1956.05.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18η

Τρίτη 22 Μαΐου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Κηπουρὸς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Π. ΚΗΠΟΥΡΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Εἰς τὴν σελίδα 14, εἰς μίαν διακοπὴν μου, εἰς τὴν ὁποίαν λέγω ὅτι τὰ πάντα ἐξηυτελίσθησαν εἰς τὸν τόπον αὐτόν», λέγεται ἐδῶ: «Εἷς βουλευτής: ἀπὸ τότε ποὺ ἐμπήκατε εἰς τὴν Βουλήν». Τὸ εἶπεν ἀπευθυνόμενος πρὸς ἐμέ. Δὲν ἤκουσα τὴν φράσιν αὐτήν. Ἐὰν ἐλέχθη, παρακαλῶ τὸν κύριον αὐτὸν νὰ μή κρύπτεται ὄπισθεν τῆς ἀνωνυμίας.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει θέμα.

§5Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Εἶναι προσωπικὸν τὸ θέμα, κύριε Πρόεδρε. Δὲν εἶναι «εἷς βουλευτὴς» Εἶμαι ἐγώ. Δὲν κρύπτομαι ὄπισθεν τῆς ἀνωνυμίας. Ἐγὼ τὸ εἶπον, διότι εἰς τὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, αὐτὴ ἦτο ἡ πρέπουσα ἀπάντησις. (Χειροκροτήματα).

§6Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Θεωρῶ ἀνάξιον νὰ σᾶς ἀπαντήσω. (Θόρυβος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται ἐπεισόδια. Ἄλλη διόρθωσις ὑπάρχει;

§8Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐζήτησα χθὲς κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου νὰ περιληφθῇ μία περικοπὴ τῆς ἀπολογίας, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα καὶ ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνεται. Παρακαλῶ, νὰ γίνῃ ἡ διόρθωσις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγετε ὅτι ἐπήγατε εἰς τὸ γραφεῖον καὶ τὸ ἐδώσατε πρὸς δημοσίευσιν. Τότε τί μέμφεσθε τῶν ὑπαλλήλων; Δὲν ὑπάρχει λόγος.

§10Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἰς τὴν σελίδα 26.

§11Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ὁ κ. συνάδελφος. Ποῖα εἶναι τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦν αὐτὴν τὴν ὕβριν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπήντησεν. Νομίζω ὅτι μεταξὺ τῶν συναδέλφων δὲν πρέπει νὰ δημιουργοῦνται ἐπεισόδια.

§13Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Διότι τὸν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ πολὺ καλὰ ποῖος εἶναι.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ βγῇ ἡ φράσις αὐτὴ ἀπὸ τὰ πρακτικά. Κύριε Ταλιαδούρη, κοινοβουλευτικῶς σᾶς κάμνω μίαν παράκλησιν, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει τεθῆ τὸ ὄνομά σας νὰ βγῇ τελείως ἡ φράσις.

§15Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Δὲν συνήθισα εἰς τὴν ζωήν μου νὰ κάμνω πράγματα ἀνωνύμως. Ὑπῆρξα πάντοτε εὐθύς.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀνώνυμον δὲν ἀφορᾷ τὸν συνάδελφον, ἀφορᾷ τὸ Προεδρεῖον. Οἱ πρακτικογράφοι ὅταν πετάγωνται οἱ βουλευταὶ καὶ λέγουν τοιαύτας φράσεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἠξεύρουν ἀπὸ ποῖον ἐλέχθησαν. Συνεπῶς, ἡμεῖς φέρομεν τὴν εὐθύνην τῆς ἀνωνυμίας τῆς φράσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία παρακαλῶ, νὰ δεχθῆτε νὰ βγῇ ἀπὸ τὰ πρακτικά. Αὐτὸ εἶναι καλύτερον. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ γραμματεὺς κ. Γ. Κλῆς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§17Γ. ΚΛΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ἡ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Β. Ἀθανασέκου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Φιλοπροόδων Ἁγ. Βαρβάρας, ζητοῦντος ἔγκρισιν τοῦ ρυμοτομικοῦ διαγράμματος ἐπεκτάσεως τοῦ σχεδίου τῆς Κοινότητος Ἁγίας Βαρβάρας, ἐπέκτασιν καὶ βελτίωσιν τῆς διὰ λεωφορείων συγκοινωνίας τοῦ κέντρου μετὰ τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος, συμπλήρωσιν τοῦ δικτύου προσωπικοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων αὐτῆς κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλίας–Ἀκαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Γ. Μπουρδάρας καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου Κοινότητος Φουρνᾶς καὶ Ἐπιτροπῆς ἐργατῶν, ζητούντων τὴν ἵδρυσιν ὑποκαταστήματος ΙΚΑ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν πλέον τῶν χιλίων (1000) ἐργατῶν τῆς περιφερείας χάρις εἰς τὴν κρατικὴν δασικὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἡ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Β. Ἀθανασέκου καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Καλλωπιστικῶν Συλλόγων Αἰγάλεω–Ἁγ. Βαρβάρας–Κορυδαλλοῦ–Χαϊδαρίου καὶ Περιστερίου, ζητούντων ἀπομάκρυνσιν τοῦ Πυριτιδοποιείου καὶ τῶν Νοσοκομείων Λοιμωδῶν Νόσων ἐκ τῆς περιοχῆς εἰς ἣν ταῦτα λειτουργοῦν σήμερον, ἐκτέλεσιν ἔργων ἀποχετεύσεως τῶν στρατώνων Χαϊδαρίου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Γ. Σπηλιόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Μικρεμπόρων Πύργου, ζητοῦντος ἀναστολὴν ἐκτελέσεως τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων ἐμπορικοῦ περιεχομένου ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ λοιπὰ μέτρα διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν μελῶν του. Ἀπαντήσεις τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἐπὶ ἐρωτήσεων κ.κ. βουλευτῶν: Ι.) Τοῦ Ὑπουργείου Κοιν. Προνοίας. 1) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Πινάτση. Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 2382)15.5.56 ὑμετέρου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 230 κατατεθεῖσα παρ’ ὑμῖν ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ Δράμας κ. Π. Πινάτση, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ παράσχωμεν τὰ κάτωθι σχετικὰ στοιχεῖα. Μέχρι τοῦ 1953 παρὰ τῶν τέως Ὑπηρεσιῶν Ἀνοικοδομήσεως, χρηματοδοτήσει κυρίως τῆς Ἀμερικανικῆς Βοηθείας, ἀνηγέρθησαν εἰς διαφόρους ἀγροτικοὺς καὶ ἀστικοὺς οἰκισμοὺς τῆς Χώρας, νέαι ἐκ θεμελίων κατοικίαι (πυρῆνες) κατ’ ἀριθμὸν περίπου 62.000 προοριζόμεναι διὰ τὴν στεγαστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν πολεμοπαθῶν, συμμοριτοπλήκτων, σεισμοπλήκτων καὶ λοιπῶν δεομένων κρατικῆς στεγαστικῆς περιθάλψεως. Ἐκ τοῦ συνολικοῦ τούτου ἀριθμοῦ, αἱ 56.000 ἐπὶ οἰκοπέδων τουτέστιν κυριότητος τῶν δικαιούχων, αἱ ὑπόλοιποι δὲ τοιαῦται ἐπὶ οἰκοπέδων κυριότητος τοῦ Δημοσίου (ἀνώνυμοι πυρῆνες) Ἅπαντα τὰ ὡς ἄνω οἰκήματα, συμφώνως πρὸς τὰς σχετικὰς συμβάσεις, τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς, ἀνήκοντα κατὰ κυριότητα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἔχουσι προσωρινῶς παραχωρηθῆ πρὸς ἐπιλεγέντας ὑπὸ Τοπικῶν Ἐπιτροπῶν δικαιούχους, τῆς ὁριστικῆς παραχωρήσεως προβλεπομένης διὰ τῶν συμβάσεων δι’ ἐκδόσεως εἰδικοῦ νόμου. Ὁ κατὰ τ’ ἀνωτέρω νόμος, μετὰ τὴν μελέτην καὶ συγκέντρωσιν τῶν ἀπαιτουμένων στοιχείων καὶ τὴν ρύθμισιν ὡρισμένων προϋποθέσεων, κατέστη δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ ἐν σχεδίῳ κατὰ τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος ἔτους, τῆς καταθέσεώς του μὴ πραγματοποιηθείσης λόγῳ διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἤδη, ἐπεξεργασθεὶς τελικῶς, πρόκειται νὰ κατατεθῇ παρ’ ὑμῖν πρὸς ἐπιψήφισιν. Αἱ ἀναφερόμεναι ἀνωμαλίαι παρὰ τοῦ ἐρωτῶντος κ. βουλευτοῦ, συμβαίνουσαι ἐν περιωρισμένῃ κλίμακι καὶ ἰδίᾳ εἰς τοὺς ἀνωνύμους πυρῆνας, μετὰ δυσχερείας δὲ δύνανται ν’ ἀντιμετωπίζωνται παρὰ τῶν δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν Ὑπηρεσιῶν, λόγῳ τῆς εἰδικῆς φύσεως τοῦ θέματος (στέγασις ἀστέγων) καὶ τοῦ ἐπικρατοῦντος ἤδη καθεστῶτος τῶν συμβάσεων, προσωρινῶς καὶ μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὡς ἀνωτέρω εἰδικοῦ νόμου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 18 Μαΐου 1956

Ὁ Ὑφυπουργὸς

Ι. ΨΑΡΡΕΑΣ

2) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λαντζούνη. Ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2388)15.5.56 ὑμετέρου ἀναφορικῶς μὲ τὴν καταχωρηθεῖσαν ἐν τῷ παρ’ ἡμῖν βιβλίῳ ἐρωτήσεως, ὑπ’ ἀριθ. 236 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Δημ. Λαντζούνη, σχετικῶς μὲ τὴν στέγασιν τῶν πολεμοπαθῶν οἰκισμοῦ Φίλια καὶ τῶν σεισμοπαθῶν ὡς καὶ πλημμυροπαθῶν τῶν οἰκισμῶν Κατσαροῦ καὶ Μερόπης Νομοῦ Μεσσηνίας, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι: Βάσει τῶν ὑποβληθέντων ἡμῖν στοιχείων ὑπὸ τῶν οἰκείων Γραφείων Νομ)κοῦ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τὴν στέγασιν τῶν πολεμοπαθῶν, σεισμοπαθῶν—πλὴν Ἰονίων Νήσων καὶ Θεσσαλίας—καὶ τῶν πλημμυροπαθῶν, ἀνέρχεται εἰς 923.000.000 περίπου σημερινῶν δραχμῶν. Δοθέντος ὅτι ἡ ἄμεσος καὶ ταυτόχρονος στέγασις ἁπάντων τῶν ἀνωτέρω, καθίσταται ἀδύνατος, ἀπεφασίσθη ὅπως τὸ τεράστιον αὐτὸ θέμα ἀντιμετωπισθῇ ἐντὸς τῶν οἰκονομικῶν δυνατοτήτων τῆς Χώρας, διὰ τῶν κατ’ ἔτος διατεθειμένων διὰ στεγαστικοὺς σκοποὺς σχετικῶν πιστώσεων. Βάσει τῶν ἀνωτέρω, ἡ στέγασις τῶν πληγέντων τοῦ αὐτοῦ Νομοῦ θὰ πραγματοποιηθῇ τμηματικῶς, κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς στεγάσεως κατὰ πρῶτον λόγον τῶν βαρύτερον πληγέντων. Διὰ τὴν πιστὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀνωτέρω χαραχθείσης γραμμῆς, ἡ ἀνὰ οἰκισμὸν κατανομὴ τῶν ἑκάστοτε ἀνὰ Νομὸν διατιθεμένων πρὸς τοῦτο πιστώσεων, ἀνετέθη εἰς τὰς οἰκείας Νομαρχιακὰς Ἐπιτροπάς, αἵτινες ἀποτελοῦνται ἀπὸ τὸν Νομάρχην, τὸν Νομομηχανικὸν καὶ τὸν Προϊστάμενον τοῦ Κέντρου Κοιν. Προνοίας. Ἐκ τῆς διατεθείσης πιστώσεως τῶν 300.000 δρχ. κατὰ τὰ οἰκ. ἔτη 1954–55 καὶ 1955–56, διὰ τὴν στέγασιν τῶν πολεμοπαθῶν Ν. Μεσσηνίας, ὁ οἰκισμὸς Φίλια ἐχρηματοδοτήθη διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν δρχ. 42.000. Διάθεσις συμπληρωματικῆς πιστώσεως κατὰ τὸ τρέχον οἰκ. ἔτος διὰ τὸ ἐν λόγῳ ἔργον δὲν προβλέπεται. Ἐκ τῆς διατεθείσης δὲ μέχρι τοῦδε πιστώσεως δραχμῶν 1.480.000 διὰ τὴν στέγασιν τῶν σεισμοπαθῶν κλπ. Νομοῦ Μεσσηνίας, οἱ οἰκισμοὶ Κατσαροῦ καὶ Μερόπης δὲν ἐπρογραμματίσθησαν ὑπὸ τῆς οἰκείας Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 18 Μαΐου 1956

Ὁ Ὑφυπουργὸς

Ι. ΨΑΡΡΕΑΣ

3) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Διαμαντοπούλου. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ’ 1615 ἐ.ἔ. ὑμετέρου ἐγγράφου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς πληροφορήσωμεν τὰ ἑξῆς ἐπὶ τῆς διαβιβασθείσης ἡμῖν ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Διαμαντοπούλου. Οὐδεμία Κρατικὴ εἰσφορὰ παρεσχέθη εἰς τὸ Τεκτονικὸν Ἵδρυμα. Ἄλλως τε διὰ διατάγματος, καταρτιζομένου παρ’ ἡμῶν, ἀνακαλεῖται τὸ ἀπὸ 23.12.55 Β. Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθη καὶ αὖθις ἐν ἰσχύϊ τὸ ἀπὸ 19.7.49 Διάταγμα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ Τεκτονικοῦ Ἱδρύματος. Ἐν Ἀθήναις τῇ 25 Ἀπριλίου 1956

Ἡ Ὑπουργὸς

Λ. Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗ

4) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Χρ. Παπασταύρου. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὡς ἄνω ἐγγράφου ὑμῶν, δι’ οὗ διαβιβάζεται ἡμῖν ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Χρ. Παπασταύρου, καταχωρηθεῖσα ὑπ’ αὔξ. ἀριθ. βιβλ. ἐρωτ. 213, σχετικῶς μὲ τὸ Νοσοκομεῖον Κονίτσης, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ ἑξῆς: Τὸ Νοσοκομεῖον Κονίτσης, ὡς καὶ εἰς τὸ προηγούμενον ὑπ’ ἀριθ. Ν.Ι.Α. 4519)9.4.56 ἔγγραφον ἡμῶν ἀνεφέραμεν, λειτουργεῖ μερίμνῃ τοῦ Ε.Ε.Σ., τὸ δὲ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἀπόρων Κονίτσης, συντηρεῖ, βάσει συμβάσεως μετὰ τοῦ Ε.Ε.Σ., δέκα (10) νοσηλευτικὰς κλίνας καὶ καταβάλλει πρὸς τοῦτο δαπάνην δρχ. 75 δι’ ἑκάστην ἡμέραν νοσηλείας. Ἡ Δ)νσις τοῦ Ε.Ε.Σ. ἐγνώρισεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες κατ’ εἰδικότητα ἰατροί, ἀδελφαὶ νοσοκόμοι καὶ λοιπὸν προσωπικὸν εἶναι οἱ κάτωθι: 1) Κάνιστρας Ἰωάν. Ἰατρὸς–χειρουργός, ἀσκῶν καὶ καθήκοντα Διοικητικοῦ Δ)ντοῦ. Οὗτος προσελήφθη τὴν 11. 2.56 καὶ λαμβάνει μισθὸν δραχμὰς 4.500. 2) Σουτόπουλος Νικ. Ἰατρὸς–Παθολόγος. Οὗτος προσελήφθη τὴν 10.12.47 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 2.2000. 3) Κίτσας Δ. Ἰατρὸς–Μαιευτήρ. Οὗτος προσελήφθη τὴν 1.8.55 καὶ ἀμείβεται κατὰ τοκετὸν μὲ δρχ. 200. 4) Κατσίλας Λ. Ἰατρὸς–Ἀκτινολόγος, προσελήφθη τὴν 1.5.56 καὶ λαμβάνει δρχ. 1.500 ἐκ τοῦ λόγου ὅτι μεταβαίνει εἰς τὸ Νοσοκομεῖον δὶς τῆς ἑβδομάδος ἐξ Ἰωαννίνων. 5) Κωστάκη Εἰρήνη Προϊσταμένη ἀδελφὴ διπλωματοῦχος Ε.Ε.Σ. Προσελήφθη τὴν 20.8.56 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 1.485. 6) Φερούκα Φαίδρα ἀδελφὴ διπλωματοῦχος Ε.Ε.Σ., προσελήφθη τὴν 17.12.56 καὶ λαμβάνει μηνιαίως 1.098. 7) Φουρτζῆ Ἑρμιν. ἐθελόντρια ἀδελφὴ Ε.Ε.Σ., προσελήφθη τὴν 16.4.55 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 540. 8) Γουσγούνης Ἰωάν. διαχειριστής. Προσελήφθη τὴν 10.5.48 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 1.200. 9) Βανούση Ὀλυμπ. μαγείρισσα. Προσελήφθη τὴν 1.6. 53 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 554. 10) Κουσιαφὲς Ἀνδρ. ὁδηγὸς αὐτοκινήτου. Προσελήφθη τὴν 1.2.53 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 1.320. 11) Μάλιακα Βασιλική, καθαρίστρια. Προσελήφθη τὴν 1.2.53 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 300. 12) Τρουμπούκη Πηνελ. καθαρίστρια. Προσελήφθη τὴν 15.6.55 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 300. 13) Ροΐδου Στ. καθαρίστρια. Προσελήφθη τὴν 15.6.55 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 300. 14) Τσατσᾶ Ἀγλαΐα, πλύντρια. Προσελήφθη τὴν 1.11.53 καὶ λαμβάνει μισθὸν 250. 15) Μπαρμπούτης Γ. φύλαξ. Προσελήφθη τὴν 1.9.55 καὶ λαμβάνει μισθὸν δρχ. 750. Τέλος, οἱ μισθοὶ καὶ τὰ ἔξοδα λειτουργίας τοῦ Νοσοκομείου, καταβάλλονται ἐκ τοῦ Ε.Ε.Σ. εἰς ὅ ἀνήκει τὸ Ἵδρυμα. Ἐν Ἀθήναις τῇ 12 Μαΐου 1956

Ἡ Ὑπουργὸς

Λ. Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗ

5) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Βρανοπούλου. Ἔγγραφόν σας: 2062)1.5.56 Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὕπερθεν ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Βρανοπούλου, καταχωρηθεῖσα ὑπ’ αὔξ. ἀριθ. βιβλ. ἐρωτ. 198 σχετικῶς μὲ τὸ ἐν περιλήψει θέμα, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ ἑξῆς: Τὸ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον παρέχει δωρεὰν νοσοκομειακὴν περίθαλψιν εἰς ἅπαντας τοὺς ἐκ τῶν κειμένων διατάξεων δικαιουμένους τοιαύτης. Ἐὰν ἑπομένως, προεβλέπετο τοιαύτη προστασία καὶ διὰ τὰ μέλη τῶν οἰκογενειῶν τῶν Ἀστυνομικῶν Ὑπαλλήλων, θὰ ἐφηρμόζετο ὑπὸ τῶν ὑφ’ ἡμᾶς Νοσηλευτικῶν Ἱδρυμάτων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀπὸ 30.12.55 Β.Δ., δι’ οὗ ρυθμίζεται τὸ θέμα τῆς νοσοκομειακῆς περιθάλψεως τῶν μελῶν τῶν οἰκογενειῶν τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων, τοῦτο κατηρτίσθη καὶ ἐξεδόθη μερίμνῃ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ συνεπῶς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο εἶναι ἁρμόδιον νὰ λάβῃ σχετικὴν μέριμναν καὶ διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν Ἀστυνομικῶν Ὑπαλλήλων. Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Μαΐου 1956

Ἡ Ὑπουργὸς

Λ. Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗ

6) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου. Ἐπὶ τῆς ἀπὸ 18 Ἀπριλίου 1956 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου, λαβούσης αὔξ. ἀριθ. 114 εἰς τὸ βιβλίον ἐρωτήσεων τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, σχετικῶς μὲ τὴν παρέμβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, ἵνα τὸ ὑπὸ ἵδρυσιν ναυπηγεῖον ἐγκατασταθῇ ἀντὶ τοῦ Σκαραμαγκᾶ εἰς Λαύριον, ὁ ὑπουργὸς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ἀπαντήσῃ οὕτω: Τὸ θέμα τῆς ἐγκαταστάσεως ναυπηγείων, χειρίζεται ὑπευθύνως τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ ἐν συνεργασίᾳ μεθ’ ἑτέρων ἐνδιαφερομένων Ὑπουργείων, ἅτινα κατὰ τὴν μελέτην αὐτοῦ, εἶναι ἑπόμενον ὅτι θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ τοὺς ἐκτιθεμένους ἐν τῇ ἐρωτήσει λόγους.

Ὁ Ὑπουργὸς

Σ. ΚΩΤΙΑΔΗΣ

ΙΙ.) Τοῦ Ὑπουργείου Ἐμπορ. Ναυτιλίας. 1) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Γρηγορίου. 1. Ἡ τοπικὴ συγκοινωνία Κορσεῶν (Φοῦρνοι) μὲ Ἅγιον Κήρυκον Ἰκαρίας ἐξυπηρετεῖται διὰ τῶν π)κ «Ἅγιος Νικόλαος» καὶ «Γεροπατέλος», τετράκις τῆς ἑβδομάδος. 2. Ἐξ ἄλλου ὁ λιμὴν Ἁγίου Κηρύκου συνδέεται μετὰ τοῦ Πειραιῶς διὰ τῶν κάτωθι ἀ)π: α) ἀ)π «Δέσποινα» ἑκάστην Δευτέραν καὶ Τετάρτην. β) ἀ)π «Κ. Τόγιας» ἑκάστην Παρασκευὴν καὶ Τετάρτην καὶ γ) ἀ)π «Καραϊσκάκης» ἕκαστον Σάββατον. 3. Διετάχθη ὁ ἁρμόδιος λιμενάρχης ὅπως ἀναφέρῃ ἐπὶ τῆς ἑβδομαδιαίας κινήσεως μεταξὺ Ἁγίου Κηρύκου καὶ Κορσεῶν ἵνα ἀναλόγως ἀντιμετωπισθῇ ἡ κατὰ τὴν προσεχῆ δημοπράτησιν τῶν ἀγόνων γραμμῶν δυνατότης τῆς δι’ ἀτμοπλοίου ἀγόνου γραμμῆς ἐξυπηρετήσεως ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἀπαιτηθησομένην ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

Ὁ Προϊστάμενος Διεκπεραιώσεως

Γ. ΜΑΝΙΚΑΣ

2) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Παπαστεργίου. Ἐπὶ τῆς ἀπὸ 26 Ἀπριλίου 1956 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Παπαστεργίου, λαβούσης αὔξ. ἀριθ. βιβλ. 185 εἰς τὸ βιβλίον ἐρωτήσεων τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, σχετικῶς μὲ τὴν πλεύρισιν τοῦ ἀ)π «Κύκνος» εἰς τὸν λιμένα Χαλκίδος, ὁ ὑπουργὸς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ἀπαντήσῃ οὕτω: Ἡ πλεύρισις τῶν ἐπιβατηγῶν πλοίων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ ἀ)π «Κύκνος» εἰς τὴν Εὐβοϊκὴν ἀκτὴν δὲν εἶναι ἐφικτή, καθ’ ὅσον ἡ θέσις αὕτη προσβάλλεται ὑπὸ τῶν ρευμάτων καὶ τῶν βορείων ἀνέμων, οἱ ὁποῖοι καθιστοῦν λίαν δύσκολον καὶ ἐπικίνδυνον τὴν παραβολήν. Ὡς προσφορωτέρα καὶ μόνη ἐνδεικνυομένη λύσις προκρίνεται ἡ κατασκευὴ προβλῆτος εἰς τὴν Βοιωτικὴν ἀκτὴν, ἥτις τὸ μὲν παρέχει δυνατότητας ἀσφαλοῦς παραβολῆς τῶν πλοίων, τὸ δὲ συντομεύει τὴν ἀπόστασιν ἣν διανύουν οἱ ἐξ Ἀθηνῶν ἐπιβάται διὰ νὰ ἐπιβιβασθοῦν τοῦ πλοίου κατὰ 500 καὶ πλέον μέτρα. Ἡ κατασκευὴ τῆς ὡς ἄνω προβλῆτος ἔχει ἀπασχολήσει ἡμᾶς ἀπὸ μακροῦ καὶ ἔχει συντελεσθῆ ὅ,τι ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἡμᾶς, διὰ τὴν προώθησιν τοῦ θέματος παρὰ τοῖς ἁρμοδίου ἐν προκειμένῳ Λιμενικοῦ Ταμείου Χαλκίδος. Ἤδη ἐγένετο νεώτερον διάβημα ἡμῶν πρὸς τὸ ἐποπτεῦον τὸ ἀνωτέρω Λιμενικὸν Ταμεῖον Ὑπουργεῖον Συγκοινωνιῶν καὶ Δημ. Ἔργων διὰ τὴν ταχυτέραν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου.

Ὁ Ὑπουργὸς

Σ. ΚΩΤΙΑΛΗΣ

3) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Ντεντιδάκη. Ἐπὶ τῆς ἀπὸ 25 Ἀπριλίου 1956 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Π. Ντεντιδάκη, λαβούσης αὔξ. ἀριθ. 184 εἰς τὸ βιβλίον ἐρωτήσεων τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων σχετικῶς μὲ ἐπεισόδιον Λιμενικοῦ ὀργάνου μετὰ ἐργάτου λιμένος Πειραιῶς, ὁ ὑπουργὸς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ἀπαντήσῃ οὕτω: 1. Τὴν 24ην Ἀπριλίου ἐ.ἔ. κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν ἐκφορτώσεως τοῦ Π)Κ «Κωνσταντῖνος», ὁ ναύτης Λιμενικὸς Λιβανὸς Ἐμμανουὴλ (Α. Μ. 33228) ἀποταθεὶς πρὸς τὸν φορτοεκφορτωτὴν λιμένος Χατζηπέτρου Ἀριστείδην, ἵνα τῷ διαβιβάσῃ ὑπηρεσιακὴν ἐντολήν, ἐξυβρίσθη παρ’ αὐτοῦ μὲ ἀποτέλεσμα τὴν δημιουργίαν ἐπεισοδίου μεταξὺ των. 2. Τὸ Κεντρικὸν Λιμεναρχεῖον Πειραιῶς κατόπιν διαταγῆς τοῦ Υ.Ε.Ν. διεξήγαγε πάραυτα σχετικὴν προανάκρισιν ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ ἐπεισοδίου καὶ ὑπέβαλεν ἐν συνεχείᾳ εἰς Εἰσαγγελικὴν Ἀρχὴν Πειραιῶς τὴν σχηματισθεῖσαν παρ’ αὐτοῦ κατὰ τοῦ λιμενεργάτου Χατζηπέτρου Ἀριστείδου δικογραφίαν ἐπὶ ἐξυβρίσει Λιμενικοῦ ὀργάνου. 3. Κατὰ τοῦ ναύτου Λιβανοῦ Ἐμμανουήλ, ὅστις δὲν ἐτήρησε τὴν ψυχραιμίαν του κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀνωτέρω ἐπεισοδίου, ἐπεβλήθησαν αἱ δέουσαι πειθαρχικαὶ κυρώσεις (εἰκοσαήμερος φυλάκισις). 4. Τὸ ἀνωτέρω ἐπεισόδιον παρεστάθη ἐπὶ τῷ ὑπερβολικώτερον παρὰ τῆς Ἑνώσεως ἐργατῶν φορτοεκφορτωτῶν Λιμένος Πειραιῶς πρὸς δημιουργίαν ἐντυπώσεων.

Ὁ Ὑπουργὸς

Σ. ΚΩΤΙΑΔΗΣ

ΙΙΙ.) Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν. 1) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Σ. Ἀλλαμανῆ. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1480 τῆς 17ης τρέχοντος μηνὸς ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ μοὶ διεβιβάσατε τὴν ὑπ’ ἀριθ. 74 ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Σ. Ἀλλαμανῆ, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅπως εὐαρεστούμενοι, ἀνακοινώσητε αὐτῷ ὅτι κατόπιν τῆς ὑπὸ τοῦ Βρεταννικοῦ Συμβουλίου τοῦ Στέμματος ἀπορρίψεως τῆς προσφυγῆς τοῦ Μιχαὴλ Καραολῆ, ἡ Β. Κυβέρνησις, ὡς ἄλλωστε ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 20ὴν τρέχοντος, ἔπραξεν ὅ,τι ἐπεβάλετο ἵνα ἀποτραπῇ ἡ ἐνδεχομένη ἐκτέλεσις τῆς θανατικῆς ποινῆς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 26 Ἀπριλίου 1956

Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς

Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ

2) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Τριανταφυλλίδη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1554 τῆς 18 τρέχοντος μηνὸς ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ μοὶ διαβιβάζετε τὴν ὑπ’ ἀριθ. 79 ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Α. Τριανταφυλλίδη, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅπως, εὐαρεστούμενοι, ἀνακοινώσητε αὐτῷ τὰ ἀκόλουθα: 1. Τὴν 22αν Μαρτίου ἐ.ἔ. ὁ μόνιμος ἡμῶν ἀντιπρόσωπος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, κατήγγειλεν ἐγγράφως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων, τὴν πλήρη κατάλυσιν ἐν Κύπρῳ τῶν βασικῶν ἐλευθεριῶν. Τὴν ἑπομένην, ὁ παρὰ τῇ ὡς ἄνω Ἐπιτροπῇ Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, καθηγητὴς κ. Κ. Εὐσταθιάδης, κατέκρινε δριμύτατα τὰ ἐν Κύπρῳ Βρεταννικὰ κατασταλτικὰ μέτρα καὶ τὴν ἐξορίαν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου καὶ ἄλλων κληρικῶν, ἐπικαλεσθεὶς τὰς σχετικὰς διατάξεις τῆς Παγκοσμίου Δηλώσεως Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων, ἅτινα καταφώρως καταπατοῦνται σήμερον ὑπὸ τῆς ἀποικιακῆς Διοικήσεως. Δεδομένου ὅτι ἡ ἐν λόγῳ Ἐπιτροπὴ ἔχει ὡς ἔργον τὴν διατύπωσιν γενικῶν θεωρητικῶν ἀρχῶν καὶ δὲν εἶναι ἁρμοδία ἵνα ἐπιλαμβάνεται εἰδικῶν περιπτώσεων παραβιάσεως τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, τὸ ζήτημα παρεπέμφθη ὑπ’ αὐτῆς εἰς τὸ Οἰκονομικὸν καὶ Κοινωνικὸν Συμβούλιον. 2. Τὰ ἔκτροπα τῶν Ἄγγλων στρατιωτικῶν εἰς τὰ χωρία Φρέναρος καὶ Πεδουλᾶ καὶ τὰ βασανιστήρια εἰς ἃ ὑπεβλήθησαν ὡρισμένοι Κύπριοι πατριῶται, κατηγγέλθησαν εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη δι’ ἰδιαιτέρας ἀνακοινώσεως τοῦ ἡμετέρου ἀντιπροσώπου. 3. Ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 25ην Ἀπριλίου, ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε τὴν κατάθεσιν σχετικῆς προσφυγῆς εἰς τὴν Εὐρωπαϊκὴν Ἐπιτροπὴν Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων, τὴν λειτουργοῦσαν παρὰ τῷ Συμβουλίῳ τῆς Εὐρώπης, δυνάμει τῆς Διεθνοῦς Συμβάσεως τῆς Ρώμης τοῦ 1950 Ἐν Ἀθήναις τῇ 27 Ἀπριλίου 1956

Ὁ Ὑπουργὸς

Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ

3) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου. Εἰς ἀπάντησιν τῆς ὡς ἄνω ἐρωτήσεως, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω τὰ κάτωθι: Κατόπιν αἰτήματος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς περιορισμὸν τῆς ἑτεροδικίας τῶν ἐν Ἑλλάδι Ἀμερικανῶν, ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις ἐδέχθη τὴν τροποποίησιν τοῦ νομικοῦ καθεστῶτος τῶν στρατιωτικῶν τῶν ὑπηρετούντων ἐν Ἑλλάδι δυνάμει τῆς Συμφωνίας περὶ Στρατιωτικῶν Εὐκολιῶν, τῆς 12ης Ὀκτωβρίου 1953, καὶ τὴν ὑπαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὸ νομικὸν καθεστὼς τὸ ἰσχῦον δυνάμει τῆς πολυμεροῦς Συμβάσεως τοῦ ΝΑΤΟ, εἰς ἣν προσεχώρησε καὶ ἡ Ἑλλάς. Τὸ ἔργον τῆς μελέτης καὶ τῆς ἐρεύνης τοῦ θέματος ἀνετέθη ἑκατέρωθεν εἰς εἰδικῶς ὁρισθείσας ἐπιτροπὰς ἐξ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, αἱ ὁποῖαι εἰς κατ’ ἰδίαν καὶ ἀπὸ κοινοῦ συσκέψεις των, προβαίνουν βάσει τῶν ὁδηγιῶν τῆς Κυβερνήσεώς των εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς σχετικῆς συμφωνίας. Ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτικῶν, τῶν ἐξαρτωμένων ἀπὸ τὴν Συμφωνίαν περὶ Στρατιωτικῶν εὐκολιῶν, ἀνέρχεται εἰς 1000 περίπου. Οἱ στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς ἄλλας κατηγορίας, ἀνέρχονται συνολικῶς εἰς 552 Ἐξ αὐτῶν ἄλλοι μὲν θεωρούμενοι ὡς μέλη τοῦ Προσωπικοῦ τῆς Ἀμερικανικῆς Πρεσβείας, ἀπολαύουν τῶν προνομίων τῶν ὑπαλλήλων τῆς Πρεσβείας, ἄλλοι δὲ τελοῦν ὑπὸ τὸ καθεστὼς τοῦ Νομ. Διατάγματος 694)48. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς Συμφωνίας τῆς τροποποιούσης τὴν Συμφωνίαν περὶ Στρατιωτικῶν Εὐκολιῶν, θὰ συνεχίσῃ τὰς συνεννοήσεις πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀναπροσαρμογῆς τοῦ νομικοῦ καθεστῶτος καὶ τῶν λοιπῶν ὡς ἄνω ἀποστολῶν, ὀλιγαρίθμων ὑπολειμμάτων, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῆς ΑΜΑΚ (κλπ.). Ἐπὶ τοῦ θέματος ὅπως περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν κυκλοφορούντων αὐτοκινήτων τῶν ξένων ἀποστολῶν, θὰ ἔδει νὰ διαστείλωμεν τὰς ξένας διπλωματικὰς ἀποστολὰς ἀπὸ τὰς ἐνταῦθα ἀμερικανικὰς ἀποστολάς. α) Αἱ ἐν Ἑλλάδι διπλωματικαὶ ἀποστολαί, λόγῳ τῆς ἰδιότητός των, ἀπολαύουν αὐτοδικαίως τῶν διπλωματικῶν προνομίων καὶ συνεπῶς, ὅσον ἀφορᾷ εἰς αὐτὰς, περιορισμὸς τῶν κυκλοφορούντων αὐτοκινήτων των θὰ ἀπετέλει παράβασιν τῶν ἀνεγνωρισμένων γενικῶς εἰς τὰς διπλωματικὰς ἀποστολὰς δικαιωμάτων καὶ προνομίων. β) Ἐκ τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀμερικανικῶν ἀποστολῶν, αἱ στρατιωτικαὶ πρόκειται ὡς ἀνεφέρθη, ἀνωτέρω, νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὸ καθεστὼς τοῦ ΝΑΤΟ. Ἡ φύσις ὅμως αὐτῶν ὡς καὶ ὁ σκοπὸς ὃν αὗται ἐπιτελοῦν δὲν κρίνεται ὅτι θὰ ἐπέτρεπον τὴν ἐπιβολὴν τοῦ περιορισμοῦ ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν αὐτοκινήτων των. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐν Ἑλλάδι πολιτικὰς ἀποστολὰς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν Ἀμερικῆς, πλεῖστα μέλη αὐτῶν θεωρούμενα ὡς μέλη τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐνταῦθα Ἀμερικανικῆς Πρεσβείας, ἀπολαύουν τῶν προνομίων τοῦ Διπλωματικοῦ Σώματος. γ) Ἀλλὰ καὶ γενικώτερον περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κυκλοφορούντων αὐτοκινήτων τῶν ξένων ἀποστολῶν καὶ συνεπῶς στέρησις ἑνὸς ἐκ τῶν δικαιωμάτων ἅτινα ὁ νόμος παρέχει εἰς τοὺς ἀλλοδαποὺς, ὅπως π.χ. τοῦ δικαιώματος νὰ κατέχουν αὐτοκίνητον, ἀνεξαρτήτως σκοπιμότητος, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ ὡς ἀντικείμενον εἰς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ Ἀστικοῦ κώδικος, καθ’ ὅ «ὁ ἀλλοδαπὸς ἀπολαύει ὧν καὶ ὁ ἡμεδαπὸς ἀστικῶν δικαιωμάτων». Ὁ ἀριθμὸς τῶν θυμάτων ἐξ αὐτοκινητιστικῶν δυστυχημάτων ἔχει ὡς ἑξῆς, συμφώνως πρὸς στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἠδυνήθησαν νὰ παράσχουν αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι: Εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς ὑποδιευθύνσεως Τροχαίας Κινήσεως Ἀθηνῶν κατὰ τὸ διάστημα 1949–1956:

Εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Ὑποδιευθύνσεως Τροχαίας Κινήσεως Πειραιῶς ἐσημειώθησαν κατὰ τὴν αὐτὴν ὡς ἄνω περίοδον εἴκοσι θύματα. Ἐζητήθησαν ἐπίσης σχετικὰ στοιχεῖα ἀπὸ τὴν Τροχαίαν Προαστείων, τὰ ὁποῖα θέλουν ἀνακοινωθῆ εὐθὺς ὡς ληφθοῦν. Δέον νὰ σημειωθῇ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν αὐτοκινητικῶν ἀτυχημάτων, τῶν προκαλουμένων ὑπὸ τῶν Ἀμερικανῶν, εἶναι ἐλάχιστος, συμφώνως πρὸς ἐπισήμους στατιστικάς, ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὸ σύνολον τῶν αὐτοκινητικῶν ἀτυχημάτων ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅτι παρατηρεῖται αὔξουσα συμμόρφωσις πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς Τροχαίας Κινήσεως ἐκ μέρους τῶν Ἀμερικανῶν ὁδηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἐν περιπτώσει παραβάσεως, στεροῦνται τῆς ἀδείας ὁδηγήσεως. Ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀποζημιώσεις τῶν θυμάτων ἐξ αὐτοκινητικῶν δυστυχημάτων ἡ Ἀμερικανικὴ Πρεσβεία ἔλαβε τὸ μέτρον ὅπως ἅπαντα τὰ μέλη τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς, τὰ κάτοχα αὐτοκινήτων, ὦσιν ἠσφαλισμένα κατὰ παντὸς κινδύνου, ἐπιτυγχανομένης οὕτω τῆς ταχείας καὶ ἐξωδίκου ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων. Ἐν Ἀθήναις τῇ 25 Ἀπριλίου 1956

Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς

Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ

4) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Θεοχαρίδη. Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσωμεν ὑμᾶς ὅπως, εὐαρεστούμενοι, φέρητε εἰς γνῶσιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Θεοχαρίδη, τὴν κάτωθι ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐν περιλήψει ἐρώτησιν. «Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑπ’ ὄψιν της τὸ θέμα τοῦτο καὶ πρόκειται προσεχῶς νὰ προβῇ εἰς σχετικὰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Γιουγκοσλαυϊκῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐξεύρεσιν λύσεως ἱκανοποιητικῆς διὰ τοὺς κατοίκους τῆς Κοινότητος Νίκης». Ἐν Ἀθήναις τῇ 28 Ἀπριλίου 1956

Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς

Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ

V. Τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν. 1) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Χ. Παπασταύρου. Εἰς ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1481 τῆς 17.5.56 ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 75 ἐ. ἔ. ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Χρ. Παπασταύρου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι: Κατὰ τὴν διάταξιν τῆς παρ. 1 τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ ἀπὸ 19.12.1955 Β. Διατάγματος, περὶ κωδικοποιήσεως εἰς ἑνιαῖον κείμενον νόμου τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων «περὶ τῶν προσόδων τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων», διὰ τὰς ὑπὸ τοῦ Δήμου ἢ Κοινότητος ὑπηρεσίας καθαριότητος τῶν ὁδῶν, πλατειῶν καὶ κοινοχρήστων χώρων, τῆς περισυλλογῆς καὶ ἀποκομιδῆς τῶν ἀπορριμμάτων τῆς πόλεως ἐπιβάλλεται τέλος, ὁριζόμενον δι’ ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου, ὑποκειμένης εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Νομάρχου. Ὡς προκύπτει ἐκ τῆς ρηθείσης διατάξεως τὸ τέλος καθαριότητος ἐπιβάλλεται διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ Δήμου ἢ τῆς Κοινότητος ἀντιμετώπισιν τῶν δαπανῶν τῆς λειτουργίας τῆς ὑπηρεσίας ταύτης. Ἐκ τῶν παρασχεθέντων ἡμῖν στοιχείων ὑπὸ τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων, προκύπτει ὅτι ἡ γενομένη αὔξησις τῶν τελῶν καθαριότητος ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου διὰ τὸ οἰκον. ἔτος 1955–1956 ὑπηγορεύθη ἐκ τῆς ἀνάγκης νὰ καλύψῃ ὁ Δῆμος τὰς ἀντιστοίχους δαπάνας, αἵτινες κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος οἰκον. ἔτους (1955– 56) ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 23.264.000 δραχμῶν, ἔναντι προϋπολογιζομένου ἐσόδου ἐκ τῶν εἰρημένων τελῶν δραχ. 21.800.000. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 750.000, ὅπερ περίπου ἀναλογεῖ ἐκ τῆς ἐπελθούσης ἐσχάτως αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων ἐργατῶν τοῦ Δήμου κατὰ 15%. Ἡ κατὰ 30% αὔξησις τῶν τελῶν καθαριότητος ἐγένετο διὰ τὰ καταστήματα καὶ τὰς οἰκίας τῶν Αʹ καὶ Βʹ ζωνῶν, ὡς αὗται ἔχουσι καθορισθῆ δι’ ἰσχύοντος εἰδικοῦ κανονισμοῦ. Ἐν Ἀθήναις τῇ 23 Ἀπριλίου 1956

Ὁ Ὑπουργὸς

Δ. ΜΑΚΡΗΣ

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸν λόγον ἔχει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Γ. Παπανδρέου.

§19Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, τὸ πρῶτον θέμα τῆς προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀφορᾷ τὸ μέγα θέμα τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου. Καὶ θὰ τὸ προτάξωμεν — κατὰ χρέος — εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν προτάσεων τῆς δυσπιστίας. Δραματικὴ εἶναι ἡ φάσις εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχει εἰσέλθει ὁ ἀγὼν τῆς Κύπρου. Ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος εὑρίσκεται ἐξόριστος καὶ περιέρχεται εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπειλῇ ἀπεργίαν πείνης εἰς τὸν Ἰνδικὸν Ὠκεανόν. Ὁ Διγενὴς ἔχει ἐπικηρυχθῆ ἀπὸ τὴν βάναυσον Βρεταννικὴν Διοίκησιν τῆς Μεγαλονήσου. Ὁ Καραολῆς καὶ ὁ Δημητρίου ἀπαγχονίζονται, εὐγενεῖς νέοι, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν σύμβολα τοῦ Ἐθνικοῦ μας πανθέου. Καὶ εἶναι στυγνὴ ἡ τρομοκρατία τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ὁ δυνάστης τῆς Κύπρου. Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς δραματικῆς φάσεως τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος ἀποτελεῖ πρώτιστον καθῆκον τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος νὰ στρέψῃ ὁλόκληρον τὴν προσοχήν της πρὸς τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου καὶ νὰ χαράξῃ γραμμὴν πορείας ὑπεύθυνον διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Καὶ αὐτὸ τὸ καθῆκον πρόκειται νὰ ἐπιτελέσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Δὲν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀσχοληθῶμεν μὲ τὸ ἀπώτερον παρελθόν, ἐὰν δὲν μᾶς ἠνάγκαζεν ἡ Κυβέρνησις. Εἰς τὰς προγενεστέρας συνεδριάσεις, πρῶτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεχείρησε τὴν μετάθεσιν τοῦ ζητήματος εἰς τὸ παρελθόν. Καὶ χθὲς ἐμιμήθη τὸ παράδειγμά του ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὀφείλομεν διὰ τοῦτο πρῶτον νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τὸν λογαριασμὸν τοῦ παρελθόντος καὶ νὰ ἔλθωμεν κατόπιν εἰς τὴν χάραξιν γραμμῆς πορείας διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀποτελεῖ ἰδικήν μας εὐθύνην ὅτι εἰς τὰς σκληρὰς ἐκείνας ἡμέρας τοῦ φθινοπώρου τοῦ 1944 ἡμεῖς δὲν εἴχομεν θέσει τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Καὶ καταλογίζει, οἱονεὶ διὰ τοῦτο, εὐθύνας. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἠδυνήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκστομίσῃ τοιαύτην κατηγορίαν ἀποδεικνύει εἰς πόσον βαθμὸν στερεῖται τοῦ πολιτικοῦ αἰσθητηρίου τῆς ἐπικαιρότητος. (Χειροκροτήματα). Διετύπωσεν ἐπίσης τὴν μομφὴν ἐναντίον μας ὅτι καθ’ ὅλον τὸ μετέπειτα στάδιον, μέχρι τοῦ 1950, ἐπίσης, δὲν εἴχομεν θέσει ἡμεῖς τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἐνῷ ἐμάχετο τὸ Ἔθνος ἕνα σκληρότατον ἐσωτερικὸν ἀγῶνα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν, ὅτι θὰ ἀπετέλει καθῆκον, θὰ ἦτο ἐπίκαιρον — καὶ θὰ ἐξυπηρέτει τὸ συμφέρον καὶ τὸ γενικώτερον καὶ τὸ εἰδικώτερον τῆς Κύπρου, ἐὰν ἐθέτομεν ἡμεῖς τότε τὸ ζήτημα. Ἄλλη μία ἀπόδειξις διὰ τὸ πολιτικὸν αἰσθητήριον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ μᾶς εἶπε κατόπιν, διατί ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου εἰς τὰ 1950, εἰς τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1950, ὀλίγους μῆνας μετὰ τὸ τέρμα τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος, δὲν ἔθετε τὸ Θέμα. Καὶ ἤλεγξε τὴν Κυβέρνησιν διατί δὲν εἶχεν ἀποδεχθῆ τοὺς τόμους τοῦ δημοψηφίσματος, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται κατὰ τὴν γνώμην του εἰς τὰ ὑπόγεια τῆς Βουλῆς. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὀλίγους μῆνας μετὰ τὸ πέρας τοῦ συμμοριακοῦ ἀγῶνος θὰ ἀπετέλει βαρύτατον σφάλμα ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐβάδιζε πρὸς ἀνακίνησιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἔπρεπε, πρῶτον, νὰ περισταλῇ, νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν ἰδικήν της ἀνασυγκρότησιν, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ κατόπιν νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὸν γενικώτερον ἀγῶνα τῆς Κύπρου. Καὶ ἐπετέλεσε πλήρως τὸ ἐθνικόν της καθῆκον ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἀρνουμένη δημοσίως, μὲ τὸ θάρρος τῆς ἀντιδημοτικότητος, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τοὺς ἀληθεῖς Κυβερνήτας, ὅτι δὲν ἔκρινεν ἐπίκαιρον τὴν τοιαύτην ἀνακίνησιν τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωσε καὶ πάλιν ἀπόδειξιν διὰ τὸ χάρισμα τῆς ἀνακριβείας, τὸ ὁποῖον τόσον τὸν χαρακτηρίζει εἰς τὰς ὁμιλίας του, ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ὑπεστήριξεν ὅτι οἱ τόμοι τοῦ Δημοψηφίσματος ἀπεκρύβησαν εἰς τὰ ὑπόγεια τῆς Βουλῆς. Καὶ ἔδωσε τὴν ἀπάντησιν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ συνάδελφος κ. Γόντικας, ὑπομνήσας ὅτι, ἐν ἐπισήμῳ τελετῇ, κατόπιν ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἔγιναν δεκτοὶ οἱ τόμοι τοῦ Δημοψηφίσματος καὶ δὲν εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὰ ὑπόγεια, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ εὑρίσκονται, ὅπως διακόψας προσδιώρισεν ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ ἰδικόν του γραφεῖον, ἐκεῖ ὅπου ὀφείλουν νὰ εὑρίσκωνται, εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ἐὰν οἱ τόμοι τοῦ Δημοψηφίσματος εὑρίσκωνται εἰς τὴν φυσικήν των θέσιν, ἐρωτῶμεν ἡμεῖς: Αἱ ἑκατοντάδες χιλιάδες ὑπογραφῶν, αἱ ὁποῖαι συνεκεντρώθησαν διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ Καραολῆ, ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Κυβερνήσεως, ποῦ εὑρίσκονται, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Πότε συνεκεντρώθησαν καὶ πότε παρεδόθησαν εἰς τὸν προορισμόν των; Ἐβράδυναν νὰ φθάσουν ἐπὶ 4 μῆνας. Καὶ εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ οἰκήματος τοῦ ΟΗΕ καὶ παρεδόθησαν πολὺ πέραν ἀπὸ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου, ὥστε νὰ μὴ ἔχουν πλέον καμμίαν ἔννοιαν καὶ αἱ ὑπογραφαὶ καὶ ἡ παράδοσίς των. Αὐταὶ εἶναι αἱ εὐθῦναι τῆς ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἐνῷ κατὰ τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1950 ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ἔκρινεν ὅτι δὲν ἦτο ἐπίκαιρος ἡ ἀνακίνησις τοῦ θέματος, τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1951 ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου διὰ πρώτην φορὰν δημοσίᾳ διακηρύσσει, ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου αὐτοῦ βήματος, ὡς αἴτημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὸ αἴτημα τῆς Ἑνώσεως τῆς Κύπρου μὲ τὴν Μητέρα Ἑλλάδα. Τὴν 16ην Φεβρουαρίου 1951 ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, διεκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι ἀποτελεῖ διακαῆ πόθον καὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ Ἕνωσις τῆς μεγαλονήσου μὲ τὴν μητέρα Πατρίδα.

§20ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ λόγων.

§21Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διὰ λόγων ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ διεξάγει τὸν ἀγῶνα διὰ νὰ συμβῇ, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, τοὺς λόγους νὰ συνοδεύουν τὰ ἔργα καὶ ὄχι οἱ λόγοι, ὅπως τοὺς συνοδεύουν σήμερον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς αὐτὴν τὴν διακήρυξιν ἀπὸ τοῦ βήματος ἡ Κυβέρνησις τότε τοῦ Κέντρου. Ἀπηύθυνεν αἴτησιν πρὸς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὑπόμνησιν τῆς ὁποίας προέβη πρὸ ἡμερῶν ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς τῶν Ἀποικιῶν, ὁ Λέννοξ Μπόϋντ, εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων. Ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν τῶν Ἐργατικῶν, ὁ Λέννοξ Μπόϋντ εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, ἀνεκοίνωσεν ὅτι πράγματι τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1951 ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Βρεταννικὴν τὴν Ἕνωσιν τῆς μεγαλονήσου μὲ τὴν μητέρα Πατρίδα. Καὶ προσέθεσεν ὅτι ἐὰν ἐκεῖναι αἱ περιστάσεις δὲν ἐπέβαλον τὴν ἄμεσον ἕνωσιν, ὅμως θὰ ἦτο πρόθυμος ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀποδεχθῇ μίαν τακτὴν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ ἐπεχειρεῖτο τὸ δημοψήφισμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, τῆς ἑνώσεως τῆς μεγαλονήσου μὲ τὴν μητέρα Πατρίδα. Ἰδοὺ διατί ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου, εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν καὶ ἀναλόγως πρὸς τὴν ὑπαγόρευσιν τῶν περιστάσεων, ἐπετέλεσεν ἀκέραιον τὸ ἐθνικόν της χρέος καὶ δὲν δέχεται ἐπικρίσεις ἀπὸ κανένα. Μᾶς ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιχειρήσωμεν σύγκρισιν τῆς ἰδικῆς του πολιτικῆς μὲ τὴν ἰδικήν μας. Καὶ εἴμεθα εὐτυχεῖς δι’ αὐτὴν τὴν πρόκλησιν. Διότι ἀπὸ τὴν σύγκρισιν προκύπτει ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν αἱ περιστάσεις ὑπηγόρευον, ἐνῷ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει πολιτικήν. Καὶ ὅταν ἀκολουθῇ πολιτικήν, ἀκολουθεῖ πολιτικήν, τὴν ὁποίαν δὲν ὑπαγορεύουν αἱ ἐθνικαὶ περιστάσεις. (Χειροκροτήματα). Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ προηγούμενον τῆς ἰδικῆς μας πολιτικῆς τοῦ 1950, θὰ ἦτο πρόθυμος νὰ μᾶς παραχωρήσῃ τὴν θέσιν του, διότι τότε θὰ ἐπίστευεν ὅτι ἡμεῖς ἠμποροῦμεν νὰ χαράξωμεν καλυτέραν πολιτικήν. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ λόγου πρόκειται νὰ κρίνετε τὴν παραμονήν σας ἢ τὴν ἀποχώρησιν ἀπὸ τὴν Ἀρχήν, καὶ τὴν παραχώρησιν τῆς Ἀρχῆς εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, σᾶς εἰδοποιῶ ὅτι ὀφείλετε νὰ τὸ πράξετε, διότι πράγματι ἡ σύγκρισις ἀποδεικνύει ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἄξιοι νὰ χαράξωμεν ὑπεύθυνον πολιτικήν, ὑπηρετοῦσαν τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Καὶ τώρα, κ. βουλευταί, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν χάραξιν γραμμῆς πορείας διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Ὀφείλομεν νὰ χαράξωμεν γραμμὴν πορείας καὶ θὰ ἐπιτελέσωμεν αὐτὸ τὸ χρέος ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους. Ἀπευθύνονται συνήθως πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζητοῦν ἀπὸ ἡμᾶς νὰ χαράξωμεν πορείαν. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀπαντήσωμεν ὅτι αὐτὸ τὸ χρέος βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀνήκει τὸ χρέος τοῦ ἐλέγχου. Ἐν τούτοις δὲν θὰ καταφύγωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν. Θὰ χαράξωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὴν ἐθνικὴν γραμμὴν τῆς πορείας τοῦ ἀγῶνος. Κύριοι βουλευταί, ἐνώπιον τῆς κρισιμότητος, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκεται ὁ Κυπριακὸς ἀγών, ἐρωτᾶται: ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ γραμμὴ πορείας διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον; Δύο πολιτικαὶ εἶναι δυναταὶ ἐνώπιον τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων: Ὁ Συμβιβασμὸς καὶ ὁ Ἀγών. Καὶ ἐρωτᾶται: Ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ποία ἀπὸ τὰς δύο αὐτὰς πολιτικὰς πρέπει νὰ προτιμηθῇ ὡς γραμμὴ πορείας τοῦ Ἔθνους;

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ πολιτικὴ τῶν δύο πνευμόνων.

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχει δοθῆ εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν ἀπάντησις, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ καμμίαν καλόπιστον ἐπάνοδον συζητήσεως. Καὶ δηλῶ καὶ πάλιν ὅτι δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, διότι ἐπιθυμῶ ἀνεμποδίστως νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δύο εἶναι, εἶπον, αἱ πολιτικαί, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν νὰ χαραχθοῦν διὰ τὴν πορείαν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Εἶναι ὁ Συμβιβασμὸς καὶ ὁ Ἀγών. Ποῖα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπικαλεῖται ἡ πολιτικὴ τοῦ συμβιβασμοῦ, τῆς μετριοπαθείας, τῆς ἡττοπαθείας, τῆς ἐγκαταλείψεως τοῦ ἀγῶνος; Ἤλπιζα ὅτι θὰ παρείχετο ἡ εὐκαιρία εἰς Συμβούλιον τοῦ Στέμματος νὰ γίνῃ ἀνεπηρέαστος ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἀπόψεων. Δὲν μᾶς παρεσχέθη αὐτὴ ἡ εὐκαιρία. Καὶ αἰσθάνομαι ὅτι ὀφείλω νὰ ἐπιτελέσω αὐτὸ τὸ καθῆκον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ἡ πολιτικὴ τοῦ συμβιβασμοῦ, εἶναι ὅτι ἡ Κύπρος, συνεχίζουσα τὸν ἀγῶνα, ὁδηγεῖται εἰς καταστροφήν. Καὶ ἐνθυμίζουν οἱ ἀπολογηταὶ τῆς πολιτικῆς τῆς ἡττοπαθείας, τὴν κατάρρευσιν τοῦ Μικρασιατικοῦ Μετώπου. Ἐνθυμηθῆτε, λέγουν, ὅτι εἰς μίαν ἄλλην ὥραν τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας, μὲ τὴν ἔλλειψιν ἀναγκαίας προνοίας, ὡδηγήθημεν εἰς μίαν κατάρρευσιν. Ὀφείλομεν νὰ προφυλαχθῶμεν ἀπὸ τὴν ἐπανάληψιν μιᾶς ἐθνικῆς συμφορᾶς. Τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται οἱ ἀπολογηταὶ τῆς ἡττοπαθείας καὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, εἶναι ὁ κίνδυνος τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας. Λέγουν: Μὲ τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου διατρέχομεν τὸν κίνδυνον τῆς ἀπομονώσεως, τῆς δηλητηριάσεως τῶν σχέσεων μὲ τοὺς φυσικούς μας συμμάχους, μὲ τὴν πλήρη διακινδύνευσιν τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας, τῆς ἀσφαλείας τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος. Τὸ τρίτον ἐπιχείρημα τῶν ἀπολογητῶν τοῦ συμβιβασμοῦ εἶναι ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ πρέπει κάποτε νὰ τελειώνῃ μὲ τὸ Κυπριακόν, διὰ νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὰ μεγάλα θέματα τῆς ἐσωτερικῆς ἀνασυγκροτήσεως, εἰς τὰ αἰτήματα τῆς οἰκονομικῆς βελτιώσεως τοῦ ἐπιπέδου τῆς ζωῆς τοῦ λαοῦ μας. Καὶ τὸ τέταρτον ἐπιχείρημα εἶναι ὅτι ὁ ἀγὼν εἶναι μάταιος, διότι παλαίομεν ἐναντίον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ἡ ὁποία, ὅπως ἀποδεικνύεται, ἐκφράζει μίαν ἀνένδοτον ἀπόφασιν νὰ διατηρήσῃ τὴν Κύπρον. Πρὸς τί, λοιπόν, ὁ μάταιος καὶ καταστροφικὸς ἀγών; Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα τῆς πολιτικῆς τοῦ συμβιβασμοῦ. Τὰ ἀνεπτύξαμεν μὲ ὅλην τὴν καλὴν πίστιν διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τὰ συζητήσωμεν. Διότι θέλομεν νὰ ἀποδείξωμεν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, ὅτι ὅταν ἡμεῖς συζητοῦμεν τὸ Κυπριακόν, δὲν τὸ συζητοῦμεν διότι ἐπιδιώκομεν τὴν φθορὰν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐπιδιώκομεν τὴν παρεμπόδισιν τοῦ δημιουργικοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ συζητοῦμεν διὰ νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸν ἐθνικόν μας καθῆκον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς πολιτικῆς τοῦ συμβιβασμοῦ, τῆς ἡττοπαθείας ὀρθοῦται ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀγῶνος, ἡ πολιτικὴ τοῦ ἰδεαλισμοῦ. Διὰ νὰ ἐννοήσωμεν, κύριοι βουλευταί, τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς τοῦ ἀγῶνος, πρέπει νὰ ἀποκτήσωμεν συνείδησιν τῶν σημερινῶν περιστάσεων. Δὲν πρόκειται σήμερον, εὑρισκόμενοι ἐκτὸς τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, νὰ χαράξωμεν πορείαν ἐὰν πρέπει ἢ ὄχι νὰ ἐγκαινιασθῇ ἀγὼν εἰς τὴν Μεγαλόνησον. Ὁ ἀγὼν ὑπάρχει. Σήμερον πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν ἐὰν ὁ ἀγὼν ὁ ὁποῖος διεξάγεται καὶ ὁ ὁποῖος ἔφθασε μάλιστα εἰς τόσον δραματικὴν φάσιν, ἐὰν αὐτὸς ὁ ἀγὼν θὰ συνεχισθῇ μέχρις εὐοδώσεως ἢ θὰ ἐγκαταλειφθῇ καὶ θὰ ὑποσταλῇ ἡ σημαία του. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν. Καὶ διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ δώσωμεν μίαν ἀληθῶς ἐθνικὴν ἀπάντησιν, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, πρέπει νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν ἱστορικὴν συνείδησιν ὅτι σήμερον τὸ Ἔθνος εὑρίσκεται εἰς μίαν ἀπὸ τὰς μεγάλας ὥρας τῆς Ἱστορίας του, κατὰ τὰς ὁποίας λέγει τὸ μεγάλο Ὄχι τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἄλλην μίαν φορὰν ἐδόνησε τὴν ἀτμόσφαιραν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τὸ ἡρωϊκόν, τὸ ἐθνικὸν Ὄχι. Δὲν ἔχει τὴν καθολικότητα τοῦ Ὄχι τοῦ 1821, οὔτε τὴν καθολικότητα τοῦ Ὄχι τοῦ 1940, ἀλλὰ προέρχεται ἀπὸ ἕνα Ἑλληνισμὸν ἡμίσεος ἑκατομμυρίου καὶ εὑρῆκεν αὐτὴ ἡ κραυγὴ τοῦ Ὄχι πλήρη ἀνταπόκρισιν εἰς τὴν ψυχὴν ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Αὐτὴ ἡ κραυγή, αὐτὸ τὸ Ὄχι, θὰ ὑποσταλῇ ἢ θὰ συνεχισθῇ ὁ ἀγὼν ἐν ὀνόματί του; Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους διὰ τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀγῶνος, εἶναι ὅτι πάντοτε εἰς τὴν Ἱστορίαν μας, ὅταν ἠκούσθη τὸ Ὄχι τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν ἐστηρίχθη εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ἀποτελέσματος. Πάντοτε εἰς τὴν Ἱστορίαν μας ἠκούσθη καὶ ἐλέχθη μόνον διότι ἐπήγασεν ἀπὸ τὴν ὑπερήφανον ψυχὴν τῶν Ἑλλήνων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ διὰ τοῦτο καὶ σήμερον ἀπὸ τὰς ἰδίας πηγὰς ἀντλοῦμεν τὴν δύναμιν καὶ τὸ χρέος νὰ μείνωμεν πιστοὶ εἰς τὴν μεγάλην κραυγήν, εἰς τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἀγῶνος. Ἀλλὰ ἐὰν ὁ ἰδεαλισμὸς ἐπιβάλῃ, ἀσχέτως πρὸς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ἀποτελέσματος, τὴν συνέχειαν τοῦ ἀγῶνος, συμβαίνει ἕνα ἀληθινὸν εὐτύχημα εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Εἰς καμμίαν ἀπὸ τὰς ἱστορικὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνισμὸς εἶπε τὸ ἱστορικὸν Ὄχι, εἰς καμμίαν, εὐτυχῶς, δὲν ἦσαν οἱ κίνδυνοι ὀλιγώτεροι καὶ αἱ ἐλπίδες περισσότεραι ἀπὸ ὅσον συμβαίνει σήμερον μὲ τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου. Διότι ποῖοι εἶναι οἱ κίνδυνοι, ὅπως ἐκτίθενται ἀπὸ τοὺς ἀπολογητὰς τῆς ἡττοπαθείας; Τὸ πρῶτο ἐπιχείρημά των ἦτο ὅτι ἡ Κύπρος εὑρίσκεται εἰς κίνδυνον καὶ ἐξομοιώνουν τοὺς κινδύνους τῆς Κύπρου μὲ τοὺς κινδύνους τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἐξομοίωσις. Εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν ὁ κίνδυνος ἦτο, ὅπως καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπεβεβαιώθη, ἡ πλήρης καταστροφή, ἡ κατάρρευσις, ἡ ἀπώλεια. Ἐνῷ εἰς τὴν Κύπρον ὅ,τι δήποτε καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ μὲ οἱοδήποτε ἀπευκταῖον ἀποτέλεσμα καὶ ἐὰν ἀκόμη ἐπρόκειτο νὰ συντριβῇ δυναμικῶς ἡ ΕΟΚΑ, ἡ Κύπρος θὰ μείνῃ Ἑλληνική. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ δὲν θὰ μείνῃ μόνον Ἑλληνικὴ ὡς πληθυσμός, θὰ μείνῃ Ἑλληνικὴ καὶ ἡ ψυχὴ τῆς Κύπρου ἐὰν δὲν ὑποστείλῃ τὴν σημαίαν τοῦ ἀγῶνος. Θὰ εἶναι ἡ ψυχή της ἀδούλωτος. Καὶ γνωρίζει τὸ Ἔθνος ἀπὸ τὴν Ἱστορίαν του πότε ὑπάρχει πραγματικὴ ἧττα. Ἡ ἧττα δὲν εἶναι ἐξωτερικὸν ὑλικὸν γεγονός. Εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐσωτερικὸν ψυχικὸν γεγονός. Ἡ ἧττα συμβαίνει μόνον ὅταν ὑπάρξῃ ψυχικὴ ἀποδοχὴ αὐτῆς. Κατὰ τὸ στάδιον τῆς Κατοχῆς, οἱ βάρβαροι εἶχον καταλάβει τὴν Ἑλλάδα. Ὑπῆρχεν ἡ Κατοχή, ἀλλ’ οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἡ ἧττα, διότι ἡ ψυχὴ τοῦ Ἔθνους οὐδέποτε τὴν ἀπεδέχθη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Καὶ ἤμεθα νικηταὶ κατεχόμενοι. Τὸ ἴδιον θὰ πρόκειται νὰ συμβῇ καὶ σήμερον. Μόνον ἡ ψυχικὴ ἀποδοχὴ τῆς ἥττης ἀποτελεῖ ἧτταν. Ὅταν ἡ ψυχὴ ἀνθέξῃ καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑπάρξῃ προσωρινὴ δοκιμασία, ἀπὸ τὴν ψυχὴν ἀντλοῦνται αἱ νέαι δυνάμεις διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῶν ἀγώνων, διὰ τὴν τελικήν των εὐόδωσιν. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄλλο ἐπιχείρημα τῶν ἀπολογητῶν τῆς ἡττοπαθείας. Λέγουν: Κινδυνεύει ἡ ἐλευθερία τῆς χώρας. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν πράγματι ἡ ἐλευθερία τῆς Πατρίδος, ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους ἐτίθετο εἰς κίνδυνον, ὠφείλαμεν νὰ δώσωμεν τὴν προτεραιότητα εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Διότι, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ διεκήρυξα, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα πρέπει προηγουμένως νὰ ὑπάρξῃ Ἑλλάς. Ἐὰν ἑπομένως πράγματι ἐκρίναμεν, ἔκρινεν ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις τῆς χώρας, ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις μία ἀνένδοτος ἐπιμονὴ εἰς τὴν συνέχειαν τοῦ ἀγῶνος ἐκθέτει εἰς κίνδυνον τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος, ὠφείλαμεν νὰ δώσωμεν προτεραιότητα εἰς τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. Ἀνέπτυξα μὲ ἄλλην εὐκαιρίαν τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Διεκήρυξα ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ βήματος, ὅτι τὰ θέματα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι, πρῶτον, ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς εἰρήνης, τοῦ μεγάλου ἀγαθοῦ τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι, δεύτερον, ἡ ἐξασφάλισις τῆς ἀκεραιότητος τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος. Εἶναι, κατόπιν ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κύπρου καὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου. Εἶναι κατόπιν ἡ προστασία τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ εἶναι τέλος ἡ ἐνίσχυσις τοῦ ἀποδήμου Ἑλληνισμοῦ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς καὶ ἀνήκει εἰς τὴν ὑπεύθυνον Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἡ σύνδεσις αὐτῶν τῶν θεμάτων, ἡ ἱεράρχησις. Ἀνήκει εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον νὰ ὁρίζῃ ἑκάστοτε εἰς ποῖον ἐκ τῶν θεμάτων ἀνήκει ἡ προτεραιότης. Ἐὰν σήμερον ὑφίσταται πράγματι κίνδυνος ἀσφαλείας τῆς χώρας, θὰ ἔπρεπεν ἡ προτεραιότης νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. Ἀλλὰ ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι, ὡς ἔχει σήμερον ἡ διεθνὴς κατάστασις, δὲν ὑπάρχει ἄμεσος κίνδυνος ἀσφαλείας τῆς χώρας. Ἀνήκει εἰς τὴν διαίσθησιν καὶ τὴν εὐθύνην τῶν κυβερνητῶν καὶ ἀποτελεῖ τοῦτο τὸ κριτήριον τῆς ἀξίας των, ἀνήκει εἰς τὴν διαίσθησιν τῶν κυβερνητῶν νὰ κρίνουν εἰς τὴν δεδομένην περίστασιν εἰς ποῖον ἐκ τῶν ἐθνικῶν θεμάτων ἀνήκει ἡ προτεραιότης. Ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι, ὡς ἔχει σήμερον ἡ διεθνὴς κατάστασις, διά τινα χρόνον, δὲν γνωρίζομεν ἐὰν προσωρινῶς ἢ ὁριστικῶς, ἡ εἰρήνη φαίνεται ἀσφαλής. Μᾶς παρέχεται ἑπομένως ὁ χρόνος ἑνὸς ἀνενδότου ἀγῶνος διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Κύπρου. Ἰδοὺ διατί φρονοῦμεν ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας δὲν εἶναι βάσιμον. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ ἐπικαλεσθῶμεν ὡς ἐμπόδιον διὰ τὴν συνέχειαν τοῦ ἀγῶνος. Ὑπάρχει κατόπιν τὸ ἐπιχείρημα τῆς οἰκονομικῆς δοκιμασίας τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, τὸ ἐπιχείρημα τῶν θυσιῶν. Ἀλλὰ εἶναι ἐπιχείρημα ἄνευ ἀξίας. Πάντοτε ὅταν εἰς τὴν Ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος ἐσήμανεν ἡ μεγάλη φωνὴ τοῦ Ὄχι, ἀθρόαι προσφέρονται αἱ θυσίαι καὶ τοῦ αἵματος καὶ τοῦ χρήματος. Εἶναι ἡ μοῖρα τῆς Ἱστορίας τῆς Φυλῆς. (Χειροκροτήματα). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι μόνον τὸ ἀνεπανόρθωτον. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνεπανόρθωτον μὲ τὴν συνέχισιν τοῦ ἀγῶνος, ἀκόμη καὶ εἰς τὰς δυσμενεστέρας περιστάσεις, οὔτε διὰ τὴν Κύπρον, οὔτε διὰ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ τὸ τελικὸν ἐπιχείρημα τῶν ἀπολογητῶν τῆς ἡττοπαθείας. «Δὲν βλέπετε ὅτι ἡ Μεγάλη Βρεταννία εἶναι ἀνένδοτος; Μάχεσθε ἐναντίον μιᾶς μεγάλης δυνάμεως, ἡ ὁποία θεωρεῖ θέμα ἀσφαλείας καὶ θέμα γοήτρου τὴν διατήρησιν τῆς Κύπρου. Πῶς ἐλπίζετε, ὅτι ἠμπορεῖτε τελικῶς νὰ ἐπικρατήσετε; Μάταιος εἶναι ὁ ἀγών... Δεχθῆτε ἕνα συμβιβασμόν». Κύριοι βουλευταί, καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα εἶναι βασικῶς ἐσφαλμένον. Ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν ὁ μεταπολεμικὸς κόσμος δὲν ἔχῃ δικαιώσει τὰς προσδοκίας τῆς ἀνθρωπότητος. Ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν δὲν ἔχῃ δικαιώσει τὰς προσδοκίας τῶν πολεμιστῶν τῆς ἐλευθερίας, μ’ ὅλα ταῦτα εἶναι ἕνας κόσμος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν μεγάλην του πλειοψηφίαν ἔχει γίνει περισσότερον εὐαίσθητος εἰς τὸ θέμα τῆς ἐλευθερίας. Εὐρύνεται καθ’ ἡμέραν τὸ ἀντιαποικιακὸν πνεῦμα. Ἀναμένονται ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἐκλογαὶ προεδρικαί. Καὶ ἔχει διακηρύξει τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα, ὅτι ἀποδέχεται τὴν Ἀρχὴν τῆς Αὐτοδιαθέσεως. Ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Μεγάλην Βρεταννίαν, πέραν τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπίσης ἀνακύπτουν ἑκάστοτε προσωπικότητες, αἱ ὁποῖαι συμφωνοῦν μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἐργατικῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα Κόμματα. Ὑπάρχει καὶ τὸ Ἐργατικὸν καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον καὶ προχθὲς ἀκόμη διεκήρυξεν, ὅτι ὑπερασπίζεται τὴν αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ζητεῖ ἀπὸ τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα περισσότερα ἀπὸ ὅσα ζητεῖ ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις!! (Χειροκροτήματα). Διατί λοιπὸν θὰ θεωρήσωμεν ἡμεῖς μάταιον τὸν ἀγῶνα, ὅταν ὅλα τὰ δεδομένα πείθουν, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς σύντομον χρόνον ἡ διεθνὴς κατάστασις νὰ εἶναι ἐντελῶς διάφορος; Μόνον ἕνας τρόπος, ἕνας κίνδυνος ὑπάρχει, νὰ μείνῃ ἀνένδοτον τὸ αἴτημα τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὑποδούλωσιν τῆς Κύπρου. Μόνον ἐὰν διαπιστώσῃ, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει κάμψις. Ἐὰν διαπιστώσῃ ὅτι ἡ ἀνένδοτος ἐπιμονὴ εἰς τὴν βίαν, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ ἐδῶ ἡττοπάθειαν, μόνον τότε ὑπάρχει τότε ἡ βεβαιότης, ὅτι οὐδέποτε θὰ ὑποχωρήσῃ. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ὅταν πεισθῇ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἀπέκτησε τὴν ἱστορικήν του συνείδησιν, ὅτι εἰσῆλθεν εἰς μίαν ἀπὸ τὰς ἡρωϊκὰς περιόδους του, ὅτι πιστεύει καὶ πάλιν εἰς τὴν πραγμάτωσιν ἑνὸς ἱστορικοῦ Ὄχι, ἐὰν πεισθῇ, ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμός, ἀσχέτως Κομμάτων, εἶναι ἀλληλέγγυος εἰς τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, τότε θὰ ἀναγκασθῇ ἡ Συντηρητικὴ Κυβέρνησις, ἐνδίδουσα εἰς τὴν πίεσιν τῆς ἀνθρωπότητος, ἐνδίδουσα εἰς τὴν πίεσιν τῆς ἰδικῆς της κοινῆς γνώμης, θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι καὶ τὰ συμφέροντα καὶ τὸ γόητρον τῆς Μεγάλης Βρεταννίας ἐξυπηρετοῦνται περισσότερον μὲ τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἐλευθερίας καὶ ὄχι μὲ τὴν ἀποδοχὴν τῆς ὑποδουλώσεως. Ἀλλὰ ὑπάρχει ἀκόμη καὶ τὸ θέμα τῶν σχέσεων πρὸς τὴν Τουρκίαν. Τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα ἰσχύουν ἐπίσης διὰ τὰς σχέσεις μας πρὸς τὴν Τουρκίαν. Καὶ ἔρχεται τώρα ἄλλο κρίσιμον ἐρώτημα: Ἐφ’ ὅσον ὑποστηρίζομεν ὅτι πρέπει νὰ κρατήσωμεν ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τοῦ ἀγῶνος, ποία θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ σχέσις μας πρὸς τοὺς διεθνεῖς Ὀργανισμούς, πρὸς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ πρὸς τὸ Ν.Α.Τ.Ο.; Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐνδίδωμεν εἰς ψυχολογικὰς παρορμήσεις, θὰ ὠφείλομεν πράγματι νὰ ἐγκαταλείψωμεν ὅλους τοὺς διεθνεῖς Ὀργανισμούς, διότι ἔχουν προδώσει τὴν ἀποστολήν των. Ὁ Ο.Η.Ε. ἔγινε διὰ νὰ ὑπερασπίζῃ τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀπέρριψε τὸ ἰδικόν μας αἴτημα τῆς ἐλευθερίας τῆς Κύπρου. Καὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀποστολὴν νὰ ὑπερασπίζῃ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐλευθέρων χωρῶν, εἰς τὸ ΝΑΤΟ εὑρίσκομεν ἐχθρούς, δὲν εὑρίσκομεν φίλους. Ἀλλὰ μόνον ἐὰν παρεσυρόμεθα ἀπὸ ψυχολογικὰς παρορμήσεις, θὰ ὠφείλομεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τοὺς Ὀργανισμοὺς αὐτούς. Ἐὰν διεπιστοῦτο, ὅτι πράγματι ἡ ἐγκατάλειψις τῶν διεθνῶν αὐτῶν Ὀργανισμῶν ἐπρόκειτο νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου, πρῶτος ἐγὼ θὰ ὑπεστήριζον σήμερον, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ θέσωμεν εἰς δευτέραν μοῖραν τὸ θέμα τῆς γενικῆς ἀσφαλείας καὶ νὰ δώσωμεν προτεραιότητα εἰς τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Ποίαν ὠφέλειαν, εἰδικῶς διὰ τὸ Κυπριακὸν Θέμα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν, ἐξερχόμενοι εἴτε ἀπὸ τὸν ΟΗΕ, εἴτε ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ; Κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, καμμίαν. Μόνον παραμένοντες ἠμποροῦμεν νὰ διεξαγάγωμεν τὸν ἀγῶνα, διότι ἀποτελεῖ ἀλήθειαν ὁ παλαιὸς λόγος, ὅτι οἱ ἀπόντες ἔχουν ἄδικον. Ἡ πολιτικὴ σκέψις ἐπιβάλλει τὴν παραμονήν, ἀλλὰ ὄχι τὴν παραμονὴν τῆς δουλοφροσύνης. Τὴν παραμονὴν τοῦ ἀγῶνος, τὴν παραμονὴν τῆς μάχης, τὴν παραμονὴν τῆς διεκδικήσεως τοῦ ἱεροῦ μας αἰτήματος. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν εἶναι μόνον ὁ πολιτικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν παραμονήν μας. Ὑπάρχει καὶ ὁ λόγος ὁ ἠθικός, ὁ ὁποῖος τὴν ἐπιβάλλει. Κύριοι βουλευταί, διατί ἡμεῖς θὰ φύγωμεν ἀπὸ τοὺς ναοὺς τῆς ἐλευθερίας; Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἑτερόδοξοι, οἱ αἱρετικοί, οἱ ἄπιστοι. Ἄλλοι ἔχουν παραβιάσει τὰ δόγματα τοῦ ναοῦ, τὴν θρησκείαν τῆς ἐλευθερίας. Ἐκεῖνοι ἂς ἐγκαταλείψουν τοὺς ναούς. Εἰς ἡμᾶς ἀνήκει τὸ δικαίωμα νὰ μείνωμεν, νὰ θρησκευώμεθα, νὰ ὑμνοῦμεν τὴν ἐλευθερίαν, νὰ πολεμοῦμεν ἐναντίον τῶν αἱρετικῶν τῆς ἐλευθερίας. Τοιαύτη εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν χαράσσομεν ὡς γραμμὴν πορείας διὰ τὸ Ἔθνος, διὰ τὸ παρόν καὶ τὸ μέλλον. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὀνομάσωμεν τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἡρωϊκὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ οἱ παλαιοί μας φίλοι καὶ σύμμαχοι, οἱ Βρεταννοί, πρὸ 15 ἐτῶν, μᾶς ἐπληροφόρησαν ὅτι ὁ κόσμος ἔπειτα ἀπὸ τὸν πόλεμον, ὅταν θέλῃ νὰ εἴπῃ τὴν λέξιν ἥρως, θὰ πρέπει νὰ προτιμᾷ νὰ λέγῃ τὴν λέξιν Ἕλλην. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν ὀνομάζομεν ἡρωϊκήν, ἀλλὰ ἁπλῶς Ἑλληνικὴν αὐτὴν τὴν πολιτικήν. (Χειροκροτήματα). Συμφώνως πρὸς αὐτὴν τὴν πολιτικήν, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, κατανέμεται ἡ ἀποστολὴ τοῦ ἀγῶνος εἰς δύο χρέη. Τὸ χρέος, ἡ ἀποστολὴ τῆς Κύπρου, εἶναι ὁ ἀγὼν ὁ σκληρότατος, ὁ ἀνένδοτος ἀγών. Καὶ ἐπιτελεῖ αὐτὸ τὸ χρέος μὲ ἀξιοθαύμαστον πάθος. Ἀνέγνωσα σήμερον, ὅπως καὶ σεῖς θὰ ἀνεγνώσατε, καὶ ἐδοκίμασα βαθεῖαν συγκίνησιν, ὅτι μαθηταὶ καὶ μαθήτριαι ὑπερασπίζουν προτάσσοντες τὰ στήθη των ἔναντι τῆς λόγχης τῶν Βρεταννῶν στρατιωτῶν, ὑπερασπίζουν τὴν Ἑλληνικὴν Σημαίαν εἰς τὴν Κύπρον. (Χειροκροτήματα). Ἐνθυμίζουν τὴν νεότητα τῶν Ἀθηνῶν, εἰς τὰς ἡμέρας τῆς Κατοχῆς, ἡ ὁποία ἐνώπιον τῶν πυροβόλων τῶν Γερμανῶν κατακτητῶν ἐζητωκραύγαζον τὴν Ἑλλάδα. Ἐπιβεβαιώνεται καὶ πάλιν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, ἀπὸ τὴν Κύπρον, ἀπὸ ὅλας τὰς ἐσχατιὰς τῆς χώρας ἐπιβεβαιώνεται ἡ παρουσία τῆς αἰωνίας Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅταν οἱ Κύπριοι, οἱ ἄνδρες, αἱ γυναῖκες, οἱ νέοι, ὅλοι ἔχουν ἀποδυθῆ εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ὅταν φθάνουν αἱ πληροφορίαι ὅτι εἶναι ἔξοχον τὸ ἠθικόν των, ὅσον οὐδέποτε, καὶ συνεχίζουν τὸν ἀγῶνα ἐρωτῶ, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὴν ἐλευθέρα Ἑλλάδα, ἡ ὁποία δὲν καλεῖται ἐπὶ τέλους εἰς οὐδεμίαν θυσίαν, καλεῖται μόνον εἰς ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν συμπαράστασιν, καλεῖται εἰς διεθνῆ ἀξιοποίησιν τοῦ σκληροῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα νὰ προέλθῃ τὸ κήρυγμα τῆς ἡττοπαθείας, τὸ κήρυγμα τοῦ καμάτου, τὸ κήρυγμα τῆς ἐγκαταλείψεως τοῦ ἀγῶνος; (Χειροκροτήματα). Ἀποτελεῖ μίαν δόξαν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι καὶ πάλιν ὁ λαός μας, ἀποδεικνύεται ἄξιος τῆς ἱστορίας του. Τὸ συναίσθημα τοῦ λαοῦ μας ἔχει ἀποδεχθῆ τὸν ἀγῶνα καὶ ἔχει δοκιμάσει τὴν ἱστορικὴν συγκίνησιν, τοῦ νέου Ὄχι τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Προχθές, ἔπειτα ἀπὸ τὸν ἀπαγχονισμὸν τῶν δύο ἡρωϊκῶν νέων Καραολῆ καὶ Δημητρίου, αἱ οἰκογένειαι τῶν ἁπλῶν ἀνθρώπων τοῦ λαοῦ μας, τοὺς ἐθρήνησαν ὡς μέλη τῆς οἰκογενείας των καὶ τὸ ᾐσθάνθησαν ὡς οἰκογενειακόν των δυστύχημα. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ νεότης καὶ ἡ νεότης τῶν Ἀθηνῶν ἔχει ἐπίσης δοκιμάσει τὴν δόνησιν, τὴν αὔραν τῆς μεγάλης ἰδέας, ἡ ὁποία ἔπνευσεν ἀπὸ τὴν Κύπρον, καὶ ἐδόνησε τὰς καρδίας τῶν νέων. Ἄλλην μίαν φοράν, ὁ παλμὸς τῆς Μεγάλης Ἰδέας θωπεύει τὰ μέτωπα τῆς Ἑλληνικῆς μας νεότητος. Ὁ λαός μας ἔχει ἀποδείξει καὶ πάλιν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς Ἱστορίας του. Ἀλλὰ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Ἡ συνείδησις τῆς ἡγέτιδος τάξεως εὑρίσκεται εἰς τὸ ἴδιον ὕψος; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐξετάσωμεν καὶ θὰ διαπιστώσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, μὲ πλήρη ἀντικειμενικότητα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδικῶν της κειμένων. Ὅταν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐγένετο σύσκεψις, ἡ ὁποία προσεδιώρισε τὴν γραμμὴν τῆς πορείας. Ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ ἀνεζητήθη ἡ φραστικὴ διατύπωσις αὐτοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ κείμενον τοῦ συμβιβασμοῦ. Δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν παραμόρφωσιν. Καὶ ἔκτοτε, ὁλόκληρος ἡ πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως βαδίζει πρὸς τὴν εὕρεσιν μιᾶς φραστικῆς διατυπώσεως τοῦ συμβιβασμοῦ. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν συνεχίζεται ἡ προσπάθεια καὶ μετατίθεται ἡ διαχείρισις τοῦ ἀγῶνος εἰς τὸν Μακάριον. Ὅταν εἰς μίαν νῆσον ἀσκῆται βία, κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατόν, ὁ τοπικὸς ἡγέτης νὰ διεξαγάγῃ ἐλευθέρας διαπραγματεύσεις; Καὶ ἄλλοτε διεκήρυξα, ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας τῆς βίας, αἱ ὁποῖαι ἐκράτουν εἰς τὴν Μεγαλόνησον, μία πρωτοβουλία τοῦ Μακαρίου πρὸς διαπραγματεύσεις, θὰ πρέπει νὰ ὁδηγήσουν, ἤ εἰς τὴν ὑποταγήν, ἤ εἰς τὸν Ἰνδικὸν Ὠκεανόν. Καὶ ὡδήγησαν εἰς τὸν Ἰνδικὸν Ὠκεανόν. Ἀλλὰ πέραν αὐτῆς τῆς τακτικῆς, ἡ ὁποία μετέβαλε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἰς μεσολαβητήν, εἰς τρίτον ἀπέναντι τοῦ ἀγῶνος, ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἀναπάντητος εὐθύνη. Ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐγκατέλειψεν εἰς ἀκέραιον τὸ ἔργον τῆς διαφωτίσεως. Ἀκόμη καὶ ὁ Κυβερνητικὸς βουλευτής, ὁ Κύπριος κ. Λοϊζίδης, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ διεκήρυξεν αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν. Ἀποτελεῖ βαρυτάτην εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀφῆκεν ἀγόνους ἑπτὰ ὁλοκλήρους μῆνας. Καὶ ἐφθάσαμεν, κ. βουλευταί, εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, νὰ κλονισθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη ὄχι μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ νὰ κλονισθῇ κατ’ ἐξοχὴν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τραγικὸν ἀποτέλεσμα, τοῦ ὁποίου τὴν σημασίαν, δὲν ἔχομεν ἀκόμη ἐπαρκῶς ἐκτιμήσει, ἡ Ἐθναρχία τῆς Κύπρου νὰ στρέφεται κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐκδηλώνῃ τὴν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης. Τί ζητεῖ τὸ ἀγωνιζόμενον Ἔθνος εἰς τὴν Μεγαλόνησον; Τί ζητεῖ ἡ Ἐθναρχία; Τὸ αἴσθημα τῆς θερμῆς συμπαραστάσεως. Ἕνα αἴσθημα ἐμπιστοσύνης. Καὶ ὅταν φθάνωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἐκδηλοῦται δυσπιστία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ποίαν ἄλλην θέλετε ἀπόδειξιν; Ποίαν χρείαν ἔχομεν ἀποδείξεων διὰ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει ἡ παρουσία τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως; (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, γνωρίζετε ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ τὴν ἄνεσιν τῶν ὑποσχέσεων, ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, θὰ βεβαιώσῃ καὶ πάλιν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ τὸ Ἔθνος, ὅτι εἶναι ὁ μεγαλύτερος πλειοδότης τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος. Ἐὰν τὸ πρῶτον ἤρχετο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὸν λόγον του. Ἀλλὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας καὶ ἔχει τὸ Ἔθνος πικρὰν πεῖραν ἀπὸ τὴν παροχὴν ὑποσχέσεων, αἱ ὁποῖαι διαψεύδονται. Ὑπεσχέθη τὴν 19.11.55 ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἔλυσε τὸ ζήτημα τῆς ἑτεροδικίας. Καὶ τὸ Ἔθνος ἐπανηγύρισε, διότι ἀπεχθάνεται αὐτὴν τὴν μείωσιν τὴν ὁποίαν ὑφίσταται μὲ τὸν ἀπαράδεκτον θεσμὸν τῆς ἑτεροδικίας. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐν τούτοις, ἀκόμη σήμερον, ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ. Ἰδοὺ ἡ τήρησις τῶν ὑποσχέσεων. Πρὶν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸ Ἔθνος διεκήρυξαν ὅτι ἐξησφάλισαν τὴν ἀνεπιφύλακτον ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὅτι ἐξησφάλισαν τὴν πλήρη αὐτοκυβέρνησιν. Καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἦσαν ψευδεῖς αἱ ὑποσχέσεις, διότι οἱ ἴδιοι ἐκ τῶν ὑστέρων ἠναγκάσθησαν νὰ ὁμολογήσουν ὅτι ἡ ὑπόσχεσις ἦτο φενάκη καὶ ὅτι οὐδέποτε ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις ἐσκέφθη σοβαρῶς νὰ παραχωρήσῃ τὴν πλήρη αὐτοκυβέρνησιν. Ὅταν λοιπὸν αἱ πράξεις τοῦ παρελθόντος διαψεύδουν τοὺς λόγους, ποίαν ἐμπιστοσύνην ἠμποροῦν νὰ προκαλέσουν αἱ νέαι ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως; Αἱ σημεριναὶ ἐπαγγελίαι καὶ τὸ παρελθὸν ἐμποδίζουν τὴν ἐμπιστοσύνην διὰ τὸ μέλλον. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα, κ. βουλευταί, εἰς τὸ ὁποῖον ἀγόμεθα ἀπὸ τὴν ἐξέτασιν τοῦ πολιτικοῦ, τοῦ ἐθνικοῦ θέματος καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμὴ πορείας, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑπευθύνως ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους χαράσσομεν. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ δεύτερον θέμα τῆς προτάσεως δυσπιστίας. Κατηγορήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἔχει βαρυτάτας εὐθύνας διὰ τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τῆς τελευταίας συγκεντρώσεως τῶν Ἀθηνῶν. Μᾶς ἠρώτησεν ἡ Κυβέρνησις πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐναρμονίσητε τὰς ἀπόψεις σας. Ὅταν ἀπηγορεύσαμεν τὸ συλλαλητήριον διὰ τὴν ἀπαγωγὴν τοῦ Μακαρίου διεμαρτυρήθητε. Τώρα ποὺ τὸ ἐπετρέψαμεν καὶ ἐπηλήθευσαν αἱ ἰδικαί μας προβλέψεις, μᾶς ἐπικρίνετε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν εἱρμὸν εἰς τὰς ἐπικρίσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιδίδεται ἡ Κυβέρνησις ἐντόνως εἰς τὸ ἔργον τῆς κριτικῆς, τοῦ ἐλέγχου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Περίπου κατέχεται ἀκόμη ἀπὸ τὸ πλέγμα ὅτι ἐκείνη εἶναι Ἀντιπολίτευσις καὶ ἡμεῖς Κυβέρνησις τὴν ὁποίαν ἐλέγχει. (Χειροκροτήματα). Τὴν εὐχαριστοῦμεν δι’ αὐτὴν τὴν παραχώρησιν, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀποδεχθῶμεν ἄδικον ἐπίκρισιν. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς κατηγοροῦμεν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ εἶναι, ὅπως ὤφειλε νὰ εἶναι, μία ἀληθὴς Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις. Ποῖα εἶναι τὰ συστατικὰ μιᾶς ἀληθοῦς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως; Μία Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, ὡς πρῶτον καθῆκον ἔχει νὰ κατοχυρώνῃ τὰς ἐλευθερίας τὰς ὁποίας προσφέρει τὸ Δημοκρατικὸν Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα καθιερώνει τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι καὶ ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, σεβομένη τὸ Σύνταγμα, ἀξία τῆς Δημοκρατίας, ὀφείλει νὰ κατοχυρώνῃ αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν. Καὶ ἀξία Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία μαζὶ μὲ τὴν ἐλευθερίαν κατοχυρώνει τὴν τάξιν, ἐξασφαλίζει τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. Μία ἀληθὴς Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, κατορθώνει νὰ ὑπερασπίσῃ καὶ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν τάξιν καὶ τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἐνῷ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κατώρθωσε, διαδοχικῶς, ἄλλοτε νὰ παραβιάζῃ τὴν ζωήν, ἄλλοτε νὰ παραβιάζῃ τὴν τάξιν, ἄλλοτε νὰ παραβιάζῃ τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ οὐδέποτε νὰ ἐπιτελῇ ἀκέραιον τὸ καθῆκόν της. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐθύνη τὴν ὁποίαν τῆς καταλογίζομεν. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν χθές, ὅτι ἀπὸ ἡμᾶς δὲν ἠκούσθη λόγος συμπαθείας πρὸς τοὺς ἀστυνομικούς. Πλανᾶται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Πλανᾶται πλάνην μεγάλην. Φρονοῦμεν ἡμεῖς ὅτι καὶ οἱ ἀστυνομικοὶ εἶναι τέκνα τοῦ λαοῦ μας. Προέρχονται ἀπὸ τὰς πηγὰς τοῦ λαοῦ μας, εἶναι ἐξ ἴσου πατριῶται, ὅπως εἶναι καὶ οἱ ἄλλοι πολῖται, οἱ ὁποῖοι κάμνουν συλλαλητήρια διὰ τὴν Κύπρον καὶ εἶναι ἄξιοι τῆς αὐτῆς συμπαθείας. Καὶ εἶναι ἐπίσης καὶ οἱ ἀστυνομικοί, οἱ ἄνδρες τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, θύματα τῆς ἀνικανότητος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως θύματα ὑπῆρξαν καὶ οἱ πολῖται. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐφ’ ὅσον διαθέτει τὴν Βουλὴν δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀπευθύνεται πρὸς τὸν λαόν. Πλανᾶται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀγνοεῖ τὴν οὐσίαν τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Εἰς τὰ Δημοκρατικὰ Πολιτεύματα ἀποτελεῖ ὄχι ἁπλῶς δικαίωμα, ἀποτελεῖ καθῆκον ἡ ἐπικοινωνία μὲ τὸν λαόν. Καὶ τὴν ἀπόδειξιν αὐτῆς τῆς ἀληθείας ἔδωσε κατ’ ἐξοχὴν ὁ ἀείμνηστος ἱδρυτὴς τοῦ Συναγερμοῦ. Ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἐπεδόθη εἰς μίαν εὐρυτάτην ἐπικοινωνίαν μὲ τὸν λαόν, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου κατήγγειλε τὴν Κυβέρνησιν. Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρόσφατος εἶναι ἡ λαϊκὴ ἐτυμηγορία ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέκυψεν ἡ ἰδική του Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἀποτελεῖ λάθος καὶ τοῦτο. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἰδικῆς του πλειοψηφίας ἡ ὑπόμνησις τῆς τελευταίας ἐτυμηγορίας τοῦ λαοῦ. Διότι ὁ λαὸς μὲ τὴν τελευταίαν του ἐτυμηγορίαν ἔδωκεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς τὴν μειοψηφίαν τῶν ἰδικῶν του ψήφων καὶ εἰς ἡμᾶς ἔδωκε τὴν πλειοψηφίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναφερόμενος εἰς τὰς παλαιὰς ἐκλογάς, εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928 καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1933 καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1952 τὰ Κόμματα τὰ ὁποῖα ἐκυβέρνησαν δὲν εἶχον τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἡ παρατήρησις εἶναι ἀκριβής. Ἀλλὰ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καὶ εἰς τὰς τρεῖς αὐτὰς περιπτώσεις ἐκυβέρνησε τὸ Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἦλθε πρῶτον ἀπὸ τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ. Διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν πρόσφατον πολιτικὴν ἱστορίαν εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἀρχὴν μὲ τὰς ἰδικάς του δυνάμεις Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν ἦλθε δεύτερον· (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἑδωλίων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως– Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως — κωδωνοκρουσίαι). Θὰ ὑπάρξῃ Βουλὴ καὶ θὰ ἀκούσετε, διότι ἔχετε καθῆκον νὰ ἀκούσετε. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Εἶπε χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος: «Πῶς εἶναι δυνατὸν κόμματα ὀλιγάριθμα νὰ ἀσκοῦν ἔλεγχον ἐναντίον Κόμματος τὸ ὁποῖον διαθέτει τὴν πλειοψηφίαν». Ἀλλά, φαίνεται, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀγνοεῖ τὴν φύσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ὅπου πράγματι λειτουργεῖ, ἡ πλειοψηφία κυβερνᾷ καὶ ἡ μειοψηφία — ἑπομένως τὰ μικρότερα κόμματα — ἀσκοῦν τὸν ἔλεγχον, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ φύσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι). Θὰ ὑπάρξῃ Βουλή, θὰ ὑπάρξῃ τάξις. Κύριε Πρόεδρε... (νέος θόρυβος)...............................

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφοι. Θὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν.

§25Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ὑπάρξῃ Βουλή. Δὲν δεχόμεθα πολιτικὰ ἤθη, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν εἰς τὴν παρεμπόδισιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Θὰ ὑπερασπίσωμεν τὸ ἱερὸν αὐτὸ βῆμα μὲ ὅλας μας τὰς δυνάμεις καὶ εἰς οὐδένα θὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν παραβίασιν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Αὐταὶ εἶναι, κ. βουλευταί, αἱ εὐθῦναι τὰς ὁποίας καταλογίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπέδειξεν ἀνικανότητα, ἀνεπάρκειαν νὰ ἐπιτελέσῃ εἰς τὸ ἀκέραιον τὴν ἀποστολήν της, νὰ ὑπερασπίσῃ ταὐτοχρόνως καὶ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν τάξιν καὶ τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. Ποῖον ἦτο τὸ πραγματικόν της καθῆκον; Νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συγκέντρωσιν. Ἀλλά, συγχρόνως, νὰ λάβῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέτρεπον τὴν ἐκδήλωσιν ἑνὸς εἰλικρινοῦς ἐνθουσιασμοῦ. Καὶ νὰ ἀπεμόνωνε τοὺς κακοποιούς, τοὺς ὁποίους θὰ ἔπρεπε νὰ συλλάβῃ καὶ εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἐπιβάλει τὰς σκληροτέρας ποινάς. Καὶ ἐρχόμεθα τώρα, κ. βουλευταί, εἰς τὸ τρίτον κεφάλαιον τῆς ἐπικρίσεως. Εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὸ θέμα τῶν προσωπικῶν εὐθυνῶν. Διετυπώσαμεν χθὲς τὰς ἀπόψεις μας εἰς μίαν διαλογικὴν συζήτησιν μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι Ἀθηνῶν, ὁ κ. Τσάτσος καὶ ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ἐξέθεσαν κατὰ ἐξαίρετον τρόπον τὸ θέμα ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ εἶναι ἐνήμερος ἡ Βουλή. Θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὴν συναγωγὴν τῶν συμπερασμάτων. Εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ ἔπρεπε τὸ περιστατικὸν νὰ ὀνομασθῇ ἀτύχημα. Καὶ εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐὰν ἐπρόκειτο, ἐὰν συνέβαινε μόνον ἡ πρώτη περίπτωσις, θὰ ἠδύνατο νὰ ὀνομασθῇ ἀτύχημα. Ἐὰν μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῆς πλαστογραφίας, προσήρχετο ἐνώπιον τῆς δημοσίας γνώμης ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔλεγε «Ἠγνόουν τὸ περιστατικόν, ἐπλανήθην. Τώρα ποὺ τὸ πληροφοροῦμαι, λυποῦμαι διὰ τὸ γεγονὸς καὶ ἠξίωσα ἀπὸ τὸν κ. Λαδᾶν νὰ ὑποβάλῃ παραίτησιν». Ὀφείλομεν τότε καλοπίστως νὰ ὁμολογήσωμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι πράγματι ὑπῆρξε μόνον ἀτύχημα. Καὶ ὅλοι γνωρίζομεν εἰς τὸν δημόσιον βίον, ἀνταποκρινόμενοι εἰς αἰτήσεις διαφόρων φίλων μας, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πλανηθῶμεν, νὰ ἀγνοοῦμεν πολλὰ προσωπικὰ περιστατικά. Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τούτου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὀνομασθῇ ἀτύχημα. Ἀλλ’ ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἀποκάλυψιν, ἔπειτα ἀπὸ τὴν κάλυψιν τοῦ γεγονότος, τὸ ἀτύχημα παύει νὰ εἶναι ἀτύχημα. Γίνεται, ὅπως εἶπα καὶ χθές, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σκάνδαλον. Καὶ γίνεται σκάνδαλον, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ ὁμιλῶν χθὲς εἶπεν ὅτι διὰ τὴν Κυβέρνησιν περὶ ἑνὸς μόνον ἐπρόκειτο, ἐὰν ὁ κ. Λαδᾶς ἦτο ἀντιπρόεδρος τοῦ Συνδέσμου Βιομηχάνων Θεσσαλονίκης. Καὶ ὅλα τὰ ἄλλα, αἱ ἰδιαίτεραι σχέσεις, εἶναι ἀδιάφορον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὑπὸ τὴν ἰδιότητα μόνον τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Συνδέσμου Βιομηχάνων, διωρίσθη εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Καθιέρωσε τοιουτοτρόπως ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ μίαν διπλῆν προσωπικότητα τοῦ κ. Λαδᾶ. Τὸν ἐδίχασεν εἰς δύο: Εἰς ἕνα ἀντιπρόεδρον, ὁ ὁποῖος ἐν πάσῃ περιπτώσει δύναται νὰ μετέχῃ εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς ἕνα ἰδιώτην βιομήχανον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ πλαστογραφῇ, χωρὶς αὐτὸ νὰ ἐνοχλῇ τὴν συμμετοχήν του εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Καὶ αὐτὴ ἀκριβῶς ἡ τοποθέτησις ἀποτελεῖ τὴν ἔλλειψιν πολιτικῆς εὐθιξίας καὶ ἡ ἔλλειψις τῆς πολιτικῆς εὐθιξίας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὀνομάζεται εἰς τὸν δημόσιον βίον σκάνδαλον. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν ἀπευθύνομεν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀνεπτύξαμεν, κύριοι βουλευταί, καὶ τὰ τρία κεφάλαια τῶν ἐπικρίσεων ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Τὰς βαρυτάτας εὐθύνας εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος, τὰς εὐθύνας εἰς τὴν ἀναξιότητα τῆς Διοικήσεως, εἰς τὴν πλήρη ἀνικανότητα νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τοὺς ἀληθεῖς σκοποὺς μιᾶς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως: καὶ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν τάξιν καὶ τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. Καὶ ἀπεδείξαμεν ἐπίσης, ἐκ τῶν πραγμάτων, τὰς προσωπικὰς εὐνοίας. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐθεωροῦμεν ὅτι τὸ φαυλοκρατικὸν ὄργιον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε μόνον προεκλογικόν. Ἡ πορεία τῶν πραγμάτων μᾶς ἀναγκάζει δυστυχῶς νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐξακολουθεῖ ἡ περίοδος τῶν προσωπικῶν εὐνοιῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύνολον τῶν εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας καταλογίζομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῶν τῶν εὐθυνῶν τὰς ὁποίας καταλογίζομεν ζητοῦμεν νὰ ἐκφρασθῇ ἡ δυσπιστία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ τέως πρωθυπουργὸς κ. Κανελλόπουλος, βουλευτὴς Ἀχαΐας, ἔχει τὸν λόγον.

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσω. Δι’ ἐμὲ προσωπικῶς, ὡς ἀνεξάρτητον, ἀνήκοντα ὅμως εἰς τὴν πτέρυγα τῆς δεξιᾶς, δὲν εἶναι αὐτονόητος ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, ὅπως εἶναι αὐτονόητος δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν καὶ ὀργανικῶς εἰς τὴν ΕΡΕ.

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι καὶ αὐτονόητος.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἔγινε καμμία διακοπὴ εἰς τὸν κ. Παπανδρέου; Θέλω νὰ ἰσχύσῃ τὸ ἴδιον δι’ ὅλους.

§30Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ δοθῇ ἐριστικὸς χαρακτὴρ εἰς τὴν ὁμιλίαν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔχει δίκαιον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ διακοπὴ ἦτο καθαρῶς ἐπιστημονικὴ κατὰ βάθος, δίδω ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν. Λέγω ὅτι εἶναι αὐτονόητον οἱ ἀνήκοντες εἰς Κόμμα τι, τὸ ὁποῖον κυβερνᾷ νὰ ψηφίζουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βασίζεται ἐπὶ τοῦ Κόμματος τούτου. Ὅσοι διαφωνοῦν ζητοῦν τὴν διαγραφήν των, φεύγουν ἀπὸ τὸ Κόμμα. Δὲν ἔχουν, λοιπόν, ἀνάγκην, ἔχουν δικαίωμα, ἀλλὰ δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσουν τὴν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ψῆφον των, ἐφ’ ὅσον παραμένουν εἰς τὸ Κόμμα. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι εὐτυχὴς διότι διεδέχθην εἰς τὸ βῆμα τὸν ἀγαπητόν μου συμπολίτην καὶ ἀγαπητὸν προσωπικὸν φίλον Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κ. Παπανδρέου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω καὶ λυποῦμαι ὅτι δὲν τὸ ἀκούει, διότι ἦτο ἠναγκασμένος νὰ ἀποχωρήσῃ πρὸς στιγμὴν τῆς αἰθούσης, λυποῦμαι διὰ τὸν ἑαυτόν μου διότι διαδέχομαι ρήτορα δεινόν, ὁ ὁποῖος ἐχρησιμοποίησε φράσεις ἀπὸ ἀπόψεως καὶ διατυπώσεως, ἀλλὰ καὶ νοημάτων ἠχηράς. Ὑπάρχουν καὶ λέξεις ἠχηραί, ὑπάρχουν καὶ νοήματα ἠχηρά. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸν μιμηθῶ ἢ καὶ ἐὰν ἤμην, θὰ ἀπέφευγα εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν νὰ τὸ πράξω. Διότι θὰ ἤθελα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ ἀναπτύξω, νὰ τὰ ἀναπτύξω κατὰ τρόπον ἤρεμον. Οἱ παλαιότεροι συνάδελφοι, ὅσοι εἶχον ἐκλεγῆ εἰς τὰς προηγουμένας Βουλάς, γνωρίζουν ὅτι δὲν ἠκολούθησα πάντοτε αὐτὴν τὴν τακτικήν. Ἀλλὰ ἀπόψε, ὅπως ὁσάκις ἀπὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν καὶ ἐντεῦθεν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσω, ὑπῆρξα ἤρεμος. Ὁ ἦχος τῆς φωνῆς μου, δὲν θὰ εἶναι πολὺ ρητορικός, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἤπιος καὶ χαμηλός. Ἐπιτρέψατέ μου, ὅμως, νὰ σᾶς εἴπω, ἀγαπητοί μου συνάδελφοι, ὅτι παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ὁ ἦχος τῆς φωνῆς μου θὰ εἶναι χαμηλός, θὰ προσπαθήσω ἀπὸ ἀπόψεως αἰσθημάτων νὰ φθάσω εἰς τὸ ὕψος τῶν αἰσθημάτων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐκίνησαν, ἀδιάφορον ἐὰν ὡδήγησαν εἰς ὀρθὰ ἢ μὴ συμπεράσματα, τὸν κ. Παπανδρέου εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεών του. Τρία, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα περιέχει ἡ διατυπωθεῖσα ὑπὸ τῆς διμοιρίας τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὑπογραφεῖσα πρότασις μομφῆς. (Χειροκροτήματα).

§31Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ἀποκαλῆτε διμοιρίαν, κ. Κανελλόπουλε. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, κ. Μπουρδάρα. (Ὁ κ. Μπουρδάρας ἐπιμένει νὰ διακόψῃ τὸν ρήτορα).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ μὲ ἀναγκάσετε νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§34Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον τὸ ἀπαιτεῖ παλαιὸς συνάδελφος ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ καὶ παλαιὸς στρατιωτικός, παρεξηγῶν ἔννοιαν ἡ ὁποία ἔχει εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν τόσον δοξασθῆ, ἀνακαλῶ τὴν λέξιν. Ἄλλωστε ἡ πρόθεσίς μου ἦτο νὰ κάμω παραβολὴν ἀφορῶσαν τὸν ἀριθμόν.

§35Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν δεχόμεθα εὐχαρίστως ὡς εὐφυὲς χαριτολόγημα.

§36Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τρία εἶναι τὰ σημεῖα. Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ εἰδικώτερον — ἀδιάφορον ἐὰν δὲν ἐγένετο τόσον περὶ αὐτοῦ λόγος — διὰ τὰς ἐκτελέσεις τῶν δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν. Τὸ δεύτερον σημεῖον ἀναφέρεται εἰς τὸ συλλαλητήριον τῆς 9ης Μαΐου καὶ εἰς τὴν τραγικὴν ἔκβασιν αὐτοῦ. Καὶ τὸ τρίτον σημεῖον ἀναφέρεται εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν καὶ εἰδικώτερον εἰς τὰς ὑπὸ τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως χαρακτηριζομένας εὐνοίας τῆς Κυβερνήσεως ἔναντι ὡρισμένων προσώπων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ ἀσχοληθῶ διόλου μὲ τὸ τρίτον. Νομίζω ὅτι καὶ οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι διετύπωσαν τὴν πρότασιν μομφῆς, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ Κυπριακόν, ἡ ἐκτέλεσις συγκεκριμένως τῶν δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν καὶ ἡ δραματικὴ ἔκβασις τοῦ συλλαλητηρίου τῆς 9ης Μαΐου, θὰ περιωρίζοντο εἰς τὴν διατύπωσιν ἐπερωτήσεως καὶ δὲν θὰ προέβαινον βέβαια, ἐξ ἀφορμῆς τῆς περιπτώσεως τοῦ ἐκ Θεσσαλονίκης βιομηχάνου καὶ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ ὡς συμβούλου τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν διατύπωσιν προτάσεως μομφῆς. Αἱ ἀπαντήσεις, αἱ ὁποῖαι ἤδη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐδόθησαν, θεωροῦνται ὑπ’ ἐμοῦ ἱκανοποιητικαὶ καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐπακολουθήσουν καὶ ἄλλαι διευκρινίσεις. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ πρῶτον σημεῖον καὶ τὸ δεύτερον, δηλαδὴ τὸ Κυπριακὸν καὶ τὸ συλλαλητήριον, εἶναι σημεῖα, τὰ ὁποῖα συνυφαίνονται πρὸς ἄλληλα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀντιστρέψω τὴν σειρὰν τῶν θεμάτων, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐθεώρησεν ὡς δεῖγμα βάρους ἑνὸς θέματος τὴν ὑπὸ τοῦ ἀγορητοῦ πρόταξιν αὐτοῦ. Θὰ προβῶ εἰς τὴν ἀντιστροφὴν τῆς ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τῶν συναδέλφων τῶν διατυπωσάντων τὴν πρότασιν μομφῆς σειρᾶς καὶ θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸ τέλος, διότι εἴτε πρῶτον θέσωμεν ἕνα ζήτημα, εἴτε τελευταῖον, ἐξαίρομεν τὴν σημασίαν του ἐξ ἴσου. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ συλλαλητήριον ἐθλίβημεν ὅλοι, ἐθλίβημεν διὰ τὴν ἔκβασίν του, διὰ τὰ τέσσαρα θύματα, ἐθλίβημεν καὶ διὰ τοὺς τραυματίας, ἀλλὰ καὶ γενικῶς διὰ τὴν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν προσέλαβε κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι, ὅταν ἡ ἱστορία ἑνὸς Ἔθνους διέρχεται κρισίμους στιγμὰς καὶ τὰ πνεύματα εἶναι ἐξημμένα, τότε δὲν εἶναι δύσκολον — ἂν καὶ θὰ πρέπει νὰ γίνεται πᾶν τὸ δυνατὸν διὰ νὰ ἐπιτρέπεται τοῦτο — δὲν εἶναι, λέγω, δύσκολον νὰ καταλήξῃ ἕνα συλλαλητήριον εἰς σύγκρουσιν. Καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν σημειοῦνται τοιαῦται σκηναί. Κύριοι συνάδελφοι, ἴσως νὰ ἔχουν σημειωθῆ σφάλματα. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὰ γεγονότα εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ἐθνικὴν ζωὴν ἐξετάζονται ὄχι ἁπλῶς ἀπὸ πλευρᾶς μορφῆς, τὴν ὁποίαν προσλαμβάνουν αἱ συνέπειαι, ἀλλὰ ἐξετάζονται ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς προθέσεως τῶν κυβερνώντων, δηλαδὴ τῶν ἐχόντων τὰς εὐθύνας. Καὶ ἐὰν δὲν ἐχρησιμοποίουν οἱ ἀστυνομικοὶ τὸ πῦρ τῶν περιστρόφων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν νεκρούς, διότι καὶ μὲ τὰς σανίδας καὶ τοὺς λίθους εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν ἀποτελέσματα θανατηφόρα. Ἑπομένως τὸ θέμα τῆς εὐθύνης δὲν πρέπει νὰ συνδυασθῇ — ὅσον καὶ ἂν συναισθηματικῶς πιεζώμεθα ἀπὸ τὴν καρδίαν μας νὰ τὸ πράξωμεν — μὲ τὰς συνεπείας καὶ τὴν ἔκβασιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ συνδυασθῇ μὲ αὐτὸ τοῦτο τὸ γεγονὸς ἀσχέτως ἐκβάσεως. Ὑποθέσατε ὅτι οὐδεὶς εἶχε φονευθῆ καὶ ὅτι ἡ ἀστυνομία εἶχε κάμει χρῆσιν ὅπλων χωρὶς νὰ φονευθοῦν ἢ τραυματισθοῦν ἄνθρωποι. Καὶ πάλιν τὸ θέμα ἦτο φυσικὸν νὰ ἀχθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος ἦτο φυσικὸν νὰ ζητηθοῦν εὐθύναι. Πᾶσα Ἀντιπολίτευσις αὐτὸ πράττει καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατανοεῖ πλήρως ὅτι εἶναι φυσικὸν καὶ ἡ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοποθέτησις τοῦ θέματος αὐτοῦ εἴτε ὡς ἐπερωτήσεως εἴτε ὡς μομφῆς. Κύριοι συνάδελφοι, δυνατὸν — καὶ τὸ εἶπα πρὸ ὀλίγου— νὰ ἔγιναν σφάλματα, καὶ τὰ σφάλματα εἶναι ἀνθρώπινα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ ἀστυνομία εὑρέθη ἐνώπιον δυσκολωτάτων περιστάσεων. Διατί εὑρέθη ἐνώπιον τόσον δυσχερῶν περιστάσεων; Κυρίως ὑπεύθυνοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπεκίνησαν τὸ πλῆθος τῶν ἁγνῶν πατριωτῶν καὶ τὸ προεκάλεσαν νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς ἀστυνομίας, νὰ παρεμποδίσῃ αὐτὴν νὰ πράξῃ τὸ ἐθνικόν της καθῆκον. Διότι καὶ ἡ ἀστυνομία κατὰ τὰς στιγμὰς ἐκείνας ἦτο τεταγμένη νὰ πράξῃ ἐξ ἴσου σοβαρὸν καθῆκον, ὅσον σοβαρὸν ἦτο καὶ τὸ ἐθνικὸν καθῆκον τῶν διαδηλωτῶν, τῶν διαδηλωσάντων κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τὴν ἐθνικὴν ὑπερήφανον εὐχὴν ὅπως ἀποτραπῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν δύο Κυπρίων πατριωτῶν. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι πράγματι λυπηρὸν ὅτι τὰ Σώματα Ἀσφαλείας εἶναι ὑποχρεωμένα ἐν ὀνόματι ὡρισμένων ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τοῦ κύρους τοῦ Κράτους — ἡ ἀξιοπρέπεια καὶ τὸ κῦρος τοῦ Κράτους εἶναι συνυφασμένα μὲ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα — εἶναι ἠναγκασμένα νὰ ἔρχωνται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὰς ἐκδηλώσεις τῶν λαϊκῶν μαζῶν, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκοντο εἰς ἔξαψιν καὶ ἐνδεχομένως — δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ διαπιστώσω, διότι δὲν εἶμαι οὔτε πρωθυπουργὸς οὔτε ὑπουργὸς Ἀσφαλείας— παρασύρονται ὑπὸ ἀναρχικῶν στοιχείων.

§37Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Λυποῦμαι διότι εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπουσιάσω.

§38Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτος ἐγὼ σᾶς ἐδικαιολόγησα, ὅτι εἶσθε ἠναγκασμένος νὰ ἀπουσιάσετε. Εἶναι πράγματι λυπηρὸν διότι σημειοῦνται αὐταὶ αἱ συγκρούσεις. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἀναπότρεπτοι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ οἱαδήποτε εὐθύνη εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Ἐὰν ἐσημειώθησαν ὡρισμέναι παραλείψεις, αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐὰν δὲν εἶχον γίνει πρὸς αὐτὴν αἱ ὀρθαὶ εἰσηγήσεις, ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλῃ κυρώσεις εἰς τοὺς παραλείψαντας νὰ προβοῦν εἰς τὰς ὀρθὰς εἰσηγήσεις. Καὶ ἀφορᾷ ἡ εὐθύνη ἐπίσης τὴν Κυβέρνησιν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναμένῃ ὅλας τὰς εἰσηγήσεις ἀπὸ τὴν ἀστυνομίαν. Πρέπει αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὴν ἄμεσον πρωτοβουλίαν εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτάς, γνωρίζουσα καλύτερον καὶ τὴν ψυχολογίαν τοῦ λαοῦ, γνωρίζουσα καλύτερον καὶ δυναμένη, καθ’ ὅ Κυβέρνησις, διεπομένη ἀπὸ μίαν γενικωτέραν ἐθνικὴν εὐθύνην, νὰ συναγάγῃ συμπεράσματα θετικώτερα καὶ ὀλιγώτερον, ἔστω ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως, εἰδικά, περισσότερον ὅμως ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως, σημαντικά. Αἱ ἀστυνομικαὶ δυνάμεις εὑρέθησαν — ἀπουσίαζον ἐξ Ἀθηνῶν, εὑρισκόμην εἰς Πάτρας, ἀλλὰ ἐζήτησα πληροφορίας καὶ πανταχόθεν μοῦ ἐδόθησαν αἱ πληροφορίαι αὐταί, εἶδον δὲ καὶ ὡρισμένας φωτογραφίας— αἱ ἀστυνομικαὶ δυνάμεις εὑρέθησαν ἐνώπιον μεγάλων μαζῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐκκινήσει ἀπὸ τὴν Ὁμόνοιαν, μὲ τὸν ἐνθουσιασμὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος μοιραίως ὁδηγεῖ εἰς σύγκρουσιν. Ὑπῆρχε δὲ πρωτοπορία. Τὸ εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, εἰς τὰς φωτογραφίας, καὶ ἀσφαλῶς, ἐκτὸς τῆς πρωτοπορίας, ἡ ὁποία κινεῖ καὶ ὁδηγεῖ τὰς μάζας τῶν ἁγνῶν πατριωτῶν, θὰ ὑπῆρχον ἀσφαλῶς καὶ διασκορπισμένοι εἰς τὸ πλῆθος πολῖται, τεταγμένοι νὰ κινήσουν τοὺς πατριώτας εἰς βιαίας ἐνεργείας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὑπῆρξε πρωτοπορία, ἡ ὁποία ἤρχισε νὰ μαίνεται καὶ πρὶν ἤ συγκρουσθῇ μὲ τὴν ἀστυνομίαν. Αὐτὸ ἀποτελεῖ γεγονός. Τὸ ἤκουσα ἀπὸ πολλούς, δὲν ὑπῆρξα αὐτόπτης μάρτυς, ἀλλὰ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐβεβαίωσαν περὶ τούτου, εἶναι ἄνθρωποι εἰς τοὺς ὁποίους ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην. Διατί ἡ πρωτοπορία αὐτή, παρασύρουσα τοὺς ἁγνοὺς πατριώτας, τὸ πλῆθος, τὸ ὁποῖον εἶχε καταληφθῆ ἀπὸ τὴν ὀργήν, διότι τὴν ἑπομένην ἐπρόκειτο οὐχὶ εἰς τὴν Πλατεῖαν Συντάγματος, ἀλλὰ ἐν Κύπρῳ, νὰ ἐκτελεσθοῦν οἱ δύο πατριῶται, διατί ἡ πρωτοπορία αὐτὴ ἤρχισε νὰ μαίνεται; Διὰ νὰ προετοιμάσῃ ψυχικῶς τὸ πλῆθος, πρὶν ἤ συναντήσῃ τὴν ἀστυνομίαν, διὰ τὴν βιαίαν σύγκρουσιν. Καὶ ἐὰν ἐπροσέξατε, τὰ πρόσωπα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον εἰς τὰς χεῖρας των σανίδας καὶ λιθάρια, θὰ εἴδατε ὅτι ἦσαν, πράγματι, πρόσωπα μαινομένων. Μήπως εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου εὑρίσκετο ὁ στρατάρχης Χάρντιγκ, διὰ νὰ μαίνωνται; Μήπως ἡ ἀστυνομία ἦτο ἡ ἀστυνομία τῆς Κύπρου, διὰ νὰ μαίνωνται; Πρέπει νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὸ εἶπον ἄλλως τε καὶ ὅταν ὡμίλησα, μετὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τοιούτου εἴδους ἐκδηλώσεις δι’ ἐμέ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθοῦν εἰς πραγματικὸν πατριωτισμόν. Διότι ὁ πραγματικὸς πατριωτισμὸς σημαίνει ἔξαρσιν, ἀλλὰ καὶ μεγαλοφροσύνην. Δὲν ἐπιτρέπεται οἱ πραγματικοὶ πατριῶται, νὰ ὑποκινοῦν τοὺς πολλούς, οἱ ὁποῖοι βεβαίως, παρασύρονται, εἰς ἐπιθέσεις ἐναντίον τῶν παιδιῶν ἐπίσης τοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα, ὡς ἀστυφύλακες, εἶναι ἐντεταλμένοι νὰ προστατεύουν τὸ κῦρος τοῦ Κράτους καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἡ ἀστυνομία εὑρέθη ἐνώπιον αὐτῆς τῆς μεγάλης καὶ φοβερᾶς ἐπιθέσεως, καὶ ἀδιάφορον ἐὰν ἐλήφθησαν ἢ ὄχι ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ προηγηθοῦν καὶ πιστεύω καὶ ἐγὼ ὅτι δὲν ἐλήφθησαν, ἦτο ἠναγκασμένη, ἐὰν δὲν ἤθελε νὰ καταλυθῇ τὸ Κράτος, νὰ ἀμυνθῇ. Θὰ κατελύετο τὸ Κράτος, ἐὰν δὲν ἠμύνετο. Τὰ μόνα μέσα, τὰ ὁποῖα εἶχε, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἦσαν τὰ περίστροφα. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν δὲν εἶχε μόνον τὰ περίστροφα ἀλλὰ καὶ προκάλυψιν πυροσβεστικῶν ἀντλιῶν ἢ ἄλλα μέσα. Ἀλλὰ αὐτὴ αὕτη ἡ ἀστυνομία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως. Οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἦσαν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐκεῖ τεταγμένοι νὰ διαφυλάξουν τὸ κῦρος τοῦ Κράτους καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξουν ἄλλως. Δι’ αὐτὸ καὶ ἡ ἀναζήτησις εὐθυνῶν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς χθές, ἀπῄτει, εἶναι ἀναζήτησις ἡ ὁποία εἶναι σχεδὸν ματαία. Καὶ ἐγὼ μάλιστα ἔχω νὰ κάμω τὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν σύστασιν, νὰ μὴ ἀναζητήσῃ εὐθύνας διὰ τὰς συγκρούσεις. Ἐὰν θέλετε, οὔτε ἀπὸ τῆς μιᾶς, οὔτε ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Ἂς ληφθοῦν εἰς τὸ μέλλον περισσότερα μέτρα ἢ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἐπέλθῃ σύγκρουσις, ἂς μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν συγκρότησιν συλλαλητηρίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑποτεθῇ ὅτι τὸ τοιοῦτον ἀπετέλει σφάλμα, καὶ δὴ οὐσιῶδες, τῆς Κυβερνήσεως, τοιαῦτα σφάλματα ἔχομεν διαπράξει ὅλοι. Δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἔχῃ ὑποπέσει, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει ἄλλων δεδομένων, τὰ ὁποῖα ἐκτιμᾷ, εἰς τοιούτου εἴδους λάθη. Καί, ὡς προεῖπον, δὲν πρέπει ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε τραγικόν, νὰ συναγάγωμεν συμπέρασμα, ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέγεθος τῆς εὐθύνης διὰ τὴν παράλειψιν τοῦ αʹ ἢ τοῦ βʹ μέτρου ἢ διὰ τὴν διάπραξιν τοῦ αʹ ἢ τοῦ βʹ σφάλματος. Ἑπομένως, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, μοῦ εἶναι ἀδύνατον ἐκ τοῦ λόγου τούτου, λόγου ὁ ὁποῖος — διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἶμαι εἰλικρινὴς— θὰ ἦτο δυνατὸν αὔριον νὰ προβληθῇ καὶ ἐναντίον μου, ἐὰν εὑρεθῶ εἰς Κυβέρνησιν, διότι πᾶς τις ἐξ ἡμῶν εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς τοιούτου εἴδους λάθη, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ νὰ καταλήξω εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως μεταβάλω στάσιν ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισε κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, τὴν 9ην Μαΐου, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψῃ τὸ συλλαλητήριον, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὁρίσῃ ὡς τόπον συγκεντρώσεως τὴν Ὁμόνοιαν. Ἡ συζήτησις, ἐὰν ἔπρεπε τὸ συλλαλητήριον νὰ γίνῃ εἰς τὴν Ὁμόνοιαν ἢ ἀλλαχοῦ, ἀποτελεῖ συζήτησιν ἀφορῶσαν τὴν προϊστορίαν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπῆρε τὴν εὐθύνην νὰ γίνῃ εἰς τὴν Ὁμόνοιαν καὶ ἔδωσε ἐντολὰς καὶ ἤλεγξε καὶ παρηκολούθησε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐντολῶν. Ἐσημειώθη χωρὶς νὰ τὸ εὔχεται, χωρὶς βεβαίως νὰ τὸ ἐπιθυμῇ, μία ἔκβασις δυσάρεστος, μία ἔκβασις τραγική. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι γεγονὸς διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν συνδεομένην μὲ τὴν στάσιν μας ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως. Εἰσέρχομαι λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ τρίτον καὶ μέγα θέμα. Ὡς προεῖπον, τὸ μέγα θέμα, ἐνῷ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τὸ προέταξεν εἰς τὸν λόγον του, ἐγὼ τὸ διαπραγματεύομαι ὡς τρίτον, ἀλλὰ τὸ θεωρῶ ὅπως καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐθνικῶς πρῶτον. Κύριοι συνάδελφοι, ἦτο φυσικὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ φέρῃ καὶ πάλιν τὸ Κυπριακόν. Δὲν συμμερίζομαι τὴν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν δυσανασχέτισιν τινῶν ἐκ τῶν ἀγαπητῶν συναδέλφων τῆς πλειοψηφίας, οἱ ὁποῖοι ἐνοχλοῦνται — αὐτὸ συμβαίνει πάντοτε μὲ τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας— διότι καὶ πάλιν οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἢ ἄλλοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως φέρουν ἕνα μέγα ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κύριοι, τὸ πρᾶγμα εἶναι φυσικόν. Πρῶτον μὲν, εἶναι φυσικὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀποτελῇ Ἀντιπολίτευσιν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀπαρνηθῇ τὸν χαρακτῆρα αὐτόν, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ἐκ τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων δεδομένος. Δεύτερον, πρόκειται περὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ μάλιστα ἐφ’ ὅσον μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐσημειώθησαν τόσον μεγάλα καὶ δραματικὰ γεγονότα, ὅπως ἡ σύλληψις τοῦ Μακαρίου καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν δύο πατριωτῶν, εἶναι φυσικὸν νὰ φέρῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ δὶς καὶ τρὶς καὶ τετράκις καὶ ἐξακολουθητικῶς καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν, νὰ τὸ ἀνεχθῶμεν καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον νὰ τὸ ἀνέχεται, ἀλλὰ καὶ νὰ τὸ ἐπιθυμῇ καὶ νὰ τὸ εὔχεται καὶ νὰ τὸ δέχεται. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι μικρὸν τὸ θέμα αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, εἶναι ἠθικῶς μέγα. Ἀλλά, ἐκτὸς τούτου συναρτᾶται μὲ τὴν ὅλην ὕπαρξιν τοῦ Ἔθνους καὶ μὲ τὴν ὅλην ἐξωτερικήν, ἂν θέλετε ὅμως καὶ ἐσωτερικὴν πολιτικὴν καὶ ζωὴν τῆς Χώρας. Ἐπομένως, πρόκειται περὶ θέματος πρώτου μεγέθους καὶ εἶναι φυσικώτατον, ὅπως εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ τὸ φέρῃ ἑκάστοτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἔφερον τὸ Κυπριακὸν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν μομφῆς, ὑπῆρξεν, ἄς μοῦ ἐπιτρέψουν νὰ εἴπω, ἀτυχής. Εὐτυχῶς τὸ ἀντελήφθησαν ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ οὐδεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὔτε ὁ κ. Μαῦρος, οὔτε ὁ κ. Τσάτσος, οὔτε οἱ ἄλλοι ἐκ τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν δὲν προέβησαν εἰς τὴν ἐπανάληψιν τοῦ ὑπαινιγμοῦ, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνεται καὶ μάλιστα οὐχὶ ὡς ἁπλῶς ὑπαινιγμός, εἰς τὴν πρότασιν μομφῆς, τοῦ ὑπαινιγμοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἔστω ἐμμέσως ὑπεύθυνος, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δύο ἀγωνιστῶν. Δυστυχῶς, εἶναι διατετυπωμένη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ πρότασις μομφῆς καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ λάθος, λάθος ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, λάθος ἐκ μέρους Ἑλλήνων πολιτικῶν ἀνδρῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱοσδήποτε καλῆς πίστεως καὶ καλῶς σκεπτόμενος καὶ ἠρέμως σκεπτόμενος νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις καὶ οἱαδήποτε ἄλλη πολιτική, ν’ ἀποτρέψῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν. Κύριοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀλλὰ νομίζω δικαιοῦμαι νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιότιμοι Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐκεῖνοι καὶ ἐγὼ καὶ οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν ἐὰν εἴμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτρέψωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δύο ἀγωνιστῶν Κυπρίων. Καὶ πρὸ τῆς ἀναλήψεως ὑπὸ τοῦ κ. Καραμανλῆ τῆς ἐξουσίας καὶ μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως τῆς πρώτης τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἡ διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ, μοιραῖον ἦτο, ἐφ’ ὅσον ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἀκολουθεῖ πεισμόνως τὴν ἰδίαν πολιτικήν, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτρέψῃ τὰ τραγικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται εἰς τὴν Κύπρον. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἔχει περιπλακῆ εἰς φαῦλον ἱστορικὸν κύκλον, εἰς τὸν φαῦλον ἱστορικὸν κύκλον τῶν βιαίων ἐνεργειῶν. Ὁ λίαν ἔμπειρος ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως, ἀλλὰ καὶ ἀπόψεως ἱστορικῶν γνώσεων σοφὸς τέως Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος τῆς Ἀγγλίας, Λόρδος Ἄττλη, εἶπε κάτι τὸ ὁποῖον λεκτικῶς πιθανὸν νὰ μᾶς θίγῃ, τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι συνυφασμένον μὲ μίαν ἱστορικὴν ἀλήθειαν, ἡ ὁποία μᾶς τιμᾷ. Εἶπεν ὅτι οἱ δύο ἀγωνισταί, οἱ ὁποῖοι ἐξετελέσθησαν, ἐφόνευσαν, ἄρα ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν τυπικὴν ἐγκλημάτησαν. Ἀλλ’ εἶπεν —καὶ αὐτὸ μᾶς τιμᾷ— ὅτι ὅπως καὶ εἰς τὴν Ἰρλανδίαν, οὕτω καὶ εἰς τὴν Κύπρον, εἶναι φυσικόν, εἶναι ἀνθρώπινον καὶ μάλιστα ἠθικῶς θεμελιωμένον, ὁ προβαίνων εἰς πράξεις βίας ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας νὰ θεωρῆται ἥρως. Καὶ ἐὰν ἐκτελεσθῇ, θὰ θεωρῆται μάρτυς. Ὁ προβαίνων, ἀντιθέτως, εἰς πράξεις βιαίας πρὸς διατήρησιν καθεστῶτος τυραννικοῦ καὶ ὅπως ἐμποδίσῃ ἕνα λαὸν νὰ ἀναπνεύσῃ τὸν ἀέρα τῆς ἐλευθερίας, ἔστω καὶ ἂν προβαίνῃ ὑπὸ μορφὴν ἀντεκδικήσεως ἢ μᾶλλον ποινικῆς ἐνεργείας, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν δύο ἀγωνιστῶν, θεωρεῖται ἐμπλακεὶς εἰς ἐγκληματικὸν φαῦλον κύκλον. Δὲν εἶπεν αὐτὰς τὰς λέξεις ὁ κ. Ἄττλη, τὰς προσθέτω ὅμως ἐγώ. Ὁ κ. Ἄττλη ἀπέφυγε νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἐγκλημάτων. Ἀλλά, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἡ ἱστορία πάντοτε χαρακτηρίζει τοὺς ἐκδηλοῦντας βίαν ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας, ἔστω καὶ ἂν φονεύσουν, ἔστω καὶ ἂν δώσουν πρῶτοι τὴν ἀφορμὴν — καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ δίδῃ τὴν ἀφορμὴν ἐκεῖνος ποὺ ἐπιθυμεῖ τὴν ἐλευθερίαν,— εἶναι μοιραῖον καὶ φυσικόν, καὶ αὐτὸ συμβαίνει πάντοτε εἰς τὴν ἱστορίαν, νὰ ἀναγνωρίζωνται ὡς μάρτυρες καὶ ἥρωες, ἐνῷ οἱ ἄλλοι εἶναι μοιραῖον ἔστω καὶ ἂν ἀναγκάζωνται νὰ ἀντιδράσουν εἰς ἐνεργείας ἀπελευθερωτικάς, λαμβάνοντες τὴν ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεώς των νὰ προβαίνουν εἰς βιαίας ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι ἐφ’ ὅσον ἔχουν τὸν χαρακτῆρα ἀφαιρέσεως τῆς ζωῆς, νὰ χαρακτηρίζωνται ὑπὸ τῆς ἱστορίας ὡς πράξεις ἐγκληματικαί. Δὲν εἶναι λοιπὸν τυχαῖον —καὶ τὸ λέγω διὰ νὰ ἀκουσθῇ ἐνδεχομένως καὶ ἔξω τῆς Ἑλλάδος, ἂν ἡ φωνή μου ἐξαρκῇ διὰ νὰ φθάσῃ ἕως ἐκεῖ— δὲν εἶναι τυχαῖον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς τύπος χαρακτηρίζει ἐγκληματικὴν τὴν ἐκτέλεσιν μιᾶς ἀποφάσεως ἑνὸς ποινικοῦ δικαστηρίου, ἐνῷ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἱστορία ποτὲ νὰ χαρακτηρίσῃ, ἔγκλημα μίαν δολοφονίαν ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Ἀγγλία καὶ ὁ Λόρδος Ἄττλη τὸ ὑπενθύμισε, προκαλέσας τοὺς Ἄγγλους καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, τὸν κ. Ἤντεν, νὰ ἐνθυμηθοῦν τὴν περίπτωσιν τῆς Ἰρλανδίας. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἶναι ἄμεσος ἡ ἐπίδρασις αὕτη τῶν λόγων τοῦ Λόρδου Ἄττλη. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω, γνωρίζω θετικὰ ὅτι δὲν θὰ εἶναι. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἔχει περιπλακῆ εἰς φαῦλον κύκλον βιαίων ἐνεργειῶν καὶ φοβοῦμαι ὅτι πρέπει νὰ ἀναμένωμεν ἔτι βιαιοτέρας ἐνεργείας. Ἀλλ’ ὅσον βιαιοτέρα καθίσταται ἡ ἱστορία εἰς βάρος τῶν Ἑλλήνων τῆς Κύπρου, τόσον σταθερωτέρα πρέπει νὰ καθίσταται, ἀλλὰ καὶ ἠρεμωτέρα καὶ βασιζομένη ἐπὶ ἱστορικῆς σωφροσύνης ἡ πολιτεία ἡμῶν, κατὰ κύριον λόγον τῆς Κυβερνήσεως, ἡμῶν ὅλων ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Τί ἀπαιτεῖται, λοιπόν, κύριοι; Σαφήνεια σκοποῦ. Νὰ γνωρίζωμεν τί ἐπιδιώκομεν. Ἠρεμία εἰς τὴν σταθερὰν ἐπιδίωξιν τοῦ σκοποῦ. Νὰ ἐρευνῶμεν, ἑπομένως, τὰ μέσα κατὰ τρόπον σώφρονα καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν ὡρισμένων συνθηματικῶν καταστάσεων. Καί, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἐὰν πράξωμεν τοῦτο —καὶ τὸ πράττομεν καὶ τὸ πράττει ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὸ ἔπραττε καὶ τμῆμα τοὐλάχιστον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐὰν ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν— εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ οἱ Κύπριοι ἀδελφοί μας θὰ αἰσθανθοῦν ὅτι ἡ συμπαράστασίς μας δὲν εἶναι νευρασθενική, ἀλλὰ θετικὴ καὶ ἐξ ἄλλου ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐδῶ εἰς τὴν χώραν θὰ καθοδηγηθῇ, διότι ἔχει ἀνάγκην καθοδηγήσεως. Ὁ λαὸς αἰσθάνεται, ἡμεῖς εἴμεθα τεταγμένοι νὰ σκεπτώμεθα. Καὶ νὰ αἰσθανώμεθα, ἀλλὰ καὶ νὰ σκεπτώμεθα καὶ νὰ δίδωμεν τὸν τόνον. Ἡ Κυβέρνησις, νομίζω, ὅτι ἐν μέρει τὸν ἔδωσε καὶ τὸν δίδει. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν τὸν δίδει πάντοτε, ὅπως θὰ τὸ ηὐχόμην ἐγώ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγένετο —καὶ ἐγένετο ἐπανειλημμένως— λόγος περὶ πλειοδοσίας καὶ μειοδοσίας. Ἤδη αὗται αἱ διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἡ Ἀντιπολίτευσις παρέλαβε καὶ υἱοθέτησε καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ἐν τῇ Βουλῇ εὑρισκόμενος, αὐταὶ αἱ διατυπώσεις κακαί, ἐμποδίζουν τὴν προβολὴν τῆς ἑνότητος τῆς βουλήσεως τοῦ Ἔθνους, ὡς πρὸς τὸ Κυπριακόν. Δὲν ὑπάρχουν, οὔτε εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπιτετραμμένον νὰ ὑπάρχουν, μειοδόται καὶ πλειοδόται μεταξὺ πραγματικῶν Ἑλλήνων. Ἅπαντες ἐπιθυμοῦμεν οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκόμενοι, καὶ ἅπαντες οἱ ὀρθοφρονοῦντες Ἕλληνες — καὶ αὐτοὶ ἀπαρτίζουν τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ—ἐπιθυμοῦμεν τὴν ταχίστην δυνατὴν πραγματοποίησιν τοῦ μεγάλου πόθου μας, τοῦ πόθου τοῦ Ἔθνους, τοῦ πόθου τῶν Κυπρίων, δηλαδὴ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, εἰ δυνατόν, αὔριον τὸ πρωΐ. Ἅπαντες τὸ ἐπιθυμοῦμεν καὶ τὸ εὐχόμεθα, ἅπαντες τὸ ἐπιδιώκομεν. Καὶ πρὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας τοῦ 1946–1950, εἶχε διατυπωθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, τὸ 1947, ἡ εὐχή, ἡ σχετικὴ μὲ τὴν Κύπρον, ἀπὸ τῶν χειλέων τοῦ ἀειμνήστου Μαξίμου ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας μετείχομεν, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ ὑπὸ τὸν κ. Γονατᾶν Κόμμα, ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ κ. Βενιζέλος, ὁ κ. Ζέρβας, ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς καὶ ἐγώ. Εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ συμμοριτοπολέμου, διετυπώσαμε τὴν εὐχήν, βεβαίως ἁπλῆν εὐχήν, διότι ὀρθῶς ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων περὶ ἐπικαιρότητος ὡρισμένων ἐθνικῶν ὑποθέσεων. Δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ 1947 νὰ διατυπώσωμεν τὴν ἀξίωσιν, ἀλλὰ ἔχει σημασίαν ὅτι διετυπώθη ἡ εὐχή. Καὶ ἐὰν δὲν ἤμην δράστης ὡρισμένης ἄλλης ἐνεργείας, σημειωθείσης κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1942, ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἐδῶ εὑρίσκετο ὑπὸ κατοχὴν καὶ ἐγὼ ἤμην ἀντιπρόεδρος τῆς ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ Κυβερνήσεως, διαφυγὼν ἐξ Ἑλλάδος, ὀλίγους προηγουμένως μῆνας, ἐὰν δὲν ἀφεώρα ἡ περίπτωσις ἐμὲ προσωπικῶς, θὰ προέβαινον καὶ εἰς ἀποκαλύψεις σχετικὰς μὲ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1942, θὰ ἀνεγίνωσκον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν πράττω καὶ δὲν θὰ πράξω, τηλεγράφημά μου, ὡς Ἀντιπροέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νῦν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἀγγλίας κ. Ἤντεν, τηλεγράφημα ἐκ Καΐρου τῆς 17ης Δεκεμβρίου τοῦ 1942, ὅπου γίνεται μνεία τῆς Κύπρου καὶ τῆς Βορείου Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι, δὲν τὸ εἶπον διὰ νὰ δεχθῶ χειροκροτήματα, διότι τὸ νὰ διατυπώνῃ εὐχάς, ἐπιθυμίας, ἀξιώσεις, δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τιμᾷ ἰδιαιτέρως ἕνα πολιτικόν. Ἕνα πολιτικὸν κυρίως, τιμᾷ τὸ νὰ κατορθώνῃ ἐμπράκτως κάτι. Καὶ ὁ ρεαλισμὸς καὶ οὐχί, ὅπως ἐτόνισεν ὁ κ. Παπανδρέου ὁ ἰδεαλισμός, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν πολιτικὴν μιᾶς Κυβερνήσεως, τὴν πολιτικὴν οἱουδήποτε ἐξ ἡμῶν. Χθές, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Μαῦρος, εἶπε κάτι, τὸ ὁποῖον υἱοθετῶ πλήρως, διότι πολλὰ εἶπον οἱ κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ υἱοθετήσωμεν. Εἶπε κάτι, τὸ πολὺ ὀρθόν, ὁ κ. Μαῦρος, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Καραμανλῆς, εἰς τὸ ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου, τὸ ὁποῖον ἐπέδωσεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἀπῄτει τὴν ἄμεσον, αὐτοστιγμεί, ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ ἦρε μίαν μεγάλην νίκην, ἀπὸ ἀπόψεως δημαγωγικῆς καὶ θὰ ἐζητωκραύγαζον ἅπαντες. Τὸ εἶπε χθὲς ὁ κ. Μαῦρος.....

§39Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπε δημαγωγικῆς.

§40Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπε δημαγωγικῆς. Εἶπεν ὅτι θὰ ἦρε νίκην πολιτικὴν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν ἐντυπώσεων, καὶ δι’ αὐτὸ τὴν ὀνομάζω δημαγωγικήν. Καὶ θὰ ἦρε πράγματι νίκην. Ὅ,τι, ὅμως, γνωρίζει ὁ κ. Μαῦρος, γνωρίζομεν καὶ ὁ κ. Καραμανλῆς καὶ ἐγὼ καὶ ὅλοι μας. Γνωρίζομεν, δηλαδή, ὅτι τοιαῦται φράσεις λεγόμεναι ἠλεκτρίζουν καὶ ἐνθουσιάζουν. Τὸ ἱστορικὸν ὅμως ἀποτέλεσμα, μηδέν. Διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀξιώσωμεν αὔριον τὸ πρωΐ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιάθεσις, διὰ νὰ θεωρήσωμεν τὸν ἑαυτόν μας ὡς ἐκπληρώσαντα τὸ ἐθνικόν του χρέος. Δὲν εἴμεθα δημοσιογράφοι διὰ νὰ ἐκφράσωμεν ἁπλῶς τὴν εὐχὴν ἢ τὴν ἀπαίτησίν μας, εἴμεθα πολιτικοὶ ἄνδρες, ἔχοντες ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ μέσα. Ὁ δημοσιογράφος ἐκφράζει τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ, ἐνσαρκώνει τὴν βούλησιν τοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ ἐπιδιώκῃ καὶ νὰ ἀπαιτῇ τὸ τέρμα. Ἡμεῖς πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰς βαθμίδας, τὴν μετάβασιν, τὰ στάδια. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐπανειλημμένως ὡμίλησεν εἰς τὸ παρελθόν, περὶ τῆς κοινῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἐχαράχθη τὸν Αὔγουστον τοῦ 1955 καὶ ἐθεώρησεν ὡς κύριον σημεῖον τῆς κοινῆς αὐτῆς πολιτικῆς, ὡς τὴν σπονδυλικὴν στήλην αὐτῆς τῆς κοινῆς πολιτικῆς, τὸ αἴτημα τῆς τακτῆς, ἐντὸς εὐλόγου χρόνου, προθεσμίας, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως. Κύριοι, δὲν νομίζω, ὅτι καὶ ἡ ἀξίωσις αὐτή, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, θὰ ἦτο ρεαλιστική. Θὰ ἦτο ὀλιγώτερον κτυπητὴ καὶ θὰ προεκάλει ὀλιγώτερα χειροκροτήματα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ προεκάλει ἕνα ὑπόμνημα τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀπῄτει αὐτοστιγμεὶ τὴν παράδοσιν τῆς Κύπρου εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ αὐτὴ θὰ ἦτο ἄνευ ἀποτελέσματος. Ὑποθέσατε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὴν 5ην Δεκεμβρίου περιελάμβανε τὴν φράσιν αὐτὴν εἰς τὸ ὑπόμνημα. Κατὰ ποῖον τρόπον καὶ μέχρι ποίου σημείου θὰ ἦτο διαφορετικὴ ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων, ἐὰν εἶχε περιληφθῆ ἡ φράσις αὐτή; Αἱ φράσεις, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, δὲν προκαλοῦν γεγονότα. Αὐτό, πρέπει μιὰ γιὰ πάντα νὰ τὸ κατανοήσωμεν. Ἡ φράσις μάλιστα αὐτή, περὶ τακτῆς προθεσμίας, πιθανὸν νὰ ἦτο καὶ παγίς. Δι’ αὐτό, ἐγὼ θὰ τὴν ἀπέκρουα, δὲν θὰ τὴν ἐδεχόμην, ἐκτὸς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐντὸς 6 μηνῶν, ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύο τὸ πολὺ ἐτῶν. Θὰ τὴν ἀπέκρουα, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ 5 ἢ 7 ἐτῶν. Τοὺς λόγους σᾶς τοὺς ἀνέπτυξεν ὁ ἀγαπητὸς ἐκ Κύπρου καὶ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος, ὁ κ. Λοϊζίδης, ὁ ὁποῖος μάλιστα προσέθεσε — θὰ τὸ ἐνθυμῆσθε, κύριοι — ὅτι δὲν εἶναι ἰδική του γνώμη μόνον, ἀλλ’ ὅτι εἶναι καὶ ἡ γνώμη τῆς Ἐθναρχίας καὶ τῶν ἀγωνιζομένων Κυπρίων, ὅτι ἡ τακτὴ προθεσμία οὐδεμίαν ἔχει οὐσιώδη σημασίαν. Τί ἔχει οὐσιώδη σημασίαν; Οὐσιώδη σημασίαν ἔχει ἢ μᾶλλον θὰ εἶχεν, ἐὰν ζητοῦντες ἐπετυγχάνομεν καὶ νομίζω, ὅτι ἐμμένοντες εἰς αὐτό, θὰ ἐπιτύχωμεν τελικῶς τὴν χορήγησιν τῆς πλήρους αὐτοκυβερνήσεως. Πῶς καὶ διὰ ποίων μεθόδων. Τὴν αὐτοδιάθεσιν τάσσεται καὶ καλεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ, νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία εἶναι συνυφασμένη μὲ τὰς βάσεις τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Ἄλλωστε, εἰς τὸν ΟΗΕ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφύγῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν αὐτοκυβέρνησιν. Ἡ αὐτοκυβέρνησις ἀποτελεῖ θέμα ἐσωτερικὸν μεταξὺ Κυβερνήσεως Βρεττανικῆς καὶ Κυπρίων. Τὴν αὐτοδιάθεσιν, λοιπόν, εἶναι ὑποχρεωμένη καὶ πρέπει νὰ ἀπαιτήσῃ, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα ἐθνικὸν καὶ ἠθικὸν αἴτημα. Τὸ δεύτερον δέ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τὴν ἄμεσον, εἶναι ἡ αὐτοκυβέρνησις. Ποῖος ἔπρεπε νὰ εἶναι διαχειριστὴς τοῦ θέματος τῆς αὐτοκυβερνήσεως; Ἐπιτρέψατέ μου νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτό, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, μὲ διακόψει.

§41Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἴπατε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπεκαλέσθην τὸν ἰδεαλισμόν, ὡς κατευθύνουσαν γραμμὴν τῆς πολιτικῆς. Καὶ εἶναι βέβαιον. Προσέθεσα, ὅμως, ὅτι οὐδέποτε εἰς τὰ ἱστορικὰ «ὄχι» τοῦ Ἑλληνισμοῦ, κατ’ εὐτυχῆ σύμπτωσιν, οἱ κίνδυνοι ἦσαν ὀλιγώτεροι καὶ αἱ ἐλπίδες περισσότεραι. Ἑπομένως, ὄχι μόνον ὁ ἰδεαλισμὸς ἀλλὰ καὶ ὁ ρεαλισμὸς ὑπαγορεύει σήμερον τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀγῶνος.

§42Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ἔννοια τῶν λόγων σας καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν προβαίνετε εἰς μίαν διατύπωσιν συνθετικήν, ἡ ὁποία ἀποδίδει πλήρως ὅσα ἐκτενῶς εἴχατε ἀναπτύξει. Κύριοι συνάδελφοι, ἔθεσα πρὸ ὀλίγου ἕνα ἐρώτημα.

§43Σ. ΛΟΪΖΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ γίνῃ καμμία παρεξήγησις καὶ λυποῦμαι διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοδιαθέσεως. Τὸ κάμνω διότι κατὰ σύμπτωσιν, τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτούς, τοὺς χρησιμοποιεῖ τὸ «Νταίηλυ Τέλεγκραφ» καὶ δὴ ὁ ἀνταποκριτής του ἐν Ἀθήναις, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε μὲ Τοῦρκον ἁρμόδιον, ὁ ὁποῖος ἔχει γνώμην ἐπὶ τῆς στάσεως τῆς Τουρκίας εἰς τὸ Κυπριακόν. Κατ’ ἀρχὴν βασικὸν αἴτημα ὅλων τῶν Κυπρίων, περισσότερον δὲ παντὸς ἄλλου, ἐμοῦ, ἴσως ὡς τοῦ πλέον ἀδιαλλάκτου, εἶναι ἡ αὐτοδιάθεσις, τὸ τονίζω κατηγορηματικῶς, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ πᾶσα παρεξήγησις καὶ ἐκμετάλλευσις. Ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, ὅταν ὁ Ἐθνάρχης μας, ἔκαμεν ἕνα ὡρισμένον ἑλιγμόν, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἀνεμετρήσαμεν τὰς εὐθύνας μας καὶ τὴν Κυπριακὴν κατάστασιν διὰ νὰ ἰδοῦμεν ποῦ βγαίνομεν μὲ αὐτὸν τὸν ἑλιγμὸν. Καὶ τότε μὲ πᾶσαν ἐπιφύλαξιν, διατηροῦντες τὴν ἀρχὴν τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἐσκέφθημεν, οἱ Κύπριοι ἀγωνισταί, κάτι τὸ ὁποῖον εἶπε καὶ ὁ Τοῦρκος εἰς τὸν Ἄγγλον ἀνταποκριτὴν καὶ τὸ βλέπω τώρα εἰς τὸ σημερινὸν «Νταίηλυ Τέλεγκραφ». Λέγει ἐπὶ λέξει: «Κύριοι, προσέξατε. Ὅταν οἱ Κύπριοι ἐζήτησαν αὐτοκυβέρνησιν, ὅπως τὴν ἐζήτησαν, αὐτό, ἦτο ἄμεσος αὐτοδιάθεσις, διότι ὅπως εἶπεν ὁ κ. Λοϊζίδης, ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὁ κ. Λοϊζίδης, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ σύμβουλος τοῦ Ἐθνάρχου, ζητοῦντες οἱ Κύπριοι πλήρη αὐτοκυβέρνησιν, μὲ ἀστυνομίαν εἰς τὰ χέρια των καὶ τελωνεῖα εἰς τὰ χέρια των, τότε θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιτύχουν ὅποτε θέλουν τὴν αὐτοδιάθεσιν». Παρατηρεῖ δὲ σχετικῶς: «Τί ἐννοεῖ λέγων ὁ κ. Λοϊζίδης αὐτά; Ἐννοεῖ τὸ φυσικώτερον τῶν πραγμάτων, ὅτι ὅταν θὰ ἔχουν πλήρη αὐτοκυβέρνησιν, ἀστυνομίαν καὶ τελωνεῖα εἰς τὰ χέρια των, θὰ γεμίσουν πολὺ γρήγορα τὴν Κύπρον μὲ ὅπλα καὶ θὰ πάρουν ὅποτε θέλουν τὴν αὐτοδιάθεσιν». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ὅτι αἴτημά μας εἶναι νὰ ἐπιτύχωμεν ἀμέσως τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἀλλὰ καὶ ὁ ἑλιγμὸς ἐκεῖνος θὰ μᾶς ὡδήγει ἐκεῖ ὅπου θέλομεν.

§44Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεξηγήσατε πλήρως τὴν ἄποψίν σας κ. Λοϊζίδη. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν σας πρὸ ἑβδομάδων, εἴχατε ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν κάμει σχετικὸν ὑπαινιγμόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἔθεσα πρὶν ἢ μὲ διακόψῃ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ἀκόλουθον ἐρώτημα, Ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν, καὶ μέχρις ὅτου συνέλθῃ ὁ ΟΗΕ, τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀντικείμενον διαπραγματεύσεων καὶ ἐπιδιώξεων δι’ ὅλων τῶν μέσων, ἦτο ἡ πλήρης αὐτοκυβέρνησις, ποῖος ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ φορεὺς τῆς διαπραγματεύσεως. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει περιπέσει, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, εἰς μίαν περίεργον καὶ ἀπίθανον —διότι εἶναι τόσον εὐφυεῖς οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὥστε δὲν τὸ ἀνέμενον— ἀντινομίαν. Κατηγοροῦν ὅπως λέγουν, τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου—τὴν κυρίαν εὐθύνην τὴν εἶχον ἐγώ, δι’ αὐτό— διότι ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Λονδῖνον. Ἐπανέλαβε τὴν κατηγορίαν αὐτήν, ὁ κ. Θεμιστοκλῆς Τσάτσος. Τὴν ἐπανέλαβε κατὰ τρόπον ἔντονον χθὲς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Δὲν θὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα. Ἀπήντησα κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ καταπονήσω τὴν Βουλήν. Δύνασθε ἂν ἐνδιαφέρεσθε νὰ ἀναγνώσετε εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ τότε λεχθέντα καὶ τὴν στιχομυθίαν, ἡ ὁποία ἐσημειώθη μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐμοῦ τότε, ἐξ ἀφορμῆς αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἐὰν ὅμως ὑπετίθετο ὅτι ἔχει δίκαιον ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ συγκεκριμένως, ὁ κ. Παπανδρέου, καὶ ὁ κ. Θ. Τσάτσος, ὁ ὁποῖος ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὡμίλησε χθές, ἐὰν ὑπετίθετο ὅτι ἔχει δίκαιον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν οἱανδήποτε συνάντησιν μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Τουρκίαν, τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ; Ἔπρεπε ν’ ἀρνηθῶμεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καλουμένη εἶναι ἁρμοδία διεθνῶς νὰ ὁμιλήσῃ περὶ θέματος ἀφορῶντος μίαν ἀποικίαν τῆς Ἀγγλίας; Θὰ ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ ἀναγνωρίσωμεν ἆρά γε ὡς θεμιτὸν ἱστορικῶς τὸ ἀποικιακὸν καθεστὼς τῆς Κύπρου; Καὶ μόνον διὰ νὰ σταματήσῃ διεθνῶς συνδυαζομένη ἡ ἔννοια τῆς ἀποικίας μὲ τὸ ὄνομα τῆς Κύπρου ἔπρεπε νὰ μεταβῶμεν. Ἀλλὰ ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι διεπράξαμεν σφάλμα. Διατί κατηγοροῦν, οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν Κυβέρνησιν, διότι μετὰ τὸν Ὀκτώβριον ἔπαυσεν ἡ ἰδία νὰ προβαίνῃ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ συμπαρεστάθη εἰς τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν ὡς διαπραγματευτὴς ἀνέλαβεν αὐτὸς οὗτος ὁ Μακάριος, αὐτὸς οὗτος ὁ Ἐθνάρχης; Συμφώνως πρὸς τὴν ἄποψιν ἀκριβῶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ ἔπρεπεν ὁ Ἐθνάρχης καὶ οὐχὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ συζητήσῃ μὲ τὴν Ἀγγλίαν ἐπὶ τῶν διαφόρων φάσεων τῆς ἐξελίξεως τοῦ Κυπριακοῦ. Συμφώνως μὲ τὴν ἄποψιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἀρκῆται εἰς τὴν ρητορικὴν προβολὴν τῆς φράσεως «τακτὴ προθεσμία ἐντὸς εὐλόγου χρόνου». Φαντασθῆτε, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠρκεῖτο εἰς αὐτὴν τὴν ρητορικὴν προβολὴν καὶ ἡ Βρεττανικὴ Κυβέρνησις δὲν προέβαινε εἰς ἀποδοχὴν αὐτῆς τῆς ἀπόψεως. Φυσικὸν δὲν ἦτο ὁ Μακάριος νὰ ἀρχίσῃ διαπραγματεύσεις ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐδέχετο; Αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πολιτικῆς τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ἐκαλοῦντο ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου νὰ κυβερνήσουν, θὰ ἔλεγον μίαν φράσιν, θὰ προέβαλον τὴν φράσιν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἐδέχετο χειροκροτήματα, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο μηδέν. Καὶ ὁ Μακάριος θὰ ἦτο ὑποχρεωμένος ὁπωσδήποτε νὰ διαπραγματευθῇ. Ἀλλά, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, τὸν Ὀκτώβριον ἦτο καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ὑποχρεωμένος νὰ πράξῃ τοῦτο ὁ Μακάριος, διότι εἶχεν ἀποτύχει ἡ διάσκεψις τοῦ Λονδίνου. Μετὰ τὴν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου καὶ τὰ γεγονότα τοῦ Σεπτεμβρίου εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ Σμύρνην ἐζήτει τάχα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἀγγλίαν; Νομίζω ὄχι. Διότι ἡ ἀξιοπρέπεια ἡ Ἑλληνικὴ ἐπέβαλλεν ἀποχὴν ἀπὸ οἱασδήποτε διαπραγματεύσεις κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν. Ἐφ’ ὅσον ἡ ὑποδοχὴ τῆς ὁποίας ἔτυχεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν Λονδίνῳ τὸν Αὔγουστον ἦτο οἵα ἦτο καὶ ἐφ’ ὅσον πρὸς τὴν διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου συνυφάνθησαν τὰ δραματικὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Σμύρνης δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν καὶ νὰ ζητήσῃ ὅπως ἐπαναληφθοῦν αἱ διαπραγματεύσεις. Δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιδείξῃ προθυμίαν. Ἐὰν ἐπεδείκνυε κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν προθυμίαν, τότε ἀκριβῶς θὰ εἶχε δικαίωμα ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐπικρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐπιτεθῇ ἐναντίον της. Ἀλλὰ ἐνῷ δὲν ἐπέδειξε προθυμίαν διότι ἀνέμενε βήματα ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὁ Μακάριος εἶχεν ἤδη ἐπαφὴν μὲ τὸν Στρατάρχην Χάρντιγκ καὶ εἶχον ἀρχίσει αἱ διαπραγματεύσεις. Θὰ ἠθέλατε ἀξιότιμοι κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ εἴπῃ ὁ κ. Καραμανλῆς καὶ ὁ κ. Θεοτόκης εἰς τὸν Μακάριον νὰ σταματήσῃ διὰ νὰ ἀρχίσωμεν ἡμεῖς διαπραγματεύσεις; Αὐτὸ ἔπρεπε τάχα νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὤφειλε καὶ ἠδύνατο ἐκείνην τὴν στιγμήν. Δυστυχῶς αἱ δυνατότητες μιᾶς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἀπεριόριστοι, ὅπως εἶναι ἀπεριόριστοι αἱ φράσεις ποὺ διατυπώνομεν ὅταν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ἐκεῖνο ὅπερ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ. Εἶπε: «Θὰ συμπαρασταθῶ εἰς τὴν προσπάθειάν σου. Προχώρησε εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν καὶ θὰ εὑρεθῶ πλησίον σου καὶ θὰ ὑποστηρίξω οἱανδήποτε ἄποψιν τὴν ὁποίαν σὺ ὡς Ἐθνικὸς ἡγέτης τῶν Κυπρίων, ἐν συνεννοήσει ἄλλως τε μὲ τοὺς ἀγωνιζομένους Κυπρίους, ἐν ἐπαφῇ μαζί των, θὰ διατυπώσῃς καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ καταλήξῃς». Κύριοι συνάδελφοι, παίζομεν ὀλίγον μὲ τὰς λέξεις. Καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἐθνικοῦ ζητήματος δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παίζωμεν μὲ τὰς λέξεις. Λέγομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετετόπισε τὸν φορέα τῶν διαπραγματεύσεων. Λέγει, δηλαδή, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἐνῷ φορεὺς —καὶ θὰ ἦτο εὔκολον δι’ ἐμὲ νὰ τὸ υἱοθετήσω διότι θὰ ἐκολάκευεν ἐμὲ ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Στρατάρχου Παπάγου— ἐνῷ φορεὺς τοῦ Κυπριακοῦ ἦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὁ κ. Καραμανλῆς μετέβαλε τὴν ὅλην σκηνοθεσίαν καὶ φορεὺς ἐγένετο, ὁ Κυπριακὸς λαός, διὰ τοῦ Ἐθνάρχου του Κύριοι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ διαφορετικά, τὸν Νοέμβριον. Καὶ ἐκτὸς τούτου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι τεταγμένη νὰ ἀποτελέσῃ τὸν φορέα τῆς μεγάλης διεκδικήσεως, τῆς αὐτοδιαθέσεως ἐνώπιον τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης καὶ συγκεκριμένως εἰς τὸν ΟΗΕ. Τὸν φορέα καὶ τὸν διαπραγματευτὴν ἐπὶ τοῦ μεταβατικοῦ σταδίου, τῆς αὐτοκυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἴσως καὶ ἐπιτετραμμένον νὰ ἀποτελέσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει καταθέσει πρὸ πολλοῦ προσφυγὴν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., προσφυγὴν ἀναφερομένην εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Τὸ θέμα τῆς αὐτοκυβερνήσεως, ἐὰν ἐκαλεῖτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τῆς Βρεττανικῆς νὰ τὸ συζητήσῃ, θὰ τὸ συνεζήτει, ὅπως τὸ συνεζήτησεν ἐν Λονδίνῳ τὸν Αὔγουστον ὁ τότε συνάδελφός μου, κ. Στεφανόπουλος. Ἀλλὰ νὰ προκαλέσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συζήτησιν δὲν ἔχει, ἂν θέλετε καὶ ἀπὸ τυπικῆς ἀπόψεως διεθνοῦς δικαίου, νομιμοποίησιν. Νομιμοποίησιν ἔχομεν νὰ ζητοῦμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν. Νομιμοποίησιν ἔχουν οἱ Κύπριοι νὰ διαπραγματευθοῦν τὴν αὐτοκυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ οὐχὶ τὴν θέσιν των εἰς τὴν οἰκογένειαν τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν, ἀλλὰ τὴν σχέσιν των πρὸς τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι νομίζω, ὅτι γίνεται παιγνίδι μὲ τὰς λέξεις, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ γίνεται. Ὅπως γίνεται τὸ παιγνίδι τῶν λέξεων τὸ ἀπαράδεκτον δι’ ἐμὲ «μειοδοσία — πλειοδοσία», ἔτσι γίνεται καὶ τὸ παιγνίδι τῶν λέξεων: «Φορεὺς τῆς διαχειρίσεως ἔπαυσε νὰ εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ εἶναι ὁ Μακάριος», δὲν εἶναι πλέον, ἀλλὰ ἦτο μέχρι τῆς συλλήψεώς του. Κύριοι συνάδελφοι, τρία εἶναι τὰ στάδια, τρεῖς εἶναι οἱ δρόμοι ἐνώπιόν μας. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διετύπωσε τὴν ἄποψίν του ὡς πρὸς τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐνώπιόν μας. Ἐγὼ θὰ τὴν διατυπώσω κάπως διαφορετικὰ καὶ μὲ ἐλαχίστας λέξεις: Πρώτη εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν —ἀσχέτως εἰδικωτέρων διαφορῶν εἰς τὴν διαχείρισιν— ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ καὶ μέχρι σήμερον ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν θὰ ἠκολούθει μὲ εὐτυχεστέραν —ἂς παραδεχθῶμεν ἀφοῦ τὸ θέλουν— διαχείρισιν εἰς τὰς λεπτομερείας τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ Κόμμα τῆς Φ.Δ.Ε. καὶ ὁ κ. Τσαλδάρης. Δὲν νομίζω ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι κύριοι, θὰ συνεφώνουν μὲ τὴν γραμμὴν αὐτήν, διότι δὲν ὑπάρχει φυσικὰ ἑνότης εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ γραμμὴ αὐτὴ τί λέγει; Ἡ γραμμὴ αὐτὴ ἀπαιτεῖ διεκδίκησιν τῆς αὐτοδιαθέσεως, συνδυασμένην μὲ παραμονὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν ἐλεύθερον κόσμον, ἄρα καὶ εἰς τὸ Ν.Α. Τ.Ο.—Ἀνέπτυξε τὴν ἄποψιν αὐτὴν πρὸ ἐμοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἑπομένως περιττεύει νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ τὰ αὐτά. Ἡ δευτέρα γραμμὴ εἶναι ἡ ἐγκατάλειψις ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου εἴτε διὰ νὰ μείνῃ ἡ Ἑλλὰς μόνη εἰς μίαν ζώνην δῆθεν οὐδετέραν μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως, μεταξὺ ἐλευθέρου κόσμου καὶ ἐρυθροῦ ὁλοκληρωτισμοῦ, εἴτε διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸν ἀνατολικὸν κόσμον ἂν ὄχι ἀμέσως, βαθμιαίως. Ἡ τρίτη, τὴν συνεζήτησεν ἀπόψε καὶ τὴν ἀπέκρουσε διὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὀρθῶς τὴν ἀπέκρουσεν, ἀλλὰ ἐνόμισεν ὅτι ἀποκρούων αὐτὴν κτυπᾶ τὸν κ. Καραμανλῆν, ἀλλὰ πλανᾶται εἰς αὐτό, ἡ τρίτη γραμμὴ εἶναι ὁ συμβιβασμός, δηλαδή, κατ’ οὐσίαν ἡ παραμέρισις τοῦ Κυπριακοῦ ἐπί τινα χρόνον. Ἐκτὸς τῆς γραμμῆς, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑπάρχει ἄλλη ὁδός, παρὰ μόνον ἡ ἐγκατάλειψις ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ἢ ἡ ἐγκατάλειψις ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Αὐτὰ τὰ δύο ἀποτελοῦν γραμμήν. Ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ ἐλευθέρου κόσμου ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ἀποτελεῖ γραμμήν, γραμμὴν πρὸς τὴν ὁποίαν πλήρως διαφωνῶ, γραμμὴν ἀντικειμένην καὶ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς παραδόσεις καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἐν πάσῃ περιπτώσει, γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἀποκρούομεν ἀπολύτως. Τὴν συζητοῦμεν ὅμως διὰ νὰ τὴν ἀποκρούσωμεν, διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι — καὶ προθύμως ὑποχρεωμένοι— ἐν ὀνόματι, δημοκρατίας νὰ συζητοῦμεν καὶ τὰ μᾶλλον παράδοξα καὶ τὰ μᾶλλον ἀντικείμενα εἰς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Ἡ ἄλλη γραμμή, εἶναι ἡ γραμμὴ τῆς ἐγκαταλείψεως τοῦ Κυπριακοῦ. Διότι ὁ κ. Παπανδρέου, ὁμιλῶν περὶ συμβιβασμοῦ καὶ κατηγορῶν τὴν Κυβέρνησιν, ὡς συμβιβαστικήν, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, κατ’ οὐσίαν ὑπαινίσσεται προθέσεις ἐγκαταλείψεως. Ἡ ἐγκατάλειψις δὲν εἶναι νοητή. Ἐὰν τὸ πρῶτον, ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ ἐλευθέρου κόσμου, θὰ ἀπετέλει ἄρνησιν τῆς Ἑλλάδος, ἑπομένως ἀπάρνησιν τῆς Ἑλλάδος, τὸ δεύτερον θὰ ἀπετέλει προδοσίαν ἀπέναντι τῶν ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν μας, τῶν ὁποίων ὁ ἀγὼν εἰσῆλθεν εἰς στάδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει συμβιβασμοὺς εἰς βάρος τοῦ αἵματος ποὺ χύνουν. (Χειροκροτήματα). Καὶ θὰ ἀπετέλει, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ρεαλιστικῆς, ἐγκατάλειψιν ἐθνικοῦ αἰτήματος, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἔστω καὶ ἂν πρόκειται ἡ διεκδίκησίς του νὰ περάσῃ ἀπὸ πολλὰ ἀκόμη δυσχερῆ στάδια, ὅμως θὰ ὁδηγηθῇ, γρήγορα ἢ ἀργά, εἰς αἴσιον πέρας. Κύριοι συνάδελφοι, πᾶν ὅ,τι δὲν εἰσέρχεται εἰς μίαν ἐκ τῶν δύο αὐτῶν κατηγοριῶν πολιτικῆς θὰ θεωρῆται πάντοτε ὑπὸ τῶν εὑρισκομένων ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως —καὶ συμφωνούντων κατὰ βάσιν μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως — ὡς μειοδοσία. Διότι εἰς τὴν μέσην εὑρίσκεται αὐτὴ ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ὁποίαν συνιστᾷ καὶ ὁ κ. Παπανδρέου. Μέση εἶναι ἡ μὴ ἐγκατάλειψις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἀποτελοῦντες τὴν πλειονότητα τῶν ἐλευθέρων χωρῶν, μᾶς ἐγκαταλείπουν. Ἀλλ’ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους, ἐν ὀνόματι τῶν παραδόσεών μας, νὰ μὴ ἐγκαταλείψωμεν οὔτε κἂν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐγκαταλείπουν. Αὐτὴ εἶναι μεγάλη στιγμὴ τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἡ στάσις μας αὐτὴ ἐὰν ἐγίνετο συνειδητὴ ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, διατυπουμένη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὄχι μόνον ὑπ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ μεγάλου μας διὰ τὴν Κύπρον αἰτήματος. Διότι αὐτὸ ποὺ σᾶς εἶπα πρίν, αὐτὸ θὰ συνεκλόνιζε καὶ θὰ συνεκίνει τὴν μεγάλην μᾶζαν τῶν ἁγνῶν δημοκρατῶν, οἱ ὁποῖοι ζοῦν εἰς τὰς Ἡνωμ. Πολιτείας, θὰ συνεκίνει καὶ μεγάλην μᾶζαν ἁγνῶν δημοκρατῶν ζώντων εἰς τὴν Μεγ. Βρεττανίαν καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν τότε νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐξέλιξις, τὴν ὁποίαν ὅλοι εὐχόμεθα. Ἀλλὰ μὲ τὰς ἀντιρρήσεις, μὲ τὴν δικονομικὴν συνεχῶς ἐπὶ θεμάτων, ὅπως τὸ θέμα τῆς τακτῆς προθεσμίας διαφωνίαν, μὲ τὴν ἀναγωγὴν τοῦ θέματος, εἰς θέμα πολιτικῶν ἀντεγκλήσεων, καὶ οὐχὶ εἰς θέμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε ὅλους νὰ ἑνώσῃ εἰς μίαν ἑνιαίαν προσπάθειαν σοβαράν, σώφρονα, ἀλλὰ καὶ ἀποφασιστικήν, διὰ τῆς ἀναγωγῆς τοῦ θέματος εἰς θέμα ἀντεγκλήσεων, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπηρετοῦμεν καλῶς τὴν μεγάλην Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ἄρα καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους.

§45Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶπε καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων πρὸ ὀλίγου. Ἡ αἰτίασις, ἑπομένως, ὅτι ἡμεῖς δὲν τὰ λέγομεν, εἶναι ἀβάσιμος.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἀγαπητὲ κ. Μπακόπουλε, τὰ εἶπε καὶ προσπαθῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ δείξω ὅτι κατ’ οὐσίαν αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγει καὶ πράττει ἡ Κυβέρνησις συμπίπτουν πρὸς ὅσα λέγει ὁ κ. Παπανδρέου ἢ λέγουν ὡρισμένοι ἐκ τῶν ἄλλων ἀρχηγῶν.

§47Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν συμπίπτουν.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔστω, καθ’ ὑμᾶς, πεπλανημένη ἀντίληψίς μου, καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὴ εἶναι ἡ ἔστω πεπλανημένη ἀντίληψις, διὰ νὰ κάμω τὴν παραχώρησιν αὐτὴν εἰς τὸν συμπαθέστατον ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφον, καθῆκον μου εἶναι νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§49Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Τὰ πιστεύετε αὐτά;

§50Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Ἀπορήσατε ὅσον θέλετε. Ἡ ἀπορία σας ἐπικυρώνει ἔτι μᾶλλον τὴν ἀλήθειαν τῶν ἰδικῶν μου πεποιθήσεων. Θὰ ψηφίσω λοιπὸν καὶ πάλιν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, συνιστῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν μεγάλην προσπάθειαν, προσπάθειαν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ βασίζουσα ταύτην καὶ ἐπὶ ἀποφασιστικότητος ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἐθνικῆς σωφροσύνης. Καὶ ἐπίσης θὰ ἤθελα, τερματίζων τὸν λόγον μου, νὰ εἴπω, ὅτι ἔχων ἐπίσης πλήρη ἐμπιστοσύνην ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, εἰς τὸν κ. Βενιζέλον καὶ εἴς τινας ἄλλους........

§51Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Εἰς ἡμᾶς;

§52Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§53Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κάμωμεν μίαν ἐρώτησιν.

§54Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ἀφοῦ τελειώσω τὴν φράσιν μου, διότι εἶμαι εἰς τὸ μέσον τῆς τελευταίας μου φράσεως.

§55Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Εἴπατε, ὅτι δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς. Ἐδῶ τὸ ζήτημα τίθεται ἐὰν πραγματικῶς ἔχωμεν δημοκρατίαν ἢ ὄχι.

§56Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ συμφωνοῦμεν μαζύ σας;

§57Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Οὐδέποτε εἶπα ἐγώ, ὅτι δὲν πιστεύω εἰς σᾶς ὅτι εἶσθε Ἕλληνες.

§58Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπα αὐτό, ἀλλὰ εἶπα ὅτι ὅλοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὐχόμεθα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ μὲ τὴν αὐτὴν ἐθνικὴν ζέσιν τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δὲν ἔχω, κύριε Πασαλίδη, ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἐξωτερικήν πολιτικήν σας, ἐνῶ ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν πολιτικὴν τὴν ἐξωτερικὴν τοῦ κ. Παπανδρέου, τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ τοῦ κ. Τσαλδάρη, ἂν καὶ ὁ τελευταῖος εἶπε πρὸ μηνῶν ὡρισμένας φράσεις, αἱ ὁποῖαι παρεκκλίνουν ὀλίγον. Διότι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἀρχηγῶν κομμάτων, συμπίπτει, παρ’ ὅλα ὅσα λέγουν, μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Καὶ τοῦ κ. Παπαπολίτη ἡ πολιτικὴ συμφωνεῖ πλήρως. Προέβην εἰς μίαν παράλειψιν τὴν ὁποίαν ἐπανορθώνω. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ νὰ θεωρήσῃ τὴν παράλειψιν ὡς τυχαίαν...

§59Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Κανελλόπουλος, μᾶς ἔθιξεν. Ἐγὼ τὸν ἀγαπητὸν κ. Κανελλόπουλον τὸν σέβομαι πάντοτε, τὸν σέβομαι ὡς καθηγητὴν καὶ τὸ εἶπα πολλὲς φορές. Ἔχει γνώσεις πολλές, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ ΕΔΑ, μὲ ἀναγκάζει νὰ τὸν ἐρωτήσω: Ἔχετε ἐμπιστοσύνην σεῖς εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε σεῖς, εἶναι πολιτικὴ Ἑλληνικὴ ἢ εἶναι πολιτικὴ ξένων δυνάμεων; Ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορά μας. Ἡμεῖς ἀσκοῦμεν πολιτικὴν Ἑλληνικήν. Καὶ ὅταν κατήλθομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς ὡς δημοκρατικὴ ἕνωσις, ἐτέθη τὸ ζήτημα ὅτι ἐὰν νικήσῃ ἡ δημοκρατικὴ ἕνωσις θὰ...... (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἡ πολιτικὴ τῆς ΕΡΕ δὲν εἶναι πολιτικὴ Ἑλληνική, ἀλλὰ εἶναι πολιτικὴ ὑποτελείας.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς πεποιθήσεις μου, ὀρθὰς ἢ ἐσφαλμένας. Αἱ πεποιθήσεις μου, παρὰ τὴν διακοπὴν τοῦ κ. Πασαλίδη, εἶναι αὐταὶ ποὺ σᾶς ἀνέφερα. Προέβην ἐν τούτοις εἰς μίαν παράλειψιν ὀφειλομένην εἰς ἕνα τυχαῖον γεγονὸς καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Παπαπολίτην νὰ μὲ συγχωρήσῃ. Ἠτένισα τοὺς κυρίους τοὺς καθημένους εἰς τὴν πρώτην γραμμήν, εἰς τὰ πρῶτα καθίσματα καὶ ὡμίλησα περὶ τῶν τριῶν κυρίων. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι πρὶν ἢ μνημονεύσω τὸν κ. Τσαλδάρην, ὁ ὁποῖος παρεξέκλινεν ὀλίγον, θὰ ἐμνημόνευα καὶ ὀφείλω νὰ μνημονεύσω τὸν κ. Παπαπολίτην, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐγὼ πιστεύομεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον λοιπὸν πρῶτον, ἡ Κυβέρνησις προῆλθεν ἀπὸ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς καὶ κατῆλθον μετ’ αὐτῆς εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐνικήσαμε μαζί, δεύτερον, ἐφ’ ὅσον ἀποτελεῖ τὸν φορέα τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως καὶ θελήσεως εἰς μίαν κρίσιμον καμπὴν καὶ οἱ φορεῖς αὐτοὶ δὲν πρέπει νὰ ἀλλάζουν εὐκόλως, παρὰ μόνον ἐὰν ὕψιστα συμφέροντα τὸ ἐπιβάλλουν, τρίτον, ἐφ’ ὅσον ἡ γραμμὴ τῶν κυριωτέρων ἢ μᾶλλον τῶν περισσοτέρων, διότι δὲν θέλω νὰ κάμω ποιοτικὴν διάκρισιν, τῶν περισσοτέρων κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως συμπίπτει, ὅπως προσεπάθησα νὰ καταδείξω, πρὸς τὴν γραμμὴν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν βλέπω διατί πρέπει νὰ ἀρνηθῶ τὴν ἐμπιστοσύνην μου. Βεβαίως ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο τὸ πρῶτον κόμμα τῆς πλειοψηφίας, ἐὰν δηλαδὴ εἶχε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, βεβαιωθῆτε ὅτι πρῶτος ἐγώ, ὡς ἄλλωστε ἀνεξάρτητος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἁπλῶς συμπαριστάμενος εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως, πρῶτος ἐγώ, θὰ ἔλεγα ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία μεταβολή. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ πρῶτον κόμμα; Διότι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων προέβη εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ παραδόξου ἰσχυρισμοῦ ὅτι ἡ ΕΡΕ, ἡ ὁποία δὲν μὲ ἀφορᾷ ἀμέσως, διότι δὲν εἶμαι μέλος της, δὲν ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον κόμμα. Ἠκούσθη τότε μία βοὴ εἰς τὴν αἴθουσαν. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης καὶ συνάδελφος κ. Παπανδρέου δὲν κατώρθωσε νὰ διακρίνῃ λόγῳ τῆς βοῆς τὸ τί ἐζήτουν οἱ βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, ποία ἦτο δηλαδή... (δὲν ἠκούσθη)... Ποία ἦτο λοιπὸν ἡ ἐρώτησίς των; Ἦτο φυσικὸν νὰ ἐρωτήσουν σχεδὸν ἅπαντες, ποῖον εἶναι τὸ πρῶτον κόμμα. Καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἤκουσε τῶν ἐρώτησιν. Ἦτο δὲ θεμιτὴ, ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ διατύπωσις τοιαύτης ὁμαδικῆς ἐρωτήσεως. Πῶς τὸ θέλετε; Ἠπόρησαν ὅλοι. Ἠπόρησα καὶ ἐγώ. Δὲν ἐφώναξα, διότι δὲν συνηθίζω νὰ φωνάζω, ἀλλὰ καὶ διότι ἐπέκειτο ἡ ἄνοδός μου εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐπεφυλάχθην νὰ διατυπώσω τὴν ἐρώτησιν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἠπόρησα λοιπὸν καὶ ἠπορήσαμεν ὅλοι ἀκούσαντες αὐτὸν τὸν παράδοξον ἰσχυρισμόν, ὅτι ἡ ΕΡΕ δὲν εἶναι τὸ πρῶτον κόμμα. Ποῖον εἶναι τὸ πρῶτον κόμμα; Κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ ἀπαντήσω, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτό. Θὰ ὑπῆρχεν ἀπάντησις, ἐὰν ὁ κ. Παπανδρέου ἐδέχετο νὰ εἴπῃ ὅτι ἀνακαλεῖ τὸ προεκλογικῶς ὑπ’ αὐτοῦ διακηρυχθέν, ὅτι εἶναι μόνον προεκλογικὸς ὁ συνασπισμὸς τῆς Δ.Ε., ἐὰν δηλαδὴ ἐδέχετο νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν πανηγυρικὴν ἀνακοίνωσιν πρὸς τὸ Ἔθνος, ὅτι συνησπίσθησαν ἐκ νέου ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ καὶ δὴ εἰς ἑνιαῖον κόμμα, ὅλοι ἀπὸ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μέχρι τῆς ΕΔΑ. (Χειροκροτήματα). Ἐπειδὴ ὅμως τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ γεγονός, ἐπειδὴ τοῦτο εἶναι ἀνήθικον πρὸς τὴν πραγματικότητα καὶ τὸ γνωρίζομεν ὅλοι, δι’ αὐτὸ ὁ κ. Παπανδρέου δὲν ὡμίλησε κατὰ κυριολεξίαν. Δὲν ὑπάρχει πρῶτον κόμμα ἄλλο, ἐκτὸς ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχει 164—ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐξαιρέσω τὸν ἑαυτόν μου—βουλευτάς. Δὲν νομίζω, ὅτι πρῶτον κόμμα εἶναι οὔτε τὸ κόμμα τῆς ΦΔΕ, τὸ ὁποῖον διαθέτει 42 βουλευτάς, οὔτε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον διαθέτει 26 βουλευτάς, οὔτε ἄλλο τι ἐκ τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα διαθέτουν ἔτι ὀλιγωτέρους βουλευτάς. Ἑπομένως πρόκειται περὶ σφάλματος εἰς τὸ ὁποῖον περιέπεσεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος συνήθως κυριολεκτεῖ. Καὶ εἶναι παράδοξον, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐστέρησεν ἑαυτόν ἑνὸς τῶν μεγαλυτέρων χαρισμάτων ποὺ τὸν κοσμοῦν, τοῦ χαρίσματος τῆς κυριολεξίας.

§61Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅ,τι εἶπον εἶναι μαθηματικῶς δεδομένον. Ὑπῆρχον δύο ἐκλογικαὶ παρατάξεις, Εἰς τὸ παρελθὸν ὑπῆρχον κόμματα ἀντίπαλα, μόνον κόμματα. Τὰ πρῶτα κόμματα ἔγιναν καὶ Κυβερνήσεις. Εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, ὑπῆρξαν δύο ἐκλογικαὶ παρατάξεις. Ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς Κόμμα, ἀπὸ τῆς ἄλλης παράταξις. Ἡ ἐκλογικὴ παράταξις τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὡς προεκλογικὴ παράταξις ἐπλειοψήφησε. Αὐτὸ ἀποτελεῖ πραγματικὸν γεγονός. Ἑπομένως ὅταν ὑποστηρίζωμεν ὅτι ἐκ τοῦ Λαοῦ καὶ τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ Λαοῦ, ἡ ΕΡΕ ἦλθε δευτέρα καὶ ἡ Δ.Ε. ἦλθε πρώτη, διαπιστώνομεν πραγματικὸν γεγονός. Πέραν τούτου, τί θὰ συνέβαινεν, ἐὰν ἡ Δ.Ε., ἔχουσα τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ θὰ εἶχεν ἐπίσης καὶ τὴν πλειοψηφίαν τῶν βουλευτῶν διότι ἦτο ἐνδεχόμενον. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις εἶχε διακηρύξει τί θὰ συνέβαινεν ἐὰν τὸ Κέντρον εἶχεν αὐτάρκη δύναμιν, θὰ ἐκυβέρνα. Ἐὰν δὲ εἶχεν αὐτάρκη δύναμιν, θὰ ἐψήφιζεν ἀναλογικήν, θὰ διέλυε τὴν Βουλὴν καὶ θὰ ἐζήτει νέαν ἐτυμηγορίαν τοῦ Λαοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησίς μου. (Χειροκροτήματα).

§62Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔδωσα εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων τὴν εὐκαιρίαν νὰ διευκρινίσῃ μίαν σκέψιν, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Ἔθνους, ὤφειλε νὰ γίνῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ κ. Παπανδρέου, παρασυρθεὶς ἀπὸ τὸν οἶστρον τῆς στιγμῆς εἶχεν εἴπει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ παραδώσῃ τὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν ἐν τῇ Βουλῇ μειοψηφίαν, διότι ἡ ἐν τῇ Βουλῇ μειοψηφία ἀποτελεῖ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Λαοῦ. Περίπου αὐτὴ ἦτο ἡ διατύπωσις. Εὐχαριστοῦμεν τὸν κ. Παπανδρέου, διότι προέβη εἰς τὴν διευκρίνισιν εἰς τὴν ὁποίαν προέβη. Ἀξιότιμοι κ. κ. συνάδελφοι, ἐξήγησα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶμαι ἀποφασισμένος νὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Θὰ τὴν δώσω, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ τὴν ὁποίαν διεκήρυξα ἤδη κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, μὲ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ παρακολουθήσω ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς συμπαραστάτης ἀνεξάρτητος βουλευτής. Εἰς τὸ θέμα καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τυχὸν θὰ διαφωνῶ, θὰ ἐκδηλώσω τὴν διαφωνίαν μου, ἀλλὰ πρὶν τὴν ἐκδηλώσω δημοσία θὰ τὴν ἐκδηλώνω ἰδιαιτέρως, προβαίνων, ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι αὗται δεκταί, εἰς συστάσεις πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, συστάσεις, τῶν ὁποίων ἐλπίζω ὅτι, ὅπως μέχρι τοῦδε, δὲν θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις οὔτε εἰς τὸ μέλλον ἀπόλυτον ἀνάγκην (Χειροκροτήματα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ 10′.

(Ὥρα 9 μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 9.20′ μ.μ.)

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις, τὸν λόγον ἔχει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Θεοτόκης, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ διακοπάς, ὅπως τὸ ἐδήλωσε προηγουμένως καὶ ὁ κ. Παπανδρέου.

§65Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Συζητεῖται, κ. βουλευταί, κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, πρότασις μομφῆς ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἔχουσα ὡς γνωστόν, κεφάλαια τρία. Προτίθεμαι κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτὴν ἐνώπιον τοῦ Σώματος νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Χώρας, μὲ ἄλλους λόγους νὰ ἀναπτύξω τὰς κυβερνητικὰς ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ πρώτου κεφαλαίου τῆς προτάσεως μομφῆς. Ὡς καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐξήγησεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος, κ. βουλευταί, ἡ ἄσκησις τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι συνάρτησις τῆς ἐξελίξεως διαφόρων παραγόντων, εἶναι συνάρτησις τῆς ἐξελίξεως τῆς ἀλληλουχίας τῶν διαφόρων προβλημάτων ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας κατὰ δεδομένην στιγμήν. Εἶναι ὅθεν, φυσικόν, ὅτι αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις τῆς Χώρας, κατὰ τὰς ἑκάστοτε ἐποχάς, κατὰ τὰς ὁποίας εἶχον τὴν εὐθύνην τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος, ἐξετίμησαν τοὺς παράγοντας αὐτοὺς κατὰ διάφορον τρόπον. Καὶ οὐδεὶς διανοεῖται τὴν τοιαύτην ἐκτίμησιν τῶν συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος, γενομένην κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις τῆς χώρας νὰ χαρακτηρίσῃ μὲ τὰς ὀξείας, δύναμαι νὰ εἴπω ἐκφράσεις, μὲ τὰς ὁποίας οἱ ἐπικρίνοντες τὴν ἰδικήν μας Κυβέρνησιν, ἐχαρακτήρισαν τὴν πολιτικὴν αὐτῆς. Ὅπως ἡ Κυβέρνησις, οὐδόλως νομίζει ὅτι ἄλλαι Κυβερνήσεις ἄλλοτε δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον των μὲ τὸ νὰ ἐφαρμόσουν διάφορον πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, οὕτω πως νομίζει, ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ διεκδικήσῃ ἀπὸ ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας ἐκδηλώσεως τῶν διαφόρων παραγόντων ποὺ ἐπηρεάζουν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας, βεβαίως μία τῶν ἐπιφυλάξεων τῆς κριτικῆς τῆς καλοπίστου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, δὲν δύναται ἡ ἐπίκρισις αὐτὴ νὰ λαμβάνῃ τὴν μορφὴν τοσαύτης ὀξύτητος, ὥστε ἐκφράσεις ἀπαράδεκτοι, νὰ ἐκτοξεύωνται ἐναντίον ἡμῶν. Κάποτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐκτιμήσασα τὰς περιστάσεις ἄλλης ἐποχῆς, ἐθεώρησεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀνακινηθῇ τὸ Κυπριακόν. Καὶ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κατηγορήσωμεν τὴν τότε Κυβέρνησιν ἀνατρέχοντες εἰς τὴν ἱστορίαν διότι ἐξετίμησε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τότε τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Κάποτε ἄλλοτε, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔκαμε προτάσεις πρὸς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, αἱ ὁποῖαι εἶχον καὶ τὸ στοιχεῖον τῆς ἀοριστίας περὶ τὴν ρύθμισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Καὶ πάλιν δὲν μεταχειριζόμεθα τὸ γεγονὸς αὐτὸ διὰ νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰς ἐπικρίσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς αὐτὸ μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ δημιουργεῖ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, νὰ ἀναπτύξωμεν μετὰ πάσης εἰλικρινείας, μετὰ θάρρους καὶ ἀκριβείας, ποίαν πολιτικὴν ἠκολουθήσαμεν. Ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα ἐνεφάνιζεν τὰς κάτωθι δυνατότητας, αἱ ὁποῖαι δυνατότητες, ἦσαν αἱ συνέπειαι καὶ τῆς ἀποτυχίας τῆς τριμεροῦς εἰς τὸ Λονδῖνον, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκ δευτέρου ἀπορρίψεως τῆς προσφυγῆς ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ. Ὑπὸ τὰς περιστάσεις ἐκείνας, τρεῖς δυνατοὶ δρόμοι ἐνεφανίζοντο, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ ἀκολουθηθοῦν. Ὁ εἷς ἦτο ἡ ἀνοικτὴ ρῆξις πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐννοοῦν νὰ κρατήσουν εἰς ἀποικιακὸν καθεστὼς τὴν Κύπρον. Ἡ ἄλλη ὁδὸς ἦτο τῆς ἀναμονῆς, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι διὰ τῆς διαφωτίσεως καὶ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου· ἀλλὰ καὶ τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ, θὰ ὡρίμαζον αἱ περιστάσεις, ἵνα κατὰ τὴν νέαν σύνοδον ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ, προβληθῇ ἐκ νέου τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, μὲ περισσοτέρας πιθανότητας εὐνοϊκῆς ἐπ’ αὐτοῦ ἀποφάσεως τοῦ ΟΗΕ. Τρίτος δρόμος ἦτο ὁ δρόμος τῆς προσπαθείας. Ὅπως μὴ ἀπολεσθῇ πολύτιμος χρόνος καὶ εἰ δυνατὸν εἰς τὸ διάστημα τῶν 11 μηνῶν, ποὺ ἐχώριζαν τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν, τὴν ἀπορριπτικήν, τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν μέχρι τῆς νέας συνόδου, δημιουργηθοῦν αἱ προϋποθέσεις ρυθμίσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Ἡ πρώτη λύσις ἡ ὁποία καὶ δὲν ὑπεστηρίχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ— καὶ ὀρθότατα— θὰ ὡδήγει κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἀνυπολογίστους συμφορὰς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Ἑλληνικῆς, κύριοι βουλευταί, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Κυπριακῆς. Ἀπὸ Ἑλληνικῆς μὲν πλευρᾶς διότι θὰ διετίθετο ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ἡ θέσις ἡ διεθνής, τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῶν Δυτικῶν καὶ ἐλευθέρων δημοκρατιῶν. Καὶ ἡ ἀμφισβήτησις αὐτὴ θὰ ἐξέθετε τὴν χώραν εἰς περιπέτειαν ἐκτάκτως ἐπικίνδυνον. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀσφαλείας μας, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀγορεύσεώς του κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτήν, ὑπεστήριξεν ὅτι ἐπειδὴ ὁ κίνδυνος τοῦ πολέμου, τῆς ἐνόπλου δηλαδὴ ρήξεως τῶν δύο κόσμων φαίνεται ἀπομεμακρυσμένος, θὰ ὑπῆρχον ἐνδεχομένως περιθώρια ἀσκήσεως παρομοίας περίπου πολιτικῆς. Εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων δὲν διστάζω νὰ ἀντιτάξω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι ὅταν ὁ κίνδυνος τῆς ἐνόπλου διεθνοῦς ρήξεως εἶναι ἐν ὄψει, δὲν εἶναι ἡ ὥρα τῆς τακτοποιήσεως τῶν θεμάτων ἀσφαλείας καὶ ἀμύνης τῆς χώρας. Ἡ ὥρα ἡ κατάλληλος εἶναι ἀκριβῶς ὅταν παρέχεται ἡ δυνατότης τῆς διασφαλίσεως τῶν συμφερόντων τῆς χώρας καὶ τῆς ἀσφαλείας αὐτῆς ἔστω καὶ ἂν ὑπάρχῃ μειωμένον ἐνδεχόμενον μιᾶς γενικωτέρας ἐμπλοκῆς καὶ ἑνὸς γενικωτέρου πολέμου εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλοία πρόσβασις πρὸς τὸ θέμα αὐτό, ἐκθέτει, κύριοι βουλευταί, τὴν χώραν εἰς συμφοράν, τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα δὲν νομίζω ὅτι κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτιμήσῃ. Ἀλλὰ εἶπον, κύριοι βουλευταί, ὅτι καὶ ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις θὰ διέτρεχε κίνδυνον διότι ἀνεξαρτήτως τῶν προβαλλομένων ἐπιχειρημάτων ἐκ μέρους τῶν Βρεταννῶν ἐναντίον τῆς περαιτέρω προωθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος σύμφωνα μὲ τοὺς πόθους ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, ἀνεξαρτήτως, λέγω, τῶν λοιπῶν ἐπιχειρημάτων, ἡ ἀντικειμενικὴ ἔρευνα τῆς σημερινῆς καταστάσεως ὁδηγεῖ εἰς τὸ βέβαιον συμπέρασμα, ὅτι τὸ κύριον ἐπιχείρημα περὶ τὸ ὁποῖον συγκεντροῦται ὁλόκληρος ἡ δυνατότης τῆς ἀντιδράσεως κατὰ τῆς εὐτυχοῦς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τὸ στρατηγικόν. Εἶναι τουτέστι τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σκέψις περὶ ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ εἰς τὴν Κύπρον τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν δημιουργεῖται ἐξ ὡρισμένων ἐνδείξεων, αἱ ὁποῖαι ἐνδείξεις ἀποτελοῦν ὑλικὸν καταλλήλου ἐκμεταλλεύσεως ἐκ μέρους τῶν ἐχόντων ἀντίθετα συμφέροντα πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Κύπρον, δημιουργοῦνται λέγω ὡρισμέναι ἐνδείξεις περὶ τῆς ἀσταθείας τῆς χώρας ἔναντι τῶν Δυτικῶν της συμμάχων. Καὶ μία ἑπομένως πολιτικὴ ἡ ὁποία θὰ ὡδήγει εἰς ἀνοικτὴν διάστασιν μετὰ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας θὰ εἶχεν ὡς ἐπακόλουθον τὴν προβολὴν τοῦ στρατηγικοῦ ἐπιχειρήματος ἀδιάφορον ἂν ὀρθῶς ἢ κακῶς προβάλλεται. Θὰ ἀπέκτα δὲ τοῦτο μείζονα σημασίαν καὶ ἀναμφισβητήτως θὰ ἐγίνετο ἀντικείμενον μεγίστης προσοχῆς ἀκόμη καὶ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι εὐαίσθητα καὶ εἰς τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχὰς τοῦ χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ὁ δεύτερος δρόμος, τῆς προσφυγῆς δηλονότι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἦτο δρόμος ἀναβολῆς. Διότι νέα προσφυγὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ παρὰ μόνον μετὰ πάροδον πολλῶν μηνῶν ὅταν θὰ ἤρχιζεν ἡ νέα σύνοδος ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὑπεστηρίχθη, ἀβασίμως, πρό τινων μηνῶν ἐκ μέρους τοῦ ἀντιπολιτευομένου τὴν Κυβέρνησιν τύπου καὶ κατά τινα τρόπον, υἱοθετήθη τοῦτο καὶ ἐκ μέρους τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἀπετέλεσε παράλειψιν τῆς Κυβερνήσεως ἡ μὴ προσφυγὴ ἐκ νέου εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Καὶ λέγω, πρὸς ὑμᾶς, κ. βουλευταί, ὅτι ὄχι μόνον ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεκλείετο, ὄχι μόνον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ νέα προσφυγὴ ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν τότε, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν διαδικαστικῶς νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ νέα πρόσβασις μετὰ τὴν ἀπόρριψιν, ἡ ὁποία εἶχε λάβει χώραν πρὸ ὀλίγου χρόνου, θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα λίαν ἐπιζήμιον διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι παρὰ τὰ συμβάντα περὶ τὸ τέλος τοῦ περασμένου ἔτους, δὲν εἶχεν ὡριμάσει, καὶ δὲν ἔχει εἰσέτι ὡριμάσει τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο εἰς τὰ Κράτη–Μέλη τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πρυτανεύσῃ, διὰ νὰ ὑπάρξουν αἱ προϋποθέσεις μεγαλυτέρων ἐγγυήσεων προωθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος διὰ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὴν ἄποψιν αὐτὴν περὶ τῆς ἀνάγκης ὅπως τότε μὴ ἐπιδιωχθῇ νέα προσφυγὴ ὀλίγον χρόνον μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς δευτέρας προσφυγῆς τὴν συνεμερίζετο, διότι ἠδύνατο καλῶς νὰ σταθμίσῃ τὰς συνεπείας τοιαύτης προώρου ἐνεργείας καὶ ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος. Ἠλέγχθη, ἐν σχέσει πρὸς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἠλέγχθη μάλιστα καὶ μετὰ πολλῆς ὀξύτητος, διότι δὲν προέβη εἰς τὸ μέτρον τῆς προσφυγῆς διὰ τὸ Κυπριακὸν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας. Δὲν ἀνεφέρθη μὲν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν τῆς προτάσεως μομφῆς, ὑπῆρξεν ὅμως μία ἐκ τῶν κυρίων κατηγοριῶν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἀλλὰ καὶ ἀργότερον καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ μετέπειτα, ὅτε ἐκ δευτέρου πρὸ ὀλίγου καιροῦ συνεζητήθη τὸ Κυπριακὸν θέμα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ ἀπεδείχθη ὅτι τὰ ὅσα κατὰ τὰς συζητήσεις αὐτάς, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐν σχέσει πρὸς τὸ θέμα ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἦσαν τὰ πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀπέκλειον τὴν προσφυγὴν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας. Δὲν εἶναι ἀκριβές, κύριοι βουλευταί, ὅπως ἐξ ἀντιπολιτευτικῆς διαθέσεως ἐλέχθη, ὅτι ἡ μὴ προσφυγὴ ἦτο πρᾶξις μειοδοσίας, πρᾶξις δειλίας. Ἀπέμεινε, λοιπόν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὁ τρίτος δρόμος, ὁ δρόμος τουτέστιν τῆς προσπαθείας δι’ ὡρισμένων διπλωματικῶν καὶ πολιτικῶν ἐνεργειῶν τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν προϋποθέσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ὁδηγήσουν εἰς μίαν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Καὶ τὴν ὁδὸν αὐτὴν ἠκολούθησε — καὶ εἶναι τοῦτο πρὸς τιμήν του — καὶ ὁ Μακαριώτατος Ἐθνάρχης, τοῦ ὁποίου καὶ τὴν πολιτικὴν σκέψιν καὶ τὴν σύνεσιν πρέπει πάντες νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν. Τὴν ὁδὸν αὐτὴν εἶχεν ἐπιλέξει ὁ Μακαριώτατος Ἐθνάρχης πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς πρώτης ὑπὸ τὸν Πρόεδρον κ. Καραμανλῆν Κυβερνήσεως. Καὶ εὑρέθημεν τὴν 6ην Ὀκτωβρίου πρὸ προτάσεων γενομένων ἐκ μέρους τοῦ Ἐθνάρχου, αἵτινες προτάσεις συνεζητοῦντο τότε ἀπὸ τὸν Χάρντιγκ καὶ αἱ ὁποῖαι προτάσεις δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιφέρουν τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα. Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς καταστάσεως καὶ μὲ βάσιν πάντοτε τὸ γεγονὸς — καὶ τοῦτο διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἀντιλαμβάνεται ἡ Βουλὴ πλήρως καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀποσαφηνίσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος — ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐπρόκειτο ἡ ἰδία νὰ διαπραγματευθῇ, μετὰ τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἦτο συμπαραστάτης πάσης προσπαθείας τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, ἐπροχωρήσαμεν διὰ νὰ ἐξεύρωμεν μίαν βάσιν, ἡ ὁποία θὰ προέβλεπε τὴν διασφάλισιν τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ πραγματικὴν αὐτοκυβέρνησιν. Κατὰ τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν ἤρχισαν αἱ πρῶται συνομιλίαι τοῦ ἔχοντος τὴν τιμὴν νὰ ἀποτείνεται πρὸς τὸ Σῶμα μετὰ τοῦ Βρεττανοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ συνεφωνήθη κατὰ τὰς συνομιλίας ἐκείνας ὅτι ἡ ἐξεύρεσις — ὄχι ὡς ἠθέλησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ὑποστηρίξῃ τυπικῆς μόνον βάσεως,— ἀλλὰ τοὐναντίον οὐσιαστικῆς βάσεως προσεγγίσεως τῶν ἀπόψεων, ὡς τὰς εἶχεν διατυπώσει ὁ Μακαριώτατος Ἐθνάρχης καὶ ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀντιπροτείνει ἐκ μέρους τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως ὁ Χάρντιγκ, ὅτι λέγω πρὸς ἐξεύρεσιν βάσεως προσεγγίσεως τῶν δύο αὐτῶν ἀπόψεων θὰ ἐγίνετο ἀνταλλαγὴ σκέψεων μεταξὺ Λονδίνου καὶ Ἀθηνῶν. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω διὰ τίνα λόγον ἡ Βρεττανικὴ Κυβέρνησις συμφωνήσασα εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, δὲν ἔστερξε νὰ τηρήσῃ τὴν συμφωνίαν. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ὅταν τὸ πρῶτον ἡ Βρεττανικὴ Κυβέρνησις ἐκοινοποίει ταὐτοχρόνως καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς ἡμᾶς τὰς σκέψεις της περὶ τῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχουσα πλήρη συνείδησιν τῶν εὐθυνῶν της, ταὐτοχρόνως μετὰ τοῦ Ἐθνάρχου ἀπέρριψε τὰς Βρεττανικὰς προτάσεις ὡς μὴ δυναμένας νὰ ἀποτελέσουν βάσιν διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐπηκολούθησε, κύριοι βουλευταί, τὸ γνωστὸν ὑπόμνημα τῆς 5ης Δεκεμβρίου διὰ τοῦ ὁποίου ἐν ἐκτάσει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησεν ἀποσαφηνίσεις ἐκ μέρους τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως, ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον, ὅπως γνωρίζητε, εἶχε τύχει καὶ τῆς πλήρους ἐγκρίσεως τοῦ Μακαριωτάτου Ἐθνάρχου. Καὶ ἐπηκολούθησεν ἡ σειρὰ τῶν διαπραγματεύσεων μεταξὺ τοῦ Κυβερνήτου τῆς Κύπρου καὶ τοῦ ἐθνάρχου Μακαρίου. Γνωρίζετε δὲ πάντες, κύριοι βουλευταί, ὑπὸ ποίας συνθήκας, ἐκδηλωθείσης τῆς Βρεττανικῆς ἀκαμψίας, αἱ συζητήσεις καὶ αἱ διαπραγματεύσεις αὐταὶ δὲν ἐστέφθησαν ὑπὸ ἐπιτυχίας. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω συνέβη τοῦτο τὸ τραγικόν, ὅτι ὁ Μακαριώτατος Ἐθνάρχης, ὅστις ἦτο συζητητὴς μετὰ τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως τὴν προτεραίαν, ὡδηγήθη τὴν ἑπομένην εἰς τὸν δρόμον τῆς ἐξορίας μὲ τὴν καταγγελίαν τῆς ἀδιαλλαξίας. Ἡ πολιτικὴ αὐτή, κ. βουλευταί, εἶχε τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν, πρῶτον, τὴν προσπάθειαν ἐξευρέσεως λύσεως ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἀκεραίας διαφυλάξεως τῶν δύο βάσεων τοῦ Κυπριακοῦ αἰτήματος, τῆς αὐτοδιαθέσεως δηλονότι ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ τῆς αὐτοκυβερνήσεως ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἀλλὰ εἶχε καὶ μίαν ἄλλην βάσιν ἡ πολιτικὴ αὐτὴ, ὅτι ἐν περιπτώσει δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταλήξουν αἱ διαπραγματεύσεις Ἐθνάρχου καὶ Βρεττανοῦ Κυβερνήτου εἰς αἴσιον τέρμα, ἔπρεπε διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς, καὶ ἦτο ἡ μόνη νὰ ἐπιτευχθῇ, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἡ ἐξουδετέρωσις ἐκ μέρους τῶν ἐχόντων ἀντίθετα πρὸς τὸ Ἔθνος μας συμφέροντα, τοῦ ἐπιχειρήματος ὅτι δῆθεν ὁ Ἑλληνικὸς Κυπριακὸς λαὸς καὶ ἡ ἡγεσία του καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐν τῷ συνόλῳ του δὲν ἐπιθυμεῖ διὰ τῆς εἰρηνικῆς ὁδοῦ νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος ἀλλ’ ἐμφοροῦνται καὶ ἐμπνέονται ὑπὸ πνεῦμα ἀδιαλλαξίας. Ἔπρεπε λέγω νὰ ἐξουδετερωθῇ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, διότι ὑπῆρξε τὸ κύριον ἐπιχείρημα τῆς ἀπορρίψεως τῆς πρώτης προσφυγῆς ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ διότι διὰ τῆς μεθόδου τῆς καταρρίψεως τῆς κατηγορίας ἐπὶ ἀδιαλλαξίᾳ, ἐδημιουργεῖτο ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἀνεξαρτήτως ἐκβάσεως τῶν διαπραγματεύσεων Ἐθνάρχου καὶ Βρεττανοῦ Κυβερνήτου πρόσθετος καλυτέρα προϋπόθεσις διὰ τὴν προβολὴν τοῦ θέματος ἐκ νέου ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἀλλὰ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ, κύριοι βουλευταί, ἐπεβάλετο καὶ δι’ ἕνα πρόσθετον λόγον, διότι, ὅπως ἐτονίσθη ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος εἶναι ἀξιοθαύμαστος ἡ ἀντοχὴ καὶ ὁ ἡρωϊσμὸς τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Εἶναι ὄχι μόνον παράδειγμα γνησίων Ἑλλήνων, ἀλλὰ εἶναι παράδειγμα, τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ ἀνεξίτηλον εἰς τὰς δέλτους τῆς ἱστορίας. Ἀλλὰ ἡ αὐτοθυσία τῶν Κυπρίων καὶ ἡ ἀγωνιστικὴ των διάθεσις δὲν σημαίνει διόλου ὅτι ἀπαλλάσσει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὁποιαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι αὐτή, ἀπὸ τὸ καθῆκον νὰ προσπαθήσῃ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς προστασίας τῶν ἱερῶν αἰτημάτων τῶν Κυπρίων καὶ τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου, νὰ περιορίσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ δεινὰ καὶ ὅπως εἶπον καὶ κατὰ τὴν ἄλλην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, τὸ πολύτιμον αἷμα τῶν Κυπρίων. Ἠμπορεῖ ὁ Κυπριακὸς λαὸς νὰ ἔχῃ καὶ ἔχει σὰν γνήσιος Ἑλληνικὸς λαός, τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὁλοκαυτώματος, ἀλλὰ δὲν σημαίνει ὅτι παύει νὰ εἶναι καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ἐπαναλαμβάνω, πάντοτε τῆς προστασίας τῶν ἱερῶν αἰτημάτων τοῦ Ἔθνους ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, ὅτι παύει, λέγω, νὰ εἶναι καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ πράξῃ τὸ πᾶν διὰ νὰ περιορίσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ δεινὰ τοῦ δοκιμαζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ μόνος δρόμος, ἡ μόνη πολιτική, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἦτο ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξέθεσα, ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τὴν πολιτικὴν αὐτήν, κύριοι βουλευταί, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἠθέλησε νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς πολιτικὴν ἐθνικῆς μειοδοσίας. Ἐγὼ σᾶς λέγω ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό, ὅτι ὅταν κανεὶς ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ πρόβλημα τοιαύτης μορφῆς, μὲ τόσας ἐπιπτώσεις, εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ δρέπῃ κανεὶς χειροκροτήματα μὲ ὡρισμένα συνθήματα ποὺ ἠμποροῦν νὰ ἠλεκτρίζουν τὰς μάζας. Ὅπως ὅμως τόσον ὀρθῶς εἶπε καὶ ὁ Πρόεδρος, κ. Κανελλόπουλος, αὐτὰ εἶναι λέξεις, ὡραιόταται φράσεις ἀποτελοῦν τὴν σύνθεσιν διθυράμβων, ἀλλὰ δὲν προωθοῦν τὸ πολιτικὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον προωθεῖται μόνον ἀπὸ τήν, μετὰ ἀντικειμενικότητος, ἐκτίμησιν τῶν συντελεστῶν αὐτοῦ. Μᾶς ὡμίλησαν περὶ συμβιβασμοῦ, εἶναι καὶ ἡ λέξις ἀτυχής, εἶναι καὶ ἡ ἔννοια ἀπαράδεκτος. Συμβιβασμὸς δὲν ὑπῆρξε ποτὲ εἰς τὴν σκέψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ σκέψις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ προσπάθεια ἐπιτεύξεως συμφωνίας ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς προστασίας τῶν δύο κυρίων αἰτημάτων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τοὐτέστιν τῆς αὐτοδιαθέσεως ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ τῆς γνησίας αὐτοκυβερνήσεως ἀπὸ τὸ ἄλλο. Καὶ ἐάν, κύριοι βουλευταί, πέραν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἠκολουθεῖτο ἄλλη, ἡ ὁποία θὰ εὑρίσκετο ἐντὸς τῶν πλαισίων τῶν δύο πρώτων περιπτώσεων ποὺ σᾶς ἀνέπτυξα ἐστὲ βέβαιοι ὅτι ἀπὸ τοιαύτην πολιτικὴν δὲν ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἐλπίσῃ, τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Χάριν τῆς συγκομιδῆς χειροκροτημάτων καὶ ἐπευφημιῶν θὰ ἠκολουθεῖτο οὕτω πολιτικὴ ἡ ὁποία ἀναλόγως ἀντιστρατεύεται καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ὕψιστα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κύριοι βουλευταί, ὡμίλησε καὶ διευκρίνησεν, ὅτι ὁ ἰδεαλισμὸς συνδέεται καὶ μὲ τὸν ρεαλισμόν. Καὶ πράγματι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ σύνθεσις. Ἀλλὰ ἡ σύνθεσις αὐτὴ ἀποτελεῖ κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν διὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν εὐτυχῆ ἔκφρασιν ἀλλὰ ὄχι οὐσίαν. Διότι εἰς τὴν οὐσίαν δὲν νομίζω ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη πολιτικὴ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε συμφώνως μὲ τὰς πεποιθήσεις μας, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὑπ’ ὄψιν τοῦ λαοῦ καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Δὲν ἦτο δυνατόν, λέγω πρὸς ὑμᾶς, νὰ ὑπάρξῃ πολιτικὴ διάφορος: Καὶ ἀπολύτως ἀνακριβῶς καὶ ἐξ ἀντιπολιτευτικῆς διαθέσεως καὶ μόνον ἡ πολιτικὴ αὐτὴ χαρακτηρίζεται πολιτικὴ μειοδοσίας, πολιτικὴ συμβιβασμοῦ. Μετὰ τὰς τραγικὰς ἐξελίξεις, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ὁ Κυπριακὸς ἀγὼν κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ στόματος καὶ τοῦ Προέδρου αὐτῆς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ὑπάρχουν πλέον περιθώρια ἡ Βρεττανικὴ ἀδιαλλαξία νὰ συναντήσῃ τὴν προσπάθειαν καὶ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς περαιτέρω διαπραγματεύσεις. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι μετετόπισε τὸ θέμα, διότι μετετόπισε τὸν φορέα τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ καὶ ἐπέμεινεν ἐπὶ τῆς ἀντιλήψεως ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ ὅπως ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος διαπραγματευθῇ ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ μὲ τὴν πλήρη συμπαράστασιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κύριος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅταν ἐδήλου αὐτὰ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἰδικόν του κείμενον. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν παρακαλέσω ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἐπίσημον ἀνακοίνωσιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων τῆς 13) 9)55. Κατ’ αὐτὴν μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς Τριμεροῦς, μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς δευτέρας προσφυγῆς, λέγει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὸ ἐπίσημόν του ἀνακοινωθὲν τὰ ἑξῆς: «Καὶ παραμένει δυστυχῶς βέβαιον ὅτι ἀνεπιφύλακτος συμμετοχή μας εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, ὑπῆρξε βαρύτατον λάθος. Καὶ μία ἀπὸ τὰς ἀναποτρέπτους συνεπείας του εἶναι καὶ ἡ παραμόρφωσις τῆς θέσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἦτο ζήτημα μεταξὺ Μεγάλης Βρεττανίας καὶ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὑπερασπιστὴς τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ Ἑλλάς, μετεβλήθη δυστυχῶς εἰς ὀξυτάτην Ἑλληνοτουρκικὴν διαφοράν, τῆς ὁποίας καλοπροαίρετος διαιτητὴς ἐμφανίζεται ἡ Μεγάλη Βρεττανία». Ἑπομένως ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην......

§66Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν λέγει τίποτε.

§67Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Μετὰ τὴν τριμερῆ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων φορεὺς τῆς πολιτικῆς ὀφείλει νὰ εἶναι ὁ Μακαριώτατος Ἐθνάρχης καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁ συμπαραστάτης αὐτοῦ.

§68Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ναί, ἀλλὰ ὄχι ὡς τρίτος.

§69Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ἑπομένως, ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐχαράξατε ὑμεῖς. (Χειροκροτήματα).

§70Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ εἶναι παραμόρφωσις τοῦ κειμένου.

§71Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Εἶναι δημοσιευμένον τὸ κείμενον εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας.

§72Σ. ΧΟΥΤΑΣ.....................

§73Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§74Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διασαφηνισθῇ τὸ θέμα.

§75Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων προέβη εἰς αὐτὴν τὴν δήλωσιν. Τὸν παραπέμπω εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς πρωτευούσης τῆς 13ης Σεπτεμβρίου 1955. Ἐδιάβασα ἀκριβῶς καὶ αὐτολεξεὶ τὴν περικοπὴν τοῦ ἀνακοινωθέντος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἐπίστευεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων τότε, ὅτι ὀρθὸς δρόμος ἦτο ὁ δρόμος τῆς ἐνεργείας τοῦ Μακαριωτάτου Ἐθνάρχου καὶ τῆς συμπαραστάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ 23 ἀκριβῶς ἡμέρας ὡρκίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν σημερινὸν Πρόεδρον αὐτῆς καὶ ἐκτιμῶσα ὅλας τὰς ἐπιπτώσεις τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας ἐχάραξε τὴν ἰδίαν πολιτικὴν γραμμήν. Κύριοι βουλευταί, κατόπιν μάλιστα τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἐθνικῆς ἀνάγκης, ὅπως ἡ Ἑλλάς, παραμείνῃ πιστὴ ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς συμμαχίας τοῦ ΝΑΤΟ, κατόπιν τῆς μακρᾶς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμον ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἐπὶ τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε ὡδήγησαν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, νὰ χαράξῃ τὴν οἵαν σᾶς ἐξήγησα πολιτικήν, μετὰ τὸ γεγονός, ὅπως γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγκαίρως κατὰ μῆνα Ἰανουάριον κατέστησεν ἀπολύτως σαφές, ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ τότε διεξαγόμεναι διαπραγματεύσεις δὲν ἔφθανον εἰς αἴσιον πέρας, ἦτο ἀμετακλήτως ἀποφασισμένη, νὰ προσφύγῃ ἐκ νέου ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ, ἐν συνδυασμῷ πρὸς ὡρισμένας ἐνεργείας διπλωματικοῦ χαρακτῆρος αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μετὰ τὸ γεγονὸς τῆς ἐξορίας τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ διὰ παράλειψιν καὶ μάλιστα μορφῆς τοιαύτης, ὥστε νὰ δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ μὴ χαρακτηρίζῃ ὡς Κυβέρνησιν ἐθνικῆς μειοδοσίας καὶ συμβιβασμοῦ. Καὶ ὡς πρὸς τὸν δεύτερον χαρακτηρισμόν, Κυβέρνησις συμβιβασμοῦ, πράγματι ἐλέχθη ἐκ μέρους τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὡς πρὸς τὸν πρῶτον Κυβέρνησις μειοδοσίας, δὲν ἀποτελεῖ ἔκφρασιν ἐκτοξευθεῖσαν μέχρι στιγμῆς ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ ἀποτελεῖ ἔκφρασιν, συστηματικῶς χρησιμοποιηθεῖσαν ἀπὸ τὸν ἀντιπολιτευόμενον τὴν Κυβέρνησιν τύπον.

§76ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐλέχθη καὶ τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν.

§77Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Εἶχον ἀποκομίσει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι περὶ Κυβερνήσεως συμβιβασμοῦ ἐγένετο λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν καὶ ὑπευθύνων τοὐλάχιστον, ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὄχι δὲ ἡ χρῆσις τῆς λέξεως Κυβερνήσεως ἐθνικῆς μειοδοσίας. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν ἔφθασε μάλιστα, μὲ τὴν καλλιέπειαν τοῦ λόγου, ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἀγορεύσεώς του, ἔνθα ἠθέλησε νὰ κάμῃ τὴν τοποθέτησιν τοῦ κόμματός του, διὰ τὴν μέλλουσαν νὰ ἀσκήσῃ, ἐὰν ἦτο αὐτὸς ὁ ὑπεύθυνος κυβερνήτης, πολιτικήν, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, δὲν νομίζω ὅτι προσέθεσε τίποτε περισσότερον, ἀπὸ ὅ,τι καὶ κατὰ τὰς ἄλλας του ἀγορεύσεις εἶχεν εἴπει. Περιωρίσθη οὐσία, νὰ κρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ θέμα τῆς διαφωτίσεως καὶ ὡμίλησε περὶ τοιούτου ἢ τοιούτου πνεύματος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ὅτι προσέθεσέ τι ἐποικοδομητικὸν καὶ θετικόν, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ αὐτὸ νὰ ἐξετασθῇ καλοπίστως καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει διὰ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ ἐθνικοῦ τούτου θέματος. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡμίλησαν, περὶ τῆς ἀνάγκης ἐξευρέσεως, κύριοι βουλευταί, κοινῆς βάσεως συνεννοήσεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἀσχοληθῶ ὀλίγον ἐκτενέστερον, μὲ ὡρισμένον πολιτικὸν πρόβλημα. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἔννοια τῆς πλειοψηφίας ἢ τῆς μειοψηφίας, κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, δὲν εἶναι ἔννοια, ἡ ὁποία προσδιορίζεται ἁπλῶς ἀριθμητικῶς. Εἶναι ἔννοια, ἡ ὁποία προσδιορίζεται πολιτικῶς. (Ψίθυροι). Καὶ μὴ ἐπείγεσθε, καὶ μὴ σπεύδετε πρὸς συναγωγὴν ὡρισμένων συμπερασμάτων, σᾶς παρακαλῶ, νὰ μὲ παρακολουθήσητε: Ἠμπορεῖ νὰ κατωρθώσατε, διότι οὕτως ἐνομίζατε, ὅτι ἐπροστατεύετο τὸ πολιτικόν σας καὶ τὸ κομματικόν σας συμφέρον, νὰ συμπύξετε μίαν ἑνιαίαν πολιτικὴν ἐκλογικὴν παράταξιν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἑνότητος καὶ συνεπῶς καὶ τῆς ἑνότητος τοῦ ἀριθμοῦ τῆς παρατάξεως αὐτῆς τὸν ἔχει καὶ τὸν προσδιορίζει ἐπὶ τῶν μεγάλων θεμάτων καὶ προβλημάτων τῆς χώρας, ἡ ταὐτότης τῆς πολιτικῆς. Καὶ ταὐτότητα πολιτικῆς, κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἔχετε. Διότι οἱ μὲν ἀξιότιμοι κ. κ. ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ, εἶναι ἐκδεδηλωμένοι ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς τῆς διατηρήσεως τῶν συμμαχικῶν μας δεσμῶν πρὸς τὴν δύσιν καὶ τὸ ΝΑΤΟ. Ἀντιθέτως, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Δ. Κ. κ. Καρτάλης, εἶναι ὀλίγον περισσότερον οὐδέτερος, ἀπομακρύνεται τοὐτέστιν ἀπὸ τὴν μετ’ ἀκριβείας ἐπιτέλεσιν τοῦ συμμαχικοῦ καθήκοντος, ἡ δὲ ἄκρα ἀριστερὰ ἔχει ἀκριβῶς ἀντίθετον πολιτικὴν τοποθέτησιν, ἡ ὁποία πολιτικὴ τοποθέτησις, κατὰ τρόπον σαφέστατον ἐξετέθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Θεσσαλονίκης. Καὶ ὑποθέτω, ὅτι καὶ εἰς τὴν πλειοψηφοῦσαν ἄποψιν τοῦ σεβασμοῦ τῶν συμμαχικῶν μας ὑποχρεώσεων, ὑποθέτω, μέχρις ἀποδείξεως, φυσικά, τοῦ ἐναντίου συμπεριλαμβάνεται καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἐφ’ ὅσον ὅμως, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς θέμα τοσαύτης σημασίας, δὲν ἔχετε ἑνιαίαν πολιτικήν, ὄχι μόνον ἀναγκάζεσθε, τῇ βοηθείᾳ ἀφηρημένων διατυπώσεων νὰ ἐξεύρετε τὴν βάσιν τῆς ἐκλογικῆς σας συμπράξεως, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν ἀλλεπαλλήλων μεταξύ σας συμβιβασμῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, κατὰ τὴν ἰδικήν μας τοὐλάχιστον, κρίσιν ἀπὸ τῆς ἐξωτερικῆς πλευρᾶς, οὐδόλως προστατεύουν τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἠμπορεῖτε νὰ προβάλλετε τὸν ἀριθμητικὸν συλλογισμόν, ὁ ὁποῖος δὲν εὐσταθεῖ καὶ τὸν ὁποῖον δὲν εἶμαι διατεθειμένος τὴν στιγμὴν αὐτήν, νὰ ἀντικρούσω. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ξεφύγετε ἀπὸ τὴν οὐσιαστικὴν βάσιν, ὅτι ἐπὶ προβλημάτων ὑψίστης σημασίας τῆς χώρας καὶ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν τομέα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν οἰκονομικὸν καὶ κοινωνικὸν τομέα, δὲν ἔχετε ἑνιαίαν πολιτικὴν καὶ συνεπῶς ἀποτελεῖ πλάσμα, τὸ νὰ θέλετε νὰ ἐμφανίζετε πολιτικὴν ἑνότητα. (Χειροκροτήματα). Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν λοιπὸν αὐτὴν καὶ ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀθηνῶν φίλτατον συνάδελφον, κ. Θεμιστοκλῆν Τσάτσον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ πρότασίς του, περὶ χαράξεως ἑνιαίας ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων πολιτικῆς, εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων ἀνεδαφική. Διότι προϋποθέτει τὴν σύμπνοιαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τὴν δυνατότητα προσεγγίσεως ἀπόψεων, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη προσέγγισις παρὰ μόνον πρὸς ἓν τμῆμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαραχθῇ ἐν τῷ συνόλῳ ἑνιαία ἐξωτερικὴ πολιτική.

§78Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. ..... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Τσάτσο, ὁ κ. ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δέχεται διακοπάς.

§80Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπάντησις ἦτο, κ. Τσάτσο.

§82Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὑπῆρξε παραποίησις καὶ ὄχι ἀπάντησις. Προκαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μοῦ εἴπῃ ποῦ ὡμίλησα περὶ ἑνιαίας πολιτικῆς. Ἰδοὺ τὰ Πρακτικά.

§83Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν μοῦ εἶχε δώσει τὴν εὐχέρειαν ὁ φίλτατος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν, θὰ τοῦ εἶχον εἴπει ἀμέσως ὅτι ἔχει δίκαιον. Ἡ σύγχυσις ἐγένετο ἐκ μέρους μου. Ἡ ἀγόρευσις ἦτο τοῦ συναδέλφου κ. Μαύρου. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν μοῦ ἐδόθη καιρὸς νὰ ἐξηγήσω τὴν πλάνην. Ἐπὶ τέλους, ἠμπορεῖ νὰ σημειωθῇ καὶ πλάνη περὶ τὰς ἀπόψεις ἑνὸς συναδέλφου. Ὅταν ὑπάρχῃ ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ διάθεσις τῆς ἀναγνωρίσεώς της, πρέπει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀθηνῶν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ τοὐλάχιστον νὰ ἐπανορθώσω τὸ σφάλμα, τὸ ὁποῖον ἔκαμα. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτὸ θὰ πρέπει διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν μετὰ θάρρους νὰ λεχθοῦν ὡρισμένα πράγματα. Τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα εἶναι διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος παμμεγίστη ὑπόθεσις. Κύριοι βουλευταί, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ θελήσῃ ἰδιαιτέρως νὰ προσέξῃ ὡρισμένας ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἐπιπροσθέτως θὰ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα, κ. συνάδελφοι, εἶναι, ὡς προεῖπον, πρόβλημα παμμέγιστον. Ἔχει πάρα πολλὰς πλευρὰς καὶ ἴσως αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ συμφέρον καὶ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως καὶ τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐπιτρέπουν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ προβαίνῃ εἰς εὐρυτέραν ἀνάπτυξιν ὅλων τῶν πλευρῶν, αἱ ὁποῖαι συνδυάζονται μὲ τὸ πρόβλημα αὐτό. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ἰδιαίτατα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς — καὶ τὸ λέω αὐτὸ ἐν πλήρει συναισθήσει τῆς πολιτικῆς μου εὐθύνης — ὅτι θὰ πρέπει ν’ ἀντιληφθῶμεν ὅλοι ὅτι τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα θὰ διέλθῃ πολλὰς φάσεις. Αἱ φάσεις αὗται ἠμπορεῖ νὰ εἶναι φάσεις αἱ ὁποῖαι καὶ νὰ πικράνουν, φάσεις αἱ ὁποῖαι νὰ δημιουργήσουν καὶ αἰσιοδοξίαν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ τὴν ἐξέλιξιν τὴν εὐτυχῆ τοῦ προβλήματος αὐτοῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ προσπάθεια ὅπως ἡ κοινὴ γνώμη ἐν τῷ συνόλῳ της ἀποφασίσῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πρόβλημα μετὰ μεγαλυτέρας ἠρεμίας καὶ μετὰ μεγαλυτέρας περισκέψεως. Δὲν εἶμαι ἐγὼ αὐτός, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτὸ τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν εἶναι λαὸς ἐξαιρετικῶς αἰσθηματικός. Εἶμαι εὐτυχὴς διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει τὸν αἰσθηματισμόν του καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔχει τὸ μεγαλεῖόν του. Διότι ἐὰν ἦτο λαὸς ὑπολογιστής, ἐὰν ἦτο ὑπολογιστὴς ὡς ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, ἐὰν ὡμοίαζεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μὲ λαοὺς οἱ ὁποῖοι καθοδηγοῦνται ἀπὸ τὴν ἀντικειμενικὴν μόνον ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων καὶ ὄχι μὲ κάποιον αἴσθημα μέσα των, τότε κ. βουλευταί, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ εἶχε τὴν μεγαλειώδη ἱστορίαν του καὶ τὴν ἱστορίαν τῶν 3 χιλιάδων ἐτῶν καὶ τῶν προσφάτων ὑπηρεσιῶν εἰς τὴν Ἀνθρωπότητα. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἕν ἐκ τῶν κυρίων χαρακτηρισμῶν τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς εἶναι τὸ αἴσθημα τῆς ὑπερηφανείας, τῆς ἀγάπης πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ τὰς παραδόσεις της. Καὶ δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι ὁ αἰσθηματισμὸς αὐτὸς δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὸ γεγονὸς τοῦ νὰ παρασύρεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον εἰς ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι, ἀντὶ νὰ προστατεύουν τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον καὶ τὴν ὑπόθεσιν διὰ τὴν ὁποίαν ἀγωνίζονται, ἀντιθέτως βλάπτουν τὴν ὅλην προσπάθειαν. Βεβαίως θὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ οὐσιώδης ἡ διαστολὴ μεταξὺ τῆς ἀκαμψίας τῆς ὑπευθύνου Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Βρεταννικοῦ λαοῦ. Διότι ὁ Βρεταννικὸς λαὸς καὶ αὐτὸς κατὰ τὰς φάσεις τῆς ἱστορίας του καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν ἔχει ἐν πολλοῖς δώσει δείγματα καὶ ἀντιλήψεις ἀνωτερότητος, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν πραγμάτων, ἀναμφισβητήτως, θὰ βαρύνουν ἐπὶ τῆς πλάστιγγος διὰ τὴν τελικῶς αἰσίαν ἔκβασιν τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀκόμη θελήσωμεν νὰ ἀτενίσωμεν εἰς τοὺς λαοὺς τῶν ἐλευθέρων Δημοκρατιῶν καὶ εἰς τὴν δυνατότητα τῆς ἐπιδράσεως τῆς Κοινῆς Γνώμης τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεών των, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ἡ ἔναντι τοῦ Δυτικοῦ κόσμου σταθερά μας θέσις, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρὸ παντὸς καὶ θὰ συγκινήσῃ καὶ θὰ ἐμπνεύσῃ ὅλον αὐτὸν τὸν στρατὸν τῶν φίλων τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι πράγματι θὰ ἤθελον νὰ ἴδουν καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ τὸν Κυπριακὸν λαὸν ἱκανοποιημένους καὶ εὐτυχεῖς. Ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό, βλέπω ὅτι ἡ ἄκρα ἀριστερὰ ἔχει ὡρισμένας ἀντιρρήσεις. Ἀλλ’ εἶναι φυσικόν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις αὐταὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπάρχουν, διότι διάστασις καὶ σκέψεων καὶ πολιτικῶν πεποιθήσεων καὶ πολιτειακῶν πεποιθήσεων καὶ γενικωτέρων τοποθετήσεων μᾶς χωρίζει ἀπὸ τὴν πλευρὰν αὐτήν.

§84Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ὄχι πολιτειακῶν.

§85Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὄχι ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, διότι ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίθετος γνώμη, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, εἶναι καὶ αὐτὸ πολιτειακὸν πρόβλημα. Δὲν εἶναι ἡ μορφὴ μόνον, ἡ ὁποία ἀποκαλεῖται πολιτειακόν.

§86Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἀπὸ τὰ λεγόμενα Δυτικὰ Κράτη... (Κωδωνοκρουσίαι–Δὲν ἀκούεται, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς του). Πρέπει νὰ τὰ στηρίζετε εἰς ἐπιχειρήματα αὐτὰ ποὺ λέγετε. Ἀπὸ τὰ 14 Κράτη τοῦ Δυτικοῦ κόσμου... (Κωδωνοκρουσίαι — θόρυβος).

§87Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι σαφής, εἶναι πολιτικὴ ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἡ πλέον δυσχερής, εἶναι ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία....

§88Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Τὴν Ἀλγερίαν, διατί τὴν κατεψηφίσαμεν; Καταψηφίζομεν τῆς Ἀλγερίας τὴν αὐτοδιάθεσιν καὶ ζητοῦμεν... (Θόρυβος).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δέχεται διακοπὰς ὁ ρήτωρ.

§90Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι τακτικὴ αὐτὴ τοῦ κ. Προέδρου.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. συνάδελφε.

§92Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Μὲ τί μοῦτρα θὰ ζητήσωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Κύπρου, ὅταν καταψηφίζωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν τῆς Ἀλγερίας;

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρβανιτάκη, εἴχατε καθήσει προηγουμένως πιὸ ψηλὰ καὶ εἴχομεν ἀπαλλαγῆ τῶν διακοπῶν. Δὲν ἀλλάζετε θέσιν; (Γέλωτες).

§94Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Κύριοι βουλευταί, εἶχον καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὸ καθῆκον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, νὰ ἐκθέσω τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη, ἐπὶ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ μόνη προστατεύουσα καὶ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν καὶ τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα. Ἀλλὰ πιστεύω, ἐκ παραλλήλου, ὅτι ἡ ἄσκησις τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ δυσχερὴς εἶναι καὶ ψυχικὴν δοκιμασίαν ἐπιβάλλει μεγάλην. Διότι, ὅταν κανεὶς εἰς δημόσιον βίον, εἰς τὴν χώραν αὐτήν, καὶ διὰ τὴν προστασίαν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, ἀναγκασθῇ νὰ ἐκδηλωθῇ ὡς μετριοπαθὴς εἰς τὰς λέξεις ἀλλὰ καὶ ταὐτοχρόνως σταθερὸς εἰς τὰς ἐπιδιώξεις, ἐξυπηρετεῖ μὲν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀρεστὸς εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Ἐπιπροσθέτως, δὲ εἶναι εὐάλωτος καὶ εἰς τὴν ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μὴ νομίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἀρχηγός της καὶ ἐγώ, ὡς ὑπεύθυνος διὰ τὸν τομέα αὐτόν, δὲν ᾐσθάνθημεν καὶ ἀγωνίαν μεγάλην καὶ πικρίαν μεγάλην, ὅταν, ἐκτελοῦντες τὸ καθῆκόν μας, νυχθημερόν, δεχόμεθα δημοσίᾳ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὄχι μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, κατηγορίας διὰ τὰς ὁποίας εἴμεθα ἀπολύτως ὑπερβέβαιοι ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τῶν ἰδίων κ. κ. βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ὑπάρχουν.

§95Ι. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἐπρόλαβαν τὰ γεγονότα, κ. ὑπουργέ.

§96Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἐξετελέσαμεν εἰς τὸ ἀκέραιον τὸ καθῆκόν μας. Δὲν ἐκάμαμεν οὐδεμίαν ἀπολύτως παράλειψιν. Ἐφροντίσαμεν ἀκόμη εἰς τοὺς ἄλλους τομεῖς τῶν ἐθνικῶν μας συμφερόντων, καὶ δὴ εἰς τὸν τομέα τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων, νὰ ἀκολουθήσωμεν πολιτικὴν σταθερότητος, τοιαύτην, ὥστε σήμερον, καὶ ἀπὸ τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως νὰ ἀναγνωρίζεται ὅτι πράγματι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ προστατεύσῃ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν διπλωματικῶν της δυνατοτήτων... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι). Ἠμπορεῖτε νὰ διαμαρτύρεσθε ὅσον θέλετε. Ἡ διαμαρτυρία ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶναι ἐλευθέρα ὅπως καὶ ἡ διατύπωσις τῆς γνώμης, ἀλλὰ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Τουρκίας αὐτὴν τὴν στιγμήν, αἰσθάνεται ἱκανοποίησιν, διότι διελθὼν μίαν κρίσιν λίαν σημαντικήν, εὑρίσκεται πάλιν σήμερον εἰς τὸν δρόμον διὰ τὴν ἐκ νέου ὁμαλὴν ζωήν του. (Χειροκροτήματα).

§97Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. ... (Ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του μὴ ἀκουόμενος).

§98Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ἠμπορεῖτε νὰ διαμαρτύρεσθε, ὅσον θέλετε. Ἐγώ δέχομαι τὰς διαμαρτυρίας καὶ θὰ ἐξακολουθήσω νὰ ἀναπτύσσω τὰς ἀπόψεις μου, ὡς ἂν αὗται νὰ μὴ ὑπῆρχον.

§99Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Οἱ Μουσουλμᾶνοι τῆς Θράκης...

§100Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ἠμπορεῖτε πράγματι ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς τρομακτικῆς περιπετείας, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται σήμερον, ὁ ἀγωνιζόμενος Κυπριακὸς λαὸς, νὰ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα δὲν ἐσημείωσε πρόοδον. Ἐν τούτοις, ὅμως, ὅταν ἀναλογισθῆτε ποῦ εὑρίσκετο πρὸ 8 μηνῶν καὶ ἐξετάσετε τώρα εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἀπὸ ἀπόψεως προβολῆς εἰς τὰς Δημοκρατικὰς χώρας δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπετεύχθη καὶ ἐπετελέσθη παμμεγίστη πρόοδος. Ἀναμφισβητήτως τοῦτο ἐπετεύχθη κατὰ μέγα μέρος ὑπὸ τὸν ἡρωϊσμὸν τῶν Κυπρίων καὶ τὴν αὐτοθυσίαν τοῦ Μακαριωτάτου Ἐθνάρχου, ἀλλὰ τοὐλάχιστον αὐτὴν τὴν φορὰν θὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι καὶ ἡ συμπαράστασις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε πλήρης. (Χειροκροτήματα). Δέν ἔχομεν ἀπολύτως οὐδεμίαν διάθεσιν νὰ ὑποστηρίξωμεν περισσότερον τοῦ δέοντος τὴν πολιτικήν μας, τὰς ἐπιδιώξεις μας καὶ τὸ τὶ νομίζομεν ὅτι συνετελέσθη.

§101Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Διὰ τοὺς ἀπαγχονισμοὺς δὲν εἴπατε τίποτε.

§102Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Καὶ διὰ τοὺς δύο ἀπαγχονισμούς, διὰ τοὺς ὁποίους τόσον κόπτεσθε καὶ εἶναι φυσικὸν τώρα σεῖς νὰ κόπτεσθε. Θὰ σᾶς εἴπω....

§103Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Τί ἐκάματε;

§104Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὅλοι ᾐσθάνθημεν τὸ ἴδιον ἀπὸ τὰς 26 Ὀκτωβρίου 1955 ἀδιαλείπτως καὶ ὅπου ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ διάβημα ἢ ἐνέργεια δὲν παρελείφθη οὐδὲν μέτρον διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ σωτηρία τῶν δύο ἀγωνιστῶν.

§105Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἠξεύρατε ὅτι θὰ ἐκτελεσθοῦν. (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Διαμαντόπουλε, διατὶ αὐταὶ αἱ ἐκκρήξεις. Διατὶ σᾶς παρακαλῶ δὲν ἀφήνετε νὰ διεξάγετε ὁμαλῶς ἡ συζήτησις. Εἶσθε ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσετε καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ σᾶς ἀκούσωμεν.

§107Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Κατηγορούμεθα ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ κατηγορούμεθα συστηματικῶς, ὅτι λόγῳ τῆς ἰδικῆς μας ἐπιδόσεως εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἐθνικῶν αὐτῶν προβλημάτων ὑπάρχει καὶ ἡ ἀντίθεσις τῆς Κύπρου ἔναντι ἡμῶν. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξηγηθῶ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν Κύπρον ὑπάρχει μία κατάστασις ἐξαιρετικῶς τεταμένη, ὁ ἀγὼν εἶναι βαρύς, αἱ συνέπειαί του μεγάλαι καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ ἐκτίμησις τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς Ἑλλάδος ἐν Κύπρῳ καὶ ἄλλη εἶναι ἡ ἐκτίμησις τῶν ὑποχρεώσεων τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ τῶν συμφερόντων ποὺ πρέπει νὰ προστατεύσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐνταῦθα. Αὐτό, κύριοι βουλευταί, θὰ ὑπάρξῃ πάντοτε ἐκ τῶν πραγμάτων δεδομένου, ἐφ’ ὅσον θὰ πρέπει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις —σύμφωνα ἄλλωστε μὲ τὴν ὀρθὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐν τῇ χαράξει τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς— ὄχι μόνον νὰ ὑπολογίζῃ τὸ ἕνα πρόβλημα, ἀλλὰ νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει τὴν συνισταμένην τῶν διαφόρων προβλημάτων καὶ νὰ καθορίζῃ τὴν ἱεράρχησιν αὐτῶν. Ἀξιότιμοι κ. βουλευταί, τῆς πλειοψηφίας, ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς.....

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί ἀπευθύνεσθε μόνον εἰς τὴν Συμπολίτευσιν.....

§109Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ διαμαρτύρεσθε. Συνήθως ἀπευθύνομαι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἔχω δικαίωμα ν’ ἀπευθύνομαι καὶ εἰς τὴν Συμπολίτευσιν. Ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἀξιότιμοι κ. βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, ἀπεφάσισε διὰ τῆς ψήφου του νὰ στείλῃ ἡμᾶς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ὡς πρῶτον κόμμα μὲ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, δὲν μᾶς ἐξέλεξε μόνον διὰ νὰ διακυβερνήσωμεν τὴν χώραν ὑπὸ ὁμαλὰς συνθήκας: Μᾶς εἶπεν ἀκόμη ὅτι θὰ πᾶτε νὰ μᾶς ἐκπροσωπήσετε καὶ εἰς σᾶς ἐμπιστευόμεθα τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν δυσκόλων περιστάσεων. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, πρέπει νὰ ἔχετε εἰς τὴν σκέψιν σας ἀδιαλείπτως ὅτι παραμένοντες πιστοὶ εἰς τὴν εἰλημμένην αὐτὴν ὑποχρέωσιν ἔναντι τοῦ λαοῦ τότε καὶ μόνον ἐπιτελεῖτε τὸ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καθῆκον σας. (Χειροκροτήματα).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν, κ. Θ. Τσάτσος, μοῦ ἀπηύθυνε πρὸ ὀλίγου τὴν ἑξῆς ἐπιστολὴν: (ἀναγινώσκει): Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Θεοτόκης μοῦ ἀπέδωσε γνώμην ἀλλοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶχον πράγματι διατυπώσει. Κατὰ τὸ ἄρθρον 19 (ἐδάφ. 4, 5) ἐζήτησα νὰ σημειωθῇ ὅτι ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος. Δὲν ἠδυνήθητε ν’ ἀντιληφθῆτε ὅτι καὶ κατ’ οὐσίαν εἶχον δίκαιον καὶ συμφώνως τῷ Κανονισμῷ ἐζήτησα νὰ σημειωθῇ ὅτι ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος. Καὶ ὄχι τοῦτο μόνον, ἀλλὰ διετύπωσε ἐπιτίμησιν πρὸς ἐμέ, τὴν ὁποίαν δὲν ὀφείλω νὰ δεχθῶ. Ζητῶ νὰ μοῦ δοθῇ ἐξήγησις ἄλλως ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκύψαντος προσωπικοῦ θέματος. Μετὰ τιμῆς Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν ἀντελήφθην, κ. Τσᾶτσο, ὅτι ἐζητεῖτε τὸν λόγον, ἐνόμισα ὅτι θέλετε νὰ διακόψετε. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ εἶχεν εἴπει, ὅπως καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δὲν δέχεται καμμίαν διακοπήν. Καὶ διὰ τοῦτο προσεπάθησα νὰ μὴ γίνουν διακοπαί. Δὲν ἐγνώριζον ποῖον ἦτο τὸ αἴτημά σας. Ἐὰν ἐπεριμένατε ὀλίγον νὰ τελειώσῃ τὴν φράσιν του ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἴσως θὰ εὑρίσκετο ἕνας τρόπος νὰ ὁμιλήσετε. Ἐὰν νομίζετε ὅτι σᾶς ἔθιξα εἴς τι παρακαλῶ νὰ πιστεύσετε εἰς τὴν προσωπικὴν ἐκτίμησιν καὶ φιλίαν, τὰς ὁποίας τρέφω πρὸς ὑμᾶς.

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς γενικωτέρας ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διότι ἀνέφερε μίαν περικοπὴν ἀνακοινωθέντος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, παρεποίησε τὴν ἔννοιάν της καὶ ἠθέλησε νὰ τὸ συσχετίσῃ μὲ τὰ θέματα τῆς σημερινῆς συζητήσεως. Οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει. Θὰ ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν περικοπήν: «Καὶ παραμένει, δυστυχῶς, βέβαιον, ὅτι ἡ ἀνεπιφύλακτος συμμετοχή μας εἰς τὴν Τριμερῆ Διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου ὑπῆρξε βαρύτατον λάθος. Καὶ μία ἀπὸ τὰς ἀνεπανορθώτους συνεπείας του εἶναι καὶ ἡ παραμόρφωσις τῆς θέσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἦτο ζήτημα μεταξὺ Μεγ. Βρεττανίας καὶ Κυπριακοῦ λαοῦ, ὑπερασπιστὴς τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ Ἑλλάς, μετεβλήθη δυστυχῶς εἰς ὀξυτάτην Ἑλληνοτουρκικὴν διαφοράν, τῆς ὁποίας καλοπροαίρετος διαιτητὴς ἐμφανίζεται ἡ Μ. Βρεττανία.....». Ποίαν λοιπὸν σχέσιν ἔχει;

§112Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Τὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς συνεφωνήθη χθές, θὰ συζητηθοῦν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς προτάσεως περὶ δυσπιστίας καὶ αἱ ἐκκρεμοῦσαι ἐπερωτήσεις. Ἐκ τῶν ἐπερωτώντων ὡμίλησαν μέχρι τοῦδε, ὁ κ. Χούτας, ὁ κ. Τσουκαλᾶς καὶ ὁ κ. Τσάτσος, ἀπομένουν οἱ κ.κ. Μητσοτάκης καὶ Γρηγορίου. Εἶναι ἡ χρονολογικὴ σειρὰ τῆς καταθέσεως τῶν ἐπερωτήσεων. Οὗτοι, δὲν ὑπάγονται, κατὰ μίαν ἑρμηνείαν τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω τῇ ἐγκρίσει σας, εἰς τὴν διάταξιν περὶ τετάρτου, διότι βεβαίως διὰ τὴν συζήτησιν μιᾶς ἐπερωτήσεως δὲν ὑπάρχει περιορισμός. Ὅμως μετὰ ταῦτα ἔχω μίαν πρότασιν περὶ περιορισμοῦ εἰς τὸ τέταρτον, διότι ἡ Βουλὴ ἐφωτίσθη. Θὰ ἀναγνώσω τὰ ὀνόματα: «................................ .........(ἀναγινώσκει) ....................». Συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, δύνανται νὰ ὁμιλήσουν εἷς ἐκ τῶν ὑποστηριζόντων ταύτην καὶ εἷς ἐκ τῶν ἀντιλεγόντων. Ὁ κ. Ε. Μπακλατζῆς ἔχει τὸν λόγον ὡς ἀντιλέγων.

§114Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Νομίζομεν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ τῶν σοβαρωτάτων θεμάτων, τὰ ὁποῖα θίγει ἡ πρότασις δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ περιορίσωμεν τὸν χρόνον τῶν συζητήσεων. Ἔχομεν καθῆκον νὰ καταβάλωμεν κάθε προσπάθειαν ὥστε νὰ διαφωτισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πλήρως περὶ τῶν σπουδαιοτάτων τούτων ζητημάτων. Ἀντιλέγομεν κατὰ ταῦτα εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν καὶ προτείνομεν ὅπως αὕτη ἀπορριφθῇ.

§115Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορ. καὶ Βιομηχ.). Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνεφωνήθη νὰ τηρηθῇ αὐτὴ ἡ διαδικασία.

§116Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι ὅμως ἀπὸ ἀπόψε.

§117Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορ. καὶ Βιομηχ.). Δὲν καθωρίσαμεν τὸν χρόνον. Πάντως, συνεφωνήσαμεν νὰ καταβάλωμεν ἅπαντες προσπάθειαν νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν προσεχῆ Πέμπτην, ὥστε τὴν Παρασκευήν, νὰ συζητηθῇ ἡ προταχθεῖσα ἐπερώτησις. Ἐξ ἄλλου νομίζομεν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διεφωτίσθησαν ἀρκούντως ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θίγει ἡ πρότασις δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν νομίζομεν ὅτι εἶναι σκόπιμον νὰ συνεχισθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ συζήτησις περισσότερον, πολλῷ μᾶλλον καθ’ ὅσον εἶναι ἡ τρίτη κατὰ σειρὰν συζήτησις, ἡ ὁποία λαμβάνει χώραν ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος διὰ τὰ αὐτὰ θέματα.

§118Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀπορῶ, κ. Πρόεδρε, διατὶ προβάλλεται ἀντίρρησις διὰ τὸν περιορισμὸν τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων. Ἐὰν περιορισθῇ ὁ χρόνος θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὁμιλήσωμεν ὅλοι.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον, κ. βουλευταί, ὁ περιορισμὸς δὲν θὰ ἀφορᾷ τοὺς κ.κ. Μητσοτάκην καὶ Γρηγορίου, ἂς ἀναβάλωμεν τὴν λῆψιν ἀποφάσεως ἐπ’ αὐτῆς καὶ ἀποφασίζομεν μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τούτων. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης.

§120Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὄντως, ὅπως παρετήρησε πρὸ ὀλίγου, ὁ κ. ὑπουργὸς Ἐμπορίου καὶ Βιομηχανίας, ἡ τρίτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐντὸς διαστήματος μικροτέρου τῶν δύο μηνῶν διεξάγεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, μία γενικὴ πολιτικὴ συζήτησις ἐντοπιζομένη ἰδιαιτέρως εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα. Τοῦτο, κ. συνάδελφοι, ὀφείλεται ἀναμφισβητήτως εἰς τὰ τελευταῖα τραγικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὴν κακὴν ἐξέλιξιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις καὶ αὐτὸ ἀπετέλεσε τὴν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ πρότασιν μομφῆς πλέον ἐμφανίζεται ἐνώπιον τοῦ Σώματος κατηγοροῦσα τὴν Κυβέρνησιν ὡς κακῶς διαχειρισθεῖσαν τὸ Κυπριακὸν θέμα ἐν συσχετισμῷ μὲ δύο ἄλλα θέματα, τὰ ὁποῖα συνεκίνησαν βαθύτατα τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. ΒΥΖΑΣ). Πέραν ὅμως τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, κ. συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει ἐπίσης καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε., ἰδιαίτατα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν της πολιτικήν, καὶ ἀκόμη εἰδικώτερον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν της ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος δὲν κατώρθωσε δυστυχῶς νὰ καταστήσῃ σαφές, οὔτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, οὔτε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ποίαν πολιτικὴν ἀκολουθεῖ. Καὶ εἶναι καθ’ ἑαυτό τραγικὸν τὸ φαινόμενον, κ. συνάδελφοι, ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὴν ἑσπέραν αὐτήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῶ ἐνώπιόν σας καὶ μετὰ τὴν μακρὰν καὶ ὀλίγον λυρικὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας συναδέλφου, ἐὰν ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐρωτηθῶ δὲν θὰ δύναμαι μετὰ βεβαιότητος νὰ ἀπαντήσω, ποίαν πολιτικὴν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Θεοτόκης καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας.

§121ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν πολιτικὴν τῶν φάσεων.

§122Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὅταν δὲ λέγω Κυβέρνησιν Καραμανλῆ, μὴ πρὸς κακοφανισμὸν τῶν ἄρτι προσελθόντων, ἐννοῶ Κυβέρνησιν ἑνιαίαν, ἡ ὁποία ἕλκει τὴν καταγωγὴν ἀπὸ τὴν 6 Ὀκτωβρίου π. ἔ. Ἡ Κυβέρνησις, λέγω, τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἐνεκαινίασε καὶ ἠκολούθησεν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος πολιτικὴν νέαν, πολιτικὴν διάφορον, ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ κόμματα ὁμοφώνως εἶχον ἀποδεχθῆ τὸν Αὔγουστον τοῦ π. ἔ. Εἶναι γνωστὸν καὶ δὲν χρειάζεται νὰ ἐπαναλάβω ὅτι τὸν Αὔγουστον τοῦ 1955 εἰς τὰς παραμονὰς τῆς Τριμεροῦς, ἡ τότε Κυβέρνησις καὶ οἱ τότε Ἀντιπρόεδροί της, διότι ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἠσθένει ἔκτοτε σοβαρῶς, ἐθεώρησαν ἐθνικόν των καθῆκον ἐν ὄψει ἀποφασιστικῆς ἐξελίξεως τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, νὰ καλέσουν τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ χαραχθῇ ἑνιαία ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος πολιτική, καὶ ὅλοι σας γνωρίζετε, ὅτι συνεφώνησαν ἐπὶ τῆς ἀκολουθητέας γραμμῆς, ἡ ὁποία ἦτο ἡ ἐπιδίωξις τῆς αὐτοδιαθέσεως εἰς τακτὴν καὶ εὔλογον προθεσμίαν. Τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἀπεδέχοντο ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὅλοι ὅσοι συμμετεῖχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν Παπάγου —καὶ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν συμμερίζεται καὶ ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπουργὸς τότε ἐκ τῶν σημαντικωτέρων τῆς Κυβερνήσεως Παπάγου. Βεβαίως ἐλέχθη ἔκτοτε, ὅτι ὁ κ. Καραμανλῆς, εἶχε διαφόρους ἀπόψεις, τὰς ὁποίας διετύπωσε, διαφωνῶν, εἰς Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, δὲν δικαιοῦμαι ὅμως τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπῆρξεν ἐπιβεβαίωσις τῆς εἰδήσεως αὐτῆς καὶ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὁ κ. Καραμανλῆς ἦτο μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, νὰ ἀποδεχθῶ τὴν ἄποψιν αὐτήν. Πρέπει νὰ σταθῶ εἰς τὴν βάσιν ὅτι ὁ κ. Καραμανλῆς, μέλος τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὑπῆρξε σύμφωνος ἐπὶ τῆς πολιτικῆς της. Βέβαιον ἐν τούτοις εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς 6ης Ὀκτωβρίου, ὅπως καθιερώθη πλέον νὰ ὀνομάζεται, ἠκολούθησεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς μίαν διάφορον πολιτικήν. Περὶ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν καὶ πολλὴ συζήτησις ἐγένετο καὶ ἀπόπειρα χαρακτηρισμοῦ της κατὰ διαφόρους τρόπους ἐπίσης ἐγένετο. Ἄλλοι ὡμίλησαν περὶ πολιτικῆς «ἐθνικῆς μειοδοσίας», ἄλλοι ὡμίλησαν περὶ πολιτικῆς «συμβιβασμοῦ». Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν ἰδικήν μου προσωπικὴν ἄποψιν, αἱ δύο αὐταὶ ἔννοιαι εἶναι ἀπολύτως ταυτόσημοι. Μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς «ἐθνικῆς μειοδοσίας» βεβαίως δὲν ἐννοεῖ κανεὶς ὅτι ἐγένετο ἐθνικὴ μειοδοσία ἐν συνειδήσει πρὸς βλάβην τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, τοῦτο τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ἐγώ. Ἀναμφισβητήτως ὅμως ὑπῆρξε πολιτική, ἡ ὁποία ἐπὶ ἑνὸς ἐθνικοῦ θέματος ἐμείωσε τοὺς ἀντικειμενικοὺς σκοποὺς καὶ ἐπεδίωξε κάτι ὀλιγώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προηγουμένως ἐπεδιώκετο. Δὲν θέλω τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι ἡ προηγουμένη συζήτησις ὑπῆρξεν ἀναμφισβητήτως λίαν χρήσιμος καὶ διὰ τὸ Σῶμα καὶ διὰ τὴν κοινὴν γνώμην, νὰ ἀναφερθῶ εἰς ἐγγράφους ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. ἀπὸ τῆς 6ης Ὀκτωβρίου μέχρι σήμερον. Νομίζω, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος τοῦ ἐργαζομένου Λαοῦ, κ. Καρτάλης, ἔθεσεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας στοιχεῖα ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις, δὲν διέψευσε, δικαιούμεθα νὰ τὰ ἀποδεχθῶμεν ὡς ἀκριβῆ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὰ ἐπίσημα αὐτὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ τοῦ κ. Θεοτόκη, ἦτο πολιτικὴ ἐπιδιώξεως συμβιβαστικῆς λύσεως τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, πολιτικὴ ἐθνικῆς μειοδοσίας μὲ τὴν ἔννοιαν, ποὺ προηγουμένως εἶπα, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἐξωτερικαὶ ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅλων μας. Ὅταν ὁ κ. Καραμανλῆς ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας διὰ νὰ ἀναγνώσῃ τὰς πρώτας προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς πρώτης του Κυβερνήσεως, δὲν ἀνέφερεν οὔτε λέξιν περὶ αὐτοδιαθέσεως. Καὶ δὲν ἦτο τοῦτο τυχαῖον, ἦτο ἠθελημένον, ἦτο σκόπιμον καὶ ἔδειχνε τὴν γραμμήν του. Καὶ συνέβη τοῦτο τὴν ἐποχήν, πού, ὅπως ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη ἀπὸ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι σήμερον κτῆμα τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης, ποὺ ἀπὸ τὴν ἀγωνιζομένην Κύπρον ἤρχετο τὸ ἀγωνιῶδες μήνυμα νὰ τονώσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τοὺς σκληρῶς δοκιμαζομένους Κυπρίους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀποδυθῆ εἰς ἕνα ὑπὲρ ὅλων ἀγῶνα. Ὅλη ἡ ἀκολουθία τῶν γεγονότων ἀπὸ τῆς στιγμῆς τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, πείθει ὅτι ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπός, τὸν ὁποῖον ἔταξαν ἦτο ἡ ἐξεύρεσις λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, λύσεως δηλαδή, ὄχι ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς βάσεως τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ κόμματα ἀπεδέχθησαν, ἀλλὰ ἐπὶ βάσεως μειοδοσίας, ἐπὶ βάσεως συμβιβασμοῦ. Τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ὁ κ. Θεοτόκης ἐπεδίωξε μὲ ὁμολογουμένην εἰλικρίνειαν, ἀκαμψίαν καὶ συνέπειαν. Ἀντιθέτως δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περὶ πολλοῦ ἐχόμενος τῆς ἐκλογικῆς ἀνάγκης τῆς στιγμῆς ἐκείνης, προσεπάθησε νὰ ἐμφανίσῃ ἀλλοίαν πολιτικὴν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἠκολούθει ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἐὰν θέλῃ κανεὶς σήμερον, ἀνακεφαλαιώνων, νὰ συνοψίσῃ, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ τὴν διαπίστωσιν, ὅτι δύο ἦσαν οἱ παράγοντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκίνουν τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ κατὰ τὸ διαρρεῦσαν διάστημα. Ἀπὸ τὴν μιὰ μεριὰ ἡ ἐπιδίωξις συμβιβαστικῆς λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ, ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ ἡ ἐκλογικὴ σκοπιμότης ἡ ὁποία ἐπρυτάνευσεν ἀπολύτως ἐπὶ τῶν ἐκδηλώσεων τῶν δημοσίων μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κυριολεκτικῶς νὰ ἐμπαιχθῇ εἰς τὰς παραμονὰς μιᾶς ἐκλογῆς, ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας θὰ ἐξηρτᾶτο καὶ ἡ τύχη αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Δὲν εἶμαι παλαιὸς βουλευτής, νομίζω ὅμως ὅτι δικαιοῦμαι νὰ παρατηρήσω μὲ θλῖψιν, ὅτι τὸ φαινόμενον Κυβερνήσεων καὶ πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν δὲν ἔχουν ὄχι μόνον τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσουν εὐθαρσῶς τὴν πολιτικήν των, ἀλλὰ ἀντιθέτως, λέγουν ἐν γνώσει ἀνακριβῆ πράγματα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διὰ λόγους ἐκλογικῆς σκοπιμότητος, ἀποτελεῖ μίαν πρᾶξιν ὄχι ἐπαινετὴν ἀλλὰ ὀπισθοδρόμησιν διὰ τὰ πολιτικὰ ἤθη καὶ τὰς πολιτικὰς συνηθείας τῆς χώρας μας καὶ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔδωσεν ἀνακριβεῖς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ ἐθνικοῦ θέματος. Ἀλλοίμονον ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, εἰς τὸ σημεῖον ὥστε νὰ ἀμφισβητοῦμεν τὴν ἀξιοπιστίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπισήμως ἐκπροσωποῦν τὴν χώραν μας. Ἀλλοίμονον ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ πλέον ἡ ἀμοιβαία ἐμπιστοσύνη καὶ ἡ πίστις εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὑπουργῶν ἰδιαίτατα ἐπὶ τοιούτου ἐθνικοῦ ζητήματος. Κύριοι συνάδελφοι, ὁμολογουμένως, ὁ ρόλος καὶ ἡ θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὑπῆρξε δυσχερέστατος καὶ ὁμολογῶ ὅτι ὁ κ. Θεοτόκης, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συμβιβάσουν ἢ νὰ ἐπιδιώξουν τοὐλάχιστον νὰ συμβιβάσουν τὰ ἀσυμβίβαστα. Ἀπὸ τὴν μιὰ μεριὰ δὲν ἤθελαν νὰ ριψοκινδυνεύσουν τὰς ἐκλογάς, ἤθελαν νὰ τὰς κερδίσουν. Ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ ἤθελαν νὰ ἐπιδιώξουν συμβιβαστικὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, χωρὶς νὰ παρουσιάσουν τοῦτο διὰ νὰ μὴ ἔχῃ δυσμενεῖς δι’ αὐτοὺς ἐκλογικὰς συνεπείας. Ἐνώπιον τῆς καταστάσεως αὐτῆς, ἀντιφατικὴ εἶναι ἡ πολιτική των τοὐλάχιστον εἰς τὰς ἐκδηλώσεις ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνῷ δὲν ὑπῆρξε δυστυχῶς καθόλου ἀντιφατικὴ εἰς τὸν τομέα ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον πράγματι ἠσκεῖτο. Κύριοι συνάδελφοι, ἀσχέτως ὅλων αὐτῶν, ἀσχέτως τῶν βασικῶν σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν, ἐφ’ ὅσον ἐξεκινήσαμεν ἀπὸ τὴν ἀπαράδεκτον δι’ ἡμᾶς βάσιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιτευχθῇ ἕνας συμβιβασμὸς εἰς τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα, ἀσχέτως τοῦ γεγονότος ὅτι ὄντως ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ μετέβαλε τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἀπὸ θέμα διεθνές, ποὺ ἦτο, εἰς θέμα ἐσωτερικὸν τῆς Μ. Βρεττανίας, ἀσχέτως τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Θεοτόκη, ὅπως ἐνεφανίζετο, ὡς πολιτικὴ τοῦ κυνηγητοῦ μιᾶς φόρμουλας, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν κατώρθωσε νὰ πιάσῃ, δὲν ἦτο πολιτική, ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Ἀσχέτως ὅλων αὐτῶν τῶν γεγονότων παραμένει τὸ καίριον πρόβλημα, διατί καὶ πῶς μετέβαλεν ἡ Ἑλλὰς πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1 ἐθνικοῦ θέματος, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο νὰ κάμω μίαν ἀναδρομήν. Ὁ κ. Καραμανλῆς, μετὰ τὴν 19ην Φεβρουαρίου, ἐμφανίζεται ὡς στηριζόμενος εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία προῆλθεν ἀπὸ ἐκλογὰς ἀναμφισβητήτως νόθους, πάντως ὅμως ἀπὸ ἐκλογάς. Τί ἦτο ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἡ ὁποία ἐσχηματίζετο τὴν 6ην Ὀκτωβρίου 1955 καὶ ἐν ὀνόματι τίνος ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ ἑνὸς ἐθνικοῦ θέματος; Ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω καὶ ἄλλοτε διατυπώσει τὰς ἀπόψεις μου, ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, νομίζω ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς πρώτης Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καραμανλῆ, καίτοι τυπικῶς εἶχεν ἀναμφισβητήτως νομιμότητα, ἐν τούτοις ἀπετέλεσε μίαν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, ἀνωμαλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν συνήργησαν δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι κεῖνται ἔξω τοῦ ἐλευθέρου Κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος, δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι εἰς μίαν ἐλευθέραν δημοκρατικὴν χώραν δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν θέσιν. Καὶ τὸ κακὸν εἶναι ὅτι ἡ κατάστασις ποὺ ἐδημιουργήθη συνεχίσθη ἐπὶ τὸ χειρότερον. Ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ δεόντως ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἐὰν δὲν ἐπηκολούθουν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν, ἐὰν δὲν ἐπηκολούθει τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τῆς ἐδόθη, νὰ ψηφίσῃ τὸν φαῦλον ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο μόνον κομμένος εἰς τὰ μέτρα τῆς ΕΡΕ, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον προκαλεῖ ὡς μοιραίαν συνέπειαν τὴν πόλωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν ἦτο μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπέρριψε τὸ αἴτημα τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, εἶναι καὶ ἡ κατακλεὶς ὅτι διεξήχθησαν νόθοι ἐκλογαὶ καὶ ἐπεκάθησεν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ θεωρηθῇ ὅτι κυριολεκτικῶς ἐπεκάθησεν εἰς τὴν πλάτην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ὅλα αὐτὰ συνδέονται μὲ τὸν χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κατὰ τὴν προσωπικήν μου, ἀντίληψιν, γεγονὸς καὶ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ τὸ διατυπώσω, ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, καὶ αἱ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐκινήθησαν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ σχηματισθῇ, ἀναμφισβητήτως, αἱ δυνάμεις αὐταί, ἐκινήθησαν ἐν ὄψει μιᾶς συγκεκριμένης πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἔναντι τῆς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις ἐκ προοιμίων, ὁ κ. Καραμανλῆς. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι συνάδελφοι, οὐδὲ νομίζω, ὅτι εἶναι σκόπιμον, ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ εἶμαι σαφέστερος. Ἐπιθυμῶ μόνον νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ εὐθύνη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι βαρεῖα, διότι ὅλα ὅσα συνέβησαν ἀποτελοῦν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, ἡ λειτουργία τῶν δυνάμεων αὐτῶν, εἰς μίαν ἐλευθέραν πολιτικὴν χώραν, ἀποτελεῖ κακὸν προηγούμενον. Καὶ ἐπιπροσθέτως, τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸς ὡς Σύμβουλος τοῦ Στέμματος εἰσηγήθη τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη, ἀναμφισβητήτως τοῦ δημιουργεῖ εὐθύνην, ἀκόμη καὶ ἔναντι τοῦ ἀνευθύνου Ἄρχοντος. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προσωπικῶς νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ παρατηρήσω εἶναι τοῦτο: Ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ὁμοφώνως τὰ Κόμματα τῆς χώρας μας, ἐνέκρινον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν, εἶναι μία καὶ δεδομένη. Εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀγῶνος ὅπως ὀρθότατα τὴν ἀπεκάλεσε ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς ἐπιδιώξεως τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου, ἐντὸς εὐλόγου καὶ τακτῆς προθεσμίας. Τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἀνέτρεψεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς νέας πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε, τὰ βλέπομεν ἤδη ἔκδηλα ἐνώπιόν μας. Νομίζω, ὅτι τὴν ὥραν αὐτὴν δικαιοῦται ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ δικαιοῦται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὄχι ἁπλῶς καὶ μόνον ἐν τίνι δικαιώματι μετέβαλε τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ἀλλὰ ἐπὶ τέλους νὰ δηλώσουν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μὲ ἀνδρισμὸν καὶ εἰλικρίνειαν, ποία εἶναι ἡ πολιτική των ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ στοιχειῶδες χρέος δι’ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαίτατα διὰ τὸν κ. Πρόεδρόν της, τὸν ἀξιότιμον κ. Καραμανλῆ. Διότι ἄλλωστε, κ. συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ πράγματα αὐτὰ ἐπ’ ἄπειρον νὰ συσκοτίζωνται, οὔτε εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μὴ ἀντιλαμβάνεται τὴν οὐσίαν τοῦ προβλήματος, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ἠκολούθησε τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Θεοτόκη τὴν πολιτικὴν τοῦ συμβιβασμοῦ, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν. Ὁ κ. Θεοτόκης ἀπόψε, μὲ πολλὴν διάκρισιν καὶ μὲ πολλὴν περίσκεψιν ὑπερημύνθη τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Ὡμίλησε περὶ διαφόρων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον ἄποψιν δὲν ὑπῆρξαν ἀπολύτως σαφῆ. Ἀπὸ ὅλα ὅμως αὐτὰ ποὺ διετύπωσεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος συνάγεται, ἐὰν δὲν κάμνω λάθος, ὅτι ἡ πολιτικὴ ποὺ ἐπιβάλλουν αἱ περιστάσεις, αἱ ἀντικειμενικαὶ προϋποθέσεις, καθ’ ἃ τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις κρίνει, ἐπιβάλλουν νὰ εἶναι μία ρεαλιστικὴ πολιτική, μία πολιτική, δηλαδή, συμβιβασμοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Κύπρου. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, ἂς πάρωμεν τὰ πράγματα ὅπως ἐξειλίχθησαν, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἐπὶ τέλους αὐτὸ τὸ πείραμα τῆς συμβιβαστικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον ἐπεχείρησε —κακῶς κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν— ἡ Κυβέρνησις, ἀπάδει εἰς τὴν περίπτωσιν διὰ τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποιήθη. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Θεοτόκης ἐπαιρόμενος, διετύπωσεν ἀπόψε τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ θέσις τοῦ Κυπριακοῦ σήμερον εἶναι πολὺ καλυτέρα ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν παρέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ πρὸ 7 μηνῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ παραδεχθῶ τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ἡ πάροδος τοῦ 8μήνου ἀπετέλεσεν ἕνα, χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, χαμένον χρόνον. Ὀρθότατα, λοιπόν, ἐλέχθη ἀπὸ τὸν κ. Καρτάλην εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν, ὅτι ἡ βασικὴ Ἀγγλικὴ θέσις ἦτο νὰ κερδηθῇ χρόνος, διότι ὁ χρόνος δουλεύει συνήθως ὑπὲρ τοῦ δυνάστου καὶ ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κάμνουν ἀγῶνα ἀπελευθερώσεως. Ὁ χρόνος αὐτὸς παρῆλθε δυστυχῶς ἄκαρπος ἀπὸ ἀπόψεως Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ οἱ Κύπριοι ἔπραξαν τὸ καθῆκον των εἰς τὸ ἀκέραιον καὶ ἡ ἐξέλιξις, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τῷ Κυπριακὸν θέμα, νομίζω, ὅτι ἀγόμεθα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη δὲν εὐδοκιμεῖ διὰ τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν. Διότι εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπιδιώξεως συμβιβαστικῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Θεοτόκης καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ υἱοθέτησεν, εἴχομεν τὰς σαφεῖς ἀποδείξεις τῆς Ἀγγλικῆς ἀδιαλλαξίας. Τὸ κορύφωμα δὲ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὑπῆρξεν ἡ ἐξορία τοῦ Μακαρίου, αἱ σκηναὶ αἱ ὁποῖαι διεδραματίσθησαν εἰς τὴν Κύπρον, ὑπὸ τοῦ Τουρκικοῦ ὄχλου καὶ τέλος ὁ ἀπαγχονισμὸς τῶν δύο πατριωτῶν. Εἶναι σαφές, κ. συνάδελφοι, ἐκ τῶν γεγονότων, ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ συμβιβασμοῦ δὲν ὡδήγησεν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ ὁ συμβιβασμὸς τῆς Ἑλλάδος, ἔναντι τῆς ἐθνικῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ὡδήγησε πιθανώτατα τοὺς Ἄγγλους εἰς ἀκόμη μεγαλυτέραν ἀδιαλλαξίαν. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑποστηρίζω, τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἔχει δύο βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ στηριχθῇ. Ἡ πρώτη βάσις εἶναι ἡ προσφυγὴ εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν γενικωτέραν διαφώτισιν τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης, ὅλων τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι συγκινοῦνται ἀπὸ τὸν ἀγῶνα, τῶν Κυπρίων διὰ τὴν ἐλευθερίαν των. Καὶ ἡ δευτέρα βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ Κυπριακόν, εἶναι ὁ ἡρωϊκὸς ἀγὼν τῶν Κυπρίων διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν των, ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἔφθασεν εἰς τὰ ὑψηλότερα ἐπίπεδα του τὸν τελευταῖον καιρόν, ἀγὼν ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἔκθαμβος στέκεται ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἐπάνω εἰς τὰς δύο αὐτὰς βάσεις εἶναι δυνατὸν καὶ μόνον, ἐὰν μὲ ρεαλισμὸν ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πρόβλημα, νὰ σταθῇ ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ὑπεστηρίχθη χθὲς ἡ ἄποψις, κ. συνάδελφοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν αὐτὴν τὴν προσφυγήν μας εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Προσωπικῶς διαφωνῶ πρὸς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ἀπόδειξις τῆς σημασίας ποὺ ἔχει ἡ προσφυγὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Ο.Η.Ε. εἶναι τὸ ἑξῆς: Εἶναι βέβαιον πόσον ἐνοχλεῖ τοὺς Ἄγγλους ἡ προσφυγή, διότι ἀναμφισβητήτως ἡ Κυπριακὴ εἶναι ὑπόθεσις, ἡ ὁποία, ὅταν προβληθῇ διεθνῶς φέρει εἰς δυσχερῆ θέσιν τοὺς Ἄγγλους. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ τονισθῇ, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν, ἐκτὸς τοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον προηγουμένως ἐσημείωσα καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι βασικόν, ἠκολούθησε πολιτικὴν μειοδοσίας καὶ συμβιβασμοῦ, ἀναμφισβητήτως μὲ τὴν πολιτικήν της, ἐδημιούργησε δυσχερεῖς προϋποθέσεις διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῆς Ἑλληνικῆς προσφυγῆς, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε., διότι, ὅπως ὀρθότατα ἐλέχθη, ἡ Ἑλληνικὴ προσφυγὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βασισθῇ παρὰ μόνον εἰς τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Καὶ ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἐμμέσως, ἢ ἀμέσως, ἔχει ἐγκαταλείψει τὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως, στερεῖται τοῦ δικαιώματος, ἢ τοὐλάχιστον κινδυνεύει νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ Ἀγγλικῆς πλευρᾶς, ὅτι στερεῖται τοῦ δικαιώματος, νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Πέραν τούτου, κ. συνάδελφοι, ἡ ἐξέτασις τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, πρέπει νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ ἕνα ἄλλο παράλληλον πρόβλημα. Ἡ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως διὰ τοῦ κυβερνητικοῦ της τύπου, διὰ τοῦ κατευθυνομένου, ὅπως ἐγὼ τοὐλάχιστον πιστεύω, ἔδωσε συχνότατα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα θὰ λυθῇ μὲ τὴν βοήθειαν τῶν Η.Π.Α. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι σήμερον πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφωνήσῃ κανεὶς ἐπὶ τῆς πραγματικῆς διαπιστώσεως, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, δὲν εἶναι πολιτική, ἡ ὁποία φίλα πρόσκειται πρὸς τὴν ἐπιδίωξιν τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, αὐτὴν τὴν στιγμήν. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀναμένῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Η. Π. τῆς Ἀμερικῆς, νὰ λάβῃ θέσιν, ἔναντι τοῦ Κυπριακοῦ, ὑπαγορευομένην ἀπὸ τὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν ὁ Ἀμερικανικὸς λαὸς ἔχει εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας. Δυστυχῶς ὅμως δέν εἶναι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τῶν Η. Π. τῆς Ἀμερικῆς. Ἀναμφισβητήτως διὰ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, τὸ Κυπριακόν, ἔχει διαφορετικὴν σημασίαν, ἀπ’ ὅτι ἔχει τὸ θέμα τοῦτο δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας, καὶ ὑποτίθεται τοὐλάχιστον διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Διὰ τὴν Ἑλλάδα τὸ Κυπριακόν, ἀποτελεῖ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1 ἐθνικὸν θέμα αὐτὴν τὴν στιγμήν. Διὰ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Η.Π.Α., ἀποτελεῖ κατὰ τὴν εὐνοϊκωτέραν ἔκφρασιν, μίαν δυσάρεστον περιπλοκὴν μεταξὺ δύο συμμάχων, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη νὰ διευθετηθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἀφ’ ἧς στιγμῆς αἱ Η.Π.Α. ἐστάθησαν εἰς τὴν ρεαλιστικὴν αὐτὴν θέσιν νὰ ἀναμένῃ τις ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Η.Π.Α. θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα περισσότερον ἀπ’ ὅτι ἐκτιμᾶ τὰ συμφέροντα τῆς Μ. Βρεττανίας. Συνέπεια τούτου εἶναι, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῶν Η.Π.Α., καθ’ ὃν τρόπον ἐκδηλοῦται σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἄλλη παρὰ πολιτικὴ ἐπιδιώξεως κάποιας διευθετήσεως τοῦ Κυπριακοῦ, ὥστε νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ περιπλοκή. Ὅταν ὅμως ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, δίδῃ τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν λαόν, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιλυθῇ ὑπὸ τῶν Η.Π.Α., ἀναμφισβητήτως δημιουργεῖται κίνδυνος διὰ τὰς Ἑλληνοαμερικανικὰς σχέσεις, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔχει εὐλόγως τὸ παράπονον, ὅτι ἠδύναντο αἱ Η.Π.Α. νὰ λύσουν τὸ Κυπριακόν, καὶ δὲν τὸ ἔλυσαν. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι μία ἀπόρροια τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, δὲν ἔχει πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἢ μᾶλλον δὲν τολμᾶ νὰ ἐμφανίσῃ δημοσίᾳ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν πράγματι ἀκολουθεῖ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Σήμερον, κύριοι, τὰ πράγματα τοποθετοῦνται ἐπὶ κάπως διαφορετικῆς βάσεως. Ὁ κ. Θεοτόκης, ὑπεστήριξεν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τὴν ἄποψιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποφύγῃ ἀπ’ εὐθείας διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοῦτο ἐδέχθη νὰ συμπαρασταθῇ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας ὁ Ἐθνάρχης διεξῆγε μὲ τοὺς Ἄγγλους. Σήμερον ὁ Ἐθνάρχης εὑρίσκεται ἐξόριστος εἰς τὸν Εἰρηνικὸν Ὠκεανὸν καὶ μάλιστα ἀντιμετωπίζει τὴν ἀνάγκην νὰ κηρύξῃ ἀπεργίαν πείνης. Ἐκπρόσωπος, ὁ ὁποῖος νὰ θελήσῃ νὰ διαπραγματευθῇ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῶν Κυπρίων διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ἐθνάρχου δὲν ὑπάρχει, καὶ προδόται Κύπριοι, οἱ ὁποῖοι νὰ δεχθοῦν νὰ παίξουν ρόλον ὑποκαταστάσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, εἰς μίαν τοιαύτην διαπραγμάτευσιν, πρὸς τιμὴν τῶν Κυπρίων, δὲν ὑπάρχουν. Πῶς νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ προωθήσῃ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε μέχρι σήμερον; Εἶναι σαφές, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι παρὰ πολιτικὴ τῆς προετοιμασίας τῆς προσφυγῆς εἰς τὸν ΟΗΕ, τῆς προετοιμασίας τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ τῆς ἐκδηλώσεως τῆς ἀποφασιστικῆς θελήσεως τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἐμμείνῃ ἐπὶ τοῦ αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὅμως, εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἀναρμοδία διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ Κυπριακὸν ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ. Δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ διαφωτίσῃ τὴν παγκόσμιον Κοινὴν Γνώμην, διότι ποίαν ἐμπιστοσύνην θέλετε νὰ ἔχωμεν εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἀφῆκε νὰ παρέλθῃ ἀχρησιμοποίητος ἡ μοναδικὴ εὐκαιρία τῶν Τουρκικῶν βανδαλισμῶν καὶ τῶν ὠμοτήτων τῆς Ἀγγλίας εἰς Κύπρον; Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι εἰς ὃ σημεῖον περιήχθησαν σήμερον τὰ πράγματα, ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσῃ καμμίαν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ ψυχὴ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ τὴν ἀνεύθυνον πολιτικήν, διότι τὸν συμβιβασμὸν δὲν ἔχει τὸ στοιχειῶδες θάρρος νὰ διακηρύξῃ ὅτι τὸν ἐπιδιώκει. Πέραν τούτου, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ σημειωθῇ καὶ τὸ ἑξῆς. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι ὁ δεύτερος παράγων ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις εἶναι ὁ ἀγὼν τῶν Κυπρίων διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν των. Εἶναι ὅμως βέβαιον τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ἐθναρχία, ἡ ὁποία ἐπηρεάζει τὰς ἀπόψεις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, διετύπωσε τὴν ἀπόλυτον ἀντίθεσίν της πρὸς τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Θεοτόκη. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τούτου τὴν περασμένην φορὰν εἴδομεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐναλλάσσῃ τὰ ἑδώλια πότε τῶν βουλευτῶν καὶ πότε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἡ Κυβερνητικὴ συγκίνησις διὰ τὴν ἀπάντησιν τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ κ. Θεοτόκη ἐξηντλήθη ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὴν ἐναλλαγὴν τῶν θέσεων τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ ἀντιληφθῇ πῶς εἶναι δυνατόν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυπριακὴ ὑπόθεσις στηρίζεται κατὰ κύριον λόγον εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν ὁποῖον οἱ Κύπριοι διεξάγουν, νὰ ὑπάρχῃ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἄνθρωπος, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐξεδηλώθη ἡ Κυπριακὴ ἀγανάκτησις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος μίαν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν προσωπικῶς ἀποδέχομαι. Εἶπεν ὅτι θὰ εἶναι πολιτικὴ ἀνανδρία ἐὰν ἐδήλου, ὅτι θὰ ἄφινε τὸν κ. Θεοτόκην νὰ παραιτηθῇ, διότι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς χώρας δὲν ἀποτελεῖ παρωνυχίδα, δὲν ἀποτελεῖ ἁπλὸν θέμα. Τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι σωστόν, καὶ ἐγὼ προσωπικῶς τὸ ἀποδέχομαι ἀπολύτως. Κάμνω μίαν καὶ μόνην προσθήκην, ὅτι ὁ ἀνδρισμὸς καὶ ἡ γενναιότης τοῦ κ. Καραμανλῆ θὰ ἔπρεπεν εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν νὰ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι εἰς τὴν παραμονὴν τοῦ κ. Θεοτόκη ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον προηγουμένως, ὅταν ἀνεφέρθην εἰς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐσχηματίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὅτι ὁ σχηματισμός της δὲν ὑπῆρξεν ἄσχετος μὲ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ ὅτι ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησίς του δὲν εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἡ πλειοψηφία, τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ αὐτὴν τὴν στιγμὴν προκρίνει. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ὅμως νομίζω ὅτι ἔχει τὴν θέσιν της μία γενικωτέρα τοποθέτησις τοῦ προβλήματος τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ πρόβλημα τὸ Κυπριακόν, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι καίριον. Διετυπώθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νομίζω, ἡ κατηγορία ἐναντίον τῶν κομμάτων τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὅτι ὑπεστήριξαν τὴν ἀπομάκρυνσιν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ, τὴν κατάργησιν τῶν ὑφισταμένων συμμαχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστὸν καὶ δὲν χρειάζεται νὰ τὸ τονίσω ἐγώ, ὅτι κανὲν ἀπὸ τὰ κόμματα τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου δὲν ὑπεστήριξε τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς συμμαχίας της καὶ νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ἄν θέλετε νὰ ἀκριβολογήσω, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι τὴν ἄποψιν αὐτὴν ὑπεστήριξε μόνον ὁ κατευθυνόμενος ἔξαλλος συναγερμικὸς τύπος ὁ ὁποῖος τὴν στιγμὴν τῆς μεγάλης ἐθνικῆς συγκινήσεως ἐβγῆκε μὲ καθαρῶς ἀντισυμμαχικὰ συνθήματα. Δὲν ὑπῆρξεν ὅμως οὐδεμία ἐκδήλωσις τοιαύτη ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἀντιθέτως μάλιστα ἐπιμένει εἰς τὴν ἄποψιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ διατηρήσῃ τὰς συμμαχίας της. Εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἐγὼ προσωπικῶς ἀπολύτως πιστεύω ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἴση ἐχθρότης πρὸς ὅλους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποχωρισθῶμεν ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας φίλους. Τὸ πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ ἀξιοποιήσῃ τὰς συμμαχίας της κατὰ τὸν καλύτερον δυνατὸν τρόπον καὶ εἰ δυνατὸν νὰ τὰς ὁλοκληρώσῃ καὶ νὰ τὰς συμπληρώσῃ. Ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι μονόπλευρος μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ μονοπλεύρου ὡς φαίνεται ὅτι τὴν ἀντιλαμβάνεται ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅταν ἤκουσα τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος, εἶχον τὸ αἴσθημα ὅτι φοβεῖται ὅτι ἀντιμετωπίζει ὡς εἶδος φοβεροῦ ἐνδεχομένου τὴν περίπτωσιν φιλικῆς χειρονομίας ἐκ μέρους τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Ὁ τόνος τὸν ὁποῖον ἔδωσεν εἰς τὴν ὁμιλίαν του καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτῆς ἦτο τοὐλάχιστον τοιοῦτος. Καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιμετώπισε τὰς Σοβιετικὰς σχέσεις τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία εἶναι ἀναμφισβητήτως μία ἀπὸ τὰς δύο μεγάλας Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι διευθύνουν τὴν τύχην τοῦ κόσμου σήμερον, ἦτο τόνος ἔκδηλος ψυχρότητος. Πέραν τούτου, κύριοι συνάδελφοι, πέραν τῶν σχέσεών μας μὲ τὸ Παραπέτασμα, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τέλους εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἀντικείμενον διαφορετικῆς ἑρμηνείας, διὰ νὰ μὴ εἴπω παρεξηγήσεως, τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν τομέα τῶν ἀντιαποικιακῶν Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ἐν τούτοις ἐπιτελοῦν σήμερον μίαν ζωτικὴν μίαν σφριγῶσαν πραγματικότητα, τί ἔπραξε διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν φιλίαν μὲ τὰς χώρας αὐτάς, αἱ ὁποῖαι σήμερον εἶναι φύσει καὶ θέσει οἱ σύμμαχοί μας εἰς τὴν ἱερὰν αὐτὴν ὑπόθεσιν; Ἀνεφέρθη χθὲς καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ὑπομνήσω καὶ πάλιν ὅτι ἀπὸ τὰς χώρας, αἱ ὁποῖαι μετέχουν τοῦ ΝΑΤΟ, μία καὶ μόνη, ἡ μικρὰ Ἰσλανδία ἐψήφισεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐνῷ ἐψήφισαν ὑπὲρ ἡμῶν ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀντιαποικιακαὶ Δυνάμεις. Καὶ πῶς ἑρμηνεύει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ψῆφον τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ θέματος; Δὲν νομίζει ὅτι ἀποτελεῖ κακὸν προηγούμενον καὶ δυσμενῆ προϋπόθεσιν διὰ τὴν ἐπιδίωξίν μας ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν; Καὶ διὰ νὰ προσθέσω, κύριοι συνάδελφοι, ἕνα κτυπητὸν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη προσφάτως εἰς τὸν τύπον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἐθεώρησε χρέος του οὔτε κἂν νὰ περάσῃ νὰ χαιρετήσῃ τὸν διερχόμενον ἐξ Ἀθηνῶν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Λιβάνου. Καὶ ἐν τούτοις, ὁ Λίβανος ψηφίζει ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος μὲ συνέπειαν καὶ θὰ ξαναψηφίσῃ, ἐλπίζω, παρὰ τὴν πρωτοφανῆ αὐτὴν συμπεριφορὰν τοῦ Ἕλληνος ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§123Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἤθελα νὰ δώσω καὶ ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Χανίων ὡρισμένας ἐξηγήσεις πρὸς τὸ Σῶμα. Πρῶτον, δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἐδόθη ἀντίθετος ψῆφος εἰς τὸ Ἀλγερινόν...

§124Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον «ἀντίθετος», εἶπον πῶς θὰ δικαιολογήσητε τὴν ψῆφον σας ἐπὶ τοῦ Ἀλγερινοῦ;

§125Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπ. Ἐξ.)....Διότι ἁπλούστατα τὸ Ἀλγερινὸν δὲν ἦλθε ποτὲ εἰς τὸ στάδιον ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ψηφίσῃ κανεὶς κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον. Καὶ ἑπομένως θέμα τοποθετήσεως τῆς ψήφου τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπῆρξεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Λιβάνου, ἐπιθυμῶ, ἐφ’ ὅσον ἐθίγη αὐτὸ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Χανίων, νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν τὰ ἀκόλουθα: Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Λιβάνου ἦλθεν ἐδῶ ἰνκόγνιτο, δηλαδὴ ἰδιωτικῶς, δὲν ἦλθεν ἐδῶ ἐπισήμως, καὶ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τῆς ἐλεύσεώς του. Τοῦτο δὲν συνέβη. Μετὰ 24 ὥρας ὑπῆρχε μία δεξίωσις παρὰ τῷ ἐπιτετραμμένῳ τοῦ Λιβάνου. Ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὸ Σῶμα ὅτι διὰ λόγους καὶ πολλῆς ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους ἄλλους, τοὺς ὁποίους ὑποθέτω πάντες ἀντιλαμβάνεσθε, ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον τὰ καθήκοντα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν παρέστην εἰς οὐδεμίαν ἀπολύτως δεξίωσιν τῆς μορφῆς αὐτῆς καὶ δὲν ἐγνώριζα κἂν ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ἦτο παρὼν εἰς τὴν δεξίωσιν αὐτήν. Διότι εἴθισται, τοὐλάχιστον καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, ὅταν ἀποστέλλωνται προσκλήσεις διὰ νὰ ὑπάρξῃ μία δεξίωσις πρὸς τιμὴν ἑνὸς ἐπιφανοῦς προσκεκλημένου, εἶναι ἀνάγκη αὐτὸ νὰ σημειοῦται ἐπὶ τῆς προσκλήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ δὲν συνέβη, ἀλλὰ οὔτε κἂν ὁ ἐκ Λιβάνου ἐπιτετραμμένος εἰδοποίησε τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν, ὅτι θὰ παρίσταται εἰς τὴν δεξίωσιν αὐτὴν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Πέραν αὐτοῦ ὅμως, ἐγώ, ὅταν ἐπληροφορήθην τὴν παρουσίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Λιβάνου ἐθεώρησα χρέος μου νὰ ἐπικοινωνήσω προσωπικῶς μαζί του. Τὸν ἐπῆρα τὴν ἑπομένην ἡμέραν εἰς τὸ τηλέφωνον ὁ ἴδιος καὶ συνομίλησα μαζί του ἐπὶ ¼ τῆς ὥρας καὶ τοῦ εἶπον ὅτι λυποῦμαι πάρα πολὺ διότι δὲν ἐγνώριζα ὅτι παρίστασθε εἰς αὐτὴν τὴν δεξίωσιν, ὅπως καὶ δὲν ἀγνώριζα ὅτι πρόκειται νὰ ἔλθετε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκείνην ἀκριβῶς τὴν ἰδίαν ἡμέραν, ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ἀναχωρήσω διὰ τὰ σύνορα διὰ νὰ ὑποδεχθῶ ἐξ ὀνόματος τοῦ Βασιλέως τὸν Πρόεδρον τῆς Γερμανικῆς Δημοκρατίας, τοῦ εἶπον ὅτι, παρὰ ταῦτα, καὶ παρὰ τὸν φόρτον τῆς ἐργασίας καὶ τῶν ἀπασχολήσεών μου, ἤμην εἰς τὴν διάθεσίν του τὸ ἀπόγευμα τῆς ἰδίας ἡμέρας, διὰ νὰ συναντηθῶμεν καὶ νὰ συνομιλήσωμεν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Λιβάνου μὲ ηὐχαρίστησε θερμότατα καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι θὰ εὑρίσκετο ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν ἐκείνην τὴν ἡμέραν. Τοῦ προσέθεσα ὅτι ἐλπίζω ὅτι μέχρι τῆς Δευτέρας θὰ ἦτο ἀκόμη εἰς τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ τὸν συναντήσω καὶ συνομιλήσω μαζί του. Πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Χανίων, τὸ γεγονὸς αὐτό, ἔχει τὴν μορφὴν καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ὅπως σᾶς τὸ ἐξήγησα. Ἐπίσης, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ Λιβάνου, ἐπιστρέφων εἰς τὴν χώραν του συνηντήθη μὲ τὸν ἐκεῖ διπλωματικόν μας ἀντιπρόσωπον, τὸν κ. Σεφεριάδην, μετὰ τοῦ ὁποίου εἶχε μίαν φιλικωτάτην συνομιλίαν. Καὶ δὲν νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ὑφίσταται θέμα. Ἐὰν ἐδημιουργήθη θέμα, τοῦτο προῆλθεν ἀκριβῶς ἐκ μιᾶς παρατυπίας τοῦ ἐπιτετραμμένου τοῦ Λιβάνου καὶ βεβαίως ὄχι ἐκ τῆς διαθέσεως εἴτε νὰ ἀγνοήσω εἴτε νὰ μὴ συναντήσω τὸν ἐν λόγῳ συνάδελφον.

§126Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω τίποτε νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι θὰ ὤφειλε τοὐλάχιστον νὰ εἶχε δώσει δημοσίᾳ ἐγκαιρότερον ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου...

§127Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Ἔδωσα. Περὶ αὐτοῦ τοῦ θέματος ἐξεδόθη ἀνακοινωθὲν τοῦ ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§128Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. ... ὥστε τοὐλάχιστον, νὰ μὴ ἔχῃ δημιουργηθῆ ἡ σφαλερά, καθ’ ὅ σήμερον ἐξήγησα, ἐντύπωσις. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ἀπὸ ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιόν σας, συνάγεται σαφῶς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀκολουθήσῃ τὴ πολιτικὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἔχομεν ἀποκαλέσει Ἑλληνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Δὲν εἶναι δηλαδή, σήμερον εἰς θέσιν νὰ ἀκολουθήσῃ μίαν πολιτικήν, ἡ ὁποία νὰ ὑπαγορεύεται ἀπολύτως ἀπὸ τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸν μεγάλον κίνδυνον διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ὅπως ἐπίσης καὶ διὰ τὸν ὅλον χειρισμὸν τῶν θεμάτων. Σπεύδω νὰ ἐπαναλάβω, διὰ νὰ μὴ ὑπάρξουν σκόπιμοι παρεξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιδιώκει τὸν τελευταῖον καιρὸν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι αἱ ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἀναπτύσσω δὲν ἔχουν οὐδαμῶς τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς συμμαχίας της. Ἔχουν ὅμως τὴν ἔννοιαν ὅτι καὶ ἔναντι τῶν συμμάχων ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίζῃ τὰς ἰδικάς της ἀπόψεις καὶ ὅτι εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι δουλικὴ προσήλωσις πρὸς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἄλλοι ὑπαγορεύουν (χειροκροτήματα). Τὸ θέμα τοῦτο, διὰ νὰ εἴμεθα δίκαιοι, δὲν εἶναι θέμα νέον. Ἡ Ἑλλὰς ἀντιμετώπισε τὸ πρόβλημα τοῦτο ἤδη ἀπὸ τοῦ 1936, ἀπὸ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κατελύθη ὁ ἐλεύθερος δημοκρατικὸς βίος τῆς χώρας μας καὶ ἐπεβλήθη ἡ δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου.

§129Μ. ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ. (Ὁμιλεῖ διαμαρτυρόμενος ἐν μέσῳ κωδωνοκρουσιῶν καὶ θορύβου, μὴ ἀκουόμενος).

§130Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Λυποῦμαι, κ. συνάδελφε, ὅτι ἡ δικτατορική σας φιλοτιμία θίγεται ἀπὸ τὴν φράσιν τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι ὁμιλῶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον μιᾶς ἐλευθέρας Δημοκρατικῆς χώρας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ ἐντροπὴν νὰ ὑποστηρίζῃ κανεὶς τὴν δικτατορίαν. (Χειροκροτήματα). Λέγω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἤρχισε τὸ κακὸν τοῦτο κατὰ τὴν περίοδον τῆς δικτατορίας τῆς 4ης Αὐγούστου, συνεχίσθη κατὰ τὴν περίοδον τοῦ πολέμου, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις εὑρίσκοντο ἐξόριστοι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ διετηρήθη κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ συμμοριτοπολέμου. Τὴν στιγμὴν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν εὐλόγως θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἀναμένῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ εἶχε φτάσει εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ἀποκατασταθείσης ἐπὶ τέλους τῆς ἐσωτερικῆς ὁμαλότητος, διὰ νὰ ἀσκήσῃ ἀπολύτως αὐτόνομον ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἐμφανίζεται τὸ κλασσικώτατον φαινόμενον δημιουργίας Κυβερνήσεως ἐν ὄψει τῆς ἀσκήσεως ὡρισμένης ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, τοῦτο ἀποτελεῖ κακὸν προηγούμενον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ κανένα νὰ γίνῃ ἀποδεκτόν. Ἑτέρα παρατήρησις τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι ἔχω χρέος νὰ κάμω εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ σύνδεσις τοῦ ὀξυτάτου ἐσωτερικοῦ μας προβλήματος μὲ τὸ ἐξωτερικὸν θέμα δημιουργεῖ προσθέτους περιπλοκάς, διὰ τὸ ἐξωτερικὸν θέμα. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ Ἑλληνικὸν πολιτικὸν πρόβλημα μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, εἶναι δυστυχῶς συσχετισμένα. Διότι κοινὴ εἶναι ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ, ὅπως προανέφερον. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἀντίληψις τῶν πραγμάτων εἰς ὅλους τοὺς παράγοντας τῆς δημοσίας ζωῆς τῆς χώρας μας, θὰ ἐπέβαλε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τοὐλάχιστον νὰ ἐπιδείξωμεν μίαν πολιτικὴν ἀμβλύνσεως τοῦ ὀξυτάτου ἐσωτερικοῦ προβλήματος, ἡ ὁποία θὰ διηυκόλυνεν ἀναμφισβητήτως καὶ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ προβλήματος ἢ πάντως τὸ ξεκαθάρισμα μιᾶς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ προβλήματος αὐτοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπιθυμῶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον. Ἡ προσωπική μου ἀντίληψις εἶναι ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, διότι δὲν δύναται νὰ ἀσκήσῃ Ἑλληνικὴν ἀνεξάρτητον ἐξωτερικὴν πολιτικήν, διότι δὲν δύναται νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ὑπαγορεύει καὶ ἐπιβάλλει καὶ τὴν ὁποίαν ἐγκατέλειψε, κακῶς, χωρὶς κἂν νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι τὴν ἐγκατέλειψε. Καὶ ἐπιπροσθέτως, ἡ προσωπική μου ἀντίληψις εἶναι ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μὲ τὸν ὅλον χειρισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ προβλήματος τὸν ὁποῖον ἔκαμεν, ὁδηγεῖ σταθερῶς καὶ ἀσφαλῶς τὴν χώραν μας εἰς ἀδιέξοδον. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ἐνώπιον τοῦ μεγάλου αὐτοῦ θέματος ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως λεπτομέρειαν ἢ πάντως δευτερεῦον θέμα τὸ θέμα τοῦ συλλαλητηρίου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ παρατηρήσω, εἶναι τοῦτο: Δὲν ὑποστηρίζω ὅτι αἱ θορυβώδεις ἐκδηλώσεις ἀποτελοῦν τρόπον ἐκφράσεως καὶ ἀσκήσεως ρωμαλέας πολιτικῆς ἐπὶ ἐξωτερικοῦ θέματος. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τῆς χώρας μας εἶναι κατωχυρωμένον τὸ δικαίωμα τῶν Ἑλλήνων νὰ συνέρχωνται καὶ ὅτι αἱ Κυβερνήσεις εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν τάξιν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας μας, οἱαδήποτε Κυβέρνησις, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανότητα, χωρὶς νὰ ἀπαγορεύῃ τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι τῶν Ἑλλήνων, νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ζωὴν τοὐλάχιστον τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ ὑπῆρξεν ἀλλοπρόσαλλος καὶ ἀντιφάσκει καὶ εἰς τὸ θέμα αὐτό. Τὴν μίαν φορὰν ἀπεφάσισε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καθ’ ἃ ἀνεγνώσαμεν εἰς τὸν τύπον, τὴν ἐπαύριον τῆς ἐξορίας τοῦ Μακαρίου τὴν συγκρότησιν συλλαλητηρίου, τὸ ὁποῖον ὀλίγας ὥρας πρὶν ἐματαίωσε καὶ ἠμπόδισε, διότι, λέγει, εἶχε τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐπέκειτο διατάραξις τῆς τάξεως. Αὐτὴν τὴν φορὰν εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ ἀπαγχονισμοῦ τῶν δύο Κυπρίων πατριωτῶν, ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ γίνῃ τὸ συλλαλητήριον καὶ ἔδωσε τὴν ἄδειάν της. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὅμως, ὀρθῶς καθ’ ἡμᾶς, ἔδωσε τὴν ἄδειαν διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ συλλαλητηρίου, στοιχειῶδες χρέος εἶχε νὰ ἀποφύγῃ τὸ ἐνδεχόμενον νὰ ἐξελιχθῇ τὸ συλλαλητήριον εἰς αἱματηρὰν τραγῳδίαν, ὅπως δυστυχῶς ἔγινε. Διότι τραγῳδία εἶναι ὅταν θρηνοῦμεν θύματα, εἴτε πρόκειται περὶ θυμάτων μεταξὺ τῶν πολιτῶν, εἴτε πρόκειται περὶ θυμάτων μεταξὺ τῶν ἀστυνομικῶν, ἔναντι τῶν ὁποίων ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ ἡμεῖς ὅλοι, ἴσην συμπάθειαν τρέφομεν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὀργίλως κατὰ τὴν χθεσινήν του ἀγόρευσιν οὔτε λίγο οὔτε πολύ, ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐπαναστατικῆς ἐκδηλώσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεσκόπει μία ὡρισμένη μερὶς — προφανῶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως — καὶ τὴν ὁποίαν συνεκάλυπτε μία ἄλλη. Νομίζω ὅτι ἀντιστρέφοντας τὸ φιλοφρόνημα πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν δύναμαι νὰ παρατηρήσω ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ἄλλαι σκοτειναὶ δυνάμεις εἰς τὴν χώραν μας νὰ εἶχαν συμφέρον νὰ ἐκτρέψουν τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ συλλαλητήριον εἰς αἱματοχυσίαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν ὥραν αὐτὴν παρὰ νὰ ἐνθυμηθῇ κανεὶς ὅτι ἡ περίφημος δικτατορία τοῦ Μεταξᾶ...

§131Μ. ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ. (Ὁμιλῶν ἐν μέσῳ θορύβου, μὴ ἀκουόμενος).

§132Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. .... διὰ τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ μὴ συγχύζεται, ἐξεμεταλλεύθη ἕνα παράγοντα καὶ κατέλυσε τὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Καραμανλῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπέδειξαν ὅτι τρέφουν πλήρη περιφρόνησιν πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀπέδειξαν μὲ τὰς πρωτοφανεῖς νοθείας ὅτι τρέφουν πλήρη περιφρόνησιν πρὸς τὴν ψῆφον του καὶ τώρα δυστυχῶς ἀποδεικνύουν ὅτι τρέφουν ἀπόλυτον περιφρόνησιν καὶ πρὸς τὴν ζωήν, διότι ἐὰν δὲν ἔτρεφον αὐτὴν τὴν περιφρόνησιν καὶ πρὸς τὴν ζωήν, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχον λάβει ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ λάβουν, διὰ νὰ ἀποσοβηθῇ τὸ κακόν.

§133Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Μητσοτάκη, γνωρίζετε ὅτι οἱ ἰατροὶ τῶν Ἀθηνῶν, τὴν ἡμέραν τοῦ συλλαλητηρίου ἐζήτησαν, εἰς ἐλεγχόμενον ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας χῶρον, νὰ ἐπιτραπῇ, ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ τῆς ταυτότητός των, νὰ συνέλθουν διὰ νὰ διαδηλώσουν εἰς τὸν παγκόσμιον ἰατρικὸν κόσμον τὸν ἀποτροπιασμόν των διὰ τὸ γενόμενον ἔγκλημα. Ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη καὶ ἔχω νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς. Εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου ἀνεφέρθη ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ ἐκτελεσθοῦν, διότι τὸ προνόμιον μετεβιβάσθη εἰς τὸν Χάρντιγκ ἀπὸ τὴν Βασίλισσαν Ἐλισσάβετ τῆς Ἀγγλίας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἐκτελεσθοῦν, τότε διατί ἔκαμε τὸ συλλαλητήριον;

§134Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτ.). Δηλῶ πρὸς τὸ Σῶμα ὅτι οὐδεμία αἴτησις τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου ὑπεβλήθη.

§135Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσω, μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Προέδρου τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου.

§136Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ἡ διαπίστωσις, ἡ ὁποία συνάγεται ἀπὸ τὴν συζήτησιν ποὺ ἔγινεν εἰς τὸ Σῶμα, εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ λάβῃ διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν αἱματοχυσίαν καὶ ἤκουσα ὅτι τὴν ἄποψιν αὐτὴν ὑπεστήριξε καὶ ὁ Πρόεδρος κ. Κανελλόπουλος. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι, δι’ ὅσους γνωρίζουν τὸν χάρτην τῶν Ἀθηνῶν, καὶ δι’ ὅσους γνωρίζουν τὰς ἀποστάσεις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν χῶρον ὁ ὁποῖος μεσολαβεῖ μεταξὺ τῆς Ὁμονοίας καὶ τῶν ξένων Πρεσβειῶν εἶχε τὴν δύναμιν, ἐὰν ὄντως εἶχε λάβει πρόνοιαν, νὰ διαλύσῃ τοὺς διαδηλωτάς, ὥστε νὰ μὴ προσβληθοῦν οἱ στόχοι, οἱ ὁποῖοι ὄντως, κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν, ἔπρεπε πάσῃ θυσίᾳ νὰ περιφρουρηθοῦν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ὑποστηρίξουν ὅτι τὰ τζάμια τῆς Ἀμερικανικῆς Ὑπηρεσίας πληροφοριῶν ἦσαν ἄξιος στόχος, ὥστε νὰ χρησιμοποιήσουν τὰ πιστόλια των οἱ ἀστυνομικοί. Ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀποδέχομαι τὴν ἄποψιν ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον πολῖται, εὑρισκόμενοι μέσα εἰς τὴν μᾶζα τῶν διαδηλωτῶν, νὰ ὁπλοφοροῦσαν, διότι μέσα εἰς τὴν πυκνὴ μᾶζα τοῦ συλλαλητηρίου εἶναι ἐξαιρετικὰ δυσχερὲς καὶ νὰ ἐξαγάγῃ κανεὶς περίστροφον καὶ νὰ πυροβολήσῃ κατ’ ἄλλου, ὁ ὁποῖος νὰ εὑρίσκεται κοντὰ καὶ ἐν πάση περιπτώσει εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ λυντσαρισθῇ ἀπὸ τὸ πλῆθος. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὸ Σῶμα τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων. Ἐγὼ προσωπικῶς ἐκτιμῶ τὴν Ἀστυνομίαν Πόλεων καὶ εἶμαι ἀκραδάντως πεπεισμένος, ὅτι ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς καλυτέρας Ἀστυνομίας Πόλεων εἰς τὴν Εὐρώπην σήμερον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀπολύτως καταδικαστέα τοὐλάχιστον δι’ ἐγκληματικὴν ἀμέλειαν, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν. Δὲν εἶναι ὀρθόν, δὲν ἀξίζει νὰ συζητῆται ἐνώπιον τοῦ Σώματος ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ ὄχι εὐθύνη τοῦ αʹ ἢ τοῦ βʹ ἀστυνομικοῦ ὀργάνου. Δὲν εἶναι ἡ Βουλὴ Πλημμελειοδικεῖον διὰ νὰ ἀναπτυχθοῦν ἀπόψεις ὅπως αὗται, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὰς κρίνει. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ πολιτική της, ἡ ἐγκληματικὴ παράληψις, τὴν ὁποίαν ἔδειξε εἰς τὴν λῆψιν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπεβάλοντο νὰ ληφθοῦν ὡδήγησεν εἰς ἀτυχήματα, εἰς τὸ νὰ θρηνήσωμεν θύματα καὶ δικαίως τῆς ἀπενεμήθη ὁ τίτλος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀδελφικοῦ αἵματος. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τὸ τρίτον σκέλος τῆς μομφῆς. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Λαδᾶ, ὅπως καθιερώθη πλέον νὰ λέγεται, εἶναι μία ἀπὸ τὰς σπανίας περιπτώσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἀνεμίχθη Συμπολίτευσις, Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις. Τὸ γεγονὸς τῆς πλαστογραφίας, τῆς βιομηχανίας πλαστογραφιῶν, ὅπως ὀρθότατα λέγεται, εἶναι ὁμολογημένον ὑπὸ τοῦ ἰδίου τοῦ δράστου καὶ φυσικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις περὶ αὐτοῦ. Αἱ πλασταὶ συναλλαγματικαί, φθάνουν περίπου τὸν ἀριθμὸν τῶν 1000 ἐκδοθεισῶν ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν εἰς τὴν ὁποίαν ὡς διευθυντὴς μετέχει ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ γίνῃ μέλος τοῦ πρώτου Τραπεζικοῦ Ἱδρύματος τῆς χώρας μας. Βεβαίως, ἡ Κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνεκαλύφθη τὸ γεγονὸς ἐπικαλεῖται ἄγνοιαν τοῦ γεγονότος. Ἀλλὰ πρῶτον, ὀρθότατα, ὁ κ. Τσάτσος ἐτόνισεν, ὅτι εἶναι δεδομένον, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐγνώριζεν ὅτι εἶχον ἐκδοθῆ πλασταὶ συναλλαγματικαί, διότι ἦτο δικηγόρος τοῦ κ. Λαδᾶ. Δεύτερον, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι δεδομένον ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ γνωρίζῃ τὴν ὑπόθεσιν, διότι εἶχε προηγηθῆ δημοσία συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἔχω ἐνώπιόν μου ἀποσπάσματα ἐφημερίδων, ἀπόσπασμα τῆς «Καθημερινῆς» τῆς 25ης Νοεμβρίου 1955 καὶ ἀπόσπασμα τῆς «Μακεδονίας» τῆς 21ης Νοεμβρίου 1955. Καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ ἀπογευματινὴ ἐφημερίς, ἡ ὁποία ἀπεκάλυψε τὸ σκάνδαλον ἔδωσε λεπτομερείας —καὶ πρέπει νὰ τὸ σημειώσω διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου τὸ ἠμφισβήτησε χθές— ὅταν ἡ «Ὥρα» ἐδημοσίευσε τὴν πρώτην πληροφορίαν περὶ τοῦ σκανδάλου ἀνέφερεν ὄχι μόνον διὰ τὴν ὕπαρξιν τῶν πλαστῶν συναλλαγματικῶν, ἀλλὰ προσθέτει ὅτι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπῆρξε δικηγόρος, τῆς ἑταιρείας Λαδᾶ, λέγω, λοιπόν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγνώσθη καὶ ἔγινε δημόσιον τὸ γεγονὸς αὐτό, ἀνέμενε κανεὶς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ καθορίσῃ τὴν θέσιν της, ὁπότε θὰ ἦτο δυνατὸν τὸ ἐπεισόδιον νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀτύχημα, τοῦ ὁποίου θῦμα εἶναι δυνατὸν νὰ πέσῃ οἱαδήποτε Κυβέρνησις καὶ οἱοσδήποτε πολιτευόμενος. Ἐν τούτοις δὲν ἔγινεν αὐτὸ καὶ ἐχρειάσθη ἡ εὐθιξία τοῦ κ. Λαδᾶ διὰ νὰ παραιτηθῇ ἀπὸ Σύμβουλος τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἐνδιαφέρον διὰ τὸ Σῶμα νὰ πληροφορηθῇ τί συνομιλίαι ἔγιναν εἰς τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔγινε καὶ ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ὁ κ. Λαδᾶς ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του. Θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ μᾶς ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῶν πρακτικῶν τοῦ Συμβουλίου ἐκείνου.

§137Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Θὰ εἶναι μία εὐκαιρία νὰ τὰ διαβάσω καὶ ἐγὼ αὐτὰ τὰ πρακτικά. Πολὺ εὐχαρίστως νὰ σᾶς τὰ δώσω, ἀλλὰ δὲν καταλαβαίνω τί ἐνδιαφέρον ἔχουν τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως καθ’ ἣν ὁ κ. Λαδᾶς ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του.

§138Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τὴν προθυμίαν, μὲ τὴν ὁποίαν τὰ δίδετε. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐνδιαφέρον νομίζω ὅτι θὰ ἀξίζει τὸν κόπον νὰ πληροφορηθῶμεν ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀντίδρασις τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Διοικητοῦ, ὁ ὁποῖος καίτοι εἶναι οὐσιαστικῶς ἀνεύθυνος, εἶναι ἐν τούτοις κατὰ κάποιον λόγον, τυπικῶς ὑπεύθυνος, διὰ τὸν διορισμὸν αὐτόν, μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ὅσων εἶχον προηγηθῆ. Πέραν τούτου, κύριοι συνάδελφοι, ἐθίγη κατὰ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὸν τύπον, χωρὶς μέχρι τῆς στιγμῆς νὰ ἔχῃ συζητηθῆ καὶ ἐνώπιον τοῦ Σώματος, τὸ ἄλλο θέμα τῆς χορηγήσεως εἰς τὴν ἑταιρείαν «Μέλισσα», ἕνα δάνειον ἀπὸ τὸν ΟΧΟΑ. Νομίζω, ὅτι δύναμαι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς καὶ μόνον καὶ νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου, ἐὰν συμφωνῇ μὲ τὴν ἄποψιν αὐτήν: Τὸ συμβόλαιον ὑπεγράφη τὴν 9.4.56. Εἰς τὰς 28.3.56 ἡ Νομισματικὴ Ἐπιτροπή, δι’ ἀποφάσεώς της, δημοσιευθείσης εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ὁποίαν ἔχω ἐνώπιόν μου, ἀποφασίζει τὸ κλείσιμον τῆς Τραπέζης «Ἕνωσις» καὶ μεταξὺ τῶν δικαιολογητικῶν, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει, μεταξὺ τῶν παραβάσεων, διὰ τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται αὐτὴ ἡ ποινὴ εἰς τὴν «Ἕνωσιν», ἀναφέρει, περὶ σοβαρῶν παραβάσεων τῶν ἀποφάσεων τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐξ ὧν σημαντικωτέρα εἶναι, ὅτι ἐχορήγησεν εἰς σημαντικὰς ὀφειλὰς ἐν καθυστερήσει δάνειον ἐκ δραχμῶν 3.000.000.000 περίπου, ἀντιπροσωπεῦον τὸ 80% τῶν παρ’ αὐτῇ καταθέσεων, κατὰ παράβασιν ρητῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου τάδε, τοῦ νόμου τάδε. Δηλαδή, ἐχορήγησεν εἰς μίαν μόνον ἑταιρείαν, ἡ ὁποία εἶχεν ἀπὸ μακροῦ σημαντικὰς ὀφειλὰς ἐν καθυστερήσει. Ἔχετε δηλαδή, βεβαιωμένον τὸ γεγονός, ὅτι ἀπὸ τὴν μίαν στιγμὴν κλείνεται μία Τράπεζα, διότι χορηγεῖ ἕνα δάνειον πρὸς μίαν ἑταιρείαν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ χορηγεῖται δάνειον ἀπὸ τὸν ΟΧΟΑ εἰς τὴν ἑταιρείαν αὐτήν. Ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ἐρωτήματος. Ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ἐὰν θέλῃ ἠμπορῶ νὰ τοῦ δώσω καὶ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὴν ἡμερομηνίαν, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει τὴν χορήγησιν δανείου εἰς ἑταιρείας καὶ εἰς τὰ ἄτομα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐκδώσει εἰκονικὰ τιμολόγια. Κλασσικὴ δὲ περίπτωσις ἐκδόσεως εἰκονικῶν τιμολογίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν αἱ πλασταὶ συναλλαγματικαί, ἦτο ἡ περίπτωσις τῆς ἑταιρείας «Μέλισσα». Ἔχετε δηλαδὴ δεδομένον, ὅτι ἀπὸ τὴν μία μεριά, εἶναι πιστοποιημένον δι’ ἀποφάσεως τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, σημαντικαὶ ὀφειλαὶ ἐν καθυστερήσει καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ ἔχετε ρητὸν κώλυμα, ἀπὸ ἀποφάσεις τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς. Πῶς εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐχορηγήθη τὸ δάνειον; Νομίζω ὅτι εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι πρόκειται περὶ προσωπικῆς εὐνοίας, κατὰ τὴν διατύπωσιν τῆς προτάσεως μομφῆς, τὴν ὁποίαν εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον. Νομίζω, ὅτι ἀπὸ τὴν ὅλην συζήτησιν, ἡ ὁποία γίνεται ἐνώπιον τοῦ Σώματος, διὰ νὰ συνοψίσω τὰς ἀπόψεις μου, προκύπτει, ὡς σαφὲς συμπέρασμα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε καὶ τὸ πρωτοφανές, κατ’ ἐμὲ φαινόμενον μιᾶς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἠμφισβητήθη ἡ θέσις ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν, ἡ Κυβέρνησις, λέγω, τοῦ κ. Καραμανλῆ, ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρῃ οὐδένα καλὸν εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ ἀντιθέτως, μὲ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ, ὑπονομεύει καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ δημιουργεῖ καὶ ἐσωτερικὸν πολιτικὸν ἀδιέξοδον. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτά, τὰ ὁποῖα προηγουμένως εἶπον, ἡ ἀλληλουχία τῶν γεγονότων τὴν ὁποίαν ἀνέφερον, ἡ ἐμμονὴ εἰς μίαν πολιτικὴν γραμμήν, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς ἀδιέξοδον καὶ ἡ ὁποία δημιουργεῖ μίαν κατάστασιν ἐκρηκτικὴν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς χώρας, προοιωνίζουν δεινὰ διὰ τὸ μέλλον καὶ ἐμβάλλουν εἰς ἀνησυχίας καὶ εἰς ἀγωνίαν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐὰν ὅλα αὐτὰ συνδεθοῦν καὶ συμπληρωθοῦν ἀπὸ τὴν παρουσίαν τῆς παραστρατιωτικῆς ὀργανώσεως τοῦ ΙΔΕΑ, περὶ τῆς ὁποίας πολλὰς φορὰς ἔγινε λόγος, εἰς τὸν τόπον αὐτόν, νομίζω ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ δημιουργήσουν σοβαρὰς ἀνησυχίας διὰ τὸ μέλλον. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρῃ πλέον καμμίαν ὑπηρεσίαν, οὔτε εἰς τὸν ἐξωτερικόν, οὔτε εἰς τὸν ἐσωτερικὸν τομέα. Νομίζω, ὅμως ὅτι φύσει καὶ θέσει, αὐτὴν τὴν στιγμήν, δύναται νὰ προσφέρῃ μίαν ὑστάτην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον καὶ ἡ ὑστάτη ὑπηρεσία... (Θόρυβος). Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τόσον, ἐὰν θὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἢ ὄχι. Διότι, ἐὰν νομίζετε, ὅτι ἔχομεν ἐνδιαφέρον διὰ νὰ συμμετάσχωμεν διὰ λόγους προσωπικοὺς ἢ κομματικοὺς τῶν εὐθυνῶν μιᾶς Κυβερνήσεως, κάμνετε λάθος, κύριοι συνάδελφοι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι δύναται νὰ προσφέρῃ ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ εἰς τὸν τόπον εἶναι νὰ βοηθήσῃ, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ ρόλος της καὶ ἡ ὑποχρέωσίς της, αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἰς τὸ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Κύριοι συνάδελφοι, μὴ βαυκαλίζεσθε μὲ τὴν σκέψιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ τυπικὴ πλειοψηφία, τὴν ὁποίαν εἰς βουλευτὰς ἔχετε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ὀρθώνονται ἐνώπιόν σας. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω μόνον τὸ προηγούμενον τῶν Κυβερνήσεων τῶν ἐτῶν 1920–22, κατὰ τὰ ὁποῖα μὲ ἀκλόνητον Κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν ἐβάδισαν αἱ τότε Κυβερνήσεις, ἐπειδὴ ὅμως ἠκολούθησαν μίαν πολιτικήν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐπίστευον, ἐπειδὴ ἠκολούθησαν μίαν πολιτικὴν, ἡ ὁποία ἦτο σφαλερὰ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ὡδηγήθημεν ἐκεῖ, ὅπου ὡδηγήθημεν, χωρὶς κανεὶς νὰ δυνηθῇ νὰ τὰς σώσῃ. Ἄς ἀποτελέσῃ τοῦτο τουλάχιστον δίδαγμα. (Χειροκροτήματα).

§139Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορ.). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, παρακαλῶ, δύο λέξεις. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν ἀπόψε ἐντυπώσεις, εἶμαι ὑποχρεωμένος, πρῶτον μέν νὰ δηλώσω ὅτι τὰ τῆς χορηγήσεως τοῦ δανείου θὰ ἀναλύσῃ, ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ πληροφορήσω ἀπὸ τοῦδε τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἑξῆς: Εἶμαι καὶ ἐγὼ μέλος τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ σᾶς εἴπω ὑπὸ ποίας συνθήκας ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ἐκκαθάρισις τῆς ἐν λόγῳ Τραπέζης.

§140Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν παρεπονήθημεν δι’ αὐτό. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ «Ἕνωσις».

§141Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ.). Ἐγὼ ἐνόμισα, ἐξ ὅσων εἴπατε, ὅτι προσετέθη καὶ αὐτὴ ἡ κατηγορία. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διότι καὶ αὐτὸ ἐλέχθη.

§142Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρὸς Θεοῦ. Δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν τύχην τῆς Τραπέζης εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Οὐδεὶς ἀπολύτως.

§143Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἴπομεν, ἁπλῶς, ὅτι ἐνῷ κλείνεται ἡ «Ἕνωσις», διότι ἔκαμε χορήγησιν πρὸς τὴν «Μέλισσαν», ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ δίδεται χορήγησις πρὸς τὴν «Μέλισσαν».

§144Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἔχετε δίκαιον, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, σεῖς ποὺ ἔχετε χρηματίσει μέλος τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι οἱ φάκελλοι ποὺ ἔρχονται εἰς τὴν Νομισματικὴν Ἐπιτροπήν, ἔρχονται μὲ μίαν εἰσήγησιν τῆς Τραπέζης Ἑλλάδος καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῆς λογιστικῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν Τραπεζῶν. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν βεβαίως, ἠσχολήθη νὰ ἀναζητήσῃ τὰς λεπτομερείας ἑκάστου φακέλλου. Αὐτομάτως ἡ ὑπηρεσία, ἡ Γενικὴ Ἐπιθεώρησις Τραπέζης, εἰσηγεῖται περὶ τοῦ α ἢ β ἰδιώτου τὰς κυρώσεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ληφθοῦν. Ἐάν, πράγματι, συνέβη αὐτό, θὰ σᾶς τὸ εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ. Ἐάν, κατὰ νόμον, δὲν ἔπρεπε νὰ πάρῃ τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος πίστωσιν ὁ κ. Λαδᾶς δὲν τὸ γνωρίζω. Πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ τὸ θέμα. Θὰ σᾶς δώσῃ τὴν ἀπάντησιν αὔριον ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἐλαμβάνοντο τὰ μέτρα ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ τὰ ἐλάμβανον, ὅταν ἔπρεπε νὰ τὰ λάβουν, ἐγκαίρως. Εἶναι δυνατὸν 5 ὑπουργοὶ νὰ γνωρίζουν ποῖοι ἐξ ὅλων τῶν συναλλασσομένων εἶναι ἐν τάξει καὶ ποῖοι δὲν εἶναι; Ὕστερα, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. συνάδελφε, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀπορῶ πράγματι, πῶς σεῖς ἐτελειώσατε τὴν ἀγόρευσίν σας, καθ’ ὃν τρόπον τὴν ἐτελειώσατε. Νομίζω, κ. συνάδελφε, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ συνηθίσωμεν νὰ ὁμιλοῦμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὅλοι μας ὅσον εἶναι δυνατὸν μετρημένα καὶ νὰ μὴ κάμνωμεν αὐτὴν τὴν ἑλληνικωτάτην χρῆσιν τῶν ὑπερθετικῶν. Ὅλοι ἐκθέτομεν τὰς ἀπόψεις μας, ὑπερβάλλοντές τας καὶ μεγεθύνοντές τας μὲ ἕνα φακόν, ὁ ὁποῖος τὰς καθιστᾷ πράγματι ἀπολύτως διαφόρους ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας φανταζόμεθα καὶ ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως εἶναι.

§145Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι συνταγὴ ρητορικῆς αὐτή.

§146Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ.). Μερικὲς φορὲς ἡ συνταγὴ ἐπὶ τῆς ρητορικῆς καταντᾷ νὰ ἀλλοιώνῃ πλήρως τὴν οὐσίαν καὶ νὰ τὴν καθιστᾷ πλέον ἄχρηστον ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς. Εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφε, νὰ μᾶς ὁμιλῆτε σεῖς περὶ τυπικῆς πλειοψηφίας ἰδικῆς μας, ὅταν ἡ ἰδική σας εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν ἰδικῶν σας ψήφων καὶ τῶν κομμουνιστῶν;

§147Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δι’ ἡμᾶς αἱ ἐκλογαὶ ἦσαν νόθοι καὶ ἡ πλειοψηφία σας νόθος καὶ πρέπει ἅπαξ διὰ παντός ν’ ἀντιληφθῆτε ὅτι εἶναι νόθος ἡ πλειοψηφία σας.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παπασπύρου ἔχει τὸν λόγον.

§149Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ δικαιολογήσω δι’ ὀλίγων τὴν παρ’ ἐμοῦ γενομένην ὑπογραφὴν τῆς προτάσεως δυσπιστίας ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Παρασκευῆς θὰ δώσω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον περιέχεται εἰς τὴν πρότασιν δυσπιστίας, τὸ θέμα ἐν τῷ συνόλῳ του ἔχει ἐξαντληθῆ. Δυνάμεθα ὅμως, ἀνασκοποῦντες ὅλα τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται διὰ τὸ πελώριον ἐθνικὸν θέμα, δυνάμεθα νὰ δυσπιστῶμεν, λέγω, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν μακρὰν πορείαν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἡ ἀποκαλυπτικὴ συζήτησις ἡ ὁποία ἐγένετο ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς δημοσίας γνώμης καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ὑπῆρξεν ἡ συζήτησις ἡ διεξαχθεῖσα ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 25ης Ἀπριλίου 1956. Ὡμίλησαν οἱ ἡγέται τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ διὰ πρώτην φορὰν διὰ τῆς ὁμιλίας τοῦ ἐκ τῶν ἡγετῶν κ. Καρτάλη, ἔφθασαν μέχρι τῆς δημοσιότητος, στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα συνεκίνησαν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν δημοσίαν γνώμην. Εἶναι νωπὴ ἡ συζήτησις τῆς 25ης Ἀπριλίου καὶ νωπαὶ αἱ ἀποκαλύψεις, εἰς τὰς ὁποίας ὁ ἡγέτης τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος προέβη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ προὐκάλεσαν τοιαύτην ἀναταραχὴν εἰς τὰς Κυβερνητικὰς τάξεις καὶ εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην, ὥστε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεμέρισεν πρὸς στιγμὴν τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργόν του, ἐγκατεστάθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκάλεσε τὸν προϊστάμενον τῆς Εἰσαγγελίας καὶ ἐκινητοποίησε τὰς μυστικὰς ὑπηρεσίας μὲ κατεύθυνσιν νὰ ἀποκαλύψῃ τοὺς δράστας τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μεγάλων ἐκείνων μυστικῶν ποὺ ἀπεκαλύφθησαν τὴν 25ην Ἀπριλίου ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Καὶ ἀνέμενεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μὲ ἔκπληξιν ἀλλὰ καὶ μὲ συγκίνησιν τὸν τερματισμὸν τῆς ἐρεύνης, διὰ νὰ ἴδῃ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπετόλμησε νὰ διαψεύσῃ καὶ διὰ νὰ ἴδῃ ποῖαι ἦσαν αἱ ἀόρατοι ἐκεῖναι δυνάμεις, ποὺ διοχέτευσαν τὰ μεγάλα, τὰ ἐθνικὰ μυστικὰ μέχρι τῆς ἡγεσίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὴν δημοσιότητα ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἔκπληκτος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀνεγίνωσκεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἐπανειλημμέναι συσκέψεις ἐγένοντο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ προϊστάμενος τῆς Εἰσαγγελικῆς Ἀρχῆς τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν προΐστατο τῆς σχετικῆς ἐρεύνης, χωρὶς ὅμως ἔκτοτε νὰ δοθῇ οἱαδήποτε συνέχεια καὶ χωρίς, ὅπως ἔχομεν διαπιστώσει, νὰ διαταχθῇ ἡ ἐνέργεια τακτικῆς ἀνακρίσεως. Ἐκ τῆς σιωπῆς τῆς Κυβερνήσεως ἔναντι τῶν στοιχείων ποὺ ἀπεκαλύφθησαν ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς μὴ συνεχίσεως τῆς δικαστικῆς ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν ἀπετόλμησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς προσηλώσεως τοῦ Προϊσταμένου τῆς Εἰσαγγελίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διαπιστοῦται κατὰ τὸν πλέον ἔντονον τρόπον ὅτι ὅσα ἀπεκαλύφθησαν ἦσαν ἀληθῆ. Καὶ ὑπέπεσεν εἰς τὸ ἴδιον σφάλμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδιώξῃ δικαστικὴν ἔρευναν καὶ ἀνακρίσεις καὶ νὰ ἀποκαλύψῃ τοὺς δράστας τῆς διοχετεύσεως τῶν μεγάλων μυστικῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ περίεργον τρόπον καὶ κατὰ περίεργον σύμπτωσιν εὑρίσκονται πρὸ παντὸς εἰς χεῖρας τῶν ἀντιδίκων τῆς Ἑλλάδος. Ἐλπίζω ὅτι ὁ ἐκπρόσωπος τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, κηδόμενος τοῦ ἑλληνικοῦ γοήτρου καὶ τοῦ γοήτρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, θὰ συνέστησεν ὅτι εἶναι ματαία ἡ περαιτέρω ἔρευνα καὶ συνέχισις τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Καὶ ἐνῷ ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων καυστικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν διατυποῦνται, περιέργως ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἔκλεισεν διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ πλέον εἰς τὸ προσκήνιον τῆς δημοσίας συζητήσεως. Αὐτὰ τὰ περίεργα συνέβησαν εἰς τὸ διάστημα ποὺ ἐμεσολάβησεν μεταξὺ τῆς 25ης Ἀπριλίου ποὺ ὑπῆρξαν τόσον ἀποκαλυπτικαὶ αἱ συζητήσεις τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς σημερινῆς ἡμέρας. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται νὰ ὑπεισέλθω εἰς λεπτομερῆ ἔρευναν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν ἐπὶ μέρους θεμάτων, ποὺ συνθέτουν τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα. Ἀλλὰ διατυπῶν τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἀνεκινήθη, δικαιοῦμαι καὶ ὡς μέλος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ὡς Ἕλλην πολίτης, ὡς ἕνας μεσαῖος Ἕλλην ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ὑψιπετεῖς διπλωματικὰς προσπαθείας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ τὰς ἀπορίας μου, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ καὶ τὴν συγκίνησίν μου διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον χειρίζεται ἡ Κυβέρνησις τὸ τεράστιον αὐτὸ ἐθνικὸν πρόβλημα. Ἐπὶ μίαν 3ετίαν συνετάραξε τὴν ἑλληνικὴν ψυχὴν καὶ ποτὲ ὁ δύστυχος Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔμαθε ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους κυβερνήτας του, τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν, τοὺς πραγματικοὺς σκοπούς, τὰ πραγματικὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔχει θέσει εἰς ἐφαρμογὴν πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ γεννήτωρ τῆς σημερινῆς, μᾶς εἶχε συνηθίσει μὲ τὴν ἐλέῳ Θεοῦ ἄσκησιν τῆς κυβερνητικῆς ἐξουσίας, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις....

§150ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις;

§151Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὄχι αὐτή, τῆς ὁποίας συμμετείχατε σεῖς, ἡ γεννήτωρ τῆς σημερινῆς. Νομίζω ὅτι εἶμαι σαφής. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, κυβερνῶσα ἐλέῳ Θεοῦ, τὸν τόπον αὐτόν, διεκήρυξε διὰ στόματος τοῦ τότε ὑπουργοῦ της...

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐλέῳ Λαοῦ.

§153Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ ὅτι ἐλέῳ λαοῦ, ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ἀλλὰ διὰ τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα μετήρχετο καὶ μετεχειρίζετο, ἐλέῳ Θεοῦ, διότι εἶχε δημιουργηθῆ καὶ εἶχε καθιερωθῆ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀνευθύνου Κυβερνήσεως καὶ διότι οἱ τότε ὑπουργοὶ καὶ ἰδιαιτέρως οἱ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς κάθε ἐμφάνισίν του εἰς τὴν Βουλήν, εἰς κάθε δημοσίαν συζήτησιν καὶ ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ τύπου, διεκήρυσσεν ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα, τὸ χειρίζεται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ ἐνημερώνῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περὶ τῆς πορείας καὶ περὶ τῶν μεθόδων, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις μετεχειρίζετο διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Διαρκούσης τῆς διακυβερνήσεως τοῦ τόπου ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο μέλος τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἐπληροφορεῖτο κατὰ τὰ μέσα τοῦ 1955, ζῶντος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ὅτι γίνεται κίνησις δημιουργίας μιᾶς μεταβατικῆς καταστάσεως, σχηματισμοῦ μεταβατικῆς κυβερνήσεως καὶ προεφέρετο εἰς τὰ στόματα ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν δημοσιογραφικῶν κύκλων, τὸ ὄνομα τοῦ σημερινοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος θὰ ἀνελάμβανε τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Καὶ ὑπῆρξε καὶ ἕνας ἐκ τῶν τότε μελῶν τῆς παρατάξεως αὐτῆς, ὁ ὁποῖος παρακάθηται σήμερον εἰς τὰ κυβερνητικὰ ἑδώλια, ὡς ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, ὁ ὁποῖος, πρὸς ἔκπληξιν τῆς παρατάξεώς μας, ἐξῆλθε διὰ τοῦ τύπου, ὡς δημόσιος κήρυξ αὐτῆς τῆς μεγάλης ἐθνικῆς προσπαθείας, πρὸς δημιουργίαν τῆς μεταβατικῆς καταστάσεως, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ σημερινοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ Κυπριακοῦ προβλήματος. Μεσολαβεῖ ὁ θάνατος τοῦ Στρατάρχου, μεσολαβεῖ ἡ ἄνοδος καθ’ ὅν τρόπον ἀνῆλθεν εἰς τὴν πρωθυπουργίαν, τοῦ σημερινοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ Κυβέρνησις προχωρεῖ εἰς τὴν κάλυψιν τοῦ θέματος, δημιουργεῖται ἡ προεκλογικὴ περίοδος, διὰ λόγους προεκλογικοὺς ἡ Κυβέρνησις, αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ μετέλθῃ ἄλλην τακτικὴν καὶ ἡ κάλυψις μὲ τὰς διακηρύξεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὸ συλλαλητήριον καὶ τὴν ὑποδοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἰς τὸν λόγον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν Κέρκυραν, δημιουργεῖται ἡ ἐντύπωσις εἰς ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι χάρις εἰς τὴν ἰσχυρὰν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, δίδεται εὐτυχὴς λύσις εἰς τὸ Κυπριακὸν καὶ εὐθὺς ἀπὸ τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν διαψεύδονται ὅλα αὐτά, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν σύλληψιν καὶ τὴν ἐκτόπισιν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δύο πατριωτῶν, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τῆς 9ης Μαΐου. Πλέον ἀντιφατική, πλέον ἀλλοπρόσαλλος, πλέον ἀπίστευτος καὶ ἀπίθανος πολιτικὴ ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ἐθνικοῦ θέματος, δὲν ἔχει ποτὲ διεξαχθῆ ἀπὸ Κυβέρνησιν Ἑλληνικήν. Καὶ ὁ μέσος Ἕλλην, ἡ δημοσία γνώμη, δὲν ἀναζητεῖ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μάθῃ τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν, τοὺς πραγματικοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις. Δικαιοῦται ἡ Ἑλληνικὴ δημοσία γνώμη νὰ μάθῃ ὑπὸ ποίας προϋποθέσεις καὶ ἡ προκάτοχος, ἡ γεννήτωρ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ ποίας προϋποθέσεις ἐπροχώρησεν εἰς τὸ μεγάλο αὐτὸ ἐθνικὸν θέμα. Πῶς εἶχε ἐξασφαλίσει τὴν στάσιν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ποὺ τεράστια συμφέροντα συνδέουν τὴν Ἑλλάδα καὶ ποὺ εἴδομεν τὰς δραματικὰς ἐξελίξεις μὲ τὰ γεγονότα τοῦ Σεπτεμβρίου 1955 εἰς Κωνσταντινούπολιν καὶ δικαιοῦται ἡ Ἑλληνικὴ δημοσία γνώμη, νὰ μάθῃ κατὰ ποῖον τρόπον ἡ Κυβέρνησις ἔναντι τῶν Ἀμερικανῶν, ἔναντι τῶν συμμάχων ἔναντι τῆς ἀτλαντικῆς συμμαχίας ἔναντι ὅλων ἐκείνων τῶν ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι συνδέουν τὰ δημοκρατικὰ Κράτη, ἔχει χαράξει τὸ πρόβλημα αὐτὸ καὶ μὲ ποίαν μεθόδευσιν πρόκειται νὰ προχωρήσῃ. Ἐὰν ἔχῃ κάμει ἀναγνώρισιν τοῦ ἐδάφους, ἐὰν ἔχῃ ἀντιληφθῆ τὰς συνεπείας καὶ τὴν σοβαρότητα τοῦ θέματος καὶ μέχρι ποίου σημείου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ τὴν ἐθνικὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα, τὸ ὁποῖον προσδοκᾷ, ὁ ταλαιπωρούμενος Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ λαὸς τῆς μαρτυρικῆς νήσου Κύπρου ὁ ὁποῖος προσδοκᾷ μὲ τὸ αἷμα του καὶ τὰς θυσίας του, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται, τὴν ἐλευθερίαν του. Ἀλλὰ διὰ τὰ θέματα αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν, μὲ τὸν περιωρισμένον χρόνον ποὺ διαθέτω καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὴν κριτικὴν ἡ ὁποία ἠσκήθη ἐκ μέρους τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν μετέπειτα ὁμιλιῶν ποὺ θὰ ἀκολουθήσουν ἐκ μέρους τῶν ἡγετῶν, δὲν εἶναι ἀνάγκη ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολῇ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, νὰ ὁμιλήσῃ περαιτέρω. Διὰ τὴν ἰδικήν μου ἄποψιν, ἡ σοβαρωτέρα εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως προέρχεται ἀπὸ τὴν στάσιν της καὶ ἀπὸ τὴν πολιτικήν της εὐθύνην εἰς τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τῆς 9ης Μαΐου. Μόνον εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, μὲ τὰς πολιτικάς, τὰς ἀπιθάνους πολιτικὰς ἐξελίξεις ποὺ ἐσημειώθησαν, εἶναι δυνατὸν τὰ μεγάλα καὶ συνταρακτικὰ αὐτὰ μέτρα πράγματι, νὰ παρέρχωνται ἀπαρατήρητα καὶ νὰ μεταβάλλεται ἡ αἴθουσα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅπου ἀναζητεῖται ἡ πολιτικὴ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μεταβάλλεται εἰς Δικαστήριον, ὅπου οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐμφανίζουν τὰς δικανικάς των ἱκανότητας, νομίζοντες ὅτι ἀσκοῦν τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ἀστυνομικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνδεχομένως αὔριον θὰ λογοδοτήσουν ἐνώπιον τῆς τακτικῆς Δικαιοσύνης, χωρὶς νὰ ἔχουν τὴν συναίσθησιν καὶ τὴν ἀντίληψιν ὅτι χρέος των εἶναι νὰ ἀποκρούσουν τὸ θέμα τῆς πολιτικῆς εὐθύνης, μὲ τὴν ὁποίαν βαρύνεται ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω τὴν τιμὴν προσωπικῶς νὰ γνωρίζω, διότι εἶναι νεοσύλλεκτος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἔδωσεν ἐξετάσεις ὡς ποινικὸς δικηγόρος. Χαίρω ἰδιαιτέρως, διότι διεπίστωσα....

§154Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς ὁποίας ἔχετε ἀριστεύσει καὶ σεῖς.

§155Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὄχι. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν φιλοφρόνησιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶμαι τόσον ἄξιος αὐτῆς τῆς φιλοφρονήσεώς σας. Ἡ καλωσύνη σας, πάντως, κύριε Πρόεδρε. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνεθυμήθη περισσότερον τὴν προτέραν του ἰδιότητα καὶ μὴ ἔχων ἐπιχειρήματα νὰ προστατεύσῃ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου τὴν Κυβέρνησιν, μετετράπη εἰς ἕνα ἐξαίρετον ὑπερασπιστήν, ἑνὸς ἀστυνομικοῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἐπληροφορήθη ὅτι τελεῖ ὑπὸ μίαν κατηγορίαν καὶ διατελεῖ ἐν προφυλακίσει. Πολιτικὸν ὑπερασπιστὴν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς ἀντίκρουσιν τῶν αἰτιάσεων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἀπετόλμησε, παρὰ τὴν ἱκανότητά του, ὁ ἀπουσιάζων κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κάμῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ποῖον ὑπῆρξε τὸ ξεκίνημα; Θὰ ἐνθυμῆσθε, κ. συνάδελφοι, ὅτι ὅταν ἐδημιουργήθη κατὰ ἔντονον τρόπον καὶ προεκλήθη τὸ θέμα τὸ Κυπριακὸν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτής, μετεῖχε ὡς Αʹ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐνθυμῆται ὅτι τὸ σύνθημα τῆς ἐθνικῆς ἐξάρσεως ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ἦτο καὶ φυσικόν, τὸ ἔδωσεν ἡ σπουδάζουσα νεολαία. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι εἰς τὰς πρώτας ἐκδηλώσεις καὶ ἐκρήξεις τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς, οἱ νέοι τῶν Γυμνασίων, τῶν Πανεπιστημίων καὶ ὅλων τῶν Ἀνωτάτων Σχολῶν μαζὶ καὶ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, εἶχον τὸ προβάδισμα εἰς τὴν ἐθνικὴν αὐτὴν προσπάθειαν. Τὸ Πανεπιστήμιον διέκοπτε τὰ μαθήματά του, αἱ Ἀνώταται Σχολαὶ τὰ Γυμνάσια, ἐρημώνοντο ἀπὸ τοὺς μαθητὰς καὶ οἱ μαθηταὶ κατέκλυζον τὰς κεντρικὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν μὲ τὰς πατριωτικὰς ἐξορμήσεις, αἱ ὁποῖαι πλειστάκις ἔφθασαν μέσα εἰς τὸ κέντρον τῶν Ἀθηνῶν καὶ εἰς ὑπερβολὰς καὶ εἰς ἐκδηλώσεις ἐναντίον τῶν συμμαχικῶν παραγόντων, λόγῳ τῆς στάσεως ποὺ ἐτήρουν εἰς τὸ Κυπριακὸν θέμα. Καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, πρὶν γίνῃ ἡ ἔξαψις καὶ ὁ φανατισμός, εἶδε σπουδαστὰς ἔμπροσθεν τοῦ Μεγάρου τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου Στρατοῦ, ὅπου στεγάζονται ἀμερικανικαὶ καὶ ἰδίως ἀγγλικαὶ ὑπηρεσίαι, πρὸ δύο ἐτῶν, νὰ προβαίνουν εἰς ἐξάρσεις καὶ εἰς φανατικὰς ἐνεργείας εἰς βάρος τῶν ξένων ὑπηρεσιῶν. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, παρέστη καὶ φαντάζομαι, πολλοὶ ἀπὸ σᾶς θὰ παρέστητε μάρτυρες τοιούτων ἐκδηλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, ὄχι μόνον ἐναντίον Βρεταννικῶν ὑπηρεσιῶν, ἀλλὰ καὶ Ἀμερικανικῶν ὑπηρεσιῶν μέσα εἰς τὸ κέντρον τῶν Ἀθηνῶν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μὲ τὴν πλήρη ἀνοχήν, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν πλήρη κατεύθυνσιν ἀπὸ τοὺς διδασκάλους καὶ καθηγητάς, ἡ σπουδάζουσα νεολαία ἔκαμε τὴν ἐξόρμησιν εἰς αὐτὴν τὴν προσπάθειαν. Ἔχει κάποια σημασίαν αὐτὸ ποὺ ὑποστηρίζω μὲ τὴν ἐξέλιξιν τῶν γεγονότων. Διότι ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ ὅταν εἶδε κατὰ τόσον ὠμὸν τρόπον νὰ καταπατῆται τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος, ἦτο φυσικὸν καὶ ἀπολύτως δεδικαιολογημένον ἡμέραν μὲ τὴν ἡμέραν ἡ κατάστασις νὰ παίρνῃ μεγαλυτέραν σοβαρότητα. Ἡ τραυματισμένη ἐθνικὴ φιλοτιμία τῶν Ἑλλήνων ἀνεζήτει κάποιο ἀδιέξοδον καὶ κάποιαν ἱκανοποίησιν. Καὶ ὅταν ἦλθον ἔντονα τὰ γεγονότα καὶ ὅταν ἡ ἀγγλικὴ σκληρότης ἔφθανεν εἰς τὸ σημεῖον τὸ ἀπάνθρωπον, νὰ ἐξευτελίσῃ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Ἐθνάρχου Ἀρχιεπισκόπου, μὲ τὴν ἀπαράδεκτον γκαγκστερικὴν σύλληψιν καὶ ἐκτόπισίν του, ἦτο φυσικόν, ἡ ἑλληνικὴ ψυχὴ νὰ ἐξαναστῇ. Τὴν ἡμέραν τῆς συλλήψεως τοῦ Μακαρίου ἐζητήθη ἡ ἄδεια παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ συγκροτηθῇ τὸ συλλαλητήριον καὶ ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ διακηρύξῃ ὅτι προθύμως τὴν παρέχει καὶ προέτρεπε τὸν Λαὸν εἰς συμμετοχήν. Ταῦτα κ. συνάδελφοι, ἐγένοντο τὴν 12ην, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι Μαρτίου τοῦ 1956. Ὀλίγας ὅμως ὥρας πρὸ τῆς συγκροτήσεως τοῦ συλλαλητηρίου ἐδίδετο ἡ ἀπίστευτος διαταγὴ τῆς ματαιώσεώς του. Ἦτο φυσικὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ διαμαρτυρηθῇ καὶ νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς πραξικοποίημα τὴν ἐνέργειαν αὐτήν. Καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ ἀποκαλύψεων. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν πρώτην ἡμέραν, προβαίνει εἰς δηλώσεις καὶ ἀναφέρει: Εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως περιῆλθον ὑπεύθυνοι..... (Ἀναγινώσκει)........................ Ὁ κ. ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ τόσον συμπαθὴς καὶ ἀγαπητὸς εἰς ὅλους μας, προβαίνει τὴν ἑπομένην ἡμέραν εἰς διεξοδικὰς δηλώσεις καὶ ἀναφέρει............. .......(Ἀναγινώσκει).......................... Ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ, συνεχίζει ὁ κ. ὑφ. Ἐσωτερικῶν κατασκευὴ ὑδροφραγμάτων καὶ χρῆσις πολεμικῶν ὅπλων. Ἐμφανίζει, κύριοι συνάδελφοι ἐν πλήρει ἐπαναστατικῇ δράσει τὸν παράνομον μηχανισμὸν τοῦ Κ.Κ. Ἐρώτημα πρῶτον. Λυποῦμαι διότι ἀπουσιάζει ὁ ἀξιότιμος πρώην ὑφυπουργὸς τῆς Ἀσφαλείας, θὰ ἤθελον νὰ μὲ ἀκούσῃ διὰ νὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν. Πῶς εἰς ἐπανειλημμένας πανηγυρικὰς προσκλήσεις, ποὺ ἔκαμε εἰς τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ τύπου, εἶχεν ἀνακοινώσει ὅτι συνέτριψε καὶ ἐξήρθρωσε πλήρως τὸν παράνομον μηχανισμὸν τοῦ Κ. Κ., ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον, ἔπειτα ἀπὸ τὰς συλλήψεις τῶν διαφόρων ἐγκληματιῶν, ἔπειτα ἀπὸ τὰς φυλακίσεις καὶ ἐκτοπίσεις, δὲν ὑπάρχει θέμα πλέον παρανόμου μηχανισμοῦ τοῦ Κ.Κ. Περιέργως τὰ μέσα Μαρτίου ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζει τὸν παράνομον μηχανισμὸν τοῦ Κ.Κ. ἐν πλήρει δράσει μὲ πλήρη ἐπαναστατικὴν ἐκδήλωσιν, μὲ διάγραμμα σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖον οἱ ἐπαναστάται, θὰ κατέλυον τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν εἰς τὴν Πρωτεύουσαν. Καὶ αὐτὰ ἐμφανίζονται ἀπὸ ἐπίσημα Κυβερνητικὰ χείλη, ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν κ. ὑφυπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ συνεχίζει ὁ κ. ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν: ἡ Ἀστυνομία ἔχει θέσει....... ........... (Ἀναγινώσκει) .......... Ὅτι ἡ Ἀστυνομία ἔχει θέσει χεῖρα καὶ ὅτι ἔχει ἀποκαλύψει τοὺς δράστας τῆς μιαρᾶς αὐτῆς ἀντεθνικῆς ἐνεργείας, ὅτι συνεχίζονται αἱ προανακρίσεις καὶ ὅτι ἡ τακτικὴ ἀνάκρισις θὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου της. Ὅτι οἱ δράσται αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ ἐγκλήματος, θὰ λογοδοτήσουν ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ πληροφορῶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι ἀπὸ ὅλα αὐτά, ποὺ διεκήρυξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. ὑφυπουργοῦ καὶ ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν, δὲν συνέβη τίποτε ἀπολύτως εἰς τὴν πραγματικότητα, οὔτε συλλήψεις ἐγένοντο, οὔτε παραπομπὴ εἰς τὴν δικαιοσύνην, οὔτε τακτικὴ ἀνάκρισις, οὔτε προφυλάκισις, ἔστω καὶ ἑνὸς ὑπόπτου ἀνθρώπου. Τί ἀποδεικνύει ὅλο αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ὅτι ὑπῆρχε πυροτέχνημα, ὅτι ὑπῆρχε κατασκεύασμα. Διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ μοῦ προβάλῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι τὸ θέμα ἐκαλύφθη μὲ τὴν σύλληψιν 30 ἀδειούχων, οἱ ὁποῖοι ἐτέλουν ὑπὸ ἐκτόπισιν καὶ τὴν ἀποστολήν των εἰς τὴν μαρτυρικὴν νῆσον εἰς τὴν ὁποίαν διαβιοῦν. Διότι ὅσα ἀνέφεραν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ὁ κ. ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, στοιχειοθετοῦν παραβάσεις καὶ τοῦ κοινοῦ Ποινικοῦ νόμου, ἀλλὰ ἰδιαιτέρως τοῦ νόμου 509, τοῦ ὁποίου τόσον εὔκολα χρῆσιν κάμνει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὅπως καὶ αἱ προκάτοχοί της. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἴχνος εἰς τὰ ὅσα διεκήρυξεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰ μέσα Μαρτίου 1956, ὤφειλον αἱ δικαστικαὶ ἀρχαί, νὰ ἐπιληφθοῦν. Ὤφειλον ἐν πρώτοις αἱ δικαστικαὶ ἀρχαὶ νὰ ἐπιληφθοῦν ὡς διωκτικὰ ὄργανα, καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ ἐπιληφθοῦν ἑνὸς ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον ἐσχεδιάσθη καὶ τὸ ὁποῖον ἦτο ἕτοιμον νὰ πραγματοποιηθῇ, ἐὰν ἐπετρέπετο τὸ συλλαλητήριον. Οὔτε διώξεις, οὔτε συλλήψεις. Οἱ ἐλάχιστοι συλληφθέντες, εὐθὺς ὡς προσήχθησαν εἰς τὴν Εἰσαγγελικὴν Ἀρχὴν Ἀθηνῶν, ἀπελύθησαν. Τὸ πυροτέχνημα τῆς 13 Μαρτίου 1956 ἀπεδείχθη ἓν κατασκεύασμα, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ καὶ ἡ ματαίωσις τοῦ συλλαλητηρίου, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω, διὰ νὰ δικαιολογηθοῦν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐκφοβισμὸν τῆς δημοσίας γνώμης, ἔλαβε, διὰ τῆς διακοπῆς τῆς ἀδείας ὡρισμένων ὑπὸ ἐκτόπισιν καὶ διὰ τῆς ἀσκήσεως τῆς ψυχολογικῆς βίας τὴν ὁποίαν ἐπιχειρεῖ εἰς βάρος τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§156Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφ. Ἐσωτ.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς διακόψω αὐτὴν τὴν φορὰν. Ὑποστηρίζετε —καὶ λυποῦμαι ὅτι ἐπιμένατε— ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πυροτεχνήματος. Πρόκειται περὶ μιᾶς πραγματικῆς καταστάσεως. Ἀναγνωρίζω τὰς δηλώσεις μου καὶ πληροφορῶ τὸ Σῶμα, ὅτι αἱ πληροφορίαι μας τότε ἦσαν ἀκριβεῖς. Εἶναι πλάνη νὰ νομίζετε ὅτι ὁ Κομμουνισμὸς ἐξαρθρούμενος τὴν μίαν ἡμέραν, σταματᾷ νὰ δρᾷ τὴν ἑπομένην. Ἀποτελεῖ τὴν Λερναίαν Ὕδραν, ἡ ὁποία ἐν παντὶ καὶ πάντοτε εὑρίσκεται εἰς παραμονὰς δράσεως. Ὅσον ἀφορᾶ τὰς συλλήψεις, αὐτὸ γίνεται πάντοτε. Ὅπως καλύτερον ἐμοῦ γνωρίζετε, οἱ παρεκτρεπόμενοι συλλαμβάνονται, παραπέμπονται εἰς ἀνάκρισιν, ἀφήνονται ἐλεύθεροι καὶ μετὰ γίνεται ἡ τακτικὴ ἀνάκρισις.

§157Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἀπαντῶ εὐθέως εἰς τὸν κ. ὑπουργόν.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ματαιώσεως τοῦ συλλαλητηρίου τὴν εἶχεν ἡ Π.Ε.Ε.Κ.

§159Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Δὲν δέχομαι διακοπάς, κ. συνάδελφε. Μὲ ἀκούουν, εὐτυχῶς, κατὰ πλειονότητα, νομικοί, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχετε νομικὰς γνώσεις, διὰ τὴν κατανόησιν αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν δύο ὑπουργῶν, ὑπουργοῦ καὶ ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀποκαλύπτει ὅτι ἠτοιμάζετο πλήρης ἐπαναστατικὴ δρᾶσις πρὸς κατάλυσιν τῶν ἀρχῶν, ἔνοπλος ἐκδήλωσις καὶ εἶχε καὶ τὸ σχεδίασμα τῆς ἐκδηλώσεως αὐτῆς. Καὶ δικαιοῦμαι νὰ διερωτηθῶ καὶ ὡς ἐλεύθερος ἄνθρωπος καὶ ὡς νομικός, ἐὰν αὐτὰ εἶχον καὶ τὴν παραμικρὰν δόσιν πραγματικότητος. Αἱ δικαστικαὶ ἀρχαὶ αὐτοὺς τοὺς μεγάλους ἐγκληματίας: τοὺς ὁποίους αἱ ἀστυνομικαὶ δυνάμεις τοὺς προσεκόμισαν, θὰ ἦτο δυνατόν, ἐὰν ὑπῆρχε καὶ ἴχνος ὑποψίας, βάσει τῆς ὁποίας διατάσσεται πάντοτε ἡ προφυλάκισις, θὰ ἦτο δυνατόν νὰ κλείσουν τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ δώσουν συνέχειαν εἰς μίαν τοιαύτην ἐπαναστατικὴν κίνησιν, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ἐκδηλωθῇ; Εἶναι ἀπορίαι, αἱ ὁποῖαι πηγάζουν ἀπὸ τὰ πράγματα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθοῦν ἀπὸ τὴν θεαματικὴν δήλωσιν περὶ Λερναίας Ὕδρας, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§160ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὡς νομικὸς θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε, ὅτι αἱ προπαρασκευαστικαὶ πράξεις διὰ τὴν διάπραξιν ἐγκλημάτων......

§161Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Φαίνεται, κ. συνάδελφε, ὅτι δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὰς διατάξεις τοῦ νόμου 509, τοῦ ὁποίου ὅπως εἶπον, τόσον εὐρεῖαν χρῆσιν κάμνει ἡ Κυβέρνησις. Διότι ἐὰν ἠξεύρατε πόσοι ἄνθρωποι εὑρίσκονται ἐν ὑποδικίᾳ καὶ πόσοι ἀκόμη εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακάς, καὶ μὲ καταδικαστικὰς ἀποφάσεις, δὲν θὰ μοῦ ἐκάμνατε αὐτὴν τὴν διακοπήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχω ὡς δεδομένον ὅτι ἀπὸ τοῦ Μαρτίου ποὺ ἐδημιουργήθη τὸ θέμα μὲ τὰς ἀνακοινώσεις τῆς Κυβερνήσεως, μέχρι τῆς σήμερον, δὲν ἔγινεν οὐδεμία σύλληψις, δὲν ἔγινεν οὐδεμία προφυλάκισις καὶ δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω καὶ ὑποστηρίζω ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐξήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις ἦσαν μυθεύματα —διὰ ποίους λόγους καὶ σκοποὺς δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς νὰ τὸ ἐξετάσω, πολλὰ λέγονται καὶ πολλὰ κυκλοφοροῦν— ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Τί ἔγινε περὶ τὰ μέσα Μαρτίου; Δημιουργεῖται μία ὕφεσις. Καὶ δημιουργεῖται τὸ θέμα τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύο πατριωτῶν. Θὰ ἐνθυμῆσθε, κ. βουλευταί, ὅτι τὴν ἡμέραν τοῦ συλλαλητηρίου διὰ τὴν ἐκδήλωσιν, δὲν εἶχε γίνει οὔτε ἡ παραμικρὰ νύξις περὶ συλλαλητηρίου, ἀλλὰ πρὸς τιμὴν τοῦ ἀπουσιάζοντος ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων θὰ κάμω τὴν μικρὰν αὐτὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ θέμα τοῦ Μαρτίου, διότι ἐπέπρωτο ὁ κ. Παπανδρέου νὰ ὑποστῇ καὶ αὐτὸς διὰ τὰ περίφημα γεγονότα τοῦ Μαρτίου τοῦ 1956 μίαν ἀγριωτάτην ἐπίθεσιν, διότι ἐβγῆκαν οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ «ἔγκυροι κύκλοι» καὶ εἶπον ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου ἦτο συνεννοημένος μὲ τὴν ἄκραν ἀριστερὰν διὰ νὰ προκαλέσῃ γεγονότα σὰν ἐκεῖνα τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1944 καὶ ἐδημιουργήθη μία δήλωσις ἑκατέρωθεν τόσον τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅσον καὶ τῶν ἐκπροσώπων τῆς Κυβερνήσεως μία ὀξυτάτη ἀντιδικία μὲ τὴν δικαίαν ἐξέγερσιν, τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, διότι κατὰ τόσον ἐπιπόλαιον τρόπον ἡ Κυβέρνησις ἐφέρθη ἀπέναντί του. Αὐτὰ ἔγιναν τὰ μέσα Μαρτίου. Δημιουργεῖται τὸ θέμα τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύο Ἑλλήνων τῆς Κύπρου. Τὴν ἡμέραν τοῦ συλλαλητηρίου οὐδεμία νύξις εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐγένετο περὶ τῆς συγκροτήσεως τοῦ συλλαλητηρίου διαμαρτυρίας. Περιέργως ἀπὸ τῆς 11 πρωϊνῆς τὰ ραδιόφωνα, διάφορα μεγάφωνα, τὰ ὁποῖα ἐκινοῦντο μὲ αὐτοκίνητα περιήρχοντο τὰς συνοικίας τῶν Ἀθηνῶν ὅλα τὰ κέντρα......

§162ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰς δύο ἡ ὥρα.

§163Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. ... καὶ ἐκάλουν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸν λαὸν τῆς πρωτευούσης νὰ προσέλθῃ καὶ συγκεντρωθῇ διὰ τὴν ἐκδήλωσιν αὐτῆς τῆς διαμαρτυρίας, εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας. Ἐπίσημος κίνησις εἴτε ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τῆς ἐνεργείας τῆς Ἐθνικῆς Ἐπιτροπῆς Κύπρου ποὺ διαχειρίζεται τὸ Κυπριακὸν Θέμα ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεκαλύφθη διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ συλλαλητηρίου, δὲν ἐγένετο. Ὑποτίθεται ὅτι ὑπῆρχε πλήρης σύμπτωσις ἀπόψεων Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς χειρισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ Θέματος. Οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν δὲν κατωρθώσαμεν νὰ μάθωμεν, ἐὰν θὰ ἐγίνετο ἡ Ἐθνικὴ αὐτὴ συγκέντρωσις εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας. Ἀλλὰ μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Κυβέρνησις—ραδιόφωνα, μεγάφωνα κινούμενα δι’ αὐτοκινήτων πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν— ἐκαλεῖτο ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν ἀπὸ τὰς 2 ἕως τὰς 3, νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας. Καὶ ἦτο φυσικόν, ἰδίως ἡ Ἑλληνικὴ νεότης, ἀλλὰ καὶ κάθε Ἕλλην, ὁ ὁποῖος ᾐσθάνετο τὴν πικρίαν διὰ τὴν ἄδικον καὶ ἐγκληματικὴν αὐτὴν μεταχείρισιν, τὴν ὁποίαν ὑφίστατο τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, ἦτο φυσικὸν ἡ Ἐθνικὴ ψυχή, ἡ ὁποία τόσον δεινῶς εἶχε τραυματισθῆ νὰ συγκεντρωθῇ εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας. Εὐθύνη πρώτη τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπέλεξε τὴν περιοχὴν αὐτήν. Ἠκούσαμεν ἐδῶ ὅτι ἐκ μέρους ὡρισμένων μελῶν τῆς Κυπριακῆς Ἐπιτροπῆς ἐπροτάθη ὡς τόπος συγκεντρώσεως ὁ «Παναθηναϊκός». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωσε δύο ἐξηγήσεις. Πρῶτον, ὅτι ἐπέλεξε τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας διὰ νὰ εἶναι ἐντονωτέρα ἡ ἐκδήλωσις καὶ δεύτερον, ἔδωσε τὴν ἀπίστευτον δικαιολογίαν, ὅτι προέβη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν χορήγησιν τῆς ἀδείας τῆς συγκεντρώσεως διὰ νὰ μὴ κατηγορηθῇ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι δὲν ἔλαβεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν δύο πατριωτῶν. Ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα ἐγίνετο ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων εἰς τοὺς πολιτικοὺς κύκλους, εἰς τὸν διεθνῆ τύπον ἐγίνετο συζήτησις διὰ τὴν ἀπειλουμένην ἐκτέλεσιν καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐπιβεβλημένον αὐτὸ ἐθνικὸν καθῆκον τὸ ἐσκέφθη εἰς τὰς 11.30–12 τὸ μεσημέρι τῆς 9ης Μαΐου διὰ νὰ γίνῃ ἡ συγκέντρωσις τὴν 3ην μ.μ. Καὶ προβάλλεται ἀπὸ ἐπισήμου κυβερνητικοῦ στόματος ἡ δικαιολογία ὅτι δὲν ᾐσθάνετο ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἤθελε νὰ ἔχῃ ἕνα κάλυμμα ἔναντι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἐκ τῶν ὑστέρων θὰ τῆς ἐπετίθετο, ἐπροκάλεσε τὴν συγκέντρωσιν. Ἀποθαυμάσατε, κύριοι, τρόπον πολιτικῆς σκέψεως καὶ πολιτικῆς δικαιολογίας δι’ ἓν θέμα, τὸ ὁποῖον ἔδωσε τόσον αἱματηρὰ ἀποτελέσματα. Γίνεται ἡ συγκέντρωσις. Ἡ Κυβέρνησις πατρωνάρει τὴν συγκέντρωσιν αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις, καθὼς ἀποκαλύπτεται, εὑρίσκετο ἐν πλήρει ἀπουσίᾳ ἀπὸ τὸν τόπον τῆς συγκεντρώσεως ἀπὸ ὅπου ἐπρόκειτο νὰ ἀκουσθῇ ἡ Ἑλληνικὴ φωνή. Οὐδὲ οἱ ὑπεύθυνοι ὑπουργοί, οἱ ἐντεταλμένοι ὑπεύθυνοι, οἱ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν εὐθύνην διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως δὲν ἐσκέφθησαν ἕνα ἄλλο ἐθνικὸν καθῆκον, ἐφ’ ὅσον ἀπέδιδον τόσην σημασίαν εἰς τὴν συγκέντρωσιν αὐτήν, ὅτι ἔπρεπε ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις, καλοῦσα καὶ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον, νὰ παρευρεθῇ παράπλευρος πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ, νὰ δώσῃ τὴν ἔμφασιν, νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν ἀλληλεγγύην της, νὰ διαδηλωθῇ ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κλῆρος, τάξεις παραγωγικαί, οἱ πάντες μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὴν Κυβέρνησιν προμαχοῦν εἰς ἕνα τόσον μεγάλο ἐθνικὸν θέμα. Ἡ Κυβέρνησις ἐν πλήρει ἀπουσίᾳ καὶ ὁ πρωθιεράρχης ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς τῆς κινήσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δικαιολογῶν χθὲς τὰ γενόμενα ὑπεστήριξεν, ὅτι ἦτο εἰλημμένη ἀπόφασις πέραν ὡρισμένης περιοχῆς τῆς ὁδοῦ Σταδίου νὰ μὴ ἀνέβουν οἱ διαδηλωταί. Καὶ ἐρωτᾶται: Ὅταν γίνεται εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας ἡ συγκέντρωσις τόσου λαοῦ μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν, μὲ τραυματισμένην τὴν ἐθνικὴν ψυχήν, πῶς ἡ Κυβέρνησις προεξοφλεῖ μὲ τοὺς ἐπιτελεῖς της καὶ τὰ ὑπεύθυνα ὄργανά της, ὅτι ἐπὶ τόπου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ τὴν διάλυσιν μιᾶς τόσον ὀγκώδους διαδηλώσεως; Ἀλλὰ διερωτῶμαι, διὰ ποῖον λόγον νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διάλυσιν αὐτῆς τῆς συγκεντρώσεως ἐπὶ τόπου καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν ἄνοδον τῶν διαδηλωτῶν πρὸς τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ τὴν ὁδὸν Πανεπιστημίου, ἀποφράσσουσα ἀπὸ τοῦ τμήματος τούτου καὶ πέραν ὅλας τὰς διόδους αἱ ὁποῖαι βαίνουν πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν καὶ Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν καὶ τὰς ἄλλας Ἀγγλικὰς καὶ Ἀμερικανικὰς ὑπηρεσίας; Θὰ ἐδίδετο διέξοδος εἰς τὴν λαϊκὴν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν λαϊκὴν ψυχὴν ἐὰν εἶχε τὴν εὐχέρειαν νὰ κινηθῇ μεταξὺ τῶν ὁδῶν Σταδίου καὶ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις, δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω διὰ ποίους λόγους ἤθελε νὰ ἀποκλείσῃ καὶ αὐτὴν τὴν διέξοδον τῶν διαδηλωτῶν. Διερωτῶμαι τότε καὶ ἡ Κυβέρνησις φέρει μίαν βαρυτάτην πολιτικὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσείσῃ μὲ τὴν ὑπεράσπισιν, τὴν ὁποίαν ὡς δικηγόρος ἔκαμε χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τὸν προφυλακισθέντα ἀστυνομικόν. Διερωτῶμαι, λέγω, πῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ὥστε νὰ ἀποκλείσῃ ἐν τῇ πλατείᾳ Ὁμονοίας τὰς διόδους πρὸς τὰς ὁδοὺς Σταδίου, Πανεπιστημίου καὶ Γʹ Σεπτεμβρίου καὶ νὰ εὕρουν διέξοδον οἱ διαδηλωταὶ πρὸς τὸ κάτω μέρος τῆς πόλεως, ὅπου δὲν ὑπῆρχε κανεὶς ἀπολύτως κίνδυνος νὰ λιθοβοληθοῦν καταστήματα ὅπου στεγάζονται συμμαχικαὶ ὑπηρεσίαι. Εἰς τὸ ὕψος τῆς ὁδοῦ Πεσμαζόγλου εὑρεθεῖσαι αἱ ἀστυνομικαὶ δυνάμεις, προέβησαν εἰς τὰς γνωστὰς ἐνεργείας. Ἐνῷ αἱ ἀστυνομικαὶ ὑπηρεσίαι διαθέτουν κράνη διὰ τοὺς ἀστυφύλακας, ἡ Κυβερνητικὴ πρόβλεψις, ἡ ὁποία εἶχε τὸ προηγούμενον τῶν μεγάλων ταραχῶν καὶ ἐξεγέρσεων τῶν ἐνόπλων ποὺ θὰ ἐγίνοντο ἀπὸ τὸν παράνομον μηχανισμὸν τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος, δὲν ἐφωδίασαν τοὺς ἀστυφύλακας οὔτε μὲ κράνη. Γνωρίζομεν δὲ ὅτι τὰ παιδιά, οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ φοιτηταὶ λιθοβολοῦν τοὺς ἀστυνομικοὺς καὶ ἕνας τρόπος διὰ νὰ προφυλαχθοῦν οἱ ἀστυφύλακες εἶναι νὰ βάλουν τὰ κράνη των. Μέχρι τοιούτου σημείου ὑπῆρξεν ἡ Κυβερνητικὴ ἀβελτηρία, ὥστε ἦλθον οἱ ἀστυφύλακες χωρὶς κράνη. Καὶ ἐγκατεστάθησαν ἀπὸ τὴν ὁδὸν Πεσμαζόγλου καὶ ἐπάνω ὅπου ἐδημιουργήθη ἡ ἔναρξις τῶν αἱματηρῶν γεγονότων. Καὶ ξεύρετε ἀπὸ ποῦ προῆλθον; Εἰς τὸ μέγαρον Καραπάνου στεγάζεται ἡ Ἀμερικανικὴ ὑπηρεσία πληροφοριῶν. Πρὶν ἀπὸ λίγο καιρὸ ἔγινεν ἕνα ἐπεισόδιον. Ἐπερνοῦσαν παιδιὰ ἀπὸ ἐκεῖ τῶν σχολείων καὶ μερικὰ ἀπὸ τὰ παιδιὰ αὐτὰ ἐπέταξαν πέτρες. Ἀπὸ τὶς πέτρες αὐτὲς ἔσπασαν μερικὰ τζάμια τοῦ γραφείου ὅπου στεγάζονται αἱ Ἀμερικανικαὶ ὑπηρεσίαι. Ὑπῆρξε μία κακὴ σύμπτωσις. Ὁ κύριος διπλωματικὸς ἐκπρόσωπος τῶν Ἡν. Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, ὁ κ. Κάννον ἐπῆγεν ἐπὶ τόπου καὶ εἶδε τί ἔγινε. Βαθεῖα συγκίνησις προεκλήθη ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ὅτε ὁ κ. Πρεσβευτὴς τῶν Ἡν. Πολιτειῶν ἐπέρασεν ἀπὸ τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ εἶδε τὰ δύο σπασμένα τζάμια. Αὐτὴ ὑπῆρξε μία ἀπὸ τὰς ἀφορμὰς τῆς αἱματηρᾶς τραγῳδίας τῆς 9ης Μαΐου. Αὐτὸ εἶχε δημιουργήσει ἕνα προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις καὶ αἱ ὑπ’ αὐτῆς ὑπηρεσίαι τὸ ἐγνώριζον. Ἔκαμε λοιπόν, ὅλας αὐτὰς τὰς ἐπεμβάσεις μὲ μοναδικὸν σκοπὸν νὰ προστατεύσῃ τὰ γραφεῖα τῆς Ἀμερικανικῆς ὑπηρεσίας πληροφοριῶν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ ἀντιλέξω εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτὴν τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς, διερωτῶμαι ὅμως ἐὰν ἐγίνετο ἕνα προπέτασμα ἀπὸ 50–100 ἀστυφύλακας δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προστατευθῇ ἡ Ἀμερικανικὴ ὑπηρεσία πληροφοριῶν καὶ νὰ μὴ προχωρήσουν πρὸς τὰ ἐκεῖ οἱ διαδηλωταί, ἀλλὰ νὰ πᾶνε ἀπὸ τὸ ἀντίθετον πεζοδρόμιον; Καὶ ἀφοῦ εἶχεν αὐτὸ τὸ προηγούμενον ἡ Κυβέρνησις, διὰ ποῖον λόγον ἀπὸ τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας πλέον δὲν ἀπέκλεισε τὴν ὁδὸν Σταδίου, ὥστε τὸ μοναδικὸν γραφεῖον, ὅπου στεγάζεται συμμαχικὴ ὑπηρεσία, νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀποκλεισμένον καὶ νὰ προστατεύεται ἀπὸ τὴν ἀστυνομικὴν δύναμιν; Ἔπρεπε νὰ χυθῇ τόσον αἷμα, διότι ὁ κ. Κάννον εἶχε διαπιστώσει, ὅτι ὑπάρχουν 2–3 σπασμένα τζάμια; Ἀλλὰ ἔγινε, διὰ νὰ προχωρήσω εἰς τὴν ἀπόκρουσιν τῶν ἐπιχειρημάτων, ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον τῶν διαδηλωτῶν καὶ ἠμέλησεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἀναμφισβητήτως ἐλεύθεροι σκοπευταί, ἐντεταλμένοι τοῦ Κ. Κ. εἶχον παρεισφρύσει εἰς τὰ μετόπισθεν τῶν διαδηλωτῶν, ὅτι αὐτοὶ ἐπυροβόλησαν καὶ ἀνέπτυξε τὴν περίεργον ἐκδοχήν, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ μηχανισμὸς τοῦ Κ. Κ. εἶχεν ἀποφασίσει νὰ κάμῃ ἐπεισόδια, νὰ ὑπάρξουν 3–4 νεκροί, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Αὐτὰ εἶναι τὰ πλέον ἀπίθανα πράγματα. Διότι ἀποκαλύπτω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι εἰς τὰ μετόπισθεν τῶν διαδηλωτῶν ὑπῆρχε πλῆθος ἀστυφυλάκων καὶ ἀστυνομικῶν, ἐν πολιτικῇ περιβολῇ. Ὁλόκληρος δὲ ἡ ὑπηρεσία τῆς Κ.Υ.Π. ὁπλοφοροῦσε. Ἀστυνομικαὶ δυνάμεις ἐν πολιτικῇ περιβολῇ εἶχον ἀναμιχθῆ μετὰ τῶν διαδηλωτῶν καὶ ὑπάρχουν στοιχεῖα ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα θὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς, ὅτι τὰ στοιχεῖα αὐτὰ μὲ τὰ περίστροφα ἀνὰ χεῖρας ἐπυροβόλουν καὶ ἐδημιούργουν ἀνησυχίαν.

§164Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Διατί ἡ Κυβέρνησις ἀπηγόρευσε τὴν προβολὴν ταινιῶν ξένων ἑταιρειῶν;

§165Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ τὸ ξεύρετε;

§166Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Τὸ ξεύρετε σεῖς καλύτερα ἀπὸ ἐμένα.

§167Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατέ μας, ποῦ τὸ ξεύρετε;

§168Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Νὰ τὸ καταγγείλετε εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Διατί δὲν θέλετε νὰ τὴν βοηθήσετε;

§169Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Καὶ ἡ Δικαιοσύνη τὸ ξεύρει.

§170Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Διὰ τὴν σοβαρότητα τῆς Κυβερνήσεως, ἀρνοῦμαι νὰ δεχθῶ τὴν ἀντίθετον ἐκδοχήν, ὅτι δηλαδή, εἰς μίαν τοιαύτην συγκέντρωσιν....

§171Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Ὅπως καὶ ἡμεῖς ἀρνούμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅταν λέγετε ὅτι διὰ τὰ τζάμια τῆς ὑπηρεσίας πληροφοριῶν συνέβησαν αὐτὰ τὰ ἔκτροπα. Λυποῦμαι παρὰ πολύ, ποὺ λέγετε τέτοια πράγματα.

§172Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Διὰ τὴν σοβαρότητα τῆς Κυβερνήσεως δὲν δέχομαι.....

§173Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Εἶναι φρονιμώτερον νὰ κήδεσθε τῆς ἰδικῆς σας σοβαρότητος καὶ ὄχι τῆς ἰδικῆς μας.

§174Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Εἶναι δυνατὸν διὰ μίαν ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία διαθέτει πλῆθος ἀστυνομικῶν —ἡ ΚΥΠ διαθέτει πλῆθος πρακτόρων— ὅταν ἀνακοινοῦται πρὸ 2 μηνῶν, ὅτι ἦσαν ἕτοιμοι οἱ κομμουνισταὶ νὰ διαλύσουν τὰς ἀρχάς, εἰς τὰς 15 Μαρτίου, εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ εἶχον προηγηθῆ τὰ γεγονότα, ἀφοῦ εἶχε προηγηθῆ τὸ σπάσιμο τῶν τζαμιῶν τῆς Ἀμερικανικῆς ὑπηρεσίας πληροφοριῶν, νὰ δεχθῶ, ὅτι αἱ μυστικαὶ ὑπηρεσίαι τῆς Ἀστυνομίας, ἡ ΚΥΠ, ἔμειναν ἀμέτοχοι καὶ ὅτι οἱ ἀστυνομικοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀναμιχθῆ μὲ τοὺς διαδηλωτάς, ἐπῆγαν μόνον διὰ νὰ παρακολουθήσουν ὡς ἁπλοῖ θεαταὶ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν; Ἀρνοῦμαι, κ. συνάδελφοι, νὰ δεχθῶ, ὅτι ἔπεσεν εἰς τοιοῦτον σφάλμα καὶ τοιαύτην βαρυτάτην παράλειψιν ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχει βαρυτάτην εὐθύνην.

§175Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Εὐθύνην;

§176Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἀλλὰ πληροφοροῦμαι, καὶ θὰ ἤθελον νὰ εἶναι ἐδῶ, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πληροφοροῦμαι, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ οἱ τρεῖς Ἀνώτατοι ἀξιωματούχοι τοῦ Ἀστυνομικοῦ Σώματος εὑρέθησαν εἰς τὸ ἀπέναντι κτίριον, μαζύ μὲ τὸν ἐκπρόσωπον τῆς Εἰσαγγελικῆς Ἀρχῆς, χωρὶς νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸν τόπον τῆς συγκεντρώσεως.

§177Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Εὑρίσκετο ἀπὸ τὰς 1.30 μ.μ. εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ἀστυνομικοῦ διευθυντοῦ τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὸν Αʹ ὄροφον τοῦ Ὑπουργείου.

§178Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Πληροφοροῦμαι ὅμως, καὶ θὰ περιμένω τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπ’ αὐτοῦ, ὅτι οἱ τρεῖς ἡγέται τῶν ὑπηρεσιῶν ἀσφαλείας, εὑρίσκοντο καὶ αὐτοὶ συγκεντρωμένοι εἰς τὸ κτίριον τῆς ὁδοῦ Β. Σοφίας.

§179Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Βεβαίως. Ἀφοῦ ἔγινεν ἡ ἐπιθεώρησις, ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς θέσεις των. Φυσικὸν ἦτο νὰ μὴ εἶναι εἰς τὸ πεδίον τῶν ταραχῶν καὶ συγκρούσεων. Ὁ στρατηγὸς κάθεται εἰς τὰ μετόπισθεν. Ἔτσι καὶ ὁ ἀστυνομικὸς διευθυντὴς ἦτο εἰς τὸ γραφεῖόν του, μαζὺ μὲ τὸν Εἰσαγγελέα.

§180Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ κάθονται μέσα εἰς τὸ γραφεῖον καὶ ἀπὸ ἐκεῖ διευθύνουν τὴν μάχην, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μοῦ δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύω καὶ νὰ ὑποστηρίζω, ὅτι ἀπὸ τὸ κτίριον τῆς ὁδοῦ Β. Σοφίας ἐδόθη ἡ διαταγὴ τῶν πυροβολισμῶν. Ἀλλά, ὁ κ. ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν, εἶπε τὸ ἀντίθετον.

§181Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Αὐτὸ εἶναι συκοφαντία, νὰ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἐδόθη διαταγὴ νὰ πυροβολήσουν. Σκεφθῆτε, ὅτι αὐτὸ ποὺ κάμνετε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἀποτελεῖ συκοφαντικὴν δυσφήμησιν, ἔναντι τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας.

§182ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἀντιπολιτεύσεως). Τῆς Κυβερνήσεως.

§183Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφυπ. Ἐσωτερ.). Ὄχι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Ἐὰν συκοφαντῆτε τὴν δικαιοσύνην τῆς χώρας, σπεύσατε νὰ καταθέσετε τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχετε.

§184Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ λέγετε αὐτὰ σεῖς, ποὺ διετελέσατε ὑπουργὸς Δικαιοσύνης; Λυποῦμαι βαθύτατα, Λυποῦμαι, πιστεύσατε, βαθύτατα. Δὲν διακόπτω ποτὲ κανένα συνάδελφον, τρεῖς μῆνες ποὺ εἶμαι ἐδῶ, ἀλλὰ τώρα ἀναγκάζομαι πρὸς τοῦτο.

§185Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐπειδὴ εἶσθε νέος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ προσέχετε.

§186Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί συκοφαντεῖτε τὰ ὅπλα;

§187Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ἄλλοτε νὰ προσέχετε. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ἐδόθη ἡ διαταγὴ ἀπὸ τὸ μέγαρον τῆς Β. Σοφίας, ἀλλὰ εἶπον, ὅτι ἐὰν ἡ ἐπιχείρησις διηυθύνετο ἀπὸ τὴν Ἀστυνομικὴν Δ)νσιν, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δέχομαι ἐγώ...... (Διαμαρτυρίαι). Κύριοι, ἀκούσατε νὰ σᾶς εἴπω ἕνα πρᾶγμα. Μὴ ἐμφανίζεσθε ὡς ὄψιμοι ὑπερασπισταὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Ἀφήσατε αὐτά. Ἐγὼ μετρῶ καὶ ζυγίζω τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἀναφέρω καὶ ἔχω κάποιαν πεῖραν εἰς αὐτό. Ὅταν λοιπὸν μοῦ ἔκαμε τὴν διακοπὴν ὁ κ. ὑπουργός, τοῦ εἶπον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπονοηθῇ, αὐτὸ καὶ αὐτό. Θὰ εἶναι δηλ. δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ διαταγὴ ἐδόθη ἀπὸ τὸ ἀπέναντι κτίριον, τῆς ὁδοῦ Βασιλίσσης Σοφίας.

§188Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπ.). Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ δέχομαι τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε σεῖς καὶ ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸ ὅτι θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποπτευθῇ τοῦτο, πλὴν ὅμως σεῖς οὔτε τὸ ὑποπτεύεσθε, οὔτε νομίζετε, ὅτι ἐὰν τὸ ὑπέθετε ἄλλος τις, θὰ εἶχε δίκαιον. Τὴν ἐξήγησίν σας δέχομαι.

§189Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ναί, ἀλλὰ ἐξ αὐτοῦ τοῦ στοιχείου ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, κ. ὑπουργὲ τοῦ Ἐμπορίου, νὰ μετατοπισθῇ ἡ εὐθύνη πρὸς τὰς Ἀστυνομικὰ Σώματα, μετὰ τῶν ὁποίων δὲν ἀντιδικοῦμε. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντιδικίαν καὶ δικαιούμεθα, ἐπειδὴ ἔγινε μία κατάχρησις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, νὰ εἴπω, ὅτι ἐγὼ ἔδειξα καὶ τὴν συμπάθειάν μου καὶ τὴν ἀγάπην μου πρὸς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας. Ἡ πλευρὰ αὐτὴ ἀπὸ τοῦ 1948–1952 διηύθυνε τὰ Σώματα Ἀσφαλείας καὶ οἱ σημερινοὶ ἡγέται τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας ἠξεύρουν καλῶς μὲ ποίαν στοργὴν τοὺς περιβάλλομεν. Μὴ ἐπιχειρῆτε συνεπῶς, νὰ μετατοπίσητε τὸ θέμα, τὸ θέμα, κύριοι, εἶναι θέμα πολιτικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, διότι πολιτικὴ σημαίνει πρόβλεψιν. Ὅταν ὑπῆρχον πρὸ δύο μηνῶν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐπισήμως κατήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγῃ ὅτι ἦσαν ἐγκατεστημένοι οἱ ἡγέται τοῦ Ἀστυνομικοῦ Σώματος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὅτι εἶναι ἀμέτοχοι τῶν πυροβολισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐρρίφθησαν ἐκ μέρους τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Ἰδοὺ ἡ βαρεῖα εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἦτο ἀποῦσα καὶ δὲν ἐχρησιμοποίησε τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦσαν γνωστά, ὅπως ἡ πυροσβεστικὴ ὑπηρεσία, τὰ ἅρματα μάχης τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ τοποθετηθοῦν εἰς τὰς παρόδους, ἵνα ἐμποδίσουν τοὺς διαδηλωτὰς νά προχωρήσουν κλπ. Ὅταν λοιπόν, τὸ αἷμα ἐχύνετο οὕτως καὶ ὅταν ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ ἐνδεδειγμένα μέτρα αἱ εὐθῦναι της εἶναι τεράστιαι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὅτι θὰ μελετήσῃ τὸ θέμα, νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις. Οὔτε εἶναι δυνατὸν ἡ δικαιολογία, ἡ ὁποία προεβλήθη, ὅτι οἱ πολῖται ἐφόνευσαν, δύναται νὰ εὐσταθήσῃ. Ἀρνοῦμαι, κύριοι νὰ δεχθῶ ὅτι αἱ ἀστυνομικαὶ ὑπηρεσίαι μὲ τὴν τόσην πεῖραν, πέραν τῶν ἐν στολῇ ὀργάνων, θὰ εἶχον τὴν ἀφέλειαν νὰ μὴ κινητοποιήσουν τὰ μυστικά των ὄργανα μεταξὺ τῶν διαδηλωτῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐνῷ τόσοι ἦσαν οἱ ἐλεύθεροι σκοπευταί, οἱ ὁποῖοι ἔβγαλαν τὰ ὅπλα καὶ ἐπυροβόλησαν, διατί δὲν ἐγένετο καμμία ἀναγνώρισις; 17 συνελήφθησαν καὶ ἀπελύθησαν ἅπαντες ἀπὸ τὴν εἰσαγγελικὴν ἀρχήν. Διατί ἐπὶ 18 ἡμέρας δὲν ἐγένετο καμμία ἀναγνώρισις, ὅταν μάλιστα ἀπὸ ὀπερατὲρ ἐλήφθησαν φωτογραφίαι καὶ τόσα ἄλλα; Δὲν κατώρθωσαν τὰ μυστικὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα καὶ τὰ ὄργανα τῆς Κ.Υ.Π., τὰ ὁποῖα ἦσαν μέσα εἰς τὸ πλῆθος νὰ συλλάβουν κανένα; Δὲν δέχομαι διὰ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἄποψιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὅτι εἰς τὸ σημεῖον ὅπου ἠρευνήθησαν οἱ πολῖται δὲν ὑπῆρχον ἀστυνομικοί. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, μὲ τὴν μετατόπισιν τῶν εὐθυνῶν, νὰ ἀποφύγῃ τὰς συνεπείας. Παλαιότερον ὑπῆρχε μεγαλυτέρα εὐθιξία. Οἱ παλαιότεροι θὰ ἐνθυμοῦνται ὅτι Κυβερνήσεις ἔπεσαν, ὅπως εἰς τὰ εὐαγγελικὰ καὶ διὰ τραυματισμὸν ἑνὸς μόνον πολίτου.

§190Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἐφόνευσε τὸν ἀστυφύλακα;

§191Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Καὶ ἐγὼ περιμένω νὰ τὸ μάθω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ὁποιοσδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι ὁ δράστης τῆς ἀνθρωποκτονίας τοῦ ἀστυφύλακος, αἱ εὐθῦναι εἶναι βαρύταται διὰ τὴν Κυβέρνησιν, διότι αὐτὴ εὐθύνεται διὰ τὸ ζήτημα τῆς τηρήσεως τῆς τάξεως. Μόνον ἐδῶ δημιουργεῖται τὸ ἀνεύθυνον τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν ὑπουργῶν. Δὲν ἔχω λόγους νὰ ἀντιδικῶ μὲ τὸν ὑφυπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, οὔτε καμμίαν διάθεσιν ἔχω νὰ ἴδω καμμίαν μερικὴν Κυβερνητικὴν μεταβολὴν διὰ νὰ ἀντικατασταθῇ ὁ ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Μοῦ κάνει, ὅμως, κ. συνάδελφοι, ἐντύπωσιν τὸ ὅτι ἐμφανίζονται κατήγοροι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οἱ κύριοι ὑπουργὸς καὶ ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐμφανισθῇ τιμητὴς καὶ νὰ ἐμφανισθῇ κατήγορος καὶ νὰ ἀποδίδῃ αἰτιάσεις εἰς βάρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ κάμνῃ τὸν προστάτην τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, ἀντί, ἂν ὄχι ὅλη ἡ Κυβέρνησις, τοὐλάχιστον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ μίαν ἱκανοποίησιν εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην διὰ τῆς παραιτήσεώς του. Αὐτὰ τὰ πρωτοφανῆ πράγματα, κύριοι συνάδελφοι, συμβαίνουν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ καὶ περισσότερον ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ μείνῃ ἀσυγκίνητος διὰ τὰ γεγονότα αὐτά.

§192Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Λέγετε ὅτι αὐτὰ τὰ ἐκπληκτικὰ πράγματα συμβαίνουν εἰς τὸν τόπον μας τὴν ἐποχὴν αὐτήν, καὶ ἡ κοινὴ γνώμη μένει ἔκπληκτος ἀπὸ ὅ,τι συνέβη. Θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσητε ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν συμβαίνει καὶ κάτι ἄλλο ἐπίσης ἐκπληκτικόν. Ὅτι κανεὶς δὲν ἔχει καμμίαν προμετωπίδα, ἡ ὁποία νὰ ὑποδηλοῖ τὰ φρονήματά του. Πάντως πολλοὶ Ἕλληνες ἐλιθοβόλησαν καὶ κατεδίωξαν καὶ ἐπετέθησαν ἐναντίον τῆς Ἀστυνομικῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία ἦτο ἐπιφορτισμένη καὶ ἐντεταλμένη μὲ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως. Διερωτᾶται κανεὶς ἂν μεταξὺ τῶν ἄνω σκοπῶν τοῦ συλλαλητηρίου καὶ ἂν εἰς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία μετεχειρίσθη διὰ νὰ ἀποτρέψῃ καθ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν Κυπρίων πατριωτῶν, περιελαμβάνετο καὶ ὁ προπηλακισμὸς τῆς Ἀστυνομικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν Ἑλλάδα. Πέραν αὐτοῦ, οἱ ἀξιότιμοι ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀσκοῦν τὸ ἔργον τῆς κριτικῆς καὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως διότι κατὰ τὴν ἄποψίν των δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ τηρηθῇ ἡ τάξις. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἰς τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἡ εὐρύτης τὴν ὁποίαν ἀπόψε ὁ ἐπιφανὴς ἐπὶ τοῦ βήματος συνάδελφος, ἠθέλησε νὰ δώσῃ. Διότι ὁ κ. Παπασπύρου χωρὶς νὰ ἀναμείνῃ τὸ πόρισμα τῆς τακτικῆς ἀνακρίσεως, ἡ ὁποία διεξάγεται ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν, ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποδώσῃ χωρὶς νὰ ἀναμένῃ τὸ πόρισμα τῆς ἀνακρίσεως, προκαταβολικῶς τὴν εὐθύνην ὅλων τῶν γεγονότων, τὴν εὐθύνην τῶν τραυματισμῶν εἰς τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα χωρὶς νὰ ἀναμένῃ νὰ διαπιστωθῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν ἂν τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα εἶναι ὑπεύθυνα τῶν γεγονότων αὐτῶν ἢ ἂν πολῖται εἶναι ὑπεύθυνοι τῶν πράξεων καὶ τῶν φόνων ἢ ἂν ἄλλοι κακοὶ Ἕλληνες ἐπωφελήθησαν τοῦ αἰσθήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ἠθέλησαν νὰ δημιουργήσουν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι σεῖς προσωπικῶς μὲ τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν διαθέτετε, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ παρασυρθῆτε εἰς τὸ ὀλίσθημα νὰ προκαταλάβετε τὸ ἔργον τῆς ἀνακρίσεως καὶ νὰ θελήσετε νὰ διαπιστώσετε ἐκ τῶν προτέρων εὐθύνην τῶν ἀστυνομικῶν ἀρχῶν διὰ τοὺς φόνους, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο. Νομίζω ὅτι σᾶς εἶναι ἀρκετὸν νὰ ἐλέγξετε τὴν Κυβέρνησιν διότι κατὰ τὴν ἄποψίν σας δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ τηρήσῃ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν τάξιν. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προχωρῆτε.

§193Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Φαίνεται, κύριε ὑπουργέ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δὲν παρακολουθεῖτε τοὺς λόγους μου καὶ πρὸ παντὸς τὴν ἑρμηνείαν τῶν λόγων μου. Μετατοπίζετε τὴν συζήτησιν καὶ λέγετε ὅτι ἀποδίδομεν τὴν εὐθύνην εἰς τὸ ἀστυνομικὸν Σῶμα καὶ προχωρεῖτε ὅτι δῆθεν ὑποστηρίζω ἐγώ, ὅτι οἱ διαδηλωταὶ ἔπρεπε νὰ κάμουν ἐπίθεσιν ἐναντίον τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἀποδίδω ὅμως εὐθύνην καὶ αἰτίασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της τὰ προηγούμενα καὶ δι’ αὐτὸ ἔκαμα τὴν ἐξιστόρησιν καὶ σᾶς εἶπον ὅτι πρὶν ἀπὸ δύο–τρία χρόνια μὲ καθηγητὰς Πανεπιστημίου ἐπὶ κεφαλῆς, ἐκτύπησαν ἐδῶ πέρα, εἰς τοῦ Ζώναρς ἀπὸ πάνω, τὰς Ἀμερικανικὰς καὶ τὰς Ἀγγλικὰς ὑπηρεσίας. Ἔπρεπε λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ὅτι ἠμποροῦσε καὶ στοιχεῖα ἀναρχικὰ νὰ παρεισέφρυσαν καὶ χίλια δυὸ πράγματα νὰ γίνουν καὶ ἢ ἀλλαχοῦ νὰ κάμουν τὸ συλλαλητήριον ἢ νὰ φροντίσῃ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ διάλυσις ἐπὶ τόπου διὰ τῆς διοχετεύσεως τῶν διαδηλωτῶν πρὸς τὴν ὁδὸν Ἁγίου Κωνσταντίνου καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἄνοδον πρὸς τὰς ὁδοὺς Σταδίου καὶ Πανεπιστημίου. Καθορίζω τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔναντι ἑνὸς τοιούτου θέματος, ἔδειξε μίαν ἐγκληματικὴν ἀδιαφορίαν, ἡ ὁποία ἔδειξε μίαν παράλειψιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῇ μὲ τὴν μετατόπισιν τῶν εὐθυνῶν ποὺ ἐπιχειρεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς δικηγόρος τοῦ Ἀστυνομικοῦ. Δὲν ὑπάρχει ἐδῶ πέρα ζήτημα ἀντιδικίας μὲ τὰ Ἀστυνομικὰ ὄργανα.

§194Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Εἴπατε προηγουμένως ὅτι σᾶς παρακολουθῶ μὲ θρησκευτικὴν εὐλάβειαν ὁμιλοῦντα καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν σκέψιν μου ἐπιθυμία νὰ διαψεύσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγετε. Νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐνθυμῆται τὴν προσπάθειάν σας νὰ ἀποδείξετε, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πυροβολοῦν ἄλλοι μεταξὺ τῶν διαδηλωτῶν, παρὰ μόνον ἀστυφύλακες τῆς μυστικῆς ὑπηρεσίας ἐν πολιτικῇ περιβολῇ. Ἠθελήσατε ν’ ἀποδείξετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἀστυνομία νὰ παρέλειψε νὰ χρησιμοποιήσῃ τοὺς ἄνδρας αὐτῆς μὲ πολιτικὴν περιβολὴν καὶ ἐπὶ τῆς σκέψεως αὐτῆς ἠθελήσατε νὰ στηρίξετε τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ πυροβολισμοὶ ἐρρίφθησαν ἀπὸ τοὺς ἀστυνομικοὺς αὐτούς. Ἐγὼ δὲν διέστρεψα ὅσα εἴπατε.... Καὶ ὀρθῶς ἀντελήφθην καὶ ὀρθῶς ἐξέθεσα ὅσα εἴπατε.

§195Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἤμην αὐτόπτης μάρτυς, διότι δὲν ἔλαβον γνῶσιν κἂν ἡ Κυβέρνησις μαζὶ μὲ τὴν Κυπριακὴν Ἐπιτροπὴν κάμνουν τὸ συλλαλητήριον. Ἄν ἐλάμβανα γνῶσιν, θὰ ἐπήγαινα. Ἀλλά, κύριε ὑπουργέ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι τὸ πλῆθος τῶν ἀστυνομικῶν ποὺ ὑπηρετεῖ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀσφαλείας, δὲν ἐπῆγεν ἐν πολιτικῇ περιβολῇ ἐκεῖ, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι αὐτοὶ ἐπῆγαν ἄοπλοι, ὅταν ἔχω ὡς δεδομένον ὅτι ὅλοι οἱ παλαιοὶ ἀστυφύλακες καὶ τὸ λέγω αὐτὸ διότι κατὰ τρόπον θορυβώδη ἐνεφανίσθη ἡ διάμετρος τοῦ νικελίου ποὺ εὑρέθη κατὰ τὴν νεκροψίαν τοῦ ἀστυφύλακος, ὅλοι οἱ παλαιοὶ ἀστυφύλακες ἔχουν παντὸς εἴδους καὶ διαμετρήματος ἰδιωτικὰ πιστόλια.

§196Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Οἱ περισσότεροι ἔχουν ἰδιωτικὰ περίστροφα.

§197Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς πληροφορῶ ὅτι δὲν ἔχουν κανένα ἰδιωτικὸν περίστροφον. Ἔχουν Γκόλτ, Σμὶθ καὶ οὔτε ἕνα ἰδιωτικὸν περίστροφον.

§198Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐρωτῶ, ὅλαι αὐταὶ αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ ἐτέθησαν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, δὲν ἔχουν κανένα λόγον;

§199Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἰδιωτικὰ περίστροφα, τί θέλετε νὰ σᾶς εἴπω;

§200Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐφ’ ὅσον ἔχει παρέλθει ἡ 14η ἡμέρα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἀνακρίσεως καὶ δὲν ἔχει συλληφθῆ οὔτε ἕνας πολίτης ἀπὸ τοὺς «ἐλευθέρους σκοπευτὰς» ποὺ ἐπικαλεῖται καὶ ἰσχυρίζεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω, ἔχω ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ δεδομένα τὰ ὁποῖα ὑφίστανται εἰς τὰς ἀστυνομικὰς δυνάμεις, δὲν δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω ὅτι ὑπῆρξαν ἀστυνομικαὶ δυνάμεις, ἐν πολιτικῇ περιβολῇ ἀναμεμιγμένοι μὲ τοὺς διαδηλωτάς; Καὶ ἐντοπίζω τὴν πολιτικὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ αἱματηρὰ γεγονότα., ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετατοπισθῇ μὲ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἠμπορεῖ νὰ θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ καλύπτῃ μὲ τοὺς διαφόρους μύθους καὶ τὰς διαφόρους φαντασιώσεις καὶ ψυχώσεις τὰ γεγονότα. Ἠμπορεῖ νὰ ἐπικαλῆται ὅτι ἀναρχοβενιζελο–κομμουνισταὶ προεκάλεσαν τὰς αἱματηρὰς ταραχάς. Δικαίωμά της νὰ δημιουργῇ αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν. Δικαίωμα ὅμως καὶ ἡμῶν εἶναι νὰ ὑποστηρίζωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαιωνισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλύπτωνται αἱ βαρύταται εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως μὲ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα. Ταῦτα ὡς πρὸς τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τῆς 9ης Μαΐου. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ τρίτον θέμα τῆς προτάσεως μομφῆς εἶναι τὸ θέμα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ τῶν εὐνοιῶν τὰς ὁποίας παρέχει ἡ Κυβέρνησις. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν διὰ μακρῶν. Μοῦ κάμνει ὅμως κατάπληξιν ἡ προσπάθεια τὴν ὁποίαν καταβάλλει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος κατὰ σύμπτωσιν ὑπῆρξε καὶ ὁ συνήγορος τοῦ ἥρωος αὐτοῦ τοῦ σκανδάλου, ὡς ἐπίσης καὶ διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον ἀπεκαλύφθη ἀπὸ τῶν στηλῶν τῆς ἐφημερίδος «Ὥρας». Καὶ μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν μεγαλυτέραν, ἡ διάθεσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ χαρακτηρισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον προέβη ὅτι σκάνδαλον εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι ἡ προσπάθεια τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἐρευνήσῃ τὸ ἐπίμαχον αὐτὸ θέμα καὶ νὰ καθορίσῃ τὰς πολιτικὰς καὶ ἠθικὰς εὐθύνας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Καὶ ὡμίλησαν περὶ πολιτικῶν ἠθῶν ἐκπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως, λησμονοῦντες, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀκριβῶς διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ στηλίτευσις τῶν τοιούτων σκανδάλων. Οἱ κύριοι ὑπουργοὶ οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν περὶ πολιτικῶν ἠθῶν, τὰ ὁποῖα ἐζήτησε νὰ προστατεύσῃ μὲ τὴν σιωπὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, δὲν πρέπει νὰ λησμονοῦν τὴν πρόσφατον πολιτικὴν ἱστορίαν. Δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς πολὺ παλαιοτέρους χρόνους διὰ τὴν εὐθιξίαν τῶν πολιτευομένων τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἔλθω εἰς τὴν σύγχρονον ἐποχήν. Οἱ πλέον ὥριμοι εἰς τὴν ἡλικίαν ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς θὰ ἐνθυμοῦνται ἐντονώτερον τὰ γεγονότα. Ὁ μέγας πολιτικὸς ἡγέτης, ὁ πολιτικὸς ἥλιος ποὺ ἔλαμψε εἰς τὸ πολιτικὸν στερέωμα τοῦ τόπου αὐτοῦ, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ προκληθεὶς ἀπὸ τήν τότε ἀντιπολίτευσιν, ἀπὸ τοὺς προγόνους σας (γέλωτες), εἶπε δι’ ἕνα ἀνώτερον κρατικὸν ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος διηύθυνε τὸ Γενικὸν Χημείον τοῦ Κράτους, ἀφοῦ προηγουμένως ἐκάλεσε τὸν Εἰσαγγελέα, ὁ ὁποῖος εἶχεν εἰς χεῖρας του τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὸν ἠρώτησε περὶ τῆς πορείας τῆς ἀνακρίσεως: μὴ κατηγορῆτε τὸν ὑπάλληλον, εἶναι ἐντιμότατος: Καὶ ἡ λέξις ἐντιμότατος, ἐπειδὴ ἐκ τῶν ὑστέρων ὁ ἴδιος Εἰσαγγελεύς, προσεκάλεσε τὸν ὑπάλληλον, ἡ λέξις ἐντιμότατος ἤχησεν ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπετέλεσε τὴν κραυγὴν μὲ τὴν ὁποίαν ἐκινήθησαν οἱ πρόγονοί σας διὰ νὰ καταρρίψουν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τὸν θεμελιωτὴν τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος.

§201Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. (Ὑπ. Δικ.). Ὄχι οἱ πρόγονοι τῶν σημερινῶν ὑπουργῶν ἀλλὰ οἱ στενοὶ συνεργάται τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς ἐξεμεταλλεύθησαν τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον εἴπατε. Ὁ Καφαντάρης, οἱ ἄλλοι πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ καὶ ὁ τύπος.

§202Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Λησμονεῖτε ὅμως κ. ὑπουργέ, ὅτι ἡ εὐθιξία τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔφθασεν εἰς ἕνα ἄλλο σημεῖον, ἀφοῦ ἐπιχειρεῖτε νὰ μετατοπίσετε τὴν συζήτησιν. Ὅταν ἕνας ὑπουργός, διακεκριμένον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, διατελέσας ἐπανειλημμένως ὑπουργός, συνέπεσεν εἰς μίαν δημοπρασίαν τῆς Μυτιλήνης, ὁ γαμβρός του, μηχανικὸς ὢν ἢ ἐργολάβος, νὰ πάρῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἑνὸς ἔργου ὁδοποιΐας, ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος ἐκλήθη καὶ ὑπεχρεώθη νὰ ὑποβάλῃ παραίτησιν καὶ παρητήθη καὶ ἀπὸ βουλευτὴς ἀκόμη. Καὶ μὴ λησμονῆτε, ἀξιότιμε κ. ὑπουργέ, τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐβλήθη ἐκ τῶν ἔνδον διὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀνεφέροντο εἰς τὴν σφαῖραν τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς καὶ διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἡ ἡγεσία καὶ τὰ μέλη του, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἦσαν τελείως ἀνεύθυνα. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι κάποιος πρόγονός σας ποὺ ὠνομάζετο ΛΕΚ, προῆλθεν ἀπὸ τὴν ἀπόσχισιν μελῶν ἐκ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐξ ἀφορμῆς θεμάτων πολιτικῆς εὐθιξίας. Αὐτά, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονοῦνται καὶ εἶναι πράγματι πρὸς τιμὴν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ὅτι ἡ εὐθιξία του εἶναι εἰς ἀνώτατον σημεῖον ἀνεπτυγμένη ἐν Ἑλλάδι. Καὶ ἔτσι πρέπει νὰ συμβαίνῃ διὰ νὰ διαφυλάξωμεν καὶ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς καὶ τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν μελῶν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, θέλετε νὰ τὸ πάρετε ἀτύχημα, θέλετε νὰ τὸ πάρετε σκάνδαλον, ἀποκαλύπτεται πρωτοφανὴς ἀπάτη καὶ πλαστογραφία τῶν ὁποίων τὰ στοιχεῖα εἶχον περιέλθει εἰς τὴν Νομισματικὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχε καὶ μέλος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐν πλήρει γνώσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναδεικνύεται ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς μέλος τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ παραμένει εἰς τὴν Διοίκησιν μέχρι τῆς ὑποβολῆς τῆς προτάσεως μομφῆς καὶ ἐπικειμένης τῆς συζητήσεως τῆς προτάσεως μομφῆς, τότε πλέον ἐξαναγκάζεται εἰς παραίτησιν. Καὶ ἠκούσαμε τοὺς κ.κ. ὑπουργοὺς τοὺς ἁρμοδίους καὶ θὰ ἀκούσωμεν ὑποστηρίζοντας ὅτι δὲν ὑπάρχει θέμα πολιτικῆς εὐθύνης διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀνετράπησαν τὰ πάντα εἰς τὸν τόπον αὐτόν, κύριοι συνάδελφοι καὶ ἀλλοίμονον ἐὰν τυχὸν λείψῃ καὶ ἡ τελευταία ἐλπὶς διὰ τὴν προστασίαν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν διὰ τὴν ἄνοδον καὶ προαγωγὴν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Τότε, ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα καραδοκοῦν διὰ νὰ πλήξουν καὶ τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς καὶ τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, θὰ εὕρουν τὴν βάσιν ἐκείνην, διὰ νὰ δημιουργήσουν τὸ οἰκοδόμημά των. Χρέος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἶναι νὰ ἀμυνθῇ ἐναντίον αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Νέα ἤθη καὶ νέα ἔθιμα δημιουργοῦνται καὶ ἀκούομεν περιέργως τοὺς ἐκπροσώπους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμιλῇ περὶ σκανδάλου τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Καὶ ἠκούσαμε καὶ τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς νὰ ὑποστηρίζουν ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, οὔτε γάτα οὔτε ζημιὰ ὑπάρχει, ἔξω ἀπὸ τὶς πλαστογραφίες τῶν 960 γραμματίων, ἔξω ἀπὸ τὶς πλαστογραφίες τῶν τιμολογίων. Καὶ ἠκούσαμε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι ἠμπορεῖ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ γίνωνται, οἱ ὑπουργοὶ νὰ παρουσιάζωνται μετὰ 15–20 ἡμέρας, ἀφ’ ἧς ἐκλέγεται εἷς εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ἀνωτάτου πιστωτικοῦ Ἱδρύματος καὶ νὰ θεωροῦνται ἀνεύθυνοι ἐὰν τακτοποιῆται τὸ πρᾶγμα μὲ μίαν πάρα–πολὺ καθυστερημένην παραίτησιν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ μὴ ὑπάρχῃ διὰ κανένα ἀπολύτως θέμα εὐθύνης. Κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, δικαίωμά σας εἶναι νὰ δεχθῆτε ὁποιαδήποτε ἄποψιν θέλετε καὶ δικαίωμά σας εἶναι, εἰς τὴν ψηφοφορίαν νὰ φανῆτε οἱ πειθαρχικοὶ βουλευταὶ τῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας. Χρέος ὅμως ἡμῶν εἶναι νὰ ἐπισημάνωμεν τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ὡς ἐκπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἔχετε, ἀλλὰ καὶ ὡς μέλη τοῦ Κόμματός σας εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκετε καὶ χρέος ἡμῶν εἶναι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ προασπιζώμεθα τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς νὰ προασπιζώμεθα τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα, νὰ ἐνημερώνωμεν τὴν δημοσίαν γνώμην, νὰ ἐνημερώνωμεν τὸν λαὸν δι’ ὅλας τὰς Κυβερνητικὰς ἀτασθαλίας, αἱ ὁποῖαι συμβαίνουν τὸν τελευταῖον καιρὸν καὶ πέραν τούτου—διότι δὲν εἴμεθα δικαστήριον νὰ εἴμεθα ἐγκλωβισμένοι εἰς τὰ δικονομικὰ πλαίσια μιᾶς μόνον ἀναπτύξεως, δὲν εἶναι μόνον τὰ θέματα αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰς τὴν πρότασιν τῆς μομφῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πέραν ὅλων αὐτῶν, καὶ ἡ κακοδαιμονία, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει βυθισθῆ αὐτὸς ὁ τόπος, τὰ πάντα εἶναι ὑποτελῆ εἰς τὸ κομματικὸν συμφέρον καὶ εἰς τὴν κομματικὴν σκοπιμότητα. Καὶ εἰς ὅλα αὐτὰ μέσα, ὅταν ἔχωμεν τὸν τελευταῖον καιρὸν προσφάτους καταγγελίας ὑπευθύνων στρατιωτικῶν ἀνδρῶν, ποὺ ἐτίμησαν τὰ ὅπλα, ποὺ ἐτίμησαν τὴν θέσιν των, ὅταν ἔχωμεν καταγγελίας σὰν αὐτὲς ποὺ διετύπωσεν ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων ὁ φιλικῶς προσκείμενος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, στρατηγὸς Μερεντίτης, ὅταν ἔχωμεν καταγγελίαν, σὰν αὐτὰς ποὺ διετύπωσεν ὁ στρατηγὸς Βασιλᾶς, ὅταν εἶναι κοινὸν μυστικὸν ὅτι ὁ κ. Γυαλίστρας, μέλος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι ἔκαμε τοιαύτας ἀποκαλύψεις καὶ τοιαύτας καταγγελίας, δημιουργεῖται πλέον ἡ πεποίθησις, ὄχι μόνον ἡ ὑποψία καὶ ἡ ὑπόνοια, ἡ πεποίθησις ὅτι μία βαρυτάτη ἀνωμαλία ὑπάρχει εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὅταν ἀόρατοι ἀστυνομικαὶ δυνάμεις, στρατιωτικαὶ δυνάμεις καὶ ἀόρατοι ἄνθρωποι κατευθύνουν κατὰ τρόπον ἀνεύθυνον τὴν τύχην τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας.

§203Δ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀναφέρετε συγκεκριμένα πράγματα, συκοφαντεῖτε τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις.

§204Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε συνάδελφε ἐκ Βόλου, δὲν συκοφαντῶ, προασπίζω τὰς Ἐθνικὰς Δυνάμεις, διότι τὰς πονοῦμε, διότι αἱ Ἐθνικαὶ Δυνάμεις προέρχονται ἀπὸ τὸν λαόν. Ἐθνικαὶ Δυνάμεις δὲν εἶναι οἱ ὀλίγοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. (Χειροκροτήματα). Θέλω νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐὰν τυχὸν ἐγὼ συκοφαντῶ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις, χρέος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι νὰ ὁδηγήσουν εἰς τὴν Δικαιοσύνην τοὺς συκοφάντας. Ἐὰν ἔχουν τὸ σθένος ἂς καταγγείλουν τὸν Μερεντίτην, τὸν Βασιλᾶν καὶ τὸν Γυαλίστραν.

§205Δ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ἀναφέρετε κανένα συγκεκριμένον γεγονός. Ἁπλῶς ἀναμοχλεύετε ὡρισμένα θέματα ὑπὸ πολιτικὴν σκοπιμότητα.

§206Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὑπευθύνως, κύριοι συνάδελφοι, τὰ στοιχεῖα αὐτὰ κατηγγέλθησαν, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ μιᾶς πλήρους καὶ διεξοδικῆς ἐρεύνης καὶ συζητήσεως, ἀλλὰ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποὺ τὸ γενικώτερον πολιτικὸν πρόβλημα τῆς χώρας τίθεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ θέματα αὐτὰ νὰ συζητηθοῦν.

§207Δ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Ἀντὶ νὰ βλέπετε τί κάμνει ὁ ΙΔΕΑ, νὰ βλέπετε τὴν ἄκραν ἀριστεράν.

§208Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ὅλα αὐτά, κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, εἰς τὴν συνείδησίν σας πρέπει νὰ παίξουν ἀποφασιστικὸν ρόλον. Ἡ στιγμὴ εἶναι κρίσιμος. Πέραν τῆς κομματικῆς πειθαρχίας καὶ πέραν τῆς ἀφοσιώσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπάρχει τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν θελήσετε νὰ ἔχετε ὡς ὁδηγὸν τῆς ὑπάρξεώς σας τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, καὶ τοῦ Λαοῦ, τότε ἀδιστάκτως νὰ ἀποδεχθῆτε τὰς ἀπόψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν θελήσετε νὰ ἔχετε ἐντεταγμένην τὴν θέσιν σας ὑπὸ τὸν κομματικὸν ζυγὸν καὶ τὴν κομματικὴν πειθαρχίαν, τότε θὰ καταψηφίσητε τὴν πρότασιν μομφῆς. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οὔτε τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, οὔτε τὸ συμφέρον τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ θὰ προασπίσητε. Σκεφθῆτε καὶ ἀναμετρήσατε τὰς εὐθύνας σας. (Χειροκροτήματα ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§210ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ. μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως συνέχισιν συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 2 π. μ.)