1956.05.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 19η

Τετάρτη 23 Μαΐου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Β. Κρῖκος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Β. ΚΡΙΚΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὔτε ἐξουσιοδότησιν ἀπὸ τὸν κ. Παπανδρέου ἔχω, νὰ ζητήσω διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν, οὔτε αὐτοβούλως θέλω νὰ ἐμφανισθῶ ὡς ἐκπρόσωπός του, ἀλλὰ ὑπάρχει ἓν λάθος εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον μεταβάλλει ἄρδην τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων. Εἰς τὴν σελίδα 5 λέγει: «Εἷς βουλευτής: Διὰ λόγων». «Γ. Παπανδρέου: Βεβαίως διὰ λόγων. Ἡ πολιτικὴ διεξάγεται διὰ λόγων». Δὲν εἶπεν αὐτὰ ὁ κ. Παπανδρέου. Εἶπε «διὰ λόγων, διὰ νὰ ἐπακολουθήσουν τὰ ἔργα».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, ἐπὶ τοῦ θέματος εἰδικῶς τῆς φράσεως αὐτῆς, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία μοῦ λέγει, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου ἐπῆρε τὰ ἐστενογραφημένα καὶ τὰ διώρθωσεν ἰδιοχείρως δύο φορὰς μάλιστα.

§5Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανὸν νὰ διώρθωσε τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ ἐξαίρεσιν, ἐδόθησαν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§7Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, παρακαλῶ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ διόρθωσις ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἐγκριθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Παπανδρέου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντως, ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ καὶ ἂν ὑπάρχουν φραστικαὶ διορθώσεις, θὰ γίνουν.

§9Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν προσμαρτυρίαν τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Διότι, ὅπως διατυποῦται εἰς τὰ πρακτικά, μεταβάλλει ἄρδην τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τοῦ κ. Παπανδρέου.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ μείνῃ εἰς τὰ πρακτικὰ κάτι, τὸ ὁποῖον ἀλλοιώνει τὴν ἔννοιαν τοῦ λόγου τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι εἶδε τὰ πρακτικὰ καὶ ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν εὐθύνην. Τώρα, ἐὰν ἔγινεν ἕνα λάθος θὰ διορθωθῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ὡς φραστικῶς διωρθώθησαν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Κλῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ. λ. π.

§12Γ. ΚΛΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταί, Καρδίτσης–Τρικάλων κ. Ν. Ἔξαρχος, Αἰτωλοακαρνανίας–Εὐρυτανίας κ. Γ. Σταμάτης καὶ Μεσσηνίας κ. Α. Κοκκέβης καταθέτουν ἀναφορὰν ἐκτάκτων Ἐφοριακῶν ὑπαλλήλων, ζητούντων αὔξησιν τῶν θέσεων Βʹ κατηγορίας, καταργουμένων ἰσαρίθμων θέσεων Αʹ κατηγορίας καὶ μονιμοποίησιν αὐτῶν, ἔστω καὶ ὡς ὑπεραρίθμων κ. λ. π. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν δημοδιδασκαλισσῶν Μαρίας Ἡλιομαρκάκη καὶ Μαρίας Τουρνᾶ, ζητουσῶν τροποποίησιν τοῦ νόμου 2087)52 ἐπὶ τῷ τέλει μεταθέσεως τῶν καθηγητῶν συζύγων των εἰς τὴν περιφέρειαν τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης εἰς ἣν αὗται ὑπηρετοῦν. Ὁ βουλευτὴς Θεσπρωτίας–Ἰωαννίνων κ. Χ. Παπασταύρου καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐπιτροπῆς Ε.Ρ.Ε. Μαργαριτίου, διαμαρτυρομένης διὰ τὰς ὁμαδικὰς συλλήψεις ἀγροτῶν ὀφειλετῶν τῆς Α.Τ.Ε. ἐκ Μουσουλμανικῶν κτημάτων καὶ ζητούσης ἀναστολὴν πληρωμῆς τῶν ἐν λόγῳ χρεῶν κ. λ. π. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ι. Τριανταφυλλίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ἄβαντος Ἀλεξανδρουπόλεως, ζητούντων κατάργησιν τῆς δασικῆς διατάξεως, δι’ ἧς ἀπαγορεύεται ἡ μεταφορὰ καὶ πώλησις ξηρῶν καυσοξύλων εἰς Ἀλεξανδρούπολιν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Α. Γεροκωστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ὑπαλλήλων Ἑστιατορίων Πατρῶν ὁ «Ἅγιος Δημήτριος», ζητοῦντος κατάργησιν τῆς ἐκ περιτροπῆς ἀργίας τῶν ἐν Πάτραις ἑστιατορίων καὶ τὴν μὴ ἀνάκλησιν τῆς ἀπὸ 21.2.56 ἀποφάσεως τοῦ ΙΚΑ δι’ ἧς ἀναπροσηρμόσθησαν αἱ ἀσφαλιστικαὶ κλάσεις τῶν μὲ κυμαινομένας ἀποδοχὰς ἀμειβομένων.

§13Α. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω καταθέσει πρὸ ἑβδομάδος ὡρισμένον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἀνεκοινώθη.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως δυσπιστίας, κατὰ τὸ Σύνταγμα οὐδεμία ἄλλη συζήτησις γίνεται μέχρις ὅτου λήξῃ τὸ θέμα αὐτό. Μὲ τὴν σειρὰν ἀνακοινοῦνται. Μόλις λήξῃ ἡ συζήτησις θὰ ἀνακοινωθοῦν ὅλαι αἱ ἐκκρεμεῖς ἀναφοραὶ κ.τ.λ.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. ἔχει τὸν λόγον.

§15Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν νὰ ἐξετάσωμεν τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ διεξαχθῇ περαιτέρω ἡ συζήτησις. Εἴχομεν συμφωνήσει διὰ νὰ διευκολυνθοῦν οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰς δύο πρώτας ἑσπέρας νὰ μὴ ἰσχύσῃ τὸ τέταρτον. Θὰ παρακαλέσω ἀπὸ τώρα, ἐὰν ὑπάρχῃ πρόθεσις, νὰ ἐπιβληθῇ τὸ τέταρτον, κατὰ τρόπον ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν αὔριον τὸ βράδυ.

§16Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν Φ.Δ.Ε. δηλῶ ὅτι οὐδεὶς ἄλλος πρόκειται νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§17Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ τελειώσωμεν αὔριον τὸ βράδυ. Θὰ παρακληθοῦν οἱ ἄλλοι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ ὁμιλήσουν ἀπόψε καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τέταρτον, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ τελειώσωμεν αὔριον τὸ βράδυ. Θὰ παρεκάλουν ἐν συνεχείᾳ, μετὰ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Φ.Δ.Ε. νὰ ὁμιλήσουν καὶ οἱ ἄλλοι ἀρχηγοί, καὶ ἂν ὑπολείπωνται βουλευταί, νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τέταρτον, διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ προβλέπει καὶ ὁ Κανονισμός. Δὲν χρειάζεται σαφήνεια, διότι οἱ μὲν ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων δύνανται νὰ λάβουν τὸν λόγον ὁπότε θελήσουν ἄνευ τοῦ περιορισμοῦ, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ τέταρτον τῆς ὥρας, τοῦτο εἶναι θέμα ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Μετὰ δὲ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. καὶ ὁ κ. Μπακόπουλος ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσουν ἄλλοι, ἐλάχιστοι παραμένουν νὰ ὁμιλήσουν.

§19Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι διὰ νὰ ἀσκήσωμεν δημοκρατικὴν πολιτικήν, πρέπει καὶ ἅπαντες οἱ ἄλλοι ρήτορες, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἀρχηγοί, νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσουν, ὅσον θὰ θελήσουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἷς ρήτωρ, εἰς διάστημα 15 λεπτῶν νὰ τὰ εἴπῃ ὅλα. Τί θὰ εἴπῃ; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων πρέπει νὰ αὐτοπεριορισθοῦν. Καὶ πρῶτος ἐγώ, δηλῶ, ὅτι θ’ αὐτοπεριορισθῶ, ἀλλ’ οἱ ρήτορες δὲν πρέπει ν’ αὐτοπεριορισθοῦν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τῆς Ε.Δ.Α., προκειμένου περὶ πολιτικοῦ θέματος, εἰς τὰς περισσοτέρας Βουλὰς τοῦ κόσμου δὲν ὁμιλοῦν, παρὰ μόνον οἱ ἀρχηγοί.

§21Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, θὰ μᾶς φάῃ ἡ οὐσία. Ὅλην τὴν ὥραν Κανονισμός, Κανονισμός. Ἀφῆστε μιὰ φορὰ νὰ εἴμεθα ἔξω ἀπὸ τὸν Κανονισμόν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τῆς Ε.Δ.Α., σεῖς θὰ ὁμιλήσητε ἀμέσως μετά. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ θὰ ὁμιλήσῃ. Ὁ κ. Καρτάλης ἐδήλωσεν ὅτι λόγῳ κωλύματος σήμερον δὲν θὰ ὁμιλήσῃ, ἀλλὰ θὰ ὁμιλήσῃ αὔριον.

§23Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν τελευταίαν ὁμιλίαν του ἐν τῇ Βουλῇ κατηγόρησε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι, ὅταν αὕτη εὑρίσκετο ἐν τῇ ἐξουσίᾳ δὲν ἐτόλμησε ν’ ἀνακινήσῃ εἰς οὐδεμίαν στιγμήν, τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Δὲν θὰ ἀναφερθῶ εἰς τὰς ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν Κυβερνήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἄλλωστε συμμετεῖχεν ἀνελλιπῶς καὶ ὁ νῦν ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὰς ἐν συνεχείᾳ Κυβερνήσεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, εἰς τὰς ὁποίας διετέλεσα εἴτε Πρόεδρος εἴτε Ἀντιπρόεδρος. Προφανῶς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἐκστομίσῃ τοιαύτην κατηγορίαν, δὲν θὰ εἶχε τὴν εὐκαιρίαν λόγῳ τοῦ μεγάλου φόρτου τῶν ἐργασιῶν του, νὰ ἐξετάσῃ τοὺς φακέλλους τοὺς ἀναφερομένους εἰς τὴν περίοδον ἐκείνην. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἀνήκατε εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1950, θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι εἰς μίαν πρόκλησιν τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ὁ ὁποῖος ἔλαβεν ἀφορμὴν ἀπὸ δηλώσεις τοῦ ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κ. Γιόγκα, ὅτι οὐδέποτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διετύπωσεν αἴτημα διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ διεκήρυξα ὅτι ὑφίσταται ζήτημα Κύπρου, τοῦ ὁποίου τὴν λύσιν, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ παύσῃ νὰ ἐπιδιώκῃ. (Χειροκροτήματα). Ἐν συνεχείᾳ τὴν 20.5.1951 ἐκάλεσα σύσκεψιν τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν καὶ ὁμοφώνως τότε ἐλήφθη ἀπόφασις ὅπως ἀποσταλῇ ἔγγραφον εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ ὁποίου ἐγγράφου ἐζητεῖτο ἡ ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα. Διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι προετείνοντο δύο λύσεις: Ἡ πρώτη λύσις ἀπέβλεπε εἰς τὴν ἄμεσον ἕνωσιν τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς ἀντάλλαγμα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐδήλου, ὅτι εἶναι διατεθειμένη νὰ παραχωρήσῃ βάσεις ὄχι μόνον εἰς τὴν Κύπρον, ἀλλὰ καὶ ὅπου ἀλλαχοῦ ἡ Βρεταννικὴ Αὐτοκρατορία θὰ ἐνόμιζεν ὅτι εἶχεν ἀνάγκην τοιούτων βάσεων. Ἄν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀπεδέχετο τὴν πρώτην αὐτὴν λύσιν, ἐζητοῦμεν ὅπως δοθῇ μία εὔλογος προθεσμία, ἡ ὁποία θὰ ἐπέτρεπε εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ ἀποφασίσῃ διὰ τὴν τύχην του. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συσκέψεως αὐτῆς ἐτηλεγραφήθη πρὸς τὸν τότε πρεσβευτὴν ἐν Λονδίνῳ, μὲ ἐντολὴν νὰ κάμῃ διάβημα πρὸς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Μόρισσον. Ὁ κ. Λέων Μελᾶς, ὁ τότε πρεσβευτής, τὴν 11ην Μαΐου προέβη εἰς τὸ διάβημα αὐτό. Ἀλλὰ ὡς γνωστόν, τὸ αἴτημα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπερρίφθη ἀπὸ τὴν τότε ἐργατικὴν Κυβέρνησιν. Ἐν συνεχείᾳ ἐπεδόθη διαμαρτυρία ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς ἑλληνικῆς προτάσεως καὶ εἰς τὴν διαμαρτυρίαν αὐτὴν ἐξηγούσαμε τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἡ μὴ ἐπίλυσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, θὰ ἐδημιούργει δυσχερείας εἰς τὴν φιλίαν μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος. Τὴν 15ην Νοεμβρίου τοῦ 1951, ἐγένετο παρὰ τοῦ τότε ὑφυπουργοῦ κ. Ἀβέρωφ, διάβημα προσωπικὸν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ἤντεν καὶ τὸν ὑφυπουργὸν κ. Νάτιγκ καὶ ἅμα τῇ ἐπιστροφῇ του ἐδῶ, ἐπεδόθη νέον ὑπόμνημα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἀγγλικήν, πιεστικὸν ὑπόμνημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο ἐπίλυσις τοῦ Κυπριακοῦ. Συγχρόνως καὶ παραλλήλως εἰς τὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐν Παρισίοις, ὁ τότε ἀρχηγὸς τῆς ἀποστολῆς ὡμίλησε διὰ τὴν ὕπαρξιν Κυπριακοῦ ζητήματος, εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὁ κ. Μαῦρος ὡμίλησεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Κηδεμονιῶν καὶ ὁ κ. Ἀκρίτας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου. Θὰ ἤθελα νὰ ἀπασχολήσω ἐπ’ ἐλάχιστον τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἀναγνώσω ἐπιστολὴν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς ὅλας ἐνεργείας της.

§24Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε;

§25Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ 1951.

§26Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τονισθῇ, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ ξεκαθαρισθῇ τὸ ζήτημα δηλ. ἐπὶ Κυβερνήσεως Βενιζέλου.

§27Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. ... 19 Δεκεμβρίου 1951. Ἀναφερόμενος εἰς τὸ θάρρος καὶ τὴν παρρησίαν μεθ’ ἧς ἀνεκινήσατε τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἐνώπιον τοῦ Ο.Η. Ε. καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Κηδεμονιῶν καὶ Δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, ἐπιθυμοῦμεν νὰ σᾶς ἐκφράσωμεν τὰ θερμὰ συγχαρητήρια καὶ τὴν βαθυτάτην ἐκτίμησιν ἡμῶν καὶ νὰ σᾶς διαβεβαιώνωμεν ὅτι διὰ μιᾶς τοιαύτης πατριωτικῆς χειρονομίας σας συνεδέσατε ἀρρήκτως τὸ ὄνομά σας μὲ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα τῆς δούλης πατρίδος μας. Οὐδόλως ἀμφιβάλλομεν ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ συνεχίσητε ἐργαζόμενοι, μετὰ τοῦ ἰδίου ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ τῆς πανελληνίου ταύτης ἀξιώσεως. Εὐχέτης πρὸς Κύριον». Ὑπῆρξεν ὅμως καὶ ἑτέρα προσπάθεια, ἰδική μου: Κατὰ τὴν 10.5.52 εὑρίσκετο ἐδῶ ὁ Ἄγγλος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν Λόρδος Χάλιφαξ, μὲ τὸν ὁποῖον εἶχον μακρὰν συνομιλίαν, διότι ἐθεώρησα ὅτι ἡ παρουσία του ἐδῶ ἦτο χρήσιμος, λόγῳ τῆς μεγάλης ἐπιρροῆς, τὴν ὁποίαν ἤσκει εἰς τὸ ἐργατικὸν κόμμα, διὰ νὰ βοηθήσῃ τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ. Μετὰ τὴν μακρὰν συνομιλίαν τοῦ ἐπέδωσα καὶ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον παρέλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ εἴχομεν ἀπάντησιν ἐκ Λονδίνου καὶ ἀπὸ τὸν λόρδον Χάλιφαξ καὶ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Βεβαίως, θὰ τεθῇ τὸ ἐρώτημα: Προωθήθη ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου; Πιστεύω, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἀσφαλῶς προωθήθη ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου διὰ τῶν συνεχῶν ὀχλήσεων καὶ διὰ τῶν συνεχῶν ἀξιώσεων πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ δικαίου αὐτοῦ αἰτήματος τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ μίαν ἡμέραν νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν του, σύμφωνα πρὸς τοὺς πόθους καὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Αὐτά, κ. βουλευταί, εἶχα νὰ εἴπω διὰ νὰ ἀποσείσω τὰς αἰτιάσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἔρχομαι καὶ ἐγὼ τώρα, μὲ τὴν σειράν μου νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἰς μὲν τὸ ἐσωτερικὸν ἠκολούθησε πολιτικὴν εὐθυγραμμίσεως πρὸς τὸ λαϊκὸν αἴσθημα, ὑπερθεματίζουσα μάλιστα εἰς τὴν ἀνένδοτην τῶν ἐπιδιώξεων τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ἐθνικοῦ τούτου αἰτήματος, ἐνῷ, ἡ ἰδία ἐμφανίζεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀδρανοῦσα, ἢ λαμβάνουσα πρωτοβουλίας ἀντιθέτους πρὸς τὴν ἐσωτερικήν της τοποθέτησιν, πρωτοβουλίας, αἵτινες ὑπῆρξαν ὀδυνηραὶ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου. Διότι, κύριοι βουλευταί, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ ἀντιφατικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τὴν βάναυσον ἐκτόπισιν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου καὶ ἡ ὁποία ἐκτόπισις καὶ ἐξορία ἔλαβε χώραν ὀλίγας μόνον ἡμέρας μετὰ τὰς προεκλογικὰς διακηρύξεις τόσον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἔλαβε μίαν ἱκανοποιητικὴν τροπήν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα ἔχει, νομίζω, ἐξαντληθῆ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, αὐτὴν τὴν στιγμήν, μία ὅμως εἶναι ἡ διαπίστωσις, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ κάμω. Εἰς οὐδένα ἀρνοῦμαι πατριωτισμὸν καὶ ὅλοι ἐπιδιώκομεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸ αἴτημα, τὸ ἐθνικὸν αἴτημα τῶν Κυπρίων καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ ζήτημα τῆς διαδικασίας εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς εὑρίσκει διαφωνοῦντας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι εἰς τὰς διπλωματικὰς διαπραγματεύσεις, ἡ διαδικασία ὑπεισέρχεται ὡς παράγων κατὰ τὰ 70%. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως, διὰ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε, ἐχρεωκόπησε εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἀπώλεσε τὸ κῦρος της εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Ἡ ἀμφίρροπος πολιτική της, ὡδήγησεν εἰς ὀδυνηρὰς συνεπείας. Ὁ ἀπαγχονισμός, ὡς κοινῶν κακούργων τῶν γενναίων ὑπερασπιστῶν τῆς ἐλευθερίας, ἐγέμισαν ὀδύνην τὰς καρδίας ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐπροκάλεσαν τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἔθνους. Μὲ ἱερὰν κατάνυξιν καὶ μὲ ἄρρητον θαυμασμὸν ὑποκλινόμεθα ἐνώπιον τῶν θυμάτων αὐτῶν, εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Καραολῆ καὶ τοῦ Δημητρίου, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα, θὰ γραφοῦν εἰς τὸ πάνθεον τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας. (Χειροκροτήματα). Καὶ ναὶ μὲν ἡ βάναυσος αὐτὴ πρόκλησις τοῦ δυνάστου τῆς Κύπρου, δὲν πρόκειται νὰ πτοήσῃ, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ χαλυβδώσῃ τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους, ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης φανερόν, ὅτι ἡ πρόκλησις αὕτη ἐρχομένη ὀλίγας μόνον ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνάληψιν προσπαθείας πρὸς συμβιβαστικήν τινα λύσιν, ἔφερε νέαν ζημίαν εἰς τὸ γόητρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα: Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀλιγώτερον ἀγωνιώδης ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν, ὁ λαὸς τῆς Πρωτευούσης, συνῆλθεν εἰς ἕνα πάνδημον συλλαλητήριον, τὴν παραμονὴν τοῦ ἀπαγχονισμοῦ, διὰ νὰ διαδηλώσῃ τὰ αἰσθήματα ἀλληλεγγύης μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ διαδήλωσις αὐτὴ θὰ φέρῃ ἕνα ἀποτέλεσμα, διὰ νὰ σωθῇ ἡ ζωὴ των καὶ ἡ συγκέντρωσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐγένετο τῇ ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα μίαν φοβερὰν καὶ πρωτοφανῆ αἱματοχυσίαν. Τέσσεροι νεκροὶ καὶ ὑπὲρ τοὺς 200 οἱ τραυματίαι, εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Εἰς οἱανδήποτε ἄλλην δημοκρατικὴν χώραν, ὅπου ὑπάρχει τὸ αἴσθημα τῆς Κυβερνητικῆς εὐθύνης, θὰ ἔσπευδον νὰ παραιτηθοῦν τοὐλάχιστον οἱ ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον τὰ μέτρα, διὰ νὰ ἐμποδίσουν μίαν τοιαύτης ἐκτάσεως αἱματοχυσίαν. Ἀλλὰ εἰς τὴν πρωτότυπον δημοκρατίαν, τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα ἀπὸ τριετίας, φαίνεται ὅτι δὲν ὑπάρχουν εὐθῦναι. Τὰ γεγονότα ἐθεωρήθησαν ὅτι ἀφοροῦν τρίτους καὶ μόνον ἀπὸ ἄμβωνος διεκήρυξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ταῦτα ὀφείλονται εἰς ἀναρχικά, ἀνώνυμα ὅμως στοιχεῖα. Ἡ μέθοδος αὕτη, τῆς ἐπιρρίψεως εὐθυνῶν διὰ ἔκτροπα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν, σημειοῦνται ἀποτελεῖ, φαίνεται μόνιμον τακτικὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς μίαν εὐνομουμένην χώραν, ἡ ὁποία διαθέτει Σώματα Ἀσφαλείας καὶ ἱκανὰ καὶ ἔμπειρα καὶ ὅπου προσετέθη εἰς ταῦτα καὶ μία δαπανηρὰ ὀργάνωσις, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς τὴν περίοδον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, ἡ ὁποία ὀργάνωσις, τοὐλάχιστον θὰ ἔπρεπε, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ὕπαρξίν της, νὰ ἐμφανίζεται εἰς τοιαύτας περιπτώσεις. Ἀλλὰ θεωρῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι ἐθνικῶς ἐπιζήμιον, νὰ ἀποδίδωνται συστηματικῶς αἱ εὐθῦναι εἰς ἀναρχικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα πάντοτε παραμένουν ἀνώνυμα καὶ οὐδέποτε συλλαμβάνονται. Θὰ γεννηθῇ εὐλόγως ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἰς τὴν χώραν μας, οἱ ἀναρχικοὶ κυριαρχοῦν, ἡ δὲ Κυβέρνησις εἶναι ἀνίκανος νὰ ἐλέγχῃ τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν γεννηθῇ αὐτὴ ἡ ἐντύπωσις, τίποτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι πλέον εὐπρόσδεκτον διὰ τοὺς ἀντιπάλους τῆς Ἑλλάδος, αὐτὴν τὴν στιγμήν. Τὸ θλιβερὸν αὐτὸ θέαμα τῆς ἀποδόσεως τῶν ἐθνικῶν, εἴτε εἰς τὰ κατώτερα στελέχη τῆς ἀστυνομίας, εἴτε εἰς τὰ ἀναρχικὰ στοιχεῖα, φοβοῦμαι πολὺ ὅτι ἐὰν συνεχισθῇ, θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ λίαν συντόμως εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνευθύνου Κυβερνήσεως. Ὀφείλω αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐκφράσω, ὅλην μου τὴν συμπάθειαν πρὸς τὰ θύματα καὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας καὶ πρὸς τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τὴν ζωήν των, ἢ πρόκειται νὰ μείνουν ἀνάπηροι, διότι ἠθέλησαν νὰ λάβουν μέρος εἰς μίαν ἐθνικὴν ἐκδήλωσιν. Κύριοι βουλευταί, δύο εἶναι οἱ παράγοντες, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπολογίζει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ μία εἶναι ἡ μεσολάβησις τῆς Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας καὶ ἡ ἄλλη ὁ Ο.Η.Ε. Ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἐπειδὴ ἐπὶ μακρὸν διεχειρίσθην τὸν ἐξωτερικὸν τομέα, ὅτι ἡ Ἀμερική, ἡ φίλη μας Ἀμερική, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ἐξέφρασε τὴν συμπάθειάν της πρὸς τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ἀλλὰ σταθερῶς καὶ συνεχῶς μᾶς συνιστοῦσε φρόνησιν καὶ μᾶς ἔλεγεν ὅτι δὲν εἶναι στιγμὴ κατάλληλος διὰ νὰ τὸ φέρωμεν ἐνώπιον τῶν Η.Ε. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ μεγάλη αὐτὴ χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τύχην νὰ ζήσω ἐπὶ τρία ἔτη κατὰ τὸν πόλεμον, ἡ ὁποία ἐμπνέεται ἀπὸ πραγματικῶς ἐλεύθερα αἰσθήματα καὶ σήμερον καταβάλλει ἀόκνους προσπαθείας διὰ νὰ ἐπιτύχῃ μίαν λύσιν ἱκανοποιοῦσαν τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ φαντασθῇ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀμερικανικὴ ὅτι διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, λόγῳ τῶν μεγάλων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα τὴν συνδέουν μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τῶν τυχῶν τοῦ ἐλευθέρου δημοκρατικοῦ κόσμου, δὲν εἶναι δυνατὸν λέγω νὰ φαντασθῶ ὅτι θὰ χαλάσῃ τὰς σχέσεις της μὲ τὴν Ἀγγλίαν, λόγῳ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ὡς πρὸς τὴν προσφυγὴν εἰς τὰ Η. Ε., λυποῦμαι ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι ἡ πλέον ἀκατάλληλος νὰ τὴν ὑπερασπίσῃ. Θὰ ἐξηγήσω διατί. Διότι ἀπὸ τὴν ὅλην συζήτησιν καὶ ἀπὸ τὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐμφαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῶν Ἀγγλικῶν προτάσεων τῆς 21ης Νοεμβρίου, ἐβελτίωσε φραστικῶς τὰς προτάσεις ταύτας, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθη, ἀνέθεσε δὲ τὴν τελικὴν διαπραγμάτευσιν εἰς τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον. Ἐὰν λοιπόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησίς σας ἐχειρίσθη τὸ ζήτημα εἰς τὸν Ο.Η.Ε. τί ἔχετε νὰ ἀπαντήσετε ὅταν οἱ Ἄγγλοι εἰποῦν...

§28Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡ Ἀγγλικὴ πρότασις ἀπερρίφθη καὶ ἀπὸ τὸν Μακάριον καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ διότι ἐσυνεχίζοντο αἱ διαπραγματεύσεις ἐγένοντο ἀλλεπάλληλοι βελτιώσεις τοῦ κειμένου μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἱκανοποιεῖτο ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις καὶ ὁ Μακάριος. Εἴπατε ὅτι ἐφόσον ἀνεπτύχθη ἢ συνίστα τὰς βελτιώσεις ἡ Κυβέρνησις, κωλυόμεθα νὰ ὑπερασπίσωμεν τὴν προσφυγήν, καὶ σᾶς ἀπαντῶ: Οὔτε τὴν ἀρχικὴν Ἀγγλικὴν πρότασιν ἐδέχθημεν οὔτε τὰς βελτιώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ Μακαρίου καὶ Χάρντιγκ.

§29Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, εὔχομαι νὰ ἔχω ἐγὼ λάθος. Πολὺ φοβοῦμαι ὅμως ὅτι τὰς δευτέρας προτάσεις βελτιωμένας λεκτικῶς τὰς ἀπεδέχθητε. Διότι κατὰ ποῖον τρόπον θὰ δικαιολογηθῆτε μὲ τὰς αἰσιοδόξους προβλέψεις τὰς ὁποίας διεκηρύξατε ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν; Καὶ ἐκεῖ εἶναι ὅπου οἱ Ἄγγλοι θὰ σᾶς ἀναφέρουν καὶ τὰς ὁμιλίας τὰς ἰδικάς σας καὶ τὰς ὁμιλίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ θὰ εὑρεθῆτε εἰς πολὺ δύσκολον θέσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§30Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Πρέπει νὰ γνωρίζετε —καὶ θὰ τὸ εἴπω ὅταν μοῦ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω— ὅτι αἱ δηλώσεις ἐκεῖναι ἦσαν περίπου ταυτόσημοι μὲ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας, ἐὰν ἐνθυμῆσθε ἔκαμε κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ὁ Μακάριος. Λέγω, ὅτι ἐσημείωσε πρόοδον τὸ θέμα, ὅτι τὸ χάσμα ἐσμικρύνθη καὶ ὅτι διατηρεῖ πάντοτε τὴν ἐλπίδα, ὅτι τελικῶς ἡ Ἀγγλία θὰ κάμῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐζητούσαμεν. Ἐπαναλαμβάνω, αἱ δηλώσεις αὐταὶ ἐγένοντο ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ἀπὸ μέρους τοῦ Μακαρίου καὶ ὑπῆρξαν περίπου ταυτόσημοι, διότι ὑπῆρχεν εἰς ἀμφοτέρους ἡ ἐντύπωσις, ὅτι οἱ Ἄγγλοι εἰλικρινῶς διαπραγματεύονται. Δὲν μᾶς δεσμεύουν, λοιπόν, αὐταί, τίποτε, διὰ νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν Ο.Η.Ε.

§31Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνεθέσατε εἰς τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον νὰ διεξαγάγῃ τὰς διαπραγματεύσεις —αὐτὸ τοὐλάχιστον τὸ συμπέρασμα τὸ λογικὸν ἐξάγεται— ὅτι εἶσθε σύμφωνοι πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτὰς καὶ μόνον ὅτε ὁ Μακάριος τὰς ἀπέρριψεν, ἠναγκάσθητε ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ κηρυχθῆτε ἀλληλέγγυος πρὸς τὸν Ἐθνάρχην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἀποκομίζομεν. (Χειροκροτήματα.

§32Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Μετὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις πρὸς τὸν Μακάριον ἐζήτησε τὴν παρέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συστήσῃ εἰς τὸν Μακάριον νὰ ἀποδεχθῇ ἔναρξιν συζητήσεων. Εἰς ἀπάντησιν ἐκάμαμεν τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου καθορίσαντες τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς ἠδύνατο νὰ ἐπιτραπῇ ἔναρξις συζητήσεων καὶ εἴπομεν εἰς τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, ὅτι ἡ πρότασις τῶν βρεττανῶν εἶναι ἀπαράδεκτος. Τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ τὸ συνετάξαμεν ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὸν Μακάριον. Κατὰ συνέπειαν ἦτο ἔκτοτε εὐθυγραμμισμένη ἡ πολιτική μας μὲ τὸν Μακάριον μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς διακοπῆς τῶν διαπραγματεύσεων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Δικαιολογεῖται ἡ παρέμβασίς μου διότι σεῖς εἴπατε ὅτι τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐμπόδιον διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ἀληθές, διότι τίποτε δὲν ἐδέχθη καὶ ἀπὸ τίποτε δὲν δεσμεύεται ἡ Κυβέρνησις.

§33Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ θέσις σας θὰ εἶναι πολὺ ἀσθενὴς καὶ θὰ τὸ ἀντιληφθῆτε ὅταν εὑρεθῆτε ἐκεῖ πέρα.

§34Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§35Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐχαρίστως.

§36Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἐχάραξε τὴν πολιτικήν της μὲ τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου. Εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου δὲν περιέχεται τὸ αἴτημα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας. (Θόρυβος ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, κωδωνοκρουσίαι). Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς Βουλὰς τὴν εὐθύνην τῆς συμπεριφορᾶς τῆς πλειοψηφίας ἔχει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§37Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ὅπως καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κ. Πρόεδρε, ἔχουν τὴν εὐθύνην τῆς συμπεριφορᾶς τῶν κομμάτων των. Καὶ ἐρωτῶ: Πότε ἐγὼ ἐνεθάρρυνα τὴν πλειοψηφίαν νὰ θορυβῇ;

§38Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πάντοτε.

§39Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ἐγὼ οὐδέποτε. Σεῖς πάντοτε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω μακρὰν παρουσίαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Διὰ πρώτην φορὰν ἐμφανίζεται πλειοψηφία ὠργανωμένη ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου διὰ νὰ δημιουργῇ θόρυβον καὶ ἐμποδίζῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§41Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος......

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ συνεχίσω τὸν λόγον μου, κατόπιν θὰ ὁμιλήσετε. Καὶ αὐτή, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ πλήρης εὐθύνη, τὴν ὁποίαν φέρει ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπαγγελθῆ νέα, πολιτικὰ ἤθη εἰς τὸν τόπον. Καὶ ἔρχομαι πάλιν... (Φωναί, θόρυβος ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, κωδωνοκρουσίαι). Ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις! Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὅταν εὐδοκήσῃ ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἀκόμη δὲν ἔχει ἐξοικειωθῆ μὲ τὸ ἀπροσδόκητον γεγονὸς τῆς παρουσίας της εἰς τὴν Βουλὴν νὰ σεβασθῇ τὸν Κανονισμόν, θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἔλαβα τὸν λόγον. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐχαράξατε ὡς Κυβέρνησις μίαν πολιτικὴν μὲ τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, τὸ ὁποῖον καθὼς σεῖς ἐδηλώσατε, εἶναι τὸ μοναδικὸν ἔγγραφον κείμενον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος. Εἰς τὸ κείμενον αὐτὸ τῆς 5ης Δεκεμβρίου δὲν περιέχεται οὔτε ἡ ἄμεσος οὔτε ἡ τακτὴ προθεσμία πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε., σᾶς εἶπεν ὅτι ὅταν φθάσετε εἰς τὸν Ο.Η.Ε. διὰ νὰ ὑπερασπίσετε τὴν προσφυγήν, θὰ ἐπικαλεσθοῦν οἱ ἀντίπαλοί μας αὐτὸ τὸ κείμενον διὰ νὰ ἀποστομώσουν τοὺς ἐκπροσώπους σας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§43Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὲ τὰς διακοπάς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ἠναγκάσατε νὰ μείνω εἰς τὸ βῆμα περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι συνηθίζω.

§44Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Δὲν πρόκειται ὁ Ὀργανισμὸς τῶν Ἡνωμ. Ἐθνῶν, δεχόμενος τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, νὰ ὁρίσῃ προθεσμίαν...

§45Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως....

§46Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Καταλογίζετε εὐθύνας εἰς τὴν πλειοψηφίαν, αἵτινες εἶναι δυνατὸν διὰ τὴν πλευρὰν τὴν ἰδικήν σας νὰ εἶναι βαρύτεραι! Ὅσον ἀφορᾷ τὰς συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ γνωρίζετε ὅτι καταβάλλω ἐπίμονον καὶ συνεχῆ προσπάθειαν ὅπως αὗται διεξάγωνται εἰς ἤρεμον ἀτμόσφαιραν. Συνεπῶς, κακῶς ἐπικαλεῖσθε τὴν ἰδικήν μου παρέμβασιν καὶ ἐπικρίνετε τὴν πλειοψηφίαν. Λέγω, λοιπόν, διὰ νὰ μὴ δημιουργοῦνται ψευδεῖς ἐντυπώσεις παρὰ τῷ λαῷ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ λαός, ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς τῶν Ἡνωμ. Ἐθνῶν δὲν πρόκειται νὰ δώσῃ τὴν τελικὴν λύσιν, οὔτε πρόκειται, ἀναγνωρίζων τὴν αὐτοδιάθεσιν διὰ τὴν Κύπρον, νὰ τάξῃ προθεσμίαν. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν θὰ γίνουν καὶ πάλιν διαπραγματεύσεις καὶ ὑπάρχει ἡ προοπτικὴ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀποφάσεως καὶ τῆς διεθνοῦς Κοινῆς Γνώμης ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον ἀρνεῖται ἡ Ἀγγλία, νὰ τὸ κάμῃ μετὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. (Χειροκροτήματα).

§47Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι ὑπάρχει κάποιο σφάλμα εἰς τὸν συλλογισμόν σας καὶ νομίζω ὅτι αἱ περισσότεραι παρεξηγήσεις γύρω καὶ ἀπὸ τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως προῆλθον ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ λέξις αὐτοδιάθεσις εἰς ὅλα τὰ κείμενα καὶ εἰς τοὺς διαφόρους ὀργανισμοὺς ἔχει τελείως διαφορετικὴν σημασίαν. Ὅταν ὁμιλοῦμεν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη περὶ αὐτοδιαθέσεως δὲν ζητοῦμεν τὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, διότι αὐτὴ ἔχει ἀναγνωρισθῆ ἤδη. Ζητοῦμεν τὴν ἄμεσον ἐφαρμογήν της. Δηλαδὴ σημαίνει ὅτι ἐὰν αὔριον τὸ πρωΐ εἴμεθα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις ὅτι ὑπάρχει αὐτοδιάθεσις διὰ τοὺς Κυπρίους, αὐτὸ σημαίνει σύστασιν πρὸς ἄμεσον ἐφαρμογήν. Ἔναντι αὐτοῦ τοῦ αἰτήματος τὸ αἴτημα τῆς ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας εἶναι ἤδη μικρότερον, διότι δὲν ὑπάρχει προθεσμία διὰ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Τὸ αἴτημα ὅμως τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀορίστως εἶναι ἔτι μικρότερον ἀκόμη. Ὅταν λοιπὸν ὁμιλῆτε εἰς τὰ κείμενα, εἴτε τῆς 5ης Δεκεμβρίου εἴτε ὁποτεδήποτε, ὅτι ζητοῦμεν τὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, εἴμεθα μίλλια μακρυὰ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογήν της. Καὶ ὡς ἐκ τούτου αὐτὸ φαντάζομαι θέλει νὰ εἴπῃ καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Θὰ εὑρεθῆτε, προσέξατε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εὑρεθῆτε ἔχοντες ζητήσει ἁπλῶς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ εὑρεθῆτε κατὰ τὴν διαδικασίαν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, εἰς μίαν πάρα πολὺ δύσκολον θέσιν διότι θὰ σᾶς εἴπουν ὅτι ἐκακοποιήθησαν ἤδη τὰ αἰτήματά σας.

§48Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἐφ’ ὅσον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν δὲν ὑπῆρχεν ἀπόφασις περὶ αὐτοδιαθέσεως, δεδομένου ὅτι ἀμφότεραι αἱ προσφυγαί μας κατὰ τὸ παρελθὸν ἀπερρίφθησαν, ἐζητεῖτο ἡ ἀναγνώρισις ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ ἐζητεῖτο συγχρόνως νὰ συζητηθῇ καὶ ὁ χρόνος τῆς ἐφαρμογῆς της. Συνεπῶς, δὲν κωλύει τίποτε τὸ νὰ ζητήσετε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν πρόκειται, ὡς γνωστόν, νὰ τάξουν προθεσμίαν.

§49Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἄμεσον.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ, μὴ κάμνετε διακοπὰς διὰ νὰ συνεχίσῃ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως.

§51Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς λαμβάνουν χώραν εἰς τὴν Κρήτην ἑορταὶ ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῆς μάχης τῆς Κρήτης, ἡ ὁποία μάχη θὰ ἀποτελέσῃ μοναδικὸν παράδειγμα εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς πολεμικῆς τέχνης. Ἡ ἐπέτειος αὐτή, μᾶς μεταφέρει εἰς τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὡρθώθη ἐναντίον τοῦ εἰσβολέως καὶ ἐτάχθη τότε παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Ἀγγλίας διὰ τὴν ὁποίαν ἐπιστεύσαμεν ὅτι ὄντως ἐμάχετο ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σύμπας ὁ Κρητικὸς λαὸς μὴ ἐξαιρουμένων οὐδὲ τῶν γυναικῶν, ἔλαβε μέρος εἰς τὴν μάχην διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ πατρίου ἐδάφους διὰ νὰ βοηθήσῃ τὰ μαχόμενα στρατεύματα τῶν Ἑλλήνων, τῶν Ἄγγλων, τῶν Αὐστραλῶν καὶ Νεοζηλανδῶν. Θέλω νὰ βεβαιωθῆτε, κύριοι βουλευταί, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἦτο εὐτυχέστερος ἐμοῦ ἐὰν αἱ φιλικαὶ σχέσεις μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Αὐτοκρατορίαν ἀποκαθίσταντο. Θὰ ἐχαιρετοῦσα τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ σχέσεις αὐταὶ θὰ εἰσήρχοντο εἰς τὴν κοίτην τῆς πατροπαραδότου Ἑλληνοαγγλικῆς φιλίας. Ἀλλὰ διὰ νὰ συμβῇ τοῦτο, πρέπει νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις τὸ ἠθικόν της χάος, διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι οὔτε δυναμικόν, οὔτε πολιτικὸν οὔτε στρατιωτικόν. Εἶναι ζήτημα ἠθικόν. Καὶ θὰ πρέπει νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὅτι ὀφείλει νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ ἀποφασίσῃ διὰ τὴν τύχην του. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐὰν ἐδόθη τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τὸ Σουδάν, εἰς τὴν Τριπολίτιδα, εἰς τὴν Λιγερίαν καὶ ἐσχάτως ἀκόμη εἰς ἕνα μικρὸν κρατίδιον τοῦ ὁποίου τὴν ὕπαρξιν μέχρι προχθὲς ἠγνόουν, τὸ Τόγκο, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ἡμεῖς ὅτι θὰ ἀρνηθοῦν τὸ δικαίωμα εἰς ἕνα πολιτισμένον, γενναῖον καὶ ὑπερήφανον χριστιανικὸν λαὸν εἰς τὸν Κυπριακόν. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχουν δύο παράγοντες διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπάρχουν μόνον δύο δρόμοι, ὁ ἕνας εἶναι ὁ δρόμος τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὸ θάρρος, ὀφείλει μὲ ἀποφασιστικότητα νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας της καὶ νὰ προχωρήσῃ πρὸς μίαν συμβιβαστικὴν λύσιν. Ἐὰν ὅμως ὅπως ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀντιλαμβάνομαι, ἡ θέσις τῆς Μ. Βρεταννίας γίνεται καθημερινῶς περισσότερον ἀδιάλλακτος, νομίζω καὶ πρέπει νὰ τὸ διακηρύξωμεν ἀπεριφράστως ὅτι σύσσωμον τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ὀφείλει νὰ εὑρεθῇ παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων, εἰς τὸν ἀγῶνα των, ὁ ὁποῖος εἴτε τὸ θέλουν, εἴτε δὲν τὸ θέλουν θὰ στεφθῇ τελικῶς ἀπὸ ἐπιτυχίαν. (Χειροκροτήματα).

§52Β. ΑΝΑΣΤΑΣΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπεβλήθη πρότασις περὶ καθιερώσεως τοῦ τετάρτου διὰ τὰς ὑπολοίπους ἀγορεύσεις.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον ἡ ἑξῆς πρότασις:

ΠΡΟΤΑΣΙΣ

Οἱ ὑπογεγραμμένοι βουλευταί, προτείνομεν ὅπως τὸ ὅριον ὁμιλίας περιορισθῇ εἰς 15′. Οἱ προτείνοντες Β. Ἀναστασᾶτος, Μ. Γλύκας, Ι. Παπαρτεμίου, Ἀθ. Γκελεστάθης Ι. Δεληγιαννάκης, Δημ. Στεφάνου, Γεώργ. Βιτούλιας, Χρ. Βαφέας, Ι. Νικολίτσας, Σ. Μακρόπουλος, Α. Σχινᾶς, Θ. Κονίτσας, Τ. Μιχαηλίδης, Β. Κρῖκος, Ι. Λύρας, Ὀσμὰν Οὐστουνέρ, Λ. Μπίστης, Στ. Ἀλιπράντης Π. Κάβδας, Ἐμμ. Κεφαλογιάννης, Ἀλεξ. Δεληγιαννίδης, Δημ. Βακάλης, Θεμ. Μπάλλας, Δημ. Κολιαπίδης, Γρ. Παπαδόπετρος, Γ. Οἰκονομόπουλος, Ἀχ. Γεροκωστόπουλος, Χρ. Γουλόπουλος Ι. Κοντοβράκης, Π. Σταυρόπουλος, Ἐμμ. Γαλενιανός, Ν. Σπέντζας, Χρ. Γκαργκάνας. Παρισταμένων τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν, αὕτη νομοτύπως ὑποβάλλεται. Ἐκ τῶν ἀντιλεγόντων ὁ κ. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§54Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι μὲ ἐκπλήσσει ἡ τακτικὴ τῆς πλειοψηφίας εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Συζητεῖται πρότασις μομφῆς ὅπου ὑποτίθεται ὅτι τὴν πρωτοβουλίαν τὴν ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἡ πρότασις αὕτη συζητεῖται τρεῖς τώρα, ἡμέρας καὶ ἔχομεν περιθώριον 5 ἡμερῶν κατὰ τὸ Σύνταγμα. Δεδομένου δὲ ὅτι τὰ δύο πρῶτα εἰς ἀριθμὸν κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδήλωσαν ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς των δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν ἄλλοι, ἔχομεν τὴν πιθανότητα ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἐξαντληθῇ ἀπόψε. Συνεπῶς ἡ πρότασις, ποίαν ἔννοιαν δύναται νὰ ἔχῃ;

§55Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Πέραν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐπιζητεῖται διὰ τῆς προτάσεως, ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, συμφωνία μεταξὺ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Κυβερνήσεως, νὰ ἰσχύσῃ τὸ τέτατρον ἀπὸ σήμερον. Ἡ ἀρχικὴ μάλιστα συμφωνία ἦτο νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τέταρτον μετὰ τοὺς τρεῖς πρώτους ρήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κατόπιν ὅμως ἰδικῆς μου προτάσεως, ὅπως περιληφθοῦν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ αἱ σχετικαὶ ἐπερωτήσεις, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντεπρότεινε νὰ μὴ ἰσχύσῃ τὸ τέταρτον διὰ τὰς δύο τοὐλάχιστον πρώτας συνεδριάσεις. Συνεπῶς δὲν ἐπιμένω παρὰ ἐπὶ μιᾶς συμφωνίας, ἡ ὁποία ἀποσκοπεῖ εἰς τὸ νὰ τερματισθῇ αὔριον βράδυ ἡ συζήτησις. Τὸ ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν ἄλλοι ρήτορες ἐκ τῶν δύο κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἔχει σημασίαν, διότι ὅπως γνωρίζετε, μέχρις ὅτου κηρυχθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις δύναται πᾶς τις νὰ ἐγγραφῇ. Προκειμένου ὅμως νὰ τελειώσωμε τὴν συζήτησιν ἐντὸς τῆς προθεσμίας, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τέταρτον καὶ ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγεγραμμένων δὲν εἶναι μεγάλος, θὰ ἠδύνατο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ τέταρτον μὲ κάποιαν ἐλαστικότητα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ δεχόμενοι τὴν πρότασιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἠγέρθησαν οἱ περισσότεροι. Συνεπῶς ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Ἐξαιρεῖται πάντοτε ὁ κ. Γρηγορίου, ὁ ὁποῖος ἔχει καταθέσει ἐπερώτησιν καὶ ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΔΑ κ. Πασαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§57Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα, ποὺ τίθεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, θέλω νὰ εἴπω δύο λέξεις γιὰ τὸν κ. Πρόεδρο τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι προσκολλημένος στοὺς τύπους καὶ λησμονεῖ πολλὲς φορὲς τὴν οὐσίαν. Χθὲς διότι μὲ προεκάλεσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Θεοτόκης, ἔπρεπε νὰ μὲ ἀφήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ ἀπαντήσω. Ἀλλὰ ἀντ’ αὐτοῦ ἤρχισε νὰ κτυπᾷ τὰ κουδούνια, τὰ ὁποῖα μὲ ἐκνευρίζουν πολύ. Φυσικὰ δὲν μὲ φοβίζουν, διότι ἐμὲ τίποτε δὲν μὲ φοβίζει, ἀλλὰ μὲ ἐκνευρίζουν. Ἀρχηγὸς εἶμαι καὶ ἐγὼ καὶ δὲν μὲ διώρισε κανένας, ἀλλὰ προῆλθον ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν Λαόν. Δι’ ἐμὲ ἀρχηγὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατέρχεται μὲ αὐτοτελὲς πρόγραμμα εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ψηφίζεται, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ὁ τύπος λέγῃ νὰ τὸν ἀκολουθοῦν 10 βουλευταί, διότι ὁ τύπος αὐτὸς εἶναι ξεπερασμένος. Ὁ Κυβερνητικὸς τύπος λέγει ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις κωλυσιεργεῖ καὶ δὲν δύναται ἔτσι ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ δημιουργικόν της πρόγραμμα. Ἀλλὰ διότι, κύριοι, δημιουργεῖται ἡ κατάστασις αὐτὴ ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δι’ αὐτὸ ἡ Ἀντιπολίτευσις φέρει τὸ θέμα εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν δυσπιστίαν της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Γ. Πλατῆς). Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐνδιαφέρεται μόνον διὰ τὰ διπλωματικά. Δὲν ἐνδιαφέρεται νὰ ἀκούσῃ τί θὰ εἴπουν οἱ ρήτορες καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων.

§58Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξ.). Δι’ ἐμὲ λέγετε;

§59Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ναί, διὰ σᾶς λέγω. Ἐγὼ σᾶς ἤκουσα, ὅπως ἀκούω τὸν κάθε ἕνα. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις εἶναι πεπεισμένη ὅτι τὰ 165 καθίσματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετακινηθοῦν, δι’ αὐτὸ γίνεται αὐτὸ ποὺ γίνεται. Καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς ἔχει δίκαιον ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. ἀλλὰ μόνον ὑπαινιγμοὺς ἔκαμε καὶ δὲν ἔφερε τὸν συλλογισμόν του ἕως τὸ τέλος. Τί γίνεται; Εἰς τὸν τόπον μας δυστυχῶς – τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν λειτουργεῖ κανονικῶς.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν Ρωσίαν λειτουργεῖ κανονικῶς;

§61Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἀφήσατε τὴν Ρωσίαν. Θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ διὰ τὴν Ρωσίαν, ἀλλὰ νὰ μείνετε εἰς τὰ καθίσματά σας. Τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας, κανονίζεται ὑπὸ δύο παράγοντας. Ὁ ἕνας παράγων εἶναι ὁ κυρίαρχος λαός, ὁ ἄλλος παράγων εἶναι ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος. Καὶ διὰ νὰ μὴ γίνουν παρεξηγήσεις ἐκ μέρους τῆς Δεξιᾶς ἢ τοῦ Κέντρου, θέλω νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀναμιγνύω τὸν Ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος μέσα εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν λειτουργεῖ κανονικῶς. Καὶ εἶπον, ὅτι δύο εἶναι οἱ παράγοντες, ὁ κυρίαρχος λαός, διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὁ Ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος. Μὲ αὐτὰ τὰ δύο ζητήματα θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὀλίγον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις πάντοτε λέγει, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἐδῶ μέσα, τὰ 165 καθίσματα, δὲν ἐκπροσωποῦν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Γι’ αὐτὸ κάθε ἡμέρα ἠμπορεῖ νὰ θέσῃ ζήτημα δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Θόρυβος). Θὰ καθίσετε νὰ μὲ ἀκούσετε. Ἐγὼ ὁμιλῶ καὶ γιὰ τὸν λαό. Μὲ καταλαβαίνετε; Ἐξηγοῦμαι: Διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ διαφωτίσωμεν σᾶς. (Χειροκροτήματα). Δὲν φθάνει ὅμως ποὺ δὲν ἐκπροσωπεῖτε τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ, ἔχετε καὶ τυφλὴ πειθαρχία στὸ Κόμμα σας. Ἐπειδὴ εἴσαστε ἡ πλειοψηφία ἐδῶ μέσα, δὲν σημαίνει ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ πιέζετε τὴν μειοψηφίαν. Εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, ἡ μειοψηφία ἔχει ἀπαραβίαστα, ἄγραφα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπορεῖ ἡ πλειοψηφία νὰ τὰ παραβιάζῃ. Ἀλλὰ ἐδῶ, δυστυχῶς, παραβιάζονται. Καὶ αὐτὸ γίνεται γιατὶ ἔχετε ἄλλες τάσεις, οἱ ὁποῖες γίνονται φανερὲς ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι διατηρεῖτε καὶ ἐνισχύετε παρακυβερνητικὰς ὀργανώσεις ὅπως ὁ ΙΔΕΑ καὶ ἡ ΚΥΠ. Πῶς ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Καραμανλῆ;

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ εἴπατε.

§63Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι. Δὲν τὰ εἶπα ἀκόμη. Προητοιμάσθη καὶ διωρίσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ Καραμανλῆ καὶ προητοιμάσθη νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀσχέτως τοῦ τί θὰ πῇ ὁ κυρίαρχος λαός.

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ 18 βουλευτὰς ἐβγάλατε.

§65Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ ἐπιβάλατε τὴν τάξιν.

§66Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην, ἠμπορῶ νὰ τοὺς ἀντιμετωπίσω μόνος μου.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος. Ὁ ρήτωρ ἔχει δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ καὶ νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις του. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν ὑπερασπισθῶ. Ἐκπροσωπεῖ ἕνα Κόμμα. Συνεπῶς ἀφήσατε νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις του.

§68Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ὅταν ὁ θεωρητικὸς τῆς Δεξιᾶς κ. Κανελλόπουλος, ἐξέφρασε χθὲς δυσπιστίαν πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς ΕΔΑ, ἦτο γιὰ τοὺς βουλευτὰς τῆς ΕΡΕ μέσα εἰς τὸν Κανονισμόν. Ὅταν σήμερα ἔρχεται ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν πολιτικήν της, οἱ κύριοι τῆς Δεξιᾶς ἐπικαλοῦνται τὸν Κανονισμόν. Ἔλεγα λοιπόν, ὅτι ἀφοῦ παραβιάζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, διότι ἡ πλειοψηφία ἐδῶ στὴ Βουλὴ ἐκπροσωπεῖ τὴ μειοψηφία τοῦ λαοῦ καὶ δὲν ἀρκεῖται σ’ αὐτὸ ἀλλὰ δὲν λαμβάνει καθόλου ὑπ’ ὄψιν τὴν μειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀποτείνεται καὶ στὸν ἄλλο παράγοντα τοῦ πολιτεύματος. Στὸν Ἀνώτατο Ἄρχοντα. Γι’ αὐτὸ καὶ ἐμεῖς, ἐκτὸς τῆς μομφῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπευθυνθήκαμε καὶ στὸν Βασιλέα.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅπως εἰς τὴν Ρωσίαν.

§70Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ ὁμιλήσωμε παρὰ κάτω διὰ τὴν Ρωσίαν. Προκαταβολικῶς σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι εἶναι μικρὸν τὸ ἀνάστημά σας νὰ κατηγορῆτε τὴν Ρωσίαν. Τώρα πάντως, ὁμιλῶ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ δὲν ἔχετε σεῖς περισσότερα ἀπὸ ἡμᾶς δικαιώματα, ἐπειδὴ θέλετε νὰ μονοπωλῆτε τὸν τίτλον τῆς «ἐθνικοφροσύνης». Ὅλοι ζοῦμε κάτω ἀπὸ μίαν στέγην, ἔχομεν αἰσθήματα Ἑλληνικά, ἔχομεν γλῶσσαν Ἑλληνικήν, ἔχομεν Ἐθνικὴν συνείδησιν Ἑλληνικήν. Ἔχομεν ὅμως πολιτικὰς διαφοράς. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας. Εἴμεθα ὅμως, ὅλοι, Ἐθνικόφρονες. Μόνο μερικοὶ εἶναι ἐθνικοπαράφρονες. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν τῶν ἐθνικοφρόνων. Ἀπετάθημεν λοιπόν, καὶ εἰς τὸν Ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος διὰ νὰ τοῦ θέσωμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ ὁποῖα γίνονται. Ὅτι κινδυνεύει δηλαδὴ ὁ κοινοβουλευτισμός. Ἂν καὶ ὁ Ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος δὲν λάβῃ αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν τότε ὑπάρχει ὁ κυρίαρχος Λαός. Καὶ πρέπει νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων διότι εἶναι μὲν τυπικὰ ἀνεύθυνος, ὅμως οὐσιαστικὰ ἔχει εὐθύνας, περισσοτέρας μάλιστα, διότι διώρισε, στὶς 6 Ὀκτωβρίου τὸν κ. Καραμανλῆν. Ἀλλὰ ἂς ἴδωμεν, ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, κυρίαρχος λαός, ὁ ὁποῖος νὰ ἠμπορῇ νὰ ἐκδηλώσῃ ἐλεύθερα τὴν θέλησίν του; Ἂν δὲν ὑπῆρχε ἡ τανάλια τῆς Ἀστυνομίας, τότε ὁ λαὸς θὰ ἦταν κυρίαρχος. Δυστυχῶς ὅμως, ὑπάρχει ἡ τανάλια αὐτή, τὴν ὁποίαν διατηρεῖ ἡ Κυβέρνησις. Βέβαια, ὑπάρχει ἁμαρτωλὸ φορτίο γιὰ τὴν Κυβέρνησιν. Εὐθύνεται ὅμως ἡ Κυβέρνησις διότι ἐξακολουθεῖ νὰ ἐμφυσᾷ εἰς τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα τὴν ἰδέαν, ὅτι κάθε Ἕλλην ποὺ σκέπτεται διαφορετικὰ ἀπ’ αὐτήν, δὲν εἶναι Ἕλλην καὶ εἶναι ἔξω τοῦ νόμου. Καὶ τώρα μία παρένθεσις, διὰ νὰ σᾶς διαφωτίσωμεν, κύριοι βουλευταὶ τῆς Δεξιᾶς. Ὁ ἀγαπητός μου κ. Κανελλόπουλος, εἶπεν ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο: Ξεύρετε ἀπὸ τὴν ἱστορίαν ὅτι ἡ Δεξιὰ πάντοτε κάμνει μεταρρυθμίσεις. Συμφωνῶ πληρέστατα. Καὶ ἀνέφερε ἕνα παράδειγμα ἀπὸ τὴν Γερμανίαν τοῦ Κάϊζερ. Εἶπεν, ὅτι ὁ σιδερένιος Καγγελάριος Βίσμαρκ, ἔκαμε τὶς Κοινωνικὲς Ἀσφαλίσεις. Καὶ ἦταν δεξιός, δεξιώτατος. Ἀλλὰ παρέλειψεν ὁ κ. Κανελλόπουλος, νὰ εἴπῃ τί ἐγένετο τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς τὴν Γερμανίαν. Ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ ἐργατικὴ τάξις τῆς Γερμανίας —ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁποίας ἦσαν οἱ Σοσιαλδημοκράται — ὠρθώθηκε ἐναντίον τοῦ σιδερένιου Καγγελαρίου καὶ διεκδικοῦσε τὰ δικαιώματά της. Τότε, ἠναγκάσθη, ἡ δεξιὰ τῆς Γερμανίας, ὁ Βίσμαρκ, διὰ νὰ μὴ ἐξαπλωθῇ τὸ ἐργατικὸν κίνημα, ὁ Σοσιαλισμός, νὰ δώσῃ τὶς Κοινωνικὲς Ἀσφαλίσεις. Διότι οὐδέποτε ἡ δεξιὰ ἀφ’ ἑαυτῆς κάμνει μεταρρυθμίσεις. Ἀναγκάζεται νὰ τὶς κάνῃ κάτω ἀπὸ τὴν πίεσιν τῶν προοδευτικῶν δυνάμεων. Αὐτὰ ἂς εἶναι μάθημα, γιὰ σᾶς τῆς δεξιᾶς. Καὶ πάρα πέρα δῆτε τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν πραγματικότητα. Γιατὶ ἔτσι μόνο θὰ καταλάβετε ὅτι δὲν ἠμποροῦν ἐλέῳ Θεοῦ, νὰ σταθοῦν Κυβερνήσεις. Καὶ τώρα, ἄλλη μία παρένθεσις: Ἀνέφερε κάποιος τὴν Ρωσίαν, καὶ ἀφοῦ μὲ προεκαλέσατε, θὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα γιὰ νὰ μάθετε. Εἰς τὰ 1905 ἤμουν φοιτητὴς ἐκεῖ ἐπὶ Τσαρικοῦ καθεστῶτος καὶ εἴμεθα φυλακισμένοι. Ὁ Τσάρος ἠναγκάσθη νὰ δώσῃ φιλελευθέραν διαταγὴν καὶ βγήκαμε ἀπὸ τὰς φυλακάς. Θὰ σᾶς εἰπῶ μερικὰ πράγματα, διότι δὲν γνωρίζετε καὶ ποῖος εἶμαι. Σεῖς νομίζετε, ὅτι ἐπειδὴ ἤμην ἐκεῖ, δὲν εἶμαι Ἕλλην. Τὴν ἱστορίαν μου, ἄν τὴν ξέρατε, ἔπρεπε νὰ βγάζετε τὸ καπέλλο σας, διότι ἔχω θυσίες Ἐθνικές. Σεῖς ἐδῶ, κάτω ἀπὸ τὸν ἐλεύθερον ἀέρα τὰ λέτε. Ἐμεῖς κάτω ἀπὸ τὸν ζυγὸν τῶν Τούρκων, ἐθυσιάσαμε καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφές. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Ἕναν ἀδελφὸ εἶχα, τὸν ἐθυσίασα! Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ ὁμιλῆτε σεῖς γιὰ μένα. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω καὶ κάτι ἄλλο, μίαν ἱστορικὴν ἀλήθειαν. Τὸ κάθισμα δὲν δίδει ἀξίαν εἰς τὸν ἄνθρωπον. Ὁ ἄνθρωπος δίδει ἀξίαν εἰς τὸ κάθισμα. (Χειροκροτήματα). Αὐτὸ τὸ εἶπεν ἕνας μοναρχικὸς εἰς τὴν Τσαρικὴν Ρωσίαν. Καὶ ἐὰν θέλετε καὶ τὸ ὄνομά του —διότι παρ’ ὅλα ποὺ ἐγέρασα, ἔχω τὴν μνήμην μου— εἶναι ὁ Π.......... Μετὰ 5–6 μῆνας οἱ κακοὶ σύμβουλοι τῆς δεξιᾶς ἠνάγκασαν τὸν Τσάρον νὰ καταργήσῃ τὸ φιλελεύθερον Σύνταγμα. Τὰ παρακάτω τὰ ξέρετε, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὰ εἴπω. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθετε νὰ κρίνετε τὰ ἱστορικά γεγονότα καὶ νὰ πέρνετε παραδείγματα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὰ τὰ εἶπον διὰ νὰ δείξω διὰ ποίους λόγους ἀπευθύνομαι καὶ εἰς τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ θέμα: Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει δικαιώματα κοινοβουλευτικὰ καὶ ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος πρέπει νὰ ἀκούσῃ τὰς συμβουλάς της. Σύμβουλοι τοῦ Βασιλέως δὲν εἶναι μόνον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ποὺ κατέχει τὴν ἐξουσίαν, εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Βασιλέα, ὅτι «ὁ λαὸς εἶναι ἐναντίον μου»; Πάντοτε θὰ λέγῃ ὅτι «ὁ λαὸς εἶναι μαζί μου». (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς). Πρέπει νὰ καταλάβουν ὅλοι ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι πολὺ σοβαρά. Καὶ δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ τὴν ἀγνοήσῃ. Κρεμάσθηκαν ἄνθρωποι στὴν Κύπρο, δύο νέα παιδιά. Ἐδῶ σκοτώθηκαν στὴν Ἀθήνα καὶ τραυματίσθηκαν τόσοι ἄνθρωποι καὶ ὅμως δὲν ἐκδηλώθηκε ἀπὸ κανέναν ἁρμόδιον εὐαισθησία καὶ πρωτοβουλία. Παλαιότερα μὲ ἕνα εἰρηνικὸ καὶ ἀναίμακτο συλλαλητήριο ἔπεφταν ὁλόκληρες Κυβερνήσεις, παρητοῦντο ὑπουργοί, ἀντικαθίσταντο ἀνώτατα στελέχη τῆς Ἀστυνομίας. Ἐδῶ δὲν ἔγινε τίποτε ἀπ’ ὅλα αὐτά. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι. (Ὁ κ. Ἰωάννου ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του μὴ ἀκουόμενος). Καὶ παραμένει ἡ Κυβέρνησις, διότι στηρίζεται ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος στὸ ἀστυνομικὸ καθεστὼς καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος στοὺς ξένους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀδιέξοδον τοῦ Κυπριακοῦ, πρέπει νὰ τονίσουμε ὅτι παρ’ ὅλο ποὺ ὅλοι στὴν Ἑλλάδα θέλουν τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθῶντας τὴν ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ποὺ ἀκολουθεῖ, δὲν μπορεῖ νὰ κάνῃ τίποτε. Γιατί οἱ Ἀμερικανοὶ καὶ οἱ Ἄγγλοι δὲν θέλουν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Οἱ κ.κ. Καραμανλῆς καὶ Θεοτόκης δὲν πρόκειται νὰ προωθήσουν τὸ θέμα, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐξακολουθοῦν νὰ βρίσκωνται μέσα εἰς τὴν τανάλια τοῦ ΝΑΤΟ. Πῶς ἠμποροῦσε ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰπῇ εἰς τοὺς συμμάχους της: ἀπαιτῶ νὰ μὴ ἐκτελεσθοῦν οἱ δύο Κύπριοι, ἀφοῦ εἶναι ὑποτελὴς σ’ αὐτούς; Δυστυχῶς, καθ’ ἡμᾶς, ἡ Κυβέρνησις ἔχει μεταβάλλει τὴν Ἑλλάδα σὲ ὄχι ἀνεξάρτητη χώρα. Καὶ ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια εἶναι —καὶ τὴν γνωρίζει ὁ ἀγαπητὸς καθηγητὴς κ. Κανελλόπουλος— ὅτι οἱ δοῦλοι δὲν ἠμποροῦν οὔτε νὰ ὑπερασπισθοῦν οὔτε καὶ νὰ ἐλευθερώσουν τοὺς σκλάβους. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Καραμανλῆ, ἡ δούλη δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐλευθερώσῃ τοὺς σκλάβους. Πρέπει ἡ Ἑλλὰς σύσσωμος νὰ ἀγωνισθῇ. Νὰ ἀποκατασταθοῦν αἱ δημοκρατικαὶ ἐλευθερίαι ἐσωτερικῶς καὶ νὰ ἀποκατασταθῇ καὶ ἡ ἀνεξαρτησία της ἐξωτερικῶς. Καὶ τότε θὰ πᾶμε καὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ ὄχι σὰν ἐπαῖται, ἀλλὰ ἀπαιτητικοί. Καὶ παραπέρα θὰ ἀποταθοῦμε σὲ ὅλους. Ἐμεῖς δὲν ἐπιμένουμε, ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ φύγουμε ἀμέσως ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ὁ κ. καθηγητὴς εἶπε χθές, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀντιδυτικοί. Ἡ ἀλήθεια ὅμως εἶναι, ὅτι ἐμεῖς δὲν εἴμαστε οὔτε ἀντιδυτικοί, οὔτε ἀντιανατολικοί. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσφέρουν ἱκανοποίησιν τῶν δικαίων ἀπαιτήσεών μας, πολιτισμὸν καὶ εἰρήνην. Ἐὰν τὰ δῶρα αὐτὰ τὰ προσφέρουν καὶ οἱ Δυτικοὶ καὶ οἱ Ἀνατολικοί, εὐπρόσδεκτοι εἶναι καὶ οἱ δύο. Ἀλλὰ μέχρι τώρα τί μᾶς προσέφεραν οἱ Δυτικοί; Τὸ ΙΜΡΕ-RIUM BRETTANICUM. Πρέπει νὰ καταλάβετε, ὅτι οἱ στιγμὲς εἶναι ἱστορικὲς καὶ νὰ ἀφήσετε τὰ περὶ Χριστιανικοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ. Χριστιανικο–εὐρωπαϊκὸς πολιτισμὸς δὲν ὑπάρχει σήμερα. Ὑπάρχει μόνον πολιτισμός. Καὶ ὁ πολιτισμὸς ἔχει μέσα πάντοτε σπέρματα πανανθρώπινα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρίζεσθε ὅτι σπέρματα τοῦ Χριστιανικοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ δὲν ὑπῆρξαν καὶ δὲν ὑπάρχουν εἰς τὶς χῶρες, ὅπου τώρα ἐπικρατοῦν «οἱ φοβεροὶ ἐγκληματίαι», οἱ κομμουνισταί, Οἱ ἱστορικὲς λοιπὸν στιγμές, σήμερα, δὲν καθορίζονται ἀπὸ τὸν Εὐρωπαϊκὸ–χριστιανικὸ πολιτισμό. Σήμερα βρισκόμαστε ἀνάμεσα σὲ δύο ἐποχές. Ἡ μία ἐποχὴ εἶναι ἡ ἐποχὴ τοῦ ἀποικιακοῦ ἰμπεριαλισμοῦ καὶ ἡ ἄλλη ἡ ἐποχὴ τῆς ἐθνικῆς καὶ κοινωνικῆς χειραφετήσεως τῶν λαῶν. Ἡ ἐποχὴ τοῦ ἀποικιακοῦ ἰμπεριαλισμοῦ πεθαίνει τώρα. Ὅλοι οἱ ἀποικιακοὶ λαοὶ ἔχουν τὸ σύνθημα: IMPERIUM BRETTANI-CUM DELENTUM ESSE κατὰ τὸ KARTHAQO DELENTAM ESSE τῶν Ρωμαίων. Καὶ ἐμεῖς πρέπει νὰ μὴ εἴμαστε μὲ τοὺς πεθαμένους, ἀλλὰ μὲ τὶς ζωντανὲς δυνάμεις, γιατί ἀλλοιῶς θὰ παρασυρθοῦμε εἰς τὴν καταστροφήν. Ἐμεῖς ὑποστηρίξαμε ὅτι τὸ Κυπριακὸν πρέπει νὰ τεθῇ ἐπὶ ἄλλης βάσεως. Καὶ θὰ λυθῇ μόνον ὅταν ἀποκτήσωμεν τὴν ἀνεξαρτησίαν μας. Μόνον ὅταν ἀποταθοῦμε εἰς ὅλους ποὺ ἔχουν ἀντιαποικιακὴν πολιτικὴν καὶ ὄχι ὅταν προσπαθοῦμε νὰ τὸ λύσουμε μέσα στὰ πλαίσια τοῦ λεγομένου «ἐλευθέρου κόσμου». Τί ἐλεύθερος κόσμος εἶναι, ὅταν δὲν θέλουν νὰ δώσουν αὐτοδιάθεσιν εἰς τοὺς Κυπρίους; Τί ἐλεύθερος κόσμος εἶναι αὐτός, ὅταν δὲν θέλουν νὰ δώσουν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς λαοὺς καὶ ἀναγκάζονται οἱ λαοὶ νὰ χύνουν τὸ αἷμα τους διὰ νὰ τὴν ἀποκτήσουν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότητα. Κι’ ἐμεῖς τὴν κρίνομεν ἀμερόληπτα καὶ ἀντικειμενικά καὶ δὲν κάμνομεν κριτικὴ στεῖραν, ἀλλὰ ὑποδεικνύομεν θετικὰ ποιὰ πολιτικὴ πρέπει νὰ ἀκολουθηθῇ.

§71Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τὸν λόγον. Πρωτίστη ὑποχρέωσις, ἐπιβαλλομένη ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ πρὸς οἱονδήποτε, εἶναι ὁ σεβασμὸς τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους εἰς οἱανδήποτε καὶ ἐὰν εὑρίσκεται παράταξιν, ἐκ μέρους τοῦ οἱουδήποτε ὁμιλητοῦ καὶ καθῆκον ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μου, νὰ τὸ τονίσω, μετὰ σεβασμοῦ, εἶναι νὰ ὑπομιμνήσκετε τοῦτο εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καθίστανται ἐπιλήσμονες τοῦ καθήκοντος τούτου. Ἐνόμισα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἴσως τὸ γεγονὸς — ἄς μοῦ τὸ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ τὸ εἴπω — ὅτι δὲν ἔχει ἰδιάζουσαν εὐχέρειαν λόγου ἢ ὅτι ἀκόμη δὲν γνωρίζει ἀπταίστως τὴν Ἑλληνικήν, ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τοῦ ἐπέτρεψε νὰ ὀνομάσῃ «καθίσματα» 165 ἐκπροσώπους τοῦ Ἔθνους. Ὅταν ὅμως, τὸ τρίτον ἤδη ἐπανέρχεται καὶ ὁμιλῇ, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ὑπομνήσητε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι ὑβριστικῶς συμπεριφέρεται, διότι καὶ πολλάκις μέχρι τοῦδε ἐξετόξευσε καὶ αἰχμὰς καὶ ἐναντίον ἀξιοσεβασμίων συναδέλφων. Ἀλλὰ ὅταν ὑβρίζῃ πλέον καπηλικώτατα, ἔχει ὑποχρέωσιν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀνακαλέσῃ καὶ ἐὰν δὲν τὸ κάμῃ, συναισθανόμενος ὁ ἴδιος τὸ βαρὺ τοῦτο σφάλμα, ἔχετε ὑποχρέωσιν σεῖς νὰ τὸ ὑποδείξετε.

§72Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι ἡ φράσις αὐτή, ἡ κοινοβουλευτικὴ — ἐγὼ δὲν ὑβρίζω κανένα, τὸ λέγω ἀνοικτὰ — «ἀμετακίνητα καθίσματα», εἶναι ὑβριστική, τὴν ἀνακαλῶ. Τελειώνοντας, τονίζω, ὅτι τὸ Κυπριακὸν θὰ μπῇ μέσα στὰ πλαίσια τῆς πολιτικῆς ποὺ διέγραψε καὶ μὲ τοὺς ἀγῶνες τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Κι’ ἐπειδὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν θέλει καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν καὶ νὰ σταθῇ συμπαραστάτης τῶν ἀγώνων γιὰ τὴ λύσι τοῦ Κυπριακοῦ, πρέπει νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν ἐξουσία. Σ’ αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι σύμφωνη σύσσωμος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ἡ ὁποία ὀφείλει ἄμεσα νὰ διακηρύξῃ. Τὸ λέγω εἰς τὴν Λατινικὴν καὶ τὸ μεταφράζω καὶ τὴν Ἑλληνικήν: «Ἕως πότε ἡ Μεγάλη Βρεταννία θὰ κακομεταχειρισθῇ τὴν ἰδικήν μας ὑπομονή». (Χειροκροτήματα).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαληγούρας, ὑπουργὸς Ἐμπορίου, ἔχει τὸν λόγον.

§74Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶχεν εἴπει, ὅτι θὰ ὁμιλήσω μετὰ τὸν κ. Πασσαλίδην, ἠμπορεῖ, ὅμως, νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ κατόπιν νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. ὑπουργέ.

§76Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπ.). Κύριοι συνάδελφοι, διερωτῶμαι, καὶ διερωτῶμαι εἰλικρινῶς, ποῖον εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συζητήσεως καὶ φοβοῦμαι ὅτι δὲν διερωτῶμαι μόνον ἐγώ, ἀλλ’ ὅτι διερωτᾶται καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Πράγματι, συνήλθομεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὴν 2αν Ἀπριλίου. Ὅπως εἶναι φυσικόν, διεξήχθη μακρὰ πολιτικὴ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων καὶ ἐπηκολούθησαν ἔκτοτε, δηλαδὴ ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος μόλις ὑπερβαίνοντος τὸν μῆνα, τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δύο συζητήσεις ἐπὶ τοῦ γενικοῦ πολιτικοῦ θέματος. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θὰ ἀποδώσῃ τὰς ἀλλεπαλλήλους αὐτὰς συζητήσεις εἰς τὴν πρόθεσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ προβάλῃ τὰς πολιτικάς της κατευθύνσεις, ἢ νὰ ἐπιλύσῃ ἕν συγκεκριμένον πολιτικὸν πρόβλημα, διότι ἐὰν αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ πολιτικαί της ἀντιλήψεις θὰ ἠδύναντο καὶ συνοπτικώτερον νὰ διατυπωθοῦν καὶ οὐσιαστικώτερον. Νομίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θὰ ἀποδώσῃ αὐτὰς τὰς συζητήσεις μᾶλλον εἰς τὴν πρόθεσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ φθείρῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν πρόθεσιν ὡρισμένων ἐκ τῶν νεωτέρων στελεχῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ καταστοῦν ὄχι τόσον διάδοχοι τῆς Κυβερνήσεως — δὲν θέλω νὰ εἴπω, κακολογῶν, νὰ γίνουν διάδοχοι τῶν ἰδίων των Ἀρχηγῶν — ἀλλά, πάντως, νὰ ἀναδειχθοῦν ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἰδίας των παρατάξεως. Αὐτός, κύριοι, φοβοῦμαι ὅτι εἶναι ὁ κύριος, ἄν ὄχι ὁ μοναδικὸς σκοπὸς τῆς σημερινῆς συζητήσεως. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§77Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§78Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, ὑπεβλήθη πρότασις μομφῆς. Ἡ πρότασις ἀφορᾷ εἰς τρία ἐντελῶς ἀνομοιογενῆ, διάφορα, ἑτερόκλητα μεταξύ των, θέματα.

§79Γ. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ. Ὑπάρχει καὶ αἷμα...

§80Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Θὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς τὸ αἷμα. Ἡ πρότασις ὑπογράφεται ἀπὸ 35 συναδέλφους, ἀνήκοντας εἰς ὅλας τὰς ἀποχρώσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐρωτῶ: Ἐν ὀνόματι ποίας πολιτικῆς μέμφεσθε τὴν Κυβέρνησιν; Ἐν ὀνόματι ποίας πολιτικῆς, κ. συνάδελφοι, οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν μομφῆς, μέμφονται τὴν Κυβέρνησιν π. χ. ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος; Καὶ ἐρωτῶ π. χ. τοὺς βουλευτὰς τῆς Φ.Δ.Ε. ἐν ὀνόματι τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ ἀρχηγός σας ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἢ ἐν ὀνόματι τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσαν ἀρχηγοὶ ἄλλου κόμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Καὶ ἐρωτῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων; Ἐπὶ τίνι λόγῳ μέμφονται τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ θέματα τὰ οἰκονομικά, προβάλλοντες ποίαν οἰκονομικὴν πολιτικήν, οἱ συντηρητικώτατοι συνάδελφοι τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, οἱ ὁποῖοι ἐσκανδαλίσθησαν ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐξήγγειλε διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, ὅτι πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὰς Ἰδιωτικὰς Ἐπιχειρήσεις Ἠλεκτρισμοῦ; (Χειροκροτήματα). Ἐρωτῶ: Ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς συντηρητικωτάτης πολιτικῆς τῆς οἰκονομικῆς ζητεῖτε ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ πολιτικὴ ἡ ἰδική μας ὑπὸ ἄλλης ἄλλου κόμματος πολιτικῆς; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§81Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος. Ἡ μομφὴ στρέφεται κατὰ τοῦ σκανδάλου Λαδᾶ καὶ θὰ δώσητε λόγον μίαν ἡμέραν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§82Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Ἡ ταραχὴ τῶν κ. συναδέλφων μοῦ προκαλεῖ χαράν τινα. Παρὰ ταῦτα, θέλω νὰ μείνω ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ θέλω νὰ σεβασθῶ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν ἐν συνεχείᾳ. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι διερωτᾶται ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, τί ἥνωσε τὰ διάφορα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα προεκλογικῶς ἰσχυρίσθησαν ὅτι ἔχουν ἓν ἕκαστον διάφορον πολιτικήν, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐξαγγέλλουν ἐφ’ ὅλων τῶν θεμάτων, τῶν ὑπὸ κρίσιν, διάφορον πολιτικήν; Τί σᾶς ἥνωσε, κ. κ. συνάδελφοι, καὶ ποῖος ἐξ ὑμῶν διεκδικεῖ καὶ τίνι θετικῷ τρόπῳ, τὴν ἐξουσίαν;

§83ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΕΩΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§84Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ «ἑνιαίου προγράμματος». Νομίζω ὅμως ὅτι τοιοῦτον ἑνιαῖον πρόγραμμα δὲν ὑπάρχει. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἑνιαῖον πρόγραμμα, τότε θὰ ἠμπορούσατε ὅλοι μαζί, ἐν ὀνόματι αὐτοῦ τοῦ ἑνιαίου προγράμματος, νὰ ὁμιλήσητε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, μὴ ἀπαντᾶτε εἰς τὰς διακοπάς, διότι αὐτὸ δημιουργεῖ σύγχυσιν. Μὴ κάμνετε διακοπάς, διότι θὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν.

§86Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρέπει νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἄλλη ἡ συμπεριφορὰ τῆς Συμπολιτεύσεως πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας ἀπέναντι ἡμῶν, ὅταν ἀγορεύωμεν. Νομίζω ὅτι ἔχομεν ὅλοι κοινὸν συμφέρον νὰ διατηρηθῇ κάποια τάξις εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Φοβοῦμαι, λοιπόν, ὅτι ἕκαστος τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῶν μεμφθέντων τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἐμέμφθη δι’ ἴδιον λογαριασμὸν καὶ οὔτε κἂν διὰ λογαριασμὸν ἑνὸς κόμματος ἤ μιᾶς παρατάξεως γενικωτέρας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἥνωσε τοὺς κ. συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοὺς ὑποβαλόντας τὴν μομφήν, εἶναι μόνον ἡ ἀρνητικὴ πρόθεσις τοῦ νὰ φθείρουν ἁπλούστατα τὴν Κυβέρνησιν. Ἕν σημεῖον, κ. συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἠδύνατο νὰ σᾶς ἑνώσῃ, παρὰ τὴν ἰδεολογικήν σας διαφοράν. Ἕν σημεῖον ἀφορῶν εἰς τὴν ἠθικὴν τάξιν. Ἀλλὰ τότε θὰ ἔπρεπεν ἡ πρότασις μομφῆς νὰ περιορισθῇ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον καὶ θὰ ἔπρεπεν ἐπὶ πλέον, αὐτὸ τὸ σημεῖον, νὰ εἶναι βάσιμον. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξέθεσεν ἤδη, ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ θέματος, τὰς ἀντιλήψεις της. Καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δὲν ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ αἰσθάνεται, ὅτι ἦτο ποτὲ δυνατὸν ἐπὶ θέματος ἠθικῆς τάξεως, τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα ὁ Πρόεδρος αὐτῆς νὰ ἐπιδείξουν μειωμένην εὐθιξίαν. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὁ παραλογισμὸς, ὅτι εἶχε τὴν πρόθεσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ διατηρήσῃ τό, περὶ οὗ ὁ λόγος, πρόσωπον εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἐγνώριζεν ὁ κόσμος ὅλος, τὰ ἰδιαίτερα περιστατικά, τὰ ὁποῖα συνδέονται πρὸς τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο. Καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ κανείς, ὅτι διεπράχθη καθ’ οἱονδήποτε στάδιον σκάνδαλον. Σκάνδαλον, κ. συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἰκονομικόν, σημαίνει παροχὴ ἄνομος. Δὲν σημαίνει τὸ νὰ θεωρήσῃ τινά, πλανώμενος ἔστω, ἄξιον μιᾶς θέσεως, ἡ ὁποία οὐδὲν ἠδύνατο νὰ τῷ προσπορίσῃ, ἡ ὁποία μάλιστα τὸν καθιστᾷ, ἐπειδὴ τὸν προβάλλει, περισσότερον ὁρατὸν καὶ ἑπομένως ὀλιγώτερον δυνάμενον νὰ γίνῃ οἱασδήποτε κυβερνητικῆς εὐνοίας δέκτης. Καὶ ὅλα αὐτά, κ. συνάδελφοι, τὰ γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ. Ὁ καθεὶς εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἔχει τὴν μικρὰν ἢ τὴν μεγάλην του ἱστορίαν. Ἔχει τὴν πολιτικήν του ἱστορίαν καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἡμπορεῖ, κ. συνάδελφοι, νὰ φρονῇ ὁ καθεὶς ὅ,τι θέλει περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἀλλὰ εἶναι γνωστὸν διότι εἶχε τὴν εὐκαιρίαν ἀπὸ 20ετίας πολιτευόμενος νὰ ἐπιδείξῃ τὸ ἦθος του, ὅτι δὲν ρέπει πρὸς οἱασδήποτε μορφῆς εὐνοίας καὶ ὅτι ἔχει ἐπιδείξει πάντοτε, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων του, ὑπερβολικὴν ἴσως σκληρότητα. Δέν σᾶς ἥνωσε, λοιπόν, κ. συνάδελφοι, κανένα ἠθικὸν χρέος διὰ νὰ ἐπιβάλετε τὴν πρότασιν μομφῆς. Σᾶς ἥνωσεν ἡ πρότασις ἡ ἀρνητικὴ τῆς φθορᾶς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐστηρίχθη ἡ πρότασις μομφῆς, θὰ ἔλεγον, εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ἑκάστου ἐκ τῶν ἀγορητῶν πρωτοβουλίαν νὰ ἀποδειχθῇ. Καὶ ἀνεπτύχθη μία εὐγενὴς κατὰ τὰ ἄλλα ἀλλὰ μὴ πολιτικὴ καὶ μὴ οὐσιαστικὴ ἅμιλλα καὶ μετεβλήθη τὸ πολιτικὸν θέμα εἰς ἀγῶνα κοινοβουλευτικῆς δεξιοτεχνίας.

§87Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἀφορᾷ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος.

§88Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ.–Βιομ.). Καὶ ἔρχομαι, κ. συνάδελφοι, εἰς τὰ τρία σημεῖα τῆς μομφῆς. Οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅσοι μέχρι τῆς στιγμῆς ὡμίλησαν, ἀνεφέρθησαν εἰς ἐνεργείας, εἰς τὰς ὁποίας προέβησαν κυβερνήσεις τῶν ὁποίων ἡγοῦντο, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἰδική μας, δὲν ἰσχυρίσθη κ. συνάδελφοι, ὅτι ὑπῆρξε ποτὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐλησμόνησε τὴν ὕπαρξιν τῆς Κύπρου, ὡς νήσου ἢ τὴν ὕπαρξιν Κυπριακοῦ ζητήματος ὡς ἐθνικοῦ αἰτήματος. Βεβαίως οὔτε ὑπῆρξε ποτὲ τοιαύτη Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἀκόμη καὶ εἰς τὰς τραγικωτέρας ὥρας τοῦ Ἔθνους, ὅταν ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ὁ Βʹ, εὑρίσκετο ἐν Κρήτῃ ἢ ὅταν ἐξόριστος ἦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ἀγωνιζομένη εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, συνεχῶς ὅταν ἐδίδετο οἱαδήποτε εὐκαιρία, προεβάλλετο τὸ Ἐθνικὸν τοῦτο αἴτημα. Φυσικὸν ἦτο καὶ αἱ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν Κυβερνήσεις, ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, νὰ ἐπιμείνουν. Τὸ πρόβλημα εἶναι, κύριοι, ποῖος κατέστησε τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα, διεθνές. Ποῖος ἔθεσεν οὐσίᾳ τὸ Κυπριακὸν ὡς θέμα διεθνοῦς πραγματικότητος τῆς σημερινῆς, τῆς ἐνεστώσης, ὄχι ποῖος ἀνεφέρθη μετὰ συναισθηματισμοῦ τινὸς ἢ ἁπλῶς διὰ νὰ ὑπενθυμίσῃ ἢ ἁπλῶς διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ παραγραφή, εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου. Ἡ πολιτικὴ εὐθύνη καὶ ἑπομένως ἡ ἱστορικὴ τιμή, ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς ἕνα ἄνδρα, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει πλέον εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν καὶ ἀπὸ τὸν ὁποῖον οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δικαιοῦται νὰ ἀποτολμήσῃ νὰ εἰσπράξῃ τίτλον οἱουδήποτε, (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως), ἀλλὰ διὰ τὸν ὁποῖον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε δὲν τὸ θέλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔθεσεν οὐσίᾳ τὸ ζήτημα ὡς θέμα διεθνές. Αὐτὸς τὸ ἔθεσε καὶ ὁ ἀγωνιζόμενος λαὸς τῆς Κύπρου τοῦ ὁποίου ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἐξέφρασε τὴν ἐθνικὴν βούλησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§89Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸν ὁποῖον ὅμως ἀπηρνήθη ὁ κ. Καραμανλῆς πρὶν φωνήσῃ ἀλέκτωρ ὡμιλήσας περὶ ἀτυχοῦς χειρισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος.

§90Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σεῖς δὲν λέγετε τίποτε περὶ Παπάγου, εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἐνῷ ἐγὼ ἔλεγα πάντοτε.

§91Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Ἐπὶ τῆς ἱστορίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καλόπιστος ἀμφισβήτησις. Ἔτσι ἔχουν ἀντικειμενικῶς τὰ πράγματα. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἄλλοτε δυστυχῶς, περιεπλάκη εἰς τὴν δίνην τῶν ἐσωτερικῶν μας πολιτικῶν διαφορῶν, θέμα ἀφορῶν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ χρῆζον, ἑπομένως, ἀντικειμενικῆς καὶ ψυχραίμου ἐξετάσεως καὶ ἀντικειμενικῆς καὶ ψυχραίμου ἀντιμετωπίσεως. Καὶ τῆς ἐμπλοκῆς ἐκείνης αἱ πολιτικαὶ συνέπειαι, ἀκόμη βαρύνουν τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας. Ἀλλά, τοὐλάχιστον, κ. συνάδελφοι, ὅταν ἐσημειώθη ἡ διάστασις ἐκείνη, ἐσημειώθη ἐπὶ συγκεκριμένου θέματος καὶ ἡ ἀντίθεσις ἐκείνη εἶχεν ὡς βάσιν διαφορὰν ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῶν δύο ἀντιμαχομένων τότε μερίδων. Καὶ τὴν διαφορὰν ἐκείνην τὴν ἠνόει ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἦτο διαφορά, συγκεκριμένη καὶ καταληπτή. Καὶ ἐν ὀνόματι, πράγματι, μιᾶς οὐσιώδους καὶ καταληπτῆς εἰς ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος διαφορᾶς, ἐπῆλθεν ἀντίθεσις ἐπὶ ἐξωτερικοῦ θέματος. Ἤκουσα, κ. συνάδελφοι, μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀθηνῶν, τὸν κ. Μαῦρον, ὁμιλοῦντα ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι συμφωνῶ πρὸς πολλὰς ἐκ τῶν ἀπόψεών του. Βεβαίως, κ. συνάδελφοι, ἀγωνιᾶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Βεβαίως, κ. συνάδελφοι, ἀγωνιᾶ καὶ ἀγωνίζεται ὁλόκληρος ὁ Κυπριακὸς λαός. Ἀλλὰ ἀπὸ ἡμᾶς ἀναμένει κάτι πλέον τῆς ἀγωνίας. Ἀναμένει, συμμεριζόμενοι τὴν ἀγωνίαν του, νὰ βουλευώμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τοῦ Κυπριακοῦ, δηλαδὴ νὰ λαμβάνωμεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου οὐσιαστικὰς ἀποφάσεις. Εἰς οὐδὲν ὠφελεῖται ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἂν καταδημαγωγῶμεν, ἐκμεταλλευόμενοι τὸ συναίσθημα, τὸ ὁποῖον κατέχει τὸν Κυπριακὸν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἢ ἄν, ἔστω, συναισθηματολογοῦμεν ἁπλῶς, παθητικῶς συμμεριζόμενοι μίαν πανελλήνιον πράγματι ἀγωνίαν. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τὴν ἀγωνίαν τοῦ λαοῦ τὴν υἱοθετοῦν. Ἀλλ’ αὐτὴ γίνεται δι’ αὐτοὺς ἀφορμὴ πράξεων καὶ ὄχι ἀφορμὴ λόγων πατριωτικῶν. Εἶναι εὔκολον, κ. συνάδελφοι, νὰ μεταβάλῃ κανεὶς εἰς Πήγασσον πατριωτικῶν καὶ συναισθηματικῶν ἀοριστολογιῶν τὸ βῆμα αὐτό. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἶμαι τόσον, οὔτε περισσότερον οὔτε ὀλιγώτερον, πατριώτης ἀπὸ οἱονδήποτε εὑρισκόμενον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ νομίζω, ὅτι συμμερίζομαι καὶ ἐγώ, ὅπως τὴν συμμερίζονται ὅλοι οἱ Ἕλληνες, τὴν ἀγωνίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ αὐτὸς ἀκριβῶς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον φοβοῦμαι ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ ἀφιππεύσωμεν ἀπὸ τοῦ Πηγάσσου καὶ νὰ ἀποφασίσωμεν, ὅταν συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, νὰ ἀνερχώμεθα λιτοί, πεζοὶ καὶ συγκεκριμένοι ἐπὶ τὸ βῆμα. Διότι τὴν ὥραν ποὺ ὁμιλοῦμεν ἡμεῖς, ἀγωνίζεται ὁ Κυπριακὸς λαός. Καὶ διότι τὴν ὥραν ποὺ ἐδῶ κάμνομεν ἁπλῶς ἐπίδειξιν πατριωτισμοῦ, ἄλλοι φονεύονται.

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀναφέρεσθε εἰς τὴν πλευράν σας;

§93Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διερωτᾶται τὶ συμβαίνει, ὥστε νὰ μὴ κατανοῇ τὴν μεταξὺ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ πολιτικὴν διαφοράν.

§94Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὴν ἀνεπτύξαμεν σαφέστατα.

§95Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Θὰ ἴδωμεν, ἐὰν τὴν ἀνεπτύξατε σαφέστατα. Εἶπε, πράγματι, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ὑπάρχουν δύο πολιτικαί, ἡ μία τάχα τῆς μειοδοσίας τῆς ἐθνικῆς καὶ ἡ ἄλλη ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀγῶνος. Καὶ ἀνέφερε σειρὰν ἐπιχειρημάτων κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς μειοδοσίας καὶ εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι μὲ τὴν κριτικήν του. Φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπολέμησε σκιώδη, ἀνύπαρκτον φανταστικὴν πολιτικήν. Ὅλα τὰ ἐπιχειρήματά του τὰ υἱοθετεῖ ἡ Κυβέρνησις. Νομίζω ὅτι ἡ πραγματικὴ διάκρισις εἶναι ἡ ἀκόλουθος. Ὑπάρχουν, πράγματι, λογικῶς τὴν ὥραν αὐτὴν δύο καὶ μόνον δύο, δυναταὶ πολιτικαὶ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἡ μία εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς οὐδετερότητος, ἡ ὁποία προϋποθέτει, διὰ νὰ εἶναι συνεπής, ὑποχώρησίν μας ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ, ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τὰς συμμαχίας μας, καὶ ἡ ἄλλη πολιτική, εἶναι πολιτικὴ ἐμμονῆς εἰς τὰς συμμαχίας τοῦ ΝΑΤΟ, ὄχι διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τοὺς Ἄγγλους ἢ διὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ εἰς πεῖσμα καὶ τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Τούρκων καὶ ὄχι μόνον διότι τὸ ἀπαιτοῦν τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα ἀλλὰ διότι τὸ ἀπαιτεῖ καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ συμφέρον τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐτάχθη ρητῶς ὑπὲρ τῆς δευτέρας πολιτικῆς. Καὶ οἱ ἀξιότιμοι κ.κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ Κέντρου, ἐτάχθησαν καὶ αὐτοὶ κατ’ ἀρχήν, καθ’ ὅσον ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, ὑπὲρ τῆς αὐτῆς πολιτικῆς. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν, κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν διαφωνίαι ὡς πρὸς τὸν χειρισμόν. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, ἀφοῦ ἔχομεν τὴν ἰδίαν γενικὴν πολιτικὴν γραμμήν, συμμαχεῖτε τὴν ὥραν τῆς μομφῆς μὲ ἐκείνας πρὸς τὰς ὁποίας δὲν διαφωνεῖτε ἁπλῶς ἐπὶ θεμάτων δευτερευόντων ἐπὶ θεμάτων χειρισμοῦ, ἀλλὰ μὲ ἐκείνας, πρὸς τὰς ὁποίας ἐὰν αἱ δηλώσεις τῶν ἀρχηγῶν σας ἦσαν, καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἦσαν εἰλικρινεῖς, ἀντιτίθεσθε, ριζικῶς καὶ οὐσιαστικῶς καὶ ὑπάρχει μεταξύ σας χάσμα ἀγεφύρωτον. Καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἀπορῶ, πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι, τὴν ὥραν ποὺ φλέγεται ἡ Κύπρος, νὰ ζητᾷ κανεὶς νὰ πέσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ νὰ ἀντικατασταθῇ, κύριοι συνάδελφοι, μὲ ποίαν Κυβέρνησιν; Τί ζητεῖτε, κύριοι συνάδελφοι τοῦ Κέντρου;

§96Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὅ,τι ζητεῖ ἡ φλεγομένη Κύπρος.

§97Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Ἡ φλεγομένη Κύπρος νομίζω, ὅτι ἔχει γίνει ἀντικείμενον πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἀλλαχοῦ. (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι συνάδελφοι, κάθε δέκα πέντε ἡμέρες δημιουργεῖ δῆθεν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἡ Ἀντιπολίτευσις συζήτησιν, καὶ κάθε δέκα πέντε ἡμέρες ὑπάρχει ὑπόσχεσις, ὅτι θὰ μᾶς ἀποκαλύψῃ ποία εἶναι ἡ πολιτική της. Καὶ ὀρθῶς ἐδήλωσεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐάν, ἐπὶ τέλους ἀνελάμβαναν τὴν εὐθύνην νὰ χαράξουν μίαν ὡρισμένην πολιτικὴν διάφορον τῆς ἰδικῆς μας πολιτικῆς, θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ σκέψις περὶ τοῦ νὰ ἀναλάβουν αὐτοὶ τὰς εὐθύνας διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἠμποροῦν νὰ βγάλουν εἰς πέρας αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς, χωρὶς νὰ προβάλλεται οἱαδήποτε πολιτική, νὰ συζητῶμεν ὅτι πρέπει νὰ δημιουργηθῇ Κυβερνητικὴ ἀταξία, χάος, τὴν ὥραν ποὺ ὁ ἀγὼν εὑρίσκεται εἰς τὴν Κύπρον, εἰς ὃ σημεῖον ὁλόκληρος ἡ αἴθουσα γνωρίζει ὅτι εὑρίσκεται; Κύριοι συνάδελφοι τοῦ Κέντρου, μὲ τοὺς ἄλλους συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν ἄκραν ἀριστεράν, δὲν εἶσθε διατεθειμένοι νὰ συνεργασθῆτε. Μὲ ἡμᾶς, τὸ ἐδηλώσατε, δὲν δύνασθε καὶ ἀφοῦ διαφωνεῖτε μὲ τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν, ἔτσι λέτε, καὶ μὲ ἡμᾶς δὲν ἠμπορεῖτε. Τί λύσιν προτείνετε; Ἠκούσθη: Ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικήν. Σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅμως, ὅτι κατὰ τὸν προεκλογικὸν ἀγῶνα, ὅταν ἡμεῖς σᾶς κατηγορούσαμεν, ὅτι σεῖς κατεβαίνατε εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐπὶ μόνῳ τῷ τέλει τῆς μετὰ τὴν ἐνδεχομένην ἐκλογικήν σας ἐπιτυχίαν διαλύσεως τῆς Βουλῆς, σεῖς ἀπὸ τὰ μπαλκόνια, ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἴπατε: Ἄπαγε τῆς βλασφημίας, ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς ὡς ἐκλογὰς προκριματικάς. Τώρα φαίνεται καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου μετενοήσατε καὶ φοβοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, μήπως καὶ ἐπὶ ἄλλων πολλῶν εἰς τὸ μέλλον μετανοήσητε. Διότι νομίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ Κέντρου ὅτι εἰσπράττει τὴν φυσικὴν φθορὰν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ τὴν φυσικὴν φθορὰν τῆς Κυβερνήσεως εἰσπράττει ἀτάραχος καὶ ἤρεμος, ἠρεμωτέρα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀπὸ τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου, ἄλλη μερὶς ἐνθουσιῶσα καὶ ἐνθουσιῶσα τόσον περισσότερον, ὅσον διαπιστώνεται ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ἐρίζομεν μὴ γνωρίζοντες περὶ τίνος ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος τῆς Κύπρου ἐρίζομεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως). Διότι διερωτῶμαι, κύριοι βουλευταί, εἰς τὶ τάχα συνίσταται ἡ βασικὴ διαφωνία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἰσχυριζομένης ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνωμεν ἀνενδότως ἐπὶ μιᾶς φράσεως, μιᾶς ἀπαιτήσεως ἔστω ὡρισμένης. Τότε ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ πρᾶξις θὰ ἐξηντλεῖτο θὰ ἦτο μία πρᾶξις συντελουμένη καὶ ἐξαντλουμένη ἐφ’ ἅπαξ. Θὰ ἐπηγαίναμεν καὶ θὰ ἐλέγαμεν: Ἡμεῖς θέλομεν τακτὴν προθεσμίαν καὶ θὰ ἐπηγαίναμεν μετὰ δύο ἡμέρας καὶ θὰ ἐλέγαμεν τὰ ἴδια καὶ θὰ ξαναπηγαίναμεν πάλιν μετὰ δύο ἡμέρας καὶ θὰ ἐπαναλαμβάναμεν τὰ ἴδια. Εἶναι, κ. συνάδελφοι, αὐτὴ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ καὶ εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου θὰ ἐθεωρεῖτο;

§98Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ποῦ θὰ ἐπηγαίναμεν διὰ νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν συνεχῶς τὴν φράσιν;

§99Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Καὶ εἶναι δυνατόν, ποτέ, κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν ὁμιλίαν ἑνὸς ἀγωνιστοῦ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος περισσότερον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν τιμὴν νὰ εἶναι Κύπριοι ἐνεργοὶ ἀγωνισταὶ δικαιοῦται νὰ ὁμιλήσῃ καὶ σᾶς παραπέμπω ἀκόμη εἰς τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἤσκησεν ὁ Μακαριώτατος Ἀρχιεπίσκοπος καὶ Ἐθνάρχης.

§100Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὅταν θὰ ὁμιλήσῃ ὁ Ἐθνάρχης, τότε θὰ τὰ εἴπωμεν.

§101Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Κύριοι συνάδελφοι, φοβοῦμαι ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ θέμα μὲ πεζότητα, μὲ ρεαλισμὸν καὶ ἀποβλέποντες εἰς τὴν οὐσιαστικήν του ἐπίλυσιν. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζωμεν ὅτι βοηθοῦμεν τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ, ὅτι προχωροῦμεν εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ θέματος ἁπλῶς διαφωνοῦντες καὶ ἁπλῶς δι’ ἀορίστων ἐκφράσεων, περιγράφοντες συναισθήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀκριβῆ καὶ τὰ ὁποῖα κατέχουν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀλλὰ ἡ ἔκφρασις τῶν ὁποίων εἶναι ἄλλων ἀποστολὴ καὶ ὄχι ἀποστολὴ ἐπὶ πολιτικοῦ Σώματος. Ἀποστολὴ τοῦ πολιτικοῦ Σώματος εἶναι νὰ δίδῃ λύσεις. Δὲν θὰ ὁμιλήσω, κ.κ. συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ συλλαλητηρίου. Νομίζω, ὅτι ὑπερεπαρκῶς ὡμίλησεν ἐπ’ αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ τονίσω, μόνον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον χθὲς τὸ βράδυ διακόπτων. Ὁμολογῶ, ὅτι μὲ ἐρεθίζει ἡ συνεχὴς χρῆσις τοῦ ὑπερθετικοῦ βαθμοῦ, τῶν ὑπερθετικῶν ἐκφράσεων. Κυβέρνησις αἵματος! Φυσικὰ μία Ἀντιπολίτευσις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ κριτικὴν καὶ νὰ εἰπῇ, ὅτι κάμνει ἄσχημα τὴν δουλειάν της ἐνδεχομένως ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔπταισεν εἰς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ἀλλὰ νὰ λέγωμεν, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς τὸ συμβάν. Ποῖον γεγονὸς εἶναι πρωτοφανές; Ὅτι οἱ ἀστυφύλακες, ὑποστάντες ἐπίθεσιν ὄχλου, ὡπλισμένου μὲ 2.000 τοῦβλα, ὅτι συνέπεσε τινὲς ἐκ τῶν ἀστυνομικῶν, ἴσως νὰ χάσουν τὴν ψυχραιμίαν των καὶ παρὰ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ρητῶς εἶχε δώσει ἐντολήν, ὄχι διάφορον ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ σωφροσύνη, εἰς ποίαν χώραν τοῦ κόσμου, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν συνέβαιναν αὐτὰ τὰ δυστυχῶς συνήθη πράγματα — εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν Ρωσίαν, εἰς τὴν Ἑλβετίαν. Ποῦ;— Εἰς ποίαν χώραν τοῦ κόσμου θὰ ἐχαρακτηρίζοντο τὰ γεγονότα μὲ τοιαύτας ἐκφράσεις; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε, ὅταν ὁλόκληρος ἡ ψυχολογία τοῦ λαοῦ εἶναι τόσον εὐέξαπτος, ὅτι εἶναι παράδοξον νὰ συμβαίνουν γεγονότα ὡς ἐκεῖνα ποὺ ἐσημειώθησαν; Ὅταν μάλιστα ὑπάρχῃ, διότι ὑπάρχει, μία μειοψηφία, ἡ ὁποία καὶ ὡργανωμένη εἶναι καὶ κάθε λόγον ἔχει νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὰ συναισθήματα τῆς ἀγωνίας, τὰ ὁποῖα κατέχουν τὸν λαὸν καὶ τὴν φυσικὴν νευρικότητα, ἡ ὁποία εἶχε δημιουργηθῆ τὰς παραμονὰς τῆς τραγικῆς ἡμέρας τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν, τὴν τρίτην πολιτικὴν συζήτησιν αὐτῶν τῶν ἡμερῶν, δύο ἢ τρεῖς ἐκ τῶν ὁμιλητῶν ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ οἰκονομικὸν θέμα. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐπιμείνω. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ὅμως, διὰ βραχέων νὰ σᾶς ἐξηγήσω διατὶ πιστεύω, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ δὲν ἔχουν πολιτικὴν καὶ δὲν διεκδικοῦν τὴν ἐξουσίαν ἐν ὀνόματι συγκεκριμένου τινὸς προγράμματος. Θὰ ὁμιλήσω καὶ δι’ ἕνα ἄλλον ἀκόμη λόγον, διότι προεβλήθησαν μερικὰ τεχνικὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα τινὲς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι συμβαίνει νὰ μὴ παρακολουθοῦν τὰ προβλήματα τὰ οἰκονομικά, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς τεχνικῆς, πιθανῶς νὰ ἐθεώρησαν, ὅτι εἶναι ὡς ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως σημαντικά. Ὑπάρχει ὅμως καὶ οὐσιαστικώτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ἀφήσω ἐντελῶς ἄνευ μνείας τὸ θέμα τὸ οἰκονομικόν. Καὶ ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ὁ ἑξῆς: Πιστεύω ὅτι ἡ ἐπίλυσις τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος εἶναι προϋπόθεσις καὶ προϋπόθεσις οὐσιαστικὴ τῆς ἀντιμετωπίσεως οἱουδήποτε ἐξωτερικοῦ θέματος καὶ αὐτοῦ τοῦ Κυπριακοῦ. Διότι, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ προασπισθῇ οἱανδήποτε ὑπόθεσιν, εἴτε ἰδικήν της, εἴτε τῶν Κυπρίων ἀδελφῶν μας, πρέπει νὰ διαθέτῃ ἕνα ὡρισμένον κῦρος. Καὶ νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν δύο προϋποθέσεις τοῦ κύρους αὐτοῦ. Ἡ μία εἶναι νὰ κρατηθῇ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν κάποια τάξις κοινωνικὴ καὶ ἑπομένως κάποια τάξις οἰκονομική. Διότι ἐὰν διαλυθῶμεν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, καὶ ἑπομένως κοινωνικῆς, βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν οἱασδήποτε μορφῆς κῦρος διεθνῶς. Καὶ διότι διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ εἶναι παράγων ὑπολογίσιμος, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ διατηρήσῃ ἓν ὡρισμένον ὕψος στρατιωτικῶν δαπανῶν. Διὰ νὰ ἔχῃ βάρος, διεθνὲς κῦρος, ὁ λόγος ὁ ἰδικός μας, εἶναι ἀνάγκη, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, νὰ ἠμπορῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ ὁμιλῇ ὡς στρατιωτικὴ δύναμις ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ της σημαντική. Διότι, οἱ κύριοι συνάδελφοι τῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου, οἱ ὑποστηρίζοντες ὅτι πρέπει ἐντὸς τῶν πλαισίων τοῦ ΝΑΤΟ νὰ διεκδικήσωμεν —καὶ ἐπ’ αὐτοῦ συμφωνοῦμεν— τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, τὴν αὐτοδιάθεσιν τῶν Κυπρίων, λησμονοῦν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μέσα εἰς τὰ πλαίσια τοῦ ΝΑΤΟ, νὰ ἔχωμεν κῦρος, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύωμεν ὅτι θὰ ἔχωμεν κάποτε, εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον, τὴν συμπαράστασιν τινῶν ἐκ τῶν μελῶν Κρατῶν τοῦ ΝΑΤΟ, ἐὰν δὲν εἴμεθα, ἀποφασισμένοι νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν τὰ αὐτονόητα ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα τυχὸν θὰ προβάλουν εἰς ἡμᾶς αὐτὴν τὴν ὥραν ἀπεφασίζομεν μείωσιν τῶν στρατιωτικῶν μας δαπανῶν; Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ὅσα ἐλέχθησαν ὡς πολιτικὴ τῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, ἀντιφάσκουν πρὸς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν τὰ ἴδια τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου λέγουν ὅτι θὰ ἀσκήσουν ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ πεδίου. (Χειροκροτήματα). Διότι, κύριοι συνάδελφοι, ἀντιλαμβάνομαι ἀπολύτως τὴν θέσιν π.χ. τοῦ κ. Καρτάλη, ὁ ὁποῖος, δὲν εἶπε μὲν εὐθέως, ὅτι θέλει νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ, εἶπεν ὅμως, ὅτι ὑπάρχει ὁριακή τις θέσις, μεταξὺ παραμονῆς καὶ ἀποχωρήσεως ἀπὸ τὸν Ὀργανισμόν. Ἡ θέσις ἄλλωστε αὐτὴ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Καρτάλη ὁμοιάζει μὲ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχει καὶ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου εὑρισκόμενος εἰς ὁριακὸν καὶ σχεδὸν..... (δὲν ἠκούσθη) σημεῖον. Ἀντιλαμβάνομαι τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Καρτάλη. Συνέστησε νὰ μειώσωμεν καταθλιπτικῶς τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις, ὑπεισῆλθε μάλιστα εἰς στρατιωτικὰ θέματα καὶ εἶπεν ὅτι, πρέπει νὰ ἔχωμεν μόνον 40.000 ἐλαφρῶν πελταστῶν τὴν ὥραν ποὺ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἄλλη γειτονικὴ δύναμις, εὑρισκομένη εἰς τὸ παραπέτασμα, διαθέτει τεθωρακισμένας μεραρχίας. Μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα θεωρεῖται χάραξις ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἢ χάραξις οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἡ διατύπωσις ὡρισμένων ἀφορισμῶν: Θέλομεν ἰσοσκελισμένον προϋπολογισμόν, θέλομεν περισσεύματα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ κάμωμεν ἐπενδύσεις. Ποῖα περισσεύματα θέλετε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὅταν αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι εἶναι δεδομέναι καὶ δὲν δύνανται νὰ περιορισθοῦν πέραν ὡρισμένου σημείου; Ποῖα περισσεύματα θέλετε ὅταν λέγετε, ὅτι τὸ μισθολόγιον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εἶναι ἀνεπαρκὲς καὶ πρέπει νὰ αὐξηθῇ; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν πληθωριστικαὶ πιέσεις; Διότι ὡς γνωστὸν, ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, θὰ δώσῃ τὰ μέσα διὰ ν’ ἀσκηθῇ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική. Ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα καὶ ἐπὶ ἑνὸς καθαρῶς τεχνικοῦ θέματος, διὰ νὰ ἴδητε ποία εἶναι ἡ ἀξία τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν θεμάτων. Εἶπε πράγματι, ρήτωρ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκ τῶν πλέον ἐγκρίτων, καὶ τὸν ὁποῖον ἰδιαιτέρως τιμῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Διατί; Διότι ὁ κ. Παπαληγούρας πέρυσι ἦτο ὑπουργὸς Συντονισμοῦ καὶ ἐμείωσε τὸν τόκον κατὰ 2% καὶ ἐφέτος εἶναι οἰκονομικὸς ὑπουργὸς καὶ στέργει εἰς τὸ νὰ ἀνέλθῃ ὁ τόκος κατὰ 2%. Πράγματι τὸ ἐπιχείρημα θὰ ἦτο ἐκ πρώτης ὄψεως συντριπτικόν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῶν ἀλλαχοῦ κρατούντων: Θὰ φέρω παραδείγματα χωρῶν αἱ ὁποῖαι νομίζω, ὅτι θεωροῦνται ὅτι ἔκαναν πολιτικὴν νομισματικῆς σταθερότητος τὰ τελευταῖα χρόνια.

§102Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ σύγκρισις τῶν χωρῶν αὐτῶν μὲ τὴν Ἑλλάδα;

§103Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Θὰ πάρωμεν τὴν Γερμανίαν, τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν.

§104Θ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. ...... (Δὲν ἠκούσθη).

§105Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Βλέπω, κύριε συνάδελφε, εἶσθε καὶ οἰκονομολόγος.

§106Θ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Πάντως ἀπὸ σᾶς καλύτερος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§107Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Ὁ προεξοφλητικὸς τόκος εἰς τὴν Γερμανίαν τὸ 1952 ἦτο 4,5%, τὸ 1953 ἔγινε 3,5%, τὸ 1955 ἔγινε 3%. Εἰς τὰς 8 Μαρτίου 1956 ἔγινε 3½% μετ’ ὀλίγον χρόνον 11 Μαρτίου 1956 ἔγινε 4½% καὶ προχθὲς 21 Μαΐου ἔγινε 5½%.

§108Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Ὁ τόκος τῆς ἐλευθέρας ἀγορᾶς εἰς τὴν Γερμανίαν ποῖος εἶναι;

§109Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Τώρα θὰ τὸ εἴπω. Ἡ Ἀγγλία εἶχε τόκον 4% τὸ 1952, 3,5% τὸ 1953 καὶ τὸ 1954 4,5% καὶ τὸ 1955 5,5%. Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τὸ 1953 1,75%, τὸ 1954 2,5%, τὸ 1955 2,5% καὶ τὸ 1956 τὸ πρωτοφανὲς 2,75%. Αἱ ἀλλαγαὶ τοῦ τόκου εἰς τὰς διαφόρους χώρας —διότι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Καλκάνης δέν ἔχουν τὴν ἰδίαν σημασίαν. Ὕψωσις τοῦ τόκου εἰς τὴν Ἀγγλίαν κατὰ 1% σημαίνει ὕψωσις τοῦ ἐπιτοκίου κατὰ 20%. Ὕψωσις τοῦ τόκου εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ 2% σημαίνει ὕψωσις τοῦ τόκου κάτω τῶν 20%. Ὕψωσις εἰς τὴν Ἀμερικὴν τοῦ τόκου ἀπὸ τὸ 1,5 εἰς τὰ 2,75 σημαίνει ὕψωσις τοῦ ἐπιτοκίου σχεδὸν κατὰ 75%. Καὶ μέσα εἰς ἕνα διάστημα ἑνὸς ἔτους ἐσημειώθη, ὅπως βλέπετε, ὄχι προοδευτικὴ ὕψωσις, ἀλλὰ ἐνίοτε ὕψωσις κυμαινομένη. Βλέπετε λοιπὸν τί συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς χώρας καὶ μόνον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν δύναται νὰ ὑποστηριχθῶσι —παρὰ σοβαρῶν πράγματι συναδέλφων —διὰ νὰ δημιουργῆται ἐντύπωσις, ὅτι ἠμπορεῖ τάχα νὰ ἀποστερηθῇ ἡ πολιτεία ἑνὸς θεμελιώδους μέσου ἀσκήσεως νομισματικῆς καὶ πιστωτικῆς πολιτικῆς. Καὶ μάλιστα εἰς μίαν οἰκονομίαν, ἡ ὁποία εἶναι φιλελευθέρα. Μέχρι τοῦ 19ου αἰῶνος ἡ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου ἦτο ἡ μόνη κατ’ οὐσίαν πολιτικὴ παρεμβάσεως εἰς τὴν χρηματαγοράν. Ἔκτοτε ἐθεσπίσθησαν καὶ ἄλλα μέσα παρεμβάσεως ἱκανὰ νὰ ἐπηρεάσουν τὴν νομισματικὴν καὶ πιστωτικὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύῃ κανεὶς ὅτι, ἔστω καὶ σήμερον, θὰ ἀποστερηθῇ ἡ μικρὰ Ἑλλὰς αὐτοῦ τοῦ ὅπλου τῆς παρεμβάσεως εἰς τὴν πιστωτικὴν ἀγοράν;

§110Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἐγὼ οὐδέποτε διακόπτω, ἐνῷ δέχομαι διακοπάς.

§111Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομ.). Εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι αὐτὸ εἶναι λόγος συνεπείας τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς καὶ νὰ συνδυασθῇ αὐτὸ ὡς ἐπιχείρημα εἰς πρότασιν μομφῆς διὰ νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις;

§112Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, νομίζω ὅτι ἔγινε μία παρανόησις. Ἐγὼ δὲν ἐπέκρινα τὴν πολιτικὴν τῆς αὐξήσεως τοῦ τόκου, αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον θὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις στερεῖται οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ εἶπον, ὅτι σεῖς, δὲν ἐμνημόνευσα ἐσᾶς, τὸ εἴπατε τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1955, εἴπατε, ὅτι ἐπιτέλους ἡ οἰκονομία ξαναβρῆκε τὸν δρόμον της καὶ ἠλαττώθη ὁ τόκος τῶν χορηγήσεων κατὰ 2%. Πρὸ 15 ἡμερῶν εἴπατε ὅτι ὁ τόκος ηὐξήθη κατὰ 2% τῶν χορηγήσεων, διότι ἔτσι θὰ ἠμπορέσῃ νὰ λυθῇ τὸ πιστωτικὸν πρόβλημα. Σᾶς ἠρώτησα, εἰς ποίαν ἀπὸ τὰς δύο πολιτικὰς πιστεύετε; Εἴπατε εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ, ὅτι καὶ εἰς ἄλλας χώρας τοῦ κόσμου γίνεται αὐξομείωσις τοῦ τόκου καὶ ἐφθάσατε μέχρι τοῦ 1910.

§113Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομηχ.). Ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτό, δὲν ἔφθασα εἰς τὸ 1910, ἀνέφερα μόνον τὰ 3 τελευταῖα ἔτη.

§114Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Εἰς ἄλλας χώρας, ὅταν ὁ τόκος αὐξομειοῦται, αὐτὸ γίνεται εἰς ἐκτέλεσιν οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἐνῷ ἐδῶ γίνεται τυχαίως διὰ λόγους δημοκοπικούς, διότι τὸ 1955 ὅταν ἠλαττώθη ὁ τόκος τῶν χορηγήσεων κατὰ 2%, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ δανεισθῇ, ἀλλὰ ὠφελήθησαν τὰ 600 δισεκατομμύρια τῶν παγωμένων ὀφειλετῶν, οἱ ὁποῖοι ὠφελήθησαν ἀπὸ τὸ 2%.

§115Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομ.). Οἱ παγωμένοι ὀφειλέται, κύριοι συνάδελφοι, ὠφελήθησαν τὴν ἐποχὴν ποὺ εἴχατε σεῖς τὴν τιμὴν νὰ διευθύνετε τὸν οἰκονομικὸν τομέα, διὰ τοὺς ἀκολούθους λόγους· Διότι ἐγὼ ἐφρόντισα καὶ μετέβαλον τὰς παγωμένας ὀφειλὰς εἰς δολλάρια καὶ τὸ γνωρίζει ἅπασα ἡ Βουλή. Εἰσηγήθην τὴν λῆψιν τοιούτου μέτρου καὶ κατέστησα ὑποχρεωτικὴν διὰ τὰς Τραπέζας διὰ διατάξεως Δημοσίας Τάξεως, τὴν μετατροπήν. Σεῖς ἀφήσατε τοὺς λαβόντας χρήματα μὲ 2.000 δρχ. τὸ δολλάριον νὰ ἐξοφλήσουν, δὲν γνωρίζω μὲ ποίαν τιμὴν δολλαρίου. Σεῖς πάντως, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, κύριοι συνάδελφοι, τοῦ Κέντρου, νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι ἡ πέρυσι ἀσκηθεῖσα πολιτικὴ τοῦ τόκου, ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ διευκολύνῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑμεῖς δαψιλῶς ἐνεργήσατε. (Χειροκροτήματα).

§116Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Τὸ πρόβλημα τῶν παγωμένων πιστώσεων ἐτέθη μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ κυρίως μετὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ νομίσματος.

§117Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομ.). Θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν λίαν προσεχῶς νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν παγωμένων πιστώσεων, διότι κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ τότε θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ καταλογίσωμεν εὐθύνας καὶ νὰ ἴδωμεν ποῖος ἐξ ἡμῶν εἶναι διατεθειμένος νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ πρόβλημα τοῦτο.

§118Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, ὅτι τὸ θέμα τῶν παγωμένων πιστώσεων πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ θέμα μιᾶς εἰδικῆς καὶ εὐρυτάτης συζητήσεως, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἐλέχθη ὅτι αἱ παγωμέναι πιστώσεις ἐγένοντο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Κέντρου, θέλω νὰ μοῦ ἀπαντήσητε μὲ ἕνα ναὶ ἢ μὲ ἕνα ὄχι, ηὐξήθησαν αἱ παγωμέναι πιστώσεις κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας τριετίας ναὶ ἢ ὄχι;

§119Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομ.). Ὁ κ. συνάδελφος ἐννοεῖ ἐὰν ηὐξήθησαν ὑπὸ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι παγωμένας πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐχορηγήθησαν ἐνδεχομένως ἐπὶ ἡμερῶν παλαιοτέρων, συνέβη ἐπειδὴ ἐδόθησαν εἰς πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ τὰς πάρουν, νὰ καταστοῦν ληξιπρόθεσμοι βραδύτερον. Καὶ ἐρωτῶ: ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος ὁ χορηγήσας τὰς πιστώσεις ἢ ἐκεῖνος εἰς χεῖρας τοῦ ὁποίου δυστυχῶς ἐπάγωσαν αἱ πιστώσεις.

§120Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διατὶ ὡς ὑπουργὸς Συντονισμοῦ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἠρνήθητε νὰ φέρετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸν κατάλογον τῶν χορηγηθεισῶν πιστώσεων διὰ νὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ ποῖος ἐπῆρε τὰς πιστώσεις.

§121Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν νέαν διακοπήν. Ἀρνεῖσθε ὅτι ηὐξήθησαν αἱ παγωμέναι πιστώσεις ἐπὶ ἡμερῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὁπότε ηὐξήθησαν κατὰ πολὺ τὰ διάφορα ποσά; Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ἀριθμοὺς καὶ ὀνόματα ἀλλὰ ἐὰν θέλετε, εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν Ἑταιρείαν Ρετσίνα, ἡ ὁποία ἀπὸ ὀφειλὴ 10 ἑκατομ. ἔφθασε τὰ 60 ἑκατομ. τὴν Ἑταιρείαν Ὑφανέτ, ἡ ὁποία ἀπὸ 5 ἑκατ. ἔφθασε 60 ἑκατ. καὶ πλῆθος ἄλλων Ἑταιρειῶν. Νομίζω, κ. συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἔλθῃ τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν καὶ θὰ ἴδωμεν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τίνων Διευθυντῶν Τραπεζῶν καὶ ποῖαι ἐκ τῶν πιστώσεων ἐπάγωσαν. Δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι ὅλαι αἱ παγωμέναι πιστώσεις ἀποτελοῦν ἔγκλημα, ἀποτελοῦν τινὲς οἰκονομικὴν περιπέτειαν καὶ θέλουν σοβαρὰν ἀντιμετώπισιν. Ἀλλὰ θὰ ἔχητε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδητε μὲ ἀντικειμενικότητα τὸ ὅλον θέμα, ἀπὸ πάσης πλευρᾶς καὶ νομίζω, ὅτι θὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι διὰ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν δίδει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, δίδοντα ἓν ἠθικὸν μάθημα, ἐπὶ τοιούτων θεμάτων. (Χειροκροτήματα).

§122Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ θέτητε ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὰ στοιχεῖα διότι εὐλόγως ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι μετείχομεν ἀπὸ τὴν περασμένην Βουλὴν εἰς τὰς συζητήσεις, διαμαρτυρόμεθα, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν παγωμένων πιστώσεων, ὅπως καὶ ἐπὶ τῆς ἀμέσου φορολογίας, ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ δώσῃ τὰ στοιχεῖα.

§123Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Θὰ θέσωμεν ὑπ’ ὄψιν σας τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι θὰ θεωρήσητε ἐπαρκῆ. Ἐὰν τὰ θεωρήσητε ἀνεπαρκῆ, θὰ σᾶς δώσωμεν πάλιν πληροφορίαν, διότι οὐδὲν ἔχομεν νὰ κρύψωμεν. Ἀντιθέτως ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ ἀνακαλύψωμεν τὰ πάντα. (Χειροκροτήματα). Νομίζω ὅτι ἀρκετὰ συνεζητήσαμεν ἐπὶ τοῦ θέματος καὶ νομίζω ὅτι ἐξάγεται ἐκ τῆς συζητήσεως τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις μέμφεται τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ ἔχῃ συγκεκριμένον πρόγραμμα ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ μέμφεται τὴν Κυβέρνησιν ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν φθοράν της, ἀδιαφορῶντας διὰ τὸ ποῦ ὁδηγεῖ τὸν τόπον. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ ὁμαλῶς τὸ πολίτευμα, ὅταν τρεῖς μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐπαναλαμβάνεται τὸ ἐπιχείρημα ὅτι εἴμεθα Κυβέρνησις μειοψηφίας, ὡς νὰ μὴ ἦσαν Κυβερνήσεις μειοψηφίας ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὑφ’ ἣν ἔννοιαν ἐκλαμβάνει τὴν λέξιν μειοψηφία ἡ σημερινὴ Ἀντιπολίτευσις. Προηγουμένως ἀκόμη ἠκυρώθη καὶ μία ἄλλη ἑρμηνεία καθ’ ἣν ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος ἐδικαιοῦτο μειοψηφῶν νὰ ἔχῃ Κυβέρνησιν στηριζομένην εἰς 220 βουλευτάς, διότι ἦτο τὸ πρῶτον Κόμμα. Φαίνεται δηλαδὴ ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα τὸ δεύτερον Κόμμα τοῦ πρώτου ὄντος ἀνυπάρκτου. Ἂς μᾶς εἴπῃ σαφῶς ἡ Ἀντιπολίτευσις ποῖον εἶναι τὸ πρῶτον Κόμμα; Διὰ νὰ εἶσθε, κύριοι, πρῶτον Κόμμα, θὰ πρέπει νὰ εἶσθε ἑνωμένοι. Καὶ κάτι ἄλλο. Ἐὰν συνέβαινε νὰ εἴχατε τὸ ἴδιον ποσοστὸν ψήφων, τὸ 40% καὶ σεῖς κατήρχεσθε κεχωρισμένοι τότε, κατὰ τὸν κ. Παπανδρέου, θὰ ἐδικαιούμεθα νὰ κυβερνήσωμεν. Ἐπειδὴ ὅμως κατήλθατε διότι μᾶς ἐφοβήθητε, ἡνωμένοι, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα.

§124Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἡνώθημεν δι’ αὐτό. Ἡνώθημεν, διότι τὸ 1952 ὁ Συναγερμὸς ἠξίωσεν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐγένετο. Ὅταν ὅμως ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ διεξαχθῇ ἡ μάχη ἐπὶ ἴσοις ὅροις τὸ ἠρνήθητε. Αὐτὸ ἐπέφερε τὴν συνένωσίν μας καὶ ὄχι ἡ ἀντιμετώπισίς σας.

§125Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομ.). Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ ὁμαλῶς τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἐὰν δὲν ἀποφασίσωμεν νὰ σεβώμεθα τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα κατὰ τρόπον ὁμαλόν, ἐὰν δὲν θελήσωμεν νὰ σεβασθῶμεν τοὺς θεσμούς. Ὑπάρχει διὰ τὰς ἐνστάσεις κατὰ τῶν ἐκλογῶν, τὸ Ἐκλογοδικεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον κατεφύγατε καὶ ἀπεφάνθη περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλοίμονον, ἐὰν κάθε ἄτομον, κάθε κόμμα, καὶ κάθε συνασπισμὸς ἀρχίζει νὰ ἀμφισβητῇ ἐξ ὑπαρχῆς τὰ πάντα.

§126Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν τὸ εἴπομεν διὰ τὸν Παπάγον τὸ 1952. Τὸ εἴπομεν δι’ ὑμᾶς, διότι ἐκάματε νόθους ἐκλογάς.

§127Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορ. καὶ Βιομηχαν.). Φοβοῦμαι ὅτι ἐὰν δὲν ἀποφασίσωμεν ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων νὰ ἀντιμετωπίζωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὴν οὐσίαν τούτων, ἰδίᾳ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν καὶ οἰκονομικῶν προβλημάτων, φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἐπωφεληθῇ ἡ ἀναρχία καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω, κ. συνάδελφοι, ὅτι ὅλοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἔχομεν συμφέρον νὰ ἀποκατασταθῇ κάποια τάξις. Καὶ προϋπόθεσις τῆς τάξεως αὐτῆς εἶναι νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν θεμάτων καὶ αἱ προκαλούμεναι πολιτικαὶ συζητήσεις νὰ ἀποβλέπουν εἰς συγκεκριμένα ἀποτελέσματα καὶ ὄχι νὰ γίνωνται ἀλλεπάλληλοι πολιτικαὶ συζητήσεις μὲ οὐδένα σκοπόν, παρὰ μόνον, μὲ ἕνα σκοπόν, σκοπὸν ἀρνητικόν, καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω καὶ μικρόν. (Χειροκροτήματα).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσάτσος, μοῦ ἀπηύθυνε τὴν κάτωθι ἐπιστολήν. Κύριε Πρόεδρε, Ὁ κ. Παπαληγούρας ἀπέδωσε ἀδιακρίτως εἰς τοὺς ἐπερωτήσαντας γνώμην ἀλλοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν πράγματι διετύπωσαν, ἤτοι εἶπεν ὅτι ἐπέκρινον οἱ ἐπερωτήσαντες τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ ἐπέκρινον μόνον τὴν πολιτικὴν τῶν εὐνοιῶν καὶ δὴ τὴν περίπτωσιν Λαδᾶ. Ἐπειδὴ συγκαταλέγομαι μεταξὺ τῶν ἐπερωτησάντων, ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκύψαντος προσωπικοῦ ζητήματος.

§129Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἀπηύθυνον ἐπιστολήν, τὴν ἀπηύθυνον πρὸς ὑμᾶς, διότι χθὲς λόγῳ τοῦ θορύβου τὸν ὁποῖον προεκάλει ὁ προεδρικὸς κώδων, δὲν ἀντελήφθητε τὶ ἐζητοῦσα.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προήδρευον αὐτὴν τὴν στιγμήν;

§131Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ δι’ αὐτό, διὰ νὰ μὴ ὑποστῶ τὴν περιπέτειαν τελείως ἀπαραδέκτων παρατηρήσεων ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Προέδρου, δι’ αὐτὸ σᾶς ἀπηύθυνα ἐγγράφως τὸ αἴτημα τοῦ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος. Τὸ προσωπικὸν θέμα ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κατὰ τὰ λοιπὰ ἀγαπητὸς ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας νὰ ὑπογραμμίσω τὰ ἑξῆς: Ἡμεῖς ἐπικρίνομεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀπὸ μίαν ὡρισμένην πλευράν, τονίζω τοῦτο ὄχι διότι δὲν ὑπάρχει ἐπίκρισις ἐπὶ τῆς γενικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ καθιερωθῇ ὅτι ἐπῆλθε ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζει ὅτι διαθέτει κατὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς καθ’ ἥν στιγμὴν κυρίως, εἶχεν ὑποβληθῆ ἕνα συγκεκριμένον θέμα, ἡ ὑπόθεσις Λαδᾶ. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸν συλλογισμόν, τὸν ὁποῖον κάμνει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπίκρισις ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος, ὅταν οἱ ἐπικρίνοντες ἐκκινοῦν ἀπὸ περισσοτέρας γενικὰς ἀπόψεις, νομίζω ὅτι ὁ συλλογισμὸς αὐτὸς εἶναι προδήλως ἐσφαλμένος. Ἡ χρησιμοποίησις περισσοτέρων κριτηρίων, ὅταν ἀπολήγῃ εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, εἶναι ἐπιβεβαίωσις τοῦ συμπεράσματος, δὲν ἀποτελεῖ ἐξασθένισιν τῆς ἐπιχειρηματολογίας.

§132Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομ.). Ἤθελον νὰ παρατηρήσω τοῦτο, εἰς τὸν κ. συνάδελφον. Θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἐὰν συνέβη εἰς οἱανδήποτε Βουλὴν τοῦ κόσμου τὸ ἑξῆς περιστατικόν: Νὰ συνυποβάλουν ἐπὶ θέματος ἀφορῶντος εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν πρότασιν μομφῆς ταὐτοχρόνως κόμματα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν, ἔστω, διάφορον πολιτικὴν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ πάντως ἄκρως διάφορον μεταξύ των; Συνέβη ποτὲ νὰ ὑποβληθῇ κοινὴ πρότασις μομφῆς ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς κομμάτων διαφωνούντων; Μόνον, φοβοῦμαι, εἰς τὴν Ἑλλάδα συμβαίνουν αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐπιδιώκομεν τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἀκολουθήσωμεν, ποίαν ἐξωτερικὴν πολιτικήν;

§133ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκλογάς.

§134Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου καὶ Βιομ.). Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ ἀντιφάσκουν πρὸς αὐτά, τὰ ὁποῖα εἴπατε πρὸ τριῶν μηνῶν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶπον ὅτι μετενοήσατε δι’ αὐτὸ καὶ δι’ ἄλλα πολλά.

§135Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπῆρχε μεταξὺ τῶν ὑπογραψάντων ἀναμφιβόλως, ἕνα σημεῖον κοινόν, ἐπαρκὲς διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀπὸ κοινοῦ ὑπογραφὴν τῆς προτάσεως μομφῆς, ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ διαχειρισθῇ τὸ Κυπριακὸν θέμα. (Χειροκροτήματα).

§136Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἑνὸς σπουδαιοτάτου θέματος: Ἐὰν ἔχῃ τὴν πρόθεσιν νὰ φέρῃ πρὸ τῆς λήξεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, τὸν προϋπολογισμὸν πρὸς συζήτησιν. Παραβιάζομεν τὸ Σύνταγμα.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ ἔχει τὸν λόγον.

§138Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Τί ἀπαντᾷ ἡ Κυβέρνησις;

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δικαίωμα νὰ ἀπαντᾷ τις καὶ νὰ μὴ ἀπαντᾷ. Ἐγὼ τί θέλετε νὰ κάμω;

§140Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Καὶ αὐτὸ λέγετε οἰκονομικὴν πολιτικήν;

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ ἔχει τὸν λόγον.

§142Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ἐνώπιον ἡμῶν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἐπίσης ἐνώπιον ἡμῶν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐξεθέσαμεν τὰς ἀπόψεις μας εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Διεπιστώσαμεν τὰ σφάλματα, τὰς παραλείψεις, τὴν τραγικότητα τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις καὶ κατελογίσαμεν εὐθύνας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καταψηφίσαντες ταύτην. Ἐπεκρίναμεν τότε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐγκατέλειψε τὸ βασικὸν αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, ἐπεκρίναμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἔδωκε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ ἀποσυρθῇ ἀπὸ τὴν κυρίαν ἔπαλξιν τοῦ ἀγῶνος, μεταθέτουσα τὰς εὐθύνας ἀπὸ τὰς Ἀθήνας εἰς τὴν Λευκωσίαν καὶ τέλος ὅτι μετέθεσε τὸ θέμα τὸ Κυπριακὸν ἀπὸ τὴν προγραμματικὴν του βάσιν, ἀπὸ τὸ διεθνὲς βάθρον του, εἰς θέσιν μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Κύπρου, θέσις ἀρχικὴ καὶ σημερινὴ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Καὶ τέλος, διεπιστώσαμεν ὅτι διὰ τῆς ἀποδοκιμασίας τῆς Ἐθναρχίας, ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπεδηλοῦτο διάστασις μεταξὺ πολιτικῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἐθναρχίας. Δὲν πρόκειται ἑπομένως κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν ἐφ’ ὅσον οὐδὲν γεγονὸς νεώτερον ἐμεσολάβησε, νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀναφερόμενοι ἤδη ἐπὶ τῶν σφαλμάτων τῆς Κυβερνήσεως. Ἐμμένομεν εἰς τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας καὶ κατὰ τὰς δύο συζητήσεις ἐξεθέσαμεν. Ἐπιθυμῶ, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ ἐνώπιον ὑμῶν, τὴν βαθεῖαν ἀνησυχίαν καὶ ἀγωνίαν τοῦ λαοῦ, διὰ τὴν μαρτυρικὴν πορείαν τοῦ Ἔθνους. Ἡ κρισιμότης τῆς πολιτικῆς καταστάσεως ἔφθασεν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὥστε ἀπὸ αἰσθήματα ἀπογοητεύσεως νὰ κατέχεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τὸ μέλλον καὶ ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας. Καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶπεν ὅτι καθῆκον τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν εἶναι νὰ υἱοθετοῦν τὴν ἀγωνίαν τοῦ λαοῦ. Πράγματι, κύριοι βουλευταί, ἀγωνιᾷ ὁ λαὸς καὶ διαπορεῖ, πῶς εἰς μίαν ὑπόθεσιν ἐθνικήν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ὁ λαὸς εἶναι σύμφωνος καὶ ἡνωμένος, τοιαύτη διάστασις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως ὑφίσταται. Καὶ διερωτᾶται πράγματι, ποῦ ὀφείλεται ἡ διάστασις αὐτή, φυσικὴ καὶ ἀναπόφευκτος κατὰ τὰ ἄλλα καὶ ποῦ τέλος πάντων βαδίζομεν. Καὶ ἄν οἱ μὲν κύριοι βουλευταί, ὅλοι τὸ γνωρίζομεν διατί νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν, διερωτῶνται, μήπως ἔφθασεν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοιούτου βαθμοῦ ἐθνικῆς ἀσυνειδησίας, ὥστε νὰ μὴ ἐπιθυμῇ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου καὶ νὰ ἐπιδιώκῃ διὰ παντὸς τρόπου τὴν ματαίωσιν τῆς ἑνώσεως μετὰ τῆς Ἑλλάδος, οἱ δὲ νὰ διερωτῶνται μήπως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔφθασεν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἀντιπολιτευτικοῦ πνεύματος, ὥστε νὰ δημαγωγῇ διὰ νὰ ὠφεληθῇ κομματικῶς; Αὐτό, κύριοι βουλευταί, τὸ ἀγωνιῶδες ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον καταβασανίζει τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ, εἶναι τόσον ἰσχυρόν, ὥστε νὰ ἐπιφέρῃ ἀνεπανορθώτους ἐθνικὰς συμφοράς. Ἐὰν λοιπόν, Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις καὶ ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, δὲν πράξουν τὸ πᾶν, διὰ νὰ πείσουν τὸν λαόν, ὅτι εἶναι σύμφωνοι, τόσον εἰς τὸ πανελλήνιον αἴσθημα καὶ αἴτημα τῆς ἑνώσεως τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, ὥστε νὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα ὄχι μόνον τὴν καταβαράθρωσιν τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως τῆς Κύπρου, ἀλλὰ καὶ τὴν συσσώρευσιν ἄλλων ἐθνικῶν συμφορῶν, τὴν ἀνεπανόρθωτον φθορὰν τῆς Δημοκρατίας καὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ἂν κ. βουλευταί, συνεχισθῇ λέγω, ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτὸς πολὺ φοβοῦμαι καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ φοβῆσθε ὅλοι, ὅτι ὄχι μόνον τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων δὲν πρέπει νὰ ἀναμένωμεν, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ τὴν κατάρρευσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐσωτερικὸν νὰ ἀναμένωμεν, διότι τὸ Ἔθνος θὰ καταβασανίζῃ καὶ καταναλίσκῃ τὴν δυναμικότητα καὶ τὴν ψυχήν του ὄχι εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ εἰς μίαν στεῖραν πολιτικὴν διαμάχην, ἀπὸ τὴν ὁποίαν μόνον οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἔχουν νὰ ὠφεληθοῦν (Χειροκροτήματα). Πρέπει λοιπόν, κ. βουλευταί, τὸ ταχύτερον τὸ Ἔθνος νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἀντεθνικόν, τὸ καταστρεπτικὸν δίλημμα καὶ πρέπει νὰ ἀποδοθῇ τὸ ταχύτερον πράγματι, εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἐσωτερικῶν προβλημάτων καὶ ἀπερίσπαστον καὶ ἡνωμένον νὰ ἐπιδοθῇ πλέον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ποθητῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ τὸ βάρος τοῦτο, κ. βουλευταί, τὸ καθῆκον τοῦτο πίπτει ἐπὶ τῶν ὤμων ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐπὶ τῶν ὤμων Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ ὁποῖαι χρέος ἔχουν νὰ ἀποδείξουν ὅτι ἔχει βέβαια ἡ δημοκρατία ἐνδεχομένως ὡρισμένα μειονεκτήματα, ἀλλὰ ἔχει τὸ μεγαλειῶδες προσόν, εἰς στιγμὰς κρισίμους νὰ κινητοποιῇ ὅλας τὰς δυνάμεις διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ Ἔθνους. Καὶ εἶναι πράγματι, κ. βουλευταί, κρίσιμοι αἱ στιγμαί, κρίσιμοι αἱ περιστάσεις τὰς ὁποίας τὸ Ἔθνος διέρχεται. Ἔχει νομίζω, σημάνει ἡ ὥρα τῶν μεγάλων ἀποφάσεων, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ κριθῇ τὸ πεπρωμένον τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἐπιτρέπονται πλέον ἀμφιβολία καὶ δισταγμός. Ὀφείλομεν ὅλοι μὲ ἀπόλυτον ψυχραιμίαν νὰ ὑπακούσωμεν εἰς τὰ κελεύσματα τῆς ψυχρῆς λογικῆς καὶ τῆς σταθερᾶς πραγματικότητος περισσότερον ἀπὸ τὴν φωνὴν τῆς καρδίας μας. Ἡμεῖς υἱοθετοῦντες τὴν ἀγωνίαν τοῦ λαοῦ, ὡς ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου εἶπεν οἱ ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὴν ἀγωνίαν καὶ τὴν ἀνησυχίαν του, αἰσθανόμεθα χρέος καὶ ἀπέναντι ὑμῶν καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, νὰ εἴπωμεν, ὅτι κατὰ τὰς σημερινὰς δυσκόλους στιγμάς, μία καὶ μόνον λύσις εἶναι ἐνδεδειγμένη διὰ τὴν ἀποτελεσματικὴν ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως καὶ διὰ τὴν ἔξοδον ἐκ τοῦ ἀδιεξόδου εἰς τὸ ὁποῖον περιήλθομεν. Ἡ συναίνεσις ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἡ σύμπνοια εἰς μίαν κοινὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, εἰς τὸν ἐξωτερικὸν καὶ ἐσωτερικὸν τομέα. Μόνον οὕτως, κ. βουλευταί, ὁ λαὸς θὰ πεισθῇ ἐν τῷ συνόλῳ του, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θυσιάζει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα εἰς μίαν στεῖραν καὶ ἀποτυχημένην πολιτικὴν γοήτρου, ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις δὲν δημαγωγεῖ διὰ νὰ φθείρῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἁπλῶς, καὶ διὰ νὰ ὠφεληθῇ κομματικῶς. Καὶ ὅταν, κ. βουλευταί, συμφωνήσωμεν πράγματι εἰς μίαν κοινὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅλην τὴν ἀλήθειαν, ὅλας τὰς δυσχερείας καὶ νὰ ἀποδυθῶμεν μαζὶ μὲ αὐτόν, εἰς ἕνα ἀγῶνα ὑπερήφανον ἀπερίσπαστοι διὰ τὴν πραγμάτωσιν τῶν πόθων του. Διὰ νὰ πραγματοποιηθοῦν ὅμως, κ. βουλευταί, οἱ πόθοι αὐτοὶ τοῦ λαοῦ, ἐπιβάλλεται νὰ σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις καὶ μία πολιτικὴ καθολικοῦ ἐθνικοῦ σεβασμοῦ. Καὶ ἐρωτῶ, κ. βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι Κυβέρνησις ἐθνικοῦ καὶ καθολικοῦ σεβασμοῦ καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν τοιαύτην πολιτικήν; Δὲν νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τοιοῦτον τι, διότι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν μέχρι σήμερον ἀκολουθεῖ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν καὶ ἐσωτερικὸν τομέα ἀπέτυχε. Βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν κατέχομαι ἀπὸ καμμίαν διάθεσιν ἀντιπολιτευτικὴν εἰς τὴν κριτικήν μου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι ἑπομένως δίκαιος καὶ ἀντικειμενικός. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις διεκήρυξε τὴν πρόθεσίν της τὴν διάθεσίν της, τὴν ἀπόφασίν της, νὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων. Ἀλλὰ ἄλλο εἶναι αἱ προσπάθειαι, ἄλλο εἶναι ἐπιθυμίαι, ἄλλο εἶναι ἀποφάσεις, καὶ ἄλλο, κ. βουλευταί, εἶναι πλάναι, σφάλματα ἐν τῇ διαχειρίσει, ἀποτυχίαι ἀκόμη ἂν θέλετε. Οὐδείς, κ. βουλευταί, παραγνωρίζει τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας ἡ ὑπόθεσις τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων ἐμφανίζει. Γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι οἱ ἀδελφοί μας Κύπριοι, ἀγωνίζονται ἐναντίον μιᾶς κολοσσιαίας ἰμπεριαλιστικῆς δυνάμεως, ἐναντίον ἑνὸς στυγνοῦ κράτους καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμήσωμεν ὅλοι πράγματι, τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας συναντᾷ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλά, κ. βουλευταί, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς θερμῆς συμπαραστάσεως κατέρρευσεν ὁριστικῶς ὑπὸ τὰ πλήγματα τοῦ ἀποικιακοῦ καὶ αὐτοκρατορικοῦ πνεύματος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ἡ ἀγχόνη, κ. βουλευταί, ἡ ὁποία ἔπνιξε τοὺς δύο γενναίους τῆς ἐλευθερίας ἀγωνιστάς, ἔπνιξε ταυτοχρόνως καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς θερμῆς συμπαραστάσεως, τὸ δὲ αἷμα τὸ ὁποῖον ἔβαψε τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν, αἷμα πολιτῶν καὶ ἀστυνομικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι ἀπεμόνωσε τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ σημαντικὸν τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἑπομένως, ἡ Κυβέρνησις νὰ διαθέτῃ τὸ ἀπαραίτητον κῦρος καὶ τὸ ἀπαραίτητον λαϊκὸν βάθρον, διὰ νὰ συνεχίσῃ ἀκινδύνως τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν θεμάτων. Ἐν ὄψει, κ. βουλευταί, τοῦ τραγικοῦ ἀδιεξόδου εἰς τὸ ὁποῖον περιῆλθεν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις, ἐξ αἰτίας τῆς ἀκολουθηθείσης πολιτικῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεχειρήθη νὰ ἀφεθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις ἐν ὀνόματι τῶν πράγματι κολοσσιαίων προβλημάτων ποὺ ἀπασχολοῦν τὸν τόπον, ἐν ὀνόματι τῶν μεγάλων δυσχερειῶν τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα, νὰ ἀπωθηθῇ εἰς δευτερεύουσαν μοῖραν. Ἀλλὰ μόνον τυφλοὶ καὶ ἀνιστόρητοι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρίσουν ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν ἐλευθερίαν 400 καὶ πλέον χιλιάδων Ἑλλήνων, ἀποδυθέντων εἰς ἕνα θανάσιμον ἀγῶνα ὑπὲρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπωθηθῇ εἰς δευτερεύουσαν μοῖραν. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις ἀπὸ τὴν ὑφὴν καὶ τὴν ἐξέλιξίν της εἶναι μία τεραστία ἑλκτικὴ καὶ συγκεντρωτικὴ ἑστία τῆς ἐθνικῆς μας δραστηριότητος. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον χωρὶς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, τὸ Ἔθνος νὰ ἐπιδοθῇ ἀπερίσπαστον εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἐσωτερικῶν του προβλημάτων καὶ εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας. Δέν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσπασθῇ ἡ δραστηριότης καὶ ἡ προσοχὴ τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν τὴν Κυπριακήν. Ἐκεῖ ὅπου ἔφθασαν τὰ πράγματα, ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπωθηθῇ εἰς δευτέραν μοῖραν, οὔτε εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Κύριοι βουλευταί, ἂς μὴ ἀπατώμεθα καὶ ἡ τύχη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ κριθοῦν ἐπὶ τοῦ πυρίνου ἄκμονος τοῦ ἐπικοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων. Κύριοι βουλευταί, εἶναι πλέον γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀκολουθηθείσης πολιτικῆς μέχρι σήμερον εἰς τὸν ἐξωτερικὸν τομέα. Ὅλαι αἱ προσδοκίαι τῆς Κυβερνήσεως ὡς προεῖπον κατέρρευσαν ὑπὸ τὰ πλήγματα τῆς ἀδιαλλαξίας καὶ τῆς τυφλώσεως τοῦ ἀποικιακοῦ καὶ αὐτοκρατορικοῦ πνεύματος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ἡ χώρα περιῆλθεν εἰς ἀδιέξοδον καὶ τὸ Ἔθνος ἔχει τὸ αἴσθημα ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου κινδυνεύει, ἡ δὲ Ἑλλὰς εἶναι ἀπομεμονωμένη εἰς τὴν προσπάθειάν της νὰ τὴν προασπίσῃ, καὶ ἐρωτᾷ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον. Καὶ ἐνῷ τὰ δεινὰ συσσωρεύονται, ἡ Κυβέρνησις ἀμήχανος ἐπιθυμεῖ νὰ κάμῃ καὶ κάμνει, διατὶ νὰ μὴ τὸ ὁμολογήσωμεν, εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, πολιτικὴν γοήτρου. Ἀλλὰ ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω ὅτι μόνον εἰς τὰ αὐταρχικὰ καθεστῶτα εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὰς Κυβερνήσεις νὰ ἀσκοῦν πολιτικὴν γοήτρου, ἐπὶ θεμάτων ἐθνικῶν. Εἰς τὰ δημοκρατικὰ κράτη ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ θεμάτων ἐθνικῶν, δὲν πρέπει νὰ χάνουν τὸ αἴσθημα τῆς ἐθνικῆς εὐθύνης καὶ τῆς πολιτικῆς εὐθιξίας καὶ αἱ ἀντιπολιτεύσεις τὴν ἔννοιαν τοῦ δημιουργικοῦ ἐλέγχου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ὅταν, κύριοι βουλευταί, αἱ Κυβερνήσεις ἀποτυγχάνουν παραμερίζουν πλέον διὰ νὰ ἐπιτρέψουν εἰς τὴν χώραν νὰ διαμορφώσῃ τὴν Ἐθνικὴν Πολιτικήν της, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀποτελεσματικὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἐθνικῶν της θεμάτων. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐγκαταλείψῃ τὴν πολιτικὴν γοήτρου καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ὁμολογήσῃ ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς θερμῆς συμπαραστάσεως κατέρρευσεν, δὲν γνωρίζω ὁμολογῶ τί εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπακολουθήσῃ. Νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ κύριοι βουλευταί, νὰ διατυπώσω τὴν ἄποψιν ὅτι ἔχω τὴν αἴσθησιν ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται σήμερον τὴν ἀποτυχίαν τῆς πολιτικῆς τῆς συμπαραστάσεως. Ὁμολογεῖ, λέγω, ἔστω καὶ ἀργὰ τὴν ἀποτυχίαν της διότι ἡ διατυμπανιζομένη διαφώτισις τῆς Διεθνοῦς κοινῆς γνώμης καὶ ἰδιαιτέρως τῶν Ἀραβικῶν Κρατῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς μία ὁμολογία τῆς ἀποτυχίας τῆς πολιτικῆς της καὶ μία προσπάθεια στροφῆς καὶ ἀλλαγῆς πολιτικῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Εἰς ὅλους σας εἶναι γνωστὸν ὅτι μέχρι τινὸς ἡ Κυβέρνησις ἐπίστευσε καὶ ἀνέμενε πράγματι ἀπὸ τὰς διμερεῖς συνεννοήσεις μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Κύπρου, λύσιν. Πολὺ ὅμως φοβοῦμαι ἢ μᾶλλον ἐλπίζω ὅτι ταχύτατα καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ συνεχίσωμεν περαιτέρω συνομιλίας μὲ τοὺς ξεροκέφαλους Ἄγγλους. Κύριοι βουλευταί, ἀντιλαμβάνομαι τὴν δυσχερῆ θέσιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀκολουθηθεῖσαν πολιτικήν. Ἀνίδεος ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω καὶ ἀνεπαρκὴς περιεπλάκη εἰς τὰ ἄντρα τῶν δολοπλοκιῶν καὶ μηχανορραφιῶν τῆς ἁμαρτωλῆς αὐτοκρατορικῆς διπλωματίας καὶ κινδυνεύει νὰ μείνῃ θαμένη ἐκεῖ. Δὲν προετίμησε τὸν ὀρθὸν δρόμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἔντονος προβολὴ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως εἰς τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην καὶ ἡ τοποθέτησίς της εἰς τὸ διεθνὲς, τὸ ἀληθὲς, τὸ στερεὸν βάθρον εἰς τὸ φῶς τῶν συζητήσεων τῶν ἐλευθέρων λαῶν καὶ ἀνθρώπων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Αὐτὸν τὸν δρόμον ἐπροτίμησε. Θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον τοῦτον καὶ ἂν ἔπιπτε, νὰ ἔπιπτεν ἐκεῖ παρὰ νὰ ἀποθάνῃ ἐξ ἀσφυξίας μέσα εἰς τὰ δίκτυα τῶν Ἀγγλοτουρκικῶν παγίδων. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιθυμῶ ἤδη δι’ ὀλίγων νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὸ θέμα τὸ ἐσωτερικὸν καὶ συγκεκριμένως μὲ τὰ αἱματηρὰ ἐπεισόδια τῶν Ἀθηνῶν. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν θέμα, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι καὶ προηγουμένως ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ὅτι ἐξεθέσαμεν τὰ κόμματα τὰς ἀπόψεις μας κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατεψηφίσαμεν καὶ τότε τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἐμὲ νὰ ἐπανέλθω καὶ αὖθις. Περιορίζομαι, λοιπόν, εἰς τὰ γεγονότα αὐτά, τὰ ὁποῖα κ. βουλευταί, πράγματι συνιστοῦν εὐθύνην πολιτικὴν καὶ εὐθύνην τεραστίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύουν δὲ ἀνεπάρκειαν καὶ ἀνικανότητα. Κύριοι βουλευταί, ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν, συνεχόμενος ἀπὸ μίαν ἀνέκφραστον ψυχικὴν ὀδύνην καὶ ἀπὸ μίαν ἀσυγκράτητον ὀργήν, διὰ τὸ ἀπειλούμενον τότε καὶ πραγματοποιηθὲν κατόπιν ἀπαγχονισμὸν τῶν δύο ἡρώων τῆς Κύπρου, ἠθέλησε νὰ δηλώσῃ τὰ αἰσθήματά του εἰς ἕνα πάνδημον συλλαλητήριον. Δὲν πρόκειται, βεβαίως, νὰ κατηγορήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἔσπευσεν, ἀνταποκρινομένη ὄντως εἰς τὰ αἰσθήματα αὐτὰ νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν τοῦ συλλαλητηρίου. Ἀλλ’ ὑποστηρίζομεν ὅτι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τεραστία, διότι πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν εἶχεν ἀρνηθῆ τὴν χορήγησιν ἀδείας, διότι ἐφέρετο ἔχουσα πληροφορίας, ὅτι πρόσωπα διάφορα, ἐκ διαφόρων κινούμενα σκοπῶν, ἐπεδίωκον νὰ διαταράξουν τὴν τάξιν καὶ νὰ ἀπειλήσουν ἴσως καὶ αὐτὴν τὴν ζωὴν ἀθώων πολιτῶν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, δὲν ἔσπευσε νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λάβῃ διὰ νὰ προασπίσῃ ὡς ἔχει ὑποχρέωσιν, τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀκεραιότητα τῶν πολιτῶν. Διότι, κ. βουλευταί, εἶναι γνωστὴ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς φύσεώς της νὰ προστατεύῃ τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀκεραιότητα τῶν πολιτῶν. Καὶ ἔχει ἀκόμη τὴν εὐθύνην τῆς τηρήσεως αὐτῶν τῶν ὑποχρεώσεών της ὅπως ἐπίσης τὴν εὐθύνην διὰ τὰς πράξεις καὶ παραλείψεις τῶν ὀργάνων της. Ἀλλά, κ. βουλευταί, φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἀμφιταλαντεύσει της ἐὰν ἔπρεπε νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν μέχρι καὶ τῆς τελευταίας στιγμῆς, εὑρέθη εἰς μίαν ἀμηχανίαν καὶ μίαν σύγχυσιν καὶ ἐγκατέλειψεν ἐκθέτους τοὺς πολίτας εἰς τὴν ὁρμὴν τῶν πραγμάτων καὶ εἰς τὴν ἔξαψιν τῶν πνευμάτων καὶ παθῶν. Διότι, ἐὰν, κύριοι βουλευταί, εἶχε πράγματι ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίσει τὸν ἐνδεχόμενον αὐτὸν κίνδυνον, βάσει τῶν ὅσων εἶχε πληροφοριῶν, ἄλλον κατ’ ἀρχὴν θὰ προέκρινε χῶρον ἀντὶ τοῦ χώρου τῆς Ὁμονοίας. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀκόμη ἤθελε προκρίνει τὸν χῶρον τοῦτον, εἰς ἄλλα θὰ κατέφευγε μέσα πλέον ἀκίνδυνα, πλὴν πλέον τελεσφόρα διὰ τὴν προστασίαν τῶν πολιτῶν. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μέλος διακεκριμένον τῆς δικηγορικῆς οἰκογενείας, ἀναπτύσσων τὰ τῶν ἐπεισοδίων, ἠθέλησε νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὰς διαφόρους φάσεις συγχέων προφανῶς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως τὴν πολιτικήν, συνισταμένην εἰς τὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα ἀνέφερον ὅτι συνιστᾶται αὕτη, ἀπὸ τὰ ὅσα συνέβησαν τελείως ἄσχετα μὲ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὑπεστηρίχθη ὅτι ὑπῆρξαν ἐκεῖ διαδηλωταὶ οἱ ὁποῖοι πρῶτον ἐπετέθησαν ἐναντίον τῶν ὀργάνων. Δὲν εἶναι, κύριοι, τὸ θέμα ποῖοι ἐπετέθησαν πρῶτοι, ἢ ποῖοι ἐπετέθησαν δεύτεροι. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν αὐτό, καὶ ἐὰν εἶναι ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Σημασίαν ἔχει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ μέτρα προνοίας, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λάβῃ διὰ νὰ προλάβῃ τοὺς πυροβολισμούς, τοὺς τραυματισμούς, τὸ αἷμα τῶν ἀθώων πολιτῶν καὶ τῶν δυστυχῶν ἀστυνομικῶν. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος, εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι προσέφερε χειρίστην ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας καὶ εἰς τὸ Ἔθνος, προσπαθῶν νὰ διαστείλῃ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔναντι τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. (Χειροκροτήματα). Ὑπήρξαμεν Κυβέρνησις καὶ ἀπεδείξαμεν ὅλην μας τὴν στοργήν, ὅλον μας τὸ ἐνδιαφέρον πρὸς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας. Ἐτιμήσαμεν καὶ αὐτά, ὅπως ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, ἀδιακρίτως φρονημάτων. Καὶ ἀπενείμαμεν καὶ ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς ἀμοιβάς. Δὲν ἦτο λοιπὸν ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κ. συνάδελφον, νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν διαστολὴν καὶ δὲν προσέφερε ὑπηρεσίαν μονοπωλῶν τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Ἀπολαμβάνουν καὶ τῆς ἰδικῆς μας στοργῆς, ἀπολαμβάνουν καὶ τῆς ἰδικῆς μας φροντίδος ὅπως καὶ ὅλοι ἐν γένει οἱ ὑπάλληλοι. Κύριοι βουλευταί, ἐτελείωσα καὶ εἰς τὸν τομέα αὐτὸν. Νομίζω ὅτι ἐξ ὅσων σᾶς ἀνέφερον, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχε καὶ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τὸν ἐσωτερικὸν τομέα, ἀνεξαρτήτως προθέσεών της. Εἶναι βεβαίως δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν θέλετε, νὰ ἀναμετρήσῃ καὶ νὰ ἀναλογισθῇ τὰς εὐθύνας της ἐν ὄψει τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν ἐν συνεχείᾳ τὸ Ἔθνος. Εἶναι δικαίωμα, κύριοι βουλευταί, τῆς Κυβερνήσεως νὰ αἰσθάνεται ἑαυτὴν ἱκανὴν καὶ τοὺς ὤμους της ἰσχυρούς, νὰ φέρῃ ἐν συνεχείᾳ τὸ βάρος δυσχερῶν περιστάσεων τὰς ὁποίας μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν θὰ διέλθῃ ἡ χώρα. Εἶναι δικαίωμα, λέγω, τῆς Κυβερνήσεως νὰ πιστεύῃ ἀκόμη ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις πλανᾶται ἢ δημαγωγεῖ καὶ εἶναι δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, ἀναλαμβάνουσα πλήρως τὰς εὐθύνας της, νὰ ἀρνηθῇ τὴν παραχώρησιν τῆς θέσεώς της καὶ νὰ συνεχίσῃ ἀντιμετωπίζουσα τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν. Ἕνα δὲν ἔχει δικαίωμα κατ’ οὐδεμίαν τῶν πραγμάτων ἐκδοχήν: νὰ ἐμμένῃ ἐπὶ μιᾶς πολιτικῆς ἡ ὁποία μυρίας ἐπισωρεύει ἤδη εἰς τὸ Ἔθνος καταστροφάς. Διότι, κύριοι βουλευταί, τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι θέματα ἐθνικὰ καὶ ὑποχρεώνουν καὶ βαρύνουν ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον. Γνωρίζω, κύριοι βουλευταί, τί πρόκειται οἱ κ.κ. βουλευταὶ τῆς συμπολιτεύσεως νὰ εἴπουν. Τὸ εἶπεν ἄλλωστε, ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου: «καὶ ἐὰν κύριοι, ἡ Κυβέρνησις παραμερίσῃ, ποία Κυβέρνησις θὰ διαδεχθῇ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν;» Νομίζω ὅτι ὁ συλλογισμός μου, ἀπ’ ἀρχῆς εἶναι σαφὴς καὶ ἐπίσης νομίζω ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου εἶπεν, ὅτι ὀφείλομεν οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ νὰ υἱοθετοῦμεν τὰς ἀγωνίας τοῦ λαοῦ. Ἐάν, πράγματι κύριοι, ὅπως πιστεύω ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου δὲν ἀπευθύνεται μόνον πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν ἀφορισμὸν αὐτόν, ἀλλ’ ἀπευθύνεται καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐὰν ὅλοι πράγματι, ὀφείλομεν νὰ συμμερισθῶμεν τὰς ἀγωνίας τοῦ Λαοῦ, ὅλοι ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν προανέφερον. Κύριοι βουλευταί, ἐτελείωσα. Δὲν πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶ μὲ ἄλλο θέμα. Ἡ ἔννοια τῆς ψήφου μου ἐπαναλαμβάνω, τῆς καταψηφίσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν, εἶναι ὅτι ἐμμένω εἰς τὴν ἀρχικήν μου ἀπόφασιν τῆς καταψηφίσεως, δεδομένου ὅτι οὐδὲν ἔκτοτε γεγονὸς νεώτερον ἐμεσολάβησεν. (Χειροκροτήματα).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐδήλωσεν ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσῃ ἀπόψε, ἀλλ’ αὔριον. Θὰ ἀκολουθήσωμεν κατὰ συνέπειαν τὸν κατάλογον τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν κ.κ. βουλευτῶν. Καὶ πρῶτος κατὰ σειρὰν ἔχει τὸν λόγον ὁ βουλευτὴς τῆς συμπολιτεύσεως κ. Λύχνος. Πρὶν ὅμως ὁμιλήσῃ ὁ κ. Λύχνος καὶ ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε., θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω ἐὰν θὰ διαγραφοῦν ἐκ τοῦ καταλόγου τὰ ὀνόματα τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν βουλευτῶν.

§144Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἴμεθα σύμφωνοι, κ. Πρόεδρε, νὰ διαγραφοῦν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος πρὸ τῆς διαγραφῆς νὰ ἀναγνώσω τὸν κατάλογον τῶν ἐγγεγραμμένων καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ παρακολουθήσητε τὴν ἐκφώνησιν. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος καὶ πολλοὶ τῶν ἐγγεγραμμένων παραιτοῦνται τοῦ λόγου). Οἱ ἀπομείναντες τελικῶς νὰ ὁμιλήσουν μετὰ τὴν διαγραφήν, εἶναι 6 τῆς συμπολιτεύσεως καὶ 6 τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. Λύχνος ἔχει τὸν λόγον.

§146Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πρόκειται νὰ ἀναπτύξω, καθαρῶς, προσωπικὰς ἰδέας. Εἶμαι μέλος τῆς κυβερνητικῆς πλειοψηφίας καὶ παραμένω σταθερῶς εἰς αὐτήν. Τὸ ἔργον τῆς ἀμύνης τῆς Κυβερνήσεως ἐναντίον τῆς προτάσεως μομφῆς, ἡ ὁποία διετυπώθη κατ’ αὐτῆς, ἀνήκει εἰς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς ὑπουργούς. Εἰς αὐτὸ τὸ προνόμιον δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑπεισέλθω. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ ἐκφράσω προσωπικὰς ἀπόψεις, βεβαίως ὅμως θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν αἱ ἀπόψεις μου διαφέρουν ἀπὸ τὴν ἀσκηθεῖσαν παρ’ αὐτῆς πολιτικήν, δὲν εἶμαι τόσον ἀφελὴς ὥστε νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ πτῶσις μιᾶς ὑφισταμένης Κυβερνήσεως, εἶναι φάρμακον καλύτερον ἀπὸ τὸ φάσμα μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ οὔτε διὰ λόγους ἀριθμητικούς, οὔτε διὰ λόγους ἑνιαίας πολιτικῆς καὶ τὸ ὁποῖον φάσμα ὑφίσταται μόνον εἰς τὴν φαντασίαν τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κύριοι βουλευταί, ὡμίλησαν πολλοὶ συνάδελφοι περὶ τῆς ἀγωνίας, ἡ ὁποία συνέχει τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Καὶ ἡ διαπίστωσις αὐτὴ εἶναι ἀληθής. Μὲ οἱονδήποτε συνομιλήσετε, θὰ σᾶς θέσῃ τὸ ἐρώτημα τί γίνεται μὲ τὸ Κυπριακὸν θέμα; Ποῦ πηγαίνομεν; Αὐτὰ θὰ τὰ ἀκούσετε εἰς τὸ γραφεῖον σας, εἰς οἱανδήποτε συγκέντρωσιν ἀνθρώπων, εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας καὶ εἰς τὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας σας, τὰ ὁποῖα τυχὸν θὰ ἐπισκεφθῆτε. Αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς ἐμέ, κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπίσκεψίν μου εἰς Κέρκυραν. Χωρικοί, οἱ ὁποῖοι ἀντιμετωπίζουν μεγάλας δυσκολίας καὶ ἄπειρα προβλήματα μὲ τὸ πρῶτον ἐρώτημα, ποὺ μοῦ ἔθετον ἦτο, τέλος πάντων, τί γίνεται, τί θὰ γίνῃ μὲ τὴν Κύπρον; Νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ τοποθετήσωμεν οὐσιαστικῶς τὰ πράγματα καὶ νὰ ἴδωμεν, ποῦ εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν ὥραν τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα. Νομίζω ὅτι ἡ προσπάθεια αὐτὴ δὲν εἶναι οὔτε ἄκαιρος, οὔτε ματαία καὶ λυποῦμαι διότι δὲν ἤκουσα ἄλλον ρήτορα, νὰ ἐπιχειρῇ νὰ συνοψίσῃ τὴν θέσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος κατ’ αὐτὴν τὴν τραγικὴν περίοδον. Ἔγιναν αἱ διαπραγματεύσεις Μακαρίου Χάρντιγκ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως, ἐτέθη παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ Μακαρίου. Ἐτόνισεν εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον ὅτι εἶναι συμπαραστάτης του, εἰς ὅ,τι ἐκεῖνος θὰ ἀπεφάσιζεν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ὑπεστήριζεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὸς θὰ ἐθεώρει ὀρθόν. Κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐπίεσε τὸν Μακάριον, νὰ φανῇ συγκαταβατικὸς εἰς τὰς διαπραγματεύσεις του μὲ τὸν Χάρντιγκ. Ἡ Κυβέρνησις διεμαρτυρήθη καὶ ἀπήντησεν ὅτι ἀφῆκε τὸν Μακάριον ἀπολύτως ἐλεύθερον. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ τὸν πιέσῃ. Λυποῦμαι, εἰλικρινῶς, ἐπειδή, ἂν ὑπῆρχε δυνατότης συνεννοήσεως ἐκείνων τῶν στιγμῶν, μὲ τοὺς Ἄγγλους, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἤσκησεν ὅλην αὐτῆς τὴν ἐπιρροὴν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ποῖα ἦσαν τὰ θέματα τῶν συνομιλιῶν Μακαρίου–Χάρντιγκ; τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀφέθη εἰς τὸ μέλλον. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, τέλος πάντων, μετὰ τὰ πολλὰ της «οὐδέποτε», ἐδέχθη ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως εἶναι ἐφαρμόσιμος καὶ εἰς τὴν Κύπρον, ἀλλὰ κατὰ τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, ὅπου τὸ νομικὸν τοῦτο δικαίωμα θὰ ἠδύνατο νὰ ἀσκηθῇ πραγματικῶς. Γνωρίζετε ὅτι πρὸς τὸ παρὸν ἐπεκαλέσθη διάφορα ἐμπόδια, προκύπτοντα ἀπὸ τὴν διεθνῆ κατάστασιν, ἀπὸ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Δυτικοῦ κόσμου καὶ τὴν ἄρνησιν τῆς Τουρκίας, διὰ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ ὅτι ἡ αὐτοδιάθεσις, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἀναγνωρίζει ὡς δικαίωμα τῶν Κυπρίων ἡ Ἀγγλία, πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀργότερα. Ὁ Μακάριος ἐδέχθη αὐτὴν τὴν ἄποψιν καὶ διεπραγματεύθη μὲ τὸν Στρατάρχην Χάρντιγκ διὰ μίαν προσωρινὴν αὐτοκυβέρνησιν. Καθωρίσθη ὅτι μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοκυβερνήσεως, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, δηλαδὴ ἡ Κυπριακὴ Βουλὴ θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακινήσῃ ἀπέναντι τῆς Μεγάλης Βρεταννίας τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ δὲν ἐπῆλθε συμφωνία ἐπὶ τοῦ συντάγματος τῆς αὐτοκυβερνήσεως. Γνωρίζετε τὰ σημεῖα τῆς διαφωνίας. Οἱ Ἄγγλοι δὲν ἔδωσαν ποτὲ ὑπόσχεσιν καὶ μᾶλλον ἄφιναν ἐντελῶς ἀφηρημένον τὸ ἐὰν θὰ συγκατένευον νὰ δώσουν τὴν πλειοψηφίαν τῆς Κυπριακῆς Βουλῆς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πλειοψηφίαν τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Δὲν εἶπον οὔτε ναί, οὔτε ὄχι. Ἔλεγον μόνον ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἀπειλοῦν κατὰ τῆς Ἑλλάδος μύρια ὅσα κακά, ἐὰν ἡ πλειοψηφία τῆς Κυπριακῆς Βουλῆς ἦτο Ἑλληνική. Τὸ δεύτερον θέμα τῆς διαφωνίας ἦτο ἡ ἀμνηστία, ἐὰν δηλαδὴ θὰ ἐδίδετο ἀμέσως ἢ ἐὰν θὰ ἐδίδετο ἀργότερον εἰς τοὺς ἀγωνιστάς. Τὸ τρίτον θέμα ἦτο ἐὰν τὴν ἀστυνομίαν, τὴν ἀσφάλειαν τὴν ἐσωτερικὴν τῆς Κύπρου, θὰ τὴν διεχειρίζετο Κύπριος ὑπουργός ἤ θὰ τὴν ἐκράτει εἰς χεῖρας του ὁ Ἄγγλος κυβερνήτης. Δὲν νομίζω ὅτι μόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐνόμισαν μίαν ὡρισμένην στιγμὴν ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἔφθανον πρὸς συμφωνίαν. Πολλοὶ τὸ ἐπιστεύσαμεν. Τὸ ἐπιστεύσαμεν ἀπὸ τοὺς λόγους τοῦ Μακαρίου, ἀπὸ τοὺς λόγους τοῦ Χάρντιγκ. Τὸ ἐπιστεύσαμεν ἀπὸ τὰ δημοσιεύματα τοῦ Ἀγγλικοῦ Τύπου. Ἐγὼ προσωπικῶς, ὅταν εἶδον ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν κ. Λέννοξ Μπόϋντ, μεταβαίνει αὐτοπροσώπως εἰς Λευκωσίαν, ἐνόμισα σοβαρῶς ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις εἶχον ἤδη ἐπιτύχει, διότι κατὰ σύστημα κυβερνητικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι παγκόσμιον, ὅταν διαπραγματεύσεις διεξάγωνται ὑπὸ δευτέρων ἢ τρίτων προσώπων, οἱ ὑπουργοὶ ἐπεμβαίνουν διὰ νὰ κλείσουν τὴν συμφωνίαν καὶ διὰ νὰ τὴν ὑπογράψουν αὐτοί. Αὐτὸ ἐνόμισα ὅτι ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ καὶ ὁ κ. Λέννοξ Μπόϋντ εἰς τὴν Κύπρον, ἐνῷ ἡ πραγματικότης μᾶς ἀπέδειξεν ὅτι μετέβη ἐκεῖ διὰ νὰ κάμῃ ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Καί διετύπωσα, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ διατυπώνω αὐτὴν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐνῷ αἱ διαπραγματεύσεις Χάρντιγκ–Μακαρίου ἔβαινον πρὸς ἀποτέλεσμα θετικὸν καὶ πρὸς συμφωνίαν, ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλικὴ τὴν ἐματαίωσεν. Ἠκολούθησεν ἡ ἐκτόπισις τοῦ Μακαρίου. Τὴν δικαιολογίαν τὴν γνωρίζετε. Κατηγορήθη ὅτι ἦτο ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀσκήσεως βίας ἐναντίον τοῦ βρεταννικοῦ καθεστῶτος εἰς τὴν Κύπρον. Εἶναι ὅμως μία δικαιολογία παράλογος, διότι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ἐνωρίτερα ποῖος ἦτο ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιστάσεως εἰς τὴν Κύπρον καὶ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ μάθῃ ἐκείνην τὴν στιγμήν, ὅταν ὁ Μακάριος ἠρνήθη νὰ συστήσῃ εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν τὴν κατάπαυσιν τῆς ἐξεγέρσεως. Τώρα, ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως; Ἡ θέσις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἶναι πολὺ γνωστή, ἀλλ’ ἂς τὴν ἐπαναλάβωμεν. Αἱ διαπραγματεύσεις μὲ τοὺς Κυπρίους δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναληφθοῦν, παρὰ μόνον ἀφοῦ καταπαύσῃ ἡ βία, δηλαδὴ ἡ ἀντίστασις, διότι, ἐξηγοῦν, ἡ ἀσκουμένη βία ἐμποδίζει τοὺς μετριοπαθεῖς ἐκπροσώπους τῆς Κύπρου νὰ ἐμφανισθοῦν καὶ νὰ διαπραγματευθοῦν μὲ τοὺς Ἄγγλους τὸ νέον Σύνταγμα. Καὶ ἔτσι ἐπῆλθεν εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα τὸ σημερινὸν ἀδιέξοδον. Τὸ ἀδιέξοδον εἶναι τοῦτο: Ὅτι οἱ Ἄγγλοι ἐπιμένουν νὰ μὴ ἐνδιαφερθοῦν διὰ μίαν θετικὴν πολιτικὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, πρὶν κατασταλῇ ὁ Κυπριακὸς ἀπελευθερωτικὸς ἀγών. Πρὸ αὐτοῦ, δηλοῦν, ὅτι νέας διαπραγματεύσεις δὲν πρόκειται νὰ ἀναλάβουν. Ἡ Ἀγγλικὴ Ἐργατικὴ Ἀντιπολίτευσις ἐπανειλημμένως ἐπενέβη — ἐπεμβαίνει μάλιστα εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα πολὺ συχνότερα ἀπὸ ὅ,τι ἀσχολεῖται μὲ αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ — καὶ συνέστησεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν ὑποχώρησιν ἀπὸ τὴν ἀδιάλλακτον αὐτῆς θέσιν, ἀλλ’ ἡ ὑποχώρησις δὲν ἐσημειώθη καὶ δὲν σημειώνεται. Τώρα ἡμεῖς, ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἄκρας θέσεως τῶν Ἄγγλων, ποίαν στάσιν τηροῦμεν; Δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὸ γενικὸν πνεῦμα τῶν κομμάτων τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον ἐξωτερικεύεται καὶ κατὰ τὰς συζητήσεις αὐτῶν τῶν τελευταίων ἡμερῶν, τὸ γενικὸν πνεῦμα καὶ τοῦ τύπου καὶ τῆς Βουλῆς, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν ἐπίσης ἀδιαλλάκτως εἰς τὴν αὐτοδιάθεσιν μὲ τὴν τακτὴν προθεσμίαν καὶ ὅτι πρὶν ἡ ἀπαίτησις αὐτὴ γίνῃ δεκτή, πρέπει νὰ ἀπόσχωμεν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ νεωτέρας συνεννοήσεις καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ διαφωτίσωμεν τὴν διεθνῆ καὶ τὴν Ἀγγλικὴν κοινὴν γνώμην, ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι τῶν Κυπρίων, ὅτι τὸ δίκαιον εἶναι ἰδικόν μας καὶ ἐκεῖ πλέον νὰ σταματήσωμεν, ἐκτὸς φυσικὰ τοῦ νὰ συνεχίσωμεν ἀκολουθοῦντες τὴν γνωστὴν καὶ πεπατημένην ὁδὸν τῆς προσφυγῆς μας εἰς τοὺς διεθνεῖς Ὀργανισμούς, εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἄλλους, ὅσοι ὑπάρχουν, διὰ νὰ διεκδικήσωμεν ἐκεῖ τὸ δίκαιον τῆς ἐλευθερίας τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, μὲ συγχωρῆτε, ἀλλὰ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ εἴπω τὴν σκέψιν μου, ὅσον καὶ ἄν εἶναι φόβος νὰ προκαλέσω ἀντίδρασιν ἐκ μέρους σας. Εὑρίσκω ὅτι ἡ στάσις τῆς Ἀγγλίας διὰ τὸν ἑαυτόν της, διὰ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ, εἶναι στάσις λογική. Δὲν ἠθέλησε νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν Μακάριον, δὲν ἔχει πρόθεσιν νὰ δώσῃ περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ προσέφερεν εἰς τὸν Μακάριον. Ζητεῖ νὰ καταστείλῃ τὸ κίνημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ τότε πλέον πιστεύει ὅτι θὰ εἶναι ἀπολύτως κυρία τῆς καταστάσεως. Συνεπῶς, θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὴν Κύπρον, σιωπὴ θὰ ἀκολουθήσῃ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἡ δουλεία τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ θὰ συνεχισθῇ, ποῖος ἠξεύρει ἐπὶ πόσον ἀκόμη χρόνον. Γνωρίζετε ὅτι διὰ νὰ συνέλθῃ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀπὸ μίαν τοιαύτην ἀποτυχίαν μετὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ 1932, ἐχρειάσθη μία ὁλόκληρος γενεά. Διὰ νὰ φθάσωμεν ἀπὸ τὸ 1932, ἀπὸ τὴν βιαίαν καταστολὴν τότε τοῦ κινήματος ὑπὸ τῶν Ἄγγλων, εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν, ἐχρειάσθησαν πόσα χρόνια; Εἴκοσι πέντε χρόνια, μία γενεὰ καὶ περισσότερον.

§147Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Ἦτο ἄλλη ἡ κατάστασις τότε.

§148Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι, ὁ κ. Παπανδρέου, τοῦ ὁποίου ἐθαύμασα πράγματι τὸν προχθεσινὸν λόγον — ἦτο ἕνα κατόρθωμα ρητορικῆς, τὸ ὁποῖον, τοὐλάχιστον ἐμέ, βαθύτατα μὲ συνεκίνησεν — ὁ κ. Παπανδρέου νομίζει ὅτι καὶ ἡ ἧττα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἡ πλήρης ἀποτυχία μας εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον, δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι, εἶπε, σημασίαν ἔχει ἡ ψυχὴ καί, ἐὰν ἡ ψυχὴ τῆς Κύπρου πρόκειται νὰ μείνῃ Ἑλληνικὴ καὶ μετὰ μίαν ἀκόμη ἧτταν, διατί νὰ ἀνησυχῶμεν; Ἀλλὰ ἐγὼ— καὶ νομίζω ὅτι καὶ σεῖς καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς— δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναπαυθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀδιαφορίαν, εἰς αὐτὴν τὴν βεβαιότητα, ὅτι οἱασδήποτε δοκιμασίας καὶ ὁσασδήποτε σκληρότητας καὶ ἀπογοητεύσεις καὶ ἂν ὑποστῇ ὁ Κυπριακὸς λαός, θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ζητῇ τὴν ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς σκέπτεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δηλαδὴ ἡ μὲν Κύπρος νὰ ἀγωνίζεται καὶ νὰ μάχεται, ἡμεῖς δὲ νὰ λέγωμεν μεγάλους λόγους, ἀλλὰ εἰς τὴν πραγματικότητα νὰ μὴ πράττωμεν τίποτε, διὰ νὰ ἀξιοποιήσωμεν τὸν ἀγῶνα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ὁ Κυπριακὸς λαὸς δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐναντίον μας καὶ νὰ παύσῃ νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς. (Θόρυβος). Κύριοι, αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν δίδω ἐγὼ καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὐτὴ ἐξάγεται ἀπὸ τὸ κείμενον τοῦ λόγου τοῦ κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ὁ κύριος ἀπολογητὴς τῆς ἀρνητικῆς στάσεως τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δι’ αὐτὸ θὰ προσπαθήσω νὰ συγκρατήσω τὴν κριτική μου εἰς τὰς φράσεις του. Εἶπεν ὅτι δὲν ὑπάρχουν παρὰ δύο τρόποι πολιτικῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ὁ ἕνας εἶναι ὁ ἀγὼν καὶ ὁ ἄλλος εἶναι ὁ συμβιβασμός, ἡ ὑποχώρησις δηλαδὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἡττοπάθεια, ὅπως ἐξήγησε. Δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς ἐὰν ἐπρόφερε καὶ τὴν λέξιν «προδοσία». Ἀλλά, κύριοι, ὁ ἀγὼν εἶναι πόλεμος καὶ δὲν γνωρίζω ἄλλην ἔννοιαν τοῦ ἀγῶνος. Καὶ γνωρίζω ἀκόμη ὅτι τὰ διεθνῆ προβλήματα, ὅλα ἀνεξαιρέτως, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἱστορίας τοῦ κόσμου μέχρι σήμερον, δὲν δύνανται νὰ λυθοῦν, παρὰ κατὰ δύο τρόπους. Ὁ πρῶτος εἶναι ὁ ἀγών, δηλαδὴ ὁ πόλεμος. Ὁ ἄλλος τρόπος εἶναι ἡ συνεννόησις, ἡ πολιτικὴ λύσις, πέστε την ὅπως θέλετε. Ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι τρόπος φιλικῆς ἐπαφῆς καὶ διαπραγματεύσεων. Ἢ διὰ τοῦ πολέμου θὰ ἐπιβάλετε τὴν θέλησίν σας ἐπὶ ἑνὸς ὡρισμένου θέματος, ἢ θὰ κάμετε ὑποχωρήσεις διὰ νὰ ἐπιτύχετε τὴν συνεννόησιν. Διὰ τὴν συνεννόησιν χρειάζονται ἐπίσης δύο παράγοντες καὶ ἐὰν ἀμφότεροι ἐμμένουν εἰς τὰς ἀδιαλλάκτους ἀπόψεις των, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι νὰ μὴ λύσουν τὸ πρόβλημά τους καὶ νὰ προσφύγουν ἢ νὰ συνεχίσουν τὸν πόλεμον. Ὁ κ. Παπανδρέου τὸν λέγει ἀγῶνα, ἐγὼ τὸν λέγω πόλεμον. Πολεμοῦν οἱ Κύπριοι, καὶ αὐτὴν νομίζω τὴν ἔκφρασιν ἐχρησιμοποίησε καὶ ὁ ἐν τῇ Βουλῇ μας ἀντιπρόσωπός τους, ὁ κ. Λοϊζίδης. Αὐτοὶ πολεμοῦν, ἡμεῖς τί κάμνομεν; Θέλετε, κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἐπέμβωμεν εἰς τὸν ἀγῶνα, νὰ κηρύξωμεν τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, διὰ νὰ λύσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ πρόβλημά μας;

§149Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Νὰ γίνῃ Κυβέρνησις ἐθνικῆς σωτηρίας διὰ νὰ σώσῃ τὴν Κύπρον.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ ὑπάρχει περιορισμὸς χρόνου, παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§151Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Σωτηρίας θὰ ἠμποροῦσεν ἴσως νὰ γίνῃ, ἀλλὰ τὰ δεδομένα τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος καὶ τὴν ἱστορίαν τὴν παγκόσμιον δὲν πρόκειται νὰ τὴν μεταβάλῃ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Σωτηρίας θὰ εὑρεθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἰς τὸ ἴδιον σταυροδρόμι: ἢ πόλεμον ἢ συνεννόησιν.

§152Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ὄχι ὅμως καὶ προδοσίαν.

§153Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου συνέστησεν ἀγῶνα ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ.

§154Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§155Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου συνέστησεν ἀγῶνα ἐντὸς τοῦ Ἀτλαντικοῦ Συμφώνου. Ἀλλὰ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ πράγματα. Νὰ κάμωμεν ἀγῶνα ἐντὸς τοῦ ΝΑΤΟ ἐναντίον τῶν συμμάχων μας εἰς τὸ ΝΑΤΟ; Ὁ κ. Παπανδρέου νομίζει ὅτι εἶναι δυνατὸν τοῦτο καὶ ὅτι ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας δὲν κινδυνεύει ἐκ τῆς τοιαύτης τακτικῆς. Ἐγώ, κύριοι, σοβαρῶς φοβοῦμαι, ὅτι καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας κινδυνεύει ἐξ αὐτῆς τῆς τακτικῆς. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Τύπος ἔχομεν πάθει τὴν παραίσθησιν ὅτι εἴμεθα ὁ ὀμφαλὸς τῆς Γῆς καὶ ὅτι τὸ ΝΑΤΟ ἔχει τόσον ἀπαραίτητον ἀνάγκην τῆς Ἑλληνικῆς συμβολῆς, ὥστε εἰς τὸ τέλος θὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς θελήσεις μας.

§156Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. ... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Διαμαντόπουλε, θὰ ἀνέλθετε εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ ἀναπτύξετε τὴν γνώμην σας. Ἀφήσατε τὸν κ. συνάδελφον νὰ ὁμιλήσῃ.

§158Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ ἀπὸ τὴν παραίσθησιν αὐτὴν νὰ προφυλαχθῆτε. Δὲν εἶναι τὸ Ἀτλαντικὸν Σύμφωνον ποὺ ἐζήτησε τὴν συμμαχίαν τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἡμεῖς καὶ ἡ Τουρκία εἰσήλθομεν εἰς αὐτό. Εἴμεθα ἡμεῖς καὶ ἡ Τουρκία ποὺ ἐζητήσαμεν τὴν πρόσθετον ἀσφάλειαν τοῦ Ἀτλαντικοῦ Συμφώνου. Σήμερον αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις δὲν ὑπολογίζουν, ὅπως ἄλλοτε τὰς γεωγραφικὰς θέσεις καὶ ἴσως δὲν ἐμπιστεύονται σοβαρῶς εἰς τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τοῦ παλαιοῦ καιροῦ. Σήμερον, αἱ ἀτομικαὶ βόμβαι δύνανται νὰ ἐκτοξευθοῦν ἀπὸ οἱασδήποτε θαλάσσης ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως ἀπὸ τοὺς Ἀμερικανούς, ἄνευ ἀνάγκης χερσαίου ἐδάφους. Ἡ δὲ Ρωσσία ἰσχυρίζεται καὶ ἴσως νὰ εἶναι εἰλικρινής, ὅτι διαθέτει ἀεροπλάνα, τὰ ὁποῖα, φέροντα βόμβας ἀτομικὰς καὶ ὑδρογονικάς, δύνανται ἀπ’ εὐθείας νὰ πλήξουν τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς. Μέσα εἰς αὐτὴν τὴν νέαν ὄψιν τῶν πολεμικῶν προϋποθέσεων τοῦ σημερινοῦ κόσμου, τοποθετήσατε τὴν Ἑλλάδα καὶ σκεφθῆτε ἐὰν ἡ μικρὰ Ἑλλάς, τὸ μέλος αὐτὸ τοῦ ΝΑΤΟ, δύναται νὰ γίνεται καθημερινῶς ἐνοχλητικὸν εἰς τοὺς συμμάχους του. Ἀλλὰ ὁ ἀγὼν ἐναντίον τῶν συμμάχων μας πρέπει νὰ γίνεται καὶ εἰς τοὺς διεθνεῖς Ὀργανισμούς, εἰς τοὺς ὁποίους προσφεύγομεν. Πολλοὶ ὡμίλησαν περὶ τῶν διεθνῶν Ὀργανισμῶν κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας τῆς συζητήσεως καὶ οὐδεὶς ἀπολύτως ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν ὅτι οἱοσδήποτε διεθνὴς Ὀργανισμός, καὶ πρῶτα–πρῶτα ὁ Ὀργανισμὸς Ἡνωμένων Ἐθνῶν, δύναται νὰ λύσῃ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ὁ Ο. Η.Ε. θὰ μᾶς δώσῃ συμβουλὰς καὶ θὰ μᾶς εἴπῃ, ὅπως γνωρίζετε, ὅ,τι καὶ εἰς τὸ παρελθὸν συνέβη: Συνεννοηθῆτε μὲ τοὺς Ἄγγλους. Ὁ ΟΗΕ δὲν δύναται νὰ ἀσκήσῃ βίαν ἐπὶ οὐδενὸς διεθνοῦς προβλήματος. Δὲν ἱδρύθη καὶ δὲν ἔχει τὰ μέσα διὰ νὰ ἀσκῇ πίεσιν πρὸς ἐπιβολὴν τῶν ἀποφάσεών του. Τί συνέβη εἰς τὴν Παλαιστίνην; Ὑπεγράφη ἐκεῖ — διότι ἦτο ἀποτέλεσμα πολεμικὸν πλέον καὶ ἴσως ἡ συμμετοχὴ τοῦ Ὀργανισμοῦ νὰ μὴ ἦτο ἀπολύτως ἀπαραίτητος— μία ἀνακωχή. Παρῆλθον ἀπὸ τότε πέντε ἕως ἓξ ἔτη. Ἡ ἀνακωχὴ παραβιάζεται ἀνὰ πᾶσαν ἑβδομάδα καὶ κατὰ πάντα μῆνα. Τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἔχουν ἀποστείλει ἀντιπροσώπους πολλοὺς εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, διὰ νὰ προλαμβάνουν αὐτὰ τὰ ἐπεισόδια. Γνωρίζετε, ὅτι οὐδέποτε κατώρθωσαν νὰ τὰ προλάβουν ἢ νὰ τὰ ἀποσοβήσουν. Ἀπὸ τὸν ΟΗΕ δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς σοβαρὸς ἄνθρωπος, καὶ ἐδῶ καὶ ἔξω, ὁ ὁποῖος νὰ ἀναμένῃ λύσιν πιέσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἐπιβάλῃ.

§159Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§160Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ὄχι. Ξεύρετε ὅτι δὲν εἶμαι δεινὸς ρήτωρ, ξεύρετε ὅτι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω εἶναι μᾶλλον ἀντιπαθής. Ἀφῆστε νὰ φέρω εἰς πέρας τὸ ἔργον τῆς συνειδήσεως, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ὁ χρόνος εἶναι περασμένος.

§162Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι, ἀπεθέσαμε τὰς ἐλπίδας μας εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν. Σήμερον ἀκριβῶς ἐδημοσιεύθη δήλωσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται οὔτε καὶ αὐτὴ νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημά μας. Ἐδήλωσεν ὅτι οὔτε ἐκλήθη νὰ προσφέρῃ μεσολάβησιν, οὔτε ἡ ἰδία προσεφέρθη. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὸ παρελθὸν μᾶς ἔδωσεν ὑπόσχεσιν, διὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὴν κοινὴν πλέον γενομένην, λέξιν, μᾶς ἔδωσεν ὑπόσχεσιν συμπαραστάσεως. Πέρυσιν, εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὁ προϊστάμενος τῆς Ἀμερικανικῆς ἀντιπροσωπείας κ. Λότζ, εἰς δημοσίας δηλώσεις του, ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, καὶ ἰδιαιτέρως μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ Ἀμερικὴ θὰ παρακολουθήσῃ τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου μετὰ μεγάλου ἐνδιαφέροντος καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν του. Ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, κύριοι, ἔχει ἀσφαλῶς τὴν καλὴν θέλησιν νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν δύναμιν. Ἐκπλησσόμεθα καὶ διαμαρτυρόμεθα πῶς ἡ μεγάλη Ἀμερική, ἡ μεγάλη χώρα τῆς Ἐλευθερίας ἐκ παραδόσεως ἀντιαποικιακὴ Δύναμις, ἀνέχεται αὐτὸ τὸ αἶσχος τῆς Μεσογείου, τὴν τυραννουμένην Κύπρον καὶ δὲν ἐπιβάλλει εἰς τοὺς Ἄγγλους νὰ φύγουν πάραυτα ἀπὸ ἐκεῖ. Δὲν ἔχει ὅμως δύναμιν νὰ τὸ κάμῃ. Δὲν πρόκειται ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ πόλεμον κατὰ τῆς Ἀγγλίας, διὰ νὰ ἀπελευθερώσῃ τὴν Κύπρον καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς Ἕλληνας. Τὰ συμφέροντά της ὡς Μεγάλης Δυνάμεως τὴν συνδέουν μὲ τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν περισσότερον παρὰ μὲ ἡμᾶς. Συμβουλὰς μᾶς δίδει ἡ Ἀμερική, συμβουλὰς δίδει καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, ἀλλὰ αἱ συμβουλαὶ μένουν ἄνευ ἀποτελέσματος. Τί ἐλπίζομεν; Σᾶς ἐρωτῶ, τί περιμένομεν; Ἡ Ἀγγλία εἶναι ὠχυρωμένη εἰς τὰ στρατηγικὰ συμφέροντα τῆς Δύσεως. Οἱ Τοῦρκοι θεωροῦν, ὅτι πᾶσα μεταβολὴ καθεστῶτος εἰς τὴν Κύπρον, στρέφεται ἐναντίον τῆς ἀσφαλείας των. Ἐν τῷ μεταξύ, Τοῦρκοι καὶ Ἄγγλοι ἐφαρμόζουν τὴν πολιτικὴν τῆς καταστολῆς. Σᾶς ἐρωτῶ: Ἡμεῖς τί πράττομεν; Ὑποκλινόμενοι, ὅπως ὅλοι μας, βαθύτατα ἐνώπιον τοῦ ἡρωϊσμοῦ καὶ τῶν δοκιμασιῶν τῶν Κυπρίων ἀδελφῶν μας. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὑπὲρ αὐτῶν διαθέτομεν; Πόσα εἶναι τὰ μέσα τὰ ὁποῖα πρὸς χάριν των διαθέτομεν;

§163Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Τὸ Δίκαιον καὶ τὴν Ἠθικήν.

§164Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Πόσον θὰ κρατήσουν εἰς τὴν Κύπρον τὸν ἀγῶνα; Σᾶς ἐρωτῶ.

§165ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅσον δὲν φαντάζεσθε.

§166Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἀσφαλῶς, ἀγαπητέ μου κύριε συνάδελφε, διὰ τῆς φαντασίας δὲν θὰ ἠμπορέσετε νὰ λύσετε ποτὲ αὐτὸ τὸ δύσκολον πρόβλημα. Χρειάζεται λογική. Δὲν ἤκουσα ποτὲ νὰ καταγγείλῃ ἡ Ἀγγλία, ὅτι εἷς ὁπλίτης Ἕλλην εὑρέθη εἰς τὴν Κύπρον, ὅτι ἕνα καΐκι Ἑλληνικὸν ἔφθασε διὰ νὰ μεταφέρῃ πολεμεφόδια ἢ ὅπλα. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, ἀπὸ τῆς ὑλικῆς ἀπόψεως, διότι παρακολουθούμεθα ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσῃ οὔτε μίαν ψαρόβαρκαν νὰ περάσῃ ἀπὸ τὸν κλοιὸν τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Μὲ χερσαίας δυνάμεις, μὲ ἀεροπορικὰς δυνάμεις, μὲ ναυτικὰς δυνάμεις, ἔχουν ἀπομονώσει τὴν νῆσον, διὰ νὰ ἐπιβάλουν τὴν τυραννικὴν θέλησίν των ἐπ’ αὐτῆς. Ἡμεῖς συζητοῦμεν καὶ ἐκφωνοῦμεν ὡραίους λόγους, ἀλλὰ δὲν ἐνεργοῦμεν καὶ φοβοῦμαι ὅτι δικαίως θὰ ἠμποροῦσε νὰ διατυπωθῇ ἐναντίον μας ἡ κατηγορία, ὅτι ἀρνητικῶς τοὐλάχιστον συνεργαζόμεθα μὲ τοὺς Ἄγγλους καὶ τοὺς Τούρκους διὰ νὰ διαιωνισθῇ ἡ δουλεία τῶν Κυπρίων.

§167Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ λαὸς τὸ λέγει.

§168Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν ἐνισχύομεν τὴν ΕΟΚΑ, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν ἐνισχύσωμεν. Ἀλλὰ δὲν θέλομεν καὶ συνεννόησιν, διότι τὴν θεωροῦμεν συμβιβασμόν, ἡττοπάθειαν.

§169ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κήρυγμά σας εἶναι ἡ ἡττοπάθεια.

§170Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Εἶπον, κύριοι συνάδελφοι...

§171Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Ὁμιλεῖ ἐπὶ μίαν ὥραν ὁ κ. συνάδελφος. Ἤδη ἔχει ὑπερβῆ τὸ τέταρτον.

§172Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Σᾶς εἶπον προηγουμένως, ὅτι τὸ θέμα μου, ἐνδεχομένως, θὰ εἶναι ἀντιπαθές, ἀλλὰ εἶναι ζήτημα συνειδήσεως δι’ ἐμὲ νὰ εἴπω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύω ὅτι εἶναι ἡ ἀλήθεια. Εἴμεθα εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου μόνοι.

§173Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶναι ἄποψις τῆς Κυβερνήσεως αὐτὸ ποὺ ἐκθέτετε;

§174Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Εἶναι προσωπική μου ἄποψις. Εἴμεθα, κύριοι, εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου, μόνοι.

§175ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἴμεθα μόνοι, ἀλλὰ ἔχομεν τὸ δίκαιον μαζί μας.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς διακοπὰς διὰ νὰ τελειώσῃ ὁ ρήτωρ.

§177Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Μερικοὶ μᾶς λέγουν νὰ γίνωμεν οὐδέτεροι, διὰ νὰ λύσωμεν τὸ πρόβλημά μας, δηλαδὴ νὰ γίνωμεν περισσότερον μόνοι ἀπὸ ὅσον εἴμεθα σήμερα. Ἄλλοι μᾶς λέγουν νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἀνατολὴν καὶ ὁ κ. Πασσαλίδης ὑπῆρξεν ἀπόψε εὔγλωττος ὑποστηρικτὴς αὐτῆς τῆς ἀπόψεως.

§178Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτον πρᾶγμα.

§179Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι, θὰ ἤμουν διατεθειμένος νὰ μεταβῶ καὶ εἰς τὴν Ἀνατολήν, ἐὰν ἡ Ἀνατολὴ μοῦ ἔφερε καὶ τὴν τελευταίαν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἐκέρδιζον δι’ αὐτῆς τὴν Κύπρον. Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἐλπίς. Βεβαίως, πολλὰ δολώματα καὶ παγίδες μᾶς στήνονται, ἀλλὰ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τοιαύτας λύσεις. Οὐδέτεροι, θὰ εἴμεθα περισσότερον μόνοι ἀπὸ σήμερον. Μὲ τὴν Ἀνατολὴν θὰ εἴμεθα ἀπομεμονωμένοι μεταξὺ τῶν Ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα δὲν διάκεινται φιλικῶς πρὸς ἡμᾶς. Θὰ ἦτο μωρία, θὰ ἦτο ἀφροσύνη νὰ ἔλθωμεν εἰς σύγκρουσιν μὲ τοὺς σημερινοὺς συμμάχους μας, οἱ ὁποῖοι εἶναι αἱ μόναι μεγάλαι Δυνάμεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὴν Κύπρον. Βεβαίως ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ συστήσω τὴν ἀντίθετον ὁδὸν καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι παρ’ ὅλα ὅσα λέγονται, οὐδεὶς θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ τὴν ἀκολουθήσῃ. Κύριοι, αἱ πράξεις μας πρέπει νὰ εἶναι λογικαὶ καὶ σκόπιμοι. Πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν πολιτικὴν λύσιν τοῦ προβλήματος τῆς Κύπρου, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ χάσωμεν πολὺ συντόμως καὶ ὁριστικῶς τὴν ὅλην ὑπόθεσιν. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, μετὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον, εὑρέθη ἐνώπιον ἀναλόγου προβλήματος. Ἤμεθα μετὰ τῶν Ἰταλῶν συμμάχων νικηταὶ εἰς αὐτὸν τὸν πόλεμον. Ἡ Ἰταλία εἶχε προηγουμένως καταλάβει τὰ Δωδεκάνησα. Ἡ Ἑλλὰς ἐζήτει καὶ τότε τὴν παραχώρησιν τῆς Δωδεκανήσου μὲ τὸ ἴδιον δικαίωμα ποὺ ζητεῖ καὶ σήμερα τὴν Ἐλευθερίαν τῆς Κύπρου. Οἱ Ἰταλοὶ ἠρνοῦντο. Ἐὰν ἐπιμέναμε νὰ μαχώμεθα μεταξὺ μας εἰς τὴν Διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης, φυσικὸν ἦτο νὰ ζημιωθοῦμεν ἀμφότεροι. Θὰ ἔχανον οἱ Ἰταλοί, ἀλλὰ θὰ ἐχάναμε καὶ ἡμεῖς, ἐνῷ θὰ ἠμποροῦσαν νὰ μᾶς βοηθήσουν καὶ νὰ τοὺς βοηθήσωμεν. Καὶ τότε ὁ Βενιζέλος ὑπέγραψε τὴν συμφωνίαν, ἡ ὁποία δὲν ἐθεωρήθη συμβιβασμός, οὔτε ἡττοπάθεια, οὔτε προδοσία, τὴν συμφωνίαν μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἰταλίας Τιτόνι, δυνάμει τῆς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐλάμβανε ὅλα τὰ Δωδεκάνησα πλὴν τῆς Ρόδου, ποὺ θὰ ἔμενεν εἰς τὴν Ἰταλίαν. Καὶ ὑπῆρχεν εἰς τὴν συμφωνίαν αὐτὴν διάταξις, ἡ ὁποία ἐξωμοίωσε τὴν Κύπρον μὲ τὴν Ρόδον καὶ ἔλεγεν ὅτι τὸ θέμα τῆς Ρόδου θὰ ἐπανεξετασθῇ, ὅταν καὶ ἡ Κύπρος ἀποκτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν της. Ἡ συμφωνία αὐτὴ ἐκ τῶν ὑστέρων δὲν ἐτηρήθη ἐκ μέρους τῶν Ἰταλῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκράτησαν καὶ τὴν Ρόδον καὶ τὰ ἄλλα Δωδεκάνησα. Ἀλλὰ τὸ προηγούμενον αὐτὸ μᾶς δεικνύει πῶς ἕνας ρεαλιστὴς πολιτικός, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρξεν ἡττοπαθής, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρξε συμβιβαστικός, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρξε προδότης, ἔλυσε ἕνα δύσκολον πρόβλημα. Ἡ Κύπρος ἤδη μάχεται καὶ μὴ δυνάμενοι ὑλικῶς νὰ τὴν ἐνισχύσωμεν, ἔχομεν τοὐλάχιστον τὴν ὑποχρέωσιν ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς νὰ μὴ τὴν ἐγκαταλείψωμεν. Ἀπὸ πολλὰ σημεῖα τοῦ κόσμου καὶ μέσα εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑποβάλλονται καθημερινῶς προτάσεις διαλλακτικῆς λύσεως τοῦ προβλήματος. Οἱ Ἐργατικοὶ Ἄγγλοι, οἱ Φιλελεύθεροι Ἄγγλοι, οἱ ἐκκλησιαστικοὶ κύκλοι τῆς Ἀγγλίας, ἡ λεγομένη Ἐπιτροπὴ Συνδιαλλαγῆς διὰ τὴν Κύπρον διατυπώνουν προτάσεις. Ἡμεῖς, ὅλας τὰς προτάσεις αὐτάς, τὰς ἀγνοοῦμεν, δὲν τὰς προσέχομεν.

§180Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔκαμον προτάσεις;

§181Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Βεβαίως ἔγιναν προτάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλήν.

§182Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη πρότασις;

§183Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἡμεῖς, ὡς ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἐξεφράσαμεν ἐπὶ τῶν προτάσεων αὐτῶν καμμίαν γνώμην, σὰν νὰ μὴ μᾶς ἐνδιέφερεν.

§184Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα Κυβερνήσεως.

§185Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ συζητήσῃ μόνον μίαν ἐπίσημον πρότασιν. Αὐταὶ ποὺ ἀνέφερα δὲν εἶναι ἐπίσημοι προτάσεις. Εἶναι προτάσεις ἑνὸς κόμματος τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὴν Κυβέρνησίν της. Ἡμεῖς αὐτὰς τὰς προτάσεις εἴτε δὲν τὰς βλέπομεν, εἴτε δὲν τὰς προσέχομεν, εἴτε καὶ τὰς διακωμῳδοῦμεν, διότι κατεχόμεθα ἀπὸ τὴν ψυχολογίαν ὅτι κάθε συνεννόησις διὰ τὴν Κύπρον μὲ τοὺς κατέχοντας αὐτὴν ἀποτελεῖ παράβασιν ἐθνικοῦ καθήκοντος, συμβιβασμόν, ἡττοπάθειαν. Κύριοι, λέγετε, ὅτι ἐὰν καθίσετε μίαν ὄρνιθα εἰς τὸ χῶμα καὶ χαράξετε μὲ κιμωλίαν γύρω της ἕνα κύκλον δὲν γνωρίζω ἐὰν αὐτὸ ἰσχύῃ δι’ ὅλας τὰς ὄρνιθας, ἢ διὰ μίαν κατηγορίαν– ἡ ὄρνις δὲν πρόκειται νὰ σηκωθῇ καὶ νὰ παραβιάσῃ τὸν κύκλον. Εἴμεθα ὑπόδουλοι τοῦ κύκλου τῆς κιμωλίας. Δὲν ἔχομεν, ὡς Ἔθνος, αὐτὴν τὴν ὥραν, ὡς ἡγεσία τοῦ Ἔθνους δὲν ἔχομεν τὴν τόλμην νὰ διαβῶμεν τὸν κύκλον τῆς κιμωλίας.

§186Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αὐτὸ λέγομεν καὶ ἡμεῖς.

§187Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρῆλθε τὸ τέταρτον...

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαρκῶς διακόπτετε. Θὰ ἀναγκασθῶ νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§189Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ παραβάτης εἶσθε σεῖς. Ὁ κ. συνάδελφος ὁμιλεῖ ἐπὶ μίαν ὥραν.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν διεκόπτατε τὸν ρήτορα, θὰ εἶχε τελειώσει.

§191Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§193Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ ἀπόλυτον ἀντίθεσιν τῆς μειοψηφίας τῆς Βουλῆς, δηλαδή, μὲ ἀπόλυτον ἀντίθεσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ὑποβάλλει τὴν πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἔλαβεν ἀπόφασιν δυνάμει τῆς ὁποίας ἐπεβλήθη εἰς τοὺς ρήτορας τὸ τέταρτον τῆς ὁμιλίας. Σεῖς ἀνέχεσθε τὸν ἀγορεύοντα νὰ ὁμιλῇ ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν καὶ πλέον διότι εἶναι Κυβερνητικός. Καὶ ἐπειδὴ ὁμιλεῖ ἐπὶ τόσην ὥραν, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ ἡ ἰδική μας, θὰ κρούετε τὸν κώδωνα καὶ θὰ διαμαρτύρεσθε ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§195Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Κατόπιν αὐτοῦ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου καὶ διαμαρτύρομαι διότι ἐπίτηδες γίνεται αὐτὸ διὰ νὰ μὴ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν τὸν διακόπτατε, θὰ εἶχε τελειώσει.

§197Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τοῦ ἑνὸς τετάρτου τῆς ὥρας δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τοὺς ὑποβαλόντας ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς.

§198Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὑποβάλλατε ἐπερώτησιν;

§199Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἐρώτησιν.

§200Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εἶναι σαφὴς μεροληψία.

§201Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ καλέσω ἕνα Ἔθνος τολμηρόν, ἕνα Ἔθνος γενναῖον, ἕνα Ἔθνος φρόνιμον, ὅπως εἶναι ἡ Ἑλλάς, νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸν κύκλον τῆς κιμωλίας. Δὲν χρειάζεται μεγάλη τόλμη. Πρέπει, ἐκτὸς ἀπὸ τὰ ἄλλα μέσα, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦμεν καὶ τὴν διαφώτισιν, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ περισσότερον ἀπὸ τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἤδη ἔφθασεν, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν διαφώτισιν καὶ τοὺς διεθνεῖς ὀργανισμούς, νὰ μὴ παραλείπωμεν καμμίαν εὐκαιρίαν πρὸς συζήτησιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος μὲ ἐκείνους, μὲ τοὺς ὁποίους ἠμποροῦμεν νὰ τὸ λύσωμεν. Καὶ ἐὰν αἱ εὐκαιρίαι δὲν ὑπάρχουν, νὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὰς δημιουργήσωμεν Κύριοι, δὲν εὑρισκόμεθα πλέον εἰς τὸν δέκατον ἕκτον αἰῶνα. Ὁ λόγος τοῦ κ. Παπανδρέου, ἦτο λόγος τοῦ δεκάτου ἐνάτου αἰῶνος καὶ ὅπως ἤδη εἶπον μὲ συνεκίνησε, διότι μὲ μετέφερεν εἰς τὰ παλαιὰ καὶ δυστυχῶς μὴ δυνάμενα πλέον νὰ ἐπιστρέψουν νεανικά μου χρόνια. Σήμερον αἱ ἐθνικαὶ ἑνότητες ἀρχίζουν νὰ μὴ ἀρκοῦν. Σήμερον ὁ κόσμος ὁδηγεῖται πρὸς νέας μεγαλυτέρας ἑνότητας. Ἠμπορεῖ ἀκόμη νὰ μὴ ἔχωμεν συλλάβει πνευματικῶς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν, πρακτικῶς ὅμως τὴν ἐφαρμόζομεν κάθε ἡμέραν. Τὰ Ἔθνη σήμερον, μεγάλα καὶ μικρά, ἀνεξαρτήτως μεγέθους καὶ ἰσχύος, παραιτοῦνται μέρους ἢ μερῶν σημαντικῶν κυριαρχίας των, χάρις αὐτῆς τῆς εὐρυτέρας ἑνότητος, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσουν. Χωρίσατε, κύριοι, τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοὺς συμμάχους της, ἀπὸ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν των βοήθειαν, ἀπὸ τὴν στρατιωτικήν των βοήθειαν καὶ θὰ ἴδωμεν τότε, τί εἶναι ἡ Ἑλλάς. Χωρίσατε, κύριοι, τὴν μεγάλην Ἀμερικανικὴν δημοκρατίαν ἀπὸ τοὺς συμμάχους της, ἀπὸ ἡμᾶς, ἀπὸ τοὺς Ἄγγλους, ἀπὸ τοὺς Γερμανούς, ἀπὸ τοὺς Δανοὺς καὶ θὰ ἴδετε ὅτι καὶ αὐτή, χωρὶς τὸ ΝΑΤΟ, χωρὶς τὰς ὑποχωρήσεις καὶ τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας κάμνει ἀπέναντι τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, δὲν ἀξίζει μόνη πολλὰ πράγματα.

§202ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λάθος μέγα.

§203Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι, εἴμεθα τμῆμα ἀναπόσπαστον καὶ ἀναγκαστικὸν τῆς ἑνότητος τοῦ Δυτικοῦ κόσμου. Ἐὰν δὲν εἴμεθα τμῆμα ἀναπόσπαστον τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, θὰ ἔπρεπεν ἀναγκαστικῶς νὰ εἴμεθα τμῆμα τοῦ Ἀνατολικοῦ καὶ τότε θὰ ἐπαύαμεν νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι. Διότι ὁ κ. Πασσαλίδης ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία δὲν εἶναι ἀποικιακὴ δύναμις, ἀλλὰ ἐγὼ θὰ τοῦ ὑπομνήσω τὸν σκληρὸν καὶ φοβερὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον τὰ Σοβιετικὰ τάνκς ἐθέρισαν τοὺς Γερμανοὺς ἐργάτας τοῦ Ἀνατολικοῦ Βερολίνου, ὅταν ἠγέρθησαν διὰ νὰ ζητήσουν ψωμί. Κύριοι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου διὰ νὰ μείνωμεν εἰς τὴν Δυτικὴν ἑνότητα, ἡ ὁποία εἶναι ὁ κλῆρος τῆς ἱστορίας μας, Ἀλλὰ διεκδικοῦντες ἕνα ἐθνικὸν δικαίωμα ὀφείλομεν νὰ τὸ συμβιβάσωμεν μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ αἰῶνος μας. Οἱ Ἄγγλοι ἰσχυρίζονται ὅτι δὲν εὑρίσκονται ἐπὶ τῆς Κύπρου, παραμένουν διὰ νὰ προστατεύσουν ἀπὸ ἐκεῖ στρατιωτικῶς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ τὴν Δύσιν. Οἱ Τοῦρκοι λέγουν ὅτι θὰ κηρύξωμεν ἐν ἀνάγκῃ καὶ τὸν πόλεμον ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν Κύπρον εἰς τὰς χεῖρας της, ἐπειδὴ θὰ ἀποτελοῦσε ἀπειλὴν ἐναντίον τῆς ἀσφαλείας μας. Κύριοι, εἶναι ἀμφότερα αὐτά, τὰ ἐπιχειρήματα ὑπερβολικά. Ἀλλὰ τὰ κάμναμεν ἡμεῖς ἀληθέστερα τὰ κάμνομεν ἡμεῖς περισσότερον ἀποδοτικά, ἐπειδὴ πιστεύομεν ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀσκήσωμεν πολιτικὴν ἐκδικήσεως καὶ νὰ στρέψωμεν τὰ πυρά μας ἐναντίον τῶν συμμάχων μας.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἐπισπεύσατε.

§205Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὸ δικαίωμα, ὡς ἔχων ὑποβάλει ἐρώτησιν σχετικήν, νὰ ὁμιλήσω πέραν τοῦ τετάρτου.

§206Α. ΖΑΚΚΑΣ. Ἡ μομφὴ ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§207Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, φοβοῦμαι ὅτι σᾶς ἐνοχλεῖ τὸ θέμα καὶ ὄχι ἡ παραβίασις τῆς ὥρας. Σήμερον, ἡ Κύπρος, διαιρεῖ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοὺς συμμάχους της, τοὺς Ἄγγλους καὶ τοὺς Τούρκους. Γνωρίζετε ὅτι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος διὰ νὰ συμπήξῃ τὴν συμμαχίαν μετὰ τῆς Τουρκίας, προέβη εἰς πολὺ μεγαλυτέρας ὑποχωρήσεις καὶ θυσίας. Εἶμαι βέβαιος ἀκραδάντως ὅτι, ἐὰν ἐμπνεύσωμεν εἰς τοὺς συμμάχους καὶ τοὺς φίλους μας τῆς Δυτικῆς συμμαχίας, τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἡ Κύπρος, ἡ ὁποία σήμερον μᾶς διαιρεῖ δύναται νὰ μᾶς ἑνώσῃ αὔριον εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ Δυτικοῦ κόσμου, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι θὰ ἔχωμεν διὰ τὴν χώραν μας πολὺ περισσότερα καὶ ἀποτελεσματικώτερα μέσα διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτική, εἶναι ἡ ὀρθή. Αἰσθάνομαι καθῆκον συνειδήσεως διαφωνῶν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, νὰ τῆς συστήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχουν ἐνδείξεις εὐνοϊκαί, ὅτι ἐὰν μὲ αὐτὴν τὴν μέθοδον, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν θέλησίν μας, διαπραγματευώμεθα, ὁσάκις δυνάμεθα τὸ Κυπριακὸν ζήτημα, ἠμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα. Ἀνεφέρθην προηγουμένως, εἰς τοὺς Ἄγγλους ἐργατικοὺς καὶ εἰς τὴν πολεμικὴν, τὴν ὁποίαν ἀδιακόπως ἀσκοῦν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Ἤντεν διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Ἐὰν μίαν ἡμέραν, οἱ Ἄγγλοι ἐργατικοὶ ἔλθουν εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ δώσουν τὴν ἀρνητικὴν ἀπάντησιν τοῦ 1951. Σήμερον νομίζω ὅτι ἔχουν προχωρήσει εἰς τὰς ἰδέας των καὶ ὡς πρὸς τὴν Κύπρον καὶ ὅτι θὰ ἐφαρμόσουν, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τώρα ἐναντίον τῆς συντηρητικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, οἱ Ἄγγλοι ἐργατικοί, ἔχουν ἐλπίδας νὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἐξουσίαν μόνον μετὰ τέσσαρα ἔτη. Ἓν ἔτος ἐπέρασεν ἀπὸ τὰς τελευταίας Ἀγγλικὰς ἐκλογὰς καὶ ἡ θητεία τῶν Ἀγγλικῶν Βουλῶν εἶναι πενταετής. Ἐπίσης οἱ Ἀμερικανοὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἐκφράζονται περισσότερον εὐνοϊκῶς ὑπὲρ ἡμῶν διὰ τὴν Κύπρον. Δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ ἔχουν ἢ δὲν θὰ ἔχουν ἐπιτυχίας εἰς τὰς Προεδρικὰς ἐκλογὰς τοῦ προσεχοῦς Νοεμβρίου. Ἀλλά, ἐὰν οἱ Ἄγγλοι Ἐργατικοὶ μάχωνται ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου, δὲν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ καθῆκον νὰ προχωρήσωμεν νὰ τοὺς φθάσωμεν, διὰ νὰ κάμωμεν ἀπὸ κοινοῦ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα; Δὲν εἶναι καθῆκον μας, δὲν εἶναι καθῆκον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν Κυπριακὴν ἀντίστασιν νὰ σβύσῃ ἀδόξως καὶ ἄνευ ἀποτελέσματος; Δὲν πρέπει, ἐφ’ ὅσον εἶναι καιρός, νὰ ἐπιδιώξωμεν μίαν λύσιν, ὅποιαν λύσιν εἶναι δυνατὴ αὐτὴν τὴν ὥραν ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας καὶ νὰ ἀναμένωμεν εἰς τὸ μέλλον πληρέστερα ἀποτελέσματα; Δέν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν πολιτικὴν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ρόδου, τὴν ὁποίαν προηγουμένως ἀνέφερα; Κύριοι, αὐταὶ εἶναι αἱ προσωπικαὶ, τελείως προσωπικαὶ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν μὲ κινεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον ἡ ἀνάγκη νὰ εἴπω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ πιστεύω ὅτι εἶναι ἀληθὲς καὶ ὅτι εἶναι ἡ ὀρθὴ ὁδός. Ἐὰν θὰ τὴν ἀκολουθήσητε, ἐὰν θὰ τὴν ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θὰ τὴν ἀκολουθήσουν ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος, αὐτὸ εἶναι ἰδική τους ὑπόθεσις. Ἐγώ, κύριοι, ἔχω τὸ αἴσθημα ὅτι ἐπετέλεσα πατριωτικὸν καθῆκον εἰς μίαν ὥραν πολὺ δύσκολον.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§209Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, πρόθεσίς μου εἶναι νὰ ἐξηγήσω ἀπὸ τοῦ βήματος, τὴν ψῆφον μου ἐπὶ τῆς συζητουμένης προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ νὰ εἰσφέρω ὅ,τι δύναμαι εἰς τὸ νὰ ἀκολουθηθῇ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος μία ἐξωτερικὴ πολιτική, ὅσον ἠμπορεῖ περισσότερον χρήσιμος διὰ τὴν αἰσίαν λύσιν του, ποὺ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναι ἄλλη ἀπὸ τὴν σύντομον, ἐντὸς τακτῆς δὲ προθεσμίας ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Θ’ ἀποφύγω, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐπαναλάβω τὰ ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὸ τοὺς προλαλήσαντας ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐπὶ τῶν θεμάτων εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρεται ἡ συζητουμένη πρότασις. Καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ σᾶς δώσω τὴν σκέψιν μου, μὲ τὴν συντομίαν, τὴν ὄχι δικαιολογημένην ποὺ ἐπεβλήθη ἐπὶ τῆς συζητήσεως τόσων σοβαρῶν θεμάτων. Ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος ὅσα ἔχω νὰ εἴπω ἀποβλέπουν νὰ καταστήσουν πληρέστερον τὸν κατατοπισμὸν τοῦ Σώματος καὶ τῶν νῦν ἢ τῶν ἐν τῷ μέλλοντι ἁρμοδίων ἐπὶ τοῦ ποῖος τρόπος σκέψεως χρειάζεται νὰ ἐπικρατήσῃ ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ ἁγίου αἰτήματος τῶν Κυπρίων. Πολὺ μὲ ἐξέπληξαν καὶ μὲ ἀνησυχοῦν, κύριοι βουλευταί, τὰ ὅσα χθὲς μᾶς εἶπεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ καλυτέρα μέθοδος νὰ κερδίσωμεν τὸ Κυπριακὸν εἶναι νὰ παραμείνωμεν πάντοτε πιστοὶ εἰς τὰς συμμαχίας μας. Καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἀποφύγωμεν μεγάλους κινδύνους, καὶ δή, νὰ ἀμειφθῶμεν, διότι ἡ πίστις μας θὰ ἀνταμειφθῇ. Ἡ μέθοδος αὐτὴ ἔχει ἀποδειχθῇ ἄκρως ἐπικίνδυνος. Ἄν ὁ κύριος ὑπουργός, δὲν εἶχε τὸ εὐτύχημα νὰ εἶναι τόσον νέος τὴν ἡλικίαν θὰ εἶχεν εἰς τὴν μνήμην του τὸ θλιβερὸν παράδειγμα τῆς Τσεχοσλοβακίας. Πρὸ τοῦ δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου ἡ χώρα αὐτὴ μὲ ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν ἀείμνηστον ΜΠΕΝΕΣ, ἦτο ἡ πλέον πιστὴ φίλη τῆς Γαλλίας. Διότι ἐπίστευεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι εὐγνώμων πρὸς αὐτήν, διὰ τὸν λόγον ὅτι ἐπρωτοστάτησεν εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ Τσεχοσλοβακικοῦ Κράτους. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο συχνότατα διὰ τοῦ Μπένες νὰ ἐμφανίζωνται αἱ γαλλικαὶ ἀπόψεις εἰς τὴν τότε Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ἐν τούτοις ἡ Τσεχοσλοβακία ἐγκατελείφθη ὑπὸ τῆς Γαλλίας κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Μονάχου, τὸ 1938 καὶ κατὰ τὴν ἐναντίον της ἐπίθεσιν τοῦ Χίτλερ τὸν Μάρτιον τοῦ 1939, ποὺ κατέληξεν εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ κατάληψίν της. Τὸ παράδειγμα αὐτὸ καὶ ἡ στάσις τῆς σημερινῆς Βρετανικῆς Κυβερνήσεως μαρτυροῦν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀπὸ τὴν ἀφοσίωσιν πρὸς τοὺς ἰσχυροὺς καὶ μόνον ἀπὸ αὐτήν, δὲν ἔχουν νὰ ἐλπίζουν πολλὰ πράγματα, ἢ μᾶλλον τίποτε αἱ μικραὶ χῶραι, ὁσάκις τὰ ἐθνικά των δίκαια συγκρούονται πρὸς στυγνὰ καὶ ἐγωϊστικὰ συμφέροντα τῶν ἰσχυρῶν. Συνηθέστατα οἱ ἰσχυροὶ ἱκανοποιοῦν τὰ δίκαια τῶν μικρῶν, ὅταν τοὺς αἰσθάνωνται ὄχι πειθηνίους φίλους, ἀλλὰ ἢ φίλους ποὺ ἐπιδιώκουν ἔντονα καὶ μὲ διάθεσιν ἀνεξαρτησίας ἢ μεταστάσεως ἱκανοποίησιν τῶν δικαίων των ἢ ἀδεσμεύτους καὶ πιθανοὺς ἐνισχυτὰς τοῦ ἀντιθέτου στρατοπέδου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, σήμερον εὑρίσκεται ἡ Χώρα μας ἐντεταγμένη εἰς τὸ Βορειοατλαντικὸν σύμφωνον καὶ ἀντιμετωπίζει τὸ Ἔθνος ὀδυνηρὰς ἀπὸ τὴν στάσιν τῶν ἐν αὑτῷ συμμάχων τῆς συνεπείας. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι Ἑλληνικὴ οἱαδήποτε σκέψις περὶ ἐγκαταλείψεως τῆς μόνης λύσεως, τῆς ὁποίας πρέπει νὰ τύχῃ τὸ Κυπριακόν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς Αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς συντόμου τακτῆς προθεσμίας. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξέλθῃ τώρα ἡ χώρα μας ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Διότι, ὅπως ἐξελίσσονται πλέον αἱ σχέσεις τῶν μεγάλων, ὅλα πείθουν, ὅτι ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος ὄχι μακροῦ, οἱ στρατιωτικοὶ συνασπισμοὶ δὲν θὰ ἔχουν χρησιμότητα. Εἶναι ὅμως ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ἡ χώρα μας μὲ τὴν πλέον ἔντονον γλῶσσαν καὶ εἰς κάθε περίπτωσιν, νὰ ζητῇ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ ΝΑΤΟ τὴν Αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου πάντοτε ἐντὸς βραχείας καὶ τακτῆς προθεσμίας. Καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ποτὲ ἡ ἐν τῷ ΝΑΤΟ παραμονή μας νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ θεωρῆται κώλυμα διὰ τὴν ἄσκησιν ὅσον τὸ δυνατὸν φιλικωτέρας πολιτικῆς πρὸς ὅλας τὰς χώρας καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς ἐκείνας, ποὺ ἀπὸ τῆς πρώτης διεθνοῦς προβολῆς τοῦ Κυπριακοῦ, τὸ ὑποστηρίζουν ἐκθύμως εἰς τὰς Συνελεύσεις τοῦ ΟΗΕ. Εἶναι ἐξαιρετικὰ χρήσιμος ὁ ἐντατικὸς ἀλλὰ καὶ θαρραλέος διαφωτισμός, ὄχι μόνον τῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ τῶν λαϊκῶν μαζῶν, αἱ ὁποῖαι εἰς πολλὰς χώρας ἐπηρεάζουν τὰ πολιτικὰ κόμματα καὶ μέσῳ αὐτῶν τὰς Κυβερνήσεις. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, κ. βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀνακοινώσω τὰ ὅσα ἐπετελέσθησαν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος εἰς τὴν ἔκτακτον σύνοδον τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου τῆς Εἰρήνης, ποὺ συνῆλθεν εἰς τὴν Στοκχόλμην ἀπὸ 5–9 Ἀπριλίου ἐ.ἔ. Εἰς τὴν σύνοδον αὐτὴν ἔλαβε μέρος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν διεθνῆ ὕφεσιν καὶ τὴν Εἰρήνην, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Πρόεδρος. Ἐξεπροσωπήθη αὕτη ἀπὸ ἐμέ, τὸν συνάδελφον βουλευτὴν Ἀθηνῶν καὶ καθηγητὴν κ. Ν. Κιτσίκην, τὸν Κοινωνιολόγον κ. Δ. Δανιηλίδην καὶ τὴν δικηγόρον Καν Μαρίαν Θανοπούλου. Παρέστησαν ἐπίσης εἰς τὴν ἐν λόγῳ σύνοδον περίπου 450 ἀντιπρόσωποι 72 χωρῶν, ἐκπροσωπήσαντες 665 ἑκατομμύρια φιλειρηνικῶν ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν. Ἡ Ἐπιτροπή μας ἀποδεχθεῖσα τὴν πρόσκλησιν νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν Σύνοδον τῆς Στοκχόλμης, μολονότι ἡ Σύνοδος αὕτη εἶχεν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν νὰ συζητήσῃ τὸ μέγα θέμα τοῦ ἀφοπλισμοῦ καὶ τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν ἀτομικῶν ὅπλων, διετύπωσε τὴν θερμὴν παράκλησιν νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ Κυπριακόν. Καὶ τοῦτο διότι τὸ ἐθεώρησεν ὡς ζήτημα φλεγούσης ἐπικαιρότητος, ποὺ ἔχει δημιουργήσει εἰς τὴν ἀνατολικὴν λεκάνην τῆς Μεσογείου μίαν κατάστασιν ἐξαιρετικῶς τεταμμένην, ποὺ χειροτερεύει ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ. Μὲ τὴν πρόθυμον καὶ φιλικὴν μεσολάβησιν κυρίως τῆς Σοβιετικῆς ἀντιπροσωπείας, εἰς Στοκχόλμην, ἡ Βρεταννικὴ ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία περιελάμβανεν ἐκπροσώπους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τῶν Ἐκκλησιῶν, τῆς ἰσχυρᾶς Συνεταιριστικῆς Κινήσεως καὶ τοῦ Συνδικαλισμοῦ καὶ ἀντεπροσώπευε περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια εἰρηνοφίλων Βρεταννῶν, μᾶς ἐπρότεινε νὰ ἐξετάσωμεν τὸ Κυπριακὸν πρὸ τῶν ἐπισήμων συζητήσεων εἰς κοινὰς συσκέψεις τῶν δύο ἀντιπροσωπειῶν. Τὴν πρότασιν ταύτην προθύμως ἀπεδέχθημεν καὶ εὐθὺς ἀμέσως ἠρχίσαμεν τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν πολύωροι καὶ ἐπίπονοι. Ἐπίπονοι δὲ κυρίως διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ὁμοφωνία μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Βρεταννικῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς Συνόδου ἐγένετο δεκτὸν ὑπὸ τῶν δύο ἀντιπροσωπειῶν σχέδιον προτάσεως ἀπολύτως ἱκανοποιητικὸν διὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, ἀπὸ ἀπόψεως περιεχομένου καὶ μορφῆς. Τὸ σχέδιον αὐτὸ τὸ ὑπεστηρίξαμεν καὶ εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία τὸ ἐνέκρινε καὶ εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Συνόδου, ὑπὸ τῆς ὁποίας καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ οἱασδήποτε μεταβολῆς καὶ ὑπὸ τὰς ζωηροτάτας ἐπευφημίας ὅλων τῶν ἀντιπροσωπειῶν. Ἡ δὲ βρεταννικὴ ἀντιπροσωπεία διὰ τοῦ Προέδρου της Κου ΓΚΟΡΝΤΟΝ ΣΕΦΕΡ, Προέδρου τοῦ Βρεταννικοῦ Κινήματος Εἰρήνης ἔσπευσε νὰ ἐκφράσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, τὴν χαράν της, διότι ἡ Σύνοδος τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου Εἰρήνης, διὰ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ ἐν λόγῳ σχεδίου, θὰ συντελέσῃ σημαντικά, διὰ τὴν ταχεῖαν ἀναγνώρισιν εἰς τοὺς Κυπρίους καὶ ἐφαρμογῆς τοῦ δικαιώματός των πρὸς αὐτοδιάθεσιν ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀγωνίζονται. Τὸ κείμενον τῆς ἐκκλήσεως, ποὺ ἔγινε δεκτὸν ἔχει ὡς ἑξῆς κατὰ μετάφρασιν ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ: «Τὸ Παγκόσμιον Συμβούλιον τῆς Εἰρήνης, συνελθὸν εἰς ἔκτακτον Σύνοδον εἰς Στοκχόλμην, ἀπεδέχθη ἀρίστως τὰς δηλώσεις τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Βρεταννῶν ἀντιπροσώπων εἰς τὴν Σύνοδον ταύτην, διὰ τῶν ὁποίων οὗτοι ἀπηύθυνον ἔκκλησιν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς δικαίας ἀξιώσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν του. Τὸ Παγκόσμιον Συμβούλιον τῆς Εἰρήνης ἀπευθύνει ἔκκλησιν πρὸς τοὺς ἄνδρας καὶ τὰς γυναῖκας ὅλου τοῦ κόσμου νὰ ὑποστηρίξουν τὴν διεκδίκησιν ταύτην, σεβόμενοι καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Τουρκικῆς μειονότητος καὶ συμβάλλοντες οὕτω εἰς τὴν διεθνῆ ὕφεσιν. Στοκχόλμη 9 Ἀπριλίου 1956». Ὅπως εἶναι προφανές, διὰ τῆς ἐκκλήσεως αὐτῆς ἐφελκύεται ἡ προσοχὴ τῶν προοδευτικῶν καὶ εἰρηνοφίλων δυνάμεων ὅλου τοῦ κόσμου ἐπὶ τοῦ δικαίου Κυπριακοῦ ἀγῶνος. Καὶ μὲ καταλλήλους ἐνεργείας ἡ ἔκκλησις αὕτη ἠμπορεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ τὰ πολιτικὰ κόμματα, ἀκόμη δὲ καὶ τὰς Κυβερνήσεις πολλῶν Χωρῶν, ποὺ δὲν ἔχουν ἢ δὲν ἐπηρεάζονται ἀπὸ ἐγωϊστικὰς ἐπιδιώξεις ἢ συμφέροντα. Ἐπειδὴ δὲ ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ κατὰ πολὺ θὰ κερδίσῃ ἀπὸ ἀποφάσεις τοῦ ΟΗΕ ὑπὲρ αὐτῆς, εὐνόητον εἶναι, πόσον χρήσιμον εἶναι, διὰ τὸν αἴσιον τερματισμὸν τοῦ ἀγῶνος τῶν Κυπρίων, ἡ δημιουργία εὐμενοῦς ὑπὲρ τοῦ ζητήματός των διαθέσεως εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα κόμματα καὶ Κυβερνήσεις. Καὶ τὰ πιθανὰ αὐτὰ ἐνδεχόμενα ἔρχεται νὰ καταστήσῃ πιθανώτερα ἡ μετὰ τὸν τερματισμὸν τῆς Συνόδου τῆς Στοκχόλμης ἐπιστολὴ πρὸς ἐμὲ τοῦ Καθηγητοῦ κ. ΖΟΛΙΩ ΚΙΟΥΡΙ, ποὺ ἔχει ἐπὶ λέξει ὡς ἑξῆς: Κύριε Ὑπουργέ, Συνεκινήθην πολὺ ἀπὸ τοὺς χαιρετισμούς, ποὺ μοῦ διεβίβασε ἀπὸ μέρους σας ὁ κ. ΡΟΖΕ ΜΕΓΙΕΡ. Ἡ συμμετοχὴ μιᾶς ἀντιπροσωπείας, ἐλθούσης ἐξ Ἑλλάδος ὑπὸ ἰδικήν σας προεδρίαν, εἶχε μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν Σύνοδον τοῦ Παγκοσμίου Συμβουλίου τῆς Εἰρήνης, ἡ ὁποία συνῆλθεν εἰς τὴν Στοκχόλμην ἀπὸ 5–9 Ἀπριλίου ἐ.ἔ. Ἡ κοινὴ ἀπόφασις ἡ υἱοθετηθεῖσα ὑπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς χώρας σας καὶ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ἀποδεικνύει ὅτι μία ἱκανοποιητικὴ καὶ δικαία λύσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ. Λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ παροῦσα κατάστασις εἰς τὴν νῆσον Κύπρον διακυβεύει τὰς προσπαθείας διὰ τὴν συντήρησιν τῆς Εἰρήνης εἰς τὴν ἀνατολικὴν Μεσόγειον, τὸ Παγκόσμιον Συμβούλιον τῆς Εἰρήνης, ἀπὸ μέρους του, θὰ ὑποστηρίξῃ μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις του τὸ δίκαιον αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ νὰ διαθέσῃ ἑαυτὸν. Δεχθῆτε Κύριε Ὑπουργέ κλπ.

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΟΣ ΖΟΛΙΩ ΚΙΟΥΡΙ»

Διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ Κυπριακοῦ Ἀγῶνος, ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν Διεθνῆ Ὕφεσιν καὶ τὴν Εἰρήνην οὐδὲν θὰ ἀμελήσῃ διὰ νὰ ἀξιοποιήσῃ τὰ ἐν Στοκχόλμῃ ὑπὲρ αὐτοῦ συντελεσθέντα. Εἶναι ὅμως ἀνάγκη καὶ οἱ κατὰ χώρας ἐπίσημοι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος, νὰ μὴ παραλείπουν νὰ στηρίζουν τὸ ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ διαφωτιστικὸν ἔργον των καὶ ἐπὶ τῆς ἐκκλήσεως τῆς Στοκχόλμης. Οὔτε πρὸς στιγμὴν ὅμως ἐπιτρέπεται νὰ παραβλέπεται ὅτι τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς εὐοδώσεως τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι τὸ ἡρωϊκὸν γεγονός, ὅτι οἱ Κύπριοι ἄνδρες, γυναῖκες καὶ παιδιά, χύνουν τὸ αἷμα των διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Ἐκερδίσαμεν τὸ ζήτημά μας εἰς τὴν Στοκχόλμην, κ. βουλευταί, τονίζοντες ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ πρὸς πάντας, ὅτι τὸ αἷμα ποὺ χύνεται ἀπὸ τοὺς Λαοὺς διὰ τὴν ἐλευθερίαν των, εἶναι αἷμα ἱερόν, ἐνῷ ἡ αἱματοχυσία ποὺ προκαλοῦν οἱ δυνάσται εἶναι βαρύτατον ἔγκλημα. Καὶ τὸ αἷμα τῶν Κυπρίων φοβεῖται ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις. Καὶ τὸ ἐπιχείρημά μας αὐτὸ κατέληξε νὰ κάμψῃ τὰς προσηλώσεις ὡρισμένων ἐξ ὀλίγων μελῶν τῆς ἐκεῖ Βρεταννικῆς ἀντιπροσωπείας, τὰ ὁποῖα ἐδίσταζαν νὰ δεχθοῦν τὴν προαναφερθεῖσαν ἔκκλησιν, μόνον ἀπὸ ἀπέχθειαν πρὸς τὴν αἱματοχυσίαν, ὁθενδήποτε ὡς ἔλεγον προερχομένης καὶ νὰ τοὺς πείσῃ νὰ δεχθοῦν τὴν ἔκκλησιν ποὺ σᾶς προανέφερα. Τελειώνων τὰς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ παρατηρήσεις μου προσθέτω, ὅτι τὰ ὅσα μέχρι τοῦδε ἤκουσα ἀπὸ κυβερνητικῆς πλευρᾶς καὶ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν χειρισμὸν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος, μοῦ ἔχουν δημιουργήσει σοβαρωτάτας, ὡς πρὸς τὴν ἱκανότητα καὶ κυρίως τὸ θάρρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ φέρῃ εἰς αἴσιον τέρμα τὸν ἱερὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων. Ἰδίως μὲ κατέπληξεν ἡ κυβερνητικὴ δήλωσις, ὅτι μετὰ περισσῆς διακριτικότητος καὶ εὐπρεπείας διεξάγει τὰς συνομιλίας της μὲ τοὺς Ἀντιπροσώπους τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, μέχρι σημείου μάλιστα ὡς ἐκ τούτου νὰ λησμονῇ νὰ διασαφηνίζῃ κατὰ τὰς σχετικὰς συζητήσεις οὐσιώδεις διὰ τὴν τύχην τοῦ Κυπριακοῦ προτάσεις της. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς στάσεως τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ συλλαλητήριον τῶν Ἀθηνῶν, ἀπεδείχθησαν δυστυχῶς διὰ τὴν Κυβέρνησιν αἱ σχετικαὶ εὐθῦναι της. Διὰ τοῦτο ἀρκοῦμαι νὰ ὑπενθυμίσω διὰ τοὺς νέους κυρίως, ὅτι, ὅταν κατὰ τὸ 1934 εἰς τὸ Παρίσι ἔγιναν, πρὸ τοῦ Βουλευτηρίου, αἱ αἱματηραὶ σκηναί, αἱ γνωσταὶ ὡς σκηναὶ τῶν Καγκουλὰρ ἀμέσως παρῃτήθη ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν Ριζοσπάστης ὑπουργὸς ΦΡΟΤ. Διότι ἐθεώρησε τὴν ὑποβολὴν τῆς παραιτήσεώς του ὡς ἐπιβεβλημένην ἐπιβολήν, κυρώσεως ἐπὶ τοῦ ἑαυτοῦ του διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποτρέψῃ χωρὶς αἱματοχυσίαν τὴν διατάραξιν τῆς τάξεως. Δὲν νομίζει ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ νέος καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν ἡλικίαν, ὅτι ἔχει καθῆκον, ἀλλὰ καὶ πολιτικὸν συμφέρον νὰ ἐπιβάλῃ εἰς ἑαυτὸν τὴν ἰδίαν κύρωσιν, ὅταν μάλιστα ἡ τρομερὰ αἱματοχυσία τῆς 9ης Μαΐου ὑπῆρξε φρικτὴ συνέπεια ἑνὸς συλλαλητηρίου, συνελθόντος μὲ πρόσκλησιν τῆς Κυβερνήσεως; Καὶ δὲν τὸν τρομάζει, ὡς πολιτικὸν δημοκρατικοῦ Κράτους, ὅτι ἡ μὴ παραίτησίς του θὰ δώσῃ βάσιμον ὑπόνοιαν, ὅτι ἡ αἱματοχυσία ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ πτοηθῇ ὁ λαὸς καὶ οὐσιαστικὰ νὰ παύσῃ ἀσκούμενον τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν; Ἐπὶ τοῦ τρίτου θέματος, τὸ ὁποῖον ὅπως ἀπεδείχθη ἀπὸ τὴν συζήτησιν, μαρτυρεῖ ὄχι μόνον διάθεσιν ὑπνωτισμοῦ κάποτε ἀμελητέαν, ἀλλὰ καὶ βαρεῖαν ἀμέλειαν, ἔχω νὰ ὑπομνήσω, κύριοι βουλευταί, ὅτι μόλις ἐξέσπασεν τὸ 1934 εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ ὑπόθεσις Σταβίσκυ, ὁ τότε Ἀντιπρόεδρος τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως κ. ΚΑΜΙΛΟΣ ΣΩΤΑΝ, ἔσπευσε νὰ παραιτηθῇ διατί; Διότι ὁ γαμβρὸς του, ἀνώτερος δικαστικὸς ἀνεφέρθη ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων ὡς ἔχων σχέσιν μὲ τὴν σκανδαλώδη ἐκείνην ὑπόθεσιν.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βρανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§211Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἀφορμὴν διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας μοῦ ἔδωσε τὸ μεγαλειῶδες συλλαλητήριον τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν 9ην τρέχοντος εἰς τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ἐθρηνήσαμεν δυστυχῶς θύματα τόσον ἐκ μέρους τῶν διαδηλωτῶν ὅσον καὶ ἐκ μέρους τῶν ὀργάνων τῆς τάξεως. Τὴν ἑπομένην τοῦ θλιβεροῦ τούτου ἀπολογισμοῦ τινὲς τῶν ἐφημερίδων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὡρισμένοι πολιτικοὶ ἄνδρες κατεφέρθησαν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐπέτρεψε τὸ συλλαλητήριον τοῦτο καὶ κατεφέρθησαν ἐναντίον τῆς Ἀστυνομίας πρὶν ἢ ἐξακριβωθῶσιν οἱ δράσται καὶ πρὶν ἢ κατανεμηθῶσιν αἱ εὐθῦναι ἐκεῖ ὅπου ἀνήκουν. Κυβέρνησις ὡς ἡ παροῦσα ἡ ὁποία προῆλθεν ἀπὸ μίαν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν μόλις πρὸ τριμήνου, ἀπεκλήθη Κυβέρνησις τοῦ αἵματος, ἀπεκλήθη Κυβέρνησις δολοφόνων. Καίτοι, κύριοι συνάδελφοι, αἱ λέξεις ἐσχάτως εἰς τὴν πατρίδα μας ἔχουσι δυστυχῶς χάσει τὴν σημασίαν των, καίτοι ὁ μέγας κολοσσὸς τοῦ 20ου αἰῶνος ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἀπεκλήθη καὶ αὐτὸς προδότης, ἐν τούτοις τὰς ὕβρεις αὐτὰς τὰς εὑρίσκω ὡς ὕβρεις ἀήθεις, ἀδίκους, διὰ νὰ μὴ τὰς χαρακτηρίσω βαρύτερον. Ἐθεώρησα καθῆκον μου χάριν τῆς ἀληθείας καὶ χάριν τοῦ δικαίου, προτιμῶν, προκειμένου νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, νὰ ἀρυσθῶ πληροφορίας ὄχι μόνον ἀπὸ τὰς ὑπευθύνους ἀρχὰς ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων πηγῶν, ἀπὸ ἀμερόληπτα πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἦσαν αὐτόπται μάρτυρες καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον καμμίαν ἐξάρτησιν οὐδὲ κομμίαν πολιτικὴν ὁμοίως ἐξάρτησιν.

§212Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ποῖοι εἶναι;

§213Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολῖται οἱ ὁποῖοι παρευρέθησαν εἰς τὸ συλλαλητήριον.

§214Χ. ΣΚΟΥΤΕΡΗΣ. Ὀνόματα νὰ ἀναφέρετε.

§215Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν θέλετε καὶ ὀνόματα, σᾶς ὀνομάζω τὸν στρατηγὸν ἐν ἀποστρατείᾳ... (δὲν ἠκούσθη) ... ὁ ὁποῖος παρέστη εἰς τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας καὶ παρέστη ἐπίσης καὶ εἰς τὴν γωνίαν Πεσματζόγλου καὶ Σταδίου. Ἀφοῦ θέλετε ὀνόματα, ὁρίστε.

§216Χ. ΣΚΟΥΤΕΡΗΣ. Ἐξητάσθη ὡς μάρτυς αὐτὸς κ. Βρανόπουλε;

§217Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Σεῖς παριστάνετε τὸν δημοκράτην. Ἀφοῦ παριστάνετε τὸν δημοκράτην, νὰ σέβεσθε τοὺς ρήτορας. Δημοκράται ὅμως εἴμεθα ἡμεῖς μὲ βαθεῖαν συνείδησιν τῆς δημοκρατίας. Ἐγὼ δὲν διέκοψα κανένα καὶ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ μὲ διακόψῃ κανείς. Τὸ ὀρθότερον ἀναμφισβητήτως ἦτο πρὶν ἢ ἡ ἀδέκαστος Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη εἴπῃ τὴν τελευταίαν αὐτῆς λέξιν καὶ πρὶν ἢ αἱ διαταχθεῖσαι καὶ διεξαγόμεναι ἀκόμη διοικητικαὶ ἀνακρίσεις ἔλθουν εἰς πέρας νὰ μὴ γίνεται συζήτησις. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔθεσε τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν θὰ εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν γνώμην μας, τὶ ἀκριβῶς ἐξηκριβώσαμεν ἀπὸ τὴν ἔρευνάν μας καὶ ἐπίσης θὰ εἴπωμεν καὶ τί ἀπεκτήσαμεν ἐκ τῆς πείρας κατὰ τὸ διάστημα τῆς 35ετοῦς ὑπηρεσίας μας ἐν τῷ Ἀστυνομικῷ Σώματι. Καθ’ ἡμᾶς λίαν ὀρθῶς καὶ λίαν ἀξιεπαίνως ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε τὴν διοργάνωσιν τοῦ συλλαλητηρίου. Ὅταν ὁ αἱμοσταγὴς δυνάστης τῆς Κύπρου ἀπεφάσισε νὰ ἐκτελέσῃ τοὺς δύο αὐτοὺς ἥρωας, ἔπρεπε ὁ λαὸς τῆς πρωτευούσης νὰ συνέλθῃ καὶ νὰ συνέλθῃ πάνδημος διὰ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸ στυγερὸν αὐτὸ ἔγκλημα ποὺ διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐλευθέρων κρατῶν ἐγένετο. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὸ πάνδημον αὐτὸ συλλαλητήριον διὰ νὰ συγκινήσῃ καὶ τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ μάθῃ ὅτι τὸ ἀνοσιούργημα τοῦτο βαθύτατα συνεκίνησε ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς καρδίας ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου. Ἡ πραγματοποίησις τοῦ συλλαλητηρίου ὡς γνωστόν, μᾶλλον ἡ ἀπόφασις τοῦ συλλαλητηρίου ἐλήφθη τὴν πρωΐαν περὶ ὥραν 10ην περίπου καὶ ἐπραγματοποιήθη περὶ ὥραν 3ην ἀπογευματινήν. Ἑπομένως τὸ χρονικὸν διάστημα ἦτο ἐλάχιστον. Ἀμέσως ὁ Ἀστυνομικὸς Διευθυντὴς Ἀθηνῶν, μόλις ἔλαβε γνῶσιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐκάλεσε παρ’ αὐτῷ ὡς συνήθως, γίνεται, τοὺς ἁρμοδίους ὑποδιευθυντὰς καὶ ἔδωσε τὰς δεούσας διαταγὰς καὶ ὁδηγίας διὰ τὴν λῆψιν τῶν δεόντων μέτρων τάξεως καὶ ἀσφαλείας διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς συγκεντρώσεως αὐτῆς. Ἐπειδὴ τὴν κυρίαν εὐθύνην, τὴν φέρει ὁ Ἀστυνομικὸς Διευθυντής, ἔχω καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν, καίτοι θὰ προσκρούσω εἰς τὴν ἐγνωσμένην μετριοφροσύνην τοῦ ἡγήτορος τούτου τοῦ Ἀστυνομικοῦ Σώματος, νὰ εἴπω ὅτι διακρίνεται διὰ τὸ ἦθος του, διὰ τὸν χαρακτῆρα του τὸν ἀκέραιον διακρίνεται διὰ τὴν εὐτολμίαν του, ἀλλὰ πρὸ παντὸς διακρίνεται διὰ τὰς γνώσεις τὰς ὁποίας ἔχει διὰ τὴν λῆψιν τῶν δεόντων μέτρων τάξεως καὶ ἀσφαλείας. Καὶ τὰς γνώσεις ταύτας ἔχει ὡς ἀπότοκον τῆς 35ετοῦς ὑπηρεσίας του εἰς τὸ Ἀστυνομικὸν Σῶμα. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι, ὅτι ἐνῷ κατὰ τὸ τελευταῖον διετὲς χρονικὸν διάστημα, ὅτε ἀνεκινήθη ὑπὸ τοῦ Στρατάρχου Παπάγου τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ εἶχον λάβει χώραν ἄνευ ἀδείας πολλαὶ συγκεντρώσεις ἐν ὑπαίθρῳ καὶ εἶχον ἐπακολουθήσει συμπλοκαὶ μεταξὺ ἀστυνομίας καὶ ἰδίᾳ τῆς σπουδαζούσης νεολαίας, οὐδεὶς σοβαρὸς τραυματισμὸς εἶχε παρατηρηθῆ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῶν διαδηλωτῶν. Μεταξὺ τῶν διαταγῶν, τὰς ὁποίας ὁ Ἀστυνομικὸς Διευθυντὴς ἔδωσε πρὸς τοὺς ὑποδιευθυντὰς ἦτο ὅτι ἐὰν ἤθελον παρατηρηθῆ παράνομοι συγκεντρώσεις διαδηλωτῶν μὲ σκοπὸν κατευθύνσεως αὐτῶν πρὸς ξένας Πρεσβείας ἡ διάλυσις τῶν συγκεντρωθησομένων θὰ ἐγένετο ἐπὶ τόπου διὰ τῆς χρήσεως κατ’ ἀρχὰς ἠπίων μέσων καὶ εἶτα διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἀστυνομικῶν ράβδων. Ἐτονίσθη ἰδιαιτέρως ὅτι χρῆσις ὅπλων δὲν θὰ ἐγένετο οὔτε πρὸς ἐκφοβισμὸν εἰς τὸν ἀέρα. Τὰς διαταγὰς ταύτας οἱ ὑποδιευθυνταὶ μετεβίβασαν ἀμέσως προφορικῶς εἰς ἅπαντας τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς ὑπαλλήλους διὰ τῶν διοικητῶν των. Ἀπὸ τὰς ἐκδοθείσας ἐγγράφους διαταγὰς προκύπτει ὅτι 1.800 ἀστυνομικοὶ ὑπάλληλοι ὅλων τῶν βαθμῶν διετέθησαν εἰς 13 τομεῖς μὲ ἐπὶ κεφαλῆς Ἀστυνομικοὺς Διευθυντάς, ἐκτὸς ἐκείνων ποὺ διετέθησαν ὡς μόνιμοι φρουραὶ νευραλγικῶν σημείων ἀπὸ τῆς νοητῆς γραμμῆς Λυκαβητοῦ–Ἱπποκράτους–Πεσματζόγλου– Σύνταγμα–Βασιλίσσης Σοφίας. Ἐκτὸς τῆς δυνάμεως ταύτης ἐζητήθησαν καὶ διετέθησαν ὡς ἐνίσχυσις καὶ δυνάμεις τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς λόγῳ ἐπισταμένης μερίμνης τοῦ Ἀστυνομικοῦ Διευθυντοῦ, αἱ ὁποῖαι διετέθησαν εἰς στατικὰς φρουρὰς εἰς ὡρισμένας εἰσόδους τῆς πόλεως.

§218Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Μπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε ἐὰν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἐγένοντο αἱματηρὰ ἐπεισόδια;

§219Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φίλτατε κ. Παπασπύρου, εἴχαμε καὶ ἐμεῖς τοὺς τραυματίας μας. Δυστυχῶς, δὲν δύναται νὰ λείψουν ποτέ. Εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας ὅπου ὁ τόπος συγκεντρώσεως, διετέθη δύναμις ἡ ὁποία καὶ ἐχρησιμοποιήθη διὰ τὴν ἄφιξιν καὶ ἀναχώρησιν τοῦ Μακαριωτάτου καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Κυπριακοῦ Ἀγῶνος καὶ εἶτα κατηυθύνθη αὕτη εἰς τὴν γωνίαν τῶν ὁδῶν Πανεπιστημίου καὶ Πατησίων μὲ ἀντικειμενικὸν σκοπὸν νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ πορεία τῶν διαδηλωτῶν διὰ τῆς ὁδοῦ Πανεπιστημίου. Εἰς τὸν τόπον τοῦ συλλαλητηρίου οἱ διαδηλωταὶ ἐκράτουν διάφορα πλακὰτ μὲ συνθήματα ΕΟΚΑ–Ἕνωσις, ἀλλὰ καὶ ἐπιγραφὰς ἔξω ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Τὸ τελευταῖον τοῦτο σύνθημα ἦτο λίαν ἐνδεικτικὸν τῶν προθέσεων τῶν ἐμπνευστῶν τοῦ συνθήματος τούτου καὶ ἔρχεται ὡς ἐπιβεβαίωσις τῶν πληροφοριῶν τῆς Ἀστυνομίας ὅτι ἀργυρώνει τὰ ὄργανα ξένων ὀργανώσεων ἅτινα μὲ τὰ ἀργύρια θέλουν νὰ φέρωσι διχασμὸν τῶν Ἑλλήνων ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος παίζουν τὸ παιχνίδι τῶν Ἄγγλων. Καὶ τότε μὲν εἰς τὴν μεγάλην πολιτικὴν τοῦ Μεγάλου Ἐθνάρχου Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὑπῆρχον καὶ πολλαὶ ἀντίθετοι πιθανὸν τὸ ἥμισυ τῶν Ἑλλήνων, ἐνῷ σήμερον εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα ὅπου πάλλει ἡ Ἑλληνικὴ καρδία ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος ὅλοι εἶναι σύμφωνοι διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου καὶ εἶτα ἐν καιρῷ διὰ τὴν προσάρτησίν της εἰς τὴν μητέρα Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Ἐπίσης καὶ ὕποπτα στοιχεῖα ὑπῆρχον πληροφορίαι ὅτι θὰ ἐξεμεταλλεύοντο ὁπωσδήποτε τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ πλήθους τῶν διαδηλωτῶν διὰ νὰ τὴν μετατρέψουν ἐναντίον τοῦ τυράννου τῆς Μεγαλονήσου εἰς μῖσος κατὰ τῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἐννόμου τάξεως. Πρὸς τούς συγκεντρωθέντας μὲ πλήρη ἐθνικὸν παλμὸν ὡμίλησεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τῆς ἐκκλησίας διὰ τὴν μελετωμένην δολοφονίαν τῶν δύο ἡρώων Καραολῆ καὶ Δημητρίου καὶ μετὰ τὸ πέρας τοῦ λόγου του ἀπηύθυνε στεντορίᾳ τῇ φωνῇ θερμὴν σύστασιν νὰ διαλυθῶσιν ἡσύχως καὶ νὰ ἀποφύγουν πᾶσαν ἔκνομον πρᾶξιν, καθότι τὸ ἀντίθετον θὰ ὑπεβοήθει τοὺς δυνάστας τῆς Κύπρου. Ἐνῷ δὲ πρὸς τὴν θείαν καὶ πατρικὴν ταύτην συμβουλὴν συνεμορφώθη τὸ πλεῖστον περίπου τῶν συγκεντρωθέντων καὶ ἤρχισε νὰ διαλύεται ἡσύχως, ὕποπτα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἐσχάτως ἔχουσιν ἀναπτύξει ἔντονον δραστηριότητα καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῶν πολιτικῶν ἡγητόρων ἵνα μὴ θρηνήσωμεν καὶ πάλιν τεραστίας ἐθνικὰς συμφοράς, παρώτρυναν τοὺς διαδηλωτὰς ἐγκατεσπαρμένα σὲ δέκα περίπου σημεῖα τῆς πλατείας Ὁμονοίας, ὅπου τὰ πλακὰτ νὰ κατευθυνθοῦν πρὸς τὰς Πρεσβείας προφανῶς δυνάμει προδιαγεγραμμένου σχεδίου, διὰ τῶν λέξεων «ἐμπρὸς παιδιὰ ὅλοι μαζὶ γιὰ τὶς Πρεσβεῖες». Ἡ παρότρυνσις αὕτη παρέσυρε πολλοὺς ἐκ τῶν διαδηλωτῶν οἵτινες λόγῳ τοῦ ὡραίου λόγου τοῦ Μακαριωτάτου εὑρισκόμενοι ἐν ἐθνικῇ ἐξάρσει ἐσχημάτισαν δύο ὀγκώδεις ὁμάδας ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μὲν μία κατηυθύνθη πρὸς τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ ἡ ἑτέρα πρὸς τὴν ὁδὸν Πανεπιστημίου. Ἡ ὑπὸ τὸν Μαρούσαν Ἀστυνομικὴ δύναμις εἰς τὴν ὁδὸν Πανεπιστημίου διέλυσε τοὺς συγκεντρωθέντας. Ὁ ἀστυνομικὸς Διευθυντὴς ὅμως Παπαδόπουλος εὑρισκόμενος εἰς τὴν γωνίαν Σταδίου–Δραγατσανίου, βλέπων ἀνερχομένους τοὺς διαδηλωτὰς οἵτινες ἦσαν καὶ οἱ περισσότεροι διὰ τῆς ὁδοῦ Σταδίου, ἔφραξε τὸ στόμιον Πεσματζόγλου–Σταδίου διὰ τῆς δυνάμεώς του, ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν ἄνοδόν των πρὸς τὴν πλατεῖαν Συντάγματος. Οὗτος ὅταν τοὺς ἐπλησίασε μὲ παροιμιώδη ψυχραιμίαν καὶ λεπτότητα καὶ καλωσύνην ἄφθαστον τοὺς παρεκάλεσε νὰ διαλυθῶσιν ἡσύχως, διότι δὲν θὰ τοὺς ἐπέτρεπε νὰ προχωρήσουν πρὸς τὰ ἐπάνω. Τότε ὁ Παπαδόπουλος τοὺς κατεδίωξε ποιήσας χρῆσιν τῶν ἀστυνομικῶν ράβδων τῆς ὑπ’ αὐτοῦ δυνάμεως. Ἐν τῷ μεταξὺ κατέφθασαν ἐκ τῶν στοῶν Ἀρσακείου, Πεσματζόγλου Νικολούδη πολλοὶ διαδηλωταὶ οἵτινες κρατοῦντες σανίδας λίθους οὓς ἔφερον εἰς σακκίδια, δεῖγμα καὶ τοῦτο τῆς ἐγκληματικῆς των διαθέσεως ὡς καὶ τοῦβλα ἐκ τῶν ἐκεῖ ἀνεγειρομένων οἰκοδομῶν καὶ ἀπειλοῦντες τὸν Παπαδόπουλον κάτω ὁ Χάρντινκ καὶ τοὺς ἀστυφύλακες κάτω οἱ Βούλγαροι ἐπετέθησαν μὲ τόσην μανίαν καὶ μῖσος ὥστε καὶ λόγῳ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν διαδηλωτῶν 20 ἀστυφύλακες νὰ τραυματισθοῦν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ νὰ πέσουν χάμω ὁ δὲ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς δυνάμεως Παπαδόπουλος νὰ πέσῃ καὶ οὗτος ἡμιθανὴς καὶ νὰ κτυπιέται καὶ νὰ ποδοπατῆται διὰ λίθων καὶ τούβλων ὥστε τέσσαρες σπόνδυλοι ἐκ τῆς ὠμοπλάτης του νὰ θραυσθῶσιν. Ἦτο τόση ἡ λύσσα τῶν ἐπιτιθεμένων διαδηλωτῶν, ὥστε ὁ εὑρισκόμενος κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο φίλος μου Στρατηγὸς κ. Ἀμπαδογιάννης βλέπων ὅλους τούτους τοὺς τραυματίας οἰμώζοντας χαμαὶ νὰ τοὺς φωνάζῃ «βρὲ παιδιὰ πῶς τοὺς χτυπᾶτε ἔτσι, εἶναι καὶ αὐτοὶ Ἕλληνες». Δὲν γνωρίζω ἐὰν εἰς καμμίαν χώραν τοῦ κόσμου εὑρισκομένην ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ Παραπετάσματος ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς πολίτας νὰ κακοποιοῦν τοὺς ἄνδρας τῆς ἀσφαλείας κατὰ τρόπον σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον χωρὶς αἱ κυρώσεις νὰ εἶναι ἄμεσοι.

§220Α. ΚΟΚΕΒΗΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὰ ποὺ λέγετε δὲν ἐλέχθησαν ἀπὸ κανένα ἐδῶ.

§221Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ ποὺ λέγω εἶναι ἀπολύτως ἐξηκριβωμένα. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀκούγονται πυροβολισμοὶ εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου–Γ. Σταύρου καὶ τὴν γωνίαν Ἀριστείδου–Σοφοκλέους καὶ τέλος Αἰόλου–Γ. Σταύρου. Εἰς τὰ σημεῖα ταῦτα καίτοι οὐδεμία ἀστυνομικὴ δύναμις ὑπάρχει τραυματίζονται θανασίμως ὁ ἰδιώτης Νικολάου ἔμπροσθεν τοῦ καταστήματος Γουτάκη ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σταδίου, ὁ Γεροντῆς Αἰόλου–Γ. Σταύρου καὶ ὁ ἀστυφύλαξ Γιαννακούρης εἰς τὸ τρίτον σημεῖον. Τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὰ σημεῖα ταῦτα οὐδεμία ἀστυνομικὴ δύναμις ὑπάρχει, ὅτι οἱ ἀστυνομικοὶ δὲν δύνανται νὰ κτυπήσουν τὸν συνάδελφόν των Γιαννακούρην, αἱ καταθέσεις διαφόρων αὐτοπτῶν μαρτύρων ἰδιωτῶν ὅτι οἱ πυροβολήσαντες ἦσαν ἰδιῶται ὡς καὶ προανακριτικῶς ἀπεδείχθη ἀποδεικνύεται ὅτι οἱ δράσται τῶν φόνων τούτων δὲν ἦσαν ἀστυνομικοί. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ κάμωμεν ὑπομονὴν καθότι ἡ ἀδέκαστος δικαιοσύνη δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐξακριβώσῃ τοὺς πραγματικοὺς δράστας. Εἷς τῶν ἀγορητῶν συναδέλφων καὶ ἐν τῇ δικηγορίᾳ διὰ τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων ἀναβιβάζει 20 τραυματίας εἰς 300 ἐνῷ ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς βεβαιώσεως τοῦ Σταθμοῦ Αʹ Βοηθειῶν, τὴν ὁποίαν καταθέτω, ἦσαν συνολικῶς 170 ἀστυνομικοὶ καὶ πολῖται καὶ ἐξ αὐτῶν παρεπέμφθησαν εἰς τὰ Νοσοκομεῖα μόνον 140, καθόσον οἱ 30 εἶχον ἐλαφροὺς μώλωπας. Ἕτερος συνάδελφος ἀνέφερεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος διότι οἱ ἀστυνομικοὶ ἔφερον μαζί των ὅπλα δηλ. περίστροφα. Καταθέτω τὴν ὑπ’ ἀριθ. 846)Φ106)2 τῆς 29.5.48 διαταγὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ κ. Ι. Σπύρου ποὺ γράφει ὅτι τὸ περίστροφον ἀποτελεῖ ἀμυντικὸν ὅπλον τῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὅτι δέον νὰ φέρεται πάντοτε μεθ’ ἑαυτῶν εἴτε ἐν ὑπηρεσίᾳ εἴτε ἐκτὸς ταύτης εἴτε ἐν στολῇ εἴτε μή. Ἕτερος συνάδελφος καὶ καλὸς φίλος ἰατρός, εἶπεν ὅτι τὸ Ἀστυνομικὸν Σῶμα εἶναι πολιτικὸν καὶ ὄχι ἔνοπλον. Μετὰ τὸ κίνημα εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἀστυνομία εἶναι ἐφωδιασμένη ἐκτὸς τῶν περιστρόφων μὲ βαρὺν ὁπλισμὸν καὶ ἀκόμη καὶ μὲ τάνκς. Ἕτερον σημαῖνον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου κατέθεσεν ὅτι εἶδεν εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας νὰ εἶχον διατεθῆ μεγάλαι δυνάμεις Στρατοῦ ἄοπλοι, διὰ νὰ μὴ δύνανται οἱ διαδηλωταὶ νὰ τὰς διασπάσουν. Στρατὸς οὐδέποτε κατὰ τοὺς κανονισμοὺς διατίθεται ἄοπλος ἀλλὰ καὶ ἄκρως ἐπικίνδυνον εἶναι νὰ διετίθεντο στρατιωτικαὶ δυνάμεις πλησίον συγκεντρώσεων καθ’ ὅτι πᾶσα κακοποίησις στρατιωτικοῦ, δύναται νὰ ἔχῃ ὀδυνηροτάτας συνεπείας. Ἄλλος συνάδελφος εἶπεν ὅτι κακῶς ὡρίσθη ἡ πλατεῖα Ὁμονοίας ὡς τόπος συγκεντρώσεως καὶ ὄχι τὸ παναθηναϊκὸν γήπεδον, καίτοι συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην ταύτην, ἔχω νὰ προσθέσω ὅμως ὅτι ἀπεδείχθη ὅτι ὑπῆρχε ἐντολὴ καθ’ ἃ τοὐλάχιστον βεβαιώνει ἡ Ἀστυνομία, διὰ τὴν δημιουργίαν τῶν θλιβερῶν τούτων γεγονότων καὶ λόγῳ τῆς γνωστῆς πειθαρχίας ποὺ ὑπάρχει τὰ αἱματηρὰ γεγονότα θὰ συνέβαινον ὁπωσδήποτε καὶ εἰς τοὺς χώρους πέριξ τοῦ παναθηναϊκοῦ γηπέδου. Ἐπανέρχομαι διὰ νὰ τονίσω ὅτι ἡ παρουσία Ἀστυνομικῶν ἐν πολιτικῇ περιβολῇ εἴτε ὑπῆρχε εἴτε δὲν ὑπῆρχε εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς τοὺς πέριξ τῆς ὁδοῦ Σταδίου δρόμους δὲν τοὺς ἐπέτρεπε ἐκτὸς ἐὰν ἦσαν παράφρονες νὰ πυροβολήσουν, καθ’ ὅσον μὴ οὔσης δυνατῆς τῆς ἀναγνωρίσεώς των ὑπὸ τῶν συναδέλφων των ποὺ ὑπηρετοῦν εἰς τὰ τμήματα τάξεως καὶ οὐχὶ τῆς ἀσφαλείας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φονευθοῦν παρ’ αὐτῶν. Διὰ τὸν φόνον τοῦ ἀτυχοῦς Κωνσταντοπούλου εἰς τὴν γωνίαν Διδότου–Ἱπποκράτους ὑπὸ τοῦ Ἀστυνόμου Ἀντωνοπούλου δὲν θὰ εἴπω τίποτε ἵνα μὴ παραβλαβῇ τὸ ἔργον τῆς ἀνακρίσεως. Κατηγορήθη ἡ Ἀστυνομία ἀπὸ τὸν ἀντιπολιτευόμενον τύπον καὶ ἐνίων συναδέλφων ὅτι ἀντὶ τῶν ἐκφοβιστικῶν βολῶν διὰ πυρῶν εἰς τὸν ἀέρα, θὰ ἔδει νὰ χρησιμοποιηθοῦν α) ἀντλίαι, β) ἀντλίαι μὲ μελάνην, γ) δακρυγόνοι βόμβαι καὶ δ) συρματοπλέγματα. Δυστυχῶς διὰ τὸ πρῶτον θέμα, γνωρίζω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι τὰ σημερινὰ μηχανήματα τῶν ἀντλιῶν εὑρίσκονται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ βρέχωνται περισσότερον οἱ ἀστυνομικοὶ καὶ ὀλιγώτερον οἱ ἰδιῶται καὶ νὰ ἐπέρχεται διακωμώδησις μόνον τῶν ἀστυνομικῶν. Ἀντλίαι μὲ περιεχόμενον μελάνης πρὸς ἀποφυγὴν βλάβης κτιρίων καὶ ἀνθρώπων, ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον γνωρίζω οὐδέποτε ἐχρησιμοποιήθησαν ἀπὸ καμμίαν ἀστυνομίαν τοῦ κόσμου. Σοβαρὰ ἐπίκρισις εἶναι ἡ μὴ χρησιμοποίησις δακρυγόνων βομβῶν ποὺ ζητοῦμεν ἀπὸ 20ετίας ἀπὸ τὸ Κράτος νὰ ἐφοδιάσῃ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας καὶ ηὐδόκησε νὰ τὸ κάμῃ μόλις πρὸ μηνός. Δυστυχῶς, τὸ μικρὸν τοῦτο χρονικὸν διάστημα ποὺ ἐγένετο ἡ προμήθεια καὶ τὸ εὑρίσκω ὀρθόν, δὲν ἐπέτρεψε τὴν πλήρη πρακτικὴν ἄσκησιν τῶν ὑπαλλήλων εἰς τὴν χρησιμοποίησίν των. Παρὰ ταῦτα ὅμως θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο ἔστω καὶ μὲ τὰς ὀλίγας γνώσεις τῶν ἀστυνομικῶν, ἐὰν ἐγκαίρως ἐζητοῦντο ἀπὸ κανένα ἐκ τῶν 13 τομέων, πάντως ὅμως καλλίτερον ποὺ δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν διότι θὰ ἐθρηνούσαμε καὶ ἕτερα θύματα καὶ σοβαροὺς τραυματισμούς, λόγῳ τῆς ἀγνοίας τῶν χειριστῶν αὐτῶν. Πάντως ὅμως θὰ εἶναι σκόπιμον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Ἀσφαλείας διὰ τοιούτων δακρυγόνων βομβῶν καὶ διὰ τὴν ἐξάσκησιν εἰδικῶν ὑπαλλήλων. Τὸ ἀναφερθὲν ὅτι ὁ Ἀστυν. Διευθυντὴς μετὰ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἀσφαλείας, ἦσαν κεκλεισμένοι κατὰ τὴν ὥραν τῶν γεγονότων εἰς τὸ γραφεῖον των εἶναι ἀνακριβὲς διότι οὗτοι ἀπὸ τῆς 13.30 μέχρι τῆς 15.30′ ὁμοῦ ἐνήργησαν ἐπιθεώρησιν ὅλων τῶν τομέων καὶ ἐπέστρεψαν εἰς τὴν Διεύθυνσιν ὅπου ἰδίως ἡ παρουσία τοῦ Ἀστυν. Διευθυντοῦ ἐπικειμένης τῆς διαλύσεως τῆς συγκεντρώσεως εἶναι ἀναγκαία ἵνα λάβῃ γνῶσιν διὰ τῶν μεταφερομένων πομπῶν ἀσυρμάτου ἐπ’ αὐτοκινήτων καὶ τοῦ ἐν τῇ Διευθύνσει ἐγκατεστημένου κεντρικοῦ τοιούτου τῆς καταστάσεως τῆς τηρήσεως τῆς τάξεως εἰς τὰ διάφορα σημεῖα τῆς πόλεως καὶ συντονίζει τὰς κινήσεις τῶν περιπόλων. Ἡ παρατήρησις ὅτι ἡ διενέργεια Διοικητικῆς ἐξετάσεως ἀνετέθη εἰς νεώτερον τοῦ Ἀστυν. Διευθυντοῦ, δὲν εἶναι ἀκριβὴς διότι οὗτος (Ἀστυν. Διευθυντὴς κ. Ἀλεξόπουλος) διετάχθη νὰ ἐνεργήσῃ διοικητικὴν ἐξέτασιν διὰ τοὺς κατωτέρους ἐνῷ διὰ τοὺς ἀνωτέρους ἐνεργεῖ ὁ Ἀρχηγὸς κ. Κόκκινος. Ἐξ ὅσων κ.κ. βουλευταί, ἀνέφερον, πιστεύω ὅτι τόσον ἡ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ἡ Ἀστυνομία ἔπραξαν τὸ καθῆκον των, ὡς τὸ πράττει πρὸς τιμὴν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων κατὰ τὰ 35 χρόνια τῆς ὑπάρξεώς της. Ἐγώ, κ.κ. συνάδελφοι, ἀπὸ ἄλλης σκοπιᾶς ἐδίδασκον ὅτι οἱ ἀστυνομικοὶ διὰ νὰ ἐπιτύχουν πρέπει νὰ σέβωνται τοὺς πολίτας καὶ νὰ ἔχουν μετ’ αὐτῶν ψυχικὴν ἐπαφὴν ἀλλὰ καὶ οἱ πολῖται πρέπει νὰ ὑπακούουν εἰς τὰς συστάσεις καὶ ὑποδείξεις τῶν ἀστυνομικῶν, ἀφοῦ ταῦτα γίνονται πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν καὶ τῆς Πατρίδος. Ἡ κακοποίησις Ἀστυνομικῶν, ἡ χρησιμοποίησις δεινῶν ὕβρεων ἀμφισβητουσῶν καὶ τὰ πατριωτικὰ αὐτῶν αἰσθήματα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένα εἰς εὐνομούμενον Κράτος. Ἡ προσπάθεια δὲ δημιουργίας εἰς παρομοίας περιπτώσεις κλίματος μειονεκτικοῦ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, εἶναι οὐ μόνον ἀπαράδεκτος, ἀλλὰ καὶ καταδικαστέα. Δὲν θέλομεν τὴν ἀτιμωρησίαν τῶν ὀργάνων, ὁσάκις ταῦτα παρεκτρέπονται. Νὰ ἐπιβληθοῦν κυρώσεις. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ παρορᾶται ὅτι ἄδικοι ἐπικρίσεις μαραίνουν τὸν ἐνθουσιασμὸν τῶν ὀργάνων, μειώνουν τὸν ὑπηρεσιακὸν αὐτῶν ζῆλον καὶ δὲν γνωρίζω ἐὰν ταῦτα θὰ τὰ εὕρωμεν εἰς τὸ μέλλον πρόθυμα καὶ ἀφοσιωμένα εἰς τὸ καθῆκον αὐτῶν καὶ τότε αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι ἡ ἐπικράτησις τῶν στοιχείων ἐκείνων ποὺ ἔχουν κάθε συμφέρον ἐπὶ τῆς ἀναρχίας. Τέλος, κ.κ. συνάδελφοι, ἀποκρούω ὅτι ὑπὸ τὸν ἱερὸν βράχον τῆς Ἀκροπόλεως ἐξετράφησαν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὸ παρελθὸν ἢ καὶ τὸ παρὸν Κυβερνήσεις αἵματος ἢ Κυβερνήσεις δολοφόνων ὡς ἀπεκλήθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἐὰν ὅμως, παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἤθελε ἐμφανισθῆ τοιαύτη εἰς τὸ μέλλον, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ἐπειδὴ ἔζησα μὲ τὰ παιδιὰ αὐτὰ 34 ὁλόκληρα χρόνια, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ διὰ τὸν ἄθλιον αὐτὸν ρόλον της, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ εὕρισκε πρόθυμα διὰ τοὺς σκοπούς της τὰ ὄργανα τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, τὰ ὁποῖα ἐνῷ οὐδέποτε χύνουν ἄδικον αἷμα, χύνουν πάντοτε τὸ ἰδικόν τους, προμαχοῦντες ὑπὲρ τῶν ἱερῶν καὶ ὁσίων τῆς πατρίδος καὶ ἐνῷ οὐδέποτε δολοφονοῦν, τοὐναντίον δολοφονοῦνται καὶ τὰ ἅγια κόκκαλά των εἶναι κατεσπαρμένα τῇδε κακεῖσε.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, κατετέθη ἔνστασις ἀπαρτίας. Θὰ ἀναγνώσω τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων. (Ἀναγινώσκει). Παρόντες 9, ἀπόντες 3. Συνεπῶς ἡ ἔνστασις ἀπορρίπτεται. Ὁ κ. Καλκάνης ἔχει τὸν λόγον.

§223Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἤρχιζον μὲ τὰς φράσεις: «Αἱ παροῦσαι συνθῆκαι εἶναι ἐξαιρετικῶς κρίσιμοι. Οὐδέποτε ἄλλοτε ἡ χώρα εὑρέθη εἰς τόσον κρισίμους δεινῶς περιστάσεις καὶ οὐδέποτε ἡ ἐξωτερικὴ μας πολιτικὴ εὑρέθη πρὸ αὐτῆς τῆς κρισιμότητος». Αὐταὶ ἀκριβῶς εἶναι αἱ φράσεις καὶ αἱ λέξεις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ἐν τῷ συνόλῳ, ὅτι πράγματι αἱ σημεριναὶ συνθῆκαι καὶ περιστάσεις ἰδίως ἀπὸ ἐξωτερικῆς πλευρᾶς εἶναι ἐξόχως κρίσιμοι. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐρωτῶ: εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένον, νὰ διαχειρίζεται εἰς τὰς κρισίμους αὐτὰς περιστάσεις, τήν τε ἐσωτερικὴν καὶ ἰδίως τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας, Κυβέρνησις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ πεῖραν καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ χειρισθῆ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἐπανειλημμένως, καὶ πρέπει νὰ εἶναι εἰς γνῶσιν τῆς διπλωματίας καθόλου, ἀλλὰ καὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀπαρτίζουν τὴν ἐξωτερικὴν διπλωματίαν; Καὶ ἐρωτῶ: εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τὰς κρισίμους αὐτὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἴδιος ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμολόγησεν ὡς ἐξόχως κρισίμους; Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἀπὸ τὰ πρόσωπα ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀποτελεῖται εἶναι συμπαθής. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως ἀμφιβολία ὅτι τὰ πρόσωπα, αὐτὰ καθ’ ἑαυτά, ὡς ἄτομα, ἀπολαμβάνουν καὶ ἐκτιμήσεως καὶ συμπαθείας, ἀλλὰ ἐρωτῶ: Τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν τὴν Κυβέρνησιν, διεχειρίσθησαν ποτὲ ἐξωτερικὴν πολιτικήν; Τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουν τὴν Κυβέρνησιν ἔχουν τὴν ἐνδεδειγμένην καὶ ἀπαιτουμένην πεῖραν; Ἂς μὴ κρυβώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας. Οἱ μισοὶ περίπου τῶν ὑπουργῶν, εἶναι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα τὸ πρῶτον εἰσέρχονται εἰς τὴν Βουλήν, τὸ πρῶτον ἐξελέγησαν βουλευταί. Οἱ ἄλλοι δὲ ὅλοι, μηδενὸς ἐξαιρουμένου δὲν διεχειρίσθησαν ποτέ, μὰ ποτέ, τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ εὑρίσκονται σήμερον διαχειρισταὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, χωρὶς ποτὲ νὰ ἀναμιχθοῦν εἰς αὐτήν, χωρὶς νὰ ἔχουν οὔτε τὴν πεῖραν, οὔτε τὴν δεξιοτεχνίαν τὴν ἀπαιτουμένην εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, τὰς κρισίμους. Εὐθὺς ἀμέσως, γεννᾶται ἕνα συναίσθημα, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἐνδεδειγμένη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰς τὰς τόσον κρισίμους καὶ δεινὰς περιστάσεις, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντεπεξέλθῃ ἐπιτυχῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις, διὰ πάντα κριτὴν μὴ ἔχοντα κἄν ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων, ἐρχόμενον οὐρανόθεν, τρόπον τινά καὶ εὐθὺς ἀμέσως θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ ἐνδεδειγμένη ἐφ’ ὅσον πρόκειται κατὰ τὴν ὁρολογίαν αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ διαχειρισθῇ, τόσον κρισίμους ἐξωτερικὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν ἰδίαν φράσιν του, δὲν συνέβησαν ποτὲ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἐφαρμόζεται λοιπόν, ὅτι πέρνομεν ἀνθρώπους διὰ νὰ διαχειρισθοῦν τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ κάμουν πεῖραν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐθνικοῦ ζητήματος. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν ἦτο ἐνδεδειγμένη. Μήπως, ὅμως, τὸ γεγονὸς τοῦτο διαψεύδεται ἐκ τῶν πραγμάτων; Μήπως εἶναι μία ἀντίληψις, ἡ ὁποία εἶναι σφαλερά, διότι ἐξαιρετικῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμβαίνει τὸ ἐναντίον; Ἡ Κυβέρνησις, δηλ., ἡ ὁποία οὐδέποτε ἐχειρίσθη ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν πεῖραν τὴν ἀπαιτουμένην, συμβαίνει νὰ εἶναι πράγματι ἡ ἐνδεδειγμένη; Τοῦτο θὰ κριθῇ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων της. Κύριοι, ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, καθ’ ὅν τρόπον ἀνῆλθε, τέλος πάντων ἄλλο ζήτημα, ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἀπὸ τῆς στιγμῆς λέγω ἐκείνης διέρρευσαν οἱ μῆνες Ὀκτώβριος, Νοέμβριος, Δεκέμβριος, Ἰανουάριος, Φεβρουάριος, Μάρτιος, Ἀπρίλιος, Μάϊος καὶ αἰσίως εἰσερχόμεθα εἰς τὸν Ἰούνιον καὶ ἔχομεν ὅλον τὸν χρόνον καὶ ὅλην τὴν πεῖραν, τὴν ἀπαιτουμένην ἐκ τῶν πραγμάτων, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον εἶναι ἐπιτυχὲς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτά, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὕψιστον ἐθνικὸν ζήτημα, τὸ Κυπριακόν. Συνέβησαν, κύριοι γεγονότα, τοιαύτης ὁλκῆς καὶ τοιαύτης βαρύτητος, τὰ ὁποῖα, τοὐλάχιστον, ἔπρεπε νὰ κεντρίσουν πρὸς μίαν δρᾶσιν τὴν Κυβέρνησιν. Συνέβησαν, προπαντὸς τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τὰ ὁποῖα δὲν ἔμεινε ἐκκλησία ἑλληνική. Εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, δὲν ἔμεινε σχολεῖον ἑλληνικόν, εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν δὲν ἔμεινε κτίριον ἑλληνικόν, τὰ καταστήματα, πάντα ἐλεηλατήθησαν καὶ αἱ νεάνιδες ἐβιάσθησαν καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἀγρὸν ἠγόρασε καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἀντιπαρῆλθε τὰ γεγονότα αὐτὰ χωρὶς μὰ ἀπολύτως χωρίς, νὰ λάβῃ κανένα ἐνδεδειγμένον μέτρον. Ἐπακολουθοῦν τὰ γεγονότα τῆς Σμύρνης, ἐπακολουθοῦν οἱ ἄγριοι βανδαλισμοὶ καὶ αἱ μαστιγώσεις τῶν Κυπρίων μαθητῶν καὶ οὔτε μία διαμαρτυρία δὲν ἠκούσθη ἔντονος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Παρῆλθε τὰ γεγονότα ὡς νὰ μὴ συνέβη ἀπολύτως τίποτε. Εἶναι καὶ τοῦτο ἕνα ἐνδεικτικὸν τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέδειξε μίαν μακαριότητα, μίαν νωχέλειαν, χωρὶς νὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν ἀπολύτως διαμαρτυρίαν. Καὶ ἦτο τότε ἐνδεδειγμένον καὶ ἐπιβεβλημένον τοὐλάχιστον νὰ ἐκδηλώσῃ μίαν μαύρην βίβλον, ἡ ὁποία νὰ διατεθῇ εἰς ὁλόκληρον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον Γαλλίαν, Ἀμερικήν, Ἱσπανίαν καὶ γενικῶς εἰς ὅλον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον τῆς Εὐρώπης, διότι εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας, ὅτι ἐὰν ἐγένοντο γνωστὰ ἀπὸ τότε ποὺ συνέβησαν τὰ γεγονότα αὐτά, θὰ ἐξηγείρετο ἡ συνείδησις καὶ ἡ ψυχὴ παντὸς πεπολιτισμένου ἀτόμου καὶ οἱ λαοὶ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν θὰ ἤσκουν ἔκτοτε μεγάλην πίεσιν ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων διὰ νὰ λάβουν μέτρα ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Οἱ Τοῦρκοι ἐξήλειψαν πᾶσαν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, οἱ Τοῦρκοι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρουν ὡραιότερον ἔδαφος ἀπὸ τὸ νὰ ἐξαλείψουν πᾶσαν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Καὶ ἡμεῖς, παρ’ ὅλα αὐτά, δὲν ἠδύνατο ἄλλωστε νὰ συμβοῦν καὶ περισσότερα, ἀπ’ ὅσα συνέβησαν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐν τούτοις, ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔδωσε σημασίαν, οὐδεμίαν προσοχήν, οὐδεμία ἐνέργεια ἔγινε διὰ νὰ ἐξεγείρῃ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ καὶ μία ἐκ μέρους τῶν Εὐρωπαϊκῶν λαῶν πίεσις εἰς τὰς Κυβερνήσεις των. Διῆλθε τὸ γεγονός, ἐντελῶς ἀπαρατήρητον. Ἐπηκολούθησαν, εὐθὺς μετ’ ὀλίγον, μαστιγώσεις παιδίων εἰς τὴν Κύπρον, βανδαλισμοί, τρομερὰ βασανιστήρια, ἀπερίγραπτα καὶ δὲν ἔμεινε σχεδὸν κανένα ἀπὸ τὰ παιδιὰ αὐτὰ καὶ τὰς νεάνιδας, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ κάμουν διαδηλώσεις, διὰ νὰ ἐκδηλώσουν τὴν ἐπιθυμίαν των πρὸς ἕνωσιν ἡ ὁποία εἶναι πανελλήνιος ἐπιθυμία καὶ ἐν τούτοις, ἐμαστιγώθησαν μὲ 30 ραβδισμοὺς καὶ μὲ μεσαιωνικὰ μαρτύρια. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν δὲν ἐπενέβη ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἔκαμε οὐδεμίαν, μὰ ἀπολύτως οὐδεμίαν, διαμαρτυρίαν, τοὐλάχιστον εἰς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον.

§224ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ πιστεύετε αὐτά, ποὺ λέγετε;

§225Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐὰν τὰ πιστεύω; Ἀπολύτως. Εἴπατέ μου ποῦ ἔγιναν. Ἐξεδόθη μία μαύρη βίβλος πουθενά; Ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτό, ἀπὸ τότε, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Ὅσο λοιπὸν βλέπουν τὰ κράτη αὐτὰ ὅτι μὲ τοὺς βασανισμοὺς τοὺς ὁποίους ὑφίσταται ὁ Ἑλληνισμός, μὲ τὰς λεηλασίας τὰς ὁποίας ὑφίσταται, μὲ τοὺς βιασμοὺς τῶν νεανίδων, μὲ τὰς καταστροφὰς τῶν ἐκκλησιῶν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν διαμαρτύρεται ποσῶς, δὲν καταφεύγει πρὸς ὅλας τὰς πεπολιτισμένας ἐλευθέρας χώρας τοῦ κόσμου... Καὶ οἱ Τοῦρκοι καὶ οἱ Ἄγγλοι μᾶς ἐθεώρησαν πλέον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶμεν ὅ,τι καὶ ἂν συμβῇ. Καὶ συνέβη προηγουμένως καὶ τὸ ἄλλο μεγάλο λάθος ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν. Εἰς τὴν διάσκεψιν νὰ προσκληθῇ καὶ ἡ Τουρκία καὶ ἔτσι μπήκαμε οἱ δύο κόντρα, καὶ ἐνεφανίσθη ἡ Ἀγγλία ὡς διαιτητής. Οὔτε ἐπ’ αὐτοῦ ἐγένετο διαμαρτυρία καὶ ἐπηκολούθησαν τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλους εἶναι γνωστά. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξ ἐλλείψεως δεξιοτεχνίας, ἐξ ἀδιαφορίας μᾶς ὡδήγησεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ ὑπέστη ὁ Ἑλληνισμὸς τὰ ὅσα ὑπέστη, χωρὶς κἂν νὰ ὑπάρχῃ καμμία διαμαρτυρία. Καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ἡ Τουρκία νὰ ζητῇ δικαιώματα ἐπὶ τῆς Κύπρου. Ποία εἶναι ἡ Τουρκία; Ἡ Τουρκία δὲν ἔχει παρὰ ἐλαχίστην μειονότητα εἰς τὴν Κύπρον. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι ἡ Ἀγγλία ἀπέκτησε τὴν Κύπρον ὄχι διὰ πολέμου, ἀλλὰ τὴν ἐξηγόρασε ἀντὶ ὀλίγων λιρῶν. Καὶ ἔχομεν τὸ πρωτοφανὲς φαινόμενον, ἡ Τουρκία ἡ ὁποία ἐπώλησε τὴν Κύπρον εἰς τὴν Ἀγγλίαν, νὰ ζητῇ δικαιώματα κυριαρχίας ἐπὶ τῆς Κύπρου. Οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι ἐθεώρησαν τὴν Κύπρον ὡς ἐμπόρευμα καὶ προέβησαν εἰς ἀγοραπωλησίαν. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν γνωστά, διὰ νὰ ἐξεγείρουν τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. Καὶ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου παρουσιάζεται τὸ ἴδιον φαινόμενον ποὺ παρουσιάσθη ἄλλοτε ὅταν οἱ Ἄγγλοι ἐπώλησαν ἀντί ὀλίγων λιρῶν τὴν ἑλληνικωτάτην Πράγαν καὶ ὁλόκληρον τὴν περιοχήν της εἰς τὸν Ἀλῆ Πασᾶ τῆς Ἠπείρου, σατράπην τῆς Τουρκίας. Καὶ ἐνῷ ἐθεώρησαν τὴν Κύπρον ὡς ἐμπόρευμα, ἔρχονται σήμερον ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Τουρκία νὰ διεκδικοῦν δικαιώματα. Ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν σημείων ἔπρεπε νὰ διαφωτισθῇ ἡ παγκόσμιος κοινὴ γνώμη καὶ νὰ σταλλῶσι διαμαρτυρίαι. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἀδρανεῖ ὡς νὰ μὴν ἐγένετο ἀπολύτως τίποτε. Ὠφείλαμε λοιπὸν ὅταν τοὺς ἐκάλεσαν εἰς τὸ Συνέδριον νὰ εἴπωμεν: Ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἤλθατε ἐδῶ; Ποῖα τὰ δικαιώματά σας διὰ νὰ παρίστασθε σεῖς, ποὺ ἐπωλήσατε τὴν Κύπρον ἀντὶ ὀλίγων λιρῶν; Αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ γνωστόν, διὰ πολλοστὴν φορὰν εἰς τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, διότι τότε θὰ ἐξηγείροντο αἱ συνειδήσεις καὶ θὰ ἐπιέζοντο αἱ Κυβερνήσεις καὶ ἡ ἀντίδρασις θὰ ἦτο μεγαλυτέρα. Ἠκούσθη ἤδη σήμερον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας μία φράσις: ἀφοῦ ἔλαβε ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις πρὸ δύο μηνῶν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέρχεται ἡ Ἀντιπολίτευσις πάλιν καὶ νὰ ἐκφράζῃ μομφὴν καὶ νὰ ζητῇ τὴν παραίτησιν καὶ πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως; Ἐκ πρώτης ὄψεως, κύριοι, τὸ ἐρώτημα εἶναι εὐλογοφανές. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐὰν δὲν συνέβαινε τίποτε, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκφρασθῇ μομφὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔλαβε πρὸ δύο μηνῶν τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὰς ρητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, δὲν ἐπιτρέπεται ἐντὸς τόσου χρονικοῦ διαστήματος νὰ τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Βεβαίως, ἡ δυσπιστία θὰ ἐκφρασθῇ καὶ θὰ ἀναφερθοῦν ὡρισμένα γεγονότα. Εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Βιομηχανίας καὶ Ἐμπορίου ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω προηγουμένως, ἔχω νὰ ἀπαντήσω, ὅτι τοῦτο συνέβη διότι ἔκτοτε μέχρι σήμερον συνέβησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον εἰς πάντα ὀρθῶς σκεπτόμενον νὰ ἐκφράσῃ μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ποῖα εἶναι, κύριοι, τὰ γεγονότα αὐτά; Τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα συνέβησαν μετὰ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως εἶναι: Πρῶτον, ὁ πλήρης καταποντισμὸς τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Δεύτερον, εἶναι ἡ ἐξορία τοῦ Ἐθνάρχου Κύπρου Μακαρίου. Τρίτον, εἶναι τὰ γεγονότα τοῦ αἱματοκυλίσματος τῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν καρδίαν τῶν Ἀθηνῶν. Τέταρτον, εἶναι τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸ ζήτημα τοῦ κ. Λαδᾶ. Ἔπρεπε λοιπόν, διότι ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης ἐδόθη πρὸ δύο μηνῶν, ἔπρεπε ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα νὰ παραμείνουν χωρὶς νὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν τῆς δημοσιότητος καὶ νὰ ἐκφρασθοῦν κυρώσεις ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὀρθῶς πράττει, ἢ κακῶς πράττει ἐνεργοῦσα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅταν τὰ γεγονότα εἶναι ἱκανὰ διὰ νὰ στηρίξουν μομφὴν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως; Καὶ θὰ τὰ ἐξετάσωμεν ἕνα πρὸς ἕνα. Συνέβη, λοιπόν, ἡ ἐξορία τοῦ Μακαρίου καὶ συνέβη κατὰ τρόπον μάλιστα προδοτικόν, δύναμαι νὰ εἴπω. Διότι ἐνῷ μέχρι τῆς προηγουμένης ἡμέρας συνεζήτει μὲ τὸν δυνάστην τῆς Κύπρου, καὶ ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ φύγῃ διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, προδοτικῶς τὸν συνέλαβον καὶ τὸν ἐξώρισαν εἰς τὸ μέσον τοῦ Ἰνδικοῦ Ὠκεανοῦ. Καὶ τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ; Ἀπολύτως τίποτε. Καὶ πῶς προῆλθεν αὐτό; Προῆλθε διότι ἡ Κυβέρνησις ἀστόχως προτοῦ, προῆλθεν εἰς μίαν συμφωνίαν τρόπον τινὰ μὲ τὸν Μὰκ Μίλλαν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψε μαζί του ὁ ὑπουργὸς καὶ ἡ ὁποία ἦτο μία λύσις, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καταπροδίδει τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα. Ἐπῆγε καὶ Πρεσβευτὴς εἰς τὴν Κύπρον καὶ τὴν ἀπέρριψεν ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος καὶ μόλις τὴν ἀπέρριψεν ἐπηκολούθησεν ἡ ἐξορία τούτου, διότι ἡ συμφωνία αὐτὴ δὲν ἦτο σύμφωνος μὲ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Ἐθνάρχου, ἀλλὰ μὲ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Ἀγγλικῆς διπλωματίας. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἀνενδότως ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ὁ Κυπριακὸς λαὸς, ἡ Κυπριακὴ Ἐθναρχία, αὐτὸς οὗτος ὁ Μακάριος ζητεῖ ἐπιμόνως τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐκφράζει τρόπον τινὰ εἰς ἀλλαγὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς εἰ νὰ ἦτο διάφορος ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Θὰ ἦτο ἄηθες καὶ καταπληκτικὸν νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι πᾶν ὅ,τι κάμνει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι εἰς γνῶσιν, ὄχι μόνον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Διότι, Κυβέρνησις, κ. βουλευταί, δὲν εἶναι ὁ κάθε ὑπουργός, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἰς τοιαύτην χάραξιν γραμμῆς τοσαύτης βαρείας σημασίας εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι δὲν ἦτο ἐνήμερος ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις; Συνετέλεσε, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ σταλῇ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Ἐθνάρχου τῆς Κύπρου, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχήν. Ὅταν, λοιπόν, ἔχωμεν τοιούτου εἴδους γεγονότα ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, τί περιμένετε; Καὶ ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τὸν κ. Λύχνον, νὰ λέγῃ ὅτι κακῶς γίνονται, τὰ ὅσα γίνονται. Εἶναι ὡς νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821 κακῶς ἐγένετο καὶ ὅτι ἔπρεπε ἀκόμη, νὰ εἴμεθα δοῦλοι εἰς τὴν Τουρκικὴν Αὐτοκρατορίαν. Οἱ λαοί, κ. βουλευταί, δὲν ἀνδροῦνται, δὲν ζοῦν, δὲν προάγονται, δὲν ἀναπνέουν τὴν ζείδωρο τῆς ἐλευθερίας αὔρα, ἂν δὲν ἀγωνισθοῦν. Τότε λοιπὸν θὰ πρέπει νὰ εἴπωμεν αὐτὸ ποὺ εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι καὶ ἡ Φιλικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἔγινε κακῶς ἔγινε καὶ ὅλοι οἱ ἥρωες τῆς Ἐπαναστάσεως κακῶς ἔπραξαν ποὺ ἀντίκρυσαν μίαν κολοσσιαίαν Αὐτοκρατορίαν, ἡ ὁποία ἐξικνεῖτο μέχρι τοῦ Γιβραλτὰρ ἀπὸ τὸ ἄλλο δὲ μέρος μέχρι τῆς Βιέννης καὶ τὴν ὁποίαν ἔτρεμον ὅλοι οἱ πέριξ λαοί. Πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι ὅλα αὐτὰ κακῶς ἔγιναν, διότι αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἔδωσε βουλευτὴς ἀνήκων εἰς τὴν Συμπολίτευσιν. Μετὰ τὰ γεγονότα ταῦτα, ἐπηκολούθησεν ἄλλο ἀνήκουστον, ἡ τραγικότης τοῦ ὁποίου δὲν ἔχει ὅμοιον. Δύο παιδιά, δύο ἥρωες ἀγωνιζόμενοι διὰ τὴν ἐλευθερίαν ἀπηγχονίσθησαν κατὰ τὸν ἀγριώτερον τρόπον καὶ οὐδὲ τὰ πτώματά των ἐδόθησαν εἰς τοὺς οἰκείους των πρὸς ἐνταφιασμόν. Ἐμιμήθησαν πρὸς τοὺς χειροτέρους τῶν κακούργων. Οἱ νέοι αὐτοὶ ἠγωνίζοντο διατί; Διὰ τὸ καλύτερον ἀγαθὸν τοῦ τόπου των, διὰ τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ ὅμως ἀπέναντι ὅλων αὐτῶν τῶν γεγονότων, ἡ Κυβέρνησις ἔδειξεν ἀδιαφορίαν, ἀπάθειαν καὶ μακαριότητα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἀντιλαμβάνεται καὶ πράττει ὡς νὰ μὴ ἐγένετο ἀπολύτως τίποτε. Μὲ συστάσεις καὶ διατυπώσεις δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, ἀνδρικῶς νὰ ἀντικρύζωμεν τὴν κατάστασιν, διότι δίδεται ἔτσι ὁ χρόνος τὸν ὁποῖον ἀκριβῶς ζητοῦν οἱ Ἄγγλοι. Ἐπὶ 8 μῆνας τώρα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔγινε κάτι ποὺ ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ μομφὴ δὲν στηρίζεται μόνον εἰς τὰ ὅσα ἐλέχθησαν, στηρίζεται καὶ εἰς τὸν πόθον καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, εἰς τὸν πόθον καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους, εἰς τὸν πόθον καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Μακαρίου, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὴν παραίτησιν καὶ ἀντικατάστασιν τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι, λοιπόν, σύμφωνος ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ τὸν πόθον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἶναι δὲ ἀληθές, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς — καθ’ ὃν τρόπον ἀνῆλθεν εἰς αὐτὴν— μέχρι σήμερον δὲν ἔπραξε τίποτε τὸ ἄξιον λόγου. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συλλαλητηρίου. Ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς πράξασα ἔδωσε τὴν ἄδειαν νὰ γίνῃ τὸ συλλαλητήριον. Ἐγώ, τὴν κατηγορῶ διὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησε νὰ γίνῃ. Ἐζήτησε νὰ γίνῃ τὸ συλλαλητήριον ὅταν ἦτο βέβαιον, ἀπολύτως ἐξηκριβωμένον χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι μετ’ ὀλίγας ὥρας θὰ ἤγοντο εἰς τὴν ἀγχόνην καὶ θὰ ἐξετελοῦντο οἱ δύο ἐκεῖνοι νεαροὶ ἥρωες. Ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποχρέωσιν καὶ ὤφειλεν ὅταν ἀντελήφθη, ὅπως ἀντελήφθη ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι ταχέως θὰ ἤγοντο εἰς τὴν ἀγχόνην, ὤφειλεν ὄχι δύο ἢ πέντε ὥρας ἐνωρίτερον, ἀλλὰ δέκα ἢ δέκα πέντε ἡμέρας προτοῦ, νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συγκρότησιν τοῦ συλλαλητηρίου. Ὤφειλε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἔστω καὶ μὲ τὴν ὑπόνοιαν ὅτι θὰ ἐκτελεσθοῦν οἱ δύο Κύπριοι ἀγωνισταί, ὤφειλε λέγω, νὰ ζητήσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ τοὺς σώσῃ καὶ ἔπρεπε ὄχι ὀλίγας ὥρας πρὸ τῆς ἐκτελέσεως νὰ ἐπιτρέψῃ τὸ συλλαλητήριον ἀλλὰ πολλὰς ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκτελέσεως καὶ νὰ ἀνακοινωθῇ τὸ πρᾶγμα αὐτό. Ἔγινε λοιπόν, ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμήν, ποὺ ἦτο βέβαιον ὅτι θὰ ἦτο ἀναποτελεσματικόν, διότι δὲν ἐπρόφθανεν ἔστω καὶ διὰ τοῦ ἀσυρμάτου νὰ εἰδοποιηθῇ ὁ Χάρντιγκ καὶ δὲν ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν νὰ φέρῃ κανένα ἀποτέλεσμα τὸ συλλαλητήριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ὀλίγας ὥρας πρὸ τῆς βεβαίας ἐκτελέσεως. Ὤφειλε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ πρὸ πολλοῦ καὶ νὰ δώσῃ καὶ συστάσεις εἰς τὰ διάφορα ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος νὰ γίνουν καὶ ἐκεῖ συλλαλητήρια διὰ νὰ φανῇ ἡ ἀγανάκτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔτι μεγαλυτέρα. Ἀλλὰ ἔστω, ἐγένετο τοὐλάχιστον χωρὶς ἀνθρωποσφαγὴν τὸ συλλαλητήριον αὐτό; Κατηγοροῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἰς τὸ τόσον σοβαρὸν ζήτημα δὲν ἔλαβε τὰ ἐνδεδειγμένα μέτρα μὲ ἀποτέλεσμα νὰ θρηνήσωμεν καὶ νεκροὺς καὶ 200 τραυματίας. Καὶ ποία εἶναι ἡ παράλειψις τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς; Ἡ παράλειψις εἶναι ἡ ἑξῆς, διὰ τὴν ὁποίαν ὁλοψύχως μέμφομαι τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ παράλειψις εἶναι ὅτι, ἀνεξαρτήτως τοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον ἔγινε τὸ συλλαλητήριον, ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἀπολύτως δυνατὸν νὰ συνέλθῃ τοῦτο καὶ μετὰ τὸν λόγον τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Δωροθέου νὰ διαλυθῇ τὸ συλλαλητήριον. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἄηθες, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν γίνεται εἰς στιγμὰς ἀγανακτήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔπρεπε νὰ εἶναι βεβαία ὅτι θὰ ἐγένετο κάποια ἔξοδος πρὸς διαφόρους ὁδούς. Καὶ ἔπρεπε ἐκεῖ νὰ λάβῃ τὰ ἐνδεδειγμένα μέτρα. Ποῖα εἶναι τὰ ἐνδεδειγμένα μέτρα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἔπρεπε πρῶτον, νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἔξοδον μέχρις ὡρισμένου σημείου. Ὤφειλεν εἰς ὡρισμένα μέρη καὶ ἰδίως εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ γίνουν βιαιοπραγίαι κατὰ Πρεσβειῶν κλπ., ὤφειλεν ἐκεῖ νὰ λάβῃ τὰ μεγάλα μέτρα. Ἀντὶ τούτου ἔγινε τὸ ἑξῆς. Ἀπὸ τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας μέχρι τοῦ καταστήματος Λαμπροπούλου δὲν ἐπέτρεψε τὴν ἔξοδον. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ κ. ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὑρέθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίας Τάξεως διότι θὰ εἶχον τὴν ἀντίληψιν ὅτι μέχρις ἐκεῖ θὰ ἔφθανεν ἡ διαδήλωσις καὶ ἀπὸ ἐκεῖ θὰ ἠμποδίζετο ἡ περαιτέρω πρόοδος καὶ ὀρθῶς. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Διατὶ παρέστη ἐκεῖ ὁ Εἰσαγγελεύς, νὰ κάμῃ τί; Ὁ Εἰσαγγελεὺς παρίσταται καὶ καλεῖται διὰ νὰ δώσῃ τὰς διαταγὰς ἐὰν πρέπει νὰ γίνῃ χρῆσις τῶν ὅπλων ἢ ὄχι. Δὲν παρίσταται ὁ Εἰσαγγελεὺς κλεισμένος εἰς ἕνα Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ ὅταν ἴδῃ ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ μία αἱματοχυσία νὰ διατάξῃ ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ τὴν χρῆσιν τῶν ὅπλων. Τί σημαίνει λοιπόν, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ ὑπουργοὶ καὶ διάφοροι ἄλλοι παράγοντες τῆς ἀστυνομικῆς δυνάμεως εὑρέθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Τάξεως; Ἔπρεπε νὰ τοὺς ἀφήσουν νὰ φονευθοῦν εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ τὴν ὁδὸν Πανεπιστημίου καὶ νὰ κάμουν τὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Ἡ παρουσία τοῦ Εἰσαγγελέως εἶναι μόνον διὰ νὰ κρίνῃ ἐὰν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ χρῆσις τῶν ὅπλων. Τοῦτο ὅμως ἀποδεικνύει ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της ὅτι ἴσως φθάσουν οἱ διαδηλωταὶ μέχρις ἐκεῖ. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα παρέλειψεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ ὁποῖα ἐὰν ἐλάμβανε δὲν θὰ ἐγένοντο τὰ γεγονότα αὐτὰ τὰ αἱματηρά; Ἔπρεπε εἰς ὡρισμένας διαβάσεις νὰ βάλῃ πυροσβεστικὰς ἀντλίας καὶ ὄχι νὰ τὰς ἔχῃ εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Ἔχω ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἔνορκον κατάθεσιν τοῦ συναδέλφου κ. Τσουκαλᾶ, κατὰ πάντα ἀξίου παντὸς σεβασμοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ ἀξίου πάσης ἐκτιμήσεως, ὁ ὁποῖος εὐτυχῶς ἰδίοις ὄμμασι ἀντελήφθη τὰ γεγονότα. Οὐδεὶς ἔχει τὸ ἀνάστημα νὰ διαψεύσῃ τὴν ἔνορκον κατάθεσιν τοῦ κ. Τσουκαλᾶ. Ἔχω αὐτόπτην μάρτυρα, μάρτυρα ἀνώτερον πάσης ὑπονοίας ὁ ὁποῖος ἔχει ἄμεσον καὶ ἰδίαν τὴν ἀντίληψιν καὶ ὁ ὁποῖος βεβαιοῖ τὸ τραγικὸν γεγονὸς ὅτι ἕνας ἀστυνομικὸς ἐπυροβόλησεν ἐναντίον φευγόντων παιδιῶν.

§226Β. ΑΝΑΣΤΑΣΑΤΟΣ. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἄλλα εἶπεν εἰς τὴν ἀνάκρισιν καὶ ἄλλα ἔδωσεν εἰς τὴν δημοσιευθεῖσαν ἐπιστολήν του.

§227Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐγὼ στηρίζομαι εἰς αὐτὰ ποὺ εἶπεν ἐδῶ ὁ κ. Τσουκαλᾶς. Καὶ εἶπεν ὅτι εἶδε μὲ τὰ μάτια του καὶ ἤκουσε τὸν πυροβολισμὸν ὅτι ἐνῷ ἔφευγαν ὡρισμένα παιδιὰ ὁ ἀστυφύλαξ ἐπυροβόλησεν ἐναντίον των. Αὐτὸ τὸ γεγονός, ἐφ’ ὅσον ἐλέχθη ἀπὸ αὐτόπτην μάρτυρα τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Τσουκαλᾶ δὲν ἔχει κανένας δικαίωμα νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Εἶναι λοιπόν, κύριοι, βεβαιωμένον ὅτι δὲν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὰ κατάλληλα μέτρα διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ αἱματοχυσία. Τώρα ἐρχόμεθα, κύριοι, εἰς τὸ ἄλλο φλέγον ζήτημα, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ κ. Λαδᾶ, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην εὐθιξίαν, διότι ἐὰν εἶχε τὴν ἀπαιτουμένην εὐθιξίαν, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε παραιτηθῆ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Σᾶς φέρω δὲ ὡς παράδειγμα, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Δ. Γιαννόπουλος, ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὤν, ὅταν συνέβησαν τὸ 1932 ὡρισμένα γεγονότα εἰς τὴν Εὔβοιαν καὶ ὅταν ἕνας ἐπικηρυγμένος λῃστὴς δὲν συνελήφθη παρὰ τῆς Χωροφυλακῆς, ἀλλὰ παρὰ πολιτῶν, ὁ μακαρίτης ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν, ὁ ἄξιος παντὸς σεβασμοῦ Δ. Γιαννόπουλος, κρίνων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν πλέον νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν παρ’ ὅλας τὰς παραινέσεις τῶν φίλων του, ὅπως παραμείνῃ, ἐπέμεινεν εἰς τὴν παραίτησίν του, μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι «ἐγὼ φέρω τὴν εὐθύνην, διότι ὡς ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν δὲν κατώρθωσα διὰ παντὸς τρόπου, νὰ ἐμψυχώσω τὴν Χωροφυλακήν, νὰ συλλάβῃ τὸν λῃστήν, καὶ τὸν συνέλαβον πολῖται». Ἀλλὰ δὲν εἶναι, κύριοι, μόνον τὰ πράγματα αὐτὰ. Εἶναι σωρεία τοιούτων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πράγματα, τὸ ἕνα μετὰ τὸ ἄλλο, ἔρχονται καὶ δεικνύουν, ὅτι εἰς προηγουμένας περιστάσεις δὲν ὑπῆρξε, μὰ δὲν ὑπῆρξε κανένα ἀπολύτως παράδειγμα, τόσης ἐλλείψεως πάσης εὐθιξίας.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καλκάνη, σᾶς ὑπομιμνήσκω ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα. Ὁμιλεῖτε ἐπὶ μίαν ὥραν.

§229Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἕνας κουμπάρος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.....................

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καλκάνη, παρέβην τὸν Κανονισμὸν διὰ νὰ σᾶς κρατήσω εἰς τὸ βῆμα τόσην ὥραν.

§231Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶναι πολὺ ἀπίθανον νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι δὲν τὸ ἤξευρεν ὁ ὑπουργός, διότι μὲ τὸν κουμπάρον του δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἔχῃ σχέσεις. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν εἶχεν ὁ κ. Μακρῆς ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ ἀνώτατον Ἐθνικὸν Ἵδρυμα, διὰ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὶ εἴδους ἄνθρωπος εἶναι; Ἔπρεπε λοιπόν, νὰ ἐξετάσῃ. Καὶ ἐὰν ἐξήταζε, θὰ ἐμάνθανε, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς τοκογλύφου, περὶ ἑνὸς πλαστογράφου, περὶ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος 900 —κατὰ τὴν ὁμολογίαν του— τιμολόγια ἐπλαστογράφησε, περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος μέχρι τῆς στιγμῆς ἦτο βεβαρημένος. Ὤφειλε τοὐλάχιστον, ὅταν ἤκουσε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸν κουμπάρο του θὰ τὸν διορίσουν ἄγνωστοι δυνάμεις, ἔπρεπε νὰ εἴπῃ: Ἂς ἴδωμεν αὐτὸς ὁ κουμπάρος μου, τί εἴδους ἄνθρωπος εἶναι; Βαρύνεται μὲ καμμίαν κατηγορίαν;

§232Ι. ΓΩΝΙΑΔΗΣ. Βαρύνεται, κ. Καλκάνη.

§233Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ διαλάμψῃ ἡ ἀθωότης του, ἀλλὰ ὅταν ὑπάρχουν μηνύσεις, ἀνακρίσεις, ἐξετάζονται μάρτυρες, ὅταν εἶναι βεβαιωμένα αὐτά, ἀπὸ στοιχειῶδες καθῆκον, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὤφειλε νὰ εἴπῃ: Ἂς ἀναβάλωμεν τὸν διορισμόν.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καλκάνη, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ σᾶς ἀφαιρέσω τὸν λόγον. Κάμνετε κατάχρησιν.

§235Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶναι λοιπὸν βεβαιωμένη ἡ παντελὴς ἔλλειψις εὐθιξίας ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Συνέβησαν ὅλα αὐτά. Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντιλαμβανομένη ἐν τῇ οὐσίᾳ τὰ πράγματα, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχήν, ἢ ἐὰν δι’ ἄλλου| τρόπου δὲν ἐκβληθῇ, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι ἡ ὑστεροφημία της θὰ ἀποτελέσῃ παράδειγμα καὶ διὰ μίαν σειρὰν ἐτῶν θὰ ἐμφανίζεται ὡς μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν εἶχεν οὔτε ἴχνος εὐθιξίας. (Χειροκροτήματα).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις ἐλλείψεως ἀπαρτίας ὑπογεγραμμένη παρὰ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, τῶν κ. κ. Α. Κοκκέβη, Ν. Ἐξάρχου, Γ. Ταρμπάζη, Κ. Τσιγάρα, Γ. Αὐγεροπούλου, Α. Πασχαλίδη, Δ. Μπριλλάκη, Ι. Παπαδημητρίου, Ε. Πρωϊμάκη, Ι. Γωνιάδη, Α. Πετραλιᾶ Σ. Κωστοπούλου.

§237Α. ΛΙΑΚΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑποβάλλει ἔνστασιν ἀπαρτίας τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν τὰ ἑδώλια τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶναι κενά. (Ἐκφωνοῦνται τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἔνστασιν οἵτινες εὑρίσκονται παρόντες. Καλοῦνται οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κλῆς, Ι. Γωνιάδης καὶ ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου πρὸς διαπίστωσιν τῆς ἀπαρτίας. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Καταλόγου, τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Γ. Πλατῆς. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου, διεπιστώθη ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ παρισταμένων 110 βουλευτῶν ὡς κάτωθι.):

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαπιστωθείσης τῆς ὑπάρξεως ἀπαρτίας ἡ συνεδρίασις συνεχίζεται.

§239Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νὰ τηρηθῇ, κ. Πρόεδρε, αὐστηρῶς τὸ τέταρτον, ὥστε νὰ δυνηθοῦν νὰ ὁμιλήσουν οἱ ὑπόλοιποι ἐγγεγραμμένοι τῶν κ.κ. συναδέλφων ὥστε αὔριον νὰ δυνηθοῦν νὰ ὁμιλήσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἡ Κυβέρνησις καὶ μετὰ νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε. (Καλοῦνται εἶτα οἱ κατὰ σειρὰν ἐγγεγραμμένοι κ.κ. βουλευταὶ οἵτινες ἀπουσιάζοντες διαγράφονται). Ὁ κ. Ι. Διαμαντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§241Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅσον εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ σᾶς δυσαρεστήσω, διότι δὲν εἶμαι καλὸς ρήτωρ, τόσον θὰ προσπαθήσω νὰ σᾶς εὐχαριστήσω μὲ τὴν συντομίαν μου καὶ παρ’ ὅλον ὅτι τυγχάνω ἐπερωτῶν, θὰ φροντίσω πρὶν παρέλθῃ τὸ τέταρτον νὰ κατέλθω τοῦ βήματος. Τὴν 9ην Μαΐου, τῇ προτάσει μου, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν κ. Φλῶρος, ἐζήτησε παρὰ τῆς ἀστυνομίας τὴν ἄδειαν ὅπως οἱ ἰατροὶ τῶν Ἀθηνῶν, συνερχόμενοι εἰς ἐλεγχόμενον παρὰ τῆς ἀστυνομίας χῶρον, ἐπικαλεσθοῦν τὴν παγκόσμιον ἰατρικὴν γνώμην διὰ τὴν διάσωσιν τῶν Καραολῆ καὶ Δημητρίου. Καταθέτω σχετικὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Φλώρου. Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος ὅτι δὲν εἶχε γνῶσιν τοῦ πράγματος. Ἐὰν δὲν τοῦ ἀρκῇ ἡ διαβεβαίωσις ἐμοῦ, τοῦ ἰδίου ὅτι μοῦ ἠρνήθη τηλεφωνικῶς τὸ ὡς ἄνω τεθὲν δικαίωμα, ἡ ἐπιστολὴ εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ δείξῃ τὸ ἀληθὲς τῶν καταγγελιῶν μου καὶ νὰ δείξῃ μαζὶ μὲ ὅλας τὰς ἄλλας ἀνειλικρινείας αἱ ὁποῖαι κατηγγέλθησαν εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, μίαν ἀκόμη, ἡ ὁποία δι’ ἡμᾶς τοὺς νέους βουλευτὰς εἶναι λυπηρὰ διαπίστωσις περὶ τοῦ ἤθους τῶν κυβερνώντων καὶ κακὸν παράδειγμα πρὸς μίμησιν. Ἡ ἐπιστολὴ ἔχει οὕτω: Φίλε κύριε Ι. Διαμαντόπουλε, Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς καταστήσω γνωστὰ τὰ ἀκόλουθα: Κατόπιν τῆς προτάσεώς σας, κατέβαλα ἀμέσως τὰς δεούσας ἐνεργείας, διὰ τὴν συγκέντρωσιν μεγάλου ἀριθμοῦ ἰατρῶν βουλευτῶν καὶ ἰατρῶν τῆς πρωτευούσης εἰς τὸν περὶ τὴν Κλινικὴν σας, Νεοφύτου Δούκα 7, περιωρισμένον χῶρον, ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν. Συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εὐχαρίστως ἀπεδέχθην καὶ ἐνέκρινα ἀπολύτως, σκοπὸς τῆς συγκεντρώσεως ταύτης θὰ ἦτο, ὅπως οἱ ἰατροὶ τῆς Ἑλλάδος ἀσχέτως πολιτικῆς ἀποχρώσεως καὶ μακρὰν πάσης πολιτικῆς ἀναμίξεως, διαμαρτυρηθοῦν ἐντόνως εἰς τὸν παγκόσμιον ἰατρικὸν κόσμον διὰ τὴν ἐπικειμένην ἐκτέλεσιν τῶν ἀγωνιστῶν ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς ὑποδούλου Κύπρου, ἀθώων πατριωτῶν Μιχαὴλ Καραολῆ καὶ Ἀνδρέου Δημητρίου καὶ ὅπως ζητήσουν τὴν ἐπέμβασιν τῶν Ἰατρικῶν Συλλόγων ὅλων τῶν Κρατῶν διὰ τὴν ματαίωσιν ταύτης. Ἀτυχῶς ἡ συγκέντρωσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ἡ Διεύθυνσις τῆς Ἀστυνομίας δὲν ἐχορήγησε τὴν ζητηθεῖσαν πρὸς ταύτην ἀπαραίτητον ἄδειαν ἀπὸ τὸν δικηγόρον τοῦ Ι.Σ.Α. κ. Ν. Σταμπολίτην.

Μετὰ τιμῆς

ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ Γ. ΦΛΩΡΟΣ

Πρόεδρος Ἰατρικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν Ἐκτὸς τῆς ἐπιστολῆς, ὁ κ. Φλῶρος μοὶ ἐγνώρισε προφορικῶς καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι δηλ. ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν τοῦ εἶχον γνωρίσει ὅτι ἦτο ματαία κάθε προσπάθεια τῶν ἰατρῶν δεδομένου ὅτι κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, ἡ προθεσμία χάριτος τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας εἶχε μεταβιβασθῆ εἰς τὸν Χάρντιγκ. Καὶ γεννᾶται εὐλόγως εἰς ἡμᾶς τὸ ἐρώτημα: ὅτι ἀφοῦ αὐτὸ τὸ ἐγνωρίζαμεν ἡμεῖς πῶς δὲν τὸ ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησίς μας. Μήπως, λοιπόν, τὸ συλλαλητήριον δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτραπῇ διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ αἱματοχυσία; Τότε δὲν ἦτο καλύτερον νὰ παρῃτεῖτο ὁ κ. Θεοτόκης, ὅπως ἄλλωστε τὸ εἶχε ζητήσει ἡ Ἐθναρχία; Ἢ μήπως τὸ συλλαλητήριον ἐγένετο ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἐκείνους ποὺ ἔχουν συμφέροντα, νὰ ταυτίζουν κάθε ἔνθερμον πατριώτην πρὸς κομμουνιστήν; Ἀρκετὰ ἐπαίξαμε τὸ παιγνίδι τῆς Ἰντέλιζενς Σέρβις. Συνεχῶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀκούομεν λόγους εὐγενείας καὶ ὅσον εἶναι βέβαιον ὅτι εἰς τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλα ὡς πολίτης κατὰ τὴν 6ην Δεκεμβρίου εἰς τὸν κ. Καραμανλῆν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐδόθη εὐχαριστήριος ἀπάντησις, παρ’ ὅλον ὅτι ἐκεῖ ἐξεφράζετο ἡ ὑπόνοια περὶ ὑποδείξεώς του ὡς Πρωθυπουργοῦ ἐκ μέρους μεγάλης δυνάμεως εἰς βάρος τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, ὡς ἔχω ἀναφέρει παλαιότερον, ἄλλο τόσον εἶναι βέβαιον ὅτι ὅταν ὡς βουλευτὴς πλέον κατέθεσα τὰ ἴδια ἐνώπιον τοῦ Σώματος, δὲν ἔτυχον τῆς αὐτῆς εὐγενοῦς ἀπαντήσεως. Ἀλλὰ μήπως ἔτυχον ἀπαντήσεως παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸ ἐρώτημά μου, διατί κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, δὲν παρευρέθη ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὥστε ἐκ τῆς ἀπαντήσεώς του νὰ ἐξαχθοῦν ἀνάλογα συμπεράσματα; Κύριοι βουλευταί, τὰ θέματα ἐπὶ τῆς προτάσεως μομφῆς τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν λεπτομερῶς ἀναπτυχθῆ παρὰ τῆς συμπολιτεύσεως καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε νὰ μὴ πρέπει νὰ σᾶς καταπονήσω καὶ ἐγώ. Θὰ πρέπει δὲ ὅλοι μας εἰς τὴν συνείδησίν μας νὰ ἔχωμεν ἀποκρυσταλλώσει σαφῆ γνώμην. Δυστυχῶς, διαβλέπω ὅτι ἡ κομματικὴ τοποθέτησις ὅλων μας, δὲν θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ κρίνωμεν καὶ νὰ ἀποφασίσωμεν κατὰ πλήρη, διαυγῆ ἐθνικὴν συνείδησιν. Ἤδη μεταξὺ τοῦ λαοῦ, ἄρχισε νὰ κυκλοφορῇ ἡ πίστις ὅτι οἱ μὲν ἐξυπηρετοῦν τοὺς Ρώσους, οἱ δὲ τοὺς Ἄγγλους. Καὶ εἶναι λυπηρὸν ὅτι ὅλοι μας βοηθοῦμε τοὺς σκοπούς, τῶν τέως συμμάχων μας, ποὺ ἐπιθυμοῦν τὴν ἐξασθένισιν τῆς χώρας μας, δι’ ἑνὸς νέου διχασμοῦ. Ὡς Ἕλλην ζητῶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος καὶ τῆς μαχητικῆς ἱκανότητος τοῦ στρατοῦ διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς ἐλαχίστων μέν, ἀλλ’ ἀπαραιτήτων ἀνωτάτων ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν. Καὶ ζητῶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πολιτικῆς ἑνότητος τῆς χώρας, ὥστε ὡς ἓν ἑνιαῖον σύνολον λαός, στρατὸς καὶ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς κρισίμους περιστάσεις. Δηλῶ δὲ ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν βλέπω τοιαύτην κίνησιν, ὄχι μόνον θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θὰ φθάσω καὶ μέχρις ἀποχῆς ἀκόμη, διὰ νὰ τὴν κάμω νὰ σκεφθῇ διὰ τοῦ τρόπου μου ὅτι ἐὰν δὲν συνέλθῃ ἀπὸ τὴν ἀρχομανίαν ἡ ὁποία τὴν κατέχει, καὶ ἡ ὁποία τὴν κάμνει νὰ μὴ βλέπῃ καθαρά, θὰ πληρώσῃ μίαν ἡμέραν διὰ τὰ σφάλματά της χωρὶς τοῦτο βεβαίως νὰ εἶναι πρὸς ὄφελος τῆς Πατρίδος μας. Ἂς ἑνωθῶμεν διὰ νὰ σώσωμεν τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Κύπρον. (Χειροκροτήματα).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κατάλογος τῶν ἐγγεγραμμένων ἐξηντλήθη. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§243ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως: Συνέχεια τῆς συζητήσεως καὶ ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 2.15′ μ.μ.)