1957.03.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58η

ΤΡΙΤΗ 12 Μαρτίου 1957

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6. 45′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Κ. Ἀποσκίτης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§4Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε συνάδελφε. Ποῖον εἶναι τὸ θέμα τοῦ Κανονισμοῦ;

§6Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἡ ὕπαρξις καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε, ἀποσκοποῦν εἰς τὴν εὐρυθμοτέραν καὶ ὁμαλωτέραν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἐπιθυμῶν καὶ ἐγὼ νὰ ἐξυπηρετήσω, παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως ὑποδείξητε εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἀθηνῶν κ. Μπρεδήμαν, ἵνα διὰ δηλώσεώς του ταύτην τὴν στιγμήν, ἐπανορθώσῃ τὸ βαρὺ σφάλμα, τὸ ὁποῖον διέπραξε κατὰ τὴν διέλευσίν του ἐκ Τιράνων.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι θέμα Κανονισμοῦ, κύριε συνάδελφε.

§8Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ἐξ ὀνόματος τῶν ἐλευθέρων, ἀλλὰ καὶ τῶν διατελούντων ὑπὸ σκληρὸν ζυγὸν τοῦ τυραννικοῦ καθεστῶτος τοῦ Ἐμβὲρ Χότζα, ἀδελφῶν μας, Βορειοηπειρωτῶν, ποιῶ ἔκκλησιν πρὸς ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν...

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν αὐτὸ μὲ τὸν Κανονισμόν.

§10Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. ........ ὅπως εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἀνακαλέσῃ τὰς ψευδεῖς καὶ κακοβούλους ἀντεθνικὰς δηλώσεις, ἐκδιώξῃ τῆς αἰθούσης ταύτης τὸν Ἕλληνα ἀντιπρόσωπον, πρὸς παραδειγματισμόν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἠρνήθη νὰ λάβῃ τὸν λόγον χθές. Κατόπιν τούτου ἐκλήθη ὁ ἀμέσως ἑπόμενος κατ’ ἀριθμητικὴν δύναμιν Ἀρχηγὸς Κόμματος, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Δ.Α., ὅστις ὡμίλησε. Θὰ ἔδει, συνεπῶς, σήμερον νὰ συνεχίσουν οἱ κ.κ. Παπαπολίτης, Τσαλδάρης, Κανελλόπουλος, τοῦ κ. Καρτάλη λαμβάνοντος, ἐκ τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν, τὸν λόγον τελευταῖος. Ὁ κ. Καρτάλης μοῦ ἔδωσεν, ὅμως, τὴν ἐξήγησιν, ὅτι χθὲς ἁπλῶς ἀντήλλαξε τὴν σειράν του μὲ τὴν τοῦ κ. Πασσαλίδη, τῇ συγκαταθέσει αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ λόγου τούτου δὲν ἐθίγησαν οἱ ἑπόμενοι κ. κ. Ἀρχηγοί, ὧν καὶ δὲν ἠννόει νὰ θίξῃ τὴν σειράν. Κατόπιν τούτου θὰ κληθῇ νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἐπιθυμῶ, ὅμως, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, νὰ γνωρίσω εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι μεταβολαὶ εἰς τὴν σειρὰν τῶν ρητόρων, δὲν εὐσταθοῦν κοινοβουλευτικῶς — τοῦ Κανονισμοῦ μὴ περιέχοντος ρητὰς διατάξεις, ἅτε μὴ προβλεφθείσης κἂν μιᾶς τοιαύτης ἐνεργείας —καὶ ὅτι τοῦ λοιποῦ τὸ Προεδρεῖον θὰ εἶναι αὐστηρὸν εἰς τὴν τήρησιν τῆς σειρᾶς, ἰδίᾳ, ἐὰν αὐτὸ γίνεται πρὸς ἐπίτευξιν μεγαλυτέρας δημοσιότητος. Τοῦτο θίγει πάντας ἡμᾶς. Εἶναι τόσον μεγάλη ἡ τιμὴ τοῦ νὰ ὁμιλῇ τις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀπευθύνεται πρὸς τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ Ἔθνους, ὥστε πᾶς συνδυασμὸς πρὸς ἐπίτευξιν ἄλλων σκοπῶν θίγει πάντας ἡμᾶς. Οἱ ὁμιλοῦντες ἐδῶ λειτουργοῦσι καὶ ὁμιλοῦσι διὰ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ μόνον δι’ αὐτήν. (Χειροκροτήματα). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§12Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα — καὶ νομίζω κατηγορήθη διὰ τοῦτο — ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατηγορήθη, διότι ἡ μομφὴ αὐτὴ ὑπεβλήθη πρὸ τῶν σχετικῶν ἀνακοινώσεων πρὸς τὸ Σῶμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐθεωρήθη ἡ πρότασίς μας ὡς πρᾶξις δικονομικῶς ἀνώμαλος, διότι ἠμπόδισε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐκθέσῃ εὐθὺς μετὰ τὴν ἐπάνοδόν του πρὸς τὸ Σῶμα τὰς ἐνεργείας του καὶ τὸν ὅλον χειρισμὸν τοῦ ζητήματος κατὰ τὴν τελευταίαν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις μομφῆς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος εἶχεν ἀκριβῶς ἕνα πρόσθετον σκοπόν, νὰ διασώσῃ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, διότι θὰ ἦτο πραγματικῶς ἀστεῖον καὶ θὰ ἐγένετο τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἀντικείμενον διεθνοῦς χλευασμοῦ, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχων ἐπιτύχει τὴν οἵαν ἀπόφασιν ἐπέτυχεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἤρχετο ἐνώπιον τοῦ Σώματος τούτου ἵνα θριαμβολογήσῃ. Πιστεύω, ὅτι ἡ πρότασις μομφῆς ἔσωσε καὶ τὸ γόητρον καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Σώματος, ἀλλὰ ἐπροστάτευσε περαιτέρω καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν...... (Διαμαρτυρίαι).

§13Γ. ΡΟΥΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμποροῦν νὰ λέγωνται τέτοια πράγματα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἶναι σεβαστή. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λογοκρισία. Ἀρκεῖ, ὅμως, νὰ μὴ ἐξέρχεται ὁ ρήτωρ τῶν ὁρίων τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τῆς εὐπρεπείας. Τοιοῦτόν τι δὲν διεπίστωσα. (Διαμαρτυρίαι).

§15Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ρήτωρ.

§17Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς, κύριε Καλαντζῆ, ὁ ὁποῖος εἶσθε πεπειραμένος;

§19Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ λαμβάνει τις τὸν λόγον ἀμέσως μετὰ τὴν κάθοδον τοῦ ρήτορος ἀπὸ τὸ βῆμα.

§21Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, διότι νομίζω, ὅτι δικαιοῦται ὁ κ. Καρτάλης νὰ ὁμιλῇ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κόμματός του καὶ μόνον καὶ νὰ διερμηνεύῃ τὰς ἀπόψεις τῶν ὀπαδῶν του, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται νὰ ὁμιλῇ ἰδίᾳ λογαριασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, καὶ νὰ ἀναλαμβάνει τὴν προστασίαν ἡμῶν, διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς προστασίας τοῦ κ. Καρτάλη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία.

§22Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐδικαιολόγησα, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ἐπαρκῶς τὴν σπουδὴν μετὰ τῆς ὁποίας — κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν — ὑπεβλήθη ἡ πρότασις μομφῆς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸν κύριον σκοπὸν τῆς μομφῆς αὐτῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁπλούστατος. Ἡ πρότασις μομφῆς στηρίζεται, καὶ ἐλπίζω νὰ τὸ ἀποδείξωμεν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα αὐτό, διότι ἀπεδέχθη μίαν πρότασιν τοῦ Ἰνδοῦ ἀντιπροσώπου κ. Μένον — ἡ ὁποία δὲν ὁμιλεῖ, τοὐναντίον μάλιστα, ἀντιπαρέρχεται τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ἡ ὁποία ἐχαιρετίσθη ἀπὸ τὸν Ἰνδικὸν Τύπον, ὡς τελεία ὑποστήριξις τῆς Ἀγγλικῆς θέσεως — καὶ ὅτι ἐσκεμμένως ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν αὐτὴν — διότι ὑπῆρχε καὶ ἄλλος δρόμος, ὅπως καὶ θὰ ἀποδείξωμεν — καὶ διὰ τῆς ψήφου της ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα τῶν Κυπρίων πατριωτῶν. Θὰ ἀποδείξωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατεδίκασε διὰ τῆς ψήφου της τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα τῶν Κυπρίων καὶ ὅτι ἦτο μία συνέπεια καὶ μία συνέχεια ἡ πρᾶξις αὕτη. Ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ψηφίσῃ τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, ἦτο μία συνέχεια ὅλης τῆς πολιτικῆς τῆς πρώτης Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, τῆς Κυβερνήσεως τῆς 6ης Ὀκτωβρίου, ἡ ὁποία ἀνεψεώθη διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 19ης Φεβρουαρίου καὶ σκοπὸς τῆς ὁποίας ἦτο νὰ ἀπαλλαγῇ καὶ νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ τέλος θὰ ἀποδείξω — ὡς ἐλπίζω — ὅτι ἡ ὅλη διπλωματικὴ προεργασία εἶχε τὸ ἀποκορύφωμά της κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου ὅλαι αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ἀπὸ 6)10 μέχρι τῆς ἀποφάσεως τῆς 23.2.1957, μίαν καὶ μόνην εἶχον κατευθυντήριον γραμμὴν καὶ ἕνα σκοπὸν τὸ κλείσιμον τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Καὶ ἄς ἔλθωμεν, τώρα, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα. Νομίζω, ὅτι τὸ καλύτερον μέσον καὶ ἡ προσφορωτέρα μέθοδος διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τις μίαν ἐξέλιξιν ἐπὶ τοῦ διεθνοῦς ἐπιπέδου εἶναι νὰ παρομοιάζῃ αὐτὴν μὲ παίγνια ζατρικίου. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς — ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐτέθη — ἤθελε αὐτοδιάθεσιν καὶ ἕνωσιν. Διὰ τὸν Κυπριακὸν λαόν, ἡ αὐτοδιάθεσις ἔχει μίαν καὶ μόνον ἔκφρασιν τὴν ἕνωσιν, διότι ὁ πόθος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εἶναι νὰ ἑνωθῇ μὲ τὸ ὑπόλοιπον Ἑλληνικὸν Κράτος. Αὐτή, λοιπόν, ἦτο ἡ θέσις τὴν ὁποίαν εἶχον οἱ Κύπριοι. Ποία ἦτο ἡ θέσις ἡ Ἑλληνική; ἢ μᾶλλον ποία ἦτο ἡ θέσις ἡ Ἑλληνική, ὅταν παρέλαβε τὴν ἐξουσίαν ὁ νῦν Πρωθυπουργός; διότι δὲν πρόκειται νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ ποία ὑπῆρξεν ἡ θέσις ἡ Ἑλληνικὴ κατὰ τὴν πρώτην προσφυγὴν τοῦ 1953, τοῦ 1954, κ.λ.π. Ὅταν παρέλαβεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς τὴν ἐξουσίαν τὴν 6.10.55, ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἦτο σαφῶς καθωρισμένη διὰ μιᾶς συμφωνίας ἡ ὁποία ἐπῆλθε μεταξὺ τῶν τότε Κομμάτων τοῦ Κοινοβουλίου — τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα ἦτο τότε εἰς τὰ σπάργανα καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὴν συμφωνίαν ἐκείνην, δὲν ἔχει ὡς ἐκ τούτου καὶ εὐθύνας διὰ τὴν θέσιν ἐκείνων — ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει συμφωνία τοῦ τότε Κονοβουλίου–Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις — εἶναι καὶ τοῦτο ἐκ τῶν πραγμάτων ὑποχρεωμένον νὰ συμφωνήσῃ εἰς τὴν θέσιν ποὺ συνεφωνήθη τότε. Ποία, λοιπόν, ἡ ληφθεῖσα θέσις; ἡ θέσις ἦτο αὐτοδιάθεσις ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας.

§23Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὅταν λέγετε ἀνακριβείας, εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ δέχεσθε διακοπάς. Ἄν ἐνθυμοῦμαι, κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν, δι’ ἐγγράφων ἀπέδειξεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐκτὸς τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου, οὐδὲν ἄλλο κόμμα ἐκ τῶν εὑρισκομένων εἰς τὴν Βουλὴν ὑπεστήριξε τὴν ἄποψιν τῆς ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας αὐτοδιάθεσιν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἔχει τὴν κακὴν συνήθειαν νὰ ἐπικαλῆται ἀνακριβείας καὶ ἐκ τούτου νὰ δημιουργῇ ἐντυπώσεις, ἔχομεν, ὅμως, τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἡμεῖς νὰ τὸν διακόψωμεν, διότι ἐμμένει ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐδόθησαν ἤδη σαφεῖς διευκρινίσεις.

§24Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐὰν ἔχω συνηθείας κακὰς ἢ καλάς, αὐτὸ θὰ τὸ κρίνω μόνος μου.

§25Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δικαιοῦμαι νὰ διαμαρτύρωμαι ὅταν λέγετε ἀνακριβείας.

§26Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὑπάρχει καὶ βῆμα καὶ Τύπος, διὰ τῶν ὁποίων ἠμπορεῖτε νὰ ἀποδείξητε ὅτι οἱ ἰσχυρισμοί μου εἶναι ἀνακριβεῖς. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸ ἀντίθετον.

§27Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπεδείχθη δι’ ἐγγράφων ἡ ἀνακρίβεια τῶν ὑφ’ ὑμῶν λεχθέντων.

§28Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὑπάρχει ἡ ἐλευθερία τοῦ βήματος καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ μὲ διακόπτετε. Δὲν διέκοψα κανένα καὶ ζητῶ τὸν αὐτὸν σεβασμὸν καὶ δι’ ἐμέ.

§29Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὅταν λέγετε ἀνακριβείας, δικαιούμεθα νὰ σᾶς διακόπτωμεν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς ἀφήσωμεν νὰ λέγετε ἀνακριβείας ἀδιαμαρτυρήτως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§30Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Οἱ Πρωθυπουργοὶ δὲν διακόπτουν, δίδουν τὸ παράδειγμα.

§31Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐναπόκειται νὰ κρίνῃ ἂν δικαιοῦται ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ παραβιάζῃ τὸν Κανονισμόν.

§32Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι τὴν ἰδίαν γνώμην εἴχατε καὶ σεῖς ἐπὶ τοῦ θέματος, θὰ σᾶς ἀναγνώσω πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῆς 6ης Ἀπριλίου τοῦ 1956: «Κ. Καραμανλῆς....... Εἰς ἀπάντησιν τῶν παρακλήσεων ὅπως προθῶμεν καὶ συστήσωμεν εἰς τὸν Μακάριον νὰ ἀποδεχθῇ τὰς προτάσεις αὐτάς, συνετάξαμεν τὸ ὑπόμνημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητήσαμεν ἄμεσον καὶ ἄνευ ἐπιφυλάξεων ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, πλήρη αὐτοκυβέρνησιν στηριζομένην ἐπὶ δημοκρατικῆς βάσεως καὶ τακτὴν προθεσμίαν. Εἶναι ἡ μόνη θέσις τὴν ὁποίαν ἐγγράφως ἔλαβεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος». (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§33Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος διεξάγει πάντοτε τὰς συζητήσεις κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ἀποτελῇ μόνιμον ἀνωμαλίαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ποία εἶναι ἡ ἄποψίς σας ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικαλῆσθε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀνακριβῆ πράγματα. Εἶπον ὅτι ἀπεδείχθη δι’ ἐγγράφων κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν, ὅτι ἐκτὸς τοῦ κ. Παπανδρέου, οὐδὲν ἄλλο κόμμα ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπεστήριξε τοιαύτας ἀπόψεις. Ἀπεδείχθη, λοιπόν, τότε, ὅτι αὐτό, ὅπερ σήμερον ἐπαναλάβατε, ἦτο ἀνακριβὲς καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἐπικαλῆσθε καὶ πάλιν.

§34Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσωμεν αὐτὸν τὸν ἄσκοπον διάλογον μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅτι ἀπεδείχθη, τοὐλάχιστον, τοῦτο: ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως διεκηρύχθη παρὰ τοῦ Προέδρου της ὅτι ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας διότι ἔτσι τοὐλάχιστον ἀναφέρεται εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῆς 6ης Ἀπριλίου τοῦ 1956. Ἐὰν τὰ ὑπόλοιπα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πλὴν τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, συνεφώνησαν πρὸ τῆς συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου ἢ κατὰ τὴν μακρὰν πορείαν τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπεδέχθησαν τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως, νομίζω ὅτι εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένη ἡ ἄποψίς μου, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ τόση ὀργὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τελείως ἀνεξήγητος καὶ ἀδικαιολόγητος. Διότι, ἀναμφισβητήτως, καὶ ἂν ἀκόμη παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρὸ τῆς συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου μόνον ὁ κ. Παπανδρέου ἐδέχθη τὴν θέσιν τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι πλειστάκις τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεκήρυξαν τὴν πίστιν των πρὸς τὴν θέσιν τῆς ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἄρα ἐφ’ ὅσον καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν ἐδέχθησαν τὴν ἄποψιν αὐτήν, ὁμολογῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ θεωροῦμεν τὴν θέσιν τῆς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας ὡς θέσιν ὁλοκλήρου τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐνθυμοῦμαι, ἄλλωστε, καὶ θέλω νὰ φρεσκάρω τὴν μνήμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐπροτάθη ψήφισμα κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Ο.Η.Ε. — μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν παρένθεσιν — ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὸ ὁποῖον ἐλέγετο ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐμμένει εἰς αὐτὸ τὸ αἴτημα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἀπήντησεν ὅτι ἀποδεχόμεθα τὸ αἴτημα, δὲν θέλομεν, ὅμως, διὰ λόγους τακτικῆς νὰ δεσμευθῶμεν, ὑποχρεούμενοι καὶ ὑποσχόμενοι — ἡ Κυβέρνησις — εἰς τὴν Βουλήν, ἐφ’ ὅσον θέλομεν ἀλλάξει τὴν γραμμὴν αὐτὴν νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἐκθέσωμεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὰς ἀντιλήψεις μας. Ὡς ἐκ τούτου, νομίζω, ὅτι ἠδυνάμεθα μετὰ βεβαιότητος καὶ παρὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ βεβαιώσωμεν ὅτι ἡ θέσις τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας ὑπῆρξε τοὐλάχιστον θέσις ὁλοκλήρου τοῦ Κοινοβουλίου, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, αἱ δύο θέσεις εἶναι ἀπολύτως καθαραὶ καὶ ἡ θέσις τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ καὶ ἡ θέσις ὁλοκλήρου τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐκεῖνο ποὺ προσεπάθησε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦτο νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀμφιβολίαν ἡ ὁποία ἐνθυμίζει τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ὁ προκάτοχός του Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶχεν ἀναπτύξει, ὡς πρὸς τὴν προθεσμίαν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐνθυμοῦμαι, τότε, ὅτι ὁ κ. Θεοτόκης εἶχεν ὑποστηρίξει ὅτι τὸ αἴτημα τῆς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας εἶχεν ἱκανοποιηθῆ ἢ θὰ ἱκανοποιεῖτο διὰ τῆς δηλώσεως τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων Χάρντιγκ–Μακαρίου ἢ Λέννοξ Μπόϋντ–Μακαρίου καὶ ὑπεστήριξεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ὑπάρχει μὲν διὰ τῶν δηλώσεων τῶν Ἄγγλων μία προθεσμία, ἡ προθεσμία ὅμως, δὲν ἦτο προθεσμία ἡμερομηνίας δύο, τριῶν, πέντε, ἐτῶν, ἀλλὰ ἦτο προθεσμία «γεγονότων», ἡ ὁποία ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν διεθνῆ κατάστασιν καὶ ἀπὸ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, χθές, εἶπεν ὅτι ἡ ἀναγνώρισις, ἐκ μέρους τῶν Ἄγγλων, τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν σκοπῶν τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἡ ἀναγνώρισις τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐμμέσως, διότι θὰ ἀποδείξωμεν ὅτι δὲν ἀνεγνωρίσθη ἡ αὐτοδιάθεσις, ἡ ἀναγνώρισις, λέγω, τῶν σκοπῶν καὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου νὰ ἐκλέξῃ τὸ οἱονδήποτε καθεστώς του, εἶναι μία ἐπιτυχία τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι μόνον ἐπιτυχία τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐπιτυχία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀναδράμω εἰς τὴν συνδιάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, τοῦ 1955, καὶ νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν, τότε, Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμιλοῦντος κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος: «Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐδημοσίευσαν συκοφαντικὰς κατηγορίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης, ἰσχυρίσθησαν ἐπίσης ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. δὲν ἦτο εἰλικρινὴς εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. παραδέχεται καὶ ὑποστηρίζει τοὺς σκοποὺς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀκριβῶς ὅπως ὑποστηρίζει καὶ τὸ προοίμιον καὶ τὸν λοιπὸν Καταστατικὸν Χάρτην. Ἔχομεν πάντοτε σταθερῶς εἰς τὸν νοῦν μας τὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τοὺς σκοποὺς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐν τούτοις πρόκειται περὶ ἀρχῶν καὶ οὐχὶ περὶ εἰδικῶν ὑποδείξεων. Ὑπάρχουν πολλοὶ τρόποι, μὲ τοὺς ὁποίους δύνανται νὰ ἐκφρασθῶσιν αἱ ἴδιαι ἀρχαί. Ἡ πραγματοποίησις ἑνὸς ἰδανικοῦ δὲν ὁδηγεῖ ὑποχρεωτικῶς εἰς τοὺς ἰδίους θεσμούς, καὶ διὰ τῶν ὁποίων καθιερώνεται τοῦτο, ἐνῷ ὁ Καταστατικὸς Χάρτης ὁ ἴδιος θὰ περιελάμβανεν εἰδικὰς ὑποδείξεις, ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἔδει νὰ τεθοῦν εἰς ἐφαρμογὴν αἱ ἀρχαί, πλήν, οἱ συντάκται τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, ἦσαν τῆς γνώμης ὅτι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν μιᾶς ἀρχῆς, πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν ὅλαι αἱ περιστάσεις». Αὐτὴ εἶναι ἡ θεωρία, ἡ βρεταννική, ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου. Ὄχι μόνον δὲν ἀρνεῖται ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀρχῶν αὐτῶν εἰς τὸ καθεστὼς τῆς Κύπρου, ἀλλὰ τὴν διακηρύσσει πρῶτος ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν, χωρὶς κἂν νὰ ἔχῃ προκληθῆ ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος κ. Στεφανόπουλον. Θὰ ἴδητε, ἐν συνεχεία, ὅτι ἡ ἐξέλιξις αὐτὴ τῶν βρεταννικῶν θέσεων δὲν ἤλλαξε καὶ ὅτι μεταξὺ Μὰκ Μίλλαν εἰς τὴν συνδιάσκεψιν τοῦ 1955, μέχρι τοῦ Βρεταννοῦ Ὑπουργοῦ κ. Νόμπλ, ἐν ἔτει 1957 εἰς τὸν Ο.Η.Ε., μέχρι τὸν θρίαμβον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ ἀναγνωρίσεως τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν σκοπῶν τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, οὐδεμία, τονίζω τὴν λέξιν, οὐδεμία παραλλαγὴ τῆς Ἀγγλικῆς γραμμῆς ἐγένετο. Ὡς ἐκ τούτου, καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἦτο λίαν εὔκολον εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας κ. Νόμπλ, νὰ παραδεχθῇ ἀμέσως τὸ ψήφισμα τοῦ κ. Μένον. Κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ γνωρίζετε μίαν θεωρητικὴν διαφορὰν μεταξὺ ἀγγλοσαξωνικοῦ κόσμου καὶ τοῦ ὑπολοίπου, διὰ τὴν ἐξέλιξιν πρὸς αὐτοδιάθεσιν. Ὡς γνωρίζετε —καὶ ἐπεκαλέσθη τοῦτο, κατ’ ἐπανάληψιν, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, δεικνύων διαφόρους ἀντιπροσώπους πολλῶν κρατῶν, νὰ κάθηνται γύρω του — ποία εἶναι ἡ ἐξέλιξις ἡ ὁποία προδικάζει τρόπον τινά, τὴν αὐτοδιάθεσιν, κατὰ τὸν ἀγγλοσαξωνικὸν τρόπον. Εἶναι ἡ αὐτοκυβέρνησις ἡ ἐσωτερική, αὐξάνεται ἡ αὐτοκυβέρνησις, ἐμπλουτίζονται αἱ ἁρμοδιότητες, φθάνομεν εἰς μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία λέγεται αὐτονομία, περνᾶμε μετὰ εἰς τὴν ἀπόλυτον λεγομένην αὐτοκυβέρνησιν ἢ αὐτονομίαν, ἐὰν θέλετε—αἱ ἑλληνικαὶ ἀποχρώσεις δὲν δύνανται νὰ ἀποδώσουν τὴν λεπτότητα αὐτὴν τῶν Βρεταννικῶν νοημάτων, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ δυσκόλως κατανοῶ — φθάνομεν εἰς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τοῦ Οὐεστμίνστερ, γινόμεθα ἴσα μέλη ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας καὶ τότε μόνον ἔχομεν τὴν δυνατότητα, διὰ τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως τοῦ Κοινοβουλίου, τοῦ ὁμοτίμου Κράτους, τῆς ἰσοπολιτείας, νὰ ἐξέλθωμεν πλέον ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν Κοινοπολιτείαν, τουθ’ ὅπερ ἔγινε προσφάτως μὲ τὴν Βιρμανίαν καὶ πρᾶξις προβιβασμοῦ ἡ ὁποία ἔγινε κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας μὲ τὸ ἐλεύθερον Κράτος τῆς Γκάνα. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεωρία, ἡ ἀγγλοσαξωνική, περὶ αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλά, διὰ νὰ καταλάβωμεν τὴν ἔννοιαν τῶν λέξεων καὶ νὰ μὴ θριαμβολογοῦμεν εὐκόλως, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις, ὡς θεωρητικὸν δικαίωμα, ἀμφισβητεῖται σοβαρῶς εἰς τὴν ἀγγλικὴν βιβλιογραφίαν καὶ θὰ ἦτο εὔκολον νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν μιᾶς πλειονότητος πληθυσμῶν, ἡ αὐτοδιάθεσις δὲν εἶναι ποτὲ μηχανικὴ ἔκφρασις τῆς πλειοψηφίας, ὅπως νομίζομεν τοὐλάχιστον ἡμεῖς, ἀλλὰ εἶναι ἔκφρασις τῆς ἐπιτυχοῦς συμβιώσεως τῶν δύο αὐτῶν λαῶν, ὅπως εἰς τὸ παράδειγμα τῆς Κύπρου, μέχρι τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ ἀπ’ ἐκεῖ τῆς ἐξόδου ἐκ τῆς Κοινοπολιτείας. Καὶ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θέλῃ ἐπ’ αὐτοῦ περισσοτέρας πληροφορίας, θὰ τὸν παραπέμψω εἰς τὸ προσφάτως κυκλοφορῆσαν σύγγραμμα ἑνὸς διακεκριμένου δημοσιολόγου καὶ συνταγματολόγου Ἄγγλου, τοῦ κ. Τζέμινς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ παρένθεσις θεωρητικῶς δὲν παίζει κανένα ρόλον. Ἂς παρακολουθήσωμεν τὴν ἐξέλιξιν τῆς Ἀγγλικῆς σκέψεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, συγκεκριμένως ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἔρχομαι εἰς τὴν περίφημον ἀνταλλαγὴν ἐπιστολῶν μεταξὺ τοῦ κ. Λένοξ Μπόϋντ–Χάρντιγκ ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ Μακαρίου ἀφ’ ἑτέρου, ἡ ὁποία περιλαμβάνει καὶ μίαν δήλωσιν τοῦ κ. Λένοξ Μπόϋντ, δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἐξήρτα ὁ κ. Λένοξ Μπόϋντ ἐκ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀγγλικῆς προτάσεως ὑπὸ τοῦ Μακαρίου, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἀλλὰ ἡ ὁποία ἔγινε μετέπειτα, μὲ τὴν διακοπὴν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἡ ὁποία ἀφορᾷ πάλιν τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Λέγει ὁ Ἄγγλος Ὑπουργὸς μεταξὺ ἄλλων: «Ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. ἔχει προσχωρήσει εἰς τὰς ἀρχάς, αἵτινες ἐνσωματοῦνται εἰς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τὸν Χάρτην τοῦ Πότσδαμ καὶ τὸν Χάρτην τοῦ Εἰρηνικοῦ, τοὺς ὁποίους ἔχει ὑπογράψει. Δὲν ὑποστηρίζει συνεπῶς, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως, δὲν δύναται ποτὲ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Κύπρον. Δὲν ὑποστηρίζει, συνεπῶς, τὸ ἀδύνατον τῆς ἐφαρμογῆς της. Ὑποστηρίζει, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ τώρα πρακτικήν τινα λύσιν λόγῳ τῆς παρούσης καταστάσεως εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. προσφέρει πλέον εὐρεῖαν αὐτοκυβέρνησιν». Ἡ συνέχεια, ἡ λογική, εἶναι σαφής. Ὁ κ. Μὰκ Μίλλαν εἶχεν ἀναγνωρίσει αὐτὰς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐφήρμοζεν κατὰ τὸν τρόπον ποὺ ἐνόμιζεν ὁ κ. Μπόϋντ πρὸ 6–8 μηνῶν. Ἀργότερα, ἐπανέρχεται καὶ λέγει, ὅτι αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ ἐφαρμόζονται καὶ σήμερον, καὶ ἀναγνωρίζονται πάντοτε ὑπὸ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι πλέον ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν παίρνουν οἱ Ἄγγλοι κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Μακάριον. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεως Μένον. Λέγει: «Βεβαίως ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἡ Κυβέρνησίς μου τὴν ἀποδέχεται ὡς ὁδηγὸν διὰ τὴν πολιτικήν της, ὡς πρὸς τὰ μὴ αὐτόνομα ἐδάφη. Πολλὰς φορὰς διεκηρύξαμεν τὴν πίστιν μας εἰς τὴν ἀρχὴν ταύτην ὑπογράψαντες τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τὸν Χάρτην τοῦ Ἀτλαντικοῦ, τὸν Χάρτην τοῦ Πότσδαμ καὶ τὸν Χάρτην τοῦ Εἰρηνικοῦ. Ἐμμένομεν πάντοτε εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας....... Ἐβεβαιώσαμεν ἐπισήμως τὴν ἀπὸ μέρους μας ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως ὡς πρὸς τὴν Κύπρον». Ὁμιλῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν, τὸ ἐπανέλαβε καὶ πάλιν, τὴν 19ην παρελθόντος Δεκεμβρίου. Διατύπωσις Μπόϋντ, ἐν ἔτει 1956: «Ἐμμένομεν πάντοτε εἰς τὴν δήλωσιν αὐτήν», ἐβεβαίου ἐν συνεχείᾳ ἐπισήμως, ὁμιλῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ δήλωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Μεγ. Βρεταννίας πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεως Μένον. Ποία, λοιπόν, ἦτο ἡ πρότασις Μένον, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὑρίσκεται εἰς οἱανδήποτε ἀντίθεσιν μὲ τὴν σειρὰν αὐτῶν ὅλων τῶν ἀγγλικῶν θέσεων ἡ ψήφισις τῆς προτάσεως Μένον ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἠσχολήθη χθὲς διὰ μακρῶν, μὲ τὸ περιεχόμενον τῶν προτάσεων Μένον, ὡς ἐκ τούτου θὰ εἶμαι συντομώτατος. Τί λέγει ὁ κ. Μένον; «Πρῶτον, ὑπάρχει μία χωριστὴ ἐθνότης, ἕνα σύμπλεγμα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν εἰς τὴν Κύπρον, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν διαφόρους γλώσσας, ἔχουν διαφόρους θρησκείας, οἱ ὁποῖοι, ὅμως, συγκροτοῦν μίαν ἰδικήν των ἐθνότητα. Καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ μὲν ἐνδιαφέρον τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ὡραῖον, ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον, δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ εἶναι πρακτικόν. Δὲν παραδέχομαι ἐγὼ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Παραδέχομαι τὴν ἐξέλιξίν της πρὸς μίαν αὐτονομίαν καὶ πρὸς μίαν ἐλευθερίαν. Δηλαδή, ὄχι μόνον δὲν δέχομαι τὸ Ἑλληνικὸν αἴτημα, τῆς αὐτοδιαθέσεως, τοὐλάχιστον, μὲ τὸν σκοπὸν ἢ τὴν δυνατότητα τῆς πτώσεως—ὅπως τὸ περιέγραψε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, λέγων ὅτι οἱαδήποτε ἀπόφασις θὰ εἶναι σεβαστή. Ἀποκλείει ὁ κ. Μένον τὴν ἕνωσιν. Λέγει ὅτι ὑπάρχει ἐδῶ μία χωριστὴ ἐθνότης. Ἡ ἐθνότης αὐτὴ ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἀκολουθοῦν αἱ ἐθνότητες ἐντὸς τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας, βάσει τῶν ἀρχῶν τῶν συνταγμάτων τῆς Βρεταννικῆς Αὐτοκρατορίας. Ὁ κ. Μένον περαιτέρω, λέγει, «δὲν δέχομαι τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ». Ἀλλά, τί δὲν τοῦ ἀρέσει εἰς τὸ Σύνταγμα Ράντκλιφ; Δὲν τοῦ ἀρέσει ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ ἀσφάλεια δὲν περιέρχεται εἰς χεῖρας τῶν Κυπρίων. Δὲν νομίζω νὰ εἶναι θέμα ἀρχῆς, τὸ θέμα τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας. Ἐξ ἄλλου, κατὰ τὰς συζητήσεις Μακαρίου–Χάρντιγκ, ἐβεβαίου ὁ Χάρντιγκ, ὅτι καὶ ἡ ἐσωτερικὴ ἀσφάλεια θὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας τῶν Κυπρίων, ἅμα τῇ ἐμπεδώσει τῆς τάξεως. Ἄρα, διαφορὰ μεταξὺ τῶν θέσεων Μένον καὶ τῶν θέσεων Μὰκ Μίλλαν–Λένοξ Μπόϋντ, δὲν ὑπάρχει. Ὁ κ. Μένον ὑποστηρίζει τὴν ἐξέλιξιν τῆς Κύπρου ἐντὸς τῆς Αὐτοκρατορίας, μὲ σκοπὸν τὴν αὐτονομίαν καὶ μὲ σκοπὸν τὴν περαιτέρω ἐξέλιξιν ἐνδεχομένως εἰς κρατικὴν ἀνεξαρτησίαν ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας καί, ἐὰν μετέπειτα θελήσῃ ποτὲ ἡ Κύπρος, ὅπως τὸ ἔκαμεν ἡ Βιρμανία, νὰ ἐξέλθῃ τῆς Κοινοπολιτείας. Κατὰ περίεργον τρόπον, καὶ φοβοῦμαι, ὅτι ὁ πολυμαθέστατος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν παρετήρησεν ἐδῶ μίαν λεπτότητα διακρίσεως καὶ φρασεολογίας, τὴν ὁποίαν, τοὐλάχιστον, εἰς τὸ Ἀγγλικὸν κείμενον, τὸ ὁποῖον φαντάζομαι ὅτι δεσπόζει, ὁ κ. Μένον ἔκαμε κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως, ἐπεξηγῶν τὴν ψῆφον του, λέγει εἰς μίαν περικοπήν, ὅτι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ Νὸμπλ δὲν εἶναι ἡ φωνὴ τοῦ λόρδου Νόρθ, ἀλλὰ ἡ φωνὴ τοῦ λόρδου Ντράχαν. Καὶ φαντάζομαι, διὰ τοὺς περισσοτέρους ἀκροατὰς τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η. Ε., παρὰ τὸ ὑψηλὸν ἐπίπεδον τῶν συζητήσεων, ἡ λεπτὴ αὐτὴ διάκρισις ἐπέρασεν ἴσως ἀπαρατήρητος. Ἀλλὰ ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, ὅτι ὁ λόρδος Νόρθ ἦτο ἐκεῖνος τοῦ ὁποίου ἡ ἄστοχος καὶ μᾶλλον ἄκαμπτος πολιτικὴ του ὡδήγησεν εἰς τὴν ἐπανάστασιν καὶ ἀνεξαρτησίαν τῶν μετέπειτα Ἡνωμένων Πολιτειῶν, αἱ ὁποῖαι διεξεδίκησαν τὴν ἐλευθερίαν των καὶ τὴν ἐπῆραν, ἐνῷ ὁ λόρδος Ντράχαν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὴν αὐτὴν ἐποχὴν εἰς τὰ 1839 περίπου, ἥνωσε τὸν Κάτω μὲ τὸν Ἄνω Καναδᾶν, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ παραμείνῃ μέχρι σήμερον ὁ Καναδᾶς, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἐντὸς τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας. Ἄρα, λοιπόν, ὑπηνίχθη σαφῶς ὁ κ. Μένον καὶ ἔδωσε νὰ καταλάβῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπορῶ δὲ πῶς δὲν τὸ ἀνέφερε μέχρι στιγμῆς, ὅτι ὤφειλε νὰ ἀκούσῃ διὰ τῆς φωνῆς τοῦ Νόμπλ, ὄχι τὴν φωνὴν τοῦ λόρδου Νόρθ, ἀλλὰ τὴν φωνὴν τοῦ λόρδου Ντράχαν, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ συγκρατήσῃ τὸν Καναδᾶν ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας. Αὐτὴ ἦτο ἡ θεωρία τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Μένον, λέγων ταὐτοχρόνως ὅτι εἶναι εὐτυχὴς διαπιστώνων μίαν μεγαλοψυχίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι εὐτυχὴς ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔκαμε προόδους, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παραιτεῖται πλέον τῆς Ἑνώσεως τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δέχεται τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει οὐδεμίαν βλέψιν κ.λ.π., δηλαδὴ μίαν σειρὰν ἐγκωμίων διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶχε ὡς ὑπόβαθρον τὴν παραίτησίν της ἐπὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Αὐτή, λοιπόν, ἦτο ἡ ταὐτότης ἀντιλήψεων, διότι δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἐχέφρων ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι μεταξὺ τῶν ἀλλεπαλλήλων θέσεων τὰς ὁποίας ἐπῆρεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸ 1955 καὶ μέχρι σήμερον καὶ τῶν προτάσεων καὶ τῆς ἐπιχειρηματολογίας τοῦ κ. Μένον, ὑπάρχει ἐλαχίστη διαφορά. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν δυσκολεύεται καθόλου ὁ κ. Νόμπλ, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπεξηγῶν τὴν ψῆφον του νὰ εἴπῃ: «Ἡ ἀντιπροσωπεία μας εἶναι πεπεισμένη ὅτι τὸ ψήφισμα ἀντιπροσωπεύει τὴν εἰλικρινῆ ἐπιθυμίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως εὐνοήσῃ τὴν διατύπωσιν μιᾶς εἰρηνικῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Πρόκειται περὶ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἐπεδίωξεν ἐπιμόνως καὶ ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν εἰς τὴν νῆσον καὶ ἀλλοῦ, ἀπέβλεψαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον........». Ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἐνεκρίθη, ἀποδέχεται τὰ ἑξῆς στοιχεῖα: Ἐν πρώτοις, ἀναγνωρίζει, ὅτι ἡ λύσις τοῦ προβλήματος ἀπαιτεῖ ἀσμόσφαιραν ἠρεμίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ παρακίνησις εἰς τὴν βίαν, ἡ ὑποστήριξις τῆς τρομοκρατίας, ἡ ἐκφόβισις καὶ ὅλαι αἱ λοιπαὶ προσβολαὶ τῆς ἐλευθερίας, ἐκφράσεως, θὰ ἐξαφανισθοῦν. Ἡ εἰρήνη καὶ ἡ ἐλευθερία ἐκφράσεως συμβαδίζουν. Ἐπαναλαμβάνω αὐτὰς τὰς δύο λέξεις «ἐλευθερία ἐκφράσεως». Θὰ ἔχω ἴσως, ἐὰν μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ χρόνος, ἀργότερα, τὴν δυνατότητα ἀναπτύσσων τὸν παραλληλισμὸν μεταξὺ τῆς Ἀλγερινῆς ἀποφάσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς, νὰ ἀποδείξω ποίαν σημασίαν ἀπέδωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὰς λέξεις «ἐλευθερία ἐκφράσεως». Δὲν γνωρίζω ἐὰν κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τοῦ κ. Μένον ἐβοήθησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ περιληφθοῦν αἱ λέξεις «ἐλευθερία ἐκφράσεως». Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐνδεχομένως ναί. Ἀλλὰ δὲν παίζει τοῦτο κανένα ρόλον. Πάντως ἀπέδωσε μεγίστην σημασίαν καὶ συγκρίνων τὴν Ἀλγερινὴν ἀπόφασιν μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ κ. Μένον, ὑπεγράμμισε, μεταξὺ ἄλλων, ὅτι αὐτὴ ἡ «ἐλευθερία ἐκφράσεως» ἦτο ἕνα πρόσθετον στοιχεῖον, ἐβάδιζε δὲ ἐπ’ αὐτοῦ μία σειρὰ συμπερασμάτων περὶ ἀμνηστίας, περὶ ἀπελευθερώσεως κρατουμένων, περὶ ἐπιστροφῆς τοῦ Μακαρίου κ. ἄ. Θὰ ἤθελον νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος, φαντάζομαι, γνωρίζει τὰ κείμενα τοῦ Ὑπουργείου του, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς «ἐλευθερίας ἐκφράσεως» ὑπῆρχε κατὰ τὰς συζητήσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν ἡμεῖς μὲ τοὺς Ἄγγλους, ἦτο ὄχι αἴτημα ἰδικόν μας, ἀλλὰ αἴτημα τοῦ Χάρντιγκ. Ἰδοὺ δὲ ἡ ἀπόδειξις. Λευκὴ Βίβλος. Συνομιλίαι Χάρντιγκ–Μακαρίου. Ζητεῖ ὁ Χάρντιγκ ἀπὸ τὸν Μακάριον ἐλευθερίαν ἐκφράσεως, καὶ στηρίζει τὴν ἐλευθερίαν ἐκφράσεως εἰς τί; Ὅτι οἱ Κύπριοι δὲν εἶναι ἐλεύθεροι νὰ ἐκδηλωθοῦν ὑπὲρ τοῦ Χάρντιγκ καὶ τῆς Ἀγγλίας, διότι ὑπάρχει τρομοκρατία τῆς Ε.Ο.Κ.Α., ἡ ὁποία τοὺς ἐμποδίζει νὰ ἐκδηλωθοῦν ἐλεύθερα. (Χειροκροτήματα). Ὥστε, βλέπετε, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ στοιχεῖον ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἠθέλησε νὰ ἐξαρτήσῃ ὁλόκληρον τὴν διαδικασίαν τῶν «μέτρων εἰρηνεύσεως» εἰς Κύπρον, αὐταὶ αἱ λέξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπανέρχονται στερεοτύπως αἱ ὁποῖαι ἐπροτάθησαν τὸ πρῶτον ἀπὸ τὸν Χάρντιγκ εἰς τὸν Μακάριον. Εἶναι φυσικόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατόπιν αὐτῆς τῆς διεξοδικῆς, νομίζω, ἀναλύσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, τῆς ταὐτότητος τῆς θέσεως τοῦ κ. Μένον μὲ τὴν Ἀγγλικὴν διπλωματίαν, ἀρθρογράφοι τοῦ διεθνοῦς Τύπου λέγουν καὶ ὑποστηρίζουν, ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ, διὰ νὰ προστατεύσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εἶναι φυσικὸν ὅτι ὁ κ. Μένον δὲν ὑπῆρξεν ἀντίδικος τῶν Ἄγγλων, δὲν ὑπῆρξε πολέμιος τῶν Ἀγγλικῶν προτάσεων. Ὑπῆρξε βοηθὸς τῶν Ἀγγλικῶν προτάσεων καὶ ὑποστηρικτής των, διότι ἡ πρότασίς του ἀναλυομένη, εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ πραγματικῶς εἰς μίαν ἐξέλιξιν συνταγματικήν, σύμφωνον μὲ τὸ Βρεταννικὸν Συνταγματικὸν Δίκαιον. Καὶ ἀναφέρομαι, χωρὶς νὰ θέλω νὰ σᾶς κουράσω, εἰς ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσεν ἡ ἐπιθεώρησις «ΣΤΑΤΕΣ-ΜΑΝ» τοῦ Δελχί, («Τάϊμς» τῆς 2ας Μαρτίου 1957, σελὶς 5), ἡ ὁποία σαφῶς ἀναφέρει, ὅτι ὁ κ. Μένον ὑπῆρξε βοηθὸς τῆς Ἀγγλικῆς ἀντιλήψεως.

§35Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Γνωρίζετε διατὶ ἐδημοσιεύθη;

§36Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Θὰ ἔχετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀπαντήσητε, μὴ κουράζετε τὴν Βουλήν.

§37Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Διότι αἱ Ἀγγλικαὶ ἐφημερίδες κατηγόρησαν τὸν κ. Μένον, ὅτι ἔλαβεν ἀντιβρεταννικὴν στάσιν καὶ αἱ Ἰνδικαὶ ἐφημερίδες προσεπάθησαν νὰ τὸν δικαιολογήσουν.

§38Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἶναι, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἀξιοσημείωτον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν — εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ ὑπηρεσία του δὲν τὸν ἄφησεν ἔκθετον — ὅταν ἡτοιμάσθη τὸ σχέδιον προτάσεως Μένον, δὲν ἠγνόη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τοὐλάχιστον τὸ ἐπίσημον κείμενον τῶν δηλώσεων Μακαρίου–Λένοξ Μπόϋντ καὶ Χάρντιγκ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγνώριζε ταὐτοχρόνως, ὅτι συμφωνῶν μὲ τὴν πρότασιν Μένον συνυπέγραφεν ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐζήτει πάντοτε, ἢ ὑπεστήριζεν, ὅ,τι ἐζήτει πάντοτε ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, θὰ ἦτο καὶ περίεργον, ἐὰν ὑπεστήριζεν ὁ ἀξιότιμος κ. Μένον, μίαν διαφορετικὴν πρότασιν. Ὑπάρχει μία Γαλλικὴ παροιμία, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι «δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῇ κανεὶς περὶ σχοινιοῦ εἰς τὸ σπίτι ἑνὸς κρεμασμένου». Καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἐτόλμα, νὰ ὁμιλήσῃ περὶ αὐτοδιαθέσεως εἰς τὸ Κράτος τοῦ Ἰνδοῦ Ἀντιπροσώπου, τοῦ ὁποίου τὸ πλέον φλέγον σήμερον ζήτημα, ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς τάξεως, εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀνεξαρτησία καὶ ἡ αὐτοδιάθεσις τοῦ Κασμίρ, ἔναντι τοῦ Πακιστάν, Θὰ ἦτο περίεργον — καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐὰν θελήσῃ νὰ εἶναι εἰλικρινὴς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ μᾶς εἴπῃ — ἐὰν ποτὲ εἰς τὰς συνομιλίας μεταξὺ τοῦ ἰδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ μονίμου Ἀντιπροσώπου τῆς Ἰνδικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἀνεφέρθη ἔστω ἡ λέξις «αὐτοδιάθεσις». Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι οὐδέποτε εἰς τὸ κείμενον ἀποφάσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀνεφέρθη τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τὸν παραπέμψω εἰς τὴν ἀπόφασιν 611 τῆς 11ης Νοεμβρίου 1952, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ Μαροκινόν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀναμφισβητήτως ἡ λέξις καὶ ὁ σκοπὸς περὶ αὐτοδιαθέσεως εἶναι ρητῶς ἐκπεφρασμένα. Θὰ καταθέσω τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ λάβουν γνῶσιν, οἱ κ. κ. βουλευταί. Ἡ μετάφρασις εἶναι κακογραμμένη καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὴν διαβάσω. Θὰ ἀναγκασθῶ νὰ τὴν καταθέσω εἰς τὰ πρακτικὰ ὥστε νὰ δυνηθοῦν οἱ κ. κ. συνάδελφοι νὰ διαβάσουν ὁλόκληρον τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν.

§39Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐκφράζει ἐπιθυμίαν αὐτοδιαθέσεως, κύριε συνάδελφε;

§40ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μπορεῖτε νὰ τὴν μεταφράσητε;

§41Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἶναι ἡ 611η τοῦ 1952, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ μικρὰ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠμπορῶ νὰ σᾶς τὴν μεταφράσω προχείρως. (ἀναγινώσκει): «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναπτυχθοῦν αἱ φιλικαὶ σχέσεις μεταξὺ τῶν χωρῶν, βάσει τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀρχῆς τῶν ἴσων δικαιωμάτων καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν».

§42Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ κόνσενσους.

§43Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Συμφωνῶ, δὲν εἶναι τὸ διατακτικόν.

§44Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὅταν εἴπατε ποία εἶναι ἡ ἐλευθέρα ἔκφρασις ἐθαύμασα ἔτι περισσότερον τὴν ἱκανότητα τὴν ὁποίαν ἔχετε εἰς τὸ νὰ ἀποδίδετε εἰς ὡρισμένας φράσεις ἐντελῶς ἄλλην σημασίαν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχουν. (Χειροκροτήματα). Ἤδη, θαυμάζω ἐκ νέου τὴν ἱκανότητα αὐτὴν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι λέγετε ὅτι κακῶς εἶπον χθὲς ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις αὐτοδιαθέσεως ἐπὶ συγκεκριμένης περιπτώσεως. Διατί, ὅμως, δὲν δέχεσθε νὰ διαβάσητε τὸ διατακτικὸν τῆς ἀποφάσεως ποὺ μνημονεύετε;

§45Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν ὑπάρχει κείμενον ἀποφάσεως, ἡ ὁποία, νὰ ἀναφέρῃ τὴν λέξιν «αὐτοδιάθεσις».

§46Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀπόφασις ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἡ ὁποία εἴτε ὑπὸ τύπον εὐχῆς, εἴτε ὑπὸ τύπον ἐλπίδος, εἴτε ὑπὸ τύπον ἐπιθυμίας, νὰ ἀποφασίζῃ κάτι ὑπέρ τῆς αὐτοδιαθέσεως μιᾶς συγκεκριμένης περιπτώσεως. Αὐτὸ εἶναι, κύριε συνάδελφε — ἀντιθέτως, διὰ νὰ μὴ δώσω λαβὴν εἰς παρεξηγήσεις,—λέγω ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι κηρύσσονται γενικῶς ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία, ἡ ὁποία νὰ ἐκφράζῃ τὴν εὐχὴν ἢ τὴν ἐπιθυμίαν μιᾶς περιπτώσεως, νὰ τύχῃ αὐτοδιαθέσεως.

§47Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν, κύριοι συνάδελφοι. Ὑπάρχει ἀπειρία ἀποφάσεων αἱ ὁποῖαι ὁμιλοῦν περὶ αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀποφάσεις ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν συστάσεων, εἶναι ἀποφάσεις, ὅπως ἀναφέρετε καὶ σεῖς, κύριε Ὑπουργέ, αἱ ὁποῖαι εἶναι προοίμιον, τρόπον τινά, τῆς γενικῆς συνειδήσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀπειρίαν ἀναφορῶν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἐνόμισα χθὲς ὅτι εἴπατε ὅτι οὐδεμία πολιτικὴ ἀπόφασις, ὄχι ἀπόφασις συστάσεως πρὸς τοὺς ἐνδιαφερομένους, ἀναφέρει τὴν λέξιν τῆς αὐτοδιαθέσεως.

§48ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔτσι τὸ εἶπε.

§49Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Δὲν ἔχει ὡστόσο καμμίαν σημασίαν. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν δικονομίαν τῆς ὑποθέσεως. Τί λέγει ἡ ἀπόφασις; ἡ ἀπόφασις ἀναθέτει τὴν εὐθύνην—καὶ τὸ λέγει ὁ κ. Μένον σαφῶς—ὅτι ὑπεύθυνος τῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος εἶναι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Δεύτερον ποῖοι συμμετέχουν εἰς αὐτὰς τὰς διαπραγματεύσεις; Μένει φλοῦ καὶ μένει φλοῦ δι’ ἕνα πολὺ ἁπλοῦν λόγον, ὅτι πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεώς του, ὁ κ. Μένον ὡμίλησε καὶ περὶ τριῶν ἐνδιαφερομένων συμμάχων. Μετὰ τὴν ψῆφον του, προκληθεὶς ἀπὸ ἕνα ἄλλον ἀντιπρόσωπον, ὡμίλησε περὶ σχέσεως μεταξὺ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Εἶναι περίεργον, διατὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἐξήγησε, διὰ τίνα λόγον ἐδόθησαν ἐξηγήσεις τῆς ψήφου πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ μετ’ αὐτήν. Εἶναι φυσικόν, ὅταν ὑπάρχει μία πρότασις μὲ ἕνα Α περιεχόμενον, οἱ ψηφίζοντες τὴν πρότασιν αὐτὴν νὰ ἐξηγοῦν ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν, καὶ ποίαν δέσμευσιν ἀναλαμβάνουν, ψηφίζοντες αὐτήν. Εἶναι ἡ συνήθης διαδικασία. Ἡ ἐκ τῶν ὑστέρων ἐξήγησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ δεσμεύσῃ τὸν ψηφίζοντα. Καὶ δὲν ἠμπορεῖ ὁ ψηφίζων νὰ δεσμευθῇ ἀπὸ μίαν οἱανδήποτε ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ ἐκ τῶν ὑστέρων ὁ προτείνας. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν—καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ μοῦ δώσῃ ἀπάντησιν, διατὶ δὲν ὑπῆρξεν ἐξήγησις τῶν ἐνδιαφερομένων, τοὐλάχιστον, τόσον καὶ τοῦ προτείναντος κ. Μένον, πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Ἕλληνος ἀντιπροσώπου, τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου καὶ τοῦ Ἄγγλου ἀντιπροσώπου. Διότι, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, περιπλεκόμεθα, ἀπὸ ἀπόψεως διαδικασίας τελείως. Διότι, οἱανδήποτε ἐξήγησιν ἔδωσεν, ἐκ τῶν ὑστέρων, ὁ ἐνδιαφερόμενος ἢ ὁ Τοῦρκος, ἢ ὁ Ἄγγλος, ἢ ὁ Ἕλλην, εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένος νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ. Δὲν ἔχουν οὐδεμίαν δέσμευσιν καὶ δὲν ἔχουν δέσμευσιν, διότι οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ τοὺς εἴπῃ, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια, αὐτὸς ἦτο ὁ σκοπός, αὐτὸ ἦτο τὸ ἐπίτευγμα ἢ μᾶλλον τὸ πλαίσιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὤφειλε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀπόφασις. Ὁ κ. Ὑπουργός, ὁμιλῶν, χθές, μᾶς ἔκαμε μίαν περιγραφὴν τῆς ἀτμοσφαίρας, ἡ ὁποία ὑπῆρχε μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως Μένον. Μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐδικαιολόγησαν τὴν ψῆφον των περὶ τοὺς 13 ἀντιπρόσωποι, καὶ ὅτι, πλὴν τοῦ Τούρκου, τοῦ Ἄγγλου καὶ τοῦ δυστυχοῦς, τὸν ὁποῖον ἀνεφέρατε, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, αὐτὸς ὁ δυστυχὴς ὁ μόνος ἄνθρωπος εἰς τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ἐτάχθη ὑπὲρ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἀφγανιστάν, πλὴν αὐτῶν τῶν 3 ἢ 4, ὅλοι ὡμίλησαν περὶ διμερῶν συνομιλιῶν μεταξὺ τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου καὶ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐσφαλμένον. Ὁ Πορτογάλος λ. χ. δὲν ὡμίλησεν ὑπὲρ τῶν διμερῶν καὶ ὁ Κολομβιανὸς ἐπίσης. Δὲν παίζει ὡστόσο κανένα ρόλον. Παραχωρῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὰς δύο αὐτὰς ψήφους. Δὲν παίζει κανένα ρόλον. Ἂς τοῦ δώσωμεν καὶ τὰς ψήφους τῆς Κολομβίας καὶ τῆς Πορτογαλίας. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν, μᾶς λέγει, ὅτι ἐρρίφθησαν ἐν ἀπομονώσει οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι. Ἐρωτῶ, λοιπόν, τὸν κ. Ὑπουργόν: Ἐὰν σήμερον — καὶ ἂς κάμωμεν ἕνα ὑποθετικὸν συλλογισμὸν — καλέσῃ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Τουρκίας, εἰς τὸ Λονδῖνον, καὶ τοὺς εἴπῃ, ὅτι, κύριοι, ἐγώ, εἰς ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. δέχομαι, αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ἀρχίσωμεν διαπραγματεύσεις καὶ παρακαλῶ, νὰ στείλητε τοὺς ἀντιπροσώπους σας, νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου. Ἑλληνικὴ ἑρμηνεία: Δὲν ὑπάρχουν τριμερεῖς διαπραγματεύσεις. Ὑπάρχουν διμερεῖς μεταξὺ Λονδίνου καὶ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἀπάντησις τῶν Ἄγγλων: Ἀρνούμεθα τὴν ἑρμηνείαν αὐτήν. Ἀλλὰ ποῖος θὰ εἶναι ὁ κριτής; Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἐὰν θελήσουν νὰ στρεψοδικήσουν οἱ Ἄγγλοι, θὰ ζητήσουν νέαν ἀπόφασιν, ὄχι ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἀλλὰ ἐπὶ τῆς ἑρμηνείας, ποία, δηλαδή, εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς ἀποφάσεως. Εἶναι διμερεῖς μεταξὺ Κυπρίων καὶ Ἄγγλων ἢ τριμερεῖς; Αὐτό, τί σημαίνει; Ἀπώλειαν χρόνου 8–10 μηνῶν. Ἰδοὺ διατὶ ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς —καὶ ἦτο εὔκολον— ἀντὶ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν νέαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐκδοθῇ τὸν Νοέμβριον ἢ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1957, νὰ ζητήσῃ, ἀμέσως, μίαν ἑρμηνείαν ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, λέγων, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει, πραγματικῶς μία ἀμφιβολία. Ὁ κ. Μένον, σαφῶς, ἐδήλωσε, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν — παρατύπως, βέβαια, διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἐξήγησις ψήφου, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν—θὰ δώσῃ ἐξηγήσεις. Ὤφειλε νὰ δώσῃ ὅλας τὰς ἐξηγήσεις πρίν. Ὤφειλε, νὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, κύριοι, ἐνώπιον μιᾶς τόσον σοβαρᾶς ἀμφιβολίας, ζητῶ τὰς ἐξηγήσεις, τὴν ἑρμηνείαν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως. Τί μᾶς ἀπήντησεν; Μᾶς ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν 80, ἐδικαιολόγησαν τὴν ψῆφον των, τὰ 13 μέλη τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς. Οὕτω, εἴχομεν μίαν τεραστίαν πλειοψηφίαν. Καὶ περαιτέρω, εἶπεν, ὅτι, εἴχομεν μίαν ὁμοφωνίαν. Τὸ παραδέχομαι. Ἂς τοῦ δώσωμεν καὶ τὴν ὁμοφωνίαν — πλὴν τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων. Ἀλλὰ εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν θὰ ἐκινδυνεύαμεν, ἐνδεχομένως, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἠδυνήθην καὶ δὲν ἐδέχθην νὰ πάω σήμερον εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσι, διότι δὲν ἐγνώριζον, ποία ἀπόφασις θὰ ἐξεδίδετο.

§50Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶπον, καθόλου, αὐτό.

§51Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἄρα, διὰ τῆς παραλείψεως αὐτῆς, ὁ κ. Ὑπουργός, εἶχε δώσει εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν εὐθύνην τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, τὸ μεγάλο ἀτοῦ, νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν ἀπόφασιν, ὅπως θέλει. Ἐὰν θελήσῃ ἡ Μεγάλη Βρεταννία θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν εἶχε πάντοτε, διότι, παρακαλῶ, νὰ σημειώσητε, ὅτι ἡ τακτικὴ τῶν τριμερῶν συνομιλιῶν εἶναι τακτική, ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη πάντοτε, ἀπὸ τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου. Ἔχομεν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, συζητήσεις Μακαρίου–Χάρντιγκ καὶ ἀμέσως μετά, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα, ἔχομεν πάλιν ἀπόπειραν τριμερῶν συζητήσεων ἢ μᾶλλον εἴχομεν τριμερεῖς ἐπαφάς, διότι ὁ κ. Λένοξ Μπόϋντ ἔρχεται εἰς Ἀθήνας καὶ κατόπιν μεταβαίνει εἰς Ἄγκυραν, διὰ νὰ παρουσιάσῃ τὸ περίφημον σχέδιον Ράντκλιφ. Ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐτόλμησε νὰ προβῇ εἰς τὴν περαιτέρω ἐξήγησιν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου δημιουργεῖ τὸν κίνδυνον, ἐὰν ποτὲ θελήσῃ νὰ στρεψοδικήσῃ, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ὁ Ἄγγλος ἀντιπρόσωπος, νὰ ἀναγκασθῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ ζητήσῃ τί; Ἑρμηνείαν τῆς ἀποφάσεως κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, δηλαδὴ ἐντὸς 8–10 μηνῶν.

§52Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς διακόψω, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, διότι φοβοῦμαι ὅτι διαπράττετε ζημίαν, αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἰς βάρος τῆς ὑποθέσεως. Δὲν εἶπον χθές, ὅτι, ἐὰν ἐπηγαίναμεν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, θὰ ἐκινδύνευεν ἡ ἑρμηνεία. Εἶπον, ὅτι εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, δὲν θὰ ἔμενον τόσον ἀπομονωμένοι οἱ δύο ἑρμηνεύσαντες κακῶς τὸ κείμενον. Εἶπον, ἀσφαλῶς, θὰ εὑρίσκοντο πολλοὶ περισσότεροι, νὰ ἑρμηνεύσουν, ὅπως ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθῇ τὸ κείμενον. Τονίζω, ὅτι ἀσφαλῶς θὰ εὑρίσκοντο πολλοὶ περισσότεροι νὰ ἑρμηνεύσουν τὸ κείμενον ὀρθῶς, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ χάσω τὸ προνόμιον τῆς πλήρους ἀπομονώσεως τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων εἰς τὴν ἰδιοτελῆ ἑρμηνείαν. Πέραν αὐτοῦ, ἐπεσήμανα καὶ ἐπισημαίνω καὶ σήμερον, ὅτι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν, ἔχει καὶ μίαν ἰδίαν ἀξίαν, ἐκείνην, τὴν ὁποίαν δίδει, ὄχι πλέον ἡ ἑρμηνεία, ἀλλὰ ἡ σαφὴς διατύπωσις τοῦ κειμένου. Κύριε συνάδελφε, φοβοῦμαι, ὅτι κάμνετε ἐπίσης ζημίαν, λέγοντες, ὅτι ὑπάρχει συνέχεια τριμερῶν, διότι δὲν ὑπῆρξαν τριμερεῖς, δυνάμεναι νὰ συνεχισθοῦν. Ὑπῆρξε μία διάσκεψις, διάσκεψις εὐρυτέρου περιεχομένου, διότι ὁ τίτλος κατ’ αὐτὰ τὰ Βρετανικὰ κείμενα ἦτο «περὶ ἐξετάσεως προβλημάτων τινῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς Κύπρου». Δὲν ἦτο κἂν διάσκεψις περὶ Κύπρου καὶ ἄλλωστε διάσκεψις λήξασα. Καὶ αἱ μόναι διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ διεκόπησαν, ἦσαν αἱ διαπραγματεύσεις Μακαρίου–Χάρντιγκ. Συνεπῶς, τὸ κείμενον εἶναι σαφές· ἔχει ἰδίαν ἐκ τούτου ἀξίαν. Τὰ γεγονότα ὁμιλοῦν ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ αἱ ἑρμηνεῖαι ὑπῆρξαν ὑπὲρ ἡμῶν. Εἶναι ἐπιζήμιον νὰ κλονίζωμεν μόνοι μας αὐτὴν τὴν ἰσχυρὰν θέσιν, τὴν ὁποία ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§53Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι δημοσιογραφικῶς ἀνεκοινώθη, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἐνεκρίθη ἐν τῇ Γενικῇ Συνελεύσει διὰ 55 ψήφων. Εἶναι αὐτὸ ἀκριβὲς ἢ οὔ;

§54Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις ἀρχίζει εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἰς τὰς 10.30 π. μ. Εἶναι σχεδὸν κανὼν εἰς τὰς 10.30′ π. μ. νὰ μὴ εἶναι ὅλοι παρόντες. Τὸ θέμα τὸ Κυπριακὸν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν ἦλθε πρῶτον. Παρόντες ἦσαν 55 καὶ εἷς, ὁ ὁποῖος, νομίζω, ἀπεσύρθη. Ἐπομένως ἐψήφισαν 55 καὶ εἴχομεν μίαν ἀποχήν.

§55Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μήπως τὸ 55 εἶναι ἀκριβῶς τὰ ⅔;

§56Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἰς τὰς ψηφοφορίας, κύριε Πρόεδρε, ὅταν πρόκειται περὶ ⅔, λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν τὰ ⅔ τῶν παρόντων. Ἀλλὰ δὲν βλέπω ποίαν σχέσιν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ αὐτό.

§57Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐλπίζω νὰ εἶναι ἡ τελευταία σας διακοπή, διότι, ἐὰν θέλετε νὰ κάμνωμεν διάλογον, ἀναμφισβητήτως, θὰ πρέπει νὰ κάμνωμεν καὶ ἡμεῖς χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, κατὰ τὰς ἰδικάς σας ἀγορεύσεις.

§58Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτ.). Μοῦ ἀποδίδετε πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐδόλως εἶπον, κύριε συνάδελφε.

§59Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Τὸ τὶ εἴπατε εἶναι ἀναγεγραμμένα εἰς τὰ πρακτικά. Προετάξατε μίαν ἀρχήν, ὅτι πᾶσα συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν, ὀφείλει νὰ εἶναι ἐντὸς ἑνὸς πλαισίου πολὺ φλοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν καθωρίσατε καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς κόκκινο σημάδι μὴ διαβάσεως, τὸ συμφέρον τῆς ὑποθέσεως, κατὰ τὴν ἰδικήν σας ἀντίληψιν. Ἐάν, πράγματι, πιστεύετε εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, τὸ πόσα ἐπιχειρήματα ἔφερεν ἡ Ἀγγλικὴ Ἀντιπολίτευσις τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος τῆς διώρυγος τοῦ Σουέζ. Νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, κύριε Ὑπουργέ, τὴν ἐπιχειρηματολογίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι τοῦτο πρὸς τιμὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἔδωσε, τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ ἐλευθερία τῶν συζητήσεων εἰς τὸ Κοινοβούλιον.

§60Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ εἶναι ἆραγε, κύριε συνάδελφε, πρὸς τιμὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐάν, ἐν ὀνόματι τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, δώσητε ἐπιχειρήματα διὰ τὸ Κυπριακὸν εἰς τοὺς ἀντιπάλους του.

§61Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἰδική σας, ὄχι ἰδική μας ἄποψις. Κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ συνεχίσω, ἀπορρίπτων τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι νομίζω, ὅτι εἰς τὸ Κοινοβουλευτικὸν καθεστὼς ὀφείλει πᾶς τις τὴν γνώμην του ἐλευθέρως νὰ τὴν ἐκφράζῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐὰν αὔριον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔλθῃ εἰς τὴν Ἀρχήν, ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ἀπὸ τοῦδε τί ὑποστηρίζει. Τὴν εὐθύνην, ὅμως, τὴν ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὴν ἔχει ὁ ρήτωρ καὶ δὲν ἠμπορεῖ οὗτος νὰ κατευθύνεται ἀπὸ ἕνα Ὑπουργόν. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπροτίμησα αὐτὴν τὴν «φλοῦ» κατάστασιν, τόσον διότι δὲν ἐδικαιολογήσατε τὴν ψῆφον σας, πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ὅσον καὶ διότι δὲν ἐπιστεύσατε εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς ψήφου σας μετά. Διότι ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐδώσατε, δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἀστεία, διότι δὲν πρέπει εἷς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λέγῃ ἀστεῖα, ἀλλὰ εἶναι τοὐλάχιστον ἐλαφρά. Τί λέγετε; Ὑπῆρξαν 13, οἱ ἐξηγήσαντες τὴν ψῆφον των εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἑρμηνείας ἔμειναν 9, ἐναντίον τῶν 4. Καὶ μᾶς εἴπατε, ὅτι δὲν ἐζητήσατε τὴν ἑρμηνείαν ἀπὸ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ μὴ βγάλητε τοὺς Ἄγγλους καὶ Τούρκους ἀπὸ τὴν ἀπομόνωσιν. Ἐὰν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἐπιτύχητε εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν μίαν ἀπόφασιν τῶν ⅔, δὲν θὰ τοὺς εἴχατε ἐξ ἴσου ἀπομονώσει τοὺς Ἄγγλους καὶ τοὺς Τούρκους, ὅπως τοὺς εἴχατε, κατὰ τὴν γνώμην σας, ἀπομονώσει εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν; Δὲν γνωρίζω ποίαν τακτικὴν θὰ τηρήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος, ἐπὶ ἑνὸς τόσον λεπτοῦ θέματος, ἀλλὰ ἐλπίζω ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ μὴ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργέ, ἐδέχθητε αὐτὴν τὴν φλοῦ κατάστασιν, ὄχι διότι θὰ ἐδίδατε αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ ἀκριβῶς — ἐδῶ παρεμβαίνει ὁ πολιτικὸς παράγων — διότι εἶσθε πεπεισμένος, ὅτι χωρὶς τὴν ἀπόφασιν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, θὰ καθησυχάσητε τὴν ἐσωτερικὴν κοινὴν γνώμην, ὅτι ἐπεκράτησαν αἱ Ἑλληνικαὶ ἀπόψεις. Τί συνεπάγεται, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μένον; Νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔκαμε χθὲς μίαν ἀνάλυσιν, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπανέλθω μὲ δύο λέξεις, διότι πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐννοήσῃ σαφῶς ὑπὲρ ποίων ἀπόψεων καὶ ὑπὲρ ποίας Κυβερνήσεως, θὰ δώσῃ μεθαύριον τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας. Ἡ Βρεταννία συνεχίζει τὴν τακτικήν της, ὅτι δέχεται τὴν συζήτησιν διὰ τὴν χορήγησιν ἑνὸς Συντάγματος, ἀρκεῖ νὰ σταματήσῃ ἡ τρομοκρατία. Ἡ Ἀγγλία προσέφυγεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διότι ἡ Ἑλλὰς δῆθεν βοηθεῖ τὴν τρομοκρατίαν. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ἀπόφασιν καμμία λέξις, ἡ ὁποία νὰ ἀναγκάζῃ τὴν Ἀγγλίαν, αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ἀλλάξῃ θέσιν. Λέγει ἡ ἀπόφασις, ὅτι ἀπαιτεῖται, διὰ νὰ δοθῇ μία λύσις, μία ἀτμόσφαιρα εἰρηνικὴ καὶ ἐλευθερίας ἐκφράσεως. Αὐτὸ τὸ εἶπον ἀνέκαθεν οἱ Ἄγγλοι. Τὸ λέγουν εἰς τὸν Μακάριον καὶ τὸ γράφουν εἰς τὸν Μακάριον. Λέγουν, ὅτι θὰ κάμωμεν μίαν δήλωσιν, ὅπως τὴν ἐννοοῦμεν, ἀρκεῖ νὰ κάμετε καὶ σεῖς μίαν ἔκκλησιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν συνταγματικῶν μας ἐλευθεριῶν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει μία ἔκρυθμος κατάστασις εἰς τὴν νῆσον, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν. Ἄρα, ποῖος ἐμποδίζει τὸν ἀγγλικὸν παράγοντα, ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν ἰδικήν σας ἀντίληψιν, αὐτὸς εἶναι ὁ ἑρμηνευτής, νὰ ἐρευνήσῃ τὴν ἀπόφασιν, λέγων, ὅτι ἡ εἰρήνη καὶ ἡ ἐλευθερία προάγουν τὴν ὑπόθεσιν. Πῶς δὲν εἶναι δυνατὸν μεθαύριον εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν διμερῶν λ. χ. συνομιλιῶν, νὰ δηλωθῇ, ὅτι ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν συνομιλητήν των ἐπιβολὴν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἡσυχίας, διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν συνταγματικῶν παραχωρήσεων; Ἄρα, κύριε Ὑπουργέ, ἐψηφίσατε σεῖς ὁ ἴδιος ὄχι μόνον ὑπὲρ τῶν ἀρχῶν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἐψηφίσατε καὶ ὑπὲρ τῆς καταπαύσεως τοῦ πυρός. Δηλαδή, παρῃτήθητε σεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ μόνου ἀτοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ Κυπριακὸς λαός, τῆς ἐνόπλου ἀντιστάσεως, κατὰ τοῦ κατακτητοῦ. Ποῖαι θὰ εἶναι αἱ συνέπειαι; Ἂς ὑποθέσωμεν, ἂς κάμωμεν μίαν ὑπόθεσιν, ὅτι γίνονται διμερεῖς διαπραγματεύσεις — δὲν σᾶς ὁμιλῶ περὶ τριμερῶν διαπραγματεύσεων, διότι θὰ ἀπεδεικνύοντο ἀσθενεῖς οἱ συλλογισμοί σας καὶ ὡς πολιτικοῦ καὶ ὡς διπλωμάτου. Οἱ Βρετανοί θὰ ζητήσουν νὰ ἔχῃ προηγουμένως ἐπιβληθῆ ἡ τάξις. Ἀποτέλεσμα: Ἀπαγκιστροῦνται 30.000 Ἄγγλοι στρατιῶται. Σταματοῦν τὰ βασανιστήρια καὶ αἱ πιέσεις κατὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι γίνονται διὰ τὰ βασανιστήρια καθημερινῶς ὅλο καὶ περισσότεραι καὶ τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα ἀρχίζουν νὰ γίνωνται ἐμφανῆ. Ὡς ἐκ τούτου, θέτοντες αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς τάξεως καὶ τῆς εἰρηνεύσεως τῆς νήσου, τί προσφέρετε; Προσφέρετε, ὄχι μόνον τὴν καταδίκην τοῦ ἐνόπλου ἀγῶνος, ἀλλὰ δίδετε τὸ μεγαλύτερον συγχωροχάρτι καὶ τὴν μεγαλυτέραν ἄνεσιν εἰς τὴν σημερινὴν Συντηρητικὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν. Καὶ εἶναι φυσικόν, ὅτι ἡ Ἀγγλία δὲν θὰ σᾶς δώσῃ ποτὲ αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν, τοῦ πολὺ ἀμφιβόλου δικαιώματος τῆς ἀναβιώσεως τῶν προτάσεών σας, διότι εἶναι εὐκόλως εἰς θέσιν καὶ μὲ διμερεῖς διαπραγματεύσεις νὰ ξεπεράσῃ τὸν σκόπελον τοῦ Αὐγούστου, ὁπότε, κατὰ τὴν ἐνδεχομένην σας προσφυγήν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ὄχι πλέον τὸ 1957, ἀλλὰ τὸ 1958, θὰ ἔχῃ καταπαύσει τὸ πῦρ ἢ θὰ δυσκολευθῇ ἡ κατάστασις τῶν ἐμπολέμων, μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε πλέον, νομίζω, ὅτι θὰ ἠμπορῇ κανεὶς εὐχερῶς νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ φέρετε τὴν εὐθύνην τῆς οἱασδήποτε ἀνεπιθυμήτου λύσεως, ἥτις θὰ δοθῇ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διετύπωσε καὶ ἄλλας παρατηρήσεις χθές, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀρκετὰ σημαντικαί. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἠναγκάσθη νὰ ψηφίσῃ αὐτὴν τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν — ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, διότι καὶ ἡ μνήμη μου εἶναι βεβαρημένη μὲ τὰ τόσα κείμενα καὶ ἀγορεύσεις, τὰς ὁποίας ἤκουσα καὶ ἀνέγνωσα — διότι ἡ ἀρχικὴ ἀπόφασίς μας ἦτο νὰ δώσωμεν τὴν μάχην ἐπὶ τῆς προτάσεώς μας εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ μετὰ νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν διὰ τὴν περαιτέρω στάσιν μας εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἀποδίδω ἐπακριβῶς τὰς λέξεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐλπίζω νὰ τὰς ἀποδίδω καὶ ἀναμφισβητήτως αὐτὴ ἦτο ἡ ὀρθὴ τακτική. Μᾶς εἶπεν, ἐν συνεχείᾳ, ὅτι ὑπῆρξε μία πρότασις τῆς Ταϋλάνδης. Εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα μοῦ διεβιβάσθησαν, οὐδεμίαν τοιαύτην πρότασιν ἀνεῦρον. Παραδέχομαι, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπῆρχεν ἓν σχέδιον προτάσεως τῆς Ταϋλάνδης, τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν ἐτυπώθη καὶ δὲν διενεμήθη εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους. Τὸ σχέδιον αὐτὸ τῆς Ταϋλάνδης ἦτο τρομερὸν καὶ φοβερόν, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ τῆς Ταϋλάνδης, ἠναγκάσθη τὴν νύκτα τῆς Πέμπτης πρὸς τὴν Παρασκευήν, νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς μεσολαβήσεως τοῦ Ἰνδοῦ ἀντιπροσώπου, καὶ ὡς ἐκ τούτου νὰ συμφωνήσῃ καὶ αὐτὸς εἰς τὴν καταδίκην τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τί λέγει, λοιπόν, ἡ πρότασις, ἡ τόσον τρομερὰ τῆς Ταϋλάνδης; Σᾶς τὴν ἀνέγνωσε χθὲς ὁ κ. Ὑπουργός: «Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις συζητήσασα τὸ Κυπριακὸν θέμα πιστεύει, ὅτι μία ἱκανοποιητικὴ λύσις δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ εἰς μίαν ἀδιατάρακτον ἀτμόσφαιραν εἰρήνης καὶ ἡσυχίας. Ἐκφράζει τὴν ἐλπίδα, ὅτι διὰ τῆς ἐπαναλήψεως περαιτέρω διαπραγματεύσεων — καὶ ἐδῶ ἔχομεν ἐπανάληψιν διαπραγματεύσεων, ἄρα ἔχομεν κατὰ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διμερεῖς διαπραγματεύσεις, διότι αἱ τριμερεῖς ἐσταμάτησαν μὲ τὸν κατακλυσμὸν τῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, ἄρα ἔχομεν διμερεῖς διαπραγματεύσεις — μία λύσις ἱκανοποιοῦσα ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους — ἄρα τοὺς δύο, διότι λύσις, ἡ ὁποία δὲν ἱκανοποιεῖ τοὺς ἐνδιαφερομένους δὲν εἶναι λύσις — δύναται νὰ ἐξευρεθῇ σύμφωνα μὲ τὸν Χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν». Λείπει ἡ περίφημος ἐλευθερία ἐκφράσεως, ἡ ὁποία ὡς ἀπέδειξα εἶναι ἀγγλικῆς ἐπινοήσεως. Διατί τῆς ἀποδίδει τοσαύτην σημασίαν, ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν γνωρίζω. Καὶ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν λεπτότητα τῆς ἐκφράσεως καὶ τῶν ἀποχρώσεων τῶν λέξεων, βλέπω ὅτι ἔχει κάμει ἅλμα εἰς τὴν σημασιολογίαν, διότι προτοῦ φύγῃ διὰ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐνθυμοῦμαι, δὲν εἶχεν αὐτὴν τὴν δαντελλένιαν διάκρισιν τῶν ἐννοιῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδει καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ κ. Μένον. Λοιπόν, ἠπειλεῖτο, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι αὐτὴ ἡ καταστροφὴ ἐπέκειτο, δηλαδὴ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις ἦτο τόσον διάφορος καὶ τόσον καταστρεπτική, ὥστε ἐξηγοῦσε καὶ ἐδικαιολόγει τὴν ἀλλαγὴν τακτικῆς μιᾶς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Καὶ ἔρχομαι τώρα, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἑξῆς ἐξιστόρησιν τῶν γεγονότων καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ θεωρηθῶ, ὅτι θέλω νὰ δημιουργήσω μίαν διχόνοιαν ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Κυβερνήσεως. Μακρὰν ἐμοῦ αὐτὴ ἡ ὑπόνοια, οὔτε ἔχω καμμίαν τοιαύτην σκέψιν (γέλωτες ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς Συμπολιτεύσεως). Παρακαλῶ τοὺς κυρίους ἐνδιαφερομένους Ὑπουργοὺς νὰ μοῦ εἴπουν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ δώσουν μίαν ἱκανοποιητικὴν ἀπάντησιν ἡ ὁποία θὰ παρουσιάσῃ τὸ ἀρραγὲς τοῦ Κυβερνητικοῦ μετώπου, ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἀνάγνωσις τῶν ἐφημερίδων ἐπιβάλλει ὡρισμένους συλλογισμούς, ἢ τοὐλάχιστον βοηθεῖ ὡρισμένα συμπεράσματα...

§62Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Μία διευκρίνησιν ἐπιτρέπετε;

§63Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Διατὶ θέλετε νὰ συνεχίσητε τὸ μαρτύριον, τοῦ νὰ σᾶς κατηγορῶ;

§64Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Μοῦ τὴν κάμετε τόσον ὄμορφα, ὥστε μοῦ εἶναι εὐχάριστον νὰ μὲ κατηγορῆτε.

§65Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, δὲν πταίω ἐγώ. (Χειροκροτήματα). Τὴν 2αν Ἰανουαρίου 1957 ἐδόθη μία μάχη, ἴσως ἡ μόνη μάχη ἡ ὁποία ἐδόθη ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἰς τὸν Ο.Η.Ε., δὲν θέλω νὰ κολακεύσω τὸν τότε ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος, τὸν Ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου, κ. Κασιμάτην, διὰ τὴν πρότασιν τῆς ἐγγραφῆς ἢ μᾶλλον διὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς τῆς συζητήσεως τῆς Ἑλληνικῆς αὑτῆς προτάσεως. Ὡμίλησεν, εἰς δηλώσεις, τὰς ὁποία θὰ σᾶς διαβάσω μετά, ὁ κύριος Κασιμάτης, περὶ μιᾶς ἀντιθέσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἦλθον μὲ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ἐκτύπησαν τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ δὲν ἐξῆλθε νικήτρια. Ἡ Ἑλλάς, ἐπῆρε 29 ὑπὲρ καὶ 29 κατά. Ἀπερρίφθη, βεβαίως ἡ Ἑλληνικὴ ἄποψις, ὄχι διότι ἡττήθη ἀριθμητικῶς, ἀλλὰ διότι ἐπὶ ἰσοψηφίας δὲν γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις. Γεγονὸς μέγα, ἐτηλεγραφήθη εἰς τὸν τύπον, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου προέβη εἰς δηλώσεις τὴν 6ην Ἰανουαρίου, εὑρισκόμενος εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, μεταξὺ τῶν ἄλλων, δὲν θὰ κουράσω, ὄχι διότι τὸ κείμενον δὲν εἶναι εὐχάριστον, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἡ μάχη ἀφορᾷ τὴν προσπάθειαν ἥτις κατεβλήθη διὰ νὰ συζητηθοῦν τὰ δύο θέματα, τὸ Κορεατικὸν καὶ τοῦ ἀφοπλισμοῦ καὶ ματαιωθῇ ἡ συζήτησις τῶν ὑπολοίπων θεμάτων, μεταξὺ τῶν ἄλλων λέγει: «Ἤδη, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ βεβαιότης ὅτι τὸ Κυπριακὸν θὰ συζητηθῇ διότι διὰ τὴν ἀναβολὴν ἀπαιτεῖται πλειοψηφία τῶν 2) 3, ἡ ὁποία, ὅμως, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους μας. Τὸ δυσάρεστον ἦτο ὅτι τὴν σχετικὴν Κολομβιανὴν πρότασιν ἐνέπνευσαν καὶ ὑπεστήριξαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι. Τὴν μάχην αὐτὴν ἐν τούτοις τὴν ἐκερδίσαμεν μετὰ σκληρὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξήγαγε κυρίως ἡ Ἑλλάς. Λυποῦμαι, βεβαίως, διότι συνεκρούσθημεν τόσον ἀποτόμως μὲ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἡ μετὰ τῶν ὁποίων φιλία μας πρέπει νὰ μείνῃ ἀπαρασάλευτος. Κανείς, ὅμως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν, ὅπως ἡ Ἑλλὰς θυσιάζῃ τὰ συμφέροντά της εἰς τὰς ἀντιλήψεις τῶν φίλων της. Θὰ γίνουν, ἀσφαλῶς, καὶ ἄλλαι προσπάθειαι ἐναντίον τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἐὰν ὅμως, καταστήσωμεν ἀπολύτως σαφῆ τὴν ἐμμονήν μας εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν τονισθεῖσαν προχθές, ἠμποροῦμεν νὰ εἴμεθα αἰσιόδοξοι. Διότι, ἡ προχθεσινὴ συζήτησις ἀπέδειξεν ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα συγκινεῖ τόσον τοὺς ἐλευθέρους λαούς, ὥστε νὰ δύναται νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν του καὶ παρὰ τὴν ἀντίδρασιν ἀκόμη τῶν μεγάλων μας φίλων, τὴν ὁποίαν, πρέπει νὰ πιστεύωμεν ὅτι καὶ αὐτὴν δυνάμεθα νὰ κάμψωμεν». Αὐτὴ ἦτο ἡ μάχη, ἡ ὁποία ἐδόθη, μάχη ἐναντίον τοῦ ἑνὸς τῶν συγκροτημάτων, διότι ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχουν δύο συγκροτήματα, ἕνα τὸ ἀνατολικὸν μπλόκ καὶ ἕνα τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, προφανῶς ἐδόθη ἐναντίον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ὅπως λέγῃ ὁ κ. Κασιμάτης καὶ ἐκερδήθη. Γεγονὸς μέγα, τὸ ἐπανηγυρίσαμεν ἐδῶ καὶ ἔρχομαι καὶ σᾶς κάμω τὴν ἐξιστόρησιν τῶν δηλώσεων. Ἔρχομαι μετὰ εἰς τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Κασιμάτης κατὰ τὴν 22.1.57. «Ἰδιαιτέραν σημασίαν ἔχει τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκάμφθη ἡ ἀντίδρασις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, αἱ ὁποῖαι ἠκολούθησαν τὴν πολιτικὴν τοῦ παρελθέτω τὸ ποτήριον τοῦτο». Αὐτὴ εἶναι ἡ περιγραφὴ τῆς πολιτικῆς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τοῦ κ. Κασιμάτη. Καὶ προσπαθοῦν καὶ προσεπάθουν νὰ ἀποφευχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Μὲ τὴν στάσιν αὐτὴν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι κινδυνεύουν νὰ λάβουν ἀρνητικὴν δι’ ἡμᾶς θέσιν καὶ νὰ χάσουν ὅλον τὸ ἠθικὸν κέρδος ποὺ ἀπέκτησαν μὲ τὴν στάσιν των εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Σουέζ. Σήμερον ἡ συζήτησις εἶναι ἐξησφαλισμένη, ἰδίως μετὰ τὴν προχθεσινὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν τοῦ Προέδρου τῆς πρώτης Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀπαντῶντος εἰς σχετικὴν ἰδικήν μου αἴτησιν, ὅπως διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ διατεθῇ μία ὁλόκληρος ἑβδομάς. Ἀναχωρῶ ἐκ Ν. Ὑόρκης αἰσιόδοξος. Δὲν εἶναι γνωστὴ ἀκόμη καὶ δὲν θὰ γίνῃ γνωστὴ μέχρι τελευταίας στιγμῆς ἡ στάσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Βεβαίως, ἂν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι μᾶς ὑποστηρίξουν, ὅπως πρέπει, ἐλπίζομεν, κατόπιν τῆς ἐπιδεικνυομένης πλήρους κατανοήσεως ὑπὸ τοῦ Προέδρου Ἀϊζενχάουερ καὶ τοῦ κ. Ντάλλες, τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων θὰ συγκεντρώσῃ τὰ 9) 10 τῶν ψήφων. Ἀλλὰ καὶ χωρὶς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἠμποροῦμεν νὰ νικήσωμεν, διότι τόσον μεγάλη εἶναι ἡ ἀπήχησις τοῦ δικαίου τῶν Κυπρίων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ τόσον ἔγινε σαφὲς πλέον, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἀποτελεῖ μέρος τοῦ προβλήματος τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀγγλία, διὰ τῆς στάσεώς της, ἀπέκλεισεν ἑαυτήν. Ἡμεῖς οἱ ἴδιοι πρέπει, ὅμως, νὰ πιστεύωμεν εἰς τὰς δυνατότητάς μας καὶ νὰ δώσωμεν πλήρη καὶ καθολικὴν τὴν μάχην». Ἐὰν μᾶς ὑποστηρίξουν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ὅπως ἤλπιζε, κατόπιν τῆς κατανοήσεως, περὶ τῆς ὁποίας μᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος ἧς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν 9ην Νοεμβρίου, θὰ συγκεντρώναμε τὰ 9)10. Ἀλλὰ χωρὶς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας «......... (ἀναγινώσκει) ..... μάχη». Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, διὰ νὰ ξανασυνδέσω τὸν συλλογισμόν, ὅτι εὑρέθη πρὸ μιᾶς τρομερᾶς προτάσεως τῆς Ταϋλάνδης, καὶ ὡς ἐκ τούτου τί νὰ κάμῃ, ἢ νὰ τὴν καταψηφίσῃ, ἢ νὰ τὴν ἀποδεχθῇ, ἢ νὰ δεχθῇ μίαν πρότασιν συμβιβαστικήν, ὅπως τοῦ Ἰνδοῦ κ. Μένον. Ἐρωτῶ, πῶς εἶναι δυνατόν, μὲ ἰσοψηφίαν, 29 καὶ 29 ψήφων μὲ 14 ἀποχὰς τὴν 2αν Ἰανουαρίου, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως ηὐξήθη, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Κασιμάτη, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅταν ἀνεχώρησεν, ὄχι μόνον ἐνικήσαμεν, ἀλλὰ ἡ μεταστροφὴ ὑπὲρ ἡμῶν εἶναι τοσαύτη, ὥστε σήμερον πρέπει νὰ ἔχωμεν ηὐξημένην πλειοψηφίαν, καὶ μετὰ τὰ ὅσα μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι κατετρόπωσε τοὺς ἐχθροὺς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, διότι τὰ ἐπιχειρήματά του ἦσαν τοιαῦτα, ἐρωτῶ, πῶς αἱ 29 ψῆφοι, αἱ ὁποῖαι ηὐξήθησαν πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ κ. Κασιμάτη καὶ αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ εἶχον αὐξηθῆ τεραστίως, μετὰ τὴν τόσον ζωηρὰν ἐντύπωσιν, ποὺ ἔκαμεν ὁ ἀντιπρόσωπός μας εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, πῶς αἱ ψῆφοι αὗται ἐχάθησαν καὶ δὲν ἐτόλμησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐμφανίσῃ ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς τὸ αἴτημα τῆς καθολικῆς αὐτοδιαθέσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν εἶχε κἂν ἀνάγκην διὰ νὰ πάρῃ τὴν ἀπόφασιν, παρὰ τὴν ἁπλῆν πλειοψηφίαν καὶ ὄχι τὰ ⅔ τῶν ψήφων; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξηγήσῃ πῶς ἐφοβήθη τὴν Ταϋλανδικὴν πρότασιν, ὅταν εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του 29 ψήφους, κατὰ τὰς δηλώσεις του; Ἐκτὸς ἐὰν δὲν μᾶς εἶπε τὴν ἀλήθειαν ἢ ἐὰν δὲν μᾶς περιέγραψε τὴν ἀτμόσφαιραν ποὺ ἐδημιουργήθη διὰ τῶν ἀγορεύσεών του. Ἦτο δυνατὸν νὰ χάσῃ τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ὅταν τὴν ἐκέρδισεν διαδικαστικῶς ἐνώπιον τῆς Διαδικαστικῆς Ἐπιτροπῆς; Κύριοι, δὲν ἦτο, ἑπομένως, ἀναγκαία, ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως Μένον, οὔτε ὑπῆρξε ποτὲ ἀπειλὴ τῆς προτάσεως Ταϋλάνδης. Καὶ ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν σοβαρωτάτην κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκπέμψω ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξεμαίευσε τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, διότι ἤθελε νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Διότι, καὶ ἐξακολουθῶ, θὰ ἠδύνατο νὰ μοῦ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργός, τί τὸ ὄφελος ἐὰν ἐπῆρε τὴν ἁπλῆν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν; Μοῦ δίδετε σεῖς τὴν ἐγγύησιν ὅτι εἰς τὴν Ὁλομέλειαν, ὅπου χρειάζονται τὰ ⅔, θὰ εἶχον τὰ ⅔ ὑπὲρ ἐμοῦ, ἐφ’ ὅσον μὲ κατεπολέμησαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι; Διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ στάσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ὑπῆρξεν ἀπολύτως ἀρνητική. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργός, ἤθελε πράγματι νὰ ἀφήσῃ τὸ Κυπριακὸν ἀνοικτὸν καὶ νὰ ἐπωφεληθῇ ὅσον ἠδύνατο περισσότερον τῆς ἐνόπλου ἀντιστάσεως τοῦ Λαοῦ, θὰ ἠκολούθει τὴν ἑξῆς τακτικήν: Θὰ ἔπαιρνε πρῶτον τὴν ἁπλῆν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Κασιμάτη, θὰ ἦτο ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη καὶ δεύτερον, ἐὰν ἔβλεπεν ὅτι δὲν ἠμποροῦσε νὰ κερδίσῃ τὴν μάχην εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, εἶχε πάντοτε τὴν δυνατότητα νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασιν καὶ νὰ ἐπανασυζητηθῇ εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Τί θὰ ἐπετύγχανε; Πρῶτον, δὲν θὰ εἶχε καταδικάσει ὁ ἴδιος τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, δεύτερον, δὲν θὰ εἶχε καταδικάσει ὁ ἴδιος τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα καὶ τρίτον, δὲν θὰ εἶχε παραδώσει, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, τοὺς Κυπρίους, μόνους εἰς τὴν κυριαρχίαν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, διότι θὰ ἦτο πάντοτε εἰς θέσιν, εἰς τὴν ἑπομένην Συνεδρίασιν, νὰ ὑποστηρίξῃ ἐκ νέου τὸ ζήτημα καὶ πρὸς τοῦτο εἶχε ὅλην τὴν ἀπαιτουμένην πλειοψηφίαν, διότι ἀναμφισβητήτως εἰς μίαν τοιαύτην πρότασιν ἀναβολῆς αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι θὰ ὑπεστήριζον τὸ Ἑλληνικὸν αἴτημα. Θὰ εἶχε, συνεπῶς, τὴν ὑποστήριξιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ὑπῆρχε θέμα μὴ ἀναβολῆς τῆς προτάσεώς του. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐδῶ ἀρχίζει ἡ βαρυτάτη εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης ἐποχῆς, ἦλθε μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἐνθυμοῦμαι μίαν μακρὰν ἀγόρευσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰς τὸ Σῶμα, ὁλόκληρον τὴν σειρὰν τῶν ἐνεργειῶν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας συναδέλφου, καὶ νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι ἡ προσπάθεια τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἦτο, πρῶτον, νὰ μὴ ἐμφανισθῇ πλέον ἡ ἰδία διαπραγματευομένη μὲ τὴν Ἀγγλίαν, δεύτερον, νὰ θέσῃ τὸν Κυπριακὸν λαόν, τὸν Κυπριακὸν ἐκπρόσωπον, ὡς τὸν φορέα τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τρίτον νὰ ἐκμαιεύσῃ τρόπον τινὰ μίαν λύσιν, νὰ πιέσῃ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον πρὸς ἕνα συμβιβασμόν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ φανῇ, ὅτι ἐκείνη μὲν εἶναι συνήγορος τῶν Κυπρίων, ἀλλὰ οἱ Κύπριοι, ὡς κυρίως ἐνδιαφερόμενοι, δέχονται αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸν συμβιβασμόν. Δὲν ἐπετεύχθη ἡ τακτικὴ αὐτή, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους γνωρίζετε καὶ λόγῳ τῆς σοβαρᾶς ἀντιδράσεως, τὴν ὁποίαν προεκάλεσε ἡ ἀποκάλυψις τῆς τοιαύτης τακτικῆς τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, συναδέλφου ἐκ Κερκύρας. Καὶ τότε ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του, ὁ κ. συνάδελφος ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὴν αὐτὴν τακτικήν, ὅμως, ἠκολούθησε καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Διότι, ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις προσέφερε τακτικώτατα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος καὶ διάσκεψιν Ἀρχηγῶν, ἵνα κηρυχθῇ ἀλληλέγγυος εἰς μίαν γενικὴν γραμμὴν διαχειρίσεως τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠρνήθη πάντοτε καὶ ἐδέχθη πάντοτε νὰ μείνῃ κυρίαρχος καὶ ὑπεύθυνος τοῦ χειρισμοῦ. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ ἐὰν ἤθελεν ἀκόμη νὰ ζητήσῃ ἀναβολήν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφοῦ ἐπέτυχε τὴν νίκην εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ τὸ κάμῃ, διότι δὲν ἐφοβεῖτο μόνον τὰς διεθνεῖς συνεπείας, ἀλλὰ τὸ ἐσωτερικὸν μέτωπον, διότι θὰ ἐκατηγορεῖτο διὰ τὴν ἀναβολὴν καὶ ἡ ἀναβολὴ δὲν ἦτο λύσις. Καὶ προχωρῶ, πέραν τούτου, δὲν ἦτο λύσις, διότι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ τοῦ ἔδωσε λύσιν τοῦ προβλήματος. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνεταφίασε τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐντὸς τακτῆς καὶ εὐλόγου προθεσμίας καὶ ἐνεταφίασε ἐν γένει τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ θέσις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἐπῆρεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡ συνέχεια, ὅπως εἶπον, τῆς ἐν γένει προετοιμασίας τῆς διπλωματικῆς της μάχης. Διότι ἡ ὅλη ἐξέλιξις ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ λύσις Μένον καὶ ἡ ἀπόφασις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δὲν εἶναι τυχαῖα, εἶναι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν τοὐλάχιστον τὰ γεγονότα, ἐὰν ὄχι καὶ αἱ ἐνέργειαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, προητοίμασαν συστηματικῶς. Καὶ ἀρχίζω τὴν ἐξήγησιν τῆς διπλωματικῆς προετοιμασίας. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ Κυβέρνησις προσέφυγεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου, εἰς τὸ Στρασβοῦργον. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἡ κατηγορία μας ἐναντίον τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἦτο, διὰ μίαν σειρὰν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐναντίον τῶν Κυπρίων, ὅπως πρόστιμα, ἀπαγόρευσις κυκλοφορίας κ. ἄ. Καὶ τὸ δεύτερον κεφάλαιον ἀφεώρα ὡρισμένας φρικαλεότητας, τὰς ὁποίας εἶχε διαπράξει, τότε, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Δὲν ἦσαν 286 τὴν ἐποχὴν τῆς προσφυγῆς, ἦσαν 5. Ἐνώπιον, λοιπόν, τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅταν συνεζητήθη ἡ πρᾶξις αὐτὴ καὶ ἠρώτησεν ὁ Δανὸς ἀντιπρόσωπος ἐὰν παραιτῆται ἡ Ἑλλάς, ὄχι τῶν πέντε περιπτώσεων, ἀλλὰ τοῦ κεφαλαίου τῶν φρικαλεοτήτων, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρῃτήθη καὶ ἐπέμεινεν εἰς τὴν συζήτησιν μόνον τῶν Διαταγμάτων καὶ τῶν Διοικητικῶν πράξεων. Εἶναι ἡ βάσις τῆς συνδιαλλαγῆς, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω συχνά, τὴν ὁποίαν διέψευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ ἕνα πολὺ περίεργον συλλογισμόν, ὅτι ἐγὼ μὲν οὐδέποτε ἐζήτησα συνδιαλλαγήν, ἀλλὰ εἶπον, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἂν θέλετε σεῖς νὰ μπῆτε εἰς τὴν μέσην, ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω ποῖαι εἶναι αἱ ἀντιλήψεις μου. Εἶναι μία, καὶ αὐτή, λεπτὴ διάκρισις, τὴν ὁποίαν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν καταλαβαίνω. Δὲν ἔγινε διαφώτισις ἐπαρκής, τῆς κοινῆς γνώμης. Διότι ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐμφανίσῃ τὸν φάκελλον τῶν φρικαλεοτήτων διὰ 48 ἢ 72 ὥρας μόνον, εἰς ἕνα δωμάτιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δὲν εἶναι ἐπαρκής. Ἐὰν ὑπάρχῃ κατηγορία τὴν ὁποίαν τρέμει περισσότερον ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι ἡ κατηγορία τοῦ Ἰμπεριαλισμοῦ, ἀλλ’ εἶναι ἡ κατηγορία ὅτι ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις χρησιμοποιεῖ σήμερον μεθόδους, τὰς ὁποίας ἐκαυτηρίασεν ἡ Ἀγγλικὴ κοινὴ γνώμη, ὡς χιτλερικάς, κατὰ τὸν παρελθόντα πόλεμον. Καὶ ὠφείλατε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ δώσητε εὐρυτέραν δημοσιότητα εἰς αὐτὰ τὰ γεγονότα. Δεύτερον, δὲν ἐτολμήσατε ποτὲ νὰ προχωρήσητε εἰς τὴν ἐκτύπωσιν καὶ εἰς τὴν κυκλοφορίαν τῆς Μαύρης Βίβλου τῶν Τουρκικῶν φρικαλεοτήτων τῆς 6ης Σεπτεμβρίου. Διότι ἂν εἴχατε σκοπὸν νὰ διαφωτίσητε, πράγματι, τὴν κοινὴν γνώμην καὶ νὰ δώσητε μάχην ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὠφείλατε νὰ εἴχατε διαφωτίσει ἐπαρκῶς τὰ 80 Κράτη, περὶ τοῦ ποιοῦ καὶ τῶν μεθόδων, τὰς ὁποίας ἠκολούθησαν οἱ ἀντίπαλοι εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ἀλλὰ κατέχεσθε, εἶναι καὶ αὐτὸ ἕνας εἰδικώτερος καθορισμὸς τῆς πολιτικῆς σας, κατέχεσθε ἀπὸ μίαν ἔμμονον φοβίαν, διότι πιστεύετε ὅτι οὔτε κἂν ὡς μέλος τοῦ ΝΑΤΟ, οὔτε κἂν ὡς σύμμαχος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἔχετε τὴν δυνατότητα ἐπιβολῆς σας ἔναντι οἱουδήποτε πραξικοπήματος τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς μειονότητος τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ θεωρεῖτε τὴν μειονότητα αὐτὴν ἀνυπεράσπιστον μειονότητα, διότι δὲν εἴχατε τὸν ἀπαιτούμενον ἑλιγμὸν νὰ ζητήσητε καὶ δι’ αὐτὴν ἐγγυήσεις, βάσει τῶν ὑπαρχουσῶν συνθηκῶν. Ἀλλά, περαιτέρω, ποία ἦτο ἡ στάσις καὶ ποία ἦτο ἡ προσπάθεια τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ μετατρέψῃ τὴν στάσιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν; Διότι, ὅπως εἶχον τὴν τιμήν, κατ’ ἐπανάληψιν, νὰ εἴπω ἀπόψε, ἡ ἀπόφασις ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν σύμπνοιαν, ἀπὸ τὴν συνύπαρξιν δύο ὁμάδων Κρατῶν. Μίαν, τὴν ὁποίαν καθοδηγοῦν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι καὶ ἄλλην, τὴν ὁποίαν καθοδηγεῖ τὸ Σοβιετικὸν Μπλόκ. Τὸ Σοβιετικὸν Μπλόκ, ἦτο ἀναμφισβητήτως, μαζί μας εἰς τὸ ζήτημα τὸ Κυπριακόν, καί, ὡς ἐκ τούτου, ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶχε πείσει τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας νὰ ἀλλάξουν γνώμην. Διότι, ποία ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν; Ἐνθυμούμεθα, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τοὺς βανδαλισμοὺς τοὺς τουρκικούς, τῆς 6ης Σεπτεμβρίου, ἐνθυμῆσθε τὴν συνέντευξιν τοῦ νῦν ἐν Ἀθήναις Πρεσβευτοῦ καὶ τότε Διευθυντοῦ τῶν Ὑποθέσεων Μέσης Ἀνατολῆς, περὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ διὰ τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ἀσκήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ Μακαρίου πρὸς ἐπίτευξιν ἑνὸς συμβιβασμοῦ. Ἐνθυμῆσθε τὴν εὔφημον μνεία αν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀγορεύων, μετὰ τὸ σπάσιμον τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ Μακαρίου–Χάρντιγκ, ὁ τότε Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως κ. Ἤντεν, περὶ τοῦ ρόλου τοῦ Ἀμερικανοῦ Προξένου εἰς τὴν Λευκωσίαν. Ὑπῆρξε στάσις, πάντοτε ἀρνητική, ὡς πρὸς τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων, ὑπῆρξε στάσις, ἡ ὁποία ἐζήτει ὅπως τὸ ζήτημα αὐτὸ λυθῇ ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας, βάσει τῶν ἀγγλικῶν, ἑκάστοτε προτάσεων, οὐδέποτε νὰ συζητηθῇ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ οὐδέποτε νὰ φέρῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς μίαν ρῆξιν μὲ τοὺς συμμάχους της. Αὐτὴ ἦτο ἡ στάσις τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν, ὅταν ἐτελείωσαν αἱ διαπραγματεύσεις Μακαρίου–Χάρντιγκ. Ἐτόλμησα, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Μαΐου, ὅταν συνεζητήθη τὸ θέμα, ἐκ νέου, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ δηλώσω ὅτι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ στάσις τῆς Ἀμερικῆς δὲν θὰ εἶναι εὐνοϊκὴ δι’ ἡμᾶς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ ἠμφισβήτησε τοῦτο. Ἡ περικοπὴ τῆς ἀγορεύσεώς μου ἐκείνης, τῆς 5ης Ἀπριλίου 1956, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Βαυκαλίζεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ τὴν συμπαράστασιν τῶν Η.Π.Α., ἐνῷ ἡ στάσις τῶν Η.Π. Α. ἔχῃ σαφῶς καθορισθῆ ὡς ἀγγλόφιλος εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ὡς ἐκ τούτου, θὰ ἦτο πλέον συνεπές, διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τιμιώτερον ἐκ μέρους της ἔναντι τῆς κοινῆς γνώμης, ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν ἀξιολόγησιν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς θεωρεῖ τὴν μονόπλευρον προσήλωσιν πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, ὡς βασικὴν ἀρχὴν τῆς ἐξωτερικῆς της πολιτικῆς, νὰ προσπαθήσῃ νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν. Ἀλλὰ δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ θάρρος ἡ Κυβέρνησις...». Ὅπως ἔκαμε καὶ τώρα. Ἀπαντᾷ ὁ κ. Θεοτόκης τὴν ἐπαύριον, λέγων τὰ ἑξῆς: «Κύριοι βουλευταί, δὲν γνωρίζω πόθεν ἠρύσθη ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος τὴν πληροφορίαν, ἀλλὰ εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται νὰ κρίνητε τὴν βαρύτητα τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, καὶ τῆς ἰδικῆς μου ὑπευθύνου, ἐνώπιον τοῦ Σώματος, διαβεβαιώσεως, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν διὰ τὸ Κυπριακὸν θέμα, ὄχι μόνον ὑφίσταται, ἀλλὰ αὐξάνει καθημερινῶς». Ἐπαναλαμβάνω τὴν φράσιν: «Καὶ τῆς ἰδικῆς μου ὑπευθύνου, ἐνώπιον τοῦ Σώματος, διαβεβαιώσεως, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν αὐξάνει καθημερινῶς». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀγόρευσις τῆς 6.4.1956, σελὶς 5. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν, ἡ ὁποία προηγήθη τῆς ἐπισκέψεως ἢ μᾶλλον ἐγένετο μετὰ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν Ἀμερικήν, καὶ μετὰ τὰς συνομιλίας του μὲ τὸν Πρόεδρον Αϊζενχάουερ καὶ πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, μᾶς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ ταῦτα. Μάλιστα ἐμὲ μὲ κατηγόρησε: «Κύριε συνάδελφε, φαίνεται ὅτι δὲν παρηκολουθήσατε τὴν ὁμιλίαν μου, διότι ἐπ’ αὐτοῦ ἐδήλωσα, ὅτι ἐπειδὴ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀπουσίας μου ἀνεγράφησαν εἰς τὸν ἑλληνικὸν Τύπον ὡρισμένα ἀνακριβῆ πράγματα, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διευκρινίσω ὅτι οὐδὲν μοῦ ὑπεδείχθη καὶ οὐδὲν μοῦ ἐζητήθη. Ἁπλῶς μὲ ἤκουσαν καὶ μὲ ἤκουσαν μὲ κατανόησιν καὶ συμπάθειαν. Αὐτὸ τὸ δηλώνω ὑπευθύνως». Καὶ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη δήλωσις, ἡ ὁποία λέγει περίπου τὰ ἴδια καὶ ὁμιλεῖ περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀμερικανικοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ τῆς ἀμερικανικῆς συμπαραστάσεως. Ἔναντι ὅλων αὐτῶν τῶν διαβεβαιώσεων, κύριοι βουλευταί, ποία ὑπῆρξεν ἡ στάσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν; Ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν Η.Π.Α. κ. Γουόρτσγουώρθ, προέβη εἰς δύο, ὄχι δηλώσεις, ἀλλὰ δύο εἶναι τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀξιοπρόσεκτα εἰς τὴν ἀγόρευσίν του. Πρῶτον, καταδικάζει τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα, καταδικάζει τὴν βίαν καὶ θέλει εἰρήνην. Καί, δεύτερον, λέγει ὅτι ὅλαι αὗται αἱ προτάσεις πρέπει νὰ καταψηφισθοῦν. Δὲν τὸ λέγει ρητῶς, ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῶν ὅσων ἔλεγε. Δηλαδή, στάσις, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνεται ὁμοιομόρφως εἰς τὰ 1954, εἰς τὰ 1955, εἰς τὰ 1957. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ἐκδήλωσις τοῦ ἐνδιαφέροντος ἢ τῆς συμπαθείας καὶ κατανοήσεως, περὶ τῆς ὁποίας μᾶς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ τὴν ἐπίσκεψίν του εἰς τὴν Ἀμερικήν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει σειρὰν πολὺ μεγάλων «ἀτοῦ» εἰς τὰς χεῖράς της, ἐὰν θέλῃ νὰ πιέσῃ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς μεταβολῆς τῆς Ἀμερικανικῆς πολιτικῆς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, εἰς ἄλλην συζήτησιν νὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτοῦ. Σήμερον θέλω νὰ εἴπω μόνον ὅτι, ἐν συμπεράσματι, ἡ ψῆφος μομφῆς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, θὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐν γνώσει τῆς σημασίας τῆς ἀποφάσεως Μένον, ἐγκατέλειψε τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. (Χειροκροτήματα).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργὸς κ. Κασιμάτης, ἔχει τὸν λόγον.

§67Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νὰ διακόψωμεν δύο λεπτά, διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ σᾶς παρακολουθήσω.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαραίτητον.

§69Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Κύριοι βουλευταί, αἱ προτάσεις μομφῆς, ποὺ ὑπεβλήθησαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ, εἶναι καὶ δι’ ἡμᾶς μία ἀφορμή, διὰ νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα ὑπὸ τὴν σημερινήν του μορφήν. Διότι, τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸν περασμένον Μάϊον, εἶναι ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπέρασε καὶ θὰ περάσῃ ἀπὸ πολλὰς φάσεις, εἶναι δὲ χρήσιμον, σὲ κάθε μίαν ἀπὸ τὰς φάσεις ποὺ περνᾷ νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐνημέρωσις καὶ κριτική. Ἀλλὰ εἶναι ἐντελῶς ἔξω τῆς πραγματικότητος καὶ εἶναι καὶ ἔξω τοῦ συμφέροντος καὶ τοῦ τόπου καὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἐὰν θέλωμεν νὰ συγκρίνωμεν κάθε φάσιν μὲ τὰς φάσεις τὰς προηγουμένας ἢ μὲ ἐκείνας, τὰς ὁποίας προβλέπομεν ἢ ἐπιδιώκομεν διὰ τὸ μέλλον. Ἀπεδύθημεν εἰς ἕνα ἀγῶνα διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου, ἀλλὰ εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν θὰ κάμωμεν πολλὰς μάχας. Δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ νομίζωμεν ὅτι ὕστερα ἀπὸ κάθε μάχην ποὺ κάμνομεν, οἱονδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ἐπειδὴ δὲν ἐκερδήθη ὁλοκληρωτικῶς ὁ πόλεμος, ἐνεταφιάσθη τὸ Κυπριακόν, καὶ νὰ ἀλληλοκατηγορούμεθα, νὰ κατηγορῆται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔκαμε λάθη, τὰ ὁποῖα ἔκλεισαν, δῆθεν, τὸ Κυπριακόν. Θὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου, ἡ ὁποία εἶναι ὅτι ἀκριβῶς μετὰ τὴν μάχην τὴν ἐφετεινήν, ἓν πρᾶγμα, ἂν μή τι ἄλλο, ἐπετεύχθη: Νὰ εἶναι ἀδύνατον πλέον τὸ κλείσιμον τοῦ Κυπριακοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Καὶ ὁ Θεὸς νὰ κατεβῇ ἐπὶ τῆς Γῆς, τὸ Κυπριακὸν δὲν ἠμπορεῖ πλέον νὰ κλείσῃ (Χειροκροτήματα).

§70Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶχε κλείσει πρῶτα;

§71Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Δὲν εἶπα ποτὲ ὅτι εἶχε κλείσει, οὔτε ὅτι ἔκλεισε, διότι τὸ Κυπριακὸν δὲν κλείνει τόσον εὔκολα. Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν καμμίας Κυβερνήσεως, εἴτε εἶναι Κυβέρνησις μονοκομματική, εἴτε εἶναι Κυβέρνησις πολυκομματική.

§72Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Νὰ εἶναι, ὅμως, Ἑλληνική.

§73Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν κανενὸς ἀνθρώπου. Ἕνα τέτοιο ζήτημα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κλείσῃ ποτέ. Ἔλεγον, λοιπόν, κύριοι, ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα ἐπέρασεν ἀπὸ μίαν νέαν φάσιν. Καὶ ἀπὸ τὴν φάσιν αὐτὴν νομίζω ὅτι ἐβγῆκεν ὠφελημένον. Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς φάσεως τῆς ἐφετεινῆς, διὰ νὰ κρίνωμεν τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα, δὲν εἶναι ἀρκετόν, καὶ ἀκόμη δὲν εἶναι καθόλου ἐπιτετραμμένον, νὰ ἀκούσωμεν γνώμας περὶ τῶν προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ κάμνωμεν δίκην προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, διότι δίκην προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἔκαμεν ἡ Ἀντιπολίτευσις πολλάκις. Εἶπεν εἰς τὸ παρελθὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦλθε διὰ νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν. Καὶ τὸ Κυπριακὸν δὲν ἔκλεισε. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ πάῃ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ὑπῆγε εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δώσῃ τὴν μάχην εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔδωσε τὴν μάχην εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἂς σταματήσωμεν, λοιπόν, αὐτὴν τὴν δίκην τῶν προθέσεων καὶ ἂς ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα, ἂς ἐξετάσωμεν δηλαδὴ δύο γεγονότα: Πῶς ἐνεφανίσθη ἐφέτος τὸ Κυπριακόν, ποία ἦτο ἡ βασική, ἡ θεμελιώδης διαφορὰ διαχειρίσεως, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν ἡμεῖς, ἀπὸ τὴν διαχείρισιν ποὺ ἔγινε προηγουμένως καί, δεύτερον, ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, συγκρινόμενα μὲ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν εἰς τὰς προηγουμένας φάσεις. Δὲν πρέπει ἐπίσης — ἐπιτρέψατέ μου αὐτὴν τὴν σκέψιν, — δὲν πρέπει ἐπίσης νὰ κάμνωμεν ἐδῶ τὴν δίκην τοῦ Ο.Η.Ε. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν ἀπερρίφθη τὴν πρώτην φοράν, διότι εἰς τὴν οὐσίαν ἀπερρίφθη τὸ 1954 τὸ Κυπριακόν, εἶπε μίαν ἐπιγραμματικήν, ὅπως ὅλαι του, φράσιν. Ὁ Ο.Η.Ε. δὲν κατεδίκασε τὸ Κυπριακόν, ἀλλὰ κατεδίκασεν ἑαυτόν, εἶπε. Δὲν λέγω ὅτι δὲν εὑρίσκω ὡραίαν καὶ ἐπιτυχῆ τὴν φράσιν, ἀλλά, δυστυχῶς, ἡ ἑκάστοτε στάσις τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν εἶναι θέμα, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ὠφελίμως ἀντικείμενον συζητήσεως. Ἡμεῖς θὰ συζητήσωμεν ἀπόψε — καὶ νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω γὰ μὲ ἀκούσητε ἐπ’ αὐτοῦ — ποία ἦτο ἡ διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ ἐν σχέσει μὲ τὴν προηγουμένην καὶ ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα, ἐν σχέσει μὲ τὰ προηγούμενα. Τὸ Κυπριακὸν κύριοι βουλευταί, ἦλθεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν εὐθέως κατὰ τρόπον ὄχι ἐπιτυχῆ. Ἐνθυμῆσθε ὅτι — καὶ νομίζω ὅτι ὁ ἕτερος τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Φιλελευθέρων εἶχε τονίσει τοῦτο εἰς κάποιαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1955 — εἶχε ἔλθει ἀρχικῶς ὡς αἴτημα ἑνώσεως. Τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἡ τελική μας εὐχὴ καὶ ἐπιθυμία, ἀλλὰ τὸ αἴτημα τῆς ἑνώσεως εἶναι αἴτημα ποὺ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀπήχησιν. Διότι εἰς ὅλα τὰ κράτη καὶ ἰδίως τῆς Νοτίου Ἀμερικῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἄλλα κράτη, ὑπάρχουν θέματα ἐδαφικῶν μεταβολῶν καὶ ἡ ἰδέα τῆς «ἑνώσεως» ἀντικρούεται ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. νὰ συζητήσῃ ἀναθεώρησιν τῶν συνθηκῶν καὶ προσάρτησιν ἐδάφους ἀπὸ μιᾶς χώρας εἰς ἄλλην. Συνεπῶς, ὑπάρχει τὸ πρῶτον λάθος, τὸ ὁποῖον ἔγινε καὶ τὸ ὁποῖον ὅσον καὶ ἂν διωρθώθη διὰ μιᾶς ἀναθεωρημένης προσφυγῆς, διὰ μιᾶς διορθώσεως τῆς ἀρχικῆς μας προσφυγῆς, παραμένει ὡς βάρος εἰς κάθε Ἑλληνικὴν ἀνάπτυξιν. Τὸ δεύτερον λάθος τὸ ὁποῖον ἔγινε καὶ τὸ ὁποῖον εἶχον τονίσει τὴν 4ην Σεπτεμβρίου τοῦ 1955 διὰ δηλώσεών μου πρὸς τὸν Τύπον, τὸ δεύτερον λάθος ἦτο ὅτι ἐκινήσαμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι τὴν προσφυγήν, ἀφοῦ εἴχομεν ἤδη διὰ τῆς προηγουμένης μας στάσεως τοῦ δημοψηφίσματος περὶ τῆς ἑνώσεως κ.λ.π. δημιουργήσει τὴν ὑποψίαν εἰς τὰ ἄλλα κράτη ὅτι ἐπιδιώκομεν τὴν ἕνωσιν καὶ ὄχι τὴν αὐτοδιάθεσιν. Εἴχομεν, δηλαδή, καταστήσει τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ὕποπτον. Διὰ τοῦτο, ὅλοι οἱ ἀντίπαλοί μας, ἐζήτησαν πάντοτε νὰ ὑποστηρίξουν ὅτι ὑπὸ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ὑποκρύπτεται ἡ ἕνωσις. Αὐτὴν δὲ τὴν ἕνωσιν, δὲν τὴν ἐπιτρέπει ὁ Ο.Η.Ε. Ἠμποροῦμεν νὰ διεκδικήσωμεν τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ δὲν θὰ τὴν διεκδικήσωμεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Σήμερον θὰ κρίνωμεν τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε., εἰς τὸν ὁποῖον προσέφυγε, συμφωνούσης καὶ ἐπισπευδούσης ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, προσέφυγε μὲ ὅλην τὴν ψυχήν της καὶ μὲ ὅλην τὴν ἀπόφασίν της νὰ ἀγωνισθῇ δι’ ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτά. Ἔγινε καὶ ἕνα τρίτον θεμελιῶδες λάθος τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ διστάζωμεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν. Ἐξεκινήσαμεν ἀπὸ μίαν ἀρχὴν ὅτι ἡ Τουρκία δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ οὔτε γνῶσιν τῆς προσφυγῆς μας. Ὑπῆρξε μέγα λάθος τῆς τότε Κυβερνήσεως ὅτι δὲν προέβη εἰς προηγουμένην ἀγγελίαν κἂν πρὸς τὴν Τουρκίαν, ἐπὶ τῶν προθέσεών μας νὰ κάμωμεν τὴν προσφυγήν. Καὶ ὄχι διὰ νὰ συζητήσῃ μὲ τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνακοινώσῃ τὸ πρᾶγμα. Καὶ ἐνθυμούμεθα, ὅτι ὑπῆρξε μία ἐποχή, ὅταν τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ, ὅταν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ θέμα καὶ νὰ θέσωμεν ὡς ὅρον, νὰ προσπαθήσωμεν, διότι εἰς τὰ διεθνῆ ζητήματα δὲν νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἀποφασίζωμεν μόνοι, κανὲν δυστυχῶς Κράτος δὲν ἀποφασίζει μόνον, νὰ ἐθέταμεν, τότε, ὡς ὅρον τῆς συμμετοχῆς μας εἰς τὸ Βαλκανικὸν Σύμφωνον τὴν λύσιν τοῦ θέματος τῆς Κύπρου. Αὐτὰ τὰ τρία λάθη, κύριοι βουλευταί, εἶναι λάθη κατὰ τῶν ὁποίων ἀγωνιζόμεθα καὶ σήμερον, λάθη τὰ ὁποῖα ἐξηγοῦν πολλὰς ἀπὸ τὰς δυσκολίας τὰς ὁποίας συναντᾷ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν μάχην της ὑπὲρ τῆς Κύπρου. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πάντα ταῦτα δὲν τὰ λέγω διὰ πρώτην φορὰν σήμερον. Ἀνοίξατε τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας τῆς 24ης Σεπτεμβρίου 1955 καὶ θὰ τὰ ἴδητε. Ἐπηκολούθησε κατόπιν ἡ πρώτη συζήτησις ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἐξεκινήσαμεν μὲ μίαν ἄμετρον αἰσιοδοξίαν. Διακεκριμένος Πρεσβευτής μας, μοῦ ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ἀκόμη, ὅτι ὁ τότε Ἕλλην ἀντιπρόσωπος ἔλεγεν, ὅτι ἔχει τὰς ψήφους τῆς πλειοψηφίας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ο.Η. Ε. εἰς τὴν τσέπην τοῦ γιλέκου του. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε σκληρόν, διότι οὔτε συζήτησις σοβαρὰ ἐγένετο, κἄν, καὶ ὅπερ, ἀκόμη χειρότερον, ἐστέρξαμεν καὶ ἐψηφίσαμεν οἱ ἴδιοι μίαν ἀναβολήν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἀναβολή, ἦτο μία παραπομπὴ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Κατὰ τὴν τότε ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, δὲν ἐδέχετο «ἐπὶ τοῦ παρόντος» νὰ συζητήσῃ τὸ θέμα ὁ Ο.Η.Ε. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀναβολή, κατ’ ὄνομα ἀναβολή, διότι ἡ ἔννοια τῆς ἀναβολῆς δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, αὐτὴ ἡ ἀναβολὴ ἐθεωρήθη ἐδῶ θρίαμβος. Κακῶς. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν τὸ τὶ λέγομεν εἰς τὸ ἐσωτερικόν, σημασίαν ἔχει τὸ ποίαν ἐξέλιξιν ὑφίσταται ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ ἀναβολὴ ὑπῆρξεν ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπέδρασεν ἀποφασιστικῶς μετὰ ἓν ἔτος εἰς τὴν μὴ ἐγγραφὴν τοῦ θέματός μας ἐνώπιον τῆς Γενικῆς Ἐπιτροπῆς. Διότι ὅλοι εἶπον, τότε, καὶ σᾶς ἀποκαλύπτω ὅτι ξένος φίλος ἐκ τῶν ὀλίγων φίλων τοῦ 1954, ἀντιπρόσωπος, μοῦ εἶπε. Πῶς τὸ θέλετε; Φαντασθῆτε τὶ ἐντύπωσιν μᾶς ἔκαμε τὸ γεγονός, ὅτι σεῖς οἱ ἴδιοι ποὺ ἠγωνίζεσθε, ἐψηφίσατε ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τοῦ θέματός σας. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ὑπεστήριξα ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ὅτι ἡ χειροτέρα λύσις ποὺ θὰ εἴχομεν ἐφέτος θὰ ἦτο ἡ ἀναβολή. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι εἶναι μεγάλη ἐπιτυχία, μὴ ὑποτιμᾶτε τὴν σημασίαν τῆς λέξεως, ἔχει τὴν σημασίαν ποὺ ἔδωσα, εἶναι ἐπιτυχία αὐτὴ ἡ ἀναβολὴ τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις ἐξακολουθοῦν μερικοὶ νὰ συνιστοῦν ἀναδρομικῶς ἀκόμη ὅτι δὲν ἔγινε. Διότι τὴν πρώτην φορὰν ἔγινεν ἀναβολή, τὴν δὲ ἄλλην ἔγινε καταψήφισις. Αὐτό, εἶναι μεγάλη ἐπιτυχία. Αὐτὸ τὸ παρελθὸν ἐβάρυνε εἰς τὴν κοινὴν γνώμην καὶ ἐφέτος. Διότι, ὅλοι ἀνέμενον ἐδῶ ἁπλῶς τὴν ἀπόρριψιν τῆς προσφυγῆς μας. Διὰ τοῦτο καὶ ἐθεωρήθησαν ὑπεραισιόδοξοι αἱ δηλώσεις μου τῆς 21ης Ἰανουαρίου, ἐνῶ ἀπηχοῦσαν ἁπλῶς τὴν πραγματικότητα. Ἐθεωρήθησαν αἰσιόδοξοι, διότι ἐδῶ ὑπῆρχε γενικὴ ἡ ἐντύπωσις ὅτι θὰ ἀπορριφθῇ ἡ προσφυγή, ὅτι θὰ ὑποστῶμεν νέαν ἧτταν. Καὶ τὴν ἧτταν δὲν τὴν ὑπέστημεν. Ἰδοὺ διατὶ ἡ διαφορὰ εἶναι θεμελιώδης. Καὶ εἶναι θεμελιώδης ἡ διαφορά, διότι πολλοὶ παράγοντες ἐμεσολάβησαν. Ἐμεσολάβησεν ὁ παράγων τῆς ἐνόπλου ἐξεγέρσεως τῶν Κυπρίων πατριωτῶν. Ἀλλὰ αὐτὸς ὑπῆρχε καὶ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1955. Ἐμεσολάβησεν ἡ κρίσις τοῦ Σουέζ. Ἀλλὰ διὰ τὴν κρίσιν τοῦ Σουὲζ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μακρά, μακροτάτη συζήτησις, ἂν ἐπέδρασεν ὑπὲρ ἡμῶν καθ’ ἑαυτὴ ἢ ἐναντίον μας. Διότι πολλοί, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀναφέρω ὀνόματα, ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν ἦτο καὶ εἷς ἐκ τῶν μεγίστων ἀνδρῶν τῆς ἀνθρωπότητος, ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μοῦ εἶπον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς περιοδείας μου, τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον, ὅτι θὰ σᾶς ζημιώσῃ ἡ κρίσις τοῦ Σουέζ, διότι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ταχθεῖσαι ἀντιμέτωποι τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, εἰς τὸ μέγα αὐτὸ θέμα, θὰ ἐπιδιώξουν ἴσως νὰ τῆς δώσουν μίαν ἱκανοποίησιν εἰς τὸ μικρὸ αὐτὸ θέμα, τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ διὰ τὸ Σουὲζ δὲν εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι ὑπῆρξε παράγων εὐνοϊκὸς δι’ ἡμᾶς.

§74Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἦτο διάφορος ἡ στάσις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἂν δὲν ἐμεσολάβει τὸ Σουέζ; Τὸ ὑποστηρίζετε σοβαρῶς;

§75Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀντιλαμβάνομαι τὸ ἐρώτημά σας.

§76Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐμμέσως αὐτὸ λέγετε.

§77Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). «Ἐμμέσως» ἐγκατελείψαμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ «ἐμμέσως» ἐννοοῦσα, λέγεται, καὶ αὐτό. Ἔλεγον, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐμεσολάβησαν πολλοὶ παράγοντες καὶ ἀνέλυα τοὺς παράγοντας ποὺ ἐμεσολάβησαν, καὶ ἔλεγα, ὅτι ἦτο βέβαια, ὁ ἀγὼν τοῦ Διγενῆ, ὅτι ἦτο, ἂν θέλετε, καὶ ἡ κρίσις τοῦ Σουέζ. Ἀλλὰ ἦτο, κύριοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμε καὶ κἄτι ἄλλο ἀκόμη, μία τακτική, μία ἐξέλιξις ποὺ ἐπῆρε ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Μαρτίου, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος κατέτεινεν εἰς τὸ νὰ πείσῃ τοὺς πάντας καὶ ἰδίως τὰς ἀντιαποικιακὰς δυνάμεις, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι εἰς τὴν οὐρὰν τῶν ἀποικιοκρατῶν. Καὶ τὸ ταξίδιόν μου, εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὑπῆρξεν ἡ ἀρχικὴ ἀφετηρία τῆς ἀναγνωρίσεως ἐπὶ νέων βάσεων τῶν σχέσεων μεταξὺ Αἰγύπτου καὶ Ἑλλάδος. Καὶ αἱ περαιτέρω προσπάθειαί μας καὶ ἡ ἄρνησίς μας νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν διάσκεψιν τοῦ Σουέζ, ἀλλὰ καὶ ἡ στάσις μας εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Σουὲζ εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ὅπου κατεκρίναμεν μὲ τὰς παρεμβάσεις μας τὴν ἐπιδρομὴν τῶν Ἀγγλογάλλων καὶ μὲ τὴν θέσιν σαφῆ ἐναντίον τῶν ἀποικιοκρατῶν ἐπὶ τῶν ἀποικιακῶν ζητημάτων, ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ μεταβληθῇ τὸ κλῖμα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε διὰ τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, καὶ διὰ τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Δὲν πρέπει νὰ ρίπτωμεν τὸ βάρος τῆς μεταβολῆς εἰς ἕνα μόνον παράγοντα. Πολλοὶ εἶναι, ὅπως εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς, πολλοὶ εἶναι οἱ παράγοντες, οἱ ὁποῖοι συντελοῦν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς καταστάσεως, καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς παράγοντας αὐτοὺς εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἐκείνης διὰ τὴν ὁποίαν ἐλέγετε σεῖς ὅτι ἦλθε διὰ νὰ κλείσῃ τὸ Κυπριακόν. Δὲν εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἔτσι τὰ πράγματα. Ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῆς πολιτικῆς της, συνετέλεσεν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς πολὺ καλυτέρας ἀτμοσφαίρας. Συνετέλεσεν εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς ἀτμοσφαίρας ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐπέτρεπε νὰ γίνῃ ἡ μάχη ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Ὅταν λέγω «ἐπὶ ἴσοις ὅροις», δὲν ἐννοῶ ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν τὴν δυνατότητα νὰ ἔχωμεν ἄλλην ὁμάδα κρατῶν, ὅπως ἔχουν τὴν δυνατότητα καὶ οἱ Ἀγγλοσάξωνες καὶ οἱ Ἀραβοασιᾶται καὶ ἡ Τουρκία, διότι καὶ αὐτὴ ἔχει τὸ Σύμφωνον τῆς Βαγδάτης, καὶ ἔχει τὰς ἄλλας Μουσουλμανικὰς χώρας, αἱ ὁποῖαι ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὸ γεγονὸς τῆς παλαιᾶς ἀκτινοβολίας τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ χῶραι αὐταὶ δὲν ἦσαν ἀνεξάρτητοι. Ἀλλὰ ὅταν λέγω ἐπὶ ἴσοις ὅροις, ἐννοῶ, ὅτι ἐπήγαμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐφέτος, χωρὶς νὰ ἔχωμεν αὐτὸ τὸ βάρος ὅτι εἴμεθα κρυπτοαποικιακοί, διότι μέχρι τῆς στιγμῆς εἴχομεν τὸ βάρος αὐτὸ καὶ μοῦ τὸ εἶπεν εἰς τὴν περιοδείαν μου εἰς τὴν Ἄπω Ἀνατολήν, διακεκριμένος ἐκπρόσωπος τῆς Ἀσίας, ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπεν, ὅτι μᾶς ζητεῖτε τὴν ψῆφον μας καὶ λέτε ὅτι εἶσθε μαζί μας, ἀλλὰ φοβούμεθα ὅτι ἅμα κερδίσητε τὸ θέμα τῆς Κύπρου, θὰ ἀλλάξητε πάλιν τακτικήν. Ἀπεδείξαμεν, ὅτι οὔτε ἠλλάξαμεν οὔτε θὰ ἀλλάξωμεν τακτικὴν καὶ καυχώμεθα ὅτι ὑπήρξαμεν καὶ εἴμεθα μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐκράτησε στάσιν ὑπερήφανον καὶ ἀνεξάρτητον μέσα εἰς μίαν ἐμπλοκὴν συμφερόντων, μέσα εἰς μίαν ἀέναον σύγκρουσιν τῶν δύο παρατάξεων, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη εἰς ἄπειρα θέματα, εἰς λεπτομερείας καὶ γενικὰς γραμμάς. Καὶ ἐκρατήσαμεν αὐτὴν τὴν ἀνεξάρτητον στάσιν, χωρὶς νὰ χάσωμεν οὔτε ἐπ’ ἐλάχιστον τὸν πάγιον ἐξωτερικόν μας προσανατολισμὸν (χειροκροτήματα), χωρὶς νὰ κρύψωμεν ἀπὸ κανένα ὅτι ἀνήκομεν εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον καὶ ὅτι θὰ μένωμεν εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον μαχόμενοι ἐντὸς αὐτοῦ διὰ τὰ δίκαιά μας. (Χειροκροτήματα). Διότι ὑπάρχουν οἱ λέγοντες, «μὰ καλά, αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι δὲν σᾶς ὑπεστήριξαν, εἰς ποῖον ἐλεύθερον κόσμον ἀνήκετε, λοιπόν, ἀφοῦ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι δὲν σᾶς ὑπεστήριξαν»; Κύριοι, ὅταν ἀνήκῃ κανεὶς εἰς ἕνα κόσμον — καὶ εἶναι δύο οἱ κόσμοι σήμερον, διότι εἰς τὴν οὐσίαν οὐδέτεροι δὲν ὑπάρχουν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι εἶναι οὐδέτεροι, προσπαθοῦν νὰ εἶναι, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἁπλῶς ἀνεξάρτητοι, εἶναι μέσα εἰς ἕνα κόσμον, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν ἀνεξαρτησίαν, ὅπως εἶναι ὁ ἐλεύθερος κόσμος — ὅταν ἕνα κράτος ἀνήκῃ εἰς ἕνα συνασπισμόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διευθύνῃ αὐτὸν τὸν συνασπισμόν. Μάχεται ἐντὸς τοῦ συνασπισμοῦ διὰ τὰ δίκαιά του καὶ ταὐτοχρόνως προσπαθεῖ νὰ εὑρίσκεται εἰς ἀρίστας σχέσεις καὶ μὲ τὰ κράτη τοῦ ἄλλου συνασπισμοῦ καὶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων του, ἀλλὰ πρὸ παντός, διὰ τὸ συμφέρον τῆς εἰρήνης. Ἀλλὰ δὲν σημαίνει ὅτι εἰς κάθε στιγμὴν ποὺ δὲν κατορθώνει νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἀπόψεις του ἐντὸς τῆς παρατάξεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει, πρέπει νὰ φεύγῃ ἀπὸ τὴν παράταξιν, νὰ φύγωμεν, ὅπως ἐλέχθη, ἀπὸ τὸ Ν.Α. Τ.Ο., νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸν δυτικὸν κόσμον, νὰ φύγωμεν ἀπὸ παντοῦ. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι πολλοὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τὸ ὑποστηρίζουν. Τὸ ὑποστηρίζουν τινές, τὸ ὑπεστήριξαν μερικοὶ τὴν ὥραν, ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ ὑποστηρίξουν, μετὰ τὰς σκηνὰς τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου ὑποστηρίζει τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ὅταν εὑρίσκεται μία χώρα εἰς τὴν διεθνῆ συγκυρίαν, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της καὶ διὰ τὰ ἐθνικά της ζητήματα μίαν ἀρχήν, ἡ ὁποία, ἐὰν θέλετε, ἔχει μαρξικὴν θεμελίωσιν, ἀλλὰ ἡ ὁποία, διότι δὲν σημαίνει ὅτι ὅ,τι εἶπεν ὁ Μάρξ εἶναι ἐσφαλμένον καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀπορρίπτωμεν, ἀλλὰ ἡ ὁποία εἰς τὴν καθημερινὴν ἐξέλιξιν τοῦ κόσμου ἀποδεικνύεται ἀτράνταχτη. Ἄλλωστε, δὲν εἶναι μόνον μαρξιστική, διότι πηγάζει ἀπὸ τὸν Ἕγελον εἰς τὴν ζωὴν καὶ τὴν κοινωνίαν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν κρατῶν ὑπάρχουν συνεχεῖς ἀντιθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀντιθέσεις ὁδηγοῦν εἰς ἀντιφάσεις εἰς τὴν ἐξέλιξιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ διαρκὴς ἰσορροπία. Μόνον εἰς τὴν σταλινικὴν περίοδον, εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, ἐθεωρεῖτο ὅτι τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο ἦρε τὰς ἀντιφάσεις καὶ κατόπιν, ὅταν διεπιστώθη ὅτι αἱ ἀντιφάσεις ὑπῆρχον, εἶπον ὅτι δὲν εἶναι ἀντιφάσεις τοῦ «ἀστικοῦ» κόσμου, ἀλλὰ ἦσαν ἀντιφάσεις μὴ ἀνταγωνιστικαὶ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς ἰδικάς μας, ἀντιφάσεις ποὺ εἶναι ἀνταγωνιστικαί. Ἀκριβῶς, ὅμως, αἱ Πολωνικαὶ ἐξεγέρσεις καὶ αἱ ἐν Οὑγγαρίᾳ ἐξεγέρσεις ἀπέδειξαν ὅτι καὶ ἐν τῷ πλαισίῳ αὐτῷ τῶν κοινωνιῶν, ὑπάρχουν ἀνταγωνιστικαὶ ἀντιφάσεις χωρὶς τοῦτο νὰ σημαίνῃ ὅτι αἱ ἀντιφάσεις εἶναι ἐκεῖναι ποὺ θὰ καθορίσουν τὴν πορείαν τῶν ὑπευθύνων ἀνθρώπων. Τὰς ἀντιφάσεις τὰς βλέπομεν εἰς τὸν ἀνατολικὸν κόσμον μὲ τὴν στάσιν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως ἔναντι τῶν ἀντικρουομένων συμφερόντων τῶν λαϊκῶν δημοκρατιῶν. Καὶ αἱ ἀντιφάσεις τοῦ δυτικοῦ κόσμου, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολλαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄπειροι, δὲν εἶναι ἐκεῖναι ποὺ ἠμποροῦν νὰ ἀλλάξουν τὴν πορείαν ἡμῶν τῶν ὑπευθύνων ἀνθρώπων, ποὺ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν πρὸ παντὸς τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος (χειροκροτήματα). Ἂς μὴ καταρώμεθα, λοιπόν, τῶν Ἀμερικανικῶν πολιτικῶν, διότι δὲν μᾶς ὑπεστήριξαν. Βεβαίως, ἐὰν εἴχομεν τὴν ὑποστήριξιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, δὲν γεννᾶται καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὄχι τὰ 9)10 ἀλλὰ τὸ 95% θὰ εἶχε ἡ προσφυγή μας. Δὲν πρόκειται, ὅμως, ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν νὰ ὑπάρχῃ λόγος νὰ ἀποκρύψωμεν τὴν διαφωνίαν μας, διότι ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν λέγομεν ὅτι ἡμεῖς ἀνήκομεν εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον, δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ κόσμου αὐτοῦ, ὅτι καὶ τὸ ἰδικόν των συμφέρον, τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, κατὰ τὴν γνώμην μας, ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἰδανικοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπηρετοῦμεν ὅλοι, ἐπέβαλε μείζονα ὑποστήριξιν. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Καρτάλην, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν ὅτι, διότι δὲν μᾶς ὑπεστήριξαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ἔπρεπε νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν.

§78Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω ὅτι κακῶς ἑρμηνεύσατε τὰς σκέψεις μου. Ἐγὼ διεπίστωσα ἁπλῶς, ὅτι αἱ Ἡνωμ. Πολιτεῖαι δὲν ὑπεστήριξαν τὴν θέσιν μας. Συμπέρασμα, δὲν ἤκουσα, τοὐλάχιστον, ἐγώ, νὰ βγάλω. Ἀλλὰ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν λέγονται πολλά, τὰ ὁποῖα δὲν ἐλέχθησαν.

§79Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπ. ἄνευ χαρτοφυλακίου). Χαίρω πάρα πολύ. Αὐτὸ τὸ συμπέρασμα βγάζω ἐγὼ ἐκ τῆς ὁμιλίας σας.

§80Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Βγάλτε το.

§81Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπ. ἄνευ χαρτοφυλακίου). Ἀλλὰ εἶναι τάχα ἀληθὲς καὶ αὐτό, ὅτι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι δὲν μᾶς ὑπεστήριξαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐτήρησαν ἐχθρικὴν στάσιν; Δὲν εἶναι ἀληθές. Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, καθὼς γνωρίζετε, ἀπὸ τοῦ 1954 εἶχον συστήσει νὰ μὴ γίνῃ ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τότε, καλῶς ἔκαμε καὶ δὲν ἤκουσε τὴν συμβουλὴν αὐτήν, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην Ἐνόμιζαν αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι ὑπῆρξαν ἐχθρικαί, κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν μᾶς κατεψήφισαν. Ἐφέτος ἐτήρησαν οὐδετερότητα, ἡ ὁποία οὐδετερότης, βεβαίως, δὲν ἦτο τόσον εὐμενής, ὅσον θὰ ἐδικαιούμεθα νὰ τὴν ἔχωμεν, ἀλλὰ πάντως ἦτο οὐδετερότης. Διότι πρέπει ἀπὸ ὅλους νὰ ἀναγνωρισθῇ, ὅτι εἰς τὰς Ἡνωμ. Πολιτείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τόσα θέματα διὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν καὶ διὰ νὰ συνθέσουν, δὲν δίδονται πάντοτε αἱ ὀρθαὶ κατευθύνσεις, καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ δίδωνται αἱ ὀρθαὶ κατευθύνσεις καὶ διὰ τοῦτο ἡμεῖς διαμαρτυρόμεθα, ἀλλὰ εἰς τὸ βάθος, ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαίου τῶν Κυπρίων εἶναι ἀναμφισβήτητος. Ὑπάρχει, καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ἠννόει καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ἦτο ἡ ἀλήθεια, ἡ ἀπόλυτος, ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν ὅτι συνήντησε κατανόησιν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἔχω συναντήσει εἰς τὰς ἐπαφάς μου ἀπὸ Πρωθυπουργοὺς Κρατῶν, τὰ ὁποῖα διὰ λόγους ἄλλους ὑπῆρξαν σαφῶς ἐχθρικὰ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν. Θὰ μοῦ εἴπητε, βεβαίως, καὶ τί μᾶς ἐνδιαφέρει ἡμᾶς. Μᾶς ἐνδιαφέρει, ὅμως, κύριοι, διότι τὸ Κυπριακὸν θέμα, δὲν εἶναι θέμα στιγμιαῖον, εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον ἤρχισε καὶ τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς συνεχῆ ἐξέλιξιν καὶ ἀκριβῶς ἐκεῖνο ποὺ ἐνδιαφέρει τοὺς διαχειριζομένους ἡμᾶς σήμερον, σᾶς αὔριον, ἄλλους χθές, τὸ Κυπριακὸν θέμα εἶναι κάθε χρόνον ἢ κάθε μῆνα ἢ κάθε ἡμέραν, εἰ δυνατόν, θὰ προχωρῇ περισσότερον πρὸς τὴν λύσιν του, πῶς ὁ σκοπὸς ὁ τελικὸς θὰ ἐπιτευχθῇ, πῶς θὰ διαφανῇ ὅτι ὑπάρχει ἡ μέθοδος τῆς λύσεως καὶ πῶς θὰ ἀγωνισθῶμεν ὅλοι διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς ἡ λύσις ἡ πρέπουσα. (Χειροκροτήματα). Καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, μετὰ τὴν ἐφετεινὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε., εἰς τὸ βάθος φαίνεται ἡ λύσις. Φαίνεται περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἐφαίνετο πρὸ 2–3 μηνῶν, διότι, ἀναμφισβητήτως ὑπάρχει μία πρόοδος καὶ ἀναμφισβητήτως, ὑπάρχει ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία ἐπιτρέπει πᾶσαν ἐξέλιξιν καὶ πάντα χειρισμὸν πρὸς τὴν λύσιν. Ἡ ἀπόφασις αὐτὴ εἶναι ἀπόφασις ἡ ὁποία ἀποτελεῖ νίκην τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν μάχην τὴν ἐφετεινήν. (Χειροκροτήματα). Διότι, ὁ πόλεμος διὰ τὴν Κύπρον δὲν ἔχει μίαν μάχην. Ὁ πόλεμος διὰ τὴν Κύπρον εἶχε καὶ θὰ ἔχῃ πολλὰς μάχας. Εἰς τὰς μάχας αὐτὰς θὰ ὑπάρξουν ὀπισθοχωρήσεις, θὰ ὑπάρξουν προωθήσεις, θὰ ὑπάρξουν ταλαιπωρίαι, ἀλλὰ αἱ μάχαι αὗται, ἐὰν κατορθώνωμεν κάθε φορὰν νὰ κερδίζωμεν μίαν μάχην, νὰ καταλαμβάνωμεν ἕνα ὀχυρόν, τοῦτο θὰ μᾶς ἐπιτρέπῃ νὰ προχωρῶμεν καλύτερον αὔριον. Ἐδῶ, ὅμως, πρέπει νὰ λεχθῇ, ὅτι κάθε μάχην ποὺ κερδίζομεν δημιουργεῖ περισσοτέρας ὑποχρεώσεις καὶ ἐπιβάλλει περισσοτέραν σύνεσιν καὶ περισσότερον θάρρος καὶ τόλμην διὰ τὴν περαιτέρω λύσιν τοῦ ζητήματος. Διεκδικοῦμεν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τὴν σύνεσιν καὶ τὸ θάρρος καὶ τὴν τόλμην. (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ὅπως διεγράφη εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, αὐτὴ εἶναι ἡ δικαιολόγησις τῆς καταστάσεως. Δὲν ἐπήγαμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἱκετεύοντες. Ἴσως διὰ πρώτην φορὰν ἐπήγαμε μαχόμενοι. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναφέρῃ δηλώσεις μου αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὕστερα ἀπὸ μίαν ἀπὸ τὰς μάχας μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Θὰ τοῦ ὑπενθυμίσω καὶ ἄλλας δηλώσεις μου αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Οὐάσιγκτων, εἰς τὰς ὁποίας ἔλεγον τὴν 5ην Δεκεμβρίου, ἀφικνούμενος εἰς τὴν Οὐάσιγκτων, ὅτι «ἐλπίζομεν ὅτι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι θὰ ἐγκαταλείψουν τὴν πολιτικὴν τοῦ ζίγκ–ζάγκ καὶ θὰ δώσουν εἰς τὸ Κυπριακὸν τὴν κατεύθυνσιν ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἀξία αὐτῶν, ὡς ἡγετῶν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Εἶναι σαφὴς ποία ἦτο ἡ ἰδική μας πολιτική, ἡμῶν τῶν θεωρουμένων ὅτι θέλομεν νὰ κλείσωμεν τὸ Κυπριακόν, ἡμῶν οἱ ὁποῖοι ὑπήρξαμεν οἱ μόνοι οἱ ὁποῖοι ἐτηρήσαμεν ἀπέναντι τῶν μεγάλων μας φίλων τὴν στάσιν αὐτήν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δικαία ἡ κατηγορία ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔχει χειρισθῆ μὲ πίστιν τὸ Κυπριακὸν καὶ ὅτι ἐχειρίσθη τὸ Κυπριακὸν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ τὸ κλείσῃ. Δὲν εἶναι δικαιολογημένη ἡ κατηγορία αὐτή. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς ἀποφάσεως οὔτε ἐπὶ τῶν λέξεων, οὔτε ἐπὶ τῶν ὅσων ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἐνόμισεν ὅτι εἶχε δικαίωμα νὰ εἴπῃ. Ἔχω κύριον σκοπὸν νὰ δώσω εἰς ὅλους καὶ εἰς τοὺς ξένους καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας τῆς Κύπρου, τὴν εἰκόνα τῆς μάχης τὴν ὁποίαν ἔδωσε, τὴν ὁποίαν δίδει καὶ τὴν ὁποίαν εἶναι διατεθειμένη νὰ δίδῃ μέχρι τέλους ἡ Ἑλλάς, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐλευθερίαν τῶν Κυπρίων. Ἀπὸ ὅσα ἐνθυμοῦμαι, ἀπὸ τὰς λεπτομερείας τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος εἶπε, θὰ τοῦ εἴπω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατὰ κάποιον τρόπον ἐθεώρησεν ὅτι συνδέονται καὶ μὲ ἐμέ. Εἶπεν οὗτος ὅτι ἐγκατελείφθη τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἡ ὑπόθεσις τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ γραμμὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀπαρασάλευτος, ὑπῆρξεν ἡ μάχη ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω ὅτι ἐνώπιον αὐτῆς εἴχομεν πολλὰς πιθανότητας νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν ἡ ὁποία, ἄλλωστε, καὶ ἀπαιτεῖται. Ἀλλὰ ἐμεσολάβησε μία ἐμπλοκή, τὴν ὁποίαν ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Ἀντιπροσωπείας, τὴν στιγμὴν ἐκείνην, μόνος ἦτο δυνατὸν νὰ κρίνῃ καὶ μόνος ἔκρινε, καὶ ὀρθῶς, νομίζω, ὅτι τὴν ἔκρινεν. Ἡ ἐμπλοκὴ αὐτὴ ἦτο ἡ πρότασις τῆς Ταϋλάνδης, ἡ ὁποία δὲν ἦτο πρότασις Ταϋλάνδης, ἀλλὰ ἦτο ἕνα σχέδιον, τὸ ὁποῖον πρὸς στιγμὴν ἐθεωρήθη ὅτι θὰ ὑπέγραφεν ἡ Ταϋλάνδη, ἀλλὰ θὰ ὑπέγραφον μόνον ἄλλαι χῶραι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκινοῦντο ἀπὸ ἰσχυροτέρους παράγοντας τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν.

§82Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ποῖαι εἶναι αὗται;

§83Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Ἐπρόκειτο, λοιπόν, νὰ ὑποβληθῇ μία πρότασις, τὴν ὁποίαν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔκρινεν ὅτι ἦτο χειροτέρα τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μένον, ὡς διεμορφώθη αὕτη. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ ὑπεβάλλετο ἀπὸ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐπεθύμουν τὴν ἀποφυγὴν τῆς συζητήσεως, καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐπ’ αὐτῆς ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ αὐτάς, ἐνῷ ἡ πρότασις Μένον δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ αὐτάς, καὶ ἐγένετο προσπάθεια νὰ γίνῃ δεκτή, ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ γεγονὸς μὲ πείθει ὅτι ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔκρινεν ὅτι ἡ πρότασις τῆς Ταϋλάνδης δὲν ἦτο ὠφέλιμος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ παρουσιάσθη ἓν δικονομικὸν θέμα. Καὶ ἐγὼ εἶχον ἀρχικῶς τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν σας, ποὺ ἀνεπτύξατε χθές, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ πρότασις τῆς Ταϋλάνδης θὰ ἐψηφίζετο μὲ μίαν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία δὲν ἀπέκλειε νὰ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν καὶ αἱ ἰδικαί μας προτάσεις. Ἀλλὰ θὰ ἐπεδιώκετο δι’ ἀποφάσεως τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ μὴ γίνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῶν ἄλλων προτάσεων. Αὐτὸ εἶναι δυνατὸν καὶ ἐγένετο ἐπὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ θέματος. Ἐνόμιζα καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ πρότασις αὐτή, τοῦ μπλοκαρίσματος, θὰ ἔλεγα, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ συγκεντρώσῃ τὴν πλειοψηφίαν τῶν ⅔, διότι, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν ποὺ ἔδιδα, ἐπρόκειτο περὶ προτάσεως μεταβαλούσης προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς. Καθὼς δὲ ἠξεύρετε, ἀπαιτεῖται διὰ τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν ἡ πλειοψηφία τῶν ⅔, εἰς μίαν μόνον περίπτωσιν, εἰς τὴν περίπτωσιν ἀνατροπῆς προηγουμένης ἀποφάσεως. Αὐτὸς δὲ ἦτο ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπολέμησα καὶ ἐγὼ καὶ οἱ Κολομβιανοί, ὁ ἕνας ἐναντίον τοῦ ἄλλου εἰς τὰς 2 Ἰανουαρίου καὶ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἐθεωρήθη νίκη μας, ὅτι καθωρίσαμεν τὴν σειρὰν τοῦ Κυπριακοῦ. Διότι, κατόπιν, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἀναβολὴ — ματαίωσις τῆς συστάσεως — θὰ ἦτο τοῦτο ἀνατροπὴ τῆς προηγουμένης ἀποφάσεως καθορισμοῦ σειρᾶς καὶ συνεπῶς ἔπρεπε νὰ ἔχουν οἱ ἐπιδιώκοντες τὴν ἀναβολὴν τὰ ⅔. Ἔτσι ἐψηφίσθη ἡ συζήτησις τοῦ Κυπριακοῦ. Λοιπόν, φαίνεται, ὄχι φαίνεται, ἀλλά, δυστυχῶς, ἔτσι εἶναι, καὶ ἠρώτησα καὶ τὸν κ. Σπυρόπουλον, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔδωσε τὴν γνώμην του, ὅτι δὲν ἀπῃτεῖτο ἡ πλειοψηφία τῶν ⅔, ἀλλὰ ἡ σχετικὴ πλειοψηφία καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος. Θὰ ἐχρειάζετο, λοιπόν, νὰ δώσωμεν μίαν μάχην, ὄχι ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ εἴχαμεν τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἀποφυγῆς περαιτέρω ψηφοφοριῶν. Θὰ ἦτο δὲ εὐκολώτερον νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις τοῦ μπλοκαρίσματος τῆς ὑποθέσεως. Εὑρίσκω, λοιπόν, ὅτι ἡ δικαιολογία αὐτή, ἡ ὁποία ὡδήγησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ σχεδίου Μένον, εἶναι ἱκανοποιητική. Νομίζω, ὅτι ἐκείνην τὴν στιγμήν, διότι, καθὼς γνωρίζετε, ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, καὶ σεῖς τὸ γνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε, αἱ ἀποφάσεις λαμβάνονται ὅταν κάθεσθε εἰς τὴν καρέκλαν, πρὸ μιᾶς ἀτμοσφαίρας πάλης, ὅπου οἱ δικονομικοὶ κανόνες παίζονται ἀπὸ πολλοὺς πολὺ ἐξησκημένους εἰς τὰς μάχας αὐτὰς καὶ πιὸ οὐδετέρους ἀπὸ σᾶς τὸν ἴδιον, ὁ ὁποῖος εἶναι φυσικὸν νὰ εὑρίσκεσθε ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς ἀγωνίας διὰ τὴν ὑπόθεσίν σας. Αὐτή, λοιπόν, τὴν ἀτμόσφαιραν θὰ κρίνῃ ἐκεῖνος ποὺ κάθεται ἐκεῖ, καὶ μόνος. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ὀρθῶς ἔκρινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν ἤθελον νὰ δώσω εἰς τὸν κ. Καρτάλην.

§84Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐάν, κύριε Ὑπουργέ, παραδεχθῶμεν, ὅτι αἱ ἰδικαί σας προβλέψεις, τὰς ὁποίας ἐκάματε κατὰ τὴν ἀναχώρησίν σας εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἦσαν ὑπεράγαν αἰσιόδοξοι, νομίζω, ὅτι θὰ ἔμενον ἀρκετὰ περιθώρια ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν διατεθειμένοι νὰ ψηφίσουν τὴν Ἑλληνικὴν πρότασιν περὶ αὐτοδιαθέσεως. Ὑπάρχει ἓν διαδικαστικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὀρθῶς λέγετε, καὶ ἔχω τὸ παράδειγμα, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Πολιτικὴ Ἐπιτροπή, διὰ νέας ψηφοφορίας, νὰ ἀνατρέψῃ τὴν σειρὰν τῆς προτάσεως, δηλαδὴ ἡ πρότασις τῆς Ταϋλάνδης θὰ ἠμποροῦσε νὰ τεθῇ πρώτη εἰς ψηφοφορίαν. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Τί θὰ συνέβαινε, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία παρέμενεν εἰς τὴν πρότασίν της μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως Ταϋλάνδης: Νομίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο εἰς χειροτέραν θέσιν ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον;

§85Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Τὸ κρινόμενον θέμα δὲν εἶναι αὐτό. Εἰς αὐτὸ θὰ ἔλθωμεν ἀργότερα. Τὸ κρινόμενον θέμα εἶναι αὐτὸ ποὺ εἶπεν ὁ κ. Καρτάλης, ὁ ὁποῖος εἶπε, διατὶ ἐνῷ ὅλα ἐπήγαιναν καλὰ μέχρι τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, διατὶ ἐδέχθητε τὴν πρότασιν Μένον; Καὶ τοῦ ἐξήγησα διατί. Διότι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ὁ στρατηγός, ὁ διευθύνων τὴν μάχην, ἔκρινε τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὅτι θὰ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ ὑποβληθῇ καὶ νὰ περάσῃ ἡ πρότασις Ταϋλάνδης καὶ νὰ μὴ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἰδική μας — διότι ἐὰν ἐπερνοῦσεν ἡ πρότασις Ταϋλάνδης καὶ ἐτίθετο εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἡ ἰδική μας πρότασις, θὰ συνεκεντρώναμεν, ἀσφαλῶς, τὴν πλειοψηφίαν— διότι δὲν ὑπῆρξαν ὑπεραισιόδοξοι αἱ προβλέψεις μου, ὑπῆρξαν ἀκριβεῖς. Ἀλλ’ ἐδῶ ἀκριβῶς ἐμεσολάβει ὁ δικονομικὸς ἑλιγμός.

§86Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ ἦτο εἰς ἀντίθεσιν...

§87Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Ὄχι, διότι ἄλλο πρᾶγμα εἶναι νὰ ψηφίσῃ κανεὶς μίαν πρότασιν. Δὲν ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν, διότι δὲν ἰσχυρίσθημεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Ἐγὼ ἰσχυρίσθην, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν. Καὶ αὐτό, δυστυχῶς, ἐχρειάζετο ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν διὰ νὰ μπλοκαρισθῶμεν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔκρινεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἡ πλειοψηφία αὐτὴ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν.

§88Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὲ τὴν ἀπόφασιν, τί ἔγινε;

§89Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι μετὰ τὴν διαδικασίαν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως Μένον, ἠρωτήθησαν αἱ Ἀντιπροσωπεῖαι ἀπὸ τὸν Πρόεδρον, ἐὰν ἐπιμένουν ἐπὶ τῆς περαιτέρω ψηφοφορίας τῶν προτάσεών των, ναὶ ἢ οὔ;

§90Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Ναί.

§91Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἑπομένως, ὑπάρχει πρότασις. (Χειροκροτήματα).

§92Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Οἱ μὲν χειροκροτοῦντες, ὀρθῶς χειροκροτοῦν, διότι δὲν γνωρίζουν τὸν μηχανισμὸν τοῦ Ο.Η.Ε., σεῖς ὅμως, ποὺ ἠξεύρετε, ὅτι διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ψηφοφορίαν μία πρότασις συμβιβασμοῦ ἔχει προηγηθῆ μία συνεννόησις; Προεψηφίσθη ἡ πρότασις Μένον καὶ ὄχι ἡ πρότασις Ταϋλάνδης. Ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι...

§93Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ μετὰ τὴν πρότασιν Μένον καὶ πάλιν ἠρωτήθη, πολὺ δὲ περισσότερον διὰ τὴν πρότασιν Ταϋλάνδης.

§94Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει θέμα διὰ διαλογικὴν συζήτησιν.

§95Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κωμωδίαν ἐπαίξατε ἐκεῖ καὶ σκηνοθεσίαν; καὶ ἔρχεσθε ἐδῶ πέρα νὰ συνεχίσητε τὴν κωμῳδίαν;

§96Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Θὰ ἠμποροῦσα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι σεῖς παίζετε σκηνοθεσίαν καὶ κωμῳδίαν, διὰ νὰ χρησιμοποιήσω τοὺς ἰδίους σας λόγους. (Χειροκροτήματα). Ἔλεγον, λοιπόν, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν παρουσίασαν τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐφέτος. Θὰ εἴπω ὀλίγα μόνον ἀκόμη, διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος πρέπει νὰ εἴμεθα παρασκευασμένοι, διὰ πολλὰς ἐξελίξεις. Δὲν γνωρίζω ποία θὰ εἶναι ἡ ἐξέλιξις, διότι δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ εἶναι πολὺ ἀφελὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα θὰ λυθῇ δι’ ἀποφάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατόν, δυστυχῶς, τοῦτο. Μακάρι νὰ ἦτο. Θὰ ἐψηφίζαμεν ἀπόψε τὴν ἕνωσιν καὶ τὸ θέμα θὰ ἐλύετο, ἀλλὰ θὰ περάσωμεν ἀπὸ πολλὰς φάσεις καὶ διὰ τὰς φάσεις αὐτὰς πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν δέσμευσιν τὸ τί ὑπεστήριξεν ἕνα Κράτος εἰς τὰς διαφόρους ἐξελίξεις. Τὸ ἔχομεν ἀπαντήσει μυριάκις. Καὶ διὰ νὰ ἀναφέρω ἓν μόνον παράδειγμα. Θὰ σημειώσω τὸ θέμα τοῦ βέτο τοῦ Ο.Η.Ε. Εἰς τὸν Ἅγιον Φραγκῖσκον ἦσαν ὑπὲρ τοῦ βέτο ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἀμερικὴ καὶ ἐναντίον τοῦ βέτο ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις. Καὶ μετὰ 8 ἔτη εἴχομεν ἐντελῶς ἀντίθετον τοποθέτησιν. Δὲν πρόκειται περὶ δικαστηρίου. Καὶ τοῦτο, εἴτε εἰς τὸν Ο.Η.Ε. προσεφεύγομεν εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον ὑπεστηρίζαμεν τὸ δίκαιον τῶν Κυπρίων. Ὁ Ο.Η.Ε. εἶναι μία φάσις μόνον, ἕνας τομεύς, ἐνῷ καθολικὸς εἶναι ὁ ἀγὼν καὶ δὲν εἶναι μόνον ὁ Ο.Η.Ε., διότι θὰ εἴμεθα ἀφελεῖς νὰ νομίζωμεν, ὅτι μόνον εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ἠμποροῦμεν νὰ λύσωμεν τὸ Κυπριακόν. Ὁ Ο.Η.Ε. μᾶς δίδει ὅ,τι ἠμπορεῖ καὶ ὅ,τι ἠμποροῦμεν ἑκάστοτε ἡμεῖς νὰ ἐπιτύχωμεν, ὅ,τι ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν περισσότερα... Ἴσως, ἄλλοτε ἐπιτύχωμεν ἀκόμη περισσότερα, ἀπόκειται πλέον εἰς ἡμᾶς νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπετύχαμεν ἤδη εἴτε εἰς τὸν Ο.Η.Ε., εἴτε ὁπουδήποτε ἀλλοῦ, διὰ νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω. Αὐτὴ εἶναι ἡ ρεαλιστικὴ τοποθέτησις τοῦ ζητήματος. Καὶ ταὐτοχρόνως πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ὑποστηρίζονται εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν ἔλεγχόν μας. Ἔγινε συζήτησις χθὲς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐπέμεινεν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Κύπρου, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Μένον. Ὁ κ. Μένον δὲν εἶναι πρώτη φορὰ ποὺ ὁμιλεῖ περὶ ἀνεξαρτησίας. Ὡμίλησε καὶ τὸ 1954, νομίζω, καὶ τὸ 1955, ἀσφαλῶς, καὶ δὲν ἐσηκώθηκε, οὔτε τὸ 1954, οὔτε τὸ 1955, ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, ὄχι διότι συνεφώνει, ἀλλὰ διότι ἡ διαδικασία καὶ ἡ συζήτησις εἰς τὸν Ο.Η.Ε. εἶναι μία διαδικασία, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει εἰς ὅλους νὰ δημιουργοῦν φίλους καὶ ὄχι νὰ κάμνουν ἀντιδικίαν, διότι ἐκεῖ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ψῆφος ἐμπιστοσύνης. (Χειροκροτήματα).

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, λυποῦμαι ὅτι δὲν ἀναφέρατε μίαν θεμελιώδη διαφορὰν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν σχέσει πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Μένον, τότε καὶ τώρα. Τότε, ἦτο μία γνώμη τοῦ κ. Μένον· τώρα εἶναι μία πρότασις. Τὸ σχέδιον ἀποφάσεως Μένον καὶ αἱ ἀπόψεις του, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι αὐθεντικὴ ἑρμηνεία.

§98Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Δὲν εἶπον ὅτι εἶναι τὸ ἴδιον, εἶπον ἁπλῶς ὅτι αἱ γνῶμαι αἱ ὁποῖαι ψηφίζονται, δὲν δεσμεύουν τοὺς ἄλλους, ἀλλὰ καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν δεσμεύουν ἢ ὄχι, ὑπάρχουν περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ δεχθῇ ἢ νὰ ἀποκρούσῃ γνώμας ἢ ἀποφάσεις, ἀναλόγως τοῦ συμφέροντος, ἀναλόγως τῆς στιγμῆς, ἀναλόγως τῆς τακτικῆς καὶ τοῦ χειρισμοῦ τοῦ ζητήματος μιᾶς ἀντιπροσωπείας καὶ τοῦτο διότι εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις δὲν ὑπάρχουν δεσμεύσεις. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὸν παρελθόντα Μάϊον ἐλέγετο ἐδῶ καὶ ἐγράφετο καὶ εἰς τὸν Τύπον ὅτι «δὲν θὰ ἠμπορέσητε νὰ πᾶτε εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διότι παρῃτήθητε τῆς αὐτοδιαθέσεως, δεχθέντες τὴν αὐτοκυβέρνησιν».

§99Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀπὸ ποῖον ἐλέχθη αὐτό;

§100Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Ἐλέγετο, τότε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρῃτήθη τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ εἶπον τότε τὴν φράσιν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ Εἰρηνοδικείου διὰ νὰ δικάζωνται ἄνευ ἐπικουρίας οἱ διάδικοι. Οὔτε καὶ τώρα — ὅπως καὶ τότε — παρῃτήθημεν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἁπλῶς προσηρμόσθημεν εἰς τὴν διεθνῆ συγκυρίαν, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν δι’ ἄλλης ὁδοῦ τὸν σκοπόν μας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἐλευθερία τῆς Κύπρου καὶ ἡ αὐτοδιάθεσις αὐτῆς. Διότι καὶ ἂν ἀκόμη τυχὸν ἐπέβαλλεν ἡ διεθνὴς συγκυρία νὰ δεχθῶμεν τὸν περιορισμὸν τῆς αὐτοδιαθέσεως πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Μένον πρὸς τὴν ἀνεξαρτησίαν θὰ τὴν ἐδεχόμεθα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ σκοποῦ μας. Διατὶ εἶναι περισσότερον ἐπιτετραμμένον νὰ δεχθῶμεν προσωρινὸν περιορισμὸν τῆς αὐτοδιαθέσεως ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς αὐτοκυβερνήσεως καὶ ὄχι τῆς ἀνεξαρτησίας; Ἤδη, νομίζω ὅτι ἤρχισε νὰ ἐμφαίνηται μεταβολὴ εἰς τὰς Ἀγγλικὰς ἀπόψεις περὶ αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐπειδὴ ἐλέχθη ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. θὰ ἡρμηνεύετο οὕτως ἢ ἄλλως ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους, πρέπει νὰ εἴπω εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ὅτι ἤδη εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἤρχισε νὰ δημιουργῆται ἡ ψυχολογία τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς Κύπρου ὅσον καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλική, δὲν τὸ λέγῃ, ὅσον καὶ ἐὰν ὁ κ. Ντάνκαν Σάντις, ὁ Ἄγγλος Ὑπουργὸς — προσφέρει εἰς τὰς Η.Π.Α. τοὺς μηχανικοὺς τῆς Ἀγγλίας — διότι οἱ Ἀμερικανοὶ ἔχουν καταληφθῆ ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὑστεροῦν ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῶν στελεχῶν τῆς ἄλλης μεγάλης δυνάμεως, ὅσον καὶ ἂν τὰ διηπειρωτικὰ βλήματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀναγκάζουν τὴν χρησιμοποίησιν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ἀπὸ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἀκόμη. Πάντως, εἰς τὴν ψυχολογίαν τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ ἔχει ἀρχίσει ἡ διαδικασία τῆς ἐγκαταλείψεως. Δὲν εἶναι τυχαῖον τὸ γεγονός, δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν προσπάθειαν μόνον, ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι τὸ κῦρος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο ἄλλοτε. Δὲν δημιουργεῖ τὰ συμπλέγματα ὑποταγῆς ποὺ ἀκτινοβολοῦσε εἰς τὸ παρελθόν. Εἶναι τὸ ἴδιον τὸ ἐσωτερικὸν τραῦμα τὸ ὁποῖον ὑπέστη ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Σουέζ. Ὁ δὲ προχθεσινὸς Observer προτείνει λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος μὲ βάσιν τὴν ἀνεξαρτησίαν, λέγων ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ 8ετὴς αὐτοκυβέρνησις καὶ μετὰ τὰ 8 ἔτη νὰ γίνῃ ἀνεξάρτητον Κράτος ἡ Κύπρος, ὄχι δὲ ἐντὸς τῆς Κοινοπολιτείας, ἀπαραιτήτως, καὶ νὰ γίνῃ μετὰ 15 ἔτη δημοψήφισμα αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Θὰ μοῦ εἴπητε ἴσως δέχεσθε αὐτοὺς τοὺς ὅρους καὶ αὐτὰς τὰς προθεσμίας; Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρόκειται περὶ τῆς ἐξηγήσεως αὐτοῦ τοῦ ψυχολογικοῦ φαινομένου τὸ ὁποῖον εἶναι ἔργον τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ τῆς διεθνοῦς καταστάσεως, ἡ ὁποία συνετέλεσεν πρὸς τοῦτο. Ἐὰν ἡ Ἀγγλία ἑκατέρωθεν ἐφέτος θὰ ἐπιτύχῃ ἀπόρριψιν τῆς προσφυγῆς, θὰ ἦτο ἄλλη ἡ διαδικασία. Ἡμεῖς ἔχομεν μίαν ὑποχρέωσιν, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εὐχώμεθα πάντες, ὅπως οἱ Ἕλληνες πατριῶται, ὁ ἀπελευθερωτικὸς στρατὸς τῆς Ε.Ο.Κ.Α. ἐξακολουθήσῃ μέχρις ὅτου ἐπιβληθοῦν οἱ ὅροι του (χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλειοψηφίας) νὰ κρατῇ ὑψηλὰ τὴν σημαίαν τῆς μάχης καὶ τῆς ἐλευθερίας. Καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν οὔτε μίαν στιγμὴν χωρὶς νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ τὴν ἀτμόσφαιραν ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Κλείνωμεν ὅλοι τὸ γόνυ ἐνώπιον τῶν θυμάτων τῆς Ἀγγλικῆς τρομοκρατίας καὶ δὲν θὰ λησμονήσωμεν ποτὲ τὸ μέγεθος τῆς θυσίας τῆς μεγάλης θυσίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Αἰσθανόμεθα εἰς τὸν Ο.Η.Ε. εἰς κάθε στιγμὴν ὑπερήφανοι, ὅταν ἐλέγαμεν ὅτι ἡ Ε.Ο.Κ.Α. εἶναι ἐθνικὸς ἀπελευθερωτικὸς στρατὸς καὶ δὲν εἶναι ὁμὰς τρομοκρατῶν, ὅπως ὑπεστήριζαν οἱ Ἄγγλοι. Δι’ αὐτὴν τὴν Ἑλληνικὴν μάχην ἂς ἐπωφεληθῶμεν κάθε εὐκαιρίας, ἂς ἐπιδεικνύωμεν τὰς λύσεις ποὺ θὰ μᾶς ἐπιτρέπωνται κάθε φοράν, διότι πολλὲς θὰ εἶναι αἱ φορὲς ἴσως ποὺ θὰ πᾶμε εἰς τὴν μάχην ἕως ὅτου κερδίσωμεν τὸν σκοπόν μας. Ἂς εἴμεθα, ὅμως, βέβαιοι, ὅτι ἡ διαδικασία τῆς ἱστορίας διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου ἤρχισε νὰ λειτουργῇ καὶ κανεὶς πλέον δὲν ὑπάρχει νὰ τὴν σταματήσῃ. (Παρατεταμένα καὶ ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Παπαπολίτης, ἔχει τὸν λόγον.

§102Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δικαίως ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς Χώρας ἐξακολουθεῖ νὰ κυριαρχῆται ἀπὸ τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Πρόκειται, ὡς γνωστόν, περὶ τῆς τύχης καὶ τῆς ἐλευθερίας 500.000 Ἑλλήνων, πρὸς τοὺς ὁποίους οἱ ἀποικιοκράται ἀρνοῦνται τὸ φυσικὸν δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. ὄχι μόνον δὲν ἱκανοποίησε τὸν ἡρωϊκῶς ἀγωνιζόμενον Κυπριακὸν λαὸν καὶ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ἀλλὰ καὶ ἐτραυμάτισε θανασίμως τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐλευθερίας. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου δὲν ἠδυνήθη νὰ διασπάσῃ τὸ φράγμα τῶν μεγάλων συμφερόντων καὶ τῶν διεθνῶν ἀνταγωνισμῶν εἰς τὸν χῶρον τοῦτον τῆς ὑδρογείου. Ἐν ὀνόματι αὐτῶν τῶν συμφερόντων καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτῶν ἐσφαγίασε τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἑνὸς ὑπερηφάνου καὶ ἡρωϊκοῦ λαοῦ, ὅπως εἶναι ὁ Κυπριακός. Ἔκλεισαν τὰ μάτια ἐμπρὸς εἰς τὸ πελώριον δίκαιόν του καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ ἀκούσουν τὴν φωνήν του. Οὔτε τὰ μαρτύρια, οὔτε αἱ ἀγχόναι, οὔτε τὸ αἷμα τῶν Κυπρίων ὑπῆρξαν ἱκανὰ διὰ νὰ τὸν συγκινήσουν. Πόσην, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, πικρίαν ἐδοκίμασε τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον καὶ ὅλος ὁ ἐλεύθερος κόσμος δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τονίσω. Ἡ πίστις τοῦ ἐλευθέρου κόσμου εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν ἱκανότητα τοῦ Ο.Η.Ε., ἐκλονίσθη βαθύτατα. Κύριοι βουλευταί, ἡ μάχη εἰς τὸν Ο.Η.Ε. δὲν ἐκερδήθη. Ἐν τούτοις, ὅ,τι ἔγινε κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον εἰς τὸν Ο.Η.Ε. ὑπῆρξεν ἀρκετὸν διὰ νὰ φωτίσῃ κατὰ τρόπον ἀπολύτως πλήρη τὸ πρόβλημα. Δὲν ἀπεκάλυψε μόνον τὰς ἠθελημένας καὶ ἀθελήτους ἀδυναμίας τοῦ Ο.Η.Ε. ἀλλὰ ἀπεκάλυψε καὶ τὰς ἰδικάς μας ἀδυναμίας καὶ τὰ ἰδικά μας σφάλματα καὶ τὰς ἰδικάς μας παραλείψεις καὶ τοὺς ἰδικούς μας κακοὺς χειρισμούς. Ἤκουσα χθὲς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδυνήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀποφύγῃ τὰς θριαμβολογίας. Δὲν ὠφελοῦν, ὅμως, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, αἱ θριαμβολογίαι τὴν ὑπόθεσιν, ἀντιθέτως τὴν βλάπτουν, ὅπως, βεβαίως, καὶ αἱ κραυγαὶ περὶ προδοσίας. Αἱ θριαμβολογίαι ἀποκοιμίζουν τὸ Ἔθνος τὴν στιγμὴν ποὺ ἀκριβῶς πρέπει νὰ ἀγρυπνῇ καὶ νὰ ἐξοπλίζεται διὰ νὰ συνεχίσῃ περαιτέρω τὸν ἀγῶνα του μέχρι τῆς πλήρους δικαιώσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Καὶ αἱ κραυγαὶ περὶ προδοσίας καταπτοοῦν καὶ διαιροῦν τὸ Ἔθνος τὴν στιγμὴν ποὺ πρέπει νὰ ἀναπτύσσῃ τὴν μεγαλυτέραν δυνατὴν τόλμην, δραστηριότητα καὶ πρωτοβουλίαν, ὥστε νὰ καταστῇ σεβαστὸν εἰς ἐχθροὺς καὶ φίλους καὶ ἀποφασιστικὸς παράγων τῆς διεθνοῦς ζωῆς. Εἶναι ἀνάγκη, ἑπομένως, νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι χειρίζεται μίαν ἀπὸ τὰς πλέον ἱερὰς καὶ πλέον δυσκόλους ἐθνικάς μας ὑποθέσεις καὶ νὰ ἀντιληφθῇ ἀκόμη ὅτι πάρα πολὺ ἀπέχει ἀπὸ τὸν θρίαμβον. Φρονιμώτερον θὰ ἦτο διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν περιωρίζετο εἰς ἀναγνώρισιν ὅτι ἔρριψεν εἰς τὴν μάχην ὅσας δυνάμεις καὶ ὅσας δυνατότητας διέθετεν, ἀλλὰ ἡ λύσις τοῦ προβλήματος ἦτο ὑπεράνω τῶν δυνάμεών της. Δὲν παραγνωρίζομεν, βεβαίως, καὶ ἡμεῖς ὅτι ἡ στεῖρα καὶ ἀρνητικὴ ἀντιπολίτευσις δὲν προάγει τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, οὔτε ἡ παραγνώρισις ἢ ὑποτίμησις οἱασδήποτε κυβερνητικῆς πράξεως ἢ ἐνεργείας ἐκ τοῦ λόγου καὶ μόνον ὅτι αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιθυμῶ, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, νὰ εἶμαι ἀπολύτως ἀντικειμενικὸς προκειμένου περὶ ἑνὸς θέματος τόσον σοβαροῦ καὶ τόσον ἱεροῦ. Τόσον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅσον καὶ ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἄνευ χαρτοφυλακίου κ. Ὑπουργός, ἐτόνισαν τοὺς παράγοντας οἱ ὁποῖοι ἐπηρεάζουν τὴν πορείαν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Δὲν ὑποτιμῶμεν καὶ ἡμεῖς ἡ Ἀντιπολίτευσις τοὺς παράγοντας αὐτούς. Δὲν μᾶς διαφεύγει ὅτι πράγματι ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος ἀντιμετωπίζεται ἐπὶ πεδίου διεθνοῦς ὅπου δροῦν ἰσχυρότατοι παράγοντες, τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλέγξωμεν. Τὸ ἰδικόν μας ἔργον καὶ τὸ ἰδικόν μας καθῆκον εἶναι νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν καὶ νὰ κλείσωμεν τὰ μάτια ἐμπρὸς εἰς τοὺς παράγοντας αὐτούς, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀντιληφθῶμεν καλῶς καὶ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰ ἀντικειμενικὰ δεδομένα ὀρθῶς. Οἱ παράγοντες αὐτοὶ εἶναι, βεβαίως, ὅπως ἀνέφερον προηγουμένως, αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις, καὶ τὰ μεγάλα των συμφέροντα, τὰ ὁποῖα, πάντοτε λογαριάζονται περισσότερον ἀπὸ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς μεγαλοστόμους διακηρύξεις τοῦ Ο.Η.Ε. Ἡ διεθνὴς στρατηγική, αἱ σκοπιμότητες, οἱ ἀνταγωνισμοί. Καὶ ἔναντι ὅλων αὐτῶν, ἡ θέλησις τῶν λαῶν ποὺ ἀγωνίζονται νὰ ἀνοίξουν τὸν δρόμον, ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἀρχῶν τῆς ἐλευθερίας, τῆς εἰρήνης καὶ τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν. Εἶναι, ἑπομένως, σφάλμα νὰ ὑποτιμῶμε τοὺς παράγοντας αὐτούς. Ἀλλὰ ἐὰν τοῦτο εἶναι σφάλμα, εἶναι βαρύτατον καὶ ἐπικίνδυνον σφάλμα νὰ ὑπερτιμῶμε τούτους καὶ νὰ πανικοβαλλώμεθα. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν προσπάθειάν της, νὰ ἀνοίξῃ τὸν δρόμον ὁ ὁποῖος θὰ ὡδήγει εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ Ἐθνικοῦ αἰτήματος, ὑπῆρξε καὶ ἀνέτοιμος καὶ ἀδύνατη. Πρέπει ἐδῶ νὰ λεχθῇ ὅτι ἀπὸ τὰς συζητήσεις ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς ἀπεδείχθη πόσον ὀλίγον ἠδυνήθη νὰ ἐπηρεάσῃ ἀποτελεσματικῶς τὰς διαφόρους ἀντιπροσωπείας. Ἀπεδείχθη ἐδῶ πόσον ὁ ἐξοπλισμός μας εἰς τὸν τομέα αὐτὸν ὑπῆρξεν ἀνεπαρκής. Καὶ ὅμως, εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν ὑπάρχει θέμα ἐθνικόν, ἐσωτερικόν, οἰκονομικόν, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην ἐκδηλουμένην εἰς τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμούς. Ὅσον ἑπομένως περισσότερον ἐξωπλισμένοι εἴμεθα εἰς τὸν τομέα αὐτὸν καὶ ἱκανοὶ νὰ κατατοπίζωμεν τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην ἐπὶ τῶν προβλημάτων μας, τόσον ὀλιγωτέρας ἀπογοητεύσεις καὶ ἀποτυχίας θὰ ἔχωμεν. Ἔλεγον προηγουμένως, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐὰν εἶναι σφάλμα νὰ ὑπερτιμῶμε τοὺς παράγοντας οἱ ὁποῖοι ἐπηρεάζουν τὴν πορείαν τοῦ Κυπριακοῦ, εἶναι σφάλμα βαρύτατον καὶ ἐπικίνδυνον νὰ ὑπερτιμῶμεν τούτους καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος εἰς τὴν ὑπερτίμησιν αὐτῶν τῶν παραγόντων νὰ ἀναζητήσω τὴν ἐξήγησιν τῆς ἐλλείψεως ἀπ’ ἀρχῆς πίστεως εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐμμονῆς μέχρι τέλους, κατὰ τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ θέματος εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων ἡ πολιτικὴ τοῦ Συναγερμοῦ διεπνέετο ἀπὸ ἕνα πνεῦμα συμβιβασμοῦ καὶ ὑποχωρητικότητος. Ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἀνέτοιμη, ἀμήχανη, χωρὶς προοπτικήν, χωρὶς σχέδιον, παρέπαιε, καὶ ἐνεπλέκετο ὁλονὲν καὶ περισσότερον εἰς τὰ δίκτυα καὶ τὰς παγίδας τῆς δολίας καὶ πανούργου διπλωματίας τῆς Ἀγγλίας. Αἱ ἀδυναμίαι αὐταὶ συνώδευσαν καὶ συνοδεύουν καὶ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δίκαιον, βεβαίως, νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι κατέβαλε προσπάθειαν νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ αὐτάς. Ἀλλὰ λυπούμεθα, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ διαπιστώσωμεν ὅτι τὸ ἐπέτυχε. Κύριοι βουλευταί, τὰ πράγματα εἶναι σαφῆ. Ἐπέτυχεν ὄντως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαγκιστρωθῇ ἀπὸ τὰς συνεπείας τοῦ θανασίμου σφάλματος τῆς τριμεροῦς παγίδος τοῦ Λονδίνου, εἰς τὴν ὁποίαν μόνοι ἡμεῖς, τότε, εἴχομεν ὑποδείξει τὴν μὴ συμμετοχὴν καὶ ἐπέτυχεν ἀκόμη νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι ὁ δρόμος τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου περνᾷ ἀνάμεσα ἀπὸ τὶς ἀγχόνες καὶ τὰ μαρτύρια τῶν Κυπρίων, μέσα ἀπὸ τὰς ἐπάλξεις καὶ τὰ χαρακώματα τῶν ἀποικιακῶν λαῶν, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ βῆμα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ τὴν κρίσιν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Ἐπέτυχεν ἴσως νὰ ἀντιληφθῇ αὐτά, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀξιοποιήσῃ τὴν πεῖραν αὐτήν. Ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία καὶ οἱ ἄλλοι ἀποικιοκράται ἔβαλλον κατὰ τὰς συζητήσεις ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς ἐφαρμογῆς της εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Κύπρου ἐν ὀνόματι τῆς εἰρήνης καὶ τῶν συμμαχιῶν τοῦ Δυτικοῦ κόσμου. Ἀνέτρεξαν δέ, ὅπως προκύπτει καὶ ἀπὸ τὰ πρακτικά, τὰ δημοσιευθέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα κείμενα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθησαν οἱ προλαλήσαντες Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς διατάξεις παλαιῶν συνθηκῶν, διὰ νὰ εὕρουν βάσιν νομικῶς, πρὸς θεμελίωσιν τῆς ἐξουσίας τῆς Ἀγγλίας ἐπὶ τῆς νήσου. Ἐλησμόνησαν, ὅμως, καὶ λησμονοῦν οἱ ἀποικιοκράται, μίαν βασικὴν καὶ θεμελιώδη διάταξιν προσφάτου διεθνοῦς συνθήκης, τὴν βασικὴν διάταξιν τῆς ἐλευθερίας τῶν ἀνθρώπων, καὶ αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν, τὴν θεσπισθεῖσαν καὶ καθηγιασθεῖσαν μὲ τὰ μαρτύρια καὶ τὸ αἷμα ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων. Καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν ἠδυνήθη νὰ πείσῃ ὅτι ἀκριβῶς τὸ συμφέρον τῆς εἰρήνης, τὸ συμφέρον τῶν συμμαχιῶν τοῦ Δυτικοῦ κόσμου ἐπιβάλλει αὐτὴν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ καὶ ἀντιθέτως ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπονομεύουν τὴν εἰρήνην καὶ τὰς συμμαχίας, ἀλλὰ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦν νὰ κρατοῦν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν των τὴν τυραννικὴν τοὺς Κυπρίους. Καὶ ἂς ἔλθωμεν, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. Ἐπάλαισεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν Ο.Η.Ε. μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μὲ τὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου κ. Ὑπουργὸν διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς προσφυγῆς. Ἐπάλαισαν, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν προσπαθειῶν της εἶχεν ἤδη κριθῆ, εἶχεν ἤδη ἀνατραπῆ, διότι ἐβαρύνετο ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τῆς ὑποχωρητικότητος, τὸ ὁποῖον ἐκληρονόμησεν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τοῦ Συναγερμοῦ. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ συνηθίσῃ εἰς τὴν ἰδέαν μιᾶς ἐνδόξου ἥττης καὶ προέκρινεν ἕνα ἀμφιβόλου ἀξίας συμβιβασμόν. Ὁμολογῶ ὅτι οὔτε ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, οὔτε ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἄνευ χαρτοφυλακίου κ. Ὑπουργοῦ, ἐπείσθην ὅτι καταφυγὴ εἰς τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, ἔστω καὶ ἂν ἀπερρίπτετο ἦτο ἡ ἐπιβεβλημένη. Διότι πέραν ὡρισμένων ἀορίστων καὶ ἀσαφῶν διακηρύξεων, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει ἡ ἀπόφασις, δὲν ὁμιλεῖ παρὰ διὰ διαπραγματεύσεις καὶ μόνον. Καὶ ἐρωτῶ: μήπως ἡ θύρα τῶν διαπραγματεύσεων θὰ ἐκλείετο, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἐνεμένομεν εἰς τὴν πρότασίν σας, ἔστω καὶ ἂν ἀπερρίπτετο; Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὄχι. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ ἔνοπλος ἀγὼν τῶν Κυπρίων, τὰ μαρτύρια καὶ αἱ θυσίαι των τὸ διεθνὲς προσκήνιον, νὰ προκαλέσουν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ ἐλευθέρου κόσμου καὶ νὰ ἐπιτύχουν τὴν δικαίωσίν των καὶ ἡ συμπαράστασις τοῦ ἐλευθέρου Ἔθνους. Καὶ ἐρωτῶ: Τί ἐκ τούτου ἡ ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε. περιέχει; Πολὺ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ δίδῃ μίαν δικαίαν καὶ ἱκανοποιητικὴν ἀπάντησιν.

§103Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τοὐναντίον τὴν κατεδίκασε.

§104Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Εἴπατε, κύριε συνάδελφε, ὅτι τοὐναντίον κατεδικάσθη. Θὰ ἀποφύγω, διὰ νὰ μὴ προκαλέσω τὰς διαμαρτυρίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ εἴπω τι, διότι εἶναι δυνατὸν μὲ ἑρμηνείας νὰ βλάψωμεν καὶ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Θὰ ἀρκεσθῶ εἰς κείμενα καὶ μόνον. Θὰ ἐπικαλεσθῶ πρακτικὰ καὶ μόνον ἐλάχιστα, διότι πλέον ἐξηντλήθησαν τόσον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὅσον καὶ ἀπὸ ἄλλους ρήτορας, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη νὰ κάμω εὐρυτάτην χρῆσιν αὐτῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ προσφύγω εἰς οἱανδήποτε ἑρμηνείαν. Θὰ ἀποφύγω τὰς ἑρμηνείας. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ γνώμην μου ἀλλὰ ἀποτελεῖ γεγονός, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἀπὸ ὅσα καὶ ἀπὸ τὸν κ. Μένον καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐλέχθησαν καὶ διετυπώθησαν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ περιπλανώμεθα εἰς ἑρμηνείας ὅταν ἐκ τῶν κειμένων προκύπτῃ τοῦτο κατὰ τρόπον διαυγῆ καὶ κρυστάλλινον, ὅπως κρυσταλλίνης διαυγείας εἶναι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Μένον καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἂς ἴδωμεν τί ὁ κ. Μένον καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ὑπεστήριξεν, ἐξηγῶν τὴν πρότασίν του. Ἐδέχθη ὅτι ὑπάρχει κάποια Κυπριακὴ ἐθνότης, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη ἀνάμεσα εἰς τοὺς αἰῶνας μὲ τοὺς Τούρκους. Ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα τῆς ἀνεξαρτησίας των, ἀνεγνώρισε ἀκόμη τὸ δικαίωμα τῆς αὐτονομίας των μέσα εἰς τὴν Κοινοπολιτείαν. Ἠρνήθη τὸ δικαίωμα νὰ ἑνωθοῦν μὲ οἱονδήποτε κράτος ἐκεῖνοι ποὺ ἐπιθυμοῦν. Ταῦτα προκύπτουν ἐκ τῶν δηλώσεων.

§105Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμά του.

§106Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ὀρθῶς δὲν ἦτο δικαίωμα τοῦ κ. Μένον, διότι παρεβίασε καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα σαφῶν διατάξεων τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἐπρότεινεν, ἑπομένως, ὁ κ. Μένον, ἀκρωτηριασμὸν τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ ὑπ’ ἀριθ. 567 ἀπόφασις τοῦ 1952 τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, καθορίζει τὸ περιεχόμενον ὡς ἑξῆς: «Πλήρη ἀνεξαρτησίαν, δεύτερον ἕνωσιν ὑπὸ μορφὴν ὁμοσπονδιακὴν καὶ τρίτον ἕνωσιν μὲ τὴν μητρόπολιν ἢ μὲ ἄλλο κράτος τῆς ἀρεσκείας των». Καὶ ὁ μὲν κ. Μένον εἶχε δικαίωμα ἴσως νὰ δεχθῇ ὅσα ἐδέχθη καὶ νὰ ἀρνηθῇ ὅσα ἠρνήθη διὰ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ πόθεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἠρύσθη τὸ δικαίωμα, ἐντολοδόχος ἐκεῖνος τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, νὰ δέχεται τὴν ἀκρωτηριασμένην αὐτοδιάθεσιν προσχωρῶν εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Μένον. (Χειροκροτήματα). Καὶ διὰ νὰ μὴ ὑπάρξουν, κύριοι συνάδελφοι, διαμαρτυρίαι περὶ οἱασδήποτε ἑρμηνείας αὐθεντικῆς ἢ μή, θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰς διατυπωμένας εἰς τὰ πρακτικά. Εἰς τὴν σελίδα 17 τῶν πρακτικῶν τῆς 22ας Φεβρουαρίου 1957, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, λέγει: «Ἐδήλωσα ἐπανειλημμένως ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θέλει προσάρτησιν τῆς Κύπρου, ἔκαμα ρητὰς δηλώσεις καὶ δὲν νομίζω ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Τουρκίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀξίαν αὐτῶν. Ἐξ ἄλλου προσεκάλεσα τὴν Τουρκικὴν Ἀντιπροσωπείαν — ἐξακολουθεῖ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς — νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ἓν ἐρώτημα ποὺ τῆς ἔθεσα καὶ ἦτο τὸ συμπέρασμα τῆς ἰδικῆς μας ἐπιχειρηματολογίας. Ἡ Τουρκικὴ Ἀντιπροσωπεία ὑποστηρίζει ὅτι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν ὅ,τι δήποτε καὶ τοῦτο διότι ἔχομεν σχέδιον προσαρτήσεως. Ἠρώτησα τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Τουρκίας, ἐὰν ἦτο ἕτοιμος νὰ ὑπογράψῃ συμφωνίαν, ἥτις δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ προβλέψῃ προσάρτησιν. Δὲν ἔλαβον οὐδεμίαν ἀπάντησιν. Ἐμμένω εἰς τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ προσάρτησιν τῆς Κύπρου». Νομίζω ἑπομένως, ὅτι χωρὶς νὰ ἀνατρέχωμεν εἰς ἑρμηνείας, ἐκ σαφῶν δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι περιέχονται εἰς τὰ πρακτικά, προκύπτει ὅτι ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, προσεχώρησεν εἰς τὴν ἠκρωτηριασμένην αὐτοδιάθεσιν. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε μὲ θάρρος νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις ἡ πλήρης ὑπῆρξεν ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον δι’ ἐκείνην ὑπεράνω τῶν δυνάμεών της. Θὰ ὤφειλε νὰ εἴπῃ εἰς τὸν λαόν, τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἠναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ νὰ δεχθῇ τὴν ἀνεξαρτησίαν πρὸ τοῦ κινδύνου τῆς διατηρήσεως τοῦ καθεστῶτος τῆς δουλείας καὶ τῆς ἀποικιοκρατίας τῆς Κύπρου. Τοῦτο ἴσως θὰ ἦτο εὐθύτερον καὶ ἴσως ὁ λαός, ὁ ὁποῖος ἀρέσκεται εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ ἀρέσκεται εἰς τὴν γενναιότητα, ἀνεγνώριζε καὶ τὰς προθέσεις της καὶ τὰς προσπαθείας της. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως, ἀπέφυγε νὰ εἴπῃ ὅτι παραιτεῖται τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐνῷ ἰσχυρίζεται καὶ ἐπικαλεῖται ὅτι πράγματι προώθησε τὴν ὑπόθεσιν, διότι πλέον ἀπαλλάσσεται ἀπὸ ἓν καθεστὼς δουλείας καὶ ἀποικιοκρατίας ἡ Κύπρος, ἀντιθέτως ἀρνεῖται ὅτι παρῃτήθη τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Κύριοι βουλευταί, μὲ τὴν μάχην, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸν Ο.Η.Ε., καὶ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, εἰσερχόμεθα εἰς μίαν νέαν περίοδον, εἰς ἓν στάδιον ἐνδεχομένως περισσότερον δύσκολον καὶ μὲ ἀναμενόμενα περισσότερα ἐμπόδια. Αἱ παγίδες θὰ εἶναι ἀναμφισβητήτως πολυπληθέστεραι καὶ περισσότερον ἔντεχνοι. Ἡ περίοδος, ἡ ὁποία ἔκλεισε μὲ ὅσα ἔγιναν εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, ὑπῆρξε μία περίοδος δισταγμῶν καὶ ταλαντεύσεων. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κάμω οἱανδήποτε κριτικὴν καὶ οἱανδήποτε σκέψιν ἔξω ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὰ γεγονότα προκύπτουν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς πολλὰς περιπτώσεις ἡ Κυβέρνησις, ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον ἐνεφανίσθησαν, ἐπανικοβλήθη καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποφύγῃ τοὺς κομπασμούς. Τὴν ὑπεραισιοδοξίαν διεδέχετο μὲ μεγάλην εὐκολίαν ἡ ἀπαισιοδοξία. Ὑπῆρξαν πολὺ ὀλίγαι αἱ στιγμαί, τῆς περιόδου αὐτῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἠδυνήθη νὰ δώσῃ εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ τὸ Ἔθνος τὸ αἴσθημα ὅτι ἀκολουθεῖ τὸν ὀρθὸν δρόμον καὶ ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἀσφαλεῖς χεῖρας ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς μίαν περίοδον, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως θὰ εἶναι ἐξ ἴσου δύσκολος, ἂν μὴ δυσκολωτέρα. Αἱ συζητήσεις, ὅμως, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἐφώτισαν πλήρως τὸ ὅλον πρόβλημα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πολιτικὴ ἡγεσία βεβαίως δὲν θελήσῃ νὰ συνειδητοποιήσῃ τὴν ὀδυνηρὰν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, φοβοῦμαι, κύριοι βουλευταί, ὅτι ταχύτατα μᾶς ἀναμένουν νέαι ἐκπλήξεις περισσότερον ὀδυνηραί. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καθ’ ὅλον τὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ διαμορφώσῃ, νὰ χαράξῃ καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν ἑνιαίαν ἐθνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Καὶ ὅμως ποτὲ τὸ Ἔθνος δὲν εἶχε τόσην ἀνάγκην αὐτῆς τῆς ἑνότητος, ὅσον σήμερον, καὶ ποτὲ δὲν εἶχεν ἀνάγκην τόσον τῆς ἑνιαίας ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, φωτισμένης πλέον μὲ τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος. Ἐξ ὅσων, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, εἶπον, εἶναι προφανὴς ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν χάραξιν εἰς τὸ μέλλον μιᾶς ἑνιαίας καὶ σαφοῦς ἐθνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Δὲν ἀντιλέγω, βεβαίως, ὅτι καθῆκον καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Ἐάν, ὅμως, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀντιληφθῇ τὰς εὐθύνας της αὐτὰς καὶ τὰς ὑποχρεώσεις της, φοβοῦμαι ὅτι ἡ πορεία τοῦ ἀγῶνος θὰ διέλθῃ κρισιμωτάτας φάσεις, ἐπικινδύνους διὰ τὸ Ἔθνος. Κύριοι βουλευταί, ἐμπρὸς εἰς τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων, δὲν ἔχουν θέσιν οὔτε ἡ δημαγωγία, οὔτε οἱ κομματικοὶ ὑπολογισμοί. Τὸ ἄνθος τῆς νεότητος τῆς Κύπρου, δίδει τὴν ζωήν του διὰ τὴν ἐλευθερίαν της καὶ ὁ Κυπριακὸς λαὸς διεξάγει τὸν ὑπὲρ ὅλων ἀγῶνα. Τὸ ἐλεύθερον Ἔθνος, ὀφείλει ἡνωμένον, ἄκαμπτον, ἀλύγιστον, νὰ παρασταθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα του διὰ τὴν τελικὴν δικαίωσίν του. Ἂς φανῶμεν ὅλοι ἀνεξαιρέτως ἀντάξιοι αὐτῆς τῆς εὐψυχίας τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τοῦ ἀγωνιζομένου Ἔθνους. Ἐξ ὅσων, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ἀνέπτυξα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι τὸ Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν ἀνωτέρω θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀντιληφθῇ, ἐάν, παρὰ τὴν καταψήφισιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξασφαλίσῃ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἐλπίζω ὅτι ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος θὰ τὴν ὁδηγήσῃ, ἔστω καὶ ἀργά, εἰς τὸ νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ ταχύτερον τὴν διαμόρφωσιν τῆς ἑνιαίας αὐτῆς ἐθνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία καὶ μόνον ἀνταποκρίνεται καὶ πρὸς τὸ αἴτημα τῶν Κυπρίων, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἀπαίτησιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§107Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται νὰ κάμω διεξοδικὴν ἀπάντησιν, ἐπιθυμῶ νὰ κάμω μίαν διευκρίνησιν εἰς ἓν σημεῖον τῆς καλοπίστου κριτικῆς τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ κ. Παπαπολίτη. Ἐλέχθη καὶ εἰς σημεῖα ἄλλων ἀγορεύσεων, ὅτι ἐδεσμεύθημεν εἰς μίαν κολοβωμένην αὐτοδιάθεσιν, ὅτι ἐτοποθετήσαμεν τὸ θέμα ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς ἀνεξαρτησίας μιᾶς Κυπριακῆς Ἐθνότητος. Καὶ ὁ κ. Παπαπολίτης, μελετήσας ἓν τμῆμα τῶν πρακτικῶν, προφανῶς, συνήγαγεν ὡρισμένα συμπεράσματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων καλοπίστως εἶπε τὴν γνώμην του καὶ καλοπίστως θὰ ἀπαντήσω. Ἤθελον, ἐν πρώτοις, νὰ σᾶς διαβάσω καὶ ἐγὼ μερικὰς περικοπὰς λόγων μου, πρὶν ἔλθω εἰς τὴν συγκεκριμένην ἀπάντησιν τοῦ ἐρωτήματος, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. Παπαπολίτης, λέγων διατὶ ἔθεσα αὐτὸ τὸ ἐρώτημα εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον.

§108Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρὸ τῆς προτάσεως;

§109Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Πρὸ τῆς προτάσεως.

§110Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οἱ λόγοι ἐκεῖνοι ἔπαυσαν νὰ ὑπάρχουν ἀφ’ ἧς ἐψηφίσατε ἀντιθέτως.

§111Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ὅταν ἀνακεφαλαιώσω εἰς τὸ τέλος, θὰ ἀπαντήσω ἐπὶ ὅλων τῶν ἐπικρίσεων.

§112Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπεστηρίξατε αὐτοδιάθεσιν ἀρχικῶς. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν τὴν ὑπεστηρίξατε, μέχρι τέλους.

§113Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἐπ’ αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι ἔδωσα, χθές, μίαν ρητὴν ἀπάντησιν. Ὑπεστηρίχθη μέχρι τέλους αὐτοδιάθεσις καὶ ἐξῆλθεν ἐνισχυμένη καὶ τοῦτο θὰ τὸ ἀποδείξω ἀναφέρων γνώμας καὶ διακεκριμένων τρίτων, ὅταν ἀνακεφαλαιώσω. Καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλετε, νὰ σᾶς διαβάσω πολλὰ ἀποσπάσματα πρὸ τῆς ἀγορεύσεως, θὰ σᾶς εἴπω μόνον ἕνα ἀπὸ τοὺς λόγους μου εἰς τὸν

Ο.Η.Ε.

Μεταφράζω ἐκ τοῦ προχείρου: «Ὁ ἐθνικὸς χαρακτὴρ τῆς νήσου παραμένει Ἑλληνικός, ἐπὶ 3.000 χρόνια, ἡ Ἱστορία, αὐτήν, τὴν ὁποίαν γράφουν οἱ ἱστορικοὶ καὶ ὄχι ἐκείνην τῶν λιβελλογράφων, τὸ ἀποδεικνύει πασιφανῶς. Αἱ οἱαιδήποτε κατοχαὶ ὑπῆρξαν ἁπλᾶ ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθησαν, νὰ ἀλλάξουν τὴν ἐθνικὴν σύνθεσιν τοῦ πληθυσμοῦ. Τὸ γεγονός, ὅτι τόσον μικραὶ μειονότητες μένουν, μετὰ τόσας περιπετείας, ἐπὶ τόσους αἰῶνας, δὲν κάμνει, παρὰ νὰ ἀποδεικνύῃ ἔτι περισσότερον τὴν σημασίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου εἰς τὴν νῆσον». Περαιτέρω: «Δὲν θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ, καὶ ποτὲ δὲν προσεπαθήσαμεν νὰ τὸ ἀποκρύψωμεν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦν οἱ Κύπριοι Ἕλληνες εἶναι, ἡ ἕνωσις μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Τοῦτο δὲν εἶναι περίεργον». Ἀφοῦ σᾶς ἀνέγνωσα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν, πῶς ἀντιλαμβάνομαι τὴν Κυπριακὴν ἐθνότητα, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀντιληπτὴ κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ Ἑλληνικοῦ περιεχομένου, τοῦ 80% αὐτῆς, ἔρχομαι εἰς τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ὀφείλω εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Π.Ε.Κ. Εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἐθέσατε τὸ ἐρώτημα εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον; Εἶναι ἕτοιμος νὰ ὑπογράψῃ συμφωνίαν, διὰ μίαν λύσιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ προβλέπῃ ἕνωσιν; Πράγματι, κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἔθεσα αὐτὸ τὸ ἐρώτημα εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον καὶ τὸν περιήγαγον εἰς δυσχερεστάτην θέσιν. Διότι ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος ὅλην τὴν ἐπιχειρηματολογίαν του ἐστήριζεν εἰς τὸ ὅτι διὰ λόγους γεωπολιτικούς, διὰ λόγους ἱστορικούς, διὰ λόγους μειονότητος δὲν δύναται νὰ δεχθῇ, ὄχι μόνον τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ οὐδεμίαν λύσιν, ὁδηγοῦσαν πρὸς τὴν ἕνωσιν. Ἡ Τουρκικὴ ἀντιπροσωπεία καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, βολιδοσκοπηθεῖσα ὑπὸ τρίτων, ἐὰν θὰ ἐδέχετο ἀνεξαρτησίαν, ἐπολέμησε καὶ αὐτὴν τὴν λύσιν. Ὅταν, λοιπόν, ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐξεδήλωσε τὴν ἄρνησίν του εἰς τὴν ἕνωσιν καὶ ἐγνώριζα ὅτι δὲν δέχεται καὶ τὴν λύσιν τῆς ἀνεξαρτησίας, τὸν ἔθετα, νομίζω, εἰς δυσχερεστάτην θέσιν, ὅταν τοῦ ἔλεγα: Ἀπαντήσατε. Δύνασθε νὰ δεχθῆτε λύσιν, ἡ ὁποία ἀποκλείει τὴν ἕνωσιν; Δὲν ἀπήντησε. Τοῦ τὸ ἐπεσήμανα διὰ δευτέραν φοράν. Καὶ πάλιν δὲν ἀπήντησεν, ἐκτεθεὶς ἐνώπιον ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἕνωσις, ἡ ὁποία τὸν ἐνοχλεῖ, ἀλλὰ τὸν ἐνοχλεῖ πᾶσα λύσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία θὰ εἶναι λύσις ἀρεστὴ εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Ἀπόδειξις, ὅτι τὸν ἐνοχλεῖ, εἶναι ὅτι, καίτοι προκληθεὶς δίς, δὲν ἔδωσε τὴν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία θὰ περιήγαγεν ἴσως ἐμὲ εἰς δυσχερῆ θέσιν, δυσχερῆ θέσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἠμποροῦσα νὰ ἐξέλθω, διότι θὰ ἔλεγον, ὅτι δὲν ἔκαμον καμμίαν πρότασιν, ἔθεσα ἁπλῶς ἓν ἐρώτημα. Ἀλλὰ τὸ τολμηρὸν αὐτὸ ἐρώτημα ἔμεινεν ἀναπάντητον καὶ ἀφ’ ἧς ἔμεινεν ἀναπάντητον οὐδεμία ἐπίκρισις χωρεῖ. Ἀντιθέτως, χωρεῖ ἔπαινος, διότι ἀπέδειξεν εἰς ὅλους, δηλαδὴ εἰς ἀντιπροσώπους 80 χωρῶν, ὅτι οὔτε τὴν ἀνεξαρτησίαν δέχεται, δηλαδὴ ὅτι εἶναι ἀσυνεννόητος καὶ παρεμποδίζει πᾶσαν λύσιν.

§114Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, λυποῦμαι διὰ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδετε. Ὑποστηρίζετε, ὅτι ὑπῆρξεν ἓν εὐτυχὲς ρητορικὸν τέχνασμα. Αὐτὸ εἰς τὰς προθέσεις σας. Εἰς τὰ κείμενα τῶν πρακτικῶν, ὑπάρχει Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, προτείνων εἰς τὴν Τουρκίαν ὑπογραφὴν συμφωνίας, ὅτι οὐδέποτε θὰ γίνῃ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα).

§115Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Οὐδόλως κύριε Πρόεδρε.

§116Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ εἶναι, κύριε Ὑπουργέ, τὸ τραγικὸν καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἀκόμη καὶ τώρα δὲν ἔχετε ἀντιληφθῆ τὸ μεγάλο βάρος αὐτῆς τῆς εὐθύνης.

§117Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τὴν ἑρμηνείαν αὐτήν, κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι τὴν δίδουν μόνον ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Δὲν ἐτόλμησαν νὰ τὴν δώσουν οὔτε οἱ Τοῦρκοι. Διότι, δὲν ὑπῆρξε πρότασις. Ὑπῆρξεν ἓν ἄνευ συνεπειῶν ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἐξέθεσεν ἀνεπανορθώτως τὸν μὴ ἀπαντήσαντα.

§118Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οἱ Τοῦρκοι κρατοῦν ἐκκρεμῆ μίαν ἰδικήν σας πρότασιν, διὰ νὰ τὴν χρησιμοποιήσουν. Ἐδῶ θὰ ὑπάρξῃ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ εἰς τὴν μαχομένην Κύπρον ἡ ἐξέγερσις. Ἐδῶ εἶναι ὁ τόπος τῆς ἐξεγέρσεως. (Χειροκροτήματα).

§119Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἡ συζήτησις ἐνώπιον διεθνοῦς ἀκροατηρίου καταλήγει ὑπὲρ ἢ κατὰ ἀπὸ ἕνα σύνολον ἐντυπώσεων. Εἴχομεν δημιουργήσει καλὰς ἐντυπώσεις, ἐδημιουργήσαμεν μίαν τελικὴν καὶ ἀποφασιστικήν: ἐκείνην καθ’ ἣν ἡ Τουρκικὴ Ἀντιπροσωπεία ἦτο τυφλὰ ἀδιάλλακτος καὶ οὐδεμίαν λύσιν δέχεται. Ἐγὼ δέ, θέσας τὸ ἐρώτημα, αὐτό, δὲν ἀνελάμβανον οὐδεμίαν δέσμευσιν, διότι δὲν εἶχον προτείνει τίποτε τὸ συγκεκριμένον, τίποτε τὸ λεπτομερές. Ἄλλωστε, ἠδυνάμην νὰ ἐξέλθω ἀπὸ τὴν δυσχερῆ θέσιν εἰς ἣν θὰ ἠδυνάμην νὰ περιέλθω. Ἀλλὰ δὲν περιῆλθον καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν πλήρη δικαίωσίν μου.

§120Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀλλὰ προσεθέσατε κατόπιν: Ἐμμένομεν εἰς τὴν πρότασιν.

§121Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Προσέθεσα ἐπὶ λέξει κατὰ τὰ πρακτικὰ ὅτι «ἐμμένω εἰς τὴν μὴ διεκδίκησιν τῆς προσαρτήσεως».

§122Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τί ἄλλο θέλετε; Τί ἄλλο περισσότερον θὰ ἐκάμνατε, ἐπὶ τέλους, ἀπὸ ὅσα ἐκάματε, διὰ νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἱστορίαν γραμμένον, ὅτι ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, προέτεινεν εἰς τὴν Τουρκίαν συμφωνίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ὑπογράφει, ὅτι οὐδέποτε θὰ γίνῃ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα; (Χειροκροτήματα). Αὐτὸ ἐκάματε.

§123Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐδημιούργησε τὴν ἐντύπωσιν ἐνώπιον 80 χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἔκλειον τὴν θύραν πάντοτε, εἰς τὸ Κυπριακόν, ὅτι ἐκεῖνος ἔχει δίκαιον καὶ ὅτι ὁ Τοῦρκος εἶναι ἀδιάλλακτος καὶ ἀσυνεννόητος. Τὴν ἑρμηνείαν τῆς δεσμεύσεως ποὺ ἀναφέρετε τὴν δίδετε μόνον σεῖς. Πουθενὰ δὲν ὑπάρχει. (Χειροκροτήματα).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἔχει τὸν λόγον.

§125Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ σύνηθες, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ἀπόψε, κατ’ ἐξοχήν, μέσα εἰς ἓν ρεαλιστικὸν πνεῦμα — καίτοι θὰ μὲ ἀκολουθήσῃ ἱκανώτερος ρήτωρ, ὁ κ. Κανελλόπουλος — νὰ συνοψίσω τὰ τῆς ἀποψινῆς συζητήσεως. Ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ παρέμβῃ εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἔκαμε, πράγματι, καὶ ἐπανέλαβε καταπληκτικὰς δηλώσεις. Δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε, τοὐλάχιστον, νὰ ἐνθυμηθῇ, τί ἔλεγεν ὁ ἴδιος ἢ τί ἔλεγον οἱ Τοῦρκοι εἰς τὸ 1952, ὅταν, συνώδευεν τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα καὶ ἐδέχετο διαβεβαιώσεις, παρὰ τῆς Τουρκίας ἐπισήμους, ὅτι διὰ τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου μόνον τὰ δικαιώματα τῆς μειονότητος τοὺς ἐνδιαφέρουν. Προκαλῶ, νὰ μὲ διαψεύσητε. Καὶ σήμερον ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ εἴπῃ, μὲ ἐλαφρὰν τὴν καρδίαν, ὅσα σᾶς ἐξέθεσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Διότι—λέγει — ὅσα ἐλέχθησαν ἢ συνετελέσθησαν ἀπετέλουν ἁπλοῦν ἑλιγμόν. Ἑλιγμόν, λοιπόν, ἀποτελεῖ καὶ ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον ᾐσθάνθη τὴν παραμονὴν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε., ὅταν, ὅπως μᾶς ἐξέθεσεν, εὑρίσκετο πρὸ μιᾶς σχηματιζομένης προτάσεως, τῆς Ταϋλάνδης, ἡ ὁποία ἐδημιούργει κατὰ τὴν ἔκθεσίν του, δύο «βέτο»; Περίεργα πράγματα. Καὶ πρὸ τῶν «βέτο» αὐτῶν, ἠναγκάσθη νὰ συνθηκολογήσῃ καὶ νὰ εὑρεθῇ τὴν ἑπομένην εἰς ἐναγκαλισμὸν μιᾶς ἄλλης προτάσεως, ἡ ὁποία ἐγεννήθη κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην τῶν ἰδιαιτέρων συναντήσεων, διὰ τῶν ὁποίων ἀνελαμβάνοντο, βεβαίως, καταπληκτικαὶ εὐθῦναι ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος.

§126Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Καὶ τὸ ὡραῖον εἶναι, ὅτι μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχει σαφὴς διάστασις ἑρμηνείας. Ὁ μὲν εἷς ὁμιλεῖ περὶ οὐσιαστικοῦ κινδύνου, ὁ δὲ περὶ διαδικαστικοῦ καὶ μόνον. Δηλαδή, ἡ διαδικασία μᾶς περιέπλεξεν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς προτάσεως Μένον καὶ ὅταν θὰ γραφῇ ἡ ἱστορία τῆς παραιτήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ εἴπωμεν, ὅτι διαδικαστικοὶ λόγοι μᾶς ἠνάγκασαν νὰ παραιτηθῶμεν.

§127Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γεγονός, ἀναμφισβήτητον, δυστυχῶς, προελθὸν τόσον ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅσον καὶ τῶν συμπληρωματικῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἄνευ χαρτοφυλακίου Ὑπουργοῦ, καί, ἐὰν θέλετε, κατὰ τὴν προβαλλομένην ἄποψιν τοῦ κ. Χαβίνη, ἰδίως ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ δευτέρου, ὅτι ἡ ἀνάγκη, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρέθη ὁ Ἀρχηγὸς τῆς μάχης τὴν στιγμὴν ἐκείνην, τὸν ὑπεχρέωσε νὰ κάμῃ συνθηκολόγησιν. Ἀλλά, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, τὴν ἀνάγκην αὐτὴν τὴν ὑπεστήριξε μὲ πολὺ ἀσθενῆ ἐπιχειρήματα ὁ κ. Κασιμάτης. Τὸ ἐθεώρησε μίαν περίπτωσιν ἀνάγκης διὰ τὴν ὁποίαν, ὡς μᾶς ἐβεβαίωσεν, ἐπεκαλέσθησαν καὶ τὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐκείνην τὴν νύκτα περὶ τὰ ἐξημερώματα καὶ οὕτω ἐφθάσαμεν εἰς τὴν γνωστὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα μιᾶς συνθηκολογήσεως. Κύριοι βουλευταί, ἠδύνατο ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐδικαιοῦτο νὰ τύχῃ καλυτέρας τύχης. Ἡ σύγκρισις μὲ τὸ 1954 καὶ τὸ 1955 δὲν ἀποτελεῖ οὐδὲν ἐλαφρυντικὸν ἐπιχείρημα διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ὑποθέσεως εἰς τὸν Ὀργανισμόν, ἐφέτος ὡς αὕτη ἐξειλίχθη. Ἐὰν ἀνατρέχοντες εἰς τὰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ μέρους τοῦ τότε Ἄγγλου ἀντιπροσώπου κ. Νάττιγκ, καὶ τοῦ Ἀμερικανοῦ ἀντιπροσώπου κ. Λότζ, τότε ἀκριβῶς ζητεῖ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, θὰ ἴδητε μὲ πόσας ὑποσχέσεις περιέβαλε τὸ θέμα καὶ ἡ Ἑλλὰς τότε. Σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ψυχρᾶς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ὡς ὑπεδείχθη, ἀποδέχεται καὶ θὰ ἀποδέχεται ἐπ’ ἄπειρον ἑρμηνείας. Καὶ ἡ ἀπόφασις ὅπως εἶναι, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὕρομεν ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ἐφετεινῆς μάχης τῆς Κύπρου. Θέλετε κατ’ ἐπιθυμίαν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραδεχθῶ πρὸς στιγμὴν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἐλάβατε ἐν προκειμένῳ; Λοιπόν, ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. διὰ τὸ Κυπριακόν, ἀπὸ χθὲς καὶ ἀπὸ σήμερον, νὰ γνωρίζητε ὅτι ἔχετε νὰ ἀντιμετωπίσητε προβλήματα πολὺ ὀξύτερα, σχετιζόμενα μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν βελτίωσιν καὶ τῶν σχέσεών μας μὲ τὰ Κράτη τὰ συμμαχικά, σχέσεων τὰς ὁποίας παρελάβατε ὑπαρχούσας καὶ τὰς ἔχετε σήμερον κλονισμένας, ἂν μὴ οὐσιαστικῶς, διακεκομμένας. Σχέσεις συμμαχικὰς καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἀμερικήν, τὴν ὁποίαν παρεσύρατε εἰς μίαν πολιτικήν, ἐκπροσωπουμένην ἴσως ἀπὸ πολὺ ὀλιγώτερον τοῦ 47% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πολιτικήν, ἡ ὁποία δύναται, ὃ μὴ γένοιτο, καὶ αὐτὴ νὰ ἔχῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ πολιτική σας, ἔναντι τῶν ἄλλων φίλων καὶ συμμάχων δυνάμεων. Εἶναι αἱ στιγμαὶ κρίσιμοι καὶ δὲν δυνάμεθα ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ νὰ τὰς ἀντιμετωπίσωμεν διαρκῶς μόνοι εἰς τὸ πλέγμα μιᾶς αὐτοτελοῦς μονοκομματικῆς Κυβερνήσεως καὶ πολιτικῆς. Καθ’ ὅλας μου τὰς παρεμβάσεις ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἐζήτησα καὶ ὑπεγράμμισα τὴν ἀνάγκην εὐρυτέρας ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ὑπευθύνων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῆς μάχης αὐτῆς. Σήμερον δὲ εὑρίσκεσθε πρὸ δηλώσεων πάντων τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας, ὅτι δὲν δεσμευόμεθα διὰ τῶν ἀποφάσεων τὰς ὁποίας ἐλάβατε ἢ ἐκείνων τὰς ὁποίας ἐψηφίσατε. Ποῖον δύναται νὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκδηλώσεως αὐτῆς; Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑποδύομαι διαρκῶς τὸν ἄχαρι ρόλον ἑνὸς παρακελεύοντος φίλου, ὁ ὁποῖος τίποτε ἄλλο δὲν ζητεῖ παρὰ νὰ ἴδῃ πράγματι ἐφαρμοζομένην τὴν ἀπὸ 14 Ὀκτωβρίου 1953 ληφθεῖσαν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. Ἡ ἀπόφασις αὕτη, αὐτὴν τὴν ἕνωσιν ἀντιμετωπίζει διὰ τὰς μὴ αὐτονόμους περιφερείας, συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 73 τοῦ κεφ. 11 τοῦ Καταστατικοῦ τοῦ Ο.Η.Ε. Ὅταν τοιαῦται εἶναι αἱ δυνατότητες, διατὶ ἡμεῖς νὰ παραιτηθῶμεν χωρὶς νὰ δώσωμεν τὴν μάχην, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μάχης, τὸ ὁποῖον, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, μᾶς ἐβεβαίωσε καὶ ἀπόψε ἀκόμη, ὅτι θὰ εἴχομεν μὲ σχετικὴν πλειοψηφίαν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τοὐλάχιστον τὴν Πολιτικήν; Μήπως διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν παμψηφίαν, ὅπως ἐπετύχωμεν τὴν παμψηφίαν, δῆθεν, καὶ κατὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν δύο ἑκατέρωθεν προσφυγῶν ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε.; Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀποψινῆς συζητήσεως μοὶ προσεκομίσθη ἓν σημείωμα. Εὔχομαι νὰ εἶναι ἀνακριβές. Τὸ σημείωμα λέγει ὅτι, ἐμετριάσθη μὲν ἡ ποινὴ τοῦ Δημητρίου εἰς ἰσόβια, ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσις δύο ἄλλων ἀγωνιστῶν θὰ λάβῃ χώραν τὴν 5ην πρωϊνὴν αὔριον. Αὐτὴ εἶναι, δυστυχῶς, κύριοι, ἡ πραγματικὴ ἑρμηνεία τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ο.Η.Ε. Δὲν θὰ ἔλεγον ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τῆς ἀποφάσεως, θὰ ἔλεγον ἡ Αὐξεντικὴ ἑρμηνεία τῆς ἀποφάσεως τῆς εἰρηνεύσεως τῆς Κύπρου καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως ἐλευθέρων καὶ δημοκρατικῶν συνθηκῶν. Βεβαίως, δὲν ἔχομεν πλήρη τὰ στοιχεῖα, δὲν δύνασθε, ὅμως, νὰ ἐκθέτετε τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον καὶ τὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον διεξάγει ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ὅταν ἐκ τῆς συζητήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀποδεικνύεται ὅτι τοὐλάχιστον τὰ 52% ἕως 53% ἂν ὄχι σήμερον καὶ περισσότερον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν συμφωνοῦν μὲ τὰς ἀντιλήψεις σας καὶ οἱ πολιτικοὶ ἡγέται, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν θεωροῦν αὐτοὺς δεσμευμένους μὲ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἀνεκοινώσατε. (Χειροκροτήματα). Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ σημερινὴ ἡμέρα, εἶναι ἐπέτειος κάποιας ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἀπὸ κοινοῦ, οἱ περισσότεροι πολιτικοὶ ἡγέται τῆς Χώρας, παρεσκευάσαμεν τὴν σωτηρίαν καὶ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ὅταν ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ 1947, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 1948 ἤθελον νὰ ἔλθω εἰς διαπραγματεύσεις τότε μὲ τὰς Ἡν. Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, ἐπεζήτησα καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλευθέρων, τότε κ. Σ. Βενιζέλος, μετέβη αὐτὸς τῇ παρακλήσει μου, ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Ἀποστολῆς, διὰ νὰ ἀρχίσωμεν τὰς διαπραγματεύσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι κατέληξαν εἰς τὸ Δόγμα Τροῦμαν. Καὶ βραδύτερον, ὅταν εἴχομεν ἤδη ἐξησφαλισμένον διὰ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ Δεκεμβρίου 1946, τὸ Δόγμα Τροῦμαν, δὲν ἐδιστάσαμεν, παρ’ ὅλας, τὰς τότε, ραδιουργίας, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν πολιτικὴν λύσιν τοῦ κοινοῦ Ἐθνικοῦ μετώπου, τῆς πολιτικῆς δηλαδὴ ἑνώσεως ἐν Ἑλλάδι, μὲ τὴν ὁποίαν καὶ μόνην ἠμποροῦμεν καὶ σήμερον νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου.

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§129Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ κάμῃ σήμερον τοὺς πανηγυρισμοὺς τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Αὐτὰ τὰ λέγω, ἁπλῶς, διὰ νὰ τονίσω ποία εἶναι ἡ δύναμις τῆς Ἑλλάδος ἡνωμένης καὶ ποία ἡ δύναμις τῆς Ἑλλάδος διῃρημένης. Αἱ εὐθῦναι, δι’ ἐμέ, αἱ βαρύνουσαι ὑμᾶς, δὲν εἶναι τόσον ἡ καλὴ ἢ κακὴ διαχείρισις ἑνὸς ζητήματος, ἔστω καὶ ἂν τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἀπὸ τὰ κυριώτερα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνικῆς καὶ πολιτικῆς ζωῆς, ποὺ πρέπει νὰ ἔχουν τὴν ἀρίστην καὶ προσεκτικὴν διαχείρισιν. Αἱ εὐθῦναι συνίστανται ἀπὸ σήμερον καὶ ἐφεξῆς, εἰς τὸ πῶς δι’ ἑνὸς ἑνιαίου μετώπου, Ἐθνικοῦ, θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ Κυπριακὸν καὶ τὴν λύσιν του, ἔναντι τῶν Συμμάχων μας, διότι οὕτω πρέπει νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν. Δὲν ἔχει σημασίαν ἐὰν ἤδη ἐφθάσαμεν εἰς μίαν παλαιοτέραν ἐπιδίωξιν, ὄχι ἰδικήν μου, βεβαίως, ἀλλὰ ἰδικήν σας, τοῦ περιορισμοῦ, δηλαδή, τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ ἄρχοντος καὶ ἀρχομένου. Ἡ θέσις μας, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶσθε σύμφωνοι, θὰ εἶναι ἡ διαρκὴς ἐπιδίωξις ἔναντι τῶν συμμάχων μας τῆς ἐπιλύσεως τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἱκανοποιήσεως τοῦ πόθου τῶν Κυπρίων, ἐὰν δὲν θέλωμεν πράγματι νὰ καταστρέψωμεν τὸ ἔργον τὸ μέχρι σήμερον μὲ τόσας θυσίας συντελεσθέν. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζετε ὅτι μετὰ μίαν ἑβδομάδα συναντῶνται εἰς τὰς Βερμούδας ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας καὶ ὁ Πρόεδρος Ἀϊζενχάουερ. Ἐὰν ἦτο δυνατόν, ἐντεῦθεν νὰ ὑπάρξῃ μία Πανελλήνιος φωνὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τοῦ δικαίου τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, εἶμαι βέβαιος, διότι τὸ ζήτημα θὰ ἀντιμετωπισθῇ, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κύπρου ὑπὲρ τῶν κοινῶν σκοπῶν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου θὰ ἦσαν οἷα τὰ ἀνεμένομεν ὅλοι νὰ εἶναι. Χρειάζεται, ὅμως, κύριοι, θάρρος διὰ τὴν λῆψιν ἀποφάσεων τόσον ριζικῶν. Ἐπεδείξατε εἰς πολλὰς περιστάσεις ὅτι δὲν σᾶς ἀπολείπει τὸ θάρρος. Ἐλπίζω καὶ εὔχομαι καὶ τὴν φορὰν αὐτὴν νὰ θελήσητε πρῶτον νὰ δημιουργήσητε τὴν ἕνωσιν ἐν Ἑλλάδι καὶ μετά, δυνάμει αὐτῆς, τὴν ἕνωσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ μὲ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30;

§131ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, συναινέσει τῆς Βουλῆς, δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως, συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐκφράσεως δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 10.30′ μ. μ.)