1956.05.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17η

Δευτέρα 21 Μαΐου 1956

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.30 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Κηπουρὸς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Π. ΚΗΠΟΥΡΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Μητσοτάκης αἰτεῖται τὴν χορήγησιν μηνιαίας ἀδείας ἀπουσίας προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Β. Κρῖκος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§6Β. ΚΡΙΚΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Θ. Ἀνδρεάδης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου κοινότητος Βορεινοῦ Ἀλμωπίας, ζητοῦντος χορήγησιν ἀδείας καλλιεργείας καπνοῦ διὰ τὸ 1956 εἰς ἅπαντας τοὺς κατοίκους τῆς κοινότητός του κλπ. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Γ. Θεμελῆς, ζητεῖ ἀναστολὴν ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως τῆς ὑποχρεούσης τὴν σύνταξιν σχεδίων ρυμοτομίας εἰς τὰ χωρία, πρὸ τῆς κατασκευῆς δικτύου διανομῆς ὕδατος ἢ ἀνεγέρσεως νέων κατοικιῶν, λόγῳ τῆς ἀριθμητικῆς ἀνεπαρκείας τοῦ προσωπικοῦ τῆς Τοπογραφικῆς Ὑπηρεσίας διὰ τὴν σύνταξιν τῶν ἐν λόγῳ σχεδίων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Π. Οἰκονομίδης ζητεῖ πλήρη μισθολογικὴν ἐξομοίωσιν τῶν ἱερέων πρὸς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως αὐτῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Ι. Τριανταφυλλίδης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Νεοχωρίου–Ἕβρου, ζητοῦντος χορήγησιν πιστώσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας Μπαχτσία Ντερὲ καὶ σύνδεσιν τῆς Κοινότητός του μὲ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδὸν Σιτοχωρίου–Ἀμπελακίων–Παταγῆς–Λεπτῆς. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλίας–Ἀκαρνανίας καὶ Εὐρυτανίας κ. Π. Σταυρόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν ἐπιμελητῶν εἰσπράξεως Ταμείου Τριχωνίδος, ζητούντων μονιμοποίησιν αὐτῶν εἰς ὀργανικὰς θέσεις ὡς Ἐπιμελητῶν τοῦ Δημοσίου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Ε. Μαλαμίδας καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Συντονιστικῆς Ἐπιτροπῆς ἰδιοκτητῶν ἐπαρχιακῶν ἀγοραίων αὐτοκινήτων, ζητούσης λῆψιν μέτρων προστασίας τῆς τάξεώς των. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ν. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν ἀστέγων προσφύγων Σιδηροκάστρου, ζητούντων ἀστικὴν αὐτῶν ἀποκατάστασιν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Θ. Ἀνδρεάδης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Γ. Μαυροπούλου, ζητοῦντος ὑπαγωγὴν καὶ ἀσφάλισιν τῶν ἀμίσθων ληξιάρχων εἰς τὸ Ταμεῖον Συντάξεων Νομικῶν. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Μ. Στεφανίδης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Κύμης καὶ τοῦ Προέδρου Κοινότητος Παραλίας Κύμης, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἀδικαιολόγητον διακοπὴν ἐπισκευῆς τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Παραλίας– Κύμης καὶ ζητούντων ἄμεσον ἔναρξιν ἐπισκευῆς τῆς ἐν λόγῳ ὁδοῦ. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Θ. Ἀνδρεάδης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Κωνσταντίνου Τοναρέζου, διαμαρτυρομένου διὰ τὰς παρὰ τῆς Ὑποδιοικήσεως Χωροφυλακῆς Ἐδέσσης συνεχεῖς ἐνοχλήσεις διὰ κατηγορίας ἀναληθεῖς καὶ ἀνυποστάτους καὶ ζητοῦντος ἐθνικὴν αὐτοῦ ἀποκατάστασιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Μαῦρος, βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§8Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Θέλω νὰ κάμω μίαν παράκλησιν πρὸς τὸ Σῶμα: Θὰ παρεκάλουν δηλαδὴ αἱ διάφοροι ἐπερωτήσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὰ θέματα, ἅτινα περιελήφθησαν εἰς τὴν πρότασιν μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ συζητηθοῦν συγχρόνως. Οἱ ὑπογράφοντες τοὐτέστιν τὰς ἐπερωτήσεις κύριοι βουλευταὶ νὰ ἐγγραφῶσι καὶ νὰ συζητήσουν τὰ θέματα τῶν ἐπερωτήσεών των συγχρόνως, ἐφ’ ὅσον συμπίπτουν, μὲ τὰ θέματα τῆς προτάσεως μομφῆς, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς αἱ ἐπερωτήσεις αὐταὶ καὶ νὰ ἀσχολῆται ἡ Βουλὴ ἐν τῷ μέλλοντι μὲ τὰ ἴδια θέματα.

§9Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Συμφωνοῦμεν, κύριε Πρόεδρε, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ ἄποψίς σας.

§10Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εἶμαι ἐπερωτῶν εἰς θέμα, τὸ ὁποῖον περιελήφθη εἰς τὴν πρότασιν μομφῆς. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ παρεμβληθοῦν ἄλλοι συνάδελφοι, ἀλλὰ νὰ προηγηθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἐπερωτῶντες.

§11Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ρητόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγγραφοῦν ἐπὶ τῆς προτάσεως μομφῆς, νομίζω ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὰς ἄλλας ἐπερωτήσεις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τὰς 3–4 συνεδριάσεις τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν καὶ νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των.

§12Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοὺς 35, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν μομφῆς, οἱ περισσότεροι νὰ μὴ εἶναι ἐπερωτῶντες.

§13Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Δὲν γνωρίζω πῶς θὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τεχνικῶς. Νομίζω ὅμως καὶ πιστεύω ὅτι ἡ παράκλησίς μου εἶναι λογική.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως διαδικασίας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας, ὀρθή. Διότι ἐὰν λήξῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως καὶ ἔλθῃ ἡ ἐπερώτησίς σας τὴν ἑπομένην, θὰ ἀρχίσωμεν νὰ συζητῶμεν καὶ πάλιν τὰ ἴδια; Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀντικειμενικῶς κρινομένη εἶναι καὶ ὑπὲρ τῶν ἐπερωτώντων. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς παρεμβληθέντας καὶ ἐγγεγραμμένους αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως βουλευτάς, οὗτοι εἶναι τρεῖς.

§15Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως, δὲν θὰ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ὁ περιορισμὸς τοῦ τετάρτου, περὶ τοῦ ὁποίου ἔγινε λόγος, διότι τότε εἰς τοὺς ἐπερωτῶντας καθιεροῦται δυσμενὴς μεταχείρισις. Ἀναγκάζονται ἐντὸς περιωρισμένου χρόνου νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των. Νομίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θὰ μείνουν σύμφωνοι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται αἱ ἐπερωτήσεις νὰ συγχωνευθοῦν, θὰ πρέπει νὰ ἀναπτυχθοῦν μὲ ἄνεσιν χρόνου, νὰ μὴ ἔχουν δηλαδὴ τὸν περιορισμὸν τοῦ τετάρτου.

§16Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὸν ρυθμόν, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις.

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Σύνταγμα ἔθεσε τὸν φραγμὸν τῶν πέντε ἡμερῶν.

§18Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ τερματίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως μομφῆς τὴν Πέμπτην, τὸ βραδύτερον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ συμφωνία περὶ συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως, τῆς ἀφορώσης τὸν κ. Καρτάλην, τὴν Παρασκευήν. Ἕνας λόγος διὰ τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα τοὺς κ. κ. συναδέλφους τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ μὴ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς προτάσεως μομφῆς, εἶναι διότι θέλω νὰ διευκολύνω τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιταχύνωμεν, ὥστε τὴν Πέμπτην νὰ τελειώσωμεν, διότι καὶ ἐργασίαν ἔχομεν καὶ κακὴν ἐντύπωσιν κάμνομεν εἰς τὸν κόσμον, καὶ τὴν Παρασκευὴν ὡρίσαμεν διὰ τὴν συζήτησιν ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸν κ. Καρτάλην. Εἶναι δυνατὸν νὰ ρυθμίσωμεν τὴν συζήτησιν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ τελειώσωμεν τὴν Πέμπτην.

§19Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπιμείνετε εἰς τὸ τέταρτον.

§20Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἐγὼ διὰ νὰ διευκολύνω τὴν συζήτησιν παρεκάλεσα νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ρητόρων τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως. Θὰ ἀρχίσωμεν ἀπόψε τὴν συζήτησιν, θὰ συνεχίσωμεν αὔριον καὶ ἐὰν ἐξελίσσεται μὲ βραδὺν ρυθμὸν θὰ ἐπιβάλωμεν τὸ τέταρτον. Πάντως νὰ τηρηθῇ ἡ συμφωνία νὰ τελειώσωμεν τὴν Πέμπτην καὶ νὰ συζητήσωμεν τὴν Παρασκευὴν τὴν ἐπερώτησιν τὴν ἀφορῶσαν τὸν κ. Καρτάλην· Θὰ παρεκάλουν νὰ ὑπάρξῃ μία συμφωνία ὥστε νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὁμαλῶς.

§21Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπικαλούμεθα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἐλέχθη ὅτι οὔτε ἀπόψε οὔτε αὔριον θὰ ἰσχύσῃ τὸ τέταρτον.

§22Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.) Δι’ αὔριον θὰ ἴδωμεν.

§23Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, φέρομεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας πρότασιν δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸ Σῶμα νὰ ἐξετάσῃ ἐκ νέου τὴν ὅλην πολιτικὴν κατάστασιν, ἐν ὄψει τῶν τελευταίων δραματικῶν ἐξελίξεων καὶ νὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, παραμένουσα εἰς τὴν ἀρχήν, ὠφελῇ ἢ βλάπτῃ τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Τὴν πρότασιν δυσπιστίας εἰσάγομεν ἐπίσης διὰ νὰ δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς ἰδικάς της εὐθύνας, διότι ἡ λύσις τοῦ πολιτικοῦ θέματος, πρὸς τὸ ὁποῖον ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ ὁδηγηθῶμεν, εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ τόσον ἀπὸ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅσον καὶ ἀπὸ πρωτοβουλίαν τῆς ἰδίας τῆς Κυβερνήσεως. Ὁμιλῶν, κ. βουλευταί, εἰς τὸ Σῶμα κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἶχον εἴπει, ὅτι ἀντιλαμβάνομαι τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς λειτούργημα τῆς Δημοκρατίας ὑπεύθυνον. Εἶχον τονίσει, ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια ὅλου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου διὰ τὴν ἐξημέρωσιν τῶν πολιτικῶν μας ἠθῶν, διότι ὁ κοινοβουλευτισμός, προϋποθέτων ἀνώτερον καὶ ὑπεύθυνον ἐπίπεδον πολιτικῶν συζητήσεων, κατ’ ἀνάγκην στηρίζεται εἰς τὸν σεβασμὸν τῆς γνώμης τῶν ἀντιπάλων. Διότι μόνον οὕτω προάγονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἐμφορούμενος θὰ προσπαθήσω καὶ σήμερον μὲ ἀπόλυτον καλὴν πίστιν, μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ μὲ συνείδησιν ἐθνικῆς εὐθύνης νὰ ἀναλύσω τὰ δεδομένα τῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ νὰ συναγάγω τὰ προσήκοντα πολιτικὰ συμπεράσματα. Κύριοι βουλευταί, αἱ μέχρι τοῦδε συζητήσεις ἐνώπιον τοῦ Σώματος δὲν ἔπεισαν, ἀτυχῶς, τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι διεξάγονται εἰς τὸν ἤρεμον ἐκεῖνον τόνον, ὁ ὁποῖος θὰ προῆγε τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πιστεύει, ὅτι τόσον ἐκτός, ὅσον καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς καταδημαγωγεῖται ἡ ἱερὰ ἐθνικὴ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου. (Φωναί: Εἰς αὐτὸ συμφωνοῦμεν! Αὐτὸ μάλιστα). Μὴ σπεύδετε, κ. συνάδελφοι.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ὄχι διακοπάς.

§25Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως, δὲν εἶπον ἀπὸ ποῖον καταδημαγωγεῖται ἡ ἐθνικὴ ὑπόθεσις τῆς Κύπρου. (Φωναί: Ἀπὸ σᾶς!). Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βλέπει ἐξ ἄλλου νὰ γίνεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἕνας ἀγὼν φθορᾶς καὶ ἐξοντώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας, ἀπὸ τὸν ὁποῖον μόνον οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος εἶναι δυνατὸν νὰ ὠφεληθοῦν. (Φωναί: Ἀκριβῶς αὐτὸ γίνεται).

§26Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπιβάλετε τὴν τάξιν. Ἄλλως θὰ ἀρχίσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ ἴδιον τροπάριον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπρόκειτο περὶ ἐπιδοκιμασιῶν, κ. Καλκάνη. Τί ἠθέλατε; Νὰ τὰς ἐμποδίσω;

§28Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ εὐοδωθῇ τὸ κύριον θέμα ποὺ ἀπασχολεῖ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἶναι ἀνάγκη ὁ πολιτικὸς κόσμος νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἰς σιδηρᾶν ἑνότητα, καὶ εἰς κοινὴν πολιτικήν. Ἀλλ’ ἡ κοινὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι μόνον εἰς τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν, διότι, ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ὑπάρχει διαφωνία. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ ὑποστηρίζῃ ὅτι τὸ θέμα τῆς Κύπρου εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ διὰ τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἡ συμφωνία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ. Ἡ μομφή, κ. βουλευταί, περιλαμβάνει τρία κεφάλαια. Τὸ πρῶτον, εἶναι τὸ Κυπριακόν. Τὸ δεύτερον, εἶναι τὸ θέμα τῆς τάξεως. Τὸ τρίτον, εἶναι τὸ πρόβλημα τὸ οἰκονομικόν. Διερωτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ διερωτώμεθα καὶ ἡμεῖς, ἐάν, εἰς ὅ σημεῖον περιήχθησαν αἱ ἐθνικαὶ ὑποθέσεις, διαθέτῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος, εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διὰ νὰ προωθήσῃ τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις, ἤ, ἀντιθέτως, ἡ παραμονή της εἰς τὴν ἀρχὴν βλάπτῃ. Διερωτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν νὰ κινητοποιήσῃ...

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Θόρυβος).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ἀνακληθῆτε εἰς τήν τάξιν. Μὴ διακόπτετε. Θὰ ἀνακληθῆτε εἰς τὴν τάξιν. Σᾶς προειδοποιῶ.

§31Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε ἐὰν συμφωνῆτε, εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ διακοπάς, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ γίνεται ὀχλαγωγία.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν συμφωνῶ ἐγώ, εἰς τὸ νὰ γίνωνται διακοπαί. Αἱ διακοπαὶ φέρουν ἀντεγκλήσεις καὶ αἱ ἀντεγκλήσεις δημιουργοῦν ἐπεισόδια. Ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς. Δὲν ἐπιτρέπω καμμίαν διακοπήν.

§33Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις — διερωτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς — διαθέτῃ τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος διὰ νὰ κινητοποιήσῃ ὅλας τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις, πρὸς λύσιν τῶν ζωτικῶν προβλημάτων τῆς χώρας, ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ κινητοποιήσῃ τὸν παραγωγικὸν μηχανισμὸν τῆς χώρας, διὰ νὰ ἐξέλθῃ αὕτη ἀπὸ τὸ οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον τὸ ὁποῖον τὴν μαστίζει. Τὸ πρῶτον θέμα, εἶναι τὸ Κυπριακόν. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα αὐτὸ ἀπησχόλησε διὰ μακρῶν τὴν Βουλήν. Εὐλαβούμενος καὶ ὑμᾶς καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, δὲν θὰ ἐπαναλάβω ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατὰ τὰς προηγουμένας συζητήσεις. Θὰ ἀναφερθῶ μόνον εἰς τὰς προηγουμένας συζητήσεις, μόνον ἐφ’ ὅσον τοῦτο θὰ εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν συναγωγὴν τῶν πολιτικῶν μου συμπερασμάτων. Θὰ ἐπιχειρήσω βραχεῖαν ἀνάλυσιν τῆς καταστάσεως, ὡς παρουσιάζεται σήμερον καί, εἰς τὸ τέλος, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ὑποβάλω μερικὰς σκέψεις, πῶς ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Τὰ γεγονότα, τὰ σχετικὰ μὲ τὸ Κυπριακόν, ἐξειλίχθησαν ὡς ἑξῆς: Τὴν 16ην Φεβρουαρίου, τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλου εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι παραλαβὼν τὸ Κυπριακὸν θέμα, συνεπείᾳ ἀδεξίων χειρισμῶν τῶν προκατόχων του, εἰς τραγικὸν ἀδιέξοδον, ἐπέτυχεν χάρις εἰς τοὺς δεξιοὺς χειρισμοὺς τῆς Κυβερνήσεώς του, ὄχι μόνον αὐτοκυβέρνησιν νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Κύπρον ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἀλλὰ καὶ τὴν αὐτοδιάθεσιν νὰ ἀναγνωρίσῃ κατ’ ἀρχήν. Τὴν 9ην Μαρτίου, ὁ Ἐθνάρχης Κύπρου Μακάριος, ὁ Κηρυνείας Κυπριανὸς καὶ δύο συνεργάται των, συλλαμβάνονται καὶ ἐξορίζονται εἰς μίαν νῆσον τοῦ Ἰνδικοῦ Ὠκεανοῦ. Τὴν 20ὴν Μαρτίου, σημειοῦται ἐπιδρομὴ Τούρκων ἐναντίον ἑλληνικῶν περιουσιῶν ἐν Κύπρῳ. Τὴν αὐγὴν τῆς 10ης Μαΐου, ὁδηγοῦνται τέλος εἰς τὴν ἀγχόνην, δύο Κύπριοι ἀγωνισταὶ οἱ ὁποῖοι ἔπιπτον μαχόμενοι ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς πατρίδος των. Αὐτὰ τὰ γεγονότα ἤρχοντο, κύριοι βουλευταί, εἰς κραυγαλέαν ἀντίθεσιν πρὸς τὰς προεκλογικὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐβεβαίου τὸν λαόν, ὅτι εἶχεν ἐπιτύχει τὴν προώθησιν τοῦ Κυπριακοῦ πρὸς τὴν λύσιν του. Καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ἐδικαιοῦτο εἶχε καθῆκον, ἐλέγχουσα τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐρωτήσῃ πῶς συμβιβάζονται αὐτὰ τὰ ὁποῖα συμβαίνουν, μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρὸ 20 ἡμερῶν εἶχε δηλώσει ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ποία εἶναι, ἐπὶ τέλους ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖται. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον, παρουσίασεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, νομίζω, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων. Ἡ συζήτησις ἐνετοπίσθη εἰς τὸ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε δεχθῆ τὴν τακτὴν ἢ εἶχεν ἐγκαταλείψει αὐτήν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἠδύνατο νὰ καταγάγῃ ἕνα πραγματικὸν θρίαμβον, ἐὰν ἠδύνατο νὰ προσαγάγῃ ἐνώπιον ἡμῶν ἐγγράφους ἀποδείξεις, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς του εἶχε παραμείνει ἀδιάλλακτος εἰς τὸ θέμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, μὴ δεχομένη κἂν τακτὴν προθεσμίαν, ἀλλὰ ζητοῦσα τὴν ἄμεσον αὐτοδιάθεσιν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τὸ θέμα δὲν ἦτο ἐκεῖ. Τὸ θέμα, δὲν ἦτο, πῶς ἡμεῖς τὸ θέτομεν, ἀλλὰ θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Ἐν τῇ ἐξελίξει, κύριοι βουλευταί, αὐτῶν τῶν συζητήσεων, εἴδομεν πράγματα περίεργα νὰ συμβαίνουν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Εἴδομεν νὰ ἀνακοινοῦται τὸ περιεχόμενον ἀπορρήτων ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ διαφυλάξῃ. Εἴδομεν νὰ ζητῆται ἡ κεφαλὴ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ πίνακι, ὡς ἐὰν ὁ κ. Θεοτόκης ἐφήρμοζε πολιτικὴν ἰδικήν του ἐπὶ οἰκογενειακοῦ του ζητήματος καὶ ὄχι πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ὁλοκλήρου ἐπὶ ἑνὸς ἐθνικοῦ θέματος. Εἴδομεν, ἀκόμη, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀντεπιτιθέμενον, νὰ ἐρωτᾷ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, τὸν κ. Παπανδρέου, τί ἔπραξε τὸ 1944, ὅταν ἦτο Πρωθυπουργός, διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ διατὶ τότε δὲν ἔθεσε τὸ ζήτημα, ὡς μέγα Ἐθνικὸν θέμα.

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὸ 1944 θὰ ὁμιλήσωμεν;

§35Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁμιλῶ διὰ τὸ 1944. Πᾶν ὅ,τι ἀναφέρω ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ ἀποδείξω δι’ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχω εἰς τὴν διάθεσίν σας. Δύναμαι νὰ ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν περικοπὴν τοῦ λόγου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. (Θόρυβος–Κωδωνοκρουσίαι).

§36Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κατανεύει.

§37Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἡ ἀνάγνωσις εἶναι περιττή, ἐφόσον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς βεβαιοῖ ὅτι τὸ εἶπεν. Ἤλεγξε, λοιπόν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν κ. Παπανδρέου διότι δὲν ἔθεσε τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1944. Ὅταν δηλαδὴ ἡ κυριαρχία τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, περιωρίζετο εἰς 2 δωμάτια τοῦ ξενοδοχείου τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἠσχολεῖτο μὲ τὸ θέμα τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν κατοίκων τῆς πλατείας Ἐξαρχείων καὶ τῶν συνοικιῶν τῶν Ἀθηνῶν, τότε ἤθελεν ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέσῃ τὸ Κυπριακόν, τότε, ὅταν βρεταννικὰ ἅρματα μάχης, ἐμάχοντο εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Πρωτευούσης. (Θόρυβος).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡσυχία, παρακαλῶ.

§39Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διὰ τὴν μομφὴν αὐτὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων διὰ τὴν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ πολιτικήν του τοῦ 1944, ὄχι δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἀλλά, διότι εἶναι κίνδυνος νὰ ἐμφανίσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία σήμερον ἀποτελεῖ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἔθνους, ὅτι δὲν εὑρίσκεται παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εἰς τὸν ἀγῶνα του διὰ τὴν αὐτοδιάθεσιν. Καὶ ἡ ἐμφάνισις αὕτη βλάπτει τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Διὰ τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον αἱ συζητήσεις ἐντὸς αὐτῆς τῆς αἰθούσης, ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην φέρει ἡ Κυβέρνησις, διότι ἀφ’ ἧς ἐσχηματίσθη αὕτη, ἀντὶ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν χάραξιν κοινῆς πολιτικῆς γραμμῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀντὶ ἡ ἰδία νὰ ζητήσῃ τὴν συγκρότησιν Συμβουλίου τῶν Πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, εἴτε Συμβουλίου τοῦ Στέμματος, ὄχι μόνον δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐπιμόνως ζητούμενον τὸ ἀπέκρουσεν. Εἶχεν ἀτυχῶς ὑπερτιμήσει τὰς ἰδίας δυνάμεις καὶ ὑποτιμήσει τὰς δυσχερείας τοῦ προβλήματος, ὡς αἱ μετέπειτα τραγικαὶ ἐξελίξεις ἀπέδειξαν. Κύριοι βουλευταί, τὴν 10ην παρελθόντος Μαρτίου, ὅταν ἀνηγγέλθη εἰς Ἀθήνας ἡ σύλληψις καὶ ἐκτόπισις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ τῶν συνεργατῶν του, ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐπιτρέψει τὴν συγκρότησιν συλλαλητηρίου διὰ τὴν 12ην Μαρτίου Δευτέραν καὶ ὥραν 5 μ.μ. Ὡς τόπος εἶχε καθορισθῆ ἡ πλατεῖα Ὁμονοίας. Τὴν συγκρότησιν τοῦ συλλαλητηρίου εἶχε ζητήσει ἡ Πανελλήνιος Ἐπιτροπὴ Ἑνώσεως Κύπρου. Ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ συλλαλητηρίου ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔλεγεν: «Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν νομίμου ἐκδηλώσεως τῶν αἰσθημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τῆς χορηγηθείσης ἀδείας συγκροτήσεως συλλαλητηρίων ἐν Ἀθήναις καὶ ἀλλαχοῦ, δὲν εἶναι ὅμως διατεθειμένη νὰ δεχθῇ οἱανδήποτε διασάλευσιν τῆς τάξεως, τὴν ὁποίαν θὰ τηρήσῃ ὁπωσδήποτε. Οἱ βάνδαλοι καὶ οἱ ταραξίαι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιχειρήσουν τυχὸν νὰ μετατρέψουν τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἰς ὀχλοκρατικὴν ἐκδήλωσιν καὶ θὰ ὑποβλέψουν εἰς τὴν διασάλευσιν τῆς τάξεως, θὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν σκληρὰν καὶ ἀμείλικτον ἐφαρμογὴν τῶν νόμων». Αὐτὰ ἐλέγοντο τὸ Σάββατον, 10 Μαρτίου. Τὴν πρωΐαν τῆς Δευτέρας, 12 Μαρτίου, ἡ Κυβέρνησις ἀπαγορεύει τὴν συγκρότησιν τοῦ συλλαλητηρίου, μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι κατὰ πληροφορίας, ἀπολύτως ἐξηκριβωμένας, ὕποπτα ἀντεθνικὰ στοιχεῖα παρασκευάζουν, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ συλλαλητηρίου, αἱματηρὰ γεγονότα εὐρείας ἐκτάσεως. Ἡ Κυβέρνησις, ὁμολογοῦσα ἀδυναμίαν νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν, ἀνακαλεῖ ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν τὴν ἄδειαν συγκροτήσεως συλλαλητηρίου, τὴν ὁποίαν τὸ Σάββατον ἡ ἰδία εἶχε χορηγήσει. Τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπέκριναν ὡς ἦτο ἑπόμενον δριμέως τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ὡς εἶχον εἴπει τότε, κίνδυνος διαταράξεως τῆς τάξεως, ἀπὸ ἀντεθνικὰ στοιχεῖα ὑπάρχει εἰς πᾶσαν συγκέντρωσιν καὶ δὲν ἦτο νέον τι, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ πληροφορηθῇ μετὰ τὴν χορήγησιν τῆς ἀδείας. Καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ προλαμβάνῃ τὴν διατάραξιν τῆς τάξεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ συλλαλητήριον ἀπηγορεύθη. Παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν, ἡ Πρωτεύουσα διῆλθε ταραχώδη ἡμέραν. Ὁ ἀπολογισμὸς εἶναι 76 τραυματίαι. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεδείχθη ὄντως ἀνίκανος νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν καὶ μετὰ ἀπηγόρευσε τὸ συλλαλητήριον. Ὅταν, δύο μῆνας ἀργότερον ἔφθανεν εἰς Ἀθήνας ἡ τρομερὰ εἴδησις τοῦ ἐπικειμένου ἀπαγχονισμοῦ τῶν δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν, ἡ Κυβέρνησις ἐχορήγησεν ἄδειαν συγκροτήσεως παλλαϊκῆς συγκεντρώσεως, πρὸς ἔκφρασιν τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ Ἔθνους διὰ τὴν ἀπειλουμένην ἐπαίσχυντον πρᾶξιν. Προφανῶς ἡ Κυβέρνησις τὴν φορὰν αὐτήν, θὰ εἶχε πληροφορηθῆ ὅτι τὰ ἀναρχικὰ στοιχεῖα δὲν εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ διαταράξουν τὴν τάξιν. Αἱ Ἀθῆναι αἱματοκυλίσθησαν. Οἱ τραυματίαι εἶναι περίπου 300. Οἱ νεκροὶ 4 ἢ 5. Δὲν ἐνθυμοῦμαι καμμίαν μάχην τοῦ Ἀλβανικοῦ πολέμου, ἡ ὁποία νὰ εἶχε τόσον αἱματηρὸν ἀπολογισμόν.

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν Δεκέμβριον.

§41Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ὁμιλῶν, ἐπὶ τῶν δραματικῶν αὐτῶν γεγονότων, τὴν νύκτα τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν συνεκροτήθη τὸ συλλαλητήριον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶπεν, ὅτι αἱ ταραχαὶ ὠφείλοντο εἰς στοιχεῖα ἀναρχικά, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ των νὰ καπηλευθοῦν τὸ ἐθνικὸν θέμα, ἐπετέθησαν ἐναντίον τῶν ὀργάνων τῆς τάξεως χρησιμοποιήσαντα καὶ πυροβόλα ὅπλα. Ἐν συνεχείᾳ ὁ κ. ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν, ἐδήλου, ὅτι ὑπῆρχον διαταγαὶ ὅπως τὰ Ἀστυνομικὰ ὄργανα μὴ κάμουν χρῆσιν ὅπλων καὶ ὅτι οὐδεμία ἀναφορὰ ἢ καταγγελία εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὄργανα τῆς τάξεως ἔκαμον χρῆσιν τῶν ὅπλων. Αὐτὰ ἐδηλοῦντο τὸ μεσονύκτιον, νομίζω τῆς 10 Μαΐου. Τὴν αὐγὴν τῆς 14ης Μαΐου, ὁμοφωνίᾳ Εἰσαγγελέως καὶ Ἀνακριτοῦ συλλαμβάνεται καὶ προφυλακίζεται ἀξιωματικὸς τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, διὰ τὸν φόνον τοῦ διαδηλωτοῦ Ι. Κωνσταντοπούλου. Κύριοι βουλευταί, ἀναφέρω τὰ γεγονότα ξηρῶς, ὡς ἐξειλίχθησαν. Ἐφ’ ὅσον ἐπ’ αὐτῶν διεξάγονται ἀνακρίσεις δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς περισσοτέρας λεπτομερείας. Ἀλλὰ ἐκ τῶν γεγονότων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα, θὰ προσπαθήσω νὰ συναγάγω πολιτικὰ συμπεράσματα καὶ νὰ καταλογίσω εὐθύνας. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ καὶ τὸ ἐγνώριζεν ἤδη ἀπὸ τῆς 10ης Μαρτίου, ὅτι ἦτο πιθανόν, ἀναρχικὰ στοιχεῖα νὰ ἐπωφεληθοῦν καὶ νὰ δημιουργήσουν ταραχάς. Διὰ τὸν λόγον ἄλλωστε αὐτὸν ἀπηγόρευσε τὸ συλλαλητήριον ἐκεῖνο. Ἐκ ποίων στοιχείων ἐπείσθη, ὅτι κίνδυνος ταραχῶν δὲν ὑπῆρχεν ὥστε νὰ ἐπιδείξῃ αὐτὴν τὴν ἐγκληματικὴν ἀδιαφορίαν καὶ νὰ μὴ λάβῃ οὐδὲν μέτρον διὰ τὴν πρόληψιν τῆς αἱματοχυσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐβυθίσθη ἡ πρωτεύουσα τῆς χώρας; Ἡ Κυβέρνησις αἱματοκύλισε τὴν πρωτεύουσα, δώσασα, εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ τὸ ἐσωτερικόν, ἀποδείξεις τῆς ἀνυπαρξίας της. Καὶ οὐσιαστικῶς, κατήργησε τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς τοὺς Ἕλληνας νὰ συνέρχωνται καὶ νὰ ἐκφράζουν τὰς ἀπόψεις των. Διότι, ποῖος, κ. βουλευταί, εἰς τὸ μέλλον θὰ τολμήσῃ νὰ εἰσηγηθῇ συγκέντρωσιν τοῦ λαοῦ ὅταν κάθε συγκέντρωσις θὰ κινδυνεύῃ νὰ μεταβληθῇ εἰς ἀνθρωποσφαγήν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμιλῶν ἐπὶ τῶν δραματικῶν αὐτῶν γεγονότων, ἠθέλησε νὰ ἐπιρρίψῃ εὐθύνας εἰς τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκφράσας τὴν θλῖψιν του, διότι οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξεμεταλλεύθησαν αὐτὴν τὴν τραγῳδίαν τοῦ συλλαλητηρίου καὶ εἶπεν, οὔτε λίγο οὔτε πολύ, ὅτι τοὺς παραπέμπει εἰς ὅσα οἱ ἴδιοι, οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχον εἴπει ὅταν ἀπηγορεύθη τὸ συλλαλητήριον τῆς 10ης Μαρτίου. Κύριοι βουλευταί, αὐταὶ αἱ δηλώσεις, εἶναι, δι’ ἐμέ, ἀκατανόητοι, διότι παρουσιάζουν ὅτι προσχωροῦμεν εἰς τὴν καθιέρωσιν εἰς τὴν χώραν μας ἑνὸς θεσμοῦ τὸν ὁποῖον δὲν προβλέπει τὸ Σύνταγμα. Παρασκευάζουν τὴν καθιέρωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀνευθύνου Κυβερνήσεως, διότι γίνεται ἀπόπειρα καθιερώσεως τῆς ἐπικινδύνου θεωρίας ὅτι διὰ πᾶν ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν χώραν αὐτήν, εὐθύνονται πάντες πλὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε περίπου τὰ ἑξῆς: Κύριοι ἀρχηγοί, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐχαλάσατε τὸν κόσμον ὅταν ἐματαίωσα τὸ συλλαλητήριον τῆς 10ης Μαρτίου, σᾶς εἶχον εἴπει καὶ τότε ὅτι θὰ σφαγοῦμε καὶ ἐπειδὴ διεμαρτυρήθητε ἠναγκάσθην νὰ ἐπιτρέψω τὸ συλλαλητήριον τοῦ Μαΐου καὶ τώρα μοῦ ζητᾶτε καὶ ρέστα; Αὐτὴ εἶναι περίπου ἡ λογικὴ ποὺ προκύπτει ἀπὸ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι αὐτὴ καὶ μόνη ὑπέχει εὐθύνας καὶ ὅταν ἐπιτρέπει τὰ συλλαλητήρια καὶ διαταράσσεται ἡ τάξις καὶ ὅταν ἀπαγορεύῃ αὐτά; Κύριοι βουλευταί, ἡ αἱματοχυσία τῶν Ἀθηνῶν ὀφείλεται εἰς ἐγκληματικὴν ἀμέλειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπελευθερώσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εἶχε ζητήσει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συγκροτηθῇ ἐκεῖνο τὸ συλλαλητήριον εἰς τὸν Παναθηναϊκόν. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος, ἐπικοινωνήσας τηλεφωνικῶς μὲ ἕνα μέλος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία τὴν στιγμὴν ἐκείνην συνεδρίαζεν, ἦτο ὅτι ἡ συγκέντρωσις ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἰς τὸ γήπεδον τοῦ Παναθηναϊκοῦ. Μετὰ μίαν ὥραν ἀπήντησεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι χορηγεῖ τὴν ἄδειαν διὰ νὰ γίνῃ ἡ συγκέντρωσις εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας.

§42Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Δὲν καθώρισε τὸν χῶρον, ἁπλῶς ἐζήτησεν ἄδειαν. Μολονότι συνεφωνήσαμεν νὰ μὴ κάμωμεν διακοπάς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς διακόψω, διὰ νὰ κάμω αὐτὴν τὴν ἐπανόρθωσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν προσδιώρισε τὸν χῶρον, ἁπλῶς ἐζήτησεν ἄδειαν. Ἔδωσα ἐντολὴν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὰ ὄργανα τῆς τάξεως διὰ νὰ εὑρεθῇ ποῖος εἶναι ὁ καταλληλότερος χῶρος. Ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ἐνόμισεν ὅτι εἶναι ἡ πλατεῖα Ὁμονοίας.

§43Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ θέμα εἶναι πολὺ σοβαρόν, δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. 300 τραυματίαι ἔχουν γεμίσει τὰ Νοσοκομεῖα τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἔχομεν νεκρούς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἀλήθεια, ὄχι μόνον διὰ τὸν καθορισμὸν τῶν εὐθυνῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διὰ νὰ προληφθοῦν παρόμοια ἐπεισόδια εἰς τὸ μέλλον.

§44Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἠθέλησα νὰ κάμω τὴν ἐπανόρθωσιν μιᾶς ἀνακριβείας. Εἴπατε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ὥρισε καὶ τὸν χῶρον, σᾶς ἀπήντησα ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές.

§45Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Εἶναι ἀληθές, ναὶ ἢ ὄχι, ὅτι ὄχι μόνον ὑπεδείχθη ὁ Παναθηναϊκός, ἀλλὰ ὑμεῖς ὁ ἴδιος συνεζητήσατε τὸ θέμα μὲ συνάδελφόν σας ἐν τῇ Κυβερνήσει; Εἴπατε ὅτι ἴσως δὲν εἶναι κατάλληλος ὁ Παναθηναϊκός, διότι τὴν στιγμὴν ἐκείνην θὰ ἐγίνετο συγκέντρωσις ἀθλητικὴ μὲ 70 χιλιάδας θεατάς.

§46Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀντιθέτως, ἐγὼ συνέστησα τὸν Παναθηναϊκόν. Τὸ λέγω αὐτό, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ λέγωνται πράγματα ποὺ ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν ἀλήθειαν. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέδειξε χῶρον. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν συνεβουλεύθη τοὺς συμβούλους του καὶ ὑπέδειξε τὴν Ὁμόνοιαν, εἶπον μήπως κάμωμεν σφάλμα καὶ πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τὸν Παναθηναϊκόν; Τότε διετυπώθη ἡ παρατήρησις ὅτι ἤδη ἔχει ὁρισθῆ συγκέντρωσις ποδοσφαιρικὴ καὶ ὅτι αὐτὸ θὰ ἐπέφερε σύγχυσιν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν δὲν ὑπεδείχθη ὡρισμένος χῶρος.

§47Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νὰ ἐρωτηθῇ ὁ ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως.

§48Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετώπισε τὸ θέμα. Ἐγὼ εἶπον ὅτι τὸ ἐζήτησεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τηλεφωνικῶς ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως.

§49Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω, ὅτι μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ ἐβεβαίωσαν ἐπίσης ὅτι ἐπρότεινον εἰς τὸν ὑπουργὸν Προεδρίας Κυβερνήσεως τὸν Παναθηναϊκόν.

§50Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Δὲν θὰ εἶχον λάβῃ τὸν λόγον διὰ νὰ τὸ ἀποκρούσω, διότι διὰ τὴν Κυβέρνησιν δὲν εἶναι σοβαρὸν τὸ ζήτημα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅτι καλῶς ἐνήργησε ἀφοῦ τὰ ἁρμόδια ὄργανα τῆς ὑπέδειξαν τὴν Ὁμόνοιαν. Ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν ὑπεδείχθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ὡρισμένος χῶρος Διότι αὕτη ἐπῆλθεν εἰς τὰς 9.30–10 π. μ. καὶ εἰς τὰς 10 συνεφωνήσαμεν νὰ τῆς δοθῇ ἡ ἄδεια. Κατόπιν ὑπέδειξα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ τοὺς συμβούλους του νὰ ὁρίσῃ τὸν καταλληλότερον χῶρον. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, δὲν ὑπεδείχθη ὡρισμένος χῶρος.

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἂς ἀκούσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως.

§52Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Καὶ ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι ὑπεδείκνυεν ἡ Ἐπιτροπὴ τὸν Παναθηναϊκόν, ἐκείνη κατὰ ἕνα τρόπον εἶναι ἀνεύθυνη διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ ποῖος εἶναι ὁ καταλληλότερος χῶρος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι γνωρίζει ἡ ἀστυνομία. Συνεπῶς εὐλόγως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπέρριπτε τὴν πρότασιν αὐτήν, ἐὰν εἶχε γίνει.

§53Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα ἐὰν ἔπρεπε νὰ προκριθῇ ὁ εἷς, ἢ ἄλλος χῶρος. Τὸ θέμα ποὺ ἐξετάζομεν εἶναι ἐὰν ὄντως ἡ Ἐπιτροπὴ ἐζήτησε τὸν Παναθηναϊκόν, τὸ ἠμφισβητήσατε. Καὶ παρέσχον τὴν πληροφορίαν ὅτι εἰς ἐμέ, μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐβεβαίωσαν ὅτι εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἐπρότειναν τὸν Παναθηναϊκὸν καὶ ἔλαβον μετ’ ὀλίγον τὴν ἀπάντησιν διὰ τὴν Ὁμόνοιαν.

§54Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. (Ὑπ. Πρ. Κυβερν.). Κατὰ τὰς δύο ὥρας, κατὰ τὰς ὁποίας συνεζητεῖτο ἐὰν θὰ γίνῃ καὶ ποῦ θὰ γίνῃ τὸ συλλαλητήριον, ἀντηλλάγησαν σκέψεις περὶ πολλῶν χώρων. Συγκεκριμένη πρότασις περὶ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ χώρου δὲν ἔγινεν. Οὔτε ἡ Ἐπιτροπή, οὔτε ὁ Μακαριώτατος μετὰ τοῦ ὁποίου ἄλλωστε εὑρισκόμεθα εἰς ἐπαφὴν ἐπρότεινον ὡρισμένον χῶρον.

§55Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὔριον θὰ λάβετε διάψευσιν.

§56Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶμαι ὑπὲρ τῶν διακοπῶν, διότι παρέχεται ἡ εὐκαιρία διευκρινίσεων.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ μετανοήσετε. Ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῶν διακοπῶν καὶ δὲν θὰ τὰς ἐπιτρέψω.

§58Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ διακοπὴ καὶ ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐμετρίασεν ἢ ἐλάφρυνε τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως. Διότι τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι μόνον ἐὰν ὑπέδειξεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος τὸν Παναθηναϊκόν. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δυσχεραίνει τὴν θέσιν της ὅταν λέγῃ ὅτι πράγματι ἀντιμετώπισε τὸ θέμα τοῦ Παναθηναϊκοῦ καὶ ἀντ’ αὐτοῦ ἐπροτίμησε τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας τὴν ὁποίαν μετέβαλεν εἰς σφαγεῖον. Αὐτὸ καθιστᾷ δυσχερεστέραν τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως ἅπαξ διέπραξεν ἡ Κυβέρνησις τὸ σφάλμα νὰ ἐκλέξῃ ὡς χῶρον συγκεντρώσεως τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας, χῶρον δηλαδή, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ ἴδια πρὸ διμήνου εἶχεν ὁμολογήσει ἀδυναμίαν νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν, ἂς ἐξετάσωμεν ποῖα μέτρα ἔλαβε διὰ νὰ προλάβῃ τὰ ὅσα συνέβησαν μετά. Ἐπιθυμῶ, κ. βουλευταί, νὰ τονίσω ὅτι διεπράχθησαν περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ θέματος χονδροειδῆ σφάλματα, διότι ἡ διαταγὴ τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέδωσε διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως παραπέμπει ἁπλῶς εἰς τὴν διαταγὴν τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκδώσει ἡ Κυβέρνησις τὴν 12ην Μαρτίου. Ὅταν δὲν εἶχεν ἀπαγορεύσει τὸ συλλαλητήριον ἐκεῖνο, ἡ Κυβέρνησις εἶχεν εἴπει, ἐὰν παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν γίνῃ ἀπόπειρα παρανόμου συγκροτήσεώς του θὰ τὴν διαλύσετε μὲ τὰ μέτρα ποὺ χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν διάλυσιν τῶν παρανόμων συγκεντρώσεων. Δὲν ἐλήφθησαν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ κανονισμὸς προβλέπει διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως ὅταν τὰ συλλαλητήρια συγκροτοῦνται κατόπιν ἀδείας καὶ μὲ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ποῖα ἦσαν τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ληφθοῦν; Τὰ μέσα, κ. βουλευταί, εἶναι γνωστά, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀθηναϊκὸς λαὸς συνέρχεται εἰς συλλαλητήριον διὰ νὰ ἐκδηλώσῃ τὰ αἰσθήματά του. Πρώτην φορὰν μόνον ὑπάρχει αὐτὸς ὁ τραγικὸς ἀπολογισμός. Τὰ μέσα διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως εἶναι ἁπλᾶ. Θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμφανίσῃ πολλὰς ἀστυνομικὰς δυνάμεις. Λέγω νὰ ἐμφανίσῃ, διότι ἡ τάξις εἰς τὰ συλλαλητήρια τηρεῖται πρὸ παντὸς μὲ μέσα ψυχολογικά· ὅταν βλέπουν οἱ συνερχόμενοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ διαταράξουν τὴν τάξιν, ἤδη τὸ μισὸ ζήτημα ἔχει κερδηθῆ ὑπὲρ τῆς τάξεως. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης νὰ εἰσαγάγῃ μεταξὺ τοῦ κοινοῦ ἀστυνομικοὺς ἐν πολιτικῇ περιβολῇ διὰ νὰ παρακολουθῇ τὴν κατάστασιν. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἀκόμη — καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸν κίνδυνον καὶ τὸν τρόμον τῶν ἀναρχικῶν στοιχείων — ἐὰν τοιαῦτα ὑπάρχουν εἰς μίαν συγκέντρωσιν, νὰ σταλῇ μία ὁμὰς φωτογράφων, τοὺς ὁποίους νὰ βλέπουν οἱ διαδηλωταί, καὶ οἱ ὁποῖοι νὰ φωτογραφίζουν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὰς σκηνάς, διὰ νὰ δύναται ἡ ἀστυνομία βάσει τῶν φωτογραφιῶν νὰ διαπιστώσῃ ποῖοι διετάραξαν τὴν τάξιν καὶ νὰ ἐπιβάλωνται αἱ κυρώσεις τῶν νόμων. Αὐτὰ εἶναι μέσα κοινῶς γνωστὰ καὶ εἰς τὸν πρῶτον ἀστυφύλακα. Θὰ ἦτο δυνατὸν ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις νὰ διατηρῇ διὰ μίαν στιγμὴν ἀνάγκης ἕνα ἔνοπλον ἀστυνομικὸν Σῶμα εἰς ἐπιφυλακήν, ἀλλὰ ἐντὸς καταστήματος ἀστυνομικοῦ καὶ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος καὶ μόνος θὰ ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν χρήσεως ὅπλων ἂν παρίστατο ἀνάγκη πρὸς τοῦτο. Ἐπὶ πλέον ὑπῆρχον αἱ ἀντλίαι τῆς πυροσβεστικῆς ὑπηρεσίας, ὑπῆρχον τὰ δακρυγόνα, ὑπῆρχον αἱ ράβδοι τῶν ἀστυνομικῶν, ἐν τῇ τελευταίᾳ ἀναλύσει ὑπῆρχον αἱ δυνάμεις τῆς 7ης Μεραρχίας, αἱ ὁποῖαι καὶ μόνον ἐὰν παρετάσσοντο ἄοπλοι, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προλάβουν διὰ τῆς ἐμφανίσεώς των αὐτὴν τὴν αἱματοχυσίαν. Τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἔγινεν. Διερωτᾶται, λοιπόν, εὐλόγως, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, μήπως ὡρισμένοι παράγοντες πέραν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὲρ αὐτὴν εὑρισκόμενοι ἄφησαν σκόπιμα νὰ ὁδηγηθοῦν τὰ πράγματα ἐκεῖ ποὺ ὡδηγήθησαν διὰ νὰ προπαρασκευάσουν τὴν ἐπιτυχίαν σκοτεινῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκουν. Κύριοι βουλευταί, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὸ οἰκονομικόν, διὰ νὰ ἐπανέλθω μετ’ ὀλίγον εἰς τὸ Κυπριακόν, ὅπως ὑπεσχέθην, διὰ νὰ σᾶς παρουσιάσω ὡρισμένας σκέψεις, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν γνώμην μου, θὰ ἠδύνατο νὰ βοηθήσουν τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ ζητήματος. Ἡ οἰκονομικὴ ζωὴ τοῦ τόπου — εἶναι τὸ τρίτον σημεῖον τῆς προτάσεως — μομφῆς — κινεῖται ἄνευ σχεδίου. Ὁ τιμάριθμος ἀνέρχεται συνεχῶς, κάθε μῆνα καὶ κάθε ἑβδομάδα. Τὸ πρόβλημα τῆς ὑποαπασχολήσεως, τὸ πρόβλημα τῆς ἀνεργίας εὑρίσκεται εἰς ὃ σημεῖον τὸ παρέλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς χειροτέραν ἀκόμη. Ὅλοι λέγομεν ὅτι διὰ νὰ ἐξέλθῃ ἡ χώρα ἀπὸ τὸ οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον ἔχει ἀνάγκην μακροπροθέσμου προγράμματος οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως, ἡ ὁποία θὰ κινητοποιήσῃ τὸν παραγωγικὸν μηχανισμὸν τῆς χώρας καὶ θὰ αὐξήσῃ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ἡ ἐκπόνησις σχεδίου οἰκονομικοῦ, προϋποθέτει γνῶσιν τῆς τεχνικῆς περὶ τὴν κατάρτισιν τοῦ σχεδίου καὶ γνῶσιν τῆς τεχνικῆς περὶ τὴν ἐπίβλεψιν αὐτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις τόσον ἡ σημερινή, ὅσον καὶ αἱ προκάτοχοι αὐτῆς ἀπὸ τοῦ 1952 ἀπέδειξαν ὅτι ἀγνοοῦν τελείως τὸν μηχανισμὸν τῆς σχεδιακῆς οἰκονομίας.

§59Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Πρὸ τοῦ 1952 τὸν ἐγνώριζαν; (Κωδωνοκρουσίαι).

§60Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Ἡ πεῖρα τῶν τελευταίων ἐτῶν ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα τῆς χώρας ἀντιμετωπίζονται μὲ καθημερινοὺς αὐτοσχεδιασμούς, μὲ μέτρα σπασμωδικὰ καὶ πρόχειρα, τὰ ὁποῖα διαδέχονται ἄλλα μέτρα ἀκόμη προχειρότερα. Καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ σᾶς πείσω, νὰ ἀναφέρω δύο μόνον χαρακτηριστικὰ παραδείγματα. Ἡ οὐσία τῶν σχεδίων, κύριοι βουλευταί, δηλαδὴ τοῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος ἀνασυγκροτήσεως, συνίσταται εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἐκτελέσεώς του. Ὅταν εἰς μίαν χώραν ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀνασυγκροτοῦνται εἰς τὸ ἐσωτερικόν, καταρτίζεται ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον προβλέπει ἐπενδύσεις, ἂς εἴπωμεν 100 ἑκατομμυρίων δολλαρίων, διαπιστωθέντος εἰς τὸ τέλος τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ὅτι τὸ πρόγραμμα ἐξετελέσθη μόνον διὰ τὰ 98.000.000 δολλάρια, δηλαδὴ ὑπελείφθη κατὰ δύο μόνον ἑκατοστά, διατάσσονται ἀνακρίσεις πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν λόγων καὶ τῶν ὑπευθύνων τῆς μὴ πλήρους ἐκτελέσεως. Διότι ἡ οὐσία ἑνὸς σχεδίου ἔγκειται εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἐκτελέσεώς του. Τί συμβαίνει ἐδῶ; Τὸ 1953 ἐπρογραμματίσθησαν ἔργα ἀνασυγκροτήσεως εἰς δολλάρια καὶ δραχμὰς 2.060.000. Ἔναντι αὐτῶν ἐξετελέσθησαν 1.275.000. Τὸ 1954 προγραμματίζονται ἔργα ἀνασυγκροτήσεως 2 δὶς 167 ἑκατομμύρια δραχμαί. Ἐκτελοῦνται μόνον 1.269,5. Τὸ 1955–56 προγραμματίζονται ἔργα ἀνασυγκροτήσεως 1.467 δισεκατομμύρια δραχμαί. Ἔχουν παρέλθει ἤδη οἱ δέκα μῆνες τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους καὶ εὑρισκόμεθα εἰς ἐκτέλεσιν μόνον 600 ἑκατομμυρίων δραχμῶν περίπου. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ αὐτὴ ἡ οἰκονομία, ὅταν τὰ προγράμματα τῆς Κυβερνήσεως ἐκτελοῦνται μὲ προσέγγισιν 50%; Θὰ ἀναφέρω ἕνα παράδειγμα ἀκόμη. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1955 ἐκαλεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ὑποδεχθῇ ἐν χορδαῖς καὶ τυμπάνοις ἓν σπουδαῖον οἰκονομικὸν μέτρον τῆς τότε Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας μετεῖχον ἐπιφανῆ μέλη καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, διαχειριζόμενα καὶ τότε τὸν οἰκονομικὸν τομέα. Τὸ μέτρον αὐτὸ ἦτο ἡ κατὰ δύο μονάδας ἐλάττωσις τοῦ τόκου τῶν χορηγήσεων τῶν Τραπεζῶν. Ἐκαλούμεθα, κύριοι βουλευταί, νὰ πανηγυρίσωμεν ὅτι, ἐπὶ τέλους, ἡ οἰκονομία εὑρῆκε τὸν δρόμον τὸν ὑγιᾶ καὶ ὅτι, εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ὑπεσχημένων ἐπραγματοποιεῖτο ἓν ἀπὸ τὰ καίρια σημεῖα τοῦ προγράμματος, ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου τῶν χορηγήσεων. Πρὸ δύο ἑβδομάδων ἀκριβῶς, ἐκαλούμεθα νὰ πανηγυρίσωμεν ἓν νέον πιστωτικὸν μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον θὰ σώσῃ καὶ αὐτὸ τὴν χώραν ἀπὸ τὸ πιστωτικὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον τὴν μαστίζει. Τὸ νέον μέτρον εἶναι ἡ κατὰ δύο μονάδας αὔξησις τῶν τραπεζιτικῶν χορηγήσεων! Δικαιούμεθα, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐρωτήσωμεν ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως; Ἔχει σχέδιον ἢ δὲν ἔχει; Ἢ ἀντιμετωπίζει τὰ προβλήματα, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, βλέποντας καὶ κάμνοντας, μὲ μέθοδον, ἡ ὁποία ἐνθυμίζει τὸν μαθητευόμενον κουρέα, ὁ ὁποῖος ἐμάνθανε τὴν τέχνην ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ κασίδη; Διὰ νὰ ἐξέλθῃ ἡ χώρα, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὸ οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον, ἔχει ἀνάγκην μακροπροθέσμου λεπτομεροῦς προγράμματος ἀνασυγκροτήσεως, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ μεταβάλλεται κάθε μῆνα. Καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχῃ τύχει τῆς ἐγκρίσεως ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Καὶ ἐπανέρχομαι, κ. βουλευταί, εἰς τὸ Κυπριακόν. Ὑπεσχέθην νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον διατυποῦται καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ μερίδα τῆς Κοινῆς Γνώμης. Εἰς τὸ ἐρώτημα, τί ἔχει νὰ προτείνῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις; Μολονότι, κ. βουλευταί, τὸ ἐρώτημα αὐτὸ ἀτόπως προβάλλεται, διότι πολιτικὴν χαράσσει ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐν τούτοις θὰ σᾶς εἴπω πῶς ἀντιλαμβάνομαι τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Κύριοι βουλευταί, ὅπως εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ κοινὴ πολιτικὴ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸν καθορισμὸν το ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ, ἀλλ’ ἀφορᾷ τὸν χειρισμὸν, τὰς κινήσεις καὶ τὴν στρατηγικὴν ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν πραγμάτωσιν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ. Ἀλλὰ διὰ νὰ χαραχθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ προηγουμένως μία ἀπογραφή, νὰ ἴδωμεν, δηλαδή, ποῦ εὑρίσκεται τὸ Κυπριακὸν θέμα, μετὰ τὸν χειρισμὸν ποὺ ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις. Τὸ Κυπριακὸν εὑρίσκεται σήμερον, εἰς μεγαλύτερον τραγικὸν ἀδιέξοδον, ἀπὸ τὴν ἡμέραν ποὺ ἐσχηματίσθη τὸ πρῶτον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἡ χώρα μας εὑρίσκεται σήμερον, εἰς τραγικὴν διπλωματικὴν ἀπομόνωσιν. Οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς ὑπεστήριξε δικαιοτέραν ὑπόθεσιν ἀπὸ τὴν Κυπριακὴν καὶ οὐδέποτε ἐγκατελείφθη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἀπὸ τὸ σύνολον σχεδὸν τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Ὅταν εἰσήχθη πέρυσι τὸ θέμα εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐκ τῶν 14 χωρῶν τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., μία μόνον δύναμις τάσσεται παρὰ τὸ πλευρόν, ἡ μικρὰ Ἰσλανδία. Αἱ Η. Π. Ἀμερικῆς, αἱ ὁποῖαι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς διαχειρίσεως τοῦ θέματος, ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, εἶχον ἁπλῶς ἀπόσχει τῆς ψηφοφορίας εἰς τὴν δευτέραν ἐμφάνισιν τοῦ ζητήματος εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἐψήφισαν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς τραγικὴν διεθνῆ ἀπομόνωσιν, ἀνάλογον πρὸς τὴν ὁποίαν, δὲν εὑρέθη οὔτε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τουρκοκρατίας, ὅταν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος δὲν εἶχε συγκροτηθῆ εἰς Κράτος. Ὅταν πρὸ τοῦ 1821, οἱ Χριστιανικοὶ πληθυσμοί, οἱ καταπιεζόμενοι ἀπὸ τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν, ἐσφάδαζον ὑπὸ τὸ πέλμα τοῦ τυράννου, εὑρίσκοντο ξέναι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐξέφραζον λόγους συμπαθείας διὰ τὸν ὑπόδουλον Ἑλληνικὸν χριστιανικὸν πληθυσμόν. Μόνον σήμερον πυρπολοῦνται ἐκκλησίαι, δηοῦνται περιουσίαι Ἑλλήνων, ἐξορίζεται ὁ Μακάριος, ὁδηγοῦνται εἰς τὴν ἀγχόνην Κύπριοι ἀγωνισταὶ καὶ οὐδεμία ἐπίσημος φωνὴ διαμαρτυρίας ἀκούεται. Ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι, τὸ μέγεθος τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους διατρέχει ἡ χώρα ἀπὸ τὴν ἀπομόνωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὴν περιήγαγεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ προκάτοχός της. Ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ δὲν πρέπει νὰ ἀναμένεται μόνον ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε. Πρέπει νὰ λέγωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἀλήθειαν. Ὁ Ο. Η.Ε. δὲν εἶναι δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγωμεν καὶ νὰ λάβωμεν τὸ δίκαιόν μας, ἀρκεῖ νὰ τὸ ἐμφανίσωμεν. Εἶναι πολιτικὸς ὀργανισμός, εἰς τὸν ὁποῖον συμπλέκονται πάσης φύσεως συμφέροντα. Τοῦτο ἀπέδειξαν ἄλλωστε, αἱ δύο Ἑλληνικαὶ προσφυγαί, εἰς τὰς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη ἀντιμέτωπος ὁλοκλήρου τοῦ δυτικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἐπιτύχωμεν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἡ ἐπιτυχία μας θὰ ἔχῃ σημασίαν μόνον, διὰ τὴν ἠθικὴν πίεσιν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ ἀσκηθῇ ἐπὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐπιτυχία εἰς τὸν Ο.Η.Ε. θὰ εἶναι ἡ σύστασις εἰς τὰς ἐνδιαφερομένας Κυβερνήσεις νὰ ἔλθουν εἰς διαπραγματεύσεις διὰ τὴν εἰρηνικὴν λύσιν τῆς διαφορᾶς των καὶ τίποτε περισσότερον. Δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα ὁ Ο.Η.Ε. νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ πρέπει νὰ πληροφορηθῇ ἀκριβῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ νὰ μὴ δημιουργοῦνται ἀπογοητεύσεις, ὅπως ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διαβεβαιώσας τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι προώθησε τὸ Κυπριακὸν θέμα εἰς τὴν λύσιν του, διὰ νὰ ἴδωμεν μετ’ ὀλίγον τὸν Ἐθνάρχην εἰς τὸν Εἰρηνικὸν καὶ τοὺς δύο ἀγωνιστὰς εἰς τὴν ἀγχόνην. Διὰ νὰ λυθῇ, κύριοι, τὸ Κυπριακόν, χρειάζεται τεραστία προσπάθεια, διότι ἔχομεν ἀντίπαλον στυγνὸν καὶ ἀδίστακτον, ἀντίπαλον, ὁ ὁποῖος διαπραγματεύεται τὴν πρωΐαν καὶ τὴν μεσημβρίαν συλλαμβάνει καὶ ἐξορίζει τὸν συνομιλητήν του. Ὁ ἀντίπαλος εἶναι μία μεγάλη αὐτοκρατορία, ἡ ὁποία ὑπέστη δεινὰ πλήγματα μετὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἀντιδρᾷ εἰς τὴν δικαιοτάτην αὐτὴν ὑπόθεσιν, τὴν Κυπριακήν. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα της, Χρειάζεται κατάστρωσις μακροπροθέσμου σχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιλάβῃ τὰ ἑξῆς περίπου σημεῖα. Πρέπει πάντως, νὰ ἀποφύγωμεν τὴν τροφοδότησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μὲ ὑπεραισιοδόξους προβλέψεις. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ μάθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὸ Κυπριακόν, διὰ νὰ λυθῇ, θὰ διέλθῃ ἀπὸ φάσεις, ἴσως περισσότερον δραματικὰς ἀπὸ ἐκείνας, ἀπὸ τὰς ὁποίας διῆλθε μέχρι σήμερον. Θὰ χρειασθῇ πολιτικὴ μακρᾶς πνοῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀπευθύνεται πρὸς τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην —καὶ ἐφιστῶ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς — καὶ πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Ἀγγλίας. Διότι εἰς τὸ σημεῖον, κύριοι, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασαν σήμερον τὰ πράγματα, ὁ ἀποφασιστικὸς σύμμαχος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐν προκειμένῳ, εἶναι κυρίως ὁ Ἀγγλικὸς λαός. Πρέπει λοιπόν, μὲ ἰδιαιτέραν προσοχὴν νὰ διαστείλωμεν τὴν πολεμικήν, ἡ ὁποία ἀσκεῖται ἐναντίον τῆς πολιτικῆς τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ μὴ μεταβάλλεται αὕτη εἰς πολεμικὴν ἐναντίον τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ. Ἀπόδειξιν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα λέγω, ἀποτελοῦν αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν. Ὁ ὑπαρχηγὸς τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος, κ. Γκρίφφιτς, ἀπαντῶν εἰς τὸν Ἄγγλον ὑπουργὸν τῶν Ἀποικιῶν εἶπεν, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ καμμία δυνατότης λύσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, κατὰ τρόπον πρακτικόν, ἐὰν δὲν ἀναγνωρίσωμεν, σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν, τὸ δικαίωμα νὰ ρυθμίσῃ ὁ ἴδιος τὰ τῆς τύχης του. Ἐὰν γίνῃ μία τοιαύτη σταθερὰ καὶ ἀναμφισβήτητος διακήρυξις τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν καὶ εἰς ἀμνηστίαν καὶ εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Μακάριον, καλούμενον ἐκ τῆς ἐξορίας εἰς τὸ Λονδῖνον. Καὶ ἐν τέλει κατέληξεν εἰπὼν ὅτι, ἂν ἡ ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτήν, πρέπει νὰ παραχωρήσῃ τὴν θέσιν της ἀμέσως εἰς ἄλλην, διότι ὅσον ταχύτερον ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἐφαρμοσθῇ τόσον τὸ καλύτερον διὰ τὴν Ἀγγλίαν. Αὐτὰ εἶπεν ὁ Ἄγγλος ὑπαρχηγὸς τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος διερμηνεύων, εἶμαι βέβαιος, τὰ αἰσθήματα τοῦ ἀγγλικοῦ λαοῦ, ὄχι μόνον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ψηφίζει τὸ Ἐργατικὸν κόμμα, ἀλλὰ καὶ μεγάλου μέρους τοῦ ἀγγλικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ψηφίζει τὴν συντηρητικὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Γκρίφφιθς εἶπεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως νὰ ἀσκηθῇ ἐντὸς πενταετίας ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐχορηγεῖτο πλήρης αὐτοκυβέρνησις εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν. Ὅταν δὲ ὁ Ἄγγλος ὑπουργὸς τῶν ἀποικιῶν, ὁ κ. Λένοξ Μπόϋντ, τὸν ἠρώτησεν, ἂν «πιστεύετε πράγματι εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν καὶ ἐὰν ὅταν τὸ ἐργατικὸν Κόμμα ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ τὴν ἐφαρμόσῃ, ἀνεξαρτήτως τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐπικρατῇ τότε εἰς τὴν Μεσόγειον», ὁ ὑπαρχηγὸς τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος ἀπήντησε: Βεβαίως θὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὴν τὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Ἀγγλίας, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει τὴν πολιτικὴν αὐτήν. Ὅταν μέλη τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ἔφθασαν νὰ ὑποστηρίξουν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου δὲν ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ χωρὶς συγκατάθεσιν τῶν Τούρκων, ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κ. Κλῆμεντς Νταίηβις, εἶπεν ὅτι «οἱ Τοῦρκοι δὲν ἔχουν κανένα δικαίωμα ἐπὶ τῆς νήσου». Καὶ ἐπέκρινε τὴν πολιτικὴν τῆς συντηρητικῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐννοεῖ νὰ ὑποτάξῃ τὴν Ἑλληνικὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Τουρκικὴν μειοψηφίαν. Αἱ μέθοδοι αὐταί, εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, μᾶς ἐνθυμίζουν μεθόδους τὰς ὁποίας ἐφήρμοζεν ὁ Χίτλερ. Ὅταν κύριοι βουλευταί, τοιαύτη γλῶσσα χρησιμοποιῆται εἰς τὸ ἀγγλικὸν κοινοβούλιον, ἀπὸ ἀρχηγοὺς δύο κομμάτων, τὰ ὁποῖα μαζὶ ἀποτελοῦν καὶ σήμερον τὴν πλειοψηφίαν τοῦ ἀγγλικοῦ λαοῦ, ἀντιλαμβάνεσθε, μὲ πόσην προσοχὴν πρέπει νὰ συμπεριφερώμεθα καὶ πόσον πρέπει νὰ διαστέλλωμεν τὴν εὐθύνην τῆς συντηρητικῆς κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ ἀγγλικοῦ λαοῦ ἐν τῷ συνόλῳ του. Διότι ἡ εὐχερεστέρα ὁδός, διὰ τῆς ὁποίας θὰ λυθῇ τὸ Κυπριακὸν εἶναι ἡ κατάκτησις τοῦ ἀγγλικοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι μόνον ἡ συμπεριφορά μας ἔναντι τῆς κοινῆς γνώμης τοῦ κόσμου τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διαφωτίσωμεν καταλλήλως. Πρέπει συγχρόνως νὰ προφυλάξωμεν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὰς ἐπιδράσεις τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ αὕτη συνεπεία τῶν συγκινήσεων τῆς κοινῆς γνώμης ἐκ τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα λαμβάνουν χώραν. Ἔχομεν ἀντίπαλον πολύπειρον καὶ ἀδυσώπητον. Ἡ Ἀγγλία γνωρίζει ὅτι ἔχομεν δίκαιον πέρα γιὰ πέρα εἰς τὸ Κυπριακόν. Ἀλλὰ ὑπολογίζει εἰς τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ διαπράξωμεν κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἡ Ἀγγλία γνωρίζει, ὅτι ὅταν γίνῃ μία πρᾶξις, ἡ ὁποία θίγει τὰ αἰσθήματα καὶ τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ἄμεσος ἐκδήλωσις θὰ εἶναι νὰ σπάσωμεν τὰ γραφεῖα τῆς Ἀμερικανικῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν, ἢ νὰ προξενήσωμεν ζημίας εἰς ἄλλα ξένα καταστήματα. Ὑπολογίζει ἐκεῖ. Καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς πρέπει νὰ τὰ ἀποφεύγωμεν. Γνωρίζει ἡ Ἀγγλία ὅτι ὅταν 13 Κράτη τοῦ ΝΑΤΟ ψηφίζουν ἐναντίον τοῦ Κυπριακοῦ θέματος εἰς τὸν ΟΗΕ, ἡ φυσικὴ ἀντίδρασις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι νὰ εἴπῃ νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ παίξωμεν τὸ παιχνίδι τῆς Ἀγγλίας ἐπάνω εἰς τὸ Κυπριακόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν Κυβερνητικῶν ἑδωλίων). Εἰς τὸ ΝΑΤΟ εἰσήλθομεν κατόπιν ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐν ψυχρῷ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι ἐνόμισεν ὅτι οὕτω κατοχυρώνει τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας. Ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ θὰ φύγωμεν ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πιστεύσῃ ὅτι ἡ ἐκεῖ παρουσία μας δὲν ὠφελεῖ τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Ἀλλ’ ὄχι ὅταν τὸ θελήσῃ ἡ Ἀγγλία. Κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ γίνῃ ὁ ἐπιτυχὴς χειρισμὸς τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀνασύνταξις τοῦ ὀργάνου ἐκείνου τῆς πολιτείας, μὲ τὸ ὁποῖον ἀσκεῖται ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνασυγκροτηθοῦν αἱ διπλωματικαὶ ὑπηρεσίαι τῆς Χώρας. Ἔχουν ἐπανειλημμένως πληροφορήσει ἀνακριβῶς καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν λαὸν περὶ τῆς ἀτμοσφαίρας, ἡ ὁποία ἐπεκράτει εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Μοῦ εἶναι δυσχερὲς νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὡδήγησε τὴν μάχην εἰς τὸν ΟΗΕ, τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, ἐν γνώσει ὅτι ἔχει μίαν μόνον σύμμαχον ἀπὸ τὰ Κράτη τοῦ ΝΑΤΟ, τὴν Ἰσλανδίαν. Χωρὶς αὐτὸ νὰ μειώνῃ τὰς Κυβερνητικὰς εὐθύνας, ἐπιβάλλεται ἄμεσος ἀνασυγκρότησις τῶν διπλωματικῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Χώρας. Ἀλλά, κ. βουλευταί, – καὶ ἐδῶ ἔρχεται τὸ θέμα τῆς μομφῆς καὶ λυποῦμαι διότι οἱ βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας θὰ μετανοήσουν διὰ τὰ χειροκροτήματα τὰ ὁποῖα μοῦ ἔκαμον – διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτή, χρειάζεται Κυβέρνησις. Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ ἐμφανίζῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὴν ἑνότητα τοῦ Ἔθνους. Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ θέση τέρμα εἰς τὴν δημοκοπίαν. Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πίστιν εἰς τὸν Κυπριακὸν λαόν, ὅτι εὑρίσκεται καὶ αὐτὴ εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀγωνιστικῆς του διαθέσεως, Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι χειρίζεται τὸ θέμα μὲ δεξιότητα καὶ νὰ διαλύσῃ τὴν ἀγωνίαν, ἡ ὁποία τὸν κατέχει ὅτι κάποιο σφάλμα διαπράττεται κάθε ἡμέραν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἱερᾶς αὐτῆς ὑποθέσεως. Τοιαύτη Κυβέρνησις, κ. βουλευταί, δὲν εἶναι, βεβαίως, ἡ σημερινή. Διότι ἀπεδείχθη ἀνίκανος νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν. Αἱματοκύλισε τὸν τόπον καὶ ὅταν ἐπέτρεψεν ἕνα συλλαλητήριον καὶ τὸν αἱματοκύλισεν ἀκόμη, ὅταν ἀπηγόρευσεν ἕνα ἄλλο. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της διεξάγονται μάχαι μεταξὺ χιλιάδων πολιτῶν καὶ ἀνδρῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας εἰς προάστειον ἐγγὺς τῆς Πρωτευούσης. Καὶ νέαι μάχαι πληροφορούμεθα, ὅτι θὰ ἐκδηλωθοῦν εἰς ἄλλο προάστειον διὰ τὸν ἴδιον λόγον.

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν τὰς ὀργανώσετε.

§62Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Χρειάζεται Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ πείθῃ καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐξωτερικόν, ὅτι εἶναι ἀποφασισμένη νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεται ὅτι ἀκολουθεῖ. Κύριοι βουλευταί, τοιαύτη Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἡ σημερινή. Πρῶτον, διότι ἀμφισβητεῖται ἡ νομιμότης της. Εἶναι Κυβέρνησις μειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καταλαβοῦσα τὴν ἀρχὴν μὲ ἕνα φαῦλον ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλοιώσασα τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν διὰ τῶν ψήφων τοῦ στρατοῦ, χρησιμοποιήσασα μονοπωλιακῶς τὸ ραδιόφωνον διὰ τὴν προεκλογικὴν της ἐκστρατείαν, χρησιμοποιήσασα τὸν κρατικὸν μηχανισμὸν διὰ νὰ κερδίσῃ τὰς ἐκλογὰς καὶ πρὸ παντός, κύριοι βουλευταί, βεβαιώσασα τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν προεκλογικῶς, ὅτι ἔλυσε τὸ Κυπριακόν. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν κατώρθωσεν, παρ’ ὅλα αὐτά, νὰ συγκεντρώσῃ, παρὰ μόνον τὰ 47% τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σήμερον, ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς συνέβησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα ηὔξησαν τὸ γόητρον τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῷ λαῷ; Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, προΐστασθε μιᾶς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἡ παρουσία εἰς τὴν ἀρχὴν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον διὰ τὴν προώθησιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων. Ηὐνοήθητε ἀπὸ τὰς τελευταίας ἀπιθάνους πολιτικὰς ἐξελίξεις, νὰ πραγματοποιήσητε ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον καὶ ὑμᾶς τὸν ἴδιον θὰ ἐξέπληξεν, ὅλας τὰς εὐγενεῖς σας πολιτικὰς φιλοδοξίας. Ἀνήλθατε μὲ ταχύτητα ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς πολιτικῆς ἱεραρχίας. (Φωναί: ἄξιος, ἄξιος!).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ ἀφήσατε νὰ τελειώσῃ ὁ ρήτωρ, δὲν ὑπάρχει λόγος διακοπῶν.

§64Γ. ΜΑΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, σταματήσατε ἐδῶ. Ἀπεφύγατε τὴν παγίδα τὴν ὁποίαν σᾶς στήνει ἡ μοῖρα. Ἀνέλθετε εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ εἴπατε εἰς τὸν Βασιλέα, ὅτι αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ χώρα, εἶναι ἐκτάκτως κρίσιμοι καὶ ὅτι δὲν δύνασθε νὰ τὰς ἀντιμετωπίσητε. Ἀφήσατε εἰς τὸν Ρυθμιστὴν τοῦ Πολιτεύματος τὴν φροντίδα νὰ συγκροτήσῃ τὴν ἐθνικὴν ἐκείνην Κυβέρνησιν (φωναί. Αὐτὸ εἶναι ποὺ θέλετε) τὴν ὁποίαν ἀξιοῖ τὸ Ἔθνος καὶ αἱ περιστάσεις. Κύριοι βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ διεξαχθῇ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐρωτήσατε τὰς συνειδήσεις σας καὶ πράξατε τὸ καθῆκον σας. (Χειροκροτήματα).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§66Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα μὲ βαρεῖαν ἀνησυχίαν διὰ τὴν μοῖραν τοῦ τόπου. (φωναί).

§67Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι πλέον Βουλὴ αὐτή! Ἡ πλειοψηφία διαρκῶς θορυβεῖ. Δὲν δεχόμεθα τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς.

§68Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν γνωρίζω ποῖοι ἐκ τῶν συναδέλφων ἐπιθυμοῦν νὰ ἐπιδεικνύουν τὸ ἦθος των ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐπιδεικνύουν. Δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιδεικνύουν ἓν ἦθος τὸ ὁποῖον δὲν προσαρμόζεται οὔτε πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος, οὔτε πρὸς τὸ πνεῦμα ἐκείνης τῆς ἠθικῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ διεξάγωνται κατὰ τρόπον ὠφέλιμον, αἱ συζητήσεις, ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν εἶπον ὅτι ἀνέρχομαι εἰς τὸ Βῆμα μὲ αἴσθημα βαρείας ἀνησυχίας διὰ τὴν μοῖραν τοῦ τόπου, τὸ εἶπον διότι ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν χειρίζεται τὸ Κυπριακόν, ἀλλὰ τὸ ὑφίσταται. Καὶ λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν χειρίζεται τὸ Κυπριακὸν ἀλλὰ τὸ ὑφίσταται, διότι μεταξὺ τῶν ἐνεργειῶν της δὲν εὑρίσκω οὐδεμίαν ἡ ὁποία νὰ προλαμβάνῃ τὰ γεγονότα. Ὅλαι ἕπονται ἐκείνων τὰ ὁποῖα συμβαίνουν καὶ εἶναι ἁπλαῖ ἀντιδράσεις μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν ἔχει σχέδιον ἐνεργείας, δὲν ἔχει γραμμήν. Τὸ Κυπριακόν, κύριοι συνάδελφοι, ἔλαβεν μορφὴν διάφορον, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καθ’ ἣν παρὰ τὰς ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας κατὰ τρόπον ἔξοχον, διετύπωσε τὸ Κόμμα Φιλελευθέρων, ἀπεφάσισεν, ἡ τότε Κυβέρνησις, νὰ μετάσχῃ τῆς Τριμεροῦς Συσκέψεως ἐν Λονδίνῳ, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἔχῃ ἀποφασισθῆ ὅτι γίνεται κατ’ ἀρχὴν δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν καὶ δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω ὅτι διεφώνησε πρὸς τὴν ἀπόφασιν διότι παρόμοιαι διαφωνίαι ἐκδηλοῦνται μόνον διὰ παραιτήσεως. Ἕνα μῆνα, μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀναγκάζεται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἡ Κυβέρνησίς του τὰ ἀποτελέσματα τῆς συμμετοχῆς τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Τριμερῆ διάσκεψιν καὶ νὰ ἐπιφέρῃ στροφὴν εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ ἔγκειται ἡ στροφὴ αὐτὴ εἰς τὸ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐπιδιώκει πλέον ἀπ’ εὐθείας συνομιλίας μὲ τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐμφανίζεται ὡς μεσολαβητὴς εἰς τὰς συνομιλίας, αἱ ὁποῖαι διεξάγονται μεταξὺ τῆς Κυπριακῆς Ἐθναρχίας καὶ τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τοῦτο, διὰ ν’ ἀποφευχθῇ πλέον ἡ παρουσία τοῦ Τουρκικοῦ παράγοντος, παρουσία ἡ ὁποία ἐπέφερε τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος. Ἡ στροφὴ ἀπετέλεσε μίαν θυσίαν ἀπὸ ἀπόψεως Ἑλληνικῆς, διότι εἶχεν ἐπιδιώξει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὰς συνεννοήσεις ἀπ’ εὐθείας μεταξὺ Ἑλληνικῆς καὶ Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπετέλεσε θυσίαν ματαίαν, διότι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, ἀφ’ ἧς μετέσχεν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν Τριμερῆ διάσκεψιν, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καθίσταται ἐπισημοτέρα ἡ ἐμφάνισις τῆς Τουρκικῆς μειονότητος ἐν Κύπρῳ, τὴν ὁποίαν πλέον μνημονεύει ἰσοτίμως πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν πλειοψηφίαν καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Μεγάλης Βρεταννίας κ. Ἤντεν κατὰ τὰς συζητήσεις ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ. Νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ προηγηθεῖσα τῆς πρώτης τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ ἡ πρώτη Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ, ἔχουν ὑποπέσει εἰς βαρύτατον σφάλμα ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ, τὸ ὅτι δὲν ἤσκησαν προσφυγὴν ἐναντίον τῆς Τουρκίας μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Κων) πόλεως. Ἡ παρεμβολὴ τοῦ Τουρκικοῦ παράγοντος ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα ἑνὸς Βρεταννικοῦ σχεδίου, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ὤφειλε νὰ ἀντιδράσῃ, μὲ ὅλας της τὰς δυνάμεις, ἡ Ἑλλάς. Ἡ κατάλληλος ψυχολογικὴ στιγμή, ἡ εὐκαιρία, ἡ ὁποία παρείχετο μετὰ τοὺς βανδαλισμοὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως παρῆλθε καὶ σήμερον καὶ δὲν ὑπάρχει πλέον ἡ εὐκαιρία, ἡ ὁποία εἶχε τότε παρασχεθῆ. Ἀλλὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εἶχε τότε προσφύγει εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη διὰ τὰ συμβάντα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, διὰ νὰ προστατεύσῃ κατὰ τρόπον ὁριστικὸν τὴν μειονότητα, θὰ ἠνάγκαζον τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Τουρκικὴν κοινὴν γνώμην νὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι ἡ ἀνάμιξίς της εἰς τὸ Κυπριακὸν δὲν εἶναι ἄμοιρος κινδύνων καὶ διὰ τὴν Τουρκίαν καὶ ὅτι, συνεπῶς, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσαρτᾶται εἰς τὸ ἅρμα τῆς Βρεταννικῆς πολιτικῆς, χωρὶς ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις καὶ χωρὶς νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἀξίαν τῆς Ἑλληνικῆς συμμαχίας. Μετὰ τὸ σφάλμα τοῦτο, διὰ τὸ ὁποῖον φέρει εὐθύνην ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὄχι μόνον διότι μετεῖχε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία παρεδέχθη τὴν παρουσίαν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν, χωρὶς νὰ ἔχῃ προηγηθῆ ἡ ἀποδοχὴ τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως, ἀλλὰ διότι καὶ ἡ ἰδική του Κυβέρνησις δὲν ἤσκησε προσφυγὴν κατὰ τῆς Τουρκίας. Καὶ νομίζω ὅτι ἡ εὐθύνη αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι τόσον βαρεῖα, ὥστε νὰ ὀφείλῃ νὰ γεννήσῃ εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν τὸ Κυπριακὸν ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ἐὰν εἶναι πράγματι ὁ κατάλληλος διὰ νὰ διαχειρισθῇ περαιτέρω τὸ Κυπριακὸν θέμα. Ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου, ἕνα ἄλλο σημεῖον τῶν διακηρυχθεισῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀρχῶν ὅσον ἀφορᾶ τὸ Κυπριακόν, μοῦ ἐμπνέει μεγίστην ἀνησυχίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεκήρυξεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τί πέραν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκει ἡ Κυπριακὴ Ἐθναρχία. Νομίζω ὅτι ἦτο δυνατόν, οἱοσδήποτε, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ τὸ Κυπριακόν, νὰ διαβλέψῃ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀπόφασιν τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως νὰ μετέλθῃ τὴν πλέον ἀδυσώπητον βίαν ἐν Κύπρῳ. Ἀλλὰ ἐκεῖ ὅπου ὑψοῦται ἡ σκιὰ τῶν ἰκριωμάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναζητῇ κανεὶς τοὺς ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκφράσουν εἰς τὸ ἀκέραιον τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι μόνον αἰτήματα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἀλλὰ αἰτήματα ὁλοκλήρου τοῦ ἑνιαίου, τοῦ ἀδιαιρέτου Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Νομίζω, ὅτι ἡ διακηρυχθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀρχή, ἀποτελεῖ μέγα κίνδυνον διὰ τὸ Κυπριακόν, διότι εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι ἡ βία, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ἡ Βρεταννικὴ Κυβέρνησις, θὰ βαίνῃ αὐξανομένη καὶ δὲν γνωρίζω μέχρι πότε θὰ ὑφίσταται ἡ δυνατότης νὰ ἐκφράζουν ἐλευθέρως τὰς σκέψεις των οἱ Κύπριοι. Καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἐπικίνδυνον, εἶναι βαρύτατα ἐπικίνδυνον διὰ τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν νὰ λέγωμεν ὅτι οὐδὲν πέραν τῶν ὅσων ζητεῖ ἡ Κυπριακὴ Ἐθναρχία, δύναται νὰ διεκδικήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἔρχομαι καὶ εἰς ἄλλο θέμα, σχέσιν ἔχον μὲ τὸ Κυπριακόν. Ἔχει διακηρυχθῆ κατὰ τρόπον πανηγυρικόν, ὅτι θὰ ἀρχίσῃ μία παγκόσμιος διαφώτισις, διὰ νὰ ἐπιστρατευθῇ ἡ κοινὴ γνώμη ὅλων τῶν χωρῶν τοῦ κόσμου, ὑπὲρ τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν γνωρίζω ποῖον εἶναι τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾶ τὴν παγκόσμιον διαφώτισιν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ τίποτε τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἀπόψεως διαφωτίσεως εἶναι σήμερον δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἤδη ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀναμφίβολον, ὅτι ἂν πρόκειται νὰ γίνῃ κάτι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γίνῃ θὰ ἀποδεικνύῃ πάντοτε ὅτι αὐτὸ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ καὶ ἐνωρίτερον καὶ παρελείφθη. Καὶ εἰς τοῦτο διαβλέπω βαρεῖαν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ὁ Μακάριος ἔχει ἀπομακρυνθῆ ἀπὸ τὴν νῆσον καὶ αἱ ἐκτελέσεις ἐγένοντο. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν παγκόσμιον διαφώτισιν, ὁ τρόπος, ὁ κάπως διστακτικός, μὲ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις διαχειρίζεται τὸ Κυπριακόν, μὲ κάμνει νὰ ἀμφιβάλω ἐὰν πρόκειται πράγματι νὰ συλλάβῃ τὸ πρόβλημα τῆς διαφωτίσεως εἰς ὁλόκληρον τὴν ἔκτασιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται νὰ συλληφθῇ διὰ νὰ καταστῇ τελεσφόρος ἡ ἐνέργεια. Ἀντιλαμβάνομαι, κύριοι, τὴν παγκόσμιον διαφώτισιν ὡς ἐπιστράτευσιν ὅλων τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, ἐπιστράτευσιν, ἡ ὁποία θὰ κινήσῃ ὅλους ἐκείνους τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐπηρεάσουν τὴν κοινὴν γνώμην καὶ κατὰ τρόπον ὥστε πράγματι νὰ ἐπέλθῃ ἡ παγκόσμιος διαφώτισις. Δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἀρκέσῃ οὔτε ἡ ἔκδοσις μιᾶς βίβλου, οὔτε ἡ ἔκδοσις διαφωτιστικοῦ βιβλίου, οὔτε ἡ ἔκδοσις βιβλίου ἐπὶ τῶν συμβάτων τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οὔτε κἂν ἡ ἔκδοσις ἐφημερίδος, ἡ ὁποία θὰ εἶναι Ἀγγλικὴ καὶ θὰ διαφωτίζῃ συνεχῶς ἐπὶ τῶν ἐν Κύπρῳ συμβαινόντων τὴν ἀγγλόφωνον κοινὴν γνώμην. Νομίζω, ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἐπιστρατεύσωμεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συγκινήσουν τὰς αἰσθανομένας διεθνῆ ἀλληλεγγύην τάξεις, τοὺς καθηγητὰς τῶν Πανεπιστημίων, τοὺς δικηγόρους, τοὺς ἰατρούς, τοὺς μηχανικούς, ὅλας τὰς τάξεις, αἱ ὁποῖαι μετὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον ἔχουν διεθνῶς ὀργανωθῆ. Τοῦτο, κατὰ τρόπον, ὥστε εἰς πᾶσαν ἐλευθέραν χώραν τοῦ κόσμου, νὰ ὑπάρχουν Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ διακηρύσσουν τί πράγματι συμβαίνει ἐν Κύπρῳ. Πρὸ παντὸς νὰ ἐπιστρατευθοῦν οἱ παλαιοὶ πολεμισταὶ καὶ οἱ ἐργάται. Ἡ διεθνὴς, ἡ παγκόσμιος ἀλληλεγγύη τῶν παλαιῶν πολεμιστῶν καὶ τῶν ἐργατικῶν τάξεων, εἶναι ἕνα μέγα ὅπλον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ μεταχειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν παγκόσμιον διαφώτισιν. Ἴσως, ἀντιταχθῇ ὅτι μία προσπάθεια διαφωτίσεως τοιαύτης ἐκτάσεως θὰ προσκρούσῃ εἰς δυσχερείας φύσεως οἰκονομικῆς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι θὰ προβληθῇ τοιοῦτον ἐπιχείρημα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Προλαμβάνω ἁπλῶς τὸ ἐνδεχόμενον καὶ λέγω ὅτι ἐὰν κληθοῦν ὅλοι οἱ ἐργαζόμενοι Ἕλληνες νὰ προσφέρουν κατ’ ἑβδομάδα μίαν ἢ δύο ὥρες ὑπερωριακῆς ἐργασίας ἀμειβομένας χωρὶς νὰ εἰσπράττουν τὴν ἀμοιβὴν τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία θὰ κατατίθεται ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος τῆς Κύπρου, δὲν θὰ ὑπάρξῃ οὐδεὶς ἐργαζόμενος Ἕλλην, ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῇ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν μικρὰν αὐτὴν θυσίαν χάριν τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Γ. Πλατῆς). Τοῦτο θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συγκέντρωσιν τεραστίων κεφαλαίων διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἀγῶνος τῆς διαφωτίσεως. Ἰδού, κύριοι, διὰ ποίους λόγους δὲν μοῦ ἐμπνέει τὴν πεποίθησιν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅτι εἶναι ἱκανὴ νὰ διαχειρισθῇ κατὰ τὸν πλέον ὠφέλιμον τρόπον τὸ Κυπριακόν. Κύριοι βουλευταί, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν καὶ μὲ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν ἐν Ἀθήναις τὴν παραμονὴν τῆς ἐκτελέσεως τῶν Κυπρίων ἡρώων. Ἐν πρώτοις, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι προσωπικῶς διαφωνῶ πρὸς τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν μέθοδον τῆς ἀναζητήσεως τῶν εὐθυνῶν εἰς τὰ ὄργανα τῆς τάξεως. (Χειροκροτήματα). Τὰ ὄργανα τῆς τάξεως ἐκτελοῦν διαταγὰς καὶ ὀφείλομεν ὅλοι νὰ ἀντιληφθῶμεν τὴν μεγίστην ψυχικὴν δυσχέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν περιέρχονται τὰ ὄργανα τῆς τάξεως, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ εἶναι Ἕλληνες καὶ πάλλονται ἀπὸ τὰ ἴδια αἰσθήματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα πάλλεται ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἡ εὐθύνη δι’ ὅσα συνέβησαν, δὲν εἶναι εὐθύνη τῶν ὀργάνων, εἶναι εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι εὐθύνη πολιτική. Καὶ τὰ ὅσα συνέβησαν εἶναι σοβαρώτατα, κύριοι συνάδελφοι. Πρῶτον, ἂς μᾶς ἀπασχολήσῃ ἡ ἐπιλογὴ τοῦ χώρου. Ἡ ἐπιλογὴ τοῦ χώρου τῆς συγκεντρώσεως, ὤφειλε νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ἀνησυχίας, ὅτι δύνανται νὰ συμβοῦν γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν πιστεύω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποδοθοῦν εἰς ταραξίας, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἀποδοθοῦν εἰς τὴν δικαίαν ἀγανάκτησιν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουν προκαλέσει μόνον ὅσα λέγονται καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ συμπολιτευομένου τύπου. Διὰ τοῦτο κάμνω τὴν ἑξῆς σκέψιν. Ἡ Κυβέρνησις κατείχετο ἀπὸ ὑπερβολικὴν ἀνησυχίαν ὅτε ἠρνήθη νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν τῆς συγκεντρώσεως, κατὰ μῆνα Μάρτιον. Ποίους ὅμως λόγους εἶχε νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἐπικειμένης τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύο Κυπρίων, ὤφειλε νὰ εἶναι ὀλιγώτερον ἀνήσυχος; Δὲν νομίζω ὅτι κανεὶς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θέλει, πράγματι, μὲ εἰλικρίνειαν, μὲ ἀντικειμενικότητα νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ἐρώτημα, θὰ ἀπαντήσῃ ὅτι εἶχε λόγους ἡ Κυβέρνησις νὰ πιστεύῃ ὅτι ὑπῆρχον ὀλιγώτεροι λόγοι ἀνησυχίας, τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἐπέκειτο ἡ ἐκτέλεσις τῶν δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν, παρὰ τοῦ Μαρτίου. Τούτου δοθέντος, ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ἀνάλογα πρὸς τὸ μέγεθος τῆς Κυβερνητικῆς ἀνησυχίας, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ εἶχε λάβει διὰ νὰ προλάβῃ τὰ γεγονότα. Κύριοι βουλευταί, ὄχι μόνον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐπιλογὴν τοῦ χώρου, δὲν ἐμφανίζεται ἡ Κυβέρνησις συνάγουσα συμπεράσματα, ἐκ τῆς ἰδίας ἀνησυχίας, ἀλλὰ οὔτε εἰς τὸν τρόπον καθ’ ὅν εἶχεν ὀργανωθῆ ἡ ἀντιμετώπισις. Διότι εὑρέθησαν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πλησίον τῆς συγκεντρώσεως ὁμάδες, ἀστυνομικαί, ὁπλοφοροῦσαι. Κύριοι βουλευταί, ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ὁσάκις φρονεῖ ὅτι ὑπάρχει τὸ ἐνδεχόμενον τῆς διαταράξεως τῆς τάξεως, νὰ ἔχῃ ἀντιμετωπίσει καὶ αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς διαταράξεως τῆς τάξεως νὰ ἔχῃ ἀντιμετωπίσει καὶ αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὅπλων. Ἀλλὰ αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενον, ἡ χρησιμοποίησις τοῦ ὅπλου, εἶναι τὸ ἔσχατον μέσον, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε θὰ χρησιμοποιηθῇ ἀπὸ τὰ πρῶτα φράγματα τῶν ὀργάνων τῆς τάξεως πλησίον τοῦ τόπου τῆς γενικῆς συγκεντρώσεως. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ εὐθύνη εἰς τὰ ὄργανα τῆς τάξεως, εἰς τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐπιτραπῆ νὰ ὁπλοφοροῦν καὶ τὰ ὁποῖα ἐποιήσαντο χρῆσιν τῶν ὅπλων, ὅταν ἐπίστευσαν ἐν τῷ μέσῳ τῆς γενικῆς ταραχῆς, ὅτι εἴτε ἡ τάξις, εἴτε αὐτὰ προσωπικῶς, διατρέχουν κίνδυνον. Δι’ αὐτό, λέγω, ὅτι ἡ εὐθύνη δὲν εἶναι εὐθύνη τῶν ὀργάνων, ἀλλὰ εἶναι ἀκεραίως εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, εὐθύνη πολιτική. Θέλω ἐπίσης νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου καὶ νὰ συναγάγω πολιτικὰ συμπεράσματα, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ Κυβέρνησις προέβη, ἀμέσως μετὰ τὰ γεγονότα, εἰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι τὴν ἐμφανίζουν ἀμφισβητοῦσαν, ἐάν, πρῶτον, μετεχειρίσθη ἡ Ἀστυνομία, πυροβόλα ὅπλα, δεύτερον, ἐὰν τὰ μετεχειρίσθη πρώτη. Νομίζω, ὅτι πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑποπέσει εἰς τὴν ἀντίληψιν δεκάδων χιλιάδων προσώπων, εἶναι χρήσιμον διὰ τὸ κῦρος τῆς οἱασδήποτε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ἀμφισβητῶνται. Καὶ λυποῦμαι διότι ὑπῆρξαν τοιαῦται δηλώσεις. Ἀλλά, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐμπνέει γενικωτέρας ἀνησυχίας, εἶναι ἡ χρησιμοποίησις ἑνὸς ἄλλου ἐπιχειρήματος, τοῦ ἐπιχειρήματος ὅτι προεκάλεσαν τὰ γεγονότα ταραξίαι καὶ δὴ κομμουνισταί. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, ὅτι ὁσάκις ὑπάρχουν ὁμαδικαὶ ἐκδηλώσεις, ζωηρότεραι, εἴτε χάριν κοινωνικῶν αἰτημάτων, εἴτε χάριν ἐθνικῶν ζητημάτων, πάντοτε ὑποκινηταὶ τῶν ἐκδηλώσεων εἶναι οἱ κομμουνισταί, εἶναι χρήσιμον νὰ τελειώσῃ. Αἷμα εἰς τὰς φλέβας δὲν ρέει μόνον τῶν κομμουνιστῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ ὅλοι, ἔρχονται στιγμαί, ποὺ ὀργίζονται καὶ εἶναι δικαίωμά των— καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω καὶ καθῆκόν των— κάποτε νὰ ὀργίζωνται. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν ἀντιλαμβάνομαι, διατὶ κατελήφθη ἀπὸ αὐτὴν τὴν μανίαν ἡ Κυβέρνησις, νὰ χαρίζῃ εἰς τὸν κομμουνισμὸν κάθε ἐκδήλωσιν, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἐπικροτοῦν. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποτελῇ ἀπαράδεκτον σφάλμα ἡ ἀπόδοσις εἰς τὸν κομμουνισμὸν ὅλων τῶν ζωηροτέρων ἐκδηλώσεων εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, προκειμένου εἰδικῶς περὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐγγίζει τὸ σφάλμα τοῦτο τὰ ὅρια τοῦ ἐγκλήματος—καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω μίαν λέξιν βαρεῖαν—τῆς προδοσίας. Καὶ λέγω, κύριοι συνάδελφοι, τῆς προδοσίας, διότι ἐμφανίζεται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις λέγουσα καὶ βεβαιοῦσα, ὅτι τὴν μάχην ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὸ βάθος, ὑποκινοῦν, ἐκμεταλλεύονται, ἐπιδιώκουν, ἐπικροτοῦν οἱ κομμουνισταί. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζονται ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, ἐναντίον ὅλων τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν, οἱ ἀντίπαλοί μας. Εἶναι ἀπαράδεκτον, κ. βουλευταί, νὰ χρησιμοποιοῦμεν ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα, πρῶτον δὲν εἶναι ἀληθῆ, ἀλλά, τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἦσαν, θὰ ἦτο χρήσιμον νὰ μὴ ὑπογραμμίζωνται. Μόνον οἱ ἀντίπαλοι τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος δικαιοῦνται νὰ λέγουν τὰ ὅσα λέγουσιν ἐξ ὀνόματος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν προέλευσιν τῶν γεγονότων τῆς 9ης Μαΐου. (Χειροκροτήματα).

§69Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχανίας). Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§70Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Μάλιστα.

§71Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ἐρωτῶ ἐὰν οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ αἰσθάνωνται τὴν ἀνικανότητα νὰ ἀπαντήσουν.

§72Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχανίας). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ διακοπὴ τοῦ κ. συναδέλφου, δὲν εἶναι καθόλου κοινοβουλευτική.

§73Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κοινοβουλευτικωτάτη.

§74Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε. Νομίζω, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀθηνῶν, ὅτι πλανᾶσθε. Ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, διὰ στόματος τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς, εἶπεν ὅτι: Συνεκεντρώθησαν δεκάδες χιλιάδες νομιμοφρόνων πολιτῶν, διὰ νὰ προβοῦν εἰς μίαν πατριωτικὴν ἐκδήλωσιν, ἀλλ’ ὅτι τὴν πατριωτικὴν αὐτὴν παλλαϊκὴν συγκέντρωσιν, μία μικρὰ μειοψηφία—καὶ προσδιώρισε μάλιστα διὰ τῶν πρώτων δηλώσεών του, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ποσοστὸν τῆς μειοψηφίας αὐτῆς ὡς ἐλάχιστον— ἐξεμεταλλεύθη τὴν κατάστασιν καὶ ἐδημιούργησε τὰ γεγονότα. Καὶ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν προσφέρομεν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον, ὑπηρεσίαν, γενικώτερον, εἰς τὴν ὑπόθεσιν τὴν Κυπριακήν, μὲ τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν ποτέ, οἱαδήποτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ μάλιστα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι συγκινοῦνται διὰ τὸ Κυπριακὸν μόνον οἱ κομμουνισταί.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς τὸ λέγετε.

§76Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχανίας). Κύριοι συνάδελφοι, παραπέμπω εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας τὴν ἑσπέραν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπεν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο ἀκριβῶς, ὅτι συνεκεντρώθησαν δεκάδες χιλιάδες—καὶ ἐτόνισε νομιμοφρόνων πολιτῶν, διὰ νὰ ἐκδηλώσουν τὰ αἰσθήματα τῆς πατριωτικῆς συγκινήσεως, ἡ ὁποία τοὺς κατεῖχε καὶ τῆς ἀγανακτήσεως, ἡ ὁποία τοὺς κατεῖχε. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐλάχιστοι καὶ ὠργανωμένοι ἐξεμεταλλεύθησαν τὴν συγκέντρωσιν. (Θόρυβος).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἷς ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διακόπτῃ. Τοῦ ἔδωκε τὴν ἄδειαν ὁ ρήτωρ......

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Σεῖς τοῦ ἐδώσατε τὴν ἄδειαν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπουργοὶ εἶναι, δικαιοῦνται νὰ διακόπτουν, ὅπως οἱ ὑφυπουργοὶ καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Μὴ κάμετε παρατηρήσεις εἰς τὸ σημεῖον αὐτό.

§80Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχανίας). Μὲ συγχωρῆτε. Εἰσάγει καινὰ δαιμόνια εἰς τὸν Κανονισμὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἐγὼ ἠρώτησα μὲ πᾶσαν εὐπρέπειαν, τὸν κ. συνάδελφον, τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ μοῦ ἐπέτρεψε τὴν διακοπήν. Κατόπιν αὐτοῦ καὶ μὲ τὴν συγκατάθεσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὁμιλῶ. Εὑρίσκομαι ἀπολύτως ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι εἶναι ἀνακριβές, ὅτι ἰσχυρίσθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὅλον τὸ συλλαλητήριον ἀπετελεῖτο ἀπὸ κομμουνιστάς. Εἶπεν, ἀντιθέτως, ἡ Κυβέρνησις, σαφῶς, σαφέστατα, ὅτι συνέβη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συχνότατα συμβαίνει εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Καὶ δὲν εἶναι πρωτοφανές, εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν ὅλων τῶν λαῶν, νὰ παρεισφρύσουν μέσα εἰς ἓν Ἐθνικὸν συλλαλητήριον ὀλίγα ἀναρχικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ προσπαθήσουν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὴν κατάστασιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως).

§81Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀντιλαμβάνομαι ἀπὸ τὴν διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας καὶ οὐχὶ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός, τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσα.

§82Ν. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ψεῦδος. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§83Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀφοῦ ἀπετολμήσατε νὰ ἀναφέρετε τὴν λέξιν, «ψεῦδος», θὰ δώσετε ἐξηγήσεις. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι). Ὁ κ. συνάδελφος πρέπει νὰ μάθῃ τρόπους, διότι δὲν τοὺς γνωρίζει. Θὰ δώσετε ἐξηγήσεις. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ λέξις «ψεῦδος», κύριε Παπαδημητρίου, δὲν εἶναι λέξις μὲ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκφράζεσθε.... Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν ἄλλοτε.

§85Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Ἐὰν ἡ λέξις αὕτη, κύριε Πρόεδρε, ἐλέγετο ἀπὸ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἀνεκαλεῖτο αὕτη εἰς τὴν τάξιν καὶ θὰ ἐπεβάλλοντο καὶ κυρώσεις. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἶσθε ἐπιεικὴς πρὸς τοὺς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ τοῦτο ἀπὸ καμμίαν παράταξιν.

§87Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ὅτι ὀφείλομεν ὅλοι νὰ ἀντιληφθῶμεν καὶ πρὸ παντὸς ἡ πλειοψηφία ὅτι ἡ μέθοδος αὕτη, τοῦ νὰ ἀποδίδεται εἰς τὸν κομμουνισμὸν πᾶσα ἐκδήλωσις —ἡ ἐκδήλωσις τῆς Ἀνθουπόλεως, τῆς Σούδας ἢ δὲν γνωρίζω αὔριον ποία ἄλλη ἐκδήλωσις εἰς ἄλλο μέρος— εἶναι μέθοδος ἀπαράδεκτος. Δὲν παρεισέφρησαν ἀναρχικὰ στοιχεῖα, οὔτε ὑπάρχει καμμία ἀπόδειξις, ὅτι παρεισέφρησαν ἀναρχικὰ στοιχεῖα. Θὰ ἐπεθύμουν, προτοῦ λεχθῇ ἡ λέξις «ψεῦδος», τὴν ὁποίαν θὰ ἐπαναλάβω καὶ θὰ ἀποδώσω, νὰ ἐρωτήσω, ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος τὴν μετεχειρίσθη, γνωρίζει ἕν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποδεικνύῃ, ὅτι εἶχον πράγματι παρεισφρήσει ἀναρχικὰ στοιχεῖα. Ἐὰν δὲν γνωρίζῃ, θὰ τοῦ ἀποδώσω ὁλόκληρον τὴν λέξιν «ψεῦδος». (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§88Ν. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§89Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς: Ὅτι χάριν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ ἐὰν ἀκόμη ἦτο ἀληθές, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ λέγηται, ὅτι οἱ κομμουνισταί πρωτοστατοῦν εἰς τὰς ἐκδηλώσεις διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ εἶπον ἐν συνεχείᾳ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόδειξις ἀναμίξεως κομμουνιστῶν. Συνεπῶς, σεῖς ὀφείλετε νὰ ἔχετε ἀποδείξεις. Δι’ αὐτὸ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἐπαναλάβω καὶ πάλιν, ὅτι μετεχειρίσθητε, σεῖς ψευδὲς ἐπιχείρημα. Κύριοι συνάδελφοι, εἰσέρχομαι εἰς τὸ τρίτον μέρος ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ πρότασις μομφῆς ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ τῆς εὐνοίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπιδείξει ἡ Κυβέρνησις, τῆς οἰκονομικῆς, πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα. Θέλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο, θὰ τὸ ἐκθέσω μὲ θάρρος ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἔχω οὐδεμίαν προσωπικὴν ἐχθρότητα πρὸς τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ. Ὡς εἶναι γνωστόν, πρό τινων ἑβδομάδων, κατὰ τὴν γενομένην γενικὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἐξελέγη μέλος τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ὁ κ. Λαδᾶς, ὁ ὁποῖος συμπίπτει νὰ εἶναι παράνυμφος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ ἀπεκλείετο, καθ’ ἡμᾶς, διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι ἡ ἐπιχείρησις τοῦ κ. Λαδᾶ εἶχε περιέλθει εἰς δυσχερεστάτην οἰκονομικὴν θέσιν καὶ εὑρίσκετο εἰς ἀγωνιώδεις σχέσεις πρὸς τὰ διάφορα πιστωτικὰ ἱδρύματα καὶ διότι ἀπὸ μακροῦ χρόνου εἶχε σοβαρὰς καθυστερήσεις εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἔναντι Τραπεζῶν ὑποχρεώσεων. Δεύτερον, διότι ὁ κ. Λαδᾶς εἶχε προεξοφλήσει εἰς μίαν Τράπεζαν συναλλαγματικάς, τῶν ὁποίων ὁ ἀποδέκτης ἦτο ἀνύπαρκτον πρόσωπον, ἡ δὲ ὑπογραφή, ἡ ὁποία ἐφέρετο, ὡς ὑπογραφὴ τοῦ ἀποδέκτου, εἶχε τεθῆ ἀπὸ ὑπάλληλον τῆς ἐπιχειρήσεώς του.

§90ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Αἶσχος, αἶσχος. Πόσα γραμμάτια εἶναι;

§91Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐννεακόσια ἐνενήκοντα, ἐὰν δὲν κάμνω λάθος.

§92Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ εἶναι βιομηχανία πλαστογραφήσεως.

§93Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐγνώριζεν ὅσα ἐκθέτω, δὲν θὰ ἤμην ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διὰ τὸ ἀτύχημα αὐτὸ θὰ ἠδυνάμην νὰ τὴν κατηγορήσω. Ἀλλά, κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζε τὰ πράγματα. Καὶ ὀφείλω νὰ ἐμφανίσω τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω τὰς ἀπόψεις μου ταύτας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐν πρώτοις, ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, συμπίπτει νὰ εἶναι ὁ δικηγόρος ὁ ὁποῖος ἔχει συμπαραστῆ μετὰ τοῦ κατηγορουμένου διὰ τὴν πλαστογραφίαν τοῦ κ. Λαδᾶ, ὁ ὁποῖος κ. Λαδᾶς παραδέχεται τὴν ἀνυπαρξίαν τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον φέρεται, ὅτι ἔχει ὑπογράψει τὰς συναλλαγματικὰς καὶ ἐπικαλεῖται τὸ γεγονὸς τῆς γνώσεως τῆς Τραπέζης. Ἐπίσης παραδέχεται τὴν πλαστότητα τῶν τιμολογίων, τὰ ὁποῖα εἶχον προσαχθῆ. Ὑπάρχει ἐπίσης τὸ ἑξῆς στοιχεῖον Ἔγγραφον τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον διατάσσει τὸ κλείσιμον τῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία ἐνήργησε τὴν προεξόφλησιν τῶν πλαστῶν συναλλαγματικῶν διὰ διαφόρους λόγους, μὴ ἀναγομένους μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§94ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοκογλυφία.

§95Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τοκογλυφία, ἀκριβῶς. Καὶ μεταξὺ τῶν αἰτίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρεῖ ὅτι δέον νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ ἄδεια λειτουργίας ἀπὸ τὴν Τράπεζαν εἶναι ὅτι ἔδωσε χρήματα εἰς ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία ἐτέλει ἐν οὐσιώδη καθυστερήσει διὰ σημαντικὰ ποσὰ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἔναντι Τραπεζῶν. Ἡ δὲ ἀπόφασις αὕτη τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐλήφθη καὶ δὲν ἔχει ἤδη τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ, ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι, ἐπειδὴ κατὰ νόμον εἶναι Πρόεδρος τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, εἶχε γνῶσιν τοῦ γεγονότος τούτου.

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖον εἶχε δικηγόρον ὁ κ. Λαδᾶς;

§97Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὸ εἶπον.

§98Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ πάρετε τὴν ἀπάντησιν.

§99Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ τὴν ἀναμείνω. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἄλλον στοιχεῖον. Ἡ ἄποψις, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Λαδᾶς καὶ ἔναντι τῆς ὁποίας, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λάβω θέσιν διότι δὲν ἀφορᾷ τὸ θέμα, εἶναι ὅτι προέβη εἰς τὴν τοιαύτην προεξόφλησιν διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν περιπέτειαν, τῆς ὁποίας ἡ ἀρχὴ ἔγκειται εἰς τὸν τοκογλυφικὸν δανεισμόν τῆς Τραπέζης, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, τῆς Τραπέζης «Ἕνωσις», πρὸς αὐτόν. Πράγματι, νομίζω, ὅτι συμπλέκεται ἡ ὑπόθεσις τῆς τοκογλυφίας, πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς πλαστότητος καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ διαπιστώσω εἶναι ὅτι, ὅτε μετέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, κατὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, προέβη εἰς δηλώσεις περὶ τῆς τοκογλυφίας, ἡ ὁποία ἔχει ἐπεκταθῆ καὶ εἰς τὰς Τραπέζας, καὶ λυμαίνεται ὁλόκληρον τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας, ἰδίως τὴν Βόρειον Ἑλλάδα. Ἐπειδὴ δὲν ἤκουσα νὰ γίνεται περὶ ἑτέρας Τραπέζης λόγος, ἐν συσχετίσει πρὸς ὑπόθεσιν τοκογλυφίας, καὶ ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω μηδὲ πρὸς στιγμήν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησε περὶ τοκογλυφίας Τραπεζῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ κάτι τὸ συγκεκριμένον ὑπ’ ὄψει του, ὀφείλω νὰ συναγάγω ὅτι ἡ μόνη ὑπόθεσις τὴν ὁποίαν εἶχε πράγματι ὑπ’ ὄψει του, εἶναι ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Ἄρα, ἐγνώριζεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις τοῦ κ. Λαδᾶ, εἶχε περιέλθει εἰς τὴν ἐσχάτην δυσχέρειαν, διότι ἐπιχείρησις, ἡ ὁποία δέχεται νὰ δανεισθῇ μὲ 40% ἢ 50%, ὅπως ἔλεγεν ὁ κ. Λαδᾶς, εἶναι ἐπιχείρησις, ἡ ὁποία καὶ εὑρίσκεται εἰς ἐπισφαλῆ θέσιν, ἀλλὰ καὶ παντὸς λόγου τοῦ τοιούτου δανεισμοῦ, θὰ εὑρεθῇ ταχέως εἰς ἐπισφαλῆ θέσιν. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ πλέον, πρὸς τὴν Νομισματικὴν Ἐπιτροπήν, ὑπεβλήθησαν ὑπομνήματα ἀπὸ μέρους τῆς Τραπέζης «Ἕνωσις», εἰς τὰ ὁποῖα ἐκτίθενται λεπτομερῶς τὰ περὶ πλαστογραφίας ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Λαδᾶ. Συνεπῶς, οἱ παρόντες ἐν τῇ Νομισματικῇ Ἐπιτροπῇ ὑποτίθεται ὅτι εἶχον γνῶσιν ἐκείνων τῶν πραγμάτων τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται εἰς τὰ ὑπομνήματα. Ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅ,τι δήποτε τῶν ὅσων λέγω, οἱοσδήποτε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ἕτοιμος νὰ παράσχω πλήρη, βάσει ἐγγράφων καὶ ἀριθμῶν πρωτοκόλλου, ἀπάντησιν.

§100Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριε Τσάτσο, ἐγὼ πρόκειται νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ὅλην τοποθέτησιν τοῦ θέματος ἀπὸ μέρους σας, διότι ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τῆς Ἑταιρείας μὲ τὴν Τράπεζαν «Ἕνωσις». Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ ἀπαντήσω ἀναλυτικὰ καὶ ὄχι κατὰ διακοπὰς ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς.

§101Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, μάλιστα διὰ τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς ἀντικρούσεως. Σᾶς ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ὅτι δὲν ἠθέλησα καὶ δὲν θέλω καὶ μόνον ἐὰν μὲ ἀναγκάσετε θὰ τὸ κάμω, νὰ λάβω ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θέσιν εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τοῦ κ. Λαδᾶ πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει, εἶναι ἡ συνδρομὴ γεγονότων, ἡ ὁποία ἀπέκλειε διὰ λόγους ἠθικῆς τάξεως, τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Λαδᾶ, ὡς μέλους τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§102Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριε Τσᾶτσο, ἐγὼ προσωπικῶς, σᾶς παρακαλῶ, νὰ λάβετε οἱανδήποτε θέσιν θέλετε, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως καὶ νὰ θίξετε οἱονδήποτε στοιχεῖον.

§103Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀποφανθῇ ἡ Δικαιοσύνη.

§104Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ὁ κ. Τσᾶτσος ἀπὸ εἰδικοὺς λόγους δὲν θέλει νὰ κάμῃ χρῆσιν καὶ οὐχὶ διὰ νὰ κάμῃ παραχώρησιν. (Χειροκροτήματα).

§105Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σεῖς ὁ ὁποῖος ἐσπεύσατε νὰ χειροκροτήσετε σᾶς δηλῶ ὅτι δὲν λαμβάνω ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θέσιν ἔναντι τοῦ ζητήματος τούτου, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἀσκεῖ ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἔχει ἐδῶ ἐνδιαφέρον. Μοῦ εἶναι τελείως ἀδιάφορον, ἐὰν συνιστᾷ ἢ δὲν συνιστᾷ ποινικὸν ἀδίκημα ἡ πλαστογραφία, οὔτε θέλω νὰ λάβω θέσιν ἐπὶ τοῦ ἐὰν ἐγνώριζεν ἢ δὲν ἐγνώριζεν ἡ Τράπεζα τὴν ἀνυπαρξίαν τῶν προσώπων, κατ’ ἀκολουθίαν τὴν πλαστότητα τῶν συναλλαγματικῶν. Ἐπαναλαμβάνω, ἐπικαλοῦμαι μόνον ἐκεῖνα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔχει συνομολογήσει εἰς τὴν ἀπολογίαν του ὁ κ. Λαδᾶς, ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον καὶ δὲν θέλω νὰ λάβω θέσιν ἐπὶ τῆς διενέξεώς του μὲ τὴν Τράπεζαν, διότι ἡ ὑπόθεσις ἐκκρεμεῖ ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς παρὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἐπιθυμῇ νὰ λάβῃ θέσιν καὶ θέλει νὰ εἶναι ὑπουργός, ὁ πρώην δικηγόρος τοῦ κ. Λαδᾶ ἂς τὸ κάμῃ. Δὲν τὸν συμβουλεύω νὰ τὸ πράξῃ.

§106Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀθηνῶν, τὸ νὰ εἶμαι δικηγόρος τοῦ Λαδᾶ ἢ καὶ ὑμῶν ἀκόμη, ἐὰν εἴχατε μίαν δοσοληψίαν μὲ τὴν Δικαιοσύνην, δὲν εἶναι τι τὸ ὁποῖον νὰ μὲ ἐμποδίζῃ νὰ εἶμαι ὑπουργός. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα θὰ θίξω, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδείξω, ὅτι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐτοποθετήσατε τὴν πλαστότητα καταλήγει νὰ εἶναι συκοφαντικός, διότι τὰ στοιχεῖα τὰ ἔχετε ἀρυσθῆ μόνον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν. Ἐφ’ ὅσον τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς, εἶναι εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Εἰσαγγελέως, ὡς ἐπληροφορήθην χθές, διότι ἀπὸ τετραμήνου παραιτηθεὶς μετὰ τὴν ἐκλογήν μου, οὐδεμίαν σχέσιν, οὔτε γνῶσιν τῆς περαιτέρω ἐξελίξεως τῆς ὑποθέσεως ἔχω, καὶ τὸν Λαδᾶν ἔπρεπε νὰ τὸν ἀκούσετε διὰ νὰ μάθετε περὶ τίνος πρόκειται. Δὲν θὰ προχωρήσω διὰ νὰ θίξω τὰ ὅσα ἡ Δικαιοσύνη θὰ ἐξετάσῃ μεταγενεστέρως, ἡ Δικαιοσύνη, ὅμως, πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ἤδη, ἀπολογηθέντων τῶν Ἰσραηλιτῶν Διευθυντῶν τῆς Τραπέζης ἔλαβε μίαν θέσιν ἔναντι αὐτῶν καὶ ἐπροφυλάκισε τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν ἐπὶ τοκογλυφίᾳ. Ὅταν δὲ ἀπολογήθησαν οἱ δύο Διευθυνταὶ τῆς ἐπιχειρήσεως Λαδᾶ, ἐνῷ εἶχον καταγγελθῆ διὰ πρᾶξιν εἰς βαθμὸν κακουργήματος, διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ προφυλάκισις, ἐκρίθησαν ἀμφότεροι ἀπολυτέοι, διότι ἀπεδείχθη ὅτι τὰ γραμμάτια ἦσαν ἔργον τῆς τοκογλύφου Τραπέζης.

§107Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι ἀπὸ αἴσθημα φιλίας καὶ ἀπὸ αἴσθημα προσωπικῆς ἐκτιμήσεως πρὸς σᾶς, μετεχειρίσθην τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθην καὶ ἠθέλησα νὰ σᾶς προλάβω. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς, διὰ τὰ ὅσα θὰ εἴπω, θὰ εἶσθε σεῖς πλέον ὑπεύθυνος, Καί, πρῶτον, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐκάματε χρῆσιν μιᾶς ἀποφάσεως περὶ προφυλακίσεως. Ἔχετε ἢ δὲν ἔχετε γνῶσιν, ὅτι ἔχει ἀκυρωθῆ ἡ περὶ προφυλακίσεως ἀπόφασις, κατόπιν ὁμοφωνίας τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ ἀνακριτοῦ;

§108Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Νὰ ἀπαντήσω; Ἔχω γνῶσιν τοῦ ὅτι διὰ νὰ δικαιολογηθῇ προφυλάκισις εἰς τὴν τοκογλυφίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πλημμέλημα, ἀπαιτεῖται νὰ συντρέχῃ ἡ εἰδικὴ περίπτωσις, ὑπόπτου φυγῆς. Καὶ ἔτσι ἐπροφυλακίσθη ὁ Γεν. Διευθυντὴς τῆς στυγνοτέρας τοκογλυφίας. Ὅταν ὅμως ὁ ὀγδοηκοντούτης τοκογλύφος, ἐδικαιώνετο, ἀπὸ τὸ Συμβούλιον πλημμελειοδικῶν, ἀφηρέθη ἁπλῶς τὸ στοιχεῖον, ὅτι εἶναι ὕποπτος φυγῆς, χωρὶς νὰ ἀμφισβητηθῇ τὸ κεφάλαιον περὶ τοκογλυφίας, τὸ ὁποῖον διετηρήθη ἀκέραιον.

§109Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι μεταξὺ ἡμῶν, ὡς συμβαίνει μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων, πλειοψηφοῦν οἱ νομικοὶ καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑποθέτω, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν ἀπὸ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ θέματος αὐτοῦ, περιττεύει ἀπὸ ἐμὲ οἱαδήποτε ἀπάντησις. Ὁ ἴδιος ἀπήντησεν εἰς ἑαυτόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πολιτικῶς ἐνδιαφέρει δὲν εἶναι ἐὰν ὑπάρχῃ, ἢ δὲν ὑπάρχῃ ποινικῶς πλαστογραφία. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει εἶναι ἐὰν ὑπάρχουν γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμφισβήτησεν ὁ ἐνδιαφερόμενος, δηλαδὴ ὁ κ. Λαδᾶς, καὶ τὰ ὁποῖα γεγονότα πράγματι ἀποτελοῦν καθ’ ἡμᾶς, ἀλλὰ θέλω νὰ πιστεύω καὶ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἠθικὸν ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Λαδᾶ ὡς μέλους τῆς διοικήσεως τοῦ ἀνωτάτου πιστωτικοῦ Ἱδρύματος τῆς χώρας, Καὶ εἶπον ὅτι, οἱ λόγοι αὐτοὶ ἦσαν, πρῶτον τὸ γεγονὸς ὅτι ἐξέδωκε συναλλαγματικὰς καὶ ἐνεφάνισε συναλλαγματικὰς εἰς Τράπεζαν, ἢ συνήργησεν εἰς τὴν τοιαύτην ἐμφάνισιν, εἰς τὰς ὁποίας ἡ ὑπογραφὴ τοῦ ἀποδέκτου δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς πραγματικὸν πρόσωπον. Δεύτερον, ἐνεφάνισε τιμολόγιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνταπεκρίνετο πρὸς πραγματικὰς οἰκονομικὰς συναλλαγάς.

§110Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορ.) Ἔχετε ἀντίρρησιν νὰ σᾶς διακόψω;

§111Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Μέχρι τοῦδε ἀπέκτησα τὴν πεῖραν ὅτι αἱ διακοπαὶ μὲ ὠφελοῦν, δι’ αὐτὸ ἀποδέχομαι τὴν διακοπήν.

§112Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορ.). Νομίζω, κ. συνάδελφε, ὅτι ἡ τοποθέτησις τοῦ θέματος εἶναι πράγματι ἡ ἑξῆς καὶ μόνον αὐτή. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ, ὅτι γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἐξέδωκεν, ἢ δὲν ἐξέδωκεν, ἐκεῖνα τὰ πλαστά, ἢ μὴ πλαστὰ τιμολόγια; Εἶναι ποτὲ δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ ὑποθέσετε, ὅτι ἐγνώριζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως αὐτὴν τὴν περιπέτειαν, τὴν ὁποίαν πράγματι, ἐφ’ ὅσον ἐκκρεμεῖ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, δὲν θέλομεν νὰ τὴν χαρακτηρίσωμεν. Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε, ὅτι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος τέλος πάντων δὲν πολιτεύεται διὰ πρώτην φοράν, ὅπως ὁ κ. Καραμανλῆς πολιτεύεται ἐπὶ 20 χρόνια καὶ ὁ καθ’ ἕνας ἔχει μίαν ἱστορίαν καὶ μίαν ἀτμόσφαιραν ἔχει δημιουργήσει γύρω του, ἠμπορεῖ ὁ καθ’ ἕνας νὰ ὑποθέσῃ ὅ,τι δήποτε, ἀλλὰ ἀπὸ ποῦ τὸ συνάγετε ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤξευρεν ὅλας αὐτὰς τὰς λεπτομερείας; Ὅταν θὰ γίνῃ συζήτησις, θὰ σᾶς ἐξηγήσω πῶς ἐτέθη τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἰδῆτε τί ἐγνώριζε καὶ τί δὲν ἐγνώριζεν ἡ Νομισματικὴ Ἐπιτροπή. Νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἀναφέρετε ἔγγραφα δημιουργῆτε, χωρὶς νὰ τὸ θέλετε, ὡρισμένας ἐντυπώσεις, αἱ ὁποῖαι σᾶς βεβαιῶ, ὅταν θὰ ὁμιλήσῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν πρόκειται νὰ παραμείνουν.

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἄλλη μία φορὰ ἐπιβεβαιώθη ἡ διαπίστωσίς σας.

§114Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας, ἠθέλησε νὰ ὑπογραμμίσῃ ὅτι τὰ γεονότα τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθην εἶναι ἀναληθῆ, ὅτι τὰ γεγονότα ταῦτα δὲν εἶναι ἐπαρκῆ διὰ νὰ θεμελιώσουν τὴν ἄποψίν μου περὶ τοῦ ὅτι ἔδει νὰ μὴ ἐκλεγῇ μέλος τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἁπλῶς ἠθέλησε νὰ ὑπογραμμίσῃ ὅτι δὲν ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις. Ὑπῆρξα, νομίζω, ἴσως ὑπερμέτρως ἐπιφυλακτικὸς εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τῶν σημείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις. Καὶ εἶπα δι’ ἕν μὲν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐγνώριζεν ὁλόκληρον τὴν ὑπόθεσιν.

§115Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ ἤμην πρὶν ἀπὸ 4 μῆνας δικηγόρος τοῦ κ. Λαδᾶ καὶ διέκοψα προεκλογικῶς κάθε σχέσιν. Μετεῖχον τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ κρίνω ἄν ἔπρεπε νὰ ἐκλεγῇ ἤ ὄχι;

§116Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀσφαλῶς δὲν μετείχατε τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Νομισματικῆς. Ἀλλὰ μετείχατε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ εἶσθε ἀναγνώστης τῶν ἐφημερίδων, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφουν τὰ ὀνόματα τῶν ἐκλεγομένων συμβούλων τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ δὴ εἰς θέσιν λεπτήν, διότι πρόκειται πράγματι περὶ τῶν ἀνωτάτων θέσεων τῆς οἰκονομικῆς ἱεραρχίας τοῦ τόπου. Δεύτερον, εἶπα ὅτι τὴν ὕπαρξιν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν τὴν ἐπισφαλῆ οἰκονομικὴν θέσιν τῆς ἐπιχειρήσεως, ἐγνώριζεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔδωσα τὴν ἐξήγησιν ἐκ ποίας δηλώσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνήγαγον τοῦτο, χωρὶς κὰν νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ γεγονὸς τῆς ἰδιαιτέρας προσωπικῆς σχέσεως, ἡ ὁποία τὸν συνέδεε καὶ ἐπιθυμῶ ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ καὶ νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἀποτελεῖ αὐτὸ μίαν τακτικὴν, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει πόσον ἔχω τὸ συναίσθημα τῆς εὐθύνης δι’ ὅσα λέγω. Ἐπὶ πλέον εἶπον ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν μετέχει ἁπλῶς, ἀλλὰ προεδρεύει τῆς Ἐπιτροπῆς, μετέσχεν εἰς τὴν λῆψιν ἀποφάσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 22 τῆς Νομισμ)κῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν 28)3)56, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπόφασιν, ἀναφέρεται ὡς πταῖσμα τῆς Τραπέζης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν, ἐτονίσθη, ἀφηρέθη ἡ ἄδεια τῆς λειτουργίας τούτου, ὅτι ἐχορήγησεν εἰς μίαν μόνην ἑταιρίαν, ἡ ὁποία μάλιστα εἶχεν ἀπὸ μακροῦ σημαντικὰς ὀφειλὰς ἐν καθυστερήσει, δάνειον δραχ. 3.000.000.

§117Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντονισμοῦ). Τί συνάγετε ἐξ αὐτοῦ;

§118Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Συνάγω ὅτι ἐγκρίνατε τὴν ὕπαρξιν τῆς καθυστερήσεως καὶ εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι αἱ καθυστερήσεις αἱ σοβαραὶ πρὸς Τραπέζας, ἀποτελοῦσι ἀνωμαλίαν ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν καθυστέρησιν, δὲν εἶναι στοιχεῖον διὰ νὰ ἀναδειχθῇ οὗτος μέλος τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, τῆς ὁποίας οἱ ὑπάλληλοι ἐλέγχουν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν κανονισμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχει ἐκδώσει ἡ Νομισματικὴ Ἐπιτροπή, ὅσον ἀφορᾷ τὰς νομισματικὰς χρηματοδοτήσεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου). Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω ποίας ἀποφάσεις τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς ἔχει παραβιάσει ἡ Ἐπιτροπὴ Χρηματοδοτήσεως.

§119Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς δῆθεν παραβάσεις τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ ἐγὼ ἠθέλησα νὰ σᾶς διακόψω, διὰ νὰ σᾶς εἴπω· τί σχέσιν ἔχει αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι ἡ αἰτιολογία τῆς ἄρσεως τῆς ἀδείας λειτουργίας τῆς Τραπέζης, διότι αὕτη ἔδωσε κατὰ προτίμησιν ὁλόκληρον τὸ ἐνεργητικόν της εἰς ἕνα πελάτην της, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ σοβαρωτάτην παράβασιν διὰ τὴν Τράπεζαν, κατὰ τὸν νόμον περὶ προστασίας συναλλάγματος, δικαιολογοῦσαν τὴν ἄρσιν τῆς ἀδείας, τί σχέσιν, λέγω, ἔχει αὐτὸ μὲ τὴν ἐκλογήν του ὡς συμβούλου;

§120Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ἢ δὲν μὲ ἤκουσε ἢ δὲν ἠθέλησε νὰ μὲ ἀκούσῃ. Διότι ἐγὼ ὑπεγράμμισα, διὰ τοῦ τόνου τῆς φωνῆς μου, δεόντως, ὅτι δὲν ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὸ ὅτι ἐχορηγήθη τὸ ποσὸν τῶν 3.000.000 ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης αὐτῆς εἰς τὸν κ. Λαδᾶν, ἀλλὰ ὅτι ἡ ἐπιχείρησις «Μέλισσα» εἶχεν ἀπὸ μακροῦ σημαντικὰς ὀφειλὰς ἐν καθυστερήσει.

§121Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἄλλο αὐτὸ καὶ ἄλλο ἐκεῖνο.

§122Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, ἔχω ἐπαρκῆ πεῖραν τῶν συζητήσεων, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἔντιμον νὰ ἐπιφέρετε τὴν διολίσθησίν μου εἰς ἄλλο θέμα. Θὰ παραμείνω πάντοτε εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω προδιαγράψει καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὑπάρχουν Κανονισμοὶ τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, τοὺς ὁποίους οὐδεὶς κάλλιον ὑμῶν γνωρίζει καὶ τοὺς ὁποίους ἔχει παραβιάσει ἡ ἑταιρία «Μέλισσα» καὶ συνεπῶς, ὁ κ. Λαδᾶς. Τούτου δοθέντος, λέγω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ἑταιρίας, ὁ κ. Λαδᾶς, νὰ μετέχῃ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν Νομισματικήν, ἀλλὰ καὶ τῆς ὁποίας οἱ ὑπάλληλοι ἐλέγχουν τὴν ὕπαρξιν ἢ μὴ τῶν παραβάσεων, τὰς ὁποίας σεῖς ἔχετε, διὰ τῆς ὑπογραφῆς σας, συνομολογήσει.

§123Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δηλαδή, ἔβαλε τὸν λύκο, νὰ φυλάξῃ τὰ πρόβατα.

§124Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀφίνω ἐπὶ μακρὸν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ὅσα ὑπεστήριξε. Θὰ μὲ συγχωρήσῃ διότι ἴσως μετεχειρίσθην ἕν τέχνασμα κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως. Ἐφανταζόμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ κ. Λαδᾶ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἅμα ὡς ἔλαβε γνῶσιν τῶν πραγμάτων.

§125Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Ἡ ἀπάντησις, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἐξέλεξε τὸν κ. Λαδᾶν, ὅταν ὑπέδειξε μᾶλλον εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τὸν κ. Λαδᾶν...

§126ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΕΩΣ. Δὲν ἐξελέγη αὐθορμήτως.

§127Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Κύριε συνάδελφε, γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ πῶς γίνεται ἡ ἐκλογή, ἄλλως δὲν θὰ εἶχε ἔννοιαν ἡ ἐπερώτησις. Παρακαλῶ, λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας. Διότι ἄλλως θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς δώσω δικονομικὴν ἀπάντησιν καὶ νὰ καθήσω. Ἡ οὐσία τῆς ὑποθέσεως εἶναι καὶ θὰ ἀποδείξῃ ἡ Κυβέρνησις ἀγορεύουσα, ὅτι ἡ οὐσία εἶναι ἡ ἑξῆς καὶ μόνη. Ὁ κ. Λαδᾶς ὑπεδείχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς μέλος τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐπειδὴ εἶχεν ὡρισμένην ἰδιότητα. Ἦτο ἀντιπρόεδρος τοῦ Συμβουλίου τοῦ Συνδέσμου τῶν Βιομηχάνων τῆς Βορείου Ἑλλάδος.

§128Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Πότε ἐγένετο;

§129Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Ἦτο ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ ἐξελέγη εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν ὑπὸ τῶν συναδέλφων του προσφάτως. Αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ μοναδικὸν κριτήριον, τὸ ὁποῖον ἴσχυσε κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐπιλογῆς. Θὰ σᾶς ἀποδείξῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι πράγματι ἐτέλει ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῆς τῆς εἰδικῆς περιπτώσεως, ἐτέλει ἐν ἀγνοίᾳ ἐτέλει ἡ Κυβέρνησις αὐτῆς τῆς ἐμπλοκῆς, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων καὶ κατὰ συνέπειαν ἐτέλει ἐν ἀγνοίᾳ καὶ τοῦ χαρακτῆρος αὐτῆς τῆς ἐμπλοκῆς. Καὶ τέλος, ἐν ἀπολύτῳ ἀγνοίᾳ αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, σκάνδαλον λέγεται τὸ νὰ κάμῃ κανεὶς πρὸς ὡρισμένον πρόσωπον ὡρισμένην παροχήν. Εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι σκάνδαλον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ νὰ διορισθῇ κανεὶς εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος εἰς τὴν χώραν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ κλονισθοῦν τὰ πάντα ὅταν ἐρχώμεθα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπὶ τῇ βάσει τόσων ἀορίστων ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι στηρίζουν τοῦ κ. Τσάτσου τὴν ἐπιχειρηματολογίαν, καθ’ ἣν ἐγνώριζε τάχα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ ὑπουργοί, ὅτι ἐξεδίδοντο ἢ δὲν ἐξεδίδοντο αὐτὰ τὰ τιμολόγια; Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Λαδᾶς ὀρθῶς πράξας κατὰ τὸ πρῶτον Συμβούλιον τὸ συνελθὸν μετὰ τὴν ἱστορίαν αὐτήν, ὑπέβαλε μόνος τὴν παραίτησίν του. Κατόπιν αὐτοῦ δὲν εἶχε νὰ πράξῃ τίποτε ἡ Κυβέρνησις.

§130Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου καὶ τῆς Βιομηχανίας μὲ διέκοψε διὰ δευτέραν φορὰν καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπικαλεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἠνάγκασε τὸν κ. Λαδᾶν νὰ παραιτηθῇ, ἀλλ’ ὅτι παρῃτήθη μόνος του.

§131Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχαν.). Βεβαίως, διότι πράγματι παρῃτήθη μόνος του. Δὲν εἶχε λόγον νὰ τὸν ἀναγκάσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§132Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καὶ ἂν παραμερίσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου τὰ ἀπολύτως, ἐπαναλαμβάνω, συγκεκριμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα μαρτυροῦν τὴν ἔκτασιν τῆς γνώσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δύο λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἐπετρέπετο νὰ γίνῃ ὁ κ. Λαδᾶς σύμβουλος τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἄν, λέγω, παραμερίσωμεν ὅλα τὰ συγκεκριμένα αὐτὰ γεγονότα, ἀπὸ τῆς στιγμῆς, ἀφ’ ἧς ἀπεκαλύφθη τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἐγνώριζε — καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς, ἀφ’ ἧς κατετέθη ἡ ἐπερώτησις — ἔδει ἡ Κυβέρνησις, ἐπιδιώκουσα στοιχειώδη εὐθιξίαν, διότι ἐθίγετο αὐτὸς οὗτος ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προβῇ εἰς δηλώσεις καὶ νὰ εἴπῃ τουλάχιστον, ὅτι ἅμα ὡς διαπιστωθοῦν τὰ γεγονότα ταῦτα, ὁ κ. Λαδᾶς θὰ παύσῃ νὰ εἶναι μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅμως, μετὰ τὴν καταγγελίαν, τὴν δημοσίαν, ἐγένοντο μακρόταται δηλώσεις τοῦ κ. Χέλμη, δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας διὰ μακρῶν πλέον ὁ κ. Χέλμης —καὶ βεβαίως, ὄχι ἄνευ γνώσεως τοῦ σχετικοῦ φακέλλου— ὑποστηρίζει, ὅτι καλῶς ἐξελέγη ὁ κ. Λαδᾶς μέλος τοῦ Συμβουλίου τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς, κ. βουλευταί, ὑπάρχει βεβαίως, ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ κατήγγειλε, νὰ παραιτηθῇ ὁ κ. Λαδᾶς, ὁ ὁποῖος πράττει τὸ καθῆκον του παραιτούμενος— καὶ διευκολύνει καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο πολιτικὸν καθῆκον: Νὰ παραιτηθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα). Διότι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἰδία διεκήρυξε τὴν ἀλληλεγγύην της πρὸς τὸν κ. Λαδᾶν. Οὐδεὶς τὴν ὑπεχρέωνε νὰ διακηρύξῃ τὴν ἀλληλεγγύην της πρὸς τὸν κ. Λαδᾶν καὶ μόνη της προσῆλθεν ἐθελοντὴς διὰ τῶν δηλώσεων ἑνὸς ἐκ τῶν ἐγκυροτέρων μελῶν της, τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ, μακροτάτων δηλώσεων, διὰ τῶν ὁποίων ὑπεστήριξεν ὅτι καλῶς ἐγένετο ἡ ἐκλογή του.

§133Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδήλωσα ἦτο τοῦτο: «Ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Λαδᾶ δὲν ἐγένετο ἐκ λόγων προσωπικοῦ φαβοριτισμοῦ. Ὑπεστήριξα ὅτι ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ λόγῳ τῆς ἰδιότητός του ὡς ἀντιπροέδρου τοῦ Συνδέσμου Βιομηχάνων Θεσσαλονίκης. Καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐγνώριζεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοί, ὁλόκληρον τὸ ἱστορικὸν ποὺ ἀναφέρετε, ἀλλὰ δὲν εἶχον καὶ καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ γνωρίζουν. Τὰ ὅσα ἀναφέρετε ἀποτελοῦν μίαν ἁπλῆν ἐμπλοκὴν οἱουδήποτε συναλλασσομένου ἐμπόρου ἢ βιομηχάνου καὶ μάλιστα ἐφ’ ὅσον ἡ διαφορὰ ἦτο ἐπίδικος ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Δὲν ὑπῆρχε κανὲν δεδομένον κριτήριον ὥστε νὰ ἀποτελῇ δεδικασμένον διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς λόγος ἀρνήσεως ἢ μὴ ὑποδείξεως τοῦ κ. Λαδᾶ ὡς συμβούλου τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Σεῖς ὑποστηρίζετε, ὅτι ὑπῆρξαν πλαστὰ γραμμάτια, ὑπῆρξαν παραβάσεις τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς κλπ. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ θέμα, ἐὰν ὑπῆρξαν ἢ μὴ πλαστὰ γραμμάτια, εἶναι θέμα ἐπίδικον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι τὰ Δικαστήρια, θὰ ἀποδείξουν τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο μόνον ἐὰν ἐγνώριζεν —ὅπως λέγετε—ὅτι ὑπῆρχον ἔνοχοι εἰς βάρος τοῦ κ. Λαδᾶ δοσοληψίαι. Ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὔτε ἡ Νομισματικὴ Ἐπιτροπή, οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζεν αὐτὴν τὴν ἱστορίαν. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι, δὲν νοεῖται ὡς ἐπιχείρημα τὸ γεγονός, ὅτι ἐπειδὴ ἔχει κάποια διαφορὰν οἱοσδήποτε συναλλασσόμενος ἔμπορος ἢ βιομήχανος, τοῦτο ἀποτελεῖ λόγον νὰ μὴ ὑποδειχθῇ συνάδελφοί του, βιομήχανοι, προσφάτως τὸν ἐξέλεξαν τιμητικῶς πρὸ δύο μηνῶν, εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Συνδέσμου των. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§134Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω ὄχι ἁπλῶς ἔκπληξιν, ἀλλὰ κατάπληξιν, διότι ὑφισταμένης ἐκκρεμοδικίας, μέλος τῆς Κυβερνήσεως προβλέπει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διεξαχθησομένης δίκης. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νομίζω, ὅτι τοῦτο συμβαίνει διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὰ χρονικὰ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Καὶ δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶναι παρὼν ὁ κ. ὑπουργὸς Δικαιοσύνης, τοῦ ὁποίου βεβαίως θίγεται πλέον ἡ ἁρμοδιότης. Κύριοι βουλευταί, εἶπεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ὅτι ὁ μόνος λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου προεκρίθη ὁ κ. Λαδᾶς εἶναι ὅτι ἦτο Ἀντιπρόεδρος τοῦ Συνδέσμου Βιομηχάνων Θεσσαλονίκης. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω: 1ον ὁ Σύνδεσμος ἔχει μόνον Ἀντιπρόεδρον, ἢ ἔχει καὶ Πρόεδρον; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). 2ον. Ἔχει μόνον ἕνα Ἀντιπρόεδρον ἢ δύο; Καὶ 3ον διατὶ μεταξὺ αὐτῶν τῶν τριῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θέλω νὰ θεωρήσω ὡς ἰσότιμα κατ’ ἀρχήν, δὲν ἐγένετο μία ἔρευνα, ποῖος εἶναι ὁ καταλληλότερος ἢ ποῖος εἶναι ὁ ὀλιγώτερον κατάλληλος;

§135Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Συντ.). Δὲν ἔχω νὰ σᾶς ἀπαντήσω, παρὰ μόνον νὰ σᾶς διαβάσω τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλεν ὁ Σύνδεσμος Βιομηχάνων Μακεδονίας, εὐθὺς ὡς ἐπληροφορήθη τὴν τοποθέτησιν τοῦ κ. Λαδᾶ ὡς Συμβούλου τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος: «Ἐκλογὴ ......... (Ἀναγινώσκει)....................................... (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§136Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, δὲν νομίζω, ὅτι μὲ παρόμοια ἰσχνότατα ἐπιχειρήματα ἀντικρούονται αἱ κατηγορίαι, τὰς ὁποίας σᾶς διετύπωσα. Ὑποτιμᾶτε νομίζω, τὴν ἐκτίμησιν ποὺ ἔχει ὁλόκληρον τὸ Σῶμα πρὸς ὑμᾶς, ὅταν μεταχειρίζεσθε —ἐπαναλαμβάνω— παρόμοια ἐξαιρετικῆς ἰσχνότητος ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ἀντικρούσετε κάτι τὸ θεμελιῶδες. Ἐδῶ ἐγένετο ἡ πρόκρισις ἑνὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον συμπίπτει νὰ ἔχῃ τὸν προσωπικὸν σύνδεσμον τὸν ὁποῖον ἔχει μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τὸν ὁποῖον συντρέχουν τὰ γεγονότα αὐτά, τὰ ὁποῖα τοὐλάχιστον ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐγνώριζε καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν, σεῖς δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παράβασιν τῶν κανονισμῶν τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ μοῦ λέγετε, ὅτι ἡ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποστολὴ τηλεγραφημάτων, μετὰ τὴν ἐκλογήν του, ἀπὸ τὸν Σύνδεσμον Βιομηχάνων, ἀποτελεῖ τὴν δικαιολογίαν τῆς τακτικῆς σας. Ἐπαφίεμαι εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ κρίνῃ τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ ἐπιχειρήματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§137Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Μήπως ὁ κ. Λαδᾶς ἦτο καὶ ταμίας τοῦ Κόμματος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην;

§138Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Αὐτὸ δὲν ἔχω ἀνάγκη νὰ τὸ ἐπικαλεσθῶ. Δι’ ἐμὲ τὰ ἐξ ἐγγράφων γεγονότα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ νὰ ἀμφισβητήσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὰ γεγονότα αὐτὰ ἐπαρκοῦν διὰ νὰ θεμελιώσουν κατὰ τρόπον ἀπόλυτον τὴν μομφήν, τὴν ὁποίαν στηρίζω διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τοῦ γεγονότος τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Λαδᾶ, ὡς μέλους τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης Ἑλλάδος. Κύριοι βουλευταί, ὑπεστήριξα τὰ ὅσα ἐπιχειρήματα ἐθεώρησα χρήσιμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευσαν εἰς τοὺς βουλευτάς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ τὴν διατυπωθεῖσαν πρότασιν μομφῆς. Ὁ κ. Καραμανλῆς ἐνεφανίσθη μὲ τὴν δημιουργίαν τοῦ ἰδικοῦ του Κόμματος ὡς ἡγέτης μιᾶς νέας πολιτικῆς κινήσεως. Καὶ πολλοὶ τὸν ἐπίστευσαν. Καὶ πολλοὶ ἀπέδωσαν τὸν τρόπον καθ’ ὃν κατέλαβε τὴν ἐξουσίαν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, εἰς τὴν ἐπιθυμίαν νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποδώσῃ ὠφέλιμον διὰ τὸν τόπον, διὰ τὸ Ἔθνος, ἔργον. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι κάθε ἡμέραν, ἀποδεικνύεται περισσότερον, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχε πρὸς στιγμὴν θεωρηθῆ ὅτι ἀποτελεῖ παρέκκλισιν, δικαιολογουμένην ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς καταλήψεως τῆς ἐξουσίας, ἀποτελεῖ στοιχεῖον τῆς πολιτικῆς του ἰδιοσυγκρασίας. Δὲν νομίζω ὅμως, δυστυχῶς, ὅτι ἐνεφανίσθη ἡγέτης νέας πολιτικῆς κινήσεως. Εἶναι ἐκπρόσωπος ἑνὸς παλαιοῦ πολιτικοῦ πνεύματος καὶ ἀποτελεῖ ἡ ἐμφάνισίς του ἴσως τὴν τελευταίαν ἀναλαμπὴν τοῦ πνεύματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι καταδικάζει καθ’ ἡμέραν περισσότερον καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ θὰ καταδικάσῃ μίαν ἡμέραν ἡ ἱστορία μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι ὀφείλομεν νὰ ἀντιληφθῶμεν, εἶναι ὅτι ἦλθεν ἡ στιγμή, ἰδίως διὰ τοὺς βουλευτὰς τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ μὴ κρίνουν τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται ἐνώπιον ἡμῶν, ὡς μέλη ἑνὸς Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον πειθαρχοῦν εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιληφθοῦν, ὅτι καθίστανται καθ’ ἡμέραν περισσότερον ἀλληλέγγυοι πρὸς τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις φέρει. Θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ προβλέψεις, τὰς ὁποίας κάμνομεν σήμερον, θὰ ἔχουν ἐπαληθεύσει καὶ θὰ εἶναι ἡ στιγμὴ τῆς γενικῆς φυγῆς ἀπὸ τὴν παράταξιν, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ἐπισωρεύσει τὴν ἐπερχομένην καταστροφήν. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, θὰ ὑπάρξῃ καὶ μία φωνή, ἡ ὁποία θὰ ὑπενθυμίσῃ εἰς ἕκαστον ἐξ ὑμῶν, ποία ὑπῆρξεν ἡ στάσις του καὶ ποία ὑπῆρξεν ἡ προσωπική του εὐθύνη. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ συναισθανθῶμεν ὅλοι τὴν κρισιμότητα τῆς ἱστορικῆς στιγμῆς. Τὴν ὥραν ποὺ διαχειριζόμεθα τὰ ὕψιστα ἐθνικὰ θέματα, τὴν ὥραν ποὺ διερχόμεθα μίαν κρίσιμον καμπὴν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ τόπου, ὑπάρχει μία Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας αἱ πράξεις ἀμφισβητοῦνται. Καὶ ἀμφισβητοῦνται κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος, νομίζω, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἔχει πράγματι διαπιστώσει, ὡς τρόπον ἀμφισβητήσεως, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπὸ ἐθνικὰ ὑπερήφανα αἴτια κρίνεται καὶ μὲ κριτήρια λογικὰ καὶ στερεὰ διεξάγεται. Εἶναι ἀνάγκη, συνεπῶς, κύριοι βουλευταί, ἡ ψῆφος σας νὰ εἶναι μία ψῆφος, ἡ ὁποία διακαθορίζει ὁριστικῶς τὴν θέσιν ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ὑμῶν, κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ ἀποβῇ πλέον ἡ θέσις αὐτὴ κριτήριον τῆς προσωπικῆς του εὐθύνης, διὰ τὸ μέλλον τοῦ τόπου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χούτας ἔχει τὸν λόγον.

§140Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν τὴν 11ην καὶ 25ην Ἀπριλίου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀπεδείχθη περιτράνως καὶ βάσει ἐπισήμων στοιχείων, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐγκαθιδρύθη εἰς τὴν ἀρχήν, διὰ νὰ κλείσῃ κατὰ ἕνα τρόπον τὸ Κυπριακὸν θέμα καὶ νὰ τὸ κλείσῃ ἐν συνεννοήσει προφανῶς μὲ τοὺς σημερινοὺς ἀντιπάλους μας. Ὅταν δὲ λέγω βάσει ἐπισήμων στοιχείων ὅτι ἀπεδείχθη ἡ ἀποστολὴ αὐτὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἐννοῶ πρῶτον τὸ τηλεγράφημα τῆς 21ης Νοεμβρίου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ Παρισίους, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Ἕλλην ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν συνειργάσθη εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς γνωστῆς δηλώσεως περὶ τῆς ἐν Κύπρῳ πολιτικῆς τῆς Μ. Βρεττανίας, συνειργάσθη τουτέστιν εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν γνωστῶν προτάσεων Χάρντιγκ. Καὶ γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι τὰς προτάσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι συνετάγησαν ἐν συνεργασίᾳ τοῦ Βρεταννοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Μὰκ Μίλλαν καὶ τοῦ Ἕλληνος ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Θεοτόκη, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἀγῶνος ἐν Κύπρῳ Ἐθνάρχης Μακάριος τὰς ἀπέρριψε ὡς «ἀπαραδέκτους καὶ διὰ τοὺς πλέον βαρβάρους λαοὺς τοῦ κόσμου». Ἀλλὰ πέραν τοῦ στοιχείου αὐτοῦ ἐρχόμεθα — καὶ πρέπει νὰ τὸ ὑπενθυμίσω — εἰς τὸ περίφημον μνημόνιον τῶν συνομιλιῶν τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν μὲ τὸν κ. Θεοτόκην. Ἀπὸ τὸ μνημόνιον αὐτὸ ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ Βρεταννὸς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὑπουργὸς ἀντιπάλου δυνάμεως, συγχαίρει τὸν Ἕλληνα ὑπουργὸν διὰ τοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους ἔκαμε, διὰ νὰ διευθετήσῃ τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἀσφαλῶς σύμφωνα μὲ τὰς βρεταννικὰς ἀπόψεις, ἀφοῦ τὸν συγχαίρει.

§141Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Μὰ δὲν ἐντρέπεσθε νὰ τὰ λέγετε αὐτά, κ. συνάδελφε;

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Μιχαηλίδη. (Κωδωνοκρουσίαι)

§143Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ἐντρέπεσθε νὰ λέγετε ὅτι Ἕλλην ὑπουργὸς ὑπῆρξε συνεργὸς ἀντιπάλου δυνάμεως;

§144Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Καθῆστε κάτω. Ὁμιλῶ βάσει στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἄλλωστε ἐδιαβάσθησαν καὶ δὲν ἠδυνήθη οὔτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὔτε ἡ Κυβέρνησίς σας νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἐγκυρότητα.

§145Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Τὰ πάντα ἐξηυτελίσθησαν εἰς τὸν τόπον αὐτόν.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τότε ποὺ ἐμπήκατε σεῖς εἰς τὴν Βουλήν.

§147Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κάθησε κάτω ἐσύ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§148Σ. ΧΟΥΤΑΣ. ... Ἀλλὰ πέραν τῶν ἐπισήμων αὐτῶν στοιχείων, ἐπαναλαμβάνω, τῶν ὁποίων τὴν ἐπισημότητα μόνον ὁ κ. Μιχαηλίδης ἀμφισβητεῖ καὶ τοῦ ὁποίου θαυμάζω τὸ μέγεθος τῆς ἀφελείας.

§149ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅλοι.

§150Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπενθυμίσω καὶ ἄλλα μερικὰ στοιχεῖα. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. βουλευταί, τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἐν Οὐασιγκτῶνι Ἕλληνος πρεσβευτοῦ κ. Μελᾶ, πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου διαπιστοῦται, ὅτι παραλλήλως πρὸς τὴν φιλικὴν συνεργασίαν τῶν κ. κ. Μὰκ Μίλλαν–Θεοτόκη, ἡ Κυβέρνησις τῶν Ἀθηνῶν ἤσκησε ἰσχυρὰν πίεσιν ἐπὶ τοῦ Ἐθνάρχου, διὰ νὰ ἀποδεχθῇ οὗτος τὰς προτάσεις Χάρντιγκ. Καὶ ἔχομεν ἐπὶ πλέον τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἐν Ἀγκύρᾳ Ἕλληνος πρεσβευτοῦ κ. Καλλέργη, ἐκ τοῦ ὁποίου διαπιστοῦται, ὅτι σύμφωνα μὲ δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Τουρκίας κ. Κιοπρουλοῦ, ἡ τουρκικὴ Κυβέρνησις κατέβαλεν ὅσας ἠδύνατο προσπαθείας, διὰ νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν τῶν ἀναμφισβητήτων καὶ ἐπισήμων στοιχείων, ὅλοι θὰ ἐνθυμῆσθε τὰ ἐνθουσιώδη σχόλια τῶν ἀγγλικῶν καὶ τουρκικῶν ἐφημερίδων, διὰ τὴν ἄνοδον, ἀρχικῶς τὴν τόσον ἀνώμαλον εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ μετέπειτα διὰ τὴν γνωστὴν ἐκλογικὴν νίκην του. Αὐτὴ ὑπῆρξε δι’ ὀλίγων ἡ ἀποστολὴ καὶ ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐν ὥρᾳ ἀγῶνος, ἐν ὥρᾳ μάχης. Καὶ γνωρίζετε ὅλοι σας, κ. βουλευταί, ὅτι οἷος ἐκ τῶν ἀντιπάλων ἐν ὥρᾳ μάχης ἐκλιπαρεῖ τὸν συμβιβασμὸν αὐτὸς καὶ χάνει τὴν μάχην. Καὶ δὲν ἐξελιπάρησε μόνον τὸν συμβιβασμὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ἔναντι τῶν ἀντιπάλων, ἀλλὰ καὶ προσεπάθησε νὰ ἀφήσῃ ἔκθετον, κατὰ τὸ δυνατόν, τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα. Καὶ θὰ ὑπενθυμίσω πρὸς τοῦτο μίαν μόνον λέξιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπὸ τὸ ἐπίσημον μνημόνιόν του. Εἶπεν ὁ κ. Θεοτόκης κατὰ τὴν συνομιλίαν του ἐκείνην, μετὰ τοῦ κ. Μὰκ Μίλλαν, καὶ ἀφοῦ ἐδέχθη τὰ συγχαρητήριά του, «βοηθήσατέ με εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν προτάσεων αὐτῶν, ὥστε νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησίς μου νὰ ἐξουδετερώσῃ τὰ ἐκστρεμιστικὰ στοιχεῖα ἐν Ἑλλάδι καὶ Κύπρῳ». Καὶ ἐκστρεμιστικὰ στοιχεῖα, ἦσαν φυσικὰ ἐν Κύπρῳ μὲν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπέρριψαν ὡς ἀπαραδέκτους τὰς προτάσεις Μὰκ Μίλλαν–Θεοτόκη, δηλαδή, ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος καὶ οἱ ἀγωνισταὶ τῆς ἐλευθερίας ἐν Ἑλλάδι δὲ ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὸ δίκαιον αἴτημα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, καὶ οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι ἱερὰ ὑποχρέωσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ παραμείνῃ ἀνένδοτος εἰς τὸ δίκαιον αὐτὸ αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ὅταν εἰς τὸν ἀντίπαλον λέγῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ της, ὅτι τοὺς ἀγωνιζομένους διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοὺς θεωρεῖ ἐκστρεμιστάς, τίνι δικαιώματι, θὰ ἦτο δυνατὸν αὕτη νὰ ἀξιώσῃ μετέπειτα τὴν προστασίαν τῶν ἀγωνιστῶν αὐτῶν, καὶ ν’ ἀντιδράσῃ δεόντως ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἐνόπλου κινήματος ἐπικηρύσσεται ὡς ληστὴς καὶ οἱ δύο ἀγωνισταὶ Καραολῆς καὶ Δημητρίου, ὁδηγοῦνται εἰς τὴν ἀγχόνην; Ἰδού, κύριοι, ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ μας θέματος, τακτικὴ ἀσυμβίβαστος καὶ πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἔθνους καὶ πρὸς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματά της.

§151Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, νὰ ἀπευθύνω ἓν ἐρώτημα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὑπάρχει ἡ πληροφορία, ἐκ τοῦ Ρώϋτερ, ὅτι ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος, ἐκήρυξεν ἀπεργίαν πείνης, μέχρι θανάτου.

§152Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπ. Ἐξωτ.). Τὴν αὐτὴν πληροφορίαν ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς ἔχω καὶ ἐγώ. Ἐπιβεβαίωσις δὲν ὑπάρχει.

§153Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι αὐτοὺς τοὺς ὁποίους σεῖς οἱ σώφρονες καὶ συμβιβαστικοὶ ἀποκαλεῖτε ἐκστρεμιστάς, αὐτούς, κ. ὑπουργέ, ἡ ἱστορία κατατάσσει εἰς τὴν χωρίαν τῶν ἀξίων τῆς πατρίδος καὶ ὄχι τοὺς ἄλλους. (Χειροκροτήματα). Τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἐκ προσωπικῶν ψυχοσυνθέσεων, εἴτε ἐξ ἐσφαλμένων ὑπολογισμῶν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γενικωτέρους κινδύνους, τοὺς ὁποίους δύναται δῆθεν νὰ διατρέξῃ τὸ Ἔθνος, ἐμφανίζονται μὲ διαθέσεις συμβιβασμοῦ, ἔναντι τοῦ ἀντιπάλου, αὐτούς, ἡ ἱστορία τοὺς κατατάσσει κάπου ἀλλοῦ, καὶ τὸ γνωρίζετε ποῦ, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶπεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν 25.4.56: «Τί θέλετε, νὰ κάμωμεν πόλεμον μὲ τοὺς Ἄγγλους;» Ἀσφαλῶς οὐδεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τοιοῦτόν τι. Εἴμεθα χώρα μικρὰ καὶ ἀδύνατος, ἐνῷ ὁ ἀντίπαλος εἶναι ἰσχυρός. Ἀλλὰ ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ὅπως ἡ Ἑλλάς, δὲν δύναται νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον, ἐναντίον τῆς Μ. Βρεττανίας, οὕτω καὶ ἡ Μ. Βρεττανία, δὲν δύναται ὑπὸ τὰς σημερινὰς διεθνεῖς συνθήκας νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Ἑλλάδος, οἱονδήποτε μέτρον πιέσεως καὶ ἐὰν ἤθελεν λάβῃ αὕτη ἐναντίον της, ἐν τῇ ὑποστηρίξει τοῦ δικαίου αἰτήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἡ ἀσφάλεια τῆς Ἑλλάδος σήμερον δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς συμφωνίας Θεοτόκη–Μὰκ Μίλλαν. Ἡ ἀσφάλεια τῆς Ἑλλάδος σήμερον εὑρίσκεται ἀκριβῶς μεταξὺ τῶν ἀλληλοσυγκρουομένων συμφερόντων τῶν μεγάλων δυνάμεων. Ὁ στρατηγικὸς αὐτὸς χῶρος, ποὺ λέγεται Ἑλλάς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ σήμερον ἀπὸ ἄλλους νὰ καταληφθῇ ἢ ἀπειληθῇ ἀπὸ τὴν Μ. Βρεττανίαν, ἢ οἱανδήποτε ἄλλην δύναμιν. Καὶ ἐφ’ ὅσον περὶ αὐτοῦ εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, ἐφ’ ὅσον τὰ γενικώτερα ἐθνικά μας συμφέροντα οὐδένα κίνδυνον διατρέχουν ἐκ τῆς οἱασδήποτε ἀντιθέσεώς μας πρὸς τὴν Μ. Βρεττανίαν διὰ ποῖον λόγον νὰ λιποψυχῶμεν, διατί συνεχῶς νὰ ὑποχωροῦμεν, ἔναντι αὐτῆς ὡς ἀντιπάλου; Θὰ ἠμποροῦσε λοιπὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, νὰ ἀσκήσῃ ὅλα τὰ μέσα πιέσεως ἔναντι τοῦ ἀντιπάλου αὐτοῦ, ἀκινδύνως διὰ τὰ γενικώτερα ἐθνικά μας συμφέροντα. Δὲν ἔπραξεν ὅμως αὐτό, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἀλλ’ ἠκολούθησε τὴν τακτικὴν αὐτὴν τὴν τόσον ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ἀσυμβίβαστον καὶ πρὸς τὸ κοινὸν αἴσθημα καὶ πρὸς τὴν ἐθνικήν μας ἀξιοπρέπειαν καὶ πρὸς τὰς ἐπιταγὰς μιᾶς τρισχιλιετοῦς ἐνδόξου ἱστορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Καὶ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἔναντι τοῦ ἀντιπάλου ἐπέδειξεν ἐν παντὶ αὐτὴν τὴν δουλοπρεπῆ τακτικήν, παραλλήλως ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Ἐβαυκάλιζε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μέχρι πρὸ ὀλίγων μηνῶν μὲ τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ ἐθνικόν μας θέμα βαίνει πρὸς εὐόδωσιν. Καὶ ἰδοὺ ἡ θέσις εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθε τώρα. Τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἔθνους ἀνεξαρτήτως τῶν 165 βουλευτῶν ποὺ διαθέτει, ἀσφαλῶς τὴν ἔχει χάσει, ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα αὐτό. Διότι ἀπεδείχθη, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς πολιτικῆς της ὅτι τὰ ὅσα ὑπεσχέθη προεκλογικῶς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἦσαν ἀναληθῆ, παραπλανητικὰ καὶ ἀνυπόστατα. Ἀλλὰ τὸ μαχόμενον τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὁ Κυπριακὸς λαὸς, ἐπισήμως ἐδήλωσε διὰ τῆς Ἐθναρχίας, ὅτι δὲν ἔχει πλέον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς δὲ τοῦ ἀντιπάλου, ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πράγματι δυσχερής, διότι ὁ ἀντίπαλος γνωρίζει πλέον ὅτι ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἔχει τίποτε νὰ φοβηθῇ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος δι’ ὃ καὶ παραμένει οὗτος ἀνένδοτος. Εὑρίσκεται συνεπῶς, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις πρὸ ἀδιεξόδου. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ ἀδιέξοδον αὐτό, ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ οἰκονομικὸν θέμα, ἐκεῖ ποῦ περιῆλθε σήμερον τοῦτο, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ γενικώτερον ἐπὶ Κυβερνήσεων τοῦ Συναγερμοῦ, νομίζω, ὅτι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀδιέξοδον. Ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἐὰν θελήσῃ σήμερον ἡ Κυβέρνησις αὕτη νὰ ἀσκήσῃ πίεσιν, ὅπως ἐξήγγειλε πρὸ ἡμερῶν, ἔναντι τῶν ἀντιπάλων εἶναι ἀδύνατον νὰ προκαλέσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν παραμικρὰ ἀνησυχίαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ τοὺς κάνῃ διστακτικοὺς ἢ διαλακτικούς. Γνωρίζουν πλέον τὴν ἀποστολὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως οἱ ἀντίπαλοι. Γνωρίζουν τὴν ψυχοσύνθεσίν της, γνωρίζουν τὰς προθέσεις της. Καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνησυχήσουν τὸ παράπαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλληνικῆς, ἔστω καὶ ἂν θελήσῃ ν’ ἀκολουθήσῃ ἐντονωτέραν ἐφεξῆς πολιτικὴν αὕτη. Ἀλλὰ καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸ μαχόμενον τμῆμα του εἶναι ἀδύνατον φυσικὰ νὰ ἐμπνεύσῃ καὶ νὰ συνεγείρῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει πείσει πλέον ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος διὰ τῶν πράξεών της μέχρι σήμερον, ὅτι διέπεται ἀπὸ πνεῦμα ἡττοπαθείας καὶ συμβιβασμοῦ, τοῦ οἱουδήποτε συμβιβασμοῦ. Ἰδοὺ διατὶ πιστεύω ἐγώ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι περισσότερον ἀπὸ ἐμὲ πιστεύει ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πράγματι ἔχει περιέλθει εἰς ἀδιέξοδον. Ὅλαι ἄλλωστε αἱ πράξεις της αἱ σπασμωδικαὶ ἐνέργειαί της, δὲν ἀποδεικνύουν τίποτε ἄλλο παρὰ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον. Ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἀδιέξοδον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ματαίως πλέον προσπαθεῖ νὰ ἐξέλθῃ, διότι εἶναι αἰχμάλωτος τῶν ἰδίων της σφαλμάτων, τῆς ἰδίας της πολιτικῆς. Καὶ ἀκριβῶς ἡ ὥρα αὐτή, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ ὥρα τῆς Δημοκρατίας. Τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἐφ’ ὅσον εὐρύθμως λειτουργεῖ, κατορθώνει πάντοτε, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς Δικτατορίας, τὸ ἀδιέξοδον, εἰς τὸ ὁποῖον περιέρχονται πολλάκις αἱ Κυβερνήσεις νὰ μὴ μετατρέπεται εἰς ἀδιέξοδον διὰ τὸ Ἔθνος. Καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, τὸ νὰ μὴ μετατραπῇ τὸ ἰδικόν σας πραγματικὸν ἀδιέξοδον, εἰς ἀδιέξοδον τοῦ Ἔθνους, θὰ πρέπει ὅλοι ὅσοι πιστεύουν εἰς τὸ ἐλεύθερον δημοκρατικόν μας πολίτευμα νὰ βοηθήσουν καὶ πρῶτοι, κύριοι, πρέπει νὰ βοηθήσετε σεῖς. Περιήλθατε ὡς Κυβέρνησις, εἰς ἀδιέξοδον. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μετατρέψητε τὸ ἰδικόν σας ἀδιέξοδον εἰς ἀδιέξοδον τοῦ Ἔθνους. Ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ παραχωρήσητε τὴν θέσιν σας, εἰς ἄλλην Κυβέρνησιν, Κυβέρνησιν ἀδέσμευτον ἔναντι ὑποχρεώσεων, εἴτε ἀνόδου εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἴτε μεταγενεστέρων, (χειροκροτήματα), Κυβέρνησιν ἀδέσμευτον ἔναντι τῶν ἀντιπάλων καὶ ἔναντι τῶν ὑπολοίπων δυτικῶν συμμάχων μας, Κυβέρνησιν τέλος ἡ ὁποία νὰ μὴ βαρύνεται μὲ τὸ ἰδικόν σας παθητικὸν τῆς δουλοπρεποῦς, μέχρι σήμερον τακτικῆς, ἔναντι τῶν ἐχθρῶν τῆς πατρίδος. (Χειροκροτήματα). Μόνον μία τοιαύτη Κυβέρνησις θὰ δυνηθῇ νὰ ἐμπνεύσῃ ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ἀνησυχίας εἰς τοὺς ἀντιπάλους ὥστε νὰ συνετισθοῦν, καὶ ἐν συνεχείᾳ εἰς τοὺς ὑπολοίπους συμμάχους μας, ὥστε νὰ ἐπέμβουν πρὸς δικαίωσίν μας. Καὶ θὰ δυνηθῇ ἐπὶ πλέον νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὸ μαχόμενον ἐν Κύπρῳ τμῆμα του, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔχει ἐπισήμως ἀποκηρύξει. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδεὶς ζηλεύει τὴν θέσιν σας. Ἐγὼ δὲ προσωπικῶς σᾶς λυποῦμαι. (Χειροκροτήματα). Σᾶς λυποῦμαι εἰλικρινῶς ὅλους σας καὶ περισσότερον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεώς σας. Σᾶς λυποῦμαι εἰλικρινῶς. Λυποῦμαι τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεώς σας κυρίως διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἔχει χάσει πλέον οὗτος ἀνεπιστρεπτὶ ὅτι ὑψηλὸν καὶ ὡραῖον δύναται νὰ προσδοκᾷ διὰ τὸν ἑαυτόν του ἕνας δημόσιος ἄνδρας: Τὴν ὑστεροφημίαν. Τὸ ὄνομά σας, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι θὰ γραφῇ εἰς τὴν ἱστορίαν κάπου ἐκεῖ πλησίον πρὸς τὸ ὄνομα ἑνὸς Δημητρίου Βούλγαρη, ὁ ὁποῖος ὡς Πρωθυπουργός, τὴν ἰδίαν τακτικὴν μὲ σᾶς ἠκολούθησεν εἰς τὸ Κρητικὸν τότε θέμα τοῦ 1868. Τὴν τακτικὴν νὰ πλειοδοτῇ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, ὅπως προσφυῶς ἐχαρακτήρισε τὴν τακτικήν σας ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Φ.Δ.Ε. καὶ νὰ μειοψηφῇ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Νὰ συντάσσῃ πυρίνους τότε λόγους ὑπὲρ τῶν ἀγωνιζομένων τὴν ἐποχὴν ἐκείνην Κρητῶν, ἀλλὰ νὰ τοὺς θέτῃ προηγουμένως ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Φωτιάδη Πασᾶ, Πρεσβευτοῦ τῆς Τουρκίας, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ ἐκεῖθεν. Ἔχετε 165 βουλευτικὰς ψήφους, στερρῶς προσκεκολλημένους ἐπὶ τῶν Κοινοβουλευτικῶν σας ἑδωλίων καὶ ἀποφασισμένους νὰ μὴ ἀποκολληθοῦν ἐκεῖθεν. Δύνασθε συνεπῶς νὰ παραμείνετε ἀκόμη ἐπ’ ὀλίγον εἰς τὴν ἀρχήν. Προβλέπω ὅμως ὁπωσδήποτε τὸ τέλος σας οἰκτρόν. (Χειροκροτήματα).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, κ. Δ. Μακρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§155Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Λυποῦμαι εἰλικρινῶς, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, διότι κατὰ τὴν πρώτην μου ἐνώπιον τοῦ Σώματος ἐμφάνισιν, καλοῦμαι νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ προτάσεως μομφῆς, ὑποβληθείσης ἀπὸ μέρους συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ τοῦ ἑνὸς κεφαλαίου τῆς ὁποίας θίγεται καὶ ὁ κύκλος τῆς ἰδικῆς μου ἁρμοδιότητος καὶ ἀποδίδεται ἀνεπάρκεια καὶ ἀνικανότης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι κατὰ τὰ πρόσφατα γεγονότα τῆς 9ης Μαΐου δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἀποφύγῃ τὰ ἔκτροπα καὶ δὲν ἠδυνήθη γενικώτερον νὰ διαφυλάξῃ τὴν τάξιν καὶ τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. Λυποῦμαι ἐπίσης, εἰλικρινῶς διότι ἡ ἐπικειμένη ἀπάντησίς μου ἐπὶ τῆς μομφῆς κατὰ τὸ σκέλος τοῦτο θὰ εἶναι σαφής, ὠμὴ καὶ ἀπερίφραστος, δικαιολογημένη ὡς τοιαύτη ἐπὶ τοῦ ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἀποδιδομένων αἰτιάσεων ἐπὶ τῆς δῆθεν ἀνεπαρκείας τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ μέτρα τῆς 9ης Μαΐου εἶναι ἐν τῷ συνόλῳ των ἀνακριβῆ καὶ διότι ἡ ὅλη φιλοτέχνησις αὐτοῦ τοῦ μέρους τῆς μομφῆς πιστεύω ἐνσυνειδήτως ὅτι ἐγένετο ἐν πλήρει γνώσει τῆς ἀβασιμότητός του καὶ διὰ νὰ δημιουργήσῃ κλῖμα δυσφορίας εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ πάσης ὅμως ἀνασκοπήσεως τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ὡς ἀντιλαμβάνομαι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνασκοπήσω, πρὸ πάσης ἰδιαιτέρως ἀποκαλύψεως τῆς ἐν γένει ποιότητος τῆς προτάσεως μομφῆς ὡς πρὸς τὸ σκέλος τοῦτο, εἶμαι ὑποχρεωμένος ὡς ὑπεύθυνος ὑπουργός, νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὰ γεγονότα τῆς ἡμέρας τῆς 9ης Μαΐου. Εἶμαι δὲ ἐπίσης ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τόσον κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν γεγονότων, ὅσον καὶ μετὰ ἀπὸ αὐτά. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ). Κύριοι βουλευταί, ὅπως γνωρίζετε, κατὰ τὰς προμεσημβρινὰς ὥρας τῆς 9ης Μαΐου, ἐκ συγκεντρωμένων καὶ σαφῶν στοιχείων, κατέστη ἔκδηλον ὅτι ἡ ἐγκληματικὴ ἀπόφασις εἰς βάρος τῶν δύο Κυπρίων ἀγωνιστῶν ἐπέπρωτο, ἀτυχῶς, νὰ ἐκτελεσθῇ. Μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς τὰ ποῖα μέτρα ἔλαβε καὶ ποῖα διαβήματα ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, τοῦτο τὸ γνωρίζετε καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἐπαναλάβω ἐγώ. Παραλλήλως’ ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος, διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου, ἐζήτησεν ἄδειαν συγκροτήσεως συλλαλητηρίου εἰς Ἀθήνας, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι αἱ ἐκδηλώσεις τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν ἦτο δυνατὸν νὰ συντελέσουν ἔστω καὶ κατά τι εἰς τὴν καταβαλλομένην προσπάθειαν πρὸς διάσωσιν καὶ σωτηρίαν τῶν δύο ἀγωνιστῶν. Ἡ ζητηθεῖσα ἄδεια ἐχορηγήθη ἀσυζητητὶ καὶ ἐὰν ἐχώρησε συζήτησις, ἐχώρησε διὰ τὸν χῶρον καὶ διὰ τὴν ὥραν τῆς συγκεντρώσεως, διότι ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη ἡ σκέψις τοῦ συλλαλητηρίου, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, ἦτο ἤδη προκεχωρημένη, τὴν πρωΐαν δὲ τῆς ἑπομένης ἐπέκειτο, κατὰ τὰς πληροφορίας, ἡ ἐκτέλεσις. Ὄχι μόνον δὲ ἐδόθη ἡ ἄδεια εἰς τὸν Μακαριώτατον Ἀρχιεπίσκοπον, ἀλλὰ πέραν τούτου δι’ ἐμοῦ εἰδοποιήθησαν καὶ αἱ ἀλλαχοῦ τοπικαὶ ἀρχαί, πρὸς τὰς ὁποίας διεβιβάσθη ἡ ρητὴ ἐντολὴ ὅπως, οἱαδήποτε αἴτησις ὑποβαλλομένη πρὸς συγκρότησιν συλλαλητηρίου διὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς ἀλληλεγγύης καὶ τῆς ἀγανακτήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ χορηγῆται ἀσυζητητί. (Χειροκροτήματα). Μετὰ τὴν ἄδειαν αὐτήν, ἐχορηγήθησαν ἄλλαι 4 ἄδειαι ζητηθεῖσαι καὶ συνεκροτήθησαν καὶ εἰς ὑπόλοιπα τμήματα τῆς χώρας 4 ἀκόμη συλλαλητήρια, πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Μετὰ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, κύριοι βουλευταί, συνεκροτήθη εἰδικὴ σύσκεψις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, τῆς ὁποίας προήδρευσα καὶ τῆς ὁποίας συμμετεῖχον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ἁρμοδίων Σωμάτων Ἀσφαλείας καὶ ἄλλα ἐπίσης ἡγετικὰ τῶν ἐνόπλων δυνάμεων στελέχη, καὶ συνεζητήθησαν δύο τινά. Πρῶτον συνεζητήθη ὁ τόπος καὶ ὁ χρόνος συγκροτήσεως τοῦ συλλαλητηρίου καὶ δεύτερον συνεζητήθησαν τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα. Ὅπως γνωρίζετε, ὡς ὥρα συγκροτήσεως τοῦ συλλαλητηρίου ὡρίσθη ἡ τρίτη ἀπογευματινή, ὡς δὲ χῶρος συγκεντρώσεως ἡ πλατεῖα τῆς Ὁμονοίας. Ἐπειδὴ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ χώρου ἐξεδηλώθη ἐπιφύλαξις καὶ διατύπωσις μομφῆς ἐκ μέρους τοῦ δευτέρου τῶν ἀξιοτίμων κυρίων ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξηγήσω πῶς ἐν τῇ συσκέψει ἐκείνῃ κατελήξαμεν εἰς τὸν χῶρον τῆς Ὁμονοίας. Πρέπει νὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ ὅτι ἐπρότεινα προσωπικῶς τὸν χῶρον τῆς Ὁμονοίας, δι’ ἕνα μόνον λόγον. Διὰ τὸν λόγον ὅτι, ἐπειδὴ ἦτο προκεχωρημένη ἡ ὥρα καὶ ἐπειδὴ δὲν ἤθελον τὸ συλλαλητήριον νὰ ἐμφανίσῃ οἱανδήποτε πενιχρότητα, ἐσκέφθην ὅτι οἱοσδήποτε χῶρος ἀπομεμακρυσμένος ἀπὸ τὸ κέντρον τῆς πόλεως θὰ ἦτο παρακεκινδυνευμένος διὰ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ὅλου συλλαλητηρίου καὶ διὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς ἐκτάσεως τῶν αἰσθημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Πάντως, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπενέβην ἀποφασιστικῶς, διότι, ὡς ἀντιλαμβάνεσθε, ἄρχουσαν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην εἶχον καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Αἱ ἀπόψεις τῶν ἀρχηγῶν συνέπεσαν ἐπὶ τῆς πλατείας Ὁμονοίας διὰ δύο βασικοὺς προσθέτους λόγους. Πρῶτον, διότι ἡ πλατεῖα τῆς Ὁμονοίας ἀποτελεῖ θέσιν διεθνοῦς καὶ ἄλλου ἐνδιαφέροντος καὶ δεύτερον τὸ καὶ σπουδαιότερον, διότι ἡ πλατεῖα Ὁμονοίας μετὰ τῶν παρόδων αὐτῆς, προσεφέρετο διὰ σταδιακὴν καὶ κλιμακωτὴν διάλυσιν τῆς μερίδος ἐκείνης τῶν διαδηλωτῶν, ἡ ὁποία θ’ ἀπεφάσιζε νὰ ἐκτραπῇ τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ συνεκροτεῖτο τὸ συλλαλητήριον. Ἀπὸ πλευρᾶς Κυβερνήσεως, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν σύσκεψιν ἐκείνην δύο ὁδηγίαι ἐδόθησαν διὰ στόματος ἐμοῦ. Ἡ μία ὁδηγία ἦτο ὅτι τὰ Σώματα Ἀσφαλείας ἔχουν ὑποχρέωσιν, λόγῳ τῆς ἱερότητος τῆς συγκεντρώσεως, νὰ φερθῶσιν μὲ πᾶσαν ἐπιείκειαν ἔναντι τῶν διαδηλωτῶν καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ἐκτρεπομένων.

§156Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὅπως καὶ τὸ ἔπραξαν.

§157Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω τὶ ἔπραξαν ἐκεῖνοι καὶ τί ἐπράξατε σεῖς. Δεύτερον, ἐδόθη ρητὴ διαταγὴ ὅπως μὴ χρησιμοποιηθῶσιν ὅπλα ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει. Ἡ δὲ διαταγὴ αὐτή, ὡς καὶ ἡ προηγουμένη διεβιβάσθησαν εἰς εἰδικὰς συγκεντρώσεις, ἀπὸ τῶν ἀνωτέρων κλιμακίων πρὸς τὰ κατώτερα μέχρι καὶ αὐτῶν τῶν ἀστυφυλάκων... Ἐνῷ παραλλήλως, ἐκαλεῖτο ὁ ἁρμόδιος ἐκπρόσωπος τῆς Εἰσαγγελικῆς Ἀρχῆς, ἐγκαθιστάμενος εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων Ἀθηνῶν, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ἐπέλεξε, διὰ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῶν γεγονότων καὶ τοῦ συλλαλητηρίου. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας ἤρξατο τὴν 3ην ἀπογευματινὴν τῆς 9ης Μαΐου τὸ συλλαλητήριον. Ἐπὶ τῆς πλατείας Ὁμονοίας, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, εἶχεν ἐγκατασταθῆ μία δύναμις περίπου 100–120 ἀνδρῶν, ὑπὸ Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας ἐπὶ κεφαλῆς, ἡ ὁποία σκοπὸν εἶχε νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν εἰς τὸν τόπον τῆς συγκεντρώσεως. Εἰς τὰς παρόδους δὲ ὅλης τῆς πλατείας Ὁμονοίας καὶ εἰς ἀπόστασιν σχετικῶς ἀπομεμακρυσμένην διὰ νὰ μὴ δίδεται ἡ ἐντύπωσις τῶν ἐξεζητημένων μέτρων, εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἱερωτέρας ἴσως συγκεντρώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπεκλιμακώθησαν δυνάμεις Ἀστυνομικῶν μὲ ἐντολὴν ν’ ἀποτρέψουν ἐκτροπὴν μὲ τὴν διαδήλωσιν καὶ τῶν αἰσθημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, τὰ εἰδικώτερα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν ἐνδιαφέρουν τὸ Σῶμα. Τὸ θέμα ὅμως ἐθίγη ἀπὸ μέρους ἑνὸς τῶν κυρίων ἀγορητῶν. Νομίζω δέ, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρουν διότι ἐνώπιόν σας ἀναζητοῦνται πολιτικαὶ εὐθῦναι, ἐπὶ τῶν ὁποίων λογοδοτεῖ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός. Τὰ μέτρα ὅμως, ὡς καλῶς γνωρίζετε, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ τὰ διαγράφῃ ὁ ὑπουργὸς πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Ὁ ὑπουργός, φρονῶ τοὐλάχιστον μὲ τὴν μικρὰν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἔχω, πρέπει νὰ δώσῃ ὁδηγίας ἀναγομένας εἰς τὴν σφαῖραν τῶν πολιτικῶν του κατευθύνσεων.

§158Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι πλάνη σας μεγάλη αὐτό.

§159Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν σκεπτόμεθα κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, κ. συνάδελφοι. Διότι κατὰ τὴν λογικὴν τοῦ κ. συναδέλφου, θὰ πρέπει τότε ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καθορίζῃ τὸν τρόπον καὶ τὴν διάταξιν τῶν ἀνδρῶν τοῦ Στρατοῦ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν μιᾶς μάχης. (Χειροκροτήματα).

§160Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καθορίζει τὸν τρόπον μιᾶς μάχης; Ὑπάρχει Ἐπιτελεῖον, τὸ ὁποῖον κατευθύνει.

§161Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει Ἐπιτελεῖον.

§162Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θὰ ὁρίσῃ τὸν χῶρον ὅπου θὰ γίνῃ ἡ συγκέντρωσις;

§163Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ χώρου, κ. συνάδελφε. Κύριε συνάδελφε, εἶναι ἔκδηλον ὅτι ἡ στιχομυθία προεκλήθη ἀπὸ τὴν βαρυκοΐαν σας, διότι δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ χώρου, ἀλλὰ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δὲν τὰ καθορίζει ὁ ὑπουργός. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὰ μέτρα αὐτὰ ἀπεικονίζονται εἰς τὰς ἐκδοθείσας διαταγὰς ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἐκτεθοῦν λεπτομερέστερον ἀπὸ τὸν κ. ὑφυπουργὸν τὸν καὶ ἁρμόδιον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν διαταγῶν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω, νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί.

§165Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν συγκέντρωσιν ἐπηκολούθησεν ἡ ὁμιλία τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου. Μετὰ τὸ πέρας δὲ αὐτῆς καὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν ψηφισμάτων, ἐγένοντο συστάσεις θερμαὶ καὶ κατηγορηματικαί, τόσον ἀπὸ μέρους τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, ὅσον καὶ ἀπὸ μέρους τῶν ἰδίων μελῶν τῆς Κυπριακῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως οἱ συγκεντρωθέντες διαλυθοῦν φιλησύχως, καθ’ ὅσον ὁ σκοπός, διὰ τὸν ὁποῖον συνεκεντρώθησαν, εἶχεν ἤδη ἐπιτελεσθῆ. Ὅ,τι ὅμως ὑπῆρξεν ἡ λῆψις τῶν ἐθνικῶν ἐκδηλώσεων τῶν φιλειρηνικῶν ἀτόμων τῆς συγκεντρώσεως τῆς πλατείας Ὁμονοίας, ὑπῆρξεν ἐν ταὐτῷ ἡ ἀπαρχὴ τῆς ὑπόπτου δράσεως ὡρισμένων ἀτόμων, ὑπηρετούντων, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, ξένα συμφέροντα, τοῦτο θὰ τὸ ἀποδείξω, βάσει τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ τὴν ἰδίαν τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὸ πέρας τῶν ὁμιλιῶν καὶ μετὰ τὰς γενομένας συστάσεις ἀπὸ σποραδικὰ σημεῖα τῆς πλατείας, ἀνεσπάσθησαν μικροομάδες, αἱ ὁποῖαι συγκλίνουσαι, ἤρχισαν ἀνερχόμεναι τὰς ὁδοὺς Σταδίου καὶ Πανεπιστημίου παρασύρουσαι μεταξὺ τῶν ὑπόπτων προσώπων καὶ ἐντίμους, ἀναμφισβητήτως, πολίτας, πολίτας ὅμως θερμόαιμους καὶ ἀγανακτισμένους, λόγῳ τῶν ἡμερῶν. Μεταξὺ τῶν προσώπων αὐτῶν συνελήφθησαν ἐπὶ τόπου (ὑπάρχουν σχετικαὶ ἐκθέσεις κατασχέσεως δικαστικῶν ἀρχῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας τοῦτο προκύπτει), εὑρέθησαν ἄτομά τινα τὰ ὁποῖα κατὰ σύμπτωσιν σατανικήν, βαρύνονται μὲ δρᾶσιν παρελθοῦσαν καὶ μὲ καταδίκας εἰς ἰσόβια δεσμά, διὰ προδοτικὴν δρᾶσιν. Ὡρισμένα ἐξ αὐτῶν εἶχον γεμᾶτα τὰ θυλάκιά των μὲ σκληρὰ ἀντικείμενα. Ἐπὶ κεφαλῆς τῶν τμημάτων αὐτῶν τῶν στελεχῶν αὐτῶν, τῶν προωθουμένων διαδηλώσεων ἐτέθησαν πανὼ μὲ συνθήματα, ἄσχετα μὲ τὴν τραγῳδίαν τῆς στιγμῆς ἐκείνης καὶ ἄσχετα μὲ τὴν τραγικὴν τύχην, ἡ ὁποία ἀνέμενεν ἤδη τοὺς ἀτυχεῖς ἥρωας, Καραολὴν καὶ Δημητρίου. Τὰ αὐτὰ τμήματα, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ἀνερχόμενα τὴν ὁδὸν Σταδίου, καὶ προβλέποντα ὅτι εἰς ἓν σημεῖον αὐτῆς ἐπέπρωτο, νὰ συναντήσουν τὸ πρῶτον φράγμα τῆς ἀστυνομικῆς δυνάμεως, πρὶν ἀκόμη ἔλθουν εἰς ἐπαφὴν μὲ αὐτό, καταλύουν μικρὰν ἀστυνομικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία ἔφρασσε τὴν εἴσοδον τοῦ διαζώματος μιᾶς ὑπὸ οἰκοδόμησιν πολυκατοικίας, ἀφοῦ δὲ διέσπασαν τὸ ξύλινον διάζωμα, εἰσελθόντες ἐντὸς αὐτῆς ὡπλίσθησαν ὄχι μόνον μὲ τὰς σανίδας τοῦ διαζώματος, ὄχι μόνον μὲ ἄλλα σκληρὰ ἀντικείμενα, ἀνευρεθέντα ἐντὸς τοῦ οἰκοπέδου, ἀλλὰ καὶ μὲ 2.000 τοῦβλα, τὰ ὁποῖα μόλις πρὸ δύο ὡρῶν εἶχον ἐκφορτωθῆ, διὰ νὰ χρησιμοποιηθοῦν μελλοντικῶς. Ἡ πρώτη ἐρώτησις, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν ἁγιότητα τῶν ἐκδηλώσεων καὶ τῶν διαδηλώσεων, εἶναι τὰ πρόσωπα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως καὶ ὁμολογουμένως προέβησαν εἰς τὴν τοιαύτην προπαρασκευὴν, ὁποίαν ἐκδήλωσιν συμπαθείας καὶ ἀγανακτήσεως ἤθελον νὰ ἐπιδείξουν ἔναντι τῶν ἀτυχῶν ἀγωνιστῶν;

§166Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε. Δὲν δίδω τὴν ἄδειαν, κύριε Τσουκαλᾶ. (Θόρυβος).

§168Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριοι βουλευταί, μὲ αὐτὰς τὰς προθέσεις, τὰς ὁποίας συνάγει τις ἀπὸ τὰ συνθήματα τὰ ὁποῖα ἐξεφωνοῦντο, ἀπὸ τῆς ἀποχωρήσεως ἐκ τοῦ ΝΑΤΟ μέχρι τοῦ καθορισμοῦ ὡρισμένων πολιτικῶν ἀξόνων καὶ τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν ἐμὴν τοὐλάχιστον γνώμην πιστεύω ὅτι δὲν ἦσαν συνθήματα συνεπικυροῦντα τὴν εὐχήν, τὴν ἐθνικήν, τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἤρχισαν οἱ διαδηλωταί, ἀνερχόμενοι τὴν ὁδὸν Σταδίου, διὰ νὰ συναντήσουν τὸ πρῶτον φράγμα Ἀστυνομίας εἰς τὸ βόρειον χεῖλος τῆς πλατείας Κλαυθμῶνος καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σταδίου. Ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἀστυνομικοῦ τμήματος ἦτο ὁ Διευθυντὴς Παπαδόπουλος, ὁ ὁποῖος ὄχι ἁπλῶς ἐκάλεσε τοὺς διαδηλωτάς, ἀλλὰ τοὺς παρεκάλεσε νὰ μὴ ἐπιμείνουν νὰ προχωρήσουν διότι εἶχε ρητὰς διαταγὰς νὰ ἀπαγορεύσῃ περαιτέρω τὴν προσπέλασιν καὶ τὴν ἄνοδον. Εἰς ἀπάντησιν αὐτῆς τῆς ἐπικλήσεως τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας, ἐπηκολούθησε πρωτοφανὴς καὶ ἀγρία ἐπίθεσις διὰ παντὸς σκληροῦ ἀντικειμένου, κατὰ προτίμησιν ἐπὶ τῶν κεφαλῶν τῶν ἀστυνομικῶν. Τὰ γεγονότα αὐτά, κύριοι βουλευταί, ἀπεικονίζονται εἰς τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς ἑπομένης ἡμέρας, 10ης Μαΐου καὶ εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν της ἐάν τις τὰ ἀμφισβητῇ καὶ ἀμφιβάλλῃ περὶ αὐτῶν. Ὑπὸ τὰς τραγικὰς αὐτὰς συνθήκας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη τὸ Τμῆμα μετὰ τὴν πρωτοφανῆ, ἐπαναλαμβάνω, ἐπίθεσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐρρίφθησαν, πλὴν τῶν ἄλλων ἀντικειμένων, 2.000 πλίνθοι, διὰ νὰ κατακλυσθῇ ὁλόκληρος ἡ ὁδὸς Σταδίου, τὸ Τμῆμα Παπαδοπούλου ἀποφασίζει ἀπώθησιν τῶν διαδηλωτῶν, ἐνῷ συγχρόνως ζητεῖ ἐνισχύσεις ἀπὸ τὴν Διεύθυνσιν Ἀστυνομίας. Εἶναι γεγονὸς ὅτι τὸ Τμῆμα Παπαδοπούλου ἐπέτυχε τὴν ἀπώθησιν καὶ πέραν τῆς ὁδοῦ Πεσματζόγλου, ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως συνέβησαν τὰ ἀκόλουθα: Πρῶτον τραυματίζεται βαρύτατα κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ποδοπατεῖται κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ, ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ τμήματος ἀστυνομικὸς διευθυντὴς Παπαδόπουλος. Δεύτερον τραυματίζεται διὰ πυροβόλου ὅπλου καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ θὰ ἀναφέρω διατί, ὅτι ἀπὸ σφαῖραν πυροβόλου ἰδιωτικοῦ ἐβλήθη ὁ ἀποθανὼν πρὸ δύο ἡμερῶν ἀστυφύλαξ. Τραυματίζονται κατὰ προτίμησιν εἰς τὴν κεφαλήν, μὲ ἐλαχίστας ἐξαιρέσεις, 29 ἀστυφύλακες. Βεβαίως ἐτραυματίσθησαν καὶ πολῖται, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Ἐν τῷ μεταξύ, κύριοι βουλευταί, —καὶ ὅσα ἀναφέρω εἶναι διαπιστωμένα μαθηματικῶς— εἰς τὰ μετόπισθεν τῆς συγκεντρώσεως πρόσωπα —καὶ περὶ αὐτῶν τῶν ὑπόπτων γίνεται λόγος— διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει ἐξακριβωθῆ, ποῖα εἶναι καὶ ποίων ἐντολὰς ἐξετέλουν, διότι ὑπάρχουν ποικίλλαι περὶ αὐτῶν ὑπόνοιαι, κυκλοφοροῦν καὶ δροῦν ὑπὸ μορφὴν ἐλευθέρων σκοπευτῶν. Ὄχι μόνον δὲ ὁπλοφοροῦν, ἀλλὰ βάλλουν κατὰ μεμονωμένων πολιτῶν. Ἐκ τῶν βλημάτων αὐτῶν τραυματίζονται θανασίμως δύο πρόσωπα εἰς τὰ μετόπισθεν καὶ δύο ἐλαφρῶς ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς ἐξακολουθεῖ νὰ νοσηλεύεται. Εἰς τοιαύτας στιγμὰς ἐξάλλων ἐπαναστατικῶν ἐκδηλώσεων, βέβαιον εἶναι, ὅτι 4 τῶν ἀστυφυλάκων τοῦ Τμήματος Παπαδοπούλου, ἀναφερόμενοι ὀνομαστικῶς εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν ἀναφορὰν τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας, ἐπυροβόλησαν καὶ ἐπυροβόλησαν εἰς τὸν ἀέρα. Ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν σας, θὰ μαρτυροῦν τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων μου. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἔχομεν ἕνα ἀστυφύλακα θανασίμως τραυματισμένον καὶ δύο πολίτας τραυματισμένους ἐπίσης θανασίμως ἐκ τῶν γεγονότων τῆς ὁδοῦ Σταδίου. Εἶναι μαθηματικῶς δεδομένοι οἱ χῶροι, ὅπου ἐτραυματίσθησαν τὰ πρόσωπα αὐτά. Ἀνέφερον προηγουμένως, ὅτι οἱ δύο πολῖται ἐτραυματίσθησαν ἀπὸ σφαίρας ἰδιωτῶν δρώντων ὡς ἐλευθέρων σκοπευτῶν εἰς τὰ μετόπισθεν. Ἡ ἀκρίβεια τούτων προκύπτει ἐκ τῶν ἑξῆς στοιχείων: Πρῶτον καὶ ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἀκόμη, ἀλλὰ καὶ ἐξ ὅλων τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας καὶ ὑμεῖς οἱ μεμφόμενοι τὴν Κυβέρνησιν, ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔχετε, τὸ τμῆμα Παπαδοπούλου εὑρέθη ἀντιμέτωπον μιᾶς μάζης διαδηλωτῶν. Ἐὰν ἐγένετο χρῆσις —καὶ ἐγένετο χρῆσις— μὲ βολὴν πρὸς τὸ πλῆθος, εἶναι μαθηματικῶς δεδομένον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν νεκροὺς ἢ τοὐλάχιστον τραυματίας ἐκ τῶν πρώτων γραμμῶν τῶν διαδηλωτῶν. Εἶναι ὅμως βεβαιωμένον ὅτι ἐκ τῶν πρώτων γραμμῶν οὔτε νεκρὸς οὔτε τραυματίας ὑπάρχει. Διότι εἷς ἐκ τῶν θανασίμως τραυματισθέντων, τραυματίζεται καὶ πέφτει εἰς τὴν διασταύρωσιν Αἰόλου καὶ Γεωργίου Σταύρου, ὁ δὲ ἕτερος πέφτει ἔξω ἀπὸ τὸ περίπτερον τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται παρὰ τὸ κατάστημα Γουτάκη, δηλαδή, εἰς τὸ βάθος τῆς ὁδοῦ Σταδίου πρὸς τὴν Ὁμόνοιαν. Δεύτερον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθοῦν βλήματα ἀπὸ τοὺς ἀστυφύλακας, τοὺς εὑρισκομένους μέχρι τῆς στοᾶς Ἀρσακείου, διότι πρὸ αὐτῶν εὑρίσκετο πάντοτε πλῆθος μέγα καὶ εἶναι μαθηματικῶς ἀδύνατον αἱ σφαῖραι τῶν ἀστυνομικῶν νὰ διήνυσαν τὴν ἀπόστασιν αὐτήν, μὲ γραμμὴν τεθλασμένην, νὰ παρέκαμψαν ὅλους τοὺς παρόντας διαδηλωτάς, διὰ νὰ πλήξουν μόνον ἕνα διαδηλωτήν, εἰς τὸ τέρμα τῆς ὁδοῦ Γ. Σταύρου, τὸν δὲ ἄλλον εἰς τὸ τέρμα τῆς ὁδοῦ Σταδίου. Τρίτον δέ, εἶναι μαθηματικῶς δεδομένον ἐπίσης, ὅτι οἱ ἀστυφύλακες δὲν ὑπῆρχον εἰς τοὺς χώρους, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχομεν τοὺς 2 θανασίμως τραυματισμένους. Διότι ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ καταθέσεις ἐβεβαίωσαν ὅτι οἱ ἀστυνομικοὶ ἐπροχώρησαν μέχρις ἑνὸς ὡρισμένου ὁρίου. Τέταρτον, διότι ἀπὸ τὴν προανάκρισιν, ἡ ὁποία διενηργήθη συναντῶνται καὶ συγκλίνουν αἱ καταθέσεις 10 ἑτεροκλήτων μαρτύρων, ἀπὸ ἀναπήρου μέχρις ἐπιστάτου ἐργοστασίου καὶ ἀπὸ ἰδιωτικοῦ ὑπαλλήλου μέχρι βιομηχάνου, 10 μαρτύρων, ἱσταμένων εἰς διάφορα σημεῖα, οἱ ὁποῖοι ἐπεσήμαναν συγκεκριμένα πρόσωπα, ὄχι μόνον ὁπλοφοροῦντα, ἀλλὰ καὶ πυροβολοῦντα κατὰ τοῦ πλήθους, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ γίνεται καλόπιστος σοβαρὰ συζήτησις περὶ τοῦ ὅτι δὲν ὡπλοφόρουν ἰδιῶται καὶ δὲν ἐπυροβόλησαν καὶ δὲν ἀπετέλεσαν τὴν αἰτίαν τῆς θανατώσεως τῶν δύο ἀτυχῶν διαδηλωτῶν ἀσχέτως τῶν πολιτικῶν των φρονημάτων καὶ ἀποχρώσεων αὐτῶν, διότι κατὰ σύμπτωσιν ὁ εἷς ἦτο ἐθνικόφρων καὶ ὁ ἄλλος κομμουνιστὴς εἰς τὸ παρελθόν. Αὐτὸ εἶναι ἀδιάφορον διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἦσαν ἄξιοι τοιαύτης Τύχης.

§169Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διατὶ δὲν τοὺς ἔπιασαν αὐτοὺς πρώτους;

§170Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε, κ. συνάδελφε, διότι εἶπον ὅτι ἀπὸ τῆς γραμμῆς τῶν ἀστυφυλάκων μέχρι τοῦ τόπου ὅπου ἐπλήγωσαν τὰ δύο ἄτομα παρενεβάλετο μᾶζα 2.000 ἀτόμων—ἐκτὸς ἐὰν σεῖς μὲ τὸν ἡρωϊσμόν σας λόγῳ καταγωγῆς, τὸ ἐθεωρούσατε τοῦτο δυνατόν. (Θόρυβος). Τέλος, ἀξιότιμοι κ. βουλευταί, εἶναι δεδομένον ὅτι ὁ ἀστυφύλαξ ὁ θανὼν μόλις πρὸ δύο ἡμερῶν ἐβλήθη ἐπίσης παρὰ ἰδιώτου καὶ μάλιστα παρὰ ἰδιώτου μὴ ἱσταμένου πλησίον τοῦ ἀστυφύλακος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διενεργήθη νεκροψία, τῆς ὁποίας ἡμεῖς δὲν εἴχομεν τὰ στοιχεῖα ἀκόμη διότι προχθὲς μόλις διενηργήθη αὕτη. Βεβαίως, κατὰ τὸν γνωστὸν τρόπον μετὰ 4 ἡμέρας ὁλοκλήρους ὠργανώθη ἡ εἰδικὴ ὑπηρεσία συσκοτίσεως τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ ἀτυχῶς διὰ τὴν προσπάθειάν της, ἐχρεωκόπησε, διότι ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν καλὴν πίστιν εἶχε νὰ διατάξῃ αὐθεσπερεὶ ἀνάκρισιν ἀδιάβλητον, ἐλεγχομένην ἀπὸ τρεῖς εἰσαγγελεῖς μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Εἰσαγγελέα Ἐφετῶν. Ἡ ἀνάκρισις ἤρχισε νὰ συγκεντρώνῃ στοιχεῖα ἀδιάβλητα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναγράφουν μὲ ἀνεύθυνα φαιδρολογήματα τὰ ὁποῖα προσεπάθησαν νὰ καταθέσουν διάφοροι ἐπιστρατευθέντες, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ θυγάτηρ ἑνὸς καθηγητοῦ, κ. Βέη, ὡς ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§171Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§172Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ὑπάρχει μία ἄποψις τὴν ὁποίαν σᾶς μεταδίδω καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν δέχομαι. Πρόκειται περὶ τοῦ δημοσιεύματος τῆς Ἀθηναϊκῆς περὶ ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων.

§173Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατονομάσῃ διότι θὰ ὑποβάλω μήνυσιν.... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§174Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ὑπάρχει ἄρθρον τῆς ἐφημερίδος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως «Ἀθηναϊκή», τὴν ὁποίαν ἔχω μεταξὺ τῶν ἐγγράφων μου καὶ ἡ ὁποία λέγει τὰ ὅσα ἀκριβῶς ἀνέφερον. Συνεπῶς διατί θορυβεῖται, ὁ κ. συνάδελφος;

§175Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἐγώ, ἐκπληρῶ ὑποχρεώσεις ἀνειλημμένας.....

§176Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ὄχι διὰ τὴν κατάθεσίν σας.

§177Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἀποτελεῖ προσωπικὴν ὕβριν ἐναντίον μου καὶ δι’ αὐτό, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος. (Θόρυβος).

§178Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἀντιφάσεων τῆς καταθέσεώς σας. Ἀπειλεῖτε ἀπὸ τὴν θέσιν σας........ (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι...).

§179Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Λυποῦμαι δι’ ὅσα λέγητε, ἀλλὰ θὰ λάβω τὸν λόγον καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω... (Θόρυβος).

§180Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι προφανές, ὅτι προέκυψε προσωπικὸν θέμα, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁμιλῶν διὰ τὸν συνάδελφον κ. Τσουκαλᾶν, εἶπεν ὅτι προέβη εἰς αὐτὴν τὴν κατάθεσίν του, ἐκπληρῶν ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις.

§181Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ὄχι, κ. Πρόεδρε.

§182Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἑπομένως ἀπηύθυνε βαρυτάτην προσωπικὴν ὕβριν καὶ πρέπει νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τὸν συνάδελφον κ. Τσουκαλᾶν, διὰ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὸ προσωπικὸν θέμα.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσητε ἀμέσως κατόπιν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος. Μόλις τελειώσῃ ὁ κ. ὑπουργός, θὰ ὁμιλήσητε.

§184ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν διακόπτεται ὁ λόγος διὰ νὰ δοθῇ ἀπάντησις. Μόλις κατέλθῃ τοῦ βήματος ὁ ρήτωρ κ. ὑπουργός, θὰ ἀνέλθῃ ὁ κ. Τσουκαλᾶς. Δὲν γίνονται αἱ διακοπαὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§186Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἕως τώρα, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ὅταν ἀνέκυπτε προσωπικὸν θέμα, ἐδίδατε τὸν λόγον. Διὰ πρώτην φορὰν διακόπτετε αὐτὴν τὴν παράδοσιν. Δὲν δεχόμεθα. (Θόρυβος).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον, κ. Τσουκαλᾶ. (Θόρυβος).

§188Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρέπει τὸ Προεδρεῖον νὰ σεβασθῇ τὴν Κοινοβουλευτικὴν παράδοσιν. Ὅταν ἀνακύπτῃ προσωπικὸν θέμα, ὁ λόγος δίδεται πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ προσωπικοῦ θέματος. Καὶ τώρα δὲν ὑπάρχει ἁπλῶς προσωπικὸν θέμα, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὑπάρχει μία βαρυτάτη ἀχαρακτήριστος ὕβρις... (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι, ἀντεγκλήσεις).

§189Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρέπει νὰ εἶσθε εὐπρεπής, ὅταν ἦσθε ὑπουργός. (Θόρυβος).

§190Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι.... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι, ἀντεγκλήσεις. Πολλοὶ τῶν κ.κ. βουλευτῶν ὁμιλοῦν συγχρόνως μὴ ἀκουόμενοι, λόγῳ τοῦ θορύβου καὶ τῶν κωδωνοκρουσιῶν).

§191Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ κατάστασις αὐτή. Πρέπει νὰ ἐπέμβητε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως.

§192Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Τί θέλετε ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως; Διατί διαμαρτύρεσθε διὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ; ὅταν σεῖς ὑβρίζετε τὴν Κυβέρνησιν, ὡς Κυβέρνησιν δολοφόνων;

§193Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅλοι ἡμεῖς αἰσθανόμεθα ὡς ὕβριν ὅσα ἐλέχθησαν. (Θόρυβος—ἀντεγκλήσεις).

§194Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ συνεχισθῇ μία τοιαύτη παρεξήγησις. Ἐγὼ θέλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω τί εἶπον. Μοῦ εἶναι ἀδιάφορον, ἂν τὸ θεωρῆτε παρεξήγησιν ἢ ὄχι. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τί σᾶς εἶπα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§195Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θέλω νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος. Ἐπανελήφθη τὸ ἴδιον καὶ ἄλλοτε, κατῆλθε τοῦ βήματος ὁ ρήτωρ καὶ ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ θιγεὶς προσωπικῶς. Πρέπει νὰ ἐφαρμόζετε, κύριε Πρόεδρε, ἴδια μέτρα. (Θόρυβος—ἀντεγκλήσεις).

§196Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἂν δὲν δοθῇ ὁ λόγος εἰς τὸν συνάδελφον κ. Τσουκαλᾶν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ θέματος... (Θόρυβος, ἀντεγκλήσεις, κωδωνοκρουσίαι).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον κ. Τσουκαλᾶ. Δὲν ὑπάρχει λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὁμιλήσετε. Ἀπὸ τῆς θέσεώς σας. (Ὁ βουλευτὴς κ. Τσουκαλᾶς ἀνέρχεται πρὸς τὸ βῆμα).

§198Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Πρέπει νὰ κατέλθῃ ἀπὸ τὸ βῆμα ὁ κ. ὑπουργός.

§199Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ἀλλοῦ νὰ τὰ πῆτε αὑτά. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι, ἀντεγκλήσεις. Πολλοὶ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως κατευθύνονται καὶ ἀνέρχονται εἰς τὸ βῆμα μὲ ἀπειλητικὰς διαθέσεις καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διακόπτει τὴν συνεδρίασιν διὰ πέντε λεπτά).

(Ὥρα 10.15′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.30′ μ.μ.).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. ὑπουργὸς Ἐμπορίου, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§201Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχανίας). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι κατὰ πάγιον Κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ ἑρμηνεύεται ὡς ἑξῆς: Παρακαλῶ ἐὰν ἁμαρτάνω περὶ τὴν ἑρμηνείαν νὰ μὲ διορθώσετε. Εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν κατὰ δύο ἐντελῶς διαφόρους τρόπους προσωπικὰ ζητήματα. Δύναται παραδείγματος χάριν, ὁ ρήτωρ ὁ ἀγορεύων νὰ ἀπευθύνῃ εὐθέως φρᾶσιν, ἡ ὁποία αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴ νὰ εἶναι ὑβριστική. Τότε ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὑποχρεοῦται καὶ δύναται ἐκ τῶν ἐνόντων ν’ ἀποκαταστήσῃ τὴν τάξιν, ἐνδεχομένως ἀνακαλῶν ἐκεῖνον ποὺ ὑβρίζει. Εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ δημιουργηθῇ προσωπικὸν ζήτημα κατ’ ἄλλον τρόπον, ν’ ἀποδώσῃ παραδείγματος χάριν, ὁ ρήτωρ ὁ ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ βήματος, βαρυτάτην κατηγορίαν ἐπὶ πράξει τινὶ εἰς συνάδελφον, ἢ βαρυτάτην κατηγορίαν ἐπὶ γνώμῃ τινὰ τὴν ὁποίαν τυχὸν ἐξήνεγκε κατὰ τὸν ρήτορα συνάδελφός τις. Καὶ πάλιν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δημιουργεῖται προσωπικὸν ζήτημα. Θητεύω, κ. Πρόεδρε ἐπὶ 10 ἔτη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ γνωρίζω ὅτι εἰς τοιαύτας περιπτώσεις ἀφήνει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως ὀρθῶς ἀφήσατε τὸν ἀγορεύοντα ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ ἐξηγήσῃ διὰ τίνα λόγον, ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν, ἀποδίδει τὴν πρᾶξιν εἰς τὸν κ. συνάδελφον. Ἀφοῦ τερματισθῇ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος, πρὸ παντὸς ἄλλου λαμβάνει τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος ὁ θιγείς. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ δημιουργηθῇ ζήτημα, νομίζω, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος, θὰ παρακαλέσω ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἀπὸ τῆς θέσεως ἐφ’ ὅσον ἐγένετο οὕτως ἢ ἄλλως κακῶς ἡ διακοπὴ τοῦ κ. ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἀπὸ τὴν θέσιν του....

§202ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Διατὶ ἀπὸ τὴν θέσιν του.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ἀπὸ ποὺ ὁμιλεῖ κανείς.

§204Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπ. καὶ Βιομηχανίας). Ὁ σκοπὸς εἶναι κ. συνάδελφοι, νὰ εἴμεθα ἁβροὶ πρὸς ἀλλήλους. Νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Τσουκαλᾶς σχετικῶς ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ θέματος καὶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις παραμένοντος ἐπὶ τοῦ βήματος, τοῦ κ. ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν.

§205Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀντελήφθη τὸ νόημα τῆς φράσεως, τὴν ὁποίαν ἐξετόξευσεν ἐναντίον μου. Εἶπεν οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, καὶ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω ὅτι ὑπῆρξε πᾶν ἄλλον ἢ γενναῖος, ὅτι λέγεται ἢ ὑπονοεῖται ἢ δὲν γνωρίζω κάποια φράσις ἐλέχθη, ὅτι ἐγὼ προέβην εἰς μίαν καταγγελίαν, τὴν ὁποίαν ἐπεβεβαίωσα ἐνόρκως ἐξετασθεὶς ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ καὶ διὰ τῆς ὁποίας κατηγόρουν ὡρισμένον πρόσωπον ἐπὶ φόνῳ ἐπὶ πράξει τοὐτέστιν, δυναμένῃ νὰ συνεπάγεται, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις καὶ τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι καὶ τοιαύτη καταγγελία ἐλέχθη ὅτι τρόπον τινά, ἐνδέχεται νὰ μὴ εἶναι καὶ ἀληθὴς καὶ ὅτι εἰς ταύτην προέβην ἐκπληρῶν κάποιαν δῆθεν ἀνειλημμένην ὑποχρέωσιν, προφανῶς ἐκλογικήν. Ἡ ἔννοια βαρυτάτη τῆς φράσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ ὡδήγησεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θέσω ὡς ἀκολούθως τὸ ζήτημα. Ἔχει τὸ ἠθικὸν καθῆκον ἀπέναντί μου ὡς μέλους τοῦ Κοινοβουλίου νὰ κατονομάσῃ συγκεκριμένως τὸ πρόσωπον ἢ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐξήνεγκον τὴν βαρυτάτην ταύτην μομφὴν ἐναντίον μου, διὰ νὰ ὑποβάλω ἀμέσως μήνυσιν ἐπὶ συκοφαντικῇ δυσφημήσει, ἄλλως τὸν καταγγέλλω ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ τοῦ λαοῦ, ὡς κοινὸν συκοφάντην. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§206Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τῶν ἐξηγήσεων τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. συνάδελφος τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐγένοντο δύο παρανοήσεις, αἱ ὁποῖαι θέλω νὰ πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι ἠθελημέναι. Ἡ πρώτη παρανόησις εἶναι ὅτι παραλείπεται ἀπολύτως τὸ τί ἀνέφερεν ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ὁ ὁποῖος ἐν συνεχείᾳ τῶν ὑπαινιγμῶν του, οἱ ὁποῖοι ἀπεδόθησαν κατὰ τῶν ἀστυνομικῶν, κατέληγε νὰ ἀποδώσῃ καὶ εἰς ἰδικήν μου διάθεσιν σύμπραξιν πρὸς δῆθεν διαβολὴν τῶν καταθέσεων τῶν ἐπιστρατευθέντων πρὸς συσκότισιν μαρτύρων. Τοῦ εἶπον ὅτι δι’ αὐτὸν λέγεται ὡρισμένον τί, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν πιστεύω. Δευτέρα ἠθελημένη σχετικῶς ἀνακρίβεια, εἶναι ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, συσχετίζεται μὲ τὴν κατάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ἡ ὁποία οὔτε ἀνεφέρθη οὔτε ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ ὅ,τι ἐλέχθη τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν, διότι τῆς καταθέσεως αὐτῆς τῆς ὁποίας ἔλαβον ἀντίγραφον ἐπίσημον, παραδοθέν μοι παρὰ τοῦ συνηγόρου τοῦ Ἀστυνομικοῦ Ἀντωνοπούλου σήμερον, πρόκειται νὰ κάμω χρῆσιν διὰ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ὁ κ. Τσουκαλᾶς καλοπίστως εἰς ὡρισμένα σημεῖα ἔπεσε θῦμα ἰδικῶν του πληροφοριῶν καὶ ὄχι ἐγὼ θῦμα πλάνης τῶν πληροφοριῶν τῶν ἀστυνομικῶν. Συνεπῶς ὁ κ. Τσουκαλᾶς δὲν ἐθίγη καὶ δὲν ἠξεύρω, πῶς δῆθεν ἠθέλησε νὰ δημιουργήσῃ ζήτημα προσωπικόν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει κακῶς τὸ ἐδημιούργησε, διότι τίποτε ἐναντίον του δὲν ἐλέχθη. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπηνιχθὲν ἦτο συγκεκριμένον καὶ ἀνεφέρθην εἰς δημοσίευμα τῆς ἐφημερίδος «Ἀθηναϊκὴ», ἡ ὁποία ἐπὶ λέξει, εἰς μίαν ὡρισμένην περικοπὴν ἀσχολουμένη ἐν κυρίῳ ἄρθρῳ μὲ τὰ κέρδη καὶ τὰς ζημίας τῆς συνεργασίας τῆς ἀντιπολιτεύσεως μὲ τὴν ἄκραν ἀριστεράν, λέγει.... «Εἰς τὸν κ. Τσουκαλᾶν ἐξεχωρίσθη μέγα λαυράκι, ἡ Καισαριανή».

§207Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τί σχέσιν ἔχει; Συνάγετε συμπεράσματα, σχετικὰ μὲ τὴν κατάθεσιν.

§208Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Μὲ τὴν κατάθεσιν δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν.

§209Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τότε διατὶ τὸ ἐπικαλεῖσθε;

§210Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Διὰ τὴν μομφὴν τοῦ ὅτι ἀπὸ σκοπὸν ἡμεῖς ἐπλάσαμεν συκοφαντικὰς καταθέσεις.

§211Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ἐγώ, ἐκπληρῶν μίαν ὑποχρέωσιν, προσεφέρθην καὶ ἐψεύσθην; Ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ τὸν κατονομάσετε.

§212Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Αὐτὸ συνεδυάσατε σεῖς μὲ τὴν κατάθεσιν διὰ νὰ δημιουργήσετε προσωπικὸν ζήτημα.

§213Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν. Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ἐγὼ ἐψεύσθην, ἐκπληρῶν μίαν ὑποχρέωσιν;

§214Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θὰ σᾶς εἴπω τί ἀποδίδω ἐκ τῆς καταθέσεώς σας. Δὲν σᾶς εἶπε κανεὶς ὅτι ἐψεύσθητε.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξ ὅσων ἀντελήφθην, ἐβεβαίωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι τὸ ὅ,τι εἶπεν ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις δὲν συνδυάζεται μὲ τὴν κατάθεσιν τοῦ κ. Τσουκαλᾶ. Συνεπῶς νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ λῆξαν τὸ ζήτημα.

§216Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Καὶ προσέθεσα ὅτι δὲν πιστεύω οὔτε αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη.

§217Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἴπατε ὅτι αἱ ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις, εἶναι ἐκεῖναι ποὺ ὡδήγησαν εἰς τὴν κατάθεσίν μου.

§218Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Εἶναι ἀνακριβὲς αὐτό.

§219Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἰς τὸ ἐρώτημα θὰ ἀπαντήσετε. Ἢ θὰ κατονομάσητε τὸ πρόσωπον ἢ ἄλλως θὰ σᾶς ἀποκαλέσω συκοφάντην.

§220Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Συκοφάντης εἶσθε κατ’ ἐπάγγελμα, ἐὰν ἀποκαλῆτε ἐμὲ συκοφάντην. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ ἱστορία. Δὲν εἶναι σωστὸ νὰ συνεχισθῇ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔδωσεν ἐξηγήσεις.

§222Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐὰν ἀναγνωσθῇ, κ. συνάδελφοι τὸ ἄρθρον, θὰ ἴδητε τί ἀναγράφει.

§223Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τί σχέσιν ἔχει;

§224Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δι’ ἐμὲ ἔχει.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας, κ. ὑπουργέ.

§226Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἕτερον σημεῖον, κ. βουλευταί, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀναμφισβητήτως ἐρρίφθησαν ἀστυνομικοὶ πυροβολισμοί, εἶναι τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας, τὸ ὁποῖον περικλείεται μεταξὺ τῶν ὁδῶν Ἱπποκράτους καὶ Μαυρομιχάλη. Καὶ τὸ τμῆμα αὐτὸ εἶναι ἐπίσης ἀποδεδειγμένον ἐκ τῶν θυμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα, ὅτι ἐδέχθη ἐπίθεσιν ἀγριωτάτην διὰ τῶν αὐτῶν σκληρῶν ἀντικειμένων, πλὴν τῶν πυροβολισμῶν, τὰ ὁποῖα τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῶν διαδηλωτῶν εἶχε προμηθευθῆ ἀπὸ παρακειμένην οἰκοδομὴν ἀνεγειρομένην παρὰ τὸ θέατρον «Ὀλύμπια». Οἱ πυροβολισμοὶ ἐκεῖνοι ἐρρίφθησαν ἀναμφισβητήτως εἰς τὸν ἀέρα, τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι οὔτε τραυματίας οὔτε νεκροὺς εἴχομεν ἀπὸ βλήματα πυροβόλου ὅπλου. Ἐρρίφθησαν δὲ ἐπὶ καταστάσεως ἀνάγκης, διότι ἦσαν μόνον 35 ἀστυφύλακες βαλλόμενοι ἀπὸ 500 διαδηλωτὰς διὰ πολλῶν σκληρῶν ἀντικειμένων, ὡς ἀνέφερα. Τὸ τελευταῖον σημεῖον, ποὺ ἐρρίφθησαν 2–3 πυροβολισμοί, κ. βουλευταί, εἶναι τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς ὁδοῦ Ἱπποκράτους, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται μεταξὺ τῶν ὁδῶν Σκουφᾶ μέχρι τῆς ὁδοῦ Διδότου. Καὶ εἰς τὸ τμῆμα αὐτὸ εἶναι μαθηματικῶς ἐπίσης δεδομένον καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν κατάθεσιν τοῦ κ. Τσουκαλᾶ, τὴν ὁποίαν εἶπον, ὅτι θὰ χρησιμοποιήσω, ὅτι ἐδέχθη ἐπίθεσιν διὰ λίθων καὶ δὴ κατὰ κύματα, ὅπως περιγράφει ὁ κ. Τσουκαλᾶς. Δεύτερον δεδομένον εἶναι, ὅτι ὁ ἀστυνομικὸς ὁ ὁποῖος ἐκατηγορήθη διὰ τὴν ἀνθρωποκτονίαν τοῦ Κωνσταντοπούλου, καὶ τὸν ὁποῖον ἐβάρυνον καὶ αἱ ὑπόνοιαι τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν εἶχον αὐτοπροσώπως δεχθῆ καὶ ὁμολογήσει ὅτι ἐπυροβόλησεν, ἀλλὰ ἐπυροβόλησεν εἰς τὸν ἀέρα. Ἀντιθέτως, ἄλλοι μάρτυρες, ἐξετασθέντες βεβαιοῦν ὅτι τὸ ἀνθρωποκτόνον ἀποτέλεσμα προῆλθεν ἀπὸ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ τοῦ Ἀστυνομικοῦ. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ἐξητάσθη ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ὁ ὁποῖος ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι συνεσκότισε τὴν ἀνάκρισιν, ἀντὶ νὰ τὴν διαφωτίσῃ τὴν συνεσκότισε δὲ διὰ τοὺς ἑξῆς σαφεῖς λόγους. Πρῶτον, διότι ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ἀσχέτως τῆς διαδικασίας τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε, τοῦ νὰ καταγγείλῃ δηλ. διὰ τῶν ἐφημερίδων ὅ,τι ἐγνώριζεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἐνῷ ἐγνώριζεν, ὅτι διεξάγεται ἀδιάβλητος ἀνάκρισις ἀπὸ τῆς προηγουμένης ἀλλὰ διεβεβαίωσε ὅτι τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐπυροβόλησεν ἦτο κατὰ πᾶσαν πιθανότητα Ἀρχιφύλαξ –κάτι μεταξὺ Ἀστυφύλακος καὶ Ἀρχιφύλακος. Τὴν πρωΐαν τῆς ἑπομένης, ἔλαβον τὴν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἔσπευσα νὰ ἐγχειρίσω αὐτοπροσώπως εἰς τὸν κ. Προανακριτὴν καὶ εὑρέθην ἐνώπιον τοῦ κ. Τσουκαλᾶ ἐξεταζομένου. Καὶ κατέθεσεν ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Ἀρχιφύλακος, ἀλλὰ ὅπως πληροφορεῖται πλέον παρὰ τρίτου, προσώπου, καὶ συγκεκριμένως παρὰ μιᾶς κυρίας ἐργατικῆς, τὴν ὁποίαν ἀναφέρω, ὅτι πρόκειται περὶ Ἀξιωματικοῦ τῆς Ἀστυνομίας, προσέθεσε μάλιστα ὅτι ἡ κυρία, ἡ ὁποία τοῦ παρέσχε καὶ τὸ πρόσθετον στοιχεῖον, ὅτι ἡ κυρία αὐτὴ ἡ ὁποία ἦτο ἐξηγριωμένη τὴν στιγμὴν ποὺ ἔδιδε τὴν πληροφορίαν, εἶπεν ὅτι ἐκράτησε καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ Ἀξιωματικοῦ τῆς Ἀστυνομίας, ὁ ὁποῖος ἐπυροβόλησε. Κύριοι βουλευταί, ὑποστηρίζω, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην τῆς συγχύσεως καὶ τὸ ὑποστηρίζω διὰ εἰδικοὺς λόγους, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ περιπέσῃ κανεὶς εἰς πλάνας, αἱ ὁποῖαι ἐνδεχόμενον νὰ ὁδηγήσουν εἰς ἀδικίαν, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ προσγίνῃ. Δὲν θέλω νὰ ἀποσείσω τὸν ἐνδεχόμενον πυροβολισμὸν τοῦ Ἀντωνοπούλου, ὁ ὁποῖος ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην καὶ συνεπείας τὰς ὁποίας ὁ ἴδιος θὰ ὑποστῇ, αἱ ὁποῖαι μοῦ εἶναι ἀδιάφοροι, ἐὰν θὰ ἀποδειχθοῦν ἢ ὄχι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἕνα πρόσωπον τῆς περιωπῆς καὶ τῆς πείρας τοῦ κ. Τσουκαλᾶ, καταθέτει ὡς αὐτόπτης μάρτυς καὶ βεβαιοῖ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ Ἀρχυφύλακος, τὴν ἑπομένην δὲ πληροφορεῖται καὶ υἱοθετεῖ, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπρόκειτο περὶ Ἀξιωματικοῦ, μοῦ γεννᾶται ἡ ἑξῆς ἀπορία. Πρῶτον, πῶς γίνεται ἡ σύγχυσις μεταξὺ Ἀστυφύλακος καὶ Ἀξιωματικοῦ, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ δύο διαφορετικοῦ χρώματος στολῶν. Ἐπίσης πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπῆρε ἀριθμὸν ἡ κυρία, ἀφοῦ οἱ Ἀξιωματικοὶ δὲν φέρουν ἀριθμόν, παρὰ μόνον τὸ διακριτικὸν τοῦ Τμήματός των. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν διὰ τὴν κατάθεσιν, ἡ ὁποία ἐδόθη εἶναι τελείως διάφορον καὶ τὸ διάφορον ἔγκειται εἰς τὸ ἑξῆς σημεῖον. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς καθ’ ὃν τρόπον κατήγγειλε διὰ τῶν ἐφημερίδων ὅ,τι ἐγνώριζε καὶ ἐν συνεχείᾳ προσῆλθε προσκληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Ἀνακριτοῦ, ἄφησε τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπανέλαβε καὶ πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κάτι προσπαθεῖ νὰ συγκαλύψῃ μεταξὺ δὲ ἐκείνων, ποὺ προσπαθεῖ νὰ συγκαλύψῃ εἶναι καὶ ἡ πρᾶξις, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν εἰς τὴν ὁδὸν Ἱπποκράτους, ἀπὸ ἐνέργειαν Ἀστυνομικοῦ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, κύριοι, ὄχι μόνον διότι ἡ Κυβέρνησις, τὴν ἰδίαν νύκτα, διέταξεν ἀδιάβλητον ἀνάκρισιν, ἀλλὰ διότι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὁ κ. Τσουκαλᾶς ὅτι ἀνήγγειλεν ὡς νέον, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὅτι ἀνασύρει ἀπὸ τὸν πέπλον τῆς ἀποκρύψεως, ποὺ ἔρριψεν ἡ Κυβέρνησις, τὸν πληροφορῶ ὅτι εἶχεν κατατεθῆ πρὸ 24 ὡρῶν, ὑπὸ τριῶν μαρτύρων, πρὸς τὸν κ. Ἀνακριτὴν καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Σώματος τῆς Ἀστυνομίας, ὅτι τὸ κατέθεσε καὶ ἕνας Ἀστυφύλαξ ἐξεταζόμενος, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ὁ Ἀντωνόπουλος ἐπυροβόλησε δύο φοράς. Συνεπῶς ἦτο ἤδη κατατεθειμένον πρὸ 24 ὡρῶν καὶ ἐν συνεχείᾳ τῶν δύο μαρτύρων ἐξητάσθησαν καὶ ἄλλοι 7 μάρτυρες, ἦλθε δὲ δέκατος ὁ κ. Τσουκαλᾶς διὰ νὰ κομίσῃ γλαῦκα εἰς Ἀθήνας. Συνεπῶς δὲν εἶναι οὔτε ὀρθή, οὔτε ἐπιτρεπομένη ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία κατεβλήθη πρὸς δημιουργίαν ἐντυπώσεως συγκαλύψεων. Καὶ δὲν εἶναι ὀρθόν, ὄχι μόνον διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἀλλὰ καὶ διὰ δύο βασικοὺς λόγους. Κύριοι βουλευταί, ἦτο ἔκδηλον καὶ οὐδεὶς σοβαρῶς συζητῶν, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἡ Ἀστυνομία εὑρέθη πρὸ μιᾶς ἐκτεταμένης ἐπαναστατικῆς ἐκδηλώσεως. Ἐχρησιμοποιήθησαν πρὸς καταστολὴν τῆς ἐπαναστατικῆς αὐτῆς ἐκδηλώσεως 1700 Ἀστυφύλακες καὶ Ἀστυνομικοί. Ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἕνας Ἀξιωματικὸς εἴτε δύο εἴτε πέντε, εἴτε διότι ἀνεμέτρησαν κακῶς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν εἴτε διότι παρέβησαν ἐγκληματικῶς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον, ἐὰν ἐξετρέποντο, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν πολιτικὴν εὐθύνην τῆς ἐκτροπῆς 5 ὀργάνων ἐκ τῶν 1700 ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Κυβέρνησις εἶχε μίαν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν πρῶτον νὰ δώσῃ ὡρισμένας διαταγὰς, τὰς ὁποίας ἔδωσε καὶ δεύτερον, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγνώσθη ὅτι ὑπάρχουν θύματα, νὰ διατάξῃ ἀμέσως ἀνακρίσεις καὶ νὰ κατοχυρώσῃ τὰς ἀνακρίσεις κατὰ τρόπον ἀδιάβλητον.

§227Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Εἴπατε, κ. ὑπουργέ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐθύνην, ἐὰν 1–2 3–5 ὄργανα ἐν ἐξάψει, κάμουν χρῆσιν τῶν ὅπλων.

§228Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐὰν ἐκτραποῦν.

§229Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Δὲν ἔχει ὅμως τὴν εὐθύνην ὅταν ἐπιτρέπῃ νὰ ἔχουν ὅπλα τὰ ὄργανα;

§230Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω διὰ τὰ ὅπλα. Καὶ διὰ νὰ μὴ καθυστερήσω ἀπαντῶ. Τὰ ὅπλα προβλέπονται ὑπὸ τὸν κανονισμόν.

§231Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ἀπαγορεύονται.

§232Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Προβλέπονται δι’ εἰδικὰς ἀποστολὰς καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἡ κλασσικωτέρα περίπτωσις ἦτο ἡ τῆς 9ης Μαΐου. Σεῖς δὲ ὡς παλαιὸς Ναύαρχος τὸ γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Καὶ τρίτον ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος, κατοχικός, ἐπικυρωθεὶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπάρχει Κανονισμὸς τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, ὁ ὁποῖος διαγράφει τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ Ἀστυνομικὰ ὄργανα καὶ παρὰ τὰς διαταγὰς καὶ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως ἐὰν κρίνουν, ὅτι προσβάλλονται στόχοι ποὺ τοὺς φυλλάσσουν, εἶναι δυνατὸν νὰ κάμουν χρῆσιν τῶν ὅπλων. Ἐγὼ ὅμως δὲν ὑποστηρίζω τὴν ἄποψιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν θὰ ὑπεστήριζέ τις ἐὰν ἐδέχετο τὴν ἐκδοχὴν τῆς Ἀστυνομίας. Λέγω, ὅτι ἡ παράδοσις τῶν ὅπλων ἦτο ἐπιβεβλημένη, διότι εἶχον ἐνταχθῆ καὶ ἐνταλθῆ νὰ προφυλάξουν στόχους, ἡ προσβολὴ τῶν ὁποίων ἐνδέχετο νὰ φέρῃ διεθνεῖς περιπλοκάς. Καὶ συγκεκριμένως ὑπερήσπιζον τὰς Πρεσβείας. Τί θὰ θέλατε, κ. Ναύαρχε, νὰ ἀφήναμε τὸν ὄχλον νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν;

§233Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Γνωρίζω τὰς διαταγὰς ὅπως γνωρίζω καὶ τοὺς στόχους. Ἡ περίπτωσις ὅμως τῆς ὁδοῦ Σταδίου δὲν ἦτο περίπτωσις ἐπιθέσεως ἐναντίον σημαντικῶν στόχων. Ἤθελον δὲ νὰ εἴπω, ὅτι προκειμένου περὶ τῆς σοβαρᾶς ἀτμοσφαίρας, ὅπως ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς προετοιμασίας τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύο Κυπρίων πατριωτῶν, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι θὰ ἀντιμετώπιζε μίαν μεγάλην ἔξαψιν τῶν χαρακτήρων τῶν νεύρων καὶ τῶν παθῶν. Καὶ ἑπομένως ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ λάβει πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον τῆς ἐπιτρέπει ὁ τεχνικὸς ἐξοπλισμὸς τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, ὥστε νὰ κατοχυρώσῃ, ἄν, μὴ τι ἄλλο, τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι μόνον καὶ μόνον διὰ πατριωτικοὺς λόγους πηγαίνουν νὰ παρασταθοῦν εἰς ἕνα πατριωτικὸν συλλαλητήριον. Καὶ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἐξοπλίσει κατὰ τὸ οὗτον τρόπον τὰς δυνάμεις Ἀσφαλείας, ὥστε νὰ ἀποφευχθῇ ἡ αἱματοχυσία. Τοιοῦτοι δὲ τρόποι εἶναι ἄπειροι. Ἀπὸ τῶν πυροσβεστικῶν ἀντλιῶν, μέχρι τῶν δακρυγόνων βομβῶν. Τὰ γνωρίζετε αὐτά. Λοιπὸν πρὶν γίνουν αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ὅπλα, διότι ἰδοὺ τὰ ὅπλα ποὺ μᾶς ὁδηγοῦν.

§234Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θέτετε μίαν προϋπόθεσιν. Ἔχετε δεδομένον πρῶτον, ὅτι ἀπηγορεύθησαν τὰ ὅπλα καὶ δεύτερον, ὅτι τὰ ὅπλα δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν πρῶτον, ἀλλὰ ἀφοῦ οἱ ἀστυφύλακες ἐδέχθησαν 2.000 πλίνθους καὶ ἔκαμον χρῆσιν τῶν ὅπλων εἰς τὸν ἀέρα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Διεξάγεται ἀνάκρισις καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψουν ἀντίθετα. Δὲν νομίζω, ὅμως, ὅτι δύνασθε νὰ ὑποστηρίξετε ὅτι πέραν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, ἠδυνάμην νὰ εἰσηγηθῶ νὰ ἐπιβληθοῦν κυρώσεις, πρὶν διεξαχθῇ ἡ ἀνάκρισις.

§235Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπατε, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην σας, ὑπῆρξαν τὰ μετόπισθεν, εἰς τὰ ὁποῖα παρεισέφρησαν ἀναρχικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔκαμον χρῆσιν ὅπλων. Συνεπῶς οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐπυροβόλησαν ἐν ψυχρῷ. Ἐὰν τοιοῦτον τι συνέβαινεν δὲν θὰ ὑπῆρχον μάρτυρες;

§236Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὑπάρχουν ἐννέα μάρτυρες καὶ σᾶς διαβεβαιῶ ὑπευθύνως, ὅτι πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ἀξιοπίστων, οἱ ὁποῖοι βεβαιοῦν τὰ περιστατικά.

§237Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οἱ πολῖται δὲν εἶδον τοὺς πυροβολοῦντας;

§238Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Εἰς τοιαύτας περιπτώσεις ὁ πυροβολῶν ἐξαφανίζεται μόλις πυροβολήσῃ. Ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ τὸ στοιχεῖον τοῦ διαβλητοῦ, ἐζήτησα ἀπὸ τῆς ἰδίας νυκτὸς τῶν γεγονότων, νὰ μὴ κάμῃ μόνος του τὴν νεκροψίαν ὁ ἰατροδικαστὴς τῆς εἰσαγγελίας, ἀλλὰ νὰ παρακολουθήσῃ αὐτὴν καὶ ὁ καθηγητὴς κ. Γεωργιάδης, τὴν δὲ ἀνάκρισιν νὰ μὴ ἐνεργήσῃ μόνος ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν πλημμελειοδικῶν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Ἐὰν ὑπῆρχεν ἡ ἐλαχίστη εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτολμήσῃ μίαν τοιαύτην ἀδιάβλητον ἀνάκρισιν; Δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ διεξαγάγῃ, ἐὰν ὑπῆρχεν εὐθύνη αὐτῆς, μίαν συγκαλυπτικὴν ἀνάκρισιν; Ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς δικογραφίαν, ἡ ὁποία θὰ τεθῇ ἐν καιρῷ ὑπ’ ὄψιν μας, οὐδὲν προέκυψεν, ὥστε νὰ δύναται νὰ γίνεται λόγος περὶ εὐθυνῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅ,τι ὑποστηρίζω ἀναγράφεται εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ καὶ θὰ δυνηθῆτε ἐν καιρῷ νὰ τὰ ἐπικαλεσθῆτε. Ἦτο δυνατὸν καὶ ἐντὸς τῆς πλατείας Ὁμονοίας, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρξεν ἐπίμονος ἐπιθυμία νὰ ὑπάρξουν 2–3 νεκροί. Καὶ τότε θὰ διερωτώμεθα διατὶ δὲν μετεφέρθησαν τὰ τεθωρακισμένα ἐντὸς τῆς Πλατείας Ὁμονοίας. Συνεπῶς δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ ἀποδίδωνται εὐθῦναι, διὰ τὰς ἀνθρωποκτονίας τοὐλάχιστον, εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§239Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὴν προανάκρισιν ποῖος τὴν διενήργησεν;

§240Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὁ ἀντεισαγγελεὺς Ἐφετῶν κ. Χριστόπουλος, ὁ Εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν κ. Τσαντίλας καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς κ. Γεωργακόπουλος. Ἐπαναλαμβάνω, κ. βουλευταί, τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι τὰ γεγονότα τῆς 9.5.56, ἦσαν προμελετημένα, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτραποῦν μὲ οἱαδήποτε μέτρα. Ὑπῆρξεν ἀπόφασις νὰ ὑπάρξουν 2–3 νεκροὶ καὶ ὑπῆρξαν. Καὶ ὅταν διετίθετο ὁλόκληρος ἡ ἔνοπλος δύναμις τῆς Ἑλλάδος, ἠμποροῦσε νὰ ἐπέλθῃ ἡ θανάτωσις προσώπων, ἔστω καὶ ἀπὸ ὡρισμένας βολὰς ἀπὸ ἕνα ἐξώστην. Αὐτὴ εἶναι ἡ πικρὰ ἀλήθεια. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπέτυχεν ἡ ἀστυνομία, ἔναντι τῶν ἐπεισοδίων, τὰ ὁποῖα ἐσκεμμένως προεκλήθησαν —καὶ προεκλήθησαν ἔξω πάσης ἀτμοσφαίρας ἀλληλεγγύης πρὸς τοὺς κινδυνεύοντας ἀγωνιστὰς, διότι δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς ἀστυνομίας ἐξυπηρετεῖ τὴν θέσιν τῶν ἀγωνιστῶν—εἶναι ἕν: ὅτι ἀπεφεύχθη ἐπέκτασις τῆς ἐπαναστατικῆς ἐκδηλώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεσκόπει μία ὡρισμένη μερὶς καὶ συνεκάλυπτε μία ἄλλη. Τὰ δὲ γεγονότα αὐτὰ ἀπεζητήθησαν κατὰ τὰς πληροφορίας, μετὰ σπουδῆς, διότι ἐπέκειτο ἡ λῆψις μέτρων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διεχωρίζετο ἡ κατηγορία τῶν παραπλανηθέντων καὶ θὰ ἀπεμονοῦτο ἡ προδοτικὴ ἑστία. Δι’ αὐτὸ ἐπεζητήθη ἐπιτάχυνσις τῶν γεγονότων αὐτῶν καὶ ἐπῆλθεν ἡ εὐκαιρία, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτραπῇ, ἐκτὸς ἐὰν ἐματαιοῦτο τὸ συλλαλητήριον. Ἀξίαν ἐπίσης ἔχει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ μέτωπόν της ὑπῆρξε λευκόν, ἐζήτησε τὴν ἰδίαν νύκτα, νὰ ἐνεργηθῇ ἀνάκρισις ἐκ μέρους ἀνωτέρων δικαστικῶν. Δὲν θὰ εἶναι δὲ σοβαρὸν νὰ εὑρεθῇ ἐκπρόσωπος ἐνώπιον τοῦ Σώματος αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ ὑποστηρίζῃ ὅτι αἱ ἀνακρίσεις, αἱ ὁποῖαι διεξήγοντο ἀπὸ Ἀντεισαγγελέα Ἐφετῶν μὲ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἐξητάσθη καὶ ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ὅτι θὰ εἶναι διαβληταί. Τέλος, ἀξίαν ἰδιαιτέραν καὶ σημασίαν διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἔχει ὅτι ἀπεφάσισε νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς συγκεντρώσεως. Βεβαίως, εἶναι ἕνα θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλονται ἐξηγήσεις, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις παλαιοτέρας πληροφορίας εἶχε καὶ παλαιοτέραν ἀπόφασιν ἔλαβε διὰ τῆς ὁποίας ἀνεκάλεσε δοθεῖσαν ἄδειαν συλλαλητηρίου. Ἀλλὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς δὲν νομίζω ὅτι δικαιοῦται νὰ τὰς ζητῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Διότι ὅταν ἡμεῖς ἐξηγγείλαμεν τὰς πληροφορίας καὶ ἐδικαιολογήσαμεν τὴν ἀνάκλησιν, σύμπασα ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τοῦ τύπου διεμαρτυρήθη ἐναντίον τοῦ μέτρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπηγόρευε τὰς φιλειρηνικὰς καὶ ἐθνικὰς ἐκδηλώσεις μερίδος τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ἰδία ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ἐφημερίδων της, μετὰ τὰ γεγονότα τῆς 9 Μαΐου καὶ τὰς τραγικὰς ἐξελίξεις αὐτοῦ, ἐζήτει καὶ προεκάλει νέας διαδηλώσεις, μομφῆς μάλιστα ὀχλοκρατικῆς. Πῶς, λοιπόν, σήμερον ζητεῖ ἐξηγήσεις ὀψίμως, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε τὸ συλλαλητήριον; Ἀλλ’ εὐχαρίστως νὰ παράσχωμεν καὶ τὴν ἐξήγησιν αὐτήν. Ἡ Κυβέρνησις εἰς μίαν τραγικὴν καμπὴν τῆς τύχης δύο ἀγωνιστῶν, ἐδέχθη τὴν αἴτησιν τῆς Κυπριακῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐλαχίστη ἐὰν ὑπῆρχεν ἀκόμη ἐλπὶς διασώσεως τῶν δύο ἀγωνιστῶν, θὰ ἦτο πρᾶξις δειλίας διὰ τὴν Κυβέρνησις νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἄδειαν τοῦ συλλαλητηρίου. Καὶ πράξεις δειλίας, ὅλην τὴν διαδρομὴν τῆς πολιτικῆς της, δὲν ἐσυνήθισε νὰ ἐκδηλώνῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα).

§241Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Διατὶ δὲν τὸ ἐκάματε προηγουμένως, παρὰ τὴν τελευταίαν στιγμήν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε κ. Καλκάνη. Ἔχετε 30 χρόνια ἐδῶ καὶ πρέπει νὰ δίδετε τὸ παράδειγμα. Ἔχετε ἑπτὰ φορὰς διακόψει.

§243Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐθεώρησε, κ. βουλευτά, ἱερὰν ὑποχρέωσίν της ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν εἰδικὴν αὐτὴν περίπτωσιν, νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν συγκεντρώσεως καὶ νὰ τὴν ἐπεκτείνῃ εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, συμβάλλουσα εἰς τὴν σωτηρίαν ἴσως, τῶν δύο ἀγωνιστῶν. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἐὰν ἠρνεῖτο ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἠδύνατο πρώτη ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐὰν ἐπετρέποντο αἱ ἐκδηλώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, οἱ δύο ἀγωνισταὶ θὰ ἐσώζοντο. Καὶ αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν δώσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ λύσις τῆς ἀρνήσεως τῶν συγκεντρώσεων, θὰ ἦτο ἁπλῆ πολιτικὴ ἐξοικονόμησις τῶν πραγμάτων καὶ δὲν θὰ ἐδημιούργει τὰς εὐθύνας αἱ ὁποῖαι ἀποδίδονται διὰ τῆς προτάσεως μομφῆς. Τότε ὅμως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξωμοιοῦτο πλήρως μὲ προκατόχους Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δι’ ὡρισμένα γεγονότα ἴσως νὰ μὴ φέρουν εὐθύνας διότι εὑρέθησαν εἰς εἰδικὰς συνθήκας. Οὕτως ἡ Κυβέρνησις τοῦ παρόντος Προέδρου δὲν ἤθελε ὁπωσδήποτε, νὰ συνταυτίσῃ ἑαυτὴν οὔτε μὲ τὰς Κυβερνήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἠρνοῦντο καὶ νὰ ψαύσουν τοὺς Τόμους τοῦ δημοψηφίσματος, οὔτε μὲ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐδίδαξαν ὅτι ἡ Ἑλλὰς στερεῖται εἰδικοῦ ἀναπνευστικοῦ συστήματος καὶ ἀναπνέει μὲ ξένους πνεύμονας. (Χειροκροτήματα).

§244Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ δηλώσω καὶ πάλιν ὅτι ἡ διατύπωσις τῶν δύο πνευμόνων, δὲν εἶναι ἰδική μου. Ὁ κ. Δέρβης, ἰατρὸς ἐφεῦρεν αὐτὴν τὴν ὀργανικὴν διατύπωσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἰδικόν μου, εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐφηρμόσαμεν. Καὶ ὑπῆρξε μία πολιτικὴ γενναία. Διότι ὅταν ἐκρίναμεν καὶ εἰς τὰ 1944, καὶ εἰς τὰ 1950 ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν ἐπέτρεπον τὴν δημιουργίαν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, εἴχαμε τὸ θάρρος ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, δημοσίᾳ, καθὼς ἐπίσης καὶ εἰς τὰς ἰδιωτικάς μας συνομιλίας, νὰ τὸ διακηρύξωμεν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας μὲ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἄλλα ἐπιδιώκει καὶ ἄλλα διακηρύττει. Αἱ χεῖρες εἶναι χεῖρες Ἠσαῦ καὶ ἡ φωνὴ εἶναι φωνὴ Ἰακώβ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική σας.

§245Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἀσχέτως τῶν ἀπόψεων αὐτῶν ἢ τῶν γενικωτέρων ἀπόψεων ἐπὶ τῶν γεγονότων, κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐνδεχομένως νὰ ὑπάρχουν ἀντιτιθέμεναι ἐκδοχαί, ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἐκφράζω ἰδιαιτέραν πικρίαν, εἶναι ἡ ἐν γένει μεταχείρισις τῶν σωμάτων ἀσφαλείας ἀπὸ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδιαιτέρως ἀπὸ μέρους τοῦ τύπου αὐτῆς.

§246ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι.

§247Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὰ ὄργανα, οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ ὁπλῖται τῶν σωμάτων ἀσφαλείας εἶναι ὅπως καὶ ἐσεῖς γνωρίζετε, τέκνα τοῦ λαοῦ καὶ μάλιστα τέκνα τῶν πενεστέρων τάξεων χειμαζόμενα καὶ ὑπὸ συνθήκας δεινὰς ἐκπληροῦντα καθήκοντα διατεταγμένα καὶ ἱερὰ ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων σύμπαντες διαβιοῦμεν ὑπὸ τὸ κρατοῦν καθεστὼς καὶ ἐπιπροσθέτως δύναται νὰ κρατῇ καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις τὰς θέσεις της διὰ νὰ βάλῃ ἐξ αὐτῶν λαύρας ἐναντίον τῶν σωμάτων ἀσφαλείας.

§248Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ ἐναντίον τῶν σωμάτων ἀσφαλείας.

§249Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, θεωρῶ στοιχειῶδες χρέος μου νὰ διακηρύξω ὅτι οὐδεὶς εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως στρέφεται ἐναντίον τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Θρηνοῦμεν τὰ θύματα καὶ τῶν δύο μετώπων διότι εἶναι τέκνα τοῦ λαοῦ. Ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἐλέγχομεν, δὲν εἶναι ἄνδρες τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπίσης πατριῶται καὶ ἐπίσης θύματα, ἀλλὰ εἶναι οἱ ἡγέται οἱ ὁποῖοι ἔχουν εὐθύνας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§250Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὑποστηρίζω κ. Πρόεδρε, ὅτι τῶν χειλέων τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ἐκφύγῃ οὔτε μία λέξις συμπαθείας διὰ τοὺς 100 ἀστυφύλακας, οἱ ὁποῖοι ἐτραυματίσθησαν μεταξὺ τῶν ὁποίων πολλοὶ βαρέως. Δὲν ἠκούσθη οὔτε μία λέξις διὰ τὰ θύματα τῆς Ἀστυνομίας. Δὲν ἠκούσθη οὔτε μία λέξις διὰ τὸν νεκρὸν τῆς χθές. (Χειροκροτήματα). Δι’ αὐτὸ παραπονεῖται ἡ Κυβέρνησις.

§251Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν μὲ ἠκούσατε, κ. ὑπουργέ, ἀγορεύοντα; Διατὶ τὸ λέγετε αὐτό;

§252ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπήγατε εἰς τὴν κηδείαν τῶν πολιτῶν ἐσεῖς; Ἀντεπροσωπεύθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν κηδείαν τῶν θυμάτων τῶν πολιτῶν καὶ ἐξέφρασε καμμίαν συμπόνιαν;

§253Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὴν ἐξέφρασεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Κύριοι βουλευταί, ἐνόμισα ὅτι εἰδικῶς διὰ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας θὰ ἔδει νὰ ἐκφρασθῇ ἡ πικρία αὐτὴ παρ’ ἐμοῦ ὡς ἐκπροσωποῦντος τὰ Σώματα Ἀσφαλείας κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ καὶ σφάλμα καὶ κίνδυνον μέγαν νὰ πλήσσωνται διαδοχικῶς διάφοροι κρατικαὶ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι πάντοτε ἐχρησιμοποιήθησαν, αἱ ὑπηρεσίαι των δὲ προσεφέρθησαν μετὰ ἡρωϊσμοῦ καὶ αὐταπαρνήσεως. Τοῦτο κάλλιον παντὸς ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν ἐποιήσατο ἐκτεταμένην χρῆσιν τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν μετὰ αὐτοθυσίας διὰ νὰ καταστείλῃ μίαν πρωτοφανῆ ἀνταρσίαν προκληθεῖσαν ἀπὸ μέρους τῆς παρατάξεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ ἔθεσαν πρῶτοι ἐκτὸς νόμου. Δι’ αὐτὸ ἐκφράζω τὴν πικρίαν διὰ τὴν σιωπήν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη καὶ παρουσιάσθη, ἰδίᾳ ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων, ἐναντίον τῶν ὀργάνων τῶν σωμάτων ἀσφαλείας.

§254Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῦ εἴδατε τὴν ἐπίθεσιν;

§255Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριοι βουλευταί, ἡ ὅλη ἔκτασις τῶν γεγονότων τῆς 9ης Μαΐου ἐὰν ἤρχετο ὑπὸ μορφὴν ἐπερωτήσεως θὰ ὑπέβαλον τὴν παράκλησιν καὶ θὰ ἐζήτουν ὅπως ἀναμείνουν οἱ ἐπερωτῶντες τὸ πέρας τῶν ἀνακρίσεων, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει ὑπευθύνων στοιχείων, κατατεθῇ καὶ ἡ δικογραφία καὶ γίνῃ ἡ συζήτησις. Ἀτυχῶς ἦλθε τὸ θέμα διὰ τῆς προτάσεως μομφῆς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως γενέσθε παρὰ μόνον νὰ ἀπαντήσω διὰ νὰ ἀποκαταστήσω τὴν ἀλήθειαν τὸ μὲν διὰ τὰ γεγονότα, τὸ δὲ διὰ τὰ σώματα ἀσφαλείας, τὰ ὁποῖα ἔπραξαν τὸ καθῆκον των. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν Ἀντωνόπουλον, ἐναντίον τοῦ ὁποίου καὶ αἱ δικαστικαὶ ὑπόνοιαι ἠγέρθησαν, ὁ Ἀντωνόπουλος εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι δράστης μιᾶς πράξεως, εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι θῦμα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἀποφανθῇ ἡ δικαστικὴ ἀρχή. Πάντως ἐὰν προκύψῃ ὅτι ὑπῆρξε δράστης, θὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ ποίας συνθήκας ὑπῆρξεν, διότι ἐνδέχεται νὰ εἶναι ἀνθρωποκτονία ἀπὸ τῆς ἠθελημένης καὶ προμελετημένης μέχρι τῆς ἐξ ἀμελείας ἢ περὶ ἐφαρμογῆς τῶν κανονισμῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις ἐπιτρέπουν τὴν χρῆσιν ὅπλου.

§256ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἦτο ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Διδότου.

§257Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.)... Κατόπιν ὅλων αὐτῶν, κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς ὁ ὁποῖος ἀπεδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς προδοτικῆς, εἶναι ἄξιος προσοχῆς. Βεβαίως, καθένας εἶναι ἐλεύθερος νὰ χρησιμοποιῇ οἱανδήποτε λέξιν θέλει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ζυγίζων τὰς λέξεις αὐτάς, ἔδει νὰ μὴ τὰς ἀποδώσῃ ἐναντίον Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπὸ τῶν τελευταίων... ἐφήρμοσε συντηρητικήν, ὑπερήφανον καὶ ἐθνικὴν πολιτικήν. Πολλὴ κατανάλωσις γίνεται περὶ τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν μειοψηφίαν τῆς εὐθύνης αὐτῆς. Κύριοι Ἀρχηγοὶ ἐκπροσωποῦντες δεκάδας καὶ εἰκοσάδας βουλευτῶν, βάλλουν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἀποκαλοῦν Κυβέρνησιν μειοψηφίας καὶ ἐμφανίζεται τὸ πρωτοφανὲς φαινόμενον, Κυβέρνησις ἐκ νωπῶν καὶ προσφάτων ἐκλογῶν, συγκεντρώσασα 165 βουλευτὰς νὰ ὀνομάζεται ἀπὸ κόμματα δέκα βουλευτῶν Κυβέρνησις μειοψηφίας. Πέραν τούτων, διὰ νὰ ἀποφευχθῇ τὸ ἀδιέξοδον αὐτό, γίνεται μία σιωπηρὰ σύμπραξις ὅλων τῶν ψήφων καὶ τῶν βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἡ εὐθύνη νὰ διαλαληθῇ ὅτι ὑπάρχει, ὄχι ἁπλῶς προεκλογικὴ σύμπραξις, ἀλλὰ πλήρης μετεκλογικὴ συνεργασία μετὰ τῆς ἀριστερᾶς. (Χειροκροτήματα). Τότε θὰ ἠδύνατο νὰ συζητήσῃ τις περὶ πλειοψηφίας ἢ μειοψηφίας διὰ νὰ ἀποδείξῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι Κυβέρνησις τετραγωνικῆς πλειοψηφίας ἔναντι τῆς μειοψηφίας τοῦ συνόλου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τότε ὅμως θὰ ἐπεβάλλετο ὑποχρεωτικῶς ὅταν ἐδηλοῦτο ἡ τοιαύτη ἀνεπιφύλακτος σύμπραξις νὰ ἐλαμβάνοντο ὡρισμέναι θέσεις, διότι ἐπιζητεῖται ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἀπὸ διάδοχον Κυβέρνησιν ἐπιβαλλομένης τῆς ἀποχωρήσεως τῆς παρούσης. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, περὶ ποίας πολιτικῆς σοβαρῶς συζητοῦμεν; Ἡ μία πτέρυξ ὁμιλεῖ νὰ φύγωμεν ἐν τάχει ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ἡ πτέρυξ τοῦ Κέντρου σιωπᾷ καὶ δὲν τολμᾷ οὔτε τὸ σύνθημα νὰ ὑποστηρίξῃ. (Χειροκροτήματα).

§258Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό; (Φωναὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ διαμαρτυρίαι).

§259Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Συνεπῶς καὶ τὸ τροπάριον καὶ ἡ ἐπιστροφὴ τῆς μειοψηφίας ἔχουν χάσει τὴν σοβαρότητα καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ ἐπαναλαμβάνεται εἰς βάρος τῆς νοημοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει ἤδη ἀγανακτήσει ὄχι ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία παραμένει διότι ἐπιτελεῖ ἐντολήν του, ἀλλ’ ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία δὲν παραλείπει εὐκαιρίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκκλησιν τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὴν κατεδίκασεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. (Χειροκροτήματα).

§260Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργόν, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ ὑπεύθυνα χείλη, τοιαῦτα λόγια. Οὐδέποτε ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τὴν ἀποχώρησιν ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ οὔτε καὶ ὑπῆρξε δήλωσίς μας τοιαύτη.

§261Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν ἀπεκηρύξατε τὸ σύνθημα.

§262Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι σιωπῶμεν, ἀπεναντίας ἐδήλωσα τὸ ἀντίθετον. Τελευταίως ἔδωσα συνέντευξιν καὶ ἠρωτήθην καὶ διετύπωσα σαφῶς ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται ἡ ἀποχώρησις ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, σᾶς δηλῶ ὅτι οὐδέποτε ἐζήτησα τοιαύτην συμμετοχὴν καὶ εἶναι ἀνακριβῆ τὰ ὅσα λέγονται καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λέγετε ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα συμμετοχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§263Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐζητήσατε ἀποχώρησιν τῆς Κυβερνήσεως.

§264Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπατε καὶ συμμετοχήν.

§265Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Διὰ νὰ προχωρήσωμεν, κύριοι, εἰς σκέψιν διαδόχου Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐπίγνωσιν τῶν ἀριθμῶν. Σήμερον διαθέτει 165 βουλευτὰς διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διαθέτει 135 διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Τί εἴδους διάδοχον Κυβέρνησιν ἐπιζητεῖτε; Δι’ ἐκλογῶν; Αἱ ψῆφοι θὰ εἶναι αἱ ἴδιοι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αὐταὶ εἶναι αἱ ἀντιλήψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ αὐταὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελα ἐγὼ νὰ προσθέσω εἶναι ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ εἰδικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθη καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἑταιρίαν «Μέλισσα». Ἐπ’ αὐτοῦ ἀνεφέρθη τὸ ὄνομά μου. Δικηγόρος τῆς ἑταιρίας «Μέλισσα» δὲν ὑπῆρξα ποτέ, παρὰ μόνον πρὸ 8μήνου μὲ ἐπεσκέφθησαν δύο ἐκ τῶν συνεταίρων, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἀνέφερον ὅτι ἔχουν μίαν πρωτοφανῆ περιπέτειαν εἰσπράξεως ἀπὸ μέρους ἐπισήμου Τραπέζης 8 δισεκατ. δραχμῶν ἐπὶ πλέον τῶν νομίμων μὲ βάσιν ἐπιτοκίων 70%. Τοὺς εἶπον ὅτι ἡ πρᾶξις πρέπει νὰ καταγγελθῇ τὸ ταχύτερον, διότι θὰ ἦτο πρωτοφανὲς νὰ παραμείνουν ἀτιμώρητοι Τραπεζῖται, οἱ ὁποῖοι δέχονται καταθέσεις μὲ 4% καὶ τοκίζουν μὲ 70%. Ὅταν συνετάγη ἡ μήνυσις ἐπὶ τοκογλυφίᾳ, ἡ Τράπεζα ὥρισε τὸν δικηγόρον της καὶ ἡ ἑταιρία «Μέλισσα» ἐμὲ διὰ νὰ διεξαγάγωμεν διαιτησίαν καὶ νὰ εὕρωμεν μίαν λύσιν. Τὸ διαιτητικόν, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ Τράπεζα καὶ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν πρωτοτύπῳ εἰς τὸν φάκελλον, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ὑπ’ ὄψιν σας, λέγει ὅτι ἡμεῖς θὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τόκου τῆς ἀγορᾶς, ὄχι τοῦ νομίμου. Εἶπον καὶ ἐγὼ τότε. Ἠμπορῶ ἐγὼ νὰ ἀναλάβω πρὸς στιγμὴν καθήκοντα διαιτητοῦ, ἀλλ’ εἶμαι δικηγόρος. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ὑπογράψω ὑποσχετικόν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀνελάμβανα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγνωρίσω τόκον τῆς ἀγορᾶς καὶ κατόπιν τούτου διὰ γραμμάτων τοῦ δικηγόρου τῆς Τραπέζης εἰς τὸ περιθώριον, διεγράφησαν καὶ προσετέθησαν αἱ λέξεις τοῦ νομίμου τόκου. Ἐπὶ 6 μῆνας ἐταλάνισε τὴν διαιτησίαν ἡ Τράπεζα καὶ τελικῶς ἠρνήθη νὰ προσκομίσῃ τὰ στοιχεῖα ὑπὸ τὰ ὁποῖα πλέον μαθηματικῶς θὰ ἀπεδεικνύετο ἡ τέλεσις τῆς τοκογλυφίας. Τότε ἀπεφάσισα νὰ ὑποβάλω τὴν μήνυσιν. Ἠπείλησε ἡ Τράπεζα ὅτι θὰ ὑποβάλῃ ἀντίθετα μήνυσιν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ. Ποίαν πλαστογραφίαν, κύριοι; Διὰ νὰ κινηθῇ τοκογλυφικῶς ἕνας τραπεζιτικὸς λογαριασμὸς καὶ διὰ νὰ εἰσπραχθοῦν 8 δισεκ. πέραν τοῦ νομίμου τόκου, ἕνας τρόπος ὑπῆρχε, νὰ γίνουν ψεύτικα γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ἡ Τράπεζα. Ὅσον λοιπόν, ἀποτελεῖ ἀδίκημα ἡ ὑπογραφὴ μιᾶς ἐπιταγῆς, τὴν ὁποίαν δίδομεν ἐπίσης εἰς τὸν τοκογλύφον ἐν γνώσει του ὅτι δὲν ἔχομεν ἀντίκρυσμα, ἄλλην τόσην εὐθύνην εἶχεν ἡ «Μέλισσα» δι’ αὐτὰς τὰς συναλλαγματικάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπηκολούθησεν ἀνάκρισις τακτική, διεξαχθεῖσα παρὰ δύο ἀνακριτῶν. Παρέλειψα νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ μήνυσις ὑπεβλήθη, ἐνῷ καὶ μέχρι τῶν προθύρων τοῦ Εἰσαγγελικοῦ Γραφείου, ἐξελιπάρει ἡ Τράπεζα συμβιβασμὸν προσφέρουσα 2½ δισεκ. Ὑπεβλήθη ἡ μήνυσις καὶ ἐπηκολούθησεν ἀνάκρισις. Τὸ καταστάλαγμα τῆς ἀνακρίσεως ἀπεκρυσταλλώθη εἰς τὴν γνώμην εἰσαγγελέως καὶ ἀνακριτοῦ. Ἀμφότεροι συμφωνοῦντες, προεφυλάκισαν τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τῆς Τραπέζης, Ἰωσὴφ Ναμαχάν. Ἐν συνεχείᾳ ἡ Τράπεζα προσέφυγεν εἰς τὸ Συμβούλιον Πλημμελειοδικῶν καὶ εἶπεν ὅτι διὰ νὰ προφυλακίσετε τὸν Διευθυντήν μου διὰ τοκογλυφίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἁπλοῦν πλημμέλημα, πρέπει νὰ ἰσχυρίζεσθε ὅτι εἶναι ὕποπτος φυγῆς. Ἀλλὰ τί ὕποπτος φυγῆς νὰ εἶναι ὁ ἄνθρωπος ὅταν ἄγῃ τὸ 80όν ἔτος τῆς ἡλικίας του. Καὶ τὸ Συμβούλιον Πλημ) κῶν χωρὶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ θέμα τῆς εὐθύνης διὰ τὴν τοκογλυφίαν, ἐπέτρεψε τὴν ἀπόλυσιν, δεχθὲν ὅτι δὲν ὑπάρχει τὸ στοιχεῖον τοῦ ὑπόπτου τῆς φυγῆς καὶ μόνον.

§266Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, θὰ ἤθελα διὰ νὰ μὴ κουράζεσθε, ἐπαναλαμβάνων πράγματα, τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρουν τὴν Βουλήν, νὰ ὑπογραμμίσω ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς καίτοι ὡς νομικὸς ἔχω γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος, δὲν ἔλαβον θέσιν ἐπὶ τοῦ ἐὰν ἀποτελῇ ἢ δὲν ἀποτελῇ ποινικὸν ἀδίκημα ἡ προεξόφλησις τῶν συναλλαγματικῶν αὐτῶν.

§267Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὄχι, ἄλλωστε καὶ εἰς τὴν ἐπερώτησιν δὲν λέγετε τοιοῦτόν τι.

§268Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔχω νὰ εἴπω καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω ἀπάντησίν σας, εἶναι ἐὰν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔστω καὶ ἐὰν δὲν ἀποτελῇ ποινικὸν ἀδίκημα ἡ τοιαύτη προεξόφλησις, ἐνεργῆσαν προεξόφλησιν συναλλαγματικῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικὴν ἐμπορικὴν συνεργασίαν καὶ τῶν ὁποίων εἶναι πλασταὶ αἱ ὑπογραφαὶ τοῦ ἀποδέκτου, εἶναι τὸ πρόσωπον αὐτὸ καθ’ ὑμᾶς κατάλληλον διὰ νὰ διοικῇ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος;

§269Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὸ γεγονὸς τοῦ διορισμοῦ τοῦ κ. Λαδᾶ ὡς συμβούλου εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀκόμη τοῦ δανείου, τὸ ἐπληροφορήθην τὸ πρῶτον ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας. Καὶ ἐὰν σᾶς ἀπήντησα, σᾶς ἀπήντησα διὰ τὸν ἑξῆς βασικὸν λόγον. Διότι εἰς τὴν ὁμιλίαν σας ἀνεφέρατε ὅτι μεταξὺ τῶν προσώπων τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ἐγνώριζον τὴν δικαστικὴν περιπέτειαν τοῦ Λαδᾶ ἤμην κατὰ πρῶτον λόγον ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἤμην συνήγορός του. Τὸ ὅτι ἤμην συνήγορός του ἦτο ἀκριβέστατον. Τὸ ὅτι πρὸ τετραμήνου διέκοψα πᾶσαν σχέσιν μὲ τὸν Λαδᾶν, — ἄλλωστε διέκοψα καὶ τὰς ἐργασίας μου ὡς δικηγόρου — καὶ αὐτὸ εἶναι ἀκριβέστατον. Τρίτον, τὸ ὅτι ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἐπληροφορήθην ὅλα αὐτὰ, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἐλάμβανον μέρος ἐγώ, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι τυπικῶς ἐξετάζων τὸ θέμα, θὰ κατέληγον εἰς τὸ ἰδικόν σας συμπέρασμα. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγὼ θὰ ἤμην ἐπηρεασμένος ἀπ’ ὅτι οὐσιαστικῶς ἐπίστευον περὶ τῆς «Μελίσσης», ἐνεδέχετο οὔτε κἂν νὰ ὑπεδείκνυον νὰ προκριθῶ. Τυπικῶς ἠμπορεῖ νὰ ἔχητε δίκαιον. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξετε ὅτι ἐν συμβουλίῳ ἀπεφασίσθη ὁ διορισμὸς διὰ νὰ λάβω ἐγὼ γνῶσιν ἢ ὅτι ἐγνώριζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ κάμῃ ποῖον χειρισμόν, κ. κ. συνάδελφοι;

§270Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δέν ὑπεστήριξα ἐγὼ διότι δὲν δύναμαι ν’ ἀποδείξω τοῦτο, ὅτι ἐγνώριζε τὴν ὕπαρξιν τῶν πλαστῶν συναλλαγματικῶν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἴσως τὸ ἐγνώριζεν. Δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω δι’ ἕτερον μέλος τῆς Κυβερνήσεως.

§271Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὅταν λέγετε πλαστὰς θὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν νέαν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐφ’ ὅσον ἡ ὑπογραφὴ τίθεται εἰς γνῶσιν τοῦ ὃν ἀφορᾷ, δὲν ἀποτελεῖ πλαστογραφίαν.

§272Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὄχι, ὄχι. Ἀποτελεῖ καθαρὰν πλαστογραφίαν.

§273Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρέμβω εἰς τὸ θέμα αὐτὸ ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον μὲ προκαλεῖτε, θὰ σᾶς ἐρωτήσω. Ἐὰν οἱ πιστωταὶ τῆς Τραπέζης, οἱ καταθέται, αὔριον θελήσουν νὰ ἱκανοποιηθοῦν ἀσκοῦντες τὰ δικαιώματα τοῦ ὀφειλέτου των καὶ εὑρεθοῦν πρὸ πλαστῶν συναλλαγματικῶν, δι’ αὐτοὺς τοὺς τρίτους ὑπάρχει πλαστογραφία ἢ ὄχι;

§274Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὄχι.

§275Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἔχετε εἰσέλθει εἰς ἓν ὀλισθηρὸν ἔδαφος.

§276Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσ.). Ἡ ἄποψίς μου εἶναι αὐτή. Σᾶς εἶπον ὅτι ἤδη ἀπὸ τετραμήνου δὲν ἀσχολοῦμαι μὲ τὰ θέματα αὐτὰ καὶ γνωρίζω ὅτι ἀπὸ μίαν νομικὴν ἄποψιν πιθανὸν νὰ ἔχετε περισσότερον δίκαιον ἀπὸ ἐμέ. Πάντως, ἐγὼ αὐτὸ ὑπεστήριξα καὶ αὐτὸ ἔγινε δεκτὸν μέχρι τῆς ἀνακρίσεως. Ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέραν πῶς ἐξειλίχθη ἡ ὑπόθεσις δὲν γνωρίζω.

§277Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ποσῶς ἡ διένεξις μεταξὺ Τραπέζης καὶ Λαδᾶ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι, ὅταν ἐπληροφορήθητε ἐκ τοῦ μεγίστου θορύβου τοῦ δημοσιογραφικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐγένετο, τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Λαδᾶ, ἐὰν ἐσπεύσατε νὰ εἰδοποιήσητε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§278Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Μά, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ σεῖς καὶ ἐγώ, ἐλάβομεν ὅλοι γνῶσιν τοῦ θορύβου τοῦ δημοσιογραφικοῦ. Πέραν δὲ τοῦ θορύβου αὐτοῦ, πρῶτος ἔλαβε γνῶσιν ὁ ἴδιος ὁ ἐνδιαφερόμενος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν δήλωσιν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου διὰ νὰ δηλώσῃ ὅτι ἐφ’ ὅσον γίνεται μία πρωτότυπος ἐκστρατεία τὴν ὁποίαν ποδηγετεῖ ἡ δὲ Τράπεζα ἡ ὁποία ἔχει τὰ στοιχεῖα...

§279Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, διὰ νὰ θέσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ μιᾶς καλοπίστου καὶ ἀντικειμενικῆς βάσεως, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Πρῶτον, ὅταν ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Λαδᾶ, τῆς ὁποίας ἀσφαλῶς θὰ ἐλάβατε γνῶσιν........................................

§280Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν ἔλαβον γνῶσιν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβω γνῶσιν. Διορίζονται 500 σύμβουλοι εἰς διάφορα ἱδρύματα καὶ Τραπέζας. Εἶναι σοβαρὸν νὰ λέγετε ὅτι ἔλαβον ἐγώ, ὡς ὑπουργός, γνῶσιν; Ἦτο κανὲν κοσμοϊστορικὸν γεγονός;

§281Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τῶν μελῶν τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἡ ἐκλογὴ ἐδημοσιεύθη εἰς ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς ἐφημερίδας. Δεύτερον, θέλω νὰ σᾶς ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Μετὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ θορύβου ἠκούσθησαν αἱ ἀπαντήσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προληφθῇ τὸ ὀλίσθημα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ μὲ τὴν εἰδοποίησιν ἀπὸ μέρους σας;

§282Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ δὲν ἔχει ἀνάγκην συνηγόρου διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔλαβε γνῶσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αὐτὰ εἶχον ἐγὼ νὰ ἐκθέσω. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια ἐπὶ τῆς περιπτώσεως Λαδᾶ, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπληροφορήθην, προκύπτει ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ δὲν ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς τὰ πρόθυρα τῆς χρεωκοπίας. Πρῶτον, τὸ δάνειον ἦτο ἐγκεκριμένον ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου 1955 καὶ ἠγγυημένον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν.

§283Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Τὸ 1956 ἐνεκρίθη ἀπὸ τὸν Ο.

Χ.Ο.Α.

§284Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριοι, δηλῶ ὑπευθύνως, διότι ἀνέγνωσα τὸ σχετικὸν ἔγγραφον, ὅτι τὸ 1955 τὸν Φεβρουάριον ὑπέβαλεν ἡ ἑταιρεία αἴτησιν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ζητοῦσα νὰ ἐγγυηθῇ τὴν συνομολόγησιν δανείου καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου 1955 ἠγγυήθη διὰ 30.000.000 ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ τῆς χορηγηθῇ ὡς ἐγγύησις ὑποθήκη ἀκινήτου περιουσίας 30.000.000 καὶ κινητῆς ἀνερχομένης εἰς 6.000.000 δραχμῶν. Ἐπῆρε δηλαδή, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα 36.000.000 στὰ χέρια της, διὰ νὰ ἐγγυηθῇ δάνειον 30.000.000 δραχμῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ περίπτωσις, ἡ ὁποία μετεφράσθη καὶ μετεμορφώθη εἰς σκάνδαλον. (Χειροκροτήματα).

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§286Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἀποδέχομαι καὶ ἐγώ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὡς ὀρθὴν τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα οἱ καθ’ ἕκαστον ρήτορες, οἱ ὑποβαλόντες ὡρισμένας ἐπερωτήσεις, ἐπὶ συγκεκριμένου θέματος, μὲ τὴν πρότασιν μομφῆς, ἀσχοληθοῦν εἰδικώτερον περὶ τὰ θέματα ταῦτα. Διὰ τοῦτο, θὰ ἐντοπισθῶ εἰς μόνα τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ὑπέγραψα πλὴν ὅμως θὰ ἐπεθύμουν, προλογιζόμενος, νὰ διατυπώσω μίαν κάποιαν γενικὴν παρατήρησιν, ὅτι ἀπὸ τὸν Κυβερνητικὸν κυρίως, τύπον, καὶ ἀπὸ τὸν τόνον, ὁ ὁποῖος ἐκδηλοῦται κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἐμφανίζεται οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολύ, ὡς ἐγκαλουμένη ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ δὴ οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν μομφῆς βουλευταί, διότι ἐζήτησαν νὰ ἀσκήσουν τὰ ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ πολιτεύματος δικαιώματά των. Θὰ ἔλεγε κανείς, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι ζῶμεν εἰς μίαν ἐποχὴν εἰδυλλιακῆς μακαριότητος καὶ ἐκπλήσσεται, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἡ Κυβερνητικὴ πτέρυξ καὶ ὁ Κυβερνητικὸς τύπος, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις συνεχομένη ἀπὸ τὸ ἄγχος καὶ τὴν ἀγωνίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ζητεῖ μὲ πᾶσαν θυσίαν τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως ἐνώπιον τῶν τραγικῶν προβλημάτων. Ὁ Μακάριος εὑρίσκεται ἐξόριστος κάπου εἰς τὸν Εἰρηνικὸν καὶ σήμερον πληροφορούμεθα ὅτι ἐκήρυξε καὶ ἀπεργίαν πείνης, μέχρι θανάτου. Οἱ ἀγωνισταὶ διεξάγουν τὸν ὑπὲρ τῶν ὅλων ἀγῶνα, ἀγῶνα περίπου ἄπελπι, εἰς τὴν Κύπρον. Ὁ κόσμος εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ κράτος δεινῆς ἀγωνίας — χάρις εἰς τὸν ἀτυχῆ ἢ ἄστοχον χειρισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς κατάστασιν πλήρους ἀντιθέσεως ψυχικῆς, πρὸς τοὺς μέχρι τῆς χθές, συμμάχους καὶ φίλους του. Ἐν τοῖς πᾶσιν τούτοις διαπράττεται τὸ πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τῆς ἱστορίας μιᾶς χώρας, ἡ ὁποία ἀπετόλμα νὰ θεωρῇ ἑαυτὴν πεπολιτισμένην, τὸ πρωτοφανὲς ἔγκλημα τοῦ ἀπαγχονισμοῦ τῶν δύο πατριωτῶν τῆς χώρας ἐκείνης ἡ ὁποία παραλλήλως διακηρύσσει τὴν κατάργησιν τῆς θανατικῆς ποινῆς, ὄχι μόνον ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐγκλημάτων. Διαπραττομένων, λέγω, τούτων, ἐκπλήσσεται ἡ Κυβερνητικὴ πτέρυξ καὶ ὁ Κυβερνητικὸς τύπος, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις συνέχεται ἀπὸ τὴν ἀγωνίαν καὶ τὸ ἄγχος τῶν ἐξελίξεων. Θὰ ἤθελον, κύριοι, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν τῶν δύο θεμάτων καὶ εἰς τὸ εἰδικώτερον σημεῖον, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα, νὰ τοποθετήσω τὴν ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς εὐθύνης μιᾶς Κυβερνήσεως. Ἡ πολιτικὴ εὐθύνη δὲν καλύπτει τὸν χῶρον, οὔτε τῆς ποινικῆς οὔτε τῆς ἀστικῆς, οὔτε τῆς ἠθικῆς εὐθύνης, ἔχει ἔννοιαν εὐρυτέραν. Καὶ ὅταν αἱ στιγμαί, εἶναι ὅσον ἐν προκειμένῳ δραματικαί, καλύπτει τὸν χῶρον ἀκόμη καὶ τοῦ ἀτυχήματος. Δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἠστόχησεν εἰς τὴν α ἢ εἰς τὴν β ἐνέργειάν της, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἠτύχησε κατὰ τρόπον δραματικόν, ἠτύχησε κατὰ τρόπον παταγώδη. Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ μόνον ἤθελον νὰ εἴπω προλογιζόμενος, διότι θὰ εἰσέλθω μόνον εἰς τὰ θέματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, εἰδικώτερον, διὰ τῶν ἐπερωτήσεων, διετύπωσα ἐγὼ μετά τινων ἄλλων συναδέλφων. Ὁμολογῶ ὅτι, ὅταν ἐσκόπουν νὰ θίξω τὸ θέμα τῶν θλιβερῶν περιστατικῶν τοῦ συλλαλητηρίου, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχον τὸ ἀτυχὲς προνόμιον νὰ παραστῶ, ὡς αὐτόπτης μάρτυς, δὲν ἐφαντάσθην ὅτι θὰ διατυπώσῃ καθ’ ὃν τρόπον διετύπωσε τὰς ἀπόψεις του ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος, ἂν μὴ τὶ ἄλλο, θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ καὶ ἐκ τῆς προσωπικῆς καὶ ἀκόμη σχέσεως μαζί μου ὅτι δὲν θὰ ἤμην ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπεμακρυνόμην, ἔστω ἐπ’ ἐλάχιστον, τῆς ἀληθείας καὶ τῆς πραγματικότητος. Θὰ ἐκθέσω, κύριοι βουλευταί, τὸ περιστατικόν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ θίξω, διὰ νὰ ἐρευνηθῇ περαιτέρω, καὶ ἐκ τοῦ περιστατικοῦ τούτου, τοῦ συγκεκριμένου, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς περιγράψω, εἶναι δυνατὸν νὰ συνταχθοῦν συμπεράσματα περὶ τῆς πολιτικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, τῆς πολιτικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως μὴ συνισταμένης, βεβαίως, εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἠθικῆς αὐτουργίας τῶν διαπραχθέντων φόνων, ἀλλ’ εἰς ἔννοιαν τῆς μὴ λήψεως τῶν προσηκόντων μέτρων, διὰ τὴν ἀποφυγὴν τοῦ αἱματοκυλίσματος, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως εἰς τὰς ἐκδηλώσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολύ, προκειμένου νὰ συγκαλύψῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς ἰδίας αὐτῆς εὐθύνας, δὲν ὠρρώδησεν οὔτε πρὸ τῆς συγκαλύψεως αὐτῶν τούτων τῶν περιστατικῶν. Κύριοι, δὲν γνωρίζω τί ἔγινεν ἀλλαχοῦ. Δέχομαι, ὡς ἀκριβῆ, τὰ ὅσα ἐξετέθησαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ διαψεύσω, ὅπως δὲν θὰ ἐπιτρέψω καὶ εἰς κανένα νὰ διαψεύσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, ἐγὼ ἰδίοις ὄμμασιν, ἀντελήφθην. Ἡ συγκέντρωσις τῆς ὁδοῦ Ἱπποκράτους, ἦτο συγκέντρωσις 20–30 ἀτακτούντων νέων. Περὶ κινδύνου διασαλεύσεως τῆς τάξεως εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, κύριοι βουλευταί, τοὐλάχιστον, ὑφ’ ἣν ἔννοιαν νοεῖται ἡ διασάλευσις τῆς τάξεως καὶ ἡ ἐπαναστατικὴ δρᾶσις ὡς ταύτην ἐνεφάνισεν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργός, οὐδεὶς λόγος. Ἐπρόκειτο περὶ 20–30, ὁ ἀριθμὸς δὲ 30, τὸν ὁποῖον μνημονεύω εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ ἀριθμοῦ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπομακρυνθῶ, οὐδὲ κατὰ κεραίαν τῆς πραγματικότητος. Οἱ νέοι αὐτοὶ ἔβαλλον διὰ λίθων πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς ὁδοῦ Σόλωνος καὶ εὑρεθείς, κατελθὼν εἰς τὴν θύραν τοῦ γραφείου μου, διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐξέθεσα ἐν τῇ ἐπιστολῇ μου, εὑρέθην πρὸ τῆς ἑξῆς σκηνῆς. Εἰς μίαν δεδομένην στιγμήν, οἱ διαδηλωταί, τοὺς ὁποίους παρηκολούθησα ὑπὸ κάποιαν, πρέπει νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ἀτμόσφαιραν ἱλαρότητος, διότι τὸ πρᾶγμα συνέχει καὶ κωμικὴν πλευράν, καθ’ ὃν τρόπον ἐξεδηλοῦντο, βλέπω αἰφνιδίως τοὺς διαδηλωτὰς νὰ τρέπωνται εἰς φυγὴν πρὸς τὰ ἄνω. Εὑρίσκοντο περίπου εἰς τὸ ὕψος τῆς ὁδοῦ Σκουφᾶ. Ἠθέλησα νὰ ἐξακριβώσω τί συμβαίνει, καὶ γυρίζων πρὸς τὴν ἄλλην κατεύθυνσιν βλέπω τοὺς ἀστυνομικοὺς ἐξορμοῦντας. Ἡ ἐμφάνισις τῶν ἀστυνομικῶν —ἕως ἐκείνην τὴν στιγμὴν δὲν εἶχε πέσει οὐδὲ εἷς πυροβολισμός— ἡ ἐμφάνισις τῶν ἀστυνομικῶν, λέγω, ἤρκεσε διὰ νὰ φέρῃ αὐτοὺς τοὺς 20–30 ἀτακτοῦντας νέους, εἰς ἄτακτον φυγήν.

§287ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐναντίον τίνος ἔβαλλον αὐτοὶ οἱ νέοι.

§288Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐναντίον τῶν ἀστυνομικῶν. Δὲν γεννᾶται οὐδεμία ἀμφιβολία. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἀμφισβητῶ τὸ γεγονός, ὁμιλῶ περὶ τῆς διασαλεύσεως τῆς τάξεως, οὔτε πρόκειται νὰ μὲ συλλάβετε οὔτε ἀντιφάσκοντα, οὔτε ἀποκρύπτοντα τὰ γεγονότα. Περὶ αὐτοῦ, νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιοι. Ἔβαλλον διὰ λίθων ἐναντίον τῶν ἀστυνομικῶν. Ἡ ἱλαρότης ἦτο ὅτι οἱ ἀστυνομικοὶ ἦσαν κρυμμένοι καὶ τοὺς ἐπετοῦσαν πέτρες εἰς αὐτούς. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς μεταδώσω τὴν εἰκόνα τῆς στιγμῆς. Ἐπετοῦσαν πέτρες, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν ἀστυνομικοὶ ἐμπρός των, διότι αὐτοὶ ἦσαν κρυμμένοι. Μόλις ἐνεφανίσθησαν οἱ ἀστυνομικοί, ἐτράπησαν εἰς φυγήν. Αὐτὸ ἐννοῶ «ἱλαρότης» ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μαχητικὴ διάθεσις τῶν διαδηλωτῶν ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἅμα τῇ ἐμφανίσει τῶν ἀστυνομικῶν, παράτησαν καὶ πέτρες καὶ ξύλα καὶ ὅ,τι ἄλλο εἶχον καὶ ἐτράπησαν εἰς φυγήν. Ἀλλά, κύριε συνάδελφε, νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς μόνον, ὅτι αὐτὸ εἶναι θέμα ὑπερασπίσεως ἐκείνου, ὁ ὁποῖος διέπραξε τὸν φόνον. Ἐγὼ σᾶς μεταφέρω τὴν σκηνὴν ὡς ἔχει. Ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει λέγω, ταύτῃ, εἶδον μπροστά μου, ἕναν ἀστυνομικόν. Εἶναι τόσον βέβαιον καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ διαβάσῃ τὰ κείμενα μετὰ προσοχῆς καὶ ὑποθέτω τὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται, ὥστε εἰς τὴν ἐπιστολήν μου, ἀκριβῶς διότι δὲν εἶχον ἀπόλυτον ἀντίληψιν τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀστυνομικοῦ ὀργάνου, λέγω: «Ἀρχιφύλαξ, ἄν δὲν ἀπατῶμαι». Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα, γνωρίζουν δὲ οἱ ἐξ ὑμῶν νομικοὶ ἰδίως, τὰς ἐντυπώσεις ἐκ τῆς δικαστικῆς ψυχολογίας, ὅτι ἕνα τοιοῦτον περιστατικὸν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφύγῃ. Συνέλαβον τὴν εἰκόνα, ὅτι ἐπρόκειτο οὐχὶ περὶ ἀστυφύλακος, ἀλλ’ ἐὰν ἦτο ἀξιωματικὸς ἢ ἀρχιφύλαξ, ἦτο κάτι τὸ ὁποῖον δὲν τὸ συνέλαβον. Καὶ λέγω εἰς τὴν ἐπιστολήν μου, «ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι», εἰς τὴν πρώτην ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, λέγω «ἀρχιφύλαξ ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι». Καὶ μεταβαίνω εἰς τὸν ἀνακριτὴν καὶ λέγω εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, εἰδικῶς αὐτό, κάποιος μοῦ εἶπεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ὑπαστυνόμου: Ἀνέφερα τὸ γεγονός, ὅτι κάποιος μοῦ εἶπεν ὅτι δὲν ἦτο ἀρχιφύλαξ, ἦτο ὑπαστυνόμος, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἤ τὸ ἕνα ἢ τὸ ἄλλο. Καὶ συγχρόνως ἀναφέρω ἄλλο περιστατικόν, ὅτι μία γυναῖκα, ἔλεγεν ἐκεῖ ὅτι ἐπῆρε τὸν ἀριθμόν του. Τὸ ποῖος ὁ βαθμὸς δὲν ἔχει ἀξίαν. Ἀξίαν ἔχει τὸ ἑξῆς ἀναμφισβήτητον περιστατικόν, ὅτι βλέπω τὸ ἀστυνομικὸν ὄργανον ἐξάγον τὸ περίστροφον ἐκ τῆς θήκης του, μετά τινα δευτερόλεπτα ἀκούω τοὺς πυροβολισμοὺς ριφθέντας ἀμέσως καὶ ἐξ ἐγγυτάτης ἀποστάσεως, καὶ ἐν συνεχείᾳ, τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο χαμαί.

§289Γ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Εἶσθε νομικὸς καὶ μάλιστα διαπρεπής, Ἐκείνην τὴν στιγμὴν συνεκρατήσατε ὅλην αὐτὴν τὴν σκηνὴν καὶ δὲν ἠμπορέσατε νὰ διακρίνετε ἂν ὁ ἀστυνομικὸς αὐτὸς εἶναι ὑπαξιωματικός, ἁπλὸς ἀστυφύλαξ ἢ ἀξιωματικός;

§290Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὄχι. Καὶ σᾶς λέγω καὶ διατί. Ἐὰν ὅλα αὐτὰ τὰ λέγετε διότι θέλετε νὰ ἀμφισβητήσετε τὴν ἀξιοπιστίαν μου, λυποῦμαι βαθύτατα, διότι ἐπεβεβαιώθησαν αὐτά ἀπὸ δεκάδας μαρτύρων. Σᾶς λέγω ὅμως ὅτι ὅταν εἶδα, τὸ ἐξηγῶ εἰς τὴν ἐπιστολήν μου, ὅταν τὸν εἶδα νὰ βγάζῃ τὸ πιστόλι του καὶ ὅταν ἤκουσα τοὺς πυροβολισμούς, οὔτε τότε δὲν εἶχα φαντασθῆ ὅτι διεπράττετο ἔγκλημα. Ἐνόμιζα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πυροβολισμῶν, ριπτομένων εἰς τὸν ἀέρα πρὸς ἐκφοβισμὸν καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔδωσα σημασίαν. Συνεκράτησα τὰ περιστατικὰ αὐτά, δὲν ἀντελήφθην τὸν βαθμόν.

§291Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴδατε ἀστυνομικοὺς νὰ πυροβολοῦν ἐναντίον πολιτῶν; Ἔχει ὑψίστην σημασίαν τὸ πρᾶγμα αὐτό. Εἴδατε τοὺς ἀστυνομικοὺς νὰ πυροβολοῦν πρὸς τοὺς διαδηλωτάς; ἢ νὰ πυροβολοῦν εἰς τὸν ἀέρα;

§292ΑΓΓ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἀκριβῶς διότι ἠθέλησα νὰ κάμω ἀναπαράστασιν τῶν περιστατικῶν καὶ ἤθελα νὰ εἶμαι ἐν ἀπολύτῳ ἀκριβείᾳ, ἐν ἐπιγνώσει τῆς εὐθύνης τῆς βαρείας, τὴν ὁποίαν ἔχει εἷς ἄνθρωπος ἀποδίδων τοιαύτην πρᾶξιν εἰς ἕνα οἱονδήποτε ἄλλον, ἀκριβῶς δι’ αὐτό, ἔκαμα ἀναπαράστασιν καὶ ἀνεπόλησα ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ εἶδα τὴν λάμψιν τοῦ πυροβολισμοῦ —τὸ εἶπα ἀμέσως καὶ εἰς τὴν ἐπιστολήν μου— καὶ τοῦτο διότι νομίζω, παρενεβάλλετο ἐν τῷ μεταξὺ τὸ αὐτοκίνητον τοῦ κ. Μανωλέσσου καὶ δὲν εἶδα. Ἔχω ὅμως τὸ ἑξῆς δεδομένον, κύριε Βρανόπουλε, ὁ ὁποῖος εἶσθε καὶ ἀστυνομικός. Ἔχω 3–4 πυροβολισμοὺς ριπτομένους...

§293Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ποῖον;

§294ΑΓΓ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἀπὸ αὐτόν. Εἶναι βέβαιον. Δὲν ὑπῆρχον ἄλλοι, δὲν ἔπεσαν ἄλλοι πυροβολισμοί. Ἐὰν αὐτὸς εἶναι ὁ συλληφθεὶς δὲν τὸ γνωρίζω.

§295Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐδιώχθησαν καὶ ἀρχιφύλακες. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, εἶπον ὅτι εἶναι τολμηρόν.

§296ΑΓΓ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Σᾶς διευκρινίζω ὅτι ἔπεσαν αὐτοὶ οἱ 4 πυροβολισμοὶ καὶ ἐκ τῶν πυροβολισμῶν αὐτῶν ἐφονεύθη ὁ Κωνσταντόπουλος. Ἐὰν αὐτὸς εἶναι ἀρχιφύλαξ ἢ ἀστυφύλαξ ἢ χωροφύλαξ ἢ ἐὰν εἶναι ἐκεῖνος ποὺ συνέλαβεν ἡ δικαιοσύνη ἢ ἄλλος τις, αὐτὰ δὲν τὰ γνωρίζω, οὔτε ἐκλήθην πρὸς ἀναγνώρισιν καὶ ἀμφιβάλλω ἂν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κάμω τὴν ἀναγνώρισιν. Ἐκεῖνο, ποὺ διαπιστώνω ἀπολύτως, εἶναι ὅτι ἀπὸ τοὺς 3 ἢ 4 πυροβολισμοὺς τοὺς ριφθέντας ὑπὸ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον εἶδα, ἐφονεύθη ὁ Κωνσταντόπουλος. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ κάποιον περίπου εἰρωνικὸν τρόπον, μοῦ ἀπήντησε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτι δὲν ἐκόμισα γλαῦκα εἰς Ἀθήνας καὶ ὅτι ἡ διαπίστωσις ἐκείνη, ἡ καταγγελία ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐγένετο παρ’ ἐμοῦ καὶ τὴν μεθεπομένην, ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας, τὴν ἑπομένην τοῦ ἀδικήματος ἐστάλη ἡ ἐπιστολή, εἶχον ἤδη διαπιστωθῆ ἀπὸ τὰς ἀστυνομικὰς ἀρχάς. Καὶ ὑποβάλλω τὸ ἑξῆς σαφὲς ἐρώτημα πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀφοῦ εἶχε γίνει ἡ διαπίστωσις τοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν ὑστέρων κατέληξεν ὄχι μόνον βάσει τῆς ἰδικῆς μου, ἀλλὰ καὶ ἄλλων μαρτύρων εἰς τὴν σύλληψιν καὶ προφυλάκισιν τοῦ ἀστυνομικοῦ ὀργάνου, πῶς ἐδηλοῦντο ὑπευθύνως ὑπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ἑπομένην, ὅτι τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα δὲν ἔκαμον χρῆσιν τῶν ὅπλων καὶ ὅτι οὐδεμία καταγγελία ὑπῆρχε περὶ ἀδικήματος διαπραχθέντος ἀπὸ ἀστυνομικὰ ὄργανα;

§297Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ζητεῖτε μίαν ἐξήγησιν, διατὶ εἰς τὰς δηλώσεις, ποὺ ἔγιναν, δὲν ἀνεφέρθη ὅτι ἐπυροβόλησαν ἀστυνομικοί. Αἱ δηλώσεις ὑπαγορευθεῖσαι τὴν 12ην νυκτερινὴν τῆς 9ης Μαΐου, ἐγένοντο βάσει ὡρισμένων ἀναφορῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐγχειρισθῆ εἰς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας καὶ βάσει ὡρισμένων προφορικῶν πληροφοριῶν. Οὐδεμία ἀναφορὰ ὑπεβλήθη ἡ ὁποία ν’ ἀναφέρῃ ὅτι ἐρρίφθησαν ἀστυνομικοὶ πυροβολισμοί. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι τὰ τμήματα μετὰ τὴν λῆξιν τῶν γεγονότων παρέμειναν εἰς τὰς θέσεις των, διότι ὑπῆρχε κίνδυνος αἰφνιδίας ἐπαναλήψεως. Αὐτὰ ἦλθον εἰς τὰ Τμήματα, μετὰ τὴν 11.30′. Ὑπέβαλον τὰς ἀναφορὰς τὴν ἰδίαν νύκτα καὶ τὴν ἑπομένην 10ην τοῦ μηνὸς ὑπεβάλλετο ἡ ἀναφορὰ τῆς ἀστυνομίας. Λέγω εἰς τὸ τέλος ὅτι ἐὰν αἱ ἀνακρίσεις ποὺ διεξάγονται, ἀποδείξουν ὅτι ἄλλως ἔχουν συμβῆ, τότε θὰ ἐπέβαλλον κυρώσεις. Ἀφοῦ δὲν εἶχον καμμίαν ἀναφορὰν ὅτι ἐγένετο χρῆσις ἐκ μέρους τῶν ἀστυνομικῶν ὅπλων, πῶς νὰ τὸ δηλώσω ὑπευθύνως;

§298Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐφ’ ὃ τὸ Σάββατον τὴν μεθεπομένην, δημοσιεύονται τὰ ἑξῆς ὑπευθύνως, ὅτι τὰ ὄργανα τῆς ἀσφαλείας, ὑποστάσης σφοδρὰν ἐπίθεσιν καὶ κακοποιηθείσης............................................. ......... (Ἀναγινώσκει)........

§299Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Αὐτὰ εἶναι ὑπ’ εὐθύνην τῆς «Ἐλευθερίας». Νὰ διαβάσετε τὴν δήλωσίν μου, ἡ ὁποία εἶναι σαφής.

§300Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἰς τὸ τέλος γράφει: Ἐδόθη ἐκ τοῦ Ὑπουργείου Τύπου, χθὲς ἡ κατωτέρω ἀνακοίνωσις. Ἐκτὸς ἐὰν ἡ ἐφημερὶς γράφῃ ἀνακριβείας, ὁπότε ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Τύπου.....

§301Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐὰν ὁμιλῆτε περὶ δηλώσεώς μου, σᾶς λέγω, δὲν εἶναι δήλωσίς μου.

§302Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐν συνεχείᾳ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν........................ ......... (Ἀναγινώσκει)......... Ἑπομένως δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐγὼ ἐκόμισα γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, ἀξιότιμοι κ.κ. βουλευταί. Ἀλλὰ τὴν ἑπομένην τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἐπιστολῆς μου ἐξακολουθεῖ νὰ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν ὅτι ἐρρίφθησαν πυροβολισμοὶ μόνον πρὸς ἐκφοβισμόν. Ἀλλά, κύριοι, ἐὰν ἐξέθηκα τὸ περιστατικὸν ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου εὑρέθην ἀτυχῶς αὐτόπτης μάρτυς, τὸ ἔπραξα πρὸ παντὸς διὰ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἑξῆς διαπίστωσιν. Ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠξεύρω τί ἔγινεν ἀλλοῦ, ἀλλὰ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην ἐγώ, ἔπρεπε νὰ τὸ ἀντιληφθοῦν περισσότεροι ἀπὸ ἐμὲ καὶ προσδιορίζεται πλέον καὶ τὸ πρόσωπον, διότι ἐκεῖνοι ἐγνώριζαν ποῖοι εἶναι μεταξὺ τῶν 20 ἢ 15 ἀστυνομικῶν, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὸν πυροβολισμόν...

§303Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Καὶ τὸ κατέθεσαν ἐνόρκως.

§304Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὑποτίθεται, δηλ. ὅτι τὸ βράδυ ἐκεῖνο εἰς τὰς 11.30 ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καθορισθῆ καὶ προσδιορισθῆ τὸ πρόσωπον αὐτό, περὶ τοῦ ὁποίου ἀρχίζει νὰ γίνεται συζήτησις τὴν μεθεπομένην, ὅταν ἐδόθη πρὸς δημοσίευσιν ἡ ἰδική μας ἐπιστολὴ καὶ τὸ ὁποῖον σᾶς πληροφορῶ καὶ ταύτην τὴν στιγμήν, ἐξακολουθεῖ νὰ ἀρνῆται τὴν πρᾶξιν. Αὐτὸ τὸ μυστήριον ἑνὸς φόνου, διαπραττομένου ἐν πλήρη ἡμέρᾳ καὶ ἐν μέσῃ ὁδῷ Ἱπποκράτους, ἐνώπιον 15–20 ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἐνώπιον πλήθους κόσμου, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον καὶ μέχρις, ἐπαναλαμβάνω, αὐτῆς τῆς στιγμῆς, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ κατάθεσις, ἡ ἰδική μου, δὲν θὰ ἐφθάναμεν εἰς κανὲν συμπέρασμα καὶ ὑπάρχουν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀμφιβολίαι περὶ τοῦ προσώπου, τοῦ δράστου, ἀποτελεῖ μίαν βασικὴν ἀπορίαν.

§305Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀμφιβολία προῆλθεν ἐκ τῆς καταθέσεως τῆς ἰδικῆς σας, διότι, ἐσεῖς τὸ πρῶτον μετὰ 2 ἡμέρας, ὁμιλεῖτε περὶ ἀρχιφύλακος, ἐνῷ οἱ ἀστυνομικοὶ ἐξεταζόμενοι, τὴν Πέμπτην, καταθέτουν ὅτι ἐπυροβόλησεν ὁ ἀστυνόμος Ἀντωνόπουλος. Δι’ αὐτὸ εἶπα ὅτι ἐκομίσατε γλαῦκα.

§306Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Καὶ παρ’ ὅλα αὐτά, ἐπαναλαμβάνω τὸ Σάββατον, ἐξακολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνακοινοῖ ὑπευθύνως, ὅτι ἐρρίφθησαν πυροβολισμοὶ εἰς τὸν ἀέρα πρὸς ἐκφοβισμόν. Κύριοι βουλευταί, πέραν τοῦ περιστατικοῦ αὐτοῦ κατηγγέλθησαν —αὐτὸ τὸ γνωρίζομεν ἐκ τῶν ἐφημερίδων— ὅτι ὑπάρχουν 300 τραυματίαι, συνελήφθησαν 28 ἢ 29 ἄνθρωποι καὶ ἀπελύθησαν ἅπαντες. Καὶ ἐρωτῶ: Διεκήρυξα καὶ ἐγώ, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅτι πιστεύω ἀπολύτως ὅτι τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἐπετέλεσαν ἀσφαλῶς τὸ καθῆκόν των καὶ ὅ,τι ἔπραξαν τὸ ἔπραξαν ἐκτελοῦντες διαταγάς, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, διατυπώνω αὐτὴν τὴν ἀπορίαν κ.κ. βουλευταί, ἐπὶ 300 τραυματισμῶν καὶ φόνων, ἡ ἀστυνομία, ἡ ὁποία, πρὸς τιμήν της, εἶναι ἴσως μία ἀπὸ τὰς καλυτέρας τοῦ κόσμου εἰς ὀργάνωσιν, δὲν κατώρθωσε, κύριοι, οὔτε αὐτή, οὔτε ἡ δικαιοσύνη, ἡ ὁποία ἐπελήφθη μετὰ ταῦτα, ἀνεξαρτήτως τοῦ ποῖος διενήργησε τὴν προανάκρισιν—δέχομαι ἀπολύτως αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι ἡ ἀνάκρισις εἶναι ἀδιάβλητος, μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι δὲν εἶναι μόνον ποῖος διεξάγει τὴν ἀνάκρισιν, ἀλλὰ πῶς τὸ θέμα φθάνει μέχρι τῆς ἀνακρίσεως — ἐρωτῶ λοιπὸν κλείων τὴν παρένθεσιν, πῶς ἐπὶ 300 τραυματισμῶν, δὲν εὑρέθη, πλὴν τοῦ περιστατικοῦ, τὸ ὁποῖον, κατὰ σύμπτωσιν, ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν νὰ διαπιστωθῇ κανένα ἄλλο περιστατικόν, καὶ δὲν εὑρέθη κανεὶς νὰ συλληφθῇ διὰ τὰς πράξεις ἐκείνας καὶ ἐναντίον τοῦ ὁποίου νὰ διενεργῆται ἀνάκρισις; Πῶς παρουσιάζεται τὸ περιστατικὸν ὅτι ὅλαι αἱ δικογραφίαι πλὴν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν, ἐπαναλαμβάνω, ἐγὼ παρέστην ὡς αὐτόπτης μάρτυς, εἶναι δικογραφίαι κατ’ ἀγνώστων καὶ πῶς ἐξηγεῖται τὸ περιστατικὸν ὅτι 15–20–30 ἄνθρωποι συλληφθέντες, ἀφέθησαν ἐλεύθεροι; Εἶναι ὡς παρατήρησις, ὡς γενικὴ παρατήρησις καλῆς πίστεως, ἐκπληκτικὴ εἶναι ἡ παρατήρησις ἡ ὁποία διαπιστοῖ ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν ὅλην ὑπόθεσιν ὑπάρχει ἕνα περίεργον κενόν. Θέλετε τὸ κενὸν νὰ εἶναι ἀνικανότης τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ποὺ δὲν τὴν πιστεύω; Ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀνικανότητα αὐτὴν τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων; Θέλετε ὅτι εἶναι ἠθελημένη καὶ ἐπίμονος ἀπόπειρα συγκαλύψεως τῶν ὅσων διεπράχθησαν διὰ νὰ μὴ ἀποκαλυφθῇ ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως; Ἐκλέξατε ποῖον ἐξ αὐτῶν συνέβη. Ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ὅτι ἐπὶ 300, ἐπαναλαμβάνω, τραυματισμῶν καὶ φόνων, μία μόνον περίπτωσις κατωρθώθη νὰ ἀποκαλυφθῇ, ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν συνέβη νὰ ὑπάρξῃ ὡς μάρτυς αὐτόπτης, βουλευτὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ συνέβη, κύριοι, κάτι ἄλλο, ἐν συνεχείᾳ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναφέρω χωρὶς νὰ προκαλέσω, ἐλπίζω, κανενὸς εἴδους ἄλλης φύσεως διαμαρτυρίας, ὅπως ἔγινε πρὸ ὀλίγου. Συνελήφθησαν, ὡς εἶπον, περὶ τοὺς 27, νομίζω πολῖται, ἐκ τῶν ὁποίων ἕνας ἀριθμὸς ἀπελύθη ἀμέσως ὑπὸ τὴν ἀστυνομίαν καὶ ἕνας ἄλλος ἀριθμὸς ἀπὸ τὴν Εἰσαγγελίαν. Καὶ ἀφ’ ἑτέρου συνελήφθησαν 25 ἐπικίνδυνοι εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, ὡς ἐχαρακτηρίσθησαν, καὶ ἐστάλησαν εἰς τὴν ἐξορίαν. Ἐρωτῶ, λοιπόν, τὸ ἑξῆς — τὸ ἐρωτῶ νομικῶς, ἔχω τὰς ἐπιφυλάξεις μου καὶ θὰ τὰς διατυπώσω εἰς ἄλλην στιγμήν, κατὰ τὴν συζήτησιν συγκεκριμένης ἐπερωτήσεως —ἐπὶ τῆς συνταγματικότητος τῆς ἐκτοπίσεως. Εἶναι ἄλλο θέμα. Δὲν τὸ ἐξετάζω τώρα, ἀλλὰ λέγω τοῦτο: Ἐδῶ δὲν εἴχομεν ἐπικινδύνους εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, εἴχομεν πρόσωπα, διὰ τὰ ὁποῖα συμβαίνουν δύο τινά: Ἢ ἔδρασαν ἐπὶ συγκεκριμένων πλέον γεγονότων ἀποφασιστικῶς —καὶ τότε ἡ θέσις των δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξορίαν ἀλλὰ εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις ἐπιδεικνύει ἀπέναντι αὐτῶν ὑπέρμετρον ἐπιείκειαν ἢ δὲν ἔδρασαν καὶ καὶ τότε διατί ἐκτοπίζονται; Διότι, ἐὰν εὐκαιρίας δοθείσης, ἡ ὁποία ἐδόθη, δὲν ἔδρασαν αὐτοὶ οἱ ἐπικίνδυνοι, ὄχι μόνον δὲν ἦτο λόγος, ἂς εἴπωμεν ἐκτοπίσεως νέος— διότι ἦσαν ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπὸ ἄδειαν — ἀλλὰ ἦτο λόγος, ἀντιθέτως, διαπιστώσεως ὅτι εἰς τὴν δοθεῖσαν εὐκαιρίαν δὲν ἐξεδηλώθησαν, ἦσαν ἀκίνδυνοι. Ὡμίλησε συγκεκριμένως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τοῦ ὅτι εὑρέθησαν ἄνθρωποι μὲ πέτρες καὶ περὶ ἐπικινδύνων κ.ο.κ. Αὐτά, πλέον, κύριοι, ἀποτελοῦν πράξεις συγκεκριμένας, αἱ ὁποῖαι ἐνώπιον τοῦ ἀδικήματος τοῦ διαπραχθέντος ἔπρεπε νὰ τοὺς ὁδηγήσουν ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης καὶ ὄχι εἰς τὴν ἐκτόπισιν. Αὐτὴν τὴν ἀπορίαν διατυπῶ, κ.κ. βουλευταί.

§307ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ οἱ ἠθικοὶ αὐτουργοί;

§308Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Καὶ τοὺς ἠθικοὺς αὐτουργοὺς φόνου, ἔπρεπε νὰ τοὺς παραλάβῃ ὄχι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ νὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν.

§309ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτοὶ ποὺ εὑρέθησαν μὲ τσέπες γεμᾶτες πέτρες;

§310Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αὐτοὶ ποὺ εὑρέθησαν μὲ τσέπες γεμᾶτες πέτρες ἔπρεπε νὰ ὁδηγηθοῦν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν διότι ἐμφανίζονται εἰς μίαν ὠργανωμένην στάσιν κατὰ τρόπον ἐνεργὸν ἀναμιγνυόμενοι. Λέγω, λοιπόν — ἐὰν ἀνέφερα τὸ περιστατικόν, τὸ ἀνέφερα διότι εἰς τὴν ὀξύτητα, ἡ ὁποία ἀτυχῶς ἀνεπτύχθη κατὰ τὴν δραματικὴν αὐτὴν στιγμήν, τόσον τοῦ Κυπριακοῦ θέματος, ὅσον καὶ τῶν ἐπακολούθων — ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβη εἰς μίαν δήλωσιν, δήλωσιν ἡ ὁποία συνδέεται καὶ μὲ ἄλλα γεγονότα ἀναφερόμενα εἰς προσωπικὴν καὶ ὅλως ἀδόκητον ἐπίθεσιν ἐναντίον τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Τοῦ εἶπεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπωφελήθη τῶν θλιβερῶν συνθηκῶν τοῦ συλλαλητηρίου διὰ νὰ ἀποκομίσῃ κομματικὰ ὀφέλη. Ἐρωτῶ, λοιπόν, ὅταν εὑρίσκῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ὁμιλεῖ συνεχῶς καὶ συστηματικῶς εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται τοιαύτης μορφῆς ὁμιλεῖ περὶ ἀναμίξεως ἀναρχικῶν στοιχείων, ὅταν παρουσιάζεται κ. βουλευταί, τὸ φαινόμενον ἐκεῖνο, τὸ δραματικὸν τῆς Ἀνθουπόλεως, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἡ αὐτοδικία ὑπὸ οἱασδήποτε περιστάσεις καὶ ἂν διαπραχθῇ εἶναι ἀξία συγχαρητηρίων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ποὺ ἔπεσαν τὰ σπίτια των καὶ μαζεύτηκαν καὶ ἔβαλαν φωτιὰ εἰς τὰ λιγνιτωρυχεῖα — καὶ διαδηλοῦται ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ κυβερνητικοῦ τύπου ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἐκεῖ ἀναρχικὰ στοιχεῖα. Ποῖα εἶναι τὰ ἀναρχικὰ στοιχεῖα καὶ ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ φάσμα τῆς ἀναρχίας, τὸ ὁποῖον βλέπει πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν ἡ Κυβέρνησις; Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι, μήπως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπωφελήθη τῶν θλιβερῶν γεγονότων διὰ νὰ ἀποκομίσῃ κομματικὰ ὀφέλη, μήπως θὰ ἔπρεπε, ἀντιστρεφομένου τοῦ φιλοφρονήματος, νὰ διαπιστωθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπωφελεῖται παντὸς θλιβεροῦ γεγονότος διὰ νὰ ἀποκομίσῃ ἐκεῖθεν κομματικὰ ὀφέλη; Καὶ διὰ νὰ κλείσω, κ. βουλευταί, τὸ σημεῖον αὐτό, —διότι θὰ εἴπω καὶ ὀλίγα τινά, ἐλάχιστα—ἐπὶ τῆς ἄλλης λυπηρᾶς ἐπίσης ὑποθέσεως — ἀποδίδομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μομφήν, ὅτι δὲν ἔλαβε τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς πρόληψιν τῆς αἱματοχυσίας, ἡ ὁποία...

§311Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§312Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνόμισεν ὅτι ἔδωσεν ἐξηγήσεις ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων θεμάτων, εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, νὰ νομίζω, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις του ἦσαν ἀνεπαρκεῖς. Προσθέτω ἀκόμη τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Τσᾶτσος. Θὰ τὴν ἐπαναλάβω ὑπὸ ἄλλην διατύπωσιν. Ἀνεξαρτήτως τῶν αἰτιάσεων τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία Ἀντιπολίτευσις τότε διεμαρτυρήθη ὅτι δὲν ἐγένετο τὸ συλλαλητήριον, ἡ τοποθέτησις εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἡ ματαίωσις τοῦ συλλαλητηρίου τότε κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐκτοπίσεως τοῦ Ἐθνάρχου, ἐγένετο μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι ἀναρχικὰ στοιχεῖα θὰ διασαλεύσουν τὴν τάξιν. Καὶ ἐπαναλαμβάνεται τὸ συλλαλητήριον καὶ ἔχει ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ὄχι ἁπλῶς εἰκασίας ἢ σκέψεις ἢ φαντασίας, ἔχει συγκεκριμένον δεδομένον ἀπορρέον ἐξ ἰδίας αὑτῆς ὁμολογίας, ὅτι ὑπάρχουν ἀναρχικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκουν νὰ ἐπωφεληθοῦν μᾶς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἐξῄρετο εἰς τὸ ὕψος τῆς ἐθνικῆς του ἐξάρσεως, διὰ νὰ δημιουργήσουν ὄχι κὰν ταραχάς, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ οὔτε λίγο οὔτε πολύ, ἐπαναστατικὴν κίνησιν. Αὐτὰ συνέβαινον πρὸ δύο μηνῶν. Τὰ ἀναρχικὰ στοιχεῖα ἐστερήθησαν τῆς εὐκαιρίας νὰ αἱματοκυλίσουν τὸν τόπον. Μᾶς ἐδόθη ἢ τοὺς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία μετὰ δύο μῆνας. Ἐρωτῶ, ἐν ὄψει αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις πρὸ δύο, ἐπαναλαμβάνω, μηνῶν, ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας, τί ἔπραξε διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸ αἱματοκύλισμα, τοῦ ὁποίου τότε ὁ φόβος τὴν ὡδήγησεν εἰς τὴν ματαίωσιν τοῦ συλλαλητηρίου; Θὰ ἤθελον, κ. βουλευταί, ἔστω καὶ ἐὰν θὰ προσπαθήσω νὰ περιορισθῶ εἰς ὡρισμένα μόνον σημεῖα, νὰ σᾶς διαβάσω ὀλίγας περικοπὰς ἀπὸ τοὺς Κανονισμοὺς τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, οἱ ὁποῖοι πράγματι εἶναι τόσον λεπτολόγοι — ἔχουν προΐδει οἱ συντάκται των μετὰ τόσης ἀκριβείας πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ — μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε θὰ σᾶς ἀναφέρω τοῦτο μόνον. Ἀστυφύλαξ ἢ ἀστυνομικός, εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς θήκης του τὸ περίστροφόν του, χωρὶς νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ, ὑποχρεοῦται νὰ ἀναφέρῃ τοῦτο ἐγγράφως.

§313ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς;

§314Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς τὸ διαβάσω, κ. συνάδελφε, διότι ἔχετε μίαν δυσπιστίαν......(ἀναγινώσκει). (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, δὲν ἠθέλησα μέχρι τοῦ σημείου τούτου νὰ ἐμποδίσω τὰς διακοπάς, θὰ ἀναγκασθῶ ὅμως νὰ τὸ πράξω, διότι....

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς προστατεύσω, κ. συνάδελφε.

§316Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφ. Ἐσωτ.). Κύριε συνάδελφε...

§317Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀφήσατε νὰ εἴπῃ πρῶτα δύο λέξεις.

§318Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφ. Ἐσωτ.). Ἐζήτησα τὸν λόγον.

§319Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν δέχεσθε διακοπάς. Εἶναι δικαίωμά σας.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διακόψῃ.

§321Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει δικαίωμα νὰ διακόψῃ. Τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§323Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τότε τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναται καὶ ὁ βουλευτὴς νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόψετε.

§324Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ρήτωρ νὰ μὴ δεχθῇ διακοπάς.

§325Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφ. Ἐσωτερικῶν). Ἀποφεύγετε, κ. συνάδελφε, διὰ νὰ μὴ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν. Εἶναι ἀρκετὸν τὸ ὅ,τι ἀποφεύγετε.

§326Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐδιάβασα κείμενα.

§327Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (Ὑφ. Ἐσωτερ.). Καὶ ἐγὼ νόμον θὰ διαβάσω, ἀλλὰ φυγομαχεῖτε. (Χειροκροτήματα).

§328Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐδιάβασα κείμενα. Μοῦ ἠμφισβητήθη καὶ εὑρέθην πρὸς στιγμὴν εἰς δύσκολον θέσιν, διότι δὲν εὕρισκον τὸ κείμενον. Εὑρέθη ὅμως τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχει μεγίστην ἀξίαν, διότι ἀποδεικνύει, ὅτι μετὰ περισσῆς λεπτολογίας καὶ προσοχῆς εἶναι συντεταγμένοι οἱ Κανονισμοί, προβλέποντες ὅλας τὰς περιπτώσεις, ἰδίως ὅταν πρόκειται περὶ θεμάτων τηρήσεως τῆς τάξεως. Καὶ γίνεται λόγος περὶ τοῦ ὅ,τι πρέπει νὰ γίνεται χρῆσις τῶν ὅπλων ἀπὸ εἰδικῶς πρὸς τοῦτο ὠργανωμένα τμήματα τῆς Ἀστυνομίας καὶ ἡ χρῆσις αὐτῶν πρέπει νὰ διέπεται ἀπὸ ὡρισμένην διαδικασίαν. Δηλ. πρὶν νὰ γίνῃ χρῆσις, πρέπει νὰ γίνεται εἰδοποίησις τρίς, ὅπως διαλυθοῦν οἱ διαδηλωταί, ὅτι πρέπει νὰ ρίπτωνται βολαὶ εἰς τὸν ἀέρα κλπ. Δηλ. μία πλήρης σειρὰ τυπολογίας πρέπει νὰ τηρηθῇ. Δὲν νομίζω ὅτι συνέδεσα τὸ θέμα, ὄχι τῆς ἠθικῆς αὐτουργίας τοῦ κ. Μακρῆ, ἀλλὰ τὸ θέμα τῆς ἀναμφισβητήτου πολιτικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ προΐδῃ τὴν δημιουργηθεῖσαν ταραχήν, τόσον διότι αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποστηρίξει ὅτι προέβλεψεν ὅτι θὰ ὑπάρξουν ταραχαί, ὅσον καὶ διότι ἡ φύσις τῆς διαδηλώσεως, περιεῖχεν ἐν ἑαυτῇ τὴν ἔξαψιν τῶν παθῶν, καὶ νὰ λάβῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα, ὡς γνωρίζετε, δὲν ἔλαβε, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν θλιβερὰν ἐκείνην ἑκατόμβην, εἰς βάρος τόσον τῶν ἀστυνομικῶν, ὅσον καὶ τῶν ἀθώων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς συνεπείας τῶν γεγονότων αὐτῶν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποσείσῃ τὰς πολιτικάς της εὐθύνας. Εἰσέρχομαι, κύριοι εἰς ἕν ἄλλο σημεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάσω μὲ πολλὴν συντομίαν, διότι νομίζω ὅτι ἐξηντλήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Τσᾶτσον. Δι’ ἐμὲ τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐὰν ὁ Δ)ντὴς τῆς «Μελίσσης» ἔχῃ ἢ δὲν ἔχῃ ποινικὰς εὐθύνας. Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἔχει, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Τὸ θέμα εἶναι ἐὰν τὸ πρόσωπον αὐτὸ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ διορισθῇ ὡς σύμβουλος τῆς Τραπέζης Ἑλλάδος καὶ τούτου ἀγνοουμένου, τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἐγένετο ἡ γνωστὴ ἀποκάλυψις. Θὰ ἤθελον, κ. συνάδελφοι, ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ πολλὴν νωχέλειαν ἀντιπαρῆλθε τὸ περιστατικὸν αὐτό, θὰ ἤθελον νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀπολογίαν τοῦ κατηγορουμένου.

§329Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ἀπὸ ποῦ ἐλάβατε τὰ στοιχεῖα;

§330Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω βάσει τῶν διατάξεων τῆς Ποιν. Δικονομίας. Ὅταν ἀπολογῆται ὁ κατηγορούμενος, χορηγοῦνται ἀντίγραφα ἐκ τῆς δικογραφίας, εἰς τὸν οἱονδήποτε ἐνδιαφερόμενον, καὶ ἐγὼ τὸ ἔλαβα ἀπὸ τὸν οἱονδήποτε ἐνδιαφερόμενον. Λέγει λοιπὸν εἰς τὴν ἀπολογίαν του: «.......... (ἀναγινώσκει).........». Ἡ ἀπολογία δὲ τοῦ ἄλλου κατηγορουμένου, τοῦ συνεταίρου του κ. Τζάτζια, λέγει: «...... (ἀναγινώσκει).....». Κύριοι βουλευταί, λόγῳ εἰδικωτέρας ἐπιδόσεως τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ὡς νομικός, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτή, κατὰ παγίαν νομολογίαν καὶ κατὰ παγίαν ἄποψιν τῆς ἐπιστήμης ὀνομάζεται πλαστογραφία. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει λόγος νὰ προσφύγω εἰς τὰς κειμένας διατάξεις τοῦ Π. Κ. Μία ἀπορία θὰ ἠδύνατο νὰ διατυπωθῇ, ἐὰν ὅταν τις ἀπομιμῆται τὴν ὑπογραφὴν θανόντος ἢ ἀνυπάρκτου προσώπου, ἐὰν τοῦτο ἀποτελῇ πλαστογραφίαν. Σᾶς παρέχω τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι κατὰ παγίαν νομολογίαν καὶ τότε ἔχομεν πλαστογραφίαν. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὑπάρχει ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ περαιτέρω ζήτημα τοῦ ἐὰν ὠφελήθη ἢ δὲν ὠφελήθη εἰς βάρος τῆς Τραπέζης, ἦτο καὶ εἶναι τὸ ἐπίμαχον, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν δικαιοσύνην. Ἡ Τράπεζα δηλαδὴ ἰσχυρίσθη ὅτι τὰς πλαστὰς αὐτὰς συναλλαγματικὰς παρέλαβεν ἐν ἀγνοίᾳ της.

§331Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΗΣ. Τὸ πιστεύετε αὐτὸ σεῖς;

§332Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν τὸ ξέρω, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἔχω καμμίαν γνώμην. Ὀφείλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ὑπάρχουν πράγματι ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα πιθανολογοῦν τὴν ἄποψιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ βέβαια δὲν ἠμπορῶ νὰ ἔχω γνώμην ἐπὶ ἑνὸς τοιούτου θέματος. Ἡ «Μέλισσα» ἰσχυρίσθη αὐτὰ τὰ πράγματα, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τοκογλυφίας, ἄσχετον θέμα, ἐννοεῖται, καὶ ὅτι ἐτέλει ἐν γνώσει τῆς πλαστότητος τῶν γραμματίων. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἰσχυρισμός. Αὐτὴ ἡ γνῶσις μετατοπίζει τὸ ἀδίκημα ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ πλημελήμματος εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ κακουργήματος. Καὶ περὶ αὐτοῦ ἐπρόκειτο. Καὶ ἐνδέχεται αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται ὁ κ. Λαδᾶς, νὰ εἶναι ἀκριβές, ὅτι δηλαδὴ ἐν γνώσει συνέβησαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνέβησαν καὶ δὲν ὑπάρχει τὸ ἀδίκημα αὐτὸ πλέον τὸ συνεπαγόμενον παράνομον ὄφελος καὶ τὰ τοιαῦτα τὰ ὁποῖα προβλέπει ὁ ποινικὸς νόμος. Ἀλλὰ πάντως τυπικὸν ἀδίκημα πλαστογραφίας ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως καὶ ἀδιαφιλονικήτως.

§333Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν τὸ γεγονός, ἐὰν ἡ Τράπεζα ἐγνώριζε τὴν πλαστότητα τῶν συναλλαγματικῶν. Αὐτὸ εἶναι μία ὑπόθεσις μεταξὺ Τραπέζης καὶ «Μελίσσης». Ἡ ὑπόθεσις εἶναι ὅτι ὑπῆρξε συμπαιγνία Τραπέζης καὶ Λαδᾶ διὰ τὴν ἐξαπάτησιν τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς.

§334Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αὐτὸ θὰ ἔλεγα, ὅτι ἐὰν ἐτέλει ἐν γνώσει ἡ Τράπεζα, ὑπάρχει συμπαιγνία διὰ τὴν παραπλάνησιν τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου, κύριοι, ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἰς μίαν διακοπὴν μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέφερεν ὁ κ. Τσᾶτσος.

§335Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Πέραν τῆς πλαστογραφίας, ὑπάρχει καὶ ἀπάτη.

§336Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Βεβαίως, κύριε συνάδελφε. Ἀλλὰ πέραν τούτου, ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ διοικῶν τὴν Τράπεζαν, ἐν συμπαιγνίᾳ μὲ τὸν Λαδᾶν, ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν δουλειά. Καὶ ἐξεδόθησαν συναλλαγματικαὶ μὲ ἀνύπαρκτα πρόσωπα. Νὰ τὸ ἀναλύσωμεν μὲ δύο λέξεις τὸ θέμα. Ἡ Τράπεζα ἐκινεῖτο μὲ κεφάλαια ὡρισμένων καταθέσεων, ἦτο δὲ καὶ μικρᾶς κινήσεως Τράπεζα. Καὶ ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ «Μέλισσα» δὲν εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν δανειστήν της. Ἐρωτῶ, ἐπέρχεται πλέον εὐρεῖα ἡ ζημία εἰς βάρος τῶν καταθετῶν τῆς Τραπέζης, οἱ ὁποῖοι ἀπεστερήθησαν τῆς δυνατότητος καὶ τῆς ἱκανοποιήσεως ἀπὸ τὸ γεγονὸς αὐτό; Καὶ ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ Διοικητὴς μιᾶς Τραπέζης, ἐν συμπαιγνίᾳ μὲ κάποιον τρίτον, περιγράφει τὰ συμφέροντα τῶν καταθετῶν, τῶν πιστωτῶν τῆς Τραπέζης. Ὑπάρχει ἤ δὲν ὑπάρχει τὸ ἀδίκημα τῆς πλαστογραφίας πλέον εἰς βαθμὸν κακουργήματος, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ παρανόμου ὀφέλους καὶ συγχρόνως τῆς καταδολιεύσεως τῶν συμφερόντων τῶν τρίτων; Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, δι’ ἐμὲ ὅλα αὐτὰ δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν, διότι εἶναι σκέψεις ἐπικουρικαί. Βασικὸν εἶναι ὅτι ἔχομεν πρόσωπον ὁμολογοῦν τυπικὸν ἀντικείμενον πλαστογραφίας, ὁμολογοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν ἐξόχως, ὅπως εἴδατε, ἀφελῆ, ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ. Καὶ τὸ ἀδίκημα αὐτὸ, ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης σχέσεως μεταξὺ Τραπέζης καὶ «Μελίσσης», εἶναι βεβαιωμένον καὶ ἀποδεδειγμένον καὶ ὡμολογημένον. Τὸ γεγονὸς τῆς διαπιστώσεως τῆς πλαστογραφίας ὡς τυπικοῦ ἀδικήματος, ὑφ’ ἃς συνθήκας εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω, εἶναι ἐκτὸς συζητήσεως, κύριοι βουλευταί. Καὶ ἐπικαλεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι «ἐγὼ βεβαίως τὸ ἐγνώριζα, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις». Ἐγώ, θὰ προσθέσω, μάλιστα, ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ἕνα ἐπιχείρημα. Ὅτι ἴσως δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ κάμῃ χρῆσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἑνὸς γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἐγνώριζεν ἐκεῖνος ὑπὸ δικηγορικὴν ἰδιότητα. Τὸ δέχομαι τοῦτο, διότι καλῆς πίστεως συζήτησιν διεξάγομεν. Ἐδῶ μία ἐφημερὶς ἀπεκάλυψε τὸ περιστατικὸν αὐτὸ εἰς τὰς 4 Μαΐου καὶ ὁμιλεῖ περὶ τῆς πλαστογραφίας. Καὶ τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον φέρεται ὡς διαπρᾶξαν τὸ ἀδίκημα αὐτό, εἶναι πρόσωπον συνδεόμενον διὰ στενῆς πνευματικῆς συγγενείας μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ δέχομαι ἀπολύτως — διότι ὅπως εἴπαμε καὶ προηγουμένως, γεγονότα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθοῦν οὔτε κἂν ὡς ὑπόνοιαι, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ υἱοθετήσω τὴν ἄποψιν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τελῶν ἐν γνώσει τῶν ἀνατριχιαστικῶν αὐτῶν λεπτομερειῶν, εἰσηγήθη τὸν διορισμόν του ὡς συμβούλου τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ εἰς τὰς 4 Μαΐου τὸ θέμα ἀπεκαλύφθη. Ἐρωτῶ, διατυπώνω τὴν ἀπορίαν καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τύχω ἀπαντήσεως εὐθείας καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐπιτρέπω καὶ διακοπήν. Ἐζήτησε ἤ δὲν ἐζήτησεν ἐξηγήσεις εἰς τὰς 5 Μαΐου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἁρμόδια καὶ ὑπεύθυνα μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ; Ἐπληροφορήθησαν ἤ δὲν ἐπληροφορήθησαν εἰς τὰς 5 Μαΐου, ὅταν ἐξερρηγνύετο τὸ περιστατικὸν αὐτὸ ὡς τρομακτικόν, καλῶς ἤ κακῶς, σκάνδαλον, ἐζήτησαν ἤ δὲν ἐζήτησαν πληροφορίας πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα;

§337Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριοι, ἦτο μία Παρασκευή.

§338ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἦτο ἡ Μεγάλη Παρασκευή.

§339Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ἀνεγνώσαμεν τὰς ἐφημερίδας καὶ ἔπρεπε νὰ κατατοπισθῶμεν. Διότι, ὅπως θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πιστεύει τοὺς λόγους μου, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐγνώριζε τὰς λεπτομερείας τῆς ὑποθέσεως, οὐδὲ εἶχε τὸ ἀντίγραφον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσε τώρα ὁ κ. Τσουκαλᾶς. Καὶ ἐχρειάσθησαν 2–3 ἡμέραι.

§340Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἀνεξαρτήτως τοῦ περιστατικοῦ εἰς τὸ ὁποῖον ἐνεπλάκη ὁ κύριος αὐτός, τὸ γεγονὸς ὅτι κατεβλήθη προσπάθεια ἐπὶ 15 ἡμέρας ἀπὸ τὸν ἀντιπολιτευόμενον τύπον νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διέπραξε μέγα σκάνδαλον, αὐτὸ τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ σκάνδαλον. Θὰ ἠδύνασθο νὰ τὸ χαρακτηρίσετε ὡς ἕνα ἀτύχημα. Νὰ εἴπετε ὅτι προφανῶς ἡ Κυβέρνησις, ἀγνοοῦσα τὰ περιστατικά, κακῶς εἰσήγαγε τὸν διορισμόν του. Ἀλλὰ τὸ νὰ ὁμιλῆτε ἐπὶ 15 ἡμέρας περὶ σκανδάλου, αὐτὸ ἀποτελεῖ σκάνδαλον. (Χειροκροτήματα).

§341Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σκάνδαλον ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν, ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ἑπομένως καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐνέκρινε τὰ γεγονότα.

§342Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ποῖα γεγονότα; Ἔχετε μακρὰν πεῖραν καὶ γνωρίζετε τί εἶναι σκάνδαλον καὶ τί δὲν εἶναι σκάνδαλον. Σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι σκάνδαλον αὐτό;

§343Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους μου. Δέχομαι ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ εὑρίσκεται ἐν ἀγνοίᾳ ὅταν προέβη εἰς τὸν διορισμόν. Ὅταν ὅμως ἔγινεν ἡ ἀποκάλυψις, μετὰ τὴν γνῶσιν τῶν γεγονότων, ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ προέβη εἰς δηλώσεις, ὑπερασπίζων τὴν ὑπόθεσιν καλύπτων τὸν Λαδᾶν, ἀναλαμβάνων, ἑπομένως, πλήρη καὶ αὐτὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις, τὴν εὐθύνην τοῦ σκανδάλου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐρώτησις.

§344Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβ.). Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸς ὁ διορισμὸς δὲν ἀποτελεῖ σκάνδαλον. Συνεπῶς, ὅταν λέγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε νὰ καλύψῃ τὸ σκάνδαλον, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὑπερβάλλετε. Ἐπαναλαμβάνω, αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸς ὁ διορισμὸς δὲν ἀποτελεῖ σκάνδαλον καὶ συνεπῶς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἤθελε νὰ συγκαλύψῃ σκάνδαλον.

§345Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐχαρακτηρίσατε σεῖς σκάνδαλον μίαν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν διακηρύττει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Σεῖς εἴπατε ὅτι ἀποτελεῖ σκάνδαλον ἡ ἐπιμονὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν ἀποκάλυψιν μιᾶς ἀληθείας.

§346Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ποίας ἀληθείας;

§347Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τοῦ σκανδάλου τῆς Κυβερνήσεως.

§348Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Εἶπον ὅτι ἡ προσπάθεια δημιουργίας ἐντυπώσεων ἀποτελεῖ σκάνδαλον, διότι δὲν ὑπάρχει σκάνδαλον.

§349Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σκάνδαλον ἀποτελεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀφ’ ἧς ἔλαβε γνῶσιν τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ προστατευόμενος ἔχει κάμει βιομηχανίαν 990 πλαστογραφιῶν, δηλοῖ ὅτι εὐλόγως, δικαίως, βασίμως τὸν διορίζει εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ εἶναι τὸ σκάνδαλον.

§350Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἐκάλυψα τίποτε, ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε. Εἰς τὴν ἀνακοίνωσίν μου εἶπον τότε, ὅτι ἐὰν εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις τὸν διορισμόν, τὸ ἔκαμεν ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἰδιότητά του ὡς ἀντιπροέδρου τοῦ Συνδέσμου Βιομηχάνων. Οὐδέποτε ἐλέχθη εἰς τὴν ἀνακοίνωσίν μου ὅτι ἡ Κυβέρνησις διετέλει ἐν γνώσει τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν περὶ ὧν ἀναφέρετε.

§351Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀδικεῖτε τὸν ἑαυτόν σας, διότι ὑποστηρίζοντες ὅτι τὸν διωρίσατε ἐπειδὴ ἦτο ἀντιπρόσωπος δὲν ἀπαντᾶτε εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον εἶχε τεθῆ ἐνώπιον τῆς ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης. Καὶ τὸ ἐρώτημα εἶναι τοῦτο: Ἐφ’ ὅσον ἀπεδείχθη ὅτι ἦτο πλαστογράφος χιλίων συναλλαγματικῶν, εὑρίσκετε ἀκόμη καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραμένῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος;

§352Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό; Οὐδέποτε τὸ εἶπον αὐτό, κ. Πρόεδρε. Δὲν εἶχεν ἀνακινηθῆ θέμα πλαστογραφίας.

§353Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, μία εὔθικτος Κυβέρνησις θὰ ἔλεγε τότε αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθη νὰ εἴπῃ ἀπόψε, ὅτι ἠγνόουν τὰ περιστατικά, καὶ τώρα ποὺ τὰ γνωρίζω τὸν καταργῶ, τὸν ἀπολύω. Δὲν εἶπεν ὅμως τοῦτο. Τὸν ἄφησεν εἰς τὴν θέσιν.

§354Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Ὄχι.

§355Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔπρεπε νὰ καταλήξῃ ὁ κ. Λαδᾶς νὰ ἔχῃ αὐτὸς τὴν εὐθιξίαν ἐκ τῶν ὑστέρων, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ὑποβάλῃ ἐκεῖνος τὴν παραίτησίν του, μετὰ τὴν ἐπερώτησιν. Τὸ καθῆκον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πάσης εὐθίκτου Κυβερνήσεως, εἶναι τοῦτο: Πιθανόν, καὶ εἶναι εὔλογον, νὰ μὴ γνωρίζῃ πλῆθος ἀτομικῶν περιστατικῶν. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι ἐν γνώσει τῶν περιστατικῶν ἔγινεν ὁ διορισμός. Δὲν ἔχομεν ἀποδείξεις. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν καὶ τὸ ὁποῖον εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἐγκρίνει ἡ Ἑλληνικὴ Δημοσία Γνώμη, εἶναι τοῦτο: Ὅτι ὅταν μία Κυβέρνησις λαμβάνῃ γνῶσιν τοιούτων περιστατικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων συνάγεται ὅτι ἔγινεν ἀτυχής, ἄτοπος διορισμός, δηλώνει ὅτι ἠγνόει τὰ περιστατικὰ καὶ προβαίνει εἰς ἀμέσους κυρώσεις, ἀπολύει. Αὐτὸ δὲν τὸ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις.

§356Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Πῶς θὰ ἀπολύσω, κ. Πρόεδρε; Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολύσω. Πρέπει νὰ κάμω εἰδικὸν νόμον διὰ νὰ ἀπολύσω.

§357Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ὁ παράνυμφος καλεῖται νὰ παραιτηθῇ.

§358Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Παρῃτήθη.

§359Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, ὡμολογήσατε διὰ τῶν δηλώσεών σας...

§360Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ἐδικαιολόγησα, δὲν ὡμολόγησα. Ἐδικαιολόγησα διατί ἔγινεν ἡ πρόκλησις καὶ ἡ πρόκλησις ἔγινε διότι ὁ διορισθεὶς εἶχε τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀντιπροέδρου τοῦ Συνδέσμου τῶν Βιομηχάνων. Δικαιολογία ἦτο, δὲν ἦτο κάλυψις.

§361Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, τὸ ἐὰν ἦτο Ἀντιπρόεδρος ἢ Πρόεδρος εἶναι θέμα ἄνευ ἀξίας. Αὐτὸ θὰ ἦτο καλὸν νὰ τὸ ἐλέγατε εἰς ἀπάντησιν ἐρωτήματος, διατί διωρίσατε αὐτὸν καὶ δὲν διωρίσατε ἄλλον. Τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον σᾶς θέτομεν εἶναι τοῦτο: Μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ διορισθεὶς εἶχε τὴν βιομηχανίαν τῶν χιλίων πλαστογραφιῶν, τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Θὰ ἔλεγε μία εὔθικτος Κυβέρνησις: Τὸ ἠγνόουν. Θὰ εὕρω τρόπον νὰ ἀπολυθῇ ἀπὸ τὴν θέσιν του. Θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν ἴδιον νὰ παραιτηθῇ! Δὲν τὸ εἶπε ὅμως. Ἕως τώρα ἐξακολουθοῦσε νὰ καλύπτῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἔπρεπε νὰ προσποιηθῇ εὐθιξίαν, ὁ κ. Λαδᾶς διὰ νὰ ἔχῃ παραιτηθῇ. Καὶ εἶναι θλιβερὸν ὅτι κατελήξαμεν νὰ ὑπάρξῃ λύσις εἰς τὸ θέμα μὲ τὴν εὐθιξίαν ὄχι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοῦ παρανύμφου τῆς Κυβερνήσεως.

§362Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Συντ.). Πρέπει νὰ γνωρίζετε τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν ὑπῆρχε τρόπος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸν ὑποχρεώσῃ εἰς παραίτησιν. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ σᾶς λέγω ὅτι ἦτο ἁπλῆ δικαιολόγησις διατὶ προεκλήθη ὁ διορισμός. Διότι ἐλέχθη ὅτι λόγῳ τῆς πνευματικῆς του συγγενείας μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διωρίσθη ἐνῷ τοῦτο δὲν ἦτο ἀληθές. Καὶ ἡ ἰδική μου ἀνακοίνωσις αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει. Ὅτι δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος τοῦ διορισμοῦ. Ἁπλῶς καὶ ἐδῶ ἐφηρμόσθη ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, νὰ ὑποδεικνύῃ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκπρόσωποι τῶν παραγωγικῶν τάξεων καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητά του τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Συνδέσμου τῶν Βιομηχάνων, ἡ Κυβέρνησις εἰσηγήθη τὸν διορισμόν του.

§363Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ ἀποκάλυψις προεκάλεσε τὴν δήλωσίν σας. Ἀπεδείχθη ἀντιπρόσωπος ὄχι μόνον τῶν παραγωγικῶν τάξεων, ἀλλὰ τῶν παραγωγῶν πλαστογραφίας.

§364Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κ. ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, θὰ ἤθελον πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ ζητήματος, νὰ διευκρινίσω τὸ θέμα ὡς ἑξῆς: Εἰς τὰς 4 τοῦ μηνὸς δημοσιεύεται τὸ σκάνδαλον. (Φωναί, διαμαρτυρίαι: Ποῖον σκάνδαλον;)

§365Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Διαμαρτύρομαι. Δὲν εἶναι σκάνδαλον. Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ σκανδάλου.

§366Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. (Ὁμιλεῖ ἐν μέσῳ θορύβου μὴ ἀκουόμενος).

§367Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Χαβίνη, φαίνεται ὅτι δὲν ἔχετε ὀρθὴν ἀντίληψιν τῆς λέξεως σκάνδαλον.

§368Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὴν ἔχω.

§369Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τουλάχιστον εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔπρεπε νὰ διαμαρτυρηθῇ, διότι δὲν ἀντελήφθη ἴσως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπα: Λέγω, εἰς τὰς 4 τοῦ μηνὸς δημοσιεύεται εἴς τινα ἐφημερίδα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ ἐφημερὶς ἀποκαλεῖ σκάνδαλον —ἡ διατύπωσις πιστεύω, σᾶς ἱκανοποιεῖ— διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν ἡ ὁποία ἐνοχλεῖ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ παρέρχεται ἡ 5η, ἡ 6η, ἡ 7η, ἡ 8η καὶ τὴν 9ην τοῦ μηνὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ προβαίνει εἰς τὴν δημοσίευσιν.

§370ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη)

§371Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ ρήτωρ δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς, δὲν ἐπιτρέπω καὶ ἐγώ.

§373Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Νὰ κάμῃ μίαν δήλωσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κάμῃ ἀνασχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ σταματήσῃ ὁ καυγᾶς.

§374Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Λέγω εἰς τὰς 4 τοῦ μηνὸς δημοσιεύεται αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ ἄλλην λέξιν, ἡ ὁποία ἐνοχλεῖ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν 9ην τοῦ μηνὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ προβαίνει εἰς τὴν δημοσίευσιν.

§375Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ (Ὑπ. Ἐμπορ. καὶ Βιομηχανίας). Διότι ἦτο Παρασκευή, Σάββατον, Κυριακὴ τοῦ Πάσχα. Τὴν Τρίτην ἔκαμα τὴν δήλωσιν.

§376Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νομίζετε, ὅτι μὲ τὰς διακοπὰς δὲν θὰ εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω; Θὰ τὸ εἴπω μέχρι πρωΐας. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ὑποτίθεται διὰ τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ ἐκ τῆς λίαν ἐμπεριστατωμένης ἐκθέσεως τοῦ δημοσιεύματος ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Συντονισμοῦ συνεκέντρωσεν ἅπαντα τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα πρὸς ἀπάντησιν ἐπὶ τῶν κατηγοριῶν, διότι πράγματι, ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων ὅπως καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἀπαντᾷ. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, λέγονται τὰ ἑξῆς πράγματα: «Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησε καθῆκον νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τοιαῦτα ἀσύστατα δημοσιεύματα...» Εἶναι ἀσύστατον τὸ ἀφορῶν τὴν πλαστογραφίαν; Ἐρωτῶ; Ἑρμηνεύοντες τὸ κείμενον, κύριοι βουλευταί, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ θεωροῦμεν ὅτι ἡ ἀπάντησις αὐτή, περιλαμβάνει τὸ σύνολον τῶν κατηγοριῶν. «Ἀτυχῶς, τινές τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, υἱοθέτησαν τὰ δημοσιεύματα ταῦτα χωρὶς νὰ τὰ ἐλέγξουν ἔστω καὶ στοιχειωδῶς...». Ποῖος δὲν τὸ ἤλεγξε στοιχειωδῶς, κύριε ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἢ τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ; (Χειροκροτήματα).

§377Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Συντονισμοῦ). Διότι, κύριε Τσουκαλᾶ, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὁποίου ἐδόθη αὐτὸ τὸ δημοσίευμα, δὲν ἦτο αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε σεῖς, περιεστρέφετο περὶ τὸ θέμα τῶν δανείων τοῦ ΟΧΟΑ καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐδόθη ἡ ἀπάντησις.

§378Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐδώσατε μίαν γενικὴν ἀπάντησιν. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἁπλοῦν. Ἠλέγξατε ἢ δὲν ἠλέγξατε τὸν ἐκ τῶν φακέλλων τῆς κατηγορίας, τὸν ἀφορῶντα τὴν πλαστογραφίαν τοῦ κ. Λαδᾶ; Ἐὰν τὸν ἠλέγξατε, πῶς προέβητε εἰς αὐτὴν τὴν δημοσίευσιν, ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει τὸ ἀντίθετον. Ἐὰν δὲν τὸ ἠλέγξατε, πῶς ἕνα τόσον κεφαλαιῶδες θέμα τὸ ἀφήσατε νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον;

§379Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ἡ κατηγορία περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, καὶ εἰς τὸ κείμενον τῆς ἐφημερίδος ἡ ὁποία τὸ ἐδημοσίευσεν, ὅτι εἰς τὰς ἐφημερίδας περιελάμβανε καὶ τὸ σκέλος τῆς πλαστογραφίας, περιεστρέφετο ὅμως κυρίως περὶ τὸ γεγονὸς τῶν δανείων. Ἀλλὰ καὶ ἄν περιείχετο, ἡ δημοσιογραφικὴ ἀνακοίνωσις, δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν.

§380Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Λέγω τοῦτο ὅτι ὅταν ἐγένετο αὐτὸ τὸ δημοσίευμα....

§381Π. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἀναφέρεται ὅτι συνήγορος τοῦ κ. Λαδᾶ ἦτο ὁ ὑπουργὸς κ. Μακρῆς, ἑπομένως, εὐχερῶς ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πληροφορίας ἀπὸ τὸν κ. Μακρῆν, ὥστε νὰ μὴ ἀπαιτηθοῦν πέντε ἡμέραι.

§382Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Προχωρεῖτε καὶ λέγετε: «... ὁ κ. Λαδᾶς ὡς συναλλασσόμενος ἔχει διαφορὰς καὶ ἀγῶνας δικαστικούς, τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὴν ἰδιότητά του ὡς...». Δηλαδὴ ἀπὸ αὐτὴν τὴν περικοπὴν προκύπτει ὅτι ἐγνωρίζατε ὅτι ἔχει διαφορὰς καὶ ἀγῶνας δικαστικούς, ἐγνωρίζατε τὰ πάντα. Καὶ ἐρωτῶ. Πῶς δὲν διεπιστώσατε τὸ γεγονός; Καὶ ποία εἶναι ἡ ἀντίδρασις τῆς Κυβερνήσεως μέχρι τῆς ὑστάτης στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεται ἡ πληροφορία μέσα εἰς τὸ κείμενον τῆς προτάσεως αὐτῆς περιλαμβάνεται καὶ τὸ θέμα αὐτὸ τῶν εὐνοιῶν, ὅπως λέγεται, τῆς Κυβερνήσεως.

§383Δ. ΧΕΛΜΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Σᾶς ἀπήντησα, ὅτι ἐὰν ἐγράφη αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐγράφη, ἦτο διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία διετυπώθη διὰ τὰ δάνεια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διότι ἐκεῖ περιεστρέφετο ἡ κατηγορία καὶ εἶπον ὅτι ἐὰν ἔχῃ ἕνας ἐπιδίκους διαφορὰς τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζω, καὶ τῶν ὁποίων ἔλαβον γνῶσιν διὰ πρώτην φοράν, δημοσιογραφικῶς αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν ὅτι εἶναι ἀληθὲς οὔτε ἡ πρόκρισις τοῦ κ. Λαδᾶ ἐγένετο βάσει προσωπικῶν κριτηρίων ὁπότε ὤφειλον, ἴσως νὰ γνωρίζω τὴν κατηγορίαν αὐτήν, ἀλλὰ ἁπλῶς ἐκ τῆς ἰδιότητός του ὡς ἀντιπροέδρου τοῦ Συνδέσμου Βιομηχάνων, προεκρίθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν διορισμόν.

§384Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις, κύριοι, βέβαιον εἶναι ὅτι ὅπως ἐτονίσθη, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ κανέναν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐγνώριζε τὰ ἀδικήματα, τὰ διαπραχθέντα ἀπὸ τὸν κύριον αὐτόν, μέχρι τοῦ διορισμοῦ του τὴν ἑπομένην τοῦ θορύβου εἶναι αὐτονόητον. Αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς τοὺς κανόνας τῆς αὐτονοήτου καὶ στοιχειώδους πολιτικῆς εὐθιξίας, ὅταν μάλιστα συμβαίνῃ αὐτὸ τὸ προσωπικὸν ἀτύχημα, διότι περὶ προσωπικοῦ ἀτυχήματος πρόκειται, ὁ πνευματικὸς δεσμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ τὸν κ. Λαδᾶν. Ἦτο ἐπαναλαμβάνω, εἰς τοὺς κανόνας τῆς στοιχειώδους πολιτικῆς εὐθιξίας ἡ ἐξακρίβωσις, ἀντὶ πάσης θυσίας, ἐντὸς ὡρῶν, τοῦ τί συμβαίνει καὶ ἡ διακήρυξις ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ τύπου ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποκηρύσσει τὸ προσωπικὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐν ἀγνοίᾳ της ὑπέπεσεν εἰς ἀδικήματα. Ἀντὶ τούτου καὶ μέχρι πρὸ ὀλίγου ἀκόμη, ἀνῆλθεν ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ εἰς τὸ βῆμα καὶ ἀντὶ νὰ καυτηριάσῃ τὴν πρᾶξιν καὶ τὸν πράξαντα, μετεβλήθη εἰς συνήγορον καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς τῆς πράξεως αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§385Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). (Δὲν ἠκούσθη).

§386Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπω ἄλλας διακοπάς.

§387Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προχωρεῖτε, παρακαλῶ.

§388Δ. ΜΑΚΡΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). (Δὲν ἠκούσθη).

§389Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πληροφορῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἔχω δικαίωμα καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς Ἀρχηγὸς Κόμματος, νὰ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἐπιτρέπονται διακοπαί, διότι θέλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀκούσωμεν καὶ διότι ἐκεῖνο τὸ βῆμα εἶναι λόγος, δὲν εἶναι διάλογος.

§390Α. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ τοὐλάχιστον αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ ἐγκαταλείψω τὸ βῆμα διότι ἀρκούντως ἐταλαιπώρησα τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἀρκούντως ἐταλαιπωρήθην ἀπὸ τὰς διακοπάς. Ὅπως εἶπον καὶ προλογιζόμενος, ἕνας ἀριθμὸς ἀντιπολιτευομένων βουλευτῶν ὑπέβαλε τὴν πρότασιν μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως κατεχόμενος ἀπὸ τὸ ἄγχος, ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ἀγωνίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁλόκληρον τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα κατέχεται ἐνώπιον τῶν δραματικῶν ἐξελίξεων. Διακηρύσσεται ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ κυβερνητικοῦ τύπου, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ματαιοπονεῖ. Ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ 165 ἀμετακινήτων βουλευτῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζητούμενον, κύριοι βουλευταί. Ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἐπιτελοῦμεν ἕν καθῆκον καὶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ ὁποίου ἅπαντες ἡμεῖς, ἀνεξαρτήτως παρατάξεως, εἴμεθα περιβεβλημένοι, ἐθεωρήσαμεν, λέγω, καθῆκόν μας, νὰ θέσωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὰς παρατηρήσεις αὐτάς. Ἐάν, κύριοι βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, τὰ ὅσα ἐλέχθησαν καὶ τὰ ὅσα θὰ λεχθοῦν σᾶς ἔπεισαν ὅτι ἡ κατάστασις ἀναπαύεται ἐπὶ ρόδων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἠστόχησεν, οὔτε ἠτύχησεν, ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα ἐξελίσσεται ὑπὸ τὰς ὡραιοτέρας καὶ εὐνοϊκωτέρας τῶν συνθηκῶν, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ὀρθοῦται ἀδυσώπητον ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, εἶναι καὶ ἐκεῖνο κατὰ τρόπον ὑπέροχον λελυμένον καὶ ὅτι τὰ πάντα βαδίζουν κατ’ εὐχήν, τότε, δὲν ἔχετε ὄχι μόνον τὸ καθῆκον ἀλλὰ δὲν ἔχετε κἂν τὸ δικαίωμα νὰ ἀκούσετε τὰς εἰσηγήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐάν, ὅμως, ἀνεξαρτήτως τοῦ Κόμματος ἀπὸ τὸ ὁποῖον προέρχεται καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ καθεὶς — διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ὑπεράνω τοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκομεν ὅλοι, ἀνήκομεν πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα — ἐὰν πιστεύετε, μακρὰν προκαταλήψεων, μακρὰν δεσμῶν, μακρὰν οἱουδήποτε ἐπηρεασμοῦ, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἑνὸς ἐθνικοῦ κινδύνου καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ἠστόχησεν εἴτε ἠτύχησε, μοῦ εἶναι ἀδιάφορον, τότε, ὅταν θὰ κληθῆτε νὰ δώσητε τὴν ψῆφόν σας ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀναμετρήσατε τὴν εὐθύνην σας τὴν ἀπροσμέτρητον, ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἱστορίας. (Χειροκροτήματα).

§391Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε. Εἶναι μία ἡ ὥρα.

§392Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπεζήτησε τὴν συζήτησιν. Νὰ τὴν κάμωμεν. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐγγεγραμμένοι 40. Εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους 40 προστίθενται καὶ οἱ ὑποβαλόντες ἐπερωτήσεις.

§393Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχομεν 5 ἡμέρας. Ἄλλως τε, δὲν θὰ ὁμιλήσουν ὅλοι, κύριε Πρόεδρε. Οἱ περισσότεροι θὰ παραιτηθοῦν.

§394Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Νὰ προχωρήσωμεν, κύριε Πρόεδρε. Δὲν προφθαίνομεν.

§395Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς ὑπογράψαντας δὲν θὰ λάβουν τὸν λόγον.

§396Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Οἱ περισσότεροι ὅμως θὰ ὁμιλήσουν.

§397Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἄλλως τε, ἐὰν ὑπάρξουν πολλοί, ἔγινε λόγος περὶ τετάρτου. Ὑπάρχει καθ’ ὁδὸν ἡ λύσις.

§398Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ὅταν ἐγὼ ἐπρότεινα, συγχρόνως, μὲ τὴν πρότασιν τῆς μομφῆς, νὰ συζητηθοῦν καὶ αἱ σχετικαὶ ἐπερωτήσεις.................. (δὲν ἠκούετο)............ Ὅπως βλέπετε, τὸ ἓν δὲν συμβιβάζεται μὲ τὸ ἄλλο.

§399Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, προβλέπει τὸ Σύνταγμα. Ὑπάρχει ὁ φραγμὸς τοῦ πενθημέρου.

§400Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Συνεφωνήθη καὶ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ πρέπει νὰ μείνῃ ἡ συμφωνία αὐτή, ὅτι τὴν Πέμπτην τὸ βράδυ θὰ τελειώσωμεν καὶ ἡ Παρασκευὴ ὡρίσθη διὰ συζήτησιν εἰδικοῦ θέματος.

§401Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Συνιστῶμεν διακοπήν, ἔπειτα ἀπὸ ἑπτάωρον ἐργασίαν.

§402Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἐὰν προχωρήσῃ μὲ τὸν ρυθμὸν αὐτὸν ἡ συζήτησις θὰ πᾶμε εἰς τὸ τέταρτον.

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον;

§404ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα! Μάλιστα!

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6ην μ.μ. καὶ μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.