1957.03.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 57η

ΔΕΥΤΕΡΑ 11 Μαρτίου 1957

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Λαντζούνης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀνακοινῶ τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν: Ἐν Ἀθήναις τῇ 6 Μαρτίου 1957 Πρὸς τὸν Ἀξιότιμον Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Κύριε Πρόεδρε, Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν πρὸς Ὑμᾶς, ὅτι τὸ Κόμμα τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἡνώθησαν εἰς ἑνιαῖον Κόμμα ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων» καὶ τὴν ὁμότιμον ἡγεσίαν τῶν ὑπογραφομένων. Ἡ διοικοῦσα Ἐπιτροπὴ τοῦ Κόμματος ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς δύο Ἀρχηγοὺς καὶ τὸν κ. Θ. Χαβίνην. Σ. Βενιζέλος–Γ. Παπανδρέου.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Θέμα αὐτῆς εἶναι: Συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι βουλευταί, θέλω νὰ θέσω ἐνώπιον ὑμῶν, ὅ,τι κατὰ τὴν προηγουμένην περίπτωσιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν τὴν 14ην Μαΐου παρελθόντος ἔτους, ὅταν ὑπεβλήθη πρότασις δυσπιστίας καὶ ὑπεγράφετο ὑπὸ 20 καὶ πλέον βουλευτῶν, προηγήθησαν, ὡς ἀγορηταί, οἱ ὑπογράψαντες ταύτην, κατὰ ρητὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία μοὶ ἐγένετο εἰς τὸ Προεδρεῖον. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐπιθυμία τῶν ὑπογραψάντων σήμερον εἶναι ἡ αὐτὴ καὶ παρακαλῶ, νὰ μοῦ γνωσθῇ τοῦτο.

§4Κ. ΜΑΡΗΣ. Ἡ ἐπιθυμία ἡμῶν εἶναι, νὰ ὁμιλήσῃ πρώτη ἡ ἡγεσία τοῦ Κόμματός μας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τὸν λόγον ἔχει ὁ ἐκ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Φιλελευθέρων κ. Γ. Παπανδρέου.

§6Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, κατεθέσαμεν, τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην, πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μὲ κύριον θέμα, τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ μεγάλου Ἐθνικοῦ θέματος, τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου. Ἐζητήσαμεν, διὰ τὴν πλήρη ἐνημέρωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῶν φακέλλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη, νὰ θέση τοὺς φακέλλους ὑπ’ ὄψει τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Παρεβίασε, τοιουτοτρόπως, μίαν παγίαν παράδοσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου τῆς Χώρας, ἡ ὁποία, ἐσχάτως, εἶχε συνεχῆ ἐφαρμογήν. Εἰς τὰς ἡμέρας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου Παπάγου, οἱ φάκελλοι τοῦ Κυπριακοῦ ἐτίθεντο, πάντοτε, εἰς τὴν διάθεσίν μας. Συνέβη τὸ ἴδιον καὶ εἰς τὸν πρῶτον καιρὸν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ὅταν, ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν φακέλλων, διεπιστώθησαν εὐθῦναι, αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν εἰς μεταβολὴν τοῦ προσώπου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔκρινεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔπρεπε τοῦ λοιποῦ, νὰ ἐμποδίσῃ τὴν γνῶσιν τῶν φακέλλων ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἀνεγνώσαμεν εἰς τὸν Τύπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπικαλεῖται, ὡς δικαιολογίαν, ὅτι καὶ ἄλλοτε, εἰς τὸ παρελθόν, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, εἶχεν ἀρνηθῆ, νὰ παραδώσῃ τοὺς φακέλλους εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλὰ τὸ κείμενον τῶν πρακτικῶν ἐκείνης τῆς συνεδριάσεως, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη, εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετον πρὸς αὐτὴν τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεως. Τότε, εἶχε ζητηθῆ, νὰ κατατεθοῦν οἱ φάκελλοι εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τότε, εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ μυστικὰ τοῦ Κράτους νὰ γίνουν κτῆμα ὅλου τοῦ κόσμου. Σήμερον, ὅ,τι ἐζητήθη ἦτο, νὰ ἐνημερωθοῦν οἱ ὑπεύθυνοι ἡγέται τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ περίπτωσις εἶναι ἐντελῶς διάφορος. Καὶ πρόκειται, πράγματι, εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν, καὶ περὶ μιᾶς... αὐτοθυσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶχεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα καὶ λάβωμεν γνῶσιν τῶν φακέλλων, θὰ θαυμάσωμεν τὸ ἔργον του. Καὶ μὲ τὴν ἄρνησιν τῶν φακέλλων μᾶς ἐμποδίζει τὸν θαυμασμόν!! (Χειροκροτήματα). Ὁ ἰσχυρισμός, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐπικαλεῖται, εἶναι ὁ φόβος, μήπως μυστικὰ τοῦ Κράτους, κοινολογούμενα, βλάψουν τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Γνωρίζομεν ποῖος εἶναι ὁ πραγματικὸς λόγος τῆς ἀρνήσεως. Ὁ φόβος τῆς ἀποκαλύψεως προσθέτων εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἡ μόνη ἐξήγησις, ἡ ὁποία δύναται νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἄρνησίν της. Καὶ μόνη ἡ ἄρνησις τῆς παραδόσεως τῶν φακέλλων ἀποτελεῖ ὁμολογίαν προσθέτων εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, ἐνῷ αὐτὸς εἶναι ὁ πραγματικὸς λόγος, ἡ πρόφασις, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται, ὅτι τάχα, ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας κακὴν χρῆσιν τῆς γνώσεως τῶν μυστικῶν, θὰ προέλθῃ Ἐθνικὴ βλάβη, ἀποτελεῖ ὕβριν πρὸς τὴν Ἡγεσίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν ἀπαράδεκτον καὶ τὴν ἐπιστρέφομεν. Διότι ἡμεῖς, πάντοτε, καὶ εἰς τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκινηθήμεν καὶ θὰ κινούμεθα, μὲ πλῆρες τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης. Οὐδέποτε θὰ κάμωμεν χρῆσιν, διὰ λόγους ἀντιπολιτευτικοῦ ἀγῶνος, κειμένων, τῶν ὁποίων ἡ κοινολόγησις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ βλάψῃ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς Ἐθνικῆς ὑποθέσεως. Καὶ διότι, ἡ Κυβέρνησις, ἀρνεῖται αὐτὴν τὴν ἐνημέρωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ καταλογίσωμεν εἰς αὐτὴν σήμερον μόνον τὰς εὐθύνας, αἱ ὁποῖαι διαπιστοῦνται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῶν ὁποίων ἔχομεν γνῶσιν. Κρατῶμεν, ὅμως, ἀνοικτὸν τὸ θέμα τῶν προσθέτων εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως, ὅσαι ἐν καιρῷ θὰ διαπιστωθοῦν ἀπὸ τὴν γνῶσιν τῶν φακέλλων. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα, εἰς τὸ κύριον θέμα: Ἡ Ἑλλὰς προσέφυγεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ κατέθεσε δύο σχέδια ἀποφάσεων. Τὸ πρῶτον σχέδιον ἀποφάσεως ἦτο ἡ αὐτοδιάθεσις τοῦ λαοῦ τῆς Κύπρου. Τὸ δεύτερον, ἡ Ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπή, διὰ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν Κύπρον. Καὶ τὰ δύο σχέδια ἀποφάσεων ἔχουν καλῶς. Καὶ ὅταν τὰ σχέδια κατετέθησαν οἱ οἰωνοί, ὅπως ἐβεβαιοῦτο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἦσαν ἄριστοι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπανελθὼν ἀπὸ τὰς Η.Π.Α. ἐβεβαίωσε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι εὗρεν εἰς τὴν ἡγεσίαν τῶν Η.Π.Α. «πλήρη κατανόησιν». Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, προσωρινὸς ἡγέτης τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐπιστρέψας, ἐδήλωσεν ὅτι μὲ τὴν ἐπικουρίαν τῶν Η.Π. Α. ἔχομεν ἐξασφαλίσει τὰ 9)10 τῶν ψήφων, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τῶν Η.Π.Α., ἠμποροῦμεν νὰ νικήσωμεν. Ἑνὸς μόνου ἐστὶ χρεία: πίστεως εἰς τὸν ἀγῶνα. Καὶ ἐδικαιοῦτο τὸ Ἔθνος νὰ εἶναι αἰσιόδοξον καὶ νὰ ἀναμένῃ τὴν νίκην ἀπὸ τὸν ἀγῶνα. Καὶ παρηκολουθήσαμεν μὲ ἱκανοποίησιν τὰ πρῶτα στάδια τοῦ ἀγῶνος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ὁ πρῶτος λόγος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ ἀντίλογος, εἰς τὰς ὁμιλίας τῶν ἐκπροσώπων τῆς Μεγ. Βρεταννίας καὶ τῆς Τουρκίας εἶχον καλῶς. Ἀλλά, αἰφνιδίως, τὸ σκηνικὸν μετεβλήθη. Ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως ἀνέγραψαν αἱ Κυβερνητικαὶ ἐφημερίδες, κατέφυγεν, νύκτωρ, εἰς τὸν Ἰνδὸν ἀντιπρόσωπον. Ἐπεκαλέσθη τὴν ἐπέμβασίν του καὶ ἐξησφάλισε τὴν κατάθεσιν νέας προτάσεως. Καὶ ὅταν ὁ Πρόεδρος τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἠρώτησεν τὰς ἀντιπροσωπείας ἐὰν δέχωνται τὴν προτεραιότητα τῆς προτάσεως τοῦ Ἰνδοῦ ἀντιπροσώπου, ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος τὴν ἀπεδέχθη. Καὶ ὅταν, ἐν συνεχεία, ὁ Πρόεδρος τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἠρώτησε, προσωπικῶς, τὸν Ἕλληνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν δέχεται, αἱ δύο Ἑλληνικαὶ προτάσεις νὰ μὴ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπήντησε ρητῶς: «Δέχομαι. Δὲν ἐπιμένω, νὰ τεθοῦν αἱ δύο προτάσεις μου εἰς ψηφοφορίαν». Καί, ἀπέσυρεν ἀμφοτέρας τὰς προτάσεις. Τότε, κατόπιν τῆς τοιαύτης δηλώσεως τοῦ Ἕλληνος ἀντιπροσώπου, ἡ πρότασις τοῦ Ἰνδοῦ ἀντιπροσώπου, ἐψηφίσθη ὁμοφώνως, μὲ ψήφους 76 καὶ δύο ἀποχάς. Ὁλόκληρος, ἑπομένως ὁ ἀγών, ὁ ὁποῖος προηγήθη, ὑπῆρξεν ἀγὼν μάταιος. Κατέστησαν ὅλα τὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα προηγήθησαν, φιλολογία, στερουμένη πολιτικῆς σημασίας. Ἑπομένως, οἱαδήποτε προσπάθεια νὰ ἀναφερθοῦν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, θὰ εἶναι προσπάθεια ματαία, διότι, ὅσον ἐπαρκέστερα θεωρηθοῦν ἐκεῖνα τὰ κείμενα, τόσον βαρύτεραι καθίστανται αἱ εὐθῦναι διὰ τὴν ἀπάρνησίν των εἰς τὴν δευτέραν περίοδον τοῦ ἀγῶνος. (Χειροκροτήματα). Ἐνώπιον ἡμῶν, εὑρίσκεται πλέον μόνον ἡ Ἰνδικὴ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Τὸ κείμενον αὐτῆς ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις ἐξετάσασα τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, πιστεύουσα ὅτι ἡ λύσις τοῦ προβλήματος τούτου, ἀπαιτεῖ ἀτμόσφαιραν εἰρήνης καὶ ἐλευθερίας γνώμης, ἐκφράζει τὴν εἰλικρινῆ ἐπιθυμίαν, ὅπως εἰρηνική, δημοκρατικὴ καὶ δικαία λύσις ἐξευρεθῇ, συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ἐκφράζει τὴν ἐλπίδα, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις θὰ ἐπαναρχίσουν καὶ θὰ συνεχισθοῦν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον». Εἶναι προφανές, ὅτι τὸ κείμενον, ἐνθυμίζει τοὺς χρησμοὺς τῶν ἀρχαίων Μαντείων. Ἕκαστος δικαιοῦται νὰ δώσῃ τὴν ἑρμηνείαν τῆς ἀρεσκείας του. Καὶ τοῦτο συνέβη. Ἐπηκολούθησε γενικὴ ἱκανοποίησις. Θὰ ἀναγνώσω τὰ κείμενα τῶν ἀντιπάλων: Τοῦ Τούρκου καὶ τοῦ Βρεταννοῦ ἀντιπροσώπου, καθὼς καὶ τοῦ Ἰνδοῦ εἰσηγητοῦ, διότι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, πρέπει νὰ ἔχῃ ἀκριβῆ γνῶσιν ὅλων τῶν κειμένων. Καὶ ἐπιθυμῶ, μὲ τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν, νὰ δηλώσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι θὰ ἐξετάσω τὸ θέμα μὲ πλήρη ἀντικειμενικότητα, μὲ πλήρη συναίσθησιν τῆς εὐθύνης καὶ θὰ βασισθῶ μόνον ἐπὶ τῶν κειμένων. Εἶπεν ὁ ἄλλος ἀντιπρόσωπος: «Ἡ ληφθεῖσα ἀπόφασις περιέχει τὰ ἀκόλουθα στοιχεῖα: Πρῶτον, ἀναγνωρίζει, καθὼς ἡ Κυβέρνησίς μου ἐπανειλημμένως ἔχει σημειώσει, τὴν πρωταρχικὴν ἀνάγκην, ὅπως ἡ τρομοκρατία καὶ ἡ ἐνίσχυσις τῆς τρομοκρατίας καταπαύσουν. Δεύτερον, ἡ ἀπόφασις ἀναγνωρίζει τὸ περίπλοκον τοῦ προβλήματος καὶ ἐπιτρέπει εἰς τὰς τρεῖς ἐνδιαφερομένας Κυβερνήσεις ὅπως ἐπαναλάβουν τὰς διαπραγματεύσεις — τριμερεῖς διαπραγματεύσεις. Τρίτον, ἡ ἀπόφασις ἀποδέχεται ὅτι τὸ πρόβλημα πρέπει νὰ ρυθμισθῇ ἀπὸ ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη. Τοιουτοτρόπως ἡ ἀπόφασις ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεώς μου, ἐπὶ τοῦ προβλήματος τῆς Κύπρου καὶ διὰ τοῦτο ἐψηφίσαμεν ὑπὲρ αὐτῆς». Ἔρχομαι εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Τούρκου ἀντιπροσώπου. Αἱ ἑρμηνεῖαι δίδονται ἐκ τῶν ὑστέρων μετὰ τὴν ψῆφον. Λέγει ὁ Τοῦρκος ἐκπρόσωπος: «Ἡ καταθλιπτικὴ πλειοψηφία τῶν ἀντιπροσώπων, ἡ ὁποία ἔλαβε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει τὴν ἀναπόφευκτον ὑποχρέωσιν νὰ ἀσχολῆται μὲ τὸ πρόβλημα τῆς Κύπρου διὰ πολλοὺς λόγους, ἰδίως δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνδέονται μὲ τὴν ἀσφάλειάν της. Δεύτερον, τὸ γεγονὸς ὅτι, ὁ Κυπριακὸς πληθυσμὸς εἶναι μικτὸς συντεθειμένος ἀπὸ δύο διακεκριμένας κοινότητας, ἐπιβάλλει ὅπως τὰ δίκαιά του, πολιτικὰ καὶ ἄλλα προστατευθοῦν, ὄχι μόνον μὲ τυπικὰς ἐγγυήσεις, ἀλλὰ ἐπίσης μὲ ἐγγυήσεις θεμελιουμένας ἐπὶ τοῦ δικαίου τῆς πολιτικῆς ἰσότητος, ὅπως τὸ προβλέπει ὁ Χάρτης τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν». Ἰδοὺ καὶ ἄλλη ἀρχὴ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, πέραν τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὴν ὁποίαν συνήθως ἐπικαλούμεθα. Καὶ συνεχίζει ὁ Τοῦρκος ἀντιπρόσωπος: «Τρίτον, ἡ μεγίστη πλειοψηφία τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀπέρριψε τὴν ἰδέαν τῆς προσαρτήσεως τῆς Κύπρου ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως. Τέταρτον, ἡ συζήτησις ἀπέδειξεν ὅτι ἡ τρομοκρατία δὲν δημιουργεῖ ἀτμόσφαιραν, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἰσχύσῃ ἡ ἐλευθερία τῆς ἐκφράσεως. Τὸ πέμπτον, καὶ ἴσως τὸ σημαντικώτερον γεγονός, εἶναι ἡ γνώμη, ἡ σχεδὸν γενικῶς γενομένη ἀποδεκτή, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἡ Τουρκία καὶ τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον, πρέπει νὰ ἐπαναλάβουν τὰς διαπραγματεύσεις — δηλαδὴ τὰς τριμερεῖς — πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ φθάσουν εἰς μίαν λύσιν ἱκανοποιητικὴν διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Κύπρου, συμφώνως πρὸς τοὺς σκοποὺς καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐσημείωσα, ἐξακολουθεῖ ὁ Τοῦρκος ἐκπρόσωπος, εἶναι τὸ ἀπόσταγμα τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία διεξήχθη περὶ τῆς Κύπρου. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἐψηφίσαμεν τὴν ἀπόφασιν». Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸν λόγον τοῦ Κρίσνα Μένον, Ἰνδοῦ ἐκπροσώπου, ὁ ὁποῖος εὐλόγως θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὡς αὐθεντικὸς ἑρμηνευτής. Καὶ τοῦτο, ἄλλωστε, ὑποστηρίζει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ θεωρηθῇ ἡ ἑρμηνεία τοῦ κ. Μένον, ὡς αὐθεντική, ἡ ὁποία, ὅμως, οὐδένα δεσμεύει, διότι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐνεκρίθη ὡς αὐθεντικὴ ἑρμηνεία, οὔτε ἀπὸ τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, οὔτε ἀπὸ τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, παρέχει πάντοτε εἰς ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη, τὴν εὐχέρειαν τῆς αὐθαιρέτου ἰδικῆς των ἑρμηνείας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῶν διαπραγματεύσεων, ὁ κ. Κρίσνα Μένον, λέγει τὰ ἑξῆς: «Ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη, θὰ λάβουν μέρος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις. Ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν, ἀναγνωρίζει τὴν εὐθύνην τῆς λύσεως, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατέχουν σήμερον τὴν ἐξουσίαν». Θὰ ἐπαναλάβω αὐτὴν τὴν περικοπήν, διότι ἔχει βάρος. «Ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν, ἀναγνωρίζει τὴν εὐθύνην τῆς λύσεως εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατέχουν σήμερον τὴν ἐξουσίαν. Ἐπομένως, συμφώνως πρὸς τὸν εἰσηγητὴν τῆς προτάσεως, ἡ εὐθύνη τῆς λύσεως ἀνήκει εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, καὶ προσθέτει, ὅτι ἡ ἑτέρα πλευρά, θὰ εἶναι ὁ λαὸς τῆς Κύπρου».

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ λαοί.

§8Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ λαὸς εἰς ἕνα σημεῖον, οἱ λαοὶ εἰς ἄλλο σημεῖον. Ἑπομένως, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κρίσνα Μένον, ἡ πρωτοβουλία καὶ ἡ εὐθύνη, ἀνήκει εἰς τὴν Μεγ. Βρεταννίαν, ἡ ὁποία θὰ διαπραγματευθῇ μὲ τοὺς λαοὺς τῆς Κύπρου, μὲ τὴν πλειοψηφίαν τῶν Ἑλλήνων καὶ τὴν μειοψηφίαν τῶν Τούρκων. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδική του ἄποψις. (Θόρυβος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς συμπολιτεύσεως). Δὲν ἀντελήφθην διατὶ ὑπῆρξεν ἡ ἐκδήλωσις αὐτή. Πανηγυρίζει ἡ Συμπολίτευσις, διότι ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἐπαναλαμβάνει τὴν πρωτοβουλίαν, νὰ διαπραγματευθῇ μὲ τοὺς Ἕλληνας τῆς Κύπρου ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τῆς διώξεως, τῆς ἐξοντώσεως; Καὶ θεωρεῖ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐγγύησιν διὰ τὴν εὐόδωσιν τοῦ μεγάλου ἀγῶνος τῆς αὐτοδιαθέσεως; Θὰ ἀπετέλει βαρύτατον λάθος. Διὰ τοῦτο, συνιστῶ ψυχραιμίαν εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, πρὸς τὸ συμφέρον της. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν ἄλλων ὅρων τῆς προτάσεως Μένον. Λέγει ἡ πρότασις Μένον, ὅτι πρέπει νὰ εὑρεθῇ λύσις «εἰρηνική, δημοκρατικὴ καὶ δικαία». Καὶ ὁ εἰσηγητὴς προσδιορίζει τὴν εἰδικὴν ἔννοιαν ἑκάστου ὅρου. «Εἰς ἀτμόσφαιραν ἐχθρότητος, εἰρηνικὴ διαπραγμάτευσις, λέγει ὁ κ. Μένον, δὲν ἔχει θέσιν. Εἶναι ἀπαραίτητον, νὰ δημιουργήσωμεν ἀτμόσφαιραν εἰρήνης». Ἑπομένως νὰ κατασταλῇ ὁ ἀγών!! Δεύτερον, ἡ λύσις πρέπει νὰ εἶναι «δημοκρατική». Καὶ ὁ κ. Μένον προσδιορίζει τὴν εἰδικὴν ἔννοιαν τοῦ ὅρου εἰς τὴν πρότασίν του. «Λύσις Δημοκρατική, σημαίνει, ὅτι ἡ τύχη τῶν μειονοτήτων, δὲν θὰ παραγνωρισθῇ, ὅτι τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου θὰ εἶναι σεβαστά». Καὶ τρίτον, ὁρίζει ὅτι θὰ εἶναι «δικαία» ἡ λύσις καὶ προσδιορίζει τὴν ἔννοιαν τῆς δικαιοσύνης. «Ἡ λύσις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλους τοὺς παράγοντας καὶ ἰδίως τὰς ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Τουρκικῆς Ἀντιπροσωπείας. Θὰ ἱκανοποιήσῃ, ἑπομένως, ἀμφοτέρας. Καὶ τώρα, ἐρχόμεθα εἰς τὴν βαθυτέραν ἀνάλυσιν τῆς ἐννοίας τῆς ἰνδικῆς προτάσεως. Εἰς τὴν ἰνδικὴν πρότασιν, οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις. Οὐδαμοῦ!! Ἐλπίζω, ὅτι δὲν εἶναι καὶ αὐτὸ θέμα πανηγυρισμοῦ. Καὶ εἶναι εὐεξήγητον, διατὶ δὲν ἀναφέρεται ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις. Διότι ὁ κ. Μένον, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ Ἕλλην κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ὁ ἐφευρέτης μιᾶς νέας ἰδέας, εἶναι ὁ ἐφευρέτης τοῦ «Κυπριακοῦ Ἔθνους»!! Καὶ ἰδοὺ αἱ περικοπαί, αἱ ὁποῖαι βεβαιοῦν αὐτὴν τὴν ἀνακάλυψιν τοῦ κ. Κρίσνα Μένον. Θὰ ἀναγνώσω ὅλας τὰς σχετικὰς περικοπὰς καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν σοβαρὰν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. «Ἀναγνωρίζομεν», λέγει ὁ κ. Μένον, «μίαν ἐθνικότητα, τὸ Κυπριακὸν Ἔθνος!!» Νομίζω, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν πληροφορούμεθα καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ὑπάρχει «Κυπριακὸν Ἔθνος!!» Γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχει Κυπριακὸς Λαὸς καὶ Ἑλληνικὴ Κύπρος. Διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τὸν κ. Μένον, πληροφορούμεθα ὅτι ὑπάρχει «Κυπριακὸν Ἔθνος», ὅπως ἄλλοτε οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος ὑπεστήριζον ὅτι ὑπῆρχεν «Μακεδονικὸν Ἔθνος». Δι’ ἡμᾶς, ὅμως, δὲν ὑπάρχει «Κυπριακὸν Ἔθνος» Ὑπάρχει Κυπριακὸς Λαὸς καὶ Ἑλληνικὴ Κύπρος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μας. (Χειροκροτήματα).

§9Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ποῦ εἶναι αἱ περικοπαὶ αὐταί, κύριε Πρόεδρε;

§10Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αἱ περικοπαὶ εἶναι ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τῶν ὁποίων ἔλαβον προσωπικῶς γνῶσιν καὶ τὰς ὁποίας ἔχω ὁ ἴδιος ἀντλήσει. Ἑπομένως, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας. Ἐξακολουθεῖ ὁ κ. Μένον, ὑποστηρίζων τὴν ἄποψιν ὑπάρξεως «Κυπριακοῦ Ἔθνους». «Πάντοτε, ἐξήτασα, λέγει, τὸ θέμα τοῦτο ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ Κυπριακοῦ Ἔθνους». Καὶ ἀρχίζει κατόπιν τὸν χλευασμὸν τῆς ἰδέας τῆς ἑνώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἐπιδιώκει, ἐν ὀνόματι τῆς αὐτοδιαθέσεως. Λέγει ὁ κ. Μένον: «Ἐὰν ὀφείλωμεν ὅλοι ἐδῶ νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τοὺς τόπους ἀπὸ τοὺς ὁποίους καταγόμεθα, ἄλλαι χῶραι θὰ εἶχον ὑπερπληθυσμὸν καὶ ἄλλαι θὰ ἦσαν σχεδὸν κεναί». Σχετικῶς πρὸς αὐτὸ τὸ θέμα — προσθέτει ὁ κ. Μένον — διενεμήθησαν ἔγγραφα ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς Μυθολογίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Θρησκείας. Θὰ ἦτο ὡς ἐὰν ἡ Χώρα μου διεξεδίκει τὴν Ἰαπωνίαν καὶ τὴν Κίναν, διότι ὁ Βουδδισμὸς ἐγεννήθη εἰς τὰς Ἰνδίας. Θὰ ἦτο, πράγματι, ἀξιοθρήνητον».

§11Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Αἶσχος, αἶσχος.

§12Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν. Προχωροῦμεν: «Τὸ γεγονός», λέγει ὁ κ. Μένον, διότι δὲν ἠρκέσθη ἁπλῶς εἰς μίαν πρότασιν, ἐπαναλαμβάνει συνεχῶς, διότι ἀποτελεῖ θεμελιώδη γνώμην του, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζει ὁλόκληρον τὴν πρότασιν καὶ ὁλόκληρον τὴν πολιτικὴν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, δὲν εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν, δὲν εἶναι φράσις, εἶναι πολιτική, τὴν ὁποίαν μὲ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. Κρίσνα Μένον, δυστυχῶς, ἐνέκρινεν ἡ παμψηφία τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν... (Φωναὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως: Αἶσχος, αἶσχος).

§13Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ἐπανηγυρίζαμεν ἐδῶ.

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. .. «Τὸ γεγονὸς — προσθέτει ὁ κ. Μένον — ὅτι πολῖται ὁμιλοῦν ἀγγλικὰ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, δὲν τοὺς καθιστᾷ ὀλιγώτερον πολίτας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς. Εἶναι Ἀμερικανοὶ πολῖται, τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἀσχέτως πρὸς τὸ γεγονὸς ὅτι ὁμιλοῦν ἓν εἶδος ἀγγλικῆς». Καὶ προσθέτει, ἔπειτα, σχετικῶς πρὸς τὴν Ἑλλάδα: «Ἐννοοῦμεν τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ἐκδηλωθὲν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας διὰ τοὺς Κυπρίους. Ὁμοιάζει μὲ τὸ ἰδικόν μας ἐνδιαφέρον διὰ τὸν πληθυσμὸν ἰνδικῆς καταγωγῆς εἰς τὴν Νοτιοαφρικανικὴν Ἕωσιν». (Φωναὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως: Αἶσχος). Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰσήγησις τῆς προτάσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Καὶ τώρα, ἐπὶ πλέον, ὁ κ. Μένον, χαιρετίζει τὴν μεταβολὴν γνώμης, ἡ ὁποία ἔχει ἐπέλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα, σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ τῆς ἑνώσεως, καὶ μᾶς προσφέρει ἐγκάρδιον ἔπαινον διότι τὴν ἐγκατελείψαμεν. Ἰδοὺ αἱ περικοπαὶ ἐκ τοῦ κειμένου: «Ἀφ’ ὅτου τὸ πρῶτον ἦλθεν ἐδῶ τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου, νομίζω ὅτι αἱ γνῶμαι πολὺ ἐξειλίχθησαν καὶ εἰς τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὡρισμέναι χῶραι διεξεδίκουν τὴν νῆσον Κύπρον, ὡς ἀνήκουσαν εἰς τὸ ἔδαφός των. Ἀλλ’ ἔκτοτε αἱ γνῶμαι ἐξειλίχθησαν καὶ κανεὶς δὲν σκέπτεται τώρα νὰ προσαρτήσῃ τὴν Κύπρον. Εἰς δεδομένην στιγμήν, θὰ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ δοθοῦν σχετικαὶ ἐγγυήσεις ἀπὸ τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη, ὅτι οὐδέποτε θὰ γίνῃ ἡ Ἕνωσις!!» Προσθέτει ἀκόμη ὁ κ. Μένον: «Εἴμεθα εὐτυχεῖς εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ δημοσία γνώμη, ἔχει κάμει σημαντικὰς προόδους πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν». Ποῖος τὸν ἐπληροφόρησεν; «Κανὲν — προσθέτει ὁ κ. Μένον — κανὲν ἀπὸ τὰ ἄλλα τέσσαρα σχέδια ἀποφάσεων δὲν δίδει εἰς τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον τὸν προσήκοντα χρόνον νὰ ἐπωφεληθῇ ἀπὸ τὴν βελτίωσιν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὴν στάσιν τῆς Ἑλλάδος». Ποῖος τὸν ἐπληροφόρησεν; Καὶ ἔχομεν κατόπιν τὴν δευτερολογίαν τοῦ κ. Μένον, μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεώς του. Λέγει: «Δὲν ἀμφισβητοῦμεν, ὅτι ἠνοίχθη ἡ ὁδὸς μιᾶς λύσεως, δοθείσης τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον καὶ δοθείσης, ἐπίσης, τῆς μεγαλοψυχίας καὶ τῆς συνέσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἀπεμακρύνθη, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν 2 ἢ 3 τελευταίων ἐτῶν, ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἦτο ἡ ἀπορρόφησις τῆς Κύπρου ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον». Καὶ ἡμεῖς ἐνομίζομεν, ὅτι μέχρι σήμερον ἡ ὑπόθεσις τῆς ἑνώσεως, ὡς ὑπόθεσις αὐτοδιαθέσεως, ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι κοινὸς πόθος καὶ κοινὸν πάθος καὶ τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου... Καὶ προσθέτει, ἀκόμη, ὁ κ. Μένον: «Τὸ γεγονός, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, κάμνει, ὥστε νὰ προβάλῃ εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνήν, καὶ περισσότερον εἰς τὴν Βρεταννικὴν συνείδησιν ἡ ὕπαρξις μιᾶς Κυπριακῆς ἐθνότητος». Κύριοι βουλευταί, ὅταν ὁ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος ἤκουεν αὐτὴν τὴν εἰσήγησιν καὶ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν τῆς προτάσεως, ποῖον ἦτο τὸ καθῆκον του;

§15Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Νὰ ἀποχωρήσῃ.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ καθῆκον τοῦ Ἕλληνος ἀντιπροσώπου, κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, τὸ καθῆκον του ἦτο νὰ διαμαρτυρηθῇ καὶ νὰ εἴπῃ: «Ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ ὄχι Κυπριακὸν Ἔθνος, δὲν εἶναι ὑπόθεσις τοῦ κ. Μένον, εἶναι ὑπόθεσις τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ μόνον». (Χειροκροτήματα). Ποῦ ἀνήκουν οἱ λαοί, δὲν κρίνεται οὔτε ἀπὸ τὴν γλῶσσαν, οὔτε ἀπὸ τὴν θρησκείαν ποὺ εἶναι ἐπικουρικὰ στοιχεῖα. Κρίνεται ἀπὸ τὴν ἐθνικήν των θέλησιν, ἀπὸ τὴν ἐθνικήν των συνείδησιν. Καί, ἑπομένως, ἡμεῖς ὀφείλομεν ἀπέναντι τῆς Κύπρου, νὰ δώσωμεν τὸ πλῆρες δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἀνήκει εἰς τὴν Κύπρον, νὰ τὸ ἀσκήσῃ ὅπως ἐκείνη θέλῃ: Νὰ γίνῃ αὐτόνομος, νὰ γίνῃ ἀνεξάρτητος καὶ ὅταν θέλῃ νὰ γίνῃ Ἑλληνική. (Χειροκροτήματα). Γνωρίζω τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν συνηθίζουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν: «Δὲν εἶσθε πληροφορημένοι σεῖς, οἱ ἐγχώριοι πολιτευόμενοι, ἐπὶ τῆς διαλέκτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὅταν ἐκεῖ γίνεται λόγος περὶ ἑνώσεως καὶ προσαρτήσεως προκαλεῖται γενικὴ ἐξέγερσις. Ἐκεῖ ἡ μόνη διάλεκτος εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις». Ἀλλὰ ποῖος εἶπεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιήσῃ τοὺς ὅρους, εἴτε τῆς ἑνώσεως, εἴτε τῆς προσαρτήσεως; Μᾶς ἀρκεῖ ἡ αὐτοδιάθεσις, ἀλλὰ ἡ πλήρης αὐτοδιάθεσις. Καὶ ἐντὸς τῆς πλήρους αὐτοδιαθέσεως ὁ Κυπριακὸς Λαὸς νὰ ἀσκήσῃ καὶ πραγματοποιήσῃ τὴν θέλησίν του. Προσδιορίσαμεν ἡμεῖς τὴν πολιτικήν μας; Ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ ἕνωσιν. Ἡ Ἑλλὰς ζητεῖ αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Ἡ Κύπρος ἀσκοῦσα αὐτοδιάθεσιν θέλει τὴν ἕνωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα, εἴτε ὁ κ. Μένον εἰς τὸ ἐξωτερικόν, εἴτε οἱοσδήποτε εἰς τὸ ἐσωτερικόν, νὰ ὑψώσῃ φράγματα, νὰ ὑψώσῃ τείχη σινικά, καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὸν Κυπριακὸν Λαόν, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται καὶ μὲ τὸ αἷμα του καθαγιάζει τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας, νὰ ἑνωθῇ ὁποτεδήποτε θέλει μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἐδικαιούμεθα νὰ ἀναμένωμεν ἀπὸ τὸν Ἕλληνα ἀντιπρόσωπον καὶ δὲν τὴν εὕρομεν. Εὕρομεν σιωπήν. Καὶ εὕρομεν, δυστυχῶς, ἐπὶ πλέον εὐθύνας, τὰς ὁποίας θὰ προσδιορίσωμεν. Ἰδοὺ τὸ κείμενον τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν: «Τὸ σχέδιον ἀποφάσεως τοῦ ἀντιπροσώπου τῶν Ἰνδιῶν, λέγει ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφίσταται τοῦ σχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας». Προσδιορίζει ὁ ἴδιος τὴν διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει μάλιστα τεραστίαν. «Τὸ ἰδικόν μας σχέδιον ἐπιλαμβάνεται τοῦ θέματος διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἵνα ὁ λαὸς τῆς Κύπρου δυνηθῇ νὰ ζήσῃ ἐλεύθερος καὶ ἀνεξάρτητος». Καὶ ὅμως τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως τὴν ἐγκατέλειψε χάριν τοῦ σχεδίου Μένον. Ἀλλὰ θὰ ἔλθω καὶ εἰς συγκεκριμένην ἑρμηνείαν τοῦ ὅρου. Ὄχι, κύριε Ὑπουργέ, τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἰδοὺ πῶς τὴν προσδιορίζετε: «Τὸ ἰδικόν μας σχέδιον ἐπιλαμβάνεται τοῦ θέματος διὰ τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἵνα ὁ Λαὸς τῆς Κύπρου δυνηθῇ νὰ ζήσῃ ἐλεύθερος καὶ ἀνεξάρτητος». Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον ἡ αὐτοδιάθεσις, «Εἶναι ἵνα δυνηθῇ νὰ ζήσῃ ἐλεύθερος καὶ ἀνεξάρτητος καὶ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα, ὅταν τὸ θελήσῃ». Αὐτὸ εἶναι, κύριε Ὑπουργέ τῶν Ἐξωτερικῶν. (Χειροκροτήματα). Ἔχετε ἀκρωτηριάσει τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν καὶ ἀρκεῖσθε μόνον εἰς τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους προσδιορίζει ὁ κ. Μένον: «διὰ νὰ ζήσῃ ἐλεύθερος καὶ ἀνεξάρτητος». Ἰδοὺ τὸ σημεῖον τῆς συναντήσεώς σας μὲ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Μένον. Παραμορφώνετε, ἀκρωτηριάζετε τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ νὰ ἀνταποκρίνεσθε εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μένον, ἡ ὁποία ἀρνεῖται τὴν οὐσίαν τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ συνεχίζει ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν: «Τὸ Ἰνδικὸν σχέδιον ἐπιλαμβάνεται τοῦ θέματος διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τὸ ταχύτερον ἑνὸς καθεστῶτος δημοκρατικοῦ διὰ μέσου διαπραγματεύσεων μεταξὺ τοῦ κατέχοντος τὴν νῆσον Κράτους καὶ τοῦ Λαοῦ εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει ἡ νῆσος. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπεστήριξε πάντοτε ὅτι ἡ τοιαύτη περίοδος εἶναι δυνατὸν νὰ προηγηθῇ τῆς αὐτοδιαθέσεως διὰ τὴν πλήρη ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου». Ἀλλὰ πότε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, κύριε Ὑπουργέ, τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπεστήριξε μίαν χρονικῶς ἀπεριόριστον περίοδον αὐτοκυβερνήσεως, διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν; Πάντοτε ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐπέμεινεν ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις θὰ πρέπει νὰ ὁρισθῇ «ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας». Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πολιτική, ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ αὐτὸ συνομολογήσατε καὶ σεῖς κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Καὶ προσθέτει ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν: «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖ ἑαυτὴν ὡς ἐνδιαφερόμενον μέρος, ἀλλὰ ὡς ἐντολοδόχον τῶν Κυπρίων ὑποδούλων καὶ ἐπιθυμούντων τὴν πλήρη ἐλευθερίαν». Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ὑπεστηρίξαμεν τὸ σχέδιον τῆς Ἰνδικῆς ἀντιπροσωπείας, τῆς ὁποίας τὸ κείμενον εἶναι διαυγὲς καὶ θέτει τὸ ζήτημα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Κυπριακῆς ἐθνικότητος. (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως: Αἶσχος, αἶσχος). Αὐτὸ εἶναι τὸ κείμενον τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι «θέτει τὸ θέμα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Κυπριακῆς ἐθνικότητος», ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δηλώνει ὅτι ἐψήφισε τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν. Ἰδοὺ ἡ πλήρης ἀνταπόκρισις, ἰδοὺ ἡ βαρυτάτη καὶ ἀνεξιλέωτος εὐθύνη.

§17Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐπιτρέπετε;

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρακαλῶ, εἰς τὸ τέλος. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει εἰς αὐτὸ μόνον τὸ σημεῖον ἡ εὐθύνη, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἀθροίζονται διὰ νὰ ἐπισωρεύσουν βαρυτάτας εὐθύνας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀπαντῶν εἰς τὸν Ἄγγλον ἀντιπρόσωπον, εἶπε τὰ ἑξῆς: «Εἰς τὶ συνίστανται αἱ Βρεταννικαὶ ἀντιρρήσεις διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα;» Εἶναι τὸ ἐνδεχόμενον τῆς Ἑνώσεως τὸ ὁποῖον ὑποχρεώνει τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν νὰ κρατῇ τὸν Κυπριακὸν λαὸν εἰς τὴν δουλείαν. Ἂν αὐτὴ ἡ προοπτικὴ δὲν ὑπάρχῃ, ἂν εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως δὲν βαρύνῃ ὁ φόβος νὰ ἴδῃ τὴν Κύπρον ἑνουμένην μὲ τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἦτο εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν διατεθειμένη νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν νῆσον; Ἂν οὕτως ἔχῃ, ἂς μᾶς τὸ εἴπῃ Θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ εὕρωμεν, ἡ Γενικὴ Συνέλευσις θὰ ἠμπορέσῃ νὰ εὕρῃ τὸ κατάλληλον μέσον, διὰ νὰ καθησυχάσῃ τοὺς φόβους τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου καὶ νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ χωρὶς φόβον παραβιάσεως τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν του, συμφώνως πρὸς τὸν Χάρτην καὶ νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς Κυπρίους τὴν ἐλευθερίαν. Βεβαιώνει, ἑπομένως ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἂν ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἐδήλωνεν ὅτι παρεῖχεν ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κύπρον, ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅμως, νὰ ἀποκλεισθῇ διὰ διεθνοῦς πράξεως, εἰς τὸ διηνεκὲς ἡ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι πρόθυμος νὰ ἀποδεχθῇ αὐτὴν τὴν λύσιν!!

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Αἶσχος.

§20Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ προσθέτει ἐπίσης ὁ κ. Ἀβέρωφ, ἀπαντῶν εἰς τὸν Τοῦρκον, διότι ἀποτελεῖ φαίνεται ἔμμονον ἰδέαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. «Ἐπρότεινα εἰς τὸν Τοῦρκον ἀντιπρόσωπον, νὰ ὑπογράψωμεν μίαν συμφωνίαν, ἡ ὁποία νὰ ἀποκλείῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὴν προσάρτησιν τῆς Κύπρου εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐμμένω εἰς αὐτὴν τὴν δήλωσιν».

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ὁ Ἕλλην τὸ εἶπε;

§22Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ὁ Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπεξηγῶν τὴν ψῆφον του, ἀναγνωρίζει, ὅτι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἐψήφισε, κινεῖται ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς «Κυπριακῆς ἐθνικότητος!». Ἀπαντῶν εἰς τὸν Ἄγγλον ἐκπρόσωπον δηλώνει, ὅτι ἐὰν ἡ Μεγάλη Βρεταννία εἶναι διατεθειμένη νὰ παράσχῃ ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κύπρον, ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ συντρέξῃ, ὥστε τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἡ Γενικὴ Συνέλευσις, νὰ παράσχουν ἐγγύησιν, ὅτι ὁ φόβος ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατέχεται ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ὅτι θὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ. Καί, ἐπίσης, ἀπαντῶν εἰς τὸν Τοῦρκον ἐκπρόσωπον λέγει, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ παράσχῃ ἐγγύησιν, ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς Κύπρου ἠμπορεῖ καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ ἀποκλεισθῇ!! Ἰδοὺ αἱ τρεῖς ἀποδείξεις.... (Ψίθυροι ἐκ μέρους βουλευτῶν τῆς Συμπολιτεύσεως). Κάμετε ὑπομονήν. Ἀναφέρω κείμενα, καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς τρόπος μὲ τοὺς ψιθύρους, νὰ ἀντιμετωπισθοῦν κείμενα. Ὅσα ἀνέγνωσα, εἶναι κείμενα σαφῆ καὶ καταπληκτικά. Καὶ προχωροῦμεν. Ἔπειτα ἀπὸ τὴν συζήτησιν τῆς πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παμψηφία εἶχεν ἀποδεχθῆ τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν, ἠκούσθη μόνον μία φωνὴ ὅτι «δὲν ψηφίζει τὴν πρότασιν τοῦ Ἰνδοῦ, διότι δὲν περιέχει τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου». Θὰ ἤλπιζε κανεὶς ὅτι αὐτὴ ἡ φωνὴ θὰ ἦτο ἡ φωνὴ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἦτο φωνὴ τοῦ Ἀφγανιστάν!!...(Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Δὲν γνωρίζω ποῖα εἶναι τὰ ἐλατήρια τὰ ὁποῖα ἐκίνησαν ἐκείνην τὴν φωνήν, ἀλλὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ φωνὴ συγκινεῖ. Ἐρχόμεθα τώρα, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν συμπερασμάτων, τῶν γενικῶν μας συμπερασμάτων. Ποῖα εἶναι τὰ συμπεράσματα, ἀπὸ τὴν ψῆφον, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν Ἰνδικὴν πρότασιν; Τὸ πρῶτον συμπέρασμα εἶναι ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν δὲν ὑπάρχει οὔτε λέξις αὐτοδιάθεσις. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ὑπάρχει πλήρης συνέπεια τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἠμπορεῖ νὰ στερεῖται ἄλλων ἀρετῶν, ἀλλὰ ἡ συνέπεια εἶναι πλήρης. Ὅπως εἰς τὰς πρώτας προγραμματικὰς δηλώσεις δὲν ἀνεφέρθη ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις, καθ’ ὅμοιον τρόπον καὶ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δὲν περιέχει τὴν λέξιν «αὐτοδιάθεσις». Ποῖα εἶναι περαιτέρω τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα συνάγομεν; Ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ μίαν τεραστίαν νίκην, ὅπως ἐπωνομάσθη ἀπὸ τὸν Τύπον της. Ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν θριαμβολογεῖ, ἀλλὰ κατετρόπωσε τοὺς ἀντιπάλους! Δὲν γνωρίζομεν εἰς τὴν Ἑλληνικήν, ἐὰν ἡ κατατρόπωσις εὑρίσκῃ ἄλλον χαρακτηρισμόν, ἀπὸ τὴν λέξιν, θρίαμβος! Ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι κατώρθωσε νὰ ματαιώσῃ τὰς τριμερεῖς συσκέψεις. Πρῶτον, τοῦτο δὲν εἶναι βέβαιον. Διότι καὶ ἡ Μεγάλη Βρεταννία καὶ ἡ Τουρκία, ἰσχυρίσθησαν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Ἰνδοῦ συνιστᾷ τριμερεῖς διαπραγματεύσεις. Καὶ δὲν ὑπάρχει αὐθεντικὴ ἑρμηνεία, ἡ ὁποία νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ νὰ τὴν ἀποδεχθοῦν. Ἀλλὰ ἡμεῖς εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς προτάσεως Μένον περιέχεται εἰς τὴν ἰδικήν του αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, ὅτι πράγματι, ἡ πρωτοβουλία ἀνήκει εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, ἡ ὁποία θὰ διαπραγματευθῇ μὲ τοὺς λαοὺς τῆς Κύπρου, μὲ τὴν Ἑλληνικὴν πλειονότητα καὶ τὴν Τουρκικὴν μειονότητα. Ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Κατωρθώσαμεν τοιουτοτρόπως διὰ μακρᾶς καμπύλης, νὰ καταστήσωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν πρᾶξιν τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἐσωτερικὸν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Διότι ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἀναλαμβάνει αὐτὴν τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν εὐθύνην νὰ συζητήσῃ μὲ τοὺς λαοὺς τῆς Κύπρου. Καὶ ἐρωτῶ: Εἶχεν ἔννοιαν ἡ ματαίωσις τῶν τριμερῶν συνομιλιῶν τότε; Θὰ εἶχεν ἔννοιαν ἡ Ἑλλὰς ἐὰν ἠρνεῖτο τὴν παρουσίαν τῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία δὲν ἔχει κανένα δικαίωμα συμμετοχῆς; Ἀλλὰ τὸ τίμημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς Τουρκίας εἶναι βαρύτατον, διότι μαζὶ μὲ τὴν Τουρκίαν ἀποκλείεται καὶ ἡ Ἑλλάς!!

§23Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Ὄχι.

§24Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαίως. Δὲν ὑπάρχουν διαπραγματεύσεις διμερεῖς μεταξὺ Βρεταννικῆς καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ κείμενον. Τί θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, εἶναι θέμα διάφορον. Ἐξετάζω τὰ κείμενα καὶ τὴν ἀπόφασιν. Ἐὰν πράγματι ἐματαιώθησαν αἱ τριμερεῖς, ἐματαιώθησαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν πλέον αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ διαπραγματευθοῦν, ἀλλὰ ὑπάρχῃ, ὅπως προσδιορίζῃ ὁ κ. Κρίσνα Μένον, ἡ πρωτοβουλία καὶ ἡ εὐθύνη τῆς κατεχούσης δυνάμεως, ἡ ὁποία θὰ διαπραγματευθῇ μὲ τοὺς δυναστευομένους. Καὶ φαντάζεσθε, Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ὑπὸ ποίας συνθήκας καὶ μὲ ποίας ἐγγυήσεις εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθοῦν διαπραγματεύσεις μὲ τοὺς δυναστευομένους Ἕλληνας τῆς Κύπρου, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ Μακάριος εὑρίσκεται εἰς πέλαγος, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀγχόναι ἐγείρονται καὶ τὰ σκληρότερα βασανιστήρια χρησιμοποιοῦνται εἰς τὴν Κύπρον. Μέσα εἰς αὐτὴν τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς τρομοκρατίας, ἡ Μεγάλη Βρεταννία θὰ διαπραγματευθῇ μὲ τὰ θύματα, τὸ ἐθνικὸν καὶ πολιτικὸν μέλλον των. Καὶ ἀποτελεῖ τοῦτο ἐγγύησιν διὰ τὴν μοῖραν τῆς Κύπρου καὶ δικαιολογεῖ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅταν διακηρύττῃ ὅτι θὰ ἀποδεχθῇ τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς τῆς Κύπρου θὰ ἀποδεχθῇ; Ἰδοὺ διατὶ ὁ πανηγυρισμός, ὅτι κατώρθωσε νὰ ματαιώσῃ τὰς τριμερεῖς συνομιλίας τῶν Κυβερνήσεων, ἐφ’ ὅσον ὁδηγεῖ εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Μεγάλης Βρεταννίας πρὸς συνομιλίας μὲ τοὺς δυναστευομένους Ἕλληνας τῆς Κύπρου, δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν ἐγγύησιν διὰ τὸ μέλλον τοῦ ἐθνικοῦ μας ἀγῶνος. Διακηρύσσουν ἐπίσης καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Κυβερνητικὸς Τύπος, ὅτι τὸ θέμα προσέλαβε διεθνὲς ἐνδιαφέρον. Καὶ τοῦτο εἶναι πράγματι ἀκριβές. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀθώα αὐτοῦ τοῦ ἀποτελέσματος!! Εἶναι τὰ δύο ἔτη ἀγῶνος τῆς Ε.Ο.Κ.Α., τῶν ἡρώων καὶ τῶν μαρτύρων τῆς Κύπρου, εἶναι ἡ ἐξορία τοῦ Μακαρίου εἰς τὰς Σεϋχέλλας. Εἶναι τὸ πραξικόπημα τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γαλλίας ἀπὸ τὴν Κύπρον εἰς τὸ Σουέζ. Εἶναι τὸ γενικώτερον ἀντιαποικιακὸν πνεῦμα εἰς τὸν κόσμον, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὰς καλλιτέρας ἐλπίδας διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον. Πράγματι ὑπάρχει διεθνὴς προβολὴ τοῦ Κυπριακοῦ, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει αἰσιοδοξίαν, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς τὰς γενικωτέρας παγκοσμίους καὶ τοπικὰς συνθήκας. Θὰ ἦτο ἀδικία πρὸς τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου, ἐὰν ὑπεστηρίζετο, ὅτι ἤρκεσαν πολιτικὰ μέσα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διεθνῆ προβολὴν τοῦ θέματος καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἡ χορεία τῶν ἡρώων καὶ τῶν μαρτύρων, τοῦ Καραολῆ καὶ τοῦ Αὐξεντίου καὶ τοῦ Διγενῆ, οἱ ὁποῖοι ἠκτινοβόλησαν μὲ τὴν λάμψιν τῆς θυσίας των τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐλευθερίας καὶ συνεκίνησαν τὴν παγκόσμιον συνείδησιν. Ὑπάρχει, λοιπόν, μία διεθνὴς προβολή, τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ αὐτὸ ἐπιτρέπει τὰς καλλιτέρας ἐλπίδας διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλὰ ἂν αὗται εἶναι αἱ συνέπειαι αἱ ὁποῖαι ἐπακολουθοῦν τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως Μένον, ποῖαι εἶναι αἱ εὐθῦναι; Πρῶτον, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς αὐτοδιαθέσεως ὄχι μόνον ἐγκατελείφθη, ἀλλὰ καὶ ἀπεκλείσθη. Αὐτὴ εἶναι ἡ βαρυτάτη εὐθύνη. Μέχρι τοῦδε, εἰς τὸ παρελθόν, ὑπῆρχε μία διαφωνία μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ οἱ δύο κατὰ τὸ παρελθόν, εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ πρώτου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ οἱ δύο ἀπεβλέπομεν ὡς τελικὸν σκοπὸν εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν ὑπῆρχε τὸ αἴτημα τῆς ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Ἀπὸ τὴν ἄλλην ὑπῆρχεν ἡ θεωρία τῆς σταδιακῆς λύσεως τοῦ προβλήματος, εἴτε ὡμολογημένη, εἴτε ἀνομολόγητος. Καὶ ὑπεστηρίζετο ὅτι ὡς πρῶτον στάδιον ἠδύνατο νὰ εἶναι ἡ πλήρης ἢ περιωρισμένη αὐτοκυβέρνησις, ἰδιὰ νὰ βαδίσωμεν σὺν τῷ χρόνῳ πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν. Ὑπῆρχε ταυτότης σκοποῦ καὶ διαφορὰ τακτικῆς. Διὰ πρώτην φορὰν συντελεῖται διαφορὰ σκοποῦ, διότι ἐγκαταλείπεται ὁ σκοπὸς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, μὲ τὰς ἑρμηνείας τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ εἰσηγητὴς καὶ ἀπεδέχθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Πῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπετόλμησε τὴν χάραξιν αὐτῆς τῆς πολιτικῆς; Πῶς παρεβίασε τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἔδωσεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ δέσμευσιν ἢ νὰ χαράξῃ ἄλλην πολιτικὴν πρῶτον θὰ ἤρχετο ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ κατόπιν θὰ ἀνελάμβανε τὰς εὐθύνας; Ἀνέλαβε τὰς εὐθύνας ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἔρχεται ἐκ τῶν ὑστέρων. Καὶ τίθεται περαιτέρω τὸ ἐρώτημα: Κύριε Ἕλλην Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπὸ ποῖον εἴχατε λάβει τὴν ἐντολὴν νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὸν κ. Μένον, ἀδιαμαρτυρήτως, καὶ ἐν μέρει νὰ ἀποδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τοῦ «Κυπριακοῦ Ἔθνους;» Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, εἶμαι βέβαιος, ὁλόκληρος, τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον, ἀρνεῖται τὴν ἀναγνώρισιν «Κυπριακοῦ Ἔθνους». Τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ἀναγνωρίζει μόνον Κυπριακὸν λαὸν καὶ Ἑλληνικὴν Κύπρον, καὶ θεωρεῖ ἐνόχους βαρυτάτης εὐθύνης ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ἀποδεχθοῦν τὴν ἀρχὴν τῆς Κυπριακῆς Ἐθνικότητος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ τώρα εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ἐρώτημα: Ποία εἶναι ἡ ὑπεύθυνος πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις; Οὐδέποτε ἐδιστάσαμεν νὰ ἀναλάβωμεν τὰς εὐθύνας χαράξεως πολιτικῆς καὶ ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἐξακολουθοῦμεν φρονοῦντες ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, τὸ συμφέρον τοῦ Ἐθνικοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, εἶναι ἡ ἀνένδοτος ἐμμονὴ εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι τὸ αἴτημα τοῦτο θὰ εὕρῃ συντόμως εὐτυχῆ λύσιν. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ρωμαντισμὸς αὐτὴ ἡ πολιτική, οὔτε ἐμπνέεται ἀπὸ κομματικὴν ἰδιοτέλειαν, ἀπὸ δημαγωγίαν, ὅπως μᾶς ἔχει καταλογισθῆ. Ὑποστηρίζομεν, ἐπιτελοῦντες τὸ Ἐθνικόν μας καθῆκον, τὴν λύσιν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Γνωρίζομεν ὅτι γινόμεθα δυσάρεστοι εἰς μεγάλους φίλους, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει δὲν εἶναι τὸ νὰ γινώμεθα εὐχάριστοι ἢ δυσάρεστοι εἶναι νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ Ἐθνικόν μας καθῆκον, νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν συμμαχικὴν πολιτικὴν μὲ ἀξιοπρέπειαν, μὲ ὁμοτιμίαν, μὲ ἀνένδοτον ὑπεράσπισιν τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς καταλογισθῇ ρωμαντισμὸς εἰς τὴν πολιτικήν, ἀλλὰ θὰ ἦτο πλάνη. Ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν εἶναι ρεαλισμός, διότι εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τὸ σφοδρὸν ἀντιαποικιακὸν πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἐξαπλοῦται εἰς τὸν κόσμον καθημερινῶς, θὰ γίνῃ ἀκαταμάχητον. Εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐντὸς ὀλίγου θὰ εἶναι ἀνένδοτος διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς ἐλευθερίας. Ὁ κ. Κρίσνα Μένον, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν εἶπε: «Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν διαπιστώνω ὅτι ἡμεῖς, αἱ παλαιαὶ ἀποικίαι, εἴμεθα πλειοψηφία καὶ σεῖς, οἱ Μητροπολιτικοὶ ἐγίνατε μειοψηφία». Ἰδοὺ ἡ ἐγγύησις διὰ τὸ προσεχὲς μέλλον. Καὶ εἴμεθα ἐπίσης βέβαιοι ὅτι καὶ εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν θὰ εἶναι πλήρης ἡ μεταβολὴ τοῦ φρονήματος. Χθὲς ἀκόμη μία μεγάλη ἐφημερίς, ὁ «Ἡμερήσιος Κῆρυξ», ἐχαρακτήρισεν «αἶσχος» τὴν ἀγγλικὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ ὅταν ἔχωμεν αὐτὴν τὴν ἔνδειξιν, ἠμποροῦμεν νὰ αἰσιοδοξῶμεν διὰ τὸ μέλλον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Συντηρητικὴ Κυβέρνησις τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ αὐτὴν τὴν ἀθλίαν πολιτικὴν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, ἐκφράζει τὴν μειοψηφίαν τοῦ Βρεταννικοῦ Λαοῦ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐλευθερίας εἰς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Βρεταννικοῦ Λαοῦ καὶ τὸ πολιτικόν του συμφέρον, θὰ ἀθροισθοῦν, διὰ νὰ εἶναι σύντομος ἡ ἀναγνώρισις ὅτι ἡ πλήρης ἀπόδοσις τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀποτελεῖ καὶ καθῆκον καὶ συμφέρον τοῦ Βρεταννικοῦ Βασιλείου. Ἰδοὺ διατὶ δὲν δεχόμεθα συνθηκολόγησιν. Θὰ μᾶς εἴπουν: «Ἐὰν ἐπιμείνωμεν θὰ ἦτο ἧττα. Αὐτὸ διεπιστώσαμεν καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ συνθηκολογήσωμεν». Καὶ ἀπαντῶ: Ἡ ἧττα δὲν εἶναι εὐθύνη. Ἡ συνθηκολόγησις εἶναι εὐθύνη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἡ ἧττα ἐνώπιον ὑπερτέρων δυνάμεων, ἐνίοτε εἶναι δόξα. Καὶ τὸ γνωρίζομεν ἀπὸ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1941. Ἡττήθη ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὰς ὑπερτέρας δυνάμεις τοῦ Ναζισμοῦ, ἀλλὰ ἡ ἧττα ἐκείνη ἀπετέλεσεν αἰωνίαν δόξαν, διότι ἡττήθη, ἀλλὰ δὲν ἐσυνθηκολόγησε. Αὐτὸ ἀποτελεῖ καὶ σήμερον τὸ καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας διὰ μίαν ἧτταν ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἀπὸ τὴν ἐπικράτησιν ὑπερτέρων δυνάμεων. Γνωρίζομεν τὰς δυσχερείας, ἀλλὰ ζητοῦμεν καὶ καταλογίζομεν βαρυτάτας εὐθύνας, διὰ τὴν συνθηκολόγησιν ἡ ὁποία ἔγινε διὰ τὴν ἀπάρνησιν τοῦ ἰδεώδους ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου σφάζονται, ἀπαγχονίζονται καὶ ἀποθεοῦνται οἱ ἥρωες καὶ οἱ μάρτυρες τῆς Κύπρου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καταλογίζει βαρυτάτας εὐθύνας εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ δώσῃ ψῆφον δυσπιστίας ἐναντίον της. Ἀλλὰ ἡ στιγμὴ εἶναι τόσον ἐθνικῶς κρίσιμος, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐπιτελέσῃ αὐτὸ τὸ καθῆκον. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς προτάσεως Μένον, τῆς ὁποίας τὴν ἔννοιαν ἔδωκεν ὁ ἴδιος καὶ ἠκούσατε. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς προτάσεως ὅτι ὑπάρχει «Κυπριακὸν Ἔθνος», ὅτι ἀποκλείεται ἡ αὐτοδιάθεσις, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς Ἑνώσεως καὶ ὅτι ἡ μόνη ἐλπὶς τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Κυπριακὸς λαὸς εἶναι μὲ τὴν καταστολὴν τοῦ ἀγῶνος τῆς ἐλευθερίας νὰ βαδίσῃ εἰς καθεστὼς αὐτονομίας ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Κοινοπολιτείας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οὐσιαστικῶς περιέχει ἡ πρότασις τοῦ Ἰνδοῦ ἐκπροσώπου, ἡ ὁποία ἐψηφίσθη, εἶναι ἡ ἄρνησις τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἐρωτῶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν εἶναι πρόθυμος νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως Μένον; Εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐγκρίνῃ τὴν πρότασιν Μένον καὶ ὅσοι ἀρνοῦνται τὴν πρότασιν Μένον ὀφείλουν ἐπίσης νὰ ἀρνηθοῦν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§26Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ ἐπιτρέψητε νὰ ζητηθοῦν διευκρινίσεις ἐπὶ τῶν κειμένων ποὺ θὰ διαβάσητε;

§27Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ γίνουν διακοπαὶ κατὰ τὰς ἀνακοινώσεις τὰς ὁποίας θὰ κάμω, ὅπως ἔγιναν καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ἐν τῇ προόδῳ τῆς συζητήσεως καὶ εἰς ἄλλην αὐτῆς φάσιν εὐχαρίστως θὰ δεχθῶ διαλογικὴν συζήτησιν. Κύριοι συνάδελφοι, λόγῳ τῆς ἱερότητος τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως καὶ τῆς ἀνάγκης ταχείας ἐνημερώσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ τῶν τελευταίων ἐξελίξεων αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις ἐπέμεινεν ὅπως, καίτοι ἀδιαθετῶν προσέλθω ἵνα ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν πεπραγμένα κατὰ τὸ τελευταῖον χρονικὸν διάστημα. Ἀνταποκρινόμενος εἰς τὴν ἐπιταγὴν τῆς Κυβερνήσεως προσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην, διὰ νὰ προβῶ εἰς τὰς ἀνακοινώσεις. Ἡ ὑποβληθεῖσα, ὅμως, πρότασις μομφῆς μὲ ἠμπόδισε νὰ τὸ πράξω. Οὕτω, ἀνετράπη καθιερωμένον πολιτικὸν ἔθιμον, δημιούργημα τῆς ἀνάγκης ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐνημεροῦται τὸ ταχύτερον ἐπὶ τῶν σοβαρῶν γεγονότων τῶν ἀφορώντων ἐθνικὰ ζητήματα. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει προηγούμενον Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος ἐπιστρέφων ἀπὸ σοβαρὰν ἀποστολὴν εἰς τὴν ξένην εὑρέθη ἐνώπιον ἀδυναμίας νὰ ἐκθέσῃ τὰ πεπραγμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἠθέλησε νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀνακοινώσεις μας ἀλλ’ ἔσπευσε νὰ ἐπικρίνῃ χωρὶς νὰ περιμένῃ νὰ ἴδῃ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντικείμενον ἐπικρίσεως ἢ τοὐλάχιστον κατὰ ποῖον τρόπον δύναται νὰ γίνῃ ἐπίκρισις χωρὶς νὰ προκληθῇ ζημία εἰς γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Αἱ ζωηραὶ ἀνησυχίαι της δὲν ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ σπεύσῃ, ὡς ὤφειλε, καὶ ἐκείνη, νὰ ζητήσῃ νὰ μᾶς ἀκούσῃ καὶ ἐνδεχομένως νὰ μᾶς διαφωτίσῃ διὰ νὰ μὴ κάμωμεν καὶ ἄλλα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ φοβερὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεται ὅτι διεπράξαμεν. Καὶ ἐὰν αἱ ἀνακοινώσεις μου αὗται δὲν τῆς ἦσαν ἐπαρκεῖς τότε νὰ ὑπέβαλε πρότασιν μομφῆς. Δὲν θέλω νὰ ἀναζητήσω τὰ αἴτια. Ἔσπευσαν νὰ ὑποβάλουν τρεῖς προτάσεις μομφῆς καὶ συγχρόνως δὲν ἐδίστασε ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ πενθήμερον τῆς συζητήσεως, νὰ ζητήσῃ δηλαδὴ τὴν παράτασιν τῆς ἀμφιβολίας, τὴν παράτασιν τῆς ἐκκρεμότητος τῆς μομφῆς. Δὲν θέλω νὰ ἀναζητήσω τὰ αἴτια αὐτῆς τῆς τακτικῆς. Θὰ ἔλεγον δυσάρεστα πράγματα. Περιορίζομαι εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ εἶπε θυμόσοφος φίλος, ὅτι οὐδέποτε ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρέθη εἰς τόσην ἀνάγκην νὰ ἐπικρίνῃ, διότι οὐδέποτε ἄλλοτε εὑρέθη εἰς τόσην ἀνάγκην νὰ μειώσῃ μίαν ἐπιτυχίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιδείξω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§28Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Μετριόφρων εἶσθε, κύριε Ὑπουργέ.

§29Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ τὸ ἴδωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως, κύριε συνάδελφε. Ἐπισημαίνω τὸ ἀσυνεπές, ἐπισημαίνω τὸ ἐπικίνδυνον αὐτῆς τῆς ἀνατροπῆς, καθιερωμένου πολιτικῶς ἐθίμου καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ δημιουργηθῇ προηγούμενον δι’ ἄλλας ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Ἤδη, ὅμως, ἡ τακτικὴ ἐφηρμόσθη. Μία ἑβδομὰς ἐχρησιμοποιήθη διὰ νὰ δημιουργηθοῦν ἀμφιβολίαι. Ἤδη ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ προβῶ εἰς τὰς ἀνακοινώσεις μου, νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὰς διατυπωθείσας ἐπικρίσεις. Τὴν ἐνημέρωσιν ταύτην, θὰ προσπαθήσω νὰ κάμω χωρὶς νὰ παραλείψω τίποτε τὸ οὐσιῶδες, ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ εἴπω πράγματα τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ παραβλάψουν τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. (Θόρυβος ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀφήσατε, κύριοι, θὰ εἴπω πολλά.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, πρέπει νὰ γίνεται ἐν σιγῇ.

§31Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἠκούσαμεν μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, τὸν ἠκούσαμεν μετὰ τοιαύτης εὐλαβείας, ὥστε καὶ μίαν διακοπὴν τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν νὰ κάμωμεν, τὴν ἀπεσύραμεν. Παρακαλεῖσθε νὰ ἀφήσητε νὰ ἐκθέσω χωρὶς πολλὰς ζημίας ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προκαλέσῃ ζημίας, συζητούμενον δημοσίᾳ. Καὶ δύναται νὰ προκαλέσῃ ζημίας, κύριοι, κατὰ πολλοὺς τρόπους. Διότι ἐκ τῆς δημοσίας συζητήσεως ἐνδέχεται νὰ δημιουργηθοῦν ἐμπλοκαί, νὰ θιγοῦν ξέναι χῶραι, νὰ ἀχρηστευθοῦν ἐνέργειαι οὐσιώδεις διὰ τὴν ὑπόθεσιν. Καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, ὅσον καὶ ἐὰν αἱ ἐπικρίσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὑπῆρξαν ἄδικοι, ὀφείλω νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι πλὴν ἑνὸς σημείου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπισημάνω, ἀπέφυγε τὰς ἐπικινδύνους ἀναπτύξεις. Διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δημιουργήσωμεν ἐνδεχόμενον τοιούτων ζημιῶν, ὅταν αἷμα ἡρώων ποτίζῃ τὴν μαρτυρικὴν Κύπρον, ὅταν 420.000 ἀδελφοί μας ζοῦν ὑπὸ καθεστὼς καταστάσεως πολιορκίας καὶ ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἀπεδύθη εἰς τὸν δυσχερέστερον διπλωματικὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον διεξήγαγε ποτέ. Δι’ αὐτὸ θὰ προσπαθήσω νὰ μὴ ὑπερβῶ ὡρισμένα ὅρια ἀσφαλείας, θὰ παρακαλέσω δὲ ἐὰν ὑπάρχουν ἐρωτήματα, νὰ τεθοῦν καὶ αὐτὰ μετὰ προσοχῆς, διότι ἀπὸ μίαν μικρὰν ἀπροσεξίαν δὲν ἀποκλείεται νὰ προκληθῇ σημαντικὴ ἐθνικὴ βλάβη.

§32ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Τί ζημία;

§33Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ τὸ ἰδῆτε, κύριοι συνάδελφοι. Προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν πεπραγμένων, εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω μερικὰς βασικὰς παρατηρήσεις ἐπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς ὑποστάσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Μοιραίως, θὰ εἴπω κοινοτυπίας. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθοῦν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθοῦν διὰ νὰ κατανοήσωμεν τὴν σημασίαν τῶν πεπραγμένων. Ὁ Ὀργανισμὸς Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δὲν εἶναι δικαστήριον, δὲν δικάζει βάσει νόμων καὶ βάσει νομολογίας. Εἶναι μία παγκόσμιος πολιτικὴ κονίστρα, εἰς τὴν ὁποίαν συγκεντροῦνται ὅλα τὰ ἔθνη τοῦ κόσμου καὶ ὅπου συγκρούονται τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν ἐθνῶν. Εἰς αὐτὴν γίνεται, κυρίως, ἡ προβολὴ τῶν θεμάτων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προέλθῃ ἀπὸ αὐτὴν τὴν κονίστραν, εἶναι μία ἠθικὴ καὶ πολιτικὴ πίεσις διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν προβλημάτων. Μόνον αὐτὸ ἐπιτελεῖ ὁ Ὀργανισμὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἡ συζήτησις, ἐφ’ ὅσον βεβαίως διεξάγεται κατὰ τρόπον εὐρὺν καὶ καλόν, εἶναι τόσον μᾶλλον χρήσιμος, καθ’ ὅσον, ἐκτὸς ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις 80 χωρῶν, διὰ τῶν πρακτικῶν καὶ διὰ τοῦ ραδιοφώνου ἐνημεροῦται ἡ παγκόσμιος κοινὴ γνώμη καὶ δι’ αὐτῆς ἀσκεῖται ἔτι εὐρυτέρα ἡ πίεσις ἐπὶ τοῦ κρινομένου λαοῦ. Ἡ ἀπόφασις, ἐφ’ ὅσον εἶναι καλὴ ἀπόφασις, εἶναι καὶ αὐτὴ χρήσιμος, διότι πέραν τῆς ἠθικῆς πιέσεως, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἐντὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀσκεῖ πίεσιν καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑπολόγου χώρας. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν τῶν ἠθικῶν πιέσεων, τὰς ὁποίας προκαλεῖ ἡ συζήτησις, οὐδὲν ἕτερον εἰς τὰς πλείστας τῶν περιπτώσεων δύναται νὰ προσφέρῃ ὁ Ο.Η.Ε. Βεβαίως, δὲν εἶναι ἡ πίεσις αὕτη μικρὸν ὅπλον καὶ δι’ αὐτὸ καταβάλλεται ἑκάστοτε προσπάθεια ἀπὸ τὴν ἀντίθετον παράταξιν νὰ μὴ ἀναγράφωνται τὰ θέματα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἀναγράφωνται, καταβάλλεται προσπάθεια νὰ μὴ ἐκδοθοῦν ἀποφάσεις ἢ αἱ ἐκδιδόμεναι νὰ μὴ εἶναι σαφεῖς καὶ χρήσιμοι. Εἶναι, συνεπῶς, καὶ ἡ συζήτησις καὶ ἡ ἀπόφασις ἓν ὅπλον σημαντικόν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη τὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτὰ κανεὶς καὶ πάλιν δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ψευδαισθήσεις. Ὑπάρχουν πολλαὶ καλαὶ συζητήσεις, ὑπάρχουν πολλαὶ καλαὶ ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας αἱ ἐνδιαφερόμεναι χῶραι, αἱ ὑπόλογοι χῶραι, δὲν ἐφήρμοσαν, δὲν ἔλαβον κἂν ὑπ’ ὄψει των. Ἐν πλήρει γνώσει τῆς καταστάσεως αὐτῆς, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσέφυγε διὰ τὸ Κυπριακὸν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, προσέφυγε, διότι, δὲν εἶχεν ἄλλην ὁδὸν διὰ νὰ βοηθήσῃ τὸ θέμα, προσέφυγε, διότι τὸ ἐπίμονον αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν του, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προωθηθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἔντονοι ἐνέργειαι τῶν Κυπρίων, προειδοποίησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ δυσμενῶν ἐξελίξεων, ὑπαινιγμοὶ διακεκριμένων ἀντιπροσώπων εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅλα εἰς μάτην ἐγένοντο. Δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀνταπόκρισις, καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μὴ ἔχουσα ἄλλην διέξοδον, ἐν πλήρει γνώσει τῶν ἀδυναμιῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, μετέβη εἰς αὐτὰ καὶ προσέφυγεν ὑπὲρ τῶν Κυπρίων. Αἱ δύο Ἑλληνικαὶ προσφυγαὶ εἰς τὸ παρελθὸν δὲν εἶχον τύχην, θὰ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ εἴπωμεν, εἶχον μεγάλην ἀτυχίαν. Τὸ 1954, μετὰ μίαν σύντομον συζήτησιν, δηλ. χωρὶς σοβαρὰν προβολήν, ἡ Ἑλλὰς ἠναγκάσθη νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς λήψεως ἀποφάσεως, διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἀπόρριψιν τῆς προσφυγῆς της, καὶ νομίζω, ὅτι ὀρθῶς ἐψήφισεν, εὑρεθεῖσα πρὸ ἀνεπαρκοῦς διπλωματικῆς παρασκευῆς, διότι καταψήφισις τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως θὰ καθίστα σχεδὸν ἀδύνατον τὴν νέαν συζήτησιν τοῦ θέματος. Τὸ 1955 δὲν ἐστάθη δυνατόν, οὔτε νὰ ἐγγραφῇ κἂν ἡ προσφυγή, καίτοι τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καθίστων τὴν θέσιν μας ἰσχυροτέραν. Ἐφέτος ὅλα αὐτὰ ἀπεφεύχθησαν καὶ ἡ ἐγγραφὴ ἐγένετο, καὶ ἡ συζήτησις διεξήχθη καὶ ἡ ἀπόφασις ἐλήφθη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὴν συζήτησιν. Δὲν φοβοῦμαι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ὅσον ἐπιτυχεστέρα θὰ ἦτο ἡ συζήτησις, τόσον βαρυτέρα ἡ εὐθύνη διὰ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ προκύψῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἐκθέσω ὅλην τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία διήρκεσεν ἐπὶ πέντε ἡμέρας. Δύναμαι μόνον νὰ σᾶς εἴπω μερικὰ χαρακτηριστικά. Ἐν πρώτοις εἴχομεν συμμετοχὴν ὁμιλητῶν, ἡ ὁποία σπανίως συναντᾶται εἰς οἱονδήποτε θέμα. Ἔλαβον μέρος ἐπὶ πλέον ἡμῶν 52 ὁμιληταὶ διαφόρων χωρῶν, οἱ ὁποῖοι μετέσχον ἐπανειλημμένως εἰς τὰς συζητήσεις. Ἦτο τὸ μεγαλύτερον δυνατὸν τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀπὸ ἀπόψεως προβολῆς. Ἡμεῖς, πέραν τῆς ἐπιχειρηματολογίας, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν ἡ σοβαρότης καὶ ἡ φύσις τοῦ θέματος, προσεπαθήσαμεν νὰ δώσωμεν τόνον ἀξιοπρεπείας, τόνον τὸν ὁποῖον ἐπέβαλεν ἡ ἱερότης τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἡ γενικὴ ἐντύπωσις ἦτο ἀγαθὴ καὶ ἐδημιούργησε ἀτμόσφαιραν συμπαθείας διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἀφ’ ἑτέρου, ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προεβλήθησαν ἐναντίον τοῦ αἰτήματος τῶν Κυπρίων ἀπερρίφθησαν, τινὰ δὲ ἐξ αὐτῶν ἐγελοιοποιήθησαν πλήρως. Διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συζητήσεως, εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναφέρω 2–3 παραδείγματα. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι χρειάζεται ἀναθεώρησις τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, διὰ νὰ τύχῃ τῆς αὐτοδιαθέσεως ὁ Κυπριακὸς Λαός, ἔκαμεν ἐντύπωσιν εἴς τινας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀντίθετοι πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν οἱασδήποτε συνθήκης. Θὰ σᾶς φανῇ περίεργον, ἀλλὰ ἐπίσης τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Τουρκικὴ μειονότης κατέχει τὰ 50% τῆς γῆς τῆς Κύπρου ἔκαμε καὶ αὐτὸ ἐντύπωσιν. Τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον δημιουργήσει μίαν δυσμενῆ ἐντύπωσιν διὰ τὸ Κυπριακόν, ἀνετράπησαν καὶ μερικὰ κατεσυνετρίβησαν. Ἀλλὰ πρωτίστως κατὰ τὰς συζητήσεις ἐπανειλημμένως κατεστήσαμεν σαφὲς ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἦτο μία διευκρίνισις ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο νὰ γίνῃ ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου ἐκείνου βήματος, ἐνώπιον τῶν βλεμμάτων τῆς Παγκοσμίου κοινῆς γνώμης. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὰ πρακτικὰ εἰς τὰ σημεῖα ποὺ δὲν ἀνέφερεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ δήλωσις περὶ αὐτοδιαθέσεως διετυπώθη 10 φοράς, ὅτι δηλαδὴ ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἐγκαταλείψῃ ποτὲ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. (Χειροκροτήματα).

§34Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κατὰ τὴν ψήφισιν;

§35Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ ἔλθω καὶ ἐκεῖ. Ὅταν, καθ’ ὅλας τὰς πέντε ἡμέρας τῶν συζητήσεων ἐτονίζετο ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὅταν ἐτονίσθη ἐπίσης ὅτι ἡ Ἑλλὰς ναὶ μὲν ἐπιθυμεῖ τὴν φιλίαν τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ ἐὰν τίμημα αὐτῆς εἶναι ἡ ἐγκατάλειψις τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἡ Ἑλλὰς προτιμᾷ τὴν αὐτοδιάθεσιν ἀπὸ τὴν φιλίαν τους, εἶναι δυνατὸν νὰ λέγεται καλοπίστως ὅτι ἐγκαταλείψαμεν τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως; Ὀφείλω ἐπίσης νὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς τὸ θέμα τῶν Ἀγγλικῶν κατηγοριῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ὑποβοηθοῦμεν, ὀργανοῦμεν καὶ ἀνεφοδιάζομεν καταλλήλως τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα τῆς Κύπρου. Ἀσχέτως τοῦ ποίαν θέσιν λαμβάνει ἡ Ἑλλὰς ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος, ἡ κατηγορία αὐτὴ ἦτο βαρεῖα, διότι ἐξέθεσε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὡς παραβιάζουσαν κανόνας διεθνοῦς δικαίου, δηλαδὴ ὡς ὀργανοῦσαν κίνημα ἀντιστάσεως εἰς ἐδάφη ξένης ἐπικρατείας. Αἱ Ἀγγλικαὶ κατηγορίαι κατέπεσαν καὶ ἀποκατεστάθη οὕτω ἡ ἀπόλυτος καλὴ πίστις τῆς Χώρας μας. Μόλις ὁ Ἀγγλικὸς Τύπος, διετύπωσε τὰς κατηγορίας αὐτάς, ἐκυκλοφορήσαμεν ἄφθονον ὑλικόν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἠτοιμασμένον μετὰ μεγάλης προσοχῆς, περιεῖχε φωτοτυπίας καὶ ἀποδείξεις καὶ ἐπετύχομεν νὰ πείσωμεν τοὺς πάντας, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀνάμιξιν εἰς τὸν ἔνοπλον ἀγῶνα τῆς Κύπρου, ἀσχέτως τοῦ τί αἰσθάνεται δι’ αὐτόν. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν τῶν γενικῶν ὠφελημάτων, ἐπετύχομεν, ἀπὸ τὴν πέμπτην ἡμέραν, δύο συγκεκριμένα πράγματα. Ἐπετύχομεν, ἡ ἰδέα τῆς διχοτομήσεως νὰ ἐξέλθῃ βαρύτατα τραυματισμένη. Ἡ λύσις τῆς διχοτομήσεως ἀποτελεῖ ἕνα τῶν μεγαλυτέρων κινδύνων τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Λύσις εὔκολος καὶ ταχεῖα ἔθελγε πολλοὺς καὶ πρὸ παντὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ἀναζητοῦν μίαν οἱανδήποτε λύσιν. Ἡ λύσις, ὅμως, αὐτή, κατεδικάσθη τόσον ἀπόλυτα ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους ὅταν ἤκουσαν τὰ ἐπιχειρήματά μας, ὥστε ἐλπίζομεν ὅτι δὲν θὰ ἐμφανισθῇ πλέον. Ἕτερον συγκεκριμένον κέρδος εἶναι, ὅτι ἐπετύχομεν νὰ δικαιολογήσωμεν πλήρως τὴν ταχεῖαν ἀπόρριψιν τοῦ Συντάγματος Ράντκληφ, γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐπεβάρυνε τὴν θέσιν μας. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική, κύριοι, καίτοι δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐθήτευσαν εἰς αὐτήν, καὶ δὲν ἔχω τὰς διπλωματικὰς ἱκανότητας τὰς ὁποίας εἶπε καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δὲν ἔχει, καίτοι θὰ προετίμων ἀπείρως ἄλλο Ὑπουργεῖον...

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί λέγετε;

§37Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Σᾶς βεβαιώνω, ὅτι θὰ προετίμων τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἐλαφρυντικὸν αὐτό.

§39Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Καθόλου. Ἀναλαμβάνω τὰς εὐθύνας μου. Τὰς ἀναλαμβάνω πλήρως. Λέγω, ὅμως, ἁπλῶς, ποῦ μὲ εἵλκυαν αἱ προσωπικαί μου ἐπιθυμίαι καὶ ποῦ μὲ ὡδήγησε τὸ καθῆκον. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ κύριοι εἶναι δυστυχῶς — σύγκρουσις τῶν συμφερόντων ὅλων τῶν χωρῶν. Ὅσον καὶ ἐὰν ἱκανοποιῇ τὴν ἀγωνιστικὴν διάθεσιν ὅλων μας νὰ ἐμφανιζώμεθα τυφλὰ ἀδιάλλακτοι, ἐν τούτοις τὸ νὰ ἐμφανίζεται κανεὶς εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τυφλὰ ἀδιάλλακτος καὶ μὴ ὑπολογίζων καὶ τὰς ἀπόψεις τῶν ἄλλων, εἶναι ζημία, ποὺ καταβαραθρώνει τὰ θέματα. Δι’ αὐτὸ ἦτο μεγάλη ἀνάγκη νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι τὸ Σύνταγμα Ράντκληφ δὲν τὸ ἀποδεχόμεθα, ὄχι διότι εἴμεθα ἀδιάλλακτοι, ἀλλὰ διότι αἱ περιοριστικαὶ ἐντολαὶ τὰς ὁποίας εἶχε λάβει ὁ Ἄγγλος συνταγματολόγος, ἦσαν τοιαῦται, ὥστε πράγματι ἔκαμαν τὸ σχέδιόν του ἀπαράδεκτον. Ἀντιλαμβάνεσθε, λοιπόν, τὴν ἱκανοποίησίν μας, ὅταν, ἐκτὸς τῶν ἐπιχειρημάτων μας ἠκούσαμεν ἐπιχειρήματα καὶ ἄλλων ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι κατεδίκασαν τὸ Σύνταγμα Ράντκληφ. Τοῦτο ἐτόνωσε σοβαρῶς τὴν θέσιν μας. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ, θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω, ὅτι συχνὰ εἰς τοὺς λόγους τῶν ρητόρων, ἢ εἰς τὰ κείμενα, δίδει κανεὶς τὰς ἑρμηνείας, αἱ ὁποῖαι τοῦ εἶναι ἀρεσταί. Ἐν τούτοις, εἶδον μὲ μεγάλην ἔκπληξιν, νὰ λέγῃ ὁ Λόρδος Χώμπ εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων, ὅτι «ἠκούσθησαν φωναὶ ἐξαίρουσαι τὴν ἀγγλικὴν ἀποικιοκρατίαν», ἀνέφερε δὲ τὸν λόγον τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κεϋλάνης κ. Γκουτεδερτοῦ. Φαίνεται, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Λόρδου Χώμπ, τοῦ ἔδωσαν νὰ διαβάσῃ μόνον τὰ εὐχάριστα μέρη τοῦ λόγου τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κεϋλάνης, διότι ἄλλως θὰ ἔβλεπεν, ὅτι ὁ διακεκριμένος αὐτὸς ἄνθρωπος εἶπεν, ὅτι «τὸ Σύνταγμα Ράντκληφ δίδει εἰς τὸν Κυβερνήτην δικτατορικὰ δικαιώματα, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου χορεύουν οἱ Ὑπουργοί». Οὕτω, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουν οἱ πάντες εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, τὴν μεγάλην προβολήν, διὰ μιᾶς μεγάλης καὶ εὐρείας συζητήσεως, νομίζω, ὅτι τὸ ἐπετύχομεν. Καὶ νομίζω, ὅτι τὸ ἐπετύχομεν διὰ πρώτην φοράν. Αἱ συνέπειαι τῆς ἐπιτυχίας ταύτης κατέστησαν ἤδη ἐμφανεῖς. Δύναμαι νὰ ἀναφερθῶ εἰς πλείστας μεγάλας ἐφημερίδας τοῦ κόσμου, αἱ ὁποῖαι, μνημονεύουσαι τὴν συζήτησιν, ὑποστηρίζουν ἤδη τὴν Ἑλληνικὴν θέσιν. Δύναμαι νὰ δώσω τὸ παράδειγμα μιᾶς ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἐφημερίδας τοῦ κόσμου, ἐκδιδομένην εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην, ἡ ὁποία ἔχει κυκλοφορίαν ἀρκετῶν ἑκατομμυρίων φύλλων, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων ἤλλαξε τὴν μέχρι τότε παρ’ αὐτῇ τηρουμένην στάσιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο συμπαθὴς εἰς τὸ Κυπριακόν. Θὰ εἶπον καὶ πάλιν, ὅτι διὰ τῆς συζητήσεως προσεφέρθη σημαντικὴ βοήθεια εἰς τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐκεῖ ὅπου ἄλλοτε μόλις κατορθώναμεν νὰ προβάλωμεν τὸ ἐθνικόν μας θέμα, ἐφέτος τοῦ ἐδώσαμεν τὴν μεγίστην προβολήν, μὲ μίαν συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν μέρος 53 ρήτορες, μὲ μίαν συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ κοινὴν συνείδησιν, τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὑπερίσχυσεν ἡ Ἑλληνικὴ ἐπιχειρηματολογία. Δεχόμεθα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, περὶ τῶν ἄλλων παραγόντων, ποὺ προωθοῦν τὸ Κυπριακόν, ἀλλὰ ποῖον ἄλλο γεγονὸς ἀπὸ ἰδικῆς μας πλευρᾶς ἠδύνατο νὰ δώσῃ τόσα πτερὰ εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων; Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ θέμα αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχεν, ὅ,τι ἠδύνατο καλλίτερον.

§40Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Τὴν ἀποστολήν της ναί, τὸν σκοπόν της ὄχι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χούτα, δὲν ἔχετε τὸ μονοπώλιον τῶν διακοπῶν. Ἔχετε διακόψει τρίς. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀκούετε μόνον μετὰ προσοχῆς.

§42Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Περιμένετε νὰ ἀκούσητε, πρῶτον, τί ἔχομεν νὰ εἴπωμεν. Ἤδη, θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν ἀπόφασιν, διὰ τὴν ὁποίαν χωρὶς θριαμβολογίαν, ἀλλὰ ἀντικειμενικῶς καὶ ὑπερηφάνως θὰ ὁμιλήσω. Θὰ προβῶ εἰς ὡρισμένας διευκρινίσεις καὶ θὰ ἐξιστορήσω ὡρισμένα γεγονότα. Λόγῳ αὐτῆς ταύτης τῆς φύσεως τοῦ Ο.Η.Ε., διότι τὰ θέματα πρὸ καὶ τὸ πολὺ κατὰ τὴν συζήτησιν, καταβάλλονται πανταχόθεν προσπάθειαι, νὰ ἐκδοθοῦν ἀποφάσεις συμβιβαστικαί. Εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν κονίστραν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δικαστήριον καὶ ὅπου συγκρούονται τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν χωρῶν, αἱ προσπάθειαι αὐταὶ εἶναι συνεχεῖς καὶ ἐπίμονοι, πρὶν ἀκόμη ἐμφανισθοῦν πρὸς συζήτησιν τὰ θέματα. Ἄλλωστε αἱ περισσότεραι χῶραι δὲν ἐπιθυμοῦν νὰ εὑρεθοῦν ἀντίθετοι οἱασδήποτε μερίδος τῶν ἀντιμαχομένων. Λαμβάνονται βεβαίως ὑπ’ ὄψιν, αἱ ἀρχαὶ τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, ἐπηρεάζονται ἀπὸ αὐτὰς αἱ Κυβερνήσεις ὅλαι, αἱ ὁποῖαι κήδονται αὐτῶν τῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ κατὰ βάσιν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καθορίζει τελικῶς τὴν στάσιν ἑκάστης χώρας, εἶναι τὸ πολιτικὸν συμφέρον. Ἡ μία χώρα ἀνήκει εἰς ἕνα πολιτικὸν συνασπισμόν, ἡ ἄλλη ἐξάγει τὸ 70% τῶν προϊόντων της εἰς μίαν τῶν ἀντιμαχομένων χωρῶν, ἡ τρίτη ἀναμένει τὴν ἐπίλυσιν ἑνὸς προβλήματός της ἀπὸ τὴν χώραν αὐτήν, δι’ αὐτὸ καταβάλλουν ὅλαι προσπάθειαν νὰ γίνῃ δεκτὴ μία ἀπόφασις, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔρχηται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τοὺς ἀντιμαχομένους καὶ ἰδίως μὲ τὸν ἰσχυρότερον ἐξ αὐτῶν. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Πιθανὸν τοῦτο νὰ μὴ σᾶς ἀρέσῃ, ἀλλὰ ἔτσι εἶναι. Αὐτὸς εἶναι ὁ Ο.Η.Ε. Εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, ἕνας Ὀργανισμός, εἰς τὸν ὁποῖον συγκρούονται τὰ πολιτικὰ συμφέροντα, ὡς αὐτὰ καθορίζονται τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Αὐτὸς — εἴτε τὸ θέλομεν εἴτε δὲν τὸ θέλομεν — αὐτὸς εἶναι ὁ Ὀργανισμὸς Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ τὸ ἀλλάξωμεν. Εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ Κυπριακοῦ, αἱ προσπάθειαι διὰ νὰ γίνῃ ἀπὸ ὅλους δεκτὸν ἕνα συμβιβαστικὸν σχέδιον, ἤρχισαν τὴν 6ην Φεβρουαρίου, 12 ἡμέρας πρὸ τῆς συζητήσεως. Προσπάθειαι ἔγιναν ἀπὸ πολλὰς ἀντιπροσωπείας, ἀπηυθύνθησαν πρὸς πολλὰ μέρη τῶν ἀντιπροσωπειῶν καὶ κατέληγον ὅλα εἰς ἐμέ. Τὰ σχέδια αὐτά, τὰ συμβιβαστικά, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὰ ἐκθέσω, διότι τὰ ἀπεκρούσαμεν ὅλα κατηγορηματικῶς. Τὰ ἀπεκρούσαμεν, διότι εἶχον ὡρισμένον κοινὸν χαρακτῆρα, καὶ πρὸ παντὸς ἕνα, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ πλέον ἐπικίνδυνος. Περιεῖχον ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι δολίως ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ τὴν καταδίκην τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, διότι δὲν ἀνέφερον τὰς ἀρχὰς τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διότι κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον, ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ἀνεγνώριζον τριμερεῖς διαπραγματεύσεις. Τὰς προτάσεις αὐτὰς τὰς ἀπερρίπταμεν ἀσυζητητί· μίαν δὲ φοράν, ὅταν ἴδωμεν ὅτι μία πρότασις ἔτεινε νὰ ἀποκλείσῃ τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν, τὴν ἀπερρίψαμεν, δηλοῦντες ὅτι ἐν ἀνάγκῃ ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία θὰ ἀπεχώρει ἀπὸ τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἐάν, ὅμως, δὲν σᾶς ἀπασχολήσω μὲ ὅλα τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπερρίφθησαν ἀσυζητητί, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸ λεγόμενον σχέδιον τῆς Ταϋλάνδης.

§43Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Καὶ τοῦ Ἰράν.

§44Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Τῆς Ταϋλάνδης. Ἐπειδὴ εἰσέρχομαι εἰς ἕνα λεπτὸν σημεῖον, θεωρῶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω μίαν διευκρίνισιν ἄλλης φύσεως. Ἐτέθη τὸ ἐρώτημα, μέχρι ποίου σημείου ἐνήργουν βάσει ἐντολῆς τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἤμην εἰς συνεχῆ ἐπαφὴν μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως· συχνὰ αἱ ἐγκρίσεις ἤρχοντο ἐκ τῶν ὑστέρων, ἀλλὰ ὑπῆρξαν πάντοτε ἐγκρίσεις. Πάντως, ὅμως, δεδομένης τῆς φύσεως τῆς συζητήσεως καὶ δεδομένων τῶν ἐπαφῶν, ὑπῆρχεν ἓν προσωπικὸν περιθώριον εὐθύνης, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχομαι πλήρως. Γενικῶς ὑπῆρξε τακτικὴ ἐπαφὴ μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἐνέκρινε τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁμοφώνους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἤρχισαν, λοιπόν, αἱ διαπραγματεύσεις ἀπὸ τῆς 6ης Φεβρουαρίου. Ἐγένοντο συστάσεις ὅπως ἀποδεχθῶμεν συμβιβαστικὸν σχέδιον, αἵτινες κατέληξαν, ὅταν ἤρχισεν ἡ συζήτησις, εἰς τὸ συγκεκριμένον σχέδιον, τὸ λεγόμενον τῆς Ταϋλάνδης. Πρέπει νὰ διευκρινίσω, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ παρεξήγησις μὲ τὴν χώραν αὐτήν, ὅτι τὸ σχέδιον αὐτὸ δὲν ἦτο κατ’ οὐσίαν τῆς Ταϋλάνδης, ἦτο σχέδιον πολλῶν χωρῶν καὶ εἶχε ζητηθῆ ὡς ἀνάδοχος ἡ Ταϋλάνδη, διὰ νὰ τὸ υἱοθετήσουν περισσότεραι Κυβερνήσεις, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως, ἦτο Ταϋλανδός, ὁ ὁποῖος ἔχει μέγα κῦρος εἰς τὸν Ἀνατολικὸν κόσμον. Τί ἔλεγε τὸ σχέδιον τῆς Ταϋλάνδης; Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὸ διαβάσω, διότι θὰ ἀκούσητε μίαν περίεργον ἱστορίαν μετά..... (Ἀναγινώσκει)....». «Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις, συζητήσασα τὸ Κυπριακὸν θέμα, πιστεύει ὅτι μία ἱκανοποιητικὴ λύσις δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ εἰς μίαν ἀδιατάρακτον ἀτμόσφαιραν εἰρήνης καὶ ἡσυχίας, ἐκφράζει τὴν ἐλπίδα ὅτι διὰ τῆς ἐπαναλήψεως περαιτέρω διαπραγματεύσεων, μία λύσις ἱκανοποιοῦσα ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους, δύναται νὰ ἐξευρεθῇ, σύμφωνα μὲ τὸν Χάρτην τοῦ Ο.Η.Ε.». Καὶ ἡμεῖς μὲν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐδέχθημεν τὸ σχέδιον τοῦτο, διότι ὡμίλει ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος περὶ ἀδιαταράκτου ἀτμοσφαίρας εἰρήνης καὶ ἡσυχίας, διότι ὡμίλει ἀορίστως περὶ τοῦ Χάρτου τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ διότι πρὸ πάντων ἔδιδε ἕνα σαφὲς δικαίωμα «Βέτο» εἰς ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη. Διότι, ἂν ἐψηφίζετο αὐτὴ ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι ἡ λύσις ἔπρεπε νὰ εἶναι ἱκανοποιητικὴ δι’ ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη, ἐσημείωνεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ λύσις, ἐὰν ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη δὲν ἐδήλουν τὴν ἱκανοποίησίν των. Ὁ κίνδυνος διὰ τὸ Κυπριακὸν ἦτο μέγας, ἔφερε εἰς ἀδυναμίαν λύσεως καὶ ἐδημιούργει «Βέτο» ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Εἰς μάτην ἀνεκοίνουν εἰς ὅλας τὰς ἀντιπροσωπείας ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐνδιαφερόμενον μέρος, ἀλλὰ ὅτι εἴμεθα ἁπλῶς ἐντολοδόχοι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὅτι ἐνδιαφερόμενα μέρη δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ εἶναι ὁ Κυπριακὸς λαὸς καὶ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσωμεν ἐφ’ ὅσον εἶναι ἡ κατέχουσα. Εἰς μάτην δὲ τὰ ἐλέγαμεν, διότι αἱ ἀντιπροσωπεῖαι, αἱ περισσότεραι, μᾶς ἀπήντων: «Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν ὅταν ἡ λύσις, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ, δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ εἰς ὅλα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη».

§45Γ. ΜΠΑΚΑΤΣΕΛΟΣ. Μεταξὺ τοῦ ὑποδούλου λαοῦ καὶ ὄχι κυριάρχου.

§46Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κυριάρχου, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι αὐτὸς θὰ πρέπει νὰ εἶναι ὁ κυρίαρχος.

§47Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Τί ἔγιναν τὰ 9)10 τῶν ψήφων τοῦ κ. Κασιμάτη, ποὺ ἐπῆρε;

§48Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ τὰ ἀκούσητε. Μᾶς ἐλέγετο, ἀπὸ πολλὰς ἀντιπροσωπείας, καὶ πολλὰς μᾶλλον φιλικὰς πλευράς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν λύσιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι ἱκανοποιητικὴ εἰς ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους. Καὶ μᾶς ἐλέγετο ὅτι κατόπιν τῶν συνεχῶς συνεννοήσεων ἡ προτεινομένη λύσις πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἱκανοποιητικὴ διὰ σᾶς, διότι δὲν ἀναφέρονται αἱ τρεῖς Κυβερνήσεις, ἀναφέρεται ὁ Ο.Η.Ε., διότι ἀναφέρονται κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰ πάντα, ὥστε δύνασθε νὰ δώσητε οἱανδήποτε ἑρμηνείαν νομίζητε ὅτι σᾶς συμφέρει, ὅπως πάντοτε συμβαίνει εἰς τοιαύτας ἀποφάσεις. Εἰς ὅλα αὐτά, ἀπηντήσαμεν, κατηγορηματικῶς, ὅτι δὲν δεχόμεθα τὴν πρότασιν τῆς Ταϋλάνδης, ὁπότε τὸ ἀπόγευμα τῆς Πέμπτης, 4ης ἡμέρας τῶν συζητήσεων, 3–4 μέλη τῆς ἰδικῆς μας ἀντιπροσωπείας — δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς πόσα — συνηντήθησαν μὲ 3 μέλη τῆς ἄλλης ἀντιπροσωπείας. Ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὅτι δὲν θὰ ἀναφέρω ὀνόματα χωρῶν, διότι δὲν τὸ θεωρῶ χρήσιμον διὰ τὰ γενικώτερα συμφέροντα. Καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατί. Μερικαὶ ἀντιπροσωπεῖαι— τὰς γνωρίζομεν ὅλοι — ἦσαν σαφῶς ἀντίθετοι πρὸς τὰ αἰτήματα τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Ἄλλαι ἀντιπροσωπεῖαι δὲν ἐκινήθησαν ἀπὸ κανένα πνεῦμα ἐχθρότητος πρὸς ἡμᾶς, ἀπὸ κανένα πνεῦμα ἐχθρότητος πρὸς τὸν Κυπριακὸν Λαόν. Ἐκινήθησαν ὅπως ἐκινήθησαν, διότι ἐνόμιζον ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καταπραΰνουν τὰ πνεύματα, βοηθοῦν εἰς μίαν σταδιακὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, δὲν ὑπῆρχε πνεῦμα ἐχθρότητος, δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ δημιουργήσω ἐντυπώσεις εἰς βάρος πολλῶν χωρῶν, μὲ τὰς ὁποίας μᾶς συνδέουν φιλίαι, φιλίαι τὰς ὁποίας ἐννοοῦμεν νὰ διατηρήσωμεν, εἰς βάρος χωρῶν ἀπὸ τὰς ὁποίας πολλὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς Χώρας ἐξαρτῶνται. Θὰ παρατηρήσω μόνον σχετικῶς, τοῦτο: Ὅτι ὡρισμέναι χῶραι, αἱ ὁποῖαι δὲν συνεδέοντο ἰδιαιτέρως οὔτε μὲ ἡμᾶς, οὔτε μὲ τὴν ἄλλην παράταξιν, ἄλλαι χῶραι τὰς ὁποίας δὲν ἐβλάψαμεν, ἐνῷ ἐκεῖναι μᾶς ἔβλαψαν, καὶ τοὺς προσεφέρομεν τὴν φιλίαν μας χωρὶς μεμψιμοιρίας, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι προσεκτικώτεραι καὶ αὐταὶ καὶ εἰδικῶς ὡρισμένοι διπλωμάται των. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα ἀρκετὰ ὑπερήφανος, ὥστε νὰ γνωρίζῃ νὰ προσφέρῃ τὴν φιλίαν της χωρὶς μεμψιμοιρίας, ἀλλὰ καὶ νὰ γνωρίζῃ νὰ ἀποσύρῃ τὴν προσφορὰν ἐὰν δὲν εὑρίσκῃ πλήρη ἀνταπόκρισιν. Ἔλεγον, λοιπόν, κύριοι, ὅτι θὰ ἀποφύγω νὰ ἀναφέρω ὀνόματα καὶ ὅτι τρία μέλη τῆς ἀντιπροσωπείας μᾶς ἐπεσκέφθησαν τὸ ἀπόγευμα τῆς Πέμπτης, παραμονῆς τῆς λήξεως τῆς συζητήσεως. Ἡ ἀνακοίνωσις, εἰς τὴν ὁποίαν προέβησαν, ἦτο ἡ ἀκόλουθος: Πολλαὶ ἀντιπροσωπεῖαι εὑρίσκονται εἰς δυσχερῆ θέσιν κατόπιν τῆς ἐπιμονῆς μας νὰ μὴ δεχθῶμεν τὸ Ταϋλανδικὸν σχέδιον. Ἐν πνεύματι οὐδετερότητος εἶχον ἀποφασίσει νὰ καταψηφίσουν τὴν ἰδικήν μας πρότασιν, καὶ νὰ καταψηφίσουν καὶ τὴν ἀγγλικὴν πρότασιν. Ἀλλ’ ἀντελαμβάνοντο ὅτι τοῦτο μᾶς ἦτο πολὺ δυσάρεστον. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν εἶχον καταλήξει εἰς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ἑπομένην νὰ καθιερώσω τὴν ἑξῆς κριτικήν. Θὰ ὑπεβάλλετο πρότασις προτάξεως τῆς Ταϋλανδικῆς προτάσεως, θὰ ἐτίθετο εἰς ψηφοφορίαν ἡ Ταϋλανδικὴ πρότασις καὶ μετὰ θὰ ἐπροτείνετο ὁ ἀποκλεισμὸς ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας πάσης ἄλλης προτάσεως.

§49Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό, σύμφωνα μὲ τὸ Καταστατικὸν τοῦ Ο.Η.Ε.; Ἐὰν ἦτο πρότασις, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ἐὰν ἦτο «ἀμαντεμοῦν», μάλιστα.

§50Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἡρευνήθη καὶ ἀπὸ τὴν μόνιμον ἀντιπροσωπείαν μας εὐθὺς ἀμέσως καὶ ἦτο δυνατὸν διαδικαστικῶς νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ τακτικὴ αὐτή. Καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ δὲν ἐχρειάζετο εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν οὔτε ἡ πλειοψηφία τῶν ⅔. Ἐχρειάζετο ἡ ἁπλῆ σχετικὴ πλειοψηφία.

§51Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δι’ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ προετάσσετο;

§52Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἡ τακτική, ἡ ὁποία εἶχεν ἀποφασισθῆ, ἦτο πρόταξις τῆς Ταϋλανδικῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς Ταϋλανδικῆς, ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ πάσης ἄλλης προτάσεως. Μᾶς ἐβεβαιοῦτο ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτὴ εἶχεν ἐξασφαλίσει τὴν πλειοψηφίαν, μᾶς ἐβεβαιοῦτο ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀντιδράσωμεν. Παρεκαλούμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν τακτικὴν αὐτήν, ἔστω καὶ ἀπέχοντες, διὰ νὰ δημιουργήσωμεν σοβαρὰ πολιτικὰ ζητήματα. Ἐδηλώσαμεν ἀνεπιφυλάκτως, ἐνώπιον καὶ ἄλλων μελῶν τῆς ἀντιπροσωπείας, ὅτι θὰ ἀντιταχθῶμεν, μὲ ὅσην ἔχομεν δύναμιν, ἐναντίον τῆς τακτικῆς αὐτῆς, ὅτι θὰ διεξαγάγωμεν ἀγῶνα ἐντὸς τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς πολιτικὰς συνεπείας. Ἀλλ’ ὅταν συνήλθομεν ὡρισμένα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, διηρωτήθησαν: Ἐὰν δὲν ἀνατρέπωμεν τὸ σχέδιον αὐτό, ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα;

§53Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ποῖον ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ... (Θόρυβος — φωναί: «μὴ διακόπτετε») ...

§54Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Διηρωτήθημεν, τότε, μὲ τὰ ἄλλα μέλη τῆς ἀντιπροσωπείας, ἐὰν δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν τακτικὴν αὐτήν, ποῖα θὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα; Θὰ ἀπεκλείετο ἀπὸ πάσης ψηφοφορίας, δὲν θὰ ἦτο κἄν δυνατὴ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μας προτάσεως. Τοῦτο δὲν θὰ ἐζημίωνε οὐσιωδῶς τὴν διεξαγωγὴν τῶν μελλοντικῶν χειρισμῶν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Θὰ προεκάλει, ὅμως, μίαν μείωσιν καὶ μίαν ἀποκαρδίωσιν. Ἀλλὰ θὰ προεκάλει ζημίαν φοβερὰν ἡ ἀποδοχὴ τοῦ Ταϋλανδικοῦ σχεδίου, διότι θὰ ἔδιδεν διὰ νομικοῦ τίτλου τοῦ Ο. Η.Ε. εἰς ὅλας τὰς ἐνδιαφερομένας χώρας ἕν δικαίωμα βέτο ἐπὶ πάσης λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Τὸ θέμα, κύριοι, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἔχετε ζήσει, θὰ ἔπρεπε νὰ εἴχατε εὑρεθῆ ἐνώπιον τῆς πιθανότητος νὰ ἐξαχθῇ ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἕν τοιοῦτον δικαίωμα βέτο πάσης ἄλλης ἐνδιαφερομένης δυνάμεως, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον τὸ ἀπόγευμα καὶ τὴν νύκτα ἐκείνην διέτρεξε τὸ Κυπριακόν, κίνδυνον ὀπισθοδρομήσεως μεγίστης. Ἠρχίσαμεν, μὲ τοὺς στενοὺς συνεργάτας μας, νὰ συζητῶμεν τὸν ἑλιγμὸν τῆς ἀναβολῆς, τὸν ἑλιγμὸν τὸν ὁποῖον εἶχεν πάλιν χρησιμοποιήσει ἡ Ἑλλὰς τὸ 1954. Ἀλλ’ ἐτίθεντο καὶ πάλιν ἐρωτήματα: Ἐὰν δὲν τὸν ἐπετυγχάνομεν τὸν ἑλιγμὸν τῆς ἀναβολῆς, θὰ εἴχομεν καταδικάσει τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ἐξαρτωμένην ἀπὸ τὸ βέτο εἰς χεῖρας ἄλλων ἐνδιαφερομένων.

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἔγινε;

§56Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ ἀκούσετε τί ἔγινε. Ἐπίσης, διὰ τῆς ἀναβολῆς θὰ εἴχομεν δημιουργήσει, διὰ δευτέραν φοράν, ἕνα κλείσιμον τῆς θύρας καὶ θὰ εἴχομεν προκαλέσει μίαν ἀποκαρδίωσιν βαθεῖαν, ἰδίως εἰς τὴν ἀγωνιζομένην Κύπρον. Ἰδοὺ τὸ τραγικὸν δίλημμα, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρέθη ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία. (Θόρυβος —κωδωνοκρουσίαι).

§57Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ἐπὶ τέλους, κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ καὶ οἱ κύριοι εἶναι οἱ ἀποδιωγμένοι... (Θόρυβος).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ἡσυχία.

§59Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Μὴ στενοχωρῆσθε, κύριε συνάδελφε. Χειρίζομαι ἓν θέμα ἐκτάκτου λεπτότητος καὶ σοβαρότητος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προσέχω πολὺ τὰς λέξεις μου, διὰ νὰ μὴ κάμω ζημίας. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει πάντα λόγον νὰ μὲ διακόπτῃ, διὰ νὰ δημιουργήσῃ ἐντυπώσεις, διὰ νὰ μειώσῃ τὴν ἐντύπωσιν ἐπιτυχίας, τὴν ὁποίαν εἴχομεν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ὁ κίνδυνος διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν ἦτο μέγας. Ἐκινδύνευε νὰ ἐξέλθῃ τὸ Κυπριακὸν ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη μὲ βαρυτάτην ὑποθήκην εἰς βάρος του. Ἐκινδυνεύομεν, μετὰ μίαν τετραήμερον μάχην, εἰς τὴν ὁποίαν, κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν, εἴχομεν νικήσει, ἐκινδυνεύομεν νὰ ὑποστῶμεν, χωρὶς νὰ τὴν ὑπογράψωμεν, μίαν συνθήκην ἥττης, ἐκινδυνεύομεν τὸ πολὺ–πολύ, νὰ ὑποστῶμεν μίαν θλιβερὰν ἀνακωχὴν διὰ τῆς φυγῆς, δηλαδὴ διὰ τῆς ἀναβολῆς. Ἀλλὰ ὁ Θεὸς δὲν ἐγκατέλειψε τοὺς Κυπρίους. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη, ὅτι ἐπεσκέφθην νύκτωρ τὸν κ. Κρίσνα Μένον. Εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ὁ κ. Κρίσνα Μένον καὶ ὁ διακεκριμένος βοηθός του, μόνιμος ἀντιπρόσωπος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, Πρεσβευτὴς κ. Λάς, ἔλαβον ἐκεῖνοι μίαν πρωτοβουλίαν, ἔχοντες ἰδικούς των λόγους, νὰ βοηθήσουν ἡμᾶς. Δὲν χρειάζεται νὰ εἴπω περισσότερα ἐπ’ αὐτοῦ. Ἔλαβον ἐκεῖνοι τὴν πρωτοβουλίαν, ἦλθον ἐκεῖνοι πρὸς ἡμᾶς καὶ μᾶς ἐπρότειναν τὸ σχέδιόν των. Τὸ ἐμελετήσαμεν καὶ τὸ ἐτροποποιήσαμεν. Ἐδέχθη ὁ κ. Κρίσνα Μένον ὡρισμένας τροποποιήσεις. Οὐδεὶς ἐγνώριζε τίποτε ἀπὸ τὰς συνεννοήσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν, πράγματι, κατὰ τὴν νύκτα. Τὴν ἑπομένην αἰφνιδιάσθησαν οἱ πάντες. Καὶ ἡ ἀντίδρασις, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη ἐναντίον τῆς προτάσεως Μένον, ὑπῆρξεν ὀξυτάτη ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν. Τόσον ὀξεῖα ὑπῆρξεν, ὥστε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπερνικηθῇ, ἐὰν τὴν πρότασιν δὲν ὑπέβαλεν μεγάλη δύναμις, ἡ ὁποία ἐπηρέαζε καὶ ἄλλας ψήφους τοῦ Ἀσιατικοῦ μπλόκ. Καὶ δὲν θὰ ἐψηφίζετο, ἐὰν ἐκείνην τὴν ὥραν δὲν ἐλάμβανον θέσιν μερικοὶ ἰσχυροὶ φίλοι, οἱ ὁποῖοι ἐγκατέλειψαν τὸ τόσον ἐπιζήμιον Ταϋλανδικὸν σχέδιον καὶ ἐπενέβησαν διὰ νὰ κάμψουν τὴν ὀξεῖαν ἀντίδρασιν, ἡ ὁποία διήρκεσε μέχρι τέλους τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως. Καὶ τότε, ὅπως προσφυῶς εἶπε μία ἐκ τῶν μεγαλυτέρων προσωπικοτήτων τοῦ Ο.Η.Ε., οἱ ἀντιμαχόμενοι ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ὅπως ἡ Ἑλλὰς ἐψήφισε τὸ 1954 τὴν ἀναβολήν, τὴν ἀνάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενοι. Διότι, κύριοι, ὁ ἀγών, ὁ ὁποῖος διεξήχθη περὶ τῶν ἀποφάσεων, εἶχε λάβει μίαν ἐντελῶς συγκεκριμένην μορφὴν πρὸς τὸ τέλος. Ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν ἡ ἐπιδίωξις, ἦτο ἡ ἑξῆς: Μὲ πᾶσαν ὑποχώρησιν, μὲ πεῖσμα καὶ ἱκανότητα νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις, ἡ ὁποία κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον θὰ ἔδιδεν ἓν δικαίωμα βέτο εἰς ὅλας τὰς ἐνδιαφερομένας δυνάμεις. Πράγματι, δέ, ἐὰν τὸ εἶχαν ἐπιτύχει αὐτό, θὰ εἶχον καταγάγει μίαν περιφανῆ νίκην. Ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς, ὁ ἀγὼν εἶχεν ἐπίσης ἐντοπισθῆ, πρῶτον, εἰς τὴν ἀντίκρουσιν αὐτῆς τῆς φοβερᾶς προσπαθείας, ἡ ὁποία θὰ ὀπισθοδρόμει τὸ θέμα. Δεύτερον, εἰς τὴν προσπάθειαν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μας περὶ αὐτοδιαθέσεως καὶ ἔπειτα εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν, ἀναλόγως τῶν δυνατοτήτων νὰ ἐβλέπομεν τί ἦτο δυνατὸν νὰ πάρωμεν τὸ περισσότερον. Τὰ σχέδια τῆς ἄλλης πλευρᾶς, τὰ ὀλέθρια σχέδια ἐπαναλαμβάνω, πρὸς στιγμὴν ἐφάνησαν ὑπερισχύοντα. Κατωρθώσαμεν νὰ τὰ ἀνατρέψωμεν, κατωρθώσαμεν νὰ ἀποφύγωμεν αὐτό, τὸ ὁποῖον, θέλει δὲν θέλει ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο ἕτοιμον νὰ περάσῃ καὶ θὰ ἀπετέλει τὴν μεγαλυτέραν καταδίκην τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Καὶ κατωρθώσαμεν, πέραν αὐτοῦ, νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ μίαν ἀπὸ τὰς καλλιτέρας ἀποφάσεις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Διότι, κύριοι, ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ σᾶς ἐξηγήσω ὅτι δὲν ἀπεφύγομεν μόνον σκοπέλους φοβεροὺς ἀλλὰ ἐπετύχομεν καὶ μίαν ἀπόφασιν ἐποικοδομητικήν, μίαν ἀπόφασιν ἀπὸ τὰς πλέον ἐποικοδομητικάς, τὰς ὁποίας ἔχει ποτὲ ἐκδώσει ὁ Ο. Η. Ε. Θὰ ἠδυνάμην νὰ προβῶ εἰς ἀνάλυσιν τῆς ἀποφάσεως, ὅπως συνηθίζουν νὰ κάμνουν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, καί, ὅπως ἔμαθα νὰ κάμνω καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν τελευταίαν παραμονήν μου εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω μερικὰ ἀπὸ τὰ πλέον βασικὰ καὶ τὰ πλέον χαρακτηριστικά. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἡ ἀπόφασις δεσμεύει καὶ καθιερώνει τὴν ἁρμοδιότητα καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Διότι, ἐνῷ αἱ περισσότεραι ἀποφάσεις λέγουν: Ἡ Συνέλευσις ἀκούσασα τὴν συζήτησιν, ἡ Συνέλευσις συζητήσασα ἐκφράζει τὴν εὐχὴν ἢ τὴν ἐλπίδα, ἡ ἀπόφασις ἡ ἰδική μας, χάρις εἰς τὴν πεῖραν καὶ τὴν διορατικότητα τοῦ κρινομένου, λέγει: «Ἡ Συνέλευσις «χάβινγκ κονσίντερν», δηλαδὴ «ἐξετάσασα, ἐρευνήσασα», ἐκφράσεις θεωρούμεναι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ δεσμεύουσαι περισσότερον τῶν ἄλλων ἐκφράσεων τὴν ἁρμοδιότητα καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἐν συνεχείᾳ «ἐκφράζει τὴν ζωηρὰν ἐπιθυμίαν». Δηλαδή, πάλιν ἐκφράζει κἄτι τὸ ὁποῖον ἐπίσης δεσμεύει καὶ τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ζήσει τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ θὰ σᾶς εἴπουν ὅτι ἐκεῖ γίνεται ἀγὼν διὰ νὰ μετατραπῇ ἡ ἔκφρασις ἐλπίδος εἰς ἔκφρασιν εὐχῆς. Ἠμπορεῖ, κύριοι, νὰ μὴ σᾶς ἀρέσουν, ἠμπορεῖ νὰ σᾶς ἐκπλήσσῃ, ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν ἰδικήν μας ἐξεφράσθη ἡ ζωηρὰ ἐπιθυμία. Οὕτω ἐδεσμεύθη καὶ καθιερώθη καὶ ἡ ἁρμοδιότης καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἔγινε ἐπίσης πολὺς λόγος περὶ τῆς ἀτμοσφαίρας εἰρήνης. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ Ταϋλανδικὸν σχέδιον ἔλεγε «ἀτμόσφαιραν ἀδιαταράκτου εἰρήνης καὶ ἡσυχίας», τὸ Ἰνδικὸν σχέδιον λέγει «ἀτμόσφαιραν εἰρήνης καὶ ἐλευθερίας ἐκφράσεως». Καὶ λέγει αὐτὸ διότι δὲν ὑπάρχει εἰρήνη ἄνευ ἐλευθερίας ἐκφράσεως. Ὑπάρχει, λοιπόν, ὡς προϋπόθεσις τῆς εἰρήνης ἡ ἐλευθερία ἐκφράσεως καὶ τί σημαίνει ἐλευθερία ἐκφράσεως τὸ ἀντιλαμβάνεσθε ὅλοι. Σημαίνει ἀμνηστείαν γενικήν, ἀπελευθέρωσιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, σημαίνει κατάργησιν στρατοπέδων συγκεντρώσεως, σημαίνει κατάργησιν σειρᾶς μέτρων, δεινῶν διὰ τὸν Κυπριακὸν λαόν. (Χειροκροτήματα).

§60Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Βεβαίως, μετὰ τὴν καταστολὴν τῆς Ε.

Ο.Κ.Α.

§61Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ὅταν θὰ ἀνέλθητε εἰς τὴν ἐξουσίαν, κύριε συνάδελφε, μὲ τὸν ἡρωϊσμὸν ὁ ὁποῖος σᾶς διακρίνει, θὰ σπεύσητε ἴσως νὰ βοηθήσητε τὴν Ε.Ο.Κ.Α. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§62Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον. (Φωναὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως: Κάθησε κάτω).

§63Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐὰν αἱ ἀποφάσεις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἦσαν ἀποφάσεις ἐκτελεσταί, ὄχι μόνον δὲν θὰ εἴχομεν παραδώσει τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου εἰς τὴν καταδίκην, ἀλλὰ θὰ εἴχομεν ἀπαλλάξει τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἀπὸ πολλὰ δεινά. Πέραν αὐτοῦ, κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιαστικώτερον. Ἐξέφρασεν, ὅμως, ὁ Ο.Η.Ε., τὴν «ζωηρὰν» ἐπιθυμίαν, διότι αὐτὸ σημαίνει ἀκριβῶς τὸ «ἔρνεστ ντεζάϊρ». Ἐξέφρασαν, λοιπόν, τὴν ζωηρὰν ἐπιθυμίαν διὰ μίαν λύσιν εἰρηνικήν, δικαίαν καὶ δημοκρατικήν, σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοποὺς τοῦ Χάρτου. Τί σημαίνει τοῦτο; Πολλαὶ ἀποφάσεις λέγουν «σύμφωνα μὲ τὸν Χάρτην», ἄλλαι «σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχάς». Ἡ ἰδική μας λέγει «σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς σκοπούς». Διατί; Διότι τὸ πρῶτον κεφάλαιον τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, φέρει τὸν τίτλον: «Ἀρχαὶ καὶ σκοποὶ τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν». Δηλαδή, διὰ τῆς ἐκφράσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία δὲν μπαίνει συνήθως εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐξειδικεύεται ἡ ἔννοια, ὅτι καὶ σημαίνει αὐτοδιάθεσιν καὶ μόνον αὐτοδιάθεσιν. (Χειροκροτήματα). Πέραν αὐτοῦ, δὲν θέλω νὰ προβῶ εἰς εὐρυτέραν ἀνάλυσιν, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω μόνον ἕνα σημεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ δείξῃ μὲ πόσην προσοχὴν καὶ μὲ πόσην ἐπιτυχίαν κατηρτίσθη ἡ ἀπόφασις αὐτή. Καταλήγει ἡ ἀπόφασις ὅτι θὰ γίνουν ἀνανεούμεναι καὶ συνεχιζόμεναι διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ. «Ἀνανεούμεναι καὶ συνεχιζόμεναι», ἵνα μὴ ἡ ἔκφρασις «ἀνανεούμεναι» καλυφθῇ δι’ ἀνανεουμένων καὶ διακοπτομένων διαπραγματεύσεων. Ἐδῶ ὁ Ο.Η.Ε. εἶπεν ὅτι θὰ ἀνανεωθοῦν καὶ θὰ συνεχισθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις μέχρις ἐπιτεύξεως ἀποτελέσματος. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο πρέπει νὰ παρατηρήσω ὅτι ὅλα τὰ εὐμενῆ αὐτὰ σημεῖα τῆς ἀποφάσεως τὰ ὁποῖα σᾶς ἐπεσήμανα, δὲν τὰ ἔχει ἡ ἀπόφασις διὰ τὴν Ἀλγερίαν. Δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλευθερία ἐκφράσεως εἰς τὴν Ἀλγερινὴν ἀπόφασιν, δὲν ὑπάρχει ἡ ζωηρὰ ἐπιθυμία, ἀλλὰ ἁπλῶς ἡ ἔκφρασις ἐλπίδος. Δὲν ὑπάρχει ὁ τίτλος τοῦ πρώτου κεφαλαίου, ὁ ὁποῖος ἐξειδικεύει τὴν ἀπόφασιν ὡς νοοῦσαν τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, δὲν ὑπάρχει ἡ συνέχισις τῶν διαπραγματεύσεων. Δὲν χαιρόμεθα, βεβαίως ὅτι οἱ φίλοι Ἄραβες δὲν κατώρθωσαν νὰ πάρουν διὰ τὴν Ἀλγερίαν αὐτὰς τὰς διευκρινίσεις, τὰς ὁποίας ἐπήραμε ἡμεῖς, αὐτὰς τὰς ἰσχυρὰς ἐκφράσεις. Ἀλλά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπισημάνωμεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀγωνιζομένη μόνη, ὄχι ὅπως ἠγωνίζετο ἡ Ἀλγερία μὲ 11 χώρας, ὑποστηριζομένη μάλιστα ἀπὸ ὅλας τὰς χώρας τοῦ Συμφώνου τῆς Βαγδάτης, ἐπῆρε μίαν ἀπόφασιν πολὺ καλυτέραν τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἀλγερίας. (Χειροκροτήματα).

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί σχέσιν ἔχει αὐτό;

§65Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἔχει σχέσιν τεραστίαν, κύριοι, διότι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη πηγαίνει κανεὶς καὶ ἀγωνίζεται διὰ νὰ πάρῃ τὴν καλυτέραν δυνατὴν ἀπόφασιν. Δὲν ὑπάρχει τὸ τέλειον, διότι, ἴσως, ἀγνοοῦν οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι μέχρι σήμερον ὁ Ο.Η.Ε.......

§66Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡμεῖς τὸ ἀγνοοῦμε μόνον;

§67Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἴσως καὶ οἱ συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως. Μέχρι σήμερον ὁ Ο.Η. Ε. δὲν ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν αὐτοδιαθέσεως εἰς συγκεκριμένην περίπτωσιν καμμίαν. Δὲν ὑπάρχει οὔτε μία ἀπόφασις αὐτοδιαθέσεως ἐπὶ συγκεκριμένης περιπτώσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Διατὶ αἱ ἀποφάσεις αὐταί, τὰς ὁποίας δὲν ἠμπόρεσε νὰ πάρῃ ἡ Ἀλγερία, ὑποστηριζομένη ἀπὸ 18 χώρας διατὶ τὰς ἀποφάσεις αὐτάς, τὰς ὁποίας δὲν ἠμπόρεσε νὰ πάρῃ ποτὲ κανεὶς εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἔπρεπε νὰ τὰς πάρῃ μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀγωνιζομένη μόνη;

§68Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸν κ. Κασιμάτην νὰ ἐρωτήσητε.

§69Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ τὰ 9) 10.

§70Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Εἶπον, κύριοι, ὅτι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δὲν ἔχουν ἐκδώσει μέχρι σήμερον οὐδεμίαν ἀπόφασιν περὶ αὐτοδιαθέσεως, ὅτι τοιαύτην δὲν κατώρθωσαν νὰ πάρουν οὐδὲ ἰσχυραὶ ὁμάδες ἐθνῶν καὶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν ἡμεῖς, ἀγωνιζόμενοι μόνοι. Ἰσχυρίζομαι ὅτι ἐπετύχομεν μίαν ἀπὸ τὰς καλυτέρας δυνατὰς ἀποφάσεις, μίαν ἀπὸ τὰς καλυτέρας ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἐξέδωκε ποτὲ ὁ Ο.Η.Ε. Διότι εἴδατε τὰς ἐξασφαλίσεις, τὰς ὁποίας δίδει. Καὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν ἐμμέσως, ἀλλὰ σαφῶς, μνημονεύει καὶ ἐλευθέραν ἔκφρασιν καθιερώνει καὶ εἰς συνεχεῖς διαπραγματεύσεις ὑποχρεώνει, μέχρις οὗ ἐπιτευχθῇ ἀποτέλεσμα. Παραδέχομαι, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετά, παραδέχομαι ὅτι καὶ περισσότερα, ἐὰν εἴχομεν ἐπιτύχει, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν θὰ ἦτο ἐκτελεστή. Ἀλλ’ ὡς μέσον πιέσεως εἶναι τὸ μέγιστον καὶ σημασίαν ἔχει νὰ παραβάλωμεν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν μὲ τὴν ἄλλην ἀπόφασιν καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι ἔχομεν εἰς χεῖρας μας μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία τὸ θέμα τὸ ἔκαμε θέμα τοῦ Ο.Η.Ε., καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἡ καλυτέρα ἀπὸ τὰς περισσοτέρας ἄλλας, αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν. Ἂς ἔλθω, κύριοι, εἰς δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἰδιαιτέρως συνεζητήθησαν. Ὑπεστηρίχθη, πράγματι, ὅτι διὰ 5 ἀποφάσεις καθιεροῦνται τριμερεῖς αἱ διαπραγματεύσεις. Ἀπὸ πουθενὰ δὲν προκύπτει τοῦτο. Δὲν προκύπτει οὔτε ἀπὸ τὸ κείμενον, οὔτε ἀπὸ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν ἅπαντες οἱ ἄλλοι, πλὴν τῶν δύο ἐνδιαφερομένων, τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῆς Τουρκίας. Ἐὰν χρειάζεται ἀνάλυσιν τὸ θέμα, εἶμαι ἕτοιμος εἰς ἄλλο σημεῖον τῆς συζητήσεως νὰ τὴν κάμω. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ ἂς μὴ λεχθῇ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ὁδηγεῖ πρὸς τριμερεῖς διαπραγματεύσεις. Ἀπὸ ποῦ ἐξάγεται; Τὸ κείμενον δὲν τὸ λέγει. Διαπραγματεύσεις εἰς τὸ Λονδῖνον δὲν ἔγιναν, διὰ νὰ ἐπαναληφθοῦν. Ἔγινε μία διάσκεψις, καὶ διάσκεψις εὐρυτέρου, μάλιστα περιεχομένου, ἀπὸ τὸ Κυπριακόν, διάσκεψις λήξασα, ἐπαναλαμβάνω, λήξασα. Ἐπανάληψις διαπραγματεύσεων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ἐπανάληψις τῶν διακοπεισῶν διαπραγματεύσεων, μεταξὺ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§71Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ τοῦ Τουρκικοῦ λαοῦ. Ἑπομένως, εἶναι τὸ ἴδιον ἐντελῶς καὶ χειρότερον.

§72Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Οὐδόλως. Ὅλος ὁ Κυπριακὸς λαὸς θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ πρωτίστως κατὰ συντριπτικὴν πλειοψηφίαν οἱ Ἕλληνες τῆς Κύπρου. Θὰ ἔλθω μετ’ ὀλίγον ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὡς πρὸς ὡρισμένας ἑρμηνείας ψήφων, ἀλλά, κύριοι, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου σημείου. Δέκα τρεῖς ἡρμήνευσαν τὴν ψῆφον των. Οἱ δύο, ἡ Μεγάλη Βρεταννία καὶ ἡ Τουρκία ἔδωσαν τὴν ἑρμηνείαν τὴν ἀντίθετον πρὸς τὸ σαφὲς κείμενον, ὅτι δηλαδὴ σημαίνει τριμερεῖς διαπραγματεύσεις. Οἱ ἄλλοι ἕνδεκα, σχεδὸν ὅλοι, σαφῶς εἶπον, ὅτι, ἐπανάληψις διαπραγματεύσεων, σημαίνει διαπραγματεύσεις μεταξὺ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Εὑρέθησαν δηλαδὴ εἰς μίαν δραματικὴν ἀπομόνωσιν οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, μὴ ἔχοντες κανένα ἄλλον νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία τοὺς ἦτο ἀρεστή. Ἰδού, διατὶ δὲν ἐπῆγα εἰς τὴν Ὁλομέλειαν νὰ ζητήσω νὰ ἑρμηνεύσουν καὶ ἐκεῖ. (Χειροκροτήματα). Ἰδού, διατὶ δὲν ἔπρεπε νὰ πάω. Διότι, εἰς τὴν Συνέλευσιν ἠδύνατο νὰ παρουσιασθοῦν καὶ ἄλλοι, οἵτινες θὰ ἔδιδον τὴν ἑρμηνείαν ἡ ὁποία τοὺς ἦτο ἀρεστὴ εἰς τοὺς ἀντιπάλους τους. Βεβαίως, θὰ ἐπαρουσιάζοντο περισσότεροι, νὰ δώσουν τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο συμφέρουσα εἰς τοὺς Κυπρίους, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε, δὲν θὰ εὑρίσκοντο εἰς τὴν τραγικὴν αὐτὴν ἀπομόνωσιν οἱ δύο, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Δὲν ἐπετρέπετο νὰ χάσω αὐτὸ τὸ προνόμιον. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖον. Ἐτέθη τὸ ἐρώτημα: Ἐγκατελείφθη ἡ αὐτοδιάθεσις; Ἠκρωτηριάσθη μήπως ἡ αὐτοδιάθεσις; Διατὶ δὲν ἐπιμείνατε νὰ τεθῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἡ ἰδική σας πρότασις; Ἀπὸ ποῦ συνάγεται, κύριοι, ὅτι ἐγκατελείφθη ἡ αὐτοδιάθεσις; Δὲν ἐπικαλοῦμαι μόνον τὸ ὅτι οὐδέποτε τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐξέδωκαν ἀπόφασιν περὶ αὐτοδιαθέσεως. Δὲν ἐπικαλοῦμαι μόνον ὅτι διὰ τῆς τακτικῆς ἡ ὁποία εἶχεν ἀποφασισθῆ δὲν ἠδυνάμην κἂν δὲν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἐμὲ νὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν περὶ αὐτοδιαθέσεως. Δὲν θέτω τὸ ζήτημα, πόσας ψήφους θὰ ἔπαιρνεν, ἐὰν θὰ εἶχε τὴν εὐχέρειαν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ἀλλά, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ἐγκατελείφθη ἡ αὐτοδιάθεσις, ὅταν σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι ἐλήφθη μέριμνα, νὰ διατυπωθῇ οὕτω ἡ ἀπόφασις καὶ μόνον εἰς τὴν ἰδικήν μας ἀπόφασιν, νομίζω συμβαίνει αὐτὸ — ὥστε εἰδικῶς νὰ ἀναφέρεται εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ Χάρτου περὶ «τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν σκοπῶν τοῦ Χάρτου», δηλαδὴ εἰς τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον εἰδικῶς περιέχει τὴν αὐτοδιάθεσιν; Ὅταν σαφῶς εἰς τὴν ἀπόφασιν λαμβάνεται ἡ μέριμνα αὐτὴ καὶ ὅταν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς ψήφου μου καταλήγω ὡς ἑξῆς: «Χωρὶς νὰ ἀποσύρω τὰ σχέδια ἀποφάσεών σας, δὲν θὰ ἐπιμείνω διὰ νὰ τεθοῦν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι δὲν θὰ χρειασθῇ νὰ ἀναβιώσουν καὶ ὅτι ἐντὸς 6 μηνῶν κατὰ τὴν νέαν σύνοδόν μας ἡ Κύπρος θὰ ζῇ εἰς ἀτμόσφαιραν εἰρήνης καὶ δημοκρατίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς προόδου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν». Δηλαδή, κύριοι, προειδοποίησα, ἤδη, ὅτι αἱ προτάσεις μας θὰ ἀναβιώσουν ἐντὸς ἑξαμήνου καὶ ὅτι θὰ ἐπανέλθουν ὡς τὸ αἴτημα ἀμέσου αὐτοδιαθέσεως, ἐὰν δὲν ἔχῃ τύχει τὸ Κυπριακὸν μιᾶς οὐσιαστικῆς καὶ δημοκρατικῆς προωθήσεως. (Χειροκροτήματα).

§73Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Εἶναι δικολαβισμὸς αὐτός.

§74Γ. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Τρουλλινέ, ποῦ εἴδατε νὰ γίνωνται ἐρωτήσεις εἰς ἀνακοινώσεις Ὑπουργῶν; Ἐπὶ τέλους, κάποια ἱεράρχησις καὶ τήρησις τοῦ Κανονισμοῦ.

§76Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τὰ πράγματα εἶναι κρυστάλλινα. Καὶ ἀνταποδίδω εἰς συνάδελφον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν λέξιν «δικολαβισμός», τὴν ὁποίαν μοῦ εἶπε, διότι δικολαβισμὸς χρειάζεται διὰ νὰ παραποιηθῇ μία τόσον σαφὴς ἔννοια. Ὅταν ἡ ἀπόφασις ἡ ὁποία λαμβάνεται, ἀναφέρῃ τὸν τίτλον τοῦ κεφαλαίου τοῦ Χάρτου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὅταν ἡ ἑρμηνεία τῆς ψήφου τῆς Ἑλληνικῆς λέγῃ ὅτι ἐντὸς ἓξ μηνῶν, θὰ ἀναβιώσῃ ἡ πρότασις αὕτη, ἐὰν δὲν ἔχῃ δοθῆ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ἀνωτέρω, ὅταν πλεῖστοι ξένοι καὶ Βρεταννοὶ ἀκόμη ἀρχίζουν νὰ παραδέχωνται ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη σημαίνῃ αὐτοδιάθεσιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀμφισβητοῦμεν, ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης;

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἀναφέρει ὁ κ. Μένον;

§78Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτ.). Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸν κ. Μένον. Ἀκούσατε, ἐπὶ παραδείγματι, τί λέγει μία μεγάλη Ἀγγλικὴ ἐφημερίς, ἡ ὁποία, νομίζω, εἶναι ὄργανον τοῦ κ. Μπέβαν, ἑνὸς ἐκ τῶν σημαντικωτέρων προσώπων τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος. Πρόκειται δι’ ἓν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου κατηγορεῖται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἐδήλωσε τὰ ἀληθῆ, ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀποφάσεως καὶ ὅλα τὰ σημεῖα τῆς ἰδικῆς μας ἑρμηνείας, ἐπαναλαμβάνω, ὅλα, τὰ παίρνει τὸ σημαῖνον αὐτὸ μέλος τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος καὶ τὰ κάμνει ἰδικά του, συμφωνοῦν μὲ ἡμᾶς δηλαδὴ μὲ τὸ σαφέστατον κείμενον. Καὶ λέγει τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὡς πρὸς τὴν αὐτοδιάθεσιν: «Ἐπὶ πλέον ἡ ἀπόφασις περιλαμβάνει σαφῆ ἀναφορὰν εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Χάρτου—ἐξ ὧν ἡ πλέον σχετικὴ πρὸς τὸ θέμα εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις—καὶ εἰς μίαν «δημοκρατικὴν» λύσιν. Τοιαῦται φράσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωσι πρὸς τὴν Βρεταννικὴν ἐπιμονὴν ὅτι ἡ Κύπρος πρέπει νὰ παραμείνῃ μία ἀποικία διὰ στρατηγικοὺς λόγους, οὔτε πρὸς τὸ τελευταῖον σχέδιον τεμαχισμοῦ τῆς νήσου». Ὅταν λοιπὸν κύριοι, ἔρχωνται οὐδέτεροι καὶ δίδουν αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν, ὅταν διὰ τῶν ἐπιφυλάξεων, τὰς ὁποίας διετυπώσαμεν ὑπήρξαμεν σαφεῖς καὶ εἰς τοὺς λόγους μας καὶ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς ψήφου μας, πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, νὰ λέγεται ὅτι ἐγκατελείφθη ἡ αὐτοδιάθεσις; Εἶναι δυνατὸν μᾶς λέγει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διότι τὸ λέγει ὁ Μένον. Ὁ Μένον κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξεν ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦδε, δὲν ἦτο εὐμενὴς διὰ τὸ Κυπριακόν. Ἡ μορφή του εἶναι μία μορφὴ δεσπόζουσα καὶ εἰς τὸν ἀνατολικὸν κόσμον καὶ ἰδίως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἡ ἐχθρότης ἢ μᾶλλον ἡ ψυχρότης, τὴν ὁποίαν εἶχε δείξει ἔναντι τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ἐβάρυνε τοὺς χειρισμοὺς τοῦ Κυπριακοῦ. Πράγματι δὲν πιστεύει εἰς τὴν ἕνωσιν, ἀλλὰ πιστεύει εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν. Ἡ κατεύθυνσις τῆς ἀνεξαρτησίας δὲν ἀποτελεῖ ἑλληνικὸν ἑλιγμὸν τὸ δηλῶ ἀπεριφράστως, λόγῳ τῶν ὅσων θὰ εἴπω περαιτέρω. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ. Ἐὰν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἕνωσιν θὰ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν τὸν ἑλιγμὸν τῆς προσωρινῆς ἀνεξαρτησίας, θὰ ἦτο ἀξιοκατάκριτος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ τὸν ἔκαμεν. (Χειροκροτήματα). Δηλῶ καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ ἑλληνικὸν ἑλιγμόν. Καὶ εἶναι τὸ μόνον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ προσεκτικὴ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων μὲ ἔβαλεν εἰς κἄποιαν στενοχωρίαν, διότι ἴσως ἐπέμενεν ἐκεῖ περισσότερον τοῦ δέοντος καὶ μοῦ δημιουργεῖ δυσχερείας διὰ τὸ μέλλον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει σᾶς λέγω τοῦτο. Δὲν θὰ εὕρετε εἰς ὅλα τὰ πρακτικὰ μιᾶς πενθημέρου συζητήσεως κατὰ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπροσωπεία δὲν ἐκοιμήθη πέραν τῶν 2–3 ὡρῶν κάθε νύκτα καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν πενθήμερον συζήτησιν εὔκολον ἦτο νὰ μᾶς ξεφύγῃ καὶ καμμία λέξις δὲν θὰ εὕρετε καμμίαν ἔκφρασιν εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἀπαρνηθῶμεν τὴν ὁλοκληρωτικὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου. Δὲν ἀνέφερον τὴν ἕνωσιν. Εἶναι ἀληθές. Δὲν τὴν ἀνέφερον καὶ ἀνέφερον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν διεκδικεῖ τὴν ἕνωσιν, διότι ἡ Ἑλλὰς πράγματι δὲν διεκδικεῖ τὴν ἕνωσιν. Ἡ Ἑλλὰς διεκδικεῖ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ δηλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν καταλήξει ὁ Κυπριακὸς Λαός, θὰ τὴν σεβασθῇ ἡ Ἑλλὰς ἔστω καὶ ἐὰν εἶναι ἡ ἐντελῶς ἐξωφρενικὴ ἀπόφασις νὰ παραμείνῃ ἡ Κύπρος ἀποικία. Αὐτὸ εἶναι τὸ αἴτημα τὸ ὁποῖον προβάλλει ἡ Ἑλλὰς καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα. Αὐτοδιάθεσιν ὁλοκληρωτικήν. Ἐὰν κύριοι, ὁ κ. Μένον, ὁ ὁποῖος ἦτο, ἕως τώρα, δυσμενὴς διὰ τὸ Κυπριακόν, θὰ γίνῃ τώρα εὐμενὴς ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι αὐτοδιάθεσις δὲν σημαίνει ἕνωσιν, ἀλλὰ ἀνεξαρτησίαν, εἶναι τοῦτο ζημία διὰ τὴν πορείαν ἑνὸς τόσον δυσχεροῦς θέματος, ἑνὸς θέματος διὰ τὸ ὁποῖον μόνον ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἀγωνίζεται ἔναντι ἀντιτασσομένων χωρῶν μὲ δυνάμεις πολὺ μεγαλυτέρας ἀπὸ τὰς ἰδικάς της. Ὁ κ. Μένον, διότι ἔλαβε τὴν θέσιν τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ βοηθεῖ οὕτω εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν Κυπρίων; Αὐτὸ εἶναι κύριοι, τὸ θέμα Μένον; Θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ζητήσω τὸν λόγον εἰς ἄλλο σημεῖον τῆς συζητήσεως, διὰ νὰ ἀπαντήσω λεπτομερῶς εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συναρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Μένον. Μὲ τὴν εὐφράδειαν, ποὺ τὸν χαρακτηρίζει δὲν ἠδυνήθην νὰ κρατήσω ἐπαρκεῖς σημειώσεις. Ἀλλὰ γενικῶς καὶ κατ’ ἀρχὴν σᾶς λέγω, ὅτι ὁ μὲν κ. Μένον εἶναι ἐλεύθερος νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν περιωρισμένην αὐτοδιάθεσιν, ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνει ἕνωσιν, χωρὶς τοῦτο νὰ δεσμεύῃ ἄλλα μέλη τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ χωρὶς τοῦτο νὰ σημαίνῃ, ὅτι διὰ τῆς στάσεώς του, δὲν προσέφερε σημαντικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς ἀδελφούς μας Κυπρίους.

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προτοῦ περατώσετε τὸν λόγον σας, κ. Ὑπουργέ, θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ δώσητε πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τὸ θέμα τῶν 237 αὐτογράφων βασανισθέντων, παρεμβάλλων, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ λόγου σας. (Θόρυβος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς συμπολιτεύσεως).

§80Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Κύριε Πρόεδρε, παρεμβαίνω καὶ σᾶς ἀπαντῶ ἀμέσως. Θὰ ἤμην εὐτυχής, ἐὰν δὲν εἴχατε θέσει τὴν ἐρώτησιν αὐτήν. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον τὴν θέσατε θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Δὲν ἐνόμισα, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὅταν τὸ ἔθεσε μία ἀπογευματινὴ ἐφημερίς, τὴν ὁποίαν περιφρονῶ καὶ οὐδέποτε λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν... (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς συμπολιτεύσεως). Ἀλλά, ἐφ’ ὅσον τὸ θέμα τίθεται ἀπὸ ἕνα τῶν συναρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ ἀπαντήσω εὐθὺς ἀμέσως. Θὰ κλείσω τὴν ὑπόθεσιν Μένον, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω, λέγων τὰ ἀκόλουθα: Μία μεγάλη προσωπικότης τοῦ Ἀνατολικοῦ Κόσμου, μία προσωπικότης, ἡ ὁποία ἔχει ἀκτινοβολίαν, εἶχε κηρυχθῆ ἐναντίον τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, μόνον καὶ μόνον, διότι ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις, ἐσφαλμένως ἐτοποθετήθη, ὡς ὑπόθεσις ἑνώσεως. Σήμερον, ἐπειδὴ δὲν τὴν ἐτοποθετήσαμεν ὡς ὑπόθεσιν ἑνώσεως, ἀλλὰ ὡς ὑπόθεσιν αὐτοδιαθέσεως, ἐπειδὴ συνεχῶς ἐπεμείναμεν, ὅτι ἀκλόνητοι θὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ δὲν ἀνεφέραμεν τὴν λέξιν ἕνωσις, ὁ κ. Μένον ἔδωσεν ὡρισμένας ἑρμηνείας εἰς αὐτὴν καὶ ἔλαβε στάσιν χρήσιμον διὰ τὸ Κυπριακόν. Ἐτάχθη ὑπέρμαχος τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ καὶ ἔλαβεν ἤδη καὶ τὴν ἐκδήλωσιν εὐγνωμοσύνης πολλῶν Κυπρίων καὶ πολλῶν Κυπριακῶν Ὀργανώσεων. Τοῦ ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην. Ἐὰν εἶναι ὑπὲρ μιᾶς περιωρισμένης αὐτοδιαθέσεως, αὐτὸ εἶναι ἰδική του ὑπόθεσις. Κάμνω, ἤδη, μίαν παρεμβολὴν εἰς τὸν λόγον μου, διὰ νὰ ἀπαντήσω διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν 237 αὐτογράφων βασανισθέντων Κυπρίων. Ὅταν ἡ Ἀγγλικὴ ἀντιπροσωπεία διετύπωσε τὰς κατηγορίας ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπήντησα καί, δευτερολογῶν, ἐκυκλοφόρησα πλούσιον ὑλικόν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπιμελῶς συγκεντρωθῆ. Τὸ ὑλικὸν τοῦτο εἶχεν ἀρίστην ἐμφάνισιν καὶ μὲ τὰς φωτοτυπίας, τὰς ὁποίας εἶχε καὶ μὲ ἄλλα στοιχεῖα, προεκάλεσε μεγάλην ἐντύπωσιν. Τοιαύτην ἐντύπωσιν, ὥστε ἀνέστρεψε τὰς κατηγορίας εἰς βάρος τῶν βρεταννικῶν μυστικῶν ὑπηρεσιῶν. Μετὰ ταῦτα προέβην εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἔχω εἰς χεῖρας μου ἰδιογράφους καταθέσεις Κυπρίων, διὰ βασανιστήρια. Ἐδήλωσα, ὅτι τὰς καταθέσεις αὐτὰς θὰ τὰς παραδώσω εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ νὰ τὰς ἐξετάσῃ ἐπιτροπὴ ἐξ οὐδετέρων. Ἐδήλωσα, ὅτι αἱ καταθέσεις αὗται περιλαμβάνουν τόσον φοβερὰ πράγματα, ὥστε, ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οὐδετέρων ἀπεδείκνυεν, ὅτι τὰ περισσότερα ἐξ αὐτῶν δὲν ἦσαν ἀληθῆ, θὰ ᾐσθανόμην ἠθικῶς ἐκτεθιμένος τόσον πολύ, ἔναντι τοῦ βρεταννικοῦ λαοῦ, ὥστε θὰ παρῃτούμην ἀπὸ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ θὰ ἀπεσυρόμην ἀπὸ τὸν πολιτικὸν βίον.

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος.

§82Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Θὰ ἦτο πρὸς μεγάλην σας εὐχαρίστησιν, κ. συνάδελφε. Ἐδήλωσα, λοιπόν, ὅτι ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οὐδετέρων θὰ εὕρισκε τὰς καταθέσεις αὐτὰς ψευδεῖς, ἐγὼ θὰ παρῃτούμην καὶ θὰ ἀπεσυρόμην ἀπὸ τὸν πολιτικὸν βίον, διότι θὰ ᾐσθανόμην πολὺ ἐκτεθιμένος, ἔναντι τοῦ βρεταννικοῦ λαοῦ, εἰς βάρος τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἤθελον νὰ δημιουργηθῇ ἕνα στίγμα μὲ ψεύτικα χαρτιά. Ἐδήλωσα ὅμως συγχρόνως, ὅτι ἐὰν ἀπεδεικνύοντο ἀληθεῖς, ἀνῆκεν εἰς τοὺς βρεταννοὺς νὰ τιμωρήσουν ὡς ἐγκληματίας πολέμου ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διέπραξαν τὰ βασανιστήρια καὶ νὰ καταλογίσουν πολιτικὰς εὐθύνας εἰς τοὺς Ὑπουργούς των. Ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία προεκλήθη, ἦτο μεγίστη. Ἡ Βρεταννικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀντελήφθη ἀμέσως, ὅτι ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία προεκλήθη, ἦτο μεγαλυτέρα ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἦτο ἂν εἶχον κυκλοφορήσει τὰ ἔγγραφα. Ἔσπευσε τότε νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐντόνως καὶ νὰ ζητήσῃ ἢ νὰ τὰ ἀποσύρω ἢ νὰ τὰ κυκλοφορήσω. Ἐπέμεινα εἰς τὴν θέσιν μου ἐπαναλαβὼν τὴν δήλωσίν μου. Ἡ Βρεταννικὴ Ἀντιπροσωπεία, μὴ δυναμένη νὰ κύψῃ ὑπὸ τὸ βάρος τῆς θεαματικῆς ἐμφανίσεως τῶν καταθέσεων αὐτῶν, προέβη εἰς ἔντονα διαβήματα πρὸς τὸν Γενικὸν Γραμματέα. Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς εἰς τὸν ὁποῖον τοιοῦτον προηγούμενον δὲν εἶχεν ἐμφανισθῆ, ἐζήτησεν ὅπως, τοὐλάχιστον ταῦτα εἶναι προσιτὰ εἰς τὰς ἀντιπροσωπείας χωρὶς τὸ δικαίωμα τῆς δημοσιεύσεως. Δὲν ἠδυνάμην νὰ κάμω ἀλλέως καὶ ἐδέχθην. Ἀλλὰ ὅταν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις, ἀπηύθυνα νέον ἔγγραφον εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι τὸν παρακαλῶ νὰ τὰ κρατήσῃ ἀπόρρητα, ἐν ἀναμονῇ τῆς χρησιμοποιήσεώς των. Σταθμίζων τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὅσον ἠδυνάμην νὰ τὴν σταθμίσω. Σταθμίζων τὴν χρησιμότητα τοῦ νὰ μὴ ἐξατμισθῇ ἡ δύναμις τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ἐθεώρησα ὅτι ἦτο προτιμότερον, νὰ παραμείνουν ταῦτα ἀπόρρητα. Δὲν ἐξηφανίσθησαν. Ἐξακολουθοῦν νὰ εὑρίσκωνται εἰς χεῖρας τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως, ὁ ὁποῖος, ἐξ ὅσων γνωρίζω, εἶναι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος τὰ ἐμελέτησε, καὶ ὑπάρχουν χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐξατμισθῆ ποσῶς ἡ δύναμις τὴν ὁποίαν περικλείουν. Ἐὰν τὸ Κυπριακὸν δὲν προωθηθῇ καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτὰ καὶ ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς χεῖρας μας καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα συλλέγομεν, θὰ χρησιμοποιηθοῦν κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικόν, διὰ νὰ προωθηθῇ τὸ ἐθνικόν μας θέμα. Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ χρησιμοποιηθοῦν, δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος, διὰ νὰ τὸ δηλώσω. Παρατηρῶ μόνον, ὅτι, εἰς τὰς μάχας, αἱ ὁποῖαι διαρκοῦν, δὲν ρίπτει κανεὶς ὅλας τὰς ἐφεδρείας του, ὅλα τὰ πολεμοφόδιά του εἰς μίαν φάσιν τῆς μάχης. Κρατεῖ μερικὰ νὰ συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα.

§83Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οἱ Βρεταννοὶ ἔλαβον γνῶσιν;

§84Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Ὄχι! Ἐφ’ ὅσον γνωρίζω, μόνον ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς ἔλαβε γνῶσιν.

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπάρχουν καὶ ἀντίθετοι πληροφορίαι.

§86Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ ἔγινε τὴν ἑπομένην τῆς λήξεως τῆς συζητήσεως, κύριε Πρόεδρε. Κύριοι, νομίζω, ὅτι κατέστη σαφές, πρῶτον, ὅτι διὰ τῆς συζητήσεως, ἡ Κυβέρνησις, ἐπέτυχε νὰ γίνῃ μία σημαντικὴ προβολὴ τοῦ θέματος. Δεύτερον, ὅτι, διὰ τῆς ἀποφάσεως, ἐπέτυχε, νὰ ἀποφύγῃ τὸν τρομακτικὸν σκόπελον τοῦ βέτο, εἰς χεῖρας ἄλλων Δυνάμεων, τοῦ βέτο, τὸ ὁποῖον ἀπεγνωσμένως καὶ μὲ πεῖσμα καὶ ἱκανότητα ἐπεδίωκον, νὰ ἐξασφαλίσουν ἄλλαι Δυνάμεις. Ἀπεδείχθη — νομίζω — ὅτι τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, ὄχι μόνον δὲν ὑπεχώρησεν, ἀλλὰ κατέστη ἐνεργὸν καὶ διὰ τῆς προβολῆς καὶ διὰ τῆς ἀποφάσεως. Ὅταν κύριοι, τοιαύτην ἰσχυρὰν θέσιν ἔχῃ τὸ Κυπριακόν, ὅταν αὐτὴν τὴν θέσιν τὴν παραδέχωνται οἱ τρίτοι, οἱ οὐδέτεροι, καὶ δὲν τὴν παραδέχωνται μόνον οἱ δύο ἀντίπαλοί μας, ὅταν αὐτὴν τὴν θέσιν τὴν παραδέχωνται οἱ Κύπριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, νὰ τὴν ἀμφισβητοῦμεν καὶ νὰ τὴν ἐξασθενίζωμεν. Γνωρίζω νὰ τιμῶ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, τοὺς ἡγουμένους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι, νὰ τοὺς ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν: Ἐὰν δὲν εἶναι ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι τὰ κείμενα δηλοῦν ἄλλα, ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σαφῶς δεικνύουν, ὅτι δηλοῦν, ἐὰν δὲν εἶναι ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι οἱ τρίτοι ἑρμηνευταὶ καὶ τὰ μέλη τὰ διακεκριμένα τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα ἑρμηνεύουν τὰ κείμενα, σφάλλουν καὶ αὐτά, ἐὰν δὲν εἶναι ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι ἡμεῖς ψευδόμεθα ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος τοὺς ἐξορκίζομεν νὰ μὴ δίδουν τὰς ἑρμηνείας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι προσφέρουν ἐπιχειρήματα εἰς τοὺς ἀντιπάλους. (Χειροκροτήματα). Ἂς μὴ διαμαρτύρεται ὁ συναρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁμιλήσας. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι ὑπῆρξε προσεκτικός, διότι δὲν ἐδεσμεύθη εἰς τοιαύτας ἑρμηνείας, ἐπισημαίνων ἁπλῶς πιθανότητας ἑρμηνειῶν. Ἀλλὰ ἐὰν ἐδίδοντο τοιαῦται ἑρμηνεῖαι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ζημία ἡ ὁποία θὰ ἐγίνετο, θὰ ἦτο ὀλεθρία. Τοιαῦται ἑρμηνεῖαι, ἦτο ἴσως δυνατόν, νὰ δοθοῦν τὴν πρώτην ἡμέραν, ὅταν δὲν ἦσαν γνωσταὶ αἱ λεπτομέρειαι καὶ αἱ ἀλήθειαι. Σήμερον ὅμως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀπὸ κανένα. Ἂς ἀναλογισθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι αὔριον εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπουν οἱ ἀντίπαλοι ὅτι οἱ ἴδιοι οἱ ἰδικοί σας πολιτικοὶ ἄνδρες, δίδουν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδομεν ἡμεῖς. Εἶναι δυνατὸν ἡ σημερινὴ Ἀντιπολίτευσις, ἐνδεχομένως Κυβέρνησις μεθαύριον, νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσχερεστάτην θέσιν καὶ νὰ τῆς εἴπουν: «δεσμεύεσθε, διότι ἡμεῖς δίδομεν τὴν ἰδίαν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε σεῖς τότε». Εὐτυχῶς, μέχρι στιγμῆς, δὲν ἔγινε τοῦτο.

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὔτε ἔγινε, οὔτε πρόκειται νὰ γίνῃ.

§88Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἤθελα, κύριοι, ἐν συμπεράσματι, νὰ εἴπω ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπετεύχθη, ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως πρόοδον τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις ἦτο μέχρι πρὸ ὀλίγου καιροῦ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν κυρίως συζητούσαμεν μεταξὺ μας, ἀλληλοφανατιζόμενοι εἰς στείρας συζητήσεις. Σήμερον ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις κατέστη ὑπόθεσις τοῦ Ο.Η.Ε. καθιερωθείσης τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντός του. Τὸ θέμα συζητεῖται εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον. Δεύτερον, ἔγινε, ἐκτὸς τῆς προβολῆς, τὸ θέμα τοῦτο μέγα, διὰ τῆς ἀποφάσεως, διότι, κύριοι, ὅσον καὶ ἂν προσπαθήσουν νὰ τὸ μειώσουν, τὸ κείμενον τῆς ἀποφάσεως ἔχει ὅπως ἐλέχθη ἀπὸ διακεκριμένον ἀντιπρόσωπον, μίαν ἰδίαν ἀξίαν, τὴν ἀξίαν τῆς σαφηνείας του, τὴν ἀξίαν τῶν σημείων ποὺ σᾶς ἀνέφερα: ἐλευθερία ἐκφράσεως, ζωηρὰ ἐπιθυμία, ἀρχαὶ καὶ σκοποὶ τοῦ χάρτου, συνέχισις τῶν διαπραγματεύσεων μέχρις ἀποτελέσματος. Πρὸς Θεοῦ, ἂς μὴ κλονίσωμεν τὴν ἀξίαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν παραδέχονται τρίτοι οὐδέτεροι, τὴν ὁποίαν παραδέχονται οἱ κύριοι σύμμαχοί μας εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, δηλαδὴ αὐτὸς ὁ Ἀγγλικὸς λαός. Πρὶν προχωρήσω, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι, χωρὶς νὰ θριαμβολογῶ, θεωρῶ ὅτι προσεφέραμεν μίαν πράγματι θετικωτάτην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπηρεσίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν διεκδικήσω διὰ τὸν ἑαυτόν μου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι οἱ συνάδελφοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν μαζί μας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, πρὸ τῆς ἰδικῆς μου παρουσίας καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν μου παρουσίαν, εἰργάσθησαν κατὰ τρόπον ἔξοχον, ἀντεπροσώπευσαν τὴν Ἑλλάδα εἰς ἐπιτροπάς, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐξύψωσε τὸ κῦρος τῆς χώρας καὶ προσέφερον οὕτως πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς πολλοὺς τομεῖς. Οἱ Νομικοί μας σύμβουλοι ἐξεπροσώπησαν καὶ αὐτοὶ εἰς ἐπιτροπάς, εἷς δὲ προήδρευσε μιᾶς καὶ προήδρευσεν ἄριστα, ἐξεπροσώπησαν τὴν Ἑλλάδα ἔξοχα εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς των καὶ μᾶς ἔδωσαν πολυτίμους συμβουλάς. Ἡ μόνιμος ἀντιπροσωπεία μας καὶ πρὸ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν, τελοῦσα ὑπὸ ἀξίαν ἡγεσίαν εὑρέθη ὁλόκληρος εἰς τὸ ὕψος τῶν δυσχερῶν περιστάσεων. Τέλος, τὸ Διπλωματικὸν Σῶμα, τοῦ ὁποίου τὰς ἀδυναμίας ἔχω ἐπισημάνει καὶ μὲ τὴν βοήθειάν σας θὰ προσπαθήσω νὰ διορθώσω, προσέφερε πολυτίμους ὑπηρεσίας καὶ ἐκεῖ καὶ εἰς τὸ Κέντρον καὶ εἰς τὰς Πρεσβείας, ἀποδεῖξαν οὕτω ὅτι περιελάμβανε πολλὰ στοιχεῖα, ἄξια τῶν διπλωματικῶν ὑπηρεσιῶν, οἱασδήποτε μεγάλης χώρας τοῦ κόσμου. Ὅ,τι ἐπιτύχομεν, λοιπόν, οὐδόλως εἶναι ἔργον ἰδικόν μου, εἶναι ἔργον συλλογικόν, πολλῶν Ἑλλήνων, κινουμένων ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ὅ,τι ἐπετύχομεν δὲν ἀρκεῖ. Ἀποτελεῖ ἁπλῶς μίαν πρόοδον, ὅπως ἐχαρακτηρίσθη καὶ ἀπὸ τὴν Ἐθναρχίαν καὶ ἀπὸ τοὺς Δημάρχους τῆς Κύπρου. Ἀποτελεῖ ἕνα σταθμὸν διὰ τὴν προώθησιν τοῦ ζητήματος, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρχεν ἕως τώρα. Ἐὰν ἤδη ἕνα μέρος τῆς Βουλῆς ἀμφισβητῇ, ὅτι ὑπῆρξε σταθμός, οὐδεὶς Κύπριος τὸ συζητεῖ, οὔτε εἰς τὴν Κύπρον, οὔτε εἰς τὴν Ἀμερικήν, οὔτε εἰς τὸ Λονδῖνον, ἀπ’ ὅπου ἔλαβον σήμερον ἀκόμη ἕνα τηλεγράφημα κατόπιν μιᾶς συγκεντρώσεως, ἡ ὁποία περιέλαβε πολλὰς χιλιάδας Κυπρίους. (Χειροκροτήματα). Ἅπαντες θεωροῦν ὅτι ὑπῆρξε σταθμός, ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ὁ σταθμὸς αὐτὸς δὲν ἀρκεῖ. Ἡ Κύπρος σπαράσσεται, ὑποφέρει, αἱμάσσει καὶ δὲν κάμπτεται. Οἱ ἀντιτιθέμενοι εἰς τὴν πλήρη αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων, οἱ ἀντιτιθέμενοι εἰς τὴν προώθησιν τοῦ ζητήματος, εἶναι ἰσχυροί. Θὰ χρειασθῶμεν πίστιν, ὑπομονήν, ἕνωσιν μεταξύ μας, μαχητικότητα καὶ πρὸ παντὸς φρόνησιν. Φρόνησιν, διὰ νὰ προχωρήσωμεν μὲ ρεαλισμὸν κατὰ τρόπον σταδιακὸν πρὸς μίαν εὐτυχῆ λύσιν τοῦ ἱεροῦ μας θέματος.

§89Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Τὰ 9) 10 τί ἔγιναν;

§90Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἡσυχάσετε ἐπὶ τέλους. Μὲ συγχωρεῖτε, πρόκειται νὰ εἴπω ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα καὶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν. Καὶ τὰ 10) 10 ἐὰν εἴχατε, κ. συνάδελφε, καὶ ἀπόφασιν αὐτοδιαθέσεως ἐὰν εἴχατε, ποὺ δὲν ἐβγῆκε ποτὲ ἀπὸ τὴν συνέλευσιν τοῦ Ο.Η.Ε., δὲν θὰ εἴχατε λύσει τὸ θέμα. Διότι αὐτὰ εἶναι τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Εἶναι χρήσιμα, βοηθοῦν, ἀλλὰ δὲν λύουν. (Θόρυβος). Κύριε ἀρχηγὲ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διατυπώσω μίαν διαμαρτυρίαν· σᾶς ἠκούσαμεν μὲ θρησκευτικὴν εὐλάβειαν, οἱ ὀπαδοί σας δὲν μὲ ἀφήνουν νὰ ὁμιλήσω.

§91Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ (Ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, δὲν ἠκούσθη).

§92Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἶναι ζήτημα τακτικῆς, κ. συνάδελφε, τὸ ἀντιλαμβάνομαι, ἀντιλαμβάνομαι τὸν πόνον σας.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρβανιτάκη, θέλετε νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν; Νομίζω ὅτι ὅταν σᾶς ὁμιλῇ ὁ Πρόεδρος, πρέπει νὰ ἀκούετε.

§94Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Δικαίωμά μας εἶναι.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμά σας.

§96Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ πολλὰς δυσχερείας, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἡ Ἑλλὰς παλαίει μόνη, τὰ μέγιστα θὰ συντελέσῃ ἡ ἀπελευθέρωσις τοῦ ἀξίου Ἱεράρχου τῆς Ὀρθοδοξίας, τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. (Χειροκροτήματα). Διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτοῦ εἰργάσθημεν καὶ ἐργαζόμεθα, ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἀργήσῃ νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι ἡ ἀπελευθέρωσις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, τοῦ μοναδικοῦ ἐκπροσώπου τῶν 80 ἑκατοστῶν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κύπρου, ἀποτελεῖ τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον διὰ τὴν ἐπίτευξιν μιᾶς ἱκανοποιητικῆς λύσεως. Μόνον αὐτὸς δύναται, βοηθούμενος, διὰ διαπραγματεύσεων, νὰ εἰρηνεύσῃ τὴν νῆσον. Ἡ νῆσος δυνατὸν νὰ βάφετε μὲ αἷμα ἡρώων. Δυνατὸν νὰ ἔπεσε προχθές, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ παραδοθῇ, νὰ ἔπεσε προχθές, μετὰ δεκάωρον μάχην, ἕνας ἥρως, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι εἰρηνεύει ἡ νῆσος, σημαίνει τὸ ἀντίθετον. Οἱ θάνατοι τῶν ἡρώων δὲν ἐξαφανίζουν τοὺς ἥρωας. Δημιουργοῦν νέους ἥρωας! Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπανειλημμένως ἐδηλώθη, εἶναι παντελῶς ξένη πρὸς τὸν διεξαγόμενον ἐν Κύπρῳ ἀγῶνα, Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ σημερινή, ὅπως καὶ κάθε ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, γνωρίζει ὅτι οἱ ἀγῶνες αὐτοὶ δὲν λήγουν, ὅταν διὰ τὴν ἐλευθερίαν Ἕλληνες πολεμοῦν. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ Ἕλληνες ποὺ πολεμοῦν διὰ τὴν ἐλευθερίαν, δὲν εἶναι φύσεις πολεμοχαρεῖς, εἶναι εἰρηνικοὶ ἄνθρωποι. Δώσατέ τους τὸν ἄξιον ἐκπρόσωπόν των, διαπραγματευθῆτε μὲ αὐτούς, καὶ θὰ ἴδητε πῶς οἱ ἡρωϊκοὶ αὐτοὶ ἄνθρωποι θὰ ἀποδείξουν ὅτι δὲν εἶναι πολεμοχαρεῖς, ἀλλὰ εἰρηνικοί. Ἄλλωστε, ὅπως καὶ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐτόνισα, οἱ Ἕλληνες δὲν δυνάμεθα νὰ λησμονήσωμεν ὅλα ὅσα μᾶς ἑνώνουν μὲ τὸν Βρεταννικὸν λαόν. Δὲν δυνάμεθα νὰ λησμονήσωμεν ὅτι τὴν παράδοσιν τοῦ Βύρωνος καὶ τόσων ἄλλων, τὴν ὁποίαν συνέχισαν ἐπὶ δεκαετηρίδας πολλοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ Γλάδστων, ὅστις μέχρι τῶν τελευταίων ἡμερῶν ἠγωνίζετο διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου, τὴν συνεχίζουν καὶ σήμερον πολλοὶ διακεκριμένοι Βρεταννοί, ἀγωνιζόμενοι καὶ πάλιν διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου, Βρεταννοί, τῶν ὁποίων γνωρίζομεν καὶ τιμῶμεν τὰ ὀνόματα. Γνωρίζομεν ὅτι ὁ κυριώτερός μας σύμμαχος εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι αὐτὸς οὗτος ὁ Βρεταννικὸς λαός, τοῦ ὁποίου τιμῶμεν τὰς ἀρετάς. Καὶ ἂς μὴ λέγῃ ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἄλυτον, διότι ὑπάρχει ἡ τουρκικὴ ἀντίδρασις. Τὸ ζήτημα εἶναι, κατ’ ἐξοχὴν καὶ πρωτίστως βρεταννικὸν ζήτημα. Καὶ εἶναι μεγάλον ἀτύχημα ὅτι ἐκαλλιεργήθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ τουρκικὴ ἀντίδρασις, ὥστε νὰ καταστῇ εὐρεῖα καὶ ἐνεργός. Εἶναι ἀτύχημα ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων, ἀλλὰ πρωτίστως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι, κατὰ βάσιν καὶ ἡ Τουρκία καὶ ἡ Ἑλλάς, διὰ λόγους σοβαρούς, ἐπιθυμοῦν τὴν ἀποκατάστασιν φιλικῶν σχέσεων. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄμοιρον εὐρυτέρων κινδύνων διὰ τὰς συμμαχίας μας, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐν γνώσει αὐτῶν, χειρίζεται τὸ θέμα. Ἀλλ’ ἐν γνώσει καὶ τοῦ γεγονότος ὅτι τὸ κακὸν δὲν εἶναι ἀδιόρθωτον. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ ὁ Κεμὰλ Ἀτατοὺρκ ἐθεμελίωσαν μίαν φιλίαν ἐπάνω εἰς 500 ἐτῶν ἐχθρότητας καὶ πολέμους. Ἡμεῖς, μὲ τὸν ἀνεξίκακον λαόν μας, θὰ δυνηθῶμεν νὰ δημιουργήσωμεν στενήν, ἐξ ἴσου, καὶ στενωτέραν φιλίαν, μετὰ 3–4 ἔτη ψυχρότητος. Ἀρκεῖ ἡ Τουρκία νὰ δείξῃ ὀλίγον περισσότερον ρεαλισμόν. Ἡμεῖς οὐδὲν ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν. Οὔτε πρόκειται νὰ τῆς ζητήσωμεν τίποτε. Καὶ σεβόμεθα καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν της καὶ τὴν ἀκεραιότητά της καὶ τὴν ἀξιοπρέπειάν της καὶ πᾶν νόμιμον συμφέρον της. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν εἶναι νὰ δείξῃ περισσοτέραν κατανόησιν διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ ἂς εἶναι βεβαία, ὅτι μόλις γίνῃ αὐτό, θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κάμωμεν πολὺ εὐχερέστερον ἐκεῖνο, τὸ τεράστιον, θαυμαστὸν καὶ δυσχερὲς ἔργον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπιτελέσει ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ προχωρήσω εἰς τὴν δεοντολογίαν ἀπὸ ἀπόψεως μέλλοντος. Θὰ ἔχῃ πιθανῶς τὴν εὐκαιρίαν ἡ Κυβέρνησις νὰ σᾶς ἐκθέσῃ τὰς σκέψεις της διὰ τὸ μέλλον. Ἐάν, ἐξ ἄλλου, ἐπρόκειτο νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῶν πεπραγμένων εἰς τὸν Ο.Η.Ε., θὰ εἰσηρχόμην εἰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἢ δὲν ἔχουν σημασίαν, ἢ εἶναι προτιμότερον νὰ παραμεληθοῦν. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι ὅτι αἰσθάνομαι ὅτι εἰς κάθε ἐρώτημα δύναμαι νὰ ἀπαντήσω μὲ πληρότητα. Ἡ διαχείρισίς μας δὲν εἶχε σκιάς. Ἦτο μία διαχείρισις λελογισμένη, ἀξιοπρεπής, μαχητικὴ καὶ τοῦτο ἔγινε κοινὴ συνείδησις εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Θὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν εἰς διάφορα πράγματα, τὰ ὁποῖα, ἀσφαλῶς, θὰ λεχθοῦν καὶ ἀπὸ ἄλλους ρήτορας καὶ θὰ ἴδητε ὅτι εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτὴν τὴν ὑπερήφανον καὶ χωρὶς σκιάς, θὰ ὑπάρχῃ ἀπάντησις εἰς ὅλα τὰ ἐρωτήματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὔχομαι εἶναι ἐὰν ὑπάρξουν ἐρωτήματα τὰ ὁποῖα οἱ ρήτορες δύνανται νὰ ἀντιληφθοῦν ὡς ἐπικίνδυνα, θὰ ἤθελα νὰ μοῦ ἔλεγον ἰδιαιτέρως, καὶ τοὺς βεβαιῶ ὅτι θὰ τοὺς δώσω εἰλικρινεῖς ἀπαντήσεις. Δὲν δύναμαι νὰ δείξω ἔγγραφα, ἀλλὰ εἶμαι ἕτοιμος διὰ πᾶσαν εἰλικρινῆ ἐνημέρωσιν. Ἡ ἱερὰ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου, κ. συνάδελφοι, κρίνεται κυρίως ἀπὸ παράγοντας, εὑρισκομένους ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Δὲν κρίνεται ἀπὸ παράγοντας ἑλληνικούς. Δὲν εὑρίσκονται οἱ παράγοντες αὐτοί, οἱ περισσότεροι, ὑπὸ τὸν ἔλεγχόν μας. Δι’ αὐτό, δὲν δυνάμεθα νὰ φερώμεθα εἰς τὸ Κυπριακόν, ὅπως φερόμεθα ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ζητημάτων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἐὰν θέλωμεν νὰ προωθήσωμεν τὸ θέμα. Πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν ὅλοι, μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου, εἰς τὸν τόπον τοῦτον ὅτι τὸ Κυπριακὸν δὲν εἶναι θέμα ἐσωτερικόν. Εἶναι θέμα ἐξωτερικὸν καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ χειριζώμεθα ὡς τοιοῦτον. Ἄλλως, ζημίας μόνον θὰ κάμωμεν εἰς τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν ἡ ὁποία βάφει τὴν γῆν τῆς Κύπρου μὲ αἷμα μαρτύρων καὶ κρατεῖ 420 χιλιάδας ἀδελφούς μας ὑπὸ καθεστὼς πολιορκίας ἐπὶ μίαν διετίαν. Ἕκαστος, καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὀφείλει νὰ ἀναλογισθῇ, τὰς εὐθύνας του καὶ ὀφείλει νὰ ἀναμετρήσῃ τὸ βάρος των. Τὸ ἐθνικόν μας θέμα εἶναι δύσκολον, εἶναι θέμα εἰς τὸ ὁποῖον εἴμεθα μόνοι, θέμα εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀντιμαχόμενοι ἡμᾶς εἶναι ἰσχυρότεροι. Τοῦτο δὲν θὰ μᾶς πτοήσῃ ποτέ. Ὅσον ἰσχυρότεροι καὶ ἂν εἶναι, ἡμεῖς θὰ ἀγωνισθῶμεν διὰ τὸ αἴτημα τῶν ἀδελφῶν μας Κυπρίων, ἀλλὰ τοὐλάχιστον αὐτὰς τὰς δυνάμεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι μικρότεραι τῶν ἀντιπάλων, ἂς μὴ τὰς διχάζωμεν μόνοι. Ἡ Κύπρος, αἱμάσσουσα, ὑποφέρουσα, ἀγωνιζομένη, μᾶς δηλοῖ ὅτι εἶναι σχετικῶς ἱκανοποιημένη καὶ ὅτι θεωρεῖ τὰς προσπαθείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἱκανοποιητικὰς καὶ καρποφόρους διὰ τὴν προώθησιν τοῦ ζητήματος. Μᾶς τὸ δηλοῖ δι’ ὅλων τῶν ἐπισήμων ὀργάνων της, δι’ ὅλων τῶν ἐφημερίδων της, δι’ ὅλων τῶν ἐκπροσώπων της, μᾶς δηλοῖ ὅτι, ἀγωνιζομένη, ἀναμένει καὶ ἐλπίζει. Ἄς ἀναμείνωμεν καὶ ἡμεῖς, ἀγωνιζόμενοι καὶ ἐλπίζοντες. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§97Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε. Ἔχετε τὸν λόγον.

§99Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν ἀπολογίαν του ἐνώπιον τοῦ Σώματος....

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπητε.

§101Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Εἶπε, λοιπόν, εἰς μίαν στιγμήν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τῆς προτάσεως Μένον, ἐξησφάλισε τὴν ἐλευθερίαν γνώμης εἰς τὴν Κύπρον...

§102Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Ὁ κ. συνάδελφος ἀγορεύει. Θὰ παρακαλέσω, ἐὰν ἔχετε προσωπικὸν ζήτημα, ἔχετε ἀπόλυτον δικαίωμα ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ζητήσητε καὶ νὰ δώσητε ἐξηγήσεις. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀγορεύσητε.

§103Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Θὰ ἔλθω εἰς τὸ προσωπικὸν ζήτημα. Εἶπον, λοιπόν, τοῦτο: ὅτι ἡ φράσις τῆς προτάσεως Μένον, ἐφ’ ὅσον ἀναφέρει τὴν λέξιν «εἰρήνη», σημαίνει, ὅτι θὰ πρέπει προηγουμένως νὰ συντριβῇ ἡ Ε.Ο.Κ.Α., διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἰρήνη καὶ ἐλευθερία γνώμης, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἄλλως τε καὶ οὐδεμία ἀμφιβολία ἐπὶ τῆς ἐννοίας τῆς λέξεως «εἰρήνη». Εἰς τὴν φράσιν μου αὐτήν, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν εἶπε τοῦτο, ἐὰν τὸ ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἀπευθυνόμενος εἰς ἐμέ, ἐξ οὗ καὶ τὸ προσωπικὸν ζήτημα. Κύριε συνάδελφε, πιστεύω, ὅτι μὲ τὴν αὐτοθυσίαν καὶ τὸν ἡρωϊσμὸν ποὺ σᾶς διακρίνει, ὅταν σεῖς θὰ γίνεται Κυβέρνησις, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ σπεύσητε πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Ε.Ο.Κ.Α. Εἰς αὐτὸ ἀπαντῶ, ὅτι, ὅταν καὶ ὁπόταν ἡμεῖς θὰ γίνωμεν Κυβέρνησις, πιθανῶς λόγῳ γενικωτέρων συνθηκῶν καὶ δεσμεύσεων νὰ μὴ δυνάμεθα πράγματι νὰ σπεύσωμε ἐμφανῶς, ὡς ἐπίσημος Ἑλλάς, ἐνισχύοντες τὸ κίνημα τῆς ἀντιστάσεως δι’ ὅπλων...

§104Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερ.). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς διακόψω. Ἀσφαλῶς καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν θὰ σπεύσῃ ποτὲ οἰκειοθελῶς νὰ βοηθήσῃ τὴν Ε.Ο.Κ.Α. Ἠμπορεῖ ψυχικῶς νὰ εἶναι ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ τὴν Ε.Ο.Κ.Α. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὑρισκομένη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ εὑρίσκεται μὲν ψυχικῶς μὲ τὴν Ε.Ο.Κ.Α., ἀλλὰ δὲν θὰ κάμῃ, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Χούτας, δὲν θὰ βοηθήσῃ τὴν Ε.Ο.Κ.Α. (Χειροκροτήματα).

§105Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Βλέπω νέαν παρανόησιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Εἶπον, ὅτι, ἐὰν θὰ γίνωμε Κυβέρνησις, βεβαίως, δὲν θὰ δυνάμεθα ὡς Κράτος Ἐπίσημον νὰ στραφῶμεν ἐναντίον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, τῆς κατεχούσης δυνάμεως, καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν δι’ ὅπλων τὴν Ε.Ο.Κ.Α. Δηλῶ ὅμως τοῦτο, ὅτι ἐὰν δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ σπεύσωμεν ἐμφανῶς ὡς ἐπίσημον Κράτος, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Ε.Ο.Κ.Α., δὲν θὰ διεπράττομεν ποτὲ τοῦτο: νὰ προσυπογράψωμεν ὡς ἐπίσημος ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, τὴν καταδίκην τῆς Ε.Ο. Κ.Α., πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ψηφίσας καὶ προσυπογράψας τὴν πρότασιν Μένον. (Χειροκροτήματα).

§106Ε. ΑΒΕΡΩΦ–ΤΟΣΙΤΣΑΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερ.). Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Χούτας, παρὰ τὴν μεγάλην φιλίαν καὶ τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς αὐτόν, δὲν αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαντήσω. (Χειροκροτήματα).

§107Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Δὲν δύναται νὰ ἀπαντήσῃ, τοὐλάχιστον εἰς ἐμέ, ὁ κ. Ἀβέρωφ.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος θὰ λάβῃ τὸν λόγον; (Ὁ κ. Καρτάλης εὑρισκόμενος παρὰ τὴν θύραν τῆς ἐξόδου, δὲν ἀπαντᾷ). Ὁ κ. Πασσαλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§109Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, ἂν πρόκειται νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, πρέπει νὰ κληθῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Βεβαίως, εἶναι δικαίωμά του νὰ ἀρνηθῇ νὰ ὁμιλήσῃ, ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ θεωρηθῇ, ὅτι παρεχώρησεν τὴν σειράν του εἰς ἄλλον.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου προβλέπει τὶ ὁ Κανονισμός.

§111Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ τρόπου διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως.

§112Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω δύο λόγια. Νομίζω, ὅτι ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα ὁ κ. Καρτάλης νὰ μὴ ὁμιλήσῃ ἀπόψε, ὑπολογίζων, ὅτι αὔριον θὰ ὁμιλήσῃ ἐνωρίτερον, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα ὁ λόγος του νὰ τύχῃ κάποιας μεγαλυτέρας δημοσιότητος, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ καθορίσῃ τὴν σειράν τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσητε καλοῦντες ἡμᾶς τοὺς ἄλλους. Θὰ πρέπει, ἑπομένως, νὰ εἴπητε εἰς τὸν κ. Καρτάλην, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἂν δὲν ὁμιλήσῃ αὐτὴν τὴν στιγμήν, πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ μετὰ 3 ὥρας, ἀφοῦ θὰ ἔχουν ὁμιλήσει ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α., ὁ κ. Παπαπολίτης, ὁ κ. Τσαλδάρης καὶ μετὰ ταῦτα ἐγώ, διότι ἂν δὲν ὁμιλήσῃ μετὰ τρεῖς ὥρας καὶ δὲν ὁμιλήσῃ δεύτερος, τότε δὲν θὰ πρέπει νὰ τοῦ δοθῇ ὁ λόγος αὔριον.

§113Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Κανελλόπουλος, εἶναι τελείως ἐσφαλμένη. Ἄλλωστε, νομίζω, ὅτι ἔχω καὶ τὴν σύμφωνον γνώμην σας ἐπ’ αὐτοῦ.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος.

§115Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Σήμερον τὸ πρωΐ συνεννοήθην μαζί σας καὶ σᾶς ἔθεσα τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Ἄν, λόγῳ τῆς ὥρας, δὲν ὁμιλήσω ἀπόψε, μετὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἠρώτησα δὲ καὶ τὸν ἴδιον ἂν θὰ λάβῃ τὸν λόγον μετὰ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ἢ ἂν θὰ ὁμιλήσῃ αὔριον, μοῦ ἀπήντησε: Δικαίωμά σας εἶναι νὰ μὴ λάβητε τὸν λόγον καὶ ἔχετε ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσητε, ἐφ’ ὅσον ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε ἀνὰ πᾶσαν ὥραν. Ἑπομένως, ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ κ. Κανελλόπουλος, εἶναι ἐσφαλμένη. Ἐγὼ παραχωρῶ τὴν σειράν μου εἰς τὸν κ. Πασσαλίδην. Ἄν θέλῃ νὰ παραχωρήσῃ τὴν σειράν του εἰς τὸν κ. Παπαπολίτην καὶ ὁ κ. Παπαπολίτης εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην καὶ ὁ κ. Τσαλδάρης εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον, αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τῶν ἐνδιαφερομένων. Νομίζω, ὅτι ἀναμφισβητήτως, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω ὅταν θὰ ζητήσω τὸν λόγον.

§116Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρεῖτε, νὰ ἀπαντήσω. Κανονικῶς, ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἀπὸ τὸν κ. Καρτάλην. Ἔκαμεν, ἀρχομένης τῆς συνεδριάσεως, ὁ κ. Πρόεδρος, τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι ἡ συζήτησις ἄρχεται ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπογράφουν τὴν πρότασιν μομφῆς. Δεδομένου, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν ὑπέγραψε τὴν πρότασιν μομφῆς καὶ θὰ ἔπρεπε συνεπῶς νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπογράφουν, προτιμωμένης τῆς ἰδικῆς σας μομφῆς, θὰ ἔπρεπε, σεῖς, κύριε Καρτάλη, νὰ ἀρχίσητε τὴν συζήτησιν. Παρὰ ταῦτα, ἐφ’ ὅσον ἐκρίθη σκόπιμον νὰ προηγηθῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι δὲν πρέπει νὰ συνεχίσητε τώρα σεῖς, διότι εἶσθε ὁ πρῶτος ὑπογράψας τὴν πρότασιν μομφῆς. Ἐκάματε πρότασιν μομφῆς καὶ σᾶς καλοῦμεν νὰ τὴν ἀναπτύξητε. (Χειροκροτήματα).

§117Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει ἀπόλυτον δίκαιον καὶ παρακαλῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν τοῦ ἔθεσα τὴν Παρασκευήν. Τοῦ εἶπον μάλιστα, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπέγραψα πρότασιν μομφῆς ἐγὼ καὶ συζητεῖται πρότασις μομφῆς, ὀρθὸν θὰ ἦτο, κατὰ τὸν Κανονισμόν, νὰ ὁμιλήσω πρῶτος. Ἀπήντησεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι ναὶ μὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τοιοῦτον προηγούμενον, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον αὐτὴν τὴν στιγμὴν τίθεται πολιτικὸν θέμα, καὶ πρέπει νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ κανονικὴ διαδικασία τῆς ἱεραρχίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, φρονεῖ, ὁ ἴδιος, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ πρῶτος. Ἐδέχθην τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν τοῦ κ. Προέδρου καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν καὶ ὡμίλησε πρῶτος ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, χωρὶς νὰ παρεμβάλω οὐδὲν πρὸς τοῦτο ἐμπόδιον. Ἄρα, ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπολύτως ὀρθή. Τὴν εἶχον καὶ ἐγὼ τὴν ὑπέβαλον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος, διὰ λόγους ἄλλους, νομίζων, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθὴ αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία — δὲν τὸν μέμφομαι — ἐπροτίμησε νὰ πάρῃ τὴν σειράν μου ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἐδέχθην τὴν μεταβολὴν εἰς τὴν ἱεραρχίαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου, ταύτην τὴν στιγμήν, ἔχω δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω ὁπόταν θελήσω.

§118Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρατήρησις, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ κ. Καρτάλης, ἀπαντῶν εἰς τὴν παρέμβασίν μου, βασίζεται, βεβαίως τυπικῶς, ἐπὶ ὀρθῆς βάσεως. Ἔχει τὸ δικαίωμα, ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Εἰπὼν ἐγὼ ὅσα εἶπον, δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀμφισβητήσω τὸ τυπικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει, ἀλλὰ ἠθέλησα νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ὀρθότητα τῆς ἐγκαινιάσεως μιᾶς νέας ἠθικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἀπορρίπτω καὶ θεωρῶ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν σοβαρότητα τοῦ Κοινοβουλίου. Κατ’ οὐσίαν, ὁ κ. Καρτάλης, δὲν ἠθέλησε νὰ ὁμιλήσῃ διὰ νὰ παραπέμψῃ ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, τὸν κ. Πασσαλίδην, τὸν κ. Παπαπολίτην, τὸν κ. Τσαλδάρην καὶ ἐμέ, εἰς τὰς νυκτερινὰς ὥρας, δηλαδὴ εἰς τὰς ὥρας αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι εὐνοϊκαὶ διὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν ἀγορεύσεων κατὰ τὴν ἑπομένην καὶ διὰ νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτὸν — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐμποδίσωμεν, παντὶ τρόπῳ, νὰ ἐγκαινιασθῇ ὡς ἀρχή, εἴτε ὑπὲρ τοῦ κ. Καρτάλη, εἴτε ὑπὲρ ἐμοῦ αὔριον — νὰ ἐπιφυλάξῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν αὐριανὴν ὥραν, τὴν κατάλληλον, τὴν 7ην ἑσπερινήν. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς, διὰ νὰ τονίσω, ὅτι πρέπει νὰ σεβασθῶμεν τὰς κοινοβουλευτικὰς παραδόσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τοῦ 19ου αἰῶνος εἰς τὴν Ἑλλάδα ἰσχύουν. Αἱ συζητήσεις ἐπὶ πολιτικοῦ θέματος διεξήγοντο καθ’ ὅλον τὸ διάστημα σχεδὸν τῆς νυκτὸς καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι εἶχον πράγματι συνείδησιν τῆς ἀποστολῆς των, ἠδιαφόρουν ἐὰν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα διὰ νὰ δημοσιευθῇ ὁ λόγος των τὴν ἑπομένην εἰς τὰς ἐφημερίδας. (Χειροκροτήματα). Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τοῦ 19ου αἰῶνος καὶ τῶν πρώτων δεκαετηρίδων τοῦ 20οῦ αἰῶνος, προέβαινον ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των, τὸ ὁποῖον ἐπέβαλλεν ὅπως ἀναπτύξουν ἐπὶ τοῦ θέματος τὰς ἀπόψεις των καὶ δὲν ἀνέμενον — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σημαίνει μόνον μίαν ἀπομίμησιν θεατρικῶν ἐθίμων, τὰ ὁποῖα δὲν συνάδουν πρὸς τὴν σοβαρότητα τῆς Βουλῆς, (χειροκροτήματα) — δὲν ἀνέμενον νὰ καθορίσουν τὴν ὥραν, ἀναλόγως τοῦ συμφέροντος τοῦ προσωπικοῦ των. Πρέπει, λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ ὅπως τροποποιηθῇ ὁ Κανονισμός, πρέπει καὶ προτείνω αὐτὴν τὴν στιγμὴν οὐσιαστικῶς—διότι δὲν δικαιοῦμαι νὰ προβῶ εἰς τυπικὴν πρότασιν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην—νὰ τροποποιηθῇ ὁ Κανονισμός, εἴτε κατ’ οὐσίαν, εἴτε τυπικῶς. Πρέπει ἀφ’ ἧς στιγμῆς χάνουν τὴν σειράν των, κατὰ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν δικαιοῦνται νὰ λάβουν τὸν λόγον, νὰ ἀναμένουν μέχρι τῆς ἐξαντλήσεως τοῦ καταλόγου ὁλοκλήρου, διὰ νὰ μάθουν νὰ εἶναι πράγματι ἡγέται, διὰ νὰ μάθουν δηλαδὴ νὰ σέβωνται τὰς παραδόσεις καὶ νὰ μὴ ἀποδίδουν σημασίαν μόνον εἰς τὰς διαφημίσεις διὰ τῶν ἐφημερίδων. (Χειροκροτήματα).

§119Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἴδιον κάμνει.

§120Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ ἀπαντήσω, οὐχὶ εἰς ὑμᾶς, οὔτε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ οἱ δύο δίδετε ἑρμηνείαν πολὺ ὀρθήν, περὶ τῆς σειρᾶς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τηρηθῇ. Ἐπαναλαμβάνω, ποία εἶναι ἡ τακτικὴ θέσις τὴν ὁποίαν ὑπεγράμμισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Κανονικῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων....

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἐγὼ δὲν εἶπον τίποτε ἀκόμη. Δὲν μὲ ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσω.

§122Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἠξεύρω τί μοῦ εἴπατε ἐμένα.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἴδωμεν, ἐὰν συμπίπτῃ...

§124Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ἐκτός, ἂν πάσχετε, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ διπλῆν προσωπικότητα!

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἴσως νὰ πάσχετε καὶ σεῖς, κύριε Καρτάλη. Διατὶ μόνον ἐγώ;

§126Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Θὰ ἤθελον, λοιπόν, νὰ τονίσω τὸ ἑξῆς, ὅτι ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἡρμήνευσε τὸν Κανονισμόν. Ὑπέγραψα τὴν πρότασιν μομφῆς καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω πρῶτος. Ἐὰν παρεχώρησα τὴν θέσιν μου...

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μίαν διακοπὴν καὶ εἰς ἐμὲ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ — ὅπως ἐνεφάνισα τὸ θέμα ἀπόψε — σᾶς ἔδωσα τὴν εὐκαιρίαν νὰ λάβετε τὸν λόγον. Διότι εἶπα, ὅτι «θὰ λάβουν τὸν λόγον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν μομφῆς». Ὁ κ. Μαρῆς, τότε, εἶπεν: «Ἐπιθυμοῦμεν νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Παπανδρέου». Διατί δὲν ἐζητεῖτε σεῖς τὸν λόγον, τότε;

§128Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, διότι σήμερα τὸ πρωῒ σᾶς ἠρώτησα καὶ μοῦ εἴπατε, ὅτι ὑπάρχει μὲν ἕνα προηγούμενον, ἀλλὰ δύναται εἷς τῶν ὑπογραψάντων βουλευτῶν νὰ παραιτηθῇ ἀμέσως, λέγων δύο λέξεις, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ λάβῃ τὸν λόγον πρῶτος. Αὐτὰ μοῦ εἴπατε σήμερον τὸ πρωΐ. Καὶ ἐδέχθην τὴν ἑρμηνείαν σας, ὅπως ἐδέχθην εὐχαρίστως καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν δέχομαι, ὅμως, εἶναι ὁ κ. Κανελλόπουλος νὰ θέλῃ νὰ μοῦ δώσῃ πολιτικὰ μαθήματα εὐπρεπείας. Κύριε Κανελλόπουλε, εἴμαστε ἀμφότεροι ἀρκετὰ γνωστοὶ εἰς τὸ Πανελλήνιον, διὰ νὰ γνωρίζῃ πᾶς τις ποῖος ἐξ ἡμῶν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἰδιότητας πολιτικοῦ ἡγέτου καὶ ποῖος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἡ σταδιοδρομία ἑνὸς ἑκάστου εἶναι ὁ καλύτερος καθρέπτης τοῦ ἡγετικοῦ ρόλου, τὸν ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ παίξωμεν ἡμεῖς οἱ δύο, σεῖς καὶ ἐγώ. Ὡς ἐκ τούτου θὰ παρεκάλουν τὰ προσωπικὰ θέματα εἰς αὐτὸν τὸν τόνον νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται.

§129Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Καρτάλην τὸ τί συνέβαινεν ἀνέκαθεν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τῆς γραμμῆς αὐτῆς ἦτο φυσικὸν νὰ προκαλέσῃ τὴν κριτικήν μου. Ὁ κ. Καρτάλης, ἀντὶ νὰ ἀπαντήσῃ, ἔστω κατὰ τρόπον ἔντονον καὶ βίαιον, ἀλλὰ μένων εἰς τὸ θέμα τὸ οὐσιαστικόν, αὐτὸ καὶ μόνον αὐτό, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶχε τίποτε νὰ εἴπῃ παρὰ νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι περιμένει τὴν αὐριανὴν ἡμέραν, χάριν τῶν ἐφημερίδων, ἀντὶ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτό, προέβη εἰς μίαν διατύπωσιν τὴν ὁποίαν τοῦ τὴν χαρίζω. Εἶναι διατύπωσις ἀνάγκης, διατύπωσις, ἡ ὁποία ἀπετέλεσεν ἁπλῶς καὶ μόνον μίαν διέξοδον, τῆς ὁποίας εἶχεν ἀνάγκην. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος θὰ ἔπρεπε, ἐφ’ ὅσον δὲν θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἀπόψε, διὰ λόγους ἁβρότητος, ἔναντι τῶν ἄλλων συναδέλφων του, τῶν ἄλλων Ἀρχηγῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ λάβουν τὸν λόγον, νὰ μὴ ἐπιλέξῃ τὴν στιγμήν, τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἰδίως, μάλιστα, ἐὰν ἡ ὥρα αὐτὴ εἶναι προνομιοῦχος. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι θέμα καὶ ἀλληλεγγύης καὶ ἁβρότητος εἶναι, ὅπως ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐὰν δὲν λάβῃ τὸν λόγον ἀπόψε, νὰ τὸν λάβῃ ἀφοῦ ὁμιλήσῃ καὶ ὁ τελευταῖος τῶν ἐχόντων τὸ εἰδικὸν δικαίωμα, ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ὁμιλήσῃ.

§131Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διατυπώνητε ἐρώτημα, ὡς πρὸς αὐτό, διότι αὐτὸ ὀφείλει ὁπωσδήποτε ὁ κ. Καρτάλης νὰ τὸ σεβασθῇ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς παρεχώρησε τὴν σειράν του, τὴν ἔχασε. Θὰ ὁμιλήσουν ἅπαντες οἱ, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Κανονισμοῦ, ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦ προβαδίσματος εἰς τοὺς λόγους, καὶ τελευταῖος θὰ ὁμιλήσῃ. Ἂν μὲν ἀπόψε ὁμιλήσωμεν ὅλοι, δικαιοῦται, ἂν διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, νὰ ὁμιλήσῃ αὔριον πρῶτος. Ἂν, ὅμως, ἀπόψε δὲν ὁμιλήσωμεν ὅλοι καὶ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, θὰ λάβωμεν τὸν λόγον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωμεν ὑπολειφθῆ καὶ θὰ ὁμιλήσῃ μετὰ ταῦτα ὁ κ. Καρτάλης.

§132Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον. Ὑπεβλήθη ἐκ μέρους ὡρισμένων συναδέλφων, πρότασις δυσπιστίας, ἐκ μέρους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ τῆς Ε.Δ.Α. Ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, τοὐλάχιστον, ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, νὰ ἀκούσωμεν ἀναπτυσσομένας τὰς προτάσεις δυσπιστίας αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, πρὸ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως, ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δημιουργήσωμεν τοιοῦτον πρωθύστερον. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἀκούσω ὅλας τὰς διατυπώσεις τῶν προτεινόντων τὴν δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ κανονίσω τὴν θέσιν μου ὡς Ἀντιπολίτευσις καὶ νὰ κανονίσω καὶ τὴν ψῆφον μου. Ἑπομένως, φρονῶ, ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐπιβεβλημένον καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, νὰ τηρήσουν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τὴν σειράν, ὄχι τόσον τὴν σειρὰν τῶν ὁμιλητῶν, ὡς αὕτη ἔχει διατυπωθῆ ἢ τηρεῖται μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ τὴν σειράν των, ὡς ὑποβαλλόντων πρότασιν δυσπιστίας.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρῃτήθησαν, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν δυσπιστίας.

§134Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν μοῦ ἐδώκατε, μοῦ ἐκάματε ὡρισμένας συστάσεις περὶ ἁβρότητος καὶ πολιτικοῦ «τάκτ» ...

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Δὲν ἠδυνάμην νὰ πράξω ἄλλως.

§136Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Αὐτά, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριε Πρόεδρε, νὰ τὰ ἐκτιμήσω μόνος μου καὶ νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅταν νομίσω ἐγώ...

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω: Καὶ ὅταν σᾶς τὸν δώσω ἐγώ. Κύριε Πασσαλίδη, ἔχετε τὸν λόγον.

§138Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἀνέβηκα στὸ βῆμα ἀπὸ διάθεσιν στείρας Ἀντιπολιτεύσεως. (Θόρυβος ἐκ τῆς Δεξιᾶς). Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν παρεμβολὴν παρασίτων. Τὸ θέμα ποὺ συζητεῖται σήμερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἶναι σοβαρὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ μεταβάλωμεν εἰς κωμωδίαν. Δρᾶμα παίζεται εἰς τὴν Κύπρον. Αἷμα ἀδελφῶν μας χύνεται καὶ ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ καταγινώμαστε μὲ φιλολογίαν, περὶ τοῦ ποῖος θὰ ὁμιλήσῃ πρῶτος. Ἐμένα, προσωπικῶς, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει καθόλου πότε θὰ ὁμιλήσω. Τὰς ἀπόψεις μου, ἔστω καὶ ἂν τὰ ἑδώλια αὐτὰ ἦσαν ἄδεια, ἐγὼ θὰ τὰς ἔλεγον. Γιατὶ ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτὸ ὁμιλῶ πρὸς τὸν λαόν. Κύριοι βουλευταί, ἔχομεν μίαν ἀπόφασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐνώπιόν μας. Ἐπὶ αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως πρέπει νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ φυσικὰ περὶ τοῦ τί ἐμεσολάβησε διὰ νὰ βγῇ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις. Ἂς ἀφήσωμεν τὸν ὄγκον τῶν διπλωματικῶν ἐγγράφων ποὺ ὑπὸ μάλης ἔφερεν ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἄλλα τόσα ἀσφαλῶς θὰ ἔχῃ κρυμμένα εἰς τὰ συρτάρια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Τί λέγονται ἐκεῖ ἀσφαλῶς ἡμεῖς δὲν τὸ γνωρίζομεν, ἂν καὶ Ἕλληνες. Ἀλλὰ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως αὐτὰ ὅλα θὰ εἶναι γνωστά. Διὰ ποῖον λόγον. Καὶ πρέπει γιὰ ἄλλη μιὰ φορὰ νὰ σημειώσωμεν, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος, ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐμπιστεύεται εἰς τοὺς Ἕλληνας πολιτικοὺς τὸ περιεχόμενον αὐτῶν τῶν ἐγγράφων. Εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ μᾶς λέγῃ ἐδῶ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ μὴ θέτωμεν ἐρωτήματα ἐπὶ «λεπτῶν» θεμάτων, διότι ἅμα θίγωνται τέτοια ζητήματα, τάχα, αὐτὸ εἶναι πρὸς ζημίαν τοῦ Ἐθνικοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἰσχυρίσθη, ὅτι κατὰ τὴν προπαρασκευὴν καὶ διεξαγωγὴν τῆς μάχης στὸν Ο.Η.Ε. ἡ Ἑλλὰς ἀπεμονώθη, ἔμεινε μόνη της γι’ αὐτὸ ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ Ἰνδοῦ κ. Μένον. Κατ’ ἀρχὴν αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅσον ἀφορᾶ τὰ ἀνατολικὰ καὶ γενικώτερα τὰ ἀντιαποικιακὰ κράτη. Γιὰ τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλησε νὰ ἀξιοποιήσῃ στὸ βαθμὸ ποὺ ἦταν δυνατὸν τὴν συμπαράστασίν τους, ποὺ ἐξεδηλώθη ἔντονα, ἔχει ἀκέραιες τὶς εὐθῦνες. Ἡ ἀπομόνωσις, ἑπομένως, ἀφορᾶ τὰ κράτη τοῦ λεγομένου «ἐλευθέρου κόσμου». Καὶ ἐρωτᾶται: Ἡ Κυβέρνησις, ποὺ ἐπιμένει νὰ κρατᾶ τὴν Ἑλλάδα μέσα εἰς τὰ «συμμαχικὰ» πλαίσια, γιατὶ δὲν εἶχε κανέναν σύμμαχον, μεγάλον, διὰ νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη γιὰ τὸ Κυπριακό; Καλά, ἀντίδικοί μας ἦσαν οἱ Κυβερνήσεις τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως, τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν; Ποῦ ἦταν οἱ ἡγέτες τοῦ «Ἐλευθέρου Κόσμου;» Ὅλοι ἐνθυμεῖσθε μὲ πόσον κομπασμὸν ἡ Κυβέρνησις ἔφθασεν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας μὲ μεγάλην πολυτελεστάτην ἀντιπροσωπείαν. Ὅλοι ἐνθυμεῖσθε πόσον οἱ κυβερνητικὲς ἐφημερίδες διετυμπάνισαν τὴν συνάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸν Πρόεδρον τῶν Η.Π. Α., τὰ εὐμενῆ γιὰ τὸ Κυπριακὸ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς συναντήσεως, τὶς ὑποσχέσεις γιὰ ὑποστήριξη τοῦ Κυπριακοῦ. Ὅλα, λοιπόν, αὐτὰ ἦσαν ἀνακριβῆ γιὰ νὰ ξεγελάσει τὸ Λαό; Τί σᾶς εἶπον τότε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως τῶν Η.Π.Α. γιὰ τὸ Κυπριακόν; Καὶ τί ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο ἤρχεσθε καὶ μᾶς ἐλέγατε; Μήπως ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι σᾶς ἐπίεσαν ἀπὸ τότε νὰ συμβιβασθῆτε στὸ Κυπριακό, νὰ κλείσετε αὐτὴ τὴν «πληγὴ» τοῦ «Ἐλευθέρου Κόσμου», ἀφοῦ, φυσικά, δώσετε γιὰ τοὺς τύπους μιὰ «μάχη»; Τέτοιοι, κύριοι, εἶναι οἱ σύμμαχοί σας. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ εἶπον καὶ ἄλλην φορὰν καὶ μὲ θλῖψιν σήμερον λέγω, ὅτι εἴσαστε δοῦλοι, ὅτι μετατρέψατε τὴν Ἑλλάδα σὲ ὑποτελῆ χώρα, κι ἔτσι δὲν μπορεῖτε νὰ βοηθήσετε ἀποτελεσματικὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ γιὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν του.

§139ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Δεξιᾶς). Εἴμεθα δοῦλοι;

§140Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Μάλιστα, διότι, ἂν πραγματικῶς ἡ χώρα μας ἦταν ἀνεξάρτητον κράτος, ἂν ἐφήρμοζε ἀνεξάρτητον πολιτικήν, θὰ εἶχε πραγματικοὺς συμμάχους, οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς ὑπεστήριζαν θὰ ἀξιοποιοῦσε τὸ ἀντιαποικιακὸ κλῖμα ποὺ ὑπάρχει. Τώρα μᾶς ἔχουν εἰς τὸ ΝΑΤΟ μέσα ὡς πιόνι. Εἰς αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα ὡδήγησεν ἡ πολιτική σας. Εἰς αὐτὸ τὸ ἀδιέξοδον ἔφερε τὸ ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου. Ἴσως νὰ εἴπητε ὅτι δὲν συμφέρει ἀπὸ ἀπόψεως «μεγάλης» πολιτικῆς, δηλαδὴ ἀπὸ πολιτικῆς τῶν ἰμπεριαλιστῶν καὶ ἀποικιοκρατῶν. Ἀλλὰ ἡμεῖς πονοῦμεν αὐτὸν τὸν τόπον, ποὺ πρῶτα ἀπ’ ὅλα ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ ἀνεξαρτησία καὶ ἀξιοπρέπεια. Ἡμεῖς πονοῦμεν τὸν ἀδελφὸν Κυπριακὸν λαόν, ὁ ὁποῖος χύνει τὸ αἷμα του, ὄχι γιὰ τὴν «μεγάλη» πολιτική, τῶν Ἀμερικανῶν καὶ Ἄγγλων ἰμπεριαλιστῶν, ἀλλὰ γιὰ τὴν ἐλευθερία του. Τέτοια εἶναι ἡ δουλικότητά σας, ποὺ δὲν ἐτολμήσατε νὰ καταγγείλετε ἀνοικτὰ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη τὰς βαρβαρότητας τῶν Βρεταννῶν ἀποικιοκρατῶν καὶ τῶν μὲ ὑποκίνησίν τους Τούρκων τυχοδιωκτῶν σωβινιστῶν, σὲ βάρος τῶν Κυπρίων ἀγωνιστῶν.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Δεξιᾶς). Εἰς τὴν Οὐγγαρίαν τί γίνεται;

§142Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὴν Κύπρον. Ἄν μερικοὶ ἀπὸ σᾶς ἠθελήσατε νὰ ἐγκαθιδρύσητε κἄποιον ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ξεπεσμένους Βασιλεῖς, οἱ ὁποῖοι πηγαίνουν στὶς κρουαζιέρες, καὶ εἰς τὴν Οὐγγαρίαν καὶ δὲν τὸ ἐπετύχατε, αὐτὸ εἶναι ἄλλο πρᾶγμα. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, ὅταν ὑπάρχῃ παρεμβολὴ παρασίτων, αὐτὰ νὰ διακόπτετε καὶ ὄχι ἐμένα. Κύριοι βουλευταί, τὸ ψήφισμα τοῦ σοφοῦ Μένον ἔχει μιὰ σαφῆ, μᾶλλον σοφήν, ἀσάφειαν, ἰδιὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλους τοὺς ἀντιδίκους μας, κι ὅσους ἀπὸ μᾶς θέλουν νἄχουν ἢ νὰ κάνουν πὼς ἔχουν αὐταπάτες. Καὶ πραγματικῶς ἱκανοποιημένη εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἱκανοποιημένη εἶναι καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ἱκανοποιημένη εἶναι καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Μόνον ἡμεῖς ἐδῶ δὲν εἴμαστε ἱκανοποιημένοι, ἡ Ἀντιπολίτευσις. Δὲν ξεύρω φυσικὰ ἂν εἶναι ἱκανοποιημένοι οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως. Καὶ αὐτὸ διότι ἡ ἀσάφεια μὲ τὶς διάφορες ἑρμηνεῖες, εἶναι σοφή. Ὅπως ὁ φοῦρνος τοῦ Νεστραδὶν Χόντζα εἶναι τὸ ψήφισμα. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εὑρῆκε ὅτι ἐκεῖ μέσα ὑπάρχει καὶ αὐτοδιάθεσις. Δὲν ὑπάρχει λέξι ἐκεῖ μέσα γιὰ αὐτοδιάθεσι. Ἀφήσατέ τα αὐτά.

§143Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Εἴπατε στὴν ἀρχὴ ὅτι δὲν θὰ πρέπει νὰ γελοιοποιηθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§144Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν γελοιοποιῶ ἐγὼ τὴν ὑπόθεσιν. Ἐσεῖς τὴν γελοιοποιεῖτε. Ἡ μὲν Κυβέρνησις χαιρετίζει τὸ ψήφισμα, ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις πανηγυρίζει καὶ λέγει ὅτι τὸ ψήφισμα ἀποτελεῖ καταδίκην τοῦ ἑνωτικοῦ κινήματος καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος, ἡ δὲ Ἀγγλικὴ λέγει, ὅτι αὐτὸ δικαιώνει τὴν δική της πολιτικὴ στὴν Κύπρο. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νομίζει ὅτι ἔκανε ἕνα μεγάλο κατόρθωμα. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, στὴν ἀρχὴ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ὑπεβάλανε ψήφισμα ποὺ εἶχε συγκεκριμένο σκοπό: τὴν αὐτοδιάθεσι τῶν Κυπρίων. Ἀλλὰ τὴν τελευταία στιγμή, κάτω ἀπὸ τὴν πίεσι τῆς μεγάλης δυνάμεως, τῆς μεγάλης «συμμάχου» Ἀμερικῆς, ἀναγκασθήκατε νὰ ὀπισθοχωρήσετε καὶ νὰ ἐγκαταλείψετε τὸ ψήφισμα ποὺ ἔλεγε περὶ αὐτοδιαθέσεως καὶ τὸ ἄλλο τὸ ψήφισμα ποὺ ἔλεγε νὰ σταλῇ ἐρευνητικὴ Ἐπιτροπὴ στὴν Κύπρο γιὰ τὶς βαρβαρότητες. Οὔτε τὸ ἕνα ψήφισμα ἐθέσατε σὲ ψηφοφορία, οὔτε καὶ τὸ ἄλλο ψήφισμα. Αὐτὸ δείχνει, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι οἱ «ἀγῶνες» σας ἦσαν ὅπως εἶναι τοῦ αἰχμαλώτου. Δι’ αὐτό, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχετε μεγάλες εὐθῦνες. Τὴν Ἑλλάδα τὴν μετατρέψατε σὲ πιόνι μέσα στὴν τανάλια τοῦ ΝΑΤΟ. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εἶχε ἀνεξαρτησία γνώμης, ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὸ Κυπριακό, δὲν λέγω ὅτι ἀμέσως θὰ ἐλύετο, ἀλλὰ θὰ ἔπαιρνε ἄλλη βάσι, ἄλλη θέσι. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης, κύριε Ὑπουργέ. Δὲν μπορεῖτε τώρα νὰ προσπαθῆτε μὲ τὶς διάφορες ἑρμηνεῖες τοῦ ψηφίσματος ν’ ἀλλάξετε τὴν κατάστασιν. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πῆτε, παρ’ ὅλον ὅτι ὁ Τύπος σας διατυμπανίζει θριάμβους, καὶ χαρᾶς εὐαγγέλια τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τὴ Νέα Ὑόρκη, ὅτι ἐπετύχατε τίποτε. Δὲν εἶναι νίκη, ἀλλὰ εἶναι μιὰ βαρειὰ ἧττα, μιὰ συνθηκολόγησι, ἀποτέλεσμα τῆς πολιτικῆς σας ὑποτελείας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότητα. Δυστυχῶς, ἐπηλήθευσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προεβλέψαμεν ἐμεῖς. Κύριοι βουλευταί, τελειώνοντας δηλώνω ὅτι θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησι, μὲ τὴν ἔννοιαν ὅτι καταψηφίζομεν τὴν πολιτικὴν τῆς ὑποτελείας. Ἔχω ἐπίσης νὰ κάνω τὴν ἑξῆς πρότασιν: Γιὰ νὰ μειωθῇ ὁ δυσμενὴς ἀντίκτυπος ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐψήφισε ἀπόφασιν ποὺ δὲν περιέχει τὸν ὅρον τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ νὰ βοηθήσωμεν πραγματικὰ τοὺς Κυπρίους, ὅλοι μας, ἀπὸ τὴν ἀριστερὰ ἕως τὴν δεξιά, νὰ πάρουμε μιὰ ἀπόφασι — ψήφισμα—ποὺ νὰ τονίζῃ ὅτι εἴμαστε πάντοτε συμπαραστάται τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται γιὰ τὴν αὐτοδιάθεσί του. Ἐμεῖς, μ’ αὐτὸ τὸ ψήφισμα, ἐννοοῦμεν ὅτι ὁλόκληρο τὸ Ἔθνος διατρανώνει γιὰ ἄλλη μιὰ φορὰ ὅτι εἶναι συμπαραστάτης τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ γιὰ τὴν ἐλευθερία του, γιὰ τὴν αὐτοδιάθεσί του. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ. μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως συνέχειαν ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 10.10′ μ. μ.)