1952.09.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9η

Τετάρτη 3 Σεπτεμβρίου 1952

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Σ. Τσιαπάρας ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Σ. ΤΣΙΑΠΑΡΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Σ. Κότσιανος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§4Σ. ΚΟΤΣΙΑΝΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Κοσμᾶς καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Ἑνώσεων Γεωργικῶν Συν)σμῶν Φιλιατρῶν καὶ Μεσσήνης διαμαρτυρομένων διὰ καθορισθεῖσαν ἐξευτελιστικὴν τιμὴν ἀσφαλείας σταφιδοκάρπου καὶ καταβολὴν ταύτης εἰς τρεῖς μηνιαίας δόσεις κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Κ. Βοῦλτζος καταθέτει ἀναφορὰν Ἐπιτροπῆς Γονέων καὶ ὑποψηφίων Σχολῆς Ναυτικῶν Δοκίμων διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μὴ τήρησιν τῆς μυστικότητος τῶν δοθέντων θεμάτων εἰς τοὺς ὑποψηφίους κατὰ τὰς διεξαχθείσας εἰσαγωγικὰς ἐξετάσεις τῆς Σχολῆς Ναυτικῶν Δοκίμων καὶ ζητούντων ἀκύρωσιν τῶν ἐξετάσεων. Ὁ βουλευτὴς Κιλκὶς κ. Σ. Περτσινίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συν)σμῶν Κιλκὶς διαμαρτυρομένης διὰ περιορισμὸν συγκεντρώσεως σίτου καὶ ζητούσης ἄρσιν τῶν ὡς ἄνω περιορισμῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀργ)νθίας κ. Κ. Χριστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Κλημεντίου καὶ Μίχας διαμαρτυρομένων διὰ καθυστέρησιν ἐνάρξεως ἐγκριθέντων μονίμων ἔργων παιδικῆς κατασκηνώσεως τῶν ὡς ἄνω Κοινοτήτων καὶ ζητούντων ἄμεσον ἔναρξιν αὐτῶν. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Ι. Λαμπρόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Βάλτης διαμαρτυρομένου διὰ προβαλλομένην διεκδίκησιν παρὰ τῆς Ἐφορείας Κασσάνδρας τῆς ὑπ’ αὐτῆς κατεχομένης ἐκτάσεως στρεμμάτων 75–100 κειμένης ἐν τῷ Ἀγροτικῷ Συνοικισμῷ Παραλίας Σίβερης Βάλτης Κασσάνδρας κ.λ.π. Οἱ Πρόεδροι τῆς Κοινότητος, τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, τοῦ Γεωργικοῦ Συν] σμοῦ, τῶν ἐπαγγελματιῶν καὶ βιοτεχνῶν, τῆς Σχολικῆς Ἐφορείας Γυμνασίου, προσκόπων καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ἐργοστασίου Ἀλιβερίου ζητοῦν ἄμεσον ἀπόδοσιν Ἑλληνικωτάτης Κύπρου εἰς Μητέρα Ἑλλάδα, ἀπόλυσιν κρατουμένων Κυπρίων ἀγωνιστῶν ὑπὸ τῶν ἐκεῖ Ἀγγλικῶν Ἀρχῶν κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικ)τίας κ. Ι. Διαμαντόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἀμπελουργικοῦ Συνετ)σμοῦ Παιανίας, διαμαρτυρομένου δι’ αὐξηθεῖσαν ἀμοιβὴν ὑπὲρ βαθείας ἀρόσεως ἀπὸ 63.000 κατὰ στρέμμα εἰς 87.000 κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης κ. Σ. Λιβαδᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Θηναίας τῆς Ἐπαρχίας Πάλλης τοῦ Νομοῦ Κεφαλληνίας, ζητούντων τὴν ὑπαγωγὴν των εἰς τὸ Ι.Κ.Α. Ὁ κ. Γ. Γρηγορίου (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) καὶ Γ. Καρτάλης (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ) καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ καθορισμοῦ εἰς δολλάρια Η.Π.Α. τοῦ τμηματικῶς καταβαλλομένου τιμήματος τῶν ὑπὸ τοῦ Ο.Δ.Ι.Σ.Υ. ἐκποιουμένων συγκροτημάτων. Οἱ κ.κ. Ι. Ζίγδης (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας), Γ. Καρτάλης (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ) καὶ Γ. Γρηγορίου (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 16 Ἰουλίου 1952 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἀνωνύμου Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας Χημικῶν Προϊόντων καὶ Λιπασμάτων διὰ τὴν μίσθωσιν τῶν σιδηρονικελιούχων μεταλλείων τῆς περιφερείας Λαρύμνης». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος διατάξεών τινων τοῦ Α.Ν. 1921)51 «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὴν Στρατιωτικὴν Ἱεραρχίαν καὶ τὰς Στρατιωτικὰς προαγωγάς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Παπαληγούρας, Λ. Δερτιλῆς, Α. Γεροκωστόπουλος, Δ. Λαντζούνης, Σ. Πολυζωγόπουλος, Α. Καλαντζάκος, Π. Λυκουρέζος κ.ἄ., καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως τῆς ἐξαγωγῆς Κορινθιακῆς σταφίδος εἰς τὸ ἐξωτερικόν».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§6Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν τῶν ληφθέντων μέτρων τῆς καταβολῆς εἰς τρεῖς δόσεις τοῦ τιμήματος ἀσφαλείας πρὸς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, κατόπιν μάλιστα συμψηφισμοῦ προηγουμένως τοῦ πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν χρεῶν, ἐδημιουργήθη πραγματικὴ ἀπόγνωσις καὶ ἀπελπισία εἰς τὰς τάξεις τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Διερμηνεύουσα τὸν πόνον αὐτῶν 18μελὴς ἤ 19μελὴς Ἀντιπροσωπεία, ὅλων τῶν Ὀργανώσεων Σταφιδοπαραγωγικῶν περιφερειῶν ἔφθασεν εἰς Ἀθήνας καὶ ἐζήτησε νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων. Ἐπὶ τριήμερον περιεπλανήθησαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ζητοῦντες εἰς μάτην μίαν ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς. Ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τοὺς συναντήσουν, καὶ μὲ πικρίαν βαθυτάτην ἀνεχώρησαν, διότι ἀπὸ μίαν δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εὕρουν κατανόησιν τοῦ πόνου των. Κατόπιν αὐτῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν μεταχείρισιν αὐτῶν τὴν ἥκιστα Δημοκρατικήν, πρὸς τοὺς Ἀντιπροσώπους τῶν σταφιδοπαραγωγικῶν περιοχῶν. Ἐπί πλέον, ὅπως γνωρίζετε, κατετέθη ἕν Νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον μᾶς θέτει πρὸ τοῦ διλήμματος ἤ νὰ τὸ ψηφίσωμεν πάντως εἶναι, ὡς νομίζομεν, ἐν πολλοῖς ἀντισυνταγματικὸν ἀλλὰ γενικῶς καὶ ἀόριστον, ἤ καταψηφίζοντες αὐτό, νὰ φέρωμεν ἐμπόδιον διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς σταφίδος, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἀρχίσει πρὸ ἀρκετοῦ χρόνου βάσει τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Ἡμεῖς δὲ θὰ τὸ καταψηφίσωμεν, διότι νομίζομεν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἔλθει πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως εἶχαν διαβεβαιώσει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, καὶ θὰ ἀφήσωμεν τὴν εὐθύνην αὐτὴν ἐπὶ τῆς Κυβερνητικῆς ἐπιψηφίσεως, διότι, νομίζομεν, ὅτι πλεῖστα κενὰ θὰ ἀπορρεύσουν ἀπ’ αὐτό, Παλαιότερον, μία κοινὴ πολιτικὴ εἶχε καθιερωθῆ, διὰ τὴν σουλτανίνα καὶ τὴν κορινθιακήν, ἡ ὁποία ἦτο τὸ ἀπαύγασμα τῆς μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν προϊόντων ἀλληλεγγύη, ἡ πολιτικὴ αὐτὴ κατηργήθη ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶναι καὶ αὐτὸ ἕν ἀπὸ τὰ κακὰ ποὺ ἔχουν ἐπισωρεύσει εἰς τὴν Ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. Διότι ἀντιστρόφως πρὸς τὴν σουλτανίνα, ἡ ὁποία ὀρθῶς προστατεύεται, ἡ κορινθιακὴ ἔχει ἐξ’ ὁλοκλήρου ἐγκαταλειφθῆ εἰς τὴν τύχην της. Σεῖς γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἀπόγνωσις τῶν σταφιδοπαραγωγῶν εἶναι γενική. Λοιπὸν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπότιζαν πραγματικῶς μὲ τὸν ἱδρῶτα των καὶ τὸ αἷμα των τὴν γῆν, αὐτοὶ σήμερον ὑποχρεοῦνται νὰ τὴν ποτίσουν καὶ μὲ τὰ δάκρυά των, διὰ τὴν ἀστοργίαν ποὺ δεικνύει ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντί των. Αἰσθάνομαι λοιπὸν ἀκόμη μίαν φορὰν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ μεταχείρισις αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ δημιουργήσῃ ἀναστάτωσιν, τῆς ὁποίας τὴν εὐθύνην θὰ φέρῃ ἀπολύτως καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις (Χειροκροτήματα).

§7Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. (Πρ. Κυβ.) Περίεργο πρᾶγμα. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἔτσι.

§8Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὕτως ἔχει ἡ ὑπόθεσις.

§9Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. (Πρ. Κυβ.) Ἔπρεπεν αὐτοὶ νὰ ἀποταθοῦν εἰς ἐμένα προσωπικῶς ἐὰν ἦτο ἀνάγκη.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς

ΤΗΝ ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνέχεια τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διατάξεων τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 5493 τοῦ 1932 (Β. Διάταγμα τῆς 9]9 Αὐγούστου 1951) καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος». Ὁ κ. Δ. Μπαμπάκος, ὡς εἰσηγητὴς ἔχει τὸν λόγον.

§11Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὅταν κ. βουλευταὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 9ης Σεπτεμβρίου καὶ ἐξακολουθητικῶς ἔκτοτε διεκήρυσσε τὴν ἀνάγκην νέας ἀναμετρίσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὡς ἀξίωσιν ὁμοιοτύπως προεβάλομεν, εἴτε δι’ ὁμιλιῶν ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν Λαόν, εἴτε ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ τύπου, εἴτε ἀπὸ τοῦ Βήματος τῆς Βουλῆς καὶ μέχρι τῆς τελικῆς ἀπαντήσεως τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, προκληθεὶς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν ἔδωσεν ἀδιστάκτως καὶ ἀμέσως εἰπών, ὅτι ζητοῦμεν ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν καὶ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν, ὅταν λέγω ἔκτοτε καὶ μέχρι σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ἀπαρτίζων τὸ μεγαλύτερον ἐκ τῶν κομμάτων τῆς παρούσης Βουλῆς προέβαλεν αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν, ἐγνώριζεν, ὅτι ἀνταπεκρίνετο εἰς μίαν ἀναμφισβήτητον πολιτικὴν ἀνάγκην τῶν στιγμῶν. Διότι μετὰ τὴν καταταλαιπώρησιν τῶν τελευταίων ἐτῶν ἀπὸ Κυβερνήσεις συμμαχικὰς σχηματισθείσας ἀπὸ κόμματα ὀξέως ἀνταγωνισθέντα προεκλογικῶς καὶ λύσαντα τὰς διαφοράς των χάριν τῆς ἐξουσίας ὑπὸ μορφὴν περιέργων συμβιβασμῶν καὶ συγκερασμῶν, ἀνομοιογενῶν προγραμμάτων, καὶ μετὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τελευταίας λεγομένης ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὰ ὁποῖα ἀπέδωσαν ἐπίσης Κυβέρνησιν συμμαχίας κομμάτων, πολεμηθέντων κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, κομμάτων διαφόρων προγραμματικῶν κατευθύνσεων, αἱ ὁποῖαι συνεκεράσθησαν χάριν τῆς συγκρατήσεως τῆς ἐξουσίας ὑπὸ μορφὴν διαφόρων ὑποχωρήσεων ἐν σχέσει πρὸς μέτρα ὑψίστης σημασίας διὰ τὸ Κράτος, Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐστηρίχθη ἀνεπαρκῶς ἀνέκαθεν καὶ βαίνει φθίνουσα στηριζομένη εἰς ἐλαχίστας ψήφους, ὀρθῶς ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἔκτοτε καὶ μέχρι σήμερον ἐπιζητεῖ καὶ ἀξιοῖ ἀναμέτρησιν διὰ συστήματος ἐκλογικοῦ εὐρείας περιφερείας τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο εἶναι ἱκανὸν νὰ δημιουργήσῃ μίαν σταθερὰν πλειοψηφίαν ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ στηριχθῇ ἐπὶ μακρὸν χρόνον ὁμοιογενὴς καὶ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Ἐζήτησε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, ἡ ὁποία, ἔνθεν μὲν ἄγει εἰς τὴν δημιουργίαν ἰσχυρῶν λαϊκῶν ρευμάτων δίδουσα εὐρὺ περιθώριον εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας ἐπὶ ἰδεῶν, δυναμένη νὰ διαμορφώσῃ ἰσχυρὰν Κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ στηριχθῇ ἀδιαταράκτως Κυβέρνησις ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἔνθεν δὲ ἄγει εἰς ἐξαφάνισιν καὶ ἔναντι τοῦ πλειοψηφικοῦ τῆς στενῆς περιφερείας καὶ ἔναντι, κατὰ μείζονα λόγον, τῆς ἀναλογικῆς, τῆς ὁποίας ὑπάρχουν ἀκόμη πολλοὶ οἱ ἐρασταί, ἄγει, λέγω, εἰς τὴν διασκόρπισιν πολιτικῶν δυνάμεων ἀσθενῶν, ἑτεροκλίτων καὶ ποικοιλομόρφων, αἱ ὁποῖαι ὀργανούμεναι εἰς κομματίδια ἀποτελοῦν παράσιτα φθείροντα τὸν κορμὸν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ δένδρου. Ταῦτα ἐπιδιώκων καὶ ταῦτα ἐλπίζων νὰ ἐπιτύχῃ ὁ Ἑλλην. Συναγερμός, διεκήρυξε τὴν ἀνάγκην ἐκλογῶν μὲ πλειοψηφικόν, ἀλλὰ μὲ περιφέρειαν εὐρεῖαν καὶ ἔναντι αὐτῆς του τῆς ἀξιώσεως, δὲν ὑπάρχει ἐπιχείρημα εὐπρόσωπον. Τὸ μόνον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προεβλήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας καὶ βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας, εἶναι, ὅτι τάχα διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐπιδιώκομεν τὴν ὄξυνσιν τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὁ ἐπιθυμῶν νὰ ὀξύνῃ τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα, πολιτικὸς ἡγέτης ἢ πολιτικὴ μερὶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν ὀξύνῃ μὲ οἱονδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ἐὰν γίνῃ ἡ ἀναμέτρησις, ἀνεξαρτήτως αὐτῆς τῆς δογματικῆς ἀντιπαρατηρήσεως, εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ μομφή, ὅτι δῆθεν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, προβάλλων ὡς σύστημα ἐκλογικὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξίωσεν, ἐπιθυμεῖ τάχα ν’ ἀχθῇ εἰς τὴν ἐκτράχυνσιν τῶν πολιτικῶν παθῶν.

§12Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§13Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὄχι.

§14Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε λέγετε, ὅ,τι θέλετε. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτον πρᾶγμα, ἐγὼ εἶπον, ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ.........

§15Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, Νὰ ἀγορεύσετε ἀπὸ τοῦ βήματος.

§16Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§17Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Προσθέσατε, μάλιστα, ἀξιότιμε συνάδελφε ἐξ Ἀρκαδίας, αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἀκούσετε, προσθέσατε, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἤρξατο αὐτῆς τῆς ὀξύνσεως διὰ μιᾶς φράσεώς του, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθητε προφανῶς παρερμηνεύοντες καὶ κακοποιοῦντες αὐτήν. Φαντάζομαι καὶ δὲν θέλω νὰ πιστεύσω...

§18Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Μπαμπάκο, δὲν ἐκακοποίησα τίποτε, ὡμίλησα μόνον καὶ μὲ ὅλον τὸν σεβασμόν.... (θόρυβος) καὶ εἶπον, ἐὰν αἱ δηλώσεις αὗται, ὅπως διετυπώθησαν, ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν......

§19Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Αἱ δηλώσεις αὐταί.......

§20Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν σᾶς χρησιμεύῃ διὰ τὴν ἀγόρευσίν σας ἡ παραποίησις τῶν λόγων μου, ἐλευθέρως νὰ τὴν κάμετε.

§21Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω τοὺς λόγους σας, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀρκαδίας, ὅπως τοὺς ἐπροφέρατε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Μετεχειρίσθητε τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ καὶ εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε, ἐφ’ ὅσον ἀναμφισβητήτως εἶσθε καλῆς πίστεως, ὅτι ὅταν ὁ Στρατάρχης Παπάγος ὡμίλει ὡς ὡμίλησεν ἐπανέλαβεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατήγγειλεν, ὄχι δηλαδή, ὅτι εἶσθε σεῖς ἡ Κόμινφορμ, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ παραποίησις καὶ ἐὰν δὲν προῆλθεν ἀπὸ σᾶς χαίρω, κύριε συνάδελφε... (θόρυβος)... ἀλλ’ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπιτιθέμενος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἄφρων πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας ἄγει εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, τῆς ἀκολουθούσης γραμμὴν Κόμινφορμ καί ἑπομένως ἡ ἀθελήτως, βεβαίως, ἀλλ’ ἐν τῇ Κυβερνητικῇ ἀφροσύνῃ ἀσκουμένη αὐτὴ πολιτικὴ εὐνοοῦσα τὰς ἐπιδιώξεις τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δημιουργεῖ τὸν κίνδυνον περί τοῦ ὁποίου ὁ ἔντιμος ἡγέτης τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ὡμίλησε (θόρυβος).

§22Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Εἶναι ἀπαράδεκτον αὐτό.

§23Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Μὴ ταράττεσθε, ἔλθετε νὰ ὁμιλήσητε .... (Θόρυβος).... Ὡμιλήσατε περὶ ὀξύνσεως τῶν προεκλογικῶν ἀγώνων, ὡς ἐὰν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκάμαμεν τὰς δι’ ἀεροπλάνων ἀθλίας ἐκείνας ρίψεις τῶν ἐντύπων. Ἡμεῖς διεξάγομεν τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα μὲ εὐπρέπειαν καὶ μὲ πολιτισμὸν... (Θόρυβος). Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω διακοπάς.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλοι οἱ Χῖτες ἐπὶ ποδός.

§25Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἔχω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, κύριοι συνάδελφοι. Σέβομαι τοὺς πάντας, ἀλλ’ ἐννοῶ νὰ σεβασθῆτε καὶ τὸν ὁμιλοῦντα. Εἶμαι τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν φαντάζομαι ὅτι συμμερίζεσθε ὅλοι, ὅτι αἱ διὰ φωνῶν διακοπαὶ δὲν ἀποτελοῦν οὔτε ἐπιχειρήματα, οὔτε προωθοῦν τὴν κοινοβουλευτικὴν συζήτησιν. Ἂς ἀφήσωμεν λοιπὸν τὰ ἐπιφωνήματα καὶ ἂς παρακολουθήσωμεν τὴν εἰσήγησιν τῆς μειοψηφίας, ἡ ὁποία ἀπαντᾷ εἰς ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, καὶ ἐλέχθη, ὅτι οὐδεμίαν ἐκτράχυνσιν πολιτικοῦ ἀγῶνος ἐπιθυμοῦμεν. Οἱ ἰσχυροί, οἱ ἔχοντες εὐρεῖαν τὴν λαϊκὴν βάσιν, πολιτικοὶ ὀργανισμοί, δέν ἔχουν κἂν ἀνάγκην νὰ καταφύγουν εἰς ὄξυνσιν τῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Κατ’ ἐξοχὴν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς μὲ ἕνα ἀνώτερον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀντλεῖ ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν δύναμίν του καὶ τὴν συγκρότησίν του, θὰ διεξαγάγῃ καὶ πάλιν τὸν ἀγῶνα ἔντονον βεβαίως ὑπὲρ τῆς ἐπικρατήσεως τῶν ἰδεῶν του, ἀλλ’ ἀγῶνα ὑψηλὸν καὶ ἀνώτερον μέσα εἰς τὸ δημοκρατικόν μας πολίτευμα, τὸ ὁποῖον παρέχει ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐκφράσεως τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἐν τελικῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξυπηρετήσει τῶν Ἐθνικῶν μας συμφερόντων. Ἑπομένως, αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος μὴ ἀντέχοντος εἰς οἱανδήποτε ἀντίκρουσιν καὶ ἀποβαλλομένου, τί μένει, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ κατηγορήσητε αὐτὴν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ζητεῖ τὴν ἀναμέτρησιν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός; Ποῖα εἶναι ἐκεῖνα ἀντ’ αὐτοῦ τοῦ τόσον ἁδρὰν τὴν ἀξίαν ἔχοντος, ποῖα τὰ ἐπιχειρήματα, ποία εἶναι ἡ ἀντίρρησις ἡ σοβαρά, ἡ ὁποία ὀρθοῦται ἀπέναντι αὐτῆς τῆς τόσον ἐπιμόνως προβαλλομένης ἀξιώσεως τοῦ μεγαλυτέρου Κόμματος τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς;

§26Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντ. Κυβ.). Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε. Θεωρεῖτε σωστὸν καὶ δίκαιον μία περιφέρεια ἡ ὁποία βγάζει 27 βουλευτὰς ὅπως αἱ Ἀθῆναι μὲ μίαν ψῆφον νὰ βγάλῃ καὶ τοὺς 27 καὶ οἱ ἄλλοι τίποτε; Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι σωστόν. (Θόρυβος).

§27Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνατε ἀνταποκρίνεται πρὸς ἓν ἐκ τῶν ἀναμφισβητήτων προσόντων τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Τὸ ἐρώτημα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως....

§28Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντ. Κυβ.). Δὲν ὡμίλησα περὶ ἀναλογικῆς.

§29Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Λέγω ὅτι αὐτὸ τὸ ἐρώτημα ἀνταποκρίνεται πρὸς ἓν ἐκ τῶν πράγματι ὑπαρχόντων πλεονεκτημάτων τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, διότι τὸ μοναδικὸν προτέρημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς εἶναι, ὡς πλειστάκις ἐλέχθη καὶ εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν, ἡ ἐκλογικὴ δικαιοσύνη. Ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἔχομεν ἀνάγκην μιᾶς ἰσχυρᾶς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία θὰ ἀναδείξῃ μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, αὐτὸ τὸ προτέρημα τῆς ἐκλογικῆς δικαιοσύνης ἀτυχῶς, τονίζω τὸ ἐπίρρημα ἀτυχῶς, ἀφίνεται κατὰ μέρος χάριν τῆς ἐπιτεύξεως τοῦ μείζονος σκοποῦ, δηλαδὴ χάριν τῆς δημιουργίας ἰσχυρᾶς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ μίαν ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν. Ἄλλως τε κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐφέρατε, τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα θὰ προέλθῃ, εἴτε πρόκειται περὶ εὐρείας εἴτε πρόκειται περὶ στενῆς. Καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας ἐπὶ ἐκλογέων, ἂς εἴπωμεν, 240.000 κατὰ τὸ νομοσχέδιόν σας, ἐὰν οἱ 120.010 ταχθοῦν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς κόμματος οἱ ὑπόλοιποι θὰ καταποντισθοῦν.

§30Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβερν.) Θὰ τὸ ἴδωμεν αὐτό.

§31Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ λεγομένη εὐρεῖα περιφέρεια δὲν εἶναι τὶ τὸ νέον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὑπὸ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ἔζησεν ἡ Ἑλλάς, πλὴν τῆς περιόδου τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη καὶ ἀπὸ τὸ ἔτος 1906–1920. Τὸ 1906 εἰσήγαγε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Γ. Θεοτόκη. Ὁ Γ. Θεοτόκης δὲν ἔθεσε τότε ζήτημα ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην διὰ τὴν ψήφισιν τῆς εὐρείας περιφερείας, ἁπλῶς διετύπωσε τὴν γνώμην του καὶ ἐξῆρε τὰ προτερήματά της, ἀφῆκε δὲ τὴν Βουλὴν ἐλευθέραν διὰ νὰ κρίνῃ ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ, καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη διὰ μεγάλης πλειοψηφίας ἐδέχθη τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν. Δι’ αὐτῆς τῆς εὐρείας ἀνεδείχθησαν καὶ αἱ ἀναθεωρητικαὶ Βουλαὶ τοῦ 1910 καὶ 1913 καὶ ἡ εὐρεῖα περιφέρεια ἀνέδειξε τὴν 4ετίαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ ἡ ἰδία περιφέρεια ἐπίσης ἐφηρμόσθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920. Καὶ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἤλλαξε δυνάμει νόμου ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἤλλαξε κατὰ τρόπον ἐπαναστατικὸν. Καὶ ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι ἀκριβῶς ὁ ἐπαναστατικὸς τρόπος τῆς ἀλλαγῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος τῆς εὐρείας, ἤγαγε τὴν τότε ἀντιπολίτευσιν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀποχῆς ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1923, διεξαχθείσας ἄν δὲν ἀπατῶμαι τὸν μῆνα Δ)βριον. Τὸ 1928 πάλιν κατὰ τρόπον ἀντισυνταγματικὸν εἰσήχθη αὐτὴ ἡ στενοευρεῖα, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Βενιζέλου, εἰσαγαγόντος Ἀναγκαστικὸν Νόμον. Ἡ τότε ἀντιπολίτευσις διεμαρτυρήθη εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας ἀείμνηστον Παῦλον Κουντουριώτην, οὐχ’ ἧττον ὁ Α. Ν. εἶδε τὸ φῶς καὶ αἱ ἐκλογαὶ ἐγένοντο μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον καθιερώθη δι’ αὐτοῦ, αὐτὸ τὸ ἴδιον τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐπίσης ἅπαξ ἐν ἔτει 1933, καταργηθείσης καὶ πάλιν τῆς ἀναλογικῆς. Αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ ἀναδρομή, δὲν ἔχει ἁπλῶς φιλολογικὴν ἀξίαν, κ. βουλευταί, ἔχει τὴν ἀξίαν ταύτην τὴν συγκεκριμένην, ὅτι τὰ συστήματα τῆς στενῆς περιφερείας, τοῦ πλειοψηφικοῦ, τῆς στενοευρείας μᾶλλον, εἰσήχθησαν πάντοτε ἀνωμάλως, ἐν παραμοναῖς μάλιστα ἐκλογῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διατυπωθῇ ἡ διαμαρτυρία δι’ αὐτὴν τὴν τυραννίαν ἡ ὁποία ἀσκεῖται, εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νὰ ἀλλάσσουν τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς εἰσαγούσης αὐτὰ Κυβερνήσεως, περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐπιτυχίας τῆς μείζονος πλειοψηφίας κατὰ τὰς διεξαχθησομένας διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐκλογάς. Αὐτὸ ἀποτελεῖ πράγματι μίαν τόσον ἀφόρητον καταδυνάστευσιν, ὥστε δὲν γνωρίζω ὀψέποτε συνέλθῃ μία ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἂν δὲν θὰ πρέπει, πρὸς ἀποφυγὴν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῶν παλινδρομήσεων καὶ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῶν πονηρῶν ὑπολογισμῶν, ἂν δὲν πρέπει ὁ ἐκλογικὸς νόμος νὰ ὁρισθῇ παγίως διὰ τοῦ Συντάγματος ἀμετάβλητος, εἰς τρόπον ὥστε εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ δύναται νὰ κινηθῇ ἡ ἐκλογικὴ μηχανὴ κατὰ τρόπον ὁμοιόμορφον.

§32Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Νομίζω, κ. συνάδελφε, ὅτι διαμαρτύρεσθε ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ σας, ὄχι ἐναντίον ἡμῶν, διότι... (δὲν ἠκούσθη).

§33Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, νομοσχέδιον εἰσαγόμενον εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν...

§34ΦΩΝΑΙ. Δὲν εἶναι παραμοναὶ ἐκλογῶν.

§35Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ἀπάντησιν τὴν ἑξῆς: Ἐν ᾗ περιπτώσει λέγω, εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν, ἢ ἂν θέλετε εἰς μὴ παραμονὰς ἐκλογῶν, εἰσήγετο ἕνας νόμος κατόπιν συνεννοήσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τότε βεβαίως ὑπάρχει πᾶσα κατανόησις. Ὅταν ὅμως μὲ 4 ἢ 5 ψήφους τὰς ὁποίας διαθέτετε—ἂν διαθέτετε—ἐπιδιώκετε παρὰ τὴν γνώμην τοῦ μεγαλυτέρου Κόμματος τῆς Ἑλλάδος καὶ παρὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀληθοῦς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων διὰ τῆς δημιουργίας μιᾶς σταθερᾶς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιβάλετε νόμον ἐκλογικὸν τῆς θελήσεώς σας, χάριν τῶν κομματικῶν ὑπολογισμῶν, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀσκεῖτε τυραννίαν. (Χειροκροτήματα).

§36Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν τῆς ἀρεσκείας μας νόμον. Πρῶτον, τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἶναι ἀνεξάρτητον πάσης θελήσεως, πάσης κομματικῆς πειθαρχίας. Εἶναι θέμα ποὺ ἐνδιαφέρει τοὺς κυρίους βουλευτάς. Θὰ συγκεντρωθῇ ἡ πλειοψηφία, ὅπως θὰ τὴν ὁρίσῃ ἡ Βουλή. Δὲν θὰ γίνῃ ὅπως τὸ θέλομεν ἡμεῖς ἢ ἡ Κυβέρνησις, ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἰδικῆς μου θελήσεως, ἄλλως θὰ ἦτο. Δὲν ξεύρω ποία θὰ εἶναι ἡ πρόθεσις τῶν κυρίων συναδέλφων. Δεύτερον σεῖς ἐζητήσατε ἐκλογικὸν νόμον. Ὑπῆρχεν ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, θέλετε νὰ τὴν ἀλλάξετε. Ἐσεῖς, θέλετε ἄρα, νὰ ἐπιβάλετε τὴν ἰδικήν σας γνώμην εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ. Ἂν δεχθῇ τὴν ἰδικήν σας γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἂς τὴν δεχθῇ. Ἡμεῖς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος νόμου, προεβλέψαμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι θέμα τῶν κυρίων βουλευτῶν καὶ δὲν εἶναι οὔτε θέμα ὑφαρπαγῆς, οὔτε μᾶς πειράζει.

§37Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν δοθεῖσαν πρὸ ὀλίγων λεπτῶν ἀπάντησίν μου, νὰ θεωρήσῃ καὶ ὡς ἀνταπάντησιν διὰ τὴν δευτέραν του διακοπήν, σὺν τῇ προσθήκῃ, ὅτι ἐὰν ἡμεῖς ὅπως εἶπεν ἐν ἀρχῇ, ἀξιοῦμεν ὡρισμένον ἐκλογικὸν σύστημα, δὲν τὸ ἀξιοῦμεν διότι προεξοφλοῦμεν δι’ αὐτοῦ τὴν νίκην. Ἡ τύχη τῶν ὅπλων εἶναι παλίντροπος. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἰδέαν μας καὶ νομίζω ὅτι, θὰ ἐπαληθευθῇ ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἐκπροσωποῦμεν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν ὅμως, ἐν τῷ κυριαρχικῷ του δικαιώματι δώσῃ εἰς ὑμᾶς τὴν ἐμπιστοσύνην του θὰ κυβερνήσετε ὑμεῖς καὶ θὰ σᾶς εὐχηθῶμεν νὰ κυβερνήσετε καλῶς. Ἀλλὰ θὰ νικήσωμεν ἡμεῖς (χειροκροτήματα). Ἔλεγα λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀντ’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προεκρίναμεν καὶ τὸ ὁποῖον φανταζόμεθα, ὅτι ἐξυπηρετεῖ καλλίτερον παντὸς ἄλλου, τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ποῖον σύστημα ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς; Ὑποβάλλει σύστημα ἄνισον, ἀνομοιογενὲς κατὰ περιφερείας, σύστημα οὔτε εὐρείας, οὔτε στενῆς, σύστημα κατακερματισμοῦ περιφερειῶν καὶ ἀπὸ τὸν ὑπαινιγμὸν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν πρόσφατον διακοπὴν του τοὐλάχιστον, συνάγω τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ κατακερματισμὸς αὐτός, ἡ μάχαιρα θὰ προχωρήσῃ ἀκόμη βαθύτερον. Εἰσάγει δὲ τὸ σύστημα αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις, συνδεόμενον μὲ βαθείας ἐλαττωματικότητας, αἱ ὁποῖαι τοῦτο μὲν στεροῦν εὐρείας μάζας Ἑλληνικοῦ λαοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ του δικαιώματος, τοῦτο δὲ ἄγουν εἰς τὴν νόθευσιν τοῦ γνησίου λαϊκοῦ φρονήματος τῶν μεγάλων ἀστικῶν κέντρων. Εἰσάγεται σύστημα στενῆς περιφερείας μὲ 60 ἢ περισσοτέρας μονοέδρους μικρὰς περιφερείας. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριοι βουλευταί, ἐπαναφέρονται εἰς τὴν ζωὴν ὅλα ἐκεῖνα τὰ γνωστὰ ἐλαττώματα τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ στενὴν περιφέρειαν. Ἐνθρονίζεται ἐκ νέου ἡ συναλλαγή, ἡ κομματικὴ ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ ἐκτάσει. Ὑπάρχει φόβος νὰ ἐπανίδωμεν καὶ αὖθις προβάλλουσαν τὴν εἰδεχθῆ κεφαλὴν τῆς δωροδοκίας, ἡ ὁποία ἀπετέλει μάστιγα τῶν παλαιοτέρων γενεῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν παλαιοτέρων χρόνων καὶ ἡ ὁποία εὐτυχῶς, τοὺς τελευταίους χρόνους εἶχεν ἐκλείψει. Ἀντὶ ἀγῶνας εὐγενοῦς ἰδεῶν ἐντὸς εὐρέων ἐδαφικῶν καὶ ἀριθμητικῶν περιθωρίων, θὰ ἔχωμεν ἀγῶνας ἐναντίον συνησπισμένων κομματαρχῶν, ἀγῶνας ἀσφυξίας. Ἐπιχειρεῖται ἡ ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνάστασις παλαιῶν συνθημάτων καὶ παλαιῶν ἀσχημιῶν. Ὑπάρχει πλήρης διαφωνία μεταξὺ ἡμῶν καὶ οἱουδήποτε ὑποστηρίζοντος τὸ σύστημα αὐτό. Ὅλοι ὁμιλοῦμεν καὶ ὁμιλοῦμεν κατὰ τρόπον ὡραιοπρεπῆ, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ πολιτικοῦ βίου, τῆς ἀνεξαρτοποιήσεως τοῦ βουλευτοῦ ἀπὸ τὸν ἐκλογέα, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς χειραφετήσεώς του καὶ ὅμως εἰσηγούμεθα σύστημα καὶ τοποθετοῦμεν τὸν πολιτευτὴν καὶ τὸν περιβάλλομεν διὰ δεσμῶν καὶ τὸν καθιστῶμεν ἕρμαιον τῶν ἀξιώσεων τοῦ κομματάρχου, τοῦ ὁποίου ἡ ἀποθέωσις θὰ εἶναι πλήρης. Ὀπισθοδρόμησις, κύριοι βουλευταί, ἀξιοθρήνητος, ἔναντι τῆς ἐθνικῆς τῷ ὄντι ἀνάγκης τῆς ἀνυψώσεως τῆς στάθμης. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ κλείσω τὸ τμῆμα αὐτὸ τῆς ἀγορεύσεώς μου, εἶναι βέβαιον, λέγω, διὰ κάθε καλῆς πίστεως κριτήν, ὅτι ἐπαναφέροντες αὐτὴν τὴν στενὴν μὲ πολλὰς δεκάδας μικρῶν μονοέδρων περιφερειῶν, ἀποδεχόμεθα τὴν φυλλορρόησιν ὅλων ἐκείνων τῶν ἠθικῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας διατεινόμεθα φαρισαϊκῶς ὅτι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν καὶ παγιώσωμεν ἐν τῷ πολιτικῷ βίῳ. Καὶ ταῦτα ἀσχέτως ἐπαναλαμβάνω, τῆς ἐκδήλου μειονεκτικότητος, ὡς πρὸς τὴν δυσχέρειαν διὰ τὴν δημιουργίαν μιᾶς ἰσχυρᾶς πλειοψηφίας ἐκ τῶν καλπῶν καὶ ἑπομένως ἀποδόσεως μιᾶς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ ἡ βασικὴ ἐλαττωματικότης τοῦ νομοσχεδίου τὴν ὁποίαν προεβάλλομεν καὶ τὴν ὁποίαν παρὰ πᾶσαν ὑμῶν ἀντίθεσιν, εἶναι ἀδύνατον εἰς τὸ βάθος τῆς συνειδήσεώς σας τῆς πολιτικῆς, νὰ μὴ κρίνετε κατὰ τὸ προσῆκον μέτρον, μᾶς ἀναγκάζει, συντρεχόντων καὶ ἄλλων τινῶν, περὶ ὧν εὐθὺς ἀμέσως, αἰτίων, νὰ τοποθετούμεθα κατ’ ἀρχὴν πολέμιοι τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὡς προγενεστέρως εἶπον, κύριοι βουλευταί, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἐγκλείει καὶ ἄλλας ριζικὰς ἐλαττωματικότητας, συνυφασμένας μετὰ τῆς ἀρχῆς του καὶ καθιστώσας τοῦτο καὶ ἐκ τούτων τῶν λόγων, ἀπολύτως ἀπαράδεκτον. Πρώτη ἐλαττωματικότης, ἡ μὴ χορήγησις ψήφου εἰς τοὺς στρατιωτικούς. Οἱ στρατιωτικοὶ ἐψήφισαν τὸ 1950, ἐψήφισαν τὸ 1951. Καὶ ἐπιχειρεῖται σήμερον αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησαν, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ στρατιωτικοὶ ὅλου τοῦ κόσμου, νὰ ἀφαιρεθῇ διότι δῆθεν ὑπάρχει νοθεία εἰς τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ φρονήματος τῶν στρατιωτικῶν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κ. κ. βουλευταί, ὅτι εἰς οἱανδήποτε ἐκλογὴν ἀνθρωπίνως ἓν ποσοστὸν ἢ ἂν θέλετε, μόριον νοθείας θὰ ὑπάρξῃ. Εἶναι ἀνθρώπινον τὸ πρᾶγμα. Καὶ ὁ ἐνωμοτάρχης καὶ ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ ἀγροφύλαξ καὶ ὁ οἱοσδήποτε δυνάμενος νὰ ἀσκήσῃ μίαν μικρὰν ἢ μετρίαν ἐπιρροὴν, θὰ ἐπιχειρήσῃ πιθανῶς νὰ τὴν ἀσκήσῃ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διεξάγουν τὰς ἐκλογάς, αὐτήν, τὴν κατ’ ἀναποδράστους ἀνθρωπίνους νόμους ὑπὸ μορφὴν μορίων νοθείαν, νὰ τὴν ἐξουδετερώσουν ἢ τὴν μικρύνουν εἰς τὸ ἐλάχιστον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ διεξαγάγῃ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ὁψέποτε διεξαχθοῦν, ἀποτελῆται ἀπὸ ἄνδρας καλῆς θελήσεως καὶ δυνάμεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ νοθεία εἰς τὸν στρατόν, τοῦ ὁποίου τὰ στελέχη ἔχουν ἀρκοῦντα πατριωτισμὸν διὰ νὰ γνωρίζουν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ ἐπέμβουν εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος τῆς ψήφου ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας (χειροκροτήματα).

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ ἐπενέβησαν.

§39Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Φρονεῖτε ὅτι ἐπενέβησαν. Δὲν ἀποκλείεται καὶ νὰ ἐπενέβησαν. Ἀλλ’ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἐπεμβάσεως, κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξαν καὶ ἀντίθετοι ἐπεμβάσεις. Καὶ δὲν γνωρίζω, ἐὰν τυχὸν ἀριθμήσωμεν τὰς ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, ἐὰν ἔλαβον χώραν, ἐπεμβάσεις, ὑπὲρ τίνος θὰ κλείνῃ ἡ πλάστιγξ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἓν συγκεκριμένον περιστατικόν, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτου γνησιότητος, κατὰ τὸ ὁποῖον περιστατικόν, ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἐγένοντο, ἂς εἴπωμεν, 500 μεμονωμέναι ἐπεμβάσεις εἰς στρατιώτας, ἐπεμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἔφερον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μεταστροφῆς τοῦ φρονήματός των, ἔχω, λέγω, ἓν συγκεκριμένον περιστατικὸν τῆς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν, ἐν μέσαις Ἀθήναις λαβὸν χώραν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἑκατοντάδες στρατιωτῶν ἀπεχώρησαν τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων, στερηθέντες τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου. Πρόκειται περὶ τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ εἰς περιοχὴν Ροὺφ ὑπ’ ἀριθμὸν 190 καὶ 188 τμημάτων. Εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα τὰς ἀπογευματινὰς ὥρας ἀπεστάλη κατάστασις ἀπὸ τὴν Α.Σ.Δ.Α.Ν. ὀνομαστικὴ 751 στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσουν. Περὶ ὥραν 6 ἕως 7 ἀπογευματινὴν ἐλήφθη ἔγγραφον πρὸς τοὺς δικαστικοὺς ἀντιπροσώπους τῶν τμημάτων ἐκείνων ἐκ μέρους τῆς Α.Σ.Δ.Α.Ν. καὶ ἐνῶ ὑπελείποντο, κατὰ τὰς καταστάσεις, νὰ ψηφίσουν 238 εἰσέτι στρατιῶται εἰς ἓν τῶν τμημάτων τούτων, τὸ 190, τὸ ἔγγραφον ἐγνώριζεν ὅτι αὐτοὶ δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσουν διότι ἄκουσον! ἄκουσον! μετετέθησαν τῶν Ἀθηνῶν! (Γέλωτες).

§40Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ νὰ μὴ ψηφίσῃ κανείς, νὰ ἡσυχάσωμεν.

§41Γ. ΜΟΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ νὰ μείνῃ ὁ στρατὸς μακρὰν τῆς πολιτικῆς.

§42Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐὰν θέλετε, κ. βουλευταί, νὰ εὕρετε δικαιολογίαν εἰς οἱανδήποτε ἀνθρωπίνην πρᾶξιν καὶ ἔχετε εὐστροφίαν καὶ δεξιότητα, τὴν εὑρίσκετε. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, εἶναι ἐὰν ἡ δικαιολογία, τὴν ὁποίαν θὰ εὕρετε, ἔχει τὴν ἐσωτερικὴν ἀξίαν καὶ ἀλήθειαν τῆς καταγγελίας, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Οὕτω πως, λοιπόν, οἱ στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι χύνουσι τὸ αἷμα των ὑπὲρ τῆς Πατρίδος καὶ προσφάτως ἀκόμη ἐχύθη αἷμα καὶ εἰς τὰ δύο τελευταῖα ἐπεισόδια τῶν συνόρων, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ κύψουν τὴν κεφαλὴν πρὸ τῆς ἀποφάσεώς σας, διότι φαντάζεσθε ὅτι αὐτοὶ οἱ στρατιῶται, μνήμονες τῶν ἐξόχων ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας προσέφερεν εἰς τὸν Στρατὸν καὶ τὸ Ἔθνος ὁ Ἡγέτης τοῦ Συναγερμοῦ Στρατάρχης, θὰ ταχθοῦν κατὰ τὸ πλεῖστον πρὸς τὸ μέρος του. Καὶ ἂν θέλουν νὰ ταχθοῦν, κύριοι, εἶναι δικαίωμά των.

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πιέσεις γίνονται.

§44Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα ὅτι πίεσις δὲν ἠσκήθη. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς μεμονωμένας περιστάσεις ἠσκήθη πίεσις ἴση ἢ, ἂν θέλετε, καὶ μεγαλυτέρα κατὰ ποσοστὸν ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ποσοστὸν τῶν στρατιωτῶν, τῶν λαβόντων φύλλα πορείας κατὰ τὰς ἀπογευματινὰς ὥρας τῆς 9ης Σεπτεμβρίου, νομίζω ὅτι, αὐτὸ δὲν εἶναι λόγος διὰ νὰ στερήσωμεν τὸν στρατὸν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Ἂς φροντίσῃ ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογὰς ἂς φροντίσῃ ἡ ἀνωτάτη ἡγεσία τοῦ στρατοῦ νὰ εἶναι ἀδιάβλητος ἡ ἐκλογὴ τῶν στρατιωτῶν. Τί θὰ ἀπαντήσητε, κύριοι, ἐὰν σᾶς ἐρωτήσουν οἱ στρατιῶται οἱ Ἕλληνες τῆς μακρυνῆς Κορέας, ὅπου πολεμοῦν ὄχι μόνον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ διὰ τὰ ἰδεώδη τοῦ πολιτισμοῦ, ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι μακράν, ἀξιότιμε ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφε, καὶ δὲν λαμβάνουν δῆθεν γνῶσιν τῶν ἑλληνικῶν πραγμάτων, πρέπει αὐτοὶ νὰ στερηθοῦν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, τὶ θὰ ἀπαντήσητε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§45Γ. ΜΟΔΗΣ. Πάντοτε ὁ στρατὸς δὲν ἐψήφιζε.

§46Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Εἶναι, κ. βουλευταί, διὰ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν οἱασδήποτε ἀποχρώσεως, ἀπαράδεκτος ὁ ἀποκλεισμὸς ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογικοῦ τῶν στρατιωτικῶν.

§47Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἐψήφισαν οἱ ἐν Κορέᾳ πολεμισταί;

§48Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Φαντάζομαι ὅτι ἐψήφισαν. Ἐὰν δὲν ἐψήφισαν κακῶς δὲν ἐψήφισαν.

§49Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὑπάρχει μία παρανόησις. Οἱ στρατιῶται ἔχουν δικαίωμα ψήφου. Ἀνέκαθεν ἤσκουν τὸ δικαίωμά των ὁσάκις εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἦσαν ἐγγεγραμμένοι. Τὸ ἴδιον συμβαίνει μὲ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας καὶ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Ἐὰν εἶναι εἰς τὴν περιφέρειάν των, ψηφίζουν, ἐὰν δὲν εἶναι, δὲν ψηφίζουν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνεται λόγος ὅτι ἐλήφθη κάποιο μέτρον ἐξαιρετικὸν διὰ τοὺς στρατιώτας. Ὅ,τι συμβαίνει μὲ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας καὶ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἰσχύει καὶ διὰ τὸν στρατόν. Κατ’ ἐξαίρεσιν ἐδόθη τὸ δικαίωμα εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, διότι οἱ ἄνδρες εἶχον λάβει μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα. Αὐτοὶ ὅμως οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν, εἶναι σήμερον πολῖται. Οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν στρατὸν δὲν ἔχουν πολεμήσει, διότι εἶναι νεώτεραι κλάσεις. Ὅταν ἀπολυθοῦν, θὰ λάβουν μέρος εἰς τὰς ἐκλογάς. Διὰ τοὺς εἰς τὴν Κορέαν πῶς θέλετε νὰ γίνῃ; Ὁ ἐν Κορέᾳ εὑρισκόμενος πῶς θὰ μάθῃ ποῖος εἶναι ὑποψήφιος, ἂν ὁ ὑποψήφιος ποὺ ἤξευρεν ἀνήκει εἰς τὸ ἴδιον κόμμα κ.λ.π. διὰ νὰ κρίνῃ;

§50Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἡ ἀπάντησις κρίνεται ἀπολύτως ἀνεπαρκὴς καὶ προχωρῶ περαιτέρω. Ἕτερον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ριζικὴ διαφωνία μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὸ θέμα τὸ ἀφορῶν τὴν στέρησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἀπὸ τῶν γυναικῶν. Ἐκάματε, κύριοι, ἀγῶνα δρόμου καὶ ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιόν του, ἐσπεύσατε τὴν πρώτην ἡμέραν, διὰ νὰ μὴ ὑστερήσετε, νὰ ὑποβάλετε καὶ τὸν ἰδικόν σας καὶ ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι συνεορτάσατε καὶ μετὰ τοῦ Συνδέσμου τῆς Ἑνώσεως τῶν Ἑλληνίδων, ἐν μιᾷ πανηγυρικῇ συνεδρίᾳ, τὴν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτικοῦ κόσμου χορήγησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, καὶ πρὶν ἢ ὁ ἀλέκτωρ φωνήσῃ τρὶς ἀπηρνήθητε αὐτήν σας τὴν μεγαλοψυχίαν. (Χειροκροτήματα).

§51Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὸ ὡραῖον αὐτὸ ἐπιχείρημα, κύριοι συνάδελφοι, ἀκούσατε τί οὐσιαστικῶς ἐμφανίζει. Ἐδώσαμεν ψῆφον εἰς τὰς γυναῖκας νὰ ψηφίσουν εἰς τὸ τέρμα τῆς τετραετίας. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητεῖ νὰ πέσῃ τώρα ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις, νὰ γίνουν ἀμέσως ἐκλογαὶ καὶ κατηγορεῖ ἡμᾶς ἐπειδὴ δὲν ἔχουν προφθάσει νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους αἱ γυναῖκες. Ἡ Ἀντιπολίτευσις σπεύδει νὰ κάμῃ ἐκλογάς, πρὶν προλάβουν αἱ γυναῖκες νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους διὰ νὰ ψηφίσουν.

§52Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Δηλῶ, ὅτι εἶναι δι’ ἐμέ, ἐξαιρετικὰ εὐχάριστον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μεθ’ ἑκάστην περικοπὴν νὰ ἐγείρεται καὶ νὰ μοῦ ἀπαντᾷ. Ἐὰν θέλετε νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀντιμωλίαν, διαλογικῶς, νὰ συζητήσωμεν, ἄλλως ν’ ἀπαντήσετε ἐν τέλει. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος, κύριοι, ἀσχέτως τῆς οὐσίας, ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν γυναικῶν ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ ἑνὸς συνταγματικῶς ἀπαραδέκτου, ἐφ’ οὗ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος ἀπήντησε προκαταβολικῶς, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὴν προβολὴν τοῦ ἀπαραδέκτου εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ κύριοι βουλευταί, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δώσετε προσοχὴν εἰς αὐτό, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον, μήπως τυχὸν καὶ ἔχωμεν δίκαιον ἢ μὴ τυχὸν πλανώμεθα. Ὑπὸ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ νέου Συντάγματος ὑπάρχει ἑρμηνευτικὴ δήλωσις, συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν ὁ νόμος θὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν γυναικῶν. Δηλαδὴ θὰ ἐκδοθῇ νόμος ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ εἰς τὰς γυναῖκας τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου κατ’ ἐπιταγὴν τοῦ Συντάγματος, Ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς ἐξ ὑμῶν νομομαθεῖς, ἡ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις μιᾶς συνταγματικῆς διατάξεως ἀποτελεῖ ἑνιαῖον νομικὸν σύνολον μετὰ τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐτοποθετήθη. Ἑπομένως ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος εἶδε τὸ φῶς πρὸ ὀλίγων μηνῶν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐχορηγήθη τὸ δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, εἶναι νόμος ἐκδοθεὶς κατὰ συνταγματικὴν ἐπιταγὴν καὶ εἰς ἐκτέλεσιν τῆς μετὰ τοῦ ἄρθρου ἀποτελούσης ἑνιαῖον σῶμα ἑρμηνευτικῆς δηλώσεως τοῦ ἄρθρου 70. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν αὐτὸς ὁ νόμος ἐξεδόθη κατόπιν ἐπιταγῆς τοῦ Συντάγματος, ἔχει ἐπηυξημένην τυπικὴν δύναμιν, δὲν εἶναι δυνατὸν δηλαδὴ νὰ καταργηθῇ δι’ ἄλλου νόμου. Ἐξεδόθη ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐχωρήγησεν εἰς τὰς γυναῖκας τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ἄλλος νόμος νεώτερος ἀφαιρῶν ἀπὸ τὰς γυναῖκας τὸ δικαίωμα τὸ δοθὲν διὰ νόμου μὲν ἀλλὰ εἰς ἐκτέλεσιν συνταγματικῆς ἐπιταγῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸς ὁ νόμος νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ δοθὲν ἤδη δικαίωμα, διότι θὰ εἶναι νόμος ἀντισυνταγματικός. Τότε δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ἐὰν μία φερ’ εἰπεῖν νεωτέρα ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ γνωματεύσῃ ἄλλως περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Συνελόντι εἰπεῖν τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, διὰ νόμου ἔχοντος δύναμιν τυπικὴν ἐπηυξημένην, μὴ δυνάμενον νὰ καταργηθῇ διὰ νέου νόμου, ὑπὸ μόνης δηλαδὴ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας.

§53Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἴπατε, ὅτι μία ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς διακόψω καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατ’ ἐμὲ οὔτε ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα, διότι τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἶναι δικαίωμα συνηρτημένον μὲ τὰς θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀφορᾷ τὸ φιλελεύθερον τῆς χώρας πολίτευμα. Πρὶν θεσπισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, δὲν ἀπετέλει βεβαίως θεμελιῶδες δικαίωμα, ἀφ’ ἧς ὅμως ἐθεσπίσθη εἶναι ἐξ ἴσου θεμελιῶδες τὸ δικαίωμα αὐτό, ὅπως εἶναι θεμελιῶδες καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν ἀνδρῶν καὶ ὅπως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν μία ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα ψήφου τῶν ἀνδρῶν, οὕτω δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ τὸ δικαίωμα ψήφου τῶν γυναικῶν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐχορηγήθη.

§54Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θὰ εἶχε δηλαδὴ τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, ὅτι πρὶν ἢ καταρτισθοῦν οἱ κατάλογοι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνουν ἐκλογαί. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν θὰ εἶχε, διότι ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσουν χωρὶς νὰ ἔχουν καταρτισθῆ οἱ κατάλογοι, προσκρούει εἰς μίαν πραγματικὴν ἀδυναμίαν.

§55Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ (Πρ. Κυβερν.). Ἐγὼ δὲν εἶμαι νομικός, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἔχει ἐκτραπῆ τῆς κανονικότητος. Δὲν πρόκειται περὶ καταργήσεως τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, πρόκειται περὶ προσωρινῆς ἀναστολῆς. Ἐὰν θέλετε μάλιστα διὰ νὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἡ ψῆφος τῶν γυναικῶν εἶναι δεδομένη, ἠμπορεῖ νὰ δεχθῶμεν νὰ συμμετάσχουν ὡς ὑποψήφιαι αἱ γυναῖκες εἰς τοὺς συνδυασμούς, ἀλλ’ ὄχι ὡς ἐκλογεῖς προσωρινῶς, διότι δὲν ἐνεγράφησαν ὅλαι αἱ γυναῖκες.

§56Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ δώσῃ βεβαίως ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητὸς βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν κ. Μπαμπᾶκος. Ἤθελα ἁπλῶς νὰ παρατηρήσω καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον, ὅτι δὲν κατενόησαν τὴν παρατήρησίν μου. Δὲν ἀφεώρα τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ψηφίζομεν. Αὐτὸς ὁπωσδήποτε καθ’ ἡμᾶς εἶναι ἀντισυνταγματικός. Ἀλλ’ ἐγὼ προσέθεσα κάτι πέραν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μπαμπᾶκος. Καὶ εἶπον ὅτι, καὶ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ νόμον, ὁ ὁποῖος ἐχορήγησε τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, ἀσχέτως ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ ἀνασταλῆ ἢ ὄχι τὸ δικαίωμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν ἀνακαλέσῃ οὔτε ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Δηλαδὴ ἀναθεωρητικὴ Βουλή, τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν μεταβάλῃ εἰς τὸ μέλλον. Διέκοψα τὸν κύριον ὁμιλητήν, διότι εἶναι βασικὸν τὸ θέμα. Ξεύρετε πόσον μεγάλην σημασίαν ἔχει τὸ μέγα ἐρώτημα, ποῖαι εἶναι αἱ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος ὑπὸ πάντων τῶν συνταγματολόγων καὶ ὑπὸ πάντων τῶν ἐκπροσώπων τῆς δημοκρατικῆς ἰδεολογίας, εἶναι καὶ αἱ διατάξεις αἱ ἀφορῶσαι τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν πολιτῶν. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἰς τὴν οἰκογένειαν καὶ εἰς τὸν σύλλογον τῶν πολιτῶν ὑπήχθησαν αἱ γυναῖκες ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπὸ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος νόμος κατ’ ἐξουσιοδότησιν τοῦ Συντάγματος ἐξεδόθη, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης οὔτε Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§57Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς πρὸς μὲν τὴν διατυπωθεῖσαν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου κ. Κανελλοπούλου, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὴν εὑρίσκω τόσον ἄψογον, ὥστε τροποποιῶ τὴν ἰδικήν μου γνώμην συμφώνως πρὸς τὰ πορίσματα τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ἀναπτυχθείσης, διότι βεβαίως ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι θεμελιώδης ὡς ἀφορῶσα τὰ πολιτικὰ δίκαια τῶν πολιτῶν καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ διὰ συνελεύσεως ἀσκούσης συντακτικὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ εὐρείᾳ τοῦ ὅρου σημασίᾳ νὰ μεταβληθῇ. Ἑπομένως πολὺ εὐχαρίστως προσχωρῶ καὶ εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον διακόψαντά με Πρόεδρον κ. Κανελλόπουλον, διότι ἐπέφερεν αὐτὴν τὴν ἰσχυροποίησιν τῆς γνώμης τῆς ὁποίας τὴν ἀξίαν ἀναγνωρίζω. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διακοπὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἴδιον. Δηλαδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε μίαν ἀντιδιαστολήν, ὄχι βεβαίως ἐπιστημονικήν, ἴσως λογικήν, μεταξὺ τῆς καταργήσεως καὶ τῆς ἀναστολῆς ἑνὸς μέτρου. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ νόμου καὶ ἡ ἀναστολὴ τοῦ νόμου εἶναι ἡ κατάργησις τοῦ δικαιώματος τοῦ Συνταγματικοῦ, τοῦ δεδομένου. Δηλ. ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς ἀπὸ ἀπόψεως Συνταγματικῆς, ὅτι ἀφ’ ἧς ὁ νόμος αὐτὸς κατ’ ἐξουσιοδότησιν τοῦ Συντάγματος εἶδε τὸ φῶς, δὲν εἶναι δυνατὸν νεώτερος νόμος, οὔτε νὰ τὸν καταργήσῃ οὔτε νὰ τὸν ἀναστείλῃ, διότι ἡ ἀναστολὴ εἶναι περιωρισμένη κατάργησις, εἶναι δηλ. κατάργησις δι’ ὡρισμένον χρόνον. Αὐτὸ εἶναι Συνταγματικῶς ἀπαράδεκτον. Ἐφιστῶμεν τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπ’ αὐτοῦ, διότι πρέπει νὰ κατανοήσουν οἱ κ. βουλευταὶ καὶ νὰ κατανοήσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις τὰς συνεπείας, ἐφ’ ὅσον, ἀσχέτως τῆς οὐσίας, πρόκειται νὰ διεξαχθοῦν ἐκλογαὶ μὲ νόμον Ἀντισυνταγματικὸν καὶ ἑπομένως εἶναι ζήτημα ἰδικόν σας νὰ σταθμίσετε τὰς ὑμετέρας εὐθύνας. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀντισυνταγματικότητος τὴν ὁποίαν ἐπεσήμανα, ὑφίσταται κύριοι καὶ ζήτημα ἠθικὸν καὶ ἐθνικόν. Αἱ Ἑλληνίδες τελευταῖαι ἀπὸ τὰς γυναῖκας τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Βαλκανικῆς καὶ ἀκόμη μερικῶν Ἀσιατικῶν Κρατῶν κατέκτησαν διὰ τῆς ὡριμάνσεώς των, διὰ τῆς ἐργασίας των, διὰ τοῦ πατριωτισμοῦ των, τὸν ὁποῖον εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἀπέδειξαν, κατέκτησαν τὸ δικαίωμα αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατὸν κύριοι νὰ τὰς τὸ ἀφαιρέσητε, διότι ἔτσι τὸ θέλετε. (Χειροκροτήματα).

§58Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν εἶναι Συνταγματικὸν νὰ ἀποκλεισθοῦν αἱ γυναῖκες ἀπὸ τοῦ νὰ λάβουν μέρος εἰς τὰς ἐκλογάς; Ἐψηφίσθη τὸ Σύνταγμα καὶ ἐψηφίσθη ὁ νόμος ὁ παρέχων ψῆφον εἰς τὰς γυναῖκας καὶ εὐθὺς ἀμέσως προκηρύσσονται ἐκλογαί. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφίσουν αἱ γυναῖκες, διότι δὲν ἔχουν ἐγγραφῆ ὅλες εἰς τοὺς καταλόγους. (Θόρυβος κωδωνοκρουσίαι).... Εἶναι ἀντισυνταγματικὸν διότι δὲν εἶναι ἐγγεγραμμέναι; Πῶς ὅμως θέλουν νὰ γίνῃ; Θὰ πρέπει διὰ νὰ εἴμεθα ἐντὸς τοῦ Συντάγματος νὰ εἴπωμεν: Δὲν θὰ γίνουν ἐκλογαὶ ἐφ’ ὅσον δὲν παρέλθουν 3 μῆνες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς καταλόγους.

§59Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποιήσατε δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν. Εἴπατε ὅτι ἀποκλείεται ἐκ τῶν πραγμάτων τὴν ἑπομένην τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου νὰ προκηρύσσωνται ἐκλογαί. Τότε ὅμως θὰ ἐλέγομεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἀποκλείονται ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐφ’ ὅσον οὐδεμία γυναῖκα προέβη εἰς ἐγγραφὴν δὲν θὰ ψηφίσουν, ἀλλὰ καὶ μία μόνον γυναῖκα ἐὰν ἐνεγράφετο δὲν θὰ εἴχατε τὸ δικαίωμα κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἀρνηθῆτε εἰς αὐτὴν τὴν μίαν ἡ ὁποία ἔσπευσεν νὰ ἐγγραφῇ εἰς τοὺς καταλόγους καὶ ἡ ὁποία ἔσπευσε ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Νόμου. Ἀλλ’ ἀσχέτως αὐτοῦ, τὴν βαρεῖαν πολιτικὴν εὐθύνην, διότι δὲν ἐνεγράφησαν ὅσαι γυναῖκες ἔπρεπε νὰ ἐγγραφοῦν, τὴν φέρετε σεῖς, διότι καθυστερήσατε ἐπὶ 2 μῆνας περίπου τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐκτελεστικοῦ διατάγματος. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἡ δημοσίευσις τοῦ Νομοσχεδίου καθυστέρησεν ἐπὶ 2 2½ μῆνας καὶ κατηρτίσθη τὸ ὑφιστάμενον διάταγμα κατόπιν τῶν πιέσεων τῶν ἐκπροσώπων τῶν γυναικείων ὀργανώσεων καὶ μόνον πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος προέβητε εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς σχετικῆς ἐγκυκλίου. Λοιπὸν δὲν δικαιοῦσθε νὰ ἐπικαλῆσθε εἰς βάρος τῶν γυναικῶν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἐπιχείρημα μόνον εἰς βάρος ὑμῶν. Δὲν δικαιοῦσθε νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰς γυναῖκας τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔδωσεν εἰς αὐτὰς ὁ Λαὸς διὰ τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τοῦ Συντάγματος καὶ διὰ τοῦ νόμου. Αἱ εὐθῦναι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἀφορμὴ ἀφαιρέσεως τοῦ δικαιώματος ἀπὸ τὰς γυναῖκας. (Χειροκροτήματα).

§60Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἦτο ἀνάγκη νὰ λάβετε τὸν λόγον διὰ νὰ ἔλθετε εἰς ἐνίσχυσιν τοῦ ὁμιλητοῦ; Τὸ νὰ ἔχῃ ἐγγραφῆ μία γυναῖκα λέγετε ὅτι εἶναι Συνταγματικὸν ἂν ψηφίσῃ ἔστω καὶ μία. Τὸ ἄλλο δὲν εἶναι Ἀντισυνταγματικόν; Ἐὰν δηλ. δὲν ἔχουν ἐγγραφῆ τὸ ἥμισυ τῶν γυναικῶν καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ψηφίσουν; Δεύτερον, εἴπατε, ὅτι ἔχομεν εὐθύνας, διότι ἐπεβραδύνθη ἡ δημοσίευσις τοῦ Διατάγματος. Τοῦτο θὰ ἴσχυεν ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο νὰ λήξῃ ἡ τετραετία· μόλις θὰ ἔληγεν ἡ τετραετία ὁπότε θὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν ἐκλογαί. Τὸ διάταγμα, ὅπως γνωρίζετε, ὑφίσταται ἐπεξεργασίαν ἀπὸ διάφορα Σώματα καὶ ἔπρεπε νὰ ἑτοιμασθῇ ἀπὸ ἐκεῖ. Μόλις ἐπέστρεψεν ἀπὸ τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας ἐστάλη ἀμέσως νὰ δημοσιευθῇ. Δὲν εἶναι δηλ. πάντοτε τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ τὸ ἐκδώσῃ. Ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, τὸ Α.Σ.Δ.Υ. κλπ. Μόλις ἐπεστράφη ἐδημοσιεύθη. Δὲν ὑπάρχει συνεπῶς εὐθύνη. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καὶ ἄλλοθεν εὐθύνη, διότι δὲν μὲ εἴχατε εἰδοποιήσει, ὅτι θὰ ἠγείρατε ἀξίωσιν νὰ γίνουν ἐκλογαὶ τώρα τὸν Σεπτέμβριον καὶ συνεπῶς δὲν ὑφίσταται δόσις κατηγορίας, διότι δὲν εἶχα σπεύσει εἰς προετοιμασίαν δι’ ἀμέσους ἐκλογάς.

§61Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται ν’ ἀναμοχλεύσω τὸ ζήτημα, ἐὰν εἶναι κατάργησις τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τῆς γυναικὸς ἢ ὄχι. Λέγει τὸ Σύνταγμα, «τῆς ἀσκήσεως τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν». Τὸ τῆς ἀσκήσεως τὸ ρυθμίζει καὶ ἡ τροπολογία ἡ ἰδική μας, ἀλλὰ τὸ ρυθμίζει καὶ ἡ πρότασις ποὺ ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι βασικῶς ὀρθή. Διότι τὸ ἐπιχείρημα νὰ μὴ ψηφίσουν αἱ γυναῖκες εἶναι, διότι διὰ τοῦ ἐγγεγραμμένου μόνον ἀριθμοῦ τῶν γυναικῶν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ ἀλλοιωθῇ τὸ φρόνημα τοῦ Λαοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδηλωθῇ. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν οὔτε τὴν πρόθεσιν, οὔτε συμφέρον νὰ ζητήσωμεν νὰ μὴ εἶναι ὑποψήφιοι γυναῖκες. Καὶ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μας λέγει, ὅτι δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ψηφίσουν. Θὰ ἠμποροῦσαν ὅμως νὰ μποῦν εἰς τοὺς συνδυασμοὺς τῶν ἀνδρῶν ὡς ὑποψήφιοι καὶ ἂν ψηφισθοῦν νὰ γίνουν δεκταί. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§62Ε. ΓΟΝΗΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος σφάλλει νομικῶς, διότι προϋπόθεσις τοῦ ἐκλέγεσθαι εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἀπαγορεύεται ἡ ψῆφος εἰς τὰς γυναῖκας, ἀπαγορεύεται καὶ τὸ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν. Ἐξαπατῶνται λοιπὸν αἱ γυναῖκες.

§63Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Λοιπὸν διὰ νὰ τελειώνωμεν. Ἠμποροῦσε κανεὶς νὰ παρατηρήσῃ πολλά, ἀλλὰ ἀφήνω καὶ εἰς ἄλλους συναδέλφους ποὺ θὰ ἐπακολουθήσουν νὰ ἔχουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀπαντήσουν εἰς τὴν διακοπὴν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας. Ἐγὼ ὑπῆρξα εἰδικῶς διὰ τὴν τοποθέτησιν τοῦ Συνταγματικοῦ θέματος ἀπολύτως σαφὴς καὶ δὲν δέχομαι οὔτε τὴν διάκρισιν μεταξὺ καταργήσεως καὶ ἀναστολῆς, τὴν ὁποίαν διάκρισιν ἔφερεν εἰς τὸ μέσον τῆς συζητήσεως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐν συνεχείᾳ προσθέτω ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν εἶναι προϋπόθεσις τῆς ἐκλογιμότητος καὶ ἑπομένως διὰ νὰ ἔχωμεν γυναῖκας ἐκλογίμους πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἐκλογεῖς. Νομίζω, ὅτι τὸ ἀντίθετον ἐπιχείρημα δὲν εὐσταθεῖ καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει θέμα. Καὶ φρονῶ ὅτι πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς σκέψεις της, ἐφ’ ὅσον τὸ Νομοσχέδιον ἤθελε γίνῃ δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Ὑπάρχει εἰσέτι ἓν σημεῖον βασικῆς διαφωνίας μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ χορήγησις ἀθρόως τοῦ δικαιώματος εἰς ἑτεροδημότας, νὰ ψηφίσουν εἰς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα. Σημειωτέον, ὅτι οἱ πολῖται αὐτοὶ δὲν εἶναι πολῖται μὴ ἔχοντες ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τοὺς τόπους ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐξωρμήθησαν. Ἔχουν ἐκλογικὸν δικαίωμα, ἀλλὰ ἐπιθυμοῦν νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐν Ἀθήναις καὶ ζητοῦν τώρα τὴν εἰς Ἀθήνας πολιτοποίησίν των. Εἰς τὰς Ἀθήνας δὲν γνωρίζω τοὺς ἀριθμοὺς ἀλλὰ ὑποθέτω, ὅτι εἶναι δυνατόν, κατὰ τὰ προβλεπόμενα, 30.000 περίπου ἑτεροδημόται νὰ γίνουν Ἀθηναῖοι δημόται ἀθρόως. Κύριοι βουλευταί, ὅταν συζητοῦμεν, εἴτε εἰς ἰδιαιτέρας συζητήσεις, εἴτε καὶ εἰς ἐπισημοτέρας συζητήσεις, εἰς τὸ κοινοβούλιον ἢ εἰς τὰ ὑπουργικὰ Συμβούλια, εἰς τὰς δημοσίας ἐν γένει ὑπηρεσίας, περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ἀναχαιτισθῇ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς λεγομένης ἀστυφιλίας, λέγομεν ὅλοι, ὅτι ἡ κατάστασις ἔφθασεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, ὅτι ἐγκαταλείπεται ἡ ὕπαιθρος, πωλοῦνται τὰ ὑπάρχοντα καὶ σπεύδουν ὅλοι εἰς τὴν δῆθεν θαλπωρὴν τῶν Ἀθηνῶν διὰ νὰ ζητήσουν μίαν δημοσίαν θέσιν, διὰ νὰ γίνουν παρασιτικοί. Ἀναγνωρίζομεν ὅτι..........

§64Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ἐλησμονήσατε τὴν ἀγωνίαν τοῦ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, ποὺ τοὺς ἔφερε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς εἰς τὰς Ἀθήνας. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§65Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, διαδεχθῆτε με ἐὰν θέλετε εἰς τὸ βῆμα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι, νὰ ἐπιχειρήσω τὴν ἀταξίαν τοῦ νὰ ἀναμνησθῶ ἰδιωτικῆς τινος συνομιλίας. Ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐπικαλοῦμαι ἀκεραίαν τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰσηγήθη τὸν ὑπάρχοντα νόμον, διότι τὸ θέμα αὐτὸ ἡμεῖς τὸ θεωροῦμεν κρίσιμον. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ πολιτογραφήσωμεν ἀμέσως χιλιάδας ἀνθρώπων καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ρεῦμα τῆς ἀστυφιλίας. Ἐδῶ ὑποστηρίζονται σχέδια καὶ σχέδια τολμηρά, κατὰ ποῖον τρόπον, ἔστω καὶ πιέζοντες αὐτοὺς τοὺς ἐλθόντας εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, θὰ τοὺς πείσωμεν καὶ θὰ τοὺς βοηθήσωμεν νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν ὕπαιθρον. Καὶ μελετᾶται καὶ ἡ ἀφαίρεσις τῶν δελτίων των κ.λ.π. καὶ ἐνῷ ὑπάρχουν ὅλοι φρονοῦντες καὶ ἡμεῖς ἐπίσης ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἀπαιτεῖ ὅπως ληφθοῦν μέτρα διὰ νὰ ἐπιστρέψουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ὅσοι τοὐλάχιστον εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς κατοικίας των, ἐρχόμεθα ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, δὲν ξεύρω ἢ μᾶλλον ξεύρω διὰ ποίους λόγους, καὶ δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, ἐπιτρέπομεν τὴν ἀθρόαν ἐγγραφὴν των ὡς Ἀθηναίων δημοτῶν, καὶ δημοτῶν Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης. Ἀγνοοῦμεν τὸν ὑδροκέφαλον καὶ θὰ εἶναι ἄξιος ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης ἐκεῖνος ὁ κυβερνήτης ὁ ὁποῖος θὰ κατορθώσῃ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν. Κατ’ ἐξοχὴν ὁ ὁμιλῶν θεωρεῖ τὸ πρόβλημα αὐτό, τόσον σπουδαῖον, ὥστε ἐὰν θέλετε τὴν προσωπικήν μου γνώμην, συγκαταλέγεται μεταξὺ τῶν προβλημάτων ἐκείνων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τίθενται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν μέριμναν ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ὅπως εἶναι φερ’ εἰπεῖν, τὸ ἐξωτερικόν, ὅπως ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ τὸ οἰκονομικὸν κ.λ.π. Μέσα εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον κατ’ ἐξοχὴν προβλήματα πρέπει νὰ τοποθετηθῇ ἡ ἀποτελεσματικὴ ἀναχαίτισις τῆς ἀστυφιλίας. Ἐὰν μάλιστα, κύριοι βουλευταί, πράγματι ἐπιχειρῆται τὸ μέτρον αὐτὸ διὰ νὰ νοθεύσῃ τὸ ἐκλογικὸν φρόνημα τῶν μεγάλων κέντρων, προσέξατε πόσον ὀξέως καὶ βασικῶς ἀντιτίθεται εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον χάριν κομματικῶν ὑπολογισμῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγάγῃ εἰς πραγματικὰς καταστροφάς, ἄνευ ἐγκαίρου ἀναχαιτίσεως. Κύριοι βουλευταί, διὰ τοὺς λόγους τούτους ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἵσταται ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχομεν τήν γνώμην ὅτι ὅπως εἶναι διατυπωμένον καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὴν στενοευρεῖαν καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὴν κατάτμησιν τῶν περιφερειῶν καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀπειλουμένην ἐπὶ πλέον κατάτμησιν, ὡς ἔχω λάβει τὴν τιμὴν νὰ προδηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὡς πρὸς τὰς βαθείας ἐλαττωματικότητας ἐκ τῶν ὁποίων πάσχει διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ μεγάλων κατηγοριῶν πολιτῶν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου, εἶναι νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσάγεται μὲ τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν προσπάθειαν — ἀλλὰ αὐτὴ ἡ πρόβλεψις ἐνδέχεται νὰ εἶναι ἀπατηλή — τὸ κατὰ ποῖον τρόπον ὁ Συναγερμὸς δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Αὕτη εἶναι ἡ πρόθεσις τοῦ εἰσαγομένου νομοθετήματος. Ἀλλά, κύριοι, ὁ Συναγερμὸς προχωρεῖ ἀπτόητος πρὸς πραγμάτωσιν τῶν σκοπῶν του ἔχων ὀπίσω του τὴν μεγαλυτέραν πλειοψηφίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὲρ ποτε καὶ ἄλλοτε.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§67Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Προχωρεῖ λέγω ἀποφασισμένος νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ μέγα ἐθνικόν του ἔργον. (Χειροκροτήματα) Καὶ ὁ Συναγερμὸς ἀνέρχεται ἐνῶ σεῖς πίπτετε. (Χειροκροτήματα). Εὑρίσκεσθε εἰς τὸν κρημνὸν καὶ ἡ προσπάθειά σας νὰ συγκρατηθῆτε ὁμοιάζει πρὸς τὴν προσπάθειαν ἐκείνου ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ νὰ συγκρατηθῇ ἀπὸ τὰς ρίζας τῶν θάμνων. (Χειροκροτήματα). Μὲ οἱονδήποτε σύστημα, πᾶσαν προσπάθειάν σας, παρὰ πᾶσαν ἀντίδρασιν, ὁ Συναγερμὸς θὰ νικήσῃ, ἁπλούστατα διότι ἡ ἱστορικὴ τοῦ ὥρα ἔχει σημάνει. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§69Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ σπουδαιότερα τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε νὰ ἐπικαλεσθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς διὰ νὰ καταπολεμήσῃ τὸ κατατεθὲν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ συζητούμενον ἀπόψε νομοσχέδιον, τὰ κυριώτερα, λέγω, τῶν ἐπιχειρημάτων ἀνεπτύχθησαν κατὰ τρόπον ἐξαιρετικῶς διαυγῆ ὑπὸ τῶν δύο εἰσηγητῶν τῆς μειοψηφίας, τῶν ἀξιοτίμων καὶ ἀγαπητῶν συναδέλφων κ. κ. Καλλία καὶ Μπαμπάκου. Ὀλίγα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ προσθέσω. Θὰ προβῶ εἰς ἀνακεφαλαίωσιν τῶν βασικῶν θέσεων καὶ συλλογισμῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ἀρνούμενος νὰ ψηφίσῃ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καταρτισθὲν νομοσχέδιον. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιτρέψατέ μου νὰ κάμω ὀλίγην θεωρίαν. Τὸ ἀποφεύγω συνήθως, τὸ ἀποφεύγω μάλιστα συστηματικῶς, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ ἐπαγγελματική μου καταγωγὴ εἶναι ἀκαδημαϊκὴ καί, ἑπομένως, κατὰ τεκμήριον θεωρητική. Τὸ ἀποφεύγω δὲ συνήθως, διότι νομίζω, ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατὰ τὸ 1952 δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ γίνωνται αἱ μακραὶ ἐκεῖναι θεωρητικαὶ ἀναπτύξεις, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο ἄλλοτε, ὅτε ὁ χρόνος ἦτο ἀνετώτερος, ἰδίᾳ κατὰ τὸν 19ον αἰῶνα καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρόντος αἰῶνος. Σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ γίνωνται μακραὶ θεωρητικαὶ ἀναπτύξεις, ἀλλὰ πρέπει κατὰ τρόπον πρακτικὸν καὶ ἁπλοῦν νὰ γίνωνται αἱ ἀναπτύξεις, κατὰ τρόπον πολὺ περισσότερον τεχνικὸν παρὰ θεωρητικόν. Παρὰ ταῦτα, θὰ κάμω ἀπόψε μίαν μικρὰν ἐξαίρεσιν καὶ θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν ἀποτελεῖ βεβαίως σκοπόν. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀποτελεῖ, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε ὅλοι, μέσον. Μέσον πρὸς τί; Μέσον, τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ ποῖον σκοπόν, ποῖον ἰδεῶδες, ποίαν ἀνάγκην; Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀποτελεῖ μέσον ἐξυπηρετοῦν τὴν δημοκρατίαν. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀποτελεῖ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ὀργανοῦται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν δημοκρατικὸν πολίτευμα. Διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὴν δημοκρατίαν, πρέπει νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς ἕνα ἐκ τῶν δύο ἀκολούθων κριτηρίων. Τὸ ἕνα κριτήριον εἶναι κοινωνικόν, τὸ ἕτερον κριτήριον εἶναι καθαρῶς πολιτικόν. Ἐὰν εἰς ἐποχὰς παγκοσμίου καὶ ἐσωτερικῆς πολιτικῆς ἠρεμίας ὑπάρχῃ ἀνάγκη, ἡ Βουλὴ ἡ ὁποία ἐκλέγεται ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένου ἐκλογικοῦ συστήματος νὰ ἀποτελέσῃ κάτοπτρον τῆς κοινωνίας τότε κατὰ τὰς περιόδους αὐτὰς διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν αὐτῆς τῆς εἰδικωτέρας κοινωνικῆς ἀνάγκης ἐπιλέγεται ἡ ἀναλογικὴ ὡς σύστημα ἐκλογικόν. Ὁ ἀγαπητὸς φίλος κ. Καλλίας, χθὲς ἐμνημόνευσε μίαν φράσιν τοῦ περιφήμου Γάλλου Συνταγμοτολόγου Ἐσμὲν εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Γάλλος Συνταγματολόγος λέγει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀποτελεῖ καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀποτελῇ κάτοπτρον τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀποτελῇ ὄργανον κατάλληλον τοῦ κράτους. Συμφωνῶ καὶ διαφωνῶ πρὸς τὴν ἄποψιν αὐτὴν τοῦ Γάλλου Συνταγματολόγου, ὁ ὁποῖος ἄλλωστε ἦτο πολὺ ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὰς ἰδέας τοῦ 19ου αἰῶνος, καθόσον κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 20οῦ ἔγραψεν καὶ ἔδρασεν. Συμφωνῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν πάντοτε καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς πᾶσαν ἐποχὴν νὰ ἐπιζητῶμεν ὅπως ἀποτελῇ ἡ Βουλὴ κάτοπτρον τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσω μαζύ του εἰς τὴν ἀπόλυτον ρῆσιν ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ποτὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἀποτελῇ κάτοπτρον τῆς κοινωνίας. Ὑπάρχουν περίοδοι ὅπου ἐπιβάλλεται τοῦτο. Ποῖαι εἶναι, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, αἱ περίοδοι αὐταί; Εἶναι αἱ περίοδοι τῆς σχετικῆς ἠρεμίας τῆς σχετικῆς κοινωνικῆς ὁμαλότητος. Κατὰ τὰς περιόδους αὐτὰς δὲν χρειάζεται μεγάλη συγκέντρωσις ἐξουσίας κατὰ τὰς περιόδους αὐτὰς δὲν χρειάζονται πολὺ ἰσχυραὶ κυβερνήσεις, ἀλλὰ χρειάζονται κατ’ ἐξοχὴν ἀντιπροσωπευτικαὶ πολλῶν τάσεων κυβερνήσεις. Κατὰ τὰς περιόδους αὐτὰς χρειάζεται συγκερασμὸς καὶ συμβιβασμὸς δυνάμεων καὶ τάσεων. Κατὰ τὰς περιόδους αὐτὰς ὅπου δὲν ὑπάρχουν οὔτε ἐσωτερικοὶ οὔτε ἐξωτερικοὶ κίνδυνοι μεγάλοι, χρειάζεται νὰ γίνῃ ἡ προσπάθεια μεταβολῆς ὡρισμένων κοινωνικῶν θεσμῶν, οἱ ὁποῖοι κοινωνικοὶ θεσμοί, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβληθοῦν ἐὰν μόνον ἓν κόμμα, τὸ κόμμα τῆς πλειοψηφίας ἤρχετο εἰς τὴν ἐξουσίαν. Εἰς περιόδους κινδύνων, καὶ ἐξωτερικῶν κινδύνων, ἀλλὰ καὶ κινδύνων οἰκονομικῶν, λόγῳ μεγάλης οἰκονομικῆς κρίσεως ἢ λόγῳ βαρυτάτων καὶ δυσχερεστάτων προβλημάτων οἰκονομικῶν καὶ κοινωνικῶν, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἕνα Κράτος, εἰς περιόδους τοιαύτας, Κυβερνήσεις βασανιζόμεναι ἐπὶ Βουλῆς προερχομένης ἀπὸ ἀναλογικὸν σύστημα, Κυβερνήσεις τοιαῦται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθοῦν πλήρως ἢ πάντοτε—δὲν ἀποκλείεται κατ’ ἀρχὴν νὰ ἀνταποκριθοῦν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένον, ὅτι θὰ ἀνταποκριθοῦν πάντοτε καὶ πλήρως—εἰς τὰς περιστάσεις. Ἑπομένως εἶναι φυσικὸν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν πολιτευμάτων νὰ μεταπίπτωμεν ἀπὸ περιόδου εἰς περίοδον, νὰ μεταπίπτωμεν ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς συγκεντρώσεως τῶν δημοκρατικῶν δυνάμεων εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ ἀπαλύνσεως τῶν δυνάμεων αὐτῶν. Αὐτὴ ἡ μετάβασις ἀπὸ τὴν συγκέντρωσιν εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν, εἰς τὴν μεγαλυτέραν, ἂς εἴπωμεν ἄνεσιν, αὐτὴ ἡ μετάβασις εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἀνθρωπότητος, ἀσχέτως ἀναλογικῆς καὶ πλειοψηφικοῦ, μὲ ρυθμὸν ὡρισμένον. Καὶ ἄλλοτε ἔχομεν ἐποχάς, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ δύναμις ἡ κρατική, γίνεται μεγαλυτέρα διότι τὸ ἀπαιτοῦν αἱ περιστάσεις καὶ ἄλλοτε ἔχομεν ἐποχὰς κατὰ τὰς ὁποίας ἡ δύναμις ἡ κρατικὴ γίνεται ἀπαλωτέρα, διότι τὸ ἐπιβάλλουν αἱ περιστάσεις. Κατὰ τὸ 1919, ἀμέσως μετὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον, αἱ χῶραι, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἀπὸ τὴν διάλυσιν τῶν μεγάλων ἡττηθεισῶν χωρῶν εἰσήγαγον τὴν ἀναλογικήν. Πρώτη ἔδωσε τὸ παράδειγμα ἡ Γερμανία διὰ του Συντάγματος τῆς Βαϊμάρης. Ἐπλανήθησαν οἱ θεωρητικοὶ —εὑρισκόμην τότε ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐσπούδαζον καὶ τὸ θέμα μᾶς εἶχε πολὺ ἀπασχολήσει εἰς τὰ Πανεπιστήμια τῆς Γερμανίας—ἐπλανήθησαν οἱ θεωρητικοὶ πολιτικοὶ—διότι οἱ περισσότεροι τῶν ἡγετῶν καὶ τοῦ σοσιαλιστικοῦ κόμματος καὶ τῶν ἄλλων κομμάτων ἦσαν θεωρητικοὶ—ἐπλανήθησαν νομίσαντες, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀπετέλει σκοπὸν καὶ ὅτι ἔπρεπε διὰ τοῦ Συντάγματος νὰ κηρυχθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὡς ἐκλογικὸν σύστημα συνηρτημένον μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς δημοκρατίας. Ἡ πλάνη των ὑπῆρξε βαρεῖα. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὅπως εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἀποτελεῖ μέσον καὶ ὄχι σκοπόν. Καὶ τὴν πλάνην αὐτὴν τῶν Γερμανῶν θεωρητικῶν, τῶν ἡγετῶν τῆς Γερμανικῆς σοσιαλδημοκρατίας, τὴν πλάνην αὐτὴν τὴν ἐπλήρωσεν ἀκριβὰ ὄχι μόνον ἡ Γερμανία, ἀλλ’ ὁλόκληρος ὁ κόσμος. Ἐάν, ἀξιότιμοι καὶ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, δὲν ἴσχυεν εἰς τὴν Γερμανίαν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, εἶναι ζήτημα—δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ εἴπω πῶς θὰ ἐγράφετο ἡ ἱστορία ἐὰν δὲν ἐγράφετο ὅπως ἐγράφη, ἐν πάσῃ περιπτώσει κάμω μίαν ὑπόθεσιν—εἶναι ζήτημα ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ ὁλοκληρωτικὸν κίνημα, ὅπως ὁ ἐθνικοσοσιαλισμὸς εἰς τὴν Γερμανίαν. Τὸ κίνημα αὐτό, ὅπως ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν τὸ ἀντίστοιχον ἐρυθρὸν κίνημα τοῦ κομμουνισμοῦ, ἀνεπτύχθησαν ὑποβοηθηθέντα καὶ ἐνισχυθέντα ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ἐπετράπη δηλαδή, εἰς τὰ κινήματα αὐτὰ νὰ ἀποκτήσουν εἴσοδον εἰς τὴν Βουλὴν εὐκόλως. Ἐπετράπη εἰς τὰ κινήματα αὐτὰ ἀφοῦ εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλήν, νὰ δημιουργήσουν προϋποθέσεις νομίμου ἐκδηλώσεως τῆς ὁλοκληρωτικῆς των βουλήσεως. Θὰ ἦτο ἀδύνατον ἕνας ὁλόκληρος λαὸς ὅπως ὁ γερμανικὸς ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος, εὐκόλως νὰ παρασυρθῇ πρὸς τὰ δύο ἄκρα, πρὸς τὸν ἐρυθρὸν καὶ τὸν μέλανα, ἂς εἴπωμεν, ἢ φαιὸν — διότι, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, φαιὰ ὑπῆρξεν ἡ Σχολὴ τῶν Χιτλερικῶν, πρὸς αὐτοὺς τοὺς δύο ὁλοκληρωτισμοὺς — θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ παρασυρθῇ ὁ λαὸς ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἡ στιγμὴ ἡ σημερινὴ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ διεθνῶς, εἶναι στιγμὴ ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν καὶ καλυτέραν ὀργάνωσιν τῆς δημοκρατίας. Ἡ δημοκρατία.....

§70Α. ΠΑΛΛΗΣ. Καὶ ἡμεῖς αὐτὸ λέγομεν.

§71Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, κύριε Πάλλη, ἐὰν συμφωνήσετε, καταψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον. Λέγω, λοιπόν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν χρειάζεται ἡ ἀναλογική, ἀλλὰ τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ θὰ ἴδωμεν ποῖον πλειοψηφικόν. Εὑρισκόμεθα εἰς στιγμὰς καὶ διερχόμεθα περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν ὀργάνωσιν τῆς δημοκρατίας. Ἐπιβάλλουν τετραετῆ σχέδια οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀντιμετωπισθοῦν κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικὸν αἱ δυσχέρειαι τῆς οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς ζωῆς, χωρὶς προοπτικὴν, τοὐλάχιστον, τετραετῆ, χωρὶς πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τέσσαρα τοὐλάχιστον ἔτη. Δὲν ἀποκλείεται ἡ πιθανότης, ἡ Κυβέρνησις νὰ περιέχῃ στελέχη καὶ στοιχεῖα ἄριστα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη περιέχῃ ἄριστα στοιχεῖα, πῶς θέλετε τὰ στοιχεῖα αὐτὰ νὰ ἀποδώσουν; Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ, ζητεῖ ἐκλογὰς τὸ ταχύτερον. Πῶς θέλετε νὰ ἀποδώσουν τὰ στοιχεῖα αὐτά, ἐφόσον δὲν ἔχουν τὴν βεβαιότητα μιᾶς τετραετίας, ἐφόσον δὲν ἔχουν τὴν δυνατότητα, χωρὶς ἀντιπερισπασμοὺς συνεχεῖς νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν προγράμματος μακροχρονίου; Εἶναι ἀδύνατον, κ. κ. συνάδελφοι, καὶ οἱ ἱκανώτεροι τῶν Ὑπουργῶν, νὰ ἀξιοποιήσουν τὴν ἱκανότητά των ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ, ἐὰν δὲν μετέχουν Κυβερνήσεων, τῆς ὁποίας ἡ σταθερότης νὰ εἶναι, ἐν τῷ μέτρῳ τῷ ἀνθρωπίνῳ καὶ ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς δημοκρατίας, ἐξησφαλισμένη. Ἐφόσον καὶ διὰ τῆς διακοπῆς τοῦ κ. Πάλλη κατεδείχθη, ὅτι εἶσθε ὅλοι σύμφωνοι εἰς τὸ θέμα τοῦτο καὶ ὅλοι ἀναγνωρίζετε ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἀποτελεῖ ἀνάγκην τῆς ὥρας ταύτης, δὲν ἐπιμένω περισσότερον, ἀλλ’ εἰσέρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ἥμισυ τῆς ὁμιλίας μου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον ὅπως κατηρτίσθη. Κύριοι συνάδελφοι, ὅπως ἀνέπτυξαν ἄριστα οἱ δύο εἰσηγηταὶ τῆς μειοψηφίας — δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἀρίστη ὑπῆρξε καὶ ἡ ὁμιλία τοῦ Εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἀρκαδίας κ. Μπακοπούλου, ἀλλὰ τὸ περιεχόμενόν της δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ υἱοθετήσω — τὸ νομοσχέδιον δὲν θεσπίζει κατὰ τρόπον εἰλικρινῆ, κατὰ τρόπον ἄμεσον, κατὰ τρόπον εὐθύ, τὸ πλειοψηφικόν. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι δὲν εἰσάγει νέον σύστημα εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ σύστημα καὶ μορφὴν ἐκλογικῆς περιφερείας ποὺ περιλαμβάνεται εἰς τοὺς νόμους τοῦ πλειοψηφικοῦ ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐνταῦθεν. Ἀπήντησεν εἰς αὐτὸ ὁ ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος κ. Καλλίας, εἰπὼν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνα ἄτοπον προηγούμενον, ἔστω καὶ ἄν συνδέεται μὲ ὄνομα μεγάλου πολιτικοῦ ἀνδρὸς νὰ ἀποτελέσῃ βάσιν καὶ ἐπιχείρημα διὰ τὴν ὑποστήριξιν μιᾶς ἐσφαλμένης ἀρχῆς. Εἶναι κ.κ. συνάδελφοι, αὐτονόητον καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι αὐτὸ τὸ αὐτονόητον τὸ συλλαμβάνετε καὶ σεῖς, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Μπαμπάκου, εἰς τὸ βάθος τῆς συνειδήσεώς σας, εἶναι αὐτονόητον, λέγω, ὅτι ἡ μορφὴ καὶ τὸ κριτήριον τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας δὲν πρέπει νὰ εἶναι διάφορα εἰς ὡρισμένον τμῆμα τῆς Ἐπικρατείας καὶ διάφορα εἰς ἕτερον. Δὲν γνωρίζω, ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἀρκοῦμαι εἰς τὴν διατύπωσιν, ὅτι δὲν γνωρίζω Κράτος εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ἴσχυσε ποτὲ αὐτὴ ἡ περιφερειακὴ διχοτόμησις, νὰ ἴσχυσε ποτὲ ἡ διχοτόμησις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας τὸ κριτήριον τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τῆς ἐκτάσεως δηλαδὴ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας νὰ εἶναι διάφορον εἰς τὸν Βορρᾶν καὶ διάφορον εἰς τὸν Νότον. Αὐταὶ μάλιστα αἱ ἔννοιαι Βορρᾶ καὶ Νότου εἶναι ἔννοιαι αἱ ὁποῖαι, πρέπει ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὁπωσδήποτε νὰ καταργηθοῦν. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπως τὸ ἐμφανίζει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, εἶναι φυσικόν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅσον καὶ ἂν διαμαρτυρηθοῦν οἱ ἐκ Μακεδονίας καὶ Β. Ἑλλάδος συνάδελφοι τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, εἶναι φυσικὸν νὰ προκαλῇ πικρίαν καὶ ἀγανάκτησιν εἰς τοὺς ἀδελφούς μας τῆς Β. Ἑλλάδος. Καὶ ἡ διάκρισις ἀκόμη ἡ λεκτικὴ καὶ ἡ διαίρεσις τερμινολογικὴ εἶναι ἄτοπος. Καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἦτο ἀπολύτως ἀδικαιολόγητος καὶ ἄτοπος— κατ’ ἐμὲ ἦτο καὶ τότε ἄτοπος— ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ἦτο ἀπολύτως ἄτοπος τὸ 1923 ἢ 1928, ὁπότε πρόσφατος ἦτο ἀκόμη ἡ προσάρτησις τῶν νέων αὐτῶν ἐδαφῶν εἰς τὴν Πατρίδα, εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, εἶναι ἀτοπωτάτη αὐτὴ ἡ διάκρισις τὸ 1952, εἶναι ἀτοπωτάτη ἡ διάκρισις αὐτὴ σήμερον. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δεχθῆτε τὴν διάκρισιν αὐτὴν τοῦ Βορρᾶ καὶ τοῦ Νότου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς μίαν διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, σᾶς ἀφῆκε κατ’ οὐσίαν ἐλευθέρους. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι θέμα ἐμπιστοσύνης, δὲν εἶναι θέμα κομματικόν, δὲν εἶναι θέμα «τυραννίας»—ἀπήντησε μὲ τὴν διακοπήν του εἰς τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη ὁ κ. Μπαμπάκος—δὲν εἶναι θέμα τυραννίας, εἶναι ἐλεύθεροι οἱ κ. κ. βουλευταὶ νὰ ἀποφασίσουν. Ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐλεύθεροι, καὶ βεβαίως εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθεροι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὑπάρχει βουλευτὴς τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, ὁ ὁποῖος θὰ ἐδέχετο εἰς τοιοῦτον θέμα τὴν ἐπιβολὴν τοῦ κόμματος, ἐφ’ ὅσον, λέγω, εἶναι ἐλεύθεροι οἱ κ. κ. βουλευταὶ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, ὀφείλουν νὰ ἀναγνωρίσουν ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς πολιτισμένην χώραν, εἰς τὰ 1952, νὰ γίνεται ἡ διάκρισις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας μεταξὺ τμήματος τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἑτέρου τμήματος αὐτῆς. Καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κριτηρίου τοῦ Βορρᾶ καὶ τοῦ Νότου. Ποίου Βορρᾶ; Καὶ ἡ Πελοπόννησος εἶναι Βορρᾶς καὶ ἡ Μακεδονία εἶναι Νότος. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον αἱ περιφέρειαι αὗται τῆς Ἑλλάδος, ὁ Βορρᾶς, ἡ Κρήτη καὶ ἡ Δωδεκάνησος νὰ διέπωνται ἀπὸ διάφορα κριτήρια ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἰσχύουν εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, ὅτι τὸ κριτήριον πρέπει νὰ εἶναι ἡ εὐρεῖα. Δὲν θὰ θεωρήσωμεν ὡς ἁμάρτημα ἐθνικὸν ἐὰν εἶναι ἡ στενή. Θὰ τὸ καταπολεμήσωμεν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον αὐτὸ θὰ ἀπετέλει μίαν ἀρχήν, θὰ ἀπετέλει μίαν συνέπειαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἑαυτήν, ἐὰν ἔφερεν ἕνα νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ εἰς τὸν Βορρᾶν καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Κρήτην καὶ παντοῦ ἐθέσπιζε τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν Πελοπόννησον πρέπει νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὴν Φλώριναν καί, ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν Φλώριναν πρέπει νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὴν Λακωνίαν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ νομιμοποιοῦνται διὰ τοιούτων νομοσχεδίων διακρίσεις μεταξὺ τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς Ἐπικρατείας. Ἑπομένως θὰ ἦτο συνεπής, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλεγεν, ὅτι θέλει τὴν στενὴν παντοῦ, θὰ καταπολεμήσωμεν καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξε καὶ χθὲς ὁ κ. Καλλίας, ἀλλὰ καὶ ἐντονώτερον σήμερον ὁ κ. Μπαμπάκος, διότι εἰς τὴν στενὴν περιφέρειαν ἐντείνονται οἱ κίνδυνοι τῆς συναλλαγῆς, θὰ καταπολεμήσωμεν, λέγω, καὶ τὴν στενὴν ὡς γενικὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν ὅτι εἶναι ἄτοπος ἐθνικῶς ἡ χρῆσις τοῦ κριτηρίου αὐτοῦ. Ἐνῷ ἐὰν ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διάκρισιν μεταξὺ νέας καὶ παλαιᾶς Ἑλλάδος, τότε θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐθνικῶς ἄτοπος καὶ δημοκρατικῶς ἐπίσης ἀπαράδεκτος εἶναι ἡ διάκρισις αὐτή. Καὶ εἶναι, λέγω, καὶ δημοκρατικῶς ἀπαράδεκτος, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, νὰ ὑπάρχουν διάφορα κριτήρια ἐκλογῆς εἰς διαφόρους περιφερείας. Βεβαίως αὐτὸ κατ’ ἀνάγκην γίνεται μέχρις ἑνὸς σημείου καὶ ἄλλαι μὲν ἐκλογικαὶ περιφέρειαι ἔχουν 30.000 ἐκλογεῖς, ἄλλαι δὲ ἔχουν 100.000 ἐκλογεῖς. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται, βασίζεται ἐπὶ τῆς παραδόσεως. Ὑπάρχουν οἱ Νομοί. Οἱ Νομοὶ δὲν εἶναι ὅλοι ὁμοιόμορφοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαιρέσωμεν τοὺς Νομοὺς κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε εἰς κάθε νομὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων νὰ εἶναι ὁ αὐτός. Ὑπάρχει ὅμως ἕνα κριτήριον δημοκρατικόν, ὅπως εἶναι ἡ διοικητικὴ διαίρεσις. Ἡ διοικητικὴ διαίρεσις εἶναι δημοκρατικὸν κριτήριον. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἀξιότιμοι εἰσηγηταὶ τῆς μειοψηφίας διεξῆλθον κατὰ τρόπον λίαν ἱκανοποιητικὸν καὶ τὰ τρία ἄλλα θεμελιώδη σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου καὶ δὲν ἔχω παρὰ μόνον νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις. Τὰ τρία σημεῖα εἶναι πρῶτον τὸ πρόβλημα τῶν στρατιωτῶν, δεύτερον τῶν γυναικῶν καὶ τρίτον τῶν ἑτεροδημοτῶν. Δὲν εἰσέρχομαι, οὔτε θέλω νὰ εἰσέλθω, ὅπως δὲν εἰσῆλθον καὶ ἄλλοι συνάδελφοι εἰς τὰ ἄλλα λεπτομερέστερα θέματα, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθοῦν μετὰ ταῦτα, ἐὰν ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα τῶν στρατιωτῶν πρέπει νὰ τεθῇ ἐπὶ τῆς ἑξῆς ἁπλῆς βάσεως. Δὲν ἰσχυρίζομαι, οὔτε νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἰσχυριζώμεθα ὅτι ἔχουν μεγαλύτερα δικαιώματα οἱ στρατιῶται ἔναντι τῶν πολιτῶν. Καὶ οἱ πολῖται γίνονται στρατιῶται ἐν ὥρᾳ κινδύνου καὶ οἱ μαχηταὶ τῆς Ἀλβανίας καὶ τοῦ Γράμμου εἶναι πολῖται αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ θὰ ψηφίσουν. Ἴσοι εἶναι ὅλοι οἱ πολῖται, εἴτε φέρουν στολὴν στρατιωτικὴν, εἴτε φέρουν στολὴν πολιτικήν. Ἐν ὀνόματι ἀκριβῶς αὐτῆς τῆς ἰσότητος, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, οὐχὶ ἐν ὀνόματι οἱουδήποτε δικαιώματος ὑπεροχῆς, ἐν ὀνόματι ἀκριβῶς τῆς ἰσότητος, λέγει, τονίζει καὶ ἐπιμένει εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, λέγει καὶ τονίζει, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξαιρεθοῦν ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου οἱ Ἕλληνες στρατιῶται.

§72Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Δὲν ἔχουν ἐκπληρώσει τὰ στρατιωτικά των καθήκοντα.

§73Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐκπληρώνουν, κύριε συνάδελφε.

§74Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ὅπως δὲν ἠμπορεῖ νὰ διορισθῇ δημόσιος ὑπάλληλος ἕνας, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἐκπληρώσει τὰς στρατιωτικάς του ὑποχρεώσεις, ἔτσι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφίσῃ.

§75Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι ἐν ὀνόματι ἀκριβῶς, ἐπιμένω, τῆς ἰσότητος, πρέπει οἱ Ἕλληνες στρατιῶται νὰ ψηφίσουν. Ὑπεστηρίχθη καὶ μάλιστα ἀπόψε ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι οἱ Ἕλληνες στρατιῶται δικαιοῦνται νὰ ψηφίσουν, ἀρκεῖ νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἐγγεγραμμένοι, ὡς δημόται. Ἡ παρατήρησις αὐτὴ τοῦ ἀξιοτ. κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, μόνον ὡς χιουμοριστικὴ εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ, διότι ἀποτελεῖ χιοῦμορ, ἤ μᾶλλον ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, διότι τὸ χιοῦμορ εἶναι συνήθως ἀθῷον, ἀποτελεῖ εἰρωνείαν ἔναντι τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν, ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὕβριν.

§77Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ μεταχειρίζομαι. Ἀποτελεῖ εἰρωνείαν βαρεῖαν εἰς βάρος τῶν στρατιωτῶν. Γνωρίζει ἢ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ἀσκῶν ἐπὶ τόσα ἔτη δημόσια καθήκοντα ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐξαιρέσει ἐλαχίστων περιπτώσεων, αἱ περιπτώσεις αὐταὶ ἀποτελοῦν πραγματικὴν ἐξαίρεσιν, ὅλοι οἱ ἄλλοι οἱ ὑπηρετοῦντες καὶ ὅταν δὲν εἶναι πόλεμος καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ κίνδυνος καὶ δὲν εἶναι συγκεντρωμέναι αἱ δυνάμεις εἰς τὸν Βορρᾶν, δὲν εὑρίσκονται πλέον, ὅπως ἄλλοτε, πρὸ τοῦ 1940, εἰς τὴν περιοχὴν ἢ πλησίον τῆς περιοχῆς, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Ἄλλοτε, ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅλα τὰ συντάγματα ἀπηρτίζοντο ἀπὸ ἄνδρας, ἀπὸ κληρωτοὺς καὶ ἐφέδρους, ὅταν ἐγίνετο πόλεμος, προερχομένους ἀπὸ τὴν περιφέρειαν, εἰς τὸ κέντρον τῆς ὁποίας ἥδρευον. Σήμερον δὲν συμβαίνει αὐτό.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἦτο ἀπόλυτον.

§79Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο ἀπόλυτον, ἀλλ’ ἦτο σύνηθες καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ἐπεκράτει. Σήμερον ἐπικρατεῖ ἡ ἀντίστροφος ἀκριβῶς ἀρχή. Καὶ διὰ νὰ ἐκπαιδευθοῦν, ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὰς ἰδιαιτέρας των περιφερείας, οὐδεὶς ἐκπαιδεύεται πλησίον τῆς ἰδιαιτέρας του πατρίδος καὶ ἐπίσης, ὅταν λήξῃ ἡ ἐκπαίδευσις, ἀποστέλλονται οἱ στρατιῶται εἰς μονάδας, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται μακράν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα, ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν δύναται νὰ εὐσταθήσῃ.

§80Α. ΠΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ θὰ εἶχεν ἀξίαν, ἐὰν ἐδέχεσθε καὶ τὴν ἄλλην πλευράν, οἱ ὑποψήφιοι νὰ εἰσελαύνουν μέσα εἰς τοὺς στρατῶνας καὶ νὰ διαφωτίζουν τοὺς στρατιώτας καὶ νὰ διαλύουν τὸν στρατόν.

§81Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ παρατήρησίς σας, ἡ ὁποία καὶ χθὲς ἐγένετο ἀπὸ κάποιον ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἡμαρτημένη ἀπὸ ἀπόψεως λογικῆς καὶ ἐθνικῆς. Δὲν εἶναι βεβαίως νοητὸν νὰ ἀφήσωμεν νὰ εἰσελάσουν εἰς τὰς μονάδας οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ νὰ ἀρχίσουν ἐκεῖ ὁμιλίας. Ἀλλά, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι κάλλιστα δυνατὸν δύο ἢ τρεῖς ἑβδομάδας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὄχι βεβαίως κατὰ τὴν ἑβδομάδα τῶν ἐκλογῶν, ὁπότε ἐπιβάλλεται ἡ ἐπιφυλακὴ καὶ ὁ περιορισμὸς τῶν στρατιωτῶν εἰς τοὺς τόπους τοῦ στρατωνισμοῦ των, εἶναι δυνατὸν δύο–τρεῖς ἑβδομάδας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἐξερχόμενοι οἱ στρατιῶται ἀπὸ τὰς μονάδας των νὰ μεταβαίνωσι νὰ ἀκούσουν μίαν ὁμιλίαν. Πέρυσιν αὐτὸ εἶχεν ἀπαγορευθῆ, κακῶς ἴσως, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀποφανθῶ κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἀπηγορεύθη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ νὰ παρακολουθήσουν τὰς συγκεντρώσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία, ὅπου τὸ τμῆμα των εἶναι στρατωνισμένον. Κανεὶς λόγος δὲν ὑπάρχει νὰ εἰσελάσῃ εἰς τὰς στρατιωτικὰς μονάδας ὁ πολιτευόμενος, ὁ ὑποψήφιος. Ἄλλωστε, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς δὲν εἰσέρχεται οὔτε εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ ὅμως οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἐὰν εἶναι εἰς τὸν τόπον, ὅπου εἶναι ἐγγεγραμμένοι ὡς δημόται, ψηφίζουν. Δὲν εἰσέρχεται ὁ ὑποψήφιος οὔτε εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, οὔτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Διατὶ μεταχειρίζεσθε αὐτὸ τὸ παράδοξον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον καὶ χθὲς ἤκουσα καὶ δὲν σκέπτεσθε, ὅτι αὐτὸ δὲν συμβαίνει εἰς καμμίαν, εἰς ἀπολύτως καμμίαν περίπτωσιν; Ὑπάρχουν ὡρισμέναι προϋποθέσεις, συνδεόμεναι μὲ τὴν παράδοσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἀσκεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ ὑποψηφίου. Ὁ ὑποψήφιος καλεῖ τὸν λαὸν εἰς μίαν πλατεῖαν καὶ μόνον ἐκεῖ ἢ εἰς ἕνα κινηματογράφον, ἐπὶ τούτῳ ἐνοικιαζόμενον, ὁμιλεῖ πρὸς τοὺς πολίτας καὶ εἶναι κάλλιστα δυνατόν, μεταξὺ τῶν πολιτῶν, νὰ ὑπάρχουν καὶ στρατιῶται νὰ παρακολουθοῦν τὴν ὁμιλίαν, κατὰ τρόπον σεμνὸν καὶ εὐπρεπῆ, μὴ ἀπᾴδοντα πρὸς τὴν στολήν των.

§82Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ἢ θὰ εἶναι ὑπηρεσία ἢ θὰ ἔχουν τὸ προσκλητήριον. Ἀλλά, εἰπέτε μου τὸ ἄλλο, ὅτι θὰ εἶναι οἱ λοχαγοὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀναλάβουν νὰ τοὺς εἴπουν, ποῖον θὰ ψηφίσουν;

§83Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμένετε εἰς μίαν ἄποψιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως ἐσφαλμένη καὶ ἡ ὁποία, ἄλλωστε, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, μολύνει κάπως καὶ τὰ νοήματα, τὰ ὁποῖα αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐκθέτω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ τὰ ὁποῖα προσπαθῶ νὰ ἐκθέσω κατὰ τρόπον ὅσον τὸ δυνατὸν ἀντικειμενικόν. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τῆς προσωπικῆς μου συνειδήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις εἰς βάρος τῶν στρατιωτῶν. Μᾶς λέγουν, μέχρι τοῦδε ἐγίνετο. Κακῶς ἐγίνετο ἡ διάκρισις. Τὸ προηγούμενον κακὸν δὲν ἀποτελεῖ ἐπιχείρημα. Ἔξω τῆς Ἑλλάδος, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς μεγάλας δημοκρατίας τοῦ κόσμου, εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Ἀγγλίαν καὶ παντοῦ, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ νοητὸς αὐτὸς ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου. Πέρυσιν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν, ἐπειδὴ ἐθίγη τὸ ζήτημα τῆς Κορέας ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος κ. Μπαμπάκου, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Τάγματος τῆς Κορέας, νὰ ἀκούσω κρίσεις δριμυτάτας φίλων Ἀμερικανῶν, διὰ τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου ἀπὸ τοὺς στρατιώτας τῆς Κορέας. Ὁπουδήποτε τῆς γῆς εὑρίσκονται Ἀμερικανοὶ ἢ Ἄγγλοι στρατιῶται, ψηφίζουν καὶ τὸ Κράτος τοὺς ἀποστέλλει ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ ψηφίσουν. Ἡ δικαιολογία, τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποίησεν ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητὸς φίλος κ. Μπακόπουλος, ὅτι δὲν θὰ εἶναι κατατοπισμένοι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν τόσον μακρὰν εὑρισκόμενοι, εἰς τοὺς ἀντίποδας, νὰ κατατοπισθοῦν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, δὲν εὐσταθεῖ. Ἡ τοποθέτησις τῆς συνειδήσεως τῶν Ἑλλήνων εἶναι τοποθέτησις, ἡ ὁποία δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ δύο ἢ τριῶν ἢ ἓξ μηνῶν ἀπουσίαν ἐξ Ἑλλάδος καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐφημερίδας λαμβάνουν, — εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἀποστέλλωνται ἐφημερίδες — παρακολουθοῦν τὰ γεγονότα καὶ ὥριμον συνείδησιν ἔχουν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀσκήσεως ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Νέοι εἶναι βέβαια, ἀλλ’ ἔχουν τὴν ὡριμότητα νὰ ἀσκοῦν ἐκλογικὸν δικαίωμα καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὸ γεγονὸς τῆς ἀποστάσεως τοὺς καθιστᾷ ἀνικάνους νὰ συλλάβουν τὰ ἐπίκαιρα θέματα καὶ νὰ ψηφίσουν κατὰ τρόπον ὥριμον. Ἀπεναντίας μάλιστα, νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θὰ πρέπει νὰ φροντίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογάς, ὅποτε διεξαχθοῦν, νὰ φροντίσῃ, ἀφοῦ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, διὰ τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτῶν, νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Κορέαν ψηφοδέλτια καὶ εἰδικὸν συνεργεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλάβῃ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐκεῖ.

§84Ν. ΜΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοῦ 1920 ἕως τὸ 1949 ἔλαβον μέρος εἰς πλείστας ἐκλογὰς καὶ δημοψηφίσματα καὶ ὀφείλω νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ στρατιῶται ψηφίζουν κατὰ παραγγελίαν τῶν βαθμοφόρων των κατὰ τὸ μεῖζον ποσοστόν. Συνεπῶς ἡ ψῆφος τῶν στρατιωτῶν, δὲν εἶναι ἀδιάβλητος.

§85Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου χρῄζει κάποιας ἀντικρούσεως. Βεβαίως, ἡ πεῖρα τοῦ κ. συναδέλφου λέγει αὐτό. Διατί; Διότι ἡ πεῖρα του δὲν συνδέεται μὲ κανονικὰς ἐκλογὰς Βουλῆς. Συνδέεται μὲ Δημοψηφίσματα, συνδέεται μὲ τοὺς καθεστωτικοὺς ἀγῶνας τοῦ 1924 καὶ τοῦ 1935 καὶ τοῦ 1946.

§86Ν. ΜΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ ἐκλογῶν ἐπρόκειτο.

§87Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἐπέτρεψα, κύριε συνάδελφε, τὴν διακοπήν. Παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόψετε ἐκ νέου. Κύριοι, αὐταὶ αἱ περιπτώσεις συνδέονται μὲ δημοψηφίσματα καὶ μὲ ἐγκαταστάσεις ἢ ἀνατροπὰς καθεστώτων. Καὶ πράγματι, εἰς αὐτὰς τὰς περιπτώσεις ὁ Στρατὸς ἐπρωτοστάτησεν, ὅπως εἶναι φυσικόν, ὑπὲρ τοῦ αʹ ἢ βʹ καθεστῶτος, ὄχι ὑπὲρ τοῦ αʹ ἢ βʹ Κόμματος. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ κομματικοῦ ἀγῶνος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ, ὅτι ὁ Στρατὸς ὡς σύνολον θὰ πρωτοστατήσῃ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς κόμματος, ἐνῷ εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ, ὅτι πρωτοστατεῖ ὁ Στρατὸς ὑπὲρ ἑνὸς καθεστῶτος, εἴτε ὑπὲρ τῆς Βασιλείας, εἴτε ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Καὶ αὐτὸ διεπιστώθη εἰς τὸ 1924. Καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ διαπιστώσω, ὅτι τὸ 12ον Σύνταγμα, διότι εὑρισκόμην τότε εἰς τὰς Πάτρας καὶ εἶχον ἐπιστρέψει μόλις ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἶχε ψηφίσει ὁλόκληρον Δημοκρατίαν, ὅπως ἀργότερον, ἴσως νὰ συνέβη τὸ ἀντίστροφον καί, ἑπομένως, κατ’ οὐσίαν, πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ εἰς τὰ Δημοψηφίσματα, ὡς οὐσιαστικῶς μή, ἰσχύουσαν. Τί παρετηρήθη, ἀξιότιμοι κ. κ. συνάδελφοι, εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν περυσινῶν ἐκλογῶν; Ὑπῆρχεν ἕνα ηὐξημένον ποσοστὸν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἐπιτρέψατέ μου, νὰ παράσχω τὴν ἐξήγησιν μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα καὶ μὲ καλὴν πίστιν. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι πέρυσιν οἱ περισσότεροι, ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν εἰς τὰς μονάδας, ἦσαν πολεμισταὶ τοῦ Γράμμου καὶ τοῦ Βίτσι. Ἐφέτος ἴσως, νὰ μὴ ἔχωμεν αὐτὸ τὸ ποσοστὸν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, τὸ 56–57% τὸ ὁποῖον εἴχομεν πέρυσιν. Ἴσως νὰ μὴ τὸ ἔχωμεν. Δὲν μαχόμεθα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὑπὲρ τοῦ συμφέροντός μας εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, μαχόμεθα διὰ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν Δημοκρατίαν. Δὲν εἶναι νοητὸν νὰ ἐξαιρέσωμεν τὸν Στρατόν, μόνον καὶ μόνον, διότι πέρυσιν ἕνα μεγαλύτερον ποσοστὸν ψήφων ἔλαβεν ὁ Στρατάρχης Παπάγος. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴ ἡ ψύχωσις κατέχει τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν, αὐτὸ τὸ προηγούμενον τοῦ 1951 δεσπόζει τῆς συσκέψεως καὶ τοῦ πνεύματος καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως ὁλοκλήρου καὶ εὔχομαι νὰ ἐπαληθεύσῃ ὁ φόβος σας νὰ λάβωμεν ὄχι μόνον 55% ἀλλὰ 75%. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι δὲν ὑπολογίζομεν ἐπὶ τοιούτων ποσοστῶν, διότι πέρυσιν ἦτο εἰδικὴ ἡ περίπτωσις. Οἱ περισσότεροι ἢ μᾶλλον οὐσιώδης ἀριθμὸς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πέρυσιν ὑπηρέτουν, ἔχουν ἀπολυθῆ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν ἀπὸ πέρυσιν ἕως ἐφέτος εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν ἀπὸ τὸ 1948–1949. Ἐλπίζω νὰ κατανοῆτε καὶ τὴν συνάρτησιν τῶν γεγονότων καὶ τὴν συνάρτησιν τῆς ψυχολογίας. Ἑπομένως, κύριοι συνάδελφοι, ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ τὰ μικρὰ αὐτὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα θὰ ἦταν μικρὰ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, καὶ ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς, ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ τὰ κομματικὰ καὶ τὰ μικρά, ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Καὶ λύσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἀπὸ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῶν στρατιωτῶν νὰ ψηφίσουν. Ἔρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τὸ θέμα τῶν γυναικῶν. Διὰ τῆς διακοπῆς, τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον, κ. Μπαμπάκον, διετύπωσα τὴν θέσιν μου εἰς τὸ θέμα αὐτὸ καὶ εἶπον εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, κατ’ ἐμέ, ὄχι μόνον δι’ ἁπλοῦ νόμου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργηθῇ τὸ δικαίωμα τὸ χορηγηθὲν διὰ νόμου εἰς τὰς γυναῖκας, ἀλλ’ οὔτε κἄν, ὅπως εἶπε πρὸς στιγμὴν ὁ κ, Μπαμπάκος, Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐδόθη τὸ δικαίωμα αὐτό, εἶναι συνηρτημένον μὲ τὰς θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα ἀποφαίνεται ἐμμέσως, ὅτι αἱ γυναῖκες δικαιοῦνται νὰ ψηφίζουν καὶ ἀναθέτει εἰς τὸν κοινὸν νομοθέτην τὴν ρύθμισιν τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ἀσκήσουν αἱ γυναῖκες τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ τρόπος αὐτὸς ἐρρυθμίσθη, δὲν εἶναι δυνατόν, ἐπὶ τῇ βάσει οἱασδήποτε θεωρίας, τῆς ἀναστολῆς, εἴτε δὲν ξέρω ποίας ἄλλης θεωρίας, τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ ἀνακληθῇ. Ἀλλὰ προσθέτω, εἰς τὰ οὐσιαστικὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐμνημόνευσε, καὶ τὸ ἀκόλουθον. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ἔχουν ἐγγραφῆ μόνον 1.000,000 γυναῖκες — καὶ δὲν εἶναι μικρὸς ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς — δὲν εἶναι δυνατὸν ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου νὰ στερήσωμεν τῆς ψήφου αὐτὸ τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Καὶ ἐὰν μόνον μία γυναῖκα, ὅπως εἶπον εἰς τὴν διακοπήν μου, εἶχεν ἐγγραφῆ καὶ αὐτὴ ἡ μία θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ πολὺ περισσότερον, βέβαια, τὸ ἓν ἑκατομμύριον γυναικῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἂν δὲν ἔσπευσαν ὅλαι αἱ γυναῖκες νὰ ἐγγραφοῦν, εἶναι τάχα ὁ λόγος αὐτὸς σοβαρὸς διὰ νὰ στερηθοῦν τῆς ψήφου ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι συνειδητοποίησαν ἐγκαιρότερον τὸ δικαίωμά των καὶ ἔσπευσαν νὰ ἐγγραφοῦν; Εἶναι λόγος αὐτὸς διὰ νὰ στερήσωμεν τῆς ψήφου τὰς ἀξίας γυναῖκας διότι ὡρισμέναι ἄλλαι —χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάξιαι— δὲν ἔχουν πλήρως ἀκόμη συλλάβει τὴν σημασίαν τῆς ψήφου; Ἀξιότιμοι συνάδελφοι, τὸ ἐπιχείρημα δὲν εὐσταθεῖ. Αἱ γυναῖκες, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα, πρέπει νὰ ψηφίσουν καὶ εἶναι δημοκρατικῶς ἀπαράδεκτον, ἐθνικῶς ἀπαράδεκτον καὶ ἀπολύτως μεμπτὸν καὶ θὰ εἶναι ὑπὸ πᾶσαν ἔννοιαν παρεξηγήσιμον καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, εἰς τὰς μεγάλας Δημοκρατίας, ἂν κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν στιγμήν, ὅπου διὰ πρώτην φορὰν αἱ γυναῖκες πρόκειται νὰ ψηφίσουν, ἔλθετε καὶ ἐπικυρώσετε αὐτὴν τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κατήρτισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀρνούμενοι εἰς τὰς γυναῖκας τὴν ψῆφον. Δὲν γνωρίζομεν, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, καὶ ἡμεῖς, ὅπως δὲν γνωρίζετε καὶ σεῖς, ποῦ θὰ δοθοῦν κατὰ μεγάλην πλειονότητα αἱ ψῆφοι τῶν γυναικῶν. Οὐδὲν συμβόλαιον ἔχομεν ὑπογράψει μὲ τὰς γυναῖκας, οὔτε σεῖς, οὔτε ἡμεῖς. Βέβαια, αὐτὴ ἡ ἀγωνία σας καὶ αὐτὴ ἡ προσπάθειά σας νὰ μὴ δώσετε εἰς τὰς γυναῖκας ψῆφον κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, αὐτὴ ἡ ἀγωνία σας καὶ ἡ προσπάθεια μαρτυρεῖ φόβον, μαρτυρεῖ φόβον, ὁ ὁποῖος εὔχομαι νὰ ἐπαληθεύσῃ, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸν ὁποῖον φόβον δὲν εὑρίσκω λογικῶς εὐσταθοῦντα, διότι δὲν εἶχεν ἰδιαίτερον συνεργεῖον τὸ κόμμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ διὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν γυναικῶν καὶ δὲν νομίζω, ὅτι κανὲν κόμμα εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν συνεργείων νὰ ἐγγράψῃ γυναῖκας περισσοτέρας ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἀντιστοιχοῦν εἰς ἕνα ἑκατοστὸν 2% ἢ 3%. Αἱ πλεῖσται τῶν γυναικῶν ἐγγράφονται ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, τὰ κόμματα βοηθοῦν, τὰ κόμματα ἐγγράφουν ἕνα ἐλάχιστον ποσοστὸν καὶ δὲν μεταβάλλει οὐσιωδῶς ἡ ἐνέργεια αὐτὴ τῶν κομμάτων, ἡ ὁποία εἶναι θεμιτή, τὴν σύνθεσιν τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ τρίτον θέμα εἶναι τὸ θέμα τῶν ἑτεροδημοτῶν. Ἀνεπτύχθησαν τὰ ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς ἀστυφιλίας καὶ δὲν θέλω νὰ τὰ ἐπαναλάβω. Νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀνεχθῆτε αὐτὴν τὴν ἀντινομίαν μέσα εἰς τὴν σκέψιν σας καὶ μέσα εἰς τὴν ψυχήν σας. Ὅλοι φωνάζετε ἐναντίον τῆς πρωτευούσης. Ὅλοι οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν προερχόμενοι λέγετε ὅτι ἡ πρωτεύουσα γίνεται ἕνας ὑδροκέφαλος Ὅλοι, πολὺ ὀρθῶς, — συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν τοποθέτησιν ποὺ κάνετε — ὅλοι λέγετε ὅτι μέγας ἐθνικὸς κίνδυνος προκύπτει ἐκ τῆς συσσωρεύσεως καὶ συρροῆς τόσων παρασιτικῶν ὑπάρξεων εἰς τὰς Ἀθήνας. Καὶ ὅταν ἔρχεται ἡ στιγμὴ διὰ νὰ λύσετε ἕνα πρόβλημα, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὸ μέγα αὐτὸ θέμα τῆς ἀστυφιλίας ἐπειδὴ νομίζετε ὅτι θὰ προκύψῃ ὠφέλεια ὑπὲρ ὑμῶν, ὑπὲρ τῶν κομμάτων σας, δι’ αὐτὸ θέλετε νὰ ἐγγράψετε αἰφνιδίως ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὅλα τὰ κόμματα κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ἠρνήθησαν νὰ ἐγγράψουν. Καὶ διατὶ ἠρνήθησαν, κ. κ. συνάδελφοι, ὅλα τὰ κόμματα — καὶ ἡ ΕΠΕΚ καὶ οἱ Φιλελεύθεροι καὶ τὸ Λαϊκὸν — διατὶ ἠρνήθησαν νὰ ἐγγράψουν τοὺς ἑτεροδημότας;

§88Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Δὲν ἠρνήθησαν. Τοὺς διέγραψαν.

§89Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω, τοὺς διέγραψαν. Διατὶ ἠρνήθησαν νὰ τοὺς ἐγγράψουν; Διότι, ἁπλούστατα, ἡ ἔννοια τοῦ πολίτου καὶ τοῦ δημότου μιᾶς πόλεως δὲν εἶναι ἔννοια ἐξαρτωμένη ἀπὸ τὴν τυχαίαν καὶ ἐπιπολαίαν πρᾶξιν καὶ ἀπόφασιν ἑνὸς πολίτου νὰ ἐγκατασταθῇ σήμερον ἐδῶ καὶ αὔριον ἐκεῖ. Ὑπάρχουν ὡρισμένα δεδομένα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τὰ σέβεται πᾶς πολίτης. Πρέπει νὰ μείνῃ πιστὸς καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἦλθε κακῶς εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ μείνῃ πιστὸς εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Νὰ μεταβῇ νὰ ψηφίσῃ ἐκεῖ. Ἐκεῖ ὑπάρχουν τὰ ὀστᾶ τῶν γονέων του, ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ παράδοσις τοῦ σπιτιοῦ του. Ἐκεῖ πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς ψηφοφόρος. Καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ ἐπιστρέψῃ καὶ ὡς ἐργαζόμενος καὶ ὡς ἐπαγγελματίας. Αὐτὸ τὸ σύνθημα ἐπεριμέναμεν νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ κυβερνητικὴ παράταξις καὶ ὄχι τὸ σύνθημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ δικαίωσιν τῆς κακῆς πράξεως εἰς τὴν ὁποίαν προέβησαν οἱ πολῖται αὐτοί, ἐγκατασταθέντες εἰς τὰς Ἀθήνας. Ὁ κ. Λυμπέρης εἰς διακοπάς, εἰς τὰς ὁποίας, μὲ τὸν γνωστὸν ἦχον τῆς φωνῆς του, τὸν ἐξαιρέτως μεταλλικόν, εἶπεν ὅτι αὐτοὶ οἱ 40 ἢ 35.000 ἦλθον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς ἀπὸ τὸν Βορρᾶν, διωκόμενοι ἀπὸ τοὺς Βουλγάρους. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ δώσω τὴν ἀπάντησιν, ἔστω καὶ ἐν ἀπουσίᾳ του, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον. Εἶναι ζήτημα ἐὰν ὑπάρχουν ἑκατοντάδες τινὲς ἀνήκουσαι εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτήν. Διότι αἱ χιλιάδες τῶν Θρᾳκῶν καὶ Μακεδόνων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ποὺ εἶχον φύγει ἀπὸ τὴν Θρᾴκην καὶ τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ εἶχον καταφύγει εἴτε εἰς τὴν Χαλκιδικήν, εἴτε εἰς Θεσσαλονίκην, εἴτε εἰς τὴν Εὔβοιαν, εἴτε καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, αἱ χιλιάδες ἐπέστρεψαν. Εἶμαι μάρτυς αὐτοῦ τοῦ φαινομένου διότι κατὰ τὸ καλοκαῖρι τοῦ 1945, μαζὶ μὲ τὸν κ. Καλλίαν εἴχομεν μεταβῆ εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα καὶ ἐπεράσαμεν 1½ μῆνα τὸν Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον τοῦ 1945, παρακολουθοῦντες αὐτὴν τὴν ἐπιστροφήν, αὐτὴν τὴν συγκινητικὴν παλιννόστησιν τῶν ἐξορίστων καὶ τῶν φυγάδων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠναγκάσθησαν νὰ φύγουν ὠθούμενοι ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ διασωθοῦν ἀπὸ τὴν ἀγριότητα τῶν Βουλγάρων.

§90Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Διακόσιαι χιλιάδες ἀπὸ τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θρᾴκην διεσώθησαν εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Οἱ ἄλλοι, οἱ πτωχοί, οἱ ἀδύνατοι, παρέμειναν καὶ ἀπέθαναν ἐκεῖ ἢ εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Καὶ θὰ ἤθελα, κ. Πρόεδρε, νὰ τονίσω, ὅτι εἶναι πλάνη νὰ πιστεύετε, ὅτι οἱ ἐγκαθιστάμενοι εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι τὰ παράσιτα, εἶναι οἱ ἄνεργοι ἢ οἱ δυστυχεῖς. Εἰς τὰς Ἀθήνας ἔρχονται καὶ ἐγκαθίστανται οἱ κάτοχοι λιρῶν, οἱ ἄνθρωποι, ποὺ ἔχουν νὰ ἀγοράζουν μέγαρα καὶ νὰ σπουδάζουν τὰ παιδιά των. Οἱ βιομήχανοι, οἱ τραπεζῖται, οἱ δικηγόροι, οἱ ἰατροί, αὐτοὶ εἶναι, ποὺ ἐγκαθίστανται ἐδῶ. Εἶναι πλάνη νὰ πιστεύετε, ὅτι εἶναι τὰ παράσιτα. Διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ζῇ σήμερα κανεὶς εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἦλθον εἰς τὴν κοσμογονίαν αὐτὴν ἀρκεταὶ χιλιάδες, ἀλλ’ αὐτοὶ ἀποτελοῦν δύναμιν εὐποροῦσαν. Καὶ λυποῦμαι, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπιτρέπει τὴν ἐγγραφὴν αὐτῶν διὰ νὰ σᾶς ἐνισχύσουν μὲ τὴν δύναμιν τοῦ πλούτου οἱ ἄνθρωποι αὐτοί.

§91Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, λυποῦμαι διὰ τὴν κατακλεῖδα τῆς διακοπῆς σας. Σᾶς ἔδωσα τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόψετε μὲ μεγάλην εὐχαρίστησιν, διότι ξεύρετε πόσον σᾶς ἀγαπῶ καὶ σᾶς ἐκτιμῶ, ὄχι ὅμως διὰ νὰ κάμετε πολιτικὴν κορώναν.

§92Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἂς κάμωμεν κι’ ἐμεῖς μιὰ κορώνα.

§93Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου, κύριε συνάδελφε, νὰ σᾶς εἴπω καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ὀργισθῆτε—διότι ἐγὼ θὰ εἶχον δικαίωμα νὰ ὀργισθῶ—ὅτι δὲν ἦτο ἁπλῆ κορώνα πολιτική, τὴν ὁποίαν θὰ ἐδεχόμην, ἀλλ’ ἦτο κορώνα, ἡ ὁποία ἦτο συνδεδεμένη μὲ ὑπαινιγμὸν βαρύν, τὸν ὁποῖον ἐγώ, τοὐλάχιστον, δὲν ἀποδέχομαι. Εἴπατε, ὅτι οἱ παραμείναντες ἐδῶ εἶναι οἱ πλούσιοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠμποροῦσαν νὰ βοηθήσουν τὸν Συναγερμόν.

§94Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Νὰ διευκρινήσω, κύριε Πρόεδρε. Οἱ συντηρητικοὶ εἶναι μαζί σας καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι συντηρητικοί. Ποτὲ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῶ καὶ νὰ διατυπώσω παρόμοιον ὑπαινιγμόν. Ξεύρετε πόσον σᾶς σέβομαι. Ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσω μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, νὰ εἴπω, ὅτι οἱ πλούσιοι θὰ σᾶς βοηθήσουν.

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δέχομαι αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. συνάδελφος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ κάμῃ καὶ δίδω τὴν οὐσιαστικὴν πλέον ἀπάντησιν εἰς τὴν διακοπήν του. Αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, ἐπικυρώνει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθην καὶ ἐγώ, ὅτι εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, ἀντιθέτως ἀπ’ ὅ,τι ἰσχυρίσθη ὁ κ. Λυμπέρης— καὶ ἀμφότεροι οἱ κύριοι εἶναι ἐκπρόσωποι τῆς Καβάλας καὶ ὁ κ. Θεολογίτης ἔχει πολὺ μεγαλυτέραν πεῖραν καὶ γνωρίζει πολὺ καλλίτερον τὰς συνθήκας τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Καβάλας—σχεδὸν ὅλοι οἱ πρόσφυγες ἐπέστρεψαν. Ὅτι οἱ 200.000 ἐπέστρεψαν καὶ οἱ 200.000 κατὰ μέγιστον ποσοστὸν δὲν εἶχον ἔλθει εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλ’ εἰς ὡρισμένας νήσους τοῦ Αἰγαίου, εἰς τὴν Χαλκιδικὴν καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Ἐλάχιστοι ἔφθασαν νοτιώτερον, οἱ πλουσιώτεροι, τινὲς τῶν ὁποίων παρέμειναν καὶ ὁριστικῶς, δὲν γνωρίζω ποῖοι εἶναι αὐτοί, εἰς ποῖον ἀνήκουν, πρὸς ποῖον κόμμα προσανατολίζονται. Δὲν τὸ ἐξετάζω οὔτε αὐτὸ τὸ θέμα, ὅπως δὲν ἐξήτασα τὸ θέμα τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν γυναικῶν ἀπὸ πλευρᾶς κομματικῆς. Τὸ ἐξετάζω καὶ αὐτὸ ἀπὸ γενικωτέρας πλευρᾶς; Δὲν νομίζω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἐγγράφωμεν πάντα ἐπιθυμοῦντα νὰ μεταφέρῃ τὴν ὑπόστασίν του ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν εἰς τὰς Ἀθήνας. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μὴ δεχθῆτε νὰ ψηφίσητε τὸ ἄρθρον, τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὴν ἐγγραφὴν τῶν ἑτεροδημοτῶν. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ περισσότεροι τῶν ἑτεροδημοτῶν δὲν εἶναι ἀπὸ τὴν Β. Ἑλλάδα. Εἶναι ἀπὸ περιοχάς, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται πλησίον τῶν Ἀθηνῶν, εἴτε εἰς τὴν Πελοπόννησον, εἴτε εἰς τὴν Στερεάν. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν βεβαίως, πρέπει νὰ μείνουν, διότι εἶναι ἐργάται καὶ ἐργάζονται εἰς ἐργοστάσια. Αὐτοὺς τοὺς σέβομαι καὶ πρέπει νὰ παραμείνουν. Ἀλλὰ πολλοὶ ἄλλοι πρέπει νὰ ἐπιστρέψουν. Πῶς θὰ ἐπιστρέψουν; δὲν τὸ γνωρίζω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Δὲν ἀσκῶ κυβερνητικὴν εὐθύνην διὰ νὰ προτείνω μέτρα. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει προτείνω ὅπως μὴ εὐχεράνωμεν τὴν ἐδῶ παραμονήν των καὶ μὴ βραβεύσωμεν αὐτοὺς διὰ τῆς ἐγγραφῆς των εἰς τὰ μητρῷα τῶν δημοτῶν τῶν Ἀθηνῶν. Ὑπάρχει ἐξ ἄλλου, λόγῳ τοῦ γεγονότος, ὅτι οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν προέρχονται ἀπὸ περιοχὰς εὑρισκομένας πλησίον τῶν Ἀθηνῶν, ὑπάρχει, λέγω, καὶ ὁ κίνδυνος τῆς διπλοψηφίσεως. Διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τὸ πρωὶ θὰ ψηφίσουν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐὰν τοὺς ἐγγράψωμεν εἰς τὰ μητρῷα τοῦ Δήμου Ἀθηνῶν, καὶ τὸ ἀπόγευμα θὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν Κόρινθον ἢ εἰς τὴν Λεβάδειαν ἢ εἰς τὰς Θήβας ἢ εἰς τὴν Λάρισσαν καὶ θὰ ψηφίσουν καὶ ἐκεῖ. Λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ψηφίσετε τὸ ἄρθρον αὐτό, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου—καὶ δι’ αὐτὸ στρεφόμεθα ἐναντίον, ὁλοκλήρου τοῦ νομοσχεδίου—ἂν ψηφίσετε τὴν πολιτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἑτεροδημοτῶν εἰς τὰς Ἀθήνας, θὰ προαγάγητε τὴν πολιτικὴν ἀνηθικότητα, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω εἰς βάρος τίνος καὶ πρὸς ὄφελος τίνος θὰ ἀσκηθῇ. Ἀρκεῖ τὸ γεγονός, ὅτι εἶναι ἀνηθικότης—εἴτε πρόκειται νὰ ἀποβῇ πρὸς ὄφελος τοῦ Συναγερμοῦ, εἴται πρὸς ὄφελος ἡμῶν τῶν Κυβερνητικῶν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, οὔτε σεῖς, οὔτε ἡμεῖς νὰ ἐπιδιώκωμεν δι’ ἀνηθίκων μέσων τὴν οἱανδήποτε προαγωγὴν τῶν πολιτικῶν μας συμφερόντων. Αὐτὰ ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, εἶχα νὰ σᾶς εἴπω ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, κατὰ τρόπον ἀντικειμενικὸν καὶ κατὰ τρόπον ἀνεπηρέαστον. Ὁ Ἑλλ. Συναγερμὸς βεβαίως ἀπαιτεῖ ἐκλογάς, διὰ πολλοὺς λόγους τοὺς ὁποίους δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκθέσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν—ὅταν συζητῶμεν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου—ἀλλὰ τούς ἐξεθέσαμεν καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλλ. Συναγερμοῦ καὶ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν εἰς ἄλλας περιπτώσεις. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς, ἀπαιτεῖ ἐκλογάς. Ἀπαιτεῖ ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν καὶ εὐρεῖαν διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους καὶ σεῖς παραδέχεσθε, διότι ἄλλως ἂν δὲν τοὺς παραδέχεσθε δὲν θὰ εἴχατε τὴν διάθεσιν νὰ ψηφίσετε νομοσχέδιον, οἷον τὸ παρόν. Ἀλλ’ ὅταν ἀπαιτῶμεν ἐκλογάς, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀπαιτοῦμεν ἐκλογὰς ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς τιμιότητος. Ἡ Δημοκρατία δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀποτελῇ ἀντικείμενον μιᾶς κακομεταχειρίσεως, οἵα ἡ κακομεταχείρισις ἡ ὁποία γίνεται εἰς βάρος της, διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Δὲν εἶναι μόνον τὰ τέσσαρα θέματα τὰ ὁποῖα ἔθιξα καὶ ἔθιξαν καὶ οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰ ὁποῖα ἐκδηλοῦται ἡ κακομεταχείρισις τῆς Δημοκρατίας. Εἶναι καὶ ἄλλα ἀκόμη ἄρθρα, εἰς τὸ νομοσχέδιον περιέχοντα διαφόρους μεταβολὰς εἰς τὰς διαστάσεις καὶ συστάσεις τῶν περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν μίαν κομματικὴν, πονηρὰν κομματικὴν προσπάθειαν ἀλλοιώσεως τῆς συνθέσεως τῶν πληθυσμῶν εἰς ὡρισμένας περιοχὰς τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς πιστεύει ὅτι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἴτε εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν, εἴτε εἰς τριετίαν ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν—τὸ θέμα τὸ ἐξετάζει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἄσχετα οἱασδήποτε ἀμέσου ἤ ἐμμέσου πολιτικῆς σκοπιμότητος—ὁ Ἑλλ. Συναγερμός, πιστεύει ὅτι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, θέματα συνδεόμενα μὲ τὴν οὐσίαν θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε τὴν ἔκφρασιν—μὲ τὴν καρδίαν τῆς δημοκρατίας, ὅπως εἶναι τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Ἐκλογικὸς Νόμος, θέματα τοιαῦτα, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὰ συνδυάζωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μὲ σκοπιμότητας κομματικάς. Κύριοι, ἄς ἐξαρθῶμεν ὑπεράνω τῶν Κομμάτων μας καὶ ἄς καταρτίσωμεν ἕνα νομοσχέδιον πράγματι δημοκρατικὸν καὶ ἀπηλλαγμένον οἱασδήποτε διατάξεως, εἴτε ἀφαιρούσης, εἴτε προσθετούσης ὡρισμένους πολίτας εἰς ὡρισμένας περιοχάς, εἴτε διασπώσης τὴν ἑνότητα ὡρισμένων περιφερειῶν, εἴτε ἐπεκτεινούσης καὶ αὐξανούσης τὴν ἔκτασιν μιᾶς ὡρισμένης περιφερείας. Εἰς τὰ πολιτικὰ γραφεῖα τῶν κυβερνητικῶν κομμάτων, διαισθάνομαι καὶ μαντεύω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ τὶ σκέψις θὰ ἐγένετο διὰ τὸν Πόρον ἤ διὰ τὰ Κύθηρα. Ἐπετρέπετο, κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου περὶ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, προκειμένου περὶ θέματος συνδεομένου μὲ τὴν οὐσίαν τῆς Δημοκρατίας, νὰ γίνουν αὐταὶ αἱ μικραὶ σκέψεις, αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὰς 1.000 ψήφους τῶν Κυθήρων;

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰς 1.200.

§97Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω τὰς 1.200 ψήφους ἤ τὰς 500 ψήφους τοῦ Πόρου; Καὶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, αὐτοὶ οἱ συλλογισμοὶ ἐγένοντο. Ὡς πολίτης, ὡς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξετάζει—καὶ δὲν ἔχω ἐξετάσει ποτὲ οὔτε εἰς τὸ παρελθὸν—τὰ πολιτικὰ προβλήματα ἀπὸ προσωπικῆς σκοπιᾶς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶ μίαν τοιαύτην κακοποίησιν τῆς Δημοκρατίας. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, προσπαθήσατε σεῖς, εἰς βάρος τοῦ ὁποίου ἄλλωστε ἀποβαίνει ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον, προσπαθήσατε σεῖς ὁ μάρτυς, διότι σεῖς εἶσθε μάρτυς, ὁ ὁποῖος ἐφέρατε εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀντιτιθέμενον πρὸς τὸ προσωπικόν σας συμφέρον, προσπαθήσατε ὅπως ἠδιαφορήσατε διὰ τὸ ἴδιόν σας κομματικὸν συμφέρον ἐν Κορίνθῳ, νὰ ἐμποδίσετε τὴν ὑπερψήφισιν οἱουδήποτε ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν οἱουδήποτε κομματικοῦ συμφέροντος, εἴτε τοῦ συνόλου τοῦ Κόμματός σας, εἴτε ὡρισμένων ἀτομικῶν συμφερόντων.

§98Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν κατ’ ἄρθρον, εὐχαρίστως θὰ προσπαθήσω νὰ σᾶς ἱκανοποιήσω.

§99Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, εἶναι εὐχάριστος πάντοτε ὁ διάλογος μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν μὲ ἀντέκρουσε καὶ ἐδέχθη εὐχαρίστως τὴν ὀνομασίαν, τὸν τίτλον τὸν ὁποῖον τοῦ ἐχάρισα, τὸν τίτλον τοῦ μάρτυρος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μὲ παρέπεμψεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν ἄρθρων. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἐδικαιούμην νὰ ἀπαιτήσω καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς κ.κ. συναδέλφους, νομοσχέδιον τοιοῦτον, νὰ μὴ τὸ βλέπουν ὡς νομοσχέδιον ἀπαρτιζόμενον ἀπὸ πολλὰ μικρὰ τμήματα, ἀλλ’ ὡς σύνολον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, διότι περιέχει ὅλα αὐτὰ τὰ εἰδικὰ ἄρθρα ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶσθε διατεθειμένοι σεῖς οἱ περισσότεροι τῶν κυρίων συναδέλφων, νὰ ὑποχωρήσητε, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ πέσῃ. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ ἄγετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον τόσον πολύπλοκον, ἀπὸ ἀπόψεως κομματικῆς νοοτροπίας καὶ σκοπιμότητος. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Ἐλπίζω καὶ εὔχομαι νὰ τὰ σκεφθῆτε. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ φοβηθῇ τὰς ἐκλογάς. Τὰς ἐκλογὰς τὰς ἐπεζήτησε, καὶ ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τῆς διενεργείας ἐκλογῶν τὸ ταχύτερον. Πιστεύει ὅτι, αἱ ἐκλογαὶ δὲν θὰ ἐντείνουν τὴν κρίσιν καὶ δὲν θὰ προκαλέσουν φανατισμούς, ἀλλὰ καὶ ἂν προκαλέσουν πρὸς στιγμὴν φανατισμόν, θὰ δώσουν εἰς τὸν τόπον τὴν εὐχέρειαν νὰ εἰσέλθῃ μετὰ ταῦτα, εἰς περίοδον ἐργασίας καὶ ἀναδημιουργίας. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, πιστεύει εἰς αὐτό, ἀλλὰ πιστεύει ἐπίσης, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ αὗται πρέπει νὰ γίνουν μὲ σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι ἔντιμον καὶ δημοκρατικόν. Κάμνω ἔκκλησιν πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, τῆς πλειοψηφίας. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀπευθυνθῶ εἰς τοὺς συναδέλφους μου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι σκέπτονται, ὅπως σκέπτομαι καὶ ἐγὼ καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω ἀνταποκρίνονται καὶ εἰς τὰ ἰδικά των αἰσθήματα. Κάμνω ἔκκλησιν πρὸς ὑμᾶς, κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, σκεφθῆτε τὸ πρᾶγμα σοβαρῶς. Εἰς χεῖρας σας εὑρίσκεται ἡ τιμὴ καὶ ἡ ὑπόληψις τῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§101ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συνέχεια τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διατάξεων, τοῦ κωδικοποιουμένου νόμου 5493 τοῦ 1932 (Β. Διάταγμα τῆς 9]9 Αὐγούστου 1951) καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος». Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 10 μ. μ.)