1958.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77η

ΤΡΙΤΗ 18 Μαρτίου 1958

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

... (Ὥρα 6.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κύριος Π. Κηπουρὸς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§2Π. ΚΗΠΟΥΡΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 23013) 27.2.58 ἐγγράφου του διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ κυρίου Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης μετὰ τῆς σχετικῆς κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Κ. Παπαδοπούλου ποινικῆς δικογραφίας ζητοῦντος τὴν ἄρσιν τῆς ἀσυλίας αὐτοῦ, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). Ἐπίσης τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 23012) 27.2.58 ἐγγράφου του διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ κυρίου Εἰσαγγελέως Πρωτοδικῶν Φλωρίνης μετὰ τῆς σχετικῆς κατὰ τοῦ βουλευτοῦ Φλωρίνης κυρίου Δ. Θεοχαρίδη ποινικῆς δικογραφίας, ζητοῦντος τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. (Παραπέμπεται καὶ αὕτη εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). Ὡσαύτως τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 20402) 28.1.1958 ἐγγράφου διαβιβάζει ἀναφορὰν τοῦ κυρίου Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης μετὰ τῆς σχετικῆς κατὰ τοῦ βουλευτοῦ κυρίου Γ. Καραγκιώζη ποινικῆς δικογραφίας, ζητοῦντος τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας αὐτοῦ, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 63 τοῦ Συντάγματος. (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν, ἀνακοινοῖ ὅτι, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 64453) 11 Μαρτίου 1958 ἀποφάσεώς του, παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ὑπὸ ταύτης χρηματοδότησιν τοῦ Ὀργανισμοῦ Τουριστικῆς Πίστεως μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν δραχμῶν 5.000.000 χρησιμοποιηθησομένου διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Ὀργανισμοῦ παροχὴν δανείων κυρίως πρὸς ξενοδοχειακὰς ἐπιχειρήσεις τῶν ἐπαρχιῶν κλπ. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 50825) 14.3.1958 ἀποφάσεώς του παρέτεινεν ἐπὶ ἑξάμηνον ἤτοι μέχρι 30 Ἰουνίου 1958, τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Ἑνώσεως Καταναλωτικῶν Συνεταιρισμῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων ἐξόφλησιν τοῦ ὑπολοίπου τῶν χορηγηθέντων αὐτῇ ὑπὸ τῆς ὡς ἄνω Τραπέζης, τῇ ἐγγυήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, δανείων μετὰ τῶν σχετικῶν τόκων κ.λ.π. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 49717) 28.1.1958 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος παροχὴν βραχυπροθέσμου δανείου πρὸς τὴν Α.Ε. Πυριτιδοποιείου καὶ Καλυκοποιείου διὰ τὴν ὑπὸ τῆς τελευταίας ἐξόφλησιν τῆς τελευταίας δόσεως ἐκ δολλαρίων ΗΠΑ 500 χιλιάδων τοῦ πρὸς τὴν ἑταιρείαν δανείου τῆς ΦΕΡΣΤ ΝΑΣΙΟΝΑΛ ΣΙΤΥ ΜΠΑΝΚ ΟΦ ΝΙΟΥ ΓΙ-ΟΡΚ πλέον τόκων καὶ ἐξόδων κ.λ.π. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 54397) 21.2.1958 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τοῦ Ταμείου Ἀνασυγκροτήσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης ἢ τῶν κομιστῶν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ τυχὸν ἐκδοθησομένων τίτλων, τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ τῶν δραχμῶν αἵτινες ἀναγκαιοῦσιν ἑκάστοτε διὰ τὴν ἐμπρόθεσμον πληρωμὴν τῆς τε εἰς δολλάρια τοκοχρεωλυτικῆς δόσεως τοῦ δανείου συγκειμένης εἰς ποσοστὸν 8.896.227 τοῦ ἐκ δολλαρίων 61.500 δανείου κ.λ.π. ὡς καὶ τῶν τυχὸν συμπαρομαρτούντων ἐξόδων καὶ τὴν εἰς δραχμὰς πιστὴν ἐκπλήρωσιν ἁπασῶν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Βασιλικοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος ἐκ τῆς συνομολογηθησομένης δανειακῆς συμβάσεως. Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Μπουρδάρας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Μπακόπουλος, Θ. Τσάτσος, Γ. Μπακατσέλος, Κ. Μαρῆς, Ι. Παπαηλιάκης καὶ Χ. Παπασταύρου καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Μπουρνιᾶς, Α. Λαιμὸς καὶ Μ. Γλύκας καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Μαρῆς, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Τ. Μιχαηλίδης, Π. Πολυχρονίδης, Χ. Παπασταύρου, Μ. Σκουλᾶς, Π. Βουδούρης, Α. Τριανταφυλλίδης, Ε. Μπακλατζῆς, Μ. Χλουβεράκης, Δ. Στεφάνου, Σ. Τσιαπάρας, Δ. Καρατζένης, Ε. Πέτσος, Β. Φιλοσοφόπουλος, Ε. Καλαντζῆς, Ι. Γιαμᾶς, Κ. Καλλίας, Χ. Σκουτέρης, Α. Παπαθανάσης, Δ. Ἰατρίδης, Σ. Πιστολάκης, Κ. Ταλιαδούρης καὶ Ι. Δεληγιαννάκης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Οἰκονομίδης, Θ. Κονίτσας, Α. Σχινᾶς, Α. Μίχας, Δ. Λαντζούνης. Α. Καμβύσης, Κ. Καλκάνης, Κ. Καλλίας, Δ. Γρίβας, Π. Πολυχρονίδης, Ι. Σπηλιόπουλος, Α. Γεροκωστόπουλος, Ι. Λύρας, Ν. Λαμποινάκος, Η. Παπαηλιοῦ. Α. Λαδᾶς, Ν. Σπένζας, Γ. Γρηγορίου, Α. Κοκκέβης, Γ. Ταρμπάζης, Κ. Ἀποσκίτης, Α. Πετραλιᾶς, Δ. Μανέντης, Α. Ἀηδονᾶς, Π. Γυιόκας, Α. Λιάκος, Χ. Βαφέας, Ι. Προκοπίδης, Γ. Σταμάτης, Χ. Καραπιπέρης, Α. Παπαχρήστου, Β. Φιλοσοφόπουλος, Κ. Φρόντζος, Γ. Βιτούλιας, Ν. Ρηγόπουλος, Μ. Νομικός, Δ. Ἰατρίδης, Κ. Πετρόπουλος, Χ. Σκουτέρης, Α. Γιαννόπουλος, Μ. Γαληνός, Γ. Παλλάσκας, Δ. Στρατῆς, Μ. Πίσπας, Γ. Κακαγιάννης, Ε. Κοθρῆς, Ν. Παπαγεωργίου, Γ. Οἰκονομόπουλος, Γ. Ἀνδριανόπουλος, Ε. Λουλακάκης, Ν. Ἔξαρχος, Φ. Παπαδόπουλος, Χ. Ἀβραμίδης, Κ. Μητσοτάκης, Γ. Καραγκιώζης, Ν. Παπαδημητρίου, Λ. Λυμπέρης, Θ. Λυμπερίδης, Γ. Τζώρτζης, Α. Τριανταφυλλίδης, Β. Ἀναστασᾶτος, Γ. Σαμαρᾶς, Ν. Ἀθανασίου, Π. Λιαροῦτσος, Ι. Σούλας, Ν. Ζαρντινίδης, Δ. Κολιαπίδης, Φετὰ Νουρῆ, Ὀσμὰν Οὐστενέρ, Κ. Παπαδόπουλος, Τ. Τριανταφυλλάκος, Α. Κακκαρᾶς, Δ. Παπαδημητρίου, Ν. Π. Βαρβιτσιώτης Ι. Χατζηδῆμος, Χ. Ζησιάδης, Δ. Δαβάκης, Γ. Κλῆς, Ν. Μάρτης, Τ. Γεωργίου, Ι. Γιαμᾶς, Θ. Ἀνδρεάδης, Γ. Ἀναγνωστόπουλος, Μ. Χλουβεράκης, Ι. Γιαννόπουλος, Ι. Διαμαντόπουλος, Ι. Κίγιας, Β. Μουράτογλου, Κ. Ταλιαδούρης, Μ. Σκουλᾶς, Ε. Ἀθανασάκος, Ι. Παπαδάκης, Γ. Μπουρδάρας, Π. Βαρδινογιάννης, Α. Μπαρότσης, Γ. Σεργάκης, Ι. Ὀρφανός, Ι. Γωνιάδης, Β. Παπαζήσης, Β. Βύζας, Ε. Κεφαλογιάννης, Κ. Παπαγεωργίου, Ι. Δεληγιαννάκης, Γ. Θεμελῆς, Α. Βογιατζῆς, Λ. Δερτιλῆς, Ν. Μαλλιάκας, Χ. Παπασταύρου, Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας, Π. Μόντζαλας, Χ. Σιανίδης, Π. Ξενοδοχειάρης καὶ Ε. Καλαντζῆς, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Μπίστης, Ε. Σκορδίλης καὶ Ε. Ἀλιπράντης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Λαμπρόπουλος, Γ. Κατσαφᾶδος, Ε. Ἀβέρωφ–Τοσίτσας, Ε. Ἀλιπράντης, Λ. Μπίστης, Μ. Γλύκας, Δ. Ἰωάννου, Ι. Σπύρου, Α. Δεκῆς, Γ. Ρουμάνης, καὶ Δ. Ἀλιπράντης καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Σπαῆς, Ι. Τούμπας, Γ. Μπακατσέλος, Α. Τσουκαλᾶς, Γ. Μπουρδάρας, Θ. Τσᾶτσος, Α. Ἀνωγειανάκης, Ι. Παπαηλιάκης, Τ. Κολοκυθᾶς, Α. Ἀηδονᾶς, Π. Ξενοδοχειάρης, Μ. Στεφανίδης, Γ. Μαῦρος, Μ. Τοσουνίδης, Α. Βαχλιώτης, Π. Πολυχρονίδης, Ι. Ὀρφανὸς καὶ Ι. Μποῦτος καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Παπασπύρου, Δ. Βρανόπουλος, Ε. Σαββόπουλος, Τ. Κολοκυθᾶς, Δ. Πετροπουλάκος, Γ. Κατσαφάδος, Β. Κρίκος, Γ. Μπακατσέλος, Μ. Στεφανίδης, Ν. Μαλλιάκας, Ν. Ἰντζὲς καὶ Φ. Παπαδόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Χ. Παπασταύρου καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νομοθεσίας».

§4Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Παπασπύρου.

§6Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως σημειοῦται, ἐν τέλει, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐζήτησε τὴν ὑπ’ εὐθύνην του ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν καὶ σημειοῦται ὅτι «παρακαλῶ, ὅπως συναινέσητε καὶ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ μὲ ἐξουσιοδοτήσητε, ὅπως σᾶς καλέσω, καὶ πάλιν, διὰ προσκλήσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ σταλοῦν πρὸς ὑμᾶς ἀμέσως μετὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς». Εἶναι γνωστόν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ σημερινὴ συνεδρίασις, σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀφιερωμένη εἰς τὸν Κοινοβουλευτικὸν Ἔλεγχον καὶ οὐδεμία τροποποίησις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔχει ληφθῆ. Ἀρνοῦμαι νὰ δεχθῶ ὅτι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν Κυβερνήσεις περιωρισμένης ἀποστολῆς. Ἔγινε δεκτόν, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, περιβληθεῖσα διὰ μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Σώματος, κατέστη πλέον Κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἐντεῦθεν ἀπορρέει ἡ ὑποχρέωσις τῆς λειτουργίας τῶν Κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Ἡ σημερινὴ ἡμέρα εἶναι ἀφιερωμένη εἰς τὸν Κοινοβουλευτικὸν Ἔλεγχον. Ἐρωτήσεις ἐκκρεμοῦν....

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἂν μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶμαι καὶ Πρόεδρος καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς προστατεύσω ἐναντίον ἐμοῦ, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο: Οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν ὅτι πρέπει νὰ γίνεται Κοινοβουλευτικὸς Ἔλεγχος. Δὲν εἶχον, ὅμως, κατὰ τὴν ἑσπέραν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς κατατεθῆ εἰσέτι ἐπερωτήσεις καὶ μόνον χθές, κατὰ τὴν μεσημβρίαν, κατετέθησαν ἐπερωτήσεις, ἀναμείνατε, λοιπόν, τὴν ἐξέλιξιν τῆς κοινοβουλευτικῆς μηχανῆς διὰ νὰ ἴδητε τὶ θὰ γίνῃ. Δὲν ὑπάρχει θέμα σήμερον διὰ νὰ συζητήσωμεν.

§8Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἡ ἡμέρα εἶναι ἑνιαία καὶ ἀδιαίρετος καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἐὰν ὑπάρχουν ἢ δὲν ὑπάρχουν ἐπερωτήσεις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ ἡ ὁποία λέγει ὅτι: «Ἐξαντληθείσης τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας». Μὴ ὑπάρχοντος, λοιπόν, σήμερον κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, διότι δὲν εἶχον κατατεθῆ μέχρι τῆς μεσημβρίας τῆς χθὲς ἐπερωτήσεις, θὰ κάμωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§10Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἀπὸ καμμίαν διάταξιν, οὔτε τοῦ Συντάγματος, οὔτε ἀκόμη τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων διαπιστοῦται ὅτι τοὐλάχιστον αἱ ἐρωτήσεις αἱ ὑποβεβλημέναι, ἐφ’ ὅσον γίνεται Κυβερνητικὴ μεταβολή, διαγράφονται. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει κατετέθησαν ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι ἐκκρεμοῦν καὶ ἡ σημερινὴ ἡμέρα, ἡμέρα κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, πρέπει εἰς αὐτὰς νὰ ἀφιερωθῇ. Καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος καὶ ἰδιαιτέρως εἰς ἐμὲ σεβαστὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔδειξε τόσην προσήλωσιν εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμούς, καὶ ἔναντι τοῦ Σώματος, καὶ τὴν ἐξεδήλωσε παντοιοτρόπως, δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν αὐτῆς, νὰ δεχθῇ μίαν κατάφωρον παραβίασιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Συντάγματος. Ἐνιστάμεθα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ ζητοῦμεν ἡ σημερινὴ συνεδρίασις νὰ ἀφιερωθῇ εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον καὶ νὰ μὴ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει κἄποια σοβαρότης καὶ δὲν πρέπει οὔτε ἐξυπηρετοῦμεν τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς Χώρας, οὔτε τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, νὰ παραβιάζωμεν κατὰ τοιοῦτον πρόχειρον τρόπον τὸν Κανονισμόν. Οὔτε εἶναι δυνατὸν ἡ πλειοψηφία μὲ τὴν ὀγκώδη δύναμίν της νὰ μεταβάλῃ τοιαύτας διατάξεις. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχήν, ὅτι δύναται ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ καταργῇ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον καὶ νὰ καθορίζῃ ὅτι ὅλαι αἱ ἡμέραι εἶναι ἀφιερωμέναι εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου αὐτοῦ θέματος ὅλων τῶν κ. κ. συναδέλφων, διὰ νὰ προστατευθοῦν οἱ ἐλεύθεροι δημοκρατικοὶ θεσμοί.

§11Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐζήτησε νὰ ἀποφύγῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἐνθυμῆσθε ὅτι προκειμένου νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ Σώματος ἡ Κυβέρνησις, σᾶς παρεκάλεσε νὰ ἀνακοινώσητε τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Καὶ τὴν πρωΐαν τῆς χθὲς καὶ μέχρι τῆς 11ης ὥρας, μοὶ ἀνεκοινώθη ἐκ μέρους ὑμῶν ὅτι οὐδεμία κατετέθη ἐπερώτησις. Σήμερον μόνον ἐπληροφορήθην ὅτι κατετέθησαν τρεῖς ἐπερωτήσεις καὶ ἀμέσως παρεκάλεσα τοὺς ἐν τῇ Κυβερνήσει ἁρμοδίους κ. κ. συναδέλφους νὰ ἐπιληφθοῦν τῶν θεμάτων, ὥστε τὸ ταχύτερον νὰ εἶναι ἕτοιμοι νὰ ἀπαντήσουν εἰς τὸν ἔλεγχον, τὸν ἀσκούμενον ὑπὸ τοῦ Σώματος. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν οἱαδήποτε ἐπιθυμία ἀποφυγῆς τοῦ ἐλέγχου.

§12Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Οὔτε ἀπεδόθη.

§13Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Θὰ παρακαλέσω, ἐφ’ ὅσον ἡ συζήτησις θὰ ἦτο καθαρῶς τυπική, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐλάβομεν γνῶσιν τῶν ἐπερωτήσεων αὐτῶν σήμερον, νὰ μὴ ἀπολεσθῇ ἡ ἡμέρα, ἡ ὁποία, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῇ καὶ διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ προσπαθήσῃ κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν, ἐφ’ ὅσον τῆς εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρώσῃ τὰ στοιχεῖα, νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς κατατεθείσας καὶ τὰς μελλούσας νὰ κατατεθῶσιν ἐπερωτήσεις.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μακρῆς, εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ἔχει τὸν λόγον.

§15Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου θέματος. (Ἐγείρεται καὶ προχωρεῖ πρὸς τὸ βῆμα).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ ἔπρεπε κύριε Παπασπύρου ὁ Πρόεδρος νὰ γνωρίζῃ ἐπὶ ποίου θέματος θὰ λάβητε τὸν λόγον;

§17Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θέλω νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι διὰ σήμερον τὸ θέμα τοῦτο.

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, βαδίζετε πρὸς τὸ βῆμα, χωρὶς νὰ μοῦ δηλώσητε διατὶ θέλετε τὸν λόγον. Ἀπαιτῶ ἀπὸ ὑμᾶς περισσοτέραν εὐλάβειαν πρὸς τὸν Κανονισμόν, χάριν τοῦ ὁποίου κόπτεσθε, καὶ πρὸς τὸν Πρόεδρον, πρὸς τὸν ὁποῖον πολλάκις ἐξεδηλώσατε, τοὐλάχιστον ἰδιαιτέρως, τὴν ἀπόλυτον ἐκτίμησίν σας. Συνεπῶς σᾶς παρακαλῶ πολύ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος, νὰ ἴδητε αὔριον τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ἐὰν αὔριον δὲν θὰ εἶσθε ἱκανοποιημένος, τότε νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§21Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος... (Θόρυβος).

§22ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, πρὶν λάβητε τὸν λόγον, θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§24Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος καθορίζει ὅτι κάθε Τετάρτην γίνεται ἡ ἐπεξεργασία τῶν προτάσεων νόμων πρὸς τροποποίησιν. (Θόρυβος). Ἀφήσατε νὰ εἴπω ἐλευθέρως τὴν γνώμην μου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε, παρακαλῶ, τὸν κ. Παπασπύρου νὰ ὁμιλήσῃ.

§26Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος ἀναφέρει ὅτι: «Προτάσεις νόμων ὑποβαλλόμεναι ὑπὸ βουλευτῶν κατὰ τὸ πρῶτον τρίμηνον ἀπὸ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς περὶ τροποποιήσεως, καταργήσεως καὶ ἀκυρώσεως τῶν διαταγμάτων τούτων, ἐγγράφονται, τῇ αἰτήσει 15 τοὐλάχιστον βουλευτῶν, κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Θὰ ἤθελον νὰ τονίσω...

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι κακῶς δὲν ἀνεγράφησαν σήμερον;

§28Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κατ’ οἰκονομίαν καὶ κατὰ συμπεφωνημένην παρέκκλισιν τοῦ Συντάγματος, ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας, συνεφωνήθη μία κατανομὴ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Δὲν ἕπεται, ὅμως, ὅτι ἡ σιωπηρὰ κατανομὴ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας κατισχύει τῆς Συνταγματικῆς διατάξεως, ἐφ’ ὅσον σημαντικὸς ἀριθμὸς βουλευτῶν ἀντιτίθεται εἰς τοῦτο. Διότι ἡ διάταξις εἶναι σαφὴς διὰ τὴν κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα ἐγγραφὴν καὶ συζήτησιν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος ὑποβαλλομένων προτάσεων νόμων. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, σήμερον ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις καὶ ἐφ’ ὅσον ἐκκρεμοῦν προτάσεις νόμων, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τὸ θέμα τοῦτο ἑπτὰ βουλευταὶ ἀπηυθύναμεν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς σχετικὴν ἐπιστολήν. Ὑποστηρίζω καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ἡ συμφωνία περὶ τῆς συζητήσεως τῶν προτάσεων νόμων τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἑκάστην Τετάρτην, ἰσχύει μόνον ἐφ’ ὅσον εἶναι σύμφωνος ὁλόκληρος ἡ Βουλή. Δὲν εἶναι θέμα πλειοψηφίας, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει συνταγματικὴ ἐπιταγὴ διὰ τὴν κατὰ προτεραιότητα συζήτησιν τῶν προτάσεων νόμων. Ὅταν μάλιστα ὑπάρχῃ σαφὴς ἀντίρρησις καὶ ὡρισμένα Κόμματα ἢ καὶ εἷς ἀκόμη βουλευτής, ἀντιτίθεται εἰς τὴν συνταγματικὴν παρέκκλισιν, ἀνακύπτει ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συνταγματικῆς διατάξεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, παρὰ μόνον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προτάσεων νόμων, αἱ ὁποῖαι ἐκκρεμοῦν ἐνώπιον τοῦ Σώματος σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει πρότασις διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ Ν. Δ. 3615) 1956 καὶ αὔριον, ἐὰν τυχὸν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν περιλάβητε τὰς προτάσεις νόμων θὰ ἀντιληφθῆτε τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος, δεδομένου ὅτι σχετίζεται μὲ τὴν γενομένην νόθευσιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων κατὰ τὴν ἔκτακτον ἀναθεώρησιν αὐτῶν, ἥτις ἐγένετο τοὺς δύο τελευταίους μῆνας τοῦ 1956 ἐνῷ ἐπέκειτο κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1957 ἡ τακτικὴ ἀναθεώρησις.

§29Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἀφορᾷ προτεραιότητα εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ τὴν κατὰ προτεραιότητα ἐγγραφὴν τῶν διαταγμάτων τοῦ ἄρθρου 35. Συνεπῶς εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἰσχύῃ ἢ δὲν ἰσχύῃ ἡ ἐφαρμοζομένη ἤδη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τακτικὴν ποὺ θὰ ἀκολουθηθῇ, ἀπὸ ἀπόψεως συνταγματικότητος, δὲν εὐσταθεῖ ἡ ἀντίρρησις τῶν κ. συναδέλφων. Τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ρητῶς μνημονεύει ὅτι κατὰ προτεραιότητα ἐγγράφονται καὶ εἶναι δικαίωμα τοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον καὶ πρακτικῶς ἐφηρμόσθη, νὰ καθορίσῃ τὸν τρόπον καὶ τὸν χρόνον τῆς συζητήσεως τῶν διαταγμάτων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ ὅταν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ἐδέχθησαν τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν ὑπὸ ὁμαλὰς συνθήκας, κατὰ ποίαν λογικὴν σήμερον ποὺ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἐπείγει ἡ ψήφισις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐφ’ ὅσον ἡ Χώρα εἰσῆλθεν ἤδη εἰς τὴν ὁδὸν τῶν ἐκλογῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῆται ζήτημα. Εἶναι φανερὸν ὅτι τοῦτο γίνεται μὲ σκοπὸν μοναδικὸν νὰ παρελκύσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ νὰ καθυστερήσωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν δὲ αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν δεκταὶ αἱ ἀντιρρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου.

§30Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἡ ἄποψις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. εἶναι ἂν μή τι ἄλλο περίεργος, ὅτι δηλαδὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος προβλέπει νὰ ἐγγράφωνται καὶ ὄχι νὰ συζητοῦνται αἱ ὑποβαλλόμεναι προτάσεις νόμων. Ἀφήνω εἰς τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν συνείδησιν ὅλων τῶν κ. κ. συναδέλφων καὶ ἰδίως τῶν νομικῶν νὰ κρίνουν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐσταθήσῃ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι πέραν τῆς ἐγγραφῆς δὲν ὑπάρχει ὑποχρέωσις συζητήσεως. Γνωρίζετε ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν ἐπετράπη ἡ ἔκδοσις τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων, διὰ νὰ καταλυθῇ τὸ ἀπαράδεκτον καθεστὼς τῶν ἀναγκαστικῶν νόμων καὶ ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης ἔλαβεν ὡρισμένα μέτρα, ὥστε προτάσεις νόμων, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται εἰς τὸ Σῶμα, διὰ νὰ τροποποιήσουν ἢ καταργήσουν νομοθετικὰ διατάγματα, νὰ ἔρχωνται κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα. Εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ ἄποψις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅταν ὑποστηρίζῃ ὅτι ἀρκεῖ ἡ ἐγγραφὴ καὶ ὄχι ἡ συζήτησις. Ἀρνούμεθα νὰ δεχθῶμεν...

§31Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἐὰν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν εἶναι ἀναγεγραμμένα 15 θέματα, εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ καθορίσῃ τὴν σειρὰν τῆς συζητήσεως. Τὸ ἐκάμαμεν εἰς τὸ παρελθόν, ὅταν εἴχομεν Ἡμερησίαν Διάταξιν μὲ μικτὰ θέματα, δηλαδὴ μὲ διατάγματα καὶ κανονικὰ νομοσχέδια. Ἐὰν ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας εἶναι μικτὴ εἶναι ἢ δὲν εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ καθορίσῃ τὴν σειρὰν τῶν νομοσχεδίων; Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει θέμα ἑρμηνείας, τὸ θέμα ἐλύθη, ἐν τῇ πράξει, διότι ἐπὶ 4 μῆνας ἀπὸ τὰς 15 Ὀκτωβρίου γίνεται εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω...

§32Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε...

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, μόνον τρεῖς φορὰς ἐπιτρέπει ὁ Κανονισμός. Κόπτεσθε ὑπὲρ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ χωρὶς νὰ τὸν τηρῆτε.

§34Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἡ ἐπιταγὴ τοῦ συνταγματικοῦ νομοθέτου εἶναι ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καμμία παρέκκλισις. Ὄχι 15, ἀλλὰ 1000 προτάσεις καὶ ἂν γίνουν, ὑποχρεοῦται τὸ Σῶμα νὰ ἐξαντλήσῃ τὴν συζήτησιν αὐτῶν, διότι ὁ θεσμὸς τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων γίνεται κατὰ παρέκκλισιν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων ποὺ διέπουν τὴν ἄσκησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας.

§35Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Αἱ ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Παπασπύρου, ὀφείλονται εἰς προφανῆ παρεξήγησιν τῆς παραγράφου 5 τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Κατὰ σύμπτωσιν, ἔχω διατυπώσει εἰς τὴν δευτέραν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν προσωπικῶς τὴν διάταξιν ταύτην καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἀποσαφήνισις, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ δι’ ἐλαχίστων, θὰ ἀποδείξῃ πόσον πεπλανημένη εἶναι ἡ ἄποψις τοῦ κ. Παπασπύρου. Ἐτέθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος, τότε, τὸ ζήτημα, τὶ θὰ γίνῃ μὲ τὰ νομοθετικὰ διατάγματα τὰ ψηφιζόμενα ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως, ἂν ταῦτα δὲν ἦσαν σύμφωνα μὲ τὴν βούλησιν τῆς Ὁλομελείας τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον οὐδέποτε εἰς τὴν πρᾶξιν προτάσεις νόμων αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται ὑπὸ ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ μὴ υἱοθετούμεναι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐγγράφονται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἠθελήσαμεν διὰ τοῦτο νὰ δώσωμεν τὴν δυνατότητα, τὴν εὐχέρειαν νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν Ὁλομέλειαν αἱ προτάσεις νόμων αἱ στρεφόμεναι ἐναντίον νομοθετικῶν διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως. Ἀλλά, ἐνῷ ὑπῆρχε καὶ ἑτέρα πρότασις, πλὴν τῆς ἰδικῆς μου, ἡ ὁποία εἶναι τοῦ κ. Θ. Τσάτσου, καὶ ὡμίλει αὕτη περὶ συζητήσεως κατὰ προτεραιότητα τῶν τοιούτων προτάσεων νόμου, ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἐψήφισε μόνον τὴν ἐγγραφὴν κατὰ προτεραιότητα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, δηλαδὴ τὴν ἰδικήν μου πρότασιν. Διετυπώθη κατ’ ἐπανάληψιν ἡ ἐσφαλμένη γνώμη ὅτι ἡ διάταξις ἀπεσκόπει νὰ δημιουργήσῃ δικαίωμα ἐλέγχου τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Δὲν πρόκειται περὶ δικαιώματος ἐλέγχου. Πρόκειται θεωρητικῶς μὲν περὶ παραχωρήσεως εἰς τὴν Ἀρχὴν τοῦ ὅτι τὸ ἄμεσον ὄργανον τοῦ Κράτους, ἡ Βουλή, ἐνεργῇ κατὰ κανόνα ὡς Ὁλομέλεια, καὶ ὅταν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκῆται ὑπὸ τμήματος αὐτῆς, συντεθειμένου κατὰ τὴν ἀναλογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι συντεθειμένη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἠθελήσαμεν νὰ παράσχωμεν τὴν δυνατότητα ὅπως καὶ οἱ ἀπόντες συνάδελφοι, εὑρίσκοντες εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὰ νομοσχέδια ἔχουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφέρουν τὴν γνώμην των. Ἀφ’ ἧς, ὅμως, τὸ νομοσχέδιον ἐγγραφῇ ἀκολουθεῖ τὴν τύχην ὅλων τῶν νομοσχεδίων. Κατὰ συνέπειαν δύναται νὰ προταχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ πλειοψηφία θὰ καθορίσῃ.

§36Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατότης. Εἶναι ἐγγύησις ἡ διάταξις αὐτή.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα, παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§38Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀναζητοῦν εἰς τὴν διάταξιν ἐγγυήσεις ἢ δυνατότητας ἐλέγχου κ.λ.π., εἶναι μακρὰν τοῦ πνεύματος καὶ μακρὰν τοῦ γράμματος τῆς διατάξεως. Ἀρκεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸ πραγματικὸν νόημα τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντισυνταγματικότητα τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, τῆς ὁρισάσης μίαν ἡμέραν ἐγγραφῆς τῶν προτάσεων νόμου, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 35, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἐλήφθη ὁμοφώνως. Καὶ περιέχει τὴν δέσμευσιν ἑκάστου ἐξ ἡμῶν ὅπως μὴ προκαλέσῃ τοιοῦτον θέμα εἰς τὰς ἄλλας συνεδριάσεις. Τοῦτο δὲ οὔτε ἡ πρώτη, οὔτε ἡ δευτέρα φορὰ εἶναι εἰς τὴν ὁποίαν λαμβάνει χώραν. Ἐὰν δὲ αὐτὰ συμβαίνουν ὑπὸ ὁμαλὰς καὶ συνήθεις συνθήκας πῶς σήμερον ζητεῖτε νὰ συζητηθῇ ὁλόκληρος σειρὰ προτάσεων κατὰ νομοθετικῶν διαταγμάτων, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε ψῆφον ἐμπιστοσύνης, μὲ πρόγραμμα τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν; Νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ γίνεται ἀπόπειρα κωλυσιεργίας, ἀποβλέπουσα εἰς τὸ νὰ μὴ φθάσωμεν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ἐνῷ ἀπὸ διετίας προβάλλεται τὸ αἴτημα, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ τώρα ποὺ ἦλθεν ἡ ὥρα οἱ ζητοῦντες ἐκλογὰς δὲν ἔχουν τὸ θάρρος νὰ ἀντικρύσουν τὸν λαόν. (Χειροκροτήματα).

§39Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ διὰ τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν της καὶ χωρὶς νὰ ἔχω καμμίαν διάθεσιν κωλυσιεργίας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ, ἀνεξαρτήτως οἱασδήποτε ἀποφάσεως καὶ οἱασδήποτε σκοπιμότητος, ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως τῆς παραγράφου 5 τοῦ ἄρθρου 35. Ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως αὐτῆς δὲν εἶναι ὡς τὴν ἀνάπτυξαν ὁ ἀξιότ. κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ὁ ἀξιότ. συνάδελφος κ. Καλλίας. Σκοπός της εἶναι νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ φῶς τῆς εὐρυτέρας δημοσίας συζητήσεως τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως. Ὅταν δὲ τὸ Σύνταγμα λέγει «ἐγγράφονται κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα», ἐννοεῖ ὅτι συζητοῦνται καὶ κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα. Τὸ σόλοικον λογικῶς ἀποτέλεσμα τῆς ἀπόψεως τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν οἱ ἀξιότιμοι κ.κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ Καλλίας, θὰ ἦτο τὸ ἑξῆς: Ἐὰν ἐγγράφωνται ἁπλῶς εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ἐναπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν θὰ συζητηθοῦν κατὰ προτεραιότητα, τότε τὸ δικαίωμα τῆς μειοψηφίας, χάριν τῆς ὁποίας ἐψηφίσθη ἡ διάταξις αὐτή, νὰ φέρῃ τὰ νομοθετικὰ διατάγματα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θὰ κατελύετο καὶ ἡ διάταξις θὰ ἦτο ἄσκοπος, διότι εἰς ἑκάστην περίπτωσιν ἡ πλειοψηφία θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν, ὥστε νὰ μὴ γίνῃ ποτέ. Ἐρωτῶ τοὺς κ. κ. συναδέλφους: Ἐπληροῦται ὁ σκοπὸς τοῦ συνταγματικοῦ νομοθέτου, ὁ ὁποῖος ἠθέλησεν ὅπως ἔχῃ ἡ μειοψηφία τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ εἰς συζήτησιν τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως, ὑπὸ στενὴν καὶ περιωρισμένην δημοσιότητα ἐνώπιον τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς ὑπὸ εὐρυτέραν δημοσιότητα καὶ περισσότερον φῶς, ἂν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἄποψις ὅτι ὑπάρχει ἐκ τοῦ ἄρθρου μόνον προτεραιότης εἰς τὴν ἐγγραφὴν οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὴν συζήτησιν; Ἐπαναλαμβάνω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν συσχετίζω καθόλου τὸ θέμα μὲ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Τὸ θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν νὰ τὸ προσέξῃ πολὺ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις.

§40Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βαρβούτης, μὲ ἀπαλλάσσουν νὰ εἴπω πολλὰ πράγματα. Ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι μία ἐγγύησις, ἡ ὁποία δίδεται διὰ νὰ συζητοῦνται τὰ νομοσχέδια ὑπὸ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας, καὶ τὰ ὅσα γίνονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δημοσίᾳ γίνονται αἱ συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως.

§42Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν εἶναι ἀπολύτως ἔτσι. Μὴ ἐπιμένετε εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα. Δοθέντος δὲ ὅτι κατὰ κατάχρησιν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἐνομοθέτησε μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως, κατὰ μείζονα λόγον ἐπιβάλλεται νὰ προτιμηθοῦν τὰ νομοθετικὰ αὐτὰ διατάγματα, νὰ συζητηθοῦν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ δὲν εἶναι καθόλου κωλυσιεργία. Ὁ κ. Καλλίας μᾶς ὡμίλησε περὶ σεβασμοῦ τοῦ Συντάγματος. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὁ κ. Καλλίας ἐκεῖνα ποὺ ὑποστηρίζει εἶναι μακρὰν τοῦ σεβασμοῦ τῆς κυριαρχίας τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον, κύριοι, ἔχομεν Ἡμερησίαν Διάταξιν διὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον.

§44Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην ὅτι τὸ Σύνταγμα, ὅταν ἀναγράφῃ, «ἐγγράφονται» σημαίνει ὅτι καλῶς ἐγγράφονται καὶ δὲν συζητοῦνται. Ἡ ἐγγραφὴ σημαίνει ὑποχρέωσιν πρὸς συζήτησιν. Ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ ἐπίσης μὲ τὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη ὅτι ἡ ἐγγραφὴ κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα δὲν δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον. Τὸ θέμα συνεζητήθη καὶ ἄλλοτε καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν ἑρμηνείαν ὅτι θὰ γίνεται παράλληλος πρὸς τὴν ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν ἡ συζήτησις τῶν διαταγμάτων τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Κατ’ οἰκονομίαν, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Σῶμα, ρητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἑρμηνεύει πολιτικῶς, διότι τὸ Σῶμα δὲν εἶναι Εἰρηνοδικεῖον, εἶναι Σῶμα πολιτικὸν καὶ δίδει ἑρμηνείας πολιτικὰς καὶ εἰς τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ὅτι εἰσάγονται εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐπιτροπὴν μόνον τὰ ἐξαιρετικῶς ἐπείγοντα. Καὶ ὅμως ἡ ἑρμηνεία, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν πρᾶξιν, εἶναι ὅτι εἰσάγονται ὄχι ὅσα εἶναι ἀντικειμενικῶς ἐξαιρετικῶς ἐπείγοντα, ἀλλὰ ὅσα ἑκάστοτε ἡ Κυβέρνησις κρίνει ἡ ἰδία ὡς ἐξαιρετικῶς ἐπείγοντα ἔστω καὶ ἂν ἐκ τῆς φύσεώς των πείθουν, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε ἐξαιρετικῶς ἐπείγοντα, ἀλλὰ οὔτε κἂν ἐπείγοντα. Ἑπομένως γίνεται πολιτικὴ ἑρμηνεία. Καὶ ἐπειδὴ τὸ Σῶμα ἔκρινεν ὅτι πρέπει νὰ διευκολύνεται τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως εἰς μίαν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ἀνάγκη πλησμονῆς νόμων, ἔστερξεν τὸ Σῶμα νὰ ἑρμηνεύσῃ ὅτι πᾶν εἰσαγόμενον νομοσχέδιον θεωρεῖται ἐξαιρετικῶς ἐπεῖγον καὶ συνταγματικῶς συζητεῖται. Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπανεγγραφήν. Διότι ἐκρίθη ὅτι ἐὰν ἔλθουν πρὸς συζήτησιν, κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα ὅλα ὅσα ἐπαναφέρονται, θὰ παρέλυε τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ τὴν παράλληλον συζήτησιν. Καὶ ὑπῆρξαν, μάλιστα, ἑβδομάδες, κατὰ τὰς ὁποίας οὔτε καὶ ἔγινε συζήτησις, διότι ἔκρινεν ἡ ἰδία ἡ Βουλὴ ὅτι ἡ προτεραιότης ἀνῆκεν εἰς ἄλλα θέματα. Συμπεραίνω ὅτι τὸ θέμα ἀνήκει εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἡ Βουλὴ ἔχει ἀποφανθῆ. Καὶ διότι σεῖς, κύριε Πρόεδρε, εἴχατε τὴν εἰλημμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, εὐλόγως δὲν ἔχετε ἀναγράψει σήμερον κατὰ προτεραιότητα τὸ σύνολον τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων. Ἐφ’ ὅσον σήμερον ἐτέθη τὸ θέμα, καὶ ἐπειδὴ τὸ θέμα ἀφορᾷ καὶ τὴν αὐριανὴν ἡμέραν, πρέπει νὰ λυθῇ δι’ αὔριον ἀπὸ σήμερον, καὶ διότι προφανῶς ὑφίσταται ἀπόλυτος προτεραιότης τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Καὶ εἶναι ἰδιότυπος ἡ πολιτικὴ κατάστασις, ἐνώπιον τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα. Ἔχει ἀναγγελθῆ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ εὑρίσκεται ἐνώπιον ἡμῶν Κυβέρνησις ἀμφίβιος, τυπικῶς πολιτικὴ καὶ οὐσιαστικῶς ὑπηρεσιακή. Ἀνέγραφαν εἰς τὴν ἐπιστολήν των οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦν αὐτὸν τὸν ἔλεγχον, ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτὴ εἶναι ἤδη νεκρά. Ἐγὼ δὲν εἶμαι τόσον σκληρὸς ἀπέναντί της. Ὑπολογίζω ὅτι πνέει τὰ λοίσθια καὶ συντάσσει τὴν διαθήκην της. Ἂς τῆς ἐπιτρέψωμεν τὴν ἀθανασίαν καὶ ἂς μὴ τὴν ἀπασχολήσωμεν μὲ ἔργα κανονικοῦ ρυθμοῦ τῆς ζωῆς. Συμπεραίνω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐτέθη τὸ θέμα, δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν, χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ἐκ νέου ἡ Βουλὴ ἐὰν ἐμμένῃ εἰς τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, ὅτι μόνον μία ἡμέρα διατίθεται καὶ ἐπὶ πλέον, ἐὰν ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας κρίνῃ ὅτι κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα πρέπει νὰ συζητηθῇ, ἐν συνεχείᾳ καὶ μέχρι τέλους ὁ ἐκλογικὸς νόμος.

§45Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ἄποψιν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καταλήγομεν μοιραίως εἰς τὸ νὰ δεχθῶμεν ὅτι Σύνταγμα σημαίνει συνήθως ἡ θέλησις τῆς πλειοψηφίας καὶ ἡ ἐξοικονόμησις τῶν πραγμάτων καὶ δὲν εἶναι τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι παντοδύναμον.

§46Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄλλος τρόπος ἑρμηνείας ἀντικειμενικῶς δεδομένος θὰ τὸ ἐπράττομεν. Ἀλλὰ ἐὰν πρόκειται νὰ ἑρμηνεύσῃ ἡ πλειοψηφία ἢ ἡ μειοψηφία, προτιμῶμεν τὴν ἑρμηνείαν τῆς πλειοψηφίας. (Χειροκροτήματα).

§47Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ὑπάρχουν τὰ κείμενα.

§48Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τὸ θέμα ἔχει ἀνάγκην διασαφηνίσεως, κύριε Πρόεδρε, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀντιπαρέλθῃ ἡ Βουλή. Ὀρθῶς νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔδωκεν τὴν ἑρμηνείαν τῆς παραγράφου 5, ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι δηλαδὴ ἡ ἐγγραφὴ σημαίνει καὶ συζήτησιν κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα. Ἐκεῖνο, ὅμως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν συμφωνῶ εἶναι ὅτι ἑρμηνείαν τῆς διατάξεως αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ ἡ Βουλή. Βουλὴ συνήθης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν συνταγματικῆς διατάξεως, διότι, ὡς γνωστόν, τὸ δικαίωμα τοῦ ἑρμηνεύειν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἔκτασιν τῆς δυνάμεως τοῦ δικαιώματος τοῦ νομοθετεῖν. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ παροῦσα Βουλὴ δὲν ἔχει συντακτικὴν ἐπηυξημένην δύναμιν, δὲν ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἤθελον, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, νὰ εἴπω τοῦτο: Εἰρηνοδικεῖον καὶ Πρωτοδικεῖον δὲν καθιστοῦν τὴν Βουλήν, κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ὑποστηρίζοντες ὅτι αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις δὲν ἑρμηνεύονται ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἀλλ’ Εἰρηνοδικειακὴν ἀντίληψιν ἀποτελεῖ ἡ ἄποψις ὅτι ὅταν τὸ Σύνταγμα ὁμιλῇ περὶ ἐγγραφῆς, δὲν περιλαμβάνει καὶ τὴν συζήτησιν καὶ ἀλλοῦ πρέπει νὰ στηρίξῃ τὴν τεχνικήν του μομφὴν ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ νὰ μὴ κάμνῃ παραχωρήσεις, ὡς ἀποτέλεσμα τῶν συναλλαγῶν τὰς ὁποίας κατὰ τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα ἔκαμε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἐπαναλαμβάνω, συνεπῶς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ὅταν γίνεται χρῆσις πνεύματος καὶ κατευθύνεται ἐκεῖ ὅπου δὲν πρέπει ἔχομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀπαντήσωμεν, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, κατευθύνοντες πραγματικῶς τὸ ἄξιον πάσης ἐξάρσεως πνεῦμα τοῦ κυρίου συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν πρὸς τὴν ὁποίαν ὤφειλεν ἐὰν ἦτο ἀντικειμενικός, νὰ τὸ κατευθύνῃ. Διότι δὲν κωλυσιεργοῦμεν ἡμεῖς οὔτε ὑποστηρίζομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πολιτικὴ σκοπιμότης. Εἴμεθα σαφεῖς καὶ ὀφείλομεν νὰ διαστέλλωμεν τὰ πράγματα. Ὀφείλει νὰ τὰ διαστέλῃ καὶ ἡ Βουλή. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ ἑρμηνείας συνταγματικῶν διατάξεων, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀπόψεις τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τῆς μιᾶς παρατάξεως ἢ τῆς ἄλλης. Ἄλλος ὁ λόγος, ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Ἐκεῖ εἶναι ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης, δηλαδὴ εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§49Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν ὄντως κατέχονται ὡρισμένοι συνάδελφοι ἀπὸ τὸ πάθος τῆς συνταγματικῆς ὀρθοδοξίας ἂς μοῦ ἐπιτρέψουν τὴν ἐρώτησιν: Ἐπὶ τόσον χρόνον διατὶ ἠνείχοντο αὐτὴν τὴν ἐφαρμογήν, καὶ διατὶ κατελήφθησαν σήμερον ἀπὸ τὸ πάθος τῆς ὀρθοδοξίας; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπορία μου. (Χειροκροτήματα).

§50Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κύριε Βαρβούτη, τρεῖς φορὰς δὲν ἐπιτρέπει ὁ Κανονισμός. Σεῖς, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖτε διὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν; Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§52Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀπεσαφηνίσθη τὸ πρῶτον σημεῖον ποὺ ἀνέκυψε, ὅτι, δηλαδή, κατὰ τὴν σαφῆ διάταξιν τῆς παραγράφου 5 τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, δὲν πρόκειται περὶ τῆς κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα τυπικῆς ἐγγραφῆς τῶν προτάσεων νόμων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα συζητήσεως τῶν προτάσεων αὐτῶν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὴν δέχομαι τὴν ἄποψιν αὐτήν.

§54Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν ἐπεχείρησα νὰ ἐξακριβώσω τὴν σκέψιν σας.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ εἴπατε ὅτι διεσαφηνίσθη, λέγω ὅτι δὲν τὴν δέχομαι τὴν ἄποψιν αὐτήν.

§56Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω δὲν ἔχει τὸ νόημα ὅτι προεξοφλῶ τὴν γνώμην σας. Λέγω, ὅτι κατὰ τὴν κρατήσασαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἄποψιν ἡ ὑποστηριχθεῖσα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐπικουρουμένου ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐβοίας κ. συνάδελφον, εἶναι ἐσφαλμένη, διότι εἶναι σαφεστάτη ἡ διάταξις τῆς παρ. 5, τοῦ ἄρθρου 35. Δεύτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπεσαφηνίσθη. Ἡ κοινοβουλευτικὴ συνήθεια καταργεῖ σαφεῖς συνταγματικὰς διατάξεις. Νομίζω ὅτι ὑπῆρξεν ἀπροσδόκητος ἡ ἐκδοχή, ἡ ὑποστηριχθεῖσα ἀμέσως ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κοινοβουλευτικὴ τακτικὴ νὰ καταργήσῃ ρητὰς συνταγματικὰς διατάξεις. Διότι περίπου αὐτοῦ τοῦ πράγματος ἐγένετο ἐπίκλησις. Ἐφ’ ὅσον ἡ παροῦσα Βουλή, κατὰ τὸν διετῆ βίον της, ἐδέχθη κατ’ οἰκονομίαν νὰ μὴ ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις αὐτὴ ἀπολύτως, ἀλλὰ νὰ εἶναι παράλληλος ἐργασία νομοθετική, ἡ τοιαύτη συζήτησις τῶν προτάσεων νόμων περὶ καταργήσεως νομοθετικῶν διαταγμάτων, ἄρα ἔπαυσε νὰ ἰσχύῃ ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος. Νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ σοβαρῶς νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἄποψις αὐτή. Καὶ ἐπειδὴ διετύπωσεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τὴν ἐρώτησιν διατὶ μᾶς κατέλαβεν ἡ ἐπιμονὴ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς ἡ διάταξις αὐτή, θὰ εἶχον πρόχειρον τὴν ἀπάντησιν: Ὅταν ἤρξατο τοῦ ἔργου της ἡ Βουλή, βεβαίως, ἡ τακτικὴ ἡ ἀκολουθηθεῖσα δὲν ὡδήγει εἰς ματαίωσιν τῶν συζητήσεων αὐτῶν τῶν προτάσεων τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων. Ἤδη, ὅμως, ἐπικειμένου τοῦ τέρματος τῆς Βουλῆς, φυσικὸν εἶναι νὰ ζητεῖται ἡ αὐστηρὰ τήρησις τῆς διατάξεως αὐτῆς, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἐπανασυζήτησις τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα οὐχὶ ὑπὸ τῆς Ὁλομελείας ἀλλὰ ὑπὸ μιᾶς περιωρισμένης Ἐπιτροπῆς ἐκρίθησαν. Καὶ ὑπάρχει καὶ ἓν τέταρτον σημεῖον: Ποῖος θὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διάταξιν αὐτὴν τεχνικῶς; Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα, ποῖος θὰ κρίνῃ. Τὸ ζήτημα αὐτό, συζητουμένου τοῦ κατεπείγοντος ἑνὸς νομοσχεδίου ἐλύθη καὶ εἴπομεν ὅτι θὰ τὸ κρίνῃ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς πλειοψηφίας της. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία διευκρίνισις. Δὲν σημαίνει τοῦτο, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς πλειοψηφίας τῆς τοιαύτης ἐφαρμογῆς μιᾶς συνταγματικῆς διατάξεως καὶ ἡ ἑρμηνεία περιοριζομένη εἰς τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, δὲν παύει νὰ ὁδηγῇ εἰς μίαν ἀντισυνταγματικὴν πρᾶξιν. Καὶ συνεπῶς αἱ εὐθῦναι παραμένουν ἀκέραιαι εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καθωδήγησαν τὴν πλειοψηφίαν νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀντισυνταγματικὴν πρᾶξιν. Ἰδοὺ διατὶ καὶ ἐὰν ἡ πλειοψηφία ἀποφασίσῃ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις, δὲν παύει νὰ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ πρᾶξις καὶ δὲν παύουν νὰ ὑπάρχουν εὐθῦναι διὰ τὴν παρερμηνείαν τοῦ Συντάγματος.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου, ἔχει τὸν λόγον.

§58Η. ΗΛΙΟΥ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶμαι ὁ δεύτερος ζητήσας τὸν λόγον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καμμία προτίμησις δὲν ὑπάρχει. Πρὸ ὀλίγου σᾶς ἀνεζήτουν καὶ δὲν ἦσθε ἐδῶ.

§60Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐβγῆκα ἔξω, διότι εἶχον τόσην στενοχωρίαν ἀπὸ τὴν παράλειψιν εἰς τὴν ὁποίαν μὲ ἐθέσατε, ὥστε ἴσως ἔκαμον καὶ ἐγὼ κἄτι ποὺ δὲν ἔπρεπε.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἦτο ἡ στενοχωρία αἰτία τῆς ἀπουσίας σας, τότε νὰ ἐπανέλθητε.

§62Η. ΗΛΙΟΥ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι καλῶς μὲν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων διεπιστώθη ἡ μετατόπισις τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ κακῶς, κάκιστα, ἐπὶ θέματος ἐφαρμογῆς τοῦ Συντάγματος ἐτέθη δίλημμα μεταξὺ ἀρεσκείας τυχὸν τῆς πλειοψηφίας, ἢ ἀρεσκείας τῆς μειοψηφίας. Τὸ ζήτημα τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν δὲν ἀνήκει οὔτε εἰς τὴν πλειοψηφίαν, οὔτε εἰς τὴν μειοψηφίαν. Κάμπτει τὴν θέλησιν καὶ τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τοῦ θέματος ἀμφιβολία δὲν ὑπάρχει. Καὶ νομίζω οἱαδήποτε μαρτυρία, ὅπως τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ Εὐβοίας, ὅτι ἐπειδὴ μετέσχεν τῶν συζητήσεων ἢ ἐπειδὴ ὁ ἴδιος ἐνδεχομένως συνέταξε τὸ σχέδιον τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος δύναται, ἀφ’ ἧς τὸ ψηφισθὲν ἀπετέλεσεν τὸ κείμενον τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Χώρας, νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἑρμηνείαν του, τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὴν στοιχειωδεστέραν ἄποψιν. Ἡ διάταξις εἶναι ρητὴ καὶ ἕλκει τὴν αἰτιολογίαν της ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι κατὰ τὸ νέον — τὸ ἀναθεωρηθὲν–Σύνταγμα, ἐθεωρήθη προσῆκον νὰ καταργηθῇ ἡ παράδοσις ἡ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν ἀνωμαλιῶν τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν καὶ τῶν δικτατορικῶν Κυβερνήσεων κρατήσασα, ἐκδόσεως σωρείας ἀναγκαστικῶν νόμων ἢ διαταγμάτων ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, κατὰ παράλειψιν τῆς Βουλῆς καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν ἐλειτούργει. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐδόθη εἰς τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ διατάγματα νομοθετικοῦ περιεχομένου, τῇ γνωμοδοτήσει τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ τῆς Βουλῆς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ διατάγματα ταῦτα ἐτέθησαν ὑπὸ αἵρεσιν. Εἶχον καὶ ἄλλοτε τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅτι τὸ ἄρθρον 35 ἐδάφιον 5 καθιερώνει κάτι τι καινούργιο. Λέγει: Ὅτε ὑπάρχει πρότασις περὶ τροποποιήσεως, καταργήσεως καὶ ἀκυρώσεως τῶν διαταγμάτων καὶ ὄχι μόνον περὶ τροποποιήσεως καὶ καταργήσεως, ὅπως εἶναι δυνατὸν πᾶσα πρότασις νόμου, ἢ σχέδιον νόμου, ἐκ τῆς Κυβερνήσεως προερχομένη, νὰ καταργῇ ἕνα προηγούμενον νόμον. Ἀλλὰ ἐδῶ ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀκυρώσεως, δηλαδὴ τοῦ ἐξ ὑπαρχῆς ἐξαφανισμοῦ τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν συνάπτονται πλήρως μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς διατηρήσεως τῶν ἐξουσιῶν, διαταγμάτων τὰ ὁποῖα δὲν ἐκπορεύονται ἐκ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ὑπὸ τύπον διαταγμάτων ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐκδίδονται, ἀκριβῶς, διότι ὑπάρχει ἡ δυνατότης, κατὰ τὸ Σύνταγμα, τῆς ἐξ ὑπαρχῆς ἀνατροπῆς καὶ ἐξαφανίσεως τῶν νομοθετικῶν αὐτῶν διαταγμάτων. Καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν νομοθετικῶν αὐτῶν διαταγμάτων ἐνδέχεται νὰ ἑδράζωνται καὶ ἑδράζονται πράγματι συμφέροντα, ἠθέλησε ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης ὅπως τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἀκυρώσεως ἀσκῆται ἐντὸς ρητῆς καὶ συντόμου προθεσμίας καὶ ὅπως ἔρχωνται εἰς τὴν Βουλὴν κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα καὶ ὄχι πρὸς ἐμπαιγμὸν ἐγγράφωνται κατὰ προτεραιότητα ἀλλὰ καὶ συζητοῦνται. Θὰ ἤθελον, προτοῦ τελειώσω, νὰ εἴπω καὶ τοῦτο: Ὅτι μένουν ἐκκρεμῆ πολλὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα εἶχον συζητηθῆ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος καὶ εἶχον προταχθῆ ὑπὸ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν ἵνα ἐπανασυζητηθοῦν εἰς τὴν Ὁλομέλειαν τοῦ Σώματος. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τὰς ἀπορωτέρας τάξεις καὶ εὐνοεῖ τοὺς ἰσχυροτέρους. Τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως Οἰκονόμου, τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως Ἐμπορικῆς Τραπέζης, τὸ Ν. Δ. περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, τὴν κύρωσιν νομοθετικοῦ διατάγματος «περὶ Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς» καὶ ἄλλαι τοιαῦται συμβάσεις αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν συμφέρει τὸ Κόμμα τῆς πλειοψηφίας νὰ συζητηθοῦν, ἀλλὰ συμφέρει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὴν κρίσιν του.

§63Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, προκύπτει ἀπὸ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος, τῆς δευτέρας Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνέταξε τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1952. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ εἰς τὸ ἄρθρον 35 ἀκολουθεῖ κατὰ βάσιν τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ συνάδελφος κ. Καλλίας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία εἰς τὸ ἐπίμαχον σημεῖον ἔχει τὴν ἑξῆς διατύπωσιν: «... (ἀναγινώσκει)...». Ἡ ἐπακολουθήσασα συζήτησις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καταδεικνύει τὴν ἔννοιαν τῆς διατάξεως αὐτῆς τῆς περιληφθείσης εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καλλία. Ὁ τότε βουλευτὴς καὶ μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Θ. Τσάτσος, εἶχεν ὑποβάλει ἑτέραν πρότασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεγράφοντο τὰ ἑξῆς: «.... (ἀναγιγνώσκει) ....». Ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν διατύπωσιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Καλλία, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἐγγράφονται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὁ κ. Τσάτσος εἶπεν ὅτι εἰσάγεται ἡ πρότασις ὑποχρεωτικῶς πρὸς συζήτησιν. Αὐτὰ ἐζήτησεν, τότε, ὁ κ. Τσάτσος. Αὐτό, ὅμως, δὲν τὸ ἀπεδέχθη ἡ Ἐπιτροπή. Ἀπεδέχθη ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Ἀπεδέχθη τὴν ἄποψιν ὅτι αἱ προτάσεις περὶ καταργήσεως νομοθετικῶν διαταγμάτων παρέχουν τὴν εὐκολίαν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὰς συζητῇ ὅταν δὲν ὑπάρχει ἄλλο θέμα μείζονος προτεραιότητος. Καὶ ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος προκύπτει σαφῶς ἀπὸ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Τσάτσος. Ἐπίσης, ὁ τότε βουλευτὴς κ. Κώης, ἔγκριτος νομικός, ἐπρότεινε τὰ ἑξῆς: «.... (ἀναγινώσκει) ....». Καὶ ἐξηκολούθησεν ἡ συζήτησις καὶ μετὰ τὴν διευκρίνισιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Κώης διὰ νὰ καταλήξῃ ὁ κ. Καλλίας εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει, ὅτι, δηλαδή, προτάσεις νομοθετικῶν διαταγμάτων πρέπει νὰ ἀγγράφωνται, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἡ εὐκαιρία νὰ ἐξετάζωνται καὶ τροποποιοῦνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ δευτέρα παράγραφος τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἑξῆς: «.... (ἀναγινώσκει...». Καὶ αὐτὸ ἔγινεν δεκτὸν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐνῷ ἀντιθέτως ἀπερρίφθησαν αἱ προτάσεις τὰς ὁποίας εἶχον κάμει ὁ κ. Τσάτσος καὶ ὁ κ. Κώης, συμφώνως πρὸς τὰς ὁποίας αἱ προτάσεις νομοθετικῶν διαταγμάτων ἔπρεπε νὰ εἰσάγωνται ὑποχρεωτικῶς εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Ὁλομελείας τοῦ Σώματος, προτασσόμεναι παντὸς ἄλλου θέματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἑπομένως, νὰ ὑποστηριχθῇ ἄλλη ἄποψις ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐγγραφῆς συνίσταται εἰς τοῦτο: Ὅτι ἐγγράφωνται ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν διὰ νὰ παρέχεται ἡ εὐκολία εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ συζητῇ τὰς προτάσεις αὐτὰς ἐκτὸς ἂν ὑπάρχουν ἄλλα θέματα μείζονος σπουδαιότητος. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ἀντιθέτως, διότι ἂν καθίστατο ὑποχρεωτικὴ ἡ πρόταξις τῆς συζητήσεως ὅλων τῶν προτάσεων περὶ καταργήσεων τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων τοῦ ἄρθρου 35, θὰ παρέλυεν ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τῆς Βουλῆς καὶ θὰ καθίστατο ἀδύνατος εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός της, διότι 15 βουλευταὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρουν πρὸς συζήτησιν ὅλα τὰ νομοθετικὰ διατάγματα, τὰ ἐκδοθέντα μετὰ γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ νὰ συζητῇ. Ἀνάλογος διάταξις ὑπάρχει εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως αὐτῆς περὶ ὑποχρεωτικῆς ἐγγραφῆς τῶν προτάσεων εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν εἶναι δεδομένη καὶ δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς λέγει: «...... (ἀναγινώσκει) ......». Ὑπάρχει ἡ διάταξις καὶ εἶναι γνωστὴ ἡ ἔννοια τῆς ἐγγραφῆς εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν προτάσεων ὑποβαλλομένων ὑπὸ βουλευτῶν συνδεδεμένων μὲ τὴν πρότασιν περὶ καταργήσεως νομοθετικῶν διαταγμάτων ἐκδιδομένων μετὰ γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι, ἑπομένως δυνατὸν, νὰ ὑποστηριχθῇ ἀντίθετος ἄποψις ἐκείνης τῆς ὁποίας ὑπεστήριξεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἥτις κατὰ τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 35, εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν διὰ νὰ παρασχεθῇ ἡ εὐκολία εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ ἂν συζητήσῃ περὶ αὐτῶν ἢ ἄλλων θεμάτων, τὰ ὁποῖα κρίνει μείζονος σπουδαιότητος καὶ προτεραιότητος. Δὲν νομίζω ὅτι χρειάζεται ἑρμηνεία τῆς διατάξεως αὐτῆς ἀφοῦ ὅπως εἶπον ἀνάλογος ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀπαιτεῖται, κύριε Πρόεδρε, μία ἑρμηνεία τῆς διατάξεως αὐτῆς μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ὀργάνου, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ὅτι ἀνάγεται εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς Βουλῆς νὰ ἑρμηνεύεται ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ φυσικὰ θὰ ἑρμηνεύεται ἀπὸ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατισχύσῃ ἡ γνώμη τῆς μειοψηφίας καὶ μάλιστα ἐπὶ μιᾶς διατάξεως, ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς ὁποίας προβάλλει ἀνάγλυφος, ἀπὸ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος.

§64Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη καί, ὅσον ἀφορᾶ μὲν τὸ πρῶτον θέμα, ὅτι σήμερον δὲν ἀνεγράφη κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, τοῦτο ἐλύθη ἤδη. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ δεύτερον ζήτημα θὰ τεθῇ, ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων: Δηλαδὴ δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ τὴν τάξιν τῶν ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀναγεγραμμένων προτάσεων νόμων; Ζητῶ συγγνώμην νὰ ἀναγνώσω ὑποβληθεῖσαν μοι αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρότασιν: Σημειώσατε ὅτι τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι σύμφωνος ἡ γνώμη τοῦ Προεδρείου, ἁπλῶς ἀναγινώσκω τὴν πρότασιν. Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν τὴν τιμήν, νὰ παρακαλέσωμεν, ὅπως ἐνεργηθῇ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἀπαραδέκτου τῆς συζητήσεως τοῦ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, δεδομένου, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος, ἔδει νὰ ἐγγραφοῦν καὶ συζητηθοῦν κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας ἐκκρεμοῦσαι προτάσεις νόμων πρὸς ἀκύρωσιν ἢ τροποποίησιν αὐτῶν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 18 Μαρτίου 1958 Οἱ προτείνοντες βουλευταὶ Η. Ἠλιοῦ, Ν. Κιτσίκης, Μ. Πίσπας, Κ. Πετρόπουλος, Δ. Στρατῆς, Α. Λασκαρίδης, Π. Γλιγλῆς, Δ. Παπασπύρου, Π. Τζαννετάκης, Α. Ζάκκας, Μ. Γαληνός, Γ. Παλλάσκας, Γ. Ταμπάζης, Χ. Σκουτέρης, Δ. Κρόκος, Α. Πατσιαντᾶς, Γ. Τζώρτζης, Γ. Σπηλιόπουλος, Ι. Παπαδημητρίου, Γ. Αὐγερόπουλος, Π. Πετροπουλάκης, Κ. Τσιγάρας, Ι. Γιαμᾶς, Σ. Γουδελῆς. Ἐφ’ ὅσον εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 20 βουλευτῶν, θὰ προβῶμεν εἰς ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν προηγουμένην αὐτῆς πρότασιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Ἐξυπακούεται ὅμως, ὅτι οἱ ψηφίζοντες ἐναντίον τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἀποδέχονται τὴν ἄποψιν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων: Ὅτι, δηλαδή, δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ τὴν σειρὰν τῶν ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει νομοθετικῆς ἐργασίας ἀναγεγραμμένων θεμάτων ἅμα δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ δέχεται τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ μέχρι πέρατος τῆς ἐπ’ αὐτοῦ συζητήσεως. Ἐπὶ τοῦ καταλόγου καλοῦνται οἱ κ. κ. Δ. Λαντζούνης καὶ Π. Τζαννετάκης.

§66Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ ἔννοια τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία θὰ ληφθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς θὰ εἶναι, ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθῃ καὶ αὔριον τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα γενικῶς καὶ εἰδικῶς δι’ αὔριον κ.λ.π.

§68Η. ΗΛΙΟΥ. Τὸ ἐρώτημα εἶναι διὰ σήμερον, αὔριον ἔχει ὁ Θεός.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται τὸ θέμα καὶ δι’ αὔριον. Δὲν εἶναι πρέπον αὐτὸ ποὺ λέγετε καὶ ἀποφεύγω νὰ εἴπω τὴν σκέψιν μου ἐπὶ τῆς φράσεώς σας. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι καλῶς εἰσάγεται, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, καὶ κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν, θὰ λέγουσι: ΝΑΙ. Συνεπάγεται δὲ τοῦτο καὶ τὴν παραδοχὴν τῆς ἀπόψεως τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὅτι ἡ πρόταξις ἰσχύει δι’ ὅλας τὰς ἡμέρας νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ μέχρι περατώσεως τῆς συζητήσεως τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν, ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα):

(Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς, προέκυψε τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα:)

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 235. Εἶπον ΝΑΙ 183, ΟΧΙ 50 καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Συνεπῶς ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δικαιοῦται νὰ καθορίζῃ τὴν σειρὰν προτεραιότητος τῶν ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίων καὶ συνεπῶς καλῶς εἰσάγεται σήμερον καὶ μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ κατὰ τὰς ἡμέρας νομοθετικῆς ἐργασίας κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα. Ὁ κ. Δ. Μακρῆς, εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ἔχει τὸν λόγον.

§71Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐδώσατε ἀπάντησιν ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου θέματος. Σήμερον εἶναι ἡμέρα κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου καὶ διατίθεται διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἐπομένως, κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἡ αὐριανὴ ἡμέρα πρέπει νὰ διατεθῇ δι’ ἔλεγχον.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Τζαννετάκη, δὲν παρημποδίσθη ὁ ἔλεγχος σήμερον. Δὲν ἔγινεν ἐλλείψει ἀντικειμένου. Ὅταν δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον δὲν γίνεται ἔλεγχος.

§73Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μὲ ὑποχρεώσητε νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸ ποὺ εἴπατε. Τὸ ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου ἦλθα νὰ καταθέσω....

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλύθη τὸ θέμα αὐτό.

§75Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σεῖς ἐπροκαλέσατε καὶ θὰ λάβητε τὴν ἀπάντησιν. Τὸ ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου δὲν ἐδέχετο ἡ ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς τὴν κατάθεσιν.....

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τὸ ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου ὑπηρεσία.

§77Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Ἐπερωτήσεις κατετέθησαν τὴν πρωΐαν τῆς παρελθούσης Δευτέρας, ἡ δὲ Ἡμερησία Διάταξις ἐκυκλοφόρησε τὸ ἑσπέρας χθές.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Μακρῆ.

§79Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Σᾶς εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ προτεινόμενον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ τὸ σύνολον τῶν διατάξεων τοῦ ἀνατυπωθέντος σχεδίου ἐκλογικοῦ νόμου, εἶχον διατυπωθῆ καὶ ὑποβληθῆ πρὸς ἐπιψήφισιν παρ’ ἐμοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως. Ἡ τοιαύτη τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος πατρότης καὶ ἡ πρωτοβουλία πρὸς ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ἐπιβάλλουν προσθέτους καὶ πέραν τῆς ἰδιότητος τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας ὑποχρεώσεις. Οὕτω, παραλλήλως πρὸς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ προτεινομένου συστήματος, τὴν σύγκρισιν αὐτοῦ πρὸς ἄλλα ἐκλογικὰ συστήματα καὶ τὴν ἀντίκρουσιν τῶν κατ’ αὐτοῦ αἰτιάσεων, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπεξηγήσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ τοὺς εἰδικωτέρους λόγους τῆς ἐπισπεύσεως νέου ἐκλογικοῦ νόμου καὶ τὴν ἀναληφθεῖσαν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς προσεγγίσεως τῶν ἀπόψεων τῆς τότε Κυβερνήσεως πρὸς τὰς τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τόσον ἐν τῇ πρώτη τοῦ νομοθετήματος εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ὅσον καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναφέρω τὴν θέσιν καὶ τὰς ἀπόψεις τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως, ἔναντι τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διεξήχθησαν οἱ ἐκλογαὶ τῆς 19ης Φεβρουαρίου. Ὑπεστήριξα, τότε, ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, παρὰ τὴν διὰ ρητορικῶν σχημάτων κατασυκοφάντησίν του, ὑπῆρξε δίκαιον καὶ ὀρθολογιστικόν, ἀλλὰ καὶ προσηρμοσμένον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς πραγματικότητος. Σύστημα πλειοψηφικὸν κατὰ βάσιν ἐμετρίαζε διὰ τῶν παραχωρήσεών του πρὸς τὴν μειοψηφίαν τὰ μειονεκτήματα τοῦ ἀμιγοῦς πλειοψηφικοῦ, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διὰ τῆς πλειοψηφίας μιᾶς καὶ μόνον ψήφου ἀπεκλείετο ἡ ἀνάδειξις ἐκπροσώπων σημαντικοῦ ποσοστοῦ, ἴσως καὶ τοὺς 49% τοῦ Σώματος τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων. Παραλλήλως, συνεδύαζε τὴν εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας ἡ ὁποία εὐχερῶς ἤλεγχε τὴν πλειοψηφίαν ἐπὶ τῶν τοπικῶν ἰδίᾳ θεμάτων τῆς περιοχῆς αὐτῆς. Καὶ μίαν μόνον εἶχε παραλλαγήν, τὴν καθιέρωσιν δηλονότι τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος εἰς τὰς μεγάλας ἐκλογικὰς περιφερείας, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν ἡ τεχνική, ἀλλὰ καὶ πρωτοφανὴς ὑπερτροφία τῶν περιοχῶν τούτων. Ἀσχέτως ἤδη πρὸς τὴν ὀρθότητα τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος, βέβαιον εἶναι ὅτι ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν τελευταίων ἐκλογῶν τὸ σύστημα ἐκεῖνο, εἴτε πρὸς δικαιολογίαν πολιτικῶν πράξεων καὶ ἰδίᾳ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς καθ’ ἡμᾶς ἐδέχθη ὀξεῖαν, ἐπίμονον καὶ συστηματικὴν ἐπίθεσιν ἀπὸ μέρους τοῦ συνόλου τῶν πτερύγων τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία καὶ συνεχίσθη ἔκτοτε, ἄνευ διακοπῆς, διὰ νὰ διαπιστωθῇ τελικῶς ὅτι προσέγγισις τῶν ἀπόψεων Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως ἦτο ἀδύνατος. Τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε., εὑρισκόμενον ἐν τῇ διακυβερνήσει τῆς Χώρας καὶ ὑπέχον ὡς ἐκ τούτου ἐπηυξημένας διὰ τὴν πολιτικὴν ἠρεμίαν ὑποχρεώσεις, ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο ἡ ἐπίλυσις καὶ διευθέτησις τοῦ νευραλγικοῦ αὐτοῦ θέματος, ἔστω καὶ ἐπὶ θυσίᾳ τῶν ἀπόψεών του. Καὶ ἀφ’ ἧς ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν τῆς γεφυρώσεως τῶν ἀντιθέσεων ἐπὶ τοῦ βασικοῦ τούτου νόμου ἐπροχώρησε ταχέως πρὸς τὴν ἀποκρυστάλλωσιν καὶ κατάθεσιν αὐτοῦ, διὰ νὰ εἶναι γνωστὸν ἀπὸ μακρᾶς ἀποστάσεως τὸ σύστημα ὑπὸ τὸ ὁποῖον θὰ διεξήγοντο αἱ προσεχεῖς ἐκλογαὶ καὶ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἄνετος ἀνακατάταξις τῶν πολιτικῶν τῆς Χώρας δυνάμεων. Ἐφ’ ὅσον σκοπὸς καὶ ἐπιδίωξις τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως ἦτο ἡ προσέγγισις τῶν ἀπόψεων καὶ ἡ γεφύρωσις τῶν ἀντιθέσεων τῶν πολιτικῶν Κομμάτων ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, αὐτονόητον εἶναι τὸ ἰδανικὸν ἀποτέλεσμα τῶν προσπαθειῶν της θὰ ἦτο ἡ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος σύμπτωσις τῶν ἀπόψεων τοῦ συνόλου τῶν πολιτικῶν Κομμάτων τῆς Χώρας. Τοιοῦτον, ὅμως, ἰδανικὸν ἀποτέλεσμα, οὔτε παρ’ ἡμῖν, οὔτε ἀλλαχοῦ ἐξ ὅσων γνωρίζω, ἐπετεύχθη, ποτέ, διότι τὰ πολιτικὰ Κόμματα πέραν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων συνεκτιμοῦν καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν πολιτικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα πολλάκις ἰδιαιτέρως βαρύνουν εἰς τὰς προτιμήσεις καὶ τὰς ἀποφάσεις των. Ὁπωσδήποτε ἐν τῇ συγκεκριμένῃ περιπτώσει τοιαύτη ὁμοφωνία ἀπεκλείσθη μαθηματικῶς, καθ’ ὅσον τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν μικρῶν Κομμάτων, ἀπαρνούμενον προσφάτως πολιτικὰς ἀπόψεις, εἶχε προσχωρήσει ὀψίμως εἰς τὸ ὑπὸ τῆς Ε.Δ.Α. ἐπιμόνως ὑποστηριζόμενον σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπαράδεκτον ἐν ὀνόματι τῶν καλῶς νοουμένων συμφερόντων τῆς Χώρας αὐτῆς, ὡς παρακατιὼν θέλω ἐξηγήσει. Ἀπὸ ἔτους ἦτο ἐκκρεμὴς μία τοιαύτη πρότασις τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ καθιερώσεως τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχῆς ἦτο τῆς προτιμήσεως καὶ τῶν τριῶν μικροτέρων Κομμάτων, ἀσχέτως πάντοτε τῆς ὀψίμου ὑπαναχωρήσεως. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐδέχθη νὰ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπρόκειτο περὶ συστήματος ἀποτυπωμένου εἰς τὰς πλάκας τοῦ Μωϋσέως, ἐπροχώρησεν εἰς συζητήσεις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ τελικῶς προῆλθεν εἰς τὴν ἀποκρυστάλλωσιν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος καὶ προσηρμοσμένος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα εἶναι καὶ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν προτίμησιν τῆς μεγίστης τοῦ Κοινοβουλίου πλειοψηφίας, ἡ ὁποία ἐὰν συνυπελογίζετο καὶ ἡ γνώμη τῶν ὅσων ὀψίμως ὑπανεχώρησαν, θὰ ἐκάλυπτε ποσοστὸν ὡς ἔγγιστα 90%. Καὶ διερωτῶμαι ἤδη ἐὰν διατηρῆται ἡ ἐπιβαλλομένη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σοβαρότης τῶν συζητήσεων, ὅταν συνάδελφοι διακεκριμένοι κατὰ τὰ λοιπά, ἀνέρχονται εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ διότι ἐκ κομματικῶν καὶ προσωπικῶν ἐν πολλοῖς ὑπολογισμῶν, χαρακτηρίζουν ὡς ἀνοίκειον εἰς βάρος των συνωμοσίαν τὴν θυσίαν τῶν κομματικῶν μας ἀπόψεων καὶ τὴν προσχώρησιν εἰς ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον συγκεντρώνει τὴν προτίμησιν τῆς μεγίστης τοῦ Κοινοβουλίου πλειοψηφίας. Ἐκτὸς ἐὰν ἀπεδεικνύετο ὅτι τὸ σύστημα δὲν εἶναι τῆς προτιμήσεως τῆς πλειοψηφίας, ὁπότε θὰ παρέμενεν ὁ ἰσχύων νόμος τοῦ Κράτους, ἀποκλειομένης τῆς συζητήσεως ἐπὶ συστήματος ἀποσυνθετικοῦ τῆς Χώρας, ὡς τὸ τοιοῦτον τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἐπὶ τῇ καταθέσει τοῦ σχεδίου ἐκλογικοῦ νόμου ἐπῆλθεν ἡ πτῶσις τῆς δευτέρας ὑπὸ τὸν κ. Καραμανλῆν Κυβερνήσεως, κατόπιν τῆς ἄρσεως ἐμπιστοσύνης δύο Ὑπουργῶν αὐτῆς καὶ ἀριθμοῦ τινος βουλευτῶν, ὑπὸ τὸ πρόσχημα πάντοτε τῆς διαφωνίας των πρὸς τὸ νέον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἡ πτῶσις ἀποτελεῖ μίαν παρένθεσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐπιθυμῶ νὰ διατριβήσω, ἐπειδή, ὅμως, ὡς λόγος διαφωνίας προεβλήθη ὁ νέος ἐκλογικὸς νόμος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀρνηθῶ κατὰ τὸν πλέον κατηγορηματικὸν τρόπον τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ ἀπολογητικοῦ αὐτοῦ προσχήματος, καθ’ ὅσον ἡ συνωμοσία ἀπὸ μακροῦ, ὡς ἀπεδείχθη παρεσκευάζετο, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ πραγματικῆς διαφωνίας ἔδει νὰ εἶχεν αὕτη διατυπωθῆ καὶ συζητηθῆ ὑπὸ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας, ἔδει νὰ προταθῇ παραλλήλως τρίτον ἐκλογικὸν σύστημα τῆς προτιμήσεως καὶ ἑνὸς ἄλλου Κόμματος, προῆλθεν εἰς τὰς ἐπιβαλλομένας ὑπευθύνους εἰσηγήσεις πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἰσηγήθη τὴν ὑγιεστέραν καὶ συμφερωτέραν διὰ τὸ Ἔθνος λύσιν τῆς προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Πρῶτον, διότι οἱ ἀποσκιρτήσαντες, ἐκλεγέντες ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς Ε.Ρ.Ε., οὔτε κἂν ἐσκέφθησαν νὰ παραιτηθοῦν διὰ νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς τοὺς κατ’ ἰδίαν ἐκλογεῖς των νὰ συμφωνήσουν πρὸς τὴν δυσπιστίαν ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι ἀνέδειξαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 19ης Φεβρουαρίου. Δεύτερον, διότι ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν ἦτο γενικὸν καὶ καθολικὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως αἴτημα. Τρίτον, διότι οἱαδήποτε ἄλλη λύσις θὰ ἔδιδε προσωρινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία λόγῳ βαθυτάτων ἀντιθέσεων οὔτε κἂν προγραμματικὰς δηλώσεις δὲν θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ συνθέσῃ. Καὶ τέταρτον, διότι ἡ Χώρα ἔχουσα ἀνάγκην οὐχὶ ἁπλῶς ἰσχυρᾶς, ἀλλὰ ἰσχυροτάτης Κυβερνήσεως πρὸς διατήρησιν τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτευγμάτων καὶ τῆς οἰκονομικῆς σταθερότητος, πρὸς συνέχισιν τοῦ ὑπερανθρώπου ἐν τῇ ἐσωτερικῷ προσπαθείας, πρὸς ἐπίλυσιν πολλαπλῶν ἐσωτερικῶν προβλημάτων καὶ τέλος πρὸς ἀντιμετώπισιν τεραστίων ἐξωτερικῶν θεμάτων, πρὸς τὰ ὁποῖα, ἂς μὴ αὐταπατώμεθα, εἶναι συνδεδεμένη ἡ ὑπόστασις τῆς Χώρας καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ ἐθνική μας ἀκεραιότης, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραδοθῇ εἰς ἀκυβερνησίαν καὶ τὸ χάος πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τὴν ἱκανοποίησιν νοσηρῶν προσωπικῶν φιλοδοξιῶν. Ἀποφασισθείσης τῆς δι’ ἐκλογῶν ἐκκαθαρίσεως τῆς καταστάσεως, ὡρίσθη Ὑπηρεσιακὴ ἐξ ἐπιλέκτων προσωπικοτήτων Κυβέρνησις πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ διεξήγοντο μὲ τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς Συνταγματικῆς ὁδοῦ, ἐν συμπράξει μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ διὰ συντριπτικῆς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πλειοψηφίας εἶχε καθιερωθῆ. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς νέας Κυβερνήσεως, εὑρεθεὶς ἐνώπιον ἑνὸς ἐκκρεμοῦς νομοσχεδίου, ψηφισθέντος μάλιστα κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰ δύο πρῶτα ἄρθρα ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας Ἐπιτροπῆς, ἐσκέφθη νὰ προωθήσῃ τοῦτο, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς διευρύνσεως τῶν προτιμήσεων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἔναντι τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ εἰσηγήθη ἁρμοδίως πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ ἔλαβε τὴν σχετικὴν ἐντολήν. Ἀποτελεῖ τοῦτο πρᾶξιν ἐπίμεμπτον ἢ ἁπλῶς χαριστικήν; Καὶ ὑπὲρ τίνος; Καὶ δὲν θὰ ἀπετέλει πρᾶξιν σκανδαλώδη, ἀπραγματοποίητον ἄλλωστε συνταγματικῶς, ἡ ἐπιδίωξις συστήματος ὡς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τῆς Ε.Δ.Α. κυρίως ὑποστηρίζεται, μὲ ὑπόκρουσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὀψίμως ἀπηρνήθησαν τὴν ἐνισχυμένην, τὴν ὁποίαν μόλις τὸ 1951 οἱ ἴδιοι συνέθεσαν; Ἡ πρωτοβουλία τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐκτιμηθῇ καλοπίστως, ἀποτελεῖ θετικὴν πρὸς τὴν Χώραν προσφοράν, καὶ θὰ παραμείνῃ εἰς τὸ ἐνεργητικόν της. Ποῖα, ὅμως, ἦσαν τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἔδει νὰ ἐπιλέξουν αἱ ὁπωσδήποτε ἀσχοληθέντες μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει τὸ κυρίαρχον Σῶμα; Ἐν πρώτοις, τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον γνωστόν, ὥστε παρέλκει νὰ τὸ ἀναλύσω. Εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον δύναται βεβαίως νὰ ἀποδώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ὑπὸ τρία ὅμως, βασικὰ μειονεκτήματα. Παραγνωρίζει καὶ ἀποκλείει τυπικῶς οὐχὶ ἀσήμαντα, ἀλλὰ τεράστια ποσοστὰ μειοψηφίας. Ὁδηγεῖ εἰς ὀξυτάτην καὶ ἐξοντωτικὴν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ εὐθέως τὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου ἠρεμίαν. Καί, τέλος, ἐξασφαλίζει ρυθμιστικὸν ρόλον εἰς μίαν ἐλαχίστην πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει παρ’ ἡμῖν τὰς ἐπιδιώξεις ἑνὸς ξένου ἐθνικισμοῦ. Ἀκολουθεῖ ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ὑπὲρ τῆς ὁποίας κόπτεται κυρίως ἡ Ε.Δ.Α. Ἐπιζητεῖται ἡ καθιέρωσίς της ἐν ὀνόματι τῆς ἀρχῆς, τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς δικαιοσύνης τῆς μορφῆς τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, μὲ μόνον σκοπὸν τὸν κατακερματισμὸν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας καὶ ἀποτέλεσμα τὴν ἀκυβερνησίαν καὶ τὸ χάος, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ καταβαραθρωθοῦν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, διὰ νὰ ὑπηρετηθοῦν τελεσφόρως ξέναι ἐπιδιώξεις. Εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθήλωσεν εἰς ἀκυβερνησίαν ἐπὶ μῆνας μακροὺς μίαν μεγάλην καὶ πλουσίαν Χώραν, ὅπως ἡ Γαλλία. Εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ παρ’ ἡμῖν ἐπέβαλλεν ἐντὸς ἑνὸς καὶ μόνον ἔτους τὴν ἐναλλαγὴν δέκα καὶ πλέον Κυβερνήσεων. Εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀποκλείει ὄχι μόνον τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ἐφαρμογὴν ἐσωτερικοῦ προγράμματος καὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐκπόνησίν του. Εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀφοῦ διέλυσε τὰς χώρας εἰς τὰς ὁποίας ἴσχυσεν, ὡδήγησεν εὐθέως πρὸς τὰς δικτατορίας τῆς τελευταίας τριακονταετίας. Τέλος, εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπηρνήθησαν ὡς ἀμιγὲς ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη τοῦ κόσμου, τὰ ὁποῖα καθιέρωσαν παραλλαγὰς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Δὲν πρόκειται, βεβαίως, περὶ τῶν χωρῶν τοῦ παραπετάσματος, τὰ δημοκρατικὰ ἐκλογικὰ συστήματα τῶν ὁποίων οὐδόλως προσφέρονται πρὸς μίμησιν. Ἔναντι τῶν δύο τούτων συστημάτων προεκρίθη ἡ ἐνισχυμένη ἢ ἡ ὑπερενισχυμένη, ἂν προτιμοῦν οἱ ἀντιφρονοῦντες. 1) Διότι εἶναι ἀπηλλαγμένη τῶν ἀποσυνθετικῶν μειονεκτημάτων τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς διότι ἀμβλύνει τὰς ὀξύτητας καὶ τέλος, διότι ὑπὸ τὰς σημερινὰς κρισίμους συνθήκας δύναται νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Χώραν τὴν ἀπαραίτητον ἰσχυρὰν καὶ ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα ἐκπονήσεως ἐσωτερικοῦ προγράμματος καὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. 2) Διότι ὑπὸ διαφόρους παραλλαγὰς ἰσχύει εἰς τὰς ὡρίμους κοινοβουλευτικὰς χώρας. 3) Διότι εἶναι τῆς προτιμήσεως τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ 4) Διότι κατατείνει εἰς τὴν δημιουργίαν ἰσχυρῶν πολιτικῶν ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι εἴτε εἰς τὴν Ἀρχήν, εἴτε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν εὑρισκόμενοι, νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰ βασικὰ τῆς Χώρας ζητήματα ὑπὸ εὐθύνην ἐπηυξημένην. Μὲ τὴν ἀνάλυσιν τῶν μερικωτέρων διατάξεων δὲν θὰ σᾶς καταπονήσω. Ἀρτηριακὴ τοῦ νομοθετήματος γραμμή, εἶναι, ὡς προανέφερα, ἡ διαμόρφωσις ἰσχυρῶν πολιτικῶν ὀργανισμῶν, ἐνῷ παραλλήλως διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τῆς ἀμιγοῦς ἁπλῆς ἀναλογικῆς εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν εἶναι ὄχι μόνον δυνατή, ἀλλὰ καὶ ἀσφαλὴς ἡ ἐκπροσώπησις καὶ τῶν μικροτέρων πολιτικῶν ρευμάτων, ὡς καὶ ἡ ἀνάδειξις προσωπικοτήτων. Οἴκοθεν νοεῖται, ὅτι ἡ τοιαύτη τοῦ νομοσχεδίου κατεύθυνσις οὐδένα ἐκ προοιμίων εὐνοεῖ, ἐφ’ ὅσον ἡ διαμόρφωσις τῶν ἀπαραιτήτων ἰσχυρῶν ὀργανισμῶν θέλει προέλθει ἐκ τῆς ἀναμενομένης καὶ μόνον ἐτυμηγορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶναι ἐπίσης ἀπολύτως ἀνυπόστατον τὸ ὑποστηριχθὲν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δῆθεν τὸ προκριθὲν σύστημα εὐνοεῖ τὰς ἐπιδιώξεις τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Μαθηματικὴν τοῦ συλλογισμοῦ διάψευσιν ἀποτελεῖ τὸ πάθος, μὲ τὸ ὁποῖον ἐπεκρίθη τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ μέρους τῆς παρατάξεως ἐκείνης. Ἀντιθέτως, ὅλα τὰ ἄλλα συστήματα ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσουν προεκλογικῶς ἢ μετεκλογικῶς εἰς μέτωπον λαϊκὸν καὶ ἰδιαιτέρως τὸ σύστημα τῶν συγγενῶν Κομμάτων, τὸ ὁποῖον ἀνεξαρτήτως τῶν ἐπικινδύνων μειονεκτημάτων του, οὐδεὶς ποτέ πρότεινεν ἢ ἐδέχθη νὰ συζητήσῃ μεθ’ ἡμῶν. Αἱ λοιπαὶ τοῦ νομοθετήματος διατάξεις, εἶναι ὑγιεῖς Ὁ περιορισμὸς τῶν βουλευτῶν εἰς 250, ἡ καθιέρωσις ὀργανικῆς διοικητικῆς μονάδος ὡς ἐκλογικῆς περιφερείας τοῦ ἐκλογικοῦ μας συστήματος μεταρρυθμίσεις, καί, τέλος, ἡ κατάτμησις τῶν ὑπετροφικῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν εἰς μικροτέρας τοιαύτας, ὡς ταύτην καὶ αὐτὸ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Δ.Α. εἶχε διὰ τροπολογίας ἐπιζητήσει. Πάντα ταῦτα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀποδεικνύουν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀνταποκρινομένου εἰς τὴν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου ἀποδεικνυομένην βούλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὴ ὑγιὴς ἐκδήλωσις τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος.

§80Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ ὡμιλήσατε περὶ διαμαρτυρίας τῶν μικρῶν κομμάτων, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς ἐρωτήσω. Ὑπάρχει καμμία σύγκρισις τῆς ἐνισχυμένης τοῦ 1951 μὲ τὴν ἐνισχυμένην, τὴν ὁποίαν εἰσηγήθητε διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Εἶναι δυνατόν, σεῖς σοβαρῶς, νὰ ὑποστηρίζητε ὅτι ὑπάρχει καμμία συσχέτισις μεταξὺ τῶν δύο; Ὁμολογῶ ὅτι ἐκπλήσσομαι ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀγνοεῖτε τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ τὸν συσχετίζετε μὲ αὐτόν. Τοῦτο ἀποτελεῖ κατάφωρον παραβίασιν τοῦ Συντάγματος καὶ πλήρη νοθείαν.

§81Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. ἐζητήσατε μίαν ἀπάντησιν: Ἐὰν τὸ προτεινόμενον σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἔχῃ οἱανδήποτε σχέσιν μὲ τὸ παλαιὸν σύστημα τοῦ 1951. Σᾶς ἀναφέρω ἕνα χαρακτηρισμόν, ἡ πατρότης τοῦ ὁποίου ὀφείλεται εἰς τὸν κύριον Παπανδρέου: Ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951 δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὰς πλάκας τοῦ Μωϋσέως. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς, ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἀναλογικὴ ὑπὲρ οἱουδήποτε κόμματος πρὸς δημιουργίαν ἰσχυρῶν ὀργανισμῶν, δὲν ἀπομένει νὰ συζητήσωμε παρὰ ἐπ’ αὐτοῦ. Καθωρίζετο τότε 17 καὶ 20, σήμερον καθορίζεται 25 καὶ 35. Εἶναι θέμα ἂν ἐμμένετε εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἀπὸ τῆς ἐνισχυμένης.

§82Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρεται ὅτι εἷς συνασπισμὸς ἂν ἔχῃ 34,5 δὲν θὰ μπῇ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Καὶ τὸ αὐτοτελὲς κόμμα ἂν ἔχῃ 10% ἢ 8%, μετέχει εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Εἶναι τοῦτο δημοκρατία;

§83Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Κατὰ τοῦ συστήματος τούτου ἂς διατηρήσουν τὰς ἐπιφυλάξεις των οἱ ἀντιφρονοῦντες, πάντως πρέπει ἐκ προοιμίων νὰ γνωρίζουν ὅτι δὲν εἶναι ἐφικτὴ ἡ κατασυκοφάντησίς του διὰ τῶν γνωστῶν μεθόδων καὶ ἐκ μόνου τοῦ λόγου ὅτι δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιδιώξεις μιᾶς ἐλαχίστης μειοψηφίας, ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁποίας ἔχει τεθῆ τὸ κόμμα τῆς Ε.Δ.Α.

§84Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπιθυμῶ ἐπὶ τοῦ τελευταίου σημείου νὰ διατυπώσω μίαν γνώμην. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ γενικώτερον θέμα καὶ τὴν σύγκρισιν τοῦ συστήματος αὐτοῦ πρὸς συστήματα παρελθόντος, θὰ ἔχωμε τὴν εὐκαιρίαν ἀναπτύξεως τῶν γνωμῶν μας. Καὶ θὰ διαπιστωθῇ τότε, ὅτι εἰς μὲν τὸ παρελθὸν ὡρισμένα κόμματα, τὰ ὁποῖα σήμερον μᾶς κατηγοροῦν εὗρον τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ τὴν κατήργησαν διὰ νὰ φέρουν τὴν ἐνισχυμένην, ἐνῷ, σήμερον, ἡμεῖς, ἐναντίον τῶν ὁποίων στρέφονται, εὕρομεν τὸ ἰσχῦον καὶ ἐμεριμνήσαμε νὰ ἀντικατασταθῇ μὲ τὴν ἐνισχυμένην. Ἀλλὰ αὐτὸ θὰ ἀναπτυχθῇ ἐντὸς ὀλίγου καὶ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ θὰ γίνῃ σαφὲς ποῖος ἐγκαταλείπει τὰς πεποιθήσεις του. Διότι σήμερον ἡμεῖς, ἐξακολουθοῦμεν νὰ διακηρύττωμεν, ὅτι προτιμῶμεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, δὲν εἴμεθα, ὅμως, Κυβέρνησις διὰ νὰ τὴν ἐπιβάλωμε. Καὶ διότι δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἐπιβάλωμε καὶ εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τοῦ διλήμματος, ἢ νὰ παραμείνῃ τὸ ἰσχῦον ἢ νὰ ψηφισθῇ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, στέργομε τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μας θέσις, ἐνῷ ἡ θέσις τῶν κατηγόρων μας εἶναι, ὅτι εἶχον τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν τοῦ 1950 καὶ ἐνῷ εἶχον τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ ἐνῷ δὲν ἐξηναγκάζοντο ἀπὸ κανένα, τὴν κατήργησαν καὶ ἐφήρμοσαν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ σήμερον εἶναι κατήγοροι... Ἀνήκει εἰς τὰ πολιτικὰ παράδοξα αὐτοῦ τοῦ τόπου, οἱ ἀσταθεῖς νὰ διατηροῦν τὰς πεποιθήσεις των καὶ οἱ σταθεροὶ νὰ τὰς μεταβάλλουν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ θὰ ἔχωμε τὴν εὐκαιρίαν καὶ πάλιν νὰ ἐξηγηθῶμεν διὰ τὰς ἀσυστάτους κατηγορίας αἱ ὁποῖαι μᾶς ἀπευθύνονται διότι δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τὰς ἀφήσωμεν ἀναπαντήτους. Ἐὰν ἔλαβον τὸν λόγον τώρα, εἶναι διὰ νὰ εἴπω ὅτι πράγματι ἡ παρατήρησις τοῦ κυρίου Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἡ τελευταία εἶναι ἀξία προσοχῆς. Ἡ διάταξις ὅτι ἐὰν ἕνα κόμμα εἶναι αὐτοτελὲς οἱονδήποτε ποσοστὸν καὶ ἂν ἔχῃ μετέχει εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ἐὰν ὁ συνασπισμὸς ἐπίσης ἔχῃ λάβει τὴν βάσιν του. Ἀπήντησε, βεβαίως, ὁ κύριος εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας καὶ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπικαλεσθεὶς τὴν ἀρχὴν τὴν διέπουσαν τὸν θεσμὸν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ὅτι ἐνισχύει τὰ αὐτοτελῆ κόμματα καὶ ὄχι τὰ συνασπιζόμενα. Εἶναι μάλιστα πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἀναλογικῆς τόσον ἀσυμβίβαστος ὁ συνασπισμὸς κομμάτων, ὥστε ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ τοῦ 1950 δὲν ἀνέφερε κἂν συνασπισμούς. Ἀνέφερε μόνον συνδυασμοὺς ἀνεξαρτήτων καὶ προκαταβολικῶς ἀπέκλειε τοὺς συνδυασμοὺς ἀνεξαρτήτων ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομήν. Θέλω νὰ δηλώσω τοῦτο. Ἔλαβον τὸν λόγον, διὰ νὰ δηλώσω ὅτι καὶ ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις πρέπει νὰ τροποποιηθῇ. Καὶ ἡ τροποποίησις τὴν ὁποίαν προτείνω εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἐὰν οὔτε τὸ αὐτοτελὲς κόμμα οὔτε τὰ συνασπισθέντα κόμματα λάβουν τὰς βάσεις των, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ προτιμηθῇ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἐκεῖνο τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον, μὲ ἀνάλυσιν τῶν συνασπισθέντων κομμάτων εἰς αὐτοτελῆ κόμματα θὰ ἔχῃ τὸ μεγαλύτερον ποσοστόν. (Χειροκροτήματα — θόρυβος —κωδωνοκρουσίαι).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι βουλευταί, κάμετε ἡσυχίαν.

§86Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διότι, βεβαίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρίζωνται ὅτι ἐὰν συνασπισθέντα δέκα κόμματα ἔλαβον 40%, δηλαδή, ἕκαστον 4%, θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθοῦν ἀπὸ ἕνα αὐτοτελὲς κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε 24%. Προτείνω καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀποδεχθῇ καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἡ κοινὴ γνώμη θὰ θεωρήσῃ αὐτὴν τὴν πρότασιν τιμίαν καὶ δημοκρατικὴν λύσιν. Παράδειγμα. Ἐὰν δύο κόμματα ἔχουν συνασπισθῆ καὶ ἔλαβον 34% ἕκαστον θὰ ἔχῃ λάβει 17%. Καὶ ἐὰν τὸ αὐτοτελὲς κόμμα ἔχῃ λάβει 16%, θὰ προτιμηθῇ ὁ συνασπισμός. Ἐὰν τὸ αὐτοτελὲς κόμμα ἔχῃ λάβει ἄνω τοῦ 17% τότε αὐτὸ θὰ προτιμηθῇ. Διότι αὐτὸ ὑπαγορεύει ἡ Δημοκρατία. (Χειροκροτήματα).

§87Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐν πρώτοις, θὰ ἤθελα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον Συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ἐὰν ὁμιλῶν περὶ ἐμμονῆς εἰς τὰς πεποιθήσεις ἠννόει ἡμᾶς ὡς ὑπαναχωρήσαντας ἀπὸ τὴν ἐνισχυμένην τοῦ 1951, ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω ὅτι ἐμμένοντες εἰς τὴν ἐνισχυμένην τοῦ 1951 εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ἔλθῃ καὶ σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ κύριος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶναι γνωστὸν τὶ εἶπε τὸ 1951 κατὰ τῆς τότε ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς.

§88Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ διατηρῶ τὰς ἐπικρίσεις μου. Τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν τὴν θεωρῶ σύστημα μὴ χεῖρον ἀπὸ τὸ ἰσχῦον. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἐδήλωσα ὅτι τὴν ἀποδέχομαι.

§89Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Παπανδρέου ἐὰν ἠννόει ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐμμένομεν εἰς τὰς πεποιθήσεις μας.

§90Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἠγνόουν κανένα προσωπικῶς. Ὡμίλησα ἀντικειμενικῶς. Τότε ὑπῆρχεν ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καὶ κατηργήθη διὰ νὰ ἔλθῃ ἡ ἐνισχυμένη. Σήμερον ὑπῆρχε τὸ ἰσχῦον τρισυπόστατον σύστημα καὶ ἠγωνίσθημεν νὰ τὸ καταργήσωμε στέρξαντες τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν.

§91Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐὰν κἄτι μᾶς διακρίνῃ εἶναι ἡ ἐμμονή μας εἰς τὰς πεποιθήσεις μας.

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατήργησε τὴν ἐνισχυμένην.

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ἐψηφίσθη τότε ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν Ε.Π.Ε.Κ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὴν ὑποστηρίζει καὶ σήμερον. Δὲν τὸ ἀφοροῦν ἑπομένως οἱ λόγοι αὐτοί. Ἀφοροῦν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, σήμερον ἐμφανίζονται ὡς κατήγοροι.

§94Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀνεφέρθη ὁ κύριος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, καὶ ἤθελα νὰ ἐξετάσω τὸ ἑξῆς: Ἦτο τόσον βαρὺ τὸ δίλημμα πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρέθη τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων σήμερον, ὥστε νὰ ἄρῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξε ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς λήψεως ἀποφάσεων, ὁ ἕτερος συναρχηγός, δέχεται οἱονδήποτε σύστημα ἀρκεῖ νὰ εἶναι ἐκ τῶν μέχρι σήμερον ἰσχυσάντων; Καὶ ἐρωτῶ, τὸ παρὸν σύστημα εἶναι τοῦ 1951; Ἄρα εὑρέθη τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων πρὸ ἑνὸς διλήμματος, πρὸ ἑνὸς ἀδιεξόδου. Καὶ λέγει ὁ κύριος Παπανδρέου ὅτι πρὸ τοῦ ἀδιεξόδου αὐτοῦ ἀναγκάζεται νὰ δεχθῇ τὸ μὴ χεῖρον. Θὰ χρειασθῇ νὰ δοθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μία ἀπάντησις ποῖον εἶναι τὸ ἀδιέξοδον. Διότι εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι ἢ εἶχε πλειοψηφίαν ἡ ΕΡΕ καὶ τότε διατὶ παρητήθη—εἶχε 151 βουλευτὰς τὸ πρωῒ τῆς ἑπομένης—ἢ δὲν εἶχε πλειοψηφίαν καὶ ὑπάρχει ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε τὸ ἀδιέξοδον. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλή, ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ μίαν ἐξήγησιν ἐν προκειμένῳ.

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ὅτι ὑπῆρχε τὸ δίλημμα ἐβεβαιώθη ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ὠνόμασε τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν θανάσιμον κίνδυνον διὰ τὴν χώραν. Ἑπομένως ἀπὸ ἐκείνης τῆς πλευρᾶς ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἦτο ἀπόλυτος. Τὸ δίλημμα ἑπομένως εἶχε τεθῆ. Καὶ ἔδωκα τὴν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐντελῶς διαφωτιστικὴ καὶ διὰ τὸ Σῶμα καὶ διὰ τὸ Ἔθνος.

§96Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κύριος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀνεφέρθη εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ὁποῖος ὡμίλησε καὶ περὶ τῶν κακοπίστων ἐκείνων ποὺ δὲν δέχονται τὸ σύστημα αὐτό. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ μὴ ἀναφερθῇ εἰς τὴν ἀτυχῆ ὁμιλίαν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀναλογικὴν γνωρίζω ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰσηγήθη ἁρμοδίως—καὶ ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας—ὅτι ὑποστηρίζει τὴν ἐπάνοδον οἱουδήποτε συστήματος ἐφαρμοσθέντος. Καὶ βλέπω ὅτι σήμερον εἰσηγήθη ἕνα νέον σύστημα, ἐμπῖπτον εἰς τὰς θεωρίας τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ κακοπιστίας τῶν ἀντιτιθεμένων. Ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὑποστηρίζεται ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ ἀναλογικὴ ἢ ἄλλο σύστημα καὶ ἐξ ἀνάγκης ἐπήγαμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐνισχυμένην. Τὴν ἀνάγκην αὐτήν, ὁμολογῶ, καὶ μαζί μου καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω.

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ παρεμβολὴ εἶναι ὑπερμέτρως μακρὰ καὶ θὰ περιορισθῶ εἰς ὀλίγας μόνον λέξεις. Ἀπήντησα ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εὑρέθη ἐνώπιον τοῦ διλήμματος καὶ τὴν ὕπαρξιν τοῦ διλήμματος ἐπεβεβαίωσεν ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὅπως ἡμεῖς εἴμεθα ἀνένδοτοι ἐναντίον τῆς διατηρήσεως τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, ἀπὸ ἐκείνης τῆς πλευρᾶς ἦσαν ἐπίσης ἀνένδοτοι ἐναντίον τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισεν, ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ΕΡΕ, ὡς θανάσιμον. Ἀποκλειομένου ἑπομένως τοῦ συστήματος προτιμήσεως τῆς ΕΡΕ καὶ ἀποκλειομένου τοῦ συστήματος τῆς ἰδικῆς μας προτιμήσεως, τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ μία σύμπτωσις γνωμῶν, ἔπρεπε νὰ ἀναζητηθῇ εἰς ἄλλο σύστημα. Καὶ ἐπῆλθε σύμπτωσις γνωμῶν εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν πρώτην διάταξιν, ἔδωσα ἐξηγήσεις. Περὶ ἑνὸς ἀκόμη ὑπολείπεται νὰ γίνῃ λόγος. Περὶ τῆς διαφορᾶς. Καὶ θὰ ἐξιστορήσωμε, ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὡρίσθη τότε τὸ 17%. Δὲν εὑρέθη ἀπὸ ἀντικειμενικὰς θεωρητικὰς ἀρχάς. Ἐξευρέθη διὰ ρεαλιστικοὺς λόγους: Καὶ ὅταν διαπιστωθῇ, ὅτι τὸ 17% τότε δὲν ὠφείλετο εἰς γενικὰς ἀρχάς, ἀλλὰ εἰς ρεαλιστικοὺς λόγους, ἀνταποκρινομένους εἰς τὰ δεδομένα ἐκείνης τῆς ὥρας, τότε θὰ καταστῇ σαφές, διατί ὑπάρχει σήμερον διαφορὰ ποσοστῶν, ὑπαγορευομένη ἀπὸ τὴν ἐπίσης ρεαλιστικὴν ἐκτίμησιν τῆς συσχετίσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας.

§98Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, κακὴ μοῖρα μου ἦτο ἡ παρέμβασις τῶν Ἀρχηγῶν, καὶ εἰδικώτερον τοῦ ἰδικοῦ μου Ἀρχηγοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξέφρασε μὲ τὸ κῦρος του τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματος καθιστῶν δυσχερῆ τὴν θέσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ Κόμματος.

§99Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν κινδυνεύετε.

§100Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, βουλευταί, εἰς ὅλα τὰ Συντάγματα, τὰ ὁποῖα εἶδεν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν τελευταίαν 40ετίαν, συνεζητήθη πάντοτε τὸ θέμα, ἐὰν πρέπει νὰ τεθῇ ὡς συνταγματικὴ διάταξις ἀπαράβατος, τὸ σύστημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Καὶ ὅλοι, τότε, πάντοτε, ἐδέχθησαν ὅτι τοιοῦτος περιορισμὸς εἰς τὸ Σύνταγμα εἶναι ἀπαράδεκτος, ἐπειδὴ ὁ ἐκλογικὸς νόμος ὀρθὸν εἶναι νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἑκάστοτε δεδομένας περιστάσεις τοῦ τόπου. Συνεπῶς εἶναι καθιερωμένον πολιτικῶς ὅτι ἡ ἀναλογία ἑκάστοτε τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος δὲν εἶναι κάτι τὸ ἀπαράδεκτον, δὲν εἶναι κάτι, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, τὸ ἔκθεσμον, δὲν εἶναι κἄτι τι τὸ μὴ ἐπιτρεπτόν. Ἐλέχθη εἰς τὴν Βουλὴν πόσα καὶ πόσα ποικίλα ἐκλογικὰ συστήματα ἐθεσπίσθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὴν τελευταίαν γενεάν. Καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ νόμου καθιεροῦντος ἐκλογικὸν σύστημα διάφορον ἐκείνου μὲ τὸ ὁποῖον προήλθομεν ἡμεῖς. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, ἀνέπτυξε τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα ἑκάστου ἐκλογικοῦ συστήματος. Δὲν θὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν, ὄχι διότι τἄχα ἐπικρίνω τὸν ἀξιότιμον τέως Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀγαπητὸν συνάδελφον, εἴτε ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς ἐκλογικῆς κρίσεως τῶν διαφόρων συστημάτων, εἴτε τῆς ἀνακινήσεως τοῦ θέματος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι ἐμφοροῦμαι ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ συντελέσω εἰς τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχυτέραν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ νὰ τελειώνῃ ἡ ἀναστάτωσις αὐτή, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ πρὸς τὸν καθορισμὸν πλέον τῆς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἐπιστημονικὸν ἀξίωμα, ποία εἶναι ἡ σχέσις μεταξὺ φιλοσοφίας καὶ πολιτικῆς. Αὐτὸ τὸ ἔθιξεν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του καὶ ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κύριος Παπανδρέου προχθές. Ἡ φιλοσοφία καθορίζει μίαν ἀντικειμενικὴν ἀρχήν, ὡς πρὸς ἑκάστην θεωρίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι ἀπαράβατος. Ἡ πολιτική, τοὐναντίον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν φιλοσοφικῶν κατευθύνσεων τῶν πολιτικῶν, καθορίζει τὶ εἶναι πραγματοποιήσιμον, τὶ δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, εἰς δεδομένον χρόνον καὶ δεδομένον τόπον καὶ μὲ δεδομένας συνθήκας. Καὶ μὲ αὐτὸ τὸ πρῖσμα ἐξετάζομε καὶ τὸ σήμερον ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον. Ἄλλο θεωρία καὶ ἄλλο πρᾶξις. Κύριοι βουλευταί, πρῶτον θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξεταστέον εἶναι, διατὶ εὑρισκόμεθα πρὸ νομοσχεδίου περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ διατὶ τὸ νομοσχέδιον ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὰ δύο μεγάλα Κόμματα τῆς Βουλῆς. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὴν ΕΡΕ, ἡ δικαιολογία ἐξετέθη λεπτομερῶς —σαφέστατα, τόσον εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ, ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν σημερινὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κυρίου Μακρῆ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ὡς Κόμμα Φιλελευθέρων ἡ αἰτιολογία τῆς ΕΡΕ. Ἀφορᾷ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. διατὶ παρ’ ὅλην τὴν μέχρι τοῦδε ἐναντίωσιν, νὰ μεταβάλῃ ὡς Κυβέρνησις τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ἤχθη εἰς τὴν ὑποβολὴν τὴν ὑπεύθυνον πλέον, ὡς Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ, τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Αὐτὸ εἶναι ἔργον ἰδικόν της. Καὶ οἱ λόγοι ἐξετέθησαν σαφῶς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐπίσης σαφῶς ἐξηγήθη καὶ κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου Παπανδρέου καὶ σήμερον, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ τέως Συναρχηγοῦ μας ἀξιοτίμου κυρίου Βενιζέλου, διατὶ τὸ Κόμμα δέχεται σήμερον τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Τὸ Κόμμα μας πάντοτε διεδήλωσε τὴν προτίμησίν του πρὸς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Δὲν ἠδύνατο ὅμως νὰ τὴν ἐπιβάλῃ πρὸ τῆς σταθερᾶς στάσεως τῆς ΕΡΕ. Καὶ τότε ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κύριος Βενιζέλος, ἐδήλωσεν, ὅτι δεχόμεθα, ὡς Κόμμα, οἱονδήποτε σύστημα ἐξ ἐκείνων, μὲ τὰ ὁποῖα ἐνηργήθησαν ἐκλογαί, κατὰ τὴν τελευταίαν 10ετίαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως ὄχι μὲ τὸ ἰσχῦον.

§101Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Χωρὶς καμμίαν μεταβολήν.

§102Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴπομε ποτέ, κύριοι βουλευταί, χωρὶς καμμίαν μεταβολήν. Ὡμιλήσαμε περὶ τοῦ συστήματος. Εἰς τὴν μεταβολὴν θὰ ἔλθωμεν. Δὲν εἴπομεν ποτὲ ἡμεῖς χωρὶς καμμίαν μεταβολήν. Καὶ συνεπῶς, ὑποστηρίζοντες ὅσα ὑποστηρίζομεν, εἰς οὐδεμίαν ἀντίθεσιν εὑρισκόμεθα σήμερον. Κύριοι βουλευταί, αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ σήμερον εὑρίσκεται πρὸ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἐλέχθη καὶ ὡς κατηγορία ἀκόμη κατὰ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐλέχθη καὶ σήμερον, ὅτι τάχα τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὀφείλει ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ παρ’ οἱανδήποτε ἀντίδρασιν, νὰ ἐπιμείνῃ ὥστε νὰ ἀχθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρότασις νόμου, περὶ καθιερώσεως τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ τὴν συζητήσῃ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἡ ἀποστολὴ τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἀποστολὴ τῶν Κομμάτων δὲν εἶναι νὰ συζητοῦν, εἶναι νὰ ἀποφασίζουν, νὰ νομοθετοῦν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζουν ὅτι εἶναι ὀρθὸν διὰ τὸν τόπον. Ἔτσι εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἐλέχθη ὅμως καὶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατὰ τῶν ὑποστηρικτῶν του ὅτι τάχα ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου ἀποτελεῖ ἐκβιασμὸν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀποτελεῖ ἐκβιασμὸν τῶν βουλευτῶν, ὅπως ψηφίσουν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Κύριοι βουλευταί, ἡ μομφὴ εἶναι βαρεῖα καὶ ἀνυπόστατος. Τὴν ἐξετάζω ἀπὸ δύο πλευράς. Πρῶτον ἀπὸ πλευρᾶς κοινοβουλευτικῆς τάξεως, εἶναι τάχα ἐκβίασις τῶν βουλευτῶν, ὅταν δύο μεγάλα Κόμματα συμφωνοῦν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ οἱουδήποτε ἐκλογικοῦ συστήματος, καὶ δὲν εἶναι ἀντιστρόφως ἐκβιασμὸς τῆς Βουλῆς, ἡ ἰταμὴ ἀξίωσις τῆς μειοψηφίας νὰ ἐπιβάλῃ ἐκείνη τὰς ἰδικάς της ἀπόψεις; Ἀλλὰ εἶπον ὅτι εἶναι ἐκβιασμὸς διότι οἱ βουλευταὶ τίθενται πρὸ τοῦ διλήμματος ἢ ψηφίζετε τὸν νόμον ἢ διαλύεσθε. Κύριοι βουλευταί, ὁμιλῶ διὰ λογαριασμὸν καὶ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ λέγω ὅτι ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ διαθετούσης τότε ὅταν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον ἀπόλυτον τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ὅπως εἶχεν ἐκδηλωθῆ εἰς ὅλας τὰς ψηφοφορίας αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει κατὰ τὴν 2ετίαν. Ὅταν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὄχι μόνον δὲν ὑπῆρξε κανεὶς λόγος ἢ πρόβλεψις διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἀλλὰ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἀνεγράφετο καθαρῶς καὶ τὸ ἐδήλωσεν ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ἡ ὑποβολή του δὲν σημαίνει ὅτι ἀγόμεθα εἰς ἐκλογὰς τοὐναντίον τὸ εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις μὲ προοπτικὴν μακροῦ χρόνου μέχρι τῶν ἐκλογῶν, ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν κατάστασιν καὶ τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τότε λοιπόν, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκβιασμὸς τῶν βουλευτῶν περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Καὶ ὅταν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον καὶ πάλιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐκβιασμοῦ τῶν βουλευτῶν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον διότι ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ἦτο ἀποφασισμένη. Καὶ ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρὸς χάριν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἐπὶ δύο ὁλόκληρα ἔτη ἐξεδήλωνε παντοῦ καὶ πάντοτε καὶ μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν διέθετε τὴν ἀντίθεσιν, δύναμαι νὰ εἴπω τὴν ἐχθρότητα, πρὸς τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα. Πρὸς τὴν παράταξιν τῶν Κομμάτων τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως ἀποτελεῖ μίαν ὑπηρεσίαν ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Καὶ δὲν τίθεται ὑπὸ τῶν βουλευτῶν ἢ ψηφίζετε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἢ διαλύεσθε. Τίθεται ἄλλο ἐρώτημα. Κύριοι, διαλύεσθε, ἀγόμεθα εἰς ἐκλογάς. Μὲ ποῖον σύστημα προτιμᾶτε νὰ διενεργηθοῦν μὲ τὸ ἰσχῦον ἢ μὲ τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου; Καὶ ἡμεῖς εὑρεθέντες πρὸ αὐτοῦ τοῦ διλήμματος, λέγομεν μὲ τὸ ὑπὸ ψήφισιν. Ποῦ εὑρίσκετε τὸν ἐκβιασμόν; Κύριοι βουλευταί, ὡς πρὸς τὸ θέμα ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, διὰ λογαριασμὸν καὶ κατ’ ἐντολὴν τοῦ ὁποίου σᾶς ὁμιλῶ, δὲν ἔφερε πρότασιν περὶ ἁπλῆς ἀναλογικῆς, σᾶς λέγω ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ ἀγόρευσις τοῦ ὑπευθύνου εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας τῆς ΕΡΕ, εἶναι ἀρκετὴ ἀπόδειξις ἁπλῆς ὅτι οἱαδήποτε προσπάθεια ψηφίσεως τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ματαία. Ἄλλωστε ἡ Βουλὴ δὲν διελύθη. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μᾶς κατηγοροῦν διατὶ δὲν φέρουν τὴν πρότασιν περὶ ψηφίσεως τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ τότε θὰ ἴδωμεν τὴν τύχην της. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γίνεται λόγος περὶ δυνατότητος ψηφίσεως τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς; Δεχόμεθα λοιπὸν τὸ σχέδιον τὸ εἰσάγον τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ θέμα νὰ ἴδωμεν τὶ εἶναι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ποῖοι εἶναι οἱ σκοποί του καὶ ποῖα εἶναι τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων ἐπιδιώκει τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν διὰ τοὺς ὁποίους ἔχουν προκληθῆ ὀξύτατοι ἀντιθέσεις. Καὶ ἡμεῖς ἐκφράζομεν μὲ ὅλην τὴν ψυχραιμίαν καὶ τὴν ἀντικειμενικότητα τὰς ἰδικάς μας ἀπόψεις, χωρὶς νὰ προεξοφλοῦμεν τὰς ἀπόψεις οὐδενὸς ἄλλου. Μὲ αὐτὸ τὸ διπλοῦν πρῖσμα, κύριοι βουλευταί, ἐξητάσαμεν τὸ νομοσχέδιον, μὲ αὐτὸ τὸ διπλοῦν πρῖσμα τὸ βλέπομεν καὶ τὸ παραδεχόμεθα. Βλέπομεν ὅτι οἱ σκοποὶ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δύο. Πρῶτον ἡ ἐξασφάλισις μιᾶς γνησιωτέρας ἐκδηλώσεως τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἐκδηλώσεως εἰλικρινεστέρας ἐκείνης τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν ἂν αἱ ἐκλογαὶ διεξήγοντο μὲ τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα.

§103Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Μὲ ποίους ψήφους βγήκατε βουλευτής;

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαπαναγιώτου, σᾶς παρακαλῶ, μὴ κάμνετε διακοπάς, μὴ προκαλῆτε.

§105Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰς τὴν ἐκλογικήν μου περιφέρειαν δὲν ὀφείλω οὐδεμίαν ψῆφον εἰς τὴν

Ε.Δ.Α.

§106Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζει ὁ κ. Ἡλιοῦ.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαπαναγιώτου, σᾶς παρακαλῶ καθῆστε κάτω. Σεῖς εἶσθε σεμνὸς βουλευτής, διατὶ κάμνετε αὐτὰς τὰς διακοπάς;

§108Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σκοπός, λοιπόν, εἶναι ἡ γνησιωτέρα ἐκδήλωσις τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Καὶ μέσον διὰ τὴν ἐκδήλωσιν αὐτὴν εἶναι... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§109Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. ... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος. Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§110Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου νὰ μπῶ εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον μὲ προκαλέσατε θὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ὅταν ἦλθον εἰς τὴν Τρίπολιν μὲ παρεκαλέσατε νὰ σᾶς βοηθήσω μὲ χιλίους σταυροὺς προτιμήσεως. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Λ. Μπατρῖνος).

§111Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσω. Τὸ ψεῦδος εἶναι προφανές. Πράγματι, ἦλθεν ὁ κ. Ἡλιοῦ εἰς τὴν Τρίπολιν, μὲ ἐπεσκέφθη καὶ μοῦ ἐπρότεινε συνδρομήν. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τὴν εἶχον, ὄχι διότι δὲν τὴν ἠθέλησα, ἀλλὰ διότι δὲν μοῦ ἐδόθη. Μοῦ ἐπρότεινον διὰ νὰ μὲ κοροϊδεύσουν. Καὶ τοὺς εἶπον: «Ναί. Θέλετε νὰ μοῦ δώσητε δύναμιν, θὰ μοῦ δώσητε χιλίους ἄρρενας», καὶ δὲν μοῦ τοὺς ἐδώσατε. Καὶ ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω δὲν σᾶς χρεωστῶ οὔτε μίαν ψῆφον, τίποτε δὲν σᾶς χρεωστῶ, καὶ εἶμαι εὐτυχὴς διότι μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ σᾶς τὸ εἴπω ἀπόψε. Ὁ πρῶτος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἐξασφάλισις γνησίας, γνησιωτέρας ἐκδηλώσεως τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος καὶ τὸ μέσον εἶναι ἡ ἀναλογική. Δεύτερος σκοπὸς καὶ παραλλήλως πρὸς τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος εἶναι ἡ ἐπιδίωξις ὅπως τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ἐκδηλώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ εἰς Κόμματα αὐτοτελῆ καὶ Κόμματα ἔχοντα εὐρεῖαν ἀπήχησιν παρὰ τῷ λαῷ καὶ διὰ τοῦτο ἐτέθησαν ἐνισχυμένα ποσοστά. Ὁμιλοῦμεν καθαρά, αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός μας. Ἐλέχθη, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι οἱ συνασπισμοὶ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ἀποτελοῦν ἐκλογικὴν μονάδα. Τοὐναντίον τείνουν νὰ ἐμφανίσουν ἐκλογικὴν δύναμιν ψευδῆ. Οἱ συνασπισμοὶ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι νοθεία τοῦ συστήματος. Εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσυμβίβαστον μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐφαρμόζεται ἐνισχυμένον ποσοστὸν δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν συνασπισμοὺς ἄλλων Κομμάτων. Εἶναι δὲ οἱ συνασπισμοὶ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ἐπιβλαβεῖς, διότι προορίζονται τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν νὰ διαλυθοῦν καὶ νὰ μείνῃ ὁ τόπος εἰς ἀκυβερνησίαν. Ἐλέχθη ἐπίσης τἄχα τὸ νομοθέτημα εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Κατὰ τί εἶναι ἀντισυνταγματικόν; Γνωρίζετε ὅλοι ὅτι τὸ Σύνταγμα ἀποτελεῖ ἓν ἐξαιρετικὸν δίκαιον καὶ τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος ἑρμηνεύεται πάντοτε στενῶς. Ποία εἶναι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἀναφορικῶς μὲ τὰς ἐκλογάς; Μία καὶ μόνη τοῦ ἄρθρου 66, ἡ ὁποία λέγει: «Ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ βουλευτῶν ἐκλεγομένων κατὰ νόμον ὑπὸ τῶν ἐχόντων τὸ δικαίωμα πρὸς τοῦτο πολιτῶν, διὰ μέσου καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας». Παραβιάζεται πουθενὰ τὸ Σύνταγμα; Ἤκουσα ἡ ἰσότης. Περὶ ἰσότητος τὸ ἄρθρον 66 δὲν ὁμιλεῖ. Ἐλέχθη ὅμως, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰσότης ψήφου. Πῶς δὲν ὑπάρχει ἰσότης ψήφου; Μίαν ψῆφον ἕκαστος ἐκλογεὺς ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐκλογῆς ἔχει. Ποῦ προσβάλλεται ἡ ἰσότης; Τίθεται ποσοστὸν 25% διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν. Ὡς πρὸς τὴν πρώτην κατανομὴν ὅποιος πάρῃ τὴν βάσιν, εἰς οἱονδήποτε Κόμμα καὶ ἂν ἀνήκῃ καὶ ἀνεξάρτητος καὶ ἂν εἶναι, ἐκλέγεται βουλευτής. Ποῦ εἶναι ἡ ἀνισότης; Διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ὁρίζεται ὅτι οἱονδήποτε αὐτοτελὲς Κόμμα ἐμφανισθῇ ὡς τοιοῦτον εἰς τὰς ἐκλογάς, πρέπει νὰ συγκεντρώσῃ τὸ 25% διὰ νὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Τὸ οἱονδήποτε Κόμμα, ἐμφανιζόμενον ὡς αὐτοτελές. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, τὸ Α ἢ Β κόμμα ἢ Α ἢ Β θέλον νὰ ἐμφανίζεται ὡς Κόμμα δὲν συγκεντρώσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτόν, δὲν συμμετέχει εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Κατὰ τί εἶναι ἀνισότης; Ἡ θέλησις τοῦ πολίτου, κύριοι βουλευταί, μᾶς ἐνδιαφέρει. Διότι καὶ ἡμεῖς μὲ τὴν θέλησιν τοῦ πολίτου εἴμεθα ἐδῶ καὶ μὲ τὴν θέλησιν τοῦ πολίτου θὰ ἐπανέλθωμεν. Ἂς ἐμφανισθοῦν εἰς τὸν λαὸν ὡς αὐτοτελῆ Κόμματα ὅσοι θέλουν νὰ διεκδικήσουν τὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην, καὶ μὲ ἐκείνους νὰ ἀναμετρηθῶμεν. Κύριοι βουλευταί, ὡμίλησαν καὶ περὶ ἀντιδημοκρατικότητος τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τί; Ἐὰν ὑπάρχῃ κάτι τι εἰς τὸ νομοσχέδιον, εἶναι μία παγία ἀρχὴ ἰσότητος καὶ δημοκρατικότητος. Εἰς τὸν λαὸν θὰ ἐμφανισθῶμεν ὅλοι. Ὁ λαὸς θὰ κρίνῃ, ὁ λαὸς θὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του καὶ τότε θὰ ἐπανέλθωμεν ἐδῶ. Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μπράβο, μπράβο.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ «μπράβο — μπράβο» εἶναι εἰρωνεία, ἡ ὁποία εἶναι ἀπρεπὴς ἐδῶ. Αἱ ἐπιδοκιμασίαι ἐπιτρέπονται.

§114Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς λεπτομερείας, ἐπιφυλάσσεται τὸ Κόμμα νὰ κάμῃ παρατηρήσεις εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπρότεινεν ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ὑπαλλήλων, διὰ καταστάσεων καὶ καθ’ ὃν τρόπον διαγράφεται εἰς τὸ ἄρθρον, τοῦ ὁποίου τὴν κατάργησιν προτείνομεν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν σήμερον.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας, ἔχει τὸν λόγον.

§116Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὑπὸ τὸν κ. Γεωργακόπουλον Κυβέρνησις Ε.Ρ.Ε. — Φιλελευθέρων, υἱοθέτησε μὲ ἐλαχίστας φραστικὰς μεταβολὰς εἰς τὸ 7ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποβαλοῦσα ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις Ε.Ρ.Ε., εἶδεν ἀνατρεπομένην καὶ θρυμματιζομένην καὶ τὴν ἰδίαν της ὕπαρξιν καὶ τὴν πλειοψηφίαν της. Νομίζω ὅτι κανὼν τῶν Κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων εἶναι, ὅταν ἀνατρέπεται μία Κυβέρνησις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, νὰ συμβαίνῃ ἓν ἐκ τῶν δύο: Εἴτε νὰ σχηματίζεται ἄλλη Κυβέρνησις τῆς Βουλῆς, εἴτε νὰ διαλύεται ἡ Βουλὴ καὶ νὰ διενεργοῦνται ἐκλογαί. Ἀλλὰ νὰ ἀπαγγέλλεται ἡ ἀπόφασις περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ περὶ διενεργείας τῶν ἐκλογῶν, νὰ ἀνατίθεται εἰς Κυβέρνησιν ὀνομαζομένην ὑπευθύνως Ὑπηρεσιακὴν τὸ ἔργον τοῦτο καὶ συγχρόνως νὰ ἀνατίθεται τὸ πολιτικὸν ἔργον τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἐπιτεύξεως τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς ἀνατραπείσης Κυβερνήσεως, εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει παρουσιασθῆ μέχρι σήμερον εἰς τὰ πολιτικὰ χρονικὰ καὶ δίδει ἔντονον τὸ πολιτικὸν χρῶμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Γεωργακοπούλου. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου λέγει ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ παραβλέψῃ ἓν πραγματικὸν γεγονός, τὸ γεγονός, ὅτι εἶχε κατατεθῆ σχέδιον νόμου εἰς τὴν Βουλήν, σκοποῦντος τὴν μεταβολὴν τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ἔτυχε, κατ’ ἀρχήν, ἐπιψηφίσεως τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Αὐτὸ μὲν τὸ γεγονὸς τὸ ἐξωκοινοβουλευτικὸν καὶ τὸ ἐξωπολιτικὸν δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ ἀγνοήσῃ, τὸ δὲ κυριώτερον πολιτικὸν γεγονός, ὅτι ἐξ ἀφορμῆς τῆς καταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου ἀνετράπη ἡ Κυβέρνησις τὸ ἠγνόησε. Ὡς ἐκ τούτου ἀνέλαβε πολιτικὰς εὐθύνας καὶ ὀρθῶς παρ’ ἡμῶν καλεῖται ἡ Κυβέρνησις Ε.Ρ.Ε. — Φιλελευθέρων. Εἶπεν ὁ ἕτερος τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας, ὁ κ. Μπακόπουλος, τοῦτο, ὅτι τἄχα εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ αὐτό, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ παροῦσα πλειοψηφία, τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε., κάμνει μίαν παραχώρησιν εἰς σύσσωμον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καταφερομένην ἐναντίον τοῦ παλαιοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐὰν ἐκτιμήσωμεν ὄχι ὑπὸ τὸ φῶς, εἴτε πανικοῦ ἀναμετρήσεως, εἴτε κομματικῆς πλεονεξίας, ἀλλὰ ὑπὸ τὸ φῶς ἀντικειμενικῆς πολιτικῆς κρίσεως, τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ συζητούμενον ἀπόψε, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον χειρότερον τοῦ προηγουμένου, ὥστε ἡ δικαιολογία ἡ ἐπινοηθεῖσα ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν Ἀρκαδίας, νομίζω, ὅτι δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν δικαιολογίαν τοῦ φονέως, ὁ ὁποῖος ἐρωτώμενος διατὶ ἐφόνευσεν, ἀπήντησεν «διότι αὐτὸς διεμαρτύρετο, διότι τὸν ἔδερνα. Μιὰ ποὺ δὲν ἤθελε νὰ τὸν δέρνω, ἔπαυσα νὰ τὸν δέρνω καὶ τὸν ἐσκότωσα». Ἐπίσης, νομίζω, ὅτι ὁπωσδήποτε ἐμφανιζομένη ἡ πιεστικὴ ἀξίωσις ἐπὶ τῶν βουλευτῶν ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, μὲ τὴν διαδικασίαν, μὲ τὸν τρόπον ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ, μὲ τὸν τρόπον ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, πίεσις, διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ ψήφισις αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου τὴν συζήτησιν ἠρχίσαμεν ἀπόψε, ἐκφράζει καὶ αὐτὸ πανικὸν πρὸ τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν, ἔστω καὶ μὲ τὸν νόμον, μὲ τὸν ὁποῖον διενηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1956. Πάντως, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι πράγματι τελείως ἓν σύμπτωμα μιᾶς βαθυτάτης κρίσεως τὸ γεγονός, ὅτι ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἓν πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα, ἓν σύστημα ἀνταποκρινόμενον πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ διεθνῶς ἰσχύουν, γίνεται εἰς τὰς παραμονὰς κάθε ἐκλογῶν, γίνεται καταβολὴ πνευματικῶν δυνάμεων, πανουργίας, ἀγχινοίας, καπατσοσύνης, ἐπιστράτευσις εἰδικευμένων ἀνθρώπων — ὁ εἰδικὸς ὁ τεχνικὸς Σύμβουλος τοῦ νόμου τοῦ 1956 ἤδη κατέχει μεγίστην θέσιν παρὰ τῷ μονοπωλίῳ, εἶναι γνωστὰ αὐτὰ τὰ πράγματα — ἐπιστράτευσις εἰδικευμένων Συμβούλων, διὰ νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον νὰ προσαρμόσωμεν ὡρισμένα δεδομένα τῆς πραγματικότητος μὲ τὸν σκοπὸν νὰ δώσῃ ἡ μειοψηφία τῶν ἐκλογέων περισσοτέρους βουλευτάς. Αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν δεικνύει ἐπιθυμίαν γνησίας ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως ἀλλὰ πανικὸν πρὸ τῆς γνησίας ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως. Καὶ εἰς αὐτὸ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀπέβλεψεν ἡ ἐν τῇ σκοτίᾳ σχηματισθεῖσα συνωμοσία τῶν δύο Κομμάτων, τῆς σημερινῆς κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας. Πρόκειται περὶ συνωμοσίας, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Διότι τὰ ἀνώτερα στελέχη τῶν Κομμάτων αὐτῶν καὶ μέλη τῆς Κυβερνήσεως τοῦ μεγαλυτέρου ἐξ αὐτῶν, αἰφνιδιάσθησαν καὶ ἠγνόουν τὰ πάντα. Ἓν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐνῷ εἰς φύλλον ἑβδομαδιαίου περιοδικοῦ εὐρείας κυκλοφορίας πρὸ 15 μόλις ἡμερῶν, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔδιδε συνέντευξιν, διὰ τῆς ὁποίας διεδήλου τὴν ἀφοσίωσιν, τὴν ἀπόλυτον προσήλωσιν πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἐβεβαιώθη κατὰ τὰς συζητήσεις καὶ ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἀπὸ ἔτους ἤδη ὑπάρχει ἐνυπόγραφον σημείωμα τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἐπιζητοῦντος τὸ σύστημα ὑπὸ τὴν σημερινὴν ἀναλογίαν καὶ μὲ τὰ σημερινά του ποσοστά. Κατ’ ἐμὲ εἶναι βεβαιωμένον καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ μάθῃ καὶ νὰ τὸ ἀκούσῃ, πέραν τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι καθ’ ἣν στιγμήν, ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς θέσεως τῆς Ἑλλάδος, ὑπῆρχον θέματα, ὅπως αἱ βάσεις, ἡ συνομολόγησις φιλικῶν σχέσεων μὲ ὅλους τοὺς γείτονας, ἡ ἐξασφάλισις καὶ ἐμπέδωσις τῆς εἰρήνης, ἡ προστασία τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, σταθερῶς, ἐμμόνως καὶ χωρὶς νὰ προσθέτῃ ἄλλο τι οὐδὲν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλουν τὴν Χώραν, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐμφανιζόμενος εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν, ἔθεσε ζήτημα ἐκλογικοῦ συστήματος.

§117Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἶναι ἀναληθέστατον αὐτό. Μὴ παρέχετε βεβαιώσεις αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ψεῦδος, ἐνσυνείδητον ψεῦδος. Νὰ τὸ ἀποδείξητε, ἂν εἶναι ἀληθές.

§118Η. ΗΛΙΟΥ. Παρακαλῶ, νὰ μὴ ἐπιμένετε νὰ κατονομάσω πρόσωπα. Ἐγὼ ἐπιμένω ὅτι εἶναι ἀληθές.

§119Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἂν νομίσητε ὅτι δὲν θὰ συναντήσητε τὴν ἀντίδρασιν τῶν προσώπων, κάμνετε λάθος.

§120Η. ΗΛΙΟΥ. Πάντως, ἐν τῇ ἀφελείᾳ του ὁ κ. συναρχηγός, δὲν παρέλειπε νὰ τὰ μεταφέρῃ καὶ εἰς πολιτικὰς ὁμιλίας καὶ εἰς πολιτικὰ πρόσωπα, ὅτι ἐγὼ θὰ τὸ ἐπιτύχω.

§121Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, περὶ ἀφελείας νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε, δὲν ἀσκοῦν οὐδεμίαν ἐπιρροὴν εἰς οὐδένα. Ἀλλὰ πληροφορίας περὶ πραγματικῶν γεγονότων νὰ παρέχητε, μόνον ὅταν ἔχητε τὰ μέσα τῆς ἀποδείξεως. Ἐφ’ ὅσον δὲν τὰ ἔχετε νὰ μὴ λέγητε αὐτά.

§122Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω ὡρισμένας πληροφορίας, διότι, ὅπως εἴπατε, ἐπιθυμεῖτε νὰ εἴπητε ὡρισμένα πράγματα διὰ νὰ τὰ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τὴν εἶχον ἐγώ. Τὴν περασμένην ἄνοιξιν, ἂν ἐνθυμῆσθε, καὶ πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶχε προκαλέσει τὴν ἀντίδρασιν τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ πρωτοβουλίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ συγκεκριμένως τοῦ κ. Βενιζέλου, ἐγένετο τὸ πρῶτον συζήτησις περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Αἱ συζητήσεις αὗται ἐτερματίσθησαν κατὰ τρόπον ἄκαρπον, διότι ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς κατέστησε ἀδύνατον τὴν συνέχισιν αὐτῶν. Πάντως, ἔκτοτε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶχε προτείνει τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν.

§123ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε;

§124Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Τὸν περασμένον Μάϊον. Ἔκτοτε δὲν ἐγένετο καμμία ἄλλη συζήτησις περὶ ἐκλογικοῦ νόμου. Ὅταν τὸν παρελθόντα Νοέμβριον συνήντησα τὸν κ. Παπανδρέου εἰς τὰ Ἀνάκτορα, μοῦ ἔκαμεν ἐκ νέου λόγον περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ μοῦ εἶπε: «Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἦτο χρήσιμον, νὰ ἀναλάβητε πρωτοβουλίαν διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς;» Τοῦ ἀπήντησα ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ὄψει τῶν συζητήσεων τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ τῆς διασκέψεως τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκούσω τὰς ἀπόψεις του μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν Χριστουγέννων. Πράγματι κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἑορτῶν, ἐκάμαμεν μίαν ἐπαφὴν καὶ ἀντηλλάξαμεν τὰς ἀπόψεις μας. Συνεπῶς οὐδεμία ἀνάμιξις οἱουδήποτε παράγοντος ὑπῆρξεν ἐπὶ τοῦ θέματος. Σᾶς λέγω ἱστορικῶς πῶς ἐξειλίχθησαν τὰ πράγματα. Κατὰ τὴν πρώτην συνάντησιν ἐγένετο ἀνταλλαγὴ τῶν ἀπόψεων καὶ κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διευκολύνῃ μίαν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας, ἦτο τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Προσωπικῶς εἶχον πάντα λόγον νὰ μὴ στέργω εἰς τὸ σύστημα αὐτό. Εἶχον τὰς ἐπιφυλάξεις μου, διότι πιστεύω ὅπως ὑπεστήριξα καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ποὺ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὸν Θρόνον τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα, πιστεύω, λέγω, ὅτι τὸ ἰσχῦον ἐκλογικὸν σύστημα προσαρμόζεται πλήρως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ἐντὸς τριῶν μόνον συνεδριάσεων ἄνευ σοβαρῶν ἀντιδράσεων καὶ ἀντιρρήσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπεσκοπεῖτο ἡ δημιουργία ἰσχυρῶν παρατάξεων καὶ ἡ ἀπομόνωσις τῆς Ἀριστερᾶς. Παρὰ ταῦτα, εἴτε διότι ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος νὰ ἱκανοποιηθῇ καὶ ἡ ἀξίωσις τῶν ἄλλων Κομμάτων, εἴτε διότι ὑπῆρχεν ἡ πεποίθησις ὅτι τὸ σύστημα δι’ ὡρισμένα Κόμματα ἦτο ἄδικον, ἐνόμισα ὅτι ἦτο χρέος μου ἀπέναντι τῆς Χώρας νὰ ἀναλάβω πρωτοβουλίαν καὶ νὰ δεχθῶ νὰ συζητήσω τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Συνεπῶς αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐπικαλεῖσθε δὲν ἀφοροῦν ἐμέ. Γνωρίζω καλῶς τὴν ἱστορίαν τῶν συζητήσεων ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκλογικοῦ νόμου καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω δι’ ἄλλην μίαν φοράν, ὅτι οὐδεμία ὑπόδειξις ἢ παρέμβασις ὁποθενδήποτε ἐγένετο. (Χειροκροτήματα).

§125Η. ΗΛΙΟΥ. Ὀρθῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. ἐπεσήμανεν ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον δὲν ἀφοροῦν τὸν ἴδιον καὶ παραδέχομαι ὅτι ὅλα τὰ γεγονότα συνέβησαν μέχρι κεραίας, ὡς τὰ ἐκθέτει, ὅτι δηλαδὴ δὲν ἔγινε καμμία σύστασις. Ἀλλὰ ἐγένετο αἴτησις καὶ ἐπίμονος ὄχλησις πρὸς τὴν ἄλλην, ὑφ’ ἣν ἔννοιαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω, εἶναι ἐξ ἴσου ἀπολύτως βέβαιον. Ἀλλὰ εἰς ἓν μόνον ζήτημα — εἶναι μᾶλλον πρόβλεψις — νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ μὴ ἐμμονή σας εἰς τὸ σύστημα τοῦ 1956 δὲν σημαίνει ὅτι μετανοεῖτε διὰ τὸ σύστημα τοῦ 1956, ἀλλὰ διότι δὲν ἔχετε, κατὰ τὴν ἄποψίν μου, τὴν πεποίθησιν ὅτι μὲ τὸ σύστημα ἐκεῖνο πρόκειται νὰ ἔχετε τὰ ἴδια ἀποτελέσματα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς, ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§126Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀντιληφθῶ διατὶ σεῖς προτιμᾶτε ἐκεῖνο τὸ σύστημα ἀπὸ τὸ εἰσαγόμενον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπὶ διετίαν τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ διαβάλλετε καὶ τὸ θεωρεῖτε ἄδικον δι’ ὅλα τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Προφανῶς, διότι θέλετε νὰ ἀγνοήσητε τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Χώρας, τὴν δημιουργηθεῖσαν ἐν ἔτει 1956 καὶ μετέπειτα. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἴτε ἐκ παρεξηγήσεων, εἴτε ἐκ λόγων τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐγένετο ἐν ἔτει 1956 τὸ Λαϊκὸν Μέτωπον. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ θέμα τοῦ Λαϊκοῦ Μετώπου δὲν εἶναι θέμα ἐκλογικοῦ συστήματος, εἶναι θέμα ἀρχῆς. Εἰς ὅλας τὰς χώρας τοῦ κόσμου ὑπάρχουν προοδευτικὰ καὶ σοσιαλιστικὰ Κόμματα καὶ ὑπάρχουν ἐκλογικὰ συστήματα τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως νὰ μὴ προσαρμόζωνται εἰς τὰ μέτρα καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν Κομμάτων αὐτῶν. Ἀλλὰ ἐκεῖ δὲν δημιουργοῦνται Λαϊκὰ Μέτωπα, διότι τὰ Κόμματα προτιμοῦν νὰ χάσουν τὴν ἐκλογὴν παρὰ νὰ χάσουν τὴν ἐπιβολήν των ὡς Κόμματα εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Καλῶς ἢ κακῶς — δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ αἴτια — ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Χώραν μας τὸ 1956 τὸ Λαϊκὸν Μέτωπον. Εἶμαι, λοιπόν, ὑποχρεωμένος, καὶ τὸ ᾐσθανόμην αὐτὸ ὡς ἐπηυξημένην εὐθύνην νὰ ἀναλάβω τὴν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν καθιέρωσιν ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀπεφεύγετο ἡ σύμπηξις νέου Λαϊκοῦ Μετώπου. Τὸ Κόμμα τοῦ ὁποίου ἡγοῦμαι, θὰ ἠδύνατο κάλλιστα νὰ κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ οἱονδήποτε σύστημα.

§127Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁρίστε. Ἐὰν θέλετε διαλύσατε τὴν Βουλὴν καὶ προκηρύξατε ἐκλογὰς μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα.

§128Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Μὴ προκαλῆτε. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν εἶχον λόγον νὰ συζητῶ περὶ ἐκλογικοῦ συστήματος. Τὸ ὑφιστάμενον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ δίκαιον καὶ ὀρθὸν εἶναι... Καὶ θὰ εἶχον πάντα λόγον νὰ θέλω νὰ διεξαχθοῦν αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὸ σύστημα τοῦτο, ἀλλὰ σᾶς εἶπον ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος, λόγῳ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν κατεῖχον καὶ τῶν εὐθυνῶν τὰς ὁποίας εἶχον ἐπωμισθῆ, νὰ πράξω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸ συμφέρον τῆς Χώρας ἐπέβαλε. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἀκόμη καὶ μὲ πλειοψηφικὸν νὰ διεξαγάγω τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ μίαν, ὅμως, προϋπόθεσιν, ὅτι ὅλα τὰ ἄλλα Κόμματα συνασπιζόμενα δὲν θὰ ἐδέχοντο τὴν ἐπιρροὴν ἢ τὴν συνδρομὴν τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Δὲ γνωρίζω διατὶ ὅταν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ὑπάρχουν 15 Κόμματα δὲν εἶναι ἀρκετὸν τὰ 14 ἐξ αὐτῶν νὰ συνασπισθοῦν ἐναντίον τοῦ Κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγοῦμαι καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναζητοῦν τὴν συνδρομὴν τῆς Ε.Δ.Α. (Χειροκροτήματα). Τονίζω, λοιπόν, ὅτι μὲ οἱονδήποτε σύστημα, ἀκόμη καὶ μὲ ἀμιγὲς πλειοψηφικόν, θὰ ἐδεχόμην τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι ἡ καθιέρωσις αὐτοῦ τοῦ συστήματος δὲν θὰ ὡδήγει εἰς Λαϊκὸν Μέτωπον.

§129Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. ἔδωσε τὰς ἐξηγήσεις αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦν πολιτικῶς τὰς ἀπόψεις του. Δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμή, ἀναπτύσσων τὰς ἀπόψεις μου, ὡς εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἀντιδικήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀπόψεων. Ἀναγκαίως, ὅμως, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. μὲ ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀπορίαν, ἀφοῦ τὸ κύριον μέλημά του εἶναι νὰ κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ μὲ ἀμιγὲς πλειοψηφικόν, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅμως, νὰ μὴ συνασπισθοῦν μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστερὰν τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα, ἐντὸς παρενθέσεως διὰ νὰ τὰ φάγῃ ὅλα, ἀφοῦ αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσίς του, διατὶ μὲ τὴν πλειοψηφίαν τὴν ὁποίαν ἐξακολουθεῖ νὰ διαθέτῃ, δὲν ὑποστηρίζει τὸ τίμιον σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, μὲ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμία ἀνάμιξις ψήφων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἕνας εἶναι ὁ δρόμος, ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ εἰς τὴν μὴ ἀνάμειξιν τῶν ψήφων καὶ αὐτὸν δὲν τὸν προκρίνετε, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε.

§130Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Διότι πιστεύω βαθύτατα, ὅτι μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς θὰ διαλύσωμεν τὸν τόπον. Γνωρίζετε ὅτι, ἐκτὸς τῆς Ἀγγλίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπικρατεῖ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, εἰς ὅλας τὰς ἄλλας χώρας τῆς Εὐρώπης ἰσχύουν παραλλαγαὶ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ὑπάρχουν ἀκόμη καὶ μικτὰ συστήματα, ὅπως εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν. Καὶ τοῦτο διότι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἀνάγκη νὰ προσαρμόζεται εἰς τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας ἑκάστης χώρας. Ἐκρίθη διὰ τὰς παρούσας περιστάσεις, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Δι’ αὐτὸ τὸ εἰσηγήθημεν καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ψήφισίν του.

§131Η. ΗΛΙΟΥ. Χωρὶς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν διαλύεται ὁ τόπος καὶ ἐξαθλιώνεται ὁ λαός. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα, εἶναι πολιτικὴ κρίσις καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ προγραμματικῶν δηλώσεων θὰ τὰ εἴπωμεν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι μὲ τὴν ἐπινόησιν μόνον κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, συστήματος κομμένου καὶ ραμμένου πρὸς τὰς ἐκλογικὰς ἀνάγκας τῆς ψηφιζούσης μερίδος τῆς Βουλῆς, φθάνομεν εἰς ἕνα ἐκπεσμὸν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν καὶ μίαν ἐκφύλισιν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος. Νομίζω, περαιτέρω, καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τὸ διατυπώσω καὶ εἰς γραπτήν μου ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας, ὅτι ἐφαρμόζομεν ἐκ κομματικῆς πλεονεξίας, ἐφαρμόζομεν εἰς τὸν δημόσιον βίον μεθόδους πλαδαρότητος, τὰς ὁποίας οὐδέποτε θὰ ἐδέχετο οἱοσδήποτε τῶν βουλευτῶν νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὰς ἰδιωτικάς του συναλλαγάς. Θεσπίζομεν διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων θετικῶς καὶ κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον γίνεται μία πολιτικῶς ἄτακτος ἰδιοποίησις τῶν ψήφων 1.650.000 ἐκλογέων, μὲ τὸν σκοπὸν νὰ παροχετευθοῦν εἰς τὴν δεξαμενὴν τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ ἀπὸ ἐκεῖ νὰ σκυλευθοῦν, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ὄχι κατὰ τὴν θέλησιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τὰς ψήφους των. Ἀλλὰ ὅπως ἐξέθεσε καὶ ὁ πρῶτος τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας, κ. Μακρῆς, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἄλλοι τινὲς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. συναδέλφων τῆς νέας πλειοψηφίας Ε.Ρ.Ε. — Φιλελευθέρων, ὅπως ἐξέθεσαν τὸ σύστημα αὐτὸ ἕνα σκοπὸν ἔχει, τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οὐδεὶς δὲν ἀμφιβάλλει, οὐδεὶς ἀπολύτως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἀμφιβάλλει, ἀλλὰ καὶ ἂν τυχὸν δὲν ἀμφιβάλλῃ τις σήμερον, θὰ ἀποδειχθῇ τὴν ἐπιοῦσαν τῶν ἐκλογῶν ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ δώσῃ Βουλὴν ἄκρως ἀπειθάρχητον καὶ δυσκυβέρνητον καὶ θὰ δώσῃ ἀσταθεῖς Κυβερνήσεις ἐναλλασσομένας Κυβερνήσεις συμμαχικὰς Κυβερνήσεις, ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζονται ὅτι θέλουν νὰ ἀποφύγουν δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν, ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους, θὰ ἀναζητοῦμεν νέον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ θὰ ἐξαπολύσωμεν τὸν ἐκλογικὸν σάλον εἰς τὴν Χώραν. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τούτου, θέλω νὰ ὑπογραμμίσω, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁπωσδήποτε ὑπάρχει ἓν ἀκρότατον ὅριον τῆς ὀρέξεως δι’ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Διεπόμεθα ἀπὸ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα. Τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα στηρίζεται ἐπὶ τοῦ συνδυασμοῦ δύο ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὁ λαὸς ἐξ οὗ ἀπορρέουν ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι, μὴ δυνάμενος ἐν συνελεύσει νὰ ἀσκήσῃ τὰς ἐξουσίας αὐτὰς ἐκλέγει διὰ καθολικῆς καὶ μυστικῆς καὶ ἴσης ψηφοφορίας τοὺς ἀντιπροσώπους του καὶ ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοὶ ὄχι μόνον νομοθετοῦν, ἀλλὰ ἔχουν καὶ τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ψηφίζουν καὶ νὰ δίδουν τὴν ἐντολὴν εἰς τὰ ἄμεσα ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν καὶ διατηροῦν καὶ ἀνατρέπουν διὰ τῆς ψήφου των. Ἑπομένως, οἱοσδήποτε σχηματισμὸς Κυβερνήσεως κατὰ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ σύστημα, ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ, εἴτε ἀπὸ θεωρητικῆς πλευρᾶς, εἴτε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν πρακτικῶν πολιτικῶν ἐπιδιώξεων τοῦ κάθε Κόμματος. Ὅλα εἶναι συζητήσιμα, ἀλλὰ ἐντὸς ἑνὸς ἀκροτάτου ὁρίου, τοῦ σεβασμοῦ τοῦ δόγματος τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ τοῦ σεβασμοῦ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ἐὰν εἴπωμεν ὅτι ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὴν ἀντιπροσωπευτικότητα, ἐὰν εἴπωμεν ὅτι δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ τήρησις τῶν ἀρχῶν τῶν καθιερουμένων ἀπὸ τὸ Συνταγματικόν μας πολίτευμα, τότε πρὸς τί τὰ προσχήματα; Ἂς προχωρήσωμεν εἰς μίαν δικτατορίαν, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, κατὰ τὴν ἀντίληψιν αὐτήν, εἰς μίαν ἀνοικτὴν δικτατορίαν, ὅσον ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἰσχυρά. Μετὰ ταῦτα εἶναι γνωστὸν τὶ ἐπακολουθεῖ. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν ὄπισθεν τοῦ ἰσχυρισμοῦ ὅτι ἐπιδιώκομεν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, νὰ καταλύωμεν τὴν βασικὴν καὶ θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ πολιτεύματος, τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα. Ἄλλωστε πολὺ ὀρθῶς παρετηρήθη κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀθώας ἐκείνης ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951 ἀπὸ τὸν τότε βουλευτὴν Ἠλίαν Τσιριμῶκον: «ὅτι εἶναι σύστημα νόθον, εἶναι σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ γνωρίζῃ ὅλος ὁ λαὸς ὅτι οἱ παριστάνοντες τὴν πλειοψηφίαν, στηρίζονται πράγματι εἰς μικρὸν ποσοστὸν ψήφων καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ Κυβέρνησις μὲ κῦρος, Κυβέρνησις ἰσχυρά, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ σταθερὰν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας», διότι πράγματι θὰ στηρίζεται, ὅπως ἐκ τῆς ἀναλύσεως τῶν διατάξεων θὰ προκύψῃ, θὰ στηρίζεται ὄχι ἐπὶ βουλευτῶν, ἀλλὰ ψευδοεπιτρόπων. Ἐλέχθη ὅτι πρόκειται περὶ παραλλαγῆς τινος τοῦ συστήματος τοῦ 1951. Πρῶτα–πρῶτα, εἶναι βέβαιον ὅτι ἐγεννήθη μία ἀμφισβήτησις ὅτι ὅσον δήποτε καὶ ἂν ὁ δεύτερος τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας, τῆς νέας πλειοψηφίας, ὁ κ. Μπακόπουλος, ἠθέλησε νὰ μὴ διατυπώσῃ ὡς λεχθεῖσαν τὴν γνώμην τοῦ συναρχηγοῦ του, εἶναι βέβαιον ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος, ὁμιλῶν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, κατὰ τὸ θέρος τοῦ 1957, ἐδήλωσε σαφῶς καὶ καθαρὰ ὅτι δεχόμεθα ἐκλογὰς μὲ οἱονδήποτε σύστημα ἀπὸ τὰ γνωστὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν μέχρι σήμερον ὡς ἰσχύουν, χωρὶς καμμίαν ἀπολύτως μεταβολήν. Λοιπόν, εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς παραλαγήν, ἀλλὰ παραμόρφωσιν καὶ ἐκφυλισμὸν ἀκόμη καὶ τοῦ συστήματος τοῦ 1951, περὶ τοῦ ὁποίου τοιαῦτα τινὰ εἶχεν εἴπει ὁ ἕτερος τῶν συναρχηγῶν, ὁ ἐξ Ἀχαΐας, «ἐνώπιον ἡμῶν σήμερον δὲν εὑρίσκεται οὔτε τὸ πλειοψηφικόν, οὔτε ἡ ἀναλογική, ὑπάρχει ἓν πρωτότυπον ἐγχώριον εὕρημα τὸ ὁποῖον εἶναι τραγελαφικὸν καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι πράγματι ἀρνητικὸν ἀριστούργημα, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι κατώρθωσε νὰ συγκεντρώσῃ ὅλα τὰ ἐλαττώματα καὶ τῶν δύο γνωστῶν συστημάτων καὶ νὰ ἀπομακρύνῃ ὅλας τὰς ἀρετάς των. Ἀνήκει εἰς τὸ εὕρημα καὶ εἰς τοὺς ἐφευρέτας».

§132Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Μήπως γνωρίζετε τὸν ἁρμόδιον ποὺ εἰσηγήθη τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἔβαλεν ὁ κ. Παπανδρέου, τότε;

§133Η. ΗΛΙΟΥ. Ἦτο ὁ κ. Μπακόπουλος. (Χειροκροτήματα).

§134Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἦτο πάρα πολὺ χρήσιμον......

§135Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ κόψω τοὺς γέλωτας τῶν κυρίων συναδέλφων...

§136Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἰσχύει ὁ Κανονισμὸς καὶ διὰ σᾶς. Νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ τελειώσω καὶ κατόπιν ἀπαντήσατε. Καὶ μένει ἡ ἀπορία τὶ ἐμεσολάβησεν ἀπὸ τοῦ 1951 μέχρι σήμερον, ὥστε ὁ τότε εἰσηγηθεὶς τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὡς ὑπεύθυνος Ὑπουργός, νὰ καθιερώνῃ τὸ ποσοστὸν τοῦ 20% διὰ τοὺς συνασπισμοὺς καὶ σήμερον νὰ ἀναπτύσσῃ τὴν θεωρίαν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ 20% δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ νὰ καταλυθοῦν τὰ αὐτοτελῆ Κόμματα, διότι ἔτσι τὸ θέλουν, ἀλλὰ πρέπει νὰ μπῇ τὸ 35% καὶ τὸ 40%; Τί δικαιολογεῖ τὴν μεταβολὴν τῆς προσωπικῆς ἀπόψεως τοῦ κ. Μπακοπούλου ἀπὸ τοῦ 1951 μέχρι σήμερον; Ἰδοὺ τὶ ἔπρεπε νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§137Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εὐθηνὸν πνεῦμα ἐξεδήλωσεν ὁ πράγματι, ὅμως, πνευματώδης κ. συνάδελφος, εὐθηνὸν πνεῦμα, εὐθηνότατον. Καὶ ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία εἰσήγαγε τὸ νομοθέτημα περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1951. Τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο ἦτο προϊὸν συμφωνίας τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, τῆς ΕΠΕΚ καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἐδήλωσα, τότε, εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ναὶ ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην τοῦ νομοθετήματος τοῦ προερχομένου ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ χαριτολογῶν εἶπον ὅτι εἶμαι ὁ θετὸς πατήρ, δὲν εἶμαι ὁ φυσικὸς πατὴρ τοῦ νομοσχεδίου, χωρὶς τοῦτο ποσῶς νὰ μεταβάλῃ τὴν εὐθύνην μου ὡς Ὑπουργοῦ. Ἐρωτῶμαι, ποία εἶναι ἡ φυσιολογικὴ αἰτία, τότε, νὰ ὑποστηρίξω νομοσχέδιον μὲ 20% καὶ σήμερον μὲ 35%; Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις κατ’ ἄρθρον, θὰ ἀπαντήσωμεν. Προκαταβολικῶς ἀπαντῶ, ὅτι καὶ τότε ἐπειθάρχησα τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκον καὶ σήμερον πειθαρχῶ εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, διότι ὁ καθορισμὸς τοῦ ποσοστοῦ δὲν εἶναι ζήτημα ἀρχῆς, εἶναι ζήτημα μέτρου καὶ διατὶ σήμερον δεχόμεθα τὰ μέτρα αὐτὰ θὰ τὸ εἴπωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§138Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὄχι εἰς τὸ μέτρον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μέτρα.

§139Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Θὰ ἤθελον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Μπακοπούλου κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1951, εἶχε προηγηθῆ ἡ κατάθεσις προτάσεως νόμου ὑπὸ βουλευτῶν. Ὑπεβλήθησαν δύο προτάσεις ταὐτόσημοι εἰς τὸ περιεχόμενον μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε κατόπιν ὁ κ. Μπακόπουλος, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ μία πρότασις ὑπεγράφετο, τότε, ἀπὸ τὸν κ. Βουρδουμπᾶν, τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἡ δευτέρα πρότασις, μὲ ἡμερομηνίαν 26.6.51, καὶ μὲ περιεχόμενον, τὸ περιεχόμενον τοῦ Ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ὑπεγράφετο ὑπὸ δύο βουλευτῶν τῶν Κομμάτων τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς ΕΠΕΚ, μεταξὺ τῶν ὁποίων περιελαμβάνοντο μέλη καὶ τῶν δύο Κομμάτων. Θὰ ἠμποροῦσα νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὰ ὀνόματα τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑπογράψει τὴν πρότασιν τοῦ 1951. Περιορίζομαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐπίλεκτα, τότε, μέλη τῆς ΕΠΕΚ, ὡς ὁ ἀείμνηστος Τσουδερός, καὶ ὁ ἀείμνηστος Καρτάλης καὶ ἄλλοι βουλευταὶ τῆς ΕΠΕΚ, εἶχον ὑπογράψει τὴν πρότασιν νόμου, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη. Ὁ κ. Μπακόπουλος δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο, παρὰ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ υἱοθετήσῃ τὰς δύο προτάσεις τὰς ὁποίας εἶχον ὑποβάλει ἀφ’ ἑνὸς οἱ βουλευταὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἀφ’ ἑτέρου οἱ βουλευταὶ τῆς ΕΠΕΚ καὶ τῶν Φιλελευθέρων.

§140Η. ΗΛΙΟΥ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. πρώην Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τὴν ὑπόμνησιν αὐτήν. Αὐτὰ μὲν γενόμενα, τότε, μὲ ποσοστὰ 17% καὶ 20%, δηλαδὴ μικρὰ καὶ ἀσήμαντα, παραλλάσσοντα ἀπὸ τὰ ποσοστὰ τοῦ νόμου τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ποὺ ἔλεγε 10% καὶ ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν συνεργασίαν 20% ὑπάρχει κἄποια δικαιολογία, αὐτὰ ἐπέσυραν τὴν γενικὴν κατακραυγὴν καὶ ἀπὸ ὅσα σᾶς ἀνέγνωσα ὡς ἐπιγραμματικὰ τῆς μακρᾶς καὶ ὀξυτάτης ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν ὅτι ἐξακολουθεῖ σταθερῶς νὰ ἐμμένῃ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπεστήριζε τὸ 1951, ἀλλά, τέλος πάντων, ἂς τὰ ἀφήσωμεν αὐτά.

§141Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὁ λαὸς τί εἶπε τὸ 1951;

§142Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὁ λαὸς εἶπε τοῦτο: Ἐδικαίωσε τὴν πρόβλεψιν τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅτι ὅποιος ἑτοιμάζει συστήματα διὰ νὰ ρίψῃ εἰς τὸν λάκκον ἐκείνους κατὰ τῶν ὁποίων στρέφονται τὰ συστήματα, εἰς τὸ τέλος πίπτει ὁ ἴδιος. Ἐδικαιώθη ἡ πρόβλεψις καὶ θὰ δικαιωθῇ ἀκόμη μίαν φορὰν εἰς βάρος του.

§143Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τότε, διατὶ διαμαρτύρεσθε;

§144Η. ΗΛΙΟΥ. Εἶχε μάλιστα, μὲ τὸ κομψὸ ὕφος του, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶπε: «Μόνον τοιουτοτρόπως.... (ἀναγινώσκει) ....». Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὰ προκειμένου περὶ 17% καὶ 20%. Καὶ ἐλέχθη κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν διὰ τὰ ἤπια ἐκεῖνα ποσοστά: «Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ λέξις κλοπὴ ψήφων.... (ἀναγινώσκει)....». Καὶ πάρα κάτω: «Οἱ ὑπόλοιποι εἶναι τοῦ ἀντιπάλου .... (ἀναγινώσκει)....».

§145Ν. ΜΑΛΛΙΑΚΑΣ. Ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς ἀνταποδόσεως.

§146Η. ΗΛΙΟΥ. Ἀφήσατε τὴν ἀνταπόδοσιν. Εἰς τὴν ἐρχομένην Βουλὴν εὔχομαι νὰ σᾶς συναντήσω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ θὰ ἐνθυμηθῆτε.

§147Ν. ΜΑΛΛΙΑΚΑΣ. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῆτε καὶ τὰς προσωπικάς σας ψήφους, ὅταν ἀνήκατε εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἤρχεσθε πάντοτε πάτος, ἐνῷ ἐγὼ ἔρχομαι πρῶτος. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅταν εἶσθε εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, νὰ ἐνθυμηθῆτε πόσους ψήφους ἐπαίρνατε. Αἱ ψῆφοι αἱ ἰδικαί σας ἔρχονται ἀπὸ ἄλλας κατευθύνσεις.

§148Η. ΗΛΙΟΥ. Οὐδέποτε ἤμην εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§149Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Ἠλιοῦ, εἴπατε κἄτι τὸ ὀρθόν, ὅτι μὲ ἐκείνους τοὺς ὁποίους διαφωνεῖτε ἐδῶ, εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τοὺς συναντήσητε ἐντὸς τῆς αἰθούσης. Ὑπάρχουν συστήματα ὅπου ὑπάρχει Κοινοβούλιον ἐντὸς τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συναντήσητε τοὺς ἀντιπάλους σας.

§150Η. ΗΛΙΟΥ. Τὰ συστήματα αὐτὰ ἐκφράζουν τὴν χειραφέτησιν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων λαοῦ. (Θόρυβος). Μὴ ταράσσεσθε, διότι ὅσον καὶ ἂν φωνάξητε καὶ ὅσον νὰ παρασιωπήσητε, ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀλήθεια καὶ τὰ ἐπιτεύγματα ἐκείνων τῶν συστημάτων συγκρινόμενα μὲ τὴν ἀθλιότητα εἰς τὴν ὁποίαν ἐφέρατε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, περὶ τῶν ὁποίων ἐναβρύνεσθε, σᾶς δίδουν μόνα των τὴν ἀπάντησιν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Ἠλιοῦ, μὴ δέχεσθε διακοπάς.

§152Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν βιάζομαι καὶ ἡ νέα Κυβερνητικὴ πλειοψηφία ἰσχυρίζεται ὅτι ἐκείνη βιάζεται καὶ ἡμεῖς κωλυσιεργοῦμεν. Ἐγὼ δὲν βιάζομαι καὶ πᾶσαν διακοπὴν τὴν ἐδέχομαι καὶ εἰς πᾶσαν διακοπὴν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντῶ. Ἔχω, ὅμως, τὴν ἑξῆς ἀποστολήν, ὅτι μοῦ ἀνετέθη ἡ εἰσήγησις τῆς μειοψηφίας. Θέλετε νὰ πολιτικολογήσω, θέλετε νὰ ἀνταλλάξωμεν διαξιφισμοὺς περὶ ἀπόψεων ἢ θέλετε νὰ ἐξαντληθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ εἰσήγησις;

§153Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ ρήτωρ δὲν δέχεται διακοπάς, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸν προστατεύσητε, διότι ὑπάρχουν 20 ἐγγεγραμμένοι.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιοῦ, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ δέχεσθε διακοπάς.

§155Η. ΗΛΙΟΥ. Πᾶσαν διακοπὴν ἐγὼ εἶμαι διατεθειμένος νὰ τὴν δεχθῶ. Νομίζω ὅτι δὲν λέγω πράγματα ἀνεπίδεκτα ὑπερασπίσεως καὶ δὲν θέλω νὰ καλυφθῶ ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Προεδρείου. Δέχομαι πᾶσαν διακοπὴν καὶ θὰ δώσω ἀπάντησιν. Σεῖς ὀφείλετε νὰ μὴ τὴν ἐπιτρέψητε, ἐὰν πράγματι θέλετε νὰ προχωρήσωμεν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δέχεται τὰς διακοπὰς ἐφ’ ὅσον καὶ ὁ ρήτωρ ζητεῖ τὴν προστασίαν του. Κατήντησε ὅμως, διαλογικὴ συζήτησις ἡ εἰσήγησις.

§157Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐὰν αὐτὰ ἐλέγοντο, κύριοι συνάδελφοι....

§158Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. Τσάτσος μετετόπισε τὸ ζήτημα εἰς ἄλλας χώρας, ἐνῷ ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Τσάτσος καὶ νὰ μὴ λέγῃ τὶ γίνεται ἀλλοῦ. Ἐδῶ τὶ γίνεται. Εἰς αὐτὸ νὰ ἀπαντήσῃ.

§159Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα καὶ θὰ ἀπαντήσωμεν.

§160Η. ΗΛΙΟΥ. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν τοῦ 45% καὶ 35%, εἶναι ποσοστὸν πολὺ ὑψηλόν, ποσοστὸν ἀπαγορευτικόν. Ἠξεύρετε, κύριοι συνάδελφοι, τί εἶναι 35%; Εἶναι 1.650.000 ψῆφοι. Ἕνας νόμος, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ὁποῖος ἐψηφίζετο εἰς ἀνύποπτον περίοδον, ὁ Κῶδιξ τῆς Δημοτικῆς καὶ Κοινοτικῆς Νομοθεσίας, τὸ 40% τὸ ἐθεώρει ὡς μεγίστην, ὡς ἐπιβλητικὴν πλειοψηφίαν. Ἐὰν δὲν ἐπιτευχθῇ, λέγει, τὸ 40%, διατάσσεται ἡ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς. Αὐτό ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς ἐκτιμήσεως. Ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἐκτιμήσεως, ὅταν τὸ 1954 ἐκυβέρνα τὴν Χώραν πανίσχυρος Κυβέρνησις, μὲ πλειοψηφίαν 250 βουλευτῶν, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἐξελέγησαν εἰς ὡρισμένας μεγάλας πόλεις Δήμαρχοι ὄχι ἀπὸ ἕνα Κόμμα, ἀλλὰ ἀπὸ συνασπισμὸν Κομμάτων, μὲ 41%, αὐτὸ ὑπῆρξεν ἓν πολιτικὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐσημείωσε τὴν στροφὴν κατὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ποῦ πᾶμε, κύριοι, ὅταν λέγωμεν ὅτι θέλομεν τοιαύτην μεγίστην, συντριπτικὴν πλειοψηφίαν καὶ ἀποκλείομεν οὕτω τῆς ἐνεργοῦ ἀσκήσεως τῶν δικαιωμάτων των καὶ τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς των δυνάμεως, τοὺς ψηφοφόρους; Ἀλλ’ ἐὰν συνέβαινε μόνον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ὀλιγώτερον ἐπίμαχον. Δυστυχῶς, ὅμως, εἰς τὴν προσπάθειαν τὴν πλήρη πλεονεξίας, νὰ γίνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέρα δέσμευσις λαϊκῶν ψήφων αἱ ὁποῖαι μετὰ ταῦτα νὰ σκυλευθοῦν καὶ νὰ διατεθοῦν πρὸς ἐκλογὴν ἐκείνων ἐναντίον τῶν ὁποίων καὶ πρὸς ἀποδοκιμασίαν τῶν ὁποίων ἐδόθησαν, φθάνουν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἐγκαταλείπουν κάθε πρόσχημα καὶ νὰ λαμβάνουν τρία μέτρα διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Πρῶτον, κατακερματίζονται αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι διὰ προσθήκης 15 νέων περιφερειῶν εἰς τὰς παλαιάς. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κύριος πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπεστήριξε καὶ σήμερον, ὅπως καὶ προχθές, ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι τάχα αὐτὸ εἶναι ὀρθὸν διότι ὡς μέτρον λαμβάνεται ὁ Νομός. Καὶ αὐτὴ ἡ ἔννοια ἔχει κἄτι τὸ μυστηριῶδες τὸ ὁποῖον ἐμπνέει σεβασμὸν καὶ ἐπιβάλλει νὰ δεχθῶμεν ὅτι εἶναι καλόπιστος. Ὄχι, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δύο ἐκλογικαὶ περιφέρειαι θὰ ἐκλέγουν ἀνὰ ἕνα βουλευτήν, δηλαδὴ εἰς καμμίαν περίπτωσιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεγοῦν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ ὅταν ὅλος ὁ λαὸς καὶ οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι ψηφίσουν τὸν ἕνα ἐκ τῶν ὑποψηφίων, διότι θὰ πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσίν του διὰ νὰ ἐκλεγῇ. Ὅταν ἔχωμεν 9 περιφερείας μὲ δύο βουλευτάς, αἱ ὁποῖαι ἐπίσης κατὰ πᾶσαν πρόβλεψιν ἀποκλείεται νὰ ἐκλέξουν βουλευτὴν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς. Ὅταν ἐπίσης ἔχωμεν 11 περιφερείας μὲ τρεῖς βουλευτάς, εἰς τὰς ὁποίας τὸ πολὺ ἕνας, πιθανώτατα κανένας, νὰ ἐκλεγῇ ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, τότε ἔχομεν ἐδῶ, κύριοι συνάδελφοι, μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία πραγματικὰ ἀνατρέπει κάθε ἀρχὴν καὶ κάθε μέτρον, διότι, ἐπὶ τέλους, ὅπου ἐπενοήθη, εἴτε εἰς τὴν ἁπλῆν, εἴτε εἰς τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν ἡ δευτέρα κατανομὴ ἐπενοήθη ὡς βάσις ἐπικουρικῆς διανομῆς, εἴτε κατ’ ἀπόλυτον ἀναλογίαν, εἴτε κατὰ προτίμησιν εἰς τὸν ἰσχυρότερον, ἐν περιπτώσει ἐνισχυμένης. Ἀλλὰ τότε, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι συνάδει πρὸς τὸ νόημα τῆς ἀναλογικῆς ὅταν ὑπάρχουν 22 περιπτώσεις, περιφερειῶν ἀντιπροσωπεύουσαι 53 βουλευτάς, εἰς τὰς ὁποίας ἐξ ὑπαρχῆς ἐκ τοῦ νόμου ἀποκλείεται ἡ πρώτη κατανομὴ καὶ πᾶνε εἰς τὴν δευτέραν.

§161Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν ἐκλέγουν πλέον.

§162Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἐκλογή. Καὶ ἐπὶ πλέον πολυτεμαχίζονται καὶ αἱ περιφέρειαι Ἀθηνῶν Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης. Ὁ σκοπὸς εἶναι κατάδηλος. Νὰ ὑπάρξουν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτεραι ἕδραι διατιθέμεναι ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερα ὑπόλοιπα, δεσμευόμενα διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀφοῦ ἴδωμεν τὸ ἐφεύρημα τοῦ κ. Μακρῆ ὅτι τὸ 1952 ἡ Ε.Δ.Α. εἶχε προτείνει τὸν χωρισμὸν τῶν περιφερειῶν τῶν Δήμων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης, νὰ ἀντικρύσωμεν τὴν διαφορὰν, τὴν διαχωρίζουσαν τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν μὲ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν. Ὅπου ἰσχύει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὅσον μικρότεραι εἶναι αἱ περιφέρειαι, τόσον δικαιοτέρα ἡ ἀντιπροσώπευσις, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἐὰν ἔχωμεν μίαν περιφέρειαν συγκειμένην ἀπὸ ἕνα Νομὸν ὁ ὁποῖος δίδει 40.000 εἰς τὸ ἕνα Κόμμα καὶ 12.000 εἰς τὸ ἄλλο καὶ ἔχωμεν καὶ μίαν ἄλλην περιοχὴν ἡ ὁποία δίδει 30.000 εἰς τὸ ἕνα καὶ 40.000 εἰς τὸ ἄλλο, εἶναι δυνατὸν ἅμα χωρίσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰς δύο περιφερείας νὰ ἐπιτύχωμεν ὥστε νὰ ἐκπροσωπηθοῦν καὶ ἡ πλειοψηφία τοῦ ἑνὸς Κόμματος καὶ ἡ πλειοψηφία τοῦ ἄλλου, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος ἡ μία τῆς ἄλλης καὶ ὑπάρχει ἀντίστοιχος ἐκπροσώπησις δύο πλειοψηφιῶν. Εἰς τὸ ἀναλογικόν, ὅσον μικρότεραι εἶναι αἱ περιφέρειαι, τόσον περισσότερον δεσμεύονται αἱ ψῆφοι τοῦ λαοῦ καὶ στεροῦνται τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς των δυνάμεως. Καὶ δι’ αὐτὸ ὅταν ψηφίζεται τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, εἴτε τῆς ἁπλῆς, εἴτε τῆς ἐνισχυμένης, διευρύνονται αἱ περιφέρειαι. Εἰς τὴν Γερμανίαν, ἡ Νυρεμβέργη καὶ λοιπαὶ πόλεις, ἀποτελοῦν ἐκλογικὰς περιφερείας μὲ 1.000.000 κατοίκους ἑκάστη τούτων. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅταν ὁ νόμος προβλέπει τὴν ἀναλογικήν, συγχωνεύονται ἓξ–ἑπτὰ περιφέρειαι, ἰδίᾳ ὅταν ἐφαρμόζεται τὸ μονοεδρικὸν σύστημα. Εἰς τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα ὁδηγεῖ, καὶ τὸ ὅτι μειοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν καὶ ὅταν ἡ διαίρεσις γίνεται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ηὐξημένου κατὰ μίαν μονάδα. Ἡ μείωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν εἶναι ἓν μέτρον ἄξιον λόγου. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ποιοτικῶς ἴσως καλύτερον λειτουργεῖ ἡ Βουλὴ μὲ ἀριθμὸν βουλευτῶν ἠλαττωμένων μέχρι τοῦ κατωτάτου ὁρίου τῶν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προβλεπομένων. Σήμερον ἐδῶ γίνεται προσπάθεια καὶ ἐξευρίσκεται ἡ μείωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, συνδυαζομένη μὲ τὸν κατακερματισμὸν τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν καὶ μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ διαιρέτου. Πρὸς τὸν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν νὰ δεσμεύωνται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα ὑπόλοιπα διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἔχω ἐκθέσει, μάλιστα, εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν μίαν συγκριτικὴν κατάστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν δεδομένων, τῶν αὐτῶν πραγμάτων, δηλαδὴ τοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ συνδυασμῶν καὶ ψήφων μὲ τὸ παλαιὸν σύστημα καλύπτονται 7 ἕδραι ἐπὶ 7 καὶ μὲ τὸ νέον μόνον 4 ἐπὶ 6 καὶ 26.000 περίπου ψήφων ἐπὶ συνόλου 70.000 ἀχρηστεύονται, εἴτε αἰχμαλωτίζονται εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Ἡ διάκρισις μεταξὺ Κομμάτων καὶ συνασπισμῶν εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον δυσκόλως δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ. Διὰ ποῖον λόγον τὸ σημερινὸν Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀποτελεσθὲν ἐκ τῆς συγχωνεύσεως τοῦ Κόμματος τῆς Φ.Δ.Ε. καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διατηροῦν αἰσθητοτάτην καὶ εἰς τὰς ψηφοφορίας πολλὲς φορὲς καὶ αὐτονομίαν καὶ ἰδιαιτέραν ἀντίληψιν, διὰ ποῖον λόγον αὐτὸ εἶναι Κόμμα καὶ ἡ ἕνωσις δύο ἄλλων Κομμάτων ἢ συνεργασία δύο ἄλλων Κομμάτων, μὲ κοινὸν πρόγραμμα καὶ ἐπὶ τέλους πρὸς ἐπιδίωξιν κοινῆς πολιτικῆς παύει νὰ εἶναι Κόμμα καὶ εἶναι συνασπισμός; Καὶ ὅταν μεταπηδηθοῦν οἱ βουλευταὶ τοῦ ἑνὸς Κόμματος εἰς τὸ ἄλλο, ὅπως μεταπηδοῦν καὶ ὅταν ὑπάρχουν ἐντὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. τάσεις παλαιοφιλελευθέρων, διατὶ αὐταὶ εἶναι Κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν ἐλαφροτέραν διατίμησιν καὶ τὰ ἄλλα θὰ εἶναι συνασπισμός; Ποῖος ὁ διακριτικὸς χαρακτήρ;

§163Β. ΚΡΙΚΟΣ. Ἡ προσχώρησις.

§164Η. ΗΛΙΟΥ. Ἡ προσχώρησις καὶ αὐτὴ δημιουργεῖ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν καὶ ἑνότητα; Τὸ εἴδομεν καὶ ἀπὸ τὴν τελευταίαν κυβερνητικὴν κρίσιν, ὅτι αὐτὰ ὅλα εἶναι μῦθος καὶ πλάσματα φαντασίας. Δὲν ὑπάρχει μὲ αὐτὰς τὰς μεταπηδήσεις καὶ τὰς διαφορὰς τῶν ὁμάδων αἱ ὁποῖαι συγχωνεύονται εἰς ἕνα μεγαλύτερον συνασπισμὸν ὑπὸ ἕνα Ἀρχηγόν, διότι αὐτὸ εἶναι βολικώτερον ἐνδεχομένως, δὲν ὑπάρχει οὔτε ἰσχύς, οὔτε ὁμοιογένεια. Ἑπομένως καὶ αὐτὸ εἶναι τελείως αὐθαίρετον. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ πολλοὶ ἐπέμειναν καὶ ὁ δεύτερος τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας, ὁ κ. Μπακόπουλος καὶ ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, ἐπὶ τῆς ἰδέας ὅτι τυχὸν ἐπὶ τέλους ὅτι τὰ Κόμματα ὅταν εἶναι μεγάλα καὶ ἰσχυρά, ἔχουν δικαίωμα νὰ λάβουν ὅ,τι θὰ λάβουν σήμερον, εἶναι καιρὸς τώρα νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων, ἐπὶ τῆς διατάξεως τῆς παραγράφου 3, ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 6. Εἰς τὴν παράγραφον αὐτὴν ὁρίζεται, κατὰ τροποποίησιν τῆς ρυθμίσεως ἡ ὁποία ὑπῆρχε εἰς τὴν παλαιὰν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, καὶ ἡ ὁποία ἦτο τιμία ὡς ὁμοιόμορφος πρὸς ὅλους, ὁρίζεται ὅτι, ἐὰν εἰς τὴν βʹ κατανομὴν λάβῃ τὸ ποσοστὸν ἕνα καὶ μόνον Κόμμα, οὐδὲν δὲ ἄλλο Κόμμα ἢ συνασπισμός, τότε ἡ δευτέρα κατανομὴ ἐνεργεῖται μεταξὺ τοῦ λαβόντος τὴν βάσιν Κόμματος, τοῦ ἑπομένου Κόμματος, ἀνεξαρτήτως ποσοστοῦ, ἀποκλειομένου ὡς καὶ τῶν συνασπισμῶν ἐπίσης ἀνεξαρτήτως ποσοστῶν. Αὐτὸ σημαίνει ἁπλοελληνιστὶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐὰν ὁ συνασπισμὸς Αʹ λάβῃ 34,9 καὶ ὁ συνασπισμὸς Βʹ λάβῃ 34,8 ἀποκλείονται ἀμφότεροι, παίρνει τὸ Κόμμα Γʹ τὸ 25,1 καὶ μένουν ἄλλα 5% τὰ ὁποῖα μοιράζονται εἰς ἄλλα δύο ἢ τρία Κόμματα ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μεγαλύτερον παίρνει 1,5 τοῖς ἑκατόν, τὸ Κόμμα αὐτό, ἀνεξαρτήτως ποσοστῶν, μετέχει τῆς βʹ κατανομῆς καὶ τὰ 69,7 τοῖς ἑκατὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὰ ὁποῖα ἐκλείσθησαν, ὡς ἀποτελοῦντα δύο συνασπισμούς...

§165Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι παράδειγμα αὐτό, κύριε συνάδελφε. Αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι ἀδύνατα.

§166Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Χαβίνη, βεβαίως εἰς ὡρισμένας διατάξεις ἐτέθησαν αἱ φωτογραφίαι προσώπων καὶ Κομμάτων, ἀλλὰ ὁ νόμος, ὑποθέτω εἶναι ἀπρόσωπος, καὶ ὁ νόμος ὁ ἀπρόσωπος ἐξετάζεται εἰς τὰς ἀκροτάτας του συνεπείας. Αὐταὶ εἶναι αἱ συνέπειαι.

§167Ε. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ δὲν κατεβαίνει μεμονωμένη ἡ Ε.Δ.Α.;

§168Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἐδῶ ὑπάρχει ἱερὰ ἀφέλεια. Ἐὰν νομίζετε ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. δὲν δύναται νὰ μετάσχῃ τῆς βʹ κατανομῆς μεμονωμένως, κατερχομένη, δὲν ἐμελετήσατε ἐπαρκῶς τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, οὐδὲ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐπιπτώσεων τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη. Ἀλλὰ ἐὰν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατέλυσε τὰ ὅρια μεταξὺ Δεξιᾶς καὶ ἑαυτοῦ καὶ τοιουτοτρόπως ἔχομεν μεταπηδήσεις ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, ἐὰν κατέλυσε τὰ ὅρια καὶ ἀδιαφορεῖ διὰ τὸ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐφαρμοζομένου δι’ αὐτοτελοῦς καθόδου τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ ἔλθῃ ὄχι μεγάλο Κόμμα ἀλλὰ πρῶτον Κόμμα, ἡ Ε.Ρ.Ε., ἡμεῖς δὲν ἀντιφρονοῦμεν. Ἡμεῖς δὲν ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ ἀκραίου προγράμματός μας, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπικράτησιν ἑνὸς ἐλαχίστου προγράμματος κοινῶς ἀποδεκτοῦ ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐκφράζοντος τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ αἰτήματα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, προγράμματος υἱοθετηθέντος ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα — ἄλλο τὸ ζήτημα ἐὰν μερικοὶ τὸ ἀπηρνήθησαν καθ’ ὁδὸν — καὶ νομίζομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ λόγους ἐκλογικοῦ ἰμπεριαλισμοῦ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡμᾶς δὲν μᾶς θίγει καὶ νὰ ἀπολεσθοῦν τὰ ὑπόλοιπα τρία ἕως τέσσαρα Κόμματα ποὺ ἐκφράζουν νέας κοινωνικὰς δυνάμεις, ἐν ἀναπτύξει εὑρισκομένας, αἱ ὁποῖαι θὰ κυβερνήσουν αὐτὸν τὸν τόπον, διὰ νὰ τὰς οἰκειοποιηθῇ διὰ τῆς δεξαμενῆς τῆς βʹ κατανομῆς, ἡ ἀντιδραστικὴ Δεξιά, τὸ Κόμμα τῶν μονοπωλίων καὶ τῶν ξένων συμφερόντων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει μία ἄλλη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 6. Ἡ παράγραφος 4, ἐκείνη θεσπίζει νόμιμον διπλοψηφίαν. Χρησιμοποιοῦνται εἰς τὴν βʹ κατανομὴν ὄχι τὰ ὑπόλοιπα, τὰ μὴ χρησιμοποιηθέντα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἤδη καταναλωθέντα εἰς τὴν αʹ κατανομὴν ποσοστὰ τῶν δυνάμεων τῶν Κομμάτων ἢ καὶ τῶν συνασπισμῶν τῶν μετεχόντων εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Εἶναι βέβαιον ὅτι αὐτὸ συμβαίνει, ἀλλὰ ἀδιαφοροῦμεν ἀπεριορίστως ὡς πρὸς τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον σκέπτονται νὰ μοιράσουν ὅσοι θέλουν νὰ σκυλεύσουν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πᾶνε νὰ ὑποκλέψουν τὰς ψήφους 1.550.000 Ἑλλήνων ψηφοφόρων κατ’ ἐλάχιστον. Καὶ νομίζομεν ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν ἀφέλειαν, εἰς τὴν ἀπερισκεψίαν, καὶ τὴν κουφότητα μὲ τὴν ὁποίαν ἐγένετο δεκτὴ ἡ διάταξις αὐτὴ ἀπὸ τὸ ἔλασσον τῶν συναλλαγέντων Κομμάτων, ὑπάρχει ἡ ἐγγενὴς δικαιοσύνη, ἡ νέμεσις καὶ δὲν ἔχομεν καμμίαν πρόθεσιν νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν Ε.Ρ.Ε. νὰ ἀσκήσῃ εἰς βάρος τοῦ συνεταίρου της ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλει νὰ ἀσκήσῃ δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως. Κύριοι συνάδελφοι, πέραν τούτου νομίζω ὅτι ἕνας ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος αὐτὰ τὰ ἰδιοτελῆ, τὰ ἁρπακτικὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ ἀπεργάζεται, θὰ ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἔχῃ ἐπιλύσει τρία ἐκκρεμῆ ζητήματα. Τὸ ζήτημα τῆς ἰσότητος τῆς ψήφου διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951 ἢ δι’ ἄλλης μεθόδου ἐξευρέσεως τοῦ πληθυσμοῦ κατὰ τρόπον ὥστε μὲ τὴν αὐτὴν περίπου ἀριθμητικὴν βάσιν νὰ ἀναδεικνύωνται ὅλοι οἱ βουλευταί, τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἑτεροδημοτῶν, τὸν τρόπον ἐκεῖνον, οἱ ὁποῖοι ἐγκατασταθέντες πρὸ τῆς 1.1.48 εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, δὲν δικαιοῦνται νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Διεγράφησαν ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν χωρίων ἢ τῶν πόλεων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκ τῶν ὁποίων ἐξεκίνησαν διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὰς Ἀθήνας....

§169Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Διατὶ διεγράφησαν;

§170Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Παπασπύρου, θὰ σᾶς εἴπῃ διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Γ. Ροδόπουλος).

§171Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Ἠλιοῦ, αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ ἂν διεγράφησαν ἢ ὄχι δὲν λύεται μὲ ἀντεγκλήσεις. Εἶναι γεγονὸς ὅτι διὰ νὰ διαγραφῇ κανεὶς πρέπει νὰ ἀπολέσῃ τὰς ἰδιότητας τοῦ ἐκλογέως. Ὁ ἐγκατασταθεὶς εἰς ἄλλην πόλιν καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἐγγραφῇ ἐκλογεὺς εἰς τὴν πόλιν τῆς ἐγκαταστάσεώς του δὲν ἀπώλεσε τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐκλογέως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεγράφη ἀπὸ τὴν Κοινότητα ποὺ ἦτο προηγουμένως ἐγγεγραμμένος ὡς ἐκλογεύς. Ἑπομένως, ὅσοι προσέφυγον εἰς τὰς πόλεις κάτοικοι τέως τῆς ὑπαίθρου, ἐξακολουθοῦν κατὰ νόμον κατωχυρωμένοι νὰ παραμένουν ψηφοφόροι καὶ ἐκλογεῖς τῆς παλαιᾶς Κοινότητος.

§172Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἰσχυρίζεται ὅτι ἐπειδὴ ὁ νόμος δὲν τὸ ἐπιτρέπει νὰ διαγραφοῦν, δὲν διεγράφησαν. Καὶ ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα ὅτι ἦλθον οἱ ἄνθρωποι εἰς τὴν ἐπαρχίαν νὰ ψηφίσουν καὶ εἶχον διαγραφῆ. Ὅταν βλέπωμεν τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς οἱ βουληφόροι νομοσχεδίων σεβόμεθα τὸ Σύνταγμα ὡς τὸ ἐσεβάσθημεν πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως, ἀποροῦμεν διατὶ παραβιάζονται οἱ νόμοι κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων....

§173Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ διαγραφὴ γίνεται μὲ τὴν ἐγγύησιν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἠμπορεῖ, λοιπόν, νὰ λέτε ὅτι εἶναι διαγεγραμμένοι, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσητε κανένα ὅτι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία συνήργησεν εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν προσώπων αὐτῶν.

§174Η. ΗΛΙΟΥ. Καὶ αὐτὸ κατηργήθη διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος, ὅπου ἀντὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἐκλήθησαν νὰ παραστήσουν τὸν ἐκπρόσωπον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας οἱ βοηθοὶ δικηγόροι ὡρισμένων Ὑπουργικῶν γραφείων, ὄχι τοῦ ἰδικοῦ σας. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα εἶναι ὅτι ὅταν σὲ δύο καὶ σὲ τρία χρόνια Ρῶσος, Ἄγγλος, Ἑβραῖος, Γερμανός, Τοῦρκος, οἱοσδήποτε ἐρχόμενος καὶ ἐκλέγων ὡς μόνιμον κατοικίαν του τὴν Ἑλλάδα εἶναι δυνατὸν κατὰ νόμον νὰ ζητήσῃ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ ἂν αὕτη τοῦ χορηγηθῇ τοῦ χορηγεῖται ἀμέσως δικαίωμα ψήφου. Εἶναι ἀκατανόητον καὶ εἶναι κακόπιστον μετὰ 11 ὁλόκληρα χρόνια ἀπὸ τῆς μονίμου καὶ κυρίας ἐγκαταστάσεώς των νὰ ἀποκλείωνται νὰ ψηφίσουν ἐδῶ. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν διεγράφησαν, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναι τινὲς ἐγγεγραμμένοι, τὸ δικαίωμα τὸ ἐκλογικὸν εἶναι δικαίωμα ἱερόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἶναι προσιτὸν εἰς τοὺς πολίτας καὶ νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ξεκινοῦν ἀπὸ τὸν τόπον τῆς μονίμου ἐγκαταστάσεώς των, εἰς ἐπὶ 10ετίαν ὑπαρχούσης, διὰ νὰ πᾶνε σὲ κἄποιο ὀρεινὸ χωριὸ τῆς Ἠπείρου, σὲ κἄποιο νησὶ ἀπομεμακρυσμένο τῶν Κυκλάδων, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ δαπανήσουν τόσα, ὅσα πρὸς τοῦτο ἀπαιτοῦνται, καὶ νὰ στεροῦνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἑπομένως, τῆς ψήφου των. Αὐτὰ τὰ μειονεκτήματα σκεπτόμεθα διὰ τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας ὑποβάλλομεν, νὰ ζητήσωμεν νὰ βελτιωθοῦν. Ἀλλὰ τὸ νομοθέτημα δὲν βελτιοῦται, τὸ νομοθέτημα εἶναι ἀπορριπτέον. Κύριοι συνάδελφοι, κάμνω ἔκκλησιν εἰς ὅλους τοὺς κ. κ. συναδέλφους, ἀτομικῶς, ὄχι ὡς μέλη Κομμάτων. Κάμνω ἔκκλησιν νὰ σκεφθοῦν τὰς ἱστορικὰς εὐθύνας μας. Ἐνώπιον τοῦ τόπου αὐτοῦ ἀνοίγομεν σάλον ἄνευ προηγουμένου, σπείρομεν ἀνέμους, δὲν εἶναι σωστόν, δὲν εἶναι συμφέρον τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι συμφέρον τοῦ Ἔθνους, νὰ θελήσητε νὰ στραγγαλίσητε τὴν ψῆφον τοῦ ἡμίσεος τοῦ λαοῦ. Μὲ αὐτὰ τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα ἐχαρακτηρίσθησαν βαρύτατα ἀπὸ τοὺς ἄλλους, ὅπως εἴδατε, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅταν ἐπιεικεστέρα καὶ ἠπιωτέρα του ἦτο ἡ προσωπική των διάθεσις. Σκεφθῆτε, βέβαια, εὔλογον, εἶναι, ἀνθρώπινον, εἶναι νὰ σκέπτεται κανεὶς τὴν ἐπανεκλογήν του, σκεφθῆτε καὶ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§176Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ἀπὸ τοὺς πιστεύοντας ὅτι ὁ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγορητὴς δύναται νὰ διεξέλθῃ πᾶν θέμα ἐντὸς ἡμισείας ὥρας τὸ πολύ. Ἂν τοῦτο πιστεύω, καὶ ἔχω ὑποστηρίξει εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, πολὺ περισσότερον εἶμαι ὑποχρεωμένος εἰς χρόνον σύντομον νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, τοῦ ὁποίου ἡ ψήφισις ἐπείγει ἵνα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τερματισθῇ ἡ ἀνωμαλία ἡ ὁποία ὑφίσταται πάντοτε κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον. Καίτοι τὸ θέμα τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου μετ’ ὀλίγον θὰ ἀποφασίσωμεν, εἶναι ἐκ τῶν σοβαρωτέρων, ἀφορῶν τὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν τοῦ τόπου καὶ τὸν ρυθμὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος, παρουσιάζει δὲ καὶ πλείστας ὅσας πτυχάς, τόσον ἀπὸ ἀπόψεως θεωρητικῆς, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποτελεσμάτων πρακτικῆς ἐφαρμογῆς. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν τύχην συζητοῦντες καὶ ἀποφασίζοντες ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἐκλογικοῦ, νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὰ συστήματα τὰ ἐκλογικά, τὰ ὁποῖα ἀφ’ ἧς ἀνεφανίσθη τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, τὸ 1926, μέχρι σήμερον ἐφηρμόσθησαν ἐν Ἑλλάδι, νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀπέδωσαν, ἀκόμη περισσότερον τὰς ἐλπίδας αἱ ὁποῖαι ἐπ’ αὐτῶν ἐστηρίχθησαν καὶ τὴν διάψευσιν ἢ ἐπαλήθευσιν τῶν ἐλπίδων μας ἐκείνων. Ἔχουν δὲ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς 30ετίας ἀπὸ τοῦ 1926 γίνει 11 ἐκλογαὶ καὶ μία ἡ Γερουσιαστική. Εἰς τὰς 12 ἐκλογὰς ἔχουν γίνει 9 τροποποιήσεις τῶν ἐκλογικῶν νόμων καὶ μία ὁ νόμος τῆς ἀναλογικῆς 10. Δὲν ἐγένετο μόνον κατὰ τὸ 1946 καὶ τὸ 1950 τροποποίησις, διότι εἰς αὐτὰς τὰς δύο ἐκλογὰς ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα ποὺ ὑπῆρχε τὸ 1946 τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων τῶν τροποποιητικῶν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, κατὰ τὴν δημοσίευσιν πρὸ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, διὰ τῆς ὁποίας ἡ τροποποίησις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλως ἢ μὴ διὰ νόμου ἔχουν ἐκτεθῆ τόσαι ἀπόψεις, ἐγράφησαν καὶ πονήματα, ἐγράφησαν καὶ μελέται, ἐπεστρατεύθησαν καὶ γνῶμαι ξένων εἰδικῶν, ὥστε ἅπαντες ἡμεῖς ἐδῶ νὰ εἴμεθα ἀπολύτως κατατοπισμένοι ἐπὶ τῶν ἐλαττωμάτων ἢ προτερημάτων ἑκάστου τῶν συστημάτων ἐκείνων. Καὶ ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ μέγα τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ἤδη ἐνήμερον ἐπὶ τῶν διαφορῶν ποὺ ὑπάρχουν εἰς τὰ ἐκλογικὰ συστήματα καὶ τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα διακρίνουν ἕκαστον τούτων. Συντάσσομαι μὲ τὰς γνώμας τὰς ἐκτεθείσας ἑκάστοτε ὅτι τὸ ἐπιβεβλημένον σύστημα εἰς ἑκάστην περίπτωσιν ἐξαρτᾶται καὶ ἐκ τῶν ἐπικρατουσῶν συνθηκῶν καὶ ἐκ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ λαοῦ καὶ ἐκ τῶν ἐπιδιώξεων τῆς Πολιτείας, τοῦ χρόνου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐφαρμόζεται τὸ σύστημα. Τοῦτο δὲν τὸ ὑποστηρίζω ἐγὼ πρωτοτύπως, ἔχει ὑποστηριχθῆ ἀπὸ διακεκριμένους πολιτικοὺς ἄνδρας καὶ νομίζω ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ ὑφισταμένη πολιτικὴ πραγματικότης εἰς ἑκάστην χώραν εἶναι ἐκείνη ποὺ μᾶς ὁδηγεῖ ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς ἑκατέρου τῶν κεντρικῶν συστημάτων ἢ τῶν συμπληρώσεων τῶν περισσοτέρων παρὰ ἡ θεωρητικὴ ἀξία ἑκάστου τούτων. Δὲν ἀντέχω, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ νὰ μὴ ἐπαναλάβω τοῦτο ποὺ καὶ ἄλλην φορὰν εἶχον εἴπει ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951 ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ θεωρητικὴ ἀξία καὶ ἡ δογματικὴ ὑπεράσπισις παρὰ θεωρητικῶν ἑκάστου τῶν προτερημάτων ἢ τῶν ἐλαττωμάτων τῶν ὑπ’ ὄψει συστημάτων ἔχει ἀξίαν σχετικὴν ἀναλόγως τῆς ἀπόψεως ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξετάζεται καὶ τοιουτοτρόπως γίνεται μεγάλη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ προτερήματος τῆς ἀναλογικῆς, ὅτι ἐπιτρέπει τὴν ἐμφάνισιν νέων Κομμάτων, Κομμάτων ἀρχῶν. Εἶναι μία θεωρία, ἡ ὁποία ἔχει ὑποστηριχθῆ ἀφ’ ἧς ἐνεφανίσθη κατὰ τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος αἰῶνος τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ὁπότε δὲν ὑπῆρχον πράγματι Κόμματα ἀρχῶν, διότι δὲν ὑπῆρχον καὶ ροπαὶ τὰς ὁποίας νὰ ἐκφράζουν παρὰ τῷ λαῷ τοιαύτας ἀρχὰς καὶ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ἐμφανισθοῦν καὶ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλὴν ἐκπρόσωποι αὐτῶν τῶν ροπῶν καὶ αὐτῶν τῶν τάσεων. Ἐγράφη κἄποτε καὶ ὑπεστηρίχθη συνεπῶς καὶ ἐγὼ παραδέχομαι ὅτι εἶναι ἓν προτέρημα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ὅτι ἐπιτρέπει τὴν ἐμφάνισιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, πάσης ροπῆς. Ἄλλως τε τὴν παραδεχόμεθα καὶ διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζομεν ἀλλὰ παύει αὐτὸ τὸ προτέρημα, ἂν εἶναι προτέρημα ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ καταστάσεως παρουσιαζούσης θρυμματισμὸν Κομμάτων, πολυκομματισμὸν τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει τὸν σχηματισμὸν τῶν Κυβερνήσεων ποὺ πρέπει νὰ σχηματίζωνται ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ὡσαύτως ἔχει ὑποστηριχθῆ ὡς ἐλάττωμα τῆς ἀναλογικῆς ὅτι δὲν δίδει σταθερὰς Κυβερνήσεις καὶ θεωρεῖται προτέρημα τὸ ἐλάττωμα αὐτὸ τῆς ἀναλογικῆς ὅταν ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ μὴ ἔχωμεν μίαν μονοκομματικὴν Κυβέρνησιν καὶ φέρω παράδειγμα τὰς τρεῖς περιπτώσεις ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς ἀνὰ 10ετίαν τὸ 1926, τὸ 1936 καὶ τὸ 1946. Καὶ κατὰ τὰς τρεῖς περιπτώσεις ἐπεβάλλετο ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς, κύριοι συνάδελφοι, τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διότι προέκυπτον καθεστωτικὰ ζητήματα. Ὑπενθυμίζω εἰς τοὺς παλαιοτέρους τὴν προσπάθειαν τῶν Κομμάτων τῶν Δημοκρατικῶν τοῦ 1926, διὰ νὰ σώσουν τὴν νεαρὰν Δημοκρατίαν, διὰ νὰ μὴ ἔλθουν Κόμματα ἀντιδημοκρατικά, διαθέτοντα τοιαύτην δύναμιν αὐτοδύναμα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔθετον πολιτειακὸν ζήτημα. Ὑπενθυμίζω ἐπίσης τὸ 1946 τὴν ἀνάγκην ποὺ εἶχε ἡ τότε ἐπανελθοῦσα Βασιλεία, νὰ μὴ εὑρεθῇ πιθανὸν πρὸ μιᾶς ὑπερισχύσεως τῶν δημοκρατικῶν Κομμάτων καὶ νὰ εὑρεθῇ πρὸ ζητήματος ποὺ θὰ ἦτο εἰς βάρος τοῦ πολιτεύματος τῆς χώρας. Καὶ τὸ 1946 εἴχομεν πάλιν καθεστωτικὸν ζήτημα, ἀλλὰ αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο διὰ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ αὐτὸ ἦτο προτέρημα καθὼς καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1946, ποὺ μὲ ἀναλογικήν, εἴχομεν κυβερνητικὴν πλειοψηφίαν. Εἴχομεν Κυβέρνησιν πλειοψηφίας, διότι εἴχομεν ὄχι ἐκλογήν, ἀλλὰ δημοψήφισμα. Θὰ ἠμποροῦσαν ἐξεταζόμενα ὅλα αὐτὰ κατὰ καιρούς, ἀναμασηθέντα ἀπὸ προτερήματα ἢ ἐλαττώματα ἑκάστου τῶν συστημάτων νὰ ἀντιστρέψουν τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐθεωρήθησαν ὡς προτερήματα ἢ ἐλαττώματα τῆς ἀναλογικῆς, λόγῳ τῶν συνθηκῶν καὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ τῆς πολιτικῆς πραγματικότητος. Ἀλλὰ εἶπον ὅτι δὲν πρέπει νὰ μακρηγορήσω. Πάντως, δύο πραγματικὰ χαρακτηριστικὰ χαρακτηρίζουν ἑκάτερον τῶν δύο τούτων συστημάτων τὸ τῆς δυνατότητος ἀναδείξεως Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τὸ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν τάσεων αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὸν λαὸν διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἡ ὁποία καθιστᾷ καὶ δικαιότερον τὸ σύστημα τοῦτο καὶ κατὰ τῶν κεντρικῶν χαρακτηριστικῶν ὑπῆρξαν οἱ ἀντιλέγοντες. Ἐνθυμοῦμαι τὸν κ. συναρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὡς Ἀρχηγὸν παλαιότερον τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀμφισβητήσει τὴν δυνατότητα τοῦ πλειοψηφικοῦ, νομίζω ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ τὸ ὑποστηρίζῃ, νὰ δίδῃ Κυβερνήσεις ἰσχυράς. Ἐνθυμοῦμαι, εἴχομεν τὸν ἀείμνηστον Μιχαλακόπουλον, τὸ 1928, εἰς μίαν ἔκθεσιν τῆς Γερουσίας ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τῆς ἀντιλήψεως ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι τὸ δικαιότερον σύστημα. Θὰ εἶχον καὶ ἐγὼ ἐκ πείρας, ἐκ τῆς μελέτης τὴν ὁποίαν ἔχω κάμει, τὴν ὁποίαν παρουσίασαν ὡρισμέναι περιπτώσεις ποὺ ἔχω καὶ ὅπου δὲν ἐμφανίζεται τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀπολύτως δίκαιον. Τὸ 1950, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Σοσιαλιστικὸν Δημοκρατικὸν Κόμμα τοῦ κ. Συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἔλαβε τὸ 10,7% καὶ ἔφερε βουλευτὰς 34 ἢ 35. Τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα ἐπῆρε 9,7% καὶ ἔφερε βουλευτὰς 18. Τὸ δὲ Κόμμα τοῦ Μανιαδάκη, 8,7% καὶ ἔφερε βουλευτὰς 8. Μὲ διαφοράν, δηλαδή, δύο ἑκατοστῶν, ἔχομεν διαφορὰν 26 βουλευτῶν, Λοιπόν, καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν κεντρικῶν χαρακτηριστικῶν τῶν δύο συστημάτων, γίνονται ἀμφισβητήσεις. Πάντως μένουν καὶ κυριαρχοῦν ὡς χαρακτηριστικὰ τοῦ μὲν πλειοψηφικοῦ ἡ δυνατότης ἀναδείξεως αὐτοδυνάμου Κυβερνήσεως, τοῦ δὲ ἀναλογικοῦ ἡ δυνατότης ἐκπροσωπήσεως τῶν τάσεων ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῶν δύο τούτων προτερημάτων τῶν κεντρικῶν, ἡ Ε.Ρ.Ε. προσβλέπει πρὸς τὸ πρῶτον, πρὸς τὴν δυνατότητα ἀναδείξεως αὐτοδυνάμου Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ὡς μεγίστην ἀνάγκην διὰ τὸ Ἔθνος εἰς πᾶσαν περίστασιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὰς περιστάσεις αὐτὰς κατὰ τὰς ὁποίας πρόκειται τεραστία ἀνασυγκρότησις ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς χώρας, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκεινται κεφαλαιώδους σημασίας ζητήματα, ἡ ἀντιμετώπισις τῶν ὁποίων ἀπαιτεῖ προγράμματα, μελέτην, παρακολούθησιν καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει χρόνον πολύν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογήν, χωρὶς νὰ ἀνησυχῇ διὰ τὴν ἀντικατάστασίν της ὡς Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοῦτο τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸ θὰ προέβλεπον πρὸς τὸ σύστημα τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικόν, ἐὰν δὲν εἶχον τὸν κίνδυνον τῆς πολώσεως τὸν ὁποῖον πάντοτε καὶ προσεπάθησε νὰ ἀποφύγῃ καὶ τὸν ἀπέφυγε. Διὰ τοῦ τελευταίου συστήματος ἐν συνεχείᾳ ἀνεγνώριζε ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀντιπροσώπευσις τῶν διαφόρων τάσεων τοῦ λαοῦ καὶ διὰ τοῦτο προέβη εἰς τὴν ἐπιψήφισιν καὶ ἐφαρμογὴν κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς τοῦ συστήματος τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ τὴν ἀνάλογον ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας. Τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη κατὰ τὸ 1928, κατὰ τὰς γερουσιαστικὰς ἐκλογάς. Ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε μάλιστα, καθωρίσθη καὶ ἓν ποσὸν τοῦ ⅕, δηλαδὴ ἕνας βουλευτὴς ἐπὶ τῶν τεσσάρων νὰ προέρχεται ἐκ τῆς μειοψηφίας ἐκ τῶν 7–9 δύο καὶ ἐπὶ 10 καὶ ἄνω, τρεῖς. Θὰ μοῦ δοθῇ εὐκαιρία μετ’ ὀλίγον νὰ ὑπενθυμίσω καὶ τὴν συζήτησιν ποὺ ἐγένετο σχετικῶς μὲ τὸ δικαίωμα ἢ ὄχι τῆς μειοψηφίας καὶ ποίας μειοψηφίας νὰ ἐκπροσωπηθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Κύριοι βουλευταί, ὡς ἐξέθεσε πρὶν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ὡς ἐξετέθη εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κ. Μακρῆ, καὶ ὡς εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν σήμερον, ἡ Ε.Ρ.Ε. καίτοι πιστεύουσα ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἦτο τὸ καταλληλότερον σύστημα πρὸς ἀνάδειξιν Κυβερνήσεως ἀπὸ μέρους τῆς Βουλῆς, ἐν τούτοις, ὑποχωροῦσα πρὸ τῆς ἐπιθέσεως τῆς ὁμαδικῆς, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα ἐναντίον του, ὡς παραποιήσαντος δῆθεν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, κατέληξεν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ σχεδίου νόμου, τὸν ὁποῖον εἶχεν ὑπογράψει ὁ κ. Μακρῆς πανομοιότυπον τοῦ ὁποίου εἶναι τὸ ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰσαγόμενον. Ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κύριοι βουλευταὶ εἶναι κυρίως νὰ ἀναδείξῃ Βουλὴν μὲ εἰ δυνατὸν αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν, λέγω τὸ «εἰ δυνατὸν» διότι ἔχομεν φθάσει εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τῆς ὑποχωρήσεως, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ κίνδυνος καὶ μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα νὰ μὴ ὑπάρχῃ αὐτοδύναμος πλειοψηφία. Ἐπιδιώκεται, λοιπόν, νὰ ὑπάρξῃ αὐτοδύναμος πλειοψηφία, ἡ ὁποία νὰ ἀναδείξῃ Κυβέρνησιν, νὰ ἐνισχύσῃ τὸ δεύτερον, μετὰ τὸ πρῶτον Κόμμα, καὶ ἐπιμένω τὸ δεύτερον μετὰ τὸ πρῶτον Κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἀποτελέσῃ τὸ δεύτερον Κόμμα Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία θὰ ἐλέγχῃ πρὸς τὴν τελειοτέραν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος. Δηλαδὴ πλειοψηφία, ἡ ὁποία νὰ κυβερνᾷ καὶ μειοψηφία ἡ ὁποία νὰ ἐλέγχῃ κατὰ τὸν ἐπιγραμματικὸν τοῦ κυρίου συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, χαρακτηρισμόν.

§177Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§178Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, πῶς θὰ στερῆται ἐρείσματος ἀφοῦ θὰ εἶναι τὸ δεύτερον Κόμμα εἰς τὰς ἐκλογάς; Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν ἐρώτησιν: Διατὶ πιστεύετε ὅτι θὰ εἴμεθα πρῶτοι ἡμεῖς καὶ τὸ δεύτερον Κόμμα τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἡμεῖς εὐχόμεθα νὰ εἶσθε τὸ πρῶτον Κόμμα, νὰ κάμητε σεῖς Κυβέρνησιν καὶ ἡμεῖς Ἀντιπολίτευσιν. Διατὶ αὐτὴ ἡ πεποίθησις ὕστερα ἀπὸ τόσας διαμαρτυρίας, ὅτι ἡμεῖς θὰ εἴμεθα οἱ πρῶτοι καὶ οἱ ἄλλοι οἱ δεύτεροι; Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπρόσωπον, προσώπου θεωρουμένου ἐδῶ τοῦ νομικοῦ προσώπου τοῦ Κόμματος. Τὸ πρῶτον Κόμμα ἐκεῖ νὰ ἐνισχυθῇ καὶ ἡ δευτέρα ὁμὰς ἡ ὁποία θὰ πλειοψηφήσῃ θὰ εἶναι, διὰ νὰ ἐλέγξῃ καὶ πιθανὸν νὰ διαδεχθῇ τὸ ὑφιστάμενον πρῶτον Κόμμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ διατὶ εἶναι συμφέρον, ἡμεῖς καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ δὲν εἶναι συμφέρον ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχητε μεθαύριον τὴν πλειοψηφίαν τοῦ κόσμου, πολλῷ δὲ μᾶλλον ποὺ τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη δύο ἔτη πρὸ τῆς λήξεως τῆς θητείας τῆς Βουλῆς. Καί, ἐν τούτοις, θέλομεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα Κυβέρνησιν παρ’ οἱουδήποτε Κόμματος, ἐλπίζω νὰ μὴ εἶναι ἡ Ἀριστερά, νὰ ὑπάρχῃ πλειοψηφία καὶ μειοψηφία ἐπίσης ὁμοιογενὴς καὶ μὲ ἀρκετὴν δύναμιν.

§179Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Πρῶτον, θὰ ἤθελα νὰ ἐπιβεβαιώσω ὕστερα ἀπὸ ὅσα εἴπατε, ὅτι πράγματι δὲν ἔχετε μεταβάλει ἀντιλήψεις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐπιδιώκῃ ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ δημιουργῇ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐνισχύῃ περαιτέρω τὰ Κόμματα τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦν κατὰ δύναμιν τὸ Κυβερνητικόν. Αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς ὑπεστηρίζατε πρὸ 7ετίας, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐπιτύχῃ ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὸ 17% διὰ τὸ Κόμμα καὶ ὄχι τὸ 25% καὶ τὸ 20% καὶ ὄχι τὸ 35% διὰ τὸν συνασπισμόν. Μένει ἡ ἀπορία αὐτὴ καὶ διαγράφεται καθῆκον ὑμῶν νὰ ἐξηγήσητε τὶ εἶναι ἐκεῖνο ποὺ σᾶς ἠνάγκασε νὰ ὑπαναχωρήσητε ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν ἐκείνην μὲ τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὸ Κόμμα καὶ διὰ τὸν συνασπισμὸν διὰ νὰ μετάσχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ὑποθέτω ὅτι τότε ὑπεστηρίζατε ὅτι τὰ ποσοστὰ ἐκεῖνα ὡδήγουν εἰς τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἐφ’ ὅσον εἴπατε ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπρόσωπον, πρέπει νὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν ἐρώτησιν. Διατὶ ὅταν κανὲν Κόμμα ἢ συνασπισμὸς δὲν συγκεντρώσουν τὸ οἰκεῖον ποσοστὸν θεσπίζετε σεῖς τὴν παγίαν ἀρχὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τῆς ἀναλογικῆς, ὡς ὑπεστηρίξαμεν τὸ 1926, ὅτι μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς ἐκεῖνα τὰ Κόμματα ἢ ὁ συνασπισμὸς ποὺ ὑφίσταται ὀλιγώτερον τοῦ οἰκείου ποσοστοῦ. Αὐτὰ λέγουν ὅλοι οἱ νόμοι τῆς ἀναλογικῆς ἀπὸ τοῦ 1926 μέχρι σήμερον, αὐτὸ λέγετε καὶ σεῖς. Ἀλλὰ ὅταν φθάνετε εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἓν Κόμμα ἐπιτύχῃ τῶν ποσοστῶν αὐτῶν καὶ οὐδεὶς ἄλλος συνασπισμός, τότε ἐγκαταλείπετε τὴν ἠθικὴν δικαίαν καὶ παγίαν ἀρχὴν διὰ νὰ εἴπητε ὅτι τότε δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἐὰν τὸ Κόμμα ποὺ ὑπελείφθη τοῦ ποσοστοῦ, προσήγγισε πρὸς τὸ ποσοστόν. Ἀλλὰ τότε δίδεται ἐκ τῶν προτέρων ἡ φωτογραφία. Λέγετε τὸ Κόμμα καὶ ὄχι ὁ συνασπισμὸς μετέχει τῆς δευτέρας κατανομῆς. Πῶς εἶναι δυνατόν, Κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ πάρῃ 5% καὶ ἰδίως συνασπισμός, ποὺ θὰ πάρῃ 30% νὰ μὴ μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς; Ἰδοὺ μία ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ἀναμένω ἀπὸ σᾶς ἰδιαιτέρως, κύριε Βουρδουμπᾶ, ὁ ὁποῖος ἔχετε ἐντριβήσει εἰς τὰ ἐκλογικὰ συστήματα καὶ αἱ ἀγορεύσεις σας εἰς τὸ παρελθὸν ἀποτελοῦν μάθημα δι’ ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους. Αὐτὸν τὸν διχασμὸν τῶν ἀντιλήψεων ἐπιθυμῶ νὰ δικαιολογήσητε ἐνώπιον τοῦ Σώματος.

§180Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐλπίζω ὅτι ἐσημείωσα τὰ ἐρωτήματα ὅλα τὰ ὁποῖα μοῦ ἐθέσατε. Θὰ παρακαλέσω ἐὰν δὲν ἀπαντήσω εἰς ὅλα, νὰ μοῦ τὸ ὑπομνήσητε. Δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, διότι θὰ τὰς συζητήσωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ἀπαντήσω κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι τὸ ποσοστὸν εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀνέλθῃ, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τοῦ νόμου. Τὸ ἐτόνισα καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις διατὶ ἐφαρμόζεται ἐνισχυμένη καὶ ὄχι ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἶναι λογικὸν ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἀναμένωμεν τὴν ἀντίρρησίν σας τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξατε καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καθὼς καὶ ὁ κ. Ἡλιοῦ. Ἀλλὰ τὸ νὰ διαμαρτύρεσθε διατὶ διὰ τῶν ἐπὶ μέρους διατάξεων τείνομεν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν εἶναι ἀκατανόητον. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐπιτύχωμεν Βουλὴν ἡ ὁποία νὰ δίδῃ Κόμμα πλειοψηφοῦν δυνάμενον νὰ ἀναδείξῃ Κυβέρνησιν καὶ δεύτερον, μὲ σχετικὴν δύναμιν διὰ νὰ ἀποτελέσῃ ἀντιπολίτευσιν. Ἐὰν αὐτὸ δὲν ἐπετεύχθη μὲ τὸ 17% τὸ 1952 καὶ ἐὰν ἡ τότε Βουλὴ διελύθη ἐπετεύχθη βεβαίως τοῦτο λόγῳ τῆς ἐμφανίσεως τῆς προσωπικότητος τοῦ Ἀρχιστρατήγου Παπάγου καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἐλπίδας τὰς ὁποίας εἶχε στηρίξει ὁ λαός. Εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸ παρελθόν. Ἔχομεν τὴν τύχην σήμερον νὰ ἔχωμεν τὰς ἐλπίδας τὰς ὁποίας ὑπεστηρίξαμεν εἰς κάθε ἐκλογικὸν σύστημα καὶ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἴτε διεψεύσθησαν εἴτε ἐπεβεβαίωσαν τὰς ἐλπίδας μας. Καὶ βλέπομεν ὅτι τὰ ποσοστὰ αὐτὰ δὲν ἐπιτυγχάνουν τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ταῦτα νὰ αὐξηθοῦν. Πέστε μας ὅτι δὲν δεχόμεθα τὴν ἄποψιν ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δίδῃ Κυβέρνησιν, πέστε μας ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ παρουσιάσῃ τὴν σύνθεσιν τῶν κοινωνικῶν ρευμάτων. Ἀλλὰ τὸ νὰ ἐπιτίθεσθε κατὰ τῶν ἐπὶ μέρους διατάξεων αἱ ὁποῖαι δὲν ἀφοροῦν μόνον τὸ μέγεθος τῶν περιφερειῶν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν καὶ ἄλλας λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι τείνουν εἰς τὸ νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νόμου δὲν εἶναι νοητόν.

§181Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀνεφέρθην μόνον εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν διότι ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλὰ ἁπλῶς τὴν μεταβάλλει τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν εἰς ὄχι ἐνισχυμένην ἀλλὰ κατισχυμένην.

§182Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἀπήντησα μόνον εἰς τὸ πρῶτον ἐρώτημά σας. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον. Ἐὰν μὲ παρηκολουθήσατε, εἶπον ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ ἀναδείξῃ ἓν Κόμμα τὸ ὁποῖον νὰ κυβερνήσῃ καὶ ἓν ἄλλο Κόμμα τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Κόμμα ὄχι συνοθύλευμα Κομμάτων. Διότι τότε ἐδῶ δὲν θὰ ἔλθῃ, ἀλλὰ διάλυσις τῶν Κομμάτων τῶν ἀποτελούντων συνασπισμόν.

§183Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κατὰ τὸ 1946 μὲ ἀναλογικὴν ἐδόθη σωρεία Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκυβέρνησαν ἐπὶ 4 ἔτη. Τὸ 1946, ὅταν κατήλθομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς, κατήλθομεν ὄχι ὡς Κόμμα, ἀλλὰ ὡς συνασπισμὸς καὶ ἐδώσαμεν τὸ καλύτερον τῶν ἀποτελεσμάτων.

§184Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἦτο δημοψήφισμα, τότε.

§185Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δὲν εἴχατε τὴν τιμὴν νὰ μὲ παρακολουθήσητε ἀπὸ τὴν ἀρχήν. Τὸ εἶπον αὐτό. Εἰς τὸ 3ον ἐρώτημα τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος διατὶ ἂν δὲν ἀναδειχθῇ οὐδὲν Κόμμα ἄνω τῶν 25% τότε φθάνομεν εἰς τὸν συνασπισμόν, ἁπλούστατα καὶ συνεπέστατα πρὸς τὴν ἐπιδίωξιν τοῦ νόμου διότι πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν Κυβέρνησιν αὐτοδύναμον εἰς τὸν τόπον. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν Κόμμα μὲ ἄνω τῶν 25 καὶ οὐδὲν Κόμμα εἶναι ἄνω τῶν 25, τότε πᾶμε νὰ εὕρωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν συνασπισμόν. Δι’ αὐτὸ αὐτὴ ἡ διαφορὰ τῆς μιᾶς περιπτώσεως ἀπὸ τὴν ἄλλην. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν ἔχει τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀναδείξῃ Κυβέρνησιν καὶ τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Εἰς τὴν ἑτέραν περίπτωσιν ποὺ παραδέχομαι εἶναι ὁ συνασπισμὸς ποὺ θὰ δώσῃ Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν τὰ αὐτοτελῆ Κόμματα δὲν θὰ δώσουν. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐκ μέρους τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κ. Ταρμπάζη καὶ προχθὲς ἐκ μέρους τοῦ κ. συναρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐξηνέχθη μία, τρόπον τινά, αἰτίασις, διότι εἰς τὸ παρελθὸν ἐγένοντο πολλαὶ τροποποιήσεις ἐκλογικῶν νόμων. Εἶχον τὴν τιμὴν προηγουμένως νὰ εἴπω ὅτι αἱ διαμορφούμεναι πολιτικαὶ καταστάσεις νομίζω ὅτι ἐπιβάλλουν ἑκάστοτε τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐφαρμοσθοῦν εἰς ἐκλογάς. Δι’ αὐτό, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Μπακόπουλος, δὲν ἐτέθη ποτὲ συνταγματικὴ διάταξις κατοχυρώνουσα ἓν ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὸ μέλλον, καὶ δὲν ἐτέθη κἂν συνταγματικὴ διάταξις ἡ ὁποία νὰ καθιεροῖ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου ψηφιζομένου συστήματος εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Αὐταὶ ἦσαν καὶ τῶν ἀειμνήστων Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ Γ. Καφαντάρη, αἱ ἀπόψεις, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τεθῇ τοιαύτη διάταξις, διότι αἱ πολιτικαὶ καταστάσεις, αἱ διαμορφούμεναι ἑκάστοτε, εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι θὰ καθορίζουν τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωμεν, βεβαίως ἐπαφιεμένης τῆς κρίσεως εἰς τὴν ὑπάρχουσαν Βουλήν.

§186Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχει διαφορά, διότι κάθε φορὰν θὰ ἔχωμεν ἕνα καινούργιον ἐκλογικὸν νόμον.

§187Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς ἐπικριτὰς ὅτι ἐκ τῶν 9 σχεδίων νόμων ἀπὸ τοῦ 1926 μέχρι σήμερον ἐψηφίσθησαν 5 ἀναλογικά, 4 πλειοψηφικά, τὸ τελευταῖον σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ ἐπίσης τὸ σύστημα τοῦ 1951, τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἐκ τούτων ἡ τροποποίησις τοῦ 1926 ὀφείλεται εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ 1928 εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ 1932 εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ 1933 εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ 1951 Λαϊκοῦ– Φιλελευθέρων καὶ ΕΠΕΚ, τοῦ 1952 Φιλελευθέρων καὶ τῆς ΕΠΕΚ καὶ μόνον δύο τροποποιήσεις ἐγένοντο μία ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὸ 1955, ποὺ ἐγένετο ἡ εὐρεῖα καὶ τὸ 1936, διότι προέκυψε τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Πάντως ἡ Ε.Ρ.Ε. δὲν εὐθύνεται δι’ οὐδεμίαν τροποποίησιν ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἔκαμε μίαν τὸ 1955, διότι βεβαίως δὲν θὰ ὑπεστηρίζατε ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τροποποιηθῇ τὸ σύστημα τὸ ψηφισθὲν κατὰ τὸ 1954. Ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔκαμε μίαν τροποποίησιν, ἐκείνην, διότι νομίζω ὅτι ὅλοι εἶσθε σύμφωνοι ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ, καὶ μία, αὐτὴν τὴν ὁποίαν φέρει τώρα, τὴν ὁποίαν κατὰ παραχώρησιν πρὸς ὑμᾶς σᾶς προσφέρει, κύριοι συνάδελφοι.

§188Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸ λέγετε αὐτὸ ὡς μειονέκτημα; Εὔχομαι εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. νὰ ἐπιζήσῃ ὅσον χρόνον ζῇ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τότε θὰ ἴδωμεν τὶ θὰ κάμῃ.

§189Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δὲν ἀπέδωσα ὅτι ἦτο μομφὴ ἐκ μέρους μου. Ἐὰν εἴχατε παρακολουθήσει θὰ ἐβλέπατε ὅτι ἐγὼ πιστεύω ὅτι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα πρέπει νὰ τροποποιοῦνται.

§190Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν;

§191Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὄχι τὰς παραμονάς. Δύο ἔτη πρὸ τῶν ἐκλογῶν, κύριε συνάδελφε. Καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε., ὁ ὁποῖος καίτοι ἐγνώριζε τὶ δημιουργεῖται ἑκάστοτε, ὅταν ἔρχεται πρὸς συζήτησιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, καὶ τὶ ἀτμόσφαιρα ἐπικρατεῖ, ἐν τούτοις τὸ ἔφερεν εἰς χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπρόκειτο νὰ γίνουν ἐκλογαί.

§192Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Διεφαίνετο τὸ ρῆγμα μακρόθεν.

§193Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς ἐπὶ μέρους διατάξεις. Θὰ ἤθελον μόνον κἄποιαν παρατήρησιν νὰ κάμω εἰς διατυπωθεῖσαν ἄποψιν παρὰ τοῦ ἐκπροσώπου τῆς Ε.Δ.Α. εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὑπεστήριξεν ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ὁ ἀριθμὸς 250 εἶναι γνωστὸν ὅτι βοηθεῖ τὴν δευτέραν κατανομήν. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς μειώσεως καὶ πρέπει νὰ μειωθῇ ὁ ἀριθμός. Αὐτὸ εἶναι αἴτημα Πανελλήνιον, ὅτι πρέπει νὰ μειωθῇ ὁ ἀριθμός. Εἶπε, λοιπόν, ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α. νὰ μὴ μειώσωμεν τὰς ἕδρας, διότι θὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἂν τὰς μειώσωμεν εἰς τὰς 250 θὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ νόμος. Τοιαύτην ἀντίληψιν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν δεχθῶ.

§194Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Νὰ μειώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς τὸν ἔσχατον ἀριθμόν, καὶ νὰ μεγαλώσωμεν τὰς περιφερείας, ὅπως διδάσκῃ ἡ παγκόσμιος νομολογία διὰ τὴν ἀναλογικήν. Δὲν ὑπάρχει πουθενὰ στενὴ περιφέρεια.

§195Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὀρθολογιστικωτέρα διαίρεσις τῶν περιφερειῶν ἀπὸ αὐτὴν ποὺ ἐγένετο κατὰ Νομόν, δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ. Μὴ ἐπικαλῆσθε τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτραπῇ μία περιφέρεια νὰ ἐκλέγῃ βουλευτὰς ποὺ θὰ ἐκλέγῃ ἡ περιφέρεια τῶν Ἀθηνῶν, ἐπὶ 300 βουλευτῶν.

§196Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε συνάδελφε, εἶσθε ὑπὲρ τοῦ χωρισμοῦ τῆς Βοιωτίας καὶ τῆς Ἀττικῆς;

§197Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ὀρθολογιστικοῦ. Ἐγὼ εἶμαι πικραμμένος, διότι θὰ στερηθῶ προσφιλῶν ψηφοφόρων καὶ τῆς τιμῆς νὰ ἐκπροσωπήσω μίαν περιφέρειαν, ἡ ὁποία πάντοτε μὲ ἐτίμησε. Ἀλλὰ πρὸ τῆς ἀνάγκης τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ κατάστασις καὶ τὸ Ἔθνος, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐπιμείνω διὰ τὰς ἰδικάς μου ἐπιδιώξεις. Ὁ κ. ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α. προηγουμένως ἐξέθεσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι «ἡμεῖς ἐγκαταλείπομεν τὸ ἄκρατον μας πρόγραμμα — λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν — πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ μειώσωμεν τὸ κῦρος τῆς δεξιᾶς καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν τῆς ΕΡΕ». Ἠθέλησα νὰ τὸν ἐρωτήσω, προσωρινὴ ἐγκατάλειψις ἵνα ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἀκραίαν των ἐπιδίωξιν; Ὥστε ἡ ἐπιδίωξις ἡ ἀκραία των τὸν φέρει εἰς δικονομίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ ζητῇ τὴν μεθ’ ἡμῶν σύμπραξιν διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Ε.Δ.Α. καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀκραίαν του ἐπιδίωξιν μετὰ ταῦτα. Προσωρινή, λοιπὸν ἐγκατάλειψις τῶν ἀκραίων του ἐπιδιώξεων. Εἶναι γραμμένον εἰς τὰ πρακτικά. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ μὲν τὴν Ε.Δ.Α., ἐπιδιώκουσαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀμιγοῦς ἀναλογικοῦ συστήματος, εὑρίσκω μίαν συνέπειαν. Τὰ ἄλλα Κόμματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦν τὴν μείωσιν τοῦ ποσοστοῦ εἰς 17, θὰ ἤθελα νὰ τὰ ἐρωτήσω ἅπαντα, πιστεύουν ὅτι μὲ τὸ 17% θὰ κατέλθουν μόνα; Ἢ μήπως εἶναι δικαιολόγησις τῆς αὐριανῆς συνεργασίας; Κύριοι, ὑπάρχουν κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ ὑποστηρίζοντα τὸ 17% μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἔχουν τὸ 17%, ἕτοιμα νὰ συνεργασθοῦν μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Ἀλλὰ δὲν θὰ μᾶς παρασύρετε. Ἕως ἐκεῖ καὶ μὴ παρέκει. Ἔχομεν καὶ ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τοῦ δυσμοίρου αὐτοῦ τόπου. Πρέπει οἱ αὐριανὲς ἐκλογὲς νὰ ἀποδώσουν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον. Εἶναι βασικώτατον αἴτημα καὶ τοῦ τελευταίου Ἕλληνος πολίτου τοῦτο. Ἡμεῖς ἐκάμομεν τὸ καθῆκον μας, κάμετέ το καὶ σεῖς. Σᾶς καλοῦμεν χωρὶς νὰ ἀνησυχοῦμεν. Διότι εἴμεθα, βέβαιοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὸ ἰδικόν του θὰ τὸ πράξῃ ἐν παντί. (Χειροκροτήματα).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ταρμπάζης, ἔχει τὸν λόγον.

§199Γ. ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα ἔχει ἐπανειλημμένως ἐκδηλώσει τὴν προτίμησίν του πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διότι τὸ θεωρεῖ ὅτι εἶναι τὸ τιμιώτερον, τὸ δικαιότερον καὶ τὸ πλέον ἀντιπροσωπευτικὸν τῶν διαφόρων πολιτικῶν τάσεων ἐν τῇ Χώρᾳ. Ἐνῷ δὲ εἶναι σχεδὸν γενικῶς παραδεκτὴ ἡ ἰδιότης αὐτή, ἐν τούτοις ἀποκρούεται ἡ καθιέρωσίς του ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν δυνατότητα τῆς ἐκπροσωπήσεως ὅλων τῶν πολιτικῶν τάσεων ὡς μειονέκτημα. Αὐτὸς εἶναι ὁ βαρύτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν καθιεροῦται ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Καὶ προσχηματικὸς εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι δῆθεν τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς δὲν δίδει βιωσίμους κυβερνήσεις καὶ ὅτι τάχα ἐκ τῶν ἄλλων ἐκλογικῶν συστημάτων προέρχονται κυβερνήσεις ὁμοιογενεῖς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἀποδειχθῆ ὅτι ἀποτελεῖ μῦθον. Καὶ οὕτω ἀναζητοῦνται κατὰ καιροὺς διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὡς σκοπὸν τὴν νόθευσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Ὀφείλω νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ μέχρι πρὸ ὀλίγου κυβερνήσασα παράταξις ὑπὸ διαφόρους μορφὰς κατὰ τὴν τελευταίαν 6ετίαν ἐπέδειξε μίαν ἰδιαιτέραν ἐπίδοσιν εἰς τὴν προσπάθειαν ἐφευρέσεως συστημάτων πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, χρησιμοποιήσασα ἑκάστοτε τὰ κατάλληλα πρόσωπα. Καὶ οὕτω, ἀφοῦ ἐφεῦρε τὸ σύστημα τοῦ 1956, μὲ τὸ ὁποῖον ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαί, ἐφεῦρε τώρα ἄλλο καταπληκτικὸν εἰς ἐπινόησιν σύστημα τῆς δῆθεν ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦται καὶ τοῦ τίτλου αὐτοῦ, διότι ἀναλογικὴ σημαίνει εὐρεῖαν ἐκπροσώπησιν τῶν κοινωνικῶν τάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκδηλοῦνται εἰς μίαν χώραν καὶ ὄχι προσπάθειαν στραγγαλισμοῦ αὐτῶν. Τὸ σύστημα δὲ αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν ὁμοιότητα μὲ ἐκεῖνο τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951, τὸ ὁποῖον πράγματι δὲν ἦτο διαβλητόν, παρ’ ὅλα τὰ περὶ τοῦ ἀντιθέτου λεχθέντα. Καὶ ἡ προσπάθεια αὐτή, κύριοι συνάδελφοι, προερχομένη ἀπὸ τὴν παράταξιν, ἡ ὁποία ἐκυβέρνα δὲν ἐκπλήσσει κανένα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι καταπληκτικὸν εἶναι ὅτι αὐτὴν τὴν φορὰν ἐδόθη ἀποτελεσματικὴ βοήθεια ἐκ μέρους τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς τοποθετήσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν τῇ πολιτικῇ ζωῇ τῆς χώρας, δὲν ἀνέμενε κανεὶς ὅτι θὰ ἐπροχώρει εἰς τοιαύτην ἀπάρνησιν βασικῶν ἀρχῶν τῆς Δημοκρατίας. Ὑπεστηρίχθη ἡ καινοφανὴς θεωρία ὅτι δῆθεν διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐπιδιώκεται ὁ σχηματισμὸς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Καὶ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι μόλις πρὸ 2ετίας, τὸ 1956, ἐγένετο συνασπισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον μετέσχε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, συμφωνῆσαν ἐπὶ ἑνὸς μίνιμουμ προγράμματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐφηρμόζετο ἐὰν ἀνήρχετο εἰς τὴν ἐξουσίαν. Καὶ ὀλίγον ἔλλειψε νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐὰν δὲν διεξήγοντο αἱ ἐκλογαὶ κατὰ τρόπον διαβλητόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἐπεσημάνθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἡ ὁποία μάλιστα ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου ν’ ἀποκαλέσῃ τὴν ἀνελθοῦσαν Κυβέρνησιν «Κυβέρνησιν μειοψηφίας». Φαντάζεται λοιπὸν κανείς, ἐὰν τώρα τὸ νέον αὐτὸ ἐκλογικὸν σύστημα κατορθώσῃ ἡ ΕΡΕ, εἴτε μόνη, εἴτε ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῶν ἑτέρων συμπραττόντων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου κομμάτων, φαντάζεται κανεὶς πόσον θὰ εἶναι δίκαιον, ν’ ἀποκληθῇ ἡ Κυβέρνησις τοσάκις «Κυβέρνησις μειοψηφίας». Σύνταγμα, πολιτικὴ τάξις, δημοκρατικοὶ θεσμοί, αὐτὴν τὴν φορὰν ἐθυσιάσθησαν εἰς τὸν βωμὸν τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος. Παρουσιάσθη δὲ καὶ τοῦτο τὸ ἄηθες. Διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὰ πολιτικὰ χρονικὰ τῆς χώρας, Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακή, λαμβάνουσα ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ὑποκατασταθεῖσα εἰς πολιτικὴν Κυβέρνησιν, ἀνέλαβε μετ’ ἐπιμονῆς νὰ ψηφίσῃ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα δὲν κατώρθωσε νὰ ψηφίσῃ, λόγῳ ἀντιδράσεως σημαντικῶν παραγόντων, τῆς παρατάξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε καὶ κυβερνητικὴν κρίσιν, λόγῳ ἀκριβῶς τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι ἀδίστακτος πράγματι ἡ ἐπιδίωξις αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ εἰς τὰ μικρὰ λεγόμενα κόμματα, ἐπὶ τῇ βάσει πάντοτε τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν τῶν ὁποίων σήμερον ἔχουν ἐν τῇ Βουλῇ, εἶναι ἀδίστακτος, λέγω, ἡ προσπάθεια ὅπως μὴ ἐκπροσωπηθοῦν ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ τὸ μεγαλύτερον ποσοστὸν τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας θὰ λάβουν νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ἀνάδειξιν βουλευτῶν ἀντιθέτων κομμάτων. Τὸ νομοθέτημα αὐτό, κύριοι βουλευταί, θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν τῆς χώρας, ὡς ἕνα μνημεῖον ἀσυλλήπτου ἐφευρετικότητος, ὠμῆς καὶ ἀδιστάκτου ἐπιδιώξεως καὶ θὰ εἶναι ἔξω πάσης στοιχειώδους πολιτικῆς τάξεως. Καὶ τώρα σχετικῶς μὲ τὸ νομοσχέδιον ὀλίγα, ἐὰν καὶ ἔχῃ ἀναπτυχθῆ ἐπαρκῶς τὸ θέμα. Ἡ σύντμησις τῶν περιφερειῶν δὲν προσιδιάζει πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀλλὰ ἔχει σκοπὸν ἐν συνδυασμῷ μὲ ἄλλας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, νὰ στραγγαλίσῃ πράγματι τὴν θέλησιν σημαντικῆς μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι ἀποβλέπει εἰς τὴν δημιουργίαν ἑνὸς μεγάλου ἐκλογικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ παρά, ὅπως εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν δοθοῦν ὀλιγώτεραι ἕδραι, καὶ αἱ πολλαὶ ἕδραι μείνουν διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν, ὁπότε κατὰ τὴν πρόθεσιν τοῦ νομοθετήματος θὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὸν διαμοιρασμὸν τῶν θέσεων αὐτῶν. Καὶ θὰ δοθοῦν ὄχι εἰς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἀνήκουν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀθέμιτον. Ὁ αὐθαίρετος ὑπολογισμὸς τῶν ποσοστῶν, αὐτὸ τὸ μεγάλο ἅλμα ἀπὸ 15 εἰς 25 καὶ ἀπὸ 20 εἰς 35, εἶναι πράγματι ἐξοργιστικός, διότι δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο τοῦτο παρὰ ὅτι αἱ ψῆφοι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ χρησιμοποιοῦν ἀντίθετα πρὸς τὴν θέλησίν του. Εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιδίωξις αὐτὴ νὰ μείνῃ μόνον ἐπιδίωξις καὶ μόνον ὅμως ἡ ἐκδηλουμένη πρόθεσις εἰς τὸ νομοθέτημα εἶναι βαρύτατα κατακριτέα. Τὶ νὰ εἴπῃ κανεὶς διὰ τὸ ἄρθρον 6, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι εἶναι δυνατὸν δύο συνασπισμοὶ νὰ πάρουν τὰ 70% τῶν ψήφων τοῦ Ἐκλογικοῦ Σώματος; Εἶναι ὄντως καταπληκτικόν. Τί νὰ εἴπῃ, διὰ τὰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν ἀνὰ ἕνα ἢ δύο βουλευτάς, καὶ δὲν θὰ καταστήσῃ δυνατὸν εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς νὰ χρησιμοποιηθοῦν εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, ἀλλὰ ὁ μεγάλος ἀριθμὸς τῶν ψήφων, ὁ ὁποῖος θὰ δοθῇ εἰς τὰ Κόμματα τὰ ὁποῖα δὲν θὰ μποῦν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, θὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ἐκλογὴν βουλευτῶν τοὺς ὁποίους οἱ ψηφοφόροι δὲν θὰ ψηφίσουν; Ἐὰν αὐτὸ δὲν συνιστᾷ τὴν ἔννοιαν τοῦ στραγγαλισμοῦ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ τότε φαίνεται, ὅτι εἰς τὸν τόπον μας ἔχουν χάσει τὴν ἔννοιάν των αἱ λέξεις τὰ γράμματα καὶ τὰ πάντα. Διὰ τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ ἐλέχθη, ὅτι ἀπὸ ἐκδήλωσιν σεβασμοῦ πρὸς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις, πρέπει νὰ ψηφίζουν οἱ στρατιῶται. Κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ὑστερεῖ εἰς σεβασμὸν πρὸς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις. Ἐνῷ, ὅμως ἀντιτιθέμεθα ὅπως οἱ στρατιωτικοὶ ψηφίσουν καθ’ ὃν τρόπον ἐψήφισαν κατὰ τὸ παρελθὸν διὰ καταστάσεων συντεταγμένων εἰς τὰ τμήματα, τοῦτο τὸ πράττομεν, διότι γνωρίζομεν, ὅτι οἱ στρατιῶται εὑρίσκονται ὑπὸ ἰδιαζούσας συνθήκας ὑπηρεσιακῆς ἐξαρτήσεως ὑφισταμένων πρὸς τοὺς ἀνωτέρους. Καὶ θὰ ἔλεγον, ὅτι ἀκριβῶς δὲν ἀποτελεῖ ἔλλειψιν σεβασμοῦ τοῦτο. Ἡ διάθεσις τοὐναντίον ὅπως ψηφίσουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἱ στρατιῶται, ἀποτελεῖ ἔλλειψιν σεβασμοῦ πρὸς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις.

§200Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις.

§201Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ εἴπω εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἑξῆς: Ὁ κύριος συνάδελφος ἀσχολεῖται μὲ τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Ἴσως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σύστασις νὰ μὴ συνεχίσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τὴν ὁμιλίαν του, ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε νὰ διευκολύνῃ τὴν ὑπόθεσιν. Νομίζω, ὅτι ἀνεγράφη ἡ εἴδησις καὶ δὲν διεψεύσθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποσύρῃ τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ νομίζω ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμή, ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ εἰς μίαν σαφῆ ἐπ’ αὐτοῦ δήλωσιν.

§202Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι, θὰ παρεκάλουν καὶ ἐγὼ νὰ μὴ θιγῇ τὸ ζήτημα κατὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ διάταξις, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει εἰς τὸν στρατὸν νὰ ψηφίσῃ δὲν τροποποιεῖται διὰ τοῦ κατατεθέντος νομοσχεδίου. Ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκτιμῶσαν τὸ συμφέρον ἢ μὴ τῆς συμμετοχῆς τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν ψηφοφορίαν, νὰ ἀποφασίσῃ σχετικῶς. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιφυλάσσεται κατὰ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως, νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της. Τὸ θεωρεῖ ὅμως πρόωρον νὰ τὸ πράξῃ ἀπὸ τοῦδε, διότι ἐπιθυμεῖ νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας ὅλων ἐκείνων τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ νὰ ἐκφράσῃ καὶ ἐκείνη τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ.

§203Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ κύριος Καραμανλῆς, Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ καὶ τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος, ἐδέχθη τὴν ἄποψιν νὰ μὴ ψηφίσῃ ὁ στρατός, παρὰ ὅπως ὅλοι οἱ πολῖται. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό;

§204Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Χαβίνη, νομίζω, ὅτι οἱ ἀποφασίσαντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δύνανται νὰ ἐκφράσουν οἱ ἴδιοι τὰς ἀπόψεις των. Νὰ μὴ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν διατύπωσιν αὐτῶν τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἀναλάβουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ἀπεφάσισαν. Νὰ ὑπάρξῃ μία εὔλογος ἐπιφύλαξις τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ κατευθύνῃ τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ ἀκούῃ. Καὶ εἶναι καθῆκόν της αὐτὸ καὶ λόγῳ τῆς προελεύσεώς της καὶ λόγῳ τοῦ ὅ,τι ὀφείλει νὰ σεβασθῇ τὴν γνώμην, ἡ ὁποία θὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν γνώμην τῆς ὁλότητος. Διὰ τοῦτο θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι τόσον τὸ Κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον Στρατηγέ μου, σεῖς ἀνήκετε, ὅσον καὶ τὸ Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐγκατέλειπε πρὸ ὀλίγου τὴν ἀρχήν, δύνασθε νὰ ἐκφράσετε ἀπὸ τοῦδε τὴν γνώμην σας.

§205Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἀφορᾷ σᾶς, ἀλλὰ λέγω, ὅτι αἱ δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐπισήμως διὰ τοῦ τύπου, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρουν, ὅτι ὁ κύριος Καραμανλῆς ἐδέχθη τὴν ἄποψιν ὑμῶν, νὰ μὴ ψηφίσῃ ὁ στρατὸς παρά, ὅπως ὅλοι οἱ πολῖται, δὲν φαντάζομαι νὰ ἦσαν ψευδεῖς.

§206Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπάντησιν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπειδὴ ἡ διάταξις ἀποτελεῖ οὐσιώδη διάταξιν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γίνῃ σχετικὴ συζήτησις καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Διότι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι ὅταν γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἑνὸς νομοσχεδίου, γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῶν οὐσιωδῶν διατάξεων αὐτοῦ. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις καὶ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ διερωτῶμαι, πράγματι ἡ Κυβέρνησις δὲν γνωρίζει μέχρι στιγμῆς ποῖαι εἶναι αἱ ἀπόψεις τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων καὶ δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ σχηματίσῃ ἰδίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν νὰ διατυπώσῃ πρὸς τὸ Σῶμα καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ συζήτησις προχωρῇ πρὸς τὸ τέρμα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς; Ἡ διάταξις διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ εἶναι διάταξις οὐσιώδης. Αὐτή, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ Κοινοβουλευτικὴ συνήθεια. Ὅθεν καὶ ἐὰν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ κάμετε τὴν δήλωσιν, ὅτι ἀποσύρετε τὴν διάταξιν, ἡ συζήτησις θὰ προχωρήσῃ καὶ θὰ θιγῇ καὶ τὸ θέμα αὐτό. Καὶ δεύτερον ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω, ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας ἐπληροφορήθη τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῆς ΕΡΕ καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ; Τοῦτο θὰ ἦτο περίεργον. Κατ’ ἐπανάληψιν ἐδόθη εἰς τὴν δημοσιότητα ἀνακοίνωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐπανειλημμένως ἐπαφὰς μὲ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν δύο Κομμάτων, συνετάγησαν ἐπιστολαί, πρωτόκολλα κλπ. Εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀγνοεῖ ποῖαι εἶναι αἱ ἀπόψεις τῶν δύο Κομμάτων ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου αὐτοῦ θέματος; Νομίζω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπῆρξε δέσμευσις τῶν δύο Κομμάτων ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κ. Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§208Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς γνωρίζει καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ Κόμμα τῆς ΕΡΕ κατ’ ἀρχὴν ἐθεώρει ὅτι ἀποτελεῖ ἀδικίαν καὶ ἀνωμαλίαν νὰ στερηθῇ τὸ ἔνοπλον μέρος τοῦ Ἔθνους τῆς ψήφου. Καὶ ἐπέμενε ὅπως ψηφίσῃ ὁ στρατὸς ὅπως ἐψήφισε καὶ τὸ 1956. Ἐφ’ ὅσον ὑπῆρξεν ἐπίμονος ἀξίωσις τοῦ Κόμματος τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ ψηφίζῃ ὁ στρατός, προέβη ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ εἰς δήλωσιν τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐφ’ ὅσον καὶ καθ’ ὅσον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐμμένει ἀπαρεγκλίτως εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ κατατεθέντος νομοσχεδίου, ὡς κατετέθη, ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως, στέργει ὅπως ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 146 διαγραφῇ, δηλαδὴ γίνῃ δεκτὴ μία ἐπιφύλαξις τὴν ὁποίαν ἰδιογράφως ἐσημείωσεν ἐπὶ τοῦ κειμένου τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἀξιότιμος Συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κύριος Βενιζέλος, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ πρέπει ὁ στρατὸς νὰ ψηφίζῃ διὰ καταστάσεων, ἀναγνωριζομένου φυσικὰ τοῦ δικαιώματος ὅπως ὁ στρατὸς ψηφίζῃ ὅπου ἠμπορεῖ καὶ εὑρίσκεται ὡς κοινὸς πολίτης. Αὐτὴ ἡ δήλωσις ἐγένετο ἀπὸ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ ἡ ὁποία νομίζω ὅτι τέμνει τὸ ζήτημα. Μετὰ τὴν δήλωσιν αὐτὴν ἄλλωστε ἐπῆλθε καὶ ὁλοκληρωτικὴ συμφωνία μὲ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§209Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δηλαδὴ συμφωνία ὑπὸ αἵρεσιν.

§210Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀνέμενον τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, διότι πράγματι ὅταν ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου τέως Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξεπλάγην ἀπὸ δύο σημεῖα τὰ ὁποῖα δὲν ἀνέφερεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ κύριος Τσάτσος. Λέγει ὁ κύριος Καραμανλῆς διὰ τῶν δηλώσεών του μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅτι πρὸ τῆς ἀνωμαλίας ἡ ὁποία παρουσιάσθη εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας διεξῆγον τὰ δύο μεγάλα κόμματα διὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον — χωρὶς νὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλα κόμματα ἐνδιαφερόμενα διὰ τὸν τόπον αὐτὸν — πρὸ τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς, λέγει ὁ κύριος Καραμανλῆς, ἠναγκάσθην νὰ ἀποδεχθῶ τὴν προτεινομένην ὑπὸ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μορφὴν τῆς διατάξεως νὰ ψηφίζῃ τοὐτέστιν ὁ στρατὸς οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει καταστάσεων, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει ἐκλογικῶν βιβλιαρίων. Προσέθεσεν ὅμως ὁ κύριος Καραμανλῆς εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ποίου εἴδους συναλλαγὴ ἐγένετο ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ θέματος, προσέθετεν εἰς τὸ τέλος τῶν δηλώσεών του ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ εἰσηγηθῇ τὴν ψήφισιν διατάξεως διὰ τῆς ὁποίας ὁ στρατὸς θὰ ἀπέκτα δικαίωμα ψήφου.

§211Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Σᾶς εἶπον ποία εἶναι ἡ δήλωσις τοῦ κυρίου Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ. Τὸ Κόμμα τῆς ΕΡΕ ἐμμένον εἰς τὴν σκέψιν ὅτι ὁ στρατὸς δικαιοῦται καὶ ὀφείλει νὰ ψηφίζῃ, μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς θὰ ἀγωνισθῇ διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ὁ στρατὸς τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρούσας ἐκλογάς, ἰσχύει ἡ δήλωσις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ ὅτι καταργεῖται τὸ ἄρθρον 146 καὶ ὁ στρατὸς θὰ ψηφίζῃ ὅπως οἱ κοινοὶ πολῖται.

§212Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅποιος στρατιώτης εὑρίσκεται εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του ἐκλογικὴν περιφέρειαν, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζῃ.

§213Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ ἔπρεπε ἴσως αὐτὸ νὰ τὸ εἴπωμε καὶ διὰ ρητῆς διατάξεως.

§214Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ συνοψίσω ὡς προκαλέσας τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ καιρίου αὐτοῦ θέματος. Τὸ Κόμμα τῆς ΕΡΕ δέχεται νὰ μὴ ψηφίσῃ ὁ στρατὸς ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι οἱ βουλευταὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων δὲν θὰ τολμήσουν νὰ ζητήσουν τὴν τροποποίησιν οἱασδήποτε διατάξεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Εἶναι σαφὴς ἡ ἔννοια τῆς δηλώσεως τοῦ κυρίου Τσάτσου.

§215Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος μετεχειρίσθη φράσιν βαρεῖαν. Θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι αἱ λέξεις τοῦ διέφυγον. Εἶπεν ὅτι ἐγένετο μία συναλλαγὴ μεταξὺ ΕΡΕ καὶ Κόμματος Φιλελευθέρων ἀναφορικῶς μὲ τὸ τίμιον Σῶμα τοῦ Στρατοῦ. Λυποῦμαι πολὺ διότι αἱ λέξεις αὐταὶ διέφυγον ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπεστήριξε πάντοτε τὴν ἄποψιν ὅτι ὁ Στρατὸς δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύεται εἰς τὴν πολιτικήν, καὶ ἐτάχθη πάντοτε κατὰ τῆς διατάξεως τοῦ νόμου ἡ ὁποία ἐπέτρεπεν εἰς τὸν Στρατὸν καὶ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ψηφίζουν βάσει καταστάσεως. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων οὐδενὸς ἄλλου ὑστερεῖ εἰς τὴν ἐκτίμησιν, τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν ἀγάπην πρὸς τὸ στρατευόμενον τμῆμα τοῦ λαοῦ. Ἐὰν ὑποστηρίζωμεν ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ ἄρθρον 146 τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ πράττομεν ὄχι εἰς ἐκδήλωσιν δυσμενείας πρὸς οὐδένα, ἀλλὰ διότι δὲν δεχόμεθα προνόμιον οὐδενὸς ἔναντι τῶν ἄλλων Ἑλλήνων πολιτῶν. Καὶ ὅπως πᾶς Ἕλλην πολίτης ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸν τόπον εἰς τὸν ὁποῖον κατὰ τοὺς κειμένους νόμους δικαιοῦται νὰ ἀσκήσῃ τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα, κατ’ ἴσον λόγον ὑποστηρίζομεν ὅτι οὔτε ὁ δημόσιος ὑπάλληλος, οὔτε ὁ ἀξιωματικός, οὔτε ὁ στρατευόμενος στρατιώτης ἐκπληρῶν τὴν στρατιωτικήν του θητείαν πρέπει νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ προνόμιον. Βάσις τῆς σκέψεώς μας, εἶναι ἡ ἰσότης δι’ ὅλους. Προνόμιον δι’ οὐδένα. Ἑπομένως οὔτε συναλλαγὴ ἐγένετο οὔτε τὸ τίμιον Σῶμα τῶν στρατιωτῶν ἐγένετο ἀντικείμενον συναλλαγῆς, οὔτε κἂν πρόκειται περὶ Σώματος τοῦ Στρατοῦ. Ἄστοχος, λοιπόν, ὑπῆρξεν ἡ φράσις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, χαίρω μόνον διότι μᾶς ἐδόθη καὶ πάλιν ἡ εὐκαιρία νὰ τονίσωμε τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐθίγη.

§216Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔσφαλεν ὁ κύριος Μπακόπουλος, ἀπευθύνας τὰ ὅσα εἶπε, πρὸς ἐμέ, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ τὰ ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν κύριον Καραμανλῆν, τοῦ ὁποίου τὰς δηλώσεις ἐπεβεβαίωσεν ἀπόψε ὁ κύριος Τσάτσος.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακρίσεις θὰ κάμωμεν; Ὁ καθένας θὰ ὁμιλῇ χωρὶς τὴν ἄδειαν τοῦ Προέδρου;

§218Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐφαρμόζετε δικτατορικὰς μεθόδους εἰς τοιαῦτα θέματα. Ὁ κύριος Μπακόπουλος, δι’ ὅσων εἶπεν ἀπήντησεν εἰς τὸν κύριον Καραμανλῆν, καὶ ὄχι εἰς ἐμέ, ἀφοῦ ὅσα εἶπε περὶ συναλλαγῆς, ὑπενθυμίζουν κατὰ περίεργον τρόπον τὴν πινακίδα τοῦ ἐπαρχιακοῦ Παντοπωλείου... Σήμερον πίστωσις δὲν δίδεται, αὔριον δίδεται, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ ἔμβλημα τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν.

§219Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κατόπιν τῶν δηλώσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ ἐκ μέρους τοῦ Κόμματος τῆς ΕΡΕ καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ κατόπιν τῆς ἐκφρασθείσης ἀντιλήψεως τῶν ρητόρων τῶν ἐκπροσωπούντων τὰ ἄλλα Κόμματα, εἶναι σαφὲς ὅτι τὸ ζήτημα τῆς συμμετοχῆς τοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν ψηφοφορίαν διὰ καταστάσεων ἔχει λυθῆ διὰ τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ὁμοφώνως ἀποδέχεται ὅτι πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ. Ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ εἶναι ἡ ἑξῆς καὶ συνεπὴς πρὸς τὸ ὅτι εἶπε κατὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισίν της ἐνώπιον ὑμῶν. Λέγει καὶ τώρα: Ἐπιθυμεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς τὰς ἀντιλήψεις ὅλων τῶν ἐν τῷ Σώματι Κομμάτων καὶ κατόπιν νὰ ἐκφράσῃ, ὡς ὀφείλει, καὶ τὰς ἰδικάς της. Ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα οἵαν σύνθεσιν ἔχει, πιστεύει ὅτι τὸ νὰ περιβληθῇ τις τὴν τιμίαν στολὴν τοῦ στρατιώτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ ὥστε νὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματος τοῦ συμμετέχειν εἰς τὰς ἐκλογάς, ὅπως συμβαίνει εἰς τοὺς ἄλλους πολίτας. Ἀναγνωρίζει ὅμως ὅτι ὑπάρχουν δυσχέρειαι αἱ ὁποῖαι παρατηροῦνται εἰς ὁμάδας ὁλοκλήρους προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐπίσης ὑπηρετοῦν ὑπὸ ἄλλην ἁρμοδιότητα τὴν Πατρίδα, τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ὅλους ἐκείνους τοὺς λειτουργοὺς οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν ἀπομακρυνόμενοι τῆς ἐκλογικῆς των περιφερείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Μὴ πιστεύουσα λοιπόν, ὅτι ἡ ἄσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἀποτελεῖ ἀνάμιξιν εἰς τὴν πολιτικήν, ἀλλὰ ἁπλῶς ἐκτέλεσιν ὑπερτάτου πρὸς τὴν Πατρίδα καθήκοντος, ἀποδέχεται τὴν ἄποψιν ὅτι μὴ ἐξευρεθέντος τρόπου ὁ ὁποῖος νὰ ἀναιρῇ τὴν ἀντίληψιν τοῦ ἀξιοτίμου Συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων περὶ τῆς ψηφοφορίας τοῦ Στρατοῦ διὰ καταστάσεων, καὶ προσελεύσεως τῶν στρατιωτῶν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οἱαδήποτε ὑπόνοια καταπιέσεως αὐτῶν, προσχωρεῖ εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς ὅ,τι ἐφαρμόζεται διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Καὶ ὅσοι μὲν εὑρίσκονται εἰς τὰς ἐκλογικὰς αὐτῶν περιφερείας, εἶναι ἐφωδιασμένοι μὲ τὰ ἐκλογικά των βιβλιάρια καὶ ἔχουν ἀναμφιλέκτως τὸ δικαίωμα τοῦ συμμετέχειν εἰς τὴν ψηφοφορίαν θὰ προσέλθουν εἰς αὐτὴν μόνοι καὶ ὄχι καθ’ ὁμάδας. Οἱ ἄλλοι δὲ θὰ ἀκολουθήσουν τὴν ὁδόν, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖται καὶ διὰ τοὺς ἄλλους δημοσίους λειτουργούς.

§220Γ. ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Τὸ ἀπίθανον αὐτὸ κατασκεύασμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἀποτελεῖ νομίζομεν ὕβριν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ὁ Λαὸς ὁ Ἑλληνικός, εὐαίσθητος, ὑπερήφανος, θὰ ἐπιδοθῇ εἰς ἀγῶνας μακροὺς καὶ μὲ πεῖσμα διὰ τὴν διατήρησιν τῶν δικαίων του, παρακολουθεῖ, ὅ,τι γίνεται καὶ διὰ τῆς ψήφου του θὰ ἐπιβάλῃ κυρώσεις ἐκεῖ ποὺ πρέπει νὰ τὰς ἐπιβάλῃ. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα θὰ καταψηφίσῃ βεβαίως τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἀλλὰ τὴν ὑστάτην αὐτὴν στιγμὴν θὰ ἤθελον νὰ ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὰ δύο μεγάλα σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ Κόμματα, ὅπως μὴ ἐπιμείνουν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νὰ συμφωνήσουν εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ὅλως ἰδιαιτέρως κατὰ τὰς κρισίμους αὐτὰς στιγμάς, τὰς ὁποίας διέρχεται ὁ τόπος, διότι τὸ σύστημα αὐτὸ ἀμβλύνει τὰς ὀξύτητας, ἐπιτρέπει τὴν πραγματικὴν ἐκπροσώπησιν τῶν πολιτικῶν τάσεων ἐν τῇ χώρᾳ καὶ ὄχι τὴν πλασματικὴν ἐκπροσώπησιν, ὅπως ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ. Ἐὰν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρητε τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν τοῦ 1951. Διατὶ τάχα νὰ ὑπάρχῃ ἀνομοιότης καὶ τοιαύτη ἀπόστασις μὲ τὴν ἀναλογικήν; Νομίζω ὅτι πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν ἠδύνατο νὰ ἀσκήσουν πίεσιν εἰς τὴν ἡγεσίαν τῶν Κομμάτων οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἀντιλαμβάνονται τὰς ἐπικρίσεις καὶ τὴν βαρύτητα αὐτῶν καὶ ὅτι δὲν προέρχονται ἀπὸ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν, ἀλλὰ ἀποτελοῦν ἀντικειμενικὰς κρίσεις. Θὰ ἔλεγον ὅτι θὰ ἠδύναντο, ἀσκοῦντες πίεσιν εἰς τὰς ἡγεσίας των ἐκεῖνοι οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι παραδέχονται ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ὄχι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐμπρέπει εἰς μίαν χώραν, ἡ ὁποία εἶναι ὅπως λέγομεν Δημοκρατουμένην, νὰ ἐπιτύχουν τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951 προστατεύοντες τοῦτο θὰ προσφέρουν μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον, ἀκόμη θὰ συντελέσουν εἰς τὴν προάσπισιν τῶν Κοινοβουλευτικῶν παραδόσεων τῆς χώρας μας. (Χειροκροτήματα).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Α. Γιαννόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§222Α. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, χάρις εἰς τὴν ἀξιοθαύμαστον πράγματι καὶ ἀξιέπαινον συνεργασίαν καὶ συμφωνίαν τῶν δύο κομμάτων, χάρις εἰς τὸν ἐναγκαλισμὸν αὐτῶν τῶν δύο κομμάτων τῆς ΕΡΕ καὶ τῶν Φιλελευθέρων, εἶδεν τὸ φῶς τὸ παρὸν νομοθέτημα, τὸ παρὸν φαῦλον νομοθέτημα τὸ ὁποῖον στερεῖται ἠθικῆς καὶ νομικῆς καὶ συνταγματικῆς βάσεως. Ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ νομοθετήματος τούτου καὶ ἰδίως τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τὸν τρόπον τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, δικαιολογοῦν πλήρως τὸν τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν τοῦ νομοθετήματος ὡς πράγματι ἀνωμάλου, ὡς πράγματι ἀντισυνταγματικοῦ, ὡς πράγματι ἐστερημένου ἠθικῆς βάσεως, κατὰ τρόπον προδίδοντα ἔλλειψιν ἢ μᾶλλον χαλάρωσιν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν καὶ ἀναξιότητα τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας, ἥτις χάριν στενῶν κομματικῶν ὑπολογισμῶν καταφεύγει εἰς ἀήθεις μεθόδους καὶ ἀποσκοποῦσα τὴν ἀλλοίωσιν καὶ τὴν παραμόρφωσιν τῆς γνώμης, τῆς φωνῆς καὶ τῆς ψήφου μιᾶς σοβαρᾶς μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὄπισθεν τῆς ὁποίας κρύπτονται ὡρισμένα Δημοκρατικὰ Κόμματα, ἐναντίον τῶν ὁποίων τὸ νομοθέτημα τοῦτο στρέφεται. Ἐν πρώτοις, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω τὴν διαστολὴν καὶ διάκρισιν μεταξὺ Κομμάτων καὶ κομματικῶν συνασπισμῶν διαφόρων κομμάτων ἢ πολιτικῶν ὁμίλων, ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἡ διαφορὰ τῶν ποσοστῶν τῶν ψήφων ὅσον ἀφορᾶ τὰ Κόμματα καὶ τοὺς συνασπισμούς. Κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει εἶναι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἔννοια τῆς ψήφου αὐτοῦ. Ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τίθενται διάφορα Κόμματα καὶ διάφοροι κομματικοὶ σχηματισμοί. Ὁ Λαὸς ἔχων ὑπ’ ὄψει του καὶ τὰ Κόμματα τὰ αὐτοτελῆ καὶ τοὺς κομματικοὺς σχηματισμούς, δίδει τὴν ψῆφον του. Ὅταν λοιπὸν δώσῃ, κατὰ ἕνα τρόπον τὴν προτίμησίν του εἰς ἕνα σχηματισμὸν κομμάτων, οὕτως ὥστε ὁ σχηματισμὸς αὐτὸς νὰ ἔλθῃ πρῶτος, αὐτὸ εἶναι ὅτι κρίνει καὶ ἐπιδοκιμάζει τὴν συγκρότησιν αὐτοῦ τοῦ συνασπισμοῦ καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς τοῦ δίδει τὴν προτίμησίν του διὰ νὰ σχηματίσῃ ὁ συνασπισμὸς αὐτὸς Κυβέρνησιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματική, ἡ ὀρθὴ λύσις, κάθε ἄλλη λύσις εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ ξένη πρὸς τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν πολιτικήν, καὶ τὴν συνταγματικήν. Πάντως κύριοι, συνάδελφοι, τὴν φαυλότητα τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὴν προδίδει ἡ διάταξις τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἄρθρου 6 ἡ ἀφορῶσα τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἕνα κόμμα ἢ συνασπισμὸς κομμάτων λαμβάνουν τὸ ἀντίστοιχον ποσοστόν. Κατὰ τὴν διάταξιν αὐτὴν «ἐὰν ἕνα κόμμα ἢ συνασπισμὸς........................ (ἀναγιγνώσκει)......» Δηλαδὴ ἐὰν εἰς τὰς ἐκλογὰς κατέλθουν δύο συνασπισμοὶ κομμάτων καὶ δύο κόμματα αὐτοτελῆ καὶ τὸ ἓν ἐκ τῶν κομμάτων λάβῃ τὰ 25% καὶ ὁ εἷς τῶν συνασπισμῶν λάβῃ τὰ 34,9% καὶ ὁ ἄλλος τὰ 33,6% καὶ τὸ ἄλλο κόμμα λάβῃ τὰ 6½%, τὸ 6,5% ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ συμμετάσχῃ τῆς πανδαισίας εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἀθώας διατάξεως τὴν ὁποίαν καλεῖσθε νὰ ψηφίσετε, κύριοι συνάδελφοι. Ἀνήκει ἔπαινος εἰς τοὺς ἐμπνευστὰς τῆς διατάξεως αὐτῆς οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦν μὲν τοιαύτην ἀνισότητα καὶ στεροῦν τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν τῶν 66,4% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἐξωφρενικὸν καὶ αἱ διατάξεις αὐτοῦ προδίδουν τὴν ἔλλειψιν πολιτικῆς καὶ ἠθικῆς εὐθιξίας καὶ καταγγέλλομεν τὰς διατάξεις αὐτοῦ καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Προβάλλουν ὡς ἐπιχείρημα ὅτι δίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, ἀπεδείχθη ἀτυχὲς τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ διότι ἔχομε πρόσφατα παραδείγματα, τὴν Κυβέρνησιν τῆς ΕΡΕ ἡ ὁποία ἔπεσεν ἐκ τῶν ἔνδον καὶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ ἡ ὁποία ὑπέστη τὸν πρῶτον κλονισμὸν ἀπὸ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ κυρίου Μαρκεζίνη. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, τὰ κόμματα δὲν τὰ διατηροῦν, δὲν τὰ συντηροῦν οἱ νόμοι, τὰ κόμματα τὰ μεγάλα, τὰ ἰσχυρά, τὰ δημιουργοῦν αἱ μεγάλαι προσωπικότητες, αἱ μεγάλαι φυσιογνωμίαι. Καὶ πιστεύω ὅτι σήμερον δὲν ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα αἱ μεγάλαι αὐταὶ φυσιογνωμίαι καὶ προσωπικότητες. Καὶ τώρα, κύριοι συνάδελφοι, ὡς μέλη μιᾶς Βουλῆς μελλοθανάτου ἂς ἐξομολογηθῶμεν μὲ εἰλικρίνειαν. Ἡ σύνθεσις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὁ τρόπος τῆς συνθέσεώς του προδίδει καὶ ἀποδεικνύει ὅτι σήμερον δὲν ὑπάρχει ἀνταξία πολιτικὴ ἡγεσία. Τὸ πιστεύομεν ὅλοι αὐτὸ καὶ τὸ λέγομεν εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συζητήσεις, τὸ πιστεύει καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ νομοσχέδιον τὸ μαρτυρεῖ τοῦτο, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡγεσία τοῦ τόπου δὲν εἶναι ὁδηγὸς τοῦ λαοῦ, εἶναι οὐραγός. Ἡ πολιτεία των πολλάκις ἀπέδειξεν, ὅτι πρὸ τοῦ στενοῦ των κομματικοῦ συμφέροντος θυσιάζουν τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Ὁ λαὸς ὅμως κἄποτε ἐξανίσταται καὶ τιμωρεῖ τοὺς συνωμοτοῦντας, τοὺς βυσσοδομοῦντας παρὰ τὴν θέλησίν του, ἐν ἀγνοίᾳ καὶ ἐναντίον τῆς θελήσεώς του. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ δώσῃ ἕνα καλὸ δίδαγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἀφετηρίαν τῆς ἐξυγιάνσεως τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Ὁ τόπος μας ἔχει ὑγιεῖς πολιτικὰς δυνάμεις πρὸς τὰς ὁποίας ἀρχίζει νὰ στρέφεται μὲ ἐμπιστοσύνην. Ὁ λαὸς θὰ δώσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς τὰς δυνάμεις αὐτὰς καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι αὐταὶ ἐμπνέονται ἀπὸ ὑγιεστέρας ἀρχὰς καὶ θὰ θέσουν τὰς βάσεις διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς χώρας. Ὁ κύριος Παπανδρέου ἀγορεύων τὸ 1951 ἐναντίον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἔλεγε τὰ ἑξῆς: «........ (ἀναγινώσκει) ..........» Αὐτὴν τὴν ἔκκλησιν κάμνω καὶ ἐγὼ πρὸς τὴν Βουλήν, τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ ζητῶ τὴν καταψήφισιν αὐτοῦ τοῦ καλπονοθευτικοῦ συστήματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Θ. Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§224Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν καλεῖται μία Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ἐν ὄψει ἐκλογῶν νέον ἐκλογικὸν νόμον. Ἀναμφιβόλως ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος θὰ ἐπικρίνῃ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, διότι δὲν κατώρθωσε νὰ μεθοδεύσῃ τὰ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος κατὰ τρόπον ὥστε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα νὰ μὴ ψηφίζεται εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1936, ἔσχον τὴν τιμήν, ὡς βουλευτὴς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, νὰ προτείνω εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, διὰ πρώτην φοράν, τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία θὰ καθιέρωνε τὴν ἀρχὴν ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ψηφιζόμενον δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἀλλὰ εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς. Καὶ πιστεύω ὅτι ἡ πρότασίς μου ἐκείνη, μίαν ἡμέραν θὰ καταστῇ πολιτικὴ συνείδησις ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας καὶ θὰ ἐπιβληθῇ. Δὲν εἶναι, βεβαίως, ἡ παροῦσα στιγμὴ ἐκείνη, καθ’ ἣν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία διέπει τὴν διάταξιν τῆς ὁποίας τὴν ψήφισιν εἶχον τότε προτείνει. Διότι καθ’ ἡμᾶς καὶ εἰς τοῦτο ὑφίσταται μία μεγίστη διαφωνία τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων πρὸς τὸ πλειοψηφοῦν ἐν τῇ Βουλῇ Κόμμα, πρὸς τὸ Κόμμα τῆς ΕΡΕ, ἦτο ἀδύνατον νὰ διεξαχθοῦν ἐκλογαὶ ὠφέλιμοι διὰ τὸ Ἔθνος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς. Κύριοι βουλευταί, ἀσφαλῶς ἡ κρίσις τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ περὶ τῆς ὁποίας γίνεται τόσος λόγος συσχετίζεται κατὰ τρόπον ὀργανικὸν πρὸς τὰ ἐφαρμοζόμενα ἑκάστοτε ἐκλογικὰ συστήματα. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ἐγνώρισεν ὁ φιλελεύθερος κοινοβουλευτικὸς βίος τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, εἶχε μίαν προϋπόθεσιν, ἡ ὁποία ἔχει παύσει νὰ ὑπάρχῃ. Τὴν προϋπόθεσιν τῆς ὑπάρξεως δύο ἀντιμαχομένων Κομμάτων. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ τότε δὲν προσέκρουεν εἰς τὰ δεδομένα τὰ πραγματικὰ καὶ ἡ πλειοψηφία τοῦ λαοῦ ἀνεδείκνυε τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καθώριζε ποῖος θὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν, ἀλλὰ ἀφ’ ἧς αἱ κοινωνικαὶ διαμορφώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑποτάσσονται εἰς τοὺς νόμους, ἐδημιούργησαν περισσότερα τῶν δύο κομμάτων, ἐδημιουργήθη μία μεγίστη δυσχέρεια, ὅσον ἀφορᾷ τὸν καθορισμὸν ἑνὸς προσφόρου ἐκλογικοῦ συστήματος, διότι ἐνδεχόμεναι ἀντιθέσεις μεταξὺ τῶν κομμάτων καθίστων ἀδύνατον τὸν σχηματισμὸν μιᾶς ἀπολύτου πλειοψηφίας καὶ κατ’ ἀνάγκην ἐφαρμοζομένου τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἐκαλεῖτο νὰ κυβερνήσῃ ὄχι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωπεῖ τμῆμα μόνον τοῦ λαοῦ, ἔλασσον τοῦ 50%. Ἐδημιουργήθησαν διάφοροι τάσεις, ἀλλοῦ μὲν παραμονῆς εἰς τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὅπου ὅμως δὲν ἔχει ἐπιτευχθῆ μέχρι τοῦδε οὔτε ἡ πλήρης ἐξαφάνισις τοῦ τρίτου Κόμματος, τοῦ ἀσθενεστέρου ἐκεῖ, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, οὔτε ἔχει ἐπιτευχθῆ νὰ κυβερνήσῃ ἡ ἀπόλυτος πλειοψηφία.

§225Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. ......... (δὲν ἠκούσθη).

§226Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δηλῶ ὅτι δέχομαι τὰς διακοπάς. Ἐπιτρέψατέ μου ὅμως, νὰ μὴ τὰς συμβουλεύω. Κύριοι βουλευταί, αὐτὸ εἶναι τὸ γενικὸν πλαίσιον μέσα εἰς τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην κρίνεται ἡ σκέψις τοῦ νομοθέτου, ὁ ὁποῖος συντάσσει νομοθέτημα ἐκλογικόν. Τὸ ἐκλογικὸν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ κρίνωμε καὶ νὰ ψηφίσωμεν εἶναι ἀνάγκη νὰ συγκριθῇ ὄχι μόνον πρὸς θεωρητικὰ σχήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἢ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν εἰς τὴν χώραν μας, ἀλλὰ εἶναι πρὸ παντὸς ἀνάγκη νὰ συγκριθῇ πρὸς τὸ ἰσχῦον σύστημα καὶ πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἰσχύσει προηγουμένως. Τὸ προηγούμενον σύστημα, τὸ σύστημα Μαρκεζίνη, ἦτο σύστημα τοῦ ὁποίου δὲν ὑποθέτω νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς πλέον ὀπαδὸς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§227Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Δηλαδὴ σύστημα τοῦ Συναγερμοῦ.

§228Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τοῦ Συναγερμοῦ. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς σήμερον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος νὰ τὸ ὑποστηρίζῃ καὶ ἀνέφερον τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου Μαρκεζίνη, διότι νομίζω ὅτι ὁ Συναγερμὸς διῆλθε περιόδους καθ’ ἃς τὰς ἀποφάσεις του καθώριζον διάφορα πρόσωπα καὶ ὠνόμασα τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχε καθορίσει τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρομαι.

§229ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Συμπαγὴς καὶ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις!

§230Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὑπάρχει ἐπίσης τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον διεξήχθησαν αἱ προηγούμεναι ἐκλογαὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἡ ἀντίθεσις τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω ἔχει διὰ μακρῶν ἀναπτυχθῆ εἰς τὸ παρελθὸν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ προσωπικῶς ἀνέπτυξα ἐνώπιόν σας. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ ψηφίσωμε διέπεται ἀπὸ μίαν ἀρχήν. Ὑπάρχει μία πρώτη διανομὴ βουλευτῶν, ἡ ὁποία γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Πᾶν Κόμμα, ὁπουδήποτε συγκεντρώνει τὴν βάσιν, τὸ ἐκλογικὸν μέτρον, ἐκλέγει βουλευτήν. Εἶναι ἀπολύτως ἁπλῆ ἀναλογική. Τὸ + 1 περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος δὲν εἶναι ἁπλῆ ἀναλογική, εἶναι ἐξησθενημένη ἀναλογική. Ἀναλογικὴ σημαίνει μαθηματικὴ σχέσις, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγκύρων ψήφων καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν διανεμητέων εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν θέσεων. Αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην κατανομήν. Τίθενται κατὰ τρόπον ἀπόλυτον.

§231Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Καὶ διὰ τὸ σύστημα τῆς δευτέρας κατανομῆς εἶναι νεκρά.

§232Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μὴ βιάζεσθε, εἶναι ἀδύνατον εἰς μίαν φράσιν νὰ εἴπω ὅλα καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ σκεφθῶ, καθ’ ὃν τρόπον σκέπτεσθε σεῖς. Θὰ μὲ ἀκούσητε καὶ ἐὰν διαφωνῆτε θὰ διατυπώσητε τὴν διαφωνίαν σας. Εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία διέπει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ὁποία ἐνδιατυποῦται ἐντὸς εἶναι ὅτι μεταξὺ ἐκείνων τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ συγκεντρώσουν τόσον ὅσον ὁ νόμος ὁρίζει ποσοστὸν διὰ νὰ μετάσχουν τῆς Βʹ κατανομῆς, μεταξὺ αὐτῶν καὶ μόνον διεξάγεται ἡ κατανομὴ ἑδρῶν, ἐπὶ τῇ βάσει ἀρχῆς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ ἐπειδὴ μαθηματικῶς εἰς τὰ τοιαῦτα τῆς Βʹ κατανομῆς ἀπομένει μία καθ’ ἕκαστον Ἐφετεῖον ἕδρα πρὸς διανομὴν αὕτη δίδεται εἰς τὸ κατὰ ἐφετειακὴν περιφέρειαν πλειοψηφοῦν κόμμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ συνοπτικὴ εἰκών, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν συγκρίνῃ κανεὶς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, πρὸς τὰς διατάξεις ἄλλων νομοσχεδίων θὰ ἀποκτήσῃ μίαν ὡρισμένην προοπτικήν. Ἐὰν ἀναχωρῇ ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, τὴν μὴ γνωρίζουσαν τὴν ἐνίσχυσιν ἡ ὁποία ἐν προκειμένῳ ἐφαρμόζεται εἰς τὴν δευτέραν καὶ τρίτην κατανομήν, εἴτε θεωρεῖ ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ οὕτως εἰπεῖν πλησιάζει πρὸς τὸ πλειοψηφικόν. Ἐὰν ὅμως ἀναχωρήσῃ κανεὶς ἀπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, τότε βλέπει ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸ πλειοψηφικόν, καὶ πλησιάζει πρὸς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Αὐτὴ εἶναι μία οὐσιώδης διαφορά, ἡ ὁποία διαχωρίζει τὸ παρὸν Νομοσχέδιον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1951. Τὸ 1951 ἴσχυεν ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καὶ ἀπεμακρύνετο τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ ἐβάδιζε τὴν ὁδὸν τὴν τείνουσαν πρὸς τὸ πλειοψηφικόν. Τώρα ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου πλειοψηφικόν, ἐξαιρέσει τῶν μεγάλων περιφερειῶν καὶ βαδίζομεν πρὸς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Εἶναι μία ὄψις τοῦ ζητήματος ἡ ὁποία διέφυγε τῆς προσοχῆς πολλῶν καὶ τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ὑπογραμμίσωμεν διὰ νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοὶ κριταὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§233Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Εἶναι νομικὸν κατασκεύασμα ὑμῶν.

§234Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Φοβοῦμαι ὅτι ἀκόμη καὶ ἐὰν αὐτὸ εἶναι κατασκεύασμα, δὲν εἶναι νομικόν. Φοβοῦμαι ὅτι δὲν γνωρίζετε τί εἶναι νομικὴ κατασκευή.

§235Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. ........ (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§236Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τώρα μεταχειρίζεσθε τὴν γνώριμον γλῶσσαν σας.

§237Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ἡ γλῶσσα μου εἶναι γνώριμος, ἀλλὰ αἱ πράξεις σας εἶναι χειρότεραι.

§238Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ποῖαι εἶναι αἱ πράξεις μας θὰ τὸ ἀκούσετε. Καὶ σᾶς συμβουλεύω τὴν τακτικήν σας αὐτὴν καὶ τὸ ὕφος αὐτὸ νὰ τὸ μεταχειρίζεσθε εἰς ἄλλας περιπτώσεις καὶ ὄχι ὅταν ὁμιλῶ ἐγώ. Κύριοι βουλευταί, ἐπικρίνεται τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὡς ἐπικρίνεται, ὄχι διότι ἀπομακρύνεται τοῦ ἰσχύοντος καὶ πλησιάζει τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ἀλλὰ διότι εἰσάγει δύο εἰδικὰς ἀρχάς. Εἰσάγει τὴν ἀρχὴν τῆς ἐνισχύσεως διὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ὡρισμένων μόνον κομμάτων ἢ συνασπισμῶν καὶ διότι εἰσάγει τὴν ἀρχὴν τῆς προτιμήσεως τοῦ αὐτοτελοῦς κόμματος ἔναντι τοῦ συνασπισμοῦ. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι ἐπικρίνονται καὶ εἶναι νομίζω χρήσιμον νὰ ἐξετασθοῦν καὶ αἱ δύο. Προσωπικῶς πιστεύω ὅτι ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμποδισθῇ κατὰ τρόπον ἀπόλυτον πᾶσα συνεργασία θὰ ἠδυνάμεθα ἀδιστάκτως νὰ βαδίσωμεν πρὸς ὁριστικὴν καθιέρωσιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὔτε συγκεκαλυμμένη οὔτε ἄλλη τις συνεργασία, διότι ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἡ συνεργασία εἶναι κἄτι τὸ πράγματι ἀκατανόητον, ὅπως ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ πλειοψηφικοῦ ἡ συνεργασία εἶναι ἀναπόφευκτος. Τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὅτι ἐνισχύονται τὰ κόμματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν τὴν σχετικῶς ἰσχυροτέραν δύναμιν ἐν σχέσει μὲ τὰ ἄλλα καὶ δὴ διὰ καθορισμοῦ ὄχι ἀριθμοῦ Κομμάτων μετεχόντων τῆς δευτέρας κατανομῆς ἀλλὰ διὰ τοῦ καθορισμοῦ ποσοστοῦ ὡρισμένου, 25% προκειμένου περὶ κομμάτων καὶ 35% προκειμένου περὶ συνασπισμῶν. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπῆρχον περισσότερα Κόμματα καὶ ὑπῆρχον δύο τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο περιττόν. Ἀλλὰ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὑπάρχουν περισσότερα κόμματα εἶναι πράγματι μία σκέψις τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν δύναται νὰ θεωρήσῃ οὔτε πολιτικῶς οὔτε ἠθικῶς οὔτε συνταγματικῶς ἀπαράδεκτον, τὸ νὰ δοθῇ δηλαδὴ μία ὡρισμένη ἐνίσχυσις εἰς ἐκεῖνα τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ἔχουν τὴν σχετικῶς μεγαλυτέραν δύναμιν. Πάντως αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμὴ ἡ ὁποία ἔχει ἐπικρατήσει εἰς ὅλα τὰ νεώτερα ἐκλογικὰ συστήματα. Διέπεται ἀπὸ τὴν βασικὴν ἀντίληψιν ὅτι ἑκάστη πολιτικὴ μονὰς διὰ νὰ εἶναι χρήσιμος μέσα εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα ἐλάχιστον ὅρον δυνάμεως κάτω τοῦ ὁποίου ἡ ἐμφάνισίς του εἶναι ἴσως χρήσιμος διὰ νὰ ἐκδηλοῦται ἡ πολυμορφία τῆς κοινωνικῆς συνθέσεως ἀλλὰ δὲν εἶναι χρήσιμος διὰ νὰ καθίσταται συντελεστὴς τῶν Κυβερνητικῶν διαμορφώσεων. Δι’ αὐτὸ εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν δίδεται ἡ εὐχέρεια εἰς ὅλους νὰ μετάσχουν ἀλλὰ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἡ ἐνίσχυσις δίδεται πρὸς ἐκείνας μόνον τὰς πολιτικὰς μερίδας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ καταστοῦν χρήσιμοι διὰ τὴν Κυβερνητικὴν διαμόρφωσιν τῆς Χώρας. Ὑπάρχει ὅμως πέραν τῆς ἐπικρίσεως ταύτης καὶ ἡ ἐπίκρισις ὅτι γίνεται ἀκατανόητος δῆθεν διαστολὴ μεταξὺ κόμματος καὶ συνασπισμοῦ καὶ συνεργασίας ἢ ὅπως ἄλλως θέλετε νὰ ὠνομάσητε τοῦτο. Κατ’ ἐμὲ καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω τοῦτο, συγχώνευσις γενομένη ἐν ὄψει ἐκλογῶν καὶ σύμπραξις εἶναι ἔννοιαι ταυτόσημοι. Αἱ συμπράξεις καὶ αἱ συνεργασίαι αἱ προεκλογικαὶ συγχωνεύσεις δὲν πείθουν κανένα ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ σχηματισμοῦ σταθερᾶς πολιτικῆς μονάδος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ τοιαύτη συνεργασία ἀποτελεῖ προφανῆ ἐξαπάτησιν τοῦ ψηφοφόρου καὶ καταδολίευσιν τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ὁ νομοθέτης θεσπίζει. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἔχει τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν ὁ συνασπισμὸς καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόστασιν τὸ αὐτοτελὲς κόμμα. Τὸ αὐτοτελὲς κόμμα ἐμφανίζει συνοχήν, ἡ ὁποία ἔχει δοκιμασθῆ. Ὁ συνασπισμὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἐμφανίζει τοιαύτην συνοχὴν παρέχει τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν ψηφοφόρον ὁ ὁποῖος καλεῖται νὰ ψηφίσῃ τὸν συνασπισμὸν ὅτι εἶναι ἀληθὴς μονὰς διότι τὸν βλέπει ἐμφανιζόμενον ὑπὸ ἑνιαῖον σῆμα, ἀλλὰ ψηφίζει πράγματι ἕνα πολιτικὸν κονιορτόν, ὁ ὁποῖος θὰ διαλυθῇ εἰς τὴν πρώτην πνοὴν τοῦ ἀνέμου τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν. Αὐτὸ θέλει νὰ ἐμποδίσῃ ὁ νομοθέτης. Καὶ ἐὰν ἡ ἐπίκρισις εἶναι δυνατή, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐνίσχυσιν, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν παρεμπόδισιν τῶν συνεργασιῶν καὶ συμπράξεων ἐκεῖ δὲν δέχομαι ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχῃ βάσιμος σκέψις πολιτικῶς καὶ ἠθικῶς ἀντίθετος. Πιστεύω μάλιστα ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πρόσθετος διάταξις, ἡ ὁποία θὰ ἀναθέσῃ εἰς ἀνεξάρτητον ἀρχὴν τὴν κρίσιν περὶ ὑπάρξεως αὐτοτελῶν κομμάτων ἢ συνασπισμῶν ἢ συμπράξεων ἢ δολιῶν συγχωνεύσεων εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρεμποδίζεται ἡ ἐξαπάτησις τοῦ ψηφοφόρου.

§239ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐξαπατᾶτε τὸν κόσμον μὲ αὐτὸ ποὺ λέγετε. (Κωδωνοκρουσίαι).

§240Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐὰν μετεχειριζόμην τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθησαν ἄλλοι θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἀπαντήσω κατὰ τρόπον σκληρόν. Δὲν θὰ κατολισθήσω εἰς τὸ ἐπίπεδον αὐτό. Θὰ ἐκθέσω τὰς σκέψεις μου ἐκείνας, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀντικειμενικῶς θεμελιουμένας καὶ ἂν σεῖς ἔχετε νὰ ἀναπτύξετε ἀντιθέτους ἀπόψεις, τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον καὶ ἀναλάβατε τὰς εὐθύνας τῶν ὅσων θὰ ὑποστηρίξητε.

§241Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Δὲν θεωρεῖτε....... (δὲν ἠκούσθη)....... (κωδωνοκρουσίαι).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λυμπέρη, ὑπάρχει Πρόεδρος ἐν τῇ αἰθούσῃ.

§243Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ κόμματα τὰ δημοκρατικὰ τὰ ὁποῖα σήμερον ἐπικρίνουν μετὰ τόσης ζωηρότητος τὸ νομοσχέδιον νὰ μᾶς εἴπουν «κύριοι ἐξωθεῖτε τὰ κόμματα εἰς μίαν συνεργασίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δεδομένον ὅτι εἶναι ἐπιθυμητὴ ἀπὸ ἡμᾶς, εἰς τὴν συνεργασίαν μὲ τὴν Ε.Δ.Α.».

§244Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ἀπὸ σᾶς ἦτο.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λυμπέρη, σᾶς παρακαλῶ. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. (Κωδωνοκρουσίαι).

§246Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται βουλευτὴς νὰ ὁμιλῇ περὶ ἐξαπατήσεως ψηφοφόρων. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§247Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Λυμπέρη, νομίζω ὅτι κάμνετε καὶ πάλιν ἐπίδειξιν ἤθους διὰ τὴν ὁποίαν σεῖς ὁ ἴδιος θὰ μεταμεληθῆτε. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁμιλεῖτε περὶ ἐξαπατήσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω ὅτι ἠδύνατο νὰ δοκιμάσῃ τὴν ἐξαπάτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀποκρῦπτον τὴν συνεργασίαν του μὲ τὴν ΕΔΑ. Ἀλλὰ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὅταν ἠθέλησε νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν ΕΔΑ, ἐζήτησε νὰ εἶναι τὸ πρᾶγμα δεδηλωμένον καὶ ἐπὶ ἑκάστου ψηφοδελτίου, τὸ ὁποῖον ἐδόθη πρὸς τὸ κόμμα, τοῦτο ἦτο σαφές. Καὶ εὔχομαι, ἂν συμβοῦν ἄλλαι τοιαῦται συνεργασίαι, εὔχομαι, κύριοι βουλευταί, αἱ συνεργασίαι αὗται νὰ συμβοῦν μὲ τόσον πολιτικὸν θάρρος καὶ μὲ τόσην εἰλικρίνειαν, ὅσην ἡμεῖς ἐπεδείξαμεν.

§248Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. ........ (δὲν ἠκούσθη).

§249Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. ............ μὲ παρακαλούσατε καὶ μὴ κάμνεις τὸ παλληκάρι.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λυμπέρη, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§251Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. ............... (θόρυβος —κωδωνοκρουσίαι).

§252Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ δημοκρατικὰ κόμματα νὰ μᾶς εἴπουν διατὶ δὲν μᾶς δίδετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑπάρξωμε χωρὶς νὰ συνεργασθῶμε μὲ τὴν ΕΔΑ.

§253Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προσέξατε, ἂν θέλετε νὰ βγῇ καλὰ αὐτὴ ἡ Βουλή.

§254Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ ἐξηγηθῇ ποία εἶναι ἡ σχέσις ἑνὸς ἑκάστου Κόμματος πρὸς τὰ ἄλλα Κόμματα, ἀλλ’ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ θὰ δοθῇ ἡ ἐξήγησις ὅτι παρεσχέθη μία ἔντιμος καὶ εἰλικρινὴς εὐκαιρία πρὸς ὅλα τὰ Κόμματα τὰ ὁποῖα ἦσαν συγγενῆ ἰδεολογικῶς πρὸς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διὰ νὰ συνεργασθοῦν ἐμφανῶς μὲ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ποῖοι εἶναι ὑπεύθυνοι διὰ τὴν μὴ πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ, θὰ τὸ κρίνῃ ὁ λαὸς ὅταν ἐνώπιον αὐτοῦ ἐκτεθοῦν τὰ πάντα. Ἀλλὰ τὸ ὅπλον, τὸ δῆθεν ἠθικὸν ὅπλον, ὅτι ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ ἀποστερήσωμεν τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς δυνατότητος νὰ ἐμφανισθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ καταπνίξωμεν τὴν δύναμίν των, θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἀποτελεῖ τέχνασμα καὶ ὄχι ἀλήθειαν πολιτικήν, καὶ εἶναι μία ψευδὴς βεβαίωσις ἡ ὁποία παρέχεται πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταὶ ὑπάρχει ἀκόμη καὶ μία διάταξις ἡ ὁποία εἰδικώτερον ἐπεκρίθη καὶ ἀπό τινος ἀπόψεως, θὰ εἶμαι, ἐν μέρει, σύμφωνος πρὸς τὴν ἐπίκρισιν. Εἶναι ἡ διάταξις, ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν οὔτε συνασπισμὸς λάβῃ τὸ 30%, οὔτε Κόμμα λάβῃ τὸ 25%, τότε δέον νὰ προτιμᾶται τὸ Κόμμα ὁπωσδήποτε τοῦ συνασπισμοῦ. Νομίζω ὅτι πράγματι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ ἐπίκρισις εἶναι ὀρθή. Τί θὰ ἦτο δίκαιον καὶ τί θὰ ἀνταπεκρίνετο πρὸς τὴν ὅλην τοῦ νομοθέτου σκέψιν; Θὰ ἀνταπεκρίνετο ἐὰν ὁ συνασπισμὸς ἔχῃ λάβει τόσον πολλαπλασίους, ἔναντι τοῦ μεμονωμένου Κόμματος ψήφους, ὥστε ἐὰν ὁ συνασπισμὸς ἐπὶ παραδείγματι ἀποτελῆται ἀπὸ δύο Κόμματα καὶ ἔχει λάβει ὑπερδιπλασίους ψήφους, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ προηγηθῇ τὸ Κόμμα τοῦ συνασπισμοῦ. Θὰ ἔπρεπε, δηλαδή, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὁ συνασπισμὸς ἀναλυόμενος εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη, ὡς θὰ συμβῇ καὶ μετὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐὰν εἶναι τόσον ἰσχυρότερος ὁ συνασπισμός, ὥστε νὰ πλειοψηφῇ πράγματι ἀναλυόμενος ἔναντι τοῦ μεμονωμένου Κόμματος, νὰ ληφθῇ πρόνοια ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἐφαρμογὴν ἡ διάταξις αὐτή.

§255Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐὰν ἐξισώνετε τοὺς συμπράττοντας ἐπὶ τῇ βάσει τίνος ἀρχῆς παριστάνετε τὴν ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν; Ἐάν ἡμεῖς, τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα, τὸ Δ.Κ.Ε. Λ. κ.λ.π., συμπράξωμεν ἐν ὀνόματι ποίας ἀρχῆς σεῖς θὰ τοὺς κάμητε τὴν ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν; Καὶ πρέπει νὰ ἀχθῶμεν εἰς τὸ καλπονοθευτικὸν νομοσχέδιον;

§256Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀπὸ ἡμερῶν ἔχετε ἀπολέσει τελείως καὶ τὴν ψυχραιμίαν, ἡ ὁποία σᾶς διέκρινε πάντοτε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἐπίπεδον τῶν ἐπιχειρημάτων, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔκαμνε νὰ σᾶς ἐκφράζωμεν τὴν ἐκτίμησίν μας.

§257Η. ΗΛΙΟΥ. Μὴ μὲ κρίνητε, διὰ νὰ μὴ κριθῆτε.

§258Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἔχετε ὄχι ἁπλῶς δικαίωμα νὰ μὲ κρίνητε, ἀλλὰ καὶ καθῆκον. Ἐμπρός, λοιπόν.

§259Η. ΗΛΙΟΥ. Οἱοσδήποτε χαρακτηρισμὸς δὲν εἶναι ἐπαρκής. Καὶ χαρακτηρίζω ὡς ἐπαίσχυντον τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς καταληστεύσεως τῶν ψήφων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, ὑπὲρ ὡρισμένων Κομμάτων.

§260Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Ἡλιοῦ, δὲν ἐφανταζόμην ὅτι θὰ ἠθέλατε νὰ ἐπιβεβαιώσητε τόσον ταχέως τὴν περὶ ἀπωλείας τῆς ψυχραιμίας σας κρίσιν μου.

§261Η. ΗΛΙΟΥ. Μὴ θέλετε νὰ προβῶ εἰς ἀποκαλύψεις... (Κωδωνοκρουσίαι).

§262Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Μὴ μὲ προκαλῆτε καὶ ἐμέ, διότι ἠμποροῦν νὰ λεχθοῦν ἐδῶ πράγματα τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι πικρότατα δι’ ὑμᾶς. Κύριοι βουλευταί ὁ κ. Ἡλιοῦ ἔχει ἀπολέσει τὴν ψυχραιμίαν του τὰς τελευταίας ἡμέρας καὶ μεταχειρίζεται ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀνάλογον τοῦ συνήθους ἐπιπέδου του. Μετεχειρίσθη καὶ ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον εὔκολον νὰ ἀντικρουσθῇ, ὥστε ὁμολογῶ ὅτι αἰσθάνομαι ἔκπληξιν διότι τὸ μετεχειρίσθη.

§263Η. ΗΛΙΟΥ. ... (Δὲν ἠκούσθη).

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιοῦ, θὰ σᾶς δώσω ἐγὼ τὸν λόγον. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§265Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἶπεν, ὅτι ἐὰν πρέπει νὰ μετρᾷ κανεὶς τὰ συνεργαζόμενα Κόμματα ἰσοτίμως, διότι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι συνειργάσθημεν μὲ τὴν Ε.Δ.Α. θεωροῦμεν ὅτι εἴμεθα οἱ περισσότεροι, ὅσοι εἴμεθα... Κύριοι βουλευταί, ἁπλούστατα διότι μετὰ τὰς ἐκλογὰς ὑπάρχουν οἱ βουλευταὶ καὶ ἡ δύναμις τῶν Κομμάτων ἀριθμεῖται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βουλευτῶν. Ἀλλὰ πρὸ τῶν ἐκλογῶν εἶναι δυσχερὲς νὰ ἀνεύρω ἄλλο μέσον, πλὴν τοῦ προταθέντος, διότι δὲν γνωρίζω κατὰ ποῖον τρόπον θὰ κατανεμηθοῦν οἱ ψῆφοι. Ἐὰν ὁ κ. Ἡλιοῦ θέλῃ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ε.Δ.Α. εἶναι καταθλιπτικῶς ἰσχυροτέρα ἀπὸ τὰ ἄλλα Κόμματα καὶ τὰ ἄλλα Κόμματα ἀκούουν μὲ μακαριότητα αὐτὸν τὸν ἐκμηδενισμὸν των ἀπὸ τὴν ὑπερφίαλον αὐτὴν ἀντίληψιν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀπείρους ψήφους τοῦ κ. Ἡλιοῦ, αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἰδικόν των. Ὑποθέτω ὅτι μέσα εἰς τὴν συνείδησίν των κἄποια ἐξέγερσις θὰ γίνῃ, διότι τοὺς μεταχειρίζονται ὄχι ὡς πτωχοὺς συγγενεῖς, ἀλλὰ περίπου ὡς ἀνυπάρκτους συγγενεῖς.

§266Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶναι περίεργον, πῶς δὲν τὰ ἐσκεφθήκατε αὐτὰ τὸ 1956. Τότε οἱ συνασπισμοὶ δὲν ἦσαν κονιορτὸς καὶ δὲν ἐξηπάτουν τὸν λαόν.

§267Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καὶ ὁ κ. Ἀλλαμανῆς, τὰς τελευταίας ἡμέρας, ἔχει ἀπολέσει τὴν συνήθειαν τῆς παρακολουθήσεως τῶν συζητήσεων, διότι ἄλλως θὰ εἶχεν ἀκούσει ὅτι καλῶς ἢ κακῶς ὑπεστήριζον ὅτι ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ πλειοψηφικοῦ ἡ συνεργασία καθίσταται ἀναπόφευκτος, ἐνῷ ἐδῶ ὑπάρχει μέγα περιθώριον ἐφαρμογῆς τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ ἡ συνεργασία εἶναι ἀπαράδεκτος ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἀποτελεῖ νόθευσιν τοῦ συστήματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεμελιώδης διαφορὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀντιληφθῇ. Κύριοι βουλευταὶ δὲν πρόκειται νὰ σᾶς κουράσω ἄλλο. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐψήφιζε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐὰν διέθετε αὐτοτελῆ πλειοψηφίαν, τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ ἀπαγορευομένης οἱασδήποτε συνεργασίας ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, ἡ ἐνδεδειγμένη πολιτικὴ λύσις, ἐκείνη ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ δώσῃ μίαν διέξοδον, διὰ νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, ἦτο ἡ παροῦσα λύσις. Καὶ δι’ αὐτὸ κατ’ ἀρχὴν τασσόμεθα ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὑπάρχουν διατάξεις εἰς τὸ νομοσχέδιον τῶν ὁποίων ἡ ἐφαρμογὴ ἐκφεύγει τῆς τεθειμένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀρχῆς καὶ νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις θὰ διεξαχθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ ἀπολήξωμεν εἰς συμπεράσματα ὠφέλιμα διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ νομοσχεδίου. (Χειροκροτήματα).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Γρηγορίου ἔχει τὸν λόγον.

§269Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι διὰ πρώτην φορὰν ἴσως εἰς τὰ πολιτικὰ χρονικὰ τῆς Χώρας ἐμφανίζεται Κυβέρνησις Ὑπηρεσιακὴ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νομοθετοῦσα ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὸ Σῶμα. Δὲν θὰ κρίνω ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις εἶναι καθαρῶς Ὑπηρεσιακὴ τύποις καί, οὐσία, εἶναι κομματική, πολιτικὴ Κυβέρνησις, εἶμαι, ὅμως, ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὰ γεγονότα τῶν τελευταίων ἡμερῶν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ὑπὸ ψήφισιν δῆθεν νομοσχέδιον ἐκλογικοῦ νόμου. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἡ συνταγματικὴ τάξις καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ἐπέβαλον, ὅπως κληθῇ ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἀναλάβῃ τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Ἐὰν τοῦτο ἐγένετο, δύο τινὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβοῦν. Ἢ ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις δὲν θὰ ἐλάμβανε τὴν ἐντολὴν ἐκ μέρους τοῦ Βασιλέως διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ὁπότε θὰ εἴχομεν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ ἐκλογὰς μὲ τὸ ὑπάρχον ἐκλογικὸν σύστημα, ἢ ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὁπότε εἶχεν ὑποχρέωσιν ρητὴν νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ νομοθέτημα ψηφίσεως τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ὅπως ἀπὸ μακροῦ χρόνου εἶχε διακηρύξει. Δυστυχῶς, τοῦτο δὲν ἐγένετο, δὲν ἐδόθη ἐντολὴ καὶ ἀντὶ νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ προχωρήσωμεν πρὸς τὰς ἐκλογάς, εὑρέθημεν, μὲ Ὑπηρεσιακὴν μὲν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μὲ Κοινοβούλιον τὸ ὁποῖον αὐτὴν τὴν στιγμὴν νομοθετεῖ ἐν ὄψει τῆς διαλύσεώς του. Ὁ κ. Καραμανλῆς, ἐξ ἄλλου, αἰφνιδιασθεὶς ἠναγκάσθη εἰς παραίτησιν. Οὕτως ἔχασε τὸν πρῶτον γῦρον, ἐκέρδισεν, ὅμως, τὸν δεύτερον γῦρον λίαν εὐφυῶς, διότι ἐσκέφθη, ἢ θὰ διατηρήσωμεν τὸ Κοινοβούλιον καὶ θὰ ἴδω, εἰς τὸ Κοινοβούλιον, μειουμένην καθημερινῶς τὴν δύναμιν τῆς Ε.Ρ.Ε., ἢ θὰ σπεύσω πρὸς ἐκλογὰς διὰ νὰ δημιουργήσω τὴν ἐπιβίωσιν τῆς Ε.Ρ.Ε. Καὶ τὸ παιγνίδι αὐτό, ὁ κ. Καραμανλῆς, τὸ ἐκέρδισε ὑποστηριζόμενος ὑπὸ τῆς εὐνοιοκρατίας καὶ τὴν φιλότιμον προσπάθειαν τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Σημειωτέον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς παρητήθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ ἔπαυεν ἰσχύουσα ἡ συμφωνία διὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις ἀπαγκιστροῦτο τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Ἐν τούτοις, ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία διεκήρυξε τοσάκις ὅτι πιστεύει εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ παρὰ ταῦτα, καίτοι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαγκιστρωθῇ τῆς ὑποχρεώσεώς της ἐν τούτοις ἐπιμένει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοθετήματος τοῦ ὑπὸ κρίσιν, πιστεύουσα, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαναγκάσῃ τὰ μικρὰ Κόμματα εἰς αὐτοκτονίαν καὶ αὐτοδιάλυσιν, λησμονήσασα ὅτι τὰ μικρὰ Κόμματα ὑφίστανται καὶ ὑπάρχουν λόγῳ ἰδεολογικῆς τοποθετήσεως, ζωντάνιας καὶ διότι πιστεύουν εἰς τοὺς προοδευτικοὺς θεσμοὺς τῆς Δημοκρατίας καὶ ἑπομένως δὲν ἦτο εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν δυνατὸν νὰ ἐξαναγκασθοῦν εἰς αὐτοκτονίαν καὶ διάλυσιν. Ἀλλά, ἀφοῦ ἐπέτυχεν ὁ κ. Καραμανλῆς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς προσέθεσε καὶ μίαν ἀλτρουϊστικὴν καὶ γενναιόφρονα. Ἐδήλωσεν, ὅτι, κύριοι, ἐπὶ δύο χρόνια μοῦ ἐζητούσατε ἐκλογάς. Ἰδού, σᾶς φέρω πρὸς τὰς ἐκλογάς, διατὶ διαμαρτύρεσθε, ἀχάριστοι καί, ὅλα αὐτὰ σταμάτα καὶ ἁπλᾶ λόγια, πέραν πολιτικῆς ἰδιοτελείας, πέραν κομματικοῦ συμφέροντος. Δυστυχῶς, κύριοι, εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν, εἰς τὰς ἀνωμαλίας, ποὺ συνέβησαν τὰς τελευταίας ἡμέρας δὲν ἠκούσθη, δυστυχῶς, μία γενναία πολιτικὴ φωνὴ ἐναντίον ὅλων αὐτῶν τῶν ἀντισυνταγματικῶν ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν εἰς τὴν Χώραν μας. Καὶ τοῦτο εἶναι χαρακτηριστικὸν καὶ κρίνει καὶ ἀποδεικνύει τὴν κρίσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν διέρχεται ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας. Τοιουτοτρόπως, κύριοι συνάδελφοι, ὕστερα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ ἀνώμαλα γεγονότα ἐφθάσαμεν εἰς Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητεῖται νὰ ψηφίσωμεν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα. Δὲν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀσχοληθῶμεν μὲ τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν εἶναι τύποις Ὑπηρεσιακὴ καὶ οὐσία κομματικὴ καὶ πολιτική. Ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐξοχότητας τῆς Χώρας, αἵτινες ἐκλήθησαν νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των πλὴν ὅμως, ἐνεπλάκησαν εἰς τὰς πολιτικὰς μηχανορραφίας καὶ χωρὶς καὶ οἱ ἴδιοι νὰ τὸ ἀντιληφθοῦν ἔφθασαν πλέον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Καλούμεθα, κύριοι συνάδελφοι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Βουλὴ πνέει τὰ λοίσθια, νὰ ἐκφράσωμεν ὡς μελοθάνατοι, τὴν τελευταίαν μας θέλησιν, νὰ ψηφίσωμεν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τέκνον ἀρχικῆς ἐνυπογράφου συμφωνίας μεταξὺ τῆς τότε Συμπολιτεύσεως μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι τὰ πολιτικὰ μέλη τῶν δύο παρατάξεων ἐπληροφορήθησαν τὴν συμφωνίαν ἐκ τῶν ἐφημερίδων. Καίτοι ἡ ἀρχικὴ αὕτη συμφωνία ἠτόνισε μὲ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἐν τούτοις ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις ἐξηκολούθησεν ἐμμένουσα εἰς αὐτήν. Τὸ περιεχόμενον καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου ἀντικατοπτρίζει τὴν σκέψιν καὶ νοοτροπίαν τῆς συγχρόνου πολιτικῆς ἡγεσίας τῆς Χώρας, ἐμβάλλουσα εἰς ἀπαγοήτευσιν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τραυματίζουσα Δημοκρατίαν καὶ Κοινοβουλευτισμόν. Διὰ νὰ ἴδητε τὴν ὀρθότητα τῶν συλλογισμῶν μας, σᾶς ὑπενθυμίζω ὅτι καὶ τὸ σχέδιον νόμου τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ὑπεγράφη ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν. Οὐδέποτε εἰς τὸ παρελθὸν πολιτικὴ ἡγεσία θὰ ἐδέχετο νὰ δώσῃ ὑπογραφήν, διότι δὲν ἦτο πιστευτὸς ὁ λόγος της. Ἐκτὸς ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἔγγραφον τοῦ νομοθετήματος ἐπέχῃ θέσιν συμβολαιογραφικοῦ ἐγγράφου ἀγοραπωλησίας, ὁπότε ὀρθῶς ἐμονογραφήθη εἰς ὅλας τὰς σελίδας αὐτοῦ, ὅπως ὁ τύπος τοῦ νόμου, ὁρίζει, διότι πράγματι περὶ ἀγοραπωλησίας πρόκειται, τῶν ψήφων τῶν μικρῶν Κομμάτων. Δὲν γνωρίζω μόνον ἐὰν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα ἀποτελεῖ ἔγγραφον ἀποδεικτικὸν πειστήριον τοῦ ἐγκλήματος, ὅπερ πρόκειται νὰ διαπραχθῇ μετ’ ὀλίγον εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν ἠδύνατο ἡ δικαιοσύνη νὰ θέσῃ χεῖραν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀσφαλῶς ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς εἰς τὸ στερεότυπον αὐτοῦ ἔγγραφον θὰ ἀνέφερεν ὅτι ἀπὸ κοινοῦ συμφέροντος ὁρμώμενοι ὁ τάδε καὶ ὁ τάδε, συναπεφάσισαν καὶ ἐξετέλεσαν τὴν κάτωθι ἀξιόποινον πρᾶξιν κλοπῆς καὶ ληστείας 700.000 ψήφων, πρᾶξις ἡ ὁποία τιμωρεῖται ὑπὸ τοῦ ποινικοῦ νόμου ἰδίᾳ τῶν ἄρθρων αὐτοῦ τάδε καὶ τάδε.

§270Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε, ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι ψηφίζονται ἀπὸ τὴν Βουλήν, καὶ ἢ ψηφίζονται ἀπὸ τὸ πλειοψηφοῦν Κόμμα ἢ καταβάλλει τοῦτο προσπάθειαν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ υἱοθετηθῇ ὑπὸ περισσοτέρων Κομμάτων. Διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πράξῃ ἓν Κόμμα ὅταν τὸ πράττουν πλέον τοῦ ἑνός, καὶ ἐν προκειμένῳ, τὸ χαρακτηρίζετε ὡς ἔγκλημα καὶ ἐπικαλεῖσθε τὴν παρέμβασιν τοῦ Εἰσαγγελέως; Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀμύνεσθε κατὰ οἱουδήποτε ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κόμματός σας ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ χρησιμοποιήσητε φράσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσουν δεδικαιολογημένας ἀντιδράσεις τῶν Κομμάτων τὰ ὁποῖα ἔχοντα πεποίθησιν ὅτι ἐξυπηρετοῦν τὸ συμφέρον τῆς Χώρας, συνεφώνησαν νὰ δώσουν εἰς τὴν Χώραν ἐκλογικὸν νόμον, πρὸς τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε ὅλοι νὰ συμβάλλουν προθύμως.

§271Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Βεβαίως εἶναι δυνατόν, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., ἓν καὶ δύο καὶ τρία Κόμματα, εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν διὰ νὰ ψηφισθῇ ἕνας ἐκλογικὸς νόμος. Οὐδεμία ἀντίρρησις ὑπάρχει ἐπ’ αὐτοῦ. Πρόκειται, ὅμως περὶ ἐκλογικοῦ νόμου ὄχι περὶ τερατουργήματος.

§272Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κάθε τι τὸ ὁποῖον ψηφίζει ἡ Βουλή, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀποκαλῆτε τερατούργημα. Διότι, ὅταν ἔχωμεν Δημοκρατίαν καὶ ὁμιλεῖτε περὶ τερατουργήματος τὸ ὁποῖον ψηφίζει ἡ Βουλὴ δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑβρίζητε τὴν Δημοκρατίαν.

§273Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει γίνει νόμος τοῦ Κράτους, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸν ἀποκαλέσω ὅπως θέλω.

§274Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. παραγνωρίζει ὅτι καὶ οἱ νόμοι δὲν εἶναι πάντοτε δίκαιοι. Ὑπάρχει ἡ λεγομένη ἠθικὴ νομοθετικὴ πολιτικὴ μὲ τὸ κριτήριον τῆς ὁποίας κρίνεται καὶ ἐπικρίνεται πᾶς τις νόμος. Διότι δὲν εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῆς πλειοψηφίας ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δημιουργεῖ τὸ ἠθικὸν ἔρεισμα τῶν νόμων ἀλλὰ τὸ περιεχόμενόν των.

§275Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ποῖος καθορίζει τὸ στοιχεῖον τῆς ἠθικῆς;

§276Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἡ κοινὴ γνώμη.

§277Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ποία εἶναι ἡ κοινὴ γνώμη; Ἐὰν πρόκειται, πάντα νόμον ὁ ὁποῖος παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τὰ ἀτομικὰ ἢ τὰ πολιτικά, οἱουδήποτε πολίτου νὰ τὸν χαρακτηρίζετε ὡς τερατούργημα, δὲν λειτουργεῖ τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα. Μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζετε θὰ ὁδηγήσητε εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ πολιτεύματος. Κύριε συνάδελφε, ἐδῶ ὑπάρχουν ὡρισμέναι ἀρχαὶ πολιτικαί, συνταγματικαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι καθωρισμέναι καὶ τὰς ὁποίας, ἐὰν θέλωμεν νὰ διαφυλάξωμεν τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα, ὀφείλομεν νὰ τὰς σεβασθῶμεν. Ἐὰν πρόκειται ὁ καθεὶς νὰ προσπαθῇ νὰ προσαρμόζῃ τὸ πολίτευμα πρὸς τὰς ἰδίας αὑτοῦ ἀνάγκας, δὲν θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸ μέλλον Δημοκρατικὸν πολίτευμα.

§278Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. κατήργησε τὸν νόμον τῆς ἐξελίξεως καὶ τῆς προόδου. Διότι ἂν ὁ κάθε νόμος ἔκλειε τὸ στόμα εἰς τὴν πρόοδον, θὰ ἐκυβερνώμεθα σήμερον ἀπὸ νόμους, ψηφισθέντας πρὸ 2 χιλιάδων ἐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψις. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίθεσις, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλοῦμεν καὶ ὑπὲρ τῆς ὁποίας μαχόμεθα.

§279Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, συζητοῦμεν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοθέτημα μίαν ἀρχὴν ἔχει καὶ μόνον: Τὸ πῶς θὰ κατορθώσουν διὰ διαφόρων διατάξεων, νὰ ἁρπάξουν τὰς ψήφους τῶν μικρῶν Κομμάτων καὶ νὰ κάμουν μεταξὺ των τὰ δύο μεγάλα Κόμματα μίαν δικαίαν μοιρασιάν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρωταρχικὴ ἀρχὴ τοῦ νομοθετήματος. Τώρα, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ φίλτατος κ. Μακρῆς, προσεπάθησε νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τοῦ ἔργου αὐτοῦ, ἐνῷ ὅλον τὸ ρεζουμὲ τοῦ νομοθετήματος εἶναι πῶς νὰ ἁρπάξουν τὰς ψήφους τῶν μικρῶν Κομμάτων. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὴν ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν ἡ ὁποία ἐπὶ ἔτη ἠγωνίζετο καὶ ἀνεζήτει ἔντιμον ἐκλογικὸν σύστημα, τὴν ἐρωτῶ ὅταν ἐμμένῃ εἰς τὴν ἄποψιν τοῦ παρόντος νομοθετήματος, ἂν συνδυάσῃ τὸ ἄρθρον 4, διὰ τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται ἡ βάσις ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἄρθρον 6, διὰ τοῦ ὁποίου καθορίζονται τὰ ποσοστά, ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο αὐτῶν ἄρθρων ἀποτελεῖ ἔντιμον ἐκλογικὸν σύστημα; Ἀσφαλῶς ὄχι. Καὶ λυποῦμαι ὅτι διὰ τοῦ νομοθετήματος ἐπῆλθε πλέον ἡ πόλωσις καὶ ὁ ἀγὼν θὰ γίνῃ μεταξὺ τῆς Δεξιᾶς καὶ τῶν δημοκρατικῶν καὶ θὰ συνθλιβῇ ἡ τέως ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις καὶ θὰ ἀποτελέσῃ τὸ θῦμα ὅλου αὐτοῦ τοῦ ἀγῶνος. Εἴδομεν ὅτι ἀπὸ χθὲς εὑρίσκεσθε εἰς τόσην ἀγαστὴν σύμπνοιαν μαζὶ μὲ τὴν ὡς χθὲς ἐχθράν σας Ε.Ρ.Ε. ἐνῷ διὰ τοῦ νομοθετήματος τῆς δίδετε τὴν νίκην.

§280Ν. ΜΑΛΛΙΑΚΑΣ. Μόνον ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§281Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σᾶς ἤνοιξεν ἡ ὄρεξις, ἐπροτάθη τὸ 35% νὰ γίνῃ 40%. Αὐτὸ τὶ σημαίνει; Ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ λέγω ὅτι ἔγινεν ὁ ὑπολογισμὸς τὶ θὰ πάρῃ ὁ κάθε ἕνας καὶ εὑρήκατε ὅτι τὸ δημοκρατικὸν μέτωπον θὰ πιάσῃ 35% καὶ δι’ αὐτὸ εἴπατε ἂς πᾶμε εἰς τὰ 40%, καὶ ἂς βάλωμεν τὰ ἰδικά μας νούμερα εἰς τὰ 20%, διὰ νὰ μποῦμε μέσα, διότι διαφορετικὰ συνθλιβόμεθα, κύριε Χλουβεράκη.

§282Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Τότε, νὰ κατεβῆτε μόνοι σας.

§283Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἔχετε τὴν πλειοψηφίαν, τὸ νομοθέτημα θὰ τὸ κατοχυρώσητε, ψηφίζοντάς το καὶ μὲ τὴν πλειοψηφίαν σας κάμνετε τὸ κέφι σας. Καὶ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν εἶχον εἴπει εἰς τὴν παράταξιν τοῦ Συναγερμοῦ: Μὴ χειροκροτῆτε τὸ νέον σύστημα, διότι σεῖς θὰ κλάψητε. Τὰ ⅔ τῶν βουλευτῶν ἐκείνων δὲν παρευρίσκονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σήμερον. Εὔχομαι νὰ μὴ συμβῇ τὸ ἴδιον καὶ μὲ σᾶς, καίτοι σᾶς βλέπω περιλύπους εἰς τοὺς διαδρόμους, ψηφίζοντες τὸ σύστημα. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἡμεῖς, ἁπλῶς, χαρακτηρίζομεν τὸ νομοθέτημα. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὴν πλειοψηφίαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς, τὸν ἀγῶνα θὰ τὸν δώσωμεν, καὶ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν οἱ δημοκρατικὲς μᾶζες θὰ δώσουν πλησίον μας τὸ παρὸν καὶ τὴν νίκην θὰ τὴν διεκδικήσωμεν ἀπὸ σᾶς ἢ σεῖς ἀπὸ ἡμᾶς. Νὰ εἶσθε ὑπερβέβαιοι περὶ τούτου καὶ ὀψώμεθα εἰς τὰς κάλπας. (Χειροκροτήματα).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Γιαννιδάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§285Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν καὶ ὑπὸ ἰδιαζούσας συνθήκας, ἔφθασεν ἓν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ, πιθανώτατα αὔριον καὶ τὴν τύχην ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν τύχην τῶν Κομμάτων ὅλων, ἰδιαιτέρως, μάλιστα, τὴν τύχην τῶν Κομμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν πρωτοβουλίαν νὰ συμφωνήσουν καὶ νὰ συντάξουν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα. Ἡμεῖς ἀνήκοντες εἰς Κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται, διὰ τῆς ψήφου του, νὰ δώσῃ ἀποφασιστικὴν λύσιν εἰς τὸ παρὸν νομοθέτημα, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐνδιατρίψωμεν καὶ νὰ ὑποβάλωμεν, ὅπως εἶναι δυνατόν, τροπολογίας τοιαύτας, ὥστε νὰ ἐπιτύχωμεν κἄτι τὸ καλύτερον ἀπὸ ὅ,τι τὸ νομοθέτημα ἠθέλησε νὰ προβλέψῃ. Αἱ κρίσεις μας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι συνετάγη ἐν κρυπτῷ καὶ ἐν ψυχραίμῳ, ἓν ἔγγραφον συνεργασίας, ἄνευ περιθωρίων καὶ ἄνευ ἀριθμοῦ, συνεργασίας τῶν δύο Κομμάτων, τὰ ὁποῖα σκοπὸν εἶχον, ἀποκλειστικόν, πῶς νὰ ἐξαφανίσουν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν κονίστραν τῆς αὔριον τὰ μικρὰ Κόμματα, καταπνίγοντες τὴν γνησίαν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἠθέλησε νὰ δημιουργήσῃ Κόμματα, τὰ ὁποῖα νὰ φέρουν, κατὰ διάφορον τρόπον ἀπὸ τὸν τρόπον ποὺ ἔρχεται εἰς τὴν Βουλήν, τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ συναλλαγή, κύριοι συνάδελφοι, συγκρινομένη μὲ τὰς συναλλαγὰς τῆς συνήθους ἰδιωτικῆς ζωῆς, τῶν ἀτόμων, ὠχριᾷ, ὑπερέβη κάθε ὅριον καὶ κάθε προηγούμενον, συναλλαγὴ ἡ ὁποία τείνει εἰς τὸ νὰ ἐξαφανισθοῦν ὁλόκληραι πολιτικαὶ δυνάμεις ἀριθμοῦ τεραστίου, πῶς διὰ νὰ γίνῃ κατανομὴ καὶ διανομὴ μεταξὺ τῶν δύο μεγάλων Κομμάτων. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον διὰ τὴν κοινὴν ἠθικήν, διὰ τὰς πολιτικὰς σκοπιμότητας, διὰ τὴν ἐθνικὴν ζωὴν καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς καταστροφήν. Ἐν ὀνόματι τοῦ ἐθνικοῦ βίου, τὰ δύο Κόμματα ἰσχυρίζονται ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔλθουν σταθεραὶ Κυβερνήσεις. Ἐν ὀνόματι αὐτοῦ τοῦ βίου, ἐγὼ διατυπώνω τὰς γνώμας μου, ὅτι ἡ βία τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει εἰς τὰ μικρὰ Κόμματα ἡ παροῦσα νομοθέτησις, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐκδηλωθῇ καὶ εἰς τὰς κάλπας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δημιουργήσῃ σχήματα καὶ τρόπους ἐκλογικῆς συμπράξεως τοιαῦτα, ὥστε, πράγματι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγουν ὅτι ἐπιχειροῦν νὰ ἐπιδιώξουν τὰ μεγάλα Κόμματα νὰ μὴ τὸ ἐπιτύχουν, ἀλλὰ νὰ ἐπιτύχουν ἀκριβῶς καὶ μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν τὸ ἀντίθετον. Ποία ὑπῆρξε, κύριοι συνάδελφοι, ἡ λογικὴ ἡ ὁποία κατηύθυνε τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν μεγάλων Κομμάτων νὰ θέσουν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν τὸ 65% τῶν Ἑλλήνων ψηφοφόρων νὰ στερηθῇ πάσης ἐκπροσωπήσεως εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον καὶ ἀντιθέτως τὸ 30% νὰ Κυβερνᾷ; Νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν πρέπει νὰ περάσῃ ἀπαρατήρητον. Νομίζω ὅτι ἡ καλῶς νοουμένη πειθαρχία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ξεχνῶμεν ὅτι εἰς τὰς πράξεις πειθαρχίας διὰ τῶν ὁποίων ἀποσκοπεῖται κἄτι κακόν, εἰς τὰς πράξεις αὐτὰς καὶ ὁ διατάσσων καὶ ὁ πειθαρχῶν ἔχουν εὐθύνην. Ἡ εὐθύνη τόσον ἡμῶν τῶν βουλευτῶν, ὅσον καὶ τῶν Κομμάτων, διὰ τὸ περιεχόμενον τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει σκοπὸν νὰ φαλκιδεύσῃ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ βαρύνῃ καὶ τοὺς βουλευτὰς ἕνα ἕκαστον καὶ τὰ Κόμματα ἐν τῷ συνόλῳ των. Ἐπιθυμῶ πρὶν κατέλθω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι οἱ ἀγῶνες του ὡς πολιτικοῦ ἀνδρός, καὶ ἡ δραστηριότης του, συνετέλεσαν νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὰ ὕπατα ἀξιώματα τῆς Πολιτείας. Ἐξ αὐτοῦ πιθανώτατα συνεσκοτίσθη ἡ σκέψις του καὶ παρεσύρθη, πιστεύσας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μονιμοποιηθῇ εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ διατάξῃ διὰ νόμου τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ τὸν ἀκολουθήσῃ. Τούτῳ τῷ λόγῳ ἐπιρρίπτω εὐθύνας εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ε.Ρ.Ε. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε. Ρ.Ε., νὰ πιστεύσητε ὅτι ἡ βία εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκετε. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι ἡ βία φέρει πάντοτε τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα.

§286Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ποία εἶναι ἡ βία, κύριε συνάδελφε; Σᾶς ἐκάλεσα εἰς ἐκλογὰς καὶ ἡ Βουλὴ συζητεῖ ἐκλογικὸν νόμον, εἰς ἐποχὴν ποὺ θὰ ἠδυνάμην νὰ ἔχω καὶ σήμερον Κυβέρνησιν. Ποῦ εἶναι, λοιπόν, ἡ βία;

§287Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω, κύριε Πρόεδρε, ποῦ εὑρίσκεται ἡ βία, διότι ἴσως παρεξηγήσατε τὰς ἀπόψεις μου. Βίαν ἀσκεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ Κόμμα σας καὶ ὑμεῖς διὰ τοῦ Κόμματός σας εἰς βάρος τῶν μικρῶν προοδευτικῶν Κομμάτων. Συνεφώνησε τὸ Κόμμα σας μὲ ἕτερον Κόμμα νὰ συνθλίψῃ τὰς ροπὰς καὶ τὰς τάσεις ὡρισμένων μερίδων τοῦ λαοῦ, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν αἱ μερίδες αὐταί, ἀναλόγως μὲ τὴν δύναμίν των, νὰ ἐμφανισθοῦν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ τρόπος αὐτὸς ὁ ἐσκεμμένος μὲ τὸν ὁποῖον παγιδεύετε τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κόμματός σας, καὶ τοῦ ἑτέρου Κόμματος, δὲν εἶναι τρόπος νόμιμος, δὲν εἶναι τρόπος ἠθικός. Εἶναι τρόπος βίας, εἶναι τρόπος ἀπαράδεκτος διὰ τοὺς Ἕλληνας πολίτας, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν τὴν Πατρίδα καὶ δίδουν τὸ αἷμα των ὑπὲρ αὐτῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ χωρίζεται εἰς δύο παρατάξεις, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ δημιουργήσητε Βουλὴν μέσα εἰς τὴν ὁποίαν οἱ περισσότεροι βουλευταὶ θὰ ἔχουν τὰς ὀλιγωτέρας ψήφους καὶ οἱ ὀλιγώτεροι θὰ ἔχουν τὰς περισσοτέρας ψήφους. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀπαράδεκτον. Ἐὰν οἱ Ἕλληνες βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν ἐντολὴν νὰ μεταφέρουν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, κατέλθουν εἰς τὸ ἐπίπεδον νὰ ψηφίζουν παρὰ τὴν θέλησίν των νομοθετήματα στραγγαλίζοντα τὰ συμφέροντα καὶ τὰς θελήσεις τοῦ λαοῦ καὶ νὰ ὁδηγοῦν εἰς ἀνωμάλους πολιτικὰς ἐξελίξεις τὸν τόπον, οἱ βουλευταὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ εἶναι ἐκτὸς ἑαυτῶν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, καθῆκον ἡμῶν τῶν βουλευτῶν τῶν μικρῶν Κομμάτων εἶναι, νὰ διακηρύξωμεν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα σκοπὸν ἔχει νὰ κατασυντρίψῃ τὴν θέλησίν του, σκοπὸν ἔχει νὰ καταληστεύσῃ τὰς ψήφους του ὑπὲρ τῶν δύο Κομμάτων. Λυποῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. συγκυβερνήτης τῶν Φιλελευθέρων, ἠρνήθη τὸν ἑαυτόν του καὶ πάλιν καὶ ἐλησμόνησεν ὅτι τὸ προηγούμενον νομοθέτημα τοῦ 1951 κατέκρινε μὲ βαρυτάτας φράσεις καὶ βαρυτάτους χαρακτηρισμούς, κατέκρινε μὲ δριμύτητα τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, διὰ νὰ παρουσιασθῇ σήμερον ὁ Ἡρακλῆς τοῦ ἰδίου νομοθετήματος καὶ νὰ δώσῃ τὸ χέρι του πρὸς τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνα, καὶ νὰ γελοιοποιήσῃ τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν ἑνὸς Κόμματος, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὴν Πατρίδα μεγάλην. Καὶ πέραν τούτου, νὰ γελοιοποιήσῃ καὶ τοὺς συνεργάτας του. (Θόρυβος – κωδωνοκρουσίαι).

§288Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Διατὶ πονεῖτε τόσον πολὺ τὸ Κόμμα ποὺ ἐγκαταλείψατε;

§289Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Σεῖς εἶσθε μικρὸς βουλευτής, δὲν ἔχετε γνώμην, οὔτε πολιτικὴν ὀντότητα.

§290Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Αἱ ψῆφοι τὰς ὁποίας ἐλάβομεν μαρτυροῦν ποῖος εἶσθε καὶ ποῖος εἶμαι.

§291Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε γνώμην, σᾶς ἀπαγορεύεται νὰ ἔχητε γνώμην. Καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων..... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§292Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. .... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Ταλιαδούρη, μὴ διακόπτετε.

§294Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Τὸ ἱστορικὸν Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν λόγων σας.

§295Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πολὺ παλαιότερον ἀπὸ σᾶς ὑπηρέτησα τὸ Κόμμα αὐτό.

§296Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ ἐξελέγην βουλευτὴς ἀπὸ τὸ 1923 καὶ ἤμην ὁ Βενιαμὶν τῆς Βουλῆς. Δὲν ἔχετε σεῖς περισσοτέρας περγαμηνάς.

§297Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Ἡ πειθαρχία σας ἡ σημερινὴ εἰς ἕνα νομοθέτημα τὸ ὁποῖον τραυματίζει τοὺς φιλελευθέρους θεσμοὺς καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν συνειδητοποιήσατε τὰς δημοκρατικὰς ἀρχὰς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων.

§298Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Τοὺς φιλελευθέρους θεσμοὺς τοὺς ἐδιδάχθημεν καὶ τοὺς ἔχομεν πάντοτε ὡς ἀρχήν.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριε Ταλιαδούρη, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι).

§300Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Ὁ ἐπιχειρήσας νὰ μὲ διακόψῃ, κύριοι βουλευταί, ἐπρόδωσε τὸν Παπαναστασίου, ἐπρόδωσε τὸν Βενιζέλον.

§301Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Σεῖς ἔχετε τὴν σφραγῖδα τοῦ προδότου εἰς τὸ πρόσωπόν σας.

§302Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γιαννιδάκη, παρακαλῶ, συνεχίστε. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§304Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. ....... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ταλιαδούρη, σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§306Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐδῶ συζητεῖται ἐκλογικὸς νόμος καὶ ἡ συζήτησις μετεβλήθη εἰς ἐπερώτησιν, διὰ τὸ τὶ εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων πρὸ μιᾶς 5ετίας. Ἡ μετατόπισις τοῦ θέματος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἶναι ἀπαράδεκτος καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπαναφέρητε τὴν συζήτησιν εἰς τὴν ἀρχικήν της γραμμήν.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γιαννιδάκη, σᾶς παρακαλῶ, ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§308Ι. ΓΙΑΝΝΙΔΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῆς παρεμβάσεως τοῦ κ. Χαβίνη, ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν παρατήρησίν του, διὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν μέρος, ἀποδέχομαι τὴν πρότασίν του, ὅσον, ὅμως, ἀφορᾷ τὴν ἄποψίν του περὶ ἤθους καὶ συμπεριφορᾶς δὲν τὴν παραδέχομαι. Καὶ ἐπανέρχομαι, κύριοι, ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος. Ἐὰν θελήσητε νὰ ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 4 καὶ τὸ ἄρθρον 6, ἐν συνδυασμῷ, θὰ ἴδητε ὅτι διὰ τῆς δευτέρας κατανομῆς ἐπιχειρεῖται, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐξαιρεθῇ συνασπισμὸς Κομμάτων, ὁ ὁποῖος δὲν ἔλαβε τὸ 35% καὶ ἀντιθέτως, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἓν Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε 7–8 –10%. Τοιαύτην ὅμως, πολιτικὴν νομοθέτου, ὅπως καὶ τοιαύτην λογικήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν συλλάβω ἐγώ. Ὁμολογῶ ὅτι εἶναι τολμηροὶ οἱ συντάξαντες τὸ νομοθέτημα. Τοὺς καρποὺς δὲ τῆς ἀχαλινώτου τόλμης των, δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ τοὺς συλλέξουν μετ’ ὀλίγον. Ὁ ἀγὼν δι’ ἡμᾶς ἤνοιξε. Τὸν ἀποδεχόμεθα. Ἡ κρίσις πλέον ἐναπόκειται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν. (Χειροκροτήματα).

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μαῦρος, ἔχει τὸν λόγον.

§310Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνεδριάζομεν ἐπὶ 7 συνεχεῖς ὥρας. Ἔχω διαπιστώσει, ὅτι ὁ μέσος τῶν τελευταίων ἀγορεύσεων δὲν ὑπερβαίνει τὰ 10–15 λεπτά, φαίνεται δέ, ὅτι μὲ τὸν αὐτὸν ρυθμὸν θὰ συνεχίσωμεν καὶ αὔριον. Θὰ εἶναι, λοιπόν, δυνατόν, ἐὰν ἀρχίσωμεν αὔριον εἰς τὰς 6 ἀκριβῶς, νὰ περατωθῇ αὔριον ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν κατ’ ἄρθρον μεθαύριον. Εἶναι ἀδύνατον τὴν 1ην μεταμεσονύκτιον νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ὅσα λέγονται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐπὶ τόσον σπουδαίου νομοθετήματος, πρέπει νὰ γίνωνται γνωστὰ καὶ εἰς τὸ εὐρύτερον κοινόν, διότι δὲν προορίζονται μόνον δι’ ἡμᾶς. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγραφοῦν εἰς τὸ Τύπον αὐτὴν τὴν ὥραν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§311Κ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις. Ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἐξαρτᾶται νὰ καθορίσῃ τὴν ἔκτασιν τοῦ χρόνου, ποὺ θὰ διαθέσῃ διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§312Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τερματισθῇ αὔριον ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις, διατὶ νὰ καταπονηθῶμεν σήμερον περισσότερον;

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα θὰ εἴχατε τελειώσει.

§314Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπροσέξατε..... (Θόρυβος — διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, δὲν λύεται αὐθαιρέτως καὶ ἐκβιαστικὰ ἡ συνεδρίασις. Καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας.

§316Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀντελήφθητε, ὅτι ἡ συζήτησις ἤρχισε νὰ γίνεται μὲ μίαν ὀξύτητα δικαιολογημένην, διότι συνεδριάζομεν ἐπὶ 7 ὥρας συνεχῶς καὶ ἔχει καταπονηθῆ τὸ Σῶμα. Ἀπ’ ἐδῶ καὶ πέρα ἡ συζήτησις δὲν θὰ εἶναι ὁμαλή, δὲν θὰ εἶναι ἀπρόσωπος δὲν θὰ εἶναι ἀξιοπρεπής. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν πρέπει νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε, ὅμως, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ ὁρισθῇ τὸ τέταρτον; Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον, ἀλλὰ μὲ τὴν προϋπόθεσιν τοῦ τετάρτου. (Διαμαρτυρίαι βουλευτῶν τῆς Δεξιᾶς). Οἱ κ. κ. βουλευταὶ δὲν θέλουν. Ἐὰν λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν τοὐλάχιστον νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ὅτι αὔριον θὰ τηρηθῇ τὸ τέταρτον.

§318Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Μάλιστα, νὰ τηρηθῇ τὸ τέταρτον.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐφ’ ὅσον δέχεσθε τὸ τέταρτον θὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον.

§320Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἕνα μέρος οἱασδήποτε πτέρυγος τῆς Βουλῆς νὰ ἀποφασίζῃ τὴν διακοπὴν ἢ νὰ δημιουργῇ τὴν ἀνάγκην τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν της. Ἡ διακοπὴ γίνεται μόνον κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Σώματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν κανὲν θέμα νὰ λυθῇ μὲ τὴν ἀπειλὴν τῆς ἀποχωρήσεως, διότι τοῦτο δημιουργεῖ μίαν τοιαύτην ἀτμόσφαιραν, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ τὸ Κοινοβούλιον. Ἐδῶ ἀποφασίζει τὸ Σῶμα ἐν τῷ συνόλῳ του ἐὰν θὰ συνεχίσῃ ἢ ὄχι. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν νὰ συνεχίσωμεν διότι θεωροῦμεν ἀναγκαίαν τὴν συνέχισιν, ὥστε εἰς τὸ κατὰ τὸ δυνατὸν συντομώτερον διάστημα νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ ὁδεύσωμεν εἰς ἐκλογάς. Παρὰ ταῦτα, ἐὰν τὰ ἄλλα Κόμματα ἐπιμένουν ὅτι αὔριον τὴν ἑσπέραν ἠμπορεῖ νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν καὶ δέχονται ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁρισθῇ τὸ τέταρτον, ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς τὴν ἐφαρμογὴν θὰ παρακαλέσωμεν νὰ ἐπιμεληθῆτε σεῖς, κύριε Πρόεδρε. Διότι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἀπὸ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν θὰ καταβληθῇ προσπάθεια τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως, διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ ὅπως ἀπὸ τῆς ἑπομένης συνεδριάσεως καθιερωθῇ τὸ τέταρτον. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§322ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα...

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. (Ὥρα 1 π. μ.)