1952.10.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26η

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 Ὀκτωβρίου 1952

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.40′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Μανέντης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΜΑΝΕΝΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὡς διωρθώθησαν κατόπιν παρατηρήσεως τοῦ κ. Μ. Στεφανίδη. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Ἰωάννου ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§4Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου), καταθέτει σχέδια νόμων: 1. «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1632)51 «περὶ κυρώσεως κ.λ.π. τοῦ Α. Ν. 1564)50 «περὶ Ὀργανισμοῦ τῆς Στατιστικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους». 2. «Περὶ προσχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν διεθνῆ σύμβασιν Παρισίων–Βρυξελλῶν–Οὐασιγκτῶνος–Χάγης–Λονδίνου «περὶ συστάσεως Ἑνώσεως πρὸς προστασίαν τῆς βιομηχανικῆς ἰδιοκτησίας», καὶ 3. «περὶ ρυθμίσεως τῆς ἀσκήσεως ἐπαγγελμάτων τοῦ Α.Ν. 981)46». Ὁ κ. Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ (Ὑφυπουργὸς Ἐμπορίου), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν ὑπ’ ἀριθ. 341)50 καὶ 830)52 πράξεων Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ περὶ διαρρυθμίσεως τῶν θέσεων Διευθυντῶν παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Ἐμπορίου (τέως Ἐφοδιασμοῦ – Διανομῶν)». Ὁ κ. Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐργασίας) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Α. Ν. 1846)51 «περὶ Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων» καὶ τοῦ Ν. 2054)52 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας τῶν στρατευομένων μισθωτῶν». 2) «Περὶ κυρώσεως Ὑπουργικῶν τινων ἀποφάσεων καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Α.Ν. 1846)51 «περὶ Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων» κυρωθέντος διὰ τοῦ Ν. 2113)1952, ὡς καὶ τοῦ Ν. 2054)52 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας περὶ στρατευομένων μισθωτῶν». 3) «Περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ Ν. 5817)33 «περὶ ἀπασχολήσεως ἀρρένων καπνεργατῶν ἐν τῇ ἐπεξεργασίᾳ Τόγκας» καὶ 4) «περὶ συμπληρώσεως, τροποποιήσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ χημικῶν Νομοθεσίας». Ὁ κ. Φ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Κοινων. Προνοίας), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων περὶ ἰατρικῶν ἐπαγγελμάτων». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 986 τῆς 9ης Σεπτεμβρίου 1952 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ διατηρήσεως ἐν ἰσχύϊ πράξεων Ὑπηρεσιακῶν Συμβουλίων, ἐκδοθεισῶν μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ Κώδικος καταστάσεως δημοσίων διοικητικῶν ὑπαλλήλων», 2) «περὶ τροποποιήσεως ἐνίων διατάξεων φορολογικῶν νόμων», 3) «περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 102 τοῦ Συντάγματος», 4) «περὶ τροποποιήσεως τῆς κειμένης συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας» καὶ 5) «περὶ συμπληρώσεως τῆς κειμένης συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. ΓΚΕΛΕΣΤΑΘΗΣ καὶ Κ. ΠΕ-ΤΡΟΠΟΥΛΟΣ, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας περὶ διοικήσεως, διαχειρίσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς κειμένης συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Μιχαηλίδης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§6Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως διὰ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζω ὡς ἐθνικόν. Πρόκειται διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς ὑπαίθρου Β. Ἑλλάδος καὶ εἰδικώτερον τῆς Δ. Θράκης καὶ Ἀν. Μακεδονίας. Ὡς γνωστόν, τὰ μέρη αὐτὰ εἶχον καταληφθῆ ὑπὸ τῶν Βουλγάρων τὸ 1941, καὶ δι’ εἰδικοῦ νόμου, οἱ Βούλγαροι κατέστησαν ὑποχρεωτικὴν τὴν φοίτησιν τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὰ σχολεῖα καὶ ὅστις δὲν συνεμορφοῦτο τοῦ ἐπεβάλλοντο βαρεῖαι κυρώσεις. Ἐπὶ 4 ἔτη τὰ παιδιὰ ἐσπούδαζον Βουλγαρικά. Μετὰ ἦλθεν ὁ συμμοριτισμὸς καὶ τὰ σχολεῖα ἔμειναν κλειστά, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν καταστολὴν αὐτοῦ ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι πολλὰ σχολεῖα κλειστά, ἐλλείψει διδασκάλων καὶ δυστυχῶς τὰ σχολεῖα αὐτὰ εἶναι τῶν χωρίων τῆς παραμεθορίου περιοχῆς. Τὸ 1941, ὅσα παιδιὰ τότε εἶχον ἡλικίαν 7–8 ἐτῶν, σήμερον ποὺ ἐνηλικιώθησαν καὶ ἐπεστρατεύθησαν, δὲν γνωρίζουν νὰ γράφουν Ἑλληνικά. Νομίζω ὅτι ἡ εὐθύνη ἀντανακλᾷ εἰς ὅλους. Πρὸ ὀλίγου ἀπεχώρησα ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Παιδείας, διότι συνεζητεῖτο κάποιο νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως Ἱδρύματος Μεσογειακῶν Σπουδῶν» μὲ σκοπὸν νὰ μεταλαμπαδεύσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς τὴν Μ. Ἀνατολήν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ χώρα μας δὲν ἔχει διδασκάλους καὶ τὰ παιδιὰ τῆς Β. Ἑλλάδος δὲν ἔμαθον τὸ Ἑλληνικὸν ἀλφάβητον.

§7Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Εἶναι ὑπερβολαὶ αὐταί, κ. συνάδελφε. Ἡ Δυτικὴ Μακεδονία ἔχει διδασκάλους.

§8Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Μετὰ τὴν περυσινὴν σχετικὴν ἐπερώτησίν μου, ὁ ἀείμνηστος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας Μιχαὴλ, περιώδευσε τὰ μέρη αὐτὰ καὶ μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ προαγάγῃ τὰ σχολεῖα. Ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ δημοσιευθοῦν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως προαγωγαὶ σχολείων 81 τάξεων εἰς τὸν Νομὸν Θεσσαλονίκης, προαγωγαὶ τριῶν τάξεων εἰς τὸν Νομὸν Ξάνθης καὶ τριῶν εἰς τὸν Νομὸν Ροδόπης. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπῃτεῖτο διὰ τὰς προαγωγὰς αὐτὰς ὑπογραφὴ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τῇ οὐσίᾳ οὐδὲν ἐπετελέσθη.

§9Ι. ΤΙΡΡΗΣ. Ἀπὸ τοὺς Ἐπιθεωρητὰς τοῦ Νομοῦ Ἕβρου ἐπληροφορήθην ὅτι ὑπάρχουν 80 κενὰ εἰς τὸν Ἕβρον. Τὸ παράπονον αὐτὸ τὸ ἀνέφερον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅστις ἐπέδειξε κατανόησιν καὶ ὑπεσχέθη ὅτι θὰ συμπληρώσῃ τὰ κενά.

§10Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Τοιαύτας ὑποσχέσεις ἐλάβομεν πολλὰς φοράς. Μᾶς ἔχουν διορισθῆ 5 καθηγηταὶ ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 2 εὑρίσκονται εἰς Κύπρον, οἱ ἕτεροι 2 εἰς τὸ Σουὲζ καὶ ὁ ἄλλος εἰς τὴν Ἰσμαηλίαν. Κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν παρακαλῶ ὅπως λάβῃ προσωπικὴν φροντίδα διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Τὸ θέμα τῆς Παιδείας δὲν εἶναι κομματικόν. Πρέπει νὰ τὸ προσέξωμεν. Τριάκοντα σχολεῖα παραμεθόρια τοῦ Νομοῦ Ξάνθης εὑρίσκονται κλειστά. Ἀπὸ τοὺς περυσινοὺς διδασκάλους ἐφέτος μετετέθησαν 8 καὶ δώδεκα ἐπεστρατεύθησαν. Ἔχομεν λοιπὸν εἴκοσι κενὰ νέα μόνον εἰς τὸν Νομὸν Ξάνθης. Ἐὰν κ. Ὑπουργέ, δὲν μεταβαίνουν εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν οἱ δημοδιδάσκαλοι, θὰ ἀρκεσθοῦμε νὰ τοποθετηθοῦν καὶ τελειόφοιτοι γυμνασίου, διὰ νὰ δυνηθοῦν τὰ παιδιὰ νὰ μάθουν τοὐλάχιστον τὸ ἀλφάβητον. Θὰ τὸ θεωρήσωμεν ἱκανοποιητικὸν καὶ τοῦτο τὸ μέτρον.

§11Μ. ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ (Ὑπουργ. Παιδείας). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα τῆς συμπληρώσεως τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ ἰδίως εἰς τὴν Β. Ἑλλάδα, εἶναι πρόβλημα τὸ ὁποῖον δὲν ἐδημιουργήθη σήμερον. Ἐὰν ὅμως πρόκειται νὰ ὁμιλήσωμεν διὰ τοὺς ὑπεραρίθμους, δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν κατάστασιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς). Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὅλα τὰ σχολεῖα ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος ἔχουν κενά. Τὰ κενὰ ὅμως αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθοῦν ἐντὸς 20 ἡμερῶν. Ὁ προκάτοχός μου ἀείμνηστος Μιχαὴλ εἰργάσθη ἀπὸ πολλὰς πλευρὰς ἵνα συμπληρώσῃ τὰ σχολεῖα. Δὲν ὑπῆρχεν ὅμως ἰσοτιμία διδακτικοῦ προσωπικοῦ μεταξὺ νοτίου καὶ Β. Ἑλλάδος. Μὴ λησμονῆτε ὅτι ὁ ἀείμνηστος Μιχαὴλ ἐπὶ 5 μῆνας ἀπουσίαζεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἦτο ἀσθενής. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ γίνῃ ἐντὸς τῶν 20 ἡμερῶν ποὺ ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας; Θὰ πληροφορηθῆτε ὅτι ἔχουν συμπληρωθῆ ἀρκετὰ κενά. Εἰς ὑμᾶς εἶπον νὰ φέρετε κατάστασιν τῶν κενῶν θέσεων τῆς Θράκης, διὰ νὰ συμπληρωθοῦν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅτι τὰ Ἑλληνόπουλα κατὰ τὴν κατοχὴν ἔμαθον τὴν βουλγαρικὴν γλῶσσαν, ὥστε σήμερον, νὰ λησμονήσουν τὴν Ἑλληνικήν. Πρὶν καταλάβουν τὴν περιοχὴν αὐτὴν οἱ Βούλγαροι ὑπῆρχον ἀρκετὰ σχολεῖα, μὲ ἄρτιον προσωπικὸν ὥστε αὐτὰ ποὺ εἴπατε νὰ ἀναιροῦνται ἐκ τῶν πραγμάτων. Ὅλα τὰ σχολεῖα ἔχομεν ἐπιθυμίαν νὰ ἐπανδρώσωμεν μὲ διδακτικὸν προσωπικόν. Ἡ ἔλλειψις διδακτικοῦ προσωπικοῦ δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἠθέλατε νὰ παρουσιάσετε. Εἶναι ὑπερβολικὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε. (Θόρυβος).

§12Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ἔφερα ὡς παράδειγμα ὡρισμένην ἡλικίαν καὶ ὅσα ὑπεστήριξα εὐκόλως ἀποδεικνύονται.

§13Μ. ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸν Ὀκτώβριον θὰ γίνουν νέοι διορισμοὶ δημοδιδασκάλων. Νὰ μοὶ προσκομίσετε κατάστασιν δημοδιδασκάλων, ἵνα διορισθῶσι. Ἐὰν δὲ δὲν διορισθοῦν, τότε θὰ ἔχετε κάθε δικαίωμα νὰ λέγετε αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε. Δὲν δύνανται ὅμως ἐντὸς 20 ἡμερῶν νὰ γίνουν θαύματα. Εἰς τὰ περισσότερα σχολεῖα ὑπάρχουν διδάσκαλοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν ὑπεραρίθμων τοῦτο εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς παλαιοτέραν ἐποχήν. Ὑπάρχουν 270 δημ)λοι διωρισμένοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ σχολεῖον. Οὗτοι ἑκάστην 15ην καὶ 30ὴν τοῦ μηνὸς εἰσπράττουν τὸν μισθόν των μόνο. Ἐξέδωσα σχετικὴν ἐγκύκλιον ἵνα μοῦ προσκομίσουν ποῖον εἶναι τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν τῶν Ἀθηνῶν. Ποῖοι ἐξ αὐτῶν κατέχουν ὀργανικὰς θέσεις καὶ ποῖοι εἶναι ὑπεράριθμοι. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τρίτη τάξις δημοδιδασκάλων οἱ ὁποῖοι πηγαίνουν ἑκάστην 15ην καὶ 30ὴν τοῦ μηνὸς καὶ εἰσπράττουν τὸν μισθόν των. Ἀναμένω τὴν κατάστασιν διὰ νὰ ἐκκαθαρίσω τὸ ζήτημα. Τοιουτοτρόπως ἔχει τὸ θέμα κύριοι συνάδελφοι. Παρακαλῶ τὸν κ. Μιχαηλίδην ἐὰν ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἐπάνδρωσιν τῶν σχολείων τῆς Θράκης, νὰ μᾶς φέρῃ κατάστασιν δημοδιδασκάλων καὶ νὰ εἶναι βέβαιος, ὅτι ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου θὰ συμπληρωθοῦν τὰ κενά.

§14Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ὅλοι οἱ συνάδελφοι πρέπει νὰ πράξουν τὸ ἴδιον.

§15Μ. ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Μάλιστα ὅλοι οἱ κύριοι συνάδελφοι θὰ μοῦ προσκομίσουν καταστάσεις δημοδιδασκάλων οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν Β. Ἑλλάδα, ἵνα οὕτω δυνηθῶμεν καὶ συμπληρώσωμεν τὰ κενά.

§16Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον διατίθεται διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογον μὲ τὰς ἀνάγκας της.

§17Λ. ΣΠΑΗΣ (Ὑπουργὸς Βορείου Ἑλλάδος). Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸν μῆνα Νοέμβριον 1951, ὑπῆρχον 1280 κενὰ δημοδιδασκάλων εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα. Ἐπὶ Ὑπουργίας Μιχαὴλ διωρίσθησαν 700 δημοδιδάσκαλοι εἰς τὴν Β. Ἑλλάδα. Ὡσαύτως ὑπάρχει ἑτοίμη ἐργασία εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας διὰ τὸν διορισμὸν ἑτέρων ἑκατοντάδων. Τὸ ζήτημα ἔτυχεν ὁλοκληρώσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ προωθήθη εἰς σημαντικὸν βαθμὸν καὶ νομίζω ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν τοῦτο.

§18Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι τὰ 21 κενὰ ποὺ εἴχαμε πέρυσι ἔγιναν ἐφέτος 41. Ποῦ πῆγαν λοιπὸν οἱ διδάσκαλοι ποὺ διωρίσατε;

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

§20Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν, συμφώνως τῷ Κανονισμῷ δέον νὰ γίνῃ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Ἡ ἀντιπολίτευσις εἰδικῶς εἶχε λόγους νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἡ ἀντιπολίτευσις παρῃτήθη τοῦ ἐλέγχου ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ ἀφιερωθῇ ἡ σημερινὴ συνεδρίασις εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ἐκλογικόν, ὄχι ὅμως καὶ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἀνάγνωσιν ἐπὶ ἄλλων νομοσχεδίων πλὴν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1 τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου ψηφισθέντος νομοσχεδίου. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως συμφωνήσῃ εἰς τοῦτο.

§21Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις διὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοὺς παθόντας ἐν ὑπηρεσία συνταξιούχους.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὰς σχολὰς τεχνιτῶν τῶν τριῶν κλάδων ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τὴν Σχολὴν Ναυτοπαίδων Β.Ν. ἀριθμοῦ ὑποψηφίων ἐκ τῶν τροφίμων παιδουπόλεων ἐράνου Α.Μ. Βασιλίσσης.

§23Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπῆρχον ἀντιρρήσεις διὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3. Παρακαλῶ ἐὰν ἤρθησαν αἱ ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους τῶν κ.κ. συναδέλφων, νὰ γίνῃ δεκτόν.

§24Γ. ΜΑΥΡΟΣ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἴπομεν νὰ γίνουν δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 4 μόνον. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἄρθρον 2 θὰ ἔλθῃ ὡς αὐτοτελὲς νομοσχέδιον καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνετε.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον;

§26ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς τὸ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὰς σχολὰς τεχνιτῶν τῶν τριῶν κλάδων ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τὴν Σχολὴν Ναυτοπαίδων Β.Ν. ἀριθμοῦ ὑποψηφίων ἐκ τῶν τροφίμων παιδουπόλεων καὶ ἄλλων τινων διατάξεων. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διατάξεων τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 5493 τοῦ 1932 (Β. Δ. τῆς 9ης Αὐγούστου 1951) καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος». Ὁ κ. Κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§28Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Λυποῦμαι κ.κ. βουλευταί, διότι ἀνυπέρβλητον κώλυμα, κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, δὲν μοῦ ἐπέτρεψε νὰ παρευρίσκωμαι εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα λάβω τὸν λόγον καὶ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἐπ’ ὀλίγην ὥραν, ἐλπίζω. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα, κ. συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος, πρὸς ἀποφυγὴν οἱασδήποτε τυχὸν παρεξηγήσεως, καλῆς ἢ κακῆς πίστεως ἀκροατοῦ, νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ ἐπενεχθεῖσα κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τροπολογία, οὐδόλως ἐνδιαφέρει τὴν περιφέρειαν ὅπου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκτίθεμαι καὶ συνεπῶς τὸ θέμα εἶναι ἐντελῶς ξένον καὶ ἀδιάφορον ἀπὸ προσωπικῆς ἀπόψεως. Δὲν ἀποκρύπτω, κ. βουλευταί, τὴν βαθεῖαν μου λύπην καὶ τὴν βαθυτέραν μου κατάπληξιν, τὴν ὁποίαν ἐδοκίμασα, ὅταν κατὰ τὴν ἑπομένην τῆς συζητήσεως, ἀναγινώσκων τὰ πρακτικά, εἶδον, ὅτι ἡ διάταξις 2 τοῦ ἄρθρου 2, ἡ καθορίζουσα τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, ὑπέστη μίαν σοβαρωτάτην τροποποίησιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ὁ ἤδη σημαντικῶς ὑπερβολικός, ἐπεβαρύνετο μὲ ἄλλους 50 τοιούτους. Καὶ ἡ κατάπληξίς μου ὑπῆρξε σοβαρωτέρα ὅπως καὶ ἡ ἀποκαρδίωσίς μου ὅταν ἐκ τῶν πρακτικῶν διεπίστωσα ὅτι ἡ τροποποίησις αὕτη ἐγένετο χωρὶς καμμίαν διαφωνίαν, ἐκτὸς τῆς διατυπωθείσης ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος. Ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι κατηρτίσθη μετὰ πάσης ἐπιμελείας ἀνέφερε ρητῶς ὅτι κάθε περιφέρεια ἐκλέγει ἕνα βουλευτὴν ὅταν ἔχῃ ἀριθμὸν 30 χιλ. κατοίκων καὶ συντελεστὴν 15 χιλ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἥτις ἐξήτασε τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἠσχολήθη μὲ τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ οὐδεὶς ὡμίλησε σχετικῶς. Περιωρίσθη ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐλαττώσῃ τὸν συντελεστὴν ἀπὸ 15 χιλ. ἐκ 12,5 χιλ. κατοίκους. Παρὰ ταῦτα, ἡ ἐν λόγῳ διάταξις ἐτροποποιήθη χωρὶς κἂν νὰ ὑποβληθῇ καὶ διανεμηθῇ τροπολογία, μεταξὺ τυροῦ καὶ ἀχλαδίου. Ὅπως διεπίστωσα ἐπίσης ἐκ τῶν πρακτικῶν, ἡ τροπολογία αὐτὴ εἶναι προϊὸν συνεννοήσεως Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως διὰ τῆς καταρτίσεως τῆς ἀγράφου καὶ ἀγνώστου ἐκείνης συμφωνίας τῆς γενομένης σχετικῶς μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ἀνήκω εἰς ἐκείνους, οἵτινες πιστεύουν ὅτι ἀποτελεῖ θανάσιμον σφάλμα ἡ μὴ πραγματοποίησις τῆς τόσον τονισθείσης συνεννοήσεως καὶ συνεργασίας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διότι πιστεύω ἀδίστακτα ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις οἱαδήποτε κυβέρνησις ὁσονδήποτε ἰσχυρὰ εἰς ἀριθμὸν βουλευτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν χώραν ἐὰν δὲν προηγηθῇ συνεννόησις καὶ συνεργασία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος νὰ ρυθμίσῃ ὡρισμένα βασικὰ προβλήματα καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν φυγαδευθεῖσαν ἔννοιαν τοῦ Κράτους δικαίου περὶ οὗ διαρκῶς ὁμιλοῦμεν καὶ διαρκῶς δίδομεν ψευδεῖς ὑποσχέσεις. Ἄς μὴ ἀπατώμεθα καὶ ἂς μὴ ἀπατῶμεν καὶ τὸν λαὸν ὑποστηρίζοντες ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ σταθερότης διὰ συνεχῶν ἐκλογῶν, διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν καὶ διὰ τῆς ἀλλαγῆς ἐκλογικῶν συστημάτων. Δὲν ὑπάρχουν καλὰ καὶ κακὰ ἐκλογικὰ συστήματα, ὑπάρχουν μόνον καλὴ καὶ κακὴ ἡγεσία. Ἡ χώρα θὰ σωθῇ καὶ θὰ ἀντιμετωπίσῃ τοὺς κινδύνους, ὅταν ὁ πολιτικὸς κόσμος ἑνωθῇ καὶ ἀγωνισθῇ σὰν ἕνας ἄνθρωπος καὶ προβῇ εἰς τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν καλυτέραν ρύθμισιν τῶν προβλημάτων τούτων. Ἐὰν ὅμως ἡ συνεννόησις καὶ ἡ συνεργασία, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα, οὐδὲν ἔδωσεν ἀποτέλεσμα, παραδόξως βλέπομεν ἀγαστὴν συνεργασίαν εἰς ζητήματα λεπτομερειακά, ἡ ὁποία ἐνῷ δὲν προσφέρει ὑπηρεσίαν εἰς τὴν χώραν, ἐπαυξάνει τὴν ὑπάρχουσαν κακοδαιμονίαν. Πιστεύω καὶ ἐγὼ ὅτι, τὰ πολιτικὰ κόμματα, ὡς ὀργανισμός, οὐδὲν δύνανται νὰ ἀποδώσουν, ἐὰν οἱ ὀπαδοί δὲν πειθαρχοῦν. Ἡ πειθαρχία — ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω — δὲν εἶναι ἔννοια ἀπόλυτος. Ἡ πειθαρχία πρέπει νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα συζητήσεων καὶ διαφωτίσεων καὶ οὐχὶ αὐθαίρετος, διότι τότε ἀντίκειται εἰς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχὰς καὶ τὰ κόμματα ἀπὸ πολιτικοὺς ὀργανισμοὺς μεταβάλλονται εἰς στρατιωτικὰς μονάδας. Ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν σχετικῶς, ὅστις — μὲ τὸν χιοῦμορ ποὺ τὸν διακρίνει καὶ τὸ ὁποῖον τόσον ἀφειδῶς σκορπᾶ εἰς τὴν παγερὰν αὐτὴν αἴθουσαν — μοῦ ἀπήντησεν ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς 300. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι, μὴ δυνάμενος νὰ μοῦ δώσῃ ἄλλα δικαιολογητικά, περιωρίσθη εἰς αὐτήν, ἀλλ’ ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, τὸ Σύνταγμα λέγει 150–300 καὶ ἐρωτῶ διατὶ δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ὡρίζετο ὁ ἀριθμὸς εἰς 150; Καὶ σήμερον ἐρωτῶ μὲ τὴν ἀξίωσιν νὰ τύχω ἀπαντήσεως, ὄχι ἐγώ, ἀλλὰ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος, ποῖοι οἱ λόγοι καὶ ποῖα τὰ ἐπιχειρήματα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ. Δυστυχῶς δὲν δύναται νὰ μοῦ δοθῇ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα ἡ ὁποία νὰ ἀντέχῃ εἰς σοβαρὰ βάσανα. Ὄχι μόνον δὲν ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ εἰς τὸ μάξιμουμ, ἀλλὰ τοὐναντίον, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μειώσωμεν τὸν σημερινὸν ἀριθμόν, δεδομένου ὅτι εἰς οὐδεμίαν δημοκρατικὴν χώραν ἐμφανίζεται τόσον μεγάλος ἀριθμὸς βουλευτῶν ἐν σχέσει μὲ τὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιβαρύνεται, ἐν πρώτοις, ὁ προϋπολογισμὸς μὲ ποσὸν τοὐλάχιστον 5.000.000.000 δραχμῶν. Καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μείνωμεν ἀσυγκίνητοι πρὸ τοῦ τεραστίου αὐτοῦ ποσοῦ, καθ’ ἥν στιγμὴν καὶ κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν ἐλέχθη ὅτι ὑπάρχουν κλειστὰ σχολεῖα. Καὶ πράγματι ὑπάρχουν, ὑπάρχουν, δυστυχῶς, πολλά, καὶ μάλιστα ὄχι μόνον εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, ἀλλὰ ὑπάρχουν περισσότερα κλειστὰ σχολεῖα εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωμεν ἀσυγκίνητοι ὅταν οἱ δρόμοι οἱ πρὸ 50ετίας κατασκευασθέντες δὲν ἐμφανίζουν ἤδη παρὰ λείψανα, ὅταν τὰ Νοσοκομεῖα ἀναγκάζωνται νὰ περιορίσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰσερχομένων ἀπόρων καὶ ὅταν ἡ τροφὴ ἡ παρεχομένη εἰς τοὺς ἀσθενεῖς φθάνῃ τὰ ὅρια τοῦ ὑποσιτισμοῦ. Ὅταν ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους ἀνερχώμεθα καὶ κατερχώμεθα τὰς κλίμακας τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν διὰ νὰ ἐπαιτήσωμεν ὀλίγα ἄλευρα, ἔστω καὶ ἐξ ἀραβοσίτου, διὰ τοὺς πληγέντας ἀγρότας οἱ ὁποῖοι ἀντιμετωπίζουν ἀθρόως τὸν θάνατον, λόγῳ τῆς ἀνομβρίας καὶ συναντῶμεν τὴν ἄρνησιν τῶν ἁρμοδίων, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ποσὸν τῶν 5 δισεκατομμυρίων νὰ παρέρχεται ἀπαρατήρητον καὶ νὰ τὸ διαθέτωμεν διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἀλλὰ συνέβη καὶ μία ἄλλη παρεκτροπή, ἀρκετὰ σοβαρά, κύριοι συνάδελφοι. Παρακολουθῶν καὶ ἐγώ, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι, τὰς συνεδριάσεις, ἤκουσα ἐπανειλημμένως κατάρας ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παραβιάζουν τὸ Σύνταγμα ὅσον ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν καθ’ ἥν δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, ἡ ὁποία νὰ ἐγκρίνῃ τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης, εἴτε πρόκειται περὶ Νομοσχεδίων, εἴτε πρόκειται περὶ ὑποβαλλομένων τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι συνεπάγονται δαπάνας. Καὶ προκειμένου περὶ μιᾶς τεραστίας δαπάνης, ὡς ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος, ἡ Βουλὴ ἐδέχθη νὰ ψηφίσῃ ἄνευ συζητήσεως τὸ ὑπὸ κρίσιν Νομοσχέδιον. Ἀλλὰ παρ’ ὅλα ταῦτα, ὁμολογῶ, ὅτι θὰ ἤμην σύμφωνος καὶ ἐγὼ ἐὰν τὸ ποσόν, ὄχι τῶν 5 δισεκατομμυρίων, ἀλλὰ καὶ τῶν 25 καὶ τῶν 50 δισεκατ. θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ τὴν ἐξύψωσιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ ἀπαραίτητον ὄργανον τῆς καλῆς λειτουργίας τῆς Δημοκρατίας. Δὲν θὰ ἔφερον καμμίαν ἀντίρρησιν δι’ οἱονδήποτε ποσόν, παρ’ ὅλην τὴν πενίαν ἡ ὁποία μᾶς μαστίζει, ἐὰν ἡ δαπάνη αὐτὴ διετίθετο δι’ ἕνα τόσον μεγάλον σκοπόν. Διότι δὲν πρέπει νὰ τὸ κρύβωμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ Κοινοβουλευτισμὸς διατρέχει σοβαρωτάτην κρίσιν, κρίσιν ἐγκυμονοῦσαν σοβαρωτάτους κινδύνους καὶ θὰ ἔπρεπε οἱ ἁρμόδιοι νὰ σκεφθοῦν διὰ τὴν λῆψιν κάθε δυνατοῦ μέτρου διὰ τοῦ ὁποίου ἡ πολιτικὴ στάθμη τῆς Χώρας θὰ ἐξυψώνετο καὶ ὁ κοινοβουλευτισμὸς θὰ ἐνεφανίζετο τὸ ἀντάξιον ὄργανον διὰ τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν καλὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας. Τὰ αἴτια τῆς καταπτώσεως εἶναι πολλὰ καὶ εἰς οὐδένα παραμένουν τὰ περισσότερα ἄγνωστα. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξίν των διότι θὰ σᾶς ἀπασχολοῦσα ἐπὶ πολύ. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν καὶ μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον τρέφω πρὸς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν, νὰ τονίσω ὅτι ἓν ἐκ τῶν αἰτίων τῆς κρίσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ εἶναι ὅτι ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀπουσιάζουν, κατὰ κανόνα σχεδόν, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Εἰς ἡμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὸ θλιβερὸν προνόμιον τῆς πείρας, εἰς ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος ἀπὸ μιᾶς τριακονταετίας καὶ πλέον, ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἀπὸ μιᾶς 20ετίας ἀκόμη ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, ἀπὸ τῶν θεωρείων ἐκείνων, ἀπομένει πραγματικῶς ἕνα ἀποκαρδιωτικὸν αἴσθημα. Οὐδέποτε εἰς τὸ παρελθόν, οὔτε αἱ Κυβερνήσεις, οὔτε καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, ἐσημείωνον συνεχῆ ἀπουσίαν ὅπως σήμερον. Ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ καὶ πρῶτος ὁ γίγας τῆς πολιτικῆς καὶ μεγάλος Ἕλλην, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος ἐβαρύνετο μὲ τὰς περισσοτέρας ἀσχολίας καὶ μὲ τὰ σοβαρώτερα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπασχολήσουν ποτὲ πολιτικὸν ἡγέτην, οὐδέποτε ἔλειψεν ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὁσάκις εὑρίσκετο ἐν Ἑλλάδι, οὔτε ἐπὶ μίαν στιγμήν. Καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅπως δύναται νὰ βεβαιώσῃ καὶ πᾶς ἄλλος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος παρηκολούθησε τὰς ἐργασίας τῶν Βουλῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅτι ἐλάχιστα Νομοσχέδια δὲν ἔφερον τὴν σφραγῖδα τῆς συζητήσεώς του καὶ τῆς γνώμης του. Τὸ Νομοθετικὸν ἔργον, κύριοι συνάδελφοι, διεξάγεται κατὰ τρόπον ὅλως ἀνεπαρκῆ. Αἱ διάφοροι ἐπίσης Ἐπιτροπαὶ λειτουργοῦν κατ’ ἀνεπαρκῆ τρόπον. Ὅπως δὲ εἶναι γνωστόν, τὰ περισσότερα, ἵνα μὴ εἴπω τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν σοβαρωτέρων Νομοσχεδίων, Νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα καθορίζουν τὴν τύχην τῆς χώρας, ψηφίζονται εἰς τὴν Βουλήν, ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν της μὲ τὸν χαρακτηρισμὸν «ἐπείγοντα», «ὑπηρεσιακά», καὶ «εἰς μόνην συζήτησιν». Θὰ ἀναφέρω καὶ κάτι ἄλλο: Ὅτι, ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, οἱ σπουδαιότεροι νόμοι, νόμοι ἐπαναλαμβάνω, ἀπὸ τὴν καλὴν ἢ κακὴν λειτουργίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται τὸ μέλλον τῆς χώρας, φέρουν τὴν μορφὴν τοῦ Α.Ν., καὶ οὐδέποτε κατεδέχθησαν οἱ ἁρμόδιοι νὰ φέρουν τοὺς νόμους αὐτοὺς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. (Θόρυβος). Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὡς μελλοθάνατος, ὅπως πληροφοροῦμαι, νὰ μιμηθῶ τοὺς μελλοθανάτους, οἱ περισσότεροι τῶν ὁποίων, κατὰ τὰς τελευταίας τοὐλάχιστον στιγμάς, μεταλαμβάνουν τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων (χειροκροτήματα) καὶ ζητοῦν συγχώρησιν ἀπὸ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους. Τὸ παράδειγμα ἐκείνων ὀφείλομεν νὰ μιμηθῶμεν καὶ ἡμεῖς μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι παρέχομεν τὰς τελευταίας, τοὐλάχιστον, στιγμάς, ἐξαιρετικὰς πρὸς τὴν χώραν ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν πρῶτον πόλον τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, ὁ ἕτερος, ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ὅστις εἶναι κρίσις νομοσχεδίων σοβαρῶν, ἵνα μὴ εἴπω σοβαρῶτερος τοῦ νομοθετήματος, ὑπερκαλύπτων ὅλα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι πολλά, τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἐξηφανίσθη πρὸ πολλοῦ ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐξηφανίσθη λέγω, ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος καὶ ἐκ τῶν χιλιάδων ἐπερωτήσεων, σημαντικῶν τῶν περισσοτέρων, εἶναι ζήτημα ἐὰν συνεζητήθησαν ἐλαχιστότατοι καὶ αὐταὶ ὅλως ἀκαίρως, ἀπουσίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, πολλάκις δὲ καὶ ἀπόντος καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων, μὲ μόνην τὴν παρηγορίαν διὰ τοὺς ὁμιλοῦντας, τὴν παράστασιν τῶν πρακτικογράφων. Καὶ τὴν ἐντονωτέραν εἰκόνα, κ. συνάδελφοι, τοῦ ξεπεσμοῦ δίδει τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ὁ ἡμερήσιος Τύπος διέθετε ἀφθόνους τὰς στήλας του διὰ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, σήμερον, ὡς ὅλοι γνωρίζετε, διαθέτει ὀλίγας γραμμάς, πολλάκις δὲ καὶ οὐδεμίαν, διότι τὸ ἀναγνωστικὸν κοινὸν οὐδόλως ἐνδιαφέρεται διὰ τὸ ἔργον τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, ἐκ τῆς γονιμότητος ἢ μὴ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ τύχη του. Κατόπιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς, εἰς τοὺς ἀγνώστους δι’ ἐμὲ ὑποβαλόντας τὴν τροπολογίαν αὐτήν, ποῖα τὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ σοβαρωτάτη αὐτὴ τροπολογία, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ δὲν ἀποτελεῖ μόνον συντριπτικὴν ἐπιβάρυνσιν — καὶ ἀδικαιολόγητον — τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ διαπράττει κάτι ἐξαιρετικῶς σοβαρώτερον, δίδει τὸ τελευταῖον πλῆγμα κατὰ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ κατὰ τῆς Δημοκρατίας. Πιστεύουν οἱ ὑπέρμαχοι τῆς τροπολογίας αὐτῆς, τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ, ὅτι ἡ ἀνεπαρκὴς λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου ὀφείλεται εἰς τὸν μικρὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, τὸν ὁποῖον θέλουν νὰ αὐξήσουν. Καὶ ὑπάρχει τις ὁ πιστεύων ὅτι, ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ὑπάρχει ἕνας κόσμος καὶ ἱκανὸς καὶ διατεθειμένος νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὴν χώραν, τὴν εἴσοδον τοῦ ὁποίου ἐμποδίζει ὁ μικρὸς ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν; Ἔ, κύριοι! Μόνον ἄνθρωποι κατοικοῦντες εἰς τὴν σελήνην εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκστομίσουν τοιαύτην γνώμην. Ἡ νοσηρότης τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ὅλους καὶ πρὸ παντὸς τὴν ἡγεσίαν, ὀφείλεται εἰς πλείστας αἰτίας καὶ πρὸ παντὸς ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὁ Λαὸς ἔχασε πρὸ πολλοῦ τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς τὸ Κράτος δικαίου καὶ προσερχόμενος εἰς τὰς κάλπας μὲ οἱονδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα, δὲν σκέπτεται νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἱκανωτέρους καὶ τοὺς ἔχοντας τὰ προσόντα καὶ τὰς ἱκανότητας, ὅπως ὑποστηρίξουν τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς χώρας, ἀλλὰ ψηφίζει, ὅπως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαψεύσῃ, ψηφίζει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοῦ παρέχουν τὴν ἐγγύησιν ὅτι θὰ ἐξυπηρετήσουν καὶ θὰ ἱκανοποιήσουν τὰ οἱαδήποτε συμφέροντα δίκαια, ὕποπτα ἢ ὁσονδήποτε ἀνήθικα.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἀποτελεῖ ὕβριν.

§30Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἀποτελεῖ ὕβριν. Ἀποτελεῖ ἕνα ζήτημα πραγματικόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν ὅλων μας καὶ τὴν προσοχὴν τῆς ἡγεσίας, ἐπαναλαμβάνω, καὶ δι’ αὐτὸ ὡμίλησα περὶ μελλοθανάτων. Κύριοι συνάδελφοι, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Λαοῦ δὲν ἔχουν μεταβληθῆ εἰς ἀχθοφόρους, ἀσθμαίνοντας καὶ ἀνεβοκατεβαίνοντας τὰς κλίμακας τῶν ὑπουργείων διὰ τὴν ἐπίλυσιν ἀσημάντων καὶ δικαίων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λύωνται ὑπὸ ὀλίγων γραφέων. Καὶ ἐμφανιζόμεθα ὡς συνήγοροι καὶ καταστρατηγηταὶ τῶν νόμων, ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ τὴν ἐμπρέπουσαν φράσιν, πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς κομματικῆς πελατείας, ἥτις ἐπισκέπτεται καθ’ ὁμάδας καθημερινῶς τὰ γραφεῖα μας, ἵνα ἐν συνεχείᾳ ἐπισκεφθῇ τὰ γραφεῖα καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἀντιπάλων καὶ φίλων, ἵνα ζητήσουν καὶ τούτων τὴν ἐπέμβασιν καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ὁρκίζεται πίστιν καὶ ἀφοσίωσιν, ὅπως καὶ εἰς ἡμᾶς.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ Συναγερμὸς δὲν θὰ ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ πράγματα.

§32Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κάμετέ τα καὶ θὰ ἔλθω. Καὶ ἡ θεραπεία τῆς πραγματικῆς αὐτῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ καὶ τῆς ὁποίας συνεχιζομένης, οὐδεμία ὑπάρχει ἐλπὶς μὲ οἱονδήποτε σύστημα, μὲ οἱονδήποτε αὔξησιν καὶ ὁσασδήποτε ἐκλογάς, μὲ οἱανδήποτε ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς ἀριθμὸν βουλευτῶν νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη βελτίωσις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἐφ’ ὅσον οἱ πολῖται πιστεύουν ὅτι ὅλα γίνονται, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἐν Κορώνῃ θεῖος καὶ ὅτι τίποτε δὲν εἶναι ἀδύνατον, ὅταν ὁ βουλευτὴς ἔχῃ ἀντίληψιν τῶν καθηκόντων του καὶ τὰς ἱκανότητας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ ἐκλεγεὶς στηρίζεται.

§33Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν διαφωνεῖτε κ. συνάδελφε, ἐγὼ εἶπα ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ σήμερον ἔχουν τὴν δύναμιν κατὰ μέγιστον μέρος, τῆς ὁποίας, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, δὲν ἔχουν κάμει μέχρι σήμερον τὴν δέουσα χρῆσιν. Ἐπίσης εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω, ὅτι ἕν ἐκ τῶν μέτρων τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, εἶναι τὸ σταμάτημα, ἐπὶ τέλους, τῆς υἱοθετηθείσης, πρὸ πολλοῦ ἀρχῆς, τῆς ὑπουργοποιήσεως βάσει τοῦ συστήματος τῆς ἐκ περιτροπῆς ἐργασίας. Δὲν θέλω νὰ θίξω, Κύριοι, κανένα, θίγω πρῶτον τὸν ἑαυτόν μου, ὀφείλω, ὅμως νὰ τονίσω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθοῦν μερικαὶ ἀλήθειαι, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεὶς διαφωνεῖ, οὐδεὶς ἔχει σοβαρὰς ἀμφιβολίας. Σοφώτερος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, Κύριοι συνάδελφοι καὶ διαισθανόμενος περισσότερον ἡμῶν, τοὺς ἀπειλοῦντας αὐτὸν κινδύνους, πρὸ πολλοῦ ἐπέταξε τὸ σύνθημα τῆς ἀλλαγῆς. Ὁ Στρατηγὸς Πλαστήρας καὶ ὁ Στρατάρχης Παπάγος μὲ τὸ σύνθημα τῆς ἀλλαγῆς, συνεκέντρωσαν τὰς μεγαλυτέρας μάζας τοῦ λαοῦ διότι ὁ λαὸς αὐτός, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ εἴπῃ τί τοῦ χρειάζεται, διαισθάνεται, ἐπαναλαμβάνω καὶ εὑρίσκει τὸν σοφώτερον τρόπον: λέγει: Ἀλλαγή· ὄχι ὅμως προσώπων, ἀλλὰ μεθόδων. Δὲν φθάνει, Κύριοι, οὔτε σώζει ἡ ἀλλαγὴ τῶν βιολινεζίδων, εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἀλλαγὴ τοῦ «χαβά».

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τριακόσιοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἀλλαγή;

§35Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς συγκεντρωθεὶς πέριξ τῶν ἀνωτέρω ἀρχηγῶν ἀσφαλῶς δὲν ἀπέβλεψε εἰς τὸ νομοθετικὸν δαιμόνιον καὶ τὰς μαγικὰς ἱκανότητας τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν, ἀπέβλεψε εἰς κάτι σοβαρώτερον, ἀπέβλεψε εἰς τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφεραν εἰς τὴν χώραν, ἀπέβλεψε εἰς τὸ ἦθος των, ἀπέβλεψε εἰς τὴν τιμιότητα τοῦ χαρακτῆρος των καὶ εἰς τὸ ἀδέκαστον. Ἰδοὺ τί θέλει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ἡ δημιουργία Κράτους Δικαίου — ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ, ἔπειτα ἀπὸ ἕνα ὡρισμένον ἐλάχιστον χρονικὸν διάστημα — ἐγὼ πιστεύω ὅτι παρ’ ὅλον τὸ κατάντημα εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν, εἶναι δυνατόν, νὰ δημιουργηθῇ τὸ Κράτος Δικαίου, ἀρκεῖ νὰ πείσωμεν τὸν λαὸν αὐτόν, ὅτι ἀντιλαμβανόμεθα τὰς ἀνάγκας του καὶ ὄχι μόνον τὰς ἀντιλαμβανόμεθα, ἀλλὰ προσφέρομεν καὶ τὰς ἀπαραιτήτους θυσίας, διὰ τὴν ἱκανοποίησίν του, ὅπως ἐκεῖνος προσφέρει καὶ ἔχει προσφέρει καὶ θὰ προσφέρῃ διαρκῶς, παντὸς εἴδους θυσίας. Πρὶν ὅμως παρέλθῃ τὸ διάστημα αὐτό, εἶμαι ὑποχρεωμένος, μέ ὅλον, ἐπαναλαμβάνω, τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἔκαμον ὅσον ἔπρεπε νὰ κάμουν χρῆσιν μιᾶς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἔχουν τελευταίως, — λόγῳ τῆς πωλήσεως κατὰ τὴν φράσιν τῆς μόδας, — διὰ τῆς ὁποίας εἶναι εἰς θέσιν κατὰ μέγιστον μέρος, νὰ ἐκλέξουν τοὺς συνεργάτας των, νὰ ἀποβλέψουν εἰς τὰς ἱκανότητάς των, εἰς τὸ ἦθος των καὶ ὄχι εἰς αἰσθηματικοὺς λόγους, εἰς κομματικὴν δύναμιν καὶ εἰς παντὸς εἴδους ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν καὶ μὲ τὴν ἀποστολὴν τῶν βουλευτῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐπίσης νὰ τονίσω... (δὲν ἠκούσθη).

§36Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶσθε ἱκανοποιημένος μὲ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν παρόντων βουλευτῶν;

§37Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶμαι ἱκανοποιημένος, ἀλλὰ φοβοῦμαι, μήπως οἱ διάδοχοί μας, εἶναι χειρότεροι.

§38Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν δικαιοῦσθε νὰ λέγετε αὐτά. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ κατάστασις, ὅπως ὅλοι γνωρίζετε εἶναι κρισιμωτάτη. Ἡ παραγωγὴ διατρέχει ἐξαιρετικὴν κρίσιν, ὅπως ἐπίσης κρίσιν διατρέχει καὶ ἡ ἐργασία. Αἱ στρατιαὶ τῶν ἀνέργων, διαρκῶς αὐξάνονται καὶ οἱ μὴ εὑρίσκοντες ἐργασίαν καταλαμβάνονται ἀπὸ ἀπόγνωσιν, ἥτις καθημερινῶς στρέφεται εἰς εὐρύτερα στρώματα. Ἡ ὕψωσις τοῦ τιμαρίθμου, ἀμβλύνει τὴν ἀγοραστικὴν δύναμιν τῶν μισθωτῶν καὶ δὲν πρέπει κανεὶς νὰ λησμονῇ, ὅτι τὴν κακοδαιμονίαν αὐτὴν ἀδικαιολογήτως κατὰ ἕνα ποσοστόν, δικαιολογημένως ὅμως κατὰ ἐπαρκὲς τοιοῦτον, ὁ λαὸς ἀποδίδει εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἂς συνέλθωμεν, λοιπόν, μικροὶ ἢ μεγάλοι, στρατηγοὶ ἢ στρατιῶται, ἂς συνέλθωμεν καὶ ὡς μελλοθάνατοι, ἂς μιμηθῶμεν τοὺς μελλοθανάτους καὶ ἂς ὁμολογήσωμεν τὰ σφάλματά μας καὶ ἂς ὑποδείξωμεν τὸν τρόπον καὶ πᾶσαν δυνατὴν θεραπείαν. Ἀλλὰ ὁ τρόπος, δὲν εἶναι, Κύριοι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, τοὐναντίον εἶναι φάρμακον τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ τὸν ἀσθενῆ εἰς τὸν τάφον. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, οἱ λαοὶ ἐσώζοντο μὲ τὰς συνεχεῖς ἐκλογὰς μέχρις ἐμφανίσεως Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς, ἐὰν ἐσώζοντο μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, ἐὰν ἐσώζοντο μὲ τὰ ἐκλογικὰ συστήματα σὲ κανένα μέρος τοῦ κόσμου δὲν θὰ ὑπῆρχε δυστυχία, τοὐναντίον, ὁ κόσμος ὁλόκληρος θὰ ἐφήρμοζε τὰ τόσον πρακτικὰ καὶ ἀνώδυνα αὐτὰ «γιατροσόφια» καὶ θὰ εὕρισκε τὴν εὐτυχίαν καὶ τὴν τύχην του. Ἡ εὐτυχία, τῶν λαῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν σωφροσύνην καὶ τὸν πατριωτισμὸν τῶν ἡγετῶν. Ἡ ἰδική μας ἱστορία, τοὐλάχιστον, ἀποτελεῖ ἀδιάψευστον παράδειγμα διότι ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἀπὸ ἑκατονταετηρίδας ὁλοκλήρους, ὁ λαὸς αὐτὸς μὲ ὅσας εὐκολίας, (... δὲν ἠκούσθη) καὶ ὅμως ἀρχηγοὺς διαπράττει (... δὲν ἠκούσθη) καὶ τὰ μεγάλα, μετὰ τῆς ἰδίας (... δὲν ἠκούσθη) καὶ ὁδηγεῖ καὶ εἰς τὸ βάραθρον, ὅταν ἡ ἡγεσία του, εἶναι οὐχὶ ἡ ἐμπρέπουσα. Ἐδιάβασα, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΠ-ΕΚ καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, οἱ ὁποῖοι καὶ εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συνομιλίας μου τὸ ἐβεβαίωσαν, ὑπερθεματίζουν εἰς τὴν ὀρθότητα τῶν ἀπόψεών μου. Κατάπληκτος ὅμως ὁμολογῶ καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ πιστεύσω, πληροφοροῦμαι ὅτι τὸ ζήτημα προσκόπτει εἰς τὸν Συναγερμόν, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἐπιβάλῃ τὸ μέτρον τοῦτο, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι ἀπετέλεσε σημεῖον συνεννοήσεως. Οἱαδήποτε ἐπαναλαμβάνω συνεννόησις καὶ συμφωνία, ὁπωσδήποτε γενομένη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστέψω ὅτι εἶναι ἱκανὴ νὰ πείσῃ τὸν στρατάρχην Παπάγον ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ὄχι μόνον δὲν προσφέρονται ὑπηρεσίαι εἰς τὴν χώραν, ἀλλὰ προσφέρονται ὅλα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἔδωσα ἀμυδρὰν εἰκόνα. Δὲν εἶναι δυνατὸν λέγω νὰ ὑποστηρίξῃ ἐναντίας ἀπόψεις ὁ στρατάρχης Παπάγος, τοῦ ὁποίου καὶ τὸ ἦθος καὶ αἱ ὑπηρεσίαι εἶναι γνωσταὶ εἰς τὴν χώραν καὶ ὁ ὁποῖος τονίζει δὲν ἡγεῖται κόμματος, ἡγεῖται κινήματος, τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι ἡ ἐξυγίανση τῆς χώρας. Διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ πολλῆς χαρᾶς θὰ ἀκούσω καὶ ἴσως ἀντιφρονοῦντας καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ πεισθῶ καὶ ἐγὼ ἐὰν τὸ μέτρον αὐτὸ παρέχει ὑπηρεσίας εἰς τὴν χώραν ἀναλόγους πρὸς τὰς προκαλουμένας θυσίας, διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς κάνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ ζητῶ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα καὶ διὰ τῆς ὁποίας ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν 30 χ.λ. καὶ 12½. Καθὼς ἀνεγράφη 15. Διότι, κάθε ἀντίθετος ἐκδοχὴ δὲν θὰ ἀποτελέσῃ ἐπαναλαμβάνω ἐξαιρετικὴν καὶ σοβαρωτάτην ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ θὰ δώσῃ καὶ τὸ τελευταῖον πλῆγμα κατὰ τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία, εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε ὄχι, εἶναι τὸ μόνον σύστημα τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τοὺς ἀνθρώπους μίαν ἄνετον καὶ ἀνθρωπίνην ζωήν, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἶναι ὁ ὁποῖος νὰ σκέπτεται καὶ νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὸν θάνατον τῆς Δημοκρατίας (χειροκροτήματα).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Πλαστήρας ἔχει τὸν λόγον.

§40Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐξαίρετον ὁμιλίαν τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Βουδούρη, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τὴν πρότασίν του. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀντιπρόσωποι καὶ τῶν δύο κομμάτων συνῆλθον εἰς ἰδιαιτέραν σύσκεψιν εἰς τὴν ὁποίαν, μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ἐλήφθη μία ἀπόφασις. Ἐλήφθη ὄχι ἀπόφασις, ἀλλὰ ἁπλῶς ἔγινε μιὰ συμφωνία, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐνώπιον ἡμῶν, τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αἰφνιδίως γίνεται δεκτόν, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἀπὸ 250 νὰ ἀνέλθῃ εἰς 300. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ διὰ νὰ φέρω ἐπιχειρήματα, διότι τοῦ κ. Βουδούρη τὰ ἐπιχειρήματα ἦσαν ἀκαταμάχητα καὶ ἄρτια. Θὰ ἤθελα μόνον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, τῶν κυρίων συναδέλφων διὰ νὰ σταθμίσουν καλῶς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἵσταται σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν εἰς μίαν κρίσιμον στιγμήν, ὅπου τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας ἔχουν κατέλθει εἰς σημεῖον λίαν ἐπικίνδυνον. Θὰ εἶναι ἀψυχολόγητον, ἐὰν θελήσωμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Ὄχι μόνον εἶναι ἀρκετὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν — καὶ τὸ γνωρίζουν ὅλοι — ἀλλὰ καὶ θὰ ἦτο φρονιμώτερον ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Χώρας, νὰ κατέλθῃ καὶ εἰς τοὺς 200 ἴσως καὶ ὀλιγωτέρους. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος). Μὴ θελήσωμεν ἐπιμένοντες εἰς μίαν συμφωνίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμελετήθη μία πρότασις μεταξὺ ὀλίγων ἀντιπροσώπων τῶν κομμάτων, νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς 300. Εἶναι ὑπόθεσις πολὺ σοβαρὰ καὶ πρέπει νὰ δοθῇ ἡ δέουσα προσοχή, διὰ νὰ μὴ χάσῃ τὸ γόητρόν της ἡ Βουλὴ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κάμνω ἔκκλησιν πρὸς ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν καὶ ἰδίως πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ ὁποίου ὀφείλεται ἡ πρότασις αὐτή, καὶ θὰ παρακαλέσω, ἰδίως τὸν ἀγαπητὸν φίλον καὶ Ἀρχηγὸν τοῦ Συναγερμοῦ στρατάρχην κ. Παπάγον, τοῦ ὁποίου ἡ κρίσις καὶ ὁ πατριωτισμὸς εἶναι γνωστά, ὥστε, ἐὰν ὑπάρχῃ τρόπος διευθετήσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἂς ἀναλάβῃ ὁ ἴδιος, ἢ τέλος πάντων, ἂς λεχθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τί λόγοι μᾶς ἀναγκάζουν νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν 250 εἰς 300. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος).

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διακόσιοι νὰ γίνουν.

§42Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβερν.). Καὶ αὐτὸ εἶναι ζήτημα Βουλῆς.

§43Α. ΠΑΠΑΓΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἐπεκαλέσθητε τὴν γνώμην μου, σᾶς δηλώνω τὸ ἑξῆς: δέχομαι 150 μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§44Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Εὐχαριστῶ θερμότατα διότι ὁ στρατάρχης, ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀπαντήσῃ μετὰ τοιαύτης εἰλικρινείας καὶ ἀποφασιστικότητος καὶ ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἐμέ, θὰ ἔλεγα αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην του. Ἀλλὰ εἶναι ζήτημα Βουλῆς. Δέχομαι τὴν πρότασιν τῶν 150 βουλευτῶν καὶ τὴν εὐρυτάτην (ζωηρὰ χειροκροτήματα), ἂς τεθῇ ὡς πρότασις, ἂς συζητηθῇ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ πλειοψηφία ἂς κανονίσῃ τί πρέπει. Ἐγὼ θὰ ταχθῶ παρὰ τὸ πλευρόν της. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐὰν ἀκόμη τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν θὰ εἶναι ὑπὲρ τοῦ Συναγερμοῦ, ἐγὼ θὰ χαρῶ ἰδιαιτέρως διότι θὰ ἀποτελέσω τὴν ἀντιπολίτευσιν, διὰ νὰ δώσω παράδειγμα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις θὰ χρησιμεύσῃ διὰ νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργο της (ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι ἁπλῆ ἔκφρασις αὐτὸ ποὺ λέγω, εἶναι ἡ φιλοδοξία μου διὰ νὰ καταστῇ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἕνα ὄργανον ἴσον μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ συναγωνίζωνται τὰ Κόμματα ποῖον θὰ προσφέρῃ περισσοτέρας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα. (Χειροκροτήματα). Νομίζω, διὰ νὰ εἶμαι σύντομος, ὅτι τὸ ζήτημα ἐτέθη σαφῶς. Θέλει ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς νὰ καταλήξωμεν εἰς τοὺς 300 καθ’ ὃν χρόνον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διέρχεται μίαν περίοδον ἰσχνῶν ἀγελάδων, νὰ συζητοῦν οἱ ἀντιπρόσωποί του περὶ δαπανῶν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου; Νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἀνεκτόν. Ἂς προσέξωμεν καλὰ διὰ νὰ μὴ πέσῃ τὸ γόητρον τοῦ Κοινοβουλίου ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀρκοῦμαι εἰς αὐτὰ καὶ παραδέχομαι τὴν ἔκκλησιν τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμεν ὁ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσας συνάδελφος, διὰ νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις τὸ ταχύτερον, τοὐλάχιστον ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν 200 καὶ 150, ἂς ἀφήσωμεν τοὺς 300 καὶ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τοὺς 250. Καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχωμεν αὐτὴν ὡς βάσιν, ἐγὼ θὰ εἶμαι πάντοτε παρὰ τὸ πλευρὸν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν νὰ ἐλαττώσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. (Χειροκροτήματα).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ τελευταία φράσις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως Στρατηγοῦ Πλαστήρα ἐπιβάλλει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συμφωνίαν ἡ ὁποία ἐγένετο. Ἐνῷ πρὸς στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὴν διακοπὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς ἀξιωματικῆς ἀντιπολιτεύσεως Στρατάρχου Παπάγου, ἐφάνη ἀποδεχόμενος τὴν ὀρθὴν λύσιν, θὰ ἐξηγήσω ἐντὸς ὀλίγου διατὶ ἡ λύσις εἶναι ὀρθή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀριθμὸς θὰ ἔπρεπε νὰ κατέλθῃ κατὰ τρόπον ἀνάλογον πρὸς τὴν διεύρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, εἰς τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας του εἶπεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπόψε καὶ ἑπομένως συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐφ’ ὅσον βεβαίως καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς θὰ τὸ ἐδέχετο, συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀριθμὸς νὰ παραμείνῃ εἰς τοὺς 250 μὲ τὸ κριτήριον τῆς περιφερείας τὸ ἄνισον, εὐρείας εἰς ὡρισμένας περιοχὰς τῆς Ἑλλάδος καὶ στενῆς περιφερείας εἰς ἄλλας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀποροῦμεν δι’ ὅσα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε. Δὲν ἠμφισβήτησε τὴν συμφωνίαν, ἔστω καὶ ἐὰν προσέθεσεν ὡρισμένας φράσεις, αἱ ὁποῖαι μειώνουν, ὄχι ἡμᾶς τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ Συναγερμοῦ κατὰ τὰς συσκέψεις, ἀλλὰ τοὺς ἐκπροσώπους τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς γενομένας συσκέψεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἠμφισβήτησε τὴν συμφωνίαν καὶ παρεκάλεσεν ἁπλῶς τὸν Συναγερμόν, διετύπωσε μάλιστα τὸ πρᾶγμα ὑπὸ μορφὴν ἐκκλήσεως, ὅπως δεχθῇ νὰ μείνῃ ὁ ἀριθμὸς εἰς τοὺς 250. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐπιμένει ὅπως ὁ ἀριθμὸς αὐξηθῇ εἰς τοὺς 300 καὶ ἐμμένει εἰς τὴν γενομένην συμφωνίαν.

§47Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξηγήσω, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, τοὺς λόγους. Μὴ σπεύδετε. Ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βουδούρης διὰ μακρῶν, ἀναπτύξας τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐνόμισε, καὶ τοὺς ὁποίους υἱοθέτησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ ἀριθμὸς πρέπει νὰ παραμείνῃ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 250. Θὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἀναπτύξῃ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἀριθμὸς πρέπει νὰ αὐξηθῇ καὶ θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ τοὺς ἀναπτύξῃ κατὰ τὴν σειρὰν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν νομίζει ὡς ὀρθήν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὀλυμπίας συνάδελφος συνεδύασε τὸ θέμα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν μὲ τὴν κρίσιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, μὲ τὴν πτῶσιν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν κ.ο.κ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα τοῦτο διὰ μακρῶν. Θὰ εἴπω δύο–τρεῖς φράσεις ἐπ’ αὐτοῦ, διὰ νὰ λάβω ἁπλῶς θέσιν. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Βουδούρην ὅτι κρίσιν δὲν διέρχεται μόνον ὁ Κοινοβουλευτισμός. Κακῶς λέγομεν ὅτι διέρχεται κρίσιν ὁ Κοινοβουλευτισμός. Κρίσιν διέρχονται ἅπαντες οἱ θεσμοί, κρίσιν διέρχονται τὰ πάντα, κρίσιν διέρχονται καὶ οἱ πολιτικοὶ θεσμοὶ καὶ τὰ ἠθικὰ βάθρα τῆς κοινωνίας. Ἑπομένως, εἰς μίαν περίοδον, ἡ ὁποία εἶναι συνυφασμένη μὲ τεράστια πρὸς λύσιν προβλήματα, εἰς μίαν στιγμὴν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ κρισιμωτάτην καμπὴν τῆς παγκοσμίου ἱστορίας, φυσικὸν εἶναι, μαζὶ μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους θεσμούς, νὰ διέρχεται κρίσιν καὶ ὁ Κοινοβουλευτισμός. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθόν, καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως δημοκρατικῆς παιδαγωγικῆς θεμιτὸν νὰ λέγωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συνεχῶς, ὅτι ὁ θεσμὸς εἰδικῶς τοῦ Κοινοβουλίου ὑφίσταται κρίσιν. Βεβαίως καὶ ὁ θεσμὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὑφίσταται κρίσιν, ὅπως ὅλοι οἱ ἄλλοι θεσμοί. Κατὰ τὸν αἰῶνα μας ἔγιναν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, κατὰ τὸν αἰῶνα μας ἐσημειώθη μία μεγάλη ἐπανάστασις, ἡ ἐπανάστασις τοῦ Κομμουνισμοῦ, κατὰ τὸν αἰῶνα μας εἴχομεν μέγα καὶ φοβερὸν φασιστικὸν κίνημα, τὸ ὁποῖον ἐνεσαρκώθη εἰς τὴν Ἐθνικοσοσιαλιστικὴν Γερμανίαν καὶ εἰς τὴν Φασιστικὴν Ἰταλίαν. Εἰς τὸν αἰῶνα μας τόσα δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρούσαμεν ὡς ἀκλόνητα ἐκλονίσθησαν ἢ καὶ ἐξηφανίσθησαν. Ἐπιτρέψατέ μου, ταὐτοχρόνως, νὰ εἴπω, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι μέσα ἀπὸ τὴν γενικὴν αὐτὴν κρίσιν, ἐὰν εἶναι κἄτι, τὸ ὁποῖον ἐνισχύθη καὶ ἐτονώθη, εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ δημοκρατία, ἐὰν εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον ἐνισχύθη καὶ ἐτονώθη, εἶναι τὸ Κοινοβούλιον, ἀδιάφορον ἐὰν διέρχεται καὶ αὐτὸ κρίσιν, εἶναι ἡ ἰδέα, ἐὰν θέλετε, τοῦ Κοινοβουλίου, ὡς τοῦ μόνου θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατόν, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ὑπὸ ἔννοιαν τεχνικὴν καὶ ὑπὸ ἔννοιαν ἠθικήν, δυνατὸν νὰ ἐνσαρκώσῃ τὴν δημοκρατίαν. Δὲν ὑπάρχει, ἀγαπητοὶ κ.κ. συνάδελφοι, ἄλλος τρόπος πρακτικῆς ἐνσαρκώσεως τῆς δημοκρατίας, ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ ἢ τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς μορφῆς τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ἰσχύει εἰς Ἡνωμένας Πολιτείας (χειροκροτήματα) διότι, βεβαίως, ὑπάρχουν καὶ αἱ δύο μορφαί. Κύριοι συνάδελφοι, ἀρκοῦμαι εἰς αὐτὰ τὰ ὀλίγα. Θὰ προσθέσω μόνον τοῦτο ἀκόμη, ὄχι πλέον, ἀπαντῶν εἰς τὴν θεωρίαν περὶ κρίσεως τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ ἀπαντῶν εἰδικώτερον εἰς τὴν κριτικήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ συνάδελφος κ. Βουδούρης, ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς. Ἀγαπητὲ συνάδελφε κ. Βουδούρη καὶ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι νομίζω ὅτι ὑπερβάλλομεν ὅταν λέγωμεν, ὅτι δὲν ἐργάζεται τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ὑπερβάλλομεν ὅταν λέγωμεν ὅτι δὲν ἀποδίδει, ὑπερβάλλομεν ὅταν προβαίνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν αὐτοδυσφήμισιν. Βεβαίως, τὸ γνῶθι σ’ αὐτόν, εἶναι, ἀπὸ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεγράφη ἡ φράσις εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἀπόλλωνος εἰς τοὺς Δελφούς, ρητόν, τὸ ὁποῖον εὐχαρίστως εἶδα νὰ τὸ ἐνσαρκώνῃ ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Βουδούρης, ἀλλὰ τὸ γνῶθι σ’ αὐτόν, τί πρέπει νὰ μᾶς κάμῃ νὰ εἴπωμεν; Ὅτι πολλάκις πλανώμεθα, ὅτι πολλάκις δὲν ἐργαζόμεθα, ὅσον θὰ ἔπρεπε, ὅτι πολλάκις ἀποδεχόμεθα, λόγῳ τῆς φυσικῆς πειθαρχίας, ἡ ὁποία εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα εἶναι ἀναπότρεπτος διὰ νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις, λόγῳ τῆς φυσικῆς πειθαρχίας ἔναντι τῶν Κυβερνήσεων, ἀποδεχόμεθα ἀναγκαστικῶς νόμους καὶ τοὺς ψηφίζομεν, ὅλοι μαζί, ὅπως συνέβη πρὸ μηνῶν ἢ ὅπως συνέβαινε πάντοτε. Αὐτὰ ὅλα ἡ ἀρχὴ τοῦ γνῶθι σ’ αὐτὸν ἐπιβάλλει νὰ ὁμολογήσωμεν. Ὄχι, ὅμως, ἀγαπητὲ συνάδελφε κ. Βουδούρη, νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσατε σεῖς. Εἰργάσθημεν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι καλῶς πληροφορημένος, ἐὰν θεωρῇ τὴν Βουλὴν ὡς μὴ ἀποδίδουσαν καὶ πλανᾶται στρεφόμενος ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν, πλανᾶται ἐὰν νομίζῃ ὅτι δὲν ἀπέδωσεν ἡ Βουλὴ καὶ ἰδίως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἐξουσιοδοτήσεως. Κατὰ τὸ διάστημα τῶν τριῶν μηνῶν, κατὰ τοὺς ὁποίους εἰργάσθη ἡ ἐπιτροπὴ, ἀπέδωσε, προσεπάθησεν, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ ἀποδώσῃ.

§49Δ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἐξουσιοδοτήσεως εἶχε 60 βουλευτάς.

§50Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε ἐκ Λακωνίας συνάδελφε, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι ὄχι μόνον ἡ Ἐπιτροπὴ Ἐξουσιοδοτήσεως ἔχει 60 βουλευτάς, ἀλλὰ καὶ ἡ ὁλομέλεια τῆς Βουλῆς ἔχει 50 καὶ 40 βουλευτάς, ὁσάκις νομοθετῇ. Ἑπομένως γίνεται κανονικῶς καὶ ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων βουλευτῶν εἶναι συνήθως μικρός, αὐτὸ δὲν ὀφείλεται εἰς ἔλλειψιν προθυμίας τῶν βουλευτῶν νὰ παρακολουθοῦν τὰς ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως μεταβαίνουν συχνὰ εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ὅπως ἐπικοινωνοῦν μετὰ τοῦ λαοῦ, ὅπως εὑρίσκωνται πλησίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πάσχουν, οἱ ὁποῖοι ὑποφέρουν. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἐὰν ἀκόμη αἱ Βουλαὶ ἢ Ἐπιτροπαὶ Ἐξουσιοδοτήσεως δὲν ἀπέδωσαν ἢ μᾶλλον ὁσάκις δὲν ἀπέδωσαν, δὲν ἀπέδωσαν ὁσάκις αἱ Κυβερνήσεις δὲν παρέχουν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν εὐχέρειαν ἀποδόσεως καλλιτέρας. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἡ Βουλὴ νὰ νομοθετήσῃ, παρὰ τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία προβλέπει καὶ τὴν νομοθετικὴν πρωτοβουλίαν τῶν Βουλευτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομοθετήσῃ παρὰ μόνον βάσει νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα φέρει ἡ Κυβέρνησις. Καὶ βάσει αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων εἰργάσθημεν, καὶ σεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως καὶ ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐν τῷ πλαισίῳ αὐτῷ, ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν ὀλίγων ἢ πολλῶν — δυστυχῶς, εἶναι πάρα πολλὰ — τῶν καλῶν ἢ κακῶν — ὄχι πάντοτε, δυστυχῶς, καλῶν ἢ κακῶν, — ὄχι πάντοτε, δυστυχῶς, καλῶν — νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις μᾶς φέρει, εἰργάσθη ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον καὶ καλλίτερον. Φεύγω ἀπὸ τὸ θέμα τὸ γενικὸν καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τὸ εἰδικόν, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, κακῶς ἔπραξε συνδυάσας τὸ θέμα αὐτὸ πρὸς τὸ πρόβλημα τὸ γενικώτερον τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, τῆς κρίσεως τοῦ Κοινοβουλίου κλπ. Ἔδωσε δηλονότι εἰς τὸ πρόβλημα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ὑπερβολικὰ δραματικὸν τόνον. Ἐπιτρέψατέ μοι, νὰ μὴ θεωρήσω τὸν δραματικὸν αὐτὸν τόνον ὡς θεμιτόν, ὡς δεδικαιολογημένον. Ἐν πρώτοις, πρέπει νὰ σᾶς ἀνακοινώσω, ἀγαπητοὶ κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι ἡ συμφωνηθεῖσα αὔξησις δὲν εἶναι αὔξησις κατὰ 50, ἀλλ’ εἶναι αὔξησις μόνον κατὰ 33 ἕδρας. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος τῶν περιφερειῶν, τὸ ὁποῖον ὁ Συναγερμὸς ἀπέκρουσεν ἐν πολλοῖς καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἐπὶ τῇ βάσει δηλονότι τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον προβλέπει τὴν διχοτόμησιν τῆς Ἑλλάδος εἰς δύο περιοχάς, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία ἔχει εὐρείαν καὶ ἡ ἄλλη στενήν, στενωτάτην εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, περιφέρειαν, οἱ βουλευταί, καὶ μὲ τὸ κριτήριον τῶν 30.000 τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Βουδούρη, δὲν πρόκειται νὰ εἶναι 250 ἢ 257 ἀλλὰ πρόκειται νὰ εἶναι 267. Ἑπομένως, ἡ διαφορὰ εἶναι διαφορὰ 33 ἑδρῶν. Μία παρατήρησις, αὐτή, ἀναγκαία.

§51Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ (Πρ. Κυβερν.). Δὲν πρόκειται περὶ διαφορᾶς τριάκοντα ἢ τεσσαράκοντα. Πρόκειται περὶ τῆς αὐξήσεως.

§52Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, διότι ἀκριβῶς εἶπε καὶ ἀκριβῶς παρέστησε τὰ πράγματα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὀρθῶς εἶπεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐζήτησε τοῦτο, οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν νὰ ζητήσῃ τὴν αὔξησιν αὐτῶν, ἡ ὁποία καὶ ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων κ.κ. Ὑπουργῶν κατὰ τὴν τρίτην ἀκριβῶς συνεδρίασιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν παρίστατο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅμως ἅπαντες εἴμεθα ἐκεῖ καὶ συνεφωνήσαμεν καὶ ἀπεφασίσαμεν ὡς ἐντολοδόχοι ἐξουσιοδοτημένοι ὅπως προβῶμεν εἰς συμφωνίαν, οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον εἰς τὸν Συναγερμὸν ὅπως ζητήσῃ τὴν αὔξησιν, εἶναι οἱ τρεῖς ἀκόλουθοι, ἁπλοῖ, μηδεμίαν σχέσιν ἔχοντες μὲ τὰ δραματικὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τόσον ὡραῖα ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφος κ. Βουδούρης. Εἶναι λόγοι στεγνοὶ καὶ ἁπλούστατοι. Τὸ θέμα, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, προέκυψεν, ἐν πρώτοις ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιλύσεως τοῦ προβλήματος τῆς περιφερείας τῆς Πρωτευούσης. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ μόνος λόγος — θὰ σᾶς ἐξηγήσω καὶ τοὺς ἄλλους — διὰ τοὺς ὁποίους ἐπροτείναμεν τὴν αὔξησιν. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 30.000 ὡς μέτρου ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἕνα βουλευτὴν ἀνὰ 12.000 ψηφοφόρων, διότι οἱ ἐκλογεῖς τῶν Ἀθηνῶν εἶναι περίπου 230.000 — πρᾶγμα ἄτοπον, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης τῶν Ἑλλήνων πραγματική. Θὰ ἔπρεπε, λοιπόν, — αὐτὸ τὸ ἐπράξαμεν πέρυσι διὰ τοῦ συστήματος τοῦ λεγομένου «δώρου», τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δῶρον, ἦτο ὀφειλομένη προσθήκη ἑδρῶν εἰς ὡρισμένας περιφερείας — θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξεύρωμεν ἄλλον τρόπον. Ἀλλὰ ἄλλος τρόπος δὲν ἦτο δυνατόν, δυστυχῶς, νὰ ἐξευρεθῇ. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέξῃ αὐτὰ τὰ τεχνικὰ προβλήματα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν «νὰ μὴ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς», — πρέπει νὰ ἐπιλύσωμεν τεχνικὰ προβλήματα καὶ εἴμεθα ὅλοι συνυπεύθυνοι, ὅταν νομοθετοῦμεν, διὰ τὴν ἐπίλυσιν αὐτῶν. Ἔπρεπε, λοιπὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος ἐπιλύσεως τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, προβλήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφεώρα καὶ δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλ’ ἐν μέρει πολὺ ὀλιγώτερον, καὶ τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἴσως καὶ τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς. Ἐὰν ἐθεσπίζετο εἰδικὴ διάταξις διὰ τὰς Ἀθήνας, ὥστε νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ δέουσα ἀναλογία μεταξὺ ἐκλογέων καὶ βουλευτῶν, αὐτὸ θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικόν, διότι θὰ ἐθεσπίζετο ἀρχή, τῆς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ δὲν θὰ ἦτο πανελλήνιος, ἀλλὰ θὰ ἦτο εἰδική. Καὶ τοιαύτη ἐφαρμογὴ μὴ πανελληνίου, ἀλλ’ εἰδικῆς ἀρχῆς, θὰ ἐχαρακτηρίζετο — καὶ πολὺ ὀρθῶς — ὑπὸ τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς αὔριον ἢ τοῦ Ἐκλογοδικείου ὡς ἀντισυνταγματική. Εἴχομεν, λοιπόν, ἀπὸ τὸ ἓν μέρος περιπτώσεις, ὡς ἡ περίπτωσις τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου ἔπρεπε, ἐὰν ἐμένομεν εἰς τὰς 30.000, νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐκπροσώπησιν μιᾶς τόσον μεγάλης περιφερείας εἰς 20 ἢ 21 βουλευτάς. Καὶ εἴχομεν ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος περιοχὰς ἄλλας, ὅπως ἡ Δωδεκάνησος, ὅπου ἔπρεπε ἐπίσης, ἐὰν ἐβασιζόμεθα εἰς τὰς 30.000, νὰ περιορίσωμεν ὑπερβολικὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐθνικῶν ἀντιπροσώπων. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ πρόβλημα εἶναι λεπτὸν καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ παραμελήσωμεν εἰδικώτερον μάλιστα ἂν θέλετε, τὴν περίπτωσιν τῆς Δωδεκανήσου. Ὑπάρχουν ἴσως καὶ ἄλλαι τινὲς περιπτώσεις, ἀλλ’ ἀναφέρω τὴν περίπτωσιν τῆς Δωδεκανήσου, ἡ ὁποία προσφάτως εἰσῆλθεν εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἡ ἐπροσώπησις τῆς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος πράγματι νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἐπίλυσιν τῶν μεγάλων προβλημάτων της. Ἂς μὴ ἀπατώμεθα, κύριοι συνάδελφοι. Ἡ ἐπίλυσις τῶν μεγάλων προβλημάτων προϋποθέτει, ὄχι μόνον ποιότητα βουλευτῶν, ἀλλὰ καὶ ποσότητα βουλευτῶν καὶ ἀριθμὸν βουλευτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἷς ἢ δύο βουλευταὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰ προβλήματα, τὰ μεγάλα, μιᾶς περιοχῆς, ὡς τὰ Δωδεκάνησα.

§53Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις.

§54Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγαπητὲ κ. συνάδελφε, ἐκ Λασηθίου, ἡ ἐξαίρεσις θὰ ἦτο ἀδύνατος. Ἀκριβῶς πρὸ ὀλίγου, ὁμιλῶν περὶ τῶν Ἀθηνῶν, εἶπον ὅτι ἡ ἐξαίρεσις ἀποκλείεται ἐκ τοῦ Συντάγματος. Ἑπομένως καὶ ἡ ἐξαίρεσις, ἡ ἀναφερομένη εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ ἡ ἐξαίρεσις ἡ ἀναφερομένη εἰς τὰ Δωδεκάνησα, θὰ ἦσαν ἀντισυνταγματικαί. Ἔπρεπε, λοιπόν, κατ’ ἄλλον τρόπον, ν’ ἀντιμετωπισθῇ τὸ ζήτημα. Δὲν ἐξευρίσκετο ἄλλος τρόπος παρὰ μόνον ἡ μείωσις τοῦ μέτρου ἀπὸ 30 εἰς 25.000. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ μείωσις αὐτή, ἡ προκαλοῦσα τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ εἰς 300, ὑπηγορεύθη καὶ ἀπὸ δύο ἄλλους λόγους: Κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν τελευταίων ἐτῶν — καὶ τοῦ 1946 καὶ τοῦ 1950 καὶ τοῦ 1951 — εἴχομεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν σύστημα ἀναλογικόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ περιφέρειαν εὐρεῖαν. Τοιουτοτρόπως κατήρχοντο εἰς τὸν ἀγῶνα εἰς τὸν στίβον τὸν ἐκλογικὸν πολλαὶ ἑκατοντάδες Ἑλλήνων καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε τὴν δυνατότητα νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ αὐτῶν. Εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογάς, τοῦ Σεπτεμβρίου 1951, εἴχομεν ἐν τῷ συνόλῳ 1881 ὑποψηφίους. Τὸ πρᾶγμα ἔχει σημασίαν. Ὁ λαὸς πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα τῆς ἐκλογῆς μεταξὺ πολλῶν. Μὲ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν περιορίζεται ἡ δυνατότης καθόδου ἑνὸς κόμματος εἰς τὰς ἐκλογάς, διότι ἡ δυνατότης ἐπιτυχίας τοῦ κόμματος ἀποτελεῖ συνάρτησιν τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν πανελληνίως παρουσιάζει, καὶ δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς συνάρτησιν τῆς τοπικῆς δυνάμεως, τῆς ἔστω καλῆς μειοψηφίας, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει. Ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, μὲ τὸ πλειοψηφικόν, κατέλθουν τὰ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ κόμματα, οἷα παρουσιάζονται χωριστὰ τὸ καθένα, ὁ Συναγερμός, ἡ ΕΠΕΚ, οἱ Φιλελεύθεροι, ἡ ΕΔΑ καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα...

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Παπανδρέου.

§56Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὁμιλῶ περὶ τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὑρίσκονται εἰς τὴν Βουλήν. Ἐάν, λοιπόν, κατέλθουν χωριστά, θὰ ἔχωμεν, ἐὰν συμφωνήσωμεν νὰ μείνωμεν εἰς τοὺς 250, θὰ ἔχωμεν 1250 ὑποψηφίους. Καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν ὅπως γνωρίζετε πολὺ καλά, 1250, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατέλθουν ὅλα αὐτὰ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα προανέφερα, χωριστὰ εἰς ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν. Θὰ ἔχωμεν, τὸ πολύ, 900 ὑποψηφίους μὲ 200 βουλευτάς. Αὐτὴ εἶναι τοὐλάχιστον ἡ πρόβλεψις, ἡ πολιτικῶς θεμιτὴ καὶ πιθανή. Καὶ ἔχει μεγίστην σημασίαν τὸ πρᾶγμα, τὸ ὅτι δηλαδὴ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε τὴν δυνατότητα ἄλλοτε νὰ ἐπιλέξῃ μεταξὺ 1881 ἀνθρώπων. Ὁ περιορισμὸς αὐτὸς μειώνει καταπληκτικὰ τὴν δυνατότητα ἐπιλογῆς, ἡ ὁποία καὶ μὲ τὸ πλειοψηφικόν, δεδομένου ὅτι ἐπετράπησαν αἱ ἐγγραφαί, εἶναι μερικῶς δυνατή. Καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι. Πρόκειται καὶ περὶ τοῦ ὅτι ὄχι ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Συναγερμοῦ, ἀλλ’ ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν κυβερνητικῶν κομμάτων, ἡ περιφέρεια εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἐσμικρύνθη καὶ ὡρίσθη ἡ ἐπαρχία. Ὅταν, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, θέλετε — καὶ ἀπευθύνομαι, εἰδικώτερον, πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως — ὅταν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θέλετε μικρὰν περιφέρειαν, τόσον μικρὰν ὅπως εἶναι ἡ ἐπαρχία, καί, βεβαίως, ἐπαρχία παντοῦ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀλλοῦ νὰ εἶναι δύο ἐπαρχίαι καὶ ἀλλοῦ μία, ὅταν θεσπίζωμεν τὸ κριτήριον τῆς ἐπαρχίας, ὁσονδήποτε μικρὰ καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐπαρχία θὰ ἔχῃ βουλευτήν, ὅταν, λοιπόν, θεσπίζωμεν τὸ κριτήριον τῆς ἐπαρχίας, τότε μὴ παρουσιάζεσθε ἰσχυριζόμενος — καὶ μὴ παρουσιάζεσθε καὶ σεῖς ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, υἱοθετοῦντες τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν — ὅτι προβαίνομεν ἡμεῖς, ὁ Συναγερμός, εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, διότι ζητοῦμεν τὴν αὔξησιν τῶν βουλευτῶν εἰς 300. Συμφωνήσατε νὰ ἔχωμεν εὐρεῖαν περιφέρειαν, ὄχι ἔστω τὴν εὐρυτάτην, περὶ τῆς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ὡμίλησεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ στρατάρχης κ. Παπάγος, ἀλλ’ ἁπλῶς εὐρεῖαν καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωμεν εἰς τοὺς 250. Συμφωνήσατε νὰ πᾶμε εἰς τὴν εὐρυτάτην καὶ τότε νὰ κατέλθωμεν εἰς τοὺς 150. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κύριοι συνάδελφοι, τὰ προβλήματα αὐτὰ δὲν εἶναι προβλήματα ἀνευθύνων διατυπώσεων. Συνδέονται μὲ κάποια ἐπιστημονικὰ κριτήρια. Εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ κανεὶς ὅ,τι θέλει 300, ἢ 250, ἢ καὶ νὰ κατέλθῃ εἰς τοὺς 200. Ἀλλὰ ἐρωτῶ πῶς θὰ φθάσωμεν εἰς τοὺς 200; Τί θὰ γίνῃ μὲ τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ δύνανται νὰ ἔχουν ἐκπροσώπους, ὅταν φθάσωμεν εἰς τοὺς 200; Θὰ τὰς συγχωνεύσωμεν μὲ ἄλλας ἐπαρχίας; Ἀλλὰ πῶς ἐπιτρέπεται αὐτό;

§57Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Μεσσηνίας). Γίνεται.

§58Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γίνεται. Ἂν θέλετε νὰ εἶσθε προσηλωμένος εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν Δημοκρατικήν, ἢ θὰ πάρετε τὴν βάσιν τὴν Δημοκρατικὴν παντοῦ, ἢ δὲν θὰ τὴν πάρετε πουθενά. Διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ συνέπεια εἰς τοὺς συλλογισμούς. Δὲν εἶναι δυνατὸν τυχαίως μόνον νὰ διατυποῦνται προτάσεις ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ νὰ γίνωνται εὐκόλως ἀποδεκταὶ καὶ νὰ προκαλοῦν τὰς ἐπευφημίας (χειροκροτήματα) χωρὶς νὰ μελετῶνται. Κύριοι, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, αὐθορμήτως, χωρὶς νὰ ἔχῃ προμελετήσει τὴν πρότασιν αὐτήν, εὑρεθεὶς ἐνώπιον τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἠγέρθη καὶ εἶπε: «Μάλιστα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θέλετε νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τοὺς 300, τότε νὰ διαρρυθμίσωμεν καταλλήλως τὴν ἄλλην οὐσιώδη προϋπόθεσιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ συνάρτησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν «150 καὶ εὐρυτάτη περιφέρεια». Διότι ἀγαπητοὶ φίλοι ἂν πάμε εἰς τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν τὴν ἐφετειακήν, τότε ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ καὶ εἰς 150. Ὅταν πάρετε ὅμως τὴν ἐπαρχίαν, καὶ δὴ τὴν «ἐπαρχιούλαν», διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ ἐπαρχιούλας — καὶ αἱ ἐπαρχίαι ὅλαι ἔχουν ἱστορίαν ἐν Ἑλλάδι — δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσωμεν ἐδῶ αὐθαιρέτως ποία θὰ ἔχῃ βουλευτὰς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ποία ὄχι. Ἢ ὅλαι ἢ καμμία. Ὅταν θέλετε ἐπαρχίαν καὶ ἐπαρχιούλαν, τότε θὰ δεχθῆτε καὶ τὸν μεγαλύτερον ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Θὰ ὑπάρξῃ ἐπιστημονικὴ συνέπεια εἰς τοὺς συλλογισμοὺς καὶ ὄχι προχειρολογία πρὸς δημιουργίαν ἐντυπώσεων. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ὅπως διὰ τῶν χειλέων τοῦ Ἀρχηγοῦ του εἶπε πρὸ ὀλίγου, εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ, ἂν ἡ Κυβέρνησις φέρῃ νομοσχέδιον ἐντὸς τῆς αὔριον, νὰ δεχθῇ νὰ ψηφισθῇ ἐκλογικὸς νόμος, πλειοψηφικὸν μὲ εὐρυτάτην ἐφετειακὴν περιφέρειαν καὶ ἀριθμὸν βουλευτῶν 150. Τὸ ἐδήλωσεν ἐπισήμως ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. (Χειροκροτήματα).

§59Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐν τῇ ἀναπτύξει τῆς θεωρίας σας αὐτῆς, ἐπεκαλέσθητε ὡρισμένα ἐπιχειρήματα, ἕν ἐκ τῶν κυριωτέρων ἦτο, ὅτι πρέπει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἔχῃ περισσοτέρους ὑποψηφίους διὰ νὰ δύναται νὰ κρίνῃ. Φαντάζεσθε ὅτι ἂν φθάσητε εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, θὰ ἔχῃ τόσους πολλοὺς νὰ κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ τὶ γίνεται τὸ δημοκρατικὸν αὐτὸ ἐπιχείρημα;

§60Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος μὲ ἐξυπηρετεῖ.

§61Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἔκανα διὰ νὰ σᾶς ἐξυπηρετήσω.

§62Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐξυπηρετεῖτε διότι εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς ὡρισμένους ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων αὔριον, ἂν δὲν τὸ ἐσκέπτοντο ἀπόψε, νὰ διετυποῦτο ἡ ἀπορία αὐτή. Πράγματι φαινομενικῶς ὑπάρχει εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον μία ἀντινομία καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἠθέλησεν ὀλιγώτερον νὰ μὲ ἐξυπηρετήσῃ καὶ περισσότερον νὰ ἀποκαλύψῃ τὴν ἀντίφασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιέπεσα.

§63Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄχι, ὑπάρχει κοινὸν συμφέρον ὅλων νὰ ξεύρουν αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὰς συζητήσεις, διότι εἶχα νὰ ἀντιμετωπίσω προβλήματα «βουνά». Συμφωνίας ἐπὶ συμφωνιῶν, συμφωνίαν ἐν τῇ ἀσυμφωνίᾳ, ὅπως σεῖς εἴπατε καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Ἐκλογικοῦ Νόμου εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ ἀφῆκα νὰ λύσητε τὴν διαφορὰν αὐτὴν βάσει τῶν συνεννοήσεων, τὰς ὁποίας ἐκάματε μὲ τὴν Κυβερνητικὴν πλευράν, ἀφοῦ δὲν ἠθέλατε νὰ λύσητε τὸ θέμα δι’ ἀπ’ εὐθείας συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπως γίνεται τώρα.

§64Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπαντῶ εὐθέως εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἔχει δίκαιον λέγων ὅτι κατ’ ἐπίφασιν ἐμφανίζει τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον εἶχον χρησιμοποιήσει, τὸ ἐπιχείρημα τὸ προηγούμενον, ἀντίφασιν πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ περιορισμοῦ τῶν βουλευτῶν εἰς 150. Μόνον ὅμως κατ’ ἐπίφασιν προβάλλει ἡ ἀντίφασις αὐτή. Διότι ὅπως εἶπον καὶ δὲν τὸ ἐπρόσεξεν, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἀποτελεῖ συνάρτησιν τῆς περιφερείας, καὶ ἡ κρίσις τοῦ ἐκλογέως τοῦ ἐπιλέγοντος καὶ ψηφίζοντος, ἀποτελεῖ ἐπίσης συνάρτησιν τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ ὡς κατοίκου ἐπαρχίας, ἢ Νομοῦ, ἢ ἐφετειακῆς περιφερείας. Εἰς τὴν ἐφετειακὴν περιφέρειαν ἡ ὁποία εἶναι εὐρυτάτη, οὐδέποτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν ἐκλογέα 100 βουλευτὰς νὰ διαλέξῃ. Θὰ ἔπρεπε νὰ διαλέξῃ 20, 30. Εἰς τὴν στενωτέραν ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἐπαρχία, πρέπει νὰ τοῦ δώσωμεν τοὺς 2, τοὺς 3, τοὺς 4, τοὺς 5. Τὸ ἓν ἀποτελεῖ συνάρτησιν τοῦ ἄλλου. Τὸ θέμα τῆς ἐπιλογῆς εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον μεταβάλλεται πράγματι ἀναλόγως τῆς συνειδήσεως μὲ τὴν ὁποίαν προσέρχεται ὁ ἐκλογεὺς εἰς τὰς κάλπας. Ἐὰν προσέρχεται ὡς κάτοικος τῆς ἐπαρχίας κρίνει διαφορετικὰ καὶ πρέπει νὰ τοῦ δώσετε μεγαλύτερον ἀριθμόν. Διότι ἐὰν δὲν τοῦ δώσετε, τότε θὰ ἔχῃ μόνον ἕνα νὰ ψηφίζῃ, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίζῃ ἕνα, ἂν καὶ εἰς ὡρισμένας περιφερείας κατ’ ἀνάγκην θὰ ψηφίζῃ, ἕνα, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ ἀρχὴν νὰ ψηφίζῃ ἕνα. Πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα τῆς ἐπιλογῆς δύο τοὐλάχιστον ἀνθρώπων. Προσερχόμενος ὅμως ὁ ἐκλογεὺς εἰς τὴν κάλπην, ὄχι ὡς κάτοικος τῆς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ὡς κάτοικος τοῦ Νομοῦ, ἢ τῆς ἐφετειακῆς περιφερείας, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ ἐπιλέξῃ μέχρι 30, μέχρι 50, ἀναλόγως τῶν περιφερειῶν. Ἑπομένως εἶναι συνάρτησις τὸ ἓν τοῦ ἄλλου. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι, ναὶ μὲν συναλάβατε, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, τὴν φαινομένην ἀντινομίαν, δὲν συνελάβατε ὅμως τὴν συνάρτησιν περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα, καὶ ἡ ὁποία θὰ διέλυε τὴν ἀπορίαν σας καὶ θὰ ἔλυε τὸ πρόβλημα καὶ τὴν ἀντινομίαν. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς θεωρεῖ ἀναγκαῖον δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα, ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, νὰ παραμείνῃ εἰς τοὺς τριακοσίους, ὅπως δηλ. ἐμμείνωμεν εἰς τὰ συμφωνηθέντα μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἀξιωματικῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§65Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Καὶ τὰ ψηφισθέντα.........

§66Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν νομίζω ὅτι δικαιούμεθα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης διαρκῶς νὰ φωνάζωμεν, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον προκαλεῖ δαπάνας εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους. Ἐνώπιον τόσων ἄλλων δαπανῶν τεραστίων, ἀσυλλήπτων, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μὲ τὴν Διοίκησιν καὶ μὲ τὰς ἐνόπλους δυνάμεις, ὄχι εἰς τὸν τομέα ἐκεῖνον τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἀσφαλείας, ἀλλ’ εἰς τὸν τομέα ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἔχει κοινὸν ὁ στρατὸς μὲ τὴν Διοίκησιν, τὸν τομέα τῶν ἐνοικίων κλπ., εἶναι τόσον ἀσύλληπτοι αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖαι γίνονται, ὥστε ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία συνδέεται μὲ τὴν ὕπαρξιν τοῦ δημοκρατικοῦ τῆς χώρας πολιτεύματος, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀποτελῇ ἀντικείμενον συζητήσεων. Καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἔπραξεν ὀρθῶς ἀπὸ ἀπόψεως, ἐπαναλαμβάνω, δημοκρατικῆς παιδαγωγικῆς νὰ τονίσῃ τὰ ὅσα ἐτόνισε καὶ νὰ φωνάζῃ τὰ ὅσα ἐφώναξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ συνάδελφος κ. Βουδούρης.

§67Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι ἀνακριβῆ αὐτά; Ἢ πρέπει νὰ ἀντικρύζωμεν ἀπαθῶς τὴν ἀρρώστεια μας· ὑποστηρίζετε τοῦτο σἂν καλῆς πίστεως;

§68Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν προκαλεῖ τὸ θεμέλιον τῆς Δημοκρατίας — καὶ θεμέλιον τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ Βουλὴ — εἶναι ἡ μικροτέρα δυνατὴ δαπάνη. Ἐδῶ, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ποῖος εὑρίσκεται; Εὑρίσκεται ὁ συνάδελφος κ. Κουτσοπέταλος; Εὑρίσκεται ὁ συνάδελφος κ. Γονῆς; Εὑρίσκεται ὁ συνάδελφος κ. Βουδούρης; Ὄχι. Ἐδῶ, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εὑρίσκεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, (χειροκροτήματα) καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κ. συνάδελφοι, ὡς πολιτικὸν Σῶμα, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος στοιχίζει τὰ ὀλίγα δισεκατομμύρια, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ ὁ Προϋπολογισμός. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προβαίνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν εὔκολον αὐτοδυσφήμησιν. (Χειροκροτήματα).

§69Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ σᾶς νὰ διαστρέψητε αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπα. Δὲν ὡμίλησα μόνον περὶ δαπανῶν.

§70Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν λέγω ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εὑρίσκεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, τὸ λέγω ἐν κυριολεξίᾳ. Ἐὰν ἔχωμεν ἐδῶ ἀδυναμίας καὶ ἐλαττώματα, ἔχομεν τὰς ἀδυναμίας καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ Λαοῦ μας. Εἴμεθα ὁ Λαός, καὶ ὁ Λαὸς εἴμεθα ἡμεῖς. Καὶ ἂν ἔχωμεν ἀρετάς, θέλετε, ὀλιγωτέρας τῶν ἀδυναμιῶν μας, καὶ ἐλαττώματα, θέλετε περισσότερα ἀπὸ τὰς ἀρετάς, αὐτὰς τὰς ἔχομεν μόνον ἐφ’ ὅσον καὶ καθ’ ὅσον ἐκπροσωποῦμεν καὶ ἐνσαρκοῦμεν τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. (Χειροκροτήματα). Σφαλλόμεθα συχνά, προβαίνομεν εἰς ἁμαρτήματα, παραμελοῦμεν πολλὰ ἐκ τῶν καθηκόντων μας, διότι εἶναι ἀμέτρητα, δὲν ἐπιτελοῦμεν πολλάκις ὀρθῶς, τὸ καθῆκον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐπιτελέσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τοῦ ἐπείγοντος. Ὅλα αὐτὰ ἠμπορεῖ νὰ συμβαίνουν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ συνέβαινον καὶ οἱοιδήποτε ἄλλοι ἐὰν ἀκόμη ἦτο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς εὐχῆς καὶ φαντασίας τοῦ κ. Βουδούρη ἀσυγκρίτως καλυτέρα ἡ σύνθεσις αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν βλέπω αὐτὴν τὴν καλυτέραν σύνθεσιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο σύνθεσις μὴ ἑλληνική, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι παρὰ μόνον ἑλληνική, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιλαμβάνῃ παρὰ μόνον ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀποστέλλει ὁ ἑλληνικὸς λαός. Βεβαίως οἱ ἀρχηγοὶ τοὺς ἐπιλέγουν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει ὅλων τῶν συστημάτων ὁ λαὸς ἐπεμβαίνει κατὰ τρόπον ἀποφασιστικὸν εἰς τὴν ἐπιλογήν, καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἄλλους ἐὰν ἐπέλεγε, δὲν εἶναι δὰ καὶ τόσον κτυπητή, ἐκτὸς ἐλαχίστων περιπτώσεων, ἡ ἀπουσία προσωπικοτήτων ἀπὸ τὴν Βουλήν. Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὅ,τι ἔχει νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν, εἰς τὰ Πανεπιστήμια, εἰς τὸν Στρατόν, εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὸ ἀποδίδει διὰ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν κόλπων του προέκυψαν καὶ ἀνεδείχθησαν. Αὐτὰ εἶναι τὰ πρόσωπα, αὐτὸς εἶναι ὁ λαός. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθην καθαρῶς τεχνικά, ἐλπίζω νὰ πείσουν τὴν Βουλήν, διότι εἶναι τόσον σαφῆ τόσον ἀφ’ ἑαυτῶν δεδομένα, ὥστε δὲν θὰ ἔπρεπε ἡ συζήτησις περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ ἀπὸ 267 εἰς 300 νὰ συνδεθῇ μὲ τὸν δραματικὸν ἐκεῖνον τόνον, τὸν ὁποῖον ἔδωσεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν ὁ κ. Βουδούρης, οὐδὲ νὰ συνδεθῇ μὲ τὴν παράκλησιν καὶ τὴν ἔκκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀποδεχθῶμεν τὴν παρέκκλισιν ἀπὸ τῆς γενομένης συμφωνίας. Ἡμεῖς, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐμμένομεν εἰς τὴν συμφωνίαν καὶ θέτομεν ὑμᾶς ἐνώπιον τοῦ ἀκολούθου ἠθικοῦ καὶ δημοκρατικοῦ διλήμματος: Ἢ νὰ ἐμμείνετε εἰς τὴν συμφωνίαν τῶν 300, οἱ ὁποῖοι δικαιολογοῦνται σὺν τοῖς ἄλλοις λόγῳ τῆς στενωτάτης περιφερείας εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ἢ νὰ προχωρήσωμεν μὲ γενναιότητα εἰς τοὺς 150 μὲ εὐρυτάτην ἐφετειακὴν περιφέρειαν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ε. Μπακλατζῆς.

§71Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. (Πρ. Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει ἡ συζήτησις αὐτὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἐξετέθησαν ὅλαι αἱ περιπτώσεις, ἐχρησιμοποιήθησαν ὅλα τὰ δυνατὰ ἐπιχειρήματα καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Κάμνω μίαν ὑστάτην ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ ἰδίως πρὸς τὸν ἀρχηγόν του, νὰ σταθμίσῃ καλὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ νὰ θελήσῃ νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασιν. Ἔγινε μία συμφωνία. Ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω ἄλλην γνώμην ὡς πρὸς τὸ εἶδος αὐτῶν τῶν συμφωνιῶν. Ἀφοῦ ὅμως ἔγινε μία συμφωνία μεταξὺ κομμάτων, θὰ παρακαλέσω, ἐὰν εἶναι δυνατόν, πέραν τῆς συμφωνίας αὐτῆς νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν 250 βουλευτῶν. Ἐὰν δὲν συμφωνῇ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, θὰ δεχθῶμεν τὴν συμφωνίαν, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην ἐπιρρίπτομεν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. βουλευτὰς τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον πρότασιν ὀνομαστικῆς κλήσεως, νὰ τὴν ἀποσύρουν.

§72Α. ΠΑΠΑΓΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δέχομαι, τὴν ἀθέτησιν τῆς συμφωνίας καὶ τὴν εὐθύνην τὴν ἀναλαμβάνει ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. (Χειροκροτήματα).

§73Γ. ΣΙΜΟΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχει πράγματι ἀναλαμπὴ κρίσεως καὶ εἰλικρινείας εἰς ὅσα εἶπεν ὁ συνάδελφος κ. Βουδούρης. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι ὁ κ. Βουδούρης δὲν εἰσῆλθε καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν μᾶς ἀνέπτυξε τὴν οὐσίαν τοῦ θέματος, περιορισθεὶς μᾶλλον εἰς γενικὰς καὶ εἰδικὰς διαπιστώσεις. Δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κ. Βουδούρης, τί ἐπίστευσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅταν ὅλα τὰ κόμματα προεκλογικῶς τοῦ ὑπέσχοντο ἀλλαγήν. Δὲν μᾶς εἶπεν τί ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέμενεν ἀπὸ τὴν ἀλλαγὴν αὐτήν. Κανείς, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐτόλμησε νὰ μᾶς εἴπῃ τί πρέπει νὰ ἀλλάξῃ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Κανεὶς δὲν εἶπεν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀλλάξῃ εἶναι ἡ πολιτικὴ ἡ ἀκολουθουμένη ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὴν πλουτοκρατίαν εἰς βάρος τοῦ πτωχοῦ καὶ βιοπαλαίοντος λαοῦ. Καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ ὁ κ. Βουδούρης τὸ συνεδύασε μὲ τοὺς βουλευτάς. Εἰς τὴν πρότασιν ἐξ ἄλλου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διατὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ζητεῖ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ὁ κ. Παπάγος τοῦ πέταξε τὸ γάντι, καὶ τοῦ εἶπε «νὰ τοὺς κάνωμεν 150 μὲ πλειοψηφικὸν καὶ εὐρυτάτην περιφέρειαν». Μὲ τὴν σειράν μου καὶ ἐγὼ ἀπευθύνομαι εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τοῦ λέγω, νὰ δεχθῇ 150 καὶ ἁπλῆν ἀναλογικήν. Καὶ τὸν ἐρωτῶ περαιτέρω. Διατὶ ζητεῖ τοῦτο ἐν συναρτήσει μὲ τὸ σύστημα ποὺ θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί; Ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Κανελλοπούλου θὰ εὐσταθοῦσαν ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ διεξήγοντο μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἐρωτῶ καὶ πάλιν κατόπιν ὅλων αὐτῶν τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν καὶ τὰ ὁποῖα διαπράττονται προσφέρεται πραγματικὰ ἀλλαγὴ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν. Κάθε ἄλλο, κύριοι συνάδελφοι. Αἱ ἴδιαι σκέψεις αἱ ἴδιαι μέθοδοι τρομοκρατίας καὶ διωγμῶν ἐπικρατοῦν καὶ κατευθύνουν κάθε σκέψιν καὶ κάθε ἐνέργειαν τοῦ συστήματος. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὸν ὁποῖον ἐπρόβαλεν ὡς ἐπιχείρημα ὁ κ. Κανελλόπουλος; Ἀφήσατε λοιπὸν αὐτὰ καὶ ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς τοὺς 250 καὶ ἂς κυττάξωμεν νὰ βελτιώσωμεν τοὺς ὅρους διαβιώσεως τοῦ λαοῦ μας καὶ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν χώραν.

§74Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. (Μεσσηνίας). Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον κ. Κανελλόπουλον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὡς παλαιὸν πολιτικὸν, ἀνέμενα καὶ ἔτρεμα μήπως τὰ ἐπιχειρήματα του κλονίσουν τὰ ὅσα εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἶμαι ὅμως εὐτυχής, διότι οὐδὲν τῶν ὅσων ἐξέθεσα προηγουμένως ἀνέτρεψεν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Κανελλόπουλος μοῦ ὑπέμνησεν ὅτι δὲν διέρχεται μόνον ἐδῶ ὁ κοινοβουλευτισμὸς κρίσιν. Δὲν τὸ ἀγνοῶ, ὅπως δὲν τὸ ἀγνοεῖ κανείς. Διέρχεται ὅπως εἰς ὅλον τὸν κόσμον κρίσιν καὶ εἰς τὸν τόπον μας. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐπιχείρημα ποὺ πρέπει νὰ μᾶς ἄφινε ἀσυγκινήτους, καὶ νὰ ἀφίνωμεν τὴν κρίσιν αὐτὴν νὰ μᾶς ὁδηγῇ, ἢ θὰ πρέπει νὰ βάλωμεν χαλινόν; Καὶ ποῖος ἄλλος θὰ θέση τὸν χαλινὸν αὐτόν, ἐὰν μὴ ὁ πολιτικὸς κόσμος; Εἶμαι εὐτυχὴς διότι ὁ κ. Κανελλόπουλος ἐξεδήλωσε τὴν εὐχαρίστησίν του ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τοῦ Κοινοβουλίου μας. Λυποῦμαι πολὺ ὅμως ἐὰν τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς ἔχῃ ὁ Ε.Σ. καὶ ἐὰν μὲ τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν θὰ δημιουργήσῃ τὸ Κράτος Δικαίου, τὸ ὁποῖον μᾶς διακηρύσσει. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Κανελλόπουλον διὰ τὸ λεχθὲν ὑπ’ αὐτοῦ περὶ τῆς καλῆς λειτουργίας καὶ τῆς ἀποδόσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως. Τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ ἀπόδοσις αὐτὴ ὀφείλεται εἰς τὸν περιωρισμένον ἀριθμὸν τῶν ἀπαρτιζόντων αὐτὴν βουλευτῶν. Ἐρρίφθη καὶ τὸ ἐπιχείρημα τῆς μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν εἰς τοὺς 150 μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ὡμίλησεν ὁ κ. Κανελλόπουλος δικαιολογῶν, τὸ ἐπιχείρημά του περὶ τῶν παραδόσεων τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἀντιπροσωπευθοῦν. Λησμονεῖ ὅμως ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπάρχει διάταξις ποὺ ἐκπροσωποῦνται καὶ αἱ μικρόταται ἐπαρχίαι. Ἐν τέλει ὁ κ. Κανελλόπουλος ὡμίλησε καὶ περὶ ἐπιστημονικῶν κριτηρίων. Ὁμολογῶ ὅτι εἶμαι ἀνέτοιμος νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτοῦ, διότι δὲν αἰσθάνομαι τὰς ἐπιστημονικάς μου δυνάμεις ἱκανάς. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω τὸν ἐπιστημονικὸν αὐτὸν ἐφοδιασμόν, πλὴν ὅμως εἶμαι εὐτυχὴς καὶ πολλάκις εὐλογῶ διὰ τοῦτο τὸν Θεόν. Ὡμίλησεν ἐν συνεχείᾳ περὶ Δωδεκανήσου. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπαντήσεως. Κύριοι βουλευταί, ἂς μὴ λησμονῶμεν ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἴδωμεν κατάματα τὴν ἀλήθειαν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ πεισθῶμεν ὅτι ἐὰν δὲν περιορίσωμεν τὴν κρίσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, οὐδεὶς γνωρίζει ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους. Λυποῦμαι διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσε τὸ ζήτημα εἰς τὴν συμφωνίαν. Παρεξήγησεν ὁ κ. Κανελλόπουλος τὸ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποστηριχθὲν ὅτι θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ἐγὼ ὑπεστήριξα ὅτι τὸ μεγαλύτερον πλῆγμα κατὰ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ τὸ δίδομεν ἡμεῖς διὰ τῶν μεθόδων καὶ διὰ τῶν συμφωνιῶν τὰς ὁποίας ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου διεξάγομεν. Ἐνώπιον ἡμῶν, κ. συνάδελφοι, ὑπάρχει μία συμφωνία κυρίων. Καὶ καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ἐγκρίνῃ τὴν συμφωνίαν αὐτὴν διὰ νὰ σώσῃ τὴν τιμὴν τῶν συμβληθέντων. Δὲν διατρέχει καμμίαν κρίσιν ἡ τιμὴ τῶν συμβληθέντων, διότι οὗτοι ἐὰν ἐκ λάθους ἔλαβον μίαν ἀπόφασιν ποὺ θὰ ἦτο κακοποιός, ἔχουν ὑποχρέωσιν χάριν τῆς τιμῆς τοῦ Κράτους νὰ ἄρουν τὰ συμφωνηθέντα. Δὲν θέλω νὰ μακρυγορήσω. Ἀλλὰ γνωρίζω ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τῆς συμφωνίας καὶ τοὺς γνωρίζετε καὶ σεῖς. Εἶναι λόγοι ποὺ ἐπιτρέπουν νὰ βολευτοῦν μερικοὶ φίλοι, μερικὰ καλὰ παιδιά. Ἐμπρὸς ἐγκρίνατε τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἐγὼ ἐξετέλεσα τὸ καθῆκον μου.

§75Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐκ τῶν ὑπογραψάντων τὴν τροπολογίαν. Μετὰ ὅμως τὰ λεχθέντα ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποσύρω τὴν ὑπογραφήν μου. Παρὰ ταῦτα ὅμως εἶμαι ἐπίσης ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω, ὅτι οὐδεμία δικαιολογία ὑπάρχει νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰ εἰδικώτερα κριτήρια τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Διεπίστωσα ὅμως ὅτι ἡ αὔξησις ἐδόθη εἰς ἀντάλλαγμα εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Δέν εἶναι νοητόν, κ. συνάδελφοι, νὰ διεξάγωνται συμφωνίαι ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἀπὸ οἱονδήποτε ἀρχηγόν, αἱ ὁποῖαι νὰ δεσμεύουν τὴν Βουλήν. Εἴδομεν κατὰ τὸ παρελθὸν πολλὰς συμφωνίας εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ αἱ ὁποῖαι τὸν ὡδήγησαν τελικὰ εἰς τὸν διχασμόν. Αἱ τοιούτου εἴδους συμφωνίαι ὡδήγησαν καὶ ὁδηγοῦν τοὺς λαοὺς εἰς περιπετείας, ὁδηγοῦν τοὺς λαοὺς εἰς τὴν δημιουργίαν καταστάσεων τύπου καὶ μορφῆς διευθυντηρίου, μὲ ἀποτέλεσμα ἐπισωρεύσεως δεινῶν ἐπ’ αὐτῶν. Μία μόνον συμφωνία εἶναι ἀνεκτή. Συμφωνία ἡ ὁποία θὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὸ συμφέρον αὐτοῦ τούτου τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων του καὶ εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ βιοτικοῦ του ἐν γένει ἐπιπέδου. Μόνον ἐχθροὶ τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Δημοκρατίας, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθοῦν ἄλλως. (Χειροκροτήματα).

§76Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν πρόκειται περὶ κοινοβουλευτικῆς συναλλαγῆς ἐπάνω εἰς ἕναν ἐκλογικὸν νόμον, διότι δύο κόμματα ἀντιτιθέμενα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσουν εἰς συναλλαγὴν ἀνταλλαγμάτων, διότι κάθε ἓν θέλει νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἐπικράτησίν του καὶ συνεπῶς, οὐδὲν δέχεται μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία θὰ τὸ ἔθετεν εἰς μειονεκτικὴν θέσιν. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα. Ἀφ’ ἧς Κοινοβουλευτικοὶ βουλευταὶ ἀπεχώρησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις ἐκλονίσθη καὶ ὑπάρχει ἡ προοπτικὴ διενεργείας ἐκλογῶν, ὑπάρχει ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἐκλογικὸς νόμος. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Δι’ αὐτὸ ἐφθάσαμεν εἰς μίαν σχετικὴν συνεννόησιν ὥστε τὸ ταχύτερον νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Ὑπῆρχον βεβαίως σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα διεφωνήσαμεν καὶ τὰ ὁποῖα ἐλύθησαν διὰ ψηφοφορίας ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Αἱ διαπιστώσεις τῆς ἀναγκαίας καὶ ἀμέσου ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν εἰς μίαν ἐπαφήν, ἀνταλλαγὴν σκέψεων καὶ συμφωνίαν. Δὲν ὑπῆρχον συνεπῶς αἱ ὑπόνοιαι, αἱ ὁποῖαι ἐρρίφθησαν καὶ αἵτινες δὲν εἶναι βάσιμοι. Εἶπε συνάδελφος προλαλήσας, ὅτι μὲ ἠρώτησε καὶ ἀπήντησα, ὅτι δὲν ὑπερέβημεν τὸν ἀριθμὸν τῶν 300. Πράγματι ἐκ τοῦ Συντάγματος ὑπάρχουν δύο ὅρια. Κατώτατον 150 καὶ ἀνώτατον 300. Συνεπῶς δύναται μία πλειοψηφία νὰ ἀποφασίσῃ μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν, ἀνωτάτου ὁρίου καὶ κατωτάτου.

§77Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. (Μεσσηνίας). Ὑπάρχει καὶ ὁ δρόμος τῆς καμήλας, κ. Ὑπουργέ.

§78Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ἡμεῖς εἴχομεν ὡς βάσιν τὰς 250 περίπου βουλευτικὰς ἕδρας. Καὶ αὐτὸ εἶχε προταθῆ ἀπὸ ἡμᾶς. Νομίζω, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπέφερε μίαν τροποποίησιν τοῦ ἐλαχίστου, ἐζήτησε τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ. Νομίζω, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐφθάσαμεν εἰς τὸ 264. Ὑπῆρχε συνεπῶς μία ἔμμονος τάσις αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ πέραν τῶν 250, ἡ ὁποία διεπιστώθη περισσότερον μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων. Αὐτὰ εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν μας. Τὸ ἄλλο, ὅτι πρέπει νὰ κατέβωμεν εἰς 150, ὡς ὁρίζει κατώτατον ὅριον τὸ Σύνταγμα — προσωπική μου γνώμη εἶναι — δὲν εἶναι πραγματοποιήσιμος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Παραδείγματα ἄλλωστε ξένων κρατῶν δὲν συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς τοιαύτης ἀπόψεως. Εἰς τὰ περισσότερα Κράτη, ὅπου ἐπικρατεῖ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχουν δύο Σώματα: Ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ 150 βουλευτάς, θὰ ἔπρεπε, ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν Ἑλλάδα Σῶμα Γερουσίας δὲν ὑπάρχει, νὰ προσθέσωμε καὶ ἕνα ἀριθμὸν 80–100 Γερουσιαστῶν, θὰ φθάσωμεν ἄρα εἰς τοὺς 230–250. Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι συμφέρει εἰς τὸν τόπον νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν εἰς 150. Πάντως ὑπῆρξαν καὶ συνάδελφοι τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, οἱ ὁποῖοι εἰσηγήθησαν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν καὶ αὐτὸ μᾶς ἐπηρέασε. Καὶ ἡμεῖς προσωπικῶς δὲν θὰ ἠθέλομεν νὰ ὑπερβῶμεν τοὺς 250. Οὔτε 258, οὔτε 264. Τὸ αἴτημα ὅμως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχε μίαν ὑποστήριξιν ἐκ μέρους συναδέλφων ἄλλων παρατάξεων καὶ ἔγινε δεκτὸν καὶ ἐγένετο ἡ συμφωνία. Δὲν ξεύρω σήμερον διατὶ ἀποδίδεται τόσον μεγάλη σημασία. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεκάλεσε νὰ ἀποσυρθῇ ἡ τροπολογία. Δὲν νομίζω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι τόσον σοβαρόν. Ἄς τὸ ἐξετάσωμεν ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιβαρύνσεως καὶ ἀναγκαστικῆς προσαγωγῆς γνωματεύσεως τοῦ Γεν. Λογιστηρίου. Ἐὰν νομίζωμεν ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ δαπάνη καὶ πρέπει νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμός, ἂς περιορίσωμεν τὴν ἀποζημίωσιν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ τόσον. Δὲν εἶναι θέμα αὐτό. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρίαρχον Σῶμα καὶ ἠμπορεῖ, ἐὰν θεωρηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν μεγάλος, νὰ τὸν μειώσῃ ἀργότερον ἢ καὶ νὰ μειώσῃ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν βουλευτῶν. Τὸ πολίτευμα θὰ λειτουργήσῃ καὶ θὰ πληρωθοῦν εἰς συντελεστὰς αὐτοῦ, ἀναλόγως μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνατότητας.

§79Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. (Μεσσηνίας). Δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Αὐτὸ εἶναι λεπτομέρεια. Ἐγὼ εἶπα καὶ ἐτόνισα ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ τὸ τελευταῖον πλῆγμα κατὰ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ μετανοήσουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὴν Δημοκρατίαν.

§80Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Πρέπει νὰ εἴμεθα σοβαροί. Μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ 267 ποὺ προτείνει ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ 300, δὲν εἶναι μεγάλη ἀπόστασις, ὥστε νὰ μετανοήσωμεν, διότι ἐδέχθημεν τὸν ἀριθμὸν αὐτόν.

§81Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶναι κομματικοὶ ὑπολογισμοί.

§82Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἕκαστος βουλευτὴς λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἰδικήν του περιφέρειαν. Πάντως ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα προσωπικὸν ἐνδιαφέρον ἐν προκειμένῳ.

§83Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. (Μεσσηνίας). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε ἄλλην γνώμην ὡς ὑπουργὸς καὶ ἄλλην ὡς βουλευτής.

§84Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν ἐπέβαλα ἐγὼ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Πάντως ὑπῆρξε τάσις αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν καὶ εὐτυχῶς ποὺ ὑπάρχει τὸ Σύνταγμα. Τώρα θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὰς διαφόρους ἐπικρίσεις. Νομίζω ὅτι σπανίως Βουλὴ εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους εἰργάσθη τόσον, ὅσον ἡ σημερινή. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν κατηγορήσωμεν ἐπὶ ὀκνηρίᾳ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι ἐταλαιπωρήθημεν ἀρκετὰ ἀπὸ τὸν διενεργηθέντα κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἐγὼ ὑπέστην μακρὰς ταλαιπωρίας ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ μομφὴ ὅτι δὲν ἠσκήθη ἔλεγχος δὲν εἶναι ἀληθής. Κατηγόρησεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι δὲν ἠσκήθη ἔλεγχος διότι ἀπουσίαζεν ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ἀνέφερεν ὅμως εἰς τὰς ἐπικρίσεις του ὅτι ἀπουσίαζεν ὁ ἴδιος. Τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος εἶναι γνωστὰ καὶ δὲν εἶναι διαφορετικὰ εἰς τὰς ἄλλας χώρας ἀπ’ ὅ,τι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσαρμόζεται καλύτερα εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς Ἐλευθερίας. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι οἱ κ. βουλευταὶ ἐπιδεικνύουν ὀκνηρίαν. Ὅλοι ἐργάζονται διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ τόπου καὶ προσωπικῶν ζητημάτων τοῦ Λαοῦ, διότι ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ πολίτου εἶναι καὶ φιλανθρωπία, ὅπως ἡ βοήθεια πρὸς εἴσοδον εἰς νοσοκομεῖον, ἡ ἐξεύρεσις ἐργασίας, ἡ διόρθωσις καὶ βελτίωσις τῆς θέσεως τῶν πολιτῶν κλπ. Νομίζω, συνεπῶς, ὅτι ὀρθῶς τὸ ἔθεσε τὸ ζήτημα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει διχογνωμία διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἑδρῶν μὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ διαφορὰ ὅμως αὕτη δὲν εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε νὰ δημιουργῆται μέγα ζήτημα. Συνεπῶς νομίζω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὸ ἄρθρον καὶ ψηφίζεται ὅπως καὶ ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον, διότι πρέπει νὰ τελειώσωμεν τὸ ταχύτερον. (Χειροκροτήματα).

§85Ν. ΜΑΡΤΗΣ. Μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, κ. Ὑπουργέ, καταργοῦνται δύο θέσεις ὑπαλλήλων εἰς τὴν Νομαρχίαν Καβάλας. Ἐπειδὴ καὶ μὲ τοὺς ὑπάρχοντας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἡ Νομαρχία, παρακαλῶ νὰ διαγράψητε τὴν κατάργησιν τῶν θέσεων τούτων.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ὑποβληθείσης τροπολογίας μετὰ προτάσεως ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ἐν σχέσει μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, οἱ ὑπογράφοντες ταύτην ἀποσύρουν τὰς ὑπογραφάς των, πλὴν τοῦ κ. Κ. Βουδούρη, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις θεωρεῖται μὴ γενομένη.

§87Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἄρθρων 46 καὶ 47 τοῦ Νομοσχεδίου διὰ τῶν ὁποίων ρυθμίζεται τὸ ζήτημα τῶν ἑτεροδημοτῶν. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν κατ’ ἄρθρον ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄρθρον 39 παλαιοῦ σχεδίου, ὅτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος ἀνεκοίνωσε τροπολογίαν καταρτισθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐζήτησα τότε τὸν λόγον καὶ ἔθεσα ὑπ’ ὄψιν σας ὡρισμένας ἀπόψεις μου, αἵτινες δὲν ἐκαλύπτοντο ὑπὸ τῆς συμφωνίας Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως. Αἱ ἐκτεθεῖσαι ἀπόψεις μου ἦσαν τόσον ὀρθαί, ὥστε ἀμέσως ἐγένοντο ἀποδεκταὶ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ ἐγένοντο δὲ ἀποδεκταὶ καὶ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἂν ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ κ. Κανελλόπουλος δὲν προέβαλε τὴν ἔνστασιν ὅτι αἱ ἀπόψεις μου ἐξήρχοντο τῆς συμφωνίας. Ἐπηκολούθησε συζήτησις καὶ ἡ συνεδρίασις, λόγῳ ἀντεγκλήσεων, διεκόπη ἐπαναληφθεῖσα βραδύτερον. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς ἐγένοντο νέαι συσκέψεις καὶ συνεννοήσεις μεταξὺ τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως μὴ ἐπιτευχθείσης δὲ καὶ διὰ τῶν συνεννοήσεων αὐτῶν συμφωνίας, ἐλύθη ἡ συνεδρίασις ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου διὰ τὴν ἑπομένην. Ἀπὸ τὴν ἑπομένην ὁ προσκείμενος πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν τύπος ἐξαπέλυε προσωπικὴν ἐναντίον μου ἐπίθεσιν ὅτι ἐγώ, κινούμενος ὑπὸ ἄλλων κρυφίων ἐλατηρίων ἔβαλον ἐναντίον τῆς συναφθείσης συμφωνίας, κλπ. Δὲν ἐσκεπτόμην, κ. συνάδελφοι, ν’ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν ἐπίθεσιν αὐτήν, διότι γνωρίζω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Τύπου, οὔτε θὰ ἀπησχόλουν οὐδόλως τὴν Βουλὴν ἐπ’ αὐτοῦ, ἂν δὲν ἀντελαμβανόμην ὅτι ἡ πρωτοβουλία τῶν γραφομένων δὲν ἀνῆκεν εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν ἐφημερίδων, ἀλλὰ κατηυθύνετο ἄνωθεν, τουτέστιν ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Δὲν παρῆλθον παρὰ ἐλάχισται ἡμέραι καὶ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ μετέφερε τὰ θέματα ταῦτα ἀπὸ τοῦ φιλικοῦ του τύπου ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Πιστεύσατε, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἐδοκίμασα ὀδυνηρὰν ἔκπληξιν. Ἐκλονίσθην ὅσον ἀφορᾷ τὰς κρίσεις μου διὰ τὸν πολιτικὸν ἄνδρα κ. Κανελλόπουλον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπίστευα ὅτι διεξάγει εὐθέως τοὺς πολιτικούς του ἀγῶνας. Ἰσχυρίσθη, λοιπόν, ὁ κ. Κανελλόπουλος εἰς τὴν ἐνώπιόν σας ἀγόρευσίν του, ὅτι δῆθεν ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν σχετικῶν ἄρθρων, καὶ ἐπεκαλέσθη περὶ τούτου καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Τὰ πρακτικὰ ὅμως, ἰδοὺ τί λέγουν, κύριοι............................. ...................(ἀναγινώσκει)................... ...................................................

§88Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ρήτωρ ἂς ὁμιλήσῃ ἢ ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος, ἂν νομίζῃ ὅτι ἔχει θιγῆ, ἢ ἐπὶ τῶν ἄρθρων. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ ἄλλα θέματα. Καὶ τώρα μάλιστα ποὺ ἔχει λήξει ἡ συζήτησις.

§89Ε. ΦΡΑΓΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ρήτωρ ἐπανέρχεται ἐπὶ ἐξαντληθέντος θέματος. Ἔχει ὁμιλήσει ἐπανειλημμένως ἐπ’ αὐτοῦ.

§90Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, συζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν 2αν αὐτοῦ συζήτησιν. Ἔχω τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἄρθρων. Λέγουν, λοιπόν, τὰ πρακτικά, κύριοι, ὅτι........... ...................(ἀναγινώσκει)................... Σαφής, λοιπόν, ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Κανελλοπούλου καὶ ἀνακριβὴς καὶ ἀβάσιμος ὑπῆρξεν. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ὑπάρχει καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ἡ ὁποία λέγει........................ ...................(ἀναγινώσκει)................... Πῶς, λοιπόν, δὲν τὸ ἰσχυρίσθη προηγουμένως ὁ κ. Κανελλόπουλος; Ἀσφαλῶς, λοιπόν, κάτι ὑποκρύπτεται κάτω ἀπὸ τὴν σαθρὰν βάσιν τῶν ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν. Ἰσχυρίσθη ἐπίσης ὅτι ἡ παρέμβασις αὐτὴ ὠφείλετο εἰς παρασκήνια καὶ ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προήρχετο ἀπὸ πιέσεις ἀριστερῶν στοιχείων ποὺ εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς ΕΠΕΚ. Ἀλλ’ ἆρά γε, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τόσην ἀφέλειαν χαρακτηρίζεται ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, διὰ νὰ στηρίζεται εἰς τέτοια ἀσύστολα ἐπιχειρήματα; Βεβαίως ὄχι. Εἶχε σκοπὸν νὰ βάλῃ κυρίως ἐναντίον τῆς ΕΠΕΚ, ἥτις ἀποτελεῖ τὸ μεγαλύτερον Δημοκρατικὸν Κόμμα τῆς Ἑλλάδος καὶ εἶναι ὁ φραγμὸς εἰς τὴν ἄνοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἔλεγε, λοιπόν, ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅτι ἡ ΕΠΕΚ ἀπεδέχθη ὅσα ἀπεδέχθη συνεπείᾳ σκοτεινῆς παρασκηνιακῆς δράσεως τῶν ἀριστερῶν στοιχείων καὶ ὅταν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ διεμαρτύρετο διὰ τὰ λεχθέντα, δὲν ἐνόμισεν ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ δικαιολογήσῃ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς τὰς κατηγορίας αὐτάς. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, ἀναγνώσετε τὰς τελευταίας φράσεις τῆς ἀγορεύσεώς του, τότε θὰ καταλάβετε διατὶ ἐλέχθησαν. (Ἀναγινώσκει). Ἀντιλαμβάνεσθε τὸ δηλητηριῶδες βέλος τὸ ὁποῖον ἐκτοξεύει ἀμέσως ἐναντίον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Συνεργάζεται, λέγει, ὁ κ. Πρωθυπουργός, τόσον στενῶς μὲ ἀριστερὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἱκανὰ νὰ παρασύρουν τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Πόσην ἀξίαν ἔχει ὁ ἰσχυρισμὸς ὁ πρῶτος, ὅτι ἐγὼ ἀμέλησα μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν ἄρθρων τόσην ἀξίαν ἔχει καὶ ὁ δεύτερος, ὅτι τοὐτέστιν ὑπάρχει ἀνάμιξις ἀριστερῶν στοιχείων εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Στρατηγὸς Πλαστήρας, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὸ Κόμμα του οὐδέποτε θὰ ἐδέχετο, ὄχι ἐπαφήν, ἀλλὰ καὶ ἁπλῆν γειτνίασιν μὲ στοιχεῖα ἅτινα δὲν σκέπτονται ἐθνικῶς, διότι ἔχει τοιαύτην προσήλωσιν εἰς τὰ ἐθνικὰ ἰδανικά, ὥστε ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ παρέμενεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἂν ἡ παραμονὴ ἤθελεν ἀποτελέσει ζήτημα διαπραγματεύσεων μὲ μὴ ἐθνικὰ στοιχεῖα. Οὐδεὶς ζητεῖ πιστοποιητικὰ ἐθνικῆς συνειδήσεως, οὔτε καὶ δέχεται τοιαῦτα ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν. Ἄς τὰ κρατήσῃ διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ τοὺς ὀπαδούς του. Ἡμεῖς ἀπονέμομεν τοιαῦτα πιστοποιητικὰ καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι τὰ ἰδικά μας εἶναι γνησιώτερα τῶν ἰδικῶν των. Κριτὴς ὅλων ἡμῶν δὲν εἶναι ἡ συνείδησις τοῦ κ. Παπάγου ἢ τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ἢ οἱουδήποτε ἄλλου, ἀλλὰ ἡ συνείδησις ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ ὁ κ. Κανελλόπουλος δὲν κατωνόμασε ποῖα ἦσαν τὰ ἀριστερὰ ἐκεῖνα στοιχεῖα.

§91Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε, κ. Κύρκο, πὼς δὲν κατωνόμασα τὰ ἀριστερὰ στοιχεῖα. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅμως, ὅτι μετὰ τὴν φράσιν μου ἐκείνην ἐγένετο πανδαιμόνιον καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ἠδυνήθην νὰ συνεχίσω. Ἡ Βουλὴ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ νὰ ἐξηγήσω τί ἐννοοῦσα μὲ τὴν φράσιν μου ἐκείνην. Τί πταίω λοιπὸν ἐγὼ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἠθέλησε νὰ μὲ ἀκούσῃ;

§92Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Πταίετε κατὰ τοῦτο, κ. Πρόεδρε. Ὅταν ἐπανελήφθη ἡ συνεδρίασις δὲν ἐδώσατε τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ἡ Βουλή. Δὲν ἐπετελέσατε, δηλαδή, τὸ χρέος σας ἔναντι τῆς Βουλῆς. Ὡς ἀριστερὰ στοιχεῖα ὁ κ. Κανελλόπουλος ἀσφαλῶς θὰ ἠννόει τοὺς συναδέλφους ἐκείνους διὰ τοὺς ὁποίους οὗτος ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἔχουν μειωμένην ἐθνικὴν συνείδησιν. Τὰς παρατηρήσεις περὶ τῶν ἑτεροδημοτῶν, τῶν ἐχόντων βιβλιάρια τὰς διετύπωσα ἐγὼ καὶ ἀσφαλῶς μεταξὺ τῶν ἀριστερῶν στοιχείων ἠννόει καὶ ἐμέ ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ἐπ’ αὐτοῦ ὅμως δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω. Θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος τῶν ἑτεροδημοτῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, διηυθετήθη μὲ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ δὲν θὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ προσθέσω μόνον ὀλίγας λέξεις, διότι ἡ συζήτησις δὲν γίνεται κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, ἀλλὰ εἰς ἐπήκοον πολλῶν καὶ πρὸς διαφώτισιν τοῦ λαοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, ὡς εἶναι γνωστόν, δὲν διηυθετήθη πλήρως. Δὲν ἐλύθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὡς ἔπρεπε, ἀλλὰ ἀνετέθη εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον νὰ δώσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου λύσιν, τὸ ὁποῖον Συμβούλιον, ὅταν θὰ πρόκειται νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του, ἀσφαλῶς θὰ θελήσῃ νὰ συμβουλευθῇ καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Νὰ λοιπὸν διατὶ ἡ συζήτησις αὐτὴ δὲν γίνεται ἐπὶ ματαίῳ. Αἱ ἐκτεθεῖσαι ὑπ’ ἐμοῦ ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν ἑτεροδημοτῶν τῶν ἐχόντων βιβλιάρια, ἦσαν, κύριοι συνάδελφοι, τόσον ὀρθαί, ὥστε ἀμέσως υἱοθετήθησαν ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ καὶ ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ὡς νομίζω. Ἠγέρθη ὅμως ἡ ἀντίρρησις ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκαλύπτετο ἀπὸ τὴν γενομένην συμφωνίαν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀληθὲς καὶ ἀπόδειξις τούτων εἶναι ὅτι ὁ κ. Μαρκεζίνης παρεδέχθη ὅτι τὸ συγκεκριμένον θέμα τῶν ἐχόντων βιβλιάρια ἑτεροδημοτῶν δὲν ἀπετέλεσε ἀντικείμενον συζητήσεως κατὰ τὰς συνεννοήσεις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως. Τοῦτο ἀκριβῶς εἶπεν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὅμως πρὸ τῆς ἐμμονῆς τοῦ Ε.Σ. ἐδέχθη νὰ δώσῃ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ὅλοι γνωρίζομεν. Ὁ Ε. Σ. ἐφαίνετο ὅτι ᾐσθάνετο βαρύτατον τὸν ἐφιάλτην τῶν ἑτεροδημοτῶν. Ἀπέδωσε μεγάλη σημασίαν εἰς αὐτοὺς διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης καὶ ὅταν ἤκουσε τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δίδῃ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν ἔδωσε, ἀνεκουφίσθη καὶ τοῦτο διότι ὁ Ε.Σ. μόνον μὲ κομματικὰ κριτήρια κρίνει τὰ πράγματα καὶ μόνον ἀπὸ κομματικὰ ἐλατήρια κινεῖται. Ὁ Πρόεδρος λοιπὸν τῆς Κυβερνήσεως γενναιοφρόνως ἔκαμε τὴν παραχώρησιν αὐτὴν εἰς τὸν Ε.Σ, διότι εἶναι διαφορετικαὶ αἱ ἀντιλήψεις αὐτοῦ καὶ ἡμῶν περὶ ἠθικῆς ἀπὸ τὸν Ε.Σ.

§93Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Σεῖς κ. Κύρκο ἐμφανίζεσθε ὡς κριτὴς τῆς ἠθικῆς;

§94Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὸ ὅτι ὁ Συναγερμὸς δὲν ἐπίστευεν, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο ἐκαλύπτετο ἀπὸ τὴν συμφωνίαν, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν ἠξίωσε νὰ δοθῇ ἀπὸ ἡμᾶς ἡ ἀπαιτουμένη λύσις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ τὸ παρέπεμψεν εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦτο δὲν ἐλύθη ἀλλὰ ἀνεπέμφθη εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον. Τοῦτο ἀκριβῶς περαιτέρω σημαίνει ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι λελυμένον καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ λυθῇ ἀπὸ ἡμᾶς. Καὶ ἔπρεπε νὰ λυθῇ, κύριοι συνάδελφοι, ὡς ἐγὼ ἐπρότεινον. Πέραν τούτου, ὅμως, ὑπάρχει καὶ ἄλλο θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ καὶ ἀντιρρήσεις καὶ ὁ Ε. Σ. Τὸ θέμα τοῦτο ἀναφέρεται εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἐχόντων βιβλιάρια ἑτεροδημοτῶν καὶ δικαιουμένων νὰ ἐγγραφῶσι. Αὐτοὶ δηλαδὴ οἱ ἑτεροδημόται οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἤδη βιβλιάρια θὰ ὑποχρεωθοῦν νὰ προσκομίσουν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἀπαιτούμενα πιστοποιητικὰ ἢ θὰ ἐγγραφοῦν ἅμα τῇ ἐμφανίσει τοῦ βιβλιαρίου; Χάριν τῆς οἰκονομίας τοῦ χρόνου καὶ πρὸς ἀποφυγὴν ταλαιπωριῶν ἀσκόπων νομίζω, ὅτι οὗτοι δέον νὰ ἐγγραφῶσιν ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει τοῦ ἐκλογικοῦ των βιβλιαρίου. Τοῦτο ἀκριβῶς ὑπέδειξε καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης εἰπὼν τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει:

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή: Δέχεται τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ σύνολον;

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου ...«περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν διὰ τοῦ Ἀναλογικοῦ συστήματος διατάξεων τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 5493)32 καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος».

§98Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ (Ὑφ. Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ὅπως γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως τῆς κειμένης συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας».

§99Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἐὰν δὲν ψηφισθῇ, κ. Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνταλλαξίμων δὲν συγκατατιθέμεθα νὰ ψηφισθῇ ἄλλο νομοσχέδιον.

§100Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδενὸς ἡ δυστυχία εἶναι μεγαλυτέρα ἀπὸ τὴν δυστυχίαν τῶν ἀδελφῶν προσφύγων. Κατὰ πρῶτον λόγον λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν ἐκείνους πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§101Ε. ΓΟΝΗΣ. Διὰ τοὺς πρόσφυγας μόνον ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἔδειξε πραγματικὸν ἐνδιαφέρον.

§102Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνταλλαξίμων.

§103Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἤρχισεν ἡ συνεδρίασις παρεκλήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ μὴ ἀναγνώσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν διότι ἡ σημερινὴ συνεδρίασις ἀφιερωμένη πρὸς Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον ἀνήκει εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Μάλιστα ἠμφισβητήθη τὸ δικαίωμα τοῦ Προέδρου πρὸς ἀνάγνωσιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Κατόπιν τούτου ἡμερησία διάταξις δὲν ὑπάρχει καὶ δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν μόνον τὸ ἀφορῶν τὰς συντάξεις νομοσχέδιον νὰ ψηφισθῇ.

§104Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Ἡ ἡμερησία διάταξις, κ. Πρόεδρε, ὑπῆρχε καὶ μόνον διότι ὑπέβαλε σχετικὴν παράκλησιν ὁ Ε.Σ. δὲν ἀνεγνώσθη. Παρακαλοῦμεν, λοιπόν, καὶ ἡμεῖς νῦν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις καὶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἀναγινωσκομένης τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας περὶ διοικήσεως, διαχειρίσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς Ἀνταλλαξίμου Περιουσίας». Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς πρότασις: Πρὸς Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Οἱ κάτωθι βουλευταὶ προτείνομεν σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 57 τοῦ Συντάγματος ἀντιρρήσεις διὰ τὴν ψήφισιν εἰς μόνην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας περὶ διοικήσεως, διαχειρίσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας» καὶ ὅπως δέον νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν συνήθη διαδικασίαν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 2 Ὀκτωβρίου 1952. Οἱ ἀντιλέγοντες βουλευταὶ Γ. Πλατῆς, Θ. Κονίτσας, Α. Σχινᾶς, Ν. Κοντογιαννόπουλος, Β. Παπαρρηγόπουλος, Α. Πρωτοπαπαδάκης, Χ. Μαγιάκος, Λ. Οἰκονομόπουλος, Λ. Κατσιλάμπρος, Γ. Ρουμάνης, Β. Βραχνός, Δ. Καρατζένης, Τ. Τριανταφυλλάκος, Α. Ἀποστολίδης, Κ. Βενέτης, Σ. Θεοτόκης, Δ. Κουτσιμπός, Γ. Κατσαφᾶδος, Γ. Βούλγαρης, Α. Ἀηδονᾶς, Θ. Ταμβακᾶς. Συνεπῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν τακτικὴν διαδικασίαν εἰς δύο συζητήσεις.

§106Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ δώσωμεν λύσιν εἰς τὸ προκῦψαν ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, δεχόμεθα νὰ γίνῃ δεκτὸν ἀπόψε κατ’ ἀρχὴν τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον.

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας περὶ διοικήσεως, διαχειρίσεως καὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς κειμένης συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας».

§109Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ (Ὑφυπ. Οἰκον.). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐκρίθη καὶ ἀπεφασίσθη ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ.

§110ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, μὲ τὰς τροπολογίας τῆς Κοινοβουλ. Ἐπιτροπῆς καὶ μὲ τὴν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι: «Ἡ συνταξιοδότησις τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς διέπεται ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ αὐτῆς, συμφώνως πρὸς τὰ ἄρθρα 65 καὶ 101 τοῦ Συντάγματος τόσον τῶν ἐν ἐνεργείᾳ, ὅσον καὶ τῶν ἐν συντάξει τοιούτων», τὸ σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς κειμένης συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας».

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ καὶ ἐπικυρώσω ὑπ’ εὐθύνην μου τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπομένως τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως ἐπικυροῦνται ὑπ’ εὐθύνην μου. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 11.30′ μ.μ.)