1957.03.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59

ΤΕΤΑΡΤΗ 13 Μαρτίου 1957

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.40′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Κλῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΚΛΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβές;

§5Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ὑπάρχει κἄτι, τὸ ὁποῖον μὲ ἀφορᾷ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς καὶ πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἰωαννίνων κ. Ἰωάννου, εὗρε τὴν εὐκαιρίαν.....

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, κύριε συνάδελφε.

§7Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ὁμιλῶ. Εὗρε τὴν εὐκαιρίαν, κατὰ τὴν ἀπουσίαν μου, μάλιστα, παραβιάζων τὸν Κανονισμόν, νὰ ἐκστομίσῃ βαρείας κατ’ ἐμοῦ ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι οὔτε εἰς τὸν ἴδιον περιποιοῦν τιμήν, ἀλλ’ οὔτε καὶ συμβιβάζονται πρὸς τὸ πνεῦμα, τὰς ἀρχὰς καὶ τὰ διέποντα τὴν ἐν γένει λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος. Φυσικά, δὲν προτίθεμαι νὰ παρασυρθῶ ἀπὸ τὴν ἀήθη, τὴν ἐντελῶς ἄτοπον αὐτὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωξεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος καὶ νὰ τὸν μιμηθῶ καὶ εἰς τὸ ὕφος τοῦ λόγου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἀπροσδοκήτους δηλώσεις του καὶ ἐκφράσεις του. Τοῦτο μόνον ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ὅτι κριτὴς τῶν πολιτικῶν πράξεων καὶ τῶν σκέψεων ἑνὸς ἑκάστου ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὁ πολιτικὸς ἀντίπαλος. Κριτὴς εἶναι μόνον ὁ κυρίαρχος λαός, πρὸς τὸν ὁποῖον καὶ οἱ ἐντολοδόχοι ὀφείλουν νὰ λογοδοτοῦν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀγόρευσις.

§9Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ εἰσέλθω καὶ εἰς τὸ θέμα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ πράγματα λύονται τὴν ὥραν ἐκείνην. Ὄχι τὴν ἑπομένην.

§11Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος ὁμιλῶ. Ἐξελέγην, κύριε Πρόεδρε, βουλευτής.....

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἱστορίαν θὰ μᾶς εἴπητε, πότε ἐξελέγητε;

§13Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐξελέγην, κύριε Πρόεδρε, βουλευτὴς καὶ μάλιστα διὰ μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ νὰ παρίσταμαι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐν πλήρει ἰσοτιμίᾳ πρὸς τοὺς ἄλλους, ἐπίσης, ἀξίους ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ διεκδικήσῃ δι’ ἑαυτὸν τὸ προνόμιον τῆς ὑπεροχῆς εἰς δικαιώματα ἔναντι τῶν ἄλλων συναδέλφων καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον ἐπιτακτικόν, ὅπως λογοδοτῇ διὰ τὰς πολιτικάς του πράξεις. (Θόρυβος).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖ, κύριε συνάδελφε.

§15Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐάν, συνέβαινε, κύριε Πρόεδρε, νὰ καθιεροῦτο μία τοιαύτη ἐπικίνδυνος ἀρχή.....

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὴν τακτικήν. Ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ θέματος νὰ ὁμιλήσητε.

§17Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. ... θὰ ἀπετέλει ὄχι μόνον παραβίασιν, ἀλλὰ καὶ νόθευσιν τοῦ ἀληθοῦς πολιτεύματος, τῆς Χώρας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα...

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα θὰ εἰσέλθητε εἰς τὸ θέμα; Τελειώσατε, κύριε συνάδελφε.

§19Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ εὕρω τὴν εὐκαιρίαν νὰ καθησυχάσω τὴν πατριωτικὴν συνείδησιν τοῦ ἀγανακτήσαντος κ. συναδέλφου, ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἐπισκέψεώς μου εἰς τὰ Τίραννα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ ἀγορεύσητε ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ τὰ εἴπητε.

§21Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Αὐτὰ θέλω νὰ εἴπω. Ἄλλως, νὰ διαγραφοῦν ἐκ τῶν πρακτικῶν αἱ γενόμεναι παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γραφοῦν αὐτὰ ποὺ εἴπατε.

§23Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Νὰ διαγραφοῦν ἐκ τῶν πρακτικῶν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου, διὰ νὰ μὴ προχωρήσω καὶ ἐγώ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά.

§25Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ ζητήσω τὸν λόγον καὶ θὰ προκαλέσω σχετικὴν συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῆς ὑποθέσεως τῆς εἰρήνης διὰ τῆς ἐξευρέσεως σημείων προσεγγίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς ἄλλους λαούς, τοὺς σοσιαλιστικούς, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἠδυνήθην νὰ διαπιστώσω, κατὰ τὴν μακρὰν περιοδείαν μου...

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐνδιαφέρει αὐτὸ τὸ θέμα. Ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος.

§27Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. .. διάκεινται ἀπὸ αἰσθήματα φιλίας καὶ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Χώραν μας καὶ πρὸς τὸ ὑπέροχον πνεῦμα τῆς Ἑλλάδος.

§28Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος, τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς ἔθιξαν. Ὁ Πρόεδρος κρίνει ὅταν θίγεται εἷς βουλευτής.

§30Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐγγραφῆτε καὶ σεῖς.

§32Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κουράσω τὸ Σῶμα. Τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφον δὲν γνωρίζω καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐπρόκειτο νὰ τὸν θίξω. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, εὑρεθεὶς πρὸ μεγάλης συγκεντρώσεως εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τῆς ἀκριτικῆς περιοχῆς, τὸ Δερβενάκι, ὡμίλησα ἐκεῖ ἐπὶ τῶν ἀπόψεών μου καὶ γενικῶς ἐπὶ τῶν ἀπόψεων.....

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὁμιλεῖτε ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος. Ὑπάρχουν ἄλλα θέματα σοβαρώτερα. Ἀρκεῖ, κύριε συνάδελφε. Ἄλλως, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν.

§34Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Θὰ ἴδητε, κύριε Πρόεδρε....

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§36Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἐκεῖ ἐπληροφορήθην τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου, καὶ εὑρέθην πρὸ ἀγανακτήσεως. (Κωδωνοκρουσίαι). Κύριε Πρόεδρε, θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν εὑρεθῶ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ζητήσω συγγνώμην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά.

§38Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἀλλὰ τοῦτο σημαίνει ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θὰ ἀνακαλέσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν.

§39Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Θὰ ζητήσητε συγγνώμην μίαν ἡμέραν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὄχι ἀπὸ ἐμέ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἔχω ἤδη, κύριοι βουλευταί, νὰ κάμω μίαν ἀνακοίνωσιν: Ἔχω, δηλαδή, νὰ γνωρίσω εἰς τὸ Σῶμα, μίαν μικρὰν παρατυπίαν ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου σας, ὁ ὁποῖος ἔχων ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρόκειται νὰ ἐκετλεσθῇ εἷς Κύπριος ἀγωνιστής, ἔσπευσε σήμερον, τὴν πρωΐαν, προεξοφλῶν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἔγκρισίν σας, νὰ ἀποστείλῃ κατεπεῖγον τηλεγράφημα πρὸς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐξαιτούμενος, ἐξ ὀνόματος τῆς Βουλῆς τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεώς του. (Χειροκροτήματα). Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν ἐνέργειαν αὐτήν. (χειροκροτήματα), γενομένην καὶ λόγῳ τοῦ ἐπείγοντος καὶ διότι συζητουμένου πολιτικοῦ θέματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ ἄλλο τι θέμα.

§41Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐφ’ ὅσον ἔγινε λόγος περὶ τοῦ κινδύνου τοῦ αὐριανοῦ ἀπαγχονισμοῦ τοῦ Κυπρίου ἀγωνιστοῦ, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος νὰ τηρήσωμεν σιγὴν ἑνὸς λεπτοῦ εἰς μνήμην τοῦ ἀθανάτου ἥρωος Αὐξεντίου.....

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον προέχει ἡ σωτηρία τῆς ζωῆς ἑνὸς ἀγωνιστοῦ.

§43Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι.

§44Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ὑποχρεοῦσθε νὰ ἀνακοινώνητε πᾶν ἔγγραφον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ κατὰ κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον, οὐδέποτε παραλείπεται ἡ ἀνακοίνωσις ἐπιστολῆς βουλευτῶν. Διὰ τὴν ἀπότισιν φόρου τιμῆς πρὸς τὸν Αὐξεντίου εἶχα ζητήσει τοῦτο δι’ ἐπιστολῆς, πρὶν τεθῇ ζήτημα δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Παρακαλῶ νὰ ἐπανορθώσητε τὴν παράλειψιν καὶ νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἐπιστολήν μου πρὸς τὸ Σῶμα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, κύριε συνάδελφε, ἔχετε ἀποστείλει σχετικὴν ἐπιστολὴν διὰ τὸν Αὐξεντίου, καθὼς καὶ ὁ κ. Πανούσης. Αὗται, μαζὶ μὲ τὴν σημερινήν μου ἐνέργειαν πρὸς διάσωσιν τοῦ ἀγωνιστοῦ Παλληκαρίδη, θὰ περιληφθοῦν εἰς τὰ πρακτικά. Αἱ ἀποσταλεῖσαι ἐπιστολαὶ ἔχουν ὡς ἑξῆς: Τοῦ κ. Β. Πανούση: «Κύριε Πρόεδρε, ἐνῷ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία συνεχίζει τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς σημασίας τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον συγκινεῖ τὴν καρδίαν παντὸς ἐλευθέρου ἀνθρώπου, ἀπίστευτον μήνυμα μεταδίδεται σήμερον διὰ τοῦ Τύπου. Αὔριον τὴν χαραυγὴν ὁ τύραννος τῆς Κύπρου Χάρντιγκ θὰ ἀπαγχονίσῃ τὸν 19ετῆ Ἕλληνα Κύπριον Εὐαγόραν Παλληκαρίδην, ὁ ὁποῖος διέπραξε τὸ ἔγκλημα!! νὰ ζητῇ τὴν ἐλευθερίαν τῆς πατρίδος του. Τὸ ἐπικείμενον ἀνοσιούργημα προσβάλλει αὐτὴν ταύτην τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ εἰρηνεύσεως, δημοκρατίας καὶ ἐλευθερίας. Νομίζω, ὅτι ἐκφράζω καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς κ.κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, ὅπως, εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων διακόψῃ τὴν συνεδρίασιν δι’ ὀλίγα λεπτὰ καὶ ἀπευθύνῃ ψήφισμα διαμαρτυρίας πρὸς τὰς Βουλὰς ὅλων τῶν ἐλευθέρων Ἐθνῶν καὶ τὸν Ο.Η.Ε. Ἀθῆναι τῇ 13 Μαρτίου 1957 Μετὰ τιμῆς Β. Γ. Πανούσης Βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας». Τοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου: «Ἀθῆναι τῇ 6 Μαρτίου 1957 Φίλε, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ ἀναγραφεῖσαν χθὲς εἰς τὸν Τύπον εἴδησιν, ἐπληροφορήθη τὸ Πανελλήνιον τὸν ἔνδοξον θάνατον τοῦ ἡρωϊκῶς πεσόντος ὑπαρχηγοῦ τῆς Ε.Ο.Κ.Α. Γρηγορίου Αὐξεντίου. Σᾶς παρακαλῶ, ὅπως σήμερον, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸ Σῶμα νὰ δεχθῇ τὴν τήρησιν ἑνὸς λεπτοῦ σιγήν, ἵνα ἡ Βουλὴ ἀποτίσῃ ἀφ’ ἑνὸς φόρον τιμῆς εἰς τὸν ἀθάνατον ἥρωα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. διὰ τὸ Κυπριακὸν διαδηλωθῇ ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἡ συμπαράστασις τῆς μητρὸς Ἑλλάδος πρὸς τὸ ὑπόδουλον τέκνον της, συνεχῶς ἀγωνιζόμενον πρὸς ἀπόκτησιν τῆς ἐλευθερίας του».

§46Η. ΗΛΙΟΥ. Προκειμένου περὶ προτάσεως δυσπιστίας, ὁ Κανονισμὸς ρυθμίζεται διὰ διατάξεως Συνταγματικῆς, ἡ ὁποία προσδιορίζει χρόνον διαρκείας τῶν συζητήσεων τὸ πενθήμερον καὶ ὀρθῶς ἐτονίσθη ὅτι τὸ μεσονύκτιον τῆς μεθαύριον Παρασκευῆς θὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις διὰ ψηφοφορίας. Τοῦτο, ὅμως, προϋποθέτει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς δύο ἢ τρεῖς ἢ 3½ ὥρες νὰ τερματίζεται καθ’ ἑκάστην ἡ συζήτησις. Τὸ Σύνταγμα ὁρίσαν 5θήμερον, προνόησε ὅτι ὑπάρχει ἀρκετὸς χρόνος διὰ νὰ ἀναπτυχθοῦν αἱ ἀπόψεις τῶν διαφόρων παρατάξεων καὶ τῶν διαφόρων ρητόρων. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ φεισθῆτε, τέλος πάντων τῆς κοπώσεώς μας, διότι προκειμένου περὶ ἑνὸς τοιούτου θέματος ἀξίζει ὅλοι νὰ ὑποστῶμεν μίαν κόπωσιν καὶ νὰ παρατείνωνται αἱ συζητήσεις, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ παράπονον ὅτι παράταξις ἢ ρήτορες διαφωνοῦντες οὐσιωδῶς ἀπὸ τὰ ἐκτεθέντα, παρεμποδίσθησαν νὰ ἐκφράσουν τὴν γνώμην των.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν διαβάσητε τὰ σημερινὰ πρακτικά, θὰ ἴδητε μίαν ἀγόρευσιν τοῦ Προέδρου σας, ἡ ὁποία λύει τὸ θέμα αὐτὸ τοὐλάχιστον ἐμμέσως.

§48Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤθελον πέραν τοῦ τηλεγραφήματος τὸ ὁποῖον ἐστάλη εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Ο.Η.Ε, νὰ θέσω τὸ ἐρώτημα μήπως θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ σταλῇ καὶ ἀνάλογον τηλεγράφημα καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλετε τὸ κάμνω. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ κάμω ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι νὰ βλάψουν καὶ νὰ διεγείρουν. Ἔκαμα μίαν ἐνέργειαν οὐσιαστικήν. Οἱ κ. κ. Πανούσης καὶ Διαμαντόπουλος ἔστειλαν ἐπιστολήν, ὁ κ. Διαμαντόπουλος διὰ τὸν Αὐξεντίου καὶ ὁ κ. Πανούσης ἐπὶ τοῦ θέματος διὰ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀπησχόλησα. Θὰ δημοσιευθοῦν εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά.

§50Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἡ Κυβέρνησις, ἐνώπιον τῆς ἀποφάσεως τοῦ δικτάτορος κ. Χάρντιγκ, δὲν παρέλειψε καμμίαν ἐνέργειαν, διὰ νὰ διαφυλάξῃ τὴν ζωὴν τοῦ ἡρωϊκοῦ νέου Παλληκαρίδη. Ἐνήργησα πρὸς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἤδη ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅταν ἐγνώσθη ἡ ἀπόφασις τοῦ δικτάτορος τῆς Κύπρου, ἐπ’ ὀνόματι τῆς ἀποφάσεως, καὶ ἐκεῖνος πρόκειται νὰ κάμῃ διάβημα, ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀποφάσεως διὰ νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ ὁ ἡρωϊκὸς ἀγωνιστής. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἔγιναν πλεῖστα ὅσα διαβήματα, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἐξαντλοῦν ὅλας τὰς δυνατότητας τὰς ὁποίας εἶχον, ἀπόκειται πλέον νὰ ἴδωμεν ἂν θὰ καμφθῇ ὁ Χάρντιγκ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Ὁ τέως Πρωθυπουργὸς κ. Π. Κανελλόπουλος, βουλευτὴς Ἀχαΐας, ἔχει τὸν λόγον. (Χειροκροτήματα).

§52Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρηκολούθησα μὲ πολλὴν προσοχὴν τὰς ἀγορεύσεις καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῶν ἀξιοτίμων κ.κ. Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργοῦ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω, ὅτι παρηκολούθησα τὰς ἀγορεύσεις καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ, ὄχι μόνον μὲ πολλὴν προσοχήν, ἀλλὰ καὶ χωρὶς καμμίαν ἀπολύτως προκατάληψιν. Δηλῶν τοῦτο, δὲν ἐννοῶ ὅτι αἱ προκαταλήψεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶναι ἀθέμιτοι καὶ διὰ τοῦτο δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι κατόρθωμα τὸ γεγονός, ὅτι παρηκολούθησα τὰς ἀγορεύσεις ἄνευ προκαταλήψεως. Εἶναι φυσικόν, φυσικώτατον, οἱ ἀνήκοντες εἰς ὡρισμένα κόμματα νὰ διαπνέωνται ὑπὸ προκαταλήψεως ἀγαθῆς ἔναντι τῶν κομμάτων των καὶ δυσμενοῦς ἔναντι τῶν ἡγετῶν, τῶν ἀντιτιθεμένων πρὸς αὐτοὺς κομμάτων. Ἐὰν προσωπικῶς ἰσχυρίζομαι καὶ νομίζω πράγματι, ὅτι κατώρθωσα νὰ ἀπαλλαγῶ οἱασδήποτε προκαταλήψεως, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἀπολύτως ἰδιότυπον ἐν τῇ Βουλῇ θέσιν μου. Κύριοι βουλευταί, ἴσως σκεφθοῦν τινές ἐξ ὑμῶν ὅτι δὲν δικαιοῦμαι νὰ εἶμαι κριτής, διότι ὑπέχω εὐθύνας διὰ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ μέχρι τῶν ἀρχῶν Ὀκτωβρίου 1955 ὡς μέλος καὶ δὴ κατὰ τὴν τελευταίαν φάσιν τοῦ βίου τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ ὡς Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Παπάγου. Πράγματι, κύριοι βουλευταί, ὑπέχω εὐθύνας, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτό, μοῦ ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνω τοὺς ἄλλους. Ἀλλοίμονον ἐὰν θεσπίσωμεν τὴν ἀρχήν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κρίνουν, παρὰ μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἔπραξαν εἰς τὴν ζωήν των καὶ οἱ ὁποῖοι ἑπομένως δὲν εἶναι καὶ ἐκτεθειμένοι εἰς κριτικήν. Τὴν παρατήρησιν, σχετικῶς μὲ τὰς προσωπικάς μου εὐθύνας ἐθεώρησα ἀναγκαῖον, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, νὰ κάμω, κυρίως λόγῳ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβε, κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν του, ἔναντι τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, ὁ ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργὸς κ. Κασιμάτης. Ὁ κ. Κασιμάτης, νομίζω ὅτι, οὔτε λίγο οὔτε πολύ, ἰσχυρίσθη ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κύπτει ὑπὸ τὸ βάρος τῶν φοβερῶν ἁμαρτημάτων των, τὰ ὁποῖα, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν, ἐσημειώθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς Συναγερμικῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως, τὸ Κυπριακὸν θέμα ἦτο κρισιμώτατον καὶ κατέστη ἔτι κρισιμότερον. Τὸ ἔτος τὸ διαρρεῦσαν, εἶναι ἀσυγκρίτως δραματικώτερον οἱουδήποτε προηγουμένου, φοβοῦμαι μάλιστα, ὅτι θὰ καταστῇ ἔτι δραματικώτερον εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον. Δυνατόν, λοιπόν, εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ Κυπριακοῦ, εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ, νὰ ἐγένοντο εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ ὡρισμένα λάθη καὶ ἐπὶ Συναγερμικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐγίνοντο δὲ ἀσφαλῶς καὶ ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν, διότι δὲν ὑπάρχει διαχείρισις θέματος, ἰδίᾳ τόσον μεγάλου, ἡ ὁποία νὰ μὴ εἶναι συνδεδεμένη καὶ μὲ κἄποιαν παράλειψιν καὶ μὲ κἄποιο λάθος. Ὁ κ. Κασιμάτης, προσωπικῶς, ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα, ἐπειδὴ δὲν μετεῖχε τοῦ Συναγερμοῦ, καὶ ἦτο μάλιστα ἀντίπαλος αὐτοῦ, νὰ ἰσχυρίζεται τὰ ὅσα ἰσχυρίσθη, ἐλπίζω, ὅμως, ὅτι ἐκεῖνα τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖνα, τὰ μέλη τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, προεξάρχοντος τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ἦσαν μέλη τοῦ Συναγερμοῦ, καὶ δὴ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, ἐλπίζω, λέγω, νὰ μὴ συμμερίζωνται τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξεν ὁ κ. Κασιμάτης. Ἄλλωστε, πρέπει νὰ τονίσω — καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἷς ἐκ τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ ὑπενθύμισε χθὲς — πρέπει νὰ τονίσω ὅτι, ἐὰν συγκρίνωμεν τὸ περιεχόμενον τῶν γενομένων, ὅταν δὲν ἐνεγράφη, τὸ 1955, ἡ Ἑλληνικὴ προσφυγή, τῶν γενομένων δηλώσεων τοῦ ἀντιπροσώπου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν κ. Λότζ καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου κ. Νάτινγκ, ἐὰν συγκρίνωμεν τὸ περιεχόμενον αὐτῶν, ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς διὰ τὸ Κυπριακὸν σημασίας, πρὸς τὸ περιεχόμενον τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως, ἥτις προήχθη εἰς ἀπόφασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τῇ συμβολῇ καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, θὰ ἴδωμεν, ὅτι τὸ περιεχόμενον τῶν δηλώσεων ἐκείνων, ἔστω καὶ ἐὰν τότε δὲν ἐγένετο ἡ ἐγγραφὴ τοῦ Κυπριακοῦ, ἔδιδε βάσιν δι’ ἐξελίξεις οὐσιώδεις καὶ ἦτο ἀσυγκρίτως σημαντικώτερον τοῦ περιεχομένου τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως. Κύριοι βουλευταί, θὰ διατυπώσω τὴν ἄποψίν μου, ὅπως προεῖπον, κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἀντικειμενικόν, χωρὶς καμμίαν προκατάληψιν. Ἡ ἀντικειμενικότης, ἰδίᾳ ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτου μεγάλου καὶ κρισίμου θέματος, μοῦ ἐπιβάλλει νὰ μὴ θεωρήσω ὡς ἐπιτυχίαν τὴν ἔκβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν Ὁλομέλειαν τῆς Συνελεύσεως, ὁ διπλωματικὸς ἀγὼν διὰ τὸ Κυπριακόν. Ἡ αὐτή, ὅμως, ἀντικειμενικότης, μοῦ ἐπιβάλλει, νὰ μὴ συμμερισθῶ καὶ τὴν κριτικήν, τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέγιστον αὐτῆς μέρος, τὴν κριτικήν, τὴν ὁποίαν ἤσκησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ἰδίᾳ, δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν καὶ τὸν τόνον τῆς κριτικῆς αὐτῆς. Ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, κύριοι βουλευταί, ἀνέμεινα νὰ δηλώσῃ καὶ νὰ ὁμολογήσῃ μὲ παρρησίαν καὶ μὲ εἰλικρίνειαν ὅτι παρὰ τὰς προσπαθείας της, προσπαθείας, αἱ ὁποῖαι, μάλιστα, εἰς τὸν τομέα τῆς διαφωτίσεως ὑπῆρξαν ἐξαιρετικαί, ὅτι παρὰ τὰς προσπαθείας της, λόγῳ ἀνυπερβλήτων ἀντικειμενικῶν ἐμποδίων, εἰς μάτην ἐπεχείρησεν ἐπὶ δέκα ὀκτὼ μῆνας, τὴν οὐσιαστικὴν προαγωγὴν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Καὶ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀνέμενον, νὰ μὴ ἀφήνῃ νὰ ὑπονοηθῇ — ἐπιτιθεμένη, καθ’ ὃν τρόπον, ἐπιτίθεται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως — ὅτι ἐὰν ἐκείνη, ἡ Ἀντιπολίτευσις, εὑρίσκετο εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ ὑπερενικῶντο αἱ δυσμενεῖς αὐταὶ συνθῆκαι καὶ θὰ ἐλύετο κατ’ εὐχὴν τὸ Κυπριακόν, ἢ ἔστω θὰ προήγετο πρὸς τὴν λύσιν του κατὰ τρόπον οὐσιώδη. Τί θὰ ἠδύνατο, κύριοι συνάδελφοι, νὰ πράξῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅπως διεπιστώθη καὶ πάλιν χθές, εἶναι δεμένη, θεωρεῖ τὸν ἑαυτόν της δεμένον εἰς μίαν φράσιν — φράσιν οὐσιώδη — ἡ ὁποία, ὅμως, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι οὐσιώδης, ἀπὸ ἀπόψεως σημασίας καὶ περιεχομένου, εἶναι ἁπλῆ φράσις. Ἡ Ἀντιπολίτευσις — καὶ εἰς τὴν ἄποψιν αὐτὴν προσεχώρησε καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε τὴν εὐκαιρίαν, τότε, μὴ ὢν Ἀρχηγός, νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ θέματος — προσεχώρησε, λέγω, ὁ κ. Καρτάλης, ὁ ὁποῖος διεκήρυξεν ἄλλωστε προχθὲς καὶ ἀνεκοίνωσε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅτι εἶναι ἡγετικὴ προσωπικότης.....

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ λαὸς τὸ εἶπε.

§54Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἤκουσεν ὁ λαός, ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Καρτάλης. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, λοιπόν, περιλαμβανομένου καὶ τοῦ Κόμματος τοῦ κ. Καρτάλη, ἔχει σταθῆ εἰς τὴν φράσιν, ἡ ὁποία περιλαμβάνει τὴν ἀξίωσιν τῆς «τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας». Τί θὰ ἔπραττε, λοιπόν, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐὰν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἐξουσίαν; Θὰ προέβαλλε συνεχῶς τὴν ἀξίωσιν αὐτήν. Δὲν ἐξετάζω ἐὰν ὁ ἦχος τῆς φωνῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἦτο Κυβέρνησις τῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου, θὰ ἦτο ἰσχυρότερος ἢ ἀσθενέστερος τοῦ ἤχου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως — δὲν ἔχει σημασίαν, διεθνῶς, ὁ ἦχος αὐτός, διότι χάνονται τὰ κύματα τῶν ἤχων τῆς φωνῆς. Θὰ ἦτο δυνατόν, λοιπόν, βεβαίως, ὁ ἦχος νὰ εἶναι διαφορετικός, ἀλλὰ ἡ γραμμὴ θὰ ἦτο ἡ αὐτή, διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ αὐτό, ἐπὶ 1½ ἔτος, ζητεῖ καὶ προβάλλει. Εἶπον καὶ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου τῆς 29ης Νοεμβρίου, τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτι αἱ φράσεις δὲν ἀνοίγουν, οἱασδήποτε ἀληθείας καὶ ἂν περιέχουν, τὸν δρόμον τῆς ἱστορίας ἀφ’ ἑαυτῶν, αὐτομάτως. Ὑπάρχουν δυσχέρειαι, ὑπάρχουν ἀντικειμενικαὶ συνθῆκαι. Πολλαὶ χῶραι, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ συμμερίζωνται, οὐσιαστικῶς, τὴν ἀξίαν ἑνὸς αἰτήματος, τὴν ἀξίαν μιᾶς φράσεως, λόγῳ ὡρισμένων ζωτικῶν δι’ αὐτὰς συμφερόντων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσπασθοῦν δημοσίᾳ τὴν ἀλήθειαν τὴν ὁποίαν περιέχουν αἱ περὶ ὧν ὁ λόγος φράσεις. Καὶ γενικῶς ἡ ἱστορία τοῦ κόσμου δὲν καθορίζεται καὶ δὲν προσδιορίζεται οὔτε ἀπὸ τὸ περιεχόμενον ὡρισμένων αἰτημάτων καὶ φράσεων, οὔτε ἀπὸ τὸν ἦχον τῆς φωνῆς μὲ τὴν ὁποίαν προβάλλονται αἱ φράσεις.

§55Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐν τούτοις, τὰ πρόσωπα δημιουργοῦν ἱστορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§56Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, κύριε Χούτα.

§57Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὅταν εἶναι ἡγέται....

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάλογον ἀρχίσατε, κύριε Χούτα, ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ Προέδρου; Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτετε.

§59Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μὴ γίνῃ καμμία διακοπή.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐπρόλαβα, κύριε Πρόεδρε.

§61Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. ... Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἀλήθειαν τῆς φράσεως τοῦ κ. Χούτα, ἀλλὰ δὲν εἶμαι τεταγμένος, αὐτὴν τὴν στιγμήν, οὔτε νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ προβῶ εἰς σύγκρισιν προσώπων καὶ νὰ εἴπω ποῖος εἶναι καλλίτερος τοῦ ἄλλου.

§62Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Πάντως, κύριε Πρόεδρε, ἕνας καλὸς ἡγέτης...

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καμμίαν ἄλλην διακοπήν, κύριε Χούτα. (Κωδωνοκρουσίαι).

§64Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, συνεχίζω τοὺς συλλογισμούς μου. Τί θὰ ἠδύνατο, εὑρισκομένη εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ πράξῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὸ ὁποῖον ἂν τὸ ἔπραττε, θὰ προώθει τὸ Κυπριακὸν κατὰ τρόπον οὐσιώδη; Μήπως διὰ διπλωματικοῦ ἑλιγμοῦ θὰ ἔθετεν ἐν ἀμφιβόλῳ τοὺς διεθνεῖς προσανατολισμοὺς τῆς Ἑλλάδος; Πιστεύω ὄχι! Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι καὶ τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου δὲν θὰ προέβαινον, χάριν, δῆθεν, τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, εἰς διεθνεῖς προσανατολισμοὺς ἀντιφάσκοντας πρὸς τὰ θεμελιώδη Ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ πρὸς τὴν ἰδεολογικὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχει λάβει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν κόσμον. Κύριοι βουλευταί, καμμία, ὁσονδήποτε ἱερά, διεκδίκησις, δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀπάρνησιν τῶν βασικῶν ἠθικῶν καὶ ἱστορικῶν ἀρχῶν πρὸς τὰς ὁποίας εἶναι συνυφασμένη καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι νοητὴ ἡ Ἑλλάς. Καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι, καὶ τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου ἂν εὑρίσκοντο εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν θὰ ἠκολούθουν διάφορον γραμμὴν ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο. Καί, ἂν προχείρως, ὑπό τινων ἀγανακτούντων Ἑλλήνων, ἀνηκόντων εἰς τὴν ἐθνικόφρονα παράταξιν, αἱ προχείρως διατυπούμεναι σκέψεις, ὅτι θὰ ἔπρεπε ἡ Ἑλλάς, ἐπιχειροῦσα ἑλιγμόν, ὁ ὁποῖος θὰ παρεξέκλινεν ἀπὸ τὴν ἠθικὴν καὶ ἰδεολογικήν της γραμμήν, νὰ ἐπιχειρήσῃ τὸν ἐκβιασμὸν τῶν Κρατῶν τὰ ὁποῖα ἡγοῦνται τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, αἱ σκέψεις αὐταί, αἱ προχείρως καὶ ἀμελετήτως ὑπὸ μεμονωμένων ἀτόμων, εἰς τὰ καφενεῖα, διατυπούμεναι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθοῦν ὡς σοβαραί. Ἑπομένως, καὶ τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ἀπαρτίζοντα τὸ Ἐθνικὸν Κέντρον, εὑρισκόμενα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ προέβαινον εἰς οὐδεμίαν μεταβολὴν χάριν δῆθεν τοῦ Κυπριακοῦ, τῶν διεθνῶν προσανατολισμῶν τῆς Ἑλλάδος. Πρῶτον μὲν διότι τοῦτο θὰ ἀντέφασκε πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτῶν Ἐθνικὴν συνείδησιν καὶ πιστεύω ὅτι ἔχουν πλήρη συνείδησιν τοῦ Ἐθνικοῦ των χρέους, ἀφ’ ἑτέρου δέ, διότι δὲν θὰ εἶχε καὶ πραγματικὸν ἀποτέλεσμα ὁ τοιοῦτος δῆθεν διπλωματικὸς ἑλιγμός. Καὶ ἂν ἀκόμη ἐπεχειρεῖτο, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο ποῖον; Θὰ ἀποξενούμεθα ἔτι μᾶλλον ἀπὸ τὸν κόσμον εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκομεν, ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου θὰ ἔπαυε νὰ ἐνδιαφέρῃ τὴν κοινὴν γνώμην τῶν μεγάλων Δημοκρατιῶν. Καὶ ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῆς Γαλλίας καὶ τῶν ἄλλων Δημοκρατιῶν. Καὶ τέλος, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν θὰ ἀπεκομίζομεν κέρδος ὑπὲρ τῆς Κύπρου, θὰ ἐνεφανιζόμεθα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀπέβαινε καὶ εἰς βάρος τῶν ἰδίων ἡμῶν συμφερόντων καὶ θὰ ἔθετε εἰς κίνδυνον τὴν ὑπόστασίν μας, θὰ ἐνεφανιζόμεθα ὡς παράγων, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπεδείνου τὴν κατάστασιν, τὴν χαώδη, ἡ ὁποία ὑπάρχει, δυστυχῶς, ἐγκυμονοῦσα μεγάλους κινδύνους εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Καὶ ἡ προσωπική μου ἄποψις εἶναι ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συμβάλλωμεν εἰς τὴν ἀναταραχήν. Πρέπει, ἀντιθέτως, νὰ πράξωμεν πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατόν, διὰ νὰ μειωθοῦν οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὴν εἰρήνην. Κύριοι συνάδελφοι, ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα; Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρισκομένη εἰς τὴν Ἀρχήν, θὰ ἠκολούθει περίπου τὴν αὐτὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὸ θέμα τῶν λεπτομερειῶν. Πιθανὸν εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς διαχειρίσεως νὰ ἐσημειοῦντο διαφοραί. Δὲν γνωρίζω, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζω, ἂν αἱ διαφοραὶ θὰ ἦσαν εὐνοϊκαὶ ἢ δυσμενεῖς διὰ τὸ Κυπριακόν. Πιθανὸν νὰ ἦσαν καὶ εὐνοϊκαί, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶχον κανένα οὐσιῶδες ἀποτέλεσμα, δὲν θὰ ἤσκουν καμμίαν ἀποφασιστικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τοῦ Κυπριακοῦ, τὸ ὁποῖον, δυστυχῶς, ἀκόμη εἶναι προσδιωρισμένον πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὡρισμένους ἀντικειμενικοὺς διεθνεῖς παράγοντας, ἀπὸ ὡρισμένας ἀντικειμενικὰς ἱστορικὰς συνθήκας καὶ πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ τὰς ὑποκειμενικὰς δυνατότητας τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κυβερνήσεώς της. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατόν, τοὐλάχιστον θεωρητικῶς, νὰ γίνῃ καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, βάσει τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν ἀπαρεγκλίτως ἔχει χαράξει καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀπεκλείετο ἐκ τῶν προτέρων νὰ πράξῃ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Θὰ ἦτο θεωρητικῶς δυνατὸν νὰ ἐπιχειρηθῇ μὲ Ἑλληνικὴν Κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν, ἄμεσον, οὐχὶ ἔμμεσον, φανεράν, οὐχὶ παρασκηνιακὴν ἡ πρόληψις ἤδη ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1955 ἢ τοὐλάχιστον ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1956, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιχειρηθῇ διὰ Κυβερνητικῆς Ἑλληνικῆς πρωτοβουλίας, ἡ πρόληψις καὶ ἡ ἀποτροπή, τῶν αἱματηρῶν καὶ τραγικῶν ἐν Κύπρῳ ἐξελίξεων τῶν τελευταίων 12 μηνῶν, διὰ μιᾶς προσωρινῆς μεταβατικῆς λύσεως. Θὰ ἦτο, ὅμως, τοῦτο δυνατόν, θὰ εἶχεν ἀποτέλεσμα ἡ πρωτοβουλία αὐτή; Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἷς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, εἶπεν ὄχι. Δὲν τὸ γνωρίζω, εἶναι ἀδύνατον νὰ γράψῃ κανεὶς τὴν ἱστορίαν ἐκ τῶν ὑστέρων, νὰ τὴν γράψῃ ἀπὸ ἄλλας προϋποθέσεις.

§65Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Συνήθως, κύριε Πρόεδρε, γράφεται ἐκ τῶν προτέρων ἡ ἱστορία.

§66Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ ἄλλην ἔννοιαν τὸ εἶπον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ γράψῃ κανεὶς τὴν ἱστορίαν ἐκ τῶν ὑστέρων, μὲ προϋποθέσεις διαφορετικὰς ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἦσαν αἱ πραγματικαί. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἑπομένως, νὰ εἴπωμεν, τί θὰ ἐγίνετο ἐὰν δὲν συνέβαινε τοῦτο ἢ ἐὰν δὲν παρελείπετο ἐκεῖνο. Αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ λεχθῇ. Πάντως, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέχρι τοῦδε ἐντόνων διακηρύξεών της, δὲν θὰ ἔπραττε καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Βεβαίως, διὰ νὰ ἐξηγηθῶ πλήρως, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν θὰ εἶχεν ἀναλάβει μία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκτελέσεων, τὴν ἄμεσον πρωτοβουλίαν, ἔναντι αὐτῆς ταύτης τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγίνοντο, θὰ προέτεινεν ὡς μεταβατικὴν λύσιν ἓν σχέδιον συντάγματος, ὡς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατήρτισεν ὁ κ. Ράντκλιφ, αὐτὸ θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ δεκτὸν ὡς μεταβατικὴ λύσις. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ποία θὰ ἦτο ἡ ἐξέλιξις ἐὰν ἐπεχειρεῖτο τοιοῦτόν τι. Κύριοι συνάδελφοι, μόνον μετὰ τὴν τοιαύτην τοποθέτησιν τοῦ ζητήματος καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι ἔκαμα συλλογισμοὺς συνδεομένους μὲ τὸ τί θὰ ἔπραττεν, ἐὰν ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μόνον μετὰ τὴν τοιαύτην τοποθέτησιν δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω λεπτομερέστερα καὶ ἀναλυτικώτερα τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς στάσεως τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ εἰδικώτερα ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἡ ἀπόφασις, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ ἐκμαίευσις τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως, ἐὰν τυχὸν ἐξεμαιεύθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀπετέλεσε, βεβαίως, ὅπως εἶπον καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ἐπιτυχῆ ἔκβασιν τοῦ ἀγῶνος εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἀπετέλεσεν, ὅμως, μίαν δικονομικὴν διέξοδον. Δὲν συμφωνῶ, ἑπομένως, μὲ τὴν διατύπωσιν, εἰδικώτερον τοῦ κυρίου ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργοῦ, διότι ὁ κ. Ἀβέρωφ ὑπῆρξε προσεκτικώτερος, ὅτι ἐσημειώθη μεγάλη ἐπιτυχία, ὅπως εἶπε. Ἴσως ἔπραξε τοῦτο, ὁ κ. Κασιμάτης, διὰ λόγους ἁβροφροσύνης, ἔναντι ἐκείνου ὁ ὁποῖος τὸν διεδέχθη εἰς τὴν ἀρχηγίαν τῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀλλά, ἐξ ἄλλου, πρέπει νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι ἐγένετο ἕνας χειρισμός. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζω ἐὰν ὁ χειρισμὸς αὐτὸς ἦτο ὁ μόνος δυνατὸς καὶ ὁ μόνος ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς ἐξῆγεν ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον εἰς εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα. Ὁ κ. Ἀβέρωφ ἔδωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡρισμένας ἐξηγήσεις διαφωτιστικάς. Δὲν γνωρίζω τὰ πράγματα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θεωρήσω ὡς ἀπολύτως ἀκριβῆ, δηλαδὴ ἀκριβῆ ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν μόνον ὅτι λέγει τὴν ἀλήθειαν ἀλλὰ ἀκριβῆ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐξετίμησεν ὀρθῶς τὰ πράγματα, ὡς ἀπολύτως ἀκριβῆ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Πρέπει νὰ θεωρήσω, μὲ ἄλλας λέξεις, ὡς ἀκριβές, ὅτι εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν προσεχώρει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, δὲν θὰ ἤρχετο κἂν εἰς ψηφοφορίαν ἡ Ἑλληνική, διότι θὰ ὑπεβάλλετο ἡ πρότασις τῆς Ταϋλάνδης, ἡ ὁποία πράγματι εἶναι περισσότερον δυσάρεστος. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ κάμω μίαν παρένθεσιν... Ἀνέγνωσα εἰς ὡρισμένας ἐφημερίδας καὶ ἰδίᾳ εἰς μίαν ἀπογευματινὴν ἐφημερίδα, κατ’ ἐπανάληψιν δημοσιευομένας, δριμείας ἐπιθέσεις, καὶ μάλιστα ὕβρεις, ἐναντίον τοῦ κ. Κρίσνα Μένον, διότι — ἡ λέξις εἶναι τῆς ἐφημερίδος— «ὁ ἄτιμος αὐτὸς» ἐπρότεινε μίαν λύσιν ἡ ὁποία εἶναι κακὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἢ διότι βλέπων τὰ πράγματα ἀπὸ τῆς Ἀσιατικῆς σκοπιᾶς, ἡ ὁποία εἰς τὸ θέμα τῶν ἐθνικοτήτων εἶναι διάφορος τῆς Εὐρωπαϊκῆς, εἶπε καὶ ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ Κυπριακὸς Λαὸς ἀποτελεῖ ἰδίαν ἐθνότητα. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἔπρεπε νὰ εἴμεθα προσεκτικώτεροι καὶ ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι καὶ ὁ κ. Ἀβέρωφ παρεκάλεσε νὰ εἴμεθα προσεκτικώτεροι εἰς τὴν κριτικὴν τὴν ὁποίαν ἀσκοῦμεν εἰς βάρος τῶν οἱωνδήποτε ἐκπροσώπων τῶν ἄλλων χωρῶν. Δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν ὁ ξένος νὰ γνωρίζῃ ὅσα γνωρίζομεν ἡμεῖς καὶ δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ ἀγαπᾷ τὰ μεγάλα ἠθικὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα εἶναι συνδεδεμένα μὲ τὴν ἰδικήν μας καρδίαν καὶ μὲ τὴν ἰδικήν μας Ἑλληνικὴν συνείδησιν. Σκόπιμον εἶναι, δεδομένου ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ διαφωτίζῃ καὶ ὄχι νὰ ὑβρίζῃ, νὰ συμπεριφερώμεθα, καὶ ἀπέναντι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πλανῶνται καὶ ἔχουν ἐσφαλμένας ἀντιλήψεις, ὄχι ἁπλῶς εὐπρεπῶς διὰ λόγους εὐπρεπείας, ἀλλὰ εὐπρεπῶς καὶ διὰ λόγους σκοπιμότητος. Ὀρθῶς εἶπε χθές, ὁ κ. Κασιμάτης, νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν χῶραι, τῶν ὁποίων οἱ ἡγέται συμφωνοῦν μὲ τὰς ἀπόψεις μας ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν, ἀλλὰ μόνον εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συζητήσεις, διότι εὐρύτερα ἐθνικά των συμφέροντα δὲν τοὺς ἐπιτρέπουν ἀκόμη νὰ ἐξωτερικεύσουν καὶ εἰς τὴν δημοσίαν ἐκδήλωσιν τὰς συμφωνίας των. Πρέπει, ἆραγε, διὰ τῆς ὑβριστικῆς μας στάσεως —καὶ τὰ δημοσιευόμενα ὑπὸ τοῦ Τύπου, τηλεγραφοῦνται καὶ ἔξω — νὰ καταστήσωμεν ἀδύνατον τὴν αὐριανὴν ἐξωτερίκευσιν, αὐτῶν τῶν ἐσωτερικῶν, εὐνοϊκῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἀπόψεων, ὡρισμένων χωρῶν, ὡρισμένων Κυβερνήσεων, ὡρισμένων ἀνδρῶν; Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς 29.11.1956, ὅτι διαφημίζομεν συχνὰ τὸν ἑαυτόν μας, ὡς λαὸν ἐξαιρέτως εὐφυᾶ καὶ ἀποδεικνύομεν κατὰ τὰς κρισίμους στιγμάς, ὅτι τὸ συναίσθημα δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ λειτουργήσῃ ὁ ὀργανισμὸς τῆς εὐφυΐας μας, κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικόν. Εἶπον, τότε, κατὰ τὴν 29.11.56, ὅτι ἦτο ἀπολύτως ἄτοπος ἡ ἐκ μέρους ὡρισμένων ἐφημερίδων ὑβριστικὴ ἐπίθεσις ἐναντίον τῆς Γαλλίας. Ἡ Γαλλία ἔχει ἕνα μεγάλο πρόβλημα. Κατανοοῦμεν ἀφ’ ἑνὸς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον οἱ Ἄραβες τοῦ Ἀλγερίου, ἀλλ’ ἐγώ, τοὐλάχιστον, κατανοῶ ἐπίσης τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις. Ἐὰν ἦσθε Γάλλοι καὶ ὄχι Ἕλληνες, θὰ κατανοούσατε καὶ σεῖς τὴν θέσιν αὐτήν. Ἐὰν εἴχατε ἐπὶ ἑκατὸν ἔτη ἐργασθῆ διὰ τὴν δημιουργίαν τῆς Β. Ἀφρικῆς καὶ ἐὰν εὑρίσκοντο ἑκατομμύρια Ἕλληνες, ὅπως εὑρίσκονται ἑκατομμύρια Γάλλοι εἰς τὴν Ἀλγερίαν...

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἓν ἑκατομμύριον ἑξακόσιαι χιλιάδες.

§68Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω· θὰ εὑρίσκατε καὶ σεῖς, ὅτι τὸ θέμα εἶναι δυσχερές. Εἰς τὴν συνείδησιν, λοιπόν, τῶν Γάλλων, τὸ πρόβλημα ἔχει χαρακτῆρα ἀντιφατικόν. Ὑπέγραψε μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἡ Γαλλία, ἀλλὰ εὑρίσκεται ἐνώπιον δυσχερειῶν ὅταν πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα εἰς βάρος μιᾶς περιοχῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ἔχει συνδεθῆ στενώτατα μὲ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν χύσει οἱ Γάλλοι ἐκεῖ. Τὸ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς ἄλλους λαούς. Ὑπάρχουν συμφέροντα ὡρισμένων κρατῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι συμφέροντα αἰώνων, ἢ πολλῶν δεκαετηρίδων καὶ τῶν ὁποίων συμφερόντων ἡ ἀπάρνησις ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην δὲν γίνεται. Ἡμεῖς, οἱ Ἕλληνες, ὄντες ρεαλισταί, ἐὰν πράγματι εἴμεθα, πρέπει νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κατανοήσωμεν τὴν δυσχέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ὡρισμένα κράτη καὶ ἀντὶ νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν ἐκτόξευσιν ὕβρεων, διὰ τῶν ὁποίων ἁπλῶς καὶ μόνον δίδομεν διέξοδον εἰς τὰ αἰσθήματά μας, νὰ πολιτευώμεθα μὲ μεγαλυτέραν προσοχήν, διότι αὐτὰ ταῦτα τὰ κράτη, τὰ ὁποῖα δὲν τάσσονται φανερὰ ὑπὲρ τῆς ὑποθέσεώς μας, αὔριον, εἶναι δυνατὸν νὰ ταχθοῦν, καὶ τὸ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ταχθοῦν ὑπὲρ αὐτῆς. Ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὀρθῶς ἐμνημόνευσε τὴν περίπτωσιν τῆς Ἐργατικῆς ἐν Ἀγγλίᾳ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὀρθῶς εἶπεν ὅτι ἀσκεῖ πίεσιν διὰ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ, πρὸς μίαν καλὴν λύσιν. Ἐγὼ θὰ προχωρήσω καὶ περαιτέρω, διότι δὲν νομίζω ὅτι θὰ πρέπει νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν ἀντιδιαστολὴν μεταξὺ τῶν Κομμάτων εἰς τὰς ἄλλας χώρας. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ, γενικῶς, λαοῦ, μεγάλο τμῆμα τοῦ ὁποίου ἀνήκει εἰς τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα. Καὶ εἶναι δυνατὸν κάλλιστα νὰ ἔχῃ ἀρχίσει νὰ κατανοῇ ὁλόκληρος ὁ Ἀγγλικὸς λαός, περιλαμβανομένων τῶν Συντηρητικῶν, τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Πρέπει νὰ πράξωμεν τὸ πᾶν, διὰ νὰ γίνῃ τὸ Κυπριακὸν ἀντιληπτὸν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τῶν μεγάλων ἐλευθέρων χωρῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ὁδός, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ πρὸς τὴν λύσιν. Χρειάζεται, λοιπόν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, μεγάλη προσοχή. Μόνον διὰ τοῦ σεβασμοῦ τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιδείξωμεν καὶ ἀπέναντι ἐκείνων ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦν διαφωνοῦντες ἐμφανῶς πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν, θὰ εἶαι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν θετικῶς, ὅτι θὰ μεταστραφοῦν καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ταχθοῦν ὑπὲρ τῆς ἀπόψεώς μας. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὴν παρένθεσιν αὐτήν, ἐπιστρέφω εἰς τὴν κριτικὴν τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως. Καὶ πρὶν ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκθέσῃ τοὺς εἰδικοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι τὸν ἠνάγκασαν, κατὰ μίαν κρίσιμον νύκτα νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὅπως ψηφίσῃ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὑπὲρ τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως, εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἦσαν ὀρθαὶ αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον δύο διακεκριμέναι προσωπικότητες, μὴ ἔχοντες πολιτικὰ συμφέροντα συνδεόμενα μὲ τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν, ἢ μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ δηλώσεώς του, δημοσιευθείσης ἀμέσως μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τῆς ἀποφάσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὁ τέως Πρεσβευτὴς καὶ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Π. Πιπινέλης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς ἄρθρον του, δημοσιευθὲν εἰς πρωϊνὴν ἐφημερίδα, συγκεκριμένως εἰς τὸ «Βῆμα», ὁ τέως Πρεσβευτὴς καὶ τέως Ὑπουργὸς κ. Γ. Ἐξηντάρης. Ἀμφότεροι, χωρὶς αἱ σκέψεις των νὰ συγγενεύουν, διότι ἀνήκουν εἰς διαφορετικοὺς κόσμους σκέψεων, διετύπωσαν τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν καὶ πρὶν ἢ ἀναγνώσω τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πιπινέλη καὶ τὸ ἄρθρον τοῦ κ. Ἐξηντάρη εἶχον ἀποκρυσταλλώσει μέσα μου. Διετύπωσαν τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν ἀποτελεῖ οὔτε ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ οὔτε καὶ προδοσίαν τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος. Κατὰ τρόπον ψύχραιμον ἀντιμετωπίσαντες τὸ θέμα ἀμφότεροι, μὴ ἔχοντες προκαταλήψεις, ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ κατ’ αὐτῆς, ἐσκέφθησαν ὡς ἀντικειμενικοὶ παρατηρηταὶ καὶ ἀπεφάνθησαν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Καὶ ἤμην εὐτυχής, ὅταν διεπίστωσα, ὅτι ἡ ἄποψις ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη μέσα μου ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐφημερίδων, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὰ τηλεγραφήματα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε., δὲν ἦτο μόνον ἄποψις ἰδική μου, ἀλλὰ καὶ ἄποψις διακεκριμένων διπλωματῶν καὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ πεῖραν καὶ γνῶσιν τῶν προβλημάτων. Δὲν συμμερίζομαι διόλου, τὴν ἄποψιν τῶν Κυβερνητικῶν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐπιτυχίας. Βεβαίως, ἐὰν ἐπέμενεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν περὶ αὐτοδιαθέσεως, πιθανὸν νὰ ἐσημειοῦντο ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ἀβέρωφ, καί, ἑπομένως, ἐὰν ἐσημειοῦντο καὶ ἐψηφίζετο ἐρήμην τῆς Ἑλλάδος καὶ χωρὶς νὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν ἡ Ἑλληνικὴ πρότασις, ἡ Ταϋλανδικὴ πρότασις, τότε, θὰ ἐπρόκειτο καὶ περὶ ἀποτυχίας. Ἐνῷ, λοιπόν, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω περὶ ἐπιτυχίας τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν θὰ ὡμίλουν περὶ ἀποτυχίας. Ἄρα μοῦ ἐπιβάλλεται ἐπιφυλακτικότης εἰς τὴν κριτικὴν τὴν ὁποίαν ἐπιχειρῶ καὶ ἐπιβάλλεται νὰ εἴπω, ἐὰν θέλω πράγματι νὰ εἶμαι ἀντικειμενικός, ὅτι ἐὰν οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα, ὅπως τὰ ἐξέθεσεν ὁ κ. Ἀβέρωφ, καὶ πιστεύω ὅτι οὕτως ἔχουν, ἡ πρότασις ἡ Ἰνδικὴ ἀπετέλεσε μίαν δικονομικὴν κυρίως καὶ ἐλάχιστα οὐσιαστικὴν διέξοδον.

§69Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Λέγετε, ὅτι προκειμένου νὰ ψηφισθῇ ἡ Ταϋλανδικὴ πρότασις, ἡ Ἰνδικὴ πρότασις ἦτο μία οὐχὶ τόσον κακὴ λύσις. Θέλω νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ποίαν λύσιν θεωρεῖτε σεῖς χειροτέραν; Νὰ ψηφισθῇ ἡ Ταϋλανδικὴ πρότασις, διαφωνούσης τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία δὲν θὰ τὴν εἶχε ψηφίσει, ἢ νὰ ψηφισθῇ ἡ Ἰνδικὴ πρότασις, συμφωνούσης τῆς Ἑλλάδος; Καὶ νὰ μᾶς κάμητε τὴν ἀνάλυσιν τῆς διαφορᾶς μεταξὺ Ταϋλανδικῆς καὶ Ἰνδικῆς προτάσεως.

§70Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν ἐγώ, διότι θὰ δώσω τὴν ἰδίαν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐδίδατε καὶ σεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, εὐχαριστῶ, διότι ἐθέσατε τὸ ἐρώτημα. Πράγματι, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς αὐτὸ καὶ θὰ εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἐὰν δὲν τὸ ἐθέσατε. Ὁ κύριος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον θεωρῶ ὅτι θὰ ἦτο θλιβερὰ ἡ ὑπερψήφισις τῆς Ταϋλανδικῆς προτάσεως εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐτόνισεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶπεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ διατύπωσις τῆς Ταϋλανδικῆς προτάσεως, δίδει εἰς ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους...

§71Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Χωρὶς νὰ λέγῃ ποίους.

§72Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. ..... τὸ δικαίωμα τοῦ βέτο καὶ αὐτὸ θὰ ἀνεγνωρίζετο ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῶν μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε. Σεῖς εἴπατε, ὅτι ἡ πρότασις ἐκείνη ἐννοεῖ μόνον τοὺς ἐν Κύπρῳ διαβιοῦντας.

§73Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ καὶ ἄλλης ἑρμηνείας.

§74Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἐπρόσεξα. Εἴπατε, ὅτι ἡ πρότασις ἐκείνη ἐννοεῖ μόνον τὴν μεγάλην Ἑλληνικὴν πλειονότητα καὶ τὴν μικρὰν Τουρκικὴν μειονότητα. Φοβοῦμαι, ὅτι δὲν θὰ ἐξελαμβάνετο κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ διατύπωσις, ὅτι δὲν θὰ ἐδίδετο ἡ ἑρμηνεία αὐτὴ καὶ ὅτι ὡς ἐνδιαφερόμενοι θὰ ἐθεωροῦντο χῶραι, θὰ ἐθεωροῦντο Κράτη καὶ αὐτὴ ἡ ἐπικύρωσις διὰ μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε., διὰ τῆς πλειοψηφίας τῶν μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε., τοῦ δικαιώματος τοῦ βέτο δι’ ὅλα τὰ ἐμμέσως ἢ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενα Κράτη, θὰ ἀπετέλει πράγματι κἄτι χειρότερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη.

§75Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἡμῶν διαφωνούντων.

§76Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Καρτάλη, ἡμεῖς μὲν θὰ διεφωνούσαμεν, ἀλλὰ παγκοσμίως θὰ ἐνεφανιζόμεθα ὡς διαφωνοῦντες εἰς κἄτι τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο κεκυρωμένον ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῶν μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ αὐτὸ θὰ ἀπετέλει ἕνα δυσμενὲς προηγούμενον.

§77Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ ἑρμηνεία εἶναι ὀρθή. Θὰ εἴχομεν μίαν ἀπόφασιν τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν θὰ ἐμειοψηφῶμεν, εἴχομεν τὸ δεύτερον στάδιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ νὰ δώσῃ τὴν δευτέραν μάχην — καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι αὐτὸ διεφαίνετο — οὐδέποτε θὰ συνεκέντρωνε τὰ ⅔ εἰς τὴν Ὁλομέλειαν. Ὡς ἐκ τούτου ἀπόφασις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν μὲ Ταϋλανδικὸν περιεχόμενον δὲν ὑπῆρχε ποτέ.

§78Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ὑπῆρχον δύο σημεῖα. Τὸ τελευταῖον, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι δηλαδὴ ἡ πρότασις Ταϋλάνδης δὲν θὰ ἐπερνοῦσεν εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἶναι ἓν ἐνδεχόμενον δὲν ἦτο μία βεβαιότης. Πάντως καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, συνήθως περνοῦν ὅλαι εἰς τὴν Ὁλομέλειαν, διότι ἀποτελοῦν εἰσηγήσεις τοῦ ὑπευθύνου ὀργάνου τῆς Ὁλομελείας. Καὶ πέραν αὐτοῦ ὑπάρχει καὶ κἄτι ἄλλο. Ἡ ἀπόφασις τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐὰν δὲν περάσῃ ἀπὸ τὴν Ὁλομέλειαν — ὁπότε ἀποτελεῖ ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. — ἔχει ἓν ἠθικὸν κῦρος, τὸ δὲ ἠθικὸν κῦρος τῆς προτάσεως τῆς Ταϋλάνδης, ἡ ὁποία θὰ καθιέρωνεν ἕνα βέτο δι’ ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους, ἔπρεπε νὰ τὸ ἀποφύγωμεν, διότι αὐτὸ ἦτο ὁ βασικὸς κίνδυνος. Τὸ δεύτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιῶδες εἶναι ὅ,τι λέγει ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὅτι ἡ ἔκφρασις «ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων» θὰ ἐσήμαινεν αὐτοὺς τούτους τοὺς κατοίκους τῆς Κύπρου. Αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία ὀφείλεται μόνον εἰς τὴν μεγάλην ἱκανότητα τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος νὰ παρουσιάζῃ τὰς λέξεις ὡς ἐχούσας ἄλλο περιεχόμενον. Ἀλλὰ ἡ ἑρμηνεία ἡ ἰδική μου δὲν θὰ ἦτο κἂν ἀναγκαία, ὄχι μόνον διότι εἶναι σαφὴς ὅτι ὅταν λέγωμεν «ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους» ἐννοοῦμεν ἐνδιαφερομένους τὰ κράτη, ἀλλὰ καὶ διότι σᾶς ἐρωτῶ καὶ τοῦτο, ἡ προσπάθεια ἤρχισε τὴν 6ην Φεβρουαρίου, 12 ἡμέρας πρὸ τῆς συζητήσεως καὶ εἰς τὴν πρώτην ἀπόφασιν κατωνομάζοντο ὀνομαστικῶς αἱ ἐνδιαφερόμεναι κυρίως Κυβερνήσεις, λόγῳ δὲ τῶν ἀντιρρήσεων τὰς ὁποίας εἴχομεν καὶ τὰς ἀπορρίψεις αὐτῶν παρ’ ἡμῶν, ἐβελτιοῦντο συνεχῶς τὰ σχέδια διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐτολμήθη νὰ ἐμφανισθῇ ὡς Ταϋλανδικὴ πρότασις. Συνεπῶς ἤδη ὅλαι αἱ ἀντιπροσωπεῖαι ἐγνώριζον ὅτι αὐτὸ τὸ σχέδιον ἦτο κατάληξις σχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀρχικῶς κατωνόμαζον τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη καὶ τελικῶς ἁπλῶς τὰ ἐμνημόνευεν ἐμμέσως. Τί ἄλλη ἀνάγκη ἑρμηνείας ὑπῆρχεν;

§79Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ γίνῃ μακρὰ συζήτησις, βασιζομένη ἐπὶ ἐπιχειρηματολογίας πολυπλόκου, ὅταν συγκρίνῃ κανεὶς δύο προτάσεις ἐκ τῶν ὁποίων οὔτε ἡ μία οὔτε ἡ ἄλλη εἶναι εὐχάριστος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, νομίζω ὅτι ἡ πρότασις ἡ Ἰνδική, ἦτο ὀλιγώτερον ὀδυνηρὰ καὶ κυρίως ὀλιγώτερον ὀδυνηρὰ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς δεσμεύσεως, ἀπὸ τὴν πρότασιν τῆς Ταϋλάνδης. Κατ’ οὐσίαν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν, εἴτε ἦτο διατυπωμένη ἡ πρότασις ἡ Ἰνδική, καθ’ ὃν τρόπον διετυπώθη, ἢ ἦτο κἄτι τι διάφορος ἡ διατύπωσίς της, προώθησις τοῦ Κυπριακοῦ δὲν ἐσημειώθη, οὔτε θὰ ἐσημειοῦτο. Διέξοδον ἀπετέλεσε. Δὲν κακίζω τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐξέλεξεν, εἰς ἕνα ἀγῶνα δυσχερῆ, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ ἑλιγμούς, τὴν διέξοδον αὐτήν, καὶ δὲν τὴν κακίζω διότι ἡ διέξοδος ἐὰν δὲν εἶναι εὐχάριστος ἀπέτρεψεν ἐνδεχομένως ἄλλα δυσάρεστα ἢ διότι ἁπλούστατα ἐνῷ δὲν εἶναι εὐχάριστος, δὲν δημιουργεῖ καὶ πράγματι δὲν ἀποτελεῖ φραγμὸν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τὴν περαιτέρω, ἐφ’ ὅσον καὶ ὅταν θὰ ὑπάρξουν δυνατότητες ἐξελίξεως καὶ πρέπει νὰ ὑπάρξουν. Πάντως ἡ ἀπόφασις αὐτὴ τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν δημιουργεῖ φραγμὸν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ. Κατ’ οὐσίαν ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν λέγει τίποτε, λέγει τὰ πάντα καὶ δὲν λέγει τίποτε. Ἄλλοι ἰσχυρίζονται ὅτι σύμφωνα μὲ τὴν διατύπωσιν τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως ἐνδιαφερόμενα μέρη εἶναι αὐτὰ ταῦτα τὰ κράτη. Ἄλλοι ἰσχυρίζονται, φερ’ εἰπεῖν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτι εἶναι μόνον ἓν κράτος, ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἡ κατέχουσα τὴν νῆσον καὶ ὁ λαὸς τῆς Κύπρου. Ἄλλοι ἰσχυρίζονται ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν ἀρχῶν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου ὑπάγεται — καὶ ἰσχυρίσθη ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις αὐτὸ — καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ ὁ Ἰνδὸς ἀντιπρόσωπος ἀπέφυγε νὰ τὴν ὀνομάσῃ, ἄρα ἡ διατύπωσις λέγει τὰ πάντα, καὶ ταυτοχρόνως ἐλάχιστα. Ὡς ἐκ τούτου, δὲν δεσμεύει, δὲν σημαίνει κατ’ οὐσίαν, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τίποτε τὸ οὐσιῶδες. Ἐγώ, μάλιστα, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἔσπευδα νὰ δηλώσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸ ὁποῖον συμμερίζεται καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Μὲ τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν θὰ κάμω αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ ξενισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Δὲν νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ ἔννοια τῶν λέξεων «ἐνδιαφερόμενα μέρη» εἶναι ἔννοια τόσον στενὴ καὶ ἀφορᾷ μόνον τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, ὡς κατέχουσαν τὴν νῆσον καὶ τὸν ἀβοήθητον Κυπριακὸν λαόν, δηλαδὴ τὴν μεγάλην πλειονότητα τῶν Ἑλλήνων καὶ τὴν μικρὰν μειονότητα τῶν Τούρκων. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κίνδυνος τοῦ νὰ θεωρηθῇ καὶ ἡ Τουρκία ὡς ἐνδιαφερόμενον μέρος θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸ σημεῖον νὰ διακηρύξωμεν, ὅτι σύμφωνα μὲ τὴν διατύπωσιν τῆς ἀποφάσεως, ἐνδιαφερόμενον μέρος δὲν εἶναι οὔτε ἡ Ἑλλάς. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔπρεπε νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτήν, καὶ πιστεύω, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὀρθῶς ἔπραξε μὴ ζητήσας εἰς τὴν Ὁλομέλειαν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως διευκρίνισιν αὐτοῦ τοῦ σημείου, διότι θὰ ἔσπευδε, τότε, ἐκεῖ νὰ διατυπώσῃ μίαν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν δὲν συμμεριζόμεθα καὶ τὴν ὁποίαν, εὐτυχῶς, διετύπωσε μετὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ μετὰ τὴν ἐπάνοδόν του εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, διαφωνῶ πρὸς αὐτὸν τὸν περιορισμὸν τῆς ἐννοίας. Πιστεύω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἐνδιαφερομένη χώρα καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιστρέψῃ πρὸς τὰ ὀπίσω, ὥστε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἀνεγνώρισε πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους, δηλαδὴ ὅτι εἴμεθα ἐνδιαφερομένη χώρα, νὰ τὸ χάσωμεν. Δὲν τὸ χάνομεν, βεβαίως, καὶ πάλιν. Δὲν χάνονται μὲ ὡρισμένας δηλώσεις καὶ φράσεις τὰ πράγματα, διότι τὰ πράγματα ὑπάρχουν, ἐνῷ αἱ φράσεις ἵπτανται καὶ φεύγουν. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ εἶχε γίνει ἡ τοιαύτη δήλωσις. Κύριοι συνάδελφοι, εἰσερχόμεθα εἰς περίοδον, ἡ ὁποία εἶναι δυσχερεστάτη. Κάποτε, πρὸ ἑνός, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μηνός, ἐπειδὴ προέβλεψα ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ πρότασις εἰς τὸν Ο.Η.Ε. δὲν θὰ ἐγίνετο δεκτή, ὅπως καὶ πράγματι δὲν ἔγινε, κατηγορήθην ἐπὶ ἡττοπαθείᾳ. Ἠκούσθησαν φωναὶ ἀγαπητῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ μὲ κατηγορήσουν ἐπὶ ἡττοπαθείᾳ. Ἡ αἴθουσα, ὅμως, αὐτή, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι τόπος ὅπου ἀναπέμπονται εὐχαί, καὶ διατυποῦνται ἁπλῶς εὐχάριστοι ἐλπίδες. Ἡ αἴθουσα αὐτὴ εἶναι τόπος εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ λέγωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σκεπτόμεθα. Ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ πρέπει νὰ κατατοπίζωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νὰ μὴ παραπλανᾶται, διὰ νὰ μὴ καταλαμβάνεται ἀπὸ ὑπερβολικὰς ἐλπίδας, διὰ νὰ μὴ θεωρῇ φερ’ εἰπεῖν, ἐπιτυχίαν κἄτι τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπιτυχία καὶ θεωρήσῃ ἔπειτα περίεργον πῶς μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν αὐτὴν ἐπίκειται ἕνα τρομερὸν γεγονός, ὅπως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπίκειται κατὰ τὴν αὐριανὴν αὐγήν. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ προσεκτικοὶ καὶ πρέπει ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶπον, πρὸ μηνῶν, τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐτόνισα ὅτι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι εὐχάριστος, ὄχι λόγῳ εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ λόγῳ ἀντικειμενικῶν ἀνυπερβλήτων δυσχερειῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἀναγνώρισις ἀποτελεῖ στοιχειώδη ὑποχρέωσιν ἑνὸς πολιτικοῦ ἀνδρός. Ἐὰν αἱ ἐφημερίδες ἔχουν τὸ δικαίωμα, διὰ νὰ δημιουργοῦν ὡρισμένην ψυχολογίαν, νὰ ἀρκοῦνται εἰς φρασεολογίας, αἱ ὁποῖαι περιέχουν περισσότερον εὐχὰς καὶ ἐλπίδας καὶ ὀλιγώτερον ἐπιχειρήματα, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐξελέγημεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νὰ τὸν κατατοπίσωμεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐὰν εἶναι δυσμενῆ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προβλέπομεν, νὰ λέγωμεν τὰ δυσμενῆ. Καὶ ἐπειδὴ ἀκριβῶς προβλέπω καὶ πάλιν ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς περίοδον δυσκολιῶν, παρὰ τὴν ἀπόφασιν τὴν ληφθεῖσαν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία, ὅπως εἶπον, οὐδὲν κατ’ οὐσίαν σημαίνει...

§80Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Μήπως λόγῳ τῆς ἀποφάσεως;

§81Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, λόγῳ τῆς ἀποφάσεως, πιστεύω ἀκραδάντως ὄχι ἀσχέτως τῆς ἀποφάσεως. Ἐπειδὴ νομίζω ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς δυσκολωτάτην περίοδον.....

§82Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Πιστεύετε ὄντως, κ. Ἀλλαμανῆ, ὅτι λόγῳ τῆς ἀποφάσεως γίνεται ἡ ἐκτέλεσις; Διότι, ἂν τὸ πιστεύετε αὐτό, δημιουργεῖτε ζημίαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν.

§83Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Ἀναμένομεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ παράσχῃ τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. ἀπαγορεύει τὴν ἐπικειμένην ἐκτέλεσιν τοῦ Κυπρίου πατριώτου.

§84Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διεκόπην ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλεγον ὅτι, ἐπειδὴ πιστεύω ἀκριβῶς ὅτι εἶναι πάρα πολὺ σκληρὰ ἡ πραγματικότης, ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι εἶναι δυσχερεῖς αἱ συνθῆκαι, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι τὸ νόημα τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. εἶναι ὅτι ἡμεῖς πρέπει, ὡς παρατηρηταί, ἢ ἁπλῶς βοηθοὶ νὰ παρακολουθήσωμεν τὰ ὅσα συμβαίνουν. Ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, δὲν δικαιοῦται νὰ μεταβληθῇ εἰς παθητικὸν παρατηρητὴν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ἀναμένῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ὅτι, ἐὰν γίνουν διαπραγματεύσεις, θὰ παρακολουθήσῃ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ὑπαγορεύεται ἀπὸ τὸ ἐθνικόν της καθῆκον καὶ ἀπὸ τὴν ἐθνικήν της συνείδησιν, τὰς διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν. Κατ’ ἐμέ, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν. Πιστεύω ὅτι ὤφειλε νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν ἤδη ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1955 ἢ τοὐλάχιστον ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956. Ἀλλὰ τότε εἶχεν ἡ Κυβέρνησις κἄποιαν δικαιολογίαν, εἶχε τὴν δικαιολογίαν ὅτι πρὶν ἀναλάβῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς εὐθύνας, εἶχον ἀρχίσει ὀλίγας ἡμέρας προηγουμένως αἱ διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ δικαιολογία εἶναι ἐπαρκής, ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἔχει κἄποιαν σημασίαν.

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πράγματι, τὴν 4ην Ὀκτωβρίου ἤρχισαν αἱ διαπραγματεύσεις, κατόπιν πρωτοβουλίας τοῦ Μακαρίου, διεκόπησαν μετὰ μίαν ἑβδομάδα, τὴν 11ην, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τότε, ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ μεσολαβήσῃ πρὸς συνέχειαν. Ἄρα, υἱοθέτησεν, ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ὁλόκληρον αὐτὴν τὴν πολιτικήν.

§86Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπεσαφήνισα πολλάκις εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἤρχισαν τὴν 4ην Ὀκτωβρίου, καὶ διήρκεσαν μέχρι τῆς 9ης Μαρτίου, ὁπότε συνελήφθη ὁ Μακάριος, μὲ διακοπάς, ὀφειλομένας εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ Ἄγγλοι διορθώνοντες συνεχῶς τὰς προτάσεις φραστικῶς, τοὐλάχιστον, συνέχιζαν τὰς διαπραγματεύσεις. Ἐγένοντο πέντε βελτιώσεις τῆς ἀρχικῆς προτάσεως, διότι ὁ Μακάριος δὲν συνεφώνει μὲ αὐτάς. Ἐγένετο προσπάθεια ὑπὸ τῶν Βρεταννῶν, μὲ τὰς ἀλλεπαλλήλους φραστικάς των διορθώσεις νὰ συνεχισθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις. Διεκόπησαν αὗται τὸν Φεβρουάριον.

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἐννοῶ ποίαν ἀπάντησιν μοῦ ἐδώσατε, ἡ ὁποία νὰ εἶχε τὴν ἔννοιαν, ὅτι δὲν ἦτο ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσα, ὅτι τὴν 4ην Ὀκτωβρίου ὁ Μακάριος, ἐξ οἰκείας πρωτοβουλίας, ἔκαμε τὰς προτάσεις. Μετὰ μίαν ἑβδομάδα διέκοψε τὰς συνομιλίας, τὴν 11ην Ὀκτωβρίου καὶ τότε ἀνέλαβε τὴν μεσολάβησιν τῆς ἐπαναλήψεως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις.

§88Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Ὄχι.

§89Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαιοῦται ἐκ τῶν κειμένων.

§90Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ὄχι. Ἡ ἐπίσημος μεσολάβησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐξεδηλώθη τὴν 5ην Δεκεμβρίου, διὰ τοῦ ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν. Αἱ διαπραγματεύσεις διεξήγοντο μεταξὺ Μακαρίου καὶ Χάρντιγκ, καὶ σᾶς εἶπον διατὶ ἐμεσολάβησαν διαστήματα διακοπῶν, διότι, ὅταν ἠρνεῖτο ὁ Μακάριος νὰ δεχθῇ τὰς προτάσεις Χάρντιγκ, ἐγένετο προσπάθεια βελτιώσεως τῶν προτάσεων, καὶ διότι αἱ διαπραγματεύσεις συνεχίζοντο. Δὲν ἠδυνάμην, ἐγώ, νὰ διακόψω τὰς διαπραγματεύσεις. Πῶς ἠδυνάμην νὰ εἴπω πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, διακόψατε τὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Μακάριον καὶ συνεχίσατέ τας μαζί μου; Τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον οὔτε ὁ Μακάριος τὸ ἤθελεν αὐτό, διότι ἐπεθύμει νὰ διεξαγάγῃ αὐτὸς τὰς διαπραγματεύσεις.

§91Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν πρωτοβουλίαν τὴν 11ην Ὀκτωβρίου. Αὐτὸ θὰ βεβαιωθῇ ἐκ τῶν κειμένων.

§92Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅπως δὲν θεωρεῖτε σεῖς ἐπαρκῆ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν τὴν θεωρῶ καὶ ἐγὼ δι’ ἄλλους λόγους. Σεῖς μὲν δὲν τὴν θεωρεῖτε ἐπαρκῆ, διότι νομίζετε, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ μὴ ἀναμιχθῇ διόλου εἰς διαπραγματεύσεις.

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὐδέποτε ὑπεστήριξα τοιαύτην γνώμην. Ἀνέκαθεν ὑπεστήριζα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνική, ἡγεῖται τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ρυθμίζει τὰ γενικώτερα θέματα καὶ ἀποτελεῖ βαρύτατον σφάλμα εἰς μέλη τοῦ Ἑλληνισμοῦ νὰ ἀφήνωνται πρωτοβουλίαι χαράξεως ἐθνικῆς πολιτικῆς. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἀνέκαθεν ἡ γνώμη μου. (Χειροκροτήματα).

§94Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἡ δήλωσις αὐτή, ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε, ὅταν ἐκρίνατε τὰ ἀποτελέσματα τῆς τριμεροῦς διασκέψεως. Κατηγορήσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐπῆγε εἰς τὴν διάσκεψιν. Κατηγορήσατε τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι μεταβὰς εἰς τὴν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, καὶ χειρισθεὶς ὅπως ἐχειρίσθη τὸ θέμα, τὸ παρεμόρφωσε, διότι τὸ μετέβαλε ἀπὸ ὑπόθεσιν Ἀγγλίας καὶ Κύπρου εἰς διένεξιν μεταξὺ Ἄγγλων, Ἑλλήνων καὶ Τούρκων. (Χειροκροτήματα).

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κατηγόρησα, τότε, τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐδέχθη νὰ μεταβῇ εἰς Λονδῖνον πρὸς τριμερεῖς διαπραγματεύσεις, χωρὶς προκαταβολικὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Θὰ ἀναγνώσω μετὰ τὸ πέρας τοῦ λόγου τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ζητῶ συγγνώμην διότι τὸν ἠνώχλησα τὰ κείμενα καὶ θὰ πληροφορήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ποία ἦτο ἡ πραγματικὴ ἄποψίς μου.

§96Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶμαι σύμφωνος. Ἀνέγνωσα τὴν περικοπὴν αὐτὴν καὶ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ τὴν ἀναφέρω, διότι ἐπιμείνατε ἐπὶ τῆς ἀπόψεως, ὅτι σεῖς δὲ συνεστήσατε ποτὲ διαπραγματεύσεις Κυπρίων καὶ Ἄγγλων. Ἀντιθέτως, ἐπεκρίνατε, τότε, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι, διὰ τῆς μεταβάσεώς του εἰς τὸ Λονδῖνον, παρεμόρφωσε τὸ θέμα καὶ τὸ μετέβαλε ἀπὸ ὑπόθεσιν Κυπρίων καὶ Ἄγγλων, εἰς διένεξιν Ἄγγλων, Ἑλλήνων καὶ Τούρκων.

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ μετέβαλεν εἰς Ἑλληνοτουρκικὴν ρῆξιν καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἦτο ἀξιοκατάκριτος.

§98Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἐξετάζω ὑπὸ ποῖον πνεῦμα τὸ εἴπατε. Ἀλλὰ λέγω ὅτι αὐτὴ ἡ κατηγορηματικὴ θέσις τὴν ὁποίαν λαμβάνετε τώρα, ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν δήλωσίν σας ἐκείνην.

§99Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1955 εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπουσιάζοντος εἰς τὸ Στρασβοῦργον τοῦ συναδέλφου μου κ. Στεφανοπούλου, καὶ βαρύτατα ἀσθενοῦντος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, εὑρισκόμην ἐγώ.

§100Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Βλέπω τὸν κ. Παπανδρέου ζητοῦντα τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐγένετο συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν τότε. Ἀλλὰ μετὰ τὴν Τριμερῆ Διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐζήτησε νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλή. Ἡ Κυβέρνησις, τότε, ἠρνήθη τὴν σύγκλησίν της. Συνεπείᾳ τούτου τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προέβησαν εἰς δηλώσεις διὰ τοῦ Τύπου. Εὐχαρίστως νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσίν σας σήμερον ἢ αὔριον τὰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸς τὸν Τύπον.

§101Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§102Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε σεῖς, οὔτε ὁ κ. Καραμανλῆς, γνωρίζετε, τί εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, τότε.

§103Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν, διότι ἡ περίοδος εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρονται αὐτὰ τὰ περιστατικὰ εἶναι συνδεδεμένη ἰδιαιτέρως μὲ τὴν ἰδικήν μου πολιτικὴν εὐθύνην. Θὰ ἐνθυμῆται ἡ Βουλὴ ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ἀγόρευσίν μου, κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀνέγνωσα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν τῶν δηλώσεων εἶναι καταχωρημένη καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου. Πράγματι, κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἀνεκοίνωσα πρὸς τὸ Σῶμα κυριολεκτικῶς τὴν φράσιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ τὴν ὁποίαν παρεμορφώθη ἡ διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ διότι, ἐνῷ μέχρι τῆς Τριμεροῦς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου διεξήγοντο διαπραγματεύσεις μεταξὺ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, τῇ ἀστόχῳ ἐνεργείᾳ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἦσθε Ἀντιπρόεδρος, τότε, μετετοπίσθη ἡ μορφή των καὶ διεξήγοντο πλέον διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν τριῶν ἐνδιαφερομένων Κρατῶν. Κατὰ συνέπειαν, τότε, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὑπεστήριξεν ὅτι ἐσφαλμένως τὸ θέμα ἐτίθετο μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων Κυβερνήσεων καὶ ὤφειλε νὰ παραμείνῃ ὡς θέμα διαπραγματεύσεων μεταξὺ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Ἔκτοτε καὶ μέχρι σήμερον, ἰσχυρίζεται τὸ ἀντίθετον καὶ διαψεύδει ἑαυτόν. Διότι, ἀκούομεν ὅτι ὑποστηρίζει, καὶ ὑπεστήριξε καὶ πρὸ ἑνὸς ἔτους, ὅτι τὸ σφάλμα ὑπῆρξεν ὅτι ἀντὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων Κυβερνήσεων ἡ περαιτέρω προώθησις τοῦ Κυπριακοῦ, ἐνετοπίσθη πλέον εἰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνο, δηλαδή, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγόρει ὅτι δὲν ἐγένετο ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐπιείκειαν τοῦ Προέδρου κ. Κανελλοπούλου, διὰ νὰ δώσω καὶ μίαν ἄλλην διευκρίνισιν. Διότι, ὡς βουλευτὴς καὶ μέλος τῆς Συνελεύσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα παρὰ μετὰ πάροδον καὶ τῆς αὐριανῆς καὶ τῆς μεθαυριανῆς συνεδριάσεως, ὁπότε ἐπέρχεται σύγχυσις εἰς τὰς διατυπουμένας σκέψεις. Καὶ παρίσταμαι ἤδη ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν ἐδῶ, ὅπου διάφοροι ρήτορες μνημονεύουν τὴν ἰδικήν μου δρᾶσιν καὶ δὲν ἔχω τὴν εὐχέρειαν νὰ δώσω τὴν σχετικὴν ἀπάντησιν. Ἀναγκάζομαι ὡς ἐκ τούτου καὶ παρὰ τὴν συνήθειάν μου, νὰ μὴ διακόπτω κανένα καὶ σᾶς παρεκάλεσα νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ὀλίγα τινὰ ἀκόμη πρὸς διευκρίνισιν. Ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις μεταξὺ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ Χάρντιγκ, εἶχον διακοπῆ τὴν 11ην Ὀκτωβρίου καὶ τῇ μεσολαβήσει τῆς Κυβερνήσεως ἐπανελήφθησαν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμεσολάβησε μεταξὺ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ Μακαρίου διὰ νὰ ἐπαναρχίσουν. Διετύπωσε τὴν σκέψιν ὅτι τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα ἠδύνατο νὰ προωθηθῇ διὰ τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ Μακαρίου καὶ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑποθέτω ὅτι ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων καὶ ὑπὸ τὸ φῶς τὸ σημερινὸν ὑπῆρξε συνετὴ καὶ εὔστοχος ἡ σκέψις αὐτή. Εἴπομεν, λοιπόν, εἰς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν.....

§104Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πότε;

§105Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν διαπραγματεύσεων.

§106Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ ἐγώ.

§107Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις διετύπωσε τὴν ἀντίληψιν ὅτι κακῶς αἱ διαπραγματεύσεις μεταξὺ Μακαρίου καὶ Χάρντιγκ εἶχον διακοπῆ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶπε μέμφεσθε τὴν διακοπήν; Ὀφείλετε νὰ προβῆτε εἰς παραχωρήσεις, διὰ νὰ ἐπαναρχίσουν. Ἀποτελεῖ αὐτὸ μεσολάβησιν ἢ ὑπόδειξιν πρὸς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ τί ἔπρεπε νὰ πράξῃ, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἐμέμφετο τὸν Μακάριον;

§108Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ διακοπαὶ προεκλήθησαν ἀπὸ παρατήρησίν μας, ἀφορῶσαν τὰς σκέψεις καὶ προθέσεις τοῦ συναρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦτο φυσικὸν νὰ μὲ διακόψῃ διὰ νὰ προβῇ εἰς μίαν διευκρίνισιν. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπακολουθήσουν τόσαι, μετὰ ταῦτα, διακοπαί. Ἀπαντῶν εἰς τὸν Πρόεδρον κ. Παπανδρέου, ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι πράγματι, ὅταν τὸν παρεκάλεσα νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν Αὔγουστον τοῦ 1955 καὶ δὴ τὴν ἑπομένην τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Πρεσβευτὴς τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου σὲρ Τσάρλς Πήκ, μοῦ εἶχεν ἐγχειρίσει τὴν πρόσκλησιν διὰ τὸ Συνέδριον τοῦ Λονδίνου, ὅτι πράγματι, τότε, ὁ κ. Παπανδρέου δὲν ἠρνήθη τὰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν Κρατῶν, ἀλλὰ ἔθεσε τὴν γνωστὴν προϋπόθεσιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἀπόψε ἐπανέλαβε καὶ ἡ ὁποία καὶ ἐμέ, τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἀποτελεῖ ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτὴν CONTRADICTIO IN SE. Διότι, εἰς τὸ Λονδῖνον θὰ ἐπηγαίναμε νὰ συζητήσωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν.

§109Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τρόπον καὶ χρόνον ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§110Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐκ τῶν προτέρων ἐξησφαλίζετο ἡ αὐτοδιάθεσις, δὲν ἐχρειάζετο ἡ μετάβασις εἰς τὸ Λονδῖνον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αὐτὴ ἦτο ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, εἰς ἐμέ, καὶ ὑπάρχει καὶ τὸ σχετικὸν σημείωμα μὲ τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ πρέπει, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, νὰ εἴπω ὅτι τόσον ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου, ὅσον καὶ ὁ Πρόεδρος κ. Βενιζέλος, Ἀρχηγός, τότε, τοῦ ἰδίου Κόμματος, δὲν ἠμφισβήτησαν, ὅπως δὲν ἠμφισβήτησα καὶ ἐγὼ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις τὴν δυνατότητα τῆς μεταβάσεως εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ δὴ καὶ τῆς συμμετοχῆς καὶ τῆς Τουρκίας. Δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰ σημειώματα τοῦ κ. Παπανδρέου καὶ τοῦ κ. Βενιζέλου, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑπογράψει, παρατηρήσεις σχετικῶς μὲ τὴν ἀνάγκην ἀποκλεισμοῦ τῆς Τουρκίας. Καὶ εἶμαι σύμφωνος, ὅτι ὀρθῶς ἔπραξαν, διότι, πρὸ τῶν γεγονότων τοῦ Σεπτεμβρίου 1955, ἐὰν διεκηρύσσομεν ὅτι ἀρνούμεθα — εἶχεν ἤδη ἀποσταλῆ ἡ πρόσκλησις εἰς τὴν Ἄγκυραν — τὴν συμμετοχὴν μιᾶς χώρας ἡ ὁποία ἐνεφανίζετο συμμαχικῶς καὶ ἀδελφικῶς συνδεδεμένη μὲ τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἐδίδομεν ἀφορμήν, ἡ ὁποία ἐν μέρει θὰ ἐκάλυπτε τὰ φοβερὰ ἐκεῖνα γεγονότα τῆς 6ης Σεπτεμβρίου, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς εἶχον προετοιμασθῆ, ἀλλὰ τῶν ὁποίων ἡ ἐκδήλωσις διὰ τῆς στάσεώς μας τῆς ἀντιφιλικῆς, θὰ ἐνεφανίζετο εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τῶν ξένων χωρῶν ὡς κατὰ κἄποιο τρόπον προκληθεῖσα ὑφ’ ἡμῶν. Ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος ἠμφισβήτησε τὸ δικαίωμά μας ὡς Κυβέρνησις, νὰ δεχθῶμε τὴν συμμετοχὴν τῆς Τουρκίας, ὑπῆρξεν ὁ τότε ἐκπρόσωπος καὶ νῦν Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. κ. Παπαπολίτης, καὶ ὑπάρχει ἐκτενὲς σημείωμα τοῦ κ. Παπαπολίτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν — τὸ ὁποῖον ἐκθέτει γενικῶς τὰς γνώμας του. — Ἐκτὸς τοῦ κ. Παπαπολίτη καὶ τῶν κ. κ. Παπανδρέου καὶ Βενιζέλου, ἐκλήθη, τότε, καὶ ὁ ἐπὶ κεφαλῆς Κόμματος ἐν τῇ Βουλῇ καὶ δὴ Κόμματος, τὸ ὁποῖον περιελάμβανε πολλοὺς βουλευτάς, ὁ ἀξιότιμος κ. Μαρκεζίνης, ὁ ὁποῖος δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ καμμίαν γνώμην, ἰσχυρισθεὶς ὅτι θὰ ἔδιδε γνώμην μόνον ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, ἐὰν γίνῃ Συμβούλιον Στέμματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Πράγματι, ὅμως, μετὰ ταῦτα, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅπως εἶπεν καὶ ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Θεοτόκης, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἰς ἀγόρευσίν του, κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ, δὲν ἐννοῶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὅτι μετέφερε τὸ θέμα ἀπὸ θέμα μεταξὺ Ἄγγλων καὶ Κυπρίων εἰς θέμα ἀντιδικίας μεταξὺ Μ. Βρεταννίας, Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος.

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος.

§112Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τῶν τριῶν Κρατῶν. Πράγματι, ὀρθῶς ἐπεσήμανεν ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητὸς ἐκ Κερκύρας συνάδελφος, τὴν ὕπαρξιν κἄποιας μικρᾶς διαστάσεως μεταξὺ τῆς μιᾶς ἀπόψεως, ὅπως τὴν εἶχε διατυπώσει ὁ κ. Παπανδρέου, ὅταν ἦλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὑπέγραψε τὸ σχετικὸν σημείωμα καὶ τῆς ἀπόψεως, τὴν ὁποίαν διετύπωσε, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου καὶ μετὰ τὰ γεγονότα τοῦ Σεπτεμβρίου. Πάντως, ὅμως, αἱ τοιαῦται μικραὶ μεταβολαὶ ἀπόψεως δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἀντικείμενον ἰδικῆς μου, αὐτὴν τὴν στιγμὴν κριτικῆς. Δὲν εἶμαι τεταγμένος νὰ κρίνω τὴν ἐξέλιξιν τῶν σκέψεων ἑνὸς ἡγέτου, ὁ ὁποῖος δικαιοῦται, εἰς ὡρισμένην στιγμήν, νὰ διατυπώσῃ τὰς ἀπόψεις του καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ μετὰ δύο μῆνας νὰ τὰς διατυπώσῃ κατηγορηματικώτερον κατ’ ἄλλον τρόπον. Κύριοι συνάδελφοι, παραδέχομαι, λοιπόν, ὅτι καὶ ὁ κ. Παπανδρέου εἶναι σύμφωνος ὅτι πρέπει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι πρέπει τὴν πρωτοβουλίαν αὐτὴν ἀντιθέτως πρὸς τὰς δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Ἀβέρωφ, νὰ τὴν παραλάβῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἔστω καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν ἐγένετο ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, κατὰ τρόπον ἔντονον, φανερὸν καὶ δημοσίᾳ. Εἶναι ἀνάγκη, ἐπὶ τέλους, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀπευθυνθῇ αὐτὴ πρὸς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ὄχι ἡ Ἀγγλία νὰ στέλνῃ, ὅταν ἐπιθυμῇ, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἀποικιῶν, εἰς τὰς Ἀθήνας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε., τὸ ὁποῖον πλαίσιον εἶναι πλαίσιον κατ’ οὐσίαν ἀνύπαρκτον, διότι ἡ ἀπόφασις λέγει τὰ πάντα, ἀλλὰ καὶ δὲν λέγει τίποτε. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν. Κύριοι συνάδελφοι, ποία θὰ εἶναι ἡ πρωτοβουλία τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸ θὰ τὸ σκεφθῇ καὶ θὰ τὸ ἀποφασίσῃ ἡ ἰδία, κατατοπίζουσα ἐγκαίρως, ἐὰν πρόκειται περὶ παρεκκλίσεως, ἀπὸ τὴν γνωστὴν γραμμήν, καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ θὰ κριθῇ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ θὰ κριθῇ ἡ Κυβέρνησις, βάσει τῶν πρωτοβουλιῶν, τὰς ὁποίας, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης, θὰ ἀναλάβῃ, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. Ἐκεῖ ἐδόθη μία μάχη, διεφωτίσθη ἡ διεθνὴς κοινὴ γνώμη, κατελήξαμεν, λόγῳ ἀδιεξόδου, εἰς μίαν συμβιβαστικὴν πρότασιν, ἡ ὁποία μετεβλήθη εἰς ἀπόφασιν. Ἤδη, πρέπει νὰ ἀναληφθῇ πρωτοβουλία. Τὴν σημασίαν καὶ τὴν βαρύτητα τῆς ἀνάγκης τῆς πρωτοβουλίας ἐπισημαίνει αὐτὸ τοῦτο τὸ γεγονός, ὅτι ἡ κατάστασις εἰς τὴν Κύπρον δυσχεραίνεται ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, ἔτι μᾶλλον καὶ ἐπιδεινοῦται, κατὰ τρόπον αἱματηρόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλπίζω, ὅτι πρὶν ἢ φθάσωμεν εἰς τὴν διενέργειαν τῆς ψηφοφορίας, τὴν ἐρχομένην Παρασκευήν, θὰ θελήσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ κάμῃ τοὺς δυνατοὺς — διότι σέβομαι τὴν ἀνάγκην, ὅπως μὴ λεχθοῦν τὰ πάντα — τοὺς δυνατοὺς ὑπαινιγμούς, ἐν σχέσει πρὸς τὴν χαραχθησομένην τακτικὴν καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰς πρωτοβουλίας, τὰς ὁποίας, ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, εἶναι ἀποφασισμένη — κατ’ ἐμὲ — ἐθνικῶς ὑποχρεωμένη, νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Τὸ ἔτος, τὸ ὁποῖον παρῆλθεν, ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Μαρτίου, τὸ ὁποῖον διέρρευσε, δηλαδή, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἡ ἐκτόπισις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, ὑπῆρξεν ἔτος ὀδυνηρότατον. Ἔχει, δηλαδή, σημειωθῆ μία αἱματηρὰ χειροτέρευσις τῆς καταστάσεως. Δι’ αὐτὸ καὶ ἡ Κυβέρνησις, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῇ περὶ ἐπιτυχιῶν. Καὶ δὲν ἐπιτρέπεται, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἰσέλθωμεν— καὶ φοβοῦμαι, ὅτι εἰσερχόμεθα — μὲ παθητικὴν διπλωματικὴν στάσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς ἔτος ἀκόμη ὀδυνηρότερον διὰ τὸ Ἔθνος καὶ διὰ τὴν Κύπρον. (Χειροκροτήματα).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπαλτατζῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§114Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁμιλῶν ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Ἀγροτῶν καὶ Ἐργαζομένων ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως δυσπιστίας διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, θὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μας, μὲ πᾶσαν ἀντικειμενικότητα, μακρὰν πάσης πολιτικῆς ἀντιθέσεως καὶ σκοπιμότητος. Ἐπίσης, εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν θὰ προβῶ εἰς ἀνάπτυξιν τῶν συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ εἰς τὴν διαχείρισιν τὴν εἰδικωτέραν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἡ ἀνάλυσις αὐτὴ ἐγένετο, διὰ μακρῶν, ἀπὸ ἁρμόδια καὶ ἔμπειρα πρόσωπα, ἀπὸ τοὺς ἡγέτας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι ἀλληλοδιαδόχως ἐχειρίσθησαν τὸ ζήτημα, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Νομίζω, ὅτι τὸ ὅλον θέμα ἐφωτίσθη, τόσον ἀπὸ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ὅσον καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε ἡ περαιτέρω ἐπιμονὴ εἰς τὴν ἀνάλυσιν αὐτῶν τῶν χειρισμῶν, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄσκοπος καὶ περιττή. Ἐν τῷ μεταξύ, ὅμως, παρ’ ὅλους τοὺς χειρισμοὺς καὶ παρ’ ὅλα τὰ στάδια, τὰ ὁποῖα ἐπέρασεν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις, σήμερον, τὸ μεγάλο αὐτὸ ἐθνικὸν ζήτημα εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικῶς κρίσιμον σημεῖον. Τὸ αἷμα τῶν ἡρωϊκῶν τέκνων τῆς Μεγαλονήσου χύνεται ἄφθονον καὶ ποτίζει τὴν μαρτυρικὴν γῆν τῆς Κύπρου. Ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις ἐκεῖ συνεχίζεται. Περιουσίαι ὁλόκληροι καὶ κόσμος ἐξοντώνονται καὶ ὅπως βλέπομεν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεμέναμεν κατευνασμόν, μετὰ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ο.Η.Ε., ἐπίκεινται νέαι ἐκτελέσεις εἰς βάρος πατριωτῶν, ἁπλῶς καὶ μόνον, διότι συνελήφθησαν, ὁπλοφοροῦντες.

§115Δ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὔριον τὸ πρωΐ.

§116Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἡ κατάστασις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ συγκινῇ βαθύτατα ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ συγκίνησις αὐτὴ νὰ μὴ αὐξάνεται συνεχῶς καὶ νὰ μὴ γίνεται ἐντονωτέρα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διερωτᾶται, ἐὰν ἡ πολιτικὴ ἡγεσία τοῦ τόπου, Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ἰδιαιτέρως ἡ Κυβέρνησις, εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῶν κρισίμων στιγμῶν, ποὺ διέρχεται τὸ Ἔθνος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διερωτᾶται, ἐάν, πράγματι, ἡ συμπαράστασις τῆς Ἐλευθέρας Ἑλλάδος εἶναι πλήρης, ἀπέναντι τοῦ τμήματος αὐτοῦ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ποὺ μάχεται, κάτω ἐκεῖ, εἰς τὴν Μεγαλόνησον, διὰ τὰ ἰδεώδη τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δικαιοσύνης. Καὶ τὰ βλέμματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μοιραίως, στρέφονται — καὶ ποῦ ἀλλοῦ νὰ στραφοῦν;—εἰς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν. Ἀπὸ αὐτὴν ἀναμένει τὴν κατάλληλον καὶ ἀναλόγως πρὸς τὴν κρισιμότητα τῶν στιγμῶν, ἀντιμετώπισιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐθνικοῦ προβλήματος. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπιθυμῶ, ὅπως ἤδη ἐτόνισα, νὰ κάμω κριτικὴν καὶ νὰ ἀσκήσω ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, διότι νομίζω, ὅτι αἱ στιγμαὶ τὰς ὁποίας διερχόμεθα, εἶναι στιγμαὶ ἐθνικῆς ἐξάρσεως, κατὰ τὰς ὁποίας πρέπει μὲ πλήρη συνείδησιν τῆς εὐθύνης ν’ ἀντιμετωπισθῇ τὸ μεγάλο ἐθνικό μας πρόβλημα τῆς Κύπρου. Νομίζω, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς μίαν κρίσιμον στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, ἐφ’ ὅσον ἀποτυγχάνει καὶ ἡ τελευταία της προσπάθεια, ἐπωμίζεται μεγάλας πλέον εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους. Νομίζω, ὅτι τὸ κακὸν εὑρίσκεται ἀλλοῦ. Δὲν εἶμαι μακρὰν τῆς πραγματικότητος, ἐὰν τονίσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν παροῦσαν σύνθεσιν, μὲ αὐτὴν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, τὴν μονομερῶς ἀκολουθουμένην, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ κἄτι τὸ οὐσιαστικώτερον εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Οἱαδήποτε Κυβέρνησις μονοκομματική, καὶ οἱαδήποτε Κυβέρνησις, μὲ αὐτὸν τὸν προσανατολισμὸν — ἐπαναλαμβάνω — τὸν μονομερῆ, τὸν αὐστηρῶς μονομερῆ, εἰς τὴν ἐξωτερικήν της πολιτικήν, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ οὐσιαστικὴν βελτίωσιν τῶν Ἑλληνικῶν ἀπόψεων. Νομίζω, ὅτι, τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἐπιβάλλεται μία εὐρυτέρα ἑνότης τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου, διότι, ἐὰν συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, πράγματι, θὰ δώσωμεν ὅπλα εἰς τοὺς ἀντιπάλους μας καὶ θὰ τοὺς ἐνθαρρύνωμεν εἰς τὴν παράτασιν τῆς σημερινῆς τραγικῆς καὶ μαρτυρικῆς καταστάσεως εἰς τὴν Μεγαλόνησον. Οἱ ἀντίπαλοί μας, γνωρίζουν πολὺ καλῶς, τὰς ἀδυναμίας τὰς ἐσωτερικάς μας. Ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, γνωρίζουν καλύτερον ἀπὸ ἡμᾶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὸν τόπον μας. Βεβαίως, ἡ δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ Κυπριακὸν εὑρίσκεται ἔξω τῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους, εἶναι μέχρις ἑνὸς σημείου ἀκριβές. Ἡ λύσις τοῦ ζητήματος δὲν εὑρίσκεται καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρίσκεται ἐξ ὁλοκλήρου εἰς χεῖρας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, οἱασδήποτε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Πιστεύομεν, ὅμως, ὅτι εἶναι δυνατόν, μὲ ἀνάλογον χειρισμὸν καὶ μὲ ἀναλόγους πρωτοβουλίας, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα ἀποτελεσματικώτερον καὶ νὰ προσφέρωμεν οὐσιαστικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν μαχόμενον λαὸν τῆς Κύπρου. Διότι, εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν κατεδείχθη, ὅτι ὑπάρχουν ὑπέρτεραι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐλέγχουν καὶ κατευθύνουν τὴν κατάστασίν μας. Καὶ κάτω ἀπὸ τὴν ἐπιρροὴν αὐτῶν τῶν ὑπερτέρων δυνάμεων, εὑρέθη ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς ἕνα συμβιβασμόν. Εἶναι αἱ δυνάμεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι προπαρεσκεύασαν τὴν πρότασιν τοῦ Ἰνδοῦ ἀντιπροσώπου κ. Κρίσνα Μένον. Ἐπήγασεν ἡ πρότασις αὐτή, ἀπὸ τὴν αὐτὴν πηγήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπήγασε καὶ ἡ πρότασις τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ταϋλάνδης, ἡ ὁποία, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπῆρξε πολὺ χειροτέρα. Αἱ μεγάλαι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἡγοῦνται τοῦ κόσμου, εἴτε τῆς μιᾶς, εἴτε τῆς ἄλλης παρατάξεως, ἀγωνίζονται μέσα εἰς τὸ στρατόπεδον τὸ ἰδικόν των νὰ συμβιβάσουν τὰς ἀντιθέσεις, αἱ ὁποῖαι μοιραίως δημιουργοῦνται. Καὶ ἡ μεγάλη ἐκείνη δύναμις, ἡ ὁποία ἡγεῖται τοῦ Δυτικοῦ Κόσμου, καὶ μετὰ τῆς ὁποίας τόσον στενοὶ δεσμοὶ μᾶς συνδέουν, ἔκρινεν, ὡς ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ εἰδικὸν βάρος τῆς Ἑλλάδος εἶναι μικρὸν καὶ πρέπει νὰ θυσιασθῇ, χάριν ὑπερτέρων συμφερόντων, δυνάμεων ἰσχυροτέρων. Διὰ νὰ ἀντιμετωπισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, πιστεύομεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη, νὰ φθάσωμεν εἰς γενναίας πρωτοβουλίας, διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὴν κρισιμότητα τῶν στιγμῶν, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, διὰ νὰ αὐξηθῇ τὸ εἰδικὸν βάρος τῆς Ἑλλάδος. Ἀντιμετωπίζομεν μίαν αὐτόχρημα ἐμπόλεμον κατάστασιν, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν Κυβέρνησιν εὐρυτέρας Ἐθνικῆς Ἑνώσεως. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ πράγματι θὰ ἔχῃ τὸ ἀπαιτούμενον βάρος, διὰ νὰ διαχειρισθῇ τὸ ζήτημα αὐτό, ἀπέναντι φίλων καὶ ἐχθρῶν, μὲ πλήρη συνείδησιν τῆς εὐθύνης τὴν ὁποίαν ἔχει ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τοιαύτη Κυβέρνησις, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανεξετάσῃ τὴν ἀκολουθουμένην ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἐτονίσθη ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, εἶναι τόσον στενῶς συνδεδεμένη μὲ ὡρισμένον κόσμον, ὥστε οὐδεὶς τολμᾷ νὰ ὑποστηρίξῃ ἀναθεώρησιν τῆς ἐξωτερικῆς της πολιτικῆς. Βεβαίως, ἓν τόσον λεπτὸν ζήτημα, δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ δὲν εἶναι πρέπον νὰ συζητῆται δημοσίᾳ μέσα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ἠμποροῦμεν μόνον γενικὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς αὐτῆς νὰ θίξωμεν. Δὲν εἶναι, ὅμως, δυνατὸν νὰ ἀναλύσωμεν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ὅλας τὰς πλευράς, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ ἐξωτερική μας θέσις. Ἄλλωστε, ἡμεῖς στερούμεθα καὶ τῶν οὐσιαστικῶν ἐκείνων στοιχείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα, διὰ νὰ προσδιορίσωμεν τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν. Ἔχομεν ἔμπροσθέν μας, μόνον τυπικὰ στοιχεῖα. Τὰ οὐσιαστικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι, βεβαίως εἰς θέσιν νὰ τὰ ἐκτιμήσῃ. Ἀλλὰ ἐξ ὅσων βλέπω, τὰ στοιχεῖα αὐτὰ εἶναι ἀπόρρητα καὶ δὲν περιέρχονται ὄχι εἰς χεῖρας τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ οὔτε κἂν εἰς τὰς χεῖρας τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία μὲ κατηγορηματικότητα ἐτονίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ πορείαν, νομίζω ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ οὐσιώδη ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς Κύπρου, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν ὡρισμέναι διευκρινίσεις. Ὅταν λέγωμε μεταβολὴ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, τί ἐννοοῦμεν; Ἐννοοῦμεν τὴν ἔνταξιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Σοβιετικὸν συνασπισμόν; Ἐάν, βεβαίως, ἡ μεταβολὴ τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, σημαίνῃ τὴν ἔνταξίν μας εἰς τὸν Σοβιετικὸν ἢ τὸν κομμουνιστικὸν συνασπισμόν, βεβαίως ἀσυζητητὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀπορρίψωμε κάθε τοιαύτην σκέψιν καὶ τὴν ἀποκρούομεν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τῆς θέσεώς μας αὐτῆς. Ἀλλὰ ἡ ἄσκησις τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς παρουσιάζει διάφορα στάδια. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν τὸ Ἔθνος δοκιμάζεται κατ’ αὐτὸν τὸν σκληρὸν τρόπον καὶ ἐκ μέρους τῶν Συμμάχων ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους ὑπῆρξε πλήρης ἡ πίστις καὶ ἡ ἀφοσίωσίς μας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανεξετάσωμεν τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικὴν μέσα εἰς τὰ ὅρια τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, μακρὰν τοῦ Σοβιετικοῦ καὶ τοῦ Ἀνατολικοῦ συνασπισμοῦ, νὰ εἶναι, ὅμως, πολιτικὴ καθαρῶς ἀνεξάρτητος καὶ ἐθνική, πολιτική, ἡ ὁποία θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁσονδήποτε μικρὸς καὶ ἐὰν εἶναι, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἐθνικόν του καθῆκον τοῦ ὑπαγορεύει νὰ χειραφετηθῇ ἀπὸ πᾶσαν ἐπιβλαβῆ ἐπιρροήν, δὲν διστάζει νὰ ἀκολουθήσῃ αὐτὸν τὸν δρόμον, τὸν δρόμον τοῦ Ἐθνικοῦ συμφέροντος, καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ καθήκοντος. Ἠμπορεῖ νὰ εἴμεθα μικροί, ἀλλὰ ἔχομεν συνείδησιν τῆς θέσεώς μας καὶ τῆς ἀποστολῆς μας καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπερασπίσωμε τὰ Ἐθνικά μας ἰδεώδη, καὶ τὰ Ἐθνικά μας συμφέροντα. Τὰ συμφέροντα, ὅμως, αὐτά, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθοῦν κατὰ τὸν πλέον ὑπεύθυνον τρόπον ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ προέρχεται ἀπὸ εὐρυτέραν συνεννόησιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἐκείνη θὰ εἶναι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἐκτιμήσῃ ὅλους τοὺς παράγοντας καὶ θὰ χαράξῃ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ εἰς τοὺς Συμμάχους μας νὰ καταλάβουν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι παιγνίδι εἰς τὰ χέρια οὐδενός, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου εἶναι μία ὑπόθεσις ζωτικωτάτης σημασίας, διὰ τὴν ὁποίαν χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, θὰ κάμωμεν τὸ πᾶν, διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν δικαίαν διεκδίκησιν τῶν ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν μας Κυπρίων. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχουν τρόποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλουν τὴν στάσιν τῶν μεγάλων δυνάμεων, διότι τὰ συμφέροντα καὶ ἡ δύναμις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προσδιορίζει τὴν ἐξωτερικὴν θέσιν κάθε μεγάλης δυνάμεως. Ὑπάρχουν συμπάθειαι, ἀλλὰ αἱ συμπάθειαι, οἱ συναισθηματισμοί, εἶναι περισσότερον φιλολογία. Εἶναι, κυρίως, ὅμως, τὰ συμφέροντα, ἐφ’ ὅσον τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων συνδέωνται καὶ μὲ τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν δικαίας διεκδικήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ νὰ ρυθμίσουν αὐτὴν τὴν διαφοράν, ἡ ὁποία ἀνέκυψεν μέσα εἰς τὸν συμμαχικὸν κόσμον. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι μία τοιαύτη Κυβέρνησις θὰ προσφέρῃ πράγματι οὐσιαστικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος, εἰς τὸν μαχόμενον λαὸν τῆς Κύπρου καὶ θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ποῖον εἶναι τὸ βάρος τῆς μικρᾶς Ἑλλάδος, κύριοι βουλευταί, μᾶς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ τὸ ἐκτιμήσωμεν ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἁρμοδιώτατον πρόσωπον, ὁ πρώην Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Καὶ βλέπετε εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτήν, κατὰ ποῖον τρόπον προσδιορίζεται ἡ γεωγραφικὴ καὶ ἡ στρατηγικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος. Ἡ γεωγραφικὴ καὶ στρατηγικὴ θέσις κατὰ τὴν ἔκθεσιν αὐτήν, εἶναι βαρυσήμαντος διὰ τὴν ἄμυναν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, ὄχι μόνον διὰ τὸν Ἑλληνικὸν χῶρον, ὅπου ἡ Ἑλλὰς διαδραματίζει σπουδαίαν στρατηγικὴν ἀποστολήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὡς μία Μεσογειακὴ δύναμις. Ἡ ἔκθεσις αὐτὴ τοῦ κ. Ἄρμουρ ὁμιλεῖ διὰ τὸ μέγα ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ δυτικὸς κόσμος, εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, ὁ ὁποῖος κατοικεῖται ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προσφέρεται σύσσωμος νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ ἰδεώδη τῆς Δύσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τυγχάνῃ αὐτῆς τῆς κακομεταχειρίσεως, νὰ στήνωνται ἀγχόναι διὰ νεαροὺς πατριώτας Κυπρίους, μόνον καὶ μόνον διότι ἀγωνίζονται διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν δικαιοσύνην. Ἰδού, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχουν στάδια τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ βοηθήσουν τὴν μεγάλην Ἐθνικήν μας ὑπόθεσιν. Διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου πρέπει νὰ σταθῇ ὑπεράνω πάσης κομματικῆς ἀντιθέσεως. Πρέπει νὰ ὁδηγηθοῦν ὅλα τὰ Κόμματα εἰς μίαν συνεννόησιν καὶ συνεργασίαν, ἡ ὁποία θὰ θέσῃ εἰς δευτερωτέραν μοῖραν ὅλας τὰς ἄλλας ἀντιθέσεις, εἰς τὸν οἰκονομικὸν καὶ τὸν ἐσωτερικὸν τομέα. Πρέπει νὰ λυθῇ ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν ἠρεμίαν καὶ τὴν ἡσυχίαν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ προχωρήσωμεν καὶ εἰς τὴν οἰκονομικήν μας ἀνόρθωσιν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς αἱ ἀντιλήψεις αἱ ἰδικαί μας εἶναι αὐταί. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας, μὲ αὐτὴν τὴν Κυβερνητικὴν σύνθεσιν, μὲ αὐτὴν τὴν αὐστηρῶς προσανατολισμένην ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία τίποτε τὸ οὐσιαστικώτερον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἀμφισβητεῖ, καὶ γνωρίζομεν, τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν εὐθύτητα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἢ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἡ ὁποία ἐχειρίσθη τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι εἰς τὸν τομέα των ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον των, μέσα εἰς τὰ πλαίσια, τὰ ὁποῖα εἶναι χαραγμένα ἀπὸ τὴν Κυβερνητικὴν σύνθεσιν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν τοποθέτησίν της. Ἐὰν θέλωμεν, πράγματι, νὰ προσφέρωμεν οὐσιαστικωτέραν ὑπηρεσίαν εἶναι ἀνάγκη πράγματι νὰ προχωρήσωμεν εἰς γενναιοτέρας πρωτοβουλίας καὶ πράξεις. Καὶ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος εὑρίσκεται κατὰ πρῶτον λόγον, εἰς τὰ χέρια τῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὰ χέρια τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παρασχεθῇ ὅλη ἡ ἀπαιτουμένη συμπαράστασις πρὸς τοὺς μαχομένους Κυπρίους. Δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ φιλολογίαν καὶ μὲ συζητήσεις καὶ μὲ ἀναλύσεις τῶν πρακτικῶν τῶν συζητήσεων, ποὺ ἔγιναν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. νὰ παρασχεθῇ οὐσιαστικὴ καὶ ἀποτελεσματικὴ ὑπηρεσία εἰς τοὺς Κυπρίους. Ἐὰν θέλωμεν πράγματι νὰ σταθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῶν ἐθνικῶν κρισίμων στιγμῶν ποὺ διερχόμεθα, ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωμεν ριζικωτέρας λύσεις. Γνωρίζομεν σήμερον τὴν ὑφισταμένην πολιτικὴν κατάστασιν εἰς τὸν τόπον μας. Ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως, διατηρεῖ τὴν πλειοψηφίαν της, ἀλλὰ γνωρίζει καὶ ἡ Κυβέρνησις, ποία εἶναι ἡ σταθερότης τῆς πλειοψηφίας αὐτῆς καὶ γνωρίζει ὅτι ὁ τόπος εἰς πολὺ σύντομον χρονικὸν διάστημα θὰ ὁδηγηθῇ εἰς νέας ἐκλογάς. Ἀντί, λοιπόν, νὰ συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις τῆς φθορᾶς τῆς Κυβερνήσεως, μέσα καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, νομίζω ὅτι ἡ ἀνάληψις μιᾶς τοιαύτης πρωτοβουλίας εἶναι μία θετικὴ καὶ οὐσιαστικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ μέσος Ἕλλην πολίτης δὲν καταλαβαίνει αὐτὰς τὰς ἀτέρμονας συζητήσεις. Ὁ μέσος Ἕλλην πολίτης ἀναμένει ἀπὸ τὴν πολιτικήν του ἡγεσίαν μίαν συγκέντρωσιν δυνάμεων, μίαν ἀντιμετώπισιν ρεαλιστικὴν καὶ ὄχι φιλολογικὴν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος. Τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ποὺ δημιουργεῖ μίαν περίπου ἐμπόλεμον κατάστασιν καὶ εἰς τὸν τόπον τὸν ἰδικόν μας, κατ’ ἐπέκτασιν τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν Κύπρον. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι μὲν νέος εἰς τὴν ἡλικίαν, ἀλλ’ ἔχει μακρὰν πεῖραν πολιτικὴν καὶ μακρὸν κοινοβουλευτικὸν βίον, θὰ θελήσῃ νὰ ἀναλάβῃ μίαν τοιαύτην πρωτοβουλίαν, ἡ ὁποία, πράγματι, σώζει τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Θὰ προσφέρῃ μίαν θετικὴν καὶ οὐσιαστικὴν ὑπηρεσίαν, ὄχι μόνον εἰς τὸ μαχόμενον Ἔθνος, εἰς τὴν Κύπρον, ἀλλ’ εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν ὁλόκληρον. Ἀναμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ἕνα παράδειγμα ἐθνικῆς ἐξάρσεως καὶ πολιτικῆς ἀνωτερότητος. Δὲν εἶναι στιγμαί, αἱ ὁποῖαι ἐπιτρέπουν ἐξάψεις. Εἶναι στιγμαί, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν συγκέντρωσιν, ἐπιβάλλουν ἑνότητα.

§117Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Παρηκολούθησα τὸν λόγον σας μὲ μεγάλην προσοχήν, κύριε συνάδελφε, καὶ παρηκολούθησα, ἐπίσης, μὲ πόσην προσοχὴν ἐθέσατε τὸ ζήτημα τῆς ἐνδεχομένης ἀλλαγῆς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Δὲν πρόκειται νὰ προβῶ εἰς ἀνακοινώσεις ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ ἐπισημάνω ἕνα–δύο πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶπον, τόσον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅσον καὶ ἐδῶ. Εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐπανειλημμένως ἐχαρακτήρισα τὴν Κύπρον ὡς νῆσον, ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ ἑνώνῃ, θραύει ἤδη συμμαχίας. Ἐδῶ δέ, ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῶ προχθὲς ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἶπον, νομίζω, ἐπὶ λέξει, ὅτι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι ἄμοιρος κινδύνων, διὰ τὰς συμμαχίας μας, ἀλλ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐν γνώσει αὐτῶν, ἀντιμετωπίζει τὸ θέμα. Αἱ φράσεις αὐταί, λεγόμεναι ἀπὸ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴτε εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, εἴτε ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ θεωρηθοῦν βαρυσήμαντοι.

§118Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Χαίρω ἰδιαιτέρως δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἄλλωστε, ὅπως ἤδη ἐτόνισα, ἡ λεπτότης τοῦ ζητήματος δὲν ἐπιτρέπει συζήτησιν δημοσίαν λεπτομερῆ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα αὐτό, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, μονομερῶς νὰ τὸ χειρίζεται μόνον ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν συνεργασίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἢ τοὐλάχιστον τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κόμμα τὸ ἰδικόν μας θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπιθυμεῖ νὰ δημιουργηθοῦν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψουν, κατὰ τὸν πλέον ἀποτελεσματικὸν τρόπον νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ μεγάλη ἐθνικὴ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου. Ζητοῦμεν, λοιπόν, τὴν διεύρυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ φθάσωμεν εἰς Κυβέρνησιν εὐρυτάτου συνασπισμοῦ, ἢ τοὐλάχιστον εὐρέως συνασπισμοῦ, Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ στηρίζεται εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πλειοψηφίαν καὶ εἰς τὴν Ἀξιωματικὴν Ἀντιπολίτευσιν, τοὐλάχιστον. Τὸ λέγω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διὰ νὰ μὴ νομίσητε, ὅτι τὸ Κόμμα τὸ ἰδικόν μας ἐπιδιώκει οἱανδήποτε συμμετοχὴν εἰς τοιαύτην Κυβέρνησιν. Ὅσοι, ἄλλωστε, γνωρίζουν τοὺς Ἀγροτικοὺς βουλευτάς, καὶ τὴν Ἀγροτικὴν παράταξιν, θὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει των, ὅτι πολλάκις τοὺς προσεφέρθησαν περιπτώσεις νὰ ἐπωμισθοῦν κυβερνητικὰς εὐθύνας καὶ ἐν τούτοις, διὰ λόγους ἰδεολογικούς, δὲν τὸ ἔπραξαν. Εἶναι ἕνα κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἰδίαν ἰδεολογίαν, ἰδίαν ὑπόστασιν, ἔχει σκοπούς, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω βεβαίως αὐτὴν τὴν στιγμήν. Προχωρήσατε, λοιπόν, σεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας, μὲ τὴν ἡγεσίαν σας καὶ οἱ ἡγέται τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐνδεχομένως καὶ ἄλλα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν ἀπὸ κοινοῦ ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος. Ἡμεῖς, εὐχαρίστως, θὰ σᾶς παράσχωμεν τὴν συμπαράστασίν μας, ἄνευ οἱασδήποτε, ἐπαναλαμβάνω, ἀξιώσεως. Νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν ἐκεχειρίαν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, τῶν κοινωνικῶν καὶ τῶν ἐσωτερικῶν μας διεκδικήσεων, ποὺ ἡμεῖς οἱ Ἀγροτικοὶ γνωρίζετε πόσην σημασίαν ἀποδίδομεν εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν οἰκονομικόν, εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν κοινωνικόν, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν. Διότι ἡμεῖς, ἀγωνιζόμεθα διὰ μίαν πραγματικὴν κοινωνικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἀναμόρφωσιν καὶ μεταβολὴν εἰς τὸν τόπον. Παρέχομεν, ἐν τούτοις, τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ ἔχητε πλήρη τὴν συμπαράστασιν τὴν ἰδικήν μας καὶ ἀπὸ ὑμᾶς ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον καὶ τῆς Κύπρου καὶ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ 5 λεπτά.

(Ὥρα 8.20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.30′ μ. μ.)

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§121Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ ἐπεθύμουν ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Κερκύρας, εἶναι παρόντες, διὰ νὰ λάβουν τὴν ἀπάντησιν τῶν κειμένων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἡ μνήμη των θὰ ἀποδειχθῇ ἀσθενής. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις τοῦ Κυπριακοῦ ἔπρεπε νὰ παραμείνουν μόνον μεταξὺ Κυπριακοῦ Λαοῦ καὶ Μεγάλης Βρεταννίας, καὶ δὲν ἔπρεπεν εἰς αὐτὸ τὸ θέμα νὰ ἔχῃ ἀνάμιξιν ἡ Ἑλλάς. Καὶ τὸ ἴδιον ἐπανέλαβεν καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας. Ἐπεκαλέσθησαν δέ, ὄχι ἀγόρευσίν μου εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ ἀνακοίνωσίν μου εἰς τὸν Τύπον. Ἔχω τώρα τὸ κείμενον, τὴν σχετικὴν περικοπήν, τοῦ ὁποίου θὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ κατόπιν τῆς ἀναγνώσεως, ἐλπίζω, ὅτι ἀμφότεροι, ὁμολογοῦντες ὅτι ἐπλανήθησαν, θὰ σπεύσουν νὰ ἐκφράσουν τὴν λύπην των. Τὸ κείμενον ἔχει ὡς ἑξῆς: Εἶναι τὸ «Βῆμα» τῆς 13ης Σεπτεμβρίου 1955. Αἱ δηλώσεις μου ἔγιναν κατόπιν τῆς ἐπικοινωνίας μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν κ. Στεφανόπουλον, τότε μόλις ἐπανελθόντος ἐκ Λονδίνου, ἐκ τῆς Διασκέψεως. Καὶ εἶχεν ἐγκρίνει τὸ κείμενον, τότε, καὶ ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἄριστα ποιῶν.

§122ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὸ βῆμα.

§123Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, διότι δὲν θὰ ἐπεθύμουν μὲ ἀπασχόλησιν εἰς θέμα τοῦ παρελθόντος νὰ συντελέσω εἰς ματαίωσιν τῆς συνεχείας τῆς συζητήσεως τοῦ σημερινοῦ θέματος, διότι αὐτὸ θὰ ἦτο ἄτοπον. Ἰδού, λοιπόν, τὸ κείμενον: «1. Ἡ ἀρχική, βασικὴ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν κατελογίσαμεν, ὑπῆρξεν ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς προπαρασκευῆς κατὰ τὴν πρώτην προσφυγὴν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. διὰ τὸ Κυπριακόν. 2. Ἡ πρόσφατος μεγάλη εὐθύνη της εἶναι, ὅτι ἀπεδέχθη τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, χωρὶς νὰ ἔχῃ θέσει ὡς προϋπόθεσιν τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Προκαλέσαντες τὴν 5ην Ἰουλίου τὴν σχετικὴν συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, εἰδοποιήσαμεν, ὅτι ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἀπεδέχετο τὴν συμμετοχήν της χωρὶς τὴν προκαταβολικὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ ἐπηκολούθουν δειναὶ συνέπειαι. Θὰ ἐδημιουργεῖτο, εἴπομεν, ἡ διεθνὴς ἐντύπωσις ρήξεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸ κοινὸν μέτωπον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Τουρκίας». Καὶ προσεθέσαμεν: Ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀντιλαμβάνεται τὰς δεινὰς συνεπείας τοιαύτης ρήξεως; Δεινὰς καὶ διὰ τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Βαλκανικὴν καὶ εἰς τὸ Ν.Α.Τ.Ο., δεινὰς ἐπίσης καὶ διὰ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τῆς Κύπρου; Δὲν εἶναι προφανές, ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, δημιουργεῖται μία κατάστασις κρίσεως καὶ παραδιδόμεθα εἰς ὅλους τοὺς κινδύνους τῶν ἐνεδρῶν, αἱ ὁποῖαι καιροφυλακτοῦν; Ἰδοὺ διατὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δοθῇ καταφατικὴ ἀπάντησις εἰς τὴν πρόσκλησιν, προτοῦ νὰ ἔχῃ ἀπολύτως διευκρινισθῇ ἡ ἀποδοχὴ τῆς βασικῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως». Καὶ ἡ ἐπαλήθευσις τῶν προβλέψεών μας, ἐπηκολούθησε, δυστυχῶς, πλήρης. Καὶ ἡ «κατάστασις κρίσεως» ἐδημιουργήθη εἰς τὰς συμμαχικὰς σχέσεις μας, καὶ παρεδόθημεν εἰς τοὺς κινδύνους τῶν ἐνεδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκαιροφυλάκτουν, μία ἐκ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ἡ ἐξόντωσις τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως... Πρὸς δικαιολογίαν, ἐκ τῶν ὑστέρων, διατυποῦται ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι μὲ τὴν συμμετοχήν μας, ἐπεδείξαμεν τάχα τὴν καλήν μας θέλησιν καὶ ἀπεκαλύψαμεν τὴν κακὴν πίστιν τῶν ἄλλων, κατὰ συνέπειαν, ἐνισχύσαμεν τὴν θέσιν μας ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. κατὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς νέας προσφυγῆς. Ἀλλὰ ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι ἀπολύτως ἀσύστατος. Πρῶτον, διότι ἡμεῖς εἰς τὸ παρελθὸν εἴχομεν ἐπιδιώξει διμερεῖς συνεννοήσεις μὲ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, ἀλλὰ οὐδέποτε τριμερεῖς μὲ τὴν συμμετοχὴν τῆς Τουρκίας. Δεύτερον, διότι προσφυγόντες εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἐν ὀνόματι τῆς αὐτοδιαθέσεως, δὲν ἐπετρέπετο νὰ μετάσχωμεν οἱασδήποτε διασκέψεως, χωρὶς τὴν προκαταβολικὴν ἀποδοχὴν αὐτῆς τῆς ἀρχῆς. Καὶ τρίτον, διότι, ἐὰν ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ὅπως ἦτο ἑπόμενον, ἠρνεῖτο τὴν αὐτοδιάθεσιν, τὸ γεγονὸς τῆς ἀρνήσεως δὲν θὰ ἐδυσχέραινεν, ἀλλὰ θὰ διηυκόλυνε τὴν νέαν προσφυγήν μας εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ἀσύστατος, ἑπομένως, εἶναι καὶ αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμός. Καὶ παραμένει, δυστυχῶς, βέβαιον, ὅτι ἡ ἀνεπιφύλακτος συμμετοχή μας εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, ὑπῆρξεν βαρύτατον λάθος. Καὶ μία ἀπὸ τὰς ἀνεπανορθώτους συνεπείας του, εἶναι καὶ ἡ παραμόρφωσις τῆς θέσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. «Ἐνῷ μέχρι τοῦδε, ἦτο ζήτημα μεταξὺ Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Κυπριακοῦ Λαοῦ, ὑπερασπιστὴς τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ Ἑλλάς, μετεβλήθη, δυστυχῶς, εἰς ὀξυτάτην Ἑλληνο–Τουρκικὴν διαφοράν, τῆς ὁποίας καλοπροαίρετος διαιτητὴς ἐμφανίζεται ἡ Μεγάλη Βρεταννία». Ἰδοὺ ἡ ἀπάντησις. Καὶ εἴμεθα, κύριε Πρόεδρε, ἀκόμη καὶ τώρα ὑπερήφανοι, δι’ αὐτὴν τὴν τοποθέτησιν τοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν ἐξακολουθοῦμεν νὰ ὑποστηρίζωμεν.

§124Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, ἡ παρέμβασίς μου εἶχε τὴν ἑξῆς ἔννοιαν: Κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ἕνα χρόνον τώρα, διότι μετέφερε τὸ βάρος τῶν διαπραγματεύσεων εἰς τὸν Μακάριον καὶ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Καί, μολονότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως, διότι ἤρχισαν οἱ Κύπριοι διαπραγματευόμενοι, τὸ ἐπεκαλέσθην αὐτό, διότι ἀποδεικνύει ὅτι φυσικὴν ὁδὸν δέχεσθε καὶ σεῖς εἰς τὰς διαπραγματεύσεις Ἀγγλίας καὶ Κυπρίων, μὲ ἁπλῆν συμπαράστασιν τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τὰς δηλώσεις προκύπτει ὁπωσδήποτε ἡ πίστις σας ὅτι ἡ φυσικὴ ὁδὸς διαπραγματεύσεων διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦτο ἡ Ἀγγλία καὶ ὁ Κυπριακὸς λαός.

§125Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπαναλάβω τὸ κείμενον. Εἰς τὸ κείμενον γίνεται διαπίστωσις τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ὑπῆρχε πρὸ τῆς τριμεροῦς καὶ τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε μετὰ τὴν τριμερῆ. Διαπίστωσις γίνεται, ὄχι χάραξις πολιτικῆς. Ἐπαναλαμβάνω τὸ κείμενον: «Ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἦτο ζήτημα μεταξὺ Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Κυπριακοῦ Λαοῦ, ὑπερασπιστὴς τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ Ἑλλὰς — αὐτὴ ἦτο ἡ πραγματικὴ κατάστασις πρὸ τῆς τριμεροῦς — μετεβλήθη, δυστυχῶς, μετὰ τὴν τριμερῆ, εἰς ὀξυτάτην Ἑλληνο–Τουρκικὴν ρῆξιν, τῆς ὁποίας καλοπροαίρετος διαιτητὴς ἐμφανίζεται ἡ Μεγάλη Βρεταννία». Κάμνω μίαν διαπίστωσιν τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ὑπῆρχε πρὸ τῆς τριμεροῦς καὶ τῆς καταστάσεως ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε.

§126Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ὁ καλύτερος ἑρμηνευτὴς τῶν δηλώσεών σας, ἀναμφισβητήτως εἶσθε σεῖς.

§127Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ σεῖς.

§128Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐγὼ δὲν σᾶς ἀρνοῦμαι τὸ δικαίωμα αὐτό, οὔτε ἀρνοῦμαι τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας δίδετε τώρα.

§129Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι ἐξηγήσεις, ἑρμηνείαν.

§130Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, λέγω ὅτι ἐφ’ ὅσον....

§131Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§132Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Ἀρβανιτάκη, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ παρεμβαίνητε διαρκῶς, προκαλῶν. Βλέπετε μὲ πόσην καλὴν πίστιν καταβάλλεται προσπάθεια νὰ διαλευκανθῇ τὸ ζήτημα. Κύριε Πρόεδρε, λέγω ὅτι ἐγὼ μένω μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἀπὸ τὰς δηλώσεις σας προκύπτει ἀναμφισβητήτως ἡ ἀντίληψις, ὅτι φυσικὴ ὁδὸς διαπραγματεύσεων διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο ἡ ὁδὸς τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ Κυπρίων. Δέχομαι τὴν ἑρμηνείαν σας, λοιπόν, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὁ καλύτερος ἑρμηνευτὴς τῶν δηλώσεών σας εἶσθε σεῖς.

§133Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ζητῶ νὰ προτιμηθῶ ὡς ἑρμηνευτής. Ἁπλῶς ζητῶ ἀκροατὰς μιᾶς διατυπώσεως ἀπολύτως σαφοῦς. Ἔκαμα μίαν διαπίστωσιν καί, ἂν θέλετε καὶ τώρα νὰ σᾶς προσδιορίσω αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν ἐπίστευα —καὶ συνάπτεται τώρα καὶ μὲ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία γίνεται — νομίζω, πρῶτον, ἡ ἀνάμιξις τῆς Τουρκίας ἀπετέλεσε βαρύτατον λάθος καί, δεύτερον, ὅτι τὴν ἱεράρχησιν τῶν θεμάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅπως εἶπον καὶ εἰς ἄλλην περίπτωσιν, ἀπὸ τοῦ βήματος, τὴν ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὡς ὑπεύθυνος φορεὺς ὅλων τῶν θεμάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ ὁποία κανονίζει καὶ τὴν προτεραιότητα καὶ τὸν τρόπον διαχειρίσεως, ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε περιστάσεων. Καὶ πρέπει νὰ τονίσω, ὅτι αἱ δηλώσεις μου, ἔγιναν τὴν 13ην Σεπτεμβρίου 1955, ὁπότε δὲν ὑπῆρχον διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν τὴν 4ην Ὀκτωβρίου. Ἑπομένως, ἡ λέξις «ζήτημα» δὲν ἀφορᾶ κἂν θέμα διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπῆρχον τότε. Αὐτὸ εἶναι τὸ πόρισμα, ἐξ αὐτοῦ τοῦ κειμένου. Λυποῦμαι, διότι ἡ συζήτησις ὡδήγησεν εἰς μίαν παρελθοντολογίαν, ἀλλ’ εἶμαι καὶ πάλιν εὐτυχὴς διότι, μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν, διεπιστώθη ὅτι καὶ ἡ μνήμη τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ μνήμη τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Κερκύρας, δὲν ἦτο ἰσχυρά. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§134Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι πολύ, διότι μοῦ καταλογίζετε ἀνεπάρκειαν μνήμης...

§135Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐδώσατε ἐντύπωσιν ἀντιφάσεώς μου, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως — καὶ λυποῦμαι δι’ αὐτὸ — τὴν ὁποίαν ἐχειροκρότησεν ἡ πλειοψηφία...

§136Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Σᾶς ἀνεγνώρισα τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύσητε τὰς δηλώσεις σας, ἀλλὰ μὲ ἀναγκάζετε νὰ ἀφήσω νὰ ἑρμηνεύσουν τὸ σαφὲς κείμενον τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, ὅπως ὁ καθεὶς τὸ ἀντιλαμβάνεται. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§137Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἤλπιζον ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἑνὸς κειμένου, ἀπολύτως ἀκριβοῦς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔσπευδε νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του, διότι ἡ μνήμη του δὲν εἶναι ἰσχυρά. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἀναθέτει εἰς τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἑρμηνεύσῃ σαφὲς κείμενον, σημαίνει ὅτι θέλει νὰ διατηρῇ ἐπιφυλάξεις ὡς πρὸς τὴν ἀληθῆ του ἔννοιαν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐκφράζω καὶ πάλιν τὴν βαθυτάτην μου λύπην, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνώπιον ἀπολύτως σαφοῦς κειμένου, δὲν ἔχει τὴν γενναιότητα νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἀληθῆ καὶ προφανῆ του ἔννοιαν.

§138Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Ἡ σαφήνεια τοῦ κειμένου συνίσταται εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐτόνισα, ὅτι διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπεστηρίξατε ὅτι ἡ φυσικὴ ὁδὸς διαπραγματεύσεων ἦτο ἡ ὁδὸς τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ Ἄγγλων καὶ Κυπρίων.

§139Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα). Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀναγνώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τώρα τὸ κείμενον διὰ δεκάτην φοράν. (Θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ κωδωνοκρουσίαι). Θὰ τὸ ἀκούσητε, διότι ἡ δύναμις ἑνὸς κειμένου εἶναι ἰσχυροτέρα ἀπὸ οἱανδήποτε πρόθεσιν παραποιήσεως. Τὸ κείμενον κάμνει διαπίστωσιν, δὲν χαράσσει πολιτικήν. (Θόρυβος ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Κύριοι βουλευταί, ἠμπορεῖτε νὰ διαφωνῆτε εἰς γραμμὴν κατευθύνσεως, εἶναι ἀδύνατον, ὅμως, νὰ ἐπιμένετε εἰς διαφωνίαν ἐπὶ σαφοῦς κειμένου, διότι ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης ἀρχίζει ἡ κακὴ πίστις. Τὸ κείμενον βεβαιώνει, ὅτι ἐνῷ ἕως τώρα ἦτο ὄχι διαπραγμάτευσις, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρχεν, ἀλλὰ ζήτημα Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Κυπριακοῦ Λαοῦ, τοῦ ὁποίου ὑπερασπιστὴς ἦτο ἡ Ἑλλάς, δυστυχῶς μετεβλήθη εἰς Ἑλληνο–Τουρκικὴν ρῆξιν, μὲ καλοπροαίρετον διαιτητὴν τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐπιμείνω εἰς πλήρη διευκρίνισιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἑκάστοτε νὰ ἐπιχειρῆται αὐτὴ ἡ ἐμμονὴ τῆς παραποιήσεως. Τὸ κείμενον κάμνει ἀντικειμενικὴν διαπίστωσιν μεταξὺ τῆς καταστάσεως ἡ ὁποία ὑφίστατο καὶ τῆς καταστάσεως ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε. Πρὸ τῆς τριμεροῦς, τὸ «ζήτημα» ἦτο μεταξὺ Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὑπερασπιστὴς τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ Ἑλλάς. Καὶ μετὰ τὴν τριμερῆ μετεβλήθη, δυστυχῶς, εἰς ὀξυτάτην Ἑλληνο–Τουρκικὴν ρῆξιν, τῆς ὁποίας καλοπροαίρετος διαιτητὴς ἐμφανίζεται ἡ Μεγάλη Βρεταννία. Καὶ ἀπὸ τὴν λέξιν «δυστυχῶς» προκύπτει ὅτι θεωρῶ τὴν δευτέραν κατάστασιν χειροτέραν ἀπὸ τὴν πρώτην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ κειμένου. Κατὰ συνέπειαν, ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως ἀντίφασίς μου, ἀλλὰ ὑπάρχει πλήρης συνέπεια. Καὶ ἐκφράζω τὴν ἄπειρον λύπην μου διότι, παρὰ τὴν ἀπόλυτον σαφήνειαν τοῦ κειμένου, ἐμφανίζεται τόση ἐμμονὴ παραποιήσεως, ἀκόμη καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Λοϊζίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§141Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Πρῶτα ἐκφράζω τὴν βαθεῖαν συγκίνησιν καὶ χαράν μου, ἐπαναβλέπων σᾶς, κύριε Πρόεδρε, καὶ τοὺς λοιποὺς συναδέλφους, κατόπιν μακρᾶς ἀπουσίας μου εἰς τὴν Ἀμερικήν, καὶ μετέχων εἰς συζήτησιν μὲ συναδέλφους εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν κατόπιν πολυμήνων συζητήσεων μὲ ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν φυλῶν, χρωμάτων καὶ θρησκειῶν, ὅλων τῶν περιφερειῶν τῆς γηΐνης σφαίρας, ἀντιπροσώπους 80 κρατῶν–μελῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἐπιτρέψατέ μου καὶ μίαν μικρὰν ἐξομολόγησιν. Δὲν ἀποκρύπτω ἐπίσης τὴν εὐτυχίαν τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι ἐπιστρέψας εἰς τὴν ὡραίαν καὶ ἔνδοξον χώραν μας. Δὲν γνωρίζω ἂν αὐτὸ συμβαίνῃ μὲ ὅλους τοὺς Ἕλληνας ὁσάκις ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Πάντως, φαίνεται ὅτι ἡμεῖς οἱ Κύπριοι ἔχομεν ἀθεράπευτον νοσταλγίαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, εἴτε δοῦλοι, εἰς τὴν Κύπρον, εἴμεθα, εἴτε ἐλεύθερα τέκνα, εἰς τοὺς κόλπους της. Θὰ ἐπεθύμουν ἀκόμη νὰ σᾶς καταστήσω κοινωνοὺς τῆς ὑπερηφανείας, τὴν ὁποίαν οἱ Ἕλληνες ᾐσθανόμεθα ἐφέτος μέσα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Θὰ ἠμποροῦσε νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν παγκόσμιον στίβον διεθνοῦς συναγωνισμοῦ κάθε κράτος δίδει, τρόπον τινά, καὶ ἐξετάσεις τῆς ἀναπτύξεως τοῦ πολιτισμοῦ του καὶ τῆς πολιτικῆς καὶ πνευματικῆς καταρτίσεως μὲ τὴν βαθύτητα καὶ εὐρύτητα νοημάτων τῶν ἀγορητῶν ἐκπροσώπων του. Ἡ ὑπερηφάνεια ἡμῶν δὲν ἔγκειται εἰς τὸ κατὰ πόσον ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι ἐπεδείξαμεν ἱκανότητας ἀνταξίους τῆς χώρας μας. Ἡ ὑπερηφάνεια ἡμῶν ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι εἰς λόγους ἀγορητῶν ἀπὸ Ἰσλανδίας μέχρι Ἰαπωνίας καὶ ἀπὸ Κεϋλάνης μέχρι τῆς Χώρας τοῦ Ἰσημερινοῦ τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς, ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν πολιτισμὸν καὶ τὰ Ἑλληνικὰ ἰδανικὰ ἦτο συνήθης, καὶ ἡ ὁμολογία χρέους πρὸς τὴν μικρὰν χώραν μας δημιουργὸν τῶν ἐννοιῶν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δημοκρατίας, ἦτο κοινή. Βεβαίως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιέφερε τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρηκολούθησε ἀπὸ τὰς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη συζητήσεις, ἦτο τὸ Κυπριακόν. Ἀκριβῶς, ὅμως, λόγῳ τοῦ Κυπριακοῦ, ἡ Ἑλλὰς ἀψηφοῦσα φιλίας καὶ πολιτικὰς σκοπιμότητας ἐτάχθη ὑπέρμαχος τοῦ δικαίου, τῶν ἀνωτέρων ἰδανικῶν καὶ τῶν ἀρχῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, καὶ ἔπαιξε πρωτεύοντα ρόλον εἰς ὅλας τὰς Ἐπιτροπάς. Ἦτο φυσικὸν εἰς τὴν πρώτην Ἐπιτροπήν, λόγῳ τοῦ Κυπριακοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει ἕνα τῶν κυρίων θεμάτων, ἡ Ἑλλὰς νὰ πρωταγωνιστήσῃ εἰς τὴν προάσπισιν τῶν ἀρχῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, εἰς τὸν σεβασμὸν τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, θαρραλέως ἐκφράζουσα τὴν γνώμην της, εἴτε περὶ τοῦ Οὐγγρικοῦ, εἴτε περὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ, εἴτε περὶ τοῦ Ἰνδονησιακοῦ ἢ Κυπριακοῦ ζητήματος ἐπρόκειτο. Ἐπίσης, εἰς τὴν τρίτην Ἐπιτροπήν, ἁρμοδίαν διὰ τὰ κοινωνικὰ ζητήματα καὶ ἀνθρώπινα δικαιώματα, ἡ Ἑλλὰς μὲ ἰδικόν της θέμα περὶ μέτρων προστασίας τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων ἀπετέλεσεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας τὸ ἐπίκεντρον τῶν συζητήσεων. Ρόλον πρωταγωνιστοῦ ἔπαιξεν ἐπίσης ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Δʹ Ἐπιτροπήν, ἁρμοδίαν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἀποικιῶν καὶ τῶν ὑπὸ κηδεμονίαν ἐδαφῶν. Ἐν πρώτοις συζητουμένου τοῦ θέματος ἐκπαιδευτικῆς καταστάσεως εἰς τὰς ἀποικίας, ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ἀναπτύξωμεν τί συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν εἰς τὴν Κύπρον καὶ ὄχι μόνον νὰ ἐκθέσωμεν ὅλας τὰς ἀγγλικὰς ἐπεμβάσεις καὶ ἀποπείρας ἀφελληνισμοῦ, ἀλλὰ ὁμιλοῦντες διὰ τὴν ἐξάρθρωσιν τῆς Παιδείας, λόγῳ τῶν καταπιεστικῶν μέτρων ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἀγῶνος ἀντιστάσεως, νὰ ἐξηγήσωμεν ἐμμέσως καὶ τὴν σημερινὴν ἐν Κύπρῳ κατάστασιν. Πέραν, ὅμως, τούτου, λόγῳ τῆς σαφοῦς ἀντιαποικιακῆς γραμμῆς μας καὶ λόγῳ γοήτρου τῆς χώρας μας ἐπεχειρήθη καὶ προσεφέρθη ἡ συνεργασία καὶ ἡ ὑποστήριξίς μας εἰς ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα εἶχον σχέσιν μὲ τὴν ἐλευθερίαν ἢ τὴν βελτίωσιν συνθηκῶν τῶν ὑπὸ ξενικὴν διοίκησιν ἐδαφῶν. Τέλος, διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὴν εἰκόνα ἀναφέρομεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς προεβλήθη καὶ εἰς τὴν Εʹ Ἐπιτροπήν, κατέχουσα ἐν αὐτῇ τὴν Ἀντιπροεδρίαν, ὡς ἐπίσης, ἐτιμήθη εἰς τὴν 6ην Ἐπιτροπὴν ὅταν ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος ἐπὶ δεκάδων ὑποψηφίων συνεκέντρωσε τὰς περισσοτέρας ψήφους εἰς τὴν ἐκλογὴν μελῶν τῆς νομικῆς Ἐπιτροπῆς. Σύνθεσις — ἀτμόσφαιρα 11ης Γενικῆς Συνελεύσεως Ο.Η.Ε. Πρὶν ἢ πραγματευθῶμεν τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὴν ἐφετεινὴν Γενικὴν Συνέλευσιν καὶ κρίνωμεν τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, εἶναι, νομίζομεν, σκόπιμον, νὰ δώσωμεν μίαν εἰκόνα τῆς σημερινῆς συνθέσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ τοῦ πνεύματος τὸ ὁποῖον διέπνεε τὴν λήξασαν Γενικὴν Συνέλευσιν. Κατὰ μίαν κάπως χονδρικὴν κατανομὴν δυνάμεων τῶν σημερινῶν 80 κρατῶν–μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε. ἔχομεν τὴν ἑξῆς εἰκόνα: Ὅλαι σχεδὸν αἱ χῶραι–μέλη τοῦ Ο.Η.Ε. ἀνήκουν εἰς τὰς κατωτέρω ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι, πλὴν τῆς τοῦ ἀνατολικοῦ μπλόκ, ἡ ὁποία παρουσιάζει μονολιθικὴν συνοχὴν καὶ πειθαρχίαν, συνεργάζονται, ἂν ὄχι μὲ ἀπόλυτον συνοχήν, ὁπωσδήποτε, ὅμως, διατηροῦν συγγενικὸν ἢ φιλικὸν δεσμόν, συσκέπτονται καὶ ἀλληλοϋποστηρίζονται. 1. Ἀσιατοαφρικανικὴ Ὁμὰς μὲ Κράτη 27. Ἡ ὁμὰς αὐτὴ σημειωθήτω, περιλαμβάνει ὅλα τὰ Ἀσιατικὰ κράτη, ἀπὸ τῶν Ἀραβικῶν μέχρι καὶ τῆς Ἰαπωνίας καὶ ὅλα τὰ Ἀφρικανικά, πλὴν τῆς ἀνηκούσης εἰς τὸ Βρεταννικὸν κόμμον γουέλθ, Νοτίου Ἀφρικῆς. Σημειωθήτω, ἐπίσης, καὶ τοῦτο ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν διὰ τὸ Κυπριακόν, ὅτι εἰς τὴν ὁμάδα αὐτὴν ἀνήκει καὶ ἡ Τουρκία. 2. Λατινοαμερικανικὰ Κράτη 20. 3. Δυτικὰ κράτη, μὲ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, μὲ τὰς χώρας τοῦ ἀγγλικοῦ κόμμον γουέλθ, πλὴν τῶν Ἀσιατικῶν καὶ τὰς Εὐρωπαϊκὰς χώρας, πλὴν τῶν κομμουνιστικῶν, καὶ τῆς Ἑλλάδος, κράτη ἐν ὅλῳ 29. 4 Ἀνατολικὸν μπλόκ. Ψῆφοι 9. Ἂν προσθέσωμεν τὸ σύνολον τῶν ὁμάδων αὐτῶν, ἔχομεν ἀριθμὸν 77. Ὑπολείπονται 3. Ἡ Ἑλλάς, ἡ Γιουγκοσλαβία καὶ τὸ Ἰσραήλ. Τὸ τελευταῖον συνήθως ἀκολουθεῖ τὰ Δυτικὰ κράτη. Λόγῳ, ὅμως, τῆς ἰδικῆς του περιπετείας, εὑρέθη ἀπομεμονωμένον. Ἡ Γιουγκοσλαβία, μὴ ἔχουσα ἰδικόν της θέμα ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δὲν ᾐσθάνετο συνεπείας μονώσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἀδέσμευτος ἀπὸ τὴν κατεύθυνσιν οἱασδήποτε ὁμάδος, ἐκινεῖτο ἐλευθέρα. Ἡ Ἑλλάς, ἀνήκουσα γεωγραφικῶς εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν κοινότητα, καὶ ἀποτελοῦσα μέλος τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., ὄχι μόνον δὲν εἶχε θέσιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, μὲ τὰ Δυτικὰ κράτη, ἀλλ’ εἶχε τὸ τραγικὸν μειονέκτημα νὰ ἀντιδικῇ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, μὲ μίαν ἀπὸ τὰς κυριωτέρας δυνάμεις τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, τὴν Ἀγγλίαν, νὰ εὑρίσκεται ἀντιμέτωπος καὶ πολέμιος ἄλλης δυνάμεως τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, τῆς Γαλλίας, ἐπὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ, ἀντιμέτωπος ἐπίσης τῆς Ὁλλανδίας ἐπὶ τοῦ Ἰνδονησιακοῦ ζητήματος, τῆς Δυτικῆς Ν. Γουϊνέας καὶ ἐπιπροσθέτως ἀντιμέτωπος τῆς Πορτογαλίας, ἐπὶ σοβαροῦ ζητήματος, ἀφορῶντος αὐτὴν καὶ ἀναφυέντος εἰς τὴν 4ην Ἐπιτροπὴν καὶ περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω κατωτέρω, διότι ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς σκληρὰν σύγκρουσιν τῶν ἀποικιακῶν καὶ ἀντιαποικιακῶν χωρῶν. Ἀφ’ ἑτέρου, πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι ὁ ἕτερος τῶν ἀντιπάλων μας, ἡ Τουρκία, ὄχι μόνον εἶναι χώρα τοῦ Ν.Α.Τ. Ο., ἀλλὰ καὶ συνδέεται μὲ ἄλλας χώρας διὰ τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ἀνήκει ἐπὶ πλέον εἰς τὴν Ἀσιατοαφρικανικὴν ὁμάδα καὶ μεγάλως ἐκμεταλλεύεται τὴν θρησκευτικὴν ταυτότητα μὲ πλείστας χώρας. Καίτοι ἡ Ἑλλὰς καὶ λόγῳ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ λόγῳ τῶν παραδόσεών της ἐγνώριζε τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔστω καὶ μεμονωμένη ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ εἰς τὰ διάφορα ὑπὸ συζήτησιν θέματα, ἐν τούτοις πᾶς τις ἀντιλαμβάνεται μὲ πόσην σοβαρότητα καὶ προσοχὴν ἔπρεπε νὰ ἐμφανίζεται εἰς καθένα ἀπὸ τὰ συζητούμενα θέματα καὶ εἰς κάθε μίαν ἀπὸ τὰς Ἐπιτροπάς, ὅταν τὰ ὑπὸ συζήτησιν θέματα ἐνδιέφερον εἴτε χώρας τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, εἴτε χώρας τοῦ Ἀνατολικοῦ μπλόκ, εἴτε χώρας τῆς Ἀσιατοαφρικανικῆς ὁμάδος, εἴτε τὰς χώρας τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς. Πάντως, τὴν προσοχὴν καὶ σύνεσιν κατηύθυνε παντοῦ καὶ πάντοτε τὸ καθῆκον μας διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον καθῆκον συνέβαινε νὰ συμπίπτῃ καὶ πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς ἀρχὰς καὶ παραδόσεις, καίτοι, οὐχὶ ἅπαξ ἐνεφανίσθη ὁ κίνδυνος νὰ συνθλιβῇ ἡ μικρά μας χώρα, μεταξὺ συγκρουομένων συμφερόντων Μεγάλων Δυνάμεων ἢ καὶ πανισχύρων ὁμάδων. Εἰδικώτερον, διὰ νὰ κατανοήσωμεν τί συνέβη μὲ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ πῶς ἐλήφθη ἡ ὑπὸ κρίσιν ἀπόφασις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, πρέπει νὰ ἐξηγήσωμεν καὶ ποία ὑπῆρξεν εἰς τὴν λήξασαν σύνοδον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ἡ κατάστασις εἰς τὴν ἀναμέτρησιν τῶν δυνάμεων ἐπὶ τῶν ἀποικιακῶν ζητημάτων. Παρὰ τὴν μὴ ἀπόλυτον συνοχὴν τῶν κρατῶν τῆς Ἀσιατοαφρικανικῆς ὁμάδος, ἐν τούτοις ἡ ὁμὰς αὐτὴ ἔχουσα ὡς ἔμβλημα συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Μπαντούγκ, τὸν τερματισμὸν τῆς ἀποικιοκρατίας καὶ τυγχάνουσα τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ Ἀνατολικοῦ μπλόκ, ἦτο εἰς θέσιν νὰ ματαιώσῃ τὴν λῆψιν οἱασδήποτε ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, δι’ ἣν ἀπαιτεῖται πλειοψηφία δύο τρίτων. Ἡ συνοχή, ὅμως, τῆς ὁμάδος αὐτῆς, ὡς ἐλέχθη, δὲν ἦτο ἀπολύτως σταθερά. Εἰς τὸ ζήτημα π. χ. τῆς Ἀλγερίας, καίτοι τοῦτο ἐνδιέφερεν ἀμέσως τὴν ὁμάδα, πλεῖστα τῶν κρατῶν τῆς ὁποίας ὑπέβαλον ἀπὸ κοινοῦ τὴν προσφυγήν, ἐν τούτοις τρία ἐκ τῶν κρατῶν τῆς ὁμάδος δὲν ἐπειθάρχησαν, τὸ Λάος ἐτάχθη ὑπὲρ τῆς Γαλλίας, δύο δὲ ἄλλα, νομίζω αἱ Φιλιππῖναι καὶ ἡ Ταϋλάνδη, ἐτήρησαν οὐδετερότητα. Ἀκόμη περισσότερον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ, κατεδείχθη μὴ συνοχή, διότι, ἀπροκαλύπτως ἡ Τουρκία καὶ τὸ Πακιστὰν εὑρέθησαν ἀντίθετα τῆς Ἀσιατοαφρικανικῆς ὁμάδος, τὸ Ἰρὰκ καὶ Ἰρὰν ἐξεδηλώθησαν ὡς οὐδέτερα, ἄλλα δὲ ὡς ἴδωμεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ συζητήσεως, ἐλάμβανον πρωτοβουλίας μεσαζόντων δι’ ἕνα συμβιβαστικὸν μετριοπαθὲς σχέδιον ἀποφάσεως. Ἀλλὰ καὶ ἀντιστρόφως, αἱ ἀποικιακαὶ δυνάμεις, ἀκολουθούμεναι ἀπὸ τὰς πλείστας τῶν Εὐρωπαϊκῶν καὶ Νοτιοαμερικανικῶν χωρῶν, ὁσάκις αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι συνεμάχουν μὲ τὰς ἀποικιακὰς δυνάμεις, ὡς εἰς τὸ Ἀλγερινὸν ἢ ἐφαίνοντο οὐδέτεροι, ὡς εἰς τὸ Κυπριακὸν καὶ τὸ Ἰνδονησιακόν, ἦσαν καὶ αὐταὶ εἰς θέσιν νὰ ματαιώσουν τὴν λῆψιν ἀποφάσεων διὰ τὰς ὁποίας ἀπῃτεῖτο πλειοψηφία δύο τρίτων. Αὐτὸς εἶναι κυρίως ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὴν λήξασαν σύνοδον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, παρὰ τὰς ἀγωνιστικὰς διαθέσεις, κατέληγεν ἡ Γενικὴ Συνέλευσις εἰς συμβιβαστικὰς ἀποφάσεις. Ἀκόμη καὶ ἁπλῆ πλειοψηφία εἰς τὰ ἀποικιακὰ ζητήματα καθίστατο ἀμφίβολος ὁσάκις αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἔρριπτον τὸ βάρος των ὑπὲρ τῶν ἀποικιακῶν δυνάμεων, μὲ ἐξήγησιν ἀναμονῆς ἐξελίξεως. Οὕτω, εἰς τὴν 4ην Ἐπιτροπήν, ἐπὶ ζητήματος ἀφορῶντος τὰς ἐκ τοῦ ἄρθρου 37 τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου ὑποχρεώσεις τῶν νέων μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε., ζητήματος θίγοντος τὴν Πορτογαλίαν, ἥτις ὑπεστηρίζετο ὑπὸ τῶν ἀποικιακῶν χωρῶν καὶ ἰδιαιτέρως ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, μετὰ δυσκολίας ἐπετύχομεν ἡ ἀντιαποικιακὴ παράταξις πλειοψηφίαν εἰς τὴν 4ην Ἐπιτροπὴν 35 κατὰ 33. Εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, ὅμως, μετὰ τινας ἡμέρας, ὅτε ἤχθη ἡ ἀπόφασις πρὸς ἐπικύρωσιν ἀνετράπη, μετὰ ἐντόνους ἐνεργείας καὶ σθεναρὰς συνηγορίας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, μὲ ψήφους 38 κατὰ 36. Περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην σύνοδον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως παρετηρήθη κατὰ τὴν λήξασαν σύνοδον ἡ τεραστία ἐπιρροὴ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐπὶ τῶν πλείστων Νοτιοαμερικανικῶν χωρῶν, ἐπὶ πολλῶν Εὐρωπαϊκῶν καὶ ἀκόμη ἐπί τινων τῆς ἰδίας τῆς Ἀσιατοαφρικανικῆς ὁμάδος. Γενικὸν συμπέρασμα, ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἶναι, ὅτι ὁ ρόλος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἦτο ἀποφασιστικὸς διὰ θετικὰς λύσεις ἢ μᾶλλον ἀποφάσεις ὁδηγούσας πρὸς λύσεις ζητημάτων τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Τονίζω θετικὰς διότι ματαίωσιν ἀποφάσεων τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ὅπου ἀπαιτεῖται πλειοψηφία ⅔ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχουν καὶ ἡ Ἀσιατοαφρικανικὴ ὁμὰς ἡ πολυπληθεστέρα σήμερον εἰς τὸν Ο.Η.Ε., συνεπικουρουμένη καὶ ἀπὸ τὸ Ἀνατολικὸν μπλόκ, ἢ καὶ αἱ ἀποικιακαὶ δυνάμεις, ἐφ’ ὅσον παραμένουν εὐνοϊκαὶ πρὸς αὐτὰς ἢ οὐδέτεραι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι. Σαφῆ εἰκόνα τούτου μᾶς παρέχει καὶ ὁ σοβαρώτερος καὶ πλέον ἔμπειρος ἐκ τῶν παρὰ τῷ Ο.Η.Ε. δημοσιογράφων, ὁ συνεργάτης τοῦ «Νιοὺ Γιόρκ Τάϊμ» κ. Χάμιλτον, εἰς ἄρθρον του εἰς τὴν ἐφημερίδα αὐτὴν τὴν 24ην Φεβρουαρίου 1957, εἰς τὸ ὁποῖον πραγματευόμενος τὴν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἐξέλιξιν τῆς ἀποικιοκρατίας καὶ τὸν ρόλον τῆς Ἀσιατοαφρικανικῆς ὁμάδος, γράφει τὰς ἀκολούθους παρατηρήσεις, ἀναφερόμενος καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ. N. Y. TIMES. Ἄρθρον τοῦ παρὰ τῷ Ο.Η.Ε. συνεργάτου των κ. Τόμας Χάμιλτον. 24 Φεβρουαρίου 1957 «Αἱ πρόσφατοι συζητήσεις τοῦ Ἀλγερινοῦ καὶ τοῦ Κυπριακοῦ — αἱ ὁποῖαι σημειωθήτω ἔτυχον πολὺ μεγαλυτέρας προσοχῆς εἰς τὴν Εὐρώπην, παρὰ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, εἶναι καλοὶ δεῖκται τῆς δυνάμεως, ἀλλὰ καὶ ἀδυναμίας τῆς Ἀσιατοαφρικανικῆς ὁμάδος. Καίτοι ἦτο ἱκανὴ νὰ ματαιώσῃ λύσεις ἐπιζητηθείσας ὑπὸ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁμὰς δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιβάλῃ ἰδικάς ης. Ἀλλὰ τὸ σοβαρὸν γεγονὸς εἶναι ὅτι ἀμφότεραι, Γαλλία καὶ Ἀγγλία, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐματαίωσαν οἱανδήποτε συζήτησιν, ὑπεχρεώθησαν τώρα νὰ συμφωνήσουν εἰς συζήτησιν τῶν δύο θεμάτων, ἕνεκα τῆς αὐξηθείσης ἰσχύος τῆς Ἀσιατοαφρικανικῆς ὁμάδος. Ἐνῷ δὲ ἐξακολουθοῦν, ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἀγγλία, νὰ ἐπιμένουν ὅτι οὔτε τὸ Ἀλγερινόν, οὔτε τὸ Κυπριακὸν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἠναγκάσθησαν νὰ ἀνοίξουν τὴν θύραν διὰ περαιτέρω συζήτησιν καὶ ἴσως διὰ σκληροτέρας δι’ αὐτὰς ἀποφάσεις κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη. Τὸ τέλος τῆς ἀποικιοκρατίας ἐπίκειται καὶ τὰς ἀποικιακὰς δυνάμεις ἀναμένουν δύσκολοι καιροὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, μέχρι συμπληρώσεως τῆς διαδικασίας. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, τῶν ὁποίων τὸ γόητρον εἰς τὴν Ἀσιατοαφρικανικὴν ὁμάδα, ἀνυψώθη, ἐκ τῆς στάσεώς των κατὰ τὴν Ἀγγλο–γαλλο–ἰσραηλινὴν ἐπίθεσιν κατὰ τῆς Αἰγύπτου, δύνανται νὰ ἀναλάβουν τὴν ἀρχηγίαν εἰς τὴν κατεύθυνσιν τῶν προσπαθειῶν πρὸς ἕνα ἐποικοδομητικὸν πρόγραμμα. Ἡ εὐκαιρία, ἡ ὁποία οὕτω ἐδημιουργήθη εἶναι μία ἀπὸ τὰς κυριωτέρας δικαιολογίας δι’ ἐνεργὸν δρᾶσιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τόσον καταστρεπτικῶς ἐξασθενήσει τὴν Δυτικὴν συμμαχίαν. Ἡ περὶ Μέσης Ἀνατολῆς συζήτησις δυνατὸν νὰ δείξῃ τί δύναται νὰ γίνῃ μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν. Ἡ στάσις τῶν Ἀμερικανῶν. Νομίζομεν ἀναγκαῖον νὰ διευκρινισθῇ σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς τὸ σημεῖον τοῦτο, καὶ λόγῳ τῆς κατανοήσεως τῆς συζητήσεως καὶ ἀποτελέσματος ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ λόγῳ περαιτέρω ἐξελίξεως τοῦ ζητήματός μας. Δὲν διστάζομεν νὰ διατυπώσωμεν τὴν γνώμην ὅτι ἡ στάσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ, ἐσημείωσε πρόοδόν τινα ὑπὲρ ἡμῶν. Ὡς γνωστόν, πρὸ διετίας ἡ νομιζομένη οὐδετερότης, ἐξειλίχθη εἰς ἀντίδρασιν ἐναντίον ἡμῶν. Πέρυσιν ἐμφανῶς ἀπεδίωξαν καὶ ἐψήφισαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τὴν μὴ ἐγγραφὴν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Κατὰ τὴν λήξασαν Γενικὴν Σύνοδον διεφαίνετο αὐστηρὰ οὐδετερότης. Καθ’ ὅλον τὸ τετράμηνον τὸ προηγηθὲν τῆς συζητήσεως, εἴτε δὲν εἶχε καθαρισθῆ ἡ στάσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, εἴτε ἀπεκρύπτετο ἐπιμελῶς. Τὰς παραμονὰς τῆς συζητήσεως διάφοροι πληροφορίαι ἔπειθον περὶ οὐδετερότητος. Κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὸν σύντομον λόγον ὁ Ἀμερικανὸς Ἀντιπρόσωπος, ὁ ὁποῖος σημειωθήτω δὲν ἦτο ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπροσωπείας, διεδήλωσε τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεώς του νὰ μὴ λάβῃ θέσιν εἰς τὸ ζήτημά μας. Χωρὶς νὰ διατυπώσῃ κρίσιν τινὰ ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἑρμηνευθῇ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τῶν ἀντιδίκων, κατέληγεν εἰς τὴν ἑξῆς δήλωσιν: Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι δὲν πιστεύουν ὅτι κανένα ἀπὸ τὰ τρία σχέδια ἀποφάσεων τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου θὰ ἠδύνατο νὰ συμβάλῃ εἰς λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἐξέφραζε δὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ταῦτα δὲν θὰ ἐτίθεντο εἰς ψηφοφορίαν. Ἐν τούτοις ἐδήλουν ὅτι προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των δι’ ἐποικοδομητικὴν λύσιν. Θὰ ἔλεγέ τις, λοιπόν, ὅτι πρόκειται περὶ αὐστηρᾶς οὐδετερότητος. Ἐν τούτοις, ἡ οὐδετερότης συνίστατο ἁπλῶς εἰς τὸ νὰ μὴ λάβῃ θέσιν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, δὲν ἐσήμαινεν ὅμως, ἀδιαφορίαν. Τοὐναντίον καὶ ἐκ τοῦ κειμένου τῆς συντόμου ὁμιλίας τοῦ Ἀμερικανοῦ ἀντιπροσώπου καὶ τοῦ συμπεράσματος εἰς τὸ ὁποῖον κατέληγε, διεφαίνετο ἡ Ἀμερικανικὴ στάσις καὶ τὸ Ἀμερικανικὸν ἐνδιαφέρον. Τοῦτο δὲ συνίστατο εἰς τὸ ὅτι, ἔπρεπε καμμία ἀπὸ τὰς ἀποφάσεις τῶν ἀντιδίκων νὰ μὴ ψηφισθῇ ὡς μετριοπαθὴς καὶ συμβιβαστικὴ ἀπόφασις. Ἡ δὲ ἐλπὶς ὅτι δὲν θὰ ἐτίθεντο εἰς ψηφοφορίαν τὰ σχέδια ἀποφάσεων, τὰ προταθέντα ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας, κατεδείκνυε τὰς δύο πιθανότητας εἴτε δηλαδὴ ὅτι θὰ ἀπεσύροντο ἢ ὅτι θὰ ἀπεκλείοντο τῆς ψηφοφορίας ἀφοῦ προηγουμένως ἐψηφίζετο ἄλλη μετριοπαθὴς ἀπόφασις. Ἀληθές, ὅμως, εἶναι, ὅτι οὐδεμία κατεβλήθη προσπάθεια ἐξ Ἀμερικανικῆς πλευρᾶς, νὰ ἐμποδισθῇ ἡ συζήτησις. Μερικοὶ ἀόριστοι ψίθυροι ἐξ ἄλλων πλευρῶν, συνήντων τοιαύτην ἀντίδρασιν ἐξ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς, ὥστε, ἐξηφανίζοντο ἀμέσως. Ἡ συζήτησις τοῦ Κυπριακοῦ διεξήχθη ἐν πλάτει ἐπὶ 5 ἡμέρας καὶ εἰς δέκα ἐκτενεῖς συνεδριάσεις, ὡς δὲ ἀναλυτικώτερον κατωτέρω θὰ ἀναφέρω ἐκ τῶν 78 ἀντιπροσωπειῶν, δεδομένου ὅτι ἡ Οὐγγαρία καὶ ἡ Νότιος Ἀφρικὴ ἀπεσύρθησαν, δι’ ἰδιαιτέρους των λόγους, τῶν ἐργασιῶν τῆς ληξάσης Γενικῆς Συνελεύσεως, ἔλαβον τὸν λόγον 51. Τὸ παρασκηνιακὸν ἐνδιαφέρον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐκινήθη ὅταν ἐπλησίαζε τὸ στάδιον τῆς λήψεως θέσεως ἐπὶ τῶν σχεδίων ἀποφάσεως καὶ τῆς ψηφοφορίας. Λεπτομερέστερον θὰ ὁμιλήσωμεν κατωτέρω περὶ τῶν ζυμώσεων καὶ ἐξελίξεων αἵτινες κατέληξαν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς ὑπὸ κρίσιν ἀποφάσεως. Τώρα, ὅμως, ὁμιλοῦντες σχετικῶς μὲ τὴν Ἀμερικανικὴν στάσιν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τοῦτο: Ἂν ἡ Ἀμερικανικὴ τακτική, ὡς ἐτονίσθη ὑπὸ ἀντιπροσώπου των, καθαρὰ φαίνεται ὅτι ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ μὴ ὀξυνθοῦν ἐκ τῆς συζητήσεως αἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν ἀντιδίκων ἀφ’ ἑνὸς καὶ νὰ μὴ θιγοῦν αἱ ἰδικαί των σχέσεις πρὸς τοὺς ἀντιδίκους ἀφ’ ἑτέρου, ὥστε νὰ κερδηθῇ χρόνος διὰ νὰ βοηθήσῃ καὶ ἡ ἰδία εἰς τὴν ἐξεύρεσιν μιᾶς Constructive Solution ἐποικοδομητικῆς λύσεως, δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ Ἀμερικὴ πρέπει νὰ εἶναι εὐχαριστημένη. Μένει νὰ ἴδωμεν εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον πῶς θὰ βοηθήσουν, περαιτέρω καὶ πρὸς ποίαν λύσιν. Βεβαίως, πιστεύομεν ὅτι θὰ συμβάλουν εἰς ἐπαφὴν καὶ διαπραγματεύσεις. Ἴσως τὸ ἄρθρον τῶν «Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης» τῆς 21 Φεβρουαρίου, ἐνῷ δηλαδὴ ἐσυνεχίζετο ἀκόμη ἡ συζήτησις τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐμπνευσμένον, νομίζομεν, ἄνωθεν, νὰ δύναται νὰ μᾶς δώσῃ μίαν ἰδέαν τῶν Ἀμερικανικῶν σκέψεων. Τὸ ἄρθρον τοῦτο καταλήγει ὡς ἑξῆς: «Ὁ κ. Wadsworth ὁ Ἀμερικανὸς ἀντιπρόσωπος, ἔχει δίκαιον ἐπιμένων εἰς ἐποικοδομητικὴν ἀντιμετώπισιν μὲ περαιτέρω διαπραγματεύσεις, εἰς τὰς ὁποίας αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι προτείνουν τὴν συμπαράστασίν των. Μεταξὺ τῶν προτεινομένων λύσεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐξετασθῶσι συνεχίζεται εἶναι αἱ ἀκόλουθοι: 1) Αὐτονομία ὑπὸ ΝΑΤΟ. 2) Ἕνωσις μὲ τὴν Ἑλλάδα, ὑπό τινας ἐγγυήσεις. 4) Ἀνεξαρτησία ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Κοινοπολιτείας». Ἀναφέρω αὐτὰς ὄχι διὰ νὰ τὰς κρίνω τὴν στιγμὴν αὐτήν, καίτοι δὲν διστάζω νὰ εἴπω ὅτι ἐκτὸς τῆς πρώτης τελείως ἀπαραδέκτου, ἡ δευτέρα ὡς μόνιμος λύσις καὶ ἡ τρίτη ὡς προσωρινὴ θὰ ἠδύναντο νὰ ἐξετασθῶσι καὶ συζητηθῶσιν ἀπὸ Ἑλληνικῆς καὶ Κυπριακῆς πλευρᾶς. Πάντως δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν κοινὴν γνώμην καὶ τὸν Τύπον ἐσημειώθη ἀρκετὴ πρόοδος, εὐνοϊκὴ δι’ ἡμᾶς, ἡ ὁποία σὺν τῷ χρόνῳ θὰ καθίσταται εὐνοϊκωτέρα. Ἀρκεῖ νὰ συγκρίνῃ τις τὸ ἀνωτέρω μνημονευόμενον ἄρθρον τῶν «Τάϊμς τῆς Νέα Ὑόρκης», μὲ τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἔγραψαν τὴν προτεραίαν τῆς συζητήσεως τοῦ Κυπριακοῦ τὸ 1954. Τότε, κατὰ τὸν σκληρότερον τρόπον ἠρνοῦντο τὴν ὕπαρξιν καὶ ἀντετίθεντο εἰς ἀνακίνησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, παριστῶντες τοῦτο ὡς θόρυβον μερικῶν φιλοδόξων Ἑλλήνων.

ΑΝΑΛΥΣΙΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΩΣ

ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ Ο.Η.Ε.

Εἴχομεν τὴν ὑπομονὴν νὰ μελετήσωμεν ἐκ νέου καὶ ἐπισταμένως τὰ πρακτικὰ τῆς συζητήσεως, μὴ ἀρκεσθέντες εἰς πολυμήνους προσωπικὰς ἐπαφὰς καὶ εἰς τὴν προσωπικὴν ἀντίληψιν ἐκ τῆς παρουσίας μας κατὰ τὴν συζήτησιν. Τὰ πρακτικὰ ταῦτα εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τῶν κ. κ. πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἐλεγχθοῦν οἱ κατωτέρω ἰσχυρισμοί. Διότι, εἶναι εὔκολον νὰ ἰσχυρίζεταί τις ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο ἢ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ἂς ἴδωμεν, ὅμως, ἐκ προσεκτικῆς ἀναλύσεως ποία ἦτο ἡ ἀτμόσφαιρα καὶ τὸ πνεῦμα κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ποία ἡ κατεύθυνσις τῶν διαφόρων ἀντιπροσωπειῶν, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖαι δυνατότητες ὑπῆρχον. Ἐκ τῆς ἀναλύσεως, λοιπόν, προκύπτουν τὰ ἀκόλουθα: Ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς συζητήσεως ἀνεπτύχθη ἡ Ἑλληνικὴ θέσις καὶ ἐκυκλοφόρησαν μεταξὺ τῶν ἀντιπροσωπειῶν τὰ δύο σχέδια ἀποφάσεων. Ἤτοι: α) τὸ σχέδιον ἀποφάσεως τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸ πρὸς αὐτοδιάθεσιν αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, καὶ β) τὸ σχέδιον ἀποφάσεως διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς τόσον διὰ τὴν κατὰ τῆς Ἑλλάδος κατηγορίαν ἐπὶ ἐνισχύσει τῆς καλουμένης τρομοκρατίας ἐν Κύπρῳ, ὅσον καὶ τῆς ὅλης καταστάσεως ἐν Κύπρῳ καὶ ὡς προφορικῶς ἀνεπτύχθη τῶν ἐν Κύπρῳ ἀνηκούστων μαρτυρίων, καὶ βασανιστηρίων Κυπρίων πατριωτῶν. Ἀφ’ ἑτέρου, συγχρόνως μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀγγλικῆς θέσεως, ἐκυκλοφόρησε μεταξὺ τῶν ἀντιπροσωπειῶν τὸ ἀγγλικὸν σχέδιον ἀποφάσεως διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο νὰ καταδικασθῇ ἡ Ἑλλὰς ὡς διαταράττουσα τὴν εἰρήνην, ἐπεμβαίνουσα εἰς ξένον ἔδαφος καὶ ὡς ἐνισχύουσα τὴν ἐν Κύπρῳ τρομοκρατίαν. Ἂς ἴδωμεν τὶ συνέβη κατὰ τὴν συζήτησιν, πόσοι ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ὑπὸ ποῖον πνεῦμα ὡμίλησαν. Ἐκ τῶν 80 ἀντιπροσωπειῶν, παρίσταντο κατὰ τὴν συζήτησιν 78. Ὡς ἐλέχθη, ἡ Οὐγγαρία καὶ ἡ Νότιος Ἀφρικὴ εἶχον ἀποχωρήσει τῶν ἐργασιῶν τῆς ληξάσης Γενικῆς Συνελεύσεως. Ἐκ τῶν 78 παρουσῶν ἀντιπροσωπειῶν ἔλαβον τὸν λόγον 51. Ἐκ τούτων ἂς ἐξετάσωμεν: Αʹ Πόσοι καὶ ποῖοι ἐτάχθησαν σαφῶς, ἀνεπιφυλάκτως καὶ ἀπολύτως ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν σχεδίων ἀποφάσεως. Βʹ Πόσοι καὶ ποῖοι ἐτάχθησαν ἀπολύτως ὑπὲρ τοῦ Ἀγγλικοῦ σχεδίου καὶ τῶν Ἀγγλοτουρκικῶν ἀπόψεων, καὶ Γʹ Πόσοι καὶ ποῖοι ἐτάχθησαν μετριοπαθῶς ὑπὲρ ἀποφάσεως διαπραγματεύσεων καὶ μάλιστα κατὰ τὸ πλεῖστον πρὶν ἢ ἀκόμη κυκλοφορήσῃ ἡ συμβιβαστικὴ πρότασις τῶν Ἰνδιῶν. Αʹ.) Ἀνεπιφυλάκτως καὶ ἀπολύτως ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν σχεδίων ἀποφάσεως ὡμίλησαν τὰ ἀκόλουθα κράτη: Γιουγκοσλαβία, Ρουμανία, Συρία, Ἀφγανιστάν, Αἴγυπτος, Σουδὰν (ἐμμέσως), Ρωσία, Οὐκρανία, Αἰθιοπία, Λευκορωσία, Ἰορδανία, Τσεχοσλοβακία, Πολωνία καὶ Τυνησία (ἐμμέσως), ἤτοι μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἐν ὅλῳ κράτη 15. Ἐπίσης, καθαρῶς ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν σχεδίων ἀλλὰ μὲ δήλωσιν μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως ὅτι θὰ ψηφίσουν πρῶτον αὐτήν. Γουατεμάλα, Ἰσημερινός, Ἐλ Σαλβατὸρ 3. Βʹ) Ἀπολύτως ὑπὲρ ψηφίσεως τῆς Ἀγγλικῆς προτάσεως καὶ ἀσπαζόμεναι τὰς Ἀγγλοτουρκικὰς ἀπόψεις, Αὐστραλία, Νέα Ζηλανδία, Πακιστὰν καὶ Πορτογαλία, ἤτοι μὲ Ἀγγλίαν καὶ Τουρκίαν 6. Ὑπὲρ Ἀγγλίας, ἀλλὰ χωρὶς δήλωσιν ὑποστηρίξεως τοῦ Ἀγγλικοῦ σχεδίου, καὶ μᾶλλον μετριοπαθεῖς: Καναδᾶς, Γαλλία, Βέλγιον 3. Γʹ) Ἀντιπροσωπεῖαι μὲ καθαρῶς συμβιβαστικὴν κατεύθυνσιν πρὸς διαπραγματεύσεις: Κεϋλάνη, Φιλιππῖναι, Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, Ἱσπανία, Λιβερία, Ἰράκ, Νορβηγία, Βολιβία, Παναμᾶς, Ἰρλανδία, Αὐστρία, Ταϋλάνδη, Κίνα, Βενεζουέλα, Ἰνδίαι, Ἰράν, Ἰταλία, Ἀργεντινή, Νεπάλ, Ἰαπωνία, Ἰσλανδία, Μεξικὸν καὶ Κολομβία, ἤτοι ἐν ὅλῳ 24. Οὕτω, ἔχομεν ἐκ τῶν 51 ποὺ ἔλαβον τὸν λόγον, ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ἐν πάσῃ περιπτώσει 15, ὑπὲρ τῆς Ἀγγλίας, ἐν πάσῃ περιπτώσει 6, καὶ συμβιβαστικαὶ ἀπολύτως μὲν 24 σχετικῶς δὲ ἕτεραι 6, ἤτοι ἐν ὅλῳ 30. Ἐκ τῶν μὴ λαβόντων τὸν λόγον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπολογίσωμεν ὡς ἀπολύτως ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν σχεδίων ἀκόμη 5, ἤτοι, Ἀλβανίαν, Βουλγαρίαν, Ὑεμένην, Σαουδικὴν Ἀραβίαν καὶ Μαρόκον. Ἀπολύτως ὑπὲρ τοῦ Ἀγγλικοῦ σχεδίου ἴσως νὰ προσετίθετο ἀκόμη 1 ἢ 2 τὸ Λουξεμβοῦργον καὶ ἡ Ὁλλανδία. Αἱ ὑπόλοιποι 21 πρέπει νὰ θεωρηθοῦν ὡς ἐπίσης συμβιβαστικαί, ἐφ’ ὅσον ἡ γενικὴ ἀτμόσφαιρα ἀπῄτει ψήφισιν μετριοπαθοῦς ἀποφάσεως κατὰ τὸ προηγούμενον τοῦ Ἀλγερίου. Ἄλλωστε καὶ τὸ γεγονὸς τοῦ ὅτι δὲν ἐζήτησαν τὸν λόγον εἶναι ἔνδειξις μετριοπαθείας καὶ συμπαθείας πρὸς μετριοπαθῆ ἀπόφασιν. Καταλήγομεν οὕτω εἰς συμπέρασμα, ὅτι ἔναντι 20 ἀδιαλλάκτων ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ 7 ἀδιαλλάκτων ὑπὲρ τῆς Ἀγγλίας, ἐδημιουργήθη διαλλακτικὸν μέτωπον μετριοπαθείας καὶ ὑπὲρ συμβιβαστικῆς προτάσεως πρὸς διαπραγματεύσεις 51 ἀντιπροσωπειῶν. Ἡ στατιστική, ὅμως, αὐτή, ἀψευδὴς καὶ ἀντικειμενική, δὲν πρέπει νὰ παρεξηγηθῇ, ὡς διαδηλοῦσα καὶ τὰς ἔναντι τῆς αὐτοδιαθέσεως διαθέσεις. Ἑτέρα στατιστική, τὴν ὁποίαν κατηρτίσαμεν βάσει τῶν ὁμιλιῶν τῶν διαφόρων ἀντιπροσωπειῶν, καταδεικνύει ὅτι ἐκ τῶν 51 ποὺ ἔλαβον τὸν λόγον 35 ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Μὲ διαφόρους, ὅμως, δικαιολογίας, οἱ πλεῖστοι ὑπεστήριξαν ὅτι καὶ πάλιν πρὸς ἐπίτευξιν αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἐνδείκνυται, πρὸς τὸ παρόν, συμβιβαστικὴ ἀπόφασις πρὸς διαπραγματεύσεις. Ἡ ἀναλογία αὐτή, ἴσως καὶ μεγαλυτέρα, σχετικῶς μὲ τὸν σεβασμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὑφίστατο ἀναμφιβόλως καὶ μεταξὺ τῶν ἀντιπροσωπειῶν ποὺ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον. Ἐνώπιον, λοιπόν, τοιούτων μαθηματικῶν δεδομένων, τί ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ; Εἴτε ἔπρεπε νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὸ γενικὸν πνεῦμα, ὡς τοῦτο καταφαίνεται ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρω ἀριθμοὺς καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐνοϊκωτέραν διὰ τὴν περαιτέρω ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ μετριοπαθῆ ἀπόφασιν διαπραγματεύσεων, εἴτε νὰ ἐμμείνωμεν ἀδιαλλάκτως εἰς τὰ ἰδικά μας σχέδια ἀποφάσεως. Ἂν ἠκολουθοῦμεν τὴν δευτέραν ὁδόν, τότε ἡ μὲν Ἰνδικὴ πρότασις θὰ ἀπεσύρετο, ἄλλη δυσμενεστέρα δι’ ἡμᾶς ἀπόφασις, βάσει τῆς προτάσεως τῆς Ταϋλάνδης θὰ ἐψηφίζετο καὶ ἐν συνεχείᾳ θὰ ἐπροτείνετο ὅπως τὰ ἕτερα σχέδια, Ἑλληνικὰ καὶ Ἀγγλικά, μὴ τεθοῦν κἂν εἰς ψηφοφορίαν. Αἱ παρασκηνιακαὶ πολλῶν ἐνέργειαι ἦσαν σαφεῖς καὶ δὲν μᾶς ἄφηναν καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τούτου. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, πρέπει νὰ ὁμολογήσω εἰλικρινῶς, καὶ ἀντικειμενικῶς, ὅτι κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, τοιαύτη δυσμενεστέρα ἀπόφασις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ συγκεντρώσῃ εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τὰ ⅔, ὅτε ἀποτέλεσμα τῆς ληξάσης Γενικῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θὰ ἦτο νὰ μὴ ληφθῇ καμμία ἀπόφασις. Κατὰ τὴν ἐκτίμησιν καὶ κρίσιν, ὅμως, τῶν λοιπῶν μελῶν τῆς ἀντιπροσωπείας, θὰ ἐπετυγχάνετο εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν ἡ πλειοψηφία τῶν ⅔. Ἀλλά, μὲ τὴν ἐμφάνισιν, τὴν τελευταίαν ἡμέραν, τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως καὶ τῆς γενικῆς ὑποδοχῆς, τὴν ὁποίαν συνήντησε, ἀκόμη καὶ ἀπὸ τοὺς πιστοτέρους φίλους μας, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν μετὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς, ὡς τὴν Γουατεμάλαν, τὸν Ἰσημερινόν, καὶ τὸ Ἐλ Σαλβατόρ, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἔκλινεν ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῆς, βελτιουμένης ὅσον ἦτο δυνατόν. Καί, πράγματι, μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ἐσυνεχίσθησαν αἱ προσπάθειαι καὶ ἐκ μέρους μας καὶ ἐκ μέρους τῶν ἀντιδίκων μας, προσθηκῶν ἢ ἀφαιρέσεων. Μερικαὶ τῶν προσθηκῶν μας, μετὰ πολλῆς δυσκολίας ἐγένοντο δεκταί. Πάντως, πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὸν, ὅτι δυσκολώτερον ἡμῶν ἐδέχθησαν οἱ Ἄγγλοι καὶ ἀκόμη δυσκολώτερον οἱ Τοῦρκοι, τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, εἰς τὴν τελικὴν αὐτῆς διατύπωσιν. Καὶ πάλιν, μὲ ὅλην τὴν ἀντικειμενικότητα, θὰ ὁμολογήσω ἰδικούς μου δισταγμούς, καὶ φόβους, ποὺ εἶχα, ὡς πρὸς τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν. Ἐφοβούμην τὴν στάσιν ἀδιαλλάκτων ὑποστηρικτῶν μας, μήπως δηλαδή, ὡς συνέβη κατὰ τὸ 1954, ἀπεῖχον τῆς ψηφοφορίας, πρᾶγμα ὅπερ, εὐτυχῶς, δὲν συνέβη, παρὰ μόνον μὲ τὴν ἀποχὴν τοῦ Ἀφγανιστάν, τὸ ὁποῖον, ἀντὶ τῆς φράσεως σκοποὶ καὶ ἀρχαὶ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, θὰ ἐπεθύμει ρητὴν μνείαν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὁ Ρῶσος, μάλιστα, ἀντιπρόσωπος, λαμβάνων θέσιν ἐπὶ τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως, πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ αὐτῆς, μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ Ἰνδικὴ πρότασις παρουσιάζει τὴν δυνατότητα νὰ κρατηθῇ ἡ θύρα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἀνοικτὴ διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ νὰ παραμένῃ τοῦτο ὑπὸ ἐξέτασιν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Κατέληξε δὲ ὡς ἑξῆς ὁ Ρῶσος ἀντιπρόσωπος, καὶ μάλιστα, ἐπαναλαμβάνω, πρὸ τῆς ψηφοφορίας. «Ὁμιλοῦσα περὶ τοῦ Ἰνδικοῦ σχεδίου ἀποφάσεως ἡ Ρωσικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἀντιλαμβάνεται ὅτι εἰς τὰς ἀναφερομένας διαπραγματεύσεις ὁ λαὸς τῆς Κύπρου θὰ λάβῃ μέρος, ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ κύρια ἐνδιαφερόμενα μέρη. Ἐὰν ἡ ἑρμηνεία αὕτη εἶναι ὀρθή, ἡ Σοβιετικὴ Ἀντιπροσωπεία θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τοῦ Ἰνδικοῦ σχεδίου ἀποφάσεως». Δέον νὰ τονισθῇ ὅτι οὔτε ὁ Ἄγγλος, οὔτε ὁ Τοῦρκος, οὔτε κανεὶς ἄλλος ἀντιπρόσωπος ἀπήντησεν εἰς τὸν Ρῶσον ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ἑρμηνεία του. Ἐφοβούμην ἐπίσης τὴν ἑρμηνείαν ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο ἀπὸ τὰς διαφόρους ἀντιπροσωπείας κατὰ τὴν ἐξήγησιν ψήφου, ἡ ὁποία θὰ ἐπηκολούθει τὴν ψηφοφορίαν. Μήπως δηλαδή, ἄλλαι μὲν ἀντιπροσωπεῖαι θὰ ἐδήλουν ὅτι ἐψήφισαν τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, ἀντιλαμβανόμεναι ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἀφοροῦν τὰς Κυβερνήσεις Ἀγγλίας, Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, πρᾶγμα ὅπερ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀπέκλειεν ἀπολύτως καὶ διὰ τοῦτο πολλὰ σχέδια ἀποφάσεων, ὡς τὸ Ταϋλανδικὸν καὶ πολλαὶ συμβιβαστικαὶ προτάσεις, ὡς τῆς Περσίας καὶ ἄλλων ἀπεκρούσθησαν ἀσυζητητί, ἄλλαι δὲ ἀντιπροσωπεῖαι ὅτι ἀντελαμβάνοντο τὰς διαπραγματεύσεις ὡς ἀφορώσας τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, ὡς ἡ Ἑλλὰς κατηγορηματικῶς ἐδήλου καὶ εἰς τοὺς Ἀμερικανοὺς καὶ εἰς τοὺς Ἰνδοὺς καὶ εἰς ὅλους τοὺς μεσάζοντας. Εὐτυχῶς, οἱ φόβοι μας δὲν ἐπηλήθευσαν, οὔτε εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Διότι, ἐκ τῶν 12 ἀντιπροσωπειῶν, αἱ ὁποῖαι ὡμίλησαν μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, πρὸς ἐξήγησιν τῆς ψήφου των, μόνον ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία ἔδωσαν ἑρμηνείαν ἀντίθετον πρὸς τὴν ἰδικήν μας. Ἡ Ἑλλὰς ἔδωσε τὴν σύμφωνον πρὸς τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἀποφάσεως ὀρθὴν ἑρμηνείαν, τὸ Μεξικὸν ἐτόνισεν ὅτι ὡς εἰρηνικὴν λύσιν ἀντιλαμβάνεται διάλογον μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ ἀντιπροσώπων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὡς δημοκρατικὴν δὲ λύσιν τὴν περιλαμβάνουσαν καὶ ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Βολιβίας συνεπέραινεν ὅτι ἀπὸ ὅλα, ὅσα ἐλέχθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, τὸ μόνον ποὺ ἐξάγεται εἶναι ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις θὰ διεξαχθοῦν μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Κυπριακοῦ λαοῦ, ζητοῦντος τὸ δικαίωμα νὰ καθορίσῃ τὸ μέλλον του. Ἐπὶ τῆς αὐτῆς γραμμῆς ὡμίλησαν καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι Αἰγύπτου καὶ Γιουγκοσλαβίας, κατηγορηματικώτερον μάλιστα ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἰσημερινοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ προεκάλεσε τὸν Ἰνδὸν ἀντιπρόσωπον, ὡς συντάκτην τῆς προτάσεως, νὰ δώσῃ ὁ ἴδιος τὴν ἑρμηνείαν. Καὶ ὁ Ἰνδὸς ἔδωσε δι’ ἐκτενοῦς λόγου, σαφῆ καὶ κατηγορηματικὴν ἑρμηνείαν. Πρὸς τοῦτο, μάλιστα, ἔγινε ἀνάγκη νὰ παραβιασθῇ ἡ δικονομία τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως καὶ τῶν Ἐπιτροπῶν της. Διότι, κατὰ τὸ ἄρθρον 129, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν προτείνοντα πρότασιν ψηφισθεῖσαν, νὰ λάβῃ τὸν λόγον, πρὸς ἐξήγησιν τῆς ψήφου του. Ὡς γνωστόν, κατὰ τὴν ἐπίσημον Ἰνδικὴν ἑρμηνείαν, αἱ προβλεπόμεναι διαπραγματεύσεις ἀφοροῦν τὴν κρατοῦσαν ἐν Κύπρῳ δύναμιν καὶ τοὺς Κυπρίους. Ἡ Πορτογαλία καὶ Κολομβία ἐτόνισαν, ἄσχετα πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις, πράγματα κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τῆς ψήφου των. Ἐνδεικτικὸν τῆς ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἑρμηνείας ἀτμοσφαίρας καὶ γενικῆς ἀντιλήψεως εἶναι καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν οὔτε ὁ Ἄγγλος, οὔτε ὁ λαλίστατος Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ἐζήτησαν τὸν λόγον. Νομίζετε ὅτι κατὰ τὰς 4 ἡμέρας ἔμειναν ἀδρανεῖς; Ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος ἔχων ὑπέρ του τὰς ἐν τῇ Πολιτικῇ Ἐπιτροπῇ ἑρμηνείας καὶ ἰδίως τὴν τοῦ Ἰνδοῦ συντάκτου της, δὲν εἶχε λόγον νὰ σκιαμαχήσῃ εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν. Θίγομεν, ὅμως, ἕνα θέμα καὶ δὲν θίγομεν τοὺς ἀντικειμενικοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν. Ξεχνοῦμεν ὅτι οἱ ἀντίπαλοί μας εἶναι Ἄγγλοι, οἱ ὁποῖοι παρουσιάσθησαν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν μὲ μίαν προσφυγὴν ὅτι ἐνισχύομεν τὴν τρομοκρατίαν εἰς τὴν νῆσον καὶ ὅτι ἐφοδιάζομεν τοὺς ἀγωνιστὰς μὲ πολεμεφόδια. Ἀπὸ τουρκικῆς πλευρᾶς, ἐζητεῖτο ἡ ἀναγνώρισις τῆς μειονότητος, ἡ ἀναγνώρισις ἴσων δικαιωμάτων Τούρκων καὶ Ἑλλήνων, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀριθμητικῆς ὑπεροχῆς τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐν τέλει τὴν διανομὴν τῆς νήσου. Οὐδεὶς ἐκ τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠθέλησε νὰ ἐρωτήσῃ τί ἀπέγιναν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἀντιπάλων μας.

§142Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Φαίνεται ὅτι ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος διαρκῶς ἐσιώπα.

§143Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἡ κατηγορία περὶ τρομοκρατίας εἶχεν δημιουργήσει μίαν ἀτμόσφαιραν δυσμενῆ, ἀλλὰ ἀπεδείχθη ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τρομοκρατίας ἀλλὰ περὶ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος. Καὶ αἱ ἄλλαι κατηγορίαι τῶν ἀντιπάλων μας κατέπεσαν. Οὔτε ἐνίσχυσις ἀπεδείχθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῶν ἡρωϊκῶν ἀγωνιστῶν τῆς Κύπρου. Ἐνθυμοῦμαι, μάλιστα, ὅτι εἰς ὅμοιον θέμα διὰ κατηγορίαν τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν ὅτι ἐνισχύουν τοὺς Ἀλγερινούς, ὁ Σῦρος ἀντιπρόσωπος ἐτόνισεν ὅτι εἰς τοιαύτας περιπτώσεις εἶναι ὑποχρέωσις νὰ βοηθοῦνται οἱ ὁμαίμονες.

§144Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Σεῖς τὸ εἴπατε αὐτό;

§145Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριε συνάδελφε, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶπε τόσα πολλά, ὅσα οὐδέποτε οὐδεμία ἄλλη ἀντιπροσωπεία.

§146Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Πολλὰ εἴπομεν, κύριε συνάδελφε καὶ συγχαρητήρια ἐλάβομεν ἐκ μέρους ἄλλων ἀντιπροσωπειῶν. Ἐρωτᾶται τί ἐπετύχομεν διὰ τῆς ἀποφάσεως. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, ἐπιδίωξις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἦτο ἡ διεθνὴς προβολὴ καὶ ἡ προπαγάνδα ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, τότε ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶναι ὑπερήφανος, διότι ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον της. Διὰ τῆς ἀποφάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διαπιστώσωμεν ὅτι ἐπετελέσαμεν κἄποιαν πρόοδον εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ θέματος. Ἂς συγκρίνωμεν τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν μὲ ἄλλα θέματα. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὁμιλῶν χθές, ἀνέφερεν ἀπόφασιν ἀφορῶσαν τὸ Μαρόκον. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς δὲν ἀνέγνωσεν ὁλόκληρον τὴν ἀπόφασιν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ὁ Ο.Η.Ε. ἀπεφάσισε τὸ αὐτὸ πρᾶγμα. Ἐπίσης, ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Τυνησίας ἀλλὰ καὶ ἐφέτος ἔχομεν τὸ θέμα τῆς Ἀλγερίας. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω τὸ τὶ συνετελέσθη ἀπὸ τὸ 1950 μέχρι σήμερον. Τὸ 1950 ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία μετέβη εἰς τὸν Ο.Η.Ε. χωρὶς οὐδὲν νὰ ἐπιτύχῃ. Τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα εἴχομεν τὸ 1951, ἐπίσης τὸ 1952.

§147Δ. ΚΩΣΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν. Τονίζετε κατὰ κόρον καὶ συγκρίνετε τὴν σημερινὴν ἀποτυχίαν τῆς ἀποστολῆς σας εἰς τὸν Ο.Η.Ε. μὲ τὴν τοῦ 1952. Τότε, κύριε συνάδελφε, ἦσαν διαφορετικαὶ αἱ συνθῆκαι ἀπὸ τὰς σημερινάς. Ἐφέτος εἴχατε μίαν κατάστασιν ἐντελῶς διαφορετικὴν καὶ δεδομένα ἄκρως διαφορετικὰ ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, διακόπτετε ἄνευ ἀδείας τοῦ ρήτορος.

§149Δ. ΚΩΣΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐφέτος εἴχατε τὰς ἀγχόνας καὶ τὸ αἷμα τῶν ἡρώων τῆς Κύπρου. (Θόρυβος— κωδωνοκρουσίαι). Εἴχατε τὰς ἐξορίας, εἴχατε τοὺς Καραολῆδες καὶ τὸ αἷμα τοῦ Αὐξεντίου.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐὰν ἐξακολουθήσητε διακόπτοντες, θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§151Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ὑπερβολικὴν αὐστηρότητα, τὴν ὁποίαν ἐπιδεικνύετε ἐν προκειμένῳ. Ὁ κ. βουλευτὴς παρεκάλεσε τὸν ρήτορα νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ μίαν διακοπὴν καὶ σεῖς ἐξεμάνητε καὶ ἐδημιουργήθη αὐτὸς ὁ θόρυβος.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὁμαλῶς, μὲ συνεχεῖς διακοπάς.

§153Α. ΚΑΜΒΥΣΗΣ. Διαπιστοῦται, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπαρκὴς προστασία τοῦ ρήτορος.

§154Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, παρ’ ὅλον τὸν δημιουργηθέντα θόρυβον ἀντελήφθην τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου. Βεβαίως, σήμερον ἤλλαξαν αἱ συνθῆκαι. Βεβαίως ὑπάρχει ὁ ἔνοπλος ἀγὼν τῶν Κυπρίων ἀγωνιστῶν, ἀλλὰ καὶ πέρυσι, ὑπῆρχεν ὁ ἔνοπλος ἀγών. Τὸ 1955, κύριοι συνάδελφοι, καὶ πάλιν δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἐγγράψωμεν τὸ θέμα. Ὑπενθυμίζω, μάλιστα, ὅτι ἔγινε σκέψις νὰ ἐξευρεθῇ ἄλλο Κράτος, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἐγγραφὴν τῆς προσφυγῆς μας. Καὶ τὸ 1954 καὶ τὸ 1955 οὐδὲν ἐπετεύχθη. Ἐφέτος εἴχομεν μίαν ἀπόφασιν. Βεβαίως, ἡ ἀπόφασις δὲν δίδει τὴν λύσιν εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Τὴν λύσιν θὰ τὴν δώσῃ ἡ θέλησις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, (χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἔχει, ὅμως, μίαν ἀξίαν ἡ ἀπόφασις. Τὴν ἀξίαν αὐτὴν φροντίζει νὰ μειώσῃ, δυστυχῶς, καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἡ κυριωτέρα μομφὴ ἡ ὁποία διετυπώθη ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ὅτι ἐγκατελείφθη ἡ αὐτοδιάθεσις, Ἀλλά, ὡς διετυπώθη εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅτι ἡ λύσις θὰ δοθῇ βάσει τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν σκοπῶν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δηλαδὴ βάσει τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, εἰς τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἰσχυρῶς ὅτι ἐγκατελείφθη ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, πολλῷ μᾶλλον ἐφ’ ὅσον ρητῶς ἐγένετο ἐπιφύλαξις ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν δοθῇ ἡ σύμφωνος πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν λύσις, θὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ θέμα εἰς τὴν μελλοντικὴν σύνοδον, μετὰ 6 μῆνας. Ἐπίσης, ἔχει τονισθῆ, κύριοι συνάδελφοι, ποίαν σημασίαν εἶχεν ὄχι ἡ ἰδική μας στροφὴ πρὸς ἀνεξαρτησίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει, ἀλλὰ μόνον ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς συμπαθοῦς πρὸς τὸ Κυπριακὸν στροφῆς. Εὑρισκόμεθα ὑπὸ κατηγορίαν ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν τεχνάσματα ἀποσείσεως εὐθυνῶν. Καίτοι εἶμαι ἐπιφυλακτικός, διότι ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος Σαρπὲρ παρακολουθεῖ τὸ τὶ λέγω, οὗτος ἀνέγνωσεν ὁλόκληρον τὴν ὁμιλίαν μου εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τεχνασμάτων καὶ ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ εἰς τὰς συζητήσεις μας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Κύριοι συνάδελφοι, πάλιν λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος δὲν εἶναι παρών.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (Τῆς Συμπολιτεύσεως). Ὄχι μόνον αὐτός, καὶ οἱ ἄλλοι Ἀρχηγοὶ ἀπουσιάζουν.

§156Ε. ΣΚΟΡΔΙΛΗΣ. Ὅταν ὁμιλῇ ὁ ἀντιπρόσωπος, ὁ Κύπριος ἀγωνιστής, οἱ Ἀρχηγοὶ δὲν καταδέχονται νὰ τὸν ἀκούσουν.

§157Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἡ μόνη πηγή, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔφερε πρὸς ἑρμηνείαν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἦτο πηγὴ Ἄγγλου συγγραφέως, καί, ἀτυχῶς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω ὅτι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματά της, ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὰ ἤντλησεν ἀπὸ Ἀγγλικὰς πηγάς. Ὅλα τὰ συμπεράσματα, κύριοι συνάδελφοι, θὰ πρέπει νὰ ἐξάγωνται ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω παραδείγματα ἄλλων συγγραφέων ἰδίᾳ περιπτώσεις μειονοτήτων. Δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν μίαν γνώμην ἑνὸς Ἄγγλου καὶ νὰ θέλωμεν ἐπάνω εἰς αὐτὴν νὰ στηρίξωμε ὁλόκληρον ἐπιχειρηματολογίαν καὶ ἑρμηνείαν μιᾶς ἀποφάσεως. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἀνέφερε χθὲς μίαν ὀρθὴν ἄποψιν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναπτύξω τὸ νομικὸν θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Μένον, κύριοι συνάδελφοι, ὑπεστήριξε τὴν αὐτοδιάθεσιν κατὰ τὴν ἰδικήν του νοοτροπίαν τοῦ σκέπτεσθαι. Ὁ κ. Κρίσνα Μένον, εἶναι μία περίεργος προσωπικότης, ἡ ὁποία ἔχει ἴδιον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα τοῦ Κασμὶρ δίδει ἕνα ἰδικόν του οἰκοδόμημα. Καὶ δι’ αὐτὸ ὡμίλησεν ἐπὶ 7 ὥρας εἰς τὴν Γεν. Συνέλευσιν καὶ διέτρεξε κίνδυνον ἡ ζωή του. Σχετικῶς δὲν μᾶς εἶναι συμπαθὴς ἡ θέσις καὶ ἡ θεωρία του. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐπολέμησα τὴν ἄποψίν του εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν. Λέγω ἐκεῖ τὰ ἑξῆς: «.... (ἀναγινώσκει) ...». Τί βγαίνει, ὅμως, ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν νομικὴν ὑποστήριξιν καὶ τί ὠφελεῖ αὐτή; Τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δικαστήριον προοριζόμενον νὰ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον. Εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δίδονται μόνον λύσεις πολιτικῆς καὶ πρακτικῆς σημασίας, παρὰ νομικῆς. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα ἐὰν μίαν ἡμέραν ὁ Κυπριακὸς λαὸς χρησιμοποιήσῃ τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ διὰ νὰ κερδίσῃ τὸ δίκαιόν του. Σήμερον εὑρισκόμεθα ἁπλῶς ἐπὶ ἑνὸς δρόμου διαδικασίας. Εἶναι πράγματι αὐτὸ μία διαπίστωσις, ἡ ὁποία ἐτονίσθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι ἐνῷ ἡ προσέγγισις τῆς αὐτοδιαθέσεως κατὰ μέτωπον, ἡ ὁποία ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἕνωσιν, προκαλεῖ ἀντιδράσεις, ἡ προσέγγισις, ἀντιθέτως, τῆς αὐτοδιαθέσεως ἰδιὰ μιᾶς ἀνεξαρτησίας εἶναι περισσότερον κατανοητή, περισσότερον ἁπλῆ καὶ περισσότερον εὐνοϊκή. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶχε λάβει σαφῶς θέσιν καὶ εἶχε ξεκαθαρίσει τὸ ζήτημα. Εἶπεν, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ δεσμεύσωμεν τὸν Κυπριακὸν λαόν. Δὲν ὑπάρχει δὲ προηγούμενον δεσμεύσεως λαοῦ, προκειμένου διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν του καὶ τὸ μέλλον του. Ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ἀνέφερεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη τὸ παράδειγμα τῆς Αὐστρίας, ἡ ὁποία, δυνάμει τῶν συνθηκῶν, δὲν δύναται νὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Γερμανίαν. Καὶ ἠγέρθη ὁ Αὐστριακὸς ἀντιπρόσωπος καὶ διεμαρτυρήθη, εἰπὼν ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα συνθηκῶν ἡ ἕνωσίς μας μὲ τὴν Γερμανίαν. Ἀλλὰ εἶναι ζήτημα ἡμῶν τῶν ἰδίων τῶν Αὐστριακῶν. Ἡμεῖς οἱ ἴδιοι δὲν θέλομεν νὰ ἑνωθῶμεν μὲ τὴν Γερμανίαν, ἀσκοῦντες τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§158Λ. ΜΠΑΤΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προτείνω ὅπως ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. συναδέλφου τυπωθῇ εἰς ἰδιαίτερον φυλλάδιον, διὰ νὰ λάβουν γνῶσιν καὶ οἱ ἀπουσιάζοντες Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§159Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Πρόωρος ἡ πρότασίς σας, κύριε συνάδελφε.

§160Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ συζήτησις κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, ἀποτελεῖ σκιαμαχίαν. Κρίνομεν τὴν ἀπόφασιν, ὡς νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἡ ἀπόφασις δὲν εἶναι παρὰ μία διαδικασία πρὸς αὐτοδιάθεσιν, διαδικασία, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ τοῦ ἀποικιακοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου καὶ τῆς κυριάρχου Μεγάλης Βρεταννίας. Τὶ θὰ ἀποδώσῃ ἡ διαδικασία αὐτὴ δὲν γνωρίζω. Ἡ Ἀντιπολίτευσις συνεχῶς ὑποστηρίζει τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας. Καὶ ἐγὼ ἐρωτῶ: διατὶ ὄχι ἀμέσως; Τὸ αἴτημά μας εἰς τὸν Ο.Η.Ε. εἶναι ἄμεσος αὐτοδιάθεσις.

§161Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριε συνάδελφε, ὅτι εἶναι ὀρθὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, ἀλλὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ποῖον ὑπῆρξε τὸ διάγγελμα τοῦ Διγενῆ ἔναντι τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος. Ἐζήτησεν ἢ δὲν ἐζήτησεν ἑνιαίαν Ἐθνικὴν πολιτικὴν παράταξιν πρὸς ἀντιμετώπισιν ἀκριβῶς τῶν περιπτώσεων, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε; Ναί, ἢ οὔ; (Χειροκροτήματα).

§162Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν γνωρίζω, ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπεται, μήπως εἶναι τοῦτο ἀδιακρισία, ἐπωφελούμενος αὐτῆς τῆς ἐρωτήσεως, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀκριβῶς διὰ νὰ γίνῃ ἕνα μάθημα διὰ πολλοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ὑπάρχῃ οἱοσδήποτε λόγος, διὰ νὰ παίρνω θέσιν πρὸς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πλευράν.

§163Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅ,τι εἶπον, τὸ εἶπον, διὰ νὰ ἐνισχύσω τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἐλάβατε. Λέγετε, ὅτι πρόκειται περὶ ἁπλῆς διαδικασίας, πέραν τῆς ὁποίας ἔχετε νὰ διεξάγητε μεγαλύτερον ἀγῶνα. Διὰ νὰ ἐνισχύσω τὴν θέσιν σας, προσέθεσα καὶ τὸ μήνυμα τοῦ Διγενῆ, περὶ ἑνιαίου Ἐθνικοῦ μετώπου.

§164Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Δίδων τὴν ἐξήγησιν, ὅτι παραμένω περισσότερον Κύπριος ἀγωνιστής, παρὰ κυβερνητικὸς βουλευτής, ἀπαντῶ: Κύριοι, πρὸ ὀλίγου καιροῦ, ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως: «Εἶναι δυνατὸν νὰ κάμητε μίαν Κυβέρνησιν Ἐθνικοῦ Συνασπισμοῦ, ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ;» Ἡ ἀπάντησις, ἡ ὁποία μοῦ ἐδόθη, ἐπιτρέψατέ μου, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὴν εἴπω, εἶναι ἡ ἑξῆς: «Καὶ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἰδικήν μου, εἶναι ζήτημα ἐὰν ἠμποροῦμεν νὰ κρατήσωμεν μίαν τάξιν, τώρα ποὺ μὲ τοὺς ἀγῶνας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἔχουν ὀξυνθῆ τόσον τὰ πνεύματα, δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ ὑπάρξῃ δυνατότης συνεργασίας καὶ μὲ ἄλλα Κόμματα».

§165Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Τί θέλετε, κύριε Τσαλδάρη, Κυβέρνησιν; Ὅταν τὸ ἐπιζητεῖτε αὐτό, ὁμολογεῖτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ πολιτικῆς. Ὑπάρχει μία ἐπιδίωξις, νὰ ἐκπορθήσητε τὴν Κυβέρνησιν. Διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ πολιτική, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ Κυβέρνησις.

§166Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ἄρα, δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§167Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Δὲν δύναμαι, παρὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινής. Ἐφ’ ὅσον βλέπω τόσην ὄξυνσιν εἰς τὰς συζητήσεις καὶ τόσην δυσπιστίαν πρὸς τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, ἥτις ἀντὶ νὰ ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τορπιλλίζεται, δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει πνεῦμα συνεργασίας.

§168Ε. ΣΚΟΡΔΙΛΗΣ. Πάντως, ὁ Διγενής, δὲν εἶπεν διὰ τὸν κ. Τσαλδάρην, τὸν ὁποῖον κατεδίκασεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§169Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Βεβαίως, οἱ Ἄγγλοι, δίδουν τὰς συμφερούσας ἑρμηνείας ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως. Σπεύδουν νὰ δώσουν μίαν λύσιν εἰς τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ βλέπομεν τὸ δρᾶμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, καὶ νέας ἐκτελέσεις αὔριον. Ὀρθῶς ἐτέθη τὸ θέμα εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ὅτι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀγωνιστῶν ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος, αἱ ἐκτελέσεις ἀποτελοῦν καθαρὰν δολοφονίαν. Ἐθίγη, ἐπίσης τὸ θέμα τῶν βασανιστηρίων. Ἔφθασαν εἰς χεῖρας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας καταθέσεις βασανισθέντων Κυπρίων. Ὁ Ἕλλην Ὑπουργός, ἐτόνισε τὴν σοβαρότητα τῆς καταστάσεως καὶ μὲ δραματικὸν τρόπον ἐξιστόρησε τὰ γεγονότα. Ὡς Κύπριος συνεκινήθην, ἐπικράθην καὶ συνησθάνθην εὐθύνας ὅτι ἔπρεπε κἄτι νὰ κάμωμεν. Συνεφωνήσαμεν ὅτι, ἐὰν δὲν κατορθώσωμεν τίποτε ἄλλο, νὰ καταθέσωμεν προσφυγὴν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος.

§170Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διατὶ παρῃτήθητε τοῦ κεφαλαίου τῶν βασανιστηρίων;

§171Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὸ ἐρώτημά σας, διότι, εὐτυχῶς, ἔχω χειρισθῆ τὸ θέμα τοῦτο καὶ γνωρίζω καὶ τὸν δικονομικὸν καὶ τὸν οὐσιαστικὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος. Ὅταν πρόκειται δι’ ἀτομικὰ βασανιστήρια, δὲν δύναται νὰ γίνῃ προσφυγὴ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου τοῦ Στρασβούργου, ἐὰν πρῶτον, δὲν ἔχουν προσφύγει τὰ ἄτομα εἰς τὰ δικαστήρια τοῦ τόπου των. Εἶχε γίνει ἡ παράλειψις αὐτὴ καὶ τώρα καταβάλλονται προσπάθειαι ὥστε νὰ προσφύγουν πρῶτον εἰς τὰ Κυπριακὰ δικαστήρια, ὁπότε, κατόπιν, ἀνοίγεται ὁ δρόμος διὰ τὸ Στρασβοῦργον. Διὰ τὸν Ο.Η.Ε. δὲν ὑπάρχει αὐτὸ τὸ ἐμπόδιο. Ἔπρεπε, ἑπομένως, ὡς πρὸς τὰς κακώσεις, νὰ προσαγάγωμεν βεβαίωσιν ὅτι προσέφυγον πρῶτον εἰς τὰ τοπικὰ δικαστήρια οἱ παθόντες.

§172Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἔχετε λάθος, λάθος μέγα, διότι παρῃτήθητε οὐχὶ τῶν περιπτώσεων, ἀλλὰ παρῃτήθητε ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου. Σᾶς ἠρώτησεν ὁ Δανὸς ἀντιπρόσωπος, παραιτεῖσθε τῆς α, β, γ, δ, περιπτώσεως ἢ παραιτεῖσθε τοῦ κεφαλαίου τῶν βασανιστηρίων; Καὶ δὲν εἴπατε, ὅπως προσπαθεῖτε τώρα νὰ δικαιολογήσητε, ὅτι παραιτούμεθα τῆς α, β, γ, δ, περιπτώσεως, ἀλλὰ παραιτούμεθα ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου.

§173Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερον, ἀφορᾷ τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν μετέβην τὸν Μάϊον ὅταν συνεζητεῖτο διὰ πρώτην συζήτησιν. Κατὰ τὴν νεωτέραν συζήτησιν ἐγὼ ἀπουσίαζον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη.

§174Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Παρῃτήθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐχὶ τῆς συγκεκριμένης περιπτώσεως, ἀλλὰ παρῃτήθη τοῦ κεφαλαίου καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ πρώτη συνθηκολόγησις εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ βασικοῦ αὐτοῦ στοιχείου τῶν φρικαλεοτήτων τῶν Βρεταννῶν, ἔγινε ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν εἰς τὸ Στρασβοῦργον.

§175Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Τί σημαίνει παρῃτήθη τοῦ κεφαλαίου; Ἔχω διαβάσει τὰ πρακτικά, μοῦ τὰ ἔχει φέρει ὁ κ. Καθηγητής. Δὲν παρῃτήθη, οὔτε ἔχει κανένα νόημα τὸ δυνατὸν νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ὑφίστανται βασανιστήρια οἱ Κύπριοι. Δὲν εἶναι ἔτσι;

§176Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἔτσι εἶναι.

§177Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Παρῃτήθησαν τῶν μεμονωμένων περιπτώσεων.

§178Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι ἐδῶ, νὰ ἀπαντήσῃ. Παρῃτήθητε ἢ ὄχι;

§179Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Νὰ σᾶς θέσω ἐγὼ ἕνα ἐρώτημα. Ἡ διαδικασία εἰς τὸ Στρασβοῦργον εἶναι μία ἄλλη διαδικασία. Ὅπως γνωρίζετε, συνεχίζεται καὶ αὐτὲς τὶς ἡμέρες καὶ εὑρίσκεται εἰς ἕνα κρίσιμον σημεῖον μὲ πιθανότητας ἀποφάσεως τοὐλάχιστον μεταβάσεως Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Κύπρον, διὰ νὰ ἐρευνήσῃ, ἀλλὰ δὲν εἶμαι πρόχειρος αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Καρτάλην καὶ νὰ εἴπω μέχρι ποίου σημείου εἶναι ἐντὸς τοῦ ὀρθοῦ λόγου. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, εἰλικρινῶς, μίαν ἁπλῆν ὑπόθεσιν κάμνω: Ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχῃ 5 κεφάλαια κατηγορίας καὶ αἰσθανθῇ ὅτι εἰς τὸ ἕνα αἱ ἀποδείξεις δὲν εἶναι ἀκόμη ἐπαρκῶς ἑδραιωμέναι καὶ παραιτηθῇ αὐτοῦ καὶ συνεχίσῃ τὰς τέσσαρας, θὰ κατηγορηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ δειλίαν ἢ θὰ ἐπαινεθῇ διὰ σωφροσύνην καὶ μαχητικότητα; Ὅλα εἶναι δυνατὰ εἰς αὐτὰς τὰς συγκρούσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἀντιπάλους ἰσχυρούς, ὠργανωμένους, καὶ μόνον ἐὰν εἶσαι ἀκλόνητα ὠργανωμένος καὶ σύ, δύνασαι νὰ συνεχίσῃς τὴν ἐπίθεσιν. Ἄλλως δὲν κάμνεις ἡρωϊσμόν, κάμνεις ζημίαν καὶ ἠλιθιότητα.

§180Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐὰν ἔχῃ πέντε κεφάλαια μία Κυβέρνησις, δὲν παραιτεῖται οὐδενός, διότι θὰ δώσῃ εἰς τὸ δικαστήριον περισσοτέρας ἀποδείξεις. (Θόρυβος). Γνωρίζω ὅτι εἶμαι ἐνοχλητικὸς διὰ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ λυποῦμαι, διότι σᾶς ἐνοχλῶ. Ἀλλὰ τὸ μεγάλο κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀπηύθυνα καὶ χθές, εἶναι ὅτι ἐπὶ τῶν περιπτώσεων αὐτῶν ἀπὸ τὰς πέντε περιπτώσεις, τὰς ὁποίας εἴχομεν εἰς τὸ Στρασβοῦργον, μέχρι τῶν 230 τὰς ὁποίας εἴχομεν εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, δὲν ἐκάματε ποτὲ χρῆσιν τούτων, ὥστε νὰ πείσητε τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ μόνη πίεσις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἐπὶ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, εἶναι διὰ τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν τῶν φρικαλεοτήτων.

§181Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐλυπήθη διότι θὰ ἐνοχλήσῃ τὴν πλειοψηφίαν· μοῦ εἶναι τόσον ἀγαπητός, ὥστε καὶ ἐγὼ θὰ λυπηθῶ διότι θὰ τὸν ἐνοχλήσω. Αἱ 237 καταθέσεις, κύριε Ἀρχηγέ, θὰ εἶχαν ἐξατμήσει τὴν δύναμίν των, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἐὰν εἶχον δημοσιευθῆ. Σήμερον αἱ καταθέσεις αὐταὶ ἔχουν διατηρήσει ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν καὶ ἐνισχύομεν. Καὶ λέγω ἐνισχύομεν ὄχι μόνον διὰ τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀλλὰ καὶ διὰ τρίτους, ἐνισχύομεν καὶ ὀργανώνομεν τὴν κατηγορίαν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ τὴν διατυπώσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε, ἐὰν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις — καὶ τὸ λέγω αὐτὸ παραμονὰς ἐκτελέσεων — ἐπιθυμῇ ἀδιαλλαξίαν, θὰ τὴν ἔχῃ καὶ θὰ γνωρίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἀδιαλλαξίαν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ διὰ νὰ δυνηθῇ κανεὶς νὰ διεξαγάγῃ ἕνα τοιοῦτον δυσχερῆ ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον ἐνδέχεται νὰ κληθῶμεν ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἢ ἐντὸς 3–4 μηνῶν, δὲν πρέπει τὰ ὅπλα του νὰ ἔχουν χάσει τὴν δύναμίν των. Εὔχομαι ὁλοψύχως νὰ μὴ χρειασθῇ, ἀλλά, ἄν χρειασθῇ, τὰ ὅπλα διὰ τὸν ἀγῶνα θὰ ἔχουν ὅλην τὴν δύναμίν των, θὰ ἔχουν προστεθῆ εἰς αὐτὰ καὶ ἄλλα καὶ τοῦτο τὸ λέγω ὄχι μόνον διὰ τὴν αἴθουσαν ταύτην.

§182Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θαυμάζω...... (Θόρυβος).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, σᾶς παρακαλῶ, μὴ ἀρχίσητε διαλογικὴν συζήτησιν.

§184Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Βλέπω ἡ πλειοψηφία δὲν ἔχει τὸ θάρρος νὰ ἀκούσῃ. Θὰ ἤθελον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι θὰ ἐπεθύμουν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, προκειμένου νὰ ἔχῃ στοιχεῖα, νὰ ἔχῃ νοοτροπίαν μαχητοῦ καὶ ὄχι συλλέκτου.

§185Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τὴν νοοτροπίαν τοῦ μαχητοῦ τὴν ἀπεδείξαμεν, ὄχι μόνον διὰ τοῦ παρελθόντος μας, τὴν ἀπεδείξαμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ τὴν ἀναγνωρίσῃ ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπολίτευσις ἢ μᾶλλον μέρος αὐτῆς, δὲν τὴν ἀναγνωρίζει. Κύριοι συνάδελφοι, πιστεύσατέ με εἶναι ἕνα πρᾶγμα, ἡ δημιουργία ἐντυπώσεων καὶ ἕνα πρᾶγμα εὔκολον. Ἡ ἄσκησις ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ δὴ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐπιθετικῆς, ἔναντι πολὺ ἰσχυροτέρων ἡμῶν, εἶναι ἐντελῶς ἄλλο πρᾶγμα, καὶ θέλει καὶ μαχητικότητα καὶ σύνεσιν καὶ προσοχήν. Ἄλλως εἶναι ἐντύπωσις, ἡ ὁποία τελικῶς, ἀποκαλύπτεται ἀνοησία. (Θόρυβος).

§186Γ. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ. Τὰ γεγονότα ἔχουν τὴν ἀξίαν ἢ τὰ χαρτιά, κύριε Ὑπουργέ;

§187Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατόπιν τῆς παρεμβάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι συντομώτερος. Θὰ προσπαθήσω νὰ ἀποδείξω ποίαν σημασίαν δίδομεν εἰς τὰ βασανιστήρια καὶ τὰς φρικαλεότητας, αἱ ὁποῖαι συναντῶνται σήμερον εἰς τὴν Κύπρον. Ἔχω, ὅμως, νὰ εἴπω, ὅτι διὰ διατάγματος τοῦ Χάρντιγκ, ἔχει ἀπαγορευθῆ νὰ δίδωνται στοιχεῖα διὰ τὰς φρικαλεότητας, ἄνευ Κυβερνητικῆς ἀδείας. Ὁ Χάρντιγκ ἔχει προκληθῆ ἀπὸ τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον καὶ τὸν Δήμαρχον τῆς Κύπρου πρὸς τοῦτο. Ἀλλὰ οὗτος δὲν ἔδωσε καμμίαν ἀπάντησιν. Ἐν πάσῃ, ὅμως, περιπτώσει, κατωτέρω θὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς τὰ ἐγκλήματα αὐτά. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κυπριακὸν ζήτημα θὰ λυθῇ ὅταν ὁ πόλεμος παρέλθῃ. Νομίζω, τώρα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἶναι ὥρα νὰ ἐκθέσω καὶ ποία εἶναι ἡ στάσις μου ἔναντι τῆς προτάσεως μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πάντοτε ἐκτελῶ τὸ καθῆκον μου. Καὶ διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν καὶ ἐδῶ θὰ ἐκτελέσω ὁμοίως τὸ καθῆκον μου. Ἡ ἀντίστασις τῆς Κύπρου, κύριοι συνάδελφοι, αὐξάνει τὰς ὑποχρεώσεις μας. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι οἱ συμπατριῶται μου, ἔχουν πράξει μέχρι σήμερον τὸ καθῆκον των. Ἡ Ἐθναρχία τῆς Κύπρου ἔχει λάβει θέσιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Διαπιστώνομεν, λοιπόν, ὅτι μέχρι σήμερον, διὰ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἔχει σημειωθῆ ἀρκετὴ πρόοδος. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς ζητεῖ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον καὶ ὅταν ἀπελευθερωθῇ ἐκεῖνος καὶ οἱ Κύπριοι γνωρίζουν νὰ διαπραγματευθῶσι. Καὶ δι’ αὐτὸ νὰ μὴ ἀνησυχῆτε. Ὅσον ἀφορᾶ, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοὺς Κυπρίους, οἱ ὁποῖοι διαμένουν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι οὗτοι προσέφερον μεγάλην ἐνίσχυσιν εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν μας. Καὶ γενικῶς εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν Κυπριακόν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. εἶπε χθές, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, ὅτι ὅσοι ἐξ ἡμῶν συμφωνοῦν μὲ τὴν πρότασιν Μένον, νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ὅσοι δὲ δὲν συμφωνοῦν νὰ τὴν καταψηφίσουν.

§188Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Μένον;

§189Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Κρίσνα Μένον, εἶναι μία προσωπικότης ἰσχυρά, ἡ ὁποία ἐπεμβαίνει εἰς διάφορα ζητήματα καὶ δίδει λύσεις.

§190Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Λοϊζίδη, πρέπει νὰ προσέξητε. Εἰς τὰ πρακτικὰ βεβαιώνεται, ὅτι τὸ σχέδιον ἀποφάσεως εἶναι τοῦ Μένον. Καὶ εἶπον, ὅτι ὅσοι συμφωνοῦν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Μένον, θὰ ψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅσοι δὲν συμφωνοῦν θὰ τὴν καταψηφίσουν.

§191Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, λυποῦμαι πολὺ ποὺ δὲν εἶσθε εἰς τὴν ὁμιλίαν μου.

§192Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ ποὺ σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι ἄσχετον μὲ τὴν ὁμιλίαν. Ὑπῆρξε πρότασις τοῦ Μένον; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὰ πρακτικὰ αὐτὸ βεβαιοῦν.

§193Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἀπαντῶ, ὑπῆρξεν.

§194Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶμαι ἀναγνώστης τῶν πρακτικῶν τῶν ἐπισήμων. Ἐξ αὐτῶν βεβαιοῦται ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ ἐβεβαίωσεν. Ἂν θέλετε ἄλλας πληροφορίας....

§195Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἡ ἀπάντησίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ κ. Κρίσνα Μένον, προηγουμένως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω ἀναφέρει, δὲν ἐπέδειξεν οὐδὲν ἐνδιαφέρον, διότι ἤξευρεν ὅτι ἡ ὅλη θεωρία του περὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἦτο ἀσυμπαθής, περὶ ἐθνικότητος κ.λ.π.

§196Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν συζητοῦμεν προϊστορίαν.

§197Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Εἶναι μία προσωπικότης, ὅπως ἀνέφερα, ἐκείνη ἡ ὁποία εἰς κατάστασιν ἀδιεξόδου ἔχει τὴν φιλοδοξίαν νὰ ἐπεμβαίνῃ πρὸς ἐξεύρεσιν λύσεως. Εἶχεν ἓν σχέδιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις, κύριε συναρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων. Ὑπέβαλε μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία, ὅμως, ὑπέστη πολλαπλᾶς ἀλλοιώσεις καὶ ἐκ μέρους μας κατόπιν, ἄλλα προσετέθησαν, ἄλλα ἀφηρέθησαν καὶ ἔλαβον ὡρισμένην μορφήν. Ἐὰν θὰ ἠρώτα κανεὶς ποῖος συμφωνεῖ μὲ τὸν κ. Κρίσνα Μένον, εἶναι πολὺ ἐσφαλμένη ἐρώτησις. Οὐδείς, οὔτε ἐδῶ, οὔτε εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, συμφωνεῖ μὲ τὴν πρότασιν.

§198Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Λοϊζίδη, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῆς ἀκριβείας τῆς ἰδικῆς μου διατυπώσεως εἰς τὰ πρακτικά. Βεβαιώνετε, ὅτι καὶ διὰ τὴν πρότασιν Κρίσνα Μένον, ὅπως δι’ ὅλας τὰς προτάσεις, ὑπῆρχε προϊστορία. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἱστορίας. Βεβαιώνετε ὅτι ἡ πρότασις Κρίσνα Μένον, ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ὅσοι συμφωνοῦν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κρίσνα Μένον, τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, θὰ ψηφίσουν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅσοι δὲν συμφωνοῦν μὲ τὴν πρότασιν Κρίσνα Μένον, δὲν ἠμποροῦν νὰ ψηφίσουν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τὴν ἐψήφισεν. Ὅπως βλέπετε, εἶναι ἁπλουστάτη ἡ ἐρώτησίς μου.

§199Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν διευκρίνισιν.

§200Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Λυποῦμαι, διότι δὲν τὸ ἐτιμήσατε μὲ τὴν προσοχήν σας.

§201Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο θέλω νὰ τονίσω, ὅτι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος εἶναι ἡ ἑξῆς: Πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις: Ὅσοι συμφωνοῦν μὲ τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν δίδουν οἱ Κύπριοι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, θὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅσοι συμφωνοῦν μὲ τὴν πρότασιν Μένον, ὅπως τὴν ἑρμηνεύουν ὁ Τοῦρκος καὶ ὁ Ἄγγλος, φυσικά, θὰ πράξουν τὸ ἀντίθετον. (Χειροκροτήματα — θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§202Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσοι ἀπὸ τοὺς συναδέλφους ἐνοχλοῦνται, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχον συστήσει εἰς τὸν ρήτορα νὰ μὴ ἀπευθυνθῇ προσωπικῶς εἰς ἐμέ, ὥστε νὰ μὲ ὑποχρεώσῃ εἰς ἀπάντησιν. Ἐγώ, κ. Λοϊζίδη, ἐδήλωσα, ὅτι δέχομαι ὡς αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Κρίσνα Μένον, κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὴν δέχεται ὡς αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν.

§203Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ἔχω ἰδικήν μου ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐδήλωσα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη.

§204Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴπατε ὅτι ὁ κ. Κρίσνα Μένον διευκρινίζει ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις θὰ γίνουν μεταξὺ τῆς κατεχούσης χώρας καὶ τῶν λαῶν ἢ τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν. Ἀλλὰ ὅταν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπικαλῆσθε καὶ τὸ καίριον αὐτὸ θέμα, ὡς αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τοῦ Κρίσνα Μένον, δεσμεύεσθε νὰ τὴν θεωρήσητε ἀδιαιρέτως ὡς αὐθεντικήν. Διότι, βεβαίως, δὲν δύνασθε μερικῶς νὰ τὴν ὑποστηρίξητε ὅπου θέλετε, ὡς αὐθεντικήν. Ἡ ἔννοια τῆς ἀπαντήσεώς μου εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ Κρίσνα Μένον προσδιορίζει ἐπὶ τοῦ καιρίου θέματος, ὅτι δὲν εἶναι αἱ διαπραγματεύσεις τριμερεῖς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπεκαλέσθη τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Κρίσνα Μένον ὡς αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ εἶναι ἀδύνατον ἐπὶ ἑνὸς σημείου νὰ τὴν θεωρῇ αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν καὶ ἐπὶ ἄλλου ὄχι. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παύει νὰ εἶναι αὐθεντική.

§205Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ συμφωνήσωμεν, ἐφ’ ὅσον ἔχω κάμει καὶ ἰδικήν μου ἑρμηνείαν ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, καὶ λέγω ὅτι ψηφίζω τὴν πρότασιν αὐτήν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡμεῖς ἀποβλέποντες εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν, δεχόμεθα ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεσολαβήσῃ μία μεταβατικὴ περίοδος δημοκρατικῆς διακυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ βγῇ ἀπὸ διαπραγματεύσεις καὶ ἐὰν δὲν βγῇ θὰ ἀναβιώσῃ ἡ πρότασις περὶ αὐτοδιαθέσεως. Ἔκαμον τὴν ἰδικήν μου ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία κατεχωρήθη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δηλώσω, εἴτε αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἴτε τότε, ὅτι αὐτὰ δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν καὶ νὰ ἐξηγήσω ὁλόκληρον τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. Μένον. Ἐπικαλοῦμαι μέρος τῆς ἑρμηνείας Μένον, διὰ νὰ ἐνισχύσω τὰς διαπραγματεύσεις.

§206Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὔτε αὐτὸ ἐδηλώσατε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι καταστρέφοντες τὸν λόγον σας, κατὰ τὴν δευτερολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως Μένον, δὲν ἐκάματε λόγον περὶ αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ λέγετε ἐὰν δὲν ἀποκατασταθῇ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ δημοκρατία εἰς τὴν Κύπρον μέχρι τῶν 6 μηνῶν, θὰ ἀναβιώσῃ ἡ πρότασίς μας. Ἀλλὰ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ δημοκρατία δὲν εἶναι τὰ μόνα συστατικὰ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Πέραν τῆς εἰρήνης καὶ τῆς δημοκρατίας εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις. Καὶ αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ βαρεῖα παράλειψίς σας.

§207Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δευτερολογῶν θὰ ἀπαντήσω ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησίς μου θὰ σᾶς ἱκανοποιήσῃ.

§208Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἴπατε, ὅτι ἐδικαιολογήσατε τὴν ψῆφον σας καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπῆρξε μία δικαιολογία. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ παρέμβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διατὶ δὲν ἐδικαιολογήσατε τὴν ψῆφον σας πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἵνα γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις τί ψηφίζετε, καὶ τὴν ἐδικαιολογήσατε μετά; Διατί δὲν ἔγινε αὐτό; Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ μᾶς ἀπαντήσῃ εἰς αὐτό.

§209Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐπιφυλάσσομαι, διὰ νὰ μὴ διακόπτεται συνεχῶς ὁ ἀγορητής.

§210Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι θὰ μείνῃ ἡ ἐπιφύλαξίς σας, ὅπως ἡ συλλογή σας.

§211Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅταν δευτερολογήσω, ἐπὶ τῶν κυριωτέρων ἐπιχειρημάτων ποὺ ἤκουσα.

§212Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Θὰ πρέπει νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἦσθε παρών. Ἔδωσα πλήρη εἰκόνα, τοῦ πῶς γίνεται, διατὶ δὲν ἔδωσεν ἐξηγήσεις πρὸ τῆς ψηφοφορίας ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος. Εἶπον πῶς γίνονται τὰ πράγματα, μαγειρεύονται, συζητοῦνται εἰς τὰ παρασκήνια. Ἡμεῖς ἐγνωρίζαμεν καὶ ὁ συντάκτης ποίαν ἑρμηνείαν θὰ δώσῃ καὶ οἱ μεσολαβοῦντες καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ποίαν γνώμην ἔχουν ἐπὶ τῆς ἑρμηνείας. Καὶ ἔπειτα, μὴ ξεχνᾶτε, ἡ πρώτη συζήτησις, ἦτο εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ποὺ ἡτοιμάζετο τὸ θέμα, διὰ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, καὶ συνήθως δίδονται ἐξηγήσεις μετὰ τὴν ψηφοφορίαν καί, ἐὰν δὲν συμφέρῃ ἡ μία, θὰ γίνῃ ἄλλη. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ὑπῆρξε διὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἀφορμὴ νὰ πιέσῃ, ἐφ’ ὅσον ἀπὸ τοὺς συντάκτας καὶ μεσολαβοῦντας ἐδίδετο ἡ ἐξήγησις...

§213Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐπειδὴ βλέπω ὅτι ἔχετε μεγάλο ἐνδιαφέρον, διατὶ δὲν ἐκάμαμεν τὴν ἑρμηνείαν, θὰ σᾶς τὸ εἴπω. Ἐκτὸς τοῦ λόγου ποὺ εἶπεν ὁ κ. Λοϊζίδης...

§214Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἤθελον νὰ ἀκούσω τὸν λόγον ἀπὸ σᾶς.

§215Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Μέσα εἰς τὰς βελτιώσεις τὰς ὁποίας γνωρίζετε ὅτι ὑπέστη...

§216Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἴπατε πὼς ἐξεπλήρωσεν ἡ Ἀμερικὴ τὸ χρέος της πρὸς τὴν Εὐρώπην.

§217Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 90 τοῦ Κανονισμοῦ, λέγει, ὅτι ἡ ἑρμηνεία τῆς ψήφου γίνεται πρὸ ἢ μετά, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Προέδρου. Βεβαίως, εἴχομεν καταλάβει κἄποιαν καλὴν θέσιν ἐκεῖ· ἀλλὰ τὸν Πρόεδρον δὲν τὸν εἴχομεν, ὅπως ἄλλοι ἀντιπρόσωποι εἶχον τὰς ψήφους εἰς τὴν τσέπην των, ὅταν ἐπήγαιναν διὰ ψηφοφορίαν.

§218Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἐδικαιολόγησε κανεὶς ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τὴν ψῆφον του πρὸ τῆς ψηφοφορίας;

§219Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχουν ὅλα αὐτὰ εἰς τὰ πρακτικά.

§220Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν σᾶς ἐπεβλήθη ὡς ὅρος τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως Μένον, τὸ νὰ δικαιολογήσητε τὴν ψῆφον σας ἐκ τῶν ὑστέρων;

§221Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὄχι, δὲν μᾶς ἐτέθη τοιοῦτος ὅρος.

§222Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, φοβοῦμαι ὅτι θὰ σᾶς διαψεύσω.

§223Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἂν ἐδικαιολόγησε κἄποιος τὴν ψῆφον του, αὐτὸς ἦτο ὁ Ρῶσος ἀντιπρόσωπος «.... (ἀναγινώσκει)....». Κανεὶς δὲν διέψευσε τὸν Ρῶσον ἀντιπρόσωπον οὔτε ὁ Ἄγγλος ἀντιπρόσωπος, οὔτε ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος.

§224Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διατὶ συνέβη, κύριε Λοϊζίδη, τὸ ἑξῆς περίεργον, δηλαδή, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφον του πρίν, καί, τέλος, ἐναντίον ὅλων τῶν κανόνων, νὰ τὴν δικαιολογήσῃ ἐκ τῶν ὑστέρων, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ Προέδρου, ὁ κ. Μένον, διότι, ὡς προτείνων δὲν ἐδικαιολογεῖτο νὰ τὴν ἑρμηνεύσῃ ἐκ τῶν ὑστέρων.

§225Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ὁ κ. Κρίσνα Μένον, προεκλήθη ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἰσημερινοῦ. (Φωναί, θόρυβος).

§226Ε. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταπονῆται ἡ Βουλή, ἀπὸ τὰς διακοπὰς καὶ τοῦτο διότι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος δὲν παρηκολούθησε τὴν συζήτησιν, ὡς εἶχε καθῆκον.

§227Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κανεὶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲν συνεφώνει μὲ τὰς θεωρίας τοῦ κ. Κρίσνα Μένον. 35 ἀπὸ τοὺς 51 ἀντιπροσώπους, ἦσαν ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§228Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐξηγήθη ἐπαρκῶς. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι). (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§229Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, λαμβάνων θέσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη ἡ κρίσις ὅτι ἡ ἀπόφασις ἀποτελεῖ λύσιν. Ἡ ἀπόφασις εἶναι μία διαδικαστικὴ προσέγγισις πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἔχων αὐτὰ ὑπ’ ὄψει μου, καὶ τὴν στάσιν τῶν Κυπρίων, ἂν καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ θέσω τὸ ἐρώτημα ὅτι ὅσοι συμφωνοῦν μὲ τὴν Ἐθναρχίαν καὶ τοὺς Κυπρίους, θὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δὲν κάμνω αὐτό.

§230Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐλησμονήσατε τὸν Διγενῆ.

§231Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως, πρὸ τῆς ὁποίας αἱ εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι βαρύταται. Ἡ καμπὴ εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ Κυπριακὸν ζήτημα εἶναι κρίσιμος, τόσον ἀπὸ ἐσωτερικῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ὅσον καὶ ἀπὸ διεθνοῦς προβολῆς τοῦ ζητήματός μας. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας, ὅπως ἔχει ἐξελιχθῆ τὸ ζήτημα, εἶναι πολὺ καθαρὸν αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐξηγῶ, οἱ Κύπριοι εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως αὑτῆς, ἔχουν ἐκλέξει ἀντιπρόσωπον τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Κύπρου καὶ προσκαλεῖ τὴν κρατοῦσαν δύναμιν νὰ ἐπαναλάβῃ διαπραγματεύσεις. Αὐτὸ εἶναι ἓν βῆμα, θὰ περιμένωμεν νὰ ἴδωμεν τὸ βῆμα τοῦ ἀντιπάλου κατὰ πόσον θὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, νομίζομεν, δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀδρανής. Ἔχει ὑποχρέωσιν διπλωματικῆς καὶ πολιτικῆς συμπαραστάσεως. Ἐτόνισα καὶ προηγουμένως πάλιν καὶ ἰδιαιτέρως ὅτι αἱ Ἡνωμ. Πολιτεῖαι ἔχουν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν πρὸς μίαν ἐποικοδομητικὴν λύσιν καὶ συνέτειναν ὄχι ὀλίγον εἰς τὴν λῆψιν τῆς Ἰνδικῆς ἀποφάσεως.

§232Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Μπράβο!!

§233Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Τὸ τονίζω, κύριε συνάδελφε. Εἶχα τὸ θάρρος νὰ τὸ εἴπω καὶ λυποῦμαι ποὺ δὲν εἶσθε ἀπὸ τὴν ἀρχήν, νὰ τὸ ἀκούσητε.

§234Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐὰν ἠμπορῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἂς μᾶς διαψεύσῃ, εἶναι ἐκπρόσωπος τῆς Ἰντέλιζενς Σέρβις εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§235Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἢ θὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. συνάδελφος, ἢ θὰ ζητήσω ἀμέσως τὸν λόγον. (Θόρυβος —κωδωνοκρουσίαι).

§236Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. (Ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του ἐν μέσῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν, μὴ ἀκουόμενος).

§237Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶσθε πολὺ μικρὸς καὶ ταπεινὸς συκοφάντης. (Θόρυβος). Εἶσθε κακοηθέστατος συκοφάντης καὶ ἂν τολμᾶτε νὰ παραιτηθῆτε τῆς ἀσυλίας σας, ἀλλὰ δὲν τολμᾶτε νὰ τὸ κάμητε. Εἶσθε ταπεινὸς συκοφάντης. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§238Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ ἀντηλλάγησαν λόγοι δριμύτατοι καὶ δὲν ἀντελήφθη τὸ Προεδρεῖον νὰ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν τὸν βουλευτήν, ὁ ὁποῖος παρεξετράπη. Ἐκφράζω τὴν λύπην μου, διὰ τὴν στάσιν τοῦ Προεδρείου.

§239Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. συνάδελφος.

§240Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃ, κύριε Πρόεδρε, διότι θὰ εἴπωμεν περὶ πρακτόρων καὶ ἡμεῖς.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, ἔλαβε τὸν λόγον, χωρὶς νὰ τοῦ τὸν δώσω ἐγώ, καὶ λόγῳ τοῦ θορύβου δὲν ἤκουσα τί εἶπεν.

§242Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ τοῦ ἐπιβάλλητε νὰ ἀνακαλέσῃ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μένετε εἰς τὴν ἕδραν. Δὲν εἶναι διεύθυνσις τῶν ἐργασιῶν αὐτή.

§243Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη νὰ προστατευθῇ ὁ ρήτωρ. (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§244Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ζήτημα μόνον μεταξὺ ἑνὸς βουλευτοῦ καὶ ἑνὸς Ἀρχηγοῦ Κόμματος, εἶναι ζήτημα τιμῆς τοῦ Κοινοβουλίου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκουσθῇ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι βουλευτής, ἀπευθυνόμενος πρὸς Ἀρχηγὸν Κόμματος, τοῦ εἶπεν ὅτι εἶναι ἐκπρόσωπος τῆς Ἰντέλιζενς Σέρβις. Ἀποτελεῖ ἀτιμωτικὴν ἔκφρασιν, ἡ ὁποία ἀτιμάζει ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὴν ἐξεστόμησε καὶ προσβάλλει τὸ Κοινοβούλιον. (Φωναί, μπράβο, μπράβο — χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). (Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Παπαγεωργίου, κατευθύνεται ἐκ τῆς θέσεώς του πρὸς τὸ βῆμα, προφανῶς διὰ νὰ ὁμιλήσῃ). (Φωναὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔξω, ἔξω, ἔξω). (Δημιουργεῖται μέγας θόρυβος καὶ κωδωνοκρουσίαι).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ πέντε λεπτά. (Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀποχωρεῖ τῆς αἰθούσης).

(Ὥρα 0.05′ π. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 0.15′ π. μ.)

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ ἡ φράσις, ἡ ὁποία ἐλέχθη, θίγει συνάδελφον, νομίζω δὲ ὅτι τοιαῦται φράσεις δὲν πρέπει νὰ ἐκφράζωνται, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν τὸν βουλευτὴν Πιερίας κ. Παπαγεωργίου.

§247Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι τίποτε αὐτό, κύριε Πρόεδρε. Νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ ἴδιος.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς αὐτὴν τὴν ἁρμοδιότητα παρέχει εἰς τὸν Πρόεδρον.

§249Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Χαρίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοιούτους βουλευτάς.

§250Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τελειώνων λέγω, ὅτι ἐνώπιόν μας ἔχομεν δύο σοβαρὰ θέματα, ὡς ἐλέχθη, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐφιστᾶται ἰδιαιτέρως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ προσοχή. Ὡς ἐλέχθη, πρῶτον, εἶναι ἡ ἀξιοποίησις τῆς ληφθείσης ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἀποφάσεως καὶ δεύτερον, ἡ διεθνὴς προβολὴ μέχρι καὶ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὅπως ἄλλωστε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσε, τοῦ ζητήματος τοῦ τόσον σοβαροῦ τῶν βασανιστηρίων, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν χώραν εἰς τὴν Κύπρον. Δίδω, κύριοι συνάδελφοι, ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχων βαθυτάτην συναίσθησιν τῆς εὐθύνης μου καὶ ὡς Ἕλληνος καὶ ὡς Κυπρίου ἀγωνιστοῦ. Δηλῶ δὲ ὅτι θὰ βοηθήσω τὴν Κυβέρνησιν μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις μου, ἀλλὰ οὐδὲ ἐπὶ στιγμὴν θὰ διστάσω νὰ παύσω παρέχων ἐμπιστοσύνην ἂν πεισθῶ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν τῇ προόδῳ τοῦ χειρισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος παραβαίνῃ ἢ παραμελῇ τὸ καθῆκον της. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§252ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως συνέχεια συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 0,25′ π. μ.)