὶ ὀρθῶς ἐπισημαίνουν τὴν ἀνάγκην προωθήσεως τῶν ἐξαγωγῶν. Γνωρίζετε ὅτι λόγῳ ἐσφαλμένης πολιτικῆς τοῦ ἐλαίου ἐχάσαμεν μοναδικὴν εὐκαιρίαν ὅταν αἱ τιμαὶ ἐξαγωγῆς ἐλαίου ἦσαν ἐξαιρετικαί. Αἱ τιμαὶ αὐταὶ τοῦ ἐλαίου ἦσαν τὸ 1956 –57, ὅταν ἀπηγορεύθη ἡ ἐξαγωγὴ 710 δολλάρια κατὰ τόννον, ἀνῆλθον εἰς 1000 δολλάρια καὶ ὅταν ἐπετράπη ἡ ἐξαγωγὴ εἶχον κατέβει εἰς 460 δολλάρια. Δηλαδὴ καταπληκτικὰ πράγματα. Ἀπαγορεύομεν τὴν ἐξαγωγὴν εἰς στιγμὴν τῶν ἀνωτάτων τιμῶν καὶ τὴν ἐπιτρέπομεν εἰς τὴν πτῶσιν τῶν τιμῶν. Τί φοβερὸν πρᾶγμα εἶναι αὐτὸ διὰ τοὺς παραγωγοὺς καὶ διὰ τὴν οἰκονομίαν μας; Ἡ ἔλλειψις οἱασδήποτε πολιτικῆς φέρει ἄλλα ἀποτελέσματα. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ἑλληνοαιγυπτιακοῦ κλῆριγκ, ὅπου ἔφθασε τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Ἑλλάδος εἰς 17.000.000 δολλάρια. Δηλαδὴ ἡ πτωχὴ Ἑλλὰς δανείζει εἰς τὴν Αἴγυπτον 17.000.000 δολλάρια, διότι ἐγκαίρως δὲν ἐλήφθη ἡ πρόνοια τακτοποιήσεως τοῦ ζητήματος. Εἰς τὸν καπνόν, ἕνα ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα ἐθνικὰ προϊόντα, καὶ τὸ ὁποῖον τόσον συγκινεῖ μίαν μεγάλην τάξιν τῶν ἀγροτῶν μας, τὸ τέλος τοῦ 1955 ἦτο μία ἀπὸ τὰς ἐποχὰς ποὺ δὲν ὑπῆρχε καθόλου καπνὸς εἰς τὰς κρατικὰς ἀποθήκας. Σήμερον ἔχομεν 8.000 τόννους ἀπὸ πέρυσι. Εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ συγκεντρώσῃ ποσὸν μέχρι 20.000 τόννων, ἔχει ἀκόμη τὸ καπνεμπόριον ἄλλες 6.000 τόννους, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ὕψος τῶν 34.000 τόννων καπνοῦ εἰς τὰς ἀποθήκας. Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι αἱ συγκεντρώσεις δὲν λύουν τὰ προβλήματα ἁπλῶς τὰ μεταθέτουν μὲ συνεπείας καταστροφικὰς καὶ διὰ τὰς τιμὰς καὶ διὰ τὴν κυκλοφορίαν. Καὶ ἡ κυκλοφορία μας κυμαίνεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 7.000.000.000, ὅταν ἦτο 2352 τὸ 1953 καὶ 3266 τὸ 1954. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι πρέπει νὰ φοβούμεθα πάρα πολὺ τὴν κυκλοφορίαν, ἀλλὰ οὔτε βέβαια δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἀδιάφοροι. Ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις τί ἔκαμε; Δὲν ἔδειξε τὴν ἀπαιτουμένην δραστηριότητα, διὰ νὰ δημιουργήσῃ τὰς ἀπαιτουμένας ἀγορὰς διὰ τὸν καπνὸν καὶ δὲν ἐξεμεταλλεύθη ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι προσφέρονται. Ἡ Κυβέρνησις ἐτόνισε τὸ περίφημον θέμα τῶν ἀνατολικῶν ἀγορῶν. Εἶναι πράγματι μέγα θέμα. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου, ὡς Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ, ἤρχισαν ὅλαι αἱ συμβάσεις μετὰ τῶν χωρῶν τοῦ παραπετάσματος. Ἡ πρώτη σύμβασις μετὰ τῆς Ρωσσίας ὑπεγράφη τὸν Ἰούλιον τοῦ 1953. Μὲ τὴν Οὐγγαρίαν τὸν Ἰούνιον τοῦ 1953. Μὲ τὴν Βουλγαρίαν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1953. Μὲ τὴν Ρουμανίαν τὸν Μάϊον τοῦ 1954. Μὲ τὴν Ἀνατ. Γερμανίαν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1954. Βλέπετε, ὅτι τότε ἀρχίζει ἡ προσπάθεια τοῦ ἀνοίγματος τῶν ἀγορῶν αὐτῶν. Ἔκτοτε ὅμως οὐδεμία προσπάθεια ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἀγορῶν. Οἱ φόροι, ἡ δειλία τοῦ νὰ μὴ προχωρήσωμεν, ἀφήνουν ἀνεκμεταλλεύτους αὐτὰς τὰς πηγάς.

§57Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ποῦ ὀφείλονται οἱ φόβοι;

§58Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἰς πολιτικοὺς λόγους, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ βαρύτατον λάθος. Ἡμεῖς οὐδεμίαν πηγὴν πρέπει νὰ ἀφήνωμεν ἀνεκμετάλλευτον. Οὔτε πρέπει νὰ δίδωμεν ἀνταλλάγματα πολιτικά. Μᾶς λέγουν, ὅτι ὑπάρχουν δυσκολίαι, ἐπειδὴ ζοῦν εἰς ἀνταλλαγὰς καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἐλεύθερον καθεστώς. Λάθος. Πρῶτον, ἔχομεν εἰς χεῖρας μας τὴν διάθεσιν τῶν κρατικῶν προμηθειῶν, τὰς ὁποίας ἠμποροῦμεν νὰ ὀργανώσωμεν. Δεύτερον καὶ τεράστιον θέμα, εἶναι τὰ πετρελαιοειδῆ, τὸ κάρβουνο, ἡ προμήθεια λιπασμάτων, ἡ παραγγελία τηλεφωνικῶν ὑλικῶν κ.ἄ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐξεταστέα. Πάντως, ὁ κύριος Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, θὰ ἔπρεπε νὰ γυρίζῃ παντοῦ καὶ νὰ εὑρίσκῃ ἀγοράς, αὐτὸ εἶναι βασικὸν καὶ πρέπει νὰ τὸ πάρωμεν ἀπόφασιν. Ἔρχομαι τώρα, εἰς τὴν φορολογικὴν πολιτικήν. Εἶναι ἀναγκαία, παραλλήλως μὲ τὴν προστασίαν τῶν ἐργατῶν, τῶν μισθοσυντηρήτων καὶ ἐν γένει ἐργαζομένων, νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ προστασία τῆς μεσαίας τάξεως, διότι ἡ μεσαία τάξις ἀποτελεῖ κορμὸν τοῦ καθεστῶτος μας. Ἡ φορολογικὴ ἐλάφρυνσις ἀποβλέπει ἀκόμη ὄχι μόνον εἰς τὸ νὰ ἱκανοποιήσῃ ὡρισμένους ἀνθρώπους, ἀλλὰ νὰ βοηθήσῃ μίαν οἰκονομία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ. Ἡ φορολογικὴ ἐλάφρυνσις δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχῆ, διότι ἀπεδείχθη καὶ ἀπὸ τὸ παρελθὸν ὅτι ἡ λογικωτέρα φορολογία ἀποδίδει καλύτερον. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται περισσότερον, εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ ἀστυνομικοῦ οἰκονομικοῦ κράτους. Πρέπει ὁ πολίτης νὰ ἀντιληφθῇ τὸ Κράτος φιλικὸν καὶ ὄχι ἐχθρικόν. Καὶ εἰς τὸν τομέα αὐτὸν εἶναι δυναταὶ μεταρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἀφόβως. Ἀνέφερε χθὲς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς εἰσηγήθημεν τοῦ ἀνὰ τριετίαν φορολογικοῦ ἐλέγχου ὡρισμένων ἐπιχειρηματιῶν. Τὸ μέτρον αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ νὰ γενικευθῇ, ἐὰν εἶναι δυνατόν. Ἐπίσης πρέπει νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὴν τήρησιν τῶν βιβλίων αἱ κατηγορίαι τῶν ἀσκούντων ἐλευθέρια ἐπαγγέλματα. Ὅσοι ἐρευνᾶτε τὰ πράγματα, θὰ ἴδητε ὅτι διὰ τοὺς ὀλίγους ταλαιπωροῦνται καὶ πολλοὶ καὶ οἱ φοροτεχνικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπέδιδον περισσότερον εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντεταλμένοι. Δὲν θὰ ἤθελον ἀκόμη, παρὰ τὸ προκεχωρημένον τῆς ὥρας, νὰ μὴ θίξω ἕνα θέμα τὸ ὁποῖον μᾶλλον εἶναι πρωτότυπον ἰδίως διότι διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ παρουσιάζεται τόσον εἰς τὴν οὐσίαν. Ἐπειδὴ ὁ ἴδιος δὲν εἶμαι σοσιαλιστὴς καὶ πιστεύω εἰς τὴν ὀρθῶς ἐννοουμένην μέσα εἰς τὴν σημερινὴν πραγματικότητα φιλελευθέραν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν, νομίζω, ὅτι ἀτυχῶς, ἐταύτισεν ὁ κύριος Στεφανόπουλος μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ὑγιὲς κεφάλαιον προστατεύομεν καὶ εἴμεθα ὑπέρμαχοι καὶ φίλοι τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας. Ἀλλὰ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παραγνωρίσωμεν ὅτι τὸν τελευταῖον καιρὸν γίνεται μία διαστρέβλωσις τῆς πραγματικότητος. Οἱ κεφαλαιοῦχοι ἀρχίζουν σιγὰ σιγά, ὄχι ὅλοι βέβαια, νὰ εἶναι κατ’ ὄνομα κεφαλαιοῦχοι. Εἰς τὴν πραγματικότητα εἶναι ἓν εἶδος διαχειριστῶν ξένης περιουσίας. Παίρνουν πιστώσεις ἀπὸ πάρα πολλὰς πηγὰς καὶ διαχειρίζονται τὰς πιστώσεις αὐτάς. Οὐδεὶς ἐτόλμησε νὰ προχωρήσῃ καὶ νὰ ἐξετάσῃ εἰς τὸ βάθος τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Φοβοῦνται μὴ θίξουν τὰ κακῶς κείμενα. Λάθος. Μόνον ἔτσι ἠμπορεῖ νὰ ἐξυγιανθῇ τὸ καθεστώς. Ἐὰν ἐγένετο μία ἔρευνα, μία δημοσιότης ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν, θὰ ἦτο ἀφαντάστως ἐνδιαφέρουσα καὶ ἀπολύτως εὐεργετική. Παρεκάλεσα ἕνα συνεργάτην μου νὰ μοῦ ἑτοιμάσῃ μίαν μελέτην βασιζομένην ἁπλῶς ἐπὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Τὴν μελέτην αὐτὴν εἶμαι ἕτοιμος νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἢ νὰ εἴπω εἰς τὸν συνεργάτην μου νὰ τὴν δημοσιεύσῃ ὁλόκληρον, διὰ νὰ διαφωτισθῇ τὸ κοινόν. Ὁ συνεργάτης μου ἐξήτασεν ἰσολογισμοὺς 436 ἐπιχειρήσεων μέχρι 31.12.1956 κατὰ κανόνα καὶ ὀλίγους ἐπῆρε τοῦ 1957. Ἡ Στατιστικὴ αὐτὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι τελεία ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, ἀλλὰ εἶναι ἐνδεικτικὴ καὶ ἐνδιαφέρουσα. Πάντως ὁ ἀριθμὸς 436 ἐπιχειρήσεων, εἰς τὸν ὁποῖον συμπεριλαμβάνονται ὅλαι αἱ μεγάλαι ἐπιχειρήσεις, εἶναι ἀριθμὸς ἀξιόλογος. (Ἀναγινώσκει). «Τὰ πάσης φύσεως κεφάλαια (κατατεθειμένα, ἀποθεματικά, τακτικὰ καὶ ἔκτακτα, ἀφορολόγητα δυνάμει νόμου, καταθέσεις μετοχῶν κλπ.) τῶν ἀνωτέρω 435 ἑταιρειῶν ἀνέρχονται εἰς 188 ἑκατ. δολλάρια. Τὰ πάσης φύσεως χρέη σχεδίου Μάρσαλ, ΟΧΟΑ, Τραπεζῶν καὶ πρὸς ἰδιώτας ἀνέρχονται εἰς 199 ἑκατ. δολλάρια, ἤτοι εἶναι 168% μεγαλύτερα τῶν ἰδικῶν των κεφαλαίων. Σημειωτέον, εἰς τὰ ἀνωτέρω χρέη δὲν συμπεριλαμβάνονται τὰ δάνεια μετόχων, ὀφειλόμενα μερίσματα, ὀφειλόμενοι φόροι δημοσίου ἢ δημοτικοὶ ἢ ΙΚΑ καὶ Ἀσφαλιστικὰ Ταμεῖα». Ἡ μελέτη διαιρεῖ τὰς ἐπιχειρήσεις εἰς 15 κατηγορίας. Βλέπομεν ὅτι κυμαίνεται τὸ ποσοστὸν ἐπιβαρύνσεως ἀπὸ 330% διὰ τσιμέντα, 301% διὰ τὴν καπνοβιομηχανίαν καὶ χαρτοβιομηχανίαν καὶ μέχρι 50% διὰ τὰς μεγάλας ἑταιρείας. (Ἀναγινώσκει). «Ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐνδιαφέρον εἶναι ὅταν προχωρήσητε ἀναλυτικῶς εἰς τὰς κατὰ μέρος ἑταιρείας, ὅπου θὰ ἴδητε περιπτώσεις πράγματι ἐκπληκτικάς, διότι ὁ γενικὸς μέσος ὅρος εἶναι ἀνεκτός. Εἰς τὴν ἐριοβιομηχανίαν λ. χ. ἡ εἰς χρέη ἐπιβάρυνσις εἶναι τὸ 152% τῶν κεφαλαίων, ὑπάρχουν 6 βιομηχανίαι αἱ ὁποῖαι ἔχουν χρέη κατὰ 24% μεγαλύτερα τῶν κεφαλαίων των. Ὑπάρχουν 4 μὲ 354%. Ἕτεραι 6 μὲ 448%. Μία ἄλλη μὲ 531% καὶ τέλος μία ἄλλη μὲ 762%. Δηλαδὴ κεφάλαια 216.000 δολλάρια καὶ 1.650.000 δολλάρια. Τοιαῦτα μεγάλα ποσοστὰ δὲν εἶναι σπάνια. Ἀνευρίσκονται καὶ εἰς τὰς χημικὰς βιομηχανίας καὶ εἰς τὰ τσιμέντα. Εἰς δὲ τὰ μεταλλεῖα ὑπάρχει καὶ ἓν καταπληκτικὸν ρεκόρ! Κεφάλαια 4.660 δολλάρια, χρέος 576.000 δολλάρια, δηλαδὴ 123 φορὲς τὸ κεφάλαιον ἢ 12.360%. Εἰς τὰ ἠλεκτρικὰ εἴδη ὑπάρχει ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἔχει χρέη 1120% τῶν κεφαλαίων της. Δηλαδὴ ἕνδεκα φορὲς τὸ κεφάλαιόν της εἶναι χρέη. Δηλαδὴ κεφάλαιον 131.000 δολλάρια, χρέη 1.500.000 δολλάρια». Ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ πῶς αὐξάνονται αἱ ψῆφοι ἐκεῖ. Ὁ κόσμος τὸ διαισθάνεται. Ἐγὼ δὲν κάμνω σκανδαλοθηρίαν. Ἀνωνύμως καταγγέλλω πράγματα καὶ θέτω θέμα μελέτης.

§59Θ. ΔΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφίνουν κέρδη αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται.

§60Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὅλαι αἱ ἐπιχειρήσεις αὐταὶ φορολογοῦνται ἀσήμαντα. Ἡ νομοθετημένη φοροδιαφυγὴ εἶναι μεγάλη καὶ καταπληκτική.

§61Θ. ΔΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς δώσητε στοιχεῖα περὶ τῶν κερδῶν τῶν ἐπιχειρήσεων αὐτῶν;

§62Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἶναι ὁλόκληρος τόμος ἡ μελέτη αὐτή. Ἀναμένετε, διότι θὰ δημοσιευθῇ. Ἀναφορικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς φορολογικῆς ἀπαλλαγῆς τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι ἡ σύνδεσις τῆς ἀποζημιώσεως μὲ τὸν μισθὸν τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι ἀτυχής. Ἐπίσης ἔθιξε καὶ τὸ θέμα τῆς Βασιλικῆς χορηγίας. Κύριοι, ἢ θὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ εἴπωμεν, οὐδεμίαν ἀπαλλαγήν, ἢ δὲν βλέπω διατὶ ἡμεῖς θὰ συνεργήσωμεν εἰς τὴν δυσφήμησιν, ἡ ὁποία γίνεται. Γνωρίζετε ποῖοι ἀπολαμβάνουν φορολογικῆς ἀπαλλαγῆς. Ἡ Βασιλικὴ χορηγία, ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις. Τὰ παρεχόμενα πρὸς κρατικοὺς λειτουργούς, Δημάρχους, Προέδρους Κοινοτήτων, μέλη Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν καὶ ἐκπροσώπους ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, ἔξοδα παραστάσεως. Τὰ παρεχόμενα εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους ἔξοδα παραστάσεως καὶ κινήσεως, λόγῳ συμμετοχῆς εἰς Συμβούλια καὶ Ἐπιτροπάς. Οἱ Δήμαρχοι διατὶ ἀπαλλάσσονται τῆς φορολογίας; Ἐπίσης τὰ παρεχόμενα εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἔξοδα παραστάσεως, κινήσεως κλπ. Εἰς μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, βεβαίως, δὲν πρόκειται νὰ διαφωνήσω, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔθιξε τὸ θέμα ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ εἶναι πλήρως διαφωτισμένη.

§63Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὸ πρόγραμμα τῶν Φιλελευθέρων περιέχεται γενικὴ κατάργησις τῶν φορολογικῶν ἀπαλλαγῶν.

§64Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπίσης οἱ δημοσιογράφοι ἀπαλλάσσονται τοῦ φόρου μέχρι 50%. Ἐὰν τεθῇ ζήτημα ἀπαλλαγῶν, ἐγὼ θὰ ψηφίσω πρῶτος ἅπαντες νὰ πληρώνουν φόρον. Οὐδεμία ἐξαίρεσις καὶ ὄχι νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸν βουλευτήν. Τὸ θέμα, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ τὸ θίξω, ἀλλὰ τὸ ἔθιξα διότι τὸ ἔθεσεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§65Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν περικοπήν: «Θὰ καταργήσωμεν ὅλας τὰς φορολογικὰς ἀπαλλαγάς, ἐπὶ τῶν κάπως εἰσοδημάτων των».

§66Η. ΗΛΙΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἐκτὸς τῶν φορολογικῶν ἀπαλλαγῶν, τῶν ὁποίων ἔγινε μνεία καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν συγκροτοῦν τὴν οὐσίαν τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα ἐχορηγήθησαν εἰς τὰ μεγάλα μονοπώλια ἔχομεν τὰς ἀπαλλαγὰς ἀπὸ κάθε φορολογίαν τὰς θεσμοθετηθείσας ὑπὸ τῆς προηγουμένης Βουλῆς καὶ μάλιστα ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως. Εἶναι τῆς Ἑταιρείας Ἐναερίων Συγκοινωνιῶν, τῆς Ἑταιρείας Ναυπηγείων, τῶν μεταλλείων ἀμιάντων καὶ μία σειρὰ ἄλλων, καθιερωθεῖσαι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῶν ἐπεγδύσεων κεφαλαίων καὶ αἱ ὁποῖαι ὑπερακόντισαν κάθε προηγούμενον εἴτε εἰς τὴν χώραν μας εἴτε εἰς οἱανδήποτε χώραν καὶ δημιουργοῦν πλήρη ἀσυδοσίαν.

§67Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι εἶναι φοβερὸν τὸ θέμα τῶν φορολογικῶν ἀπαλλαγῶν καὶ εἶμαι ὑπερήφανος, διότι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ὑπουργίας μου προέβημεν εἰς τὴν κατάργησιν σειρᾶς φορολογικῶν ἀπαλλαγῶν.

§68Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Εἶναι ἰδικός σας ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος προβλέπει τὰς φορολογικὰς ἀπαλλαγάς;

§69Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ νόμος περὶ προσελκύσεως κεφαλαίων δὲν περιέχει ἀπαλλαγάς, ἀλλὰ τὴν δυνατότητα εἰς εἰδικὰς περιπτώσεις παροχῆς. Ἡ εὐθύνη ἄρχεται ἀπὸ τῆς συγκεκριμένης παροχῆς. Ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον κάθε τόσον συζητεῖται, εἶναι ἡ περίφημος χρηστὴ διοίκησις. Τί νὰ εἴπωμεν χρηστὴν διοίκησιν; Ἡ Κυβέρνησις τὴν παρελθοῦσαν διετίαν καὶ τώρα, τὰ ἴδια μᾶς εἶπεν. Ἀλλὰ μία μικρὰ στατιστικὴ ὁμιλεῖ περισσότερον ἀπὸ πᾶν ἄλλο. Στατιστικὴ ἀποφάσεων τῆς Ὁλομελείας τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἀναφέρει: 1956. Σύνολον ἀποφάσεων 1650, ἀκυρωτικὰ 855, καταργητικαὶ 196. 1957. Σύνολον ἀποφάσεων 1544, καταργητικαὶ 830, ἀκυρωτικαὶ 206. Αἱ ἴδιαι ἀναλογίαι παρουσιάζονται εἰς ἀναιρέσεις ἐπὶ τῶν φορολογικῶν ὑποθέσεων. Τὸ 1955 60% ἀκυροῦται, τὸ 1956 61% καὶ τὸ 1957 τὸ 66%. Κάθε τρεῖς ἀποφάσεις τῆς διοικήσεως ἡ μία εἶναι ἔγκυρος. Τὶ ὁμιλοῦμεν λοιπόν, περὶ χρηστῆς διοικήσεως. Βλέπετε ὅτι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι διόλου καλή. Καὶ πρέπει ἐπίσης νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ μέγα πρόβλημα τῆς ἀνεργίας καὶ τῆς ὑποαπασχολήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ πρόβλημα τῆς φυγῆς τῶν νέων. Ἐὰν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἐγκαίρως δὲν εὑρεθῇ τρόπος διὰ νὰ δοθῇ μία διέξοδος εἰς τοὺς νέους, τότε ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀντιμετωπίσῃ πράγματι τὴν καταστροφήν, διότι οἱ Ἕλληνες νέοι θὰ φεύγουν, οἱ κακοί, οἱ ἀνίκανοι, οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ φύγουν θὰ παρασύρωνται εἰς ἀκρότητας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Ἑλλὰς θὰ χάνῃ καὶ τοὺς δύο. Πῶς θὰ προχωρήσωμεν; Εἶναι σημασίας βασικῆς. Τὸ 1911 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος τὸ ἐτόνιζεν ὡς ἓν ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα σημεῖα τῆς ἐποχῆς, ὡς σημεῖον παρακμῆς εἰς τὸν λόγον του εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Χθὲς τὸ θέμα τῆς φυγῆς τῶν νέων οὔτε ἐμνημονεύθη, ἐνῷ εἶναι μέγα πρόβλημα. Οἱ καλοί μας νέοι, οἱ ἐπιστήμονες ἢ ὄχι πηγαίνουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διότι πηγαίνουν νὰ εὕρουν ἐργασίαν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἢ καὶ ἐὰν δὲν φεύγουν τὴν μόνην ἐλπίδα ἔχουν εἰς τὴν φυγήν. Οἱ κακοὶ παραμένουν νὰ γίνουν ἐπικίνδυνα στοιχεῖα, ἀναρχικὰ καὶ ἀνατρεπτικά. Εἶναι ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα προβλήματα τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζει ὁ τόπος συνδυαζόμενα μὲ τὴν Παιδείαν εἰς τὴν εὐρεῖαν της ἔννοιαν, τὴν παιδείαν ποὺ δημιουργεῖ τοὺς ἀνθρώπους, τὴν κλασσικὴν παιδείαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία σήμερον, διότι τὸ χάσμα ποὺ δημιουργεῖ ἡ τεραστία ἀνάπτυξις τοῦ τεχνικοῦ πολιτισμοῦ, αὐτὸ πρέπει νὰ καλύψῃ καὶ ἡ παιδεία καὶ ὁ Χριστιανισμός, τὰ δύο αὐτὰ μαζὶ τὰ ὁποῖα συνθέτουν τὸ βαθύτερον ἀνθρώπινον πρόβλημα σήμερον. Εἶναι νὰ θαυμάζῃ κανεὶς τὸ θάρρος αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ προχωρῇ. Βεβαίως εἶπον ὑποτονικὰ καὶ μελαγχολικά, ἀλλὰ πάντως προχωρεῖ, ἴσως μὲ μόνον ἐφόδιον τὴν ἄγνοιαν, τὴν πίστιν εἰς τὴν τύχην της ἢ τὴν εὔνοιαν. Λάθος βαρύ. Αἱ στιγμαὶ εἶναι πάρα πολὺ δύσκολοι. Ἡμεῖς θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀνήκομεν εἰς τοὺς ἀνησύχους ἀνθρώπους καὶ φιλοδοξοῦμεν οἱ ἀνήσυχοι ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς Βουλῆς νὰ ἀποτελέσουν τὴν βάσιν ἐκείνην διὰ τὴν ἐξόρμησιν τοῦ Ἔθνους διὰ τὴν περιπόθητον ἀλλαγήν. Εὐχόμεθα ἀπὸ καρδίας νὰ ἀποδείξῃ ἡ Βουλή, ὅτι εἶναι ἱκανὴ νὰ κάνῃ τὸ ἔργον αὐτό. Τότε μόνον θὰ σώσῃ ἑαυτὴν ἀπὸ τὴν αὐτοκτονίαν καὶ ταυτοχρόνως θὰ ἔχῃ προσφέρει ἀνεκτίμητον ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὴν δημοκρατίαν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§71ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω καὶ τοῦτο, ὅτι πεντάωρος ἐργασία δὲν εἶναι κἄτι τὸ καταπληκτικόν, δεδομένου ὅτι θὰ ἐργασθῶμεν περὶ τὰς 20–25 ἡμέρας. Διατὶ νὰ μὴ καθήσωμεν περισσοτέρας ὥρας; Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀφοῦ ἐπιμένετε νὰ διακόψωμεν. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 1 π. μ.).