1957.03.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60ὴ

ΠΕΜΠΤΗ 14 Μαρτίου 1957

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.50′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Κλῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΚΛΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν χθεσινήν μου ὁμιλίαν, ὑπάρχουν πολλὰ φραστικὰ λάθη. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τὰ διορθώσω.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά, θὰ γίνουν αἱ σχετικαὶ διορθώσεις. Νὰ ὑποβάλλητε ἔγγραφον σημείωμα. Μὴ ὑπαρχούσης οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως, ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. Κύριοι βουλευταί, χθὲς τὴν ἑσπέραν, περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, λόγῳ νευρικότητος καὶ ἴσως καὶ κοπώσεως τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ἔλαβε χώραν ἓν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω θλιβερόν. Ἠναγκάσθη τὸ Προεδρεῖον νὰ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν τὸν βουλευτὴν Πιερίας κ. Κ. Παπαγεωργίου. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Παπαγεωργίου, νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις εἰς τὸ Σῶμα, ἵνα ἀποκατασταθῇ ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις.

§5Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος, πρῶτον, διὰ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν πρὸς τὸ Σῶμα καὶ δεύτερον, διότι ἀνεκλήθην εἰς τὴν τάξιν, χωρὶς κἂν νὰ ἀπολογηθῶ, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὡς εἶναι γνωστόν, χθὲς τὸ ἑσπέρας, ἦλθον εἰς ἔριδα μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κ. Καρτάλην, διότι ἀπεκάλεσα αὐτὸν ὄργανον τῆς Ἰντέλιζενς Σέρβις. Πιστεύσατε εἰλικρινά, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο ἀπόρροια τῆς φαντασίας μου, οὔτε τῆς μικρότητος, οὔτε τῆς κακότητος, ἀλλὰ ἦτο ἀπόρροια τῶν ὅσων ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἀντίληψίν μου ἐκ τῆς ἀνησυχίας τοῦ λαοῦ, τοῦ Τύπου, ἀλλὰ τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἔσχον, ὅπως θὰ σᾶς ἀναφέρω παρακατιών, μὲ Ἄγγλον ἀνώτερον ἀξιωματικόν, τὴν ἐποχὴν τῆς δουλείας.

§6Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Θὰ παρεκάλουν, νὰ μὴ κάμητε ἐπ’ αὐτοῦ ἀγόρευσιν. Ἐδῶ καταβάλλεται προσπάθεια ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ μέρους ὅλων μας νὰ διευθετηθῇ τὸ ἐπεισόδιον κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν κυρίαν συζήτησιν. Ἐὰν κάμητε ἀγόρευσιν καὶ θελήσητε πλήρως νὰ δικαιολογήσητε αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε, τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ μία ἐπιβεβαίωσις αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἴπατε χθές, καὶ θὰ δημιουργήσητε χειροτέραν κατάστασιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συντόμως, κύριε Παπαγεωργίου, εἴπετε δύο λέξεις, νὰ τελειώσωμεν.

§8Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι βαθύτατα, διότι δὲν πειθαρχῶ εἰς τὰς συστάσεις σας καὶ εἰς τὴν πίεσιν ποὺ μοῦ ἐξασκεῖτε διὰ νὰ ἀνακαλέσω. Θὰ ἤθελον πάρα πολύ, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν ποὺ τρέφω πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ποὺ δι’ ἐμὲ ἡ αἴθουσα αὐτὴ θεωρεῖται ἱερώτατος χῶρος, ὀφείλω νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν πρὸς ἄρσιν πάσης ἀμφιβολίας καὶ διὰ νὰ διαλύσω κἄθε νέφος, θὰ ἤθελον νὰ εἶμαι εὐτυχὴς ποὺ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἐπανῆλθεν εἰς τὴν αἴθουσαν, θὰ ἤθελον νὰ δώσω ἐξηγήσεις. Εἶπον, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, αἰτιολογῶν τὴν χθεσινήν μου παρέμβασιν, ὅ,τι καὶ πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον, ὅτι εἶσθε ὄργανον τῆς Ἰντέλιζενς Σέρβις, ὄχι μὲ σκοπὸν καὶ πρόθεσιν νὰ σᾶς θίξω, διότι ἡ κακότης μοῦ ἐπέβαλλε διὰ νὰ δημιουργήσω ἕνα κλῖμα διάφορον, ἀλλὰ διότι τοῦτο ἀπέρρευσεν ἀπὸ τὰς διαδιδομένας φήμας, ἀπὸ τὸν Τύπον καὶ ἀπὸ μίαν συζήτησιν ποὺ εἶχον μὲ Ἄγγλον ἀνώτερον ἀξιωματικόν.

§9Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Εἶσθε ἄξιος πάσης περιφρονήσεως, κύριε συνάδελφε.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαγεωργίου, κατὰ τὸ ἄρθρον 22 τοῦ Κανονισμοῦ, ἀνάκλησιν τῶν λόγων σας ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε, ὄχι ἀγόρευσιν.

§11Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε. Ὡς νέος βουλευτής, ποὺ εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, μὲ τὰ καλύτερα τῶν ὀνείρων, ἐφανταζόμην, καὶ ὅπως εἶναι πραγματικά, ὅτι αὐτὸς ὁ χῶρος εἶναι ἱερώτατος καὶ ἐδῶ πάντοτε λαμβάνονται ἀποφάσεις καὶ συζητοῦνται θέματα ὑψίστης σημασίας καὶ περιεχομένου. Ἔτσι καὶ ἐγὼ ἐξεκίνησα, ὁ ἁπλοῦς χωρικός, ὁ ἐπαρχιώτης, μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ καὶ μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωπῶ κατὰ ἕνα μέρος καὶ ἦλθα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὄχι ὡς παρείσακτος, ἀλλὰ ὡς τίμιος Ἕλλην καὶ ὡς ἁγνὸ χωριατόπουλο. Ἦλθα ἐδῶ διὰ νὰ ἐκφράσω καὶ μεταφέρω τὸν πόνον τοῦ λαοῦ τὸν ὁποῖον ἐκπροσωπῶ.

§12Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται νὰ ἀρχίσωμεν συζήτησιν; Θὰ ἀνακαλέσῃ, ὁ κ. συνάδελφος, ναὶ ἢ οὔ;

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καρτάλη, ἀφήσατε τὸν Πρόεδρον νὰ διευθύνῃ τὴν συνεδρίασιν. Μὴ παραβιάζητε τὸν Κανονισμόν, θὰ λάβητε τὸν λόγον, ἐὰν θέλητε μὲ τὴν σειράν σας. Τὸ ναὶ ἢ οὒ δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὴ ἔκφρασις, ἀπευθυνομένη πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Σώματος. Κύριε Παπαγεωργίου, τελειώνετε, παρακαλῶ.

§14Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ προκλητικὴ στάσις, ἡ ὁποία κατὰ ἕνα τρόπον διαπνέει τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐδημιούργησε ἕνα κλῖμα πολὺ ὀξύ. Καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις, ὁ κ. Καρτάλης, προεκάλει πάντοτε τοὺς πάντας. Χθές, ὅμως, κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐκ Κύπρου ὁρμωμένου συναδέλφου καὶ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Λοϊζίδη, καίτοι δὲν ἔχει ἀνάγκην συνηγόρου διὰ τὴν τόσον ἐμπεριστατωμένην του ἀνάπτυξιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ποὺ μᾶς συνεκίνησεν ὅλους, ὁ κ. Καρτάλης ἐθεώρησε καθῆκον του, ὄχι μόνον νὰ διακόπτῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀμφισβητῇ τὸν πατριωτισμόν του. Ἐθεώρησα, τότε, καθῆκον μου, ὡς Ἕλλην βουλευτής, νὰ ζητήσω μίαν διευκρίνισιν ἀπὸ τὸν κ. Καρτάλην, καὶ νὰ τοῦ εἴπω: «Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ ἀναγραφὲν ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων, ὅτι εἶσθε ὄργανον τῆς Ἰντέλιζενς Σέρβις καὶ πράκτωρ τῶν Ἄγγλων;» (Φωναί, θόρυβος).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ μὴ ἐπαναλαμβάνητε τὰ ἴδια.

§16Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει τὸν λόγον, καὶ συνεπῶς δὲν δύναται νὰ ὁμιλῇ.

§17Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κατ’ ἐπανάληψιν, κύριοι συνάδελφοι, σᾶς ἤκουσα ὁμιλοῦντας ἀπὸ τοῦ βήματος μετὰ σεβασμοῦ. Εἶναι γεγονός, ὅτι καταχρῶμαι τῆς καλωσύνης τοῦ Σώματος, ἀλλὰ ὁ κ. Πρόεδρος μὲ ἀνεκάλεσε χθὲς εἰς τὴν τάξιν, χωρὶς νὰ ὁμιλήσω. Ἐὰν εἶπον, ὅ,τι εἶπον, ἠρύσθην ἀπὸ δημοσιογραφικὰς πληροφορίας... (Φωναί, θόρυβος).

§18Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν συντρέχει λόγος νὰ ἀναγνώσητε κείμενα καὶ νὰ κάμητε ἀγόρευσιν. Θὰ σᾶς παρεκάλουν, ἐφ’ ὅσον στηρίζεσθε εἰς ὡρισμένα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσατε εἰς τὸν Τύπον καὶ τὰ ὁποῖα ὅπως εἴπατε, δὲν γνωρίζετε ἐὰν εἶναι ἀκριβῆ, νὰ δώσητε μίαν ἐξήγησιν εἰς τὸ Σῶμα καὶ νὰ ἀνακαλέσητε, αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε.

§19Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, δὲν παραδέχεται τὰ ὅσα λέγω, τότε λυποῦμαι δι’ αὐτό. Κύριοι συνάδελφοι, κατέρχομαι τοῦ βήματος, ὄχι ὡς φυγομαχῶν, ἀλλὰ ὑπακούων εἰς τὴν παράκλησιν τῶν κ. κ. Προέδρων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς.

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ἀνακαλέσῃ.

§21Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν ἀνακαλῶ.

§22Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Εἶσαι ἀνάξιος. (Φωναί, θόρυβος).

§23Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν 20ετῆ κοινοβουλευτικήν μου ἱστορίαν, δὲν ἔχω συναντήσει τοιαύτην συμπεριφορὰν βουλευτοῦ. Καὶ δὲν εἶναι περίεργον, τὸ ὅτι δὲν συνήντησα αὐτὴν τὴν συμπεριφορὰν βουλευτοῦ, διότι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε — ἐλπίζω ἐντὸς τῆς σήμερον, τὸ ἀργότερον ἐντὸς τῆς αὔριον — νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδείξουν ὅτι καὶ ἡ ἀνάκλησις ἐκ μέρους τοῦ κ. βουλευτοῦ θὰ ἦτο τελείως περιττή, διότι θὰ ἀπεδεικνύετο ἐκ τῶν στοιχείων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχητε ἐνώπιόν σας, τὸ ποιόν του. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω μερικὰς λέξεις, ἐπὶ τοῦ τόνου τῆς διεξαγωγῆς τῶν συζητήσεων. Εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ τόνος αὐτῆς ὠξύνθη, ὠξύνθη δὲ εἰς προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις. Προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν σας, οὐδέποτε ἔκαμα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἤσκησα κριτικήν, ἤσκησα κριτικὴν ἴσως δριμεῖαν καὶ ἔναντι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔναντι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ σημερινοῦ καὶ τοῦ προκατόχου του. Θὰ ἤθελον ἐκ τῶν πρακτικῶν νὰ μοῦ ἀναφέρῃ τις, ὅτι παρεξετράπην, ἔναντι οἱουδήποτε συναδέλφου. Αἱ προσωπικαὶ ἐπιθέσεις εἶναι ἔνδειξις ἀδυναμιῶν καὶ ἀδυναμιῶν προσωπικῶν καὶ ἀδυναμιῶν μιᾶς παρατάξεως. (Φωναὶ — θόρυβος). Θὰ μὲ ἀκούσητε, κύριοι;

§24Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Ἀναμφισβητήτως, θὰ πρέπει νὰ ἀκουσθῆτε, διότι τὸ θέμα εἶναι σοβαρόν, δικαιολογοῦν τὴν προσωπικήν σας ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσητε. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρεκάλουν, ἐφ’ ὅσον ὁ ἴδιος λέγητε ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσδίδεται ὀξύτης εἰς τὰς συζητήσεις, νὰ ἀποφεύγητε καὶ προκλήσεις.

§25Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ διὰ συγκεκριμένην παράταξιν. Ὁμιλῶ γενικῶς καὶ ἰσχύει αὐτὸ δι’ ὅλας τὰς παρατάξεις τῆς Βουλῆς. Ὅταν γίνωνται προσωπικαὶ ἐπιθέσεις, αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ παράταξις εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ ρήτωρ εὑρίσκεται εἰς πολὺ δυσχερῆ θέσιν. Νομίζω ὅτι ὡμίλησα κατ’ ἐπανάληψιν ἐπὶ πολιτικῶν θεμάτων, διὰ νὰ γνωρίζητε τὰς ἀντιλήψεις μου, καὶ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντοῦν εἰς οἱονδήποτε ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θὰ προβληθῇ ἐναντίον τῶν ἀπόψεών μου. Ζητῶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἀνακαλέσῃ ἐκ δευτέρου τὸν κ. βουλευτὴν εἰς τὴν τάξιν, διὰ τὴν ἀνήκουστον ὕβριν του. Τὸν ἀποκαλῶ ταπεινὸν συκοφάντην, ὅπως τὸν ἀπεκάλεσα καὶ χθὲς καὶ ζητῶ νὰ ἐπανέλθῃ ἐκ νέου εἰς τὴν τάξιν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θεωρῶ ἐπαρκεῖς τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Παπαγεωργίου. Δι’ αὐτὸ ἐμμένω εἰς τὴν χθεσινήν μου ἀπόφασιν, περὶ ἀνακλήσεώς του εἰς τὴν τάξιν. Καὶ ἐντέλλομαι, ὅπως γραφῇ αὕτη εἰς τὰ πρακτικά.

§27Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Τὴν ἐπαναλαμβάνετε, κύριε Πρόεδρε.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι. (Φωναί, θόρυβος ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§29Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δίκαιον εἶναι νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, διότι καὶ αὐτὸς ἐξεστόμισεν ὕβρεις.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§31Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Βαρβούτη.

§33Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰσηγούμενος τὴν πρότασιν δυσπιστίας ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἀναφέρετε, ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν παγίαν τακτικήν, τὸν λόγον ἔχουν αὐτομάτως καὶ αὐτοδικαίως οἱ ὑπογράφοντες τὴν πρότασιν δυσπιστίας. Κατόπιν προτάσεως τοῦ κ. Μαρῆ, ἑνὸς ἐκ τῶν ὑπογραφόντων τὴν πρότασιν δυσπιστίας, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, παρεχωρήθη ἡ θέσις του εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις νὰ ὁμιλήσουν οἱ Ἀρχηγοί. Ἐγεννήθη κατόπιν θέμα, ὅταν ἐκλήθη ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, νὰ ὁμιλήσῃ, περὶ τῆς σειρᾶς τῶν ὁμιλητῶν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔγινε, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλωσε ρητῶς τὰ ἑξῆς: «Ἔκαμεν, ἀρχομένης τῆς συνεδριάσεως, ὁ κ. Πρόεδρος, τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι ἡ συζήτησις ἄρχεται ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπογράφουν τὴν πρότασιν μομφῆς. Δεδομένου ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν ὑπέγραψε τὴν πρότασιν μομφῆς καὶ θὰ ἔπρεπε, συνεπῶς, νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπογράφουν, προτιμωμένης τῆς ἰδικῆς σας μομφῆς, θὰ ἔπρεπε, σεῖς, κ. Καρτάλη, νὰ ἀρχίσητε τὴν συζήτησιν. Παρὰ ταῦτα, ἐφ’ ὅσον ἐκρίθη σκόπιμον νὰ προηγηθῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι δὲν πρέπει νὰ συνεχίσητε τώρα σεῖς, διότι εἶσθε ὁ πρῶτος ὑπογράψας τὴν πρότασιν μομφῆς. Ἐκάματε πρότασιν μομφῆς καὶ σᾶς καλοῦμεν νὰ τὴν ἀναπτύξητε». Τὴν ὀρθὴν ταύτην ἄποψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεδέχθη καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κ. Καρτάλης καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Κανελλόπουλος. Συνεπῶς, ἐγώ, ἐφ’ ὅσον ἔχω ὑπογράψει δεύτερος τὴν πρότασιν μομφῆς, δικαιοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ὁμιλήσω, διότι, κατὰ τὸν Κανονισμόν, καὶ κατὰ τὴν τηρηθεῖσαν παγίαν τακτικὴν καὶ τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν λόγον ἔχουν κατὰ σειράν, ἀφοῦ ὁμιλήσουν οἱ κ.κ. Ἀρχηγοί, οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν δυσπιστίας. Δὲν θὰ εἶχα ἀντίρρησιν, νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Τσάτσος, καὶ ἔπειτα ἐγώ, διότι δὲν ζητῶ προτίμησιν, ἀλλὰ ζητῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀρχή, ἐπὶ τῆς ὁποίας τὸ Σῶμα σύσσωμον ἀπεφάνθη, τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς ἐὰν ὁμιλήσῃ ὁ συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Βενιζέλος.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε, κύριε Βαρβούτη, νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ. Κύριε βουλευτά, ἐπεκαλέσθητε τὰς γνώμας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Καρτάλη, ἀλλά, νομίζω, προκειμένου περὶ σειρᾶς τῶν δικαιουμένων νὰ ὁμιλήσουν καὶ Κανονισμοῦ, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν γνώμην τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, χωρὶς τοῦτο νὰ σημαίνῃ ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θέλει νὰ ἔχῃ τὸ προβάδισμα εἰς ἄλλα θέματα. Εἰς τὸ τέλος τῆς σελίδος 17 (τῆς πρώτης στήλης) τῶν πρακτικῶν, θὰ ἴδητε μετὰ τὸν κ. Καρτάλην, ὅτι γράφει: «Πρόεδρος. Παρακαλῶ, ἐγὼ δὲν εἶπον τίποτε ἀκόμη. Δὲν μὲ ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσω». Βλέπετε, τὸν Πρόεδρον δὲν τὸν ἀφήνουν νὰ ὁμιλῇ ποτέ. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς δευτέρας στήλης, τῆς σελίδος 17, λέγει: «Πρόεδρος. Μίαν διακοπὴν καὶ εἰς ἐμὲ ἐπ’ αὐτοῦ. .... (Ἀναγινώσκει) ....». Ἐγὼ — ὅπως ἐνεφάνισα τὸ θέμα ἀπόψε — σᾶς ἔδωσα τὴν εὐκαιρίαν νὰ λάβητε τὸν λόγον. Διότι ἠρώτησα ἂν θὰ λάβουν τὸν λόγον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν μομφῆς. Ὁ κ. Μαρῆς, τότε, εἶπε: «Ἐπιθυμοῦμεν νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Παπανδρέου». Διατὶ δὲν ἐζητεῖτε σεῖς τὸν λόγον, πότε, κύριε Βαρβούτη; Κατόπιν τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἡ συζήτησις ὑπήχθη εἰς τὸν γενικὸν κανόνα καὶ δὲν δύναμαι πλέον νὰ ἀποστῶ ἀπὸ τὰς γενικὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ εἶσθε, κύριε Βαρβούτη, ἀπὸ τετραημέρου ἐγγεγραμμένος μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους διακεκριμένους συναδέλφους καὶ τὸ ἐγνωρίζατε. Διατὶ διαμαρτύρεσθε ἀπόψε; Λοιπόν, νομίζω, ὅτι, ἀντὶ νὰ συζητοῦμεν περὶ τῆς δικονομίας, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη, διότι ἠκολουθήθη οὐχὶ ἡ ὁδὸς τῆς προτάσεως μομφῆς, ἀλλὰ τοῦ πολιτικοῦ θέματος μὲ τὴν ἱεράρχησιν τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν καὶ τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν, ὡμίλησεν καὶ ὁ κ. Λοϊζίδης, ὡς ἐγγεγραμμένος, τώρα θὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς ἄλλην ἑρμηνείαν; Δι’ αὐτό, παρακαλῶ νὰ τελειώσῃ τὴν ὁμιλίαν του συντόμως ὁ κ. Θ. Τσάτσος, κατόπιν ἔρχεται ὁ ἀντίλογος, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι βραχὺς καὶ μετὰ ἔρχεσθε σεῖς, κύριε Βαρβούτη. Νομίζω ὅτι οὕτω ἔχει τὸ πρᾶγμα. Θέλετε νὰ προκαλέσω ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς; Διότι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μὲ δικαιώσῃ.

§35Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, γνωρίζετε τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον τρέφω εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ ὅτι δὲν δημιουργῶ ζητήματα. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀναγράφουν τὰ πρακτικά, ὡς λεχθέντα ἀπὸ σᾶς, ἀλλά, ἐπιτρέψατέ μου, νὰ διαφωνήσω μαζί σας, διότι ἐξ αὐτῶν τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται, ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀντιθέτου ἀπόψεως. Ἐπαναλάβατε καὶ εἴπατε, ὅτι θὰ λάβουν τὸν λόγον οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ καὶ κατόπιν οἱ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι, κατὰ σειρὰν ὑπογραφῆς καὶ προτάσεως μομφῆς. Καὶ εἰς ἀπάντησιν ὁ κ. Καρτάλης εἶπεν, ὅτι παρεχώρησε τὴν θέσιν του εἰς τὸν κ. Παπανδρέου. Δὲν θέλω νὰ θεωρηθῶ, ὅτι δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν ὅσα γράφουν τὰ πρακτικὰ ὡς λεχθέντα ἀπὸ Ὑμᾶς, ἡ ἔννοια ὅμως τῆς παραγράφου αὐτῆς εἶναι, ὅτι σεῖς δὲν τηρεῖτε σαφῶς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἔγινε μία παρέμβασις, διὰ νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Αὐτὴν τὴν ἐδέχθημεν καὶ τὴν σεβόμεθα, ἀλλὰ μετὰ τοὺς κ.κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐθέσατε, δηλαδὴ οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν μομφῆς.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔθεσα αὐτὴν τὴν ἀρχήν. Ἴσως κακῶς καὶ ὑμᾶς, ἴσως καὶ ἐκ σφάλματος, ἂν ἐπιμένετε. Τώρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ ὁ πίναξ τῶν ρητόρων.

§37Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐὰν δὲν τὴν ἐφαρμόσητε εἰς ἐμέ, τοὐλάχιστον, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν ποὺ τρέφω εἰς τὸ Προεδρεῖον, νὰ διαμαρτυρηθῶ. Ἐπὶ τέλους, εἶμαι καὶ ἀνεξάρτητος καὶ πρέπει νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ φωνὴ ἑνὸς ἀνεξαρτήτου ἐπὶ ἑνὸς Ἐθνικοῦ θέματος, ὁ ὁποῖος οὔτε διαμαρτυρίαν κάμνει οὔτε......... (κωδωνοκρουσίαι).

§38Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε. Δὲν εἶναι θέμα ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐν προκειμένῳ ἡ διάταξις ἡ σχετικὴ εἶναι σαφής. Οἱ ὑπογράψαντες καὶ ὑποβάλλοντες πρότασιν οἱανδήποτε, καλοῦνται νὰ τὴν ἀναπτύξουν, πρὸ παντὸς δέ, ὅταν πρόκειται περὶ προτάσεως μομφῆς, ποὺ ὁ βουλευτὴς ὁ ὑπογράψας ὑποτίθεται ὅτι ὑπέχει εὐθύνην.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§40Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κατόπιν αὐτοῦ δὲν δικαιοῦται τὸ Προεδρεῖον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ διαγράψῃ βουλευτήν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑπογράψει τὴν πρότασιν μομφῆς.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε τὸν κ. Βαρβούτην, οὔτε ἄλλον τινὰ διέγραψα, ἀντιθέτως τὸν ἀνέγραψα.

§42Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἔχω ὑπογράψει τὴν πρότασιν μομφῆς καὶ ἀξιῶ ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ νὰ μὲ καλέσητε νὰ ὁμιλήσω εἰς οἵαν σειρὰν ἔχω εἰς τὴν πρότασιν, λέγω τὸ ὅ,τι παρεχωρήθη ἡ θέσις ἄλλου συναδέλφου εἰς τοὺς κ.κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ ἐμέ. Ἅπαξ καὶ ἐτελείωσεν ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἀπόψεων τῶν κ. κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, θὰ ἀκολουθήσητε τὴν σειρὰν τῶν βουλευτῶν τῶν ὑπογραψάντων.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βυζαντινολογοῦμεν, παρακαλῶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν δέχεται τὴν ἄποψιν τοῦ Προεδρείου, ἡ ὁποία εἶναι νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ σειρὰ ἐγγραφῆς.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§46Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, σήμερον τὴν πρωΐαν ἐτελέσθη ἓν ἀνοσιούργημα.......

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω εἴπει, ὅτι ὅταν θέλετε τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, πρέπει νὰ ἔρχεσθε εἰς τὸ Γραφεῖον μου. Τώρα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄλλο θέμα, ἐφ’ ὅσον εἰσήλθομεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ὁ κ. Θ. Τσάτσος, ἔχει τὸν λόγον.

§48Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἤδη πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.....

§49Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κυβέρνησις δὲν ὑπάρχει.

§50Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων.

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ ἀναμείνητε.

§52Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα, ἤδη πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, συνεσωρεύθησαν σφάλματα καὶ τὴν συσσώρευσιν τῶν σφαλμάτων ἔχει ἀνακεφαλαιώσει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κατὰ τὰς ἀπόψεις τῆς παρούσης, ὑποθέτω, Κυβερνήσεως, ὁ κ. Γ. Κασιμάτης. Ἀναμφιβόλως, ἕκαστος ἐξ ὑμῶν διατηρεῖ τὰς ἀπόψεις του, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν εὐθύνην, ἂν ὄχι τῆς Παρούσης Κυβερνήσεως, τῆς παρούσης πλειοψηφίας, ἰδιὰ τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα συνεσωρεύθησαν εἰς τὸ παρελθόν, κατὰ τὴν γνώμην του. Ἡ ἰδική μου γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω εἶναι, ὅτι ἐπὶ τυπικοῦ ὅλως στοιχείου στηρίζεται ἡ ἄποψις τοῦ διαχωρισμοῦ τῆς εὐθύνης τῆς πλειοψηφίας τῆς παρούσης, ἀλλὰ καὶ τῆς Κυβερνήσεως κατ’ ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἀπορρέει ἀπὸ τὴν παροῦσαν πλειοψηφίαν, διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ ταὐτοσήμου Κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας. Ἡ μεταβολὴ τοῦ τίτλου καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ ἡγέτου, δὲν νομίζομεν ὅτι ἀποτελοῦν ἐπαρκῶς οὐσιώδη στοιχεῖα, ὥστε νὰ θεωρῆται, ὅτι ἐπῆλθε μεταβολὴ δικαιολογοῦσα τὴν διακοπὴν τῆς εὐθύνης εἰς τὸ σημεῖον τὸ χρονικὸν ἐκεῖνο, καθ’ ὃ ἐσχηματίσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἐὰν ἐμνημόνευσα τὸ γεγονὸς αὐτό, κύριοι βουλευταί, διότι πρόκειται νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῶν σφαλμάτων ἐκείνων, τὸ ἐμνημόνευσα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ δυνηθῶ, καὶ τὸ θεωρῶ χρήσιμον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν παροῦσαν πλειοψηφίαν, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤκουσε χθὲς χαρακτηριζόμενα ὡς σφάλματα, τὰ εἶχεν ἀκούσει ὡς ἐξαγγελίαν μιᾶς ἄλλης Κυβερνήσεως καὶ τὰ ἐχειροκρότησε καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἦτο χρήσιμον, προκειμένου περὶ θεμάτων, τόσον σοβαρῶν, ὡς εἶναι τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, ἡ πλειοψηφία νὰ ἀποφεύγῃ τὴν παρεμβολὴν χειροκροτημάτων, δίκην ἐπιχειρημάτων. Εἰς τὰς συζητήσεις, τὰ χειροκροτήματα δὲν μεταβάλλονται εἰς ἐπιχειρήματα. Τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν ἐπιχειρημάτων θὰ τὴν ἀποκαλύψῃ ἡ συζήτησις. Καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐκδήλωσις ἐνθουσιασμοῦ, ἡ ὁποία νὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ συγκαλύψῃ τὴν ἔλλειψιν πραγματικῶν ἐπιχειρημάτων. Θὰ ἐπεθύμουν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κατὰ τὰ ἄλλα ἀγαπητοῦ μου φίλου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος νομίζω, ὅτι ὑπέπεσε κατὰ βάσιν εἰς ἕνα σφάλμα, τὸ ὁποῖον, ὑποθέτω, ὅτι ἔχει γίνει σήμερον ἀντιληπτὸν ἀπὸ ὅλους, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ ἐκλάβῃ τὰς φιλοφρονήσεις ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπηλλάγησαν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. τῆς ἀνάγκης νὰ λάβουν μίαν θέσιν, ἐνδεχομένως δυσάρεστον, διὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, νὰ τὰς ἐκλάβῃ ὡς ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦν τὸν τίτλον τοῦ θριαμβευτοῦ, ἢ τῆς ἐπιτυχίας. Νομίζω, ὅτι ἐν προκειμένῳ ὑπῆρξε καὶ πάλιν μία σύγχυσις μεταξὺ χειροκροτημάτων καὶ ἐπιχειρημάτων. Ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ δηλώσω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Βουλή, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ διεξαγάγω τὴν συζήτησιν μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα, ὅτι δὲν πιστεύω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ ἄλλον χειρισμὸν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἢ οἱαδήποτε Κυβέρνησις, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ ἐκτίμησις ἡ πραγματικὴ τῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας ἐνεφάνιζε τὸ πρόβλημα, δὲν ἐπιτρέπει μίαν τοιαύτην καλόπιστον βεβαίωσιν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως νομίζω, ὅτι θὰ ἀποδείξω, ἀπέτυχεν εἰς τὴν ἀποστολήν του, δὲν ἀπέτυχε διότι δὲν κατώρθωσε νὰ λυθῇ ἀμέσως τὸ Κυπριακόν. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν καλοπίστως νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἦτο δυνατὸν καὶ ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας ἐφικτόν. Ὑποστηρίζω, ὅμως, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὐθύνεται διὰ τὴν ἀποδοχὴν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως καὶ διὰ τὴν ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης ἰδίαν αὐτῆς ψῆφον καὶ διὰ τὴν ἄτοπον θριαμβολογίαν, ἡ ὁποία ἐνεφάνισε τὴν Ἑλλάδα ἱκανοποιουμένην ἀπὸ τοιαύτην λύσιν, ἐνῷ δὲν εἶναι ἡ λύσις αὐτὴ βαθμὶς διὰ μίαν σταδιακὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι κατεπλάγημεν, ὅτι ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς ἡγεσίας, δὲν ἠκούσθη ἡ φωνὴ τοῦ δικαίου, ἀλλὰ μία φωνὴ ἀμφιβόλου σκοπιμότητος. Πρίν, ὅμως, ἐξετασθῇ αὐτὸ τοῦτο τὸ θέμα, νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀνακύπτουν θέματα προκαταρκτικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, κυρίως δὲ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν προπαρασκευὴν τῆς διπλωματικῆς μάχης. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν, κύριοι βουλευταί, ὅταν ἡ Ἑλλὰς εἶχε τὴν τύχην καὶ τὴν δόξαν νὰ κυβερνᾶται ἀπὸ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ποίαν ἔκτασιν ἔδιδεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς διεθνοῦς μάχης. Ἐπεστρατεύετο, τότε, πᾶσα δύναμις τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ εἶχε κανεὶς τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἂν καὶ εἶναι ὀλίγοι οἱ Ἕλληνες, ἔχουν πλημμυρίσει τὸν κόσμον. Οἱ καθηγηταὶ τῶν Πανεπιστημίων ἦσαν εἰς τὰ Πανεπιστήμια. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐργατικῶν τάξεων, οἱ ὁποῖοι ἐνεφανίζοντο ἐνώπιον τῶν Ἐργατικῶν Συνεδρίων, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιστημόνων, οἱ δικηγόροι, οἱ ἰατροί, οἱ μηχανικοί, συνήντων τοὺς συναδέλφους των καὶ διεφώτιζον αὐτούς. Καὶ κατώρθωνε μία Ἑλλάς, μικροτέρα ἀπὸ τὴν σημερινὴν καὶ μὲ πολὺ μικροτέρους διεθνεῖς τίτλους, διότι ὠθεῖτο ἀπὸ τὴν πράγματι μεγαλουργὸν πνοὴν ἑνὸς ἀληθοῦς Κυβερνήτου, νὰ δεσπόζῃ τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης καὶ νὰ δημιουργῇ ἕνα κλῖμα μέσα εἰς τὸ ὁποῖον ἐπραγματοποιοῦντο τὰ ὄνειρα τῆς φυλῆς, τὰ ὄνειρα αἰώνων, ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν. Ἐὰν συγκρίνωμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἔκτασιν τῆς μάχης, ἡ ὁποία ἐδίδετο, τότε, πρὸς τὴν μάχην ἡ ὁποία ἐδόθη σήμερον, ὁποία ἀπογοήτευσις θὰ ἐπικρατήσῃ. Ἐξετυπώθησαν ὀλίγα καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω καλὰ ἔντυπα τὰ ὁποῖα διενεμήθησαν, νομίζω, δυστυχῶς, εἰς ἀνεπαρκῆ ἀριθμόν. Ἐγένοντο διαλέξεις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἐγράφησαν μερικὰ ἄρθρα καὶ νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ διαπιστώσω, ὅτι τὰ περισσότερα ὑπῆρξαν ἀποτέλεσμα προσπαθείας. Ἐξακολουθεῖ ἀκόμη καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐξακολουθεῖ τὸ γόητρον τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος νὰ μαγεύῃ πολλοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸν ἔξω τῆς χώρας ταύτης κόσμον, καὶ κατορθώνει ἡ Ἑλλὰς νὰ εὑρίσκῃ φίλους τοὺς ὁποίους καὶ πολλάκις ἀγνοεῖ. Καὶ ἄλλοτε ἀκόμη, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶχον συστήσει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν — ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τότε, δὲν ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ κατεῖχεν ἄλλος τὴν θέσιν του — εἶχον συστήσει νὰ γίνῃ ἡ ἐπιστράτευσις τῶν Ἑλληνικῶν δυνάμεων καὶ ἐὰν ἀντιταχθῇ ὅτι μία παρομοία ἐπιστράτευσις ὑπερβαίνει τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις, τὰς ὁποίας δύναται νὰ διαθέσῃ τὸ Κράτος, ὁ Προϋπολογισμός, εἶχον προτείνει νὰ καθιερωθῇ καὶ μία καὶ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας κατ’ ἔτος Κυπριακῆς ἐργασίας, ἡμέρας καθ’ ἃς ἡ ἀπόδοσις τῆς ἐργασίας παντὸς Ἕλληνος ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν εὐτυχίαν νὰ ζῇ ἐλεύθερος εἰς τὴν χώραν αὐτὴν θὰ κατέληγεν εἰς ἕνα εἰδικὸν προϋπολογισμὸν ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος, ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος τὸν ὁποῖον διεξάγει ὡς ἐντολοδόχος τοῦ Κυπριακοῦ Ἑλληνισμοῦ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ὑπεστήριζα ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ περιεχόμενόν της. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις, ἄλλα θέματα εἶχεν, τὰ ὁποῖα τὴν ἀπησχόλουν καὶ δὲν ἠσχολήθη μὲ τὴν πρότασίν μου. Νομίζω, πάντως, ὅτι οὐδεὶς ἀμφιβάλλει περὶ τοῦ ὅτι ἡ προπαρασκευὴ τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης δὲν ἐπέτυχεν ἐκεῖνο τὸ ἀποτέλεσμα. Μίαν λαμπρὰν περὶ τούτου βεβαίωσιν μᾶς ἔδωσεν ὁ κ. Λοϊζίδης, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του εἶπεν περισσότερα προφανῶς ἀπὸ ὅσα ἠθέλησεν. Μᾶς ἀνέφερεν, ὁ κ. Λοϊζίδης, πὼς εἰς τὸ παρελθὸν ἦτο δυσχερὲς νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τοῦ Κυπριακοῦ, πὼς ἦτο ἀδύνατον νὰ εὕρῃ συνομιλητὰς καὶ πὼς μέγα ὑπῆρξεν τὸ γεγονός, τῆς διεθνοῦς προβολῆς διὰ τῶν συζητήσεων εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Κύριοι βουλευταί, οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀμφιβάλλει ὅτι ἡ συζήτησις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἀκολουθήσει τὴν διεθνῆ προβολὴν καὶ νὰ διεξάγεται μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῆς ἀτμοσφαίρας τῆς ψυχολογικῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ δημιουργήσει ἡ διεθνὴς προβολή. Καὶ δὲν ἀνέμενον νὰ γίνῃ ἡ διεθνὴς προβολὴ διὰ τῆς συζητήσεως εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ πρωθύστερον αὐτῆς τῆς σκέψεως μοῦ τὸ ἔδωσεν ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Λοϊζίδη, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφράσω ὅλην μου τὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὅλοι οἱ βουλευταὶ καὶ ἡ ὁποία ὑπερνικᾷ τὰ φράγματα τοῦ κομματικοῦ διχασμοῦ ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἠθέλησεν αὐτὸς ἑαυτὸν νὰ ἐγκλείσῃ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ πλέον, εἶχεν ἀναλάβει ἐνώπιον τοῦ σώματος, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιδιώξῃ μέχρι τέλους τὴν αὐτοδιάθεσιν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπὴν αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ὁ συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Σοφοκλῆς Βενιζέλος, παρακαλεῖ νὰ ἐξαντληθῇ ἀπόψε ὁ κατάλογος τῶν ρητόρων. Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπειδὴ ἡ ὁμιλία σας προβλέπεται, δίωρος, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶσθε σύντομος, διὰ νὰ μᾶς βοηθήσητε οὕτως ὥστε νὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ οἱ ἄλλοι κύριοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσουν. Σᾶς ζητῶ συγγνώμην, διὰ τὴν διακοπήν.

§54Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Νομίζω, πράγματι, ὅτι εἶναι καθῆκον μου νὰ συντομεύσω, κατὰ τὸ δυνατόν, νὰ βοηθήσω, ὥστε νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς ὅλους τοὺς συναδέλφους νὰ ὁμιλήσουν περὶ τοῦ θέματος. Θεωρῶ ὀρθὴν τὴν σύστασιν καὶ θὰ τὴν συμμερισθῶ ἀπολύτως. Ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν, καὶ εἶχε δηλώσει ὅτι κατὰ τὴν διαδρομὴν τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἀγῶνος, ἐὰν εὑρίσκετο ποτὲ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβάλῃ τακτικήν, θὰ ἐνεφανίζετο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ θὰ συνεζήτει καὶ πάλιν τὸ θέμα. Βεβαίως, ἀντιλαμβάνομαι τὴν δυσκολίαν τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ θέμα, ἀφ’ ἧς ἐβεβαιώθη ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβολῆς ἐνεφανίσθη τόσον αἰφνιδίως, ὥστε δὲν ὑπάρχει ὁ χρόνος διὰ τὴν μεταβολὴν τῆς τακτικῆς. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομίζω ὅτι ἔχομεν τὴν ἐξήγησιν τῆς αἰσιοδοξίας, τὴν στρεφομένην κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου κ. Κασιμάτη. Ὁ κ. Κασιμάτης, ἐὰν ὑπῆρξε αἰσιόδοξος, ὑπῆρξε διότι ἦτο ἀναγκαῖον τοῦτο, καθ’ ὅσον ἐὰν ἐβεβαίωνε τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην ὅτι ὑπῆρχον λόγοι μεγίστης ἀνησυχίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκβασιν τοῦ διεξαγομένου ἀγῶνος, τότε θὰ ἐνεφανίζετο ἐπιτακτικὴ ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἐμφανίσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις της. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ πλειοψηφία οὐχὶ ὀρθῶς ἐμφανίζεται ὡς μὴ ἱκανοποιηθεῖσα ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Κασιμάτη. Ἡ πλειοψηφία θὰ ὀφείλῃ ποιάν τινα εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν κ. Κασιμάτην, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ καλύψῃ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέπτυξα προηγουμένως. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ προκαταρκτικὰ θέματα. Ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν. Διὰ νὰ ἀντιληφθῶμεν ἐὰν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὸν Ο. Η.Ε. εἶναι ἐπιτυχία ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς, ἢ ἐπιτυχία ἀπὸ Βρεταννικῆς πλευρᾶς, πρέπει νὰ καθορίσωμεν τὶ ἐπεδίωκε ἡ Μεγάλη Βρεταννία καὶ τὶ ἐπεδίωκεν ἡ Ἑλλάς. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία εἶναι προφανὲς ὅτι ἐπεδίωκε νὰ παραμείνῃ τὸ Κυπριακὸν θέμα ἐσωτερικόν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἐπιλύεται διά τινος μορφῆς αὐτοκυβερνήσεως, κατὰ τρόπον, ὅμως, παραμερίζοντα τὰς δικαιολογίας τοῦ διεθνοῦς ἐνδιαφέροντος, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν. Αὐτή, νομίζω ὑπῆρξεν ἡ ἐπιδίωξις τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς. Ἐπιδίωξις τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς, ὅπως τὴν ἐξέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὑποθέτω καλῶς πληροφορημένος ὁ κ. Λοϊζίδης, ὑπῆρξεν ἡ ἄμεσος αὐτοδιάθεσις, τούτου μὴ ὄντος δυνατοῦ, ἡ αὐτοδιάθεσις ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας καὶ ἔχομεν τώρα συγκεκριμένον τὸ ἐπελθὸν ἀποτέλεσμα πρὸς τοὺς δύο ἀντικειμενικοὺς σκοπούς. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὰς μακρὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Βουλήν, οὐδεὶς ἀμφιβάλλει ὅτι τὸ ἐπελθὸν ἀποτέλεσμα πλησιάζει ἐμφανῶς πολὺ περισσότερον πρὸς τὴν Βρεταννικὴν ἄποψιν, παρά, δυστυχῶς, πρὸς τὴν Ἑλληνικήν. Καὶ ἐν προκειμένῳ, ὀφείλω, ἐν τούτοις, νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνέπτυξε εἰς τὴν Βουλὴν διατὶ ἠναγκάσθη νὰ δεχθῇ τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἔκφρασις «ἠναγκάσθην νὰ δεχθῶ» εἶναι μία περίεργος ἔκφρασις, προκειμένου νὰ θεμελιώσῃ διεκδίκησιν θριάμβου. Ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω, εἶναι ὅτι ἡ ψηφισθεῖσα Ἰνδικὴ πρότασις, δὲν ἐμπεριέχει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἤμην εὐτυχὴς νὰ ἀκούσω, τὰ ὁποῖα θὰ ἀντιτάξῃ μία Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ὅταν θὰ ἐπικαλῆται διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δὲν ἐμπεριέχει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὁ οἱοσδήποτε θὰ θέλῃ νὰ ἀποδείξῃ τοῦτο, τὴν προκαταβολικὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔχει δώσει ὑποστηρίζων τὴν πρότασίν του ὁ Ἰνδὸς ἀντιπρόσωπος.

§55Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἀπὸ ἀπόψεως Ο.Η.Ε., θὰ ἔχωμεν πολλὰ ἐπιχειρήματα νὰ παρατάξωμεν, τόσον νομικά, ὅσον καὶ ἐπιχειρήματα ἀπορρέοντα ἐκ τῶν ἀγορεύσεων πολλῶν ρητόρων, ἐκπροσώπων κρατῶν– μελῶν τοῦ Ο.Η.Ε. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐπανέλθω αὔριον καὶ θὰ σᾶς μνημονεύσω στοιχεῖα συγκεκριμένα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδείξουν ὅτι δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἐκτὸς τοῦ Ο.Η.Ε. ὅτι ἡ ἀπόφασις ἀποτελεῖ σταθμὸν ὁδηγοῦντα πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἀλλά, πέραν αὐτοῦ, ὑπάρχει ἕνα ἄλλο μεγάλης σημασίας θέμα, ποὺ δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν ὄχι πλέον εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, τὸ ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. προβλέπει αὐτοδιάθεσιν. Τοῦτο, τὸ ἀποδεικνύει τὸ γεγονός, ὅτι σύσσωμος ἡ Ἀγγλικὴ Ἀντιπολίτευσις δέχεται ὅτι ἡ ἀπόφασις ὑποχρεώνει εἰς αὐτοδιάθεσιν.

§56Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου νὰ προσπαθήσω νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ κατατείνουν εἰς τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς τῆς ἀπόψεως. Ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι θὰ ἦτο μία βαρεῖα καὶ ἐπικίνδυνος ὑποτίμησις τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον ἐνέχει ἡ δυνατότης τῆς προβολῆς τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ὁ Ἰνδὸς ἀντιπρόσωπος ὑπεστήριξεν ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι εὐθέως δύνανται νὰ χρησιμοποιηθοῦν πρὸς θεμελίωσιν τῆς ἀντιθέτου ἀπόψεως. Καὶ θὰ ἤμην εὐτυχὴς εἰς τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ νὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλα. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ καὶ κατὰ παρεμβολήν, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἀποτελεῖ καθῆκον ὅλων τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν πράγματι νὰ ἴδουν εὐοδούμενον τὸ Κυπριακόν, νὰ ἐξάρωμεν τὸ μεγαλεῖον, τὸ ἠθικόν, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς τὸ Βρεταννικὸν Κοινοβούλιον, ἡ ὁποία εἰς ἕνα θέμα, εἰς τὸ ὁποῖον εὐκόλως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὅτι δῆθεν ἀντιμάχεται τὰ Βρεταννικὰ συμφέροντα, δὲν ἐδίστασε νὰ λάβῃ τὴν θέσιν τοῦ δικαίου. Μόνον κόμματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος των ταυτίζεται πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς Δικαιοσύνης καὶ πρὸς τὸ μεγαλεῖον τῆς ἀνθρωπότητος, ἔχουν τὸ θάρρος νὰ λάβουν τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα. Καὶ θὰ ἦτο μία βαρεῖα παράλειψις καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἀκόμη σκοπιμότητος, νὰ μὴ ἐξάρωμεν πάντοτε καὶ εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν τὸ μεγαλεῖον τῆς στάσεως τοῦ Φιλελευθέρου Κόμματος καὶ τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. (Χειροκροτήματα ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης). Ἡ δευτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψηφισθεῖσαν πρότασιν, εἶναι, ὅτι περίπου μᾶς εἶχεν ἐπαναφέρει εἰς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν εἶχε τοῦτο, ὅταν ἡ Μεγάλη Βρεταννία διεφύλαττε καὶ κατωχύρωνε τὴν ἐσωτερικότητα τοῦ προβλήματος. Ἀντιλαμβάνομαι καὶ θέλω νὰ προλάβω τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θὰ λεχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι πράγματι ἐσωτερικὸν πρόβλημα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας πλέον, διότι δὲν διεξάγει τὰς συζητήσεις ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἀλλὰ κατόπιν διεθνοῦς ἐπιταγῆς, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον τὸ καθιστᾷ οὕτως εἰπεῖν, προσωρινῶς ἐσωτερικὸν θέμα. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἔχῃ ἡ ἐπίκρισίς μου, τὴν ἑξῆς εἰδικωτέραν μορφήν: Ὀφείλει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδείξῃ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον περιελαμβάνετο εἰς μίαν πρότασιν, νομίζω, τοῦ Παναγιᾶ, τὴν ἀνάγκην νὰ ὑπάρξῃ ἀναφορὰ πρὸς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν συνομιλιῶν. Τότε μόνον θὰ διεκηρύσσετο ὅτι κατ’ ἐντολὴν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν διεξάγει τὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις. Ἄλλως, ὑπάρχει κίνδυνος, ἡ Μεγάλη Βρεταννία νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὸ θέμα κατόπιν διεθνοῦς ἀποφάσεως, εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συζητῇ αὐτὴ μόνη μὲ τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ οὕτω, ἀντὶ ἡ διεθνὴς ἀπόφασις νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς θεμελίωσιν τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀποτελῇ τὴν κατοχύρωσίν της. Τρίτον, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἶναι ἄκρως ἐπικίνδυνον, καὶ εἰς τοῦτο θὰ ἔχω μίαν διαφωνίαν μὲ τὸν ἀγαπητόν μου φίλον κ. Λοϊζίδην, νὰ θεωρηθῇ, ὅτι δυνάμεθα ἡμεῖς οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰς διαπραγματεύσεις θὰ τὰς διεξαγάγουν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Τιμῶ τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ κ. Λοϊζίδη, ὁ ὁποῖος πιστεύει, ὅτι, παρὰ τὰ βάρβαρα μέτρα, τὰ ὁποῖα καταδυναστεύουν τοὺς ἀδελφούς μας τῆς Κύπρου, θὰ ὑπάρξῃ πάντοτε ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἀλύγιστη, διὰ νὰ ὀρθώσῃ τὸ ἀνάστημά της καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ἀγῶνες διεξάγονται μὲ αὐτὸ τὸ πνεῦμα καὶ ὅπως ὀρθῶς εἴπατε, εἶσθε περισσότερον ἀγωνιστής, παρὰ διαπραγματευτής. Οἱ ἀγῶνες διεξάγονται μὲ τὸν ἐνθουσιασμὸν αὐτὸν καὶ δὲν διεξάγονται αἱ διαπραγματεύσεις καὶ ἰδίως μὲ ἕνα ἀντίπαλον, ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν μακροτάτην τρομερὰν πεῖραν διεξαγωγῆς διαπραγματεύσεων. Καὶ ἄλλοτε, μόλις εἶχεν ἀρχίσει νὰ λαμβάνῃ τὴν ὀξυτάτην μορφὴν ἡ κατατυράννησις τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου ἀπὸ τοὺς Βρεταννούς, εἶχον ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, λέγων ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμον, δὲν εἶναι φρόνιμον, δὲν εἶναι προνοητικὸν νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὶ πλέον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ Κυπριακὸς λαός. Τὸ αἴτημα, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς ἑνώσεως, ἔχει μίαν προκαταρκτικὴν θέσιν, ὅτι δὲν ζητοῦμεν προσάρτησιν, ζητοῦμεν νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ θέλησις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν διεκδικοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἀλλὰ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζομεν Κυπριακὴν ἐθνότητα καὶ γνωρίζομεν τοὺς Κυπρίους, γνωρίζομεν ὅτι εἶναι Ἕλληνες ἁγνοὶ καὶ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἔχει καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ ποία εἶναι ἡ θέλησις ἡ ἀληθινὴ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως δὲν εἶναι αἴτημα κἂν τῶν Κυπρίων, ποὺ ζοῦν σήμερον, εἶναι ἕνα αἴτημα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁλοκλήρου τοῦ γένους, ἐν τῇ διαρκείᾳ τοῦ χρόνου καὶ οὐδεὶς δύναται, μηδὲ Κύπριος, νὰ εἴπῃ ὅτι ἀπεμπολεῖ τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως. (Χειροκροτήματα). Τὴν ἀρχὴν αὐτήν, τὴν ἀρχὴν τῆς διατηρήσεως τοῦ αἰτήματος, τὸ ὁποῖον προβάλλει ὁ Ἑλληνισμός, ὡς αἴτημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὴν θεωρῶ θεμελιώδη καὶ λυποῦμαι ὅταν ξεφεύγουν φράσεις κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζουν ἀποχωρισμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο μόνον δι’ ἑρμηνειῶν νὰ συνδεθοῦν πρὸς τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν θέτομεν. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα σαφεῖς καὶ γενικῶς νομίζω ὅτι ἡ Ταϋλανδικὴ πολιτικὴ τῶν περιστροφῶν καὶ λεπτομερῶν διακρίσεων, ἔχει παρέλθει. Ἐπικρατεῖ καὶ εἰς τὴν διεθνῆ ἀτμόσφαιραν μία τάσις ἁπλότητος καὶ σαφηνείας καὶ νομίζω ὅτι ὁσάκις ἐμφανίζονται διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐνθυμίζουν συζητήσεις παρωχημένης διπλωματικῆς ἐποχῆς, πρέπει νὰ εἴμεθα ἀμέσως ἐπιφυλακτικοί, διότι κἄτι τὸ ἀνώμαλον συμβαίνει. Ἄλλωστε, ἴσως, εἰς τοῦτο ἀντείπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅταν ἑρμηνεύων τὴν ψῆφον του διεκήρυξεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξουν ὡρισμέναι ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγγυήσεις εἶναι ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, ἐκεῖ ὅπου χθὲς ἐστήθη ἡ ἀγχόνη, καὶ ὅπου οὐδεὶς γνωρίζει, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ στηθῇ καὶ αὔριον, εἰς περίπτωσιν ἀποτυχίας τῶν διαπραγματεύσεων, δὲν ὑπάρχει προϋπόθεσις, τῆς ὁποίας τὴν ἀναγκαιότητα, ἐν τούτοις, ἀπεδέχθη καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς πλειοψηφίας ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν, διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ θέλωμεν, νὰ εὐχώμεθα, νὰ ἐπιθυμῶμεν νὰ ἔχῃ δίκαιον ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς ὁποίας ἀνήκομεν.

§57Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι κατόπιν τῆς ἀγχόνης, εἶναι περιττὴ ἡ συζήτησις αὐτή;

§58Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει καὶ κἄτι ἄλλο μέσα εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως, τὸ ὁποῖον ἐπίσης θεωρῶ ἄκρως οὐσιῶδες. Ἐμφανίζεται ὡς σκοπὸς τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ διεξαχθοῦν ἀκολούθως, αἱ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν, διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ διεξαγωγὴ τῶν διαπραγματεύσεων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ἡ Ἰνδικὴ πρότασις, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζει ὡς σκοπόν, τὸν ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἐπιδιώξῃ, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν διὰ νὰ εἶναι ὠφέλιμοι καὶ εἰλικρινεῖς αἱ συζητήσεις. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα θεμελιῶδες ἐλάττωμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχει ἐπιστηθῆ ἡ προσοχή, δὲν διετύπωσεν ἐπαρκῶς ἐντόνως ἅπαξ μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑποστηρίζων τὴν ἄποψιν καὶ νομίζω ὀρθῶς, ἀλλὰ χωρὶς νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἄποψίν του αὐτὴν τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν ἔμφασιν, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος. Διότι, ὑπάρχει μία ἀναμφίβολος, μία ἔκδηλος, κατ’ ἐμέ, εἰς τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, ἀνατροπὴ τῶν μέσων εἰς σκοπούς. Θεωρεῖ, δηλαδή, ὅτι τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προκύψῃ ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων, εἶναι ὁ σκοπός, ἐνῷ τὸ καθεστὼς αὐτὸ ἀποτελεῖ ἁπλῶς τὴν προϋπόθεσιν τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους, κύριοι βουλευταί, πιστεύω, ὅτι ἡ πρότασις ἡ Ἰνδική, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτή, πλησιάζει περισσότερον πρὸς τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ἡ Βρεταννικὴ Ἀντιπροσωπεία, παρὰ ἡ Ἀντιπροσωπεία ἡ Ἑλληνική. Ἡ Κυβέρνησις ἐπεδίωξε νὰ ἐμφανίσῃ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ ὄχι ὡς λύσιν, ὅπως ὀρθῶς ἐτόνισεν ὁ κ. Λοϊζίδης, τοῦ Κυπριακοῦ, ἀλλά, ὡς μίαν σταδιακὴν φάσιν ἑνὸς ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος θὰ διαρκέσῃ περισσότερον. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, ἀποτελῇ ἀποτυχίαν τὸ ἐπελθὸν ἀποτέλεσμα, ἀποτελεῖ ἀκριβῶς ἀποτυχίαν, διότι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἔλαβεν ὁ ἀγὼν τὴν μορφὴν τῆς σταδιακῆς προσπαθείας, εἰς καμμίαν στιγμὴν ἔπρεπε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ θέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ παρημπόδιζον τὴν μετάβασιν εἰς ἓν καλύτερον στάδιον. Καὶ πρῶτον, ἡ ἄτοπος, ἐπαναλαμβάνω, θριαμβολογία, εἶναι ἀσφαλῶς, κἄτι, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιολογεῖ καὶ δὲν εὐνοεῖ τὴν σταδιακὴν ἐπιδίωξιν. Ἀλλά, πέραν αὐτοῦ, ἐλέχθησαν ὡρισμένα πράγματα κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων, τὰ ὁποῖα, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιπαρέλθουν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ μία διαμαρτυρία, τοὐλάχιστον ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ. Δὲν γνωρίζω πῶς θὰ διεξαχθοῦν εἰς τὸ μέλλον αἱ διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ ὑποθέτω, ὅτι ἕνα ἀπὸ τὰ κυριώτερα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ μεταχειρισθῶ, διὰ νὰ ἀποδείξω τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοὺς Ἑλληνικούς, θὰ εἶναι αἱ διαπραγματεύσεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι, λυποῦμαι, ὅτι ἀκούονται μόνον ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν Συμπολίτευσιν. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων, ἐγένετο λόγος περὶ Κυπριακῆς ἐθνότητος καὶ ἀνέπτυξεν ὁ κ. Λοϊζίδης, πῶς εἶναι δυσχερὲς νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. ἀντιπρόσωπος τῶν Ἰνδιῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει Κυπριακὴ ἐθνότης. Κατ’ ἐμέ, ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος δέχομαι καὶ γνωρίζω ἀπὸ τὴν διπλωματικὴν ἱστορίαν, ὅτι πολλάκις ἐνεφανίσθησαν Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, οἱ ὁποῖοι ἠγνόουν στοιχειώδεις ἐντελῶς γνώσεις. Ἡ Κύπρος εἶναι διὰ τὰς Ἰνδίας μία μικρὰ νῆσος εἰς τὴν Μεσόγειον, ἡ ὁποία εἶναι μία μακρυνὴ θάλασσα διὰ τὰς Ἰνδίας καὶ ἡ ἄγνοια συγχωρεῖται. Ἀλλά, πρῶτον, θὰ ἐπεθύμουν, νὰ γνωρίζω, ἐὰν κατεβλήθη καμμία σοβαρὰ προσπάθεια ἐνημερώσεως. Διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἡμισείας ὥρας καλόπιστος συζήτησις θὰ ἦτο ἀνίκανος, νὰ πείσῃ οἱονδήποτε, ὄχι Ἰνδὸν ἀντιπρόσωπον, ἀλλὰ οἱονδήποτε, ὅτι ἡ Κυπριακὴ ἐθνότης εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως φανταστικόν.

§59Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἀφοῦ εἶναι πολὺ ξεροκέφαλος, ὁ κ. Κρίσνα Μένον, τί νὰ κάμωμεν;

§60Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δέχομαι, ὅτι ἦτο δυσχερές, νὰ μεταπεισθῇ ὁ κ. Κρίσνα Μένον. Ἀλλὰ οἱ Ἕλληνες ἔχομεν μίαν παλαιὰν ἱστορίαν ἐθνικῶν ἀγώνων καὶ γνωρίζομε ποῖον κίνδυνον ἀπετέλεσε διὰ τὸν Μακεδονικὸν ἀγῶνα ἡ ἐφεύρεσις τῆς Μακεδονικῆς ἐθνότητος. Καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται αὐτὸ τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς ἔχουν εἰσαγάγει, ὡς ἔννοιαν, ἔχουν σπείρει, ὡς ἔννοιαν, ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος, τὴν στιγμήν, ποὺ ἐμφανίζεται αὐτὴ ἡ ἀπειλή, νὰ γίνῃ λόγος περὶ Κυπριακῆς ἐθνότητος, ὑπῆρξε μία κεραυνοβόλος ζωηρὰ ἀντίδρασις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας; Θὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν φράσιν, καὶ ζητῶ συγγνώμην, διότι θὰ τὴν ἀναγνώσω εἰς τὴν γαλλικὴν γλῶσσαν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐλέχθη. «Ἐψηφίσαμεν ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς Ἰνδικῆς, τῆς ὁποίας τὸ κείμενον εἶναι σαφὲς καὶ θέτει τὸ θέμα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Κυπριακῆς ἐθνότητος».

§61Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποῖος τὸ λέγει αὐτό;

§62Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§63ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Αἶσχος, αἶσχος.

§64Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, εὐθὺς ἀμέσως.

§65Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ πράξω ὀρθῶς, ἐὰν εἴπω, ὅτι παρεισέφρυσεν ἓν σφάλμα, ἓν γλωσσικὸν ὀλίσθημα, τραγικὸν διὰ τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ ἡ φράσις αὐτή, ἔστω καὶ προϊὸν λάθους, δημιουργεῖ ἓν θέμα.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§67Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰς τὰ Γαλλικά, ἡ ἔννοια τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ ἔννοια τοῦ Λαοῦ εἶναι τόσον διακεκριμένη, ὥστε καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν πολὺ ὀλιγώτερον τὴν Γαλλικήν, ἀπὸ ὅ,τι τὴν γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν θὰ ὑποπέσουν εἰς τὸ σφάλμα αὐτό, εἶναι ἀδύνατον. Ὑπῆρξεν ἓν ἀναμφίβολον σφάλμα. Ἀλλὰ εἶναι χρήσιμον, νὰ ἔχῃ διακηρυχθῆ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν καὶ νὰ μὴ ἔχῃ διακηρυχθῆ μόνον ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν — διότι μὲ ἠρωτήσατε προηγουμένως — ὅτι ἀπετέλεσεν ἓν ἀπαράδεκτον διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν σφάλμα, τὸ νὰ ὁμιλῇ ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν «περὶ ἀνυπάρκτου Κυπριακῆς ἐθνότητος». Ὑποθέτω, παρόντος καὶ τοῦ κ. Λοϊζίδη. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ἐγένετο, ἐπίσης, λόγος, περὶ τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως. Καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως τῆς 22ας Φεβρουαρίου, ἀντιμετώπισε τὸ ὅλον πρόβλημα εἰς τὴν ὀρθήν του θέσιν. Ὑπάρχει, ὅμως, καὶ εἰς τὸ θέμα αὐτὸ κἄτι, τὸ ὁποῖον δικαιολογεῖ ἓν παράπονον, ἂς εἴπωμεν, τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τὸ παράπονον, ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν ἦτο, διὰ λόγους διεθνῶν σχέσεων καὶ ἀτμοσφαίρας, ἐπικίνδυνος ἡ διακήρυξις τῆς ἐννοίας τοῦ κινήματος τῆς Κύπρου, δὲν ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑστερήσῃ μιᾶς ἐξόχως φιλικῆς χώρας, τῆς Γιουγκοσλαυίας. Ὁ Γιουγκοσλάβος ἀντιπρόσωπος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἀποτελεῖ ἀφελῆ ἐκδοχήν, τὸ νὰ ὑποστηρίζεται, ὅτι ἓν κίνημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ καταστείλουν 40.000 Βρεταννοὶ στρατιῶται, εἰς ἕνα νησί, κατοικούμενον ἀπὸ 500.000, δὲν εἶναι κίνημα τρομοκρατῶν, ἀλλὰ εἶναι μέγα λαϊκὸν κίνημα, ἔνδοξον. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§68Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐκεῖνος ἦτο ἀγωνιστής, ἔστω καὶ Κομμουνιστής. Ὑπῆρξεν ἀγωνιστής. Εἶχεν ἀγωνισθῆ ὁ ἴδιος καὶ ἐπίστευεν εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς ἀντιστάσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ.

§69Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐπίσης θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι εὑρίσκω ἀνεπαρκῆ τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν κατέβαλε νὰ ἀπαντήσῃ εἰς μίαν εὐρείας ἐκτάσεως προσπάθειαν τῆς Ἀντιπροσωπείας, ἡ ὁποία ἠθέλησε, ἀντιλαμβανομένη τὴν διεθνῆ ἀπήχησιν τῆς ἐπικλήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, νὰ δημιουργήσῃ ἓν φράγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἠμπόδιζε τὴν μετάβασιν τῆς κοινῆς γνώμης τῶν ἐθνῶν πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν καὶ ἡ ὁποία ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἄλλο πρᾶγμα αὐτοδιάθεσις καὶ ἄλλο πρᾶγμα προσάρτησις. Σεῖς δὲν ἐπιδιώκετε αὐτοδιάθεσιν ἀλλὰ προσάρτησιν. Κύριοι βουλευταί, πρὸς Θεοῦ! Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται παρόμοια πράγματα, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ μία κατηγορηματικὴ ἀπάντησις Ἑλληνική. Ἡμεῖς δὲν ὑποστηρίζομεν τὴν προσάρτησιν διὰ μονομεροῦς πράξεως, ἀλλά, βεβαίως, εἶναι σκοπὸς τῆς Ἑλλάδος ἡ Ἕνωσις, κατόπιν δημοψηφίσματος. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῆται ἡ σύγχυσις, ὅτι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν, κατόπιν δημοψηφίσματος, εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον ὁμοιάζει πρὸς προσάρτησιν. Εἶναι περιττόν, νὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί, ὅτι, κατόπιν τούτου, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ σημείου, τὸ ὁποῖον ἐτόνισεν ὁ ἐκ τῶν συναρχηγῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς προτάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δηλοῖ, ὅτι ἐμμένει ὁ κ. Ἀβέρωφ, περὶ δημιουργίας καθεστῶτος ἀποκλείοντος τὴν ἕνωσιν, τὴν ἕνωσιν, τὴν ὁποίαν ἐχειροκροτήσατε καὶ σεῖς, κύριοι βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας. Δὲν γνωρίζω ποία μεττερνίχειος λογικὴ θὰ δικαιολογήσῃ τὰς βεβαιώσεις τὰς κατηγορηματικάς, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τοῦ ὅτι εἶναι πρόθυμος καὶ ἐμμένει εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε καὶ πρὸς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ τὴν Τουρκίαν, νὰ δεχθῇ κατάστασιν ὑπὸ διεθνῆ κατοχύρωσιν, ἀποκλείουσαν τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα.

§70Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μόνον δι’ αὐτὸ δὲν ἐπετρέπετο νὰ μείνῃ μίαν ὥραν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀσχέτως πρὸς τὴν τύχην τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§71Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν ὑπάρχει, ποσῶς, τοιαύτη δέσμευσις.

§72Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ, δὲν ὑπάρχει ὄχι διότι δὲν ἐλέχθη παρ’ ὑμῶν, ἡ πρότασις, ἀλλὰ διότι θὰ εἶναι πάντοτε δυνατὸν μία Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία, νὰ ὑποστηρίζῃ, ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐδηλώθη ἀπὸ ἕνα Ὑπουργόν τῶν Ἐξωτερικῶν, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ περιεχόμενον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ δήλωσίς σας, ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑπῆρξεν ἀντίθετος καὶ σύσσωμος ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἄνευ διακρίσεως μειοψηφίας καὶ πλειοψηφίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μας καὶ δὲν θὰ ἠμπορέσητε, ποτέ, νὰ τὸ κλονίσητε αὐτό, διότι, ἐὰν τὸ κλονίσητε, θὰ προσφέρητε μίαν κακὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ἀβέρωφ ἐπεκαλέσθη — καὶ νομίζω ὅτι ἔν τινι μέτρῳ ἔπραξε τὸ αὐτὸ καὶ ὁ κ. Λοϊζίδης— τὸν παραλληλισμὸν μεταξὺ Κύπρου καὶ Ἀλγερίου. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιμείνῃ ἐπὶ μακρὸν ἐπὶ τοῦ συσχετισμοῦ αὐτοῦ. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ Ἀλγερίου, ὅπως, εἰς ὡρισμένας παρεμπιπτούσας παρατηρήσεις του, ὀρθότατα παρετήρησε καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος, εἶναι τελείως διάφορος. Εἰς τὸ Ἀλγέριον, τὸ ὁποῖον εἶναι γαλλικὸν μητροπολιτικὸν ἔδαφος, κατοικοῦν σχεδὸν 2.000.000 Γάλλοι, ἀπὸ 100 ἐτῶν καὶ ἐὰν ἐγένετο μία πρότασις δεκτή, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ἀλγέριον, ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή, κατόπιν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ Γάλλος ἀντιπρόσωπος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν διεθνῆ δέσμευσιν τῆς Γαλλίας καὶ αἱ ὁποῖαι καθορίζουν ἓν καθεστώς, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μίνιμουμ, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ πλέον τὸ Κυπριακόν. Ἐπὶ τοῦ θέματος, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας. Ἐπὶ τοῦ ὅτι συνεζητήθη ὁ παραλληλισμὸς ἀκριβῶς, εἰς τὴν Γαλλίαν, τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ. Καὶ λυποῦμαι, διότι ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι, ὡς ὁ κ. Λοϊζίδης, ἦσαν ἕτοιμοι νὰ ἀπαντήσουν εἰς πᾶν ἐρώτημα, ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἡ ὁποία ἐλήφθη, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ἀλγερινόν, ἀπεδείκνυεν ἡμεῖς ἐπετύχομεν καλύτερον ἀποτέλεσμα.

§73Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὡς ἀναφέρεται εἰς τὰ πρακτικά, σελὶς 81, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπαντῶν εἰς τὸν Γάλλον ἀντιπρόσωπον, λέγει ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἰδία περίπτωσις μὲ τὴν Ἀλγερίαν, διότι εἰς τὴν Ἀλγερίαν προσφέρεται ἀνακωχὴ ἄνευ ὅρων, ἐνῷ εἰς τὴν Κύπρον ἠξιώθη ὑποταγὴ ἄνευ ὅρων. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς διέστειλε τὸ θέμα τῆς Κύπρου, ἀπὸ τὸ θέμα τῆς Ἀλγερίας. Καὶ ἀπορῶ, πῶς, τώρα ἐμφανίζεται διεκδικῶν νίκην δονκιχωτικήν, ὅτι ἐπέτυχε καλυτέραν ἀπόφασιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου, ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς Ἀλγερίας.

§74Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ ἐπεθύμουν ἐπίσης νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς πλειοψηφίας ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ἔχει προσφέρει ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν.

§75Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, διατὶ δὲν ἐφιστᾶτε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς θέματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιον εἶχε μίαν ἐπιτυχῆ προσθήκην, τῶν λέξεων «ἐλευθερία ἐκφράσεως». Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς τὸ Σῶμα ὅτι αὕτη ἡ «ἐλευθερία ἐκφράσεως» «Χάρντιγκ» τὴν προέλευσιν. Μὰ εἶπεν, ὅμως, ὅτι ἡ ἐλευθερία ἐκφράσεως, δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ Ἀλγερινόν. Ποίαν ἄλλην μεγαλυτέραν ἐξήγησιν ἐλευθερίας ἐκφράσεως, θέλετε, ὅταν οἱ ἴδιοι οἱ Γάλλοι προτείνουν τρία τινά: Πρῶτον, ἀνακωχὴν ἄνευ ὅρων. Δεύτερον, ἑνιαῖον ἐκλογικὸν κατάλογον, διὰ νὰ ψηφίσουν οἱ πάντες, καὶ οἱ Ἀλγερινοὶ καὶ οἱ Γάλλοι. Καὶ τρίτον, οὐδέτεροι παρατηρηταί, διὰ τὴν παρακολούθησιν τῶν ἐκλογῶν. Μεγαλυτέρα ἐλευθερία ἐκφράσεως, ὑπάρχει ἀπὸ τὴν παρατήρησιν τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τρίτων; Εἶναι ἐγγύησις τῶν ἐκλογῶν.

§76Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ἀβέρωφ, ἐπεκαλέσθη, ἐπίσης, τρία σημεῖα, κατὰ τὰ ὁποῖα παρετήρησεν κινδύνους, τοὺς ὁποίους διέτρεξεν ἡ Ἑλληνικὴ ἄποψις: Τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ, τὸ θέμα τῆς διχοτομήσεως καὶ τὴν Ταϋλανδικὴν πρότασιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς διχοτομήσεως, θὰ παρακαλέσω, κύριοι βουλευταί, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τονίσω, ὅτι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, χωρὶς νὰ ἔχω ζήσει τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δὲν πιστεύω ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ποτὲ δεκτόν, μία, τόσον καταπληκτικὴ καὶ βάναυσος λύσις. Δὲν χωρεῖ μέσα εἰς τὸ παγκόσμιον, τὸ διεθνὲς κλῖμα.

§77Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ὑπῆρξε, ποτέ, τοιαύτη πρότασις.

§78Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Λέγω, ὅ,τι ἀνέφερεν ὁ κ. Ἀβέρωφ καὶ προσθέτω ὅτι, ὁ παραμερισμὸς τοιούτων κινδύνων, δὲν δύναται νὰ ἀποτελῇ οὐσιώδη τίτλον, διότι, λόγῳ τοῦ καταπληκτικοῦ του περιεχομένου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐσταθήσῃ. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ, νομίζω, ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος διὰ νὰ ἀποκρουσθῇ, θὰ ἦτο ἡ διάδοσις τῶν ἀντιγράφων τοῦ Συντάγματος Ράντκλιφ, τοῦ ὁποίου τὸ περιεχόμενον εἶναι ἐπαρκὲς διὰ νὰ πείσῃ, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν εἰλικρινὴς ἡ πρότασις τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν πρότασιν τῆς Ταϋλάνδης, ἀναφέρομαι εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Καρτάλης.

§79Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἡ διχοτόμησις, κύριε συνάδελφε, κατὰ τὰ πρακτικὰ τοῦ Ο.Η.Ε., τόμ. 848, σελ. 91, δὲν προεβλήθη, οὔτε ἀπὸ τὸν Ἄγγλον, οὔτε ἀπὸ τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον. Οὗτος ἀνέφερε μόνον τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Μπόϋντ, εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, καὶ κατέληξε εἰς τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς ἡ Γενικὴ Συνέλευσις ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἁρμοδιότητός της, τῆς καθοριζομένης ὑπὸ τοῦ Χάρτου καὶ συμμορφουμένης πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος, θὰ ἠμποροῦσε νὰ εἰσφέρῃ ἀνεκτίμητον εἰσφορὰν εἰς τὴν ὑπόθεσιν, προβαίνουσα ὡς ἑξῆς: 1) Νὰ καλέσῃ τὴν Ἑλλάδα νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς τρομοκρατίας ἐν Κύπρῳ. 2) Νὰ ἐνθαρρύνῃ τὴν ἐπανάληψιν διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων μερῶν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ φθάσῃ εἰς μίαν ταχεῖαν καὶ εἰρηνικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου καὶ νὰ ἀπόσχῃ ἀπὸ πᾶσαν προσπάθειαν διαμορφώσεως ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως συγκεκριμένων λύσεων. Τοιαῦται δύνανται νὰ ἐπιτευχθοῦν μόνον διὰ διαπραγματεύσεων, ὡς αἱ ἄνω, μεταξὺ τῶν τριῶν ἐνδιαφερομένων χωρῶν». Δηλαδή: 1ον) Νὰ κληθῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς τρομοκρατίας καὶ 2ον νὰ μὴ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις συγκεκριμένως, ἀλλὰ νὰ γίνουν διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων οὐσιαστικῶς ὅ,τι ἐδέχθη ἡ πρότασις Μένον. Δὲν ἐγένετο λόγος διὰ τὴν διχοτόμησιν, ἄρα ἡ νίκη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι φανταστική.

§80Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἔχει καταστῆ σαφὲς εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι πράγματι, δὲν ἀπομένει πλέον, παρὰ ἡ προσπάθεια σταδιακῆς ἐπιδιώξεως λόγῳ τοῦ σημείου εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει περιέλθει τὸ Κυπριακόν. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ σταδιακὴ ἐπιδίωξις, εἶναι ἀνάγκη ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι φέρουν τὰς εὐθύνας τῶν γενομένων νὰ τὰς ἀναλάβουν. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, μετὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος κατὰ τὴν τραγικὴν ἡμέραν τῆς 22ας Φεβρουαρίου, ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, νομίζω, ὅτι διὰ τὴν σταδιακὴν ἐπιδίωξιν τοῦ Κυπριακοῦ, ἀποτελεῖ ἡ παραμονὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀναμφιβόλως, ἐμπόδιον τῆς ὑποθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Κύριοι βουλευταὶ τὸ Κυπριακὸν θὰ λυθῇ μίαν ἡμέραν. Διότι τὰ θέματα εἰς τὰ ὁποῖα ἔχει κανεὶς δίκαιον καὶ τὰ ὁποῖα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ διαδεχθοῦν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἔχουν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τὰ θέματα αὐτὰ θὰ λυθοῦν, διότι δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐδεὶς διατεθειμένος νὰ ἀποδεχθῇ — καὶ πιστεύω καὶ ἀπὸ μέρους τῆς πλειοψηφίας —ὅτι θὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐπέλθει τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ὅλοι θέλομεν. Ἀλλὰ ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι δυσχερές, νὰ ὑπερνικήσητε τὴν κομματικήν σας πειθαρχίαν, ἐπιθυμῶ, κύριοι βουλευταί, τῆς πλειοψηφίας, νὰ σᾶς εἴπω εἰλικρινῶς καὶ εὐθαρσῶς ὅτι τὸ καθῆκον σας ἔναντι τοῦ ἐθνικοῦ τούτου προβλήματος σᾶς ἐπιβάλλει... (Θόρυβος ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως — κωδωνοκρουσίαι).... νὰ ἀποδοκιμάσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπεδέχθησαν ὅσα ἀπεδέχθησαν. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι). Κύριοι βουλευταί, αἱ φωνασκίαι δὲν εἶναι ἐπιχειρήματα. Ἐπιδεικνύουν ἁπλῶς ταραχὴν ψυχικὴν καὶ ἔλλειψιν κοινοβουλευτικοῦ ἤθους. Θὰ ἀκούσητε, εἶναι ἐθνικόν σας καθῆκον, νὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§81ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. συνάδελφον, πῶς δικαιολογεῖ τὴν μὴ προσέλευσιν τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ο.Η.Ε., ὅταν ἐκλήθησαν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τόσον ἐπισήμως, νὰ μετάσχουν καὶ νὰ ὑποστηρίξουν καὶ αὐτοὶ τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Τσάτσον.

§82Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη νὰ πληροφορήσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι εὑρίσκεται εἰς πλάνην. Οὐδέποτε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπεκαλέσθη τοὺς Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἰς τὸν Ο.Η.Ε.

§83ΝΙΚΗΤΑΡΑΣ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. ... (Ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς του δὲν ἀκούεται, λόγῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν). Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπληροφορήθη ὅτι ἐκλήθησαν ἐπισήμως οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι χρήσιμος ἡ συμμετοχή των καὶ θὰ προσέφερον ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὅμως δὲν προσῆλθον. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§84Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω, ἐπίσης, ὅτι παλαιότερον, ὅταν εἶχε ζητηθῆ ἡ συμπαράστασις ἐκπροσώπου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐξεπροσώπησεν ὁ Στρατηγὸς κ. Χαβίνης, ὁ ὁποῖος μετέσχε, τότε, τῆς Ἀντιπροσωπείας. (Χειροκροτήματα).

§85Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ συνέβη ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. (Χειροκροτήματα).

§86Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριοι συνάδελφοι, ὁ διακεκριμένος βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος μόλις κατῆλθεν τοῦ βήματος, ὑπῆρξεν ἀρκετὰ σκληρὸς δι’ ἐμὲ καὶ ἀρκετὰ ἄδικος διὰ τὴν ἀλήθειαν. Τουλάχιστον, ὅμως, ἐξ ὅλων τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν μεγαλοψυχίαν νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι μέχρι τῆς ἑσπέρας τῆς Πέμπτης, καλῶς ἐχειρίσθημεν τὰ πράγματα.

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶπον καὶ ἐγώ, ὅτι ἔχουν καλῶς. Τὸ ἐλησμονήσατε; Ἡ πρώτη σας διαχείρισις ἔχει καλῶς. Εὑρίσκεται εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγεγραμμένη.

§88Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐνόμιζον ὅτι εἶναι μόνος ὁ κ. Τσάτσος. Βλέπω ὅμως, ὅτι καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς καὶ Ὑπαρχηγός, εἶχον ἀμφότεροι τὴν μεγαλοψυχίαν νὰ παρακολουθήσουν ἀντικειμενικῶς, τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὰ γεγονότα τῆς Πέμπτης ἡμέρας. Ἤδη, ὅμως, δὲν εἶναι δυνατόν, εἰς μίαν τόσον ἐμπεριστατωμένην ἀγόρευσιν, ἀπαντῶν ἀμέσως, νὰ θίξω ὅλα τὰ θέματα. Αὔριον θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ δευτερολογήσω καὶ νὰ ἀπαντήσω ἐφ’ ὅλων τῶν κεντρικῶν σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων συγκεντροῦται ἡ πεμπτουσία τῶν κατηγοριῶν. Ἐν τούτοις, ὑπάρχουν μερικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν ἐντυπώσεις καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων, νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἀμέσως ἀπάντησι. Ἀρχίζω ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράγματι προκαλεῖ κατάπληξιν δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει τὰ πράγματα. Πῶς τολμῶμεν νὰ παραβάλωμεν τὴν Ἀλγερινὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀκουσίᾳ, μὲ τὴν Ἑλληνικήν, ἡ ὁποία εἶναι περισσότερον οὐσιαστική, ὅταν εἶναι γνωστόν, ὅτι διὰ τὸ Ἀλγερινὸν ὑπῆρξαν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Γκὺ Μολλέ, καὶ τοῦ κ. Πινώ; Φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἀπόφασις θὰ εἶναι ἀπολύτως πειστικὴ διὰ τὸν καλόπιστον προλαλήσαντα συνάδελφον. Ἐὰν οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, κύριοι, ἐὰν πράγματι τὸ Ἀλγερινὸν δὲν ἐχρειάζετο οὐσιαστικὴν ἀπόφασιν, διατὶ ἀπεγνωσμένη μάχη ἐδόθη, διὰ νὰ περάσουν προηγουμένως τρία ἄλλα σχέδια ἀποφάσεων; Ἰδοὺ τὸ ἐπίσημον κείμενον τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως, τὸ ὁποῖον προτείνουν Ἀφγανιστάν, Σαουδικὴ Ἀραβία, (ἀναφέρει 18 χώρας). Σχέδιον προτάσεως διὰ τὸ Ἀλγερινόν, πολὺ οὐσιαστικόν, οὐσιαστικώτερον ἀκόμη καὶ τοῦ ἰδικοῦ μας, ἀπερρίφθη. 18 χῶραι συνασπίζονται καὶ ζητοῦν αὐτό, παρὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πινώ, τὰς ὁποίας ἀνέφερε μὲ τόσην λεπτομέρειαν ὁ κ. Καρτάλης καὶ αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συνεδριάσεως. Ἀπορρίπτεται αὐτό.

§89Π. ΒΑΡΔΙΝΟΓΙΑΝΝΗΣ. Τί σχέσιν ἔχει αὐτό;

§90Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριε συνάδελφε, ὀλίγην προσοχὴν καὶ θὰ ἀντιληφθῆτε τί σχέσιν ἔχει. Ἐπαναλαμβάνω, ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος λέγει, τί σχέσιν ἔχει, ὅ,τι ἐλέχθη, ὅτι τὸ Ἀλγερινὸν δὲν ἐχρειάζετο οὐσιαστικωτέραν ἀπόφασιν, διότι ὑπῆρχον αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Πινὼ περὶ ἄνευ ὅρων ἀνακωχῆς κ.λ.π. Ἐὰν δὲν χρειάζεται λόγῳ αὐτῶν τῶν δηλώσεων, οὐσιαστικὴ ἀπόφασις, διατί, δηλαδή, 18 χῶραι ἔδωσαν ἀπεγνωσμένην μάχην, τὴν ὁποίαν ἔχασαν μὲ αὐτὸ τὸ οὐσιαστικὸν σχέδιον; Καὶ διατὶ ἀφοῦ τὸ ἔχασαν αὐτό, ἐπανέρχονται ἄλλοι, Ἰαπωνία, Φιλανδία (6 χῶραι), μὲ δεύτερον σχέδιον καὶ αὐτὸ ἀρκετὰ οὐσιαστικόν; Εἶχον τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ τὸ περάσουν, ἀλλὰ ἀπορρίπτεται καὶ αὐτό. Καὶ ἐπανέρχονται ὕστερα ἄλλοι: Ἀργεντινή, Βραζιλία, Κούβα, Ἰταλία, Περοῦ, διὰ νὰ καταλήξωμεν, τέλος, εἰς τελικόν, τὸ ὁποῖον ἐπέρασε ὑπὲρ τοῦ Ἀλγερινοῦ καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ κατώτερον τοῦ ἰδικοῦ μας. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, νομίζω, ἀντικειμενικῶς καὶ καλοπίστως, ὅτι ἡ Ἀλγερινὴ ὑπόθεσις, παρὰ τὰς δηλώσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ὅτι ἐχρειάζετο νὰ εἶναι οὐσιαστικωτέρα καὶ πρὸς τοῦτο ἐγένετο ἀγών.

§91Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Αὐτὰ εἶναι σοφιστεῖαι.

§92Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι ἐγνώριζον τὸ θέμα περισσότερον.

§93Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Διατὶ ἠναγκάσθησαν νὰ τὰ ἐγκαταλείψουν τὰ πρῶτα σχέδια ἀποφάσεων; Διατὶ τὸ ἐπεδίωξαν τόσον ἐπιμόνως; Θὰ εἴπῃ ὅτι αἱ δηλώσεις τῶν κ. κ. Πινὼ καὶ Γκὺ Μολλέ, δὲν ἐκάλυπτον τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς, μὴ ἔχοντες τοιαύτην δήλωσιν ἐκαλύψαμεν διὰ τῶν οὐσιαστικῶν διατάξεων τῆς ἰδικῆς μας ἀποφάσεως. (Θόρυβος). Ἡ Ἀντιπολίτευσις, φοβοῦμαι, δὲν ὁμιλῶ δι’ ὅλους, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ εἶναι τόσον πειστικόν, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ τὸ ἀρνηθῇ. Ἀντιλαμβάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ μειωθῇ ἡ ἐντύπωσις τῆς ἐπιτυχίας, ἐπιτυχίας τὴν ὁποίαν παρεδέχθησαν ὅλα τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐπιτυχίας τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ἀποδείξω καὶ αὔριον δι’ ἐγγράφων, ἐπιτυχία τὴν ὁποίαν — αὐτὸ εἶναι ποὺ ἐνοχλεῖ — παραδέχεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ ὁ Κυπριακὸς Λαός. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα δὲν ἠμπορεῖτε γὰ τὸ ἀμφισβητήσητε.

§94Κ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ σήμερον ἐκρέμασαν τὸν Παλληκαρίδην;

§95Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ὑπάρχουν μερικοὶ μεταξὺ ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ἐκεῖνοι ἐκπροσωποῦν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ ἡμεῖς ὄχι. Ἔχομεν, ἀκριβῶς τὰ ἴδια δικαιώματα, κύριε συνάδελφε, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ὅπως καὶ σεῖς τὴν ἰδικήν σας. Ἐγὼ αὐτὸ πιστεύω καὶ δικαιοῦμαι νὰ τὸ εἴπω.

§96Κ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τὴν σημερινὴν ἡμέραν.

§97Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν, ὅτι μόνον ὁ Γιουγκοσλάβος ἀντιπρόσωπος ἐμνημόνευσεν ὅτι ὁ ἀγὼν τῆς Κύπρου ἀποτελεῖ ἀγῶνα ἀπελευθερώσεως. Θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ σᾶς διαβάσω αὔριον κείμενα ἐκ τῶν πρακτικῶν διὰ νὰ ἴδητε ὅτι παρὰ τὸ λεπτὸν τοῦ θέματος, τὸ ἔκαμα ἐπανειλημμένως, καὶ ἦτο ἀρκετὰ τολμηρόν, διότι ὁ μὲν Γιουγκοσλάβος συνάδελφος δὲν κατηγορεῖτο δι’ ἀνεφοδιασμὸν τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ στρατοῦ τῆς Κύπρου, ἐνῷ ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, κατηγορεῖτα καὶ ἐν τούτοις τὸ ἔκαμα διὰ κειμένων, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς διαβάσω αὔριον, χρησιμοποιῶ ἐνίοτε καὶ τὴν τακτικὴν νὰ διαβάζω ἀγγλικὰ κείμενα, διὰ νὰ λέγω δι’ αὐτῶν τινὰ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπον καὶ ἀπ’ εὐθείας. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἐντύπωσιν, καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἤγειρεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι προχθές, ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἔδωσα, ἤδη προχθὲς ἀπάντησιν. Ὑπῆρξεν ἐπιμονὴ ἐπὶ ἑνὸς σημείου καὶ ἡ ἐπιμονὴ ἐπαναλαμβάνεται καὶ σήμερον. Εἶπεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων: «Διατὶ ἐτολμήσατε νὰ ἐρωτήσητε τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον ἂν δέχεται νὰ ὑπογράψῃ συμφωνίαν διὰ λύσιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ προέβλεπεν ἕνωσιν;» Καὶ διατὶ καὶ κατόπιν εἴπατε ὅτι ἡ πρότασις ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ;

§98Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι, ἡ ὁποία δὲν προβλέπει. «Ἡ ὁποία ἀποκλείει». Εἶναι μεγάλη διαφορά.

§99Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Πρῶτον, ἡ δήλωσις τὴν ὁποίαν λέγει ὁ κ. συναρχηγὸς ὅτι ἡ πρότασις ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ, λυποῦμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ πρακτικά. Ἡ δήλωσις ἡ ὁποία ἠκολούθησεν εἶναι: «Διατηρῶ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα. Συγκεκριμένως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ τὴν προσάρτησιν τῆς Κύπρου». Συνεπῶς, κύριε συναρχηγέ, εὑρίσκεσθε ἐν ἀνακριβείᾳ λέγων ὅτι ἔκαμα δηλώσεις, δηλῶν ὅτι ἡ ἐρώτησις περὶ ὑπογραφῆς συμφωνίας, τὴν ὁποίαν σεῖς χαρακτηρίζετε ὡς πρότασιν, ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ. Ἡ διατύπωσις εἶναι σαφής: «.... (ἀναγινώσκει γαλλιστί) ....». Ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ τὴν προσάρτησιν τῆς Κύπρου.

§100Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπικαλεῖσθε ἐντελῶς ἀνύπαρκτον ἐπιχείρημα. Εἴχατε ὑποστηρίξει προηγουμένως ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ τὴν προσάρτησιν. Καὶ κατελήξατε ἐπαναλαμβάνοντες, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ τὴν προσάρτησιν. Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ἀποσύρατε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε.

§101Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν ὑπάρχει πρότασις. Ὑπάρχει ἁπλῆ ἐρώτησις.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἀναγνώσω καὶ πάλιν τὸ κείμενον. Ἕλληνες εἴμεθα, Ἑλληνικὰ γνωρίζομεν. Ἡ εὐθύνη σας εἶναι ἄπειρος. Καὶ εἶμαι κατάπληκτος ὅτι δὲν ἔχει ἀκόμη γίνει συνειδητὴ ἡ ἔκτασις τῆς εὐθύνης σας.

§103Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἶναι λυπηρὸν ὅτι διὰ λογοπαιγνίων προσπαθεῖτε νὰ δημιουργήσητε εὐθύνας.

§104Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἔχει συνειδητοποιηθῆ ἡ ἔκτασις καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐθύνης τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος εἰς μίαν περίπτωσιν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Τοῦρκον λέγει: «Ἐπρότεινα εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον νὰ ὑπογράψῃ μίαν συμφωνίαν, ἡ ὁποία νὰ ἀποκλείῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὴν προσάρτησιν τῆς Κύπρου εἰς τὴν Ἑλλάδα». Καί, ἐπίσης, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Βρεταννὸν λέγει: «Εἶμαι πρόθυμος νὰ κατοχυρώσωμεν καὶ δι’ ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως ὅτι οὐδέποτε εἰς τὸ μέλλον θὰ γίνῃ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα». Καὶ συνεχίζει: «Εἰς τί συνίστανται αἱ Βρεταννικαὶ ἀντιρρήσεις διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα; Εἶναι τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἑνώσεως, τὸ ὁποῖον ὑποχρεώνει τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν νὰ κρατῇ τὸ Κυπριακὸν λαὸν εἰς τὴν δουλείαν; Ἂν αὐτὴ ἡ προοπτικὴ δὲν ὑπάρχῃ, ἂν εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως δὲν βαρύνῃ ὁ φόβος νὰ ἴδῃ τὴν Κύπρον ἑνουμένην μὲ τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦτο εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν διατεθειμένη νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν Κύπρον; Ἂν οὕτως ἔχῃ ἂς μᾶς τὸ εἴπῃ. Θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ εὕρωμεν, ἡ Γενικὴ Συνέλευσις θὰ ἠμπορέσῃ νὰ εὕρῃ τὸ κατάλληλον μέσον διὰ νὰ καθησυχάσῃ τοὺς φόβους τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου. Ἔχομεν, ἑπομένως, προτάσεις καὶ πρὸς τὸν Τοῦρκον καὶ πρὸς τὸν Βρεταννὸν περὶ διεθνοῦς πράξεως, ἡ ὁποία νὰ ἀποκλείῃ εἰς τὸ διηνεκὲς τὴν ἕνωσιν. Ἀπεστείλαμεν τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἑνώσεως καὶ ἐκεῖνος προτείνει διεθνῆ κατοχύρωσιν πρὸς ματαίωσιν τῆς ἑνώσεως!!! Διὰ τοῦτο καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω — καὶ λυποῦμαι, κύριε Ὑπουργέ, διότι εὑρίσκομαι εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην — διότι διέπραξεν αὐτὸ τὸ βαρύτατον σφάλμα, εἴτε ὡς ρητορικὸν τέχνασμα, εἴτε ὡς ἑλιγμὸν Ταλεϋράνδου, διότι ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διέπραξεν αὐτὸ τὸ βαρύτατον σφάλμα, δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι οὔτε μίαν ὥραν ὄχι Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ οὔτε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, διότι θὰ μετεῖχε καὶ ἐκεῖθεν τῶν εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τοὺς ἀγρούς του... (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§105Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἓν θέμα εἶναι ἄλυτον διὰ τῆς κατὰ μέτωπον ἐπιθέσεως, γίνεται μία πλαγία ἐπίθεσις. Ὅταν δὲν δύνασαι νὰ φθάσῃς εἰς τὸν σκοπόν σου διὰ τῆς κατ’ εὐθεῖαν ἐπιθέσεως, φθάνεις διὰ τῆς τεθλασμένης. Σεῖς, εἰδικῶς, εἶσθε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὸ μεγαλύτερον κατόρθωμα τῆς ζωῆς σας, τὸ κατωρθώσατε δι’ ἑλιγμῶν. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ 1944, προσεφέρατε μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος. Τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνην, τὴν προσεφέρατε δι’ ἑλιγμῶν, οἱ ὁποῖοι ὀνομάζονται Τάγματα Χωροφυλακῆς καὶ ὁπλισμὸς Ταξιαρχίας τοῦ Ρίμινι καὶ ἦσαν ἑλιγμοί, διὰ τοὺς ὁποίους κατηγορήθητε, ἀλλὰ χάρις εἰς τοὺς ὁποίους καὶ μόνον κατωρθώσατε νὰ ἐπανέλθητε ὡς Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Ἐγὼ οὐδόλως σᾶς ἐπικρίνω δι’ αὐτό.

§106Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εὐχαριστῶ δι’ αὐτὴν τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἐθνικῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ διεκδικῶ ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας. Δὲν ἐξηπάτησα κανένα. Τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο μόνον ἰδικόν μου, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον, τότε, ἐκπρόσωποι ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν Κομμάτων καὶ τῶν Ὀργανώσεων Ἀντιστάσεως, τὸ πρόγραμμα ἦτο διαυγές. Παρεβιάσθη ἀπὸ τοὺς ἄλλους καί, ὅταν παρεβιάσθη, εἴχομεν λάβει τὴν πρόνοιαν τῶν ὑλικῶν μέσων, πρὸς ἀντιμετώπισιν καὶ πρὸς νίκην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία.

§107Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Κύριε Ἀρχηγέ, σεῖς ὁ ἴδιος εἰς τὸ βιβλίον σας «Ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Ἑλλάδος», τὸ ὁποῖον ἔχω διαβάσει ἐπανειλημμένως, λέγετε ὅτι εἶσθε πολὺ εὐχαριστημένος, διότι ὁ Καραγιώργης εἶπεν ὅτι μᾶς ἔβαλεν εἰς τὸ σακκὶ ὁ Παπανδρέου. Τοὺς ἐγελάσατε, μὲ ὡρισμένους ἑλιγμούς. Ἐγὼ οὐδένα ἐγέλασα. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ κατηγορήσητε Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἔθεσεν ἕνα ἐπιτυχὲς ἀλλὰ ἁπλοῦν ἐρώτημα, νὰ κατηγορηθῇ ὅτι κάμνει ἑλιγμούς; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῇ ὁ Ἕλλην Ὑπουργός, ὅταν θεωρῇ βέβαιον, ὅτι οἱ Ἄγγλοι καὶ Τοῦρκοι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δέχονται τὴν λύσιν τῆς ἀνεξαρτησίας, τοὺς θέτει τὸ ἐρώτημα ἀκριβῶς διὰ νὰ δείξῃ ἐνώπιον ὅλων τῶν ἄλλων Κρατῶν, ὅτι δὲν ἀπαντοῦν; Ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄνευ συνεπειῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀπαντοῦν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικρίνεται δι’ ἕνα ἐπιτυχὲς ἐρώτημα; Ἐάν, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ἀπήντα ἐκείνην τὴν ὥραν ὁ Τοῦρκος καὶ ἔλεγε δέχομαι νὰ ὑπογράψω, θὰ ἐβλέπομεν τί θὰ ἐγίνετο καὶ τί θὰ ἐλέγατε. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀπήντησε, δὲν δύνασθε νὰ μὲ κατηγορήσητε διὰ τὴν ἐρώτησιν.

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς; (Θόρυβος).

§109Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐδῶ, κύριοι, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς εἶναι βέβαιος — ἄσχετον διατί— ὅτι οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Ἄγγλοι οὐδεμίαν δέχονται λύσιν διὰ νὰ προχωρήσῃ τὸ θέμα καὶ ὅτι ἀποκλείουν ἀπολύτως τὴν ἀνεξαρτησίαν ὑπὸ οἱανδήποτε μορφήν. Ὅταν, λοιπόν, ἐμφανίζωνται ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ κατηγοροῦν τὴν Ἑλλάδα ὡς ἐπιδιώκουσα τὴν προσάρτησιν ἄλλοι, τὴν ἕνωσιν ἄλλοι, τί τὸ ἁπλούστερον νὰ τοὺς εἴπῃ κανείς, βέβαιος διὰ τὴν μὴ ἀπάντησιν, κύριοι, σᾶς προτείνομεν κἄτι τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν προσάρτησιν, θὰ συμφωνήσητε; Καὶ ἡ σιωπή των ἀποτελεῖ τὴν καταδίκην των. Ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπῆρξεν ἀπάντησις θετική, οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ἐπικρίνῃ τὴν ἐρώτησιν, διότι ὑπῆρξεν ἐπιτυχὴς ἑκατὸν τοῖς ἑκατόν. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ἡ ἀπάντησις ὑπῆρχε θετική, τότε θὰ ἐκρίναμεν διὰ τὴν ὀρθότητα τοῦ ἑλιγμοῦ ἀπὸ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀπήντων.

§110Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐὰν ἡ ἀπάντησις ἦτο θετική, δὲν μᾶς λέγετε πῶς θὰ ξεφεύγατε;

§111Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ ἔλεγον, δὲν ἔκαμα πρότασιν μὲ συγκεκριμένα στοιχεῖα, ἔκαμα ἁπλῆν ἐρώτησιν, θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ θὰ ἴδωμεν τί θὰ γίνῃ.

§112Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Εἶναι σοβαρὰ αὐτὰ τὰ πράγματα; (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σοβαρῶς τὰ λέγετε;

§114Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τὸ νὰ ἀπαντήσῃ κανεὶς δὲν ἦτο δύσκολον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποὺ δὲν ὑπάρχει καταφατικὴ ἀπάντησις δὲν δύνασθε νὰ ἐπικαλῆσθε οὐδεμίαν εὐθύνην.

§115Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἔγινε δεκτὴ ἡ πρότασις, ἀλλὰ εὑρίσκεται εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἀνεξέλεγκτον τὴν εὐθύνην σας, εἶναι ὅτι οὔτε ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν ἀντιλαμβάνεσθε... (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§116Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρίσκονται οἱ πλέον ἔγκριτοι, οἱ πλέον διακεκριμένοι ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν Κρατῶν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, οἱ ὁποῖοι μοῦ εἶπον εἰς τὸ τέλος τῶν συζητήσεων, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ ἀφώπλισε πλήρως, πρὸ παντὸς τοὺς Τούρκους, εἶναι ὅτι τοὺς ἐθέσατε αὐτὸ τὸ ἐρώτημα καὶ δὲν ἀπήντησαν. Αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ ὁριστικὸν κτύπημα εἰς τὴν Τουρκικὴν ἰδίως ἐπιχειρηματολογίαν. Καὶ ἐδημιουργήθη ἡ ἐντύπωσις περὶ τοῦ ποῦ ὑπάρχει τὸ ἄδικον καὶ ποῦ τὸ δίκαιον. Ἀτυχῶς διὰ τοὺς Τούρκους, διότι ἀπεδείχθη ἡ κακή των πίστις. Δὲν ὑπῆρξε πρότασις. Ὑπῆρξεν ἁπλῆ ἐρώτησις, ἀναπάντητος.

§117Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ πανηγυρίζουν;

§118Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Βεβαίως δὲ οὔτε ἐτοποθέτησα οὔτε θὰ τοποθετήσω ποτὲ τὸ θέμα ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίχθη καὶ ἀπὸ τὸν διακεκριμένον ἐξ Ἀθηνῶν κ. βουλευτήν, διότι τὸ αἴτημα δὲν εἶναι ἡ ἕνωσις· τὸ αἴτημα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ ὅ,τι δήποτε ἀποφασίσῃ ὁ Κυπριακὸς Λαός, θὰ τὸ χειροκροτήσωμεν. Πᾶσα ἄλλη τοποθέτησις ἀποτελεῖ κίνδυνον διὰ τὴν ὑπόθεσιν. Διεκδικοῦμεν διὰ τὸν Κυπριακὸν Λαὸν τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ θὰ χειροκροτήσωμεν οἱονδήποτε ἀποτέλεσμα ποὺ θὰ ὑπάρξῃ. Ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἰδίως, ὅταν μία μικρὰ χώρα εὑρίσκεται ἀντιμέτωπος πρὸς μεγάλην χώραν, δὲν γίνεται οὔτε μὲ λογοπαίγνια καὶ παρερμηνείας κειμένων, οὔτε μὲ δημαγωγίαν, γίνεται μὲ μεθοδικότητα, ἀλλὰ καὶ μὲ φρόνησιν. Ἐπὶ μερικῶν ἄλλων σημείων, θὰ ἀπαντήσω αὔριον.

§119Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω, ὅτι ἡ τελευταία περικοπὴ τῆς ἀγορεύσεώς σας ὑπῆρξε, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, μὲ τὰ ἰδικά σας κριτήρια, ἀπολύτως ἀτυχής. Διότι φαντασθῆτε τώρα, εἰς μίαν, οἱανδήποτε διεθνῆ συζήτησιν, ἂν ὁ Τοῦρκος ἢ Ἄγγλος συνάδελφός σας, πάρουν ἓν μεταφράσει ὡς ἑρμηνείαν τῆς τοιαύτης προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἐκάματε περὶ ἀνεξαρτησίας, τὰ ὅσα εἴπατε ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν, ποῖον κῦρος πλέον ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος λέγει εἰς τὴν Βουλήν, δικαιολογῶν τὴν πρότασιν, ὅτι τὴν πρότασιν αὐτὴν ἔκαμε διὰ νὰ τὴν γλυτώσῃ καὶ θὰ τὴν ἐγλύτωνε πῶς; Λέγων, ὅτι δὲν ἔχω πρὸς τοῦτο ἐξουσιοδότησιν, νὰ συζητήσω μὲ τὴν Κυβέρνησίν μου θὰ ἴδωμεν καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν. Λοιπόν, ἂν ὑπάρχῃ, κύριε Ὑπουργέ, ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος μὲ τὰ ἰδικά σας μέτρα βλάπτει τὴν ὑπόθεσιν τὴν Κυπριακήν, εἶσθε σεῖς, διότι φαντάζομαι, ὅτι αὐτὴ ἡ περικοπὴ τοῦ λόγου σας θὰ εἶναι αὔριον, μεθαύριον, εἰς τὰς ἐφημερίδας τῶν ἐνδιαφερομένων χωρῶν, διὰ νὰ ἀποδείξουν τὴν εὐσυνειδησίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἔγιναν αἱ προτάσεις αὗται πρὸς τὰς δύο χώρας περὶ ἀνεξαρτησίας, θὰ ἐπανέλθουν δὲ λέγοντες, ὅτι ἦτο τόσον σοβαρὰ ἡ πρότασις, ὥστε ὁ Ὑπουργὸς ἐξήγησεν εἰς τὴν Βουλὴν πῶς θὰ ἀπέφευγε τὴν ἀποδοχήν της. Καὶ δεύτερον, κύριε Ὑπουργέ, καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα μεγάλο θέμα καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ προσέξητε πολὺ εἰς τὴν ἀπάντησίν σας, διότι θὰ ἀναγκασθῶ νὰ προβῶ εἰς ἐμπράκτους πλέον διαψεύσεις. Ὡμιλήσατε περὶ αὐτοδιαθέσεως. Εἴπατε, ὅτι αὐτὸ παραμένει τὸ αἴτημά σας. Ὡμιλήσατε, ἐπίσης, ὅτι ἡ ἕνωσις εἶναι ἀδύνατος, δηλαδὴ ἀδύνατος διπλωματικῶς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω ἕνα λογικὸν συμπέρασμα διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀναγκάσω νὰ ἀνατρέξητε ὁ ἴδιος εἰς τὰς συμβουλὰς τῶν τεχνικῶν σας συμβούλων: Ἂν τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως παραμένῃ καὶ τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως εἶναι διπλωματικῶς ἀδύνατον, ὅπως μᾶς τὸ λέγετε, τότε ἀντὶ αὐτοδιάθεσις—ἕνωσις, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι αὐτοδιάθεσις—ἀνεξαρτησία, διότι ἄλλος δρόμος δὲν ὑπάρχει. Ἢ ὑπάρχει δρόμος αὐτοδιάθεσις—ἕνωσις, ἢ ὑπάρχει δρόμος αὐτοδιάθεσις—ἀνεξαρτησία. Ἐρωτῶ, ὅταν ὁμιλῇ πλέον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ βγάζω αὐτὸ τὸ λογικὸν συμπέρασμα, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ἀντελήφθη, ὅτι δὲν εἶναι μόνον λογικὸν συμπέρασμα, εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, αὐτοδιάθεσις—ἀνεξαρτησία, δεδομένου ὅτι, καὶ τὸ λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, ἡ αὐτοδιάθεσις—ἕνωσις εἶναι ἀδύνατος. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα.

§120Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν θὰ ἀπαντήσω, βεβαίως, ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἐρωτήματος, διότι διαστρεβλώνετε ἐννοίας καὶ διότι καθιστᾶτε ἀδύνατον τὴν ἄσκησιν ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐπὶ ἑνὸς θέματος ἐκτάκτως δυσχεροῦς. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπὶ τοῦ πρώτου. Ὅτι δὲν ὑπῆρξε καμμία κακὴ πίστις ἐκ μέρους μου. Ἀντιθέτως, ἐρωτώμενος διὰ τὴν τοποθέτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, προκαλούμενος, καὶ προκαλούμενος τόσον σκληρά, καὶ τόσον ἄδικα, θὰ εἴπω, ὅτι ἔθεσα ἕνα ἐρώτημα διὰ νὰ δοκιμάσω τὴν καλὴν πίστιν τῶν τρίτων. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἔκαμα ἐρώτημα, διὰ νὰ δοκιμάσω τὴν καλὴν πίστιν τῶν τρίτων, ὑπάρχει ἐρώτημα καὶ δὲν ὑπάρχει πρότασις.

§121Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Σημειώνω, ὅτι δὲν ἀπαντήσατε εἰς τὸ δεύτερον ἐρώτημα.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Στρᾶτος, ἔχει τὸν λόγον.

§123Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ συγκινήσεως ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, μετὰ μακρὰν ἀπουσίαν καὶ μακρὰν ἀσθένειαν, προκληθεῖσαν ἐκ τῆς φθορᾶς τῆς ὑγείας μου, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος. Θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, ὅπως μὴ μοῦ γίνῃ καμμία διακοπή, καὶ ὅπως ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμὸν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Θὰ παρακαλέσω, ἐπίσης, καὶ τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, μετὰ τῶν ὁποίων ἔχω δεσμοὺς παλαιοτάτους πολιτικούς, ὅπως ἐπιστήσουν τὴν προσοχὴν τῶν ὀπαδῶν των, νὰ μὴ διακόψουν, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁμιλίας μου. Νομίζω, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω, ἔχουν κἄποιαν σοβαρότητα, διότι ἐπὶ τετράμηνον παρέμεινα εἰς Νέαν Ὑόρκην ὡς μέλος τῆς Ἀποστολῆς, παρηκολούθησα ὅλους τοὺς ἀγῶνας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἰς πλείστους τῶν ὁποίων ἐπρωτοστάτησα καὶ διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἐχρησιμοποιήθην ὡς σύμβουλος τῆς Ἀντιπροσωπείας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιμονὴ ὅπως ἐγγραφῇ καὶ συζηθῇ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Ὁλομελείας τοῦ Ο.Η.Ε. ἦτο ἕνα αἴτημα γενικόν, ἕνα αἴτημα ἐθνικόν. Συνεπῶς, ὁ σκοπὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἦτο, πρῶτον, νὰ ἐγγραφῇ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, δεύτερον, νὰ συζητηθῇ καὶ τρίτον, νὰ καταβληθῇ προσπάθεια πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως. Διὰ νὰ γίνῃ, ὅμως, ἀντιληπτὸν εἰς ὅλους, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐπέτυχε εἰς τὸν σκοπόν της, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὶ εἶναι αὐτὸς ὁ περίφημος Ο.Η.Ε., τί ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ καὶ τί ἐπέτυχεν ἡ Ἑλλάς. Μόνον ἐὰν κάμωμεν αὐτὴν τὴν σύγκρισιν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ ἐπιτυχίας. Κύριοι, ἠκούσθησαν πολλὰ περὶ τοῦ τί εἶναι ὁ Ο.Η.Ε., ἠκούσθησαν πολλὰ καὶ ἠκούσθησαν καὶ κατὰ περίεργον τρόπον. Πρὸ ὀλίγου, ἕνας διακεκριμένος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν, ὡμίλησε περὶ «Ἀνωτάτου Διεθνοῦς σχεδὸν Δικαστηρίου»· ἕτερος Ἀρχηγός, ἄλλωστε, ὡμίλησε περὶ τοῦ «Διεθνοῦς Ἀρείου Πάγου». Κύριοι, νομίζω ὅτι ἔχουν δημιουργηθῆ ὡρισμέναι ψευδαισθήσεις. Ὁ Ο.Η.Ε. εἶναι ἕνας Πολιτικὸς Ὀργανισμός, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου συζητοῦνται διάφορα θέματα καὶ δὲν λύονται. Διότι, οἱ Πολιτικοὶ Ὀργανισμοί, οὐδέποτε ἠμποροῦν νὰ δώσουν λύσεις. Τοῦτο δὲ εἶναι φυσικόν, καὶ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη παρανόησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κατελθὼν πρὸ ἐμοῦ ρήτωρ, ὁ κ. Θ. Τσάτσος, ὅταν εἶπεν ὅτι θὰ «ἐπροτιμοῦσα νὰ ὑπῆρχε προεργασία μεγάλη τῆς Ἑλλάδος, καὶ μέσα εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποία θὰ εἶχεν δημιουργηθῆ ἐξ αὐτῆς τῆς προεργασίας, θὰ συνεζητεῖτο τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Κύριοι, λυποῦμαι, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν, οἱ ὁποῖοι συζητοῦν καὶ οἱ ὁποῖοι τελικῶς ψηφίζουν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσουν τὴν στιγμὴν ἐκείνην βάσει τῶν ἐντυπώσεων τῆς στιγμῆς, ψηφίζουν μόνον κατόπιν τῶν ὁδηγιῶν τῶν Κυβερνήσεών των. Εἶναι δὲ αὐτὸ τυπικόν. Εἰς τὰ πολιτικὰ ζητήματα οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Ἀντιπροσωπειῶν ἢ οἱ ἀντιπρόσωποι ἐν γένει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβουν ἰδίαν ἀτομικὴν θέσιν. Ὑποχρεωτικῶς θὰ λάβουν τὴν θέσιν, βάσει τῶν ὁδηγιῶν τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐκ τῶν Κυβερνήσεών των. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ δημιουργηθῇ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἡ ἀτμόσφαιρα, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ πῶς νὰ προσπορίσῃ εἰς μίαν χώραν τὴν αʹ ἢ τὴν βʹ ψῆφον. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ Ὀργανισμοῦ Πολιτικοῦ, οὐδέποτε δίδονται λύσεις, ἀλλὰ γίνεται προσπάθεια πρὸς ἐξεύρεσιν λύσεως. Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πλειστάκις ἐγένετο μνεία ὅτι ἔπρεπε ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐπιδιώξῃ μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία νὰ περιεῖχε τὴν λέξιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὅσοι γνωρίζουν τὸν Ο.Η.Ε. καὶ ὅσοι μετέβησαν ἢ εἰργάσθησαν παρ’ αὐτῷ, γνωρίζουν ὅτι ποτὲ ὁ Ο.Η.Ε. δὲν ἐξέδωκε ἀπόφασιν εἰς τὸ διατακτικὸν τῆς ὁποίας νὰ ὑπάρχῃ ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις. Ποτέ. Μία ἀπόφασις ἐξεδόθη τὸ 1952, κατόπιν προτάσεως τῆς τρίτης Ἐπιτροπῆς, — ἡ τρίτη Ἐπιτροπὴ εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου — καὶ ἐξεδόθη, τότε, κατόπιν προτάσεως τῆς τρίτης Ἐπιτροπῆς, μία γενικὴ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἔλεγε ὅτι πρέπει νὰ ὑφίσταται εὐχέρεια διὰ τοὺς λαούς, οὕτως ὥστε νὰ ἀποφασίζουν οἱ ἴδιοι διὰ τὰς τύχας των καὶ περιεῖχε τὴν λέξιν Self-determination — αὐτοδιάθεσις. Ἔκτοτε οὐδεμία ἀπόφασις περιεῖχε τοιαύτην λέξιν. Οὔτε γενικῶς, οὔτε καὶ εἰδικῶς, δι’ εἰδικὴν περίπτωσιν. Τὸ ὅτι αἱ ἀποφάσεις δὲν εἶναι ρηταί, εἶναι φυσικόν, διότι πρόκειται περὶ Πολιτικοῦ Σώματος. Ἄλλωστε αἱ ἀποφάσεις αὗται δὲν εἶναι ἐκτελεσταί. Δὲν ὑπάρχει ὄργανον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκτελέσῃ αὐτὰς τὰς ἀποφάσεις, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐκτέλεσις αὐτῶν τῶν ἀποφάσεων.

§124Κ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν Αἴγυπτον πῶς ἔγινε, κύριε συνάδελφε;

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἄνευ διακοπῶν. Δὲν θὰ δεχθῶ οὐδεμίαν διακοπήν.

§126Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αἱ ἀποφάσεις αὗται, ἔχουν μίαν πραγματικῶς ἠθικὴν ἀξίαν, διότι πιέζουν διὰ τῆς δυνάμεώς των τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην, ἡ ὁποία πιέζουσα τὴν ἐσωτερικὴν κοινὴν γνώμην ἑνὸς Κράτους, ἠμπορεῖ νὰ ἐξαναγκάσουν δι’ αὐτῆς τῆς πιέσεως μίαν Κυβέρνησιν νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω παράδειγμα ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε ἐξετελέσθησαν; Νὰ σᾶς εἴπω τὸ παράδειγμα τῆς ἀποφάσεως, ἐπὶ τοῦ Οὑγγρικοῦ ζητήματος, ὅταν ἀπεφασίσθη σχεδὸν διὰ τῆς παμψηφίας, πλὴν τῶν ψήφων τοῦ Ἀνατολικοῦ μπλόκ καὶ ὀλίγων Ἀσιατικῶν Κρατῶν. Ἀπεφασίσθη ἡ ὀργάνωσις μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐξήταζε τὴν Ρωσικὴν ἐπέμβασιν εἰς τὴν Οὑγγαρίαν καὶ ἐν γένει τὸ ὅλον Οὑγγρικὸν θέμα. Καὶ ὄχι μόνον ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν ἐγένετο δεκτή, οὔτε ἐξετελέσθη, ἀλλὰ ἀντιθέτως, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν δὲν ἐπετράπη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Οὑγγαρίαν. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω ἕτερον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν ὅλοι μας. Ὅταν ἐλήφθη παμψηφεὶ ἡ ἀπόφασις ὅπως τὸ Ἰσραὴλ ἀποχωρήσῃ τοῦ ἐδάφους τῆς Αἰγύπτου, ἐχρειάσθησαν 4 μῆνες καὶ πρὸ παντὸς ἡ ἐπέμβασις ἡ προσωπικὴ τοῦ Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, διὰ νὰ ἀναγκασθοῦν οἱ Ἰσραηλῖται, ἕνα μικρὸν Κράτος, νὰ ἐκτελέσουν μίαν ἀπόφασιν τῆς Ὁλομελείας, τῆς παμψηφίας, τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν.

§127Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφοῦ ἔλαβον τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν, κύριε Στράτο.

§128Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καμμίαν ἐγγύησιν. Ἀπόδειξις ὅτι ἑτοιμάζονται δι’ ἐπίθεσιν.

§129Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔλαβον ἐγγυήσεις σαφεῖς καὶ διὰ τὸν Κόλπον τῆς Ἀκάμπα καὶ διὰ τὴν Γάζαν.

§130Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὴν ὅλην κατάστασιν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ποῖον πνεῦμα ἐπεκράτει καὶ ποῖον πνεῦμα ἐπικρατεῖ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Κατὰ τὴν 10ην Σύνοδον, ὑπῆρξε πάντοτε μία προσπάθεια συνδιαλλαγῆς. Τὸ ποῦ τοῦτο ὠφείλετο σᾶς τὸ ἐξήγησε χθὲς ὁ κ. Λοϊζίδης. Σᾶς ἐξήγησε τὴν θέσιν τῶν ἀντιπροσώπων καὶ τὰς ὁμάδας αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἐκεῖ. Ἡ προσπάθεια συνδιαλλαγῆς ὠφείλετο κυρίως εἰς τὸ ὅτι εἰσῆλθον 20 νέα μέλη εἰς τὸν Ὀργανισμὸν ἐφέτος, καὶ αὐτὰ τὰ μέλη προσεπάθουν, μέχρις ὅτου τακτοποιηθοῦν, νὰ συμβιβάζωνται, διὰ νὰ μὴ ἔρχωνται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τοὺς μεγάλους. Τὸ ζήτημα αὐτὸ φαίνεται ἐκ τῶν ἀποφάσεων αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν. Ὑπάρχει μία ἀπόφασις ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνακύψει πρὸ 10ετίας μεταξὺ τῶν Ἰνδιῶν καὶ τῆς Νοτιοαφρικανικῆς Ἑνώσεως. Πράγματι εἶναι 11 χρόνια ποὺ ὑφίσταται αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ πάλιν δὲν κατώρθωσαν αἱ Ἰνδίαι παρὰ νὰ ψηφίσουν μίαν συνδιαλλακτικὴν πρότασιν. Δεύτερον ζήτημα ἦτο τὸ Ἀλγερινὸν — θὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτοῦ — τὸ Κυπριακόν, τῆς Δυτικῆς Γουϊνέας καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν. Αὐτὸ εἶναι, ἐν συμπεράσματι, τὸ πνεῦμα, αὐτὸς εἶναι ἐν συμπεράσματι, ὁ Ὀργανισμὸς ἐνώπιον τοῦ ὁποίου μετέβη ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ διεκδικήσῃ τὸ δικαίωμα τῶν Κυπρίων νὰ εἶναι πρῶτον ἐλεύθεροι καὶ ὕστερα νὰ ἀποφασίσουν περὶ τῆς τύχης των. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν καμμίαν ἐπιδίωξιν, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἰδίαν ἐπιδίωξιν. Πάντοτε ἐνεφανίσθη εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὡς ἐντολοδόχος τῶν Κυπρίων. Πρίν, ὅμως, ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ, τοῦ Πολιτικοῦ, ἐπειδὴ ἐγνώριζεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅτι αἱ ψῆφοι δὲν δίδονται βάσει τῆς ὀρέξεως ἢ τῆς σκέψεως τοῦ ἑκάστοτε ἀντιπροσώπου τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἔσπευσε νὰ κάμῃ μίαν ἐκστρατείαν διαφωτιστικὴν εἰς τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις, οὕτως ὥστε νὰ δώσουν αἱ Κυβερνήσεις ὁδηγίας εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους των. Πράγματι, ἴσως τὸ πρῶτον, διάφοροι ἀποστολαὶ μετέβησαν σχεδὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ ἰδίως εἰς μέρη τὰ ὁποῖα θὰ ἠδυνάμεθα ὁπωσδήποτε κάπως νὰ τὰ ἐπηρεάσωμεν, καὶ νομίζω ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐγένετο ἡ καλυτέρα δυνατὴ προσπάθεια διαφωτίσεως τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῆς κοινῆς γνώμης. Ἀλλὰ ἂν αὐτὴ ἡ προπαρασκευὴ τῆς Ἑλλάδος ἦτο πράγματι, καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται καὶ ἡ δύναμις τῆς Ἀγγλίας. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ Ἀγγλία εἶναι μία μεγάλη δύναμις, μία δύναμις, ἡ ὁποία ἀκούεται, μία δύναμις ἡ ὁποία ἔχει πολλὰ συμφέροντα ἀνὰ τὸν κόσμον καὶ ὡς ἐκ τούτου δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ κράτη λόγῳ συμφερόντων. Θὰ ἠμποροῦσα νὰ σᾶς εἴπω πολλὰ κράτη, τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι, μέσα εἰς τὸ 4μηνον αὐτὸ χρονικὸν διάστημα, ἦτο φυσικὸν νὰ συνδεθοῦν μὲ διαφόρους ἀντιπροσώπους Κρατῶν καὶ ἦτο φυσικὸν ὅταν ἐφεύγαμεν ἀπὸ τὴν συζήτησιν νὰ ὁμιλοῦμεν ὀλίγον τι ἐλεύθερα, πολλοὶ μοῦ ἔλεγον ὅτι πείθονται εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ὅτι πολλοὶ θὰ ἤθελον νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ δὲν δύνανται, λόγῳ συμφερόντων τῶν Κρατῶν των καὶ συνεπῶς τῶν ἀντιθέτων ὁδηγιῶν τῶν Κυβερνήσεών των, νὰ πράξουν τοῦτο. Ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. ἐνεφανίσθη ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐπέτυχε τὸ πρῶτον τὴν ἐγγραφὴν καὶ δεύτερον τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως. Τὸ πρῶτον ἐπέτυχε τὴν συζήτησιν, τὴν πραγματικὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, κύριοι, ὅτι ἐπὶ ἔτη προσεπάθει ἡ Ἑλλὰς νὰ δώσῃ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μίαν μάχην, προσεπάθει νὰ ἐξηγήσῃ τὸ ὅλον θέμα. Δυστυχῶς τοῦτο δὲν τὸ ἐπετύγχανε. Ἐφέτος ἐπέτυχε καὶ τὴν ἐγγραφὴν καὶ τὴν συζήτησιν. Τί σημασίαν ἔχει τώρα ἡ συζήτησις; Διὰ τῆς συζητήσεως, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἑνὸς πολιτικοῦ Ὀργανισμοῦ, τοῦ ὁποίου αἱ ἀποφάσεις ἀσκοῦν πίεσιν καὶ μόνον, δὲν εἶναι ἐκτελεσταί, ἀσκοῦν πίεσιν ἐπὶ τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, διὰ τῆς συζητήσεως καὶ διὰ τῆς προβολῆς τοῦ ζητήματος, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἠθέλαμεν, τὴν ἄσκησιν τῆς πιέσεως ἐπὶ τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, αὐτὸ ἐπετεύχθη ἀπολύτως. Συνεπῶς, οἱ δύο πρῶτοι ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἡ ἐγγραφὴ καὶ ἡ συζήτησις, ἡ πλήρης συζήτησις, ἐπετεύχθησαν ἀπολύτως. Τὸ τρίτον ζήτημα, ἡ ἀπόφασις. Ὅπως σᾶς ἐξήγησε χθὲς ὁ κ. Λοϊζίδης, ἡ Ἑλλὰς εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν ἐπετρέπετο νὰ φύγῃ χωρὶς μίαν ἀπόφασιν, ἔστω καὶ συνδιαλλακτικήν, ἀλλὰ εὐνοϊκὴν ἐπὶ τῶν ζητημάτων της. Ἡ ἀπόφασις, ὅμως, δὲν γνωρίζω διατί, ἐκατηγορήθη. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι εἶναι μία ἀπὸ τὰς καλυτέρας ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Πρὶν ἀναχωρήσω ἐκύτταξα τὰς διαφόρους ἄλλας ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, κατὰ διάφορα χρονικὰ στάδια καὶ ὁμολογῶ ὅτι οὐδεμίαν εὗρον καλυτέραν τῆς ἐκδοθείσης διὰ τὴν Ἑλλάδα. Πρῶτον, διὰ τῆς ἀποφάσεως ἀναγνωρίζεται ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πλέον διεθνές, τοῦτο δέ, τὸ εἶπον καὶ διάφοροι ἄλλοι ἀντιπρόσωποι, ὅτι τὸ ζήτημα ἐξέφυγεν τῆς ἐσωτερικῆς δικαιοδοσίας τῆς Ἀγγλικῆς Κοινοπολιτείας καὶ ἔγινε διεθνές. Συνεπῶς, ἐνδιαφέρει πλέον τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Δεύτερον, ἠκούσθη ἐδῶ ὅτι δὲν ἀναφέρει τὴν λέξιν «αὐτοδιάθεσις». Κύριοι, ἀναφέρει, ὅμως, μίαν ἄλλην λέξιν «τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν». Σημειωτέον ὅτι οὐδεμία ἀπόφασις ἀναφέρει τοὺς σκοπούς. Διὰ πρώτην φορὰν ἀναφέρονται οἱ σκοποὶ εἰς συγκεκριμένην πολιτικὴν ἀπόφασιν. Ποῖοι εἶναι οἱ σκοποί; Ἄρθρον 1ον τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν: Οἱ σκοποὶ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν εἶναι οἱ ἀκόλουθοι: Ἐδάφιον 2: «Νὰ ἀναπτύξῃ μεταξὺ τῶν ἐθνῶν φιλικὰς σχέσεις στηριζομένας ἐπὶ τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος τῶν δικαιωμάτων τῶν λαῶν καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεώς των». Ὅταν, λοιπόν, λέγωμεν τοὺς σκοποὺς τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, λέγομεν καὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Δὲν ἔχω ποτέ μου ἀκούσει ὅτι, ἐὰν δὲν λέγετε ἐπακριβῶς ἡ λέξις, δὲν περιέχεται, ὅταν περιέχεται εἰς μίαν ὁλόκληρον παράγραφον τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν τὴν ὁποίαν ρητῶς ἀναφέρει ἡ ἀπόφασις. Διατί, κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις;

§131Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί λέγει ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2, ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε;

§132Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὸ ἄρθρον 1. Εἰς τὸ ἄρθρον 2, εἶναι τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου προσεπάθησε νὰ στηριχθῇ ἡ Ἀγγλικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ἔχασε τὸ ζήτημα, διότι ἠθέλησε νὰ τὸ ἐμφανίσῃ ὡς ἐσωτερικόν της ζήτημα καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τοῦ Ο.Η.Ε.

§133Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις δηλοῖ ὅτι ἐπέτυχεν, αἱ συνομιλίαι νὰ διεξαχθοῦν μεταξὺ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν λαῶν τῆς Κύπρου, ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἐσωτερική.

§134Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε πολύ, διότι ἐπαναλαμβάνετε τὴν λέξιν «τῶν λαῶν». Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον. Ἐγὼ ἔχω τὸ γαλλικὸν κείμενον. Πέντε εἶναι αἱ ἐπίσημοι γλῶσσαι, τρία, ὅμως, εἶναι τὰ ἐπίσημα κείμενα, ἀγγλικόν, γαλλικὸν καὶ ἱσπανικόν. Ἔχω τὸ γαλλικὸν κείμενον, τὸ ὁποῖον οὐδαμοῦ ὁμιλεῖ περὶ λαῶν τῆς Κύπρου. Συνεπῶς θὰ πρόκειται περὶ τυπογραφικοῦ καὶ μόνον λάθους εἰς τὸ ἀγγλικὸν κείμενον.

§135Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέχομαι καὶ τοῦτο.

§136Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὴ ἦτο ἡ ἀντίδρασις τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁποία ἔλεγε, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα εἶναι ἐσωτερικόν μας ζήτημα καὶ βάσει τῶν διατάξεων τῆς παραγράφου 7 τοῦ ἄρθρου 2, δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη συνεζήτησαν τὸ θέμα, τὰς ἀντιρρήσεις τῆς Ἀγγλίας τὰς ἀπέρριψαν, ἀνεγνώρισαν ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πλέον διεθνὲς καὶ εἶπον ὅτι αἱ συζητήσεις πρέπει νὰ γίνουν κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον μεταξὺ Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκπροσώπων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Μὲ συγχωρεῖτε πάρα πολύ. Τὸ ἄρθρον 2, παρ. 7, ἀπερρίφθη ρητῶς.

§137Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὑποβάλλει τακτικὰ ἐκθέσεις διὰ τὴν κατάστασιν τῆς ἀποικίας τῆς Κύπρου. Συνεπῶς αὐτὸ ἦτο τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀπέρριψε ἡ Γενικὴ Συνέλευσις, τὸ ἐπιχείρημα τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐσωτερικὸν καὶ δι’ αὐτὸ ἐτέθη καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν εἰς τὴν ἀρχήν, ὅπου λέγει, ὄχι ἀκούσασα, ἀλλὰ «λαβοῦσα καὶ ἐξετάσασα κ.λ.π.». Ἡ Συνέλευσις, δηλαδή, ἐξήτασε τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἦτο ἐσωτερικὸν δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ τὸ ἐξετάσῃ. Σᾶς βεβαιώνω, εἶναι ἀπολύτως ξεκαθαρισμένον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐσωτερικὸν τῆς Ἀγγλίας, καὶ ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη τὸ ἔκαμαν ἰδικόν τους, ἀπησχολήθησαν καὶ εἶπαν, ὅτι διὰ νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ἀποικιακὸν θέμα, διατάζομεν ἢ ἐκφράζομεν τὴν ζωηρὰν ἐπιθυμίαν νὰ γίνουν συνεννοήσεις μεταξὺ λαοῦ καὶ Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀρχῶν τοῦ Χάρτου.

§138Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον θὰ γίνῃ ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν;

§139Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος. Ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων πρὸς τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιδίωξις τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἐμφανισθῇ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν διαπραγματεύσεων ἀμέσως, διότι ἔρχεται ἄμεσον τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Τουρκίας, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τὴν μειονότητα καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τὴν ἀσφάλειάν της, ὅπως ἐπανειλημμένως ἐτόνισα.

§140Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ συζητεῖτε σοβαρῶς, ὅτι θὰ ἀποκλεισθῇ ἡ Τουρκία;

§141Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν συζητῶ σοβαρῶς ὅτι θὰ ἀποκλεισθῇ ἡ Τουρκία, ἐγὼ λέγω τί λέγει ἡ ἀπόφασις. Πάντως, κύριοι, δὲν θὰ σᾶς κάμω πάλιν τὴν σύγκρισιν μὲ τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ. Τὴν ἠκούσατε τόσον πολὺ καὶ θὰ τὴν ἔχητε μάθει ἀπ’ ἔξω. Εἰς τὴν Ἀλγερινὴν ὑπόθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος ἐγὼ προσωπικῶς, ἐνδιεφέροντο ὄχι μόνον ὅλαι αἱ Ἀραβικαὶ χῶραι, μαζί, ἀλλὰ ἦσαν ὄπισθεν τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν τὰ κράτη τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης καὶ σχεδὸν ὁλόκληρος ἡ Ἀσιατοαφρικανικὴ Ἕνωσις. Συνεπῶς, ὄπισθεν τοῦ ζητήματος τῆς Ἀλγερίας, ὑπῆρχεν ὁλόκληρος κόσμος, ὁ ὁποῖος ἐμάχετο. Ἔναντι τοῦ ζητήματος τούτου ὑπῆρχεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς ὅτι δίδει ἀνακωχὴν ἄνευ ὅρων, ἐκλογὰς ἐλευθέρας ὑπὸ διεθνῆ ἔλεγχον καὶ τὸ τρίτον, τὸ ὁποῖον, δυστυχῶς, ἐλησμόνησεν ὁ κ. συνάδελφος καὶ τὸ ὁποῖον ἐχάλαγε τὴν ὅλην ὑπόθεσιν, συνομιλίαι ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Γαλλικῆς Αὐτοκρατορίας. Κατ’ οὐδεμίαν περίπτωσιν ἀναγνωρίζει ἐκ τῶν προτέρων εἰς τοὺς Ἀλγερινοὺς τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας, καὶ κατόπιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ παρὰ τὴν ὕπαρξιν τόσου κόσμου, τόσον ἰσχυρᾶς πιέσεως, οἱ Ἀλγερινοὶ δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχουν παρὰ μίαν ἀπόφασιν ἀκόμη πλέον συμβιβαστικὴν καὶ πλέον διαλλακτικὴν καὶ ἦσαν εὐχαριστημένοι, διότι τὸ πρῶτον ἐξεδίδετο ἀπόφασις ἐπὶ Ἀλγερινοῦ ζητήματος ὅπως τὸ πρῶτον ἐξεδόθη ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἐντὸς τῶν πλαισίων τοῦ Ο.Η.Ε. ἡ Ἑλλὰς ἐπέτυχε τὴν καλυτέραν ἀπόφασιν. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι τὰ συγχαρητήρια τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Συνελεύσεως. Ἔπρεπε νὰ ζήσητε τὴν ἀτμόσφαιραν ἐκείνην, τόσαι ἡμέραι ἐντάσεως καὶ ἀγῶνες μάχης πραγματικῆς καὶ μετὰ τὸ τέλος νὰ ἴδητε εἰς μίαν γωνίαν τὴν Ἀγγλικὴν μόνην της καὶ τὴν Γαλλικὴν Ἀντιπροσωπείαν μόνην της, τὴν δὲ Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τριγυρισμένην ἀπὸ ὅλας τὰς Ἀντιπροσωπείας, αἱ ὁποῖαι συνεχάρησαν αὐτήν. Ἐμὲ δὲ προσωπικῶς μοῦ εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, ἕνας θαυμάσιος Νοτιοαμερικανός, ὁ ὁποῖος καὶ δὲν ἐπρόκειτο νὰ μᾶς ψηφίσῃ, μοῦ εἶπεν ὅτι «εἶμαι πολὺ εὐχαριστημένος, διότι μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ μὴ καταψηφίσω τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ἴδω ἕνα πραγματικό της θρίαμβο». Ἐἂν ἐζούσατε αὐτὴν τὴν ἀτμόσφαιραν, θὰ σᾶς ἐφαίνετο παράξενο πῶς ἐδῶ ὁμιλοῦν περὶ ἀποτυχίας ὡρισμένοι ἄνθρωποι. Συνεπῶς, γενικὸν συμπέρασμα, ἡ Ἑλλὰς ἐπέτυχε τὴν ἐγγραφήν, ἐπέτυχε τὴν συζήτησιν καὶ τὴν μακρὰν συζήτησιν τοῦ ὅλου θέματος. Ἐπὶ ἡμέρας ὁ Τύπος ὅλων τῶν Ἐθνῶν ὡμίλει περὶ τοῦ θέματος τούτου. Κατώρθωσε νὰ συγκινήσῃ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην καὶ τὴν Ἀγγλικὴν κοινὴν γνώμην καὶ τέλος ἐπέτυχε τὴν πρώτην καὶ τὴν καλυτέραν δυνατὴν ἀπόφασιν. Δὲν ὑπῆρχε περίπτωσις λήψεως ἄλλης καλυτέρας ἀποφάσεως. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι, νὰ ἀπαντήσω εἰς ὡρισμένα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Παπανδρέου. Λυποῦμαι, διότι δὲν εὑρίσκεται ἐδῶ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀναμείνω. Ὁ κ. Παπανδρέου εἶπεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπέσυρε τὰς προτάσεις του. Ὑποθέτω ὅτι ἐννοοῦσε τὰ σχέδια ἀποφάσεων, τὰ ὁποῖα εἶχε καταθέσει. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, εἶναι τελείως ἀνακριβές. Τὰ σχέδια ὑπάρχουν πάντοτε, οὐδεὶς τὰ ἀπέσυρε, μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσεν ὅτι πρὸς τὸ παρὸν δὲν ἐπιδιώκει τὴν ψήφισίν των. Ἐπίσης σᾶς ἔδωκε μίαν ἀνακριβῆ μετάφρασιν τοῦ κειμένου τῆς ἀποφάσεως, παραλείπων μάλιστα ὡρισμένα πράγματα. Πρῶτον, λέγει ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐκφράζει εἰλικρινῆ ἐπιθυμίαν. Εἶναι ἀνακριβὴς ἡ μετάφρασις. Ἡ ἀπόφασις λέγει ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐκφράζει τὴν ζωηροτάτην της ἐπιθυμίαν, τὴν ζωντανήν της ἐπιθυμίαν. Δεύτερον, παραλείπει τοὺς σκοποὺς τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ μέσα εἰς τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα τῶν σκοπῶν τοῦ Ο.Η.Ε. ὑπάρχει ἡ αὐτοδιάθεσις τῶν λαῶν. Τρίτον, ὁ κ. Παπανδρέου, ἀνέγνωσε κείμενα τῶν ὠργανωσάντων τὴν ψῆφον τῶν Τούρκων καὶ Ἄγγλων καὶ οὐχὶ τῶν λοιπῶν κρατῶν. Διατὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ σχηματίσῃ γνώμην, βάσει τῶν ὅσων εἶπον οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Ἄγγλοι καὶ ὄχι τὰ ἄλλα Κράτη; Ἐπίσης ὁ κ. συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων λέγει ὅτι ἡ ἑρμηνεία τοῦ κ. Κρίσνα Μένον δὲν ἐνεκρίθη ὡς αὐθεντικὴ καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἔχει τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν τῆς ἀπεδώσαμεν. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου δὲν ἐμελέτησεν ἐντελῶς τὰ κείμενα. Ὁ κ. Μένον ὅταν ἔδωσε τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ἔδωσε διότι προεκλήθη ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἰσημερινοῦ κ. Τρουχίλο. Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἰσημερινοῦ λέγει τὰ ἑξῆς: «.... (ἀναγινώσκει) ....». Συνεπῶς, ὁ κ. Μένον ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἰσημερινοῦ, δίδει τὴν ὀρθὴν πλέον ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἀπολύτως ἀμφισβητεῖ καὶ εἶναι συνεπῶς ἡ ἐπίσημος, ἡ ὀρθὴ ἑρμηνεία τοῦ κειμένου. «Μένον: Ἡ ἀπόφασις δὲν λύει ὅλον .... (ἀναγινώσκει) ....». Ὡς συνομιλητὴν θεωρεῖ τὸν λαὸν τῆς Κύπρου. Εἶναι ρητὴ ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Μένον, πρὸς τοῦτο προκληθείς. Ἀλλ’ ἀμέσως, μετὰ τὸν κ. Μένον, ἔρχεται ὁ Κεϋλανδὸς ἀντιπρόσωπος, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ ἀντιπρόεδρος τῆς Ὑποεπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος δίδει τὴν αὐτὴν ἀκριβῶς ἑρμηνείαν. Οὐδεὶς δὲν ἀμφισβητεῖ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν. Ἐπίσης ὁ κ. Παπανδρέου λέγει ὅτι εἰς τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις. Νομίζω ὅτι ἐξήγησα διὰ μακρῶν ὅτι ὅταν ἀναφέρεται τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τότε ἀναφέρεται ρητῶς ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἄρθρου 1. Ἐπίσης, ὁ κ. Παπανδρέου διηρωτήθη, διότι ἡ ἐξήγησις τῶν ψήφων ἐγένετο μετὰ καὶ ὄχι προηγουμένως. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ὅταν τίθεται ἕνα ζήτημα εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν γίνεται μία γενικὴ συζήτησις, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ὁποίας γίνεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προτάσεων, δύνασθε, ἐὰν θέλητε, νὰ ἐξηγήσητε τὴν ψῆφον σας, μερικοὶ δὲ ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων ἐξήγησαν τὴν ψῆφον των κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προτάσεων. Μετὰ ὁ Πρόεδρος ἀποφασίζει, ὅταν θέτῃ, εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐὰν θὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα ἐξηγήσεως τῆς ψήφου πρὶν ἢ μετὰ τὴν ψῆφον. Ὑπάρχει παλαιὸν ἔθιμον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὅπου αἱ ἐξηγήσεις τῶν ψήφων δίδονται μετὰ τὴν ψηφοφορίαν. Δι’ αὐτὸ ὁ Πρόεδρος ἐφαρμόζων τὸ ἔθιμον αὐτό, ἀποφαίνεται ὅπως ἡ ἐξήγησις τῶν ψήφων γίνῃ μετὰ τὴν ψηφοφορίαν. Ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὑπῆρχεν ἓν τεράστιον ἐμπόδιον ἐξ ἑνὸς παλαιοῦ λάθους, ἑνὸς Ἕλληνος ἀντιπροσώπου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀναμίξει τὴν λέξιν «Ἕνωσις» μὲ τὴν λέξιν «αὐτοδιάθεσις». Ἐκ τοῦ λόγου τούτου ὑπῆρχεν ἡ συκοφαντία, ὅτι ἡ Ἑλλὰς προσπαθεῖ νὰ προσαρτίσῃ ἐδάφη ξένα, παραβιάζουσα τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης. Σᾶς ἐξηγήθη διὰ μακρῶν, ὅτι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἀναμένωμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, εἶναι ἡ ἀναθεώρησις συνθηκῶν, διότι κάθε κράτος ἔχει καὶ ἕνα ζήτημα. Συνεπῶς, ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος εἶναι ἡ ἀναθεώρησις συνθηκῶν. Τὴν λέξιν «Ἕνωσις» τὴν συναντήσαμε τόσον καλὰ μπροστά μας, ὥστε εἰς συνομιλίας, τὰς ὁποίας εἴχαμε μὲ διαφόρους ἀντιπροσώπους, μὲ κόπον τοὺς ἐπείσαμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἀξίωσιν προσαρτήσεως, ἀλλὰ ἔρχεται ὡς ἐντολοδόχος τῶν ἀξιώσεων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἷς ἐξ αὐτῶν μοῦ λέγει — δὲν θὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομά του, διότι πρόκειται περὶ ἰδιωτικῆς συνομιλίας — λέγει: «Δὲν καταλαβαίνω διατὶ ἐπιμένετε εἰς τὴν Ἕνωσιν». Τοῦ ἐξήγησα, ἢ μᾶλλον θὰ σᾶς πῶ τὸ ὄνομά του, πρόκειται περὶ τοῦ κ. Μένον. Πρόκειται περὶ συνομιλίας, τὴν ὁποίαν εἶχον μαζί του μετὰ τὴν ἀπόφασιν, ὅτε προσπαθῶν νὰ τοῦ ἐξηγήσω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐθνότης Κυπριακὴ καὶ ὅτι κακῶς ἀνέφερεν τοῦτο, μοῦ εἶπε: «Σᾶς τοὺς Ἕλληνας δὲν σᾶς καταλαβαίνω. Εἶσθε σοφοὶ καὶ ἔξυπνοι. Εἰς ὡρισμένας δὲ περιπτώσεις εἶσθε περίεργοι καὶ δὲν καταλαβαίνετε τίποτε. Ἐγὼ — εἶπεν — ἐπέμεινα εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου. Δι’ ἐμὲ ἐλευθερία εἶναι ἡ ἀνεξαρτησία. Ἐὰν γίνῃ ἡ Κύπρος ἀνεξάρτητος, ποῖος δύναται νὰ τὴν ἐμποδίσῃ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν ἀνεξάρτητον Ἑλλάδα;» Ὁμολογῶ, ὅτι εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Μένον, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνταπαντήσω.

§142Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ;

§143Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς δεδομένην στιγμήν, δύναται νὰ ἀρνηθῇ τις ἓν ἀνεξάρτητον Κράτος νὰ ἑνωθῇ μὲ ἄλλο ἀνεξάρτητον Κράτος;

§144Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἐμποδίσῃ κανείς.

§145Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὰ ἀνεξάρτητα Κράτη δὲν ὑπάρχουν περιορισμοί.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Στράτο, ὁμιλεῖτε διὰ τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι διὰ τὸν κ. βουλευτήν.

§147Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἀποφάσεως, πῶς τίθεται σήμερον τὸ Κυπριακὸν ζήτημα; Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἔχει προβληθῆ κατὰ μέγιστον τρόπον εἰς ὅλην τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην. Ὅλοι σήμερον γνωρίζουν, ὅτι ὑφίσταται ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει μίαν ἡμέραν νὰ ἐπιλυθῇ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Ἀγγλία θὰ προσπαθήσῃ, μέχρις ὅτου — κακῶς ἐννοοῦσα τὰ συμφέροντά της, ἢ διότι μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία προσπαθοῦσα νὰ συγκροτήσῃ μίαν καταρρέουσαν παλαιὰν δόξαν μιᾶς Αὐτοκρατορίας — θὰ προσπαθήσῃ διὰ παντὸς μέσου νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως, νὰ κάμψῃ τὴν ἀντίστασιν τῶν Κυπρίων καὶ πρὸ παντὸς νὰ κάμψῃ τὴν δύναμιν τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ ἠμπορῇ τὸ ζήτημα διαρκῶς νὰ τὸ ἐμφανίζῃ. Νομίζω, δέ, ὅτι ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία κατεβλήθη ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως εὐθυγραμμισθῇ μὲ τὴν δήλωσιν τῶν Τούρκων καὶ τῶν Ἄγγλων, δὲν κάμνει καλόν, δὲν προσφέρει ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα).

§148Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τὸ ἀρνούμεθα αὐτό. Κρατοῦμε ὑψηλὰ τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος. Ἀρνούμεθα τὴν συνθηκολόγησιν.

§149Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡμεῖς ἀρνούμεθα, ὅτι εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ὁμιλῆτε.

§150Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Σεῖς θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλῶ;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χούτα......

§152Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§153Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀφοῦ τελειώσω τὴν ἀγόρευσίν μου. Οὔτε τὸν Κανονισμὸν δὲν ἠξεύρετε; Τέλος πάντων, τί ἠξεύρετε, κύριε Χούτα; Εἶσθε ἀνόητος. Πρὸς Θεοῦ. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἐγένετο μία κακὴ προσπάθεια, ὅπως τὸ θέμα τὸ Κυπριακὸν μεταβληθῇ εἰς ἐσωτερικὸν ζήτημα — προσέξατε — διότι ἡ τοιαύτη προϋπόθεσις διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος εἶναι νὰ ὑφίσταται πολιτικὴ ὁμαλότης καὶ σταθερότης εἰς τὸν τόπον μας. (Χειροκροτήματα). Πᾶσα ἀνωμαλία, εἶναι πρὸς βλάβην ἡμῶν. Ὅπως εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, σήμερον ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητεῖ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ ἔχῃ διαφορὰν μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Πρὸς τί; Ἐάν, ὅμως, ἔχῃ διαφοράν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν; (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν μακρὰν ἱστορίαν της, ἡ Ἑλλάς, πάντοτε ἠγωνίσθη καὶ ἠγωνίσθη σκληρά, διὰ νὰ ἀπελευθερώσῃ τοὺς ἀδελφούς μας. Ἡ μοῖρα της, ὅμως, δὲν ἐπιτρέπει μὲ ἕνα ἀγῶνα, μὲ ἕνα στάδιον νὰ τοὺς ἐλευθερώσῃ. Πάντοτε ὑπῆρξαν σκληροὶ οἱ ἀγῶνες. Τὸ Κυπριακὸν ζήτημα εἶναι πλέον εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἐπιλύσεώς του. Ἀλλὰ αὐτὸ ποὺ δὲν παραδέχομαι εἶναι, ὅτι ἐγκατελείφθη, ὅτι ἐπροδόθη τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Οὐδεὶς Ἕλλην πολιτικὸς εἶναι προδότης. Μόνον ἡ γλῶσσα τῶν Ἑλλήνων Ἀντιπροσώπων, ὅταν ἐπιτίθενται ἐναντίον τῶν ἀντιπάλων των εἶναι προδοτική.... (χειροκροτήματα) ... διότι προδίδει ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα ἐπιτεύγματα τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος, τὸ μέτρον. Δυστυχῶς, ὅμως, ὅταν ἐπιτιθέμεθα κατὰ τῶν ἀντιπάλων μας, ἡ γλῶσσα ἡ ἰδική μας, ἡ ἰδική σας,...

§154Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰλικρινῶς λυποῦμαι, διότι ἦλθον εἰς διάστασιν μὲ φίλτατον συνάδελφον καὶ ἀγαπητόν μου συμπολίτην...

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς λείπουν οἱ ἔρωτες, αὐτοί.

§156Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ εἰλικρινῶς λυποῦμαι.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ λυπῆσθε, ἀλλήλους, λυπηθῆτε καὶ ἡμᾶς.

§158Σ. ΧΟΥΤΑΣ. .... τοῦ ὁποίου, ἄλλωστε, ἡ ἀγόρευσις γεγονὸς εἶναι ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὴν ἰδιαιτέραν μου προσοχήν. Καὶ δι’ αὐτὸ λυποῦμαι, ὅτι ἔδωσα ἰδιαιτέραν προσοχὴν εἰς μίαν ἀγόρευσιν, ἡ ὁποία δὲν περιεῖχε τίποτε ἄλλο, ἀπὸ τὰ ὅσα ἐπανελήφθησαν ὡς δικαιολογίαι μέχρι τοῦδε τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν καταβαράθρωσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. (Διαμαρτυρίαι — κωδωνοκρουσίαι).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χούτα, ἐπικαλοῦμαι τὸν Κανονισμόν. Ἐζητήσατε τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος, παίρνετε σειρὰν συναδέλφων σας. Ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος καὶ μόνον ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ. Τίποτε ἄλλο.

§160Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Μὴ βιάζεσθε. Καὶ τώρα προσδιορίζω τὸ προσωπικὸν ζήτημα. Ὁ κ. Στράτος, μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπε τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπικρίνουσα τὴν Κυβέρνησιν ζημιώνει τὸ Ἔθνος.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖον ἐκπροσωπεῖτε; Διὰ τὸν κ. Χούταν μόνον ὡμιλήσατε. Δὲν ὑπάρχει Ἀντιπολίτευσις εἰς σᾶς. Ἡ ἐκπροσώπησίς της ὑφ’ ὑμῶν σήμερον εἶναι, τοὐλάχιστον, πρόωρος.

§162Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐὰν δὲν προσδιορίσω τὸ προσωπικὸν ζήτημα πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ;

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴδατε, ὅτι δὲν προχωρεῖ τὸ πρᾶγμα;

§164Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφήσατε, ἐπὶ τέλους, νὰ προσδιορίσω τὸ προσωπικὸν ζήτημα, διότι δὲν ὁμιλῶ διὰ σᾶς μόνον.

§165Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι τόσον ἱερὸν τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Χούτα, ὥστε διαρκῶς προσωπικὰ ζητήματα δημιουργεῖ;

§166Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Εἰς τὴν διαμαρτυρίαν μου, τὴν ἔντονον διαμαρτυρίαν μου, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπικρίνουσα τὴν Κυβερνητικὴν πολιτικὴν τῆς συνθηκολογήσεως, ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ θέματος, ὅπως τὴν ὠνομάσαμεν, ἐπιτελεῖ Ἐθνικὸν καθῆκον. Εἰς τὴν ἔντονον αὐτὴν διαμαρτυρίαν μου, ὁ κ. Στράτος, ὁ κ. Α. Στράτος, εἶπε πρὸς ἐμέ, ὁμιλῶν ἐπὶ θέματος Ἐθνικοῦ ἀγωνιστικοῦ, ὅτι «δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ μᾶς ἀπαντήσητε». Ποῖος ὁ κ. Στράτος; Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, ὅταν ἡμεῖς ἀγωνιζώμεθα τὸν καλὸν ἀγῶνα τῆς Πατρίδος, αὐτὸς εὑρίσκετο, δὲν γνωρίζω, εἰς ποῖον ὑπόγειον τῶν Ἀθηνῶν. Αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐρωτοτροποῦσε μὲ τὸν ΕΛΑΣ, αὐτὸς ὁ ὁποῖος συνειργάζετο μὲ τὸν κατακτητήν, ὅταν ἡμεῖς ἐδίδομεν τὸ αἷμα μας, διὰ νὰ ὑπάρχῃ Ἑλλάς, διὰ νὰ ὑπάρχῃ τὸ βῆμα αὐτό, καὶ αὐτὸς βουλευτής. (Θόρυβος).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσάτσος, ἔχει τὸν λόγον.

§168Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Ἀντιλαμβάνομαι τὴν κόπωσίν σας, ὕστερα ἀπὸ τόσων ἡμερῶν μακρὰν συζήτησιν καὶ δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ. Δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ ἀνέλθω κἂν εἰς τὸ βῆμα, ἐὰν δὲν ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω καὶ ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν λεχθῆ, διότι, ἤδη εὑρέθημεν εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐπαναλήψεων. Θὰ ἤθελον νὰ κάμω μίαν ἄλλην προσπέλασιν τοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως νὰ εἶναι χρήσιμος. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ μεγάλος πατὴρ τοῦ σημερινοῦ συναρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἐπανελάμβανε πολὺ συχνά, ὅτι πολιτικὴ εἶναι τέχνη τοῦ ἐφικτοῦ. Ἐνεφανίσθησαν παρ’ ἡμῶν, τὸν τελευταῖον καιρόν, τάσεις νὰ παραβῶμεν αὐτὸν τὸν χρυσοῦν κανόνα, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν βαθυτέραν σοφίαν κἄθε πολιτικῆς. Ὑπάρχουν τάσεις νὰ διώκωνται ἀνέφικτοι λύσεις, τάσεις, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ὀφείλονται εἰς μίαν ψυχικὴν ὁρμήν, εἰς ἕνα νεανικὸν ἢ γεροντικὸν ρωμαντισμόν, ἄλλοτε ὀφείλονται εἰς μίαν φυσικὴν ροπὴν πρὸς τὸ ἔξαλλον καὶ τὸ ὀξύ, ἄλλοτε, ὅμως, αἱ τάσεις αὐταὶ ὀφείλονται εἰς μίαν συνετὴν προγραμματισμένην πολιτικὴν σκέψεως. Ὑπάρχουν παρ’ ἡμῖν παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι χρησιμοποιοῦν τὴν ἔξαλλον πολιτικήν, τὴν πολιτικὴν τὴν ὁδηγοῦσαν εἰς τὰ ἀνέφικτα, ὄχι δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ διότι τοῦτο ἐξυπηρετεῖ ὡρισμένους πολιτικοὺς σκοπούς. Συγκεκριμένως διὰ τὸ Κυπριακὸν θέμα, ὑπάρχουν παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι διώκουν τὸ ἀνέφικτον, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ κρατήσουν τὸ Κυπριακὸν θέμα πάντα ἀνοικτόν, ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος αὐτῆς νὰ δημιουργήσουν ἕνα χάσμα μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ τῶν στενῶν συμμάχων αὐτῶν. Διώκεται, ἑπομένως, ἡ προβολὴ ἀνεφίκτου σκοποῦ εἰς τὸ Κυπριακόν, ὄχι δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ διὰ νὰ δημιουργηθῇ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ στενῶν συμμάχων αὐτῆς, ἕνα χάσμα, μετὰ δὲ τὴν δημιουργίαν αὐτοῦ τοῦ χάσματος νὰ δημιουργηθῇ ἡ δυνατότης ἀποσπάσεως τῆς Χώρας μας ἀπὸ τὰς συμμαχίας της καὶ τῆς προσκολλήσεώς της εἰς ἄλλους, ἐνδεχομένως, συνασπισμούς. Εἶναι χαρακτηριστικόν, ὅτι ἡ ἰδία παράταξις, ἡ ὁποία ἐπιδιώκει αὐτὸν τὸν σκοπόν, ἐν Ἑλλάδι, διὰ τῆς ὑποβολῆς ἀνεφίκτων ἀδιαλλάκτων λύσεων, ἡ ἰδία αὐτὴ παράταξις εἰς τὴν Κύπρον διώκει τὸν ἴδιον σκοπόν, μεταχειριζομένη ἄλλην γραμμήν. Ἐκεῖ στρέφεται ἐναντίον τοῦ Διγενῆ καὶ τῆς Ε. Ο.Κ.Α. καὶ θέλει νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖ ἐμπόδια εἰς τὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἐξυπηρετεῖ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Κύπρου. Ἕνας κοινὸς σκοπός, ὁ ὁποῖος διώκεται διὰ δύο μέσων, κοινὸς σκοπὸς ἀκόμη καὶ μὲ τοὺς Βρεταννοὺς καὶ τοὺς Τούρκους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν κάθε συμφέρον νὰ διατηρήσουν τὸ status quo συμφέρον, ἑπομένως, νὰ διατηρήσουν ἀνοικτὸν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, νὰ μὴ τὸ λύσουν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πράγματι ἀγαποῦν τὸ θέμα, 1) δὲν τὸ μεταχειρίζονται, οὔτε τὸ θέτουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἄλλων σκοπῶν, 2) ἐπιδιώκουν τὴν λύσιν του, δὲν θέλουν νὰ τὸ ἀφήσουν ἀνοικτόν, καὶ δι’ αὐτό, δὲν προβάλλουν ἀνεφίκτους λύσεις, ἀλλὰ προσπαθοῦν νὰ ἴδουν, ποῖαι εἶναι αἱ ἐφικταί, αὐτὴν τὴν στιγμήν, λύσεις καὶ αὐτὰς μόνον ἐπιδιώκουν. Τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς τίθεται, εἶναι, ποία εἶναι σήμερον ἡ ἐφικτὴ λύσις; Ἀπὸ κοινοῦ, ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ἐστράφημεν πρὸς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ εἴπαμεν, ὅτι ἐκεῖ πρέπει νὰ εὕρωμεν κἄποιαν διέξοδον διὰ τὸ ζήτημά μας. Ἐλέχθη ἤδη καὶ ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα κ. Στράτον, καὶ ἀπὸ ἄλλους πολλούς, ὁ Ο.Η.Ε. δὲν εἶναι δικαστήριον, εἶναι πολιτικὸν σῶμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ ἐκδίδῃ ἐκτελεστὰς ἀποφάσεις. Εἶναι μία διεθνὴς ἀγορά, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξισορροποῦνται τὰ συμφέροντα κυρίως τῶν ἰσχυρῶν.

§169Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι εἰς πολλὰς περιπτώσεις ἠδυνήθη νὰ ἐπέμβῃ ἀποτελεσματικῶς, διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως καὶ στρατιωτικῶν δυνάμεων, εἰς τὰς ὁποίας, ἄλλωστε, καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶχε τὴν τιμὴν νὰ συμμετάσχῃ. (Χειροκροτήματα).

§170Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ο.Η.Ε., ὁσάκις τὰ συγκρουόμενα συμφέροντα τῶν ἰσχυρῶν ἀντιτίθενται, δὲν ἔχουν καμμίαν ἰσχύν. Γνωρίζητε, κύριε Πρόεδρε, πολλὰς ἀποφάσεις, ἐκδοθείσας καὶ οὐδέποτε ἐκτελεσθείσας. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς ἔχει ὅλας αὐτὰς τὰς ἀδυναμίας, διατὶ ἐπήγαμε ἐκεῖ καὶ διατὶ ἐστηρίξαμε ὅλην τὴν προσπάθειαν διὰ τὸ Κυπριακὸν ἐπὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον — καὶ κἄποτε πρέπει νὰ σκεφθῶμεν αὐτὰ τὰ ἁπλᾶ πράγματα — ὅτι πόλεμον δὲν ἠμποροῦμε νὰ κάμουμε ἐναντίον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος κατέχει τὴν νῆσον. Διαπραγματεύσεις δὲν ἐγένοντο οὐδέποτε — καὶ δὲν ἠμποροῦσαν νὰ γίνουν, διότι δὲν τὰς ἤθελε κανείς.—Ἕνας δρόμος ἀπέμενε, ἑπομένως, ὁ δρόμος τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Διὰ νὰ πᾶμε ἐκεῖ, ἐχρειάσθη προπαρασκευή. Βεβαίως, ὅπως ἀνέφερεν καὶ ὁ ἀγαπητὸς προλαλήσας κ. Στράτος, αἱ ἀντιπροσωπεῖαι ἐκεῖ προσδιορίζονται ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις των. Ἀλλὰ αἱ Κυβερνήσεις πολὺ συχνὰ προσδιορίζονται ἀπὸ τὸ κλῖμα τὸ ὁποῖον τὰς περιβάλλει καὶ ὑπάρχει πάντοτε ἡ δυνατότης — μικρὰ μὲν ἀλλὰ ὑπάρχει — νὰ ἀσκήσῃ κανεὶς κἄποιαν ἐπιρροήν, ἐφ’ ὅσον καταβάλῃ μίαν ἐπίμονον προσπάθειαν, νὰ δημιουργήσῃ κἄποιο εὐμενὲς κλῖμα. Ἐλέχθη ἀπὸ ἕνα ἔγκριτον βουλευτὴν Ἀθηνῶν ὅτι ἡ προπαρασκευὴ αὐτὴ δὲν ἦτο ἐπαρκής, ἐπειδὴ αὐτὸς ὁ τομεὺς κατ’ ἐξοχὴν ἐβάρυνε τὴν ἰδικήν μου εὐθύνην, θέλω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο. Εἶμαι βέβαιος ὅτι πολλὰ περισσότερα ἠμποροῦσαν νὰ γίνουν, διότι εἰς τὸν τομέα τῆς διαφωτίσεως ἔχομεν τὸ ἄπειρον, αἱ δυνατότητες εἶναι ἄπειρες. Ἐάν, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, συγκρίνωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγένοντο τὸ 1954 ἢ τὸ 1955, μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐγένοντο τὸ 1956, σεμνύνομαι νὰ εἴπω ἀδιστάκτως, ὅτι κατεβλήθη πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν μία προσπάθεια, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε δὲν εἶχε ποτὲ καταβάλει ἡ Χώρα μας, μία προσπάθεια ἐκδηλωθεῖσα καὶ δι’ ἀποστολῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ διὰ προσκλήσεων δημοσιογράφων ἐδῶ καὶ διὰ ἐκτυπώσεως ἐντύπων, μία προσπάθεια, ἡ ὁποία διὰ πρώτην φορὰν ἐγένετο εἰς τὸν τομέα τῆς ἐθνικῆς διαφωτίσεως, ἀπὸ τὸν τόπον μας. Εὔχομαι εἰς τὸ μέλλον νὰ κατορθώσουν ἄλλοι νὰ κάμουν περισσότερα. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἐνῷ, κύριοι, ἡ προπαρασκευὴ αὐτὴ ἐγένετο ἔντονος, μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῶν οἰκονομικῶν δυνατοτήτων τῆς Χώρας μας καὶ κἄτι ἀπέδωσε, ἐδημιουργήθησαν κατὰ τὸ τελευταῖον 6μηνον δυσμενῆ γεγονότα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐζημίωσαν, ἀπὸ ἀπόψεως προβολῆς τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, γεγονότα τὰ ὁποῖα προσείλκυσαν τὴν προσοχὴν τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης εἰς ἄλλα κρισιμώτερα καὶ γενικώτερα θέματα, ὅπως τὸ Οὐγγρικόν, τὸ Μεσανατολικόν, τὸ Ἀλγερινόν. Αὐτά, βεβαίως, ἐπεσκίασαν τὴν προβολὴν τοῦ Κυπριακοῦ. Δι’ αὐτό, καὶ ὅταν ἐπλησίαζεν ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως εἴχομεν ἀνησυχίας, μήπως δὲν κατορθωθῇ νὰ φθάσῃ ἡ προσφυγή μας εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐναντίον αὐτῆς τῆς συζητήσεως, ὑπῆρχον καὶ αὐτὰ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, ὑπῆρχεν, ὅμως, καὶ ἡ σύντονος προσπάθεια δύο ἰσχυρῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὸ αὐτὸ μέγα, ἀπέναντί μας, πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον, πρέπει νὰ μὴ λησμονοῦμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αὐτοὶ ἀγωνίζονται διὰ τὸ status quo, ἐνῷ ἡμεῖς ἀγωνιζόμεθα νὰ τοὺς ἐκτοπίσωμεν ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ εὑρίσκονται. Πῶς θὰ ἐματαιοῦτο ἡ συζήτησις; Μὲ δύο τρόπους. Πρῶτον μὲν θὰ ἠγωνίζοντο οἱ ἀντίπαλοί μας διὰ νὰ μὴ ἐγγραφῇ ἡ προσφυγή. Αὐτό, κύριοι, ἐπετεύχθη. Ὀφείλεται, κατὰ πρῶτον λόγον, εἰς τὸν ἡρωϊσμὸν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος, διὰ τῶν ἀγώνων του, εἶχε δημιουργήσει κατὰ βάσιν αὐτὴν τὴν προβολὴν τοῦ ἰδίου του ζητήματος. Ἀλλὰ ὀφείλεται, ἐπίσης, εἰς τὰ χονδροειδῆ σφάλματα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ἡ ὁποία ἐβοήθησε εἰς αὐτὸν τὸν τομέα πάρα πολὺ εἰς τὴν διαφώτισιν τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης, καὶ κατὰ τρίτον λόγον ὀφείλεται καὶ εἰς ὅσα ἐκάμαμε καὶ ἡμεῖς μὲ τὴν καλήν μας θέλησιν καὶ μὲ τὴν καλήν μας πρόθεσιν. Ἤρχετο ὕστερα τὸ δεύτερον ἐνδεχόμενον, νὰ ἐγγραφῇ μὲν ἡ προσφυγή, ἀλλὰ νὰ μὴ συζητηθῇ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἀνεγνώρισε ὅτι κἄποια μάχη ἐδόθη εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἀπὸ τὴν Ἀντιπροσωπείαν μας, εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, καὶ ἐδόθη ἐπιτυχῶς τῷ ὄντι ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργὸν κ. Κασιμάτην. Οὗτος ἐπέτυχε, τότε, τὴν ἐγγραφὴν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ἐξησφάλισε τὴν συζήτησίν της κατὰ τὰ 90 τοῖς ἑκατόν. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν χρυσοῦν κανόνα τοῦ ἐφικτοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἐπιδίωξιν, πρέπει νὰ διερωτηθῶμεν τί ἦτο μέσα εἰς τὸ κλῖμα αὐτὸ τοῦ Ο.Η.Ε. ἐφικτόν; Ὅλοι, κύριοι συνάδελφοι, ἔχετε παρακολουθήσει καὶ ἴσως περισσότερον ἀπὸ ἐμὲ τὰς ἀγορεύσεις Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Νομίζω ὅτι θὰ ἔχητε συναγάγει ὅλοι περίπου τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὑπῆρχον μερικαὶ ἐπιδιώξεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀπολύτως ἀδύνατοι. Ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἠθέλομεν, τὴν ἀπόλυτον ἀποδοχὴν τῆς ἰδικῆς μας προσφυγῆς. Ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ταπείνωσιν ἀντιπάλων πολὺ ἰσχυρῶν καὶ ἐχόντων πρωτεύουσαν θέσιν μέσα εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ἦτο ἀδύνατον νὰ παραμερισθῇ ὁλοκληρωτικῶς ὁ Τουρκικὸς παράγων, διότι, τοὐλάχιστον, διὰ τὴν μειονότητά του καὶ καθ’ ὅσον ἔχει καὶ αὐτὸς ἐνδιαφέρον διὰ τὴν μειονότητά του, ἔχει μίαν θέσιν εἰς τὴν συζήτησιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., προκειμένου νὰ κριθῇ ἐκεῖ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Εἰδικῶς δὲ ἐφέτος ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐπίτευξιν μιᾶς ἰδανικῆς λύσεως τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμῶν καὶ εἰς τὸ Ἀλγερινὸν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ Κασμὶρ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐπεδείξαντο, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ἐφετεινὴν των σύνοδον, ἀδυναμίαν νὰ προχωρήσουν πέραν ἀπὸ συμβιβαστικὰς λύσεις. Τί μᾶς ἔμενε, λοιπόν, νὰ κάμωμεν; Τί δρόμους εἴχομεν νὰ διαλέξωμεν; Τοὺς ἠκούσατε ὅλους ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας ρήτορας. Ὑπῆρχεν ὁ δρόμος τοῦ νὰ ἐμμείνωμεν ἀδιαλλάκτως εἰς τὴν προσφυγήν μας, νὰ καταψηφισθῇ καὶ νὰ ἀποχωρήσωμεν. Διότι, ἐὰν ἐπεμέναμεν ἀδιαλλάκτως εἰς τὴν προσφυγήν μας, οὐδεὶς θὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ προσφυγή μας νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν. Δευτέρα λύσις, εἶναι ἡ λύσις τοῦ 1954, ἐν ὄψει τοῦ κινδύνου τῆς καταψηφίσεως, νὰ πᾶμε εἰς ἁπλῆν ἀναβολήν. Καὶ ὑπῆρχε μία τρίτη ἐκδοχή, περιέχουσα πολλὰ ἐνδεχόμενα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπελαμβάνετο κατὰ κἄποιον τρόπον ὁ Ο.Η.Ε. τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ποία εἶναι ἡ καλυτέρα λύσις; Ἡ πρώτη παρατήρησις ποὺ θέλω νὰ κάμω εἶναι ἡ ἑξῆς: Ποίαν ἐθεώρουν οἱ ἀντίπαλοί μας ὡς τὴν χειροτέραν δι’ αὐτούς; Τὴν τρίτην. Καὶ ποίαν ἐθεώρουν οἱ ἀντίπαλοί μας ὡς τὴν καλυτέραν δι’ αὐτούς; Οἱ ἀντίπαλοί μας ἤθελον πρῶτον τὴν καταψήφισιν καὶ εἰ δυνατὸν τὴν ἀναβολήν. Καὶ ὅταν τὰ δύο αὐτὰ δὲν ἠμπόρεσαν νὰ τὰ ἐπιτύχουν, διότι εὕρισκον δυσκολίας, τότε ἔστερξαν εἰς τὴν τρίτην λύσιν. Ἡ τρίτη λύσις, ὅμως, ἔχει πολλὰ ἐνδεχόμενα. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καλή, ἠμπορεῖ, ὅμως, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, νὰ εἶναι κακή. Εἶναι δὲ κακή, ἐὰν ὡς ἐκ τῆς εἰδικῆς, συγκεκριμένης διατυπώσεώς της, δημιουργῇ ζημίας εἰς τὴν μέλλουσαν ἐξέλιξιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἂς ἴδωμεν, ὅμως, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν τοιαύτην καλὴν λύσιν. Ἠμπορούσαμε ἆραγε νὰ πᾶμε εἰς μίαν λύσιν οὐσίας; Καὶ αὐτὸ ἀπεκλείετο. Ὅπως ἦτο τὸ κλῖμα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις καλή, ἐπιλύουσα τὴν οὐσίαν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Τὴν οὐσίαν τὴν ἔτρεμαν σὰν τὴν φωτιὰ ὅλοι καὶ τὴν ἀπέφευγον. Καὶ αὐτό, λοιπόν, τὸ ἐνδεχόμενον, περιλαμβάνεται εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ ἀνεφίκτου. Ἡ μόνη ἀπόφασις ποὺ ἦτο δυνατή, ἦτο μία ἀπόφασις, ἡ ὁποία θὰ ἀπέφευγε νὰ θίξῃ τὴν οὐσίαν καὶ ἡ ὁποία θὰ περιωρίζετο εἰς τὸν καθορισμὸν μιᾶς διαδικασίας, μιᾶς δικονομίας, ἥτις θὰ ὡδήγει τελικῶς εἰς κἄποιαν οὐσιαστικὴν λύσιν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, τὸ μόνον καὶ τὸ μάξιμουμ, τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἦτο μία διατύπωσις πολὺ γενική, ἡ χάραξις ἑνὸς γενικωτάτου πλαισίου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐχωροῦσαν πολλαὶ δυναταὶ ἐνδεχόμεναι λύσεις. Πράγματι, κύριοι, αὐτὸ συνέβη. Ὕστερα ἀπὸ πολλὰς ζυμώσεις καὶ προσπαθείας ἀπεκρυσταλλώθησαν δύο προτάσεις, μία, ἡ ὁποία δὲν κατετέθη, ἀλλὰ διενεμήθη, εἰς ὅλας τὰς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἦτο γνωστὴ ὡς πρότασις Ταϋλάνδης καὶ τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἡ πρότασις τῶν Ἰνδιῶν. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω τὴν πρότασιν τῆς Ταϋλάνδης, διότι πάντες ἐδῶ ἢ τὴν εὑρίσκουν ἴσην ἢ χειροτέραν πρὸς τὴν πρότασιν τῶν Ἰνδιῶν. Τὴν παραμερίζω, ἑπομένως, καὶ πηγαίνω κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν πρότασιν τῶν Ἰνδιῶν, διὰ νὰ ἴδω ἐὰν αὐτὴ ἡ πρότασις περιέχῃ στοιχεῖα τόσον κακά, ὥστε νὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ αὐτῆς ἢ ἡ καταψήφισις ἢ ἡ ἀναβολή. Ἐὰν ἀνεμένομεν ἀτέγκτως, ὅπως νομίζω ὑπεστήριξεν ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, εἰς τὴν ψήφισιν τῆς ἰδικῆς μας προσφυγῆς, θὰ κατελήγομεν εἰς καταψήφισιν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τὸ ὅλως ἀπίθανον. Τὸ πιθανὸν εἶναι, ὅτι θὰ ὑπεβάλλετο πρότασις ἀφ’ ἑνὸς περὶ προτάξεως τῆς προτάσεως τῆς Ταϋλάνδης καὶ ἀφ’ ἑτέρου δευτέρα πρότασις περὶ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας πάσης ἄλλης προτάσεως, ὥστε οὔτε εἰς τὴν καταψήφισιν δὲν θὰ κατορθώναμεν νὰ φθάσωμεν, ἀλλὰ εἰς πλήρη παραμερισμὸν τοῦ ζητήματος.

§171Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῦ τὸ βλέπετε αὐτό; Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι εἰς τὴν Ἀλγερινὴν ὑπόθεσιν ὑπεβλήθησαν τρεῖς προτάσεις, ἡ μία τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν, ἡ ὁποία ἀπερρίφθη, ὑπεβλήθη μία δευτέρα, τῶν Ἀσιατικῶν Κρατῶν, καὶ μία τρίτη τῶν χωρῶν τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς. Ἐψηφίσθη, κατὰ πρῶτον λόγον, ἡ πρότασις τῶν Κρατῶν τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς καὶ δὲν ἔγινε μπλοκάρισμα κατόπιν εἰς τὴν πρότασιν τῶν Ἀσιατικῶν χωρῶν, ἡ ὁποία ἐψηφίσθη μὲ 41 ψήφους, διὰ νὰ ἔλθῃ καὶ αὐτὴ πρὸς συζήτησιν, ἔλαβε δὲ εἰς τὴν ψηφοφορίαν 37 ψήφους. Κατὰ συνέπειαν, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεσθε αὐθαιρέτως, ὅτι ἐὰν ἐψηφίζετο καὶ ἡ πρότασις Ταϋλάνδης καὶ ἤρχετο πρώτη, θὰ ἐμπλοκαρίζετο ἡ πρότασις τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι ἀκριβές.

§172Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπα ὅτι τοῦτο εἶναι κανών. Δὲν μὲ ἀντελήφθητε προφανῶς.

§173Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Διὰ νὰ τὸ ἐκτιμήσῃ κανεὶς αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν τοῦ Ο.Η.Ε. Δὲν εἶναι ζητήματα διαδικασίας, οὔτε ζητήματα, τὰ ὁποῖα προβλέπονται ἀπὸ τὸν Ὀργανισμόν, εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα συμφωνοῦνται εἰς τὰ παρασκήνια. Ἡ Ἀντιπροσωπεία εἶχε νὰ ἐκτιμήσῃ μίαν συγκεκριμένην περίπτωσιν.

§174Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐτυχῶς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι......

§175Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εὑρισκόμην ἐκεῖ, ἀλλὰ ἐξηγῶ τοῦτο, ὅτι δὲν πρόκειται διὰ θέματα, τὰ ὁποῖα κανονίζει ὁ Ὀργανισμός. Ἡ Ἀντιπροσωπεία, ἐκτιμῶσα τὴν ἀτμόσφαιραν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἠγωνίζετο καὶ τὰ δεδομένα τὰ ὁποῖα εἶχον δημιουργηθῆ εἰς τὰ παρασκήνια, λαμβάνει τὰς ἀποφάσεις της, διὰ νὰ ἀποφύγῃ κινδύνους. Αὐτή, ὑποθέτω, ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῆς Ἀντιπροσωπείας.

§176Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐτυχῶς, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς ἔδωσε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εὑρίσκεται ἀκόμη, διότι δὲν τολμᾷ, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, νὰ εἴπῃ ὅτι ἐζητοῦσε τὴν αὐτοδιάθεσιν, διότι τὸ αἴτημα εἶναι νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἕνωσιν καὶ δὲν τολμᾷ νὰ τὸ εἴπῃ. Καὶ λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ζητοῦμε τὴν αὐτοδιάθεσιν, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ὁ Κυπριακὸς Λαὸς καὶ οἱανδήποτε ἀπόφασιν καὶ ἂν λάβῃ θὰ τὴν δεχθῶμεν εὐχαρίστως. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἕνωσιν. (Χειροκροτήματα).

§177Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε ὅτι αὐτὴ ἡ τοποθέτησις δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸ θέμα. Αὐτὸ δέ, εἶναι τόσον ἀληθές, ὥστε ὑποστηρίξατε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος ὅτι ὑπῆρξε σφάλμα τὸ γεγονὸς ὅτι ἀρχῆθεν διὰ τῆς προσφυγῆς μας, ἐζητήσαμεν τὴν ἕνωσιν. Ὑπάρχει ὁμιλία σας, εἰς τὴν ὁποίαν περιέχεται βαρεῖα ἐπίκρισις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἰσήγαγε τὴν πρώτην προσφυγὴν μὲ τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως, καὶ ἐτονίσατε ὅτι ἡ ἀντίδρασις ὅλων τῶν μελῶν τὰ ὁποῖα μετέχουν τοῦ Ὀργανισμοῦ, ὀφείλεται εἰς τὸ σφάλμα αὐτό. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, ἐδέχεσθε ὅτι, ἀπὸ ἀπόψεως τακτικῆς ἦτο σφάλμα, τὸ νὰ ἐπιδιώξωμεν εὐθέως τὴν ἕνωσιν, δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐπικρίνωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι δὲν ἐπῆγε νὰ ζητήσῃ τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ ἀπορριφθῇ. (Χειροκροτήματα).

§178Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἦτο σφάλμα τακτικῆς, νὰ ζητηθῇ ἡ ἕνωσις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ζητοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εὑρίσκεται τόσον πολὺ ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς ἀτμοσφαίρας αὐτῆς, ὥστε εἶπεν ἀπόψε ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι ζητοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ὁ Κυπριακὸς λαὸς νὰ δώσῃ τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν θὰ θελήσῃ καὶ θὰ τὴν δεχθῶμεν εὐχαρίστως, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι. Ἑπομένως, θὰ δεχθῆτε εὐχαρίστως, οἱανδήποτε ἀπόφασιν λάβῃ. Ἡμεῖς ἐλπίζομεν ὅτι θὰ λάβῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἑνώσεως καὶ δὲν διστάζομεν νὰ τὸ εἴπωμεν.

§179Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρόκειται περὶ μιᾶς παρεμβολῆς, ἡ ὁποία δὲν συνάπτεται, νομίζω μὲ τὴν σειρὰν τῶν συλλογισμῶν μου. Ἐγὼ δὲν ἤθελον νὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχει ἕνας δικονομικὸς κανών, ἀποκλείων πᾶσαν ψήφισιν πολλῶν προτάσεων. Εἶπον ὅτι ὑπάρχει ἕνας δικονομικὸς κανών, ἐπιτρέπων τὴν εἰσαγωγὴν εἰδικῆς ἰδιομόρφου προτάσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὸ ἑξῆς περιεχόμενον. Ἀπὸ ἐδῶ καὶ πέρα ἀποκλείεται ἡ ψήφισις ἄλλων προτάσεων. Καὶ σᾶς λέγω ὅτι ὑπῆρχεν ἑτοίμη τοιαύτη πρότασις, ἡ ὁποία ἦτο σχεδὸν βέβαιον ὅτι θὰ ἐψηφίζετο, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι ἦτο ἀπολύτως βέβαιον. Μὲ αὐτὰ τὰ δεδομένα καὶ ἂν ἀκόμη ἠθέλαμεν νὰ πᾶμε εἰς τὴν καταψήφισιν τῆς προσφυγῆς, δὲν μᾶς παρείχετο δυστυχῶς, ἀπὸ τὴν δικονομίαν τοῦ Ὀργανισμοῦ οὔτε κἂν αὐτὴ ἡ εὐχέρεια. Ἀλλὰ ἐγὼ παραμερίζω τὸ ζήτημα καὶ ὑποθέτω πρὸς στιγμὴν ὅτι μᾶς παρείχετο. Καὶ ἐρωτῶ ἐὰν ἐφεύγαμεν διὰ τρίτην φορὰν ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, μὲ μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν, ἀρνουμένην τὴν συζήτησιν τοῦ αἰτήματός μας, αὐτὸ θὰ ἦτο προώθησις τοῦ Κυπριακοῦ; Ἀσφαλῶς ὄχι. Ἐὰν τώρα ἐπηγαίναμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ 1954, εἰς τὴν λύσιν τῆς ἀναβολῆς, τί θὰ συνέβαινε; Θὰ ἀνεστέλλετο πᾶσα προσπάθεια προωθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ μέχρις ὅτου ἐπανεγγραφῇ τὸ ζήτημά μας εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἐὰν ἐνεγράφετο ποτέ τοῦθ’ ὅπερ ἀπίθανον καὶ τοῦτο, ὅταν θὰ εἴχομεν προσφύγει διὰ τρίτην φορὰν καὶ διὰ τρίτην φορὰν θὰ μᾶς εἶχαν ἀπαντήσει: Νὰ φύγετε καὶ νὰ ξαναρθῆτε μίαν ἄλλην φοράν.

§180Α. ΖΑΚΚΑΣ. Δὲν λέγονται αὐτά, διὰ τρίτην φορὰν, πίπτει τὸ κῦρος τοῦ Ὀργανισμοῦ.

§181Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερνήσεως). Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι μία πρότασις ἡ ὁποία περιέχει μίαν λύσιν δικονομικήν, λύσιν διαδικασίας, ἐπιτρέπουσαν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ὅλοι θέλομεν, αὐτὴ ἦτο ἡ καλυτέρα ἀπὸ ὅλας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζοντο εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, μέσα εἰς τὰ πλαίσια τοῦ ἐφικτοῦ. Ἡ Ἰνδικὴ πρότασις ἔχει ἄραγε αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα; Ἐγὼ λέγω ναί. Ἀπὸ ἀπόψεως δικονομικῆς ἡ Ἰνδικὴ πρότασις προσδιορίζει διμερεῖς διαπραγματεύσεις αὐτὰς τὰς ὁποίας θέλομεν ἡμεῖς.

§182Κ. ΜΑΡΗΣ. Χάρντιγκ καὶ Κυπριακοῦ Λαοῦ.

§183Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερνήσεως). Μεταξὺ Χάρντιγκ καὶ Μακαρίου καὶ ὄχι μεταξὺ Τουρκίας, Ἑλλάδος καὶ Μεγάλης Βρεταννίας. Πρέπει εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καθεὶς ἐξ ἡμῶν νὰ λάβῃ μίαν σαφῆ θέσιν, διότι μᾶς ἐδόθη καὶ χθὲς ἀκόμη ἡ εὐκαιρία νὰ διαπιστώσωμεν ὅτι κάθε φορὰν ποὺ ἡ Κυβέρνησις δημιουργεῖ προϋποθέσεις διὰ διμερεῖς διαπραγματεύσεις, νοσταλγεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις τριμερεῖς καὶ ὅταν προχωροῦμεν πρὸς τριμερεῖς τότε ἐπιζητεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις διμερεῖς. (Θόρυβος – κωδωνοκρουσίαι).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαρῆ, δὲν ἐπιτρέπω καμμίαν διακοπήν.

§185Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερνήσεως). Περαιτέρω ἡ ἀπόφασις δὲν ὁρίζει μόνον διμερεῖς διαπραγματεύσεις. Ὁρίζει, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις θὰ συνεχισθοῦν μέχρις ἀποτελέσματος. Αὐτὰ εἶναι τὰ κυρίως δικονομικὰ σημεῖα ἀποφάσεως. Ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας, τί λέγει ἡ ἀπόφασις; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, καθορίζει ἓν γενικώτατον πλαίσιον. Τί περιέχει αὐτὸ τὸ γενικώτατον πλαίσιον; Ἀρνητικῶς, ἐὰν θέλωμεν νὰ τὸ προσδιορίσωμεν, λέγει τὰ ἑξῆς: Ἀποκλείεται κάθε ἀποικιοκρατικὴ λύσις, ἀποκλείεται κάθε λύσις ἀντίθετος πρὸς τὴν βούλησιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Θετικῶς δὲ τί καθορίζεται; Καθορίζεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖν περιέχει ἡ παράγραφος 2 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, δηλαδὴ ἡ αὐτοδιάθεσις, ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἐδιάβασεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, εἰς τὰ ἀγγλικά του βιβλία, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν περὶ αὐτῆς 80 λαοὶ τοῦ κόσμου.......

§186Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἀπέδειξα εἰς τὴν ὁμιλίαν μου.....

§187Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Θὰ τελειώσω εἰς ὀλίγον, καὶ θὰ λάβητε τὸν λόγον.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δέχεται διακοπὰς ὁ ρήτωρ. (Θόρυβος – κωδωνοκρουσίαι). Θὰ ὁμιλήσητε μετά. Αἱ διακοπαὶ γίνονται ἐγκρίσει τοῦ ἀγορεύοντος καὶ ἀδείᾳ τοῦ Προεδρείου. Δὲν ἐδόθη οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη.

§189Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διαμαρτύρομαι ἐντονώτατα.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ διαμαρτύρομαι, διότι ἠγέρθητε, χωρὶς νὰ μοῦ ζητήσητε τὴν ἄδειαν. Πρέπει νὰ μοῦ ζητήσητε τὴν ἄδειαν, διὰ νὰ ἐγερθῆτε.

§191Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐδῶ ἀναφέρεσθε εἰς δηλώσεις.... (Θόρυβος – κωδωνοκρουσίαι).

§192Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρῆτε. Γνωρίζετε καλῶς, ὅτι ὅταν εὑρισκόμενος ἐπὶ τοῦ βήματος, ἀρνεῖσθε διακοπάς, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ διακόπτετε. Ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε κατόπιν. (Θόρυβος – κωδωνοκρουσίαι).

§193Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§194Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ ὁ ἐφαρμόζων.

§195Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Πρόκειται περὶ τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν θὰ δώσουν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐὰν ἡ Μεγάλη Βρεταννία δὲν τὴν ἐφαρμόσῃ ὀρθῶς.

§196ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν ἔδωσε σήμερον.

§197Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς ἓν ψυχραιμότερον καὶ θεωρητικώτερον κλῖμα. Θέλομεν λέγει ἡ ἀπόφασις μίαν διευθέτησιν δικαίαν, δημοκρατικὴν σύμφωνον πρὸς τοὺς σκοποὺς καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ Χάρτου. Αὐτὰ λέγει ἡ ἀπόφασις. Μέσα εἰς τὸ πλαίσιον αὐτὸ εἶναι δυναταὶ πολλαὶ λύσεις, ἀρκεῖ νὰ εἶναι λύσεις στηριζόμεναι εἰς τὴν βούλησιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἐάν, φερ’ εἰπεῖν, ὁ Κυπριακὸς Λαὸς ἀποφασίσῃ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Συρίαν, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸν ἐμποδίσῃ, βάσει αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως. Ἐὰν θέλῃ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Ἀγγλίαν ἢ μὲ τὴν Τουρκίαν ἢ μὲ ἡμᾶς ἢ ἐὰν θέλῃ νὰ μείνῃ ἀνεξάρτητος, πάλιν δικαίωμά του εἶναι. Ἀλλ’ ἐδῶ ἔρχεται τὸ ζήτημα. Ὄχι, λέγουν τινές. Δὲν ἐννοεῖ ἡ ἀπόφασις ἄλλο τίποτε, παρὰ μόνον αὐτὸ τὸ τελευταῖον, τὴν ἀνεξαρτησίαν. Διότι, αὐτὸ τὸ τελευταῖον εἶπεν ὁ κ. Κρίσνα Μένον. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ προσέξουν τὴν ἑξῆς διάκρισιν. Διότι καὶ ἐμὲ ἐβασάνισε τὸ πρᾶγμα αὐτό. Διεπίστωσα τὴν ὕπαρξιν, κύριοι, τριῶν στοιχείων εἰς τοὺς δύο λόγους τοῦ κ. Κρίσνα Μένον. Ὁ κ. Κρίσνα Μένον ἔκαμε, πρῶτον, μίαν σαφῆ καὶ κατηγορηματικὴν δήλωσιν: «Ἐγὼ δὲν προτείνω λύσιν οὐσίας. Δὲν σκέπτομαι νὰ ὑπεισέλθω νὰ καθορίσω ζητήματα οὐσίας, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ. Δὲν θέλω νὰ προχωρήσω εἰς λύσεις οὐσιαστικάς. Ἁπλῶς καὶ μόνον θέλω νὰ καθορίσω μίαν δικονομίαν, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ εἰς κἄποιαν λύσιν, εἰς μίαν ἀπὸ ὅλας ὅσαι χωροῦν εἰς αὐτὸ τὸ εὐρὺ πλαίσιον». Αὐτὸ εἶναι τὸ βασικὸν νόημα τῆς ἀποφάσεως. Δεύτερον σημεῖον εἶναι ἡ περίοδος ποὺ ἑρμηνεύει τὴν ἀπόφασίν του σαφῶς καὶ λέγει: «Θὰ γίνουν διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ὡς ἐνδιαφερομένους θεωρῶ τοὺς Ἄγγλους καὶ τοὺς Κυπρίους».

§198Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Διατὶ δὲν ἤχθη εἰς τὴν Ὁλομέλειαν αὐτό, κύριε Ὑπουργέ;

§199Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Καὶ ὕστερα προχωρεῖ εἰς τρίτον σημεῖον, ὁ κ. Κρίσνα Μένον, ἀφοῦ προηγουμένως ἡ πρότασίς του προτείνει μίαν διαδικασίαν, διατυπώνει μίαν προσωπικήν του γνώμην καὶ λέγει: «Μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῶν λύσεων αἵτινες εἶναι κατὰ τὴν ἀπόφασιν δυναταὶ κατὰ τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεώς μου, εἶναι προκριτέα ἡ ἀνεξαρτησία. (ἀναγινώσκει) ....». Ρητῶς τονίζεται εἰς δύο σημεῖα τοῦ λόγου ὅτι πρόκειται περὶ ἀπόψεων, γνωμῶν τῆς Κυβερνήσεώς του, καὶ δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸ κείμενον, διὰ νὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ. Εἰς οὐδὲν σημεῖον τοῦ λόγου τοῦ κ. Μένον ὑπάρχει ἑρμηνεία περιορίζουσα τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν.

§200Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἔχει.....

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ, κύριε Χούτα. Θὰ ἀγορεύσητε κατόπιν.

§202Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν ὡς ἑρμηνείαν τοῦ κ. Κρίσνα Μένον, σκέψεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἑρμηνεύουν τὴν ἀπόφασιν. Διότι ἡ ἀπόφασις δὲν περιέχει οὐσιαστικὴν λύσιν κατὰ τὴν βούλησιν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, τὴν ὁποίαν διατυπώνει εἰς τρία μέρη τῆς ὁμιλίας του. Αἱ σκέψεις αὐταὶ ἀποτελοῦν προσωπικὴν γνώμην ἤ, ὡς λέγει ὁ ἴδιος, γνώμην τῆς Κυβερνήσεώς του, ἡ ὁποία δὲν εἶναι καὶ γνώμη τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἀπόφασις τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ἡ Ἰνδικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἦτο πραγματικῶς, λύσις, ἡ ὁποία μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ ἐφικτοῦ ἀποτελεῖ ἀπὸ ὅλας τὰς δυνατὰς ἐξελίξεις τὴν προσφορωτέραν. Ἐπετύχομεν τὴν θέσιν ἑνὸς σκοποῦ εὐρυτάτου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑπάρχει πλήρης καὶ ἡ δυνατότης τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἀρχῆς τῆς πλήρους αὐτοδιαθέσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῶν κειμένων. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔδωσαν εἰς αὐτὰ οἱ περισσότεροι τῶν οὐδετέρων. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔδωσαν οἱ Κύπριοι. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔδωσεν ἀπόψε βράδυ ὁ Διγενῆς, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἀκόλουθον προκήρυξιν: «.... (ἀναγινώσκει) ....». Τὸ τηλεγράφημα, διὰ νὰ εἶμαι ἀπολύτως ἀκριβής, ἐστάλη ἀπὸ δύο Πρακτορεῖα, τὸ Ρώϋτερ καὶ ἀπὸ τὸ Γαλλικὸν Πρακτορεῖον, ἀπὸ τὴν Λευκωσίαν. Μέχρι τοῦδε αὐτὰ εἶναι τὰ Πρακτορεῖα ποὺ μᾶς διαβιβάζουν τὰς εἰδήσεις ἀπὸ τὴν Λευκωσίαν. Ἐπίσημον τηλεγράφημα τοῦ Γενικοῦ Προξένου δὲν ἐλάβομεν. Πάντως, ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιστῇ ὁ χρόνος νὰ ἀναλάβητε ὑμεῖς τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν .......

§203ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θεὸς φυλάξοι.

§204Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.).... διότι αὐτὴ εἶναι ἡ φυσικὴ ἐξέλιξις μέσα εἰς μίαν πραγματικὴν δημοκρατίαν, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν ἠνοίξατε ἐπὶ τῆς ἑρμηνείας τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. θὰ ἀποτελέσῃ ἕνα βαρίδι δεμένο εἰς τὸ πόδι σας. Προσεφέρατε ὄχι μόνον κακίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἑαυτόν σας, περιορίζοντας τὰς δυνατότητας τὰς ὁποίας θὰ εἴχατε νὰ ἀντλήσητε ὠφελήματα ἀπὸ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ὑπεστηρίχθη καὶ μία ἄλλη λύσις, ἡ ὁποία ἔχει ἐκ πρώτης ὄψεως κἄτι τὸ σαγηνευτικόν. Ἐλέχθη, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη μου: Ἀφοῦ δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ τίποτε ἄλλο καλλίτερον, ἂς ὑπεστηρίζετο ἡ πρότασις Ταϋλάνδης, διότι τοῦ κ. Μένον ἡ πρότασις δὲν θὰ ὑπῆρχε, ἀφοῦ δὲν ἐδέχετο ὁ κ. Μένον, μὴ ψηφιζούσης τῆς Ἑλλάδος, νὰ τὴν ὑποβάλῃ, δοθέντος ὅτι τότε δὲν θὰ τὴν ἐψήφιζαν οὔτε καὶ οἱ Βρεταννότουρκοι, οἵτινες ἀντέδρων κατ’ αὐτῆς ἡ πρότασις τῆς Ταϋλάνδης, τὴν ὁποίαν ὡρισμένοι ἐκ τῶν συναδέλφων θεωροῦν περίπου ἰσοβαρῆ μὲ τὴν Ἰνδικήν, ἀλλὰ νὰ ἐμειοψηφοῦμεν ἡμεῖς, τότε, θὰ ὑπῆρχεν ἧττα, ἀλλὰ δὲν θὰ ὑπῆρχε συνθηκολόγησις. Καὶ ἐρωτῶ: Ἐὰν ἐψηφίζετο ἡ πρότασις τῆς Ταϋλάνδης τί θὰ ἐκάματε, ἡμῶν μειοψηφούντων; Θὰ ἐφηρμόζατε, τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε., ἢ ὄχι; Ἐὰν μὲν τὴν ἐφηρμόζατε, τότε πρὸς τί ἡ χειρονομία; Ἂν δὲ δὲν τὴν ἐφηρμόζατε μὲ τὶ δικαίωμα θὰ ἐπηγαίνατε αὔριον εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη νὰ πῆτε ὅτι οἱ Ἄγγλοι δὲν ἐφαρμόζουν τὰς ἀποφάσεις τοῦ

Ο.Η.Ε.;

§205Α. ΖΑΚΚΑΣ. Μὲ τὸ δικαίωμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα, τί ἐπάθατε ἀπόψε;

§207Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Μὲ τί δικαίωμα θὰ ἐπηγαίνατε εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη νὰ διεκδικήσητε τὸ δικαίωμα τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ ἐὰν ἐψηφίζετο μία τοιαύτη πρότασις καὶ δὲν τὴν ἐφηρμόζατε μόνον διότι σεῖς ἐμειοψηφίσατε; Θὰ ἐφεύγατε καὶ ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη;

§208Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ἔπαιρνε τὰ ⅔ εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ γνωρίζετε, κύριε Ὑπουργέ.

§209Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σεῖς εἴχατε τὴν βεβαιότητα ὅτι δὲν θὰ ἐψηφίζετο. Σεῖς τὸ βεβαιώσατε.

§210ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πάντως ἀπόφασις δὲν ὑπῆρχε.

§211Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ ἐδημιουργεῖτο ἡ ἀποκαρδίωσις εἰς τὸν Κυπριακὸν Λαὸν ὅτι οὐδὲν ἐπετεύχθη.

§212Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἡ συνθηκολόγησις ἔφερε τὴν ἀποκαρδίωσιν καὶ ἰδοὺ τὸ ἀποτέλεσμα.

§213Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι οἱ ὑποστηρίζοντες τὰ ἀντίθετα, κινούμενοι ἀπὸ ἀγαθὰς προθέσεις, ὑπεστήριξαν ὅσα εἶπον. Ὀφείλω, ὅμως, νὰ κάμω μίαν ἐπιφύλαξιν, ὡς πρὸς μίαν εἰδικωτέραν ἄποψιν, ἡ ὁποία θὰ μὲ ἐπαναφέρῃ εἰς ὅσα εἶπον ἀρχομένου τοῦ λόγου μου. Ἐφ’ ὅσον ὑποστηρίζομεν ἐφικτὰς λύσεις, ἐφ’ ὅσον διαφωνοῦμεν εἰς τὰς ἀποχρώσεις μεταξὺ αὐτῆς ἢ ἐκείνης τῆς ἐφικτῆς λύσεως, τὰ πράγματα ἔχουν καλῶς. Εἴμαστε Βουλή, εἴμαστε Συμπολίτευσις, Ἀντιπολίτευσις, διαφωνοῦμεν. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου γίνεται ἡ ἀπόπειρα — καὶ ἀπευθύνομαι ὄχι εἰς τὸν κύριον κορμὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν — ἐκεῖ ποὺ γίνεται ὑπόδειξις νὰ πᾶμε πρὸς λύσεις καθ’ ἡμᾶς ἀνεφίκτους, ἐκεῖ τὰ πράγματα δὲν ἔχουν πλέον καλῶς. Εἰς τὸν λόγον ἑνὸς ἐκ τῶν ρητόρων, ἐπιμόνως ἐτονίσθη ἡ δυσμένεια τῆς Ἀμερικῆς ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὑποδεικνύεται ὅτι πρέπει νὰ ἀσκηθῇ νέα ἔναντι τῆς χώρας αὐτῆς πολιτική. Ἐν τῇ πορείᾳ μιᾶς τόσον ριζικῆς μεταβολῆς τῆς πολιτικῆς, ἄλλη ἔκβασις δὲν ὑπάρχει παρὰ τὸ σπάσιμο τῶν συμμαχιῶν. Ἐδῶ πλέον φεύγομεν ἀπὸ τὰς ἀποχρώσεις τῆς ἐφικτοὺς λύσεως. Πᾶμε εἰς τὴν προσπάθειαν τὴν δι’ ἡμᾶς ἀνέφικτον τῶν ἀπαραδέκτων λύσεων, ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐπιδιώκονται δι’ ἄλλους σκοποὺς καὶ ὄχι διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Κύπρου.

§214Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ποία εἶναι ἡ ἀνέφικτος λύσις; Νὰ τὸ εἴπητε.

§215Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν ὅσοι θέλουν νὰ δημιουργήσουν ρῆξιν μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Δύσεως.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζάκκα, Εἰσαγγελεὺς εἶσθε καὶ κάμνετε ἐρωτήματα;

§217Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος, ὑπῆρξε ζωηρὰ καὶ ἄδικος. Ἀπὸ 16 μηνῶν τὴν ὑφιστάμεθα. Κατηγορούμεθα, ὅτι θὰ κλείσωμεν τὸ Κυπριακόν. Καὶ δὲν τὸ ἐκλείσαμεν. Ἀντιθέτως, διὰ πρώτην φορὰν τὸ ἐφέραμεν εἰς τὴν παγκόσμιον κονίστραν. Κατηγορήθημεν ὅτι δὲν θὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ θὰ κάμωμεν πρὸ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως συμβιβασμόν. Καὶ προσεφύγαμεν. Μετὰ ὅταν προσεφύγαμεν κατηγορήθημεν ὅτι θὰ προσφύγωμεν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐγγράψωμεν τὴν προσφυγήν μας καὶ τὴν ἐνεγράψαμεν. Κατηγορήθημεν ὅτι δὲν θὰ τὴν συζητήσωμεν. Καὶ τὴν συνεζητήσαμεν. Κατηγορήθημεν, ὕστερα, ὅτι ὅταν γίνῃ ἡ συζήτησις δὲν θὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ τὴν ὑπεστηρίξαμεν. Τώρα, κύριοι, ποὺ ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις, αὐτή, κατηγορούμεθα ὅτι ἡ ἀπόφασις δὲν περιέχει τὴν αὐτοδιάθεσιν ποὺ ὑπεστηρίξαμεν. Ὅπως εἰς ὅλα τὰ προηγούμενα, διεψεύσθησαν οἱ κατήγοροι ἡμῶν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ διαψευσθοῦν καὶ εἰς αὐτὸ τὸ τελευταῖον. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἀπὸ μηνὸς εἰς μῆνα μετετοπίζετο ὁ τόπος τῆς ἐπιθέσεως, ἀπὸ μηνῶν ἐγένετο μία διαρκὴς μετοικεσία. Καὶ θὰ συνεχισθῇ, διότι ὅταν ἀποδειχθῇ ὅτι καὶ τώρα ὑπεστηρίξαμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν, θὰ χρειασθῇ διὰ νὰ συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα της ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ κάμῃ καὶ νέαν μετοικεσίαν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§218Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας, ὅτι οὐδεὶς τοῦ ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ μαθήματα πατριωτισμοῦ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Τοῦ παρέχω, ἐπίσης, τὴν πληροφορίαν, ὅτι δὲν ἔχει ἐπαρκῶς ἀναγνώσει, τὸ κείμενον, μιᾶς τελευταίας ξένης ἐπισήμου ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν, ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἄλλα σημεῖα ἔχει χρησιμοποιήσει ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐφ’ ὅσον τὴν ἐπεκαλέσθη εἰς ὡρισμένα σημεῖα, ὀφείλει νὰ τὴν δεχθῇ, ἀδιακρίτως. Εἰς ἐκείνην τὴν ἔκθεσιν ἀναγράφεται, ὅτι εἰς τὴν ἐπίμονον πολιτικὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων, ὀφείλεται ὁ ἐξαναγκασμὸς τῆς Κυβερνήσεως, διαρκῶς νὰ προάγῃ τὰς ἀξιώσεις, διὰ τὸ Κυπριακὸν θέμα. (Χειροκροτήματα). Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας, ὅτι ἡ σημαία τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἑνώσεως, παραμένει ἀναπεπταμένη. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ ἀπάντησις δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καθυστερήσει διὰ νὰ ἀκουσθῇ μόνον ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἀκουσθῇ εἰς τὸν Ο. Η.Ε., μετὰ τὴν πρότασιν Μένον. Καὶ τότε, ἐπὶ τέλους, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ ἀκινδύνως, ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐν τούτοις οὔτε καὶ τότε — ἐκ τῶν ὑστέρων — δὲν ἐτόλμησεν αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν, διότι φαίνεται εἶχεν ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις. Τοὐναντίον, ἐτόλμησε, νὰ ὁμιλήσῃ καὶ αὐτὸς περὶ «Κυπριακοῦ Ἔθνους». Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ βαρυτάτη εὐθύνη τὴν ὁποίαν ἐπιπροσθέτως καταλογίζομεν. Ἐπέρεται ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας, ὑπερηφανεύεται διὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπέτυχε. Ἡ οὐσία τῆς ἀποφάσεως εἶναι, ὅτι ἀνατίθεται εἰς τὴν κατέχουσαν δύναμιν, ἡ πρωτοβουλία τῶν περαιτέρω διαπραγματεύσεων μὲ τὸν Κυπριακὸν Λαόν. Καὶ διὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, ὑπάρχει, σήμερον, δυστυχῶς, μία τραγικὴ ἀπάντησις. Ἡ κατέχουσα δύναμις ἀπήντησεν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ τὴν συνέχισιν τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς πραγματοποίησιν εἰρηνικῆς καὶ δημοκρατικῆς λύσεως, μὲ τὴν ἀγχόνην τοῦ Παλληκαρίδη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις. (Χειροκροτήματα).

§219Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Αἶσχος. Αἶσχος.

§220Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ κάμω μίαν σύντομον δήλωσιν, ὅτι ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν, ὅτι, προφανῶς, θὰ ὑπάρχῃ κἄποια δέσμευσις. Δηλῶ κατηγορηματικῶς, ὅτι οὐδεμία δέσμευσις ὑπάρχει, διὰ περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δηλῶ τοῦτο κατηγορηματικῶς καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι τὸ ζήτημα δὲν τίθεται ὡς ζήτημα Ἑνώσεως τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ ὡς ζήτημα αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θέλω νὰ δηλώσω, ὅτι ἐπειδὴ γίνονται σοβαρὰ ἐπεισόδια, τὸ Προεδρεῖον ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ καμμίαν διακοπήν. Καὶ ὁ ρήτωρ ἐὰν ἐπιτρέψῃ, τὸ Προεδρεῖον δὲν δέχεται. Διότι, τὸ Προεδρεῖον φέρει τὴν εὐθύνην τῶν συνεδριάσεων καὶ ὄχι ὁ ρήτωρ. Συνεπῶς, παρακαλῶ ὅπως μὴ γίνεται οὐδεμία διακοπὴ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης καὶ εἰς τοὺς ρήτορας, εἰς οἱανδήποτε πτέρυγα καὶ ἂν ἀνήκουν οὗτοι. Ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ Προεδρείου, ἀφορᾷ καὶ τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς καὶ τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§222Η. ΗΛΙΟΥ. Τὰς πρωϊνὰς ὥρας τῆς σήμερον, ὁ Βρεταννὸς δυνάστης μὲ τὸν ἀπαγχονισμὸν τοῦ Εὐαγόρα Παλληκαρίδη, ἔδωσε τὴν ἰδικήν του ἑρμηνείαν, εἰς τὸν ἀσαφῆ ὅρον τῆς ἀποφάσεως τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε., περὶ τοῦ πῶς ἐννοεῖ νὰ δημιουργήσῃ ἀτμόσφαιραν εἰρήνης, εἰς Κύπρον. Βεβαίως ὁσονδήποτε ἡ ἀπόφασις καὶ ἐὰν εἶναι μακρὰν τῶν ἐπιδιώξεων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κύπρου, ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν ἔχωμεν ἔμπροσθέν μας μίαν ἀπόφασιν πραγματικὰ φοβεράν, εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ ἀγὼν συνεχίζεται. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ ἀγὼν συνεχίζεται εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ Ἔθνος καὶ ἡ ἀγωνιζομένη Κύπρος θὰ ἐπιχειρήσῃ καὶ θὰ ἀγωνισθῇ, διὰ νὰ προσδώσῃ καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι ἓν τετελεσμένον γεγονός, τὸ περιεχόμενον ποὺ ἐξυπηρετεῖ, κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον τὰ συμφέροντα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου. Καὶ εἶναι φυσικόν, ὅτι διὰ τῆς ἀνακοινώσεως τῆς σημερινῆς, ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἐνόπλου ἀγῶνος πειρᾶται μέσα εἰς τὰ ἰσχνότατα περιθώρια ποὺ τοῦ ἀφήνει ἡ ἀπόφασις, νὰ δώσῃ τὴν ἑρμηνείαν ἐκείνην, ἡ ὁποία βοηθεῖ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου. Ὑπενθυμίζω, ὅτι τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ πρὸ 6 μηνῶν καὶ δὲν ἀπέδωσαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπέδειξεν εὐελιξίαν μεγαλυτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς εἰς τὸν Ο.Η.Ε., εἰς τὸ νὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ δοθῇ τοὐλάχιστον ἡ πρέπουσα ἑρμηνεία εἰς τὴν ψηφισθεῖσαν ἀπόφασιν καὶ περισσότερον εἰς τὸ νὰ ἀποφύγῃ, τοὐλάχιστον, διὰ θετικῶν ἐκδηλώσεων, διὰ μιᾶς πράξεως, νὰ προσδοθῇ ἑρμηνεία βλάπτουσα τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς συζητήσεως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ σήμερον ὁ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας κ. συνάδελφος, προσεπάθησαν, τρόπον τινά, νὰ δημιουργήσουν μίαν κατάστασιν ἠθικοῦ καταναγκασμοῦ τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ θέσουν περιορισμοὺς εἰς τὰς ἐπικρίσεις των, διότι τάχα θὰ βλαβοῦν Ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ τοιαῦτα. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο μέγα εὐτύχημα, ἡ ἑρμηνεία τῆς ἀποφάσεως νὰ μὴ δοθῇ διὰ πράξεως τῆς Βουλῆς μας, ἀλλὰ νὰ ζητηθῇ ἡ ἑρμηνεία τῆς ἀποφάσεως, ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου ἐξεδόθη αὕτη. Δὲν ἐγένοντο μόνον παραλείψεις, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε., ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, αἱ ὁποῖαι στενεύουν ἀκόμη περισσότερον τὴν ἑρμηνείαν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ κριτική, διότι τὸ Ἔθνος καὶ ἡ ἀγωνιζομένη Κύπρος, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἴδουν τὴν πραγματικότητα ὁποία εἶναι, χωρὶς καμμίαν προσπάθειαν ἐξωραϊσμοῦ. Καὶ ἡ πραγματικότης, δυστυχῶς, δὲν εἶναι ὅπως μᾶς τὴν παρέστησαν ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Κυβερνητικοὶ ρήτορες. Βεβαίως ἐπὶ μακρόν, ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἀπὸ τῆς ὀνομασίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς Προέδρου καὶ συνεπεία τούτου καὶ ὡς Ἀρχηγοῦ Κόμματος, ὑπῆρχε μία κατηγορία ἀναφερομένη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν. Ἀλλὰ ἡ κατηγορία αὐτὴ ἀπεκρούετο, ἀπεκρούετο μὲ ἀποτροπιασμὸν καὶ ἐθεωρεῖτο καὶ ἐχαρακτηρίζετο ὡς συκοφαντία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Σήμερον, ἐτόλμησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως νὰ καυχηθῇ ὅτι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὸ κακὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐπιμένουν νὰ μείνῃ ἀνοικτὸν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Τί ἐμεσολάβησεν, κύριοι; Ἐμεσολάβησεν ἡ ἔκθεσις Ἄρμουρ. Κύριοι βουλευταί, παρακολουθῶν καὶ ἐγώ, ὅπως κάθε ἐγγεγραμμένος ρήτωρ, τὴν σειράν του, ἠπόρησα, διότι δὲν ἔβλεπα νὰ προτάσσεται ἐμοῦ ὁ κ. Καλαντζῆς. Αὐτὴν τὴν φορὰν ἐπροτίμησε τὸν καθιερωμένον αὐτὸν ρόλον τῆς ἐμπρηστικῆς εἰσαγωγῆς, ἡ ὁποία προηγεῖται κάθε ἀγορεύσεώς μου, νὰ τὸν ἀναλάβῃ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχίζων καὶ τελειώνων μὲ ἐμπρηστικὰ κηρύγματα, ἐναντίον παρατάξεως, ἡ ὁποία ἐστάθη ἀδιάλλακτος προασπιστὴς τῆς ἱερᾶς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Εἶναι, κύριοι, ἐπανάληψις καὶ ἐπανάληψις, ἡ ὁποία δὲν συμφέρει εἰς τὸ Ἔθνος, τῶν ἐκδηλώσεων καὶ τοῦ πνεύματος τῆς 21ης Φεβρουαρίου. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς 21 Φεβρουαρίου, ὑπῆρξαν εἰς δύο ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτους πόλεις τοῦ κόσμου, δύο φαινόμενα. Εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐντόνως καὶ εὐθαρσῶς ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις, ἡ Πολωνία, ἡ Τσεχοσλοβακία, ἡ Οὐκρανία, ἡ Λευκορωσία, ἡ Γιουγκοσλαβία, ἡ Ρουμανία, ὑπερήσπιζον τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν καὶ εἰς τὰς 21 Φεβρουαρίου, τὴν ἰδίαν ἡμέραν καὶ ὥραν εἰς τὰ Ἰωάννινα, ἡ Κυβέρνησις ἐξεδήλου τὴν πολιτικήν της, δι’ ἑνὸς βασιλικοῦ λόγου, τοῦ ὁποίου, κατὰ τὸ Σύνταγμα, φέρει τὴν εὐθύνην. Καὶ ὁ λόγος αὐτὸς τῶν Ἰωαννίνων, καθύβριζεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἦσαν συμπαραστάται τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, διότι ἐπεθύμει ὁπωσδήποτε νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀποστῶμεν τῶν φυσικῶν μας συμμάχων, τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀπόφασις ἡ ψηφισθεῖσα, δεικνύει τὰς ἐπιδιώξεις τοῦ δυνάστου τῆς Κύπρου. Πρῶτον, ἀρνεῖται τὴν αὐτοδιάθεσιν, καὶ αὐτὸ ὄχι προσωρινῶς, ἀλλὰ εἰς τὸ διηνεκές. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν θέσιν τοῦ κ. Μένον, ὅτι εἶναι ἰδία ἐθνότης ἡ Κύπρος καὶ τὸ ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν θέλω, νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι ὁ κ. Μένον συγκρίνων τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων εἶπεν, ὅτι ζητοῦν τὴν ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, διότι εἶναι καὶ αὐτοὶ Χριστιανοὶ καὶ αὐτὸ εἶναι σὰν νὰ ζητοῦν αἱ Ἰνδίαι τὴν Ἰαπωνίαν καὶ τὴν Κίναν, διότι ὁ Βουδδισμὸς ἐξ Ἰνδιῶν ἐξεκίνησε καὶ ἄλλα ὅμοια ἐπιχειρήματα. Ἀλλὰ δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω, διὰ νὰ διευκρινισθῇ καὶ νὰ πεισθῇ ἐπὶ τέλους ἡ Βουλή, ὅτι ἔκαμε αὐτὸ τὸ λάθος ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργός, νὰ δεχθῇ ὅτι, περιεχόμενον τῆς ἀποφάσεως εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὅταν ἡρμήνευσε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἀπόφασιν εἶπεν: «Τὸ Ἰνδικὸν σχέδιον ἀφίσταται τοῦ Ἑλληνικοῦ. Τὸ ἰδικόν μας ἐπεδίωκε τὴν λύσιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ Ἰνδικὸν δημοκρατικὴν λύσιν, ὅρος ποὺ χρησιμοποιεῖται προκειμένου περὶ ἐσωτερικῶν ὑποθέσεων. Ἡ Ἑλλὰς ὅμως, πάντοτε ὑπεστήριξεν ὅτι μία τοιαύτη περίοδος ἠδύνατο νὰ προηγηθῇ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν ἔδωσεν, ἀμέσως μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ὁ κ. Ἀβέρωφ, εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, τὴν 22αν Φεβρουαρίου. Τὸ μὲν Ἑλληνικὸν ἐπεδίωκε τὴν λύσιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὸ δὲ Ἰνδικὸν ἐπεδίωκε δημοκρατικὴν λύσιν, καὶ ἡ Ἑλλὰς πάντοτε ὑπεστήριξε, ὅτι χρειάζεται μίαν τοιαύτην λύσιν, δηλαδή, ἄλλην — παρὰ ἡ αὐτοδιάθεσις — ἡ ὁποία, νὰ εἶναι δημοκρατικὴ καὶ τὴν δημιουργίαν μιᾶς αὐτοκυβερνήσεως, καί, ἴσως, ἑνὸς Συντάγματος καλυτέρου ἀπὸ τοῦ Ράντκλιφ.

§223Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν ἀποδίδετε καλῶς τὰ πρακτικά. Εἶπον: Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, πάντοτε, ὑπεστήριξε, ὅτι δύναται, νὰ προηγηθῇ τῆς αὐτοδιαθέσεως μία περίοδος δημοκρατικῆς αὐτοκυβερνήσεως. Δὲν εἶπον, ὅτι ἀντὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως, νὰ δοθῇ δημοκρατικὴ λύσις. Παραδεχόμεθα, ὅτι δύναται πρὸ τῆς αὐτοδιαθέσεως, νὰ προηγηθῇ περίοδος δημοκρατικῆς αὐτοκυβερνήσεως.

§224Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐπροτείνατε εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Τουρκίας νὰ ὑπογράψῃ συμφωνίαν ἀποκλείουσαν καὶ μελλοντικῶς τὴν προσάρτησιν τῆς Κύπρου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ εἶναι κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ εὐθύνην βαρεῖαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγώ, νομίζω, ὅτι ἐδῶ ὑπῆρξεν ἡ ἔλλειψις καλῆς γνώσεως τῶν προηγηθέντων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ θαρραλέας ὑποστηρίξεως ἐκείνου, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς μίαν ἀπόφασιν τῆς 16.10.54 τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἡ ὁποία λέγει, ὅτι δικαίωμα τῶν χωρῶν, τῶν διεπομένων ἀπὸ τὸ ἑνδέκατον κεφάλαιον τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δηλαδὴ τῶν μὴ αὐτονόμων ἐδαφῶν, δικαίωμα εἶναι, νὰ ἀποφασίσουν αὐτοδιατιθέμενοι, εἴτε τὴν αὐτονομίαν των, εἴτε τὴν ἕνωσίν των μὲ ἄλλας χώρας, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι ἡ ἕνωσις αὐτή, θὰ ἀποφασισθῇ ἐλευθέρως. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρακτικόν, ὑπ’ ἀριθμὸν 6 τῆς 14.10.54, ἑρμηνεῦον, τὸ περιεχόμενον τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὅμως, ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία εἶναι μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἀποικιακὰς χώρας τοῦ κόσμου, ἠκολούθησε ἐκείνην τὴν συνήθειαν, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται πάντοτε, νὰ ἀποδίδουν εἰς τοὺς ἀντιπάλους των, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοὺς βαρύνει, ὁμιλοῦσα ἐναντίον τῶν Ἑλληνικῶν θέσεων κατὰ τὴν προκαταρκτικὴν συζήτησιν, ὑπεστήριξεν ὅτι αὐτὸ ποὺ ἐπιδιώκει ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς αὐτοδιαθέσεως, εἶναι ἕνα νέον εἶδος ἀποικιοκρατίας. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, τῆς Τρίτης, μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία κατέχεται ἀπὸ τὸ ἄγχος ὅτι τὴν κατηγοροῦν, ὡς κρυπτοαποικιοκρατικήν. Κάτω ἀπὸ τὸ ἄγχος αὐτό, κάτω ἀπὸ τὸ πλέγμα αὐτὸ τῆς κατωτερότητος, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσῃ ἐξετάσεις καλῆς διαγωγῆς καὶ νὰ ἀποκρούσῃ τὴν κατηγορίαν τῆς ἀποικιοκράτιδος Γαλλίας, μὲ τὸ ὅτι προσφερόμεθα διὰ συμβάσεως εἰς τὸ διηνεκὲς καὶ δὲν τὸ ἐπροτείνατε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν μόνον εἰς τὸν Τοῦρκον, χάριν ἑλιγμοῦ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν κ. Νόμπλ, καὶ ὑπεστηρίξατε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος καὶ μέσον, ὥστε συμβιβαστικῶς, διὰ συνθήκης νὰ ἀποκλεισθῇ διὰ παντὸς αὐτὸ ποὺ φοβεῖσθε, ἡ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ὥστε ὑπάρχουν, ἐντὸς τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως Μένον καὶ ρηταί, ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν ὑποθήκας, ποὺ θὰ τὰς εὑρίσκουν εἰς κάθε στιγμὴν ἀναγεγραμμένας εἰς βάρος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, οἱ ἐχθροὶ τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν κριτικήν, ἡ ὁποία ἀσκεῖται ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ ἐξ αἰτίας τῶν διατυπώσεων εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Συνεπῶς, ἐκ τῆς διατυπώσεως αὐτῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπάρχει μία ἀπάρνησις τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§225Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ ἀπαντήσω αὔριον, λεπτομερέστατα, κύριε συνάδελφε.

§226Η. ΗΛΙΟΥ. Μάλιστα, κύριε Ὑπουργέ, εἴτε τώρα, εἴτε αὔριον, εἴτε ὁποτεδήποτε ἀπαντήσητε, τὰ κείμενα εἶναι κείμενα. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω μόνον ἐπὶ τῇ βάσει κειμένων. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἄλλοτε, διὰ δηλώσεών του ἐκ Νέας Ὑόρκης, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, κατὰ τὸ προηγούμενον 15θήμερον καὶ εἰς τὴν Βουλὴν σήμερον ἐτόνισε τὰ ἑξῆς: Πρῶτον, ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ ἄμεσον διεξαγωγὴν δημοψηφίσματος εἰς τὴν Κύπρον, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, λόγῳ δὲ τῆς σημερινῆς καταστάσεως δέχεται τὴν διατήρησιν τῆς Βρεταννικῆς κυριαρχίας. Δεύτερον, ἀναγνωρίζει ὅτι αἱ στρατηγικαὶ ἀνάγκαι τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ἐμποδίζουν τὸν καθορισμὸν ἡμερομηνίας διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι σαφὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνέκαθεν ἰσχυρίζεται ὅτι οἱ στρατηγικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουν νὰ μὴ διεκδικοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα σφάλμα καὶ μία ἀβαρία εἰς τὴν ὑπεράσπισιν, τὴν συνεπῆ καὶ ἀνένδοτον, τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, διὰ δύο λόγους, ἕνα λόγον τυπικὸν καὶ ἕνα οὐσιαστικόν. Τὸν οὐσιαστικὸν ὑπεγράμμισαν ὅλαι αἱ ἀντιαποικιακαὶ δυνάμεις, ὅλαι αἱ δυνάμεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι προήσπισαν περισσότερον ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὰ συμφέροντα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν. Συγκεκριμένως ὁ κ. Χάνιφαχ, ἀντιπρόσωπος τῆς Ἰνδονησίας, λέγει: «Οἱ στρατηγικοὶ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων μία δύναμις θέλει νὰ κρατήσῃ ἐδάφη, εὑρισκόμενα χιλιάδας χιλιομέτρων μακρὰν τῆς μητροπόλεως, δὲν ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἄμυναν, ἀλλ’ εἰς τὴν διαιώνισιν τῆς ἀποικιοκρατίας καὶ τῆς διχονοίας μεταξὺ τῶν λαῶν. Οἱ μόνοι ἄξιοι προσοχῆς στρατηγικοὶ λόγοι εἶναι οἱ τῶν Ἀραβικῶν χωρῶν. Ἀλλ’ αὐτοὶ ὑπαγόρευσαν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου». Καὶ αὐτά, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλαι ἀντιπροσωπεῖαι, ὅπως ἡ Ρουμανική, λίαν εὐγλώττως τὰ ἀνέπτυξαν, αὐτὰ τὰ οὐσιαστικὰ τὰ ἀνέπτυξεν εἰς τὴν ἀρχήν, θέτων τὸ ζήτημα τῆς μομφῆς κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἀπὸ τεσσάρων ἡμερῶν διεξάγεται, καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δηλαδὴ οἱ στρατηγικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουν, ἀκριβῶς πρὸς κατοχύρωσιν καὶ τῆς εἰρήνης, ἐπιβάλλει τὸ συμφέρον ὄχι μόνον τῶν Κυπρίων, ὄχι μόνον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς Οἰκουμένης, ὅλα αὐτὰ ἐπιβάλλουν, συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς ταχυτέρας αὐτοδιαθέσεως καὶ ὄχι ὑπὲρ τῆς προσκαίρου παραμονῆς τῆς Κύπρου ὑπὸ τοιαύτην ἢ τοιαύτην μορφὴν ἐξουσίας εἰς τὸν σημερινὸν δυνάστην. Ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ὁ τυπικὸς λόγος, ὑπῆρχε τὸ ἄρθρον 74, τὸ προνοοῦν περὶ τῆς ἐξασκήσεως, τρόπον τινά, τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Λέγει, λοιπόν, εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἐδαφίου, ὅτι «τὰ μέλη τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν— μεταφράζω καὶ ἐγὼ ἐκ τοῦ προχείρου — ἀναγνωρίζουν ὡς πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν τὴν ἀρχὴν τῆς προτεραιότητος τῶν συμφερόντων τῶν κατοίκων τῶν μὴ αὐτονόμων ἐδαφῶν». Δηλαδὴ κανένα στρατηγικὸν ἐπιχείρημα, κανένα οἰκονομικὸν ἐπιχείρημα, κανένα ἀπὸ τὰ τόσα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπινοήσῃ ὁ κατέχων διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ κατέχῃ, κανὲν ἀπὸ αὐτὰ δὲν κατισχύει, κατὰ καταστατικὴν διάταξιν, δὲν κατισχύει τοῦ συμφέροντος αὐτῶν τῶν ἰδίων τῶν κατεχομένων. Ἐπομένως, νομίζω, ὅτι ἤδη ἀπ’ ἀρχῆς τῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας, σπεύδουσα ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ ὅτι «ἀναγνωρίζομεν ὅτι στρατηγικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουν νὰ ἀφήσω διὰ βραδύτερον τὴν αὐτοδιάθεσιν», διέπραξε σφάλμα διπλοῦν καὶ παραίτησιν ἀπὸ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ διεξεδίκει ὁ Κυπριακὸς λαός, νὰ θεωρῆται ὡς προέχουσα ἡ ἐκτίμησις τῶν ἰδικῶν του συμφερόντων καὶ μόνον. Καί, ἐρωτῶ, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατ’ ἐπανάληψιν ἐτόνισε καὶ ὑπεγράμμισεν ὅτι «ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐνδιαφερόμενον μέρος, δὲν εἴμεθα διάδικον μέρος, δὲν εἴμεθα παρὰ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἑρμηνεύομεν τὴν θέλησιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ», ὅταν τὰ ἐτόνισεν αὐτὰ καὶ τὰ ὑπεγράμμισε καὶ εἶπεν ὅτι «εἴμεθα ἁπλοῖ ἐντολαδόχοι», θέλων νὰ ἀποφύγῃ νὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, φορεὺς τῆς πολιτικῆς τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας, ἀπὸ ποῖον ἔλαβε τὴν ἐξουσιοδότησιν — ἀφοῦ ἐντολοδόχος εἶναι — ἀπὸ ποῖον ἔλαβε τὴν ἐξουσιοδότησιν νὰ παραιτηθῇ καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς προτάξεως τῶν Κυπριακῶν συμφερόντων πάσης ἰμπεριαλιστικῆς φύσεως στρατηγικῆς βλέψεως, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλεῖτο ἡ κατέχουσα δύναμις; Τὸ πρῶτον, λοιπόν, ἀποτέλεσμα, τῆς ἀποφάσεως, ἦτο ἡ παράλειψις τῆς μνείας τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἡ διευκρίνισις ὅτι ἄλλο εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις, τὴν ὁποίαν ἐζητούσαμεν εἰς τὸ σχέδιον τῆς ἰδικῆς μας ἀποφάσεως καὶ ἄλλο, τελείως διαφορετικόν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, περιέχεται εἰς τὸ σχέδιον τὸ Ἰνδικόν. Τὸ δεύτερον ἀποτέλεσμα, εἶναι ἡ καταδίκη τοῦ ἐνόπλου ἀγῶνος. Κύριοι συνάδελφοι, ὁμιλῶν περὶ τῆς Κυπριακῆς ἐλευθερίας εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ὁ Ἐργατικὸς βουλευτὴς κ. Κρόσμαν, τὸν Ἰούλιον τοῦ 1954, εἶπε: «Οἱ λαοὶ μανθάνουν ὅτι ὁ Βρεταννικὸς ἰμπεριαλισμὸς δὲν τοὺς ἔδωσε τίποτε ὅταν δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ τὸ κατακτήσουν διὰ τῆς βίας». Δι’ αὐτὸ καὶ μόνιμος ἐπιδίωξις τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς ὑπῆρξε πρῶτον νὰ παύσῃ ἡ τρομοκρατία, ὡς χαρακτηρίζουν τὸν Ἐθνικὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων, καὶ ὕστερα νὰ ἔλθουν εἰς διαπραγματεύσεις. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ μόνιμος καὶ παγία ἐπιδίωξις τῆς πολιτικῆς, τῆς Βρεταννικῆς. Νὰ ἐπιβληθῇ ἡ τάξις καὶ ὁ νόμος. Ὁ Μακάριος ἐξωρίσθη, διότι δὲν ἀπεκήρυξε τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα. Μὲ τὴν ψηφισθεῖσαν ἀπόφασιν, ἡ εἰρήνευσις καὶ ἡ δημιουργία εἰρηνικῆς ἀτμοσφαίρας θεωρεῖται ὡς προϋπόθεσις τῶν διαπραγματεύσεων. Καὶ ἡ Ἀγγλία ἔχει πάλιν, κατὰ τὴν ἀπόφασιν, τὴν εὐθύνην τῆς λύσεως, ὡς κατέχουσα δύναμις. Ἤδη, ἀπὸ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, οἱ Ἄγγλοι ἰσχυρίζονται ὅτι θὰ ἐκλείψῃ πρῶτον ἡ τρομοκρατία καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ἴδωμεν πῶς θὰ γίνουν αἱ διαπραγματεύσεις. Ὁ Χάρντιγκ ἰσχυρίσθη ὅτι δρᾷ ὡς ἐντολοδόχος τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἀλλά, ὅλα αὐτὰ εἶναι μεταγενέστεροι μονομερεῖς ἰσχυρισμοὶ ἐκ μέρους τοῦ Χάρντιγκ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ τὸ προσέξωμεν, ὡς ἔνδειξιν τῆς ἐλαφρότητος μὲ τὴν ὁποίαν ἔγινεν ὁ χειρισμὸς ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἑνὸς τόσον λεπτοῦ ζητήματος, εἶναι τοῦτο: ὅτι μόλις ἔληξεν ἡ ψηφοφορία ὁ κ. Νόμπλ, ἐκπρόσωπος τῶν Ἄγγλων, εἶπε: «Ἡ ἀπόφασις ἐκφράζει τὴν εὐχὴν τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν εἰρηνικὴν λύσιν. Αὐτὸς εἶναι — προσέξατε, κύριοι συνάδελφοι — ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον σταθερὰ ἐπεδίωξεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ., καὶ ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν εἰς Κύπρον καὶ ἀλλαχοῦ, ἔτεινον εἰς αὐτό». Ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον εἰς τὴν Κύπρον, αἱ ἀγχόναι, τὰ στρατόπεδα, τὰ ὁμαδικὰ πρόστιμα καὶ βασανιστήρια, ὅλα αὐτά, ἔτεινον εἰς τὴν εἰρήνην. Αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν δίδει τὸ ἕνα μέρος. Ἦτο ἑρμηνεία, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ ὀλιγώτερον θὰ ἐπερίμενε κανεὶς νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐντονώτατα τὸ ἄλλο μέρος. Ὁ κ. Ἀβέρωφ ἔλαβε τὸν λόγον ἀμέσως. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ κομπλὲξ ἐκείνου τοῦ μήπως εἴμεθα τυχὸν κρυπτοαποικιοκράται, διεῖπεν ὅλας τὰς πολυώρους συζητήσεις ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἕνα ἄλλο κομπλέξ, τοῦ καθωσπρεπισμοῦ, τοῦ νὰ φαινώμεθα ὅτι εἴμεθα ἐνάγωγοι. «Εὐχαριστῶ, διὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς παλαιᾶς φίλης Μεγάλης Βρεταννίας.... Εἶμαι σύμφωνος ὅτι εἰρηνικαὶ συνθῆκαι θὰ εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν». Κύριοι βουλευταί, θὰ ἦτο ἀνέντιμον ἐὰν ἐγὼ ἢ οἱοσδήποτε ἤθελε νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, ἐν γνώσει, συνῄνεσεν εἰς τὸ νὰ ἀσκηθῇ ἡ εἰρήνευσις διὰ τῆς ἀγχόνης. Δὲν κάμνω αὐτὴν τὴν ἀδικίαν, λέγω, ὅμως, τοῦτο: Ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν πρώτην ἡμέραν ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. συναρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, εἶπεν, ἔτσι κἄπως ἐκστατικῶς καὶ μὲ κάποια, ἂς εἴπωμεν, ἐγὼ τὴν ἐχαρακτήρισα, ἁπλοϊκότητα, ἴσως, διότι μετεφέρθη ἀπὸ τῆς προσφιλεστέρας καὶ συνηθεστέρας καὶ τῆς μὲ νοσταλγίαν ἀναπολουμένης ἐνασχολήσεως μὲ τὴν γεωργίαν εἰς τὴν διπλωματίαν καὶ εἰς τὴν εἰδικὴν τεχνικὴν διάλεκτον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὡς ἐπιτυχίαν καὶ ὡς ἐπιτυχίαν μεγάλην τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη ἐκεῖ πέρα, μὲ λεπτεπιλέπτους ἑρμηνείας ἀποχρώσεων, ὅτι δὲν εἶπεν «ἐξετάσασα», ἀλλ’ εἶπεν «λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν», «ἀντιμετώπισα», ὅτι δὲν ἐξέφρασεν ἐλπίδα ἢ εὐχήν, ἀλλὰ θερμὴν ἢ ζωηρὰν ἐπιθυμίαν, ὅτι δὲν ἀνεφέρθη εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἀλλ’ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τοῦ Ο.Η.Ε. Καὶ ἐκεῖ ἔγινε καὶ μία ταχυδακτυλουργία, ἐκ μέρους τοῦ κυρίου, πρὸ ὀλίγου ἀπασχολήσαντος τὴν Βουλήν, βουλευτοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, διότι αἱ ἀρχαὶ καὶ οἱ σκοποὶ τοῦ Ο.Η.Ε., αἱ ὁποῖαι περιέχονται εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, εἶναι 8. «Πρῶτον, ἡ εἰρήνη, δεύτερον, ἡ ἀσφάλεια, τρίτον, ἡ λῆψις τελεσφόρων συλλογικῶν μέτρων διὰ τὴν πρόληψιν καὶ ἀποτροπὴν ἀπειλῶν κατὰ τῆς εἰρήνης καὶ καταστολὴν ἐπιθετικῶν ἐνεργειῶν, τέταρτον, ἡ δι’ εἰρηνικῶν μέσων διευθέτησις ἢ διακανονισμὸς διεθνῶν διαφορῶν, πέμπτον, ἡ ἀνάπτυξις φιλικῶν σχέσεων βασιζομένων ἐπὶ τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἀρχῶν τῆς ἰσότητος δικαιωμάτων καὶ αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν, ἕκτον ἡ ἐπίτευξις διεθνοῦς συνεργασίας διὰ τὴν ἐπίλυσιν προβλημάτων οἰκονομικῆς, κοινωνικῆς, ἐκπολιτιστικῆς ἢ ἀνθρωπιστικῆς φύσεως, ἕβδομον, ἡ ἐνθάρρυνσις τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καὶ τῶν θεμελιωδῶν ἐλευθεριῶν καὶ ὄγδοον ἡ ἐναρμόνισις τῶν προσπαθειῶν ὅλων τῶν χωρῶν πρὸς τὰς ἀνωτέρω ἀρχάς». Ὥστε εἶναι καὶ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ Ο.Η.Ε., εἶναι κἄτι τι ἐξ ἴσου φλοῦ, ὅπως καὶ ἡ ὅλη ὑπόλοιπος ἀπόφασις. Ἀπὸ ἐξ ἴσου σοφὴν ἀσάφειαν πάσχει καὶ αὐτὴ ἡ ἀναφορά. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐνῷ, ἐσπατάλησεν ὅλην αὐτὴν τὴν περίτεχνον ἐκζήτησιν λεπτολόγων ἀποχρώσεων, διὰ νὰ μᾶς παραστήσῃ μίαν ἀπόφασιν, πράγματι, φοβεράν, ὡς ἀπόφασιν ποὺ ἀποτελεῖ ἐπιτυχίαν, σᾶς ὑπενθυμίζω δέ ὅτι, εἰς τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Ἑλληνικοῦ εἶπε «τοὺς κατετρόπωσα», ὅπως ὁ Φειδιππίδης εἶπε, «νενικήκαμεν, χαίρετε», δὲν ἠμπόρεσε νὰ πείσῃ οὔτε τὸν ἑαυτόν του, ὅταν ἦλθε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν πραγματικότητα ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο, ἐνῷ τόσον προσεπάθησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς λεπτολόγους διαφοράς, ὅταν παρῆλθεν ἡ κρίσις τοῦ καθωσπρεπισμοῦ, μὲ τὴν παλαιὰν φίλην καὶ σύμμαχον Ἀγγλίαν, ἀπαντᾷ καὶ ἀποδέχεται, ὄχι, βεβαίως, συνειδητῶς, ἀλλὰ ἐκ βαθυτάτης ἐπιπολαιότητος, ἀποδέχεται μίαν καταπληκτικὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία ἐδόθη ἀπὸ τὸν δυνάστην, ὅτι ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν εἰς τὴν Κύπρον, τὰ ἔλαβε διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν εἰρήνην καὶ αὐτὸ σήμερον γίνεται ἀπόφασις τοῦ συνόλου τῶν Ἐθνῶν, τῶν συνεδριαζόντων καὶ ψηφιζόντων.

§227Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν ἀποφάσεων, δὲν γίνεται, κατ’ ἀντιμωλίαν, συζήτησις. Ὁ κάθε εἷς δικαιολογεῖ τὴν ψῆφον του. Ἐπομένως, ὅταν ὡμίλησεν ὁ κ. Ἀβέρωφ, μὴ ἀντικρούσας, δὲν ἀπεδέχθη τὰ ὅσα εἶπεν ὁ Ἄγγλος. Αὐτὸ μόνον λέγω.

§228Η. ΗΛΙΟΥ. Ἡ τρίτη ἐπιδίωξις τῶν Ἄγγλων, ἡ ὁποία ἐπίσης ἐπιβραβεύεται μὲ τὴν ἀπόφασιν, ἦτο, ἀφοῦ ἐπιβληθῇ ἡ τάξις καὶ ὁ νόμος, νὰ διαπραγματευθῇ μὲ μόνην τὴν Ἑλλάδα καὶ μὲ συμπαραστάτην τὴν Τουρκίαν. Αὐτὸ ἰσχυρίσθη ὡς ἔννοιαν τῆς ἀποφάσεως ὁ κ. Νόμπλ, ἀμέσως μετὰ τὴν ψηφοφορίαν. Ἡ ἀπόφασις, βεβαίως, εἶναι πολυσήμαντος, δὲν εἶναι μονοσήμαντος καὶ δὲν κατεβλήθη οὐδεμία προσπάθεια νὰ γίνῃ σαφεστέρα. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι τόσον τὰ πράγματα σαφῆ, ὅσον ἠθέλησε νὰ τὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ὁ πατὴρ τῆς προτάσεως τῆς ψηφισθείσης, ὁ κ. Μένον, ἐμμένων εἰς τὴν ἀσάφειαν, τὴν ἀπεριόριστον, ὑπεγράμμισεν εἰς τὸ τεῦχος 255 τῶν πρακτικῶν, εἰς τὴν ἀγόρευσιν τῆς 21ης Φεβρουαρίου, ὅτι «τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη, δὲν τα προσδιορίζω, πρέπει νὰ δράσουν». Δηλαδή, μένει ἀμφίβολον, κατὰ τὸν πατέρα τοῦ σχεδίου, καὶ τὸ ποῖα μέρη εἶναι τὰ ἐνδιαφερόμενα. Τώρα, ἐγὼ νομίζω, ὅτι, βέβαια, ὑπάρχει μία ἔξαρσις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ὅτι φορεὺς σήμερον, εἶναι ὁ Κυπριακὸς Λαός, τῶν συζητήσεων. Αὐτὸ δὲν τὸ παραδέχεται οὔτε ἡ Ἀγγλική, οὔτε ἡ Τουρκικὴ ἑρμηνεία. Ἑπομένως, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ δὲν ὑπάρξῃ συμφωνία, γεννᾶται περίπτωσις περαιτέρω χειρισμοῦ καὶ τίποτε ἄλλο δὲν ἐπεδίωξεν ἕως τώρα ἡ Ἀγγλία, παρὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἀτέρμονας διαπραγματεύσεις, μέχρις ὅτου ἐπιτύχῃ τὴν καταστολήν, κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον, τῆς ἀντιστάσεως τῶν ἀγωνιζομένων τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα Κυπρίων. Παρέλειψα νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὅπως διηυκρίνισε, πολὺ σωστά, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, πέραν τῆς καταδίκης τοῦ ἐνόπλου ἀγῶνος, ὑπῆρξε καὶ ἡ προσθήκη ἐκείνη «τῆς ἐλευθέρας ἐκφράσεως». Διότι, ὅταν θέλῃ, βέβαια, νὰ φθάσῃ εἰς συνεννοήσεις, ἔστω μὲ ἐκπρόσωπον τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, — διηυκρίνισε δὲ εἰς τὰς δηλώσεις του τῆς 14.3 τὰς περυσινὰς ὁ τότε Πρωθυπουργὸς τῆς Μεγάλης Βρεταννίας κ. Ἤντεν, ὅτι ὁ κ. Χάρντιγκ προήρχετο εἰς συνεννοήσεις ὄχι μόνον μὲ τὸν Μακάριον, ἀλλὰ καὶ μὲ ἐκπρόσωπον τῆς Τουρκικῆς Κοινότητος συγχρόνως, δηλαδὴ καὶ ἐκεῖ ἦτο τριμερὲς τὸ χάσμα — ὅταν φθάσῃ εἰς συνεννοήσεις, θὰ εὕρῃ τὸν ἐκπρόσωπον τῶν Κυπρίων, ἑνὸς λαοῦ δυναστευομένου, ἕνα ἐκπρόσωπον, ὁ ὁποῖος δὲν εὑρίσκεται εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὸν δυνάστην του, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ὑπέστη μυρίας πιέσεις, ἐδοκίμασεν ἤδη ἐκτόπισιν εἰς Σεϋχέλλας καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν ἐλευθερίαν τῆς βουλήσεως ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕνας ἀρχηγὸς ἐλευθέρου Κράτους, διὰ νὰ διαπραγματευθῇ. Καὶ θὰ εὕρῃ, ἐνδεχομένως καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ τὸν κάμψῃ καὶ ἐὰν εἶναι ἄκαμπτος θὰ τὸν ὁδηγήσῃ εἰς Σεϋχέλλας. Σᾶς ὑπενθυμίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ἐξεφράσθη τὸ παράπονον τῆς Ἀγγλικῆς κατοχῆς, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ ἄλλους διὰ νὰ διαπραγματευθῇ, κατόπιν τῆς ἀδιαλλαξίας τοῦ Μακαρίου καὶ τοῦτο, διότι δὲν εἶχον κατὰ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἐλευθερίαν ἐκφράσεως καὶ δὲν εἶχον τὴν ἐλευθερίαν ἐκφράσεως, φοβούμενοι τοὺς τρομοκράτας. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπετεύχθη, ὥστε ἐνδεχομένως μεθαύριον νὰ ἴδωμεν ἀντὶ τοῦ δυσκάμπτου προσώπου, ἄλλα πρόσωπα, καὶ ὑπάρχουν τοιαῦτα, ὅπως εἶναι ὁ Τορναρίτης, ὁ Παυλίδης, ὁ Κληρίδης καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον τὴν ὄρεξιν νὰ διαπραγματευθοῦν ὡς ἐκπρόσωποι τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἐπαρκῆ ἐλευθερίαν ἐκφράσεως, διότι σήμερον, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπρόδιδε, εἶχεν ἄμεσον τιμωρόν. Καὶ αὐτὸ ἐπετεύχθη διὰ τῆς ἀποφάσεως. Τώρα, κύριοι συνάδελφοι, ὑπογραμμίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως καὶ ἐντόνως ἐπέμεινε νὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ φόρτου τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ καὶ νὰ τὸ μεταθέσῃ εἰς τὸν ἴδιον τὸν Κυπριακὸν Λαόν. Ἀλλὰ ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν πρὸ τριμήνου καὶ πλέον καὶ δὲν ἠμποροῦσα νὰ συλλάβω, τότε, εἰς τὶ ἀκριβῶς ἀπέβλεπε, μοῦ ἔκαμε, πάντως, ἐντύπωσιν, ὅτι εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ἐνώπιον τοῦ Σώματος εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ, εἰς τὰς 29 Νοεμβρίου, ὡσὰν νὰ ἦτο «λάϊτ μοτίβ» ἐπανέλαβε εἰς μεγάλην ἀπόστασιν χρόνου, τρεῖς φορὰς ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ὅτι εὐθυγραμμίζεται ἀπολύτως μὲ τὰς οἱασδήποτε ἀξιώσεις τῆς Κύπρου. Εἶπε, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του πρῶτον «οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀπόφασις τῶν ἀδελφῶν Κυπρίων θὰ τὴν σεβασθῶμεν» ὀλίγον βραδύτερον ἐν συνεχείᾳ «Ἓν δύναται νὰ λεχθῇ: ὅτι ἡ στάσις μας θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπολύτως ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν Κυπρίων». Δύο στήλας πιὸ πέρα λέγει. «Εἶναι αὐτονόητον ὅτι θὰ δεχθῶμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἰς τὴν κρίσιμον ὥραν θὰ θελήσουν οἱ ἀδελφοί μας Κύπριοι... Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐὰν ἔλθουν 420.000 ἀδελφοὶ Κύπριοι καὶ μᾶς εἴπουν ὅτι αὐτὴν τὴν λύσιν θέλομεν ἡμεῖς» νὰ ἀπαντήσωμεν ὅτι ἐδεσμεύθημεν διὰ μιᾶς ἄλλης. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἤδη ἀπὸ τῆς 25ης Ἀπριλίου 1956, ὑπεγράμμισεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ δεχθῶμεν, οὔτε ὀλιγώτερα, οὔτε περισσότερα ἀπὸ ὅσα θὰ δεχθῇ ὁ Μακάριος. Ἔθεσαν ὡς ὅριον τῶν ἐθνικῶν ἀπαιτήσεων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τυχὸν ὑπὸ ἀνίσους ὅρους, βασανιζόμενοι, καταπιεζόμενοι, ἐκτοπιζόμενοι, ἔχοντες νὰ ἀντιμετωπίσουν μίαν κατάστασιν βίας ἀφορήτου, τυχὸν θὰ ἀπεδέχοντο οἱ Κύπριοι. Ὄχι κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅρια δὲν θέτουν αἱ Κυβερνήσεις ἐπὶ ἐθνικῶν ζητημάτων. Δὲν θέτουν ὅριον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τυχὸν θὰ εὑρεθῇ ὁ μαχόμενος, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δεχθῇ. Ὅταν διεξάγεται ἀγών, εἶναι δυνατὸν νὰ αἰσθανθῇ κόπωσιν, εἶναι δυνατὸν νὰ παραδοθῇ, νὰ αἰχμαλωτισθῇ. Ἡ Κρήτη, ἀγωνιζομένη διὰ τὴν ἐλευθερίαν της, ἔκαμε 4, 5, 6 κατ’ ἐπανάληψιν ἐπαναστάσεις. Ὁ ἔνοπλος ἀγὼν δύναται νὰ ἔχῃ μεταπτώσεις προσδιοριζομένας ἀπὸ τὸν συσχετισμὸν τῶν δυνάμεων. Αἱ ἐθνικαὶ ἐπιδιώξεις δὲν ἔχουν ὅριον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τυχὸν θὰ ἐπιτύχῃ ὁ κατακτητὴς διὰ τῆς βίας τῶν ὅπλων, ἀλλὰ τὴν δικαίωσιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι διεθνῶς ἀνεγνωρισμένα καὶ ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς κοινωνίας τῶν λαῶν, εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ δικαιώματος, δηλαδὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ὄχι τίποτε περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι τυχὸν θὰ ἀπεδέχετο ὁ φορεὺς εἰς τὸν ὁποῖον προσεπαθήσαμεν νὰ μεταθέσωμεν τὴν εὐθύνην τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τῆς διαδικασίας τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὑπόθεσις τῆς αὐτοδιαθέσεως ἠδύνατο νὰ κερδηθῇ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, τὸ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, ὁ ὁποῖος διεπίστωσεν, ὅτι θὰ εἴχομεν μίαν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ὄχι βεβαίως τὴν πλειοψηφίαν τῶν ⅔, ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀπαραίτητος καὶ προκύπτει καὶ ἀπὸ ὅσα διεβεβαίωσεν καὶ ὁ κ. Λοϊζίδης χθές, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶπεν, ὅτι ἐκ τῶν 52 χωρῶν ποὺ ἐξέφρασαν τὴν γνώμην των, αἱ 35 ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὁ κ. Λοϊζίδης, μάλιστα, ἠθέλησε νὰ ἐπιμείνῃ καὶ νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως ἐπὶ τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ, διατὶ υἱοθετήθη αὐτὴ ἡ πρότασις ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο πρὸς ἀποφυγὴν οἱασδήποτε πεπλανημένης ἐντυπώσεως νὰ ἐξετίθετο τὸ σύνολον τῆς ἀπόψεως τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, διότι ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις, διὰ τοῦ ἀντιπροσώπου της ἔλαβε τὸν λόγον πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία, τὴν στιγμὴν ποὺ ὑπῆρχαν ἐκκρεμεῖς πρὸς ἐπιψήφισιν 5 ἐν ὅλῳ προτάσεις. Πρώτη, ἡ Ἑλληνικὴ πρότασις, περὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ λέγει: «Θὰ ψηφίσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι, ἐκφράζει τὴν εὐχὴν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, νὰ ἴδῃ ἀνοιγομένην τὴν δυνατότητα νὰ καθορίσῃ τὸ μέλλον του καὶ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς ἀρχὰς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν». Δευτέρα πρότασις ἦτο ἡ Βρεταννικὴ πρότασις, περὶ προσκλήσεως τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀπόσχῃ τῆς ἐπεμβάσεως εἰς τὰ ἐσωτερικά της καὶ καταγγελίας τῆς Ἑλλάδος. Προχωρῶν, ὁ κ. Τσαράπκιν, ὡς πρὸς τὴν Βρεταννικὴν πρότασιν λέγει, ὅτι «θὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασιν, διότι παραμορφώνει τὰ γεγονότα καὶ παριστάνει τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων ὡς τρομοκρατίαν». Τρίτον, προσθέτει, ὁ κ. Τσαράπκιν «θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς δευτέρας Ἑλληνικῆς προτάσεως, ποὺ ἐπιδιώκει τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν τῆς καταστάσεως ἐν Κύπρῳ, διότι ἡ Κύπρος εἶναι μὴ αὐτόνομον ἔδαφος καὶ δι’ αὐτὸ κατὰ τὸ κεφάλαιον 9ον τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, εὑρίσκεται ὑπὸ ἔλεγχον καὶ τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ Ὀργανισμοῦ. Τέταρτον, ὅτι ἡ πρότασις Παναμᾶ εἶναι ἀνεπαρκής. Ἀναβάλλει τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ἐπὶ ἕν, τοὐλάχιστον, ἔτος. Ἐν τούτοις προβλέπει τὴν ἔρευναν περὶ ὅλων τῶν ὄψεων τῆς καταστάσεως ἐν Κύπρῳ, ἡ δὲ διαδικασία αὐτὴ δὲν βλάπτει τὰς ἀξιώσεις τῶν Κυπρίων πρὸς αὐτοδιάθεσιν καὶ ὑπό τινας ἐπόψεις ἠμπορεῖ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀξιώσεις αὐτάς. Δηλώνει, λοιπόν, ὅτι θὰ ψηφίσῃ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ Παναμᾶ. Πέμπτον, ὅτι ἡ πρότασις τῶν Ἰνδιῶν περιορίζεται νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἐλπίδα ὅτι διαπραγματεύσεις θὰ ἐπαναληφθοῦν καὶ θὰ συνεχισθοῦν πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ φθάσουν εἰς λύσιν εἰρηνικήν, δημοκρατικὴν καὶ δικαίαν τοῦ προβλήματος. «Εὑρίσκομεν ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ σχέδιον εἶναι ἀνεπαρκές. Παρὰ τὸν ἀνεπαρκῆ χαρακτῆρα του, τὸ σχέδιον αὐτό, ἐν τούτοις, ἐπιτρέπει νὰ μείνῃ ἀνοικτὴ ἡ θύρα καὶ νὰ διατηρηθῇ τὸ Κυπριακὸν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Εἰς τὰς διαπραγματεύσεις περὶ ὧν γίνεται λόγος, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου πρέπει νὰ μετάσχουν, διότι εἶναι καὶ ὁ λαὸς ἓν τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν θὰ ψηφίσωμε τὸ Ἰνδικὸν σχέδιον».

§229Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ ὁ κ. Λοϊζίδης, κατὰ τὴν ὁμιλίαν του, ἀνέφερε μόνον μίαν ἐκ τῶν πέντε προτάσεων, τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσῃ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναφέρῃ ὁλόκληρον τὸ κείμενον καὶ τῶν πέντε προτάσεων.

§230Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος, ὁμιλῶν περὶ τῶν ἀδιαλλάκτων ὑποστηρικτῶν τῶν Ἑλληνικῶν σχεδίων, ἀνέφερον καὶ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, μεταξὺ τῶν Κρατῶν αὐτῶν. Ἐπωφελοῦμαι δὲ τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μας εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἐστάθησαν ἀδιαλλάκτως εἰς τὸ πλευρόν μας.

§231Η. ΗΛΙΟΥ. Σᾶς συγχαίρω, κύριε συνάδελφε. Αὐτὰ ἐλέχθησαν ὡς συνολικὴ τοποθέτησις ἔναντι πέντε σχεδίων, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐκκρεμῆ πρὸς ψήφισιν. Καὶ ὅταν λέγῃ ὁ ἕνας ὅτι ἐγὼ θὰ ψηφίσω τὰ 4 καὶ θὰ καταψηφίσω τὸ 5ον, τὸ Βρεταννικόν, σαφὲς εἶναι ὅτι τὴν ἔννοιαν, τὸ περιεχόμενον, τὴν ἑρμηνείαν, ἀλληλοσυμπληρώνει τὸ ἕνα ἀρυόμενον τὸ νόημά του ἀπὸ τὸ ἄλλο. Θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐψηφίζετο καὶ ἡ Ἑλληνικὴ πρότασις περὶ αὐτοδιαθέσεως καὶ ἡ Ἰνδικὴ περὶ διαπραγματεύσεων. Καὶ τότε, δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ δοθῇ ἄλλη ἑρμηνεία εἰς τὰς ἀρχὰς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἀλλὰ ἠθελήθη ἡ ἀσάφεια, ἠθελήθη τὸ ἀδιευκρίνιστον, ἠθελήθη ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δι’ αὐτὸ ὕστερα ἡ διαδικασία πῆρε τρόπον τινὰ ἕνα χαρακτῆρα ἐνέδρας. Κύριοι συνάδελφοι, ἐδῶ εἶναι σαφές, ἐδῶ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἡ ὁποία προκύπτει ἀπὸ σταθεράς, συνεχεῖς καὶ ἀδιαλείπτους δηλώσεις. Δὲν τὸ κρύπτουν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ὅτι εἶναι ἐναντίον τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Δὲν παρέλειψαν εὐκαιρίαν νὰ τὸ τονίσουν καὶ νὰ τὸ ὑπογραμμίσουν, εἶναι σαφὲς τὸ πρᾶγμα. Καί, ὅπως εὕρομεν ὅλην τὴν συμμαχίαν τὴν Δυτικήν, τὴν ὑπὸ τὴν ἡγέτιδα δύναμιν τοῦ λεγομένου ἐλευθέρου κόσμου, νὰ ψηφίσῃ ἐναντίον μας εἰς πᾶσαν περίπτωσιν αἰτήματος αὐτοδιαθέσεως, ὑπῆρξαν καὶ ἄλλαι δύο συμμαχίαι, ὑπῆρξεν ἡ συμμαχία τοῦ ΣΕΑΤΟ, μὲ ἐπίλεκτον μέλος τὴν Ταϋλάνδην καὶ ἡ συμμαχία τῆς Βαγδάτης, μὲ ἐπίλεκτον μέλος τὸ Ἰράν. Οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Ταϋλάνδης καὶ τοῦ Ἰρὰν ἀνέλαβον τὴν φροντίδα νὰ ἐκμαιεύσουν μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία νὰ συμμορφούται πρὸς τὰς Ἀμερικανικὰς ἐπιθυμίας καὶ νὰ πνίγῃ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Πρέπει νὰ ἴδωμεν τὴν ἀλήθειαν, ὅπως εἶναι. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα κάθε ἕνας ἀνάλογα μὲ τὰς πεποιθήσεις του ἠμπορεῖ νὰ χαράσσῃ τὴν γραμμήν του. Ἀλλὰ ἡ ἀλήθεια εἶναι κἄτι τι ἔξω ἀπὸ τὴν διάθεσίν μας καὶ τὰς πεποιθήσεις μας καὶ δὲν πρέπει νὰ μὴ τολμῶμεν νὰ τὴν ἴδωμεν κατάματα, ὅταν συζητοῦμεν περὶ ὑψίστου θέματος ἐθνικοῦ. Λοιπόν, ὁ μὲν κύριος ἐκπρόσωπος τῆς Ταϋλάνδης ἔκαμε τὴν πρότασιν — φάντασμα, μίαν πρότασιν ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρξε ποτέ, ἀλλὰ ἐνθυμίζει, διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν μὲ θέματα γνωστότερα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐνθυμίζει μερικὰς ἀπὸ τὰς τροπολογίας, συμπαθοῦς ἐκ Λεβαδείας συναδέλφου. Δὲν κατετέθη ἡ πρότασις ποτέ, εὑρίσκετο εἰς τὴν τσέπην διὰ νὰ πιέσῃ πρὸς λύσιν, διὰ νὰ πιέσῃ πρὸς ὑποχώρησιν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ δὲ ἄλλος, ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ὁ κ. Ἐντεζάν, τοῦ Ἰράν, στήνει τὴν ἐνέδραν, ἀφοῦ ἐψηφίσθη τὸ Ἰνδικὸν σχέδιον καὶ ἐν ὄψει τοῦ γεγονότος ὅτι θὰ ἐπηκολούθει ἡ ψήφισις καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ, ὁ κ. Ἐντεζὰν ἐγείρεται ἀμέσως καὶ ἀρχίζει ἕνα πανηγυρικὸν διὰ τὴν σπανίως ἐπιτυγχανομένην καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἐπιτευχθεῖσαν ὁμοφωνίαν. Κύριοι συνάδελφοι, λέγει, κάμνω ἔκκλησιν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἀγγλίας, τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Παναμᾶ νὰ ἀποσύρουν τὰς προτάσεις των, διότι ἂν ἐπιμείνουν νὰ ψηφισθοῦν καὶ τὰ ἰδικά των σχέδια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τόσον μεγάλη ὁμοφωνία. Καί, ἑπομένως, τοὺς κάμνω ἔκκλησιν νὰ ἀποσύρουν τὰ σχέδιά των καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνουν νὰ ψηφισθοῦν. Καὶ πράγματι ὁ κ. Ἀβέρωφ καὶ ἐν συνεχείᾳ ὁ κ. Νόμπλ, καὶ ἐν συνεχείᾳ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Παναμᾶ, ἐδέχθησαν νὰ μὴ ψηφισθοῦν τὰ σχέδιά των. Ἂν αὐτὸ ἐγίνετο πρὶν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ σχέδιον τῆς Ἰνδικῆς προτάσεως, εἶναι βέβαιον ὅτι διαφορετικὸν θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας. Ἐὰν εἶχον ἐνταθῆ τὰ Βρεταννικὰ μέτρα καταστολῆς καὶ τὰ ὁμαδικὰ πρόστιμα καὶ ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς αὐτοδιαθέσεως, δὲν θὰ εἶχεν τὸ Ἰνδικὸν σχέδιον τὴν παμψηφίαν. Ἀλλὰ κατόπιν, διὰ σκηνοθεσίας, ἀπεσύρθησαν τὰ ἄλλα σχέδια, ποὺ θὰ συνεπλήρωναν καὶ θὰ διηυκρίνιζαν τὸ Ἰνδικόν, ὄχι ἀπεσύρθησαν ἀλλὰ ἐδηλώθη ὅτι δὲν ἐπιμένομεν νὰ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν, ὅπερ καταλήγει εἰς τὸ αὐτό. Δι’ ἡμᾶς τοὺς «ἀγροίκους», οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν ἐνδιατρίψει εἰς τὴν λεπτότητα τῆς ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. διαλέκτου — γνωρίζομεν πολὺ καλά, ὅτι εἰς τὸ ἴδιον καταλήγει. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 30ῆς Νοεμβρίου, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέμεινε νὰ ὑπογραμμίσῃ εἰς τὸ Σῶμα ὅτι τῶν διεθνῶν προβλημάτων ἡ λύσις δὲν ἐξαρτᾶται μονομερῶς ἀπὸ ἓν Κράτος. Ποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Χθὲς ἐπανελθὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου. κἄπως ἠθέλησε νὰ ἐκχυδαίσῃ εἰς ἔκφρασιν τὸ πρᾶγμα. Μά, κύριοι, λέγει, μακάρι νὰ ἦτο δυνατὸν ἕνα Κράτος νὰ ἔλυε μονομερῶς τὰ ζητήματα. Τότε θὰ ἐψηφίζαμεν ἀπόψε τὴν Ἕνωσιν καὶ τὸ θέμα θὰ ἐλύετο. Κανεὶς δὲν ἀντιλέγει ὅτι ἡ λύσις τῶν διεθνῶν προβλημάτων δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μιᾶς μόνης χώρας. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔκαμνε τὸ καθ’ ἑαυτήν, ἂν ἦτο συνεπὴς εἰς τὴν προάσπισιν τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, κανεὶς δὲν θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ τὴν ἐπικρίνῃ. Ἀλλὰ πρώτη ἀπεδέχθη ἡ Κυβέρνησις — καὶ εἶναι σαφὲς — ὅτι ἡ πρότασις θὰ ἐξησφάλιζε πλειοψηφίαν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, καὶ παρὰ ταῦτα ἀπέφυγε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἡ πρότασις. Καὶ τὸ ἀπέφυγε πιεσθεῖσα πρὸς τοῦτο λόγῳ τῆς ὑποτελείας της. Ἐπίσης, ἔχει καὶ ἄλλας εὐθύνας, ἐκτὸς τῆς εὐθύνης αὐτῆς, διότι ἔκαμεν οὐσιώδεις παραλείψεις κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως, ἐξ αἰτίας τῶν ἰδίων ἐλατηρίων, τῆς προσηλώσεως εἰς τὰς κειμένας συμμαχίας, εἰς τὰς συμμαχίας καὶ μὲ τοὺς Ἄγγλους καὶ μὲ τοὺς Τούρκους. Πραγματικὰ ἀνεγνώρισε προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἐὰν ἐφέρομεν ἐνώπιον τοῦ διεθνοῦς ἐκείνου βήματος μίαν ἔκθεσιν καὶ μίαν καταγγελίαν τῶν ἀγριοτήτων τὰς ὁποίας κακοποιοί, καθοδηγούμενοι ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, ἐξετέλεσαν τὴν νύκτα τῆς 6ης Σεπτεμβρίου 1955 ἐναντίον τῆς ἀνυπόπτου Ἑλληνικῆς μειονότητος καὶ ἔκαυσαν, ἐδῄωσαν καὶ ἐφόνευσαν, θὰ τοὺς ἀπεστομώναμεν, θὰ τοὺς μετατρέπαμεν εἰς κατηγορουμένους, δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἀντιτάξουν τὴν ὅσην ἀντέταξαν ἐπιμονὴν καὶ εἰς τὸ τέλος ἀποδοτικὴν ἀντίστασιν κατὰ τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου. Καὶ ὅμως, οὔτε διὰ τοὺς Τούρκους τὸ ἐπεχείρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὔτε διὰ τοὺς Βρεταννούς, οἱ ὁποῖοι ὑπερέβησαν καὶ τὸν Χίτλερ εἰς τρομερὰς ἀδικοπραξίας, εἰς παραβάσεις τοῦ διεθνοῦς νόμου, εἰς ἐγκλήματα γενοκτονίας εἰς τὴν Κύπρον. Δὲν ἠθέλησε νὰ τοὺς ἀντιμετωπίσῃ διὰ σθεναρᾶς καὶ πλήρους καταγγελίας, ἡ ὁποία θὰ συνεκλόνιζε τὴν κοινὴν γνώμην τῶν Ἡνωμέων Ἐθνῶν. Περὶ τῶν Τούρκων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καταληφθεὶς ἀπὸ τὸ κομπλὲξ τοῦ καθωσπρεπισμοῦ, εἶπεν: «Εἴχομεν ἀρίστας Ἑλληνοτουρκικὰς σχέσεις» καὶ ἀνέφερε τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον καὶ τὸν Ἀτατούρκ καὶ προσέθεσε: «ποῦ εὑρισκόμεθα σήμερον, προτιμῶ νὰ μὴ ὁμιλήσω περὶ τούτου καὶ νὰ τρέφω μίαν ἀόριστον ἐλπίδα ὅτι θὰ τὰ ξεχάσωμεν καὶ ὅτι ξανὰ θὰ εἴμεθα ὑποτελεῖς, ἕτοιμοι νὰ δεχθῶμεν ἑκάστοτε τὰς θωπείας τῶν φυσικῶν μας συμμάχων, ὡς τοὺς ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας. Συνεκαλύψατε, κύριοι, τὰ ἐγκλήματα καὶ τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων δυναστῶν. Νομίζετε ὅτι ἐπεδείξατε ἱπποτισμόν, ἀλλὰ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐγκαταλείψατε ἕνα ἀπὸ τὰ κυριώτερα ὅπλα τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε θαυμαστὴς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὸ εἶναι αὐτονόητον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἄδικον ἐὰν εἴπωμεν ὅτι ἐξ ἀνεπαρκείας καὶ ἀνικανότητος — ἔγιναν βεβαίως λάθη εἰς τὸν χειρισμὸν — ὅτι μόνον ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου περιήγαγον τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὅπως εἶναι πεπεισμένος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ὁπωσδήποτε προσκεκολλημένοι εἰς τοὺς φυσικούς μας συμμάχους, εἰς τὸν λεγόμενον ἐλεύθερον κόσμον...

§232Γ. ΚΑΤΣΑΦΑΔΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος, κύριε συνάδελφε, πλὴν ὑμῶν.

§233Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, σέβομαι τὰς ἀπόψεις σας, σεβασθῆτε καὶ σεῖς τὰς ἰδικάς μου. Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἰς ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν ὕπαρξιν τῆς Χώρας καὶ τοῦ λαοῦ καὶ εἰς μέγιστα συμφέροντα, διεκδικουμένης τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, ἠμπορεῖ ὁ καθένας νὰ διαφυλάξῃ τὰς ἀπόψεις του, ἀλλὰ δὲν εἶναι θέμα ἀντεγκλήσεων, οὔτε ἀπωλείας ψυχραιμίας, εἶναι θέμα Ἐθνικὸν τὸ ὁποῖον καλὸν εἶναι νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν ἀπὸ κάθε πλευράν. Κύριοι, κατ’ ἐπανάληψιν ἐτόνισαν καὶ οὐδέποτε ἀπέκρυψαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ὅτι θεωροῦν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ὡς ζήτημα ἐσωτερικὸν, ἀφορῶν τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν καὶ τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ, ὡς ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον παρέχει βάσιν πρὸς λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Αὐτὸ ἐτονίσθη καὶ εἰς τὰς 13 Μαρτίου 1956 ἀπὸ τὸν κ. Οὐάϊτ, Ἀμερικανὸν ἐκπρόσωπον καὶ μὲ τὸ ἐπίσημον ἀνακοινωθὲν τοῦ Στέϊτ Ντηπάρτμεντ, ὅτι τὸ Κυπριακὸν εἶναι ἐσωτερικὸν ζήτημα τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ μὲ τὸν λόγον τοῦ κ. Ἄλλεν, μόλις ἔφθασεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ποὺ εἶπεν ὅτι «δὲν ἦλθα εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἐξαγγείλω νέαν κατεύθυνσιν τῆς Ἀμερικανικῆς πολιτικῆς» καὶ προηγουμένως μὲ τὸ μήνυμα Ντάλλες. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε εἰς τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις τὰ ἀντίθετα εἶχεν ὑποστηρίξει, ἔλεγεν εἰς τὰς 30 Νοεμβρίου: «Ἡ προσφυγὴ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἔρχεται εἰς ἔντονον ἀντίθεσιν μὲ τὰς συμμαχίας μας». Τούτου τεθέντος καὶ δεδομένου ὅτι παρὰ ταῦτα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζει ὅτι πρέπει δουλικῶς, χωρὶς κανένα εἶδος ἀνεξαρτησίας καὶ ἀντιστάσεως, χωρὶς κανένα ἑλιγμόν, ἄλλωστε αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ εὔσημον τὸ ὁποῖον τοῦ ἀπένειμεν ἡ ἔκθεσις Ἄρμουρ, πρέπει νὰ συμμορφούμεθα καὶ νὰ ὑποτασσώμεθα εἰς τὰς θελήσεις τῆς ἡγέτιδος τοῦ ἐλευθέρου λεγομένου κόσμου, ἔχει δύο ρόλους νὰ παίξῃ. Πρῶτον, νὰ παρουσιάζῃ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὡς σοβαρὸν ἐθνικὸν θέμα, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀγωνίζεται, καὶ δεύτερον νὰ χειρίζεται τὰ θέματα αὐτὰ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὥστε νὰ διευκολύνῃ νὰ μὴ ψηφισθῇ ἐκεῖ ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία μετὰ ἕνα ὡραῖον λόγον τοῦ κ. Ἀβέρωφ, προωρισμένον νὰ δημοσιευθῇ δι’ ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, θὰ εἶχε, τὸ ὁμολογεῖ ἡ Κυβέρνησις, τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῇ Πολιτικῇ Ἐπιτροπῇ. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ διὰ νὰ μὴ φανοῦν ποῖοι εἶναι οἱ φίλοι μας οἱ φυσικοὶ καὶ ποῖοι δὲν εἶναι. Ἔπρεπε, δηλαδή, καὶ εἶχεν ἐπωμισθῆ ὁ ἀτυχὴς κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν ἀχάριστον ρόλον, ἐνῷ ἡ ἡγέτις τοῦ ἐλευθέρου κόσμου δύναμις, διεκήρυξεν ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως ὅτι τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ παρέχει ἐπαρκῆ λύσιν καὶ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα ἐσωτερικὸν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, νὰ παριστάνῃ κάθε τόσον ὅτι παρὰ ταῦτα αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι μᾶς εὐνοοῦν εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ αὐτὸ τὸ εἶπεν ἀκριβῶς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἰς τὰς 30 Νοεμβρίου ὁμιλῶν ἐνώπιον ἡμῶν, διεκήρυξεν ὅτι εὗρεν ἀπόλυτον, ἀπὸ ἀμερικανικῆς πλευρᾶς, κατανόησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Κυπριακοῦ.

§234Α. ΛΙΑΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐὰν οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἀνεπτύξατε ἀνάγονται εἰς λόγους ἐθνικούς, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Ἑλληνικῆς ὑποθέσεως, θὰ συμφωνήσω μὲ ὑμᾶς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὁ σκοπός σας εἶναι νὰ τραυματίζετε τὴν συμμαχίαν μας μὲ τὰς Δυτικὰς Δυνάμεις. Ἐρωτῶ ὑμᾶς ποίαν στάσιν ἐτήρησε τὸ Κόμμα σας ἔναντι τῆς Δυνάμεως, ἡ ὁποία ὑπεστήριξε τὴν ἀφαίρεσιν ἐδαφῶν ἐκ τῆς Ἑλλάδος;

§235Η. ΗΛΙΟΥ. Τὸ ἀποκρούω ὡς κάτι τὸ ὁποῖον οὐδέποτε συνέβη. Πολιτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον διεκρίθη δι’ ἐθνικοὺς ἀγῶνας ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Χώρας, οὐδέποτε ὑπεστήριξεν τὴν ἀπόσπασιν ἐδαφῶν ἐκ τῆς Χώρας μας, διὰ νὰ δοθοῦν εἰς οἱονδήποτε. (Χειροκροτήματα).

§236Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Δὲν θὰ ἤθελον νὰ κάμω ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ ὡς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως ὀφείλω νὰ κάμω τὴν διευκρίνισιν ὅτι τὸ Σοβιετικὸν μπλὸκ μᾶς ὑπεστήριξεν τὴν ὑποστήριξιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως ὀφείλω νὰ κάμω μὲ πᾶσαν εἰλικρίνειαν.

§237Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐδῶ δὲν πρόκειται ἐὰν τὸ Σοβιετικὸν μπλὸκ μᾶς ἐψήφισεν ἢ ὄχι, διότι σέβεται τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τὴν ψηφίζει πάντοτε ὑπὲρ οἱουδήποτε.

§238Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἁπλῶς ἐπωφελήθην τῆς εὐκαιρίας νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διευκρίνισιν.

§239ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ Οὐγγρικόν;

§240Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν βλέπετε τί γίνεται εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ; Ἐνῷ, λοιπόν, ἐκφωνοῦνται πύρινοι λόγοι πρὸς δημοσίευσιν εἰς τὸ ἐσωτερικόν, διὰ τὴν προσφυγὴν ἡ ὁποία τελικῶς ἀπερρίφθη, ἡ ἐφημερὶς «ΝΕΑ» ἔγραφεν τὰ ἑξῆς: «Κατὰ τηλεγράφημα ἐκ Λονδίνου, τὸ Λονδῖνον ἔχει ἐνδείξεις ὅτι ἰθύνοντες παράγοντες τῶν Ἀθηνῶν ζωηρῶς ἐπεθύμουν καὶ ἐπιθυμοῦν τὸν τερματισμὸν τῆς Κυπριακῆς ἐκκρεμότητος. Ὡς ἐκδήλωσις τῆς ἐπιθυμίας κρίνεται ἀπὸ τοὺς παρατηρητὰς ἡ τοποθέτησις τοῦ Οὐγγρικοῦ ὑπεράνω τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὴν αἰτιολογίαν τῶν διεθνῶν προβλημάτων». Ἔχομεν, λοιπόν, ἕνα διπλοῦν ρόλον τῆς Κυβερνήσεως. Ἔξω νὰ εἶναι διαλλακτική, νὰ ἀποσύρῃ τὴν προσφυγὴν ἢ ὁποία εἶχεν ἐξασφαλίσει τὴν πλειοψηφίαν. Δεύτερον, νὰ διαφημίζῃ τὸ Ἀμερικανικὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς Κύπρου. Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιστρέφων ἐκ Νέας Ὑόρκης ἐδήλου ὅτι διεπίστωσεν πλήρη κατανόησιν τῶν Ἀμερικανῶν, εἰς τὰς 20 τοῦ μηνός, ὁ Ἀντιπρόσωπος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, εἶπεν: «Αὐτὰ τὰ ζητήματα θὰ πρέπει νὰ λύωνται μὲ διαπραγματεύσεις καὶ θὰ πρέπει νὰ ἀποσυρθῇ ἡ προσφυγή». Καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιβεβαίωσις ἐπεχειρήθη νὰ ἐμφανισθῇ μὲ τὰς ἐπισήμους Κυβερνητικὰς ἀνακοινώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸν Τύπον εἰς τὰς 21 τοῦ μηνός, ὡς στάσις οὐδετερότητος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἔναντι τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα, δὲν ἐπρόκειτο περὶ δηλώσεως οὐδετερότητος, ἀλλὰ περὶ δηλώσεως καταψηφίσεως τῆς προσφυγῆς. Εἶναι γνωστόν, καὶ εἶναι χαρακτηριστικὸν ἐν προκειμένῳ, τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἀμερικανῶν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ ἑνάμισυ ἔτος ἡ πολιτικὴ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἦτο ὑπὲρ τῶν διαπραγματεύσεων. Δηλαδὴ αὐτὴν τὴν σαφῆ τοποθέτησιν τῶν Ἀμερικανῶν ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ κατέβαλεν προσπάθειαν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν διαφημίσῃ, ὡς τοποθέτησιν ὑπὲρ ἡμῶν. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ ρόλος τῆς Κυβερνήσεως. Ρόλος, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀποστολὴν νὰ καθησυχάζῃ τὸν λαόν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐφοβεῖτο τὸν λαόν. Δι’ αὐτὸ εἴχομεν τὴν δήλωσιν ὅτι ἐκάμαμεν ὅ,τι ἠμπορούσαμεν καὶ τόσα ἄλλα. Ἐπεξειργάσθη, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις τὴν προσφυγὴν διὰ τὸ ἐσωτερικὸν καὶ ἐνῷ εἶχεν ἐξησφαλισμένην τὴν ἐπιτυχίαν της εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, τὴν ἀπέσυρεν διὰ νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐξεμαιεύθη ἀπὸ τοὺς Ἰνδοὺς καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία καταδικάζει τὴν ἔνοπλον ἐξέγερσιν, παραλείπει τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ παραδίδει τὴν Κύπρον εἰς τὰς διεθνεῖς ἀτέρμονας διαπραγματεύσεις. Κύριοι συνάδελφοι, ἂς κλείσωμεν αὐτὸ τὸ θέμα. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλαι αὐταὶ αἱ διαπιστώσεις νὰ μὴ ἀγάγουν τὸν κάθε Ἕλληνα εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι ἡ ἐξωτερική μας πολιτικὴ διέρχεται βαθυτάτην κρίσιν. Αὐτὸ εἶναι κάτι τι τὸ ὁποῖον πρέπει σοβαρῶς νὰ ἐξετάσωμεν.

§241ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ τὴν ἀλλάξωμεν;

§242Η. ΗΛΙΟΥ. Καὶ νὰ τὴν ἀλλάξωμεν, κύριοι συνάδελφοι.

§243Γ. ΚΑΤΣΑΦΑΔΟΣ. Ἅμα θὰ ἔλθετε σεῖς.

§244Η. ΗΛΙΟΥ. Βεβαίως, ὅταν θὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς, πολιτικὴ ὑποτελείας δὲν θὰ ὑπάρχῃ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ διατηρήσωμεν τὴν ψυχραιμίαν μας. Τὰ Ἔθνη καὶ τὰ Κράτη εἶναι κάτι τι μονιμώτερον ἀπὸ τὰς συμμαχίας. Τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κράτος, ἡ ἀσφάλεια, ἡ ἀνεξαρτησία καὶ ἡ προκοπή τους εἶναι ὁ βασικὸς σκοπὸς τῆς πολιτικῆς. Αἱ συμμαχίαι εἶναι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον κατὰ περιόδους ἐπιδιώκουν τὴν πραγματοποίησιν τοῦ βασικοῦ αὐτοῦ σκοποῦ τὰ Κράτη. Ἠμπορεῖ μία ἡγέτις τάξις, ἕνα πολιτικὸν κόμμα, περισσότερα πολιτικὰ κόμματα νὰ νομίζουν, ὅτι, καλύτερον ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τὰ κρατικὰ ἢ τὰ ταξικὰ διὰ μιᾶς συμμαχίας. Τὸ λεγόμενον ἢ ἀπ’ ἐδῶ ἢ ἀπ’ ἐκεῖ, εἶναι μία μέθοδος ἁπλοποιήσεως τῶν πραγμάτων, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι δὲν ἄγει εἰς ὀρθὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος. Ὄχι. Ὑπάρχει δυνατότης ἀσκήσεως ἀξιοπρεποῦς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἀκόμη καὶ μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῶν ὑπαρχουσῶν συμμαχιῶν, διότι δὲν εἶναι ὅλαι αἱ χῶραι τόσον κατειλημμέναι, δὲν κατέχονται τόσον ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς ὑποτελείας ὅσον σήμερον ἡ Ἑλλάς. Ἔχομεν τὴν Νορβηγίαν, τὴν Γιουγκοσλαβίαν, τὴν Δανίαν, αἱ ὁποῖαι μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῶν συμμαχιῶν των ἀσκοῦν μίαν ἀξιοπρεπῆ πολιτικήν. Ἔχομεν δυνάμεις ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουν οὔτε εἰς τὸν ἕνα οὔτε εἰς τὸν ἄλλον συνασπισμόν. Ἔχομεν τὴν Αὐστρίαν, τὴν Αἴγυπτον, τὴν Φινλανδίαν καὶ τὴν Σουηδίαν, αἱ ὁποῖαι μόναι καὶ χωρὶς νὰ στηρίζωνται εἰς καμμίαν συμμαχίαν, μὲ τὴν συμπαράστασιν τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου, ἀντιμετωπίζουν αὐτὴν τὴν κρίσιν. Μὴ τὰ ἁπλοποιῆτε ἔτσι τὰ πράγματα. Ἂς ἴδωμεν ποῦ ὁδηγούμεθα μὲ τὴν ὑποτέλειαν αὐτήν; Εἰς τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ μάλιστα ὄχι κατὰ τρόπον εὐθύν, διότι εὐθύτερον θὰ ἦτο ἐὰν ἔχῃ ἀπόφασιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ ζήτημα αὐτό, ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ εἴπῃ κλείω τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ σήμερον τὸ κλείει κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐπιφέρει τὴν βαθμιαίαν φθορὰν καὶ τὸν ἐκφυλισμὸν τῆς ἀντιστάσεως, τοῦ ἀγῶνος. Δηλαδή, παριστάνομεν εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ὅτι ἀγωνιζόμεθα διὰ τὸ Κυπριακὸν ἐνῷ εἰς πᾶσαν διεθνῆ συνάντησιν τὸ ἐγκαταλείπομεν. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μόνον μέσα εἰς τὰ πλαίσια ἀντιαποικιακῆς πολιτικῆς στηριζόμενοι καὶ εἰς τὰς ἄλλας χώρας, ὅπως εἶναι αἱ Ἀραβικαί, αἱ ὁποῖαι βλέπουν καὶ αἰσθάνονται τὴν Κύπρον ἐστραμμένην ὡσὰν πιστόλιον ἐναντίον των, πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν καὶ νὰ εὕρωμεν τὰ στηρίγματα ἐκεῖνα ποὺ θὰ μᾶς ἐπιτρέψουν νὰ μὴ ἀναγκαζώμεθα νὰ ἐγκαταλείπωμεν τὰ Ἐθνικά μας ζητήματα πρὸ τῆς πιέσεως τῶν συμμάχων, οἱ ὁποῖοι ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐχθρικῶς φέρονται πρὸς τὴν χώραν μας. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς λόγος ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖται συνήθως ἡ προπαγάνδα τῆς ὑποταγῆς τῶν μικρῶν χωρῶν εἰς τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ποὺ νὰ ὑπαγορεύῃ τὸν σημερινὸν ἐξευτελισμὸν τῆς χώρας, διὰ τοῦ πολιτικοῦ προσανατολισμοῦ της. Πιστεύω, ὅτι ὅλαι αὗται αἱ προσπάθειαι τείνουν εἰς τὴν καθυποταγὴν τῶν διαφόρων μικρῶν χωρῶν εἰς τὴν ἡγεσίαν τῆς ὑπερατλαντικῆς χώρας, ἡ ὁποία θέλει βάσεις, θέλει νὰ ἐπεκταθῇ, δυνάμει τοῦ δόγματος Ἀϊζενχάουερ, ἐπιμένει νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν Κύπρον ὡς βάσιν της. Δὲν θέλομεν μεταβολὴν κυρίαρχου εἰς τὴν Κύπρον, διότι καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ κάμῃ ἐπιλογὴν δυνάστου, ἀλλὰ ἀποκρούει τὴν καταδυνάστευσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμιλῶν εἰς Ἀμερικὴν ἀπὸ τῆς τηλεοράσεως, ἐρωτηθεὶς ποίαν γνώμην ἔχει ἐὰν ἡ Κύπρος περιήρχετο εἰς τὸ ΝΑΤΟ ἢ ἐὰν ἐγένετο βάσις τῶν Κρατῶν τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης καὶ προσεχώρει εἰς αὐτὸ καὶ ἡ Ἑλλάς, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἔχῃ κυρίαρχους ἡ Κύπρος, ἀρκεῖ οἱ κυρίαρχοι νὰ μὴ εἶναι οἱ Ἄγγλοι. Δὲν νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι κἄτι, τὸ ὁποῖον θὰ προῆγε τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῦ τραβᾷ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις; Διατὶ αὐτὴ ἡ ἔντασις καὶ ἐπιζήτησις τῶν βάσεων; Ἢ ὑπάρχει μόνον, ὅπως ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς, προοπτικὴ ψυχροῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος ἀναβιβάζει τὰ μερίσματα τῶν μετόχων τῶν μεγάλων ἑταιριῶν, ὁ ὁποῖος φοβίζει τοὺς ἀσθενεσθέρους συμμάχους καὶ ἐπιτρέπει νὰ γίνεται διείσδυσις τῶν ἰσχυροτέρων εἰς τοὺς ἀσθενεσθέρους. Δηλαδὴ πρόκειται περὶ πλασματικοῦ ψυχροῦ πολέμου. Διότι ἡ προσήλωσις τῶν λαῶν εἰς τὴν εἰρήνην καὶ ἡ συνεπὴς πάλη των ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τὰ διηπειρωτικὰ βλήματα καὶ ἡ ὑδρογονοβόμβα καὶ τὰ ἀτομικὰ ὅπλα ἀποκλείουν τὸν πόλεμον – καὶ εἴδατε ἡ προειδοποίησις τοῦ Μπουλγκάνιν πῶς συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀποφυγὴν τοῦ πολέμου – δὲν ἐπιτρέπουν τὸν πόλεμον. Ἑπομένως ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική μας στηρίζεται εἰς μίαν μπλόφαν, ἡ ὁποία, ὅμως, δὲν μᾶς ὠφελεῖ καὶ τότε ματαίως κατεξαντλοῦμεν τὰς οἰκονομίας μας καὶ μένομεν καθυστερημένοι ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς προοπτικῆς ψυχροῦ πολέμου, ἢ ἀντιθέτως πιστεύομεν ὅτι βαίνομεν εἰς πραγματικὸν πόλεμον. Κύριοι συνάδελφοι, τότε ἡ πρόβλεψις διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀκόμη χειροτέρα. Ὁ κ. Ἀνιούριν Μπῆβαν, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ δόγματος Ἀϊζενχάουερ γράφει προσφάτως τὰ ἑξῆς: «Ὁ Πρόεδρος Ἀϊζενχάουερ ... νομίζει ὅτι ἀκολουθεῖ τὴν ὁδὸν τῆς εἰρήνης. Ἀλλά, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀκολουθεῖ τὴν ὁδὸν τοῦ πολέμου... Προσέθεσεν ὅτι ἂν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἀποδειχθοῦν ἀνεπαρκῆ... μία χώρα ἀπειλουμένη δύναται νὰ ὑπολογίζῃ εἰς τὴν βοήθειάν μας... Ἀρκεῖ ἕνα Ἔθνος νὰ αἰσθάνεται ὅτι ἀπειλεῖται διὰ νὰ σπεύσουν πάραυτα αἱ Η.Π.Α. εἰς βοήθειάν του... Τί ἐννοεῖται μὲ τὴν λέξιν ἀπειλή; Ἡ ἀπειλὴ ὁρίζεται, φυσικά, ἀπὸ δύο μόνον χώρας. Ἀπὸ τὴν χώραν ἡ ὁποία ἀπειλεῖται καὶ ἀπὸ τὰς Η.Π.Α. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ ἡμᾶς τοὺς ἄλλους φαίνεται ὅτι πρέπει νὰ περιμένωμεν τὴν τύχην μας... Ποία εἶναι ἡ θέσις τῶν στρατιωτικῶν συμμάχων τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν; Ἢ καὶ τῶν χωρῶν εἰς τὰς ὁποίας αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἔχουν βάσεις; Δὲν πρέπει νὰ λάβουν καὶ αὐταὶ τώρα ὑπὸ σημείωσιν αὐτὴν τὴν νέαν Ἀμερικανικὴν πολιτικήν; Εἰς τὸν «πόλεμον τῶν κομβίων», ποὺ ἀσφαλῶς θὰ ἐπέλθῃ, ἂν ἐμπλακοῦν ἡ Ρωσία καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, αἱ χῶραι ὅπου εὑρίσκονται αἱ Ἀμερικανικαὶ βάσεις δὲν θὰ εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς ἄμεσον ἐπίθεσιν ἐκ μέρους τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ διαφορετικά; Οὐδεὶς θὰ ἠμποροῦσε νὰ περιμένῃ ὅτι ἡ Ρωσία θὰ ἀνέμενεν μέχρις ὅτου ἐξακριβώσῃ κατὰ πόσον αἱ βάσεις αὗται χρησιμοποιοῦνται πράγματι ἐνεργῶς ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Ἡ στιγμὴ διὰ νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἡ παροῦσα. Ἄλλως θὰ εἶναι πολὺ ἀργά.... Ἐκεῖνο ποὺ ἐνδιαφέρει ἡμᾶς εἶναι νὰ φροντίσωμεν ὅπως μὴ ἐμπλακῶμεν εἰς τὰς συνεπείας μιᾶς τοιαύτης ἀποφάσεως... Ὅλοι θὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἁπλοῦ ἀκαδημαϊκοῦ προβλήματος. Πιθανὸν νὰ πρόκειται περὶ ζητήματος ζωῆς ἢ θανάτου, ἀρκεῖ νὰ σημειώσωμεν πόσον ἐκρηκτικὴ κατέστη ἡ κατάστασις εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν». Κύριοι συνάδελφοι, ἐν ὀνόματι αὐτῶν τῶν βλέψεων, ἀσκεῖται ἡ πολιτικὴ τῆς προσηλώσεως εἰς τὸ ἅρμα τῶν Η. Π.Α., ἡ πολιτικὴ τῆς ὑποτελείας. Νομίζω, ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ἀφήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ προσλάβῃ ἡ ἀπόφασις αὐτὴ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἡ ὁποία κατέστη φοβερὰ λόγῳ τῶν ἑρμηνειῶν αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν ἐκεῖ πέρα καὶ τὰς ὁποίας δὲν ἀπέκρουσεν ἢ καὶ ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἀφεθῇ νὰ γίνῃ δεκτὸν ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην τὴν ἀποδέχεται καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή. Καὶ ἡ μόνη λύσις εἶναι νὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις, οὐχὶ πλέον διὰ λόγους ἐσωτερικῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ νὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις, διότι συνέβαλεν εἰς τὸ νὰ δοθῇ τοιαύτη ἑρμηνεία εἰς τὴν ἀπόφασιν. Καὶ ἡ Βουλὴ νὰ διακηρύξῃ καὶ ὅλος ὁ ἀγὼν τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ νὰ κατατείνῃ εἰς τὸ νὰ προσλάβῃ ἡ ἀσαφὴς διατύπωσις ἐκείνην μόνον τὴν ἔννοιαν, ἡ ὁποία νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ παραδεκτὴ ἀπὸ κάθε φίλον τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου. Ὅτι, δηλαδή, περιεχόμενον εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις καὶ ἡ εἰρήνευσις σημαίνει ἀμνηστίαν, κατάργησιν τῶν στρατοπέδων, κατάπαυσιν τῶν ἐχθροπραξιῶν καὶ συζήτησιν ἐπὶ ἐπιπέδου τὸ ὁποῖον νὰ ἐξασφαλίζῃ ὡς τέρμα τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, συμφωνεῖ ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν, ἢ νὰ συνεχίσωμεν;

§246ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ βλέπω ὅτι εἶναι ἀρκετοί, ἐγγεγραμμένοι, θὰ ἐπρότεινον νὰ ὁμιλήσουν δύο ἀκόμη, ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων ρητόρων καὶ οἱ ὑπόλοιποι αὔριον. Ὁ κ. Α. Μίχας, ἔχει τὸν λόγον.

§248Α. ΜΙΧΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ τετάρτη ἡμέρα ποὺ συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, τοῦ μεγάλου θέματος τῆς Ἑλλάδος. Τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ κάθε Ἑλληνικὴν καρδίαν ὁπουδήποτε γῆς εὑρίσκεται. Διὰ τὸν ἀκρίταν τοῦ Ἑλληνικοῦ νότου συζητοῦμεν ὅλοι καὶ ἐξετέθησαν ἀπόψεις πολλαὶ διὰ τὴν Κύπρον, ἡ ὁποία ἀγωνίζεται ἀπὸ τοῦ 1878 μέχρι σήμερον, ἕνα συνεχῆ καὶ συνεπῆ ἀγῶνα, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἕνωσίν της μὲ τὴν μητέρα πατρίδα. Τὸ ἀποκορύφωμα τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ διεξάγεται ἀπὸ δύο ἤδη ἔτη εἰς τὴν Κύπρον μὲ τὴν Ε.Ο.Κ.Α. ἐπὶ κεφαλῆς καὶ τὸν ἄξιον αὐτῆς ἀρχηγὸν Διγενῆ. Οἱ μάρτυρες προστίθενται ὁ εἷς ἐν συνεχείᾳ τοῦ ἄλλου. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σημειώσω καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ κἄτι. Ἡ λέξις καὶ ἡ φράσις ἡ ὁποία ἐκτοξεύεται ἀπὸ ἀγγλικῆς πλευρᾶς ἐναντίον τοῦ ἡρωϊκοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων, εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ τρομοκρατῶν. Θὰ ἔπρεπε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ ὑπενθυμίσωμεν τοῦτο εἰς τοὺς Ἄγγλους, ὅτι ὁ Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ, εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν Ἀγγλοφώνων λαῶν, ρητῶς ἀναφέρει: «Εἶναι βασικὸν δικαίωμα τῶν ἀνθρώπων τὸ ν’ ἀποθνήσκουν καὶ νὰ φονεύουν διὰ τὴν γῆν ἐπὶ τῆς ὁποίας διαβιοῦν, καὶ νὰ τιμοῦν μὲ τὴν πλέον μεγάλην.... (ἀναγινώσκει)....». Κύριοι συνάδελφοι, πολὺς θόρυβος ἐγένετο περὶ τοῦ ἂν ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἡ αὐτοδιάθεσις ἢ ἡ ἕνωσις καὶ δημιουργεῖται μία σύγχυσις ἐπὶ τῆς ὁποίας, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω μερικὰς λέξεις.

§249Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ὁ κ. συνάδελφος νὰ ὁμιλῇ πρὸ κενῶν καθισμάτων.

§250ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἔχει καταπονηθῆ. Παρακαλοῦμεν ὅπως λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, συναινέσει τῆς Βουλῆς, δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ψηφοφορίαν ἐπ’ αὐτῶν. (Ὥρα 0,15′ π. μ.).