1955.10.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 2α

Τρίτη 11 Ὀκτωβρίου 1955

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεύς, κ. Ι. Ἰντζές, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΙΝΤΖΕΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ βουλευτὴς Γρεβενῶν κ. Θ. Σαράντης μοὶ ἀπέστειλε τὴν ἑξῆς ἐπιστολήν: «Ἐν Ἀθήναις τῇ 10 Ὀκτωβρίου 1955 Ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἐνταῦθα Κύριε Πρόεδρε, Κατόπιν τοῦ θανάτου τοῦ ἀειμνήστου Στρατάρχου Ἀλεξ. Παπάγου, πρὸς ὃν καὶ μόνον εὑρισκόμην ἠθικῶς δεσμευμένος, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω ὑμῖν ὅτι ἀποχωρῶ ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ προσχωρῶ εἰς τὸ Προοδευτικὸν Κόμμα.

Μετὰ τιμῆς

Θ. Κ. ΣΑΡΑΝΤΗΣ

Βουλευτὴς Γρεβενῶν». Ἐπίσης ὁ βουλευτὴς κ. Η. Σακκαλῆς: «Ἐν Ἀθήναις τῇ 7 Ὀκτωβρίου 1955 Πρὸς τὸν Ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἐνταῦθα Κύριε Πρόεδρε, Προερχόμενος ἐκ τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων, εἶμαι ἐκ τῶν πρώτων ἂν μὴ ὁ πρώτιστος δημοκρατικὸς ποὺ προσεχώρησεν εἰς τὸν ἀείμνηστον Στρατάρχην Παπάγον, ὅταν κατῆλθεν εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνήν. Ἐπίστευα, ὅπως καὶ τὸ ἔπραξεν ὁ ἀνέκαθεν εὐλαβὴς βασιλόφρων, ἀλλὰ ὑπεράνω παντὸς ἄλλου ἀξιοπρεπὴς καὶ ἐθνικὸς ἀνήρ, ὅτι θὰ ἐτήρει ἀπαρεγκλίτως τὴν δημοκρατικὴν πολιτικήν, σύμφωνα μὲ τὰς σταθερὰς δημοσίας δηλώσεις του. Στερρῶς προσηλωμένος εἰς τὰς Συνταγματικὰς Δημοκρατικὰς ὑποθήκας τοῦ ἀειμνήστου τούτου ἀνδρὸς καὶ μετὰ τὸν θάνατόν του, ἤλπιζα ὅτι θὰ μοῦ παρείχετο ἡ εὐκαιρία νὰ ἐκλέξω τὸν διάδοχόν του ἐν τῇ πολιτικῇ ἀρχηγίᾳ, ἀλλ’ ἀτυχῶς τὰ ἐπακολουθήσαντα γεγονότα μὲ διέψευσαν. Κατὰ συνέπειαν τούτων δηλῶ ἤδη ὅτι θὰ παραμείνω «Δημοκρατικὸς πάντοτε ἀλλ’ ἀνεξάρτητος» τό γε νῦν βουλευτής.

Μετὰ πλείστης τιμῆς

ΗΡ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ

Βουλευτὴς Πειραιῶς».

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, κ. Σ. Μαρκεζίνης, ἔχει τὸν λόγον.

§4Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐάν, κ. βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν ψῆφον σας ἦτο ἁπλῶς διάδοχος τῆς προηγουμένης, παραιτηθείσης λόγῳ τοῦ θανάτου τοῦ Προέδρου αὐτῆς, ἡ κρίσις σας θὰ ἦτο εὐκολωτέρα. Ἐν τούτοις, ἐὰν προσέξητε περισσότερον θ’ ἀναγνωρίσητε ὅλοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει μεγαλυτέραν φιλοδοξίαν, νὰ μὴ εἶναι ἁπλῶς διάδοχος τῆς προηγουμένης, παραιτηθείσης λόγῳ τοῦ θανάτου τοῦ Προέδρου αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ λύσις τῆς Κυβερνητικῆς κρίσεως, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη μόνον διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὑφίστατο οὐσιαστικῶς ἀπὸ μακροῦ. Τὸ σημεῖον τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ἵνα ἀσφαλέστερον κρίνητε. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε εἰς μίαν σύντομον ἱστορικὴν ἀναδρομήν. Ὁ Συναγερμὸς τὸν παρελθόντα Μάρτιον 1954 εἶχε τὸν τελευταῖον τίτλον τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς διατηρήσεως τῆς λαϊκῆς πλειοψηφίας εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς, τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἔκτοτε, ἤρχισεν ὁλονὲν ἐκδηλοτέρα ἡ φθορὰ καὶ ὁ μεταγενέστερος τίτλος ὁ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν τοῦ παρελθόντος ἔτος ἦτο τίτλος ἐναντίον τοῦ Συναγερμοῦ. Τὸ χάσμα μεταξὺ λαοῦ καὶ Συναγερμοῦ ηὐρύνετο. Τὸν παρελθόντα Ἰανουάριον νέοι παράγοντες συνετέλεσαν εἰς τοῦτο. Ἡ ἔκτοτε νέα ἐκδήλωσις ἀνησυχιῶν ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κυπριακοῦ, αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ γεγονὸς μοῦ ἐπέβαλε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Φεβρουαρίου νὰ ζητήσω τότε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν σύγκλησιν Συμβουλίου τοῦ Στέμματος, ἀκριβῶς διὰ τὸ θέμα τοῦτο. Καὶ ἔκτοτε, ὡς γνωρίζετε ὅλοι, κατ’ ἐπανάληψιν τὸ ἐζήτησα καὶ πάντοτε ἡ Κυβέρνησις ἐπιμόνως μοῦ τὸ ἠρνήθη. Καί, ὡς ἐν παρόδῳ εἶναι καὶ τοῦτο ἕνα ἀπὸ τὰ παράδοξα τῆς προσφάτου Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς. Κόμμα ἀντιπολιτευόμενον νὰ ζητήσῃ σύγκλησιν τοῦ Συμβουλίου τοῦ Στέμματος ἐπὶ ἑνὸς διεθνοῦς θέματος, δηλαδὴ οὕτως εἰπεῖν νὰ σπεύσῃ νὰ συμμερισθῇ μέρος τῶν εὐθυνῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀρνῆται. Ἐνῷ τὸ σύνηθες εἶναι, ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητῇ καὶ νὰ διστάζουν τὰ ἀντιπολιτευόμενα κόμματα νὰ συμπράξουν. Κατόπιν οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ αἴτια ἐδυσχέραναν ἀκόμη τὸν βίον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τέλος ἦλθεν, ὡς ἐπιστέγασμα, ἡ ἀσθένεια τοῦ ἀποβιώσαντος Πρωθυπουργοῦ, ἡ ἐπιδείνωσις τῆς ἀσθενείας καὶ ἡ αὐξανομένη ἔκτοτε ἀρρυθμία εἰς ὁλόκληρον τὸ Κυβερνητικὸν ἔργον. Κορύφωμα τῆς κρίσεως αὐτῆς εἶναι ἀκριβῶς ἡ σύμπτωσις τῆς μεγάλης ἐπιδεινώσεως τῶν ἐξωτερικῶν μας ζητημάτων, μαζὶ μὲ τὴν σοβαρὰν χειροτέρευσιν τῆς ἀσθενείας τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν πρώτην Βασιλικὴν πρωτοβουλίαν. Ἐν τῷ μεταξὺ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, τὴν 12ην Σεπτεμβρίου, ὅταν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ συνομιλήσω μὲ τὸν τότε ἐπανακάμψαντα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς τριμεροῦς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, τότε ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπεσήμανεν ὅτι ὑφίσταται, πράγματι, λόγῳ τῆς ἀποτυχίας τῆς Κυβερνήσεως, Κυβερνητικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι συμφέρον ἐθνικῶς νὰ ἀναβάλλῃ ἢ νὰ ἀποκρύπτῃ. Μετὰ ταῦτα, τὴν 21ην Σεπτεμβρίου, εἰς ἀκρόασίν μου πρὸς τὸν Βασιλέα εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τοῦ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος, καὶ μετὰ ταῦτα εἰς δηλώσεις μου νὰ τὸ ἐπαναλάβω καὶ δημοσίᾳ. Πρὶν δὲ ἀπὸ ἐμέ, τὰ ἄλλα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχον προηγηθῆ εἰς τὴν ἐπισήμανσιν καὶ θέσιν πολιτικοῦ ζητήματος καὶ ἕκαστον διὰ τοῦ τρόπου του, τινὰ δὲ ἐξ αὐτῶν διαδοχικῶς ἀνεκίνησαν καὶ ἔθεσαν τὸ γνωστὸν ζήτημα τῶν ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν. Ἐπανερχόμενος εἰς τὴν πρώτην Βασιλικὴν πρωτοβουλίαν, ἐπιθυμῶ νὰ διερευνήσω εἰς τί ἀπεσκόπει αὕτη. Ἀπὸ τὰς δύο δημοσιευθείσας ἐπιστολάς, τὴν ἐπιστολὴν τῆς Α. Μ. πρὸς τὸν Στρατάρχην Παπάγον καὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Στρατάρχου καὶ φαίνεται ἀπὸ 3ην, περισσότερον βαρυσήμαντον ἐπιστολήν, ἡ ὁποία, ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι καλαί, ὑπάρχῃ ἀλλὰ εἶναι ἄπορον ὅτι δὲν εἶδεν ἀκόμη τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος, διαπιστοῦται ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔθετε τότε ζήτημα Πρωθυπουργοῦ. Δηλαδή, ὅλα τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶχον ἐπισημάνει ἀπὸ τριμήνου τοὐλάχιστον τὴν ὕπαρξιν πολιτικῆς κρίσεως εἰς τὸν τόπον μας καὶ ἕκαστον μὲ τὸν τρόπον του ἐζήτει τὴν λύσιν της. Ἀλλά, ὅλα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, συνεφώνουν ὅτι αὐτὴ ἡ λύσις θὰ ἦτο ἐναντίον τοῦ Συναγερμοῦ, διότι θὰ ἦτο παράδοξον, ὁ Συναγερμὸς ἀποτυχὼν εἰς μίαν Κυβέρνησιν καὶ προκαλέσας Κυβερνητικὴν κρίσιν, νὰ κληθῇ αὐτὸς πάλιν νὰ δώσῃ λύσιν εἰς τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν. Ἡ ἄποψις τοῦ Βασιλέως ἐστένευε τὸ θέμα. Ἠρκεῖτο εἰς τὸ νὰ θέτῃ ζήτημα Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ ὄχι θέμα πλειοψηφίας. Καὶ ἡ τότε ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως ἐστένευε καὶ τὴν ἄποψιν τοῦ Βασιλέως καὶ ἔθετε ζήτημα, κακῶς καὶ ἀντισυνταγματικῶς καθ’ ἡμᾶς, ἀναπληρωτοῦ πλέον τοῦ Πρωθυπουργοῦ μόνον. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεύς, πειθαρχῶν εἰς τὸ Σύνταγμα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως, παρὰ νὰ ἀκούσῃ τοὺς συνταγματικοὺς συμβούλους Αὐτοῦ, δηλαδὴ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀπεδέχθη, ὡς γνωρίζετε, τὴν ἀναπλήρωσιν. Ἀλλ’ ἡ ἀναπλήρωσις δὲν εἶχε τύχην. Ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἀπεβίωσε καὶ ὡς ἐκ τούτου προεκλήθη καὶ τυπικῶς πλέον πολιτικὴ κρίσις, τῆς ὁποίας τὴν λύσιν ἐπεχείρησε νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς διὰ τῆς δευτέρας του πρωτοβουλίας, ἀναθέσας εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Σερρῶν, κ. Καραμανλῆν, τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Βασιλεύς, στραφεὶς καὶ πάλιν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, ἀδιάφορον ἐπὶ τοῦ παρόντος πῶς, ἦτο ἀναμφισβητήτως συνεπὴς πρὸς ἑαυτόν, ἀφοῦ, ὡς εἶπον προηγουμένως, εἰς τὴν πλειοψηφίαν ἀπέβλεπεν καὶ συνταγματικῶς ἐνήργει. Καὶ ἡμεῖς πάλιν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἀπὸ πολλοῦ πιστεύοντες καὶ διακηρύσσοντες, ὅτι ὁ Συναγερμὸς εἶχεν ἀποτύχει εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, ἦτο φυσικόν, συνεπεῖς καὶ ἡμεῖς πρὸς τοὺς ἑαυτούς μας, νὰ εἴμεθα, καὶ εἴμεθα, ἐναντίον οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, προερχομένης ἀπὸ τὴν ἀποτυχοῦσαν πλειοψηφίαν. Τοὐλάχιστον, αὐτὸ πράττει τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Θὰ ἦτο, κύριοι βουλευταί, ἐντελῶς παράδοξον, νὰ μεταβάλωμεν γνώμην. Θὰ ἦτο ἀκόμη καὶ ἀνεβλαβὲς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀποβιώσαντος Πρωθυπουργοῦ. Πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν σήμερον, ὅταν ἀπέθανεν ὁ Παπάγος, ὅτι ὁ Συναγερμὸς κατέστη ἐκ νέου ἱκανός, νὰ δώσῃ τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν χρειάζεται ὁ τόπος μας; Ἡμεῖς, κύριοι, πιστεύομεν, ὅτι ἡ ἀπώλεια τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ὑπῆρξεν ἀπώλεια τοῦ Συναγερμοῦ σπουδαία, ὅτι τὸ κῦρος τοῦ Συναγερμοῦ ἐμειώθη, ἡ δύναμίς του ἐμειώθη, ἡ ἱκανότης του ἐμειώθη καὶ ἡ ἐπιβολή του ἐμειώθη. Κατὰ συνέπειαν, ὅταν μὲ ἐκεῖνα τὰ προσόντα ἡμεῖς ὅλοι, καλῶς ἢ κακῶς, κατὰ τὴν κρίσιν μας πάντως, ἐστράφημεν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο σόλοικον καὶ ἀπαράδεκτον σήμερον νὰ μεταβάλωμεν γνώμην. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἦτο τοῦτο καὶ ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος. Διότι ὁμιλοῦμεν περὶ νέας Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, ἀλλὰ ἴδωμεν ὑπάρχει Συναγερμός; Καὶ τί ἦτο ἐπὶ τέλους ἢ τί εἶναι σήμερον ὁ Συναγερμός; Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς....

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 210 βουλευταί.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ. Ἐπεκράτησε συνήθεια νὰ μὴ γίνωνται διακοπαὶ εἰς ἀπαντήσεις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων.

§7Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, μοῦ εἶναι ἀρκετὰ συμπαθής, ἀλλὰ θὰ τοῦ εἶμαι λίαν ἀντιπαθὴς εἰς τὴν ἀπάντησίν μου, διότι ὑπάρχει παράδειγμα Βουλῆς μὲ τόσον μέγαν ἀριθμόν, τῆς ὁποίας τὸ τέλος ὑπῆρξεν οἰκτρόν. Μὴ βασίζεσθε, κύριοι, μόνον εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τῆς Βουλῆς. Νὰ βασίζεσθε περισσότερον εἰς τοὺς ἀριθμοὺς ποὺ ὁμιλοῦν ἔξω ἀπὸ τὴν Βουλήν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιμένω νὰ πιστεύω ὅτι κάποιαν ἐπὶ τέλους εἰδικότητα ἢ ἰδιότητα ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ γνωρίζω τί ἦτο ὁ Συναγερμός. Λοιπόν, κύριοι, ἢ τὸ θέλομεν ἢ δὲν τὸ θέλομεν, εἴτε μᾶς ἀρέσει εἴτε δὲν μᾶς ἀρέσει, ἡ πραγματικότης εἶναι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς οὐδέποτε ὑπῆρξε καμμία, οὐδέποτε ὠργανώθη ὡς κόμμα καὶ οὐδέποτε ἀπέβλεψε νὰ γίνῃ κόμμα. Ἦτο κίνημα, συνάρτησις προσωπικὴ τοῦ ἡγέτου καὶ ὡρισμένων γενικῶς ἀντικειμενικῶν σκοπῶν. Ὅταν, κύριοι, ἐξέλιπεν ὁ ἡγέτης, ὅπως συμβαίνει εἰς τοιούτου εἴδους κινήματα, εἶναι, ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ἀστεῖα νὰ ὑποστηρίζωμεν ὅτι ἐξακολουθεῖ τὸ κίνημα, τύποις τοὐλάχιστον. Ὅταν δὲ προηγουμένως, βαθμηδόν, ὅλοι οἱ ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον ἐξέλιπον, εἶναι παράδοξον νὰ νομίζωμεν ὅτι πρὸ πολλοῦ δὲν εἶχεν ἐκλείψει καὶ οὐσιαστικῶς ὁ Συναγερμός. Ὁπότε ἐρωτᾶται, κύριοι βουλευταί, ἐὰν πράγματι ἐξέλιπεν ὁ Συναγερμός, τί ὑπάρχει; Ὑπάρχει βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ δύναμις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ἡ συνιστῶσα τὴν σημερινὴν ἀκόμη πλειοψηφίαν. Καὶ ὑπάρχει ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ὁ λαός, ὁ ὁποῖος τὸν Νοέμβριον τοῦ 1952 τὴν ἐψήφισε διὰ νὰ τὴν φέρῃ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Τὸ μέγα ὅμως ἐρωτηματικόν, κύριοι βουλευταί, εἶναι, ποία σήμερον ἡ σχέσις μεταξὺ τοῦ λαοῦ, ποὺ μᾶς ἔφερεν ἐδῶ καὶ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀκούει ἀπόψε. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι ἡ σχέσις αὐτὴ ἀνετράπη πλήρως. Σεῖς βέβαια, ὑποστηρίζετε τὸ ἀντίθετον. Ποῖος δημοκρατικώτερος, εὐχερέστερος καὶ καλύτερος τρόπος, παρὰ νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἀπάντησιν ὁ λαὸς διὰ προσφυγῆς εἰς ἐκλογάς; (Θόρυβος). Κύριοι, μὴ στενοχωρῆσθε. Κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἦσθε προητοιμασμένοι καὶ διὰ τὰ καλὰ καὶ διὰ κακά. Ἀντιλαμβάνομαι πόσον ἀγωνιᾶτε διὰ τὸ θέμα τῆς ἐπανεκλογῆς. (Θόρυβος). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται περὶ τῆς συνήθους φθορᾶς ἑνὸς κοινοβουλευτικοῦ κόμματος, διότι ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι τὸ πολίτευμα, ὅταν ὁρίζῃ τετραετῆ ἐκλογικὴν περίοδον, προβλέπει, εἰς τὸ δεύτερον καὶ πολλῷ μᾶλλον εἰς τὸ τρίτον ἔτος μίαν φυσικὴν φθοράν, οἱουδήποτε κόμματος κυβερνῶντος. Ἀλλὰ ἐδῶ πρόκειται περὶ ἐκτάκτων περιστάσεων, εἰδικῶν. Δὲν γίνονται κάθε ἡμέραν Συναγερμοί, κύριοι. Ἐγὼ τὸ γνωρίζω, ποὺ κάτι ἔκαμον δι’ αὐτόν. Καὶ σᾶς λέγω λοιπόν, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἐδῶ πρόκειται περὶ περιπτώσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἐξέλιπον αἱ προϋποθέσεις αἱ ὁποῖαι ἐπλήρωσαν τὴν αἴθουσαν ταύτην μὲ τοὺς βουλευτὰς τῆς δεξιᾶς πτέρυγος. Κατὰ συνέπειαν δημιουργεῖται ἀνωμαλία. Μοῦ εἴπετε, κ. βουλευταί, ὅτι «ὡμιλοῦσα περὶ τετραετίας». Ὡμιλοῦσα περὶ τετραετίας καὶ δωδεκαετίας μὲ Παπάγον ζῶντα καὶ μὲ Μαρκεζίνην εἰς τὸν Συναγερμόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν). Εἶμαι πολὺ εὐτυχής, διότι ἐδείξατε σήμερον τοιαύτην ζωτικότητα, ἐνῷ χθὲς ὑπῆρχε νέκρα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀλλὰ ἴσως ἐρωτηθῶ, κ. συνάδελφοι, καλά, ἡμεῖς, οἱ εὑρισκόμενοι ἐδῶ τί παριστάνομεν; (Θόρυβος). Σᾶς προλαμβάνω. Σᾶς λέγω, ὅτι ἄνευ τοῦ Συναγερμοῦ θὰ εἴμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἴσως 39, ἴσως 139, ἀλλὰ οὐδέποτε 239. Καὶ θὰ εἴμεθα αὔριον ὀλιγώτεροι ἢ περισσότεροι, ἀλλὰ ὁσοιδήποτε καὶ ἐὰν εἴμεθα, οὐδέποτε θὰ εἴμεθα πλέον Συναγερμός. (Θόρυβος). Ὑπάρχετε, κ. βουλευταί, ὡς ἐκ τούτου, ὡς ντὲ φάκτο, πλειοψηφία εἰς τὴν Βουλήν, πλειοψηφία τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεύς, ἐπιθυμῶν νὰ μὴ ἀγνοήσῃ, ἐξέλεξε ἕνα, εἰς τὸν ὁποῖον σεῖς πειθαρχεῖτε. Τοιουτοτρόπως, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἑρμηνεύω τὴν Βασιλικὴν πρωτοβουλίαν. Διότι, ἄλλως, ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἐπίστευεν, ὅτι ὑπάρχει Συναγερμὸς καὶ ἐγνώριζεν, ὅτι μετὰ 24ωρον ἢ 48ωρον θὰ ἐξέλεγε τὸν ἡγέτην του, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔσπευδεν ἐκεῖνος νὰ ἐκλέξῃ πρωθυπουργόν. Δι’ αὐτό, εἰκασίαν κάμνω, αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν δίδω, ὅτι καὶ Αὐτὸς ἀνεγνώρισεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει Συναγερμός, παρὰ μόνον ἡ πλειοψηφία.

§8Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Εἶσθε στενοκέφαλος.

§9Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Πάντως ὄχι περισσότερον ἀπὸ ὑμᾶς. (Θόρυβος). Παρακαλοῦνται οἱ κ.κ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι μοῦ κάμνουν τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀκολουθοῦν, νὰ εἶναι ψύχραιμοι. Ἀφήσατε τοὺς ἄλλους νὰ εἶναι τεταραγμένοι. Ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ψύχραιμοι. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ εἴπω οἷα θέλω νὰ εἴπω. Καὶ θὰ τὰ εἴπω ὅλα. Φαίνεται, λοιπόν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀπεδέχθη καὶ ὁ Συναγερμός. Διότι, ἄλλως, δὲν ἐννοῶ πῶς ἐξέλεξεν ὀργανωτικὴν Ἐπιτροπήν, διὰ νὰ ὀργανώσῃ τὸν Συναγερμὸν εἰς κόμμα. Δηλαδὴ ὡς θὰ ἐλέγομεν ἡμεῖς οἱ νομικοὶ EX NUNC ἀπὸ τοῦδε, καὶ ὄχι ἔκτοτε. Ἀλλ’ ἐὰν δεχθῆτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει Συναγερμός, τότε τὶ σημαίνει αὐτὴ ἡ ἄμορφος πλειοψηφία, ἡ ὁποία ὑφίσταται ἁπλῶς διότι ὑφίσταται; Ἐκτὸς πλέον, ἐὰν σκεπτώμεθα νὰ στραφῶμεν πρὸς αὐτόν, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ τὸν διαμορφώσωμεν. Ἀλλά, κύριοι, αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω εἶναι θέμα λαοῦ. Εἶναι λοιπὸν θέμα ἀρχῆς, δι’ ἡμᾶς νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Πιστεύατε, ὅτι θὰ εἴμεθα, ἄλλως, εὐτυχεῖς ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ τῆς παράσχωμεν πίστωσιν χρόνου ἵνα δοκιμασθῇ τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον εἰς τὴν Κυβέρνησιν συμπράττουν καὶ ὁ Πρόεδρος, ἀλλὰ καὶ μέλη αὐτῆς, μὲ τὰ ὁποῖα ἐγὼ προσωπικῶς καὶ φίλοι μου συνειργάσθησαν, ὅλως ἐπιτυχῶς. Δὲν ἔχομεν λοιπόν, οὐδὲν προσωπικὸν ἐλατήριον. Εἶναι λόγοι ἀρχῆς. Ἀλλά, ἐὰν ὁμιλοῦμεν περὶ ἐκλογῶν, τὸ βλέπομεν τοῦτο δυστυχῶς γραφόμενον τὸν τελευταῖον καιρὸν καὶ τὸ ἀκούομεν, λέγεται καὶ γράφεται, ὅτι ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν θὰ ἦτο ἐπικίνδυνος καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε πάσῃ θυσίᾳ, νὰ ἀποφευχθοῦν αἱ ἐκλογαί. Ἀλλά, κ. βουλευταί, νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον εἰς χώραν μὲ τοιαύτην καὶ τοσαύτην δημοκρατικὴν συνείδησιν, νὰ θεωρῶμεν τὰς ἐκλογὰς ὡς κίνδυνον. Ἡ προσφυγὴ εἰς τὸν λαὸν οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κίνδυνος. Ἀντιθέτως, ἡ ἀποφυγὴ ἢ ἡ φοβία τῶν ἐκλογῶν δύναται νὰ ἀποβῇ κίνδυνος. Φοβοῦνται τὰς ἐκλογάς, ὅτι ἔχασαν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ. Καὶ σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπορεῖτε δι’ ὅσα λέγω, ἔπρεπε ἀντιθέτως νὰ μὲ θαυμάζετε, διότι ἔχω τὴν συνείδησιν, ὅτι ἡγοῦμαι ἑνὸς νέου κόμματος καὶ γνωρίζω ὅτι ἓν νέον κόμμα ὅσον κερδίζει καιρὸν ἔχει νὰ ὠφεληθῇ, ἐν τούτοις ζητῶ τὰς ἐκλογάς, διότι τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν τὸ κατευθύνει πάντοτε τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ ὄχι τὸ κομματικόν. Ἀλλά, λέγουν διὰ νὰ ἐξηγήσουν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τοῦ κινδύνου τῶν ἐκλογῶν, τὶ θέλετε. Εἰς στιγμὰς βρασμοῦ ψυχῆς νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν λαόν; Καὶ λέγουν εἰς στιγμὰς βρασμοῦ ψυχῆς δὲν καταφεύγουν εἰς τὸν λαόν. Ἀλλοίμονον, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀπόδειξιν, ἀλλὰ ἔχω ὑποψίαν, ὅτι ἀποκρύπτεται ὄπισθεν τοῦ εὐλόγου αὐτοῦ ἐπιχειρήματος, διάθεσις συνθηκολογήσεως ἤ παραδόσεως. Αἴ, τότε κύριοι, καὶ εἰς πᾶσαν τοιαύτην περίπτωσιν ἐγὼ προτιμῶ τὸν λαόν. Σκεφθῆτε τὶ συνέβη τελευταίως. Τὴν 6ην Σεπτεμβρίου ὑπέστη ἡ Κωνσταντινούπολις τρομακτικὴν καταστροφήν, ἡ χριστιανοσύνη μέγα πλῆγμα, ὁ ἑλληνισμὸς χαριστικὴν βολήν. Ἐγράφη ὁ ἐπίλογος τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Καὶ ὅμως, ἠκούσατε χθὲς, πῶς ἐχαρακτήρισεν ἡ Κυβέρνησις τὸν τραγικὸν αὐτὸν ἐπίλογον. Ἐπὶ λέξει «Βιαίας ἀνθελληνικὰς ἐκδηλώσεις», ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ συλλαλητηρίου τινός μὲ ἐσφιγμένους τοὺς γρόνθους καὶ ὀλίγα σπασίματα τζαμιῶν. Παρῆλθεν ἔκτοτε μήν. Διερωτᾶται τὸ Ἔθνος, ποῦ εἶναι ἡ ἱκανοποίησις τῆς βαρέως προσβληθείσης ἐθνικῆς τιμῆς; Ἠκούσατε χθές τὴν Κυβέρνησιν. Οὔτε λέξιν. Ποῦ εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῶν ζημιῶν; Ἠκούσατε τὶ εἶπεν ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις. «Εἰς τὴν γείτονα Τουρκίαν ἀπόκειται ἡ πρωτοβουλία, πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν γενομένων ζημιῶν». Τώρα γνωρίζετε ὅλοι τὶ σημαίνει τουρκικὴ πρωτοβουλία. Ἠκούσαμεν π.χ. ὅτι ὁ ναὸς τῆς Ἁγίας Τριάδος ὑπέστη ζημίαν 300.000 λιρῶν καὶ ἐστάλη ἀποζημίωσις 3.500 λιρῶν καὶ μάλιστα ἀπὸ ἐράνους, ὅπως πληροφοροῦμαι, οἱ ὁποῖοι ἔγιναν τῇ συνδρομῇ κατὰ τὴν λεόντειον μερίδα τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέστησαν καταστροφήν. Διερωτᾶσθε ἀσφαλῶς ἀπὸ μηνός, ποῦ τῶν Μεγάλων Φίλων ἡ συμπάθεια; Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησε κατὰ ἕνα τρόπον: Ἡ περίφημος γεωγραφική μας θέσις! Δηλαδή, Ἕλληνες, πάρετέ το ἀπόφασιν, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν συμβαίνῃ καὶ ἀπὸ οἱονδήποτε, σεῖς θὰ ὑποκύπτετε, διότι περιβρέχεσθε ἀπὸ τὸ Ἰόνιον καὶ τὸ Αἰγαῖον. Καὶ δὲν πρέπει, νὰ λησμονῶμεν, κ. συνάδελφοι, —δι’ αὐτὸ εἶναι βαρυτάτη ἡ εὐθύνη σας— ὅσοι θὰ δώσετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν— ὅτι ὁ χρόνος εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτὰς εἶναι πάντοτε ἐναντίον, ὅτι ὁ καιρὸς παρέρχεται καὶ οὔτε μία βίβλος συνετάγη διὰ νὰ ἀποτελέσῃ μίαν ἀψευδῆ ἀπόδειξιν εἰς τὸν αἰῶνα τῶν καταστροφῶν καὶ ἀκόμη, ὅτι ὅταν ἕνα κράτος λησμονῇ, πρέπει νὰ εἶναι προητοιμασμένον διὰ χειροτέρας δοκιμασίας. Θέλομεν λοιπόν, μετριοπάθειαν καὶ ὅλοι εἴμεθα μετριοπαθεῖς, ἀλλὰ μετριοπάθειαν δυναμικὴν μὲ κῦρος καὶ μὲ γόητρον. Εἶναι, κύριοι βουλευταί, εὐτύχημα ὅτι ἔναντι τοιαύτης μαλθακότητος, τῶν κυβερνώντων, ὑπῆρξεν ὁμόθυμος ἡ ἀντίδρασις τοῦ λαοῦ. Ἀπὸ παντοῦ ἦλθον τὰ μηνύματα, ὅτι ὁ λαός, λησμονῶν καὶ πάλιν καὶ δυστυχίας καὶ τόσας συμφοράς, ἡνώθη εἰς ἕνα καὶ μόνον αἴτημα, τὸ αἴτημα τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης καὶ ἀντιστάσεως. Εἶναι εὐτύχημα πῶς ἀντέδρασε καὶ ὁ τύπος. Δὲν γνωρίζω, τί θὰ παριστάναμεν ἐὰν δὲν εἴχομεν αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τῆς ἀντιδράσεως. Πολλοὶ ἐθλίβησαν ἢ ἀνησύχησαν. Μεταξὺ αὐτῶν δὲν εἶμαι καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἰδιαιτέρως ἐχάρην διὰ τὴν λαϊκὴν ἀντίδρασιν ὡς ἐκεῖνον τὸν ἰατρὸν ὁ ὁποῖος χαίρει διότι βλέπει τὸν βαρέως ἀσθενοῦντα νὰ ἔχῃ ἀντίδρασιν πυρετοῦ καὶ ὄχι νὰ παρουσιάζῃ ἀπυρεξίαν. Ἔναντι, λοιπόν, τόσων προβλημάτων θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις ἑαυτὴν ἐπαρκῶς ἰσχυράν, διὰ νὰ ὑψώσῃ τὸ ἀνάστημά της χωρὶς νὰ γνωρίζῃ, ὅτι πλέον μόνον πρόσφατος λαϊκὴ ἐντολὴ θὰ ἐπέτρεπε σώφρονα βεβαίως ἀλλὰ ἐμπνέουσαν σέβας καὶ κατοχυροῦσαν τὸ κῦρος πολιτικήν. Νομίζω, ὅτι ὅσοι ἠκούσατε χθὲς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἀντελήφθητε ὅτι ἔχω δίκαιον. Ἐλπίζω νὰ τὸ συναισθάνεται καὶ ἡ Κυβέρνησις, διότι, ἄλλως, δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ αὐτὴ ἡ τόση δειλία εἰς τὴν προβολὴν καὶ τῶν ἱερωτέρων ζητημάτων. Ἐγώ, κύριοι, τὸ ὀνομάζω δειλίαν. Ἀνέγνωσα σήμερον νὰ ὀνομάζεται αὐτὴ ἡ δειλία σεμνότης. Ἐνθυμούμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἤκουσα ὁ ἴδιος πολλὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Τὰ ὅσα ἐγράφοντο πάντοτε, ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, ἦσαν πάντοτε πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν χθές. Ἀφήνω, ὅτι κάποτε ἐμνημονεύσαμεν καὶ τὴν Βόρειον Ἤπειρον. (Χειροκροτήματα). Τώρα, ποῦ νὰ τὰ ἴδωμεν πλέον αὐτά! Ἀλλά, διατί νὰ πᾶμε ἕως ἐκεῖ; Ὡμιλήσαμεν διὰ τὴν Κύπρον. Λοιπόν, κύριοι, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀπορήσητε ὅλοι καὶ ἀδυνατῶ νὰ δεχθῶ, ὅτι δὲν ἠπορήσατε, ὅτι ἔστω καὶ εἰς τὸν σύντομον αὐτὸν λόγον ὅτι ἐμνημονεύθη ἡ λέξις «αὐτοδιάθεσις». Αὐτή, λοιπόν, ἡ λέξις, εἶναι χολεριασμένη λέξις; Αὐτὴ ἡ λέξις, ἡ ὁποία συγκινεῖ τὸ Πανελλήνιον καὶ κάμνει τοὺς Κυπρίους ἥρωας, αὐτὴν τὴν λέξιν δὲν δυνάμεθα πλέον οὔτε νὰ τὴν μνημονεύσωμεν; Ἐγὼ εἶχον ἐλέγξει τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν ἐπανειλημμένως, ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ θέματος τοῦ Κυπριακοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ τονίσω, ὅτι μέχρι τῆς ὑστάτης ὥρας, ἐγίνετο λόγος περὶ αὐτοδιαθέσεως, καὶ τώρα ἀρχίζομεν τὴν τετάρτην Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ, προσπαθοῦντες νὰ ἀποφύγωμεν νὰ μνημονεύσωμεν τὴν λέξιν αὐτήν. Θὰ μᾶς ἔκαμε κακὸν ἴσως, ἢ ἡ σεμνότης μᾶς τὸ ἐπιβάλλει; Σήμερον, κύριοι, θὰ ἠδύνοντο ἀκόμη, νὰ ἀποβοῦν αἱ ἐκλογαὶ χρήσιμοι διὰ τὸν τόπον. Δὲν γνωρίζω αὔριον ἐὰν θὰ εἶναι χρήσιμα. Ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ κατὰ τεκμήριον δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ, διότι εἶναι συνυπεύθυνος τῆς προηγουμένης, διότι διαθέτει ὀλιγώτερον κῦρος ἐκείνης καὶ διότι εἶναι ψυχικῶς περισσότερον ἀδύνατος ἐκείνης, τότε ὑπὸ ποίας περιστάσεις θὰ ἀντιμετωπίσετε μεθαύριον τὰς ἐκλογάς; Τὸ ἐσκέφθητε αὐτό; Τὸ μόνον, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι ἀκόμη σταθερόν, εἶναι τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐὰν ὅλοι ἀποφασίσωμεν τὴν μεταβολήν του. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ ἐπιμείνῃ, ἐκκαθαρίζουσα πλήρως τὴν θέσιν της, ἐὰν θέλῃ πράγματι νὰ προχωρήσῃ εὐθέως πρὸς ἐκλογάς, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξηγήσῃ πῶς βλέπει ὁλόκληρον τὸν μηχανισμόν, ἐὰν πράγματι ἐλπίζῃ, ὅτι διὰ τῆς αἰθούσης ταύτης ἀφιεμένης ἀκατευθύντου θὰ ψηφισθῇ νέος ἐκλογικὸς νόμος, ἐὰν δηλαδή, δι’ ἀτέρμονος συζητήσεως συστημάτων καὶ τότε νομίζω, ὅτι πλανᾶται πλάνην μεγάλην. Ὑπάρχει μέγας κίνδυνος νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ περίπτωσις τῆς γνωστῆς συζητήσεως περὶ τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, ὅταν ἡ καταστροφὴ ἦτο ἐπὶ θύραις. Δυσάρεστοι ἀναμνήσεις καὶ ἀναλογίαι. Ἀλλὰ ἀτυχῶς, τὸν τελευταῖον καιρὸν πολλοὶ ἀσφαλῶς ἀπὸ ἡμᾶς θὰ ἐνθυμοῦνται πολλὰς ἀποφράδας ἡμέρας τοῦ παρελθόντος. Καὶ ὅταν ὡμίλησεν ἡ Κυβέρνησις περὶ τοῦ χρόνου τῶν ἐκλογῶν, — θὰ εἶναι τὸ κεφάλαιον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιμείνω — παρηκολούθησα καὶ ἐγὼ καὶ εἶδον μετὰ πόσης ἀοριστίας ἐξεφράσθη περὶ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις, ὁμιλοῦσα περὶ «προθέσεως» νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς κατὰ τὴν ἄνοιξιν, ὅταν ἡ ἄνοιξις ἀρχίζῃ τὸν Μάρτιον καὶ τελειώνῃ εἰς τὰ τέλη Ἰουνίου. Ἀλλά, ἐκείνη ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν — ἐὰν πράγματι θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς τὴν δώσῃ — εἶναι ὄχι τὸ πότε θὰ ἐνεργηθοῦν αἱ ἐκλογαί, ἀλλὰ τὸ πότε θὰ ἔχῃ περατωθῆ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ταύτην ὁ νέος ἐκλογικὸς νόμος. Ἀρνούμεθα, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, τὴν ψῆφον μας, ἀρνούμεθα διότι ἀποτυχοῦσα ἡ πλειοψηφία εἰς τὸ παρελθόν, δὲν κατέστη ἐπιτυχοῦσα διότι ἀπεβίωσεν ὁ Παπάγος. Ἀντιθέτως, κατέστη ἀκόμη ἀσθενεστέρα. Ἀρνούμεθα διότι ἡ νέα Συναγερμικὴ Κυβέρνησις παριστάνει τὴν Συναγερμικήν, ἐνῷ Συναγερμὸς δὲν ὑφίσταται πλέον. Καὶ ὅταν δὲν ὑφίσταται Συναγερμὸς τότε, πιστεύω, ὅτι ἡ ντὲ φάκτο πλειοψηφία δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως. Ἔχασε τὸν λόγον τῆς ὑπάρξεώς της. Ἀρνούμεθα ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι τὰ ἐξωτερικὰ προβλήματα τῆς χώρας ἀπαιτοῦν κατ’ ἐξοχὴν τὴν ὥραν ταύτην ἔξοχον κῦρος καὶ τὸ κῦρος αὐτὸ δὲν τὸ διαθέτει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, δὲν τὸ διαθέτει, διότι εἶναι ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν συνυπεύθυνος, διότι ἔχει ὡς πρὸς τὸ παρὸν ἀμφισβητουμένην τὴν λαϊκήν της βάσιν, διότι καὶ ὡς πρὸς τὸ μέλλον ἔχει ἀνάγκην τῆς λαϊκῆς ἀναβαπτίσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη ἐδέχεσθε ἢ δεχθῶ, ὅτι κατὰ πλάσμα ὑπάρχει Συναγερμός, πάλιν ἡ ἀναβάπτισις εἰς τὸν λαὸν θὰ ἦτο ἀναγκαία. Εἴδατε τὸ παράδειγμα ἀκριβῶς τῆς Ἀγγλίας, τὶ συνέβη μὲ τὸν Ἦντεν, ὅταν ἀνέλαβε τὴν ἡγεσίαν τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος. Καταψηφίζομεν τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἐφοβούμεθα τὰς ἐκλογάς. Ἀντιθέτως, ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἡ φοβία τῶν ἐκλογῶν ἀποτελεῖ κίνδυνον καὶ ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἐὰν σήμερον ὑπάρχουν τινὲς καλοπίστως σκεπτόμενοι οἱ ὁποῖοι πράγματι νὰ ἀνησυχοῦν διὰ τὰς ἐκλογάς, τότε ἀναλαμβάνουν τεραστίαν εὐθύνην διὰ τὸ τὶ θὰ γίνῃ αὔριον διότι ἡ κατάστασις θὰ χειροτερεύσῃ καὶ συνεπῶς οἱ κίνδυνοι θὰ εἶναι πολὺ μεγαλύτεροι. Συνεπῶς, μόνον θέμα παραμένει ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, εἶναι πράγματι περιστάσεις κρίσιμοι, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς, δὲν εἶναι καιρός, οὔτε διὰ δοκιμάς, οὔτε διὰ πειράματα. Εἶναι ἐθνικὴ ἀνάγκη τὸ ἑλληνικὸν γόητρον καὶ τὸ ἑλληνικὸν κῦρος νὰ ἐπανακτηθῇ. Καὶ αὐτὸ μόνον Κυβέρνησις μὲ προσφάτους, ἰδίους τίτλους ἐκ τοῦ λαοῦ, δύναται νὰ τὸ ἐπιτύχῃ. Αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν χρειάζεται σήμερον ἡ Ἑλλάς (Χειροκροτήματα).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Φιλελευθέρας Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως κ. Σ. Βενιζέλος ἔχει τὸν λόγον.

§11Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιον ἡμῶν, ἀποτελεῖ καὶ τύποις καὶ οὐσίᾳ συνέχειαν τῆς προηγουμένης, μὲ ἕνα μόνον πλεονέκτημα ἀπὸ ἀπόψεως κυβερνητικῆς, ὅτι ἀπέκτησε Πρωθυπουργόν, ἀλλὰ καὶ μὲ ἕνα σοβαρὸν μειονέκτημα ἀπὸ ἀπόψεως κομματικῆς, ὅτι ἀντὶ τῆς μονολιθικῆς ἀρχηγίας, αὕτη θὰ ἀσκῆται ὑπὸ πενταμελοῦς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς. Δὲν εἶναι εἰς τὰς συνηθείας μου νὰ κάμνω προφητείας, ἀλλὰ ἁπλῆ ἐκτίμησις τῶν πολιτικῶν περιστάσεων τοῦ Συναγερμοῦ μὲ πείθει ὅτι λίαν συντόμως θ’ ἀποδειχθῇ πόσον σαθρὰ εἶναι ἡ πλειοψηφία ἐπὶ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ στηριχθῇ ἡ νέα Κυβέρνησις καὶ πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θ’ ἀναγκασθῇ τελικῶς νὰ προβῇ εἰς τὴν δημιουργίαν νέου ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν του κόμματος. Ἡ σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ πολιτικαὶ ζυμώσεις, αἵτινες ὡδήγησαν εἰς τὴν ἐμφάνισιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐνώπιον τοῦ Σώματος μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐκλεγέντα μέλος τῆς πενταμελοῦς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς, μὲ ὠθοῦν εἰς τὴν ἀνωτέρω τολμηρὰν πρόβλεψιν. Θὰ ἦτο ἀπείρως προτιμότερον ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεφανίζετο ἐπὶ κεφαλῆς νέας καταστάσεως ἀπὸ τοῦδε, ἐὰν εὐθαρσῶς κατεδίκαζε τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχεν, ὁπότε θὰ ἦτο δυνατόν, ἴσως, νὰ σκεφθῶμεν, μήπως θὰ ἔπρεπε πρὸς στιγμὴν, παραμερίζοντες τὰς ἰδικάς του εὐθύνας ὡς μέλους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ τοῦ 1952 καὶ μέχρι σήμερον, νὰ τοῦ δώσωμεν τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν χρόνου πρὸς ἀνάπτυξιν μιᾶς νέας προσπαθείας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως, ἐμφανίζεται ὡς συνέχεια τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος παρ’ ὅλην τὴν συμπάθειαν τὴν ὁποίαν τρέφω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τοῦ ἀρνηθῶ τὴν ψῆφον τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι. Διότι, κ. βουλευταί, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔδειξεν ἐπαρκές σθένος διὰ νὰ ἀπαγκιστρωθῇ ἀπὸ τὸν Συναγερμικὸν κλοιόν, θ’ ἀποδειχθῇ μαθηματικῶς ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν ν’ ἀπαγκιστρώσῃ τὴν Χώραν ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον, εἰς τὸ ὁποῖον τὴν ἔφερεν ἡ τριετὴς διακυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ. Εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐκλογικόν, αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν κάποιαν ἀσάφειαν. Θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχὴς ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἦτο εἰς θέσιν νὰ μᾶς παράσχῃ συγκεκριμένας πληροφορίας. Ἡ γνώμη μας εἶναι ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ἡ μόνη ὁδός θὰ ἦτο Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ ἐψήφιζεν ἐκλογικὸν νόμον καὶ θὰ ἐπροχώρει εἰς τὰς ἐκλογάς. Ὑπεστηρίχθη ὅμως, ὅτι ἐπιβάλλεται μία μικρὰ ἀναβολή, διὰ νὰ ἠρεμήσουν τὰ πνεύματα. Τὸ ζήτημα δὲν θέλω αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ τὸ κρίνω, νομίζω ὅμως ὅτι ἀναβολὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ξεπεράσῃ ὡρισμένα ὅρια, πέραν τῶν ὁποίων εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διατυπώσωμεν ἔντονον διαμαρτυρίαν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, κληθεὶς ὑπὸ τῆς βασιλίσσης, καίτοι ἐφέρετο εἰς τὰ στόματα ὅλων ὡς διάδοχος τοῦ Μεγάλου Τσῶρτσιλ, εἶχε τὴν εὐθιξίαν εὐθὺς ἀμέσως νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ περιβληθῇ μὲ τὴν λαϊκὴν ἐντολήν. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς διασαφήσητε τὴν δήλωσίν σας ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι ὅταν ὁμιλοῦμεν ὅτι θὰ ὁδηγηθῇ ὁ τόπος εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐντὸς τῆς ἀνοίξεως, ἡ ἄνοιξις εἶναι περίοδος ἐκτεινομένη ἀπὸ 10 Μαρτίου μέχρι 10 Ἰουνίου. Εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς δοθῇ κάποια συγκεκριμένη ἡμερομηνία; Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν, ἡ Κυβέρνησις ἔθιξεν ἀκροθιγῶς τὸ ζήτημα καὶ διὰ τῶν δηλώσεών της ἐχάραξε μερικὰς γενικὰς γραμμάς. Ἐπὶ τοῦ δημοσιονομικοῦ θέματος ὑπεσχέθη νὰ ἐνεργήσῃ σοβαρὰς οἰκονομίας καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ τὸ ἐπιδιώξῃ. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν πραγματοποίησιν τῶν οἰκονομιῶν. Ὑπεσχέθη ἐπίσης, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ νέας φορολογίας. Αὐτὸ δὰ ἔλιπε, νὰ ἐπιβληθοῦν καὶ νέαι φορολογίαι. Τέλος, ἐτόνισεν ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ κάπως τὴν Χώραν ἔξω τοῦ κλοιοῦ τῆς πιστωτικῆς ἀσφυξίας, δήλωσιν μὲ τὴν ὁποίαν συμφωνοῦμεν ἀπολύτως. Ἡ διατύπωσις ὅμως τῆς δηλώσεως ταύτης, ἐγένετο κατὰ τρόπον χλιαρόν, ἴσως διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέχεται ἀπὸ τὴν ἀνησυχίαν, ὅτι μὴ περιβεβλημένος μὲ λαϊκὴν ἐντολὴν δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιβάλῃ τοιαύτην πολιτικὴν εἰς τὰς δυνάμεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ὑπηγόρευσαν καὶ ὑπαγορεύουν τὴν δῆθεν ἀντιπληθωριστικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἔχει φέρει τὴν χώραν εἰς ἀπόγνωσιν καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς συνέπειαν τὴν ἀνεργίαν, τὴν μετανάστευσιν τῆς νεότητος, καὶ ἔχει καταστήσει τὴν μαύρην ἀγορὰν τοῦ τόκου μόνιμον θεσμὸν ρυθμίζοντα τὸ κόστος τῆς παραγωγῆς καὶ ὅλην τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ τόπου. Αὐτά, κύριοι, εἶναι τὰ ἐρωτήματα καὶ αἱ ἀμφιβολίαι ἀπὸ τὰς ὁποίας κατεχόμεθα. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος μετὰ τὰ συνταρακτικὰ γεγονότα ποὺ συνεκλόνισαν τὴν χώραν μας ἐκ θεμελίων, ἀνεμένομεν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ εὕρισκε κάποιαν ἔμπνευσιν, θὰ ᾐσθάνετο κάποιο σκίρτημα, ποὺ θὰ τοῦ ἐπέτρεπαν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς σημερινὰς τραγικὰς συνθήκας τῆς Πατρίδος μας μὲ θάρρος καὶ αὐτοπεποίθησιν. Δυστυχῶς ὁ τόνος του εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα ὑπῆρξε πολὺ χαμηλὸς καὶ ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσουν τὸν λαϊκὸν παλμὸν εἰς τὴν τρωθεῖσαν Ἐθνικὴν ψυχήν. Οὔτε τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τῆς Κύπρου ἔθιξε καὶ ἀφῆκε τὴν ἀποκατάστασιν τῶν σχέσεων μετὰ τῆς Τουρκίας εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς γείτονος χώρας. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εὗρε οὔτε μίαν λέξιν νὰ εἴπῃ ἐπάνω εἰς τὸ νέον πνεῦμα τῆς συνυπάρξεως τῶν λαῶν, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ἡ διάσκεψις τῆς Γενεύης. Κύριοι βουλευταί, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἐλεύθερος τῶν κινήσεών του, δὲν ἔχει τὴν ἐπιβαλλομένην εὐχέρειαν πρὸ τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων καὶ τὴν εὐχέρειαν αὐτὴν μία μόνη δύναμις δύναται νὰ τοῦ ἐξασφαλίσῃ, ἡ ψῆφος καὶ ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§13Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ κείμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ἡ λέξις «Συναγερμός». (Γέλωτες—χειροκροτήματα). Προφανὴς ἑπομένως εἶναι ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεωρῆται «νέα». Ἀλλὰ ματαία εἶναι ἡ ἐπιδίωξις. Ἡ προσωπικὴ ἱστορία καὶ τοῦ Προέδρου καὶ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐπιβεβαιώνει, ὅτι ἀποτελοῦν ἐπανάληψιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ. Καὶ βαρύνονται ὡς μέλη τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, μὲ ὅλας τὰς εὐθύνας τῆς γενικῆς της πολιτικῆς. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει διακηρύξει ἀπὸ μακροῦ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ διέψευσεν ὅλας τὰς ἐπαγγελίας της καὶ ὄχι μόνον ἐστερήθη τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ἔχει προκαλέσει τὴν ἀγανάκτησιν ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων καὶ ἰδίως τῶν λαϊκῶν, τὰς ὁποίας ἐβύθισεν εἰς τὴν ἐξαθλίωσιν. Ἡ αὔξησις τῶν ἀμοιβῶν τῶν μισθοβιώτων ἀνέρχεται μόλις εἰς τὰ 30%, ἐνῷ ὁ ἰδικός των τιμάριθμος τῆς ζωῆς ἔχει ὑπερβῆ τὰ 50%. Καὶ συμβαίνει τὸ ἴδιον μὲ τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Καὶ εἶναι καταθλιπτικὸς — περίπου διπλασιασμὸς — τῆς φορολογίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, ἡ ὁποία ἔχει προκαλέσει τὴν ἐξέγερσιν τοῦ Λαοῦ. Εἶναι ἐπίσης καὶ ἡ Διοίκησις. Ἦλθεν εἰς τὴν Ἀρχὴν ὁ Συναγερμὸς μὲ τὴν μεγάλην ἐπαγγελίαν τῆς χρηστῆς Διοικήσεως καὶ ὅμως ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν τὰς συνηθείας τῆς χειροτέρας «φαυλοκρατίας». Οἱ Νομάρχαι ἔγιναν εὐτελῆ ὄργανα τῶν κομματαρχῶν τοῦ Συναγερμοῦ. Καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ὑπέκυψαν εἰς τὴν Δαμόκλειον σπάθην τῆς ἀπολύσεως — τοῦ ἐπαισχύντου νόμου 2500. Καὶ αἱ διαπιστώσεις αὗται δὲν εἶναι μόνον ἰδικαί μας. Εἶναι καὶ ὁμολογίαι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ἀπεριφράστως ὅτι «δὲν ὑπῆρξεν οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Συναγερμοῦ. Ὑπῆρξαν μόνον οἰκονομικαὶ θεωρίαι». Κατεδίκασεν ἐπίσης καὶ τὸν νόμον 2500, ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε τὴν Διοικητικὴν πολιτικὴν τοῦ Συναγερμοῦ. «Ὁ νόμος 2500, ἐδήλωσεν ὁ κ. Ἀποστολίδης, ὑπῆρξεν ἐπιζήμιος εἰς τὴν Διοίκησιν. Δὲν ἐπραγματοποιήθησαν οἰκονομίαι. Ἔφυγαν καλοὶ ὑπάλληλοι, ἐνῷ ἔμειναν ἄλλοι μὴ ἱκανοί. Πάντως, κατέληξεν ὁ κ. ὑπουργός, δὲν ἀντιμετωπίζεται ἡ ἐπαναφορὰ τῶν ἀπολυθέντων!:». Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ Συναγερμοῦ. Καὶ εἶναι διὰ τοῦτο κατάδικος εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Λαοῦ. Καὶ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ μεταμφιεσθῇ διὰ νὰ ἐπιζήσῃ. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐξηγοῦσα τὴν οἰκονομικήν της πολιτικήν, ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ νέας φορολογίας. Ἀλλὰ τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι ἡ ἐπιβολὴ ἢ μὴ νέων φορολογιῶν. Εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῶν οἰκονομιῶν. Διότι ἐφθάσαμεν ἤδη χάρις εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Συναγερμοῦ, εἰς τὴν θλιβερὰν δόξαν νὰ ἔχωμεν τὸ χαμηλότερον βιοτικὸν ἐπίπεδον καὶ ταὐτοχρόνως τὸ μεγαλύτερον φορολογικὸν βάρος ἀπὸ ὅλας τὰς χώρας τῆς Εὐρώπης. Οὐδὲν ἐπίσης ἀναφέρεται εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις διὰ τὰς ἀποδοχὰς τῶν μισθοβιώτων. Φαίνεται ἑπομένως ὅτι πρόκειται νὰ μείνουν καθηλωμένοι καὶ πάλιν εἰς τὸν σταυρὸν τῆς ἐξαθλιώσεως. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν «ἀκίνδυνον» πληθωρισμόν, τὸν ὁποῖον ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις, μόνον ἡ ἐφαρμογή, ἡ πρᾶξις θὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν. Κύριοι βουλευταί, ἐφ’ ὅσον ἔζη ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ, εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὁ Συναγερμὸς ἐστερήθη τῆς λαϊκῆς ἐμπιστοσύνης, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιτάσσεται ἡ ἀμφισβήτησις ἐκ μέρους τῶν ὀπαδῶν του. Ἔπειτα ὅμως ἀπὸ τὸν θάνατόν του, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμός; Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1952 ἔγιναν ἐν ὀνόματι τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡ ὁποία τὸ βεβαιώνει. Εἶναι κατ’ ἐξοχὴν οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Συναγερμοῦ. Ἀπὸ τοῦ Βήματος αὐτοῦ σεῖς ὅλοι ἐκηρύττατε ἀδιακόπως καὶ οἱ Ἀντιπρόεδροι καὶ οἱ ὑπουργοὶ καὶ οἱ βουλευταὶ τοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι ὁ Στρατάρχης ἦτο τὸ πᾶν καὶ ὅτι μόνον εἰς αὐτὸν προσωπικῶς, εἶχε δοθῆ ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδική σας διακήρυξις, πῶς ἠμπορεῖτε σήμερον νὰ ἀρνηθῆτε τὴν συναγωγὴν τοῦ συμπεράσματος; Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ Στρατάρχης ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ, παύει νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ πρέπει νὰ κληθῇ ὁ Λαός, ὁ Κυρίαρχος, διὰ νὰ ἐκλέξῃ τὴν νέαν Βουλὴν καὶ τὴν νέαν Κυβέρνησιν τῆς ἀρεσκείας του (Χειροκροτήματα). Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ ἀλήθεια. Ἐκρίθη ἐν τούτοις ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους παράγοντας, ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτή καὶ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἠδύνατο νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τότε ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ ἡ κοινοβουλευτικὴ διαδικασία. Ἔπρεπε νὰ γίνουν σεβαστοὶ οἱ κοινοβουλευτικοὶ κανόνες τῆς χώρας. Καὶ δυστυχῶς δὲν ἔγιναν. Παρεβιάσθησαν οἱ κοινοβουλευτικοί μας θεσμοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν κατακτηθῆ κατόπιν μακρῶν ἀγώνων. Καὶ διὰ τὴν παραβίασιν αὐτὴν κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην. Εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἀναγράφεται, ὅτι μὲ τὸν διορισμὸν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως «ἐτηρήθη ἡ συνταγματικὴ τάξις καὶ ἐπροστατεύθη ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξις τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς». Ἀλλὰ ἐὰν ἐτηρήθη ἡ συνταγματική, δὲν ἐτηρήθη ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις. Καὶ ὅταν δὲν τηρῆται ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις, βεβαίως δὲν προστατεύεται ἡ ὁμαλὴ ἐξέλιξις τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Ποία εἶναι ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις; Εἰς ἀνωμάλους καιρούς, εἰς πολέμους, εἰς ἐπαναστάσεις, ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν ἀνώμαλοι τρόποι διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν. Ἡ ἔκβασις καὶ ἡ ἱστορία τοὺς κρίνουν. Ἀλλὰ εἰς ὁμαλοὺς καιρούς, ἐπιβάλλεται ἡ πιστή, ἡ ὀρθόδοξος τήρησις τῆς κοινοβουλευτικῆς τάξεως. Εἰς τοὺς ἀνωμάλους καιροὺς ὑπέρτατος νόμος εἶναι ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος. Εἰς τοὺς ὁμαλούς, ὑπέρτατος νόμος εἶναι, ὀφείλει νὰ εἶναι, ἡ νομιμότης. Καὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰς χώρας, ὅπως ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ἔχει δοκιμασθῆ ἀπὸ περιόδους ἀνωμάλου βίου. Ποία εἶναι ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις; Ἑκάστη χώρα ἔχει τὸν ἰδικόν της τρόπον ἐφαρμογῆς τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἄλλος εἶναι εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ ἄλλος εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς παραδόσεις των καὶ ἀπὸ τὸν τρόπον τῆς συνθέσεως καὶ τῆς λειτουργίας τῶν κομμάτων. Συμφώνως πρὸς τὴν ἰδικήν μας κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, τὸν πίνακα τῶν κομμάτων μὲ τὴν ἀριθμητικήν των δύναμιν καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ἀρχηγῶν ἢ ἐκπροσώπων των. Καὶ καλεῖται ὁ ἐκπρόσωπος τῆς πλειοψηφίας πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Ἐὰν δὲν δυνηθῆ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ἢ ἐὰν πέσῃ εἰς τὴν Βουλήν, τότε, διαλύεται ἡ Βουλὴ ἢ δίδεται ἡ ἐντολὴ εἰς τὸ ἑπόμενον κόμμα. Ἡ ἐντολή, ἑπομένως δίδεται εἰς τὸν ἔχοντα «δεδηλωμένην» πλειοψηφίαν καὶ ὄχι εἰς ἄλλο πρόσωπον, πρὸς «κατασκευήν» πλειοψηφίας εἴτε διὰ τῆς Βουλῆς, εἴτε δι’ ἐκλογῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς «δεδηλωμένης» πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν καθιέρωσαν οἱ ἀγῶνες τοῦ Χαριλάου Τρικούπη ἀπὸ τοῦ 1875. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ παρεβιάσθη ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Ἐρωτῶ: Ποῖοι τίτλοι νομιμοποιοῦν τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἐντολῆς καὶ τὴν παρουσίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοῦ σημερινοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Εἶναι βουλευτής. Ἀλλὰ ἀρκεῖ τοῦτο διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἐντολήν; Εἶναι, λέγουν, βουλευτὴς τῆς πλειοψηφίας. Ἀλλὰ ἀρκεῖ καὶ τοῦτο; Συμβιβάζεται λοιπὸν μὲ τοὺς κανόνας τῆς κοινοβουλευτικῆς μας ζωῆς ἡ προσωρινὴ ἐπιλογὴ ἑνὸς βουλευτοῦ ἐκ τοῦ κόμματος τῆς πλειοψηφίας πρὸς ἀνάθεσιν ἐντολῆς σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως; Ἀλλά, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ καθιερωθῇ αὐτὸς ὁ κανὼν ποῖαι θὰ εἶναι αἱ συνέπειαι; Μὲ τὴν ἐπέμβασιν ἔξωθεν — καὶ ἄνωθεν — θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέρχωνται ρήγματα εἰς τὰ κόμματα καὶ νὰ καθιεροῦνται δι’ ἐπιβολῆς οἱ ἡγέται των. Καὶ οἱ ἐπίδοξοι ἀρχηγοὶ τότε δὲν θὰ ἀπέβλεπον εἰς τὴν ἀνάδειξίν των διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν συναδέλφων των, ἀλλὰ θὰ ἐζήτουν ἀλλαχοῦ τὰς εὐνοίας. Καὶ γνωρίζομεν ἐκ πικρᾶς πείρας ποῦ ὁδηγεῖ αὐτὴ ἡ ὁδός......... Εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς χώρας, τοὺς πρωθυπουργοὺς καθιερώνουν τὰ Κόμματα καὶ ὁ Λαός — καὶ οὐδεὶς ἄλλος. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ποῖος ἐξ αὐτῶν τῶν παραγόντων ἔχει νομιμοποιήσει τὴν παρουσίαν σας ἐνώπιον τοῦ Σώματος; Αὐτὴ εἶναι ἡ κατηγορία, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀντικοινοβουλευτικὸς σχηματισμὸς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ βαρὺ γεγονός. Ἀλλὰ θὰ καθίστατο ἀκόμη βαρύτερον, ἐὰν παραμείνῃ ἀδιαμαρτύρητον καὶ ἀποτελέσῃ προηγούμενον. Διότι θὰ θέσῃ εἰς κίνδυνον τὸν ὁμαλὸν κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς χώρας. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατέχεται ἀπὸ βαθεῖαν ἀφοσίωσιν πρὸς τὸ πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας καὶ θεωρεῖ, ὅτι οἱ σημερινοὶ Βασιλεῖς μας, περιβαλλόμενοι μὲ τὴν λατρείαν ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, ἀποτελοῦν μέγα ἐθνικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ὅμως ἀκριβῶς διότι εἶναι πολύτιμον, πρέπει νὰ παραμείνῃ ἀπολύτως ἄφθαρτον. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ παραμείνῃ ἄφθαρτον, ἐφ’ ὅσον θὰ εὑρίσκεται πάντοτε μακρὰν καὶ ὑπεράνω καὶ προσώπων καὶ κομμάτων, μακρὰν πάσης εἴτε κομματικῆς εἴτε προσωπικῆς προτιμήσεως. Καὶ ἐπωμίζονται βαρυτάτας εὐθύνας ἐκεῖνοι οἱ Σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι ὑποδεικνύουν ἄλλην ὁδόν. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει ἔνδοξον ἱστορίαν ἀγώνων ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπὲρ τοῦ Πολιτεύματος. Καὶ αἰσθάνεται τὸ χρέος νὰ μείνῃ πιστὸν εἰς τὴν μεγάλην του παράδοσιν. Ὁ ἱδρυτὴς τοῦ Κόμματος, εἰς τὸν ἱστορικὸν πρῶτον λόγον του πρὸς τὸν Λαὸν τῶν Ἀθηνῶν, διεκήρυξεν, ὅτι ὁ πολιτικὸς ἀνήρ, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω. (Χειροκροτήματα). Καὶ αὐτὸ τὸ καθῆκον, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐπιτελεῖ καὶ σήμερον. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἀπειλὴν τῆς διαλύσεως. Εἰς τὸν πρωϊνὸν τύπον τῆς 6ης Ὀκτωβρίου ἀνεγράφη ὅτι «ἀπαντῶν εἰς σχετικὰς ἐρωτήσεις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ τύπου ὁ κ. Καραμανλῆς, ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἡ πρὸς αὐτὸν ἐντολὴ τοῦ Βασιλέως περιλαμβάνει καὶ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς». Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, πότε γίνεται διάλυσις τῆς Βουλῆς; Ὅταν ὁ ρυθμιστὴς τοῦ Πολιτεύματος διαπιστώνῃ ὅτι ἐπῆλθε δυσαρμονία μεταξὺ Βουλῆς καὶ Λαοῦ. Καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην, ὄντως ἔχει ἐπέλθει αὐτὴ ἡ δυσαρμονία καὶ ἐπεβάλετο ἑπομένως ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς. Ἄλλως ὅμως ἔδοξεν εἰς τοὺς ἁρμοδίους παράγοντας. Ἔκριναν, ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἔχει ἀκόμη δικαίωμα ζωῆς. Ἀλλὰ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πόθεν ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤντλησε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπειλήσῃ διάλυσιν; Ὅλοι βεβαίως γνωρίζομεν τὸν λόγον καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἀνακοινώσεως. Ἦτο ἡ πρόθεσις τῆς καταπτοήσεως τῶν βουλευτῶν πρὸς ἐξαναγκασμὸν παροχῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ ἐὰν γνωρίζωμεν τὸν σκοπόν, ἀδυνατοῦμεν νὰ ἐννοήσωμεν πόθεν ἤντλησε τὸ δικαίωμα τῆς ἀπειλῆς. Κατὰ τὴν γνώμην του, λοιπόν, ἡ τύχη τῆς σημερινῆς Βουλῆς δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ἐὰν εὑρίσκεται ἢ ὄχι εἰς ἁρμονίαν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὴν ψήφισιν ἢ τὴν καταψήφισιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Σερρῶν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐὰν καταψηφισθῇ καὶ ἐτόλμα τυχὸν νὰ προβῇ εἰς διάλυσιν, μὲ ποίους τίτλους θὰ εὑρίσκεται ἐπὶ κεφαλῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν; Θὰ εἶναι αὐτὸ «κοινοβουλευτισμός»; Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἐθνικὸν θέμα. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις συνεχίζει καὶ δυστυχῶς, εἰς ἐλάσσονα τόνον, τὴν πολιτικὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ θέματος. Εἴχομεν ἀνέκαθεν δηλώσει, ὅτι εἴμεθα ἀλληλέγγυοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἱερὸν αἴτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ ἡ πολιτικὴ διαχείρισις ἀποτελεῖ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διότι ἐκρίναμεν ὅτι ἡ πολιτικὴ διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ δὲν ὑπῆρξεν ἐπιτυχὴς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ, τῆς κατελογίσαμεν βαρείας εὐθύνας. Ἡ πρώτη εὐθύνη της εἶναι, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐπαρκὴς προπαρασκευὴ κατὰ τὴν πρώτην προσφυγὴν εἰς τὸν ΟΗΕ. Ὅλαι αἱ μάχαι χρειάζονται ἐπαρκῆ προπαρασκευήν. Καὶ ἐπίσης αἱ διπλωματικαί. Ἡ ἑπομένη εὐθύνη της εἶναι ἡ ἀποδοχὴ τῆς συμμετοχῆς της εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν τοῦ Λονδίνου, χωρὶς τὴν προκαταβολικὴν ἀποδοχὴν τῆς Ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Εἴχομεν ἐγκαίρως ἐπισημάνει τὸν κίνδυνον. Ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθημεν. Εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 5ης Ἰουλίου. «Ἐὰν πρόκειται ἡ Ἀρχὴ τῆς αὐτοδιαθέσεως νὰ μὴ γίνῃ δεκτὴ εἰς τὴν διάσκεψιν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὴν ἐγκαταλείψῃ. Καὶ τότε θὰ ἐδημιουργεῖτο ἡ διεθνὴς ἐντύπωσις ρήξεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸ κοινὸν μέτωπον Μεγάλης Βρεταννίας καὶ Τουρκίας». Καὶ προσέθεσα: «Ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀντιλαμβάνεται τὰς δεινὰς συνεπείας τοιαύτης ρήξεως; Δεινὰς καὶ διὰ τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Βαλκανικὴν καὶ τὸ ΝΑΤΟ, δεινὰς ἐπίσης καὶ διὰ τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου; Δὲν εἶναι προφανές, ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δημιουργεῖται μία κατάστασις κρίσεως καὶ παραδιδόμεθα εἰς ὅλους τοὺς κινδύνους τῶν ἐνεδρῶν αἱ ὁποῖαι καιροφυλακτοῦν; Ἰδοὺ διατὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δοθῇ καταφατικὴ ἀπάντησις εἰς τὴν πρόσκλησιν προτοῦ νὰ ἔχῃ ἀπολύτως διευκρινισθῆ ἡ ἀποδοχὴ τῆς βασικῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως. Ἀλλὰ ἔγινε δυστυχῶς τὸ βαρὺ σφάλμα τῆς ἀποδοχῆς τῆς συμμετοχῆς μας εἰς τὴν τριμερῆ διάσκεψιν χωρὶς αὑτὴν τὴν προϋπόθεσιν. Καὶ ἐπακολουθοῦν αἱ δειναὶ συνέπειαι, τὰς ὁποίας εἴχομεν προβλέψει. Τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον τότε εἶχεν ἀντιταχθῆ ἦτο, ὅτι θὰ ἀπεδίδετο κακὴ πίστις εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν ἄρνησιν. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ἀσύστατον. Ἐφ’ ὅσον εἴχομεν ἤδη προσφύγει εἰς τὸν ΟΗΕ, ζητοῦντες τὴν αὐτοδιάθεσιν, θὰ εὑρισκώμεθα ἐν ἀπολύτῳ συνεπείᾳ, ἀρνούμενοι νὰ μετάσχωμεν εἰς οἱανδήποτε ἄλλην διάσκεψιν, χωρὶς τὴν προκαταβολικὴν ἀποδοχὴν αὐτοῦ τοῦ αἰτήματος. Καὶ εἶναι γνωσταὶ καὶ αἱ ἄλλαι βαρεῖαι εὐθῦναι τῆς ἡττοπαθείας ἀπέναντι τῶν τουρκικῶν ὕβρεων εἰς τὴν τριμερῆ καὶ ἀπέναντι τῶν τουρκικῶν βανδαλισμῶν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην. Τὸ κείμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος δὲν μᾶς παρέχει ἱκανοποίησιν. Οὐδαμοῦ γίνεται λόγος περὶ «ἠθικῶν» ἱκανοποιήσεων τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ὁ λαός, εἶναι γνωστόν, ὅτι θέτει εἰς πρώτην γραμμὴν τὴν τιμήν του. Οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ἡ λέξις «αὐτοδιάθεσις». Καὶ ἐπίσης οὐδαμοῦ ἀναφέρεται ἡ σχέσις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς ἄλλας χώρας, ἐκτὸς τῶν Συμμάχων. Ὡς ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ζῆ εἰς ἄλλην ἐποχὴν καὶ δὲν ἔχει λάβει καμμίαν εἴδησιν περὶ τοῦ πνεύματος τῆς Γενεύης. Περὶ τῆς περιόδου τῆς συνυπάρξεως εἰς τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἰσέλθει. Ἡ ἀληθὴς πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος σήμερον θὰ πρέπει νὰ εἶναι κατὰ πρῶτον λόγον ἡ ὑπεράσπισις τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας μας. Θὰ πρέπει ἐπίσης νὰ εἶναι ἡ ἀξιοποίησις τῶν συμμαχιῶν μας. Διότι ἀρνούμεθα νὰ εἴμεθα οἱ πτωχοὶ συγγενεῖς καὶ νὰ μετέχωμεν εἰς συμμαχίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποτελοῦν πλήρη ἐγγύησιν τῆς ἀσφαλείας μας καὶ πλήρη ἀναγνώρισιν ἰσοτιμίας. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ θὰ πρέπει ἀκόμη νὰ εἶναι φιλία πρὸς ὅλους —ὄχι «ἴση φιλία», διότι αὐτὸ θὰ ἐσήμαινεν ἔξοδον ἀπὸ τὰς συμμαχίας — ἀλλὰ φιλία πρὸς ὅλους, ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ μορφωτικοῦ ἐπιπέδου. Δὲν ἀπεκομίσαμεν ὅμως αὐτὴν τὴν εἰκόνα ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἀναγράφεται, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι «περιωρισμένης ἀποστολῆς». Θὰ ἀντιμετωπίσῃ μόνον τὰ «ἐπείγοντα ζητήματα». Καὶ «θὰ φύγῃ τὴν δημιουργίαν «τετελεσμένων γεγονότων». Καὶ «θὰ ἐνημερώνῃ τοὺς πολιτικοὺς ἀρχηγοὺς ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς». Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἀνταποκρίνονται εἰς ἀποστολὴν ὑπηρεσιακῆς κυβερνήσεως. Διατί λοιπὸν ἔγινε πολιτικὴ καὶ ὄχι ὑπηρεσιακὴ κυβέρνησις; Ἀναγράφεται ἐπίσης εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ὅτι ἡ Κυβέρνησις «θὰ προπαρασκευάσῃ τὴν Χώραν πρὸς γενικὰς ἐκλογάς». Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Ποία θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις τῶν ἐκλογῶν; Θὰ εἶναι ἡ σημερινή, ἢ θὰ σχηματισθῇ ὑπηρεσιακὴ κυβέρνησις; Τὸ θέμα εἶναι μέγα. Καὶ ἀναμένομεν ἀπάντησιν. Ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος, εἴχομεν δύο ὑπηρεσιακὰς κυβερνήσεις πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν. Καὶ εἶναι κοινὴ ὁμολογία, ὅτι ἀμφότεραι ἐνήργησαν ἀδιαβλήτους ἐκλογάς. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει ἐπανειλημμένως διακηρύξει καὶ ἐπαναλαμβάνει καὶ σήμερον, ὅτι μόνον ὑπηρεσιακὴ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς τῆς ἀνοίξεως. Προσπάθεια παραμονῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀπετέλει ὑποτροπὴν ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία συνέβη μὲ τὴν συγκρότησίν της. Καὶ θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι θὰ ἀποφευχθῇ. Κύριοι βουλευταί αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων θὰ καταψηφίσῃ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ 5′ λεπτά. Ὥρα 7.15′ μ.μ.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

Ὥρα 7.30′ μ.μ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κοινοβουλευτικὸς ἡγέτης τῆς ΕΠΕΚ κ. Παπαπολίτης ἔχει τὸν λόγον.

§16Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πρὶν ἢ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιθυμῶ δι’ ὀλίγων νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις τοῦ κόμματος τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ, ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς συνθέσεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Διατείνομαι, ὅτι ἡ ἀπὸ μακροῦ μαστίζουσα τὴν χώραν πολιτικὴ κρίσις δὲν ἐλύθη διὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, θεωροῦμεν δὲ τὴν δοθεῖσαν λύσιν ἀντίθετον καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους καὶ πρὸς τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα. Ἀπαράβατος κανὼν εἰς τὴν πραγματικὴν δημοκρατίαν εἶναι ἡ πλειοψηφία ἡ ὁποία στηρίζει τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἶναι καὶ πλειοψηφία τοῦ λαοῦ. Τὸ δημοκρατικὸν δὲ Σύνταγμα καθορίζει σαφῶς τοὺς τρόπους μὲ τοὺς ὁποίους εἶναι δυνατὴ ἑκάστοτε ἡ σφυγμομέτρησις τῶν ρευμάτων καὶ τάσεων ὥστε νὰ παρέχεται ἡ ἀπόλυτος εὐχέρεια εἰς τοὺς ὑπευθύνους ρυθμιστὰς νὰ δίδουν ἑκάστοτε τὰς δεούσας λύσεις. Τοιοῦτον ἀλάνθαστον μέσον εἶναι καὶ αἱ ἀναπληρωματικαὶ ἐκλογαί. Δυστυχῶς, ὅμως, διὰ νόμου ὁ Συναγερμὸς κατήργησε τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐκλογάς. Ἐὰν δὲν κατηργοῦντο αὗται, θὰ ἦτο δυνατόν, τοὐλάχιστον ἀπὸ τοῦ θανάτου τοῦ μακαρίτου Ἀργυροπούλου, νὰ ἀπεδεικνύετο ποία ἡ πραγματικὴ θέλησις τοῦ λαοῦ. Θὰ ἀπεδεικνύετο ὅτι ἡ Βουλὴ ἡ σημερινὴ εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν μὲ τὸ καθολικὸν λαϊκὸν αἴσθημα. Ἀπεδείχθη, βεβαίως, τοῦτο εἰς τὰς τελευταίας δημοτικὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐρωτᾶται: Εἰς ποίαν πλειοψηφίαν θὰ στηριχθῇ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις; Ἀναμφισβητήτως εἰς τὴν συναγερμικὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλ’ ἡ συναγερμικὴ αὐτὴ πλειοψηφία, κατὰ τὴν γνώμην μας —ἀποτελεῖ συνείδησιν ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ— ἀπὸ μακροῦ εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς της. Δὲν εἶναι πλέον εἰμὴ ἄθροισμα ἐστερημένον οἱασδήποτε σημασίας, ξένον πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ τὸ μειονέκτημα τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ εἶναι ἡ ἰδία ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἡ ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν ἀπετέλει λαϊκὴν ἀξίωσιν. Ὁ νέος, ὁ κύριος φορεὺς τῆς ἐξουσίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὑπῆρξε μέλος τῆς προηγουμένης διακεκριμένον. Καὶ ἐρωτᾶται: Διατὶ ἔπεσεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις; Μήπως διότι ἀπέθανεν ὁ Στρατάρχης Παπάγος; Ὄχι, κ. Βουλευταί. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ εἶχε πέσει πολὺ πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Εἶχε πέσει ὑπὸ τὰ πλήγματα τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς κακῆς πολιτικῆς. Εἶχε πέσει, δύναμαι νὰ εἴπω, ὑπὸ τὴν ὀργὴν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, κατὰ ποίαν λογικήν, κατὰ ποίαν ἠθικήν, κατὰ ποῖον δίκαιον, εἶναι δυνατὸν οἱ ἴδιοι οἱ χθεσινοὶ ὑπουργοί, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε διακεκριμένον μέλος τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῇ ὡς συνέχεια τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶχε πολὺ πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ Στρατάρχου πέσει; Εἰς ποίας περιπτώσεις ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οἱ περισσότεροι τῶν ὑπουργῶν της, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν καὶ ὑπουργοὶ τῆς προηγουμένης, διεφώνησαν; Μήπως ὁ ἀξ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε διαφωνήσει πρὸς τὴν ἀκολουθηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Συναγερμοῦ πολιτική, ἡ ὁποία ἐβύθισε τὸν τόπον εἰς τὴν ἐξαθλίωσιν.... (θόρυβος). Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπιβάλλετε ἡσυχίαν. Παρηκολουθήσαμεν μὲ ἀπόλυτον προσοχὴν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχετε, νομίζω, ὑποχρέωσιν καὶ ὑμεῖς νὰ μᾶς παρακολουθήσητε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι. Ὁ κ. Παπαπολίτης ἔχει ἀπόλυτον δίκαιον.

§18Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον ὁ ἀξ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε διαφωνήσει ὡς πρὸς τὴν ἀκολουθηθεῖσαν οἰκονομικὴν πολιτικήν; Πῶς ἀπέδειξε τοῦτο; Διεφώνησε μήπως εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἐθνικοῦ; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διατὶ παρέμεινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἀκριβῶς δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ σημερινὴ λύσις νὰ θεωρηθῇ λύσις ἱκανοποιοῦσα τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα. Ὁ Συναγερμὸς καὶ ὡς πολιτικὴ καὶ ὡς κόμμα ἀπέτυχεν ἐν τῷ συνόλῳ του. Τὸ Σύνταγμα καθορίζει τὴν συλλογικὴν εὐθύνην ὁλοκλήρου τοῦ Συναγερμοῦ ὡς πρὸς τὴν ἀκολουθηθεῖσαν πολιτικήν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Τὴν μὴ ὕπαρξιν τοῦ Συναγερμοῦ πιστοποιοῦν τρία κυρίως γεγονότα. Κατὰ πρῶτον ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ κ. Μαρκεζίνη, κατὰ δεύτερον λόγον ὁ θάνατος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου καὶ τρίτον αἱ διεξαχθεῖσαι φονικαὶ μάχαι μεταξὺ τῶν διαφόρων φατριῶν καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, σεβασθῆτε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ βήματος.

§20Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν γνωστῶν παραγόντων ἀπόκρυψις τῶν στιλέτων καὶ ἡ συγκόλλησις τῶν διαφόρων τεμαχίων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσουν τὴν ἐντύπωσιν τοῦ ἀρραγοῦς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Εἶναι γνωστόν, κ. συνάδελφοι, καὶ μὴ διαμαρτύρεσθε, διότι τὴν μίαν ἡμέραν ἠκούοντο 175 βουλευταὶ πρὸς τὴν παράταξιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἄλλην ἠκούοντο 150, τὴν ἄλλην 80, διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὸ μηδέν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ διακόπτετε. Δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὸν αὐτό.

§22Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Οὐδεὶς ἀπολύτως Ἕλλην εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ εἰς τὰς ἐπαγγελίας τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἑπομένως εἰς τὰς ἐπαγγελίας τῆς νέας Κυβερνήσεως. Οὐδένα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαπατήσῃ ἡ νέα Κυβέρνησις. Ἔπαυσεν ὁ Συναγερμὸς νὰ ἐξαπατᾷ τὸν λαόν. Μὲ τὴν πολιτικήν του τὸν κατέστησεν πτωχότερον, ἀλλὰ σοφώτερον.

§23Γ. ΡΟΥΜΑΝΗΣ. Ὁ Συναγερμὸς ἀπέδωσεν ἔργον.

§24Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Τὰ πειράματα, λοιπόν, ἀνανεώσεως τοῦ Συναγερμοῦ προκαλοῦν τὴν ὀργὴν τοῦ λαοῦ. Ἡ χώρα ἔχει ἀνάγκην Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία πλέον θὰ πάρῃ τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὰ ἰδικά του χέρια καὶ μόνον ἀπὸ αὐτόν. Γνωρίζετε, κ. βουλευταί, καὶ τὸ ἐπιχείρημα τὸ νέον, τὸ ὁποῖον συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς δῆθεν πλειοψηφίας τοῦ Συναγερμοῦ καὶ τῆς ἁρμονίας πρὸς τὸ κοινὸν αἴσθημα. Δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ ὁδηγηθῶμεν σήμερον πρὸς ἐκλογάς, διότι ὁ λαὸς τελεῖ ὑπὸ τὸ Κράτος ὀργῆς καὶ ἀγανακτήσεως καὶ ἡ σκέψις του εἶναι θολή. Ἡ ὕβρις εἶναι πράγματι ἀπαράδεκτος καὶ ἐξοργιστική.

§25Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὴν διετύπωσεν; Πῶς ὁμιλεῖτε περὶ ὕβρεως; Ποῖος διετύπωσε τοιοῦτον τί;

§26Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἔπραξαν πράγματι τὸ πᾶν, διὰ νὰ θολώσουν καὶ τὰς σκέψεις καὶ τὸν νοῦν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπέτυχον.

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ ὕβρεως ἐκτοξευθείσης ἐκ μέρους τίνος πρὸς τίνα; Θὰ ἔδει νὰ ἐξηγηθῆτε.

§28Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἐξηγοῦμαι, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ἐπιχείρημα περὶ τῆς ὀργῆς κλπ., εἶναι ἐπιχείρημα γενικώτερον, τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐκλογῶν. Ἑπομένως, μὴ διαμαρτύρεσθε, διότι δὲν ἀφορᾷ οὔτε σᾶς οὔτε τὸν Συναγερμόν, διότι γενικώτερον ἐφευρέθη ἀπὸ ὡρισμένους παράγοντας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς κατονομάσωμεν, διότι εἶναι στιγμὴ κατάλληλος πρὸς ἐκλογάς. Διότι ὁ λαὸς ἀπέδειξε τὴν ὑπομονὴν καὶ νηφαλιότητα καὶ πολιτισμὸν τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οἱ ὑβρισταί του. Ἔκαμαν βεβαίως τὰ πάντα διὰ νὰ τοῦ θολώσουν τὴν σκέψιν καὶ νὰ τὸν ἐξαπατήσουν, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπέτυχον. Γνωρίζομεν τὸν τρόμον ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατέχονται ἐκ τῆς ὀργῆς τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον τόσον ἐκακοποίησαν καὶ τόσον ἐχλεύασαν. Δὲν πταίει ὁ λαὸς δι’ αὐτό. Ἑαυτοὺς ἂς αἰτιῶνται. Ὅσον χρόνον καὶ ἂν κερδίσουν δὲν θὰ ἐπιτύχουν τὸν κατευνασμὸν τῆς ὀργῆς τοῦ λαοῦ. Ἂς εἶναι βέβαιοι, ὅσοι, μὲ τόσην ἰταμότητα τὸν περιφρονοῦν, ὅτι ὁ λαὸς ποτὲ δὲν εἶχε καθαρωτέραν τὴν σκέψιν καὶ ποτὲ δὲν εἶδε καθαρώτερα ὅ,τι βλέπει τώρα. Τὰ γεγονότα τῆς τελευταίας περιόδου τοῦ ἐκαθάρισαν πλήρως τὸν νοῦν. Οἱ φίλοι του καὶ οἱ ἐχθροί του εἰς τὴν συνείδησίν του ἐτοποθετήθησαν εἰς τὰς πραγματικάς των διαθέσεις. Ἡ εἰλικρίνεια καὶ ἡ ἱκανότης τῶν ἡγετῶν του τῶν κομμάτων καὶ τῶν παρατάξεων, ἔχουν ἤδη κριθῆ ἀπὸ τὸν λαόν. Ἡ πεῖρα του ὑπῆρξε πολύτιμος ὁδηγός του. Οἱ φανφάρες, τὰ βεγγαλικά, τὰ μεγάλα ὀνόματα καὶ οἱ μῦθοι δὲν ἐξαπατοῦν πλέον κανένα. Κανένα ὄνομα δὲν εἶναι μεγαλύτερον ἀπὸ τὸν λαόν. Ὅπως καὶ κανένας δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀντιστρατευθῇ τὴν θέλησίν του καὶ νὰ ἐπιβουλευθῇ τὰς ἐλευθερίας του καὶ τοὺς δημοκρατικούς του θεσμούς. Ὁ λαὸς θέλει αὐτὴν τὴν στιγμὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ πάρῃ τὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τὰ ἰδικά του τὰ χέρια καὶ ὄχι ἀπὸ τὰ ξένα. Καὶ ἔχει τὴν συνείδησιν ὁ λαός, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἰδική του Κυβέρνησις. Ἰδοὺ διατί, ἐπαναλαμβάνω, θεωροῦμεν τὴν σχηματισθεῖσαν Κυβέρνησιν, ὡς εὑρισκομένην εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ λαϊκὸν αἴσθημα καὶ ζητοῦμεν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ προσφυγὴν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Εἶναι τόσα τὰ δεινά, ἅτινα ἐπεσώρευσεν ὁ Συναγερμὸς εἰς τὴν χώραν, ὥστε καὶ ἡ ἁπλῆ ἀπαρίθμησίς των θὰ ἦτο μακρά. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπῃ κανεὶς διὰ τὰς δηλώσεις τῆς νέας Κυβερνήσεως εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα; Διαπιστώνομεν μόνον τὴν εὐκολίαν μὲ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ τὴν ἔλλειψιν ἐλαχίστου αἰσθήματος εὐθύνης ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Διότι τῇ ἀληθείᾳ πρέπει νὰ ἔχῃ ἐκλείψει τὸ αἴσθημα τῶν εὐθυνῶν ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία πιστεύει μὲν ὅτι ὑπάρχουν ζωτικὰ καὶ χρόνια προβλήματα τῶν ὁποίων ἡ ἐπίλυσις ἀπαιτεῖ χρόνον καὶ μέσα καὶ ἐν τούτοις προσδίδει εἰς ἑαυτὴν τὸν χαρακτῆρα Κυβερνήσεως περιωρισμένης ἀποστολῆς ποὺ δὲν δύναται νὰ ὑποσχεθῇ τὴν ἐπίλυσιν ὅλων αὐτῶν τῶν προβλημάτων. Περίεργος τῇ ἀληθείᾳ θεωρία. Πρέπει τὸ Ἔθνος νὰ ἀναμένῃ πότε θὰ φύγῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ νὰ ἔλθῃ ἄλλη μὲ πλῆρες πρόγραμμα καὶ περίεργος ἀντίληψις εὐθύνης νὰ ἀναλαμβάνῃ κανεὶς ὡς ὑπεύθυνος Κυβερνήσεως μιᾶς χώρας ἐνῷ γνωρίζει ὅτι οὔτε χρόνον, οὔτε μέσα ἔχει, οὔτε κατάλληλον πολιτικὴν ἀτμόσφαιραν. Βεβαίως ὁ λαὸς θὰ διασκεδάσῃ μὲ τὴν δήλωσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν θὰ ἐπιβληθοῦν νέαι φορολογίαι, ὡσὰν νὰ ἠδύνατο ὁ λαὸς νὰ ἀντέξῃ εἰς νέας φορολογίας, ὡσὰν νὰ ἄφησε περιθώριον ὁ Συναγερμὸς πρὸς τοῦτο. Αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι ἐπίσης, οἱ μισθοσυντήρητοι, οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ συνταξιοῦχοι τῶν ὁποίων ἡ ζωὴ κατήντησεν ἀνυπόφορος καὶ ἀγωνιώδης, δὲν ἤκουσαν οὔτε μίαν λέξιν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των καὶ πρέπει νὰ ἀναμένουν πότε θὰ παύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι προσωρινή. Δυστυχῶς, διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τῆς οἰκονομίας, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνέφερε τί μέτρα θὰ λάβῃ διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κριτικὴν αὐτῶν. Καὶ ἐὰν δὲν ἔκαμνεν ὁ Συναγερμὸς ὅσα ἔκαμεν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, θὰ ἤρκουν καὶ μόνον τὰ τελευταῖα γεγονότα, ἡ διαχείρισις τοῦ Κυπριακοῦ καὶ ἡ ἐθνικὴ ταπείνωσις τῆς χώρας διὰ νὰ κάμουν οἱονδήποτε Ἑλληνικὸν κόμμα καὶ Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ τολμήσῃ νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἡ Ἑλλὰς τὸ ὑπέστη καὶ αὐτό, οἱ βυθίσαντες τὸν τόπον εἰς τὴν ἐξαθλίωσιν καὶ οἱ καλύψαντες αὐτὸν ἀπὸ ἐντροπὴν, ἐμφανίζονται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ζητοῦν ἐπιβράβευσιν τῶν ἔργων των. Καὶ πρέπει, μὰ τὴν ἀλήθειαν, νὰ αἰσθάνεται κανεὶς βαθύτατα συνένοχος μὲ τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ τὴν ψηφίσῃ. Ἡ βασικὴ θέσις τοῦ Συναγερμοῦ, εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς χώρας, εἶναι ἡ ἄνευ ὅρων ὑποταγὴ τῆς χώρας εἰς τοὺς μεγάλους συμμάχους. Ἡ πολιτικὴ τῆς μειοδοσίας καὶ τοῦ ραγιαδισμοῦ. Μήπως ἡ νέα Κυβέρνησις ἀποκηρύσσει ἢ ἀρνεῖται αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τῆς μειοδοσίας καὶ τοῦ ραγιαδισμοῦ; Δυστυχῶς ὄχι. Ματαίως ἀναζητοῦμεν καὶ τὴν ἐλαχίστην ἔξαρσιν ὑπερηφανείας. Ματαίως ἀναζητοῦμεν εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις καὶ τὴν ἐλαχίστην ἔκφρασιν ἀποδοκιμασίας τῆς ἀπαραδέκτου συμπεριφορᾶς τῶν μεγάλων φίλων ἔναντι τῆς ταπεινωθείσης χώρας. Ἀντιθέτως, ἐντατικὴ καὶ κοπιώδης προσπάθεια κατεβλήθη διὰ νὰ μὴ λεχθῇ τίποτε ποὺ θὰ ἐπίκρανε τοὺς συμμάχους. Ἡ πικρία, εἶναι προνόμιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ πολιτικὴ τῆς μειοδοσίας καὶ τοῦ ραγιαδισμοῦ εἶναι καὶ διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τὸ μοναδικόν της πιστεύω. Ἔκαμε, λέγει, ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις τὸ καθῆκόν της ἀπέναντι τῶν βαρβαροτήτων τῆς Τουρκίας εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος, τοῦ ἀνθοῦντος Ἑλληνισμοῦ, τῆς σημαίας της καὶ τῶν ἀξιωματικῶν της, δὲν μένει τίποτε ἄλλο, παρὰ ν’ ἀναμείνῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Τουρκίας. Ὅλον τὸ θέμα τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων ἡ νέα Κυβέρνησις τὸ ἐναποθέτει εἰς τὴν θέλησιν τῆς Τουρκίας. Δηλαδή, ἡ Ἑλλὰς ὑπακούουσα εἰς τὸ ἐπαίσχυντον μήνυμα τοῦ Ντάλλες, ὑπετάγη, συνεχώρησε, ἔδωσε τόπον εἰς τὴν ὀργὴν καὶ ἀναμένει νὰ εὐδοκήσῃ καὶ ἡ Τουρκία νὰ δεχθῇ τὴν καλήν μας θέλησιν, τὴν συγγνώμην. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχουν πολλοὶ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀνέμενον ν’ ἀκουσθοῦν τοιαῦτα πράγματα ἀπὸ Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἰς Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Τὸ Ἔθνος, ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ πληροφορηθῇ τί σκέπτεται νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοὺς προπηλακισμοὺς καὶ τὰς ζημίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Τί σκέπτεται νὰ κάμῃ διὰ τὴν μείωσιν τῶν σημαιῶν της. Ἐλησμόνησε, φαίνεται, ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι Κυβέρνησις ἑνὸς ὑπερηφάνου λαοῦ; Ἂς τὸ πληροφορηθῇ λοιπὸν καὶ αὐτή, καὶ ἡ Τουρκία καὶ οἱ σύμμαχοι, ὅτι ἄνευ πλήρων ἐπανορθώσεων καὶ ἐγγυήσεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται λόγος περὶ Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας. Κανεὶς δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ, ὅτι ὁ γενναῖος Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν δέχεται νὰ ὑπηρετήσῃ οὐδεμίαν διεθνῆ σκοπιμότητα. Οὔτε θὰ καμφθῇ ἀπὸ τὴν προπαγάνδαν, ἡ ὁποία προσπαθεῖ νὰ τὸν πανικοβάλλῃ περὶ τῶν φοβερῶν καὶ τρομερῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ δῆθεν ἡ καταγγελία τῆς μετὰ τῆς Τουρκίας συμμαχίας. Ἐὰν ἐπιμείνωμεν, μᾶς λέγουν θὰ κλονισθῇ τὸ σύστημα τῆς ἀμύνης εἰς τὴν περιοχὴν καὶ θὰ ὠφεληθῇ ἐξ αὐτῶν ἡ Ρωσία. Δὲν θέλομεν νὰ ζημιωθῇ ἡ Ἑλλὰς καὶ διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν οἱαδήποτε βοήθεια, ἀκόμη καὶ τῆς Ρωσίας μᾶς εἶναι πολύτιμος. Ποτὲ δὲν ἐκινδύνευσαν τόσον τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ παρελθὸν ὅταν ἡ Ἁγία Ρωσία ἐξεδήλωσε τὸ ἐνδιαφέρον της διὰ τὴν περιοχήν. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι δηλώσεις οὐχὶ ἑνὸς ὑπερηφάνου Πρωθυπουργοῦ δι’ ἕνα ὑπερήφανον λαόν, ἀλλὰ δηλώσεις ἑνὸς Ἕλληνος, ποὺ μὲ τὸν φόβον νὰ προκαλέσῃ τὴν λαϊκὴν ὀργήν, ἠναγκάσθη πιέζων τὴν συνείδησίν του νὰ ἀναγνώσῃ δηλώσεις ποὺ τοῦ ὑπηγορεύθησαν ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς δῆθεν γεωγραφικῆς μας θέσεως. Ἐλησμόνησε τὴν γνησίαν Ἑλληνικὴν φωνὴν ποὺ βγαίνει ἀπὸ τὰ βάθη τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, φοβούμενος ὅμως τὴν ἐκδίκησιν τῆς φωνῆς αὐτῆς, προσεπάθησε μὲ ἕνα ἀφελῆ ἀντεθνικὸν βερμπαλισμὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὸ δημόσιον αἴσθημα καὶ τὴν ὑπαγορευθεῖσαν ραγιαδικὴν πολιτικήν.

§29Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβ)σεως). Κύριε συνάδελφε, ἐμφανίζεσθε πολὺ ὁρμητικὸς καὶ ἐν τῇ ὁρμητικότητί σας χρησιμοποιεῖτε φράσεις, αἱ ὁποῖαι μὲ φέρουν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διαμαρτυρηθῶ. Θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἐπικρίσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἴσως ἀπόψε ἢ αὔριον. Ἀλλὰ εἰδικῶς διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτήν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι οὐδεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἶναι ὀλιγώτερον ἢ περισσότερον ἐμοῦ πατριώτης, εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρίσταται ἀνάγκη νὰ χρησιμοποιῇ ὑπερβολικὰς ἐκφράσεις. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ὑπάρχει μία διαφορά, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὑποχρεουμένη νὰ ὁμιλῇ ὑπευθύνως, ὀφείλει μὲν νὰ προσδιορίζῃ, ὅπως καὶ τὸ ἔπραξεν ἤδη, τοὺς σκοπούς της, δὲν ὑποχρεοῦται ὅμως καὶ δὲν δύναται νὰ προσδιορίζῃ τὴν διαδικασίαν τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τοὺς σκοπούς της.

§30Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μονοπωλῇ τὸν πατριωτισμόν, εἶναι γεγονὸς ὅμως, ὅτι δικαιολογεῖτε τὴν δήλωσιν περὶ τῆς γεωγραφικῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος.

§31Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρ. Κυβ)σεως). Παρεξηγεῖτε ἢ σκοπίμως παρερμηνεύητε τὰ λεχθέντα. Εἶπον τοῦτο: Ὅτι ἱστορικῶς, καὶ αὐτὸ δὲν ἠμφισβητήθη ἀπὸ κανένα—

§32Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἦτο τὴν ἑπομένην καὶ εἶναι κάτι μάλιστα τὸ ὁποῖον ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ διεπίστωσαν — ὅτι ἱστορικῶς,— ὅταν δὲ λέγω ἱστορικῶς, δὲν σημαίνει ὅτι ὑποχρεούμεθα νὰ τὸ κάμωμεν — τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τὸ παρελθὸν, προσδιώρισαν τὴν θέσιν τῆς χώρας μας παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Δυτικῶν Δημοκρατιῶν. Καὶ λέγω ἐπίσης, ὅτι ἡ θέσις αὕτη ἐκλονίσθη συνεπείᾳ τῶν τελευταίων γεγονότων, εἶναι τοῦτο ψευδές;

§33Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ. Ἀληθέστατον. Ἀναμένει, λέγει ἡ Κυβέρνησις πρωτοβουλίαν ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἐξωλόθρευσαν 150.000 Ἕλληνες, ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἐποδοπάτησαν τὴν κυανόλευκόν μας, ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ἔκαυσαν τὰς ἐκκλησίας μας, ἀπὸ ἐκείνους ποὺ ὕβρισαν τοὺς ὑπὲρ τῆς παγκοσμίου ἐλευθερίας θυσιασθέντας Ἕλληνες. Ποίαν πρωτοβουλίαν ἀναμένετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Τὰ μηνύματα καὶ ἀπαντήσεις τῶν Τούρκων ἔχουν ἔλθει πρὸ πολλοῦ καὶ εἶναι ὀνειδέστατα προκλητικά. Τί περιμένετε; Περιμένετε καὶ ἄλλας ὕβρεις καὶ ἄλλας προκλήσεις; Εἴμεθα λοιπὸν ἡττημένοι καὶ δὲν δυνάμεθα διὰ πράξεών μας θετικῶν νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν ἐθνικήν μας τιμὴν καὶ ὑπερηφάνειαν; Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν διὰ τῶν δικῶν μας πράξεων νὰ ἀποδείξωμεν εἰς τοὺς Τούρκους, ὅτι ἐκεῖ ἀπέναντί τους ἀπὸ τὸν Ἕβρον, κατοικεῖ ἀπὸ χιλιάδων ἐτῶν ὁ λαὸς ποὺ ὑπῆρξεν ἀνέκαθεν ὁ προμαχὼν τῆς παγκοσμίου ἐλευθερίας καὶ τοῦ πολιτισμοῦ; Ἔπρεπε τὴν ἱερὰν αὐτὴν στιγμήν, ἀπὸ τὰ χείλη τοῦ ὑπευθύνου Πρωθυπουργοῦ νὰ ἀκούσουν οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Τοῦρκοι, τὴν ἐθνικὴν φωνὴν καὶ οὐχὶ μίαν δειλὴν καὶ ἀντεθνικὴν διπλωματικὴν φωνήν. Ματαίως ἐπίσης ἀνεζητήσαμεν τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου. Δὲν λέγει ἡ Κυβέρνησις τίποτε διὰ τὸν μέχρι σήμερον χειρισμὸν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ διὰ τὴν ὑπ’ αὐτῆς ἀντιμετώπισίν του. Εἶναι σύμφωνος ἡ Κυβέρνησις μὲ ὅσα ἔγιναν ἐπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Τριμελῆ, εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ εἰς ἐργασίαν καὶ τὰς προσπαθείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν; Ἐὰν εἶναι σύμφωνος, τότε δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ, ὅτι δὲν ἔχει σύμφωνον οὔτε ἕνα Ἕλληνα καὶ ἡ παρουσία της εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας εἶναι περιττὴ καὶ ἐπιζημία. Ἐὰν δὲν εἶναι σύμφωνος, τότε, ἦτο καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ μᾶς εἴπῃ, τί θὰ κάμῃ διὰ τὸ Κυπριακόν. Αἱ ἀοριστολογίαι καὶ αἱ ρητορικαὶ ἀποστροφαὶ περὶ συμπαραστάσεως εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν Κυπρίων, δὲν ἔχουν τὴν θέσιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἡ σιωπή σας ἐπ’ αὐτοῦ, προκαλεῖ δικαίως τὴν ἀνησυχίαν τοῦ Ἔθνους. Διότι τὸ Ἔθνος, ἔχει κάμει συνείδησίν του, ὅτι μὲ τὴν ἀκολουθηθεῖσαν πολιτικὴν ἔναντι τῶν συμμάχων, δὲν εἶναι δυνατὴ εὐνοϊκὴ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν χιλιάδων Ἑλλήνων τῆς Κύπρου. Τὸ Κυπριακὸν εἶναι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1 ἐθνικόν μας θέμα. Εἰς αὐτὸ δοκιμάζονται καὶ θὰ δοκιμασθοῦν αἱ φιλίαι τῆς χώρας. Τὸ Κυπριακὸν ἐκεῖ ὅπου ἔφθασαν τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στραγγαλισθῇ μέσα εἰς τὸ τέλμα τῶν σκοπιμοτήτων καὶ τῶν διπλωματικῶν παγίδων καὶ ἀπατῶν. Ὁ δρόμος αὐτὸς ἐδοκιμάσθη. Ἐὰν τὸν ἐπαναλάβητε θὰ συντριβῆτε εἰς τὰ πρῶτα σας βήματα. Ἡ ὑπόθεσις τῶν Κυπρίων πρέπει νὰ ἀπαγκιστρωθῇ ἀπὸ τὸ πλέγμα τὸ δῆθεν στρατιωτικῶν συμφερόντων καὶ τοῦ γοήτρου τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ τῆς Τουρκικῆς φιλίας. Νὰ τοποθετηθῇ εἰς τὸν ἐλεύθερον διεθνῆ στίβον τῆς πάλης τῶν λαῶν διὰ τὰς ἐλευθερίας των. Ἐκεῖ θὰ ἀναζητήσῃ χωρὶς σκοπιμότητα καὶ προκαταλήψεις τοὺς φίλους, τοὺς ἐχθρούς, τοὺς συμμάχους, τοὺς ἀντιπάλους. Πολλοὶ λαοὶ ἐξακολουθοῦν νὰ σέβωνται καὶ νὰ ἀγαποῦν τὴν ἐλευθερίαν καὶ νὰ μισοῦν τὴν δουλείαν. Ἀρκετοὶ πάντως διὰ νὰ ἐμποδίσουν νὰ συνεχίζεται τὸ ἀπαράδεκτον ἀποικιακὸν καθεστὼς εἰς τὴν Κύπρον. Ἀρνούμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν ὡς ἐθνικὴν πολιτικήν, θέλομεν νὰ εἴμεθα φίλοι μὲ ὅλους ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀμοιβαιότητος. Τὸ Ἔθνος κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον ἀπέκτησε πλήρη συνείδησιν τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιλαμβάνονται οἱ σύμμαχοί του τὴν φιλίαν καὶ ὁ Συναγερμὸς τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἔναντί των. Γνωρίζομεν τὴν προσπάθειαν τρομοκρατήσεως τοῦ λαοῦ καὶ ματαιώσεως οἱασδήποτε σκέψεως ἐπανεξετάσεως τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ τοῦ συστήματος τῶν συμμαχιῶν μας. Ἂς μὴ πλανῶνται, τὰ τελευταῖα πλήγματα εἰς βάρος τῆς ὑπερηφανείας καὶ ἀξιοπρεπείας τῆς χώρας κατέστησαν αὐτὴν τὴν ἐπανεξέτασιν ἀναγκαίαν καὶ ἐπείγουσαν. Ὁ λαὸς θέλει ἡ πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδος νὰ εἶναι αἱ Ἀθῆναι καὶ μόνον αἱ Ἀθῆναι καὶ θέλει αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἕλκουν τὴν ἐξουσίαν τύποις καὶ οὐσίᾳ μόνον ἀπὸ αὐτὸν καὶ ἀπὸ κανένα ἄλλον. Ἡ Ἑλλὰς δὲν θέλει νὰ εἶναι Γουατεμάλα οὔτε προτεκτορᾶτον. Ἔχει προσφέρει καὶ ὑποφέρει τόσα πολλὰ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς εἰρήνης καὶ τοῦ πολιτισμοῦ ὥστε νὰ δικαιοῦται νὰ εἶναι ἐλευθέρα. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς σχέσεις μὲ τὴν γείτονα Γιουγκοσλαβίαν αἱ ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εὑρίσκουν συμφώνους. Εἶναι ὑπέρ ποτε ἀναγκαία ἡ σύσφιγξις τῶν σχέσεών μας μετὰ τῆς Γιουγκοσλαβίας, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν εἰλικρινὴς φίλη καὶ σύμμαχος. Σχετικῶς μὲ τὸν καθορισμὸν τοῦ χρόνου διενεργείας τῶν ἐκλογῶν ἡ Κυβέρνησις ὑπῆρξεν λίαν ἀσαφὴς καὶ ὀφείλει νὰ καθορίσῃ σαφῶς τοῦτον. Θεωροῦμεν δὲ ταύτην ἀναρμοδίαν νὰ διεξαγάγῃ ταύτας ὡς εὑρισκομένην εἰς πλήρη ἀντίθεσιν μὲ τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα. (Χειροκροτήματα).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γουδελῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§35Σ. ΓΟΥΔΕΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἀγροτικῆς Ὁμάδος λαμβάνω τὸν λόγον, διὰ νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μας ἐπὶ τῶν ὑπὸ συζήτησιν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ ἡμᾶς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀποτελεῖ συνέχειαν τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων καὶ παρὰ τὴν συμπάθειαν τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ὁ νέος Πρωθυπουργός, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κλονίσῃ τὰς εὐθύνας ποὺ βαρύνουν τὸν πολιτικὸν κόσμον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον προέρχεται καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ σήμερον στηρίζεται. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, προτάσσουν τὸ οἰκονομικὸν ἔναντι τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος. Θὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἰδίαν σειρὰν ἂν καὶ πιστεύωμεν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἡ συνδεομένη μὲ τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειάν της, συγκεντρώνει σήμερον ἐξ ὁλοκλήρου τὴν σκέψιν καὶ τὰς ἀνησυχίας τοῦ Ἔθνους. Ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις αὐστηρὰς οἰκονομίας πρὸς ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀλλὰ ἐπιμελῶς ἀποφεύγει νὰ καθορίσῃ τοὺς τομεῖς τῆς ἐπιτεύξεως τῶν ἐν λόγῳ οἰκονομιῶν. Θὰ θελήσῃ ἄραγε ἡ Κυβέρνησις νὰ μειώσῃ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας, τὸν κακοήθη αὐτὸν ὄγκον τοῦ προϋπολογισμοῦ μας καὶ νὰ ἐκμηδενίσῃ τὰς πολυτελεῖς ἀποστολὰς τῶν ἐπιτηδείων εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἢ θὰ περικόψῃ τὰς ἰσχνὰς, κοινωνικῆς φύσεως, δαπάνας; Ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν σταθερότητα τοῦ νομίσματος, τὴν συγκράτησιν τοῦ τιμαρίθμου, τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς κυκλοφοριακῆς ἀκαμψίας καὶ τὴν εἰς ἔντονον βαθμὸν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος τῶν ἐπενδύσεων, ἀλλὰ δὲν ἀναφέρει καὶ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὰς τὰς ἀναιρούσας ἀλλήλας διακηρύξεις. Κατὰ τὴν γνώμην μας ἀπαιτοῦνται γενναῖα μέτρα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ἡ ἀσκηθεῖσα πολιτικὴ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου διὰ τῆς διευθυνομένης οἰκονομίας. Ἀπαιτεῖται αὐστηρὸς ἔλεγχος τῶν ἐξαγωγῶν μας, ἡ ἀνάπτυξις τῶν ὁποίων παρακωλύεται μὲ τὴν ἀσκουμένην ἀγρίαν ἐκμετάλλευσιν εἰς βάρος τῶν ἐξαγωγίμων ἀγροτικῶν μας προϊόντων. Εἶναι ἐπίκαιρον σήμερον νὰ μνημονεύσωμεν τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς Ἑλληνικῆς βαμβακοπαραγωγῆς, εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ λῃστρικοῦ ἐμπορίου μὲ ἄκρως δυσμενεῖς συνεπείας διὰ τὸ μέλλον ἑνὸς ζωτικοῦ προϊόντος μας ποὺ ἀποτελεῖ σημαντικώτατον παράγοντα διὰ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ ἰσοζυγίου τῶν πληρωμῶν μας καὶ ἐν γένει διὰ τὴν οἰκονομικήν μας ἰσορροπίαν. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι βουλευταί, καὶ εἰς τὸν τομέα τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου νὰ ἐπιβληθῇ ὁ ἀπαιτούμενος ἔλεγχος διὰ νὰ μὴ διαρρέῃ τὸ τόσον πολύτιμον διὰ τὴν οἰκονομίαν μας συνάλλαγμα καὶ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἁρμονικὴ σύνδεσις τῆς πολιτικῆς τῶν εἰσαγωγῶν μας πρὸς τὰς ζωτικὰς ἀνάγκας τῶν ἐξαγωγῶν μας. Ἡ ἀναθεώρησις τῆς πιστωτικῆς πολιτικῆς ὑπὲρ τῶν μεσαίων στρωμάτων καὶ ἰδίᾳ ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς μας τάξεως ἀποτελεῖ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην συνδεομένην μὲ τὴν ἐπιβίωσιν τοῦ Ἔθνους. Δὲν δυνάμεθα ταὐτοχρόνως νὰ παραμείνωμεν ἀσυγκίνητοι πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐργατῶν καὶ ὑπαλλήλων τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα διαρκῶς χάνουν τὴν ἀρχικὴν ἀνταλλακτικήν των ἀξίαν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ διακηρυχθῇ ὅτι ἡ ὀρθὴ φορολογικὴ πολιτικὴ ἀπαιτεῖ τὴν μετάθεσιν φορολογικῶν βαρῶν ἀπὸ τὰς πτωχοτέρας τάξεις εἰς τοὺς ὤμους τῶν πλουσιωτέρων. Ὑπάρχουν σημαντικὰ περιθώρια φορολογίας τῶν μεγάλων εἰσοδημάτων, ἀλλὰ ἀπαιτεῖται τόλμη καὶ ἀποφασιστικότης, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν ἐπέδειξεν οὐδεμία Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις διεφύλαξε δι’ ἑαυτὴν τὴν ἀποκλειστικὴν εὐθύνην τῆς καθ’ ὅλου διαχειρίσεως τοῦ θέματος τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐξήγγειλεν ὡς βάσεις αὐτῆς τὴν χρησιμότητα τῶν ὑφισταμένων συμμαχιῶν, τὴν ἐλπίδα ὅτι οἱ σύμμαχοι τῆς Ἑλλάδος θὰ ἀναθεωρήσουν τὴν στάσιν των εἰς τὸ Κυπριακὸν καὶ ὅτι ἡ πρωτοβουλία διὰ τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν ὑλικῶν ζημιῶν καὶ τὴν παροχὴν ἠθικῶν ἱκανοποιήσεων διὰ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης ἀπόκειται εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν. Πιστεύομεν ὅτι ἡ θέσις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἐθεωρούσαμεν φίλους μας καὶ μετὰ τῶν ὁποίων συνεδέθημεν διὰ συμμαχιῶν, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἀπὸ κοινοῦ ἐπιθετικὴν ἀδικίαν, ἡμάρτησαν ἐναντίον μας βαρύτατα. Μᾶς ἠδίκησαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου περιφρονοῦντες σκαιῶς βασικὰς ἠθικὰς ἀρχάς. Μᾶς ἐπετέθησαν ἀνάνδρως εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην, προσέβαλον τὴν σημαίαν μας, τοὺς ἀξιωματικούς μας, κατέστρεψαν ἐκκλησίας καὶ κατερείπωσαν ἐν μιᾷ νυκτὶ Ἑλληνικὰς περιουσίας. Οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι θὰ μᾶς ἀποδώσουν δικαιοσύνην εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ οἱ Τοῦρκοι θὰ ἀποδώσουν τιμὰς πρὸς τὴν σημαίαν μας καὶ θὰ ἀποκαταστήσουν τὸ ταχύτερον καὶ ὑπὸ διεθνῆ ἐγγύησιν τὰς καταστροφὰς τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης, ἄλλως μὲ πλήρη αὐτοκυριαρχίαν καὶ σύνεσιν θὰ ἀναθεωρήσωμεν τὴν διεθνῆ μας τοποθέτησιν καὶ θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀποχώρησιν ἐκ τοῦ ΝΑΤΟ καὶ τὴν διάλυσιν τῆς μέσῳ τοῦ Βαλκανικοῦ Συμφώνου συμμαχίας μας μετὰ τῆς Τουρκίας. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὸν προσωρινόν της χαρακτῆρα καὶ ὑπόσχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου καὶ τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν ἀποτελεῖ ἀνάγκην συνδεομένην μὲ τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ μας Πολιτεύματος καὶ ὑπηρετεῖ τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο δὲν ἀνήκει εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἀλλὰ εἰς ὑπηρεσιακὴν τοιαύτην. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλλίας, ἔχει τὸν λόγον.

§37Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν θὰ τὸν ἐλάμβανα, ἐὰν τόσον κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ὅσον καὶ προηγουμένως διὰ τοῦ τύπου δὲν εἶχεν ἀνακύψει ἓν ζήτημα θεσμῶν. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, προκειμένου περὶ τῶν θεσμῶν, δικαιολογεῖται ἡ μεγαλυτέρα εὐαισθησία καὶ ὅταν ἀκόμη ἡ κατ’ οὐσίαν λύσις εἶναι ἀρεστὴ εἰς ὅλους ἡμᾶς. Διότι πράγματι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν ἀσφάλειαν τῶν Πολιτειῶν, εἶναι ἡ ὕπαρξις τῶν θεσμῶν. Ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νομίζω ὅτι ἀπαιτεῖται ἰδιαιτέρα προσοχὴ καὶ ὅταν ὑπαινισσώμεθα ὅτι ὑπάρχει παραβίασις ἢ κίνδυνος τῶν θεσμῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διὰ τῆς χθεσινῆς του ἀρθρογραφίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς σημερινῆς του ἀγορεύσεως, εἶπε πράγματι ὅτι, κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἔλαβε χώραν παραβίασις τῆς οὐσίας, τοῦ πνεύματος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Μάλιστα, προηγουμένως, δηλαδὴ διὰ τοῦ τύπου, ἐπεκαλέσθη καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς «δεδηλωμένης» καὶ προσέθεσεν ὅτι φθάνομεν πλέον εἰς τὴν προτρικουπικὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐχρίοντο Πρωθυπουργοὶ πρὸς κατασκευὴν πλειοψηφίας εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, εἴτε διὰ τῶν ἐκλογῶν. Νομίζω, ὅτι αἱ ἀπόψεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι πεπλανημέναι. Κύριοι συνάδελφοι, πρῶτον εἶναι ἀνάγκη νὰ διαπιστωθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει συνταύτησις τῆς ἐννοίας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς δεδηλωμένης. Εἶναι γενικῶς παραδεδειγμένον ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, ὅτι εἶναι ἄλλο ζήτημα ἡ γνησία μορφὴ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ ἄλλη ἡ ἀρχὴ τῆς δεδηλωμένης, τὴν ὁποίαν ἐξήγγειλε μὲ τὸν λόγον τοῦ θρόνου τοῦ 1875 ἡ μεγαλυτέρα πολιτικὴ φυσιογνωμία τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, ὁ Χαρίλαος Τρικούπης. Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἤσκησεν οὐσιώδη ἐπιρροὴν εἰς τὸν δημόσιον βίον τῆς χώρας, ἀλλά, ἄκαμπτος ὅπως ἦτο, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀποτελέσῃ κανόνα. Διὰ τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κοινοβουλευτικὴ πρᾶξις ἐκράτησε τὰς πολυτίμους βάσεις τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς δεδηλωμένης, ἀλλὰ ὄχι ταύτην αὐτουσίαν. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς δεδηλωμένης, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχύει σήμερον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρέμεινεν ἀπὸ τὴν δοκιμασίαν τοῦ χρόνου καὶ τῆς πράξεως, εἶναι πρῶτον ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διορίζεται ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία καταψηφίζεται ὁποτεδήποτε ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὀφείλει νὰ παραιτηθῇ, ἐκτὸς ἐὰν προτιμηθῇ ἡ διάλυσις τοῦ Σώματος καὶ ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Ἑπομένως, ἡ ἀρχὴ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τοῦ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντος, κατ’ οὐδένα τρόπον καὶ κατ’ οὐδένα λόγον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι παρεβιάσθη. Ἀλλὰ εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, κύριοι βουλευταί, πιστεύω ἀδιστάκτως ὅτι οὔτε κἂν ἡ ἀρχὴ τῆς δεδηλωμένης, ὑπὸ τὴν μᾶλλον ἄκαμπτον μορφὴν παρεβιάσθη. Διότι ἡ ἀρχὴ τῆς δεδηλωμένης ἔχει ὡς ἱστορικὴν αἰτίαν τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεων ὄχι ἀπὸ ἡγετικὰ στελέχη τῆς πλειοψηφίας, τὰ ὁποῖα προτιμῶνται τοῦ ἀρχηγοῦ, ἀλλὰ Κυβερνήσεων προερχομένων ἐκ τῆς μειοψηφίας, ἐν συνδυασμῷ μάλιστα πρὸς τὸ κρατοῦν τότε σύστημα τῶν ἐκλογικῶν ἐπεμβάσεων, διότι δὲν ὑπῆρχεν οὔτε ἰσοβιότης τῶν δικαστῶν, οὔτε ἡ συνταγματικὴ μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπῆρχε καὶ ἡ συνήθεια τῆς χρησιμοποήσεως τῶν ἐνόπλων δυνάμεων εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἔχομεν ἀναγνώσει εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου τὴν χρῆσιν ἀντιτορπιλλικῶν, μὲ τὰ ὁποῖα ἐταξείδευον οἱ ὑποψήφιοι τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ ἐκλογικοὶ ἀγῶνες δὲν ἐγίνοντο εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀλλ’ ἐγίνετο ἀγὼν διὰ τὸ χρῖσμα. Ὑπάρχουν, μάλιστα, κατὰ τὴν πρώτην δεκαετίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου τῆς χώρας, ἀπὸ τὸ 1864–1874, συγκεκριμέναι περιπτώσεις, ἰδίως κατὰ τὸ διάστημα 1869 ἕως 1874, τριῶν Κυβερνήσεων, σχηματισθεισῶν ἐκ τῆς μειοψηφίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐδόθη ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς. Ἐναντίον αὐτῆς τῆς τακτικῆς ἀντετάχθη ὁ Χαρ. Τρικούπης, μὲ τὸ πολύκροτον ἄρθρον «τίς πταίει». Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον, ρητῶς ἀνέφερεν ὁ Χ. Τρικούπης, ὡς φορέα τῆς δεδηλωμένης ὄχι τὸν ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω ἐκείνου τὴν διατύπωσιν: «Ἵνα ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία, πρέπει νὰ γίνῃ εἰλικρινῶς ἀποδεκτὴ ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ Ὑπουργεῖα λαμβάνονται ἐκ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς». Ἑπομένως, κύριοι βουλευταί, οὔτε κἂν βάσει τῆς ἀκάμπτου ἀρχῆς τῆς δεδηλωμένης θὰ ἠγόμεθα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ὑπάρχει παρατυπία τις εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἕτερον θέμα, κύριοι συνάδελφοι, θιγὲν ἀπόψε ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνακύψῃ, ἀλλ’ ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀνήγαγε τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς ἀρχὴν τοῦ Πολιτεύματος, ἐγὼ πιστεύω ὅτι εἶναι τοῦτο ζήτημα ἐσωτερικῆς σχέσεως μέλους ἑνὸς κόμματος πρὸς τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Διότι τὸ ὅτι ὁ κληθεὶς νὰ σχηματίσῃ τὴν Κυβέρνησιν δὲν εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας, ἐλέχθη προηγουμένως ὅτι δὲν ἀσκεῖ οὐσιώδη ἐπιρροήν, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκλήθη ὁ σημερινὸς Πρωθυπουργὸς διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, εἶχεν ἐκλείψει ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας, ὁ ἀείμνηστος Στρατάρχης Ἀλέξανδρος Παπάγος, ὁ ἱδρυτὴς καὶ ἡγέτης τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ.

§38Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἤλπιζον ὅτι δὲν θὰ τὸ ἐπεκαλεῖσθε, διότι ἀποτελεῖ ἐπιβαρυντικὴν περίπτωσιν ἡ σπουδὴ νὰ προλάβητε.

§39Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν γνώμην σας ἀποτελεῖ ἐπιβαρυντικὴν περίπτωσιν. Κατ’ ἐμὲ ἔχει οὐσιώδη διαφορὰν ἐὰν ἐγίνετο προτίμησις ἡγετικοῦ στελέχους ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἡγέτην, ὅστις, ὡς καὶ σεῖς εἴπατε, ἤσκει κολοσσιαίαν ἐπιρροὴν καὶ ἀκτινοβολίαν ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τοῦ Ἔθνους. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἡ μόνη περίπτωσις, ἀφ’ ὅτου ἰσχύει εἰς τὴν χώραν τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, κατὰ τὴν ὁποίαν δίδεται ἡ ἐντολὴ οὐχὶ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας καὶ δὴ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς δεδηλωμένης. Ὁ ἀείμνηστος ἱδρυτὴς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὅστις ἀνέλαβε νὰ σχηματίσῃ τὴν Κυβέρνησιν τὴν 6ην Ὀκτωβρίου 1910, τὴν ἐσχημάτισεν, οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς δεδηλωμένης, ἀλλά, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ ἰδίου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δόγματος ἰσχυρᾶς ροπῆς τῆς κοινῆς γνώμης ἐκδηλωθείσης διὰ τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον λάβει χώραν.

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἦτο τὴν ἑπομένην τῆς ἐπαναστάσεως. Ἀνάγεται εἰς τοὺς ἀνωμάλους καιρούς, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα.

§41Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε καὶ κύριοι συνάδελφοι, ἐπικαλεῖσθε ὅτι ἦτο τὴν ἑπομένην τῆς ἐπαναστάσεως. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀκριβές, διότι ἡ ἐπανάστασις ἔληξε διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς Αʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἥτις, μάλιστα, ἦτο Σῶμα ηὐξημένων ἁρμοδιοτήτων, ἔναντι τῆς συνήθους Βουλῆς. Ἦτο τὴν ἐπαύριον τῆς ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ ἡ ἐπανάστασις, εἶχε λήξει, ἐφ’ ὅσον ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν, ἐσχηματίσθη ἡ Αʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως). Εἷς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ.κ. συναδέλφων εἶπεν ὅτι διελύθη ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Ἀπαντῶ ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἐπιβαρυντικὸν στοιχεῖον διὰ τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, διότι διελύθη Σῶμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναθεωρητικὰς ἁρμοδιότητας, χωρὶς νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐντολήν.

§42Ν. ΕΞΑΡΧΟΣ. Ἀκριβῶς διότι ὑπῆρχεν ἡ ἐπανάστασις.

§43Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι παραποιοῦμεν τὴν ἱστορίαν λέγοντες ὅτι ἡ Βουλὴ διελύθη, διότι ὑπῆρχεν ἡ ἐπανάστασις. Οὐδεμία ἐπανάστασις ὑπῆρχεν. Ὑπῆρχεν ἡ ἡγετικὴ φυσιογνωμία τοῦ Ἐλευθ. Βενιζέλου, ὅστις εἶπεν ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔλαβον 157 ψήφους καὶ ὄχι ὑπὲρ τὰς 180 ὅσαι ἀπητοῦντο διὰ τὴν πλειοψηφίαν, δὲν δέχομαι νὰ παραμείνω μὲ αὐτὴν τὴν ἐκκρεμῆ κατάστασιν καὶ διαλύω τὴν Βουλὴν διὰ νὰ σχηματίσω ἰδίαν πλειοψηφίαν. Ὑπῆρχε λοιπὸν ὁ δυναμικὸς ἡγέτης τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ὄχι ἡ ἐπανάστασις. Καὶ ὁ ἡγέτης οὗτος δὲν ἠμποδίζετο ὑπὸ τῶν θεσμῶν νὰ πολιτευθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον.

§44Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ εἴμεθα μέλη τῆς τότε ἐπαναστάσεως σᾶς πληροφορῶ, ἴσως βεβαίως τὸ γνωρίζετε, ὅτι οἱ ἐπαναστάται, ἡμεῖς οἱ 140 Ἀνθυπολοχαγοί, ὑπεγράψαμεν πρωτόκολλον νὰ κληθῇ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος νὰ ἀναλάβῃ τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Καὶ ἐκλήθη ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν, ἐνέκρινε τὴν ἄνοδον τοῦ Ἐλ. Βενιζέλου εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὁ Ἐλ. Βενιζέλος ἦτο ὁ ρυθμιστὴς τῆς καταστάσεως, αὐτὸς ἦτο τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον συνεκέντρωνε τὴν ἐμπιστοσύνην. Ἑπομένως ὀρθῶς ἠθέλησεν ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων νὰ τοῦ ἀναθέσῃ τὴν ἐντολήν.

§45Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν πληροφορίαν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ γνωστοτάτων πραγμάτων εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ ἔχω νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν ὅτι περὶ ἐπαναστάσεως δὲν δύναται νὰ γίνεται λόγος μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Αʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἀλλοίμονον ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι 140 ἀξιωματικοὶ ἢ οἱαδήποτε ὁμὰς ἀξιωματικῶν, ὑπάρχοντος ἀναθεωρητικοῦ Σώματος ἢ καὶ ἁπλῶς Βουλῆς, καθορίζει τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Ἐπεκαλέσθητε καὶ τὸ συλλαλητήριον. Ἀλλὰ καὶ τὸ συλλαλητήριον καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἐκδηλώσεις ἐνεσωματώθησαν εἰς τὴν Συνέλευσιν ποὺ ἐξελέγη καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ποὺ ἐξελέγη δὲν εἶχε τὴν πλειοψηφίαν ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§46Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν τὴν εἶχεν;

§47Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἐὰν εἶχε τὴν πλειοψηφίαν, δὲν θὰ διέλυε τὴν Βουλήν.

§48Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω διατὶ διέλυσε τὴν Βουλήν. Διότι εἶπεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὴν διευθύνω τὴν Βουλήν, διότι ἀποτελεῖται κατὰ πλειοψηφίαν ἀπὸ ἀνεξαρτήτους. Ἐξελέγησαν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἀνεξάρτητοι καὶ μετὰ ταῦτα ἐξελέγησαν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ κόμματα. Καὶ εἶπεν εἰς τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα Γεώργιον, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ διευθύνω τὴν Βουλὴν αὐτὴν διότι ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀνεξαρτήτους καὶ θέλω νὰ ἔχω βουλευτὰς οἱ ὁποῖοι νὰ ἐξελέγησαν ὑπὸ τὴν ἰδικήν μου σημαίαν, διὰ νὰ ἠμπορῶ νὰ τοὺς διευθύνω.

§49Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀνεξαρτήτους κατὰ πλειοψηφίαν, ἀποτελεῖ τὴν κλασσικωτέραν ἀπόδειξιν ὅτι δὲν εἶχε τὴν πλειοψηφίαν ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ καμμίαν πλειοψηφίαν, ἀποτελουμένην ἀπὸ ἀνεξαρτήτους.

§50Ε. ΝΟΥΛΕΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχεν Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ὑπῆρχεν ἐκτροπὴ ἐκ τοῦ Πολιτεύματος, διότι ἀνεστάλησαν διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ ἐφ’ ὅσον ἀνεστάλησαν διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἐπιτρέπεται ὁ ρυθμιστὴς τοῦ Πολιτεύματος νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίαν μεγαλυτέραν ἐκείνης ποὺ θὰ ἀνελάμβανεν ἐὰν ὑφίστατο κανονικὸν καὶ μὴ ἀνεσταλμένον Σύνταγμα.

§51Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, καὶ ἐν τούτῳ ἔχετε ἄδικον διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Πρῶτον, διότι ἡ ὕπαρξις ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς δὲν ἀναστέλλει καμμίαν διάταξιν, παρέχει μόνον τὴν δυνατότητα μεταβολῆς τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, μέχρις ὅτου δὲ μεταβληθοῦν, ἰσχύουν ὅλαι καί, δεύτερον, διότι, ὑπαρχούσης Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἡ πρᾶξις τῆς διαλύσεως εἶναι πρᾶξις πολὺ μεγαλυτέρας εὐθύνης, διότι εἶναι διάλυσις Σώματος, ἔχοντος νὰ ἐκτελέσῃ ἐντολὴν μεταβολῆς τοῦ Πολιτεύματος καί, συνεπῶς, δὲν ἅπτεται μόνον τοῦ ζητήματος τῆς παροχῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ περιεχομένου τοῦ Πολιτεύματος. Κατὰ συνέπειαν, τὸ ἐπιχείρημα ποὺ ἐπεκαλέσθητε, εἶναι δι’ ὑμᾶς δυσμενές.

§52Ε. ΝΟΥΛΕΛΗΣ. Ὄχι.

§53Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τὸ νομίζετε, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Κύριοι βουλευταί, αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τοῦ θέματος ἀπὸ ἀπόψεως θεσμῶν. Τὸ ὑπόλοιπον θέμα, ὄχι τὸ ἂν δηλ. ἠδύνατο νὰ δοθῇ ἐντολὴ ἀλλὰ τὸ ἂν αὕτη ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀποδεκτή, εἶναι θέμα ἐσωτερικὸν τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ λαβὼν τὴν ἐντολήν. Ἐὰν πράγματι ὑπῆρχον εἰς τὸ κόμμα δεσμευτικοὶ κανόνες ἐπιβάλλοντες τὴν λῆψιν ἀποφάσεως παρ’ οἱουδήποτε ὀργάνου πρὸ τῆς ἀποδοχῆς ἀπὸ ἕνα ἡγετικὸν μέλος τοῦ κόμματος μιᾶς οὐσιωδεστάτης ἀποστολῆς, τότε βεβαίως τὸ κόμμα θὰ ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ οὕτως ἢ ἄλλως. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, τὸ θέμα τῆς ἀποδοχῆς ἀποτελεῖ θέμα ἐσωτερικῆς διαδικασίας καὶ ὄχι οὐσίας τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, εἰς δὲ τὴν αἴθουσαν ταύτην αἱ σχέσεις αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν κομμάτων καὶ τῶν ὀπαδῶν των, δὲν ἔχουν θέσιν νὰ ἐξετάζωνται. Κύριοι βουλευταί, αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ μόνος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω δι’ ὀλίγων. Παρετάθη κάπως ὁ λόγος μου λόγῳ τῶν πολλῶν διακοπῶν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, εἶμαι ὑποχρεωμένος, οὐχὶ βεβαίως ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ἀλλ’ ἐπὶ δύο σημείων νὰ εἴπω ἐλάχιστα. Πρῶτον, ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν μου, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς πιστοδοτήσεως τῆς γεωργίας, γίνεται ἰδιαίτερος λόγος, μάλιστα λέγεται ρητῶς, ὅτι θὰ ληφθῇ μέριμνα αὐξήσεως τῶν πιστώσεων καὶ τοῦτο....

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχει ξαναγίνει.

§55Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἔχει ἢ δὲν ἔχει ξαναγίνει, ἔχετε τὴν δυνατότητα νὰ εἴπητε τὰ παράπονά σας καὶ τὴν ἐνόχλησίν σας, πρὸ παντός, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν, εἶναι, προκειμένου νὰ κρίνῃ κανεὶς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, τὸ ἂν ἔχῃ ξαναγίνει, προκειμένου περὶ νέας Κυβερνήσεως. Καὶ ὑπογραμμίζω τὴν μέριμναν διὰ τὴν γεωργίαν διότι ἀποτελεῖ βάθρον τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ τὸ μέγιστον τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἀπασχολεῖται εἰς αὐτήν. Δεύτερον, ἐπρόσεξα, ὅλως ἰδιαιτέρως, τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν καὶ ἄλλων κομμάτων, ἀλλὰ ἰδίως τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, εἶναι εἰς χαμηλὸν τόνον. Δὲν πιστεύω, ὅτι κανεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην θὰ ἠνείχετο χαμηλὸν τόνον ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, ἀκόμη δὲ περισσότερον ἢ μᾶλλον εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν ὅμως τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων εὑρῆκα ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι ἑρμηνευόμεναι κατὰ τὴν ἀληθῆ των ἔννοιαν, ὅτι δὲν περιέχουν χαμηλὸν τόνον, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ συνείδησις τοῦ Ἔθνους. Λέγει ἡ Κυβέρνησις πρῶτον: «Θέλει ὅμως νὰ ἐλπίζῃ ὅτι καὶ οἱ σύμμαχοι τῆς Ἑλλάδος θὰ κατανοήσουν τὴν ἀνάγκην τῆς ἄρσεως τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ἠθικήν των δοκιμασίαν». Ἀναγνωρίζει, δηλαδή, ἡ Κυβέρνησις, ὅτι σήμερον, αἱ συμμαχίαι εὑρίσκονται ὑπὸ κρίσιν, ὑπὸ ἠθικὴν δοκιμασίαν. Δεύτερον σημεῖον: «Ἄλλωστε, πέραν τῶν Κυβερνητικῶν κατευθύνσεων ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τελικῶς ἀποφαίνεται κυριαρχικῶς ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς χώρας».

§56Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Δὲν τοῦ ἐδώσατε τὴν εὐκαιρίαν.

§57Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Μάλιστα, κύριε συνάδελφε, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς κρίσεως ὑπὸ τοῦ λαοῦ, θὰ ἴδητε ἐὰν θὰ εἶσθε εὐχαριστημένος ἀπὸ αὐτήν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω τὸν Κανονισμόν, κύριε συνάδελφε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται διαλογικαὶ συζητήσεις.

§59Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι πράγματι ὁ λαὸς κυριάρχως ἀποφαίνεται καὶ περὶ τῆς ἐξωτερικῆς καὶ περὶ τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς. Ἡ μνεία εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, κατ’ ἐμέ, μὴ γνωρίζοντα τὰς ἐνδομύχους σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἀναγινώσκοντα καὶ ἑρμηνεύοντα τὸ κείμενον αὐτῶν, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, παρὰ ὅτι γίνεται ἀναφορὰ πρὸς τὴν ὀργὴν τοῦ λαοῦ διὰ τὴν ἀδικίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη καὶ διὰ τὴν στάσιν ὅλων τῶν Δημοκρατιῶν ἔναντι τῶν οἰκτρῶν βιαιοτήτων καὶ ἐγκλημάτων ἐναντίον τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

§60Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Μὲ ὑπονοούμενα καὶ ὄχι σαφῶς.

§61Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὑπονοούμενα, διότι νομίζω, ὅτι σαφῶς προκύπτει τί σημαίνει αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ μάλιστα ἐπικειμένων ἐκλογῶν, ἀναφορὰ πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, διότι ἀλλοίμονον ἐὰν τὸ ἔλεγε, διὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὸν λαόν, ὅτι ἔχει δικαίωμα. Δὲν ὑπάρχει θέμα εἰς τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς νὰ μὴ ἀποφασίζῃ. Ὑπάρχει, τρίτον, ἕτερον σημεῖον σαφὲς καὶ ρητόν: «Ἡ Κυβέρνησις εἶναι στερρῶς ἀποφασισμένη νὰ συνεχίσῃ τὴν θερμὴν αὐτῆς συμπαράστασιν διὰ τὴν ἀπόλυτον ὑποστήριξιν τῶν δικαίων διεκδικήσεων τῶν Κυπρίων.... ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὰς προσδοκίας καὶ τὴν ἀμείωτον ἐπ’ αὐτοῦ προσήλωσιν τῆς ψυχῆς ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους». Καὶ περαιτέρω, κύριοι βουλευταί, προκειμένου περὶ τῆς Τουρκίας, λέγει, ὅτι «εἰς τὴν γείτονα Τουρκίαν ἑπομένως ἀπόκεινται αἱ πρωτοβουλίαι ἐκεῖναι, αἵτινες θὰ ἐπανορθώσωσι κλπ......». Κύριοι βουλευταί, ἐλέχθη καὶ ἡρμηνεύθη προφανῶς κατὰ πλάνην, ὅτι ἡ ἀνάθεσις τῆς πρωτοβουλίας εἰς τοὺς Τούρκους σημαίνει ἀπάθειαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀδικηθέντος. Πιστεύω, ὅτι συμβαίνει τὸ ἐντελῶς ἀντίθετον. Σημαίνει προειδοποίησιν πρὸς τὴν Τουρκίαν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναμένῃ βήματα ἐντεῦθεν, εἰς ἀνταπόκρισιν τῶν πρώτων ἰδικῶν της, ἀλλὰ ὅλαι αἱ πρωτοβουλίαι καὶ ὅλα τὰ βήματα, πρέπει νὰ προέλθουν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀδικήσαντος, μέχρι πλήρους ἱκανοποιήσεως τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Αὐταὶ εἶναι αἱ σύντομοι παρατηρήσεις μου, κ. συνάδελφοι, μὲ τὰς ὁποίας καταλήγω, ἀφοῦ προσθέσω κάτι ἄλλο. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ τέλος τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, λέγει, ὅτι ἐλπίζει νὰ ὑπερβῇ τὰς ὑποσχέσεις της. Κύριοι βουλευταί, αὐτὴ ἡ σεμνὴ διατύπωσις, εἶναι λίαν ἱκανοποιητική, ἰδίως διότι προέρχεται ἀπὸ Κυβέρνησιν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁποίας εὑρίσκεται τέως ὑπουργός, ὁ ἤδη Πρωθυπουργός, τοῦ ὁποίου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πολλάκις τὸ ὄνομα ἐθεωρήθη συνώνυμον πρὸς τὴν λέξιν «πραγματοποιός». (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἔχει τὸν λόγον.

§63Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Χαλκίδος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ἐθελοντὴς ἀτυχής, συνήγορος τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ εὕρῃ παράδειγμα, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Χαλκίδος, ἀνέτρεξε πρὸ 45 ἐτῶν, τόσον εἶναι ἀνεύρετον εἰς κοινοβουλευτικήν μας ἱστορίαν. Καὶ δὲν τὸ εὗρε. Δὲν τὸ εὗρε, διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀναλογία περιπτώσεων. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, δὲν ἦτο βουλευτὴς ἑνὸς Κόμματος, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἦτο ἀρχηγὸς κόμματος, ἦτο ἀρχηγὸς Ἐπαναστάσεως, ἦτο ἀρχηγὸς λαοῦ, τότε, φορεὺς τῶν δυνάμεων καὶ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, Χαλκίδος: Εἶχεν λήξει ἡ ἐπανάστασις. Τυπικῶς, κ. βουλευτὰ Χαλκίδος. Ἀλλὰ ὅσοι ἔζησαν καὶ ὅσοι ἀνέγνωσαν ἐκείνην τὴν ἱστορίαν, γνωρίζουν ὅτι ἐπὶ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, δυναμικὸς φορεὺς ἐκείνης τῆς ἐπαναστάσεως, ἦτο ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Καὶ εἶπον διὰ τοῦτο εἰς τὸν λόγον μου. Γνωρίζω τὸ παράδειγμα. Εἰς ἀνωμάλους καιροὺς χρησιμοποιοῦνται ἀνώμαλοι τρόποι. Διατί; Διότι κρίνονται ἀπὸ τὴν ἔκβασιν καὶ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι εἰς ἐξαιρετικοὺς καιρούς, ὑπέρτατος νόμος εἶναι ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος. Εἰς ὁμαλοὺς καιροὺς ὑπέρτατος νόμος εἶναι ἡ νομιμότης. Καὶ σήμερον εἶναι ὁμαλοὶ καιροί, καὶ ὑπέρτατος νόμος, ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ νομιμότης. Πέραν ἀπὸ αὐτὸ τὸ περιστατικὸν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Χαλκίδος, ἔσπευσε νὰ ὑπομνήσῃ, ὅτι ἡ ἀνάθεσις τῆς ἐντολῆς εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Σερρῶν, ὅπως ἀνήγγειλεν ἡ ἐπίσημος αὐλικὴ ἀνακοίνωσις, ἐγένετο ὀλίγον πρὸ τῆς καθιερώσεως τῆς ἡγεσίας τοῦ Συναγερμοῦ. Τοῦ εἶπον διακόπτων, ὅτι ἤλπιζον, ὅτι δὲν θὰ ἐπεκαλεῖτο τὸ γεγονός, διότι ἐπροκάλεσεν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν θλιβερωτάτην ἐντύπωσιν, ὅτι ἐπεσπεύδετο (θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι), μία λύσις διὰ νὰ προλάβῃ μίαν ἄλλην. Εἰς τὸν δημόσιον βίον τοιαῦται ἐντυπώσεις εἶναι θλιβεραὶ δι’ ὅλους τοὺς παράγοντας οἱ ὁποῖοι συμμετέχουν. Εἶπεν ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Χαλκίδος, ὅτι τὰ κείμενα τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῶν Κυβερνήσεων, ἑρμηνευόμενα ἠμποροῦν νὰ δώσουν τὴν ἐντύπωσιν ἡ ὁποία θὰ παρεῖχεν ἐθνικὴν ἱκανοποίησιν. Κανεὶς δὲν ἀμφισβητεῖ τὸν πατριωτισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, κανεὶς δὲν εἶναι περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον πατριώτης. Ὅ,τι συζητεῖται εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν, δὲν εἶναι ὁ πατριωτισμός, εἶναι ἡ πολιτική. Καὶ τὴν πολιτικὴν ἐλέγχομεν. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω εἰς τὸν φίλον μου βουλευτὴν Χαλκίδος, ὅτι θὰ ἦτο εὐτυχέστερος καὶ ἐκεῖνος καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Σῶμα, ἐὰν δὲν ἐχρειάζετο ἑρμηνεία διὰ νὰ εὕρωμεν, τὴν ἔννοιαν, διὰ νὰ εὕρωμεν τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἱκανοποιοῦν τὸ Ἔθνος. (Χειροκροτήματα).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Θεοχαρίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§65Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ ἀγωνίαν ἀνέμενεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀκούσῃ ἀπὸ τὴν νέαν Κυβέρνησιν ποίαν πολιτικὴν ἐξωτερικὴν θὰ ἀκολουθήσῃ καὶ ποίαν στάσιν θὰ τηρήσῃ ἔναντι τῶν συμμάχων καὶ ἔναντι τῆς Τουρκίας εἰδικώτερον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ σημεῖον αὐτὸ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον δὲν ἱκανοποίησε τὸ λαϊκὸν αἴσθημα, ὄχι μόνον δὲν ἱκανοποίησε τὸ Ἐθνικὸν αἴσθημα, ἀλλὰ ἀντιθέτως ἀπεγοήτευσε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὡς φαίνεται, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιληφθῇ πόσον ἀγανακτισμένος εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πόσον ἔχει τραυματισθῆ τὸ Ἐθνικὸν αἴσθημα καὶ τὶ ὑπέστη ὁ Ἑλληνισμὸς εἰς τὴν Τουρκίαν. Κύριοι βουλευταί, ἡ διπλωματικὴ γλῶσσα μὲ τὴν ὁποίαν εἶχε συνταχθῆ τὸ μέρος αὐτὸ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν θὰ τηρήσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔναντι τῆς τέως συμμάχου Τουρκίας, νομίζω ὅτι δικαιολογημένως δημιουργεῖ σύγχυσιν καὶ παρεξηγήσεις. Θὰ ἠθέλαμεν, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν τῆς χώρας νὰ εἶναι περισσότερον σαφής, διὰ νὰ μὴ δημιουργοῦνται κακαὶ ἐντυπώσεις καὶ ἀντιλήψεις, ὥστε νὰ εἶναι ξεκαθαρισμένον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις. Εἰς ἕνα μεγάλο μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπομένει ἡ ἐντύπωσις, κ. Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα κατ’ οὐσίαν ἐγκαταλείπεται...

§66ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποιὸς τὸ λέγει;

§67Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Θὰ ἠθέλαμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ χρησιμοποιήσῃ γλῶσσαν περισσότερον ἀληθινὴν καὶ ὀλιγώτερον διπλωματικήν. Νὰ ἔλθῃ εὐθέως καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι πράγματι ἐπιμένω καὶ θὰ φέρω τὸ Κυπριακὸν θέμα ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε., τότε μάλιστα θὰ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς σύμφωνοι. Ὅταν ὅμως χρησιμοποιῇ τὴν γνωστὴν γλῶσσαν μὲ τὴν ὁποίαν διετυπώθη, ὅτι θὰ εἴμεθα συμπαραστάται εἰς τὸν πόθον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, νομίζω, ὅτι δικαιολογημένως δίδει αὐτὴν τὴν παρεξήγησιν. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, κανεὶς ἀπὸ ἡμᾶς δὲν θὰ ἀρνηθῇ ὅτι πράγματι διὰ τῶν γεγονότων τῆς Τουρκίας, ἔχει τραυματισθῆ ἡ τιμὴ τοῦ Ἔθνους. Αἱ καταστροφαὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην ὑπῆρξαν τεράστιαι. Δὲν ἐλέχθη διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, τὶ πρόκειται νὰ ἀξιώσωμεν διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ τραυματισθεῖσα Ἐθνική μας τιμή, καὶ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Σμύρνης. Καὶ ἐνῷ πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἐλέγετο, ὅτι ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Τουρκίαν ν’ ἀποδώσῃ τιμὰς εἰς τὴν σημαίαν μας, νὰ χαιρετοῦν τοὺς Ἕλληνας ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὴν ἕδραν τοῦ ΝΑΤΟ, εἰς τὴν Σμύρνην, οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἐλέχθη ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ ἀφέθη ἡ πρωτοβουλία εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν. Ἐπίσης δὲν ἐλέχθη τίποτε δι’ ἐκεῖνον τὸν κακόμοιρον πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος ναὶ μὲν εἶναι Τοῦρκοι ὑπήκοοι, πλὴν ὅμως δὲν ἔπαυσε νὰ εἶναι Ἑλληνικός. Ἐγκατελείφθη καὶ αὐτὸς εἰς τὴν καλοπροαίρεσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Τουρκίας, τοῦ ὁποίου περιμένομεν τὴν πρωτοβουλίαν διὰ νὰ ἴδωμεν πὼς θὰ περιποιηθῇ τοὺς ἀδελφοὺς Ἕλληνας τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ Σμύρνης, ἢ θὰ μείνωμεν μὲ τὰ περαστικά, τὰ ὁποῖα ηὐχήθη ὁ Μεντερὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Τουρκικῆς Βουλῆς. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Γ. ΠΛΑΤΗΣ). Καὶ ἐὰν ἐνθυμῆσθε, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὰ τραγικὰ ἐκεῖνα γεγονότα, ὅταν συνετελοῦντο τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, ὁ πρῶτος ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, τὰ πάντα ἀντιμετώπιζεν, ἀντιμετώπιζε τὴν ἀποχώρησιν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ, ἀντιμετώπιζε τὴν ἀλλαγὴν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, τὴν ἀναδιάρθρωσιν τῶν συμβάσεων μὲ τοὺς συμμάχους μας καὶ ἀμέσως τὰ πάντα ἐξεχάσθησαν. Καὶ ἀπορῶ, πῶς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι συνέχεια μὲ τὴν προχθεσινήν, πῶς δὲν ἔκαμε κἂν νύξιν περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, τοὐλάχιστον μία παρηγορίαν νὰ ἔδιδε εἰς ἐκεῖνον τὸν πληθυσμόν, ὅτι πράγματι θὰ ἀξιώσῃ νὰ συγκροτηθῇ μία διεθνὴς Ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ Ο.Η.Ε., ἵνα πάῃ ἐκεῖ νὰ καταγράψῃ τὰς ζημίας καὶ νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἱκανοποίησιν καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ὑλικῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ὁ πληθυσμός. Καὶ ἴσως θὰ ἦτο καιρός, ἐφ’ ὅσον ἀντελήφθησαν πῶς μᾶς μετεχειρίσθησαν οἱ σύμμαχοί μας θὰ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς φίλους μας τοὺς Ἀμερικανοὺς νὰ ἐπανεξετάσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἀναλάβει ἔναντι τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν μὲ διαφόρους συμβάσεις. Καὶ σᾶς μνημονεύω, ὅτι ἦτο καιρὸς καὶ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναθεωρήσῃ ἐκείνην τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεώς μας μὲ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτεροδικίαν, ἡ ὁποία ἔχει θεσπισθῆ μόνον εἰς τὴν χώραν αὐτήν, ἡ ὁποία δικαιοῦται νὰ ἐμφανίζεται μεταξὺ ἴσων εἰς τοὺς διαφόρους ὀργανισμοὺς καὶ εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Νομίζω ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ νύξιν περὶ τῆς ἑτεροδικίας καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα τῆς καταργήσεως αὐτῆς. Ἢ δὲν τῆς φθάνει τῆς Κυβερνήσεως τὸ αἷμα ποὺ ἔχει χυθῆ ἀπὸ τὰς διαφόρους παρανομίας τῶν διαφόρων Ἀμερικανῶν, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἀπολαμβάνουν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Ἢ θέλει καὶ ἄλλα θύματα νὰ προστεθοῦν ἀκόμη εἰς τὰς Ἀθήνας, διὰ νὰ ἐξαναστῇ ἡ ψυχή της καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν τῆς ἑτεροδικίας. Νομίζω, ὅτι ἡ κατάλληλος στιγμὴ διὰ νὰ ἐπιλύσῃ τὸ θέμα αὐτό........

§68ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Κυβερνητικός). Τί σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§69Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ἔχει ἀπόλυτον σχέσιν μὲ τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν. Θὰ πρέπει νὰ ἀντιληφθοῦν οἱ σύμμαχοί μας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπεριφέρωνται ὡς μέχρι σήμερον διότι δὲν εἶναι συμπεριφορὰ αὐτὴ τῆς Ἀμερικῆς ἔναντι τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἔστειλε τὸ μήνυμα Ντάλλες διὰ νὰ μᾶς διατάξῃ νὰ ἀποκαταστήσωμεν ἀμέσως τὰς σχέσεις μὲ τοὺς Τούρκους, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀκόμη τὰ αἵματα ἄχνιζαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις θεωροῦσα ἑαυτὴν ὅτι πράγματι στερεῖται βάσεως λαϊκῆς, στερεῖται δυνάμεως καὶ κύρους, εἰς τὴν πρώτην σειρὰν τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, λέγει ὅτι εἶναι Κυβέρνησις μὲ περιωρισμένην ἀποστολήν. Ἢ εἶσθε Κυβέρνησις πολιτική, καὶ ἔχετε ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις καὶ ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα σᾶς δίδει τὸ Σύνταγμα ἢ εἶσθε Κυβέρνησις ὑπηρεσιακή, ὁπότε δὲν ἔχετε δικαιώματα διὰ νὰ ἀντιμετωπίζετε τὰ θέματα τῆς χώρας. Πέστε το καθαρά. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν νὰ ἐμφανίζεσθε μὲ περιωρισμένην ἀποστολὴν καὶ νὰ λέγετε ὅταν θὰ σᾶς συμφέρῃ ναί, ἀλλά, κύριοι, ἐγὼ εἶμαι μὲ περιωρισμένην ἀποστολήν, καὶ ὅταν σᾶς συμφέρει, νὰ λέγετε, ὅτι εἶσθε πολιτικὴ Κυβέρνησις καὶ δικαιοῦμαι νὰ κάμω αὐτὸ καὶ ἐκεῖνο. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸν οἰκονομικὸν τομέα τὸν ἀντεπεξέρχεται πολὺ εὐκόλως ἡ Κυβέρνησις καὶ πολὺ ἐλαφρὰ διότι γνωρίζει, ὅτι ὅ,τι καὶ ἐὰν εἴπῃ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πιστευτή, δεδομένου, ὅτι τρία χρόνια δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπιλύσῃ βασικὰ προβλήματα. Καὶ φυσικά, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ πιστευτὴ ὅτι θὰ ἀνελάμβανε νὰ τὰ λύσῃ καὶ μάλιστα ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι θὰ γίνουν ἐκλογαὶ τὴν προσεχῆ ἄνοιξιν. Ἀλλὰ δὲν ἐξέχασε τὴν παλαιάν της συνήθειαν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μνημονεύσῃ τὴν ἀγροτικὴν τάξιν διὰ νὰ τὴν καλοπιάσωμεν καὶ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐξεχάσαμεν μέχρι χθές. Καὶ εἰς μίαν διακοπήν μου, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος, εἶπεν, ὅτι τοῦτο ἐλέχθη πολλὲς φορὲς καὶ ἀφορᾷ παλαιὰς Κυβερνήσεις καὶ ὄχι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Κύριοι, νομίζω ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν καὶ ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ παίζωμεν καὶ νὰ τὸν ἐξαπατήσωμεν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἀποτελεῖ συνέχειαν τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων μὲ τοὺς ἰδίους ὑπουργοὺς καὶ μάλιστα διὰ κακὴν τύχην τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καλλία, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ σημερινὸς νὰ εἶναι ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Καὶ ἐρωτῶ· πῶς τότε δὲν ἐνεθυμήθησαν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ τὴν γεωργίαν καὶ τὸν ἐνθυμοῦνται σήμερον. Δέν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπαίζωμεν αὐτὸν τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄξιος ὑποστηρίξεως. Διὰ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, ἴσως θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς ἔλεγε, πὼς θὰ τὰ καταφέρῃ διὰ νὰ ἀσκήσῃ πραγματικὴν πολιτικὴν καὶ ὑπὲρ τῶν ἐργαζομένων. Τουλάχιστον ἐὰν μᾶς ἔλεγεν, ὅτι θὰ περικόψῃ στρατιωτικὰς δαπάνας διὰ νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι θὰ εὑρεθοῦν ὡρισμένα χρήματα πρὸς ἐνίσχυσιν παραγωγικῶν τομέων. Καὶ ἐρωτῶ: Πόθεν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ δημιουργήσῃ περισσεύματα διὰ νὰ δώσῃ εἰς τὰς παραγωγικὰς τάξεις χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔδωσε μέχρι σήμερον; Ἀπὸ τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ἐπηγγέλθη, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Δὲν νομίζω, κύριοι ὅτι εἶναι σοβαρὰ ἡ δήλωσις αὐτή, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ πιστευτός, ὅτι θὰ περικόψῃ ὡρισμένας δαπάνας πολυτελεῖς. Ἔχομεν πικρὰν πεῖραν, ὅτι οὐδεμία πολυτελὴς δαπάνη περιεκόπη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τριετίαν, οὔτε αἱ πολλαὶ διπλωματικαὶ ἀποστολαί, οὔτε τὰ διάφορα ταξίδια πολλῶν ἡμετέρων ἐκόπησαν. Συνεπῶς ἀπὸ ποῦ θὰ γίνουν αἱ οἰκονομίαι. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε κἂν ὑπαινιγμόν, διὰ τὸ ἐσωτερικόν μας θέμα. Ἐνόμισεν, ὅτι τὰ πάντα ἔχουν λυθῆ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, καὶ ὅτι, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ κάμῃ καμμίαν δήλωσιν πῶς σκέπτεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν πραγματικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν τόπον μας. Καὶ ἄλλοτε μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸ ἀστυνομικὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐγκαθιδρυμένον ἀπὸ ἐτῶν καὶ τοῦ ὁποίου τὴν ἀνατροπὴν δὲν κατώρθωσαν ἐπὶ μίαν τριετίαν. Διατὶ λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις σήμερον δὲν ἀντιμετωπίζει κἂν, δὲν δηλώνει καθόλου, οὔτε φράσιν δὲν διέθεσε διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν κόσμον τῶν ἀνθρώπων, τῶν ἑκατοντάδων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι σήμερον στενάζουν ὑπὸ τὸ βάρος τῶν φακέλλων, τῶν ἀστυνομικῶν ἐπιτηρήσεων τῶν φυλακῶν, δὲν εἶπεν οὔτε λέξιν, πῶς θὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ αὐτὸ τὸ θέμα. Δέν εἶναι δυνατόν, κύριοι, ὅσον καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ τὸ παραβλέψωμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραλειφθῇ τοῦτο καὶ θὰ πρέπει νὰ τονισθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ πῶς σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα τῶν κρατουμένων. Πρὸ μηνῶν, ἡ ἰδία Κυβέρνησις διὰ τοῦ στόματος τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἶχε προβῆ εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ἀπολύσῃ 2.000 κρατουμένους. Ἔκτοτε ἡ ἐπαγγελία αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως ἔμεινε στὰ λόγια. Ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν: Ἀντιμετωπίζει τὸ θέμα αὐτὸ τῶν χιλιάδων πολιτῶν κρατουμένων τῆς χώρας μας; Κύριοι συνάδελφοι, ἐξ αὐτῶν πάρα πολλοὶ ἔχουν χύσει αἷμα, ὅταν πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐκάθηντο εἰς τὰ καφενεῖα ἢ εἶχον λάβει μέτρα προστατευτικά. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ πρέπει νὰ παραγνωρίσῃ καὶ νὰ ξεχάσῃ τὸ θέμα τῆς μεταφορᾶς τῶν κρατουμένων εἰς τὰς φυλακὰς τῶν Γιούρων. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ ἀπόφασις τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως νὰ ξαναφτιάσῃ ἐκεῖ τὴν Βαστίλλην, διὰ τὴν ὁποίαν πράγματι πολλοὶ πολιτικοὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ ὅτι εἶναι ἐντροπὴ διὰ τὴν χώραν μας νὰ ὑπάρχουν αἱ φυλακαὶ αὐταί. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα αὐτό, καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ κάμῃ δηλώσεις ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπίσης, τὸ θέμα τῶν ἐξορίστων δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ξεχάσῃ. Καὶ νὰ κάμῃ δηλώσεις πῶς θὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἀπὸ δεκαετίας. Ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν εἰς βάρος των τίποτε, δὲν ἔχουν, λέγω, κανὲν στοιχεῖον ποινικῶς κολάσιμον, ἄνθρωποι χωρικοί, ἄνθρωποι γεωργοί, ἄνθρωποι ἐργάται, ἄνθρωποι ἀγράμματοι, ἄνθρωποι γέροντες, εὑρίσκονται ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας ἐξόριστοι, εἰς ἕνα νησὶ τῆς χώρας μας. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ πρέπει νὰ ἀσχολῆται μόνον μὲ τοὺς ἀριστοκράτας τῆς χώρας μας. Θὰ πρέπει νὰ ἀσχολῆται καὶ μὲ τοὺς πτωχοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κακῇ τῇ μοίρᾳ εὑρέθησαν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐξορίας. Καὶ ἐρωτῶ: Ποῖος σκοπὸς Ἐθνικὸς ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς κρατήσεως χιλιάδων ἐξορίστων εἰς ἕνα νησί; Ἐρωτῶ: Ἐπιτυγχάνεται κανεὶς σκοπὸς ἐθνικῆς ἀσφαλείας καθ’ ἣν στιγμὴν εἰς τὰς διαφόρους ἐκλογὰς ἐμφανίζονται 200 χιλ. ψηφοφόροι εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν; Ἐρωτῶ, ποῖος κίνδυνος ὑπάρχει ἀπὸ τὰς δύο ἢ τρεῖς χιλιάδας ἐξορίστων; Καθ’ ἣν στιγμήν, ἐπαναλαμβάνω, κυκλοφοροῦν ἐλευθέρως ἐντὸς τῆς χώρας μας ἐπάνω ἀπὸ 200 χιλιάδες τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς πῶς συμβαίνει νὰ φοβῆται τὸ ἐπίσημον Κράτος ἀπὸ τοὺς δύο χιλιάδες ἐξορίστους; Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἔθιξα, θὰ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ νὰ τά θίξῃ εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰς ἐκλογάς, ἡ Κυβέρνησις σκοπίμως ἀποφεύγει νὰ δηλώσῃ τὴν ἡμερομηνίαν τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν. Καὶ αὐτὸ τὸ κρατεῖ προφανῶς πρὸς τὸ συμφέρον της τὸ κομματικόν, ἐφ’ ὅσον μάλιστα προβλέπει νὰ διενεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς ἡ ἰδία. Ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι φοβεῖται μήπως ρίψῃ τὴν χώραν μας εἰς ἐκλογικὸν σάλον ἀπὸ τώρα, νομίζω ὅτι αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς δὲν εὐσταθεῖ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἤδη ριπτόμεθα εἰς τὸν ἐκλογικὸν σάλον. Νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιος καὶ σεῖς καὶ οἱ πολιτικοί σας φίλοι καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἀρχίζει πλέον ἀναγκαστικῶς ἡ προεκλογικὴ κίνησις καὶ ὁ προεκλογικὸς σάλος, ἐφ’ ὅσον γνωρίζομεν, ὅτι ἐντὸς τῆς ἀνοίξεως θὰ ἔχωμεν ἐκλογὰς ἐκτὸς ἐὰν ἡ δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως, περὶ διενεργείας ἐκλογῶν τὴν ἄνοιξιν δὲν εἶναι ἀληθής. Καὶ ἐὰν δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ὀχυρωθῇ, κατὰ τὴν ἄνοιξιν, πίσω ἀπὸ τὴν δήλωσίν της ὅτι ἀπαιτεῖται προηγουμένως πραγμάτωσις ὡρισμένων προϋποθέσεων καὶ εἴπει μεθαύριον, ὅτι δὲν βλέπω νὰ ἔχουν πραγματοποιηθῆ ὡρισμέναι προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εἶχον εἴπει, ὅτι θὰ διενεργήσω τὰς ἐκλογάς. Τότε τὸ πρᾶγμα ἐξηγεῖται. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰλικρινὴς εἰς τὴν δήλωσίν της, ὅτι θὰ διενεργήσῃ ἐκλογάς, τότε νὰ εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πράγματι ἀπὸ τώρα εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προεκλογικὸν σάλον. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, χάριν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος καὶ χάριν τοῦ γενικοῦ καλοῦ, ἐφ’ ὅσον θέλει νὰ ἀποφύγῃ αὐτὸν τὸν ἐκλογικὸν σάλον, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δηλώσῃ καὶ τὴν ἡμερομηνίαν τῶν ἐκλογῶν καὶ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν παράδοσιν τῆς ἐξουσίας εἰς ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ διενεργήσῃ αὐτὴ τὰς ἐκλογάς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§71Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ πτωχεία τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπιδέχεται σοβαρὰν κριτικήν. Διότι ἡ Κυβέρνησις αἰσθανομένη, ὅτι πράγματι δὲν εὑρίσκεται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἀναγνωρίζει ὅτι εἶναι προσωρινή, ἀλλὰ συγχρόνως δὲν θέτει καὶ πρόγραμμα ἐφαρμογῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ εἰς τὸν λαὸν νὰ τὸ κρίνουν. Συνεπῶς ἡ κριτική μας θὰ εἶναι κατ’ ἀνάγκην περιωρισμένη. Ἡ Κυβέρνησις ἠγνόησε παντάπασι τὸ θέμα τὸ ἐσωτερικὸν καὶ δὲν τὸ ἔθιξε. Διὰ δὲ τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα ἀκροθιγῶς ἀνέφερε ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσουν καὶ ἀντιδράσεις, ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν καὶ οἰκονομικὰς συνεπείας. Πράγματι ἡ χώρα ἀσφυκτιᾷ ἀπὸ τὸ θέμα τῆς πιστοδοτήσεως. Ἀλλὰ ἡ διακήρυξις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἀλλάξῃ πολιτικὴν εἰς τὸ θέμα τῆς πιστοδοτήσεως χωρὶς νὰ καθορίζῃ τὸ σύστημα καὶ τὸ μέτρον, εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ ἀντιδράσεις εἰς τὴν ἀγοράν. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ἔξω, ὅτι βαίνομεν πρὸς πληθωρισμόν, τὸν τόσον ἐπικίνδυνον, ὁ ὁποῖος τόσα δεινὰ ἐπέφερεν εἰς τὸν οἰκονομικόν μας βίον. Δι’ αὐτὸ ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων νὰ εἶναι σαφής, διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ λαὸς ποίαν ἀκριβῶς πολιτικὴν οἰκονομικῆς πιστοδοτήσεως θὰ ἐφαρμόσῃ ἵνα μὴ προκληθῇ ἀντίδρασις ἐπικίνδυνος εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου. Εἰς τὸ βῆμα, ὅμως, κύριοι βουλευταί, μὲ ἔφερε κυρίως μία φράσις, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰς τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Τουρκίαν: Ἐδήλωσεν, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Εἰς τὴν γείτονα Τουρκίαν ἑπομένως ἀπόκεινται αἱ πρωτοβουλίαι ἐκεῖναι αἵτινες θὰ ἐπανορθώσουν τὰς προσγενομένας ὑλικὰς ζημίας, ἀλλὰ πρὸ παντὸς θὰ ἀποκαταστήσουν τὴν ἀνυπολόγιστον ἠθικὴν ζημίαν ἥτις προσεγένετο εἰς τὴν Ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν». Ἐάν, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶχον μεσολαβήσει τὰ γεγονότα τῆς 6ης Σεπτεμβρίου, ἐὰν δὲν ἐσυνεχίζετο ἡ ἐσκεμμένη ἐπίθεσις τῶν Τούρκων, ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος καὶ μετὰ τὴν ὁρκωμοσίαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, αἱ δηλώσεις αὗται, αἱ τόσον μετριοπαθεῖς, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἠμποροῦσαν νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς συνεταὶ ὡς δηλώσεις ἀνθρώπου νουνεχοῦς ὑπευθύνου, ὁ ὁποῖος ἀντιμετωπίζει τὰ ἐθνικὰ προβλήματα. Ἀλλὰ δυστυχῶς πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις περιπίπτει εἰς τὸ ἴδιον σφάλμα εἰς τὸ ὁποῖον περιέπεσε καὶ ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις καὶ ὡς πρὸς τὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Τουρκίαν ἀκολουθεῖ πολιτικὴν στρουθοκαμήλου ποὺ δὲν βλέπει. Κύριοι βουλευταί, ὅπως φέρουν αἱ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι ἦλθον ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Σμύρνην, ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ὠργάνωνεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον τὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον τῶν Ἑλληνικῶν στοιχείων καὶ ἐπερίμενε τὴν κατάλληλον στιγμὴν διὰ νὰ ἀφίσῃ τὸν ὄχλον της νὰ ἐκσπάσῃ κατὰ τρόπον ποὺ νὰ ἐκτελέσῃ τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν. Δηλαδή, τὸν σκοπόν, τῆς ἐξοντώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν.

§72Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μήπως ἠμπορεῖτε νὰ προσδιορίσητε τὸν χρόνον......

§73Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Αἱ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν, λέγουν ὅτι ὁ ὄχλος ὁ ὁποῖος δῆθεν ἐξηγέρθη αὐθορμήτως, δὲν ἦτο ὄχλος τῆς Κωνσταντινουπόλεως μόνον, ἀλλὰ ἦτο ὄχλος ὁ ὁποῖος μετεφέρθη ἀπὸ τὴν Ἀνατολήν. Καὶ διὰ νὰ μεταφερθῇ ὅλος αὐτὸς ὁ ὄχλος, ὁ Τουρκικὸς ἀπὸ τὴν Ἀνατολήν, αὐτὸ σημαίνει, ὅτι προπαρεσκευάζοντο ἐπὶ πολὺν χρόνον. Δύο λοιπὸν τινὰ συμβαίνουν ἐν προκειμένῳ μὲ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν, καὶ δι’ αὐτὸ τὴν κατηγορῶ ὅτι ὑπέκυψεν εἰς τρομερὸν σφάλμα, τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι ὅτι συνεχίζει καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἢ δὲν ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη τὶ ἐτεκταίνετο εἰς τὴν Τουρκίαν, διότι δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ τὸ παρακολουθήσῃ καὶ συνεπῶς δικαίως ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ ἄγνοια τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἢ τὸ ἐγνώριζε καὶ ἔκαμε τὴν μεγάλην προδοσίαν νὰ μὴ τὸ καταγγείλῃ διὰ νὰ προληφθῇ. Ἐπειδὴ ὅμως πιστεύω, ὅτι προδότες δὲν ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, δι’ αὐτὸ παραδέχομαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἦτο ἀνίκανος νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ὀργανωμένην ἐπιδρομήν. Ἐὰν τὰ ὄργια τῆς 6ης Σεπτεμβρίου εἶναι ἕνα ξέσπασμα ὀργῆς τοῦ ὄχλου ἀνοργανώτου, αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχον τὴν θέσιν των. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐπιδρομὴ ὠργανωμένη ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου ποὺ συνεπλήρωσε τὴν καταστροφὴν τοῦ 1922, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ εἶναι πλέον αὐστηρά. Καὶ ἔχω τὸν λόγον μου ποὺ τὸ λέγω αὐτό. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω κείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀλήθειαν ἐκείνων τὰ ὁποῖα λέγω καὶ τῆς γραμμῆς ποὺ ὑποστηρίζω. Βλέπομεν καθαρώτατα ὅτι ἡ Τουρκικὴ κυβέρνησις δὲν κάθεται φρόνιμα. Δὲν ἀπήντησεν εἰς τὰ μηνύματα τοῦ Πρωθυπουργοῦ μας. Δὲν μᾶς ἀποκατέστησεν ἠθικῶς. Ἐξακολουθεῖ νὰ σχεδιάζῃ τὴν ἐπιδρομὴν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν Τουρκικὰ καταδιωκτικὰ ἔπλευσαν πλησίον τῆς νήσου Σάμου, εἰς τὰ Ἑλληνικὰ χωρικὰ ὕδατα καὶ ἔβαλον μὲ ἐνσφαίρους βολὰς ἐναντίον ἀόπλων καὶ ἀνυπόπτων ναυτικῶν, τῶν ὁποίων ἡ ζωὴ διεκινδύνευσεν ἐκ τῆς πειρατικῆς αὐτῆς ἐπιδρομῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσω ὅτι τὸ πειρατικὸν καταδιωκτικόν, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν σημαίαν τοῦ Τουρκικοῦ κράτους, ὅτι ἔδρασεν ἐναντίον τῶν ὁδηγιῶν καὶ διαταγῶν τῆς κυβερνήσεως τῆς Ἄγκυρας. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐσκεμμένη, ἡ ὠργανωμένη ἐπίθεσις τῶν Τούρκων ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος συνεχίζεται καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν καὶ ἡμεῖς αὐστηρῶς τὰ μέτρα ἀμύνης, τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ νὰ προστατεύσωμεν τὸν πληθυσμόν μας. Οἱ συμπολῖται μου ναυτικοί, οἱ ὁποῖοι τὰς τελευταίας νύκτας, ἐνῷ ἔπλεον ἀνύποπτοι εἰς τὰ χωρικά μας ὕδατα, ἐδέχθησαν τὴν ἐπιδρομὴν αὐτὴν τῶν Τούρκων, διαμαρτύρονται. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ φέρω ἔντονον τὴν διαμαρτυρίαν των καὶ νὰ εἴπω πρὸς τοὺς Τούρκους ὅτι ἡ Ἑλλὰς στηρίζεται εἰς μίαν παράδοσιν 3.000 ἐτῶν ἀηττήτου ναυτικοῦ. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα ναυτική. Οἱ Ἕλληνες εἶναι θαλασσομάχοι καὶ δὲν φοβοῦνται τὰ πυρὰ τῶν πειρατῶν. Ἐὰν θέλουν πειρατείαν, θὰ τὴν ἔχουν. Ἐὰν θέλουν νὰ ζήσωμεν εἰς τὴν νομιμότητα καὶ πάλιν θὰ τὴν ἔχουν, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν λαὸς φιλειρηνικός, ὁ ὁποῖος γνωρίζει νὰ ζῇ ἐν εἰρήνῃ. Ἀλλὰ μὴ ξεχνοῦν οἱ Τοῦρκοι, ὅτι τὴν νύκτα τῆς 28ης Ὀκτωβρίου, ἐσηκώθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τὰ ἔβαλε μὲ μίαν αὐτοκρατορίαν, ἡ ὁποία τὸν ἠπείλει μὲ τὰ 8.000.000 τῶν λογχῶν της, καὶ μὲ τοὺς στόλους της. Καὶ ὁ στόλος ὁ Ἑλληνικός, τὰ ξεφτισμένα Ἑλληνικὰ ὑποβρύχια, ἐπειδὴ εἶχον μέσα των ψυχὲς ἀτσαλένιες, μπόρεσαν νὰ ἐξοντώσουν τὸν στόλον τῶν Ἰταλῶν. (Χειροκροτήματα). Ἐξ ὀνόματος τῶν Ἑλλήνων ναυτικῶν, ἐξ ὀνόματος τῶν συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι ἐπλήγησαν, διαμαρτύρομαι καὶ καλῶ τὴν κυβέρνησιν τὴν Τουρκικὴν νὰ συμμαζέψῃ τοὺς πειρατάς. Εἶναι δι’ ἡμᾶς ἀπαράδεκτος ἡ συμπεριφορὰ αὐτή, ἡ ὁποία προσβάλλει καὶ τὴν ναυτικήν μας παράδοσιν καὶ τὸ Ἐθνικόν μας αἴσθημα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ ἐπίθεσις ἡ ὁποία ἔγινεν ἐναντίον τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης, ἡ ὁποία γίνεται συστηματικῶς ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων ναυτικῶν, δὲν εἶναι ἐπίθεσις τυχαία. Εἶναι ἐπίθεσις σχεδιασμένη καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις ἀντρίκια, ὑπερήφανα, τίμια καὶ καθαρὰ νὰ τὴν ἀντιμετωπίσῃ, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐπειδὴ ὁμιλοῦμεν περὶ σχέσεων πρὸς τὴν Τουρκίαν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀναγνώσω κείμενον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς σημερινὴν κυβερνητικὴν ἐφημερίδα, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε πῶς ὁ κόσμος τοποθετεῖ τὴν Τουρκίαν εἰς τὴν Διεθνῆ κοινωνίαν, καὶ ποίαν, ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, ἔχουν ἐντύπωσιν οἱ ὑπεύθυνοι στρατιωτικοὶ παράγοντες διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Τουρκίαν. Ἰδοὺ τί δημοσιεύεται εἰς τὴν ἐφημερίδα «Νέα» ........ (ἀναγινώσκει)......... Ἡ Τουρκία θὰ ἦταν ἕνα πραγματικὸ μηδὲν διὰ τὸ Ν.Α. Τ.Ο., ἂν ἡ Ἑλλὰς ἐξαναγκαζόταν νὰ ἀποτραβηχθῇ εἰς τὴν οὐδετερότητα συνεπεία τῶν ἀλλεπαλλήλων ἐθνικῶν ταπεινώσεων, εἰς ἅς τὴν ὑποβάλλουν οἱ σύμμαχοί της, ἐπίορκοι καὶ προδόται τῶν ὑποχρεώσεών τους. Τὴν γνώμην αὐτὴν ἐκφράζουν ἀνώτατοι σύμμαχοι ἀξιωματικοί, φίλοι Ἑλλήνων ἀνωτάτων στρατιωτικῶν, ἀηδιασμένοι ἀπὸ τοὺς ποταποὺς ἑλιγμοὺς τοῦ Φόρεϊν Ὄφφις καὶ τοῦ Στέϊτ Ντηπάρτμεντ. Ἰδοὺ τώρα πῶς τὴν ἀναλύουν τὴν γνώμην των αὐτήν: Ἡ Τουρκία ἔχει ἀσφαλῶς σπουδαίαν στρατηγικὴν σημασίαν διὰ τὸ Ν.Α.Τ.Ο., ἀλλὰ μόνον ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι δὲν θὰ διασπασθῇ ἡ ἐδαφικὴ συνέχεια τοῦ στρατηγικοῦ χώρου τῆς συμμαχίας εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Ἀπὸ τὴν στιγμὴν ποὺ ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐξαναγκαζόταν νὰ ἀποσυρθῇ ἀπὸ τὸ Ν.Α.Τ.Ο., ἡ Τουρκία θὰ ἔχανε τὰ 90% τῆς στρατηγικῆς της ἀξίας, καθὼς ὁλόκληρος ὁ εὐρωπαϊκός της χῶρος μὲ τὴν Κωνσταντινούπολιν, θὰ ἐγινόταν ἰδιαιτέρως νευραλγικός, ἡ δὲ Τουρκικὴ κυβέρνησις, οἱαδήποτε Τουρκικὴ κυβέρνησις, θὰ ἔμενε μὲν εἰς τὴν συμμαχίαν, θὰ τὴν ἐγκατέλιπεν ὅμως μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν εἰς τὴν πρώτην ἀντιξοότητα. Οὐδετέρα Ἑλλὰς θὰ ἐσήμαινεν εἰς τὴν οὐσίαν καὶ οὐδετέραν Τουρκίαν. —Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλοῦν δι’ ἡμᾶς τοὺς στρατιωτικούς, λέγουν. Ἀκόμη καὶ ὁ τελευταῖος μόνιμος δεκανεὺς θὰ τὸ ἀντιλαμβανόταν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς λυθῇ ἡ συνέχειά της, ἀχρηστεύεται ἡ ἀξία της τοὐλάχιστον κατὰ τὸ ἕνα ἐκ τῶν δύο τμημάτων της. Ἔξοδος τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ σημαίνει κρέμασμα τῆς Τουρκίας εἰς τὸ κενόν, ὅταν μάλιστα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ μῖσος τῶν ἀραβικῶν κρατῶν ἐναντίον της. Μὲ τὴν Ἑλλάδα οὐδετέραν καὶ μὲ τὴν κατάστασιν εἰσερχομένην εἰς πόλεμον, ἡ Τουρκία μαθηματικῶς θὰ ἔλεγεν εἰς τὸ ἀρχηγεῖον τοῦ ΝΑΤΟ: «Λυποῦμαι, ἀλλὰ δὲν μπορῶ νὰ λάβω μέρος εἰς τὸν πόλεμον, διότι οἱ Ρῶσοι ὑπόσχονται εἰς τοὺς Ἕλληνας καὶ τοὺς Βουλγάρους ὁλόκληρον τὴν Τουρκικὴν Θράκην». Ἔτσι τὸ ΝΑΤΟ θὰ εὕρισκεν ὅτι εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον τὸ οἰκοδόμημά του εἶχε στηριχθῆ εἰς τὸ κενόν, μὲ ἀνύπαρκτα στηρίγματα». Αὐτὸ εἶναι σκέψις κάθε στρατιωτικοῦ, ποὺ ὑπηρετεῖ εἰς τὸ Γενικὸν Στρατηγεῖον τοῦ ΝΑΤΟ, πρὸ παντὸς δὲ τοῦ ἀρχιστρατήγου Γκροῦντερ, ποὺ γνωρίζει ἐπίσης τὴν Τουρκικὴν ἱστορίαν, δηλαδὴ τὴν Τουρκικὴν ἀναξιοπιστίαν. Χωρὶς τὴν Ἑλλάδα ἡ Τουρκία εἶναι μηδὲν διὰ τὸ ΝΑΤΟ. Αὐτὸ δὲν φαίνεται νὰ τὸ κατενόησαν οἱ Κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος, ὥστε νὰ τὸ χρησιμοποιήσουν ὡς ἀκαταμάχητον ὅπλον διὰ τὴν ἀνόρθωσιν καὶ ἐπιβολὴν τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων, καταπατηθέντων ἀπὸ τὸν γυμνόποδα Τουρκικὸν ὄχλον. Καὶ μόνη ἡ ἀπειλή, σοβαρὰ ὅμως καὶ ὄχι παιδαριώδης, ἐξόδου τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ, θὰ ἐξηνάγκαζε τοὺς συμμάχους στρατηγοὺς νὰ τρέχουν πανικόβλητοι εἰς Ἀθήνας, τοὺς δὲ Ἀμερικανοὺς ὑπουργοὺς νὰ γονατίζουν πρὸ τῶν Ἑλλήνων κυβερνητῶν, ὅπως ἐγονάτισαν ἐμπρὸς εἰς τὸν Αἰγύπτιον πρωθυπουργὸν συνταγματάρχην Νασσέρ. Φαίνεται ὅμως ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας κάτι τὸ σάπιο ὑπάρχει, κάτι ἔχει σκουριάσει. Τὸ θλιβερὸ θέαμα τῆς δειλίας καὶ ἀσυναρτησίας ποὺ παρουσιάζει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰς ψηφοφορίας τοῦ ΟΗΕ τὸ παρουσιάζει καὶ εἰς ἄλλους κρισίμους τομεῖς τῆς διεθνοῦς παραστάσεώς της. Κοινὴ συνείδησις ἔχει γίνει εἰς τὸ ἀρχηγεῖον τοῦ ΝΑΤΟ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὡς ἡγεσία ἔχει χάσει καὶ τὸ ἠθικόν της καὶ τὸν ἀνδρισμόν της καὶ τὴν λογικήν της. Θὰ ἦταν ἐν τούτοις εἰς θέσιν νὰ βάλῃ τὰ πράγματα στὴ θέσι τους μὲ ἕνα ἁπλὸ ἀλλὰ πραγματικό, τρίξιμο τῶν δοντιῶν της». Αὐτὴν τὴν θέσιν νομίζουν οἱ ὑπεύθυνοι στρατιωτικοὶ ἡγέται τοῦ ΝΑΤΟ ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ ἡ Ἑλλάς; Νομίζω ὅτι πρέπει ἡ στάσις μας ἔναντι τῆς Τουρκίας νὰ εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ἀναγκασθοῦν οἱ Τοῦρκοι νὰ παύσουν τὰς ὠργανωμένας προκλήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιχειροῦν συνεχῶς ἐναντίον μας. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀξιοποιήσῃ τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τοὺς συμμάχους νὰ προσέξουν περισσότερον τὴν Ἑλλάδα καὶ οὐχὶ τοὺς ἀπίστους γείτονάς μας. Ἂς ἀναλογισθοῦν οἱ σύμμαχοι ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον δὲν παρέλειψε νὰ λάβῃ θέσιν παρὰ τὸ πλευρόν των καὶ νὰ θυσιασθῇ διὰ τὸ κοινὸν ἰδεῶδες ἐνῷ τότε ἡ Τουρκία ἔμενε παντελῶς ἀδιάφορος. Τὸ κείμενον τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ποὺ ἀνέγνωσα, δεικνύει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκτιμᾶ δεόντως τὴν σημασίαν τῆς στρατηγικῆς μας θέσεως καὶ δεικνύει ἔναντι τῆς Τουρκίας στάσιν τελείως καὶ ἀπαραδέκτως ἀπαλὴν ἐνῷ εὑρισκόμεθα πρὸ ὠργανωμένης ἐπιθέσεως καὶ πρὸ γυμνόποδος δυνάμεως ποὺ δὲν θὰ μπορέσῃ νὰ ἀντιστῇ εἰς ἰδικήν μας σθεναρὰν καὶ ἀνδρικὴν ἀντίδρασιν καὶ στάσιν. Κρίνω τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς κυβερνήσεως ἐσφαλμένην καὶ ζητῶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τηρήσῃ ἀνδρικωτέραν καὶ πλέον ἔντονον στάσιν ἔναντι τῆς Τουρκίας ἵνα προλάβῃ νεωτέρας ἐκτροπὰς της ποὺ θὰ ἐπιδεινώσουν τὴν θέσιν τῶν σχέσεών μας καὶ μὲ αὐτὴν καὶ μὲ τοὺς συμμάχους. (Χειροκροτήματα).

§74Σ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ. Δὲν ἤμην διατεθειμένος, κ. βουλευταί, νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐπίστευα ὅτι προκειμένου περὶ τούτου ἡ ἀπάντησίς μου ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ δοθῇ μόνον διὰ τῆς ψήφου μου. Ἐὰν ἔλαβον τὸν λόγον τὸ ἔκαμα διότι αἱ ἀναπτύξεις ποὺ ἐγένοντο ἐδῶ πρὸ ὀλίγου ὑπῆρξαν κατώτεραι τοῦ ὕψους ποὺ ἐπέβαλον αἱ κρίσιμοι περιστάσεις τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Τὸ Ἔθνος κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, κ. βουλευταί, διανύει μίαν κρίσιμον περίοδον καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Κυπριακὸν θέμα καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῶν συμμαχικῶν μας σχέσεων. Ἀντὶ λοιπὸν οἱ ρήτορες νὰ σταθοῦν ὑψηλὰ ὡς ἀκριβῶς ἐπιβάλλουν αἱ κρίσιμοι περιστάσεις, κατεβίβασαν τὴν συζήτησιν εἰς πολὺ χαμηλὸν ἐπίπεδον καὶ ἠκούσθησαν πράγματα ἀναφερόμενα εἰς τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν καὶ πότε θὰ ἐνεργηθοῦν αὗται καὶ ἀπὸ ποίαν Κυβέρνησιν. Ἐπὶ πλέον οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀντὶ νὰ περιορισθοῦν εἰς κριτικὴν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεξετάθησαν καὶ εἰς τὴν κριτικὴν ὁλοκλήρου τοῦ ἔργου τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Ἰδοὺ λοιπὸν διατὶ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Ἠσχολήθη ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ μὲ τὸ διατὶ ἔγινεν ὁ Συναγερμὸς. Θὰ ἤθελα ὅμως ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ ὑπενθυμίσω τὴν ζοφερὰν κατάστασιν ποὺ ἐπεκράτει κατὰ τὸ 1951. Τότε ἐνθυμεῖσθε πάντες ὅτι ἐπέκειτο τὸ οἰκονομικὸν χάος καὶ ἡ διοίκησις εἶχεν ἐκφύγει ἀπὸ τὰς τρεμούσας χεῖρας τοῦ Κέντρου.

§75Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Εἶναι ἀπαράδεκτοι, κ. Πρόεδρε, αἱ ἐκτοξευόμεναι αὗται μομφαὶ κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§76Σ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ. Δὲν προτίθεμαι, κ. συνάδελφε, νὰ μεμφθῶ τινός. Ἁπλῶς θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ ὑπενθυμίσω τὰ γεγονότα ἐκεῖνα καὶ νὰ τὰ χρωματίσω. Ἐπίσης ἐνθυμεῖσθε κ. βουλευταί, ὅτι κατὰ τὸ 1951 ὁ ἐσωτερικὸς ἐχθρὸς τῆς Ἑλλάδος εἶχεν ἐκδηλώσει τὴν πρόθεσίν του διὰ τὸν τέταρτον γῦρον. Αὐτοὶ εἶναι οἱ παράγοντες, αὐτὰ ὑπῆρξαν τὰ αἴτια τῆς γεννήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Δὲν ὑπῆρξε τυχαῖον γεγονὸς ἡ ἐμφάνισις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἐὰν τὰ αἴτια ταῦτα ἀναφανοῦν καὶ πάλιν θὰ ξαναγεννηθῇ ὁ Συναγερμὸς ὁ ὁποῖος στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ζωτικῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους θὰ ἀντιμετωπίσῃ κάθε κίνδυνον τῆς πατρίδος. Ἠκούσθη ἐπίσης κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀπεδοκιμάσθη ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ ὅτι οὐδεὶς δεσμὸς πλέον ὑφίσταται μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Περὶ τούτου μάλιστα ἐπεκαλέσθησαν ὡς ἀπόδειξιν καὶ τὰς Δημοτικὰς ἐκλογάς. Αὐτὰ ὅμως εἶναι πράγματα τὰ ὁποῖα οὔτε οἱ ἴδιοι πιστεύουν. Αἱ ἐκλογαὶ αἱ ὁποῖαι ἔγιναν τὸ 1952 ἔδωσαν μίαν πλειοψηφίαν ἡ ὁποία ἔχει καθῆκον νὰ δίδῃ Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον ἐπὶ μίαν τετραετίαν. Καὶ αἱ Κυβερνήσεις ὡς γνωστὸν δὲν πίπτουν ἀπὸ τὰ δημοσιεύματα τῶν ἐφημερίδων οὔτε εἰς τὰ πεζοδρόμια, ἀλλὰ σχηματίζονται καὶ πίπτουν μόνον εἰς τὴν Βουλήν. Περαιτέρω ἰσχυρίσθη ἡ ἀντιπολίτευσις ὅτι ὁ Ἑλλην. Συναγερμὸς ἀπέτυχε καὶ εἰς τὸ οἰκονομικὸν πεδίον. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος κ. βουλευταὶ ὁ ὁποῖος θὰ θελήσω νὰ θίξω τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα. Ἄλλοι ἁρμοδιώτεροι ἐμοῦ θὰ ὁμιλήσουν περὶ τούτου. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ ἐρωτήσω τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλλην. Συναγερμοῦ τί θὰ συνέβαινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὰς τόσας θεομηνίας, τὰς καταστροφάς, τὰς πλημμύρας, τοὺς σεισμοὺς καὶ τέλος τὴν περικοπὴν τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας; Δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὸν τὸ γεγονὸς ὅτι παρ’ ὅλας τὰς ἀντιξοότητας ἐβελτιώθη τὸ ἰσοζύγιον τῶν πληρωμῶν καὶ διετηρήθη ἡ σταθερότης τοῦ νομίσματος; Περαιτέρω κατηγόρησαν τὸν Συναγερμὸν διότι δῆθεν δὲν διεχειρίσθη καλῶς τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα. Ποῖοι ὅμως εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸν κατηγόρησαν; Εἶναι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ κ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον 10ετίαν διεχειρίζοντο πρὸ ἡμῶν τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν ἐτόλμησαν ὄχι μόνον νὰ θέσουν τὸ Κυπριακὸν θέμα, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν νὰ ἀναφέρουν τὴν λέξιν Κύπρος. Ἔβλεπον αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ὅτι εἰς τὴν Κύπρον ἐφηρμόζετο ἓν πρόγραμμα ἀνθελληνισμοῦ καὶ ὅμως ποτὲ δὲν ἐτόλμησαν νὰ κινήσουν τὸ ζήτημα αὐτό. Ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ὁ Ἑλλην. Συναγερμὸς διὰ νὰ φέρῃ τὸ Κυπριακὸν πρόβλημα εἰς τὸ διεθνὲς προσκήνιον, τὸ πρόβλημα τοῦτο τὸ ὁποῖον μέχρι πρὸ τινος ἐθεωρεῖτο ὡς ἐσωτερικὴ λεπτομέρεια τῆς Βρεταννικῆς Κοινοπολιτείας. Ἐπεκρίθη περαιτέρω ἡ Κυβέρνησις σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν σχέσεων. Διετύπωσεν ἐπικρίσεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν δι’ ὀλίγων ἡ Κυβέρνησις εἶπεν ὅτι προτίθεται νὰ ἀκολουθήσῃ. Εἶναι γνωστὸν ὅμως ὅτι ἡ θέσις τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς μιᾶς χώρας εἶναι κατὰ πρῶτον λόγον συνάρτησις τῶν γεωπολιτικῶν αὐτῆς ὅρων. Παρὰ ταῦτα ὅμως τινὲς ἐπροχώρησαν περαιτέρω καὶ ἐπρότειναν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν μέχρι τοῦδε πολιτικὴν τῆς μονομεροῦς φιλίας καὶ νὰ προέλθωμεν εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἴσης πρὸς πάντας φιλίας. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ λησμονῶμεν κ. βουλευταί, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς ἴσης φιλίας ταὐτίζεται μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς μονομεροῦς φιλίας πρὸς τὴν ἀντίθετον ὅμως κατεύθυνσιν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν μέχρι σήμερον εἴχομεν. Ὑπεδείχθη περαιτέρω ὑπό τινων συναδέλφων ὅτι πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ εὐθυγραμμισθῶμεν πρὸς τὸ πνεῦμα κατευνασμοῦ καὶ συνυπάρξεως τὸ ὁποῖον κατεδείχθη κατὰ τὴν συνδιάσκεψιν τῆς Γενεύης. Εἶναι ὅμως ἀφελὴς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πιστεύει ὅτι καὶ εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην ὑπάρχει τὸ αὐτὸ πνεῦμα κατευνασμοῦ καὶ συνυπάρξεως. Περαιτέρω κατηγόρησαν τινὲς τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἐξέθηκεν ἐν λεπτομερείαις τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ ἔναντι τῆς Τουρκίας μετὰ τὰ γεγονότα τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης. Μὴ λησμονῶμεν ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν μάχης καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ προοιμίων νὰ ἔλθῃ ἐδῶ καὶ νὰ ἐκθέσῃ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σκέπτεται νὰ πράξῃ. Θὰ ἦτο κατακριτέα ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἔπραττε τὸ ἀντίθετον. Περαιτέρω ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔκαμε τὴν ἀνακάλυψιν ὅτι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις δὲν ἀνεφέρθη ἡ λέξις «Συναγερμός». Ἐὰν ἦτο ὅμως περισσότερον ὀξυδερκὴς ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, θὰ εὕρισκε τὴν λέξιν αὐτὴν γραμμένην εἰς τὴν ψυχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους κ. βουλευταί, δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§78Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Καλούμεθα, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς ὑπὸ τὸν νέον Πρωθυπουργὸν τετάρτης κατὰ σειρὰν Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Τὸ Δημοκρατικὸν Κόμμα, ὅπερ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην μὲ τὴν σειράν του νὰ τονίσῃ αὐτὸ ποὺ ἤδη δημοσίᾳ διεκήρυξε. Κρίνει ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπέχει βαρεῖαν εὐθύνην διὰ τὸν τρόπον τοῦ σχηματισμοῦ τῆς διαδόχου της, τρόπον ἀντικείμενον εἰς τὰς κρατούσας παρ’ ἡμῖν κοινοβουλευτικὰς συνηθείας, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον τῆς ἀναθέσεως τῆς σχετικῆς ἐντολῆς δὲν προηγήθη ἐνημέρωσις παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος περὶ τῆς δυνάμεως τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων καὶ δὴ ἐν ὄψει τοῦ θανάτου τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ ἰσχυροτέρου ἐξ αὐτῶν, οὐδ’ ἀκρόασις τῶν ἐκπροσώπων τῶν κοινοβουλευτικῶν κομμάτων ἐν οἷς καὶ προεχόντως τοῦ διαθέτοντος τὴν μεγάλην ἐν τῇ Βουλῇ πλειοψηφίαν Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, οὗτινος ἡ κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς ἀνεμένετο νὰ ἀναδείξῃ τὴν νέαν ἡγεσίαν. Ἀλλὰ πέραν πάντων τούτων κατεβλήθη προσπάθεια νὰ ἐμφανισθῇ ἡ ἐν σπουδῇ ὁρκισθεῖσα σημερινὴ Κυβέρνησις ὡς «νέα» τοιαύτη. Οὕτω λ.χ. δηλώσεις πρὸς τὸν τύπον ἅμα τῇ ὁρκωμοσίᾳ της ἐδόθησαν παρ’ ἐξέχοντος μέλους αὐτῆς χαρακτηρίζοντος ὡς ἀνύπαρκτον — ἄλλως ὡς στερουμένην ἑνότητος τὴν ὑπὸ τῶν προκατόχων του ἀσκηθεῖσαν ἐπὶ μίαν τριετίαν οἰκονομικὴν πολιτικὴν καὶ ἐπικρίνοντος αὐστηρότατα ἕνα βασικὸν νομοθετικὸν μέτρον τοῦ Ἑλλην. Συναγερμοῦ, τὸν περιλάλητον νόμον 2500 ὅστις πράγματι ἐνῷ οὐδεμίαν οἰκονομίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Προϋπολογισμὸν προσεκόμισε προὐκάλεσε πέραν τῶν πολυαρίθμων ἀδικιῶν καὶ τὴν παράλυσιν τῆς κρατικῆς μηχανῆς. Ἡ ἄποψις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἐν προκειμένῳ εἶναι σαφής. Ἡ ὑπὸ κρίσιν Κυβέρνησις στηριζομένη εἰς τὴν ἰδίαν— ὡς καὶ αἱ προκάτοχοί της—κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ε. Σ. καὶ ἐκ τῶν σπλάγχνων αὐτοῦ προερχομένη, ἔχουσα δὲ εἰς τοὺς κόλπους της τὸν μεγαλύτερον ἀριθμὸν τῶν μελῶν της συναδέλφους οἵτινες διετέλεσαν μέλη καὶ τῶν προκατόχων συναγερμικῶν Κυβερνήσεων καὶ διῴκησαν μάλιστα καίρια Ὑπουργεῖα, οὔτε τῶν εὐθυνῶν τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας κατὰ τὴν προλαβοῦσαν τριετίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσῃ νὰ ἀπαλλαγῇ οὔτε κατὰ συνέπειαν ὡς «νέα» Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ ἐμφανίζεται, διότι πράγματι ἀποτελεῖ συνέχειαν τῶν προκατόχων της καὶ οὐδὲν πλέον. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι αὕτη εἶναι ἡ πραγματικὴ θέσις τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὕπαρξίς της καὶ μάλιστα ἡ πρόθεσίς της νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα ἵνα διαχειρισθῇ καίρια ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ θέματα — ἀποτελεῖ μίαν περαιτέρω ἀνωμαλίαν. Ἀπὸ τῆς ἀνοίξεως τοῦ 1954 διεκηρύξαμεν ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸν λαὸν εἰς δημοσίας συγκεντρώσεις ὅτι εἶχεν ἔκτοτε ἀνακύψει περίπτωσις δυσαρμονίας τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας καὶ τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος καὶ συνεπῶς παρίστατο ἀνάγκη προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ποὺ ἐπηκολούθησαν μᾶς ἐδικαίωσαν. Τὰ πρόσφατα ἐξ ἄλλου δραματικὰ γεγονότα τῆς τριμεροῦς Διασκέψεως τοῦ Λονδίνου, ἡ βάρβαρος καὶ προμελετημένη ἐξόντωσις τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ αἱ ἀκατανόμαστοι πράξεις ἐξευτελισμοῦ τῆς Ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας μας ἐν Σμύρνῃ καὶ ἡ ἔναντι ὅλων αὐτῶν στάσις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ε. Σ. ἀποδοκιμασθεῖσα ἀπὸ τὸ σύνολον καὶ πάσης γενικῶς ἀποχρώσεως ἑλληνικοῦ τύπου ἐνίσχυσαν ἔτι περαιτέρω τὴν ἀντίληψιν περὶ τῆς ἀνάγκης προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν καὶ διὰ τὸν πρόσθετον λόγον νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία ἵνα κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὑπὸ τὸ φῶς τῶν νέων ἀποφασιστικῆς σημασίας γεγονότων, περὶ τοῦ ἐνδεδειγμένου ἐξωτερικοῦ προσανατολισμοῦ τῆς Χώρας. Τέλος καὶ νέον βαρυσήμαντον γεγονὸς ἐπηκολούθησεν. Ὁ πρὸ ἡμερῶν ἐπισυμβὰς θάνατος τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Χώρας, τοῦ δημιουργοῦ καὶ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ε. Σ. Στρατάρχου Παπάγου, πρὸς τὸν ὁποῖον καὶ μόνον κατὰ κοινὴν ἀντίληψιν εἶχε δοθῆ ἡ ἐντολὴ τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας παρὰ τῶν ὀπαδῶν του κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1952. Καὶ τὸ συμπέρασμα ἀναβλύζει ἀκλόνητον ἐκ τῶν ἀνωτέρω διαπιστώσεων. Ἡ Βουλή, μὴ ἔχουσα οὔτε πολιτικῶς, οὔτε συνταγματικῶς ἔρεισμα δὲν δύναται ἐγκύρως νὰ δώσῃ ἢ νὰ στηρίξῃ Κυβέρνησιν. Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο γνώμη μόνον ἰδική μας καὶ τῶν ἄλλων κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αὐτὴ αὕτη ἡ ὑπὸ κρίσιν Κυβέρνησις τὸ ὁμολογεῖ ἐμμέσως πλὴν σαφῶς. Εἶπε χθές, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος αὐτῆς, ὅτι θὰ εἶναι προσωρινὴ ἡ παραμονή του εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ὅτι θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ πρὸς ἐκλογὰς τὴν ἄνοιξιν τοῦ ἐπερχομένου ἔτους, χωρὶς πλέον νὰ ἀναμείνωμεν ὡς διεκήρυξαν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις τοῦ Ε. Σ. ὑπὸ τὰ χειροκροτήματα ἑκάστοτε τῆς πλειοψηφίας τὸ τελευταῖον λεπτὸν τῆς τετραετίας. Ἰδοὺ διατὶ κατὰ πρώτιστον λόγον ἡ ψῆφός μας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ψῆφος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἂς προβῶμεν εἰς μίαν σύντομον ἐπισκόπησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναφέρονται αὗται εἰς τὸν ἐσωτερικὸν τὸν οἰκονομικὸν τομέα εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ τὸ Κυπριακόν. Ἰδοὺ αἱ ἐφ’ ἑκάστου ἐξ αὐτῶν ἀπόψεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Εἰς τὸν τομέα τὸν δημοσιονομικὸν ἡ Κυβέρνησις ἐπαγγέλλεται αὐστηρὰς οἰκονομίας. Ἀντιγράφει ἐν τούτῳ πιστῶς τὰς προκατόχους της τῆς τελευταίας τριετίας. Ἀλλ’ ἰδοὺ μερικοὶ ἐπίσημοι καὶ εὔγλωττοι ἀριθμοὶ τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Συναγερμοῦ.

συνεπῶς αὔξησις κατὰ τὴν τριετίαν 65%. Ἐν ὄψει τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν δικαιοῦται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ δυσπιστῇ καὶ πρὸς τὴν ἐπαγγελίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ε. Σ. περὶ πολιτικῆς αὐστηρῶν οἰκονομιῶν. Ἀναμφισβητήτως ὑπάρχουν εὐρύτατα περιθώρια οἰκονομιῶν καὶ ὑπάρχει ἀκόμη τὸ τεθειμένον ἀπὸ καιροῦ θέμα τῆς μειώσεως τῶν δυσβαστάκτων διὰ τὴν Ἑλληνικὴν οἰκονομίαν στρατιωτικῶν δαπανῶν. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις ἐτήρησε σιγὴν προφανῶς προτιθεμένη νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν τῶν προκατόχων της παραβλέπουσα ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οὔτε δύναται νὰ γίνεται σοβαρὸς λόγος περὶ προωθήσεως τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς Χώρας ὥστε νὰ παραμένῃ κενὴ περιεχομένου ἡ ἀόριστος ἄλλωστε Κυβερνητικὴ ἐπαγγελία περὶ αὐξήσεως τῶν παραγωγικῶν ἐπενδύσεων οὔτε περὶ ἀνακουφίσεως τοῦ στενάζοντος ὑπὸ τὸ βάρος τῶν πολλαπλασιασθέντων κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν φορολογικῶν βαρῶν Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλ’ οὔτε τέλος περὶ ἰσοσκελίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς τρεχούσης χρήσεως. Ἰδοὺ μερικοὶ ἀριθμοὶ χαρακτηριστικοί. Ὕψος τακτικῶν ἐσόδων πρ)σμοῦ. 1951–52 ἑκατ. δρχ. 5554 ἐξ ὧν 1706 ἐξ ἀμέσου φορολογίας 1954–55 ἑκατ. δρχ. 8158 ἐξ ὧν 1845 ἐξ ἀμέσου φορολογίας αὔξησις φόρων τριετίας 47% ἥτις κατὰ τὸ 1955–56 θὰ φθάσῃ μὲ τοὺς ἐκτάκτους φόρους τὸ 60%. Ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως ὡς καὶ ἐξ ἄλλων λόγων χειμαζομένης οἰκονομίας ἡ Κυβερνητικὴ δήλωσις ὅτι δὲν θὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους, ἀλλὰ θὰ ἐπιδιώξῃ ἀνενδότως τὴν εἴσπραξιν τῶν τεθεσπισμένων, ἐπιτείνει τὴν ἀπόγνωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐτόνισε περαιτέρω ὅτι αὕτη θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀνακόψῃ τὴν πρὸς τὰ ἄνω γοργὴν ἄνοδον τοῦ τιμαρίθμου ἐνῷ ἐκ παραλλήλου θὰ ἀσκήσῃ πολιτικὴν ἐλαστικότητος εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν διασπῶσα τὸν κλοιὸν τῆς κρατούσης πιστωτικῆς ἀσφυξίας καὶ αὐξάνουσα τὰς παραγωγικὰς ἐπενδύσεις. Παρατηροῦμεν 1ον ὅτι ταῦτα λέγουσα ἡ Κυβέρνησις ἀπορρίπτει ἐκ τῶν προτέρων μίαν ἐκκρεμῆ ἀξίωσιν τῶν μισθοσυντηρήτων περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των δικαιολογημένην δὲ ἐν ὄψει τῆς ἁλματώδους πορείας πρὸς τὰ ἄνω τοῦ τιμαρίθμου. 2ον. Προγραμματίζει πολιτικὴν ἐνέχουσαν ἐν ἑαυτῇ οὐσιώδη ἀντινομίαν καὶ ἐγκυμονοῦσαν κίνδυνον πληθωρισμοῦ, αἱ ὁποῖαι πάντοτε συνοδεύουσι τὰ ἐλλείμματα τῶν Προϋπολογισμῶν ὡς καὶ τὰς ηὐξημένας ἐπενδύσεις ἄνευ ἀναλόγου καὶ ἀμέσου αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς πολιτικὴ ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ ὁδηγήσῃ εἰς περαιτέρω αὔξησιν τῶν ἤδη ἐπικινδύνως διογκωθεισῶν εἰσαγωγῶν (αὔξησις κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος κατὰ 150 ἑκ. δολλάρια περίπου). Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως θίγουσιν—τοῦθ’ ὅπερ ἔπραξαν καὶ οἱ προκάτοχοί της— τὸ ζέον θέμα τῶν παγωμένων πιστώσεων. Σχετικοὶ ἐπίσημοι ἀριθμοὶ οὐδέποτε κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν ἐδόθησαν, κοινὴ ὅμως κρατεῖ ἡ πεποίθησις ὅτι ἐσημειώθη κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα σημαντικὴ αὔξησις τῶν παγωμένων πιστώσεων. Θὰ τολμήσῃ ἆραγε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τοῦ Ε.Σ. νὰ ἀποσύρῃ τὸ ἐπισκεπτήριον αὐτὸ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ὀλιγαρχίαν; Ὑπὸ τὸ φῶς τῆς τριετοῦς ἐμπειρίας ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δικαιοῦται νὰ δυσπιστῇ. Ἡ Κυβέρνησις ἐξήγγειλεν ἀκόμη αὔξησιν τῶν πρὸς τὴν γεωργίαν πιστώσεων. Αἱ γενόμεναι ἤδη διαπιστώσεις ἐπὶ τῆς ἀσκηθείσης ἕως τοῦδε οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς δικαιολογοῦσι τὴν δυσπιστίαν μας καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου. Πράγματι ἡ ἀπὸ μακροῦ διαφημισθεῖσα ὡς γεγονὸς τετελεσμένον προικοδότησις τῆς ΑΤΕ μὲ 2 δισεκ. νέων δραχμῶν προκύπτει ἐκ προχθεσινῆς ἡμιεπισήμου ἀνακοινώσεως ὅτι τελικῶς ἐματαιώθη. Ἀλλ’ ἰδοὺ μερικοὶ ἀκόμη ἀριθμοὶ μαρτυροῦντες τὴν ἀκολουθηθεῖσαν ἕως τοῦδε πολιτικὴν ἔναντι τῆς ἀγροτικῆς τάξεως κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν. Πιστοδότησις γεωργίας καὶ βιομηχανίας κατὰ μῆνα Δεκέμβριον εἰς ἑκατομμύρια νέων δραχμῶν.

Ταῦτα σημαίνουν αὔξησιν—ὀνομαστικὴν—τῶν πρὸς τὴν γεωργίαν πιστώσεων κατὰ 35% καὶ συγχρόνως αὔξησιν τῶν πρὸς τὴν βιομηχανίαν πιστώσεων κατὰ 130% καὶ πλέον. Διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς εἰκόνος θὰ πρέπει νὰ προστεθῇ ὅτι ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας ἐξησφαλίσθησαν πιστώσεις ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἰδίᾳ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀγορὰν πρώτων ὑλῶν. Θὰ ὁμολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ τῆς εἶναι πολὺ χρήσιμοι οἱ μνημονευθέντες ἀριθμοὶ ἐν ὄψει τῆς πολιτικῆς της κατέναντι τῆς ἀγροτικῆς τάξεως. Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ μέρος τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἀφορῶν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ τὸ Κυπριακόν. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος ἀλλὰ σαφής. Εἶναι ἐξ ἄλλου γνωσταὶ αἱ θέσεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἐκτεθεῖσαι ἐγκύρως κατ’ ἐπανάληψιν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ δὴ πρὸ μακροῦ— καὶ διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβὴς —διὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου ἐνώπιον τοῦ Σώματος ὅτε συνεζητεῖτο τὸ σχέδιον Ν. Δ. διὰ τὴν κύρωσιν τῆς Ἑλληνοαμερικανικῆς συμφωνίας περὶ παραχωρήσεως στρατιωτικῶν βάσεων ἐπὶ ἑλληνικοῦ ἐδάφους πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ κοινὴ γνώμη—ὡς αὕτη τοὐλάχιστον διὰ τοῦ τύπου ἐξεφράζετο— ἐφαίνετο διστάζουσα— ἐκ μέρους τοὐλάχιστον ταύτης— νὰ μᾶς παρακολουθήσῃ εἰς τὰς ἐκτεθείσας ἀπόψεις μας. Ἐχρειάσθη νὰ παρέλθῃ ἀρκετὸς χρόνος, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν διάσκεψιν τῶν 4 Μεγάλων τῆς Γενεύης καὶ νὰ ἐξαγγελθῇ ἐκεῖθεν πρὸς τὸν κόσμον ὁλόκληρον τὸ χαρμόσυνον μήνυμα τοῦ τερματισμοῦ τοῦ ψυχροῦ πολέμου καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ κινδύνου ἑνὸς ἄνευ προηγουμένου καταστροφικοῦ θεσμοῦ τοιούτου. Ἐχρειάσθη ἀκόμη νὰ λάβῃ χώραν ἡ τριμερὴς διάσκεψις τοῦ Λονδίνου, νὰ συμβῶσι τὰ ἀποτρόπαια γεγονότα τῆς Τουρκίας εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τιμῆς, νὰ τηρήσουν οἵαν ἐξοργιστικὴν στάσιν ἐτήρησαν τὰ μέλη τοῦ ΝΑΤΟ καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς τόσον ἔναντι τῶν δραματικῶν αὐτῶν γεγονότων ὅσον καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προσφυγῆς μας διὰ τὸ Κυπριακὸν ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ, διὰ νὰ ὑπάρξῃ —ἀργὰ ἔστω—ἡ πλήρης εὐθυγράμμισις πρὸς τὰς ἰδικάς μας ἀπόψεις ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης καὶ σύμπαντος ἀνεξαιρέτως τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου. Καὶ ἀπομένει μόνη διαφωνοῦσα ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπικαλουμένη μίαν ἀπηρχαιωμένην καὶ πρὸ πολλοῦ παρ’ ὅλων τῶν Κρατῶν ἐγκαταλειφθεῖσαν θεωρίαν τοῦ διασήμου Γερμανοῦ στρατηγοῦ Haushoifer—ἐννοεῖ νὰ κρατῇ καθηλωμένην καὶ ἀμετακίνητον εἰς τὸ διηνεκὲς τὴν Χώραν μας εἰς τὴν σημερινὴν θέσιν τῆς ἀποκλειστικῆς ἐξαρτήσεως ἐκ μιᾶς Μεγάλης Δυνάμεως ἐν ὀνόματι —καὶ ὡς μοιραῖον δῆθεν ἐπακόλουθον— τῆς γεωγραφικῆς μας θέσεως. Ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις παρὰ τὴν ὁμοβροντίαν τῶν ἀντιθέτων ἀπόψεων καὶ ἐπιχειρημάτων νὰ ἀγνοῇ ὅτι ἤδη ἐτέθη θέμα νέου ἐξωτερικοῦ προσανατολισμοῦ τῆς Χώρας καὶ ἀκόμη ὅτι διακηρύσσοντες ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ παραμείνωμεν εἰς τὸ ΝΑΤΟ ἐξασθενίζομεν ἐπικινδύνως τὴν θέσιν μας ἐν τῇ διεκδικήσει τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Πέραν τούτου εἶναι ἐξόφθαλμον ὅτι ἡ συμμετοχή μας εἰς τὸ ΝΑΤΟ —οὗτινος τὴν σπονδυλικὴν στήλην ἀποτελοῦν κράτη σαφῶς ἐχθρικῶς διατεθειμένα ἔναντι τῆς κατὰ τοὺς πόθους τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ λύσεως τοῦ ζητήματός του —μᾶς στερεῖ τῆς εὐχερείας νὰ κάμωμεν τοὺς ἐνδεδειγμένους ἑλιγμοὺς ὥστε νὰ παράσχωμεν πραγματικὴν —καὶ ὄχι μὲ λέξεις—συμπαράστασιν εἰς τοὺς ἀδελφούς μας Κυπρίους ἀγωνιζομένους τὸν ἱερὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας των. Ἔχει καταστῆ πλέον κοινὴ συνείδησις, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὑπὸ τὸ φῶς ἰδίᾳ τῶν προσφάτων ἐξελίξεων καὶ τῆς ἀνθελληνικῆς στάσεως τῶν μελῶν τοῦ ΝΑΤΟ ὅτι μόνη ἐνδεδειγμένη ἐξωτερικὴ πολιτικὴ εἶναι μία Ἑλληνική, μία Ἐθνικὴ πολιτική, προσδιοριζομένη, χωρὶς καμμίαν προκατάληψιν, καὶ ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἀπὸ τὰ καλῶς ἐννοούμενα ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ὁδηγοῦσα εὐθέως εἰς τὴν ἐντὸς τῶν πλαισίων τοῦ ΟΗΕ καὶ μόνον καθιέρωσιν ἴσης φιλίας πρὸς ὅλα ἐκεῖνα τὰ μεγάλα καὶ μικρὰ Κράτη— γειτονικὰ καὶ μὴ—τὰ ὁποῖα εἰλικρινῶς ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἶναι διατεθειμένα νὰ σεβασθῶσι τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ἀσφάλειαν καὶ ἀκεραιότητα τῆς Χώρας μας καὶ νὰ μὴ ἐπεμβαίνωσιν εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἶναι ἀποφασισμένα νὰ βοηθήσωσι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς θεμελιώδους ἀρχῆς τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν Κυπρίων. Ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθοῦσα τὴν «πεπατημένην» ἀντίθετον πολιτικὴν — τὴν ὁποίαν τόσον ἀκριβὰ ἐπλήρωσε τὸ Ἔθνος —εἶναι κατάδηλον ὅτι εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν καὶ πρὸς τὴν τάσιν τῶν φιλειρηνικῶν Κρατῶν διὰ τὴν ἐμπέδωσιν τῆς διεθνοῦς ὑφέσεως καὶ εἰρήνης καὶ πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐπιταγήν. Ἀλλὰ εἰς ἀντίθεσιν ὀξεῖαν ἐπίσης πρὸς τὸ Ἐθνικὸν αἴσθημα εὑρίσκεται καὶ ἡ περικοπὴ τῆς Πρωθυπουργικῆς ἀγορεύσεως ἡ σχετικὴ μὲ τὸ θέμα τῶν τουρκικῶν θηριωδιῶν αἱ ὁποῖαι εὐλόγως προὐκάλεσαν τὴν ἐξέγερσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ κάθε τιμίου ἀνθρώπου ζῶντος ὁπουδήποτε τῆς Οἰκουμένης καὶ ἔθεσαν τέρμα εἰς μίαν ὑπὸ τόσους αἰσίους οἰωνοὺς πρὸ ἑνὸς τετάρτου περίπου αἰῶνος ἐγκαινιασθεῖσαν ἑλληνοτουρκικὴν φιλίαν παρὰ τῶν δύο μεγάλων ἀναμορφωτῶν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος καὶ τῆς νεωτέρας Τουρκίας. Καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ κατὰ τρόπον ἐπικινδύνως ρωμαντικὸν —καὶ μετὰ τὰς ἐξοργιστικῶς ἀπαραδέκτους ἀπαντήσεις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς Ἑλληνικὰς διακοινώσεις καὶ διαμαρτυρίας—νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἀξίαν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας ὑπείκουσα προφανῶς εἰς ξένας συμβουλὰς ὧν ἡ ὀρθότης εὐλόγως ἀποκρούεται ἀφοῦ αὗται δὲν ἀπορρέουν ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἑλληνικῶν καὶ μόνον συμφερόντων. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναμένει ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναλάβῃ «πρωτοβουλίαν» διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἐθνικῶν ζημιῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἐθνικῆς μας τιμῆς. Ἀλλ’ παρετηρήθη ἀπὸ ἔγκυρον πρωϊνὴν ἐφημερίδα ὅτι ἡ μὲν Τουρκικὴ Κυβέρνησις εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν τῶν παναθλίων γεγονότων τῆς 6 Σεπτεμβρίου καὶ ἀπομένει πλέον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπαντήσῃ μὲ ἰδικήν της «πρωτοβουλίαν». Αἱ Κυβερνητικαὶ δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος προεκάλεσαν ἀπογοήτευσιν. Ὁ ἐκλιπὼν Ἀρχηγὸς τοῦ Ε. Σ. προσωπικῶς χειριζόμενος —ὡς ἐτονίσθη κατὰ κόρον —τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ ζήτημα ἀπεφάσισε τὴν προσφυγὴν τῆς Χώρας μας εἰς τὸν ΟΗΕ καὶ ἐθεμελίωσε ταύτην ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν. Κατὰ τὸ τελεσθὲν ἐξ ἄλλου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πολιτικὸν μνημόσυνον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ὁ ἕως πρό τινων ἡμερῶν ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀναπληρωτὴς τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀξιότιμος κ. Στεφανόπουλος ἐτόνιζεν ὅτι «ὁ Ε. Σ. θὰ τιμήσῃ πραγματικῶς τὴν μνήμην τοῦ ἐκλιπόντος Ἀρχηγοῦ του συνεχίζων τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα μέχρις ὁλοκληρωτικῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἐθνικῆς διεκδικήσεως τῆς Κύπρου». Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς νὰ ἀναφέρῃ κἂν τὸν ὅρον «δικαίωμα αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ Λαοῦ». Τὸ κενὸν εἶναι κρίσιμον. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει εἰς τὸ Σῶμα καὶ εἰς τὸν Λαόν, τὸν Κυπριακὸν καὶ τὸν Ἑλληνικόν, μίαν σαφῆ διευκρίνισιν ἄνευ τῆς ὁποίας θὰ δικαιούμεθα νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τὰς πραγματικὰς ἐπιδιώξεις τοῦ νέου Πρωθυπουργοῦ καὶ νὰ πιστεύωμεν εἰς τὰς ἐναντίον του ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου θέματος διατυπωθείσας παρ’ ἀπογευματινῆς ἐφημερίδος βαρείας κατηγορίας. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἔθιξαν ὡς ἦτο ἑπόμενον καὶ τὸ θέμα τῆς προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξάντλησις τῆς τετραετοῦς θητείας τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ ὅτι ἡ προκήρυξις γενικῶν ἐκλογῶν θὰ γίνῃ τὴν προσεχῆ ἄνοιξιν, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν— σὺν τοῖς ἄλλοις— νὰ ἀποφανθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ καιρίου θέματος τοῦ ἐξωτερικοῦ προσανατολισμοῦ τῆς Χώρας ὁ κυρίαρχος Λαός. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως δύο μνημονεύουσι λόγους διὰ τὴν μὴ ἄμεσον πραγματοποίησιν τῶν ἐκλογῶν τὴν ὁποίαν ἐντόνως ἐζήτησαν ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὴν ἀνάγκην ἀντικαταστάσεως τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ Νόμου δι’ ἄλλου καὶ τὴν ἔλλειψιν τό γε νῦν ἔχον «ἠρέμου σκέψεως» εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Θὰ διεξέλθω δι’ ὀλίγων διὰ νὰ τερματίσω ἄλλωστε τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ τὰ δύο αὐτὰ σημεῖα. Πρῶτον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀξίζει πράγματι νὰ ἐκδηλώσῃ κανεὶς τὴν ἀπορίαν του τί νὰ ἐμεσολάβησεν ἄραγε ὥστε ὁ Ε. Σ. καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησίς του νὰ ἐπιζητοῦν τὴν κατάργησιν τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου. Εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς θώκους βλέπομεν συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἄλλοι μὲν ὡς ὑπουργοὶ ὑπέγραψαν τὸν ὑπὸ κατάργησιν ἐκλογικὸν νόμον, ἄλλοι δὲ ὡς βουλευταὶ ἐψήφισαν καὶ ἐχειροκρότησαν αὐτὸν διακηρύσσοντες ὅτι ἀποτελεῖ προϋπόθεσιν ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τῆς δημοσίας ζωῆς μας καὶ τὴν ἐξασφάλισιν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους πανισχύρων Κυβερνήσεων. Ἀλλὰ καὶ πέραν τῆς ὑπαναχωρήσεως ταύτης τοῦ Ε. Σ. διερωτώμεθα πῶς τότε μὲν οὐδόλως ἐπεδίωξε — τοὐναντίον —μάλιστα —τώρα δὲ διακηρύσσει ὡς προγραμματικὴν σκέψιν τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ συμφωνία ὅλων των κομμάτων διὰ τὰ πρὸς θέσπισιν νέον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ νὰ ὑπάρξῃ μάλιστα τοῦτο ὡς «πάγιον», τοῦθ’ ὅπερ μόνον διὰ Συνταγματικῆς διατάξεως ἐπιτυγχάνεται; Ἡ Κυβέρνησις εἶναι προφανὲς ὅτι κατευθυνομένη πρὸς διακομματικὰς συνεννοήσεις καὶ μὴ ἀκολουθοῦσα τὴν εὐθεῖαν καὶ σύντομον ὁδὸν τῆς καταθέσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκει προφανῶς νὰ παρελκύσῃ τὸν χρόνον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν καὶ νὰ παρατείνῃ τὴν παραμονήν της εἰς τὴν ἐξουσίαν. Πρὸς τὸν ἴδιον ἄλλωστε σκοπὸν κατατείνει καὶ ἡ ἀναπτυχθεῖσα πρωτότυπος καὶ περίεργος θεωρία τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς «ἠρεμίας τῆς σκέψεως» τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὸν ὁποῖον οὕτω ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ θέση ὑπὸ τὴν ἀπαράδεκτον κηδεμονίαν της. Εἰς πόσα ἄτοπα καὶ ἐπικίνδυνα ἐπακόλουθα εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ ἡ υἱοθέτησις τῆς παραδόξου αὐτῆς κυβερνητικῆς ἀντιλήψεως εἶναι κατάδηλον. Καὶ δὲν θὰ θέσω μὲν τὸ ἐρώτημα τί θὰ συμβῇ ἂν καὶ κατὰ τὴν λῆξιν τῆς τετραετοῦς θητείας τῆς παρούσης Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις δὲν κρίνει ὅτι ἐξησφαλίσθη ἡ «ἠρεμία τῆς σκέψεως» τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων ἀλλὰ ἂς μοῦ ἐπιτραπῆ νὰ ἐρωτήσω τοὐλάχιστον κάτι ἄλλο πολὺ πιθανώτερον. Θὰ ἔλθῃ κάποια στιγμὴ μαζὺ μὲ τὰς χελιδόνας ἡ ἄνοιξις τοῦ 1956 καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις θὰ κρίνῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἀπαραίτητος αὕτη προϋπόθεσις τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ κοινὴ γνώμη θὰ πιστεύουν καὶ θὰ διακηρύσσουν τὸ ἀντίθετον. Τί θὰ γίνῃ τότε; Τότε, κύριοι βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οὐδὲν θὰ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὴν προσφυγὴν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Διότι τὸ συνταγματικὸν μέσον ὅπερ τώρα διαθέτομεν τότε δὲν θὰ δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ. Ἰδοὺ διατὶ ἀνακύπτει τὸ καθῆκόν μας κύριοι συνάδελφοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐν ὄψει τῆς εὐλόγου δυσπιστίας μας πρὸς τὰς Κυβερνητικὰς διαβεβαιώσεις περὶ προκηρύξεως ἐκλογῶν διὰ τὴν προσεχῆ ἄνοιξιν, νὰ σταθμίσωμεν ἀπὸ τοῦδε καλῶς τὴν ὅλην κατάστασιν καὶ τὰς ἐντεῦθεν εὐθύνας μας καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν τώρα νὰ ἐκφρασθῇ ἡ λαϊκὴ θέλησις ἔστω ὄχι εἰς ὁλόκληρον τὴν Χώραν ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν πρωτεύουσαν καί τινας ἄλλας ἐκλογικὰς περιφερείας τῆς Νοτίου, Κεντρικῆς καὶ Βορείου Ἑλλάδος. Καθόσον ἀφορᾷ τοὺς βουλευτὰς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἡ ἀπόφασίς των εἶναι γνωστὴ καὶ ἐκ προχθεσινοῦ ἀνακοινωθέντος τῆς ἡγεσίας των. Εἶναι πράγματι ἕτοιμοι νὰ ἀσκήσωσι τὸ ἐκ τοῦ ἄρθρου 72 τοῦ Συντάγματος ἀναφαίρετον δικαίωμά των. Εἶναι καθῆκόν μας, κύριοι βουλευταί τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ βοηθήσωμεν μὲ τὰ νόμιμα μέσα ποὺ διαθέτομεν, ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς —ὡς τάχιστα —νὰ ἀπαγγείλῃ τὴν ἐτυμηγορίαν του καὶ ἀναδείξῃ αὐτὸς καὶ μόνον ὡς δικαιοῦται εἰς κάθε ἀληθινὴν Δημοκρατίαν τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ ρυθμίσῃ διὰ μακρὸν χρόνον τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους. Τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἀρνουμένην αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν λαόν, θὰ καταψηφίσωμεν (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως).

§79Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡ νέα Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, ἐμφανίζεται τυπικῶς, ὡς ἡ τετάρτη κατὰ σειρὰν τῆς συναγερμικῆς πλειοψηφίας. Εἰς τὴν πραγματικότητα ὅμως, νομίζω, θὰ τρέφῃ τὴν ἐλπίδα ὅτι, δὲν θὰ εἶναι μόνον ἡ τετάρτη Κυβέρνησις τῆς συναγερμικῆς πλειοψηφίας ἀλλὰ κάτι πέραν τούτου. Διότι ἀναμφισβητήτως ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς δὲν ὑπάρχει πλέον. Τυπικῶς τὸν θάνατόν του ἐπεσφράγισεν ὁ θάνατος τοῦ ἱδρυτοῦ καὶ ἀρχηγοῦ του Στρατάρχου Ἀλεξάνδρου Παπάγου. Πολὺ προηγουμένως ὅμως, πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους, ὅταν ἐγένοντο αἱ Δημοτικαὶ ἐκλογαί, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφρασθῇ καὶ ἀπὸ τότε διεπιστώθη ἡ βαρεῖα δυσαρμονία, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος καὶ τοῦ Συναγερμοῦ. Τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν δηλαδὴ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν ἐσωτερικὸν τομέα καὶ πρὸ παντὸς ἡ πολιτικὴ της ἔναντι τῶν ἐθνικῶν θεμάτων, ἐπεσφράγισαν τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ὁ Συναγερμὸς ἀποτελεῖ συμφορὰν καὶ ὅτι ἡ ἀπομάκρυνσίς του ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιωχθῇ τὸ ταχύτερον διὰ τὸ καλὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἄλλως τε, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ὅσοι ἀκόμη ἔτρεφον μίαν τελευταίαν αὐταπάτην ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα τοῦ Συναγερμοῦ νομίζω, ὅτι θὰ τὴν ἔχασαν ὅταν εἶδον τὰ ὅσα διεδραματίσθησαν τὸν τελευταῖον καιρόν, ὅταν εἶδον τὸν ἀμείλικτον πόλεμον τῶν φατριῶν καὶ τῶν ὁμάδων τῶν ἐπιτελῶν τοῦ Συναγερμοῦ γύρω ἀπὸ τὴν κλίνην τῆς ἀγωνίας τοῦ ἀσθενοῦς Πρωθυπουργοῦ καὶ ἱδρυτοῦ του. Κατὰ συνέπειαν, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀσφαλῶς θὰ εὔχεται νὰ εἶναι κάτι περισσότερον ἀπὸ Κυβέρνησις Συναγερμοῦ. Πονᾷ τώρα τὴν συναγερμικήν της περίοδον, διότι χρειάζεται τὴν ψῆφον τῆς πλειοψηφίας. Ἐγώ, ὅμως δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ τὴν ἀπορρίψῃ ὡς περιττὸν καὶ ἐπιζήμιον βάρος, ὅταν θὰ πρόκειται νὰ φθάσῃ εἰς ἐκλογάς. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλέχθη ἤδη ὅτι ἂν τὰ ὅσα προηγήθησαν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τύποις μὲν ἴσως δὲν ἀντίκεινται πρὸς τὸ Σύνταγμα, εἰς τὴν οὐσίαν ὅμως εἶναι πρωτοφανῆ. Ὁ διορισμὸς τοῦ ἐκ Σερρῶν βουλευτοῦ ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀπετέλεσε Βασιλικὴν παρέμβασιν ἥτις κεῖται μακρὰν ἀπὸ τὰς συνηθείας. Διότι πραγματικὸν Βασιλικὸν χρῖσμα ἔλαβεν ὁ σημερινὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐχρίσθη ὄχι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐν τῇ οὐσίᾳ ἀρχηγὸς τῆς Δεξιᾶς. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις, χαρακτηρίζονται ἀπὸ συντομίαν καὶ ἀσάφειαν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν εἶναι τόσον ἀφελής, οὔτε τόσον ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος ὥστε νὰ μὴ γνωρίζῃ ὅτι δυστυχῶς αἱ Ἑλληνικαὶ δαπάναι τοῦ Ἑλληνικοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶχον εἰμὴ ἀσήμαντα ἴσως περιθώρια περαιτέρω μειώσεως, ὅταν αἱ στρατιωτικαὶ δαπάναι ἀνέρχωνται εἰς τὸ ἥμισυ τῶν κρατικῶν ἐσόδων καὶ ὅταν προσθέσωμεν εἰς αὐτὰς τὰς δαπάνας διὰ μισθοδοσίας καὶ συντάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑποθέτω καὶ θὰ ὁμολογήσῃ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μειωθοῦν, διότι βεβαίως, δὲν ὑπόσχεται αὔξησιν, ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι δὲν ὁμιλεῖ καὶ περὶ μειώσεως τῶν μισθῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τότε θὰ ἴδητε ὅτι ἀπομένει ἕνα ἀνεπαρκέστατον ποσοστόν, περὶ τὰ 25% τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως ἐπιδέχεται συμπίεσιν καὶ πρόκειται περὶ δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κοινωνικαὶ δαπάναι καὶ αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦν, αὐταὶ καὶ μόναι, τὴν παρουσίαν τοῦ συγχρόνου Κράτους, ὡς Κράτους στοργικοῦ διὰ τοὺς πολίτας του. Ἀλλά, ἀναμφισβητήτως, τὸ νὰ εἴπωμεν ὅτι αὐτὰς τὰ κοινωνικὰς δαπάνας θὰ μειώσωμεν, δὲν ἀποτελεῖ οὔτε πολιτικήν, οὔτε καὶ λύσιν. Θὰ ἀνέμενε κανεὶς ἀπὸ μίαν νέαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι ἐπαγγέλλεται ὀλιγώτερα, τῶν ὅσων ἐλπίζει καὶ προσδοκᾷ ἡ ἰδία, θὰ ἀνέμενε, νὰ θέσῃ τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζέον θέμα τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, δὲν ἐκουράσθη νὰ τὸ λέγῃ καὶ θὰ τὸ εἴπῃ καὶ τώρα, τὴν κρίσιμον αὐτὴν στιγμήν. Ἐφ’ ὅσον εἰς τὸν τόπον μας, δὲν ἀντιμετωπίζεται ἀποφασιστικὰ τὸ θέμα τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα τῆς χώρας δὲν λύεται καὶ εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων σφάλλει βαρύτατα, ἐπιδιώκουσα νὰ γελάσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καί, ἴσως, καὶ τὸν ἑαυτόν της. Πέραν αὐτῆς τῆς βασικῆς παρατηρήσεως, κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ κάμῃ κανεὶς σοβαρὰς παρατηρήσεις, διότι ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα, τὰ ὅσα ἐπαγγέλλεται, ἀποτελοῦν ἕνα εὐχολόγιον, τὸ ὁποῖον καθ’ ἕνας εὐχαρίστως τὸ προσυπογράφει. Θὰ αὐξήσῃ τὰς πιστώσεις, ἀλλὰ θὰ κρατήσῃ τὸ νόμισμα, θὰ σταματήσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ τιμαρίθμου. Ὡς ἐκεῖ προσυπογράφομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι θὰ ἦτο εὐκταῖον, ἐὰν τοῦτο ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ. Καὶ ναὶ μέν, μία νέα Κυβέρνησις, ὅταν ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν ἔχει ἴσως ὑποχρέωσιν μέχρι τῆς τελευταίας λεπτομερείας νὰ ἐξηγήσῃ τὰ μέσα ποὺ θὰ ἐπιδιώξῃ τὸν σκοπόν της, ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ προγραμματικὴν διακήρυξιν μιᾶς νέας Κυβερνήσεως, ἡ ἁπλῆ ἀπαρίθμησις τῶν εὐκταίων ἀντικειμενικῶν σκοπῶν. Ἴσως, νέον ἀποτελεῖ καὶ μόνον τὸ ἀναφερόμενον περὶ τῶν παγωμένων πιστώσεων. Εἰς τοῦτο θὰ μοῦ συγχωρηθῇ μία μικρὰ παρέκβασις. Ἀποτελεῖ πλέον συνήθειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἑκάστη νέα Κυβέρνησις νὰ ρίπτῃ πρώτη αὐτή, πρὶν ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἐναντίον τῆς προηγουμένης, ἐναντίον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Τὸ αὐτὸ ἀπολύτως συνέβη, θὰ τὸ ἐνθυμοῦνται οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, μὲ τὴν τρίτην Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὅταν δὲν παρέστη ἀνάγκη νὰ ἀγορεύσωμεν ἡμεῖς, διὰ νὰ πείσωμεν τὸ Σῶμα καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι δὲν εἶχε γίνει ἀνασυγκρότησις. Ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλτατος ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς νέας Κυβερνήσεως, παραλαβὼν τὸ Ὑπουργεῖον, δηλώνει ἐνώπιον τοῦ ἐκπλήκτου ὑποθέτω προκατόχου του, ὅτι δὲν ἠσκήθη μέχρι σήμερον οἰκονομικὴ πολιτική. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐσωτερικὸν θέμα τῶν σχέσεων τῶν ὑπουργῶν τοῦ Συναγερμοῦ καὶ τῆς νέας Κυβερνήσεως καὶ βεβαίως δὲν ἀφορᾷ εὐθέως ἡμᾶς. Νομίζω ὅτι ὅλα αὐτὰ δίδουν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι μικρὰν ἐμπιστοσύνην εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ πρὸς τὰς τοιούτου εἴδους διακηρύξεις τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Δι’ ἡμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, τοὺς μὴ ἀνήκοντας εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πλειοψηφίαν, αἱ Κυβερνήσεις ἀσχέτως τοῦ ἐὰν ἀλλάζουν μορφήν, εἶναι ἑνιαῖαι. Καθ’ ἕνας ἀπὸ ἡμᾶς ὅταν γίνεται ὑπουργός, ἴσως ἔχει τὴν ψευδαίσθησιν ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ τόπου καὶ τοῦ κόμματός του, ἀρχίζει ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὁρκωμωσίας του. Δι’ ἡμᾶς, ὑπάρχει μία ἑνιαία σειρὰ ὑπευθύνων Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι στηρίζονται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ εἰς τὴν Συναγερμικὴν πλειοψηφίαν. Καὶ διερωτῶμαι, διατί, κύριοι συνάδελφοι, θέλετε, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὠφελήθησαν ἀπὸ τὰς παγωμένας πιστώσεις, νὰ ὑποθέσουν ὅτι αὐτὴν τὴν φορὰν τὰ πράγματα εἶναι σοβαρά, ἀφοῦ ἐπὶ 3)ετίαν τώρα τίποτε δὲν ἔγινε διὰ τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν τῶν παγωμένων πιστώσεων, ἐκτὸς τοῦ ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ βίου τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐδημιουργήθησαν νέαι παγωμέναι πιστώσεις; Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ προσωπικῶς σημειώνω μὲ ἱκανοποίησιν αὐτὴν τὴν ἐπαγγελίαν, ἡ ὁποία ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀποδεικνύει ὅτι καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκεται παντελῶς ἔξω τοῦ παλμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω ὅτι οὔτε καὶ ἡμεῖς οὔτε καὶ ὁ λαὸς θὰ πιστεύσωμεν εἰς τὴν πραγματοποίησίν της. Πέραν, κύριοι συνάδελφοι, τοῦ θέματος τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, καίριον εἶναι τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Τὸ θέμα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἰς τὸν τόπον μας, κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἤρχισε νὰ συζητῆται ἁπλῶς καὶ μόνον τὸν τελευταῖον καιρόν, λόγῳ τῶν δυσαρέστων γεγονότων, τὰ ὁποῖα ὅλοι γνωρίζομεν καὶ τὰ ὁποῖα προσφάτως ἔλαβον χώραν. Αἱ ζυμώσεις, αἱ ὁποῖαι εἰς παγκόσμιον κλίμακα γίνονται τὸν τελευταῖον καιρόν, ἡ γενικωτέρα τάσις τῶν λαῶν τῆς οἰκουμένης νὰ ἀνεύρουν τρόπον ἀντιμετωπίσεως τοῦ τρομακτικοῦ προβλήματος πιθανῆς συρράξεως, ἡ ὁποία θὰ καταστρέψῃ τὴν ἀνθρωπότητα ὁλοκληρωτικά, ἐδημιούργησαν καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀνησυχίαν καὶ προβλήματα. Καὶ αἱ ἀνησυχίαι καὶ τὰ προβλήματα ὡδήγησαν εἰς τὸ νὰ ὡριμάσουν ταχέως τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐμεσολάβησαν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κύριοι συνάδελφοι, ἔπαυσε νὰ πιστεύῃ εἰς τὰς συμμαχίας του, ἔπαυσε νὰ πιστεύῃ ὅτι αἱ συμμαχίαι, τὰς ὁποίας ἡ χώρα μας ἔχει εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ νὰ τὸν προστατεύσουν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης καί, ἐπιπροσθέτως, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νομίζω τοὐλάχιστον ἐγὼ προσωπικῶς, βαθύτατα ἔχει κλονισθῆ ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρεῖ εἰς τὴν ψυχήν του, ὅτι ὑφίσταται. Ἐπιπροσθέτως, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κυπριακόν, τὸ ὁποῖον ἔτυχε τῆς γνωστῆς μεταχειρίσεως ἐκ μέρους τῶν μεγάλων συμμάχων μας καὶ φίλων, ὅπως μᾶς ἄρεσε καὶ μᾶς ἀρέσει νὰ τοὺς ὀνομάζωμεν, ἐδημιούργησε πρόσθετον ἀφορμὴν πικρίας. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀναμφισβητήτως, ἐκληροδότησε μίαν δυσχερεστάτην κατάστασιν καὶ ἀναμένει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι αὐτὴ ὅπως καὶ οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις ποὺ θὰ ἤρχετο εἰς τὴν θέσιν της, θὰ εἶχε τὸ θάρρος νὰ διακηρύξῃ ὡρισμένας ἁπλάς, ἀναντιρρήτως κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ λαοῦ μας, ἀληθείας. Δυστυχῶς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι καὶ ὁ τόνος ἀκόμη, ὁ ὁποῖος δεικνύει τὴν βαθυτέραν διάθεσιν καὶ τὴν ἀπόφασιν, εἶναι σημαντικῶς κατώτερος ἀπὸ τὸν τόνον, τὸν ὁποῖον ἡ προκάτοχος Συναγερμικὴ Κυβέρνησις εἶχε δώσει καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ ἀσχολίαστον τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Καραμανλῆ, δὲν ἀναφέρεται οὔτε κἂν ἡ λέξις «αὐτοδιάθεσις», ἡ ὁποία ἀφορᾷ ἐθνικὸν αἴτημα, ὅσον ἀφορᾷ τὸν Κυπριακὸν λαόν. Καί, ἐπίσης, θὰ ἔλεγε κανεὶς ὅτι ἡ νέα Κυβέρνησις, θὰ προσεπάθει τοὐλάχιστον, νὰ δώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μίαν μικρὰν ἱκανοποίησιν εἰς ἀσήμαντα καὶ μικρὰ πράγματα, θὰ ἔλεγεν ὅτι θὰ ἠμποροῦσε, τοὐλάχιστον, ὡς κόκκαλο, ὡς ἐλάχιστον, νὰ δώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὡς ἱκανοποίησιν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι τοὐλάχιστον τὴν ἑτεροδικίαν δὲν θὰ τὴν δεχθῇ νὰ ὑφίσταται περισσότερον. Κύριοι συνάδελφοι, ἀσχέτως τοῦ γεγονότος, ὅπως θὰ εἴπω ἀμέσως ἐν συνεχεία, ὅτι κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, ἐδημιουργήθη μία βαθεῖα δυσαρμονία μεταξὺ τοῦ αἰσθήματος τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βουλῆς μας, ὅλων μας, ὄχι μόνον τῆς Συναγερμικῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ ὅλων ἡμῶν τῶν σημερινῶν βουλευτῶν, ἀναμφισβητήτως ἐδημιουργήθη μία βαθεῖα δυσαρμονία μεταξὺ τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος καὶ τῆς ἐκφράσεως, τὴν ὁποίαν δίδει εἰς τὸ αἴσθημα τοῦ λαοῦ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τὸ ἐξωτερικόν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων, ἔχει δημιουργηθῆ δυστυχῶς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ ὑπόνοια, τί ἐπιδιώκει τέλος πάντων αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις καὶ διατὶ ἐδημιουργήθη; Κύριοι συνάδελφοι, μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰς ὥρας κρισίμους καὶ ὥρας δυσκόλους ὅπως καὶ ἡ ἰδία ὁμολογεῖ καὶ ὅπως ὅλοι μας ἀσφαλῶς θὰ συνομολογήσωμεν, ἀναλαμβάνει εἰς τὰς χεῖρας της, τὰς τύχας τῆς χώρας καὶ ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἀποστολή της εἶναι περιωρισμένη, ἡ ὁποία δὲν ἐπαγγέλλεται τίποτε ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, καὶ ἡ ὁποία πράγματι ἀρκεῖται εἰς ἀοριστίας εἰς τὸν τομέα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, θὰ ἔχῃ λόγους νὰ δικαιώσῃ τὴν ὕπαρξίν της ἐὰν ἔβγαινε νὰ ἐξαγγείλῃ μίαν θαρραλέαν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν σύμφωνον μὲ τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὸ δὲν τὸ πράττει. Ἀντιθέτως καταβάζει τὸν τόνον καὶ δὲν δίδει ὡρισμένας συγκεκριμένας ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Συναγερμικὴ Κυβέρνησις ἔδωσεν, ἀλλὰ τοὐναντίον καλύπτει μὲ ἀσάφειαν τὰς προθέσεις της. Τί θέλετε νὰ ὑποθέσῃ, ποίαν ὑπόνοιαν θέλετε νὰ δημιουργήσῃ ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις ταύτας ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Μήπως ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐδημιουργήθη, ὡς μεταβατικὴ Κυβέρνησις διὰ νὰ δώσῃ μίαν λύσιν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην ἁρμοδίων καὶ ἀναρμοδίων παραγόντων ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὰ ἐξωτερικά, εἰς ζέοντα ἐξωτερικὰ προβλήματα; Καὶ ἀμέσως, κ. συνάδελφοι, μὲ τὴν παρατήρησιν αὐτὴν ἔρχομαι εἰς τὴν τελευταίαν μου παρατήρησιν ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐκλογάς. Ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι εἶναι Κυβέρνησις ἐκλογῶν. Αὐτὸ ἀναφέρει, ἔστω καὶ ἐὰν δὲν εἶναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτήν, εἰς τὴν κατάληξιν τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, ἡ ὁποία εὐθέως ἀναφέρεται εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ ὅμως δὲν λέγει ὅτι θὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογὰς εὐθὺς ὡς τροποποιήσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ ὁποίου ἀσφαλῶς χρειάζεται μακρὸν χρονικὸν διάστημα, ὅπως ἡ πεῖρα μᾶς ἔχει διδάξει, λέγει ἀορίστως ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς ἐκλογὰς τὴν ἄνοιξιν καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι θὰ δημιουργηθοῦν αἱ συνθῆκαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψουν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ ἤρεμον σκέψιν ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῶν προβλημάτων του. Τί σημαίνουν, κύριοι συνάδελφοι, ὅλα αὐτά; Τί εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐμποδίζουν σήμερον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ ἤρεμον σκέψιν ν’ ἀποφασίσῃ; Κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν τὴν ὁποίαν δὲν δυσκολεύομαι διόλου νὰ εἴπω εὐθέως, ὅτι ἀναμφισβητήτως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐλπίζει, ὅτι μέσα εἰς ἕνα μικρὸν χρονικὸν διάστημα θὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀνασύνταξιν τῶν δυνάμεων τῆς Ἑλληνικῆς δεξιᾶς, ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχει χρεωκοπήσει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διὰ νὰ τὰς ὁδηγήσῃ εἰς ἕνα ἐκλογικὸν ἀγῶνα εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἔχει ἄλλωστε ἐλπίδα ἐπικρατήσεως. Νομίζω ὅτι ἐπιθυμεῖ καὶ κάτι ἄλλο, νὰ μὴ ἀφήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν του ζητημάτων, τὸν ὁποῖον παραδέχεται ὅτι εἶναι ὁ μόνος κριτής, ὑπὸ τὸ Κράτος τῶν ἀντιλήψεων ποὺ ὑπάρχουν. Καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς τοποθετεῖται τὸ πρόβλημα. Νομίζει ἡ Κυβέρνησις, κύριοι συνάδελφοι, καὶ νομίζετε καὶ σεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, ὅτι ἡ πάροδος τοῦ χρόνου θὰ ἀμβλύνῃ τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῇ. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἡ πάροδος τοῦ χρόνου καὶ ἡ διατήρησις μιᾶς ἀνωμάλου, ὄχι ὑπὸ τὴν τυπικὴν, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν οὐσιαστικὴν ἔννοιαν, Κυβερνητικῆς καταστάσεως, θὰ ὁδηγήσῃ ἀκριβῶς εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσῃ ὅτι ἔχει τρωθῆ βαρύτατα ἡ ἐθνικὴ τιμή. Ἡ σκέψις ἡ ὁποία εἶχεν ἀρχίσει νὰ δημιουργῆται εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ μας ἀπὸ προτήτερα καὶ ἡ ὁποία ὡρίμασε σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλειφθῇ, ἐπειδὴ θὰ περάσουν 5 ἢ 6 μῆνες. Ἀντιθέτως τὸ γεγονὸς ὅτι θὰ ἐπιχειρηθῇ τεχνητῶς νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ φυσική των διέξοδος, ἡ ὁποία εἶναι ἡ διέξοδος δι’ ἐλευθέρων ἐκλογῶν, ἐνδεχομένως θὰ δημιουργήσῃ μίαν ἑστίαν ἀνωμαλίας, θὰ δημιουργήσῃ μίαν ἐκρηκτικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ἀποτελεῖ ματαίαν ἐλπίδα διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοὺς παράγοντάς της, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ πάροδος ὀλίγων μηνῶν νὰ μεταβάλουν τὴν κατάστασιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως ἀπεφάσισε νὰ ἐπανεξετάσῃ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας του καὶ τὴν ἀπόφασιν ταύτην οὐδεμία πάροδος χρόνου δὲν θὰ μεταβάλῃ, φοβοῦμαι ἀντιθέτως, ὅτι ἡ δημιουργία νόθου καταστάσεως, ἡ ὁποία δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικότητα καὶ ἡ διὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως λύσις, θὰ δημιουργήσῃ τὸ αἴσθημα τῆς ἀγανακτήσεως καὶ τῆς ἀπογνώσεως εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ μας. Ὁ λαός μας σήμερον, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἐξαθλιωμένος οἰκονομικῶς, ἡ ζωή του εἶναι βαρεῖα καὶ δύσκολος ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ἐπιπροσθέτως ᾐσθάνθη νὰ πληγώνεται καιρίως εἰς τὴν ἐθνικήν του τιμήν, ᾐσθάνθη νὰ κλονίζωνται αἱ ἐθνικαὶ ἀξίαι εἰς τὰς ὁποίας εἶχε συνειθίσει νὰ πιστεύῃ. Εἰς αὐτὸν τὸν προδομένον καὶ ἐγκαταλελειμμένον καὶ ἐξαθλιωμένον λαὸν πρέπει νὰ δώσωμεν ἐγκαίρως μίαν τιμίαν διέξοδον, νὰ διευθύνῃ αὐτὸς καὶ μόνον τὰς τύχας τῆς χώρας του καὶ ὄχι νὰ τοῦ ἐπιβάλλωνται καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι....

§80Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε αὐτὰ τὰ πράγματα, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι προδομένος ἀπὸ ἐκείνους ποὺ θέλουν νὰ διοικήσουν τὸν τόπον....

§81Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Προδομένον θέλω νὰ εἴπω ἀπὸ τοὺς μεγάλους συμμάχους του, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐγκατέλειψαν εἰς τὴν κρίσιμον ὥραν εἰς τὴν διεκδίκησιν μιᾶς δικαίας ἀπαιτήσεως. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ εἶναι προδομένος καὶ ἀπὸ τὴν πολιτικήν του ἡγεσίαν. (Χειροκροτήματα ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Γρηγορίου, ἔχει τὸν λόγον.

§83Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Γεωργούλην, ὁ ὁποῖος ἑκάστοτε ὁσάκις ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα τῆς αἰθούσης ταύτης νομίζει ὅτι δύναται νὰ ὁμιλῇ ἀπὸ καθέδρας καὶ νὰ ἐκστομίζῃ μομφὰς καὶ κατηγορίας ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πολλάκις ἔπραξε τοῦτο καὶ πολλάκις δὲν ἀπαντήσωμεν εἰς τὸν κ. Γεωργούλην. Θὰ ἀπαντήσωμεν ὅμως σήμερον, διότι τὸ πρᾶγμα παράγινε. Ὁ κ. Γεωργούλης ἐν ἀρχῇ τῆς ἀγορεύσεώς του κατηγόρησε τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι εἶναι μικροπαθεῖς, διότι δὲν ἤρθησαν εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων κατὰ τὰς κρισίμους στιγμὰς ἃς διέρχεται ἡ χώρα καὶ ἤγαγον τὴν συζήτησιν εἰς χαμηλὸν ἐπίπεδον. Πρῶτον δὲν εἶναι εἰς θέσιν ὁ κ. Γεωργούλης νὰ κρίνῃ τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ δεύτερον ἀντί, κ. συνάδελφοι, νὰ κατηγορῇ τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι κατῆλθον εἰς τὸ χαμηλὸν αὐτὸ ἐπίπεδον προτιμότερον καὶ λογικώτερον θὰ ἦτο νὰ ἐστρέφετο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν παράταξίν του καὶ νὰ τῆς εἴπῃ ὅτι σεῖς ἐφέρατε τὴν κρίσιμον κατάστασιν εἰς τὴν χώραν καὶ πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ ἐγκαταλείψετε τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ ἔλθῃ ὁ κυρίαρχος λαὸς νὰ κρίνῃ ποῖος ἔχει δίκαιον, σεῖς, ἢ ἡμεῖς. Εἶπεν ἀκόμη ὁ κ. Γεωργούλης ὅτι αἱ Κυβερνήσεις πρὸ τοῦ 1950 ἦσαν Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι κατ’ ἕνα τρόπον ἦσαν αἰχμάλωτοι τῶν ὀνύχων ἐκμεταλλευτῶν καὶ δὲν γνωρίζω τί ἄλλο. Κυβέρνησις πρὸ τοῦ 1950 ἦτο ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Θεμ. Σοφούλη καὶ δὲν σᾶς ἐπιτρέπω κ. Γεωργούλη καὶ δὲν εἶσθε σεῖς εἰς θέσιν νὰ μεμφθῆτε τὸν ἀγωνιστὴν ἀείμνηστον Θεμιστοκλῆν Σοφούλην, ὁ ὁποῖος διεξήγαγεν ἕνα νικηφόρον πόλεμον καὶ ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ μίαν περαιτέρω τραγῳδίαν καὶ ἀλληλοσφαγήν. Πρῶτον διὰ τῶν πολιτικῶν μέσων καὶ ἐν συνεχείᾳ τῶν στρατιωτικῶν τοιούτων. Δὲν δύνασθε σεῖς τὴν μνήμην τοῦ ἀειμνήστου Θεμ. Σοφούλη νὰ τὴν μεμφθῆτε, σεῖς κύριε Γεωργούλη. Διότι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1948 ἦτο Κυβέρνησις πράγματι ἐθνικὴ καὶ διεξήγαγε ἕνα διεθνῆ πόλεμον μόνη της, ὁ ὁποῖος ἐστοίχισεν ἀπὸ τοῦ 1946–1950 35.000 νεκρῶν τοῦ ἐθνικοῦ Στρατοῦ καὶ 80.000 νεκροὺς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῶν ἀνταρτῶν. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, καὶ οἱ φονευθέντες ἀντάρτες ἦσαν Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι παρεσύρθησαν καὶ οὕτω ὁ συνολικὸς ἀριθμὸς τῶν θυμάτων φθάνει τοὺς 115.000 Ἑλληνόπαιδας, ὅπερ σημαίνει τεραστίαν αἱμορραγίαν τῆς φυλῆς. Ἀνέφερεν προσέτι ὁ κ. Γεωργούλης μερικὰς κατηγορίας.....

§84ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Συμπολιτεύσεως). Εἶσθε ἐκτὸς θέματος.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γρηγορίου, ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμιλήσετε.

§86Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν προκαλούμεθα θὰ ἀπαντήσωμεν.

§87Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὁμιλεῖτε, κ. συνάδελφε, ἐπὶ προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Γεωργούλης;

§88Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε, ὀρθὸς ὁ ἰσχυρισμός σας, ἀλλὰ ὅταν προκαλούμεθα θὰ ἀπαντήσωμεν. Ἄλλως τε τελειώνω μὲ τὸ θέμα αὐτό. Ἐρωτῶμεν μόνον τὸν κ. Γεωργούλην τὸ ἑξῆς: Πότε μᾶς ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν, ὅταν ἦτο μὲ τὸν Σισφιανόπουλον, ὅταν ἦτο μέλος τῆς δημοκρατικῆς ὁμάδος, ὅταν εἰς τὴν πολεμικήν του ἔκθεσιν τοῦ 1940–41 ἔγραφεν ὅτι ὁ Παπάγος ἠτύχησεν εἰς τὴν Ἀλβανίαν, κατὰ τὸν Ἑλληνοϊταλικὸν πόλεμον, ὅταν ἐπετίθετο διὰ τῆς ἐφημερίδος «Καθημερινὴ» τὸ 1947 καὶ τὸ 1948 κατὰ τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπάγου καὶ πάλιν διὰ τὰς ἀποτυχίας του τὸ 1940–41 ἢ σήμερον ὁπότε εἶναι εἰς τὸν Συναγερμὸν καὶ εἶναι ὑπέρμαχος αὐτοῦ, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ τὸν παρακολουθήσωμεν, καὶ ἀναλόγως νὰ τοῦ συμπεριφερόμεθα.

§89Σ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ. Θεωρῶ ἀνάξια τὰ λεγόμενα διὰ νὰ ἀπαντήσω.

§90Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μὴ μὲ προκαλῆτε διότι ἔχω καὶ πολλὰ ἄλλα νὰ σᾶς εἴπω. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ τοῦτο: Διατὶ τὴν τρίτην ἡμέραν μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἀντικατεστάθητε ἀπὸ φρούραρχος Πειραιῶς ποὺ εἴχατε τοποθετηθῆ ἀπὸ τὸν στρατηγὸν Σπηλιωτόπουλον διοικητὴν Ἀθηνῶν κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἀπελευθερώσεως ἐντὸς 24 ὡρῶν; Τί συνέβη;

§91Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβερν.). Ὁ κ. Γεωργούλης δὲν ἐμνημόνευσε τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον ἐχαρακτήρισε μίαν πραγματικὴν κατάστασιν. Ἡ ἀπάντησίς σας ἔχει καθαρῶς προσωπικὸν χαρακτῆρα κατὰ τοῦ κ. συναδέλφου. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ).

§92Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὄχι, ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχει προσωπικὸν χαρακτῆρα ὅταν ἔρχεται καὶ κατηγορεῖ ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατῆλθον εἰς χαμηλὸν ἐπίπεδον εἰς κρισίμους στιγμὰς τῆς Πατρίδος; Τί εἶναι αὐτό, ἀγαπητὲ Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Κύριοι συνάδελφοι, ἀφ’ ἧς κατῆλθεν εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν τῆς χώρας τὸ 1951 ὁ Συναγερμὸς εἶπαν, μερικοὶ συνάδελφοι, ὅτι κατῆλθε μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον, καὶ κατῆλθε διότι αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις εἶχον φέρει τὴν χώραν εἰς ἀδιέξοδον. Αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται ταῦτα δὲν γνωρίζουν τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, διότι ἡ ἔναρξις τῆς ἱδρύσεως τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἡ δημιουργία αὐτοῦ ὀφείλονται εἰς τὸν κ. Σπυρ. Μαρκεζίνην, ὁ ὁποῖος τὸ 1948 προσεπάθησε διὰ παρασκηνιακοῦ ἑλιγμοῦ νὰ πείσῃ τοὺς συμμάχους νὰ ἀπολύσουν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀειμνήστου Θεμ. Σοφούλη, διότι δῆθεν δὲν ἐνέπνεεν ἐμπιστοσύνην καὶ νὰ διορισθῇ Πρωθυπουργὸς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ ἀείμνηστος Ἀλ. Παπάγος. Ἀπὸ τότε ἀρχίζει ἡ ἵδρυσις τοῦ Συναγερμοῦ ἀπὸ τὸν κ. Σπυρίδωνα Μαρκεζίνην ἵνα οὗτος οὐσιαστικῶς Κυβερνήσῃ. Ὁ ἑλιγμὸς ἐκεῖνος ἀπέτυχε, τοῦτο ὅμως δὲν ἠμπόδισε μεταγενεστέρως, τὸ 1951, νὰ ὁλοκληρώσῃ τὴν προσπάθειάν του ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ νὰ ἱδρύσῃ αὐτὸς τὸν Συναγερμὸν καὶ νὰ τεθῇ ἀρχηγὸς ὁ Ἀλέξανδρος Παπάγος. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἱστορία τῆς ἱδρύσεως τοῦ Συναγερμοῦ. Τὸ 1952 ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔφερε μὲ μεγάλην πλειοψηφίαν τὸν Συναγερμὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Πολλοὶ καὶ ἐξ ἐκείνων ποὺ τὸν ἀπεδοκίμασαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐπίστευσαν ὅτι κάτι καλὸν ἴσως θὰ ἐδημιουργεῖτο διὰ τὴν χώραν. Τὸν Νοέμβριον τοῦ 1953 ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὴν ἀλησμόνητον λέγω ἐκείνην ἑσπέραν τῶν προβολέων, κατὰ τὴν ὁποίαν ἑωρτάσθη τὸ πρῶτον ἔτος τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ὑπὸ τοῦ Συναγερμοῦ, ὑπῆρξε πράγματι ἀποθέωσις τὸ ἑσπέρας ἐκεῖνο, ἀλλὰ ὑπῆρξεν ἀποθέωσις πρὸς τὸν κ. Μαρκεζίνην καὶ οὐχὶ πρὸς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὐσιαστικῶς Κυβερνητικὸν ἔργον δὲν ὑπῆρχε. Δὲν εἶχε δὲ σβύσει ὁ ἀντίλαλος τῶν ἑορταστικῶν χειροκροτημάτων καὶ ζητωκραυγῶν ὅτε τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1954 ὁ κ. Μαρκεζίνης ἀναγκάζεται νὰ παραιτηθῇ ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ βαρυτάτην μάλιστα μομφὴν καὶ κατηγορίαν ἀπὸ τοὺς ἕως χθὲς συνεργάτας του. Καὶ ἠκούσαμεν τότε ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρωθυπουργικὰ χείλη, ἀπὸ τὸν ραδιοφωνικὸν σταθμὸν τῶν Ἀθηνῶν, ὅτι ὁ κ. Μαρκεζίνης ἀπέτυχε παταγωδῶς εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα καὶ εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν. Καὶ τοὺς λόγους τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως Ἀλεξ. Παπάγου τοὺς μετέφερεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ πρῶτος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Κανελλόπουλος. Εἰς γενομένην συζήτησιν μᾶς ἐδήλωσεν ἐπισήμως ἐνταῦθα ὅτι ὁ κ. Μαρκεζίνης ἀπέτυχε παταγωδῶς εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Πρέπει νὰ εἶναι κανεὶς πολὺ ἀφελὴς διὰ νὰ πιστεύσῃ ὅτι διὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως εὐθύνεται μόνον ὁ ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ καὶ δὲν εὐθύνεται ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις. Ἑπομένως, κ. συνάδελφοι, κατὰ τὸ πρῶτον ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος τῆς διακυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις ὡμολόγησε τὴν ἀποτυχίαν της εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ κ. Μαρκεζίνη ἐνεθυμήθημεν τὴν περικοπὴν τοῦ λόγου του τὴν ἑορταστικὴν πρώτην ἐπέτειον, ἐνεθυμήθημεν τὰς περιφήμους τετραετίας ποὺ μεγαλοστόμως ἐξεστόμισεν ἐνταῦθα ὁ τότε ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ὅτι δηλαδή, ὄχι μόνον μίαν τετραετίαν ἀλλὰ πολλὰς τετραετίας θὰ διακυβερνοῦσε τὴν χώραν καὶ θὰ μάθωμεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, θὰ ἐμάθαινεν ἡμᾶς, νὰ περιμένῃ ὡς Ἀντιπολίτευσις τὰς τετραετίας αὐτάς. Καὶ ὅμως μετὰ 1½ ἔτος ὁ ἴδιος εἶχεν ἐξέλθει τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν εἶχε μάθει εἰς τὸν ἑαυτόν του, ὅτι εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς χώρας τὰ πάντα εἶναι ρευστὰ καὶ τίποτε δὲν εἶναι σταθερόν. Διὰ τοῦτο τὰς τετραετίας ὄχι δὲν τὰς ἰσχυρίσθη ἀλλὰ οὐδὲ κἂν τὰς διενοήθη οὔτε ὁ μέγας Ἐλευθέριος Βενιζέλος, οὔτε ὁ ὑπέροχος Χαρίλαος Τρικούπης, οἱ ὁποῖοι ἐν τούτοις ἐπὶ πολλὰ ἔτη διεκυβέρνησαν τὴν χώραν.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Κυβερνητικός). Ἱστορίαν θὰ ἀκούωμεν;

§94Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Καὶ ἱστορίαν θὰ μάθετε ἐδῶ μέσα, κ. συνάδελφε, διότι ἡ αἴθουσα αὐτὴ εἶναι ταὐτοχρόνως, καὶ φροντιστήριον πολιτικόν, εἶναι καὶ σχολεῖον μορφώσεως. Δι’ αὐτὸ λέγομεν πολιτικοὺς μὲ πεῖραν καὶ πολιτικοὺς ἄνευ πείρας ὅσους δὲν ἐφοίτησαν ἐνταῦθα ἐπὶ πολύ. Μετ’ ὀλίγον, κ. συνάδελφοι, ὁ ἀείμνηστος Ἀλ. Παπάγος κατακλίνεται εἰς τὴν ἐπιθανάτιον κλίνην καὶ ἀφοῦ δεινῶς ἐταλαιπωρήθη ἐπὶ ὀκτάμηνον δὲν ἠγέρθη πλέον ποτὲ αὐτῆς. Μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Ἀλ. Παπάγου εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, παραιτουμένη, νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν προκήρυξιν τῶν νέων ἐκλογῶν. Διότι, κύριοι, ποίαν πλειοψηφίαν ἀποτελεῖτε σεῖς τοῦ Συναγερμοῦ σήμερον; Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν μὲ 220.000 ψήφων πλειοψηφίαν. Τὰς ἔχετε, κ. συνάδελφοι τοῦ Συναγερμοῦ, αὐτὰς τὰς ψήφους μετὰ τὸν ἀποχωρισμὸν μάλιστα τῶν 30 βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος καὶ τῶν ἄλλων οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνεξάρτητοι; Καὶ ἐρωτῶ ἔχετε αὐτὴν τὴν πλειοψηφίαν, ἀνεξαρτήτως τῆς φθορᾶς τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἑκάστη κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις; Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίζετε Κυβέρνησιν; Ἀλλὰ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐψήφισε σᾶς, δὲν ἐψήφισε τὸν Συναγερμόν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐψήφισε τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον. Διότι πέραν τοῦ Ἀλ. Παπάγου τί ὑπάρχει εἰς τὸν Συναγερμόν; Ὑπῆρξαν τὰ βασικὰ στελέχη καὶ οἱ πρώην ὑπουργοὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀπεδοκιμάσθη ἀπὸ τὸν Ἑλλην. λαὸν. Ὑπάρχουν προσέτι εἰς τὸν Συναγερμὸν τὰ βασικὰ στελέχη καὶ οἱ πρώην ὑπουργοὶ τοῦ ΛΕΚ, τὸ ὁποῖον ἀπεδοκιμάσθη ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὑπῆρχε τέλος τὸ Νέον Κόμμα τοῦ κ. Μαρκεζίνη, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ εἶχεν ἀποδοκιμασθῆ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πλειοψηφίαν ἔδωσε μόνον εἰς τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον καὶ ἐφ’ ὅσον ἐξέλιπεν ὁ Ἀλ. Παπάγος, χρέος τιμῆς ἠθικῆς καὶ γενναιότητος ἦτο νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν προκήρυξιν τῶν νέων ἐκλογῶν. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησίς σας δὲν στηρίζεται εἰς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐζήτησε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἔστω. Τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ; Ἀπέθανεν ὁ Ἀλ. Παπάγος. Κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ἔπρεπε νὰ κληθοῦν οἱ δύο Ἀντιπρόεδροι τῆς Κυβερνήσεως, νὰ κληθῇ ὁ πρῶτος Ἀντιπρόεδρος καὶ ἐν συνεχείᾳ ὁ δεύτερος καὶ νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἕνα ἐκ τῶν δύο ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως, διότι οἱ δύο Ἀντιπρόεδροι τῆς Κυβερνήσεως ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐφέροντο ὡς ὑπαρχηγοὶ τοῦ Κόμματος τοῦ Συναγερμοῦ καὶ τοῦ Ἀλ. Παπάγου καὶ ἔπρεπε αὐτοὶ νὰ κληθοῦν νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν καὶ ἀντ’ αὐτῶν ἐκλήθητε σεῖς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κακῶς. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ὁ ἰσχυρισμός μου δὲν προέρχεται ἀπὸ κακὴν πρόθεσιν, διότι δὲν γνωρίζω ἐὰν δὲν σᾶς ἔδιδα καὶ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀπόψε ἐὰν εἴσασθε εἰς ἄλλην παράταξιν. Δὲν ἐκλήθησαν, κ. συνάδελφοι, οἱ Ἀντιπρόεδροι. Ἀλλὰ οἱ δύο Ἀντιπρόεδροι, κύριοι βουλευταί, δὲν ἔπραξαν τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον εἶχον. Ἐφ’ ὅσον ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τοὺς ἀπέκλειεν ἀπὸ τὴν Πρωθυπουργίαν χρέος καὶ τιμὴν εἶχον νὰ παραιτηθοῦν καὶ ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Ἔτσι πράττουν οἱ γενναῖοι καὶ θαρραλέοι πολιτικοὶ διὰ νὰ ἐπικρατήσουν μάλιστα ἀργότερον, ἐὰν θέλετε καὶ τοῦτο.

§95Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Αὐτὸ σᾶς συνέφερε.

§96Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Τσούτσουρα, οὔτε μᾶς συμφέρει οὔτε δὲν μᾶς συμφέρει αὐτό. Τοῦτο εἶναι οἰκογενειακή σας ὑπόθεσις. Ἡμεῖς κρίνομεν τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας. Καὶ μὴ μὲ προκαλῆτε, διότι ὅσοι παροικοῦμεν τὴν Ἱερουσαλήμ, γνωρίζομεν πὼς τὰς παραμονὰς τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἄλλον Ἀντιπρόεδρον, καὶ πόσοι τελικῶς ἔμειναν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὰ πρωτόκολλα. Μὴ μὲ προκαλῆτε διότι τὰ πολιτικὰ παρασκήνια τῆς διαδοχῆς τὰ γνωρίζομεν, καὶ ἔχουν προκαλέσει ἀηδίαν καὶ ἀγανάκτησιν. Ἐδήλωσε καὶ κάτι ἄλλο ἡ Κυβέρνησις. Εἴμεθα, λέγει, Κυβέρνησις περιωρισμένης ἐντολῆς καὶ περιωρισμένου χρόνου. Δὲν γνωρίζω διατὶ παρέλειψε καὶ τὸ περιωρισμένης εὐθύνης διὰ νὰ ὁλοκληρωθῇ αὐτὸ τὸ «περιωρισμένον», κύριοι συνάδελφοι. Πῶς εἶναι δυνατόν, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴμεθα Κυβέρνησις περιωρισμένης ἐντολῆς καὶ χρόνου καὶ ταὐτοχρόνως νὰ εἴμεθα Κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις. Πῶς συμβιβάζονται τὰ ἀντίθετα ταῦτα γεγονότα.

§97Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Περιωρισμένης ἀποστολῆς.

§98Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Λυποῦμαι διότι δὲν μὲ παρακολουθήσατε.

§99Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ «περιωρισμένης ἀποστολῆς» ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν: Ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ εἰς τὸν λαὸν τὴν πραγματοποίησιν πλήρους προγράμματος, δι’ ἔλλειψιν χρόνου καὶ ἄλλων προϋποθέσεων, τὰς ὁποίας μνημονεύω εἰς τὰς προγραμματικάς μου δηλώσεις, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι εἴμεθα Κυβέρνησις περιωρισμένης ἀποστολῆς ὄχι περιωρισμένης εὐθύνης.

§100Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Λυποῦμαι ποὺ δὲν μὲ παρακολουθήσατε. Ἐγὼ εἶπον περιωρισμένης ἐντολῆς καὶ διὰ περιωρισμένον χρόνον.

§101Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐγὼ καθορίζω τὴν περιωρισμένην ἀποστολὴν τῆς Κυβερνήσεώς μου.

§102Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Καὶ ἐγώ, εἶπον, πὼς δὲν προσεθέσατε καὶ τὸ «περιωρισμένης εὐθύνης». Ἐκτός, ἂν κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις συνδυάζουσα καὶ τὴν ἀόριστον δήλωσίν της, ὅτι θὰ προκηρύξῃ ἐκλογὰς τὴν ἄνοιξιν ποὺ ἀνθίζουν τὰ ρόδα, καὶ ὅλον αὐτὸ τὸ σχῆμα ἀποτελεῖ ἁπλῶς σχῆμα λόγου ἐνῷ οὐσίᾳ βαδίζομεν δι’ ἐκλογὰς τὸν Νοέμβριον τοῦ 1956.

§103Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Μᾶλλον τότε.

§104Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἐὰν νομίζετε, κύριε Τσούτσουρα, ὅτι σᾶς συμφέρουν αἱ ἐκλογαὶ νὰ γίνουν τὸ 1956 πλανᾶσθε, σᾶς γνωρίζω, ὅτι ὁ Ἀντιπρόεδρός σας ἕως χθές, τὸν ὁποῖον ἐγκαταλείψατε σήμερον, ὁ ὁποῖος εἶναι εὐφυὴς εἰς τὰ κομματικὰ καὶ εὐφυέστατος Μωραΐτης, εἰς τὸ θέμα αὐτό, ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργόν σας, τὸν Ἀλέξανδρον Παπάγον, αἱ ἐκλογαὶ νὰ γίνουν τὸ 1956, τὸ Φθινόπωρον, διότι ὅσον παρέμενεν ἡ Κυβέρνησις, τόσον ἐχειροτέρευεν ἡ κατάστασις καὶ διὰ τοῦτο ἐπιζητοῦσε τὴν ταχυτέραν ἀνανέωσιν τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς. Καὶ ἰδοὺ ὅτι οἱ Ἀντιπρόεδροι οὔτε Κυβέρνησις εἶναι, οὔτε Ἀντιπρόεδροι εἶναι. Εἶναι μόνον ὁ κ. Καραμανλῆς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Μὲ τὸν ἐσωτερικὸν τομέα, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠσχολήθη. Ἀνέφερε μόνον ἐν ὀλίγοις τὸν οἰκονομικὸν τομέα. Εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ ἐπιβάλῃ ἄλλας φορολογίας. Βεβαίως, τοῦτο εἶναι ὀρθόν, διότι οἱ προγενέστεροι του δὲν τοῦ ἄφησαν περιθώρια διὰ νὰ ἐπιβάλῃ πλέον ἄλλας φορολογίας. Ἐδήλωσεν, ὅτι δι’ οἰκονομιῶν θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ τεράστιον ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔλλειμμα διὰ τὸ ὁποῖον ἐπὶ τόσα ἔτη ἀκούομεν ὅτι πρόκειται περὶ περισσεύματος καὶ τώρα δηλοῦται ἐπισήμως ἡ ἀλήθεια, ὅτι ἔχομεν ἔλλειμμα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Καταστάλαγμα τῆς ὅλης οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Συναγερμοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ἄλλωστε καὶ ὡμολόγησαν, ὅτι ἀπέτυχεν, αὐτοὶ οὗτοι οἱ Ἀντιπρόεδροι τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἐξαθλίωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ δείκτης τῆς καταστάσεως εἶναι ὁ τιμάριθμος καὶ ἡ μείωσις τῆς ἀμέσου φορολογίας, τὴν ὁποίαν ἀπὸ 26,6% ποὺ τὴν παρέλαβεν ἀπὸ τὸ Κέντρον, τὴν ἔφερεν εἰς τὰ 18%, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ. Γεγονὸς ποὺ ἀποδεικνύει σαφῶς τὴν κεφαλαιοκρατικὴν ἀντίληψιν, τοῦ Συναγερμοῦ. Εἶπε καὶ κἄτι ἄλλο, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: Θὰ φροντίσωμεν, λέγει, νὰ ἐφαρμόσωμεν πολιτικὴν οἰκονομικῆς περισυλλογῆς. Αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἰσχυρίσθη ὁ Συναγερμὸς κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον τοῦ 1952 ἐναντίον μας, ὅταν ἡμεῖς οἱ «σπάταλοι» εἴχομεν κραιπάλην ἐξόδων καὶ σπατάλην τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου χρήματος» καὶ θὰ ἤρχετο ὁ Συναγερμὸς νὰ κάμῃ τὴν οἰκονομικὴν περισυλλογὴν. Ἦτο μία συκοφαντία, διὰ νὰ ὑφαρπαγῇ ἡ ἐξουσία. Ἐπέπρωτο ὅμως, ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν ἰδικῶν σας, νὰ προβῆτε σεῖς εἰς τὴν οἰκονομικὴν περισυλλογὴν τῆς τριετοῦς διακυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ὄχι τὴν ἰδικὴν μᾶς περισυλλογήν, διότι τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εἰς τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τὸν ἀναβιβάσατε κατὰ 40% ἀπὸ ὅ,τι τὸν εἴχομεν ἡμεῖς οἱ «σπάταλοι». Καὶ τέλος, διὰ τοῦ γνωστοῦ καρυκεύματος, τῶν παγωμένων πιστώσεων, ἔκλεισαν καὶ αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς τετάρτης κατὰ σειρὰν συναγερμικῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ὁμολογία εἶναι πλήρης, κύριοι συνάδελφοι. Θὰ ἀσχοληθῶ τώρα μόνον δι’ ὀλίγων, διότι πολλὰ τὰ πατριωτικὰ ἐλέχθησαν ἀπόψε, καὶ διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ γενικῶς διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἐκεῖνο, ποὺ ἔχω νὰ εἴπω, κ. συνάδελφοι, εἶναι ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Συναγερμοῦ ἡ Ἑλλὰς ἐπροδόθη ὡς Ἔθνος ἀπὸ τοὺς συμμάχους της καὶ ἠτιμάσθη ὡς Φυλὴ ἀπὸ τοὺς φίλους της. Ἔναντι αὐτῆς τῆς ἐγκληματικῆς διαγωγῆς ὅλων δὲν εἴδομεν οὔτε μίαν ἔμπρακτον νευρώδη ἐνέργειαν τῆς προκατόχου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἀπόψε εἰς τὴν Βουλήν. Ἐδέχθη ἀκόμη τὸ περιβόητον «μήνυμα» τοῦ Ντάλλες, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ κύριος αὐτὸς ἠθέλησε, νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸ χρῆμα τοῦ δημοκρατικοῦ Ἀμερικανικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἔδωσεν εἰς βοήθειαν τῶν Ἑλλήνων. Καὶ μᾶς τὸ ὑπενθύμισεν εἰς τὸ μήνυμά του καὶ δὲν εὑρέθη κυβέρνησις νὰ εἴπῃ εἰς τὸν κύριον αὐτόν, ὅτι οἱ 560.000 νεκροὶ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον δὲν δύνανται νὰ ἀγορασθοῦν μὲ τὸ χαρτονόμισμα ὄχι μόνον τῆς Ἀμερικῆς, ἀλλὰ τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μίαν τοιαύτην νευρώδη ἔμπρακτον ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὴν εἴδομεν. Ἠτιμάσθησαν οἱ ἀξιωματικοί μας καὶ αἱ σημαῖαι μας εἰς τὴν Σμύρνην καὶ δὲν εἴδομεν τὴν Κυβέρνησιν τοὐλάχιστον νὰ ἀνακαλέσῃ ὅπου καὶ ἂν ὑπῆρχον ἀξιωματικοὶ Ἕλληνες εἰς τὸ ΝΑΤΟ, νὰ ἀνακαλέσῃ τὸ τάγμα τῆς Κορέας καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς συμμάχους, ὅτι ἀνακαλῶ τοὺς ἀξιωματικοὺς μου, ἀνακαλῶ τὸ τάγμα τῆς Κορέας, διότι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ τοὺς προστατεύσετε, διότι φοβοῦμαι πολύ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ στρατιῶται καὶ αἱ σημαῖαι μου θὰ ὑποστοῦν καὶ εἰς τὰς ἄλλας χώρας ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν εἰς τὴν Σμύρνην. Ἀλλά, σᾶς λέγω ἀκόμη, διὰ νὰ ἴδητε ποὺ ἐφθάσαμεν, κ. συνάδελφοι, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἡγεσία τῆς Ἐκκλησίας μας ἄφησε νὰ παρέλθῃ ὁλόκληρον δεκαήμερον ἀπὸ τῶν σφαγῶν διὰ νὰ κάμῃ τὴν διαμαρτυρίαν, ἐνῷ ἔπρεπε τὸ ἑσπέρας τῆς ἰδίας ἡμέρας ἡ ἡγεσία τῆς Ἐκκλησίας νὰ βγῇ καὶ νὰ διαλαλήσῃ εἰς τὸν κόσμον τὴν ἔντονον διαμαρτυρίαν της διὰ τὰ πρωτοφανῆ γεγονότα καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐνίσχυσιν ὅλων τῶν ὀρθοδόξων Πατριαρχείων. Οὐδὲ αὐτὸ τὸ στοιχειῶδες ἔγινεν ἐκ μέρους καὶ τῆς Ἐκκλησίας. Νὰ διατὶ κατηγοροῦμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος. Ἀπὸ τὴν ὥραν ποὺ τὸ Κυπριακὸν συνεζητήθη εἰς τὸν Ο.Η.Ε. καὶ τὴν Ἑλλάδα ἐξεπροσώπει μόνον ἕνας ἀνώτατος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, μέχρι τῶν σφαγῶν τῆς Τουρκίας, ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀκεραία καὶ ἀσυγχώρητος εἰς τὸν ἐθνικὸν τομέα. Καὶ ἔρχεται σήμερον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ δύο λόγια νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι θὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὸ Κυπριακόν, χωρὶς οὐδὲ κἂν νὰ ἀναφέρῃ τὴν λέξιν «αὐτοδιάθεσιν!». Καὶ ἀναμένει ἀπὸ τὴν καλοπροαίρετον διάθεσιν τῶν Τούρκων καὶ τῶν συμμάχων νὰ ἐπανορθώσουν τὰς ἀδικίας. Εἰς τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας, κ. Πρόεδρε, χρειάζεται θάρρος, χρειάζεται αὐταπάρνησις.

§105Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δέν ἔχω ἀνάγκην νὰ μοῦ τὰ διδάξετε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§106Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ εὔχομαι. Ἡμεῖς ἄλλωστε εὐχόμεθα διὰ τὴν ἐπιτυχίαν σας εἰς τὸν ἐθνικὸν τομέα καὶ θὰ μᾶς ἔχετε εἰς τὸ πλευρόν σας, ἐὰν νομίζετε, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ σᾶς προσφέρωμεν κάποιαν ὑπηρεσίαν. Ἐπομένως, αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπον δὲν ἀποτελοῦν αἰχμήν. Διότι, ἠμπορεῖ νὰ εἶσθε Πρωθυπουργός, τοῦ Συναγερμοῦ, ἀλλὰ δὲν παύετε νὰ εἶσθε καὶ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος.

§107Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι.

§108Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὅπως τὰ κάματε, δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ τὶ εἶναι ὁ κάθε ἕνας. Ἔχετε Προέδρους, Ἀντιπροέδρους καὶ Παραπροέδρους. Κύριοι, θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ μὴ θορυβῆτε, διότι θὰ τὴν καταψηφίσετε καὶ σεῖς μὲ τὴν σειράν σας —μετὰ ἕνα ἑξάμηνον νὰ ἴδωμεν πόσοι θὰ εἶσθε εἰς τὸν Συναγερμὸν καὶ πόσοι ἀλλοῦ— θὰ καταψηφίσωμεν τήν Κυβέρνησιν ὄχι διὰ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις διότι τοιαῦται οὔτε ὑπάρχουν καὶ οὔτε ἀνεγνώσθησαν, ἀλλὰ διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐσχηματίσθη. (Χειροκροτήματα).

§109Σ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος. Ὁ ἐκ Σάμου συνάδελφος, μὲ ὅσα εἶπεν, ἐπεβεβαίωσεν ὅσα εἶπον εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου. Καὶ εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου εἶπον ὅτι κατεβλήθη προσπάθεια νὰ καταβιβασθῇ τὸ ἐπίπεδον τῶν συζητήσεων. Ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον ἐμοῦ προσωπικῶς ἀποδεικνύει, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ καταβιβασθῇ τὸ ἐπίπεδον τῶν συζητήσεων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τῆς ἐπιθέσεως, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὴν θεωρῶ ἀναξίαν ἀπαντήσεως. (Χειροκροτήματα).

§110Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὑπόσχομαι εἰς τὴν Βουλήν, μόλις ἀρχίσει ἡ συζήτησις νὰ φέρω τὴν πολεμικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γεωργούλη καὶ τὰ ἄρθρα του εἰς τὴν «Καθημερινὴν» διὰ τῶν ὁποίων ὑβρίζει τὸν Στρατάρχην.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μόδης, ἔχει τὸν λόγον.

§112Γ. ΜΟΔΗΣ. Θὰ ἀπασχολήσω ὀλίγον τὴν Βουλήν, μὲ δύο παραλείψεις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πρώτη ἀνάγεται εἰς τὴν Διοίκησιν περὶ τῆς ὁποίας δὲν μᾶς εἶπεν τίποτε ἡ Κυβέρνησις. Ἐννοῶ τὴν τρέχουσαν, τὴν τυπικὴν διοίκησιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξαρτᾶται ἡ προκοπὴ καὶ ἡ τύχη εὐρυτάτων στρωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν ἦτο ποτὲ ἰδεώδης ἡ Ἑλληνικὴ διοίκησις. Τὰ τελευταῖα ὅμως τρία χρόνια συνέβησαν πράγματα ἀληθῶς τερατώδη. Ἀναφέρω μερικὰ παραδείγματα. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1953, μόλις ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ Ἑλλην. Συναγερμός, κατελήφθησαν καὶ ἐδημεύθησαν περιουσίαι ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν ἀπὸ τὰ Ἔκτακτα Στρατοδικεῖα τὸ 1948–1949, ἀλλὰ οἱ ὁποῖοι τὸν Ἰούνιον τοῦ 1951 εἶχον κριθῆ ὑπὸ τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ παμψηφεὶ ἀθῶοι, καὶ οὐδεμία κύρωσις ἐπεβλήθη ἐναντίον τῶν ὑπευθύνων. Γνωρίζετε τὰς ἀθρόας ἀπολύσεις τῶν αἱρετῶν Συμβούλων. Ἀπελύθησαν στρατιῶται τοῦ συμμοριτοπολέμου ἀνάπηροι, παρασημοφορηθέντες ὑπαξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται τῶν ΤΕΑ, ἄνθρωποι τῶν ὁποίων ἐφονεύθησαν τὰ τέκνα των καὶ ἐπυρπολήθησαν αἱ οἰκίαι ἀπὸ τοὺς συμμορίτας. Ἡ τότε Κυβέρνησις παρέμεινεν ἀσυγκίνητος. Ἐπηκολούθησαν ἐν συνεχείᾳ ἀπολύσεις καὶ μελῶν τῶν Συνεταιρισμῶν. Ἀπελύθησαν διμοιρῖται τῶν ἐνόπλων χωρικῶν, τῶν ὁποίων τὴν δρᾶσιν ἐξῆρον οἱ τότε Διοικηταὶ τοῦ Στρατοῦ καὶ τῆς Χωροφυλακῆς δι’ ἐπισήμων ἐκθέσεων. Ἀπελύθησαν πέρυσιν, ὡς Κοινοτικοὶ Σύμβουλοι καὶ ἐφέτος ὡς μέλη τῶν Συνεταιρισμῶν. Εἰς ἄλλον διμοιρίτην δὲν ἐδόθη ἄδεια νὰ ἀγοράσῃ χωράφι 3 στρεμμάτων, εἰς ἄλλον δὲν ἐδόθη ἄδεια νὰ ἀγοράσῃ 25 τετραγωνικὰ μέτρα οἰκοπέδου. Τὰ ἀναφέρω ταῦτα, διὰ νὰ λάβουν γνῶσιν οἱ παρόντες ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι συνήθως τελευταῖοι τὰ πληροφοροῦνται. Ἀκόμη τὰς τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας, ἐτιμωρήθησαν ὑπὸ τοῦ Νομάρχου Φλωρίνης μὲ παῦσιν ἑνὸς μηνὸς ἕως τριῶν μηνῶν 25 Πρόεδροι Κοινοτικῶν Συμβουλίων τοῦ Νομοῦ Φλωρίνης. Ἡ δευτέρα παράλειψις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὁ ἠθικὸς ρυθμὸς περὶ τοῦ ὁποίου προχθὲς μᾶς ὡμίλησεν, ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὁ ὁποῖος καὶ πέρυσιν ἐξῆρε τὸν ἠθικὸν ρυθμόν, ποὺ ἀποκατέστησεν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. Ὁ ἠθικὸς ρυθμός, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπεκαλύφθησαν εἰς τὴν δίκην Βουλπιώτη, ὁπότε ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἤρχετο εἰς ἄμεσον συνεννόησιν μὲ τὸν ἀνάδοχον τῆς Ἑταιρείας ΣΗ-ΜΕΝΣ ὑπεράνω τῶν νόμων, τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργείων, καὶ διεβεβαίωσε τὸν ἀνάδοχον τοῦτον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀποδεχθῆ τὴν σύμβασιν, πρᾶγμα, ποὺ ἀπεδείχθη ἀνακριβές. Τοῦτο εἶχεν ἀντίκτυπον καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, διότι διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ Κοινοβουλίου μας ἐδήλωσε τὸ Προεδρεῖον, ὅτι κατετέθη πρὸς ψήφισιν σύμβασις ἡ ὁποία δὲν εἶχε κατατεθῆ καὶ ἐγκριθῆ. Προχωρῶ καὶ περαιτέρω εἰς τὰ γεγονότα τὰ σχετικὰ μὲ τὸν θάνατον τοῦ Στρατάρχου. Κατὰ τὰς πληροφορίας μου, ὁ Στρατάρχης ἀπέθανεν ὡς ὁ τελευταῖος θνητός, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν ἑνὸς μόνον ἰατροῦ συναδέλφου, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνεγράφη, ὅτι ἐδόθη ἓν δάνειον 3 ἑκατ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὸν ἠθικὸν αὐτὸν ρυθμὸν δὲν θὰ τὸν συνεχίσῃ.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσούτσουρας ἔχει τὸν λόγον.

§114Π. ΤΣΟΥΤΣΟΥΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶχα τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγουν αἱ λέξεις. Δηλαδή, θὰ ἐσχολιάζοντο αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις καὶ θὰ ἐκρίνοντο καὶ θὰ κατεκρίνοντο ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ προγραμματισμοῦ καὶ πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπλανήθην ὅμως πλάνην οἰκτράν. Καὶ ἐδοκίμασα ἀπογοήτευσιν ἀκούσας μετὰ κατανύξεως τὰς ὁμιλίας τῶν κ.κ. ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν λοιπῶν ρητόρων αὐτῆς. Τινές ὑπεστήριξαν ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀποτελεῖ λύσιν ἀντικοινοβουλευτικὴν. Ἄλλοι ὅτι παραβιάζεται ἡ ἀρχὴ τῆς δεδηλωμένης καὶ ἄλλοι ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπὸ ἑξαμήνου καὶ πλέον ἔχει παύσει νὰ ὑφίσταται. Διὰ νὰ ἐκτραποῦν οἱ κ.κ. ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ τὴν κυρίως συζήτησιν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, σημαίνει ὅτι αὗται δὲν ἔδιδον εἰς τούτους βάσιμον βάθρον ἐπικρίσεώς των. Πλὴν τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος τῆς Κύπρου, περὶ οὗ καὶ κατωτέρω, ἂς ἴδωμεν ἤδη τὰς ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων ἀντιρρήσεις. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ εἰς τὸν σημερινὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀνάθεσις τῆς ἐντολῆς, ἀντιστρατεύεται εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ θέσμια, δεδομένου ὅτι οὗτος δὲν ἦτο ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος. Εἰς τοῦτο ἐδόθη σαφής καὶ ἀποφασιστικὴ ἀπάντησις ὑπὸ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου βουλευτοῦ Χαλκίδος κ. Καλλία. Θὰ ἐπαναλάβω, ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐσωτερικὸν τοῦ Σώματος, διότι περὶ τοῦ ποῖος εἶναι ὁ ἐνδεδειγμένος διὰ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος θὰ κριθῇ ὑπὸ τῶν μελῶν τοῦ Κόμματος. Ἡ ἀρχὴ δεδηλωμένης ὡς διεμορφώθη ἐσχάτως, ἓν καὶ μόνον νόημα ἔχει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δέον νὰ συγκροτῇ Κυβέρνησιν ἐκ τοῦ πλειοψηφοῦντος Κόμματος. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις γεννηθεῖσα ἐκ τῶν κόλπων τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ λαμβάνουσα μετ’ ὀλίγον καὶ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, δύναται νὰ ὑπερηφανεύεται ὅτι εἶναι προϊὸν ὄχι μόνον νομιμότητος, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ καὶ πλήρως ἱκανοποιοῦσα τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην. Μὲ τὰ ἀσθενῆ αὐτὰ ὅπλα οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξωπλίσθησαν μὲ τὸ βαρὺ ὄντως ὅπλον τῆς Κύπρου. Κύριοι βουλευταί, ἀνέμενον ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς νὰ ἐσέβοντο πραγματικῶς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου καὶ νὰ ἐδέχοντο πράγματι καὶ ὄχι μὲ λόγους, ὅτι οὐδεὶς εἶναι ὀλιγώτερον πατριώτης ἐκείνων καὶ πολὺ περισσότερον ὁ σημερινὸς Πρωθυπουργὸς. Ἐὰν ἐδέχοντο τοῦτο, θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ὁμιλήσουν οὔτε περὶ ὑποτόνου τῶν δηλώσεων εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο, οὔτε περὶ δειλίας. Θὰ ἔπρεπε ἀκόμη οἱ κ.κ. ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ διεκήρυσσον τὴν ἀποδοκιμασίαν αὐτῶν εἰς ὅσα θλιβερὰ ἔγραψε πρὸ ἡμερῶν ἀπογευματινὴ ἐφημερίς, ἀποκαλέσασα τὴν Κυβέρνησιν, Κυβέρνησιν τῶν Κουΐσλιγκ! Καὶ μοῦ ἔκαμε, κύριοι, αἰσχίστην ἐντύπωσιν, ὅτι δὲν εὑρέθη κανεὶς νὰ συγκινηθῇ ἀπὸ τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτὸν ἑσπερινῆς Ἀθηναϊκῆς ἐφημερίδος, τὸν ὁποῖον τόσον βεβιασμένως καὶ τόσον ἀσυστόλως καὶ τόσον ἀντιπατριωτικῶς ἐπέσυρεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, Ἂς μὴ ἀπατώμεθα. Τοιαῦται ἐκδηλώσεις δὲν εἶναι ἐκδηλώσεις ἀντιπολιτευτικαί, ἀλλ’ ἐκδηλώσεις τείνουσαι εἰς ὑπονόμευσιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ καθεστῶτος. Θὰ εἶχον, κύριοι συνάδελφοι, τὴν μικρὰν ἀξίωσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεξαρτήτως τοῦ τόνου ποὺ διέκρινον εἰς αὐτὰς οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνεξαρτήτως τῆς ὑποτονίας ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς μὴ ὑπάρξεως δειλίας, θὰ εἶχον τὴν ἀπαίτησιν νὰ μὴ ἔφερον οἱ ὁμιλήσαντες ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τὸ ἄδωρον ἐκεῖνο δῶρον τῆς Κύπρου καὶ ἀπὸ τὸ ὑψηλὸν σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται νὰ μὴ τὸ ἔρριπτον εἰς τοὺς κῦνας. Διότι ρίψεις εἰς τοὺς κῦνας εἶναι ὅταν διὰ τὴν ἱερὰν ὑπόθεσιν τῆς Κύπρου ἐμφανίζονται ἐδῶ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀναστήματος τοιούτου, ὡς ἦσαν οἱ ὁμιλήσαντες καὶ ὁμιλοῦν περὶ ὑποτονίας καὶ δειλίας. Κύριοι συνάδελφοι, τελειώνων, δὲν θέλω νὰ ἐρευνήσω τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι, κυβερνητικὸς ὢν βουλευτής, ἀνέγνωσα ταύτας καὶ τὰς ἐπικροτῶ τελείως καὶ θὰ τὰς ψηφίσω. Τοῦτο μόνον ἤθελα νὰ εἴπω: Κατηγορήθη ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ πτωχὸν τῶν λέξεών του. Ἐγώ τὸν συγχαίρω διότι ὅ,τι ἔπραξεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διηύθυνε τὸ ἔπραξε χωρὶς νὰ εἴπῃ οὔτε ἕνα λόγον. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἡ πενία τῶν λόγων ἀποδεικνύει τὴν πλουσίαν ἀπόδοσιν τῶν ἔργων τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Λιάκος ἔχει τὸν λόγον.

§116Α. ΛΙΑΚΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Ὁ θάνατος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου ἄφισε ἕνα μεγάλο κενὸν καὶ μᾶς ἐβύθισεν ὅλους, ὁλόκληρον τὸν ἐθνικόφρονα Ἑλληνικὸν λαόν, εἰς βαρὺ πένθος. Ὁ πόνος μᾶς ὅμως αὐτὸς ἐμετριάσθη ἀπὸ δύο γεγονότα. Πρῶτον ὅτι ἡμεῖς μὲν ἐχάσαμεν τὸν ἀγαπητόν μας Στρατάρχην, ἡ ἱστορία ὅμως ἡ Ἑλληνικὴ ἐκέρδισε τὸν Στρατάρχην Παπάγον καὶ τὸν ἐτοποθέτησεν εἰς τὸ Πάνθεον τῶν Ἑλλήνων Ἡρώων. Τὸ ἕτερον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μετριάζει τὸν πόνον μας καὶ μᾶς παρηγορεῖ εἶναι ἡ ἄμεσος ἀνάθεσις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν ἐκλεκτὸν Μακεδόνα Κωνσταντῖνον Καραμανλῆν. Ἄς μὴ θεωρηθῇ λοιπὸν ἀνευλάβεια πρὸς τὸν μεγάλον νεκρὸν ἐὰν τολμήσω νὰ εἴπω ὅτι ὁ πόνος μας μὲ τὴν ἀνάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν Κ. Καραμανλῆν, ἐμετριάσθη καὶ διεσκεδάσθη. Κύριοι, διὰ πρώτην φορὰν ἀνατίθεται ἡ ἐντολὴ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως ἀπὸ τὸν Ἄνακτα εἰς Μακεδόνα πολιτευτὴν. Ὅλος ὁ λαὸς τῆς Βορείου Ἑλλάδος, ἀνεξαρτήτως πολιτικῆς τοποθετήσεως, ἐδέχθη μὲ ἐνθουσιασμὸν τὸ γεγονὸς τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ κάτω τοῦ Ὀλύμπου μέχρι τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Κρήτης ἐδέχθησαν τοῦτο, ἠμπορῶ νὰ εἴπω, μὲ μεγαλυτέραν χαράν. Εἶναι εὐκαιρία, κύριοι συνάδελφοι, νὰ δοκιμασθῇ καὶ ὁ ἐκλεκτὸς Μακεδὼν πολιτευτὴς τὸν ὁποῖον διακρίνει σεμνότης, ἐντιμότης, σφρῖγος, θέλησις ἀκατάβλητος καὶ ἀποφασιστικότης. Καὶ νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ παύσουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων κομμάτων, νὰ παίζουν τὸν ἄχαρι ρόλον τοῦ Δημοσθένους, ἐμποδίζοντες τὴν ἄνοδον καὶ τὴν πρόοδον τοῦ Μακεδόνος πολιτευτοῦ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κριθῇ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ἀσφαλῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ ἡττᾶτο καὶ θὰ ἐκέρδιζεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ κόσμος καὶ ἡμεῖς νὰ κρίνωμεν βάσει τῶν λόγων, θὰ ἐκέρδιζεν ὁ φίλτατος ἐκ Φλωρίνης συνάδελφος κ. Μόδης. Ἀλλ’ ὁ λαὸς ἐπιθυμεῖ ἔργα καὶ ὄχι λόγια. Καὶ ἡ ἱστορία τοῦ κ. Καραμανλῆ ὡς ὑπουργοῦ ἀποδεικνύει, ὅτι εἶναι ἄνθρωπος τῶν ἔργων. Καὶ ὁ λαὸς χειροκροτεῖ μόνον τὰ ἔργα.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ὁμιλητῶν, κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὔριον, ὥραν ἕκτην θὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία.

§118Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε συνάδελφε.

§120Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ, κύριε Πρόεδρε, νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ ὁμιλήσαντες ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων θὰ κρίνουν ἐὰν πρέπει νὰ ἀπαντήσουν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως, εἴθισται, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπαντοῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων καὶ τὴν τελευταίαν λέξιν νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις, διότι τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμόν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅτι κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις καὶ αὔριον θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Θὰ ἠδύνατο δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμιλήσῃ ὡς δικαιούμενος πάντοτε νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον. Ἐὰν ἐκ λόγων πολιτικῆς εὐθιξίας οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ θελήσουν νὰ ἀπαντήσουν, οὐδεὶς βεβαίως θὰ τοὺς ἐμποδίσῃ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἤδη δὲν ἔχω ἄλλον ἐγγεγραμμένον νὰ ὁμιλήσῃ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ κηρύξω περαιωμένην τὴν συζήτησιν. Ἑπομένως, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§122Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐξηντλήθη ὁ κατάλογος τῶν ρητόρων, συνεπῶς ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, νὰ κηρύξῃ λήξασαν τὴν συζήτησιν. Ἀλλά, ὅπως εἶπον, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω. Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι δεσμεύεται ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ρητόρων ἔχει δικαίωμα νὰ θεωρῇ λήξασαν τὴν συζήτησιν. Ἐὰν ἐγὼ ὁμιλήσω, δημιουργεῖται ἡ περίπτωσις δευτερολογίας τῶν ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§123Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι.

§124Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐὰν ὁμιλήσω δημιουργεῖται αὐτομάτως τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαντήσουν οἱ ἀρχηγοί.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§126ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6 μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 11.30′ μ.μ.)