1955.03.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55η

Πέμπτη 10 Μαρτίου 1955

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.45′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. ΤΡΙΑΝΤΑ-ΦΥΛΛΗΣ). Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Β. Καραμπίλιας ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Β. ΚΑΡΑΜΠΙΛΙΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γκελεστάθης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Α. ΓΚΕΛΕΣΤΑΘΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Σύρου κ. Τ. Πάρρης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Σύρου, ζητούσης τὸν διορισμὸν νέων Γεωπόνων καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως αὐτῶν διὰ χορηγήσεως ἐπιδόματος Ν. 3001 κλπ. Ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Π. Οἰκονομίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Συνεταιρισμῶν Κερτέζης, Καλλιφωνίου, Σκεπαστοῦ καὶ Μπουμπούκα Καλαβρύτων, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν χορήγησιν ἀδειῶν εἰσαγωγῆς φασολίων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ζητούντων λῆψιν μέτρων πρὸς διάθεσιν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς φασολίων. Ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν κ. Π. Λυκουρέζος καταθέτει ἀναφορὰν Σταφιδοεκριζωτῶν Ἐπαρχίας Καλαμῶν, ζητούντων μὴ ὑπαγωγὴν εἰς τὸν Ν. 18)1944 τῆς παρὰ τοῦ ΑΣΟ ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως, διὰ τὴν ἐκρίζωσιν τῶν σταφιδαμπέλων, καὶ καταβολὴν αὐτῆς εἰς πέντε δόσεις, ἀνὰ μίαν κατ’ ἔτος ὡς ὁ Ν. 1561)38 ὁρίζει. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Ι. Λαμπρόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Νέας Ποτιδαίας– Χαλκιδικῆς, ζητοῦντος ἀπαλλαγὴν ἐπὶ διετίαν τῆς Κοινότητός του ἐκ τῆς καταβολῆς εἰσφορᾶς πρὸς τὸν Σύνδεσμον Κοινοτήτων Κασσάνδρας, ἵνα δυνηθῇ καὶ ἀποπερατώσῃ τὸ δίκτυον ὑδρεύσεως τῆς Κοινότητος. Οἱ βουλευταὶ Μεσολογγίου κ. κ. Π. Σταυρόπουλος καὶ Χ. Εὐαγγελάτος καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Γεωργικοῦ πιστωτικοῦ Συν)σμοῦ Κάτω Μακρυνοῦς ζητοῦντος καταβολὴν δευτέρας δόσεως πλασματικῶν δανείων. Ὁ βουλευτὴς Γρεβενῶν κ. Θ. Σαράντης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Κοινότητος Σερβίων, ζητοῦντος χορήγησιν στεγαστικῶν δανείων καὶ ἀδειῶν ἀτελοῦς ὑλοτομίας εἰς τοὺς πυροπαθεῖς ἀστέγους τῆς Κοινότητός του κλπ. Ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Ν. Μήτρου καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συνταξιούχων Καπνοῦ Νομοῦ Μαγνησίας, ζητούσης ὑπαγωγὴν τῶν μελῶν της εἰς τὸν Ν. 1846)1951, πρὸς ἀποκατάστασιν αὐτῶν καὶ ἐξομοίωσιν τῶν συντάξεών των πρὸς τὰς τοῦ Ι.Κ.Α. Ὁ βουλευτὴς Γρεβενῶν κ. Θ. Σαράντης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς κοινότητος Ἐρατύρας–Κοζάνης, ζητούσης τὴν κατασκευὴν τῆς ἐξ 7 χιλιομέτρων μήκους παρακαμπτηρίου ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Καλονέρι–Ἐράτυρα. Ὁ βουλευτὴς Χίου κ. Ν. Ζορμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἐπαγγελματοβιοτεχνῶν Παραμυθίας, ζητούντων ἀναστολὴν ἐφαρμογῆς τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ μὴ ἄρσιν αὐτοῦ εἰς παραμεθορίους πόλεις κάτω τῶν 3000 κατοίκων. Ὁ βουλευτὴς Χίου κ. Ν. Ζορμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου πωλησάντων ἀκίνητα ἐπὶ κατοχῆς δικαιούχων προστασίας τοῦ Α. Ν. 1323)45, ζητοῦντος συμπλήρωσιν τοῦ ἄρθρ. 24 τοῦ Α.Ν. 1323)45 ἐπὶ τῷ τέλει ὑπαγωγῆς εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ καὶ τῶν συναφθεισῶν κατὰ τὴν κατοχὴν πωλήσεων ἀκινήτων, ὧν ὁ πωλητὴς δὲν ἦτο μὲν κύριος πρὸ τῆς 27 Ἀπριλίου 1941, εἶχεν ὅμως πρὸ τῆς χρονολογίας ταύτης προσυμφωνήσει διὰ συμβολαιογραφικοῦ ἢ ἰδιωτικοῦ ἐγγράφου τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος κατὰ δόσεις καὶ εἶχε πρὸ τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας ἐγκατασταθῇ εἰς τὴν διακατοχὴν ἢ χρῆσιν τοῦ ἀκινήτου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Δ. Κυριάκου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου Καπνικῶν Συνεταιρισμῶν Ροδολείβους, ζητοῦντος χορήγησιν ὁλοκλήρου τῆς δευτέρας δόσεως πλασματικῶν δανείων καπνοῦ. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Π. Πινάτσης καταθέτει ἀναφορὰν μικροπωλητῶν παραγκούχων ἀπὸ τοῦ 1951 ἐπὶ ἀνταλλαξίμου οἰκοπέδου περιοχῆς Ἁγίου Νικολάου Δράμας, ζητούντων ἀπ’ εὐθείας παραχώρησιν εἰς αὐτοὺς δι’ ἐξαγορὰν τοῦ ἐν λόγῳ οἰκοπέδου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀνήγειρον παραπήγματα, κατόπιν ἐγκαταστάσεώς των ὑπὸ τῶν τοπικῶν Ἀρχῶν Δράμας. Οἱ βουλευταὶ Καλαμῶν κ. κ. Ν. Κάρτσωνας καὶ Ι. Ψαρρέας καὶ Μεσσήνης κ. Δ. Λαντζούνης καταθέτουν ἀναφορὰν τῆς Διευθύνσεως Γεωργίας Μεσσηνίας, ἀναφερούσης τὰς ἐκ τῶν τελευταίων παγετώνων ἐπελθούσας ζημίας ἐπὶ ἀμπέλων, σταφιδαμπέλων, συκοδένδρων κλπ. κυμαινομένας εἰς ποσοστὸν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν 20–90. Οἱ βουλευταὶ Εὐβοίας κ. κ. Χ. Γερακίνης, Κ. Καλλίας, Θ. Ταμβακᾶς καὶ Ι. Χατζηνικολῆς καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Ἐμποροβιομηχανικοῦ Συλλόγου Χαλκίδος, διαμαρτυρομένου διότι εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ μέτρων προστασίας ἐπαρχιακῆς βιομηχανίας ἡ Νῆσος Εὔβοια περιλαμβάνεται εἰς τὴν ἠπειρωτικὴν Ἑλλάδα καὶ οὕτω δὲν θὰ ἔχῃ τὰ πλεονεκτήματα τῶν Νήσων. Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Ἡρακλείου Κρήτης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ζητουμένην ἀπαγόρευσιν τῆς κυκλοφορίας τῶν ἔργων τοῦ λογοτέχνου Νικολάου Καζαντζάκη καὶ ζητεῖ ἀποφυγὴν πάσης πνευματικῆς κυρώσεως κατ’ αὐτοῦ ἐκ μέρους τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ Ἐμπορικοὶ Σύλλογοι καὶ οἱ Ἐπαγγελματίαι Βόλου, Ρεθύμνης, Μεσσήνης, Καλαμῶν καὶ Ρόδου διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου ἐνοικιοστασίου καὶ ζητοῦν ἀναστολὴν ἰσχύος αὐτοῦ ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ κατάρτισιν νέου μὲ συμμετοχὴν ἐκπροσώπων τῶν ἐπαγγελματιῶν κλπ. Ὁ κ. Μ. Καραχάλιος, Διευθυντὴς τῆς Ἐφημερίδος «Πελοποννησιακὴ» Πατρῶν ζητεῖ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν βομβοπλήκτων καὶ πολεμοπαθῶν Ἑλλάδος, ἐκ τῶν καταβληθεισῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν Ἰταλικῶν ἐπανορθώσεων. Ὁ βουλευτὴς Βόλου κ. Π. Σταμούλης διὰ τηλεγραφήματός του, ζητεῖ ἄρσιν τῶν ἐπιβληθέντων περιοριστικῶν μέτρων πιστοδοτήσεως παρὰ τῶν Τραπεζῶν, καθ’ ὅτι ἐπέφερον νέκρωσιν τῆς Ἐμπορικῆς κινήσεως εἰς τὴν σεισμοπαθῆ περιοχὴν Βόλου. Ἡ Ἕνωσις Συντακτῶν Θεσσαλίας, Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ Εὐβοίας ζητεῖ ἴσην μεταχείρισιν τῶν δημοσιογράφων τοῦ ἐπαρχιακοῦ τύπου μὲ τοὺς τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ Δήμαρχος Αἰγίνης, ζητεῖ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς ἀποχέτευσιν τῶν ἀκαθαρσιῶν τῶν Φυλακῶν Αἰγίνης, αἵτινες λόγῳ ἀνεπαρκείας τῶν βόθρων τῶν ἐν λόγῳ Φυλακῶν ὑπερεκχειλίζουν καὶ κατακλύζουν τὴν μεταξὺ αὐτῶν καὶ παραλίας ἔκτασιν, πρὸς βλάβην τῆς δημοσίας ὑγείας, καὶ τῶν μαθητῶν τῶν παρακειμένων Δημοτικῶν Σχολείων. Ἡ Γενικὴ Συνομοσπονδία Ἐργατῶν Ἑλλάδος δι’ ὑπομνήματός της ἐκθέτει τὰς παρατηρήσεις της ἐπὶ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ Ν. 118)45. Τὸ Ἐργατοϋπαλληλικὸν Κέντρον Βόλου ζητεῖ ἐνίσχυσιν τῶν βιομηχανιῶν Μουρτζούκου, Γκλαβάνη, Τσιμωνίδου καὶ Παπαγεωργίου πρὸς ἐπαναλειτουργίαν αὐτῶν, ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων κοινῆς ὠφελείας εἰς Βόλον, πρὸς ἀπορρόφησιν τῶν ἀνέργων τῆς πόλεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Λαντζούνης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συν)σμῶν Ἄνω Μεσσηνίας ζητούσης ἀποστολὴν εἰδικοῦ ὑπαλλήλου πρὸς διαπίστωσιν ζημιῶν προελθουσῶν συνεπείᾳ παγετώνων εἰς σταφιδαμπέλους, ἀμπέλους κλπ. Ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος κ. Ν. Πετρίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Πολυτέκνων Γονέων Φθιωτιδοφωκίδος ζητούσης παραχώρησιν 80 στρεμμάτων χέρσου τόπου τοῦ δημοσίου ἐν τῇ θέσει «Ἀφανὸς» Λαμίας εἰς τὰ μέλη αὐτῆς πρὸς διανομὴν καὶ στέγασιν τῶν πολυτέκνων, δωρεὰν λουτροθεραπείαν τῶν μελῶν τῆς λόγῳ τῆς ἀπορίας των κλπ. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Π. Μόντζαλας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Σιδηροκαρροποιῶν καὶ πεταλωτῶν Σιδηροκάστρου «ὁ Προφήτης Ἠλίας» ζητοῦντας τὴν λῆψιν μέτρων ἀποσυμφορήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των, καθορισμὸν ἀνωτάτου ἐπιτρεπτοῦ ὁρίου ἀριθμοῦ λειτουργίας καταστημάτων ἁμαξοκαροποιῶν, σύστασιν εἰδικοῦ Ταμείου πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἐξερχομένων τοῦ ἐπαγγέλματος κλπ. Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις Ἰδιοκτητῶν Πετρελαιοκινήτων Ἱστιοφόρων, ζητεῖ παράτασιν τῆς προθεσμίας τοῦ Ν. 470) 47, ἐπὶ τῷ τέλει ἐκδικάσεων τῶν ἐκπροθέσμων αἰτήσεων καὶ ἀποζημιώσεως τῶν Ἰδιοκτητῶν διὰ τὰ βυθισθέντα κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον πλοῖα, ἅτινα ἐτέλουν ὑπὸ ἐπίταξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καί ὑπὸ ἀσφάλισιν εἰς τὸν Α.Ο.Κ.Π. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμποροβιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Λαρίσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν διακοπὴν τῶν πιστοδοτήσεων ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν καὶ ζητεῖ ἄμεσον ἐπανάληψιν αὐτῶν. Αἱ Ἑνώσεις Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Λαρίσης καὶ Φαρσάλων, ζητοῦν χορήγησιν καὶ εἰς τοὺς Γεωπόνους τοῦ ἐπιδόματος ὑπερωριακῆς ἐργασίας κλπ. Ὁ κ. Ἰωακειμίδης καὶ ἄλλοι 13 κάτοικοι Ξάνθης, ἄρτι ἀπολυθέντες ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ, διαμαρτύρονται διὰ τὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ληφθεῖσαν ἀπόφασιν ἀπαγορεύσεως μεταναστεύσεως τῶν καταγομένων ἐκ Μακεδονίας καὶ Θράκης πλὴν Χαλκιδικῆς, καὶ ζητοῦν ἄρσιν τῆς ἐν λόγῳ ἀπαγορεύσεως ἵνα δυνηθοῦν καὶ μεταναστεύσουν εἰς Αὐστραλίαν. Οἱ βουλευταὶ Βερροίας κ.κ. Ε. Πιπῖνος καὶ Χ. Βόσκογλου, διὰ τηλεγραφήματός των, ζητοῦν χορήγησιν καὶ εἰς τοὺς Γεωπόνους, τοῦ ἐπιδόματος τοῦ χορηγουμένου εἰς τοὺς λοιποὺς τεχνικοὺς ὑπαλλήλους, πρὸς ἀνταμοιβὴν προσπαθείας των πρὸς αὔξησιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς κλπ. Ἡ Διοίκησις Ἑνώσεως Πλοιάρχων Ε. Ν., ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ὑπουργὸν Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Ν.Α.Τ., δι’ οὗ βελτιοῦται ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ ἐν λόγῳ Ταμείου καὶ παρέχεται ἱκανοποιητικὴ καὶ δικαία σύνταξις εἰς τοὺς ἀπομάχους τοῦ κύματος. Ἀπαντήσεις διαφόρων Ὑπουργείων ἐπὶ ἐρωτήσεων κ. κ. βουλευτῶν. Ι. Τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ κ. Κ. Μητσοτάκη. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Κ. Μητσοτάκη, καταχωρηθείσης εἰς τὸ βιβλίον ἐρωτήσεων ὑπ’ ἀριθ. 345 καὶ ἀφορώσης τὴν τροποποίησιν τοῦ συνταξιοδοτικοῦ κώδικος, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ἡ παρ’ ἡμῶν συσταθεῖσα ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τῶν συνταξιοδοτικῶν ζητημάτων ἐπεράτωσε τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν ἤδη δὲ προβαίνει εἰς τελικὴν διατύπωσιν τῶν ἀπόψεών της προκειμένου ἐντὸς μηνὸς νὰ ὑποβάλῃ ἡμῖν τὸ σχετικὸν πόρισμά της. Ἐν Ἀθήναις τῇ 8 Μαρτίου 1955

Ὁ Ὑπουργὸς

Λ. ΔΕΡΤΙΛΗΣ

ΙΙ. Τοῦ Ὑπουργείου Ἐργασίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Λαυρεντίδη, Σ. Περτσινίδη, Α. Τσακιρίδη καὶ Κ. Παπαδοπούλου. Εἰς ἀπάντησιν τῆς διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1763)23.2.55 ὑμετέρου ἐγγράφου, διαβιβασθείσης ἡμῖν ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ι. Λαυρεντίδη, Σ. Περτσινίδη, Α. Τσακιρίδη καὶ Κ. Παπαδοπούλου (αὔξ. βιβλ. καταχ. ἐρωτ. 335)22.2. 55) ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ φέρωμεν εἰς γνῶσιν ὑμῶν τὰ ἀκόλουθα: Τὸ καθ’ ἡμᾶς Ὑπουργεῖον ὡς τεταγμένον μὲ τὴν ἄσκησιν τῆς Κοινωνικῆς πολιτικῆς, προέβη εἰς τὴν λῆψιν σειρᾶς μέτρων διὰ τὴν διοικητικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Ἐπαγγελματιῶν καὶ Βιοτεχνῶν Ἑλλάδος εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ πληρέστερον εἰς τὸν κοινωνικὸν σκοπόν του. Ἐπὶ τούτοις γνωρίζομεν ὑμῖν ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ ἔγκρισιν Β. Διατάγματος, περὶ τοῦ Κανονισμοῦ περιφερειακῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως ἐπαγγελματιῶν καὶ βιοτεχνῶν Ἑλλάδος, προβλέπεται ἡ σύστασις ἐν τῇ πόλει τῆς Θεσσαλονίκης ἀσφαλιστικοῦ διαμερίσματος αʹ τάξεως. Ἐν Ἀθήναις τῇ 7 Μαρτίου 1955.

Ὁ Ὑπουργὸς

Α. ΣΤΡΑΤΟΣ

ΙΙΙ. Τοῦ Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Ζορμπᾶ. Εἰς ἀπάντησιν τῆς διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1926)2.3.55 ὑμετέρου ἐγγράφου, διαβιβασθείσης ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Χίου κ. Ν. Ζορμπᾶ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι, διὰ καταρτισθέντος νομοσχεδίου ἀποσταλέντος ἤδη εἰς τὴν Γ.Δ.Δ.Λ. διὰ τὴν κατὰ νόμον ἔκθεσιν, προβλέπεται ἡ αὔξησις τῶν ὑπὸ τοῦ Τ.Σ.Α.Υ. χορηγουμένων συντάξεων ἀναδρομικῶς ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου ἐ.ἔ. ἐντὸς τῶν οἰκονομικῶν δυνατοτήτων τοῦ Ταμείου τούτου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 7 Μαρτίου 1955

Ὁ Ὑπουργὸς

ΣΤ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΣ

Ὁ κ. Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν ὑπ’ ἀριθ. 389)31.3.1954 καὶ 771)27.5.54 Πράξεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «περὶ ἀντιστοιχίας τοῦ Ἕλληνος Ἀξιωματικοῦ–Προέδρου τῆς Στρατιωτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Βορειοατλαντικοῦ Συμφώνου». 2) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Α. Ν. 1324)1949 «περὶ προστασίας καὶ ἀποκαταστάσεως τῶν Ἀναπήρων Πολέμου Ὁπλιτῶν καὶ Θυμάτων Πολέμου». 3) «περὶ τρόπου πληρώσεως κενῶν θέσεων μονίμων Ἀνθυπολοχαγῶν τῆς Ταχυδρομικῆς Ὑπηρεσίας Στρατοῦ». 4) «περὶ παρατάσεως προθεσμίας ἐξαγορᾶς στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων ἀνυποτάκτων κλάσεων 1941 καὶ παλαιοτέρων». 5) «περὶ ἐγκρίσεως πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν ὑπὸ τέως Στρατ. Δ)σεως Ἡρακλείου κατὰ τὸ ἀπὸ 9.12.1944 ἕως 27.3.45 χρονικὸν διάστημα». 6) «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν πραγματοποιηθεισῶν κατὰ τὰ οἰκον. ἔτη 1944 –45, 1945–46, 1946–47, 1947–48, 1948–49, 1949–50, 1950–51, 1951–52 καὶ 1952–53, ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης–Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ναυτικοῦ — καὶ ἐγγραφῆς τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τούτου». 7) «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν τινων πραγματοποιηθεισῶν ἀπὸ τοῦ οἰκον. ἔτους 1945–46 μέχρι καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1952–53 ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης (Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ἀεροπορίας)» καὶ 8) «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν τινων πραγματοποιηθεισῶν ἀπὸ τοῦ οἰκον. ἔτους 1943–44 μέχρι καὶ τοῦ οἰκον. ἔτους 1952– 53 ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης (Γενικοῦ Ἐπιτελείου Ἀεροπορίας)». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Μεταξᾶς καὶ Ε. Σαββόπουλος καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑρμηνείας καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν.Δ. 2923)54 «περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν τῶν Ἀξιωματικῶν καὶ τῶν τριῶν Κλάδων τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Τσούτσουρας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑρμηνείας, καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν.Δ. 2923)54 «περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν τριῶν κλάδων τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Γυιόκας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας ἐξαγορᾶς στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων ἀνυποτάκτων κλάσεων 1941 καὶ παλαιοτέρων». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Θεοτόκης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἑταιρειῶν Περιωρισμένης Εὐθύνης». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Στεφάνου, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς «περὶ Ταμείων Ἐφέδρων Πολεμιστῶν Κρήτης κειμένης νομοθεσίας καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Πανταζῆς, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς «περὶ Ταμείων Ἐφέδρων Πολεμιστῶν Κρήτης κειμένης νομοθεσίας καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Μαυριδόγλου, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τοὺς εἰς Ἀνωτάτας Γεωπονικὰς Σχολὰς μετεκπαιδευθέντας Γεωπόνους πτυχιούχους Μέσων Γεωργικῶν Σχολῶν».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου», ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, ἀναβάλλεται αἰτήσει τῶν κ. κ. Θ. Χαβίνη, Θ. Καψάλη καὶ Γ. Βασιλάτου. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑταιρειῶν περιωρισμένης εὐθύνης».

§6Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Προκειμένου νὰ διευκολυνθῇ ἡ ψήφισις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, θὰ ἤθελον αὐτὴν τὴν στιγμήν, νὰ καταθέσω μίαν τροπολογίαν, ὥστε νὰ δοθῇ ἡ εὐχέρεια εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τοῦ Ἐμπορίου, ἀφοῦ τὴν μελετήσει, εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν, νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ τροπολογία μου συνίσταται εἰς τὸ ὅτι θὰ πρέπει ἡ φορολογικὴ ἀπαλλαγὴ τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν βιομηχανίαν, ὥστε πράγματι νὰ δοθῇ ἡ εὐχέρεια νὰ ἐνισχυθῇ ὁ θεσμὸς αὐτὸς τῆς ἑταιρείας περιωρισμένης εὐθύνης εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Τοῦτο ἄλλωστε, εἶναι συνεπὲς καὶ πρὸς τὴν γενικωτέραν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία προβλέπει καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐπαρχιακῆς βιομηχανίας. Ἄνευ τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας μου αὐτῆς, διὰ τῆς ὁποίας προβλέπεται εἰδικὴ φορολογικὴ ἀπαλλαγὴ διὰ τὰς βιομηχανίας τῆς ἐπαρχίας, εἴτε ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ὁμορρύθμου, εἴτε τῆς ἑτερορρύθμου, εἴτε τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας, προκειμένου νὰ συσταθοῦν διὰ συγχωνεύσεως αὐτῶν ἑταιρεῖαι περιωρισμένης εὐθύνης εἰς τὰς ἐπαρχίας, δὲν παρέχεται καμμία διευκόλυνσις, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γενικωτέρας οἰκονομικῆς δραστηριότητος τῶν ἐπαρχιῶν.

§7Λ. ΜΑΚΚΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Ἐπιφυλάσσομαι νὰ τὴν μελετήσω.

§8Κ. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς καὶ ὅλαι αἱ τυχὸν τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθοῦν μέχρι τῆς συζητήσεως εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, θὰ συζητηθοῦν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰς τροπολογίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, κ. ὑπουργέ, τὰς ἀποδέχεσθε;

§10Λ. ΜΑΚΚΑΣ. (Ὑπ. Ἐμπορ.). Ὅλας, πλὴν μιᾶς, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ἀπεδέχθη ὁ κ. ὑπουργός;

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτόν, ὡς ἐτροπολογήθη, εἰς αʹ συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἑταιρειῶν περιωρισμένης εὐθύνης». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν.Δ. τοῦ «περὶ 80)1946 Ἐθνικοῦ Θεάτρου».

§14Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Ἀπουσιάζει, κ. Πρόεδρε, ὁ ἐπὶ τῆς Παιδείας κ. Ὑπουργός.

§15Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Κυβερνήσεως —Ὑπουργ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἡ ἀπουσία τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας δὲν ἀποτελεῖ ἐμπόδιον πρὸς συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκπροσωπῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρίσταμαι διὰ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§16Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Θὰ εἴμεθα ἰδιαιτέρως εὐτυχεῖς ἐὰν παραστῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι πιστεύομεν, ὅτι ἀπὸ τὴν παρέμβασίν του ἠμπορεῖ κἄτι καλὸν νὰ προκύψῃ. Ἐὰν ὅμως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἐγένετο καὶ ἡ σημασία τὴν ὁποίαν θὰ ἔχει ἡ παρουσία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐδῶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, θὰ ἔπρεπε, κ. Πρόεδρε,—καὶ ὑποθέτω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις— ἡ Βουλὴ μέχρις ὅτου ἔλθει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ συζητήσῃ ἓν ἄλλο νομοσχέδιον.

§17Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβ)σεως). Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, εἶναι δυνατὸν κάλλιστα νὰ συνεχισθῇ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος, ὁ κ. Καψάλης, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ παρουσία μου καὶ ἡ ἀνάμιξίς μου, εἰς τὴν συζήτησιν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀγαθόν τι ἀποτέλεσμα.

§18Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Καὶ τὸ λέγω εἰλικρινῶς.

§19Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβ)σεως). Τὸ πιστεύω. Δὲν εἶχα λάβει τὸν λόγον μέχρι τῆς στιγμῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν εἶχα ὑπ’ ὄψιν μου νὰ τὸν λάβω. Μὲ προεκάλεσε ὅμως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας τινὰς λέξεις. Τὸ νομοσχέδιον, εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιολογεῖ μακρὰν συζήτησιν, καὶ τοιαύτην ἐκ μέρους ὡρισμένων συναδέλφων ἀντίδρασιν. Θὰ ἤθελον νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφον, ὡς καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πειραιῶς βουλευτήν, τοῦ ὁποίου τὴν ἀγόρευσιν ἤκουσα χθὲς ὁλόκληρον, θὰ ἤθελον νὰ βεβαιώσω ὅλους ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἔχει βαθεῖαν συνείδησιν τῆς εὐθύνης της διὰ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, καὶ ἔχει πλήρη γνῶσιν τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα, εἶναι δυνατὸν, νὰ προκύψουν, ἐκ τῆς οἱασδήποτε μεταβολῆς εἰς τὴν Διοίκησιν τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ Θεατρικοῦ Ἱδρύματος. Πρέπει ὅμως νὰ ὁμολογήσω ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι ὁ κατὰ τὴν ὁμολογίαν του ὀλιγώτερον ἁρμόδιος πάντων, ὁ ἰατρὸς εἰς τὸ ἐπάγγελμα, ὁ κ. Στεφάνου, ἀνελθὼν χθὲς εἰς τὸ βῆμα μετὰ τὸν κ. Βοβολίνην, ἔθεσε τὰ ζητήματα ἐπὶ τῆς βάσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶναι ἡ μόνη ὀρθή. Δὲν εἶναι δικαιολογημένη τῶν ἁρμοδιοτέρων, ἡ ἀνησυχία, καὶ εἶναι ὀρθοτέρα, ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ ζητήματος ἡ γενομένη ἐκ μέρους τοῦ κ. Στεφάνου, ἐπαναλαμβάνω, ἰατροῦ καί ὄχι λογοτέχνου, οὔτε δημοσιογράφου, οὔτε τέως καθηγητοῦ, διότι αἱ παρατηρήσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κ. Στεφάνου, ὑπῆρξαν πράγματι πρακτικαὶ καὶ θετικαί. Σᾶς βεβαιῶ, κ. συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν χθὲς, ὅταν ὡμίλει ὁ κ. Βοβολίνης, ὁ ὁποῖος γνωρίζει νὰ διανθίζῃ τὴν ὁμιλίαν του μὲ ὡραίας ἐκφράσεις, ἀλλὰ καὶ μὲ διατυπώσεις πολὺ αἰχμηράς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατανοήσω πῶς καὶ διατὶ εἶχε καταληφθῇ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἐντονωτάτου πάθους. Τί πρόκειται, κατ’ οὐσίαν νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Ποῖον εἶναι τὸ ἔγκλημα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διαπράξῃ; Ἡ Κυβέρνησις, νομίζω ὅτι ἔχει δικαίωμα, καὶ ἀναγνωρίζεται ἀπολύτως τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐποπτεύῃ ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Ἡ Κυβέρνησις νομίζω ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ὄχι μόνον τὸ δικαίωμα νὰ ἐνδιαφέρεται, ὅπως τὸ Θέατρον λειτουργῇ κατὰ τὸν καλύτερον δυνατὸν τρόπον. Ὁ κ. Βοβολίνης εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις, ἐκδηλώνει τὴν ἀπόφασίν της, ὅπως ἀποκεφαλίσῃ τοὺς ἀπαρτίζοντας τὸ σημερινὸν διοικητικὸν συμβούλιον, ἄνδρας, τῶν ὁποίων τὰ προσόντα ὀρθῶς ἔπλεξε καὶ ἐξῆρεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ κ. συνάδελφοι, τὸ γεγονός, ὅτι οἱ ἄνδρες, οἱ ἀπαρτίζοντες τὸ σημερινὸν διοικητικὸν συμβούλιον, εἶναι ἄνδρες προσενεγκόντες οὐσιώδη ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος, εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχουν ταχθῇ νὰ ὑπηρετοῦν, τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι οἱ ἄνδρες αὐτοί, εἶναι καὶ οἱ μόνοι ἱκανοὶ νὰ προσφέρουν τοιαύτας ὑπηρεσίας. Δεύτερον, τὸ γεγονὸς ὅτι εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις ἓν τοιοῦτον νομοσχέδιον δὲν σημαίνει ὅτι πάντες οἱ ἀπαρτίζοντες τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον, θὰ παύσουν νὰ εἶναι μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Ἑπομένως, δὲν δικαιολογεῖται ἡ φράσις τοῦ κ. Βοβολίνη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀποφασίζει νὰ ἀποκεφαλίσῃ ἅπαντας. Ὁ κ. Βοβολίνης ἐπροχώρησε καὶ ἐξύμνησεν — ἂν δὲν ἀπατῶμαι καὶ ἄλλοι τῶν κ. συναδέλφων δὲν παρηκολούθησαν ὅλας τὰς συνεδριάσεις, ἔπραξαν τὸ αὐτὸ —ἐξύμνησε τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχει προσφέρει ὁ Γενικὸς Διευθυντής, ὁ νῦν ἀσκῶν τὰ καθήκοντα τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, ὁ κ. Ροντήρης. Σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι συμμερίζομαι ἀπολύτως τὰ ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τοῦ κ. Ροντήρη, ὡς ἐξόχου καλλιτέχνου, ὡς ἐξόχου σκηνοθέτου, ὡς ἀνδρός, ὁ ὁποῖος ἔχει πράγματι πάρα πολλὰ προσφέρει εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον καὶ εἰς τὴν πνευματικὴν ἑπομένως ζωὴν τοῦ τόπου, εἰς τὴν ἠθικὴν διαμόρφωσιν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ ἐπαναλάβω καὶ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἷς τῶν συναδέλφων, ὅτι οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ἰσχυρίζεται ὅτι ἡ ζωὴ ἑνὸς ὀργανισμοῦ εἶναι ἀπαραιτήτως συνυφασμένη μὲ τὴν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὀργανισμοῦ ὕπαρξιν τοῦ τάδε προσώπου ὁσονδήποτε σημαντικοῦ, ὁσονδήποτε ἀξίου καὶ οἱασδήποτε ὑπηρεσίας προσενεγκόντος εἰς τὸν τομέα εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει τάξει τὸν ἑαυτόν του. Ὁ κ. Βοβολίνης, ἐπροχώρησε καὶ πέραν αὐτοῦ, καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀποφασίσει νὰ ἐκδιώξῃ τὸν ἄριστον αὐτὸν σκηνοθέτην, τὸν ἄριστον αὐτὸν δημιουργόν. Ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν τοιαύτην πρόθεσιν ἐξεδήλωσε καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι γνωρίζει καὶ ὁ κ. Βοβολίνης καὶ ὁ κ. Καψάλης ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν τοιαύτην διάθεσιν ἔχει νὰ ἐκδιώξῃ τὸν κ. Ροντήρην, δὲν τιμᾶ τὸν κ. Ροντήρην, τιμᾷ τὸ ἔργον του. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ζητεῖ ἀπὸ τοὺς ἀνωτάτους λειτουργούς, νὰ δέχωνται νὰ ἀσκοῦν τὸ ἔργον των κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ εἶναι ἀπόλυτος καὶ κυριαρχικός. Ἡ Κυβέρνησις ἐνδεχομένως δικαιοῦται νὰ εἴπῃ εἰς τὸν κ. Ροντήρην ὅτι θὰ συμμερισθῇ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἀναλάβει μετά τινος ἄλλου, —πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν εἷς τῶν χθεσινῶν ἀγορητῶν, —πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶχε συμβῆ καὶ ἄλλοτε. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν ἐπανίδρυσε τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον ἔθεσεν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, ὡς Γενικὸν Διευθυντήν, τὸν ἀείμνηστον Γρυπάρην, ὡς γενικὸν δὲ σκηνοθέτην —λέγω, γενικὸν σκηνοθέτην, διότι δὲν ἀποκλείεται ἡ ὕπαρξις καὶ ἄλλων σκηνοθετῶν —ὡς γενικὸν σκηνοθέτην τὸν Φώτην Πολίτην, ἕνα ἄνδρα ἐξόχου δημιουργικότητος. Πιθανὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ διεπίστωσεν, ὅτι ἡ συνύπαρξις καὶ τῶν δύο αὐτῶν ἰδιωτῶν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔφερεν ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον τῆς παρέχει τὴν δυνατότητα νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον διοίκησιν, ἡ ὁποία θὰ συμμερισθῇ τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἄποψις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αἱρετική, ὅτι εἶναι φοβερά, ὅτι ἡ ἄποψις τῆς Κυβερνήσεως τινάσσει εἰς τὸν ἀέρα τὸ Ἐθνικόν μας Θέατρον, ὅτι τινάσσει εἰς ἀέρα τὴν τέχνην. Ἐξ ἄλλου, ὅμως, πρέπει νὰ σᾶς ὁμολογήσω, γνωρίζων τὰς ἀπόψεις τοῦ πράγματι ἐξαιρέτου σκηνοθέτου, τοῦ κ. Ροντήρη, ὅτι ὑπάρχει ὁ φόβος, ὁ κ. Ροντήρης ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ γενικοῦ σκηνοθέτου νὰ μὴ θελήσῃ νὰ παραμείνῃ. Ἐὰν —καὶ θὰ παρακληθῇ διότι εἶναι ἄξιος νὰ τύχῃ παρακλήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως— ἐὰν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, δὲν δεχθῇ καὶ παρὰ τὴν παράκλησίν μας, νομίσῃ λόγῳ ἑνὸς ἱεροῦ φανατισμοῦ, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος κατὰ τὰς συζητήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον μετ’ αὐτοῦ διεπίστωσα, ἐὰν λόγῳ τοῦ ἱεροῦ φανατισμοῦ του νομίσῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ περιωρισμένα καθήκοντα, μεγάλα ἐπίσης καθήκοντα, ἀλλὰ κάπως στενώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀσκεῖ σήμερον, καὶ ὡς ἐκ τούτου μὴ δεχόμενος οὐδένα συμβιβασμόν, θελήσῃ νὰ φύγῃ, δὲν ἐκδιώκεται, ἀλλὰ φεύγει. Ἡμεῖς θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς νὰ παραμείνῃ καὶ ἡμεῖς θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Ροντήρην νὰ παραμείνῃ. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις —καὶ δι’ αὐτὸ εὐχαριστῶ τὸν κ. Καψάλην, διότι μοῦ ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ὁμιλήσω, ἀνοικτὰ— ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι πρέπει τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον νὰ διαρθρωθῇ ἀπὸ ἀπόψεως διοικήσεως καὶ νὰ μὴ εἶναι τὰ πάντα συγκεντρωμένα εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον, ὁσονδήποτε ἄξιον καὶ σπουδαῖον ἐὰν εἶναι τὸ πρόσωπον αὐτό. Ὁ κ. Βοβολίνης, ἐπροχώρησε καὶ πέραν αὐτοῦ. Δὲν εἶπεν ἁπλῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ἐκδιώξῃ τὸ γενικὸν διευθυντήν, δὲν περιωρίσθη εἰς αὐτὸ, ἀλλὰ ἔκαμεν ἐκ τῶν προτέρων μίαν ἐπίθεσιν ἄμεσον καὶ ἔμμεσον ἐναντίον ἑνὸς τοὐλάχιστον ἰσαξίου, ἀπὸ ἀπόψεως πνευματικῆς ὀντότητος προσώπου, τοῦ κ. Χουρμουζίου. Διατὶ αὐτὸ τὸ μένος καὶ τὸ πάθος ἐναντίον ἑνὸς ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει προσφέρει μεγάλας ὑπηρεσίας, ὁ ὁποῖος ἐξακολουθεῖ νὰ προσφέρῃ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ ἕνα ἐκ τῶν ἐκλεκτοτέρων ἀκριβῶς παραγόντων τῆς πνευματικῆς καὶ τῆς δημοσιογραφικῆς μας ζωῆς; Διατὶ αὐτὸ τὸ πάθος; Ποῖον εἶναι τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον διέπραξεν ὁ κ. Χουρμούζιος; Ὁ κ. Χουρμούζιος εἶναι μία ἐξαιρετικὴ δημιουργικὴ προσωπικότης, διότι αἱ κριτικαί του, δὲν ἀποτελοῦν ἁπλᾶς κριτικάς. Αἱ κριτικαί του ἔχουν περιεχόμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ εὐρύτερον ἀπὸ μίαν ἁπλῆν κριτικήν. Ἔχουν μίαν βαθεῖαν παιδαγωγικὴν καὶ φιλοσοφικὴν πνοήν. Ὁ κ. Χουρμούζιος γράφει μὲ τὸν παλμόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαραίτητος, διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ καί, ἑπομένως, δὲν νομίζω ὅτι ἐδικαιοῦτο μὲ τόσην εὐκολίαν, ὁ κ. Βοβολίνης, νὰ στραφῇ ἐναντίον μιᾶς προσωπικότητος, ὡς εἶπον τοὐλάχιστον ἐπαξίας πρὸς τὴν προσωπικότητα τὴν ὁποίαν ἐνσαρκώνει ὁ κ. Χουρμούζιος. Ὁ κ. Χουρμούζιος ἐὰν τυχὸν κληθῇ νὰ συμβάλλῃ εἰς τὴν ζωὴν τοῦ ἱδρύματος, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι θὰ συμβάλλῃ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῶν καλυτέρων προσδοκιῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Βοβολίνης, ἐπεκαλέσθη ὡρισμένην κριτικήν, τὴν ὁποίαν ἤσκησεν ὁ κ. Χουρμούζιος, ἐναντίον δύο ἐξαιρέτων, ἐξόχων καὶ διεθνῶς ἀνεγνωρισμένων Ἑλλήνων καλλιτεχνῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν, πρὸς τὴν ἀναβίβασιν ὡρισμένου ἔργου. Ἐν πρώτοις δὲν εἶμαι εἰς θέσιν —διότι δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ παρακολουθήσω τὴν παράστασιν αὐτὴν—νὰ ἐκτιμήσω κατὰ πόσον εἶχε δίκαιον ἢ ὄχι ὁ κ. Χουρμούζιος, ὅταν ἐξεφράσθη ἐναντίον τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου αὐτοῦ. Πιθανὸν νὰ εἶχε δίκαιον, πιθανὸν νὰ εἶχε δίκαιον εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ὅτι οἱ περὶ ὧν δημιουργικοί, οἱ ἔχοντες πολὺ ἀτομικὴν τὴν τάσιν τοῦ πνεύματός των, ἠμποροῦν νὰ κρίνουν καὶ κατὰ τρόπον ἄδικον τὴν ἐκτέλεσιν ἑνὸς ἔργου. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἶχε δίκαιον εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ὅτι οἱ περὶ ὧν πρόκειται καλλιτέχναι, δὲν ἀπέδωσαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέμενεν ὁ κ. Χουρμούζιος, εἶναι, καλὰ καὶ σώνει, ὑποχρεωμένος ὁ κ. Χουρμούζιος, διότι θεωρεῖ τοὺς δύο καλλιτέχνας ὡς μὴ ἀποδώσαντας εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, νὰ τοὺς θεωρήσῃ ὡς ἀκαταλλήλους δι’ οἱανδήποτε παράστασιν εἰς τὸ μέλλον; Ἔχει ἐκφρασθῆ διὰ τοὺς δύο αὐτοὺς καλλιτέχνας εἰς ἄλλας περιπτώσεις μὲ ἔπαινον καὶ μὲ ἀναγνώρισιν. Ἔτυχεν εἰς μίαν ὡρισμένην περίπτωσιν νὰ ἀσκήσῃ κριτικήν. Δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦται ὁ κ. Βοβολίνης, βασιζόμενος ἐπὶ τῆς κριτικῆς αὐτῆς νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κ. Χουρμούζιος εἶναι ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἔγραψε τὴν κριτικὴν αὐτήν, εἶναι ὑποχρεωμένος καὶ καταδικασμένος νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ πλέον τὴν ἱκανότητα δύο ἐξόχων καὶ ἱκανωτάτων ἠθοποιῶν, ὅπως εἶναι οἱ δύο περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται. Ἁπλούστατα ἤσκησε μίαν συγκεκριμένην κατὰ τῆς παραστάσεως ἐκείνης κριτικήν. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βοβολίνη, βασίζεται ἐπὶ τοιαύτης σειρᾶς συλλογισμῶν, συλλογισμῶν τοὺς ὁποίους θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω θεωρῶ ἀπολύτως ἀπορριπτέους ἀπὸ ἀπόψεως καὶ ἐπιστημονικῆς ἀκόμη διότι δὲν ἔχουν τὴν συνέχειαν ἐκείνην, τὴν λογικὴν ἐκείνην συνέχειαν, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιβεβλημένη, ὅταν συζητοῦνται κρίσιμα θέματα, ὅπως εἶναι τὸ θέμα τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Τὸ συμπέρασμα, ἀξιότιμοι κ. βουλευταί, εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως δώσῃ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς ἀνασχηματισμὸν τοῦ Συμβουλίου. Θέλετε τὸ Συμβούλιον νὰ ἔχῃ θητείαν 3 ἐτῶν ἢ νὰ ἔχῃ μόνον θητείαν δύο ἐτῶν, αὐτὸ δὲν ἔχει τόσον μεγάλην σημασίαν. Πάντως ἡ Κυβέρνησις παρακαλεῖ, ὅπως τῆς δοθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ παρακαλεῖ, ὅπως τῆς δοθῇ τὸ δικαίωμα αὐτὸ, διότι νομίζει ὅτι πρέπει χωρὶς σπασμωδικὰς εἰς τὸ θέατρον ἐπεμβάσεις νὰ συμβάλῃ διότι Κυβέρνησις εἶναι, Κράτος εἶναι καὶ Κρατικὸν εἶναι τὸ θέατρον, διότι νομίζει, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἔτι καλυτέραν διάρθρωσιν τῆς διοικήσεως καὶ λειτουργίας του. Ἀναγνωρίζει δηλ. ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἶναι ἀρτία ἡ λειτουργία του μέχρι ἑνὸς σημείου, ἀναγνωρίζει ὅτι εἶναι ἐξαιρετικὸν τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖ ὁ κ. Ροντήρης, ἀλλὰ νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σημειωθοῦν βήματα εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ θεάτρου, ἔτι σημαντικώτερα. Αὐτὴν τὴν ἐλπίδα τὴν ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπιτρέψατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἐλπίδα της αὐτήν, τὴν μορφὴν ἐκείνην ἡ ὁποία θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εὐκαιρίαν εἰς ὑμᾶς, νὰ κρίνετε ἂν ἡ ἐλπὶς εἶναι θεμιτὴ ἢ ὄχι. Δὲν πρόκειται ἄλλωστε, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὀνομάζεται Βασιλικὸν καὶ Κρατικὸν τὸ Θέατρον καὶ ἂν ἀκόμη ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πέσῃ ἔξω εἰς τὴν ἐπιλογὴν ἑνὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον νὰ θέσῃ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτοῦ, δὲν πρόκειται νὰ καταστραφῇ ὁ τόπος, ὥστε τόσαι συνεδριάσεις νὰ καταναλίσκωνται εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν διαπιστώσῃ ὅτι ἔκαμε λάθος —ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ κάμῃ λάθος— ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις ἂν διαπιστώσῃ ὅτι ἔκαμε λάθος, ἁπλούστατα θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τρόπον ἀνοικτόν, μὲ τὴν ἀνοικτὴν ἐκείνην σκέψιν, ἡ ὁποία ἀπόψε ἀκριβῶς διέπει τοὺς πρὸς ὑμᾶς λόγους μου, θὰ ἔλθῃ καὶ θὰ σᾶς εἴπῃ: Κύριοι, θὰ πρέπει νὰ δώσωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὸ Δ. Σ., διὰ νὰ γίνῃ μία διόρθωσις ἑνὸς σφάλματος. Δὲν θὰ πρόκειται περὶ σφάλματος τόσον μεγάλου, ὥστε τὸ πρᾶγμα νὰ ἔχῃ συνεπείας ὀδυνηράς. Βέβαια, ὁ κ. Βοβολίνης, θεωρεῖ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Βισβάδεν, ὡς ὑπόθεσιν μὲ τὴν ὁποίαν εἶναι συνυφασμένη ἡ τιμὴ καὶ τὸ κῦρος τῆς Ἑλλάδος. Μακάρι νὰ ἐπραγματοποιεῖτο ἡ ἐκτέλεσις ἀρχαίας τραγῳδίας εἰς τὸ Βισβάδεν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη ὑποτεθῇ καὶ κάμνω μίαν ὑπόθεσιν ἀπολύτως αὐθαίρετον αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον, δὲν θὰ ἐπραγματοποιεῖτο ἐφέτος ἡ παράστασις αὐτή, δὲν θὰ ἐπρόκειτο περὶ φοβερᾶς ὑποθέσεως, περὶ ἑνὸς φοβεροῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ἐθνικὰς συνεπείας. Βεβαίως τὸ ἄλλο γεγονός, τὸ γεγονὸς τὸ συνδεδεμένον μὲ τὰς παραστάσεις τῆς Ἐπιδαύρου, αὐτὸ βεβαίως εἶναι γεγονὸς σπουδαῖον, καὶ φυσικὰ ἡ μὴ πραγματοποίησις τυχὸν τῶν παραστάσεων τῆς Ἐπιδαύρου, χωρὶς βέβαια νὰ ἀποτελέσῃ καὶ αὐτὸ ἐθνικὴν συμφοράν, θὰ ἀπετέλει πράγματι οὐσιῶδες κενόν. Εἶχα καὶ ἐγὼ τὴν εὐκαιρίαν νὰ θαυμάσω τὸν Ἱππόλυτον πρὸ ὀκτὼ μηνῶν καὶ εἶχα τὴν εὐκαιρίαν νὰ χειροκροτήσω τοὺς ἠθοποιοὺς καὶ ὑπεράνω τῶν ἠθοποιῶν τὸν σκηνοθέτην, τὸν κ. Ροντήρην. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑπετίθετο, ὅτι ὁ κ. Ροντήρης δὲν θὰ ἐδέχετο νὰ μείνῃ ὡς πρῶτος σκηνοθέτης, ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀρχαίας τραγῳδίας εἰς τὴν Ἐπίδαυρον, δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀδύνατος ἡ καλὴ ἐκτέλεσις ἀρχαίας τραγῳδίας, ἐπειδὴ δὲν θὰ εἶναι διδάσκαλος καὶ σκηνοθέτης ὁ κ. Ροντήρης. Πιθανὸν ὁ κ. Ροντήρης, νὰ ἔκαμε τὴν καλυτέραν δυνατήν, τὴν ἀρίστην ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν ἑλληνικῶν δυνατοτήτων, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ ἀναβιβάσῃ εἰς τὴν Ἐπίδαυρον ἀρχαίαν τραγῳδίαν. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ αὐτὴν τὴν ἁπλῆν γλῶσσαν, ἐκθέτω τὶς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀνοικτὰ καὶ εἰλικρινῶς καὶ παρακαλῶ, τοὺς κ. συναδέλφους, νὰ μὴ ἐπεκταθοῦν εἰς ἐπιθέσεις, ἐναντίον προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια βαθείας τιμῆς καὶ βαθυτάτου σεβασμοῦ, ὅπως εἶναι ὁ κ. Χουρμούζιος, ὁ ὁποῖος ἐὰν τυχὸν ἀναλάβῃ ἐκλεγόμενος ὑπὸ τοῦ Δ. Συμβουλίου, θὰ ἀναλάβῃ, διότι θὰ τὸν παρακαλέσωμεν, διότι δὲν εἶναι ἄνεργος, κ. συνάδελφοι, ὁ κ. Χουρμούζιος. Ὁ κ. Χουρμούζιος, ἔχει τόσην ἐργασίαν καὶ εἶναι βεβαρημένος μὲ τόσας εὐθύνας, ὥστε θὰ πρέπει νὰ παρακληθῇ, ἐὰν κατ’ ἀρχὴν τὸ νέον Δ. Συμβούλιον ἀποφασίσῃ νὰ τὸν τοποθετήσῃ, θὰ πρέπει νὰ παρακληθῇ διὰ ν’ ἀναλάβῃ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου.

§20Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν εἴχατε τὴν εὐκαιρίαν νὰ παρίστασθε εἰς τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις, θὰ εἴχατε ἴσως λύσει ὡρισμένας ἀπὸ τὰς ἀπορίας τὰς ὁποίας ἐκθέτετε σήμερον. Διότι ὅλοι θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν ἡ συζήτησις γύρω ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, ἐγίνετο μέσα εἰς μίαν ἀτμόσφαιραν ἀβίαστον, ἐν πλήρει ἀντικειμενικότητι καὶ ἀπὸ μέρους τῶν ὁμιλητῶν καὶ μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς, δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ ἐπ’ αὐτοῦ, ἐδημιουργήθη ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προχωρεῖ εἰς μίαν εἰλημμένην ἀπόφασιν, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν τῆς μεταβολῆς τῶν ἀποφάσεών της. Τὸ εἶπον μάλιστα καὶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Δεύτερον, εἴπατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι τέλος πάντων ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐποπτεύῃ τὸν τομέα τὸν πνευματικόν. Οὐδεὶς τὸ ἠρνήθη αὐτό, ἀλλὰ ἡ ἐποπτεία διὰ νὰ εἶναι γόνιμος καὶ ὠφέλιμος πρέπει νὰ γίνεται ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν ἰσχυόντων νόμων. Τὸ Συμβούλιον αὐτό, τὸ ὁποῖον πιθανὸν τώρα ν’ ἀποκαλύπτεται ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἰδεῶδες, διωρίσθη ἀπὸ τὴν ἰδίαν Κυβέρνησιν καὶ μάλιστα ἀνενεώθη ἡ θητεία του, ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. ὑπουργόν. Καὶ ἐρωτᾶται: πρῶτον ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, ποὺ ἐπιβάλουν νὰ γίνῃ μία παρέμβασις, νομοθετικῆς ἀνωμαλίας, διότι ἀποτελεῖ ἀνωμαλίαν...

§21Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη ἀνωμαλία.

§22Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Ἀποτελεῖ μίαν ἀνωμαλίαν, νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νόμου νὰ τερματίσῃ τὴν θητείαν τοῦ Συμβουλίου. Δεύτερον, κύριε Πρόεδρε, ἀνεφέρθητε εἰς τὸ ὅτι εἶπεν ὁ κ. Στεφάνου, τὸ ἐπανελάβατε καὶ σεῖς, ὅτι καὶ ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ὁ Αʹ καλλιτέχνης εἶναι ἄριστος, ἕπεται μὲ αὐτό, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ὕπαρξις ἑνὸς ἱδρύματος ἀπὸ τὸ πρόσωπον αὐτό, οὐδεὶς τὸ πιστεύει αὐτὸ καὶ πιστεύομεν ὅτι εἰς πολλοὺς τομεῖς κανεὶς δὲν εἶναι ἀναντικατάστατος. Ἀλλὰ τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον γεννᾶται, εἶναι, ἔχομεν ἄραγε εἰς τὸν τόπον μας τόσα καλλιτεχνικὰ κεφάλαια καὶ τόσας ἀξίας εἰς τὸν τομέα αὐτόν, ὥστε νὰ δυνάμεθα ν’ ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὴν ἐνδεχομένην διάπραξιν λαθῶν. Τὸ θέμα εἶναι, ἐὰν αὔριον ἤρχετο ὁ κ. Μητρόπουλος ἐδῶ καὶ ἠδύνασθο νὰ τὸν χρησιμοποιήσητε, μὲ τὸν ἴδιον συλλογισμὸν θὰ ἐλέγατε ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ὕπαρξις ἑνὸς μουσικοῦ ἱδρύματος ἀπὸ ἕνα ἄνθρωπον; Κύριε Πρόεδρε, ἀνεφέρθη ἐπανειλημμένως ὅτι ὅταν ἱδρύθη τὸ Θέατρον, πρὸ 20ετίας καὶ ὁ τότε σκηνοθέτης Πολίτης, γενικὸς σκηνοθέτης, τὸν ὁποῖον ἄλλωστε διεδέχθη εὐθὺς μετὰ τὸν θάνατόν του ὁ Ροντήρης, ὅτι ὑπηρέτησε καὶ ὑπὸ τὸν Γρυπάρη καὶ ὑπὸ τὸν Βλάχον κ.τ.λ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τότε ἐμεσολάβησαν 20 χρόνια. Ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Γρυπάρης, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε μία διακεκριμένη φυσιογνωμία, ἔλεγεν ὅτι εἶμαι ἐδῶ διὰ νὰ ἐξασφαλίζω εἰς τὸν Πολίτην πρῶτον καὶ εἰς τὸν Ροντήρην μετά, τὴν δυνατότητα καὶ τὴν εὐχέρειαν νὰ κάμουν τὸ ἔργον των. Καὶ πράγματι οἱ σκηνοθέται αὐτοὶ ἦσαν οἱ πραγματικοὶ μοχλοὶ τοῦ Θεάτρου. Ἀνεξαρτήτως τῶν γεγονότων αὐτῶν ἐμεσολάβησε μία 20ετὴς ἐξέλιξις.

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀγόρευσις.

§24Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀγόρευσις. Λέγω τὸ ἑξῆς: Μέσα εἰς τὴν 20ετίαν, δὲν θὰ ἐδικαιοῦτο ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος παρουσίασε μίαν ἐπιτυχίαν εἰς τὴν καλλιτεχνικήν του σταδιοδρομίαν νὰ εἴπῃ ὅτι: Κύριοι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητῶ εἶναι νὰ μὴ θέσετε ἐπάνω μου ἕνα ἄνθρωπον ὀλιγώτερον ἁρμόδιον δι’ αὐτὴν τὴν δουλειάν; Ἐάν, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως αὔριον σεῖς εἰς ἕνα στρατηγὸν τὸν ὁποῖον καὶ ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὀρθῶς ζητεῖτε ὅπως καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς δημοσίους λειτουργούς, νὰ ὑπηρετήσουν τὴν Πατρίδα ἀνεξαρτήτως ὑπὸ ποίους ὅρους ἂν ἐπάνω ἀπὸ αὐτὸν τὸν στρατηγόν, βάλετε ἕνα ἐπιλοχία καὶ ὄχι μόνιμον, ἀλλὰ ἔφεδρον, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται, τότε σᾶς ἐρωτῶ τί θὰ γίνῃ; Ἀπέφυγα ἕως τώρα νὰ κάμω οἱανδήποτε νύξιν διὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διαδεχθοῦν τὸν κ. Ροντήρην ἀλλὰ ἐὰν παρηκολουθήσατε τὴν ἀρθρογραφίαν τῶν τελευταίων ἐφημερίδων, καὶ συγκεκριμένως τοῦ κυρίου ὁ ὁποῖος φέρεται ὡς διάδοχος τοῦ κ. Ροντήρη καὶ ἐὰν ἐβλέπατε κατὰ ποῖον τρόπον ἐκφράζεται, ὄχι μόνον διὰ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐδῶ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ξένα φεστιβάλ, εἰς τὰ ὁποῖα, τὸ ἵδρυμα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γίνῃ ἐνδέχεται νὰ συμμετάσχῃ, θὰ συμφωνήσητε ὅτι αὐτὰ ποὺ σᾶς λέγω, δὲν ἀποτελοῦν ὑπερβολάς. Καὶ ἐρωτῶ ἐν συνεχείᾳ κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἔχετε ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἔχει τὰ προσόντα καὶ τὴν εἰδικότητα δι’ αὐτὴν τὴν δουλειάν, τὸν ὁποῖον τὸ Κράτος τὸν ἔστειλε νὰ σπουδάσῃ ἐπὶ μακρὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἐδαπάνησε πολλά, αὐτὸν θὰ τὸν ἀχρηστεύσητε καὶ θὰ βάλετε ἐπάνω του ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἂν μή τι ἄλλο συγκρινόμενοι πρὸς αὐτόν, εἶναι ἐρασιτέχναι.

§25Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Προεδρ. Ἀντ. Κυβ. — Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Καψάλης ἔκαμε μίαν παρομοίωσιν πρὸς ὄφελος τοῦ κ. Ροντήρη καὶ εἰς βάρος τοῦ κ. Χουρμουζίου, τὴν ὁποίαν ἀποκρούω κατηγορηματικῶς καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς προσωπικὸν πάθος ἐναντίον τοῦ ἑνὸς προσώπου καὶ ὑπερβολικὸν ἔρωτα ἔναντι τοῦ ἄλλου. Ἐγώ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ὁμιλήσω, οὔτε κινούμενος καὶ ἐμπνεόμενος ἀπὸ ἔρωτα, οὔτε κινούμενος καὶ ἐμπνεόμενος ἀπὸ ἀρνητικὸν πάθος. Διότι εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ ἰσχυρίζεται κανείς, ὅτι προκειμένου περὶ τῶν γενικῶν θεατρικῶν ζητημάτων καὶ τῶν καλλιτεχνικῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, ὁ ἕνας εἶναι στρατηγὸς καὶ ὁ ἄλλος ἐπιλοχίας. Ἐὰν ἔλεγεν, ὁ κ. Καψάλης, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ καθαρῶς τεχνικοῦ ἔργου τῆς διδασκαλίας ἑνὸς δράματος, ὁ Ροντήρης εἶναι στρατηγὸς καὶ οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν, περιλαμβανομένου καὶ τοῦ κ. Χουρμουζίου, εἶναι στρατιώτης καὶ ὄχι ἐπιλοχίας, διότι προτιμῶ τὸν βαθμὸν τοῦ στρατιώτου ἀπὸ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου, ἐὰν τὸ ἔλεγεν αὐτό, βεβαίως θὰ ἦτο ἴσως δικαιολογημένος, δεδομένου, ὅτι, ἡ τεχνικὴ μαεστρία τοῦ διδάσκειν καὶ ἀναβιβάζειν ἕνα δρᾶμα, προϋποθέτει εἰδικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλά, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, ἐξ Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἀπὸ ἀπόψεως καλλιτεχνικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς, νὰ θεωρῆται ὡς ἀπαραίτητος προϋπόθεσις διὰ τὴν γενικὴν διεύθυνσιν ἑνὸς θεάτρου ἡ ἰδιότης τινὸς ὡς σκηνοθέτου. Θὰ ἦτο δυνατὸν μία φυσιογνωμία τῶν Γραμμάτων, ὅπως ἦτο ὁ Γρυπάρης ἢ ἕνας ἔξοχος καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου εἰδικευμένος εἰς τὴν τέχνην τοῦ Θεάτρου, νὰ ἀναλάβῃ τὴν Γενικὴν διεύθυνσιν. Ὁ πρῶτος καὶ γενικὸς σκηνοθέτης θὰ ἦτο καὶ ὁ πρῶτος του Σύμβουλος εἰς τὴν καλλιτεχνικὴν κατεύθυνσιν καὶ πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς θὰ ἐχάρασσε. Δὲν νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀντιδιαστολὴ μεταξὺ στρατηγοῦ καὶ ἐπιλοχίου ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν ὑπόστασιν τοῦ κ. Χουρμουζίου καὶ τοῦ κ. Ροντήρη. Νομίζω, ἀντιθέτως, ὅτι ἀμφότεροι ἀνήκουν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ καὶ δὴ τοῦ στρατηγοῦ τῶν τεσσάρων ἀστέρων καὶ ὄχι ἁπλῶς τῶν τριῶν. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὰ ἄλλα δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Καψάλης διότι ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἐπανάληψιν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ ὑπὸ ἄλλων συναδέλφων. Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ θελήσῃ νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ —καὶ αὐτὸ εἶναι ἀπάντησις εἰς μίαν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ κ. Καψάλη— ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ δώσῃ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, Διοικητικὸν Συμβούλιον, τοῦ ὁποίου ἡ κατεύθυνσις θὰ συμπίπτῃ μὲ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ Θέατρον μὴ εἶναι ὑποτεταγμένον εἰς ἓν μόνον πρόσωπον, ὁσονδήποτε ἱκανὸν καὶ ὁσονδήποτε ἄξιον εἶναι, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴν ἡ κάπως εὐρυτέρα ἐξέλιξις τοῦ Θεάτρου. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι τὸ ἐξ ἀρχῆς λάθος διὰ τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ εἶμαι συνυπεύθυνος ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ροντήρης ἐτοποθετήθη ὡς Γενικὸς Διευθυντὴς καὶ ὡς καλλιτεχνικὸς σκηνοθέτης. Ἐὰν δὲν ἐγίνετο τότε ἐκεῖνο τὸ λάθος, διὰ τὸ ὁποῖον εὐθυνόμεθα ὅλοι οἱ ἀπαρτίζοντες τότε τὴν Κυβέρνησιν, δηλαδή, καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης, καὶ ὁ κ. Καψάλης, δηλαδή, τὸ νὰ διορισθῇ ὁ κ. Ροντήρης ὑπὸ τὴν διπλῆν ἢ μᾶλλον τὴν πολλαπλῆν αὐτὴν ἰδιότητα, τὴν καλύπτουσαν ἢ μᾶλλον τὴν ὑπερκαλύπτουσαν ὁλόκληρον τὸ θέατρον, δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο τὸ σημερινὸν ζήτημα. Πάντως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῆς Βουλῆς, δηλοῦμεν, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι εὐτυχὴς ἐὰν καὶ μὲ τὸ νέον Διοικητικὸν Συμβούλιον, ὁ κ. Ροντήρης, θελήσῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχων τὰς ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὸ θέατρον, εἰς τὴν ζωὴν τῆς τέχνης εἰς τὴν πνευματικὴν καὶ ἐθνικὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι δὲν θὰ παραδεχθῶμεν νὰ ἀκουσθῇ οἱαδήποτε μομφὴ ἐναντίον προσώπων, ὅπως εἶναι ὁ κ. Χουρμούζιος, ὁ ὁποῖος ἔχει προσφέρει πολυτίμους εἰς τὸ Ἔθνος ὑπηρεσίας καὶ τοῦ ὁποίου, ἡ ποικίλη καὶ πολλαπλῆ δραστηριότης, ἀποτελεῖ ἐγγύησιν διὰ τὴν ἀπόδοσίν του καὶ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. (Χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πλαγιάννης, ἔχει τὸν λόγον.

§27Δ. ΠΛΑΓΙΑΝΝΗΣ. Τί συζήτησις θὰ γίνῃ ἀπόντος τοῦ κ. ὑπουργοῦ;

§28Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβερν.). Ἀπήντησα ἐγώ, κ. Πλαγιάννη.

§29Δ. ΠΛΑΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἄηθες εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ αὐτό.

§30Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβερν.). Τὸ τὶ εἶναι ἄηθες, τὸ κανονίζει ἡ Βουλή. Ἔχετε τοὐλάχιστον ἑκατοντάκις κάμνει τὴν παρατήρησιν αὐτὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν τὰς ἀνέχεται τὰς παρατηρήσεις αὐτάς.

§31Δ. ΠΛΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄρα ἔχομεν δίκαιον, ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ τὰ παραδέχεται. Θὰ ὁμιλήσω προσωπικῶς διὰ τὸν κ. ὑπουργόν. Παρακαλῶ νὰ προηγηθοῦν ἄλλοι ρήτορες, μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. ὑπουργός.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τοῦ κάμετε προσωπικὴν ἐπίθεσιν;

§33Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβερν.). Ἐκπροσωπῶ τὸν ὑπουργὸν Παιδείας. Τὸν ἐκπροσωπῶ πλήρως.

§34Δ. ΠΛΑΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ προηγηθοῦν ἄλλοι ρήτορες.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Λιβαδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§36Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τὰ βάθη τῶν αἰώνων, ὅταν τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα ἐλάμπρυνεν ὁλόκληρον τὸν τότε γνωστὸν κόσμον, ἦτο γνωστόν, ὅτι τὸ θέατρον εἶναι μία διδασκαλία, ἡ ὁποία ἱδρύθη, διὰ νὰ ἀνυψώσῃ καὶ τὰ ἄτομα, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸν λαὸν κάθε ἐποχῆς.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ συνάπτοντες καθ’ ὁμάδας συζητήσεις κλπ., κλπ.

§38Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Τούτου δοθέντος, δηλαδή, τοῦ ὅτι τὸ θέατρον εἶναι μία ἠθικοπλαστικὴ διδασκαλία, νομίζω, ὅτι, ἐὰν πρὸ 4–5 ἐτῶν ἦτο δυνατὸν εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία ἀκόμη τῆς Ἑλλάδος νὰ περιέρχεται Θέατρον Ἐθνικὸν, δηλαδή, Θέατρον, τὸ ὁποῖον νὰ λέγετε καὶ νὰ εἶναι Ἐθνικόν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀποδόσεως πρὸς τὸν λαόν, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ γίνῃ αὐτό, ἀσφαλῶς δὲν θὰ συζητούσαμε 2½ μῆνας περὶ φακέλλων καὶ περὶ μὴ ἐθνικῶν φρονημάτων Ἑλλήνων πολιτῶν. Διότι, ἐγώ, πιστεύω, ὅτι πλὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι πράγματι ξενόδουλοι, ἢ χρηματοδοτοῦνται ἀπ’ ἔξω, οἱ ἄλλοι ὅλοι Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι παρεσύρθησαν εἰς ἀριστεροτρόπους ἰδέας, εἶναι ἴσως οἱ ἁγνότεροι τῶν Ἑλλήνων, ἡ δὲ διανοητική των ἀντίληψις εἶναι πολὺ στενή, λόγῳ τῆς ἁγνότητός των καὶ παρασύρονται ἀπὸ ἄλλους. Οἱ περισσότερον πονηροὶ δύσκολα παρασύρονται. Οἱ ἄνθρωποι, λοιπόν, αὐτοί, θὰ αἰσθανθῶσι ρίγη ἐθνικοῦ ἐνθουσιασμοῦ, καὶ θὰ εἶναι καλὰ στελέχη τῆς κοινωνίας, ὅπως ἀπέδειξαν πράγματι τὰ 11 τάγματα τῆς Μακρονήσου, ὅταν ἰδοῦν ἀπὸ τοῦ θεάτρου, ἄφθονα, ἀφθονώτατα παραδείγματα τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, παραδείγματα, τὰ ὁποῖα συγκινοῦν, ὄχι μόνον τὸν Ἕλληνα, ἀλλὰ τιμοῦν τὴν ἀνθρωπίνην ψυχήν. Ὁμιλῶ, μὴ ἐφαπτόμενος τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν προκειμένῳ θὰ ἦτο καλὸν νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν Παιδείας, ὅπως, ἐὰν εἶναι δυνατόν, ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν, διὰ νὰ λειτουργήσῃ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, νὰ γίνουν θίασοι, περιερχόμενοι τὴν Ἑλλάδα καὶ οἱ ὁποῖοι πιστεύω, ὅτι ρεαλιστικῶς θὰ ἀποδώσουν περισσότερα εἰς τὴν πλευράν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔχομεν περισσοτέραν ἀνάγκην, ἀπὸ ὅ,τι οἱ πραγματικοὶ καλλιτέχναι τοῦ θεάτρου. (Χειροκροτήματα).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Ζαννῆς ἔχει τὸν λόγον.

§40Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅπως διὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, οὕτω καὶ διὰ τὴν ἐπιδιωκομένην μεταβολὴν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργός, καθιέρωσε νέον τρόπον......

§41Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ποῦ εἶναι ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ κ. Βοβολίνη.

§43Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Οὕτω καὶ διὰ τὸ Θέατρον, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργός, ἐπροτίμησεν, ἀντὶ τῆς κατὰ μέτωπον ἐπιθέσεως, τὴν τεθλασμένην, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Καὶ ὁ σκοπός, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ Γεν. Διευθυντοῦ τοῦ Ἱδρύματος. Ποῖοι λόγοι τὸν ἐπέβαλον; Ματαίως ἀνεζήτησα αὐτόν. Τίποτε τὸ διαφωτιστικὸν δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν. Ἤκουσα ἐπίσης, τὸν ἀξιότιμον τῆς πλειοψηφίας εἰσηγητήν, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἐπίσης προσεκόμισε στοιχεῖον οὐσιαστικόν, διὰ νὰ διαφωτίσῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἐπὶ τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς εἶναι διαφανὴς καὶ ἀποτελεῖ κοινὸν μυστικόν. Ὁ σκοπὸς δι’ ὃν εἰσάγεται ἐνώπιον ἡμῶν, εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ Γεν. Διευθυντοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι χρειάζεται περισσοτέρα ἔρευνα, διὰ νὰ τὸ ἀντιληφθῇ κανείς. Ἄλλωστε καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὡμολόγησεν. Ἡ ὁμολογία του, ὅτι ὑπῆρξε σφάλμα ἡ ἀνάθεσις τόσων ἁρμοδιοτήτων εἰς τὸν ἀπομακρυνόμενον Γενικὸν Διευθυντὴν ὑπῆρξε βαρὺ σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ σφάλμα, βεβαίως, ἀνήκει εἰς ὁλόκληρον τὸν Συναγερμόν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν Προοδευτικῶν, διότι, ὅταν ἀνέθετε τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου εἰς τὸν κ. Ροντήρην καὶ μαζὶ μὲ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν, καὶ τὴν καλλιτεχνικὴν καὶ πολλὰς ἄλλας ἁρμοδιότητας, τὸν καθίστα, δηλαδή, πραγματικὸν δικτάτορα τοῦ Ἱδρύματος, τὸ σφάλμα....

§44Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Λέγομεν, ὅτι ἐκάμαμεν σφάλμα καὶ τὸ διορθώνομεν.

§45Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Δὲν θὰ τὸ διωρθώνατε, ἐὰν δὲν συνέβαινε νὰ ἀπομακρυνθοῦν οἱ Προοδευτικοὶ ἀπὸ τὸν Συναγερμόν. Ἑτέρα ὁμολογία, ἡ ὁποία προκύπτει ἐπίσης ἐκ τῆς ἀγορεύσεως, τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὅτι θὰ ἀπομακρυνθοῦν καὶ μερικοὶ σύμβουλοι. Πόσοι καὶ ποῖοι; Ἀσφαλῶς, ὅσοι δὲν θὰ ὑποκύψουν εἰς τὰς πιέσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον, ὅσοι θεωροῦνται ὅτι ἀνήκουν εἰς τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω καθίσταται πρόδηλον, ὅτι κατὰ τὴν σύνθεσιν τοῦ συμβουλίου ἔγιναν διάφοροι συναλλαγαὶ μεταξὺ τῶν ἀπαρτιζόντων τὸ κυβερνητικὸν μωσαϊκὸν φατριῶν, αἱ ὁποῖαι προώθησαν ὡρισμένους ἐξ ἑκάστης φίλους, καὶ τώρα, ὁπότε ἐπῆλθεν ἡ ρῆξις ἀποβλέπετε εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δὲν θεωρεῖτε ἀκραιφνεῖς Συναγερμικούς.

§46ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς τὸ ξεύρετε;

§47Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Διατί τότε φέρετε τὸ νομοσχέδιον;

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτετε, διότι ἀρκετὰ ἔχει ἐπιμηκυνθῆ ἡ συζήτησις.

§49Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὸν κ. Ροντήρη προσωπικῶς. Κατὰ γενικὴν ὅμως ὁμολογίαν ἀποτελεῖ δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν σκηνοθεσίαν, αὐθεντίαν εἰς τὸν τόπον μας καὶ θὰ ἀπετέλει ἔγκλημα κατὰ τῆς ἀνελίξεως ἀκριβῶς τοῦ θεάτρου, ἡ ἀπομάκρυνσις ἑνὸς τόσον ἐξόχου σκηνοθέτου, ὅπως εἶναι ὁ κ. Ροντήρης. Τὸ σφάλμα τὸ ὡμολόγησε ἀπόψε...

§50Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριε συνάδελφε...

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§52Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἀνεθέσατε εἰς τὸν κ. Ροντήρην τὴν καλλιτεχνικὴν καὶ διοικητικὴν διεύθυνσιν, καὶ τώρα τοῦ ἀφαιρεῖτε τὰς ἁρμοδιότητας αὐτὰς πλὴν ἐκείνης τοῦ πρώτου σκηνοθέτου, δὲν ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν του; Θὰ ἀποχωρήσῃ ὅπως θὰ ἔπραττε πᾶς τις σεβόμενος τὸν ἑαυτόν του, διότι θὰ θεωρήσῃ ἑαυτόν, μειωμένον. Ἑπομένως, ἂς ἀφήσωμεν τοὺς φαρισαϊσμοὺς καὶ ἂς ὁμιλοῦμεν εἰλικρινῶς. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι διὰ τῆς μειώσεώς του, ἀποβλέπετε εἰς τὴν βεβαίαν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Γεν. Διευθυντοῦ, τοῦ κ. Ροντήρη. Τὰ ὅσα εἶπεν, ἄλλωστε, ὁ κ. Πρόεδρος, ἐπιβεβαιοῦν τοὺς φόβους μας, ὅτι ὁ μόνος σκοπὸς τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ κ. Ροντήρη, διότι ὁ κ. Ροντήρης, δὲν ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν του, ὅταν ἐξέλθῃ μειωμένος ἀπὸ τὴν συζήτησιν ποὺ ἔγινεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός. Ἀλλά, πέραν τούτου, κ. συνάδελφοι, θὰ διαφωνήσω μὲ τὸν ἐκλεκτὸν ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφον κ. Καψάλην, ἐπὶ ἑνὸς σοβαρωτάτου θέματος, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην. Ὡμίλησε περὶ τοῦ ἀρχαίου δράματος. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ἔφθασε καὶ μέχρι τοῦ Μεσαιωνικοῦ καὶ οὐδεὶς εἶπε τὶ περὶ τοῦ συγχρόνου Ἑλληνικοῦ Θεάτρου καὶ ἰδίᾳ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς συγγραφεῖς. Εἶπεν ὁ κ. Καψάλης, ὅτι διὰ νὰ ἀναβιβασθῇ ἕνα ἔργον συγχρόνου συγγραφέως θὰ πρέπει πρῶτον νὰ καθιερωθῇ εἰς τὴν ἐλευθέραν σκηνήν. Τοῦτο εἶναι παντελῶς ἀπαράδεκτον. Διότι, αἱ ἐλεύθεραι σκηναί, ἀποβλέπουν κυρίως, εἰς τὰ κέρδη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμνωμεν πειραματισμούς, διὰ νὰ ἀναδείξωμεν τοὺς νέους συγγραφεῖς μας. Τοῦτο εἶναι ἔργον ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου καὶ διαμαρτύρομαι διότι ὑπάρχουν ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐκρίθησαν παμψηφεὶ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν κρίσεως καὶ τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἀνεβιβάσθησαν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. Μία ἀπὸ τὰς κυρίας ἀποστολὰς τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, πέραν τῆς ἀρχαίας τραγῳδίας, τῆς ἀρτίας ἑρμηνείας τῆς ἀρχαίας τραγῳδίας εἶναι καὶ τὸ ν’ ἀναδεικνύῃ νέους συγγραφεῖς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἐπετέλεσε τόσα κατορθώματα εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ τὸ παρόν, νὰ ζῇ μόνον μὲ ἀναμνήσεις τοῦ παρελθόντος. Κύριοι συνάδελφοι, ἕνας λαὸς ποὺ θέλει νὰ θεωρῆται ζωντανός, πρέπει νὰ ἀποδείξῃ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ τοῦ θεάτρου, ὅτι εἶναι ἱκανὸς νὰ δημιουργῇ, διότι μόνον οἱ λαοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν γεράσει, ζοῦν μὲ τὰς ἀναμνήσεις. Καὶ αὐτὸ τὸ ἀποκρούω διὰ τὸν λαόν μας. Ἐὰν δὲν συγγράφωνται νέα ἀξιόλογα ἔργα, τοῦτο ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον, κ. συνάδελφε ἐξ Ἀθηνῶν, εἰς τὸ ὅτι, οἱ σύγχρονοι συγγραφεῖς ποὺ παραγνωρίζονται, ἀποκαρδιώνονται, ἰδίᾳ ὅταν βλέπουν τὰ ἔργα των νὰ μὴ ἀναβιβάζωνται, μολονότι ἐκρίθησαν κατάλληλα νὰ ἀναβιβασθοῦν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀποκαρδιώνονται καὶ δὲν συγγράφουν νέα ἔργα. Θὰ ἤθελα, ἐπίσης, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι ἡ Ἑλλάς, δὲν εἶναι μόνον αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεύς, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπαρχία. Θὰ ἔπρεπε, τὸ Θέατρον, τὸ Ἐθνικόν, νὰ ἐξορμᾷ συνεχῶς πρὸς τὴν ἐπαρχίαν. Καὶ θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν ἐξόρμησιν πρὸς τὴν Δωδεκάνησον, ἡ ὁποία ἄφησεν ἐποχήν. Ἐνθυμοῦνται οἱ Ρόδιοι τὴν ἐξόρμησιν ἐκείνην καὶ συχνάκις μᾶς ζητοῦν τὴν ἐπανάληψιν τῆς περιοδείας. Κύριοι, ἐὰν δὲν ἐπιτελέσῃ τοὺς σκοποὺς αὐτούς, δηλαδή, τὴν ἀρτίαν ἑρμηνείαν τοῦ Ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ Θεάτρου, ἐὰν δὲν ἀναδείξῃ νέους συγγραφεῖς, ἐὰν ἐπὶ πλέον δὲν μεταβῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, δὲν νομίζω, ὅτι ἐπετέλεσε τὸν σκοπόν του. Καταλήγων, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὴν βαθυτάτην θλῖψιν μου, διότι ὁ τόσον ἐνημερωμένος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ λάτρης αὐτὸς τοῦ Θεάτρου, διὰ τοῦ παρόντος νομοθετήματος θὰ καταφέρῃ ἕνα θανάσιμον πλῆγμα κατὰ τοῦ Θεάτρου, διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ πρώτου σκηνοθέτου τῆς χώρας ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, διὰ λόγους καθαρῶς κομματικούς. Συμβουλεύω τὸν ἀπουσιάζοντα ὑπουργὸν, ἐὰν πράγματι ἐπιθυμῇ τὴν ἀνέλιξιν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, ὅπως ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον.

§53Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Ἔδωσα ὡρισμένας ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπω τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν κάμνετε. Καμμία κομματικὴ διάθεσις δὲν διέπει τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται ὑπὸ ἔννοιαν καθαρῶς ἀντικειμενικὴν τὸ θέμα καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι τὸν κ. Ροντήρην θὰ ἐπεθύμει νὰ τὸν ἔχῃ ὡς γεν. σκηνοθέτην τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου.

§54Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε, ἐὰν δὲν ἐπραγματοποιεῖτο ἡ ἀποχώρησις τῶν Προοδευτικῶν θὰ ἔβλεπε τὸ φῶς τὸ παρὸν σχέδιον νόμου ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας; Ἐδῶ εἶναι τὸ θέμα.

§55Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀνάμεινε ἀπάντησιν.

§56Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Ἀναμένω.

§57Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Νομίζω, κ. ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἡ ἀπάντησις, δὲν εἶναι ἀναγκαία καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ τὴν ἀναμένῃ ἐπ’ ἄπειρον ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τοῦ βήματος συνάδελφος.

§58Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐννοῶ τὸν λόγον.

§59Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Καὶ δεύτερον εἴπετε, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν σημερινὴν ἀγόρευσίν σας, ὅτι δὲν θὰ ἀπομακρυνθοῦν ἅπαντα τὰ μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἀπήντησα, κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας, ὅτι δὲν θὰ ἀπομακρυνθοῦν ἀκριβῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παραμένουν πιστοὶ εἰς τὸν Συναγερμὸν δηλαδή, εἶναι καθαρῶς 100% συναγερμικοί. Θὰ ἀπομακρυνθοῦν συνεπῶς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐπέβαλον οἱ Προοδευτικοὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν μετεῖχον τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι μόνον κομματικὰ ἐλατήρια ἔφερον τὸ νομοθέτημα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν.

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβ.). Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν; Ἐὰν τυχὸν γίνουν μεγάλαι μεταβολαὶ καὶ εἶναι πολλοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπομακρυνθοῦν, μὴ θεωρήσητε ὅλους αὐτοὺς ὡς ἀνήκοντας εἰς τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ θεωρήσητε ἐπηυξημένην τὴν δύναμίν του καὶ αὐτὸ δὲν θὰ εἶναι ἀκριβές. Κάλλιστα ἠμπορεῖ νὰ ἀπομακρυνθοῦν καὶ μέλη, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν οὔτε εἰς τὸ ἕνα οὔτε εἰς τὸ ἄλλο κόμμα. Ἄλλωστε σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οἱ μετέχοντες τοῦ Δ. Σ. καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν — τὸ εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς — εἶναι Ἕλληνες ἐξαίρετοι, εἶναι διανοούμενοι ἐξαίρετοι καὶ δὲν ἔχουν τοποθετηθῆ βάσει κριτηρίου κομματικοῦ.

§61Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω μόνον τοῦτο, κ. Ἀντιπρόεδρε, ὅτι οἱ Προοδευτικοὶ κατὰ τὴν πρώτην σύνθεσιν τοῦ Συμβουλίου ἀπετέλουν τὴν ἐπικρατεστέραν ὁμάδα τοῦ Συναγερμοῦ καὶ κατώρθωσαν νὰ ἐπιβάλουν περισσοτέρους φίλους. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμά μου.

§62Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς βγάλω ἀπὸ μίαν πλάνην. Ἐὰν πιστεύετε, ὅτι εἰς τὸ Συμβούλιον τὸ σημερινὸν τοῦ Θεάτρου ὑπάρχει ἔστω καὶ ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ ἰδιαιτέρους δεσμοὺς μὲ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι πλανᾶσθε. Ὁ Πρόεδρός του κ. Κυριακόπουλος εἶναι ἀρκετὰ γνωστὸν εἰς ποίαν παράταξιν ἀνήκει καὶ νομίζω, ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ προσθέσω τίποτε. Τὰ ἄλλα μέλη ὁ κ. Κόκκινος, ὁ κ. Καρθαῖος, ὁ κ. Μυριβήλης, ὁ καθηγητὴς τῆς ἀρχαιολογίας κ. Μαρινᾶτος, ὁ κ. Μπόγρης, ὁ κ. Παπαλεξάνδρου, κανεὶς ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ ὑπάρχουν ἐκεῖ, δὲν εἶχε ποτὲ κανένα ἰδιαίτερον δεσμὸν μὲ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Τὰ πλεῖστα μέλη τοῦ Συμβουλίου ἐπελέγησαν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1946. Συνεπῶς αὐτὸ ποὺ ἀνεφέρατε, ὅτι διωρίσθησαν, διότι ἦσαν φίλοι τῶν Προοδευτικῶν δὲν εἶναι ἀκριβές.

§63Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀπάντησίς σας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καταλήγων, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν θέσιν των. Μεταξὺ τούτων ἀναφέρατε τὸν Στρατόν, ἐγὼ θὰ ἀναφέρω καὶ τὸ θέατρον. Ἂς τὸ ἀφήσωμεν ἥσυχον νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον του, τὸ ἐθνικόν, τὸ ὁποῖον συνίσταται ἀσφαλῶς εἰς τὴν ἀρτίαν ἑρμηνείαν τῆς ἀρχαίας τραγῳδίας καὶ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος καὶ τοῦ μεσαιωνικοῦ θεάτρου, διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ πέραν τούτου σκοπὸς κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην ἐπαναλαμβάνω εἶναι ἡ ἀνάδειξις νέων συγγραφέων, συγγραφέων, συγχρόνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκφράσουν τὴν σκέψιν, τὴν εἰκόνα καὶ τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν δὲν ἐπιτελέσῃ τὸ δεύτερον τοῦτο σκέλος νομίζω, ὅτι τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον ἀπέτυχεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ του. Νομίζω, ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία ἀναλογία εἰς τὴν ἀναβίβασιν τῶν ἔργων. Ἀναλογία ἀρχαίων, ἀναλογία μεσαιωνικῶν ἂν θέλετε, ἀλλὰ καὶ συγχρόνων. Δὲν νομίζω, ὅτι σκοπὸς τοῦ Ἐθνικοῦ μας Θεάτρου εἶναι νὰ ἀναβιβάζῃ ξένα σύγχρονα ἔργα ἁπλῶς καὶ μόνον διότι ἀποδίδουν ἐμπορικῶς. Αὐτὸς ὁ σκοπὸς ἀνήκει εἰς τὴν ἐλευθέραν σκηνὴν καὶ ὄχι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Σκηνήν. Τῆς Ἐθνικῆς Σκηνῆς σκοπὸς εἶναι νὰ προαγάγῃ τὸ σύγχρονον Ἑλληνικὸν Θέατρον ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἑρμηνεύσῃ, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἀποτελῇ ὑπόδειγμα δι’ ὅλον τὸν κόσμον, τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν τραγῳδίαν. (Χειροκροτήματα).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λ. Κατσιλάμπρος.

§65Λ. ΚΑΤΣΙΛΑΜΠΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρόν. Ἐπειδὴ δέ, ὁ λόγος μου θὰ εἶναι τρόπον τινὰ παράθεσις στιγμιοτύπων καὶ παραστάσεων, θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ δώσητε τὴν ἀνάλογον προσοχήν. Καὶ εἰς τὸ πρῶτον θέμα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ δικαίωμα, ὄχι ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλὰ ἠθικὸν δικαίωμα, νὰ διαλύῃ τὰ Συμβούλια, βεβαιωθῆτε, ὅτι γνωρίζω καλῶς ὄχι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἕνα Συμβούλιον διορισθὲν ἢ Σύμβουλος νὰ μεταβάλεται ἰδίως εἰς σατράπην καὶ νομίζει, ὅτι τὴν ἐξουσίαν τὴν ἕλκει τίς οἶδε πόθεν, ἐκ τοῦ θείου ἐνδεχομένως καὶ ὄχι ἐκ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δηλαδή, τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τὸν διώρισεν. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, κύριοι συνάδελφοι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται πράγματι πρὸ δυσκολιῶν. Ἐὰν ἀπολύσῃ τὸν ἐν λόγῳ Σύμβουλον ἐνδέχεται νὰ προσβάλῃ τὴν προσωπικήν του φιλοτιμίαν. Ἀναγκάζεται διὰ νόμου, ἀτυχῶς, νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ θέμα, καὶ νὰ ζητήσῃ ἀνασυγκρότησιν τοῦ Συμβουλίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὴν εὐθύνην, ὅσον ἀφορᾶ τὴν διάλυσιν τῶν Συμβουλίων καὶ τὴν ἀνασυγκρότησιν τὴν ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ πρέπει νὰ γνωρίζουν οἱ Σύμβουλοι, πάντες οἱ Σύμβουλοι εἰς οἱονδήποτε τομέα καὶ ἐὰν εἶναι τῆς Κρατικῆς ὑπηρεσίας, νὰ γνωρίζουν σαφῶς, ὅτι τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν ὡς Σύμβουλοι, τὴν ἔχουν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως καὶ συγκεκριμένως ἐκ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Τὸ δεύτερον, θέμα, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ θίξω, εἶναι κατὰ πόσον εἶναι τρομακτικαὶ αἱ ζημίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται ἐκ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ κ. Ροντήρη. Ὁμολογουμένως ὁ κ. Ροντήρης φέρεται ὡς ἕνας ἐξαιρετικὸς σκηνοθέτης καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος ἐνδεχομένως ἐκ τῶν ἁρμοδιοτέρων. Ἀλλὰ ἐρωτῶ ἀντιστρόφως, εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύωμεν, ὅτι δημιουργοῦμεν κάτι, ἐὰν τὸ κάτι αὐτὸ στηρίζεται μόνον εἰς ἕνα ἄνθρωπον ἐν τῇ Ἑλλάδι; Εἶναι νοητὸν νὰ συζητῶμεν ἐδῶ, ὡς Ἀντιπροσωπεία Ἐθνική, ἐπὶ 3, 4 ἡμέρας διὰ τὸ προσωπικὸν αὐτὸ θέμα; Ἐνδεχομένως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔκαμε καὶ λάθος εἰς τὸ πρόσωπον αὐτό. Θὰ ἐπέλθῃ τόση ἐθνικὴ ζημία, ὥστε ἐπὶ 4 συνεχεῖς συνεδριάσεις ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ συζητῇ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ ὀδύνη εἶναι διάχυτος, ὁ δὲ πόνος εἶναι ἀμέτρητος καὶ ἀπύθμενος; Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὰ 6.000.000 τῶν Ἑλλήνων, τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν μεγάλων πόλεων, ἐνδιαφέρονται διὰ τὸ ζήτημα αὐτό; Ἔχετε τὴν γνώμην, ὅτι ἐνδιαφέρονται, ἐὰν θὰ πάῃ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον εἰς τὸ Βισμπάντεν; Δι’ αὐτὸ ἀπασχολεῖται ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, κύριοι, μεταφέρω τὴν ἀγανάκτησιν τῆς ἐπαρχίας μου, διὰ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾷ καὶ εἰς ἐμέ, διότι καὶ ἐγὼ ἀσχολοῦμαι μὲ τὸ θέμα αὐτό. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη καταστροφὴ ἐθνικὴ καὶ συμφορά, ὥστε ἐπὶ τόσας ἡμέρας νὰ δημιουργοῦμεν αὐτὸ τὸ φαινόμενον, ὅτι διὰ τίποτε ἄλλο δὲν ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ διὰ τίποτε ἄλλο νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, παρὰ μόνον, διότι ἀντικατέστησεν ἕνα σκηνοθέτην καὶ διώρισεν ἕνα σύμβουλον; Εἰς τὸ τρίτον θέμα τῆς ὁμιλίας μου θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχω τὴν ἀμέριστον προσοχὴν τόσον τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος, εἰς τὸ πνεῦμα καὶ τὴν διανόησιν δίδει μεγάλην σημασίαν, ὅσον καὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κ. Κανελλοπούλου, τοῦ ὁποίου ἡ συμβολή, ἐν προκειμένῳ, θὰ εἶναι ἀξιόλογος. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω πεισθῆ, ὅτι, ἐὰν δὲν εἰσέρχεται χρῆμα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῆς ἀναπαραστάσεως τῶν ἀρχαίων δραμάτων καὶ ἐὰν τοὐναντίον ἡμεῖς ἐξοδεύωμεν ἀσχέτως πόθεν προέρχονται τὰ χρήματα, εἴτε ἐκ τοῦ Ἱπποδρομίου, τῆς ἄλλης ἐθνικῆς συμφορᾶς, εἴτε ἐξ ἄλλης πηγῆς, ἐὰν ἐξοδεύωμεν πράγματι χρήματα διὰ τὰς παραστάσεις τοῦ ἀρχαίου θεάτρου, ἐὰν δηλαδή, τὸ δοῦναι καὶ λαβεῖν εἶναι εἰς βάρος τοῦ κρατικοῦ κορβανᾶ, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι αὐταὶ αἱ παραστάσεις πρέπει νὰ παύσουν. Ἰδοὺ δὲ καὶ διατί. Ὄχι τόσον διότι θὰ ἐπέλθῃ ζημία οἰκονομική. Ἔτυχε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εὑρεθῶ εἰς διάφορα σημεῖα τῆς Εὐρώπης, κατὰ τὴν τελευταίαν 25ετίαν καὶ παρηκολούθησα τὰς ἀναπαραστάσεις τῶν ἀρχαίων δραμάτων, τῶν ἀρχαίων ἔργων. Βεβαιωθῆτε, μεγαλυτέρα καρικατούρα, μεγαλυτέρα γελοιοποίησις, ὄχι τοῦ Ἑλληνικοῦ θεάτρου, ὁμιλῶ διὰ τὰς ξένας παραστάσεις, διὰ τὸ Ἑλληνικὸν θέατρον θὰ σιωπήσω, μεγαλυτέρα γελοιοποίησις τοῦ ἀρχαίου πνεύματος καὶ μεγαλυτέρα ἀποκαρδίωσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπήγαιναν εἰς τὰς παραστάσεις τοῦ ἀρχαίου θεάτρου, δὲν ὑπῆρχεν. Ἐνθυμοῦμαι, εἰς τὰς Συρακούσας, καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ἰταλίας, ὁ ὁποῖος εἶπεν τὴν φράσιν, ὅ,τι εἶναι ἀξιοδάκρυτος ἡ ἐμφάνισις τόσον τοῦ χοροῦ, ὅσον καὶ τῶν ἠθοποιῶν. Κύριοι συνάδελφοι, εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε δὲν τὸ θέλομεν, τὸ ἀρχαῖον πνεῦμα καὶ δρᾶμα, ἐν προκειμένῳ τὰ ἀρχαῖα ἔργα τέχνης εἶναι πανανθρώπινα, ἀνήκουν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἀφήσατε ὅλον αὐτὸν τὸν κόσμον, εἰς στιγμὰς ἀπεγνώσεως, εἰς στιγμὰς εἰκασίας, εἰς στιγμὰς φυγῆς, εἰς στιγμὰς ἐνδεχομένως ἀπογοητεύσεως, νὰ θέλῃ νὰ προσφεύγῃ εἰς αὐτὰ καὶ διὰ τῆς μελέτης καὶ τῆς ἀνατάσεως καὶ τῆς φαντασίας, νὰ ἀνέρχεται εἰς τὰς πανανθρωπίνας σφαίρας. Μὴ θέλετε νὰ γελοιοποιηθῇ μήτε ὁ Σοφοκλῆς, μήτε ὁ Εὐριπίδης.

§66ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν γελοιοποιοῦνται. (Θόρυβος–Διαμαρτυρίαι).

§67Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Νομίζω, ὅτι συμβαίνει μία παρεξήγησις. Ὁ κ. Κατσιλάμπρος ἔχει δικαίωμα νὰ ἰσχυρισθῇ ἀντιθέτως πρὸς ὅ,τι ἡμεῖς οἱ ἄλλοι πιστεύομεν, τὸ ἀρχαῖον δρᾶμα πρέπει κυρίως νὰ τὸ διαβάζωμεν καὶ ὄχι νὰ τὸ βλέπωμεν εἰς τὰ θέατρα. Εἶναι μία ἄποψις, τὴν ὁποίαν δικαιοῦται νὰ ὑποστηρίξῃ.

§68Λ. ΚΑΤΣΙΛΑΜΠΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι αἱ διαμαρτυρίαι προέρχονται ἐκ παρανοήσεως. Ἡ γνώμη μου εἶναι ἀπαύγασμα ἐκ μελέτης. Ὄχι μόνον μελέτης ἐπὶ τοῦ θέματος. Βεβαιωθῆτε, κύριε Οἰκονομίδη. Ὁ ὁμιλῶν ἔχει παρακολουθήσει πλεῖστα ὅσα ζητήματα τῆς ἀρχαίας τέχνης, ἔχει δὲ καὶ γνώμας ξένων ἐν προκειμένῳ. Ἐάν, Κύριοι, ἡμεῖς δὲν συμφωνήσαμεν μεταξύ μας, ὅσον ἀφορᾷ τὰς παραστάσεις τῶν ἀρχαίων δραμάτων, ποὺ γίνονται ἐν Ἀθήναις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Καζῆς ἔκαμε τὰς προσπαθείας του, μέχρι τῆς σημερινῆς ἐποχῆς.... (Διαμαρτυρίαι). Διατί διαμαρτύρεσθε; Μέχρι τότε ὄχι μόνον δὲν εἴχομεν καταλήξει εἰς ἕνα συμπέρασμα, ἀλλὰ βλέπομεν τὸν μισὸν τύπον νὰ ἐπαινῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν καὶ τὸν ἄλλον ἥμισυ νὰ λέγῃ ὅτι ἐγελοιοποιήθη τὸ ἀρχαῖον πνεῦμα, Ἐν πάσῃ περιπτώσει βεβαιωθῆτε ὅτι καὶ ὁ κινηματογράφος εἰσεχώρησεν εἰς τὸ ἀρχαῖον θέατρον καὶ εἴδατε πρὸ καιροῦ τὸν Σωκράτην ἐμφανιζόμενον κατὰ κωμικὸν τρόπον εἰς θέατρον τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ σᾶς λέγω καὶ τοῦτο. Ὅταν μία κινηματογραφικὴ ταινία ἀμερικανική, ἀντιπροσωπευομένη ἀπὸ τὸν Σαρλώ, ἠθέλησε νὰ ἀναπαραστήσῃ τὸν Ναπολέοντα, σύσσωμον τὸ γαλλικὸν Ἔθνος ἠγέρθη καὶ διεμαρτυρήθη ὅτι τὸ σύμβολον αὐτό, δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ οὐδένα τρόπον νὰ γελοιοποιηθῇ. Παρὰ τὰς προσπαθείας ὅμως καὶ διαμαρτυρίας τῆς ἑταιρείας, ὅτι δὲν εἶναι γελοιοποίησις, ἀλλὰ ἀνύψωσις, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπέτυχεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἵνα μὴ γελοιοποιηθῇ τὸ σύμβολον αὐτό. Ἡμεῖς ὀλίγα λείψανα ἔχομεν καὶ ὀλίγα διαθέτομεν. Καὶ αὐτά, εἶναι πανανθρώπινα, δὲν ἀνήκουν σχεδὸν πλέον εἰς ἡμᾶς. Ἡμεῖς φερόμεθα ὡς πέμπτης κατηγορίας κληρονόμοι αὐτῶν. Δηλαδή, ἐννοῶ, ὅτι δὲν μᾶς τὸ ἀναγνωρίζουν, ὅτι εἴμεθα φορεῖς κατὰ ἕνα ποσοστὸν τοῦ πνεύματος τοῦ ἀρχαίου. Βεβαιωθῆτε ὅμως, κύριοι, ὅτι καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ εἰς ὅλον τὸν κόσμον ἐν τοῖς πράγμασι διὰ τῆς ἀπὸ σκηνῆς ἀναβιβάσεως τῶν ἀρχαίων τραγωδιῶν ὑπὸ τὴν διάφορον ἀτμόσφαιραν, ὑπὸ τὸ διάφορον πνεῦμα καὶ ὑπὸ τὴν διάφορον ψυχοσύνθεσιν τῶν σημερινῶν θεατῶν εἴτε οὗτοι εἶναι ἐστεμμένοι, ὅπως εἰς τὸν Ἱππόλυτον, εἴτε εἶναι χωρικοί, διὰ τοὺς ὁποίους συγκινεῖται τόσον πολὺ ὁ κ. Βοβολίνης, βεβαιωθῆτε, ὅτι ζημία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν. Διότι ἡ Ἑλληνικὴ ὑπόθεσις τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα καὶ τὸ ἀρχαῖον κάλλος... (δὲν ἠκούσθη)... Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου καὶ αἱ πεποιθήσεις μου. Εἰδικώτερον, κ. συνάδελφοι, ἐπανέρχομαι πάλιν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Δηλῶ, ὅτι θὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον διὰ τὸν λόγον, διότι, νομίζω, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω πιθανῶς νὰ ἀδικῆται ὁ κ. Ροντήρης, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ τόσον τραγικὴ συμφορὰ εἰς τὸ θέατρον, διότι θὰ ἀντικατασταθῇ ἕνας σκηνοθέτης δι’ ἑνὸς ἄλλου.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δ. Παπασπύρου.

§70Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ παρατεινομένη συζήτησις μὲ ἔπεισεν, ὅτι εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη ὑπάρχει πέραν τῶν καλλιτεχνικῶν καὶ πνευματικῶν ἀμφισβητήσεων μία ὀξεῖα πολιτικὴ ἀντιδικία. Καὶ ὡς μέλος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἰδιαιτέρως ὡς στέλεχος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνόμισα ὡς χρέος μου εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἀντιδικίαν νὰ ἀναμιχθῶ καὶ νὰ διατυπώσω τὰς γνώμας μου. Χρέος μου ἐν πρώτοις εἶναι νὰ σημειώσω, ὅτι ὑπῆρξεν ἀτύχημα διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἰς μίαν κρίσιμον διὰ τὸ Ἔθνος καμπὴν ἔστρεψε τὴν προσοχήν της εἰς θέματα ποὺ δὲν παρουσιάζουν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου ἐπιλύσεώς των. Καὶ ἐπιμένει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τὰς ἀντιδράσεις, αἱ ὁποῖαι σημειοῦνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐπιμένει εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ θεραπεύῃ ὡρισμένους καλλιτεχνικοὺς καὶ πνευματικοὺς σκοπούς, ἔχει ὅμως ἐν ἑαυτῷ τὸ σπέρμα τῆς πολιτικῆς ἐκδικήσεως, ὡς περαιτέρω θὰ ἐξηγήσω. Ὁπωσδήποτε δὲν ἦτο εὔθετος ἡ στιγμὴ διὰ τὴν ἀνακίνησιν τοιούτου ζητήματος εἰς ἡμέρας ποὺ δονεῖται ὁ ἑλληνικὸς ὁρίζων ἀπὸ μίαν ἄνευ προηγουμένου ἀγωνίαν τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ. Τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ θέματα, μὲ τὴν ὀξύτητα ποὺ ἐμφανίζονται τὸν τελευταῖον καιρὸν σπαράσσουν τὴν ἑλληνικὴν ψυχὴν καὶ ἐκ τούτου ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ κατὰ κύριον λόγον ἡ Κυβέρνησις, παρεξηγοῦνται δεινῶς μὲ τὴν παρατεταμένην ἀπασχόλησίν των ἐπὶ θεμάτων, ὡς τὸ συζητούμενον. Πιστεύω ὅτι καὶ οἱ φανατικώτεροι ἀκόμη φίλοι τῆς Κυβερνήσεως δυσανασχετοῦν, διότι εἰς τὰς κρισίμους αὐτὰς στιγμὰς ἡ Κυβέρνησις τοῦ Συναγερμοῦ ἀσχολεῖται μὲ τὸ Θέατρον. Ἀπεργίαι σημειοῦνται εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, ὁ ἐκπαιδευτικὸς κόσμος εὑρίσκεται ἐν δικαίᾳ ἀναστατώσει, τὸ θέμα τοῦ ἐνοικιοστασίου ἔχει προκαλέσει τὴν ἐξέγερσιν τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ, μία βαθεῖα οἰκονομικὴ κρίσις μαστίζει τὴν βιομηχανίαν, τὸ ἐμπόριον, ὁλόκληρον τὴν ἐπαγγελματικὴν τάξιν, ὅλους τοὺς βιοτέχνας καὶ ἡ ἀγωνία, ἀπὸ τὴν ὁποίαν συνέχεται ὁ δραχμοβίωτος Ἕλλην, τὸ ἄγχος τοῦ γεωργοῦ, ἡ ἀνεργία ποὺ κατατρέχει τὴν ἐργατικὴν τάξιν, ὅλα αὐτὰ ἐν τῷ συνόλῳ των ἔχουν δημιουργήσει ἀτμόσφαιραν ὀξύτητος καὶ ἀγωνίας, ποὺ καθιστᾶ ἀπαράδεκτον τὴν ἀπασχόλησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπὶ θεμάτων ὡς τὸ συζητούμενον. Καὶ τὸ σφάλμα εἶναι ἀκόμη βαρύτερον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπιμένει εἰς τὴν συζήτησιν παρὰ τὰς ἐκδηλουμένας ἀντιδράσεις. Αἰσθάνομαι ἐκ τούτου τὴν ὑποχρέωσιν, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας νὰ ὑπογραμμίσω τὰς βαρείας εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἐπιμένει, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἂς εἴπωμεν ἐλευθέρως ὡς τρίτοι, ἀνὰ μέσον τῶν μερίδων μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀνεφύη ἡ ὀξεῖα πολιτικὴ ἀντιδικία τὰς γνώμας μας. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ παράτασις τῆς συζητήσεως μᾶς ἔδωσαν καὶ μίαν πνευματικὴν χαράν, διότι ἠκούσαμεν ὡρισμένους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἰδιαιτέραν κλίσιν καὶ ἐπίδοσιν εἰς τὰ πνευματικὰ θέματα καὶ πρὸς στιγμὴν μετεφέρθημεν ἀπὸ τὴν πεζότητα εἰς ἀνωτέραν πνευματικὴν σφαῖραν, εἰς ἄλλους κόσμους. Ὀφείλω νὰ τιμήσω ἰδιαιτέρως τοὺς χθεσινοὺς ὁμιλητὰς χωρὶς νὰ παραγνωρίζω τὴν ἀξίαν τῶν ἀγορεύσεων ποὺ ἠκούσαμεν, εἰς τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις. Ἀλλὰ χθές, ἂν ἐξαιρέσωμεν τὰς ἀδίκους ἐπιθέσεις κατὰ πνευματικῶν ἀνδρῶν καὶ καλλιτεχνῶν διεθνοῦς φήμης καὶ ἀναγνωρίσεως, εἴχομεν ὁμολογουμένως μίαν πνευματικὴν ἀπόλαυσιν μὲ τὴν ἐξαιρετικὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐκ Πειραιῶς συναδέλφου, κ. Βοβολίνη καὶ τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου καὶ πρώην Ὑπουργοῦ κ. Σολομωνίδη. Καὶ ὑπῆρξεν ἐπιβαλλομένη καὶ λίαν εὐτυχὴς ἡ ἀπόδοσις τῆς ὀφειλομένης τιμῆς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐθεμελίωσαν τὴν καλλιτεχνικὴν πρόοδον τῆς Χώρας μας. Αὐτὸ τὸ χρέος τὸ ἐξεπλήρωσε μὲ πληρότητα ὁ κ. Σολομωνίδης καὶ εἶναι διὰ τοῦτο ἄξιος τιμῆς. Μὲ συγκίνησιν ἠκούσαμεν ὀνόματα ἐκλιπόντων πνευματικῶν ἀνδρῶν, ὅπως τοῦ Χρηστομάνου καὶ ἄλλων πρωτοπόρων παλαιοτέρων καὶ νεωτέρων πνευματικῶν καὶ καλλιτεχνικῶν ταγῶν τῆς Χώρας μας. Μὲ συγκίνησιν ἤκουσα ἀναφερόμενον καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἀλησμονήτου φίλου μου καὶ ὑπερόχου ἀνθρώπου τοῦ τεχνοκρίτου Μιχαὴλ Ροδᾶ. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἀποδίδομεν τὴν ὀφειλομένην τιμὴν εἰς τοὺς πρωτεργάτας τῆς καλλιτεχνικῆς κινήσεως, ὀφείλομεν νὰ ἐνθυμηθῶμεν καὶ τοὺς πολιτικοὺς ἐκείνους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι μὲ τὴν φυσικὴν των σκέψιν καὶ τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν τέχνην καὶ τὰ γράμματα ἐθεμελίωσαν καὶ ἀνενέωσαν μὲ τὰς συγχρόνους ἐξελίξεις τὴν πνευματικὴν καὶ καλλιτεχνικὴν προσπάθειαν ἐν τῇ χώρᾳ μας εὐθὺς μετὰ τὸν 1ον παγκόσμιον πόλεμον. Καὶ ἡ μεγάλη αὐτὴ τιμὴ ἀνήκει, ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸ ἱστορικὸν κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ κατὰ μέγα μέρος εἰς τὸν ἀξ. ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος ὑπὸ τὴν θερμουργὸν πνοὴν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, μὲ τὴν φωτεινὴν καὶ διαυγῆ σκέψιν του, ἤνοιξε τοὺς νέους δρόμους τῆς καλλιτεχνικῆς καὶ πνευματικῆς ἀνόδου τῆς χώρας μας καὶ μάλιστα εἰς ἐποχὴν ποὺ ἐθεωρεῖτο πολὺ τολμηρὰ ἡ τοιαύτη προσπάθεια. Δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν μὲ τὰς σημερινὰς ἀντιλήψεις τὰ τότε γενόμενα. Διὰ νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ὑψηλὴ καὶ γενναία προσπάθεια τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, πρέπει νὰ μεταφερθῶμεν τρεῖς καὶ τέσσαρας δεκαετηρίδας πρὸς τὰ ὀπίσω. Μόνον ἔτσι θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐκτιμήσωμεν τὸ μεγαλεῖον ποὺ ἐνέκλειεν ἡ τότε ἐκδηλωθεῖσα προσπάθεια τῆς ἀνανεώσεως τῆς πνευματικῆς καὶ καλλιτεχνικῆς ζωῆς τοῦ τόπου μας. Καὶ ἐν μέσῳ μιᾶς βαρυτάτης οἰκονομικῆς καχεξίας, ἡ ὁποία ἐμάστιζε τότε τὴν χώραν μας, ἐπραγματοποιήθη ἡ πνευματικὴ ἄνοδος τῆς Ἑλλάδος μὲ κυριωτέραν ἐκδήλωσιν τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐθνικῆς Σκηνῆς. Πέραν ὅμως τῶν ἐπιβεβαιώσεων αὐτῶν ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν καὶ μίαν ἄλλην διαπίστωσιν. Ὅτι εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτήν, εἰς τὴν ὁποίαν τότε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἰδιαιτέρως ὁ μεγάλος ἱδρυτής του Ἐλευθ. Βενιζέλος καὶ ὁ σημερινὸς ἡγέτης του, ὁ ὁποῖος κατεῖχε τότε τὸν θῶκον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, δὲν ἀπέβλεψαν εἰς κομματικὰ ὠφελήματα οὔτε μὲ κομματικὰ κριτήρια καθώρισαν τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Σκηνῆς. Ἐγένετο τότε συγκέντρωσις ὅλων τῶν καλλιτεχνικῶν καὶ πνευματικῶν ἀξιῶν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι μὲ πόση ὑπερηφάνειαν καὶ εὐφροσύνην οἱ Ἕλληνες παρηκολούθουν τότε τὴν συντελουμένην πνευματικὴν καὶ καλλιτεχνικὴν ἄνθησιν χάρις εἰς τὴν συγκέντρωσιν ὅλων τῶν μεγάλων ἀξιῶν εἰς τὸ Ἐθνικὸν θέατρον, τὸ μετονομασθέν, μετὰ τὴν πολίτευσιν τοῦ 1935 εἰς Βασιλικὸν Θέατρον. Ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἄξιοι καὶ ἐτίμησαν τὸ ἑλληνικὸν ὄνομα καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἐκλήθησαν νὰ δώσουν τὸ παρὸν ἄνευ πολιτικῶν δεσμεύσεων, ἄνευ πολιτικοῦ ὑπολογισμοῦ, μὲ μοναδικὸν καὶ ἀποκλειστικὸν σκοπὸν νὰ ὑπηρετήσουν τὴν τέχνην. Τὰ ὡραῖα καὶ μεγάλα παραδείγματα τοῦ παρελθόντος πρέπει νὰ φρονιματίζουν τοὺς ἐπιγενομένους, καὶ νὰ τοὺς καθοδηγοῦν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ χρέους των. Καὶ ἡ πορεία τῆς μεγάλης αὐτῆς προσπαθείας ὑπῆρξε θριαμβευτικὴ καὶ ἀπέδωσε τοὺς ἀναμενομένους καρπούς. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶδε νὰ δημιουργῆται εἰς τὴν Ἐθνικήν μας σκηνὴν ἕνα πνευματικὸν καὶ καλλιτεχνικὸν κέντρον, τὸ ὁποῖον ἐτίμα, ἀναμφισβητήτως, τὸν τόπον μας ὄχι μόνον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἀλλὰ καὶ διεθνῶς. Κατὰ τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν ἀνασκόπησιν καὶ τὴν ἀπόδοσιν δικαιοσύνης, ἂς ἴδωμεν, κύριοι συνάδελφοι, πῶς ἀντιμετωπίσθησαν τὰ θέματα τῆς συνθέσεως καὶ ὀργανώσεως τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ μετέπειτα καὶ νὰ ἀποδώσωμεν τὴν ὀφειλομένην τιμὴν εἰς τοὺς πρωτεργάτας τῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς ἐθνικῆς σκηνῆς. Διότι ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν διαφορῶν καὶ ἀντιθέσεων ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ λέγεται καὶ νὰ τιμῶνται οἱ πρωτεργάται τῶν μεγάλων ἔργων καὶ πραγματοποιήσεων. Δὲν πρέπει νὰ παραμένουν σκιαὶ εἰς βάρος ἐκείνων ποὺ ἔδωσαν τὴν ζωήν των καὶ ὅλην τὴν ὕπαρξίν των διὰ τὴν στερέωσιν τοῦ καλλιτεχνικοῦ αὐτοῦ ἱδρύματος. Εἰς τὰ 1946 μετὰ τὰς γενομένας τότε ἐκλογὰς καὶ τὴν κατάληψιν τῆς ἐξουσίας, βάσει τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος, ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ἐθνικοῦ θεάτρου ἀνέλαβεν ὁ Δημ. Ροντήρης. Καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι ὑπῆρξε γόνιμος καὶ ἀποδοτικὴ ἡ προσπάθεια τοῦ διαπρεποῦς αὐτοῦ καλλιτέχνου. Διότι ὁ Δημήτριος Ροντήρης ἀπέδειξε καὶ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον καὶ ἔξω αὐτοῦ, ὅτι εἶναι δημιουργός. Ἱκανοποίησε τὰς προσδοκίας ὅλων γενικῶς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐστήριζαν εἰς αὐτὸν τὰς ἐλπίδας των, διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ καλλιτεχνικοῦ καὶ πνευματικοῦ αὐτοῦ Κέντρου. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ ἀνήγαγεν εἰς περιωπήν. Καὶ χαίρω, διότι ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ὁμιλητὰς γίνεται ἀποδεκτὴ ἡ ἄποψις αὐτή. Ἀλλὰ εἰς τὰ 1950, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν πλέον μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ Μαρτίου τὰ κόμματα τοῦ Κέντρου ἀνῆλθον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἀδελφικός μου φίλος, ὁ κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας, ἐνόμισεν χρέος του νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου. Τὸ ἀναφέρω τοῦτο, ὄχι μόνον διὰ νὰ ἀποδώσω τὴν ὀφειλομένην τιμὴν εἰς τὸν ἐξαιρετικὸν αὐτὸν πνευματικὸν καὶ πολιτικὸν ἄνδρα, ἀλλὰ διότι εἶναι παρεμφερὴς ἡ τότε ἐνέργειά του μὲ τὰ ἤδη διαδραματιζόμενα. Ἡ τότε Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου καὶ ἰδιαίτερα ὁ ἁρμόδιος ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργὸς κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ διαχωρισμὸς τῆς καλλιτεχνικῆς διευθύνσεως ἀπὸ τὴν διοικητικὴν καὶ ὑπεστήριξε χωρὶς νὰ θελήσῃ νὰ θίξῃ τὸ παράπαν τὸν ἐξαίρετον καλλιτέχνην, τὸν Δημήτριον Ροντήρην, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν καλλιτεχνικὴν διεύθυνσιν, διὰ νὰ μὴ περισπᾶται ἀπὸ τὰ διοικητικὰ ἔργα. Ἐπίστευεν ὅτι διὰ τῆς μεθοδεύσεως ταύτης θὰ ἐγίνετο συγκέντρωσις ὅλων τῶν καλλιτεχνικῶν ἀξιῶν εἰς τὴν ἐθνικήν μας σκηνήν. Ταῦτα ἐγένοντο κατὰ Ἰούνιον ἢ Ἰούλιον τοῦ 1950 καὶ κατὰ σύμπτωσιν ἐπέκειτο ἡ λῆξις τῆς θητείας τοῦ ὑφισταμένου Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Διότι τὴν 1ην Αὐγούστου τοῦ 1950 ἔληγεν ἡ θητεία τοῦ ὑπάρχοντος τότε Διοικητικοῦ Συμβουλίου καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναδειχθῇ τὸ νέον Διοικητικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ὁ ἐπιφανὴς καλλιτέχνης, ὁ Δημήτριος Ροντήρης, διαφωνήσας πρὸς τὸν συμπολίτην καὶ φίλον του ὑπουργὸν τῆς Παιδείας κ. Γεώργ. Ἀθανασιάδην–Νόβαν παρῃτήθη τῆς θέσεώς του καὶ ἀπὸ ἀλληλεγγύην πρὸς αὐτόν, ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του καὶ ἀπεχώρησεν ἀπὸ τὴν Διοίκησιν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου ὁλόκληρον τὸ διοικητικὸν συμβούλιον. Ὁ τύπος, ὁ ὁποῖος ἐπώαζε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν γένεσιν τοῦ Κόμματός σας, τοῦ κόμματος τοῦ Συναγερμοῦ, καὶ ὁ ὁποῖος τότε ὑπεστήριζε μετὰ φανατισμοῦ τὴν παράταξιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐφρύαξε διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου. Μύδροι ἐξαπελύθησαν καὶ κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ κατὰ τοῦ ἐπιτίμου Προέδρου τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ κ. Σοφοκλῆ Βενιζέλου, ὡς καὶ καθ’ ὅλων τῶν Κυβερνητικῶν παραγόντων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μὲ τὴν αἰτιολογίαν ὅτι καταβαραθρώνεται ἡ ἐθνικὴ σκηνή, ὅτι σπιλώνεται τὸ ἐθνικὸν γόητρον, ὅτι τίποτε δὲν πρόκειται ἐν τῷ Βασιλικῷ Θεάτρῳ νὰ μείνῃ ὄρθιον, ὅτι τὰ πάντα θὰ παραδοθοῦν εἰς τὸ κόμμα, καὶ ὅτι ἡ καλλιτεχνικὴ προσπάθεια, ἡ συντελουμένη εἰς τὸ Βασιλικὸν Θέατρον, θὰ ἐξαφανισθῇ. Αὐτὰ διεκήρυσσεν ἡ παράταξίς σας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅταν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Σοφοκλῆ Βενιζέλου ἠθέλησε νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Καὶ ἀντιμετώπισε τότε ἡ Κυβέρνησις τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀποχώρησιν τῆς Διοικήσεως τοῦ Θεάτρου καὶ τὴν παραίτησιν τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ καὶ Γενικοῦ Σκηνοθέτου, τοῦ Δημητρίου Ροντήρη. Ἐστερήθη ἔτσι, τὸ Θέατρον τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ διακεκριμένου καλλιτέχνου. Παρὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ἐπροχώρησεν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος καὶ μακρὰν κομματικῶν κριτηρίων, τὸ ὑποσημειῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ ἂς τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της διὰ τὰς περαιτέρω ἐνεργείας της ἡ Κυβέρνησις, ἡ τότε Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κατὰ κόρον ἀπὸ τὸν φιλικόν σας τύπον ἀπεκλήθη «ὑποκυβέρνησις τοῦ Κέντρου» καὶ κατ’ ἄλλην ἐκδοχὴν «ἀθλία ὑποκυβέρνησις τοῦ Κέντρου!» ἀντιμετώπισε μὲ πολιτικὴν ἐντιμότητα καὶ συνέπειαν τὸ ἀνακῦψαν ζήτημα. Διώρισε τὸ νέον διοικητικὸν συμβούλιον ἀποτελεσθὲν ἀπὸ διαπρεπεῖς ἄνδρας. Πρόεδρος διωρίσθη ὁ ἐπιφανὴς Ἀκαδημαϊκὸς καὶ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Ὀρλάνδος, καὶ ὡς σύμβουλος ὁ σοφὸς νομομαθὴς καὶ ἀκαδημαϊκὸς ποὺ τιμᾷ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην καὶ τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα ὁ Κωνστ. Τριανταφυλλόπουλος, ὁ ἀλησμόνητος Οὐράνης, οἱ ἐπιφανεῖς λογοτέχναι Φτέρης, Βενέζης καὶ Χουρμούζιος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ πλέον παρεκλήθη νὰ ἀναλάβῃ τὴν προεδρίαν τῆς καλλιτεχνικῆς Ἐπιτροπῆς, καίτοι ἦτο ἀντίπαλος τῆς τότε Κυβερνήσεως. Οὕτω πως συνέθεσε τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ἡ ἀποκληθεῖσα ἀπὸ τὸν φιλικόν σας τύπον ὑποκυβέρνησις τοῦ κέντρου. Καὶ ἐν συνεχείᾳ παρεκάλεσε ἐπιμόνως ἕνα διακεκριμένον πνευματικὸν ἄνδρα, τὸν Γ. Θεοτοκᾶν, νὰ ἀναλάβῃ τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τοῦ ἱδρύματος. Κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν παρέσχον τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ ἵδρυμα ὅλαι αἱ καλλιτεχνικαὶ ἀξίαι. Ἀπὸ τὴν σκηνὴν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου παρήλασαν ὁ μέγας Βεάκης, ἡ Κυβέλη, ἡ Παξινοῦ, ὁ Μινωτῆς, ἡ Μανωλίδου, ἡ Ρίτα Μυράτ, ὁ Παππᾶς, καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ἐπιφανεῖς καλλιτέχναι ποὺ ἀποτελοῦν τὸ καύχημα τῆς ἐποχῆς μας.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ΕΑΜ.

§72Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἀφήσατε τὰς εὐφυΐας καὶ κρατήσετέ τας διὰ τὸν ἑαυτόν σας. Εἶναι ἐντροπὴ νὰ ἀναμιγνύωμεν εἰς τὰ καλλιτεχνικὰ καὶ πνευματικὰ ζητήματα εὐτελεῖς καὶ συκοφαντικὰς αἰτιάσεις. Οἱ Ἐαμισμοὶ καὶ οἱ φάκελλοι ἀποτελοῦν θλιβερὰν ἐπινόησιν μικρῶν καὶ ἐμπαθῶν ἀνθρώπων καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν διότι καταρρίπτεται τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου. Αὐταὶ αἱ ἀθλιότητες ποὺ ἀνευθύνως διατυποῦνται ρυπαίνουν τὴν πολιτικήν μας ζωὴν καὶ ἐξευτελίζουν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα. Οἱ καλλιτέχναι κατὰ τῶν ὁποίων στρέφεται ἡ ὕβρις εἶναι διεθνοῦς ἀναγνωρίσεως. Ὅταν ὑβρίζωμεν αὐτούς, ὑβρίζομεν τὴν Ἑλλάδα. Ἂς σταματήσῃ λοιπόν, ἡ ἀνίερος καὶ ἀντεθνικὴ αὐτὴ ἐθνοκαπηλεία. Καὶ ἔγινε μεγάλη δημιουργικὴ προσπάθεια, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, ὑπὸ τὴν ἐμπνευσμένην γενικὴν διεύθυνσιν τοῦ Γ. Θεοτοκᾶ καὶ μὲ τὴν διοίκησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα. Σημαντικὸς ἀριθμὸς καλλιτεχνικῶν ἔργων ἀνεβιβάσθησαν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, καὶ τὸ 1951, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ ἔτους τοῦ ἀποδήμου Ἑλληνισμοῦ, ἡ ἀπόδοσις τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου, ὑπῆρξεν ἐκπληκτική, καὶ ὀφείλεται δικαίως, ἔπαινος καὶ τιμή, εἰς τὸν Γ. Θεοτοκᾶν καὶ τοὺς συνεργάτας του, διότι ὅλοι των εἰργάσθησαν καὶ ἐδῶ καὶ ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἔδωσαν παραστάσεις εἰς τὴν Ἀμερικὴν διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ὁποίων συνέβαλε καὶ ὁ Δημήτρης Ροντήρης, ὁ ὁποῖος ἐδέχθη νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν τότε Διοίκησιν καὶ νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν καλυτέραν ἀπόδοσιν τῆς ἐν Ἀμερικῇ καλλιτεχνικῆς προσπαθείας τῆς Ἐθνικῆς μας σκηνῆς. Πρέπει ὅμως νὰ σημειώσωμεν καὶ τὴν μεγάλην εἰσφορὰν τοῦ συναδέλφου μας, κ. Σταύρου Κωστοπούλου εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου. Ὡς οἰκονομικὸς σύμβουλος τῆς τότε διοικήσεως προσέφερε πολυτίμους εἰς τὸ ἵδρυμα ὑπηρεσίας. Καὶ μετὰ τὴν μικρὰν αὐτὴν ἱστορικὴν ἀνασκόπησιν καὶ τὴν ἀπόδοσιν τῆς ὀφειλομένης τιμῆς εἰς τοὺς ἄνδρας καὶ γυναῖκας ποὺ εἰργάσθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἂς προχωρήσωμεν νὰ ἴδωμεν ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ μετέπειτα ἐξελίξεις διὰ νὰ διακριβώσωμεν ποῦ ὀφείλεται, ἡ ὀξεῖα πολιτικὴ ἀντιδικία, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ εἰς τὸ ἐπίμαχον θέμα. Νὰ ἴδωμεν τί ἐγένετο μὲ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ποὺ ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχὴν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ Νοεμβρίου 1952, εἰς τὰ θέματα τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου. Εἰς τὴν πρώτην Κυβέρνησιν τοῦ Συναγερμοῦ ὁ φίλτατος ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος καὶ παλαιὸς συμφοιτητής μου κ. Καλλίας, ἀνέλαβεν τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, εἰς τὰς τότε γενομένας ἀνακοινώσεις διὰ τοῦ τύπου, διηυκρινίσθη ἀπὸ Κυβερνητικῆς πλευρᾶς, ὅτι τὰ θέματα τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, θὰ ἐχειρίζετο ἀποκλειστικῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπεβεβαίωσε τοῦτο καὶ ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἰσέλθω καὶ εἰς τὰ οἰκογενειακὰ τῆς παρατάξεώς σας, εἶναι γνωστὸν ὅτι πρόσκειται εἰς ὡρισμένην πτέρυγα τοῦ κόμματός σας. Δὲν γνωρίζω διατί ἀπεγυμνώθη ἀπὸ τὴν ἁρμοδιότητα αὐτὴν ὁ φίλος μου κ. Καλλίας, καὶ τὴν ἐκράτησε προσωπικῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Πάντως, μὲ τὴν προσωπικὴν ἐκτίμησιν καὶ παρέμβασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκλήθη εἰς τὴν γενικὴν διεύθυνσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου ὁ Δημήτριος Ροντήρης. Ἐν τῷ μεταξύ, ὁ κ. Θεοτοκᾶς ἐξ Ἀμερικῆς, ἔσπευσεν ἅμα τῷ σχηματισμῷ τῆς Κυβερνήσεως Παπάγου νὰ παραιτηθῇ. Ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔθεσεν ὑπ’ ὄψει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν παραίτησίν του, ἀλλ’ ἔμεινε τὸ θέμα ἐκκρεμὲς ἐπὶ 1½ μῆνα. Φαίνεται ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος καὶ ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ παραίτησις τοῦ κ. Θεοτοκᾶ, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ὁποίου ἐκλήθη εἰς τὴν γενικὴν διεύθυνσιν τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου ὁ Δημήτριος Ροντήρης μὲ πλήρη ἀνασύνθεσιν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου. Καὶ δι’ ὅλα αὐτά, ἐπελήφθη προσωπικῶς, καὶ ἀνέλαβεν ὅλην τὴν εὐθύνην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§73Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Τὴν ἀναλαμβάνει, κ. συνάδελφε, καὶ τὴν ἀναλαμβάνομεν ὅλοι, δὲν ἔγινε κανένα ἔγκλημα. Τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον ἐλειτούργησεν ἄριστα κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ ἀκόμη καλλίτερον.

§74Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Βλάπτει κ. Πρόεδρε, ποὺ ἀναφέρομαι εἰς τὰ διατρέξαντα ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς σας; Ἀπολογισμὸν τῆς Κυβερνητικῆς δράσεως εἰς τὸν τομέα τοῦ θεάτρου κάμνω.

§75Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Κατ’ οὐσίαν δὲν ὁμιλεῖτε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ σᾶς παρεκάλουν ἐπειδὴ ἔχομεν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ ἐπειδὴ ἐνδιαφέρεσθε περισσότερον διὰ τὰ θέματα ποὺ ἀφοροῦν τὸν λαόν, καὶ ἐπειδὴ θέλω νὰ φανῆτε συνεπὴς δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν ἰδικήν σας πεποίθησιν παρακαλῶ νὰ συντομεύσητε διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἄλλων νομοσχεδίων.

§76Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Μάλιστα, θὰ συντομεύσω. Ἀλλὰ διὰ νὰ βεβαιωθῆτε πόσον μᾶς συνέχει ἡ ἀγωνία διὰ τὸ δρᾶμα ποὺ συγκλονίζει τὰς ἐργαζομένας τάξεις, σᾶς πληροφορῶ, ὅτι χθὲς τὸ βράδυ ἐζήτησα ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς δώσῃ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως διὰ νὰ φέρωμεν τὸ θέμα τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ τῶν ἀπεργιῶν ἐνώπιον τοῦ Σώματος.

§77Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρετε ἑκάστοτε ὅλα τὰ θέματα.

§78Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐὰν καταθέσωμεν μίαν ἐπερώτησιν;

§79Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Ἐσεῖς τὰ ἐφέρατε ἀπόψε εἰς τὸν πρόλογον τῆς ὁμιλίας, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, διαλέξατε ἕνα δύο θέματα, ἀλλὰ ὄχι ὅλα, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ ματαιώνωμεν τὰς ἡμέρας τῆν νομοθετικῆς ἐργασίας. Παρακαλῶ, ἐὰν βεβαίως ἀρχηγοὶ κομμάτων θέλουν νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ θεμάτων τοιούτων γενικῶν νὰ ὁμιλήσουν κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ ἐλέγχου. Ἀλλά, βεβαίως, αὐτὴν τὴν στιγμήν, κάμνω καὶ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι, ἐὰν φέρετε ὅλα τὰ θέματα πρέπει νὰ θέσετε ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§80Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγώ ὁμιλῶ διὰ θέματα τὰ ὁποῖα εἶναι συνδυασμένα. Ἡ περικοπὴ τῶν πιστώσεων, τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις ποὺ μαστίζει τοὺς ἐργαζομένους, εἶναι θέματα ποὺ τελοῦν ἐν συναρτήσει. Μόνον ἐὰν δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις συζήτησιν πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἠμποροῦν νὰ ἔλθουν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἐὰν τὰ ζητήματα αὐτὰ τὰ φέρωμεν μὲ ἐπερώτησιν σεῖς, ὡς παλαιὸς κοινοβουλευτικός, παρὰ τὸ νεαρὸν τῆς ἡλικίας σας......

§81Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἔχομεν τὴν αὐτὴν ἡλικίαν.

§82Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐγώ ὅμως φαίνομαι πολὺ μεγαλύτερος. Καὶ λόγῳ τῆς συμπαθείας ποὺ τρέφω πρὸς Σᾶς προσπαθῶ νὰ τὸ ἀποκρύπτω. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἐὰν φέρωμεν τὰ θέματα αὐτὰ μέ ἐπερώτησιν πρὸς συζήτησιν, μετὰ ἑξάμηνον θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά της καὶ ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἔχῃ κηρυχθῆ λήξασα ἡ σύνοδος. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθω εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι θέλω κ. Ἀντιπρόεδρε, νὰ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν παράκλησίν σας. Ἄλλως τε, πρόθεσίς μου δὲν εἶναι νὰ ἀσκήσω ἀντιπολίτευσιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀξιοσημείωτον ὅμως, καὶ δι’ αὐτὸ τὰ ὑπογραμμίζω, πόση ἦτο ἡ προσωπικὴ ἐκτίμησις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως Στρατάρχου Παπάγου πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Δημητρίου Ροντήρη, ὥστε ἐκράτησε μόνος τὰ θέματα τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου καὶ τὸν διώρισε Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ ἱδρύματος. Ἐνθυμοῦμαι τότε, ὅτι ἡ ἔφεσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ καλλιτεχνικὰ θέματα ἦτο τόσον μεγάλη ὥστε ἔστειλεν ἕνα τηλεγράφημα καὶ εἰς τὸν δοξάζοντα τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα εἰς τὴν Ἀμερικὴν μεγάλον μουσουργὸν Δημήτριον Μητρόποιλον καὶ τὸν ἐκάλει νὰ ἔλθῃ ἐδῶ διὰ νὰ ἀναλάβῃ καθήκοντα καλλιτεχνικοῦ συμβούλου τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου μὲ ἐπισήμους τότε δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀνετέθησαν εἰς τὸν Δημήτριον Ροντήρην. Τοῦ ἐνεπιστεύθη τὴν ἐθνικὴν σκηνὴν καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι μὲ πλήρη τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης του ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀντιμετώπισε τὸ βασικὸν τοῦτο θέμα, τὸ ὁποῖον εἶχε μελετήσει καὶ παρακολουθήσει καὶ ἐγνώριζεν ἄριστα πρόσωπα καὶ πράγματα, διότι, ὡς μᾶς ἐδηλώθη ἀπὸ τὸν κ. Μαρκεζίνην κατὰ τὸν ἐτήσιον ἀπολογισμὸν τοῦ Κυβερνητικοῦ ἔργου ἀπὸ μιᾶς πενταετίας παρεσκευάζετο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, θέλω λοιπὸν νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως Στρατάρχης Παπάγος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πλανηθῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἐνδεδειγμένου προσώπου. Καὶ ἀπέβλεψεν εἰς τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον ποὺ ἐπίστευε ὅτι θὰ ἐπραγματοποίει τὴν ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου. Ἦτο δὲ τόσον ἱκανοποιημένος ὁ Στρατάρχης ἀπὸ τὴν ἐν τῷ Βασιλικῷ Θεάτρῳ διοίκησιν, ὥστε πρὸ ὀλίγου χρόνου ἀνενέωσε τὴν θητείαν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου διὰ μίαν 3ετίαν. Περιέργως, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον κηρύσσει λήξασαν τὴν θητείαν τοῦ ὑπάρχοντος σήμερον διοικητικοῦ συμβουλίου! Ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι μὲ τὸ νομοσχέδιον δὲν θίγει τὸν Δημήτριον Ροντήρην. Μὰ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑπ’ ὄψιν της τὸ προηγούμενον τοῦ 1950, ὅτε, ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Ἀθανασιάδης Νόβας ἀποπειραθεὶς νὰ ρυθμίσῃ κατὰ τὰς ἰδικάς του ἀπόψεις τὰ τῆς Γεν. Διευθύνσεως τοῦ Θεάτρου, εὑρέθη πρὸ ἀρνήσεως τοῦ Δ. Ροντήρη νὰ ἀποδεχθῇ τοῦτο καὶ ὡς ἐκ τούτου παρῃτήθη τῆς θέσεώς του. Συνεπῶς γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἀπὸ τὸ προηγούμενον αὐτὸ, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τοῦ νομοσχεδίου σημαίνει καὶ ἄμεσον παραίτησιν τοῦ Δ. Ροντήρη. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι ὅταν εἰς τὰ 1950 παρῃτήθη ὁ Δ. Ροντήρης, ἡ παράταξίς σας ὡς Ἀντιπολίτευσις ἐφρύαξε. Τώρα ὅ,τι ἐπεκρίνατε τότε τὸ καταπίνετε. Βλέπετε ὅτι ἔχει ὁ καιρὸς γυρίσματα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ δὲν ἀποκρύπτω τὴν προσωπικήν μου ἐκτίμησιν καὶ τὴν φιλίαν μου πρὸς τὸν κ. Ροντήρην καὶ ὅπως ἐτίμησα τοὺς προκατόχους του καὶ ὅλους ἐκείνους ποὺ εἰργάσθησαν διὰ τὴν καλλιτεχνικὴν ἄνοδον τοῦ τόπου μας πρέπει νὰ τιμήσω καὶ αὐτόν. Διότι, εἶναι ἕνας δημιουργός, καὶ ἡ ἀπόδοσίς του ὑπῆρξε πλήρης. Ἐπέβαλε καὶ ἔξω τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος τὴν ἐθνικήν μας σκηνὴν μὲ πλήρη ἀναγνώρισιν τῆς καλλιτεχνικῆς της προσπαθείας. Διὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς καταστάσεως αὐτῆς, τὰ κριτήρια εἶναι καλλιτεχνικὰ ἢ μήπως ὑπάρχει βαθύτερον πολιτικὸν αἴτιον; Διότι, διερωτῶμαι κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν ἀπὸ σᾶς, ὁ ὁποῖος δὲν εἶσθε μόνον ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς περιωπῆς σας, ἀλλὰ εἶσθε καὶ ἕνας πνευματικὸς ἡγέτης τῆς χώρας μας, διερωτῶμαι, λέγω, ἡ Κυβέρνησίς σας, ἡ ὁποία ὑπεσχέθη τὴν ἀναμόρφωσιν τοῦ τόπου, ἐπερίμενε 27 μῆνας, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι δὲν ἐπήγαιναν καλὰ τὰ πράγματα τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου; Ἐλησμόνησα ὅμως, ὅτι διανύομεν τὴν περίοδον τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς Κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Ἠκούσαμεν πρό τινων ἡμερῶν τὸν κ. ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, ἐκθέτοντα τὰ νέα οἰκονομικὰ σχέδια τῆς Κυβερνήσεως. Ἠκούσαμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀναθεώρησιν τῆς οἰκονομικῆς καὶ ἐργατικῆς πολιτικῆς, καὶ μὲ τὸ αὐτὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον πείθομαι, ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ ἀναθεώρησιν τῆς θεατρικῆς πολιτικῆς. Ποῖα ὅμως εἶναι τὰ αἴτια; Τὸ διαισθανόμεθα ὅλοι, ἀλλ’ ἐγὼ μὲ τὴν εἰλικρίνειαν ποὺ μὲ διακρίνει θὰ κάμω τὴν διαπίστωσίν των. Μία πτέρυξ τοῦ Συναγερμοῦ ἀπεχώρησε καὶ ἀπετέλεσε τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Εὑρίσκεται σήμερον εἰς πολιτικὴν ἀντιδικίαν πρὸς τὴν Συναγερμικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἀντιδικία αὐτὴ ἐξεδηλώθη κατά τρόπον ὀξὺ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συζήτησιν. Πείθομαι λοιπόν, ὅτι, οὔτε καλλιτεχνικά, οὔτε πνευματικὰ εἶναι τὰ αἴτια ποὺ ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐπιδιωκομένην μεταβολήν. Πιστεύω, ὅτι εἶναι πολιτικὰ τὰ αἴτια. Δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι θὰ εἶναι διαπρεπεῖς, ἱκανοὶ καὶ ἄξιοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κληθοῦν νὰ διαδεχθοῦν τὴν σημερινὴν διοίκησιν. Ἐγὼ δὲν συμμερίζομαι τὰς ἀδίκους καὶ ἀπαραδέκτους αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τόσον κατὰ πνευματικῶν ἀνδρῶν ὅσον καὶ κατὰ καλλιτεχνῶν ποὺ εἶναι καθιερωμένοι εἰς τὴν διεθνῆ συνείδησιν. Πιστεύω ὅμως, ὅτι τὰ αἴτια ποὺ παρεκίνησαν εἰς τὴν ἐνέργειάν της τὴν Κυβέρνησιν εἶναι πολιτικὰ καὶ ὡς μέλος ἀντιπολιτεύσεως ὀφείλω νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν. Καὶ εἶναι ἐπίκαιρον νὰ θέσω τὸ ἐρώτημα: Ποῦ ὀφείλεται τέλος πάντων ἡ ὀξεῖα αὐτὴ ἀντίθεσις ὡρισμένης πτέρυγος, ἡ ὁποία ἀπεσπάσθη ἀπὸ τὸν Συναγερμόν, καὶ ἡ ὁποία ἀπετέλει μέχρι πρό τινος τὴν πεμπτουσίαν τῆς Συναγερμικῆς παρατάξεως; Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὡς ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, εἶχον τὴν ἐντολὴν ἐκ μέρους τοῦ ἀειμνήστου Πλαστήρα καὶ τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κ. Βενιζέλου νὰ ἐπισκεφθῶ τὸν ἡγέτην σας ἀρχηγὸν τότε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ νὰ διαπιστώσω κατὰ πόσον ἦτο δυνατὴ συνεννόησις διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Νόμου περὶ Ἀντιβασιλείας. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ εἰς τὰς πρὸς αὐτὸν ἐπισκέψεις μου μοῦ ἔδειξε καλωσύνην καὶ συμπάθειαν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὰς μακρὰς αὐτὰς συναντήσεις μας ἐπὶ παρουσίᾳ κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ τοῦ ἡγέτου τοῦ κόμματος τῶν προοδευτικῶν κ. Μαρκεζίνη, πόσην ἀγάπην, πόσην στοργὴν καὶ ἀφοσίωσιν ἐπεδείκνυε πρὸς αὐτόν. Καὶ ἔβλεπα τὸν ἡγέτην τοῦ Συναγερμοῦ περιβάλλοντα μὲ ἀληθινὴν πίστιν, μὲ λατρείαν δύναμαι νὰ εἴπω τὸν συνεργάτην του καὶ ἐκδηλώνοντα κατὰ τὸν εὐγλωττότερον τρόπον τὴν πεποίθησιν δι’ αὐτόν. Καὶ διερωτῶμαι: Τί ἐμεσολάβησε, διὰ νὰ μεταβληθῇ ἡ ἀφοσίωσις αὐτὴ εἰς ἐχθρότητα; Διότι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔμαθεν ἀκόμη τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν. Δὲν κατωρθώσαμεν νὰ μάθωμεν τοὺς λόγους οὔτε ἐπισήμους, οὔτε ἀνεπισήμους, οὔτε εἰς τὰ παρασκήνια, οὔτε εἰς τὰ κρυφά, οὔτε εἰς τὰ φανερά. Πιστεύω λοιπόν, ὅτι ἡ πολιτικὴ ὀξύτης καὶ ἀντίθεσις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἀποσπασθεῖσαν πτέρυγα, μετὰ τῆς ὁποίας φαίνεται, ὅτι ἔχει φιλικοὺς δεσμοὺς ἡ σημερινὴ διοίκησις τοῦ θεάτρου, ὑπηγόρευσεν τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον. Πέραν ὅμως τούτου αἰσθάνομαι χρέος μου νὰ διαστείλω κατὰ τὸν ἐντονώτερον τρόπον τὴν θέσιν μου μὲ ὅσα ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ μὲ ψιθύρους καὶ φωνὰς ὡρισμένων συναδέλφων εἰς βάρος ἐκείνων ποὺ θὰ κληθοῦν ἐνδεχομένως νὰ διευθύνουν τὸ ἵδρυμα καὶ νὰ καταστοῦν καλλιτεχνικοὶ συνεργάται τῆς νέας διοικήσεως. Δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω προσωπικῶς τὸν κ. Χουρμούζιον. Παρακολουθῶ ὅμως τὴν πνευματικὴν καὶ δημοσιογραφικὴν του δρᾶσιν καὶ εἶναι ἑδραία ἡ πεποίθησίς μου, ὅτι πρόκειται περὶ διακεκριμένου ἀνδρός, περὶ πνευματικοῦ παράγοντος ἀνωτέρας μορφώσεως καὶ ἤθους καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ἐφ’ ὅσον κληθῇ νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὸ ἵδρυμα, θὰ εἰσφέρῃ ὅλας τὰς δυνάμεις του διὰ τὴν τελειοτέραν ὀργάνωσίν του. Εὔχομαι νὰ γνωρίσῃ ἡ Ἐθνική μας Σκηνὴ ἡμέρας δόξης καὶ θριάμβου καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἡ τιμὴ θὰ ἀντανακλᾷ εἰς τὸ Ἔθνος καὶ εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀφήσω ἀναπαντήτους τὰς κραυγὰς ποὺ ἠκολούθησαν κατὰ ὡρισμένων καλλιτεχνῶν ποὺ τιμοῦν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα καὶ ἐδῶ καὶ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἡ ἀξία των εἶναι καθιερωμένη διεθνῶς. Καμμία λοιδορία καὶ ὕβρις δὲν ἠμπορεῖ νὰ σκιάσῃ τὸ πελώριον ἀνάστημά των. Καὶ πρέπει νὰ γνωρίζουν οἱ ὑβρισταί, ὅτι μὲ τὴν τακτικήν των δυσφημοῦν τὴν πατρίδα μας καὶ τὸν πολιτισμόν μας. Μειώνουν ἀκόμη καὶ τὴν πνευματικὴν ἄνοδον τῆς χώρας μας. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὸν παλαιὸν καιρὸν συνεπλέκοντο οἱ ἀρχαιολόγοι καὶ τοῦτο διότι ὁ κύκλος των ἦτο ὀλιγάριθμος. Τὸ ἴδιον συνέβαινε καὶ μὲ τοὺς μαθηματικούς. Δυστυχῶς, καὶ εἰς τοὺς κύκλους τοὺς καλλιτεχνικοὺς ὑπάρχει ὀξύτης καὶ μεγάλαι ἀντιθέσεις. Θὰ ἔλεγα ὅμως εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ φρονιματισθῇ ἀπὸ τὸ παράδειγμα τῶν προκατόχων του, καὶ νὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ σημερινὸς Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Εἰς τὰ 1930 ποὺ ἤρχισεν ἡ λειτουργία τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, κανεὶς δὲν ἤξευρε τί φρονήματα ἔχει ὁ Φ. Πολίτης, ὁ Γρυπάρης, ἡ Κατερίνα, ἡ Μανωλίδου, ὁ Παππᾶς καὶ ὅλοι οἱ καλλιτέχναι ποὺ ἐδόξασαν τὴν Ἐθνικὴν Σκηνήν. Συγκέντρωσις ὅλων τῶν ἀξιῶν ἐγένετο. Τώρα ἐδημιουργήθη ἡ χυδαία ἱστορία τῶν φακέλλων καὶ τοῦ φιλοεαμισμοῦ. Κανεὶς δὲν πιστεύει εἰς αὐτά. Εἶναι κακότεχνον πρόσχημα, προπέτασμα καπνοῦ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐξόντωσις καὶ ὁ διασυρμὸς ἐκείνων ποὺ μὲ τὴν ἀξία των ἀνῆλθον τὰ ὕψη τῆς καλλιτεχνικῆς ἀποδόσεως. Αἱ μικρότητες ὅμως πρέπει νὰ σταματήσουν. Ἐπιβάλλεται ἡ συγκέντρωσις ὅλων τῶν καλλιτεχνικῶν καὶ πνευματικῶν δυνάμεων εἰς τὸ Βασιλικὸν Θέατρον. Δὲν πρέπει ἡ Ἐθνικὴ Σκηνὴ νὰ στερηθῇ τῶν ὑπηρεσιῶν οὐδενὸς ἀξίου καὶ ἱκανοῦ. Ἐξαίρετος εἶναι ὁ Χουρμούζιος καὶ ὅλοι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ κληθοῦν νὰ ἐργασθοῦν εἰς τὸ ἵδρυμα, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, οὐδενὸς τῶν ὑπηρεσιῶν θὰ πρέπει νὰ ὑστερηθῇ ἡ Ἐθνικὴ Σκηνή. Οὐδενὸς ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν προκοπὴν τοῦ ναοῦ αὐτοῦ τῆς τέχνης. Καὶ πρέπει πρὸ παντὸς νὰ εὑρεθῇ τρόπος νὰ ἐξασφαλισθῇ μὲ ὅλας τὰς τιμὰς ἡ καλλιτεχνικὴ συνεργασία τοῦ Δ. Ροντήρη. Αὐταὶ αἱ σκέψεις, κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, πρέπει νὰ σᾶς κατευθύνουν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐπιμάχου θέματος. Καὶ μιὰ ποὺ ἐπιμένετε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι καιρὸς νομίζω νὰ ἀντιμετωπίσητε τὰ καλλιτεχνικὰ καὶ πνευματικὰ ζητήματα μὲ κάποιαν γενναιοφροσύνην ἔξω τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων, ἔξω τῶν πολιτικῶν παθῶν, ἔξω τῆς ἐκδικητικῆς διαθέσεως ἡ ὁποία διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκδηλώνεται. Καὶ θὰ εἶναι ἡ μεγαλυτέρα προσφορά, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὴν πνευματικήν μας ζωήν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§84Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην, ὅτι ἀποτελεῖ περιττὴν ἀπασχόλησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἡ συζήτησις, ἔστω καὶ παρατεινομένη, τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἀνήκουν καὶ τὰ πνευματικὰ θέματα εἰς τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ μείζονα λόγον εἰς τὸ ἐνδιαφέρον μιᾶς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Λυποῦμαι μόνον, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἔγινεν ἀφορμὴ πρὸς παρομοίαν συζήτησιν, διότι θὰ ἐπεθύμουν ἡ ἀφορμὴ νὰ ἦτο περισσότερον εὐτυχής. Εἶχον εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν διακηρύξει ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐὰν ἀπέτυχεν ὡς Κυβέρνησις, ὅμως ὡς ἀντιπολίτευσις ἑαυτῆς ἔχει ὑπάρξει ἀπαράμιλλος. Καὶ τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν ἐπιβεβαιώνει καὶ πάλιν σήμερον μὲ τὴν κατάθεσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀποκηρύττει τὸ ἔργον της. Ἐπὶ 2½ ἔτη ἀκολουθεῖ, ὅπως ὀρθότατα εἶπεν ὁ διακεκριμένος συνάδελφος ἐκ Λεβαδείας, μὲ προσωπικὴν καθοδήγησιν καὶ πρωτοβουλίαν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀκολουθεῖ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν, εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. Πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διώρισε τὸ ὑφιστάμενον διοικητικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον διετήρησεν εἰς τὴν θέσιν του, τὸν σημερινὸν γενικὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Καὶ ἔρχεται σήμερον καὶ εἰσάγει νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου οὐσιαστικὸν περιεχόμενον εἶναι ἡ κατάργησις τῆς σημερινῆς Διοικήσεως καὶ ἡ κατάργησις τοῦ σημερινοῦ Γεν. Διευθυντοῦ. Διότι ὁσηδήποτε καὶ ἐὰν καταβάλληται προσπάθεια συγκαλύψεως, αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία. Καὶ ἀνέμενα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν περισσοτέραν εἰλικρίνειαν ἀπέναντι τοῦ Σώματος. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς Δημοκρατίας ἀποτελεῖ συνήθειαν, ὅταν μεταβάλλωνται αἱ Κυβερνήσεις, ὡρισμέναι ἐπίσης ἀνώταται θέσεις νὰ μεταβάλλωνται. Ἡ ἰδιορρυθμία τοῦ Συναγερμοῦ, εἶναι ὅτι αἱ μεταβολαὶ ἐπέρχονται εἰς τὰς ἡμέρας τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν εὑρίσκεται ἐγγύτερον πρὸς τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα, ὅπου ἐπέρχονται ἀπροόπτως μεταβολαί, καὶ ἀπὸ τῆς παντοδυναμίας οἱ ὀπαδοὶ τοῦ Μπέρια, οἱ ὀπαδοὶ τοῦ Μαλένκωφ ὠθοῦνται εἰς τὴν ἐκμηδένισιν...... Καὶ συμβαίνει τὸ αὐτὸ σήμερον. Εἰς τὰς ἡμέρας τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως ἐπέρχονται ἐκκαθαρίσεις παλαιῶν φίλων. Κύριοι βουλευταί, μὲ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον ἔχω ἰδιαιτέρους προσωπικοὺς δεσμοὺς καὶ εἶμαι εὐγνώμων πρὸς τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν καλωσύνην νὰ τὸ ὑπενθυμίσουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἐνδιαφέρωμαι διὰ τὸ θέμα ὄχι μόνον μὲ τὸ αἴσθημα τῆς γενικωτέρας εὐθύνης μου ὡς δημοσίου ἀνδρός, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιαιτέρας προσωπικῆς μου στοργῆς. Καὶ ἐκφράζω εἰλικρινῶς τὴν λύπην μου διὰ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον. Ἐκφράζω τὴν λύπην μου, πρῶτον, διότι συνέβη διὰ πρώτην φορὰν διὰ νομοσχεδίου νὰ γίνεται βιαία ἐπέμβασις εἰς τὸ ἔργον τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Ἀκόμη καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ἐδέχθη τὴν παραίτησιν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ δὲν ἐψήφισε νόμον μὲ τὸν ὁποῖον νὰ καταργήσῃ διοίκησιν καὶ γενικὴν διεύθυνσιν. Σήμερον διὰ πρώτην φορὰν Κυβέρνησις εἰσάγει προσωπικὸν νόμον, μὲ τὸν ὁποῖον καταργεῖ καὶ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν γενικὴν διεύθυνσιν. Διότι ὁλόκληρος ἡ οὐσία τοῦ νομοσχεδίου εἶναι μόνον μία διάταξις. «Ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος θεωρεῖται λήξασα ἡ θητεία τῶν σημερινῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου». Ὅλαι αἱ ἄλλαι διατάξεις εἶναι προσπάθεια συγκαλύψεως. Πρόκειται περὶ μιᾶς μόνον διατάξεως καὶ ἦτο ἡ διάταξις αὐτὴ ἀπαραίτητος, διότι συμφώνως πρὸς τὸν κείμενον νόμον ἡ ἀπόλυσις τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ γίνεται «προτάσει» τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἑπομένως εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προκαλέσῃ τὴν μεταβολὴν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Καὶ διότι τὸ σημερινὸν Διοικητικὸν Συμβούλιον δὲν συγκατατίθεται εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν, καταργεῖται μὲ τὸν νόμον, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ νέον Διοικητικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ προβῇ εἰς τὴν πρότασιν. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὅτι μόνον περὶ τούτου πρόκειται. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι ἄνευ ἰδιαιτέρας ἀξίας. Ἐὰν εἶναι 7 ἢ 9 τὰ μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου δὲν εἶναι θέμα σημαντικόν. Ἠμποροῦν νὰ εἶναι καὶ 7 καὶ 9. Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ τὰς ἄλλας ἐντελῶς ἀδιαφόρους διατάξεις. Μία λοιπὸν εἶναι ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ κατάργησις τῆς διοικήσεως, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ κατάργησις καὶ ἡ ἀντικατάστασις τῆς γενικῆς διευθύνσεως. Ἐπιβεβαιώνεται τοιουτοτρόπως ἡ ἀντίφασις εἰς τὴν ὁποίαν καὶ πάλιν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸ ἴδιον ἔργον. Μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις βλάπτει πρῶτον ἑαυτήν, διότι ἐπιβεβαιώνει τὴν ἀποδοκιμασίαν τοῦ ἔργου της, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐπετέλεσε. Καὶ ὁ ἀξιότιμος καὶ συμπαθὴς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας βλάπτει τὸν ἑαυτόν του, διότι ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, πέντε μῆνας μετὰ τὴν προγενεστέραν του ἀπόφασιν, ἐμφανίζεται σήμερον ἀποδοκιμάζων ἑαυτόν. Ἀλλά, πέραν τῆς βλάβης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει περισσότερον, εἶναι ὅτι βλάπτεται τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Βλάπτεται τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον διότι ἀσκεῖται ἄμεσος κυβερνητικὴ ἐπέμβασις εἰς πνευματικὸν ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εἶναι περισσότερον αὐτόνομον. Καὶ βλάπτεται ἀκόμη περισσότερον διότι, μὲ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, οὐσιαστικῶς καταργεῖται ὁ σημερινὸς Γενικὸς Διευθυντής. Δὲν ἔχω μὲ τὸν κ. Δημήτριον Ροντήρην κανένα ἰδιαίτερον προσωπικὸν καὶ πολιτικὸν σύνδεσμον, ἀλλὰ εἶναι πρᾶξις δικαιοσύνης ἡ ἀναγνώρισις, ὅτι ὑπῆρξε δημιουργικὸς εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. Καὶ ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ βήματος, θεωρῶ καθῆκον νὰ τοῦ ἀπονείμω δίκαιον ἔπαινον. Διότι ὅσοι ἀγωνίζονται καὶ δημιουργοῦν ἐν μέσῳ πλήθους δυσχερειῶν καὶ πικριῶν, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἔχουν κάποτε τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἐπισήμου ἀναγνωρίσεως τοῦ ἔργου των. Εἶμαι ἀληθῶς εὐτυχής, διότι ἐξ ἀφορμῆς αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ὅλοι οἱ ρήτορες, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, ἀκόμη καὶ οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεγνώρισαν τὸ ἔργον του. Καὶ διότι γνωρίζω, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου θὰ παύσῃ νὰ ὑπηρετῇ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, χαίρω, διότι ἠμπορεῖ τοὐλάχιστον νὰ ἔχῃ τὴν παρηγορίαν, ὅτι ἔστω καὶ εἰς τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο οὐσιαστικῶς νὰ καταργηθῇ, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὑπῆρξεν ὁμόθυμος ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δημιουργικοῦ ἔργου του. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). Κύριοι βουλευταί, θὰ ἠδυνάμην νὰ τερματίσω τὴν ὁμιλίαν μου, μὲ αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ, ἡ κριτική, τὴν ὁποίαν ἀσκῶ, νὰ εἶναι μόνον ἀρνητική. Ἐνδιαφερόμενος εἰλικρινῶς, διὰ τὴν τύχην τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀνώτατον πνευματικόν μας ἵδρυμα καὶ τοῦ ὁποίου ἡ πανθομολογουμένη εὐδοκίμησις, ἀποτελεῖ καὶ δι’ ἐμέ, μίαν μεγάλην χαρὰν καὶ μίαν προσωπικὴν ὑπερηφάνειαν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡρισμένας παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνδυάσουν καὶ τὴν ἀνάθεσιν τῆς Γενικῆς Δ)νσεως εἰς τὸ πρόσωπον τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν παραμονὴν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον τοῦ σημερινοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω, ὅτι περιβάλλω μὲ τιμὴν ἐπίσης τὸν διακεκριμένον ἄνθρωπον τῶν γραμμάτων, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Περιβάλλω ἐπίσης μὲ τιμὴν καὶ τοὺς δύο μεγάλους καλλιτέχνας, περὶ τῶν ὁποίων ἔγινε λόγος, καὶ λυποῦμαι, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος ἠκούσθησαν ὑπαινιγμοὶ περὶ φακέλλων καὶ περὶ ἐαμισμοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαράδεκτοι. Ὁ ἄνθρωπος τῶν γραμμάτων, πρὸς τὸν ὁποῖον σήμερον ἀποβλέπει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν, ὑπῆρξε Πρόεδρος τῆς καλλιτεχνικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Ηὐδοκίμησεν εἰς τὸ ἔργον καὶ εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι διαπνέεται ἀπὸ ἱερὸν ζῆλον διὰ τὴν εὐόδωσιν τῆς νέας ἀποστολῆς του. Δὲν ἐπιθυμῶ, ἑπομένως, νὰ ἐλαττώσω τὴν προσωπικότητα, οὔτε ἐκείνου, πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἀποβλέπει, οὔτε τῶν δύο διακεκριμένων καλλιτεχνῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν σημερινὸν Γενικὸν Διευθυντήν. Ἀλλ’ ἔδωσε τὴν λύσιν ὁ διακεκριμένος ἐκ Λεβαδείας συνάδελφος. Θέλω, εἶπε, νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν μονομέρειαν τῆς ἀντιδικίας καὶ μεταβῇ εἰς τὴν σύνθεσιν ὅλων τῶν πρώτων μας δυνάμεων, εἰς τὴν Ἐθνικήν μας σκηνήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ λύσις. Θὰ πρέπει νὰ ἀναζητηθῇ σχῆμα, ὅπως καὶ εἰς τὸν πρῶτον καιρὸν μεταξὺ τοῦ ποιητοῦ Γρυπάρη καὶ τοῦ Φώτη Πολίτη, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν συνύπαρξιν καὶ ἑνὸς Γενικοῦ καὶ ἑνὸς Καλλιτεχνικοῦ Διευθυντοῦ. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, δύναται νὰ διορισθῇ διακεκριμένος ἄνθρωπος τῶν γραμμάτων εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν. Καὶ πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ δοθῇ εἰς τὸν σημερινὸν Γενικὸν Διευθυντὴν ἡ Καλλιτεχνικὴ Διεύθυνσις, χωρὶς μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν νὰ δοκιμάσῃ τὴν ἐλάττωσιν, ἡ ὁποία θὰ τοῦ ἀπηγόρευε καὶ διὰ λόγους φιλοτιμίας καὶ διὰ λόγους δημιουργίας νὰ ἀποδεχθῇ τὴν παραμονήν του. Αὐτὴ εἶναι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν προτείνω καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν πλειοψηφίαν, διότι ἐπὶ τέλους, ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, δὲν εἶναι θέμα ἐμπιστοσύνης, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλετε νὰ ψηφίσητε τὴν Κυβέρνησιν, ἐφ’ ὅσον ἀνήκητε εἰς τὴν παράταξιν αὐτήν, εἶναι γενικώτερον πνευματικὸν θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύνασθε νὰ ἔχητε μίαν διάφορον προσωπικὴν γνώμην. Ἡ τροπολογία λοιπόν, ἡ πρώτη, τὴν ὁποίαν προτείνω, εἶναι ἡ καθιέρωσις θέσεως καλλιτεχνικοῦ διευθυντοῦ. Διότι ἡ θέσις περὶ τῆς ὁποίας ἔγινε λόγος τοῦ πρώτου σκηνοθέτου εἶναι πολὺ μικρὰ πλέον διὰ τὴν σημερινὴν προσωπικότητα καὶ τὴν ἱστορίαν τοῦ Δημητρίου Ροντήρη, ὁ ὁποῖος ἐπὶ 10ετίαν ὑπῆρξε γενικὸς διευθυντὴς τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ προσωπικὴν ταπείνωσιν, διὰ νὰ συνεχίσῃ τὰς ὑπηρεσίας του. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ὅμως καλλιτεχνικοῦ διευθυντοῦ, ἠμπορεῖ ἄριστα νὰ παραμείνῃ. Ἄλλωστε, κατελογίσθη ἐπανειλημμένως εἰς τὸν κ. Ροντήρην μία ροπὴ μονοκρατορίας καὶ εἶναι τώρα μία εὐκαιρία νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δύναται καὶ μὲ δημοκρατικὸν πνεῦμα κατανομῆς ἁρμοδιοτήτων νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ θέατρον. Εἰς τὸν νόμον θὰ καθιερωθῇ ἡ θέσις τοῦ καλλιτεχνικοῦ διευθυντοῦ καί θὰ προστεθῇ, ὅτι «Διάταγμα θὰ ὁρίσῃ τὰς ἁρμοδιότητας μεταξὺ γενικοῦ καὶ καλλιτεχνικοῦ διευθυντοῦ» εἰς τρόπον, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ καιρὸν νὰ προσδιορίσῃ τὰ ὅρια τῶν ἁρμοδιοτήτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέψουν τὴν συνύπαρξιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη τροπολογία τὴν ὁποίαν προτείνω. Ὑπάρχει καὶ δευτέρα τροπολογία. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἔχω δοκιμάσει λύπην καὶ ἀπὸ τὴν διάταξιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὅτι εἶναι ἄμεσος ἡ κατάργησις τῆς σημερινῆς Διοικήσεως. Καὶ εἰς ποῖον χρόνον; Ὅταν ὑπάρχουν ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις καὶ διὰ τὴν Γερμανίαν καὶ διὰ τὸ φεστιβὰλ τῆς Ἐπιδαύρου καὶ εἶναι ἤδη ὠργανωμέναι ἀπὸ τὸν σημερινὸν γενικὸν δ)ντήν. Τόσον, λοιπόν, ὑπάρχει ἔλλειψις συνειδήσεως εὐθυνῶν, ἀκόμη καὶ ἀπέναντι τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὥστε πρὸς ἱκανοποίησιν ὡρισμένων προσωπικῶν βλέψεων νὰ ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὰς ζημίας αἱ ὁποῖαι θὰ προκύψουν ἀκόμη καὶ εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, διὰ τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος; Εἰς τὴν Γερμανίαν ὀφείλει νὰ εὑρίσκεται τὸ Ἐθνικόν μας Θέατρον κατὰ τὸν Μάϊον. Καὶ εἰς τὸ φεστιβὰλ Ἐπιδαύρου τὸν Ἰούνιον καὶ τὸν Ἰούλιον. Ὅταν λοιπόν, καὶ διὰ τὸν Μάϊον καὶ διὰ τὸν Ἰούνιον καὶ τὸ Ἰούλιον, ὑπάρχουν ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανίζεται ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ ζητῇ τὴν ἄμεσον κατάργησιν τῆς σημερινῆς διοικήσεως; Ἀκόμη καὶ ἀπὸ στοργὴν πρὸς τὴν νέαν διεύθυνσιν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἄμεσον μεταβολήν, διότι πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἡ νέα διοίκησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν ραγδαῖον τρόπον τὰς ἀνειλημμένας ἤδη ὑποχρεώσεις, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἀπαράσκευος; Ἀκόμη καὶ ἂν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶχε λάβῃ ἀποφάσεις δι’ αὐτὴν τὴν μεταβολήν, θὰ ὤφειλε τοὐλάχιστον νὰ ὁρίσῃ ὅτι ἡ νέα διοίκησις θὰ ἀναλάβῃ μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων. Καὶ δεδομένου, ὅτι ἡ σημερινὴ διοίκησις ἀνέλαβε τὴν 16ην Σεπτεμβρίου τοῦ 1954, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναγραφῇ ὅτι λήγει ἡ θητεία της μετὰ ἔτος ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῶν καθηκόντων, δηλαδή, τὴν 16ην Σεπτεμβρίου τοῦ 1955. Ἐν τῷ μεταξύ, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προορίζονται διὰ τὴν νέαν διοίκησιν, θὰ ἔχουν ὅλον τὸν χρόνον νὰ προετοιμασθοῦν διὰ τὸ μέλλον. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἀποτελεῖ πρᾶξιν καὶ ἐπιβλαβῆ καὶ ἄδικον, καὶ ἀπέναντι τῆς σημερινῆς καὶ ἀπέναντι τῆς αὐριανῆς διοικήσεως ἡ ἄμεσος μεταβολὴ καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιμείνῃ εἰς αὐτὸν τὸν παραλογισμόν. Ἡ δευτέρα λοιπὸν τροπολογία, τὴν ὁποίαν προτείνω, εἶναι ὅτι ἡ θητεία τῆς σημερινῆς διοικήσεως θὰ λήγῃ μετὰ ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῶν καθηκόντων της. Ὑπάρχει καὶ μία τρίτη παρατήρησις. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν τακτικήν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ πάντοτε ἠκολούθησα κατὰ τὴν ἵδρυσιν θεσμῶν γενικῆς σημασίας. Φρονῶ, ὅτι ὅταν προβαίνωμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν γενικωτέρων θεσμῶν, ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν εἶναι, ὅπως οἱ ἀπαρτίζοντες τὰ ἀνώτατα συμβούλια ἀποτελοῦν προσωπικότητας ὅλων τῶν παρατάξεων, ἐπειδὴ τοιουτοτρόπως ἐμπεδοῦται καὶ διὰ τὸ μέλλον ὁ θεσμὸς. Ὅταν ἵδρυσα τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, εἰς τὴν Κυβέρνησιν Ἐλευθ. Βενιζέλου, καὶ βραδύτερον ὅταν ἵδρυσα τὸν θεσμὸν τῶν κρατικῶν ὑποτροφιῶν, ἡ μέριμνά μου ἦτο νὰ ἀνεύρω πρὸς συμμετοχὴν πνευματικὰ πρόσωπα τῶν ἄλλων πολιτικῶν παρατάξεων, διὰ νὰ προκαλέσω τοιουτοτρόπως καὶ τὴν ἰδικήν των προσωπικὴν στοργὴν καὶ ἀλληλεγγύην, ἡ ὁποία θὰ ἀπετέλει ἐγγύησιν διὰ τὸ μέλλον. Καὶ εἰς αὐτὸ ὀφείλεται, ὅτι καὶ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον καὶ τὸ ἵδρυμα τῶν ὑποτροφιῶν ἐστερεώθησαν καὶ ἐβάδισαν πρὸς πλήρη εὐδοκίμησιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἵδρυμα τῶν ὑποτροφιῶν ὑπενθυμίζω, ὅτι ἐτοποθέτησα ἐκπροσώπους ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὸν κ. Γ. Στρᾶτον, ἀπὸ τὸ κόμμα τοῦ σημερινοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸν κ. Καλλίαν, ἀπὸ τὴν Ε.Π.Ε.Κ. τὸν κ. Ἀλλαμανήν, ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸν κ. Γ. Ἀθανασιάδην–Νόβαν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δημιουργηθῇ μία γενικωτέρα ἀλληλεγγύη καὶ νὰ μὴ παρασχεθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἶναι ἔργον προσωπικὸν καὶ νὰ προκαλέσῃ ὅλας τὰς εὐλόγους ἀνθρωπίνους ἀντιθέσεις, τὰς ὁποίας προκαλοῦν προβαλλόμενα τὰ προσωπικὰ ἔργα. Θὰ ἐπεθύμουν, ἑπομένως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ὁ ἀριθμὸς νὰ ἐγίνετο ἴσως μεγαλύτερος καὶ νὰ ἀποβλέψῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς μίαν γενικωτέραν σύνθεσιν, ἡ ὁποία νὰ ἐξαγάγῃ τὸ σημερινὸν ἐπίδικον θέμα ἀπὸ τὴν μονομερῆ θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν τοποθετεῖται, καὶ νὰ τὸ στερεώσῃ ἐπὶ γενικωτέρας ἐθνικῆς βάσεως. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν προτάσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβην, ἐλπίζω νὰ ἔχῃ διαπιστωθῇ ἡ ἐπιθυμία μου, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἀντὶ νὰ γίνῃ πρᾶξις ἀντιδικίας, μονομεροῦς περιπετείας τοῦ Ἐθνικοῦ μας Θεάτρου, καταστῇ ἀφετηρία συνυπάρξεως, ἀνασυγκεντρώσεως τῶν πνευματικῶν μας δυνάμεων, μία θεμελίωσις παρόντος καὶ μέλλοντος. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, ἐπρόκειτο νὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὴν εὐθύνην μου ὡς ἡγέτου τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ ἠδυνάμην νὰ περιορισθῶ εἰς τὰς ἐπικρίσεις, τὰς ὁποίας ἀρχικῶς διετύπωσα, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπισημαίνουν τὰς βαρείας εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶν νὰ συμβάλω, ὅσον δύναμαι δημιουργικῶς, εἰς τὴν εὐόδωσιν τοῦ θεσμοῦ, προέβην εἰς τὰς συγκεκριμένας αὐτὰς παρατηρήσεις. Εὔχομαι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία νὰ τὰς ἀποδεχθοῦν. Καθ’ ὅσον μὲ ἀφορᾷ, αἰσθάνομαι, ὅτι ἐπετέλεσα τὸ καθῆκον μου. (Χειροκροτήματα).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Βοβολίνης ἔχει τὸν λόγον.

§86Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, χθὲς μὲ εἶχεν ὁδηγήσει εἰς τὸ βῆμα ἡ ἀθωότης τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, σήμερον μὲ ὁδηγεῖ εἰς τὸ βῆμα ἡ ἐπιθετικότης, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ προσπαθήσω, καὶ δὴ κατὰ τρόπον τηλεγραφικόν, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Προεδρεύοντος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι χρειάζεται μία ἀπάντησις. Πρῶτον, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ συγχαρῶ, τὸν κ. Προεδρεύοντα τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὡμίλησε μὲ τόσην θέρμην, μὲ τόσον θαυμασμόν, μὲ τόσον ἐνθουσιασμὸν διὰ τὸ ἔργον τοῦ κ. Ροντήρη, ἀκριβῶς ἐκείνου, ποὺ εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε δὲν τὸ θέλομεν, πρὸ ὀλίγου δὲ τὸ ἐτόνισεν ἰδιαιτέρως καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, πρόκειται νὰ καρατομηθῇ. Βέβαια ἔχει γίνει κατ’ ἐπανάληψιν συζήτησις, καὶ νομίζω καὶ σήμερον ἀκόμη, ἀπὸ τὴν ὁποίαν χωρὶς νὰ συμβαίνῃ περίπου τίποτε τὸ σοβαρόν, ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐπιδιώκεται ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ κ. Ροντήρη. Τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸ ἔθιξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ ἐὰν ἤρχιζεν ἐφαρμοζομένη ἡ θεωρία τῶν ὑποβιβασμῶν, τότε ποὺ πηγαίνομεν; Ἐπὶ δέκα ὁλόκληρα ἔτη, εἶπε, νομίζω, ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ κ. Ροντήρης ὑπηρετεῖ ὡς Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς σήμερον καὶ νὰ τὸν ὑποβιβάσωμεν; Πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος θὰ χρησιμοποιήσω ἕνα παράδειγμα, ἴσως ὀλίγον τολμηρόν: Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ σημερινός, εἶναι ἕνας, αὐτὸ θὰ τὸ κρίνῃ ἡ ἱστορία, ἐγὼ ὅμως λέγω —λαμβάνων θετικὴν τοποθέτησιν ἐν προκειμένῳ— εἶναι ἕνας ἐπιτυχὼν ὑπουργός! Ἐάν, λοιπόν, ἤρχετο μία Κυβέρνησις καὶ τοῦ ἔλεγε: «Σὲ συγχαίρω, εἶσαι ἕνας ἐπιτυχὼν ὑπουργός! Καὶ κατόπιν τούτου σοῦ προτείνω νὰ ἀναλάβῃς μονίμως θέσιν τμηματάρχου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας»! Ἐὰν αὐτὸ συνέβαινεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θὰ ἐδέχετο τὸν ὑποβιβασμόν; Καὶ ἀκόμη περισσότερον: Εἰς τὸν Στρατὸν, ἐπὶ παραδείγματι, ὅταν τὶς ἔχει φθάσει εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου ἢ τοῦ ἀντιστρατήγου, εἰς τοὺς ἀνωτάτους βαθμοὺς τῆς στρατιωτικῆς ἱεραρχίας, εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ τοῦ ἀπονεμηθῇ καὶ ἕνα μέγα παράσημον ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, νὰ τοῦ λεχθῇ, ὅτι εὐχαρίστως θὰ τοῦ ἀνετίθεντο τὰ καθήκοντα τοῦ ταξιάρχου, τοῦ Σωματάρχου, τοῦ ἀντισυνταγματάρχου ἢ καὶ τοῦ λοχαγοῦ; Δὲν φαντάζομαι νὰ ἐλέγετο τοιοῦτον τι καὶ δὲν δύναμαι νὰ διανοηθῶ, ὅτι θὰ ἐδέχετο τὶς τοιοῦτον ὑποβιβασμόν. Μόνον εἰς τὸ ΕΑΜ, κύριοι συνάδελφοι, ἔκαμνον ἀπονομὴν τίτλων καὶ βαθμῶν καὶ ἔλεγον ὅτι: «Ἐσὺ ὀνομάζεσαι στρατηγός, ἐσὺ ὀνομάζεσαι ταγματάρχης. Καὶ ἂν θέλουμε σὲ ὑποβιβάζουμε». Αὐτὸ τὸ σύστημα ἐφηρμόσθη ἐπὶ κατοχῆς, ὄχι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, ἀλλὰ εἰς τὸν

ΕΛΑΣ.

§87Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγένετο καὶ εἰς τὸν Στρατὸν κατ’ ἀπονομήν.

§88Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Μάλιστα, ἀλλά, μόνον διὰ τεχνικοὺς κλάδους. Δὲν φαντάζομαι, λοιπόν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ γίνῃ ἀποδεκτός, ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. Ροντήρην, ἕνας ὑποβιβασμός, ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ἐγένετο δεκτός, οὔτε ἀπὸ τὸν κ. Γεροκωστόπουλον ἐὰν ἦτο εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. Ροντήρη, οὔτε ἀπὸ ἄλλον τινὰ οἱονδήποτε, ὁ ὁποῖος θὰ ἐσέβετο καὶ θὰ ἐτίμα τὸν ἑαυτόν του. Ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει νὰ σέβεται καὶ νὰ τιμᾷ πρωτίστως τὸν ἴδιον τὸν ἑαυτόν του. Μόνον οὕτω δύναται νὰ σέβεται καὶ νὰ τιμᾷ καὶ τοὺς ἄλλους. Ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε σήμερον, εὐτυχῶς, κατ’ ἐξοχὴν ἀποκαλυπτικός, ἔναντι τῆς ἐπιφυλακτικότητος, τὴν ὁποίαν εἶχε τηρήσει χθὲς ὁ ἀξιότιμος κύριος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας ὑπουργός. Καὶ ἐνῷ ἐκεῖνος, τὰ φυσικὰ πρόσωπα, τὰ καλυπτόμενα κάτω ἀπὸ τοὺς τύπους τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, προσεπάθησε νὰ μὴ τὰ ἀναφέρῃ κἄν, ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεφέρθη καὶ εἰς τὸ συγκεκριμένον πρόσωπον, εἰς τὸ ὁποῖον δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ ἡ Γεν. Διεύθυνσις, τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου. Εἶπεν ὅμως κάτι, τὸ ὁποῖον σᾶς ὁμολογῶ, ἐγὼ δὲν τὸ ᾐσθάνθην: Εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ὁμιλῶν χθὲς κατὰ τοῦ κ. Χουρμουζίου ὡμίλησα μετὰ πάθους. Τὸ πάθος αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν τὸ ἀντελήφθην. Ὡμίλησα, νομίζω, ὅπως ὁμιλεῖ τις διὰ πάντα πνευματικὸν ἄνθρωπον, μετὰ τῆς τιμῆς τῆς ὀφειλομένης εἰς πάντα πνευματικὸν ἄνθρωπον. Ἄλλο, ἐάν, κύριοι, εἰλικρινῶς πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Χουρμούζιος, εἰς τὴν θέσιν τοῦ Γεν. Διευθυντοῦ τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου, δὲν πρόκειται ν’ ἀποδώσῃ ἐκεῖνο, ποὺ ἀποδίδει ὡς ἕνας λαμπρὸς θεατρικὸς κριτικός, ἢ ἕνας λαμπρὸς διευθυντὴς μιᾶς μεγάλης ἐφημερίδος ὅπως ἡ «Καθημερινή». Εἶπεν ἐπίσης, ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, πλέκων τὸ ἐγκώμιον τοῦ κ. Χουρμουζίου, ὅτι εἶναι εἷς ἀπαράμιλλος δημιουργὸς καὶ περίπου ἀλάθητος δημιουργός! Καὶ εὐθὺς ἀμέσως, ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως ἀναφερόμενος εἰς τὰς κρίσεις τοῦ κ. Χουρμουζίου, περὶ τοῦ κ. Μινωτῆ καὶ τῆς κ. Παξινοῦ, τὰς ὁποίας ἀνέφερον χθές, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, προσέθεσεν, ὅτι τὸ σφάλεσθαι εἶναι ἀνθρώπινον! Ἀλάθητος εἰς τὴν γενικὴν τοποθέτησιν, μετὰ σφαλμάτων δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς ἐπὶ μέρους ἐκδηλώσεις! Τὰ συμπεράσματα δύνασθε νὰ τὰ συναγάγετε μόνοι σας.

§89Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντιπρ. Κυβ.). Εἶναι ἰδικαί σας ἐκφράσεις αὐταί, διότι δὲν εἶπα ὅτι, εἶναι ἀλάθητος εἰς τὰ γενικά. Παρακαλῶ, αὐτός, ὁ πάρα πολὺ ἐλεύθερος τρόπος τῆς διατυπώσεως τῶν γνωμῶν ἄλλων, ὁ ὁποῖος εἶναι συνήθης εἰς τὴν δημοσιογραφίαν νὰ μὴ γίνεται καὶ ἀπὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, διότι δὲν εἶπα τὰ ὅσα εἴπατε σεῖς ὅτι εἶπα, καὶ θὰ πρέπει τοῦ λοιποῦ νὰ ἔχωμεν ἕνα μαγνητόφωνον, διὰ νὰ γίνεται ἡ ἀπόδοσις τῶν ὅσων λέγομεν διὰ νὰ μὴ γίνεται μεταβολὴ κατὰ τὸ δοκοῦν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ μεταχειρισθοῦν τὰς γνώμας καὶ εἰς ἄλλα τινα πρὸς ἄλλον σκοπόν. Δὲν εἶπον τὰ ὅσα εἴπατε. Παρακαλῶ, λοιπόν, νὰ μείνετε εἰς τὴν ξηρὰν διατύπωσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπον καὶ τὰ ὁποῖα κατὰ τύχην ἔχω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνώπιόν μου. Ἐγὼ εἶπον ἁπλῶς καὶ μόνον τὰ ἑξῆς, ἀκριβῶς εὑρισκόμην τὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὡμιλούσατε εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ κατὰ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν. Καὶ ἀφοῦ λέγω, ὅτι ὁ κ. Χουρμούζιος, εἶναι ἕνας ἐξαίρετος κριτικὸς καὶ ὅτι ἦτο καὶ δημιουργικὸς εἰς τὴν σκέψιν καὶ εἰς τὴν κριτικήν, δὲν λέγω ἀλάθητος, προχωρῶ καὶ λέγω, ὅτι πιθανὸν νὰ εἶχεν ἄδικον, ὅταν ἔκρινεν εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην τὸν κ. Μινωτῆν καὶ τὴν κ. Παξινοῦ, πιθανὸν νὰ εἶχεν ἄδικον καὶ οἱ ἄριστοι τῶν κριτικῶν καὶ ἐξ αὐτῶν οἱ ἔχοντες κατ’ ἐξοχὴν δημιουργικὴν τὴν τάσιν τοῦ πνεύματος, ἠμποροῦν νὰ κρίνουν κατὰ τρόπον ἄδικον τὴν ἐκτέλεσιν ἑνὸς ἔργου. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἶχε δίκαιον εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ὅτι δηλαδή, οἱ περὶ ὧν πρόκειται καλλιτέχναι δὲν ἀπέδωσαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέμενεν ὁ κ. Χουρμούζιος, εἶναι τάχα καλὰ καὶ σώνει ὑποχρεωμένος ὁ κ. Χουρμούζιος, διότι ἐθεώρησε τοὺς δύο καλλιτέχνας, ὡς μὴ ἀποδώσαντας εἰς τὴν προκειμένην ἐκείνην περίπτωσιν, νὰ τοὺς θεωρήσῃ ἀκαταλλήλους δι’ οἱανδήποτε εἰς τὸ μέλλον παράστασιν; Ἰδοὺ ἡ φράσις χωρὶς νὰ τὴν ἔχω μεταβάλῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον. Λοιπὸν μᾶς μετατρέπετε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγομεν. Μιλῆστε σωστά, ρητὰ καὶ ξερά. Τὰς ἰδικάς σας σκέψεις διατυπώσατε ὅπως θέλετε, ἀλλὰ τὰς ἰδικάς μου, νὰ τὰς διατυπώνετε μόνον ὅπως τὰς εἶπον.

§90Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Εἶχον κρατήσει σημειώσεις. Φυσικὸν εἶναι οἱ στενογράφοι νὰ ἀποδίδουν πληρέστερον καὶ ἀκριβέστερον ἐκεῖνα ποὺ εἴπατε. Ἐγὼ ἐκράτησα ἁπλῶς σημειώσεις τῶν λεχθέντων σας. Νομίζω, ὅμως, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τῶν στενογράφων ἔχουν τηρηθῆ, ἡ ἑρμηνεία αὐτῶν δὲν ἀπέχει πολὺ τῶν ὅσων πρὸ ὀλίγου εἶπον. Ἀλλ’ ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, πλέκων τὸ ἐγκώμιον τοῦ κ. Χουρμουζίου, ὁ ὁποῖος πρόκειται ν’ ἀναλάβῃ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου, δὲν μᾶς εἶπε ποῖαι θὰ εἶναι αἱ τάσεις, αἵτινες θὰ ἐπικρατήσουν ὅταν ἀναληφθῇ τὸ ἔργον τῆς διευθύνσεως παρὰ τοῦ κ. Χουρμουζίου καὶ τῆς Διοικήσεως, παρ’ ἐκείνων τοὺς ὁποίους θὰ διορίσῃ ἡ Κυβέρνησις. Νομίζω, δέ, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐνδιαφέρον. Αἱ τάσεις τῆς νέας διοικήσεως καὶ τῆς νέας διευθύνσεως θὰ εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας διέγραψε χθές, κατὰ τὴν πρώτην του ὁμιλίαν ἐνώπιον τοῦ Σώματος ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας κ. Κωνσταντόπουλος; Θὰ εἶναι, δηλαδή, ἡ ἀναβίωσις τοῦ ἀρχαίου θεάτρου, ἡ ἐντατικὴ πλέον ἀναβίωσις, τοῦ ἀρχαίου θεάτρου, θὰ εἶναι ἡ ἀναβίωσις τοῦ Μεσαιωνικοῦ Θεάτρου; Ἢ διὰ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον ἐπιφυλάσσεται ἡ τραγικὴ τύχη τοῦ νὰ καταστῇ θέατρον πειραματισμῶν λίαν ἐπικινδύνων, καὶ διὰ τὸ θέατρον καὶ διὰ τὸ Ἔθνος γενικώτερον; Ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε τὴν καλωσύνην, νὰ παρακολουθήσῃ τὴν χθεσινήν μου ἀγόρευσιν. Τὸν εὐχαριστῶ! Τὸν εὐχαριστῶ καὶ διότι μὲ ἐπρόσεξε, ἀλλ’ ὅμως, ὡς κριτής μου πλέον, εἶπεν, ὅτι οἱ συλλογισμοί μου ἦσαν ἀπορριπτέοι καὶ ἐπιστημονικῶς καὶ πολιτικῶς καὶ ὅτι τὰ λεχθέντα παρ’ ἐμοῦ ἐνεφανίσθησαν ἄνευ συνοχῆς. Βεβαίως, θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐρωτήσω τί ἐννοεῖ ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ἐρωτήσω, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, θὰ ἤθελον νὰ ἐξομολογηθῶ ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι ὑπῆρξα πανεπιστημιακὸς μαθητὴς τοῦ κ. Προεδρεύοντος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ συνεπῶς διὰ τὰς ἀτελείας μου ἀναζητήσατε τὸν διδάσκαλον!!

§91Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντ. Κυβ.). Ἐγὼ ἀρκοῦμαι νὰ εἶμαι ὑπεύθυνος διὰ τὰς τελειότητάς σας.

§92Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Εὐχαριστῶ. Κύριοι συνάδελφοι, σήμερον, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, ὑπῆρξε λίαν ἀνεπιφύλακτος, καὶ μᾶς ὡμολόγησεν ὅτι σκοπὸς τῆς ἀλλαγῆς τῆς Διοικήσεως τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου, εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὅλοι εἴχομεν προείδει καὶ ἐγκαίρως εἴχομεν καταγγείλει ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἡ ἀλλαγή, δηλαδή, τῆς Διευθύνσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, Ἀντιλαμβάνεσθε τὶ περίπου σημαίνει τοῦτο; Πρόκειται νὰ διορισθῇ ἕνα νέον Διοικητικὸν Συμβούλιον ἐν τῷ Ἐθνικῷ Θεάτρῳ, τὸ ὁποῖον οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολύ, θὰ καταστῇ ἁπλῶς ἕνα ἐκτελεστικὸν ἀπόσπασμα τοῦ σημερινοῦ καλλιτεχνικοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἐθνικῆς μας σκηνῆς. Τίποτε ἄλλον πέραν τούτου. Εἶπεν ἀκόμη, ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐτόνισεν, ὅτι τὸν ἐκλεκτὸν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ συνάδελφον κ. Χουρμούζιον τὸν βλέπει ὡς παράκλητον καὶ προσέθεσε: «Εἴθε νὰ δεχθῇ ν’ ἀναλάβῃ τὸ βαρὺ καὶ ἐπίμοχθον πράγματι ἔργον τοῦ Γεν. Διευθυντοῦ τῆς Ἐθνικῆς μας σκηνῆς». Καὶ πράγματι εἶναι βαρὺ καὶ ἐπίμοχθον τὸ ἔργον. Ἀλλὰ ὁ κ. Χουρμούζιος εἶναι ἤδη ἀπησχολημένος ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας περίπου, καί, λόγῳ τοῦ ὅτι διευθύνει πρωϊνὴν ἐφημερίδα, ἀπὸ τῆς ἑσπέρας μέχρι τῆς πρωΐας. Οὕτω, ἐὰν ἀναλάβῃ καὶ περαιτέρω τὰ καθήκοντα τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου, θὰ ἔχῃ νὰ προσθέσῃ εἰς τὸ ἤδη ἐξαντλητικῶς βεβαρυμένον ὡράριόν του, καὶ ἄλλην ἐπίμοχθον ἐργασίαν. Ἀλλά, τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, αἱ ὧραι εἶναι 24! Πότε θὰ ἐργάζεται ὁ κ. Χουρμούζιος διὰ τὸ Βασιλικὸν Θέατρον καὶ πότε διὰ τὴν «Καθημερινήν», ἡ ὁποία τοῦ ἀπορροφᾷ τοὐλάχιστον 12 ὥρας τὸ 24ωρον; Ἐκτὸς ἐὰν πρόκειται ν’ ἀποβῇ διακοσμητικὸς διευθυντὴς τῆς Ἐθνικῆς μας Σκηνῆς καὶ ἐκτὸς ἐὰν πέραν τοῦ κ. Χουρμουζίου θὰ ὑπάρχουν ἄλλαι δυνάμεις, οὐδόλως ἀόραται καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὁραταί, αἱ ὁποῖαι θὰ πρόκειται νὰ κατευθύνουν τὴν Ἐθνικήν μας σκηνήν.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δυνατὸν νὰ ἀποσυρθῇ ἀπὸ τὴν «Καθημερινήν».

§94Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὁ κ. Χουρμούζιος, εἶναι ὁ καλλίτερον ἀμειβόμενος Ἕλλην δημοσιογράφος. Θὰ ἦτο λοιπόν, πρᾶξις, τὸ ὀλιγώτερον ἀφελής, νὰ ἀποσυρθῇ ἀπὸ μίαν ἐφημερίδα, ἀπὸ τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸν μεγαλύτερον μισθὸν ποὺ λαμβάνει Ἕλλην δημοσιογράφος, διὰ νὰ γίνῃ διευθυντὴς ἑνὸς Ἱδρύματος, μὲ μισθὸν διευθυντοῦ μιᾶς οἱασδήποτε Κρατικῆς ὑπηρεσίας. Συνεπῶς, καὶ ἐὰν ὑποκύπτων εἰς τὴν ἔκκλησιν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Χουρμούζιος, ἐδέχετο νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, ἀπὸ τώρα πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, τοὐλάχιστον δι’ ἔλλειψιν χρόνου, νὰ προσφέρῃ οἱανδήποτε οὐσιαστικὴν ὑπηρεσίαν, πλὴν ἐὰν πρόκειται νὰ ἀποβῇ ἕνας εὐγενὴς καὶ τυπικὸς ἐπισκέπτης τοῦ Ἱδρύματος τῆς ὁδοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελον ἀκόμη νὰ ἐκφράσω, δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν κ. Προεδρεύοντα τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὑπουργὸν πλέον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἕνα παράπονον. Ὑπετίμησε κατὰ τρόπον πολὺ σκληρὸν τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου! Αὐτὸς δέ, ὑπουργὸς τῆς ὢν Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὡμίλησε περίπου—προσωπική μου κρίσις—περιφρονητικῶς διὰ τὸν τιμημένον βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου!

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντιπρ. Κυβ.). Παρακαλῶ νὰ ὑπάρξῃ πίστις ἐκ μέρους....

§96Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Εἴπατε: «Εἶναι ἀπαράδεκτον αὐτό». Καὶ προετιμήσατε νὰ εἶσθε φαντάρος, ἀντὶ νὰ ἔχετε τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου.

§97Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντιπρ. Κυβ.). Ὑπάρχουν ὅρια κριτικῆς τῶν ἀγορητῶν εἰς τὰ Κοινοβούλια. Τὰ σημειώματα τῶν ἐφημερίδων, τὰ ὁποῖα γίνονται ὑπὸ μορφὴν σατύρας, δὲν πρέπει νὰ μεταφέρωνται εἰς τὴν Βουλήν.

§98Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὡμιλήσατε μετὰ πολλῆς διαθέσεως χιοῦμορ περὶ ἐφημερίδων, ἐνῷ πρὸ ὀλίγου ἐπλέξατε τὸ ἐγκώμιον μιᾶς ἐφημερίδος. Ἀλλὰ καὶ τὸ νομοσχέδιον ποὺ ἐφέρατε σήμερον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡ ὑποδούλωσις ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς μίαν ἐφημερίδα.

§99Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντιπρ. Κυβ.). Πρῶτον, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχετε δικαίωμα νὰ λέγετε, ὅτι ὁμιλῶ περιφρονητικῶς περὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἐπιλοχίου. Καὶ ἐὰν τὸ εἶπον αὐτό, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι δὲν κατώρθωσα νὰ γίνω ἐπιλοχίας καὶ ἔγινα στρατιώτης.

§100Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὑπήρξαμεν τυχαίως συμπολεμισταὶ εἰς τὴν Ἀλβανίαν, ὅταν ἐγένετο ἡ ἀνακωχή, ἐνῷ ἡμεῖς οἱ δύο δὲν εἴχαμεν παραδοθῆ εἰς τοὺς Γερμανούς. Συνεπῶς, ξέρω, ὅτι ὑπήρξατε στρατιώτης, ἀλλὰ ὁ στρατιώτης δὲν σημαίνει, ὅτι πρέπει ἀπὸ φύσιν νὰ διατηρῇ τὴν κακίαν του ἐναντίον τοῦ ἐπιλοχίου. (Θόρυβος). Μὴ ταράττεσθε, τελειώνω. Κύριε Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, χθὲς ἀνεγνώσθη ἀπόσπασμα τοῦ κ. Χουρμουζίου, εἰς τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ ἐκεῖνος, γραπτῶς πλέον μετὰ περιφρονήσεως διὰ τοὺς «πατεντάτους ἐθνικόφρονας». Κύριε Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, σᾶς ἐρωτῶ, συμμερίζεσθε τὴν περιφρόνησιν τοῦ κ. Χουρμουζίου, διὰ τοὺς «πατεντάτους ἐθνικόφρονας»;

§101Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντιπρ. Κυβ.). Μάλιστα, διότι οἱ πραγματικοὶ ἐθνικόφρονες, δὲν χρησιμοποιοῦν πατέντα.

§102Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Λυποῦμαι πάρα πολὺ δι’ ὑμᾶς καὶ παρὰ τὸν σεβασμὸν ποὺ σᾶς ἔχω, δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ ἐνώπιον τοῦ Σώματος, νὰ τονίσω, ὅτι ἀπὸ σᾶς, τὸν Παναγιώτην Κανελλόπουλον, δὲν ἀνέμενον τοιαύτην ἀπάντησιν. Ἀνέμενον ἀπάντησιν ἀξίαν καὶ τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ ἐπιστήμονος καὶ τοῦ ἀγωνιστοῦ. (Χειροκροτήματα).

§103Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντιπρ. Κυβ.). Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι διὰ τὸν τόνον ποὺ ἔδωσεν εἰς τὴν συζήτησιν ὁ κ. Βοβολίνης, τόνον, ὁ ὁποῖος δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως κοινοβουλευτικός. Διότι πρῶτον, οὔτε τὰ ὅσα εἶπε σχετικῶς μὲ τὴν ἀγόρευσίν μου δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς ὅσα εἶπον ἐγώ. Δεύτερον, ἡ παρατήρησίς του, ἡ σχετικὴ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐπιλοχίου, δηλ. τοῦ Ἕλληνος ὑπαξιωματικοῦ, ἦτο παρατήρησις, ἡ ὁποία δὲν ἐβασίζετο ἐπὶ καλῆς πίστεως, διότι οὐδεὶς πρὸς στιγμὴν ἦτο δυνατὸν εἰς τὴν συνείδησιν οἱουδήποτε τῶν ἀκροατῶν, νὰ γεννηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὑποτιμῶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Καὶ δὲν ἔπρεπεν ὁ κ. Βοβολίνης, ὁ ὁποῖος μοῦ ὑπενθύμισε μίαν τραγικὴν περίοδον ποὺ μαζὺ ἐπεράσαμεν εἰς τὴν Ἀλβανίαν, δὲν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν παρατήρησιν αὐτήν, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν πιστεύει ὁ ἴδιος, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτιμῶ ἐγὼ τοὺς Ἕλληνας ὑπαξιωματικούς, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι τιμῶ ἔτι μᾶλλον τοὺς στρατιώτας ἀπὸ τοὺς ὑπαξιωματικούς, καὶ ὅτι μᾶλλον τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς, διότι ὅσον κατώτερα εὑρίσκεσθε, ἔτι μεγαλυτέρα εἶναι ἡ τιμὴ μὲ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σᾶς περιβάλλωμε, διότι, ἐκεῖνος ποὺ ἔχει ἀξίωμα, ἔχει ἀνάγκην μεγαλυτέρου σεβασμοῦ, διότι ἐκεῖνος ποὺ ἔχει ἀξίωμα, αὐτὸς ἔχει τὰ συνυφασμένα ἤδη μὲ τὸ ἀξίωμά του διακριτικὰ καὶ τὰς τιμάς, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τὸν νόμον προβλέπονται. Συνεπῶς, δὲν ἀποτελεῖ οἱανδήποτε μείωσιν τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι τιμῶμεν τοὺς στρατιωτικούς, τοὺς μὴ ἔχοντας κανένα βαθμόν, περισσότερον τῶν ἀξιωματικῶν. Τρίτον, ὁ κ. Βοβολίνης ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ μοῦ θέσῃ ἕνα ἐρώτημα, ἐὰν συμμερίζομαι τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Χουρμούζιος, σχετικῶς μὲ τοὺς «πατεντάτους ἐθνικόφρονας». Καὶ δὲν γνωρίζω διατὶ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τίνων συλλογισμῶν, τοὺς ὁποίους δὲν ἀπεκάλυψεν ὁ κ. Βοβολίνης, ἐχαρακτήρισε τὴν ἀπάντησίν μου, τὴν στιγμιαίαν ἀπάντησίν μου, ὡς ἀπάντησιν ποὺ δὲν ἀνέμενεν ἀπὸ ἐμέ. Ἀκριβῶς τὴν ἀπάντησιν αὐτὴν ἔπρεπε νὰ ἀναμένῃ ἀπὸ ἐμέ. Διότι δὲν νομίζω, ὅτι οἱ πραγματικοὶ ἐθνικόφρονες πρέπει νὰ ὑψώνουν τὰ πατέντα των καὶ νὰ λέγουν, ὅτι «δὲν ἐπιτρέπομεν εἰς κανένα ἄλλον νὰ ἀναλαμβάνῃ οἱανδήποτε θέσιν, διότι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ μόνοι». Πατέντα δὲν ὑπάρχουν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, διότι—εὐτυχῶς—εἶναι τόσοι οἱ ἐθνικόφρονες, ὥστε δὲν δικαιοῦται κανεὶς νὰ χρησιμοποιήσῃ μὲ τόσην ἀποκλειστικότητα τὰ πατέντα τῆς ἐθνικοφροσύνης. Καὶ αὐτὸ θὰ ἤθελεν ὁ κ. Χουρμούζιος νὰ εἴπῃ, ὅταν λέγῃ ὅσα λέγει, ὅταν γίνεται ἐκ μέρους ὡρισμένης ἐφημερίδος ἐπίθεσις ἐναντίον του. Ἀκριβῶς αὐτὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν. Οὐδεὶς πραγματικὸς πολεμιστής, κ. Πρόεδρε καὶ κύριοι συνάδελφοι, οὐδεὶς ἐξ ἐκείνων τῶν σεμνῶν, ποὺ ἐπολέμησαν εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν κατὰ τῶν κομμουνιστῶν, δὲν ἐχρησιμοποίησε ποτὲ τίτλους καὶ πατέντα. (Χειροκροτήματα). Μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπολέμησαν χρησιμοποιοῦν τὴν πατέντα. Καὶ δι’ αὐτό, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν εἶχα κάποιο δίκαιον. Ἴσως ἦτο φράσις ὑπερβολική. Δὲν σημαίνει, ὅτι τὴν υἱοθετῶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶχε κάποιο δίκαιον ὁ κ. Χουρμούζιος, ἀγωνιζόμενος ἐναντίον τῆς ἐπιθέσεως ποὺ ὑφίσταται, νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν φράσιν αὐτήν. Καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω, ὅτι ἔχει πράγματι ἐξαντληθῆ ἡ συζήτησις.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐξηντλήθη ἀκόμη ὁ κατάλογος τῶν ρητόρων. Ὁ κ. Δ. Πλαγιάννης, ἔχει τὸν λόγον.

§105Δ. ΠΛΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ θέσις τοῦ τελευταίου ὁμιλητοῦ, κύριοι βουλευταί, εἶναι ὁπωσδήποτε δυσχερής, δεδομένου, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα ἐθίγησαν κατ’ ἐπανάληψιν, ἐκ μέρους πολλῶν κυρίων συναδέλφων. Θὰ προσπαθήσω λοιπὸν νὰ εἶμαι σύντομος, ἀλλὰ καὶ θὰ θίξω ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἴσως νὰ παρέλειψαν οἱ προλαλήσαντες. Δὲν εἶναι μόνον, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀναδιδομένη ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κομματικὴ ὀσμή, χειρότερον εἶναι τὸ ὅτι προσεπάθησαν οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου νὰ καλύψουν λίαν κακοτέχνως καὶ ἀδεξίως, τοὺς πραγματικοὺς σκοπούς, οἱ ὁποῖοι στηρίζονται ὅλοι, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν τρίτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου μόνον τοῦ νομοσχεδίου. Ὅτι ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος θεωρεῖται λήξασα ἡ θητεία τῶν σημερινῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Διότι ἐὰν τὰ μέλη εἶναι 7 ἢ 9, ἐὰν θὰ εἶναι ἡ 1η Ἀπριλίου ἢ ἡ 1η Αὐγούστου, ἐὰν ἔχῃ δικαίωμα ψήφου ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς ἢ ὄχι, οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν, τοὐλάχιστον, ἠσχολήθη μὲ αὐτὰ τὰ ζητήματα. Προσεπάθησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἀποδώσῃ σημασίαν πρὸς αὐτὰ ἐν γνώσει του βεβαίως, ὅτι οὐδὲν ἐκ τούτων ἔχει καμμίαν ἀπολύτως σημασίαν, εἰμὴ μόνον ἡ παράγραφος 3. Αὐτῆς ψηφιζομένης ἀπέρχονται τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου οἱ σημερινοὶ σύμβουλοι αὐτοῦ. Τὰ ὀνόματα τὰ ἠκούσατε καὶ χθές. Ἀλλὰ ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ παρακολουθῶ ἀπὸ ἐτῶν τὰ ζητήματα αὐτά, θὰ ἤθελον νὰ ἴδω ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους θὰ τοποθετήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ψάχνω, διαβάζω διὰ νὰ εὕρω ἀνθρώπους, ὡσὰν τὸν Ἀκαδημαϊκὸν Κόκκινον, τὸν Μπόγρην, τὸν Μαρινᾶτον, τὸν Μυριβήλην, τὸν Καρθαῖον, ὡσὰν τὸν Πρόεδρον τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, τὸν Κ. Κυριακόπουλον καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ τοὺς εὕρω. Καὶ δι’ αὐτό, μετὰ περιεργίας, ἀναμένω νὰ ἴδω ποῖα θὰ εἶναι τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀντικαταστήσουν τοὺς ἐξαιρετικοὺς αὐτοὺς ἀνθρώπους τοῦ πνεύματος. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ θὰ ἐκφράσω καὶ ἓν παράπονον σχετικὸν μὲ τὸν Πρόεδρον τοῦ Διοικ. Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος πράγματι τιμᾷ τὴν Λακεδαίμονα, ἓν παράπονον, τὸ ἑξῆς ὅτι ἀφοῦ ἀπὸ μηνὸς καὶ πλέον ἔχει ὑποβάλει αἴτησιν παραιτήσεως δὲν ἠξεύρει διὰ ποῖον λόγον, δὲν ἐγένετο αὐτὴ ἀποδεκτή. Θὰ ἦτο καὶ μία διευκόλυνσις ἐπὶ τέλους διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν ἡ οἰκειοθελὴς παραίτησις τοῦ Προέδρου. Ἤθελα ἐπίσης νὰ ἐρωτήσω πῶς ἐπείσθη ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι τὰ σημερινὰ μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου δὲν κάμνουν τὸ καθῆκόν των. Παρέστη εἰς καμμίαν συνεδρίασιν ποτὲ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου; Ὄχι. Ἐκάλεσε ποτὲ τὸν Γεν. Διευθυντὴν νὰ συνεργασθῇ; Ὄχι.

§106Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Ἐπανειλημμένως.

§107Δ. ΠΛΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ποτέ, κ. ὑπουργέ. (Φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Σεῖς λέγετε, ὅτι παρηκολουθήσατε, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὄχι. Ἄλλως τε εἶναι σύνηθες, νὰ ἀκούωμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀληθῆ. Οὔτε κἂν αὐτὸ τὸ ἀρχαῖον δρᾶμα παρακολουθήσατε, οὔτε εἰς τὰς τρεῖς παραστάσεις τῆς Ἐπιδαύρου εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ μεταβῆτε, οὔτε καὶ ἐκείνην ἀκόμη, εἰς τὴν ὁποίαν παρέστησαν αἱ Α. Α. Μ. Μ. οἱ Βασιλεῖς καὶ τόσαι ἄλλαι μεγάλαι προσωπικότητες, αἱ ὁποῖαι εἶχον μετάσχῃ τοῦ Βασιλικοῦ περίπλου. Ἐσχολιάσθη δέ, ὀφείλω νὰ σᾶς τὸ εἴπω σήμερον τὸ ζήτημα αὐτὸ πολύ, κύριε ὑπουργέ, διότι ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον ποτὲ νὰ ἀπουσιάζῃ ἀπὸ μίαν τοιαύτην παράστασιν, τὴν ὁποίαν ἔδιδεν ὁ θίασος τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου.

§108Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι παρηκολούθησα ὅλας τὰς παραστάσεις τοῦ ἀρχαίου δράματος. Βεβαίως δὲν παρηκολούθησα τὰς παραστάσεις τῆς Ἐπιδαύρου, ἀλλὰ φαντάζομαι, ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν ἂν παρηκολούθησα τὰς παραστάσεις αὐτὰς εἰς τὴν Ἐπίδαυρον ἢ εἰς τὸ Θέατρον τοῦ Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ.

§109Δ. ΠΛΑΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν Αὔγουστον ἢ Σεπτέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους ὁ κ. ὑπουργὸς ἀνενέωσε τὴν θητείαν τῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, πιστοποιήσας βεβαίως διὰ τῆς πράξεώς του αὐτῆς, ὅτι τῷ ὄντι καλῶς διεξάγονται τὰ πάντα ἐν τῷ Ἐθνικῷ Θεάτρῳ. Τί συνέβη ὅμως, ὥστε νὰ ἀλλάξῃ ἀμέσως μετὰ τρίμηνον γνώμην; Εἰς τὸ ἀμείλικτον αὐτὸ ἐρώτημα ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἀπαντήσῃ μετὰ τὴν ὁμιλίαν μου, διότι οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος, καὶ θὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν, διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλή, τὶ ἐνεφιλοχώρησεν εἰς αὐτὸ τὸ τρίμηνον, τὸ ὁποῖον ἔπεισε τὸν κ. ὑπουργόν, ὅτι ἔπρεπε πὺξ καὶ λὰξ νὰ ἐκδιώξῃ τὰ μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Πολὺ φοβοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, μήπως ὁ κ. ὑπουργὸς ἔγινεν ὄργανον τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ζηλοτυποῦσι βλέποντες τὸν θρίαμβον τοῦ κ. Ροντήρη, διότι, ὅπως σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἑτοιμάζεται μετάβασις εἰς τὸ Βισμπάντεν καὶ εἰς Δύσσελδορφ καὶ πιθανῶς καὶ εἰς τὸ Φεστιβὰλ τῆς δραματικῆς τέχνης τῶν Παρισίων, κατὰ τὸν Ἰούνιον. Καὶ βεβαίως πολὺ φθονοῦν οἱ κύριοι αὐτοὶ διὰ τὸν θρίαμβον αὐτόν. Ἀλλὰ λησμονοῦν, ὅτι θρίαμβος τοῦ Ροντήρη δὲν εἶναι θρίαμβος τοῦ Ροντήρη, ἀλλὰ θρίαμβος τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ πρὸς αὐτὸ ἀδιαφοροῦν οἱ κύριοι αὐτοί. Συνάδελφος ἀγαπητός, ἀπουσιάζων αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐκ τῆς αἰθούσης, μοῦ ὑπέβαλε τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἀπὸ ταῦ βήματος τούτου ἐλέχθη, διατὶ ὁ κ. Ροντήρης δὲν κάθεται ὡς σκηνοθέτης. Διότι, δὲν ἐπιτρέπεται, τοῦ ἀπήντησα νὰ καθήσῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ροντήρης, μετὰ τόσας ἐπιτυχίας, νὰ συνεργάζεται μὲ ἀνιδέους ἐρασιτέχνας. Εἶναι ὁ μόνος ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ τὸ ἀντιληφθῶμεν ὅλοι μας, ὁ ὁποῖος συνδυάζει καὶ τὰς δύο ἰδιότητας. Ἔχει κάμει εἰδικὰς σπουδάς, θεατρικὰς καὶ φιλολογικάς. Ὀλίγοι γνωρίζουν τὰς ἀρχαίας τραγῳδίας καὶ ἐν γένει τὸ κλασσικὸν θέατρον, ὅσον ὁ Ροντήρης. Τοιαῦτα κεφάλαια δὲν τὰ ἀχρηστεύουν, κ. ὑπουργέ. Καὶ ἐπειδὴ ἀσφαλῶς ἡ ἰδική μου γνώμη δὲν εἶναι ἀρκετή, θὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κορυφαίου τῶν Ἑλλήνων λογοτεχνῶν, τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ, Σπύρου Μελᾶ, ὁ ὁποῖος λέγει: «Γιατὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ μείνῃ ἐφ’ ὅσον τοῦ ἀφαιροῦσαν τὴν καλλιτεχνικὴν διεύθυνσιν, γιὰ τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν ὑπάρχει ἁρμοδιώτερος ἀπ’ αὐτόν, στὴν Ἑλλάδα». Δι’ αὐτό, ἀλλοῦ πρέπει νὰ ἀναζητηθοῦν οἱ λόγοι, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Παπασπύρου, τῆς ἀποπομπῆς τοῦ σημερινοῦ Συμβουλίου. Ἀπὸ τοῦ τέλους Νοεμβρίου, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν διάσπασιν τοῦ Συναγερμοῦ, ἤρχισαν νὰ βάλουν κατὰ τοῦ Ροντήρη καὶ νὰ μεμψιμοιροῦν καὶ νὰ γκρινιάζουν, ὅτι δὲν πάει καλὰ τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, ὅτι δὲν ἀνεβάζει ἔργα Ἑλλήνων συγγραφέων καὶ ἔργα μοντέρνα τῆς ξένης λογοτεχνίας. Ἐνῷ τὰ καλύτερα ἐξ αὐτῶν τὰ ἔπαιζεν, ὡς ἐπὶ παραδείγματι, τὸ ἔργον τοῦ σπουδαίου Ἄγγλου συγγραφέως, Μόργκαν, «ὁ δρόμος τοῦ Ποταμοῦ» καὶ ἑτοιμάζει καὶ ἓν ἄλλο ἀξιολογώτατον ἔργον τῆς Ἱσπανικῆς λογοτεχνίας. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον νὰ ἀνεβάσῃ καὶ τὰ ἔργα τοῦ Πόρκα, τοῦ Ἱσπανοῦ κομμουνιστοῦ, ὁ ὁποῖος ἐφονεύθη, μαχόμενος κατὰ τῶν ἐθνικιστῶν. Περίφημος βεβαίως συγγραφεύς, δὲν θέλω νὰ τὸν ἀδικήσω καθόλου, διότι καὶ τὰ δύο ἔργα του, τὰ ὁποῖα ἐπαίχθησαν ἐν Ἑλλάδι, «ὁ ματωμένος γάμος» καὶ τὸ πρὸ ὀλίγου παιχθὲν ὑπὸ τοῦ θιάσου Κοτοπούλη «τὸ σπίτι τῆς Μπερνάντας Ἄλμπα» ἦσαν ἐξαιρετικά, πράγματι, ἔργα. Δὲν θὰ ἦτο ὅμως ὀρθὸν νὰ τὰ ἔπαιζε τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον. Ἀποτέλεσμα δὲ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀδικαιολογήτων μεμψιμοιριῶν, ἦτο νὰ γράψῃ εἰς τὴν «Νέαν Ἑστίαν» τῆς 1ης Ἰανουαρίου τρέχοντος ἔτους, ἡ αὐθεντικωτέρα θεατρικὴ κριτικός, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλλάς, ὑπὸ τὸ ψευδώνυμον Ἄλκης Θρῦλος, τὰ ἑξῆς: «Τελευταῖα πολὺ κατηγορεῖται γιατὶ καταρτίζει τὸ ρεπερτόριό του σχεδὸν μόνο μὲ κλασσικὰ παλαιὰ ἔργα. Δὲν μπορῶ νὰ συμφωνήσω μὲ τὶς μομφὲς καὶ τὶς γκρίνιες αὐτές. Δὲν ἀρνοῦμαι φυσικά, ὅτι τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον μπορεῖ καὶ πρέπει νὰ παρουσιάζει κάποτε καὶ μοντέρνα ἔργα, πρὸ πάντων Ἑλληνικά, ὅταν ἔχουν ποιότητα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ ξέφευγε ἀπὸ τὸν προορισμό του ποὺ εἶναι ἐκπαιδευτικός, κι’ ἀναγκαστικὰ κάπως μουσειακός, ἂν παρεμέριζε τὸ κλασσικὸ ρεπερτόριο. Γιὰ τὰ μοντέρνα ἔργα ὑπάρχουν ἄφθονα θέατρα· γιατὶ νὰ προστεθῇ σ’ αὐτά, γιατὶ νὰ τὰ συναγωνισθῇ τὸ Ἐθνικὸν ποὺ ἀποστολή του εἶναι νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἐξέλιξη τῆς θεατρικῆς τέχνης ἀνάμεσα στοὺς αἰῶνες; Καμμιὰ ἀντίρρησι λοιπὸν γιὰ τὰ ἔργα ποὺ ἀνέβασε τὸ Ἐθνικό». Βλέπετε λοιπόν, καὶ ἡ ἀξιόλογος αὐτὴ κριτικὸς ἀναγνωρίζει, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις, διὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀνέβασε τὸ Ἐθνικόν. Ἀλλὰ εἶχεν ὅμως ἕνα ἄλλο ἀποτέλεσμα ἡ μεμψιμοιρία αὐτή. Ἠναγκάσθη τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον νὰ παρουσιάσῃ τὴν «Κολόμπ» τοῦ Ζὰν Ἀνουΐγ. Ἀπουσιάζει βλέπω, ὁ φίλτατός μου κ. Μόδης, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἐρώτησιν διατὶ ἐπαίχθη ὁ Κολόμπ, ἀπὸ τὴν παράστασιν τῆς ὁποίας καὶ αὐτὸς καὶ ἐγώ, ἐφύγαμεν μὲ λίαν ὀδυνηρὰς ἐντυπώσεις. Ὑπέστημεν τὸ μαρτύριον ἐπὶ 2 ὥρας νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν πορνικὴν διδασκαλίαν τῆς πενθερᾶς πρὸς τὴν νύμφην της. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθη τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον καὶ φαντασθῆτε, ὅτι εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ καλύτερα ἔργα τοῦ Γαλλικοῦ Θεάτρου. Δὲν ἀποκλείεται, λοιπόν, νὰ ἐπικρατήσῃ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν καὶ πάλιν εἰς τὰ νεανικά μας χρόνια καὶ νὰ ἴδωμεν εἰς τὸ Ἐθνικὸν τὴν «Ξεχωριστὴν κρεββατοκάμαρα» τὰ «Χάπια τοῦ Ἡρακλέους καὶ τὴν Κοραλλία» καὶ Σία. Ὁ Θεὸς νὰ μᾶς φυλάξῃ, μὴ ἀντικρίσωμεν καὶ αὐτά. Τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, δὲν ἔχει τὸν σκοπὸν αὐτόν, ὑπάρχουν ἄλλα θέατρα, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ παίξουν τοιαῦτα ἔργα. Τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, εἶναι θέατρον μορφωτικὸν καὶ ὄχι ἐμφανίσεως ὅλων τῶν τάσεων τῶν μοντέρνων. Τὸ κοινὸν τὸ Ἑλληνικόν, εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὸ στάδιον τῆς διαμορφώσεως τοῦ αἰσθητικοῦ του κριτηρίου καὶ ἑπομένως τῆς διαπαιδαγωγήσεώς του. Πρέπει νὰ εἴμεθα συντηρητικοὶ καὶ νὰ βαδίζωμεν μετὰ περισκέψεως καὶ ὄχι ἐπειγόντως νὰ ἀνεβάσωμεν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον οἱαδήποτε μοντέρνα ἔργα. Ἀλλοίμονον, ἂν ἀρχίσωμεν τὴν τακτικὴν αὐτήν. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὅλως ἀκατανόητον καὶ ἀλληλογρονθοκοπουμένην, ἀναγράφεται εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον ὅτι: «Αἱ μεταπολεμικαὶ συνθῆκαι ἐπέβαλον νέας ὑποχρεώσεις ἐν τῷ ἱδρύματι, διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν δραστηριότητά του ἐπὶ εὐρυτέρων βάσεων». Θὰ ἔπρεπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, νὰ ἀναπτύξῃ καὶ ἐξηγήσῃ κάπως εὐρύτερον, ποῖαι εἶναι αἱ εὐρύτεραι αὐταὶ βάσεις. Ὄχι φράσεις κενάς, κ. ὑπουργέ. Νὰ μᾶς εἴπητε τὶ ἐννοεῖτε καὶ τί εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον παρέλειψεν ὁ Ροντήρης, διὰ νὰ μὴ προσαρμοσθῇ τὸ θέατρον ἐπὶ τῶν εὐρυτέρων βάσεων ποὺ σεῖς θέλετε. Τίποτε, κ. βουλευταί, δὲν συμβαίνει ἀπὸ ὅλα αὐτά. Πρόκειται μόνον περὶ ἑνὸς προσωπικοῦ πολέμου ἐναντίον ἑνὸς ἐξαιρετικοῦ καλλιτέχνου. Καὶ τώρα ἀποδεικνύεται πόσον δίκαιον εἶχεν ὁ ἕτερος μέγας ἀστήρ, ὁ ἐν Ἀμερικῇ εὑρισκόμενος κ. Μητρόπουλος, ὁ ὁποῖος ἐκώφευσεν εἰς τὴν προσωπικὴν ἔκκλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὀρθῶς ἔπραξεν. Διότι ἡ αὐτὴ ἢ ἄλλη Κυβέρνησις μᾶλλον ἡ αὐτή, πιθανὸν μετά τινας μῆνας διὰ νὰ τὸν ἀπομακρύνῃ θὰ ἔθετε διευθυντὴν τῆς ὀρχήστρας κάποιον μουσικοκριτικόν. Ἄριστα λοιπὸν ἔπραξεν. Ὡμίλησαν ὀλίγον μόνον ἐντὸς τῆς αἰθούσης περισσότερον δὲ εἰς τὸν τύπον περὶ δικτατορίας καὶ μονοκρατορίας τοῦ Ροντήρη. Μόνον ὅστις δὲν ἔχει ἀνεβῆ εἰς τὰ παρασκήνια καὶ δὲν ἔχει παρακολουθήσῃ τὰς δοκιμὰς θεατρικοῦ ἔργου, δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ περὶ ποίων καὶ ἀπειθάρχων προσώπων πρόκειται. Ἀλλοίμονον, ἂν τοῦ ξεφύγῃ ἡ διοίκησις ἀπὸ τὰ χέρια του. Φαντασθῆτε τὸ στράτευμα χωρὶς πειθαρχίαν. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ διὰ τὸ Θέατρον. Διότι ἐκεῖ ἀναπτύσσονται ὅλαι αἱ ἀντιθέσεις αἱ καλλιτεχνικαί, ὅλαι αἱ ζηλοτυπίαι καὶ αἱ φιλοδοξίαι καὶ τόσα ἄλλα μικροπράγματα. Βεβαίως, ὁ Ροντήρης δὲν τὰ ἐπέτρεπεν αὐτά. Παρέστην μάρτυς τῆς ἑξῆς σκηνῆς: Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς μεταβάσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου εἰς Ἐπίδαυρον, ὁ παίζων τὸν κύριον ρόλον, ὑπέβαλε τὰς προτάσεις του. Εὑρέθη, τῷ ὄντι, εἰς δύσκολον θέσιν ὁ Ροντήρης, τὶ νὰ κάμῃ. Καὶ ἴσως νὰ ὑπεχώρει, ἐὰν δὲν ἐφοβεῖτο, ὅτι τὴν ἑπομένην ἢ τὴν μεθεπομένην θὰ εὑρίσκετο πρὸ νέων προτάσεων, ἑτέρων καλλιτεχνῶν. Δι’ αὐτὸ ἀμέσως, ἐκάλεσεν ἕτερον ἠθοποιόν, ἐκοπίασεν ἐπὶ δέκα ἡμέρας καὶ νύκτας καὶ ὁ ἠθοποιὸς εἶχε δειλιάσει κατ’ ἀρχὰς ὁ κ. Ἀλεξανδράκης, ἔπαιξεν ἕνα «Ἱππόλυτον», τὸν ὁποῖον θὰ ἐζήλευεν οἱοσδήποτε καλλιτέχνης τῆς ὑφηλίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ δικτατορία τοῦ Ροντήρη; Ἐὰν αὐτὴν ἐννοῆτε συμφωνοῦμεν ἀπολύτως κύριοι. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε περισσότερον. Θέλω νὰ τονίσω τὸ ἄκαιρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι καταπληκτικὰ ὁμοιάζει ὁ Μάρτιος αὐτὸς μὲ ἕναν ἄλλον τραγικὸν Μάρτιον τῆς Ἑλλάδος πρὸ 23 ἐτῶν. Καὶ τότε ἐχάνετο ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Οἱ συνάδελφοι, οἱ προερχόμενοι ἐκ τοῦ στρατοῦ, λοχαγοὶ τότε, θὰ τὸ ἐνθυμοῦνται. Καὶ ἡ Βουλὴ συνεζήτει καθ’ ὅλον τὸν τραγικὸν ἐκεῖνον Μάρτιον, ἐὰν θὰ δοθῇ ἢ ὄχι ψῆφος εἰς τὰς γυναίκας. Μὴ σᾶς φανῇ ὑπερβολικόν, διότι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται καὶ σήμερον εἰς τραγικὴν θέσιν. Καὶ ἀπόδειξις, αἱ τόσαι ἀπεργίαι, μεταξὺ τῶν ὁποίων προέχουσαν θέσιν κατέχει ἡ τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Εἶχε τόσα ἄλλα θέματα νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὥστε θὰ ἠμποροῦσε νὰ τὸ ἀφήσῃ αὐτό, δι’ εὐθετώτερον χρόνον. Δὲν τὸ ἄφησεν ὅμως. Ἤθελε νὰ φέρῃ ἓν τοιοῦτον ζήτημα, διὰ νὰ δημιουργήσῃ ὅλον αὐτὸν τὸν σάλον. Καὶ εὑρισκόμενος εἰς τὸ τέρμα τῆς ὁμιλίας μου, θὰ ἤθελον νὰ ἐπαναλάβω μίαν παράκλησιν. Νὰ μελετήσητε καὶ ὑμεῖς καὶ ἡ Κυβέρνησις, τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διότι εἶναι τροπολογίαι, προερχόμεναι ἀπὸ ἕναν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος πονεῖ τὸ ἔργον του, πονεῖ τὸ παιδί του. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ μελετήσῃ σοβαρῶς τὰς τροπολογίας αὐτάς. Ἔτσι εἶναι συμπαθέστατε κ. ὑπουργέ, ὄχι μόνον εἰς ἐμέ, ἀλλὰ καὶ εἰς ὁλόκληρον τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀποσύρατε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι, πιστεύσατε, πραγματικά, δὲν θέλω τὸ ὄνομά σας νὰ συνδεθῇ μὲ τὸ κλείσιμον τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Σᾶς τὸ λέγω εἰλικρινῶς πρὸς ἰδικόν σας ὄφελος. Ἔχετε φήμην ἑνὸς εὐγενοῦς καὶ εὐπρεποῦς κυρίου, μὴ θελήσητε νὰ ἀμαυρώσητε αὐτήν, εἶσθε κληρονόμος ἑνὸς πολιτικοῦ ὀνόματος τῆς ἱστορικῆς πόλεως τῶν Πατρῶν καὶ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ θέσητε τοῦτο κάτωθι τοιούτων νομοσχεδίων ἀγόντων συναλλαγάς. Ἀφήσατε νὰ θέσῃ ἄλλος τὴν ὑπογραφήν του. Ἡρόστρατοι διὰ νὰ πυρπολήσουν τὸν Ναὸν τῆς Ἀρτέμιδος, εἰς τὴν ἐποχὴν ποὺ ζῶμεν, ὑπάρχουν ἀτυχῶς πολλοί.

§110Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, σεβόμεθα ὅλοι μας ἅπαντας τοὺς Ἕλληνας καλλιτέχνας καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ συζήτησις περὶ θεάτρου, εἶναι πολὺ λεπτὴ συζήτησις, ἀλλά, ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων εἶναι κατωτέρα ἑαυτῆς ἂν ἀπασχολῆται ἐπὶ 25 ἡμέρας μὲ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Τὸ ἠκούσαμε καὶ τὸ ξαναηκούσαμε καὶ εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§113Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Παιδείας). Κύριοι συνάδελφοι, σέβομαι ἀπολύτως τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Σώματος, ὅπως συντμηθῇ εἰς τὸ ἐλάχιστον ὁ χρόνος τῆς περαιτέρω συζητήσεως τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Σέβομαι δὲ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτήν, διότι καὶ περισσότερον τοῦ δέοντος κατεπονήθη ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὰς συζητήσεις αὐτάς, ἀλλὰ καὶ διότι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀπουσίας μου ἀπόψε —ἀπουσίας μου ὀφειλομένης ὄχι εἰς ἄλλους λόγους, ὡς θὰ ἠδύνατο τυχὸν κατὰ τὸν γνωστόν τρόπον νὰ ἐξηγηθῇ, ἀλλὰ εἰς τὸ γεγονὸς τῆς παραχωρήσεως ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος ἀκροάσεως— εἶχε τὴν εὐκαιρίαν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκθέσῃ ἐν πλήρει ἐκτάσει καὶ μὲ ἀπόλυτον σαφήνειαν τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Πέραν τούτων ὅμως ὁ κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, ἔδωσεν ἀποστομωτικὰς ἀπαντήσεις εἰς τὰς ἐπικρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν ἐναντίον τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Θὰ ἐθεώρουν τελείως περιττὴν τὴν περαιτέρω ἀπασχόλησιν τοῦ Σώματος μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ἐὰν δὲν ἐνόμιζον, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν, δι’ ὀλίγων νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ ὡρισμένων σημείων θιγέντων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως. Καὶ αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον ἀκόμη καὶ νὰ θέσω εἰς δοκιμασίαν τὴν ὑπομονήν σας, διότι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἠκούσθησαν εἰς τόνον βαθύτατα καὶ βαρύτατα μελοδραματικόν, ἐκκλήσεις πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ ἀποτρέψῃ τὴν καρατόμησιν ἀνθρώπων, νὰ ἀποτρέψῃ τὴν καρατόμησιν διοικήσεων, νὰ ἀποτρέψῃ ἁλώσεις καὶ ἐκπορθήσεις, νὰ ἀποτρέψῃ ὀλέθρους, νὰ ἀποτρέψῃ καταστροφάς, νὰ ἀποτρέψῃ τέλος τὴν εἰσβολὴν τῶν ἐαμοσλαύων εἰς τὸ Ἐθνικὸν καὶ Βασιλικὸν Θέατρον, νὰ ἀποτρέψῃ φανταστικοὺς κινδύνους. Ἔχω, λοιπόν, τὴν ὑποχρέωσιν, κύριοι βουλευταί, δι’ ὀλίγων νὰ ἀπαντήσω, εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς τραγικὰς διαπιστώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμαν οἱ ἀξιότιμοι κ. κ. συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι καταλαμβάνουν τὰς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θέσεις τοῦ Κέντρου. Πρέπει, ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, νὰ δώσω μίαν σαφῆ ἐξήγησιν εἰς τὸ Σῶμα, ἐξήγησιν ὀφειλομένην. Ἠρωτήθην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ἐὰν υἱοθετῶ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἀπαντῶ καὶ πάλιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν ὑμετέραν κρίσιν, υἱοθετεῖται ἀπολύτως ἀπὸ τὸν εἰσηγούμενον ὑπουργόν. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατυπωθοῦν ἀμφιβολίαι, ἐφ’ ὅσον ἔθεσα ὑπ’ αὐτὸ τὴν ὑπογραφήν μου. Δὲν θὰ σᾶς κουράσω, κύριοι συνάδελφοι, μὲ ἀνασκόπησιν, ὅσον ἀφορᾶ τοὺς σκοποὺς τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Διαγράφει αὐτοὺς σαφῶς καὶ ὁ ἱδρυτικὸς νόμος, ὁ τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς ἀξιοτίμου Ἀντιπολιτεύσεως ψηφισθείς. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπίσης μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν διατάξεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι περιελήφθησαν εἰς τὸ Ν. Δ. 80)1946, τὸ ὁποῖον ἐτροποποίησε τὴν παλαιοτέραν νομοθεσίαν, τὴν ἀφορῶσαν τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. Ἐπιθυμῶ μόνον νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι εἷς ἐκ τῶν κυρίων σκοπῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου ἦτο ἡ διάδοσις τῆς δραματικῆς τέχνης εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἡ διάδοσις τῆς ἐθνικῆς δραματικῆς τέχνης εἰς ὅλην τὴν χώραν. Οἱ σκοποὶ αὐτοὶ τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου ἐπιτυγχάνονται διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως ὡρισμένων ὀργάνων. Τὰ ὄργανα δὲ αὐτὰ εἶναι τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον, ἡ Καλλιτεχνικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ Γεν. Διευθυντὴς αὐτοῦ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν βοήθειαν τῆς μνήμης ὅλων σας, ἐπὶ ἑνὸς γεγονότος, ἀναφερομένου εἰς τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς λειτουργίας τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι πράγματι ἀπετέλεσαν σταθμὸν καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς θεατρικῆς τέχνης ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Ὁμιλῶ, κύριοι συνάδελφοι, περὶ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Βασιλικὸν Θέατρον, πρωτοϊδρυθέν, ἐτέλει ὑπὸ τὴν Διεύθυνσιν καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν —δὲν ὑπῆρχε τότε ἡ θέσις τοῦ Γεν. Διευθυντοῦ— τοῦ ἀειμνήστου μεγάλου ποιητοῦ μας Γρυπάρη. Καὶ εἶχε τὸ θέατρον ὡς σκηνοθέτην, τότε, ὡς ἥσσονος σημασίας συντελεστὴν τῶν καλλιτεχνικῶν ἐπιδιώξεών του, ὅπως ἀπεπειράθη νὰ ἰσχυρισθῇ ἀξιότιμος ἐκ Πειραιῶς συνάδελφος, ὡς ἥσσονος σημασίας συντελεστὴν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν του, μίαν μεγάλην φυσιογνωμίαν, τὸν Φῶτον Πολίτην. Ὁ Φῶτος Πολίτης οὐδέποτε ἐδίστασε καὶ οὐδέποτε ἠρνήθη νὰ θέση ἑαυτὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς τέχνης, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος, ἔστω καὶ ἐὰν δὲν κατεῖχε τὴν πρώτην θέσιν, τὴν θέσιν τοῦ στρατηγοῦ ἢ τὴν θέσιν τοῦ ταξιάρχου, κατὰ τὴν παρομοίωσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πειραιῶς συναδέλφου. Καὶ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅπως ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, τὸ Βασιλικὸν Θέατρον, ἐγνώρισεν ἡμέρας δόξης, ἐγνώρισεν ἡμέρας αἱ ὁποῖαι καὶ σήμερον ἀκόμη μνημονεύονται μὲ δέος, ἐμνημονεύθησαν μὲ σεβασμὸν ἀπόλυτον ἀπὸ ὅλους εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ οὔτε μία φωνὴ διαφωνίας. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, Διατὶ ὁ μεγάλος, ὁ πραγματικὰ μεγάλος, Φώτης Πολίτης, ἐδέχθη νὰ ὑπηρετήσῃ ὑπὸ Διευθυντὴν τὸν Γρυπάρην, ἐδέχθη νὰ ὑπηρετήσῃ ὑπὸ Διευθυντὴν τὸν Γεώργιον Βλάχον καὶ δὲν θὰ ἐδέχετο ὁ κ. Ροντήρης, τοῦ ὁποίου τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου τὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸν τομέα τῆς διδασκαλίας τοῦ ἀρχαίου δράματος, ἀναγνωρίζομεν ἀπολύτως ὅλοι, διατὶ δὲν θὰ ἐδέχετο, ὑπηρετῶν τὴν τέχνην χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ ὑπηρετηθῇ ἀπὸ τέχνην νὰ προσφέρῃ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν;

§114Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Εἴπατε, ὅτι ὁ Φῶτος Πολίτης, διετέλεσεν ὑπὸ τὸν Γρυπάρην καὶ τὸν Γ. Βλάχον. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Ὁ Φῶτος Πολίτης, ὑπηρέτησε, κατὰ τὴν τριετίαν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰργάσθη εἰς τὸ Θέατρον, διότι κατόπιν ὁ θάνατος, ἔθεσε τέρμα εἰς τὴν σταδιοδρομίαν του, μόνον ὑπὸ τὸν Γρυπάρην. Ἀντιθέτως, ὁ Ροντήρης, ὑπηρέτησε καὶ αὐτὸς ὡς σκηνοθέτης ἐπὶ μακρὰ ἔτη καὶ ὑπὸ τὸν Γρυπάρην καὶ ὑπὸ τὸν Βλάχον καὶ ὑπὸ ἄλλους. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε, νομίζω, νὰ μὴ γίνεται μία σύγχυσις μεταξὺ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο πρὸ 20ετίας, ὅταν καὶ οἱ δύο αὐτοὶ ἄνθρωποι εὑρίσκοντο εἰς τὴν νεότητά των καὶ τῶν συνθηκῶν ποὺ ἔχουν δημιουργηθῆ ὕστερα ἀπὸ 20 ἐτῶν ἐπιτυχῆ δρᾶσιν ὥστε νὰ μὴ θεωρῆται περίεργον τὸ ὅτι ὁ νῦν Γεν. Διευθυντὴς κατέχει αὐτὴν τὴν θέσιν.

§115Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Κύριοι συνάδελφοι, δέχομαι τὴν διόρθωσιν τὴν χρονολογικήν, ἀπὸ μέρους τοῦ κ. συναδέλφου, δὲν δέχομαι ὅμως, τὴν ἄποψιν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἴσχυε διὰ τὸν Φῶτον Πολίτην τὸν καθιερωθέντα Φῶτον Πολίτην, ὁ ὁποῖος, ἐπαναλαμβάνω, ὑπῆρξε μία μεγάλη δόξα τοῦ Ἐθνικοῦ μας Θεάτρου, δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἰσχύῃ καὶ διὰ τὸν Ροντήρην.

§116Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Τὸ ἔκαμεν ἐπὶ 10 ἔτη. Διατὶ διαμαρτύρεσθε;

§117Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Κύριοι συνάδελφοι, ὡς ἀνέπτυξε καὶ εἰς τὴν ὁμιλίαν του ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐπιφέρῃ μεταβολὰς εἰς τὴν Διοίκησιν τοῦ Θεάτρου, διότι δὲν θεωρεῖ ἱκανοποιητικὸν τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐλειτούργησε καὶ λειτουργεῖ σήμερον τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον. Ἐὰν ἐσημειώθησαν ὡρισμέναι ἐπιτυχίαι, εἰς ὡρισμένους τομεῖς, τοῦτο δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ἀρκετόν. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ὡς ἀσκοῦντες τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον εἰς τὸ θέατρον, κατὰ τὸν καταστατικὸν νόμον του, νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ παντὸς μέσου καὶ διὰ παντὸς τρόπου τὴν ἐπίτευξιν τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους θέτει ὁ καταστατικὸς νόμος τοῦ Θεάτρου. Καὶ εἷς ἐκ τῶν κυρίων σκοπῶν, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ προσφορὰ εἰς τὸ εὐρὺ κοινὸν τῶν ἔργων τέχνης, ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ ἠμπορέσουν νὰ βοηθήσουν εἰς τὸ νὰ διαμορφωθῇ ἕνα καλλιτεχνικὸν αἰσθητήριον παρὰ τῷ κοινῷ αὐτῷ κατὰ τρόπον, ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερον καὶ πληρέστερον. Ἕτερος σκοπὸς εἶναι ἡ διδασκαλία τοῦ ἀρχαίου δράματος. Καὶ ἐπειδὴ ἐγένετο πολὺς λόγος διὰ τὸ ἀρχαῖον δρᾶμα, θὰ ἤθελα ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, νὰ ὁμιλήσω δι’ ὀλίγων ἐπὶ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι ὅσον καὶ ἱκανοποιητικαὶ ἐὰν ὑπῆρξαν αἱ παραστάσεις τοῦ ἀρχαίου δράματος, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν καὶ ὅσον καὶ ἂν ἀναγνωρίζωμεν τὴν εἰδικότητα τοῦ κ. Ροντήρη εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ ἀρχαίου δράματος, δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὡς ἀπολύτως ἱκανοποιητικόν, τὸ γεγονός, ὅτι μέσα εἰς τὸ χρονικὸν διάστημα ποὺ διέρρευσεν ἀπὸ τοῦ 1953, ὅτε ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ θεάτρου ὁ κ. Ροντήρης, δὲν ἐγένετο ἑρμηνεία παρὰ μόνον δύο ἔργων: τῆς τριλογίας τοῦ Αἰσχύλου καὶ ὁ Ἱππόλυτος, τοῦ ὁποίου πράγματι ἐπιτυχία ὑπῆρξε μοναδικὴ εἰς τὴν Ἐπίδαυρον.

§118Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Ἡ τριλογία εἶναι τρεῖς τραγῳδίαι.

§119Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Εἶναι τέσσαρες μαζὺ μὲ τὸν Ἱππόλυτο, ἐὰν θέλετε, πάντως ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ στηριζώμεθα εἰς μόνον αὐτὰ τὰ γεγονότα καὶ νὰ λέγωμεν, ὅτι αὐτὰ ἀποτελοῦν τὸ ὅλον ἀποτέλεσμα τῆς διδασκαλίας τοῦ ἀρχαίου δράματος. Καὶ δὲν ἀποδίδω, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὅτι παρετηρήθη μία καθυστέρησις ἢ ἕνας ποσοτικὸς περιορισμὸς εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ ἀρχαίου δράματος, εἰς ἀδυναμίαν τοῦ κ. Ροντήρη, νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τῆς διδασκαλίας καὶ ἑτέρων ἀρχαίων τραγῳδιῶν. Τὸ ἀποδίδω, εἰς τὸ γεγονός, ὅτι, ἡ σύμπτωσις εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Ροντήρη, τῆς ἰδιότητος τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ καὶ τῆς ἰδιότητος τοῦ σκηνοθέτου, τὸν παρημπόδισε νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν κύριον αὐτοῦ προορισμόν, τὸν ἠμπόδισε νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράγματι ἀποτελεῖ ἔργον ἄξιον πάσης ἐξάρσεως. Ἠμπόδισε, κύριοι συνάδελφοι, τὸν κ. Ροντήρην ἡ ἄσκησις τῶν καθηκόντων τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ νὰ ἀποδώσῃ τὸ μέγιστον τοῦ δυνατοῦ εἰς τὸν τομέα τῆς σκηνοθεσίας καὶ τὸν τοιοῦτον τῆς διδασκαλίας τῆς ἀρχαίας τραγῳδίας. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ἐπέλθῃ συνεννόησις, νὰ ἐπέλθῃ σύμπτωσις γνωμῶν μεταξὺ τοῦ ὑπευθύνως ἀσκοῦντος τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου, καὶ τῆς Διοικήσεως τοῦ θεάτρου καὶ τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τοῦ θεάτρου οὐδεμία ἄλλη ὁδὸς ἠνοίγετο πρὸ αὐτοῦ, παρὰ ἡ λύσις τῆς διὰ νομοθετικῆς ὁδοῦ ρυθμίσεως τοῦ ἀναφυέντος ζητήματος. Καὶ τὸ θέμα τοῦτο εἶναι καιρὸς πλέον νὰ λυθῇ.

§120Κ. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχει ἐπέλθει σύγκρουσις μεταξύ σας;

§121Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Βεβαίως, καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν προεκρίθη ἡ λύσις αὐτή.

§122Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Δηλαδή, ἐζητήσατε ἀπὸ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ἢ ἀπὸ τὸν γενικὸν διευθυντὴν νὰ ἀκολουθήσῃ ὡρισμένας γραμμάς;

§123Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Εἶχα μακρὰν συνομιλίαν, μὲ τὸν κ. Ροντήρην, πρὸ τῆς καταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου. Κατ’ αὐτήν, ὁ κ. Ροντήρης ὅταν τοῦ ἐξέθεσα τὰς ἀπόψεις μου, τὰς συνδεομένας, μὲ τὰς μεταβολάς, τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ ἐπιφέρω εἰς τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως καὶ διευθύνσεως τοῦ θεάτρου, ἀπήντησεν, ὅτι ἀναγνωρίζει εἰς τὴν Διοίκησιν τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ὡρισμένας ἀποφάσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ καὶ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσῃ τὰς ἀπόψεις του. Αἱ διατυπωθεῖσαι ἀντιλήψεις τοῦ κ. Ροντήρη ἐν συντομίᾳ ἦσαν αἱ ἑξῆς: «Εἰς τὸν τομέα τῆς σκηνοθεσίας, ἀπέδωσα, ὅ,τι εἶχον νὰ ἀποδώσω, εἰς τὸν τομέα τῆς σκηνοθεσίας ἔδρεψα δάφνας καὶ ἐπαίνους. Καὶ δὲν ἀπέμενε τίποτε ἄλλο δι’ ἐμὲ παρὰ νὰ ἀξιοποιήσω εἰς τὸ στάδιον δράσεως τὸ ἀνοιγόμενον ἐμπρός μου εἰς τὸν τομέα τῆς ἀσκήσεως τῶν καθηκόντων τοῦ καλλιτεχνικοῦ διευθυντοῦ διὰ νὰ ἐπιθέσω τὴν σφραγῖδα καὶ εἰς τὸ καλλιτεχνικὸν πνεῦμα τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου». Φαντάζομαι, λοιπόν, ὅτι πάντα ταῦτα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐξέθεσα εἰς ἰδιαιτέραν συνομιλίαν μας εἰς τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον κ. Καψάλην, ἀποτελοῦν βασικὴν καὶ δικαιολογημένην αἰτίαν διαφωνίας μὲ τὴν Διεύθυνσιν καὶ τὴν Διοίκησιν τοῦ θεάτρου.

§124Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Ἐπιθυμῶ, κ. ὑπουργέ, νὰ διευκρινίσητε τὸ ἑξῆς: Ἡ διαφωνία σας μὲ τὸν Γεν. Διευθυντὴν ἢ μὲ τὸ Συμβούλιον —δὲν γνωρίζω— ἦτο διαφωνία ὀφειλομένη εἰς τὴν κατεύθυνσιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ χαραχθῇ εἰς τὴν δρᾶσιν τοῦ θεάτρου ἢ ἦτο διαφωνία ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα εἰς τὰ ὁποῖα, καλῶς ἢ κακῶς, ἡ Κυβέρνησις ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναθέσῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ θεάτρου; Αὐτὴν τὴν διασάφησιν παρακαλῶ νὰ μᾶς κάμετε.

§125Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Εἶναι διαφωνία καὶ μὲ τὰ πρόσωπα καὶ μὲ τὴν ὑπ’ αὐτῶν διδομένην κατεύθυνσιν. Διότι τὰ πρόσωπα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν θέσει τὴν σφραγῖδα των εἰς τὴν κατεύθυνσιν ἡ ὁποία ἀκολουθεῖται ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς καλλιτεχνικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου.

§126Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Εὐχαριστῶ, κ. ὑπουργέ, διὰ τὴν διευκρίνισιν.

§127Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Κύριοι συνάδελφοι, κατεβλήθη προσπάθεια ἔντονος ἀπὸ τοὺς ἐπικριτὰς τοῦ νομοσχεδίου, κ.κ. συναδέλφους, νὰ ἐμφανισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὡς ἔχοντες τὴν πρόθεσιν νὰ ἀπομακρύνουν τὸ σημερινὸν Δ. Συμβούλιον διότι δῆθεν, θεωροῦν τοῦτο ὡς μὴ ἀπολύτως προσηλωμένον εἰς τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη. Εἶχον, τὴν εὐκαιρίαν, κατὰ μίαν διακοπήν, νὰ διαψεύσω κατηγορηματικῶς τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτόν. Καὶ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σήμερον ἀσκοῦν τὴν διοίκησιν τιμῶμεν ἀπολύτως, ἀδιάφορον ἐὰν διαφωνῶμεν μὲ τὰς καλλιτεχνικάς των ἀντιλήψεις καὶ μὲ τὰς γνώμας των, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν τρόπον ἐπιτεύξεως τῶν σκοπῶν τοῦ θεάτρου. Δὲν ἀποκλείεται ἄλλωστε, ὅπως καὶ χθὲς ἐδήλωσα καὶ σήμερον ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπανέλαβεν ὡρισμένα ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Δ. Συμβουλίου νὰ διατηρηθοῦν καὶ εἰς τὴν νέαν διοίκησιν. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς μίαν ἄλλην ἐπίκρισιν, τῆς ὁποίας ἐγένετο κατάχρησις. Ἐννοῶ τὴν ἀναφερομένην εἰς τὸν χρόνον τῆς ἀνανεώσεως τῆς θητείας τοῦ σημερινοῦ Διοικ. Συμβουλίου. Ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε, κ. συνάδελφοι, τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, ἀνέλαβον περὶ τὰ τέλη Ἀπριλίου 1954. Τὴν 1ην Αὐγούστου 1954 ἔληγεν ἡ θητεία τοῦ σημερινοῦ Δ. Συμβουλίου. Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι εὑρισκόμενος, ὡς νέος ὑπουργός, πρὸ πληθύος προβλημάτων καὶ ἀπειρίας θεμάτων πρὸς ἀντιμετώπισιν, θεμάτων συνδεομένων μὲ ἕνα Ὑπουργεῖον τόσον πολυσχεδές, ὅπως εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, δὲν ἠμποροῦσα ποτὲ νὰ σχηματίσω σαφῆ ἀντίληψιν μέσα εἰς ἕνα χρονικὸν διάστημα τριῶν μόλις μηνῶν, περὶ τοῦ τὶ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἰς ἕκαστον ὄργανον εἰς τὸν τομέα εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε ταχθῆ. Ὀφείλω δὲ νὰ τονίσω, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον ἤσκησε μεγίστην ἐπίδρασιν εἰς τὸν σχηματισμὸν γνώμης περὶ τῆς δράσεως, τῆς ἀποδοτικότητος καὶ τῆς ἐπιτυχίας τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Διευθύνσεως τοῦ θεάτρου, ὑπῆρξαν αἱ φθινοπωριναὶ παραστάσεις τοῦ ἀρχαίου δράματος. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι ἐγένοντο τρεῖς παραστάσεις τοῦ Ἱππολύτου εἰς τὴν Ἐπίδαυρον. Ἐγένοντο ἐνίοτε παραστάσεις τῆς Τριλογίας καὶ τοῦ Ἱππολύτου εἰς τὸ Ὠδεῖον Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ ἐν Ἀθήναις. Αἱ παραστάσεις αὗται, κ. συνάδελφοι, κατέληξε νὰ πραγματοποιηθοῦν εἰς χρόνον τελείως ἀκατάλληλον, δηλαδή, εἰς ἐποχὴν τοῦ ἔτους, ἡ ὁποία λόγῳ τῶν συχνῶν καιρικῶν μεταβολῶν δὲν ἐπέτρεπεν εἰς τὸ εὐρὺ κοινὸν νὰ καταστήσῃ κτῆμα του τὴν θαυμασίαν αὐτὴν κληρονομίαν τῶν προγόνων μας, ὅταν αἱ προετοιμασίαι διὰ τὰς παραστάσεις αὐτὰς εἶχαν ἀρχίσει ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ ἔαρος. Τὸ γεγονὸς αὐτό, ἐν συνδυασμῷ μὲ ἄλλα γεγονότα συνδεόμενα μὲ διστακτικότητα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄσκησιν τῆς ὑπευθύνου διευθύνσεως καὶ διαχειρίσεως τῶν θεμάτων τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου, ἦσαν ἀποφασιστικά. Τὸ γεγονὸς ἐπίσης, ὅτι ἠγνοοῦντο συστηματικῶς καὶ κατὰ τρόπον προκαλοῦντα δυσφορίαν αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Θεάτρου, νὰ προσφέρῃ καὶ εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δίδει εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἡ ἄγνοια τῶν πνευματικῶν ἀναγκῶν καὶ τῆς πνευματικῆς δίψης τῆς ἐπαρχίας ἀπὸ τοὺς διαχειριζομένους ὑπευθύνως τὰ τοῦ Θεάτρου, ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν τὸν ὑπουργόν, τῆς Παιδείας, νὰ κάμῃ ὑπεύθυνον εἰσήγησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς ἀνάγκης ὅπως μεταβληθῇ τὰ κρατοῦν καθεστώς. Αἱ διαπιστώσεις αὐταὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν ἐνωρίτερον. Καὶ δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον κ. συνάδελφοι, ὅταν κατὰ μῆνα Αὔγουστον ἔληγεν ἡ θητεία τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἦτο εἰς θέσιν ὁ ὑπουργὸς νὰ ἐκτιμήσῃ εἰς ὅλην του τὴν ἔκτασιν, τὴν σοβαρότητα τοῦ προβλήματος. Ὑποψίαι καὶ ἐνδείξεις ὑπῆρχον τότε περὶ ἐλλείψεων καὶ παραλείψεων. Εὑρεθεὶς πρὸ τοῦ διλήμματος νὰ ἀφήσῃ τὸ Θέατρον ἄνευ διοικήσεως μέχρις ὅτου διαπιστωθοῦν πλήρως τὰ ὅσα ἀμυδρῶς διεγράφοντο, ἐπροτίμησα νὰ προβῶ τότε εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῆς θητείας τῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ὅταν πλέον ἀπέκτησα πλήρη εἰκόνα τῆς καταστάσεως, ὅταν ἐσυνειδητοποιήθη ἀπολύτως τὸ πρόβλημα, τότε εἶχον πλέον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰσηγήθην. Δὲν θέλω, κ. συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὴν ἀντίκρουσιν ὡρισμένων παραδειγμάτων καὶ ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθησαν τινὲς τῶν κ.κ. συναδέλφων, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἀναθέσεως καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ γίνεται ἡ ἐπιλογὴ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν διευθυνόντων τοῦ Θεάτρου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ σᾶς εἴπω εἶναι, ὅτι εἰς τὸν ἱδρυτικὸν νόμον τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου, οὐδαμοῦ γίνεται μνεία περὶ ἀναθέσεως τῶν καθηκόντων τοῦ διευθυντοῦ εἰς ἄνθρωπον τοῦ Θεάτρου. Καὶ ὁ ἀρχικὸς νόμος καὶ οἱ μεταγενεστέρως τροποποιήσαντες τὸν ἀρχικὸν τοιοῦτον, ὁρίζουν ὅτι ἡ διεύθυνσις τοῦ Θεάτρου ἀνατίθεται εἰς διακεκριμένον λόγιον. Μόνον εἰς τὸν Α. Ν. 80 τοῦ 1946 προσετέθη ἡ φράσις «ἢ ἄλλο πρόσωπον εἰδικὸν ἐπὶ τῶν θεατρικῶν ζητημάτων».

§128Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν ἀνάθεσιν τῶν καθηκόντων τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ εἰς σκηνοθέτην, εἶναι νόμος τοῦ κ. Παπανδρέου, τοῦ 1944. Σᾶς παρέχω αὐτὴν τὴν πληροφορίαν.

§129Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Εἶναι ὁ νόμος ὁ μεταγενέστερος. Δὲν ὁμιλεῖ κἂν περὶ σκηνοθέτου.

§130Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἡ συμπλήρωσις τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν ἀνάθεσιν τῶν καθηκόντων εἰς σκηνοθέτην, ἔγινε τὸ 44.

§131Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἰσχύοντος σήμερον νόμου. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ ἀπόπειρα τρομοκρατήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο μὲ τὴν προβολὴν φανταστικῶν κινδύνων ἀπειλούντων δῆθεν τὸ Ἐθνικόν μας Θέατρον, ἀπὸ τὴν μεταβολήν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ἀπέτυχε παταγωδῶς. Θὰ ὑπετίμων τὴν νοημοσύνην σας ἐὰν ἀπεπειρώμην νὰ διαλύσω τὴν ἀτμόσφαιραν τοῦ φόβου καὶ τοῦ τρόμου, τὴν ὁποίαν προσεπάθησαν οἱ ἐπικριταί μας νὰ δημιουργήσουν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἔχοντας ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, θὰ ψηφίσετε τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει. Μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι οὔτε ἡ στοργή, οὔτε τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ Βασιλικοῦ Θεάτρου θὰ λείψῃ ἀπὸ τὰς ἀξίας προσωπικότητας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν περαιτέρω καλλιτεχνικὴν πορείαν του.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ρητόρων, κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν.

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὸ νομοσχέδιον καὶ κατ’ ἄρθρον;

§135ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. 80)1944 «περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Θεάτρου». Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου ἐκλογῆς πρὸς μετεκπαίδευσιν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν (Εὐρώπην ἢ Ἀμερικήν), ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν κ. λ. π.».

§137Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργόν, ἐὰν εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ ὡρισμένας τροπολογίας.

§138Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Κύριοι συνάδελφοι, δέχομαι τὴν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 2 παράγρ. 2 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ὁ ἐπιθεωρητὴς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κλπ.» (ἀναγινώσκει).

§139Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Τὴν παρατήρησίν μου, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5, ὅτι δύναται ἡ διετὴς ἐκπαιδευτικὴ ἄδεια, μετὰ σύμφωνον γνώμην τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ ἄνευ ἀποδοχῶν, νὰ παρατείνεται, τὴν ἀποδέχεσθε;

§140Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Παιδείας). Λυποῦμαι, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἀποδεχθῶ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ;

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τρόπου ἐκλογῆς πρὸς μετεκπαίδευσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν (Εὐρώπην ἢ Ἀμερικήν) ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν κ. λ. π.». ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑρμηνείας καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. 2923) 1954 «περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν τριῶν κλάδων τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων».

§144Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ ὡρισμένας παρατηρήσεις μας ἀντιτιθεμένας εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συμφωνήσωμεν καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον.

§145Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Κυβερν. — Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριε συνάδελφε νὰ ἀκούσωμεν τὰς παρατηρήσεις σας καὶ μετὰ ταῦτα βέβαια θὰ σᾶς ἀπαντήσω, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς δεχθῶ ἢ ὄχι. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ θὰ παρακαλέσω θερμῶς τοὺς συναδέλφους ὅλων τῶν κομμάτων, νὰ παραμείνουν καὶ νὰ ἐργασθῶμεν. Εἶναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ ἐργάζεται συστηματικῶς καὶ νὰ μὴ διαπιστοῦται ὅπως διεπιστώθη ἐπανειλημμένως κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις, ἀνυπαρξία ἀπαρτίας. Εἶναι κακὴ ἡ ἐντύπωσις ἡ παραγομένη εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ παρακαλέσῃ τοὺς βουλευτὰς ὅλων τῶν πτερύγων ὅπως τὴν βοηθήσουν, ἔστω καὶ διὰ τῶν ἀντιρρήσεων —διότι καὶ αἱ ἀντιρρήσεις ἀποτελοῦν βοήθειαν— νὰ βοηθήσουν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐν τῷ μεταξὺ εἴχομεν τὸ «περὶ Θεάτρου», τὸ ὁποῖον μᾶς εἶχε καθηλώσει. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον τὸ στρατιωτικόν. Τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως. Δὲν θὰ φθάσωμεν ἐκεῖ, ἐὰν δὲν περάσωμεν τὸ στρατιωτικόν, ἐὰν δὲν περάσωμεν 2–3 νομοσχέδια, ὅπως εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς Τ.Α.Ε. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ κάμετε ὑπομονὴν καὶ νὰ παραμείνετε, νὰ δώσωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ρυθμὸν δραστηριότητος καὶ ταχύτητος. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην τῶν νομοθετημάτων αὐτῶν.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§147Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ ἑρμηνεύσῃ διατάξεις τοῦ Ν. Δ. 2923)1954 καὶ νὰ τὸ τροποποιήσῃ. Ὡς γνωστόν, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐταλαιπώρησεν ἐπὶ ἡμέρας τὴν Εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως καὶ οἱ συνάδελφοι ὅλων τῶν παρατάξεων ἐξενίσθησαν μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἐὰν μελετήσωμεν μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς καὶ σκέψεως τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τὸ ψηφίσωμεν ἐὰν τὸ ἀποτοξινώσωμεν ἀπὸ ὡρισμένας διατάξεις αἱ ὁποῖαι τὸ καθιστοῦν διαβλητόν. Θέλω δὲ νὰ πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ μᾶς βοηθήσῃ εἰς τὴν προσπάθειάν μας αὐτήν. Κάθε νομοσχέδιον, κ. συνάδελφοι, ἔχει τὴν ἀρχὴν καὶ τὰ ἄρθρα. Ὅταν συνεπῶς ἀναπτύσσω τὰς γνώμας μου καὶ ἀναφέρωμαι εἰς τὰ ἄρθρα, ἀναφέρομαι ταὐτοχρόνως καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις. Τὸ ἄρθρον 1 ἔρχεται νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 7 καὶ 13 τοῦ Ν. Δ. 2923)54. Ἐὰν μελετήσωμεν τὰς διατάξεις ἐκείνας, θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἄποψιν ὅτι ὁ νομοθέτης τοῦ 1954 ἤθελε νὰ ἰσχύσῃ ὁ κατ’ ἐκλογὴν πίναξ, ἀλλ’ ὁ συντάκτης τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, παρενέβαλε μίαν φράσιν «κατὰ τὴν ἀπόλυτον κρίσιν τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου». Ἐζήτησα τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς, διότι ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ Ν. Δ. 2923)54. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις συμφωνήσῃ εἰς τὴν ἀπάλειψίν της, εἴμεθα σύμφωνοι νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου.

§148Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντ. Κυβ.— Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἴμεθα σύμφωνοι, κ. συνάδελφε, καὶ ἀποδέχομαι τὴν διαγραφήν.

§149Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἀποδοχὴν καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν πλέον νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον. Τὸ ἄρθρον 2 εἰσάγει νέαν διάταξιν καὶ καθιεροῖ νέον δίκαιον διὰ τὴν ἀποστρατείαν τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν. Λέγει τὸ ἄρθρον: (ἀναγινώσκει). Ἐὰν παραμείνῃ ἡ διάταξις αὐτὴ ὡς ἔχει, θὰ προκαλέσῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν δυσμενῆ σχόλια, ἀφ’ ἑτέρου δὲ κίνδυνον διασαλεύσεως τῆς ἱεραρχίας ἐν τῷ στρατεύματι. Δὲν πρέπει λοιπόν, τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, πλοιάρχους, σμηνάρχους καὶ συνταγματάρχας, νὰ τοὺς κρατῶμεν ὑπὸ μίαν διαρκῆ ἀγωνίαν.

§150Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Προεδρεύων Ἀντ. Κυβ.— Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀντίθετος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν συνδέετε σεῖς πρὸς τὸ σχέδιον νόμου. Σεῖς, ὁ ὁποῖος ἔχετε γνῶσιν τῶν Στρατιωτικῶν πραγμάτων, διότι ὑπηρετήσατε εἰς τὸ Ναυτικὸν ἐπὶ ἔτη, θὰ ξεύρετε ὅτι εὑρίσκονται πολὺ συχνὰ τὰ ἀνώτατα συμβούλια, ἐνώπιον τῆς ἀνάγκης, νὰ χαρακτηρίζουν ὡς ἀποστρατευτέους ἀξιωματικούς, συνταγματάρχας, πλοιάρχους ἢ σμηνάρχους, οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται ἀνώτατοι, ἐπιρρίπτοντες εἰς αὐτοὺς ἐκείνας τὰς μομφάς, τὰς ὁποίας ὁ νόμος περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν προβλέπει. Δηλαδή, λέγουν, ὅτι στεροῦνται κύρους, οὐσιωδῶν προσόντων, διὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων των κλπ. Ἡ ὕπαρξις αὐτῶν τῶν χαρακτηριστικῶν, ἢ μᾶλλον τῶν ἀχαρακτηρίστων φράσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συνδυασθῆ μὲ ἐντιμότατα ὀνόματα ἀποστρατευθέντων ἀξιωματικῶν, δὲν ἠμπόδισε ποτὲ τὰ Ἀνώτατα Συμβούλια νὰ προβοῦν εἰς τὰς ἀποστρατεύσεις, χρησιμοποιοῦντα αὐτὰς τὰς ἐκφράσεις καὶ ὀρθότατα, διότι τὰ Ἀνώτατα Συμβούλια εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ προβοῦν εἰς τὴν βαθμιαίαν ἀποσυμφόρησιν τῶν ἀνωτάτων βαθμῶν διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τοὺς ἀπολύτως ἀνωτάτους βαθμοὺς νὰ φθάσουν ἐλάχιστοι, διότι ἀπολύτως ἀνώτατοι εἶναι 6, 7, 10 τὸ πολύ. Μία θέσις ἀντιναυάρχου εἰς τὸ Ναυτικόν, μία θέσις ἀντιπτεράρχου εἰς τὴν Ἀεροπορίαν καὶ 7–8 θέσεις ἀντιστρατήγων εἰς τὸν Στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσουν ὅλοι ἐκεῖ. Γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι προκειμένου περὶ ἀρίστων ὑποστρατήγων, ἔπρεπε διὰ νὰ ἀποστρατευθοῦν, καὶ νὰ μὴ γίνουν ἀντιστράτηγοι, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ γίνουν, ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθοῦν αἱ ἐκφράσεις αὐταί. Λοιπόν, ὑποβάλλω τὴν παράκλησιν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀποστρατευτέους ἀρίστους ἀξιωματικοὺς μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ, ἢ μέχρις ὡρισμένου σημείου μὴ δυναμένους νὰ ἀποδώσουν περαιτέρω, ὅσα ἀπέδωσαν εἰς τὸ παρελθόν, νὰ ἀπαλλάξωμεν αὐτοὺς τῶν μομφῶν αὐτῶν καὶ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διάταξιν τῆς ἀποστρατείας. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὴν συμπάθειαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ τὸν ἔπαινον, διότι αἱ ἀποστρατεύσεις δὲν ἐγένοντο μὲ τὴν διάταξιν αὐτήν. Εὐκολώτερον εἶναι καὶ σήμερον, ἁπλούστατα θὰ τιμᾶται κάπως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀποστρατεύεται, ὄχι διότι δὲν ἀξίζει ἡ μέχρι τοῦδε δρᾶσις του, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς ἀνώτατον βαθμόν. Βάζω ὡς ἐπίπεδον, τὸ ὅριον ἐκεῖνο πέραν τοῦ ὁποίου εἰσέρχεται εἰς τὸν ἀνώτατον βαθμόν. Ὑπάρχουν ἄριστοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, ἄριστοι συνταγματάρχαι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα, δὲν ἔχουν ὅλα ἐκεῖνα τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ γίνῃ ἀνώτατος ἀξιωματικός. Πρέπει νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποστρατευθοῦν ὡς εὐδοκίμως τερματίσαντες τὴν σταδιοδρομίαν των καὶ οὐχὶ νὰ ὑποστοῦν μίαν ρετσινιά, ὅτι στεροῦνται κύρους, ὅτι εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀκατάλληλοι; Αὐτὸ νόημα ἔχει αὐτὴ ἡ διάταξις. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον εἶναι καὶ δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἐξετάσητε. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἰδιαιτέρως ἀπευθύνομαι, εἰς τὸν κ. Χαβίνην, νὰ ἐξετάσητε τὰ ὀνόματα τῶν ἀποστρατευθέντων κατὰ τὴν τελευταίαν 10ετίαν καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἀπεστρατεύθησαν ἔξοχοι πολεμισταί, ταξίαρχοι καὶ συνταγματάρχαι μὲ αὐτὴν τὴν ρετσινιά. Δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ὀρθότητα τῶν ἀποφάσεων ποὺ ἔλαβον τὰ διάφορα συμβούλια, ὅταν προέβαινον εἰς τὰς ἀποστρατείας, ἀμφισβητῶ τὴν ὀρθότητα τῆς τοιαύτης μεταχειρίσεως ἀνδρῶν ὑπηρετησάντων. Αὐτὸ καὶ μόνον ζητοῦμεν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου.

§151Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι συνηθισμένοι εἰς τὰς ἀποσυμφορήσεις καὶ εἶναι ἐπίσης συνηθισμένοι νὰ ἐγκαταλείπουν τὸν Στρατὸν ὅταν ἡ Πολιτεία διὰ μιᾶς διατάξεως τοὺς ὑποδείξῃ νὰ φύγουν. Ἀλλ’ αὐτὴ αὕτη ἡ διάταξις, κρινομένη ἀντικειμενικῶς, προκαλεῖ τὴν ἀγωνίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Θὰ ἤθελα, λοιπόν, νὰ συμπληρωθῇ ἡ διάταξις διὰ δύο λέξεων ἀνωδύνων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐμπνεύσουν καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ θὰ καταστήσουν τὰ συμβούλια προσεκτικά, ὥστε μεταξὺ τῶν ἀρίστων νὰ ἀπομακρύνωνται οἱ ὀλιγώτερον ἄριστοι. Ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν διάταξιν ὡς ἔχει, θὰ δημιουργηθῇ ἡ ψυχολογία εἰς τὸν κάθε συνταγματάρχην, πλοίαρχον καὶ σμήναρχον, ὅτι σήμερον, ἢ αὔριον, τελειώνει ἡ σταδιοδρομία του. Αἱ λέξεις, τὰς ὁποίας προτείνω εἶναι αἱ ἑξῆς: «Ἅπαντες οἱ ἀνωτέρω, ὡς καὶ οἱ συνταγματάρχαι, πλοίαρχοι καὶ σμήναρχοι, ἔχοντες ἑνὸς ἔτους τοὐλάχιστον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ κατεχομένῳ βαθμῷ, δύνανται νὰ κριθῶσιν ἀποστρατευτέοι δι’ «εἰδικῆς ᾐτιολογημένης ἀποφάσεως» παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν». Τότε νομίζω, ὅτι θὰ βελτιωθῇ ἡ διάταξις καὶ τὰ Συμβούλια δὲν θὰ ἠμποροῦν ἄνευ αἰτιολογίας νὰ ἀποστρατεύουν τοὺς ἀξιωματικούς. Μεταξὺ τῶν κρινομένων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπομακρύνωνται θὰ εἶναι οἱ ὀλιγώτερον ἄριστοι καὶ θὰ ὑποχρεώσωμεν τὰ Συμβούλια νὰ αἰτιολογοῦν τὰς ἀποφάσεις των, καὶ τότε θὰ ἐμπνεύσωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ὅτι δὲν θὰ κρίνωνται ἄνευ αἰτιολογίας.

§152Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Πῶς θὰ θέλατε δηλαδή, τὴν αἰτιολογίαν; Ἀπὸ ἀπόψεως Κυβερνητικῆς δὲν ὑπάρχει μεγάλη ἀντίρρησις ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ θὰ ἀνάγεται εἰς τὴν μέχρι τοῦδε δρᾶσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἢ εἰς τὴν προβλεπομένην διὰ τὸ μέλλον.

§153Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Καὶ εἰς τὴν μέχρι τοῦδε δρᾶσιν του καὶ εἰς τὴν προβλεπομένην διὰ τὸ μέλλον.

§154Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ τεθῇ αὐτό. Ἀλλὰ ὑπὸ ποίαν ἔννοιαν; Διότι ἐκ τοῦ παρελθόντος δὲν θὰ ὑπάρχῃ αἰτιολογία, ἀφοῦ θὰ θεωρῆται εὐδοκίμως τερματίσας. Διὰ τὸ μέλλον πάλιν πῶς νὰ ὑπάρξῃ αἰτιολογία ἄλλη ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τῆς δυνατότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ.

§155Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἐὰν μὲν ὁ ὑπὸ κρίσιν ἀξιωματικὸς ἔχῃ δώσει ἀφορμὴν καὶ κρίνεται μετ’ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔδωσαν ἀφορμήν, τότε θὰ πάρετε τὸ παρελθόν. Ἐὰν ὁ ὑπὸ κρίσιν ἀξιωματικὸς διετάχθη νὰ ἐκτελέσῃ ἐντολὴν καὶ δὲν τὴν ἐξετέλεσε, χρησιμοποιήσας πλάγια μέσα, καὶ ἂν δὲν προβλέπεται, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ καθέξῃ τὸν ἀνώτατον βαθμὸν νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ μέλλον.

§156Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Αὐτὴν τὴν αἰτιολογίαν τὴν προβλέπουν.

§157Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Θὰ δώσωμεν τὴν εὐχέρειαν εἰς τὸ στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀποστρατεύωνται μὲ τὴν ἁπλῆν φράσιν «ὅτι ἐτερματίσθη ἡ σταδιοδρομία των». Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι βασικὸν καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι δὲν πρέπει νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἀγωνίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ μάλιστα εἰς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι προορίζονται νὰ καταλάβουν τὰς ἀνωτάτας ἡγετικὰς θέσεις.

§158Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἄμ.). Σᾶς ἐρωτῶ. Τί πρέπει νὰ κάμωμεν εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνας συνταγματάρχης ἢ ἕνας ὑποστράτηγος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε πολὺ καλὸς μέχρι τοῦδε, δὲν ἠμπορεῖ τώρα νὰ ἀποδώσῃ καὶ τὸ ἠξεύρουν αὐτὸ τὰ μέλη τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου; Τί νὰ γραφῇ, ὅτι δὲν προάγει ἡ παραμονή του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν; Αὐτὸ ἠμπορῶ νὰ τὸ βάλω, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ εἶναι γενικόν. Τί θέλετε νὰ εἴπητε; Σᾶς βεβαιῶ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πράγματι εἰλικρινῶς σᾶς ὁμιλῶ, ὅπως πάντοτε συνηθίζω νὰ ὁμιλῶ εἰλικρινῶς, τὴν διάταξιν αὐτὴν μετὰ φανατισμοῦ, τὴν ὑπεστήριξα ἀπὸ διετίας καὶ τὴν θεωρῶ ἀναγκαίαν, διὰ νὰ λείψῃ πλέον αὐτὴ ἡ ἱστορία, ἡ ὁποία γίνεται μέχρι σήμερον. Ἀκόμη καὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι μετέχουν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀνώτατοι, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐξαίρετοι, ἔφυγον μὲ αὐτὴν τὴν αἰτιολογίαν, διότι τὰ Ἀνώτατα Συμβούλια, καλῶς ἢ κακῶς, ἦσαν ἠναγκασμένα νὰ διαλέξουν καὶ νὰ προωθήσουν ἀπὸ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου καὶ ἀπὸ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου ὀλιγωτέρους καὶ ἔπρεπε νὰ κάμουν ἐπιλογὴν καὶ ἔκαμαν τὴν ἐπιλογὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἀντικειμενικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑποκειμενικῶν των πεποιθήσεων, διότι συνάρτησιν τῆς κρίσεως καὶ τῆς ψήφου των εἶναι καὶ τὸ ἀντικειμενικὸ χαρτὶ καὶ ἡ ὑποκειμενικὴ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστος ἐκ τῶν ἀπαρτιζόντων ἕνα Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον. Τί θέλετε νὰ βάλωμεν; Νὰ εἴπωμεν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον δίκαιον καὶ ἠτιολογημένον. Βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτὴν τὴν μειωτικὴν ἔκφρασιν. Δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἀνησυχήσουν περισσότερον οἱ ἀξιωματικοί, ὅταν δὲν τοὺς βάλωμε καὶ θὰ παύσουν νὰ ἀνησυχοῦν, ὅταν τοὺς βάλωμεν. Ἡ παράδοσις τοῦ Στρατοῦ καὶ ὅλων τῶν ἐνόπλων δυνάμεων εἶναι παράδοσις συνδεδεμένη μὲ τὴν κρίσιν κατ’ ἔτος. Καὶ πράγματι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι πραγματικὰ μεγάλη ἡ ἀγωνία ἑκάστου ἀξιωματικοῦ, ἐνῷ δὲν εἶναι τόσον μεγάλη ἢ μᾶλλον δὲν ὑπάρχει διόλου ἡ ἀγωνία τοῦ δημοσίου λειτουργοῦ εἰς τοὺς ἄλλους κλάδους. Εἶναι πράγματι μεγάλη ἡ ἀγωνία τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος κατ’ ἔτος κρίνεται καὶ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν εἶναι δυνατόν, νὰ κριθῇ ὡς ἀποστρατευτέος ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων χαρακτηρισμῶν, οἱ ὁποῖοι χαρακτηρισμοί, εἶναι μάλιστα κατ’ ἀνάγκην μειωτικοί. Τοὐλάχιστον νὰ ὑπάρχῃ ἡ δυνατότης αὐτὴ ὥστε ὁσάκις ἀποφασίζεται ἡ ἔξοδός των νὰ γίνεται ἔτσι ποὺ νὰ μὴ τοὺς μειώνῃ.

§159Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ ὑπάρχει μία ἀντιλογία μεταξὺ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου καὶ τοῦ τρίτου. Εἰς τὸ πρῶτον λέγετε, ὅτι «ὁσάκις κρίνῃ ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ἀποδώσῃ.....κλπ.». Πάρα κάτω λέγετε ὅτι, «κατὰ τὴν ἐτησίαν κρίσιν». Αὐτὰ τὰ δύο δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Τὸ «ὁσάκις» σημαίνει κατὰ μῆνα Μάϊον, Ὀκτώβριον κλπ., ἐνῷ ἡ ἄλλη παράγραφος ἔρχεται εἰς σύγκρουσιν πρὸς αὐτό.

§160Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἄμ.). Ὄχι, κ. συνάδελφε. Μοῦ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐπροσέξατε ὅτι πάρα κάτω λέγει, ὅτι ἡ ἀνωτέρω κρίσις γίνεται τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων ὁποτεδήποτε, αὐτεπαγγέλτως. Δηλαδή, τῶν ἀνωτέρων, τοῦ συνταγματάρχου, τοῦ πλοιάρχου καὶ τοῦ σμηνάρχου— ὄχι ὁποτεδήποτε, παρὰ μόνον κατὰ τὴν ἐτησίαν κρίσιν.

§161Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λέγετε εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 «ἅπαντες οἱ ἀνωτέρω, ὁσάκις κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου κλπ.», πάρα κάτω λέγετε, ὅτι, «ἡ ἀνωτέρω κρίσις τῶν ἀνωτ. ἀξιωματικῶν κλπ.». Δὲν εἶναι καλῶς διατυπωμένον. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ γίνουν δύο ἐδάφια. Νὰ γίνῃ ἕνα.

§162Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Τὰ δύο ἐδάφια ἔγιναν κατ’ ἀνάγκην διὰ νὰ γίνῃ ἀντιδιαστολὴ μεταξὺ τῶν ἐτησίων κρίσεων καὶ τὴν ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν.

§163Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὰ δύο ἐδάφια, κ. Πρόεδρε, νὰ γίνουν ἕνα.

§164Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Ἔχετε δίκαιον, κ. συνάδελφε, ἀπὸ ἀπόψεως διατυπώσεως, διότι ὑπῆρξεν μία δυσκολία τὴν ὁποίαν ὁμολογῶ, ὅτι δὲν προσεπάθησα νὰ τὴν ὑπερπηδήσω, οὔτε ἐγώ, οὔτε ὁ κ. ὑφυπουργός, διότι δὲν εἴχομεν τὸν καιρόν. Ὅσον ἀφορᾷ μὲν τοὺς ἀνωτάτους ἠμπορεῖ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, περιλαμβανομένου καὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ταξιάρχου, ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τοὺς συνταγματάρχας, σμηνάρχους καὶ πλοιάρχους, θέλομεν νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν τὸ ἀνωτέρω Συμβούλιον νὰ ἀποφασίζῃ τὴν ἀποστρατείαν λόγῳ εὐδοκίμου τερματισμοῦ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὴν ἐτησίαν κρίσιν.

§165Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐν τούτοις, κ. Πρόεδρε, τὸ «ὁσάκις» δημιουργεῖ σάλον. Καὶ ὡμίλησα καὶ ἐγὼ περὶ νόμου 2500 ἀπὸ αὐτὸ τὸ «ὁσάκις». Ἐὰν μείνῃ ἔτσι, θὰ γίνεται σύγχυσις. Νὰ τὸ διατυπώσετε σύμφωνα μὲ τὰς ἀντιλήψεις σας, ἀλλὰ νὰ τὸ διατυπώσετε καλῶς.

§166Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ἡ διάταξις αὐτὴ ὑπῆρχε, δὲν εἶναι νέα, ἀλλὰ ἐπειδὴ ὑπῆρχε κατὰ τρόπον ὀλίγον δυσκολονόητον, δι’ αὐτὸ γίνεται μᾶλλον ἐπεξήγησις. Τὸ δύσκολον ἦτο τὸ ἑξῆς: Λέγει ὁ νόμος: «Ἅπαντες οἱ δυνάμει τῆς διατάξεως ...... (ἀναγινώσκει) ........». Ὑπῆρχεν, ἀλλὰ ὡς εἶναι διατυπωμένον λέγει οἱ ἀποστρατευόμενοι αὐτεπαγγέλτως δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς εὐδοκίμως τερματίσαντες τὴν σταδιοδρομίαν των. Ἀλλὰ οἱ αὐτεπαγγέλτως ἀποστρατευόμενοι κατὰ τὸ ἄρθρον 7 παράγραφος 8 εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν κρίσιν στεροῦνται κύρους καὶ οὐσιωδῶν προσόντων. Ἀλλὰ ὅταν τὸν κρίνῃ ἀποστρατευτέον, διότι στερεῖται κύρους, πῶς θέλετε νὰ τὸν θεωρήσητε, ὅτι ἐτερμάτισεν εὐδοκίμως τὴν σταδιοδρομίαν του;

§167Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Προτείνω, κ. ὑπουργέ, τὰ δύο ἐδάφια νὰ διατυπωθοῦν ὡς ἑξῆς: «Ἅπαντες οἱ ἀνωτέρω ὡς καὶ οἱ συνταγματάρχαι, πλοίαρχοι καὶ σμήναρχοι ἔχοντες ἓν τουλάχιστον ἔτος ὑπηρεσίαν εἰς τὸν κατεχόμενον βαθμὸν δύνανται νὰ κριθῶσιν ὡς ἀποστρατευτέοι παρὰ τῶν Συμβουλίων, οἱ μὲν ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ τῶν ἐνόπλων δυνάμεων ὁποτεδήποτε, αὐτεπαγγέλτως, οἱ δὲ συνταγματάρχαι, πλοίαρχοι καὶ σμήναρχοι κατὰ τὴν ἐτησίαν κρίσιν.

§168Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Τὸ δέχομαι.

§169Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Τὸ ἄρθρον 3, νομίζω, ὅτι ἑρμηνεύει ὀρθῶς τὴν διάταξιν τῆς παραγράφου 5 τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ νόμου 2923)54. Διότι, πράγματι ἐφ’ ὅσον αἱ προηγηθεῖσαι ταύτης διατάξεις δὲν προέβλεπον πίνακα προακτέων οὕτω πρέπει νὰ διατυπωθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3. Τὸ ἄρθρον 4 ἔρχεται ὡς νέα διάταξις ἀφορῶσα τοὺς ταξιάρχους. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Ἀμύνης εἰς προηγουμένην πρόχειρον συζήτησιν, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἶπεν ὅτι προτίθεται νὰ ἀπαλείψῃ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4. Ἐὰν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 νὰ μὴ συνεχίσωμεν.

§170Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν παραιτεῖται ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἄρθρου 4.

§171Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἐὰν τὸ διαγράψῃ τὸ ἄρθρον 4 μένει τὸ ἄρθρον 2. Καὶ ἐφ’ ὅσον τοὺς ταξιάρχους τοὺς περιλαμβάνετε εἰς τοὺς ἀνωτάτους βαθμοὺς μὲ τὸ ἄρθρον 2, εἶναι τὸ ἴδιον.

§172Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ εἶναι περιττόν, διότι ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν εἰσάγει τί τὸ νέον. Αὐτὸ ἐξηγεῖται ἐκ τοῦ Ν. Δ. 2923)54. Αἱ διατάξεις αὗται εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ Ν. Δ. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἀκινδύνως δύναται νὰ ψηφισθῇ διότι δὲν εἰσάγεται τίποτε τὸ νέον. Ἐκεῖ ποὺ θὰ ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5. Τὸ ἄρθρον 5, ὡς εἶναι διατυπωμένον, θὰ χρειασθῇ νὰ διορθωθῇ εἰς τὴν διατύπωσίν του. Λέγει ὅτι: «Οὐδεμία προαγωγὴ ἐνεργεῖται καὶ οὐδεὶς............. .......... (ἀναγινώσκει)........». Σύμφωνα μὲ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις θέλει τὸ ἑξῆς καὶ ὁ νόμος αὐτὸ ἐπιδιώκει. Ὅταν τεθῇ τὶς ἐν ἀποστρατείᾳ νὰ μὴ προάγεται εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ὅν ἐν ἀποστρατείᾳ ἔχει, διότι δημιουργεῖται ἕνα εἶδος ἀναρχίας εἰς περίπτωσιν ἐπιστρατεύσεως. Προάγεται ὁ ἐν ἀποστρατείᾳ ἐνῷ οἱ συμμαθηταί του δὲν προάγονται ἢ οἱ ἄλλοι ποὺ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ δὲν τὸν ἀκολουθοῦν. Ἐπανέρχεται μὲ ἀνώτερον βαθμὸν καὶ διασαλεύεται, κατὰ ἕνα τρόπον ἡ τάξις, ἐν τῷ στρατεύματι. Ἡ ἄποψις αὐτὴ εἶναι ὀρθὴ ἀλλὰ πρέπει καλύτερον νὰ διατυπωθῇ, διὰ νὰ διασφαλίσῃ ἰσχύοντα ἤδη ἀπὸ μακροῦ ἐν τῷ Β. Ν. δικαιώματα ἀξιωματικῶν ὡρισμένων κλάδων. Αἱ ἰσχύουσαι εἰς τὸ Β. Ν. διατάξεις προβλέπουν δι’ ὡρισμένους κλάδους σὺν τῇ ἀποστρατείᾳ καὶ ἀπονομὴν ἀνωτέρου βαθμοῦ.

§173Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν ἀφορᾷ ἀπονομὴν βαθμοῦ κατὰ τὴν ὥραν ἀποστρατεύσεως. Ἡ σκέψις καὶ ὁ φόβος ἐγεννήθη ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία λέγει «ἀποστρατευομένων». Ἡ ἔννοια τῆς λέξεως ἀποστρατευομένους, εἶναι τοὺς τιθεμένους ἐν ἀποστρατείᾳ εἰς τὸ μέλλον. Νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι ἀφορᾷ τοὺς ἤδη μόνον ἐν ἀποστρατείᾳ ἀλλὰ καὶ τοὺς εἰς τὸ μέλλον ἀποστρατευθησομένους.

§174Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ διατηρήσῃ τὸ σημερινὸν καθεστώς;

§175Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Ποῖον καθεστώς, τὸ προκύπτον ἐκ τῶν ἄρθρων........; Διότι δυστυχῶς, καὶ ἐπ’ αὐτῶν ὑπάρχει μία ἀμφιβολία περὶ τοῦ ἐὰν ἀπονέμεται ἀνώτερος βαθμός, ἢ δὲν ἀπονέμεται. Πάντως, ἡ διάταξις δὲν προσθέτει τίποτε, διότι ἀφορᾷ τοὺς ἀποστρατευθέντας καθ’ ὃν χρόνον εὑρίσκονται ἐν ἀποστρατείᾳ.

§176Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἀποστρατευόμενος ταγματάρχης ἔχων 5ετῆ ὑπηρεσίαν θὰ λάβῃ τὸν ἀνώτερον βαθμόν;

§177Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐφ’ ὅσον εἰς τὸν νόμον περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν, δὲν ὑπάρχει διάταξις ἀπονέμουσα βαθμόν, θεωρεῖται ὅτι δὲν δικαιοῦται βαθμοῦ ὁ ἀποστρατευόμενος ἔχων 5ετῆ ὑπηρεσίαν. Λέγει ὁ νόμος, πᾶσα ἑτέρα γενική, ἢ εἰδικὴ διάταξις......

§178Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄρα δὲν ἰσχύει.

§179Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐκεῖ ποὺ γεννᾶται μία ἀμφιβολία, εἶναι διὰ τὸ Β. Ναυτικόν. Διότι κατὰ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Νομ. Συμβουλίου, θεωρεῖται ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν κατηργήθη εἰς τὸ Ναυτικόν. Διότι διὰ τὸ Β. Ναυτικόν, ἡ διάταξις περὶ προαγωγῆς τῶν ἀποστρατευομένων, ἐφ’ ὅσον ἔχουν ὡρισμένον χρόνον εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, περιέχεται εἰς τὸ νόμον περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν Β. Ναυτικοῦ. Ἐπιφυλλασσόμεθα τὴν ὑπάρχουσαν ἀμφισβήτησιν νὰ τὴν τακτοποιήσωμεν, ἀλλὰ πάντως ἡ παροῦσα διάταξις δὲν ἀφορᾷ τὸν χρόνον τῆς ἀποστρατείας.

§180Σ. ΔΗΜΑΡΑΤΟΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἀφορᾷ τοὺς ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικοὺς ποὺ ἀνακαλοῦνται ὡς ἔφεδροι ἐκ μονίμων καὶ ὑπηρετοῦν;

§181Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Ὄχι, δὲν ἀφορᾷ αὐτούς.

§182Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Οἱ ἔφεδροι ἐκ μονίμων κακῶς προάγονται.

§183Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν προάγονται, εἰμὴ μόνον, δι’ εἰδικοῦ νόμου.

§184Α. ΒΟΥΛΤΖΟΣ. Ἀνακαλεῖται εἰς ἐνέργειαν λοχαγὸς ἔφεδρος ἐκ μονίμων καὶ ὑπηρετεῖ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου. Κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐν ἐνεργείᾳ παραμονῆς του προάγεται. Δὲν προάγεται ἐν ἀποστρατείᾳ, εἴμεθα σύμφωνοι.

§185Σ. ΚΑΝΑΒΑΡΙΩΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὑπηρετεῖ προάγεται.

§186Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐπαναλαμβάνω, μόνον τοῦ Β. Ναυτικοῦ προάγονται. Εἰς τὴν Ἀεροπορίαν καὶ τὸν Στρατὸν δὲν προάγονται.

§187Σ. ΚΑΝΑΒΑΡΙΩΤΗΣ. Ὅταν εὑρισκώμεθα ἐν πολέμῳ καὶ ἀνακληθῇ ἕνας ἀξιωματικός, δὲν θὰ προαχθῇ;

§188Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Γίνεται νόμος καὶ προάγεται.

§189Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, τὸ θέμα τῆς ἀνακλήσεως μονίμων ἀξιωματικῶν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ρυθμισθῇ. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως πολέμου, ἡ ἀνάκλησις μονίμων ἐξ ἐφέδρων πρέπει νὰ καταργηθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὸν Στρατὸν, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν λόγῳ ὁρίου ἡλικίας ἢ ἀνικανότητος. Εἶναι ἀπαράδεκτον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Νομίζω, ὅτι, θὰ πρέπει νὰ μᾶς ἀπαντήσετε, διότι εἶναι ζήτημα λεπτόν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ φάμπρικα. Ἔρχομαι ἐγὼ ὑπουργὸς, αὔριον ἀνακαλῶ τρεῖς συμπολίτας μου ταγματάρχας τοὺς κάμνω ἀντισυνταγματάρχας, παίρνουν μισθόν, αὐξάνει ἡ σύνταξις. Διατί αὐτό; Ἐπειδὴ εἶναι συμπολῖται τοῦ ὑπουργοῦ. Πρέπει νὰ τελειώσῃ αὐτό. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέρχεται εἰς τὸν Στρατὸν κανεὶς ἐν εἰρήνῃ, παρὰ μόνον ἐκ τῶν σχολῶν. Αὐτὸ τὸ θέμα δημιουργεῖ μίαν δυσφορίαν καὶ τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται διότι ἀνακαλοῦνται εἰς τὴν ἐνέργειαν ὡρισμένοι ἀπόστρατοι. Δι’ αὐτὸ ρίπτω τὴν ἰδέαν τῆς καταργήσεως τῆς ἀνακλήσεως ἐν καιρῷ εἰρήνης.

§190Ι. ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. ὑφυπουργὸς Συγκοινωνιῶν, πόσους μονίμους ἐξ ἐφέδρων ἔχει, ἐπὶ συνόλου ὑπαλλήλων, ὡς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται ἀπὸ τὸ Β. Ναυτικὸν καὶ κάμνουν χρέη ὑπαλλήλων;

§191Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν αὐτὸ ποὺ ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 5, πρέπει νὰ διατυπώσωμεν ὡς ἑξῆς: Οὐδεμία προαγωγὴ ἐνεργεῖται καὶ οὐδεὶς βαθμὸς ἀπονέμεται εἰς ἀξιωματικὸν τῶν τριῶν κλάδων τῶν ἐνόπλων δυνάμεων μετὰ τὴν κοινοποίησιν τῆς διαταγῆς περὶ θέσεως εἰς ἀποστρατείαν, γενομένην κατὰ τὰς ἑκάστοτε ἰσχυούσας διατάξεις. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου νὰ μὴ προάγωνται ἐν ἀποστρατείᾳ, ἐξασφαλίζοντες δὲ καὶ τὰ ὑπάρχοντα προνόμια δι’ ὡρισμένους κλάδους τοῦ Β. Ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἄλλως θὰ εὑρεθοῦν εἰς δύσκολον θέσιν, ἀφορᾷ ἀνθρώπους ποὺ ὑπηρετοῦν ἐπὶ 30 χρόνια καὶ ἀνθρώπους ποὺ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, εὑρῆκαν τὸν τρόπον νὰ ἱκανοποιηθοῦν.

§192Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Δέχομαι τὴν διατύπωσιν.

§193Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Πέραν τῶν διατάξεων, ἔχει ὑποβληθῆ σειρὰ τροπολογιῶν. Ἐὰν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τροπολογιῶν θὰ εἶναι κουραστικόν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἱ τροπολογίαι αὐταὶ πρέπει ν’ ἀφεθοῦν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ νὰ τὰς συζητήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἢ νὰ τὰς εἰσαγάγῃ μὲ νέον νομοσχέδιον.

§194Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Αἱ τροπολογίαι, κ. συνάδελφοι, εἶναι πάρα πολλαὶ πολλὰς δὲ ἐξ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤθελε νὰ τὰς κάμῃ ἀποδεκτάς. Δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μελετηθοῦν ὅλαι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι εἶναι δὲ πιθανὸν νὰ χρήζουν ἀναπτύξεως, διότι πιθανῶς νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι κατηγορίαι εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν τὴν διόρθωσιν τῆς ὁποίας ἡ τροπολογία ἀντιμετωπίζει. Διὰ μίαν μόνον περίπτωσιν, θέλομεν π.χ. νὰ διορθώσωμεν διὰ τῆς τροπολογίας ἀνωμαλίαν, εἰς ἀξιωματικοὺς Σ.Ε.Μ., Σ.Ο.Υ. κλπ., ἢ ἐὰν ἠμπορῇ νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι κατηγορίαι ἀξιωματικῶν ἄλλων ὅπλων ἢ σωμάτων εἰς τὴν αὐτὴν ἀνωμαλίαν. Ἀλλοῦ πάλιν λέγομεν «οἱ συνταγματάρχαι» διατὶ ὅμως νὰ μὴ συμπεριλάβωμεν καὶ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας, ἐὰν ὑφίσταται ἡ αὐτὴ περίπτωσις καὶ διὰ τοὺς ἀντισυνταγματάρχας; Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ Κυβέρνησις ἔχει σκοπὸν νὰ παραπέμψῃ ὅλας τὰς τροπολογίας εἰς τὸ Συμβούλιον Ἐπιτελαρχῶν, μὲ τὰς ἰδικάς της παρατηρήσεις καὶ μὲ τὰς παρατηρήσεις ποὺ θὰ κάμουν αἱ ὑπηρεσίαι, διὰ νὰ τὰς μελετήσῃ νὰ τὰς κρίνῃ καὶ νὰ τὰς διατυπώσῃ εἰς ἕνα ἄλλο νομοσχέδιον καὶ εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ τὰς συζητήσωμεν ἐνταῦθα, ὅπως ὑπεσχέθη καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἂς μὴ ἐπανερχώμεθα λοιπόν, ἐπὶ τῆς ὀρθότητος, ἢ μή, τῶν τροπολογιῶν.

§195Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. Εἰδικῶς διὰ τὴν περίπτωσιν τῶν ὀδοντιάτρων, ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω, οἱ ὁποῖοι εἶναι λοχαγοὶ ἀπὸ τοῦ 1946, ἐνῷ οἱ τότε ὁμοιόβαθμοί των εἶναι σήμερον ἀντισυνταγματάρχαι. Φαντασθεῖτε, ὅτι δὲν κατατάσσονται πλέον εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, ἂν καὶ ὑπάρχουν κεναὶ θέσεις. (Θόρυβος).

§196Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφ. Ἐθν. Ἄμ.). Ἴσως νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ὅμοιαι περιπτώσεις.

§197Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. Δὲν εἶναι κανεὶς εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Ὀδοντιάτρων.

§198Σ. ΚΑΝΑΒΑΡΙΩΤΗΣ. Ἀπὸ ὅλας τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας, νομίζω, ὅτι συμπληρώνει τὸν νόμον, αὐτὴ ποὺ ἀφορᾷ τοὺς γάμους τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Αὐτὴ συμπληρώνει τὸν νόμον, διότι ὁ νόμος περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν, ἀναφέρεται εἰς τοὺς γάμους ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ Ξηρᾶς καὶ τῆς Ἀεροπορίας, δὲν ἀναφέρεται δὲ εἰς τοὺς γάμους τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ.

§199Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφ. Ἐθν. Ἄμ.). Θέλω ὅμως αὐτάς, νὰ τὰς παραπέμψω εἰς τὸ Συμβούλιον, διὰ νὰ γίνῃ κἄτι σοβαρόν.

§200Β. ΒΡΑΧΝΟΣ. Δὲν μοῦ ἀπήντησεν ὁ κ. ὑπουργός.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωροῦμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§202Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐθνικ. Ἀμύνης). Θεωρῶ τὴν περίπτωσιν τῶν Ὀδοντιάτρων ὡς λίαν συμπαθῆ, ἀλλὰ θέλω καὶ αὐτὴν νὰ τὴν παραπέμψω εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον, μήπως εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτῶν εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι.

§203Α. ΒΟΥΛΤΖΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω παρὰ διὰ 2 λεπτά. Θὰ ἤθελον κατ’ ἀρχήν, παραδεχόμενος ἀπολύτως τὴν ἀνάγκην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθητε, νὰ φέρετε συμπληρωματικὸν νομοσχέδιον, εἰς τὸ ἀρχικῶς ψηφισθέν, νὰ ἐκφρασθῶ καὶ πάλιν —τὸ ἔχω πλέον συνεχῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, εἴτε εὑρίσκομαι εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, εἴτε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν —διὰ τὴν κωδικοποίησιν. Ἀφαιρέσατέ μας—σᾶς ὁμιλῶ ὡς βουλευτὴς—τὸ δικαίωμα, νὰ σᾶς δίδωμε τροπολογίας, διότι ὅλαι αἱ τροπολογίαι εἶναι δίκαιαι. Ἀλλά, ὅπως εἴπατε, περιορίζονται εἰς συμπαθὲς θέμα περιωρισμένον. Σήμερον ἴδατε τί γίνετε ἐδῶ, μὲ τὰς τροπολογίας. Εἶναι ἀφόρητον πρᾶγμα. Λοιπόν, θὰ παρεκάλουν, κ. ὑπουργέ, ἐγὼ θὰ ἐπιμείνω εἰς μίαν εἰσήγησιν ποὺ ἔκαμον καὶ μίαν ἐπιθυμίαν ποὺ ἐξέφρασα ἄλλοτε, θὰ παρεκάλουν νὰ κάμετε μίαν κωδικοποίησιν τελειωτικήν, ἐπεξειργασμένην ἀπὸ τὰ ἁρμόδια Γεν. Ἐπιτελεῖα καὶ νὰ μᾶς φέρετε ἕνα νόμον, νὰ τὸν ψηφίσωμεν, ὑπὸ μορφὴν κώδικος, διότι ἄλλως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πᾶμε μπροστά.

§204Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἀντετάχθην εἰς τὸ νομοσχέδιον τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, δι’ αὐτὸ τὸ «ὁσάκις», τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν νὰ ἀποστρατεύωνται οἱ ἀξιωματικοί. Εὐτυχῶς αὐτὸ ἐτακτοποιήθη. Δεύτερον, εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς σειρᾶς τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, περιλαμβάνονται οἱ ταξίαρχοι, οἱ ὁποῖοι δὲν περιελαμβάνοντο εἰς τὸν προηγούμενον νόμον. Κατὰ τὸ ἄρθρον 13 ἔπρεπε καὶ διὰ τοὺς ταξιάρχους νὰ γίνωνται πίνακες προαγωγῆς. Τώρα θὰ γίνωνται πίνακες ἀποστρατευτέων μόνον. Εἰς αὐτὸ ἀντιτίθεμαι ριζικῶς. Δέχομαι τὴν ἀπόλυτον ἐκλογήν, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ Κυβέρνησις, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται, προκειμένου περὶ ἀντισυνταγματαρχῶν, δὲν δέχομαι ὅμως τὴν ἀπόλυτον ἐκλογὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, διότι σιγὰ– σιγὰ θὰ γίνῃ καὶ διὰ τοὺς Συνταγματάρχας. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ διαδικασία τοῦ παλαιοῦ νόμου. Νὰ γίνουν πίνακες, οἱ ὁποῖοι νὰ ἰσχύουν δι’ ἕνα ἔτος. Δὲν εἶναι δυνατόν, κάθε 3–4 μῆνας νὰ ἀποστρατεύωνται ἀξιωματικοί. Αὐτὸ ἔχει τὴν ἐμφάνισιν ἐκκαθαρίσεων, ὅταν κάθε 3–4 μῆνας ἀποστρατεύωνται, σήμερον 3 ταξίαρχοι, αὔριον 5 κ.ο.κ. Ἡ ἐντύπωσις ἐξ αὐτοῦ, εἶναι ὀδυνηρὰ εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, εὑρίσκονται δὲ εἰς συνεχῆ ἀγωνίαν. Φρονῶ, ὅτι διὰ τοὺς ταξιάρχους πρέπει νὰ γίνωνται πίνακες, ὅπως λέγει ὁ νόμος, οἱ ὁποῖοι νὰ ἰσχύουν ἐπὶ ἕνα ἔτος. Καὶ βεβαίως, αὐτονόητον εἶναι ἂς τὸ εἴπωμεν ὅμως, γίνεται ἕνας πίναξ κατ’ ἐκλογὴν —ὀρθῶς— ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ τηρῆται ἡ σχετικὴ ἀρχαιότης. Διότι τώρα τί θὰ γίνῃ μὲ τοὺς ταξιάρχους; Θὰ γίνῃ πίναξ ἀποστρατευτέων. Οἱ ἄλλοι πῶς θὰ κριθοῦν καὶ εἰς ποίαν σειράν; Θὰ γίνῃ λοιπὸν πίναξ κατ’ ἐκλογήν, ἀλλὰ θὰ ἰσχύσῃ καὶ ἡ ἀρχαιότης καὶ ὄχι νὰ προάγῃ ἡ Κυβέρνησις ὅποιους θέλει, διότι τὸ ὅλον πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, νὰ εἶναι εἰς τὴν ἀπόλυτον κρίσιν τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τῆς Κυβερνήσεως δηλαδή. Τοῦτο δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθόν.

§205Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου.

§206Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Θὰ μείνῃ ὁ πίναξ ἀποστρατευτέων ταξιάρχων. Οἱ ἄλλοι τὶ θὰ εἶναι; Θὰ εἶναι προβιβαστέοι κατ’ ἐκλογήν; Νομίζω, ὅτι κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος θὰ προαχθοῦν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ προαχθῇ ὁ δέκατος καὶ νὰ μείνῃ ὁ πρῶτος. Αὐτὸ ἰσχύει βεβαίως. Τὸ λέγω ὅμως, διότι τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι πνεῦμα ἐκκαθαρίσεως. Ἐμφανίζεται τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐκκαθαριστικόν. Ἐγώ, κύριε ὑπουργέ, δὲν θέλω νὰ ἀπαντήσετε τώρα. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀπάντησίν σας εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§208Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Ἡ πρόθεσις ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι συνετάξαμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου 4, εἶναι κατ’ οὐσίαν ὑπὲρ τῶν ταξιάρχων, ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς. Νομίζομεν, ὅτι οἱ ταξίαρχοι πρέπει νὰ διέπωνται ὑπὸ τῶν κανόνων, οἱ ὁποῖοι διέπουν ὅλους τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικούς. Ὁ θεσμὸς τοῦ ταξιάρχου εἰσήχθη καὶ ὑπάρχει μάλιστα μόνον εἰς τοὺς δύο κλάδους, εἰς τὸν Στρατὸν καὶ εἰς τὴν Ἀεροπορίαν καὶ δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ Ναυτικόν. Εἰσήχθη, διὰ νὰ γίνῃ μία ὑποδιαίρεσις τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποστρατήγου καὶ τοῦ ὑποπτεράρχου. Ἡ ὑποδιαίρεσις αὐτὴ δὲν δικαιολογεῖ τὴν ὑπαγωγὴν τοῦ ταξιάρχου ὑπὸ διαφόρους κανόνας δικαίου, ἀπὸ ἀπόψεως κρίσεως, διαφορετικοὺς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διέπουν τὸν ὑποστράτηγον. Εἶναι ἀνώτατος ἀξιωματικὸς καὶ ὁ ταξίαρχος, ὅπως καὶ ὁ ὑποστράτηγος καὶ πιστεύομεν, ὅτι καὶ προκειμένου περὶ τοῦ ταξιάρχου, ὅπως γίνεται προκειμένου περὶ τοῦ ὑποστρατήγου, δὲν πρέπει νὰ γίνωνται πίνακες, εἰς τοὺς ὁποίους ἕνας ταξίαρχος νὰ χαρακτηρίζεται, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον γίνεται ἀμέσως γνωστόν, διότι αὐτὸς ἀσκεῖ διοίκησιν ἀνωτάτην, νὰ χαρακτηρίζεται ὡς μὴ προακτέος. Ἠξεύρετε δέ, ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ μὴ προακτέου δὲν σημαίνει, ὅτι δὲν προήχθη, σημαίνει, ὅτι δὲν θὰ προαχθῇ, ὅταν θὰ ὑπάρξῃ κενὴ θέσις ἐπὶ 1, 1½ ἔτος. Καὶ αὐτὸς θὰ ἔχῃ εἰς βάρος του, ἀσκῶν καθήκοντα ἀνωτάτου ἀξιωματικοῦ, τὸ στῖγμα, ὅτι δὲν εἶναι προακτέος, ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν πίνακα τῶν μὴ προακτέων.

§209Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τότε ἀφορᾷ ὅλους τοὺς ἀξιωματικούς.

§210Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἰσχύῃ διὰ τοὺς ἄλλους. Ἀλλά, προκειμένου περὶ τῶν ἀνωτάτων, οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦν μίαν ἀνωτάτην ἡγεσίαν, νομίζομεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἰσχύῃ. Αὐτὴ ἡ πρόθεσις, πρόθεσις ἀπολύτως ἀγαθή, ἐπιεικής, πρόθεσις ἠθικῶς ἀπολύτως δεδικαιολογημένη εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἤγαγε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ὁ ἀνώτατος ἀξιωματικός, εἴτε εἶναι ταξίαρχος, εἴτε ὑποστράτηγος, δὲν θὰ κατατάσσεται εἰς πίνακας, οἱ ὁποῖοι θὰ λέγουν ἀποστρατευτέος —ὁ πίναξ τῶν ἀποστρατευτέων παύει νὰ εἶναι πίναξ, ἀφ’ ἧς τὸν ὑπαγάγει εἰς τὸν πίνακα, διότι τὸν ἀποστρατεύει— ἀποστρατευτέος, μὴ προακτέος, παραμένων εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν, προακτέος. Δὲν εἶναι σωστὸν ἕνας ταξίαρχος, ὅπως δὲν εἶναι σωστὸν —καὶ αὐτὸ ἰσχύει ἀνέκαθεν— ἕνας ὑποστράτηγος, νὰ κατατάσσεται εἰς πίνακας, ἔχοντας αὐτὴν τὴν διάταξιν τῶν στηλῶν διακρίσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ σκέψις, ἡ ὁποία ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Σᾶς βεβαιῶ, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἐὰν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν παραμονὴν τοῦ ἄρθρου 4, θὰ ἐπιμείνω χάριν αὐτῶν τούτων τῶν κατεχόντων τὸν ἀνώτατον βαθμὸν τοῦ ταξιάρχου. Δὲν θὰ ἀπετέλει δυσχέρειαν οὐσιώδη διὰ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Στρατοῦ, ἐὰν διέγραφον τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ υἱοθέτουν τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πρεβέζης συναδέλφου καὶ ἔλεγον, ὅτι ἂς ἀφαιρεθῇ τὸ ἄρθρον 4. Δὲν θὰ ἀπετέλει δυσχέρειαν, διότι μετὰ ἕνα–δύο μῆνας γίνονται οἱ πίνακες. Θὰ εἶναι δυνατὸν τὰ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον εἰς τοὺς πίνακας αὐτοὺς νὰ χαρακτηρίσῃ ἀποστρατευτέους ὅσους θέλει ἐκ τῶν ταξιάρχων. Θὰ ἔχωμεν μίαν κρίσιν, ἡ ὁποία γίνεται ὑπὸ τῶν Ἀνωτάτων Συμβουλίων πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, καὶ τῶν ἀντικειμενικῶν δεδομένων καὶ τῆς ὑποκειμενικῆς ἐντυπώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἀντιστράτηγοι περὶ ἑκάστου ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν. Θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποστρατευθοῦν ὄχι 5, ἀλλὰ θεωρητικῶς καὶ 45. Δὲν πρόκειται νὰ εὐχερανθῇ αὐτὴ ἡ ἔξοδος τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ αὐστηρότης, ἂς εἴπωμεν, τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ἁπλούστατα πρόκειται διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ εὐχερανθῇ ἠθικῶς ἡ θέσις τῶν ταξιάρχων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παραμένουν καὶ ὑπηρετοῦν. Δὲν εἶναι σωστὸν εἷς μὲν νὰ θεωρῆται ὡς παραμένων, διότι ἐχαρακτηρίσθη προακτέος, ἕτερος δέ, εἰς τὸ αὐτὸ Ἐπιτελεῖον ἢ τὴν αὐτὴν μονάδα, νὰ θεωρῆται ὡς παραμένων, διότι ἐχαρακτηρίσθη ὡς μὴ προακτέος ἢ —ἐντὸς εἰσαγωγικῶν— παραμένων ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ. Αὐτό, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ νόημα αὐτῆς τῆς διατάξεως καὶ παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε, ὅπως παραμείνῃ καὶ τὸ ἄρθρον 4, ὅπως ἔχει διατυπωθῆ.

§211Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἐξηγήθην νομίζω καλῶς. Πρῶτον, κύριε Πρόεδρε, ἐγώ, ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον πρὸ ὀκταμήνου, ὁ νόμος δηλαδή, ὁ ὁποῖος ἰσχύει σήμερον, ἔφερον ἀντιρρήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατὰ τῆς διατάξεως, νὰ γίνωνται πίνακες παραμενόντων καὶ εἶπον, ὅτι ἕνας ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος κρίνεται στάσιμος καὶ παραμένει δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ὄρεξιν οὔτε τὸ κῦρος νὰ ἐργασθῇ. Ὅταν ὡμίλουν περὶ πινάκων, ἠννόουν τοὺς πίνακας τῶν ἀποστρατευτέων καὶ τῶν κατ’ ἐκλογήν. Νὰ γίνωνται πίνακες. Ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πίναξ κατ’ ἐκλογήν, ὁ ὁποῖος θὰ ἰσχύῃ ἓν ἔτος, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς εἶναι διησφαλισμένος τοὐλάχιστον δι’ ἓν ἔτος καὶ εἰς τὴν νέαν κρίσιν θὰ γίνῃ νέος πίναξ. Διότι, ἐὰν τὸ ἀφήσωμεν ἀνοικτόν, θὰ πρέπει κάθε τρεῖς μῆνας νὰ ἀποστρατεύωμεν τοὺς ταξιάρχους. Πῶς θὰ ἔχουν ὄρεξιν νὰ ἐργασθοῦν;

§212Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἄμ.). Θὰ ἀποκτήσουν ὄρεξιν νὰ ἐργασθοῦν περισσότερον.

§213Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τότε, θὰ δεχθῆτε καὶ τοὺς μὴ προακτέους νὰ παραμείνουν. Μὴ προχωρήσετε, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι θὰ πέσετε ἔξω. Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμποροῦν οἱ ταξίαρχοι νὰ περιληφθοῦν εἰς τὴν διάταξιν τῶν ὑποστρατήγων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ προαχθοῦν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου, διότι θὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὴν δαμόκλειον σπάθην, νὰ ριφθοῦν τὴν ἑπομένην εἰς τὸν δρόμον. Δευτέρα παρατήρησις, ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἡ ἑξῆς: Εἶναι φυσικόν, ὅτι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἶναι εἰς τὸν πίνακα ἀποστρατευτέων θὰ θεωροῦνται προβιβάσιμοι καὶ θὰ προάγωνται κατὰ σειράν. Αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ κανονικὸν καὶ τὸ ὁποῖον ἰσχύει. Νομίζω, ὅτι ἔτσι εἶναι καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἄλλως, διότι ἐὰν προβιβάζετε ὄχι τὸν πρῶτον, ἀλλὰ τὸν δέκατον, τότε θὰ δημιουργηθῇ μέγας σάλος εἰς τὸ Στράτευμα, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι εἰς βάρος σας. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κάμνω τὰς παρατηρήσεις αὐτάς, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τὰς κάμω. Δὲν ἔχω τὴν ἀπαίτησιν νὰ μοῦ ἀπαντήσητε ἀμέσως. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν μᾶς δίδετε τὴν ἀπάντησιν. Σκεφθῆτε καὶ σεῖς, διότι καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι εἰδικός, ἠμπορεῖ νὰ κάμνω σφάλμα. Τροπολογία εἶναι αὐτή. Δι’ αὐτό, καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς εἶναι σοφώτατος, ἀλλὰ δὲν τηρεῖται ἀπὸ κανένα ὑπουργόν. Λέγει ὁ Κανονισμός, ὅτι αἱ τροπολογίαι διανέμονται εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, μελετῶνται καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν δέδεται ἡ ἀπάντησις. Δεύτερον θέμα, κ. Ἀντιπρόεδρε, εἶναι τὸ ἑξῆς: Λέγετε, ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ἀνώτατοι, πρέπει νὰ ἔχουν ὑπηρετήσει μόνον ἓν ἔτος διὰ νὰ προαχθοῦν. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον. Καθ’ ὅλους τοὺς κειμένους νόμους, ὁρίζεται ἓν χρονικὸν ὅριον, προκειμένου νὰ προαχθῇ ἕνας ἀξιωματικός. Διὰ τοὺς συνταγματάρχας ὁρίζεται δύο ἔτη. Νομίζω, ὅτι πρέπει τὸ ἓν ἔτος τοῦ νομοσχεδίου νὰ γίνῃ δύο ἔτη, ὡς ὁρίζει καὶ ὁ ἰσχύων νόμος. Τρίτην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω, εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 2. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 2, ἔχει μίαν διάταξιν: «Πράξεις διοικήσεως.... (ἀναγινώσκει)................». Τοῦτο, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύει, ὅτι θέλομεν νὰ νομιμοποιήσωμεν παρανόμους πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Γνωρίζω ἄριστον ἀξιωματικὸν ἀνώτατον, τὸν ὁποῖον τὰ τελευταῖα ἔτη ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τὸν μεταχειρίζονται δι’ ὅλας τὰς ἀποστολὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ δι’ ὅλα τὰ σύμφωνα τὰ στρατιωτικά, καὶ ὅμως ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς δὲν ἔχει προαχθῆ. Θέλετε καὶ σήμερον νὰ τὸν παραμελήσητε; Παραλλήλως, θέλετε νὰ νομιμοποιήσητε τὴν παράλειψιν αὐτὴν τοῦ ἀνωτέρου αὐτοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Πρόκειται περὶ τοῦ κ. Παπαθανασιάδου.

§214Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Ὁ κ. Παπαθανασιάδης εἶναι ὑποστράτηγος. Εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ εἶναι πολὺ χαμηλότερα ἀπὸ πολλούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκρίθησαν ἀκόμη. Θὰ εἶμαι πραγματικῶς εὐτυχής, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά του νὰ γίνῃ ἀντιστράτηγος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς τονίσω καὶ πάλιν, ὅτι ὁ κ. Παπαθανασιάδης εἶναι ἐξαίρετος ἀξιωματικός, ἀλλὰ δὲν ἦλθεν ἡ σειρά του νὰ κριθῇ διὰ τὴν θέσιν τοῦ ἀντιστρατήγου, διότι παρεμβάλλονται ὀκτὼ ἕως δέκα ὑποστράτηγοι, ἐν ἐνεργείᾳ.

§215Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι εἶναι ὡς λέγετε, κ. ὑπουργέ. Ἀλλὰ ὁμιλῶ διὰ τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ τὴν νομιμοποίησιν παρανόμων πράξεων.

§216Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ὁ κ. Παπαθανασιάδης ἐχρησιμοποιεῖτο καὶ δὴ κατὰ τρόπον ἐπιτυχῆ, εἰς ὅλας τὰς διαπραγματεύσεις καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν διοικεῖ κατὰ τρόπον ἄριστον Μεραρχίαν. Ἀλλὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν τελευταίως προαχθέντων παρεμβάλλονται 8 ἕως 10 ἐν ἐνεργείᾳ. Δὲν ἔχει συμπληρώσει οὔτε κἂν τὸν χρόνον διὰ τὴν προαγωγήν. Ὁ κ. Παπαθανασιάδης, διὰ νὰ κριθῇ διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου πρέπει νὰ συμπληρώσῃ τὴν διετίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου. Τὴν συμπληρώνει δὲ τὸν ἐρχόμενον Ἰούνιον ἢ Ἰούλιον. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν παρατήρησίν σας, τὴν σχετικὴν πρὸς τὰς γενομένας παρανόμους πράξεις, τὴν δέχομαι, ἀπὸ ἀπόψεως τύπου. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία θὰ καλύψῃ τὸν τύπον, καὶ ἡ ὁποία, ἐλπίζω, νὰ σᾶς κάμῃ νὰ συμφωνήσητε καὶ σεῖς, ὅτι οὐσιαστικῶς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον εἶχε δίκαιον, ὅταν προέβη εἰς παραμέρησιν τοῦ τύπου. Ὡρισμένους ἐκ τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, τοὺς ἀπεστράτευσεν μὲ τὸ αἰτιολογικὸν τοῦ εὐδοκίμου τερματισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας των. Τοῦτο ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν «ρετσινιά», διότι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ. Πρέπει λοιπόν, νὰ δεχθῶμεν αὐτὰς τὰς ἀποστρατεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐβασίσθησαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ αἰτιολογικοῦ, τὸ ὁποῖον τιμᾶ τοὺς ἐξελθόντας, διότι ἦτο κάλλιστα δυνατόν, ὅπως ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν, νὰ γίνουν αἱ ἀποστρατεύσεις αὗται. Παρακαλῶ λοιπόν, τὴν Βουλήν, ὅπως ἐπιτρέψῃ νὰ τὰς νομιμοποιήσωμεν, διότι ἄλλως, θὰ πρέπει, οἱ περὶ ὧν πρόκειται, νὰ ἀποστρατευθοῦν μὲ μειωτικοὺς χαρακτηρισμούς.

§217Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εὐδοκίμως ὑπηρετοῦντες ὑπάρχουν καὶ εἰς τὸν ἄλλον νόμον.

§218Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Βεβαίως, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχεν ἡ διευκρίνισις καὶ ἡ ἑρμηνεία. Ἡ διευκρίνισις ὑπάρχει εἰς τὸν παλαιὸν νόμον, τὴν ὁποίαν ἐπέρασα τὸ καλοκαῖρι, καὶ ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ κάμῃ λεπτὰς νομικὰς διακρίσεις. Ἐγένετο ἔξοδος, ἀποστράτευσις ἀξιωματικῶν, μὲ τὸ αἰτιολογικὸν τοῦ εὐδοκίμου τερματισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας των. Πρέπει, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ὁ... (δὲν ἠκούσθη) ... ὁ ὁποῖος ἐχρησιμοποίησε τὴν διατύπωσιν τοῦ νόμου, νὰ καλύψῃ τὴν ἀπόφασιν καὶ νὰ ἄρωμεν τὴν νομικὴν ἐκείνην ἀσάφειαν, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὸν νόμον.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ρήτορος, γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη;

§220Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§221ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἑρμηνείας καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. 2923)1954 «περὶ ἱεραρχίας καὶ προαγωγῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν τριῶν κλάδων τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων». Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. 3006)54 «περὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Α. Ν. 1856)1951 συσταθείσης Ἑλληνικῆς Ἀεροπορικῆς ἀνων. ἑταιρ. Τ.Α.Ε.».

§223Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ παρεκάλουν νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον καὶ ὑπόσχομαι νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§224Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται ὅτι τὴν προσεχῆ Τρίτην θὰ ἐγγραφῇ πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν ἀπόψε νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν.

§225Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.–Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Δὲν δύναμαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὑποσχεθῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ εἶναι πρῶτον τὴν προσεχῆ Τρίτην, διότι δυνατὸν νὰ ἀποφασισθῇ, τὴν προσεχῆ Τρίτην, νὰ συζητηθῇ ἄλλο νομοσχέδιον. Πάντως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὸν συμβιβασμόν, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ συζητηθῇ πρῶτον μίαν ἄλλην ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας. Νομίζω, ὅτι μόνον τοῦτο ἐνδιαφέρει τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ ἔχῃ δηλαδή, ἄνεσιν χρόνου διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ οὐδὲν πλέον.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον;

§227ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. 3006)54 «περὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Α. Ν. 1856)1951 συσταθείσης Ἑλληνικῆς ἀνων. ἑταιρ. Τ.Α.Ε.». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§229ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 11.50′ μ.μ.)