1958.03.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 76η

ΠΕΜΠΤΗ 13 Μαρτίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Λαντζούνης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνέγνωσα ἀπὸ τὰ πρακτικὰ ὅτι χθὲς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν....

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν λαμβάνουν τὸν λόγον μόνον διὰ νὰ διαπιστωθῇ ἐὰν ὅσα ἐλέχθησαν ἢ ἀνεγράφησαν, ἐὰν ἀνεγράφησαν καλῶς ἢ ἐὰν ἐγράφη κἄτι τὸ ὁποῖον δὲν ἐλέχθη, τὸ τὶ ἐλέχθη δὲν εἶναι θέμα διὰ νὰ τὸ φέρετε ἐδῶ.

§5Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ἐπ’ εὐκαιρίᾳ συζήτησις διὰ θέματα σοβαρὰ ὡς ὁ καπνὸς καὶ τὸ ἔλαιον, διὰ λόγους καθαρῶς δημοκοπικοὺς ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ὁμάδας τῆς τιτλοφορουμένης μόνον ὡς Ἀγροτικῆς. Οὗτος πρὸ ὀλίγων μόνον ἡμερῶν ἔδωσε δείγματα τοῦ ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν ἐνδιαφέροντός του διὰ τῆς τροπολογίας του «περὶ ἐπιρρίψεως εἰς τοὺς ὤμους τῶν καπνοπαραγωγῶν φορολογίας 55 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐτησίως καὶ τοῦτο εἶναι ἀρκετὸν νὰ χαρακτηρίζῃ τὰς ἐπιδιώξεις του συνισταμένας εἰς ἁπλῆν δημοκοπίαν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαγεωργίου δὲν εἶναι παρατηρήσεις αὐταὶ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§7Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. .......... (Χειρονομεῖ πρὸς τὸν κύριον Κ. Παπαγεωργίου καὶ ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος, κωδωνοκρουσίαι) ...... (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαπαναγιώτου ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν. Τί χειρονομίαι εἶναι αὐταί;

§9Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή ....

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πιστολάκη, καθῆστε κάτω. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κύριος Γ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§11Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀποκλειστικὸς σχεδὸν σκοπὸς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ψήφισις ἐκλογικοῦ νόμου, ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἀντίθεσίς μου πρὸς τὸ εἰσαγόμενον καὶ αὖθις ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Παρὰ ταῦτα, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ μόνος ἴσως ὁ ὁποῖος δύναται καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, νὰ φέρῃ νέον καὶ νὰ ἀποτρέψῃ οὕτω Ἐθνικὰς συμφοράς, εἶναι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, παρ’ ὅλον, λέγω, ὅτι διαφωνῶ πλήρως πρὸς τὸ νομοσχέδιον μὲ τὴν ἐλπίδα αὐτὴν θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἔχουν ὅλα τὰ προτερήματά των καὶ τὰ ἐλαττώματά των. Ὡς εἶχεν εἴπει ἄλλοτε ὁ Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὰ συστήματα κρίνονται ἀναλόγως τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουν καὶ εἶναι ἔργον τῶν πολιτικῶν νὰ εὕρουν εἰς πᾶσαν περίπτωσιν τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσιδιάζει καλύτερον πρὸς τὴν ἀνάγκην εἴτε Κυβερνήσεως σταθερᾶς, εἴτε Κυβερνήσεως συνασπισμοῦ ἀντιπροσωπευούσης ὅλας τὰς ροπὰς τῆς κοινῆς γνώμης. Ἀλλὰ σήμερον τοῦτο ἔχει πλέον ξεπερασθῆ, δὲν ὑπάρχει ἐπιλογὴ μεταξὺ πλειοψηφικοῦ ἢ ἀναλογικῆς, ἢ μορφῶν ἀναλογικῆς. Ἄλλος πρέπει νὰ εἶναι ὁ πρωταρχικὸς σκοπὸς τοῦ νομοθέτου. Πρωταρχικὸς σκοπὸς τοῦ νομοθέτου ὅταν καταθέτῃ ἐκλογικὸν σύστημα πρέπει νὰ εἶναι ἕνας: Νὰ φροντίζῃ διὰ τοῦ νομοθετήματος νὰ ἀποκλείῃ τὴν συνύπαρξιν εἰς τὸν αὐτὸν συνδυασμὸν Ἐθνικοφρόνων Ἑλλήνων καὶ ὀπαδῶν τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Καθὼς γνωρίζετε τὰ κόμματα τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς καθ’ ὅλον τὸν κόσμον ἕνα πρόγραμμα ἔχουν. Πρόγραμμά τους εἶναι νὰ καταλάβουν τὴν ἐξουσίαν μὲ πᾶν μέσον, ἔστω καὶ διὰ τῆς βίας καὶ ἁπλῶς στρατήγημα εἶναι ἡ ἀνάμιξίς των εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον. Καὶ ἐκεῖ ὅπου τὰ κόμματα τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς μετεχειρίσθησαν αὐτὸν τὸν δούρειον ἵππον τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ὅταν ἀνῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν, δὲν τὴν ἐγκατέλειψαν ποτέ. Ἅπαξ καὶ ἀνέλθουν, φροντίζουν νὰ καταργήσουν τὰς ἐλευθέρας ἐκλογὰς καὶ μένουν εἰς τὴν ἐξουσίαν μέχρις ὅτου τοὺς ἐκβάλλει ὁ λαὸς ὅταν δυνηθῇ διὰ τῆς λόγχης. Ὅταν γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ πρόγραμμα τῶν κομμάτων τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, εἶναι ἀντεθνικὸν νὰ ἐπιτρέπεται μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα νὰ ὑπάρχῃ ἔστω καὶ μία περίπτωσις συνεργασίας ἑνὸς καὶ τοῦ πλέον ἀσημάντου ἀστικοῦ κόμματος μὲ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιτρέπει τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἐπιτρέπει εἰς κόμματα ἀστικὰ νὰ συνεργάζωνται μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Καὶ δὲν γνωρίζω, κύριοι βουλευταί, ποῖον νὰ κατηγορήσω, περισσότερον τὸν πτωχὸν ἐκεῖνον, ὅστις διερχόμενος ἀπὸ οἰκίαν πλουσίου βλέπει εἰς τὸ παράθυρον τοὺς θησαυροὺς ἀφυλάκτους καὶ τοὺς κλέπτει ἢ τὸν κάτοχον τῶν θησαυρῶν ὁ ὁποῖος ἐμβάλλει τὸν πτωχὸν εἰς τὸν πειρασμόν. Δὲν γνωρίζω ποίους νὰ κατηγορήσω, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἤρχισαν ἤδη νὰ συζητοῦν τὸν σχηματισμὸν τοῦ λαϊκοῦ μετώπου ἢ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπιτρέπουν τὸν σχηματισμὸν τοῦ μετώπου αὐτοῦ; Ἐλέχθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀπομονώνει ἐντελῶς τὸν κομμουνισμὸν εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Δὲν νομίζω ὅτι οἱ ταῦτα πρεσβεύοντες ἔχουν δίκαιον. Βεβαίως τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἐπιτρέπει τὴν κάθοδον εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν μικρῶν κομμάτων, αὐτοτελῶς ἀλλὰ ἐπιτρέπει τὴν εἴσοδον εἰς τὴν Βουλὴν τῶν ἐκπροσώπων τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς καὶ ἐπιτρέπει τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σατανικοῦ παιχνιδίου των μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἐκεῖνο ποὺ δὲν κατορθώνουν μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, τὴν συνεργασίαν των δηλαδὴ ἐκλογικῶς μὲ τὰ ἀστικὰ κόμματα, τὸ κατορθώνουν ἅπαξ καὶ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλήν. Συναγελάζονται ἐκεῖ πλέον μὲ τὰ κόμματα αὐτὰ καὶ ἐπέρχεται ἡ γνωστὴ μοιραία σύγχυσις. Δὲν λέγω ὅτι εἶναι βέβαιον ὅτι ἐὰν τὸ λαϊκὸν μέτωπον σχηματισθῆ, ὅτι τὸ μέτωπον αὐτὸ θὰ εἶναι νικηφόρον. Τὸ φοβοῦμαι καὶ ἀκόμη λέγω ὅτι εἶναι ἐγκληματικὸν νὰ ἐπιτρέπεται ἁπλῶς καὶ μόνον ὁ σχηματισμὸς τοῦ μετώπου, διότι διὰ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ μετώπου ἐκλογεῖς ἐθνικόφρονες συναγελάζονται μὲ ὀπαδοὺς τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς ἐπὶ 40 ἡμέρας, ἀκούουν τὰ συνθήματά των, καὶ μετὰ τὰς ἐκλογάς, εἴτε ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ ἀποβοῦν νικηφόροι διὰ τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξαν, εἴτε αἱ ἐκλογαὶ φέρουν τὴν ἧτταν τοῦ κόμματός των, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν μαζί των κατὰ τοὺς προεκλογικοὺς ἀγῶνας ἐκ συνηθείας θὰ ἀκούουν τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, νὰ ἀνταλλάσσουν τὰς γνώμας καὶ τὰς ἀπόψεις των διότι μὲ ἐκείνους συναγελάσθησαν ἐπὶ δύο μῆνας. Καὶ ἐλᾶτε σεῖς αὔριον ὅταν κατέλθῃ ἡ Ἄκρα Ἀριστερὰ εἰς τὰς ἐκλογάς, νὰ ἀποσπάσητε αὐτούς, τοὺς ὁποίους σεῖς οἱ ἴδιοι ἐσπρώξατε πρὸς τὰ ἐκεῖ, νὰ τοὺς ἀποσπάσητε πρὸς τὴν ἀντίθετον πλευράν. Θὰ εἶναι ἀργὰ καὶ ὑπεύθυνοι τῆς ἀπωλείας τῶν Ἐθνικῶν αὐτῶν ψήφων θὰ εἶσθε σεῖς οἱ ὁποῖοι κατεθέσατε τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπετρέψατε τὴν συνεργασίαν αὐτήν. Δὲν λέγω πράγματα καινοφανῆ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Πρὸ δύο ἐτῶν εἴχομεν τὴν ἰδίαν πικρὰν πεῖραν διότι καὶ τότε ἐσχηματίσθη λαϊκὸν μέτωπον καὶ τὸ λαϊκὸν αὐτὸ μέτωπον θὰ ἴδωμεν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς πόσον ἀκριβὰ ἤδη τὸ ἔχει πληρώσει ὁ τόπος. Θέλετε τὸ πείραμα τοῦ 1956 νὰ τὸ ἐπαναλάβητε καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958; Καὶ θέλετε νὰ διαιωνίσετε αὐτὴν τὴν ἱστορίαν; Διατὶ τότε δὲν εὑρίσκετε τὴν ἁπλουστάτην λύσιν ἀντὶ νὰ κάθεσθε ἐδῶ εἰς τὰ δεξιὰ καὶ τὸ κέντρον, πηγαίνετε νὰ καθήσητε ἐκεῖ εἰς τὰ ἀριστερά. Θὰ εἶναι πλέον ἀνδρικόν, πλέον τίμιον, πλέον εὐθύ. Διὰ νὰ μὴ νομισθῇ, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶμαι ἀρνητὴς χωρὶς νὰ προτείνω καὶ λύσιν, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἀντέδρασα μόνον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, δὲν ἀντεῖπον μόνον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, εἰσηγήθην νομοσχέδιον ἢ μᾶλλον σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὸν διαχωρισμὸν τῶν ἐθνικοφρόνων Ἑλλήνων ἀπὸ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Μεταξὺ τῶν πολλῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα προέτεινα, εἶναι τὸ σύστημα τῶν συγγενῶν κομμάτων, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐν Γαλλίᾳ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὰς λεπτομερείας τοῦ συστήματος. Ἐκεῖνο ποὺ δύναμαι νὰ εἴπω εἶναι ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἐπιτρέπει τὸν ἀπόλυτον διαχωρισμὸν ἀστικῶν κομμάτων ἀπὸ τὰ κόμματα τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, διὰ τὸν ἑξῆς ἁπλούστατον λόγον, διότι τὰ μικρὰ κόμματα δὲν ἔχουν κανένα συμφέρον, ὁμιλῶ διὰ τὴν ἑλληνικὴν πραγματικότητα, νὰ συνεργασθοῦν μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν, ἡ ὁποία διαθέτει κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου μεταξὺ 18 καὶ 20% τῶν ψήφων σήμερον. Ὅταν εἰς τὰ 18 αὐτὰ τοῖς ἑκατὸν προστεθοῦν τὰ 10– 15% τῶν μικρῶν κομμάτων, τὸ ἀποτέλεσμα δι’ αὐτὰ εἶναι μηδέν. Θὰ ὑποχρεωθοῦν τὰ μικρὰ αὐτὰ κόμματα νὰ δηλώσουν συγγένειαν μὲ τὰ κόμματα μὲ τὰ ὁποῖα πράγματι ἔχουν συγγένειαν, δηλαδὴ μὲ ἄλλα ἀστικὰ κόμματα. Μία μόνον δυνατότης συνεργασίας ὑπάρχει εἰς τὸ σύστημα τῶν συγγενῶν κομμάτων. Ὑπάρχει δυνατότης συνεργασίας διὰ τὰ δύο μεγάλα Κόμματα τῆς ΕΡΕ καὶ τῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ ἑκάτερον τῶν κομμάτων αὐτῶν ἐὰν θελήσῃ νὰ δηλώσῃ συγγένειαν μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν, εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν θὰ τοῦ ἀπομείνῃ οὔτε εἷς ὀπαδός, διότι οἱ Ἕλληνες αὐτὴν τοὐλάχιστον τὴν ἀντίληψιν ἔχουν. Θὰ ἐννοήσουν ὅτι ἡ συνεργασία αὐτὴ γίνεται διὰ τοὺς πλέον ἰδιοτελεῖς σκοπούς, ὅτι οὐδεμία δικαιολογία ὑπάρχει καὶ συνεπῶς θὰ διαρρεύσουν ὅλοι οἱ ὀπαδοὶ καὶ δὲν πιστεύω ὅτι ἕνας ἐξ ὑμῶν θὰ θελήσῃ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι εἶναι δυνατόν, εἴτε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἴτε τὸ Κόμμα τῆς ΕΡΕ, ὑπὸ ἕνα τοιοῦτον σύστημα νὰ δηλώσῃ συγγένειαν πρὸς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Δὲν εἶναι τὸ μόνον σύστημα τὸ ὁποῖον προέτεινα, ἀλλὰ βεβαίως ἐνόμιζα ὅτι ὑπῆρχε ἀπόλυτος καιρὸς συζητήσεως αὐτῶν τῶν θεμάτων. Εἶχα εἴπει κατὰ μίαν ἰδιωτικὴν συνομιλίαν μὲ τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν τὸ θέμα ἐντελῶς παρεμπιπτόντως ἦλθε πρὸς συζήτησιν, τὰς ἀντιρρήσεις μου διὰ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Καὶ εἶχα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ θέμα ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ καὶ δὴ εὐρύτατα. Εἶχα μάλιστα εἴπει τὰς ἀντιρρήσεις μου καὶ εἰς τὸν συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, τὸν κύριον Βενιζέλον εἰς μίαν ἄλλην ἰδιωτικὴν συνομιλίαν καὶ εἶχα μάλιστα προειδοποιήσει τὸν Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ ὅτι θὰ προέτεινα εἰς τὸν κύριον Βενιζέλον ἕνα ἐκ τῶν συστημάτων μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ τῶν συγγενῶν. Φαντάζεσθε, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἔκπληξίν μου ὅταν ἀναμένων συζητήσεις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου ἢ μᾶλλον οὐδὲ κἂν σκεπτόμενος τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τὴν 27 Φεβρουαρίου ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἔμαθα ὅτι τὴν ἰδίαν ἡμέραν κατατίθεται τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Εἶπον τὰς ἀντιρρήσεις μου. Δὲν ἐθεώρησα πρέπον νὰ εἴπω τὰς ἀντιρρήσεις μου καὶ εἰς τὴν γενικὴν συνέλευσιν τοῦ Κόμματος, εἰς τὴν γενικὴν συνέλευσιν τῶν βουλευτῶν ἡ ὁποία ἐπηκολούθησεν, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον ἀλλὰ διότι ἐγνώριζα τὶ ἠδύνατο νὰ συμβῇ ὅταν τοιαῦτα θέματα ἔρχονται κατ’ αὐτὸν τὸν αἰφνιδιαστικὸν τρόπον καὶ προετίμησα νὰ σιωπήσω. Καὶ ἐπειδή, κύριοι βουλευταί, ἤκουσα οὐχὶ ἅπαξ νὰ χαρακτηρίζουν τὰς ἐνεργείας μου ὡς συνωμοσίαν, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὅταν παρῃτήθην οὐδὲ κἂν ἐγνώριζα τὴν παραίτησιν τοῦ κυρίου Παπαληγούρα. Ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατηυθύνθην εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Κόμματος, ἐκάθησα δίπλα εἰς τὸν κύριον Ἀβέρωφ, ἐβγῆκα ἀπὸ τὴν αἴθουσαν καὶ συνωμίλησα μὲ τὸν κύριον Στράτον εἰς τὸν ὁποῖον εἶπα: Ἀνδρέα, παραιτοῦμαι, εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶ νὰ μείνω ὅταν κατατίθεται τὸ ἀπόγευμα ἤδη τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ἐναντίον τοῦ ὁποίου τόσας ἔχω ἀντιρρήσεις. Τὸ ἴδιον εἶπα εἰς τὸν κύριον Καραπιπέρην, ὁ ὁποῖος μὲ ὡδήγησεν οἴκαδε μὲ τὸ αὐτοκίνητόν του. Μόνον τὸ ἀπόγευμα καθ’ ἣν ὥραν συνέτασσον τὴν ἐπιστολὴν τῆς παραιτήσεώς μου, ἔμαθα ὅτι παραιτεῖται ὁ κύριος Παπαληγούρας. Λυποῦμαι ὅτι δὲν ἐγνώριζα ὅτι θὰ ἀποκληθῶ συνωμότης διὰ νὰ μεταβῶ εἰς τὸν κύριον Παπαληγούρα καὶ νὰ τοῦ ἀπαγορεύσω νὰ παραιτηθῇ. Εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται τοιαῦτα πράγματα; Ποία συνωμοσία ὑπάρχει ὅταν δὲν ἐγνώριζα κἂν τὸ γεγονὸς τῆς παραιτήσεως τοῦ συναδέλφου; Τὴν Παρασκευὴν ἀνέμενον κἄποιαν ἐξέλιξιν καὶ ἡ ἐξέλιξις ἐπῆλθε. Ἀντίθετος ὅμως ἀπὸ ὅ,τι τὴν ἀνέμενον. Ἀντὶ νὰ ἐπανασυζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, τοὐναντίον ἐπεσπεύδετο ἡ ἐπιψήφισίς του καὶ τὸ Σάββατον ὅταν ἐπληροφορήθην ὅτι ἀριθμὸς βουλευτῶν, συμφωνῶν μὲ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ἰδικάς μου, εἶναι ἕτοιμος νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῷ σκοπῷ ματαιώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου, νὰ συνυπογράψω μὲ τοὺς συναδέλφους μου τὴν ἄρσιν τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι ἐνόμιζον ὅτι οὐδεὶς ἄλλος τρόπος ματαιώσεως τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου πλέον ὑπῆρχε. Συνήθως οἱ ἀγορηταὶ ἐπὶ ἐκλογικῶν νομοσχεδίων, τάσσονται ὑπὲρ ἢ ἐναντίον των, ἀναλόγως τῆς ὠφελείας ἢ τῆς βλάβης τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι προσωπικῶς ἐκ τοῦ νομοσχεδίου προσδοκοῦν. Ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος, ἀποτελεῖ ἡ περίπτωσις ἡ ἰδική μου. Εἶχον ἐκλεγῆ ὑπὸ παρεμφερὲς σύστημα, ὑπὸ σύστημα ἀναλογικόν, εἰς τὴν πρώτην τριάδα τοῦ συνδυασμοῦ, ὡς βουλευτὴς Ἀθηνῶν, τρεῖς φορὰς κατὰ τὰ τελευταῖα 8 ἔτη. Ἦτο λοιπόν, βέβαιον, ὅτι μὴ ἀντιδρῶν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ συμμετεῖχον εἰς τὸν συνδυασμὸν τῆς ΕΡΕ καί, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ ἤμην καὶ πάλιν, βέβαιος βουλευτής. Καὶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου νὰ ἀντιδράσω. Παρῃτήθην ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ ὁποίου τὸ ἔργον μὲ ἔθελγε, ἦρον τὴν ἐμπιστοσύνην μου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καί, κατόπιν αὐτοῦ, διεγράφην τοῦ Κόμματος, τοῦ ὁποίου δὲν ἤμην ἐκ τῶν πλέον ἀσημάντων στελεχῶν. Καὶ ὅλαι αὐταὶ αἱ προσωπικαί μου θυσίαι, ἀπέβησαν μάταιαι. Τὸ νομοσχέδιον καὶ πάλιν κατατίθεται καί, πάλιν, βαίνομεν πρὸς ψήφισίν του. Δὲν αἰσθάνομαι προσωπικῶς οὔτε λύπην οὔτε πικρίαν. Δὲν αἰσθάνομαι κἂν πικρίαν διὰ τὰς ὕβρεις αἱ ὁποῖαι ἐξετοξεύθησαν ἐναντίον μου ἐκ μέρους συναδέλφων. Ἀναπολῶν τὰ δραματικὰ δι’ ἐμὲ γεγονότα τῶν τελευταίων ἡμερῶν, σκέπτομαι ὅτι, ἐὰν ἡ ἱστορία ἐπανελαμβάνετο, τὸ ἴδιον πάλιν θὰ ἔπραττον. Διότι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν δι’ ἐμέ, δὲν εἶναι τὶ σκέπτονται οἱ ἄλλοι διὰ τὸ πρόσωπόν μου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δι’ ἐμὲ ἔχει σημασίαν εἶναι, τὶ πιστεύω ἐγὼ διὰ τὸν ἑαυτόν μου. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, παρ’ ὅλας τὰς ὕβρεις κοιμοῦμαι ἥσυχος, διότι ἔχω ἤρεμον τὴν συνείδησιν ὅτι ἐξετέλεσα ἀκεραίως τὸ καθῆκον μου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κοζάνης κύριος Γ. Βαρβούτης, ἔχει τὸν λόγον.

§13Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἀποκαρδιωτικόν, ὅτι ἡ χώρα δὲν κατώρθωσεν εἰσέτι νὰ εἰσέλθῃ εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, καίτοι παρῆλθεν δεκαετία ὁλόκληρος ἀπὸ τὴν ἀναταραχὴν τῆς ἐξωτερικῆς καὶ ἐσωτερικῆς πολεμικῆς περιπετείας. Ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ ἐνεφανίσθη ἀμέσως μετὰ τὰ συνταρακτικὰ γεγονότα τόσον τὰ ἐσωτερικὰ ὅσον καὶ τὰ ἐξωτερικά, μετὰ δὲ τὴν πρώτην φάσιν των ἔλαβε κατὰ τὰ ἔτη 1950–1952, διὰ τῆς προβολῆς προσώπων μὲ ἱστορικὴν ἀκτινοβολίαν, ὅπως οἱ ἀείμνηστοι Πλαστήρας καὶ Παπάγος, τὴν μορφὴν τοῦ μεσσιανισμοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεχειρήθη ἀνεπιτυχῶς ἡ ἐκμετάλλευσις ἢ ἡ ἱκανοποίησις τῆς λαϊκῆς προσδοκίας. Μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν μεσσιανικῶν κινημάτων ἡ ἀνωμαλία ἔλαβε μὲ τὴν Ὀκτωβριανὴν Κυβέρνησιν 1955 τὴν μορφὴν τῆς εὐνοιοκρατίας, κατὰ τὸν καθιερωθέντα ὅρον, διὰ τὴν ὁποίαν, διὰ πρώτην φορὰν ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν ὡμίλησε χθές. Γέννημα τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς εἶναι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Τὰ πρόσωπα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀποτελεῖται αὕτη, διεκρίθησαν πράγματι εἰς τοὺς τομεῖς τῆς ἰδιωτικῆς καὶ τῆς δημοσίας δραστηριότητός των καὶ προέρχονται ἀπὸ τὰς ἀνωτάτας βαθμίδας τῆς κοινωνικῆς ἱεραρχίας, ἀπολαμβάνοντα τῆς ἐκτιμήσεως τῆς κοινωνίας τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι. Ἐὰν ἔχω νὰ εἴπω τι ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ συγκροτοῦντα τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοῦτο δὲν εἶναι εἰς βάρος αὐτῶν, εἶναι ὅτι ταῦτα προέρχονται ἀπὸ ὡρισμένον στενὸν κύκλον. Ἀλλὰ δὲν ἐνδιαφέρουν τὰ πρόσωπα, κύριοι βουλευταί, ἐνδιαφέρει ἡ πολιτικὴ καὶ τὴν πολιτικὴν θὰ κρίνω, ἀποφεύγων χαρακτηρισμοὺς ἀνοικείους, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ μὴ παραδῶ τὸ καθῆκον μου καὶ νὰ διακηρύξω τὴν ἀλήθειαν τὴν ὁποίαν πιστεύω χωρὶς θυσίας εἰς βάρος αὐτῆς. Εἶναι γνωστά, κύριοι βουλευταί, τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν κρίσιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν προῆλθεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἐμπιστοσύνης ὑπὸ ὁμάδος βουλευτῶν τῆς ΕΡΕ, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε τὴν παραίτησιν αὐτῆς καὶ ὀρθῶς ἔπραξεν. Ἐνῷ ὅμως ὀρθὴ ἦτο ἡ ἐνέργειά του τῆς ὑποβολῆς τῆς παραιτήσεως αἱ ὑποδείξεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ἐξῆλθον τῆς συνταγματικῆς καὶ κοινοβουλευτικῆς τάξεως. Εἶναι ἀναμφισβήτητον δόγμα καὶ καθιερωμένη παγίως πρᾶξις εἰς τὸ Κοινοβουλευτικόν μας Πολίτευμα, ὅταν ἡ Κυβέρνησις χάνῃ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς νὰ ὑποδεικνύῃ εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τὴν πρόσκλησιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνατίθεται ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις ἤθελεν ἀρνηθῆ ἢ δὲν ἤθελε δυνηθῆ μόνη ἢ διὰ συνεργασίας μετ’ ἄλλων κομμάτων νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, τότε ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων προβαίνει εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν διὰ πολιτικῆς ἢ ὑπηρεσιακῆς ὡς καθιερώθη τελευταίως Κυβερνήσεως. Ἀντὶ τούτου ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ὑπέδειξεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τὴν συγκρότησιν ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν. Καὶ οὕτω ἐφθάσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία κατ’ ὄνομα μόνον εἶναι ὑπηρεσιακή. Ὅπως διεκήρυξα πρῶτος ἐγὼ διὰ δηλώσεών μου, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα εἰς τὸν Τύπον, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη χθὲς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶναι Κυβέρνησις Πολιτικὴ καὶ μάλιστα μὲ ηὐξημένην πολιτικὴν δύναμιν οἵαν δὲν ἔχουν οὔτε Κυβερνήσεις πολιτικαὶ σχηματιζόμεναι ἐκ τῶν κόλπων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Διότι διεκδικεῖ ηὐξημένην πολιτικὴν δύναμιν ἡ Κυβέρνησις ὅταν θέτῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν πρὸ τοῦ διλήμματος νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ δύο ἐκλογικῶν νόμων, συναγωνιζομένων εἰς ἀντισυνταγματικότητα καὶ νοθείαν ἢ τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος προτείνεται διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου ἢ τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Τοιοῦτον δίλημμα δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ τίθεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀπορῶ πῶς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον βαθύτατα ἐκτιμῶ καθὼς καὶ τὰ μέλη αὐτῆς, τὰ ὁποῖα ὡς καὶ ὁ ἴδιος ἀφ’ ἧς ἐνεφανίσθησαν χθὲς ἐπιδεικνύουν τόσην εὐλαβῆ συμπεριφορὰν πρὸς τὸ Σῶμα, δὲν ἐσκέφθησαν τὴν σημασίαν τοῦ διλήμματος τὸ ὁποῖον θέτουν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ δὲν ἀνελογίσθησαν ὅτι τοῦτο πράττοντες καθιεροῦν μίαν ἀρχὴν ἀπαράδεκτον καὶ ἀντικοινοβουλευτικὴν οἵαν οὐδαμοῦ θὰ ἀνεύρετε εἰς τὰ χρονικὰ ὅλων τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων. Εἶπον, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ γέννημα πολιτικῆς ἀνωμαλίας. Προσθέτω ὅτι καὶ ὁ καταρτισμὸς αὐτῆς ὑπῆρξεν ἀνώμαλος, διότι ἀνάθεσις σχηματισμοῦ πολιτικῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐξωκοινοβουλευτικὰ πρόσωπα δὲν εἶναι μόνον πρωτότυπος, ὡς ἐλέχθη, ἀλλὰ καὶ ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἀντικοινοβουλευτική. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τοὺς λόγους ἐκ τῶν ὁποίων συνάγω τὰς κρίσεις μου ταύτας διότι δὲν θέλω νὰ εἶμαι αὐθαίρετος. Αἱ ὑπηρεσιακαὶ Κυβερνήσεις καταρτίζονται, κατὰ παγίαν κοινοβουλευτικὴν τάξιν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ σκοπός των εἶναι ἡ διεξαγωγὴ τῶν ἐκλογῶν διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἡ πραγματικότης ἢ ἡ μομφὴ ὅτι αἱ ἐκλογικαὶ πολιτικαὶ Κυβερνήσεις μετεχειρίσθησαν ἀθέμιτα μέσα διὰ νὰ ἀλλοιώσουν τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Ἀποτελεῖ τοῦτο μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα πρωτοτυπίαν καὶ ἴσως καὶ παρεκτροπὴν καὶ μείωσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ κρατῇ ὑψηλὰ τὸ λειτούργημα τῆς πολιτικῆς. Ἐν τούτοις ἐπεβλήθη παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς διότι αἱ πολιτικαὶ ἐκλογικαὶ Κυβερνήσεις ἐξέρχονται τῶν ὁρίων τῆς χρηστότητος καὶ τῆς ἀμεροληψίας εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς Διοικήσεως κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν συχνότατα δὲ καὶ ἤνοιξαν καὶ τοὺς κρουνοὺς τοῦ δημοσίου θησαυροῦ διὰ νὰ ἀποκτήσουν ἐκλογικὴν δύναμιν καὶ περισσοτέρας ψήφους διὰ συναλλαγῆς. Ἤδη ἐμφανίζεται καὶ νέα παρέκκλισις. Ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, ἡ σημερινή, κατηρτίσθη ὑπαρχούσης Βουλῆς. Εἶναι ἀήθης, τὸ ὀλιγώτερον ἡ λειτουργία Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ὅταν ὑπάρχῃ Βουλή. Καὶ ἦτο ὡς ἐκ τούτου ἀναπόφευκτον νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὸ πρόγραμμά της. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, κύριοι βουλευταί, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸν χαρακτῆρα τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ὡς πολιτικῆς, τῆς οὐσίας τοῦ προγράμματός της, τὸ ὁποῖον χθὲς διεκήρυξεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν προγραμματικῶν του δηλώσεων ἐδήλωσεν, ὅτι μοναδικὴ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, νὰ διενεργήσῃ ἀδιαβλήτους ἐκλογάς. Ἐδήλωσεν ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τὸ ὁποῖον θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχήν, ἐκτὸς τῶν τρεχόντων ζητημάτων, ἂν παραστῇ ἀνάγκη, θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπίλυσιν καὶ τῶν ἐκκρεμούντων ὡς καὶ τῶν ἐμφανισθησομένων ἐθνικῶν ζητημάτων, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀναβολὴ τῆς ρυθμίσεως τούτων ἤθελε κριθῆ ἐπιζημία. Τὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐξετάσω ἀργότερον. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸν πρῶτον καὶ κύριον σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἔταξεν εἰς ἑαυτὴν ἡ Κυβέρνησις. Εἰς τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Δὲν θὰ ἐκταθῶ εἰς λεπτομερείας. Δὲν θὰ ἐξετάσω τὰς κατ’ ἰδίαν διατάξεις αὐτοῦ, διότι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, διότι σέβομαι τὸν χρόνον σας καὶ δὲν ἀρέσκομαι εἰς ἐπαναλήψεις, ἀλλὰ διότι ὅταν θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν, συντόμως καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θὰ ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις του. Θὰ συναγάγω ἐκ τῶν βασικῶν διατάξεών του καὶ θὰ ὑπογραμμίσω γενικά τινα συμπεράσματα, μόνον ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἰδικήν σας ἀμέριστον προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ σᾶς ἐμφανίσω ἀνάγλυφον τὴν ἀρχὴν ποὺ διέπει τὸ παρασκευαζόμενον νομοθέτημα καὶ τὸν σκοπὸν ποὺ ἐπιδιώκεται δι’ αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ κρίνω ἀντικειμενικὰ καὶ δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ βαρυτέρους χαρακτηρισμούς, εἶναι δικτατορικῆς ἐμπνεύσεως, ἀντισυνταγματικόν, καὶ ἀπαράδεκτον. Ἐπιχειρεῖται προδήλως ἡ ὑφαρπαγὴ τῆς πλειοψηφίας ὑπὲρ τῆς μειοψηφίας. Καθιεροῦνται ἐκ τῶν ἄνω πολιτικὰ σχήματα ἀναγκαστικὰ εἰς τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκεται νὰ ἐντοπισθῇ μονοπωλιακῶς ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας διὰ τοῦ πνιγμοῦ τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καταλύεται ἡ ἐλευθέρα ἐκδήλωσις τῶν πολιτικῶν πεποιθήσεων, αἱ ὁποῖαι ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ὑφισταμένας εἰς τὴν κοινωνίαν πολιτικὰς τάσεις εἰς ἰδεολογικὰ ρεύματα ἡ λειτουργία καὶ ἡ ἰσορρόπησις τῶν ὁποίων ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιον καὶ τὸν σκοπὸν τῆς Δημοκρατίας. Εἶναι προφανὲς ὅτι καταβάλλεται προσπάθεια ἐγκαθιδρύσεως δικεφάλου ὁλοκληρωτισμοῦ τῶν δύο λεγομένων μεγάλων κομμάτων. Ὁ διάσημος καθηγητὴς συνταγματολόγος Γκέτσεβιτς — τὸ ὄνομά του ἂς μὴ σᾶς παρασύρῃ— δὲν εἶναι Ἀνατολικός, εἶναι δυτικός. Εἶναι καθηγητὴς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Νέας Ὑόρκης, καὶ διευθυντὴς τοῦ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤ ΝΤΕ ΝΤΡΟΥΑ τῶν Παρισίων γράφει ὅτι, «ὅταν ἡ Δημοκρατία καταπίπτη, ἡ ἀντιδραστικὴ φιλοσοφία προβάλλει τὴν θεωρίαν της καὶ τὰ συνθήματά της: Ὁ λαὸς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀσκήσῃ τὰ δικαιώματά του. Οἱ λαοὶ εἶναι κακοί, οἱ ἄνθρωποι εἶναι κακοί, ἂς ἐγκαταστήσωμεν τὸ δικτατορικόν μας καθεστὼς διὰ νὰ τοὺς σώσωμεν καὶ τοὺς διαπαιδαγωγήσωμεν». Ἀπὸ τὴν θεωρίαν αὐτὴν ἐμπνέεται τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἰδοὺ αἱ κύριαι διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων καταλύεται ἡ ἐλευθερία. Διὰ πρώτην φορὰν μεταβάλλεται ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Πρὸς ἐξεύρεσιν τούτου διαιρεῖται ὁ ἀριθμὸς τοῦ συνόλου τῶν ψήφων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν μόνον καὶ ὄχι διὰ τῆς προσθήκης μιᾶς μονάδος, ὡς ἐγένετο πάντοτε κατὰ τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν ἁπανταχοῦ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα τόσον τῆς ἁπλῆς ὅσον καὶ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Σκοπὸς πρόδηλος τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι νὰ μείνῃ μεγαλύτερος ἀριθμὸς ἀδιαθέτων ἑδρῶν διὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν εἰς τὴν ὁποίαν δι’ ἄλλης διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου καθορίζεται ὅτι μετέχουν μόνον τὰ δύο εὐνοούμενα κόμματα εἰς τὰ στατικὰ σχήματα τῶν ὁποίων ἐπιχειρεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ τοποθετήσῃ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Καὶ ἕπεται δευτέρα προσπάθεια ὑφαρπαγῆς τῶν ἑδρῶν ὑπὲρ τῶν αὐτῶν κομμάτων, τοῦ δικεφάλου ὁλοκληρωτισμοῦ. Κατὰ παγίαν διάταξιν τῶν ἐφαρμοσθέντων μέχρι σήμερον ἀναλογικοῦ συστήματος πάσης μορφῆς διὰ τὴν κατανομὴν μεταξὺ τῶν κομμάτων τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς ἐλαμβάνετο ὡς βάσις ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὑπολοίπου τῶν ψήφων τὰ ὁποῖα ἀπομένουν μετὰ τὴν πρώτην κατανομὴν τῶν ἑδρῶν δι’ ἕκαστον κόμμα. Εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν κατανέμονται ἕδραι βάσει τῶν ὑπολοίπων ἀλλὰ βάσει τοῦ συνόλου τῶν ψήφων τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὰ κόμματα εἰς τὴν εὐρυτέραν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου. Οὕτω ὑπολογίζονται δύο φορὰς διὰ τὴν κατάκτησιν ἑδρῶν αἱ ψῆφοι τῶν εὐνοουμένων κομμάτων, διότι δι’ ἄλλης διατάξεως εἰς ταῦτα μόνον ἐξασφαλίζεται ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Τὰ μικρὰ κόμματα καὶ οἱ συνασπισμοὶ τῶν κομμάτων εἰσφέρουν ἀναγκαστικῶς τὰς ψήφους των ὑπὲρ τῶν εὐνοουμένων καὶ οἱ ψηφίσαντες ταῦτα πρὸς ἐκδήλωσιν τοῦ φρονήματός των τοῦ πολιτικοῦ στεροῦνται τοῦ δικαιώματος νὰ ἴδουν τοὺς ἀντιπροσώπους των εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Διὰ τῆς καθιερώσεως στενῆς περιφερείας στεροῦνται τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκλέξουν τοὺς βουλευτὰς τῆς προτιμήσεώς των εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, στεροῦνται ἐπίσης τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκλέξουν τοὺς βουλευτὰς τῆς δευτέρας κατανομῆς, οἱ ὁποῖοι ἀναλογοῦν εἰς τὰς δοθείσας ψήφους των. Ὅλα ὑπὲρ τῶν δύο εὐνοουμένων κομμάτων. Καὶ τὸ τρίτον καὶ φοβερώτερον, κύριοι βουλευταί, εἶναι τὰ περίφημα ποσοστὰ διὰ τὰ αὐτοτελῆ κόμματα καὶ διὰ τοὺς συνασπισμοὺς τῶν κομμάτων. Ἡ διάταξις αὕτη ἔχει ἀνάγλυφον τὴν σφραγῖδα τῆς φιλοσοφίας τῆς δικτατορίας. Ἀλλ’ ἡ Δημοκρατία, κύριοι βουλευταί, στηρίζεται εἰς τὸν ἐλεύθερον ἀνταγωνισμὸν τῶν ἰδεῶν. Ἀποβλέπει εἰς τὴν ἰσορρόπησιν τῶν ἀνταγωνιζομένων κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν δυνάμεων. Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο σχῆμα θεωρητικόν, εἶναι πρᾶξις διότι ἂν διὰ τῆς ἐμμέσου στερήσεως τῆς ἐλευθερίας τῆς ψήφου ὡρισμένα κόμματα καταλάβουν τὴν ἀρχὴν ἐνῷ ἀποτελοῦν μειοψηφίαν καὶ ἀπειλοῦν τὸ δικαίωμα ὑπάρξεως εἰς τὸν ἄλλον τὸν ἐκπροσωποῦντα τὰ ἀντίθετα ἰδεολογικὰ ρεύματα, τότε ἡ στέρησις τῆς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ ὁδηγεῖ ἢ εἰς ἐξανδραποδισμὸν ἢ εἰς ἐπανάστασιν, διότι δὲν καταπνίγονται αἱ ἐλευθερίαι τῶν λαῶν τόσον ἀκινδύνως καὶ τόσον εὐκόλως ὅσον ἐφαντάσθησαν οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου. Ποία εἶναι εἰς τὰς λεπτομερείας τὰ καταπληκτικὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀποπνικτικῶν καὶ ἀνίσων ποσοστῶν, κύριοι βουλευταί, σᾶς ἀνέπτυξε χθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, κύριος Ἀλλαμανῆς. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια. Ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, εἶναι δυνατόν, ὑπὸ ὡρισμένας περιπτώσεις καὶ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, τὰ 60 καὶ πλέον τοῖς ἑκατὸν τῶν ψήφων νὰ μὴ μετάσχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι πιθανώτατον καὶ βέβαιον σχεδόν, ὅτι θὰ ἀπομείνουν ἕδραι ἀδιάθετοι, ἄνω τοῦ 50 τοῖς ἑκατὸν καὶ νὰ μείνουν ἄνευ ἐκπροσωπήσεως. Ἐφαντασθήκατε τοιαύτην ἐκλογικὴν ἀνισότητα καὶ νοθείαν, κύριοι συνάδελφοι; Ἀνελογίσθητε ποτὲ ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ νὰ προκόψῃ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα στηριζόμενον εἰς θεμέλια τόσον ἀσταθῆ καὶ εἰς πολιτικὴν ἐπιβαλλομένην ἐκ τῶν ἄνω παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ; Ἂν ὑπάρχῃ τις ὁ ὁποῖος πιστεύει, τὰ ἀντίθετα τῶν ὅσων λέγω τὸν προκαλῶ νὰ ἐγερθῇ καὶ νὰ μοῦ εἴπῃ: Κύριε συνάδελφε, διαστρέφετε τὴν ἀλήθειαν. Προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ μοῦ εἴπῃ ἄν, ἐξετάζων τὴν συνείδησίν του δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀποτελεῖ ἐπιβουλὴν κατὰ τῆς Δημοκρατίας καὶ παρασκευάζει δικτατορικὸν καθεστώς. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, κύριοι βουλευταί, τοιούτου νόμου εἰς οὐδεμίαν κοινοβουλευτικὴν χώραν τοῦ κόσμου. Καὶ δὲν γνωρίζω καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω διὰ ποῖον λόγον Κυβέρνησις ἀνδρῶν ἐντίμων ἐθεώρησε καθῆκον της νὰ θέσουν ὡς πρόγραμμα τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν εἰσηγοῦνται εἰς τὴν Βουλήν, τὴν ψήφισιν τοιούτου νόμου. Ἐπεκαλέσθη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν δεδηλωμένην τῶν δύο κομμάτων. Τὴν ἐπεκαλέσθη καὶ ὁ κύριος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν νομίζω ὅτι διὰ τῆς δεδηλωμένης εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογῆται ἡ κατάφωρος παραβίασις τῶν ἀρχῶν τῆς δημοκρατικῆς ἐλευθερίας. Ὅλοι ὅσοι ἠσχολήθησαν καὶ ἀσχολοῦνται μὲ τὰ συνταγματικὰ ζητήματα καὶ τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν, τὴν κοινωνικὴν φιλοσοφίαν καὶ τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, διεπίστωσαν καὶ διεκήρυξαν ὡς δόγμα διὰ τὴν δημοκρατίαν κοινῆς ἀναγνωρίσεως ὅτι ἔρεισμα τῆς οὐσίας εἶναι ἡ ἐλευθερία ἡ δὲ πλειοψηφία τῶν ἀριθμῶν ἐκεῖ ὅταν ἀκόμα ὑπάρχῃ σχετικὴ μόνον ἔχει σημασίαν καὶ ἐπιρροήν. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν πρόσφατον παράδειγμα: Ὁ Περόν, ὁ τέως δικτάτωρ τῆς Ἀργεντινῆς, εἶχεν ἐκλεγῆ Πρόεδρος μὲ ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐλευθέρως καὶ ὄχι μὲ νοθευτικὸν σύστημα καὶ τεχνάσματα, ὅπως τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἐν τούτοις τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν αὐτήν, τὴν ἐλευθέρως ἐκδηλωθεῖσαν, ἦτο καθεστὼς δικτατορικόν, δὲν ἦτο καθεστὼς δημοκρατικόν. Διότι ἐὰν ὑπάρχῃ δημοκρατία ἢ ὄχι δὲν κρίνεται ἀπὸ τὸν ἀριθμόν, κρίνεται ἀπὸ τὴν νοοτροπίαν τῶν κυβερνώντων, ἀπὸ τὸν τρόπον ποὺ ἀσκοῦν τὴν ἐξουσίαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκλέγονται ἔστω ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀβίαστον θέλησιν τοῦ λαοῦ. Καὶ ὅταν μία Κυβέρνησις ἐκλεγεῖσα ἔστω καὶ μὲ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, ἐλευθέρως ἐκδηλωθεῖσαν, δὲν σέβεται τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, καθιεροῖ κατηγορίας πολιτῶν, εἰς ἄλλους ἀναγνωρίζει ηὐξημένα δικαιώματα καὶ εἰς ἄλλους δὲν ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν, εἰσηγεῖται καὶ ἐπιβάλλει νόμους ἀνελευθέρους διὰ νὰ καταπνίξῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, εἰς οἱονδήποτε ἀριθμόν, εἰς οἱονδήποτε πλειοψηφίαν καὶ ἂν στηρίζηται, εἶναι ἀπαράδεκτος πολιτικῶς, λογικῶς, ὄχι Κυβέρνησις δημοκρατικὴ ἀλλὰ δικτατορική, ἀπαράδεκτος. Δὲν θέλω νὰ κάμω ἄλλον χαρακτηρισμόν, διότι τὰ γεγονότα μὲ ἐνδιαφέρουν καὶ ὄχι οἱ χαρακτηρισμοί. Ἡ ἔννοια τῆς δεδηλωμένης, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, διότι καὶ πεῖραν ἔχετε μεγαλυτέραν, ἡ ἔννοια τῆς δεδηλωμένης δὲν ἐκτείνεται εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Διὰ τῆς δεδηλωμένης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προδιαγράφωνται καὶ προεξοφλῶνται αἱ ἀποφάσεις τοῦ Σώματος οὔτε νὰ ὑπαγορεύωνται εἰς αὐτὸ διὰ παρασκηνιακῶν πρωτοκόλλων τῶν Ἀρχηγῶν ὡρισμένων κομμάτων. Τοῦτο εἶναι ὄχι δεδηλωμένη, ἀλλὰ συναλλαγή. Ἡ δεδηλωμένη καθιερώθη ὡς ἔνδειξις πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα εἰς ποῖον πρέπει νὰ ἀναθέσῃ τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Τί θὰ εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐὰν θὰ λάβῃ τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὶ θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ εἶναι ἄλλο θέμα, εἶναι ἁρμοδιότης καὶ ἔργον μόνον αὐτῆς. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν δεδηλωμένη προδιαγράφουσα τὰς ἀποφάσεις τοῦ Σώματος. Οἱοιδήποτε, οἱανδήποτε πλειοψηφίαν καὶ ἐὰν ἔχουν οἱ συναλλασσόμενοι ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων δὲν δύνανται καὶ δὲν δικαιοῦνται νὰ προδιαγράψουν τὴν ἀπόφασίν σας, κύριοι βουλευταί. Ἐὰν τοῦτο συνέβαινε καὶ ἦτο ὀρθόν, ποῖον λόγον θὰ εἶχον αἱ συζητήσεις ἐνώπιον τοῦ Σώματος; Θὰ ἐπαύομεν νὰ βουλευώμεθα. Δὲν θὰ εἴμεθα Σῶμα ἐλεύθερον καὶ ὑπεύθυνον ἀλλὰ ρομπὸτ ὑποτασσόμενον εἰς τὰς εἰλημμένας ἐκ τῶν προτέρων ἀποφάσεις διὰ πρωτοκόλλων, συνομολογουμένων εἰς τὸ σκότος τῶν παρασκηνίων. (Χειροκροτήματα). Ἐπιθυμῶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ θίξω ἕνα ἄλλο σοβαρώτατον θέμα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ δημοκρατία εἰς ὅλον τὸν κόσμον διέρχεται κρίσιν. Εἰς τὰς ἄλλας χώρας ἡ κρίσις αὐτὴ δὲν ὀφείλεται εἰς κατάλυσιν τῶν ἐλευθεριῶν ἀλλὰ εἰς τὸ ὅτι ἡ τεχνικὴ τῆς δημοκρατίας δὲν λειτουργεῖ ἀποτελεσματικῶς λόγῳ ἐλλείψεως δημοκρατικῶν θεσμῶν, διότι προσπεράσθηκαν ἀπὸ τὴν ταχεῖαν τεχνικὴν ἐξέλιξιν καὶ ἡ πνευματικὴ καὶ ψυχολογικὴ ἐξέλιξις ὡς καὶ ἡ ἠθικὴ ἡ ὁποία κατὰ τὸν Μοντεσκιὲ ἀποτελεῖ τὴν ἀρετὴν τῆς δημοκρατίας, δὲν ἐπροχώρησε μὲ τὴν ταχύτητα τῆς τῆς τεχνικῆς τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς. Εἰς τὰς ἄλλας χώρας τὰ πολιτεύματα εἶναι ἐλεύθερα, δὲν ὑπάρχουν κατηγορίαι πολιτῶν, δὲν ὑπάρχουν νόμοι πνίγοντες τὴν θέλησιν τῆς μειοψηφίας. Ὑπάρχουν συντάγματα τὰ ὁποῖα ἔγιναν μετὰ τὸν δεύτερον πόλεμον καὶ τῶν ὁποίων αἱ διατάξεις αἱ βασικαὶ εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸ δημοκρατικὸν πνεῦμα καὶ κατοχυρώνουν τὴν ἐλευθερίαν. Παρὰ ταῦτα ἡ δημοκρατία διέρχεται καὶ ἐκεῖ κρίσιν. Ὄχι διὰ τὸ ἀνελεύθερον τῶν θεσμῶν ἀλλὰ διότι ἡ ΙΝΣΤΙΤΟΥ-ΣΙΟΝΕΛ τεχνικὴ δὲν κατώρθωσε ἀκόμη νὰ προσαρμοσθῇ μὲ τὸν ρυθμὸν τῶν μεταβαλλομένων ταχύτατα κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν συνθηκῶν. Εἰς ἡμᾶς ἡ κρίσις εἶναι βαθυτάτη, διότι ἐκτὸς τῶν λόγων ποὺ ἀνέφερα συντρέχουν καὶ εἰδικοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι κατήντησαν τὴν δημοκρατικὴν λέξιν κενήν. Παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει κατ’ οὐσίαν ὄχι ἁπλῶς κρίσις ἀλλὰ κατάλυσις τῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἕνας ἐκ τῶν λόγων αὐτῶν καὶ ὁ κυριώτερος εἶναι ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος δὲν ἀναζητεῖ τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὴν πηγὴν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας ἀλλὰ ἀπὸ τὴν εὔνοιαν. Δὲν θέλω νὰ ἐντοπίσω τὴν μομφὴν προσωπικῶς εἰς κανένα. Σκοπός μου δὲν εἶναι νὰ ἐπιτεθῶ προσωπικῶς ἐναντίον οἱουδήποτε ἐξ ὑμῶν ἢ τῶν κομμάτων, οὔτε ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ θέσω τὸ θέμα καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχήν σας. Διότι ἐὰν δὲν ἀντιμετωπίσωμε μὲ σοβαρότητα καὶ ἀντικειμενικότητα καὶ χωρὶς προκαταλήψεις καὶ κομματικὴν ἰδιοτέλειαν, θὰ ὁδηγηθῇ ὁ λαὸς αὐτὸς εἰς ἐξανδραποδισμόν. Καὶ ὅταν δὲ ἕνας λαὸς ὁδηγῆται εἰς ἐξανδραποδισμὸν ἐὰν μὲν δὲν ἀντιδράσῃ τότε χάνει πλὴν τῶν πολιτικῶν του ἐλευθεριῶν, καὶ τὴν ἐθνικήν του ἐλευθερίαν. Λαὸς μὴ πολιτικῶς ἐλεύθερος ὑποκύπτει καὶ καθιστάμενος δοῦλος χάνει τὴν ζωτικότητά του καὶ τὴν δύναμιν ἀντιστάσεως εἰς τὴν πίεσιν τῶν ἄλλων λαῶν. Ἐὰν δὲν ἀντιδράσῃ, καταφεύγει ὅταν τοῦ φράσσεται ὁ δρόμος τῆς εἰρηνικῆς ἀντιστάσεως, εἰς τὴν ἐπανάστασιν. Τὸ αἴτιον, λοιπόν, τὸ εἰδικὸν καὶ πρόσθετον τῆς κρίσεως διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι, ὡς εἶπον ὅτι ἀναζητοῦμεν τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν ὄχι ἀπὸ τὴν ἁγνὴν καὶ καθαρὰν πηγὴν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀλλ’ ἀπὸ τὰς εὐνοίας καὶ ἀπὸ παράγοντας ξένους πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Καὶ εἶναι δυστυχῶς βέβαιον ὅτι τὴν εὔνοιαν δὲν ἐπιδιώκει μόνον μία πλευρά. Πολλοὶ τὴν ἐπιδιώκουν τὴν εὔνοιαν καὶ ἐπιδίδονται εἰς ἀνταγωνισμὸν διὰ νὰ καταλάβουν δι’ αὐτῆς τὴν ἐξουσίαν, ἀγνοοῦντες τὸν παράγοντα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἐναντίον αὐτῆς. Δεύτερον αἴτιον διὰ τὴν Ἑλλάδα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὁ μεγαλοανδρισμός, ὁ ὁποῖος κατέλαβεν ὡρισμένους πολιτικοὺς ἀπὸ τοῦ 1950 καὶ ὁ ὁποῖος, καὶ φιλοσοφικὰ καὶ κοινωνικὰ κρινόμενος, καταλήγει εἰς τὸν μικρομεγαλισμόν. Τρίτον αἴτιον, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ πίστις πρὸς τὴν Δημοκρατία. Μερὶς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος καὶ ἰσχυροὶ κοινωνικοὶ παράγοντες καλλιεργοῦν σκοπίμως εἰς τὰς μάζας ψυχώσεις καὶ φοβίαν ἀπέναντι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Ἀνήκω, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸν ἀστικὸν κόσμον, καὶ ἡ πολιτική μου ἱστορία τὸ μαρτυρεῖ. Καὶ πιστεύω ὅτι ἂν ἡ δημοκρατία καὶ ἐννοῶ τὴν ἀστικὴν δημοκρατίαν δὲν ἔχῃ πίστιν εἰς τὰ ἰδεώδη αὐτῆς, εἰς τὴν ὑπεροχὴν τῶν ἰδανικῶν, δὲν δύναται νὰ ἐπιζήσῃ. Ἐπιθυμῶ νὰ τὸ διακηρύξω ὅτι ἂν ἐμπνεώμεθα ἀπὸ τὴν πίστιν εἰς τὴν ὑπεροχὴν τῶν ἰδανικῶν τῆς ἐλευθερίας ὀφείλομε νὰ μὴ καταφεύγωμεν εἰς περιορισμοὺς τῆς ἐκδηλώσεως τῶν πολιτικῶν φρονημάτων ἐφόσον ταῦτα ἐκδηλώνονται ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν κειμένων νόμων. Ἡ φοβία καὶ ἡ ψύχωσις, κύριοι συνάδελφοι, προέρχονται ἀπὸ ψυχολογικὰ συμπλέγματα, σημαίνουν ἔλλειψιν ἰδανικῶν καὶ πίστεως εἰς τὴν δημοκρατίαν, ἡττοπάθειαν, ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν ἑαυτόν μας. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, τὰ τρία αἴτια, τὰ ὁποῖα κατήντησαν τὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ ἔχῃ κατ’ οὐσίαν δημοκρατικὸν πολίτευμα. Κύριοι βουλευταί, ἂς ἀντιμετωπίσωμεν μὲ ψυχικὴν ἀνάτασιν τὸ πρόβλημα τῆς δημιουργίας τῶν νέων ἐθνικῶν ἰδανικῶν ποὺ ἐπιβάλλουν τὰς συντελουμένας εἰς ὅλον τὸν κόσμον μεταβολάς. Ἡ Ἑλλὰς κινουμένη εἰς τὸ διεθνὲς πεδίον τῶν ἀλληλοσυγκρουομένων συμφερόντων, τῶν μεγάλων μεταξὺ Κρατῶν καὶ λαῶν κολοσσῶν ποὺ ἀνέπτυξαν τεχνικὴν πρόοδον καταπληκτικήν, καὶ διαθέτουν ἀμέτρητον δύναμιν ὕλης, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον δύναται νὰ προσεγγίσῃ μόνον, ὅπως τὸ διεκήρυξα καὶ ἄλλοτε διὰ τῆς ποιότητος τοῦ πολιτισμοῦ της ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ νὰ ἀνταγωνισθῇ εἰρηνικῶς καὶ νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν ποὺ τῆς ἀνήκει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ μὲ τὰ προσόντα καὶ τὰς ἰδιότητας τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς. Διὰ νὰ τὸ ἐπιτύχῃ πρέπει νὰ πιστεύσῃ εἰς τὸν ἑαυτόν της, νὰ ἐξυψώσῃ τὸ πολιτικὸν καὶ πολιτιστικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ της ἐξασφαλίζουσα καὶ ὑποβοηθοῦσα τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ζωτικῶν δυνάμεων τοῦ λαοῦ. Πρέπει τὸ λειτούργημα τῆς πολιτικῆς νὰ τοποθετηθῇ εἰς τὴν ἀνωτέραν σφαῖραν τῶν ἰδανικῶν τῆς πνευματικῆς ἠθικῆς καὶ οἰκονομικῆς εὐημερίας τοῦ συνόλου μὲ πνοὴν δημιουργικὴν καὶ μὲ ἀγῶνας εὐγενοῦς ἁμίλλης εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἰδανικῶν αὐτῶν. Πόσον ὡραῖος, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ καὶ κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι ὁ ἀγὼν τῆς Δημοκρατίας, ὅταν διεξάγεται εἰς τὰ πλαίσια τοῦ ἐλευθέρου πολιτικοῦ συναγωνισμοῦ καὶ σεβασμοῦ τῶν ἀντιθέτων ἰδεῶν. Δὲν εἶναι προτιμότερον ἀντὶ νὰ σπεύδωμεν εἰς ἀγῶνα δρόμου πρὸς πηγὰς ξένας πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἀντὶ νὰ καταφεύγωμεν εἰς νόμους ὅπως ὁ σημερινὸς διὰ νὰ κατακτήσωμε παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὸν λαὸν προβάλλοντες ἑαυτοὺς καὶ τὰ κόμματά μας μὲ τὴν πίστην εἰς τὰ προγράμματά μας καὶ τὴν πολιτικήν μας ἰδεολογίαν ὑπὸ ὅρους ἰσότητος ἀπέναντι ἀλλήλων καὶ ἐλευθέρας καὶ ἀβιάστου κρίσεως; Πόσον ὡραῖον θὰ ἦτο, ἐὰν καὶ σεῖς καὶ ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀντὶ τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, εἰσηγεῖσθε εἰς τὴν Βουλὴν σύστημα ἐκλογικὸν ἐμπνευσμένον ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἰσότητος δι’ ὅλους καὶ ἐὰν διεκηρύσσατε ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖτε νὰ καταλαμβάνετε τὴν ἐξουσίαν, χάριν τῆς ἐξουσίας, καὶ δι’ οἱουδήποτε μέσου, ἀλλὰ μόνον εἰς ἐλεύθερον καὶ ἴσον ἀνταγωνισμὸν καὶ εἰς ἅμιλλαν πρὸς ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα; Ἡ Δημοκρατία ἔχει χῶρον δι’ ὅλας τὰς φιλοδοξίας ἱκανοποίησιν δὲ καὶ τῆς τολμηροτέρας φιλοδοξίας ἀποτελεῖ ὄχι μόνον ἡ κατάκτησις τῆς ἐξουσίας ἀλλ’ ἡ ἀβίαστος καὶ ἐλευθέρα ἀναγνώρισις τοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ συνόλου. Ἰσχυρίζεσθε, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ καὶ ὑμεῖς, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ἔχετε τὸν λαὸν μαζί σας. Εὔχομαι νὰ τὸν ἔχετε. Δὲν ζηλοφθονῶ κανέναν, ἀλλὰ ἐὰν τὸν ἔχετε, τί σᾶς ἐμποδίζει νὰ εἰσαγάγετε τὸ ἁπλοῦν ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον χωρὶς ἀμφισβητήσεις ἐξασφαλίζει καὶ δίδει καὶ ἐκείνην τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν πράγματι ἔχει καὶ τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ; Ἀνέφερεν ὁ κύριος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ αὐτὸς προσωπικῶς, εἶναι ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Πόσον ὡραιότερον θὰ ἦτο, κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, μὲ τὴν δύναμιν τοῦ λόγου, τὴν ὁποίαν διαθέτετε, καὶ τὰ ἀναμφισβήτητα προσόντα ποὺ ἔχετε, ἀντὶ νὰ ὑποστηρίζατε χθὲς ἀπὸ τὴν ἕδραν αὐτὴν τὸν συμβιβασμὸν καὶ τὴν συναλλαγὴν πρὸς ἐπιβολὴν ἀπαραδέκτων καὶ ἀντιδημοκρατικῶν νόμων ἐπαγομένων κατάλυσιν τῆς δημοκρατίας καὶ ἀντιθέτων πρὸς ὅσα διακηρύσσετε ὅτι πιστεύετε, μὲ τὴν εὐγλωττίαν ποὺ σᾶς διακρίνει, ἠγωνίζεσθε ὑπὲρ ὅσων λέγετε ὁ ἴδιος ὅτι δὲν πιστεύετε, ἠγωνίζεσθε ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, τὴν ὁποίαν διεκηρύξατε ὡς πολιτικήν σας πεποίθησιν. Καὶ γνωρίζετε, κύριε Συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἀγωνίζεσθε. Κύριοι συνάδελφοι, ἂς συνέλθωμεν, ἂς ἀναλογισθῶμεν ὅτι ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι πάλη ἐξοντώσεως τῶν ἄλλων, δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ καταπνίγῃ τὰ φρονήματα τοῦ λαοῦ ἀλλὰ νὰ τὰ σέβεται καὶ νὰ ὑποβοηθῇ τὴν ἐκδήλωσίν των. Εἶναι ἅμιλλα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς χώρας. Εἶναι ἅμιλλα διὰ τὴν ἐξύψωσιν τοῦ πολιτεύματός μας. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἐὰν δὲν σεβώμεθα ὁ εἷς τὸν ἄλλον, καὶ ὅλοι μαζὶ τὰς ἐλευθερίας τῶν λαῶν οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀντίθεσις τῶν ἰδεῶν μας καὶ τῶν προγραμμάτων μας καὶ δὲν ἀποκαταστήσωμεν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τοῦτο εἶναι δυνατὸν μόνον μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, διότι καὶ αἱ ὀξύτητες ἀμβλύνονται καὶ αἱ ὕβρεις, καὶ δυστυχῶς ἠκούσθησαν, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, καὶ ἀπὸ τὰ κυβερνητικὰ ἑδώλια, ὄχι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ἀκούεται καὶ ἕκαστον κόμμα θὰ ἔχῃ τὴν θέσιν του καὶ τὰς εὐθύνας του σαφῶς διαχωρισμένας ἀπέναντι τῶν ἄλλων καὶ τοῦ λαοῦ, προβάλλον διὰ τὰς ἰδέας του καὶ τὰ πολιτικὰ προγράμματά του χωρὶς νὰ καταπνίγῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὰ ἄλλα νὰ πράττουν τὸ ἴδιον. Οὕτω μόνον ἠμπορεῖ νὰ προκύψῃ, κύριοι συνάδελφοι,—προσέξατε—καὶ νὰ ἐπιτυγχάνεται ἡ ἰσορρόπησις τῶν πολιτικῶν τάσεων, καὶ τῶν κοινωνικῶν ρευμάτων, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μόνον ἀσφαλὲς θεμέλιον τῆς Δημοκρατίας καὶ προστατεύει ἀπὸ ἀνατροπὰς βιαίας τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον πολλοὶ ἐπικαλοῦνται, ὅτι μονοπωλιακῶς προστατεύουν, ἐναντίον τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Ἀπευθύνομαι ἤδη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κύριε Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, ἔχετε βίον καὶ δημόσιον καὶ ἰδιωτικὸν ὑπέροχον. Ἐνῷ ἐπωμίζεσθε τὴν εὐθύνην τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου τῆς συναλλαγῆς τῶν δύο Κομμάτων καὶ γίνεσθε ὑποκατάστατος τούτων εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν κομματικῶν ἐπιδιώξεών των, μεταβάλλοντες τὸν χαρακτῆρα τῆς Κυβερνήσεώς σας, ἀπὸ ὑπηρεσιακῆς εἰς πολιτικὴν καὶ ἀπὸ πολιτικῆς εἰς κομματικήν, ἐνῷ ἐμφανίζεσθε εἰς τὴν Βουλήν, εἰσηγούμενος τὸν νόμον αὐτόν, ἀναλογισθῆτε ὅτι ἐὰν εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἕδραν αὐτήν, ἀντλεῖτε τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ ὡς ἐκ τούτου δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα προέρχεται ἡ πρωτοβουλία τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, ἐνῷ πράγματι δὲν προῆλθεν αὕτη ἐξ αὐτοῦ καὶ δὲν τὴν ἔχει κατὰ τὸ Σύνταγμα. Ἡ κοινὴ γνώμη εἶχε τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ σᾶς καὶ ἀπὸ τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Κυβερνήσεώς σας, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐπίσης λαμπρὸν παρελθόν, ὡς καὶ ὑμεῖς, νὰ ἀνέλθετε εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ νὰ ὑποβάλητε τὴν παραίτησίν σας καὶ νὰ τοῦ εἴπητε: Ἀνελάβομεν προθύμως τὰς εὐθύνας καὶ ἀποδεχόμεθα πᾶσαν θυσίαν, διὰ νὰ ὑπάρξῃ γαλήνη εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἀλλὰ διεπιστώσαμε κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἠμπορεῖ νὰ προκύψῃ ἀγαθόν τι ἐκ τοῦ κομματικοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἀντιθέτως ἂν ψηφισθῇ θὰ ἐξαπολυθοῦν οἱ ἀσκοὶ τοῦ Αἰόλου, καὶ θὰ διαταραχθῇ ἡ γαλήνη τῆς χώρας μὲ καταστροφικὰς συνεπείας. Ὑπάρχει ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ θίξω. Γνωρίζετε, ὅτι μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν κατώρθωσαν τὰ πολιτικὰ κόμματα νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν καθεστωτικὴν γαλήνην εἰς τὸν τόπον μας. Μέγα μέρος τοῦ ἔργου αὐτοῦ ἀνήκει εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὑπὸ τὸ ἀείμνηστον Σοφούλην τότε, διότι διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ Βασιλικοῦ θεσμοῦ, κατωρθώθη νὰ κατοχυρωθῇ ὁμοφώνως ἡ Βασιλευομένη Δημοκρατία. Ὅταν ὅμως ὁ πολιτικὸς κόσμος καταφεύγῃ ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, διὰ νὰ καλύψῃ τὰς ἰδίας αὐτοῦ εὐθύνας, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ὑποδεικνύει ὡς Ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας καὶ ὑπεύθυνος σύμβουλος εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, νὰ σχηματίσῃ ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ἀντὶ πολιτικῆς ἐκ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν διαρροὴν τοῦ Κόμματός του, διότι τοῦτο ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ὅταν ἀφίνῃ νὰ ὑπονοηθῇ ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει πρωτοβουλίαν νομοθετικήν, τότε ἐκτίθεται ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, γίνεται ἀντικείμενον συζητήσεως εἰς τὰ πεζοδρόμια καὶ τὰ καφενεῖα καὶ δημιουργεῖται κίνδυνος κλονισμοῦ τῆς καθεστωτικῆς γαλήνης. Ἀλλ’ ἡ καθεστωτικὴ γαλήνη, ὅπως γνωρίζετε, εἶναι ἀπαραίτητος εἰς τὴν χώραν αὐτήν. Πρέπει νὰ τὴν φυλάξωμεν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ. Ἔχομεν ἀρκετὰ προβλήματα νὰ ἀντιμετωπίσωμε, τόσον ἐσωτερικά, ὅσον καὶ ἐξωτερικά, καὶ ὀφείλομε νὰ ἐπιδεικνύωμεν ἐπιμελῆ προσοχὴν πρὸς ἀποφυγὴν δημιουργίας ἀνακριβῶν ἐντυπώσεων καὶ νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἀναλαμβάνωμε τὰς ἰδίας μας εὐθύνας καὶ νὰ μὴ καταφεύγωμεν ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος διὰ νὰ καλυφθῶμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν τόπον καὶ πρὸς τὴν Βασιλευομένην Δημοκρατίαν, τὴν ὁποίαν κλονίζουν μόνον ὅσοι μονοπωλιακῶς ἐμφανίζονται ὡς Ἡρακλεῖς τοῦ Στέμματος.

§14Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται ἐρώτησις. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς, κωδωνοκρουσίαι).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ ὑποκατεστήσατε. Τὸ θέμα τῆς διακοπῆς εἶναι θέμα ρήτορος καὶ Προεδρείου, καὶ ὄχι Ὑμῶν. Ἐπιτρέπετε τὴν διακοπήν, κύριε Βαρβούτη;

§17Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὄχι.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπει ὁ ρήτωρ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προστατεύσω τὸν ρήτορα. (Θόρυβος — διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς — κωδωνοκρουσίαι).

§19Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὴ εἶναι ἡ Δημοκρατία;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπει ὁ κ. Βαρβούτης.

§21Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τὸ ἐπιτρέπω, κύριε Πρόεδρε.

§22Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁμιλεῖτε διὰ μακρῶν. Τὸ μόνον οὐσιαστικὸν περιεχόμενον τῆς ἀγορεύσεώς σας εἶναι, ὅτι τάχα ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων πτερυγίζει ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὑπαγορεύων ἐπιτακτικῶς τὴν θέλησίν του εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτάς. Δηλαδή, οἱ κύριοι βουλευταί, λησμονοῦνται ὅτι εἶναι ἐντολοδόχοι τοῦ λαοῦ, μεταβάλλονται — κατὰ τὴν κρίσιν σας — εἰς ἄβουλα ὄργανα τῆς ἐπιταγῆς τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Κύριε συνάδελφε, βάσις τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ Βουλή. Εὑρισκόμεθα ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ κρίνομεν ὄχι τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, τὸν ἀνεύθυνον. Κρίνομεν τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅταν ἡμεῖς ὡς πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ πλειοψηφία συντριπτική, ἐκδηλώνουσα τὰ 90% τοῦ Σώματος, ὄχι πλέον κατὰ τεκμήριον, ἀλλὰ κατ’ ἀριθμὸν καὶ τὰ 90% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τεκμήριον... (Θόρυβος — διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ.

§24Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν μὲ ἐκπλήσσει ἡ φωνασκία τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, διότι ἡ Ἄκρα Ἀριστερὰ εἶναι συνηθισμένη νὰ ἀσπάζεται τὸ ἐκλογικὸν πρόγραμμα τῆς Ρωσίας, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ 90% εἶναι ὑπὲρ τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος καὶ ὄχι τὰ προγράμματα τῶν ἐλευθέρων λαῶν τῆς Δύσεως. (Θόρυβος — διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, τελειώνετε, παρακαλῶ, διότι βαδίζομεν πρὸς ἐπεισόδια.

§26Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπίκλησις τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀποτελεῖ ἀσέβειαν πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ δεύτερον ὕβριν πρὸς τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶναι πρόθυμος νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιόν μας, ἀπολαμβάνουσαν τὴν πίστιν τοῦ Βασιλέως. (Χειροκροτήματα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Βαρβούτη.

§28Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι βαθύτατα πρῶτον, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος ἔδειξε τὴν πλευρὰν ἐκείνην καὶ εἶπεν, αὐτὴ εἶναι ἡ Δημοκρατία. Περὶ Δημοκρατίας ὡμίλησα ἐγὼ καὶ εἰς ἐμὲ ἔπρεπε νὰ ἀπευθυνθῇ. Δεύτερον, λυποῦμαι ἀκόμη περισσότερον, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος δὲν ἀντελήφθη τὴν ἔννοιαν τῶν ὅσων τόσον σαφῶς ἀνέπτυξα καὶ δέχομαι τὴν ἐλαφρὰν αὐτὴν ἄποψιν, διότι δὲν θέλω νὰ δεχθῶ διὰ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον ὅτι εὐλόγως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ λόγῳ τῆς σαφηνείας μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησα ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Ἡρακλέων τοῦ Στέμματος καὶ διέστρεψε τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα διὰ νὰ ἐμφανισθῇ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτήν. Δὲν ἰσχυρίσθην, κύριε Μπακόπουλε, ἐγώ, ὅτι ἐκτελεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐπιταγὴν ἄνωθεν ἢ ὅτι εὑρίσκεται ἡ Βουλὴ πρὸ ἐπιταγῆς τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Εἶπον ὅτι τὰ πολιτικὰ Κόμματα καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν πρέπει νὰ καταφεύγωμεν ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, διὰ νὰ κρύψωμεν τὰς ἰδίας μας εὐθύνας, διότι καταφεύγοντες ἐκθέτομεν τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Τοῦτο εἶπον καὶ οἱ λόγοι μου ἦσαν σαφεῖς, ἦσαν ὑπὲρ τῆς καθεστωτικῆς γαλήνης καὶ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας εἰς τὴν Χώραν μας. (Χειροκροτήματα). Ὄχι μόνον δὲν ἔθιξα τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ἀλλὰ παρετήρησα ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ὅπως ὑμεῖς ἀπόψε, ἐμφανίζονται ἀπρόσκλητοι ὑποστηρικταὶ καὶ ὡς Ἡρακλεῖς τοῦ μὴ κινδυνεύοντος Στέμματος, παραβλάπτουν τὸ Στέμμα εἶπον ὅτι ἐπειδὴ ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἀντλεῖ τὴν ἐξουσίαν της ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ὀφείλει νὰ μὴ ἀναλαμβάνῃ πρωτοβουλίαν ἀντισυνταγματικῶν νομοθετημάτων, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκθέσῃ τὸν Ἀνώτατον Ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους. Ταῦτα εἶπον καὶ εἶναι σαφῶς ἀντίθετα τῶν ὅσων μοὶ ἀποδώσατε. Κύριε συνάδελφε, νομίζω δὲ ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀντελήφθη τὰ λεχθέντα, διότι ὑπῆρξα ἀπολύτως σαφὴς καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ διαφύγω τῆς προσοχῆς σας, τὸ ὅτι δὲ διέφυγον εἶναι εἰς βάρος σας καὶ δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς πρόθεσιν διαστροφῆς. Διεκήρυξα ὅτι τὴν καθεστωτικὴν γαλήνην καὶ τὰ συνταγματικὰ προνόμια τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος πρέπει νὰ διαφυλάξωμεν, χάριν τῆς γαλήνης τοῦ τόπου αὐτοῦ, ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ. Ὅταν τόσον σαφῶς ἐξεφράσθην, κύριε συνάδελφε, ἀποτελεῖ ἐκ μέρους σας ἀνευλάβειαν πρὸς τὸ Σῶμα καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν νὰ μοῦ ἀποδίδετε ἀντίθετα, διὰ νὰ διεκδικήσητε ἀπὸ τὴν θέσιν σας ταύτην τὴν ἰδιότητά σας ὡς Ἡρακλέους τοῦ Στέμματος. (Χειροκροτήματα). Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὅτι ὑπῆρξα εἷς ἐκ τῶν ἀμέσων συνεργατῶν τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη καὶ μὲ αὐτὸν μαζὶ εἶχον συντελέσει εἰς τὴν ὁμόφωνον ἀναγνώρισιν τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας καὶ τὴν καθεστωτικὴν γαλήνην τοῦ τόπου καὶ δὲν μετανοῶ δι’ αὐτό. Ἀλλά, διὰ νὰ τελειώνω, κύριοι συνάδελφοι, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀσκήσεως τῆς Κυβερνητικῆς ἐξουσίας ἐκ μέρους της θὰ ἐπιληφθῇ μὲ τὴν ἐπίλυσιν καὶ τῶν ἐκκρεμούντων ἢ ἐμφανισθησομένων ἐθνικῶν θεμάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἀναβολὴ θὰ ἀπετέλει ζημίαν διὰ τὸ Ἔθνος. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπρόσεξα ὅτι εἰς ἐρώτησιν ἄλλου συναδέλφου ἐκάματε δήλωσιν ἐπεξηγοῦντες τὴν ἄποψίν σας καὶ εἶναι πράγματι ἀξία ἐπαίνου ἡ συναίσθησις τῆς εὐθύνης τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνετε. Ἀλλὰ τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι τὰ δύο γνωστὰ θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ ἐπειδὴ εἴπατε ὅτι ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη νὰ ἐπιληφθῆτε τῆς λύσεώς των, θὰ τὸ πράξητε, συνεννοούμενοι μὲ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, σᾶς ὑπομιμνήσκω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς δὲν θὰ παράσχῃ καὶ δὲν θὰ δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν συμβολήν της, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑπῆρχε, ἐφ’ ὅσον οἱ φάκελλοι τῆς διαχειρίσεως τῶν θεμάτων τηροῦνται ἀπόρρητοι, ἐὰν παρ’ ἐλπίδα ἐμφανισθῇ τοιαύτη ἀνάγκη, δὲν γνωρίζω τὶ θὰ ἔπρεπε νὰ κάμητε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὴν συνεργασίαν καὶ τὴν συμβολὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τεκμήριον ἔστω, ἐκπροσωποῦν μέχρι σήμερον τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἐὰν δὲν τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν αὐτῶν ὅλοι οἱ φάκελλοι τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐθνικῶν θεμάτων, τῶν ὁποίων ἡ ὁριστικὴ ἐπίλυσις θὰ ἔπρεπε νὰ φροντίσητε νὰ ἀποφευχθῇ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀσκήσεως τῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐξωκοινοβουλευτικῆς. Ταύτας τὰς ὑποδείξεις εἶχον νὰ κάμω πρὸς ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε. Περαίνων, κύριοι βουλευταί, κάμνω ἔκκλησιν πρὸς ὑμᾶς. Τοποθετηθῆτε ὅλοι σας ὑπεράνω τῶν κομματικῶν πλαισίων καὶ τῶν Κομμάτων εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκητε καὶ ἀπαντήσατε πρὸς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἡ συνείδησίς σας θὰ θέση, ἐὰν τὸ νομοθέτημα αὐτὸ εἶναι ἐκλογικὸς νόμος δημοκρατικὸς ἢ εἶναι ἐκδήλωσις δικτατορίας συγκεκαλυμμένης, ἡ ὁποία εἶναι χειροτέρα, ἀπὸ τὴν ἀνοικτὴν καὶ ἐμφανῆ δικτατορίαν. Ἐὰν ἐρευνήσητε τὴν συνείδησίν σας, εἶμαι βέβαιος καὶ βουλευθῆτε κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις αὐτῆς καὶ μόνον, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ψηφίσητε — διότι θὰ ὑποβληθῇ σχετικῶς πρότασις — τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Θὰ ἔπρεπε δὲ διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ἐὰν ἐλαμβάνετο τοιαύτη ἀπόφασις, ποία θὰ ἦτο ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ εἰσηγεῖτο τὴν ἔκδοσιν καὶ τὴν κύρωσιν νόμου ψηφιζομένου ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ καθιεροῦντος τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἢ θὰ ἐπέμενεν εἰς τὸ δίλημμα, πρὸ τοῦ ὁποίου ἐτέθη ἡ Βουλὴ διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸ δίλημμα, δηλαδὴ ἐκλέξατε ἢ τὴν ἀγχόνην ἢ τὸν πέλεκυν. (Χειροκροτήματα).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Π. Παπαληγούρας.

§30Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ προκριθεῖσα λύσις τῆς κρίσεως εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, συνταγματικὴ ἀπολύτως. Προσωπικῶς φρονῶ ὅτι ἦτο καὶ δυνατὴ καὶ πολιτικῶς ἐνδεδειγμένη ἄλλη, πολιτικὴ καὶ ὄχι ὑπηρεσιακὴ λύσις. Τοῦτο ὅμως, δὲν σημαίνει ὅτι ἡ ἐμφανιζομένη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς Κυβέρνησις ἐμφανίζεται ἀντισυνταγματικῶς ἢ παραβιάζουσα τοὺς ὅρους τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος. Ἡ ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ κ. Γεωργακοπούλου Κυβέρνησις, ὡς ἐκ τῆς συνθέσεώς της γενικῶς καὶ κατ’ ἐξοχήν, ὡς ἐκ τοῦ προσώπου τοῦ Προέδρου της, παρέχει τὴν ἐγγύησιν ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογὰς ἐντίμως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ διοικήσῃ τὸν τόπον κατὰ τὸ μεσολαβοῦν μέχρι τῶν ἐκλογῶν διάστημα κατὰ τρόπον ἀποδοτικόν. Οὔτε ἡ οἰκονομικὴ δραστηριότης πρόκειται νὰ διακοπῇ, οὔτε ἡ κρατικὴ μηχανὴ νὰ παραλύσῃ, οὔτε ὁ συνήθης βίος τῶν Ἑλλήνων νὰ ὑποστῇ ἀναταραχήν. Κατηγορήθημεν ἐν τούτοις, διότι δημιουργήσαντες τὴν κρίσιν, ὅσοι ἤρομεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διεταράξαμεν τὴν ἠρεμίαν καὶ τὴν γαλήνην τῆς Χώρας καὶ τὴν ἐρρίψαμεν εἰς τὴν δίνην, εἰς τὸν σάλον τῶν ἐκλογῶν. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τῆς κατηγορίας ταύτης χωροῦν δύο βάσιμοι ἀπαντήσεις. Πρῶτον, ἡ προσφυγὴ εἰς τὰς ἐκλογὰς κατέστη ἀναγκαία οὐχί, διότι ἦρον 15 βουλευταὶ τὴν ἐμπιστοσύνην των καὶ ἐδημιουργήθη ἡ κρίσις, ἀλλὰ διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος εἰσηγήθη ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ οἱανδήποτε ἄλλην πολιτικὴν λύσιν, ἐνῷ οἱ κ. κ. συναρχηγοὶ τῶν Φιλελευθέρων ἐδήλωσαν καὶ αὐτοὶ δημοσίᾳ ὅτι ἄλλη θὰ ἦτο ἡ προτιμοτέρα ὁδός. Χθὲς δὲ ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου εἶπεν ὅτι συνήθης τάξις θὰ ἐπέβαλε νὰ κληθῇ πρῶτον ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις καὶ ὕστερον, ἐὰν δὲν ἠδύνατο καὶ ἐκείνη νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, νὰ ἐπιχειρηθῇ ἐνδεχομένως ἄλλη πολιτικὴ λύσις ἢ ὑπηρεσιακὴ λύσις. Βεβαιότατα ἦτο δικαίωμα τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος νὰ προβῇ εἰς τὴν εἰσήγησιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβη, ἐφ’ ὅσον ἐφρόνει ὅτι τὰ ἐθνικὰ γεγονότα ἐπιτρέπουν νὰ πᾶμε πρὸς ἐκλογὰς καὶ ἡ πολιτικὴ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δύνανται καὶ νὰ πρέπει νὰ γίνουν ἐκλογαί. Νομίζω, ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ μᾶς κατηγορῇ, διότι ἐδημιουργήσαμεν τὴν κρίσιν διότι ἓν ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ συμβαίνῃ ἢ εἶναι ἐθνικῶς ἀσύμφορον νὰ γίνουν ἐκλογαὶ ὁπότε διατὶ δὲν ἐπεχειρήθη νὰ γίνῃ πολιτικὴ Κυβέρνησις, ἢ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνουν ἐκλογαί, ἐνδεχόμενον διὰ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. εἶπεν χθές, διότι πλῆθος Ἀρχηγῶν Κομμάτων ἐδήλωσαν ὅτι θέλουν τὰς ἐκλογάς, ὁπότε διερωτῶμαι διατὶ κατηγορούμεθα ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως. Ὑπάρχει καὶ δευτέρα ἀπάντησις. Ἡ δημιουργηθεῖσα κρίσις, κύριοι βουλευταί, αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν δὲν ἀποτελεῖ ἀνωμαλίαν ὑπὸ κοινοβουλευτικὸν καθεστώς. Βεβαίως, ἡ δημιουργία κρίσεως μάλιστα συχνῶν κρίσεων εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι βλαπτική. Ὅποιος, ὅμως, εἶναι ὀπαδὸς τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ ἐνδέχεται κατὰ λογικὴν ἀνάγκην ἐξ ὁρισμοῦ καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς δημιουργίας πολιτικῆς κρίσεως. Τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ἡ κρίσις εἶναι ἐπιτρεπτὴ ἢ ἐνδεδειγμένη, σημαίνει ὅτι πρέπει εἰς κάθε συγκεκριμένην περίπτωσιν νὰ κριθῇ ἐὰν ἦτο δικαιολογημένη ἢ ἀδικαιολόγητος ἡ κρίσις. Ἀλλοίμονον ἐὰν πᾶσα κρίσις ἦτο πρᾶξις ἀπηγορευμένη καὶ πολιτικῶς ἄτοπος. Τί ἔννοιαν θὰ εἶχε ἡ βασικὴ ἀρχὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις πρέπει ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, τί ἔννοιαν θὰ εἶχε ἡ ὕπαρξις πολιτικοῦ Σώματος, τί ἔννοιαν θὰ εἶχε ἡ ὕπαρξις ἑνὸς ἑκάστου τῶν βουλευτῶν ὡς πολιτικῶν ἀνδρῶν ὑπευθύνων, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἀντίθετον ἐκδοχήν, θὰ μετετρέποντο ὅλοι οἱ βουλευταὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀπὸ πολιτικοὺς ἄνδρας εἰς ἀνδρείκελα τὰ ὁποῖα θὰ ὑπακούουν εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκουν. Τὸ μόνον ἀπομένον θέμα εἶναι ἐὰν ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς εἶχον δίκαιον ἢ εἶχον ἄδικον καὶ αὐτὸ ὄντως πρέπει νὰ κριθῇ. Μήπως, κύριοι βουλευταί, συνωμότησα ἐντὸς τῶν κόλπων τοῦ Κόμματος; Ἔχω τὴν συνείδησιν ἤρεμον.

§31Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἐὰν ἔχετε.

§32Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε.

§33Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Μὴ προκαλῆτε, κύριε Παπαληγούρα...

§34Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔχετε ὄντως ὀλίγην κοινοβουλευτικὴν πεῖραν.

§35Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἐρωτᾶτε, ἐὰν συνωμοτήσατε ἐντὸς τῶν κόλπων τοῦ Κόμματος. Σεῖς; Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, ἐπαύσατε νὰ συνωμοτῆτε ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν;

§36Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Σοβαρῶς ἐρωτᾶτε, κύριε Μακρῆ; Κύριοι συνάδελφοι, ἐνῷ οἱ βουλευταὶ εἶναι πρόσωπα ἐπώνυμα, ἔχουν ὄνομα καὶ ἐπώνυμον, κύριε Μακρῆ – καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε συνάδελφον νὰ μοῦ εἴπῃ, ἐὰν πρὶν παραιτηθῶ καὶ ὅταν ἀκόμη ἤκουα παράπονα, δὲν προσπαθοῦσα νὰ πείσω περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς συγκροτήσεως τῆς συνοχῆς τοῦ Κόμματος. Ἐάν τις ὑπάρχῃ μεταξὺ ἡμῶν, ἐπώνυμος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τὸ ἀντίθετον, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῇ. Ἐάν τις δὲν ἐγερθῇ, ὁ κ. Μακρῆς, ἔχει ἄδικον καὶ ἡ παρέμβασίς του ὀφείλεται εἰς ἔλλειψιν πείρας κοινοβουλευτικῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαληγούρα, ἠγέρθη ὁ κ. Ἀναστασᾶτος, ἐπιτρέπετε;

§38Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Βεβαίως.

§39Β. ΑΝΑΣΤΑΣΑΤΟΣ. Κατὰ τὸν χρόνον... (Θόρυβος).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σεῖς διευθύνετε τὴν συνεδρίασιν;

§41Β. ΑΝΑΣΤΑΣΑΤΟΣ. Κύριε Παπαληγούρα, ἐγώ, ὅπως γνωρίζετε, σᾶς ἐκτιμῶ βαθέως, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἐπροκαλέσατε, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω, ὅ,τι μοῦ εἴπατε. Κατὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Καραμανλῆς, ἦτο εἰς τὸ πρῶτον ταξίδιόν του εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἦλθον εἰς τὸ γραφεῖον σας δι’ ὑπόθεσίν μου καὶ ἐὰν θὰ ἐνθυμῆσθε καλῶς, ἐκλείσατε τὴν πόρταν καὶ μοῦ εἴπατε ὅτι πρέπει ἀμέσως νὰ πάῃ ὁ Πρόεδρος δι’ εὐρὺν καὶ ἄμεσον ἀνασχηματισμόν, διότι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως εἶναι, δὲν προχωρεῖ. Σᾶς εἶπα ὅτι, «κύριε Παπαληγούρα, τί θὰ κάμῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἰδικόν του θέμα καὶ ἐὰν θελήσῃ νὰ κρατήσῃ ἕνα μικρὸν ἐπιτελεῖον εἶναι θέμα ἰδικόν του καὶ θέμα ἰδικόν του εἶναι ἐὰν θὰ προχωρήσῃ ἢ ὄχι εἰς τὴν πολιτικήν», μοῦ ἀπηντήσατε σεῖς πάλιν, ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ ἀμέσως τὸν ἀνασχηματισμὸν καὶ νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐφεδρείαν του ἔξω – ἐννοούσατε τὸν ἑαυτόν σας – ὥστε ἡ Δεξιὰ πάντα νὰ ἔχῃ τὴν ἐφεδρείαν της. Ἐπίσης σᾶς μεταβιβάζω ἐγώ, ὅτι μετὰ εἰς ἕνα κύκλον πάλιν ἀνθρώπων φιλικῶν σας ἐλέγατε ὅτι ἦτο ἄμεσος ἡ συγκρότησις μεταβατικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἐν ἀποσυνθέσει καὶ συνεπῶς δὲν ἠμποροῦσε νὰ σταθῇ. Καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ ἐλέγατε εἰς ποῖον; Εἰς ἐμὲ ποὺ ἐγνωρίζατε ὅτι εἶμαι πάρα πολὺ προσκείμενος εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν εἰς ἐμὲ ἐλέγοντο αὐτὰ τὰ λόγια, φαντασθῆτε τί θὰ ἐλέγοντο εἰς ἄλλους.

§42Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν συνομιλίαν μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον, ἐφ’ ὅσον λέγει ὅτι συνέβησαν αὐτὰ τὰ πράγματα, θὰ τοῦ εἴπω ὅτι πράγματι ἐφρόνουν ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀνασχηματισμός, καὶ ἐνδέχεται νὰ σᾶς εἶπον ὅτι ἐφρόνουν ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀνασχηματισμός. Αὐτὸ λεγόμενον πρὸς σᾶς εἰδικῶς, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἐξαίρετε τὴν ἀφοσίωσίν σας πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἀποτελεῖ συνωμοσίαν; Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, διατὶ προεκαλέσατε τὴν κρίσιν; Ἀπὸ ὅσους ἐθεώρουν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἄρουν τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἦτο δυνατὸν κανεὶς ἐξ αὐτῶν νὰ ἀποβλέπῃ εἰς ἄμεσα προσωπικὰ ὀφέλη; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἶπον ὅτι θὰ ἐπεβάλετο, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὁ σχηματισμὸς πολιτικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ποῖοι θὰ ἐσχημάτιζον αὐτὴν τὴν πολιτικὴν Κυβέρνησιν; Καὶ ποῖα θὰ ἦσαν τὰ κυριώτερα πολιτικὰ στελέχη αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως; Ἡ κοινὴ λογικὴ λέγει ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν βεβαίως νὰ ἦσαν ποτὲ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καλῶς ἢ κακῶς — αὐτὸ θὰ τὸ κρίνωμεν μετὰ — προεκάλεσαν τὴν κρίσιν. Θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι σεβαστὰ καὶ διαλλακτικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο μέσα εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν ἠρεμίας νὰ συζητήσουν τὰς προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ ἐνδεχομένως νὰ δημιουργηθοῦν αἱ οὐσιαστικαὶ πολιτικαὶ προϋποθέσεις τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀλλά, τότε, διατὶ παρῃτήθην; Παρῃτήθην δι’ οὓς λόγους ἀνέφερον εἰς τὴν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως κ. Καραμανλῆν ἐπιστολῆς μου. Μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία ἁπλῶς τῆς διευκρινίσεως. Θὰ ἀρχίσω μὲ μίαν ἐξομολόγησιν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις.

§44Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν κάμνω προγραμματικὰς δηλώσεις ἀλλὰ εἶναι φανερὸν ὅτι ὅταν συμβαίνῃ ἓν γεγονὸς σημαντικὸν καὶ ὅταν ἀποδίδεται εἰς ἐμὲ κἄποια κατηγορία, ὅτι δύναμαι νὰ ὁμιλήσω. (Φωναὶ — προχωρήσατε).

§45Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρατήρησις εἶναι;

§46Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Θὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ πρῶτον ὅτι ὅταν πρὸ ἓξ ἐτῶν ἔγινα διὰ πρώτην φοράν, ὡς ἀσήμαντον νεώτατον ἀκόμη στέλεχος, Ὑπουργὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν Παπάγου καὶ παρὰ τὴν παρουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τόσων βασικῶν στελεχῶν, προβαδιζόντων ἐμοῦ, ᾐσθανόμην τὸν ἑαυτόν μου περισσότερον μέλος τῆς Κυβερνήσεως αὑτῆς ἀπὸ ὅ,τι τὸν ᾐσθανόμην τὸν τελευταῖον καιρόν, διότι σιγὰ –σιγὰ ἐμειώθη, χωρὶς σχεδὸν νὰ τὸ ἀντιλαμβάνωμαι εἰς τὴν ἀρχήν, καλὰ–καλά, ὁ πολιτικὸς χαρακτήρ, ἡ πολιτικὴ προσωπικότης τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἔτεινον, ὅπως ἔγραψα καὶ εἰς τὴν ἐπιστολήν μου πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ γίνωνται πρόσωπα ὑπηρεσιακὰ καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἐγὼ μόνον ἤρχισα νὰ ἀποκτῶ αὐτὴν τὴν συναίσθησιν καὶ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἦτο κοινὴ ἀντίληψις εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Κόμματος καὶ ἴσως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ διοικοῦν ἴσως τὰ Ὑπουργεῖα των, ἀλλὰ δὲν κυβερνοῦν ὅλοι μαζὶ ὡς συλλογικὸν ὄργανον, ὡς Κυβέρνησις. Ἤμην πράγματι μέλος τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐνώπιον τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς εἰσήγοντο τὰ οἰκονομικὰ θέματα καὶ ὅσα ἄλλα θέματα ἦσαν συνηρτημένα πρὸς τὰ οἰκονομικά, πρὸς συζήτησιν. Εἶναι ἀκόμη ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ὁ Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐκαλοῦσε ἐν συσκέψει τινὰς ἐξ ἡμῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐμέ, διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων. Καὶ εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτὰς ὅμως, ἐκαλούμεθα, ἀφοῦ ἦτο δημιουργημένη καὶ συντετελεσμένη μία κατάστασις. Δὲν ἐκαλούμεθα ποτὲ διὰ νὰ παρακολουθήσωμεν κἄποιαν ἐξέλιξιν. Θὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ἤμην βασικὸν στέλεχος νομίζω τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κόμματος καὶ ἀνέγνωσα ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας τὸν τρόπον τῆς διατυπώσεως τῆς προσφυγῆς μας ἐφέτος εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Δὲν μετέσχον συσκέψεως διὰ τὰς ὁδηγίας αἱ ὁποῖαι θὰ ἐδίδοντο εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν ἡ ὁποία θὰ ἐπήγαινεν ἐκεῖ. Πέρυσι, εἶναι ἀληθές, ὅτι μετέσχον. Ἐφέτος ἐγίναμε περισσότερον ὑπηρεσιακοί. Καὶ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος, κύριοι, οὐδέποτε νομίζω ὅτι ἐγένετο συζήτησις εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, παρὰ μόνον μία πολιτικὴ συζήτησις ὑπὸ τὰς γνωστὰς συνθήκας, ἀφορώσης εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἡ ὁποία ὄντως ἦτο ἡ ἀφορμὴ ἡ ὁποία, ὡς πρὸς ἐμέ, τοὐλάχιστον, μὲ ἔπεισε ὅτι ἔπαυσα νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς ὑφ’ ἣν ἔννοιαν ὁρίζει τὸ Σύνταγμα, ὅτι εἶναι οἱ Ἕλληνες ὅταν τοὺς ἀνατίθενται Ὑπουργικὰ καθήκοντα.

§47Δ. ΔΑΒΑΚΗΣ. Ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ γνωρίζω ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸν Σεπτέμβριον συνεκάλεσε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ἐπὶ πολιτικοῦ θέματος καὶ παρεκάλεσε τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ ἐκφέρουν τὰς γνώμας των καὶ τὰς ἀπόψεις των.

§48Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ἐπὶ ποίου;

§49Δ. ΔΑΒΑΚΗΣ. Ἐπὶ πολιτικοῦ θέματος καὶ περὶ τοῦ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐργάζεται καλῶς, ἐὰν ἔχῃ τις ἐκ τῶν Ὑπουργῶν κανένα παράπονον ἢ θέλῃ καμμίαν παρατήρησιν.

§50Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§51Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Εἰς σᾶς, πάντοτε.

§52Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Παρηκολούθησα ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰς ἐργασίας καὶ τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἄλλων συγκεντρώσεων τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἐπὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων. Ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἂν ἐνθυμῆσθε ποτὲ τὸν ἑαυτόν σας, διατυπώσαντα, εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς συσκέψεις, διαφωνίαν ἐπὶ τῶν ληφθεισῶν ἀποφάσεων ἢ ἀντίρρησιν ἐπὶ τῆς μεθόδου καθ’ ἣν αἱ ἀποφάσεις αὗται ἐλαμβάνοντο. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, προσωπικῶς, καθ’ ὅσον ἤμην παρὼν δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτὲ νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἰδική σας ἐκδήλωσις παραπόνου ὄχι μόνον περὶ τοῦ περιεχομένου τῶν ἀποφάσεων ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν μεθόδων, δι’ ὧν αἱ ἀποφάσεις αὗται ἐλαμβάνοντο. Ἐπίσης, ἤθελον νὰ σᾶς ἐπισημάνω κἄτι. Εἴπατε, ὅτι δὲν ἠδύνασθε νὰ παρακολουθήσητε τὴν ἐξέλιξιν. Πολλὰ καὶ καίρια ἐξωτερικὰ ἐθνικὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρω, οὔτε ἐγώ, οὔτε σεῖς, γνωρίζετε ἄριστα, ὅτι, ὄχι μόνον τὰ συνεζητήσαμεν ἅπαξ, ἀλλ’ ὅτι εἰς συνεχεῖς συσκέψεις τὰ παρηκολουθήσαμεν. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν διατύπωσιν τῆς προσφυγῆς γνωρίζετε, ὅτι πλὴν τῶν βασικῶν γραμμῶν, ἦτο φυσικὸν νὰ τὴν διατυπώσῃ καὶ διετύπωσε τὸ ἔγγραφον τῆς προσφυγῆς ὁ ἐκεῖ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος.

§53Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζω, ὅτι καὶ μὲ ὑμᾶς προσωπικῶς, καὶ θὰ ἀναφερθῶ μόνον εἰς αὐτὸ τὸ παράδειγμα καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ θελήσητε νὰ μὲ διαψεύσητε, εἴχομεν μακρὰν συζήτησιν καὶ ὄχι ἅπαξ, περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργῇ ἡ Κυβέρνησις ὡς ἓν Σῶμα καὶ γνωρίζετε τὶ διημείφθη, τότε, μεταξὺ ἡμῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου ἐρωτήματος τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐγὼ σᾶς ἀνέφερον ἓν παράδειγμα. Δὲν εἶπον, ὅτι δὲν ἔγινε κατατοπισμὸς ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν, εἶπον, ὅτι δὲν ὑπῆρχε καμμία συνέχεια εἰς αὐτοὺς τοὺς κατατοπισμοὺς καί, δὲν νομίζω, ὅτι τὶς ἐκ τῶν συμμετασχόντων εἰς αὐτὰς τὰς συσκέψεις ἔχει τὴν αἴσθησιν, ὅτι δύναται νὰ εἴπῃ ὑπευθύνως, ὅτι παρηκολούθησε ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ὡς ὑπεύθυνον πρόσωπον τὴν ὅλην ὑπόθεσιν. Αὐτὸ καὶ μόνον εἶπον. Αὐτὸς ὁ ἀνώμαλος τρόπος, καθ’ ὃν ἀπὸ ἀπόψεως τυπικῆς, Συντάγματος, πολιτικῆς τάξεως, ἐλειτούργει ἡ Κυβέρνησις, εἶχεν ὡς συνέπειαν καὶ τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μεταδοθῇ, ἀπὸ τῆς ἡγεσίας μέχρι καὶ τῶν βουλευτῶν, ἐκτὸς τοῦ Κόμματος, ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου της μέχρι καὶ τῶν τελευταίων ὀργάνων τῆς διοικήσεως, μία ἑνιαία γραμμὴ καὶ ἓν ἑνιαῖον πνεῦμα. Νομίζω, ὅτι προϊόντος τοῦ χρόνου, ἡ Κυβέρνησις ἔγινεν ὅλον καὶ περισσότερον κεντρομόλος. Αὐτὸς ὁ χαρακτὴρ τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν βαθμιαίαν χαλάρωσιν τῆς ἀποδόσεως καὶ αὐτῆς τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι βεβαίως οἱ βουλευταὶ καί, περὶ τῆς ὁποίας ἔγραψα εἰς τὴν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπιστολήν μου. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, διαφωνῶ καὶ πρὸς τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου καὶ ὄχι πρὸς τὸν τρόπον καθ’ ὃν εἰσήχθη τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Θὰ μοῦ εἴπητε, διὰ ποῖον λόγον δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἀξιόλογος καὶ ἐπαινετὴ ὑποχώρησις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἡ παραδοχὴ ἑνὸς τοιούτου νομοσχεδίου, πρὸς τὸ ὁποῖον συνεφώνησεν ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις. Νομίζω, ὅτι χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐξήγησεν ἐνώπιον ποίου διλήμματος εὑρεθεὶς ἐπρότεινεν ἢ ἐδέχθη, δὲν ἐκατάλαβα καλά, τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν αὐτῆς τῆς συγκεκριμένης μορφῆς. Εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ θεωρῶ, ὅτι ἐὰν γίνουν ἐκλογαὶ μὲ τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα, ἀπειλεῖται παμμέγιστος ἐθνικὸς κίνδυνος, δι’ αὐτὸ προκρίνω τὸ προτεινόμενον ὡς τὸ μὴ χεῖρον. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τοὺς φόβους τοῦ κ. Παπανδρέου, ἀλλὰ ἡμεῖς εἴμεθα Κυβέρνησις καὶ εἴχομεν πρωτοβουλίαν καὶ ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως. Ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τότε θὰ εἴπω τὰς συγκεκριμένας προτάσεις, τὰς ὁποίας, νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ κάμω, πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἴσως ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Γεωργακόπουλον Κυβέρνησις διαπνεομένη ἀπὸ πνεῦμα ἀντικειμενικότητος καὶ ἐπιθυμοῦσα νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον, ἴσως κάμῃ ἀποδεκτάς. Μὲ φοβίζει, κύριοι βουλευταί, τὸ προτεινόμενον σύστημα διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Ἐκ τῆς κατασκευῆς του ἐνδέχεται νὰ δημιουργήσῃ νέαν πολιτικὴν κατάστασιν, διότι θὰ δημιουργήσῃ νέαν ψυχολογίαν. Ἡ οὐσιαστικὴ διαχωριστικὴ γραμμή, μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, δὲν διέρχεται, κύριοι βουλευταί, μεταξὺ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὅλων τῶν ὑπολοίπων Κομμάτων, ἀφ’ ἑτέρου, διέρχεται καὶ διήρχετο μεταξὺ ὅλων τῶν Κομμάτων καὶ τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος. Βεβαίως, μεταξὺ τῶν διαφόρων Κομμάτων ὑπάρχουν οὐσιώδεις ἀποχρώσεις, δὲν ὑπάρχει ὅμως, μεταξὺ των θεμελιώδης ἰδεολογικὴ ἀπόστασις, καί, ἐπὶ πλέον, ἡ γραμμὴ αὐτὴ ἡ διαχωριστική, ὁριζομένη ἐκεῖ, ποὺ τὴν ὁρίζει καὶ ἐκεῖ, ποὺ τὴν ἔχει τοποθετήσει ἡ Ἑλληνικὴ πραγματικότης, εἶναι ἐθνικῶς συμφέρουσα, διότι ἀπομακρύνει τὸν κομμουνισμόν. Κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐσχηματίσθη, δυστυχῶς, λαϊκὸν μέτωπον. Τὸ μέτωπον τοῦτο, ὅμως, ἦτο μία ἁπλῆ ἐκλογικὴ σύμπραξις. Καὶ ὄντως, μετὰ τὰς ἐκλογὰς διελύθη. Κινδυνεύομεν, ὅμως, σήμερον, νὰ δημιουργηθῇ μία νέα παράταξις, ἕνα νέον ἰδιότυπον λαϊκὸν μέτωπον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐκλογικὴ παράταξις ἀπείρως στενωτέρα τοῦ λαϊκοῦ μετώπου τοῦ παρελθόντος, διότι δὲν πρόκειται νὰ μετάσχῃ εἰς αὐτὴν τὸ μέγιστον τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ θὰ εἶναι, παρ’ ὅλας τὰς οἱασδήποτε καλοπίστους προσπαθείας τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν ἐθνικοφρόνων Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ συμμετάσχουν εἰς αὐτὸ τὸ μέτωπον, πολὺ δυσχερεστέρα ἡ ἀπαγκίστρωσις μετεκλογικῶς μερίδος τῶν ἐθνικοφρόνων ψηφοφόρων, ἀπὸ τὰ συνθήματα ποὺ θὰ δημιουργήσῃ καὶ ποὺ θὰ θέσῃ τὸ μέτωπον. Εἶναι ἤδη δευτέρα φορὰ ποὺ γίνεται μέτωπον καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν καθιερωθῇ ὡς παγία ἐκλογικὴ τακτικὴ ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν πριμοδότησιν, ἐκ μέρους τοῦ Κομμουνισμοῦ. Τὸ νέον μέτωπον, κύριοι συνάδελφοι, κινδυνεύει νὰ δημιουργήσῃ μεταξὺ τῶν ἀνομοιογενῶν ψηφοφόρων του δεσμοὺς περιέργους. Ἡ ἐκλογικὴ μάχη αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν θὰ διεξαχθῇ μόνον ἐναντίον τῆς Ε.Ρ.Ε., θὰ διεξαχθῇ καὶ ἐναντίον τοῦ κατ’ ἐξοχὴν Κόμματος τοῦ Κέντρου, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ δημιουργήσῃ ὅσον καὶ ἐὰν δὲν τὸ θέλωμεν τὸ αἴσθημα κἄποιας μονιμωτέρας—μολονότι πλαστῆς καὶ ψευδοῦς μεταξὺ τῶν ψηφοφόρων τοῦ μετώπου, κοινότητος καὶ ἀλληλεγγύης. Ἕν τμῆμα, δηλαδή, τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν Κομμουνισμόν, θὰ παραπλανηθῇ καὶ θὰ περιπλακῇ εἰς τὴν ψευδαίσθησιν, ὅτι ἔχει, κύριοι, κἄτι τὸ κοινὸν μαζί του. Τὰ κοινὰ συνθήματα τοῦ μετώπου θὰ ἀφήσουν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν μὴ κομμουνιστῶν ψηφοφόρων του ἐπικίνδυνα κατὰ τὴν κρίσιν μου, μετεκλογικὰ κατάλοιπα. Ὅπως, κύριοι βουλευταί, ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ποιότητος τῶν συνθημάτων τοῦ μετώπου, ἐλπίζω ὅτι δὲν ἀμφιβάλετε, μετὰ τὴν χθεσινὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζήτησιν, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει πολιτικῶς ὑπολογίσιμος μερὶς ἡ ὁποία νὰ ἀποτελῇ οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν Δεξιάν, δηλαδὴ μία παράταξις, ἡ ὁποία νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν συντήρησιν κεκτημένων προνομίων. Οἱ ψηφίσαντες π. χ. τὴν Ε.Ρ.Ε. μὲ τόσον ἐνθουσιασμόν, Λάκωνες, τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος μὲ διέκοψε, δὲν μάχονται διὰ τὴν διατήρησιν κανενὸς προνομίου. Μάχονται πολιτικῶς διὰ τὴν διατήρησιν τῶν πολιτικῶν των ἐλευθεριῶν, τοῦ ἐλευθέρου τρόπου ζωῆς των καὶ ἐνδιαφέρονται μέσα εἰς τὰ πλαίσια τοῦ πολιτεύματος.

§54Ν. ΛΑΜΠΡΙΝΑΚΟΣ. Πιστεύει εἰς τὸν Καραμανλῆν.

§55Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Μέσα εἰς τὰ πλαίσια τοῦ πολιτεύματος, νὰ ἀκμάσουν οἰκονομικῶς καὶ νὰ προκόψουν κοινωνικῶς. Καὶ οἱ ψηφοφόροι τῆς Κρήτης, οἱ ὁποῖοι φερ’ εἰπεῖν, ἐψήφισαν, ὅσοι ἐψήφισαν κατὰ τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ αὐτοὶ ἀποβλέπουν εἰς τὰ ἴδια ἰδανικὰ τὰ κοινωνικὰ καὶ τὰ οἰκονομικά. Τὰ συνθήματα, ὅμως, τοῦ μετώπου, θὰ προσπαθήσουν νὰ δημιουργήσουν, κύριοι συνάδελφοι, πλαστῶς καὶ ψευδῶς μίαν θετὴν συγγένειαν μεταξὺ τοῦ Κομμουνισμοῦ καὶ ὁμάδων ἐθνικοφρόνων πολιτῶν. Ἐθνικοφρόνων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐμφανισθοῦν—ἐντὸς εἰσαγωγικῶν—«ὡς ἀδικημένοι». Θὰ ἐπιχειρήσῃ ὁ Κομμουνισμὸς τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς, ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, προσπαθοῦμεν νὰ τὰ ἱκανοποιήσωμεν, νὰ τὰ υἱοθετήσῃ τάχα δῆθεν κατ’ ἀποκλειστικότητα καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὴν ψευδαίσθησιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν χωρὶς τὴν συνεργασίαν του ὡρισμένα ἐκ τῶν αἰτημάτων αὐτῶν νὰ ἱκανοποιηθοῦν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀπάτη, τὴν ὁποίαν διευκολύνομεν τὸν Κομμουνισμὸν νὰ διαπράξῃ, κατὰ τὴν γνώμην μου, δι’ ἑνὸς τεχνάσματος ἐκλογικοῦ, τοῦ ὁποίου αὐτὸς θὰ ἐπωφεληθῇ. Βεβαίως, δὲν πιστεύω ὅτι πρόκειται τὸ τέχνασμα αὐτὸ νὰ ἐπιτύχῃ. Βεβαίως, ὅμως, πιστεύω ὅτι δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς πεῖσμα μάζας ἐθνικοφρόνων πολιτῶν. Θὰ ἐκινδύνευε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μετουσιωθῇ σιγὰ–σιγά, νὰ ἀλλάξῃ ὁλόκληρον τὸ πολιτικὸν κλῖμα τῆς Ἑλλάδος ἐὰν ἐσχηματίζοντο οἱοιδήποτε μονιμώτεροι δεσμοὶ μεταξὺ ἐθνικοφρόνων καὶ μὴ ἐθνικοφρόνων πολιτῶν. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ, ὅτι δὲν ἔχει καὶ τόσην σημασίαν πόσος θὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν ποὺ θὰ καταλάβῃ τὸ μέτωπον — ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ἐλάχιστος — σημασίαν ἔχει τὸ γεγονὸς ὅτι θὰ συζήσουν ψυχικῶς καὶ θὰ δημιουργηθοῦν προϋποθέσεις διὰ νὰ δημιουργηθοῦν κοινὰ συνθήματα ἐθνικοφρόνων πολιτῶν καὶ μὴ ἐθνικοφρόνων πολιτῶν. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἐνῷ εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει λαϊκὸν ὑπόστρωμα οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς Δεξιᾶς. Οἱ Ἕλληνες ἐργαζόμενοι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἐργαζόμενοι διεκδικοῦν μέσα εἰς τὰ πλαίσια τοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος τὰ αἰτήματά των καὶ πιστεύουν ὅτι μέσα εἰς τὰ πλαίσια αὐτὰ δύναται νὰ ἀνασυγκροτηθῇ ὁ τόπος δύναται νὰ προκόψῃ ὁ τόπος δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ δικαιοσύνη. Διατί, λοιπόν, νὰ διακινδυνεύσωμεν νὰ σημειωθοῦν μετεκλογικῶς ἐθνικαὶ ἀσύμφοροι ἀνακατατάξεις; Βεβαίως, αἱ ἀνακατατάξεις αὗται δὲν θὰ στηρίζωνται, ἐὰν γίνουν, εἰς καμμίαν ἀληθινὴν διαφοροποίησιν, θὰ στηρίζωνται, ὅμως, εἰς τὰ ἀντεθνικὰ συνθήματα τοῦ μετώπου, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιχειρήσῃ ὁ Κομμουνισμὸς νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀτμόσφαιραν θολήν, ἡ ὁποία καθόλου δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν εὐθύν, τὸν καθαρὸν προσανατολισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ φόβοι μου, κύριοι συνάδελφοι διὰ τὸ προτεινόμενον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ἐθεώρησα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ σᾶς τοὺς εἴπω.

§56Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Εἰς πολλὰ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἴπατε μὲ εὑρίσκετε σύμφωνον. Ἔχω καὶ ἐγὼ πολλὰς ἀπόψεις συμφώνους πρὸς τὰς ἰδικάς σας. Τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται, εἶναι, ἐν ὄψει τῆς δεδομένης πολιτικῆς πραγματικότητος, ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν, τὸ ὁποῖον ὤφειλε ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ πρὸς ψήφισιν; Τὸ ἰσχῦον; Ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ ἐχαρακτήρισεν ὡς ἐπικίνδυνον, δοθέντος ὅτι δημιουργεῖ μέτωπον. Τὸ πλειοψηφικόν; Δημιουργεῖ μέτωπον. Τὸ δὲ τῶν «συγγενῶν Κομμάτων», τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν ὑπεστήριξε, χρειάζεται δύο διὰ νὰ τὸ δεχθοῦν, τοὺς δύο συγγενεῖς. Καὶ οἱ δύο αὐτοὶ συγγενεῖς διὰ νὰ συμφωνήσουν πρέπει εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιγαμίαν νὰ μὴ κινδυνεύουν ἐκ προοιμίου, ὁ ἕνας ἢ ὁ ἄλλος νὰ συντριβῇ. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων οὐδέποτε θὰ ἔστεργεν εἰς μίαν λύσιν, ἡ ὁποία ἐκ προοιμίου θὰ τὸ ἔφερεν εἰς μειονεκτικὴν θέσιν. Ἐρωτῶ, λοιπόν, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ συνθήματα δεδομένα, ἀποδέχεσθε τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς; Ὁ κ. Ράλλης τὸ ἀπέκλεισε. Σεῖς τὸ ἀποκλείετε;

§57Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, πράγματι τὸ ἀποκλείω, διότι θεωρῶ ὅτι θὰ ἔπρεπε...

§58Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Σεῖς ὁ ἴδιος μοῦ εἴπατε ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὅταν πρὶν καταλήξω εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὰς ὁποίας ἦτο φυσικὸν μέχρις ὅτου ὡριμάσουν νὰ τηρῶ μυστικὰς λόγῳ ἀνειλημμένης ἀμοιβαίας ὑποχρεώσεως, ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου νὰ ἐρωτήσω διαφόρους συναδέλφους καὶ ἕνα μῆνα πρὶν σᾶς ἠρώτησα καὶ μοῦ εἴπατε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλο σύστημα πλὴν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς.

§59Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ συνάγετε, ἀλλὰ δὲν τολμῶ νὰ σᾶς διαψεύσω, πιστεύω ὅμως, ὅτι ἐκάματε μίαν τρομερὰν παρανόησιν. Σᾶς εἶπα ἐγώ...

§60Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅταν διετυπώσατε τοὺς φόβους σας μήπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι πρόσφορον διὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, σᾶς εἶπον: «Ἔχετε νὰ προτείνητε τίποτε ἄλλο;» Καὶ μοῦ εἴπατε ὄχι. Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι, ἐπανέλαβα, ὅπως ἔκαμα καὶ μὲ τὸν κ. Κασιμάτην, καὶ μὲ τὸν κ. Χέλμην, πρὶν καταλήξω εἰς ὁριστικὰς συμφωνίας, ἐφρόντισα νὰ βολιδοσκοπήσω τοὺς ἐν τῇ Κυβερνήσει συναδέλφους μου καὶ ἕνα πρὸς ἕνα καὶ ἥμισυ μῆνα πρίν...

§61Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κάμνετε σύγχυσιν, κύριε Πρόεδρε.

§62Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου μὲ ἀπησχόλει ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἐπὶ 6μηνον. Πρὶν ἀρχίσω τὰς διαπραγματεύσεις, ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς ὅτι διὰ νὰ ἔχω τὸ πνεῦμα τοῦ Κόμματος καὶ ἰδίᾳ τῶν στελεχῶν τοῦ Κόμματος, κατὰ καιροὺς ἐφρόντιζον νὰ διαπιστώσω, νὰ διαγνώσω τὰς προθέσεις των. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ σεῖς ὅταν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ τὴν συνέλευσιν τοῦ Κόμματος, ἔφερα τὸ θέμα, καὶ διετυπώσατε ὄχι ἐπιφυλάξεις, ἐκάματε μίαν παρατήρησιν...

§63Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ὄχι μίαν παρατήρησιν....

§64Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἠρωτήθητε εἰδικῶς: «Ἔχετε νὰ προτείνητε τίποτε τὸ καλύτερον;» Μοῦ εἴπατε ὄχι.

§65Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Εἶπον τὸ ἑξῆς: Ὄντως ὡμίλησα μετὰ ἀπὸ σᾶς, εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καί, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἅπαντες οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ἐξήνεγκον ὡρισμένας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας δὲν χρειάζεται νὰ ἐπαναλάβω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, καὶ ὄντως εἰς μίαν στάσιν τῆς συζητήσεως εἰς ἐρώτησίν σας: «Ἔχετε νὰ προτείνετε τίποτε ἄλλο;», σᾶς εἶπα ὅτι «προχείρως τὶ νὰ ἔχω;» Πράγματι αὐτὴ ἡ συνομιλία ἔλαβεν χώραν καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβαιωτικὴ τῶν ὅσων εἶπα καὶ τῆς ἐξελίξεως, ἡ ὁποία ἐσημειώθη. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ μὲ ἄνεσιν καὶ μὲ ἠρεμίαν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς πραγματικότητος, καὶ νὰ κατασκευασθῇ ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ δύο προϋποθέσεις: Πρῶτον, δὲν θὰ ἀναγκάζῃ κανένα, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ θέλῃ νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστερὰν καί, δεύτερον, θὰ δίδῃ σχετικῶς ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Θὰ ἦτο δυνατὸν ὄντως καὶ σᾶς ἐξομολογοῦμαι ὅτι καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ ἐσκέφθην, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ κατηγορήσητε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι προχείρως ἕνα τόσον μεγάλο θέμα δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ ἀντιμετωπίσω, ὅταν δὲν ἐγνώριζον διὰ ποῖον λόγον συνεκλήθη τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τῆς προπαρελθούσης Πέμπτης. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον πιστεύω ὅτι ἔπρεπε μὲ ἠρεμίαν νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ θέμα διὰ νὰ μὴ φθάσωμεν πρὸ τοῦ διλήμματος τὸ ὁποῖον ἐξήγησεν χθὲς ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, καὶ διὰ νὰ λύσωμεν τὸ θέμα, ὄχι ἐξαναγκαζόμενοι νὰ δεχθῶμεν τὸ μὴ χεῖρον σύστημα, ἀλλὰ προσπαθοῦντες νὰ εὕρωμεν τὸ βελτεστόν. Διότι καὶ ὁ κ. Κ. Τσάτσος δέχεται ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει συνεπείας.

§66Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὅλα τὰ συστήματα ἔχουν συνεπείας.

§67Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ὅλα τὰ συστήματα ἔχουν μειονεκτήματα ἀπὸ ἀπόψεως ἐκπροσωπήσεως, ὑπάρχουν, ὅμως, συστήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν μειονεκτήματα, ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς καὶ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὀλιγώτερα μειονεκτήματα ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς. Καὶ ἐν τούτῳ ἔγκειται, κατὰ τὴν κρίσιν μου, τὸ θέμα. (Χειροκροτήματα).

§68Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ ἀπαντήσω διὰ βραχέων εἰς ὅσα ἐξέθεσεν ὁ συνάδελφος κ. Τσάτσος. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς ἐπηυξημένης ἀναλογικῆς δὲν θὰ ὑπῆρχε περίπτωσις νὰ δημιουργῇ τὴν ἀντίδρασιν, τὴν ὁποίαν προκαλεῖ, ἐὰν πράγματι ἐγένετο δεκτὸν ὅ,τι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπεστήριξε, τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ παλαιοῦ νόμου, τῆς ηὐξημένης ἀναλογικῆς, χωρὶς τροπολογίας.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας, βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§70Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ εἰς τὸ βῆμα μὲ ἔφερεν ἡ πρόθεσις νὰ ἐκθέσω ὡρισμένας ἀπόψεις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ συγχρόνως νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου ἐπ’ αὐτῶν. Τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ὁ σχηματισμός, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν εἶναι ὀρθὸς ἀπὸ ἀπόψεως κοινοβουλευτικῆς τάξεως. Κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια παραιτηθείσης τῆς Κυβερνήσεως ὤφειλε νὰ κληθῇ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ προσπαθήσῃ νὰ διαπιστώσῃ ἐὰν ἠμπορῇ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Ἐὰν αἱ τοιαῦται προσπάθειαί του δὲν ἤθελον καρποφορήσει καὶ κατέθετε οὕτω τὴν ἐντολήν, τότε μετ’ εἰσήγησιν καὶ αὐτοῦ, ὁ Βασιλεὺς θὰ ἐπροχώρει εἰς ἀναζήτησιν ἄλλης λύσεως. Βεβαίως, δὲν δύναται κανεὶς νὰ βεβαιώσῃ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σχηματίσῃ ὁ ἡγέτης τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως Κυβέρνησιν, ὤφειλεν ὅμως, ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ ἐν λόγῳ καθιερωμένη ἐκ τῆς πρακτικῆς διαδικασίας. Παρὰ ταῦτα ἐσχηματίσθη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὡς ἐσχηματίσθη, ὄχι δὲ διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς μὲ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς ὑπάρχοντος ἐκλογικοῦ συστήματος. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ νὰ γίνουν ἐκλογαὶ διὰ νὰ ἀποφανθῇ ὁ λαὸς περὶ τοῦ ποῖος θέλῃ νὰ τὸν Κυβερνήσῃ. Καὶ θὰ ἦτο καλύτερον τοῦτο, διότι δὲν θὰ εἴχομεν τὴν σημερινὴν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸ ὅτι παρὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια ἐσχηματίσθη εἶδος Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ, μὲ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς τῶν δύο Κομμάτων καὶ μὲ τὴν σφοδρὰν ἀντίθεσιν τῶν λοιπῶν, τὴν ψήφισιν ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἔχει προκατασκευασθῆ ἀπὸ τὰ δύο Κόμματα ποὺ τὴν ὑποστηρίζουν εἰς τὴν Βουλήν, τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Τὰ ὅσα θὰ ἐκθέσω, θὰ θίγουν καὶ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ τὰς δηλώσεις τῶν δύο ἄλλων Κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται μὲ αὐτὰς ὅτι ἔχουν τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐκπρόσωπόν των ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐν πρώτοις, αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐμφανίζουν ἕνα σημαντικὸν κενόν. Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν δηλώσεών της ἀνεγράφη εἰς τοὺς «Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης», καὶ μάλιστα μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἐγκυροτέρου ἴσως Ἀμερικανοῦ στρατιωτικοῦ κριτικοῦ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς περιλαμβάνεται μεταξὺ τῶν χωρῶν ἐκείνων εἰς τὰς ὁποίας ἀπεφασίσθη νὰ ἱδρυθοῦν ἀτομικαὶ βάσεις. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος δὲν δύναται νὰ σιωπήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ ἠθέλαμεν συνεπῶς νὰ ἀκούσωμεν σχετικὰς δηλώσεις ἐκ μέρους της. Θὰ εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐτυχής, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διαβεβαιώσουν τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ ὅσα ἀνεγράφησαν ἀπὸ τὸν ἐν λόγῳ στρατιωτικὸν κριτικὸν σχετικῶς μὲ τὴν ἵδρυσιν βάσεων ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἔτσι καὶ μόνον θὰ καθησυχάσῃ τὴν κοινὴν γνώμην τῆς χώρας. Ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται ὅτι εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ διενεργήσῃ ἀδιαβλήτους καὶ ἀμερολήπτους ἐκλογάς. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἐξαιρετικὰ εὐχάριστον ἀλλὰ διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπῆρχεν ἕνας ἄψογος ἐκλογικὸς νόμος, τὸν ὁποῖον θὰ ἐπροτίθετο νὰ ἐφαρμόσῃ μὲ τὰς καλυτέρας διαθέσεις ἀμεροληψίας. Δυστυχῶς, καὶ αἱ πλέον κατηγορηματικαὶ διαβεβαιώσεις της δι’ ἀμεροληψίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἱκανοποιήσουν. Διότι ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ υἱοθετήσῃ καὶ νὰ μᾶς ἐμφανίσῃ πρὸς ψήφισιν ἕνα ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι τῆς προτιμήσεως καὶ τῆς πρωτοβουλίας τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἀπὸ δὲ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐδηλώθη ὅτι εἶναι ἕνα προϊὸν ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέκυψεν, διότι διαφορετικὰ ἠπειλεῖτο ἡ Χώρα νὰ ὁδηγηθῇ εἰς ἐκλογὰς μὲ τὸν ἰσχύοντα ἐξαιρετικὰ ἐπιλήψιμον νόμον. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται καὶ υἱοθετῇ αὐτὴν τὴν κάθε ἄλλο παρὰ ἄμεμπτον συμφωνίαν, καὶ μονογράφει τὸ σχετικὸν σχέδιον διὰ νὰ τὸ ἐπανακαταθέσῃ πάλιν εἰς τὴν Βουλήν, ὡς καὶ παρ’ αὐτῆς υἱοθετημένον, δικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ πολλὰς καὶ δικαιολογημένας ἀμφιβολίας, ὡς πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν ἀμεροληψίαν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ αἱ ἀμφιβολίαι μας ἐνισχύονται καὶ ἀπὸ ἕνα πρόσθετον λόγον, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον δὲν εἶναι νομοσχέδιον συνταγματικόν, τὸ ὁποῖον πράγματι νὰ σέβεται τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου. Εἶναι νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὴν κατασκευὴν βουλευτῶν, παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι τοὺς βουλευτὰς τοὺς ἐκλέγει ὁ λαός. Αὐτὸ δὲν μαρτυρεῖ σεβασμὸν τοῦ δικαιώματος τῶν πολιτῶν νὰ ἐκλέγουν τοὺς βουλευτὰς καὶ τῆς ὑποχρεώσεως ποὺ ἔχει πᾶσα Κυβέρνησις νὰ ἐξασφαλίζῃ διὰ τῶν νομοθετημάτων ποὺ προτείνει πρὸς ψήφισιν, ἰσότητα εἰς τοὺς Ἕλληνας πολίτας ἐν τῇ ὑπ’ αὐτῶν ἐκλογῇ τῶν ἀντιπροσώπων των, οἱ ὁποῖοι δίδουν τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας. Καὶ ἐν τούτοις, παρὰ ταῦτα, καὶ ἡ νῦν Κυβέρνησις καὶ τὰ Κόμματα ποὺ προανέφερα, ὅλοι μαζὶ ἔρχονται ἐνώπιόν μας καὶ μεταβαλλόμενοι εἰς ἀφελεῖς πολίτας οἱ ὁποῖοι ἀγνοοῦν τὰς ἀρχὰς τῆς ἰσότητος τῶν πολιτῶν, τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ τί σημαίνει συνταγματικὴ ὑποχρέωσις καὶ σεβασμὸς πρὸς τὰς διατάξεις ἐκείνου, ἔρχονται ὅλοι μαζὶ καὶ μᾶς λέγουν διὰ τῶν δηλώσεων τῆς νῦν Κυβερνήσεως: Ὑπάρχει ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει μονογραφηθῆ μάλιστα ἀπὸ τὰ δύο Κόμματα, ἀπὸ τὸ πρὸ ὀλίγου ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἀπὸ τὸ Κόμμα τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτὸ τὸ υἱοθετῶ, ὅπερ σημαίνει ὅτι τὸ εὑρίσκει — ἡ νῦν Κυβέρνησις — πολὺ ὀρθόν. Μὰ αὐτὸς δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ὁ σκοπός της εἶναι νὰ σχηματισθῇ διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ ἀδιάβλητον νόμον ὑφιστάμενον καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ τοιοῦτος νόμος, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἕνα σχέδιον τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι συνταγματικῶς ἀνεπίληπτον καὶ νὰ σέβεται τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος τούτων. Τοιοῦτόν τι, ὅμως δὲν συμβαίνει. Πῶς θέλετε λοιπόν, ἐγὼ καὶ πλεῖστοι ἐκ τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ μέγιστον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ πιστεύσωμεν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι θὰ γίνουν ἀδιάβλητοι ἐκλογαὶ ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία υἱοθετεῖ καὶ παρουσιάζει ἀπολύτως διαβλητὸν καὶ καταδικαστέον νομοσχέδιον; Καὶ διατὶ μᾶς τὸ παρουσιάζει; Διότι τῆς εἶπον τὰ προαναφερθέντα Κόμματα ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον μόνον δέχονται, καὶ ὅτι τὸ ἐμονογράφησαν, μολονότι τὸ ἓν ἐκ τῶν Κομμάτων μᾶς λέγει ὅτι δὲν εἶναι ἔργον του, ἐνῷ τὸ ἕτερον, μᾶς λέγει ὅτι τὸ ἐδέχθη, διότι ἐξεβιάσθη, διότι ἄλλως ἡ Ε.Ρ.Ε. θὰ ἐζήτει ἐκλογὰς μὲ τὸ ἰδικόν της ὑφιστάμενον σύστημα. Καὶ τῆς μὲν Ε.Ρ.Ε. τὸ παρελθόν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, εἶναι πολὺ ἐπιλήψιμον, διότι εἰς τὸ 1955 μᾶς παρουσίασε τὸ τραγελαφικὸν ἐκεῖνο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἄνευ ποσοστῶν, καὶ μετρίως ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ ὑπερενισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ πλειοψηφικόν. Τοῦ Κόμματος, ὅμως, τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν παράδοσιν σεβασμοῦ τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, ἡ ἐν προκειμένῳ στάσις μᾶς καταπλήσσει. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε, ἀνέδειξε καὶ ἐλάμπρυνε τὸ Κόμμα αὐτό, ἦτο αὐτὸς ποὺ ἐδίδαξε εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὅτι τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν ὀφείλουν νὰ εἶναι σεβαστὰ ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις καὶ οὐδέποτε ἐπεχείρησε νὰ ἀλλοιώσῃ ἢ ὁπωσδήποτε νὰ δολιευθῇ τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματά των. Αὐτὸ τὸ λέγω ὡς ἀπάντησιν εἰς τὰ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν πρῶτον ρήτορα, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Καὶ ἰδοὺ διατί: Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰς τὰ 1920 μολονότι κάλλιστα ἐγνώριζε ὅτι ὑπῆρχον ἐν τῇ Χώρᾳ ἰσχυραὶ μειονότητες, αἱ ὁποῖαι κατ’ οὐδὲν ἤθελον νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ μεγαλοπράγμων πολιτική του τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, μολονότι τοῦ ὑπεδεικνύετο, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920 ἡ πολιτική του αὐτὴ θὰ ἐκινδύνευε ἀπὸ τὰς μειονότητας αὐτάς, δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ περιορίσῃ τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα τούτων. Καὶ τοῦτο κυρίως διὰ νὰ μὴ δοθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐν Ἑλλάδι τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν ἐπηρεάζονται ἀπὸ ἐθνολογικὰς διαφοράς. Μὲ αὐτὴν τὴν παράδοσιν ἔρχεται σήμερον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων νὰ συνηγορῇ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ ὑπ’ ὄψει μας νομοσχέδιον; Μὲ ποίαν δικαιολογίαν; Ὅτι ἂν δὲν τὸ δεχθῶμεν θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀπειλὴ τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ 1955. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶχε καθῆκον νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιδιωκομένης πλαστογραφήσεως τῆς θελήσεως μεγάλου μέρους τῶν πολιτῶν, διότι τῆς Ε.Ρ.Ε. τὸ παρελθὸν εἶναι βεβαρυμένον. Δὲν ἔπρεπε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων νὰ δεχθῇ νὰ συμπράξῃ, ἔστω καὶ ἐξ ἀνάγκης, ὅπως λέγει, εἰς τὴν πλαστογράφησιν τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν.

§71Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπεται, κύριε συνάδελφε;

§72Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ὄχι.

§73Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἀρνεῖσθε εἰς τὸν μονόλογον. Δεχόμεθα τὸν μονόλογον, ἄνευ ἀντιλόγου.

§74Ι. ΡΙΖΙΩΤΗΣ. Ὁ ἀντίλογος ἀπὸ τὸ βῆμα.

§75Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις νὰ μὴ ὁμιλήσῃ ἄλλος ἀπὸ τὸ Κόμμα μας. Ἀλλὰ δὲν σᾶς συμφέρει.

§76Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐπιμονὴ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὸ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἔχει δημιουργήσει — ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω — ἀλλὰ ἔχει δημιουργήσει εἰς εὐρύτατον τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ Κόμμα αὐτὸ ἐλπίζει, ὅτι μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ κατορθώσῃ νὰ κερδίσῃ πολλὰς ἕδρας ἀσχέτως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων αἱ ὁποῖαι θὰ τοῦ δοθοῦν. Ἐπίσης, εὐρύτατα λέγεται ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἡ Ε.Ρ.Ε. καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐλπίζουν ὅτι θὰ κερδίσουν πολλὰς ἕδρας, ὥστε διὰ τὰ μεγάλα ἐθνικὰ ζητήματα, ὅπως τὸ Κυπριακὸν καὶ τὸ ζήτημα τῶν βάσεων, χωρὶς αὐστηρὰν ἐπίκρισιν νὰ εὑρεθῇ κἄποια λύσις, ἡ ὁποία νὰ γίνῃ δεκτὴ οἱαδήποτε ἂν θὰ εἶναι αὐτὴ ἡ λύσις. Δὲν θέλω νὰ τὸ πιστεύσω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διότι, ἂν πράγματι περὶ αὐτοῦ πρόκειται, θὰ εἶναι τρομερόν. Τὸ θέμα τῶν βάσεων καὶ ἡ διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ θὰ τεθοῦν πρὸ τοῦ λαοῦ, διότι εἶναι θέματα τεράστια, καὶ τὸ τῶν βάσεων ἐνδέχεται νὰ προκαλέσῃ καταστροφὴν τοῦ Ἔθνους καὶ πρέπει νὰ κληθῇ ὁ λαὸς νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ. Ὅσοι δὲν ζητήσουν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην του, θὰ κάμουν παράβασιν καθήκοντος, μεγάλην, καὶ θὰ ἐπιτρέψουν τὰς βαρυτέρας ὑπονοίας εἰς βάρος των. Ἂν ὅλοι ἔχωμεν τὴν πρόθεσιν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν μὲ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ δὲν ὑπάρχει ἄλλο νομοσχέδιον παρὰ μόνον τὸ τῆς ἐπαναφορᾶς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Θὰ ἦτο κάλλιστα δυνατὸν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ζητήσητε ἐδῶ τὴν ἐπαναφορὰν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἀδιαφοροῦντες ἂν τὴν θέλῃ τὸ Α Κόμμα ἢ δὲν τὴν θέλῃ. Ὑπάρχει τὸ προηγούμενον τοῦ 1950, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ ν. 1398 καὶ ἀνελήφθη εὐθύνη καὶ ἀπὸ τὴν τότε Ὑπηρεσιακὴν λεγομένην Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὸν ἀνεύθυνον ἄρχοντα, διὰ νὰ ψηφίσουν οἱ στρατιωτικοί, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐψήφισαν κατὰ ἕνα τρόπον ὁ ὁποῖος ἠλλοίωσε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης σημαντικῶς. Ἐφ’ ὅσον τοῦτο ἔγινε μὲ ἀποτέλεσμα κακοποιόν, νομίζω ὅτι περίφημα θὰ ἠμπορούσατε σεῖς νὰ ἀκολουθήσητε τὸν καλοποιόν, δηλαδὴ τὸν Συνταγματικὸν δρόμον καὶ νὰ πάρητε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ μᾶς φέρητε ἐδῶ νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπαναφορᾶς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἔτσι θὰ εἶσθε σύμφωνος μὲ τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ ἠμπορῆτε νὰ ἀντικρούσητε οἱανδήποτε ἐπίκρισιν ὅτι δὲν ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην ἡ Κυβέρνησίς σας καὶ θὰ πείσητε τοὺς πάντας ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τὰς ὁποίας θὰ διενεργήσητε θὰ εἶναι ἀδιάβλητοι. Δεχόμενος ὅμως, τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσίασαν, μονογραφημένον μάλιστα, δὲν μᾶς πείθητε ἀφοῦ θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε ἀντισυνταγματικὸν νομοσχέδιον φαλκιδεῦον τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶσθε ἀμερόληπτος. Καὶ τὶ νὰ τὴν κάμωμεν τὴν ἀμεροληψίαν σας ὅταν ἀποβλέπῃ εἰς τὸ πῶς θὰ περικοποῦν τὰ δικαιώματα αὐτὰ τοῦ λαοῦ καὶ θὰ στραγγαλισθοῦν; Τὸ καλύτερον, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, εἶναι νὰ ἀφήσητε τὰ πράγματα νὰ βαδίσουν ὡς πρέπει καὶ ἠμπορεῖ νὰ βαδίσουν, νὰ ἐφαρμοσθῇ δηλαδὴ ὁ ἰσχύων κακὸς νόμος. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω ἀκόμη ὀλίγας λέξεις. Εἰς τὸ 1951 ὅταν ἐπεχειρεῖτο νὰ ψηφισθῇ ἡ τότε ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ — λυποῦμαι ποὺ δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ τὸ ἐπιβεβαιώσῃ — μαζὶ διεξήγομεν τὸν ἀγῶνα ἐναντίον ἐκείνου τοῦ κακοῦ νομοθετήματος, διότι καὶ τότε κακὸν ἀποτέλεσμα ἔφερε καὶ ἔδωσε τὸ προηγούμενον νὰ ἔλθῃ τὸ κάκιστον σημερινὸν νομοσχέδιον. Τότε, ὁ κ. Καραμανλῆς καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὑποστηρικταὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἢ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ ἀντιδράσουν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐνισχυμένης, προσέφυγον εἰς τὸν Στρατάρχην Παπάγον, τὸν ὁποῖον παρουσίασαν τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὡς σωτῆρα ἑαυτῶν καὶ τῆς πολιτικῆς των. Ἔτσι καὶ σήμερον θὰ ὑπάρξῃ ἀντίδρασις κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεργάζονται τὴν καταδολίευσιν τοῦ δικαιώματος τῶν πολιτῶν νὰ ἐκλέγουν ἐκείνους ποὺ θέλουν ἢ μᾶλλον νὰ βλέπουν ἐκλεγομένους ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐψήφισαν καὶ ὄχι ἄλλους ἀντιθέτους. Καὶ θ’ ἀντιδράσουν, παρ’ οἱανδήποτε κομμουνιστοφοβίαν, ἡ ὁποία μὲ ἐπιμονὴν καλλιεργεῖται καὶ ἡ ὁποία οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει παρὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διαβουκολῆται ὁ λαὸς ὅτι χρειάζωνται σωτῆρες ἰδιὰ νὰ τὸν σώσουν, ὅτι ὑπάρχουν κατὰ δῆθεν κινδύνων ποὺ τὸν ἀπειλοῦν. Ὁμιλοῦν ὅμως καὶ τὰ πράγματα. Μὲ τοὺς συναδέλφους τῆς Ε.Δ.Α. συμβιοῦμεν ἐν τῇ Βουλῇ ἐπὶ δύο ἔτη, τοὺς παρακολουθοῦμεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν των. Καὶ εὐπρεπέστατοι ὑπῆρξαν καὶ ὅσα μᾶς ἐξέθεσαν συνέτειναν κατὰ πολὺ τὰ νομοθετήματα νὰ γίνωνται ἀρτιώτερα. Δὲν βλέπω ποῖον κίνδυνον πρέπει νὰ θεωρήσω μεγαλύτερον, τὸν κίνδυνον ἀπὸ τὰς σκέψεις τῆς Δεξιᾶς, αἱ ὁποῖαι τείνουν νὰ συντρίψουν τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν ἢ τὸ λεγόμενον μετ’ ἐπιτάσεως ἀπὸ τὴν Δεξιάν, ὅτι ἂν συμπράξω ἐγὼ ἢ ὁ οἱοσδήποτε ἄλλος μὲ τὴν Ε.Δ.Α. εἶναι δυνατὸν νὰ περιέλθωμεν εἰς ὑποδεεστέραν θέσιν ὡς πολιτευταί. Προσωπικῶς νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ ὑποστηρίζωνται τοιαῦται ἀπόψεις, ἰδίως ὅταν προβάλλεται πρὸς ψήφισιν νομοσχέδιον ἐκλογικόν, ἀποβλέπον εἰς τὸ πῶς ὡρισμένα κόμματα θὰ ἐπιτύχουν πλειοψηφίαν εἰς ἕδρας, μὴ ἀνταποκρινομένην εἰς τὴν πλειοψηφίαν ψήφων. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος ὀφείλει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὸ πῶς οἱ πολῖται ἐλεύθεροι καὶ ἀδέσμευτοι εἶναι δυνατὸν νὰ δίδουν τὴν ψῆφον των, ἡ ὁποία καὶ νὰ ἀναδεικνύῃ ὡς ἐκπρόσωπόν των ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον πράγματι ἤθελον καὶ ὄχι τὸν ἄλλον, τὸν ὁποῖον ἴσως οὐδόλως γνωρίζουν, καὶ τὸν ὁποῖον κατεψήφισαν οἱ πλεῖστοι. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ σᾶς δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἔχω προσωπικὴν γνωριμίαν. Μὲ πολλά, ὅμως, μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω δεσμοὺς προσωπικοὺς καὶ τὰ ἐκτιμῶ πολύ. Ἐπιτρέψατέ μου — διότι καὶ ἐγὼ περίπου ἔχω τὴν ἡλικίαν σας καὶ δὲν εἶναι πολὺ τολμηρὸν — νὰ ἐκφράσω μίαν σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησίν σας. Καὶ νὰ σᾶς εἴπω: Ἀξιότιμοι κύριοι, διεπρέψατε εἰς ποικίλας ἐπιδόσεις καὶ εὑρίσκεσθε σήμερον εἰς τὴν κορυφὴν τῆς σημερινῆς κοινωνίας. Προσέξατε μήπως, ἂν καὶ εἷς ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἀξιοσέβαστος, μὴ καταλήξητε νὰ θεωρηθῆτε ὅλοι ὁμοῦ ὡς ἓν σύνολον, τὸ ὁποῖον ἀπειργάσθη τὸ κακὸν τοῦ τόπου, διότι θὰ ἔχῃ συντελέσει εἰς τὴν καταδολίευσιν τῶν ἱερῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§78Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματός μας ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς ἐπίσης καὶ τῆς γενικωτέρας πολιτικῆς κρίσεως ἐνώπιον τῆς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Χώρα μας, ἀνέπτυξαν ὁ Πρόεδρος τοῦ Κόμματός μας καὶ ὁ κοινοβουλευτικός του ἐκπρόσωπος. Ἐζήτησα ὅμως, τὸν λόγον, καὶ ἐπέμεινα νὰ ὁμιλήσω, διότι νομίζω ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα θέματα ἐπὶ τῶν ὁποίων περαιτέρω ἀνάπτυξις θὰ εἶναι χρήσιμος ὄχι μόνον διὰ νὰ σχηματίσῃ κρίσιν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἐκκαθαρισθοῦν τὰ θέματα αὐτὰ ἀπὸ τοῦδε καὶ διὰ τὰ μέλλοντα νὰ ἐπακολουθήσουν ἂν τελικῶς αἱ μυστηριώδεις δυνάμεις δὲν ματαιώσουν τὴν προσφυγὴν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἕνα ἐκ τῶν θεμάτων αὐτῶν ἀνάγεται εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται νὰ διεξαγάγῃ ἐκλογὰς «ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους». Φοβοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τόσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅσον καὶ τὰ μέλη τῆς ὑπ’ αὐτὸν Κυβερνήσεως, ἴσως δὲν ἔχουν σαφῆ ἀντίληψιν περὶ τῶν ἐπικρατουσῶν συνθηκῶν εἰς τὴν χώραν μας. Καὶ διὰ νὰ μὴ μακρηγορήσω θὰ ἐπιχειρήσω ἐπιγραμματικῶς μόνον νὰ ἀναφέρω στοιχεῖα περὶ τοῦ ἐπικρατοῦντος καθεστῶτος καὶ κατόπιν τούτου θὰ παρακαλέσω προσωπικῶς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἰσχυρισθῇ ἂν εἶναι ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, ὑπὸ τὸ καθεστὼς αὐτό, δυνατὸν νὰ γίνεται καὶ λόγος περὶ «ἐλευθέρων καὶ ἀδιαβλήτων ἐκλογῶν». Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι παρὰ τὰ ἄρθρον 4 τοῦ Συντάγματος, παρὰ τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ ν. 2329)53 διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεκυρώθη ἡ Διεθνὴς Σύμβασις τῆς Ρώμης καὶ ἑπομένως τὸ περιεχόμενον αὐτῆς ἀποτελεῖ καὶ ἐσωτερικὸν δίκαιον. Εἰς τὴν Χώραν μας ἰσχύει ὁ θεσμὸς τῶν διοικητικῶν ἐκτοπίσεων, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου πολῖται εἶναι δυνατὸν δι’ ἁπλῆς διοικητικῆς πράξεως, κυρίως τῶν Ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἁπλῶς δίδουν τὸ κῦρος δῆθεν δικαστικῶν ἐγγυήσεων διὰ τῆς ψήφου των δικαστικῶν, οἱ ὁποῖοι μετέχουν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀσφαλείας, οἱ ὁποῖοι, ὅμως, δὲν γνωρίζουν περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἁπλῶς ψηφίζουν βάσει τῶν εἰσηγήσεων τῶν Ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν τὴν ἐκτόπισιν πολιτῶν. Ἐρωτᾶται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἂν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὴν ἰσχὺν τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ πάντα πολίτην, ὁ ὁποῖος οὕτω ὑπάγει ὑπὸ τὴν ἀστυνομικὴν αὐθαιρεσίαν, οἱονδήποτε Ἕλληνα πολίτην, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἡ ἐλευθέρα ἔκφρασις φρονήματος, ἢ ἀντιστρόφως ἂν δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ ἀσκεῖ, ὅπως ἤσκησε μέχρι τοῦδε καὶ θὰ ἀσκήσῃ ἐνδεχομένως καὶ κατὰ τὰς μελλούσας ἐκλογὰς καταθλιπτικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας ἐκφράσεως τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων. Δεύτερον, ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, μία κατηγορία ἀρκετῶν χιλιάδων πολιτῶν, τοὺς ὁποίους αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις περιήγαγον εἰς τὴν κατάστασιν τῶν λεγομένων ἀδειούχων ἐξορίστων. Τοῦτο σημαίνει ὅτι αἱ χιλιάδες τῶν πολιτῶν αὐτῶν δύνανται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἐπανεκτοπισθοῦν χωρὶς μάλιστα εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ ἀπαιτῆται καὶ νεωτέρα ἀπόφασις, ἔστω καὶ αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς διαβλητῆς, τῆς διοικητικῆς καί τινων ἐγγυήσεων, ἡ ὁποία ἀποφασίζει τὰς ἐκτοπίσεις. Καὶ ἐρωτᾶται καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, αἱ χιλιάδες αὐτῶν τῶν πολιτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσουν ἀνεπηρεάστως καὶ ἐλευθέρως τὰ πολιτικὰ καὶ ἐκλογικά των δικαιώματα; Ἢ ἀκριβῶς τὸ ἀντίστροφον ἂν δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ ὕπαρξις τοιαύτης κατηγορίας πολιτῶν καὶ μάλιστα ὡς ἀριθμοὶ χιλιάδων δὲν ἀσκεῖ ἐπίδρασιν, δὲν ἀσκεῖ φοβίαν καὶ ἐπὶ τοῦ περιβάλλοντος ὄχι μόνον τοῦ φιλικοῦ, οἰκογενειακοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ γενικωτέρου, ὅταν πᾶς Ἕλλην πολίτης σκέπτεται ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ ἀστυνομικὴ αὐθαιρεσία νὰ περιαγάγῃ καὶ αὐτὸν εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν; Τρίτον, ἰσχύει, κύριοι συνάδελφοι καὶ εἶναι μόνιμον καθεστὼς ὁ νόμος 375 τῆς δικτατορίας Μεταξᾶ. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν ἐν καιρῷ εἰρήνης οἱ πολῖται ὑπάγονται εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, δηλαδὴ ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸν φυσικόν των δικαστὴν κατὰ παράβασιν τοῦ γνωστοῦ ἀξιώματος ὅτι οὐδεὶς ἀφαιρεῖται τοῦ φυσικοῦ του δικαστοῦ. Καὶ συμβαίνει τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι: Ὅτι προκειμένου περὶ ἀδικημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν διατάξεις θεσπισθεῖσαι ὑπὸ τοῦ νέου Ποινικοῦ Κώδικος εἰς τὸν ὁποῖον προβλέπονται αἱ περιπτώσεις τῶν ἀδικημάτων αὐτῶν ἰσχύουν καὶ ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος τοῦ νόμου 375 καὶ ὄχι αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 146–148 τοῦ νέου Ποινικοῦ Κώδικος. Κύριοι συνάδελφοι, βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὡς εἶπον, οἱ πολῖται ὄχι μόνον ὑπάγονται εἰς τὰ Στρατοδικεῖα ἀλλὰ καταδικάζονται καὶ εἰς αὐστηροτάτας ποινὰς διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι καὶ εἰς πολλὰς περιπτώσεις καὶ εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν θανατικὴν ποινήν. Ἐρωτῶ, τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ὁ δικτατορικὸς αὐτὸς νόμος, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβάζεται καὶ κατὰ φαντασίαν ἀκόμη μὲ καθεστὼς διενεργείας ἐλευθέρων καὶ ἀδιαβλήτων ἐκλογῶν, ὅταν ὑπάρχουν ἄπειρα περιστατικὰ κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ ὑπαγωγὴ τοῦ πολίτου εἰς τὸν νόμον αὐτὸν καὶ ἐν συνεχείᾳ ἡ ἐκδίκασις καὶ καταδίκη καὶ εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις καὶ ἐκτελέσεις πολιτῶν ἐγένοντο πάντοτε, βάσει κριτηρίων ἀστυνομικῶν κατὰ παράβασιν αὐτῶν τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων τῆς ἰσχυούσης Ποινικῆς Δικονομίας καὶ ἑπομένως κατὰ παραγνώρισιν ὅλων ἐκείνων τῶν ἐγγυήσεων αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν πολιτῶν ἀπὸ τυχὸν αὐθαιρεσίας. Εἶναι ποτὲ δυνατὸν, κύριοι συνάδελφοι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως νὰ φαντασθῆτε ὅτι ὅταν ὁ πολίτης αἰσθάνεται ὑπὲρ τὴν κεφαλήν του τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου αὐτοῦ ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἀπειλήσῃ καὶ τὴν ζωήν του ἀκόμη ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀδιαβλήτους καὶ ἐλευθέρας ἐκλογάς; Ὅταν θὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε καὶ ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε, ἐφ’ ὅσον ἔχετε αὐτὴν τὴν ὑπεύθυνον θέσιν, ὅτι εἰς τὰς περιπτώσεις τῶν δικῶν αὐτῶν, αἱ κατηγορίαι ἐξυφαίνονται κατὰ τρόπον ἀπερίγραπτον, καὶ κατὰ παράβασιν πάσης ἐννοίας ἠθικῆς. Εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ τοῦ νόμου μὲ τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν λέγετε ὅτι καταβάλλετε περὶ διενεργείας ἐλευθέρων καὶ ἀδιαβλήτων ἐκλογῶν. Τέταρτον σημεῖον. Ἰσχύει ὁ Α. Ν. 516 τοῦ 1948 καὶ αἱ σαφεῖς διατάξεις ἄλλων νόμων, δυνάμει τῶν ὁποίων τὸ ⅓ καὶ πλέον τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, διὰ τῆς διαδικασίας τῶν πιστοποιητικῶν κοινωνικῶν καὶ λοιπῶν φρονημάτων στερεῖται τοῦ δικαιώματος νὰ ἀνεύρῃ ἢ νὰ διατηρήσῃ τὴν τυχὸν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν εἶχεν οὐ μόνον εἰς δημοσίας ὑπηρεσίας ἢ ὀργανισμοὺς δημοσίου δικαίου ἀλλὰ καὶ εἰς καθαρῶς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις. Πέραν αὐτοῦ ἀκόμη καὶ εἰς καθαρῶς χειρωνακτικὰς ἐργασίας. Ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατ’ ἐπανάληψιν ἐτονίσθη, ὅτι διὰ νὰ εἶναι τις καὶ ὁδοκαθαριστής, ἀκόμη, τῆς παραμικροτέρας Κοινότητος τῆς Ἑλλάδος, ἀπαιτεῖται νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν διαδικασίαν αὐτὴν τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ νόμου. Ἐρωτᾶται, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν τὸ ⅓ τῶν πολιτῶν καὶ πλέον ἴσως, τοῦτο ἔχει τὸν φόβον, ὅτι κινδυνεύει νὰ μὴ ἀνεύρῃ ἐργασίαν, νὰ μὴ ἐξασφαλίσῃ τὰ πρὸς τὸ ζῆν, ἐρωτᾶται, λέγω, εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὁμιλῆτε σοβαρῶς καὶ νὰ ὑπόσχεσθε, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους ἐκλογάς, ὅταν πᾶς πολίτης θὰ ὑπόκειται εἰς τὴν διαδικασίαν αὐτήν, διότι ὁ Α ἢ Β ἀστυνομικὸν ὄργανον ἢ ἄλλη παρακρατικὴ ἀφανὴς ὑπηρεσία ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ τὸν ὑπαγάγῃ εἰς τὴν διαδικασίαν αὐτήν, διότι, κατὰ τὴν ἀντίληψίν των, ἐψήφισεν ἢ πρόκειται νὰ ψηφίσῃ, ἐξεδηλώθη ἢ πρόκειται νὰ ἐκδηλωθῇ ἐναντίον ὡρισμένης πολιτικῆς παρατάξεως; Πέμπτον σημεῖον, Κύριοι συνάδελφοι. Βαδίζομεν κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς λεγομένης Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους ἐκλογάς. Εἶναι πασίγνωστον, ὅμως, καὶ θὰ ἐπερίττευεν μία λέξις ἀκόμη, διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ τὸ πόσον ἀποφασιστικὴν σημασίαν ἔχει ἐπὶ τῆς διαμορφώσεως τοῦ δημοσίου φρονήματος, προκειμένου περὶ διεξαγωγῆς ἐκλογῶν, ἡ ἐλευθερία τοῦ Τύπου. Καὶ ἐρωτᾶται ἐπὶ τοῦ βασικοῦ, καὶ δημοκρατικοῦ αὐτοῦ θέματος, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ ἡ ἰσχὺς τῶν ἀντιδημοκρατικῶν ψηφισμάτων ΛΑ καὶ ΛΒ τοῦ 1947 τῶν ὁποίων τὰ ἄρθρα 20–30 τοῦ Γʹ Ψηφίσματος ἔχουν καταργηθῆ, εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ συμβιβασθῇ ἡ ἰσχὺς τῶν ψηφισμάτων αὐτῶν μὲ καθεστὼς ἐλευθεροτυπίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν διὰ τὴν διεξαγωγὴν ἐλευθέρων καὶ ἀδιαβλήτων ἐκλογῶν; Εἶναι ἀκόμη δυνατόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λέγετε ὅτι προχωροῦμεν πρὸς ἐλευθέρας ἐκλογάς, ὅταν βάσει τῶν ψηφισμάτων αὐτῶν διὰ νὰ ἐκδώσῃ τις ἐφημερίδα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχῃ ἄδειαν, ἐπὶ τῆς ἐκδόσεως τῆς ὁποίας ἀποφασιστικὴν γνώμην θὰ ἔχουν αἱ ἀστυνομικαὶ Ἀρχαί, καὶ ὅταν τὰ ψηφίσματα αὐτὰ ἐπεκτείνωνται καὶ πέραν τῶν ἐφημερίδων εἰς τὴν ἔκδοσιν βιβλίων καὶ ἄλλων ἐντύπων; Ὅταν μάλιστα προσφάτως, πρὸ 10 ἀκόμη ἡμερῶν συνελήφθη καὶ πρόκειται νὰ ἐκτοπισθῇ ἢ νὰ δικασθῇ, ἐκδότης διότι προέβη εἰς τὴν Α ἢ Β ἔκδοσιν ἐφημερίδος ἄνευ ἀδείας τῆς Ἐπιτροπῆς τὴν ὁποίαν προβλέπει καὶ καθιερώνει τὸ ΛΑʹ καὶ ΛΒʹ Ψήφισμα; Εἶναι ἀκόμη δυνατόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ παραμείνῃ ἡ ἰσχὺς τῶν ψηφισμάτων αὐτῶν ὅταν ὑπάρχουν καὶ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας αἱ ὁποῖαι κρίνουν ὅτι τὰ ψηφίσματα αὐτὰ εἶναι ἀντισυνταγματικά; Εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῶν ψηφισμάτων νὰ ἐπιμείνητε σοβαρῶς ὅτι δῆθεν προχωροῦμεν εἰς ἐλευθέρας καὶ ἀδιαβλήτους ἐκλογάς; Πέραν αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει καὶ ἕτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ κατ’ εὐθεῖαν αὐτὸν τοῦτον τὸν βιοπορισμὸν τῶν πολιτῶν. Πρόκειται περὶ διατάξεων ψηφισμάτων τὰ ὁποῖα κατευθύνονται εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἐξόντωσιν ἢ εἰς τὴν ἀπειλὴν οἰκονομικῆς ἐξοντώσεως ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τυχὸν δὲν θὰ ἤθελον νὰ ὑποδουλωθοῦν εἰς ὡρισμένην πολιτικὴν παράταξιν. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ψηφισμάτων Μʹ καὶ Νʹ, βάσει τῶν ὁποίων ἐδημεύθησαν, δημεύονται περιουσίαι χιλιάδων οἰκογενειῶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ καὶ μόνον ὅτι ἀνήκουν ἢ ἐμμένουν εἰς ὡρισμένας πολιτικὰς παρατάξεις. Καὶ ἐδῶ τὸ θέμα ἐπανατίθεται, κύριε Πρόεδρε, ὡς ἐρώτημα: Δὲν εἶναι δυνατὸν πᾶς πολίτης ὅταν γνωρίζῃ ὅτι ἰσχύουν τὰ ψηφίσματα αὐτά, ὅταν γνωρίζῃ ὅτι αἱ βαρύταται συνέπειαι τῶν ψηφισμάτων αὐτῶν ἐπῆλθον ἐπὶ ἄλλων πολιτῶν καὶ ὅτι ἐνδεχομένως, νὰ ἐπέλθουν, νὰ ἐπιπέσουν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, εἶναι δυνατὸν οἱ πολῖται, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ ἐκφράζωνται ἐλευθέρως; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφράζωνται ἐλευθέρως, εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζουν ἐλευθέρως, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκοῦν τὰ πολιτικά των καθήκοντα ἐλευθέρως, ὅταν ἐπικρέμανται ὑπεράνω τῶν κεφαλῶν των τοιούτου εἴδους ψηφίσματα; Πέραν αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, ἰσχύει τὸ ψήφισμα ΛΖʹ, ἐπίσης τοῦ 1947. Κατὰ τὸ ψήφισμα αὐτὸ καὶ κατὰ παράβασιν τόσον τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, ὅσον καὶ βασικῶν διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, πολῖται Ἕλληνες στεροῦνται τῆς ἰθαγενείας των δι’ ἁπλῆς διοικητικῆς πράξεως. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ θέμα, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν κατηγορίαν τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι βάσει τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ ἐστερήθησαν τῆς ἰθαγενείας των, ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὴν δυνατότητα ἐκφράσεως ἐλευθέρως τῆς γνώμης τῶν πολιτῶν. Διότι, πάλιν, πᾶς τις σκέπτεται, φοβεῖται, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ περιπέσῃ ὑπὸ τὴν ἁρπάγην τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπεσχέθην ὅτι ἁπλῶς καὶ ἐπιγραμματικῶς θὰ μνημονεύσω ὡρισμένας βασικὰς περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι συνθέτουν αὐτὸ τὸ ἀντιδημοκρατικόν, τὸ ἀνελεύθερον καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἰσχύει βάσει αὐτῶν τῶν ψηφισμάτων, αὐτῶν τῶν νόμων, διὰ νὰ καταλήξω καὶ εἰς τὰ ἐρωτήματα ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἐλευθέρας ἐκλογάς, ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι σοβαρὰ ἡ διακήρυξις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δῆθεν, βαδίζομεν πρὸς ἐλευθέρας ἐκλογάς. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελον νὰ ἀμφισβητήσουν οἱονδήποτε ἐπὶ τῶν σημείων αὐτῶν, ἂν ἤθελον νὰ ἔχουν καὶ περισσότερον λεπτομερῆ στοιχεῖα, εἶμαι ἕτοιμος καὶ θὰ προχωροῦσα νὰ ἀναφέρω πρόσφατα γεγονότα καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς παρούσης, τῆς Ὑπηρεσιακῆς, ἀκόμη, Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ ὅμως, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ εἶμαι σύντομος, θὰ ἀναφέρω μόνον, κύριε Πρόεδρε, ὡρισμένα περιστατικὰ τὰ ὁποῖα ἐπεσυνέβησαν μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ καί, ἑπομένως, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως. Ὁ βουλευτὴς τοῦ Κόμματός μας κ. Λασκαρίδης κατήγγειλε καὶ διὰ τηλεγραφήματος καὶ διὰ διαβημάτων εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῆς Κυβερνήσεώς σας, ὅτι κατὰ τὴν περιοδείαν του μεταξὺ 7 καὶ 10 Μαρτίου, καὶ εἰς τὴν διαδρομὴν Καβάλας–Δράμας–Ξάνθης–Κομοτηνῆς–Ἀλεξανδρουπόλεως, τὰ συγκοινωνιακὰ μέσα ὑφίστανται συστηματικὸν ἔλεγχον, ὑπὸ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν: Εἰς μικρὰς ἀποστάσεις ἀνέρχονται ἐπὶ τῶν μέσων αὐτῶν ἀστυνομικοὶ ἐν περιβολῇ καὶ διενεργοῦν ἔλεγχον τῶν ταὐτοτήτων ὅλων τῶν ἐπιβατῶν καὶ ἀσκοῦν μίαν ψυχολογικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν πολιτῶν, ἡ ὁποία φαίνεται ὅτι εἶναι τὸ προεόρτιον μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐνταθῇ καὶ θὰ ἐπεκταθῇ ἅμα ὡς ἀρχίσῃ ὁ προεκλογικὸς ἀγών. Προηγουμένως, πρὸ τῶν ἡμερῶν αὐτῶν, ὁ ἔλεγχος ἐγένετο εἰς τὴν γέφυραν τοῦ Νέστου, διότι ἴσως ὑπῆρχε κάποιος λόγος νὰ γίνεται ὁ ἔλεγχος αὐτός. Ἐρωτῶ, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ ἔλεγχος, τώρα, πέραν τῆς γεφύρας αὐτῆς, διενεργεῖται καθ’ ὅλην τὴν διαδρομήν; Δὲν ὑπάρχει ἄλλος λόγος, κύριε Πρόεδρε. Ὑπάρχει μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι βαδίζομεν πρὸς ἐκλογὰς καὶ πρὶν νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐκλογικὴ διαδικασία πρέπει νὰ ἐργασθῇ ὁ μηχανισμὸς τῆς ψυχολογικῆς ἐπιδράσεως. Σᾶς ἐκθέτω καὶ ἄλλα συγκεκριμένα περιστατικά. Εἰς τὴν Δράμαν, συστηματικὴ παρακολούθησις αὐτοῦ τοῦ βουλευτοῦ καθὼς, ἐπίσης, καὶ τῶν γραφείων τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Δ.Α., τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς ἓν τῶν κεντρικωτέρων σημείων τῆς πόλεως. Εἰς τὴν Κομοτηνὴν, εἰς τὰ ἐκεῖ γραφεῖα τοῦ Κόμματός μας ἐγένετο σύσκεψις τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο καὶ ὁ βουλευτὴς τοῦ Κόμματος. Κατὰ τὴν ἔξοδον, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συσκέψεως, δεκαμελὴς ὁμὰς ὀργάνων τῆς Ἀσφαλείας ἐπέδραμεν εἰς τὸν χῶρον τὸν πέριξ τῶν γραφείων, ἀφοῦ προηγήθησαν σφυρίγματα τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, συνέλαβε τὸν ἀγρότην Μ. Σερετίδην, ὁ ὁποῖος μετέσχε τῆς συσκέψεως καὶ ἐκράτησαν τὰ στοιχεῖα του. Ἐάν, τυχόν, ὑπῆρχε στοιχεῖον τὶ ἐναντίον τοῦ πολίτου αὐτοῦ, ἡ ἀστυνομικὴ Ἀρχή, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσῃ, κατ’ αὐτὸν τὸν θεαματικὸν τρόπον, ἡ ἐπιδρομὴ εἰς τὸ κέντρον τῆς πόλεως ἐπεβάλλετο καὶ διατί; Ὄχι. Ἁπλούστατα, ἡ ἀστυνομικὴ Ἀρχὴ θὰ ἀναζητοῦσε τὸν πολίτην αὐτὸν καὶ θὰ διενήργει τὰ περαιτέρω, ἀλλὰ τὸ θεαματικὸν μέρος γίνεται διότι θὰ πρέπει ὁλόκληρος ἡ πόλις τῆς Κομοτηνῆς νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι ἐδῶ ὅποιος διανοεῖται περὶ Ε.Δ.Α. εἶναι ἀντικείμενον παρακολουθήσεως καὶ ἀντικείμενον ἐνδεχομένης συλλήψεως, ἐξορίας κ.λ.π. Καὶ πέραν τῶν ὀπαδῶν τῆς Ε.Δ.Α., νὰ διασπαρῇ τὸ αἴσθημα τοῦ φόβου καὶ εἰς μίαν γενικωτέραν ἔκτασιν τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι, τυχόν, δὲν θὰ ἤθελον πλέον νὰ εἶναι ὀπαδοὶ τοῦ τέως Κυβερνῶντος Κόμματος. Δὲν θὰ προχωρήσω, κύριε Πρόεδρε, διότι καὶ τὰ ἄλλα περιστατικὰ ἐπίσης πηγάζουν ἀπὸ τὴν αὐτὴν νοοτροπίαν καὶ κατευθύνονται εἰς τὸν αὐτὸν σκοπόν. Νὰ ἐξαπολυθῇ ἡ φοβία νὰ ἐξαπολυθῇ τὸ κῦμα τῆς τρομοκρατίας διὰ νὰ ἐπηρεασθῇ τὸ φρόνημα τῶν πολιτῶν καὶ νὰ μὴ ἐκδηλωθῇ ἡ πραγματικὴ προτίμησίς των. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, κύριε Πρόεδρε, εἶναι δυνατὸν — θὰ τὸ ἐπαναλάβω διὰ δεκάτην φορὰν — νὰ ἐπιμένετε ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ ἰσχυρισμός σας, ἡ ὑπόσχεσίς σας, ὅτι βαδίζομεν πρὸς ἐλευθέρας ἐκλογὰς νὰ εἶναι σοβαρός; Κύριοι συνάδελφοι, πέραν τοῦ θέματος αὐτοῦ, θὰ ἤθελα νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὡρισμένας, θὰ τὰς εἴπω θεωρίας, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Μίαν ἐξ αὐτῶν ὑπεστήριξαν οἱ ἀποκληθέντες ἀποστάται ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως. Καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἀνέμενεν ἀπὸ τοὺς συναδέλφους αὐτοὺς ὅτι θὰ εἶχον νὰ ἀναπτύξουν σοβαροὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀπέστησαν ἐκ τῆς παρατάξεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνῆκον πρότερον. Ἀντ’ αὐτοῦ, οἱ συνάδελφοι αὐτοὶ ἠθέλησαν νὰ γίνουν κήρυκες μιᾶς γνωστῆς καὶ εἰς ἄλλας ἐποχὰς καὶ εἰς ἄλλας χώρας, καὶ ἀτυχῶς καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας Χώραν, θεωρία. Τῆς θεωρίας περὶ διαχωριστικῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία δῆθεν διέρχεται εἰς σημεῖον κατὰ τὸ ὁποῖον διαχωρίζονται ὅλα τὰ Κόμματα ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην παραμένει ἡ Ἄκρα Ἀριστερά. Πρόκειται περὶ τῆς γνωστῆς θεωρίας τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσουν καὶ πάντα θὰ ἀναπτύσσουν ὅσοι μαίνονται κυριολεκτικῶς ἀπὸ ἀντιλαϊκὰ αἰσθήματα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ νομίζω ὅσοι θέλουν καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ σκέπτωνται καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, γνωρίζουν ὅτι ὑπάρχει μία διαχωριστικὴ γραμμή. Ἀλλ’ ἡ γραμμὴ αὐτή, κυρίως, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ δὲν διέρχεται ἀπὸ τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν δι’ εὐνοήτους λόγους νὰ τὴν τοποθετήσουν οἱ λεγόμενοι ἀποστάται. Ὑπάρχει μία διαχωριστικὴ γραμμὴ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, ἡ ὁποία χωρίζει τὴν ὑπάρχουσαν οἰκονομικὴν ὀλιγαρχίαν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ διαχωριστικὴ γραμμὴ καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ διαχωριζόμενα μέρη. Ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, διαχωριστικὴ γραμμή, ἡ ὁποία σήμερον διαχωρίζει ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι κήρυκες τοῦ νὰ δεχθῇ ἡ Χώρα μας πυραυλικὰς βάσεις διὰ νὰ γίνῃ ἀντικείμενον ἐνδεχομένου ὀλέθρου, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται καὶ θὰ ἀγωνισθοῦν διὰ νὰ ματαιωθῇ τὸ καταστροφικὸν αὐτὸ ἐνδεχόμενον εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑπάρχει διαχωριστικὴ γραμμὴ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, ἡ ὁποία διαχωρίζει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ παραμένουν ὀπαδοὶ καὶ δοῦλοι ἑνὸς καθεστῶτος ὑποτελείας, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται καὶ θὰ ἀγωνισθοῦν διὰ νὰ καταστῇ ὁ τόπος αὐτὸς ὅπως τοῦ ἁρμόζει πραγματικὰ ἀνεξάρτητος. Ὑπάρχει διαχωριστικὴ γραμμὴ ἡ ὁποία διαχωρίζει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι δοῦλοι, ὀπαδοὶ τῆς εὐνοιοκρατίας, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀγωνισταί, ὑπερασπισταὶ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Εἰς τοὺς πρώτους, τοὺς ὀπαδοὺς τῆς εὐνοιοκρατίας, κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, ἀτυχῶς προσεχώρησε καὶ ἡ ἡγεσία ἑνὸς Κόμματος ἡ ὁποία μέχρις ὅτου ἐκσπάσῃ ἡ παροῦσα πολιτικὴ κρίσις εἶχεν ἕνα καὶ μοναδικὸν ἐπιχείρημα διὰ νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἐξουσίαν. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἀγωνίζεται ἐναντίον τῆς εὐνοιοκρατίας. Ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, διαχωριστικὴ γραμμή, ἡ ὁποία χωρίζει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συντηροῦν καὶ ἐκτρέφονται ἀπὸ τὸ ἀστυνομικὸν καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἐπεβλήθη εἰς τὴν Χώραν μας καὶ διατηρεῖται, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν, ἀγωνίζονται καὶ θὰ ἀγωνισθοῦν διὰ νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν χώραν αὐτὴν τὸ δημοκρατικὸν καθεστώς, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαχωριστικὴ γραμμή, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ ὄχι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἀνέφερον οἱ συνάδελφοι αὐτοί. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνεπτύχθη καὶ κἄτι ἄλλο ἀπὸ μέρους τοῦ κυρίου συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν ἀπέστη τοῦ προγράμματος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ὄχι ἀπὸ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ λέγεται ἡ ἀλήθεια, ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἑκάστοτε πολιτικὴν ἡγεσίαν, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ λεχθῇ τοῦτο. Τὸ πρόγραμμα τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὡς ἐπικεφαλίδα εἶχε τὴν ἀρχήν, ἑλληνικὴ ἐξωτερικὴ πολιτική. Αὐτὴν τὴν διακηρυγμένην ἀρχὴν τοῦ προγράμματος τῆς Δ. Ε. ἡ ἡγεσία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογάς, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸ πρόγραμμα ἐνεκρίθη καὶ ἐψηφίσθη μὲ ἐνθουσιασμὸν ἀπὸ 1½ ἑκατομμύριον Ἕλληνας πολίτας, τὴν παρεβίασε. Καὶ τὴν παρεβίασεν, ἀτυχῶς, εἰς κρίσιμα θέματα, θέματα τὰ ὁποῖα ἀποφασίζουν διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου αὐτοῦ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐλησμόνησε τὴν ἀρχὴν τῆς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ὅταν ἡ Χώρα εὑρέθη καὶ εὑρίσκεται πρὸ τῆς ἀπειλῆς νὰ δεχθῇ τὴν ἐγκατάστασιν πυραυλικῶν βάσεων. Ἀπέστη ἡ ἡγεσία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀπὸ ἄλλα βασικὰ σημεῖα τοῦ προγράμματος τῆς Δ. Ἑνώσεως. Τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν τὴν ὁποίαν τότε καὶ πρὸ ὀλίγου ἀκόμη, πρὸ τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ὁ κύριος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κύριος Παπανδρέου ἐθεώρει ὡς τὸ μοναδικὸν δημοκρατικὸν ἐκλογικὸν σύστημα.............................

§79Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Καὶ τὸ θεωρεῖ.

§80Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐν τῇ πράξει, κύριε Μαῦρε, διότι εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ κανεὶς λόγια. Καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὸν κύριον Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ τὰ λέγῃ καὶ περίφημα. Ἀτυχῶς, ὑπάρχει πάντοτε χάσμα μεταξὺ διακηρύξεων καὶ πράξεων. Διότι ἐὰν καὶ τώρα εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, τότε διὰ τίνα λόγον ἡ περίφημος συμφωνία τῶν παρασκηνίων; Διὰ τίνα λόγον ὁ πειθαναγκασμὸς μελῶν τοῦ Κόμματος, τὰ ὁποῖα ἐπίσης νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, διὰ τίνα λόγον ὁ πειθαναγκασμὸς νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὡς διετυπώθη καὶ μὲ τὰς συνεπείας τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ εἰς βάρος τοῦ τόπου; Γενικὸν βασικὸν αἴτημα τοῦ προγράμματος, τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἰδιαιτέρως προσωπικῶς τοῦ κυρίου Παπανδρέου, ἦτο «ἡ εὐνοιοκρατία κάτω». Μὲ αὐτὸν τὸν ἰδιότυπον τρόπον διετύπωνε προεκλογικῶς ὁ κύριος Παπανδρέου τὸ σύνθημα. Ὅμως ἀπέστη καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἔκαμε καταβύθισιν εἰς τὰ ἔγκατα τῆς εὐνοιοκρατίας, διὰ νὰ εἶναι μάλιστα πτωχὸς συγγενὴς τῆς εὐνοιοκρατίας. Τὸ λεγόμενον ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἀπέστη τοῦ προγράμματος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἶναι τὸ ἀντίθετον πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἴσως εἶναι ἐπιβαλλόμενον νὰ γίνῃ μία ἐπιφύλαξις. Ὅτι δὲν ἀπέστη τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν στελεχῶν τοῦ Κόμματος καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν χιλιάδων ψηφοφόρων ὀπαδῶν καὶ μελῶν του, ἀλλ’ ὅτι ἀπέστη ἕνα τμῆμα τῆς ἡγεσίας του, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν ὅτι πάντοτε συνεχίζει τὴν τακτικὴν αὐτήν, νὰ πιστεύῃ ἑκάστοτε ὅλα, διὰ νὰ καταντᾷ νὰ μὴ πιστεύῃ εἰς τίποτε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συντομεύετε, παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε.

§82ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τελειώσῃ, κύριε Πρόεδρε.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεσχέθη ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι θὰ εἶναι σύντομος.

§84Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἕκαστος θὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις του. Ἤθελα μόνον νὰ συνδυάσωμε τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου μὲ ὅ,τι λέγεται καὶ γράφεται κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ καὶ περὶ κομμάτων. Γίνεται μία διάκρισις μεγάλων καὶ μικρῶν κομμάτων. ........ μεγάλα, διότι ἐσυνήθισε ἡ παράδοσις νὰ τὰ ἀναφέρῃ ἔτσι, μεγάλα, διότι κἄποτε εἶχον συγκεντρώσει τὰς ἐλπίδας, τοὺς πόθους ἐὰν θέλετε τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ διάκρισις ἔπαυσε νὰ ἀντιστοιχῇ εἰς τὴν ὑπάρχουσαν πραγματικότητα. Καὶ διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι ἰδικός μου αὐθαίρετος ἰσχυρισμός, θὰ καταφύγω εἰς τὸν συσχετισμὸν μὲ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἐὰν τὰ μεγάλα κόμματα ἐπίστευον, ὅτι πράγματι εἶναι μεγάλα, τότε τὶ χρείαν εἶχον, κύριοι συνάδελφοι, αὐτοῦ τοῦ κατασκευάσματος; Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς αὐτὸς νόμος κατεσκευάσθη—ἐχαλκεύθη, ὡς ἐχαλκεύθη—διὰ νὰ κρύψῃ τὴν μικρότητα τῶν λεγομένων μεγάλων κομμάτων καὶ νὰ ἐμποδίσῃ νὰ ἀναλάμψῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ζωὴν ἡ μεγαλωσύνη τῶν χαρακτηριζομένων μικρῶν κομμάτων. Ἀλλὰ οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι ἡ κατασκευὴ τοῦ νόμου αὐτοῦ, οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι ἡ ἐπίδρασις τοῦ τρομοκρατικοῦ, τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ καθεστῶτος, περὶ τοῦ ὁποίου ἀνέφερον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, περὶ ἑνὸς θέλει καὶ εἶναι βέβαιος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὅτι τὴν φορὰν αὐτήν, δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, εἰς τοὺς λεγομένους μεγάλους, νὰ κρύψουν τὴν μικρότητά των. Θὰ τοὺς περιορίσῃ εἰς τὰς πραγματικάς των διαστάσεις, ὡς ὑπηρέτας ὡρισμένων αὐλῶν, ὑπηρέτας αὐλῶν οἰκονομικῶν συγκροτημάτων καὶ πέραν τούτου τίποτε ἄλλο. Ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου, ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, παρ’ ὅσα καὶ ἐὰν προετοιμάζωνται εἰς βάρος του, εἰς βάρος τῆς ἐλευθέρας ἐκφράσεως τῆς θελήσεώς του, θὰ εὕρῃ τὸν δρόμον, διότι εἶναι συνηθισμένος ἀπὸ τὴν ἱστορίαν νὰ εὑρίσκῃ τοὺς δρόμους, νὰ εὑρίσκῃ διεξόδους, διὰ νὰ ἀναδείξῃ τὰ λεγόμενα μικρὰ Κόμματα εἰς τὴν πραγματικήν των μεγαλωσύνην, διότι τὰ προγράμματά των καὶ αἱ ἐπιδιώξεις των ταυτίζονται πρὸς τὴν θέλησιν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λ. Λυμπέρης ἔχει τὸν λόγον.

§86Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστὴ ἡ ἱστορία τῶν τελευταίων δραματικῶν ἡμερῶν, ἥτις ἔσχεν ὡς συνέπειαν τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ καὶ τὴν ἀνάληψιν τῆς ἐξουσίας ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἥτις ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Πράγματι, κύριοι συνάδελφοι, ἐξυφάνθη εἰς τὰ παρασκήνια, νύκτωρ καὶ ἐν κρυπτῷ, συνωμοσία ἐναντίον τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Συνωμοσία, ἥτις ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ ἐξαφανίσῃ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας τὰ μικρὰ Κόμματα, πρὸς ὄφελος παλαιοκομματικῶν τινῶν, οἵτινες βλέπουν μὲ ἀνησυχίαν, ὅτι ὁσημέραι αἱ δυνάμεις των φθίνουν καὶ ὅτι ὁδηγοῦνται εἰς πλήρη ἐξαφάνισιν. Πλὴν τούτου, σκοπὸς τοῦ κατατεθέντος νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἀνάσχεσις τῶν νέων πολιτικῶν ροπῶν καὶ τάσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, αἵτινες καθ’ ἱστορικὴν ἀναγκαιότητα θὰ ὑποκαταστήσουν συντόμως τοὺς διοικοῦντας παλαιοκομματικοὺς ὀργανισμοὺς τῆς χώρας. Ἀποτέλεσμα τῶν σκοπῶν αὐτῶν ἦτο ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον κατετέθη ἀπὸ τὴν ἐγκαταλείψασαν τὴν Ἀρχὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν πτῶσιν ταύτης, διότι ἡ διαμαρτυρία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἡ διαμαρτυρία τῶν τιμίων ἀνθρώπων ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ συγκλονίσῃ μίαν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Παρὰ ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, ὁ κίνδυνος κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ κίνδυνος κατὰ τοῦ Δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος, ὁ κίνδυνος τῆς δικτατορίας δὲν παρῆλθεν ἀκόμη, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων ἐδήλωσε ρητῶς, ὅτι θὰ καταθέσῃ καὶ αὖθις τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔσχεν ὡς συνέπειαν τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ πλειοψηφοῦντος ἐν τῇ Βουλῇ Κόμματος. Ἀνέγνωσα μετὰ προσοχῆς καὶ ἤκουσα μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις ὡς καὶ τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἐδώσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, συμπληροῦντες, τρόπον τινά, τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐπείσθην ἐπὶ τῆς εἰλικρινείας τῆς Κυβερνήσεως νὰ διεξαγάγῃ ἀδιαβλήτους πράγματι ἐκλογάς. Εἴπατε εἰς τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις: «Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις ὡς καὶ τὴν εὐλόγως τεκμερομένην ἐπιθυμίαν τῆς μείζονος μερίδος τῆς Βουλῆς ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τεθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον αὐτῆς ἐθεώρησε, ὅτι εἶχον ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς καταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον της». Ἐνῷ ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν σας αὐτὸ τὸ γεγονός, δὲν ἐλάβατε φαίνεται ὑπ’ ὄψιν σας, ὡς Κυβέρνησις, καὶ ὡς Πρόεδρος καὶ τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον ἔχει πράγματι μεγαλυτέραν σημασίαν, τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ κατάθεσις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπέφερε τοιοῦτον σάλον χθὲς εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν τὴν πτῶσιν μιᾶς πλειοψηφούσης Κυβερνήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ ἀκόμη δὲν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν σας τὰς ἀνησυχίας τοῦ λαοῦ αἵτινες ὁσημέραι ἐκδηλοῦνται καὶ αἵτινες τείνουν νὰ γίνουν ροπαὶ ἀναθέματος κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν. Εἴπατε χθές, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, ἀπαντῶντας εἰς τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, οἵτινες ἐπικρίνουν τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις, καὶ τὴν κατάθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, εἴπατε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποτελεῖται ἀπὸ ἁπλοῦς Ἕλληνας πολίτας ψηφοφόρους μὴ ἔχοντας σχέσιν μὲ Κόμματα καὶ ἀντιθέσεις Κομμάτων. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς καὶ τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. Ὑπουργούς, τοὺς ὁποίους ὑπολήπτομαι: Ἐφ’ ὅσον εἴπατε ὅτι εἶσθε ἁπλοῖ Ἕλληνες ψηφοφόροι, πῶς ἐτολμήσατε νὰ φέρητε νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, τὸ ὁποῖον φαλκιδεύει, τὸ ὁποῖον καταργεῖ τὴν ἴσην δύναμιν τῆς ψήφου Ἑλλήνων πολιτῶν, Ἑλλήνων ἁπλῶν ἐκλογέων, ὅπως ἡμεῖς, ἄνω τοῦ 1.000.000; Πῶς ἠθελήσατε σεῖς, οἵτινες, ὅπως λέγετε, εἶσθε ἀπὸ τὸ ἀνώνυμον πλῆθος τῶν ἐκλογέων, νὰ κάμητε αὐτὴν τὴν ἀβαρίαν εἰς τὴν συνείδησίν σας καὶ νὰ εἴπητε, ὅτι τοὺς Ἕλληνας ἐκλογεῖς χωρίζομεν εἰς δύο κατηγορίας, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ ψηφίσουν ἀλλὰ δὲν δικαιοῦνται νὰ ἐκλέγουν ἀντιπροσώπους εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ ψηφίσουν καὶ ἡ δύναμις τῆς ψήφου των εἶναι διπλασία καὶ τριπλασία τῆς δυνάμεως τῆς ψήφου τῶν ἄλλων. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν δύναμαι, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὸ ἐννοήσω, νὰ τὸ καταλάβω πῶς ὑμεῖς ὑποπέσατε εἰς αὐτὸ τὸ σφάλμα. Δὲν ἐμελετήσατε καλῶς τὰ πράγματα, δὲν ἐμελετήσατε μὲ ἀπόλυτον ψυχραιμίαν τὰ πράγματα, ὥστε νὰ ἔλθητε καὶ νὰ καταθέσητε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, οἱονδήποτε ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ χωρίζῃ τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς δύο κατηγορίας. Γνωρίζετε καλῶς, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπιμένοντες εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀποτελῆτε ὑποκατάστατον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνωμότησαν ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν ἐν κρυπτῷ τὸ ἐπαίσχυντο αὐτὸ νομοσχέδιον καὶ ὅτι ἐπιμένοντες καὶ ὑμεῖς εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἐκτελεῖτε ἁπλῶς ἐπιταγὰς καὶ συμφωνίας αἱ ὁποῖαι ἐν κρυπτῷ καὶ ἔξω τῆς παρούσης Βουλῆς ἐγένοντο. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., χθὲς ἔκαμε τὴν ἑξῆς δήλωσιν, εἶπεν ὅτι δὲν φοβεῖται τὸν λαὸν καὶ ὅτι κατέρχεται ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. εἰς τὰς ἐκλογάς, ζητῶν τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην του. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα πράγματι ἐὰν τὸ ἔκαμε, θὰ ἦτο παλληκαριὰ καὶ πρῶτος ἐγὼ θὰ τὸ ἀνεγνώριζον. Ἀλλὰ θὰ ἦτο παλληκαριὰ ὅταν ἔφερε νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ψῆφος παντὸς Ἕλληνος πολίτου θὰ εἶχε τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Σήμερον δὲν θὰ τοῦ ἀναγνωρίσω τὴν παλληκαριάν, ὅταν προσπαθῇ νὰ φαλκιδεύσῃ τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπίσης, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς προγραμματικάς σας δηλώσεις ἐν ὀλίγοις ἀναφέρεσθε ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ρύθμισις ὡρισμένων ζητημάτων ἐφ’ ὅσον τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους τὸ ἐπέβαλλον μὲ σύμφωνον γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Δὲν γνωρίζω ποῖα ζητήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ἐπιδιώξητε τὴν λύσιν. Σήμερον εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, οἱ Ἕλληνες παραγωγοὶ τῶν καπνῶν, θρηνοῦν διὰ τὴν τύχην τοῦ προϊόντος τῆς ἐσοδείας 1957, διότι δὲν εὑρέθη Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ τὸ προστατεύσῃ. Ἐγένετο ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν ἕνας Ὀργανισμὸς Καπνοῦ, ὁ ὁποῖος ἐγένετο διὰ νόμου, χωρὶς μέχρι τῆς στιγμῆς νὰ προσφέρῃ τίποτε. Σήμερον παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον νὰ κλέπτεται ἀπὸ τὸν Ἕλληνα παραγωγὸν τὸ προϊὸν, παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον νὰ πωλῇ ὁ Ἕλλην παραγωγὸς τὸ προϊόν του εἰς τοιαύτην τιμήν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ καλύψῃ οὔτε τὸ ἥμισυ τῶν δανείων του ποὺ τοῦ ἐχορήγησεν ἡ Α.Τ.Ε. Χρειάζεται ἄμεσος κρατικὴ ἐπέμβασις πρὸς προστασίαν τῶν Ἑλλήνων καπνοπαραγωγῶν.

§87Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπελήφθη ἀμέσως τοῦ θέματος καὶ ἐντὸς ὀλίγου θὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ λαὸς τῶν ἀποφάσεών της. Μελετᾷ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐθίξατε καὶ μέσα εἰς τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα μᾶς παρέχουν οἱ νόμοι τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ δηλαδὴ σεῖς, ἔχετε ψηφίσει, θὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ ἀνακουφίσουν τοὺς Ἕλληνας καπνοπαραγωγούς.

§88Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Εὐχαριστῶ, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐκτελέσητε τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως ὑμῶν ὑπάρχουν πλεῖστα ἐθνικὰ θέματα ἐκκρεμῆ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθοῦν τὰ ἐθνικὰ αὐτὰ θέματα ἀπὸ μίαν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ἐάν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιμείνητε εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου φοβοῦμαι ὅτι ὁδηγεῖτε τὸ Ἔθνος εἰς μίαν ἀνωμαλίαν καὶ ὑπεύθυνοι τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς θὰ εἶναι ὄχι μόνον οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ καταθέσητε ἕνα νέον νομοσχέδιον τῆς κοινῆς ἐπιδοκιμασίας ὅλων τῶν Κομμάτων χάριν τῆς ὁμαλότητος τῆς Χώρας καὶ τῆς ὁμαλῆς πολιτικῆς ἐξελίξεως.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Πιστολάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§90Σ. ΠΙΣΤΟΛΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πολλά. Ἐλέχθησαν χθὲς καὶ σήμερον ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἀρκετά. Θὰ τονίσω μόνον ἓν σοβαρὸν σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου παρακαλῶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ δείξῃ ἰδιαιτέραν προσοχήν. Κύριοι βουλευταί, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, μετεβλήθη εἰς πολιτικὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ ὤφειλε νὰ φέρῃ καὶ νὰ ἐκθέσῃ ἐνώπιον αὐτῆς συγκεκριμένον καὶ ὡλοκληρωμένον πολιτικὸν πρόγραμμα. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐξέθεσε δὲν εἶναι ὡλοκληρωμένον πρόγραμμα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὡς καλὸς Ἕλλην καὶ ὡς ἐπιστήμων, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἐὰν δὲν φέρῃ εἰς αὐτὴν συγκεκριμένα θέματα. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἦλθε βεβαίως εἰς τὴν Βουλήν. Θὰ τὸ συζητήσωμεν ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμή. Εἶναι καὶ ἄλλα θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς δηλώσεις της, χωρίς, ὅμως, νὰ δώσῃ πρόγραμμα, χωρὶς νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ ἀντιληφθῇ ποῖαι λύσεις θὰ δοθοῦν εἰς τὰ μεγάλα αὐτὰ θέματα. Εἶπε συγκεκριμένως ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀποτελεσματικὴν καὶ συμφώνως πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον τῶν ἐκκρεμῶν καὶ ἐμφανισθησομένων ζητημάτων ἐπίλυσιν, ἡ ἀναβολὴ τῶν ὁποίων θὰ ἀπέβαινεν ἐπὶ ζημίᾳ. Καὶ διερωτᾶται τὸ Ἔθνος, κύριοι βουλευταί, καὶ διερωτᾶται τὸ Πανελλήνιον ἐν ἀνησυχίᾳ, τί θὰ γίνῃ ἡ Κυβέρνησις ὅταν θὰ ἔλθουν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἐθνικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ὅλοι γνωρίζουν καὶ τὰ ὁποῖα κρατοῦν ἐν ἀγωνίᾳ ὁλόκληρον τὸ Πανελλήνιον; Τί θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ ΝΑΤΟ, θὰ ἔλθῃ ἡ ὑπόθεσις τῶν βάσεων; Τί θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἔλθουν τὰ θέματα, ὅπως τὸ Κυπριακόν; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐρωτηθεὶς ἀπήντησε φιλοτίμως, βεβαίως, ἀλλὰ ὄχι κατὰ τρόπον ἱκανοποιοῦντα τὸ Ἔθνος, ὅτι θὰ πράξῃ τὸ καθῆκον του. Ἐνθυμίζει, κύριοι συνάδελφοι, τὸν Βασιλέα Ἥλιον, ὁ ὁποῖος εἶπεν: «... (δὲν ἠκούσθη)...». Ἀλλὰ ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ καθῆκον; Ποῖος θὰ εἶναι ὁ κριτὴς αὐτοῦ τοῦ καθήκοντος; Εἶναι δυνατὸν Κυβέρνησις μὴ κοινοβουλευτικὴ νὰ ἐπιληφθῇ τοιαύτης φύσεως θεμάτων; Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ νομίζω κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὰ θέματα εἶναι σοβαρά, εἶναι συνταρακτικά. Ἤδη ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Βενιζέλος, εἰς ἐμπεριστατωμένον ἄρθρον του πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, εἰς τὴν «Ἐτυμηγορίαν», θίγει τὸ θέμα τῶν βάσεων καὶ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Κυβερνητῶν της εἰς τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους δημιουργεῖ ἡ ἐγκατάστασις τῶν βάσεων εἰς τὴν Κρήτην διὰ τὴν Χώραν μας. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ἁρμοδιότητα τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκεῖνος, ὡς διαπρεπὴς παλαιὸς ἀξιωματικὸς πυροβολητής, ἐγὼ θὰ ἔλεγον ὅτι ὑπάρχει μέγιστος κίνδυνος ὄχι μόνον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ὑπάρχει κίνδυνος εἰδικώτερον διὰ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, τὴν Κρήτην. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, εἶναι δυνατὸν τοιαῦτα θέματα νὰ ἐπιλύσῃ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ νομίζω ὅτι τὰ θέματα αὐτὰ εἶναι θέματα σοβαρὰ εἶναι θέματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξαρτᾶται ἡ ὕπαρξις τῆς Χώρας. Τὸ θέμα τὸ Κυπριακόν, ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀνοσίαν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ὁ κατακτητὴς καὶ ζητεῖ διαμελισμὸν τῆς νήσου, καὶ ζητεῖ λύσιν ἐπείγουσαν, τὰ θέματα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ λύσῃ ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἔστω καὶ ἐὰν ἔλαβε τὸν πολιτικὸν χαρακτῆρα. Κύριοι βουλευταί, τὸ Σῶμα ἔχει καταπονηθῆ. Τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου θὰ τὸ συζητήσωμεν. Θέλω νὰ κάμω μίαν θερμὴν σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ τολμήσῃ, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἐπιλύσῃ θέματα τῆς μορφῆς αὐτῆς. Διότι ὅταν αὐτὸς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀφυπνισθῇ καὶ θὰ ἀφυπνισθῇ, ταχέως, καὶ ἀπευθύνομαι εἰς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὔτε οἶκτος, οὔτε ἔλεος. Τὸ Καπιτώλιον δὲν ἀπέχει ἀπὸ τὴν Ταρπηΐαν Πέτραν καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζουν ὅλοι οἱ χειριζόμενοι τὰ κοινά. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, ἔχει ἤδη λάβει θέσιν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος. Φυσικώτατα καὶ ἐγὼ θὰ τὸν ἀκολουθήσω. (Χειροκροτήματα).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἀγορητοῦ, κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς πρότασις: Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι βουλευταί, αἰτούμεθα, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 78 τοῦ Συντάγματος, τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ 48ωρον. Ἐν Ἀθήναις τῇ 13 Μαρτίου 1958 Οἱ προτείνοντες βουλευταὶ Γ. Παπαστεργίου, Π. Γλιγλῆς, Γ. Παλλάσκας, Δ. Στρατῆς, Θ. Λυμπερίδης, Α. Λασκαρίδης, Β. Θανασέκου, Θ. Ἀνδρεάδης, Ν. Κιτσίκης, Κ. Τσιγάρας, Γ. Εὐαγγέλου, Γ. Αὐγερόπουλος, Α. Ριζιώτης, Η. Μπρεδήμας, Γ. Ἀναγνωστόπουλος, Κ. Πετρόπουλος, Β. Παπαβασιλείου, Ι. Γιαννιδάκης, Λ. Λυμπέρης, Γ. Καραγκιώζης, Ν. Παπαδημητρίου, Σ. Πιστολάκης, Σ. Τσιαπάρας, Η. Ἡλιοῦ, Γ. Σπηλιόπουλος, Κ. Βασαρδάνης, Δ. Παπασπύρου, Χ. Κόρακας, Π. Τζαννετάκης, Μ. Πίσπας, Α. Γιαννόπουλος.

§92Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχει ἐν προκειμένῳ ἐφαρμογὴν ἡ πρότασις αὐτή.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διαπιστωθῇ προηγουμένως ἡ παρουσία τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν. Ὁ ἀριθμός των εἶναι 20. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ παραδεκτὸν ἢ ὄχι, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν ἑξῆς γνώμην πρὸς τὸ Σῶμα, τοῦ ὁποίου θὰ ζητήσω ἐν προκειμένῳ τὴν γνώμην καὶ ἀπόφασιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 77 τοῦ Συντάγματος .... (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ὀφείλει μόλις καταρτισθῇ καὶ δύναται ὁποτεδήποτε ἄλλοτε νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Βουλήν». Τὸ αἴτημα τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀμφισβητῶ ὅτι ὑπάγεται εἰς τὴν διάταξιν τῆς ἑτέρας παραγράφου τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου περὶ ἀναβολῆς ἐπὶ 48ωρον τῆς ψηφοφορίας. Διότι ἀφορᾷ ἡ παράγραφος αὐτή...

§94Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Νὰ τὴν διαβάσητε.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὴν διαβάσω (ἀναγινώσκει): «Ἡ περὶ προτάσεως ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας ψηφοφορία δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ 48ωρον, ἐὰν ζητήσωσι τοῦτο εἴκοσι βουλευταί». Πρῶτον, ἡ διάταξις εἶναι δυνητική. Δεύτερον, νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ἔχει ἐφαρμογὴν ἐὰν ἐδημιουργήθη θέμα ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας καὶ οὐχὶ προκειμένου περὶ προγραμματικῶν δηλώσεων. Ἀντίθετος ἑρμηνεία ἀντίκειται ἀπολύτως πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπιτάσσει ὅπως πᾶσα Κυβέρνησις, μόλις καταρτισθῇ, προσέλθῃ ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου Σώματος καὶ λάβῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Δὲν εἶναι δυνατόν, κατόπιν τούτου, τὸ Σῶμα νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ζητοῦμεν, χωρὶς μάλιστα καὶ νὰ ἐμφανίζεται σοβαρὸς ἀποχρῶν λόγος, π. χ. ἀπουσία μεγάλου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ἀναζητήσεώς των κ.λ.π., τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ 48ωρον. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι κατὰ πρῶτον λόγον πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ ὑπὸ τοῦ πρώτου ὑπογράψαντος, διὰ ποῖον λόγον ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ καὶ ἐὰν αὕτη εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Πολιτεύματος καὶ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Μετὰ ταῦτα δὲ θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται τὴν ἄποψίν μου.

§96Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν εἶμαι ὁ πρῶτος ὑπογράψας, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑπογραψάντων, οὐδενὸς δὲ ἐκ τούτων ἀντιλέγοντος, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναστρέψω τὴν σειρὰν τῆς προτάσεως καὶ τῆς σκέψεώς σας. Εἴπατε ὅτι θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ «ἐὰν» καὶ ἐγὼ λέγω, μήπως ἀποτελοῦμεν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, ὥστε νὰ ἀποφανθῶμεν ἐὰν θὰ ἰσχύσῃ καὶ θὰ ἐφαρμοσθῇ ἢ ὄχι τὸ Σύνταγμα; Ἐὰν τὸ νόημα τῆς διατάξεως εἶναι ὅτι ἀναβάλλεται ἡ ἐνέργεια τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ 48 ὥρας, ἐὰν τὸ νόημα τῆς διατάξεως εἶναι τοῦτο, δὲν νομίζω ὅτι ἔχομεν οἱανδήποτε ἁρμοδιότητα ἐγκύρως νὰ ἀποφασίσωμεν τὸ ἀντίθετον. Ἑπομένως μένει ἓν κεντρικὸν καὶ βασικὸν θέμα. Ἐάν, πρῶτον, ἡ μὲν Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ ἀναβάλῃ καὶ ἐπὶ 15θήμερον καὶ ἀνέβαλεν ἤδη ἐπὶ 8ήμερον σχεδὸν ἀπὸ τῆς ὡρκίσεώς της τὴν ἐμφάνισιν εἰς τὴν Βουλήν, χωρὶς νὰ ἐξηγήσῃ εἰς κανένα διὰ ποῖον λόγον προέβη εἰς αὐτὴν τὴν καθυστέρησιν, διότι ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀπορρέει τὸ δικαίωμά της, δηλαδὴ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχει τὴν προθεσμίαν τῶν 15 ἡμερῶν, καὶ ἐὰν αὐτὸ τὸ ὁποῖον οὐδέποτε μέχρι τῆς στιγμῆς ἔγινε καὶ τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς πολιτικῆς κρίσεως ἑκάστου βουλευτοῦ τὸ νὰ ζητήσῃ ἢ νὰ μὴ ζητήσῃ τὴν ἐνάσκησιν τῶν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ἀναγνωρισμένων εἰς αὐτὸ δικαιωμάτων εἶναι δυνατὸν νὰ τίθεται ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον ὑπὸ τύπον ἀνακριτικόν; Νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ ἐρωτᾶται ὁ βουλευτὴς ὁ ἀσκῶν τὸ δικαίωμα, τὸ ἀπονεμόμενον ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, νὰ ἐρωτᾶται διατὶ τὸ ἀσκεῖ. Τὸ ἀσκεῖ κατὰ συνείδησιν ὡς ἄμεσον ὄργανον τῆς Πολιτείας καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔχει νὰ δώσῃ καμμίαν περὶ τούτου ἐξήγησιν. Ὅμως ἡ ἐξήγησις ὑπάρχει. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλομεν νὰ ἐξηγήσωμεν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ δοθῇ, ἐπὶ τέλους, εἰς ὅλους τοὺς παράγοντας τοῦ Πολιτεύματος καὶ εἰς ὅλα τὰ μέλη τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ εἰς τὰ μέλη τῆς Ὑπηρεσιακῆς ἢ μὴ Ὑπηρεσιακῆς, ἀμφίβολον τὸ πρᾶγμα, Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τῆς ἀσκούσης πολιτικὴν καὶ πολιτικὴν ἐκλογικὴν νὰ δοθῇ ἡ εὐχέρεια καὶ νὰ δοθῇ ὁ χρόνος κατὰ τὴν πάροδον 48ώρου μετὰ τὴν ὀξεῖαν συζήτησιν ποὺ διεξήχθη, νὰ ἀναμετρήσῃ διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν ποῖον πέλαγος, ποῖον χάος καὶ θύελλαν ἀναταραχῆς ἀνοίγουν διὰ τὸ Ἔθνος, ὅταν θελήσουν διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ νὰ ἀποκλείσουν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἀσκήσῃ ὅπως αὐτὸς θέλει, εἴτε κατὰ μεμονωμένα Κόμματα, εἴτε κατὰ παρατάξεις καὶ ὄχι ὅπως ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι πρέπει νὰ γίνουν αἱ παρατάξεις αἱ πολιτικαί. Νομίζω ὅτι παρέχομεν καὶ εἰς τὸ Πολίτευμα καὶ εἰς τὴν Πατρίδα, τὴν ὑψίστην τῶν ὑπηρεσιῶν, ἐπικαλούμενοι τὴν ψυχραιμίαν ὅλων καὶ τὴν ψύχραιμον κρίσιν ὅλων, διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ σκεφθοῦν ἐὰν χάριν ἑνὸς ταπεινοῦ ὑπολογισμοῦ μικροκομματικοῦ ὑπολογισμοῦ καὶ διὰ μίαν Βουλὴν ἡ ὁποία οὕτως ἢ ἄλλως ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας τῆς διαστρεβλώσεως, δὲν θὰ ἔχῃ οὔτε τὴν δύναμιν, ἀλλ’ οὔτε τὸ ἠθικὸν κῦρος νὰ ζήσῃ ἐπὶ μακρόν, ἐὰν θὰ θελήσουν νὰ ἀνοίξουν τὸν δρόμον τῆς ἀναστατώσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτιολογία. Τώρα ἐὰν ἰσχύῃ ἢ δὲν ἰσχύῃ, ἀπορρέει ρητῶς ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὅταν ζητηθῇ παρὰ 10 βουλευτῶν, ἀξιοῖ νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ 48ωρον ἡ ψηφοφορία.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου, ἔχει τὸν λόγον.

§98Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ πρότασις τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. συναδέλφων, ἐγείρει δύο ζητήματα ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 78 ἔχῃ ἐφαρμογὴν εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν Κυβέρνησις σχηματισθεῖσα ἐμφανίζεται τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ περαιτέρω εἰς ἣν περίπτωσιν ἡ διάταξις ἔχει ἐφαρμογὴν ἐὰν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἀναβολὴ τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ 48ωρον ἢ ἐὰν εἶναι προαιρετικὴ καὶ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δίδεται καταφατικὴ ἀπάντησις θὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς λήψεως ἀποφάσεως. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 78 ἀποτελεῖ τὴν διὰ γραπτῶν κειμένων ἐπιβεβαίωσιν τῶν κανόνων τῶν κοινοβουλευτικῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶχον διαμορφωθῆ εἰς τὸν τόπον μας ἐκ τῆς πράξεως, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν καθιερώθη τὸ σύστημα τῆς Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἔχει καθιερωθῆ καὶ τὴν καθιερωθεῖσαν πρᾶξιν ἐπιβεβαιοῖ ἡ διάταξις ἡ συνταγματικὴ ὅτι Κυβέρνησις σχηματισθεῖσα ὑποχρεοῦται νὰ προσέλθῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ γνωρίσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Χώρα ἐὰν ὑπάρχῃ Κυβέρνησις ἀπολαύουσα τῆς ἐμπιστοσύνης σύμφωνα μὲ τοὺς κανόνας τοὺς ὁποίους ἔχει διαμορφώσει ἡ πρᾶξις τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐπιβεβαιοῖ καὶ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ταχύτερον. Ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ἀφορᾷ ἄλλην περίπτωσιν, τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τεθῇ ζήτημα δυσπιστίας ἢ ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν ἰδίαν εἴτε ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν πρότασιν τῆς δυσπιστίας. Εἰς τὴν περίπτωσιν μόνον ἐκείνην τὸ Σύνταγμα προβλέπει ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ ἐὰν 20 βουλευταὶ τὸ ζητήσουν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ 48ωρον. Δὲν ὑπάρχει, ἑπομένως, περίπτωσις ἐφαρμογῆς ἐδῶ εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 78. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀποδεχθῶμεν τὴν πλέον δυσμενῆ ἐκδοχὴν ὅτι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὑπάρχει ἔδαφος ἐφαρμογῆς αὐτῆς τῆς διατάξεως, πάλιν ἡ διάταξις εἶναι σαφής, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται ἡ Βουλὴ ὑποβληθείσης προτάσεως νὰ ἀναβάλῃ τὴν ψηφοφορίαν. Κατὰ συνέπειαν καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι γίνῃ δεκτὴ ἡ ἐκδοχὴ αὐτή, θὰ πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ 48ωρον, ἢ ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅπως ὑποθέτω ὅτι θὰ νομίζῃ, καὶ ὁλόκληρος ἡ κοινὴ γνώμη ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ τόπος ἐὰν ἔχῃ Κυβέρνησιν ἀπολαύουσαν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος.

§99Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Προκειμένης, κύριοι συνάδελφοι, καθαρῶς θεωρητικῆς καὶ συνταγματικῆς συζητήσεως θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀγαπητὸν προλαλήσαντα συνάδελφον κ. Ἠλιοῦ, ἐφ’ ὅσον ἀνακύπτει ἓν θέμα ἑρμηνείας, διότι ἀνακύπτει ἓν θέμα ἑρμηνείας πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ ἄλλως ἀπὸ τὸ νὰ ἐρωτηθῇ τὸ Σῶμα; Διότι, ὄντως ἡ διατύπωσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε ὁμολογῶ τοὐλάχιστον ὅτι τὸ ὀλιγώτερον τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ εἶναι ὅτι προκύπτει ζήτημα ἑρμηνείας τῆς διατάξεως. Ἑπομένως εἰς αὐτὸ τοὐλάχιστον τὸ σημεῖον τὸ παράπονον τοῦ κ. Ἠλιοῦ εἶναι ἀβάσιμον, διότι κάποιος πρέπει ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς Α ἢ Β ἑρμηνείας καὶ ἄλλος ἁρμοδιώτερος ἀπὸ τὸ Σῶμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Περαιτέρω, κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐκράτησε μέχρι σήμερον ἡ ἀρχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ περὶ προτάσεως ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας ψηφοφορία δύναται νὰ ἀναβληθῇ. Ἀκριβῶς ἡ λέξις «πρότασις» τὴν ὁποίαν χρησιμοποιεῖ τὸ Σύνταγμα καθιεροῖ μίαν διαστολὴν μεταξὺ τῆς περιπτώσεως κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμφανίζεται τὸ πρῶτον ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν, ζητοῦσα ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς περιπτώσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις προκαλεῖ αἴτησιν περὶ παροχῆς ἐμπιστοσύνης ἢ ἀντιστρόφως ὑπάρχει πρότασις δυσπιστίας. Τέλος, ἀναφέρω καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Παπακωνσταντίνου, ὅτι ἐφ’ ὅσον γίνεται λόγος περὶ τῆς φράσεως «δύναται» προφανῶς τὸ θέμα πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὰ χέρια τοῦ Σώματος.

§100Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, υἱοθετῶ πλήρως τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κορινθίας κ. Παπακωνσταντίνου, ὡς καὶ τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν κ. Τσουκαλᾶν καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια. Τὸ θέμα εἶναι ἁπλοῦν καὶ λύεται ἐκ τῆς ἀλληλουχίας τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον 78 περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν λέγει «ἡ περὶ προτάσεως ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας ψηφοφορία δύναται νὰ ἀναβληθῇ...». Ἐρωτᾶται, λοιπόν, ἡ βούλησις τοῦ συνταγματικοῦ νομοθέτου εἶναι ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ «δύναται» εἶναι ἐπιτακτικὴ ἢ δυνητική; Ἐὰν δὲν εἴχαμεν ἄλλας διατάξεις τοῦ Συντάγματος, θὰ περιοριζώμεθα εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ἐκτεθέντα ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους. Εἰς τὸν συνταγματικόν, ὅμως, νομοθέτην τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος εἶναι προφανὴς ἡ καθιέρωσις ἐπιτακτικῆς ἐννοίας εἰς τὰς διατάξεις ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας ἤθελε νὰ προσδώσῃ τοιαύτην ἔννοιαν. Καὶ μνημονεύω ἐνδεικτικῶς τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὸν τρόπον τῆς ψηφίσεως τῶν νομοθετικῶν Διαταγμάτων καὶ ἐπάγεται: «Προτάσεις νόμων.... (ἀναγινώσκει).... ἐγγράφονται». Τὸ ἐπιτάσσει. Δὲν λέγει δύνανται νὰ ἐγγραφοῦν. Ἑπομένως ὁ Συνταγματικὸς νομοθέτης ἐκεῖ ποὺ ἤθελε νὰ καθιερώσῃ λέξεις μὲ ἐπιτακτικὴν ἔννοιαν τὰς καθιέρωσε διὰ τρόπου θετικοῦ, ἔχοντος ἀναμφισβητήτως ἐπιτακτικὴν ἔννοιαν. Ἐδῶ λέγει «δύναται», ἄρα εἶναι δυνητική, καὶ ἀπόκειται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Σώματος ἐὰν θὰ δεχθῇ ἢ οὐ τὴν πρότασιν.

§101Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐτέθη τὸ ἐρώτημα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. βουλευτὴν Ἀθηνῶν ποῖος θὰ ἀποφανθῇ ἐν τέλει ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις περὶ τὴν ἑρμηνείαν διατάξεώς τινος τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐγὼ λέγω, βεβαίως, ἐὰν ὑπάρξῃ διάταξις ἀμφίβολος καθ’ ἑαυτήν, μολονότι..... (δὲν ἠκούσθη εὐκρινῶς).... ὅτι κακῶς καὶ ἀντισυνταγματικῶς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή. Ἐάν, ὅμως, εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει κατάδηλος ἐκ τῆς ἀλληλουχίας τῶν διατάξεων, ὑπάρχει κατάδηλος ἡ ἔννοια τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς, ἢ ἀπαγόρευσις, τότε, κᾶθε προσπάθεια μεταθέσεως ἐπὶ τῷ τέλει τῆς παραβιάσεως τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς, εἰς τὴν Βουλὴν τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ νοήματος τῶν διατάξεων, δημιουργεῖ τὰς πολιτικὰς εὐθύνας διὰ τὴν ἀντισυνταγματικότητα. Ἀτυχῆ ὑπῆρξαν τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τῶν τριῶν ἀντιταχθέντων ἐν ἀγαστῇ συμπνοίᾳ, καθ’ ὃν λόγον ὑπάρχει ἀγαστὴ σύμπνοια καὶ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἀτυχῆ ὑπῆρξαν τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τῶν τριῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κορινθίας τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν ἀνέφερεν ἐσφαλμένως τὸ κείμενον τῆς διατάξεως. Ἔλεγε «δύναται ἡ Βουλή», «δύναται ἡ Βουλή, «δύναται ἡ Βουλή». Τοῦ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ὅτι δὲν ἀναγινώσκει καλῶς. Δυστυχῶς, δὲν μὲ ἤκουσε καὶ ἐπέμενεν εἰς τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν καὶ τὴν παραμόρφωσιν τοῦ κειμένου. Ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς Ἀθηνῶν προσέθεσεν ὅτι ἐπειδὴ γίνεται λόγος περὶ προτάσεως ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας, ἕπεται ὅτι μόνον μετὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν λῆψιν ψήφου ἐμπιστοσύνης εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦτο καὶ ὄχι κατὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅμως, εἴτε κατὰ τὴν πρώτην, εἴτε κατὰ τὴν δευτέραν, εἴτε κατὰ τὴν τρίτην, εἴτε κατὰ τὴν πολλοστὴν φοράν, ἡ Κυβέρνησις ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ ἡ Βουλὴ ἢ μέλη τῆς Βουλῆς ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητήσῃ τὴν δυσπιστίαν, ταῦτα χαρακτηρίζονται ἄνευ διακρίσεως, ἐὰν περὶ πρώτης ἢ δευτέρας φορᾶς πρόκειται ἅπαντα ταῦτα χαρακτηρίζονται ὡς προτάσεις ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας. Μένει τὸ τελευταῖον ἐπιχείρημα τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ Ἀρκαδίας, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος ἀλλοία εἶναι ἡ διατύπωσις τοῦ κειμένου περὶ ἐπιτακτικῆς ὑποχρεώσεως ἢ δικαιώματος ἀπονεμωμένου ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Ὅμως, δὲν ἀγνοεῖ καὶ εἶναι βασικὸς ἑρμηνευτὴς κανόνος, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ μακρᾷ θητείᾳ του ἐν τῇ ἐπιστήμῃ τοῦ Δημοσίου Δικαίου κατ’ ἐπανάληψιν ἐχρησιμοποίησε καὶ παρ’ αὐτοῦ ἴσως οἱ νεώτεροι ἐδέχθημεν τοῦτο ὅτι διὰ τὴν ὀρθὴν ἑρμηνείαν δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ γίνῃ σύγκρισις κειμένων, τὰ ὁποῖα συνετάγησαν εἰς ἄλλην ἱστορικὴν ἐποχὴν καὶ ἀπὸ ἄλλους νομοθέτας ἐν ὄψει ἄλλων νομοτεχνικῶν θεμάτων, ὅταν ἡ μὲν διάταξις τοῦ ἄρθρου 78 ὅπως καὶ πλεῖσται ἄλλαι διατάξεις τοῦ Συντάγματος εἶναι διατάξεις παλαιαὶ ἀπὸ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ 1911, ὑποθέτω, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ἡ δὲ διάταξις τοῦ ἄρθρου 35 εἶναι διάταξις τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τοῦ 1946– 50, ἡ ὁποία ἄλλως δίδει τὴν διατύπωσιν κατὰ τρόπον ἐντελῶς διάφορον. Εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἀθελήτου πλαστογραφίας, δηλαδὴ τῆς ἀθελήτου ἀλλοιώσεως τοῦ κειμένου, ὅπως τὸ παρουσίασε χωρὶς νὰ εἶναι τοιοῦτον, ὁ ἐκ Κορινθίας κ. συνάδελφος.

§102Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Θὰ παρεκάλουν νὰ ἀναγνώσητε τὸ κείμενον.

§103Η. ΗΛΙΟΥ. Εἴπατε τρεῖς φοράς, ὅτι «δύναται ἡ Βουλὴ» καὶ σᾶς τὸ ἀνέγνωσα. Σᾶς λέγω ὅτι σεῖς τὸ ἠλλοιώσατε.

§104Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅταν ὁμιλῆτε περὶ ἐμοῦ, νὰ μὴ χρησιμοποιῆτε τὴν ἔκφρασιν «ἠλλοίωσεν». Δὲν σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἡ πολιτεία μου μέχρι τοῦδε.

§105Η. ΗΛΙΟΥ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιώσῃ νὰ μὴ ὀνομάζωνται αἱ πράξεις του οἷαι εἶναι, ὅταν ἄλλως γράφῃ τὸ Σύνταγμα καὶ ἄλλως θέλετε νὰ τὸ ἐμφανίσητε δὲν εἶναι ἄλλο τι παρὰ ἀλλοίωσις. Δὲν ἔχει τοῦτο κανένα χαρακτῆρα ἐπικρίσεως καὶ ἀμφισβητήσεως τοῦ προσώπου τοῦ κυρίου συναδέλφου. Λέγει, λοιπόν: «ἐπὶ προτάσεως .... (ἀναγινώσκει)....».

§106Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δύναται νὰ ἀναβληθῇ.

§107Η. ΗΛΙΟΥ. Ὄχι δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ 48ωρον ἐὰν ζητήσουν τοῦτο 20 βουλευταί. Τί σημαίνει αὐτό; Σημαίνει, ἐν συσχετισμῷ πρὸς τὸ 1ον ἐδάφιον καθ’ ὃ πρέπει ἀμέσως νὰ ἐμφανισθῇ καὶ νὰ ψηφισθῇ ἢ σημαίνει ὅτι ἐὰν ζητήσουν κυριαρχικῶς τοῦτο 20 βουλευταί, τότε παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἐδαφίου 1 ἀναβάλλεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§108Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐπειδὴ μοῦ κατελογίσθη ἀπὸ τὸν κ. Ἡλιοῦ ὅτι ἠλλοίωσα τὸ κείμενον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ ἀναγνώσω εἰς τοὺς κυρίους βουλευτάς: «Ἐπὶ προτάσεως .... (ἀναγινώσκει)....». Πρῶτον, δὲν ἐπιτάσσεται ἡ ἀναβολή, ἐὰν ζητήσουν τοῦτο 20 βουλευταί. Ἡ συνταγματικὴ διάταξις ὁρίζει, ὅτι δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψηφοφορία. Καὶ διερωτῶμαι, ἐπειδὴ μοῦ ἀπεδόθη μομφή, ὅτι ἠλλοίωσα, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν θὰ ἀναβληθῇ ἡ ψηφοφορία ἢ ὄχι, δὲν θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφίσῃ; Καὶ διερωτῶμαι, κατόπιν αὐτοῦ, ἐγὼ ἠλλοίωσα τὸ κείμενον, ἢ ὁ κ. Ἡλιοῦ, ἠλλοίωσε τὸ κείμενον; (Χειροκροτήματα). Κύριε Πρόεδρε, τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἔχει σαφῆ ἐπίγνωσιν τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ «δύναται ἡ Βουλή», ἢ «δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψηφοφορία» καὶ τῆς διατυπώσεως, δύνανται τόσοι βουλευταὶ νὰ ζητήσουν, ὁπότε ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ Συντάγματος, ἢ τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὅτι εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὑποβληθῇ πρότασις 20 βουλευτῶν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Σῶμα ἡ λῆψις αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως. Ὅταν ὅμως, ἡ διατύπωσις εἶναι διάφορος, ὅπως ἐδῶ, εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου 78, ὅταν ὑποβληθῇ τὸ αἴτημα τῶν 20 βουλευτῶν δύναται νὰ ἀναβληθῇ καί, φυσικά, κἄποιος θὰ λάβῃ τὴν ἀπόφασιν περὶ τῆς ἀναβολῆς ἢ ὄχι. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι τόσον σαφὴς ἡ διάταξις ὥστε διερωτῶμαι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀμφισβήτησις;

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη...

§110Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, δύο ὁμιλοῦν ἐπὶ τῆς προτάσεως. Εἷς ὑπὲρ καὶ εἷς κατά.

§112Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Εἶμαι ὁ πρῶτος ὑπογράψας. Ἀπὸ τὴν ἀντίθετον πλευρὰν ὡμίλησαν τέσσαρες.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν εἶσθε ὁ πρῶτος ὑπογράψας, ὅταν ἐκάλεσα τὸν πρῶτον ὑπογράψαντα νὰ λάβῃ τὸν λόγον, δὲν διεκδικήσατε αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ ἀφήσατε τὸν κ. Ἡλιοῦ. Μὴ ἐπικαλῆσθε κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δικαίωμά σας πλέον. Τί θέλετε; Ἄλλωστε, κύριε Παπασπύρου, ἔχω καὶ ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα. Σεῖς ὁ ἴδιος μοῦ ἐφέρατε καὶ μίαν ἄλλην πρότασιν. Μοῦ ζητεῖτε ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἄρα ἀναγνωρίζετε εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία. Συνεπῶς δὲν ὑπάρχει θέμα πλέον. Θὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία. Κύριοι βουλευταί, θὰ γίνουν δύο ψηφοφορίαι. Μία ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς Βουλῆς νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ μία κατόπιν, πρὸς ἔγκρισιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως.

§114Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἤθελον νὰ ὑποβάλω ἓν ἐρώτημα, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἔχω προχείρους τὰς διατάξεις αὐτάς, διὰ νὰ παρακολουθήσω τὸ θέμα. Τὸ ἐρώτημα μου εἶναι τὸ ἑξῆς: Εἰς ἄλλας περιστάσεις, ὅπου ἐγγράφονται, διὰ νὰ γίνῃ μία συζήτησις 15 βουλευταὶ διὰ νὰ γίνῃ ἓν ἄλλο πρᾶγμα 20 βουλευταὶ καὶ γίνεται ἡ ψηφοφορία μυστική, φανερὰ κ.λ.π., ἐρωτᾶτε τὴν Βουλήν, ἢ ὄχι;

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ κειμένου.

§116Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§118Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θέλω νὰ εἴπω δύο λέξεις, διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν συγκίνησίν μου, διὰ τὴν προσήλωσιν ὡρισμένων συναδέλφων, εἰς τοὺς συνταγματικοὺς θεσμούς. Τὸ ἄρθρον 78...

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί σχέσιν ἔχει ὁ Κανονισμὸς μὲ τὴν προσήλωσιν τῶν κυρίων συναδέλφων;

§120Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ὁμιλήσωμεν;

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν τὰ χρονικὰ ὅρια τῶν ὁμιλιῶν σας ἔχουν πάντοτε τὸ ρεκόρ.

§122Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον μίαν παραίσθησιν, ὅτι εἰς τὰς συζητήσεις θὰ ἀνεμιγνύετο ὁ κ. Καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας τοῦ Δικαίου καὶ ὁ κ. Ὑφηγητὴς τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου, βουλευταὶ ἀμφότεροι Ἀθηνῶν, διὰ νὰ ἀκούσωμεν τοὺς ἀπὸ καθέδρας διδάσκοντας, ποίας ἀπόψεις ἔχουν ἐπὶ τοῦ ἐπιμάχου συνταγματικοῦ θέματος. Ἐπειδή, ὅμως, οἱ κύριοι συνάδελφοι οἱ προερχόμενοι ἐκ τῶν Πανεπιστημιακῶν ἑδρῶν δὲν ὡμίλησαν, ἀναφέρομαι εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία διετύπωσε τὸ σχέδιον τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1952. Θὰ ἴδουν, λοιπόν, οἱ κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸ ἄρθρον 78 τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἡ διάταξις δὲν εἶναι δυνητική, διότι εἰς τὴν περίπτωσιν θὰ ἀνέφερε τὸ ἄρθρον ὅτι δύναται δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ 48ωρον. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ ἔκαμε κατάπληξιν ἡ καινοφανὴς θεωρία τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτοῦ κ. Τσουκαλᾶ, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξεν ὅτι αἱ ἀμφισβητήσεις ποὺ ἀνακύπτουν ἐπὶ συνταγματικῶν θεμάτων πρέπει νὰ ἐπιλύωνται ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἐὰν καθιερωθῇ τοιαύτη τακτική, τότε ἡ ἑκάστοτε πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ καταλύῃ τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ἀποφαίνεται ἐπὶ τῶν συνταγματικῶν θεμάτων σύμφωνα μὲ τὸ συμφέρον τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος. (Χειροκροτήματα). Πέραν αὐτοῦ ὑποστηρίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 78 τοῦ Συντάγματος δὲν γίνεται καμμία ἀπολύτως διαστολὴ τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης ποὺ ἐπιζητεῖ ἡ Κυβέρνησις ἅμα τῷ διορισμῷ της ἀπὸ τὴν πρότασιν ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας ποὺ ἠμπορεῖ νὰ προκληθῇ κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθωριζομένην διαδικασίαν. Μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν καὶ ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι ποὺ τόσην προσήλωσιν ἐπιδεικνύουν εἰς τὰς συνταγματικὰς διατάξεις δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν των, οὔτε ἐξενίσθησαν διὰ τὴν καθυστέρησιν μὲ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ ἄρθρον 78 τοῦ Συντάγματος ἐπιτάσσει τὴν ἄμεσον ἐμφάνισιν τῆς διοριζομένης Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, λόγῳ τῶν γενικωτέρων πολιτικῶν συνεπειῶν ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίσθη μετὰ 8 ἕως δέκα ἡμέρας. Ἐν τούτοις ἡ εὐθιξία τῶν συνταγματολόγων δὲν ἐθίγη καὶ ἐξεγείρονται τώρα ποὺ ἐπιζητοῦμεν τὴν 48ωρον προθεσμίαν. Εἰς τὴν προθεσμίαν αὐτὴν ἀνεφέρθη χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ μὲ τὴν προβολὴν αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος ἀντετάχθη εἰς τὴν παράκλησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ διακοπῇ μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἡ συνεδρίασις. Ἤθελε τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως μέχρι πρωΐας, φοβούμενος τὴν ὑποβολὴν αἰτήσεως 48ώρου προθεσμίας.

§123Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ὄχι. Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύεται ἀληθὲς νὰ καταβληθῇ προσπάθεια κωλυσιεργίας διὰ τῆς ἐγγραφῆς νέων ρητόρων καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιμένω εἰς τὴν ἄποψιν νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τελειώνετε, κύριε συνάδελφε.

§125Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Μὲ συγχωρεῖτε, κἄποιο δικαίωμα ἔχομεν καὶ ἡμεῖς. Ἐπειδὴ ἐθίγη καὶ τὸ θέμα τῆς οὐσίας, πρέπει νὰ εἴπω ὅτι δικαίωμα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀντιτίθενται πρὸς τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον εἶναι νὰ ζητήσουν τὴν διακοπὴν τῶν 48 ὡρῶν. Κρίσιμοι εἶναι αἱ περιστάσεις καὶ αἱ στιγμαὶ τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Δικαιούμεθα ἀπολύτως οἱ ἀντιτιθέμενοι πρὸς τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνταγματικῆς διατάξεως διὰ νὰ προέλθωμεν εἰς ὡρισμένας συνεννοήσεις καὶ θὰ εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ νομολογήσῃ ἀντιθέτως ἡ πλειοψηφία. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἐπιτρέπεται κατὰ τόσον πρόχειρον καὶ εὔκολον τρόπον νὰ ἐπιλύωνται τὰ συνταγματικὰ θέματα ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας. Ἡ Κυβέρνησις ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐπιφανεῖς ἄνδρας οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων εἶναι νομομαθεῖς τιμήσαντες τὴν νομικὴν ἐπιστήμην. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἔγκριτος καὶ ἐπιφανὴς νομομαθὴς καὶ ἔχει γύρω του συνεργάτας ποὺ προέρχονται ἀπὸ τὸν νομικὸν κόσμον καὶ κρατοῦν τὰ σκῆπτρα τῆς νομικῆς ἐπιστήμης. Θὰ ἤθελον νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην των ποὺ θὰ ἀπορρέῃ ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικήν των συνείδησιν, καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν πολιτικὴν σκοπιμότητα. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὰς καινοφανεῖς θεωρίας αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν πρὸ ὀλίγου. (Χειροκροτήματα).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§127Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ γεννηθέντος ζητήματος, διότι ἡ αἴτησις περὶ ψήφου ἐμπιστοσύνης ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιμένω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ αἴτησίς μας εἶναι ἡ ἑξῆς: Στηρίζεται εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 88, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει μόλις καταρτισθῇ καὶ δύναται ὁποτεδήποτε ἄλλοτε νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς διάφορος τῆς διατάξεως τῆς 5ης παραγράφου, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο μακρὰ συζήτησις. Ἡ τὸ πρῶτον ἐμφανιζομένη Κυβέρνησις τελεῖ ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἐμφανιζομένη πρὸ αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελῇ πλέον ὑπὸ αἵρεσιν, διότι τότε παύει νὰ εἶναι Κυβέρνησις. Ἄλλη εἶναι ἡ περίπτωσις «προτάσεως» ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑποβαλλομένης ἐντὸς τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ ἢ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ὑπάρχουν καὶ δύο διακεκριμέναι σαφεῖς διατάξεις. Ἐπομένως, παρακαλῶ τὸ Σῶμα νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν σοβαρὰν αὐτὴν διαφορὰν ἐν τῇ διατυπώσει καὶ τὸ γεγονός, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις ὑπὸ αἵρεσιν ἐπὶ ὁλόκληρον 48ωρον, ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεώς της, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς μίαν ἐπίκρισιν ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Παπασπύρου.

§128Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὄχι ἐπίκρισιν, κύριε Πρόεδρε. Θεωρῶ ἀπολύτως δικαιολογημένην τὴν καθυστέρησιν τῆς ἐμφανίσεώς σας εἰς τὴν Βουλήν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι διακοπὰς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ!

§130Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, νὰ μοῦ συγχωρήσῃ τὴν διακοπήν. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω ὅτι τὸ ἐπιχείρημά μου δὲν ἀποβλέπει εἰς ἐπίκρισιν.

§131Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Εὐχαριστῶ δι’ αὐτό, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ δι’ ἣν περίπτωσιν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἔννοια, ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, ἀρνουμένη ἢ δίδουσα τὴν ἐμπιστοσύνην της. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἐπανέρχεται ἐπὶ τοῦ αἰτήματος καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη νέα πρότασις περὶ διενεργείας ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τοῦ ἐπιμάχου. Ἔχει τὰς ὑπογραφὰς αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ἑπομένως θὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία ἐπ’ αὐτῆς. Καλοῦνται ψηφολέκται οἱ κ. κ. Δ. Λαντζούνης καὶ Γ. Παλλάσκας. Τὸ θέμα τίθεται ὡς ἑξῆς: Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 78 εἶναι δυνητικὴ θὰ λέγουσι

ΝΑΙ.

§133Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν διατύπωσιν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς προβαίνετε εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτήν, παραδέχεσθε τὴν ἰσχὺν τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Ἑπομένως, προηγεῖται ἕτερον θέμα, προηγεῖται τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ὀρθῶς ἐτέθη ὑπό τινων τῶν κ. κ. συναδέλφων καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξε καὶ ὁ ἀγαπητὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ, δηλαδὴ ἐὰν εἶναι δυνητικὴ ἢ ὄχι ἡ ἔννοια. Διότι ἐὰν τοιουτοτρόπως τεθῇ τὸ θέμα, εἶναι ὡς ἐὰν εἴχομεν ἤδη παραδεχθῆ ὅτι ἰσχύει τὸ ἐδάφιον αὐτὸ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ἐνῷ πρέπει νὰ ὁμολογήσω, διαφωνῶν μὲ τὸν ἀγαπητὸν κ. Παπασπύρου —τὸ θέμα εἶναι καθαρῶς νομικὸν καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ παρεξηγήσῃ τὴν διαφωνίαν — ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα, ὅπως ἀνεπτύχθησαν καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Τσουκαλᾶ καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Μπακοπούλου, εὐσταθοῦν ἀπολύτως. Καὶ ἡ κορωνὶς τῆς ἐπιχειρηματολογίας, ὑπῆρξεν ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται ὅπως εἶπεν ὀρθότατα, περὶ δύο τελείως διαφόρων περιπτώσεων. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν προσέρχεται διὰ πρώτην φορὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν ὑπάρχει πρότασις καὶ αὐτὸ λέγω εἰς τὸν κ. Ἠλιοῦ καὶ τὸν κ. Παπασπύρου. Πρότασις δὲν ὑπάρχει. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν τοῦ Συντάγματος νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπάρχουσα ἢ ὄχι. Πρότασις ἐμπιστοσύνης ἢ πρότασις δυσπιστίας σημαίνει ἄλλο τι. Ἑπομένως τὸ περὶ οὗ πρόκειται ἐδάφιον, δὲν ἰσχύει ἐν τῷ προκειμένῳ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολήν, λέγουσι ΝΑΙ.

§135Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ δι’ ἀνατάσεως, κύριε Πρόεδρε;

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπασπύρου θὰ λέγουσιν ΝΑΙ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι θὰ λέγουσιν ΟΧΙ.

§137Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ποίαν πρότασιν, κύριε Πρόεδρε;

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ ἀναβολῆς. Συνεπῶς, ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία.

§139Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι δύναται νὰ γίνῃ δι’ ἀνατάσεως ἐὰν τὸ δεχθοῦν οἱ ὑπογράψαντες.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεσθε, κύριε Παπασπύρου, νὰ τὴν ἀποσύρητε ἰδιὰ νὰ μὴ καταπονῆται τὸ Σῶμα καὶ νὰ γίνῃ δι’ ἀνατάσεως;

§141Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν). Καθ’ ἡμᾶς ἐκλήθη ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ αἴτησις αὐτὴ καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς ἀπόφασις εἶναι ἡ μόνη ἡ ὁποία, ἐπιτρέπει τὴν παραμονὴν ἢ μὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐδῶ. Ἐὰν μετὰ ὑποβληθῇ οἱαδήποτε πρότασις δυσπιστίας, ἀσφαλῶς θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ διαδικασία τῆς παραγράφου 5. Ἀλλὰ τώρα, ἐφ’ ὅσον ὑπεβλήθη ἡ αἴτησις ἀπὸ τῆς καταθέσεως τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, οἱαδήποτε ἀναβολὴ ἐπ’ αὐτῆς εἶναι ἀπαράδεκτος κατὰ τὸ Σύνταγμα. Ἑπομένως, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ πρόταξις τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ πρὸς τὸ Σῶμα, διότι χρονικῶς καὶ κατὰ τὴν ἐκ τοῦ ἄρθρου 78 τοῦ Συντάγματος λογικὴν συνέπειαν προηγεῖται παντὸς ἄλλου, θὰ παρεκάλουν νὰ ἀποφανθῆτε.

§142Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Βάσει τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὅσων ὑπεστήριξεν ὁ κ. Κανελλόπουλος, θὰ πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως θὰ ἑρμηνεύσῃ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀσάφεια εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν, ἐὰν εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, μόλις σχηματισθεῖσα, προσέρχεται εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος, ἔχει ἐφαρμογὴν ἡ διάταξις, ἡ περὶ δυνητικῆς ἢ ὄχι, ἀναβολῆς τῆς ψηφοφορίας. Κατὰ συνέπειαν τὸ ἐρώτημα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι πρὸς τὴν Βουλὴν ἐὰν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἔχῃ ἐφαρμογὴν ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου ἐκείνου τοῦ ἄρθρου 78 τοῦ Συντάγματος. Περαιτέρω, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς προσθέσω καὶ τὸ ἑξῆς: Ὅτι ὅπως εἶχον ὑπ’ ὄψει μου καὶ ἐκ τῶν προτέρων, ἀνεζήτησα εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος τοῦ 1948 ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν ὁ κ. Παπασπύρου προηγουμένως ὡς ἀναπτυχθέντα κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ δὲν κατώρθωσα νὰ ἀνεύρω τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον ξηρὰν τὴν λῆψιν ἀποφάσεως νὰ ἐπαναληφθῇ εἰς τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1951, ὅ,τι εἶχε περιληφθῆ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως, ἄρχεται ἡ ψηφοφορία.

§144Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀποσαφήνησις δύο χωριστῶν θεμάτων. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη, ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχύσῃ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον, συμφώνως πρὸς τὸ ὁποῖον «δύναται» ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἀναβολὴν τῶν 48 ὡρῶν. Παρεμπιπτόντως λέγω δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν ὅτι ὑπάρχει τὸ «δύναται», ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τὸ «ὑποκείμενον», ἡ Βουλή, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο ὑποκείμενον νὰ εἶναι ἡ Βουλή, κατὰ τὴν γραμματικὴν διατύπωσιν ὑποκείμενον εἶναι ἡ «ψηφοφορία» καὶ δὲν γνωρίζομεν ποῦ θὰ τὴν ἀνεύρωμεν διὰ νὰ τὴν ἐρωτήσωμεν!... Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Ὑπάρχουν δύο χωριστὰ θέματα. Τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι, καθ’ ἡμᾶς, ἡ περίπτωσις εἶναι διάφορος. Ἡ σημερινὴ περίπτωσις ἀνήκει εἰς τὴν πρώτην παράγραφον ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι «μόλις καταρτισθῇ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν Βουλήν». Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν ἰσχύει δυνατότης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Ἀκόμη καὶ ἂν ἡ Βουλὴ τὸ ἤθελε, δὲν τὸ δύναται, διότι μόλις καταρτισθῇ «ὀφείλει» νὰ ἐμφανισθῇ. Καὶ διατὶ ὀφείλει; Διότι τὸ θέμα τῆς ὑπάρξεως τῆς νέας Κυβερνήσεως εἶναι πασίδηλον. Καὶ «ὀφείλει» μόλις καταρτισθῇ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Τὸ «δύναται» εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν ἐτέθη διότι, μετὰ τὴν ἀρχικὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἠμπορεῖ νὰ ὑποβληθῇ «πρότασις» ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας, ἡ ὁποία νὰ ἀποτελῇ αἰφνιδιασμόν. Καὶ ἐπὶ τοῦ αἰφνιδιασμοῦ ἀποφαίνεται ἡ Βουλή. Σήμερον, ἑπομένως, ἔχει ἐφαρμογὴν τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 78 τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς ὀρθῶς εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν, νὰ περιμένῃ νὰ κριθῇ καὶ νὰ ἀναθέσῃ ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης εἰς τὴν Βουλὴν ἀναβολὴν τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης. Αὐτὸ ἀντιστρατεύεται πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας, πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαιώματος καὶ τοῦ χρέους της εἰς τὸν καθορισμὸν τῆς τύχης τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ διατί, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε ὑπὸ κρίσιν αὐτὴν τὴν προταθεῖσαν τροπολογίαν. Διότι αὐτὴ ἡ τροπολογία, ἂν τεθῇ ὑπὸ κρίσιν, σημαίνει ὅτι ἀπεδέχθημεν ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν ἰσχύει τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τῆς «προτάσεως» ἐμπιστοσύνης καὶ ὄχι τὸ πρῶτον, συμφώνως πρὸς τὸ ὁποῖον ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις μόλις καταρτισθῇ νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Σήμερον δὲν ὑπάρχει «πρότασις» ἐμπιστοσύνης. Ποῖος ἔκαμε τὴν πρότασιν; Πρότασις σημαίνει ὅτι γίνεται ἀπὸ τὴν Βουλήν, γίνεται ἀπὸ κάποιον. Ἡ Κυβέρνησις δὲν προτείνει ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ζητεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην. Δὲν ὑπάρχει, ἑπομένως, «πρότασις» ἐμπιστοσύνης. Ἑπομένως δὲν ὑφίσταται ἡ περίπτωσις τῆς παραγράφου καὶ ὀρθότατα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησε νὰ ἀποφανθῇ τὸ Σῶμα διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως, ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος, παρακαλῶ νὰ θέσητε τὸ ἐρώτημα, διότι βεβαίως ὅταν τίθενται Συνταγματικὰ ἐρωτήματα κατὰ δύο τρόπους εἶναι δυνατὸν νὰ λυθοῦν. Ἢ ἀποφαίνεται τὸ Προεδρεῖον, ἢ ἀποφαίνεται ἡ Βουλή. Ὀρθότατα ἀποφεύγετε νὰ δώσητε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἀποφαίνεται τὸ Προεδρεῖον, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ ἡ ἐπίκρισις αὐθαιρέτου ἑρμηνείας. Ὀρθότατα ἀναφέρεσθε εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ θὰ ἀναφερθῆτε διὰ τὸ πρῶτον θέμα, ἐὰν ἰσχύῃ εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν ἡ πρώτη παράγραφος, ἢ ἡ ἄλλη. Καθ’ ἡμᾶς ἰσχύει μόνον ἡ πρώτη παράγραφος, διότι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ Σύνταγμα, μόλις καταρτισθῇ νὰ ἐμφανισθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ περίπτωσις. Καὶ διότι αὐτὸ τὸ ἐρώτημα δὲν περιέχεται εἰς τὴν γενομένην πρότασιν, ἡ ὁποία εἰς τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν θ’ ἀποφανθῶμεν δι’ ἀνατάσεως, διότι εἶναι ἐρώτημα τὸ ὁποῖον σεῖς, ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, κατόπιν συζητήσεως, διατυπώνετε ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφανθῇ δι’ ἀνατάσεως. Καὶ ὅταν θὰ ἔχῃ ἀποφανθῇ δι’ ἀνατάσεως ὅτι ἰσχύει ἡ πρώτη παράγραφος, δὲν δύναται πλέον νὰ ὑπάρξῃ ἡ γενομένη πρότασις.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι τῶν κ. κ. βουλευτῶν).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη διὰ τῶν ¾ αὐτῆς. Συνεπῶς θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν διὰ τὴν ἔγκρισιν πλέον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ παρέχοντες ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν λέγωσι ΝΑΙ, οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον ἐμπιστοσύνης λέγουσιν ΟΧΙ. Θὰ ἤθελον προτοῦ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κωστόπουλος, δι’ ἐπιστολῆς του δηλοῖ, ὅτι μὴ δυνάμενος, λόγῳ ἀσθενείας, νὰ παραστῇ εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν δηλοῖ, ὅτι ψηφίζει ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπίσης, ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Νικολίτσας, ἀσθενῶν καὶ μὴ δυνάμενος νὰ παραστῇ εἰς τὴν συνεδρίασιν, ἐπιθυμεῖ νὰ δηλώσῃ ὅτι λόγῳ βαθείας ἐκτιμήσεως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, παρέχει ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν ὑπ’ αὐτὸν Κυβέρνησιν. Ἐπίσης ὁ βουλευτὴς κ. Η. Σκυλλάκος, διὰ τηλεγραφήματός του γνωρίζει ὅτι ἀσθενῶν ἀπὸ ἡμερῶν ἀδυνατεῖ νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν καὶ δηλοῖ ὅτι καταψηφίζει τὴν Κυβέρνησιν. Παρακαλοῦνται ὅπως προσέλθουν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Δ. Λαντζούνης, Γ. Παλλάσκας καὶ Δ. Θεοχαρίδης. Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν, ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα:

(Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς προέκυψε τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα)

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν συνόλῳ 286. Εἶπον ΝΑΙ 225. ΟΧΙ 60 καὶ ΠΑΡΩΝ 1. Συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις ἔτυχε τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§148Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν πρὸς τὴν Κυβέρνησίν μου ἐμπιστοσύνην καὶ ὑπόσχομαι ὅτι ἡ Κυβέρνησίς μου δὲν θὰ φεισθῇ κόπων διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀποστολήν της καὶ φανῇ ἀντάξιος τῆς ἐμπιστοσύνης σας.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Γεωργακόπουλος (Πρόεδρος Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσητε καὶ ἐπικυρώσω ὑπ’ εὐθύνῃ μου τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως ἐπικυροῦνται ὑπ’ εὐθύνῃ τοῦ Προεδρείου. Κύριοι βουλευταί, θὰ παρακαλέσω ὅπως συναινέσητε καὶ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ μὲ ἐξουσιοδοτήσητε ὅπως σᾶς καλέσω καὶ πάλιν διὰ προσκλήσεων αἱ ὁποῖαι θὰ σταλοῦν πρὸς ὑμᾶς ἀμέσως μετὰ τὴν ἐπεξεργασίαν ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ κατατεθέντος νομοσχεδίου.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 11 μ. μ.)