1952.09.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8η

Τρίτη 2 Σεπτεμβρίου 1952

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Ἰωάννου ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Μόδης αἰτεῖται ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρέσχε τὴν ἔγκρισίν της διὰ τὴν χορήγησιν ἀδείας εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Γ. Μόδην. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Μανέντης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§6Δ. ΜΑΝΕΝΤΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Κοσμᾶς καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν ἀντιπροσώπων σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ Νομοῦ Μεσσηνίας, διαμαρτυρομένων δι’ ἀπόφασιν καταβολῆς τιμήματος, παραδιδομένου σταφιδοκάρπου, εἰς τρεῖς μηνιαίας δόσεις. Ἀγροτικὸς κόσμος Εὐβοίας διαμαρτύρεται διὰ διακοπὴν συγκεντρώσεως σίτου καὶ ζητεῖ ἄμεσον συνέχισιν ταύτης. Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ἀθηνῶν διαμαρτύρεται διὰ διπλασιασμὸν ἐνοικιοστασιακῶν μισθωμάτων κλπ. Σηροτρόφοι Σουφλίου διαμαρτύρονται διὰ μελετωμένην κατάργησιν τοῦ νόμου «περὶ προστασίας σηροτροφίας» κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας κ. Β. Βραχνός, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Πολεμιστῶν πολέμου 1940 –41 ἐπαρχίας Πατρῶν Νομοῦ Ἀχαΐας, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ὑπαγωγήν των εἰς τὸν Α. Ν. 1836)51 κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ἔβρου κ. Ν. Ρηγόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν πολυτέκνων Ἀλεξανδρουπόλεως, ζητούντων τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων χρησιμοποιουμένων διὰ τὴν συντήρησίν των καὶ τροποποίησιν τοῦ 20οῦ ἄρθρου τοῦ νόμου 1910)51 κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἔβρου κ. Ν. Ρηγόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Σηροτρόφων Σουφλίου, διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην κατάργησιν νόμου «περὶ προστασίας σηροτροφίας». Ὁ κ. Γ. Μαῦρος (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος διατάξεών τινων τοῦ Α.Ν. 1921)51 «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὴν Στρατιωτικὴν Ἱεραρχίαν καὶ τὰς Στρατιωτικὰς προαγωγάς». Οἱ κ.κ. Χ. Εὐελπίδης (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν) καὶ Γ. Καρτάλης (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἀναγραφῆς εἰς τὸν Κρατικὸν Προϋπολογισμὸν ἀπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1952–53 καὶ ἐφ’ ἑξῆς πιστώσεων διὰ δαπάνας, προβλεπομένας ὑπὸ συμβάσεων ἔργων Δ.Ο.Σ. καὶ Ο.Κ.Α., εἰς βάρος τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀνασυγκροτήσεως». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὰς ἐκθέσεις τῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διατάξεων τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 5493 τοῦ 1932 (Β. Διάταγμα τῆς 9)9 Αὐγούστου 1951) καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος».

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διατάξεων τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 5493 τοῦ 1932 (Β. Διάταγμα τῆς 9)9 Αὐγούστου 1951) καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος». Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ὡς Εἰσηγητής, ἔχει τὸν λόγον.

§8Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι κοινῶς παραδεδεγμένον ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι συνάρτησις καὶ συμπλήρωμα τοῦ Συντάγματος, διότι βάσει τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου θὰ συντεθῇ ἡ Βουλή, θὰ συντεθῇ δηλαδὴ τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀσκεῖ τὴν Νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ διὰ τῆς Βουλῆς θὰ ἀναδειχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἀσκήσῃ τὴν Ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἑπομένως, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι θεμελιώδης νόμος τοῦ Κράτους, ὡς καθορίζων τὴν σύνθεσιν διὰ τοῦ ἀσκοῦντος τὴν Νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Διὰ τοῦτο, ἡ ἀτομική μου γνώμη εἶναι, ὅτι, ὅπως προκειμένου περὶ καθιερώσεως Συνταγματικοῦ ζητήματος δὲν χωρεῖ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τῶν βουλευτῶν, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου δὲν θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Εἶναι ὅμως ἀληθὲς ἐξ ἄλλου, ὅτι, ἐὰν μία μερὶς ἐν τῇ Βουλῇ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τοὺς ἰδικούς της φίλους ἀναπόφευκτον εἶναι—κατ’ ἐμὴν πάντοτε γνώμην—νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ ἀπὸ μέρους τῆς ἄλλης μερίδος τῆς Βουλῆς, διότι ἄλλως καὶ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς δὲν θὰ ἐκδηλωθῇ ὀρθῶς καὶ ὁ ἀγὼν θὰ εἶναι ἄνισος. Λέγω ἀγών, διότι πᾶσα προσπάθεια διὰ τὴν κατίσχυσιν πολιτικῶν ἰδεῶν, εἶναι ἕνας πολιτικὸς ἀγών. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν λοιπὸν τὴν πολιτικὴν μετεχειρίσθην τὴν λέξιν ἀγὼν καὶ ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς μάχης τῆς στρατιωτικῆς. Κύριοι βουλευταί, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν Νομοσχεδίου ζητεῖται ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ ἰσχύων νόμος, δὲν μεταβληθῇ θὰ ἐνεργηθοῦν αἱ προσεχεῖς ἐκλογαί, βάσει τοῦ ἰσχύοντος αὐτοῦ νόμου, τοῦ καθιερώσαντος τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου προβλέπεται ἡ ἀντικατάστασις τοῦ συστήματος αὐτοῦ διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Προβάλλεται λοιπὸν ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ζήτημα ἀμέσως, πλειοψηφικὸν ἢ ἀναλογικόν; Ποῖον εἶναι προτιμητέον; Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ μακρυγορήσω, διότι δὲν θὰ ἐπιχειρήσω ἐπίδειξιν γνώσεων, τοσοῦτον μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ ἰδική μας γενεὰ ἔχει τόσην πλουσίαν πεῖραν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν θεμάτων, ὅσην οὐδεμία ἄλλη γενεὰ εἰς τὴν ἱστορίαν, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω τῆς ἀνθρωπότητος ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ, διότι εἰς τὴν ἰδικήν μας γενεὰν ἐγίνοντο ὅλα τὰ πολιτικὰ πειράματα. Εἴχομεν Βασιλείαν, εἴχομεν Δημοκρατίαν, εἴχομεν Δικτατορίαν, ἄλλην Δικτατορίαν, εἴχομεν πολέμους, ἀνταρσίαν, εἴχομεν ἐφαρμογὴν ὅλων τῶν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα καὶ τὴν ἐπιστήμην γνωστῶν ἀναλογικῶν συστημάτων, εἰς τρόπον ὥστε, ὅλοι οἱ κ. κ. βουλευταὶ νὰ ἔχετε ἰδίαν πεῖραν τῶν πλεονεκτημάτων καὶ τῶν μειονεκτημάτων καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου συστήματος. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ὡς Εἰσηγητὴς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἄποψιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν συζητήσεων τοῦ σχεδίου νόμου, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου, διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς ἐννοίας, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ ἐκθέσω ἐν βραχυτάτῳ ποῖα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τοῦ πρώτου συστήματος, ὡς καὶ τὰ μειονεκτήματά του, καθὼς βέβαια καὶ τοῦ ἀντιστοίχου συστήματος τὰ πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα. Κύριοι βουλευταί, διὰ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δύο κυρίως ἐπιχειρήματα διατυποῦνται. Πρῶτον, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐκλογὴ βουλευτῶν ἀνηκόντων κατὰ σημαντικὴν πλειοψηφίαν εἰς μίαν πολιτικὴν μερίδα, εἰς ἓν πολιτικὸν κόμμα, εἰς τρόπον ὥστε διὰ τῆς πλειοψηφίας αὐτῆς νὰ εἶναι ἐφικτὴ ἡ συγκρότησις Κυβερνήσεως δυναμένης καὶ ἐπὶ μακρὸν χρόνον νὰ ζήσῃ καὶ νὰ μὴ ὑποκύπτῃ εἰς ἀξιώσεις, καὶ νὰ ἀποφεύγωνται μεταστάσεις βουλευτῶν, ἔστω καὶ ἐν μικρᾷ κλίμακι, μεταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ὅμως νὰ ἐπιδροῦν ἐπὶ τῆς ζωῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῆς τύχης αὐτῆς. Καὶ ἀφ’ ἑτέρου, λέγουν, ὅτι διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, εὐχεραίνεται ἡ κατίσχυσις γενικῶν πολιτικῶν ἰδεῶν. Καὶ τρίτον, ἐὰν θέλετε, ὅτι ἀποφεύγεται ἡ συναλλαγή. Ἀντιθέτως, τὰ μειονεκτήματα εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἐξάπτονται μοιραίως καὶ ἀναποφεύκτως τὰ πάθη καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐκλογῶν ἡ ὀξύτης εἶναι μεγάλη. Ὁ διχασμὸς τοῦ λαοῦ, εἶναι ὀξὺς καὶ ὅταν μάλιστα εἰς δεδομένην στιγμήν, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ διενεργηθοῦν ἐκλογαί, ὑφίστανται καὶ εἰδικοὶ λόγοι ὀξύτητος τοῦ λαοῦ, τὸ ἔργον καθίσταται ἐπικίνδυνον δι’ αὐτὴν ταύτην τὴν δυνατότητα ἐκδηλώσεως γνησίως τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Ἐξ ἄλλου, ἡ ἀναλογικὴ ἔχει τὸ πλεονέκτημα, ὅτι καθιστᾷ δυνατὴν τὴν ἐκπροσώπησιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅλων τῶν πολιτικῶν ρευμάτων τῆς χώρας, διότι ἕκαστον Κόμμα θὰ λάβῃ τὴν ἀναλογίαν του, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων τὰς ὁποίας θὰ συγκεντρώσῃ. Ἔχει δὲ καὶ τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι ἀπαλύνει τὴν ὀξύτητα καὶ καθιστᾷ τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν ἠπιώτερον καὶ εὐγενέστερον. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶπον τινές, καὶ τὸ λέγει εἰδικώτερον ὁ Συναγερμός, ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ καὶ συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ χρήσιμον ἔργον, ἔργον τοὐλάχιστον τόσον ὅσον θὰ ἀπέδιδε μία ὁμοιογενὴς ἰσχυρὰ πλειοψηφία. Κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἐξαγάγῃ συμπεράσματα ἀπὸ τὴν μελέτην τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἱστορίας, ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ ἀποδεχθῇ τοὐλάχιστον τόσον ἀπολύτως, ὅπως διατυποῦται ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, τὴν ἄποψιν κατὰ τῆς ἀναλογικῆς. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν συνεζητήθη τὸ ζήτημα. Εἴπομεν— καὶ εἴπομεν σημαίνει ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς—ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐφηρμόσθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ 1926 καὶ προῆλθε Κυβέρνησις ἐκ τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ἔζησε μέχρι τοῦ 1928. Ἴσως, ἴσως οἱ πολὺ νεώτεροι ἐκ τῶν κ.κ. βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦσαν βεβαίως κατὰ 25 χρόνια ἀκόμη νεώτεροι νὰ μὴν ἐνθυμοῦνται τὰς λεπτομερείας τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τότε, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικοῦ διχασμοῦ καὶ συνεπῶς ποῖον τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς ἐκείνης. Εἶχον καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεγῶ βουλευτὴς εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην. Καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν ἐντύπωσιν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη, ὅταν παραπλεύρως πρὸς ἡμᾶς εὑρίσκετο τότε ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς μὲ τὸ ἰδικόν του Κόμμα καὶ πόσον ὁ συγχρωτισμὸς τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν δύο παρατάξεων ἐδημιούργησεν ἀμέσως μίαν χαλαρότητα ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῶν ἀντιθέσεων. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη, κύριοι βουλευταί, εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τεράστια ζητήματα. Ἦτο πρόσφατος ἀκόμη ὁ διχασμὸς μεταξὺ βενιζελικοῦ καὶ ἀντιβενιζελικοῦ κόσμου. Ἦτο πρόσφατος ἀκόμη ἡ ἐντύπωσις ἀπὸ τὸ κίνημα τοῦ Μεταξᾶ. Δὲν κάμνω πολιτικήν, γεγονότα μνημονεύω διὰ νὰ συναγάγω συμπεράσματα. Εἶναι γνωστὸν πόσον ὀξὺ ἦτο τότε τὸ ζήτημα τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, πόσον ὀξὺ ἦτο τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου προσφύγων μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν. Ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα τὰ ἔλυσεν ἡ Βουλὴ τοῦ 1926–28 ἡ προελθοῦσα ἀπὸ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν. Τὰ ἔλυσεν ὅμως, διότι ἐπρυτάνευεν ὁ ἀπόλυτος πατριωτισμὸς τῶν ἡγετῶν τῶν Κομμάτων τῆς Βουλῆς ἐκείνης. Ἦτο ἀκόμη ὀξεῖα ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ δημοκρατικῶν καὶ βασιλοφρόνων. Ἐν τούτοις ὅλοι ἔδωσαν τὰς χεῖρας καὶ ἐσχημάτισαν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. Ἀποτέλεσμα; Ἔλυσαν τὸ ἀποτακτικὸν ζήτημα, ἔλυσαν τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων, διότι ἐπέτυχον τὸ δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν διὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἐσταθεροποίησαν τὸ νόμισμα μὲ τὴν λίραν εἰς τὰς δρχ. 375, τιμὴ ἡ ὁποία ἐκράτησε μέχρι τοῦ 1931 ὁπότε ἦλθεν ἡ Ἀγγλικὴ κρίσις, ἐσταθεροποίησαν τὴν δημοσίαν τάξιν, ἐψήφισαν τὸν νόμον τῆς ὁδοποιΐας, ἐψήφισαν τὸ Δημοκρατικὸν Σύνταγμα τοῦ 1927, ἔθεσαν ἐν γένει τὰ θεμέλια τῆς ἀναδημιουργίας τοῦ Κράτους. Καὶ ἐρωτῶ: Τοιαύτη πλουσία ἐργασία καὶ εἰς ὕλην καὶ εἰς ποσόν, δὲν εἶναι τάχα πρὸς τιμὴν τῆς Βουλῆς ἐκείνης τῆς προελθούσης ἀπὸ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν; Κατὰ τὴν τετραετίαν 1946–50 εἴχομεν ἐπίσης Βουλήν, προελθοῦσαν ἀπὸ ἀναλογικὴν ἐκλογήν. Καὶ ὁ πατριωτισμὸς πάλιν τῶν ἡγητόρων τῶν διαφόρων Κομμάτων συνετέλεσεν, ὥστε νὰ ἀποδοθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἐκείνην μία συμμαχικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔζησεν ἐπὶ 4 ἔτη. Ὁποίας δὲ δυσχερείας εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Βουλὴ τότε καὶ ἡ Κυβέρνησις. Εἴχομεν τὸν ἀνταρτοπόλεμον, εἴχομεν τὴν πλήρη καταστροφὴν τῆς ὑπαίθρου καὶ ἀντιμετωπίσθησαν τὰ ζητήματα. Ἐπλήγη ὁ συμμοριτισμός, κατεστάλη ἡ ἀνταρσία, ἐνετάχθη ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν Ο.Η.Ε., ἀπεκατεστάθη ἡ δημοσία τάξις εἰς τρόπον ἐπίζηλον. Δὲν εἶναι τοῦτο πρὸς τιμὴν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, τῆς προελθούσης ἀπὸ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν; Ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1950 καὶ τοῦ 1951 ἦτο ἐπίσης μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Καὶ αὐτὴ ἀπέδωκε καρποὺς ἐπιζήλους. Ἐδώσαμεν τὸ Σύνταγμα, ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἐπαγιώσαμεν τὴν δημοσίαν τάξιν. Ἀπὸ ἀπόψεως διπλωματικῆς καὶ στρατιωτικῆς, ἐνετάχθη ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν ἰσχυροτέραν συμμαχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει γνωρίσει ἡ ἀνθρωπίνη ἱστορία. Καὶ ὅταν πρὸ ἔτους ἀκόμη οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς διεκήρυσσον, ὅτι ἐν περιπτώσει ἐπιθέσεως τῆς Ρωσίας, ἡ ἀμυντικὴ γραμμὴ τοῦ δυτικοῦ κόσμου θὰ ἦτο Κύπρος–Κρήτη– Μάλτα καὶ ὅταν μεταγενεστέρως ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ, μὲ ὅλην τὴν πανθομολογουμένην στρατιωτικήν του ἱκανότητα, ἔλεγεν, ὅτι εἰς τὸν Ὄλυμπον δυνάμεθα νὰ ἀμυνθῶμεν, σήμερον ἡ Ἑλλὰς μὲ Κυβέρνησιν προελθοῦσαν ἀπὸ ἀναλογικὴν ἐκλογὴν ἔχει ἐπιτύχει, ὥστε γραμμὴ ἀμύνης νὰ εἶναι τὰ σύνορά μας καὶ πρόοδος ἐκεῖθεν καὶ ὄχι ὑποχώρησις. (Χειροκροτήματα). Δὲν λέγω, κ. κ. βουλευταί, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ ὀφείλονται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς Κυβερνήσεις τοῦ ΝΑΤΟ. Ἀλλ’ εἶναι ἀποτελέσματα μιᾶς Κυβερνήσεως Ἑλληνικῆς, προελθούσης ἀπὸ Βουλήν, ἡ ὁποία ἐξελέγη μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Δὲν πρέπει, κ. κ. βουλευταί, κανεὶς θεσμὸς καὶ εἰδικώτερον κανεὶς πολιτικὸς θεσμὸς — τὸ δὲ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸς θεσμὸς — δὲν πρέπει νὰ κρίνεται ἀφῃρημένα, ἐπὶ τῇ βάσει θεωρητικῶν μόνον ἀντιλήψεων. Ὡς θεσμὸς προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀνάγκας τοῦ λαοῦ. Καὶ ὁ ἐκλογικὸς τομεύς, ὅπου προεῖπον, προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς κυριωτέρας ἀνάγκας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Συνεπῶς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν πρέπει νὰ τεθῇ μόνον ἀπὸ ἀπόψεως θεωρητικῆς, ἀλλά, κυρίως θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς ἀνάγκης ὑπαρχούσης εἰς δεδομένον χρόνον. Καὶ ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ὀξεῖα. Τείνει νὰ μᾶς χωρίσῃ πάλιν εἰς δύο κόσμους. Ὑπάρχει μία ἱστορία Ἑλληνικὴ κατὰ τὴν τελευταίαν 25ετίαν, ἡ ὁποία εἶναι πλήρης προσπαθειῶν ἀπὸ πάσης πλευρᾶς διὰ τὴν γεφύρωσιν τοῦ χάσματος, διὰ τὴν ἑνότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς μίαν κατάστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν προχθὲς ἀκόμη, κατὰ τὴν πολιτικὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν, ἐξεδηλώθη ἀπὸ στόματος ἐπισήμων ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐνδεχομένης ἐκλογῆς μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς νέον διχασμόν, μὲ ὅλας του τὰς θλιβερὰς συνεπείας καὶ διὰ τὸν Λαὸν καὶ διὰ τὸ Ἔθνος. Καὶ ἄν ὀρθῶς ἀπεδόθη ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Συναγερμοῦ, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἡ ἐκλογὴ τοῦ λαοῦ θὰ ἔχει νὰ κυμανθῇ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Κομινφὸρμ ἀφ’ ἑτέρου. Ὡσανεὶ ἡμεῖς ὅλοι εἴμεθα ἡ Κομινφόρμ. Ὅταν λοιπόν, κ. κ. βουλευταί, τοιαῦτα συνθήματα ρίπτωνται εἰς τὸν λαὸν ἀπὸ τοῦ ἐπισημοτέρου στόματος, τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ μεγαλυτέρου κόμματος εἰς τὴν Βουλήν, ἀπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς μερίδος ἐκείνης, ἡ ὁποία διεκδικεῖ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα, ὅταν τοιαῦται δηλώσεις προέρχονται ἀπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Συναγερμοῦ «ἢ ἡμεῖς, δηλαδὴ ὁ Συναγερμός, ἢ ἡ Κομινφόρμ», ἀντιλαμβάνεσθε εἰς ποίαν ὀξύτητα ὁδηγούμεθα, εἰς ποῖον διχασμὸν μᾶς φέρει ὁ Συναγερμὸς μὲ τὰς τοιαύτας δηλώσεις, ἐὰν καὶ ἐφόσον εἶναι ἀληθεῖς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πολὺ βαθέως, ποίαν ψῆφον θὰ δώσωμεν ὑπὲρ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ συστήματος. Διὰ τοῦτο, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀτομικῶς, ἐὰν ἠδυνάμην ἐγὼ μόνος νὰ καθιερώσω τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, θὰ ἐτασσόμην ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Ὄχι μόνον διὰ τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον σᾶς προεῖπον, ἀλλὰ καὶ διότι αἱ θεωρητικαί μου πεποιθήσεις καὶ ἡ πολιτική μου ἱστορία, ὡς προερχομένου ἀπὸ τὴν Δημοκρατικὴν ἕνωσιν, μὲ ἔχουν τάξει ἀνέκαθεν ὑπὲρ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ κρίνωμεν καὶ νὰ συζητήσωμεν, εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, κ. κ. βουλευταί, ὅπου ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω μὲ πεῖσμα μὲν ἑκατέρωθεν, ἀλλὰ μὲ πᾶσαν σοβαρότητα, ἐμελετήθη τὸ ζήτημα, ἐθίγησαν 4 ζητήματα κυρίως: Πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, δεύτερον τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, τρίτον τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτῶν, καί, τέταρτον, τὸ ζήτημα τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἑτεροδημοτῶν εἰς τὰς μεγάλας πόλεις Ἀθήνας–Πειραιᾶ–Θεσσαλονίκην. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος, κ. κ. βουλευταί, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ὑπεστήριξαν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀνέκαθεν ἐτάχθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲν συστήματος, ἀλλὰ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Συνεπεῖς δὲ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι πρὸς τὴν ἀνέκαθεν ἐκδηλωθεῖσαν ταύτην ἀρχὴν τοῦ Συναγερμοῦ, ἐτάχθησαν ὅλοι ὡς εἷς ἄνθρωπος—καὶ πρὸς τιμήν των τὸ λέγω—ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν Ἀρχηγός των ἐξεδήλωσε. Κύριοι βουλευταί, κατ’ ἴσον λόγον καὶ ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν, τὸ εἴπομεν δὲ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸ ἐπαναλαμβάνομεν καὶ εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἀνέκαθεν εἴχομεν ἐκδηλωθῆ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ ἐκλογικὰς περιφερείας, ὅπως τὰς καθορίζει τὸ σχέδιον νόμου. Καὶ ἡ ἐκδήλωσις ἡ δική μας εἶναι προγενεστέρα τῆς τοῦ Συναγερμοῦ. Κύριοι βουλευταί, ὅταν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς συνέπεσε νὰ εἶμαι ἐγὼ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἶπον τότε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑποστηρίζω τέκνον ὄχι ἐμόν. Δὲν ἦτο τέκνον ἰδικόν μου. Ἦτο θετόν μου τέκνον. Τὸ σχέδιον νόμου ἐκεῖνο, εἶχε καταρτισθῆ κατόπιν κοινῆς γνώμης, κοινῆς συσκέψεως καὶ κοινῆς ἀποφάσεως τῆς Ε.Π.Ε.Κ., τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἑπομένως αἱ γνῶμαι ἡμῶν, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν εἰς τὸ σχέδιον τοῦ νόμου ἐκείνου, ἦσαν γνῶμαι τῶν τριῶν αὐτῶν κομμάτων. Εἰς τὸ ἄρθρον 185 τοῦ νόμου ἐκείνου προβλέπεται, ὅτι διὰ διατάγματος θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἰσχὺν ὁ νόμος 6396 διὰ τὴν κατὰ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν. Τονίζω τὴν φράσιν. Εἶναι ἡ φράσις τοῦ νόμου «διὰ τὴν κατὰ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν» δύνανται νὰ ἐπανέλθουν εἰς ἰσχὺν τὰ ἄρθρα τάδε καὶ τάδε τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου 6396, νομίζω αὐτὸς εἶναι ὁ ἀριθμός του. Τὰ ἄρθρα αὐτὰ καθορίζουν πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν εἰς τὰς νέας χώρας, στενὴν δὲ περιφέρειαν εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα. Συνεπῶς τόσον ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. τότε, ὅσον καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τότε, σημειώνω τὸ τότε δηλαδὴ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ προτοῦ ἀκόμη ἐμφανισθῆ ὁ Συναγερμὸς καὶ προβῆ εἰς τὰς δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη διὰ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, τόσον λοιπόν, οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐξεδήλωσαν τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ μείνωμεν εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀλλὰ μὲ τὸν καθορισμὸν περιφερειῶν ὅπως τοὺς ὥριζεν ὁ νόμος ἐκεῖνος. Ἑπομένως, ὅπως ὑπερηφανεύεται ὁ Συναγερμὸς καὶ λέγει ὅτι, ἐγὼ κύριοι ἀνέκαθεν ἤμουν ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, οὕτω ὑπερηφανευόμεθα καὶ ἡμεῖς ὅτι ἔχομεν συνέπειαν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ὑποστηρίζοντες τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις διότι καὶ ἡμεῖς ἔκτοτε εἴχαμε κηρυχθῆ ὑπὲρ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Ἄλλωστε, ἐπεζητήθη κ. κ. βουλευταί, ἀπὸ τὸν Συναγερμόν, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος μὲ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι θέλομεν ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον νὰ ἀποδώσῃ ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν. Ἀπηντήσαμεν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον σᾶς εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο διὰ τοῦ ὁποίου εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, ἀφ’ ἧς ὑπάρχει ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπεδόθη ἡ μεγίστη ὑπάρξασα πλειοψηφία. Εἰς τὰ 1928 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰσήγαγε τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ἐκλογικόν, μὲ αὐτὰς ἀκριβῶς τὰς περιφερείας καὶ ἔλαβε πλειοψηφίαν τότε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἣν οὐδεὶς ποτὲ ἔλαβεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐπὶ 250 βουλευτῶν οἱ 16 ἦσαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Θέλετε λοιπὸν σύστημα πλειοψηφικὸν καὶ σύστημα ποὺ νὰ ἐμφανίζῃ ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν; Σᾶς ἐμφανίζομεν ἀκριβῶς ἕνα σύστημα, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ μεγίστη δυνατὴ πλειοψηφία. Κύριοι βουλευταί, μᾶς εἶπεν ὅτι τότε ἦτο εἰδικὴ περίπτωσις μὲ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Ἀντείπομεν ὅτι εἰδικὴ περίπτωσις εἶναι καὶ ἡ περίπτωσις τοῦ κ. Παπάγου. Σεῖς ἰσχυρίζεσθε ὅτι ὁ λαὸς εἶναι ὅλος μαζί σας. Ὅτι ἡ αἴγλη τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Συναγερμοῦ καὶ ἡ ποιότης τῶν ὑποψηφίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ συναρπάζουν τόσον, ὥστε σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ταχθῇ μαζί σας. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ Ρόδος ἰδοὺ καὶ τὸ πήδημα. Μᾶς εἶπον κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν ζητοῦμεν τὴν καθιέρωσιν ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον μᾶς ὠφελεῖ ἐκλογικῶς, ἄρα βλάπτει τὸν Συναγερμόν. Ἀπηντήσαμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐπαναλαμβάνομεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἰσάγομεν ἐκλογικὸν νόμον εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν. Εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματός μας, ἐκδηλωθείσας εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῶν Συμμαχικῶν Κυβερνήσεων τῆς παρελθούσης Βουλῆς. Συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις εἰς τὰς ὁποίας μετεῖχε καὶ ἐπίλεκτος τώρα Συναγερμικὸς ὁ κ. Παπανδρέου. Καὶ τότε, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων, ἐλέχθη, ὅτι ἡ πεποίθησις ἡμῶν εἶναι ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα νὰ παραμένῃ ἀβέβαιον. Πρέπει ἐγκαίρως νὰ καθίσταται γνωστὸν τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικὸν εἰς τὸν Λαὸν καὶ εἰς τοὺς πολιτευομένους. Αὐτὸ πράττομεν καὶ σήμερον. Δὲν εὑρισκόμεθα εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν. Αἱ ἐκλογαὶ κατ’ ἀνθρωπίνην λογικὴν πρόβλεψιν θὰ γίνουν τὸ 1955. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ παραμονὴ ἐκλογῶν; Καὶ ἔπειτα μᾶς λέγουν: Εἰσάγετε σύστημα, τὸ ὁποῖον ὠφελεῖ σᾶς καὶ βλάπτει τὸν Συναγερμόν, ὡς ἐὰν ἡμεῖς θὰ ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν διὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὸν Συναγερμόν.... (χειροκροτήματα) ὡσάν, ἐὰν ὁ Συναγερμὸς εἶχε τὴν δύναμιν, θὰ ἐφήρμοζε τὸ σύστημα, ποὺ θὰ συνέφερεν εἰς ἡμᾶς. Αὐτὴ ὅμως εἶναι ἡ διαφορά μας. Ἡμεῖς κρίνομεν ἀντικειμενικῶς τὰ πράγματα, ἀναμετρῶμεν τὶ συμφέρει εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰσάγομεν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν δυνατότητα ἀποδόσεως πλειοψηφίας, τῆς κατὰ τὸ δυνατὸν ἰσχυροτέρας. Μᾶς ἀπήντησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ συναγερμοῦ, ὀρθὸν αὐτὸ ποὺ λέγετε, ἀλλὰ νὰ μὴ κάμετε τὴν Ἑλλάδα καντόνια, νὰ μὴ κάμετε τὴν Ἑλλάδα, ὡς μπακλαβάδες, ὅπως σᾶς ἀρέσῃ. Καὶ τοὺς ἀπηντήσαμεν: Τότε μόνον θὰ εἶχεν ἀξίαν τὸ ἐπιχείρημά σας, ἐὰν πρώτην φορὰν τὸ καθιερώναμεν ἡμεῖς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά. Εἰς τὰ 1923 μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ ἔγιναν ἐκλογαί. Εἰς τὰ 1928 μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ ἔγιναν ἐκλογαί. Εἰς τὰ 1933 ἡ Βουλὴ τὸ ἐψήφισε τότε καὶ μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα ἔγιναν αἱ ἐκλογαί. Εἰς τὰ 1951 αὐτὸ τὸ σύστημα ἐψήφισεν ἡ Βουλή. Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 185 τοῦ νόμου περὶ ἐνυσχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ἔδιδεν ἐξουσιοδότησιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ σύστημα. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1952, ὁ Συναγερμὸς δι’ ἐπανειλημμένων δηλώσεών του ὑπεστήριζεν, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1952 ἐπιτρέπεται ἡ ἔκδοσις Διατάγματος καί, ὅτι ἡ ἐνδεχομένη ἔκδοσις τοῦ Διατάγματος τούτου δὲν προσβάλλει τὸ Σύνταγμα τοῦ 1952 καὶ ἐπεκαλεῖτο τὴν γνώμην ἐγκρίτων, ἐγκριτωτάτων νομικῶν, φίλων τοῦ Συναγερμοῦ. Ἡμεῖς ἐξ ἄλλου ὑποστηρίζομεν, ὅτι τοιοῦτον Διάταγμα δὲν εἶναι δυτατὸν νὰ ἐκδοθῇ, διότι θὰ ἀντέβαινε πρὸς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον εἰς ὡρισμένον ἄρθρον λέγει, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος ψηφίζεται διὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως νόμος μόνον ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Καὶ ἰδού, κ. βουλευταί, εἰσάγομεν νόμον, ὁ ὁποῖος καθιερώνει ἀκριβῶς τὸ ἐκλογικὸν ἐκεῖνο σύστημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐζήτει ὁ Συναγερμὸς νὰ καθιερωθῇ διὰ Διατάγματος. Ποῦ, λοιπόν, ἡ ἀντίθεσις; Ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς ὅσα λέγομεν, ἐν συνδυασμῷ πρὸς ὅσα πράττομεν, ἡ οὐσία εἶναι ἀπολύτως ὑπὲρ ἡμῶν. Κύριοι βουλευταί, ὡς πρὸς τὰς γυναῖκας. Δὲν διατρέχω ἐγὼ ἀτομικῶς τὸν κίνδυνον νὰ θεωρηθῶ, ὅτι ἀποβλέπω πάλιν εἰς ἐκλογικὸν συμφέρον καὶ ζητῶ νὰ μὴ ψηφίσουν αἱ γυιαῖκες, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχουν ἐγγραφῆ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, τόσαι σχεδόν, ὅσαι εἶναι αἱ ἐγγραφαὶ τῶν ἀνδρῶν. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι καὶ ὅταν εἶχεν εἰσαχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου παρείχετο εἰς τὰς γυναῖκας κατ’ ἀρχὴν τὸ δικαίωμα ψήφου, εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τότε πρότασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, πρότασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ χρόνος τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἀπὸ τὰς γυναῖνας θὰ ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγγραφῶν τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς καταλόγους. Ἀπουσίασα, κ. βουλευταί, ἀπὸ τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφίζετο ὁ νόμος αὐτός, ὄχι ἐκ πταίσματός μου. Εἶχον ἀνάγκην νὰ μεταβῶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα. Ἠρώτησα τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐὰν κατὰ τὰς δύο ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ ἀπουσίαζον, ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς συζήτησιν τὸ σχέδιον αὐτὸ καὶ μοῦ εἶπεν, ὄχι καὶ δι’ αὐτὸ ἀπουσίασα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω μὲ αὐτό, ὅτι ἡ ἰδική μου παράστασις εἰς τὴν Βουλήν, θὰ μετέβαλε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Κάθε ἄλλο, μακρὰν ἀπὸ ἐμοῦ τοιαύτη ἐγωϊστικὴ σκέψις. Θέλω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπεστήριξα καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ἀπόψεις μου ταύτας, λόγῳ ἀπουσίας μου καὶ ἀπουσίας δεδικαιολογημένης. Ἡ γνώμη μου, κύριοι βουλευταί, εἶναι, ὅτι εἰς τὰς γυναῖκας πρέπει νὰ δοθῇ ψῆφος. Ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις ἐκ τῆς ὁποίας προέρχομαι, ἐζήτει ἔκτοτε νὰ δοθῇ ψῆφος εἰς τὰς γυναῖκας, εἰς ἐποχὴν μάλιστα κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κόμματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκουν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ Συναγερμοῦ σήμερον, ἦσαν ἐναντίον τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα τότε τὴν σημαίαν τὴν ὕψωσεν ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις, συμπαρέστη δὲ πιστὸς συμπαραστάτης εἰς τὴν τοιαύτην κίνησιν, ὁ ἀείμνηστος Ἐλ. Βενιζέλος. Ὁ σημαιοφόρος ὅμως ὑπῆρξε πάντοτε ὁ Παπαναστασίου, ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις. Ἑπομένως καὶ ἐγὼ ἔκτοτε εἶμαι ὑπὲρ τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν, ἀλλὰ ὅλων τῶν γυναικῶν, κύριοι βουλευταί. Δὲν εἶναι νοητόν, δι’ ἐμέ, τὸ ὅτι ὡρισμένος ἀριθμὸς γυναικῶν, αἱ ὁποῖαι δι’ οἱονδήποτε λόγον, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ αὐτάς, ἐνεγράφησαν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ὅτι ὁ μειωμένος αὐτὸς ἀριθμὸς τῶν γυναικῶν, θὰ πρέπει νὰ νοθεύσῃ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ σύνθεσις τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως ἡ σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν, νὰ ἐπηρεάζεται σημαντικὰ ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ μειωμένου αὐτοῦ ἀριθμοῦ τῶν γυναικῶν. Εἶπον, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ Συναγερμοῦ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἅπαξ ἐδόθη δικαίωμα ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, ἡ ἀφαίρεσίς του θὰ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ στηρίζουν τὰς ἀπόψεις αὐτὰς εἰς μίαν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία ἔχει γραφῆ κάτω τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ ὁποία ἔχει οὕτως: «τὰ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῶν γυναικῶν ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι, θὰ ρυθμισθοῦν διὰ νόμου». Δὲν λέγει ἐφ’ ἅπαξ ἐκδιδομένου νόμου. Διὰ νόμου θὰ καθορισθοῦν τὰ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν γυναικῶν. Λέγω, λοιπόν, ὅτι τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν, ζητοῦμεν νὰ καθιερώσωμεν διὰ νόμου. Καὶ τί λέγομεν; Ὄχι, ὅτι δὲν θὰ ψηφίσετε, θὰ ψηφίσετε. Ἀλλὰ νὰ ἐγγραφῆτε εἰς τοὺς καταλόγους. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτή, λέγει, ὅτι ὁ χρόνος τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῶν γυναικῶν θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν ἔκδοσιν Β. Δ. ἐκδιδομένου προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν γυναικῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν ἐγγραφῆ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ὑπολείπεται κατὰ 10% τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγγεγραμμένων ἀνδρῶν. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν θίγεται δημοσίᾳ τὸ ζήτημα τῆς ἐγγραφῆς τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν πολλάκις ἐθίγη. Ἐπὶ Ὑπουργίας Παπανδρέου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, ἔφθασε μέχρι τοιούτου σημείου ἡ ἐπέμβασις τῆς πολιτείας διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐγγραφῆς τῶν γυναικῶν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ὥστε κατὰ διαταγὴν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κ. Παπανδρέου, ἀστυφύλακες περιήρχοντο τὰς οἰκίας, ἐπεζήτουν τὰ στοιχεῖα τῶν γυναικῶν διὰ νὰ ἐγγραφοῦν αὐτοδικαίως καὶ δὲν ἐδίδοντο. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι δὲν θέλουν αἱ γυναῖκες ἐν τῇ ὁλότητί τους, τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους μᾶς παρέσχεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, ἀκόμη καὶ προχθὲς εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, μολονότι μᾶς εἶπον, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβεῖς, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγεγραμμένων ἀνδρῶν πλησιάζει τὰ 2.000.000 περίπου καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγεγραμμένων γυναικῶν φθάνει εἰς τὸ 1.000.000 σχεδόν. Λοιπὸν ὅταν ἔχωμεν τὸν ἥμισυ ἀριθμόν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν νὰ νοθευθῇ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, κατ’ ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην, ὅτι αἱ γυναῖκες αἱ ὁποῖαι ἐνεγράφησαν, ἐνεγράφησαν—ὀρθῶς δὲν τὰς μέμφομαι δι’ αὐτὸ—ἀλλ’ ἐνεγράφησαν διὰ νὰ ἀσκήσουν ἐκλογικὸν δικαίωμα πρὸς ὡρισμένην κατεύθυνσιν. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει πρὸς ποίαν, ὅπως δὲν μὲ ἐνδιαφέρει καὶ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ μὲ ἐνδιαφέρῃ, ποία εἶναι ἡ ψῆφος τῶν ἀνδρῶν. Ποῖος τὴν γνωρίζει; Ποῖος ἠμπορεῖ νὰ τὴν προδικάσῃ. Ἀλλ’ ὁποιαδήποτε καὶ ἂν εἶναι, ἡ δημοκρατικὴ βάσις εἶναι, νὰ ὑποταχθῶμεν ὅλοι εἰς τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τοῦ συνόλου τοῦ λαοῦ, τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων. Εἶπον οἱ συνάδελφοι τοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι ἡ ἐνδεχομένη στέρησις τοῦ δικαιώματος τῶν γυναικῶν εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης ἀπόψεως, ὅτι ἀντιτίθεται εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἀντίκεινται ἡ ἰδική μου πρότασις καὶ ἡ ψῆφος τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως ἐξεδηλώθη προχθὲς ἀκόμη ὄχι μόνον δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ τοὐναντίον αὐτὴν ἐξυπηρετεῖ, αὐτὴν ἐπιδιώκει. Πῶς τὴν ἐπιδιώκει; Ἐγγραφῆτε εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους νὰ ψηφίσητε. Τοσοῦτον μᾶλλον, κύριοι βουλευταὶ—μὴ γελάσητε, ἰδικάς μου ἀπόψεις ἐκθέτω— καθ’ ὅσον μέχρι τοῦ 54, ποὺ θὰ γίνουν ἐκλογαὶ ἔχουν ὅλον τὸν καιρὸν νὰ ἐγγραφοῦν. Ἄς πᾶνε νὰ ἐγγραφοῦν. (Γέλωτες ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἶπον, μὴ γελάσετε. Μήπως τάχα ἔχετε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ δὲν τὸ ξεύρομεν ἡμεῖς; Ἐὰν ἔχετε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, πέστε τό μας νὰ τὸ ξεύρωμεν.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ τὸ 54;

§10Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ κατ’ ἀνθρωπίνην πρόβλεψιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων τοῦ Συντάγματος. Εἰς τὰ 1954 θὰ ἔχωμεν ἐκλογάς.

§11ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ 1955.

§12Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκόμη καλλίτερον δι’ ἡμᾶς. Διότι αἱ ἐκλογαὶ μὲ οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἐὰν γίνουν, ὑπὲρ ἡμῶν θὰ ἀποβοῦν. Χάριν σᾶς κάμνομεν καὶ παρατείνομεν τὴν ζωὴν τῆς Βουλῆς. (Γέλωτες ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τώρα ὡς πρὸς τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτῶν, κ. βουλευταί. Ὡς πρὸς τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, τὸ σχέδιον νόμου δὲν περιέχει διάταξιν καθορίζουσαν τὸ ὅτι οἱ στρατιῶται ψηφίζουν. Οἱ ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι τοῦ Συναγερμοῦ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὑπεστήριξαν ὅτι ἐπιθυμοῦν ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὸν νόμον τοιαύτη διάταξις. Ἐκεῖ ἔγκειται ἡ διαφωνία μας καὶ ἐκεῖθεν ἡ συζήτησις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξετέθησαν ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ἐπιχειρήματα. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τοῦ Συναγερμοῦ ὑπεστήριξαν, ὅτι οἱ στρατιῶται πρέπει νὰ ψηφίζουν, διότι εἶπον ὁ στρατὸς εἶναι ἡ ἡγέτις τάξις καὶ διότι ὁ στρατὸς δίδει τὸ αἷμα του. Ἀπηντήσαμεν, ὅτι δι’ ἡμᾶς τοὺς ἐμπεποτισμένους μὲ δημοκρατικὰς ἀντιλήψεις εἶναι ἀπολύτως ἀπαράδεκτος καὶ ἐθνικῶς καὶ πολιτικῶς ἐπιζημία ἡ ἄποψις, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι ἡ ἡγέτις τάξις.

§13Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Οὐδέποτε ὑπεστηρίξαμεν τοιοῦτον πρᾶγμα.

§14Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπεστηρίξατε.

§15Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Περὶ ἡγέτιδος τάξεως οὐδέποτε.

§16Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μπαμπάκος, νομίζω, τὸ εἶπεν. Ἔχω τὰς σημειώσεις μου ἀπὸ τὰς συζητήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§17Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, εἶπον ἐπὶ λέξει: Νομίζω, ὅτι ὁ Στρατός, ὁ ὁποῖος παρέχει θυσίας εἰς αἷμα καὶ ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ μίαν τάξιν παρέχουσαν ὑψίστας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα καὶ διακινδυνεύει ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ εἰς ἥσσονα μοῖραν τῶν πολιτῶν. Αὐτὰ εἶπον.

§18Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε καὶ αὐτά, καὶ εἴπατε καὶ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγω ἐγώ.

§19Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἢ τὸ ἕνα ἢ τὸ ἄλλο.

§20Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ δύο ἐλέχθησαν.

§21Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Εἶναι ἀσυμβίβαστα.

§22Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶναι ἀσυμβίβαστα εἶναι εἰς βάρος ἰδικόν σας. Δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ ἄποψις αὐτή. Μόνον εἰς στρατοκρατουμένας χώρας καὶ ἐμπεποτισμένας ἀπὸ τὸ μιλλιταριστικὸν πνεῦμα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσουν τοιαῦται ἀπόψεις. Καὶ εἴπομεν, ὅτι δὲν εἶναι μόνον οἱ σήμερον ὑπηρετοῦντες στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι δίδουν τὸ αἷμα των, ὅλοι οἱ Ἑλληνόπαιδες δίδουν τὸ αἷμα των διὰ τὴν πατρίδα των. Μὰ δὲν θὰ ψηφίσουν τὰ παιδιὰ τοῦ Γράμμου καὶ τοῦ Βίτσι; Ἀπαντῶμεν, οἱ στρατιῶται τοῦ Γράμμου καὶ τοῦ Βίτσι εἶναι σήμερον πολῖται καὶ θὰ ψηφίσουν. Μᾶς ἐλέχθη. Καὶ τὰ παιδιὰ τῆς Κορέας; Ἀπαντῶμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσουν τὰ παιδιὰ τῆς Κορέας, οὔτε εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν μακρὰν ἐκεῖ εὑρισκόμενα ἐπὶ τόσον χρόνον, ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ κατάστασις ἐδῶ καὶ ποῖον πρέπει νὰ ψηφίσουν. Αὐτὰ τὰ παιδιὰ τῆς Κορέας ἐπανερχόμενα ἐδῶ ἀφυπηρετοῦν, γίνονται πολῖται, ἄρα ψηφίζουν. Συνεπῶς, τὰ ὑπὲρ τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ ἐπιχειρήματα τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τοῦ Συναγερμοῦ δὲν εὐσταθοῦν αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ λαμβανόμενα. Ἀλλὰ ἡμεῖς προσεθέσαμεν, ὅτι ὁ κανὼν εἶναι ὅτι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν ἱστορίαν ὁ στρατὸς δὲν ἐψήφιζεν. Αὐτὸς εἶναι ὁ κανών. Εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ πρῶτον ἐψήφισεν ὁ στρατὸς εἰς τὰ 1920. Κατηγορήθη τότε τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ἦτο ἀποτέλεσμα ἐπεμβάσεως. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, μολονότι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ψηφοφορίας τοῦ στρατοῦ ἦσαν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ προστιθέμενα εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τοῦ ἔδιδον τὴν πλειοψηφίαν δὲν τὸ ἐδέχθη καὶ εἶπεν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν μοῦ ἔδωσε τὴν ἐμπιστοσύνην του, δὲν θέλω νὰ στηριχθῶ εἰς τὸν στρατόν. Καὶ δὲν τὸ ἐδέχθη. Ἔχομεν ἐπίσης παράδειγμα, κύριοι βουλευταί, τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951, ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν, τὸ τονίζω καὶ πάλιν, διεξήχθησαν μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Καὶ ἐκεῖ—παρακαλῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοῦ Συναγερμοῦ νὰ μὴ νομίσουν, ὅτι ὅ,τι εἶπον ἀφορᾷ αὐτοὺς προσωπικῶς—εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ἀξιωματικοὶ καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου ἀκόμη πατρίδα, ὡδήγησαν ἐν παρατάξει τοὺς στρατιώτας καὶ ἐψήφισαν καὶ ἐστάθησαν ἐντὸς τοῦ τμήματος—δὲν θέλω νὰ εἴπω ὑπὲρ τινος ἐψήφισαν—δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, μὲ ἐνδιαφέρει τὸ γεγονός, ὅτι ἀξιωματικοὶ ἐπενέβησαν καὶ ἐκανόνισαν τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαράδεκτον. Καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, κύριοι συνάδελφοι, συνέβη τὸ αὐτὸ κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν. Φίλοι μου, ἄρον–ἄρον, ἦλθον εἰς τὸ ἐκλογικὸν γραφεῖον μου καὶ μοῦ εἶπαν, οἱ ἀξιωματικοὶ πηγαίνουν τοὺς στρατιώτας καὶ ψηφίζουν, τί κάθεσαι, τί θὰ κάμῃς; Δὲν πηγαίνω πουθενά, τοὺς ἀπήντησα, Διατί; Διότι ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἤξευρα ἐπάνω κάτω τί θά πάρῃ κάθε κόμμα καὶ εἶπον διατὶ νὰ δημιουργήσω ζητήματα καὶ νὰ ἔλθω εἰς προστριβὰς καὶ νὰ μαλώσω μὲ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ δὲν ἤξευρα, τί ἔκτασιν μποροῦσε νὰ πάρῃ τὸ πρᾶγμα, δεδομένου, εἶναι ἡ MEA CULPA, ὅτι καὶ ἐγὼ εἶμαι ὀλίγον ὀξύθυμος. Θὰ πάρουν οἱ τοῦ Συναγερμοῦ 100 200 ψήφους παραπάνω; ἡ ἐκλογὴ δὲν παίζει. Πρέπει νὰ πάρουν 7.000 ψήφους, διὰ νὰ πάρουν μίαν ἕδραν. Ἀλλὰ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι τελείως διάφορον τὸ πρᾶγμα. Μὲ μίαν μόνον ψῆφον δύναται νὰ παίξῃ ἡ ἐκλογή. Καὶ ἡ τύχη τῆς ἐκλογῆς δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸν ὑποψήφιον, ἀφορᾷ τὸ Ἔθνος, ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς θεωροῦμεν ὡς μὴ πρέπον, ὡς μὴ ὀρθόν, νὰ ψηφίζῃ ὁ στρατός. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἰσάγομεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὴν πολιτικὴν εἰς τὸν στρατόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἀνθρώπινος νοῦς νὰ δώσῃ δικαίωμα ψήφου εἰς τοὺς στρατιώτας — ὅσον μεγαλύτερος ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπηρετούντων στρατιωτῶν, τόσον μεγαλυτέραν ἀξίαν ἔχει τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω—πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ψῆφον εἰς τοὺς στρατιώτας ἐνῷ παραλλήλως δὲν δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ὑποψηφίους τῶν κομμάτων νὰ εἰσέλθουν εἰς τοὺς στρατῶνας καὶ προπαγανδίσουν τὰς ἀρχάς των, διὰ νὰ πείσουν τοὺς στρατιώτας περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν πολιτικῶν των ἀντιλήψεων; Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι βουλευταί, ἡ πλειοψηφία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καίτοι ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ἐγένετο ψηφοφορία, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐτάχθη κατὰ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Τέταρτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνεζητήθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἦτο τὸ δικαίωμα τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἑτεροδημοτῶν, ἰδίως εἰς τὰς πόλεις Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης. Τὸ κύριον ἐπιχείρημα κατὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦ νομοσχεδίου ἦτο, ὅτι πρέπει νὰ καταπολεμηθῇ ἡ ἀστυφιλία καὶ εἰδικώτερον ἡ συρροὴ ἐπαρχιωτῶν εἰς Ἀθήνας. Τὸ ἐπιχείρημα ἔχει μεγάλην ἀξίαν. Καὶ ἐγὼ ἄλλοτε, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχον ὑποστηρίξει τὰ αὐτὰ καὶ ἐπρότεινα τότε, ὅτι δὲν πρέπει αὐτοὶ νὰ παραμείνουν ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις. Καὶ εἶπον τότε, ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ὁποία τοὺς ἀπηγόρευε νὰ παραμείνουν εἰς Ἀθήνας, Θεσσαλονίκην καὶ Πειραιᾶ ἦτο σύμφωνος μὲ εἰδικωτέραν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωκε τὸ κόμμα μας, νὰ ἐλαφρώσῃ τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἀθηνῶν, νὰ καταπολεμήσῃ τὴν ἀστυφιλίαν. Ἡ πάροδος ὅμως τοῦ χρόνου ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ προσπάθεια αὐτὴ δὲν εἶναι ἐφικτή. Διότι ἀπὸ τῆς κατοχῆς καὶ ἐντεῦθεν, ὁπότε ἐσημειώθη ἡ συρροὴ εἰς τὰς μεγάλας αὐτὰς πόλεις, ἐδημιουργήθησαν κοινωνικαὶ συνθῆκαι καὶ οἰκονομικὰ συμφέροντα δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνέρρευσαν εἰς τὰς πόλεις αὐτάς, οἰκονομικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα τοὺς ἐξασφαλίζουν τὴν διαβίωσιν αὐτῶν καί τῶν οἰκογενειῶν των. Δι’ αὐτὸ νομίζομεν, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, δι’ οἱασδήποτε Κυβερνητικῆς ἐνεργείας καὶ εἰδικώτερον διὰ τῆς στερήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου των εἰς τὰς πόλεις αὐτάς, νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπομάκρυνσίς των. Ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐτάχθη ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ νόμου. Δὲν θὰ εἰσέλθω, κύριοι βουλευταί, εἰς λεπτομερείας τῶν διαφόρων ἄρθρων τοῦ νόμου καὶ τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον εἰς διάφορα ἄρθρα τοῦ νόμου, διότι εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, θὰ ἔχωμεν ὅλον τὸν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν. Εἰσήχθη, ὅμως, μία τροπολογία ἐπὶ τῆς ὁποίας παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Τὸ σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, προβλέπει, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς διαγραφῆς ἐκ τοῦ ψηφοδελτίου μειωμένου ἀριθμοῦ, ἀλλὰ πάντως ἑνὸς ἀριθμοῦ ὑποψηφίων. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς αὐτὸ τὸ θέμα, ἀποφανθεῖσα ὄχι κομματικῶς, διότι ἐψήφισαν καὶ Συναγερμικοὶ καὶ συμπολιτευόμενοι βουλευταί, ὑπὲρ τῆς διατάξεως ὅπως ἔχει διατυπωθῆ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἐδέχθη, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ τὸ δικαίωμα τῆς διαγραφῆς, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Δὲν ἀπεβλέψαμεν, κύριοι βουλευταί, καὶ οὔτε ἀποβλέπομεν καὶ σήμερον εἰς κανένα πολιτικὸν προσωπικῶς, δι’ ὅσων θὰ εἴπωμεν καὶ δι’ ὅσων ἐλέχθησαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀλλὰ ἐλέχθη καὶ δικαίως ἐλέχθη, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μία δολιότης μεταξὺ τῶν συνυποψηφίων. Δὲν χωνεύω τὸν α τὸν σβήνω, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἐὰν ἐκλεγῇ ὑποψήφιος τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ. Αὐτὸν νὰ ρίξωμεν. Δι’ αὐτὸ ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐσκέφθη, ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ καὶ τῇ φύσει τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ὑπάρχει καὶ τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως. Πῶς θὰ ἐκδηλωθῇ; Εἴπομεν, ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος ἐξασφαλίσεως τοῦ ἐκλεκτικοῦ αὐτοῦ δικαιώματος εἶναι νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐκλογέα προσθήκης ἑνὸς ἢ δύο ὑποψηφίων ἐξ ἄλλου συνδυασμοῦ εἰς τὸ κομματικὸν ψηφοδέλτιον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποφεύγεται ἡ ἔλλειψις εἰλικρινείας μεταξὺ τῶν συνυποψηφίων καὶ δὲν τίθεται ὁ ἐκλογεὺς εἰς τό δίλημμα νὰ διαγράψῃ ἕνα ἐκ τῶν φίλων ὑποψηφίων διὰ νὰ βάλῃ ἕνα τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ἄξιον νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἢ νὰ μὴ τὸν διαγράψῃ ὁπότε δὲν ψηφίζει καὶ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ἄξιον νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐδέχθημεν, ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ δοθῇ μειωμένον ἐκλεκτικὸν δικαίωμα εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι εἰς ἃς περιφερείας ἐκλέγονται ἀπὸ 2–10 βουλευταί, δύνανται νὰ προσθέσουν ἕνα, εἰς δὲ τὰς περιφερείας ὅπου ἐκλέγονται 11 καὶ ἄνω νὰ προσθέτουν δύο. Ποῖοι θὰ ἐκλεγοῦν: Τὸ σχέδιον νόμου λέγει, ὅτι θεωροῦνται ἐκλεγέντες οἱ σχετικῶς πλειοψηφήσαντες, διότι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δὲν ἀπαιτεῖ ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, σχετικὴν πλειοψηφίαν ἀπαιτεῖ. Προσεθέσαμεν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν σχετικῶς πλειοψηφήσαντες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συγκεντρώνουν ἀθροιστικῶς τὸν μείζονα ἀριθμὸν κομματικῶν ψηφοδελτίων καὶ ἐγγραφῶν. Π.χ. ἂν οἱ αʹ καὶ βʹ καὶ γʹ εἶναι συνυποψήφιοι εἰς μίαν περιφέρειαν, ἐκλέγουσαν τρεῖς βουλευτάς, τὸ ψηφοδέλτιον θὰ ἔχῃ τρεῖς ὑποψηφίους. Ἐὰν ἔχῃ δύο, θεωρεῖται ὅτι ἔχει τρεῖς ὑποψηφίους. Ἐὰν ἔχῃ δύο θεωρεῖται, ὅτι ἔχει τρεῖς· ὑπάρχει διάταξις εἰς τὸν νόμον ὅτι δύνανται νὰ προσθέσουν καὶ τὸν τέταρτον. Κατ’ ἀνθρώπινον πρόβλεψιν κάθε ὑποψήφιος ἐκ τῶν ἀντιπάλων του θὰ ἔχῃ ἕνα ἀριθμὸν συμπαθειῶν καὶ ὁ καθεὶς θὰ πάρῃ προσθήκας ἐκλεκτικάς. Εἶναι δυνατὸν ὅμως καὶ νὰ μὴ πάρῃ. Ἂς μὴ πάρῃ χειρότερον δι’ αὐτόν. Ἂν ὁ συνδυασμὸς παίρνῃ 100 ψηφοδέλτια καὶ αʹ ἔχει 50 προσθέτους ἐγγραφάς, ἑπομένως ὑπὲρ αὐτοῦ 150 ψήφους, ὁ βʹ ἔχει 130 ὁ ἄλλος ἐκ τοῦ ἀντιπάλου συνδυασμοῦ ἔχει 100 καὶ εἴκοσι ἐγγραφὰς θὰ ἐκλεγῇ ὁ 150, ὁ 130 καὶ 120. Αὐτό, κύριοι βουλευταί, εἶναι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει διαμορφωθῆ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔχει τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως τὸ διεμόρφωσεν ἡ Ἐπιτροπή. Καὶ παρακαλῶ, τόσον τὸ Σῶμα, ὅσον καὶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ δεχθῇ, ὅτι βάσις τῆς συζητήσεως εἶναι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως διεμορφώθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ διευκολυνθῇ ἡ συζήτησις. Τοιοῦτον εἶναι, λοιπόν, τὸ νομοσχέδιον, κύριοι βουλευταί. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ βραχὺ διάστημα τῆς ζωῆς τῆς Βουλῆς, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἔργον μέγα, ἔργον σοβαρώτατον. Ἐψηφίσατε τὸ Σύνταγμα καὶ ἐδώσατε εἰς τὸν τόπον τὸν καταστατικόν του χάρτην. Ἐψηφίσατε τὸν νόμον περὶ ἀπαλλοτριώσεων καὶ ἐδώσατε εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς τὴν δυνατότητα νὰ ζήσουν ἐλεύθεροι. Ψηφίσατε καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὅπως τὸν παρουσιάζομεν. Θὰ δώσητε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν δυνατότητα νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν θέλησίν του, κατὰ τρόπον ἀπολύτως δημοκρατικόν, κατὰ τρόπον ἀπολύτως δίκαιον. Καὶ ἐπειδὴ ἐλέχθη ἀναφορικῶς πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἔχω ἀρχηγόν, τὸν κ. Σοφοκλῆν Βενιζέλον, ὅτι εἶναι ἡ μεγαλυτέρα ἀσέβεια πρὸς τὸν μεγάλον πατέρα του, τὸ ὅτι εἰσηγούμεθα εἰς τὴν Βουλὴν ἐκλογικὸν νόμον μὲ ἐκλογικὰς περιφερείας, ὅπως τὰ καθορίζει τὸ σχέδιον τοῦ νόμου, ἀπαντῶ: Διὰ πάντα υἱὸν καὶ εἰδικώτερον διὰ τὸν κ. Σοφοκλῆν Βενιζέλον, ὄχι δὲν εἶναι ὄνειδος, ἀλλ’ εἶναι ἡ μεγαλυτέρα δυνατὴ τιμὴ νὰ μιμῆται τὸ καλὸν παράδειγμα τοῦ μεγάλου πατρός του. Διότι ὁ πατήρ του, εἰσηγήθη τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ πρῶτον τὸ 1923. Καὶ κάμνω ἔκκλησιν πρὸς ὅλους τοὺς βουλευτάς, ἀνεξαρτήτως εἰς ποίαν μερίδα ἀνήκουν σήμερον, πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετὰ σεβασμοῦ ἀναπολοῦν τὴν μνήμην τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἀνδρὸς καὶ οἱ ὁποῖοι διατηροῦν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὰς ἀρχάς του, πρὸς τὰ διδάγματά του. Καὶ λέγω: Μὴ διστάσετε, ἀλλὰ μὲ ὑπερηφάνειαν καὶ μὲ συνέπειαν πρὸς τὴν ἱστορίαν σας, ψηφίσατε τὸν νόμον αὐτόν. Αὐτὸ εἶναι τὸ δίδαγμα τοῦ μεγάλου Βενιζέλου. (Χειροκροτήματα).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλλίας ἔχει τὸν λόγον.

§24Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, πράγματι μετὰ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰς βάσεις ὀργανώσεως τῆς πολιτείας καὶ τὴν προστασίαν τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν, πράγματι λέγω ὁ ἐκλογικὸς νόμος, εἶναι ὁ σημαντικώτερος νόμος, διότι ὁ ἐκλογικὸς νόμος καθορίζει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκλέγονται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζουν τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἀλλ’ ἐάν, κύριοι βουλευταί, σήμερον εἶναι ἀκριβὲς δι’ ὅλα ἐν γένει τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα, εἶναι ἀκόμη περισσότερον ἀκριβές, διὰ τὸ πολίτευμα τῆς κοινοβουλευτικῆς δημοκρατίας. Διότι εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς δημοκρατίας οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ δὲν νομοθετοῦν μόνον, ἀλλὰ παρέχουν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, στηρίζουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ κρημνίζουν τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας. Διὰ τοῦτο, κύριοι βουλευταί, ἄριστον ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκφράζει τὴν γνησίαν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ καί, ἐπὶ πλέον, παρέχει τὴν δυνατότητα τοῦ σχηματισμοῦ ἰσχυρῶν κυβερνήσεων. Καὶ ἐὰν ὁ σχηματισμὸς ἰσχυρᾶς κυβερνήσεως δημοκρατικῆς προελεύσεως, ἐκλεγομένης ἀπὸ τὴν ἀνόθευτον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἦτο πάντοτε ἀναγκαία διὰ τὴν ἐφαρμογὴν προγράμματος, εἶναι ἀκόμη περισσότερον σήμερον, ὁπότε ἡ δημοκρατία εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ὁλοκληρωτισμὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἄοπλος. Εἴπομεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἄριστον εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον παρέχει τὴν δυνατότητα ἐκδηλώσεως τῆς γνησίας θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ὄχι ὅμως, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ εἶναι ἁπλοῦν κάτοπτρον τῆς συνθέσεως τοῦ λαοῦ. Τοῦτο σαγηνεύει ἐκ πρώτης ὄψεως καὶ ἀποτελεῖ πράγματι προσὸν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ὅπως ἀποδεικνύει δι’ ἐπιχειρημάτων σημαντικωτάτων ὁ διαπρεπὴς Γάλλος συνταγματολόγος Ἐσμέν, σκοπὸς τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι νὰ εἶναι καλὸν κάτοπτρον, ἀλλὰ νὰ εἶναι κατάλληλον ὄργανον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον νὰ νομοθετῇ, ἀλλὰ καὶ νὰ παρέχῃ σταθερὰς κυβερνήσεις, δυναμένας νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τοὺς σκοποὺς τῆς Πολιτείας. Τοιοῦτον σύστημα, κ. βουλευταί, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ δυνατὴν τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ ἀφ’ ἑνός, συγχρόνως δὲ παρέχει ἰσχυρὰς κυβερνήσεις εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, καὶ δὴ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Καὶ περὶ μὲν τοῦ θέματος τῆς περιφερείας θὰ ὁμιλήσω εὐρύτερον. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον, παρὰ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς κ. Μπακόπουλος, ἀφῆκε περίπου ἔκθετον, ὑμνήσας ἐπὶ πολλὴν ὥραν τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἀναλογικῆς, τὸ πλειοψηφικόν, λέγω, σύστημα δὲν εἶναι ἴσως σύμπτωσις ὅτι ἀποτελεῖ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῶν δύο μεγάλων δημοκρατιῶν, αἱ ὁποῖαι διεξήγαγον τὸν νικηφόρον ἀγῶνα κατὰ τὸν δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον καὶ ἀποτελοῦν ὑποδείγματα ὠργανωμένης δημοκρατικῆς πολιτείας, ἐννοῶ τὴν Μεγ. Βρεταννίαν καὶ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Β. Ἀμερικῆς. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὰς γενικὰς αὐτὰς εἰσαγωγικὰς παρατηρήσεις ἔρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ χαρακτηρίσω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀτυχέστατον. Διότι ἀποκλειστικὸν σκοπὸν ἔχει, ὡς θὰ ἀποδείξω κατωτέρω, τὴν ἀλλοίωσιν τῆς γνησίας ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Εἶναι μόνον ἐπίφασις πλειοψηφικοῦ. Ἔχει μόνον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἀπὸ πολλοῦ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, μόνον τὸ ὄνομα τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐπικεφαλίδα του. Κύριοι βουλευταί, βασικώτατον μειονέκτημα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ὁρίζει διάφορον εἶδος περιφερείας διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ διάφορον εἶδος περιφερείας διὰ τὴν Νέαν Ἑλλάδα. Καὶ συγκεντρώνει κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύο μειονεκτήματα, τὸ μειονέκτημα τῆς ἀνισότητος, τὸ μειονέκτημα τοῦ διαφόρου εἴδους, καθὼς καὶ ὅλα τὰ μειονεκτήματα τῆς στενῆς περιφερείας, τὴν ὁποίαν εἰσάγει ὡς ἐκλογικὸν σύστημα τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος.

§25Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν τί σύστημα εἶναι;

§26Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Θὰ τὸ ἀκούσετε ἀμέσως, κ. συνάδελφε. Θὰ ἀκούσετε τὶ συμβαίνει εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἀπαντήσω πρωθυστέρως εἰς τὴν διακοπὴν τοῦ κ. συναδέλφου. Πράγματι εἰς τὴν Μεγ. Βρεταννίαν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι μονοεδρικόν, ἀλλ’ ἡ στενὴ μονοεδρικὴ περιφέρεια τῆς Μεγ. Βρεταννίας εἶναι ἴση περίπου πρὸς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν τῆς Ἑλλάδος. Διότι ἐνῷ μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸν σύστημα παρουσιάζονται 9 περιφέρειαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν κατοίκους κάτω τῶν 15.000—καί, ἑπομένως, ἔχουν ἐκλογεῖς 4.000—ἡ μέση ἐκλογικὴ περιφέρεια τῆς Μεγ. Βρεταννίας εἶναι περίπου 50.000 ἐκλογεῖς καί, ἂν ἀφαιρεθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν γυναικῶν, ἀπομένουν 30.000. Δὲν εἶναι, λοιπόν, ἀκριβὲς ὅτι τὸ μονοεδρικὸν σύστημα τῆς Μεγ. Βρεταννίας ἔχει οἱανδήποτε ἀντιστοιχίαν πρὸς τὴν στενὴν περιφέρειαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀφήνω ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει παράδοσις αἰώνων καὶ ὅτι ὑπάρχει ὁ Ἀγγλικὸς χαρακτήρ, ὁ ὁποῖος ἐν τούτῳ παρουσιάζει τόσην διαφορὰν ἀπὸ τὸν χαρακτῆρα τῶν Μεσογειακῶν Κρατῶν.

§27Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Μοῦ λέγετε ποῖος εἶναι ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἀγγλίας;

§28Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀντὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἀγγλίας θὰ πάρετε τὸ ἐγχειρίδιον τοῦ D.O.D., τὸ ὁποῖον δι’ ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν περιλαμβάνει τὸν ἀριθμόν. Θὰ ἴδητε εὐθὺς εἰς τὴν ἀρχὴν ὅτι εἰς περιφέρειαν ἀρχίζουσαν ἀπὸ Α ἐψήφισαν 56.000 Τοῦτο δέ, κύριοι συνάδελφοι, ἀσχέτως πρὸς τὴν διαφορὰν τῶν περιφερειῶν.

§29Ι. ΖΙΓΔΗΣ (Ὑπ. Βιομ.). Τί σχέσιν ἔχει ὁ μέσος ὅρος ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ὑπάρχει τεραστία διαφορὰ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφόρων τῶν διαφόρων περιφερειῶν τῆς Ἀγγλίας, ἀπὸ τὴν Σίτυ, ἡ ὁποία ἐκλέγει δύο ἀντιπροσώπους καὶ ἔχει 6.000 μέχρι τοῦ Λάγκαστερ, ποὺ εἶναι 120 χιλιάδες.

§30Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὑπάρχει πράγματι καὶ εἰς τὴν διοικητικὴν διάρθωσιν τῆς Χώρας κατὰ Νομοὺς διαφορά, ἀλλ’ εἶναι διαφορὰ συνδεομένη πρὸς λόγους οἰκονομικοὺς καὶ διοικητικούς. Δὲν εἶναι κατασκευάσματα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν μόνον εἰς ἐκλογικοὺς σκοπούς.

§31Ι. ΖΙΓΔΗΣ (Ὑπ. Βιομ.). Ποῖος τὸ εἶπεν αὐτό; Εἶναι ἀποκύημα ἱστορικῶν λόγων.

§32Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἀφήσατε τοὺς ἱστορικοὺς λόγους.

§33Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὑπ. Βιομ). Προσεπάθησαν δὲ ἐπανειλημένως νὰ διορθώσουν τὴν ἀνισορροπίαν, χωρὶς νὰ τὸ κατορθώσουν ποτέ.

§34Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Θὰ ἀκούσετε καὶ τοὺς ἱστορικοὺς λόγους, κ. Ὑπουργέ.

§35Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ δέχεσθε διακοπάς.

§36Ι. ΖΙΓΔΗΣ (Ὑπ. Βιομ.). Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα Ὑπουργὸν νὰ ἐρωτήσῃ;

§37Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω μεγαλυτέραν Κοινοβουλευτικὴν πεῖραν ἀπὸ ὑμᾶς καὶ πρέπει νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι οὐδέποτε γίνονται διακοπαὶ εἰς τοὺς εἰσηγητάς. Δὲν ἐγένετο διακοπὴ εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον, δὲν θὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸν κ. Καλλίαν. Οἱ εἰσηγηταὶ προβαίνουν εἰς ἁπλῆν εἰσήγησιν, ἡ πολιτικὴ συζήτησις ἐπακολουθεῖ, κ. Ζίγδη. Θὰ ἔχωμεν τότε τὴν εὐκαιρίαν ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα νὰ τὰ θέσωμεν καὶ νὰ τὰ λύσωμεν, ἐὰν ἔχετε τὴν διάθεσιν τῆς ἐπιλύσεώς των. Ὁ κ. Πρόεδρος, ἄλλωστε, δὲν ἐπέτρεψε διακοπὰς κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Μπακοπούλου καὶ προέβη εἰς ἐπανειλημμένας χειρονομίας εἰς βάρος τῶν βουλευτῶν τοῦ Συναγερμοῦ. Παρακαλῶ, τὸν κ. Πρόεδρον, νὰ προβῇ εἰς ἀναλόγους χειρονομίας καὶ εἰς βάρος τῶν βουλευτῶν τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως.

§38Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὰ μειονεκτήματα τῆς στενῆς περιφερείας ἔχουν ἐπανειλημμένως ἐκτεθῆ ὡς ἐπίσης εἶναι πασίγνωστα τὰ πλεονεκτήματα τῆς εὐρείας περιφερείας. Διότι μόνον εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν κριτήριον εἶναι αἱ ἰδέαι καὶ μόνον ἡ εὐρεῖα περιφέρεια εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἰσχυράς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς γνησίας ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ ἀπορρεούσης Κυβερνήσεως. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, ὅτι ἐν ἔτει 1928 προέκυψεν ἰσχυρὰ πλειοψηφία παρὰ τὸ ὅτι τὸ ἐφαρμοσθὲν σύστημα ἦτο αὐτὴ ἡ πρωτότυπος στενοευρεῖα. Δὲν ἀρκεῖ νὰ εἶναι ἰσχυρὰ ἡ πλειοψηφία, πρέπει νὰ εἶναι καὶ γνησία. Κατὰ σύμπτωσιν κατὰ τὸ 1928 ὑπῆρξε καὶ σχετικὴ πλειοψηφία, δηλαδὴ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὴν στατιστικὴν συνεκέντρωσε τὰ 46,94%. Ἠδύνατο ὅμως καὶ δύναται ἡ ἐφαρμογὴ μὴ γνησίου συστήματος ὄχι νὰ δώσῃ ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ νὰ ματαιώσῃ τὴν πραγματικὴν πλειοψηφίαν διὰ τῆς μεθόδου τοῦ ἐκλογικοῦ κατασκευάσματος καὶ ἐκεῖ ὑπῆρχεν ἡ ἀντίρρησις. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν τὸ μέγα πλεονέκτημα τῆς εὐρείας περιφερείας, ὅτι ἐξασθενίζει τὴν ἐπιρροὴν τοῦ κομματάρχου καὶ καθιστᾷ ἀδύνατον ἢ σχεδὸν ἀδύνατον τὴν δωροδοκίαν εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς χώρας. Ἀπετέλεσε μεγάλην πρόοδον ἡ πρότασις τοῦ γίγαντος τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ζωῆς, τοῦ Χαριλάου Τρικούπη, ἐν ἔτει 1886 ὅταν εἰσηγήθη τὴν εἰσαγωγὴν τῆς εὐρείας περιφερείας. Καὶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω ὀλίγας λέξεις. Ἔλεγε πρὸς τοὺς βουλευτάς: «Πρέπει νὰ ἀνυψώσητε τὸ Βουλευτήριον..... (ἀναγινώσκει)........ «. Εἰς αὐτὴν τὴν μνημειώδη ἀγόρευσιν τοῦ Χαρ. Τρικούπη, ἀπήντησεν ὁ Θεόδωρος Δεληγιάννης καὶ ἀνταπήντησε δι’ ἁδροτάτων ἐπιχειρημάτων ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν Κωνσταντῖνος Λομβάρδος. Οἱ εἰσηγηθέντες παλαιότερον τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀναφέρουν μεταξὺ τῶν ὑπερμάχων τῆς εὐρείας περιφερείας καὶ τὸν ἀείμνηστον Ἐμμανουὴλ Ρέπουλην. Ἐπὶ τέλους, τὸ 1886 ἐπεκράτησαν αἱ προοδευτικαὶ ἀντιλήψεις τοῦ ἀειμνήστου Χαριλάου Τρικούπη καὶ διὰ τοῦ νόμου ΑΤΚΑʹ εἰσήχθη ἡ εὐρεῖα περιφέρεια, κατηργήθη πράγματι ὅταν ἀπέκτησε τὴν πλειοψηφίαν ὁ Θ. Δεληγιάννης, ἀλλ’ ὁ διάδοχος τοῦ Χαρ. Τρικούπη, ὁ Γεώργιος Θεοτόκης ἐπανέφερε κατὰ τὸ 1905 τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ ἔκτοτε ὀκτὼ ἐκλογαὶ ἔγιναν μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν, καμμίαν μὲ στενὴν καὶ τρεῖς ἐκλογαὶ μὲ στενοευρεῖαν. Οὕτως, ἐφηρμόσθη ἡ εὐρεῖα περιφέρεια τὸ 1906, τὸ 1910 κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Αʹ Ἀναθεωρητικῆς, τὸ 1910 κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Βʹ Ἀναθεωρητικῆς, τὸ 1913, τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1915, τὸ 1920 καὶ τὸ 1935. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τάχα μόνον στενὴ ἡ περιφέρεια τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον; Εἶναι στενοευρεῖα καὶ εἶναι προφανὲς ὅτι, αὐτὴ ἡ διαφορικὴ περιφέρεια ἕνα καὶ μόνον ἔχει ἀντικειμενικὸν σκοπόν, τὴν νοθείαν τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος. Πρῶτον, περιέχει τὴν ἄτοπον διάκρισιν, δεκάδες ἔτη μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν Νέων Χωρῶν, τὴν διάκρισιν εἰς παλαιὰς καὶ νέας Χώρας. Δεύτερον, εἶναι φανερὸν ὅτι, εἰς οἱανδήποτε χώραν καὶ ἐὰν εἰσήγετο τοιοῦτον νομοσχέδιον, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ θεωρηθῇ ἐσφαλμένον καὶ ἄτοπον καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀντίδρασιν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγένετο ἐπίκλησις τοῦ παρελθόντος, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφερθῶμεν καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Πότε πρωτοεφηρμόσθη τὸ σύστημα τῆς στενοευρείας περιφερείας; Ἐφηρμόσθη τὸ 1923 δυνάμει τοῦ Ν.Δ. τῆς 12–9–23 καὶ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τοῦτο, καθὼς καὶ ἄλλαι νοθευτικαὶ προσπάθειαι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀποχὴν τοῦ ἡμίσεος Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκ τῶν ἐκλογῶν. Ἐφηρμόσθη ἐκ νέου τὸ 1928 καὶ ἐφηρμόσθη καὶ πάλιν διὰ Ν.Δ. τῆς 11–7–1928. Αὐτὴν τὴν φορὰν τὸ Ν. Διάταγμα ἐθέσπισεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Κύριοι βουλευταί, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ ὁ σεβασμὸς πρὸς τὴν μνήμην του εἶναι ἀκέραιος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι, ὅλαι αἱ πράξεις του εἶναι ὀρθαὶ καὶ δὲν ἐπιδέχονται κατάκρισιν. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰσήγαγε τὸ 1928 τὸ Ν.Δ. τῆς 11–7– 1928, ἀνεφέρθη δηλαδὴ εἰς τὸ Ν. Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ προφανῶς ἐπεδίωξε τὸν αὐτὸν σκοπόν, δηλαδὴ εὐνοϊκὸν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἀποτέλεσμα. Πράγματι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξεδήλωσε κατὰ ποσοστὸν 50% περίπου, 47% διὰ τὴν ἀκρίβειαν, προτίμησιν διὰ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦτο εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀρνήσεως, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ διάφορος περιφέρεια μεταξὺ παλαιᾶς καὶ νέας Ἑλλάδος, εἶναι προφανὲς ὅτι, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν φορὰν τῆς ἐφαρμογῆς ἔχει τὸν αὐτὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον εἶχε καὶ κατὰ τὴν πρώτην. Καὶ ἂς ἔλθωμεν νὰ ἴδωμεν πῶς ἀντιμετωπίσθη τὸ σύστημα τῆς στενοευρείας. Ἔχομεν πρῶτον τὸν νόμον 3724, ὁ ὁποῖος μετεκλογικῶς ἐκύρωσε τὸν νόμον, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐγένοντο ἐκλογαί. Ἔχομεν βραδύτερον τὸν νόμον 5493, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς αὐτῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶχεν ἐκλεγῆ μὲ αὐτὸ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μὲ ζωηροτάτην ἀντίθεσιν, μὲ ἀντίδρασιν τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως. Ἔχομεν ἐπὶ πλέον τὸ ἄρθρον 185 τοῦ ἤδη ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου. Κύριοι Βουλευταί, ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε ὅσοι ὑπήρξατε μέλη τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἡ μάχη δὲν ἐγένετο διὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐφηρμόζετο εἰς τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς, ἡ μάχη ἐγένετο διὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐφαρμόζετο εἰς τὰς ἑπομένας ἐκλογὰς καὶ ἐπειδὴ ἡ τότε ἀντιπολίτευσις ὑπεστήριζε τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἐπειδὴ τὸ πλειοψηφικὸν ἐζήτει καὶ ἡ συνείδησις καὶ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, διὰ νὰ ριφθῇ στάχτη στὰ μάτια προσετέθησαν καὶ αὐτὰ τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα δὲν προσετέθησαν διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν ποτέ, διότι οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἔχοντες κάμει τὸν λογαριασμὸν χωρὶς τὸν ξενοδόχον ὑπελόγιζαν ὅτι θὰ ἐσχημάτιζαν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ τοὺς ἔχῃ εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη, ὁπότε ὑπελόγιζαν εἰς τὸ τέλος τῆς τετραετίας καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νὰ ξανακάνουν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ τοὺς συνέφερε. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 185 δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν, ὡς θὰ ἐνθυμοῦνται δὲ ὅλοι οἱ συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν μέλη τῆς προηγουμένης Βουλῆς, δὲν συνεζητήθη τὸ ἄρθρον 185. Βεβαίως ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τὸ ἀντισχέδιόν της δὲν εἶχε περιλάβει τὸ ἄρθρον 1, δηλαδὴ τὸ ἄρθρον τὸ ἀφορῶν τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε τὸ πολιτικῶς ἐπίμαχον θέμα δὲν ἦτο τὸ θέμα τῶν μεταπροσεχῶν, ἀλλὰ τὸ θέμα τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Κύριοι Βουλευταί, εἴδαμε τὰς τρεῖς περιπτώσεις ποὺ ἐφηρμόσθη ἡ στενοευρεῖα περιφέρεια. Δὲν ἔλλειψε στὸ διάστημα αὐτὸ τῆς πρώτης ἐκλογῆς προσπάθεια ἐπαναφορᾶς γνησίου συστήματος, δηλαδὴ συστήματος τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ αὐτὸ εἶδος ἐκλογικῆς περιφερείας δι’ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἔχομε τὸν νόμον 6312 τῆς 8)10)1934. Ὁ νόμος οὗτος βραδύτερον κατηργήθη, διότι ἀπετέλει ἀντικείμενον πολιτικῆς διαπραγματεύσεως συνδεομένης πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τῆς καταργήσεως διατυπώνει τὴν ἐμμονὴν εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ τὰ πλεονεκτήματά της. Ἀλλὰ λέγει προκειμένου νὰ ἀποφευχθοῦν ἄλλαι ἐθνικαὶ ζημίαι ἠναγκάσθημεν νὰ κάμνωμεν συμφωνίαν καὶ ἡ τήρησις τῆς συμφωνίας ἐπιβάλλει τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου 6312. Περαιτέρω ἐπαναφέρεται διὰ τῆς Εʹ Συντακτικῆς Πράξεως τοῦ ἄρθρου 2 καὶ περαιτέρω ὅταν ὁ ἀείμνηστος Δεμερτζῆς ὁ ὁποῖος ἦτο ἔξω τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἐπέσπευσε διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος ἐκλογικὸν σύστημα τὴν 30)12)35 τὴν ἀναλογικὴν διὰ νὰ διεξαχθοῦν αἱ προσεχεῖς τότε ἐκλογαί, ὥριζεν εἰς τὸ ἄρθρον 13 ὅτι αἱ μεταπροσεχεῖς ἐκλογαὶ θὰ διεξαχθοῦν μὲ πλειοψηφικὸν καὶ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Καὶ ὑπάρχει καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀκομματίστου Δεμερτζῆ ἡ μαρτυρία ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας. Ἐλέχθη ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια τῶν νέων χωρῶν εἶναι ἴση πρὸς τὴν στενὴν τῶν παλαιῶν, διότι αἱ νέαι χῶραι εἶναι ὀλιγώτερον πυκνοκατωκημέναι. Καὶ εἶχα τὴν στατιστικὴν περιέργειαν νὰ κάμω τὴν ἐξακρίβωσιν ἡ ὁποία ἀποδεικνύει ὅτι εἰς ἑκάστην περιφέρειαν τῆς παλαιᾶς στενὴ ἀντιστοιχεῖ 1,65 βουλευτοῦ καὶ εἰς ἑκάστην περιφέρειαν τῆς Νέας Ἑλλάδος 3,30, δηλαδὴ εἶναι διπλασία. Ἀπὸ ἀπόψεως δὲ πληθυσμοῦ ἀντιστοιχοῦν εἰς μὲν τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα δημόται 44.500 εἰς δὲ τὴν Ν. Ἑλλάδα ἄνω τῶν 100.000. Βλέπετε ὅτι καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι πρόκειται περὶ ἴσης ἀριθμητικῆς περιφερείας λόγῳ τῆς πυκνότητος τοῦ πληθυσμοῦ, δὲν εὐσταθεῖ. Κύριοι βουλευταί, ἰσχυρίσθην εἰς τὴν ἀρχὴν ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἀλλοίωσις τῆς γνησίας θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ τοῦτο δὲν ἐπιδιώκεται μόνον διὰ τῆς διατάξεως ἡ ὁποία καθορίζει διάφορον εἶδος περιφερείας εἰς τὴν νότιον Ἑλλάδα καὶ διάφορον εἶδος εἰς τὴν βόρειον ἢ τὴν Νέαν Ἑλλάδα. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων τὸ Κυβερνητικὸν νομοσχέδιον προσπαθεῖ νὰ προκαλέσῃ ἀλλοίωσιν τῆς συνθέσεως τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος. Ἔχομεν πρῶτον τὸ ὅτι ἀποκλείει τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἔχουν κατὰ κόρον διατυπωθῆ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν νὰ ψηφίζῃ ὁ Στρατός. Ὄχι μόνον εἰς ἄλλας χώρας συνέβη τοῦτο, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀνεγνωρίσθη καὶ καθιερώθη διὰ τοῦ ἀναγκαστικοῦ νόμου 1498)50 καὶ ἰδία τοῦ νόμου 187)8)51. Ἄλλωστε σήμερον ὁ Στρατὸς δὲν ἔχει τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον εἶχεν ἄλλοτε, εἶναι περίπου 180.000. Ἀντιστοιχεῖ καὶ κάτι περισσότερον ἀπὸ 10% τοῦ λαοῦ. Ἐπὶ πλέον ἄλλοτε οἱ στρατιῶται ἠδύναντο νὰ ψηφίζουν διότι ἦσαν κατὰ κανόνα εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκ τῆς ὁποίας κατήγοντο αἱ μονάδες. Τοιαύτη ἦτο ἡ διάρθρωσις τῶν στρατιωτικῶν μονάδων, ἐνῶ σήμερον τὸ μεγαλύτερον τμῆμα τοῦ στρατοῦ εὑρίσκεται μακρὰν τῶν περιφερειῶν ἀπὸ τὰς ὁποίας κατάγονται οἱ στρατιῶται. Ἐλέχθη ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατὸς διότι θὰ πολιτικολογῇ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιληφθῶ διατὶ θὰ πολιτικολογῇ ὁ Στρατὸς διότι θὰ ρίψῃ ὁ στρατιώτης ἕνα ψηφοδέλτιον. Δὲν θέλω νὰ ἀναφερθῶ εἰς παρελθὸν τὸ ὁποῖον προὐκάλεσεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν μεγάλας ὀξύτητας. Ἀλλὰ ἐνῷ δὲν ὑπῆρξεν εὐαισθησία ὅταν ἀπὸ ἐπισήμου πλευρᾶς εἰσήγετο ἡ πολιτικολογία καὶ εἰς τὴν τελευταίαν μονάδα αὐτῆς εἰς βάρος τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τότε δὲν ὑπῆρξεν εὐαισθησία καὶ ὑπάρχει εὐαισθησία ὅταν διὰ νὰ ἐκτελέσῃ ὁ στρατὸς ὁ ἀγωνιζόμενος ὁ ὁποῖος δὲν ἀποκρούει μόνον τοὺς κινδύνους τῆς πατρίδος, ἀλλὰ εἶναι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος τοὺς ἀποκρούει, διότι εὑρίσκεται ἐπιστρατευμένος ὅταν, λέγω, πρόκειται νὰ ψηφίσῃ ἐκεῖνος τότε φοβούμεθα τὴν πολιτικολογίαν; Καὶ ἐπεκαλέσθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ συνάδελφοι στὴν Ἐπιτροπήν, καθὼς καὶ ὁ ἀξιωματικὸς εἰσηγητὴς ὅτε εἰς τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι διενηργήθησαν ἐγένοντο ἐκλογικαὶ παρεμβάσεις. Κύριοι βουλευταί, ἐστηρίχθησαν αἱ ἐκλογικαὶ ἐπεμβάσεις πρῶτον εἰς τὸ ὅτι ὑπῆρξεν διάφορον ποσοστὸν μεταξὺ λαοῦ καὶ στρατοῦ καὶ δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένα περιστατικὰ δικαιολογοῦντα τὴν ὡς ἄνω ἐπαναφοράν. Πρῶτον, ὅτι ὁ Στρατὸς εἶναι ἐκκαθαρισμένος ἀπὸ τὰ ἀνατρεπτικὰ στοιχεῖα καὶ κατὰ συνέπειαν ἀλλοιοῦται τὸ ποσοστόν, δεύτερον, ὅτι εἶναι φυσικὸν νὰ ὑπάρχῃ διάφορος ψυχολογία μεταξὺ Ἑλλήνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀγωνιστοῦ καὶ τρίτον, ὅτι εἰς τὰς ὁμάδας οἱ στρατιῶται μεταξύ των ἐνδεχομένως δημιουργοῦν ὁμαδικὴν ἐθνικὴν ψυχολογίαν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι ἐγένοντο ἐκλογικαὶ ἐπεμβάσεις. Κύριοι βουλευταί, ἀντὶ τὰ διατυπώνωνται συκοφαντικαὶ κατακρίσεις αἱ ὁποῖαι ἀντανακλοῦν εἰς τὸν Στρατόν, ἡ Κυβέρνησις εἶχε δύο ὅπλα μετὰ τὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ ἐπαληθεύσῃ τοὺς ἰσχυρισμούς. Τὸ πρῶτον ὅπλον ἦτο τὸ προσδιοριζόμενον ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, δηλαδὴ τὸ Ἐκλογοδικεῖον καὶ τὸ δεύτερον ὅπλον ἦτο νὰ κάμῃ ἐλεγκτικάς, ἐπιτροπὰς ἀπὸ δικαστικοὺς καὶ νὰ φέρῃ ἕνα πόρισμα καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγένοντο. Καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπικαλούμεθα ἂν καὶ ὅταν τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν θέλωμεν νὰ ἀλλοιώσωμεν τὴν σύνθεσιν τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος μὲ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον. Μάλιστα ὄχι μόνον πρέπει νὰ ψηφίσῃ ὁ Στρατός, ἀλλὰ πρέπει νὰ ψηφίσουν καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι διότι καὶ λόγῳ τῆς εἰδικότητος τὴν ὁποίαν ἔχουν καὶ λόγῳ τῆς ἰδιαιτέρας των ἀποστολῆς, θὰ εἶναι πράγματι ἐκ τῶν ἀρίστων πολιτῶν καὶ εἶναι ἄτοπον νὰ ἀποκλείωνται διότι εὑρίσκονται μακρὰν τῆς ἐκλογικῆς των περιφερείας. Δὲν εἶναι ἡ μόνη ἀλλοίωσις τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος ἡ ἀλλοίωσις ἡ συνδυαζομένη μὲ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ εἶναι καί ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν γυναικῶν. Ὅταν, κύριοι βουλευταὶ ὁ Ἑλλ. Συναγερμὸς ἔφερε μίαν πρότασιν νόμου, διὰ τὴν χορήγησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἰς τὰς γυναῖκας ἐγένετο ἀγὼν δρόμου διὰ τὴν προτεραιότητα καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς φύλλου χάρτου διεξεδίκησε τὸ ταὐτόχρονον ἢ ἔστω καὶ προτεραιότητα ἡμισείας ὥρας. Καὶ τώρα ποὺ πρόκειται νὰ χορηγηθῇ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τῶν γυναικῶν, τώρα εὑρίσκεται τρόπος ματαιώσεως καὶ ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῇ καὶ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἕτερος τρόπος ματαιώσεως. Εἶναι γνωστά, κύριοι, τὰ κριτήρια τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν. Εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς δημοκρατικῆς ἰσότητος, εἶναι τὸ ὅτι εὐρύνει τὸ βάθρον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Δημοκρατίας. Εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἔλλειψις τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν δὲν ἐκθέτει μόνον τὴν γυναῖκα, ἐκθέτει καὶ τὴν Ἑλλάδα διότι εἰς τὰς ἄλλας χώρας ἐφαρμόζεται ἤδη τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀναλάβει καὶ διεθνεῖς ὑποχρεώσεις συνδεομένας πρὸς τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν. Ἔχει ὑπογράψει τὸν χάρτην τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ὁ ὁποῖος διακηρύσσει τὴν ἰσότητα τῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν γυναικῶν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Ἔχει ἐπίσης ὑπὸ τοῦ ΟΗΕ γίνει ἡ διακήρυξις ἡ παγκόσμιος τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου. Ἔχει πλέον ἡ Ἑλλὰς ὑπογράψει τὴν Εὐρωπαϊκὴν συγκέντρωσιν προστασίας τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἤδη εἰσάγεται εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη σύμβασις παγκοσμίου προστασίας τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου, ἡ ὁποία θὰ συζητηθῇ κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον καὶ ἡ ὁποία λέγει ὅτι τὰ κράτη τὰ μετέχοντα ἀναλαμβάνουν τὴν ἀκόλουθον ὑποχρέωσιν: «..... (ἀναγινώσκει).........». Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ὅταν συνετάσσετο ὑπὸ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς τὸ Σχέδιον Συντάγματος εἶχον ὑποστηρίξει, ὅτι ἡ χορήγησις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι εἰς τὰς γυναῖκας νὰ γίνῃ διὰ Συνταγματικῆς διατάξεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ τότε προετίμησε ἀντὶ τῆς Συνταγματικῆς διατάξεως, νὰ θέσῃ τὴν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν ὑπὸ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος ἔχον οὕτω: «............. (ἀναγινώσκει).........». Μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἦτο διακριτικὴ ἡ ἐξουσία τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας. Ἀπὸ τῆς ψηφίσεώς του εἶναι συνταγματικῶς κατοχυρωμένον, ὅπως λεπτομερέστερον θὰ ἀποδείξῃ ὁ ἕτερος τῶν εἰσηγητῶν, ὁ ἀξιότιμος κ. Μπαμπάκος. Ἐλέχθη ἐπίσης, ὅτι δὲν θέλουν αἱ γυναῖκες νὰ ψηφίσουν, διότι δὲν εἶναι ἐγγεγραμμέναι ὅλαι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Εἶναι πρῶτον, κύριοι βουλευταί, ἐγγεγραμμέναι, κατὰ τὴν σημερινὴν ἀνακοίνωσιν τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, 1.150.000. Ἐὰν δὲ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὗται ἔχουν ἐγγραφῆ ἀπὸ ἡλικίας 25 ἐτῶν καὶ ἄνω καὶ ὅτι ὑπάρχουν δυσχέρειαι, διὰ τὴν ἔλλειψιν δημοτολογίων τῶν γυναικῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουν διὰ τοὺς ἄνδρας, θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν ἐγγεγραμμένων ἀποδεικνύει ὄχι ἀπροθυμίαν, ἀλλὰ πλήρη προθυμίαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ τοῦτο ἐπιχείρημα. Αὐτὸ εἶναι καθ’ ἑαυτὸ ἐσφαλμένον, νὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν ψῆφον ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐνεγράφησαν, ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐπιδεικνύουν ἀδιαφορίαν. Σημειώσατε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μπακοπούλου, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ἡ Ἐπιτροπή, εἶναι ἀκόμη χειροτέρα διὰ τὰς γυναῖκας ἀπὸ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι δὲν θὰ ψηφίσουν, ἐὰν αἱ ἐκλογαὶ γίνουν τὸ 1952, ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος καὶ ἀπεδέχθη ἡ Ἐπιτροπή, εἶναι, ὅτι δὲν θὰ ψηφίσουν καὶ βραδύτερον, ἐὰν δὲν φθάσουν ἀριθμητικῶς τὰ 90% τῶν ἀνδρῶν.

§39Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τῶν ἐγγεγραμμένων ἀνδρῶν.

§40Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι οἱ ἄνδρες εἶναι πρὸ πολλοῦ ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ εἶναι ἐγγεγραμμένοι περισσότεροι τοῦ πραγματικοῦ ἀριθμοῦ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται πλήρης παρακολούθησις καὶ νὰ γίνωνται ἑκάστοτε αἱ διαγραφαὶ συνεπείᾳ θανάτων. Τὰ 90% τῶν ἐγγεγραμμένων ἀνδρῶν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι, δὲν ὑπάρχουν δημοτολόγια γυναικῶν πλήρη, εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσουν ποτὲ καὶ ἑπομένως ἡ παραδοχὴ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μπακοπούλου, ἰσοῦται πρὸς κατάργησιν καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι τῶν γυναικῶν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, καὶ διὰ τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ καὶ διὰ τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν, διατὶ νὰ ζητῶμεν θεωρητικὰ ἐπιχειρήματα, ὅταν εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ πρόθεσις; Ἡ πρόθεσις εἶναι ἡ ἀλλοίωσις τοῦ ἐκλογικοῦ συνόλου. Περιέχει πικρίαν διὰ τὴν ψῆφον τοῦ παρελθόντος καὶ ἀνησυχίαν διὰ τὴν ψῆφον τοῦ μέλλοντος. Κύριοι βουλευταί, ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῶν ἑτεροδημοτῶν. Ὑπάρχει εἰς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα καὶ ἰδίως εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀριθμὸς πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι κατέφυγον ἐδῶ ἐκ διαφόρων αἰτιῶν, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1940 μέχρι σήμερον. Ἡ κατάστασις ἔκτοτε, εἶναι προφανῶς ρευστή καὶ ὀρθὴν πολιτικὴν θὰ ἀπετέλει τὸ νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν ἐπάνοδον ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέρου ἀριθμοῦ εἰς τὰ μέρη ἀπὸ τὰ ὁποῖα προῆλθον οὗτοι. Ἀκόμη δὲν ἔχει γίνει ἡ ἀποκρυστάλλωσις καὶ λόγῳ τοῦ πολέμου καὶ λόγῳ τοῦ συμμοριτισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐσταμάτησε μόλις πρὸ διετίας. Διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, δὲν ἔχομεν οὐδὲν συμφέρον νὰ καταστήσωμεν ὁριστικοὺς κατοίκους καὶ ὁριστικοὺς δημότας τῶν μεγάλων ἀστικῶν κέντρων καὶ ἰδίως τοῦ ὑδροκεφάλου τῶν Ἀθηνῶν, ὅλους αὐτοὺς τοὺς καταφυγόντας. Καὶ τοῦτο ἀνεγνώρισαν μέχρι σήμερον ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἀδιακρίτως Κομμάτων. Ἀλλ’ ὅταν κατηρτίσθη τὸ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον καὶ ἀνεζητοῦντο τρόποι, εἴτε παραχωρήσεις πρὸς μίαν παράταξιν, εἴτε εἰς περίπτωσιν πλειοψηφίας ἐκμεταλλεύσεως καὶ τῶν ψήφων της, τότε ἐνεθυμήθημεν ὅτι, ἔχομεν καὶ τοὺς καταφυγόντας ἐνταῦθα καὶ διότι μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ πολλοὶ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐκλογικὰ δικαιώματα εἰς τὴν περιφέρειάν των, ἀλλὰ προὐτίμησαν νὰ καταφύγουν ἐδῶ, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἐκεῖ νὰ ἔχουν τὴν ἐλευθερίαν τῆς δράσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουν εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, τῆς ἀντεθνικῆς δράσεως, ἐνεθυμήθημεν καὶ αὐτοὺς μὲ ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τὴν ἀλλοίωσιν τῆς ἐθνικῆς πλειοψηφίας τῶν μεγάλων ἀστικῶν κέντρων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς τρίτης μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος, κύριοι βουλευταί. Κατόπιν τῶν ἄνω νομίζω, ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον δὲν εἰσάγει τὸ τίμιον πλειοψηφικὸν σύστημα, δὲν εἰσάγει κἂν τὴν στενοευρεῖαν, ἀλλ’ εἰσάγει τὴν στενοευρεῖαν μὲ νοθευτικὴν ἀλλοίωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος. Νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ ἀσέβειαν πρὸς τὴν βούλησιν τοῦ λαοῦ, ἀποτελεῖ ἀσέβειαν πρὸς τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα ἡ προσπάθεια τῆς ἀλλοιώσεως τούτου, ἡ ὁποία μάλιστα γίνεται διὰ προεκλογικοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι βουλευταί, εὑρισκόμεθα εἰς μίαν δύσκολον στιγμήν. Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν καμπήν. Ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς, δημοκρατικῆς προελεύσεως, Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐκλεγῇ ἀπὸ γνήσιες ἐκλογὲς μὲ τίμιον σύστημα· ἂς ἀφήσῃ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις τὰς νοθευτικὰς ἐπινοήσεις, ἂς φέρῃ ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ πλειοψηφικὸν μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, μὲ τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν, μὲ τὴν ψῆφον τοῦ Στρατοῦ καὶ χωρὶς ἑτεροδημότας, νὰ τὸ ψηφίσωμεν ἀμέσως καὶ τότε ἂς προχωρήσωμεν εὐθέως εἰς ἐκλογὰς πρὸς ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως, πρὸς ἀνάδειξιν ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, δημοκρατικῆς προελεύσεως, δυναμένης νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνωμάλους περιστάσεις (χειροκροτήματα). Ἄς λείψουν αἱ ἀντιδημοκρατικαὶ ἀπειλαὶ ὅτι τάχα, ἐὰν γίνουν ἐκλογαὶ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ πλειοψηφικὸν καὶ ἔλθῃ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς θὰ γίνῃ διχασμός. Ἀλλοίμον, ἐὰν ἀπειλοῦμεν, ὅταν ἔλθῃ ὁ ἀντίπαλος εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὅτι τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ αἰτίαν διχασμοῦ.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐδηλώθη.

§42Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Δὲν ἐδηλώθη ποτέ, κύριοι βουλευταί, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς νομίζει ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀντιδράσῃ διὰ τῆς ψήφου του εἰς τὴν ψήφισιν ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον περιέχει ἔστω καὶ τὴν ἀπωτέραν δυνατότητα καὶ τὸν ἀπώτερον κίνδυνον νὰ προκαλέσῃ ἐθνικὴν ζημίαν. Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀντιτίθεται καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Παρὰ ταῦτα ὅμως ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι μὲ οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἐὰν διεξαχθοῦν αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἀποκτήσῃ τὴν πλειοψηφίαν, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀποτελεῖ τὴν μόνην ἐλπίδα τοῦ δοκιμαζομένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, τὴν Κυβέρνησιν οὐδὲν σύστημα εἶναι δυνατὸν νὰ σώσῃ, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχεν εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ ἔχει ἐκπέσει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους, (χειροκροτήματα).

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ψηφίσατέ το λοιπόν, ἐφ’ ὅσον θὰ πάρετε τὴν πλειοψηφίαν.

§44Ε. ΓΟΝΗΣ. Σᾶς ἀρέσει ἡ νοθεία;

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Γιαννόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§46Α. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει τὰς ἰδικάς του ἀντιλήψεις καὶ δοξασίας ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διεξάγωνται αἱ ἐκλογαὶ ἐν Ἑλλάδι. Δι’ ἕκαστον τῶν συστημάτων τῶν ἐκλογικῶν πολλαὶ ἔχουν διατυπωθῆ γνῶμαι καὶ συνεπῶς περιττεύει πᾶσα σχετικὴ ἐνασχόλησις. Θεωρητικῶς εἶμαι ἀνέκαθεν κεκηρυγμένος ὑπὲρ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ὅπερ καὶ ἀτομικῶς συμφέρει εἰς ἡμᾶς. Ἐφ’ ὅσον ὅμως αἱ ἀντιλήψεις τῶν κυβερνώνιων κομμάτων, εἰς ἓν ἐκ τῶν ὁποίων ἀνήκω καὶ ἐγώ, ἀλλὰ καὶ τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, συμπίπτουν ἐπὶ τὸ αὐτό, δηλαδὴ Κυβέρνησις καὶ Ἀντιπολίτευσις θέλουν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποδεχθῶ τὸ σύστημα τοῦτο καὶ νὰ εἰσηγηθῶ τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ὡς ἔχει καὶ δὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ καὶ τὰς δι’ αὐτοῦ καθοριζομένας ἐκλογικὰς περιφερείας. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου καθιεροῖ ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν διὰ μὲν τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα τὴν τῆς ἐπαρχίας διὰ δὲ τὴν νέαν Ἑλλάδα τὴν ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου. Διὰ τῆς διατάξεώς του ταύτης τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον δὲν καινοτομεῖ, δὲν εἰσάγει τι νέον. Ἀντιγράφει α) τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 12 Σεπτεμβρίου 1923 Νομ. Διατάγματος βάσει τοῦ ὁποίου διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ ἐν ἔτει 1923, β) ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1928 Νομ. Διατάγματος «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ τοῦ ἔτους 1928 καὶ γ) τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Νόμου 3824 τῆς 24ης) 25ης Ἰανουαρίου 1926 βάσει τοῦ ὁποίου διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ ἔτους 1933. Ἅπαντα τὰ ἄνω νομοθετήματα καθιέρουν τὰς αὐτὰς οἵας καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐκλογικὰς περιφερείας, αἱ βάσει δὲ τῶν δύο τελευταίων νομοθετημάτων ἐνεργηθεῖσαι ἐκλογαὶ ἔδωσαν κατὰ μὲν τὸ ἔτος 1928 αὐτοδύναμον Κυβέρνησιν εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1993 αὐτοδύναμον Κυβέρνησιν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἐπηκολούθησαν καὶ ἄλλοι νόμοι καὶ δὴ ὁ νόμος 6396 τῆς 12ης Νοεμβρίου 1934. Ἅπαντες δὲ οὗτοι διὰ τοῦ ἀπὸ 10ης Ἰανουαρίου 1935 Π. Διατάγματος «περὶ Κωδικοποιήσεως εἰς ἑνιαῖον κείμενον τῶν νόμων περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», ἐκωδικοποιήθησαν εἰς ἑνιαῖον κείμενον νόμου ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 6396, διὰ τοῦ ἄρθρου δὲ 1 τοῦ κωδικοποιημένου τούτου νόμου καθιεροῦνται αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, ἐπαρχιακὴ καὶ πρωτοδικειακή. Τὸ ἄνω Π. Διάταγμα ἐξεδόθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὅπερ προηγουμένως εἶχε πολεμήσει τὸν τοιοῦτον διαχωρισμὸν τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν γεγονὸς, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ τοιοῦτος διαχωρισμὸς εἶναι ὀρθός. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου ἀποτελεῖ συνεπῆ πρᾶξιν τῶν κυβερνώντων σήμερον κομμάτων, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν, ἐψήφισαν διὰ τῶν τότε βουλευτῶν αὐτῶν τὸν νόμον περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸν ὁποῖον ἐψήφισαν καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν ἀνηκόντων ἤδη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν βουλευτῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 185 τοῦ ἐν λόγῳ νόμου «ἐπιτρέπεται ὅπως ἀπὸ τῶν μεταπροσεχῶν ἐκλογῶν ἐπανέλθουν ἐν ἰσχύϊ διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων, 1, 2, 56–62, 80, 87, 88, 101, 103, 105–108, 109, 111, 112, 115–117 τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 6396)1935 διὰ τὴν κατὰ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, καταργουμένων αὐτοδικαίως τῶν ἀντιστοίχων διατάξεων τοῦ παρόντος Β. Διατάγματος». Δηλαδὴ κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι μὲν δυνατὴ ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλὰ μόνον ἐκείνου τὸ ὁποῖον καθορίζει καὶ ρυθμίζει ὁ κωδικοποιημένος νόμος 6396, ὁ ὁποῖος καθιεροῖ τὴν αὐτὴν, οἵαν καὶ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ὑπέδειξεν ἢ μᾶλλον ἠξίωσε τὴν μὴ σύγκλησιν τῆς ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῆς 9ης Σεπτεμβρίου 1951 προελθούσης Βουλῆς ἢ τὴν διάλυσιν αὐτῆς πρὶν συγκροτηθῇ εἰς Σῶμα, τὴν ἄμεσον δὲ διενέργειαν ἐκλογῶν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν χωρὶς καὶ νὰ καθορίζῃ τότε τὰ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Τοιαῦτα διακηρύσσων ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐννοοῦσε καὶ ἔπρεπε καὶ ὤφειλε καὶ ἐννόει πλειοψηφικὸν μὲ στενὴν περιφέρειαν διότι τόσον αὐτὸς, ὅσον καὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν, ἐγνώριζον καὶ ὤφειλον νὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ ἐπαναφορὰ καὶ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ μόνον βάσει τοῦ ἀνωτέρω ἄρθρου 185 τοῦ νόμου περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἠδύνατο νὰ γίνῃ. Τὸ ἄρθρον ὅμως τοῦτο, ὡς προηγουμένως ἐξέθεσα, ἐπιτρέπει τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ πλειοψηφικοῦ ὡς αὐτὸ καθορίζεται ὑπὸ τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 6396)935. Καθιέρωσις οἱασδήποτε ἄλλης μορφῆς πλειοψηφικοῦ ἀντιθέτως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 6396, θὰ ἦτο παράνομος καὶ ἀντισυνταγματική. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου καθορίζει τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ἐπὶ τοῦ θέματος ποία ἐκ τῶν δύο περιφερειῶν ἡ στενὴ ἤ ἡ εὐρεῖα εἶναι προτιμητέα ὑφίσταται ἀνέκαθεν διάστασις γνωμῶν. Ὁ Τρικούπης εἶχε ταχθῆ ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας, ὁ Δεληγιάννης ὑπὲρ τῆς στενῆς ὑπὲρ τῆς ὁποίας εἶχε ταχθῆ καὶ ὁ ἀείμνηστος Γούναρης. Κατ’ ἐμὲ ἡ στενὴ περιφέρεια ἀποδίδει ἀκριβέστερον τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Αἱ διάφοροι ἐπαρχίαι καὶ αἱ γειτνιάζουσαι ἀκόμη ἔχουν διάφορον ἑκάστη νοοτροπίαν, ψυχολογίαν, ψυχοσύστασιν. Ἄν μελετήσῃ τις τὰ ἀποτελέσματα τῶν κατὰ καιροὺς ἐκλογῶν εἰς τὸν Νομὸν Ἀχαΐας ἐκ τοῦ ὁποίου προέρχομαι θὰ πεισθῇ ὅτι αἱ ψῆφοι τῶν ἐπαρχιῶν Καλαβρύτων καὶ Αἰγιαλείας αἱ ὁποῖαι ἀμφότεραι ἀριθμοῦν περὶ τὰς 80.000 δημοτῶν, ἀλλοιοῦν οὐσιωδῶς καὶ ἐν πολλοῖς ἀνατρέπουν τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ἀριθμούσης περὶ τοὺς 160.000 δημότας. Ὁ διαχωρισμὸς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας εἰς ἐπαρχιακὴν καὶ πρωτοδειακὴν δὲν ἀποτελεῖ διάκρισιν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς τμήματος τῆς χώρας εἰς βάρος τοῦ ἄλλου. Τὸν τοιοῦτον διαχωρισμὸν ἐπέβαλον λόγοι γεωγραφικοὶ καὶ δημογραφικοί. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ τὸ γεγονὸς, ὅτι διοικητικὴ διαίρεσις τῶν νέων χωρῶν εἰς ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχει. Ὁ νόμος 524 τῆς 24)12)1914 «περὶ Διοικητικῆς διαιρέσεως τῶν νέων χωρῶν» εἰς τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ ὁρίζει, ὅτι αἱ νέαι χῶραι διαιροῦνται εἰς Γεν. Διοικήσεις καὶ Νομοὺς καὶ ὅτι ἡ Μακεδονία, ἡ Ἤπειρος καὶ αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου δύνανται νὰ ὑποδιαιρεθῶσι πλὴν τῶν Νομῶν καὶ εἰς Ὑποδιοικήσεις. Εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου ἐξεδόθη τὸ Ν. Δ. τῆς 31 Μαρτίου 1915 βάσει τοῦ ὁποίου ἡ Μακεδονία, ἡ Ἤπειρος καὶ αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου διῃρέθησαν εἰς Νομοὺς ἕκαστος δὲ Νομὸς εἰς ὑποδιοικήσεις χωρὶς ὅμως νὰ καθορισθοῦν ἡ περιφέρεια καὶ τὰς ὅρια ἑκάστης ὑποδιοικήσεως καὶ συνεπῶς μὴ ὑπαρχούσης διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς ἐπαρχίας ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ἀνέφικτος καθίσταται ἡ καθιέρωσις τῆς ἐπαρχίας εἰς ἐκλογικὴν περιφέρειαν, προτιμηθείσης τῆς ἐλάσσονος περιφερείας τὴν ὁποίαν συνιστᾷ ἡ τοῦ Πρωτοδικείου οὖσα στενωτέρα τῆς τοῦ Νομοῦ. Ὀρθῶς λοιπὸν ἔχει τὸ ἄρθρον καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἡ πρωτοβουλία τῆς παροχῆς εἰς τὰς γυναῖκας τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι ἀνήκει εἰς τήν Κυβέρνησιν, ἥτις καὶ κατέθεσε τὸ σχετικὸν Νομοσχέδιον. Εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ προσπάθεια τοῦ Συναγερμοῦ νὰ μονοπωλῇ τὸ ὑπὲρ τῶν γυναικῶν ἐνδιαφέρον. Πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι νὰ ἀποστερήσῃ τὰς γυναῖκας τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον, χάρις εἰς τὴν ἰδικήν της πρωτοβουλίαν, ἀπέκτησαν. Ὁ φόβος τῆς Κυβερνήσεως μήπως εἰς τὰς τυχὸν ἀμέσως προσεχεῖς ἐντὸς τοῦ ἔτους 1952 ἐκλογὰς δὲν ἐγγραφῇ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἀνάλογος ἀριθμὸς γυναικῶν μὲ κίνδυνον ἀλλοιώσεως τῶν γενικῶν ἀποτελεσμάτων, τὴν ἀναγκάζει εἰς διατύπωσιν περιοριστικῆς διατάξεως. Οἱ στρατιῶται ἀνήκουν εἰς τὸ Ἔθνος, καὶ πρέπει νὰ εὑρίσκωνται μακρὰν τῆς πολιτικῆς. Τὸ δικαίωμα ψήφου προϋποθέτει ἐλευθερίαν γνώμης, σκέψεως καὶ συζητήσεων καὶ δὲν πρέπει οἱ στρατῶνες νὰ μεταβληθοῦν εἰς κέντρα πολιτικῆς συζητήσεως καί κομματικῆς διαμάχης. Ἄλλωστε, αἱ γενόμεναι εἰς τὸν στρατὸν ἐπεμβάσεις ἐκ μέρους ἀξιωματικῶν, ἐνόθευον πάντοτε τὸ φρόνημα τῶν στρατιωτῶν. Πλεῖστα ὑπάρχουν παραδείγματα τοιούτων ἐπεμβάσεων καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἀνωτέρω λόγους δὲν πρέπει νὰ δοθῇ δικαίωμα ψήφου εἰς τοὺς στρατιώτας καὶ χάριν τῆς συνοχῆς καὶ πειθαρχίας τοῦ στρατεύματος. Διὰ τοὺς ἄνω λόγους, εἰσηγοῦμαι ὅπως γίνῃ δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον ἐπιφυλάσσομαι δὲ ὅπως εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τούτου ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§48ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 10.00′ μ.μ.).