1952.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60η.

Τρίτη 18 Μαρτίου 1952

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 6. 50′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Ἰωάννου ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κ. Τσαλδάρης, ἔχει τὸν λόγον.

§4Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὰς πληροφορίας ἐγκύρου ὀργάνου ἐκπροσωποῦντος συνηθέστατα ἐγκύρους γνώμας τῶν ἐγκύρων κύκλων τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐπρόκειτο νὰ ἀνέλθω ἀπόψε εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐπιχειρήσω ἑλιγμὸν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως καὶ προφανῶς ἐναντίον τοῦ πολιτικοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον χθὲς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἔθεσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐλπίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἄποψις αὐτὴ τοῦ ὀργάνου περὶ τῆς κοινῆς γνώμης δὲν εἶχεν ἀπήχησιν μεταξὺ ὑμῶν. Δὲν παραγράφονται εὐκόλως σελίδες ἱστορικαὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι. Τοιαύτη στάσις δὲν θὰ ἦτο σύμφωνος μὲ τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἤσκησα κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, ὅταν εὑρισκόμην εἰς τὴν ἐξουσίαν. Τοιαῦται συνήθειαι ἑλιγμοῦ, συμπαθεῖς ἴσως εἰς ἄλλους εἶναι ἀπαράδεκτοι καὶ δι’ ἐμὲ καὶ διὰ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπῶ καὶ διὰ τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀκολουθεῖ. Ἡ θέσις μου, κύριοι βουλευταί, εἶναι σαφῶς διαγεγραμμένη. Καὶ ὁσάκις ἔλαβον τὸν λόγον ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ὁσάκις εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην εἴτε νὰ δώσω συνέντευξίν τινα, εἴτε καὶ νὰ ἀρθρογραφήσω, ἐτάχθην πάντοτε σαφῶς ἐναντίον ὅλων ἐκείνων τῶν ὑποθέσεων, εἰς τὰς ὁποίας κατέφυγε τὸ ὄργανον τοῦτο τῆς κοινῆς γνώμης εἰς τὴν προσπάθειάν του ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἐναντίον μου τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἔτη καὶ αὐτὸ καὶ ἄλλα δημοσιογραφικὰ ὄργανα ἀκολουθοῦν διὰ νὰ προκαλέσουν τὴν παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ ἔκπτωσιν τῶν πολιτικῶν ἀξιῶν τοῦ τόπου καὶ τῶν ἡγετικῶν του στελεχῶν. Ἀπόψε ἀπευθυνόμενος πρὸς ὑμᾶς θὰ ἤμην διατεθειμένος, ἐὰν θὰ μοῦ τὸ ἐπετρέπατε, νὰ ἀποστῶ πάσης σκέψεως πολιτικῆς ἢ κομματικῆς καὶ νὰ ὁμιλήσω ὡς ἕνας ἁπλοῦς Ἕλλην, πέραν δὲ τούτου καὶ ὡς ἕνας πολίτης Εὐρωπαῖος μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῶν διεθνῶν σχέσεων, τῶν μεταξὺ τῶν κρατῶν τῶν καθ’ ἑκάστην ἀναπτυσσομένων, μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε τὰ παλαιὰ δόγματα τῆς ἀπολύτου αὐτοτελείας νὰ ἰσχύσουν, οὔτε καὶ τὰ παλαιὰ δόγματα τῆς ἀπολύτου τοπικῆς κυριαρχίας νὰ ἐπικρατοῦν. Θὰ ἐνόμιζέ τις, κύριοι βουλευταί, ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ Σεπτεμβρίου θὰ ἐπήρχετο κάποια γαλήνευσις εἰς τὴν χώραν, οὔτε εἰρήνευσις, οὔτε λήθη, ἀλλὰ γαλήνη καὶ πρὸ παντὸς μία ἀπόλυτος σύμπτωσις Ἑλληνικῶν καὶ πατριωτικῶν αἰσθημάτων ὅλων ἡμῶν μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον ἐνοχλοῦν «τὸ φιλότιμον» τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀφέθησαν νὰ παρέλθουν μῆνες, 6, ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ ἐπιτακτικὴ ἀξίωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως σκύψουν ὅσοι ἐξελέγησαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς μὲ ἐνδιαφέρον γενικωτέρας μορφῆς παράπλευρα εἰς τὸν πόνον του οὐδέποτε ἱκανοποιήθη καὶ δὲν ἀνεζητήθησαν λύσεις θετικαὶ αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλοντο ἐκ τῆς γνωστῆς ἐτυμηγορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐξησφαλίζοντο μὲ διάφορα σχήματα. Ἀπεκρούσθησαν αἱ θετικαὶ λύσεις, ἐνῷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται τόση συζήτησις αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἰς ἕνα ἀπέβλεπε σκοπόν. Νὰ δημιουργήσῃ τὴν δυνατότητα συγκεντρώσεως, εἰ δυνατόν, εἰς δύο κόμματα ἢ καὶ εἰς ἓν τρίτον, διὰ νὰ ἔλθωμεν διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ὡς ρητῶς διαγράφεται εἰς τὸν νόμον, εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Μεταξὺ τῶν ἐμπνευστῶν καὶ συντελεστῶν τοῦ συστήματος αὐτοῦ εἶναι καὶ ὁ ὁμιλῶν σήμερον πρὸς ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος μὲ ἱκανοποίησιν διαπιστώνει ὅτι τὸ σύστημα ἀνταπεκρίθη εἰς τὸν σκοπόν του, διότι πράγματι παρέσχε τὴν δυνατότητα σχηματισμοῦ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως τῶν δύο πρώτων κομμάτων ἢ καὶ ἀσθενεστέρας ἐὰν θέλετε ἐκ δύο ἄλλων κομμάτων. Τὸ σύστημα ἐκεῖνο, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους περιττεύει νὰ ὑπομνήσω, μᾶς ἔδωσε τὸ σημερινὸν κυβερνητικὸν σχῆμα. Εἶναι βεβαίως σεβασταὶ ὅλαι αἱ πολιτικαὶ ἀντιλήψεις, εἶναι ὅμως γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ταλαιπωροῦμεν τὸν λαὸν καὶ δὲν προχωροῦμεν πρὸς λύσεις, ἃς θὰ ἠξίου οὗτος, ἀποφεύγοντες ν’ ἀναλάβωμεν τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπιβάλλει ἡ ψῆφος του καὶ δημιουργοῦμεν διὰ μὲν τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος κατευθύνσεις αἱ ὁποῖαι δι’ ἓν μέγα μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν εἶναι ἐκεῖναι εἰς τὰς ὁποίας πιστεύει, διὰ δὲ τῆς πτέρυγος τῆς μείζονος ἀντιπολιτεύσεως μίαν ἄρνησιν εἰς τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ κοινά, ἄρνησιν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν καιρίων προβλημάτων, τὸ σπουδαιότερον τῶν ὁποίων, τὸ μόνον ἴσως, εἶναι τὸ οἰκονομικόν. Καὶ ἐπὶ πλέον παρέστημεν χθὲς εἰς μίαν συνεδρίασιν, ἡ ὁποία μᾶς ἔφερεν εὐθέως εἰς τὴν δημιουργίαν ὅλων ἐκείνων τῶν καταστάσεων αἱ ὁποῖαι ἤγαγον τὸν πολιτικὸν βίον 30 χρόνια πίσω. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν κατὰ μίαν ἐκδοχὴν φίλων καὶ συμμάχων μας, ἐπίσημον θὰ ἔλεγον, ἐφ’ ὅσον δὲν διεψεύσθη καὶ ἐφ’ ὅσον ἐλέχθη ἀπὸ τὸν Πὸρτ Παρὸλ τοῦ Ἀμερικανικοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶναι λέγω, τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν καταστάσεις ἐποικοδομητικὰς διὰ τὰς ἐθνικὰς καὶ κρατικὰς ἀνάγκας, ὅπως εἶναι ἡ ἀξιοποίησις τῆς Ἀμερικανικῆς Βοηθείας. Δὲν πταίουν τὰ συστήματα, ὅπως δὲν πταίουν πολλὰς φορὰς καὶ οἱ ἄλλοι νόμοι. Πταίουν οἱ ἐφαρμόζοντες τοὺς νόμους καὶ οἱ χειριζόμενοι τὰ ἀποτελέσματα τῶν συστημάτων. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γνωστόν, ὅτι καθ’ ἡμᾶς τὸ πλειοψηφικὸν θὰ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἦγε τὸν τόπον ὑπὸ συνθήκας ὁμαλῶν ὅμως πολιτικῶν ἐξελίξεων εἰς τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ καταδικάσωμεν ἐνταῦθα ἐκ τῆς τελευταίας πείρας καὶ τὰ συστήματα τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ ἀπευθύνομαι ἐν προκειμένῳ πρὸς τοὺς φίλους καὶ συμμάχους, ἰδίᾳ τῆς Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι περὶ τὰ μέσα Δεκεμβρίου 1949 ἐξεδίδετο ἡ ὑπ’ ἀριθ. ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι 434 ἔκθεσις τῆς ἐνταῦθα Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς ἐπὶ τοῦ συντελεσθέντος ἔργου διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς Ἀμερικανικῆς Βοηθείας. Βέβαια, δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς νὰ ἀναγνώσω τὸ κείμενον ἑνὸς τοιούτου ἐπισήμου ἐγγράφου. Δύναται ὅμως ἡ Ἑλλὰς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τοὐλάχιστον νὰ καυχηθῇ ὅτι ἡ μὲ πᾶσαν αὐτοθυσίαν τοῦ τότε φορέως τῆς ἐξουσίας ἐμοῦ τοῦ ἰδίου ἀσκηθεῖσα πολιτικὴ ἔναντι γενικῶς τοῦ συμμαχικοῦ παράγοντος, ὡδήγησε τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἐν τῇ ἐκθέσει της νὰ περιγράψῃ μὲ χρώματα ζωηρότατα τὸ συντελεσθὲν ἔργον ὡς καὶ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπετεύχθησαν. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 ἕως 1950 ἦτο Βουλὴ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ποῦ λοιπὸν κεῖται ἢ κεῖνται αἱ περίεργοι αὐταὶ παρεξηγήσεις καὶ παρανοήσεις, αἱ ὁποῖαι φέρουν εἴτε ἡμᾶς ἀπὸ τὴν μίαν πλευράν, εἴτε τοὺς φίλους καὶ συμμάχους μας, εἰς ὀλισθήματα; Πρέπει ἀσφαλῶς τοῦτο νὰ ζητηθῇ ἀλλαχοῦ. Μὲ δύο λόγια μόνον εἶμαι ἀναγκασμένος νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας. Κύριοι βουλευταί, ὅταν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1946 ἀπεφάσιζα νὰ παίξω ἐξ ὀνόματος τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐξεπροσώπουν, τὸ κρίσιμον ἐκεῖνο παιχνίδι— θὰ σᾶς κάμω μίαν ἐκμυστήρευσιν—δὲν εὑρέθην μόνον πρὸ ἐπικρίσεων συναδέλφων καὶ φίλων ἀκόμη, ἀλλὰ ὅταν ἀνεχώρουν τότε διὰ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας εὑρισκόμην ἐν διαφωνίᾳ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν ἀλησμόνητον Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων. Εἶπον, τότε, εἰς τὸν Βασιλέα, ὅταν ἀνεχώρουν: Μεγαλειότατε, τὸ καθῆκον μου εἶναι αὐτό. Ὅταν ἐπανέλθω, εἴτε ἔχω ἐπιτύχει, εἴτε ἔχω ἀποτύχει, θὰ θέσω τὸν ἑαυτόν μου παράμερα διὰ νὰ μὴ ἐνοχλήσω τὰς σκέψεις οἱουδήποτε ἀντιθέτως φρονοῦντος πρὸς τὰς κατευθύνσεις, τὰς ὁποίας ἐνόμιζα ὅτι πρέπει νὰ λάβω. Ἔκτοτε, ἀπὸ τοῦ τέλους Δεκεμβρίου τοῦ 1946 ἐξεδίδετο τὸ γνωστὸν ἀνακοινωθὲν τοῦ Ἀμερικανικοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτίθεντο αἱ βάσεις εἰς τὴν Νίκην καὶ τὴν ἀνόρθωσιν. Ἠκολούθησεν ἡ ἀποστολὴ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Συνόρων, τῆς ὁποίας τὸ ὄργανον ὑπῆρξεν καταπληκτικὸν καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν μας ἀνόρθωσιν καὶ διὰ τὴν στρατιωτικήν μας ἀνόρθωσιν. Τὴν ἀποστολὴν ταύτην ἐξησφαλίσαμεν διὰ τῆς προσφυγῆς μας εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Ἀκολουθοῦν ἐν συνεχείᾳ διάφοροι Ἐπιτροπαὶ πρὸς μελέτην τοῦ Ἑλληνικοῦ προβλήματος καὶ τὸν Μάρτιον τοῦ 1947 διεκηρύσσετο τὸ γνωστὸν δόγμα Τροῦμαν. Ἕπεται αὐτοῦ τὸ Σχέδιον Μάρσαλ, τὸ Ἀτλαντικὸν Σύμφωνον καὶ ἐν τῷ μεταξὺ παρενεβλήθησαν τὰ διάφορα σύμφωνα τὰ τριμερῆ καὶ πενταμερῆ, τὰ Εὐρωπαϊκά, καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα, πιθανότατα ἢ μᾶλλον, κατ’ ἐμὲ βεβαιότατα, πρὸ νέων ἐξελίξεων, τὰς ὁποίας εἶναι ἀνάγκη, προκειμένου νὰ κρίνωμεν τὸ ἐσωτερικόν μας θέμα, νὰ τὰς ἔχωμεν πάντοτε ὑπ’ ὄψει, διότι, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ εὑρεθῶμεν ἀπομεμονωμένοι ἢ θὰ ὑποστῶμεν μειώσεις, ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς ἐννοίας τῆς βοηθείας, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι βεβαίως δυσάρεστοι. Δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι τὸ προσεχὲς ἔτος 1952–1953 ἀντιμετωπίζομεν μείζονα μείωσιν τῆς οἰκονομικῆς βοηθείας ὅτι τοὺς Ὀργανισμοὺς αὐτούς, διὰ τοὺς ὁποίους σᾶς ὡμίλησα διεδέχθησαν ἄλλοι Ὀργανισμοί, ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς τῆς ἀμοιβαίας βοηθείας, εἶναι πιθανώτατον νὰ βασισθῇ ἐπὶ ἄλλων βάσεων πιθανώτατα νέας στενῆς μορφῆς πολεμικῆς οἰκονομίας καὶ περιορισμοῦ καὶ ὑποβιβασμοῦ καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν βιοτικῶν ἐπιπέδων τῆς σήμερον καὶ ὅτι, ἑπομένως, οὔτε πρέπει νὰ προκαλοῦμεν, οὔτε πρέπει νὰ ἐπιχαίρωμεν, ἂν ἐξ ἀστόχων ἐνεργειῶν καὶ ἐξ ἀστόχου προβολῆς ζητημάτων—ὅπως ὀφείλω νὰ εἴπω διότι ἀστόχως ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὰς συνθήκας τὰς γνωστάς, πρό τινων ἡμερῶν ἔφερε τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος—προκαλοῦμεν δημοσιότητα περὶ τῶν σχέσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἂν ἐτηροῦντο, ὅπως ἔπρεπε νὰ τηροῦνται, ἑκατέρωθεν ἐντὸς τοῦ λεγομένου διπλωματικοῦ περιθωρίου καὶ πλαισίου, δὲν θὰ ἐδημιούργουν τὰς παρεξηγήσεις καὶ παρανοήσεις, οὔτε καὶ τὰς ἐπεξηγήσεις κατόπιν, τῶν ὁποίων ἡ ἔκτασις, ὅπως βλέπωμεν ὅλοι ἐκ τῶν ἐφημερίδων τῶν ξένων, εἶναι πολὺ μεγάλαι. Καὶ εἶναι ἴσως μεγάλαι αἱ συνέπειαι, κύριοι, ὄχι τόσον διότι τὸ πείραμα γίνεται ἀπέναντι μόνον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ διότι τὸ παράδειγμα αὐτὸ καὶ ἡ ἐνέργεια αὐτή, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἐπιζημίας συνεπείας καὶ διὰ τὰ ἄλλα βοηθούμενα Ἔθνη. Πέραν τούτου, ἀγαπητοὶ κύριοι βουλευταί, μέσα εἰς αὐτὸ τὸ πλαίσιον τὸ διεθνὲς ἐτηρήθη πάντοτε ὡς κόρη ὀφθαλμοῦ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποφυγῆς καὶ τῆς ἀναμίξεως εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῶν Κρατῶν–Μελῶν καὶ τῆς δημιουργίας τοιούτων ζητημάτων καὶ ὁ Ο.Η.Ε. ὑπῆρξεν ἡ κιβωτὸς ὅπου διετηρήθησαν αὐταὶ αἱ ἰδέαι τοῦ Δυτικοῦ λεγομένου πολιτισμοῦ. Διότι ἡ ἀναγνώρισις διαφορετικῶν συστημάτων καὶ ἡ ἀναγνώρισις νέων θέσεων ἐνέχει κινδύνους καὶ δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἀναφέρω ἕνα καὶ μόνον: Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς ὅτι κατ’ αὐτὰς διεξάγονται ἐντατικαὶ συνεννοήσεις διὰ τὴν ἕνωσιν τῶν δύο Γερμανιῶν, ὅτι ὑπάρχει ἐπιτροπὴ ἐκεῖ ἐπὶ τόπου, ἡ ὁποία θὰ συζητήσῃ τὸν τρόπον τῆς διενεργείας ἐκλογῶν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ἢ μᾶλλον ἐκεῖθεν. Ποία, λοιπόν, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι, κύριοι, ἡ ἔκτασις τοιούτων σκέψεων καὶ τοιούτων ἐξελίξεων, ἐὰν ἐπεκράτει ἡ ὑπὸ πειραματισμὸν νέα θεωρία εἶναι φανερὸν εἰς ἡμᾶς, καὶ οἱ κίνδυνοι εἶναι μέγιστοι. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος κυρίως καὶ ὄχι ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν οὔτε καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ ἔχωμεν, τοῦ ὅτι ἐτρώθη ἡ κυριαρχία, ἢ ἐτρώθη ἡ αὐτοτέλειά μας. Δὲν ὑπάρχει οὔτε τρῶσις κυριαρχίας οὔτε τρῶσις αὐτοτελείας. Ἢ ἀποτελοῦμεν σήμερον μίαν κοινότητα, μὲ τὰ κράτη τοῦ Δυτικοῦ πολιτισμοῦ ἢ δὲν τὴν ἀποτελοῦμεν. Ἐὰν τὴν ἀποτελοῦμεν, ὅπως καὶ ὅλοι θέλομεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ φθάσωμεν ἴσως, ἀλλὰ συμβατικῶς πλέον, καὶ μέχρι τοιούτων ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ φέρουν τὸ ἀποτέλεσμα μεταξὺ τῶν διαφόρων κρατῶν τῆς Εὐρώπης.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (τῆς Ἀριστερᾶς). Ἄλλο συνεργασία καὶ ἄλλο ἐπέμβασις.

§6Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρακαλῶ μὴ μὲ διακόπτετε. Θὰ εἶναι σκόπιμον εἰς τοὺς λόγους μου, ἐὰν θέλετε, νὰ ἀποδίδετε τὴν πραγματικήν των ἔννοιαν, διότι οὐδὲν ἀποκρύπτω ἀλλὰ θέτω, νομίζω, τὸ ζήτημα ἐκεῖ ὅπου κυρίως εἶναι καὶ ἐκεῖ ὅπου ἐκ τῶν ὑστέρων κυρίως τίθεται, συζητούμενον καὶ παρὰ ξένων κύκλων. Ἐάν, κύριοι, οὕτως ἔχῃ τὸ θέμα, καὶ ἀσφαλῶς οὕτως ἔχει, ἐὰν πρέπει νὰ ἀναμένωμεν ἀπὸ τὸν νέον ὀργανισμὸν τῆς ἀμοιβαίας βοηθείας καὶ τὰς περαιτέρω ἐξελίξεις του νέαν ρύθμισιν τῶν σχέσεων μεταξύ μας καὶ ἐν τῷ Ἀτλαντικῷ κυρίως συμφώνῳ, εἶναι σκόπιμον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εἶναι σκόπιμον καὶ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν εὐθέως τὸ ζήτημα. Οὕτω τὸ ἀντιμετωπίσαμεν καὶ κατὰ τὸ 1947, ὁπότε διὰ νὰ περιβληθῇ τὸ δόγμα Τροῦμαν μιᾶς καθολικῆς ἀποδοχῆς καὶ ἐγγυήσεως ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος συμμετέσχομεν τότε ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἀκριβῶς διὰ νὰ θεμελιωθοῦν αἱ συμβάσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπογραφόμεναι ἀπὸ ἐμέ, ὁ ὁποῖος εἶχα διεξαγάγει καὶ τὰς συζητήσεις, ἀπετέλουν—δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία—ἐν πολλοῖς μείωσιν τῆς αὐτοτελείας μας, ἔπρεπε ὅμως νὰ γίνουν ὑπὸ τὰς γνωστὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο τότε ἡ Πατρίς μας καὶ νὰ ξεκινήσῃ ἡ νέα Ἀμερικανικὴ πολιτική. Ἡ πολιτικὴ αὕτη ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, ἢ ὑπὸ αὐστηρότερον ἢ ὑπὸ ἐπιεικέστερον, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συνεχισθῇ καὶ σήμερον. Αἱ ὑπογραφεῖσαι τότε μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς χορηγοῦ Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας συμβάσεις ἀπέβλεπον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ γνωστοῦ Σχεδίου Μάρσαλ καὶ ἔληξαν. Σήμερον ἀσφαλῶς—δὲν ἔχω πληροφορίας—προβλέπεται κάποια νέα συμβατικὴ ρύθμισις ἐν ἀναφορᾷ πρὸς τὴν περαιτέρω ἐφαρμογήν, τοῦ νέου ὀργανισμοῦ. Ἐκτὸς ἐὰν ἔχῃ ἤδη συντελεσθῆ αὕτη ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὅτι τὸ κυβερνητικὸν ἔργον θὰ πρέπει νὰ καλύψῃ καὶ τὸ πρόβλημα τοῦτο διὰ νέας συμβατικῆς σχέσεως. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ κάλυψις αὐτοῦ τοῦ προβλήματος, ἴσως θὰ εἶχε δημιουργήσει πολλὰς δυνατότητας διαφορετικῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος καὶ θὰ εἶχε ἀσφαλῶς θέσει ἐκποδὼν τὰς δημιουργηθείσας προστριβάς, ἐκ τῶν ὁποίων τόσον ὑποφέρει ὁ τόπος καὶ κινδυνεύει ἴσως νὰ ὑποφέρῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὡς εἷς ἁπλοῦς Ἕλλην καὶ Εὐρωπαῖος ἐξετάζω ποία εἶναι ἡ αἰτία, ἡ ὁποία μᾶς ἤγαγεν εἰς ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Εἶναι ἀσφαλῶς τὸ ὅτι δὲν ἐξεπληρώθη οὔτε ἀπὸ τὴν Κυβερνητικὴν πλευράν, οὔτε ἀπὸ τὴν πλευρὰν τῆς μείζονος Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ λαϊκὴ ἐπιταγή. Τοῦτο δημιουργεῖ ἔλλειψιν ἰσορροπίας καὶ κατάστασιν, καθ’ ἣν ἡ μὲν μία πλευρὰ ἰσχυρίζεται ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν, ἐφ’ ὅσον τυγχάνει τῆς πλειοψηφίας, ἡ δὲ ἄλλη, ἀντὶ νὰ ἐξαρθῇ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῆς, ὡς θὰ ἀνέμεναν πάντες, περιορίζεται ἁπλῶς εἰς μερικὰ ζητήματα, βεβαίως ὑψίστης σημασίας, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα σήμερον δὲν λύουν τὸ πρόβλημα. Καὶ εὑρίσκονται οἱ σύμμαχοί μας σήμερον πρὸ τῶν καταστάσεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησαν ἐν Ἑλλάδι δύο πολιτικὰ κινήματα. Τὸ πρῶτον πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950 τὸ ἄλλο πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1951. Μὲ μίαν διαφοράν, ὅτι τὸ ἕνα κατώρθωσε ἤδη διὰ τῆς δευτέρας ἐκλογικῆς περιόδου νὰ εἰσέλθῃ περισσότερον εἰς τὸν κοινοβουλευτισμόν. Ἐδημιουργήθη οὕτω κατάστασις ἡ ὁποία φέρει τὴν ἀβεβαιότητα καὶ ἀνικανότητα διὰ τὴν ρεαλιστικὴν καὶ ἀποδοτικὴν χρησιμοποίησιν τῆς βοηθείας. Ἐὰν τὰ δύο αὐτὰ σκέλη —εἶμαι βέβαιος περὶ αὐτοῦ—ἀνελογίζοντο τὸ πραγματικὸν βάραθρον, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς ὁδηγοῦν, ἐὰν ἀντεμετώπιζον τὴν λύσιν μέσα εἰς τὸ πραγματικὸν φρόνημα ὁλοκλήρου τοῦ ἐθνικόφρονος κόσμου, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ τὴν κατάστασιν μετ’ ἀγωνίας, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐξησφαλίζετο τὸ βάθρον ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐστηρίζετο ἡ προσήκουσα λύσις καὶ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὤθει εἰς τὰ ὀλισθήματα ἐκεῖνα, περὶ τῶν ὁποίων δι’ ὀλίγων σᾶς ὡμίλησα. Εἶναι εὔκολον, κύριοι βουλευταί, νὰ λέγωμεν ὅτι θέλομεν νέας ἐκλογάς. Εἶναι ὅμως ἐν ταὐτῷ, διὰ τοὺς ὑπευθύνους ἐκ τῶν Ἑλλήνων, ἀπώλεια χρόνου καὶ νέα ἀναστάτωσις μὲ ἄγνωστον τὸ ἀποτέλεσμα. Δὲν θέλω νὰ θέσω ἐρωτήματα, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ διερωτῶμαι ἐὰν ἐγίνοντο νέαι ἐκλογαὶ μὲ τὸ πλειοψηφικόν, ὡς ἀξιοῦνται,—δὲν ξεύρω μὲ ποῖον πλειοψηφικόν, τέλος πάντων μὲ τὸ πλειοψηφικὸν—καὶ ἐὰν τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο τυχὸν ἀντίθετον πρὸς τὰς προσδοκίας των, θὰ ἐξηκολούθει ἡ μερὶς αὐτὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ Συναγερμός, νὰ εἶναι ἀναντιπροσώπευτος ἐν τῇ ἐξουσίᾳ καὶ θὰ ἐξηκολούθει πάλιν νὰ ζητῇ καὶ ἐκ τρίτου ἐκλογὰς νέας, μέχρις ὅτου ἐπιτύχῃ αὐτὴ ἡ μερὶς τὴν πλειοψηφίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου). (Γέλωτες). Εἶναι ὀλίγον τι τὸ πρᾶγμα περίεργον. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς βέβαια ἐὰν ἠδυνάμην νὰ γνωρίζω ὅτι, μετὰ τὰς νέας ἐκλογάς, θὰ ὑποτασσώμεθα ὅλοι εἰς τὸ ἀποτέλεσμά των. Θὰ ἤμην εὐτυχής, διότι ἕνα ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔγινε εἰς μίαν ὁλόκληρον τετραετίαν καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεστήλωσε τὴν Ἑλλάδα καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἀξιοποίησις κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη ὑπέστη τόσον κλονισμὸν ἐκ τῆς κακῆς διαχειρίσεως τῶν Κυβερνήσεων τῆς τελευταίας αὐτῆς διετίας, θὰ κατωχυροῦτο. Ἐὰν μὲ νέας ἐκλογάς, ἀντὶ νὰ ἐπιτείνωμεν τὰς ἔριδας καὶ προκαλοῦμεν διχασμὸν μεταξὺ τοῦ ἐθνικόφρονος Κόσμου, καὶ δημιουργοῦμεν διὰ τῶν ἐρίδων αὐτῶν ἐνίσχυσιν τῆς ἄλλης πλευρᾶς, τοῦ κομμουνισμοῦ, ἡ ὁποία βέβαια μὲ κάποια χαιρεκακίαν θεᾶται αὐτῶν τῶν γεγονότων—ἐὰν λέγω μὲ τὰς νέας ἐκλογὰς θὰ ἐλύετο τὸ Ἑλληνικὸν πρόβλημα,—τότε δὲν θὰ εἶχα ἀντίρρησιν διὰ τὴν διεξαγωγήν των. Ἀλλὰ πῶς θὰ λυθῇ, κύριοι, αὐτὸ τὸ Ἑλληνικὸν πρόβλημα; Ὅπως σᾶς εἶπον πρίν, ἔχομεν μίαν περίοδον 2 καὶ ἥμισυ ἐτῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδὲν εὐοίωνον φαινόμενον πολιτικὸν ἐνεφανίσθη. Τοὐναντίον ἡ περίοδος αὕτη χαρακτηρίζεται ἀπὸ προσπάθειαν ἀντιμετωπίσεως ἐκ τοῦ προχείρου τῶν περιστάσεων, ἀπὸ πολιτικήν, μὲ τὴν ὁποίαν δὲν προηγούμεθα, ἀλλ’ ἑπόμεθα ὅλων τῶν ζητημάτων. Κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τὸ περίφημον κομματικόν, ὡς λέγεται, συμφέρον ἐτέθη κατὰ μέγα μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς προέχουσα σκέψις καὶ οὕτω πως φθάνομεν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν καὶ ἀπὸ Κυβερνήσεως εἰς Κυβέρνησιν καὶ μετὰ ἀκόμη ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὴν δημιουργίαν συγκροτήματος κυβερνητικοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ θέσις πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἶναι καὶ δυσχερής, ὡς ἐκ τῆς συνθέσεώς του καὶ τοῦ ὁποίου ἡ πλειοψηφία εἶναι ἀσθενὴς διὰ ν’ ἀναλάβῃ τόσον μεγάλας εὐθύνας, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ παραμείνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ μέγα μὲν μέρος ἀναντιπροσώπευτος, κατὰ τὸ ἕτερον δὲ μέρος ἐκπροσωπούμενος διὰ μετεκλογικῶν συνδυασμῶν, ἀγνώστων κατὰ τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν. Ἐθίγησαν, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὡρισμένα ζητήματα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ἀρχηγοῦ τοῦ Συναγερμοῦ. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ὁ τρόπος τῆς θέσεως τῶν ζητημάτων αὐτῶν, διὰ τὴν ἐθνικὴν βέβαια παράταξιν, δὲν συντελεῖ, οὔτε θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἄμβλυνσιν τῶν παθῶν καὶ εἰς τὴν μὴ δημιουργίαν καὶ ἀνάξεσιν προσωπικῶν ζητημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι κακῶς προσδοκῶνται κομματικὰ ὀφέλη, ἀλλὰ ἐκ τῶν ὁποίων ἐπίσης εἶμαι βέβαιος ἀπειλοῦνται ἐθνικαὶ βλάβαι. Ἐὰν ἡ καταλαβοῦσα τὰ τελευταῖα ἔτη μανία τοῦ Ἐθνικόφρονος γενικῶς κόσμου νὰ γκρεμίσῃ τὰ πάντα διὰ νὰ δημιουργήσῃ......

§7Ε. ΓΟΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ παράπονόν μας.

§8Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ παραπόνων, κύριε Γονῆ. Μὴ μὲ ὑποχρεώσετε καὶ πάλιν μὲ ἄλλας διακοπὰς νὰ σᾶς ὑπομνήσω παλαιότερα ζητήματα καὶ παλαιοτέρας συνεννοήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐδικαιολόγουν παράπονα, διότι εὐτυχῶς δι’ ἐμὲ δὲν ἔκαμα τὴν πολιτικὴν κατ’ ἐξοχὴν ἐπάγγελμα, ἀλλὰ ὑπηρεσίαν πρὸς τὸν τόπον μου. Τὸ γνωρίζετε πολὺ καλὰ σεῖς. Λοιπόν, αὐτὴ ἡ ἀνάπτυξις τῆς τάσεως αὐτῆς πρὸς ἀνάξεσιν πληγῶν καὶ πρὸς δημιουργίαν προσωπικῶν ζητημάτων, πρὸς μείωσιν διαφόρων ἡγετικῶν προσώπων, εἴτε τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, εἴτε τοῦ στρατιωτικοῦ κόσμου καὶ μάλιστα τοῦ τελευταίου τὴν ὥραν τῆς μάχης κατ’ οὐσίαν, διότι εἰς μάχην στρατιωτικῆς ὀργανώσεως εἰσερχόμεθα ἀπὸ τῆς εἰσόδου μας εἰς τὸ Ἀτλαντικόν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συντελῇ εἰς ἄρσιν τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλουν νὰ ἔχουν πρὸς ἡμᾶς, οἱ σύμμαχοί μας, ἐμπιστοσύνης δικαιολογημένης ἀπὸ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐπετέλεσεν ἐν τῷ συνόλῳ του ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἡ ἡγεσία του, καὶ ὁ Στρατός, ὡς ἐθνικὸν ὄργανον. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει πρὸ ὑμῶν ἕνα κολοσσιαῖον θέμα, τὸ ὁποῖον πληροφοροῦμαι ἐκ τῶν ἐφημερίδων ὅτι θὰ θιγῇ κατὰ τὴν συζήτησιν. Τὸ θέμα οἰκονομικῆς ἐπιβιώσεώς μας. Ὑπάρχουν μέγιστα κενά, τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ὡρισμένων μέτρων. Θὰ ἔφερα ὡς παράδειγμα τὴν πολιτικὴν τοῦ δελτίου, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς δημιουργεῖ ἕνα ἄνοιγμα 300 ἢ 400 δισεκατομμυρίων εἰς τὸ ἔλλειμμά μας, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου συνεπάγεται στενότητα τῶν παραγωγικῶν πιστώσεων διὰ τὸν φόβον τοῦ πληθωρισμοῦ, μὲ ἀποτέλεσμα τὸν πληθωρισμὸν εἰς τὰς τιμάς. Ὅλοι σας παρακολουθεῖτε τὰς τιμὰς καὶ θὰ γνωρίζητε βεβαίως ὅτι ἓν μικρὸν κουτὶ γάλα διὰ τὰ παιδιά, τὸ ὁποῖον εἶχε 2 χιλ. ἕως 2½ χιλ. σήμερον ἔχει 4.500. Ὅτι μία ὀκᾶ μπακαλιάρου σήμερον ἔχει 13.000 ἀπὸ 7.500 ποὺ εἶχε, εἰς περίοδον μάλιστα καθ’ ἣν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν σημειοῦται πτῶσις τῶν τιμῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ θέματα τὰ ὁποῖα καὶ μόνον ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀπασχολοῦν καὶ τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν εἰς τοὺς συμμάχους μας τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν κηδόμεθα αὐτῶν ὅσον ἔπρεπε, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν εἰς τοὺς συμμάχους μας τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἀντὶ νὰ ταλαιπωρούμεθα μὲ τὴν σημερινὴν ἡγεσίαν τοῦ στρατεύματος ἡ ὁποία, ὡς ἐξετέθη καὶ ὡς εἶναι γνωστόν, εἶναι κατ’ οὐσίαν ἡ ἰδία, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν τὸν στρατὸν ἥσυχον, νὰ τὸν ἀφήσωμεν ὡς Ἐθνικὸν Σύμβολον καὶ νὰ ἐπιδοθῶμεν πράγματι εἰς τὴν ἀρχὴν τοὐλάχιστον τῆς ἐπιλύσεως, ἂν μὴ καὶ εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐπίλυσιν αὐτοῦ τοῦ προβλήματος. Τῆς ἐπιλύσεως τοῦ προβλήματος τούτου τὴν ἀξίωσιν ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ὁ δοκιμασθεὶς καὶ θυσιασθεὶς Λαός, βλέπει μετὰ λύπης του, ὅτι σήμερον ζητοῦμεν κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον ἐμμέσως τοὐλάχιστον νὰ προκαλέσωμεν κλονισμὸν τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν ἡγεσίαν αὐτήν, ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης εἴτε ἐσωτερικῶς εἴτε ἐξωτερικῶς. Καὶ ὅμως πρόκειται περὶ τῶν ἰδίων στελεχῶν, τὰ ὁποῖα ὁδηγούμενα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον σημερινὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Συναγερμοῦ ἐπέτυχον τὴν νίκην. Τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς ὑπεύθυνος εἶναι κατὰ μέγιστον μέρος ὁ σήμερον ἐκπροσωπῶν τὸ Κυβερνητικὸν συγκρότημα ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Κύριοι βουλευταί, χθὲς ὁ ἐντιμώτατος Ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ, κατὰ τὸν ἐκφωνηθέντα λόγον του, μεταξὺ τῶν ἄλλων μᾶς ἀνεκοίνωσεν ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅταν παρητήθη ὁ Ἀρχιστράτηγος Παπάγος εἶπεν καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὸν κ. Μαρκεζίνην ὅτι εὕρισκε τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους παρητήθη ἰσχυροὺς καὶ δικαιολογοῦντας τὴν παραίτησιν.

§9Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερνήσεως). Δὲν ἀπήντησα ἐγώ.

§10Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ λαμβάνω τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα προκύπτουν ἐκ τῶν λεχθέντων χθὲς ἐδῶ. Δὲν γνωρίζω, καὶ ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ κάμνει νὰ τὸ πιστεύω περισσότερον, δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον καὶ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὅπως καί τινα ἄλλα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἦλθον χθὲς ἐνταῦθα εἰς τὴν δημοσιότητα διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Συναγερμοῦ, βασίζονται ἐπὶ τῆς πραγματικότητος καὶ ἀναμένω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Βενιζέλου. Ἓν ὅμως γνωρίζω. Τὰς ἡμέρας ἐκείνας εἴχομεν τακτικὰς συναντήσεις εἰς φιλικὴν οἰκίαν μετὰ τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ ἐπεξεργαζόμεθα τὸν ἐκλογικὸν νόμον.

§11ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΞΙΑΣ. Μέγα ἔργον.

§12Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μέγιστον κύριοι. Καὶ χάρις εἰς αὐτὸ εὑρίσκεσθε σεῖς ἐδῶ. (Ἐπευφημίαι καὶ γέλωτες). Τὶ νά γίνῃ ἂν καὶ αὐτὸ εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ ἔργα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε; Ἦλθε λοιπὸν ὁ κ. Βενιζέλος εἰς τὴν συνάντησιν ἐκείνην, φαίνεται ὅτι ἤρχετο μετὰ τὸ γεγονὸς τῆς παραιτήσεως τὸν ἠρώτησα, «τὶ γίνεται». Τίποτε, μοῦ εἶπε, δὲν ὑπάρχει τίποτε. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς ὅμως τὸ ἤξευρε. Αὐτὸ καὶ μόνον τὸ γεγονός, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐνῷ ἤρχετο γνωρίζων τὰ τῆς παραιτήσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου καὶ ἐνῷ τὸν ἠρώτησα τὶ γίνεται ἔξω, ὅπως ἐρωτῶμεν συνήθως ἡμεῖς οἱ πολιτικοὶ μεταξύ μας μοῦ εἶπε «τίποτε», ἐνῷ εἶχε ἴδῃ καὶ τὸν Βασιλέα, ἔχει σημασίαν δι’ ἐμέ. Τώρα ἐὰν ὁ κ. Βενιζέλος ἔκρινεν ἢ δὲν ἔκρινεν ὅτι ἡ παραίτησις ὑπεβλήθη ἐξ ὀρθῶν αἰτίων, αὐτὸ πλέον θὰ τὸ ἀκούσωμεν μετὰ ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς ἐμέ, κύριοι βουλευταί, παρέχει ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν, πῶς ἕνα γεγονός, τοῦ ὁποίου ἡ ἔκτασις θὰ ἦτο διὰ τὸν τόπον ἡ πλέον δυσάρεστος, δὲν ἀνεκοινώθη καὶ ἀφέθη νὰ τρέξῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.....

§13ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἁρμονία συμμαχικῆς Κυβερνήσεως.

§14Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε συμμαχικὴ Κυβέρνησις. Ἐγὼ ἤμην τότε καὶ εἶμαι εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀπὸ 2½ ἐτῶν ἐκτὸς μιᾶς μικρᾶς περιόδου. Συμφωνία μόνον ὑπῆρξεν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀπεδείχθη ἄριστον καὶ ἔδωσε τὰ καλλίτερα τῶν ἀποτελεσμάτων, δηλαδὴ ἀνταπεκρίθη εἰς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο.

§15Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ταχέως.

§16Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Κανελλόπουλε, αὐτὸ εἶναι λεπτομέρεια. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀπέδωσεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζητήσαμεν, τὴν δυνατότητα σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς καὶ μάλιστα ἐκ δύο μόνον κομμάτων. Καὶ πέραν αὐτοῦ ἐζητήσαμεν διὰ τοῦ τελευταίου ἄρθρου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§17Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριε Πρόεδρε, πόσας ὥρας ἐκράτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Ἀρχιστρατήγου;

§18Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἄλλη φορὰ θὰ πάρω καὶ χρονόμετρον διὰ νὰ μετρῶ τὰς ὥρας. (Γέλωτες).

§19Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀποδίδετε μεγάλην σημασίαν ὅτι δὲν σᾶς τὸ εἶπεν ἀμέσως;

§20Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα ἔκτοτε καὶ ὀλίγον πρὶν ἐγένοντο κατὰ μίαν διαδικασίαν ἐκθέτουσαν σοβαρῶς τὸν ἀνεύθυνον παράγοντα, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐσκεπτόμην νὰ ὁμιλήσω ὀλίγον βραδύτερον, ἀλλὰ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ αὐτῆς τῆς στιγμῆς. Διότι καὶ χθὲς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ὁμιλῶν ἐπὶ διαφόρων προσωπικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε, καὶ ἐλέγχων τὸν κ. Τσακαλῶτον, εἶπεν ὅτι ὁ κ. Τσακαλῶτος ἐκάλει ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἔλεγε νὰ εἶσθε κατὰ τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ, διότι αὐτὸ θέλει καὶ ὁ Βασιλεύς. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἤθελα ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ ἐκκαθαρισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Δὲν ἠξεύρω τὶ λέγει ὁ ἕνας ἀξιωματικὸς ἢ ὁ ἄλλος εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συζητήσεις του καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς μεταχειρίζεται ἑκάστοτε τὸ ὄνομα τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ὁ κ. Ρέντης μοῦ δίδει ἀφορμὴν μὲ τὴν διακοπήν του εἰς αὐτὸ τὸ θέμα, διότι ἀνάλογον περίπτωσιν θὰ εἶχα ν’ ἀναφέρω καὶ διὰ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Προχθὲς ἀκόμη, τὸ Σάββατον, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἀνακοινώσεως τῆς Ἀμερικανικῆς Πρεσβείας, ἐδημοσιεύθη καὶ δὲν διεψεύσθη ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀνῆλθεν εἰς τὰ Ἀνάκτορα, κατῆλθε καὶ ἐξέδωσεν αὐτὴν τὴν ἀνακοίνωσιν καὶ ὑπῆρξε κοινὴ ἐντύπωσις ὅλων ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις αὐτὴ εἶχε τύχει τῆς προεγκρίσεως τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος.

§21Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερνήσεως). Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μείνῃ αὐτὸ ἀναπάντητον, διότι ἐὰν σεῖς βγάζετε συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα θέλετε, δὲν μπορῶ ἐγὼ νὰ εἶμαι ὑπεύθυνος. Νομίζω ὅτι ἕνας Πρωθυπουργὸς μπορεῖ νὰ βλέπῃ καθημερινῶς τὸν Βασιλέα διὰ θέματα σχέσιν ἔχοντα μὲ τὰς κρατικὰς ὑποθέσεις. Κατὰ ποίαν λογικὴν μία ὑπηρεσιακὴ ἐπίσκεψις εἰς τὸν Βασιλέα ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ σχέσιν μὲ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἀνακοινωθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶναι ἀκατανόητον. Τὸ νὰ συνδέετε αὐτὰ τὰ δύο πράγματα εἶναι δικαίωμά σας ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ ἐκ μιᾶς πολιτικῆς ἀλληλεγγύης ἀκόμη νὰ θίγετε ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀδικαιολογήτως τὸ σχετίζετε μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος.

§22Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ πρόσωπον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θιγῇ ἀπὸ οὐδένα ἐξ ἡμῶν καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ θιγῇ. Πρὸ ἡμερῶν ἐδημοσιεύθη ἄρθρον εἰς τοὺς «Τάϊμς τῆς Νέας Ὑόρκης», τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐδῶ τόσην ἀπήχησιν καὶ τόσα σχόλια προεκάλεσε. Ἐπροκάλεσε, κύριοι ἄρθρα ἐφημερίδων μὲ βάσιν ὅτι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνον ἐμέμφετο τοῦ Βασιλέως ὡς κυβερνῶντος καὶ ἐκφεύγοντος τῆς ἐννοίας τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος. Τὸ ἄρθρον ὅμως ἐκεῖνο τῶν Τάϊμς, ἐὰν ἀναγνωσθῇ μετὰ προσοχῆς, λέγει σαφῶς ὅτι τὴν μομφὴν ταύτην διατυπώνουν ὡρισμένοι πολιτικοὶ κύκλοι τῶν Ἀθηνῶν. Ἐξ ἀφορμῆς αὐτῶν ὁ ἀρθρογράφος συνιστᾷ νὰ παρέμβῃ ὁ ἴδιος ὁ Βασιλεὺς καὶ νὰ σταματήσουν, ἐὰν ὑπάρχουν, αὐτοῦ τοῦ εἴδους αἱ ἐκτὸς τοῦ Συντάγματος ἐνέργειαι. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐρωτῶ καὶ δύναμαι νὰ ἐρωτήσω: Ὑπάρχουν πολιτικοὶ ἀρχηγοί, ὑπάρχουν πολιτικοὶ ὀργανισμοί, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουν νὰ διατυποῦνται τοιαῦτα πράγματα; Τὸ κατ’ ἐμέ, ἀπαντῶν εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ λέγω, ὅτι βεβαίως δὲν προέρχεται ἐξ ἡμῶν τοιαύτη ἢ τοιαύτη ὑπόδειξις. Ἐὰν ὅμως διαδίδωνται αὐτά, βεβαίως δὲν συντελοῦν εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἐθνικῆς μας ἑνότητος καὶ εἰς τὴν ἐμπέδωσιν τοῦ γενικοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὸν θρόνον ὡς ἐθνικοῦ ἐρείσματος καὶ συμβόλου πολιτειακῆς καὶ πολιτικῆς σταθερότητος καὶ ἐθνικῆς συγκεντρώσεως. Λαμβάνω ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν τοῦ Στρατάρχου, ὅτι ὁ κ. Τσακαλῶτος εἶπεν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς τοῦ εἶπε τοῦτο καὶ ἐκεῖνο. Καὶ διερωτῶμαι: διὰ ποῖον λόγον εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα τόσον εὐρέως μετεχειρίσθη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ, ἦτο ἀνάγκη, διὰ νὰ κατηγορηθῇ ἔστω ὁ κ. Τσακαλῶτος, ἢ διὰ νὰ θεωρηθῇ ὅτι δὲν ἔκαμε τὸ καθῆκον του, εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθοῦν καὶ ὅλα αὐτά; Πρὸς Θεοῦ, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, καιρὸς εἶναι νομίζω, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὀρθοποδήσῃ ὁ τόπος αὐτός, νὰ κυττάξωμεν πῶς θὰ ἀποφεύγωμεν τὴν ἄμεσον ἢ ἔμμεσον ἑκάστοτε ἐπίρριψιν εὐθυνῶν, εἴτε καὶ τὴν κάλυψιν εὐθυνῶν διὰ «δηλώσεων». Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ὁ τόπος αὐτὸς προώρισται νὰ δοκιμάσῃ συμφοράς, διὰ τὰς ὁποίας εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν εἶναι πρόθυμος νὰ φέρῃ εὐθύνας. Νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἀπησχόλησα τὴν Βουλήν. Τὸ θέμα τὸ πολιτικόν, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐκ μέρους τῶν ὀπαδῶν τοῦ Συναγερμοῦ καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε πολὺ σαφῶς τεθῆ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Παπάγου, ἔχει ἀνάγκην περαιτέρω ἀναπτύξεως καὶ ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀφοῦ ἀκούσω καὶ τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις καὶ τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἄλλων κυρίων συναδέλφων. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι συνάδελφοι ὅτι 6 μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογὰς εὑρισκόμεθα ἀκόμη εἰς περίοδον ἀβεβαιότητος, περίοδον ἡ ὁποία εἶναι ἄγνωστον ἐὰν θὰ λυθῇ διὰ νέων ἐκλογῶν, περίοδον ἀβεβαιότητος ἡ ὁποία δὲν συντελεῖ εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ δημιουργῇ εἰς τὸν τόπον μας νέας ἀνωμαλίας καὶ νὰ ἐπαυξάνῃ τὰ βάρη καὶ τὰς συμφορὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§24Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ Στρατάρχου, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀγαπητὸς φίλος κ. Μπακόπουλος, νὰ ἐπιμείνω, Στρατάρχου κυρίου Παπάγου (ζωηρὰ χειροκροτήματα), ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, Ναύαρχος κύριος Σακελλαρίου καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος δὲν φέρει τίτλον στρατιωτικοῦ καὶ βαθμὸν στρατιωτικόν, ὁ κ. Τσαλδάρης. Ὑπάρχουν σημεῖα τῶν λόγων τοῦ κ. Σακελλαρίου καὶ τοῦ κ. Τσαλδάρη, τὰ ὁποῖα συμπίπτουν. Καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος προέβησαν εἰς ὡρισμένας συστάσεις καὶ ὁ εἷς μὲν ὁ κ. Σακελλαρίου χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ὁ ἕτερος ὁ κ. Τσαλδάρης χωρὶς νὰ εἶναι δικαιολογημένον νὰ προβῇ εἰς τὰς συστάσεις αὐτάς. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν χειλέων τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐπεχείρησεν ἀλλὰ ἐπεχείρησεν εἰς μάτην νὰ μεταθέσῃ τὰς κατηγορίας. Ὁ κ. Σακελλαρίου ἐνόμισεν ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς συστάσεις πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ δὴ πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, συνδεομένας μὲ τὴν διαφύλαξιν τοῦ κύρους τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Εἶπον πρὸ ὀλίγου δὲν εἶχεν τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς τὰς συστάσεις αὐτὰς δι’ ἀντικειμενικοὺς καὶ ὑποκειμενικοὺς λόγους. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Σακελλαρίου ἐν ὀνόματι βεβαίως τῆς Κυβερνήσεως— ὅπως φαντάζομαι— ἐπέρριψεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἀναταραχὴν εἰς τὸ Στράτευμα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀντιστρέψω τοὺς ὅρους τῆς κατηγορίας καὶ νὰ ἐπιρρίψω τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰδικώτερον εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους σας, εἶναι γνωστὸν εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅτι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀποχρῶν Ἐθνικὸς λόγος, χωρὶς νὰ εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ τοιαύτη ἐνέργεια, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διὰ τῶν Ἡγετῶν τοῦ Στρατεύματος, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀφοῦ παρῆλθε διάστημα 5 μηνῶν περίπου ἀπὸ τῆς νυκτὸς τῆς 30ῆς πρὸς τὴν 31ην Μαΐου 1951 καὶ ἀφοῦ εἶχε προβῆ εἰς τὰς—ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις—συντηρητικὰς ἐκκαθαρίσεις τοῦ ζητήματος, ἀνεκίνησε τοῦτο ἐκ νέου καὶ ἀνεκίνησε τοῦτο ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ὅλον θέμα τῆς Ὀργανώσεως ΙΔΕΑ. Καὶ δὲν τὸ ἀνεκίνησε μόνον εἰς τοὺς κλειστοὺς χώρους ἑνὸς Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ἢ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ ἤνοιξε τὰς θύρας, ἤνοιξε τὰ παράθυρα καὶ ἤρχισεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων τὰ ὁποῖα τὴν ὑποστηρίζουν νὰ διαφημίζῃ τὴν ὕπαρξιν Ὀργανώσεων εἰς τὸν Στρατόν, νὰ δυσφημῇ ἑπομένως τὸ Στράτευμα, ὡς διεπόμενον ἀπὸ πνεῦμα ἀνταρσίας. Ὑπῆρχον μάλιστα ἐφημερίδες τοῦ Κυβερνητικοῦ συγκροτήματος αἱ ὁποῖαι ὡμίλουν περὶ ἀποσυνθέσεως τοῦ στρατοῦ ἢ μᾶλλον περὶ τάσεως τῶν Ἀξιωματικῶν, τῆς μεγίστης μερίδος τῶν Ἀξιωματικῶν, ὅπως ἀναμιχθοῦν εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ἐπιβάλουν Δικτατορίαν.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουν καὶ ἐπίσημοι δηλώσεις.

§26Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπ’ εὐθείας ἢ διὰ τοῦ Τύπου προέβη εἰς τὴν δυσφήμισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ καὶ προέβη καὶ πέραν τούτου εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὅπως διενεργηθῇ ἀνάκρισις ἐκτάσεως πρωτοφανοῦς, ἡ ὁποία δὲν ἔχει προηγούμενον εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Καὶ ἀνετέθη ἡ ἀνάκρισις αὐτὴ εἰς τὸν κ. Ζωζωνάκην. Καὶ περιῆλθεν ὁ κ. Ζωζωνάκης τὰς Μονάδας τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ ἐπὶ μῆνας καὶ ἀνέκρινεν, ὅπως εἶπεν καὶ χθὲς ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, περίπου 1500 Ἀξιωματικούς. Καὶ προεκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ζωζωνάκη βαθυτάτην ἀναταραχὴν εἰς ὁλόκληρον τὸ Στράτευμα. Ἀνώτατοι Ἀξιωματικοὶ κατέθετον ἐναντίον ὑφισταμένων των. Ὁμοιόβαθμοι ἐξηναγκάσθησαν ψυχολογικῶς νὰ καταθέσουν ἐναντίον ὁμοιοβάθμων καὶ κατώτεροι νὰ καταθέσουν ἐναντίον Ἀνωτέρων. Καὶ ἡ ἱστορία αὐτὴ διήρκεσεν ἐπὶ μῆνας. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ἐπὶ 3 μῆνας. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Ὑπουργὸς ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ θεωροῦν τὴν ἐνέργειαν αὐτήν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβησαν, ὡς ἐνέργειαν ἡ ὁποία ἐτόνωσε τὴν ἑνότητα τὴν ψυχολογικὴν τοῦ Στρατεύματος, ὑπὲρ τῆς ὁποίας κόπτονται, ἀφήνω κύριοι ὑμᾶς νὰ κρίνετε.

§27ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ δημιουργοὶ τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. εἶναι ὑπεύθυνοι δι’ αὐτό.

§28Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀνεγράφη εἰς τὸν Κυβερνητικὸν τύπον καὶ ἀνεγράφη καὶ εἰς τὸ πόρισμα τῆς ἀνακρίσεως, ὅτι ἄνω τῶν 2.500 ἀξιωματικῶν, δηλαδὴ τὸ μέγιστον μέρος, τὸ μέγιστον ποσοστὸν τῶν μονίμων ἀξιωματικῶν, εἶχε σχέσιν....

§29Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερνήσεως). Ὄχι τὸ μέγιστον.

§30Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω τὸ μέγιστον, διότι εἰς τὸ πόρισμα ἀναγράφεται, ὅτι 2.500 ἦσαν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸν Ι.Δ.Ε.Α. κατὰ τὸ 1949 καὶ ἀργότερον ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ηὐξήθη σημαντικῶς.

§31Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Εἰς τὰ πρακτικὰ βλέπω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως χθὲς τὸ βράδυ εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν κίνησιν αὐτὴν μετεῖχον 2.500 περίπου ἀξιωματικοί. Αὐτὴ εἶναι φράσις ἰδική σας καὶ ὄχι ἰδική μας. Ἰδού: (Ἀναγινώσκει περικοπὴν πρακτικῶν).

§32Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν διαβάσετε.

§33Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐφ’ ὅσον δὲν τὸν πιστεύετε θὰ τὴν διαβάσω.

§34Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§35Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). (Ἀναγινώσκει). Τὸ εἶπε χθὲς ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὰ πρακτικά.

§36Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ Στρατάρχης Παπάγος, εἶπε τὴν φράσιν αὐτὴν καὶ προέβη εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀρυσθεὶς τὰ στοιχεῖα ἀπὸ ὅσα μνημονεύονται εἰς τὸ πόρισμα τὸ ἰδικόν σας, τὸ πόρισμα τοῦ Ζωζωνάκη.

§37Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὡς γνωστόν... (ἀναγινώσκει). Δὲν ὁμιλεῖ περὶ πορίσματος ἀνακρίσεως. Ὁμιλεῖ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητῆτε αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὰ πρακτικά.

§38Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, προσφέρετε πολὺ κακὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν ἑαυτόν σας καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς διακοπῆς σας. Ὁ Στρατάρχης εἶπεν: «Ὡς εἶναι γνωστόν». Πόθεν ὅμως εἶναι γνωστόν; Πόθεν γνωρίζουν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ οἱ κ. κ. βουλευταί, ὅτι εἶναι παλαιὰ ὀργάνωσις καὶ ὅτι τὰ μέλη της ἦσαν 2.500; (Κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἐγνωρίζατε, διότι ἐκάματε καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ γνωρίζετε καλῶς, ὅτι αὐτοὶ ποὺ ἤρχοντο εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὅταν ἐκρίθη ἡ τύχη τοῦ πολέμου εἰς τὸ Στάλιγκραντ, τὴν Μόσχαν καὶ τὴν Δύσιν, ἦσαν ὅλοι εἰς τὸν Ι.Δ.Ε.Α. Αὐτοὶ δὲν ὠργανώθησαν ἐδῶ, ἀλλὰ εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. (Θόρυβος).

§40Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ἰδιαιτέρως ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν εἰς τοῦτο τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, νὰ μοῦ ἐπιτρέψουν νὰ δώσω ἐγὼ τὴν ἀπάντησιν, διότι ἡ ἀπάντησις πρέπει νὰ δοθῇ ὄχι διὰ φωνασκιῶν ἀλλὰ διὰ συγκεκροτημένης ἐπιχειρηματολογίας. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔκαμε μνείαν τῆς Μ. Ἀνατολῆς. Τὸν εὐχαριστῶ, ὅπως ηὐχαρίστησα πρὸ ὀλίγου καὶ τὸν κ. Ρέντην, διότι ἡ διακοπή του ἀποτελεῖ ἀκόμη χειροτέραν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν προσέφερεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸ Κόμμα του. Εἰς τὴν Μ. Ἀνατολήν, μετὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1943, δηλ. μετὰ τὴν πρώτην ἐκδήλωσιν τῶν κομμουνιστῶν ἐναντίον τοῦ Στρατεύματος, ἐνέργειαν ὅμως τὴν ὁποίαν οἱ Σύμμαχοί μας δὲν εἶχον ἀντιληφθῆ, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀνεσχηματίσθη—ὁ κ. Βενιζέλος δὲν εἶχεν ἀκόμη φθάσει ἐξ Ἀμερικῆς καὶ δὲν εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰ πρῶτα ἐκεῖνα βήματα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν κρίσιμα καὶ θανασίμως κρίσιμα—ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ἀντί, υἱοθετοῦσα τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, δηλαδὴ ἐμοῦ, τὴν εἰσήγησιν, πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς 9ης Στρατιᾶς, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπήγοντο αἱ μονάδες, ἀντὶ υἱοθετοῦσα τὴν εἰσήγησιν αὐτήν, νὰ συλλάβῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκινήθησαν ἐναντίον τῆς Πατρίδος, συνέλαβε καὶ ἀπεμάκρυνεν ἀπὸ τὰς μονάδας των καὶ τοὺς συνεκέντρωσε εἰς στρατόπεδον καὶ μετὰ ταῦτα, ἀπέστειλεν εἰς ἐξορίαν τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον των εἰς τὴν Ἀλβανίαν, τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς πιστοὺς εἰς τὸν ὅρκον των, τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς πιστοὺς εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰς τὸν Βασιλέα.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ εἰς τὸν Μεταξᾶν. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§42Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ἰδόντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἐν ἀδυναμίᾳ, ἀπὸ ἔλλειψιν κατανοήσεως τῆς πραγματικότητος—διότι μόνον αὐτὴν τὴν μορφήν, δικαιοῦμαι νὰ τῆς ἐπιρρίψω—νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἐθνικῆς γραμμῆς καὶ ἀφῆκεν ἀσυδότους καὶ ἀνεξελέγκτους εἰς τὰς μονάδας τοῦ ἐν Μέσῃ Ἀνατολῇ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, τοὺς ἀποφασισμένους νὰ διαλύσουν τὸν στρατὸν τοῦτον οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ἰδόντες τοῦτο, διαπιστώσαντες αὐτὴν τὴν φοβερὰν ἀνεπάρκειαν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς της ἀποστολῆς, ἀπεφάσισαν νὰ προστατεύσουν αὐτοὶ τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο ἱκανὴ νὰ προστατεύσῃ. Αἱ συνθῆκαι ἦσαν κρίσιμοι καὶ ἦσαν ἔκτακτοι καί, ἡ ἀπόφασις τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, ὑπῆρξεν ἀπόφασις, μὲ τὴν ὁποίαν συνδέεται, ψυχολογικῶς καὶ ἠθικῶς, ἡ ἀνασυγκρότησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Ἐὰν δὲν ἀντέδρων, ὅπως ἀντέδρασαν, οἱ τότε διωχθέντες ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀξιωματικοί, καὶ δὲν προέβαινον, ἂν καὶ διωκόμενοι, παρηγκωνισμένοι καὶ προπηλακιζόμενοι, ἐὰν δὲν προέβαινον, λέγω, εἰς τὴν σύμπηξιν αὐτῆς τῆς Ἱερᾶς Ὁμάδος, τὴν ὁποίαν συνέπηξαν, δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, ἢ δὲν θὰ ἦτο, ἐν πάσῃ περιπτώσει εὔκολον, νὰ ἀνασυγκροτηθοῦν, μετὰ τὸ μεγάλο κίνημα τοῦ 1944 εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, αἱ μικραὶ ὁμάδες τῶν ἐνόπλων μας Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ἦλθον μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι χωρὶς καμμίαν ἄνωθεν καθοδήγησιν, μὲ μόνον ὁδηγὸν τὴν Ἐθνικὴν ψυχήν, καθ’ ἣν στιγμὴν αἱ μονάδες τοῦ στρατοῦ περιήρχοντο κατὰ τὸ 1943 εἰς χεῖρας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1944, εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἀπελευθερώσεως ἐπεχείρησαν δι’ ἑνὸς φοβεροῦ κινήματος νὰ διαλύσουν, πλήρως, τὰς Ἑλληνικὰς ἐνόπλους δυνάμεις καὶ νὰ μειώσουν τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ μάτια τοῦ Κόσμου, συνεκράτησαν τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ψυχὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅταν, μετὰ τὴν καταστολὴν τοῦ μεγάλου κινήματος τοῦ 1944, ἐκλήθησαν, διὰ νὰ ἀπαρτίσουν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ταξιαρχίαν τὴν ὀρεινήν, ἡ ὁποία μετὰ ταῦτα ἐπολέμησεν εἰς τὸ Ρίμινι, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ νὰ συμπληρώσουν τὴν δύναμιν τοῦ Ἱεροῦ λόχου, ὅταν ἐκλήθησαν, λέγω αὐτοὶ ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προσεφέρθησαν, εἶχον καθῆκον νὰ ὑπακούσουν ἄλλωστε, ἀλλὰ δὲν ὑπήκουσαν ἁπλῶς, ἀλλὰ προσεφέρθησαν μὲ ὁλόκληρον τὴν ψυχήν των, μὲ τὴν ἀνδρείαν των καὶ τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοθυσίας, καί, ἐκτὸς τῶν σελίδων τοῦ Ρίμινι, τὰς ὁποίας ἔγραψαν, ἐκτὸς τῆς συμβολῆς, τὴν ὁποίαν προσέφερον εἰς τὴν καταστολὴν τοῦ ἀντεθνικοῦ κινήματος τοῦ Δεκεμβρίου, ἐκτὸς αὐτῶν, λέγω, ἀπήρτισαν μετὰ ταῦτα τὸν πυρῆνα τῆς ἀνασυγκροτήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ ὑπῆρξαν, ἑπομένως, μαζὶ μὲ ὅλους, βεβαίως, τοὺς ἄλλους Ἕλληνας ἀξιωματικούς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο οἱ συντελεσταὶ τῆς νίκης τοῦ 1949. (Χειροκροτήματα).

§43Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ (Ὑπ. Συντον.). Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον, νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν μνήμην του, κατόπιν τοῦ δριμυτάτου κατηγορητηρίου του, ἐναντίον ὡρισμένων ἀξιωματικῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1943. Ὁ κ. Κανελλόπουλος μᾶς εἶπεν, ὅτι εἶχεν εἰσηγηθῆ τὴν σύλληψιν, τότε, πρὸ τῆς ἀνατροπῆς του, ὡρισμένων ἀξιωματικῶν. Εἴπατε, ὅτι εἴχατε σαφῆ θέσιν ἐναντίον τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν οἱ πυρῆνες τῆς κομμουνιστικῆς διαλύσεως, ὅπως τοὺς ὠνομάσατε καὶ ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν τὸ καθῆκον των. Θὰ ἦτο εὔλογος ἡ στάσις σας, ἐὰν ἦτο στοιχειωδῶς συνεπής. Ἐνθυμοῦμαι, ὅμως, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀπαντήσητε εἰς τοῦτο, ὅτι, κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1943, ὅτε ἀνεχώρουν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐδώσατε σημείωμα εἰς τὸν Τζίμαν.... νὰ προσχωρήσουν ὅλοι οἱ φίλοι σας εἰς τὸ Ε.Α.Μ.; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς μεσαίας πτέρυγος).

§44Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, σπεύδετε χειροκροτοῦντες, εἶναι τὸ τρίτον θῦμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ. (Χειροκροτήματα). Τὸ τρίτον θῦμα κακῶς ἀναληφθείσης καὶ πραγματοποιηθείσης διακοπῆς. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι διότι διὰ τῶν διακοπῶν ἠναγκάσθην καὶ ἀναγκάζομαι νὰ παρεκκλίνω ἀπὸ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον εἶναι κύριον θέμα τῆς συζητήσεως ἀπόψε, ἀλλὰ ἐφόσον γίνονται αἱ διακοπαὶ καὶ ἐφόσον γίνονται μὲ αὐτὴν τὴν πρόθεσιν, πρόθεσιν ἡ ὁποία δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ὡς πρόθεσις στρεφομένη ἐναντίον μου ἐκ μέρους τοῦ κ. Καρτάλη, ἀλλὰ εἶναι πρόθεσις στρεφομένη ἐναντίον τῆς ἀληθείας ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐθνικῶν γεγονότων τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἐφ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω, γίνεται ἡ διακοπὴ μὲ αὐτὴν τὴν πρόθεσιν, κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω ἀπάντησιν καὶ τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν θὰ δώσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ θὰ τὴν δώσω βασιζόμενος ἐπὶ στοιχείων, δηλαδὴ ἐπικαλούμενος στοιχεῖα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ παρουσιάσω ἐνώπιόν σας. Κύριοι, τὸν Αὔγουστον τοῦ 1943 ἔφθασαν εἰς τὴν Μ. Ἀνατολήν, ἐγὼ τότε δὲν μετεῖχον τῆς Κυβερνήσεως, ὡρισμένοι ἐκπρόσωποι Ὀργανώσεων τῶν βουνῶν καὶ τοῦ Ε.Α.Μ. καὶ τοῦ Στρατηγοῦ Ζέρβα καὶ τοῦ τότε ζῶντος ἀκόμη μαρτυρικῶς ἐκτελεσθέντος Συνταγματάρχου Ψαρροῦ. Τὸν Μάρτιον τοῦ 1943 εἶχε σημειωθῆ τὸ κίνημα τὸ ὁποῖον ὑπηνίχθην προηγουμένως καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ καὶ δι’ ἁπτῶν γεγονότων ὅτι ἡ στάσις μου κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἦτο οἵα προεῖπον, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἀνακοινώσω καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω ν’ ἀναδιφήσῃ τὰς δέλτους τῶν ἡμερῶν ἐκείνων διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν ἀλήθειαν, ἥτις ἦτο ἡ ἀκόλουθος: Ἐφόσον ἤμην ἐγὼ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ εἶχον μεταβῆ προσωπικῶς διὰ τὴν καταστολὴν τῆς ἀνταρσίας εἰς τὴν Συρίαν συνελήφθησαν καὶ μετήχθησαν εἰς τὴν Βηρυττὸν οἱ πεσόντες θύματα τῶν κουμμουνιστῶν καὶ κομμουνίζοντες κ. κ. Χατζησταυρῆς καὶ Κώνστας, οἱ τέως βουλευταὶ τῆς ΕΠΕΚ.

§45Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ (Ὑπ. Συντον.). (Δὲν ἠκούσθη).

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν ἀπελύθησαν καὶ ἐὰν ἐπέστρεψαν εἰς τὰς μονάδας των, ἐὰν ἐπέστρεψαν εἰς τὰ τάγματα τῆς Βʹ Ταξιαρχίας, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς ἐντολὴν ἡ ὁποία ἄνωθεν ἐδόθη, στρατιωτικῶς ἄνωθεν, διότι αἱ Ταξιαρχίαι ὑπήγοντο εἰς Μεραρχίας καὶ Σώματα καὶ Στρατιὰν Ἀγγλικήν, καὶ ἐδόθη ἡ ἐντολὴ ὅπως ἐπιστρέψουν καὶ ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ γεγονὸς τοῦτο παρῃτήθην, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ. Τὸν Μάρτιον, ὅταν ἦλθον οἱ ἐκπρόσωποι τῶν τριῶν Ὀργανώσεων τῶν βουνῶν, ἡ κατάστασις εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶχε φθάσει εἰς ἀπροχώρητον σημεῖον. Ἐσφάζοντο οἱ ἐθνικόφρονες Ἕλληνες ἀπὸ τοὺς κομμουνιστάς.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΔΑ. Μόνον οἱ προδότες.

§48Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν σᾶς ἀντιμετωπίζομεν παρὰ μόνον εὐπρεπῶς. Ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς τοῦτο, μὴ προχωρῆτε. (Χειροκροτήματα). Ὁ δῆθεν ἐθνικοαπελευθερωτικὸς στρατός, ὅπως σεῖς ὁ ἴδιος, κ. Καρτάλη, εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Λιβάνου ἀνελύσατε, προέβαινεν, αὐτὸ ἦτο τὸ κύριον ἔργον του, εἰς ἐξοντωτικὴν προσπάθειαν ἐναντίον παντὸς Ἕλληνος μὴ δεχομένου νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὸ Κ. Κ. Κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας τὰς τραγικὰς τοῦ Αὐγούστου 1943 ὅταν ἦλθον οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Ε.Α.Μ. μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ κ. Τζίμας καὶ οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ κ. Ζέρβα καὶ συγκεκριμένως ὁ κ. Πυρομάγλου καὶ σεῖς ὡς ἐκπρόσωπος τῆς ΕΚΚΑ τοῦ στρατηγοῦ Ψαρροῦ, συνεστήσατε σεῖς ἀκριβῶς καὶ ὁ κ. Πυρομάγλου οἱ ἀμέσως ἐλθόντες ἐξ Ἑλλάδος, ἀφοῦ διεξετραγωδήσατε τὴν κρισιμότητα τῆς καταστάσεως, τὴν ἀνάγκην μιᾶς γενικωτέρας ἑνώσεως πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ ὁριστικοῦ κακοῦ καὶ σὺν τοῖς ἄλλοις εἶχον δεχθῆ πληροφορίαν συγκεκριμένην, ἐπιτρέψατέ μου αὐτὴν τὴν ἀποκάλυψιν, ὅτι εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ συγκεκριμένως εἰς τὴν Λακωνίαν συγγενεῖς μου ἐξ ἀγχιστείας συγγενεῖς τῆς συζύγου μου εἶχον συλληφθῆ ἀπὸ τὸν Ε.Λ.Α.Σ. καὶ τὸ Ε.Α.Μ. καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθοῦν ὅπως ἐξετελοῦντο κατὰ κανόνα ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον νὰ ὑποκύψουν εἰς τὸ Κ. Κ. Καὶ εὑρέθην ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ ἠθικοῦ ἐκβιασμοῦ καὶ τὶ συνέστησα; Συνέστησα διὰ σημειώματος κύριοι, βεβαιῶ τὸ πρᾶγμα, δὲν διαψεύδω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, πρὸς τοὺς ἐν Ἀθήναις φίλους μου νὰ ἐξετάσουν, ὑπάρχει τὸ σημείωμα καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς τὸν παράνομον τύπον τοῦ κομμουνισμοῦ, νὰ ἐξετάσουν εὐμενῶς τὴν συνεργασίαν μὲ τὸ Ε.Α.Μ. Καὶ ἐθεώρησα καθῆκον μου, καθῆκον πρῶτον ἀνθρωπισμοῦ ἀπέναντι ἐκείνων ποὺ ἐκινδύνευον νὰ προσθέσω τὴν λέξιν αὐτήν, νὰ ἐξετάσουν εὐμενῶς τὴν περίπτωσιν συνεργασίας. Καὶ ταυτοχρόνως, τὸ ἀποκαλύπτω αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀπέστειλα, διότι καὶ ἡ πονηρία καὶ τὸ τέχνασμα εἶναι ἀναγκαῖα ὅταν ἀντιμετωπίζῃ κανεὶς ἐγκληματίας, ἀπέστειλα διὰ τῆς Ἀγγλικῆς ὑπηρεσίας πληροφοριῶν ραδιοτηλεγράφημα πρὸς τοὺς φίλους μου τὸ ὁποῖον ραδιοτηλεγράφημα κατέχω καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἐπιδείξω, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη καὶ τὸ ὁποῖον φυσικὰ ἀνέκοψε καὶ τὴν προσπάθειαν, ὄχι ἁπλῶς ἀνέκοψε τὴν συνεργασίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν προσπάθειαν συνεργασίας, ἀπέστειλα τηλεγράφημα διὰ τοῦ ὁποίου —τὸ ἀπέστειλα μετά τινας ἑβδομάδας— διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγον, ὅτι πληροφορούμεθα ὅτι σημειοῦνται αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα, ὅτι τὸ Ε.Α.Μ. μετεβλήθη εἰς ἐγκληματικὴν συμμορίαν καὶ ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ συνεργασία. Κύριοι, αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ γραμμή μου. Ὁ κ. Καρτάλης ἐνόμισεν ὅτι δικαιοῦται μὲ μίαν εὔκολον φράσιν, διότι ἀρέσκεται εἰς τὰς εὐκολίας, μὲ μίαν εὔκολον φράσιν νὰ μὲ φέρῃ εἰς μίαν δύσκολον θέσιν. Θὰ ἦτο δυνατόν, καὶ εἰς δύσκολον θέσιν νὰ μὲ φέρετε, ὅπως νομίζω εἶναι δυνατὸν οἱονδήποτε πολιτικὸν ἄνδρα νὰ τὸν φέρετε εἰς δύσκολον θέσιν. Δὲν ὑπάρχει πολιτικὸς ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἔχῃ περιπέσει εἰς σφάλματα καὶ ὅπως εἶπεν κάποτε ὁ Κλεμανσώ, ἐκεῖνα τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζετε, εἶναι τὰ βαρύτερα. Εἶπε τοῦτο ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1917. Δὲν ἀποκλείεται ἡ πιθανότης νὰ μὲ συλλάβετε καὶ σφάλλοντα. Ἀλλά, δυστυχῶς, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἠστοχήσατε, δὲν τὸ κατωρθώσατε, ἀγαπητὲ κύριε Καρτάλη. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§49Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ (Ὑπ. Συντον.). Κύριε συνάδελφε, τὸ νὰ διατάσσετε συλλήψεις κατὰ Μάρτιον 1943 εἶναι δικαίωμά σας. Τὸ νὰ σφάλλετε, εἶναι συνάρτησις τῶν ἱκανοτήτων σας. Τὸ νὰ εἶσθε ἀσυνεπὴς μέχρι τοῦ σημείου νὰ συνιστᾶτε εἰς φίλους σας ἐπισήμως—διότι τὸ ραδιοτηλεγράφημα οὐδεὶς φαντάζομαι ὅτι τὸ ἔλαβε......

§50ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ ΕΚ ΤΗΣ ΔΕΞΙΑΣ. Τὸ ἐλάβομεν! (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Δεξιᾶς καλύπτουν τὰς τελευταίας λέξεις τῆς διακοπῆς τοῦ κυρίου Καρτάλη).

§51Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος δὲν δέχομαι πλέον διακοπὰς οὔτε ἀπὸ τὸν κύριον Καρτάλην, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εἶναι Ὑπουργός. Κύριοι θὰ ἐπιστρέψω εἰς τὸ θέμα μου. Ἔδωσα ἐξηγήσεις. Ἀρκοῦν.

§52Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ (Ὑπ. Συντ.). Ὡμολογήσατε δημοσίᾳ. Δέχομαι τὴν ὁμολογίαν σας καὶ ἱκανοποιοῦμαι πλήρως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§53Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Δημοσίως ἐπαγιδεύσατε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τῆς ἀνακοινώσεώς σας εἰς παράνομον ἐφημερίδα καὶ διὰ κρυπτογραφήματος προσεπαθήσατε νὰ σώσετε μόνον 5 φίλους σας.

§54Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πᾶν θεμιτὸν μέσον θὰ μετεχειριζόμην διὰ νὰ σώσω φίλους οἱ ὁποῖοι ἐκινδύνευον ἀπὸ ἐγκληματίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς). (Ὁ κ. Σ. Χούτας ἐγείρεται καὶ ζητεῖ ἀπὸ τὸν ρήτορα νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ μίαν μικρὰν διακοπήν). (Βουλευταὶ ἐκ τῆς Δεξιᾶς διαμαρτύρονται διὰ τὰς διακοπάς).

§55Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠνέχθην ἀρκετὰ τὰς διακοπάς. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Χούτα, μὴ μοῦ δημιουργῆτε δυσκολίαν. Ἠρνήθην εἰς ἄλλους καὶ μὲ φέρνετε εἰς δύσκολον θέσιν. Ἐφ’ ὅσον ἠρνήθην εἰς τοὺς ἄλλους, θὰ ἀρνηθῶ καὶ εἰς σᾶς. (Ὁ κ. Πρόεδρος διὰ κωδωνοκρουσιῶν προσπαθεῖ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν).

§56Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν ἐπὶ πέντε λεπτά.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 8. 35′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8. 50′ μ. μ.).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλεῖται ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§59Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους, νὰ περιορίσουν τὰς διακοπάς των.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ δέχεσθε καθόλου διακοπάς.

§61Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀρνηθῶ ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τῆς διακοπῆς.

§62Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Μίαν διακοπὴν διὰ τὸ θέμα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, τὸ ὁποῖον ἔζησα μαζί σας.

§63Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔδωσα ἀπαντήσεις ὡρισμένας τὰς ὁποίας.........

§64Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Εἰς μὴ παρόντας εἰς τὴν Μ. Ἀνατολὴν καὶ ὄχι εἰς παρόντας καὶ δὴ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πληροφοριῶν, ποὺ ἔζησα τὰ γεγονότα ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τέλους.

§65Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερν.). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε μίαν μικρὰν διακοπὴν πρὶν τελειώσῃ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε;

§66Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἀνοίγετε πάλιν τὴν συζήτησιν.

§67Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερν.). Κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις ἡ μετέπειτα, διότι ὀρθῶς εἴπατε ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος διὰ τὰ γεγονότα, διότι δὲν εὑρισκόμην ἐκεῖ, κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐν συνεχείᾳ ἐσχηματίσθη μετὰ τὰ γεγονότα, ὅτι ἐδίωξε τοὺς ἀξιωματικούς. Νομίζω ὅτι ἡ φράσις εἶναι ὑπερβολικὴ καὶ τοῦτο διότι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι τότε συνεκεντρώθησαν, ὅπως γνωρίζετε, εἰς τὸ στρατόπεδον τοῦ Μερτζαγιούμ, ἦσαν ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον πολεμήσει εἰς τὰ βουνὰ τῆς Ἀλβανίας, ἄξιοι πάσης τιμῆς, οἱ ὁποῖοι ἐδιώχθησαν καὶ ἐταλαιπωρήθησαν ἀναμφισβητήτως ἀπὸ τοὺς κομμουνιστάς. Ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ νέα Κυβέρνησις, ἠθέλησεν ἐκ νέου νὰ χρησιμοποιήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς. Προσωπικῶς ἐγὼ τοὺς ἐμήνυσα ὅτι τοὺς παρέχω κάθε ἐγγύησιν, ὅτι θὰ ἐξετέλουν τὸ καθῆκον των ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, καὶ ἐὰν ἐνθυμῆσθε, διότι τὰ ἐζήσατε τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, ὁ Βασιλεὺς ὁ ἴδιος διὰ τοῦ στρατηγοῦ Τσιγάντε τοὺς ἐκάλεσε καὶ τοὺς διέταξε νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς μονάδας, ἀπὸ τὰς ὁποίας εἶχον ἀντικατασταθῆ οἱ διοικηταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον λάβει μέρος εἰς τὸ κίνημα τοῦ 1943. Καὶ ἐν τούτοις οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δὲν ὑπήκουσαν εἰς τὴν ἐντολὴν καὶ εἰς τὴν διαταγὴν τοῦ Βασιλέως. Κατόπιν τούτου ἡ Κυβέρνησις δὲν τοὺς ἐδίωξε, διότι, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἴχομεν κἄν καμμίαν ἁρμοδιότητα διώξεως ἐκεῖ καὶ ἐλήφθη ἀπόφασις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν στρατευμάτων τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ὅπως μεταφερθοῦν εἰς τὸ στρατόπεδον τοῦ Σουδάν, ἄνευ ἀναμίξεως τῆς Κυβερνήσεως.

§68Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν παρατήρησιν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος κ. Προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, θὰ μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ εἴπω μόνον δύο λέξεις. Πράγματι ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιφανειακῆς τὰ γεγονότα ἔχουν, ὅπως τὰ λέγει. Ποία ὅμως ὑπῆρξεν ἡ οὐσία, ποῖον τὸ βάθος τῆς ὑποθέσεως; Ἐνῷ μὲν εἶχον ἀντικατασταθῆ ὡρισμένοι διοικηταί, οἱ ὁποῖοι διοικηταὶ δὲν ἦσαν πράγματι οἱ φορεῖς τῆς ἀνταρσίας, διότι δὲν εἶχον πραγματικὴν δύναμιν, ἀλλ’ ἦσαν ὄργανα ἄβουλα καὶ ἐστερημένα καὶ ἠθικῆς πρωτοβουλίας καὶ πνευματικῆς ἱκανότητος, ἐνῷ μὲν εἶχον ἀντικατασταθῆ αὐτοί, ὅλοι οἱ πυρῆνες τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν ἀκριβῶς τοὺς πυρῆνας τοῦ κομμουνισμοῦ, δὲν εἶχον ἐκκαθαρισθῆ καὶ δὲν εἶχεν ἐκδηλώσει ἡ Κυβέρνησις—ὄχι ὁ κ. Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος μόλις εἶχεν ἐπιστρέψει ἐξ Ἀμερικῆς καὶ δὲν ἐγνώριζε τὴν πραγματικότητα—τὴν πρόθεσιν τοιαύτης ἐκκαθαρίσεως, τὸ δὲ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διεῖπε τὰς μονάδας εἰς τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἐκάλεσε τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Μερτζαγιούμ, ὅπως ἐπιστρέψουν, τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἐκυριάρχει εἰς τὰς μονάδας αὐτὰς ἦτο πνεῦμα διαλύσεως καὶ ὄχι συνθέσεως, ἦτο πνεῦμα ἀποσυνθέσεως καὶ ὄχι δημιουργικῆς ἐθνικῆς ἐργασίας. Καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἀντέδρασαν ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ὄχι διὰ νὰ ἀρνηθοῦν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀναγκάσουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἴδῃ τὴν ἀλήθειαν. Καὶ τώρα, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τὸ κύριον. Κατηγορήθημεν χθὲς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὅτι διὰ τῶν ἐνεργειῶν μας, κατηγορήθη καὶ ὁ Τύπος, ὁ ὑποστηρίζων τὸν Συναγερμόν, ἀλλ’ ὁ μὴ κατευθυνόμενος ὑπ’ αὐτοῦ, κατηγορήθημεν ὅλοι ὅτι προσβάλλομεν τὸ κῦρος τοῦ Στρατοῦ καὶ συμβάλλομεν εἰς τὴν ἀναστάτωσιν αὐτοῦ καὶ ἀπήντησα καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν ἀπάντησιν ὅτι τὴν ἀναστάτωσιν αὐτὴν δὲν τὴν προεκαλέσαμεν ἡμεῖς, τὴν ἀναστάτωσιν αὐτὴν τὴν ἐπροκάλεσεν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, τὴν ἀναστάτωσιν τὴν ἐπροκάλεσε κατὰ πρῶτον λόγον ἡ ἀποκάλυψις, ἡ ὑποκλοπή, ἡ δημοσίευσις εἰς ἀπογευματινὴν ἐφημερίδα πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ ἀπορρήτου ἐγγράφου τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ τὴν ἀναστάτωσιν τὴν συνεπλήρωσεν ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ τὰς ἐκλογάς, ὅπως δι’ ἀνακρίσεων καὶ διὰ τῆς κινητοποιήσεως ὅλων τῶν μέσων, παρουσιασθῇ ὁ στρατὸς διῃρημένος. Διὰ τῶν μέσων αὐτῶν προσεβλήθη ἡ ψυχικὴ ἑνότης τοῦ Στρατοῦ. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, διατὶ ἐπεχειρήθη τοῦτο; Διότι πράγματι εἶναι ἄξιον ἀπορίας, πῶς ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς τὰς παραμονὰς τῆς εἰσόδου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Ἀτλαντικὸν ἐσκέφθη καὶ ἐτόλμησε δημοσίᾳ νὰ ἐμφανίσῃ τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν ὡς διεπόμενον ἀπὸ πνεῦμα φατριαστικόν, πῶς ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε τὴν εὐθύνην τῶν ἐθνικῶν προβλημάτων, νὰ κατηγορήσῃ κατ’ οὐσίαν τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, ὡς περιέχοντα στοιχεῖα, δὲν ἐπρόκειτο περὶ 10, 20, 30 ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ περὶ χιλιάδων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐσκέπτοντο παρὰ μόνον τὴν ἐπιβολὴν ὡρισμένων πολιτικῶν λύσεων καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν, ὅπως ἔγραψαν ὡρισμέναι ἐφημερίδες τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, δικτατορίας. Πῶς εἶχον τὰ πράγματα καὶ τὶ συνέβη, τὸ γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τὸ ἐξέθεσε βάσει στοιχείων χθὲς ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ Στρατάρχης Παπάγος. Διατὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐτόλμησε, πῶς δὲν ἐδίστασε νὰ προβῇ εἰς μίαν τοιαύτην ἐνέργειαν, κύριοι συνάδελφοι; Δὲν ἐδίστασε, διότι πάντα δισταγμὸν τὸν ἐξετόπισε μία φροντὶς—ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω—ἀθέμιτος ἐθνικῶς, ἡ φροντὶς ὅπως διὰ παντὸς μέσου ἔστω καὶ ἐπὶ θυσίᾳ τῆς ἑνότητος τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, ἔστω καὶ ἐπὶ θυσίᾳ τοῦ κύρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ὅπως διὰ παντὸς μέσου κατορθωθῇ ὁ συνδυασμὸς ὑπὸ τῆς ἀνακρίσεως τῆς κινήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ΙΔΕΑ μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πρόθεσις. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ σκοπός. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους παρέσυρεν εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτάς, τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους παρέσυρεν εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτάς, ἀπέβλεψεν, ἐπὶ θυσίᾳ τοῦ συμφέροντος τῶν ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ Ἔθνους, νὰ ἀνακαλύψῃ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνεφάνιζον βαρυνόμενον τὸν Στρατάρχην Παπάγον.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἢ οἱονδήποτε ἄλλον.

§70Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόδειξις ἁπτή, ὁρατή, εἶναι τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον παρέδωκεν ὁ Στρατιωτικὸς Διοικητὴς Ἀττικῆς καὶ Νήσων εἰς τὸν Ἀντισυνταγματάρχην τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἦτο ἁρμόδιος διὰ τὴν διεξαγωγήν, διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ποινικῆς ἀγωγῆς. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον ὑπῆρξεν; Ὁ Στρατὸς ἀνεστατώθη, 1.500 ἀξιωματικοὶ περίπου, δὲν εἶμαι βέβαιος, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀκριβής, πιθανὸν νὰ εἶναι 1.200, ἀλλὰ πάντως μέγας ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν, ἄνω τῶν 1.000 προέβησαν εἰς καταθέσεις, ἐξηναγκάσθησαν ἐκ τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ψυχολογικὴν βίαν τῶν περιστάσεων νὰ προβοῦν εἰς καταγγελίας. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον ὑπῆρξε; Τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε τοῦτο: ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Ζωζωνάκης ἠναγκάσθη ἀφοῦ ἐπάλαισεν ἐπὶ μῆνας πιέζων τοὺς ἀξιωματικούς, ἀφοῦ ἐπάλαισεν ἐπὶ μῆνας νὰ ἀνακαλύψῃ στοιχεῖα βαρύνοντα τὸν Στρατάρχην, ἠναγκάσθη αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Ζωζωνάκης ρητῶς εἰς τὸ πόρισμα νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν εἶχεν ὁ Στρατάρχης Παπάγος πρὸς τὴν κίνησιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ΙΔΕΑ καὶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἔτρεμον καὶ ἐφοβοῦντο νὰ ὁμιλήσουν πρὸς τὸν Στρατάρχην Παπάγον ἐπὶ τοιούτου θέματος. Ἀνεστατώθη λοιπόν, κύριοι—ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι κυβερνᾶτε τὴν Ἑλλάδα—ἀνεστατώθη ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς καὶ ἐμειώθη τὸ κῦρος του, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ σκοπός, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπετεύχθη κἂν καὶ κατηγορεῖτε ἡμᾶς ὅτι ἐκλονίσαμεν ἡμεῖς ἢ ἀπεβλέψαμεν ἡμεῖς εἰς τὴν μείωσιν τοῦ κύρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ «τοῦ Παλλαδίου» αὐτοῦ, ὅπως τὸ ὠνόμασε καὶ ὀρθῶς τὸ ὠνόμασεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Καὶ τὶ ἐπράξαμεν ἡμεῖς, κ. βουλευταί; Ἡμεῖς ἐπεχειρήσαμε νὰ προασπίσωμεν ἀκριβῶς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, κατὰ τοῦ ὁποίου ἔβαλεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ τῶν ἐνεργειῶν των. Καὶ ἐνῷ κατηγορεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ὡς διεπόμενος ἀπὸ πνεῦμα ἀνταρσίας, ἐνῷ κατηγοροῦντο 2.500 ἀξιωματικοί, ἡμεῖς εἰς ἀντίκρουσιν αὐτῆς τῆς κατηγορίας, ἡ ὁποία πράγματι μειώνει τὸ κῦρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ἡ ὁποία ἐνεφάνιζε τὸν ὡραιότερον Στρατὸν τοῦ κόσμου, ὡς διεπόμενον ἀπὸ πνεῦμα μὴ στρατιωτικόν, ἡμεῖς εἰς ἀντίκρουσιν, λέγω καὶ ἐπαναλαμβάνω, τῆς κατηγορίας αὐτῆς καὶ τῆς προσπαθείας αὐτῆς εἴπομεν ὅτι ἡ εὐθύνη βαρύνει ὡρισμένους, μεμονωμένους ἀνωτάτους ἀξιωματικούς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἠθέλησε καὶ χθές, ἀπαντῶν εἰς τὸν Στρατάρχην Παπάγον, νὰ θεωρήσῃ τὰ ὅσα ὁ Στρατάρχης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν, ὡς ἀναφερόμενα εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις ἐν γένει καὶ θὰ ἐνθυμῆται ὅτι ἠναγκάσθην νὰ τὸν διακόψω καὶ νὰ τονίσω ὅτι τὰ ὅσα εἶπεν ὁ Στρατάρχης ἀφεώρων ὡρισμένους ἀξιωματικοὺς μεμονωμένα πρόσωπα καὶ δὲν ἀφεώρων τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις.

§71Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὰ ἀνώτατα στελέχη τοῦ Στρατοῦ.

§72Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Μόδη. Καὶ εἰς μάτην θὰ προσπαθήσῃ, ἐὰν τυχὸν δευτερολογήσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, νὰ ἐμφανίσῃ καὶ πάλιν τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν ὡς στρεφόμενον ἐναντίον τῶν ἐνόπλων Δυνάμεων ἐν γένει. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς σέβεται καὶ τιμᾷ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις καὶ πιστεύει, ὅτι εἰς πεῖσμα τῶν προσπαθειῶν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἰς πεῖσμα τῶν προσπαθειῶν τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας, ὅπως ἀναστατωθῇ ὁ Στρατός, ὁ Στρατὸς ἔμεινεν ἀκλόνητος καὶ ὁ Στρατὸς εἰς πεῖσμα τῶν προσπαθειῶν αὐτῶν διετήρησε τὴν ἀξίαν του, (χειροκροτήματα) καὶ ὁ Στρατός....

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν διαφωνοῦμεν τότε.

§74Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, δὲν δέχομαι διακοπάς. Καὶ ὁ Στρατὸς εἰς πεῖσμα λέγω, αὐτῆς τῆς προσπαθείας διετήρησε τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀξίαν του, κῦρος ἀναγνωριζόμενον διεθνῶς, ἀξίαν διαπιστουμένην καὶ ὑπὸ τῶν μεγάλων ἐκπροσώπων τῶν Συμμάχων χωρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπισκέπτονται τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἀπαντῶ εἰς ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐρωτᾶτε κατὰ κάπως ἀφελῆ τρόπον, ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐπεχείρησε νὰ κλονίσῃ αὐτὸ τὸ κῦρος, ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐπεχείρησε νὰ διασπάσῃ τὴν ψυχικὴν ἑνότητα τοῦ Στρατοῦ διὰ τῶν ἀνακρίσεων, διὰ τῶν πρωτοφανῶν αὐτῶν ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν εὐτυχῶς κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§75Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Μίαν διακοπήν, ἂν ἐπιτρέπετε.

§76Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§77Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Εἰς πεῖσμα τῆς ἀνταρσίας....(Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§78Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἀπευθύνομαι πρὸς τοὺς συναδέλφους τοῦ «Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ». Παρακαλῶ, καὶ ἂν ἀκόμη εἷς ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν μου νὰ μὴ γίνουν διακοπαί, προβαίνῃ εἰς ἀπόπειραν διακοπῆς, νὰ μὴ προβαίνετε εἰς ἀντενεργείας αἱ ὁποῖαι προκαλοῦν σύγχυσιν καὶ θόρυβον. Τὸν κ. συνάδελφον δέ, ὁ ὁποῖος ἐπεχείρησε νὰ μὲ διακόψῃ, τὸν παρακαλῶ, ἂν ἔχῃ τὴν πρόθεσιν τῆς διακοπῆς, νὰ μὴ προβαίνῃ εἰς τὴν διακοπὴν—πρᾶγμα ποὺ εἶναι σύνηθες μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων βουλευτῶν—κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς διατυπώσεως φράσεως διακόπτων εἰς τὸ ἥμισυ τὴν φράσιν. Ἂς ἀναμείνῃ, ἂς ἀφήσῃ νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου καὶ τὸν συλλογισμόν μου, ἂν νομίζῃ ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ μὲ διακόψῃ, παρὰ τὴν παράκλησιν τὴν ὁποίαν διετύπωσα καὶ τὴν διετύπωσα διὰ νὰ φεισθῶ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ κουρασθῇ ἀκούουσα ἐμοῦ ἐπὶ τόσην ὥραν, παρὰ τὸ γεγονὸς λοιπὸν ὅτι διετύπωσα τὴν παράκλησιν αὐτήν, ἂν νομίζῃ καὶ αἰσθάνεται ἀπόλυτον τὴν ἀνάγκην νὰ μὲ διακόψῃ ἂς μὲ διακόψῃ εἰς τὸ τέλος τοῦ συλλογισμοῦ μου. Δὲν εἶχα τελειώσει ἀκόμη τὴν φράσιν μου. Εἶπον λοιπὸν ὅτι ἡ προσπάθεια αὐτὴ—καὶ ἀπαντῶ εἰς τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι διετύπωσαν ἀπορίαν —ἡ προσπάθεια αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε εἶχεν ἀποτέλεσμα εἴτε ὄχι, ἡ προσπάθεια τῆς μειώσεως τοῦ κύρους τοῦ Στρατοῦ, τῆς διασπάσεως τῆς ψυχικῆς ἑνότητος τοῦ στρατοῦ, εἴτε εἶχεν ἀποτέλεσμα εἴτε ὄχι, ἀποτελεῖ, αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, βαρεῖαν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ὅτι δὲν εἶχεν ἀποτέλεσμα, αὐτὸ εἶναι πρὸς τιμὴν τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν, τὸ ὅτι δὲν εἶχεν ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι βεβαίως πρὸς τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπέβλεψεν εἰς ἄλλο ἀποτέλεσμα, ἀπέβλεψεν εἰς τὴν δημιουργίαν ζητήματος καὶ εἰς τὸ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐνοχοποίησις καὶ αὐτοῦ τοῦ Στρατάρχου εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ὀργανώσεως ΙΔΕΑ. Δὲν εἶναι, λοιπόν, πρὸς τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν της, ἐσημειώθη. Κύριοι βουλευταί, ἡμεῖς οἱ ἀπαρτίζοντες τὸν Συναγερμὸν μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν Στρατάρχην Παπάγον, ἐπεχειρήσαμεν νὰ ἐντοπίσωμεν τὰς εὐθύνας καὶ ἐπερρίψαμεν εὐθύνας, καθ’ ὃ εἴχαμεν δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν, εἰς ὡρισμένους ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους παρέσυρεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐνεργείας εἰς τὰς ὁποίας ἐνεργείας, οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ ὅταν ἐπικεφαλῆς τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων ἦτο ὁ Στρατάρχης Παπάγος δὲν ἐσκέπτοντο κἂν νὰ προβοῦν. Οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀπόδοσιν ἐφ’ ὅσον ἐπικεφαλῆς τοῦ Στρατοῦ ὑπῆρχεν ἡγέτης ὁ ὁποῖος ἤλεγχεν, ὁ ὁποῖος καθωδήγει, ὁ ὁποῖος ἐπεβάλλετο, οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ἀπέδιδον, οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς πολιτικῆς, ὅταν πλέον ὁ Στρατὸς ἔχασε καὶ δὲν εἶχε πλέον ἡγέτην, εἴτε τὸν Στρατάρχην Παπάγον— διότι δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω θεωρίαν προσωποπαγῆ περὶ Στρατοῦ εἴτε ἄλλον Στρατιωτικὸν ἡγέτην, ὁ ὁποῖος νὰ κρατῇ πράγματι τὰ ἡνία τοῦ Στρατοῦ, ὅταν ἔπαυσε νὰ ἔχῃ τοιοῦτον ἡγέτην ὁ Στρατός, οἱ ἴδιοι οἱ ὁποῖοι προηγουμένως εἶχον ἀποδώσει, ἐγένοντο ὄργανα τῆς πολιτικῆς προσπαθείας τῆς στρεφομένης ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Ἀπόδειξις, ἡ εἰσήγησις διὰ νὰ μὴ ψηφίσῃ ὁ στρατός, ἀπόδειξις ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐπεχειρήθη διὰ τηλεφωνημάτων, χωρὶς ὑπεύθυνον ἐρώτημα, ἡ ἀπόσπασις ἀπαντήσεων ἐκ μέρους τῶν ἀνωτάτων στελεχῶν τοῦ Στρατοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ψήφου, ἀπόδειξις ἡ παράλειψις ἀπὸ τὸ ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, ἡ παράλειψις γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν συνέπιπτον πρὸς τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἐδέχθη, δυστυχῶς νὰ γίνῃ ὄργανον αὐτῆς εἰς τὴν ἐπιδίωξιν καθαρῶς πολιτικῶν σκοπῶν. Ἀπόδειξις, αἱ μετὰ ταῦτα ἐνέργειαι. Δὲν εὑρέθη κανεὶς ἐκ τῶν ἀπολύτως ὑπευθύνων ἡγετῶν τῶν συνδεομένων μὲ τὴν διαχείρισιν τῆς συνολικῆς ζωῆς τοῦ Στρατοῦ, δηλαδὴ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἐπικεφαλῆς τοῦ Ἐπιτελείου, δὲν εὑρέθη κανεὶς ὁ ὁποῖος ἢ τοὐλάχιστον ἂν εὑρέθη καὶ δὲν τὸ γνωρίζομεν δὲν ἔχει σημασίαν διότι ἔπρεπε νὰ φθάσῃ μέχρι παραιτήσεως, δὲν εὑρέθη κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀναστατώσῃ τὸν Στρατόν, ἀποστέλλων ἕνα οἱονδήποτε ἀνακριτὴν ὁ ὁποῖος νὰ ἐκμαιεύῃ καὶ νὰ ἀποσπᾷ καταθέσεις 1.500 ἀξιωματικῶν, προκαλῶν τὴν ψυχικὴν ἀναστάτωσιν τοῦ Στρατοῦ. Ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν γεγονότα, εἶναι ἁπτά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθοῦν, ἀποτελοῦν πραγματικότητα.

§79Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Μίαν διακοπήν. (Θόρυβος).

§80Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§81Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Πῶς ἐξηγεῖτε τὸ γεγονὸς ὅτι.... (Κωδωνοκρουσίαι).

§82Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε βουλευτὴς καὶ πρέπει νὰ πιστεύετε εἰς τὸν Κανονισμὸν καὶ τὸ Σύνταγμα.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθῆστε κάτω. Δὲν ἐπιτρέπονται διακοπαί.

§84Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προβαίνετε σεῖς συνεχῶς εἰς διακοπάς. Ἡ πρωτίστη καὶ μεγαλυτέρα ἀρετὴ τοῦ βουλευτοῦ, εἶναι νὰ σέβεται καὶ νὰ τιμᾷ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν. Ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπω τὰς διακοπάς. Τὰς ἐπέτρεψα πολλάκις. Ἡ Βουλὴ κατεπονήθη. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ καταπονήσω τὴν Βουλὴν περαιτέρω καὶ δι’ αὐτὸν καὶ μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψω καμμίαν διακοπήν. Κύριοι βουλευταί, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις δὲν τὰς προσβάλλει ἡ οἱαδήποτε κριτικὴ ἐναντίον μεμονωμένων προσώπων, ὁσονδήποτε ὑψηλὰ καὶ ἂν ἵστανται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν, τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις προσβάλλουν ἐνέργειαι οἷαι ἐκεῖναι εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἡ Κυβέρνησις καὶ δι’ αὐτὸ τὴν κατηγοροῦμεν, δι’ αὐτὸ τὴν θεωροῦμεν ὑπεύθυνον καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἔνοχος ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους. Κύριοι βουλευταί, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν παρενεβάλετο ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἂν ἀκόμη διὰ τῆς ἀγορεύσεως αὐτῆς δὲν ἐθίγετο, κατὰ τρόπον ὁμολογῶ ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν διπλωματικῶς ἀσαφής, ἴσως ἐπίτηδες, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ἔθιγεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος τὸ θέμα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ θίξω θὰ εἶχον ὑποχρέωσιν ὁπωσδήποτε μετὰ τὰ γεγονότα τῆς τελευταίας ἑβδομάδος μετὰ τὴν ἀπήχησιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὰ γεγονότα αὐτά, ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ διεθνῶς, νὰ ἔλθω εἰς τὸ κρίσιμον θέμα τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη διὰ τῆς περιέργου, τῆς πράγματι καταπληκτικῆς προσπαθείας εἰς τὴν ὁποίαν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ἀσθενοῦντος Πρωθυπουργοῦ, προέβησαν μέλη τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπιτύχουν τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, προκαλέσαντα δι’ αὐτῆς τῆς ἐνεργείας ἐκδήλωσιν τοῦ ἐκπροσώπου μεγάλης φίλης Δυνάμεως, ἐκδήλωσιν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις, εἰδικώτερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ σύμπας ὁ κυβερνητικὸς Τύπος, ἐχαρακτήρισαν καὶ ἐκαυτηρίασαν μάλιστα καὶ ἐστηλίτευσαν τὴν παρέμβασιν. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ὁ κυβερνητικὸς τύπος καὶ ἂς ὁμιλήσω μόνον περὶ αὐτοῦ, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπῆρξε καὶ ἐκδήλωσις μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἀνάλογος, προέβη εἰς μίαν παραπλανητικὴν προβολὴν τῆς ἰδέας τῆς αὐτοτελείας. Εἶπεν τινὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξετάσω τὸ θέμα κατὰ τρόπον ἀπολύτως σαφῆ. Νὰ ὁμιλήσω κατὰ τρόπον σαφῆ καὶ ἀντιληπτὸν ἀπὸ πάντας, ξένους καὶ Ἕλληνας. Δὲν ὑπάρχει ἀλήθεια ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην συγκαλύψεως καὶ διπλωματικῆς περιφράσεως, διὰ νὰ διατυπωθῇ. Ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ διατυποῦται κατὰ τρόπον εὐθὺν καὶ ἄμεσον. Κύριοι βουλευταί, θὰ προβῶ καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀποφύγητε θορυβώδεις ἀντιδράσεις, θὰ προβῶ εἰς μίαν εἰλικρινῆ τοὐλάχιστον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδικῆς μου συνειδήσεως, διαπίστωσιν. Ἐπικαλούμεθα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὴν ἰδέαν τῆς αὐτοτελείας ὁσάκις μᾶς συμφέρει κομματικῶς ἢ ἀτομικῶς. Τὴν λησμονοῦμεν ὁσάκις δὲν μᾶς συμφέρει. Ὁ ἀγαπητὸς καὶ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ κ. Καρτάλης, μὲ παρεκάλεσε νὰ προβῶ εἰς ἀναδίφησιν τῆς μνήμης μου. Προέβην καὶ εἶπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγνώριζα καὶ τὸ ὁποῖον ἔχω πράξει. Θὰ προβῶ καὶ πάλιν εἰς ἀνάλογον ἐνέργειαν. Καὶ θὰ ἐνθυμηθῶ μερικὰ περιστατικὰ τοῦ Νοεμβρίου 1945, περιστατικὰ συνδεόμενα κατὰ τρόπον ἄμεσον μὲ τὴν προσωπικήν μου ἱστορίαν, συνδεόμενα μὲ τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχα σχηματίσει Κυβέρνησιν καὶ ἐξηναγκάσθην τὴν 22 Νοεμβρίου 1945 νὰ παραιτηθῶ. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει—ἔπειτα θὰ ἔλθω εἰδικῶς εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἐνεργείας τοῦ ἐντιμοτάτου Πρεσβευτοῦ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν—δὲν ὑπάρχει σύγκρισις οὔτε ποιοτικὴ σχέσις, οὔτε ἀναλογία μεταξὺ τοῦ προχθεσινοῦ ἀνακοινωθέντος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλύσωμεν, καὶ τῆς ἐνεργείας, τῆς ἐπεμβάσεως τῆς ψυχολογικῶς βιαίας ἐκείνης ἐπεμβάσεως, ἡ ὁποία τότε ἐσημειώθη. Καὶ τὴν ψυχολογικῶς ἐκείνην βιαίαν ἐπέμβασιν δὲν τὴν ἐσκέφθη, δὲν τὴν συνέλαβεν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἡ ἑτέρα μεγάλη καὶ φίλη Δύναμις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπίσης πολλὰ ὀφείλομεν, ἀλλὰ ὠθουμένη, πιεζομένη κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε πρωτοφανὴς ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἀξιοπρεπείας, πιεζομένη ἀπὸ ὡρισμένα κόμματα καὶ ὡρισμένα πρόσωπα, τῶν ὁποίων τὴν μνήμην βαθύτατα τιμῶ, διότι προσέφερον ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος.

§85Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Δὲν πιστεύω νὰ ἐννοῆτε τὸν ἀείμνηστον Σοφούλην.

§86Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ καμμίαν διακοπήν.

§87Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Δέχομαι ὅτι μπορεῖτε νὰ μὴ ἀπαντήσετε, ἀλλὰ δέχομαι καὶ φρονῶ ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσετε.

§88Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ πίεσις ἐγένετο ἐκ μέρους πολιτικῶν κομμάτων, ἐνδεχομένως ἐν ἀγνοίᾳ ὡρισμένων πολιτικῶν ἡγετῶν, διότι θέλω νὰ πιστεύω, τιμῶν τὴν μνήμην τοῦ ἀνδρὸς αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος εἰς στιγμὰς κρισίμους ἐτάχθη ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ἔθνους διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν κίνδυνον τὸν κομμουνιστικόν, τιμῶν τὴν μνήμην του, θέλω νὰ πιστεύω ὅτι δὲν ἦτο ἐν γνώσει του ἡ προσπάθεια ἡ ὁποία κατεβλήθη καὶ τῆς ὁποίας ὑπῆρξα αὐτόπτης μάρτυς, διότι ἐπὶ ὥρας εὑρισκόμην ἀπὸ τῆς 7ης ἑσπερινῆς εἰς τὴν Πρεσβείαν τῆς μεγάλης Δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ὑπαινίσσομαι καὶ εἶδα τὶ συνέβαινεν. Ἀντίκρυσα, ἐγνώρισα τὰ γεγονότα καὶ ἐσημείωσα τὰ περιστατικά. Ἐκείνη ἦτο παρέμβασις ψυχολογικῶς βιαία. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι τὸ τμῆμα τοῦ Τύπου τὸ ὁποῖον σήμερον κόπτεται διὰ τὴν αὐτοτέλειαν, τότε ἐχειροκρότει τὴν παρέμβασιν αὐτήν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὡρισμένοι Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι ἐπωφελήθησαν τότε τῆς φοβερᾶς αὐτῆς ἐπεμβάσεως, μετέχουν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§89Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀπὸ ποῦ εἴχατε πάρει, ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἴχατε πάρει τὸ δικαίωμα; Ἀπὸ ποῦ τὸ ἐπήρατε;

§90Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε. Ἡ Κυβέρνησις δὲν μοῦ ἀνετέθη ἀπὸ φίλους καὶ Συμμάχους.

§91Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀλλά;

§92Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ δύο λέξεις μόνον θὰ σᾶς εἴπω πῶς συνέβησαν τὰ γεγονότα καὶ παρακαλῶ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς περαιτέρω παρεκβάσεις. Ἠρνήθη νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Προεδρεύων τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Βενιζέλος, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι καὶ ἐγὼ πρὸ τοῦ χάους, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα, διότι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις ἦτο φοβερὰ καὶ ὁ πληθωρισμὸς εἶχε προσλάβει διαστάσεις τραγικάς, ἐνώπιον τοῦ χάους αὐτοῦ καὶ ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Βενιζέλον ὅπως ἀναλάβῃ. Ἠρνήθη.

§93Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ποῖος σᾶς ἀνέθεσε;

§94Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τότε ἀσκῶν τὰ καθήκοντα τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὁ Ἀντιβασιλεύς, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος.

§95Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ ἴδιον ἐγένετο.

§96Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε Ρέντη, κύριε Ρέντη, εἶναι εὔκολον νὰ γελᾷ κανεὶς προτοῦ ἀκούσῃ τὴν ἀπάντησιν. Καὶ σᾶς δίδω τὴν ἀπάντησιν. Δὲν εἶναι τὸ πρᾶγμα ἔτσι, διότι καὶ οἱ μεγάλοι σύμμαχοι καὶ φίλοι καὶ ὁ τότε ἀσκῶν τὰ καθήκοντα τοῦ Ἀντιβασιλέως, ἐκάλεσαν ὅλα τὰ κόμματα καὶ ἐκάλεσαν καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅλα τὰ μέλη τῆς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τοὺς τέως πρωθυπουργούς, καὶ διὰ τοῦ στόματος τοῦ Ἀντιβασιλέως, υἱοθετοῦντος αὐτὴν τὴν ἄποψιν, ἴσως καὶ συλλαβόντος καὶ εἰσηγηθέντος τὴν ἄποψιν, συλλαβόντος τὴν σκέψιν, προετάθη εἰς ὅλους ἡ συγκρότησις τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς 24 ὡρῶν καταπατηθείσης τῆς......

§97Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας; (Χειροκροτήματα καὶ γέλωτες).

§98Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καταπατηθείσης τῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία ἐτέθη ὑπὸ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος, ἐλλείψει Βουλῆς, καὶ δὲν ὑπῆρχε Βουλή, διότι εἶχε προηγηθῆ ἡ Κατοχή....

§99Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Καὶ ἡ δικτατορία.

§100Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, καὶ ἡ δικτατορία. Κύριοι συνάδελφοι, νὰ σταματήσετε αὐτὴν τὴν διαρκῆ ἐπίκλησιν μιᾶς περιπτώσεως, ἡ ὁποία δὲν μὲ ἀφορᾷ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν σεῖς, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω μίαν μικρὰν ἀπάντησιν, διότι προηγουμένως τινὲς τῶν κυρίων συναδέλφων ἐνόμιζον, ὅτι ἐδικαιοῦντο νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκτόξευσιν κατηγοριῶν ἐναντίον μου.

§101Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι, χάριν τῆς ἱστορίας εἶπον ὅτι ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἐξέλιπεν ἀπὸ τῆς 4ης Αὐγούστου...

§102Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ θὰ δεχθῆτε τὴν ἀπάντησίν μου. Δὲν γνωρίζω ἐὰν εἶναι ἄλλος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ ὁποῖος νὰ παρέμεινεν ἐξόριστος τόσα χρόνια, ὅπως παρέμεινα ἐγὼ τρία χρόνια καὶ 10 μῆνας. Ἀλλὰ ὡς Ἕλλην διότι εἶμαι πρωτίστως Ἕλλην καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῶ ἀπὸ τὴν προσωπικήν μου πικρίαν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ προβαίνω εἰς σύγχυσιν μεταξὺ τῆς ἀντιθέσεως τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς οἱανδήποτε δικτατορίαν μὲ τὴν ἀντίθεσιν πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα. Ὡς Ἕλλην μετὰ τὴν 28ην Ὀκτωβρίου ἔχω καθῆκον τὴν οἱανδήποτε ἀντίθεσιν πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Ἰωάννου Μεταξᾶ νὰ τὴν ἀποσιωπῶ, διότι ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς τὴν νύκτα ἐκείνην ἐπετέλεσε μαζὶ μὲ τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων τὸ καθῆκον του.

§103Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Οἱοσδήποτε Πρωθυπουργὸς καὶ ἂν εὑρίσκετο τὴν 28.10.40 θὰ ἔκαμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ Μεταξᾶς.

§104Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ εἰλικρίνεια, ἡ ἐντιμότης καὶ ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια, ὑπὲρ πᾶν ἄλλο. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῶ ἀπὸ τὴν προσωπικήν μου περιπέτειαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῶ ἀπὸ τὴν προσωπικήν μου ἀντίθεσιν καὶ ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι πρῶτος, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ἡγέτας, πλὴν ὡρισμένων, οἱ ὁποῖοι μετὰ ταῦτα ἐπολιτεύθησαν, ὅπως ὁ κ. Σβῶλος καὶ ἄλλοι, ἐδιώχθην, ἐφυλακίσθην, ἔμεινα ἀπομεμονωμένος εἰς τὴν ἀσφάλειαν, καὶ ἔμεινα 3 χρόνια καὶ 10 μῆνας εἰς τὴν ἐξορίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῶ ἀπὸ αὐτό. Ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια εἶναι ἀλήθεια καὶ ἡ προσωπικὴ περιπέτεια ἀνήκει μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ἰδιωτικήν μου ζωήν. (Χειροκροτήματα, μπράβο, μπράβο). Ἐννοεῖται ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναγνώρισις τὴν ὁποίαν πᾶς Ἕλλην ὀφείλει, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἀναγνώρισιν ἢ μὴ τοῦ πολιτικοῦ καθεστῶτος. Χθὲς ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς διακοπὴν ἡ ὁποία εἶχεν ἐπίσης τὴν πρόθεσιν προκλήσεως ἀπήντησε κατὰ τὸν κατηγορηματικώτερον τρόπον, ὅπως εἶχεν εἴπει ἀπευθυνόμενος καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἡ δικτατορία θὰ ἀπετέλει τὸν τάφον τῆς Ἑλλάδος...

§105Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Τὴν ὁποίαν δικτατορίαν ὁ Παπάγος ὑπηρέτησεν ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἀπὸ τὸ 1936.

§106Σ. ΜΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μπορεῖ, κ. Πρόεδρε, νὰ εὑρίσκεται Ἕλλην βουλευτής, ὁ ὁποῖος νὰ ὁμιλῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§107Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν αἱ μεγάλαι ἱστορικαὶ ὧραι εἶναι ἀνώτεραι ἀπὸ οἱονδήποτε σύστημα. Πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι καὶ ἂν δὲν εὑρίσκετο ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς ἐπὶ κεφαλῆς καὶ εὑρίσκετο ἄλλος Ἕλλην, θὰ ἐπετέλει ἐπίσης τὸ καθῆκον του. Ἀλλά, κύριοι ἐκεῖνος εὑρέθη. Θὰ ἦτο βαρεῖα ἀδικία, θὰ ἦτο ἔλλειψις ἱστορικῆς τιμιότητος ἐὰν δὲν προεβαίνομεν εἰς τὴν ἀναγνώρισιν αὐτήν. Ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος καὶ ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς πρὶν ἢ ἀποφανθῶμεν ὅλοι ἡμεῖς —καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἐγὼ εἶχον ἀποφανθῆ προηγουμένως ἀποστείλας τρία ὑπομνήματα ἀπὸ τὴν ἐξορίαν, διὰ τῶν ὁποίων ἐδήλουν ὅτι πρέπει νὰ ἐκδηλωθῶμεν ὑπὲρ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας καὶ ἐναντίον τοῦ Χίτλερ— ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐκδηλωθῶμεν δημοσίᾳ οἱ δύο αὐτοὶ ἄνδρες ἔλαβον τὴν ἀπόφασιν κατὰ τὴν πρωΐαν ἐκείνην. Χρέος λοιπὸν εἶναι νὰ ἀποτρέψω τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπουν καλῇ τῇ πίστει ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δημοκρατικῆς των συνειδήσεως ὡρισμένοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, ἐκμετάλλευσιν πολιτικὴν ἐννοῶ, δὲν πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐκμεταλλεύσεως ὥστε νὰ τοὺς θίγῃ καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐθεώρησα καθῆκον μου ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ προεδρεύοντα τῆς Κυβερνήσεως κ. Βενιζέλον, αὐτὸ ἀκριβῶς μὲ ἤγαγεν εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ ἐθνικὴν ἀνάγκην νὰ προβῶ εἰς τὰς ἀνακοινώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβην. Κύριοι, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ 1945. Θὰ χρησιμοποιήσω, μὴ φοβῆσθε τὸ 1945 ὡς ὁρμητήριον καὶ θὰ φύγω ἀμέσως καὶ θὰ πηδήσω εἰς τὰς ἡμέρας μας. Δὲν πρόκειται νὰ κάμω ἱστορικὴν ἀνασκόπησιν ὅλων τῶν γεγονότων ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Τὸ 1945 ἐγένετο λοιπὸν πράγματι ἐπέμβασις ψυχολογικῶς βιαία, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιρρίπτω εὐθύνην παρὰ μόνον ἔμμεσον εἰς τὴν μεγάλην ξένην δύναμιν ἡ ὁποία τότε εἶχε τὴν κυρίαν πρωτοβουλίαν. Ἀλλ’ ἐπιρρίπτω εὐθύνην, ἐπιτρέψατε νὰ τὸ εἴπω διότι γνωρίζω τὰ γεγονότα, εἰς ὡρισμένα πρόσωπα καὶ ἐμμέσως χωρὶς νὰ θέλω νὰ κατηγορήσω ἐν τῷ συνόλῳ τὰ κόμματα, εἰς ὡρισμένα κόμματα, ἐφ’ ὅσον καὶ καθ’ ὅσον ὡρισμένα πρόσωπα διηρμήνευον τῶν κομμάτων αὐτῶν τὴν θέλησιν κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν. Κύριοι βουλευταί, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, εἴτε τὸ θέλομεν εἴτε ὄχι. Πολλάκις συμβαίνει εἰς τὸν τόπον μας αὐτό. Ἴσως καὶ εἰς ἄλλους τόπους εἰς ἄλλας χώρας αἱ ἰδέαι νὰ χρησιμοποιοῦνται ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπουν ἢ μᾶλλον ἐπιβάλλουν τὴν χρησιμοποίησίν των καὶ νὰ ἀποσιωποῦνται ὅταν τὸ συμφέρον τὸ κομματικὸν ἢ τὸ προσωπικὸν δὲν συνάδῃ πρὸς τὴν προβολήν των. Ἀλλὰ ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὴν οὐσίαν. Τὶ εἶναι αὐτοτέλεια; Τὶ σημαίνει αὐτὸς ὁ ὅρος, ὁ ὁποῖος προβάλλει κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἀπὸ τῶν στηλῶν ὅλων τῶν ἐφημερίδων τοῦ κυβερνητικοῦ συγκροτήματος καὶ προβάλλει κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὄχι ἁπλῶς ὀξύς, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος ὑπερβαίνει καὶ τὰ ὅρια τῆς ὀξύτητος, ὁ ὁποῖος ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τὰ ἐθνικῶς ἐπιτρεπόμενα. Κύριοι ἡ αὐτοτέλεια εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἔννοια συνδεομένη μὲ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Ὅταν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ὄχι τὸ κομματικὸν ἢ τὸ κυβερνητικὸν ἢ τὸ ἀτομικὸν οἱουδήποτε κυρίου προάγεται ὑπὸ τῆς αὐτοτελείας —ὑπὸ ἔννοιαν ἀπόλυτον, ἡ αὐτοτέλεια βεβαίως δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ὑπὸ ἔννοιαν σχετικὴν—τότε ἡ αὐτοτέλεια, δηλαδὴ ἡ νομική, ἀφήνω κατὰ μέρος προσωρινῶς τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, τότε ἡ νομικὴ ἔννοια τῆς αὐτοτελείας πρέπει νὰ ἔρχεται εἰς τὸ προσκήνιον. Ἀλλὰ ὑπάρχουν περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ κράτη λόγῳ τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος προβαίνουν εἰς αὐτοπεριορισμούς. Τὶ σημαίνει ὁλόκληρον τὸ Διεθνὲς Δίκαιον, ἀκόμη καὶ τὸ παλαιότερον, ὄχι ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον εἰσήλθομεν μετὰ τὸ 1945, μετὰ τὸν δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον; Τὶ ἄλλο σημαίνει παρὰ ὅτι ἀποτελεῖται ἀπὸ κανόνας, εἴτε γραπτοὺς συνδεομένους μὲ ὡρισμένα κείμενα καὶ ὡρισμένας συμβάσεις, εἴτε ἀγράφους, συνδεομένους μὲ τὴν ἱστορικὴν παράδοσιν, κανόνας οἱ ὁποῖοι δεσμεύουν καὶ περιορίζουν τὰ κράτη εἰς τὰς πρὸς ἄλληλα σχέσεις των καὶ τὰς συναλλαγάς των; Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει ὅμως καὶ κάτι ἄλλο καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ οὐσιωδέστερον καὶ τὸ ὁποῖον συνδέεται κυρίως, διότι αἱ ἔννοιαι καὶ αἱ ἰδέαι ἀλλοιοῦνται καθ’ ὃ μέτρον ἀλλοιοῦνται καὶ αἱ πραγματικότητες, μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου τὸ 1945, μετὰ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ νέου μεγάλου κινδύνου, τοῦ κινδύνου τῆς ἐπικρατήσεως εἰς τὸν κόσμον ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἀντίκεινται εἰς τὰς βασικὰς παραδόσεις καὶ ἰδέας τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς σκέψεως, μετὰ τὸ 1945, λέγω κ. συνάδελφοι, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον κάπως ἀργά, χωρὶς τὸν ταχὺν ρυθμὸν ὁ ὁποῖος ἐπεβάλλετο, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐδημιουργήθησαν νέαι πραγματικότητες καὶ αἱ πραγματικότητες αὐταὶ εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀλλοιώνουν καὶ οὐσιωδῶς τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοτελείας κατ’ ἐξοχὴν μάλιστα εἰς περιοχὰς κρισίμους ὅπως ἡ περιοχὴ τῆς Ἠπειρωτικῆς Εὐρώπης, τῆς ἐλευθέρας ἐννοῶ γενικώτερον καὶ εἰδικώτερον τῆς Εὐρώπης τῆς Νοτιοανατολικῆς. Κύριοι βουλευταί, ὑπεράνω τῆς αὐτοτελείας, τὴν ὁποίαν προβάλλουν αὐτὰς τὰς ἡμέρας ὡρισμέναι ἐφημερίδες, ὑπάρχει μία ἄλλη ἔννοια πολὺ σπουδαιοτέρα, ὑπάρχει ὑπεράνω τῆς αὐτοτελείας ἡ ἰδέα τῆς ἀλληλεγγύης τῶν δημοκρατικῶν χωρῶν τοῦ κόσμου, ἰδέα, ἡ ὁποία ἐὰν κλονίζεται ἢ ἐὰν θίγεται ἀπὸ τὴν ἄτοπον ἐκδήλωσιν οἱασδήποτε σκέψεως αὐτοτελείας, τότε τὴν σκέψιν αὐτὴν τῆς αὐτοτελείας προβαλλομένην, ὅπως προβάλλει, κλονίζουσαν, ὅπως κλονίζει, τὴν ἰδέαν τῆς ἀλληλεγγύης, τὴν καταδικάζω καὶ τὴν καταδικάζει ἡ ψυχὴ τοῦ ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περίεργος θεωρία.

§109Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ ταῦτα θὰ ἀποδείξητε τὴν ἰδικήν σας κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶ κατὰ τρόπον εὐθὺν εἰς ὅσα γράφει ὁ τύπος ὑποστηρίζων τὴν Κυβέρνησιν, ἐν μέρει ὅμως ἀπαντῶ καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἔπειτα νὰ τὸ ἀναλύσω δι’ ὀλίγων καὶ εἰς τὸ ἀνακοινωθέν.

§110Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου). Ἐὰν ἡ θέσις τοῦ πολιτικοῦ θέματος ὀφείλεται εἰς τὸ κυβερνητικὸν ἀνακοινωθέν.....

§111Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου). Ἐὰν ἡ θέσις τοῦ πολιτικοῦ θέματος ὀφείλεται εἰς τὴν συρροὴν περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπουν περαιτέρω τὴν ἀνοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. (Χειροκροτήματα). Ἀναμφισβητήτως τὸ τελευταῖον περιστατικόν, τὸ ὁποῖον παρὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀσθένειαν, ἡ ὁποία ἀνέστειλε τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀπόφασιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, τὸ περιστατικόν, τὸ ὁποῖον, παρὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἠνάγκασε τὸν Συναγερμὸν χθὲς νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα ἐνῷ θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ θέσῃ καὶ μετὰ μίαν ἑβδομάδα, μετὰ τὴν ἔτι μεγαλυτέραν βελτίωσιν τῆς ὑγείας τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ τελευταῖον βεβαίως περιστατικὸν εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον μνημονεύετε. Κύριοι βουλευταί, συμπληρώνω τὴν τόσον ἀπαρέσκουσαν εἴς τινας κυρίους θεωρίαν. Ὑπεράνω τῆς αὐτοτελείας τῆς λεγομένης ἐθνικῆς τὴν ὁποίαν ὅταν τίθεται ζήτημα διλήμματος συνδεομένου μὲ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρίσῃ εἰς οἱανδήποτε μερίδα καὶ ἂν ἀνήκῃ, ὑπεράνω τῆς ἐννοίας αὐτῆς τῆς αὐτοτελείας ὑπάρχει μία ἄλλη ἰδέα αὐτοτελείας, τῆς αὐτοτελείας τοῦ κόσμου τοῦ διεπομένου ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας καὶ ὁ ὁποῖος διὰ νὰ διατηρηθῇ ὥστε διατηρούμενος νὰ ἐπιτρέψῃ καὶ νὰ διατηρήσῃ καὶ τὴν αὐτοτέλειαν τῶν κατὰ μέρος ἐθνῶν, πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλῃ καὶ ἐπιβάλλει περιορισμοὺς εἰς τὴν αὐτοτέλειαν ἐκείνων τῶν Ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα μετέχουν αὐτῆς τῆς οἰκογενείας τῶν ἐλευθέρων δημοκρατικῶν χωρῶν. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τῆς οἱασδήποτε ρωμαντικῆς τρέλλας ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας γνωρίζομεν ἀπὸ τὸ παρελθὸν τὸ πρὸ τοῦ 1910, ἐὰν διὰ τῆς οἱασδήποτε ρωμαντικῆς τρέλλας προεβαίνομεν εἰς τὴν μείωσιν τῆς ἀλληλεγγύης τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰ ἔθνη τὰ ἀπαρτίζοντα τὸν δημοκρατικὸν κόσμον, πρὸς τὰ ἔθνη τὰ προασπίζοντα τὰ μεγάλα ἀγαθὰ τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ, ἐὰν διὰ τῶν λόγων μας, διὰ τῶν προβαλλομένων περὶ αὐτοτελείας ἐννοιῶν μας καὶ κατ’ ἐλάχιστον ἐθίγομεν τὸ κῦρος αὐτὸ τῆς δυνάμεως τῶν ἐλευθέρων δημοκρατικῶν χωρῶν, τότε κύριοι θὰ ἔπρεπεν ὡς φορεῖς ἱστορικῆς συνειδήσεως, σώφρονες νὰ ἀναμετρήσωμεν τὰς εὐθύνας μας καὶ νὰ εἴπωμεν —εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς εἰδικῆς περιπτώσεως τοῦ ἀνακοινωθέντος τοῦ κ. Πιουριφού —εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν πρέπει νὰ προβάλωμεν ὡς κώλυμα καὶ φραγμὸν εἰς τὴν ἀλληλεγγύην καὶ τὴν ἑνότητα τῶν ἐλευθέρων δημοκρατιῶν τὴν ἰδέαν τῆς αὐτοτελείας.

§112Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν αὐτὴ ἡ θεωρία ἐπεκράτει εἰς τὴν πλευρὰν τὴν ὁποίαν ἐκδηλώνει σήμερον ὁ Συναγερμὸς εἰς τὰ 1920 τί θὰ ἦτο σήμερον ἡ Ἑλλάς;

§113Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε φειδόμενος τῶν αἰσθημάτων τῶν Ἑλλήνων οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουν ὅλοι εἰς τὴν παράταξίν σας τὴν παλαιὰν νὰ μὴ ἀπαντήσω εἰς τὴν διακοπήν σας καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἀκόμη νὰ προσθέσω, ὅτι ἀποτελεῖ καὶ κάποιαν εἰδικωτέραν πρόκλησιν ἀπέναντι προσώπου τὸ ὁποῖον δὲν προεκάλεσε ποτὲ εἰς τὰ θέματα τὰ συνδεόμενα μὲ τὸ παρελθόν.

§114Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ σεῖς ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐκεῖθεν ἐμφανίζεσθε εἰς τὴν Βουλὴν ὡς κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶσθε διφυής.

§115Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοήσατε αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐννοοῦσα. Παρὰ τὴν προσπάθειαν πολλῶν οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ τὴν παράταξιν εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἀνῆκον ὡς νέος, παρὰ τὸ γεγονὸς αὐτό, παρὰ τὴν προσπάθειαν τινῶν ἐκ τῶν κυρίων ὅπως ἀναμοχλεύσουν τὸ παρελθὸν καὶ ὅπως ἀδιαφορήσουν διὰ τὸ συναίσθημα καὶ διὰ τὴν ἠθικὴν ποιότητα τῆς θέσεως, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν προέρχονται ἀπὸ τὸν παλαιὸν Βενιζελισμόν, παρὰ τὴν προσπάθειαν αὐτῶν δὲν θὰ παρασυρθῶ καὶ θὰ σταθῶ ἐκεῖ ποὺ ἔχω ἀποφασίσει ἀπὸ ἐτῶν νὰ ἵσταμαι. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα ὅσοι ἐγνωρίσαμε τὰ παραπτώματα τοῦ παρελθόντος, ὅσοι ἐγνωρίσαμε τοὺς φανατισμούς, ὅσοι ἐγνωρίσαμε τὰς φοβερὰς ἐκείνας περιπετείας τὰς ὁποίας ὑπέστη τὸ Ἔθνος δὲν νομίζομεν ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνωμεν εἰς ἀναμόχλευσιν αὐτοῦ τοῦ παρελθόντος. Αἱ ἀναμνήσεις καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ ἂς μείνουν ἱεραί, ὅσοι προερχόμεθα ἀπὸ τὸν ἀντιβενιζελισμὸν ἐσεβάσθημεν τὰς ἀναμνήσεις αὐτάς, σεβασθῆτε καὶ τὰς ἰδικάς μας. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις κατ’ ἐμὲ τοῦ ζητήματος τῆς αὐτοτελείας, εἶναι πρωτίστως θέσις ἱστορικῆς συνειδήσεως. Κάθε λαὸς ὀφείλει νὰ συλλαμβάνῃ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ ἱστορικὸν συμφέρον τοῦ Ἔθνους εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει καὶ ἂν ἡ Α ἢ Β ἐνέργεια ἢ ἐκδήλωσις συμπίπτει μὲ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον νὰ μὴ δημιουργοῦνται ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔστω καὶ ἂν ὑπάρξῃ ἐξωτερικὴ ἀφορμή, ἔστω καὶ ἂν σημειοῦται ἕνα λάθος νὰ μὴ δημιουργοῦνται ζητήματα, τὰ ὁποῖα νὰ διακυβεύουν ὄχι ἁπλῶς τὰς σχέσεις μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ μιᾶς μεγάλης δυνάμεως, ἀλλὰ καὶ τὴν ἑνότητα ὅλων τῶν δημοκρατιῶν τοῦ κόσμου καὶ τέλος αὐτὸ τοῦτο τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει.

§116Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ταυτίζετε τὸ ἐθνικὸν συμφέρον μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Συναγερμοῦ;

§117Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος εἶναι νέος καὶ ἀτακτεῖ ἀλλὰ σεῖς ὡς μὴ νέος νὰ ἐπιβάλετε τὸν σεβασμὸν εἰς τὸν νέον ὁ ὁποῖος ἀτακτεῖ ἀπὸ χθές. Δὲν ἠμπορεῖ ἕνας βουλευτὴς νὰ διαταράσσῃ ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν συνεχῶς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§118Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν μοῦ ἐπέτρεψε καμμίαν διακοπήν....

§119Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἐξορκίζω ἐν ὀνόματι τοῦ Συντάγματος, τοῦ Κανονισμοῦ, τῶν παραδόσεων νὰ καθήσετε. (Φωναὶ κωδωνοκρουσίαι).

§120Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὶ εἶναι αὐτά......... (Θόρυβος).

§121Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου). Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλει νὰ ἀνακαλέσῃ βαρυτάτην φράσιν τὴν ὁποίαν ἐξεστόμησε κατὰ τοῦ κ. συναδέλφου ὁ κ. Στρᾶτος. Τὸν εἶπε «τσογλάνι». (Κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Στρᾶτος ἀνεκάλεσε καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον. Κύριοι βουλευταὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀπαλλάξετε πλέον τῶν συνεχῶν διακοπῶν αἱ ὁποῖαι ἐκνευρίζουν καὶ τοὺς βουλευτὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ ὅπως εἶναι φυσικὸν ἢ καὶ ἀφύσικον, ἐὰν εἶναι πάντως προκαλοῦνται ἐπεισόδια καὶ ἐκστομίζονται καὶ φράσεις αἱ ὁποῖαι δὲν προέρχονται ἀπὸ τὴν πρόθεσιν τῶν ἐκστομιζόντων αὐτάς.

§123Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου). Πρέπει νὰ ἀνακαλέσῃ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§124Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ὑπάρχει Κανονισμός, κ. Πρόεδρε, ἢ δὲν ὑπάρχει; (Θόρυβος).

§125Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι διότι καὶ σεῖς μὲ τὸν ἐκνευρισμόν σας προβαίνετε εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς ὅλης συνεδριάσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ἐξεστομήθη φράσις, ἡ ὁποία ὑπῆρξε πράγματι βαρεῖα, ἀρκεῖ ὅτι ἀνεκλήθη καὶ ἀνεκλήθη μὲ γενναιοφροσύνην ἡ ὁποία τιμᾶ τὸν κ. συνάδελφον. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ δημιουργῶνται ζητήματα.

§126Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Κανελλόπουλε, δὲν ἐξεστόμησα..... (δὲν ἀκούεται λόγῳ τοῦ θορύβου).

§127Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερν.). (Προσπαθεῖ νὰ ὁμιλήσῃ μὴ ἀκουόμενος λόγῳ τοῦ θορύβου). Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν, δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν δι’ ὀλίγα λεπτά. (Ὥρα 9. 30′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 9. 45′ μ. μ.).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§130Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερν.). Κάμνω καὶ πάλιν ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν ὅπως ἠρεμήσῃ. Ἰδιαιτέρως ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν πτέρυγα καὶ τὴν παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτῃ τὸν ἀγορεύοντα, παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον οὗτος τὸ ἐπιτρέπει. Ἄλλωστε ὁ κ. Κανελλόπουλος— πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν— εἶναι πάντοτε πρόθυμος νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὡρισμένας διακοπάς. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐτέθη ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἡ Κυβέρνησις ἔχει μεγαλύτερον ἐνδιαφέρον νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν θέσιν της, καὶ νὰ γνωρίζῃ ἐὰν ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος. Εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖον τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Κανελλόπουλος τῆς αὐτοτελείας καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀγόρευσίς του περιεστράφη περισσότερον εἰς τὸν κυβερνητικὸν τύπον, κάμνω τὴν δήλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς οὐδεμίαν ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἐλέγχομεν. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐλέγχῃ τὸν φιλικὸν πρὸς αὐτὸν τύπον. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν διαθέτει ἐφημερίδα. (Χειροκροτήματα).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§132Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔθεσα τὸ ζήτημα τῆς αὐτοτελείας κατὰ τρόπον ἀντικειμενικὸν καὶ γενικόν, ὅπως τοὐλάχιστον τὸ ἀντιλαμβάνομαι καὶ ἐν τῷ πλαισίῳ τῶν σημερινῶν διεθνῶν συνθηκῶν. Ἔρχομαι ἀμέσως, μετὰ τὴν γενικὴν αὐτὴν τοποθέτησιν, καὶ εἰς τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν, ἡ ὁποία προέκυψε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ ἡ ὁποία ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ αὐτοτελείας καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ὁποία, ἄλλωστε, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔδωσεν ἀφορμὴν καὶ εἰς ἀνακοινωθὲν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς δηλώσεις ὀλίγον νευρικὰς τοῦ κατὰ τὰ ἄλλα καὶ συνήθως τόσον ἠρέμου καὶ ψυχραίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Κύριοι βουλευταὶ τὶ συνέβη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν; Ἠσθένησεν ὁ Πρωθυπουργός. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι μετὰ τὴν Ἄγκυραν καὶ τὴν Λισαβῶνα εἶχεν ἀποφασίσει ὅπως φέρῃ πολιτικὸν ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀμέσως μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν τὸ ἔφερεν ἀμέσως καὶ ἀνέμενε, ὅπως ἦτο φυσικὸν καὶ ὅπως ἐπέβαλε ἡ κοινοβουλευτικὴ καὶ πολιτικὴ τάξις. Καὶ ἐγένετο μάλιστα μία μεταβολὴ ὄχι εἰς τὴν οὐσιαστικὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀλλ’ εἰς τὴν τυπικὴν, τὴν νομικὴν ἐμφάνισιν αὐτῆς. Καὶ ὁ Συναγερμὸς παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ ἐπίσης μὴ ἐλεγχόμενος ὑπὸ τοῦ Συναγερμοῦ τύπος ὁ ὁποῖος τὸν ὑποστηρίζει, ἠμφισβήτησε τὴν συνταγματικὴν βάσιν εἰς τὴν γενικωτέραν ἔννοιαν τῆς λέξεως, τῆς γενομένης τυπικῆς μεταβολῆς ὁ Συναγερμὸς καὶ πάλιν ἀπέφυγε νὰ δημιουργήσῃ ζήτημα. Καὶ ἀπέφυγε διὰ λόγους συνδεομένους μὲ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τάξιν, ἡ ὁποία ἐπέβαλεν ἀναμονὴν μετὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχον παρέλθει παρὰ μόνον ὀλίγαι ὧραι ἢ ὀλίγαι ἡμέραι. Ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις ἐνῷ ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ Πρόεδρος αὐτῆς ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ὁ ἀσθενὴς στρατηγὸς Πλαστήρας, προέβη ἐν ἀγνοίᾳ του—τὴν ἄγνοιαν αὐτὴν ὁ ἴδιος σχεδὸν ὡμολόγησε διὰ τῆς δηλώσεως εἰς τὴν ὁποίαν προέβη τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα—ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ προέβη εἰς ἀπόπειραν μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν πράγματι, τὰ δημοσιευθέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας εἶναι ἀκριβῆ, εἶπεν ὅτι εἶχε δώσει ἐντολήν, εἶχε δώσει ἐξουσιοδότησιν ὁ ἀσθενὴς Πρωθυπουργὸς εἰς τὸν ἀναπληρωτὴν ἢ μᾶλλον εἰς τὸν κατ’ οὐσίαν ἀναλαβόντα τὴν Πρωθυπουργίαν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ ἐγένετο προσπάθεια, ἐγένετο ἀπόπειρα μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Διετυπώθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευήν, διὰ νὰ εἰσαχθῇ, ὅπως ἐγράφη τοὐλάχιστον εἰς τὰς ἐφημερίδας, εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὸ παρελθὸν Σάββατον. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ κ. Βενιζέλος, ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ καί, ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω, ἐγνώριζε κατὰ τρόπον θετικὸν ποῖαι εἶναι αἱ ἀντιλήψεις, ὄχι εἰδικῶς τοῦ ἐκπροσώπου ἐνταῦθα τῆς Α ἢ Β μεγάλης καὶ φίλης Δυνάμεως, ἀλλὰ ποῖαι εἶναι αἱ ἀντιλήψεις αἱ διέπουσαι τὴν κοινὴν γνώμην τῆς μεγάλης Δημοκρατίας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Ὀλίγας ἡμέρας προηγουμένως εἶχεν ἐκραγῆ κρίσις εἰς τὴν Γαλλίαν. Μία ἀπὸ τὰς πολλάς. Μία ἀπὸ τὰς πολλὰς αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν ἀσθενῆ τὴν Δημοκρατίαν. Ἐνῷ ἡ Δημοκρατία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς ὑποστηρικτὰς αὐτῆς ὅπως τὴν καταστήσουν ἰσχυράν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἰσχυρὰ νὰ εἶναι μόνον τὰ αὐταρχικὰ καθεστῶτα. Ἰσχυρὰ πρέπει νὰ καταστῇ, πρέπει νὰ εἶναι ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν στιγμιαίων ἐνθουσιασμῶν κατὰ τὴν ὥραν τοῦ ὑστάτου κινδύνου, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς ἐκδηλώσεως τῶν μεγάλων κινδύνων, ἰσχυρὰ πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἡ Δημοκρατία. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὁ κ. Βενιζέλος, θὰ διεπίστωσεν ὅτι αὐτὸ ζητεῖ ἡ Ἀμερικανικὴ κοινὴ γνώμη. Θὰ τὸ διεπίστωσε καὶ εἰς τὰς ἐπαφὰς τὰς ὁποίας εἶχε μὲ τοὺς ἀσκοῦντας τὴν ὑπεύθυνον ἡγεσίαν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐπαφάς του μὲ τὸν ἐδῶ ἐπίσημον ἐκπρόσωπον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ὁ ὁποῖος ἀντιθέτως πρὸς ὅτι συμβαίνει μὲ τοὺς ἐκπροσώπους ἄλλων Κρατῶν—ἐὰν θέλετε ἐπιτρέψατέ μου αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν βασίζω ἐπὶ τῆς πείρας μου πείρας τὴν ὁποίαν ἀπεκόμισα ἀπὸ τὴν ἐπαφὴν μὲ τὸν λαὸν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν— ὁ ὁποῖος εἶναι, ἐὰν θέλετε, ὀλιγώτερον ἐκπρόσωπος τοῦ Α ἢ Β Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ Α ἢ Β ὑπευθύνου διαχειριστοῦ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐν Ἀμερικῇ καὶ περισσότερον ἐκπρόσωπος τῆς Κοινῆς Γνώμης τῶν φορολογουμένων Ἀμερικανῶν, διότι εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὑπάρχει Δημοκρατία πραγματική, εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὑπάρχει Δημοκρατία, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ εἶναι ἀπόλυτος διότι τὰ ἰδεώδη δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ γῆς ποτὲ νὰ εἶναι ἀπολύτως μετεφρασμένα εἰς πραγματικότητα, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Δημοκρατία εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας παρουσιάζει πράγματι μορφὴν λαϊκωτάτην καί, ἐπηρεάζεται, ἡ Ἀνωτάτη ἡγεσία τοῦ Κράτους, ἐπηρεάζεται αὐτὴ αὕτη ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἀπὸ τὴν Κοινὴν Γνώμην τῶν Η.Π.Α., ὠργανωμένην Κοινὴν Γνώμην, ὄχι μόνον πολιτικῶς ὠργανωμένην εἰς τὰ πλαίσια τῶν κομμάτων, ἀλλὰ καὶ ὠργανωμένην εἰς συλλόγους ἀπειραρίθμους, ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν, οἱ ὁποῖοι σύλλογοι, ἀπαρτιζόμενοι ἀπὸ μέλη ἀνήκοντα καὶ εἰς τὰ δύο μεγάλα κόμματα τῆς Ἀμερικῆς, ἀσκοῦν ἐπίδρασιν ἐφ’ ὅλων τῶν θεμάτων, ἀλλά, κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν ἐξωτερικὴ πολιτικὴν τῶν Η.Π.Α.

§133Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερνήσεως). Θέλω νὰ σᾶς διευκολύνω, κάπως, εἰς τὴν ἀγόρευσίν σας. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο τὴν Πέμπτην τὴν μεσημβρίαν, οὐδεμία ὁριστικὴ ἀπόφασις ἐλήφθη περὶ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Τὴν δὲ Πέμπτην τὸ βράδυ τὸ ἀνακοινωθὲν τοῦ ἀσθενοῦς κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔγινε κατόπιν συμφωνίας μαζί μου. Σᾶς διέκοψα διὰ νὰ σᾶς κατατοπίσω.

§134Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀνέγνωσα αὐτὸ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐκ τῶν ὑστέρων. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζω τὰ παρασκήνια. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐδῶ, εἰς τὴν Βουλήν, εὑρισκόμεθα τὴν Πέμπτην τὸ βράδυ καὶ εἶχε δημιουργηθῆ, ἐδῶ, ἡ θετικὴ ἐντύπωσις, μεταξὺ τῶν Κυβερνητικῶν καὶ μὴ βουλευτῶν, ὅτι γίνεται προσπάθεια εἰσαγωγῆς τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Δὲν γνωρίζω ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, ποία ὑπῆρξεν ἡ συμμετοχὴ εἰς τὸ θέμα αὐτό, καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βενιζέλου ἢ ἄλλου τινός, ἐκ τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, διὰ νὰ ἀναγκασθῇ, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀσθενῶν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προβῇ κατὰ τὸ μεσονύκτιον εἰς δηλώσεις, τὶ σημαίνει αὐτό;

§135Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβ)σεως). Ποῖον μεσονύκτιον; Εἰς τὰς 9 τὸ βράδυ. Δὲν θέλω νὰ λέγωνται ἀνακρίβειαι. Διότι ἐγὼ συνέταξα τὸ ἀνακοινωθὲν καὶ ἦτο 9 μ.μ. ἡ ὥρα.

§136Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς τὸ ἐγνωρίσαμεν καὶ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ τύπου, ἀνεκοινώθη, ἀργὰ τὸ βράδυ.

§137Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, διότι, πρόκειται περὶ μιᾶς ἀκάκου ἐντελῶς σκέψεως. (Γέλωτες). (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). Διατὶ ἐταράχθητε τόσον πολύ; Μοῦ κάμνει κατάπληξιν. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). Καὶ σεῖς ἄλλοτε ἐξελέγητε μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα.

§138Α. ΙΩΣΗΦ (Ὑφυπ. παρὰ τῷ Πρωθ.). Ἐὰν θέλετε νὰ σᾶς βοηθήσω, ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὰ τοῦ Συντονιστικοῦ Συμβουλίου, ἔτσι ἦσαν τὰ πράγματα, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἀνακοινωθέντος, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ πιστεύσητε ὅτι, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς 6 ἤδη ἀπόγευμα, εἶχε συντάξει τὴν δήλωσίν του, καὶ λόγῳ λεπτότητος, ἀνέμενε τὸν κ. Βενιζέλον, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον, ρητῶς, εἶχεν ἀναφέρει, ὅτι δὲν προχωρεῖ τὸ θέμα, χωρὶς τὴν γνώμην τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἀνέμενε τὸν κ. Βενιζέλον καὶ κατόπιν ἐν συνεχείᾳ ἐδόθη ἡ δήλωσις, ὄχι ἀργότερον ἀπὸ τὰς 9 τὸ βράδυ.

§139Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, βεβαίως τὰς ἐκδοχάς, τὰς συνδεομένας μὲ πράξεις τῶν παρασκηνίων, μὲ τὴν καλὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως, μὲ πράξεις μὴ συντελουμένας εἰς τὸ προσκήνιον τῆς πολιτικῆς ζωῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς γνωρίζω. Ἐν πάσῃ ὅμως, περιπτώσει, ἐσημειώθη, τότε, ἔστω ἀπὸ ἀδεξιότητα τῆς Κυβερνήσεως, θόρυβος, ἐσημειώθη ἀναταραχὴ καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι οὐδόλως ἐγνωρίζομεν, ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἀπόγευμα ἐκεῖνο τῆς Πέμπτης καὶ συνεζητούσαμεν νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπῆρχε ζήτημα καὶ ἐξεπλάγημεν. Καὶ ἐξεπλάγησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ τύπου. Καὶ ἐξεπλάγη ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ἐξεπλάγη καὶ ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Η.Π.Α. Κύριοι, θὰ μοὶ ἐφαίνετο παράδοξον νὰ ἐκπλαγῇ ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Η.Π.Α., χωρὶς ἀποχρῶντα λόγον. Ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας, τὰς ὑποστηριζούσας τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τὰς ὁποίας δὲν ἐλέγχει ὁ κ. Βενιζέλος εἰδικῶς, ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Η.Π.Α. ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, ἀπὸ κακίαν, ἀπὸ ἐκνευρισμὸν ἐξεπλάγη. Δὲν εἶναι Ἕλλην, διὰ νὰ ἐκνευρίζεται. Ἡμεῖς ἐκνευριζόμεθα, ὡς γνωστόν. Οἱ Ἀμερικανοὶ δὲν ἐκνευρίζονται. Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμερισθῶ τὰς ἀπόψεις αὐτὰς τῶν ὑποστηριζουσῶν τὴν Κυβέρνησιν ἐφημερίδων ὅτι, ἄνευ λόγου ἀπὸ κακίαν ἢ ἐχθρότητα, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον ἐκδηλουμένην, οὔτε προεκλογικῶς, οὔτε εἰς ἄλλας περιστάσεις ἐναντίον τοῦ κ. Βενιζέλου, ἀπὸ ἐχθρότητα λέγω προέβη εἰς τὴν ἐκδήλωσιν αὐτήν, ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου. Κάτι λοιπὸν συνέβη, κύριοι. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ ἀποτελοῦν γεγονότα. Ἀλλά, τὶ εἶπεν ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Η.Π.Α., τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν τὴν μῆνιν τοῦ τύπου, τοῦ μή, ἔστω, καθοδηγουμένου ἀπὸ τὸν κ. Βενιζέλον, ἀλλὰ καθοδηγουμένου ἀπὸ παράγοντας τῶν δύο κυβερνώντων κομμάτων; Τὶ εἶπεν, λέγω, ὁ Πρεσβευτής, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν αὐτὴν τὴν φοβερὰν ἐκδήλωσιν, τὴν ἐξιχθεῖσαν μέχρι τοῦ σημείου, νὰ γίνεται παραλληλισμὸς μεταξύ, νὰ εἴπωμεν, τῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Η.Π.Α., μὲ τὰς σχέσεις τῶν κρατῶν, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὄπισθεν τοῦ Παραπετάσματος, μὲ τὰς σχέσεις αὐτῶν, πρὸς τὴν Μόσχαν; Τὶ συνέβη ὥστε ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Η.Π.Α., ἔστω ἄνευ λόγου, νὰ συμφωνήσῃ μὲ τὴν δήλωσίν του πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ τὴν γνωστὴν καὶ ἐπανειλημμένως διατυπωθεῖσαν ἄποψιν τοῦ μεγαλυτέρου ἐν τῇ Βουλῇ Κόμματος, ἀλλὰ καὶ ἂν θέλητε καὶ μὲ τὰς ἀπόψεις, πολλῶν ἄλλων ἡγετῶν καὶ παραγόντων τῶν κυβερνητικῶν κομμάτων κατὰ τὸ παρελθόν; Καὶ ἀσχέτως τοῦ γεγονότος ὅτι συνεφώνησεν πρὸς τὴν πλειονότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ καὶ ὁλόκληρον τὸν Συναγερμόν, ὅστις θεωρεῖ τὸ πλειοψηφικὸν ὡς τὸ καλύτερον ἐκλογικὸν σύστημα, ἀσχέτως εἰς τὶ ἀπέβλεπε αὐτὴ ἡ ἐκδήλωσις τῆς γνώμης τοῦ Πρεσβευτοῦ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, μήπως ἀπέβλεπεν εἰς ἐξασθένησιν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς μείωσιν τοῦ κύρους της καὶ εἰς μείωσιν τῆς αὐτοτελείας της, ἢ μήπως ἀπέβλεπεν εἰς ἐνδυνάμωσιν ἀκριβῶς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν προϋποθέσεων—διότι αὐτὸ ζητεῖ ἡ Ἀμερικανικὴ κοινὴ γνώμη—διὰ τὴν ὕπαρξιν ἰσχυρῶν, σταθερῶν κυβερνήσεων, ἱκανῶν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰ προβλήματα, ἱκανῶν ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ποιότητος τῶν προσώπων—εἰς τὸ ζήτημα τῆς ποιότητος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμιχθοῦν, αὐτὸ εἶναι ξένον πρὸς τὰς ἁρμοδιότητάς των—ἀλλὰ κυρίως ἱκανῶν νὰ ἀποδώσουν ἀπὸ ἀπόψεως προϋποθέσεων διαρκείας καὶ δυνάμεως κοινοβουλευτικῆς; Κύριοι βουλευταί, μὴ παραπλανῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, καὶ ἐὰν ἐπιχειροῦν ὡρισμέναι ἐφημερίδες νὰ τὸν παραπλανήσουν, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν παραπλανᾶται, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἀπόπειρα τῆς παραπλανήσεως γίνεται καὶ ὡς ἐκ τούτου δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, μὴ παραπλανῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ οἱαδήποτε εὐχὴ φίλων ξένων, σχετικὴ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν συνδέεται ἀκριβῶς μὲ τὴν ἰσχυροποίησιν τῆς Ἑλλάδος, μὲ τὴν δημιουργίαν τῶν ἀναγκαίων προϋποθέσεων διὰ νὰ εἶναι ἡ αὐτοτέλεια τῆς Ἑλλάδος πραγματικὴ καὶ ὄχι ὀνομαστική. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). Καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ ὑπενθυμίσω τὴν περίοδον ἀπὸ ἀπόψεως καθαρῶς στρατιωτικῆς—διότι ἡ πολιτικὴ ἡγεσία ἔκαμε τότε τὸ καθῆκον της—τὴν περίοδον τὴν πρὸ τοῦ Ἰανουαρίου 1949, πρὶν ἀναλάβῃ ὁ Στρατάρχης Παπάγος τὴν ἀρχιστρατηγίαν. Κάτι τι ἀνάλογον ἰσχύει καὶ διὰ τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Ἀντὶ νὰ ἔχουν τὴν κυρίαν εὐθύνην διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ στρατοῦ, διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, διὰ τὴν ὀργάνωσιν, διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις οἱ Ἕλληνες, κατ’ ἀνάγκην τὴν εἶχον οἱ ξένοι στρατιωτικοὶ σύμβουλοι. Καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι, ὅταν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὰ τέλη Ἰανουαρίου 1949 καὶ μετὰ διήμερον ἀνέλαβε τὴν ἀρχιστρατηγίαν —πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὀφείλεται κυρίως εἰς τὸν ἀείμνηστον Σοφούλην, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας πολιτικοὺς ἡγέτας, βάζω τελευταῖον τὸν ἑαυτόν μου......

§140Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Καὶ κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὸν Βασιλέα Παῦλον.

§141Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. ὁ Στρατάρχης Παπάγος, ἤκουσα τὸν μεγάλον φίλον τῆς Ἑλλάδος τὸν ἐξαίρετον καὶ ἡρωϊκὸν καὶ προσωπικόν μου φίλον στρατηγὸν Βὰν Φλὴτ νὰ μοῦ λέγῃ. «Ἐπὶ τέλους τώρα πλέον δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπεμβαίνω, δὲν ἔχω ἀνάγκην ἐγὼ ὁ ξένος νὰ διοικῶ καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον ἀσαφῆ καὶ ἀνώμαλον καὶ ἀσυνάρτητον—διότι οἱ πάντες ἐπεχείρουν νὰ διοικήσουν, Ὑπουργοὶ καὶ στρατηγοὶ τὸν ἑλληνικὸν στρατόν· ἀλλὰ τώρα εἶναι δυνατὸν νὰ εἶμαι σύμβουλος ἁπλοῦς ὁσάκις θὰ καλοῦμαι· καὶ ὁσάκις καλοῦμαι ἀπὸ τὸν Ἀρχιστράτηγον θὰ εἶμαι εὐτυχής». Καὶ ἦτο πάντοτε εὐτυχὴς ὁσάκις ἐκαλεῖτο νὰ δώσῃ τὴν γνώμην του. Καὶ πράγματι τότε ἡ αὐτοτέλεια τῆς Ἑλλάδος ἐτονώθη. Δὲν ἔπταιον προηγουμένως οἱ Σύμμαχοι διότι εἶχον ἀναμιχθῆ εἰς τὸν τομέα τὸν στρατιωτικόν. Ἐπταίομεν ἡμεῖς. Δὲν ἔχουν καμμίαν διάθεσιν παρεμβάσεως. Ἡ διάθεσίς των εἶναι νὰ βοηθήσουν. Ἡ διάθεσίς των εἶναι νὰ βλέπουν τὴν Ἑλλάδα ἰσχυρὰν καὶ εἰς τὸν στρατιωτικὸν καὶ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς. Ὅταν, λοιπόν, εἶδον ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς διοικούμεθα κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέτρεπε—διότι δὲν ἦτο ἀνάγκη—παρεμβάσεις καὶ ἀνάληψιν εὐθυνῶν ἐκ μέρους τῶν μὴ ἀσκούντων τὴν στρατιωτικὴν ἡγεσίαν, διότι βεβαίως ὁ Βὰν Φλὴτ εἰς τὴν Κορέαν ἔχει τὰς εὐθύνας, ἀλλὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς ἀρχηγὸς ὀργανωτικῆς ἀποστολῆς δὲν ἔπρεπε οὔτε ἤθελε νὰ ἔχῃ τὰς εὐθύνας φέρ’ εἰπεῖν τῶν ἐπιχειρήσεων, ὅταν λοιπόν, τοὺς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς αὐτά, δὲν ἀνεμίχθησαν. Ἐσεβάσθησαν τὰ πράγματα. Ἀμέσως ἔκαμαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια τῆς Ἑλλάδος ὑπηγόρευε. Ἀλλὰ ἡ Ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι λέξις. Δὲν πρέπει νὰ εἶναι λέξις, πρέπει νὰ εἶναι πραγματικότης. Αὐτὸ ἄλλωστε ζητοῦν. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον—τὸ γνωρίζει ἄριστα ὁ ἀξιότιμος προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως—ἐπὶ ἔτη ζητοῦν. Δὲν ζητοῦν τὴν ἐξασθένησιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τὴν ἐνδυνάμωσίν της, τὴν ὕπαρξιν ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, σταθερᾶς Κυβερνήσεως, διαρκείας ἡ ὁποία θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ τὴν βοήθειαν τὴν Ἀμερικανικὴν νὰ ἀξιοποιήσῃ ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους τομεῖς νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον της, νὰ ἐπιτελέσῃ ἔργον βασιζόμενον ἐπὶ προοπτικῆς τινος. Γνωρίζετε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν AD HOC ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων περιπτώσεων νὰ λύωνται τὰ ζητήματα κατὰ τρόπον ἐμβαλωματικόν. Θὰ πρέπει νὰ λύωνται κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ δημιουργῇ προϋποθέσεις πραγματικῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς, τῆς κοινωνικῆς καὶ γενικώτερον τῆς ἐθνικῆς μας ζωῆς.

§142Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Αὐτὰ εἶναι ἱστορία. Νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ γεγονότων.

§143Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ συναγάγω τὸ συμπέρασμά μου. Τὸ ἴδιον, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον συνέβη τότε, εἶναι φυσικὸν νὰ συμβῇ καὶ τώρα, ἐὰν ἀποκτήσωμεν Κυβέρνησιν διαρκείας, ἡ ὁποία νὰ μὴ εἶναι συνεχῶς ἐκτεθειμένη εἰς τὸν κίνδυνον πτώσεως ἢ εἰς οἱονδήποτε κίνδυνον διασπάσεως λόγῳ τοῦ γεγονότος ὅτι βασίζεται ἐπὶ συνασπισμοῦ καὶ συνεννοήσεως, ἐὰν ἀποκτήσῃ ὁ τόπος Κυβέρνησιν ἰσχυράν, οἱανδήποτε κύριοι συνάδελφοι—δὲν μονοπωλοῦμεν ἡμεῖς, κύριοι, οἱ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τὸ ἔχει ἐπανειλημμένως εἴπει ὁ Στρατάρχης Παπάγος—δὲν μονοπωλοῦμεν τὸ δικαίωμα αὐτό. Θὰ τὸ ἔχῃ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἡ ἑτέρα πτέρυξ. Οἱαδήποτε ἐκ τῶν δύο παρατάξεων ἐπικρατήσει, θὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν προϋπόθεσιν νὰ κυβερνήσῃ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι συστηματικός. Κύριοι, λοιπόν, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ ἡ κοινὴ γνώμη τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τὸ διηρμήνευσεν ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, τὸ διηρμήνευσε προβὰς εἰς ἀνακοινωθὲν τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν ὀφείλεται εἰς τυχαῖον λόγον. Αὐτό, κύριοι, συμφέρει, ἀδιαφόρως ἐὰν εἶσθε ὀπαδοὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἢ ὄχι εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ νὰ ἔχῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, εἴτε διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἢ δι’ οἱουδήποτε ἄλλου συστήματος. Καὶ ἀσφαλῶς αὐτὸ συμφέρει. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ νὰ ἔχῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, τὸ νὰ εἶναι ἡ Ἑλλὰς ἰσχυρά, ἀποτελεῖ τόνωσιν, ἢ μείωσιν τῆς αὐτοτελείας; Ἀποτελεῖ τόνωσιν. Καὶ εἶναι περίεργον ὅτι καὶ αὐτὸ ἡρμηνεύθη κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος εἶναι βαρύτατα παραπλανητικός. Αὐτὴ ἡ θεωρητικολογία ἡ σχετικὴ μὲ τὴν αὐτοτέλειαν καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι ἀναγνώσας μετὰ προσοχῆς τὰ ἄρθρα τῶν τελευταίων ἡμερῶν, τὰ ἄρθρα τῶν ἐφημερίδων ποὺ ὑποστηρίζουν τὴν Κυβέρνησιν, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, πιθανὸν νὰ πλανῶμαι, θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν πλανῶμαι, ὅτι ὁ τόνος, ὅτι ἡ ἠθικὴ πρόθεσις, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀσχέτως τῆς προθέσεως, ὅτι ὁ τόνος ἔστω ἀθέλητος, εἶναι τόνος ὁ ὁποῖος συμπίπτει μὲ ἀκροάματα τὰ ὁποῖα ἔρχονται ἀπὸ ἀλλοῦ καὶ ἀπὸ ἀλλοῦ μὲ ἀνάλογον περὶ αὐτοτελείας ἐπιχειρηματολογίαν. (Χειροκροτήματα). Καταπολεμεῖται ἡ σχέσις τῆς Ἑλλάδος μὲ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ ἐπιτρέψατέ μου ἐπίσης νὰ προσθέσω, χωρὶς αὐτὸ νὰ βαρύνῃ διόλου τὸν ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ, ἢ τὰ στελέχη τῆς ΕΠΕΚ, ὅτι αἱ κραυγαὶ τοῦ τύπου, τῶν ἐφημερίδων δηλαδὴ ποὺ ὑποστηρίζουν τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, μοῦ ὑπενθυμίζουν πολύ, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, τὰς κραυγὰς αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν εἰς μίαν μεγάλην προεκλογικὴν συγκέντρωσιν κόμματος εὑρισκομένου ἐν τῇ Κυβερνήσει, μοῦ ὑπενθυμίζουν τὰς κραυγάς: «ὄχι ἄλλοι εἰς τὴν Κορέαν».

§144Λ. ΑΚΡΙΤΑΣ. Ὁ λαὸς εἰς τὴν Πλατεῖαν Κλαυθμῶνος ἐζήτησε νὰ θεμελιώσῃ τὴν Δημοκρατίαν καὶ τίποτε ἄλλο. Διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν καὶ πάλιν εἰς τὰ ἰδικά σας γνώριμα συστήματα.

§145Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω μίαν διευκρίνησιν ἐπὶ ὡρισμένου σημείου τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ σχετικῶς μὲ τὸν Στρατόν, ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τροποποιήσεως ὅπως πρέπει νὰ ἠξεύρετε μιᾶς ὑφισταμένης συμβάσεως, ἡ ὁποία εἶχε συναφθῆ μεταξὺ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ Ἀμερικανικῆς Στρατιωτικῆς Ἀποστολῆς ἡ ὁποία ὅταν ἐδόθη ἡ βοήθεια, ἡ στρατιωτική, καθώρισε καὶ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τὸν τρόπον τῆς παρακολουθήσεως καὶ τὴν πρὸ πάσης ἐνεργείας παροχὴν τῶν συμβουλῶν των. Ὅταν ἀνέκυψεν ἡ περίπτωσις τῆς δημιουργίας Ἀρχιστρατηγίας ἐμεσολάβησαν συνεννοήσεις, ἐπίμονοι συνεννοήσεις ἐπὶ διαφόρων σημείων, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἀπὸ ἐμὲ τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν τροποποίησιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως. Καὶ μίαν καλὴν πρωΐαν ἐπὶ τέλους ἐφθάσαμεν εἰς προσθήκην ἑνὸς ἄρθρου εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν δημιουργίας ἀρχιστρατηγίας θὰ λαμβάνωνται αἱ συμβουλαὶ τῶν συμβούλων τῶν στρατιωτικῶν μόνον ἐὰν καὶ ἐφόσον ὁ ἀρχιστράτηγος θὰ θεωρήσῃ τοῦτο ἀναγκαῖον. Κύριε Κανελλόπουλε, εἶπον λοιπὸν ὁμιλῶν πρίν, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ παρανόησις καὶ ἡ παρεξήγησις καὶ ὅλη αὐτὴ ἡ φθοροποιὸς κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη κατὰ τὸν τελευταῖον καιρόν, τὸ ἐτόνισα καὶ πρίν, θὰ ἠδύνατο νὰ καλυφθῇ διὰ νέας τινὸς συμβατικῆς σχέσεως μετὰ τὴν νέαν μορφὴν τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ βοήθεια, εἰς τρόπον ὥστε νὰ κατοχυρώνῃ αὐτὰς τὰς περιπτώσεις διὰ τὰς ὁποίας ὁμιλήσατε, σεῖς, ὁμιλῶ ἐγώ, καὶ πιθανὸν νὰ ὁμιλήσουν οἱ ἄλλοι συνάδελφοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Ὑπῆρχε μία, ἐπαναλαμβάνω, σύμβασις. Ἡ σύμβασις καθώριζε τὰ ὅρια τῆς δράσεως τῆς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης στρατιωτικῆς ἡγεσίας καὶ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ τίποτε ἡ ἡγεσία τοῦ Στρατοῦ ἐὰν δὲν ἐλάμβανεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν συμβουλὴν τῶν Στρατιωτικῶν Συμβούλων. Καὶ αὐτὴ ἡ σύμβασις ἐτροποποιήθη ὅταν ἐδημιουργήθη ἡ ἀρχιστρατηγία.

§146Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ (Ὑπ. Δημ. Ἔργων). Ἐὰν δὲν πλανῶμαι ὁ στρατάρχης Παπάγος πρὸς μεγάλην του τιμὴν ἔθεσεν ὅρους διὰ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχιστρατηγίαν, νὰ εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἐνεργῇ μόνος του. Τὸ γνωρίζω ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Σοφούλην καὶ δι’ αὐτὸ ἐπέτυχε, τὰ 90% τῆς ἐπιτυχίας του ὀφείλονται εἰς αὐτό. Διότι αὐτὸς γνωρίζει καὶ πρόσωπα καὶ πράγματα καὶ ἠξεύρει ποῖον ἀξιωματικὸν νὰ θέσῃ εἰς τὴν Α θέσιν καὶ ποῖον εἰς τὴν Β. Ἐὰν ἐπενέβαινον ἄλλοι θ’ ἀπετύγχανεν ὁ κ. Παπάγος παρ’ ὅλα του τὰ προσόντα.

§147Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, παρὰ νὰ ἐπικυρώσω τὰ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως νὰ ἐπικυρώσω καὶ τὰ ὅσα εἶπεν ὁ μόλις πρό τινος παραιτηθεὶς Ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων. Πράγματι ἐγένετο αὐτὴ ἡ συμφωνία, ἀλλὰ καὶ πράγματι ἡ συμφωνία αὐτή, ἴσως νὰ προέκυψεν ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς διευθετήσεως τοῦ ζητήματος ἀπὸ πλευρᾶς πολιτικῆς, ἀλλὰ προέκυψε κατὰ κύριον λόγον ἀπὸ τὴν προϋπόθεσιν τὴν ὁποίαν ἀπὸ μηνῶν εἶχε θέσει κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, κατὰ τὸν τρόπον ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον γνωρίζω μὲ τὸ ἀμείλικτον ἐκεῖνο ἦθος τὸ ὁποῖον τὸν διέπει ὁσάκις πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ τὸ Ἔθνος ὁ Στρατάρχης Παπάγος. Εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην θέλω ἁπλῶς νὰ προσθέσω ὅτι ἐξῆρα ἰδιαιτέρως ἐκλιπόντος Ἀρχηγοῦ Κόμματος τὴν συμβολὴν εἰς τὴν λύσιν.

§148Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ εἶσθε ἀπολύτως ἐν τάξει. Ἐγὼ δὲν ἔθιξα αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἐγὼ ἁπλῶς ἠθέλησα νὰ χαρακτηρίσω ὅτι πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ λύσις ἐποικοδομητικὴ τῆς καταστάσεως. Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο θέμα ἐγὼ εἶμαι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος τὸ ἔθεσα εἰς κίνησιν.

§149Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντως, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἐξῆρα ἰδιαιτέρως τὴν συμβολὴν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος κατόπιν τῆς τεθείσης ὑπὸ τοῦ Στρατάρχου προθέσεως ὅπως ἀναλάβῃ πράγματι τὴν ἀρχιστρατηγίαν πραγματικήν, ὄχι μόνον ὀνομαστικήν, ἐὰν ἐξῆρα τὴν συμβολὴν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος ἐκ μέρους τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη αὐτὸ ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν οὐσίαν διότι πράγματι εἶχε γίνει φανατικὸς φορεὺς τῆς λύσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ὀφείλεται καὶ εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι παρὰ τὴν συμβολὴν αὐτοῦ καὶ τὴν συνδρομὴν ὅλων, εἴδατε ὅτι ἔθεσα τὸν ἑαυτόν μου τελευταῖον, ἐκεῖνος ἔλειψε καὶ ἀπέναντι ἐκείνου ἔχομεν χρέος ἀληθείας, μεγαλυτέρου ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀπέναντι τῶν ζώντων.

§150Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Μὲ ὅλον τὸν σεβασμόν, θὰ ἤθελον νὰ μοῦ δώσετε μίαν ἀπάντησιν. Εἴπατε ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς τότε ὅπως ἠξεύρετε εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς χώρας μας ὑπάρχουν Κυβερνήσεις μὲ πλειοψηφικόν, αἱ ὁποῖαι ἔδρασαν πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι ἔδρασαν μὲ ἀναλογικὸν σύστημα. Καὶ ἐὰν αὐτὸ εἶναι ἀληθές, μήπως πταίει ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, ἡ ὁποία δίδει τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας;

§151Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μακρὰν ἀνάπτυξιν καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ προβῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ἀπόψε. Συνδέεται καὶ μὲ παρατηρήσεις, ποὺ ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Μὲ δύο λέξεις μου θὰ ἀπαντήσω ὡς ἑξῆς καὶ εἰς τὴν παρατήρησιν, ποὺ ἔκαμεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ εἰς τὴν ἰδικήν σας διακοπήν. Μόνα τὰ ἐκλογικὰ συστήματα βεβαίως δὲν ἀρκοῦν. Ἀλλὰ τὰ συστήματα διευκολύνουν. Αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε δὲν εἶναι ἱστορικῶς ἀπολύτως ἀκριβές, δηλαδὴ δὲν εὐσταθεῖ ἱστορικῶς, δεδομένου ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν τοῦ 1920, τὸ μέχρι τοῦ 1920, δὲν ἦτο πλειοψηφικὸν πραγματικόν, ἀλλὰ ἦτο πλειοψηφικὸν συνδεδεμένον μὲ τὸ σφαιρίδιον καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἀπέδιδε πράγματι καὶ ἀναγκαίως ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, διότι δὲν προέκυπτον ἐκ τῶν ἐκλογῶν πάντοτε, ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως Ἐλευθερίου Βενιζέλου, καί τινων ἄλλων προηγουμένων περιπτώσεων σπανίων, δὲν προέκυπτον εἰς τὴν Βουλὴν ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις. Λόγῳ τοῦ σφαιριδίου, τὸ ὁποῖον ἀνέτρεπε τὴν οὐσίαν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἢ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν δὲν τὴν ἀνέτρεπε πάντοτε, τὴν συνεδύαζε μὲ τὴν ἐκλογὴν τὴν προσωπικὴν ὑπὲρ τὸ δέον, εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς προσωπικῆς ἐπιλογῆς, ἀλλὰ μέχρις ἑνὸς σημείου. Βεβαίως ὑπῆρχον καὶ πλεονεκτήματα εἰς τὸ σύστημα ἐκεῖνο, διότι, ὁσάκις παρουσιάζετο ἓν ἰσχυρὸν πρόσωπον καὶ φορεὺς μιᾶς μεγάλης κοινωνικῆς προσπαθείας, ὑπῆρχε λόγῳ τοῦ συστήματος ἡ δυνατότης νὰ πάρῃ τὴν πλειοψηφίαν, ἐνῷ, ἐὰν δέν ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ σύστημα, ἔστω τὸ συνδεδεμένον μὲ τὸ σφαιρίδιον, τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ τετραετία τοῦ 1910–14.

§152Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν σας ἀπόψε μοῦ ἐγεννήθη ἓν ἐρώτημα, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω νὰ τύχῃ τῆς ἀπαντήσεώς σας. Σχετικῶς μὲ τὴν αὐτοτέλειαν καὶ μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ἀφήσατε νὰ ἐννοηθῇ, τοὐλάχιστον ἔτσι ἀντελήφθην ἐγώ, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ κατατεθῇ θὰ ἐδυσχέρανε τὴν ἁρμονικὴν συνεργασίαν μεταξὺ τῶν χωρῶν τοῦ Ἀτλαντικοῦ. Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω, μήπως ὑπάρχει καμμία συμφωνία μεταξὺ τῶν χωρῶν τοῦ Ἀτλαντικοῦ, ἡ ὁποία νὰ μᾶς ὑποχρεώνῃ δι’ ὡρισμένον ἐκλογικὸν σύστημα;

§153Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Διαμαντόπουλε, ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι, δεδομένου ὅτι ἴσως δὲν ἔχετε ἀσχοληθῆ μὲ τὴν πλευρὰν τῆς διεθνοῦς ζωῆς καὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς προβαίνετε εἰς μίαν ἐλαφρὰν σύγχυσιν. Δὲν εἶπον ὅτι αἱ χῶραι τοῦ Ἀτλαντικοῦ εἶναι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Εἶπα τὸ ἄλλο, ὅτι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ἡ κοινὴ γνώμη τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἐπιθυμεῖ αἱ χῶραι αἱ Εὐρωπαϊκαὶ νὰ εἶναι ἰσχυραὶ καὶ ὄχι νὰ εἶναι ἀσθενεῖς, ζητεῖ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, εἰ δυνατὸν παντοῦ. Δι’ αὐτὸ εἴδατε τὴν ἀντίδρασιν τοῦ Προέδρου τῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ἐπιτροπῆς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἀπέναντι τοῦ φαινομένου τοῦ Γαλλικοῦ, ἀντίδρασιν διερμηνεύουσαν ἐπίσης τὴν ἀντίδρασιν τῶν Ἀμερικανῶν φορολογουμένων δι’ αὐτὸ εἴδατε τὴν ἀντίδρασιν ἢ μᾶλλον ὄχι τὴν ἀντίδρασιν, ἀλλὰ τὴν ἐκδηλωθεῖσαν συμφωνίαν τοῦ Πρεσβευτοῦ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν πρὸς τὴν δήλωσιν τοῦ ἀσθενοῦντος Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, ζητοῦν λοιπὸν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ζητοῦν ἰσχυρὸν Ἑλληνικὸν Κράτος. Τὸ ἰσχυρὸν Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀποτελεῖ αἴτημα τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα. Ὄχι μόνον δὲν μειώνει, αὐξάνει τὴν αὐτοτέλειαν, ὄχι μόνον δὲν μειώνει αὐξάνει ἢ μᾶλλον δημιουργεῖ προϋποθέσεις ἀκόμη μεγαλυτέρας ἀξιοποιήσεως τῆς ἐθνικῆς μας ἀξιοπρεπείας. Λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τονώνει τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδυναμώνει τὴν Ἑλλάδα, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν δυσχερεστάτων συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας διαβιοῖ, αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ χαρακτηρίσω ἐγὼ ὡς θίγον τὴν Ἑλληνικὴν αὐτοτέλειαν, ἀπεναντίας μάλιστα τὸ χαρακτηρίζω ὡς διευκολύνον τὴν πραγματικὴν ἑδραίωσιν αὐτοτελοῦς ἰσχυροῦ, ἀξίου τοῦ ὀνόματος, τῶν θυσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ λαοῦ, Ἑλληνικοῦ Κράτους. Κύριοι βουλευταί, καὶ ὅλη αὐτὴ ἡ προσπάθεια περὶ ἀναλογικῆς, αὐτὴ ἡ συναυλία τῶν κραυγῶν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἐναντίον τῆς δῆθεν παρεμβάσεως, ἡ ὁποία γίνεται ἐκ μέρους τοῦ τύπου τοῦ φιλοκυβερνητικοῦ, ὅλα αὐτὰ σημειοῦνται εἰς ὥρας κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὑρίσκεται εἰς ἀπόγνωσιν.

§154Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ποτὲ δὲν περιῆλθεν εἰς ἀπόγνωσιν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Θόρυβος).

§155Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς ὥρας κατὰ τὰς ὁποίας—καὶ λυποῦμαι διότι ἀντιδράσατε εἰς τὴν διαπίστωσιν μιᾶς θλιβερᾶς πραγματικότητος— εὑρίσκεται εἰς ἀπόγνωσιν λόγῳ τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας διαβιοῖ. Κύριοι βουλευταί, ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἔπρεπε κυρίως νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν φοβοῦμαι, διότι τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς δίδουν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν ἐνεργειῶν καὶ προθέσεων, φοβοῦμαι ὅτι δὲν τὴν ἀντιμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ὑπάρχει, εἶναι συνδεδεμένη μὲ ἁπτὰ στοιχεῖα. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ—αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἄλλοι συνάδελφοι θὰ τὸ ἀναλύσουν—ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ τονίσω ἀπόψε— ἤδη κατὰ τὸ διάστημα τῶν μηνῶν κατὰ τοὺς ὁποίους κυβερνᾷ ἡ Κυβέρνησις τῶν δύο κομμάτων, ἐπεδεινώθη, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει προηγούμενον μετὰ τὴν κατοχὴν ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἡ κοινωνικὴ κατάστασις. Μόλις προσφάτως εἶχα μεταβῆ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ παρέμεινα ἐπί τινας ἡμέρας καὶ εἶδον ἐπιτροπὰς ἐκπροσωπούσας ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις, ὄχι ἐπιτροπὰς φίλων τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἢ φίλων μου, ἐπιτροπὰς ὀργανώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν σχέσιν ἄμεσον μὲ τὴν πολιτικήν, ἐπιτροπὰς ἐπαγγελματιῶν, βιοτεχνῶν, ἐργατῶν, ἐμπόρων, γεωργῶν. Ἐπιτροπαὶ ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον τὴν πλησίον τῆς Θεσσαλονίκης καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπιτροπαὶ — δὲν εἶχον δυστυχῶς τὴν εὐκαιρίαν κατ’ αὐτὴν τὴν ἐπίσκεψιν νὰ προβῶ εἰς περιοδείαν εἰς τὴν ὕπαιθρον τῆς Μακεδονίας τὴν ὁποίαν τόσον ἀγαπῶ καὶ τὴν ὁποίαν τόσον γνωρίζω — ἀλλὰ ὅλαι αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ μοῦ διεξετραγώδησαν τὴν φοβερὰν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας ἡ τραγωδία δὲν φαίνεται, διότι ἡ προθήκη ἐμποδίζει νὰ τὴν βλέπωμεν, δὲν ἐμποδίζει ἡμᾶς, ἀλλὰ ἐμποδίζει πολλοὺς νὰ βλέπουν τὴν πραγματικότητα. Ἀλλὰ καὶ παντοῦ καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον, ὅπως εἶπε χθὲς ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἡ κατάστασις ἔχει φθάσει πράγματι εἰς σημεῖον ἀπογνώσεως. Κύριοι, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν—ἐπανέρχομαι εἰς τὴν φράσιν τὴν ὁποίαν εἶπον πρὶν καὶ ἀφῆκα ἀσυμπλήρωτον—ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μέχρι τοῦ τέλους τοῦ Φεβρουαρίου, ὁ τιμάριθμος τοῦ κόστους τῆς ζωῆς, κυρίως λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν τροφίμων, ηὐξήθη κατὰ 27 μονάδας. Εἶναι πρωτοφανὴς αὔξησις. Καὶ αὐξάνεται καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ Φεβρουαρίου κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς τοῦ Μαρτίου, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἀκόμη διαπιστωθῆ στατιστικῶς ἡ αὔξησις. Βασίζομαι ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι, ὅπως αὐτὴν τὴν στιγμὴν συγκατανεύων μοῦ ὑποδηλοῖ ὁ ἀγαπητός μου συνάδελφος κ. Στεφανόπουλος., αἱ ὁποῖαι παρουσιάζουν τὴν αὔξησιν ἔτι μεγαλυτέραν. Κατὰ τὸ διάστημα ἐπίσης αὐτὸ βλέπομεν, κύριοι, ἐγκαταλειπόμενον τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον. Ὁ μὲν ἀπόλυτος ἀριθμὸς τῆς πιστοδοτήσεως, ὅπως θὰ ἀναπτυχθῇ τὸ πρᾶγμα ἐκτενέστερον εἶναι ἀνώτερος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε πρὸ 3μήνου. Ἀλλά, κύριοι καὶ ἂν ἀκόμη ἀκούσετε τοὺς ἀριθμούς, πρόκειται περὶ τρισεκατομμυρίων, δὲν ἔχει τὸ πρᾶγμα σημασίαν, διότι ἁπλούστατα ἔχει παγώσει πλῆθος, πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν μεγάλας καὶ προνομιακῶς μέχρι τοῦδε, βοηθηθείσας ἐπιχειρήσεις. Καὶ ἂν ἀφαιρέσωμεν τὰς προνομιακὰς πιστώσεις καὶ ἐὰν προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τὴν ποιοτικὴν τῆς πιστοδοτήσεως, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὄχι μόνον σχεδὸν ἔχει σταματήσει ἡ πιστοδότησις, ἔχουν σταματήσει, σχεδὸν αἱ πιστώσεις πρὸς τὴν ἐπαρχίαν, πρὸς τὸ ἐμπόριον τῆς ἐπαρχίας, πρὸς τοὺς ἐπαγγελματίας, πρὸς τοὺς βιοτέχνας, ἀλλ’ ὅτι ἡ κατάστασις ἐμφανίζει ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς συμπτώματα κρίσεως, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἄμεσον, ἐνεργὸν καὶ νευρώδη πράγματι ἀντιμετώπισιν, καὶ ὄχι ἀπασχόλησιν μὲ τὴν ἀναλογικήν, ὄχι ἀπασχόλησιν μὲ τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς εἴπω περὶ τῆς καταστάσεως ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν ὕπαιθρον; Βέβαια αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἔγινε μία προσπάθεια ἀναλήψεως μερικῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, ἀλλὰ γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ ἔκτασις τῆς δυστυχίας, ἡ ὁποία ἔχει προκύψει ἀπὸ τὸ σταμάτημα τῶν ἔργων αὐτῶν. Νὰ σᾶς εἴπω περὶ τῆς ἀνεργίας εἰς τὰς πόλεις, περὶ τῆς ἀνεργίας καὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ μεγάλη, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς πόλεις; Δὲν ἔχω ἀνάγκην παρὰ νὰ σᾶς μνημονεύσω δι’ ὑπαινιγμοῦ,—διότι αὐτὰ ἐπαναλαμβάνω θὰ ἀναπτυχθοῦν—τὴν περίπτωσιν τῶν κλωστοϋφαντουργείων καὶ ἰδιαιτέρως τῶν βιομηχανιῶν πενιέ, ὅπου ἐθεσπίσθη εἰς μὲν τὰ πρῶτα ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος σταμάτημα τῆς ἐργασίας, εἰς δὲ τὰ ἄλλα σταμάτημα δύο καὶ τρεῖς φορὲς τὴν ἑβδομάδα. Καὶ ξεύρετε τὶ σημαίνει αὐτό; Καὶ ξεύρετε ἐπίσης ποῦ ὀφείλετε τὸ δεύτερον; Διότι τὸ δεύτερον, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐργοστάσια παραγωγῆς πενιέ, τὰ ὁποῖα βαίνουν πρὸς πλῆρες σταμάτημα, ξεύρετε ποῦ ὀφείλεται; Δὲν γνωρίζω ποῖοι εἶναι ὑπεύθυνοι, ποίους ἄλλους νὰ ἴδω ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὀφείλεται εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἐριονημάτων, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἡ ὁποία εἰσαγωγὴ ἐπροκάλεσε αὐτὴν τὴν φοβερὰν ἀνεργίαν εἰς τάξιν, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ χιλιάδας ἐργατῶν. Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον εἰς τὰ θέματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἄλλοι εἰδικώτεροι ἐμοῦ καὶ ἁρμοδιώτεροι θὰ ἀναπτύξουν. Ἀλλὰ τοιαύτη εἶναι ἡ πραγματικότης, τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομική, ὥστε καὶ ἂν δὲν θέλετε νὰ εἴπω ὅτι ἓν τμῆμα τοῦ λαοῦ ἔχει φθάσει εἰς ἀπόγνωσιν, πάντως ἐπιτρέψατέ μου τὰς δυσκολίας, τὴν ἀγωνίαν του, νὰ ὀνομάσω ἀπόγνωσιν. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὀνομάζωμεν ἀπόγνωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν πτωχὴν καὶ ἐγκαταλελειμμένην τάξιν καὶ νὰ μὴ ἀποφεύγωμεν τὰς λέξεις, διότι δὲν μᾶς ἀρέσουν ἢ διότι θίγουν τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ ἡ πραγματικότης, κύριοι, εἶναι πραγματικότης, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη καὶ ἐνετάθη κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν. Δὲν γνωρίζομεν, οὔτε εἶναι δυνατόν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐλογοδότησε μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἔδωκε στοιχεῖα καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἔδωκεν οὔτε τεκμήρια πραγματικῆς, οὐσιαστικῆς ἐπιδόσεως καὶ ἀφοσιώσεως εἰς τὸ ἔργον της, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζωμεν μετὰ θετικότητος ἂν πταίῃ ἢ ὄχι. Μπορεῖ νὰ ὑπῆρξαν καὶ ἀντικειμενικοὶ ὅροι, οἱ ὁποῖοι νὰ κατέστησαν τὸ ἔργον της δύσκολον καὶ ὑπῆρξαν βεβαίως ὅπως ἡ περικοπὴ τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας. Ἀλλὰ κύριοι, ἐκτὸς τῶν ἀντικειμενικῶν ὅρων, ὅρων, οἱ ὁποῖοι πάντοτε εἰς τὴν ζωὴν ὑπάρχουν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ποτὲ αἱ κυβερνήσεις νὰ παραπέμπουν εἰς αὐτοὺς τοὺς ὅρους, διὰ νὰ ἀπαλλαγοῦν οἱασδήποτε εὐθύνης. Ἐκτὸς τῶν ἀντικειμενικῶν ὅρων ὑπάρχουν ἀσφαλῶς εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτὴν τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν ἐγκαλοῦμεν. Αὐτὴν τὴν ὑπεύθυνον δι’ ὅλας τὰς ἀτασθαλίας εἰς τὸν Στρατόν, διὰ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον προκαλεῖ διὰ τῶν μέτρων τῶν λαμβανομένων ἀπέναντι τῶν κομμουνιστῶν, αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία προσεπάθησε κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, νὰ δημιουργήσῃ ζητήματα, τὰ ὁποῖα θολώνουν τὸν ὁρίζοντα τῶν σχέσεων τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς μεγαλυτέρας φίλης της, αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τὴν ἀφῆκε νὰ χειροτερεύσῃ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, χωρὶς νὰ θεωρήσῃ κἂν ἀναγκαῖον νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις καὶ λόγον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν ἐγκαλοῦμεν καὶ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν θὰ καταψηφίσωμεν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§157Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Θὰ ἔπρεπε, κύριοι βουλευταί, νὰ αἰσθάνωμαι τὸν ἑαυτόν μου ἀτυχῆ, διότι προεβλήθην ὡς ὑπεύθυνος διὰ τὴν μακρὰν καὶ κοπιώδη αὐτὴν συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν. Πράγματι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνέφερε μίαν ἐπίκλησίν μου κατὰ τὸν προηγούμενον μῆνα, ὅτι ἡ συζήτησις ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐθίγοντο τότε ἐκτὸς αὐτῆς. Οὐσιαστικῶς εἶχον πράγματι ζητήσει νὰ γίνῃ συζήτησις ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐπὶ ὡρισμένης μομφῆς καὶ ἐπὶ ὡρισμένης ἐπικρίσεως. Ὁ τύπος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν ἰδιαιτέραν προτίμησιν εἰς τὸ νὰ μὲ ἐπικρίνῃ, εἶχεν ἐγείρει θόρυβον πέριξ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἤχθησαν ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου, προκειμένου νὰ δικασθοῦν οἱ κατηγορούμενοι διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἀσυρμάτων. Ἐκινδύνευσε δὲ νὰ κλονισθῇ τὸ κῦρος τοῦ Δικαστηρίου καὶ νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀπεκρύβησαν στοιχεῖα ἐκ τῆς ἀκροαματικῆς διαδικασίας. Καὶ τότε ἠναγκάσθην νὰ προκαλέσω μίαν συζήτησιν διὰ νὰ ξεκαθαρισθῇ ἡ ἐπίκρισις, κατὰ πόσον εἶναι βάσιμος ἢ ὄχι, διότι μὲ τὰς ἐφημερίδας δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γίνῃ μία τακτικὴ συζήτησις. Καὶ πράγματι ἐγένετο συζήτησις ἐντὸς τῆς αἰθούσης καὶ κατέπεσαν αἱ ἐπικρίσεις καὶ ἐξυψώθη τὸ κῦρος τοῦ Δικαστηρίου καὶ ἡ ἀμεροληψία τοῦ Δικαστηρίου. Ἡ μομφὴ ἐκείνη καὶ ἡ ἐπίκρισις ἔτεινε νὰ παρασύρῃ τοὺς Δικαστὰς εἰς αὐστηρὰν κρίσιν, ἐφ’ ὅσον ἐρρίπτετο ἡ ὑπόνοια ὅτι ἀπεκρύβησαν στοιχεῖα καὶ λόγοι φιλανθρωπίας μὲ ὤθησαν διὰ νὰ προκαλέσω τὴν συζήτησιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ καταπαύσῃ ἡ πίεσις ἡ ἀσκουμένη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐναντίον τῶν Δικαστῶν. Ἀνεφέρθη τότε πράγματι ὅτι ὑπῆρχε μία πρόθεσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ διεξάγεται ἔλεγχος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, καὶ οὐχὶ ἐντὸς αὐτῆς. Βέβαια, εἰς περιόδους προεκλογικὰς ἢ ὅταν ἐγγίζῃ εἰς τὸ τέρμα της ἡ Βουλή, εἶναι ὄχι ἀσύνηθες νὰ γίνωνται περιοδεῖαι εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ νὰ ἐκτίθενται τὰ προγράμματα. Ἐπὶ συγκεκριμένου θέματος δὲν εἶναι ἀσύνηθες νὰ ἐκφωνοῦνται λόγοι πρὸς διαφώτισιν τῆς δημοσίας γνώμης ἢ πρὸς θέσιν ἄλλων τινῶν ζητημάτων ἢ ἰδίως δὲ ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ περιοδεῖαι τείνουσαι νὰ συναγείρουν μᾶλλον τὸν λαόν, χωρὶς νὰ ἔλθουν τὰ θέματα ἐντὸς τῆς Βουλῆς πρὸς συζήτησιν, ἀποτελοῦν κάποιαν τάσιν δημιουργίας θέματος καὶ ἀτμοσφαίρας προεκλογικῆς ἐνῷ μόλις πρὸ ὀλίγων μηνῶν διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Συνεπῶς, ἡ ἐπικοινωνία μετὰ τοῦ λαοῦ, ἀποτελεῖ ἐνέργειαν διάφορον ἀπὸ τὴν ἄσκησιν ἐλέγχου παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔλεγχος ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ διεξάγεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης καὶ νομίζω ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς εἴμεθα εὐτυχεῖς νὰ ἀκούωμεν τὰς ἐπικρίσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διότι θὰ δυνηθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ διαλύσῃ αὐτάς. Μᾶς ἐλέχθη ὅτι ἔχομεν μικρὰν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅτι ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναμετρηθῶμεν καὶ πάλιν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Ἡ πλειοψηφία τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι μεγάλη, εἶναι ὅμως ἱκανὴ νὰ τὴν διατηρήσῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν καθ’ ὁλόκληρον τὴν τετραετίαν. (Χειροκροτήματα). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναμέτρησιν εἰς νέας ἐκλογάς, δὲν φαντάζομαι νὰ εἶναι πολὺ βεβαία ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅτι θὰ ἐξέλθῃ ἰσχυροτέρα, ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον. Καὶ ἐγὼ ἀμφιβάλλω καὶ δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ἡ ἐξαρθεῖσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀπόψε βοήθεια ξένης Δυνάμεως καὶ μεροληψία ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος ἐντὸς τῆς Βουλῆς, θὰ τὴν ὠφελήσῃ ἢ θὰ τὴν βλάψῃ. Αὐτὸ εἶναι ἄγνωστον, ὅπως ὑπῆρξε καὶ ἄλλοτε. Ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὅτι δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ ἐτραυμάτισε δῆθεν τὰς ἐνόπλους Δυνάμεις τῆς χώρας, μὲ τὴν ἀναμόχλευσιν τῆς ὑποθέσεως τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. Εἶναι περίεργον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐμφανισθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητοῦσα εὐθύνας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν «συντεχνίαν» τοῦ ΙΔΕΑ εἰς τὸν στρατόν. Ποίας εὐθύνας ἔχει ἡ Κυβέρνησις, τὰ δύο κόμματα τὰ συνεργαζόμενα ἐν τῇ Κυβερνήσει, διὰ τὴν συντεχνίαν τοῦ ΙΔΕΑ καὶ διὰ τὴν διατήρησίν του ἐντὸς τοῦ στρατεύματος; Ἀναγνωρίζω ὅτι τὴν ἵδρυσιν τῆς συντεχνίας τοῦ ΙΔΕΑ δὲν τὴν ἐμηχανεύθη ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πράγματι, προϋπῆρχε, διετηρήθη ὅμως καὶ ἓν ἐκ τῶν μελημάτων τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὅταν ἠθελήσαμεν νὰ ἀναδείξωμεν Στρατηγὸν κύρους καὶ ἰσχυρὸν καὶ νὰ τὸν θέσωμεν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Στρατεύματος, ἦτο καὶ τοῦτο. Ἐγνώριζεν ὅτι ὑπῆρχε συντεχνία καὶ ἔπρεπε νὰ ἐκλείψῃ αὕτη. Καὶ μὲ ἀπορίαν μας εἴδομεν ὅτι, παραδίδων τὴν ἀρχιστρατηγίαν, ἐνεφανίσθη ἰσχυρότερος ὁ Σύνδεσμος ὁ στρατιωτικὸς ἐντὸς τοῦ στρατεύματος. Ποῖος ἐγκαλεῖ τὸν ἄλλον ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ ΙΔΕΑ; Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἡμᾶς ἢ ἡμεῖς τὴν Ἀντιπολίτευσιν; (Χειροκροτήματα). Καὶ ὅταν εἷς στρατιωτικὸς Σύνδεσμος ἐμφανίζεται τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν παραιτεῖται ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, τὶ θὰ συμβῇ αὔριον, ἂν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀναδειχθῇ εἰς Πρωθυπουργὸν καὶ μετὰ 5–10 μῆνας παραιτηθῇ; Τὶ θὰ γίνῃ μὲ τὸν ΙΔΕΑ; Ποία παρέμβασις περιμένετε νὰ ἐμφανισθῇ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει καὶ ἐφ’ ὅσον τυγχάνει τῆς σθεναρᾶς ὑποστηρίξεως ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης; Ἀνεφέρθη ὅτι ἐκινοῦντο ἐκ πατριωτικοῦ λόγου, ὡς ἐὰν οἱ ἄλλοι ἀξ)κοὶ νὰ μὴ κινοῦνται ἐκ πατριωτικῶν λόγων, διότι δὲν μετεῖχον τοῦ ΙΔΕΑ. (Χειροκροτήματα). Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι γενικὴ καὶ ὁμόφωνος ἡ συμφωνία τῶν κομμάτων, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπάρχουν σύνδεσμοι καὶ συντεχνίαι ἐντὸς τοῦ στρατεύματος. Τὸ στράτευμα ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος καὶ πρέπει νὰ πειθαρχῇ καὶ νὰ μὴ δημιουργοῦνται προτιμήσεις οὔτε πρὸς Ἀρχηγοὺς οὔτε πρὸς κόμματα ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἐλεύθερον πολίτευμα. Ἀλλοίμονον ἄν, κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τοῦ κομμ. κόμματος κάθε πολιτικὸν κόμμα ἔχῃ καὶ ἕνα παράνομον μηχανισμὸν δυναμικόν. Ποῖος λοιπὸν ἐγκαλεῖται ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς διὰ τὴν ὕπαρξιν μιᾶς τοιαύτης στρατιωτικῆς ὀργανώσεως ἐντὸς τοῦ στρατεύματος καὶ ποῖος θέλει νὰ διατηρηθῇ ἡ κατάστασις αὐτή; Τουλάχιστον ἠθικῶς, θὰ ἔπρεπεν ὅλοι μαζὶ νὰ κηρυχθῶμεν ἐναντίον τῆς ὀργανώσεως συντεχνιῶν ἐντὸς τοῦ στρατοῦ ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ἐλεύθερον πολίτευμα καὶ ὁμόνοιαν καὶ ἡσυχίαν καὶ νὰ μὴ αἱματοκυλισθῇ ὁ τόπος. Ἐλέχθη ὅτι οἱ ἀξ)κοὶ ἀνησύχησαν ἀπὸ τὰ ἀτυχήματα τὰ ὁποῖα συνέβησαν τὸ Φθινόπωρον τοῦ 1948 εἰς τὸ Βίτσι. Κατὰ περίεργον τρόπον, τὸ πρῶτον ἀτύχημα τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη εἰς ἕνα τάγμα, παρουσιάσθη εἰς τάγμα τὸ ὁποῖον ἐτέλει ὑπὸ Διοικητὴν ἀξιωματικὸν ἀνήκοντα εἰς τὸν ΙΔΕΑ καὶ Διοικητὴν Σώματος Στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπέτυχε τότε καὶ εἶδε νὰ ἀναλώνωνται καὶ ἄλλα δύο τάγματα ἀνῆκε καὶ αὐτὸς εἰς τὸν Σύνδεσμον τοῦ ΙΔΕΑ. Ποῖος ἀνησύχησεν; Ἡμεῖς. Ἡμεῖς ἡ Κυβέρνησις. Παρεκάλεσα τὸν γέροντα Πρωθυπουργὸν τὸν ἀείμνηστον Σοφούλην, νὰ ταξιδεύσῃ μὲ ἀεροπλάνον, παρὰ τὴν κατάστασιν τῆς ὑγείας του, νὰ πᾶμε εἰς τὴν Καστοριάν, νὰ τονώσωμεν τὸ ἠθικὸν τοῦ στρατοῦ, νὰ συγκρατήσωμεν τὰς δυνάμεις τὰς στρατιωτικάς. Ἐσυνήθισαν νὰ προπαγανδίζουν εἰς τὸν Σύνδεσμον ἐκεῖνον ἐναντίον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ νὰ λέγουν ὅτι δῆθεν τοὺς ἐδέχθησαν οἱ πολιτικοί. Καὶ ποῦ ξεύρει ἕνας πολιτικὸς ἐὰν ὁ Α ἢ Β ἀξιωματικὸς ἀνήκῃ εἰς Σύνδεσμον. Ἐζήτησαν νὰ ἰδοῦν ἕνα πολιτικόν, μερικοὶ ἀξιωματικοί. «Θέλουν νὰ σᾶς ὁμιλήσουν, κύριε τάδε». Τοὺς ἐδέχθη. Καὶ ποῦ νὰ ἠξεύρῃ, ἐὰν ὑπῆρχε Σύνδεσμος καὶ τὶ ἐκπροσωποῦν; Ἐὰν ἐδέχθη μερικοὺς ἀξιωματικοὺς ὁ ἀείμνηστος Σοφούλης, ποῦ ἤξευρεν ὅτι πρόκειται περὶ Συνδέσμου; Ἢ ὁ Α ἢ ὁ Β πολιτικός. Εὐθύνεται ὁ πολιτικὸς κόσμος διὰ τὴν σύμπηξιν αὐτῆς τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως; Ἔδωσαν ποτὲ καμμίαν ἐνθάρρυνσιν; Ἰσχυρίζεσθε ὅτι παρεδόθη στρατὸς εἰς ἀρίστην κατάστασιν. Παρεδόθη ὁ Στρατὸς εἰς ἀρίστην κατάστασιν ἀλλὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐσημειώθη ἀναταραχὴ καὶ ἀπειθαρχία, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ὁ Ἀρχιστράτηγος δὲν ἐπρόσεξεν τὴν συντεχνίαν, ἡ ὁποία εὑρίσκετο ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος. Ἐγὼ πράγματι ἐπίστευσα, ὅτι ὁ Ἀρχιστράτηγος δὲν ἐγνώριζε τὴν ὕπαρξιν τοῦ Συνδέσμου. Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον παρετήρησα ὅτι μερικαὶ τοποθετήσεις εἰς καιρίας θέσεις ἐγένοντο διὰ νὰ προτιμηθοῦν μέλη τοῦ Ι.Δ.Ε.Α. καὶ μοῦ ἐφάνη περίεργον ὅτι ἐγίνετο τοῦτο χωρὶς νὰ εἶναι ἀντιληπτὸν ἀπὸ τὸν Ἀρχιστράτηγον, διότι εἶχα πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ ἐπέτρεπε τὴν ὀργάνωσιν τοιούτων συντεχνιῶν. Φαίνεται ὅμως, ὅτι τὸ περιβάλλον του, συνεκάλυψε τὰ πράγματα καὶ θὰ ἐξεπλάγη εἰς τὸ τέλος, ὅταν εἶδε ὅτι ἀνεπήδησαν ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν συνδεδεμένοι μέσα εἰς μίαν συντεχνίαν. Δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν εἰς τὰς ὁποίας ἀπήντησεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Μοῦ ἐφάνη κἄπως παράδοξον ἡ προσκόμισις ἐπιστολῆς τῆς ὁποίας ἡ γνησιότης δὲν ἦτο ἐξηλεγμένη. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ἡ ἐπιστολὴ τὴν ὁποίαν εἷς ἀντιστράτηγος ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Ἀρχιστράτηγον, ἀπερχόμενον τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν κατεῖχε, δὲν νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ μομφήν. Συνεκινήθη διότι ἔφευγεν ἕνας Ἀρχηγὸς τοῦ Στρατοῦ καὶ ἔστειλε μίαν φιλικὴν ἐπιστολήν. Καὶ τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτὸν τὸν ἀξιωματικὸν τὴν διενέργειαν ἀνακρίσεων εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς.

§158Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐπιστολὴν τὴν ἔστειλε μετὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Συναγερμοῦ καὶ μετὰ τὴν κάθοδον τοῦ Στρατάρχου εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ὅπως ἐνθυμεῖσθε εἰς τὴν ἐπιστολὴν περιλαμβάνεται ἡ ἑξῆς φράσις, ὅτι «δικαίως ὁ λαὸς ἔχει ἀηδιάσει ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον». Ἡ φράσις αὐτὴ ἐγράφη ἀπὸ ἀντιστράτηγον ἐν ἐνεργείᾳ.

§159Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀνέθεσε τὴν διενέργειαν τῶν ἀνακρίσεων εἰς πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἐδείκνυε προτίμησιν πρὸς τὸν Ἀρχιστράτηγον, εἶναι ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καὶ ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ μεροληπτήσῃ. Αὐτὸ εἶναι τὸ συμπέρασμα καὶ εἶναι σφάλμα ὅτι ἀναγνώσατε τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν καὶ οὔτε ἔπρεπε νὰ ἀναγνωσθῇ ἐπιστολὴ ἑνὸς Στρατηγοῦ, τὴν ὁποίαν ἔστειλε μὲ κάθε ἐμπιστοσύνην πρὸς ἕνα Ἀρχηγὸν κόμματος καὶ πρὸς ἕνα Ἀρχιστράτηγον.

§160Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἐπαναλαμβάνει αὐτά, τὰ ὁποῖα ἔλεγε καὶ ὁ ΙΔΕΑ διὰ τὸν πολιτικὸν κόσμον;

§161Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὸ ἔμαθον τὸ μάθημα. Ἔγινε πλέον τόση κατάχρησις μὲ τὸν κ. Σιφναῖον καὶ μὲ τοὺς ταχυδρόμους ποὺ ἔστελλε διαρκῶς, ὥστε τὸ ἔμαθαν καλὰ τὸ μάθημα. Παρ’ ὀλίγον νὰ τὸ μάθωμεν καὶ ἡμεῖς αὐτὸ τὸ μάθημα. (Γέλωτες—χειροκροτήματα). Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας. Κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις διὰ χαλάρωσιν τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας.

§162ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ἄλλο γράμμα τὸ πλαστό;

§163Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὸ ἄλλο γράμμα; Εἶπον ὅτι δὲν ἦτο ἐξηλεγμένη ἡ γνησιότης του καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ προσκομισθῇ εἰς τὴν Βουλήν.

§164Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. Περὶ ποίας ἐπιστολῆς ὁμιλεῖτε;

§165Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης θὰ τὸ χειρισθῇ τὸ ζήτημα διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐνήμερος τῶν λεπτομερειῶν τούτων.

§166Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐπειδὴ προκαλοῦμαι διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστολῆς, χθὲς διεβεβαίωσα τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἐγένετο θῦμα ἀπατεώνων. Διεψεύσθη σήμερον τὴν πρωΐαν καὶ ἐπανέλαβε τὴν μεσημβρίαν τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι εἶναι θῦμα ἀπατεώνων (χειροκροτήματα). Ἐπέμεινε καὶ δυστυχῶς τὸ ζήτημα ἤχθη ἐκεῖ ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀχθῇ. Δὲν εὐθυνόμεθα ἡμεῖς ἐὰν ἄγωνται εἰς τὴν Βουλὴν θέματα τὰ ὁποῖα ἅπτονται πλευρῶν αἱ ὁποῖαι θὰ ἔπρεπε λίαν ἐπιμελῶς νὰ εἶχον ἐρευνηθῆ. Δὲν πταίομεν λέγω ἡμεῖς ἐὰν προσεκομίσθησαν στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν τέτοιον σάλον. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἂν ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἂν ἡ ἐπίκρισις ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως στηρίζεται ἐπὶ στοιχείων ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν χθὲς τὸ βράδυ νὰ ἀναφέρω, ἀτίμων συκοφαντῶν, ἀπατεώνων κοινῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξαπατοῦν τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὑποθέτω ὅτι δὲν εὐθυνόμεθα ἡμεῖς. Συνεπῶς ἡ σκληρότης τῆς ἐκφράσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κανελλοπούλου, ὅτι χθὲς προεκάλεσα μίαν ἀήθη καὶ ἀπρεπῆ σύστασιν.....

§167Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον, οὔτε ἀήθη, οὔτε ἀπρεπῆ.

§168Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἴπατε ἀήθη. Ἐχρησιμοποιήσατε κάπως σκληρὰν ἔκφρασιν κύριε Κανελλόπουλε, καὶ ἐφρόντισα χθὲς τὸ βράδυ εἰς τὸν ἐπίλογόν μου, ἀκριβῶς διότι ἐγνώριζα ὅτι ἐπήρατε ἕνα δρόμο λιγάκι ὀξύ, νὰ ἐξασκήσω τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχον ἀπὸ τὸ παρελθόν μου καὶ νὰ παρακαλέσω κατὰ τὸν πλέον εὐλαβῆ τρόπον, ὅπως μετριασθῇ τοὐλάχιστον διὰ τὸν Στρατὸν αὐτὴ ἡ ἐμπάθεια καὶ ἡ ὀξύτης, τὴν ὁποίαν ὁσονδήποτε ἂν θέλετε νὰ ἀγνοήσητε καὶ ὁσονδήποτε ἂν θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι δὲν ἀπευθύνεται κατὰ τῶν ἐνόπλων δυνάμεων τῆς χώρας, δὲν δύνασθε νὰ μὲ πείσητε, ὅταν ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπανελήφθησαν ἐκφράσεις περὶ ἀνικανότητος τῆς ἡγεσίας περὶ ἀνικανότητος πλήρους τῶν ἡγητόρων τοῦ Στρατοῦ, δὲν δύνασθε νὰ μὲ πείσετε ὁσονδήποτε καὶ νὰ ὁμιλήσετε διὰ μακρῶν, ὅτι δὲν διατυποῦται ἡ κατηγορία αὕτη κατὰ τοῦ Στρατοῦ, καὶ ὑποθέτω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ πείσετε καὶ κάθε τίμιον ἄνθρωπον. Ὅταν ὁμιλῶν χθὲς ἐν ἐπιλόγῳ προσεπάθησα νὰ σᾶς πείσω νὰ ἀμβλύνετε αὐτὸν τὸν τόνον τὸν ὁποῖον ἔχετε δώσει καὶ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλλην. Συναγερμοῦ ἤρχισεν ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον, μὴ καταδεχθεὶς κἂν νὰ ἀναφέρῃ, τὸν τυχαῖον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθν. Ἀμύνης ὡσὰν τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται, ἔχει τὴν τιμὴν τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ὑπουργείου Ἐθν. Ἀμύνης, εἶναι ὁ εὐτελέστερος τῶν πάντων, τὸν ὁποῖον δὲν καταδέχεται ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ ἀναφέρῃ, ὅταν λέγω ἐκεῖθεν ἤρχισε μίαν ἐκστρατείαν ἡ ὁποία ἐπεξετάθη κατὰ πάντων κατὰ τῆς σημερινῆς στρατιωτικῆς ἡγεσίας καὶ ὅταν διάφορα ἄλλα γεγονότα ἐξειλίχθησαν, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἔσχον καὶ ἀντίκτυπον, ὅταν λέγω τοιαῦτα γεγονότα συνέβησαν, ἡ προσπάθειά μου χθὲς τὸ ἑσπέρας νὰ ἀμβλύνω αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ νὰ παρακαλέσω, νὰ ἐκλιπαρήσω νὰ μὴ ρίπτετε ἔλαιον εἰς τὴν πυρὰν ἀλλὰ νὰ δείξετε κάποιαν μικρὰν ἄμβλυνσιν, νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ ὀξύτης, καὶ ἔρχεσθε σήμερον ἀκόμη καὶ ἐπαναλαμβάνετε αὐτὸν τὸν τόνον ὡσὰν νὰ μὴ εὐθύνεσθε διὰ τὴν ὀξύτητα ταύτην, χωρὶς νὰ ἀντιληφθῆτε καὶ τὴν χειρονομίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμον χθὲς τὸ βράδυ, ὅπως σᾶς παρεμποδίσω ἀπὸ τὸν κατήφορον καὶ ἐφέρατε στοιχεῖα τὰ ὁποῖα μόνον ἀπατεῶνες σᾶς ἔδωσαν ἐν ἀγνοίᾳ σας, σᾶς ἐρωτῶ εὐθυνόμεθα ἡμεῖς;

§169Ε. ΓΟΝΗΣ. Καὶ διὰ τὰ γνήσια τὰ μὴ ἀμφισβητούμενα;

§170Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Σᾶς εἶπα χθές, ἐγὼ δὲν ἀπαντῶ ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων ἀπατεώνων θὰ σᾶς δώσω ἐπίσημα στοιχεῖα. Λυποῦμαι δὲ διότι θὰ ὡμίλουν καὶ ἀπόψε, ἀλλὰ τὸ προκεχωρημένον τῆς ὥρας δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ σᾶς ὁμιλήσω περισσότερον. Λυποῦμαι, λέγω, διότι μοῦ ἐδόθη ἡ ἀφορμὴ τῆς διακοπῆς νὰ παρέμβω αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ νὰ ἐκφράσω ὅλην μου τὴν ὀδύνην ὅτι παρ’ ὅλον τὸν τόνον ποὺ ἐδώσαμεν χθὲς τῆς λήθης, ἐπανῆλθε πάλιν ὁ ἀξιότιμος κ. Κανελλόπουλος διὰ νὰ ἐπαναλάβῃ πάλιν τὰς κατηγορίας ἐναντίον μας, ὅτι διελύσαμεν τὸν στρατὸν καὶ ὅτι ἀνετράπη τὸ κοινωνικὸν σύνολον, διότι ἕνας ἀντιστράτηγος ἐτέθη εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργείου τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πολλοὶ συνταγματάρχαι καὶ ἄλλοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ἀπεκεφαλίσθησαν τότε ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἦτο ἀρχιστράτηγος καὶ σήμερον δι’ ἕνα ἀντιστράτηγον νὰ δημιουργῆτε ἀναταραχὴν καὶ νὰ λέγετε, ὅτι διελύσαμεν τὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἴδιος, τὸν ὁποῖον ὑπηνίχθη πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τοῦτο εἶναι τὸ παράπονόν μου, ὅτι ἐξακολουθοῦν μέχρι σήμερον αὐτὴν τὴν ὀξύτητα, ἐνῷ ἐδόθη ἐντεῦθεν καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πᾶσα δυνατότης νὰ σταματήσῃ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ὀξύτητα καὶ θὰ παρακαλέσω διὰ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καὶ τοῦ στρατεύματος νὰ σταματήσῃ. (Χειροκροτήματα).

§171Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καὶ πάλιν προσεπάθησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ χρησιμοποιήσῃ φράσεις, ἢ μᾶλλον νὰ ἀποδώσῃ εἰς ἐμὲ φράσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶπα, ὅπως προσεπάθησε καὶ χθὲς νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Συναγερμοῦ προθέσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶχε. Δὲν εἶπα αὐτὸ καὶ δὲν ὑπάρχει τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά, δὲν πρόκειται νὰ τὰ διορθώσω ἀπὸ ἀπόψεως νοημάτων καὶ φράσεων. Δὲν εἶπα ὅτι διελύσατε τὸν στρατόν. Εἶπα ὅτι ἐπεχειρήθη ἡ ἀναστάτωσις τοῦ στρατεύματος. Ὑπάρχει οὐσιώδης διαφορά.

§172Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἡ λέξις ἀναστάτωσις τοῦ στρατεύματος καὶ ἀναταραχή, εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα.

§173Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἀφήσατε τὰς ἐξηγήσεις, διότι σᾶς παρακαλῶ διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος νὰ δεχθῆτε τὴν διόρθωσιν. Οὐδέποτε ἰσχυρίσθην τοῦτο καὶ σεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε τεταγμένος ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ φεισθῆτε τοῦ κύρους τῶν ἐνόπλων δυνάμεων νὰ λέγετε, ὅτι ἰσχυρίσθην ἐγώ, ὅτι διελύθη ὁ στρατός. Εἴπομεν καὶ εἴχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐπεχειρήθη διὰ τῆς ἀνακρίσεως 1000 ἀξιωματικῶν ἡ ἀναστάτωσις τοῦ στρατεύματος.

§174Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἴπατε ὅτι ἀνεκρίθησαν 1000 ἀξιωματικοί. Λησμονεῖτε ὅτι ὑπῆρχον 7.500 ἀξιωματικοὶ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο τὸ πόρισμα τοῦ Ζωζωνάκη καὶ εἴπατε ὅτι ἀνέμιξαν τὴν πλειονότητα τοῦ στρατεύματος, ἐνῷ ὑπῆρχον πλέον τῶν 5.000 ποὺ ἀπήρτιζον τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ μας.

§175Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. Ἡ χθεσινοβραδυνὴ ἐπιστολή, κύριε Ὑπουργέ, περὶ τῆς ὁποίας τόσα ἐλέχθησαν, εἶναι ἀνύπαρκτος;

§176Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἄτιμον καὶ συκοφαντικὸν ψεῦδος.

§177Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰς ζωηρὰς λέξεις, μὲ τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐχαρακτήρισε τὸν ἰσχυρισμὸν περὶ ὑπάρξεως ἐπιστολῆς, τὰς εἶπε καὶ χθὲς εἰς τὴν Βουλήν. Ἀνεγνώσαμεν σήμερον εἰς τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ μετὰ τὸν τοιοῦτον χθεσινὸν χαρακτηρισμὸν ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἐδήλωσεν εἰς τοὺς δημοσιογράφους ὅτι ἡ ἐπιστολὴ ἐστάλη καὶ σήμερον τὸ ἀπόγευμα ἀνεγνώσαμεν ἀνακοινωθὲν τῆς Ἀμερικανικῆς Πρεσβείας ὅτι ἐπιστολὴ τοιαύτη δὲν ἐλήφθη καὶ οὔτε ἐδόθη ἀπὸ τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν εἰς κανένα. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἠθέλησε πεισμόνως χθὲς νὰ ἀποφύγῃ τὸ ἐρώτημα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἀναφορικῶς πρὸς τὸ πόθεν ἔλαβε τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν, νομίζω ὅτι μετὰ τὴν σημερινὴν ἀνακοίνωσιν τῆς Ἀμερικανικῆς Πρεσβείας εἶναι πλέον καθῆκον τιμῆς διὰ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις εἰς τὸ Σῶμα. Εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὰ ἱστορικὰ χρονικὰ τοῦ Τόπου μας ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ μεγαλυτέρου κόμματος τῆς Βουλῆς νὰ μεταχειρίζεται ὡς ὅπλα διὰ νὰ στηρίξῃ τὴν δυσπιστίαν τοῦ κόμματός του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πλαστὰ ἔγγραφα. Εἶναι καθῆκον τιμῆς διὰ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις. (Χειροκροτήματα).

§178Α. ΠΑΠΑΓΟΣ. Κύριοι βουλευταί, σέβομαι τὸ ἀνακοινωθὲν τῆς Πρεσβείας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τὰ δι’ αὐτοῦ ἐπιβεβαιούμενα. Οὐχ’ ἧττον ἐμμένω εἰς τὴν γνησιότητα τοῦ κειμένου τοῦ ἀναγνωσθέντος. (Χειροκροτήματα).

§179Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερν.). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, διότι καὶ ἐγὼ πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ἔπεσε θῦμα ἀπατεῶνος. Εἶμαι ἴσως ὁ μόνος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ ὁποῖος γνωρίζω πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις καὶ χθὲς ὅταν ὁ Στρατάρχης Παπάγος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνέγνωσε τὴν ἐπιστολὴν Βασιλᾶ πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀμερικῆς, ἔμεινα κατάπληκτος καὶ μόνον ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐπεκοινώνησε μετὰ τοῦ ἐν λόγῳ ἀντιστρατήγου καὶ ἔκαμεν αὐτὴν τὴν κατηγορηματικὴν δήλωσιν, τότε ἦλθεν εἰς τὴν μνήμην μου πῶς ἔχει ἀκριβῶς ἡ ὑπόθεσις. Καθ’ ἣν στιγμὴν διεξήγετο ἡ ἀνάκρισις ἐναντίον τοῦ ΙΔΕΑ, ὁ συμμαχικὸς παράγων ἦτο φυσικὸν νὰ ἀνησυχήσῃ διὰ τὴν ἀναταραχήν, ἡ ὁποία ἐνόμιζεν ὅτι θὰ γίνῃ εἰς τὸ στράτευμα. Ἦλθεν καὶ μὲ εἶδε, τοῦ εἶπα, λοιπόν, ὅτι θὰ ζητήσω πληροφορίας εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ἀνάκρισις αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ θὰ τοῦ δώσω ἀντίγραφον τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ὑποβάλῃ ὁ ἐνεργῶν τὴν ποινικὴν ἀγωγήν. Μοῦ ὑπέβαλεν ὁ ἀντιστράτηγος Βασιλᾶς τὸ ἐν λόγῳ σημείωμα εἰς ἐμὲ προσωπικῶς καὶ ἐν μεταφράσει ἔδωσα αὐτὸ εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν. Ἐὰν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ὑπεξηρέθη ἀπὸ τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν καὶ ἐτέθη εἰς τὸ σημείωμα αὐτὸ ἡ φράσις «Κύριε Πρεσβευτά», βεβαιῶ ὅτι εἶναι πλαστὸν καὶ λυποῦμαι διότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλλ. Συναγερμοῦ ἔπεσεν θῦμα. (Χειροκροτήματα).

§180Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὥστε τὸ κείμενον ὑπάρχει. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μόλις πρὸ ὀλίγου ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ κείμενον ὑπάρχει, εἶναι, εἶπε, σημείωμα ὑποβληθὲν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τὸν στρατηγὸν Βασιλᾶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πῶς τολμᾶτε, κύριοι, νὰ ὁμιλῆτε περὶ πλαστότητος καὶ πλαστοῦ ἐγγράφου; Καὶ πῶς σεῖς, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, μεταχειρίζεσθε τοιούτους βαρεῖς χαρακτηρισμούς; Ὁ κ. Βενιζέλος ἀντιθέτως πρὸς ὅσα ὑπεστηρίξατε κ. Ὑπουργὲ πρὸ ὀλίγου ἐβεβαίωσε τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἀναγνωσθέντος ὑπὸ τοῦ στρατάρχου Παπάγου κειμένου. Συνεπῶς παύσατε νὰ ὁμιλῆτε περὶ πλαστότητος καὶ σεῖς κ. Μπακόπουλε περὶ ζητήματος τιμῆς. Ὁ κ. Βενιζέλος ἐβεβαίωσεν ὅτι τὸ κείμενον ὑπάρχει. Ὅταν ὑπάρχῃ τὸ κείμενον ποῦ εἶναι ἡ πλαστότης διὰ τὴν ὁποίαν τόσον πολὺ θορυβεῖτε; Ἀλλὰ φαίνεται πὼς αἱ λέξεις ἔχουν χάσει τὴν σημασίαν των. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠμφισβήτησε μόνον τὴν ἀποστολὴν ἐπιστολῆς ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν Πρεσβευτὴν τῆς Ἀμερικῆς, ἐπιβεβαιώσας τὴν ὕπαρξιν τοῦ κειμένου, τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος, ὡς εἶπεν, ἔστειλεν εἰς τὸν κ. Πρεσβευτήν.

§181Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Προεδρεύων Κυβερν.). Μὴ ἐπιμένετε ὅτι ὑπῆρχεν ἐπιστολή. Κύριοι ἀνεγνώσατε ἐπιστολὴν ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν Ἀμερικανὸν Πρεσβευτήν· εἶναι πλαστή. (Κωδωνοκρουσίαι).

§182Ε. ΓΟΝΗΣ. Ἀμφισβητεῖτε τὸν φάκελλον, ὄχι τὸ περιεχόμενον.

§183Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι στοιχειώδης ἀρχὴ καὶ τοῦ Δικαίου καὶ τῆς πολιτικῆς ὅπως ὁ κατηγορῶν ἀκούῃ καὶ τὴν ἀπάντησιν. Ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἀπηύθυνε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀφορᾷ περιεχόμενον ἐπιστολῆς ἀλλὰ ἀφορᾷ τὴν ἀποστολὴν αὐτῆς καθ’ ἑαυτῆς μιᾶς ἐπιστολῆς ἀπὸ ἕνα Ἀντιστράτηγον ἐπιστολῆς ἀπευθυνθείσης ἀπ’ εὐθείας εἰς ξένον Πρεσβευτήν. Ἀλλὰ θὰ κάμω καὶ ἕνα ἄλλο ἐρώτημα. Λέγει ὁ κ. Παπάγος κατηγορῶν τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἀναξιότητι: «Γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἀνώτατος στρατιωτικὸς διοικητής......(ἀναγινώσκει).......». Αὐτὴ εἶναι ἡ κατηγορία καὶ εἰς ἀπάντησιν ἔρχεται σήμερον ἡ ἐπίσημος δήλωσις τῆς Ἀμερικανικῆς Πρεσβείας ὅτι τοιαύτη ἐπιστολὴ δὲν ἐστάλη. Δὲν αἰσθάνεται καθῆκον τιμῆς ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιστολήν; Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ εἶναι τὰ πρωτοφανῆ, τὰ ἀνήκουστα αὐτὰ νὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι μὲ πλαστὰ ἔγγραφα ἀγωνίζεται ὁ Συναγερμός.

§184Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπεν ὁ κ. Μπακόπουλος ὅτι πρέπει νὰ ἀκούωνται αἱ ἀπαντήσεις τῶν κατηγοριῶν. Λοιπὸν ὁ κ. Μπακόπουλος ἐδιάβασε μίαν περικοπὴν τῶν πρακτικῶν, δὲν ἐδιάβασε καὶ τὰ πάρα κάτω ὅπου ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ λέγει: «Θὰ.....(ἀναγινώσκει)....». Δεύτερον ὁ κ. Μπακόπουλος ὁμιλεῖ περὶ ἀνυπάρκτου ἐπιστολῆς διαψεύδων τὸν ἀρχηγόν του ὁ ὁποῖος ἐπεβεβαίωσε τὸ κείμενον τῆς ἐπιστολῆς τοῦ σημειώματος τὸ ὁποῖον ἔδωσεν εἰς τὸν Ἀμερικανὸν Πρεσβευτήν.

§185Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλοῦμεν ἑλληνικὰ καὶ διαβάζομεν ἑλληνικά. Ἡ κατηγορία ἦτο ὄχι ὅτι ἕνας ἀντιστράτηγος ἔκαμε μίαν ἀναφορὰν εἰς τὸν Πρωθυπουργόν, ὅτι ὁ ἀντιστράτηγος ἐν ἀγνοίᾳ πλήρει τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἐνεργῶν ἀπέστειλεν ἐπιστολὴν εἰς ξένον Πρέσβυν. Ὁ Πρέσβυς ὁ Ἀμερικανὸς λέγει ὅτι τοιαύτη ἐπιστολὴ δὲν μοῦ ἐστάλη. Προκαλοῦμεν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ νὰ καταθέσῃ τὴν ἐπιστολήν, δὲν τὴν καταθέτει. Εἰπέ μου, λέγομεν ποῖος τὴν ἔδωσε, δὲν σᾶς τὴν δίδω. Τοῦ λέγομεν ἢ λέγεις ψέμματα ἢ καταθέτετε πλαστά.

§186Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω τὰ ἑξῆς: Γίνεται συζήτησις καὶ ἀναγινώσκονται τὰ χθεσινὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς ὁ κ. Μπακόπουλος κατηγορεῖ ἐπὶ χρησιμοποιήσει πλαστῶν ἐγγράφων, ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς κατηγορεῖται ὁ ἴδιος ἀπὸ τὸν κ. Στρᾶτον, ὅτι ἀναγινώσκει μίαν παράγραφον μόνον τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Παπάγου καὶ ἀποσιωπᾷ τὴν ἑπομένην. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐξήτασεν ἓν ἄλλο θέμα, κ. Πρόεδρε, ἐὰν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν οἱ Πρέσβεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ὡς παραλῆπται τοιούτων ἐγγράφων. Αὐτὸ τὸ θέμα δὲν τὸ ἐξήτασε κανείς. Δημιουργεῖται τὸ ζήτημα κατὰ πόσον δύνανται ἀρχηγοὶ κομμάτων ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς νὰ ἀναμιγνύωσι τοὺς παραλήπτας ἐπιστολῶν, δημοσίας μορφῆς μάλιστα, τοὺς Πρέσβεις τῶν ξένων δυνάμεων.

§187Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἡμεῖς εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι μὲ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν θέτετε καὶ τὴν ἐνισχύομεν καὶ λέγομεν ἀκόμη ὅτι εἶναι ἀπρεπέστερον ὅταν ἡ ἐπιστολὴ εἶναι ἀνύπαρκτος.

§188Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἁπλοῦν τὸ θέμα. Ἐπαναλαμβάνομεν. Ἐδῶ, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, γίνεται χρησιμοποίησις ἑνὸς ἐγγράφου ἀπευθυνθέντος πρὸς τὸν Πρέσβυν φίλης καὶ συμμάχου Δυνάμεως. Ἴσως ἡ εὐχέρεια μεθ’ ἧς ἐγένετο ἡ χρῆσις αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Συναγερμοῦ, νὰ εἶναι συνέπεια τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Κανελλοπούλου διατυπωθεισῶν ἀρχῶν περὶ τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τῆς ἀλληλεγγύης, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν διαφόρων Ἐθνῶν. (Χειροκροτήματα).

§189Σ. ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπ. Ἐμπορίου). Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἐδήλωσε χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ ἀντιστράτηγος Βασιλᾶς ἀπέστειλε πρὸς τὸν Πρεσβευτὴν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐπιστολὴν προσωπικήν. Λοιπὸν ἀνεξαρτήτως τοῦ οἱουδήποτε σημειώματος, ἀνεξαρτήτως οἱουδήποτε περιεχομένου, ἐφόσον ἐδήλωσεν ὅτι ἐστάλη ἀπὸ τὸν ἀντιστράτηγον πρὸς τὸν Πρεσβευτὴν ἐπιστολὴ οἱουδήποτε περιεχομένου, λέγων, λέγει, ταῦτα ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν γεγονὸς ψευδές, ναὶ ἢ οὔ, μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς Πρεσβείας τῶν Η.Π.Α. Ἑπομένως, ἂς μὴ καταβάλλεται προσπάθεια, προσπάθεια μετατοπίσεως τῶν εὐθυνῶν. (Χειροκροτήματα). Τὸ ἐδήλωσεν ὁπωσδήποτε καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ γεγονὸς καὶ ἑπομένως ἀποτελεῖ ζήτημα τεθὲν διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, νὰ βεβαιώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς ἢ ὄχι, μετὰ τὴν διάψευσιν τοῦ Ἀμερικανοῦ Πρέσβεως.

§190Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κατηγορήθημεν διὰ μέτρα εἰρηνεύσεως, τὰ ὁποῖα δῆθεν ἐλάβομεν καὶ τὰ ὁποῖα δῆθεν, ἀνησύχησαν τὴν κοινὴν γνώμην. Ὅπως γνωρίζετε μέχρι τῆς στιγμῆς, δὲν ἔχει συζητηθῆ ὁ νόμος περὶ μέτρων εἰρηνεύσεως. Ἄλλωστε, ὡς κατηρτίσθη τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον δὲν διαφέρει σχεδὸν ἀπὸ τὸ ΟΓʹ ψήφισμα τῆς Βουλῆς, τῆς ἐκλεγείσης τὸ 1946 καὶ διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ὁποίου ὑπῆρξε σύμφωνος καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εὑρισκόμενος τότε ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Στρατοῦ. Ἐψηφίσθη τὸ ΟΓʹ ψήφισμα καὶ ἐγένοντο ἐπιτροπαί, διὰ νὰ ἐξετάσουν τοὺς καταδίκους καὶ ἐξεχωρίσθησαν περὶ τοὺς 4½–5 χιλ. κατάδικοι, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἀπελευθερωθοῦν, νὰ λάβουν χάριν ἢ ἀναστολὴν καὶ ἕως σήμερον εὑρίσκονται ἀκόμη εἰς τὰς φυλακάς, διότι οὔτε τὸ ΟΓʹ ψήφισμα ἐφηρμόσθη, οὔτε ἄλλος νόμος μέχρι σήμερον ἀντικαθιστῶν ἐκεῖνον τὸν ἄλλον, ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς. Τὰ μέτρα λοιπὸν ἐκεῖνα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τύχουν τῆς συγκαταθέσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ δὲν ἦλθον ἀκόμη πρὸς συζήτησιν. Καὶ ἐν τούτοις κατηγορούμεθα, ὅτι ἐβγάλαμεν τοὺς φυλακισμένους καὶ ἐθέσαμεν ἐν κινδύνῳ τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας. Πῶς αὐτό; Διότι ἔρχονται δελτία πληροφοριῶν. Ποῖος συντάσσει τὰ δελτία πληροφοριῶν;

§191ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ Τ.Ε.Α.

§192Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Τὰ συντάσσουν διὰ νὰ τὰ πάρῃ, ποῖος, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ πῶς γίνονται; Ἐπῆγα κατὰ τὰ τέλη Νοεμβρίου εἰς τὴν Θεσ)νίκην. Μὲ εἰδοποίησαν ὅτι ὑπάρχουν ψηφίσματα Κοινοτήτων ὅτι ἔχουν τεθῆ ἐν κινδύνῳ καὶ κινδυνεύουν ἀπὸ τοὺς ἀποφυλακισθέντας κομμουνιστάς. Οὔτε ἕνας, οὔτε μισὸς δὲν εἶχε πάει ἀκόμη ἐκεῖ. Εἶδον τοὺς Νομάρχας καὶ εἶπον διατὶ ἀφήνετε τὰς Κοινότητας καὶ τοὺς κατοίκους νὰ περιέρχωνται εἰς κατάστασιν κωμικότητος. Ἀπὸ ποίους κινδυνεύουν. Οὔτε ἕνας! Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ψηφισμάτων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δῆθεν ἀναταραχῆς συντάσσονται καὶ δελτία, τιθέμεθα ἐν κινδύνῳ καὶ κινδυνεύει ἡ ζωή μας. Ἀπὸ ποῖον;

§193ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ Σῶμα Στρατοῦ λέγει ψέμματα;

§194Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν λέγει ψέμματα ἀλλὰ οἱ συντάξαντες τὰ δελτία ἐπηρεάζονται ἀπὸ ὡρισμένα λόγια, κινδυνεύομεν κλπ.

§195Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐὰν τὰ δελτία πληροφοριῶν, κύριε Ὑπουργέ, οἱασδήποτε προελεύσεως δὲν σᾶς ἀνησυχοῦν, ποίαν σημασίαν ἐδώκατε καὶ πληροφορήσατε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἢ ὄχι ἀναφορὰ συναδέλφου σας διὰ τὴν κατάστασιν εἰς τὴν Ἤπειρον. Ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει καὶ ποίαν σημασίαν ἐδώκατε;

§196Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Ὑπάρχει καὶ ὑπάρχει καὶ ἡ ἀπάντησις· ἔπεσεν θῦμα ὁ συνάδελφος ὅπως ἐπέσατε καὶ σεῖς. (Χειροκροτήματα).

§197Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑφυπ. Ἐξωτ.). Ἡ ἀναφορὰ περὶ τῆς ὁποίας εἴπατε, εἶναι ἀναφορὰ ἰδική μου. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀποδεικνύει τὸ πόσον ἡ Κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται καὶ τὸ πόσον ἐξετάζει τὰ πράγματα καὶ πληροφορεῖ καὶ ἀναφέρει εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς καὶ λαμβάνει μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, διὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ὡρισμένους ἐξ ἡμῶν ἀνησύχησαν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὰ ζητήματα τοῦ πληθυσμοῦ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι τὰ διορθώνομεν.

§198Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Μπορεῖτε νὰ δηλώσετε εἰς τὴν Βουλήν, σήμερον, ὅτι αἱ ἀνησυχίαι σας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν ἀναφορὰν ἔπαυσαν πλέον νὰ ὑπάρχουν καὶ ὅτι τώρα ἐπικρατεῖ εἰς τὴν Ἤπειρον ὑποδειγματικὴ τάξις;

§199Ε. ΑΒΕΡΩΦ (Ὑφυπ. Ἐξωτ.). Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸ ἑξῆς, ὅτι κατόπιν τῆς ἀναφορᾶς ἐκείνης ἐγένετο ἐνδελεχὴς ἔρευνα. Ὡρισμένα διωρθώθησαν, ὡρισμένα ἐλέχθησαν ἀνακριβῆ καὶ δι’ ἄλλα ἐλήφθησαν μέτρα.

§200Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Βεβαιώνω τὴν Βουλὴν ὅτι οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη, ἀντιθέτως δὲ ἐξηρθρώθη ἡ ἀσφάλεια εἰς τὴν Ἤπειρον, ἀπομακρυνθέντων τῶν ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς Ζερβοῦ, Κωνσταντίνου τοῦ Διοικητοῦ τῆς Διοικήσεως Χωροφυλακῆς καὶ πολλῶν ἄλλων. Καὶ ἔτι πλέον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν περιοδείαν του εἰς τὴν Ἤπειρον, εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς πόλεως Φιλιππιάδος, ἐξύβρισεν ἄνδρας τῆς Χωροφυλακῆς μὲ τὰς λέξεις: «Αὐτοὺς τοὺς παληοχωροφύλακας νὰ τοὺς διώξετε, τὶ τοὺς φυλᾶττε».

§201Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Συμβαίνει πράγματι τὸ ἑξῆς: ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι οἱ ὀπαδοὶ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. εἶχον τεθῆ ὑπὸ καταδίωξιν καὶ ἦσαν πτοημένοι καὶ ἔχουν ἀνάγκην μιᾶς ἰσοπολιτείας. Καὶ ἐζητήθη ἀπὸ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας, ὄχι νὰ δώσουν προέχουσαν θέσιν, εἰς τοὺς κομματικούς μου φίλους, ἀλλὰ νὰ μὴ τοὺς θέτουν εἰς ὑποδεεστέραν θέσιν καὶ νὰ εἶναι ἀνεκτὸν νὰ μπαίνουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὰ Κοινοτικὰ καταστήματα ἢ τὴν Ἀστυνομίαν. Ἐγένετο αὐτὸ καὶ ἐξηγέρθησαν οἱ ἄλλοι. Οἱ Κομμουνισταί! Ποῖοι κομμουνισταί; Οἱ φίλοι μας! (Χειροκροτήματα). Ὅλους μᾶς βλέπετε διὰ κομμουνιστάς. Εἰς τὴν Φιλιππιάδα, ὁ ἀνθ)στὴς ἢ ἐνωμοτάρχης καλοῦσε τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ε.Π.Ε.Κ. νὰ δίδῃ τὸ «παρὸν» καθημερινῶς.

§202ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Χθὲς τὸ βράδυ συνελήφθη ἀντιπρόσωπος τῆς Ε.Π.Ε.Κ. εἰς τὸ Χλαβοτσάρι.

§203ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὸ ἄνοιγμα τοῦ Βατοπεδίου ἐδολοφονήθη κατὰ τὸν πλέον ἄγριον τρόπον ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ε.Π.Ε.Κ.

§204Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀφήσῃ τὴν δίωξιν τῆς Χωροφυλακῆς ἢ μᾶλλον νὰ τὴν συνεχίσῃ μὲ ὅσα λέγουν οἱ κ. συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον ὁ κίνδυνος εἶναι τόσον μέγας, ὁ προερχόμενος ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Χωροφυλακήν....

§205Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων καὶ πάντοτε διὰ τοῦ Συμβουλίου, ἐὰν παρεκτραπῇ κανεὶς θὰ τιμωρηθῇ. Εἶμαι τόσον ἀμερόληπτος. Λοιπὸν κατηγορήθην, ὅτι οἱ ἐκλεγέντες βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐξέπεσαν τοῦ ἀξιώματος τοῦ βουλευτοῦ δὲν τοὺς συνέλαβαν καὶ δὲν τοὺς ἐπανέστειλαν εἰς τὴν ἐξορίαν. Πράγματι δὲν εἶχον ἐκτελέσει ἀμέσως τὴν ἀπόφασιν καὶ τοὺς ἄφησα ἐδῶ. Ὁ Γαβριηλίδης εἶναι ἀσθενής. Ὁ Πρωϊμάκης εἶχεν ἐγχειρισθῆ. Διότι ὅμως δὲν τοὺς συνέλαβον ἀμέσως, ἀλλὰ τοὺς συνέλαβον μετ’ ὀλίγας ἡμέρας μήπως ἐκινδύνευσε τὸ Κράτος; Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ σοβαρῶς νὰ λεχθῇ τοῦτο. Ἀνεφέρθησαν διάφορα ὀνόματα ἐκτοπισμένων τοὺς ὁποίους ἀπέλυσα καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μὲ ἐπέκρινε διὰ μερικοὺς ἐξ αὐτῶν. Καὶ σᾶς ἀναφέρω: Ὁ Κάτρις εἶχε ἐγγύησιν ἑνὸς Δ)ντοῦ τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον θεωρῶ, ὅτι ἔχει ἰδιαιτέραν ἐκτίμησιν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πανόπουλος καλύπτει διὰ τῆς εὐθύνης του, ὅτι οὗτος πρέπει νὰ εὑρίσκεται εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ὄχι ἐν ἐκτοπίσει. Ἐὰν θέλητε ἠμπορῆτε νὰ πληροφορηθῆτε ἐπ’ αὐτῶν. Ἕνας ἄλλος ὁ Κουλαμπᾶς εἶναι «ἡμίπληκτος».... (ἀναγινώσκει). Ὁ Παπαπερικλῆς ἦλθεν καὶ ἐδήλωσεν ὅτι θὰ συνεχίσῃ τὴν ἐργασίαν του καὶ δὲν θὰ ἔχῃ πλέον καμμίαν ἀνάμιξιν. Ἐδῶ εἴμεθα καὶ θὰ τὸν παρακολουθήσωμεν. Ἀλλὰ ἐγὼ θὰ δεχθῶ ὅτι δὲν εἶναι μόνον αὐτά. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§206Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, διὰ τὸν Νιαβῆν τὸν κόκκινον Γεν. Διοικητὴν ποὺ ἐφέρατε εἰς τὴν Ἤπειρον τὶ ἔχετε νὰ εἴπητε; Μήπως καὶ αὐτὸς εἶναι ἡμίπληκτος; (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ μὲ ἀναγκάσετε, κ. συνάδελφε, νὰ σᾶς ἐπαναφέρω εἰς τὴν τάξιν.

§208Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κ. Προεδρεύοντα, τὸν ὁποῖον σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ καὶ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν γνωρίζω καὶ συμπαθῶ, νὰ μὴν ἐπιδεικνύῃ αἰφνιδίως τόσην ἀγριότητα ἀπέναντι βουλευτοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καθ’ ἣν στιγμὴν εἰς τὰς διακοπὰς τὰς ὁποίας ὑφιστάμην δὲν ὡμίλησα ποτὲ μὲ αὐτὸν τὸν τόνον. Ἀπαιτεῖται ἀμεροληψία, κ. Πρόεδρε, ὅταν κατέχητε τὴν ἕδραν αὐτήν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶμαι ἀμερόληπτος. Τὴν στιγμὴν ποὺ ὡμίλει ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἠδυνάμην νὰ τὸν διακόψω, διὰ νὰ δώσω τὸν λόγον εἰς τὸν κ. βουλευτήν.

§210Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ διεκόπην τοὐλάχιστον 30–40 φορὰς καὶ δὲν παρεπονέθην. Ἐδῶ παρουσιάζεται βουλευτὴς τῆς Ἠπείρου, ὁ ὁποῖος ἔχει ὅλο τὸ δικαίωμα διὰ τὴν Ἤπειρον νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰ ἐπιχειρήματά του καὶ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψῃ καὶ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω νὰ πιστεύσητε εἰλικρινῶς, ὅτι ἐνεργῶ διὰ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως.

§212Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριε Πρόεδρε, μὴ ταράττεσθε τόσον πολὺ καὶ σεῖς καὶ οἱ συνάδελφοι, μήπως πάθητε τίποτε ἐδῶ.

§213Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ταρασσόμεθα. Σεῖς προσπαθεῖτε νὰ ἀποφύγετε τὴν ἐρώτησιν ἥτις θὰ σᾶς καταρρίψῃ τὰς ἐντυπώσεις ποὺ προσπαθεῖτε νὰ δημιουργήσετε. Λέγετε τώρα, ὅτι ὁ ἕνας εἶναι ἄρρωστος, ὁ ἄλλος εἶναι ἡμίπληκτος κ.λ.π. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Εἰς τὴν Ἤπειρον θὰ ἠξεύρετε διὰ τὸν Νιαβῆν, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ κόκκινος ἡγέτης τῆς Ἠπείρου, εἶναι ἀσθενὴς ἢ ροδοκόκκινος ὡς καὶ οἱ ἄλλοι;

§214Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν τὸ γνωρίζω.

§215Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Τὸν Μίτσι τὸν κόκκινον εἰσαγγελέα, τὸν Ἀποστολίδην τὸν κόκκινον Δήμαρχον, τὸν Σκοπόλην......

§216Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν τοὺς ξεύρω.

§217Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Σᾶς τὰ λέγομεν ἡμεῖς.

§218Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Εἰς τὴν ἐπιλογὴν ἡ ὁποία ἔγινεν ἐκ τῶν 1200 ἀνθρώπων φυσικὸν εἶναι νὰ ἔγιναν καὶ λάθη. Ἠναγκάσθην μάλιστα—σᾶς ἀναφέρω εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Χωροφυλακῆς—νὰ συλλάβω 21 ἀπὸ αὐτούς, τοὺς ὁποίους ἀπέλυσα καὶ νὰ τοὺς ἐκτοπίσω ἐκ νέου. Μάλιστα 5 δὲν τοὺς ἔστειλεν ἡ Διοίκησις Χωροφυλακῆς. Εἶπε νὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἀκόμη, διὰ νὰ τοὺς παρακολουθήσῃ. Ἐπίσης ἀπὸ τὴν περιοχὴν τῆς Ἀστυνομίας συνελάβομεν μερικοὺς καὶ τοὺς ἐκτοπίσαμεν ἐκ νέου. Καὶ διὰ νὰ σᾶς κατατοπίσω. Ὑπὸ ἡμερομηνίαν 15ης Δεκεμβρίου εἶχον ἀποστείλει μίαν ἐγκύκλιον ἐπείγουσαν καὶ ἀπόρρητον—τὶ ἀπόρρητον εἶναι, ἀλλὰ τέλος πάντων—πρὸς τὴν Διοίκησιν Χωροφυλακῆς ἔχουσαν οὕτω: «Πρὸς τὰς Διοικήσεις Χωροφυλακῆς καὶ Ἀστυν. Διεύθυνσιν Θεσσαλονίκης. Ἀριθ. πρωτ. 58157. Ἀδειοῦχοι ἢ τυχόντες προσωρινῆς διακοπῆς ἐκτοπισμένοι. 1. Ἐσχάτως ἐχορηγήθησαν ὑφ’ ἡμῶν, δεκαπενθήμεροι ἄδειαι καὶ προσωριναὶ διακοπαὶ ποινῶν ἐκτοπίσεως μέχρι τριῶν μηνῶν, εἰς ἐκτοπισμένους εἰς Ἅγιον Εὐστράτιον καὶ Τρίκκερι ἄνδρας καὶ γυναῖκας διὰ τὰς ἑστίας των. 2. Μετὰ τὴν λῆξιν τῆς 15 θημέρου ἀδείας ἢ τῆς διμήνου ἢ τριμήνου διακοπῆς, ἐφ’ ὅσον οὗτοι διάγουσιν ἡσύχως καὶ νομοταγῶς ἐξουσιοδοτοῦμεν ὑμᾶς, ὅπως παρατείνητε τὴν παραμονήν των ἐπὶ χρονικὸν διάστημα ὅπερ ἠθέλατε κρίνει ἀναγκαῖον μέχρις ὑποβολῆς τῆς προτάσεώς σας περὶ ὁριστικῆς διακοπῆς τοῦ ὑπολοίπου χρόνου ἐκτοπίσεώς των, ἢ λήξεως τοῦ διὰ τῆς ἀποφάσεως ἐκτοπισμοῦ ὁριζομένου χρόνου. 3. Ἐάν τις ἐξ αὐτῶν ἤθελεν ἐπιδεικνύει διαγωγὴν ὑπόπτου ἀναμίξεως εἰς τὸν παράνομον μηχανισμὸν τοῦ Κ.Κ.Ε. τότε θὰ διατάσσητε αὐτὸν ν’ ἀναχωρήσῃ ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας δι’ ἰδίων μέσων διὰ τὸν τόπον ἐκτοπίσεώς του καὶ ἐν ἀρνήσει θὰ διατάσσητε τὴν σύλληψίν του καὶ τὴν μεταγωγήν του συνοδείᾳ. Ἐπὶ μιᾶς ἑκάστης περιπτώσεως θ’ ἀναφέρητε ἡμῖν». Συνεπῶς ἔχουν ἐντολὴν γενικὴν αἱ Ἀστυνομίαι νὰ τοὺς συλλαμβάνουν νὰ τοὺς ἀποστέλλουν πίσω καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει φόβος ἢ καταπτόησις τῶν Ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν, ὅπως ἰσχυρίσθη χθὲς ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ὄχι μόνον καταπτόησις δὲν ὑπάρχει ἀλλ’ ὑπάρχουν προκαταβολικῶς διαταγαί. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δελτία πληροφοριῶν, μοῦ ἐγεννήθη ἡ ἑξῆς ἀπορία. Ἐὰν πράγματι συμβαίνουν αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγονται καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι πράξεις αἱ ὁποῖαι ἐμπίπτουν εἰς τὸν Ν. 509, διατὶ ὁ στρατὸς ποὺ στέλλει τὰς πληροφορίας αὐτὰς δὲν ἐφαρμόζει τὸν νόμον, δὲν τοὺς συλλαμβάνει αὐτοὺς νὰ τοὺς βάλῃ εἰς τὴν φυλακήν; Ποῖος τοὺς ἐμποδίζει, ἀφοῦ ἔχουν, καὶ προκαταβολικὰς διαταγὰς αἱ Ἀρχαὶ τῆς Χωροφυλακῆς;

§219Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις συνέταξε καὶ κατέθεσε εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ εἰρηνεύσεως τὸ ὁποῖον εἰσήχθη καὶ ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀποφυλάκισιν ὡρισμένων κατηγοριῶν καταδίκων, οἱ ὁποῖοι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχουν εἰς βάρος των μίαν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν. Σᾶς παρακολουθῶ ἐπὶ τόσην ὥραν κ. Ὑπουργὲ καὶ τρόπον τινὰ ἀπολογεῖσθε, διότι ἐπράξατε πολλοστημόριον τῆς στοιχειώδους ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν εἴχατε ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως.

§220Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν ἠκούσατε ὅτι φοβοῦνται ὅλοι οἱ ὀπαδοὶ τοῦ Συναγερμοῦ καὶ νομίζουν ὅτι πρόκειται νὰ σφαγοῦν; Προσπαθῶ λοιπὸν νὰ τονώσω τὸ ἠθικόν των. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λέγει, ὅτι καὶ αὐτὸς εἶναι ὑπὲρ τῆς γαλήνης καὶ τῶν μέτρων εἰρηνεύσεως, ἀλλὰ μόνον ὁ ἴδιος ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἐφαρμόσῃ καὶ ὄχι ἐγώ. Καὶ ἐρωτῶ: Διατὶ ὄχι ἐγώ. (Χειροκροτήματα). Τώρα εἶχα τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐφαρμόζω τὴν πολιτικὴν αὐτήν. Καὶ διατὶ οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι ὅταν θὰ τοὺς βγάλω ἐγὼ τοὺς «σκιάζονται» καὶ ὅταν τοὺς βγάλῃ ὁ κ. Παπάγος δὲν τοὺς «σκιάζονται»; Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄλλο κύριον θέμα μὲ τὸ ὁποῖον κατηγοροῦμαι ὅτι ἐπροκάλεσα τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Κατηγορήθην ὅτι δῆθεν ἠρέθησα τοὺς Ἀμερικανούς. Ἠρέθησα τοὺς Ἀμερικανοὺς καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρεσβευτὴν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Διατί; Διότι εἶμαι κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Δὲν τὸ ἐγνώριζα, ὅτι θὰ συνήντων μίαν τόσον ἰσχυρὰν ἀντίθεσιν. Τρέφω τὴν μεγαλειτέραν συμπάθειαν καὶ τὴν μεγαλειτέραν ἐκτίμησιν πρὸς τὸν κ. Πιουριφόϋ, ὁ ὁποῖος εἰργάσθη ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ κατέβαλεν ὅσας ἠδύνατο προσπαθείας νὰ μᾶς βοηθήσῃ. Δὲν ἔχω κανένα λόγον προσωπικῆς ἀντιθέσεως πρὸς αὐτόν, οὔτε ἐρεθίζομαι ἐὰν ἔχῃ μίαν ἀντίθετον γνώμην ἐπὶ ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ μέσα εἰς τὰ κόμματα ὑπάρχουν διαφωνίαι χωρὶς αὐτὸ νὰ δημιουργῇ, οὔτε ὀξύτητας οὔτε διάσπασιν. Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἰς τὰς Ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας, ἀπέδωσε τὰ ἄριστα τῶν ἀποτελεσμάτων. Δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ὁ Πρεσβευτὴς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν νὰ ἔχουν διάφορον ἀντίληψιν ἐπὶ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ τόσον ἐπιτυχῶς τὴν χώραν των. Τώρα τίνα ἀποτελέσματα ἔχει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἄλλο ζήτημα. Καὶ τοῦτο τὸ γνωρίζομεν ἡμεῖς. Ἡμεῖς τὸ γνωρίζομεν ἐκ προσωπικῆς πείρας διὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας καὶ διὰ τὰς προγενεστέρας ἐκ τῆς πείρας τῶν προγόνων μας. Τὸ ὅλον θέμα εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀφ’ ὅτου ἔγινεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821, ἦτο πῶς δὲν θὰ μαλώνουν οἱ Ἕλληνες καὶ τὶ τοὺς χρειάζεται. Καὶ εἶπον: Σταθεραὶ Κυβερνήσεις. Καὶ ἔστειλαν τὸν Καποδίστρια, ὡς σταθερὰν καὶ ἰσχυρὰν κυβέρνησιν μὲ ἀποτέλεσμα νὰ δολοφονηθῇ. Εἶπον ἔπειτα, ὅτι πρέπει νὰ στείλουν βασιλέα. Ἔστειλαν τὸν Ὄθωνα καὶ ἐγεννήθη ζήτημα πρωθυπουργοῦ. Ἀπεφάσισαν νὰ κάμουν Βαυαρικὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἔκαμαν Κυβέρνησιν Βαυαρικήν. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ ἔχωμεν ἐπαναστάσεις καὶ τὸ νὰ φύγῃ καὶ ἡ Βαυαρικὴ Κυβέρνησις. Εἰς τὸ τέλος ἔφυγε καὶ ὁ Ὄθων, ἀφ’ οὗ ἐν τῷ μεταξὺ ἐκλυδωνίσθη ἡ Χώρα ἀπὸ ἀτελευτήτους ἐπαναστάσεις, ἀκριβῶς, διότι ὑπῆρχον ἰσχυραὶ καὶ σταθεραὶ κυβερνήσεις.

§221Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὅτι ἔγινεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔγινεν ἐπὶ Κυβερνήσεων Τρικούπη καὶ Βενιζέλου.

§222Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι πῶς κατέληξαν αἱ ἰσχυραὶ ἐκεῖναι Κυβερνήσεις. Ὁ Τρικούπης ἀπέθανε πικραμένος εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ὑπέστη δύο δολοφονικὰς ἀποπείρας. Πρὸ τῆς ἐξώσεως τοῦ Ὄθωνος εἶχε σταλῆ Γαλλικὸς στρατὸς ὑπὸ τὸν Μαιζῶνα. Περιεπλάκη καὶ αὐτὸς εἰς τὰς διενέξεις καὶ αἱματοκυλίσθη καὶ ὁ Γαλλικὸς στρατὸς μαζὶ μὲ τοὺς Ἕλληνας. Ἐγέντο λόγος περὶ ξένης ἐπεμβάσεως. Ὅταν ἀπηλευθερώθημεν, τὸ 1944, δὲν εἴχομεν οὔτε στρατὸν οὔτε χωροφυλακήν. Ἦλθον οἱ Ἄγγλοι. Ἐπενέβησαν εἰς τὸ θέμα πῶς θὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις. Εἶχον Πρωθυπουργὸν τὸν κ. Παπανδρέου. Κατόπιν τὸν ἤλλαξαν, ἔβαλαν Ἀντιβασιλέα κατόπιν. Εἴχομεν λοιπὸν ἐπεμβάσεις. Διότι ἐπὶ τῇ βάσει διεθνῶν πράξεων εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ποδηγετήσουν τὰ Κράτη καὶ νὰ τὰ ὁδηγήσουν εἰς κατάστασιν νὰ ἀποκτήσουν καθεστῶτα καὶ κυβερνήσεις τῆς ἀρεσκείας των. Καὶ ἔβαλαν τὰς βάσεις αὐτάς. Καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος μετὰ τὴν Κυβέρνησιν Πλαστήρα μίαν μονοκομματικὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἀντικατέστησαν μὲ Κυβέρνησιν συνεργασίας ὑπὸ τὸν Σοφούλην. Ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Σοφούλην εἶχε τὸν Καφαντάρην, τὸν Τσουδερὸν καὶ ἄλλους καὶ προέτεινε καὶ εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον, ἀλλὰ αὐτὸς δὲν ἠθέλησε νὰ μετάσχῃ.

§223Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐκάλεσαν νὰ μετάσχω ὡς τρίτος Ἀντιπρόεδρος. Δὲν θὰ ἐδεχόμην ὁπωσδήποτε, πόσον μᾶλον νὰ εἶμαι ὡς τρίτος Ἀντιπρόεδρος.

§224Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἔγινε μία μικτὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχεν εὐρυτάτας βάσεις καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ καὶ τὰς ἐκλογάς, τὰς ὁποίας ὑπέδειξαν οἱ Σύμμαχοι. Λοιπὸν προσέφερεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη μίαν ὑπηρεσίαν. Μόνον ὀλίγους μῆνας ἔμεινεν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ διενήργησε τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946. Δὲν εἶναι τόσον φοβερὸν τὸ πρᾶγμα. Τώρα φρονεῖτε ὅτι δικαιοῦνται νὰ ἐπεμβαίνουν αἱ συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα; Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἀποφασίζουν περὶ αὐτοῦ. Δὲν δεσμεύονται ἀπὸ κομματικοὺς λόγους νὰ ἀποφασίσουν. Εἶναι ἐλεύθεροι νὰ κρίνουν ποῖον εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὸν τόπον καὶ πολλὰς φορὰς μεταβάλλουν γνώμας καὶ νομίζουν ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὴν χώραν τὸ α καὶ ὄχι τὸ β σύστημα. Ἐνδέχεται αἱ Σύμμαχοι Κυβερνήσεις Ἀγγλίας, Ἀμερικῆς κλπ. νὰ ἔχουν προτίμησιν εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Δὲν γνωρίζω διατὶ μὲ κατηγορεῖ ὁ κ. ὑπαρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Ὑποστηρίζει ὅτι πρόκειται περὶ ἀποπείρας πραξικοπήματος καὶ θεσπίσεως ἐκλογικοῦ συστήματος ἐξ ὑφαρπαγῆς ἐκ μέρους μου. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι διετύπωσα ἕνα ἄκακον σχέδιον περὶ ἐπαναφορᾶς τῆς ἀναλογικῆς. Αὐτὸ εἶναι ὅλον. Τὸ σχέδιον αὐτὸ δὲν συνεζητήθη οὔτε εἰς τὸ Συντονιστικὸν οὔτε εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Μοῦ ἐζήτησαν οἱ συντάκται τῶν ἐφημερίδων νὰ λάβουν γνῶσιν καὶ πράγματι τοὺς ἔδωσα τὸ κείμενον καὶ τὸ ἀντέγραψαν. Ἀπεκλήθη τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὡς πραξικόπημα καὶ ὡς ἀπόπειρα ὑφαρπαγῆς. Ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἤθελε τυχὸν ἐγκριθῆ παρὰ τοῦ Συντονιστικοῦ Συμβουλίου καὶ παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θὰ ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅστις κατὰ τὸν Κανονισμὸν θὰ τὸ παρέπεμπε εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τότε μόνον θὰ ἠδύνατο νὰ εἰσαχθῇ πρὸς συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τίνα εἱρμὸν λογικῆς ἐγείρει θέμα δυσπιστίας ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι δῆθεν ἐξεθέσαμεν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν μῆνιν τῶν Συμμάχων. Ἐγὼ ἔχω τὴν εὐθύνην. Ὄχι ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν τὸ υἱοθέτησεν αὐτὴ εἰς τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον, οὔτε καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑπεβλήθη.

§225Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Θὰ κάμω μίαν σύστασιν, κ. Ὑπουργέ. Τὸ θέμα εἶναι πολὺ ἐνδιαφέρον. Βλέπετε ὅτι προκαλεῖ γέλωτας ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς καὶ θὰ εἶχον νὰ συστήσω τοὐλάχιστον νὰ ἐπιβληθῇ ἓν εἰσιτήριον εἰς τὰ θεωρεῖα. (Γέλωτες).

§226Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἴτε ἀναλογικὸν εἶναι, εἴτε πλειοψηφικόν, ὑπάρχουν τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατά. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐκνευριζώμεθα ὅταν συζητῶμεν ἓν σύστημα. Δὲν ἠξεύρω διατὶ θέλει νὰ συζητήσωμεν ὁ Ὑπαρχηγὸς τοῦ Συναγερμοῦ θέμα τὸ ὁποῖον δὲν εἰσήχθη πρὸς συζήτησιν.

§227Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι Ὑπαρχηγός. (Γέλωτες).

§228Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Αἰσθάνομαι ὅτι ἔχω εὐθύνην, διότι ἐπροκάλεσα ψῆφον δυσπιστίας, ἐπειδὴ εἶπον εἰς τὰς ὑπηρεσίας μου νὰ συντάξουν ἓν σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον νὰ περιέχῃ διατάξεις ἀναλόγους καὶ κατεφέρθη ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι εὑρέθη δῆθεν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεὶς ἔχει περισσοτέραν συναίσθησιν τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας μᾶς ἔχει προσφέρει ὁ Λαὸς τῶν Η.Π.Α. καὶ ὁ Πρεσβευτὴς αὐτῶν. Καὶ ὁ ἴδιος ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω ἀρίστας σχέσεις μὲ τὸν Πρεσβευτὴν καὶ τὸν ἐκτιμῶ βαθύτατα καὶ ξεύρω, ὅτι μία γνώμη του εἶναι πάντοτε διὰ τὸ συμφέρον τῆς χώρας μας. Τὸ ζήτημα τώρα τῆς αὐτοτελείας τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν πρόκειται μία Κυβέρνησις συμμαχικὴ νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα. «Κύριοι, ἐὰν δὲν κάμετε αὐτὸ θὰ σᾶς κόψω τὴν βοήθειαν ἢ θὰ προξενήσω αὐτὴν τὴν ζημίαν», ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδεὶς ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἐγὼ συγκεκριμένως δὲν θὰ ἠμποροῦσα νὰ παραμείνω ὡς Ὑπουργός. Δὲν θέλω ποτὲ ὁ τόπος μας νὰ ὑποστῇ ζημίας, ἐκ τῆς δημιουργίας ἀντιθέσεων, ἐν ὀνόματι τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς Χώρας. Εἶναι ἄλλο θέμα τὸ θεωρητικόν. Οὔτε ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ προκαλέσῃ βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, ἀλλά, κύριοι, οὔτε εἴμεθα φοβισμένοι ἀπὸ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν. Ἡμεῖς, ἐὰν γίνουν ἐκλογαί, θὰ τὰς πάρωμεν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ θὰ τὰς χάσῃ ὁ κ. Παπάγος. Ἀπατᾶται, ἐὰν νομίζῃ, ὁ Συναγερμὸς ὅτι θὰ κερδίσῃ. Δὲν μᾶς μέλλει συνεπῶς μὲ ποῖον σύστημα θὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Διερωτῶμαι μόνον, ἐὰν ὁ Συναγερμός, ἀφ’ οὗ χάσῃ τὰς ἐκλογάς, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ζητῇ καὶ νέας! Ἡ χειρονομία τοῦ Ἀρχιστρατήγου μᾶς κάμνει δύο ζημίας. Ἡ μία εἶναι ὅτι ἔφυγεν ἀπὸ τὴν Ἀρχιστρατηγίαν καὶ ἡ ἄλλη εἶναι ὅτι μετὰ ἀπὸ τὴν ἀποχώρησίν του ἔγινε μία ἀνωμαλία εἰς τὸ στράτευμα, χωρὶς νὰ εἴμεθα ἡμεῖς ὑπεύθυνοι. Ἔφυγεν, ἀλλὰ δὲν ἔγινε καὶ πρωθυπουργὸς καὶ θέλει ὅλο νὰ γίνωνται ἐκλογαί. (Χειροκροτήματα). Σᾶς λέγω εἰλικρινῶς ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Ἀρχηγός μας κ. Πλαστήρας καθὼς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ γίνῃ Κυβέρνησις τῶν τριῶν καὶ νὰ ἀνατεθῇ ἡ πρωθυπουργία εἰς τὸν κ. Παπάγον ἦτο εἰλικρινής. Μὴ νομίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ σταθεραὶ Κυβερνήσεις εἶναι αἱ μονοκομματικαί. Σταθερὰ Κυβέρνησις ἦτο τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη μὲ τὸν κ. Τσαλδάρην, ἡ ὁποία ἔμεινεν 2½ ἔτη εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ τότε ἐξέλεξαν τὸν κατάλληλον Ἀρχιστράτηγον, τὸν κ. Παπάγον καὶ ὑπῆρξαν παράγοντες, οἱ ὁποῖοι συνειργάζοντο εἰς αὐτήν, χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι μονοκομματική, ἀλλὰ τῶν διαφόρων παρατάξεων. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι μία συνεργασία εἰς διαφόρους δυσκόλους στιγμάς, δὲν φέρει τὰ καλλίτερα ἀποτελέσματα. Ἐδέχθημεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Στρατάρχης, ὅτι διὰ νὰ λάβητε μέτρα ἐπιεικείας, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ ὁ ἴδιος. Ἀλλὰ συνεργασία τοιαύτη, θὰ μᾶς ἔδιδε τὴν λῆψιν εὐρυτέρων μέτρων ἐπιεικείας, καθὼς καὶ μέτρων διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ὅλων τῶν ζητημάτων καὶ θὰ ἐδίδομε καὶ μίαν ἐντύπωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Συνεπῶς δὲν ἀποκρούομεν συνεργασίαν ἐνδεχομένη μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐκεῖνο ποὺ θέλομεν εἶναι νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁμαλὴ διαδοχὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι διὰ κινημάτων. Δι’ αὐτὸ ἐπὶ τοῦ παρόντος προτείνω νὰ δώσητε τὴν ψῆφον σας ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως χάριν τῆς γαλήνης καὶ τῆς ἡσυχίας τοῦ τόπου. (Χειροκροτήματα).

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§230ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐκφράσεως δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Ὥρα 0.45′ π.μ.).