1957.05.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 1η

ΔΕΥΤΕΡΑ 20 Μαΐου 1957

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.40′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ τὸ ἀπὸ 18 Μαΐου 1957 Διάταγμα «περὶ ἐκτάκτου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διὰ τὴν 20ὴν Μαΐου 1957» καὶ τὸ ἀπὸ 20 Μαΐου 1957 Διάταγμα «περὶ κηρύξεως τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Δʹ Περιόδου τῆς Βουλῆς», ἔχοντα οὕτω: «Περὶ ἐκτάκτου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διὰ τὴν 20ὴν Μαΐου 1957.

ΠΑΥΛΟΣ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος, Συγκαλοῦμεν τὴν Βουλὴν εἰς Ἔκτακτον Σύνοδον διὰ τὴν εἰκοστὴν (20ὴν) Μαΐου 1957. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν Διάταγμα.

Ἐν Ἡρακλείῳ τῇ 18 Μαΐου 1957

ΠΑΥΛΟΣ

Β.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ»

«Περὶ κηρύξεως τῆς ἐνάρξεως τῶν Ἐργασιῶν τῆς Ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Δʹ Περιόδου τῆς Βουλῆς.

ΠΑΥΛΟΣ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 37 τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ ἀπὸ 18 Μαΐου 1957 Ἡμέτερον Διάταγμα, «περὶ ἐκτάκτου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διὰ τὴν 20ὴν Μαΐου 2957». Κηρύσσομεν τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Δʹ Περιόδου τῆς Βουλῆς. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν Διάταγμα.

Ἐν Ναυπλίῳ τῇ 19 Μαΐου 1957

ΠΑΥΛΟΣ

Β.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ»

Ὡσαύτως ἀνακοινῶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1179) 18.5.57 ἔγγραφον τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔχον οὕτω: «Πρὸς Τὸν Ἀξιότιμον Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἔχω τὴν τιμήν, νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅπως εὐαρεστούμενοι ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς διὰ Διατάγματος ἀπὸ 8 Μαΐου ἐ. ἔ. εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν Αὐτῷ παραίτησιν τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων Ὑπουργοῦ κ. Πέτρου Λεβαντῆ. Ὁμοίως διὰ Διατάγματος τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας εὐηρεστήθη ν’ ἀναθέσῃ προσωρινῶς τὴν ἐνάσκησιν καθηκόντων Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων, εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Δημήτριον Μακρῆν. Δεχθῆτε, Ἀξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς Ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ»

Διακόπτομεν διὰ 10′.

(Ὥρα 6.50′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7 μ. μ.)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§3Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, πρὸ δύο ἑβδομάδων ἡ Κυβέρνησις εἰσηγήθη τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς τακτικῆς συνόδου τῆς Βουλῆς. Ἡ Ἀντιπολίτευσις μολονότι δεχομένη ὅτι ἡ λῆξις τῆς συνόδου ἐγένετο κατὰ τρόπον συνταγματικόν, διετύπωσε τὴν ἄποψιν, ὅτι ἐπεβάλλετο ἡ παράτασίς της διὰ νὰ συζητηθοῦν ὡρισμένα θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τὰ ὁποῖα προέκυψαν μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Ἡ Κυβέρνησις, μὴ ἐπιθυμοῦσα νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀποφεύγει τὸν ἔλεγχον, ἐκάλεσε τὴν παροῦσαν ἔκτακτον σύνοδον τῆς Βουλῆς εἰς τρόπον ὥστε νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὴν εὐκαιρίαν νὰ φέρῃ πρὸς συζήτησιν τὰ θέματα αὐτὰ καὶ νὰ ἀσκήσῃ ἔλεγχον ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπομένει, ἤδη, εἶναι ὁ καθορισμὸς τῆς διαδικασίας, μὲ τὴν ὁποίαν θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις. Ἡ ἄποψίς μου εἶναι ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις συνεκάλεσε τὴν Βουλήν, πρόθυμος νὰ δεχθῇ συζήτησιν ἐπὶ τῶν θεμάτων ἐκείνων διὰ τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρεται ἡ Ἀντιπολίτευσις, θεμάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Ἀντιπολίτευσις διετύπωσε βαρυτάτας κατηγορίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ γνώμη, λέγω, τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν διαδικασίαν τῆς καταθέσεως προτάσεως δυσπιστίας ἀπὸ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ καταστῇ δυνατὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῇ βάσει διαδικασίας προβλεπομένης ἀπὸ τὸν Κανονισμόν, ἀφ’ ἑτέρου δέ, διὰ νὰ εἶναι συνεπὴς ἡ Ἀντιπολίτευσις πρὸς ἑαυτὴν ἐφ’ ὅσον ἐπὶ ἡμέρας τώρα διατυπώνει κατηγορίας εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Σ. Βενιζέλος, ἔχει τὸν λόγον.

§5Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ εἴπω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἠμφισβήτησε τὴν συνταγματικότητα τοῦ κλεισίματος τῆς Βουλῆς. Ἁπλῶς ἀπεκαλέσαμεν τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀντικοινοβουλευτικὴν καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ἀπὸ ὅλην τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι οὐδέποτε, ἐπαναλαμβάνω οὐδέποτε, ἀπὸ τοῦ 1950 μέχρι σήμερον, ἡ Βουλὴ ἐσταμάτησε τὰς ἐργασίας της τὴν 12ην Ἀπριλίου. Δηλαδή, ἐὰν ὑπολογίσωμεν καὶ τὸν μῆνα, τὸν ὁποῖον ἔχει δικαίωμα νὰ πάρῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν νέαν σύνοδον, θὰ ἐπηγαίναμεν εἰς τὰς 15 Νοεμβρίου. Αὐτὸ ἦτο τὸ αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Φρονοῦμεν δὲ ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας, κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ἡ ὑπογραφή, ἢ μᾶλλον ἡ συμφωνία ἡ ὁποία ἐγένετο ὡς πρὸς τὸ δόγμα Αἰζενχάουερ, ἐπίσης ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία διεξήχθη εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν, ὡς καὶ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διὰ τῆς ὁποίας κατηγορεῖ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅλα αὐτὰ νομίζω, ὅτι εἶναι θέματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συζητηθοῦν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐνημερώνεται ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον πλημμελῆ. Πρέπει διὰ μιᾶς διεξοδικῆς συζητήσεως νὰ ἐνημερωθῇ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον. Αὐτὸ εἶναι τὸ αἴτημά μας. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν πρότασιν μομφῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐκ τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία θὰ διεξαχθῇ, θὰ ἀποφασίσῃ, διότι εἶναι ἰδικόν της δικαίωμα, νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν μομφῆς ἢ ὄχι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§6Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ ποίου θέματος διεξάγεται συζήτησις;

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§8Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ ἀπαντήσω. Ἡ Ἀντιπολίτευσις διετύπωσε τὴν ἄποψιν ὅτι παρίσταται ἀνάγκη ἐκτάκτου συγκλήσεως τῆς Βουλῆς διὰ νὰ συζητηθοῦν τὰ ἐθνικὰ θέματα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ συνεφώνησεν ἡ Κυβέρνησις. Ἤδη, ὅμως, ἡ Ἀντιπολίτευσις φέρεται διατεθειμένη νὰ συζητήσῃ καὶ ἄλλα θέματα, ἐκτὸς τῶν ἐθνικῶν. Ὑποστηρίζω, λοιπόν, ὅτι θὰ ἦτο σύμφωνος καὶ πρὸς τοὺς σκοπούς της ἡ ἐκ μέρους της κατάθεσις προτάσεως μομφῆς, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον, ὅμως, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀρνεῖται, ὡς μὴ ὤφειλεν, νὰ καταθέσῃ πρότασιν δυσπιστίας, ἡ Κυβέρνησις θέτει πολιτικὸν ζήτημα. Τοιουτοτρόπως διευκολύνει τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ συζητήσῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ θέματα διὰ τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρεται. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἡ ἔννοια τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον θέτει ἡ Κυβέρνησις, περιλαμβάνει καὶ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς ὅπως εἰσηγηθῇ, ἅμα τῷ πέρατι τῆς συζητήσεως, ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος, τὸν τερματισμὸν τῆς παρούσης ἐκτάκτου Συνόδου τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Γ. Παπανδρέου, ἔχει τὸν λόγον.

§10Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἴχομεν, κύριοι βουλευταί, καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ προσεπάθει μὲ κἄθε τρόπον, ἀφοῦ ἐξηναγκάσθη εἰς ἔκτακτον σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, νὰ συντάμῃ τὰς ἡμέρας τῆς λειτουργίας της, διότι φοβεῖται τὴν Βουλήν, καταφεύγει εἰς τὴν ψῆφον τῶν ἀριθμῶν καὶ φοβεῖται τὴν συνέχειαν τοῦ ἀγῶνος.

§11Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ὅταν ἡ Κυβέρνησις θέτῃ πολιτικὸν ζήτημα, σημαίνει ὅτι δὲν φοβεῖται οὔτε τὴν Βουλήν, οὔτε τὸν ἔλεγχον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§12Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφοβεῖτο τὴν Βουλήν, δὲν θὰ συνεδύαζε τὸ πολιτικὸν ζήτημα μὲ τὴν ἄμεσον διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ ἄποψις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο κοινοβουλευτικῶς βάσιμος, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ συνέρχεται ἅπαξ κατὰ σύνοδον ἡ Βουλή, νὰ παρέχῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ νὰ διακόπτῃ τὰς ἐργασίας της. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀλλὰ ἀποστολὴ αὐτοῦ τοῦ βήματος δὲν εἶναι μόνον ὁ λόγος πρὸς τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν μειοψηφίαν. Ἀποστολὴ αὐτοῦ τοῦ βήματος εἶναι ἡ διαφώτισις τοῦ Ἔθνους. Καὶ διὰ τοῦτο, καὶ ὅταν ἀκόμη οἱ ἀριθμοὶ αὐτῆς τῆς ἀναιμικῆς πλειοψηφίας διατηροῦνται, τὸ Ἔθνος διατηρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ διαφωτίζεται ἀπὸ τοῦ βήματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§13Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἡ ἔκτακτος Σύνοδος τῆς Βουλῆς ὑποτίθεται κατὰ κανόνα ὅτι ἔχει περιωρισμένον χαρακτῆρα. Ἡ Κυβέρνησις μὴ ἐπιθυμοῦσα νὰ περιορίσῃ τὴν συζήτησιν εἰς τὰ ἐθνικὰ θέματα, ὅπως ἐζήτησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, θέτει ζήτημα πολιτικὸν διὰ νὰ εὐχεράνῃ τὸ ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπιθυμούσης νὰ συζητήσῃ καὶ ἄλλα θέματα, ἐκτὸς τῶν ἐθνικῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ συντάμῃ τὸν χρόνον καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἡ διαφωνία μας εἶναι ἀπόλυτος. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν μέθοδον τὴν ὁποίαν εἰσηγεῖσθε, αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς θὰ διακοποῦν καὶ πάλιν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Αὐτὸ σημαίνει...

§15Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι θὰ δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς κυρίας ἀποστολῆς μας, νὰ ἀπασχοληθῶμεν μὲ ζωτικὰ θέματα, ἐνδιαφέροντα τὸν λαὸν καὶ νὰ μὴ ἀσχολούμεθα εἰς φιλολογικὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν τὸ κύριον ἔργον τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ μὴ διακόπτετε. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν, κύριε Μιχαηλίδη.

§17Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος ἐν μέσῳ θορύβου τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μιχαηλίδη, ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν.

§19Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διαπιστώνω, μὲ λύπην, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἔχει τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης εἰς τόσον βαθμόν, ὥστε καταφεύγει εἰς τὸν θόρυβον διὰ νὰ ἐμποδίζῃ τὸν λόγον. Ἀλλὰ κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ τελικῶς νὰ ἐμποδίσῃ τὸν λόγον. Ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ διακηρύξω ὅτι ἀπετέλεσε βαρυτάτην εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, ἀπετέλεσεν οὐσιαστικὸν πραξικόπημα ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τὴν 12ην Ἀπριλίου. Καὶ σήμερον ἀκόμη, ἐὰν μετὰ μίαν ἑβδομάδα διακοποῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, αὐτὸ θὰ σημαίνῃ ὅτι ἐπὶ 6 μῆνας διακόπτονται αἱ ἐργασίαι τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπὶ 6 μῆνας διακόπτεται ὁ Κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Οὐσία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, κύριοι βουλευταί, τῆς πλειοψηφίας, οὐσία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, εἶναι ὁ πολιτικὸς ἔλεγχος. Καὶ ὅταν ἐπὶ 6 μῆνας διακόπτεται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος καταργεῖται ὁ κοινοβουλευτισμός, εἶναι μορφὴ δικτατορίας τὴν ὁποίαν δὲν ἀναγνωρίζομεν καὶ ἐναντίον τῆς ὁποίας παλαίομεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§20Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος...

§21Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος, λόγῳ τοῦ θορύβου καὶ τῶν φωνῶν).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρα 7.20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.30′ μ. μ.)

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ ἡσυχίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§24Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως διὰ τὴν φρασεολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Γνωρίζει ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι ὅταν ἡ Κυβέρνησις κινῆται ἐντὸς τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων τοῦ Κράτους, ὅπως εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, δὲν παραβιάζει τὸ πολίτευμα. Τὸ πολίτευμα παραβιάζουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὅταν δὲν δύνανται νὰ ἐπιβάλουν, ὡς μειοψηφία, τὰς ἀπόψεις των, ἀπειλοῦν νὰ κινηθοῦν ἐκτὸς τοῦ Συντάγματος. Ὅταν δεχώμεθα ὅτι ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς γίνεται κατὰ τρόπον συνταγματικὸν καὶ ὅταν ἡ σύνοδος τῆς ὁποίας ἐκηρύχθη ἡ λῆξις, εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως διαρκείας ἀπὸ τὰς μέσας συνόδους τῆς τελευταίας 5ετίας, δὲν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ἰσχυριζώμεθα ὅτι ἡ Κυβέρνησις πράττει κἄτι τὸ ἀνώμαλον. Ἄλλωστε, ἡ σύνοδος ἐτερματίσθη εἰς μίαν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ κανόνα τερματίζονται αἱ τακτικαὶ σύνοδοι. Ἡ διάρκεια τῶν συνόδων τῆς Βουλῆς κατὰ τὰ ἔτη 1949 –1957 ἔχει ὡς ἑξῆς:

Μολονότι ἡ Κυβέρνησις εἰσηγήθη τὴν λῆξιν τῆς συνόδου κατὰ τρόπον συνταγματικὸν καὶ νόμιμον συμβαίνει καὶ νὰ εἶναι ἡ διάρκεια τῆς συνόδου αὐτῆς ἀπὸ τὰς μέσας ἀπὸ ἀπόψεως διαρκείας συνόδους, τῆς τελευταίας 5ετίας. Παρὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἐφ’ ὅσον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπέμεινεν ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἔκτακτα θέματα ἀνακύψαντα μετὰ τὸν τερματισμὸν τῆς τακτικῆς συνόδου νὰ συζητηθοῦν, ἡ Κυβέρνησις συνεκάλεσε τὴν Βουλὴν εἰς ἔκτακτον σύνοδον, πρόθυμος νὰ συζητήσῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ὅταν, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις τυπικῶς τε καὶ οὐσιαστικῶς καὶ μὲ τόσην κατανόησιν ἐνεργεῖ δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου Ἀρχηγὸς Κόμματος νὰ διατυπώνῃ τὴν κατηγορίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις παραβιάζει τὸ πολίτευμα. Ἐπιμένω, λοιπόν, ἐπὶ τῆς γνώμης ὅτι ἐφ’ ὅσον συνεκλήθη ἐκτάκτως ἡ Βουλή, καὶ συνεκλήθη ἐκτάκτως διὰ νὰ συζητηθοῦν ὡρισμένα θέματα καὶ συγκεκριμένως τὰ ἐθνικὰ τοιαῦτα, ὅπως ἐπεδίωξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, μὲ τὸ νὰ θέτῃ ἡ Κυβέρνησις θέμα πολιτικόν, διευκολύνει τὴν Ἀντιπολίτευσιν, παρέχουσα εἰς αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσῃ συγχρόνως καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἄλλα, ἐκτὸς τῶν ἐθνικῶν, θέματα, τὰ ὁποῖα τὴν ἐνδιαφέρουν, καὶ ἐπὶ πλέον τῆς παρέχει τὴν δυνατότητα, γενικεύσεως τῆς συζητήσεως, νὰ ἀσκήσῃ εὐρυτάτην κριτικὴν ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ κυβερνητικοῦ ἔργου. Ποῦ εἶναι, λοιπόν, ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας θέλω νὰ νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ τοὐλάχιστον δυστροπίαν ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ θέλῃ ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον της. Παρεκάλεσα τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ κάμῃ πρότασιν δυσπιστίας. Ἀρνουμένης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θέτομεν θέμα πολιτικὸν διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὴν συζήτησιν. Συνεπῶς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅτι θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον, εἶναι ἀνακριβῆ καὶ ἀποβλέπουν εἰς τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων. Ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῆς προτάσεώς της, ἀπέδειξεν ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἀποφεύγει τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ ἀντιθέτως, διευρύνει καὶ γενικεύει τοῦτον.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τεθέντος τοῦ πολιτικοῦ θέματος, τὸν λόγον ἔχει ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου.

§26Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ πάλιν ἐπλανήθη εἰς τὰς χρονολογίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὸ θέμα δὲν ἦτο πόσος χρόνος ὑπῆρχεν εἰς τὸ παρελθόν. Τὸ θέμα ἦτο ἐπὶ πόσον χρόνον πρόκειται νὰ ἀδρανήσῃ ἡ Βουλὴ μέχρι τῆς νέας τακτικῆς Συνόδου. Καὶ τὸ θέμα τοῦτο παραμένει ἀμετακίνητον. Ἐάν, συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τεθέντος πολιτικοῦ ζητήματος, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν διακοποῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἐπὶ ἓν ἑξάμηνον θὰ ἀργῇ ἡ Βουλή, ἐπὶ ἓν ἑξάμηνον θὰ ἀργῇ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Καὶ ἀργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἀποτελεῖ ἀκρωτηριασμὸν τῆς λειτουργίας τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος. Αὐτὴ ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀντικειμενικῶς δεδομένη καὶ ἀνεπίδεκτος ἀμφισβητήσεως. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Θέτω πολιτικὸν ζήτημα». Ἔχει δικαίωμα νὰ θέση πολιτικὸν ζήτημα, ὅπως ἔχομεν δικαίωμα καὶ ἡμεῖς, ἐκτιμῶντες τὴν πορείαν τῆς συζητήσεως νὰ θέσωμεν, ὅταν θὰ ἠθέλαμεν. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει διαφωνία. Διαφωνία ὑπάρχει ἐπὶ τῆς δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μετὰ τὸ πέρας τῆς ψηφοφορίας καὶ πάλιν θὰ διακοποῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τούτου παραμένει πλήρης ἡ διαφωνία μας. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ καίριον θέμα. Διὰ ποῖον λόγον ἡμεῖς διεμαρτυρήθημεν, ὅταν προώρως καὶ αἰφνιδιαστικῶς ἐκηρύχθη ἡ λῆξις τῆς συνόδου; Τὸ πρῶτον, τὸ πάγιον, τὸ κύριον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθημεν, ἦτο ἡ μακρὰ διάρκεια χρόνου, μέχρι τῆς 15ης Ὀκτωβρίου, ἢ 15ης Νοεμβρίου, τὸ 6μηνον δηλαδή, ἢ 7μηνον τῆς ἀργίας τῆς Βουλῆς. Πρόσθετοι λόγοι ἦσαν τὰ ἐθνικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθημεν. Καὶ εἴχομεν δηλώσει ὅτι καὶ ἐὰν τυχόν, ἐξ ἄλλων λόγων, ὁμαλῶς εἶχον διακοπῆ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, τὰ ἐπιγενόμενα ἐθνικὰ θέματα θὰ ἐπέβαλον τὴν ἔκτακτον σύγκλησιν τῆς Βουλῆς. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν εἶχεν ὁ τονισμὸς τῶν ἐθνικῶν θεμάτων. Ὄχι ὅτι ἐκ μόνου τῶν ἐθνικῶν θεμάτων ἐπεβάλλετο ἡ ἔκτακτος σύγκλησις τῆς Βουλῆς. Ἡ παράτασις τῶν ἐργασιῶν τῆς τακτικῆς Βουλῆς καὶ ἡ πρόσκλησις τῆς ἐκτάκτου, εἶχε τὴν ἔννοιαν τῆς ὁμαλῆς πορείας τῆς κοινοβουλευτικῆς μας ζωῆς μέχρι τῶν θερινῶν διακοπῶν, ὅπως ἐσυνηθίζετο εἰς τὸ παρελθόν. Δὲν ὑπῆρχεν, ἑπομένως, ἀσυνέπεια τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Πέραν, ὅμως, τῶν ἐθνικῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν, μετὰ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἡ ἔνταξις εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, ἡ συζήτησις τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὰ παρασκήνια τοῦ ΝΑΤΟ, ἡ ἐπίδοσις τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὑπῆρχον καὶ ἄλλα θέματα τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον τὴν συνέχισιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐπιδείξῃ τὴν συνταγματικήν της εὐαισθησίαν, νὰ μὴ ἀναμείνῃ τὴν ἰδικήν μας ὑπόδειξιν, διὰ νὰ ἔχῃ προνοήσει πρὸς κύρωσίν των. Εἶναι, πρῶτον, αἱ νομοθετικαὶ πράξεις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἡ Κυβέρνησις μὲ τὰς νομοθετικὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, παραβιάζει τὸ Σύνταγμα, σφετερίζεται τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον δὲν ἐπιδεικνύει εὐθιξίαν οὔτε ἐκ τῶν ὑστέρων, ὥστε νὰ προνοήσῃ κατὰ τὴν τακτικὴν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, νὰ προσκομίσῃ αὐτὰς τὰς νομοθετικὰς πράξεις πρὸς κύρωσιν. Διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνόδου χωρὶς αἱ πράξεις αὐταὶ νὰ ἔχουν κυρωθῆ. Συνταγματικὴ εὐαισθησία ἐπέβαλε, τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ ὑπάρξῃ ἡ πρόνοια— ἡ μέριμνα πρὸς νομοθετικὴν κύρωσιν. Καὶ ὑπάρχουν ἀκόμη αἱ προτάσεις νόμων αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τροποποιήσεις ἢ ἀκυρώσεις τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων τοῦ ἄρθρου 35. Καὶ ὁρίζει τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅτι κατ’ ἀπόλυτον προτεραιότητα ἔρχονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ συνταγματικὴ εὐθιξία τῆς Κυβερνήσεως ἐπεδείχθη καὶ πάλιν. Τερματίζεται ἡ τακτικὴ σύνοδος χωρὶς νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ ἔλθουν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἔχουν κυρωθῆ. Καὶ ὑπάρχουν προτάσεις νόμων διὰ τὰς ὁποίας παρεσχέθησαν εἰδικαὶ ὑποσχέσεις ἀπὸ ὡρισμένους Ὑπουργοὺς καὶ αἱ εἰδικαὶ ἐκεῖναι ὑποσχέσεις δὲν ἐτηρήθησαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ βαθμὸς τῆς συνταγματικῆς εὐαισθησίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ὑπῆρχεν ἀκόμη καὶ ἄλλο πολιτικὸν θέμα. Συνεζητήθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἑβδομάδας τὰ μέτρα εἰρηνεύσεως. Ἔλαβον τὸν λόγον βουλευταὶ καὶ τῶν δύο πτερύγων τῆς Βουλῆς, παρεμπιπτόντως ἔλαβον τὸν λόγον καὶ Ὑπουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τελικῶς ὑπεύθυνος ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐδόθη. Καὶ ὅμως ὤφειλε νὰ εἶχε δοθῆ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὴν εὐκαιρίαν τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἔλαβεν ὑπεύθυνον θέσιν. Ἐπεβεβαίωσε τὴν ἰδεολογικήν του αὐτονομίαν ὡς αὐθεντικὴ ἰδεολογικὴ ἔκφρασις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Ἐθέσαμεν σαφῆ τὰ ὁρόσημα τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀπέναντι τῆς Ἀριστερᾶς καὶ ἀπέναντι τῆς Δεξιᾶς. Ἀπέναντι τῆς Ἀριστερᾶς ἐθέσαμεν τὸ ὁρόσημον τῆς διακηρύξεως, ὅτι δὲν γνωρίζομεν τὴν νομιμοποίησιν τοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος καὶ δὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν παροχὴν γενικῆς ἀμνηστίας. Καὶ ἀπέναντι τῆς Δεξιᾶς ἐθέσαμεν τὰ ἄλλα ὁρόσημα. Εἴπομεν: Δὲν ἀποδεχόμεθα τὸ νομικὸν σόφισμα, ὅτι ἀκόμη καὶ σήμερον διαρκεῖ ἡ ἀνταρσία. Ὑποστηρίζομεν, ὅτι ὁ τόπος εἰσῆλθεν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, ὅτι δὲν ἔχουν λόγον ὑπάρξεως τὰ ἔκτακτα μέτρα καὶ ὅτι ἡ Δημοκρατία καὶ ἡ τακτικὴ δικαιοσύνη, εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑπερασπίσουν καὶ τὰ δύο ὑπέρτατα ἀγαθὰ καὶ τὸ ἀγαθὸν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου καὶ τὸ ἀγαθὸν τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας. Καὶ ὑπῆρχεν ἀκόμη καὶ ἄλλο καιριώτατον θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος. Ὑπῆρχε τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. (Διαμαρτυρίαι — κωδωνοκρουσίαι). Κύριοι βουλευταί, ἀποτελεῖ συνείδησιν ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι μία ἀπὸ τὰς βαρείας νόσους τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς εἶναι ἡ διαρκὴς ἐναλλαγὴ τοῦ ἐκλογικοῦ μας συστήματος. Ἐνθυμοῦμαι παλαιότερον λόγον τοῦ σημερινοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μετὰ πάθους ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ διεκήρυττε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος εἰς τὴν χώραν, ἐὰν δὲν καθιερωθῇ ἐκλογικὸν σύστημα, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ προσαρμοσθῇ ὁ πολιτικὸς βίος τῆς χώρας. Καὶ εἶναι τοῦτο ἀπολύτως ἀληθές. Ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ τὸ παραβλέπωμεν, ἐπηρεαζόμενοι ἀπὸ τὴν κομματικὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἀποτελεῖ βαρυτάτην νόσον τῆς δημοκρατικῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἡ νόσος αὐτὴ εἶναι μοναδικὴ καὶ ἐνδημικὴ εἰς τὴν χώραν μας, ἐνῷ εἰς οὐδεμίαν ἄλλην Δημοκρατίαν συμβαίνει. Ἐπεβάλλετο, λοιπόν, νὰ ὑπάρξῃ ἡ ρύθμισις. Ἐπεβάλλετο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τιμήσῃ τοὺς παλαιοὺς λόγους του μὲ σημερινὰς πράξεις του. Ἐπεβάλλετο νὰ ἔλθῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας πρὸς ψήφισιν. (Διαμαρτυρίαι — κωδωνοκρουσίαι). Καὶ συμβαίνει εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν αὐτὴ ἡ ἰδιοτυπία. Κατ’ οὐσίαν ἐκλογικὸν σύστημα νὰ ὑπάρχῃ μόνον τυπικῶς, νομικῶς, ἀλλὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ πολιτικῶς καὶ ἠθικῶς. Διότι, ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν τὸ ἐπεσήμανεν ὡς ἐπαίσχυντον, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ἀπέβλεπεν εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐπεβεβαιώθη, τοιουτοτρόπως, ὅτι τὸ ὑπάρχον ἐκλογικὸν σύστημα ὑφίσταται μόνον τυπικῶς, νομικῶς καὶ δὲν ἔχει ὑπόστασιν ἠθικὴν καὶ πολιτικήν. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν οὐσίαν ἐκλογικὸν σύστημα, ἀναλαμβάνομεν μίαν βαρυτάτην εὐθύνην, ἀκρωτηριάζομεν τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὴν προνομίαν νὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν. Διάλυσις τῆς Βουλῆς προϋποθέτει τὴν ὕπαρξιν ἐκλογικοῦ συστήματος. Ὅταν, ὅμως, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ὑπάρχῃ μόνον τυπικῶς ἀλλὰ οὐσιαστικῶς ἀποδοκιμάζεται ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, καθίσταται πρόσκομμα διὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ὀφείλομεν νὰ δημιουργήσωμεν ἐκλογικὸν σύστημα ἀναμφισβητήτου κύρους, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀνεμπόδιστος ἡ ἄσκησις τῆς Συνταγματικῆς Προνομίας τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου). Διὰ τοῦτο, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, παράτασις τῆς οὐσιαστικῆς ἀνυπαρξίας τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, μεταβάλλεται κατ’ οὐσίαν εἰς πρᾶξιν παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος. (Φωναὶ–Θόρυβος, ἐκ τῆς δεξιᾶς). Αἱ κραυγαί σας δὲν πρόκειται νὰ ἐμποδίσουν τὴν ὁμιλίαν μου. Καὶ φρονοῦμεν ἀκόμη, ὅτι, μὲ τὴν σημερινὴν εὐκαιρίαν θὰ ἔπρεπε — διότι ἀκριβῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνεπνέετο ἀπὸ τὰς αὐτὰς πεποιθήσεις — θὰ ἔπρεπε νὰ μεριμνήσωμεν διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία νὰ σταθεροποιήσῃ ἐκλογικὸν σύστημα. Θὰ πρέπει νὰ κυρώσωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ 1948, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐκλογικὸς νόμος ψηφιζόμενος, δὲν ἰσχύει διὰ τὰς ἀμέσως ἑπομένας ἐκλογάς. Τοιουτοτρόπως θὰ ὑπάρξῃ ἐκλογικὸν σύστημα εἰς τὴν χώραν, θὰ σταθεροποιηθῇ ὁ πολιτικὸς βίος καὶ θὰ ἔχωμεν προσφέρει, Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις, μίαν μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν δημόσιον, τὸν δημοκρατικὸν βίον τῆς χώρας. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ πρόσθετοι λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπεβάλλετο ἡ συνέχισις τῶν ἐργασιῶν τῆς τακτικῆς Συνόδου, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπεβάλλετο ἡ σύγκλησις τῆς Ἐκτάκτου Συνόδου καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλεται τώρα ἡ παράτασις τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐκτάκτου Συνόδου. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐθνικῶν μας θεμάτων. Κατὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις παρεβίασε μακρὰν κοινοβουλευτικὴν παράδοσιν τῆς χώρας. Ἀπετέλει κοινοβουλευτικὴν παράδοσιν ἡ λειτουργία τοῦ Συμβουλίου τοῦ Στέμματος καὶ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, καθὼς καὶ ἡ παραχώρησις τῶν φακέλλων πρὸς ἐνημέρωσιν τῶν ὑπευθύνων ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὰς τρεῖς αὐτὰς κοινοβουλευτικὰς παραδόσεις παρεβίασεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐνῷ ἀποτελεῖ ἐλαχίστην κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν καὶ μειοψηφίαν τοῦ λαοῦ. Ἐν τούτοις ἀπέκρυψε τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν θεμάτων, εἰς κρίσιμον περίοδον, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπηύξησε τὰς εὐθύνας της. Καὶ τώρα, εἰσερχόμενοι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐθνικῶν θεμάτων, θεωροῦμεν χρέος ὡς Κόμμα Φιλελευθέρων, νὰ χαράξωμεν τὴν ἰδεολογικήν μας γραμμήν, θέτοντες καὶ πάλιν ὁρόσημα ἀπέναντι καὶ τῆς Ἀριστερᾶς καὶ τῆς Δεξιᾶς. Ἀπέναντι τῆς Ἀριστερᾶς τὸ ὁρόσημον ἀναγράφει: «Ἡ Ἑλλὰς ἀνήκει εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον». Ἀπέναντι τῆς Δεξιᾶς τὸ ὁρόσημον ἀναγράφει: «Ἡ Ἑλλὰς ὡς μέλος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ἀσκεῖ Ἑλληνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ὄχι πολιτικὴν ὑποτελείας. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὀνομάζεται Ἑλληνικὴ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἡ ἠθικὴ ὁμοτιμία, ἡ ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια, ἡ πιστὴ ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων, ἡ ἀνένδοτος διεκδίκησις τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν δικαίων αἰτημάτων τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι ἐμπνέουν πάντοτε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὸν ἐξωτερικὸν προσανατολισμόν. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀρχαὶ καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν εὐνοιῶν, ἀλλὰ ἀποβλέπομεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐθνικοῦ μας καθήκοντος. Μὲ αὐτὰ τὰ κριτήρια εἰς τὸ παρελθὸν ἔκρινε τὸ θέμα τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν καὶ διεκήρυξε καὶ τότε ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι πρόθυμος νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὅλας τὰς θυσίας ὅσαι ἀναλογοῦν εἰς τὸ χρέος της ὡς συμμάχου χώρας, ἀλλὰ δὲν δέχεται νὰ ὑποβάλλεται εἰς δαπάνας μεγαλυτέρας ἀπὸ τὴν ἀναλογίαν της, ὅταν μάλιστα συμβαίνῃ νὰ εἶναι ἡ χώρα ἡ ὁποία εἰς τὴν Εὐρώπην ἔχει τὸ μεγαλύτερον φορολογικὸν βάρος καὶ τὸ χαμηλότερον βιοτικὸν ἐπίπεδον. Εἶναι ἡ αὐτὴ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν διεκηρύξαμεν καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς ἑτεροδικίας. Εἴπομεν: Δεχόμεθα τοὺς γενικοὺς κανόνας, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουν εἰς ὅλας τὰς χώρας τοῦ ΝΑΤΟ. Ἀρνούμεθα, ὅμως, νὰ ἔχωμεν δυσμενῆ μεταχείρισιν διότι αὐτὸ προσβάλλει τὴν φιλοτιμίαν τοῦ λαοῦ μας. Εἰς αὐτὸ τὸ κήρυγμα προέβημεν ἀπὸ μακροῦ. Καὶ συνέβη πρὸ δύο περίπου ἐτῶν, τὸν Νοέμβριον τοῦ 1955, νὰ χειροκροτήσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀνεκοίνωσε τότε — ἕνα μῆνα μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς Ἀρχῆς — ὅτι ἐρρύθμισε πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας τὸ θέμα τῆς ἑτεροδικίας. Ἦτο Νοέμβριος 1955. Καὶ παρῆλθεν ὁ Νοέμβριος, παρῆλθε τὸ 1955, παρῆλθε τὸ 1956, βαδίζομεν πρὸς τὰ μέσα τοῦ 1957 καὶ ἡ τροποποίησις τῆς συμφωνίας τῆς ἑτεροδικίας δὲν εἶδεν ἀκόμα τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας! Αὐτὴ εἶναι ἡ συνέπεια τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι φιλότιμος καὶ ὑπερήφανος, εἶναι εὐγνώμων διὰ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας τοῦ προσέφερεν ἡ Μεγάλη Δημοκρατία τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Χάρις εἰς τὴν οἰκονομικὴν καὶ στρατιωτικήν της βοήθειαν καὶ τὰς σκληροτάτας θυσίας τοῦ λαοῦ μας ἐξησφαλίσαμεν καὶ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν οἰκονομικήν μας ἀνασυγκρότησιν. Ἀλλὰ διότι ἀκριβῶς εἶναι φιλότιμος καὶ ὑπερήφανος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν δέχεται ἄνισον μεταχείρισιν, δὲν δέχεται ὑποστολὴν τῆς σημαίας τῶν δικαίων του αἰτημάτων. Καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὸ θέμα τῆς Κύπρου τὸ αἴτημα τῆς Ἑλλάδος, τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, εἶναι ἀνένδοτον. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου). Ἐκπληροῦμεν εἰς ἀκέραιον τὰς ὑποχρεώσεις μας, διεκδικοῦμεν εἰς ἀκέραιον τὰ δίκαιά μας. Καὶ διὰ τοῦτο ἀποδοκιμάζομεν καὶ κάθε ἀπόπειραν συμβιβασμοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἐσήμαινε προδοσίαν τοῦ ἀγῶνος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος μετωνόμασεν ἐσχάτως «τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς εὐλόγου, τακτῆς προθεσμίας» εἰς «αὐτοδιάθεσιν κατωχυρωμένην». Ἀποδεχόμεθα εὐχαρίστως τὴν μετονομασίαν εἰς «αὐτοδιάθεσιν κατωχυρωμένην» χρονικῶς. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον εὑρίσκεται ἡ βασική μας διαφορὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὑπέστειλε τὴν σημαίαν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὅταν τὴν προσεκαλέσαμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ ἀποδεχθῇ ψήφισμα αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας, ἠρνήθη τὴν ἀποδοχήν. Καὶ ὀλίγον κατόπιν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐγκατέλειψε τὴν ἰδικήν του πρότασιν, ἐγκρίνας τὴν πρότασιν τοῦ Ἰνδοῦ, ἡ ὁποία δὲν περιέχει τὴν αὐτοδιάθεσιν. Κατέβαλεν, εἰς παλαιοτέραν συνεδρίασιν προσπαθείας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἑρμηνεύσῃ ἐκεῖνο τὸ κείμενον, ἐπικαλούμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ Ο.Η.Ε. Ἀλλὰ ἡ προσπάθεια ὑπῆρξε ματαία. Διότι πρὶν ἀπὸ αὐτόν, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν ὁμιλήσει ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ εἶχεν ὁ ἴδιος διαπιστώσει εἰς τὴν δευτερολογίαν του, μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως Μένον, ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἀρχικῆς Ἑλληνικῆς προτάσεως, ἡ ὁποία ἐγκατελείφθη καὶ τῆς προτάσεως Μένον, τὴν ὁποίαν ἐψήφισε. Καὶ εἶπεν ὅτι μεγάλη διαφορὰ χωρίζει τὰς δύο προτάσεις. «Εἰς τὴν ἰδικήν μου πρότασιν, εἶπεν, ὑπῆρχεν ἡ αὐτοδιάθεσις. Εἰς τὴν πρότασιν τοῦ Ἰνδοῦ ἀντιπροσώπου ὑπάρχει μόνον τὸ δημοκρατικὸν καθεστώς». Ἐπεβεβαίωσε τοιουτοτρόπως ὁ ἴδιος ἐπισήμως, κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἔγκειται ἡ διαφορά. Εἰς τὸ σημεῖον ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις μὲ τὴν πρότασιν Μένον ἐγκατελείπετο. Ποίαν, λοιπόν, χρείαν εἴχομεν ἄλλων μαρτύρων, ὅταν ὁ ἴδιος, κατὰ τὸν πλέον ἐπίσημον τρόπον, διεκήρυξεν ὅτι ἐγκατέλειπε τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως; Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βαρεῖα κατηγορία τὴν ὁποίαν ἀπευθύνομεν. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ ὁρόσημον τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει εἰς τὸν ἐξωτερικόν μας προσανατολισμόν. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ θέμα τῶν ἀτομικῶν βάσεων. Σκληρότατον εἶναι τὸ θέμα τῶν ἀτομικῶν βάσεων, διότι συνεπάγεται βαρυτάτους κινδύνους. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐγνώρισε νὰ ὑπαναχωρῇ ἐνώπιον οἱουδήποτε κινδύνου, ἐὰν τοῦτο ἀποτελεῖ χρέος της. Διὰ τοῦτο ἡ θέσις τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀπέναντι τοῦ θέματος τῶν ἀτομικῶν βάσεων, εἶναι ὅτι ἐὰν αἱ ἀτομικαὶ βάσεις πρόκειται νὰ ἀποτελέσουν γενικὸν κανόνα τῶν ἐλευθέρων λαῶν, καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ συμμερισθῇ τὸν μέγα κίνδυνον, διότι δὲν ὑπαναχωρεῖ ἐνώπιον τῶν ὑποχρεώσεών της. Ἐάν, ὅμως, πρόκειται νὰ εἶναι μεμονωμένη, μονομερὴς ἡ μεταχείρισις τῆς Ἑλλάδος, ἀρνούμεθα. Καὶ εἰς οὐδένα ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς ὁλοκαύτωμα διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν ἄλλων. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Μίαν ἡμέραν, αἰφνιδιαστικῶς, ἐπληροφορήθημεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνετάχθη εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἀμερικανοῦ Προέδρου, ἐγκαταλείπων τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος, ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνταχθεῖσα εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ θὰ μετάσχῃ καὶ τῶν πλεονεκτημάτων καὶ τῶν εὐθυνῶν. Καὶ ἀμέσως κατόπιν ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ διαφωνήσῃ. Διεκήρυξεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ὑπάρχουν εὐθῦναι, ὑπάρχουν μόνον πλεονεκτήματα. Διεφώνησεν ἑπομένως καὶ ἐδημιούργησεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους ἀμφιβολίας διὰ τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν, διὰ τὸ ἀληθὲς περιεχόμενον τοῦ Δόγματος. Ὑπεστήριξεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ εἶναι μόνον οἰκονομικόν. Καὶ ὑπεστήριξεν ἐπίσης ὅτι ἡ προσχώρησις εἰς τὸ Δόγμα ἔχει διμερῆ χαρακτῆρα. Ἀποτελεῖ μόνον σχέσιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν πρὸς ἑκάστην βοηθουμένην χώραν κεχωρισμένως. Ἀλλὰ τὸ κείμενον τοῦ ἀνακοινωθέντος διαψεύδει καὶ τοὺς δύο αὐτοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως. Διότι καὶ ἡ γενικὴ ἀπόφασις τοῦ Κογκρέσσου καὶ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἀνακοινωθέντος, δὲν ὁμιλοῦν ἁπλῶς περὶ οἰκονομικῶν σχέσεων. Ὁμιλοῦν ἐπίσης καὶ περὶ θεμάτων ἀσφαλείας. Ἰδοὺ τὰ κείμενα. Εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Κογκρέσσου ἀναγράφεται: «Ἐξουσιοδοτεῖται ὁ Πρόεδρος ὅπως χρησιμοποιῇ τὰς ἐνόπλους δυνάμεις τῶν Η. Π., ὁσάκις κρίνει τοῦτο ἀναγκαῖον, πρὸς ἐξασφάλισιν καὶ προάσπισιν τῆς ἐδαφικῆς ἀκεραιότητος καὶ πολιτικῆς ἀνεξαρτησίας οἱασδήποτε χώρας ἢ ὁμάδος χωρῶν αἰτουμένων τὴν τοιαύτην βοήθειαν, πρὸς ἀντιμετώπισιν ἀπροβλέπτου ἐνόπλου ἐπιθέσεως ὑπὸ οἱασδήποτε χώρας ἐλεγχομένης ὑπὸ τοῦ Διεθνοῦς Κομμουνισμοῦ». Καὶ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ κοινοῦ Ἑλληνο–ἀμερικανικοῦ ἀνακοινωθέντος γράφει τὰ ἀκόλουθα: «Πρὸς προάσπισιν τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς ἐλευθερίας ὅλων τῶν λαῶν, ἡ Ἑλλὰς καὶ αἱ Ἡνωμ. Πολιτεῖαι διαπιστώνουν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀπὸ κοινοῦ ἀντιμετωπίσεως τῶν κινδύνων, οἵτινες ἐπαπειλοῦσιν ὁποθενδήποτε καὶ ἐὰν οἱ κίνδυνοι οὗτοι προέρχωνται». Ἰδοὺ κείμενα τὰ ὁποῖα βεβαιώνουν ὅτι αἱ σχέσεις δὲν εἶναι μόνον οἰκονομικαί. Ἐπίσης εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἶναι μόνον διμερεῖς αἱ σχέσεις, ἀπαντοῦν αἱ ἄλλαι περικοπαὶ τοῦ κοινοῦ ἀνακοινωθέντος, εἰς τὰς ὁποίας προσδιορίζονται αἱ σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Ἀραβικὰς Χώρας. Ἐὰν ἐπρόκειτο αἱ σχέσεις νὰ εἶναι διμερεῖς, νὰ ἀφοροῦν μόνον, ὅπως γράφει τὸ Κυβερνητικὸν ἀνακοινωθέν, τὰς σχέσεις ἑκάστης χώρας πρὸς τὰς Ἡνωμ. Πολιτείας, ποίαν ἔννοιαν ἔχουν αἱ περικοπαὶ τοῦ ἀνακοινωθέντος, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν Ἀραβικὸν κόσμον; Ἰδοὺ διατὶ καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοὶ τῆς Κυβερνήσεως διαψεύδονται ἀπὸ τὸ κείμενον τοῦ ἀνακοινωθέντος. Ἀλλὰ πέραν ἀπὸ τὰς διαπιστώσεις αὐτάς, τίθεται τὸ γενικώτερον θέμα, ποῖον εἶναι τὸ ἀληθὲς περιεχόμενον τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Ἀποτελεῖ βεβαίως ἐγγύησιν ἀσφαλείας· καθ’ ὅσον, ὅμως, ἀφορᾷ τὴν ἐγγύησιν ἀσφαλείας, ἡ Ἑλλὰς μετέχουσα εἰς τὸ ΝΑΤΟ, διαθέτουσα εἰς τὴν χώραν τὰς ἀεροπορικὰς βάσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἔχει πλήρεις ἐγγυήσεις. Ποῖοι εἶναι οἱ κίνδυνοι τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ; Οἱ κίνδυνοι εἶναι ἐνδεχόμενοι ἀπὸ μίαν δυνατὴν ἐμπλοκὴν εἰς περιπετείας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Καὶ ἐὰν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν εἶναι συγκεκριμένη ἡ ἀνάληψις στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων, εἶναι βέβαιον, ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀρνηθῇ ὅτι τοὐλάχιστον «ἠθικαὶ δεσμεύσεις» ἐπακολουθοῦν μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κοινοῦ ἀνακοινωθέντος. Ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων χαράσσει εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι: Ἡ Ἑλλὰς ἀνήκει εἰς τὸν Ἐλεύθερον κόσμον. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὁ τρόπος τῆς συμβολῆς της ἀποτελεῖ θέμα πρὸς συζήτησιν. Καὶ ἔπρεπε εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ἐκπροσώπους τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν: Ἡ Ἑλλὰς ἐπιθυμεῖ ἀρίστας σχέσεις μὲ τὸ σύνολον τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου, εἶναι περισσότερον πάσης ἄλλης χώρας ἐνδεδειγμένη νὰ μεσολαβήσῃ, νὰ ἀποτελέσῃ παράγοντα ἑνότητος καὶ διὰ τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις καὶ διὰ τὰς σχέσεις πολιτισμοῦ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐπιτέλεσις αὐτοῦ τοῦ προορισμοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐμπλακῇ εἰς διαίρεσιν τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν, διότι τότε γίνεται ἀντίπαλος ὡρισμένων κρατῶν. Καὶ αὐτὸ συνέβη μὲ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Καὶ ἔχομεν τὴν ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν Ἀμερικανὸν γερουσιαστὴν τὸν Χάμφρεϋ ὁ ὁποῖος πρὸ ἡμερῶν διῆλθεν ἐξ Ἀθηνῶν. «Ὡμίλησα μὲ τὸν Πρόεδρον Νάσερ, ἐδήλωσε. Θεωρεῖ τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ ὡς ἀπόπειραν ἀπομονώσεώς του καὶ ἐπανειλημμένως μοῦ διεκήρυξε τὴν ἀπόλυτον ἀντίθεσίν του». Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Εἶχε κανένα γενικώτερον ἐθνικὸν συμφέρον, ἐν ὀνόματι μιᾶς ἀληθῶς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, εἶχε κανένα γενικώτερον συμφέρον ἡ χώρα νὰ εἰσέλθῃ εἰς μίαν ἐμπλοκὴν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς εἰς τὴν ὁποίαν διαιροῦνται αἱ χῶραι καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀντίπαλοι τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνετάχθημεν εἶναι σήμερον ἡ Αἴγυπτος καὶ ἡ Συρία; Ἐπιθυμεῖ ἡ Ἑλλὰς καὶ εἶναι πράγματι ἀποστολή της, ἡ διαμόρφωσις σχέσεων φιλίας πρὸς τὸ σύνολον τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ ἡ ἔνταξις εἰς ἕνα ἀπὸ τὰ μέτωπα, ματαιώνει αὐτὸν τὸν σκοπόν. Καὶ ὤφειλεν ἡ Ἑλλὰς ὄχι μόνον ἐν ὀνόματι τοῦ ἰδίου της συμφέροντος, ὤφειλεν ἐν ὀνόματι καὶ τῶν γενικωτέρων σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, νὰ διαφωτίσῃ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ νὰ τοὺς πείσῃ ὅτι καὶ οἱ ἰδικοί των σκοποὶ ἐξυπηρετοῦντο περισσότερον, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐβοήθει ἠθικῶς τὸ Δόγμα, ἀλλὰ δὲν ἐνετάσσετο. Καὶ αὐτή, κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξεν ἡ ἀρχικὴ γνώμη καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἀνταποκριτοῦ ἐν Ἀθήναις τοῦ Παρισινοῦ «Μόντ». Ἐτηλεγράφησε μετὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ κ. Ρίτσαρς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρόκειται νὰ ἐνταχθῇ εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Ἁπλῶς θὰ βοηθήσῃ. Καὶ αὐτή, ἔχω κάθε λόγον νὰ γνωρίζω, ὑπῆρξε καὶ ἡ εἰσήγησις τῶν Ὑπηρεσιῶν. Ἀποτόμως τὸ θέμα περιῆλθεν εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν καὶ ἀπόρρητον ἁρμοδιότητα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ δύο ἡμέρας πρὸς γενικὸν αἰφνιδιασμὸν ἐδημοσιεύθη τὸ ἀνακοινωθέν. Ἰδοὺ ὅτι ἡ ἄποψις αὐτὴ δὲν εἶναι μόνον ἄποψις ἰδική μας. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εἶναι καὶ ἄποψις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀνακύπτουν ἐπίσης ἀπὸ τὴν ἔνταξιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ καὶ δύο περαιτέρω θέματα. Ἀνακύπτει πρῶτον τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Ἠρωτήθη ὁ κ. Ρίτσαρς: «Κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συνομιλιῶν σας πρὸς ἔνταξιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, συνεζητήσατε περὶ Κύπρου;» Καὶ ἀπήντησε μὲ κατηγορηματικὴν ἄρνησιν: «Τὸ θέμα τῆς Κύπρου δὲν ἔχει συζητηθῆ». Ἀλλά, ἐπὶ τέλους, ἐὰν εἰς ἄλλας περιστάσεις τὸ θέμα τῆς Κύπρου δὲν συνεζητεῖτο, εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐτίθετο θέμα Μέσης Ἀνατολῆς, ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν ἐπρόβαλε πλέον κατ’ ἀνάγκην ἡ Κύπρος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ, ἐπὶ τέλους, ἔδαφος τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Οὔτε κἂν εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν δὲν ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπικαλεσθῇ τὸ μέγα θέμα καὶ τοὐλάχιστον ἐντασσομένη νὰ ἔχῃ τὸ ἀντάλλαγμα ὅτι ἐξησφάλισε μίαν ἀναγνώρισιν ἀνενδοιάστου ὑπερασπίσεως διὰ τὴν ἐλευθερίαν, διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ μάρτυρος λαοῦ της. Καὶ ἐπηκολούθησε ἐπίσης καὶ ἄλλη διαπίστωσις ἐκ τῆς διαδικασίας τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Διεπιστώθη ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε τὰς ἀποφάσεις μόνος ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Δὲν πρόκειται ἡμεῖς νὰ ὑπερασπίσωμεν τὸ κῦρος τῶν προσώπων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Εἶναι ἰδική των ὑπόθεσις. Τὸ θεσμόν, ὅμως, τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχομεν καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ὑπερασπίσωμεν, διότι εἶναι θεσμὸς τῆς Δημοκρατίας καὶ ὁ θεσμὸς αὐτὸς παρεβιάσθη μὲ τὸν τρόπον ἐνεργείας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς ἄλλο θέμα, ἔρχομαι εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου πρὸς τὴν Γραμματείαν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα τῆς Τουρκικῆς ἐπιστολῆς πρὸς τὴν Γραμματείαν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν κατανέμεται εἰς τρία κεφάλαια. Καὶ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ πλήρης ἐπ’ αὐτῶν διευκρίνισις. Τὸ πρῶτον κεφάλαιον εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου ὅτι ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν, ἐνῷ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη προσεφέρθη ἀπάντησις τῆς Ἑνώσεως τῆς Κύπρου ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἀντιθέτως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπερήσπισε τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου εἶναι ἀπολύτως ἀσύστατος. Εἰς μάτην ἐλπίζει ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντλήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος ἐπιχείρημα ἐκ τῶν συζητήσεων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. (Χειροκροτήματα). Οὐδεὶς εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν —καὶ τὰ πρακτικὰ ἐπιβεβαιώνουν —οὐδείς, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπεστήριξεν ὅτι ὁ ἀγὼν τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν Κύπρον εἶναι ἀγὼν πρὸς ἕνωσιν τῆς Κύπρου. Διακηρύσσομεν πάντοτε, καὶ ὁμοφώνως, ὅτι εἶναι ἀγὼν αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Καὶ εἴπομεν — ἐνθυμίζω τὴν ἰδικήν μου περικοπὴν — «ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑποστηρίζει τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου, τὴν πλήρη αὐτοδιάθεσιν. Ἡ Κύπρος ἀσκοῦσα τὸ δικαίωμα τῆς πλήρους αὐτοδιαθέσεως δύναται καὶ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν καὶ νὰ γίνῃ ἀνεξάρτητος καὶ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Ἑλλάδα». Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική μας. Καθ’ ὅσον, ἑπομένως, ἀφορᾷ τὸ πρῶτον κεφάλαιον, εἰς μάτην ἐλπίζει ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι τάχα καλλιεργεῖται ἐδῶ ἡ Μεγάλη Ἰδέα, ἡ παλαιὰ Μεγάλη Ἰδέα, τοῦ ἐπεκτατισμοῦ, τῆς γεωγραφικῆς ποσοτικῆς ἐπεκτάσεως τῆς χώρας. Ἐὰν ὑπεβάλετο εἰς τὸν κόπον καὶ παρηκολούθει τὴν πνευματικήν μας ζωήν, θὰ ἐγνώριζεν ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ἀντικαταστήσει τὴν παλαιὰν γεωγραφικὴν ποσοτικὴν μεγάλην ἰδέαν μὲ μίαν νέαν ἐπίσης μεγάλην ἰδέαν, ἀλλὰ ποιοτικήν, τῆς ἐξυψώσεως τοῦ ἠθικοῦ πνευματικοῦ καὶ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ μας, μὲ τὴν μεγάλην ἰδέαν τῆς ἐθνικῆς μας ἀναγεννήσεως. Εἰς μάτην ἑπομένως θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀνεύρῃ ἐπιχείρημα ἀνύπαρκτον. Ὑπάρχει δεύτερον κεφάλαιον. Αἱ προτάσεις τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, αἱ «ἐρωτήσεις» ὅπως ὁ ἴδιος τὰς ὀνομάζει, πρὸς τὸν Τοῦρκον καὶ πρὸς τὸν Ἄγγλον ἀντιπρόσωπον, συμφώνως πρὸς τὰς ὁποίας ἦτο πρόθυμος νὰ ὑπογράψῃ διεθνῆ συμφωνίαν, ἐὰν ἐκεῖνοι ἐδέχοντο τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου μὲ ἀποκλεισμὸν τῆς Ἑνώσεως. Αἱ δηλώσεις αὐταὶ τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν — καὶ ὑπάρχουν εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν — δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀποτελέσουν ἐπιχείρημα τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου. Ἀποτελοῦν, δυστυχῶς, ἰδικόν μας ἐπιχείρημα ἐναντίον τοῦ ἰδικοῦ μας Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡμεῖς θεωροῦμεν βλασφημίαν τὰς δηλώσεις του. Ἐπὶ χιλιετηρίδας διατηρεῖ εἰς τὴν ψυχήν του τὸ ἱερὸν πῦρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁ λαὸς τῆς Κύπρου καὶ εὑρέθη Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δηλώσῃ ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ὅτι παραβιάζει τὴν αἰωνιότητα τῆς Ἑλλάδος καὶ προσφέρεται νὰ ὑπογράψῃ διεθνῆ σύμβασιν ἡ ὁποία ἀποκλείει εἰς τὸ διηνεκὲς τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα! (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη, ἡ ἀνεξιλέωτος εὐθύνη του. Καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν βλασφημίαν του, δὲν πρόκειται νὰ λογοδοτήσῃ ἐνώπιον τῶν Τούρκων. Ἐνώπιον τῶν Ἑλλήνων, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ὀφείλει νὰ λογοδοτήσῃ. Καὶ ὤφειλε νὰ εἶχε λογοδοτήσει. Ὤφειλεν, αἰσθανόμενος τὸ ὀλίσθημα, νὰ εἶχεν ὁ ἴδιος αὐτοβούλως, ἐγκαταλείψει τὴν θέσιν του. Καὶ ὑπάρχει τὸ τρίτον κεφάλαιον, ὑπάρχει ἡ ἀπάντησις τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Ὅταν ἠρωτήθη τὶ θὰ ἔκαμνεν ἐὰν εἴτε ὁ Τοῦρκος, εἴτε ὁ Ἄγγλος, ἀπεδέχοντο τὴν «ἐρώτησιν», τὴν «πρότασιν» του, κατέφυγεν εἰς ἐκείνην τὴν θλιβερὰν ἀπάντησιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ᾐσθάνθη ἀληθὲς ἄλγος. Εἶπεν ὅτι θὰ εὕρισκε τρόπον νὰ ὑπεκφύγῃ, δηλῶν ὅτι θὰ συνεννοεῖτο μὲ τὴν Κυβέρνησίν του. Αὐτὴ ἡ περικοπὴ εἶναι πράγματι τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπάρχει εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς μας, καὶ δύνανται, δυστυχῶς, νὰ τὴν χρησιμοποιήσουν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὰ ὄργανα τοῦ διευθυνομένου Κυβερνητικοῦ Τύπου, εἶχον τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, νὰ γίνωμεν ἀλληλέγγυοι. Ἀρνούμεθα, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸς αὐτὸ τὸ ἰδικόν σας ὀλίσθημα, νὰ γίνωμεν ἀλληλέγγυοι. Σεῖς ἐπταίσατε, σεῖς θὰ πληρώσητε διὰ τὸ ὀλίσθημά σας. Μόνον εἰς τὰς δικτατορίας τὸ πρόσωπον, τὸ κόμμα, τὸ καθεστὼς καὶ τὸ Ἔθνος, ταυτίζονται καὶ τὰ σφάλματα τῶν προσώπων πληρώνονται καὶ ἀπὸ τὸ καθεστὼς καὶ ἀπὸ τὸ Ἔθνος. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη ὑπεροχὴ τῆς Δημοκρατίας, ὅτι τὸ πρόσωπον, αἱ Κυβερνήσεις, διακρίνονται ἀπὸ τὸ καθεστώς, ἀπὸ τὴν πατρίδα καὶ ὅταν σφάλλουν τὰ πρόσωπα καὶ ὅταν σφάλλουν αἱ κυβερνήσεις, παρέρχονται, διὰ νὰ ἔλθουν ἄλλοι ἀδιάβλητοι, ἀνεύθυνοι νὰ ὑπηρετήσουν τὴν Πατρίδα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρετὴ τῆς Δημοκρατίας. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη ὁδὸς τῆς Δημοκρατίας, τὴν ὁποίαν ὠφείλατε νὰ εἴχατε ἀκολουθήσει. Καὶ ὅμως, ἀντὶ νὰ ἀκολουθήσητε αὐτὴν τὴν ὁδόν, δὲν ἐδιστάσατε νὰ ἀναγράψητε καὶ εἰς τὰς δηλώσεις σας καὶ εἰς τὰ φύλλα τοῦ διευθυνομένου Κυβερνητικοῦ Τύπου, ὅτι ἡμεῖς προσφέραμεν ἐπιχειρήματα εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον καὶ ὅτι ἡμεῖς διαστρεβλώνομεν τὰ πρακτικά!... Θὰ ὁμιλήσητε μετ’ ὀλίγον, καὶ σᾶς παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἀνεύρητε εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀναγνώσητε ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας μίαν, ἔστω, περικοπὴν τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐχρησιμοποίησεν ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μου λόγους. Δὲν ὑπάρχει καμμία περικοπή. Γνωρίζομεν νὰ ὁμιλῶμεν μὲ πλῆρες τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης. Ὀφείλετε, ὅταν ἀνέλθητε εἰς τὸ βῆμα, ἢ νὰ ἀναγνώσητε αὐτὴν τὴν περικοπήν, ἢ νὰ ζητήσητε συγγνώμην καὶ διὰ τὰς δηλώσεις σας καὶ διὰ τὰς ἐμπνεύσεις σας πρὸς τὸν κατευθυνόμενον κυβερνητικὸν Τύπον. Κύριοι βουλευταί, ἡ θέσις τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, ἐπιτρέπει τὴν κατανομὴν τῶν θεμάτων τοῦ ἐλέγχου. Δὲν πρόκειται διὰ τοῦτο, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐθνικῶν θεμάτων, νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἄλλων εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰ θέματα τῆς Διοικήσεως, εἰς τὰ θέματα τῆς φορολογικῆς καταθλίψεως τῶν μεσαίων καὶ τῶν ἀγροτικῶν τάξεων. Θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν, κατὰ τὴν συνέχειαν τῆς συζητήσεως. Ἀρκούμεθα μόνον εἰς μίαν διαπίστωσιν. Τὸ γεγονός, ὅτι ἐπὶ μακροὺς μῆνας δύο σημαντικὰ Ὑπουργεῖα παραμένουν ἀκέφαλα ἀποδεικνύει πόση ὑπάρχει συγκρότησις καὶ ἑνότης καὶ δυναμισμὸς τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως... Ὅπως μέχρι τοῦδε διεμορφώθη ἡ κατάστασις, τὸ συμπέρασμα τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶναι, ὅτι μία μόνον ὁδὸς ὑπολείπεται πρὸς ἀποκατάστασιν ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου, πρὸς ἀποτελεσματικὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κρισίμων ἐθνικῶν καὶ οἰκονομικῶν θεμάτων τοῦ λαοῦ, μόνον ἡ ψήφισις τιμίου ἐκλογικοῦ συστήματος, ὁ σχηματισμὸς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἐνέργεια ἐκλογῶν. (Χειροκροτήματα). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέβαλε προσπαθείας πρὸς παρασκηνιακὰς συνεννοήσεις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Δυστυχῶς, μέχρι τοῦδε δὲν ηὐδοκίμησαν. Δὲν ὑπολείπεται, ἑπομένως, παρὰ μόνον αἱ συνεννοήσεις νὰ γίνουν δημοσίᾳ, νὰ γίνουν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων προβαίνομεν εἰς τὴν ἀκόλουθον δήλωσιν: Θεωροῦμεν κατάλληλον σύστημα τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ μὲ ταυτόχρονον περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθῇ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλὰ διότι ἠμπορεῖ ἡ πρότασις νὰ ἑρμηνευθῇ ἐκ μέρους ὑμῶν ὡς ὑπόδειξις συστήματος, τὸ ὁποῖον τάχα ἡμεῖς θεωροῦμεν ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰ ἰδικά μας κομματικὰ συμφέροντα, διὰ τοῦτο δηλοῦμεν ὅτι δεχόμεθα ὄχι μόνον τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, δεχόμεθα ὅλα τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, ὅσα ἐφηρμόσθησαν μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν. (Χειροκροτήματα). Δεχόμεθα εἰς τὰς γενικάς των ἀρχὰς καὶ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ τὸ πλειοψηφικὸν τῆς ἐπαρχιακῆς περιφερείας. Δεχόμεθα τὰς γενικάς των ἀρχάς. Ὅσον ἀφορᾷ δευτερευούσας μεταρρυθμίσεις θὰ εἶναι πάντοτε εἰς καιρὸν ἡ Βουλή, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ψηφίσεως, νὰ τὰς ἐπιφέρῃ. Ὑποστηρίζομεν, λοιπόν, ὄχι μόνον ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ διαβολὴ ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντά μας, ὑποστηρίζομεν τὸ σύνολον τῶν μεταπελευθερωτικῶν συστημάτων καὶ ἀφήνομεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκλέξῃ. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἐπιβάλλεται, εἶναι ἡ διευθέτησις τοῦ θέματος τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς ἀπαγόρευσιν τῆς ψήφου τῶν στρατιωτικῶν, ζητοῦμεν ἐξίσωσιν μεταξὺ πολιτῶν καὶ στρατιωτῶν. Οἱ παρόντες εἰς τὰς ἐκλογικάς των περιφερείας θὰ ψηφίσουν, οἱ ἀπόντες, εἴτε πολῖται, εἴτε στρατιῶται, δὲν θὰ ψηφίσουν. Αὐτὴν τὴν ἐξίσωσιν ζητοῦμεν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐπίσης ὑποστηρίζομεν ὅτι μόνον μὲ ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν ἠμποροῦν νὰ διενεργηθοῦν ἀδιάβλητοι, τίμιαι ἐκλογαί. Ἀλλὰ τὸ αἴτημα τοῦτο δὲν ἀπευθύνομεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα. Εἴμεθα περὶ τούτου βέβαιοι... Τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγομεν, Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἶναι ὅτι ἐπέστη ὁ χρόνος τῆς νέας λαϊκῆς ἐτυμηγορίας χάριν τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἦλθεν ἡ ὥρα. Ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων σᾶς καλοῦμεν ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου λαοῦ. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§28Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων προσεπάθησε καὶ πάλιν νὰ δημιουργήσῃ κἄποιαν σύγχυσιν ἐπὶ ἐξωτερικῶν θεμάτων τῆς χώρας, φύσεως λεπτοτάτης. Λυποῦμαι διὰ τὴν τακτικὴν αὐτήν, διὰ διαφόρους λόγους, ἀλλὰ λυποῦμαι ἀκόμη περισσότερον, διότι ἡ προσπάθεια αὐτὴ τείνει νὰ δημιουργήσῃ ἀδικαιολόγητον ἀνησυχίαν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην καὶ νὰ δυσχεράνῃ τὸν χειρισμὸν τῶν θεμάτων, ἱερῶν καὶ θεμάτων ἐκτάκτως λεπτῶν καὶ δυσχερῶν. Δυστυχῶς, διὰ τὴν μικροπολιτικὴν καὶ εὐτυχῶς διὰ τὴν χώραν, σύγχυσις δὲν ὑπάρχει εἰς οὐδὲν τῶν θεμάτων καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω τοῦτο εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα. Θὰ ἀπαντήσω κατ’ ἀρχὴν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ὀλίγου, ἀλλ’ ἀκόμη περισσότερον καὶ εἰς συζητήσεις ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι ἀπετέλεσε σφάλμα ἡ ἀναγνώρισις ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Ἐπειδὴ κατὰ τὰς συζητήσεις διὰ τὸ Δόγμα αὐτὸ ἔγιναν πολλαὶ ἀσυνεννοησίαι καὶ πολλαὶ παρανοήσεις καὶ ἐτροφοδοτήθη ἡ κοινὴ γνώμη μὲ ἀνησυχίας εἶναι ἀνάγκη, πρὶν εἰσέλθω εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ θέμα, νὰ ἐξηγήσω τὶ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας εἶναι «δόγμα», τὶ εἶναι καὶ τὶ ἐπιδιώκει τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Ἀφ’ ἧς αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἀπετέλεσαν ἀνεξάρτητον κράτος, εἰς ὅ,τι δήποτε ἐχαρακτηρίσθη ὡς δόγμα, ὑπῆρχε πάντοτε διακήρυξις γενικῶν πολιτικῶν κατευθύνσεων, χωρὶς πλαίσια καθωρισμένων ὑποχρεώσεων καὶ δικαιωμάτων, οὕτως ὥστε οὔτε οἱ τρίτοι, οἱ ὁποῖοι ἀποδέχονται τὰ δόγματα διὰ τῆς διακηρύξεως νὰ ἀναλαμβάνουν συγκεκριμένας ὑποχρεώσεις, οὐδὲ κἂν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἁπλῶς διὰ τῆς διακηρύξεως τοῦ δόγματος εἶχον σαφῶς καθωρισμένας ὑποχρεώσεις.

§29Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω, ἐπειδὴ κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, λόγῳ τῶν ἐπιθέσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀπὸ ὡρισμένας μερίδας τοῦ Τύπου, δίδονται ἀπαντήσεις σημαντικοῦ περιεχομένου ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ἀλλ’ αἱ ἀπαντήσεις αὐταὶ δὲν προέρχονται ἀπὸ τὰ χείλη αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ σᾶς παρακαλέσω μὴ προσπαθήσητε, διὰ νὰ ἀμυνθῆτε εἰς τὰς ἐπιθέσεις, νὰ ἐκμηδενίσητε τὴν σημασίαν τῆς προσχωρήσεως εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Διότι γίνεται ἡ τοιαύτη ἐκδήλωσις ἀμύνης κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας.

§30Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Εἶμαι ὑπερήφανος διὰ τὴν προσχώρησιν.

§31Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ τονίζω. Διὰ τῆς παρακλήσεως τὴν ὁποίαν διετύπωσα, ἐπιδιώκω νὰ ἀποτρέψω τὸν κίνδυνον, εἰς τὸν ὁποῖον πᾶσα Κυβέρνησις εἶναι ἐκτεθειμένη καὶ ὁ ὁποῖος ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι, ἀμυνομένη, ἐκμηδενίζει ἢ μειώνει μίαν ὀρθὴν πρᾶξιν της.

§32Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Πρόσφατον παράδειγμα γνωστὸν καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ Δόγμα Τροῦμαν. Ἐξηγγέλθη, καὶ τοῦτο δὲν ἐπέφερε καμμίαν ἐνέργειαν. Τὸ ἀπεδέχθη ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία καὶ πάλιν δὲν εἶχε οὐσιωδῶς καρποφόρον ἐνέργειαν. Κατέστη ἐνεργὸν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν γενικὸν δικαίωμα, νὰ ζητήσωμεν βοήθειαν, αἱ δὲ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσφέρουν βοήθειαν.

§33Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνονται διακοπαὶ ὅταν ὁμιλοῦν Ὑπουργοί. Ἔκαμε δήλωσιν, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι δὲν δέχεται διακοπάς.

§35Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. .. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§36Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ μὴ ἐπιτρέψητε διακοπάς, ἐφ’ ὅσον οἱ ἴδιοι οἱ ρήτορες δὲν δηλοῦν ὅτι τὰς ἀποδέχωνται. Θὰ ἀπευθύνω παράκλησιν πρὸς τοὺς κυρίους βουλευτάς, ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων, ἐὰν δὲν δέχεται ὁ ἴδιος ὁ ρήτωρ διακοπάς, νὰ μὴ παρεμβαίνουν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ διεξαχθῇ κατὰ τρόπον ἤρεμον ἡ συζήτησις.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀνακληθῆτε εἰς τὴν τάξιν;

§38Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. .. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§39Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὡμίλησα διὰ τὸ παράδειγμα τοῦ Δόγματος Τροῦμαν, καὶ εἶπον ὅτι ὑπῆρξαν τρεῖς περίοδοι. Ὑπῆρξεν ἡ ἐξαγγελία τοῦ Δόγματος, ποὺ δὲν ἔφερε ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα, ὑπῆρξεν ἡ ἀποδοχὴ αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ δὲν ἦσαν γνωστὰ τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις καὶ μόνον διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῶν διμερῶν συμφωνιῶν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐγνωρίζομεν μὲ ἀρκετὴν σαφήνειαν τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἴχομεν καὶ ἀντιστοίχως εἰς τὶ ἐδεσμεύοντο αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι. Ὅπως καὶ δι’ ὅλων τῶν δογμάτων, οὕτω καὶ διὰ τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ διεκηρύχθησαν ὡρισμέναι γενικαὶ κατευθύνσεις ἀμερικανικῆς πολιτικῆς, ἀποβλέπουσαι εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ κατευθύνσεις αὗται, συμφώνως πρὸς τὸ ψήφισμα τοῦ Ἀμερικανικοῦ Κογκρέσσου καὶ τῆς Ἀμερικανικῆς Γερουσίας; Πρῶτον, βοήθεια οἰκονομικῆς φύσεως εἰς ἐκείνας τὰς χώρας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, αἱ ὁποῖαι τὴν ἐπιθυμοῦν, ἐπὶ λέξει: «Διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς οἰκονομικῆς ἰσχύος, τῆς χρησιμοποιουμένης πρὸς διατήρησιν τῆς ἐθνικῆς των ἀνεξαρτησίας». Δεύτερον, ἐφαρμογὴ προγράμματος στρατιωτικῆς βοηθείας διὰ τὰς χώρας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, αἱ ὁποῖαι ἐπιθυμοῦν τοιαῦτα προγράμματα. Τρίτον, χρησιμοποίησις ἐνόπλου ἀμερικανικῆς δυνάμεως πρὸς παροχὴν βοηθείας εἰς χώρας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, αἱ ὁποῖαι ἀφ’ ἑνὸς θὰ τὸ ζητήσουν, ἀφ’ ἑτέρου θὰ ὑποστοῦν ἐπίθεσιν ὑπὸ χωρῶν, ἐλεγχομένων ὑπὸ τοῦ διεθνοῦς κομμουνισμοῦ. Τέταρτον, πᾶσα ἐνέργεια ἀπορρέουσα ἐκ τῶν κατευθύνσεων τούτων, δέον ἀπαραιτήτως νὰ ἐναρμονίζεται μὲ τὰς συμβατικὰς ὑποχρεώσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ ἰδίως μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ χάρτου τῶν Ἡνωμ. Πολιτειῶν. Δηλαδή, διὰ τῆς διακηρύξεως αὐτῆς, οὔτε κἂν αἱ ὑποχρεώσεις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἶναι σαφῶς καθωρισμέναι. Ποίας ἐκτάσεως, ποίας μορφῆς, ὑπὸ ποίους ὅρους θὰ παρασχεθῇ ἡ οἰκονομικὴ καὶ στρατιωτικὴ βοήθεια; Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτό. Οὐδείς, διότι δὲν ἔχει καθορισθῆ καὶ μέλλει νὰ καθορισθῇ.

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰσήλθατε εἰς τὸ ἄγνωστον.

§41Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Καθόλου, καὶ θὰ τὸ ἴδητε.

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κατὰ τὰς δηλώσεις σας.

§43Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μὴ βιάζεσθε.

§44Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν βιάζομαι, Ἀκούω.

§45Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Καὶ δὲν δύναται νὰ ἀπαντήσῃ, διότι δὲν ἔγινε, παρὰ μία ἀόριστος διακήρυξις κατευθυντηρίου γραμμῆς, μιᾶς προσφορᾶς, ἡ ὁποία μάλιστα καὶ δὲν ζητεῖ ἀνταλλάγματα. Ἡ ἀποδοχὴ αὐτῆς τῆς διακηρύξεως ὑπὸ χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, δὲν δημιουργεῖ ἀκόμη δι’ αὐτὰς ὑποχρεώσεις ἢ μὴ ἐπουσιώδεις τινάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπανέλθω, δὲν δημιουργεῖ τὰς ὑποχρεώσεις, ἀλλὰ δύναται νὰ τὰς δημιουργήσῃ ὅταν θὰ ὑπογραφοῦν αἱ διμερεῖς συμφωνίαι. Τοὺς δίδει ἓν γενικὸν δικαίωμα αἰτήσεως βοηθείας. Οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ δοθῇ αὕτη ἡ βοήθεια καὶ θὰ ζητηθῇ, θὰ καθορισθοῦν διὰ τῶν διμερῶν συμφωνιῶν, αἵτινες ἐλευθέρως καὶ κυριαρχικῶς, θὰ συναφθοῦν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνεγνώρισαν τὴν ὀρθότητα τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Ἓν τοιοῦτον δόγμα, προσφέρον πρὸς χώρας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ αἱ φίλταται Ἀραβικαὶ χῶραι, προσφέρον ἐνίσχυσιν, ἀνεξαρτησίαν, προσφέρον πρὸς ὅλους, χωρὶς νὰ ζητῇ ἀνταλλάγματα, δὲν ἐπετρέπετο νὰ μὴ τὸ ἀποδεχθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἡ βαθεῖα φιλία, τὴν ὁποίαν ἀπὸ αἰώνων ἔχομεν μὲ ὅλας τὰς Ἀραβικὰς χώρας, τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς κάθε κρίσιν τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας εὑρέθημεν εὐθυγραμμισμένοι μὲ αὐτὰς καὶ οὐχὶ μὲ ἄλλους, ἐπίσης φίλους μας, ἐπέβαλε νὰ ἀποδεχθῶμεν ἕνα δόγμα, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ὑγιὲς διὰ τὴν Μ. Ἀνατολήν, ἕνα δόγμα, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐπιτρέπῃ διὰ τῆς ἀναγνωρίσεώς του, νὰ ἔχωμεν βαρύνοντα λόγον, ὅταν τὸν λόγον αὐτόν, τῆς θερμῆς φιλίας, τὸν χρειασθοῦν τὰ φίλα Ἀραβικὰ κράτη, ὅταν τὸν χρειασθοῦν, κύριοι, εἰς τὸ πλαίσιον μιᾶς πολιτικῆς, ἡ ὁποία γεννᾶται μόλις, ἀλλ’ ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἓν μέγα πολιτικὸν οἰκοδόμημα. Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔθιξα τὸ θέμα, σχετικῶς μὲ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου κ. Κανελλοπούλου. Τὸ δόγμα γεννᾶται. Δὲν γνωρίζομεν, ποῦ θὰ ἐξελιχθῇ. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐξελιχθῇ εἰς κἄτι τὸ πολὺ μεγάλο. Αὐτὸ θὰ τὸ δείξουν αἱ διμερεῖς συμφωνίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπογραφοῦν καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἤρχισαν ἀκόμη ὑπογραφόμεναι. Παραλλήλως, ὅμως, ἐκτὸς αὐτῆς τῆς διαθέσεώς μας, ἔναντι τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν, εἴχομεν καὶ ἄλλον σοβαρὸν λόγον, διὰ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Εἴχομεν μίαν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, νὰ βοηθήσωμεν τὴν φίλην ὑπερατλαντικὴν Δημοκρατίαν εἰς τὴν ἄσκησιν μιᾶς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζομεν ὡς ὑγιᾶ, εἰς τὴν ἄσκησιν μιᾶς πολιτικῆς, ἡ ὁποία προσφέρει καὶ δὲν ζητεῖ. Ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ καιρὸν εἶχεν ἐπιμόνως ὑποστηρίξει, ὅτι ἡ πολιτική, ἡ ὁποία δέον νὰ ἀσκηθῇ, εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, πρέπει νὰ εἶναι πολιτική, ἡ ὁποία δὲν χωρίζει, ἀλλὰ πολιτική, ἡ ὁποία νὰ ἀπευθύνεται εἰς ὅλους. Πολιτικαὶ πράξεις εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, εἶχον χωρίσει λαούς, εἶχον χωρίσει τὸν Ἀραβικὸν κόσμον. Ἡ Ἑλλὰς σταθερῶς ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ δὲν ἦτο ἡ ὀρθὴ καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλης πολὺ εὐρυτέρας πολιτικῆς, ἀπευθυνομένης γενναιοφρόνως πρὸς ὅλους, πολιτικῆς, ἡ ὁποία συγχρόνως θὰ ἐδέχετο κατὰ βάσιν τὸν σεβασμὸν τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας ὅλων τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Τέλος, ἔχομεν καὶ λόγους καθαρῶς ἰδικούς μας, διὰ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ὀρθότητα, τὴν ὠφελιμότητα τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Πρῶτον, ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν ἡσυχίαν τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, συντελεῖ καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας εὐημερίαν καὶ ἡσυχίαν. Δεύτερον. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀνήκει μόνον εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἀνήκει κατὰ πολὺ καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἡ διφυὴς αὐτὴ ὑπόστασις τῆς Ἑλλάδος οὐδέποτε μέχρι σήμερον τῆς εἶχεν ἀναγνωρισθῆ, διεθνῶς. Κατεβάλλοντο μάλιστα ὑπὸ πολλῶν ἐπίμονοι προσπάθειαι, νὰ μὴ τῆς ἀναγνωρισθῇ καὶ κατεβάλλοντο ἀπεγνωσμέναι προσπάθειαι, νὰ μὴ τῆς ἀναγνωρισθῇ ἡ διφυὴς αὐτὴ ὑπόστασις, ὥστε νὰ μὴ διευκολυνθῇ ἡ ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ προβολὴ τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς χώρας τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Διὰ τῆς εἰσόδου μας εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, διὰ πρώτην φορὰν διεθνῶς ἀναγνωρίζεται ἡ διφυὴς ὑπόστασις τῆς Ἑλλάδος, ὡς χώρας Εὐρωπαϊκῆς καὶ Μεσανατολικῆς. Τρίτον, διὰ τῆς ἐξελίξεως τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ καὶ διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς του, εἶναι ἐνδεχόμενον διὰ τῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπογραφοῦν, ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν, εἰς νέον οἰκονομικὸν πρόγραμμα νὰ συμμετάσχῃ, ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, τὸ Δόγμα ἐξελιχθῇ, ὅπως τὸ εὐχόμεθα. Ἐπίσης, ἀπὸ ἀπόψεως ἀσφαλείας, ἐν ὥρᾳ κινδύνου, βάσει τοῦ Δόγματος, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ βοήθεια, ἡ ὁποία καὶ ἄλλως θὰ τῆς παρείχετο, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τῆς παρασχεθῇ τόσον ταχέως, ὅσον ταχέως θὰ δύναται νὰ τῆς παρασχεθῇ ἀπὸ τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ.

§46Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ συμμαχία τοῦ ΝΑΤΟ εἶναι ἀσθενεστέρα;

§47Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐπαναλαμβάνω — δὲν εἶμαι διατεθειμένος αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἴπω περισσότερα — θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσῃ βοήθειαν, ἐν ὥρᾳ κινδύνου, ἡ ὁποία καὶ ἄλλως θὰ τῆς παρείχετο, ἀλλὰ πιθανὸν νὰ μὴ ἦτο δυνατὸν νὰ τῆς παρασχεθῇ τόσον ταχέως. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, κύριοι, θὰ ἐπωμίζετο βαρυτάτας εὐθύνας, ὁ δημόσιος ἀνὴρ ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἔσπευδε νὰ ἐπωφεληθῇ καὶ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Ἀλλὰ ἐλέχθησαν — καὶ ἐλέχθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ καλλιεργήσουν ἀνησυχίας — ὅτι ἐσπεύσαμεν, ὅτι προσεχωρήσαμεν κατὰ τρόπον ὕποπτον καὶ ὅτι ἀνελάβομεν βαρυτάτας ὑποχρεώσεις. Καὶ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων πρὸ ὀλίγου, ἐπικαλούμενος ἰδίως τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἀνακοινωθέντος εἶπεν, ὅτι ἀνελάβομεν ὄντως βαρυτάτας καὶ ἀγνώστου ἐκτάσεως ὑποχρεώσεις.

§48Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶπον βαρυτάτας, εἶπον «ἀγνώστου» ἐκτάσεως..... Περισσότερα ἀπὸ ἡμᾶς εἶπεν ὁ κ. Ρίτσαρντς. Ἀπὸ αὐτὸν ζητήσατε ἐξηγήσεις.

§49Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Καλῶς, ἀνακαλῶ τὸ «βαρυτάτας ὑποχρεώσεις». Ἀλλὰ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπεκαλέσθη δήλωσιν τοῦ Ἀμερικανοῦ ἀπεσταλμένου ἡ ὁποία ἔγινε χωρὶς οὐδεμίαν προετοιμασίαν, ὀλίγον πρὸ τῆς ἐπιβιβάσεώς του εἰς τὸ ἀεροπλάνον. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἄλλας δηλώσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ ἄλλα ἀμερικανικὰ πρόσωπα, καὶ κατόπιν προετοιμασίας, ἄλλας αἱ ὁποῖαι λέγουν ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα. Ἀλλὰ δὲν χρειάζεται νὰ τὰς ἐπικαλεσθῶ, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς πείσουν μερικαὶ ἁπλαῖ σκέψεις. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀπόψεις ὑπεστηρίχθησαν ὑπὸ τοῦ ἐκδοθέντος ἀνακοινωθέντος τῆς 2ας Μαΐου καὶ ἰδίως διὰ τῆς παραγράφου 2 ἡ ὁποία ὄντως λέγει ὅτι διαπιστοῦται ἡ ἀνάγκη τῆς κοινῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν κινδύνων τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Ἀλλὰ οἱ τόσον δεσμευτικῶς ἑρμηνεύσαντες καὶ παρερμηνεύσαντες, διὰ τοῦ Τύπου τὸ κείμενον τοῦ κοινοῦ ἀνακοινωθέντος, ἐλησμόνησαν μερικά, πολὺ ἁπλᾶ πράγματα. Πρῶτον: Ὅτι οὐδεὶς διεθνολόγος θὰ εὑρεθῇ, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἓν κοινὸν ἀνακοινωθὲν — ὡς θὰ ἴδητε ὅλοι σας — εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέχῃ θέσιν διεθνοῦς συμβάσεως, προβλεπούσης μάλιστα καὶ στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις. Πρωτάκουστος ἡ θεωρία. Οὐδέποτε, οὐδαμοῦ, οὐδείς, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὑποκαθίσταται ἀπὸ ἓν ἀόριστον ἀνακοινωθέν, μία διεθνὴς συμφωνία, ἐκ τῆς ὁποίας πηγάζουν καὶ στρατιωτικαὶ ὑποχρεώσεις. Ἀλλὰ οἱ τόσον δεσμευτικῶς ἑρμηνεύοντες, δὲν ἐπρόσεξαν, ὅτι εἰς τὴν ἑρμηνείαν των αὐτὴν δὲν τοὺς βοηθεῖ οὔτε αὐτὸ τοῦτο τὸ κείμενον τοῦ ἀνακοινωθέντος, τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται. Πράγματι, τὰ ἄρθρα 1, 2, 3 τοῦ ἀνακοινωθέντος διαπιστώνουν, μίαν σύμπτωσιν πολιτικῶν συνεπειῶν, ὡς πρὸς τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἐλευθερίαν ὅλων τῶν λαῶν τῆς Γῆς· καὶ τοῦτο, ἀνεξαρτήτως τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Ἐάν, δηλαδή, ἐκ τῆς τοιαύτης ἐκφράσεως τοῦ ἀνακοινωθέντος, ἀνακύπτουν ὑποχρεώσεις, αἱ ὑποχρεώσεις αὗται θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφοροῦν τὰς ἐμπλοκάς, αἱ ὁποῖαι θὰ συμβοῦν εἰς οἱανδήποτε ἤπειρον, εἰς οἱανδήποτε περιοχήν. Εἶναι, κύριοι, τοῦτο ἀπολύτως ἐξωφρενικόν. Τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐπικαλεῖται τὰς ἀρχὰς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ τὸ δεύτερον καὶ τρίτον ἀφοροῦν ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς γῆς. Ἐκτὸς τούτου ὅμως, καὶ ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς διατυπώσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκ προοιμίου δὲν ὑπάρχουν, διότι τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, ἀφορᾷ μόνον τοὺς λαοὺς τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Συνεχίζω μὲ μίαν σύντομον ἀνάλυσιν τοῦ ἀνακοινωθέντος: Τὰ ἄρθρα 4ον, 5ον καὶ 6ον, διαπιστώνουν, ὅτι εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς πρέπει νὰ ἰσχύσουν αἱ ἴδιαι αὐταὶ ἀρχαί. Ἡ δὲ Ἑλλάς, δι’ αὐτῶν ἰδιαιτέρως μνημονεύει τὴν φιλίαν της καὶ τὸ ἐνδιαφέρον της, διὰ τὰ Ἀραβικὰ Κράτη, διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν των, τὴν ἐλευθερίαν των καὶ διὰ τὴν ἀξιοπρέπειάν των. Καὶ περαιτέρω ἀφοῦ τονίζῃ τὸ ἀνακοινωθὲν τὴν ἐμμονὴν εἰς τὰς ἀρχὰς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀφοῦ βεβαιώνῃ, ὅτι τὸ πρόγραμμα τὸ οἰκονομικὸν τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ θὰ εἶναι ἀνεξάρτητον, ἄλλων τυχὸν ἐφαρμοζομένων προγραμμάτων, καταλήγει εἰς τὴν τελικὴν παράγραφον, ἡ ὁποία λέγει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Ἀμφότεραι αἱ Κυβερνήσεις, διὰ τῶν ἁρμοδίων αὐτῶν ὀργάνων, θὰ συνεχίσουν τὴν μελέτην, τῶν τρόπων καὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν οἱ ἀνωτέρω καθορισθέντες σκοποί, δύνανται νὰ ἐπιδιωχθοῦν, χάριν τῆς εὐημερίας καὶ τῆς ἐλευθερίας, τόσων ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων. Εἶναι σαφεστάτη παράγραφος, διότι λέγει ὅτι διακηρύσσομεν ὡρισμένας ἀρχὰς καὶ συμφωνοῦμεν νὰ μελετήσωμεν τὸν τρόπον καὶ τὰ μέσα μὲ τὰ ὁποῖα αὗται θὰ ἐφαρμοσθοῦν. Δηλαδὴ δὲν ἔχομεν καθορίσει τρόπους καὶ μέσα συνεργασίας καὶ δι’ αὐτὸ συμφωνοῦμεν νὰ τὰ μελετήσωμεν. Πέραν αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεως, τῆς ἀπὸ κοινοῦ μελέτης καὶ πέραν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἠθικῆς τάξεως, νὰ εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ, βεβαιῶ ὑπευθύνως, ὅτι ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἑρμηνευθοῦν τὰ κείμενα, ὁπωσδήποτε καὶ ἐὰν παρερμηνευθοῦν ταῦτα, πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον, δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη ὑποχρέωσις. Ὑποχρεώσεις δύνανται νὰ ὑπάρξουν, ἀλλὰ θὰ ἀνακύψουν ἐκ τῶν διμερῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι, βεβαίως, θὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὰς Ἐθνικὰς Ἀντιπροσωπείας, πρὸς ἐπικύρωσιν. Ἡ ἀποδοχή, συνεπῶς, τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ, ἀποτελεῖ διὰ τὴν χώραν μας, μίαν σαφῆ ἐπιτυχίαν, ἡ ὁποία τὴν βοηθεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς φιλοαραβικῆς πολιτικῆς της. Προβαίνω δὲ εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι αἱ ἀνησυχίαι τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὡς πρὸς τὰς ἀντιδράσεις εἰς τὰς Ἀραβικὰς Χώρας, δὲν εἶναι δικαιολογημέναι. Τὸ πλεῖστον τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν προσεχώρησεν. Ἐάν τινὲς δὲν προσεχώρησαν, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἔνδειξις, ὅτι ἠνωχλήθησαν ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας προσχώρησιν, ἀλλὰ ἀντιθέτως εἴχομεν ἐνδείξεις, ὅτι τοῦτο δὲν συνέβη. Ἰδιαιτέρως, ὡς πρὸς τὴν Αἴγυπτον, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἔνδειξιν ὅτι ἠνωχλήθη καὶ δύναμαι δὲ νὰ παράσχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κρίσεως τῆς Αἰγύπτου, οὐδέποτε ὁ Αἰγυπτιώτης Ἑλληνισμὸς ὑπῆρξεν ἀσφαλέστερος ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον.

§50Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἠμπορεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ μᾶς εἴπητε πόσαι ἐκ τῶν χωρῶν προσεχώρησαν εἰς τὸ Δόγμα Αἰζενχάουερ;

§51Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Αἱ πλεῖσται.

§52Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λέγεται ὅτι προσεχώρησαν αἱ ὀλιγώτεραι.

§53Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὅταν, κύριε Πρόεδρε, λέγωμεν, ὅτι ἐδέχθησαν τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, ὡς συνεταιρικὰ μέλη, σημαίνει, ὅτι ἀπεδέχθησαν τὴν ὀρθότητα τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Δὲν σᾶς ἀπαντῶ λεπτομερῶς, διότι θέλω νὰ σᾶς δώσω ὑπευθύνους πληροφορίας. Αὔριον θὰ σᾶς δηλώσω ὑπευθύνως, πόσαι χῶραι προσεχώρησαν. Μᾶς βοηθεῖ, λοιπόν, ἡ ἀναγνώρισις τοῦ Δόγματος Αἰζενχάουερ εἰς τὴν ἄσκησιν μιᾶς φιλοαραβικῆς πολιτικῆς, μᾶς βοηθεῖ, ἐπίσης, διὰ πρώτην φοράν, καὶ εἰς τὴν ἀξιοποίησιν τῆς γεωγραφικῆς μας θέσεως, τοὐτέστιν ἡ ἀναγνώρισις τῆς θέσεώς της, ὡς Εὐρωπαϊκῆς καὶ ὡς Μεσανατολικῆς. Μᾶς βοηθεῖ, τέλος, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δόγμα, καὶ εὐχόμεθα ὁλοψύχως, ἐξελιχθῇ εἰς μίαν μεγάλην οἰκονομικὴν προσπάθειαν ἀναπτύξεως ὅλων τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις, μολονότι ἐπικρίνεται ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νομίζει, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἔθνους, διότι ἀνεγνώρισε τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔθιξε τὸ ζήτημα τῶν βάσεων δι’ ἐλαχίστων καὶ ἔθιξε καὶ ἄλλο τὸ ὁποῖον ὠνόμασε διολίσθησιν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸ ΝΑΤΟ.

§54Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὰ παρασκήνια.

§55Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὰ παρασκήνια. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸ προσκήνιον καὶ εἰς τὰ παρασκήνια.

§56Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὡμίλησα διὰ τὸ προσκήνιον.

§57Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀτομικῶν βάσεων κατόπιν τῆς δηλώσεως εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, οὐδεμίαν διαφωνίαν ἔχομεν. Τὸ θέμα, ἐφ’ ὅσον ἐθίγη καὶ ἐδημιουργήθη θόρυβος εἰς τὸν Τύπον, μοῦ ἐπιβάλλει νὰ δώσω ὡρισμένας ἐξηγήσεις πρὸς τὸ Σῶμα. Τὴν 3ην Ἀπριλίου, κατόπιν αἰτήσεώς του, ἐδέχθην τὸν φίλτατον πρεσβευτὴν τῶν Σοβιέτ κ. Σεργκέγιεφ καὶ ἠρώτησε σχετικῶς μὲ ὕπαρξιν ἀτομικῶν βάσεων ἐν Ἑλλάδι. Ἀπήντησα ὅτι οὔτε ἔχομεν, οὔτε μᾶς ἐζητήθη νὰ ἔχωμεν ἀτομικὰς βάσεις. Δὲν ἠρκέσθη ὁ κ. Πρέσβυς εἰς τὴν βεβαίωσιν ταύτην, ἐζήτησε νὰ πληροφορηθῇ, τὶ θὰ ἐκάμαμεν, ἐὰν μᾶς ἐζητεῖτο νὰ ἔχωμεν. Ἡ ἀπάντησις ἦτο: Ἡ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικὰ θὰ κρίνῃ κυριαρχικῶς ἐὰν θὰ δεχθῇ ἢ ὄχι. Τὸ διάβημα, ἐπιτρέψατέ μου νὰ τὸ θεωρήσω ὡς ἀνάμιξιν εἰς τὰ ἐσωτερικά, τόσον περισσότερον δυσάρεστον καθ’ ὅσον ἀσκοῦμεν πολιτικὴν βελτιώσεως καὶ τὸ γνωρίζετε τοῦτο καλῶς, πολιτικὴν βελτιώσεως τῶν σχέσεών μας μὲ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν καὶ μὲ τὰς χώρας τοῦ Ἀνατολικοῦ συνασπισμοῦ. Τοιαῦτα διαβήματα, φοβοῦμαι ὅτι δὲν θὰ μᾶς βοηθήσουν εἰς τὸ νὰ ἀναπτύξωμεν αὐτὴν τὴν προσπάθειαν. Τὸ θέμα αὐτὸ τὸ ἀνεκοίνωσα εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ΝΑΤΟ, ὅπως ὅλοι οἱ Ὑπουργοὶ τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδέχθησαν ἀνάλογα ρωσικὰ διαβήματα. Ἐκεῖ περιορίζεται καὶ τελειώνει τὸ θέμα τῶν ἀτομικῶν βάσεων, διὰ τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, οὔτε ἔχομεν, οὔτε μᾶς ἐζητήθη νὰ ἔχωμεν ἀτομικὰς βάσεις, ἀλλὰ εἴμεθα ἀποφασισμένοι, ἐὰν ποτὲ μᾶς ἐζητεῖτο, νὰ λάβωμεν πρωτίστως ὑπ’ ὄψει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ κατόπιν αὐτοῦ νὰ ἀποφασίσωμεν κυριαρχικῶς καθ’ ὃ ἔχομεν δικαίωμα. Ἐπίσης, ὡς πρὸς τὴν διολίσθησιν εἰς τὰ παρασκήνια τοῦ ΝΑΤΟ, τοῦ Κυπριακοῦ, νομίζω ὅτι ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἀποφύγῃ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ κἄποια διολίσθησις τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸ ΝΑΤΟ, εἶναι μία διολίσθησις αὐτοῦ ἐκτὸς τοῦ ΝΑΤΟ. Διότι, ὅπως γνωρίζετε, ἔγινε μία πρότασις, μία πρότασις καλοπροαίρετος καὶ ἀντικειμενικὴ περὶ μεσολαβήσεως περὶ προσφορᾶς καλῆς ὑπηρεσίας. Ἡ πρότασις αὐτὴ δὲν ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν εἶχε συνέχειαν. Αἱ παρασκηνιακαὶ ἐπαφαὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ, μὲ ὅλους τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπέβλεπον εἰς ἕνα καὶ μόνον σκοπόν, νὰ ἐξηγήσω εἰς ὅλους τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν, διατὶ δὲν ἀποδεχόμεθα τὴν μεσολάβησιν τοῦ ΝΑΤΟ καὶ διατὶ δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν. Διότι δύο εἶναι τὰ κύρια ἐπιχειρήματα, δύο εἶναι οἱ κύριοι λόγοι οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν, νομίζω, καὶ ὅλους τοὺς συνομιλητάς μου. Ὁ πρῶτος εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι νοητόν, ὅταν ἔχωμεν μίαν πρόσφατον ἀπόφασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, νὰ δεχθῶμεν πρὶν ἰδοῦμε τὴν ἐφαρμογήν της, τὴν μεσολάβησιν ἑνὸς ἄλλου Ὀργανισμοῦ. Τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα εἶναι ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Τουρκία δηλώνει ὅτι μοναδικὴ λύσις, εἶναι ἡ διχοτόμησις, πρὸς τὶ ἡ μεσολάβησις; Θέλω νὰ ξεκαθαρίσω ἐντελῶς αὐτὸ τὸ θέμα, διότι τελευταίως τείνουν μερικοὶ νὰ δημιουργήσουν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δέχεται τὴν μεσολάβησιν τοῦ ΝΑΤΟ, διότι τάχα τρέφει καχυποψίαν ἔναντι πολλῶν τῶν μελῶν. Τοῦτο εἶναι ἀνακριβέστατον. Βεβαίως, εὑρισκόμεθα εἰς ἀντίθετον τοποθέτησιν μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν, ἀλλὰ πρὸς ὅλας τὰς ἄλλας χώρας τοῦ ΝΑΤΟ τρέφομεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην. Ἐμπιστευόμεθα καὶ τὴν ἀντικειμενικότητά των καὶ τὴν καλήν των πρόθεσιν νὰ βοηθήσουν εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν εἶναι, λοιπόν, αὐτὸς ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἀπεδέχθημεν μεσολάβησιν τοῦ ΝΑΤΟ. Ὁ λόγος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον σᾶς ἐξήγησα προηγουμένως. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔγινε μία πρότασις μεσολαβήσεως, ἡ πρότασις αὐτὴ δὲν ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ ἡμᾶς, δὲν εἶχε συνέχειαν, καὶ ἡ μόνη προσπάθεια, ἡ ὁποία κατεβλήθη, εἶναι νὰ ἐξηγήσω τὸ διατὶ δὲν ἐδέχθημεν. Εἰλικρινῶς, λέγω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσῃ οὐδεὶς περὶ διολισθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ πρὸς τὸ ΝΑΤΟ. Θὰ ἤθελον, πρὶν θίξω τὸ περίφημον θέμα τῆς ἐπιστολῆς Σαρπέρ, νὰ εἴπω δύο λόγια διὰ τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον καὶ πάλιν ἔθιξεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων περὶ τῆς δῆθεν ἀναγνωρίσεώς μου, ὅτι ἡ πρότασις Μένον, ἐγκατέλιπε τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ὅτι ἐγὼ ἀπεδεχόμην αὐτὴν τὴν τοποθέτησιν. Διερωτῶμαι, κύριοι, πόσες φορὲς πρέπει νὰ τὸ εἴπῃ κανεὶς καὶ πόσες φορὲς πρέπει νὰ ἐξηγήσῃ, ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἔχουν οὕτω καὶ ὅτι εἶναι κρυστάλλινα. Τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν εἶναι σαφῆ. Σχολιάζων τὴν δήλωσιν Μένον, εἶπον περίπου, ἀλλ’ ἀκριβῶς τὰ ἑξῆς: Ἡ Ἑλληνικὴ πρότασις ἀντιμετωπίζει τὸ θέμα αὐτὸ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡ πρότασις Μένον τὸ ἀντιμετωπίζει ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς συνεννοήσεως, μεταξὺ Κυβερνήσεως Ἀγγλικῆς καὶ Κυπριακοῦ λαοῦ, διὰ νὰ ἐξευρεθῇ μία δικαία καὶ δημοκρατικὴ λύσις. Ἐὰν σταματήσωμεν ἐκεῖ, ὅπου σταματᾷ, δυστυχῶς, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἀφοῦ ἀπεδέχθην τὴν πρότασιν ἀφοῦ σταματῶ ἐκεῖ, πράγματι ἐγκατέλειψα καὶ ἐγὼ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἀλλὰ ὑπάρχει συνέχεια, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ σβήσῃ ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τοῦ Ο.Η.Ε., καὶ ἡ συνέχεια λέγει, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἠρνήθη ὅτι πρὸ τῆς αὐτοδιαθέσεως δύναται νὰ μεσολαβήσῃ μία περίοδος αὐτοκυβερνήσεως. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἀποδέχομαι τὴν πρότασιν Μένον καὶ προσέτι καὶ πρὸ παντὸς δηλοῦμεν ὅτι δὲν ἀποσύρεται ἡ πρότασις ἡ ἰδική μας περὶ αὐτοδιαθέσεως καὶ θὰ ἀναβιώσῃ μετὰ 6 μῆνας, ἐὰν δὲν ἐξευρεθῇ μία δικαία καὶ δημοκρατικὴ λύσις. Καὶ δηλοῦμεν πρὸς τὸ Σῶμα καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι θὰ ἀναβιώσῃ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μας, ἐὰν δὲν ἐξευρεθῇ μία λύσις ἱκανοποιοῦσα τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ποῦ εὑρίσκεται, λοιπόν, ἡ παραδοχὴ ἐκ μέρους μου, ὅτι ἐγκαταλείπω τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ δέχομαι τὴν αὐτοκυβέρνησιν; Πρὸς Θεοῦ: Θὰ εἶναι ἀποκαρδιωτικόν, ἐὰν χρειάζεται νὰ ἐπανέρχεται κανεὶς ἐπὶ τόσον σαφῶν ἐννοιῶν. Ἔρχομαι, ἤδη, εἰς τὸ περίφημον θέμα τῆς ἐπιστολῆς Σαρπέρ.

§58Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὐδαμοῦ ἀναγράφεται ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν. Αὐτὴ ἡ περικοπὴ δὲν ὑπάρχει.

§59Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, θὰ ζητήσω τώρα τὰ πρακτικά, διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν.

§60Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὴ ἡ προσθήκη δὲν ὑπάρχει.

§61Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ ἀναγνώσωμεν τὰ πρακτικά.

§62Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριε συνάδελφε, ὅτι θὰ τὰ ἀναγνώσητε καὶ ὅτι θὰ τὰ ἀναγνώσητε, ὅπως συμφέρει...

§63Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐννοεῖτε ὅτι θὰ τὰ ἀλλοιώσω;

§64Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὄχι. Ἀλλὰ σεῖς μὲν δέχεσθε τὴν θεωρίαν ὅτι ἡ ἰδική μου πρότασις ἦτο αὐτοδιάθεσις, ἡ πρότασις Μένον ἦτο αὐτοκυβέρνησις, καὶ σταματᾶτε ἐκεῖ. Ἡ σύγχυσις ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι ἡμεῖς ἐδέχθημεν ὅτι δύναται νὰ προηγηθῇ μία περίοδος αὐτοκυβερνήσεως ἐκείνης τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ὅτι θὰ ἀναβιώσῃ ἡ πρότασίς μας περὶ αὐτοδιαθέσεως μετὰ 6 μῆνας, ἤδη δὲ μόλις μετὰ 3 μῆνας.

§65Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ πρότασις Μένον περιέχει τὴν αὐτοδιάθεσιν;

§66Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε.

§67Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ πρότασις Μένον;

§68Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα, διότι λέγει, συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ Ο.Η.Ε.

§69Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ πρότασις Μένον;

§70Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Καὶ γνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ κ. Μπῆβαν, λίαν σημαῖνον στέλεχος τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, ὁ αὐριανός, πιθανῶς, Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπεστήριξεν εἰς τὴν ἐφημερίδα του ὅτι ἡ πρότασις Μένον περιέχει αὐτοδιάθεσιν. Καὶ εἶναι λυπηρὸν ὁ αὐριανός, πιθανῶς, Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, νὰ τὸ ὑποστηρίζῃ καὶ νὰ ὑποστηρίζητε σεῖς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι δὲν τὸ περιέχει.

§71Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκφράζω κατάπληξιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζετε ὅτι ἡ πρότασις Μένον περιέχει τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν — καὶ θὰ τὰ ἀναγνώσω ὁλόκληρα ἀπὸ τοῦ βήματος — πείθει ὅτι ἠγωνίσθη ὁ Μένον νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος περὶ αὐτοδιαθέσεως. Καὶ συνεχάρη, μάλιστα, τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐγκατέλειψε τὴν ἰδέαν τῆς ἑνώσεως καὶ διεκήρυξεν ὡς σκοπὸν τὴν «ἀνεξαρτησίαν», καὶ μάλιστα, διεθνῶς κατοχυρουμένην. Ἡ αὐτοδιάθεσις ἀπὸ τὸν Μένον καὶ ἡ ἕνωσις, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων, ἀπεκλείσθησαν κατηγορηματικῶς. Ὅ,τι ὑποστηρίζει ὁ Μένον εἶναι ἀνεξαρτησία, ὄχι αὐτοδιάθεσις. Διότι, ἡ αὐτοδιάθεσις, ἡ πλήρης αὐτοδιάθεσις, σημαίνει καὶ δικαίωμα τῆς ἑνώσεως. Ἐρωτῶ: Ἡ αὐτοδιάθεσις τοῦ Μένον περιέχει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς Ἑνώσεως; Ἐὰν δὲν τὸ περιέχῃ, δὲν εἶναι αὐτοδιάθεσις. Ἐὰν τὸ περιέχῃ, τότε, ὅλα τὰ κείμενα ἀντιφάσκουν πρὸς αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε, διότι ἡ οὐσία τοῦ Μένον εἶναι ἄρνησις τῆς αὐτοδιαθέσεως. Κύριε Λοϊζίδη, τὸ περιέχει; Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! Εἶναι δυνατόν, τόσον πασίδηλα πράγματα, νὰ ἠμπορῆτε νὰ τὰ ἀρνῆσθε;

§72Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἠρωτήθην, ἐὰν ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος, θὰ ἀπαντήσω. Παρακαλῶ, νὰ μὴ γίνεται σύγχυσις μεταξὺ τῆς θεωρίας τοῦ Μένον καὶ τῆς προτάσεως Μένον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Καὶ διὰ νὰ ὁλοκληρώσω........

§73Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἑρμηνευτικὴ δήλωσις εἶναι. Δὲν εἶναι θεωρία.

§74Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἑρμηνεία τῆς προτάσεως Μένον ἐζητήθη καὶ ἐδόθη ὡς πρὸς τὸ ποῖοι θὰ διεξαγάγουν διαπραγματεύσεις. (Θόρυβος). Ἄλλως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ περιεχόμενον, πολλαὶ ἀπὸ τὰς ἀντιπροσωπείας ἔδωσαν ἑρμηνείαν, ὅπως ἡ τοῦ Ἰσημερινοῦ ὅτι, ὄχι μόνον τὴν αὐτοδιάθεσιν περιέχει, ἀλλὰ καὶ τὴν δυνατότητα νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ Ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§75Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διὰ πρώτην φορὰν ὑποστηρίζεται τοῦτο: Ὅτι ὁ Μένον, ὑποστηρίξας διὰ μακρῶν τὴν ἄποψίν του, ὅτι ἀποκλείει αὐτοδιάθεσιν καὶ ἕνωσιν καὶ ὑπερασπίζων μόνον τὴν ἀνεξαρτησίαν, διετύπωσεν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία, ὡς πρότασις, ἀντιφάσκει πρὸς τὴν ἰδικήν του ἄποψιν. Αὐτὸ ὑποστηρίζετε. Ἀλλά, τότε, αὐτὸ δὲν ὀνομάζεται Ο.Η.Ε. Ὀνομάζεται, κατὰ τὴν γνώμην μας, Δρομοκαΐτειον. (Γέλωτες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§76Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι ὁ Μένον δὲν ὑπέβαλεν ἰδικήν του πρότασιν, οὔτε εὕρισκε συμπαθείας νὰ ὑποβάλῃ. Ἁπλῶς μετέτρεψε οὐσιωδῶς τὴν πρότασιν τῆς Ταϋλάνδης.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν δέχομαι οὐδεμίαν ἄλλην διακοπήν. Ὅταν ὁμιλῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνωνται διακοπαί. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριε Ὑπουργέ, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ δεχθῆτε οὐδεμίαν διακοπήν. Ἄλλως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω εὐθύνην διὰ τὴν ἀγόρευσίν σας.

§78Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπεκάλεσε Δρομοκαΐτειον ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συμφωνοῦν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μὲ ἡμᾶς, ἀποδεχθεὶς μόνον τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν οἱ κ. κ. Σαρπὲρ καὶ Μπόϋτ.

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀποκαλῶ Δρομοκαΐτειον τὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι ὁ Μένον, ὑποστηρίζων διὰ μακρῶν τὴν ἄποψιν ὅτι δὲν ἐγκρίνει αὐτοδιάθεσιν καὶ ἕνωσιν, ἀλλὰ μόνον ἀνεξαρτησίαν, ὑπέβαλε ταυτοχρόνως πρότασιν, ἡ ὁποία περιέχει τὴν αὐτοδιάθεσιν. Αὐτὸ τὸ ὀνομάζω Δρομοκαΐτειον. Καὶ αὐτὸ τὸ Δρομοκαΐτειον δὲν συνέβη εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ὑποστηρίζεται μόνον εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν... (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§80Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εὐτυχῶς, τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν περιέχουν τὰς δηλώσεις διαφόρων ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι ἀναγνωρίζουν ὅτι ἐπιτρέπει τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ εὐτυχῶς, σημαίνοντα μέλη τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος συμμετέχουν εἰς αὐτό, τὸ ἐλπιδοφόρον Δρομοκαΐτειον, εἰς τὸ ὁποῖον πιστεύομεν καὶ ἡμεῖς, καὶ δὲν πιστεύουν οἱ ἀντιτιθέμενοι τρόποι. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῆς ἐπιστολῆς Σαρπὲρ διὰ νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι τὸ ἐδημιούργησεν ἐκεῖνος καὶ ὄχι ἐγώ. Εἰς τὰς τελευταίας συνεδριάσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐπιμόνως καὶ ἐπανειλημμένως ἐδήλωσα, ὅτι ὑπέβαλον μίαν ἐρώτησιν, διὰ νὰ δοκιμάσω τὴν καλὴν πίστιν τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Καὶ ἐπέμεινεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἐρωτήσεως, ἀλλὰ περὶ προτάσεως. Καὶ ὁ κ. Σαρπὲρ ἐπὶ πενθημέρους συζητήσεις, καθ’ ἃς ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὴν γνώμην καὶ τοῦ πολιτικῶς ὑπευθύνου κ. Ζορλοῦ καὶ τὴν Κυβέρνησίν του νὰ συμβουλευθῇ, δὲν ἐχαρακτήρισε τὴν ἐρώτησιν ὡς πρότασιν. Καὶ δὲν τὴν ἐχαρακτήρισεν, οὐδὲ μετὰ τὰς συζητήσεις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Τὴν ἐχαρακτήρισε, καὶ δειλά, ὅπως θὰ ἴδητε, μόνον ὅταν ἐχαρακτηρίσθη ὡς πρότασις ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Ἰδού, πῶς ὁ κ. Παπανδρέου ἐβοήθησε τὸν κ. Σαρπὲρ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. (Διαμαρτυρίαι–Θόρυβος ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Φωναὶ «τὶ εἶναι αὐτά;»). Ἀλλ’ εὐτυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει καὶ κείμενον, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι, ὅπως τὸ ἀνέφερεν ὁ κ. Παπανδρέου, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, καὶ δι’ αὐτὸ ἠδυνήθημεν νὰ δώσωμεν μίαν ἀπάντησιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, τοιαύτην, ὥστε, ὅπως μοῦ ἐτηλεγράφησαν ἡ μία ἐπιστολὴ Σαρπὲρ περιέπεσεν εἰς τὴν λήθην ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμήν, ἡ δὲ ἰδική μας προεκάλεσε ἐντύπωσιν διὰ τὴν κακοπιστίαν τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Διότι, ἰδού, πῶς ἔχουν ἀκριβῶς τὰ πρακτικά. Ἡ ἀπάντησις, ἡ ἰδική μου εἶναι ἐπὶ λέξει: «Θὰ ἔλεγον, δὲν ἔκαμα πρότασιν μὲ συγκεκριμένα στοιχεῖα, ἔκαμα ἁπλῶς ἐρώτησιν. Θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τὸ συζητήσωμεν, καὶ θὰ ἴδωμεν τὶ θὰ γίνῃ». Ὅπως ἐτόνισα καὶ εἰς τὴν ἀπάντησιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, πρῶτον, δὲν ἐδόθη ἀπάντησις εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα. Ἀλλά, ἐὰν ἐδίδετο καὶ ἦτο θετικὴ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα, ἡ ἰδική μου.

§81Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἀπάντησις θὰ ἦτο ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὰ διεθνῶς καθιερωμένα διὰ τὰς συζητήσεις ADREFERENALUM. Διότι τὶ λέγει ἡ ἀπάντησις; Ἐφ’ ὅσον τὰ ἀποδέχεσθε θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ θὰ ἴδωμεν τὶ θὰ γίνῃ. Εἶναι μία ἀπάντησις ἀπολύτως καλόπιστος καὶ ἀπολύτως ἐν τάξει, ἀλλὰ πέραν αὐτῶν ὑπάρχει ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ διὰ τότε καὶ διὰ τώρα, καὶ διὰ τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ δι’ ἀλλοῦ. Πέρασαν ἔκτοτε 2–3 μῆνες. Ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ὅπως εἴπαμε, δὲν τὸ ἐχαρακτήρισεν ὡς πρότασιν. Σήμερον μετὰ τὰς συζητήσεις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν, τὸ καθορίζει δειλὰ ὡς πρότασιν. Δὲν ὑπῆρχε ἡ ἐπίσημος ἰδική του ἀναγνώρισις ὅτι ἦτο πρότασις. Ἀναφέρεται εἰς συζητήσεις καὶ ἐμμέσως τὴν λέγει πρότασιν, ἀλλὰ πάλιν καὶ σήμερον ἀποφεύγει ἐπιμελῶς ὁ Τοῦρκος διπλωμάτης νὰ δώσῃ ἀπάντησιν. Τοῦτο τί ἀποδεικνύει; Πρῶτον τὴν ὀρθότητα τῆς ἰδικῆς μου προβλέψεως περὶ τοῦ ἀναπαντήτου. Διότι, καὶ σήμερον ἀκόμη, μετὰ τόσον χρόνον, μετὰ τόσον θόρυβον, δὲν τολμᾷ νὰ ἀπαντήσῃ. Δεύτερον ἀποδεικνύει πόσον χρήσιμον ἦτο τὸ ἐρώτημα, διότι ἀποκαλύπτει πληρέστατα καὶ ἀποκαλύπτει καὶ ἐν διαρκείᾳ καὶ ἔναντι τῶν τρίτων, ὅτι δὲν εἶναι ἡ Ἕνωσις ποὺ ἐνοχλεῖ τὴν Τουρκίαν εἰς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, ἀλλὰ κἄτι ἄλλο, κἄποιος βαθύτερος πολιτικὸς λόγος, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω, ἢ ἴσως δὲν θέλω νὰ σχολιάσω. Ἄρα ὀρθῶς προέβλεψα ὅτι δὲν θὰ ἐλάμβανον ἀπάντησιν, ἄρα χρήσιμον ἦτο νὰ θέσω τὸ ἐρώτημα. Ἰδού, κύριοι, πῶς ἔχει τὸ θέμα τῆς ἐπιστολῆς Σαρπέρ, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν ποὺ ἔδωσε εἰς τὸν Ο.Η.Ε., εἴδατε ὅτι ὄχι μόνον μειωμένοι δὲν ἐξήλθομεν, ἀλλὰ περιηγάγαμεν καὶ πάλιν τὴν ἀντίθετον πλευρὰν εἰς δυσχερῆ θέσιν.

§82Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Δὲν τὸ εἴδομεν αὐτό.

§83Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἶναι βαθύτατα λυπηρόν, κύριοι, ὅτι διεξάγονται συζητήσεις ἐπὶ θεμάτων ἐξωτερικῆς πολιτικῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύνανται πράγματι νὰ προκληθοῦν ζημίαι. Καὶ ἀκόμη λυπηρότερον, διότι εἰς τὰς ὀξείας καὶ μὴ ἀντικειμενικὰς αὐτὰς συζητήσεις, ἀναμιγνύομεν ὄχι μόνον γενικῶς θέματα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἱερωτάτην ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, ἡ ὁποία ἔχει τόσας δυσχερείας. Ζῶμεν μίαν κρίσιμον ἀποφασιστικὴν καμπὴν τῆς ἱστορίας μας. Ὁ ἀγὼν αὐτὸς τοῦ Κυπριακοῦ, εἶναι ἀγὼν ὁ ὁποῖος ἀποδεικνύει πόσον νέος εἶναι πάντοτε ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ πόσον πιστὸς εἶναι εἰς τὰς παραδόσεις τῆς μακραίωνος καὶ ὡραίας ἱστορίας του. Ἕνας τοιοῦτος ἀγὼν ὅπως ἑνώνει τὸν Ἑλληνισμὸν θὰ ἔπρεπε νὰ ἑνώσῃ καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς τὸν διχάζετε.

§85Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Διότι ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος, μὴ ἀκολουθῶν τὸ παράδειγμα τῆς αἰθούσης ταύτης, εἶναι ἑνωμένος ὡς πρὸς τὸ Κυπριακὸν καὶ εἶναι ἑνωμένος, διότι τοῦ ἀρκεῖ ἡ ἀπόλυτος, ἡ ἄκαμπτος προσπάθεια διὰ τὴν ἐπιτυχίαν του. Ἀλλὰ ἀντιλαμβάνεται ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος τὰς δυσχερείας ποὺ ὑπάρχουν, ἀντιλαμβάνεται ὅτι ἐν σχέσει πρὸς τὰς δυσχερείας ἐσημειώθησαν ὡρισμέναι ἐπιτυχίαι αἱ ὁποῖαι προωθοῦν τὸ θέμα, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ εἶναι ταχύτεραι καὶ μεγαλύτεραι. Βλέπει ὁ Ἑλληνισμὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, βλέπει πρὸ ἐμοῦ τὸν προκάτοχόν μου, σήμερον ἐμέ, ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν διπλωματίαν μας, νὰ ἔχωμεν ὑποτάξει τὰ πάντα εἰς τὴν προάσπισιν τοῦ Κυπριακοῦ. Εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, ἐπικρίνοντα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν — δὲν θέλω νὰ τοῦ ἀνταποδώσω οὔτε ἐπικρίσεις, οὔτε φράσεις τὰς ὁποίας ἀστόχως ἐχρησιμοποίησε μερικὰς φορὰς ἐναντίον μου — δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἂν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς κρίσεως, ὅταν ἔλθῃ, ἡ ἡμέρα ποὺ θὰ γραφῇ ἡ ἱστορία τοῦ Κυπριακοῦ, ἡ ἐμφανὴς καὶ ἀπόρρητος, δὲν γνωρίζω ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἰδικόν του ἐνεργητικόν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι θὰ εἶναι ἀσυγκρίτως μικρότερον ἀπὸ τὸ ἰδικόν μου.

§86Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑποστηρίζετε ὅτι ἡ ἐρώτησις εἶναι διάφορος ἀπὸ τὴν πρότασιν;

§87Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θέλετε ὁπωσδήποτε νὰ ἀποδείξητε ὅτι εἶναι πρότασις; Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναι πρότασις — ἄλλωστε ἀναπάντητος — ἔχετε συμφέρον νὰ τὸ ἀποδείξητε.

§88Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, σεῖς, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπροτείνατε τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς Ἑνώσεως. Αὐτὸ εἶναι θέμα Ἑλληνικόν. Δὲν ἀντλεῖ κανένας ξένος ἐχθρὸς τῆς ὑποθέσεως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀντλήσῃ ἐπιχείρημα. Ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι σεῖς ἐβλασφημήσατε ἔναντι τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπροτείνατε εἰς τὸ διηνεκὲς τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς Ἑνώσεως, ποῖον ἐπιχείρημα ἠμποροῦν νὰ ἀντλήσουν οἱ ξένοι ἐξ αὐτοῦ;

§89Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχει μία ἁπλῆ ἀπάντησις. Καὶ πρότασιν ἀκόμη ἂν ὑπέβαλον, ἀπὸ τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πρότασις ἔμεινεν ἄνευ ἀπαντήσεως, ἀπετέλεσεν κἄτι τὸ ἀβλαβὲς καὶ ἀποδεικνύει τὴν ὀρθότητα τῆς τοποθετήσεως, διότι ἀπεκάλυψε τὴν μὴ καλὴν πίστιν τῆς ἀντιθέτου πλευρᾶς. Ἀπὸ τὴν ὥραν ποὺ δὲν ἐδόθη ἡ ἀπάντησις, δὲν δύναται τίποτε νὰ ἐπικαλεσθῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§90Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἄν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπετέλεσεν ἐπιτυχίαν ἢ ὄχι, εἶναι ἄλλο θέμα. Τώρα διαπιστώνομεν τὰ γεγονότα. Ὑποστηρίζετε ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ ἐρωτήσεως καὶ προτάσεως. Ἰδού, λοιπόν, ἡ ὁμιλία σας πρὸς τὸν Βρεταννόν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐρώτησις, εἶναι πρότασις. «Εἰς τί συνίστανται αἱ Βρεταννικαὶ ἀντιρρήσεις διὰ τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα; Εἶναι τὸ ἐνδεχόμενον τῆς Ἑνώσεως, τὸ ὁποῖον ὑποχρεώνει τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν νὰ κρατῇ τὸν Κυπριακὸν λαὸν εἰς τὴν δουλείαν; Ἂν αὐτὴ ἡ προοπτικὴ δὲν ὑπάρχῃ, ἂν εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως δὲν βαρύνῃ ὁ φόβος νὰ ἴδῃ τὴν Κύπρον ἑνουμένην μὲ τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦτο εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν διατεθειμένη νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν νῆσον; Ἂν οὕτως ἔχῃ, ἂς μᾶς τὸ εἴπῃ. Θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ εὕρωμεν, ἡ Γενικὴ Συνέλευσις θὰ ἠμπορέσῃ νὰ εὕρῃ τὸ κατάλληλον μέσον, διὰ νὰ καθησυχάσῃ τοὺς φόβους τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου...». Ἰδού, λοιπόν, καὶ πρότασίς σας...

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, διατί δέχεσθε διακοπάς; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρήσω τὴν συζήτησιν ἐν ἠρεμίᾳ.

§92Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι βέβαιος ὅτι διὰ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία γίνεται διὰ πολλοστὴν φοράν, οὐδένα, μὰ ἀπολύτως οὐδένα, ἔπεισεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐὰν δὲν εἶχεν ἐπισημάνει αὐτὰ τὰ σημεῖα, ἄλλα σημεῖα θὰ εὕρισκε, διότι πολὺ τὸν ταλαιπωρεῖ ἡ ἐπιτυχία τῆς συζητήσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, καὶ ἡ ἐπιτυχία τῆς ἀποφάσεως. (Χειροκροτήματα). Διότι, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τοῦ παρέχω εὐχαρίστως τὴν δήλωσιν, ὅτι εὐκόλως θὰ εὕρισκεν ἄλλας φράσεις, ἐὰν δὲν εἶχεν εὕρει αὐτάς.

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πολὺ εὐφυὲς εἶναι αὐτό.

§94Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὡμίλησα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη περισσότερον τῶν πέντε ὡρῶν. Μίαν ὥραν καὶ 15′ ἀπὸ χειρογράφου, τὰς ἄλλας ἄνευ χειρογράφου, ἀπὸ σημειώσεις, ἢ ἄνευ σημειώσεων. Ὅταν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τέσσαρας ὥρας διεξάγει διαλογικὴν συζήτησιν εἰς ξένην γλῶσσαν, ἀπὸ σημειώσεις καὶ ἄνευ σημειώσεων, εἶναι εὔκολον ἂν βάλῃς τὸν διαστρεβλωτικὸν φακὸν καὶ ἀπομονώσῃς φράσεις καὶ περιόδους καὶ δὲν λαμβάνεις ὑπ’ ὄψει τὴν ὅλην ἔννοιαν τῆς συζητήσεως νὰ εὕρῃς φράσεις νὰ ἐπικρίνῃς οἱονδήποτε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. (Χειροκροτήματα).

§95Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐπικαλεῖσθε ἐλαφρυντικά, κύριε Ὑπουργέ.

§96Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ ὅλη ἔννοια τῆς συζητήσεως, καὶ αὐτὴ εἶναι ἔννοια συνέσεως, ἀποφασιστικότητος καὶ ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, ὅπως τὸ ἀνεγνώρισαν ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι, ἂς μὴ προχωρήσωμεν εἰς περισσοτέρας ὀξύτητας. Ἂς μὴ ἐρευνήσωμεν ποῖος ἐξεφράσθη διὰ μίαν λύσιν καὶ ποῖος ἐξεφράσθη διὰ τὴν ἄλλην. Ἂς σκεφθῶμεν ὅτι σήμερον γράφεται μία ἀπὸ τὰς ὡραιοτέρας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰς δυσκολωτέρας σελίδας τῆς ἱστορίας μας. Τουλάχιστον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἂς μὴ αὐξάνωμεν τὰς δυσκολίας, ἂς μὴ μειώνωμεν τὴν λαμπρότητα τῆς ὡραίας αὐτῆς σελίδος τῆς ἱστορίας μας. (Χειροκροτήματα).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§98Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. (Ἀναπληρωτὴς Ἡγέτου ΔΚΕΛ κ. Καρτάλη). Ἀνῆλθον, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ διατυπώσω τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω. Δὲν μοῦ ἀπολείπει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ συναίσθησις τῶν δυσχερειῶν, κατὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἀντιπαλαίσω, προκειμένου νὰ φέρω εἰς πέρας τὸ ἔργον μου. Γνωρίζω πόσον ἐξόχως λεπτὰ καὶ δυσχερῆ εἶναι τὰ θέματα τὰ ὁποῖα συζητοῦνται κατ’ αὐτὴν τὴν ἔκτακτον σύνοδον. Καὶ ἀκόμη παρίσταται ἀνάγκη νὰ ἀναπληρώσω τὸν ἀσθενοῦντα ἡγέτην τοῦ Κόμματος κ. Γ. Καρτάλην, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστόν, ὅτι αἱ παρεμβάσεις του ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς ἐπὶ τῶν γενικωτέρων τῆς χώρας, ἰδίᾳ ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν θεμάτων, ἀπέσπασαν πάντοτε τὴν ἰδιάζουσαν προσοχὴν καὶ τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ γενικώτερον τῆς δημοσίας γνώμης τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα). Νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. συναδέλφους εὔλογον καὶ ἀδιατάρακτον πίστωσιν χρόνου διὰ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεων τοῦ Κόμματός μας. Συνέβη, κύριοι βουλευταί, καὶ ἄλλοτε ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ κληθῇ εἰς ἔκτακτον σύνοδον. Νομίζω, ὅμως, ὅτι ἡ παροῦσα σύνοδος παρουσιάζει μίαν ἐντελῶς ἰδιαιτέραν σημασίαν. Ἡ σύγκλησίς της ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἐπεχειρήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἡ πρόωρος διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς δευτέρας τακτικῆς συνόδου, μὲ ἀποτέλεσμα ἐπὶ ὁλόκληρον ἑπτάμηνον νὰ ἀργήσῃ ἡ Ὁλομέλεια τῆς Βουλῆς καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Ἀκόμη ἐπρόκειτο χωρὶς τὴν σύγκλησιν τῆς ἐκτάκτου αὐτῆς συνόδου νὰ μείνῃ ἀδιαφώτιστος ἡ κοινὴ γνώμη ἐπὶ σοβαρωτάτου ἐθνικοῦ θέματος. Μόλις τὴν παραμονὴν τῆς λήξεως τῆς προώρου καὶ ἀνωμάλου, τῆς τακτικῆς συνόδου, ἡ Ἑλλὰς εἰσήρχετο εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, πρᾶξις, ἡ ὁποία ἐθεωρήθη καὶ ἐχαρακτηρίσθη καὶ ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὸ ἀνακοινωθέν του τῆς 3ης Μαΐου, ὡς οὐσιώδης μετατόπισις τῆς ἐξωτερικῆς καὶ ἀμυντικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας. Περαιτέρω ἀνέκυπτε σοβαρώτατον θέμα, ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἐπιστολῆς Σαρπὲρ πρὸς τὴν Γραμματείαν τοῦ Ο.Η.Ε., εἰς βάρος τοῦ γοήτρου καὶ τοῦ κύρους τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Περαιτέρω συνέβαινε τὸ Κυπριακὸν θέμα, τὸ μέγα αὐτὸ ἐθνικὸν θέμα, νὰ διέρχεται ἀπὸ ραγδαίας ἐξελίξεις καὶ φῆμαι διασταυρούμεναι νὰ τὸ φέρουν διολισθαῖνον πρὸς δυσαρέστους δρόμους. Συνέβη ἀκόμη, ὅπως ἐλέχθη καὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, συνέβη ὥστε μία μακρὰ συζήτησις διεξαχθεῖσα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐπὶ γενικωτάτης σημασίας ζητήματος, ὅπως εἶναι τὸ θέμα τῶν πιστοποιητικῶν κοινωνικῶν φρονημάτων καὶ τῆς εἰρηνεύσεως τῆς χώρας, εἰς τὴν ὁποίαν συζήτησιν ἔλαβον μέρος Ἀρχηγοὶ ὅλων τῶν Κομμάτων, συνέβη μὲ τὴν πρόωρον λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς τακτικῆς συνόδου, ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ καθορίσῃ τὴν ἰδικήν της θέσιν. Τέλος, κατὰ τὸ ἴδιον αὐτὸ διάστημα, ἐνώπιον διεθνῶν ὀργάνων, συνεζητεῖτο καίριον θέμα διὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας. Ὑπεγράφετο, ὡς γνωστόν, προσφάτως ἡ σύμβασις τῆς Εὐρωπαϊκῆς κοινῆς ἀγορᾶς, καὶ γοργῶς ἐξειλίσσοντο αἱ συνεννοήσεις ἐπὶ εὐρωπαϊκοῦ ἐπιπέδου διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς ζώνης τῶν ἐλευθέρων συναλλαγῶν. Εἶναι λυπηρόν. ἀλλὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς τὴν χώραν μας τελευταίως μόνον ἐφ’ ὅσον ὁ ἀντίκτυπος αὐτῶν τῶν ζητημάτων καὶ αὐτῶν τῶν ἐξελίξεων ἐκ τῆς πορείας τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ πληγῇ κατὰ τρόπον δραματικὸν ἡ οἰκονομία τῆς χώρας. Ἰδοὺ ἕνας πρόσθετος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἔκτακτος αὐτὴ σύνοδος ὑπῆρξε χρήσιμος, διότι δύναται νὰ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκθέσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε καὶ εἰς τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἰς τοὺς βουλευτὰς καθ’ ἕκαστον, νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των ἐπὶ τοῦ κρισίμου καὶ νευραλγικοῦ αὐτοῦ θέματος, τῆς ὀργανώσεως τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς ζώνης τῶν ἐλευθέρων ἀνταλλαγῶν. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα θεωρεῖ τίτλον τιμῆς δι’ αὐτὸ ὅτι ἀποφασιστικῶς, ἐπαναλαμβάνω, ἀποφασιστικῶς, συνέβαλεν εἰς τὴν σύγκλησιν τῆς ἐκτάκτου αὐτῆς συνόδου. Καὶ εἰσέρχομαι, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον θέματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὴν σημερινὴν καὶ θὰ ἀπασχολήσουν, ἐν συνεχείᾳ, τὰς προσεχεῖς συνεδριάσεις. Κύριοι βουλευταί, τὸ πρῶτον θέμα, τὸ ὁποῖον ἄλλωστε ἀνέκυψε καὶ προεβλήθη ἐντονώτατα εὐθὺς ὡς ἀνηγγέλθη ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς τακτικῆς συνόδου, ἦτο ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐντάξῃ τὴν χώραν εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἀνακύπτουν τρία σαφῶς διακεκριμένα ἐρωτήματα: Εἰς τί συνίσταται τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, καὶ ἐὰν τοῦτο ἀποτελῇ κατ’ ἀρχὴν τὴν ὀρθὴν ἐφαρμοστέαν πολιτικήν, προκειμένου νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἄλλος ἀπὸ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς παγκοσμίου εἰρηνεύσεως καὶ εἰδικώτερον τὴν εἰρήνευσιν μιᾶς κατ’ ἐξοχὴν πολυταράχου περιοχῆς, τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἐκ τῆς ὁμαλῆς ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται αὐτὴ αὕτη ἡ τύχη τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἠπείρου. Δεύτερον ἐρώτημα: Προσεχώρησε, ναὶ ἢ ὄχι ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ; Προσεχώρησεν ὁλικῶς, προσεχώρησε μερικῶς καὶ ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν; Καὶ ἐὰν ναί, τρίτον ἐρώτημα: Τότε ὑπῆρξε πρᾶξις συνετή, πρᾶξις ἐπιζημία ἢ πρᾶξις ἁπλῶς περιττή. Ἰδοὺ τὰ τρία σαφῆ καὶ διακεκριμένα ἐρωτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐπεχείρησε νὰ δώσῃ ἀπάντησιν. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ τὴν τεραστίαν σημασίαν τοῦ χώρου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἁπλῶς τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκεῖ παράγεται, ἐκεῖθεν ἀντλεῖται τὸ ⅓ τῆς παγκοσμίου πετρελαιοπαραγωγῆς, ὑπογραμμίζει τὴν σημασίαν, τὴν βαρεῖαν, τὴν μεγάλην τοῦ χώρου αὐτοῦ. Δὲν εἶναι οὔτε αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, οὔτε ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις, ποὺ ἔχουν ἀνάγκην τῶν πετρελαίων αὐτῶν. Αὐταὶ εἶναι αὐτάρκεις. Ἡ Εὐρώπη καὶ μόνον ἐξαρτᾶται ἐξ ὁλοκλήρου, ἐξαρτᾶται ἡ ζωὴ ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἡ κοινωνικὴ της ἐκ τῆς προμηθείας τῶν καυσίμων τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἰδοὺ διατὶ μόλις διελύθη ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία, αἱ δύο μεγάλαι, τότε, Εὐρωπαϊκαὶ δυνάμεις, ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία, ἔσπευσαν νὰ θέσουν ὑπὸ τὸν ἴδιον αὐτῶν ἔλεγχον τὸν πολύτιμον αὐτὸν χῶρον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἐχρειάσθη μακρὰ περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβον χώραν ἐξελίξεις σταδιακαὶ ὥστε ὁ ἔλεγχος αὐτὸς νὰ περιέλθῃ μίαν στιγμὴν ἐξ ὁλοκλήρου σχεδὸν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Αὐτοκρατορίαν. Καὶ ἐχρειάσθη ὁ δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος διὰ νὰ ἐνταθοῦν τὰ σημεῖα κάμψεως τῆς Ἀγγλικῆς ἐπιρροῆς, τὰ ὁποῖα εἶχον ἤδη προπολεμικῶς παρουσιασθῆ, διὰ νὰ φθάσωμεν ἐπ’ ἐσχάτων εἰς τὴν πλήρη σχεδὸν ἐξαφάνισιν τῆς Βρεταννικῆς ἐπιρροῆς εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἐπεχείρησε διὰ τῆς συνάψεως τοῦ συμφώνου τῆς Βαγδάτης, νὰ διατηρήσῃ μερικήν, ἔστω, ἐπιρροὴν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Κατώρθωσε νὰ ἔχῃ ἐντὸς τοῦ Συμφώνου αὐτοῦ ἕνα καὶ μόνον Ἀραβικὸν κράτος τὸ Ἰράκ. Ἐχρησιμοποίησε διὰ τὴν στελέχωσιν τοῦ Συμφώνου αὐτοῦ ὡς πρωτοπαλλήκαρον τὴν γείτονα Τουρκίαν, τὴν ὁποίαν ἀνήγαγε εἰς μεγάλην δύναμιν, ἡ ὁποία ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ Συμφώνου αὐτοῦ, νὰ ἀσκήσῃ ἡ γείτων σπουδαῖον ρόλον καὶ μὲ ηὐξημένον διπλωματικὸν κῦρος νὰ παρουσιάζεται εἰς τὰ Κράτη τοῦ χώρου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης προεκάλεσε ἔκδηλον τὴν ἐχθρότητα ὅλων τῶν ἄλλων Ἀραδικῶν Κρατῶν, διότι προδήλως κατέτεινεν εἰς τὴν διαίρεσιν τοῦ Ἀραβικοῦ Κόσμου, καὶ τὴν διατήρησιν τοῦ ἀποικιακοῦ καθεστῶτος. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τὸν δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον ἀπέρρευσεν ἕνας ἐθνικιστικὸς στρατὸς ἀσυγκράτητος εἰς τοὺς λαοὺς τῆς περιοχῆς αὐτῆς καὶ ἀκόμα ἕνα ἰσχυρὸν ἀντιαποικιακὸν πνεῦμα. Ἰδοὺ διατὶ τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης προεκάλεσεν ἔντονον τὴν ἐχθρότητα τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου, καὶ ἰδοὺ διατὶ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπῆρξεν ποτὲ εὐμενὴς διὰ τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης καὶ ἡ Ἑλληνικὴ ἐξωτερικὴ πολιτική, ὅπως ἐτόνιζεν ὁ ἀξιότιμος ἄνευ Χαρτοφυλακίου Ὑπουργός, εἰς τὴν παρελθοῦσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἔπαυσε νὰ εἶναι εἰς τὴν οὐρὰν τῶν ἀποικιακῶν Κρατῶν καὶ πρὸ πολλοῦ διέστειλε τὴν θέσιν της ἀπὸ αὐτὴν καὶ εὐνοεῖ καὶ εὐνοεῖται ἀπὸ τὰ ἀντιαποικιακὰ κράτη. Βεβαίως ὅταν ἡ Βρεταννικὴ ἐπιρροὴ εἶχεν σχεδὸν ἐκμηδενισθῆ εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, φυσικὸν ἦτο αἱ δύο Μεγάλαι Δυνάμεις τοῦ κόσμου, ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, νὰ ἐπιχειρήσουν νὰ καλύψουν τὸ κενόν. Καί, πράγματι, ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις ὅταν ἔγινε τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης, προσεπάθησε νὰ ὑπερφαλαγγίσῃ τὸ Σύμφωνον αὐτὸ καὶ διὰ παντοίων μέσων, οἰκονομικῆς βοηθείας καὶ στρατιωτικῆς βοηθείας καὶ πρὸ παντὸς διὰ τῆς ἠθικῆς ἐνισχύσεως τῶν ἀντιαποικιακῶν αἰσθημάτων τῶν λαῶν αὐτῶν ἐπεχείρησε καὶ ἐπέτυχε μέχρις ἑνὸς σημείου, σοβαρὰν διείσδυσιν εἰς τὸν χῶρον αὐτόν. Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ἀφ’ ἑτέρου, ἀρχικῶς εἶχον περιορισθῆ εἰς τὴν παροχὴν οἰκονομικῆς βοηθείας εἰς τὰς ὑποαναπτύκτους αὐτὰς χώρας καὶ μόνον ἐπ’ ἐσχάτων, μετὰ τὴν κρίσιν τοῦ Σουέζ, ὑπεισῆλθον καὶ διὰ στρατιωτικῶν μέσων, διὰ τῆς συμμετοχῆς των πλέον εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ποὺ σημαίνει ἐμμέσως καὶ κατὰ μέγιστον ποσοστὸν συμμετοχὴν εἰς αὐτὸ τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης. Ὑποστηρίζω, κύριοι συνάδελφοι, καὶ θὰ ἀναλύσω περαιτέρω τὴν σκέψιν μου, ὅτι τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ δὲν ἀποτελεῖ ἄλλο τι παρὰ μίαν συγκεκαλυμμένην ἐνίσχυσιν καὶ προέκτασιν τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης. Δὲν θὰ ἀρκεσθῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα καὶ εἰς αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν κατέληξεν ὁ πολὺ γνωστὸς Ἀμερικανὸς Γερουσιαστὴς Χόμφραϋ, ὁ ὁποῖος μὲ αὐτὰς τὰς λέξεις ἐχαρακτήρισε τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ ὡς προέκτασιν καὶ ἐνίσχυσιν τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης. Καί, πράγματι, κύριοι συνάδελφοι, διὰ μέσου τῶν σαφῶν φράσεων καὶ λέξεων τοῦ κειμένου τοῦ ψηφίσματος τοῦ Κογκρέσου, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ τοῦ διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ Προέδρου Ἀϊζενχάουερ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ντάλλες, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων Ἐπιτροπῶν καὶ ἐνώπιον τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων, δὲν ἀπομένει ἀμφιβολία ὅτι διὰ τοῦ Δόγματος αὐτοῦ ἐπιδιώκεται ὄχι μόνον ἡ κατοχύρωσις τῆς ἐδαφικῆς ἀκεραιότητος τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἀλλὰ ἡ κατοχύρωσις τῶν ὑφισταμένων καθεστώτων, ἡ κατοχύρωσις, ὡς λέγεται, τῆς πολιτικῆς ἀνεξαρτησίας, καὶ δὴ ὄχι μόνον ἀπὸ ἄμεσον κίνδυνον ἐξωτερικόν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἔμμεσον τοιοῦτον, ἐμφανιζόμενον ὑπὸ τὴν μορφὴν ἐσωτερικῆς ἀναταραχῆς. Καὶ τὰ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ἀμερικανοῦ Προέδρου τιθέμενα καὶ κατὰ τὴν κρίσιν του μέλλοντα νὰ χρησιμοποιηθοῦν μέσα, πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ παρέμβασιν, δὲν εἶναι ἁπλῆ οἰκονομικὴ βοήθεια, δὲν εἶναι κἄν ἡ στρατιωτικὴ βοήθεια, εἶναι καὶ αὐταὶ αὗται αἱ ἔνοπλοι δυνάμεις τῆς Ἀμερικῆς, τὰς ὁποίας ἐξουσιοδοτεῖται ὁ Πρόεδρος νὰ χρησιμοποιήσῃ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν σκοπῶν τοῦ Δόγματος. Ὑπὸ τοιαύτην σαφῆ ἔννοιαν τὸ Δόγμα αὐτὸ συνήντησεν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, τὴν ἐχθρότητα ἑνὸς μέρους τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου. Εἶναι φανερὸν ὅτι ὡς ἀποτέλεσμα ἔχει, τοὐλάχιστον τὴν διαίρεσιν τοῦ Ἀραβικοῦ κόσμου καὶ ἀκόμη εὑρίσκεται εἰς σύγκρουσιν μὲ τὸ ἐθνικιστικὸν καὶ ἀντιαποικιακὸν αἴσθημα τῶν Ἀράβων. Ἰδοὺ διατὶ εὐθυγραμμίζεται τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ μὲ τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης. Καὶ θὰ εἶναι φυσικὸν νὰ ἀναμένῃ κανεὶς ὅτι ἡ προσπάθεια τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, ἐν πολλοῖς ἔχει εὐδοκιμήσει, μετὰ τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, θὰ ἐνταθῇ περαιτέρω, θὰ προσπαθήσῃ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐπιρροήν της εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, εἰς τὸν ὁποῖον πάλαι ποτὲ ἡ Τσαρικὴ Ρωσία ἔπαιξε σπουδαιότατον ρόλον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συναντῶνται εἰς τὴν εὔφλεκτον αὐτὴν περιοχὴν τρεῖς Μεγάλαι Δυνάμεις: Ἡ Ἀμερική, ἡ Ρωσία καὶ ἡ Ἀγγλία, διεκδικοῦσαι τὴν ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ χώρου αὐτοῦ. Ἡ εἰκὼν εἶναι ἥκιστα ἐποικοδομητικὴ διὰ τὴν παγκόσμιον εἰρήνην πρὸς προάσπισιν τῆς ὁποίας ὑποτίθεται ὅτι αἱ Μεγάλαι αὗται Δυνάμεις ἀγωνίζονται. Βεβαίως, δὲν ὑπηρετεῖ τὴν παγκόσμιον εἰρήνην τὸ σύμπλεγμα αὐτὸ τῶν ἐπιρροῶν ποὺ ἐμφανίζεται εἰς τὴν νευραλγικὴν αὐτὴν περιοχήν. Βεβαίως δὲν ὑπηρετεῖ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Αἱ χῶραι αὗται ἔχουν ἀνάγκην εἰρηνεύσεως, διότι μόνον ὑπὸ ἀτμόσφαιραν εἰρήνης, βοηθούμεναι οἰκονομικῶς, εἶναι δυνατὸν νὰ λύσουν τὸ θέμα τῆς βελτιώσεως τοῦ βιοτικοῦ των ἐπιπέδου καὶ τῆς κοινωνικῆς των εὐσταθίας. Τέλος δὲ νομίζω ὅτι ἐξυπηρετεῖται τὸ συμφέρον τῆς Εὐρώπης μὲ αὐτὴν τὴν ἐμπλοκὴν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Διότι ἡ Εὐρώπη ἀναπνέει μόνον χάρις εἰς τὰ πετρέλαια τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Καὶ ἂν ἡ περιοχὴ αὐτὴ ἀναφλεγῇ ἢ διαφύγῃ ὄχι, ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Εὐρώπης, διότι ἤδη ἔχει φύγει, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν διεθνῆ ἔλεγχον τότε ἡ Εὐρώπη θὰ καταντήσῃ μία ἐξηρτημένη Ἤπειρος. Ἰδοὺ διατὶ πιστεύομεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ δὲν ἀποτελεῖ, ὡς πρᾶξις διεθνοῦς πολιτικῆς, παράγοντα συμβάλλοντα εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς παγκοσμίου εἰρήνης καὶ τῆς εἰρηνεύσεως εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ἡμεῖς θὰ ἐφανταζόμεθα τὸν χῶρον αὐτόν, καὶ εἶχον τὴν τιμὴν τὴν σκέψιν αὐτὴν νὰ τὴν ἀναπτύξω προσφάτως ἐνώπιον τῆς Εὐρωπαϊκῆς Συνελεύσεως τοῦ Στρασβούργου— καὶ δὲν ἤμην ὁ μόνος — φανταζόμεθα τὸν χῶρον αὐτὸν ἀπηλλαγμένον τῶν διεθνῶν ἀνταγωνισμῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ ἐλέγχεται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑπὸ τὴν αἰγίδα του Τραπεζιτικοὺς Ὀργανισμοὺς ἰσχυροτάτους, διὰ μέσου τῶν ὁποίων θὰ ἔπρεπε, καὶ ὤφειλε νὰ διοχετεύσῃ ὁ Ο.Η.Ε. ἄφθονον χρῆμα πρὸς τὰ κράτη αὐτὰ ἄνευ πολιτικῶν ὅρων, ἰδίᾳ νὰ μὴ προσκρούσῃ εἰς τὸ συναισθηματικὸν μέρος τὸ δικαιολογημένον, τῶν λαῶν αὐτῶν, νὰ διαθέσῃ ἄφθονον χρῆμα κατὰ τρόπον προγραμματισμένον ὥστε πράγματι, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν οἰκονομικὴν αὐτὴν ἀπόδοσιν καὶ νὰ διοχετεύσῃ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν τοῦ ἐπικινδύνου ἐθνικιστικοῦ πυρετοῦ ποὺ μεταπολεμικῶς παρατηρεῖται εἰς τοὺς λαοὺς αὐτούς. Νομίζομεν ὅτι ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἀντιμετωπιζόμενον τὸ πρόβλημα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα ὥστε καὶ αἱ χῶραι αὗται θὰ ἀνέπνεον καὶ θὰ ἔπαυον νὰ ἀποτελοῦν τὴν πυριτιδαποθήκην τοῦ κόσμου. Ἡ οἰκονομικὴ ἄνοδος τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, εἶναι συνείδησις ὅλων μας πόσον εἶναι συμφέρουσα διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία παλαιόθεν εἶχεν, ἔχει καὶ θὰ ἔχῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον οἰκονομικοὺς δεσμούς. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μας εἰς τὸ πρῶτον ἐρώτημα. Καὶ τὸ δεύτερον ἐρώτημα εἶναι: Ἡ Ἑλλὰς προσεχώρησεν, ναὶ ἢ οὒ εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ; Ἀνέμενον τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ διευκολυνθῶ καὶ ἴσως νὰ παραλείψω τὴν περικοπὴν αὐτὴν τοῦ λόγου μου. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐφωτίσθην ἐπαρκῶς. Σαφὴς εἶναι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ Ἑλληνοαμερικανικοῦ ἀνακοινωθέντος τῆς 3.5.1957. «Αἱ δύο χῶραι διαπιστώνουν εἰδικώτερον τὴν ἀνάγκην ὅπως ἡ συνεργασία καὶ ἀλληλεγγύη αὕτη ἐκδηλωθοῦν ὑπὲρ τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ὡς καὶ ἐκείνων, αἵτινες ἀντιμετωπίζουσαι ἀνάλογα οἰκονομικὰ προβλήματα εἶναι...». Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θεωροῦν ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς ὑπάγεται εἰς τὰς χώρας εἰς ἃς ἀφορᾷ ἡ πρότασις Ἀϊζενχάουερ. Εἶναι σαφὴς ἡ δήλωσις, τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπάγεται εἰς τὰς χώρας ποὺ ἀφορᾷ τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Τί χρείαν ἔχομεν ἀνακοινωθέντων πρεσβειῶν περὶ τοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχουν μυστικὰ σύμφωνα; Ἐὰν ὑπῆρχον μυστικὰ σύμφωνα, ἴσως θὰ ἀνέτρεπαν τὸ σαφὲς κείμενον τοῦ ἀνακοινωθέντος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπάγεται ἐφεξῆς εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Ὑπάρχει καμμία ἐπιφύλαξις ὅτι ὑπέγραψεν ὑπὸ ἔννοιαν οἰκονομικὴν ἢ στρατιωτικὴν μόνον ἡ Ἑλλάς; Οὐδεμία τοιαύτη ἐπιφύλαξις διατυποῦται εἰς τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον 4, ὅπερ εἶναι τὸ σαφέστατον. Δὲν εἶμαι πρόθυμος νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸ συμπέρασμα ποὺ συνήγαγε, ἀποκρούων τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἀνακοινωθέντος. Ἐδῶ ἐμφανίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ προσπαθεῖ νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 2 ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἀμερικὴ κάμνουν μίαν οἰκουμενικὴν διακήρυξιν ὅτι ὅλους τοὺς λαοὺς πλέον ἀπὸ κοινοῦ αἱ δύο αὗται χῶραι, θὰ τοὺς προστατεύουν ἐφεξῆς. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ἑρμηνεία σας, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι ἑρμηνεία δυναμένη σοβαρῶς νὰ ὑποστηριχθῇ. «Ὄλων τῶν λαῶν», ὅταν λέγῃ τὸ ἄρθρον αὐτό, δὲν εἶναι δυνατὸν λογικῶς νὰ ἀφορᾷ ἄλλο τι παρὰ ὅλων τῶν λαῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, δηλαδὴ ὅλων τῶν λαῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναφέρεται τὸ κείμενον τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Ὅθεν καὶ ἐντεῦθεν συνάγεται δεύτερον συμπέρασμα ἐκ τοῦ ἄρθρου 2, ὅτι ἀπὸ κοινοῦ ἡ Ἀμερικὴ καὶ ἡ Ἑλλὰς ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνην αὐτὴν ἔναντι τῶν λαῶν τῶν ὑπαχθησομένων εἰς τὸ Δόγμα, τὴν ἀπορρέουσαν ἐξ αὐτοῦ. Συνεπῶς, πλήρης εἶναι ἡ ὑπαγωγὴ τῆς χώρας εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Τί περίπου προβλέπει τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, ἐξετέθη ἐν πολλοῖς. Θὰ συνοψίσω ἁπλῶς, ὅτι διὰ τῆς δηλώσεως αὐτῆς, διὰ τῆς κατευθυντηρίου αὐτῆς γραμμῆς πολιτικῆς, ὅπως θεωρεῖται τὸ ψήφισμα, ἡ Ἀμερικὴ ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα νὰ παρεμβαίνῃ καὶ εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ἀκόμη ὑποθέσεις τῶν χωρῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, χρησιμοποιοῦσα πρὸς τοῦτο, ἂν κρίνῃ ἀναγκαῖον, καὶ τὴν ἔνοπλον αὐτῆς δύναμιν. Πρώτη ἐφαρμογὴ τοῦ Δόγματος αὐτοῦ, ἦτο ὁ περίπατος τοῦ 6ου στόλου τοῦ Ἀμερικανικοῦ, ὅταν αἱ γνωσταὶ ἐσωτερικαὶ ἀνωμαλίαι ἐλάμβανον χώραν εἰς τὴν Ἰορδανίαν. Τὸ ψήφισμα ἔχει καὶ μίαν ἄλλην περικοπήν, ἡ ὁποία δὲν ἀνεγνώσθη. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ συμπληρώσω τὸ κενόν: «Ἐξουσιοδοτεῖται ὁ Πρόεδρος ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν προγραμμάτων στρατιωτικῆς βοηθείας εἰς ὅλην τὴν περιοχὴν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἀπὸ κοινοῦ μεθ’ οἱασδήποτε χώρας ἢ ὁμάδος χωρῶν τῆς περιοχῆς, ἐπιθυμούσης τὴν τοιαύτην βοήθειαν». Δηλαδή, ἡ Ἀμερικὴ δὲν προτίθεται νὰ παράσχῃ μόνη τὴν βοήθειαν εἰς τὰς χώρας αὐτάς, ἀλλὰ δύναται νὰ τὴν παράσχῃ ἀπὸ κοινοῦ καὶ μὲ ἄλλας χώρας ὑπαχθησομένας εἰς τὸ Δόγμα. Ἰδοὺ ἡ τύχη τῆς χώρας μας. Καλεῖται ἡ Ἑλλάς, ὡσὰν νὰ ἔχῃ λύσει ὅλα τὰ ἐθνικά της ζητήματα, ὡσὰν νὰ ἔχῃ τόσην ἐπάρκειαν στρατιωτικῶν δυνάμεων, νὰ προσφέρῃ καὶ αὐτὴ τὴν στρατιωτικήν της ἐνίσχυσιν εἰς τὴν Ἀμερικὴν διὰ νὰ προστατεύσῃ, κατὰ τὴν κρίσιν της, τὴν κινδυνεύουσαν πολιτικὴν ἀνεξαρτησίαν ὡρισμένου κράτους τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Βεβαίως, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶμαι ἕτοιμος νὰ συμφωνήσω μαζὶ σας ὅταν θὰ χρειασθῇ νὰ ἀκολουθήσουν διμερεῖς συμβάσεις, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι δὲν ἐδημιουργήθη ἤδη ὄχι ἠθική, ἀλλὰ νομικὴ ὑποχρέωσις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, εἰς τρόπον ὥστε, ὅταν κληθῆτε νὰ ὑπογράψητε τὸ διμερὲς σύμφωνον, δὲν θὰ θεωρηθῆτε ὅτι σέβεσθε τὴν ὑπογραφήν σας, ἀρνούμενοι ἀναιτιολογήτως τὴν ὑπογραφὴν τοῦ διμεροῦς συμφώνου εἰς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ κατ’ ἀρχὴν συμφώνου. Αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ ἀληθὲς νόημα τοῦ δημοσιευθέντος ἀνακοινωθέντος. Λέγεται ὅτι ὑπῆρχε καὶ ἄλλο, τελείως ἀθῶον σχέδιον ἀνακοινωθέντος, τὸ ὁποῖον ἀπέρρεεν ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν καὶ εἰς ἐκεῖνο ὑποκατεστάθη τὸ βαρυσήμαντον ἀνακοινωθὲν τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη καὶ τὸ ὁποῖον ἐσχεδιάσθη, κατά τινας πληροφορίας, εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν, μετὰ τὴν συνάντησιν Πρωθυπουργοῦ καὶ Ρίτσαρντς. Θὰ ἦτο πάρα πολὺ διαφωτιστικόν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ προσκομίσῃ ἐδῶ τὸ μνημόνιον, ἐν τῷ ὁποίῳ πλήρως διατυποῦνται αἱ συζητήσεις ποὺ ἔλαβον χώραν εἰς τὴν μεγάλην σύσκεψιν, ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπου ἐξετέθησαν αἱ Ἑλληνικαὶ ἀπόψεις καὶ αἱ Ἀμερικανικαὶ ἀπόψεις, διὰ νὰ κλείσῃ ἡ συνεδρίασις, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ συμφωνία. Ἀλλὰ αὐτὰ ἀποτελοῦν τὰ προεόρτια· ἡ οὐσία καὶ τὸ τελικὸν συμπέρασμα εἶναι ὅτι αἱ δεσμεύσεις ἐδημιουργήθησαν μὲ τὸ δημοσιευθὲν ἀνακοινωθέν. Ἐκινδύνευσεν ἀπόψε ὁ ἀπεσταλμένος τοῦ Προέδρου τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας νὰ ἐπιτιμηθῇ ἀπὸ τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι ἐτόλμησε νὰ κάμῃ δηλώσεις, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς τοιούτου ἱστορικοῦ κειμένου, διευκρινίζων καὶ ἀποσαφηνίζων τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ. Τί φυσικώτερον νὰ ἐρωτηθῇ ἀπὸ τοὺς δημοσιογράφους περὶ τῆς σημασίας τοῦ ἐκδοθέντος ἀνακοινωθέντος; Καὶ ἀπήντησεν: «Ἀνέμενα πράγματι αὐτὴν τὴν ἐγκάρδιον ὑποδοχὴν εἰς τὴν χώραν αὐτήν. Τὰ πλεονεκτήματα νὰ ἀνήκουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ αἱ εὐθῦναι ἐκ τῆς προσχωρήσεώς της εἰς τὸ Δόγμα τῆς ἀνήκουν». Ἰδοὺ ἡ σαφὴς καὶ μὴ διαψευσθεῖσα, τοῦ ἀπεσταλμένου τοῦ κ. Αϊζενχάουερ καὶ συντελεστοῦ τῆς συμφωνίας αὐτῆς, δήλωσις τοῦ κ. Ρίτσαρντς. Ἀλλὰ ὁ κ. Ρίτσαρντς εἶχε προβῆ εἰς δήλωσιν καὶ πρὶν ὑπογραφῇ καὶ πρὶν διαπραγματευθῇ κἄν μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Ρίτσαρντς, ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔγινε στόχος καὶ πάλιν δημοσιογραφικῶν ἐρωτημάτων. Ἠρωτήθη ἐὰν εἶναι ἀπαραίτητον, διὰ λόγους ἀσφαλείας, νὰ μετάσχῃ ἡ Ἑλλὰς ἀφοῦ μετέχει τοῦ ΝΑΤΟ καὶ ἀπήντησεν, ὁ κ. Ρίτσαρντς, (δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδος «Καθημερινὴ» καὶ ὅλων τῶν ἐφημερίδων τῆς 30.4. 1957): «Ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ μετάσχῃ, ἀλλὰ εἴτε μετάσχῃ, εἴτε ὄχι, θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε, αἱ δὲ Η.Π.Α., ὅπως καὶ εἰς τὸ παρελθόν, δὲν θὰ παύσουν νὰ τὴν ἐνισχύουν». Ὑποδεικνύεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ τὸν ἀπεσταλμένον κ. Ρίτσαρντς, ὅτι δὲν εἶναι κἄν ἀπαραίτητον, νὰ λάβῃ ἡ Ἑλλὰς μέρος καὶ νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸ Δόγμα, διότι καὶ ἄνευ αὐτοῦ θὰ ἔχῃ πάντοτε τὴν ὑποστήριξιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς. Ὅταν δὲ ἠρωτήθη τί γνώμην ἔχει περὶ τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ἡ ἀπάντησίς του ἦτο ἀρκετὰ σαφής. Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι εὐνοοῦν πάντοτε εἶπεν ὁ κ. Ρίτσαρντς, τὰ περιφερειακὰ σύμφωνα. Ηὐλόγησεν ἐπιγραμματικώτατα τὸ σύμφωνον τῆς Βαγδάτης, διότι τοῦτο ταὐτίζεται μὲ τὸ Δόγμα Αϊζενχάουερ. Ἐξ ὅσων, κύριοι βουλευταί, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐξέθεσα, ἀνακύπτει τὸ συμπέρασμα ὅτι οὐδεμία χρησιμότης ἀπέρρευσε διὰ τὴν χώραν ἀπὸ τὴν αἰφνιδιαστικὴν καὶ ἐν τάχει γενομένην ὑπαγωγὴν εἰς τὸ Δόγμα Αϊζενχάουερ. Θὰ διερωτᾶται κανείς, μή τυχὸν ἐπέτυχεν ἡ Ἑλλὰς μὲ αὐτὴν τὴν φιλικὴν χειρονομίαν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνταλλάγματα ἐπὶ τοῦ ἐκκρεμοῦντος καιρίου θέματος, τοῦ Κυπριακοῦ. Ἀλλὰ ὁ κ. Ρίτσαρντς ἀπήντησεν, ἐρωτηθείς, ὅτι οὐδὲ κἂν συζήτησις ἔγινεν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Οὔτε κἂν βέβαιον εἶναι ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀντλήσῃ οἰκονομικὴν βοήθειαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς εἶπεν ὅτι αὐτὸ θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ μελλούσας διαπραγματεύσεις. Ὁ κ. Ρίτσαρντς ἐμνημόνευσε χώρας τινάς, ἐκ τῶν ὁποίων διῆλθε καὶ εἰς τὰς ὁποίας ἄφησε τσέκ μερικῶν δεκάδων ἑκατομμυρίων δολλαρίων, ἀλλὰ δὲν ἐμνημόνευσε τὴν Ἑλλάδα. Καὶ θὰ διηρωτᾶτο κανείς, μήπως ἀπόψεις ἀσφαλείας ἐπέβαλον τὴν ὑπαγωγὴν εἰς τὸ Δόγμα τοῦ Ἀμερικανοῦ Προέδρου; Ἐξετέθη ἤδη ἐπαρκῶς καὶ δὲν ἀντεκρούσθη εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἐπαρκὴς εἶναι ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας διὰ τῆς συμμετοχῆς της εἰς τὸ Ἀτλαντικὸν Σύμφωνον. Ὁ κ. Ρίτσαρντς, ὡστόσο, διεφώνησε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἠρωτήθη καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀπὸ τοὺς δημοσιογράφους, τί λόγον εἶχεν ἡ ὑπαγωγὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Δόγμα ἐφ’ ὅσον διασφαλίζεται αὕτη ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ καὶ ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς: «Μὲ τὰς νέας ἐγγυήσεις ἡ Ἑλλὰς ἐξοπλίζεται μὲ πυροβόλον διπλῆς βολῆς». Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει ὅτι ὑπὸ οἰκονομικὴν μόνον ἔννοιαν μετέσχεν ἡ Ἑλλὰς τοῦ Δόγματος!! Καὶ ἐνῷ οὐδεμία χρησιμότης ἀπορρέει ἀπὸ τὴν ὑπαγωγὴν τῆς χώρας εἰς τὸ Δόγμα, εἶναι πιθανὸν νὰ ἀνακύψουν εὐθῦναι καὶ ὑποχρεώσεις, καθ’ ἃ ἐξέθεσα, ἀστάθμητοι καὶ ἐξόχως ἐπικίνδυνοι διὰ τὴν χώραν μας. Πέραν τούτων ἐγκατέλειψεν ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς Κυβερνητικῆς αὐτῆς ἀποφάσεως τὴν ἀντιβαγδατικὴν γραμμήν, ἡ ὁποία ἀπετέλει ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ὅλων τῶν Κυβερνήσεων καὶ ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὸ ἀντιαποικιακὸν κίνημα τῶν Ἀραβικῶν κρατῶν. Συνεπῶς ὀρθῶς τονίζεται εἰς τὸ ἀνακοινωθὲν τῶν Φιλελευθέρων τῆς 3ης Μαΐου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐσιωδῶς μετετόπισε τὴν ἐξωτερικήν της πολιτικήν. Πέραν αὐτῶν, μὲ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ἐνισχύομεν ἐμμέσως τὴν θέσιν τῆς Ἀγγλίας καὶ Τουρκίας, εἰς μίαν στιγμὴν ποὺ ἀντιδικοῦμεν μαζί των ἐπὶ ἑνὸς μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος, διὰ νὰ μὴ ἀναφερθῶ εἰς τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Αἴγυπτον, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν μεγάλην Ἑλληνικὴν παροικίαν. Καὶ ἵνα μὴ εἴπω ἀκόμη, ὅτι ἐφ’ ὅσον πολὺ σύντομα, ὅπως ἐδήλωσεν ἀπόψε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἀντιμετωπίσωμεν νέαν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. θὰ ἴδωμεν τότε πῶς θὰ συγκεντρώσωμεν τὰς ψήφους τῶν Ἀραβικῶν κρατῶν, ὕστερα ἀπὸ τὴν ὑπαγωγήν μας εἰς τὸ Δόγμα. Μὲ αὐτὰς τὰς μελαγχολικὰς σκέψεις συμπληρώνω τὸ πρῶτον κεφάλαιον τῆς ὁμιλίας μου. Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς ἓν ἄλλο θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ νὰ ἀσχοληθῶ μὲ ἓν βαρὺ ὀλίσθημα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπεκρίθη κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι διετύπωσε τὸ γνωστὸν ἐρώτημα πρὸς τὸν Ἄγγλον καὶ τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ἐγὼ δὲν θὰ ἤθελον νὰ δυσαρεστήσω, ἐν προκειμένῳ, τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλὰ θὰ δεχθῶ τὴν ἰδικήν του ἐκδοχήν, τοῦ ἐρωτήματος καὶ ὄχι τὰς προτάσεις καὶ θὰ τοῦ εἴπω τοῦτο: Ἐφ’ ὅσον διετυπώθη τὸ ἐρώτημα ἂν ἐδίδετο ἐπ’ αὐτοῦ θετικὴ ἀπάντησις τῶν ἀντιδίκων μας ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε., θὰ ἐσήμαινον εἰς τὸ διηνεκὲς ἀπώλειαν τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος τῶν Κυπρίων νὰ ἀποφασίσουν τὴν ἕνωσίν των μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος. Εἶναι γνωσταὶ αἱ περικοπαὶ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τοῦ Ο.Η.Ε., εἰς τὰς ὁποίας ἐμφανίζεται ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀποτεινόμενος, πότε πρὸς τὸν Ἄγγλον καὶ πότε πρὸς τὸν Τοῦρκον συνάδελφόν του, ἐπιμένων ἐπὶ τῶν decaration formulles ὡς ὁ ἴδιος χαρακτηρίζει τὴν ἐρώτησίν του, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ συμφωνίᾳ ἐὰν ἦσαν ἕτοιμοι οἱ ἀντίδικοί μας ἐπὶ ἑνὸς σημείου. «.... (ἀναγινώσκει)....». Ἐμνημονεύθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ αἱ περικοπαὶ αὗται ἤδη καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἀντίρρησις ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειάν των. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργόν: Εἰς τὸ Γαλλικὸν κείμενον τῶν πρακτικῶν ὑπ’ ἀριθ. 854 τῆς 21.2. 1957, ἀναφέρονται — καὶ μεταφράζω εἰς τὴν Ἑλληνικὴν — τὰ ἀκόλουθα: Ἐάν, λ. χ., ἡ Κύπρος ἐγίνετο ἕνα Κράτος ἀπολύτως ἀνεξάρτητον, μὲ ἀνεξαρτησίαν ἠγγυημένην, ὡς τὸ ἐπρότειναν μερικοὶ ἀντιπρόσωποι, τὸ ἀνεξάρτητον αὐτὸ Κράτος τῆς Κύπρου δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ ἕνα στρατιωτικὸν καθεστὼς ὑποχρεωτικὸν — δυνάμει συνθήκης διεθνοῦς — τοιοῦτον ὥστε νὰ ἐπέτρεπεν εἰς τὴν Τουρκίαν νὰ αἰσθάνεται ἀπολύτως ἀσφαλής; Ἐξ ἀντιθέτου, τὸ Ἀγγλικὸν κείμενον (ἀριθ. 854) σελ. 98–100) ἔχει τὴν ἑξῆς σοβαρὰν προσθήκην μετὰ τὸ ἐρώτημα «That is certainly possible», ὅπερ σημαίνει: «Αὐτὸ βεβαίως εἶναι δυνατόν». Θὰ ἤθελον, συνεπῶς, νὰ ἐρωτήσω, ποῖον ἐκ τῶν δύο κειμένων εἶναι τὸ ἀκριβές, διότι ἀμφότερα, ὡς γνωστόν, ἔχουν τὴν αὐτὴν κατὰ τὸν ὀργανισμὸν δύναμιν.

§99Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἀμφότερα ἔχουν ἴσην δύναμιν, ἀλλὰ ἔχει προβάδισμα τὸ κείμενον τῆς γλώσσης, εἰς τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ ὁ ρήτωρ, διότι τὸ ἄλλο συντάσσεται βάσει τῆς μεταφράσεως, ἡ ὁποία γίνεται συγχρόνως.

§100Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Καὶ ἐρωτῶ ἀκόμη. Δὲν εἴχατε ἄραγε χρονικῶς τὴν εὐχέρειαν νὰ διορθώσητε τὴν κακὴν ἐνδεχομένως Ἀγγλικὴν ἐκδοχήν; Διότι, ἐδῶ πρόκειται περὶ ὁλοκλήρου ἐπὶ πλέον φράσεως καὶ δὴ βαρυσημάντου.

§101Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Νομίζετε, ὅτι εἰς 5θημέρους συζητήσεις τόσον κουραστικάς, ποὺ κάθε βράδυ θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν πολλὰς ἐπαφάς, ὅτι μᾶς ἔμεινε καιρὸς νὰ μελετήσωμεν τὰ πρακτικὰ εἰς τὰς διαφόρους γλώσσας;

§102Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ δέχομαι.

§103Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ προσθήκη αὐτὴ εἶναι ἀντίθετος.

§104Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὅταν γίνεται κριτικὴ αὐτῶν τῶν συζητήσεων, παραγνωρίζεται ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον γίνονται αἱ διεθνεῖς συζητήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας σημασίαν ἔχει τὸ γενικὸν ἀποτέλεσμα. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἰς οὐδὲν ἐκ τῶν ἐρωτημάτων αὐτῶν ἀπετόλμησαν νὰ δώσουν ἀπάντησιν. Τοῦτο ἀποδεικνύει καὶ τὴν ὀρθότητα τῆς προβλέψεώς μας, ὅτι δὲν θὰ ἐδίδετο ἀπάντησις. Αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον διεξάγεται ἡ συζήτησις αὐτή.

§105Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι τὰ ἔχετε πολὺ προχειρότερα τὰ πράγματα, τοῦ πῶς διεξάγονται αἱ συζητήσεις κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις. Ἐγὼ ἐρωτῶ: Δεδομένων τῶν κειμένων, αὐτὴ ἡ φράσις τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει σημασίαν ἢ ὄχι; Θέλετε νὰ ὑπάρχῃ ἢ ὄχι; Καὶ ἐὰν δὲν θέλετε νὰ ὑπάρχῃ, ἂς γίνῃ ἡ διαγραφὴ ἐκ τῶν ὑστέρων.

§106Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπαντήσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν προχείρως, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀμφισβητήσω, ὅμως, ὅτι εἰς τὸ Γαλλικὸν κείμενον δὲν ὑπάρχει. Ἐπὶ πλέον σᾶς λέγω, ὅτι δὲν μοῦ ἐπεσημάνθη ἀπὸ κανένα μέχρι τοῦδε ἡ διαφορὰ τῶν δύο κειμένων. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ τὸ βλέπω.

§107Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη παρέμβασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰς τὰς 19 Φεβρουαρίου 1957, πρακτικὰ 840, σελὶς 16. Ἰδοὺ ἡ μετάφρασις — ὑποθέτω ἐπιτυχὴς — ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ: «Εἰς τί συνίστανται αἱ βρεταννικαὶ ἀντιρρήσεις εἰς τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα; Εἶναι τὸ ἐνδεχόμενον τῆς τοιαύτης ἑνώσεως ποὺ ὑποχρεώνει τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν νὰ κρατῇ ἐν δουλείᾳ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἐὰν ἡ προοπτικὴ αὕτη δὲν ὑπάρχῃ, ἐὰν δὲν βαρύνῃ ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ὁ φόβος μήπως ἴδῃ τὴν Κύπρον ἑνουμένην μετὰ τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἦτο ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διατεθειμένη νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν νῆσον; Ἐὰν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἂς μᾶς τὸ εἴπῃ. Θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξεύρωμεν ἡ Γενικὴ Συνέλευσις θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξεύρῃ τὰ κατάλληλα μέσα διὰ νὰ κατευνάσῃ τοὺς φόβους τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου, καὶ διὰ νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ ἄνευ φόβου παραβιάσεως τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάνης, νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, συμφώνως πρὸς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην καὶ νὰ δώσῃ τὴν ἐλευθερίαν των εἰς τοὺς Κυπρίους». Τώρα δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἀμφισβητῆτε, κύριε Ὑπουργέ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐρωτήσεως πρὸς διακρίβωσιν διαθέσεων προέβητε εἰς τὴν βαρυσήμαντον αὐτὴν δήλωσιν. Λέγει ἀλλοῦ, ὁ κ. Ὑπουργός, εἰς τὰς 22 Φεβρουαρίου 1957, πρακτικὸν 825 (ἀπὸ τὸ Γαλλικὸν κείμενον): «....(ἀναγιγνώσκει).....».

§108Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν διεκδικεῖ τὴν προσάρτησιν, ἀλλὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἀμφισβητοῦσε ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος.

§109Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἀπόψε ἔγινε ὀξυτάτη συζήτησις μεταξὺ τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ τοῦ ποία ἦτο ἡ ἔννοια τῆς προτάσεως Μένον. Εἰς τὴν συζήτησιν παρενέβη ἔγκυρος ὁμιλητὴς ὁ κ. Λοϊζίδης. Ἰδού, ὅμως, τὶ ὁ κ. Μένον εἶπε πρὸς ἐξήγησιν τῆς ψήφου του: «Τῷ 1954 καὶ 1955 ἡ Ἑλλὰς ἐζήτει ἀνενδότως τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου, ἐνῷ ἤδη ἀνοίγει τὴν ὁδὸν ἡ σοφία καὶ μεγαλοψυχία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀπεμακρύνθη πλέον ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀπώτερος σκοπὸς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἦτο νὰ ἑνωθῇ ποτὲ ἡ Κύπρος μὲ τὴν Ἑλλάδα». Ὑπάρχει πλέον σαφὴς διατύπωσις τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας τῆς προτάσεως καὶ τῶν ἀληθῶν προθέσεων τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ληφθείσης ἀποφάσεως καὶ ἐκτίμησις ἀπὸ τρίτον τῶν περιφήμων ἐρωτήσεων – προτάσεων τοῦ κ. Ἀβέρωφ; Ὁ κ. Μένον λέγει, ὅτι «τώρα ποὺ ἀπεσαφηνίσαμε, ὅτι ἡ σοφία καὶ ἡ μεγαλοψυχία τῆς Ἑλλάδος.... (ἀναγινώσκει).....». Ἰδοὺ ὅτι δυνάμεθα ὅλοι νὰ συμφωνήσωμεν καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὴν πρότασίν μου». (Χειροκροτήματα). Τί ἀνάγκην ἔχομεν νὰ διακηρύξωμεν ἐὰν ὁ κ. Μένον εἶναι ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς αὐτοδιαθέσεως; Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ἐπίμαχον θέμα. Τὸ θέμα ἦτο καὶ εἶναι ἐὰν ἡ αὐτοδιάθεσις περιέχει ναὶ ἢ ὄχι, τὸ δικαίωμα τῶν Κυπρίων νὰ ἀποφασίσουν ἐνδεχομένως καὶ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως μὲ τὴν Ἑλλάδα.

§110Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα, τὸ περιέχει.

§111Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὁ κ. Μένον λέγει σαφῶς: Ἀφοῦ ἐπείσθημεν ὅτι παρητήθητε αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, εὑρίσκει ἔδαφος συνεννοήσεως. Αἱ ἀλλεπάλληλοι ἐρωτήσεις σας σημαίνουν σαφῶς, ὅτι τὴν αὐτοδιάθεσιν ὁδηγοῦσαν εἰς τὴν ἕνωσιν, τὴν ἐγκατελείψατε – δυστυχῶς – κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Δι’ αὐτό, δικαίως, ἐπεκρίθητε κατὰ τὴν συζήτησιν ποὺ ἔλαβε χώραν πρὸ δύο μηνῶν.

§112Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, οὐδαμοῦ εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν θὰ εὕρητε δήλωσιν, διὰ τῆς ὁποίας τὴν αὐτοδιάθεσιν νὰ τὴν ζητοῦμεν μὲ ἀποκλεισμὸν τῆς ἑνώσεως. Ἀντιθέτως θὰ εὕρητε εἰς τὸ τέλος τῆς 5θημέρου συζητήσεως, δήλωσιν ὅτι ἐὰν δὲν εὑρεθῇ δικαία καὶ ἱκανοποιητικὴ λύσις διὰ τὸν Κυπριακὸν λαόν, θὰ ἀναβιώσῃ ἡ πρότασις περὶ αὐτοδιαθέσεως καὶ θὰ ἀναβιώσῃ ἤδη ἐντὸς τριμήνου. Δὲν εἶναι, λοιπόν, δυνατὸν νὰ ἀλλάσσητε τὴν ὅλην ἔννοιαν τῆς συζητήσεως.

§113Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἔστωσαν εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα, τὰ σαφῆ καὶ ἀδιάψευστα, τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν κ. Μένον καὶ αὐτὰ ποὺ ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπαντῶνται εἰς τὸν Ἄγγλον καὶ τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον. Δὲν ὑπάρχει χρεία νὰ ἀποδείξῃ, ἐξ ἄλλου, εἰς τὶ ἔγκειται ἡ μεγάλη ἐθνικὴ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις προσέφερε, ἐπικρίνασα δριμύτατα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀπὸ τοῦ ὑπευθύνου αὐτοῦ βήματος, νὰ δηλώσῃ, ὅτι εἰς τὰς τοιαύτας ἐρωτήσεις — δηλώσεις προέβη, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἐντολὴν ἢ ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεώς του. Καὶ ἔδωσεν ἀφορμὴν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐκδηλωθῇ σύσσωμος ἡ ἀντίθεσις τοῦ Σώματος καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς μίαν τοιαύτην παραχώρησιν, πρὸς ἐγκατάλειψιν τοῦ ἱερωτέρου δικαιώματος τῶν Κυπρίων, ὅπως ἀποφασίσουν τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν προσέφερεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπικρίνασα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ ὑπῆρξε καὶ μία ἄλλη πλευρά, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν πταίει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Εἶναι ἡ πλευρά, ἡ ὁποία ἀνάγεται εἰς μίαν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, λίαν ἐπιπολαίως, πρὸς τὸν συνάδελφον ἐξ Ἀθηνῶν, κ. Τσουκαλᾶν. «Ἐρωτᾶ ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ἐνῷ συνεζητεῖτο τὸ ἐπίμαχον θέμα τῶν ἐρωτήσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸν Τοῦρκον καὶ τὸν Ἄγγλον ἀντιπρόσωπον. Ἐὰν ἡ ἀπάντησις ἦτο θετική, δὲν μᾶς λέγετε πῶς θὰ ξεφεύγατε; Θὰ ἔλεγον ὅτι δὲν κάμνω πρότασιν μὲ συγκεκριμένα στοιχεῖα, κάμνω ἁπλῶς ἐρώτησιν, θὰ ἀναφερθῶ πρὸς τὴν Κυβέρνησίς μου καὶ θὰ ἴδωμεν τὶ θὰ γίνῃ». Καὶ μία ἄλλη ἀπάντησις ἐδόθη πρὸς τὸν κ. Παπανδρέου ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν: «Ἄν, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἀπαντῶν ὁ Τοῦρκος ἔλεγεν ὅτι δέχομαι νὰ ὑπογράψω, θὰ ἐβλέπαμεν τὶ θὰ ἐγίνετο καὶ τὶ θὰ ἐλέγατε. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀπήντησε δὲν δύνασθε νὰ μὲ κατηγορήσητε διὰ τὴν ἐρώτησιν». Τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι μέγιστον καὶ δὲν ἔχει ἐπιλυθῆ. Ὑπάρχει μία εὐθύνη τεραστία, εἶναι δὲ τίτλος τιμῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀντιταχθῇ ὁλόκληρον τὸ Σῶμα πρὸς τοιαύτας δηλώσεις καὶ παραχωρήσεις καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι δὲν εἶχε τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως, ταῦτα πράττων καὶ λέγων. Ἀλλὰ ὑπέπεσεν ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς ὀλίσθημα, ἀπαντῶν ἐν τῇ Βουλῇ καθ’ ὃν τρόπον ἀπήντησε. Ἡ εὐθύνη εἶναι ἰδική του. Τί πταίει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐὰν αἱ ἀπαντήσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, αἱ ἀμελέτηται τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔδωσαν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον νὰ τοῦ ἀπευθύνῃ τὴν κατηγορίαν ὅτι δὲν τὸν διέπει ἡ καλὴ πίστις. Ἡ κατηγορία εἶναι βαρυτάτη καὶ εἰς ἐκεῖνον ἐναπόκειται νὰ τὴν ἀποκρούσῃ. Ἀλλὰ ἐνδιαφέρει τὸ Σῶμα, διότι βαρύνει τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ὑποστηρίξαντα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχε πρόθεσιν νὰ τηρήσῃ. Καὶ ἂν δὲν ὑπάρξῃ ὡς κύρωσις ἡ ἄμεσος ἀπομάκρυνσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ πλῆγμα αὐτὸ θὰ μεταφέρεται εἰς τοὺς διαδόχους του, οἱ ὁποῖοι, εἶναι εὐνόητον, ὅτι θὰ βαρύνωνται μὲ τὸ ὀλίσθημα τοῦ σημερινοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§114Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Διαπιστώνω ὅτι λέγετε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Σαρπὲρ εἰς τὴν ἐπιστολήν του, καὶ ὄχι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Παλαμᾶς εἰς τὴν ἀπάντησίν του.

§115Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ὁ κ. Σαρπὲρ σᾶς ἐλέγχει δι’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται νὰ ἀποσείσητε αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, ἀλλὰ πάντως εἶναι ἕνα πλῆγμα διὰ τὸ κῦρος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ ἵνα μὴ ὑπάρχῃ εἰς τὸ διηνεκές.

§116Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἔδωσεν ὁ κ. Παλαμᾶς ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εὐσταθοῦν καθ’ ὁλοκληρίαν ὅλαι αὐταὶ αἱ κατηγορίαι τοῦ κ. Σαρπὲρ ὅτι αὐτὸς δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὴν πίστιν.

§117Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κάμω κριτικὴν τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Παλαμᾶ. Ἡμᾶς μᾶς ἐνδιαφέρουν τὰ σημεῖα ποὺ ἕπονται τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἡ κατηγορία ἐναντίον σας, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ δι’ αὐτὸ ἀσχολούμεθα μὲ αὐτήν. Τὸ τί ἐπιχειρήματα θὰ φέρῃ ὁ κ. Παλαμᾶς ἀφορᾷ αὐτὸν καὶ ὑμᾶς. Ἐδήλωσα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰσερχόμενος εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ θὰ εἶμαι δυσάρεστος διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀφοῦ μὲ αὐτὰς τὰς μεθόδους ἀντιμετώπισε εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ μέγα τοῦτο θέμα καὶ ἐξῆλθε τραυματισμένος, ἐνόμισε καὶ διενοήθη, παρουσιάζων αὐτὴν τὴν παρῳδίαν τῆς ἐνημερώσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι εἶχε δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς διακρίσεις καὶ νὰ παραλείψῃ ἀπὸ τὰς προσκλήσεις τῶν ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Ἐπιθυμῶ νὰ τὸν πληροφορήσω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἀπὸ ἐκεῖνον θὰ προήρχετο ἡ πρόσκλησις, ἐλάχιστα ᾐσθάνθημεν δυσφορίαν διὰ τὴν ἀδικαιολόγητον αὐτὴν διάκρισιν. Τὴν Ἀρχηγίαν καὶ τὰ ἡγετικὰ στελέχη τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ποὺ ἀποτελοῦν δημόσιοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τίτλους ἐθνικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ θὰ εἶναι πολὺ μικρὸς ἐκεῖνος ποὺ θὰ ἤθελε νὰ τοὺς τὸ ἀμφισβητήσῃ. Προέρχονται τὰ στελέχη, οἱ βουλευταὶ καὶ ἡ ἡγεσία τοῦ Κόμματος, κατὰ τὸ σύνολον σχεδόν, ἀπὸ τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ὅταν εἶχε τὴν εὐθύνην τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ἐνέταξε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ Βορειοατλαντικὸν σύμφωνον. Ἐπιθυμῶ νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι εἰς μίαν κρίσιμον σύνοδον τοῦ ΝΑΤΟ, ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία, ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ κ. Σ. Βενιζέλου, μὲ συμπαραστάτην τὸν σημερινὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κ. Καρτάλην—Ὑπουργόν, τότε, τοῦ Συντονισμοῦ, ἐνεφανίσθη μὲ πληρότητα καὶ ἀρτιότητα τοιαύτην, ὥστε, νὰ προκαλέσῃ καὶ τὸν θαυμασμὸν καὶ τὸν σεβασμὸν τῶν ἀντιπροσωπειῶν τῶν ἄλλων κρατῶν. Δύναται περὶ αὐτοῦ νὰ δώσῃ μαρτυρίαν ὁ παριστάμενος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Σ. Βενιζέλος. Ἀναφέρομαι εἰς τὴν σύνοδον τοῦ 1952, ἡ ὁποία εἶχε λάβει χώραν εἰς τὴν Λισαβῶνα. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα δὲν ἄφησε καμμίαν εὐκαιρίαν, ὅπως μὲ κρυσταλλίνην διαύγειαν διατυπώνῃ ἑκάστοτε τὰς θέσεις του ἐπὶ ὅλων τῶν γενικῶν θεμάτων τῶν ἐσωτερικῶν καὶ τῶν ἐξωτερικῶν... Μόνον κακόπιστοι καὶ συκοφάνται ἠμποροῦν νὰ ἀμφισβητήσουν τὴν σαφῆ τοποθέτησιν τοῦ κόμματος ἐπὶ τῶν ἐπιμάχων ἑκάστοτε θεμάτων. Ἐνοχλεῖται, βεβαίως, ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν κριτικὴν καὶ τὸν ἔλεγχον ποὺ ἀσκεῖ μὲ συνέπειαν καὶ ἐπιμονὴν τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα. Δι’ αὐτὸ ἐπιχειρεῖ νὰ τὸ διαβάλῃ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ πιστεύει ἀκραδάντως ὅτι ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐκφράζει, δῆθεν, τὴν δυσπιστίαν της, τόσον θὰ ἀνέρχεται ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς αὐτὸ (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς δημιουργίας εὐνοίας πρὸς ὡρισμένα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ δυσμενείας πρὸς τὸ ἰδικόν μας νὰ δημιουργήσῃ ψυχολογίαν διασπάσεως τῆς ἑνότητος καὶ τοῦ συντονισμοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπιτυγχάνει καὶ προκαλεῖ ἁπλῶς τὴν ἀηδίαν τῶν μὲν καὶ τὴν περιφρόνησιν τῶν δέ, τῆς δὲ δημοσίας γνώμης τὸν μυκτηρισμόν. Ἀπομένει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἴδωμεν ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ ἐξελίξεις τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ποῖος ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ τριμήνου ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. τὴν ὁποίαν ἐνθυμεῖσθε μὲ ποίαν κτυπητὴν τυμπανοκρουσίαν ἀνήγγειλεν ὡς μεγάλην ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως ὁ φιλικός της Τύπος, πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, διὰ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐτόνισεν ὡς πρόοδον τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἂς ἴδωμεν κατὰ τοὺς τρεῖς μῆνας τί ἐγένετο. Ἐνθυμεῖσθε τί ὑπεστήριξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἡ ἑρμηνεία τοῦ Ἄγγλου ἀντιπροσώπου εἰς τὸν Ο.Η.Ε. εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐφηρμόζετο, διότι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐναπόκειτο ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. Πράγματι τοῦτο συνέβη. Ἡ Ἀγγλία ἀπαγορεύει εἰς τὸν Μακάριον νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν Κύπρον, ἀρνεῖται νὰ δεχθῇ αὐτὸν ὡς ἐκπρόσωπον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ νὰ διαπραγματευθῇ μετ’ αὐτοῦ. Ἐπιμένει ὅτι ἡ ὀρθὴ ἑρμηνεία εἶναι ὅτι πρέπει νὰ γίνουν τριμερεῖς διαπραγματεύσεις. Κατ’ αὐτῆς τῆς τακτικῆς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει μόνον νὰ ἀντιδράσῃ, θὰ πρέπει νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν νέαν Γενικὴν Συνέλευσιν τοῦ φθινοπώρου, διὰ νὰ ζητήσῃ ἑρμηνείαν, δηλαδὴ ἐκεῖνο ποὺ ἔπρεπε νὰ κάμῃ τὸν Φεβρουάριον ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ πρέπει νὰ τὸ κάμῃ τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον ἢ Νοέμβριον. Καί, ἐν τῷ μεταξύ, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κυπριακὸν θέμα ἐξελίσσεται πῶς; Τὸ μέγα ἀτοῦ, ἡ ἀγωνιζομένη Κύπρος, ἡ ἀγωνιζομένη Κυπριακὴ νεολαία, ὑπέστειλε, πρὸς καιρὸν ἐλπίζομεν, τὴν σημαίαν τοῦ ἀγῶνος, παρασυρομένη ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ δὴ ἀπὸ τὴν αἰσιόδοξον ἑρμηνείαν ποὺ ἐδίδετο ἀπὸ Κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ἐθεώρησε χρήσιμον νὰ εὐθυγραμμισθῇ μὲ αὐτὴν καὶ νὰ ὑποστείλῃ τὴν σημαίαν. Καὶ τὸ μέγα ἀτοῦ ἐχάθη. Καὶ ἤδη, ἀνεμπόδιστοι οἱ Ἄγγλοι δυνάσται, ἐντείνουν τὰ βασανιστήρια, διώκουν ἀπηνῶς τοὺς τελευταίους ἀγωνιστάς. Ὁλόκληρα χωρία δοκιμάζονται καὶ φωνὴ διαμαρτυρίας δὲν ἀκούεται. Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ καθεστὼς εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς ὡδήγησεν ἡ «ἐπιτυχὴς» ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. Ἡ Ἀγγλία ἀδιάλλακτος, ἡ Τουρκία ἀκόμη πλέον ἀδιάλλακτος. Θὰ ἐνθυμῆσθε, κύριοι συνάδελφοι, τὸν πρόσφατον λόγον τοῦ Μεντερές, ἐνώπιον ἑνὸς παραληροῦντος πλήθους 50 χιλιάδων φανατικῶν Τούρκων. Ὑπῆρξε ποτὲ πλέον ἀδιάλλακτος ἡ θέσις ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ Τοῦρκος Πρωθυπουργός; Τί μᾶς εἶπον οἱ Τοῦρκοι συνάδελφοι εἰς τὸ Στρασβοῦργον, πρὸ ἡμερῶν, ἰταμῶς: «Πάρετέ το ἀπόφασιν, δὲν θὰ δοθῇ λύσις, τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία δὲν θὰ συμφωνήσῃ». Ἰδοὺ ποῦ ὡδήγησεν ἡ «ἐπιτυχὴς» ἀπόφασις τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δὲν διωλίσθησεν εἰς τὸ ΝΑΤΟ, εἰς τὰ παρασκήνια τοῦ ΝΑΤΟ, τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἁπλῶς, ὡς εἶχεν ὑποχρέωσιν, ἐξήγησεν εἰς τὰ μέλη τοῦ ΝΑΤΟ διατὶ δὲν δέχεται τὴν μεσολάβησίν του. Δὲν θὰ χρειασθῇ καὶ δὲν θὰ ἐβοήθει ἴσως νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὸν διεθνῆ Τύπον, τί ἔγραψε διὰ τὰ γενόμενα εἰς Βόννην. Δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τὸν ἀντιπολιτευόμενον Τύπον τῶν Ἀθηνῶν, διότι θὰ τοῦ ἀποδώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι διὰ κομματικοὺς λόγους προσπαθεῖ νὰ βλάψῃ καὶ βλάπτει ἀκουσίως ἕνα ἐθνικὸν θέμα. Ἰδού, ὅμως, τὸ γράφει μὲ παχαίους τίτλους ἔγκυρος κυβερνητικὴ ἐφημερίς, ἡ «Καθημερινή», εἰς τὸ φύλλον τῆς 30ῆς Ἀπριλίου καὶ εἰς τὴν πρώτην σελίδα: «... (ἀναγινώσκει)...». Βεβαίως, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν τὰς ὑπευθύνους πληροφορίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἁπλῶς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ἐξηγήσεων τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, συνεζητήθη ἐνώπιον τοῦ ΝΑΤΟ. Ἀλλὰ δὲν δεχόμεθα, δὲν δέχομαι, καὶ ὑποθέτω μαζί μου καὶ οἱ συνάδελφοί μου τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, τὴν νέαν ἐκδοχήν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἀπόψε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τάχα προσκαίρως δὲν ἀπεδείχθη ἡ Ἑλλὰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ΝΑ-ΤΟ διότι ἐπιθυμεῖ πρῶτον νὰ ἐξαντληθῇ ἡ δυνατότης ἐφαρμογῆς τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε., μεθ’ ὃ βεβαίως, δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις. Ἡμεῖς ἀντελήφθημεν πάντοτε τὴν ἀντίδρασιν καὶ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου — εἰς ἀλλεπαλλήλους προσφάτους δηλώσεις του — τὴν ἀντίθεσιν πρὸς τὴν οἱανδήποτε ἐπέμβασιν τοῦ ΝΑΤΟ, ὀφειλομένην εἰς τὸ γεγονός, τὸ ἀριθμητικῶς ἠλεγμένον, ὅτι ἀπὸ τὰ Κράτη–Μέλη τοῦ ΝΑΤΟ μίαν καὶ μόνην εὐνοϊκὴν ψῆφον ἔλαβε τὸ Κυπριακὸν θέμα εἰς τὰς ἀλλεπαλλήλους φάσεις ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀποκρούομεν καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ ὁ Ἐθνάρχης, τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ΝΑΤΟ. Καὶ δὲν νομίζω καὶ τὰς ἄλλας πλευρὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ τὰς εὕρῃ συμφώνους ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὴν σημερινὴν νέαν ἐκδοχὴν καὶ κατολίσθησιν πράγματι πρὸς τὴν μεσολάβησιν τοῦ ΝΑΤΟ. Στοιχεῖα ἐπίσημα δὲν ὑπάρχουν, πληροφορίαι, ὅμως, δίδονται καὶ πολλάκις διασταυρούμεναι καὶ ἐπίμονοι τὰς τελευταίας ἡμέρας, πληροφορίαι ἀπὸ καλὰς πηγάς, παρέχουν τὸ ἐνδόσιμον τὸ βάσιμον, ὅτι μὲ ἀμερικανικὴν ἐπέμβασιν ὁδηγεῖται τὸ Κυπριακὸν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, μὲ τὰς ἰδίας λέξεις διετυπώθη ἀπὸ τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη «τὴν ἠγγυημένην ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου». Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, κύριοι συνάδελφοι, σημαίνει ἀπεμπόλησιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ ὁδηγοῦντος εἰς τὴν Ἕνωσιν. Καὶ ἐπειδή, ἐπαναλαμβάνω, αἱ πληροφορίαι εἶναι ἐπίμονοι, ἐμφανίζονται ἀπὸ σοβαρὰς ἐφημερίδας, ἐπιμένουν ὡς ἔχουσαι πηγὴν πάρα πολὺ ἔγκυρον, νομίζω ὅτι εἶναι χρέος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πλέον, νὰ παράσχῃ κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι δὲν ὁδηγούμεθα εἰς λύσεις, ἔστω σταδιακῶς, αἱ ὁποῖαι ἀποκλείουν, εἰς τὸ τέλος, τὸ δικαίωμα τῶν Κυπρίων νὰ ἀποκτήσουν τὴν ἕνωσίν των μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὴν τὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ζητήσῃ, ὄχι πλέον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἀλλὰ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ τὴν ἀναμείνωμεν. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι συνάδελφοι θὰ εἴπω διὰ τὸ θέμα τῶν ἀτομικῶν βάσεων. Ἡ ἐντύπωσις ἀπὸ τὰς δημοσιογραφικὰς πληροφορίας, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦτο ἀλλοία ἀπὸ αὐτὴν ποὺ ἀφῆκεν ἡ ἀποψινή σας παρέμβασις. Ἀνεγνώσαμεν εἰς τὸν Τύπον, καὶ λυποῦμαι ὅτι δὲν ἔχω ἐδῶ τὴν ἐφημερίδα ποὺ ἐδημοσίευσε τὴν εἴδησιν, ὅτι ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν προέβη ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τοῦ ΝΑΤΟ εἰς Βόννην, ἀφοῦ ἀνεκοίνωσε ἀπειλητικόν, δῆθεν, καὶ δριμὺ διάβημα τοῦ Πρεσβευτοῦ κ. Σεργκέγιεφ, τὸ ὁποῖον ἔχει διαψεύσει παλαιότερον ὁ κ. Ἀβέρωφ, προέβη εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἕτοιμη νὰ δεχθῇ τὴν ἐγκατάστασιν ἀτομικῶν βάσεων. Ἀπόψε ἐνεφανίσθη ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐκδοχὴ τελείως διάφορος καὶ εἰλικρινῶς χαίρω διότι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἐπίσημος δήλωσις ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὑποθέτω μὲ συνείδησιν εὐθύνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐδήλωσεν, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὔτε ἐδέχθη, οὔτε θὰ δεχθῇ, παρὰ μόνον ἐὰν ἡ ἰδία κρίνῃ εἰς τὸ μέλλον ἐλευθέρως ὅτι τὸ συμφέρον τῆς ἀσφαλείας της τὸ ἐπιβάλλει. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπιθυμῶ νὰ μὴ σᾶς διαφεύγῃ ὅτι αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν περίοδον ποὺ ἀνεκινήσατε τὸ θέμα τῶν ἀτομικῶν βάσεων, ἡ παγκόσμιος κοινὴ συνείδησις συνταράσσεται ἀπὸ τὰς πυρηνικὰς ἐκρήξεις. Δὲν ἀναμένω ὅτι θὰ συγκινηθῆτε ἀπὸ τὸν κλαυθμὸν καὶ ὀδυρμὸν τῶν ἀτυχῶν Ἰαπώνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ἤδη καὶ ἔχουν πικρὰν πεῖραν τῶν συνεπειῶν τῶν ἀτομικῶν ὅπλων. Ἀλλὰ ἔχομεν πραγματικὰς ἐκκλήσεις ἀπὸ ὅλα τὰ σημεῖα τῆς Γῆς καὶ δὴ ἀπὸ αὐτοὺς τούτους τοὺς πυρηνικοὺς ἐπιστήμονας οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνήμεροι τῶν φοβερῶν κινδύνων ποὺ ἐπαπειλοῦνται ἀπὸ τὰ ἀτομικὰ ὅπλα. 18 σοφοὶ πυρηνικοὶ ἐπιστήμονες Γερμανοί, ὁ δόκτωρ Σβάϊτσερ, ἡ Ἀκαδημία τῶν Ἐπιστημῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἡ Ἕνωσις τῶν Πυρηνικῶν καὶ Φυσικῶν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, Νέας Ζηλανδίας, ἡ Ἰατρικὴ Ἀκαδημία τοῦ Βελγίου κ.λ.π., ἐκπέμπουν σῆμα κινδύνου πρὸς τὰς τρεῖς Μεγάλας Δυνάμεις νὰ σταματήσουν ἐπὶ τέλους, τὰς θερμοπυρηνικὰς δοκιμάς, ἕως ὅτου γίνῃ μία συμφωνία ἐλέγχου τῶν ἀτομικῶν ὅπλων. Τὸ Γερμανικὸν Κοινοβούλιον, κύριοι συνάδελφοι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, μετὰ τὴν σύνοδον τοῦ ΝΑΤΟ, ὁμοφώνως, κυβερνητικοὶ καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, Χριστιανοδημοκράται καὶ Σοσιαλισταί, ὁμοφώνως ἐξέδωκαν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦν καὶ ἀξιοῦν ἀπὸ τὰς τρεῖς Μεγάλας Δυνάμεις, τὴν Ἀμερικήν, τὴν Ρωσίαν καὶ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, νὰ παύσουν ἀμέσως τὰς πυρηνικὰς δοκιμάς, λόγῳ τῶν μεγάλων κινδύνων ποὺ ἐπαπειλοῦνται ἐξ αὐτῶν ἰδίᾳ τῆς ραδιενεργείας, ποὺ γεμίζει τὴν ἀτμόσφαιραν καὶ προκαλεῖ φοβερὰς συνεπείας εἰς τοὺς σημερινοὺς καὶ αὐριανοὺς κατοίκους τῆς ὑδρογείου. Καὶ αὐτὸ τὸ ψήφισμα τὸ υἱοθέτησε μία Κυβέρνησις κατ’ ἐξοχὴν φιλονατοϊκὴ καὶ συντηρητική, ὅπως εἶναι ἡ Κυβέρνησις Ἀντενάουερ. Ὁ Λόρδος Ἄτλυ πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν, αὐτὸς ὁ συνετὸς πρώην ἡγέτης τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας, ἐζήτησε ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ πραγματοποιήσῃ τὸ πείραμα ποὺ ἔλαβε χώραν προχθὲς εἰς τὰς νήσους Χριστουγέννων. Ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Βρεταννικοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, μὲ μίαν δραματικὴν ὁμιλίαν του, ἐζήτησε τὴν ψῆφον ὁλοκλήρου τῆς Εὐρωπαϊκῆς Συνελεύσεως ὑπὲρ τῆς ἀμέσου διακοπῆς τῶν πυρηνικῶν πειραμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίδρασις τῆς ἀνθρωπότητος, τῶν μεγάλων ἐπιστημόνων, ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι νοητὸν νὰ ἀποδεχθῇ ἡ Ἑλλὰς καὶ τὸ βάρος τῶν ἀτομικῶν βάσεων. Ἔχομεν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους μας τὰς ἀεροπορικὰς συμμαχικὰς βάσεις, ἔχομεν τὰς Ἀμερικανικὰς ἀεροπορικὰς βάσεις. Τοιαύτας δὲν ἔχουν πολλὰ μέλη τοῦ ΝΑΤΟ, ὅπως π. χ. ἡ Νορβηγία. Δὲν φθάνουν, λοιπόν, ὅλα αὐτὰ καὶ εἶναι ἀνάγκη ἡ γωνία αὐτὴ νὰ δεχθῇ καὶ αὐτὸν τὸν ἐφιάλτην, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς πλήρη ἀφανισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ γένους; Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ σημερινὴ καὶ ὅσαι θὰ τὴν διαδεχθοῦν, δὲν θὰ θελήσουν ποτὲ νὰ παραδώσουν εἰς αὐτὸν τὸν ἐφιάλτην τὴν μικρὰν χώραν μας. Ἀρκετὰ ἐπλήρωσεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου διὰ τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῦ, χωρὶς νὰ ἐπιλύσῃ βασικὰ ἐθνικὰ θέματα, χωρὶς νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐλευθερίαν τῶν Κυπρίων. Ἀρκετὰς ὑπέστη θυσίας. Νομίζω, ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ ὑποβληθῇ ἐθελουσίως καὶ εἰς περαιτέρω θυσίας. Κύριοι συνάδελφοι, ἐθίγη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ἕνα σημαντικὸν ζήτημα ἐσωτερικὸν πλέον, τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Πράγματι, κύριοι συνάδελφοι, ὅσον δήποτε καὶ ἐὰν δυσανασχετῇ ἡ κυβερνητικὴ παράταξις, ἔχει δημιουργηθῆ ἡ ἀτμόσφαιρα καὶ εἶναι ὁρατὰ τὰ συμπτώματα τῆς ἀποσυνθέσεως τῆς παρούσης Βουλῆς. Τὰ συμπτώματα εἶναι ἔκδηλα, αἱ ἐνδείξεις εἶναι πολὺ ζωηραί. Ἀκόμη ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις.....

§118ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ κάμωμεν μυστικὴν ψηφοφορίαν, περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς.

§119Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἀνέμενον ὅτι θὰ ὑπάρξῃ δυσφορία, ἀλλὰ ὅτι δὲν θὰ ἐξεδηλοῦτο. Ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα συνείδησιν ὅτι ὁ βίος της δὲν εἶναι μακρὸς ἤρχισεν ἤδη συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν σχέσει μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Καὶ ἀποτελεῖ μὲν κακὴν συνήθειαν, χειρίστην, ἂν θέλετε, ἀλλὰ παγίαν συνήθειαν, εἰς τὸν τόπον μας, ὅταν ψηφίζωνται ἐκλογικοὶ νόμοι, νὰ ἐπέρχωνται αἱ ἐκλογαί. Δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς νὰ ἀναπτύξω τὴν θέσιν τοῦ Κόμματος, ἡ ὁποία εἶναι ἄλλωστε γνωστὴ καὶ σταθερά. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα πιστεύει ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ὁδηγεῖ εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον πέραν ἄλλων πλεονεκτημάτων ποὺ τὴν διακρίνουν. Ἔχω καὶ ἄλλοτε ὑποστηρίξει ὅτι ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν ὁλόκληρον δὲν ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἐκφράσῃ γνησίως τὴν θέλησίν του. Μία εἰκοσαετία κοσμογονική, κατὰ τὴν ὁποίαν τεράστιαι ἔγιναν κοινωνικαί, πολιτικαὶ καὶ οἰκονομικαὶ ἀνακατατάξεις εἰς τὴν χώραν. Νέα Κόμματα ἀνεπήδησαν, νέοι ἡγέται ἐνεφανίσθησαν, νέαι ἰδεολογικαὶ ροπαὶ μοιραίως ἐδημιουργήθησαν. Διατὶ δὲν θέλετε, ἐπὶ τέλους, νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν ἐκλογήν, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀκριβῆ ἀπεικόνισιν αὐτῶν ποὺ πράγματι συμβαίνουν εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος; Διατὶ δὲν θέλετε τώρα, ποὺ ἔλειψαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι περιεβλήθησαν μὲ θρύλους, οἱ ἀείμνηστοι Πλαστήρας καὶ Παπάγος, καὶ τὰ Κόμματα ἐμφανίζονται μὲ τὴν ἀξίαν τῶν ἀρχῶν των καὶ τῶν ἡγετῶν των νὰ ἐμφανισθῇ τὸ καθένα χωριστὰ καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὴν προτίμησιν τῶν ἐκλογέων; Διατὶ σᾶς φοβίζει ὁ διαυγὴς πολιτικὸς βίος; Διότι μόνον ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ θὰ δημιουργήσῃ μίαν ὁμαλὴν καὶ ὑγιᾶ πολιτικὴν κατάστασιν εἰς τὴν χώραν. Ἰδοὺ διατὶ πιστεύομεν ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἶναι ἐνδεδειγμένη καὶ ἰδοὺ διατὶ θεωροῦμεν ὅτι ἀποτελεῖ ἀπαράδεκτον μέθοδον ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ προαποφασίζῃ εἴτε μόνη, εἴτε διὰ διμερῶν συμφώνων, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ζητήσῃ ἐξ ἐφαρμογῆς τὴν ψῆφον ἀπὸ τοὺς βουλευτάς, τοὺς μόνους ἁρμοδίους νὰ ἀποφανθοῦν ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ διεξαχθῇ ἀνέτως καὶ εἰς ἀναπεπταμένον πεδίον διὰ νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἀντίδρασις τοῦ Τύπου, τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν παρασκευασθῇ ἐν κρυπτῷ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ κατατείνῃ εἰς τὸ νὰ καταπνίξῃ ὡρισμένας πολιτικὰς καὶ ἰδεολογικὰς τάσεις, τὸ ὁποῖον θὰ ὡδήγει ἐμμέσως εἰς τὴν νόθευσιν τῆς ἀληθοῦς βουλήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος, προειδοποιῶ ὅτι θὰ εὕρῃ τὸ ἐκλογικὸν Σῶμα τὸν τρόπον νὰ ἀντιδράσῃ εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτὴν καὶ νὰ τιμωρήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιχειρήσουν νὰ παραβιάσουν τὴν θέλησίν του. (Χειροκροτήματα). Ἀκόμη δηλῶ ὅτι ὅσοι ἱστάμεθα πλησίον τοῦ λαοῦ καὶ ἔχομεν ἰσχυρὸν τὸν ἀντίκτυπον τοῦ παλμοῦ του θὰ τοῦ δώσωμεν τὰ μέσα διὰ νὰ ἀντιδράσῃ εἰς τοιαῦτα συνωμοτικὰ σχέδια. Ἕως τὴν κρίσιμον ἐκείνην στιγμὴν θὰ γρηγοροῦμεν, ὑπηρετοῦντες τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Ἔθνους, τοῦ λαοῦ, καὶ τῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα).

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν. (Θόρυβος – διαμαρτυρίαι).

§121Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἶναι περίεργον, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία τόσας προσπαθείας κατέβαλε διὰ νὰ συγκληθῇ ἡ ἔκτακτος αὐτὴ σύνοδος, τῆς Βουλῆς, τώρα ἐννοεῖ μετὰ δύο ὥρας, νὰ σταματήσῃ τὴν συνεδρίασιν.

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι διότι ἡ συνεδρίασις προσλαμβάνει τὴν μορφὴν αὐτήν. Εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια αἱ συνεδριάσεις ἐπὶ μεγάλων θεμάτων, ὁσάκις μάλιστα τίθεται θέμα πολιτικόν, διαρκοῦν, ἐπὶ ὥρας μακράς, ὅπως ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα δεκαετηρίδων, ἀλλὰ καὶ ἡ πρόσφατος περίπτωσις τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς. Ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα νὰ προηγηθοῦν ἐμοῦ, ἀπῆλθον, νὰ λάβω τὸν λόγον ἀπόψε, ἔξω καὶ ἂν ἡ ὥρα εἶναι ἄχαρις, ἔστω καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ ζημιωθῶ προσωπικῶς, δεδομένου ὅτι κατὰ τὴν ὥραν αὐτὴν ὁ ἀγορεύων δὲν ἔχει οὐδεμίαν πιθανότητα νὰ ἐπικοινωνήσῃ μὲ τὸν λαὸν διὰ τοῦ Τύπου. Παρακαλῶ, λοιπόν, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι ἐφ’ ὅσον οἱ ἄλλοι κύριοι ἀπῆλθον, εἶμαι πρόθυμος νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀμέσως. (Χειροκροτήματα).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὁ κ. Ι. Πασσαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§124Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Πασσαλίδης, ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅτι εἶναι ἀσθενής.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Παπαπολίτης. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§126Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἐγγραφῆ ἀκόμη, διὰ νὰ ὁμιλήσω, οὔτε ἐζήτησα τὸν λόγον. Θὰ ὁμιλήσω αὔριον ἢ μεθαύριον, ὅποτε κρίνω σκόπιμον νὰ ὁμιλήσω.

§127Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Διὰ τοὺς Ἀρχηγοὺς Κομμάτων δὲν ἠμπορεῖ, νομίζω, νὰ ἰσχύσῃ αὐτό. Ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν παλαιότερον ὁ κ. Κανελλόπουλος, δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεαζώμεθα ἀπὸ τὴν ὥραν, προκειμένου νὰ καθορίσωμεν τὴν σειρὰν τῆς ἀγορεύσεώς μας. Δὲν δύναται ἡ Βουλή, οὔτε ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς Ἀρχηγοὺς νὰ ὁμιλήσουν μίαν ὡρισμένην ὥραν. Θὰ παρεκάλουν, ὅμως, τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων νὰ ὁμιλήσουν κατὰ σειράν, ἀπόψε, διὰ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὁμαλῶς. Ἐὰν ἀρνοῦνται, νὰ ὁμιλήσουν, δὲν ἔχω τρόπον βεβαίως νὰ τοὺς ἀναγκάσω.

§128Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐθέσατε ζήτημα πολιτικόν. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις τῶν ἀγορεύσεων πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος διέπει αὐτάς. Ὅταν θεωρήσωμεν σκόπιμον νὰ ὁμιλήσωμεν, θὰ ζητήσωμεν τὸν λόγον καὶ θὰ μᾶς δοθῇ.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ εὐθύνη, διότι ἐκλήθητε, ἀφορᾷ τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον ἐκ λόγων τάξεως καὶ ἐθιμοτυπίας, καλεῖ, κατὰ σειράν, τοὺς Ἀρχηγούς. Δὲν πρέπει δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ διαμαρτύρεσθε, διότι τὸ Προεδρεῖον σᾶς ἐκάλεσε. Δὲν θέλετε νὰ ὁμιλήσετε; Θὰ ὁμιλήσητε ὁπόταν θέλετε, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἐπιρρίπτετε μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου, διότι ἠρωτήθητε. Ὡς Ἀρχηγὸς Κόμματος, δικαιοῦσθε κατὰ τὸ ἄρθρον 6, νὰ ζητήσητε τὸν λόγον. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν. Τὸ ὅτι ἐκλήθητε κατὰ σειράν, δὲν εἶναι κανένα σφάλμα.

§130Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι εἶναι σφάλμα.

§131Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐδήλωσα ὅτι δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ ἀναγκασθοῦν οἱ Ἀρχηγοὶ νὰ ὁμιλήσουν κατὰ ὡρισμένην σειράν, ἢ ὡρισμένην ὥραν. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ποὺ ζητοῦν νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλή, διὰ νὰ ἀσκήσουν ἔλεγχον καὶ νὰ συζητήσουν σοβαρὰ ἐθνικὰ ζητήματα, δὲν συγχωρεῖται τὸ φαινόμενον νὰ ἀποχωροῦν ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἀρνοῦνται νὰ ὁμιλήσουν. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος νὰ παραμείνῃ μέχρι πρωΐας διὰ νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀπόψεις των. Ἄλλωστε, εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια τοῦ κόσμου, ὅταν τίθεται πολιτικὸν ζήτημα, γίνεται προτεταμένη καὶ συνεχὴς συνεδρίασις καὶ τερματίζεται ἐντὸς μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν τὸ πολιτικὸν ζήτημα. Πρὸ ἡμερῶν τὸ Ἰταλικὸν Κοινοβούλιον συνεδρίασεν ἀδιακόπως ἐπὶ 36 ὥρας, διὰ νὰ τερματισθῇ τὸ πολιτικὸν θέμα. Ἡμεῖς ἐδῶ ζητοῦμεν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς καὶ ἀρνούμεθα ὕστερα τὴν συζήτησιν. Ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις διατυπώνῃ τὸ παράπονον ὅτι τὸ Κοινοβούλιον λειτουργεῖ μὲ ἀργὸν ρυθμὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις προσφέρεται πάντοτε νὰ ἐξετάσῃ εἶναι ὑποχρεωμένη καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν προσφορὰν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι παλαιὸς πολιτικὸς καὶ γνωρίζει ὅτι ὑπῆρξαν πολλαὶ περιπτώσεις ποὺ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἡ συνεδρίασις συνεχίζετο μέχρι τῆς 6ης, 7ης καὶ 8ης πρωϊνῆς.

§132Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δυστυχῶς, αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε ὡς πεῖραν μου, δὲν τὸ ἐφαρμόζετε σεῖς καὶ αἱ συνεδριάσεις ὅλου τοῦ τελευταίου ἔτους ἀποδεικνύουν τὸ ἀντίθετον. Ἑπομένως, μὴ ἐπικαλῆσθε τὶ γνωρίζω καὶ τὶ δὲν γνωρίζω σχετικῶς. Ἐγὼ ἓν γνωρίζω ὅτι περιμένω ἀπὸ τὴν συζήτησιν, ὅπως θὰ ἐξελιχθῇ, καὶ ἀπὸ τὸ πολιτικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἐθέσατε, νὰ κρίνω ἐὰν θὰ ὁμιλήσω ἢ δὲν θὰ ὁμιλήσω. Καθαρὰ πράγματα. Δὲν ἐμέμφθην τοῦ Προεδρείου, διότι μὲ ἐκάλεσε κατὰ συνήθειαν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μία ἐθιμοτυπία.

§134Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶχον ζητήσει τὸν λόγον. Ἄν θὰ συνεχίσουν ἄλλοι ρήτορες, ἐγὼ θὰ καθήσω, διότι ἐγὼ κάθημαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σεῖς φεύγετε, συνήθως. (Χειροκροτήματα).

§135Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, γνωρίζετε καὶ ἀπὸ παλαιότερον, ὅτι ἐργάζομαι μέχρις ὑπερκοπώσεως. Εὑρίσκομαι εἰς τὸ γραφεῖον μου ἀπὸ τῆς 8ης πρωϊνῆς μέχρι τῆς 12ης νυκτερινῆς, κατὰ κανόνα συμβαίνει, ὅπως γνωρίζετε, νὰ εἶμαι ἐπωμισμένος μὲ βαρύτατα καθήκοντα, καὶ πολλὰς ἀπασχολήσεις, ἀπασχολήσεις εἰς τὰς ὁποίας προστίθεται καὶ ἡ πολύπλευρος καὶ ἀδιάκοπος ἀντίδρασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δύναμαι νὰ παρακολουθῶ ὅλας τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ παραμελῶ ἄλλα οὐσιώδη καθήκοντα. (Χειροκροτήματα).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ τέως Πρωθυπουργὸς κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§137Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ περιορίσω τὴν ἀγόρευσίν μου εἰς τὸ Ἐθνικὸν θέμα, χάριν τοῦ ὁποίου καὶ συνεκλήθη εἰς ἔκτακτον σύνοδον ἡ Βουλή. Πρὶν ἢ ὅμως, ἀναπτύξω τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τῶν τεσσάρων κυρίων σημείων τοῦ Ἐθνικοῦ θέματος, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, νὰ διατυπώσω μίαν παράκλησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγένετο ἡ διὰ διατάγματος λῆξις τῆς συνόδου της Βουλῆς. Ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι θεωρῶ καὶ ἐγὼ ὅτι τὸ ἑξάμηνον ἢ ἑπτάμηνον τῆς ἀπουσίας τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως τῆς ἀδυναμίας πραγματοποιήσεως ἑνὸς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ὅρων λειτουργίας τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, δηλαδὴ τοῦ ἐλέγχου, εἶναι χρόνος ὑπερβολικὰ μεγάλος. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι εἶχεν τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Συντάγματος νὰ θεωρήσῃ λήξασαν τὴν σύνοδον τὴν 12ην Ἀπριλίου. Ὀρθῶς, ὅμως, ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐζήτησε νὰ συγκληθῇ ἡ Βουλὴ διὰ τὸ ἐθνικὸν θέμα, ἐδέχθη νὰ τὴν συγκαλέσῃ. Θεωρῶ τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως ὡς ὀρθὴν καὶ δημοκρατικῶς εὐτυχῆ. Ἡ παράκλησις τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ διατυπώσω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἀκόλουθος: Κατὰ τοὺς διαξιφισμοὺς οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ συναρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, δεδομένου ὅτι ἐδημιουργήθη ἀτμόσφαιρα ἐντάσεως, παρεσύρθη ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεδύασε τὸ πολιτικὸν θέμα, ἄρα τὴν ψῆφον ἡ ὁποία θὰ δοθῇ, μὲ τὴν ταχεῖαν λῆξιν τῆς ἐκτάκτου συνόδου. Ἴσως εἶναι ὀρθὴ ἡ ταχεῖα λῆξις τῆς ἐκτάκτου συνόδου, ἀλλὰ δὲν καλούμεθα ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ αὐτῆς. Ἐὰν ἐκαλούμεθα ἡμεῖς, τὸ Σύνταγμα θὰ προέβλεπε τοῦτο καὶ θὰ ἔλεγεν ὅτι διὰ νόμου γίνεται ἡ λῆξις τῆς συνόδου, εἴτε τῆς τακτικῆς, εἴτε τῆς ἐκτάκτου. Ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις, δηλαδή, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ, νὰ ἐκδώσῃ τὸ διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου θὰ θεωρήσῃ λήξασαν τὴν ἔκτακτον σύνοδον. Θὰ παρεκάλουν, ὅμως, νὰ μὴ συνδυάσῃ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, τὸ πολιτικὸν θέμα, μὲ τὴν λῆξιν τῆς ἐκτάκτου αὐτῆς συνόδου. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι θὰ περιορίσω τὴν ἀγόρευσίν μου εἰς τὸ ἐθνικὸν θέμα. Τέσσαρα εἶναι τὰ σημεῖα τοῦ ἐθνικοῦ προβλήματος, τὰ ἄμεσα, τὰ κρίσιμα, τὰ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καίρια, τὰ σημεῖα συγκεκριμένως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν δριμεῖαν κριτικὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Τύπου. Τὸ πρῶτον σημεῖον εἶναι ἡ προσχώρησις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Τὸ δεύτερον σημεῖον εἶναι ἡ στάσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ γενικῶς τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῶν Ὑπουργῶν τοῦ ΝΑΤΟ. Τὸ τρίτον σημεῖον ἔχει σχέσιν μὲ τὰς διεξαχθείσας εἰς τὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν συζητήσεις καὶ συγκεκριμένως μὲ τὴν ἐκμετάλλευσιν ὡρισμένης φράσεως ἢ ὡρισμένων φράσεων τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐν Οὐασιγκτῶνι καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, μὲ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν φράσεων αὐτῶν, ὑπὸ τοῦ Τούρκου Ἀντιπροσώπου κ. Σαρπέρ. Καὶ τὸ τέταρτον σημεῖον ἀφορᾷ τὰς ἀτομικὰς βάσεις. Κύριοι συνάδελφοι, ἠναγκάσθην μόλις ἤρχισεν ἀκριβῶς νὰ ἀγορεύῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ κάμω μίαν διακοπήν. Τὴν διακοπὴν αὐτήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐνθυμῆσθε, τὴν ἔκαμον κυρίως, διότι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας αὐτὸς οὗτος ὁ Κυβερνητικὸς Τύπος προσπαθεῖ νὰ μειώσῃ τὴν σημασίαν τῆς προσχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Φοβούμενος ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δεδομένου ὅτι ὑπέστη ἡ Κυβέρνησις τόσον ἔντονον ἐπίθεσιν διὰ τὴν προσχώρησιν εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, θὰ ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ, δικαιολογούμενος καὶ ἀμυνόμενος, εἰς τὸ νὰ ἐκμηδενίσῃ τὴν σημασίαν τῆς προσχωρήσεώς μας εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, τὸν διέκοψα διὰ νὰ τὸν προφυλάξω ἀπὸ τὸ σφάλμα αὐτό. Αἱ ἐπιθέσεις εἰς τὸν τόπον μας καὶ ἐπὶ θεμάτων λεπτῶν, ἀναφερομένων εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, γίνονται μὲ τόσην βιαιότητα, ὥστε εἶναι μᾶλλον ἀνθρώπινον καὶ φυσικὸν αἱ Κυβερνήσεις διὰ νὰ ἀμυνθοῦν νὰ προσφεύγουν πολλάκις καὶ εἰς τὴν ἐπίκλησιν ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα καταστρέφουν ἐν μέρει ἢ ὁλοσχερῶς μίαν ὀρθὴν αὐτῶν πρᾶξιν. Κατ’ ἐμέ, καὶ δηλῶ τοῦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἡ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ὅπως προσχωρήσωμεν, ὅπως προσχωρήσῃ ἡ Ἑλλάς, εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, ὑπῆρξεν ἀπολύτως ὀρθή. Δὲν ἐχρειάζετο, ἑπομένως, νὰ προσλάβῃ ἡ ἐξήγησις τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν προσέλαβεν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας καὶ δὴ ἀμέσως μόλις ἐξεδηλώθη ἡ κριτικὴ καὶ ἡ ἐπίθεσις. Ποίαν μορφὴν προσέλαβε; Δι’ ἡμιεπισήμων ἀνακοινώσεων ἢ δι’ ἀνευθύνων σημειωμάτων τοῦ Τύπου ἐδηλοῦτο ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐδεμίαν ἀνέλαβεν ὑποχρέωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς προσχωρήσασα εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ οὐδεμίαν ἀνέλαβεν εὐθύνην. Καὶ ψυχολογικῶς ἀκόμη μία τοιαύτη στάσις εἶναι πολὺ βλαβερά. Διότι ἔπρεπε νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπόψε καὶ ἔπρεπε νὰ προσχωρήσωμεν χωρὶς νὰ συνδυάσωμεν τὴν προσχώρησίν μας μὲ οἱανδήποτε ἐμπορικὴν συναλλαγήν. Ἀλλὰ ἐνῷ ἔπρεπε νὰ μὴ συνδυάσωμεν τὴν προσχώρησίν μας μὲ ἐμπορικὴν συναλλαγήν, φυσικὸν εἶναι νὰ ἀναμένωμεν ὡρισμένα ἀνταλλάγματα. Τῶν ἀνταλλαγμάτων αὐτῶν τὴν θεμιτὴν καὶ θετικὴν προσδοκίαν ἐξουδετεροῦμεν ἐν πολλοῖς διὰ τῶν ἐπανειλημμένων δηλώσεων ὅτι οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει ἡ προσχώρησίς μας, ὅτι οὐδεμίαν ἀνελάβομεν ὑποχρέωσιν, ὅτι ἑπομένως ἡ προσχώρησις ὑπῆρξεν ὀνομαστική. Δι’ αὐτό, ὑποστηρίζομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὴν ἀπόφασιν εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προσχωρήσῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, τονίζω ὅτι βεβαίως ἀνέλαβεν ἡ Ἑλλὰς ὡρισμένας εὐθύνας. Ἀναμφισβητήτως, ὅπως ἀνέπτυξεν ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἔχουν ἀκόμη προσδιορισθῆ αἱ συγκεκριμέναι ὑποχρεώσεις, ὅπως δὲν ἔχουν προσδιορισθῆ καὶ τὰ συγκεκριμένα δικαιώματα. Ἀλλά, βεβαίως, ὑπεύθυνος πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐσημειώθη. Εὐθύνην, ἔστω ἠθικήν, ἀναλαμβάνει ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ Δόγματος Ἀϊζενχάουερ. Δι’ αὐτὸ μὲ μίαν ὡρισμένην φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ διαφωνήσω. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς προσεπάθησα νὰ προλάβω, ἐγερθεὶς ὅτι προχείρως καὶ ἀμελετήτως ὁ κ. Ρίτσαρντς εἰς τὸ ἀεροδρόμιον εἶπεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀνέλαβεν εὐθύνας. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀμφισβητῶμεν τὴν φράσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Προέδρου τῶν Η.Π.Α. Δὲν ἠννόει, ἄλλωστε, ὁ ἐκπρόσωπος τῶν Η.Π.Α. συγκεκριμένας ὑποχρεώσεις, ἀλλὰ ἁπλῶς καὶ μόνον ὅτι ἡ Ἑλλὰς προσχωροῦσα εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὑψοῦται εἰς τὸ ἐπίπεδον χώρας, ἡ ὁποία ἀποκτᾷ δικαιώματα καὶ ὡρισμένας μέχρι τῆς στιγμῆς ἠθικὰς ὑποχρεώσεις, εἰς σφαῖραν πολὺ εὐρυτέραν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἐκινεῖτο. Κινεῖται, βεβαίως, καὶ εἰς τὴν παγκόσμιον σφαῖραν ἡ Ἑλλὰς διότι ἀνήκει εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Κινεῖται βεβαίως εἰς τὸ σύνολον τοῦ κόσμου τῶν ἐλευθέρων λαῶν, διότι ἀνήκει εἰς τὸν ΝΑΤΟ. Ἀλλὰ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἀναγνωρίζεται εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς μεγάλης Δημοκρατίας τῶν Η.Π.Α., ὅπως τὸ ἐτόνισεν ἄλλωστε ἀπόψε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μία θέσις προέχουσα εἰς τὸν γεωγραφικὸν τομέα, τὸν κρίσιμον αὐτὸν καὶ μεγάλον τομέα, μὲ τὸν ὁποῖον εἴμεθα συνυφασμένοι, εἴτε προσεχώρει εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, εἴτε ὄχι, ἡ Κυβέρνησις. Ἀναγνωρίζεται, λοιπόν, εἰς τὴν Ἑλλάδα, μία προέχουσα θέσις εἰς τὸν κρίσιμον τομέα, ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται Ἀνατολικὴ Μεσόγειος καὶ Μέση Ἀνατολή. Συμφωνῶ, λοιπόν, ἀπολύτως, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ προσχωρήσῃ ἀκριβῶς εἰς μίαν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλα κράτη διστάζουν νὰ προσχωρήσουν. Ἀνέγνωσα εἴς τινας ἐφημερίδας ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔσπευσεν ἐνῷ ἄλλοι σκέπτονται ἀκόμη. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔσπευσεν. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι τοποθετημένη. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔπραξεν, προσχωρήσασα εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ, ἀπετέλεσε φυσικὴν ἔκφρασιν ἐκ τῆς γεωγραφικῆς καὶ ἠθικῆς τοποθετήσεως τὴν ὁποίαν ἔχει. Ἄλλα κράτη πιθανὸν νὰ διστάζουν, διότι ἡ τοποθέτησίς των δὲν εἶναι σαφής. Ἄλλα κράτη πιθανὸν νὰ διστάζουν, διότι ἐνῷ εἶναι σαφὴς ἡ τοποθέτησίς των δὲν ἔχουν ἀποφασιστικότητα. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ Ἑλλὰς νὰ μιμῆται τοὺς ἄλλους. Καὶ αὐτὸ ἔχει κἄποιαν οὐσιώδη σημασίαν, ἀπὸ ἀπόψεως διπλωματικῆς καὶ πολιτικῆς σκοπιμότητος διὰ τὰς σχέσεις μας μὲ τὰς Η.Π.Α. Ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν προσχώρησιν, διότι ἁπλούστατα καὶ χωρὶς νὰ προσεχώρει θὰ ἦτο συνυφασμένη μὲ τὴν τύχην τῆς Μέσης Ἀνατολῆς καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σημειωθῇ ὅ,τι δήποτε οὐσιῶδες καὶ μὲ βαθείας συνεπείας εἰς τὸν τομέα τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου, τῶν Βαλκανίων καὶ τῆς Μέσης Ἀνατολῆς χωρὶς καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑποστῇ τὸν ἀντίκτυπον. Καί, ἀντὶ νὰ ὑποστῇ τὸν ἀντίκτυπον κατὰ τρόπον παθητικόν, πρέπει νὰ προετοιμάζεται διὰ νὰ ἀντικρύσῃ τὸν ἀντίκτυπον. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡς ὀρθήν, Ἑλληνικὴν τοποθέτησιν, καὶ εὑρίσκω, ἀντικειμενικῶς κρίνων, ὅτι ὑπῆρξεν ὀρθὴ πρᾶξις ἡ προσχώρησις εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ. Συμπληρώνω μίαν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ἐν παρενθέσει διετύπωσα πρὸ ὀλίγου. Εἶπον ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συνδυασθῇ ἡ προσχώρησίς μας μὲ ἐμπορικὴν συναλλαγήν. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ἡ προσχώρησίς μας ἐὰν πρόκειται νὰ ἔχῃ — καὶ ἐλπίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ — ἀγαθὰ εἰς τὸ μέλλον ἀποτελέσματα, δὲν ἔπρεπε νὰ συνδυασθῇ μὲ μικρολογίας οἱασδήποτε μορφῆς. Θὰ μοῦ εἴπητε ὅτι δὲν θὰ ἦτο μικρολογία ὁ συνδυασμὸς τῆς προσχωρήσεώς μας εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ μὲ τὴν ἐξασφάλισιν ὅπως τὴν ἀπήτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τῆς ἀνεπιφυλάκτου — ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, αὐτὴ ἦτο ἡ λέξις — ὑποστηρίξεως ἐκ μέρους τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἑλληνικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος θέσεως. Βεβαίως δὲν θὰ ἦτο μικρολογία, ἀλλὰ ἁπλούστατα ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀπουσιάζοντα κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι μία τοιαύτη τοποθέτησις, ἕνας τοιοῦτος συνδυασμὸς τοῦ γενικωτέρου προσανατολισμοῦ τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, προσανατολισμοῦ συνδεδεμένου μὲ τὴν γεωγραφικὴν τοῦ τόπου καὶ μὲ τὴν ἠθικὴν τοποθέτησιν τῆς Ἑλλάδος, ἕνας τοιοῦτος συνδυασμὸς μὲ τὸ Κυπριακὸν θὰ ἦτο ἀθέμιτος, διότι θὰ προσελάμβανε τὴν μορφὴν ἑνὸς ἐκβιασμοῦ. Δὲν ζητοῦμεν ἀπὸ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας νὰ συμπαρασταθοῦν εἰς τὸ αἴτημά μας περὶ αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου ὑπὸ τοιαύτην μορφήν. Ἡ Ἑλλὰς μένει καὶ θὰ μείνῃ ἐκεῖ ὅπου εἶναι τοποθετημένη, θὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε ἐνέργειαν, ἡ ὁποία θὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐξωτερικήν της τοποθέτησιν καὶ ἀσχέτως πρὸς αὐτὴν θὰ διεκδικήσῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων, ἀσχέτως πρὸς τὴν γενικήν της τοποθέτησιν, θὰ ἀσκήσῃ τὴν ἠθικήν της πίεσιν ἐπὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ θὰ διαφωτίσῃ τὴν Ἀμερικανικὴν κοινὴν γνώμην, ὥστε αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι νὰ συμπαρασταθοῦν. Αὐτοὶ οἱ συνδυασμοὶ τοὺς ὁποίους ὑπηνίχθη ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι συνδυασμοὶ μάλιστα, οἱ ὁποῖοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ἀντιφάσκουν πρὸς τὰς παραδόσεις ἀκριβῶς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον κατηγόρει, ἄλλοτε, τὸ 1915, τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν, τὸν Ἀντιβενιζελισμόν, ὅτι ἐμικρολογοῦσεν ὅταν ἀπῄτει ἐγγυήσεις καὶ ἐξασφαλίσεις κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην στιγμὴν τῆς ἱστορίας. Κύριοι, τότε, διὰ νὰ σταθῶ πέραν τῶν ἀντιθέσεων κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν καὶ λόγῳ τῆς προσωπικῆς μου προελεύσεως, θεμιτὴ ἦτο καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη ἄποψις, διότι εἶχεν ἐκραγῆ ἕνας παγκόσμιος πόλεμος, διότι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δύο κόσμοι, ὄχι ὑφ’ ἣν μορφὴν ἀντιμετωπίσθησαν τὸ 1939, ἀλλὰ ὑπὸ μορφὴν κάπως διάφορον, διότι οἱ Γερμανοὶ δὲν εἶχον ἔστω πλήρη Δημοκρατίαν, ἀλλὰ δὲν εἶχον Φασισμὸν καὶ Ἐθνικοσοσιαλισμὸν καὶ Χίτλερ, δύο κόσμοι εἶχον συγκρουσθῆ καὶ θεμιτὴ ἦτο ἡ ὑποστήριξις καὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ἀπόψεως. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀθέμιτος ὁ συνδυασμὸς τῆς διεκδικήσεως τὴν ὁποίαν ἔχομεν σχετικῶς μὲ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων, μὲ τὴν τοποθέτησίν μας εἰς τὸν κόσμον ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκομεν καὶ τοῦ ὁποίου κόσμου ἡ ἡγέτις χώρα δὲν ἀποβλέπει εἰς πόλεμον, ἀλλὰ εἰς τὴν διατήρησιν ἀκριβῶς τῆς εἰρήνης. Παρακαλῶ, ὅπως αὐτὴ ἡ τελευταία παρατήρησις, γίνῃ ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας προσοχῆς. Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, μία Δημοκρατία, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ὁ τελευταῖος πολίτης καὶ ἡ τελευταία ψηφίζουσα γυναῖκα ἔχει ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς γενικωτέρας πολιτικῆς ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς θέλουν τὴν εἰρήνην καὶ τὴν θέλουν εἰλικρινῶς, διότι κᾶθε ἐλεύθερος ἄνθρωπος θέλει τὴν εἰρήνην. Παντοῦ, ὅπου ὑπάρχει Δημοκρατία, ὑπάρχει καὶ ἐπιθυμία εἰρήνης, εὐημερίας, προόδου, ἀβιάστου. Καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, αἱ ὁποῖαι διέπραξαν μεγάλα σφάλματα εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, σφάλματα τὰ ὁποῖα ἔγκεινται εἰς μεγάλας παραλείψεις, ἔρχονται, ἔστω καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων (καὶ βεβαίως αὐτὴ ἡ ἐκ τῶν ὑστέρων ἐνέργεια εἶναι ὀλιγώτερον ἐπιτυχής, ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἦτο ἡ ἔγκαιρος ἐνέργεια) ἔρχονται, ἔστω καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων, νὰ ἐξουδετερώσουν τὰ σφάλματα καὶ τὰς παραλείψεις μὲ τὰς ὁποίας συνυφάνθη ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἰς τὸν τομέα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν. Καὶ ζητοῦν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ἡ ὁποία πρώτη θὰ ἐπλήρωνε, ὅπως πάντοτε πληρώνει, τὰς συνεπείας μιᾶς συνεχίσεως τῶν σφαλμάτων εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ τῶν παραλείψεων, ἔρχεται καὶ ζητεῖ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα νὰ συμπαρασταθῇ εἰς τὴν ἔστω καὶ ὀλίγον ὄψιμον προσπάθειαν τακτοποιήσεως τῶν ζητημάτων εἰς τὸν κρίσιμον αὐτὸν χῶρον. Ἐὰν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, εἶχον κατὰ τρόπον εὐτυχῆ ἀσκήσει τὴν πολιτικήν των εἰς τὸν χῶρον αὐτὸν δὲν θὰ εἶχε σημειωθῆ ἡ Ρωσικὴ διείσδυσις, ἡ ὁποία ἐσημειώθη καὶ τὴν ὁποίαν διείσδυσιν, εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν δὲν εἶχον ἐπιτύχει οὔτε οἱ Τσάροι, οὔτε ὁ Λένιν, οὔτε ὁ Στάλιν. Καὶ τὴν ἐπέτυχον λόγῳ τῶν μεγάλων παραλείψεων καὶ σφαλμάτων τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, οἱ διάδοχοι τοῦ Στάλιν. Κύριοι συνάδελφοι, ἦτο καθῆκον μας νὰ συμπαρασταθῶμεν καὶ ἦτο καθῆκον μας νὰ συμπαρασταθῶμεν, χωρὶς νὰ ζητήσωμεν ἄμεσα ἀνταλλάγματα. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγω ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον. Τὸ δεύτερον θέμα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ εἰδικώτερον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν διαχείρισις τῆς ἀποστολῆς τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῶν Ὑπουργῶν τοῦ ΝΑΤΟ. Θεωρῶ ἀπολύτως ἐπαρκεῖς τὰς ἀνακοινώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶχον καὶ ἐγὼ ἀνησυχίας τινάς. Δὲν ἐγνώριζον τὶ συνεζητήθη. Ἀνέγνωσα τὰς ἐφημερίδας, καὶ ἰδίως τὰς ἀλληλοσυγκρουομένας, ἀνταποκρίσεις τῶν μεταβάντων ἐπὶ τόπου Ἑλλήνων δημοσιογράφων, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν εἶχον τὴν δυνατότητα, διότι εἰς τὸ ΝΑΤΟ τηρεῖται ἀπόλυτος μυστικότης, νὰ πληροφορηθοῦν, κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἀκριβῆ τί συνέβη καὶ τὸ τί συνεζητήθη. Ἀνέγνωσα τὰς ἀλληλοσυγκρουομένας αὐτὰς ἀνταποκρίσεις καὶ εἶχον καὶ ἐγὼ ὡρισμένας ἀνησυχίας. Αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἀπόψε, ὑπῆρξαν ἀπολύτως σαφεῖς. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἐὰν ἤκουσα καλῶς, ἐδήλωσεν ὅτι τὴν βασιζομένην ἐπὶ καλῆς θελήσεως πρότασιν διαιτησίας ἡ Ἑλλὰς ἀπέκρουσε καὶ συμφωνῶ καὶ νομίζω ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ συμφωνεῖ...

§138Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μεσολαβήσεως.

§139Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μεσολαβήσεως.— Εὐχαριστῶ διὰ τὴν διόρθωσιν, διότι δὲν πρόκειται περὶ διαιτησίας, ἀλλὰ περὶ μεσολαβήσεως. Ὀρθῶς, λοιπόν, ἀπεκρούσθη καὶ ὅλοι νομίζω, συμφωνοῦμεν. Συμφωνῶ δὲ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ ἀπόκρουσις τῆς προτάσεως αὐτῆς περὶ μεσολαβήσεως δὲν ὀφείλεται εἰς δυσπιστίαν πρὸς Κράτη, τὰ ὁποῖα μετέχουν τοῦ ΝΑΤΟ. Βεβαίως μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν ἀντιδικοῦμεν καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν γνώμην των. Δὲν δυσπιστοῦμεν, ὅμως, πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη, διότι, ἀλλοίμονον, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἂν καταλήξωμεν εἰς τὴν σκέψιν ὅτι πρέπει νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς ὅλους τοὺς ἐλευθέρους λαούς. Καὶ ἂν ἀκόμη ὡρισμέναι Κυβερνήσεις τῶν χωρῶν, τῶν ἐλευθέρων χωρῶν, διὰ λόγους ἀνάγκης ἢ σκοπιμότητος ἢ συμφερόντων ἀμέσων, καταλήγουν εἰς δυσμενεῖς εἰς βάρος μας ἀποφάσεις, ὅταν ψηφίζουν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τοὺς λαούς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἐλευθέρα χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Τύπος, κατὰ μεγάλην πλειονότητα, νὰ μὴ ἔχῃ ὑποστηρίξει τὸ αἴτημά μας, κατὰ τρόπον ἄμεσον ἢ ἔμμεσον, πλήρη ἢ μερικόν, τὸ αἴτημά μας περὶ αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Ἀπὸ στοιχειώδη, ἑπομένως, σκοπιμότητα, ἐὰν θέλωμεν, πράγματι, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ἂν δὲν θέλωμεν, ἀντιθέτως, νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς αἰωνίως τὸ Κυπριακὸν θέμα, πρέπει, ὅπως ἔχω ἐπανειλημμένως τονίσει, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐκφράζωμεν δυσπιστίαν πρὸς τὰς χώρας αὐτάς, ἀλλ’ ἀπεναντίας, μάλιστα, νὰ ἐκφράζωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας, προσπαθοῦντες νὰ διαφωτίσωμεν ἔτι μᾶλλον τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος χώρας. Ἂν μία ἐφημερὶς ὁλοκληρωτικοῦ Κράτους γράψῃ ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς θέσεως, εἰς τὸ Κυπριακόν, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν. Διότι, κάλλιστα, ἡ πεντὰς ἢ ἡ μονὰς ἢ ἡ δεκὰς τῶν κυβερνώντων, εἶναι δυνατόν, τὴν ἑπομένην νὰ ἀθετήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διέταξε νὰ γραφῇ. Ὅταν, ἀντιθέτως, εἰς μίαν δημοκρατικὴν χώραν, εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν Ἀγγλίαν, αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ υἱοθετήσουν τὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἄποψίν μας – καὶ ὑπάρχουν ἤδη ἀρκετοὶ – τότε, ἠμπορεῖ νὰ εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι μεταβολὴ οὐδεμία πλέον δὲν θὰ ἐπέλθῃ, διότι, εἰς τὰς δημοκρατικὰς χώρας, ὁσάκις κρυσταλλοῦνται πεποιθήσεις, αἱ πεποιθήσεις αὗται μένουν καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς πεποιθήσεις τὰς μεταβαλλομένας εἰς κοινὴν γνώμην τῶν μεγάλων Δημοκρατιῶν. Οὐδεμίαν, λοιπόν, σημασίαν, ἀποδίδω εἰς οἱανδήποτε ἐκδήλωσιν Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν ἢ διπλωμάτου, ὁλοκληρωτικῆς χώρας, ἐν σχέσει μὲ τὸ Κυπριακόν, ἐνῷ ἀσυγκρίτως μεγαλυτέραν σημασίαν ἀποδίδω εἰς τὴν γνώμην, ἡ ὁποία, τυχόν, δημοσιεύεται εἰς μίαν Ἀγγλικὴν ἢ Γαλλικὴν ἐφημερίδα. Διότι αὐτὸ μὲν ἀποτελεῖ εἰλικρινῆ καθρέπτην πεποιθήσεως, πεποιθήσεως ἡ ὁποία πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ διευρυνθῇ, ἐνῷ τὸ ἄλλο ἀποτελεῖ πονηρὰν τακτικήν, ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν. Κύριοι συνάδελφοι, μία ἀπαίτησις, τὴν ὁποίαν διατυπώνει κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας μερὶς τοῦ Τύπου καὶ τὴν ὁποίαν καί τινες ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ εὑρισκομένων κ.κ. συναδέλφων προβάλλουν — ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν τὴν διετύπωσε παρὰ μόνον κατὰ τρόπον πολὺ ἁπαλὸν — εἶναι ἡ ἑξῆς: Νὰ ἀνήκωμεν εἰς τὸν κόσμον τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν, ἀλλὰ νὰ εἴμεθα — δὲν χρησιμοποιῶ τὴν λέξιν τοῦ κ. Παπανδρέου μὲ τὴν ὁποίαν συμφωνῶ, «ἀξιοπρεπεῖς», ἀλλὰ νὰ εἴμεθα ἀπολύτως αὐτοτελεῖς. — Αὐτὸ δὲν τὸ εἶπε καὶ ὀρθῶς ἔπραξε ποὺ δὲν τὸ εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου. Τὸ ἔγραψαν, ὅμως, ὡρισμέναι ἐφημερίδες, καὶ ἰδίως τὸ τονίζει μία ἐκ τῶν ἀπογευματινῶν ἐφημερίδων, μὲ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα σέβομαι καὶ τὰ ὁποῖα μελετῶ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς βιβλίον τὸ ὁποῖον ἐδιάβαζα πρὸ ἡμερῶν καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει γράψει διακεκριμένος Γερμανὸς δημοσιογράφος καὶ δημοσιολόγος, ὁ ὁποῖος πρὸ ἡμερῶν εἶχεν ἐπισκεφθῆ τὴν Ἑλλάδα καὶ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἐπισκεφθῇ καὶ ἐμέ, ἀνέγνωσα μίαν φράσιν, ἡ ὁποία ἔχει, κατ’ ἐμέ, οὐσιώδη καὶ θεμελιώδη σημασίαν. Ὁ δημοσιογράφος αὐτός, διὰ τοῦ βιβλίου του, προσπαθεῖ νὰ ἀνακόψῃ εἰς τὴν Δυτικὴν Γερμανίαν τὸ ρεῦμα τῆς οὐδετερότητος καὶ αὐτοτελείας μὲ ἐπιχειρήματα ἄριστα, ὁμιλεῖ δὲ κατὰ τρόπον πολὺ καλὸν καὶ ἰδίᾳ τὴν Ἑλλάδα. Τὸ βιβλίον του φέρει τὸν τίτλον «Ἡ Εὐρωπαϊκὴ νεκρὰ ζώνη», «τὸ Εὐρωπαϊκὸν ΝΙΕΜΑΝΔ–ΛΑΝΔ». Ὁ τίτλος ὑπαινίσσεται τὴν προσπάθειαν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως ὅπως δημιουργήσῃ μίαν νεκρὰν ζώνην ἀπὸ τῶν Σκανδιναυϊκῶν χωρῶν μέχρι τῆς Κρήτης. Καὶ πραγματεύεται περὶ ἑκάστης τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν. Πρέπει δὲ νὰ εἴπω, ὅτι ὁμιλεῖ περὶ τῆς Κύπρου, ὅπως καὶ περὶ τῶν γεγονότων τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1955 ἐν Σμύρνῃ καὶ Κωνσταντινουπόλει, κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὡς ἀντικειμενικόν. Ἡ σκέψις τὴν ὁποίαν διετύπωσε καὶ ἡ ὁποία εἶναι θεμελιώδους σημασίας, εἶναι ἡ ἀκόλουθος: Μέσα εἰς τὴν σύγχυσιν τῶν πνευμάτων, τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἡ τακτικὴ τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως καὶ ἡ προπαγάνδα ἡ κομμουνιστική, ἡ φανερὰ ἢ ἡ συγκεκαλυμμένη, μέσα εἰς τὴν σύγχυσιν αὐτήν, σημειοῦται τὸ παράδοξον φαινόμενον νὰ ἀναπτύσσωνται οἱ ἐθνικισμοὶ εἰς βάρος τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Ἄλλοτε, ἐθνικισμὸς ἐσήμαινε τὴν ἐπιδίωξιν τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους καὶ μάλιστα ἐπιδίωξιν εἰς τὸ ὑπερθετικόν. Ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις, ἡ ὁποία βασίζεται ἐπὶ τῆς κομμουνιστικῆς καὶ μαρξιστικῆς ἰδεολογίας, ἰδεολογίας θεωρητικῆς, δογματικῆς, διεθνικιστικῆς καὶ ἀντιεθνικιστικῆς, ἐνισχύει εἰς ὡρισμένας χώρας τὸν ἐθνικισμόν, προκαλοῦσα ἀντίδρασιν πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, πρὸς τὸν δυτικὸν κόσμον καὶ χρησιμοποιεῖ, ὡς κύριον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον οἱ ἀφελεῖς καταπίνουν, ὅτι ἡ ὑπαγωγὴ εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν σημαίνει ὑποτέλειαν καὶ ὅτι πρέπει τὸ πράγματι ἐλεύθερον κράτος νὰ εἶναι ἀπολύτως αὐτοτελὲς καὶ νὰ ἔχῃ ἰδίαν ἐθνικιστικὴν γραμμήν. Ὁ ἐθνικισμὸς αὐτοῦ τοῦ τύπου, τοῦ τύπου τῆς ἀπολύτου αὐτοτελείας, ὁδηγεῖ ὅπως ἀναπτύσσῃ πολὺ ὀρθῶς ὁ περὶ οὗ πρόκειται δημοσιολόγος, εἰς τὴν ἀπομόνωσιν καὶ ἡ ἀπομόνωσις θὰ ἔχῃ ἐν καιρῷ, ἐὰν σημειωθῇ, τὰς συνεπείας τὰς ὁποίας ὅλοι προβλέπετε. Ἀποκοπή, εἶναι τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, ἀπὸ τὸν ἰσχυρὸν κορμὸν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Τὸ κλαράκι πρέπει νὰ κοπῇ καὶ νὰ τὸ πάρῃ ὁ ἄνεμος. Καὶ δὲν θὰ τὸ πάρῃ, μάλιστα, ὁ ἄνεμος, ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται τύχη, ἀλλὰ θὰ τὸ ἀδράξῃ ἐγκαίρως καὶ καταλλήλως, ἡ δύναμις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐμφυσᾷ αὐτὴν τὴν δῆθεν ἐθνικιστικὴν τάσιν τῆς αὐτοτελείας. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ συγχωρεῖτε, διότι ἐξετάθην ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι θεμελιῶδες, συνδέεται δὲ κατὰ τρόπον ἄμεσον μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως προσχωρήσῃ εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ.

§140Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ὄχι τῆς Ἑλλάδος, τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς τὸ ἀμφισβητοῦμεν ἀπολύτως.

§141Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω ποία εἶναι ἡ ἰδική μου πεποίθησις.

§142Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν σας, ἀλλὰ καὶ πεποίθησιν...

§143Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁπωσδήποτε κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι πεπλανημένη. Ἔχω τὴν πεποίθησιν καὶ ἐχρησιμοποίησα διὰ λόγους ἁβρότητος τὴν λέξιν αὐτήν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν εἶναι πεπλανημένη ἡ κρίσις μου. Συνδέεται, λοιπόν, ἡ ἀνάπτυξις, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμον καὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως προσχωρήσῃ εἰς τὸ Δόγμα Ἀϊζενχάουερ καὶ μὲ τὴν στάσιν, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα, καὶ τὴν ὁποίαν πρέπει πάντοτε νὰ τηροῦμεν, στάσιν ἐμπιστοσύνης ἔναντι τῆς κοινῆς γνώμης τῶν Δημοκρατιῶν. Ὀρθῶς, λοιπόν, — καὶ ἐξάγω τὸ συμπέρασμά μου καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον σημεῖον — εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν ὡδήγησε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀπόκρουσιν τῆς προτάσεως περὶ μεσολαβήσεως ἡ δυσπιστία πρὸς τὰ ἐλεύθερα ἔθνη, ἀλλὰ τὴν ὡδήγησαν ἄλλοι λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐμνημόνευσε καὶ τοὺς ὁποίους θεωρῶ ὀρθούς. Μᾶς ἐβεβαίωσε — καὶ βασίζομαι εἰς τὴν βεβαίωσιν αὐτήν, διότι δὲν ἔχω οὔτε τὴν δυνατότητα, οὔτε λόγον νὰ τὴν ἀμφισβητήσω — ὅτι κατὰ τὰς παρασκηνιακὰς συζητήσεις οὐδὲν ἕτερον ἐγένετο, εἰμὴ προσπάθεια ἐξηγήσεως εἰς ὅλους τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν διαφόρων χωρῶν τοῦ ΝΑΤΟ τῆς στάσεως αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος, τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, τῆς στάσεως, ἡ ὁποία ἔγκειται εἰς τὴν ἀπόκρουσιν τῆς προτάσεως περὶ μεσολαβήσεως. Ἐὰν εἰς αὐτὸ καὶ μόνον περιωρίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐπαναλαμβάνω οὐδένα λόγον ἔχω νὰ ἀμφισβητήσω τὴν δήλωσίν του, εὑρίσκω ἀπολύτως ἐπαρκεῖς τὰς ἀνακοινώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβη. Τὸ τρίτον θέμα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀφορᾷ τὰς φράσεις τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ φράσις τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσε μεγαλοφώνως ἀπόψε, ὁ ἀξιότιμος κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν περιέχει καμμίαν πρότασιν, ἀλλὰ ἀποτελεῖ ἐρώτησιν, ὅπως εἶναι αἱ ἐρωτήσεις τὰς ὁποίας διὰ λόγους συνδεομένους μὲ τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν μιᾶς συζητήσεως, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ θέτωμεν, ἀποτελεῖ δικανικὸν ἐπιχείρημα, διότι καὶ εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν δικανικὴ εἶναι ἡ μορφὴ τῆς συζητήσεως. Νομίζω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Ἀβέρωφ δὲν ἦτο ἀτυχὲς καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον προεβλήθη δὲν ἦτο ἄστοχος. Δυστυχῶς, συμβαίνει πάντοτε εἰς τὸν τόπον μας, οἱ διαφωνοῦντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δίδουν τόνον πάρα πολὺ ὀξὺν εἰς τὰς διαφωνίας των καὶ ὅταν ἀκόμη πρόκειται περὶ θεμάτων λεπτῶν, ὅπως τὸ Κυπριακόν. Τοιουτοτρόπως εἰς τὴν Βουλήν ὅταν μεθ’ ὅσα ἔγραψαν αἱ ἐφημερίδες ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὰς ἐπιθέσεις τὰς ὁποίας ἐδέχθη, παρεσύρθη εἰς ὡρισμένας διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμέ, δὲν ἔπρεπε νὰ γίνουν.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Συμπολιτεύσεως). Προεκλήθη.

§145Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προεκλήθη ἀπὸ τοὺς ἐπιτεθέντας. Κατ’ ἐμέ, διεχειρίσθη κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν τὸ θέμα ἐπιτυχῶς καὶ αἱ ἐρωτήσεις αὐταὶ τὰς ὁποίας ἔθεσεν ὑπῆρξαν πράγματι, αὐτὸ ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι δὲν ἐδόθη ἀπάντησις εὔστοχος. Δὲν ἦτο πράγματι ἀναγκαῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν ὑπέστη ἐδῶ τὴν βιαίαν ἐπίθεσιν, νὰ ἀπολογηθῇ καὶ νὰ ἀπαντήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι διετύπωσεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. τὰς γνωστὰς φράσεις διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον. Ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσῃ, ὅπως γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὰς τὰς φράσεις εἶπον ἐκεῖ καὶ αὐτὰς τὰς φράσεις ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐδῶ.

§146Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ διαφωνήσω κατὰ βάσιν μὲ αὐτὰ ποὺ λέγετε. Θὰ ἦτο ἐπιτυχέστερον νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὰ ποὺ εἴπατε. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ κάμω δύο παρατηρήσεις. Ἡ μία εἶναι ὅτι αὐτὰ ποὺ ἀπήντησα, διότι καὶ εἰς τὰ πρακτικά, ὅπως γνωρίζετε, δὲν διωρθώθησαν, ἦσαν διατυπωμένα ἔτσι, ὥστε μᾶς ἐπέτρεψαν νὰ δώσωμεν μίαν ἀξιοπρεπῆ ἀπάντησιν. Ἡ δευτέρα εἶναι ὅτι ὅταν προκαλῆται, καὶ προκαλεῖται τόσον σκληρά, ἕνας Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ αἴσθημα ὅτι ἔκαμε τὸ καθῆκον του, εἶναι ἀνθρώπινον νὰ σκέπτεται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν ὁ πατριωτισμὸς νὰ εἶναι καπηλεία καὶ παγὶς καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν νὰ εἶναι σιωπὴ καὶ θυσία. (Χειροκροτήματα).

§147Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀντιλαμβάνομαι ἀπολύτως τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν μὲ τόσην ἐπιγραμματικότητα διετύπωσεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ ἀναμάρτητος πρῶτος τὸν λίθον βαλέτω. Ποῖος ἐξ ἡμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προκληθεὶς δὲν εἶπε καὶ φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἐνδεχομένως δὲν ἦσαν ἀναγκαῖαι; Πρῶτος ἐγὼ ἔχω εἴπει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατὰ τὰ ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα εὑρίσκομαι ἐδῶ, τιμώμενος ὑπὸ τῆς ψήφου τῶν συμπολιτῶν μου ἢ ὑπὸ τῆς ψήφου τῶν πολιτῶν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, πρῶτος ἐγὼ εἶπον εἰς ὡρισμένας στιγμὰς ὅταν μοῦ ἐγένοντο ἐπιθέσεις καὶ φράσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε ἐνδεχομένως νὰ λεχθοῦν. Ποσάκις, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, ὅταν ἤσκουν τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὑποστὰς δριμυτάτας ἐπιθέσεις, ἐπὶ θεμάτων τὰ ὁποῖα ἦσαν κρίσιμα καὶ λεπτά ποσάκις δὲν συνέβη νὰ ἐξεγερθῶ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ ἐκτοξεύσω φράσεις, τὰς ὁποίας μετὰ ταῦτα ἐθεώρησα ὡς ὑπερβολικὰς ἢ ὡς φράσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ εἶχον παραλειφθῆ. Ἅπαντες εἴμεθα ἐκτεθειμένοι εἰς τὸν κίνδυνον αὐτόν. Κατανοῶ, ἑπομένως, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ὑποστὰς τὴν ἐπίθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη καὶ ἀπὸ τὸν Τύπον καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐνόμισεν — ἐνῷ δὲν ἦτο, κατ’ ἐμέ, ἀναγκαῖον — ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπολογηθῇ δι’ ὡρισμένας διατυπώσεις αἱ ὁποῖαι, κατ’ ἐμέ, ἦσαν ὀρθαί. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν προσεπάθησα νὰ ἀνακαλύψω εἰς τὰς φράσεις τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη κἄτι τι ἐπίμεμπτον, ἐθνικῶς ἐπίμεμπτον —καὶ ὑπῆρξαν ἐφημερίδες αἱ ὁποῖαι ὡμίλησαν καὶ περὶ προδοσίας — ὁμολογῶ ὅτι δὲν τὸ ἀνεῦρον. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ αἱ λεχθεῖσαι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ περιτταὶ ἐξηγήσεις δὲν ἔδιδον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Σαρπὲρ νὰ γράψῃ τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ἔγραψεν. Εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνουν ἐπεξηγήσεις διότι μία ὀρθὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη διατύπωσις δὲν ἔχρηζε τόσων ἐπεξηγήσεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλὰ προχωρῶ καὶ λέγω ὅτι καὶ αἱ γενόμεναι ἐπεξηγήσεις καὶ αἱ λεχθεῖσαι φράσεις δὲν ἔδιδον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Σαρπὲρ νὰ διατυπώσῃ τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον διετύπωσε. Καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι μᾶλλον εὔκολος ἀλλὰ ταὐτοχρόνως καὶ ἀξία ἐπαίνου ἡ ἐπιστολὴ τοῦ μονίμου ἀντιπροσώπου μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη κ. Ξανθοπούλου–Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος ἀπέκρουσε κατὰ τρόπον ἐπιτυχῆ τὰς αἰτιάσεις καὶ τὰς δῆθεν ἀποκαλύψεις περὶ κακοπιστίας τῆς Ἑλλάδος τὰς ὁποίας περιλαμβάνει τὸ ὑπόμνημα τοῦ κ. Σαρπέρ. Ἐξ ἄλλου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ υἱοθετήσῃ καὶ τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν, ὑφιστάμενος τὴν ἐπίθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται, διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὴν δυνατότητα νὰ διατυπώσῃ τὴν κατηγορίαν περὶ κακοπιστίας μας εἰς τὸ ὑπόμνημά του ὁ κ. Σαρπέρ, τὴν παρέσχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὴν παρέσχε συγκεκριμένως, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἢ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἢ ἄλλος τις ἐκ τῶν κ. Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Νομίζω, ὅτι καὶ ἡ μετονομασία τῆς ἐρωτήσεως εἰς πρότασιν — καὶ πράγματι ἡ Ἀντιπολίτευσις ὡμίλησε περὶ προτάσεως — δὲν ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Σαρπὲρ καὶ δὲν παρεῖχε ἐπιχειρήματα διὰ νὰ γράψῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔγραψε. Βεβαίως, εἰς τοὺς ἀγῶνας μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν οἱ ἀγῶνες προσλαμβάνουν αὐτὴν τὴν ὀξύτητα, καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ τονίσω κἄτι, τὸ ὁποῖον ἔχω πολλάκις τονίσει, ὅτι εἶμαι κἄπως ψύχραιμος εἰς τὰς ἰδικάς μου σκέψεις, διότι εἶμαι κατὰ βάθος τρίτος, εἰς τοὺς ἀγῶνας αὐτοὺς βεβαίως, λέγονται καὶ φράσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ὀξεῖαι. Καὶ ἡ μὲν Ἀντιπολίτευσις κατηγορεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἔδωσεν ἐπιχειρήματα εἰς τὸν κ. Σαρπέρ, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ γενικώτερον ἡ Κυβέρνησις, κατηγορεῖ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι αὐτὴ ἔδωσε τὰ ἐπιχειρήματα καὶ αὐτὴ ἔδωσε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Σαρπὲρ νὰ γράψῃ ὅσα ἔγραψε. Νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Σαρπὲρ τὸ ἔδωσε μόνον ἡ κακὴ πίστις αὐτοῦ τούτου τοῦ Σαρπὲρ καὶ οὐδεὶς ἄλλος. Κύριοι συνάδελφοι, ἔρχομαι εἰς τὸ τέταρτον καὶ τελευταῖον θέμα, τὸ θέμα περὶ τῶν ἀτομικῶν βάσεων. Εὑρίσκω τὰς ἐξηγήσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ἀπολύτως ἐπαρκεῖς. Μᾶς ἐδήλωσεν, ὅτι οὐδεμία ἐσημειώθη δέσμευσις ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἐδήλωσεν ὀρθῶς, συμφωνῶ πλήρως μὲ τὴν ἄποψιν αὐτήν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐξετάσῃ ὅλα τὰ ἐνδεχόμενα ἀμύνης τοῦ ἐλευθέρου κόσμου καὶ ἀμύνης αὐτῆς ταύτης τῆς χώρας μας. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἔχετε παρακολουθήσει — καὶ αὐτὸς θὰ εἶναι ὁ ἐπίλογός μου — θὰ ἔχετε παρακολουθήσει τὴν ἐκστρατείαν, ἡ ὁποία κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας γίνεται ἐναντίον αὐτῶν τούτων τῶν ἀτομικῶν δοκιμῶν, τῶν δοκιμῶν τῶν ἀτομικῶν ὅπλων. Εἰς τὴν ἐκστρατείαν αὐτήν, παρασύρονται σοφοὶ ἄνθρωποι, ἀλλ’ ἀφελεῖς, διότι μέγας εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν σοφῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀφελεῖς. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐκστρατεία αὐτὴ διευθύνεται ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Ἡ ἐκστρατεία αὐτὴ ἔχει ὡς μόνον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν νὰ παύσουν αἱ δοκιμαὶ τῶν ἀτομικῶν ὅπλων εἰς τὰς ἐλευθέρας χώρας, διὰ νὰ συνεχισθοῦν μόνον εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Βεβαίως καὶ ἐγώ, κύριοι, χωρὶς νὰ εἶμαι εἰδικὸς εἰς τὰς ἐπιστήμας αὐτάς, ἀλλὰ μελετήσας τὰ πορίσματα τῶν ἐπιστημῶν αὐτῶν καὶ μελετῶν συνεχῶς τὰ πορίσματα ταῦτα, καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἰσήλθομεν ὡς ἀνθρωπότης εἰς στάδιον κινδύνου ὁλοκληρωτικοῦ ἀφανισμοῦ. Ἀλλὰ πρῶτον τὸν ὁλοκληρωτικὸν ἀφανισμὸν εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι οὐδέποτε θὰ τὸν προκαλέσῃ καὶ θὰ τὸν θελήσῃ ὁ ἐλεύθερος κόσμος. Καὶ δεύτερον ὁ ὁλοκληρωτικὸς ἀφανισμὸς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτραπῇ μόνον ἐφ’ ὅσον καὶ αἱ δύο μερίδες διαθέτουν τὰ ἀτομικὰ ὅπλα, ἐφ’ ὅσον καὶ αἱ δύο μερίδες κάμουν τὰς δοκιμάς, ἐφ’ ὅσον καὶ αἱ δύο μερίδες ἐξακολουθήσουν τὰς προόδους εἰς τὸν σημαντικώτατον αὐτὸν τομέα τῆς ἐπιστήμης, ὁ ὁποῖος μετετράπη εἰς τομέα συνδεδεμένον μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν βιολογικὴν ὑπόστασιν οὗ κόσμου. Ὅσοι ἔχουν πράγματι σκέψιν ἀπηλλαγμένην τῆς πολὺ συχνὰ συνυφασμένης μὲ τὴν σοφίαν τῶν τεχνικῶν, τῶν μεγάλων τεχνικῶν ἀφελείας καὶ ἀνήκουν πράγματι εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον καὶ πιστεύουν εἰς τὴν Δημοκρατίαν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προβαίνουν εἰς τὴν σταυροφορίαν αὐτὴν καὶ νὰ διεγείρουν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην καθ’ ὃν τρόπον τὴν διεγείρουν, διότι θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθοῦν ὅτι, ἂν ἡ σταυροφορία των ἐπιτύχῃ, θὰ ἐπιτύχῃ μόνον εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον, δὲν θὰ ἐπιτύχῃ ἐκεῖθεν τοῦ παραπετάσματος. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι οἱ καλῇ τῇ πίστει ὑποστηρίζοντες καὶ διακηρύσσοντες τὰ ὅσα ὑποστηρίζουν καὶ διακηρύσσουν εἶναι ἀφελεῖς, διότι εἶναι ἀδύνατον εἰς ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα νὰ ὑπάρξουν ἐγγυήσεις, ἐγγυήσεις παγκοσμίως δεδομέναι, ὅτι δὲν θὰ γίνουν ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς δοκιμαὶ ἀτομικῶν ὅπλων καὶ ὅτι δὲν θὰ συνεχισθοῦν αἱ ἔντονοι ἐργαστηριακαὶ καὶ ἄλλης μορφῆς ἔρευναι.

§148Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀμφισβητεῖτε ὅτι γίνονται συνεννοήσεις;

§149Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ, κ. Τσαλδάρη, ὅτι γίνονται συνεννοήσεις, ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι αἱ συνεννοήσεις αὐταὶ δὲν θὰ καταλήξουν εἰς ἀποτέλεσμα. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ καταλήξουν εἰς ἀποτέλεσμα διότι, ἐνῷ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀμερικανικῆς καὶ τῶν ἄλλων ἐλευθέρων κρατῶν θὰ ἐκδηλωθῇ πράγματι καλὴ πίστις καὶ προθυμία νὰ δοθοῦν ὅλαι αἱ ἐξασφαλίσεις καὶ ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ κράτους τῆς Μόσχας, δὲν θὰ δοθοῦν, ἢ θὰ δοθοῦν μὲ λέξεις καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ παρακολούθησις τῆς τηρήσεως τῶν ὑποσχέσεων, αἱ ὁποῖαι τυχὸν λεκτικῶς θὰ δοθοῦν. Ἑπομένως, εἶμαι ἐκ τῶν προτέρων βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ καταλήξουν αἱ συνεννοήσεις εἰς ἀποτέλεσμα καὶ ἐπειδὴ πιστεύω, ὅτι ἐὰν κατέληγον θὰ κατέληγον ὑπὸ μορφὴν ἑτεροβαροῦς μόνον συμφωνίας, εὔχομαι νὰ μὴ καταλήξουν, ὥστε καὶ οἱ δύο κόσμοι νὰ προχωρήσουν εἰς τὰς ἐρεύνας καὶ νὰ ἀποτελῇ ὁ ἕνας κόσμος φόβον διὰ τὸν ἄλλον. Μόνον ὁ ἀμοιβαῖος φόβος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ σώσῃ τὸν κόσμον. Ὁ φόβος αὐτὸς θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἐν καιρῷ πραγματικὴν διὰ παντὸς ματαίωσιν τῆς χρησιμοποιήσεως αὐτῶν τῶν φοβερῶν καταστρεπτικῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας συνέλαβεν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, μὲ αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπον, δὲν θέλω διόλου νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ παραχωρήσῃ εὐκόλως τὸν χῶρον της διὰ νὰ γίνουν ἀτομικαὶ βάσεις. Ἐπεξέτεινα τὸ θέμα τῆς ὁμιλίας μου. Τὸ εἰδικώτερον θέμα τῆς χρησιμοποιήσεως ἢ μὴ τῆς Ἑλλάδος ἢ — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀπετέλει παραφροσύνην — τῆς Κύπρου ὡς ἀτομικῆς βάσεως εἶναι ἄλλο. Τὸ ἔθεσεν ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις. Οὐδεμία, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνελήφθη μέχρι τῆς στιγμῆς ὑποχρέωσις. Δὲν ἐγένετο κἂν πρότασις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μετατραπῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς ἀτομικὴν βάσιν. Ἀλλὰ ταυτοχρόνως, εἶπεν, ὅτι τὸ θέμα εἰς τὸ μέλλον θὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω, ὅτι ἕνα τόσον μεγάλο θέμα, ἐὰν προκύψῃ, θὰ πρέπει νὰ τὸ διαχειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐν συνεννοήσει μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τοὐλάχιστον μὲ τὴν ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἀτομικὴ βάσις εἰς τὴν Κύπρον θὰ ἀπετέλει παραφροσύνην. Πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀναπτύξει οἱ Ἄγγλοι, τινὲς μάλιστα ἐκ τῶν συγγραφέων καὶ δημοσιογράφων ἐν Ἀγγλίᾳ, καλῇ τῇ πίστει, δι’ ὧν ἐπιχειροῦν νὰ ἀποδείξουν, ὅτι ἡ Κύπρος ἀποτελεῖ οὐσιώδη βάσιν διὰ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ ἐν περιπτώσει παγκοσμίου πολέμου διὰ τὸν ἐλεύθερον κόσμον, εἶναι ἐσφαλμένον. Ἐν πρώτοις, ἐὰν τυχὸν ἀπετέλει ἡ Κύπρος διὰ τὸν ἐλεύθερον κόσμον βάσιν χρήσιμον, θὰ ἀπετέλει μόνον ἐφ’ ὅσον ὁ λαός της, ἱκανοποιούμενος, συνέπραττε καὶ ἐβοήθει. Ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν θὰ ἦτο ἡ Κύπρος βάσις χρήσιμος. Ἡ Κύπρος εἶναι νῆσος μικρὰ καὶ πρέπει νὰ γνωρίζουν, ὀφείλουν νὰ γνωρίζουν οἱ ἁρμόδιοι Ἄγγλοι, καὶ ὁπωσδήποτε οἱ ἀπηλλαγμένοι καὶ ἀμέσου συμφέροντος ἐπὶ τοῦ θέματος ἁρμόδιοι Ἀμερικανοί, ὅτι εἰς περιοχὰς ἰδίως τοιαύτας, ὅπως ἡ Μεσόγειος, κατ’ ἐμὲ μάλιστα, εἰς οἱανδήποτε περιοχήν, διότι αἱ ἀποστάσεις ἐξεμηδενίσθησαν, νησῖδες ἀκίνητοι δὲν εἶναι νοηταὶ ὡς βάσεις εἰς ἕνα παγκόσμιον πόλεμον εἰς τὸν ὁποῖον θὰ χρησιμοποιηθοῦν τὰ ἔσχατα μέσα. Μόνον αἱ κινηταὶ νησῖδες, τὰ ἀεροπλανοφόρα, ἔχουν ἀξίαν. Ἐκτὸς τῶν στρατιωτικῶν κριτικῶν καὶ στρατηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀπηρχαιωμένας σκέψεις καὶ οἱ ὁποῖοι, ὅπως συμβαίνει πολὺ συχνά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσαρμοσθοῦν εἰς τὰ νέα βήματα προόδου τῆς στρατηγικῆς καὶ τῆς τακτικῆς ὅλοι οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ καλὴν πίστιν, ἂν τὴν ἔχουν, καὶ νοῦν, χωρὶς νὰ ἔχουν κἂν ἀνάγκην εἰδικῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως, πρέπει νὰ καταλήξουν εἰς τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου διετύπωσα. Ἑπομένως ἡ Κύπρος, ἐὰν γενικῶς καὶ κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ἐν περιπτώσει παγκοσμίου συρράξεως ὡς στρατιωτικὴ βάσις, ἔτι μᾶλλον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς ἀτομικὴ βάσις. Ἐὰν ἐχρησιμοποιεῖτο ὡς ἀτομικὴ βάσις, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο νὰ ἐξαφανισθῇ ὁλόκληρος, χωρὶς νὰ βοηθήσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν χρησιμοποιήσουν ὡς βάσιν ἀτομικήν. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἠπειρωτικὰς περιοχὰς ἡ ὑπόθεσις ἔχει διάφορον μορφὴν καὶ δι’ αὐτὸ ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπεφυλάχθη. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐπιφύλαξιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ τὴν συνδυάσῃ μὲ τὴν ἀνάγκην, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν θὰ ἐγίνετο τυχὸν πρότασις, τῆς συγκλήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, διότι βεβαίως μία πρότασις περὶ μεταβολῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς ἀτομικὴν βάσιν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μελετηθῇ μόνον καὶ μόνον ὑπὸ μιᾶς μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τῆς ὑπερισχυούσης ἐν τῇ Βουλῇ οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι ἡ μερὶς αὐτὴ σήμερον ἢ αὔριον. Ἐξ ὅσων εἶπον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἔχετε ἤδη συναγάγει τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν ἔχω λόγον διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἄρω τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἔχω ἐκδηλώσει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἐμπιστοσύνη μου εἶναι βεβαίως συνδεδεμένη μὲ τὴν ἀνεξάρτητον θέσιν μου, δι’ αὐτὸ καὶ ἀσκῶ εἰς ὡρισμένα θέματα κριτικήν, καὶ ἀπόψε ἤσκησα κριτικήν. Ἀλλὰ ἡ κριτική μου ἀφορᾷ εἰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι δὲν μοῦ δίδουν μέχρι τῆς στιγμῆς τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλω θέσιν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ γενικὴ γραμμὴ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀκολουθουμένη γενικὴ ἐξωτερικὴ πολιτική, τῆς ὁποίας οὐσιώδης τελευταία ἔμφανσις ὑπῆρξεν ἡ προσχώρησις εἰς τὸ Δόγμα Αϊζενχάουερ, μὲ εὑρίσκουν πλήρως σύμφωνον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§151Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ θέμα ἐμπιστοσύνης ἐτέθη ἀπόψε. Κατὰ συνέπειαν ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ δὲν εἴμεθα προετοιμασμένοι διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἰδική μας σειρὰ δι’ αὔριον. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν ἐὰν θὰ τεθῇ θέμα θὰ ἐγγραφῶμεν αὔριον. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ συμφωνήσῃ μὲ αὐτὴν τὴν ἄποψιν.

§152Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐδέχθην τὴν παράκλησιν ἀπὸ μέρους τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ συνεφωνήσαμεν ὅπως ἡ συζήτησις συνεχισθῇ μέχρι τῆς 12ης ὥρας ἀπόψε, μὲ τὴν πρόσθετον συμφωνίαν ὅτι ἀπὸ αὔριον θὰ κάμωμεν παρατεταμένας συνεδριάσεις διὰ νὰ τελειώσωμεν. Ἡ ὥρα εἶναι 11.30′, ὅποιος θέλει ἂς ὁμιλήσῃ.

§153Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν αἰφνιδιαστικῶς, κατὰ συνέπειαν, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν θέλετε, νὰ μᾶς διαγράψητε, ἀλλὰ θὰ ἐπανεγγραφῶμεν αὔριον.

§154Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐδῶ καθιερώθη ἡ ἀρχή, κατὰ τὴν ὁποίαν μόνον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει γνώμην, διὰ τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι καὶ ἡ πλειοψηφία. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ διευκολύνωμεν τὸ ἔργον, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι θὰ στερηθῶμεν τοῦ δικαιώματος νὰ ἔχωμεν γνώμην διὰ τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς Βουλῆς. Λέγω ὅτι συνεφωνήσαμεν, ὅτι ἡ διάρκεια τῆς συνεδριάσεως θὰ εἶναι μέχρι τὰς 12.

§155Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς σᾶς ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα νὰ κατευθύνητε τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος, διότι, ἡ Κυβέρνησις τελεῖ τοῦτο. Ἀλλὰ αὐτὸ ποὺ λέγω εἶναι πολὺ ἁπλοῦν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσητε ἀπὸ βουλευτὰς οἱ ὁποῖοι αἰφνιδιάσθησαν ἀπὸ τὸ πολιτικὸν θέμα, νὰ ὁμιλήσουν ἀπόψε, διότι δὲν εἶναι προητοιμασμένοι. Θέλετε νὰ μᾶς ἀπαγγείλητε διὰ νὰ μᾶς διαγράψητε; Ἀλλὰ θὰ ἐγγραφῶμεν αὔριον.

§156Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ποῖος εἶναι ὁ αἰφνιδιασμός; Ἐπὶ 15–20 ἡμέρας ζητεῖται ἡ σύγκλησις τῆς Βουλῆς, μὲ θέματα, τὰ ὁποῖα περίπου εἶχε προκαθορίσει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Διατὶ σᾶς αἰφνιδιάζομεν, πῶς λέγετε ὅτι σᾶς αἰφνιδιάζομεν; Συνεπῶς, ἐφ’ ὅσον τὰ θέματα αὐτὰ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὰ εἶχε προσδιορίσει, εἶναι ἀπολύτως προπαρασκευασμένη ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ νὰ συζητήσῃ.

§157Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι ἡ συζήτησις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως θὰ ἐγένετο μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν. Ἐὰν ἐτίθετο πολιτικὸν θέμα θὰ συμμετεῖχον καὶ οἱ βουλευταὶ εἰς τὴν συζήτησιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔφερεν ὡρισμένα θέματα ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεων καὶ προτάσεων νόμων. Ἡ συζήτησις αὐτῶν τῶν θεμάτων θὰ ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν διάρκειαν τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ ἀναμένεται ἀπὸ ἕνα βουλευτὴν νὰ συζητήσῃ τὴν ἰδίαν ἑσπέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ θέμα τίθεται, ἐπὶ θεμάτων τὰ ὁποῖα, ἐπὶ τέλους, ἀπαιτοῦν καὶ τὴν προσκόμισιν ὡρισμένων στοιχείων. Ἄλλωστε εἶναι ἡ ὥρα 12 παρὰ 20′ καὶ ἔχετε συμφωνήσει ὅτι εἰς τὰς 12 ἀκριβῶς θὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις. Ποῖον νόημα ἔχει ὅταν σᾶς λέγωμεν ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ὁμιλήσωμεν, νὰ ἐπιμένετε.

§158Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐὰν αὐτὸ συνέβαινε διὰ πρώτην φοράν, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ δεχθῶ ὡς ἐπαρκεῖς τὰς ἐγγυήσεις, ἀλλὰ γνωρίζετε καλῶς ὅτι συμβαίνει κατὰ κανόνα. Ὅταν συμβαίνῃ ὥστε νὰ μὴ κρίνεται κατάλληλος ἡ ὥρα δι’ ἕνα ἐκ τῶν ὁμιλητῶν, προσπαθεῖτε νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις προώρως, διὰ νὰ ἔχητε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσητε τὴν ἑπομένην. Αὐτὸ εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον συνήθως συμβαίνει εἰς τὴν Βουλήν.

§159Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἐκλεκτὸν κ. συνάδελφον ἐκ Χανίων ὅτι τὸ ἐπιχείρημά του περὶ αἰφνιδιασμοῦ δὲν εὐσταθεῖ, οὔτε κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, οὔτε καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα. Διότι θέμα πολιτικὸν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ τεθῇ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ἡ δὲ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς αἰφνιδιασμὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πολλῷ δὲ μᾶλλον εἰς τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν καθ’ ἥν τὰ θέματα, τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, καθωρίσθησαν οὐσιαστικῶς ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Χανίων, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ εἰς σᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὅτι διαγράψατέ με, διότι, ἐφ’ ὅσον μένει ἀνοικτὴ ἡ συζήτησις ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἔχει δικαίωμα νὰ ἐγγραφῇ καὶ αὔριον. Ἑπομένως, θὰ πρέπει, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐξαιρετικὰ ἐπιεικὴς εἶναι ἡ συμφωνία τῆς Κυβερνήσεως νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἀπόψε εἰς τὰς 12, διότι θὰ πρέπει κἄποιαν ἡμέραν, Ἀντιπολίτευσις καὶ Κυβέρνησις, ἀνεξαρτήτως ποία εἶναι ἡ Κυβέρνησις, νὰ παραδεχθοῦν ὅτι εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὅταν τεθῇ πολιτικὸν ζήτημα, δὲν σταματᾷ, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις, ἀλλὰ ἐξακολουθεῖ μέχρι τερματισμοῦ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος. Τοῦτο ἐφαρμόζεται ἀπαρεγκλίτως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἰς ὅλα τὰ κράτη εἰς τὰ ὁποῖα ἰσχύει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ παρ’ ἡμῖν μέχρι τοῦδε ἴσχυε.

§160Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δηλαδή, δὲν ἐκοιμῶντο, δὲν ἔτρωγον;

§161Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαιότατα, καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ παντοῦ αὐτὸ συμβαίνει. Διατὶ πρέπει τώρα ἓν πολιτικὸν θέμα νὰ διαρκῇ ἐπὶ ἑβδομάδας;

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§163Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω τώρα.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τζαννετάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§165Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴθισται ἐπὶ τοιούτων θεμάτων ἡ συζήτησις νὰ γίνεται μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔθεσε πολιτικὸν ζήτημα ἐνεγράφην μὲ τὴν σκέψιν ὅτι θὰ ὁμιλήσω, ἀφοῦ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐνεγράφην καὶ δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα διὰ νὰ ὁμιλήσω.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τσουκαλᾶς, ἔχει τὸν λόγον. (Ὁ κληθεὶς νὰ ὁμιλήσῃ κ. βουλευτὴς δὲν εἶναι παρών). (Ὁμοίως ὁ κ. Ἡ. Ἡλιοῦ).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Γαληνός, ἔχει τὸν λόγον.

§168Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§169Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Θὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν ρητόρων καὶ ἐὰν δὲν ὁμιλήσῃ κανεὶς θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. (Χειροκροτήματα).

§170Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Νὰ πᾶτε ἑκατὸ φορές.

§171Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ζητήσατε τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ κάμητε ἔλεγχον, καὶ ἀρνεῖσθε νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§172Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Σᾶς ὁμιλοῦμεν μὲ ὅλον τὸν σεβασμόν. Ἀλλὰ τί νόημα ἔχει ἡ ἐπιμονή σας, αὐτὴν τὴν στιγμήν;

§173Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Διότι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλήσουν δύο ἔστω ρήτορες. Ἡ Κυβέρνησις δὲν προτίθεται νὰ θέσῃ περιορισμούς, ἀλλὰ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ τακτικὴ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιβάλῃ τὸ τέταρτον. Διατὶ δὲν θέλετε νὰ διεξαχθῇ ἀνετώτερον ἡ συζήτησις; Ἐνεγράφησαν 15 ρήτορες καὶ δὲν ἐπιθυμεῖ οὐδεὶς νὰ ὁμιλήσῃ.

§174Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἀπὸ αὔριον τὸ βράδυ διὰ τοὺς βουλευτὰς ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιμείνητε διὰ νὰ ὁμιλήσουν καὶ τὴν τετάρτην ἀκόμη πρωϊνήν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Λοϊζίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§176Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω ἀπόψε. Ἐπειδή, ὅμως, ἐτέθη ἐρώτημα, ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ φέρω τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν προκειμένου νὰ ἀπαντήσω λεπτομερῶς. Ἠρώτησα τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος προήδρευεν ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος ἀπόψε καὶ μοῦ ἀπήντησε ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατόν. Ἑπομένως, δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ λάβω τὸν λόγον, δεδομένου ὅτι δὲν ἔχω τὰ πρακτικὰ τῶν συζητήσεων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη.

§177Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Βεβαίως καὶ σεῖς θὰ εἴχατε τὴν δυνατότητα νὰ ὁμιλήσητε ἐπανεγγραφόμενοι αὔριον. Συνεπῶς, οὐδεὶς ἔχει τὴν δυνατότητα, τεθέντος πολιτικοῦ θέματος, νὰ σᾶς ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ τεθῇ μία τάξις εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ, χωρὶς νὰ θέτῃ περιορισμοὺς εἰς τοὺς ρήτορας, νὰ διεξαχθῇ μεθοδικῶς ἡ συζήτησις διὰ νὰ τερματισθῇ τὸ συντομώτερον. Εἶναι φυσικὸν συνεπῶς ὅταν διαπιστώσῃ ἀπροθυμίαν ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ λάβουν τὸν λόγον, νὰ ἐπιμείνῃ διὰ νὰ συντάμῃ τὸν χρόνον τῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως.

§178Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνεφωνήσαμεν νὰ διακόψωμεν εἰς τὰς 12;

§179Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Μάλιστα.

§180Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡ ὥρα εἶναι 12 παρὰ τέταρτον. Καὶ ἂν συνεπῶς ἐδίδετο εἴς τινα ὁ λόγος, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τελειώσῃ.

§181Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἡ συζήτησις αὐτὴ ἤρχισεν εἰς τὰς 11.30′. Ἡ παράκλησίς μου ἦτο ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλήσουν ἕνας ἢ δύο ρήτορες ἀκόμη. Ἤδη μὲ τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐφθάσαμεν εἰς τὰς 12. Καὶ τοῦτο διότι ὑπάρχει ἀπροθυμία ἐκ μέρους τῶν κ.κ. συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ὁμιλήσουν. Διατὶ θέλετε νὰ καταλογίζητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν σφάλματα ὅταν ἔχετε ἀσυνέπειαν; Συνεφωνήσαμεν νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις εἰς τὰς 12. Ὁ τελευταῖος ρήτωρ ἐτελείωσεν εἰς τὰς 11.30′. Φυσικὸν ἦτο νὰ ζητήσω τὴν συνέχειαν τῆς συζητήσεως.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§183Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλαι αἱ ἐνδείξεις ἦσαν ὅτι ἀπόψε ἡ συζήτησις θὰ διεξήγετο μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων. Ἀλλὰ μετὰ τὴν θέσιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, διεμορφώθη ἄλλως ἡ κατάστασις. Βεβαίως δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ θέτῃ πολιτικὸν ζήτημα. Ἀλλὰ ὡς συνάγεται ἐκ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ὁσάκις εἷς ἀντιδικῶν...

§184Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἔγινε συμφωνία νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις τὴν 12ην. Ἤδη εἶναι 12 παρὰ τέταρτο. Δὲν βλέπω τὶ ἔχομεν νὰ κερδίσωμεν ἐὰν συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἓν τέταρτον.

§185Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ὁ τελευταῖος ὁμιλητὴς ἐτερμάτισε τὴν ἀγόρευσίν του τὴν 11.30′. Ἑπομένως θὰ ἦτο δυνατὸν μέχρι τῆς 12ης νὰ λάβῃ τὸν λόγον εἷς ἀκόμη ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων. Ἀλλὰ μὲ τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐφθάσαμεν εἰς τὰς 12 παρὰ τέταρτο. Πάντως ἀπὸ αὔριον ἡ Κυβέρνησις θὰ παραμείνῃ μέχρι τῶν μεταμεσονυκτίων ὡρῶν, διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἀνέτως, ἄνευ περιορισμοῦ χρονικοῦ, ὥστε νὰ περατωθῇ ἐγκαίρως.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§187ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως συνέχισιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 11.50′ μ. μ.)