1951.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29η

Παρασκευὴ 21 Δεκεμβρίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 6.00′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Ἰωάννου ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Κότσιανος, Χαλκιδικῆς, καὶ Κ. Χριστόπουλος, Ἀργολιδοκορινθίας, ζητοῦν ἄδειαν ἀπουσίας προκειμένου νὰ ἀναχωρήσουν διὰ τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρέσχε τὴν ἔγκρισίν της διὰ τὴν χορήγησιν ἀδείας εἰς τοὺς βουλευτὰς κ. κ. Σ. Κότσιανον καὶ Κ. Χριστόπουλον. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Δ. Μανέντης ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§6Δ. ΜΑΝΕΝΤΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Α. Σακελλαρίου (Ὑπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1921)51 Α.Ν. «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὴν στρατιωτικὴν ἱεραρχίαν καὶ τὰς στρατιωτικὰς προαγωγάς». Ὁ κ. Ν. Κρασαδάκης (Ὑπουργὸς Ἐμπ. Ναυτιλίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 1833)51 «περὶ ρυθμίσεως ζητημάτων τινῶν ἀφορώντων τὴν ἀποδέσμευσιν τοῦ παρακρατήματος τοῦ Α.Ν. 545)45 «περὶ ἐπιβολῆς παρακρατήματος πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀπωλειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐμπορικοῦ Στόλου». Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης (Ὑπουργὸς Ἐργασίας) καταθέτει σχέδια νόμων 1) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ στρατευμένων μισθωτῶν Νομοθεσίας» καὶ 2) «περὶ κυρώσεως Νόμων καὶ Διαταγμάτων ἀσφαλιστικοῦ περιεχομένου». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Βούλγαρης, Α. Γκελεστάθης, Δ. Μπαμπάκος, Α. Φράγκος καὶ Κ. Βασαρδάνης καταθέτουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐγγραφῆς τῶν ἐπιτυχόντων καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ καθορισθέντος ἀριθμοῦ φοιτητῶν Ἰατρικῆς τῶν Πανεπιστημίων Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης κατὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν ἔτος 1951–52». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Γιαννόπουλος, Ε. Μπακλατζῆς, Α. Γεροκωστόπουλος, Α. Κοκέβης, Μ. Βολουδάκης κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγραφῆς ἐπιλαχόντων φοιτητῶν καὶ ρυθμίσεως Πανεπιστημιακῶν ζητημάτων κλπ.». Ὁ Βουλευτὴς κ. Λ. Λαμπριανίδης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγραφῆς ἐπιλαχόντων φοιτητῶν κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Βλαμίδης, Κ. Δημόπουλος, Γ. Πλατῆς, Α. Λαιμός, Μ. Βολουδάκης, Α. Γκελεστάθης κ.ἄ., καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγγραφῆς ἐπιλαχόντων φοιτητῶν καὶ ρυθμίσεως Πανεπιστημιακῶν ζητημάτων καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐκπαιδευτικῶν τινων διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Θεοδοσιάδης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ Ν. διατάγματος 1275)49 «περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Μηχανικοῦ Ἐξοπλισμοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Δοξόπουλος, Η. Σκυλάκος καὶ Ν. Ἀσκούτσης καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μέτρων εἰρηνεύσεως». Ἀπαντήσεις τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἐπὶ ἐρωτήσεων κ.κ. βουλευτῶν: Ι. Τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν. Α) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Μ. Τοσουνίδη, Α. Βουλοδήμου κ.λ.π.: Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 7679)4129)5–12–1951 ἐγγράφου σας, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 138 ἐρώτησις τῶν βουλευτῶν κ.κ. Τοσουνίδη, Βουλοδήμου κ.λ.π., ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι ὑφ’ ἡμῶν οὐδεμία ὑπόσχεσις ἐδόθη διὰ τὴν κατάθεσιν τῆς ἐν αὐτῇ ἀναφερομένης τροπολογίας ἐπί τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τακτοποιήσεως ζητημάτων προκυψάντων ἐκ τῆς συνθέσεως τοῦ Ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Δημοσίου Λογιστικοῦ. Ἡ προτεινομένη διὰ τῆς τροπολογίας, ἄνευ γνώμης τοῦ Ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου καὶ δὴ ἄνευ κρίσεως ἐπὶ τῶν οὐσιαστικῶν προσόντων, προαγωγὴ ὑπαλλήλων εἰς βαθμὸν εἰς ὃν προήχθησαν οἱ νεώτεροί των καὶ ἡ ἔνταξις τούτων εἰς τὴν σειρὰν ἀρχαιότητος, ἣν εἶχον ἔναντι τῶν τελευταίων πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Α.Ν. 1347)1949 καταλύει τὴν ἔννοιαν τῆς διοικήσεως, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ὕπαρξις μόνον τυπικῶν προσόντων δὲν δύναται νὰ ἀποτελῇ τὴν βάσιν τῆς εἰς τὸν ἀνωτέρω βαθμόν προαγωγῆς, καθ’ ὅσον δέον πάντοτε νὰ ἐξετάζεται καὶ ἡ εὐδόκιμος ὑπηρεσία τῶν κεκτημένων ταῦτα ὑπό τοῦ Ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου. Ἀντίθετος βάσις θ’ ἀπέβαινε καταστροφικὴ διὰ τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν καθ’ ὅσον οὕτω θὰ προήγοντο εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς ἀνίκανοι ὑπάλληλοι. Τῷ λόγῳ τούτῳ τὸ Ὑπηρεσιακὸν Συμβούλιον ἀπέρριψε σχετικὰς αἰτήσεις τῶν ἐνδιαφερομένων διότι ἡ παράλειψις ἐκ τῶν προαγωγῶν τοῦ νόμου 1347 δὲν ὠφείλετο εἰς ἔλλειψιν τυπικῶν προσόντων ἢ εἰς λόγους ἐκ τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ νόμου 940)43 ἀλλὰ εἰς ἔλλειψιν οὐσιαστικῶν προσόντων. Οἱ ἐν λόγῳ ὑπάλληλοι ἠδύνατο, ἐφ’ ὅσον ἐθεώρουν ἑαυτοὺς ἀδικουμένους νὰ προσφύγωσιν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ἐπίσης εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανεξετασθῇ ἡ περίπτωσις ἑνὸς ἑκάστου ὑπὸ τοῦ Ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν. Ὡς γνωστὸν ἡ προτεινομένη διάταξις.... Ὅτι ἡ παράλειψις δὲν ὀφείλεται εἰς ἔλλειψιν τυπικῶν προσόντων ἢ εἰς λόγους ἐκ τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ νόμου 940)43.... ὑφίσταται καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ νόμου 1605)50. Οὐχ ἧττον ὅμως διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν ὑπαλλήλων, περὶ ὧν ἡ εἰρημένη διάταξις, ἀπῃτεῖτο καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 15 Δεκεμβρίου 1951.

Ὁ Ὑπουργὸς

Χ. ΕΥΕΛΠΙΔΗΣ

Β) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Τ. Πάρρη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 7555 ἐ. ἔ. ὑμετέρου ἐγγράφου μεθ’ οὗ συναπεστάλη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 123 ἀπὸ 1ης τρέχοντος ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ Κυκλάδων κ. Τιμ. Πάρρη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς γνωρίσωμεν, ὅτι καθ’ ἃ ἀνεκοινώθη καὶ εἰς τὸν ἡμερήσιον τύπον διὰ σημερινῶν δηλώσεων ἡμῶν δὲν πρόκειται νὰ μειωθοῦν αἱ συντάξεις τῶν ἀναπήρων πολέμου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 8 Δεκεμβρίου 1951

Ὁ Ὑφυπουργὸς

Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

Γ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Δ. Ἀλιμπράντη, Ε. Σαββοπούλου, Γ. Κατσαφάδου. Εἰς ἀπάντησις τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 7554 ἐ. ἔ. ὑμετέρου ἐγγράφου δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 122 ἀπὸ 1ης τρέχοντος ἐρώτησις τῶν βουλευτῶν κ. κ. Δ. Ἀλιμπράντη, Ε. Σαββοπούλου καὶ Γ. Κατσαφάδου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς γνωρίσωμεν, ὅτι καθ’ ἃ ἀνεκοινώθη εἰς τὸν ἡμερήσιον τύπον διὰ σημερινῶν δηλώσεων ἡμῶν, δὲν πρόκειται νὰ μειωθοῦν αἱ συντάξεις τῶν ἀναπήρων πολέμου.

Ὁ Ὑφυπουργὸς

Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

II. Τοῦ Ὑπουργείου Κοιν. Προνοίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου. Ἀπαντῶντες εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 7407 ἐ.ἔ. ἡμέτερον ἔγγραφον, σχετικῶς μὲ τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων τῶν μετόχων τοῦ Ταμείου Συντάξεως καὶ Αὐτασφαλίσεως Ὑγειονομικῶν, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι: Πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐνεκρίθη παρ’ ἡμῶν ἀπόφασις τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Τ.Σ.Α.Υ. περὶ αὐξήσεως κατὰ 30% τῶν συντάξεων τῶν μετόχων τοῦ Ταμείου τούτου ἐπὶ τῇ βάσει ἀναλογιστικῆς μελέτης ἀποδεικνυούσης, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Ταμείου ἐπέτρεπεν τὴν ἀποφασισθεῖσαν αὔξησιν. Ἡ Νομισματικὴ Ἐπιτροπή, ἀκολουθοῦσα ἐν προκειμένῳ ἑνιαῖον πρόγραμμα δι’ ὅλα τὰ ἀσφαλιστικὰ ταμεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βασικῶν συντάξεων ἑκάστου ταμείου, ἀπέκρουσε τὴν ἐγκριθεῖσαν αὔξησιν. Ἤδη καταβάλλονται προσπάθειαι διὰ τὴν ἄρσιν τῶν προβαλλομένων ἀντιρήσεων τῆς Νομισματικῆς Ἐπιτροπῆς, διότι κατὰ βάσιν τὸ αἴτημα τῶν συνταξιούχων Ὑγειονομικῶν εἶναι δίκαιον.

Ὁ Ὑπουργὸς

Φ. ΖΑΪΜΗΣ

III. Τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λαντζούνη. Ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 7975)5–12–51 ἐγγράφου ὑμῶν, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λαντζούνη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι. 1) Ἡ εἴσπραξις τῆς ἐκ δραχμῶν 12.000 εἰσφορᾶς κατὰ στρέμμα ὀρυζοκαλλιεργείας ἐπεβλήθη εἰς τοὺς ὀρυζοκαλλιεργητὰς δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Α. Ν. 1850)51 πρὸς καταπολέμησιν τῶν κωνωποειδῶν. 2) Ἀναστολὴ τῆς καταβολῆς τῆς ἀνωτέρω εἰσφορᾶς, λόγῳ μὴ διενεργείας ἀεροψεκασμοῦ κατὰ τὸ καλ)κον ἔτος 1951, δὲν εἶναι δυνατή, διότι διὰ τῆς εἰσπράξεως τῆς εἰσφορᾶς ταύτης θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ προμήθεια ὑλικῶν ἀεροψεκασμοῦ, ἡ συντήρησις τῶν ἀεροπλάνων, ἡ ὀργάνωσις συνεργείων κλπ. ἵνα καταστῇ δυνατὴ ἡ διενέργεια ἀεροψεκασμῶν κατὰ τὴν ἑπομένην καλ)κὴν περίοδον. 3) Οὔτε ἐκ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ, οὔτε ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κ.Τ.Γ.Κ. καὶ Δ, εἶναι δυνατὴ ἡ διάθεσις τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων διὰ τὸν ἀνωτέρω σκοπόν, ἑπομένως, ἐνδεχομένη ἀναστολὴ εἰσπράξεως τῆς ἐπιβληθείσης εἰσφορᾶς διὰ τὸ ἔτος 1951 θὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν τὴν ματαίωσιν τῆς καταπολεμήσεως τῶν κωνωποειδῶν καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1952, πρὸς ζημίαν αὐτῶν τούτων τῶν ὀρυζοκαλλιεργητῶν. Σημειοῦμεν ὅτι ἡ μὴ διενέργεια ἀεροψεκασμῶν τῶν ὀρυζώνων κατὰ τὴν περίοδον 1951 ὀφείλεται κατὰ κύριον λόγον εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν ἀπαιτουμένων κεφαλαίων διὰ τὸν λόγον δὲ αὐτὸν προεβλέφθη ὑπὸ τοῦ Α.Ν. 1850)51 ἡ προκαταβολικὴ εἴσπραξις τῆς εἰσφορᾶς.

Ὁ Ὑπουργὸς

ΣΤ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ

καὶ IV Τοῦ Ὑπουργείου Βιομηχανίας. Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Σ. Τσιαπάρα. Εἰς ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς τοῦ ὑπ’ ἀριθ’ 7739)4156 ἀπὸ 6–12–1951 ὑμετέρου ἐγγράφου, διαβιβασθείσης ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ Θεσσαλονίκης κ. Στεφάνου Τσιαπάρα, σχετικῶς πρὸς τὸ ἐν λίμνῃ Ἁγίου Βασιλείου Λαγκαδᾶ εἰσπραττόμενον δικαίωμα τοῦ Δημοσίου παρὰ τῶν ἐλευθέρων ἁλιέων, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὅτι, τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 28% ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν ἁλιευομένων ἰχθύων καὶ οὐχὶ εἰς 31% ὡς ἐν τῇ ἐρωτήσει διατυποῦται Σημειωτέον ὅτι εἰς πλείστας λίμνας τοῦ Κράτους εἰσπράττεται ποσοστὸν 30% ἢ καὶ ἀνώτερον παρὰ τῶν ἐλευθέρως ἁλιέων. Ἀνεξαρτήτως τούτων, τὸ Ὑπουργεῖον μελετᾷ τὴν μείωσιν τοῦ ὡς ἄνω ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποσοστοῦ τῶν 28%, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς δημιουργίας εὐχερεστέρων συνθηκῶν ζωῆς διὰ τοὺς ἁλιεῖς τῆς λίμνης Ἁγίου Βασιλείου.

Ὁ Ὑπουργὸς

Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ψηφίσεως τοῦ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ΞΗ)49 ψηφίσματος τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς συνταχθέντος Συντάγματος». Ὁ κ. Πουλίτσας ἔχει τὸν λόγον.

§8Π. ΠΟΥΛΙΤΣΑΣ. Τὸ πρῶτον τυγχάνων τῆς τιμῆς νὰ παρακάθημαι ἐν τῷ Ἐθνικῷ τούτῳ Συνεδρίῳ, στρέφω μετὰ τιμῆς καὶ εὐλαβείας τὴν σκέψιν πρὸς τοὺς ἀοιδίμους ἐκείνους ἄνδρας, τοὺς ἀγωνιστὰς τῶν Ἐθνικῶν ἀγώνων, οἵτινες παρέδωκαν ἡμῖν πατρίδα ἐλευθέραν, καὶ τοὺς πολιτικοὺς καὶ πνευματικοὺς ἡγέτας τῆς χώρας, οἵτινες κατέστησαν τὸ κρατοῦν φιλελεύθερον καὶ δημοκρατικὸν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα τοῦ ὁποίου κρηπὶς εἶναι τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο. Εἴθε δὲ καὶ ἡμεῖς, ἐμπνεόμενοι ἐκ τοῦ παραδείγματος καὶ τῆς φιλοπατρίας ἐκείνων, νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν προαγωγὴν καὶ ἐξύψωσιν τοῦ πολιτεύματος τούτου καὶ τῆς ἰδέας τῆς Δημοκρατίας, ἥτις ἐγεννήθη ἐν τῇ Πατρίδι ἡμῶν, καὶ μάλιστα ἐν τῇ μεγαλωνύμῳ ταύτῃ πόλει, καὶ ἐντεῦθεν ἠκτινοβόλησεν ἐπὶ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην καὶ ἐφώτισε πάντας τοὺς πεπολιτισμένους λαούς. Τοῦτο δὲ θὰ ἐπιτύχωμεν, ἐὰν τὴν πίστιν καὶ ἀφοσίωσιν ἡμῶν εἰς τὸ πολίτευμα τοῦτο ἐκδηλοῦμεν εἰς πᾶσαν περίστασιν, καὶ ἀποδεικνύωμεν, οὐχὶ μόνον λόγοις, ἀλλ’ ἔργῳ, διὰ τοῦ ἀπολύτου σεβασμοῦ καὶ ὑπακοῆς πρὸς τὸ Σύνταγμα, τό τε γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ὅπερ ἀποτελεῖ τὸ παλλάδιον τοῦ δημοκρατικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, μετ’ ἀκραιφνοῦς καὶ ἁγνῆς δημοκρατικῆς προαιρέσεως. Πολὺ θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι βουλευταί, νὰ ἠδυνάμην νὰ συμφωνήσω πρὸς τὴν προκειμένην πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, στηριζομένην καὶ ἐπὶ τῆς συμφώνου γνώμης τῶν ἀξιοτίμων Ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ παρελθούσῃ Βουλῇ πολιτικῶν κομμάτων, ἐκ τῆς παραδοχῆς τῆς ὁποίας καὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ προτεινομένου νέου Συντάγματος προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀποκατάστασιν τῆς συνταγματικῆς καὶ πολιτικῆς εὐρυθμίας. Ἀλλ’ ἀτυχῶς, παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν μου αὐτήν, ἐκ τῆς γενομένης, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, συζητήσεως, δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ, ὅτι τὸ ἐπιπροσθοῦν σοβαρὸν συνταγματικὸν κώλυμα δύναται νὰ ὑπερνικηθῇ. Διότι ἄλλως θὰ ἦτο ἄτοπον, νὰ ἐπιδιώκωμεν τὴν θέσπισιν νέου Συντάγματος, παραβιάζοντες τὸ νῦν ἰσχῦον, ὁπότε οὐδεμία ἐγγύησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ γίνῃ ὁμοία παραβίασις τοῦ νέου, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς καθιερώσεως ἄλλου πιστευομένου ἀρτιωτέρου, καὶ οὕτω καθεξῆς. Πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν γεννωμένων συνταγματικῶν ζητημάτων, παρακαλῶ νὰ τύχω τῆς συγγνώμης ὑμῶν, διότι κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπαναλάβω καὶ πράγματα ἐπανειλημμένως λεχθέντα, ὅπερ εὐλόγως δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν δυσφορίαν καὶ μάλιστα τῶν ἐξ ὑμῶν μὴ νομικῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος εἶναι ζήτημα καθαρῶς πολιτικόν, ὁ τρόπος καθ’ ὃν δύναται αὕτη νὰ γίνῃ εἶναι ζήτημα καθαρῶς νομικόν, ἄσχετον πρὸς οἱανδήποτε πολιτικὴν ἢ κοινωνικὴν σκοπιμότητα. Τὸ σοβαρόν, λοιπόν, κώλυμα, τὸ ἐπιπροσθοῦν εἰς τὴν ἐπιδιωκομένην ἀναθεώρησιν τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, εἶναι τὸ ἄρθρον 108 αὐτοῦ, ὅπερ ὁρίζει ρητῶς τὴν διαδικασίαν, καθ’ ἣν δύναται νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων αὐτοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ 1911 ἠπλούστευσε τὴν αὐστηροτέραν διαδικασίαν, ἣν ὥριζεν ἡ ἀρχικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864. Τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον, λοιπόν, 108 τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος τοῦ 1911 ὁρίζει, ὅτι «μετὰ δεκαετίαν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τῆς διατάξεως ταύτης ἐπιτρέπεται ἀναθεώρησις τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων αὐτοῦ, ὁσάκις ἡ Βουλὴ διὰ τῶν δύο τρίτων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς ζητήσῃ ταύτην δι’ ἰδίας πράξεως, ὁριζούσης εἰδικῶς τὰς ἀναθεωρητέας διατάξεις καὶ ψηφιζομένης εἰς δύο ψηφοφορίας, ἀφισταμένας ἀλλήλων κατὰ ἕνα τουλάχιστον μῆνα. Ἀποφασισθείσης τῆς ἀναθεωρήσεως διαλύεται αὐτοδικαίως ἡ ὑφεστῶσα Βουλὴ καὶ συγκαλεῖται νέα, ἥτις κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον αὐτῆς ἀποφασίζει ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς». Κατὰ τὴν ρητὴν ταύτην συνταγματικὴν διάταξιν, πρὸς ἀναθεώρησιν τινὸς ἢ τινῶν τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἀπαιτεῖται ἀπαραιτήτως κατὰ πρῶτον λόγον, ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, λαμβανομένη διὰ τῶν δύο τρίτων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς, ὁρίζουσα εἰδικῶς τὰς ἀναθεωρητέας διατάξεις καὶ ψηφιζομένη εἰς δύο ψηφοφορίας, ἀφισταμένας ἀλλήλων κατὰ ἕνα τοὐλάχιστον μῆνα. Μεθ’ ὅ, ἀποφασισθείσης τῆς ἀναθεωρήσεως διαλύεται αὐτοδικαίως ἡ Βουλὴ καὶ συγκαλεῖται νέα, ἥτις κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον αὐτῆς, ἀποφασίζει περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς. Οἱ οὐσιώδεις οὗτοι ὁρισμοὶ καὶ διατυπώσεις τῆς ἀναθεωρήσεως, οὐδόλως ἐτηρήθησαν ἐν προκειμένῳ. Οὕτω: αʹ) δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, διὰ τῶν δύο τρίτων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς, ὁρίζουσα εἰδικῶς τὰς ἀναθεωρητέας διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ ψηφισθεῖσα εἰς δύο ψηφοφορίας, ἀφισταμένας ἀλλήλων κατὰ ἕνα μῆνα, βʹ) δὲν διελύθη ἡ Βουλὴ ἕνεκα τοιαύτης, μὴ ληφθείσης ἀποφάσεως, καὶ γʹ) ὁπωσδήποτε δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς συγκληθείσης νέας Βουλῆς κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον αὐτῆς. Ἀντὶ τῶν διατυπώσεων καὶ προϋποθέσεων τούτων, νῦν προτείνεται ὅπως ἡ παροῦσα Βουλή, ἥτις εἶναι ἡ δευτέρα μετὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν τοῦ 1946, ἐπικυρώσῃ ἐν συνόλῳ αὐτοῦ ἢ ἀπορρίψῃ τὸ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ΞΗʹ ψηφίσματος τῆς Βουλῆς ἐκείνης καταρτισθὲν σχέδιον νέου Συντάγματος. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως ταύτης καὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῆς παρούσης Βουλῆς, πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, γίνεται ἐπίκλησις πρῶτον τοῦ διαληφθέντος ψηφίσματος ΞΗʹ τῆς 25)29ης Ἰουλίου 1949 τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς (ἄρθρ. 3), δι’ οὗ αὕτη συνέστησε τεσσαρακονταμελῆ Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος καὶ κατάρτισιν σχεδίου νέου, ψηφιστέου ὑπ’ ἐκείνης ἐν τῷ συνόλῳ του κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τῆς Ἀναθεωρητικῆς ἐκείνης Βουλῆς δὲν ἤχθη εἰς πέρας, μὴ ψηφισθέντος ὑπ’ αὐτῆς τοῦ ὑπὸ τῆς Κοιν. Ἐπιτροπῆς καταρτισθέντος σχεδίου, δι’ ὃ πρέπει νὰ λογισθῇ ματαιωθεῖσα. Καὶ ἂν δὲν ἤθελεν ὑποτεθῇ, ὡς ὑπό τινων ὑποστηρίζεται, ὅτι διαλυθείσης προώρως τῆς Ἀναθεωρητικῆς ἐκείνης Βουλῆς, πρὸ τῆς συμπληρώσεως τῆς τετραετοῦς περιόδου, ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία αὐτῆς ἐπεβίωσε καὶ περιῆλθεν εἰς τὴν μετὰ ταῦτα ἐκλεγεῖσαν Βουλὴν τῆς 5ης Μαρτίου 1950, ὅμως καὶ αὐτὴ δὲν ἤσκησε τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἀτονίσασα οὕτω ὁριστικῶς. Ἡ ἀντίθετος θεωρία, καθ’ ἣν συγκληθείσης Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία αὐτῆς περιέρχεται αὐτοδικαίως εἰς τὰς ἑπομένας Βουλάς, ἐὰν αἱ προηγούμεναι διελύθησαν πρὸ τῆς λήξεως τῆς συνταγματικῆς τετραετοῦς περιόδου, αὐτῶν οὔτε ἐπὶ τοῦ Συντάγματος στηρίζεται, οὔτε ἐπὶ ἄλλης τινὸς εὐπροσδέκτου νομικῆς βάσεως. Ἡ ἄσκησις τῆς ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας περιορίζεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν Βουλήν, τὴν περιβεβλημένην τοιαύτην ἐξουσίαν. Τὸ μόνον δὲ καὶ τὸ πολύ, ὅπερ θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ δεκτόν, μᾶλλον δ’ εἰπεῖν ἀνεκτόν, θὰ ἦτο ἡ ὑπ’ αὐτῆς διὰ ρητῆς, ἀλλὰ εἰδικῆς καὶ περιωρισμένης ἐξουσιοδοτήσεως, μεταβίβασις τῆς ἀσκήσεως ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας εἰς μέλλουσαν Βουλήν. Πλὴν τῆς περιπτώσεως ταύτης, διαλυθείσης τῆς ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, παύει καὶ ἐκλείπει μετ’ αὐτῆς καὶ ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία αὐτῆς. Ἐὰν δὲ διαλυθῇ προώρως, ἄλλων θεωριῶν θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐπίκλησις, οὐχὶ ὅμως τῆς ἐπιβιώσεως τῆς ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας αὐτῆς καὶ τῆς περιελεύσεως ταύτης αὐτοδικαίως εἰς τὴν ἑπομένην Βουλήν. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς θεωρίας ταύτης τῆς συνεχείας τῆς ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς, ἐγένετο ἐπίκλησις καὶ τῆς γνώμης τοῦ Νικ. Σαριπόλου, λέγοντος, ὅτι «ὁ Βασιλεὺς διαλύων τὴν Βουλήν, δὲν ματαιοῖ τὴν ἀναθεώρησιν, ὀφείλων νὰ ἐκδώσῃ τὰς κατὰ τὸ ἄρθρον 108 ἀποφάσεις τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, καὶ τῆς μετ’ αὐτὴν ἐκλεγείσης, ἥτις ἐξακολουθεῖ τὴν ἀναθεώρησιν, μέχρις ἐξαντλήσεως τοῦ ὡρισμένου προγράμματος τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων». Ἡ γνώμη αὐτὴ εἶναι ὀρθή, ἀλλ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε προκαταρκτικῶς, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 108, τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ὅτε μετὰ ταῦτα, μετὰ τὴν διάλυσίν της, ἡ ἐκλεγεῖσα νέα Βουλὴ χωρεῖ αὐτοδικαίως εἰς τὴν ὁριστικὴν ἀναθεώρησιν, ἣν δὲν δύναται νὰ ματαιώσῃ ὁ Βασιλεύς, μὴ ἐκδίδων τὰς περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Ἐνταῦθα ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἂν διαλυθείσης τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἡ ἑπομένη συνεχίζῃ αὐτοδικαίως τὴν ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν τῆς διαλυθείσης. Εἰς δὲ τὸ ἐρώτημα, τί γενήσεται ἐν περιπτώσει σκοπίμου προώρου διαλύσεως τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ματαιώσεως τῆς ἀναθεωρήσεως, ἀπαντῶ καὶ πάλιν, ὅτι τότε ἄλλων θεωριῶν θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐπίκλησις, καὶ οὐχὶ τῆς θεωρίας τῆς συνεχείας. Ἀπὸ οὐσιαστικῆς δὲ ἀπόψεως θὰ ἠδύνατο νὰ παρατηρηθῇ, ὅτι ἡ μὲν Δʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τῆς 31ης Μαρτίου 1946 διήνυσε σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν τετραετῆ περίοδον αὐτῆς, μεῖον τριῶν μηνῶν περίπου, ἡ δὲ μετ’ αὐτὴν Βουλὴ τῆς 5ης Μαρτίου 1950 διήνυσε δεκαεξάμηνον περίπου βίον. Νομίζω, δέ, ὅτι οὐδεμία διαμαρτυρία διετυπώθη ὑπὸ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, κατὰ τῆς διαλύσεως αὐτῶν πρὸ τῆς συμπληρώσεως ὁλοκλήρου τῆς τετραετοῦς περιόδου. Τοὐναντίον μάλιστα, ὡς λέγεται ἐν τῇ οἰκείᾳ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, περὶ τῆς διαλύσεως τῆς δευτέρας Βουλῆς, τῆς 5ης Μαρτίου 1950, εἶχον συμφωνήσει τὰ ἐν αὐτῇ πλειονοψηφοῦντα κόμματα. Δεδομένου δέ, ὅτι ἡ ἄσκησις ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας, ἀποτελούσης πάντοτε πολιτειακὴν ἀνωμαλίαν, πρέπει νὰ εἶναι χρονικῶς ὅσον ἔνεστι περιωρισμένη, δὲν δύναται εὐλόγως νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν 45 μηνῶν τοῦ βίου τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαρτίου 1946, ἢ καὶ τῶν 16 μηνῶν τῆς Βουλῆς τῆς 5ης Μαρτίου 1950, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι κατά τινα τρόπον περιῆλθεν αὐτῇ αὐτοδικαίως, μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς πρώτης, ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία, δὲν ἦτο ἀρκετὸν πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἐν πάσῃ μάλιστα ἀνέσει, ἐὰν ἐκρίνετο ἐπιτακτικὴ καὶ ἐπείγουσα. Ἐν τῇ προμνημονευθείσῃ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, μάλιστα λέγεται, ὅτι τὸ καταρτισθὲν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ παραδοθὲν σχέδιον νέου Συντάγματος θὰ ἐψηφίζετο, καὶ δὴ ἐν τῷ συνόλῳ του, ὑπὸ τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἐὰν ἐμεσολάβει ἔστω καὶ μία μετὰ ταῦτα συνεδρία αὐτῆς πρὸ τῆς διαλύσεώς της. Ἔστω, ὅτι ἠδύνατο τοῦτο νὰ γίνῃ, ἀλλ’ ὅμως δὲν ἐγένετο. Ἀλλ’ οὐδὲ ὑπὸ τῆς μετὰ ταῦτα συνελθούσης Βουλῆς τῆς 5ης Μαρτίου 1950, καίτοι διανυσάσης βίον 16 ὅλων μηνῶν, δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ. Νομίζω δέ, ὅτι οὐδὲ κἂν εἰσήχθη πρὸς ψήφισιν τὸ καταρτισθὲν σχέδιον Συντάγματος, τοῦθ’ ὅπερ ἐμφαίνει, ὅτι οὔτε ἡ τότε Κυβέρνησις οὔτε ἡ Βουλὴ ἐπίστευον, ὅτι εἶχεν αὕτη ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν. Περαιτέρω γίνεται ἐπίκλησις τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 30ῆς Ἰουλίου 1951, δι’ οὗ ἐγένετο προκήρυξις ἐκλογῶν πρὸς ἀνάδειξιν νέας Βουλῆς καὶ ὡρίσθη, ὅτι αὕτη δύναται δι’ ἀποφάσεως αὐτῆς, λαμβανομένης ἐντὸς τοῦ πρώτου διμήνου, κατὰ τὴν πρώτην αὐτῆς σύνοδον, νὰ ἐπικυρώσῃ ἐν συνόλῳ ἢ ἀπορρίψῃ τὸ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ΞΗʹ ψηφίσματος τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καταρτισθὲν σχέδιον Συντάγματος, ρυθμίζουσα καὶ τὴν ἰσχὺν τῶν ἐκδιδομένων συντακτικῶν πράξεων καὶ ψηφισμάτων. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα ἡ ἁρμοδιότης τῆς προτάσεως καὶ τῆς ψηφίσεως τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς μόνην τὴν Βουλήν, ἄνευ οὐδεμιᾶς συμμετοχῆς τοῦ Βασιλέως. Ἡ ἀποκλειστικὴ μάλιστα αὕτη ἁρμοδιότης τῆς Βουλῆς, ἀποφασιζούσης ὅμως συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος, ἀποτελεῖ τὸ κυριώτατον χαρακτηριστικὸν γνώρισμα αὐτῆς ὡς κυριάρχου ὀργάνου τῆς δημοκρατικῆς Πολιτείας. Καὶ ἐπὶ τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῆς ταύτης ἐρείδεται ἡ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι (ἄρθρον 21) ρητῶς ἀναγραφομένη ἀρχή, καθ’ ἣν ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ Ἔθνους, τοῦ συντεταγμένου λαοῦ, διότι πάντα τὰ ἄμεσα ὄργανα τῆς Πολιτείας ἀρύονται τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῶν ἐκ τοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἡ Βουλή, κατ’ αὐτὸ πράττουσα, δύναται μόνη νὰ μεταρρυθμίσῃ, κατὰ τὰς μὴ θεμελιώδεις διατάξεις αὐτοῦ. Ἔτι ἐλάσσονα νομικὴν σημασίαν διὰ τὸ κῦρος τῆς ἐπιδιωκομένης ἀναθεωρήσεως δύναται νὰ ἔχῃ, ἡ γενομένη περὶ αὐτῆς μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ προηγουμένῃ Βουλῇ κομμάτων συμφωνία. Διότι κατ’ οὐδένα τρόπον δύναται αὕτη νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ρητῶς ἀπαιτουμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, λαμβανομένην ὡς ἐν αὐτῷ ὁρίζεται. Πρὸς τούτοις ὑποστηρίζεται, ὅτι ἀφοῦ δὲν προεβλήθη ἀντίρρησίς τις κατὰ τῆς ἐν τῷ Διατάγματι τῆς προκηρύξεως τῶν ἐκλογῶν ρήτρας, ὅτι ἡ νέα Βουλὴ δύναται νὰ ἐπικυρώσῃ ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ ἢ νὰ ἀπορρίψῃ τὸ καταρτισθὲν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς σχέδιον Συντάγματος, συνάγεται, ὅτι ἡ ρήτρα αὕτη ἐνεκρίθη ὑπὸ τοῦ λαοῦ διὰ δημοψηφίσματος.

§9Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς ὡμίλησε περὶ δημοψηφίσματος.

§10Π. ΠΟΥΛΙΤΣΑΣ. Κάπου τὸ ἀνέγνωσα, κ. Μπακόπουλε. Δὲν εἶμαι πρόχειρος νὰ σᾶς εἴπω ποῦ. Πάντως χαίρω ποὺ τὸ ἀποκρούετε. Ἐὰν δὲ ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι χρῆσις αὐτοῦ, ἐγένετο οὐχὶ πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ πρὸς ἐπαναφορὰν τοῦ Βασιλέως. Ἔπειτα λίαν δυσχερῶς θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 9ης Σεπτεμβρίου 1951, ὁ λαὸς ἀσκῶν τὸ ἐκλογικόν του δικαίωμα ἤ, μᾶλλον καθῆκον, ἐψήφιζε συνάμα ἐν συνειδήσει καὶ ὑπὲρ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Δὲν θὰ ἦτο ἴσως ὑπερβολὴ ἐὰν λεχθῇ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο οὐδόλως ἀπησχόλησε τὴν σκέψιν τῶν ἐκλογέων πολιτῶν, ἐκτὸς τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις, διατί πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἐμφαίνουσα ἀποδοχὴν ὑπὸ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ λαοῦ, τῆς διαληφθείσης ρήτρας ἐν τῷ Διατάγματι τῆς προκηρύξεως τῶν ἐκλογῶν, περὶ ἀναθεωρητικῆς ἁρμοδιότητος τῆς παρούσης Βουλῆς, ἡ μὴ προβολὴ ἀντιρρήσεώς τινος κατὰ τῆς ρήτρας αὐτῆς, καὶ δὲν ἐμφαίνει ὁμοίαν ἀποδοχὴν τῶν Διαταγμάτων τῆς διαλύσεως τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαρτίου 1946 καὶ τῆς ἑπομένης Βουλῆς τῆς 5ης Μαρτίου 1950, ἡ μὴ προβολὴ οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως κατὰ τῆς προώρου διαλύσεως τῶν Βουλῶν ἐκείνων; Ἐὰν λοιπὸν ἡ μὴ προβολὴ ἀντιρρήσεως ἐμφαίνῃ ἀποδοχὴν καὶ ἀναγνώρισιν μὴ νομίμου πράξεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐγκριθεῖσα καὶ ἡ τυχὸν μὴ συνταγματικὴ πρόωρος διάλυσις τῶν Βουλῶν ἐκείνων, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν οὐδὲν ἐπιχείρημα δύναται νὰ ἐξαχθῇ ἐκ ταύτης, οὐδὲ ἐκ τοῦ ψηφίσματος ΞΗʹ τοῦ 1949, ἀφοῦ ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ ἔπαυσε διαλυθείσης τῆς Ἀναθεωρητικῆς ἐκείνης Βουλῆς, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν διεκόπη ὁριστικῶς καὶ ἔπαυσε καὶ ἡ ἐπικαλουμένη, κατὰ καινοφανῆ θεωρίαν, συνέχεια τῆς ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας αὐτῆς. Ἐκ τοῦ ψηφίσματος Θʹ τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1935 τῆς Εʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, δι’ οὗ, καταργηθέντος τοῦ πολιτεύματος τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας, ὡρίσθη ὅτι ἐπαναφέρεται προσωρινῶς ἐν ἰσχύϊ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νέου Συντάγματος, δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ συναχθῇ οἱονδήποτε ἐπιχείρημα ὑπὲρ ἀναθεωρητικῆς ἁρμοδιότητος τῆς παρούσης Βουλῆς, οἱονεὶ κατὰ διαδοχὴν τῆς ἐξουσίας ἐκείνης. Ἡ Ἐθνικὴ ἐκείνη Συνέλευσις, ἥτις, ὡς ἀσκοῦσα πράγματι συντακτικὴν ἐξουσίαν, ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς μεταρρύθμισιν καὶ ἀνασύστασιν τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῆς Πολιτείας, πιθανῶς ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν πρώτων ἐντυπώσεων ἐκ τῆς γενομένης πολιτειακῆς μεταβολῆς καὶ καινοτόμων ροπῶν, ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἦτο σκόπιμος καὶ κατορθωτὴ ὑπ’ αὐτῆς ἡ ψήφισις νέου Συντάγματος. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ πρόθεσις αὕτη δὲν ἀνταπεκρίνετο καὶ εἰς πραγματικὴν ἀνάγκην συνταγματικῆς μεταρρυθμίσεως. Διὰ τοῦτο μέχρι τῆς διαλύσεώς της, τῇ 4ῃ Αὐγούστου 1936, εἰς οὐδεμίαν ἄλλην μεταρρύθμισιν προέβη, εἰμὴ μόνον εἰς τὴν διὰ τῶν ὑπὸ στοιχ. Δʹ τῆς 14ης Ὀκτωβρίου 1935 καὶ Ζʹ τῆς 28) 29ης τοῦ αὐτοῦ μηνὸς συντακτικῶν πράξεων αὐτῆς διατήρησιν ἐν ἰσχύϊ ὡρισμένων διατάξεων τοῦ καταργηθέντος Συντάγματος τοῦ 1927, ἤτοι τῶν ἄρθρων 20, 29, 49, 57, 58, 91, 102–105, 109–112 καὶ 114. Ὑποστηρίζεται περαιτέρω, ὅτι τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος κατηργήθη διὰ τοῦ ρηθέντος Θʹ ψηφίσματος τοῦ 1935, δι’ οὗ ὡρίσθη ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 θὰ ἰσχύσῃ προσωρινῶς μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως νέου Συντάγματος. Δὲν ἐννοῶ πῶς ἐντεῦθεν δύναται νὰ συναχθῇ κατάργησις τοῦ οὐσιώδους ἄρθρου 108. Τοὐναντίον ἐν τῷ ψηφίσματι ρητῶς ὁρίζεται ὅτι ἐπαναφέρεται προσωρινῶς ἐν ἰσχύϊ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, χωρὶς νὰ γίνεται ἐξαίρεσις τοῦ ἄρθρου 108. Καὶ προεβλέφθη μὲν διὰ τοῦ ψηφίσματος ἡ ψήφισις νέου Συντάγματος, ἀλλὰ βεβαίως ὑπὸ τῆς ἰδίας Εʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἥτις μόνη εἶχε τοιαύτην ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ὅμως διὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν λόγον, δὲν ἤσκησεν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἄρθρον τοῦτο ἦτο κατηργημένον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1935, θὰ εἶχεν ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τοῦ Συντάγματος ἡ ὑπερτέρα δύναμις αὐτοῦ, θὰ εἶχε τοῦτο ὑποβιβασθῆ εἰς κοινὸν νόμον, δυνάμενον νὰ τροποποιῆται καὶ καταργῆται, δι’ ἄλλου νόμου. Διότι ἐν τῷ Συντάγματι δὲν ὑπάρχει ἄλλη θετικὴ διάταξις ὁρίζουσα τὴν ὑπερτέραν δύναμιν αὐτοῦ, πλὴν τῆς τοῦ ἄρθρου 108, ἀπαγορεύοντος πᾶσαν μεταβολὴν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, γενομένην ἄλλως, ἢ ὡς αὐτὸ ὁρίζει. Ἐὰν ἦτο πράγματι ἔκτοτε κατηργημένον, πρὸς τὶ τότε τὰ Δικαστήρια καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἠσχολοῦντο ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς συνταγματικότητος τῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1935 καὶ ἐφεξῆς ἐκδοθέντων νόμων, ἀφοῦ τοιοῦτον ζήτημα δὲν ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ γεννηθῇ; Τέλος ἀντιτάσσεται, ὅτι τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἄρθρον 108 τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, ἐπιτάσσον τὴν αὐτοδικαίαν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἥτις θὰ ἀποφασίσῃ προκαταρκτικῶς τὴν ἀναθεώρησιν ὡρισμένων, μὴ θεμελιωδῶν, διατάξεων αὐτοῦ, ἐπιβάλλει διατύπωσιν ἀψυχολόγητον καὶ πρακτικῶς ἀνεφάρμοστον καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ θεωρῆται δεσμευτικόν. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, καθ’ ὃ διάταξις καὶ μάλιστα συνταγματική, ρητὴ καὶ οὐσιώδης, καὶ δὴ ψηφισθεῖσα κατ’ ἀναθεώρησιν τῆς αὐστηροτέρας ἀρχικῆς τῷ 1911, εἶναι ἀνίσχυρος ἕνεκα τῆς πρακτικῆς δυσχερείας, οὐχὶ δὲ ἀδυναμίας, τῆς ἐφαρμογῆς της οὐδόλως δύναται νὰ στηριχθῇ νομικῶς καὶ εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἡ πρακτικὴ δυσχέρεια τῆς ἐφαρμογῆς νομικῆς τινος διατάξεως, δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν κατάργησιν αὐτῆς, ἐννοεῖται συνταγματικῶς διὰ τὸ μέλλον, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τὴν μὴ τήρησιν αὐτῆς, ἐν ὅσῳ εἶναι ἐν ἰσχύϊ. Οὐδὲ εἶναι τοσοῦτον δυσχερής, ὡς ὑποτίθεται, ἡ τήρησις τῆς ἐν λόγῳ συνταγματικῆς διατάξεως, διότι θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναβληθῇ ἡ δευτέρα ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ ἀναθεωρήσεως ὡρισμένων, μὴ θεμελιωδῶν, διατάξεων εἰς τὸν χρόνον τῆς λήξεως τῆς περιόδου ἢ τῆς προτέρας τῆς διαλύσεώς της, ἀνακοινουμένης συνήθως καὶ κατ’ ἀρχὴν ἀποφασιζομένης πρὸ τῆς πραγματοποιήσεώς της. Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς συνέβη καὶ ἐπὶ τῆς προηγουμένης Βουλῆς, τῆς 5ης Μαρτίου 1950, ἡ διάλυσις τῆς ὁποίας εἶχε κατ’ ἀρχὴν ἀποφασισθῆ ὑπὸ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν κομμάτων καὶ δημοσίᾳ ἀνακοινωθῆ πολὺ πλέον τοῦ μηνὸς πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Β. Διατάγματος περὶ διαλύσεώς της. Τότε, ἐὰν ἐκρίνετο πράγματι ἀναγκαία καὶ ἐπιτακτικὴ ἡ μεταρρύθμισις ὡρισμένων συνταγματικῶν διατάξεων, ἦτο κάλλιστα δυνατὴ καὶ εὐχερὴς ἡ τήρησις τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος, ἤτοι ἡ λῆψις τῆς ἀπαιτουμένης διττῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ὅτε ἡ περὶ ἀναθεωρήσεως πρότασις θὰ ὑπεβάλετο συνταγματικῶς εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἀλλ’ οὔτε καὶ ἀψυχολόγητος ὅλως, νομίζω, εἶναι ἡ εἰρημένη συνταγματικὴ διάταξις. Τοὐναντίον φαίνεται ὑπαγορευθεῖσα καὶ ἐξ ὀρθῆς ψυχολογικῆς παρατηρήσεως τοῦ χαρακτῆρος ἡμῶν, καὶ δὴ τῶν παραττόντων τὰ κοινά, εὐκόλως φερομένων πρὸς νομοθετικὰς καινοτομίας καὶ μεταβολὰς ἀβασανίστους καὶ ἀδικαιολογήτους πολλάκις, ἀλλὰ καὶ συνταγματικάς. Οὕτω ἀπὸ τοῦ ἔτους 1911, μετὰ πᾶσαν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, τοσοῦτον συνήθη δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐγένετο ἢ ἐπεδιώχθη νὰ γίνωσιν ἐπανειλημμέναι συνταγματικαὶ μεταβολαί. Καὶ δὴ τῷ 1911 ἐγένετο ἡ καὶ νῦν ἰσχύουσα ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864. Μετὰ δεκαετίαν, τῷ 1921–1922 ἐπεδιώχθη ἡ ψήφισις νέου Συντάγματος μὴ ἀχθεῖσα εἰς πέρας. Μετὰ τριετίαν, τῇ 11 Σεπτεμβρίου 1925, ἐψηφίσθη νέον Σύνταγμα, δημοσιευθὲν τῇ 22ᾳ Σεπτεμβρίου 1926, ἀλλὰ μὴ ἰσχῦσαν. Τῇ 3ῃ Ἰουνίου 1927 ἐδημοσιεύθη νέον Σύνταγμα ἰσχῦσαν μέχρι τῆς 10ης Ὀκτωβρίου 1935. Ἀντ’ αὐτοῦ ἐπανήχθη τότε ἐν ἰσχύϊ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, μεθ’ ὡρισμένων διατάξεων τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927. Τῷ 1946 ἐπεδιώχθη ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ἀπολήξασα εἰς τὸ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ψηφίσματος ΞΗʹ τοῦ 1949 καταρτισθὲν σχέδιον νέου Συντάγματος. Κατὰ δὲ τὴν περίοδον τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς ἀπὸ τῆς 31ης Μαρτίου 1946 μέχρι τῆς 7ης Ἰανουαρίου 1950, ὅτε διελύθη, ἐξεδόθησαν ὑπὲρ τὰ 70 ψηφίσματα προσθετέα εἰς τὰς προηγουμένας ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως ἐκδοθείσας 115 Συντακτικὰς Πράξεις. Μεταξὺ τούτων περιλαμβάνεται καὶ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 116, τῆς 9ης Ἀπριλίου 1946, Συντακτικὴ Πρᾶξις, ἧς ἐμνήσθη ἐν τῇ προχθεσινῇ ἀγορεύσει του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὡς ἐκδοθείσης ἐπὶ Κυβερνήσεως, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μετέχω. Ἀλλ’ εἰς τὶ ἀφεώρα ἡ Συντακτικὴ αὕτη Πρᾶξις; Ἀφεώρα εἰς τὴν κατάργησιν προηγουμένης Συντακτικῆς Πράξεως, τῆς ὑπ’ ἀριθ. 47 τῆς 4)7 Ἰουνίου 1945. Διὰ ταύτης εἶχεν ὁρισθῆ, ὅτι τὸ ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ δίκτυον τῆς «Γαλλο–Ἑλληνικῆς Ἑταιρίας Σιδηροδρόμων» περιέρχεται εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ συγχωνεύεται εἰς τοὺς Σιδηροδρόμους αὐτοῦ. Μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς τότε Κυβερνήσεως, τῆς πρώτης ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς χώρας, ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὑποστηρίζουσα σχετικὴν αἴτησιν τῆς ἐνδιαφερομένης Γαλλικῆς Ἑταιρείας, ἐζήτησεν ἐπιμόνως τὴν κατάργησιν τῆς συντακτικῆς ἐκείνης πράξεως. Ἡ αἴτησις ἐκρίθη δικαία καὶ ἐπειδὴ καὶ ἡ καταργητικὴ πρᾶξις ἔπρεπε νὰ περιβληθῇ τὸν αὐτὸν νομικὸν τύπον τῆς καταργητέας, ἐξεδόθη ἡ διαληφθεῖσα ὑπ’ ἀριθ. 115 συντακτικὴ πρᾶξις. Θὰ ηὐχαριστούμην δὲ ἐὰν εἰσηκούετο ἡ ἐκφρασθεῖσα εὐχή μου τῆς διὰ μιᾶς ἔτι ἄλλης συντακτικῆς πράξεως καταργήσεως πασῶν τῶν προεκδεδομένων συντακτικῶν πράξεων. (Χειροκροτήματα).

§11Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μου μίαν διακοπήν. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι διετηρήσατε τὴν Προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ 15 ἡμέρας. Εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἐδημοσιεύθησαν μὲ τὴν ὑπογραφήν σας ἐκτὸς τῆς συντακτικῆς πράξεως καὶ 7 Ἀναγκαστικοὶ Νόμοι, ἐνῷ ἐπρόκειτο μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας της, εὐθὺς δὲ μετὰ τὴν παραίτησίν σας ἐκυκλοφόρησαν ὑπὸ ἡμερομηνίαν 11 Μαΐου, — ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, 16 φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως μὲ πληθώραν Ἀναγκαστικῶν νόμων. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ μὲν κ. Πουλίτσας ὡς Πρόεδρος Κυβερνήσεως ἐξέδωκεν ἑπτὰ Ἀναγκαστικοὺς νόμους, ὄχι ὡς ἀνεφέρθη, διὰ νὰ καταργήσῃ προγενεστέρους Ἀναγκ. νόμους, ἡ δὲ διάδοχος Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας μετεῖχον 6–8 ἡγετικὰ στελέχη τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐξέδωκεν ὁλόκληρον δέσμην Ἀναγκαστικῶν νόμων, ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἡμερομηνίαν.

§12Π. ΠΟΥΛΙΤΣΑΣ. Κρῖμα, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, διότι αὐτὴν τὴν παρατήρησιν δὲν τὴν εἴχατε κάνει κατὰ τὴν προχθεσινὴν ὁμιλίαν σας, ὥστε νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν.

§13Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δὲν τὸ ἀνέφερα μὲ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν. Ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων προκαλεῖ αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§14Π. ΠΟΥΛΙΤΣΑΣ. Εἴπατε μὲ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν. Θὰ ἐπεθύμουν, ἐπιλαμβανόμενος τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἦτο μία μεγίστη ἀσέβεια, ἐὰν συζητουμένης τῆς ὑψίστης πολιτειακῆς πράξεως, τῆς συντάξεως ἢ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἐνεπνέετο κανεὶς ἀπὸ τοιαύτην ταπεινὴν σκέψιν. (Ζωηρὰ Χειροκροτήματα). Θὰ ἐτόλμων νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ὅλαι αὗται αἱ ἐπανειλημμέναι καὶ δυσάρεστοι Συνταγματικαὶ μεταβολαί, αἱ ὁποῖαι κατατρύχουν τὴν χώραν ἀπὸ τοῦ 1911 καὶ ἐφεξῆς, κατ’ ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην, ἦσαν ὅλαι περιτταί, πλὴν δύο τὸ πολὺ διατάξεων, τῆς τοῦ ἄρθρου 107, δηλαδὴ τοῦ σημερινοῦ 108 καὶ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος, τοῦ 64 περὶ ἰδιοκτησίας, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἔχρηζον μεταρρυθμίσεώς τινος. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ, ὅτι πλὴν τῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 107 καὶ 17 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, περὶ ἀναθεωρήσεως αὐτοῦ καὶ περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ εἴ τινος ἄλλης οὐδεμιᾶς ἴσως ἄλλης ἦτο ἀπαραιτήτως καὶ ἐπιτακτικῶς ἀναγκαία ἡ ἀναθεώρησις. Τὰ δὲ θέματα ἅτινα ἐρρυθμίσθησαν διὰ τῶν γενομένων ἐπανειλημμένων ἀναθεωρήσεων, θὰ ἠδύναντο νὰ ρυθμισθῶσι καὶ διὰ νόμων, ὑπὸ τὴν αὐτονόητον προϋπόθεσιν τοῦ αὐστηροῦ σεβασμοῦ αὐτῶν καὶ τοῦ πνεύματος τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Ἐλλείποντος τοῦ σεβασμοῦ αὐτοῦ, οἱαιδήποτε καὶ ὁσαιδήποτε μεταρρυθμίσεις τοῦ Συντάγματος καὶ ἂν γίνωσι θὰ εἶναι ἀνωφελεῖς. Θὰ ἠδύναντο νὰ θεραπεύσωσι προσωρινῶς ἔκτακτόν τινα περίστασιν, ἀλλὰ συνάμα δι’ αὐτῶν θὰ κατελύετο μία τῶν οὐσιωδῶν προϋποθέσεων τοῦ κύρους τοῦ Συντάγματος, ἡ σταθερότης καὶ τὸ ἀμετάβλητον αὐτοῦ. Ἐν ἀναφορᾷ πρὸς τὰς ἐπανειλημμένας ἐκείνας ἀναθεωρήσεις καὶ ἀνασυντάξεις τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἃς πράγματι δὲν ἐτηρήθη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 108 αὐτοῦ, (107 τοῦ ἀρχικοῦ τοῦ 1864), ὑποστηρίζεται ἐν τῇ εἰρημένῃ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ὅτι «ἡ κατ’ ἐπανάληψιν παρέκκλισις ἀπὸ ταύτης, δύναται εὐλόγως νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἔχει δημιουργήσει πνεῦμα ἐλαστικότητος ὡς πρὸς τὴν παράλειψιν τῆς προδικασίας ταύτης, ὁσάκις γενικώτεροι λόγοι θὰ ἐπέβαλλον τὴν ἐπανάληψιν τῆς παρεκκλίσεως». Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνήσω ἀπολύτως πρὸς τὴν θεωρίαν ταύτην. Αἱ νομικαὶ διατάξεις, καὶ μάλιστα αἱ τοῦ Συντάγματος, τίθενται ἵνα τηρῶνται, καὶ οὐχὶ ἵνα παραβαίνωνται, ἔστω καὶ ἐὰν γενικώτεροι λόγοι θὰ ἐπέβαλλον οἱανδήποτε παρέκκλισιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ γίνῃ προσφυγὴ εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ὁριζομένην διαδικασίαν ἀναθεωρήσεως. Ἡ παράβασις οἱασδήποτε νομικῆς καὶ μάλιστα συνταγματικῆς διατάξεως ἀποτελεῖ πάντοτε παράβασιν, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποτελέσῃ δικαιολογίαν νέας παραβάσεως. (Χειροκροτήματα). Ὁ σεβασμὸς πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ ἡ τήρησις αὐτοῦ πρέπει νὰ εἶναι πλήρης, ἀπόλυτος, ἀπεριόριστος καὶ ἀπροφάσιστος. Ἄλλως δὲν ὑπάρχει λόγος θεσπίσεως αὐτοῦ. Ἔπειτα δὲ παρορᾶται, ὅτι αἱ Βουλαὶ αἵτινες ἐψήφισαν, τὰ διαληφθέντα Συντάγματα, συνεκλήθησαν ἐπίτηδες πρὸς τερματισμὸν ἀνωμάλων πολιτειακῶν καταστάσεων, αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν ἐκ προηγηθέντων, συχνῶν δυστυχῶς, ἐπαναστατικῶν κινημάτων. Αἱ τότε ἐπαναστατικαὶ Κυβερνήσεις καὶ αἱ συγκληθεῖσαι ὑπ’ αὐτῶν Βουλαὶ ἤσκουν de facto πᾶσαν ἐξουσίαν καὶ ἦσαν ἐλεύθεραι ἀπὸ πάσης συνταγματικῆς δεσμεύσεως. Συγκεκριμένως ἡ διπλὴ Βουλὴ τοῦ 1911 συνεκλήθη πρὸς τερματισμὸν τῆς πολιτειακῆς ἀνωμαλίας, τῆς προελθούσης ἐκ τοῦ κατ’ εὐφημισμὸν καλουμένου κινήματος τοῦ Στρατιωτικοῦ Συνδέσμου, πράγματι δ’ ἀληθοῦς ἐπαναστάσεως, τοῦ Αὐγούστου 1909. Ὁσονδήποτε δὲ καὶ ἂν ἐτηρήθησαν προσχηματικαί τινες νομιμοφάνειαι, κατ’ οὐσίαν εἶχεν ἐπαναστατικὸν χαρακτῆρα. Ὁμοίως δὲ καὶ ἡ συγκληθεῖσα Βουλὴ τοῦ 1911, παρὰ τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτῆς ὡς ἀναθεωρητικῆς, δυνάμει..... εἶχε συντακτικὸν χαρακτῆρα, ὡς ἀρκεῖ νὰ ἀποδείξῃ, πλὴν ἄλλων, καὶ ἡ ἀνώμαλος, ἐπαναστατικῷ προστάγματι, σύγκλησις αὐτῆς καὶ μάλιστα ἡ ἀναθεώρησις τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, ὄντος, παρὰ τὰ ἐναντία ὑποστηριχθέντα, θεμελιώδους, διότι ἐπ’ αὐτοῦ καὶ μόνον ἐρείδεται ἡ κυριωτάτη ἰδιότης τοῦ Συντάγματος, δηλαδὴ ἡ σταθερότης καὶ τὸ ἀμετάβλητον αὐτοῦ. Ἡ Βουλὴ τῆς 16ης Δεκεμβρίου 1923 συνεκλήθη ὡς Συντακτικὴ Συνέλευσις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ στρατηγοῦ Γ. Κονδύλη ἦτο καὶ αὕτη ἐπαναστατικὴ καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἠδύνατο νὰ συγκαλέσῃ Βουλὴν πρὸς ἀναθεώρησιν καὶ ἀνασύνταξιν τοῦ Συντάγματος. Ὁμοίως ὡς συντακτικὴ συνεκλήθη ἡ Συνέλευσις τοῦ 1935, μετὰ τὴν καταστολὴν τοῦ προηγηθέντος ἐπαναστατικοῦ κινήματος. Τοιοῦτον τινὰ χαρακτῆρα εἶχε καὶ ἡ διπλὴ Βουλὴ τῆς 31ης Μαρτίου 1946, συγκληθεῖσα πρὸς τερματισμὸν τῆς ἀνωμάλου πολιτειακῆς καταστάσεως, τῆς προκληθείσης ἐκ τῆς ἐχθρικῆς κατοχῆς τῆς χώρας καὶ τῆς ἐξηναγκασμένης ἀπομακρύνσεως τοῦ Βασιλέως ἐκ τῆς χώρας καὶ τῶν καθηκόντων του. Ἡ παροῦσα Βουλὴ τῆς 5ης Μαρτίου 1950 ἐξ οὐδενὸς λόγου δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι μεταλαμβάνει ἀναθεωρητικοῦ, πολλῷ δ’ ἧττον συντακτικοῦ χαρακτῆρος. Ἐὰν ἡ Δʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ δὲν ἐτερμάτισε τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον της, παρὰ τὸν μακρὸν αὐτῆς βίον, τοῦτο δὲν δύναται νὰ γεννήσῃ κληρονομικὸν δικαίωμα τοιαύτης ἁρμοδιότητος ὑπὲρ τῆς ἑπομένης Βουλῆς τῆς 5ης Μαρτίου 1950, πολλῷ δ’ ἧσσον ὑπὲρ τῆς παρούσης. Κατὰ ταῦτα λοιπὸν ἡ σύγκλησις τῶν Βουλῶν ἢ Συνελεύσεων ἐκείνων, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς συνεκλήθησαν, δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ προηγούμενον, ὅπερ καὶ ἄλλως θὰ ἦτο ἀπαράδεκτον διὰ τὴν ἀνώμαλον σύγκλησιν τῆς παρούσης Βουλῆς, ὡς Ἀναθεωρητικῆς, ἄνευ τῆς τηρήσεως τῆς διαδικασίας τῆς ὁριζομένης ἐν τῷ ἄρθρῳ 108 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπεστήριξε χθὲς τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Δʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, τῆς 31ης Μαρτίου 1946, συνεκλήθη, οὐχὶ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ δυνάμει διεθνῶν πράξεων, τῆς Διακηρύξεως τοῦ Ἀτλαντικοῦ καὶ τῶν Συμφώνων τῆς Γιάλτας καὶ τοῦ Λονδίνου. Ἀλλ’ οὐδεὶς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ σύγκλησις τῆς Ἀναθεωρητικῆς ἐκείνης Βουλῆς ἐγένετο δυνάμει τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ πρὸς τερματισμὸν τῆς ἀνωμάλου πολιτειακῆς καταστάσεως, τῆς δημιουργηθείσης ἐκ τῆς ἐχθρικῆς κατοχῆς τῆς χώρας καὶ τῆς ἐξηναγκασμένης ἀπομακρύνσεως τοῦ Βασιλέως ἐξ αὐτῆς καὶ τῶν καθηκόντων του ἥτις ἀνάγκη τῆς συγκλήσεως, καθὼς καὶ αὐτὴ αὕτη, ἀνεγνωρίσθη γενικῶς παρὰ πάντων. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἢ καὶ ἄλλοι τινὲς προτιμῶσιν ὡς δικαιολογητικὴν βάσιν τῆς συγκλήσεως τὰς διεθνεῖς ἐκείνας πράξεις, ἡ διαφωνία θὰ εἶχεν ἐντελῶς θεωρητικὴν σημασίαν. Ἐκεῖνο ὅμως εἰς ὃ ἐπιμένομεν, εἶναι, ὅτι διαλυθείσης τῆς Ἀναθεωρητικῆς ἐκείνης Βουλῆς, ἀπεσβέσθη καὶ ἡ ἀναθεωρητικὴ αὐτῆς ἐξουσία, καὶ δὲν περιῆλθεν οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 5ης Μαρτίου 1950, οὔτε εἰς τὴν παροῦσαν. Οἱ ἐπικαλούμενοι λόγοι σκοπιμότητος τινῶν τῶν προτεινομένων συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων, ὡς π. χ. τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἔκδοσιν νομοθετικῶν διαταγμάτων, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἐπὶ κατεπειγουσῶν περιπτώσεων, εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἀγροτικῶν κτημάτων πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἐπιδίωξιν αὐτῶν, ἀλλὰ κατὰ τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ὁριζόμενον τρόπον, ὅστις, ὡς ἐρρήθη, εἶναι μὲν δυσχερής πως, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἀδύνατος. Ἄλλως τε ὡς πρὸς τὴν ἔκδοσιν νομοθετικῶν διαταγμάτων, διὰ παγίας νομολογίας τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἀνεγνωρίσθη τὸ ἐπιτρεπτὸν αὐτῆς, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἐπὶ κατεπειγούσης, ἀπροβλέπτου καὶ ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης, ὡς π.χ. πρὸς λῆψιν μέτρων ἀσφαλείας τῆς χώρας, πρὸς ρύθμισιν ζητημάτων ἀναγομένων εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ, πρὸς ἐκτέλεσιν ὑποχρεώσεων ἀπορρεουσῶν ἐκ διεθνῶν συμβάσεων καὶ εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας κτλ. Ἀληθῶς ἐπείγοντά τινα χαρακτῆρα ἐμφανίζει ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, πρὸς οὓς στρέφεται θερμὴ ἡ συμπάθεια καὶ στοργὴ πάντων ἡμῶν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ διὰ τὴν μὴ πλήρη θεραπείαν τῆς ἀνάγκης ταύτης δὲν πταίει τὸ Σύνταγμα. Διὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927 ἐτάχθη πενταετὴς προθεσμία διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν κτημάτων πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, κατὰ παρέκκλισιν ἀπὸ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 19 αὐτοῦ, ἥτις προθεσμία, νομίζω, ἦτο ἐπαρκής.

§15Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἦλθαν αἱ νέαι γενεαί, οἱ νέοι ἀκτήμονες.

§16Π. ΠΟΥΛΙΤΣΑΣ. Ἔπειτα καὶ ἐπὶ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τοῦ 1946–1950 ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ τοῦ ζητήματος τούτου διὰ ψηφίσματος. Νῦν ἂς ληφθῶσιν ὅσα μέτρα εἶναι δυνατά, χωρὶς νὰ παραβιασθῇ τὸ Σύνταγμα. Τὸ αὐτὸ θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ καὶ διὰ τὴν ἐπικαλουμένην ἀνάγκην τῆς κυρώσεως τῶν ἐκκρεμῶν ψηφισμάτων καὶ νομοθετικῶν διαταγμάτων ἢ ἀναγκαστικῶν νόμων. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, εὐρέως ἑρμηνεῦσαν τὰ ψηφίσματα ΞΖʹ καὶ ΞΗʹ τοῦ 1949, ἔκρινεν ὡς ἰσχυρὰ τὰ μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου 1949 ἐκδοθέντα ψηφίσματα καὶ νομοθ. διατάγματα, ἀποκειμένης εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τῆς μελλούσης ἀκυρώσεως ἢ τροποποιήσεως αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ φροντὶς αὕτη τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ὑπῆρξε ματαία, διότι καὶ μετὰ ταῦτα συνεχίσθη ἡ ἔκδοσις τοιούτων νομοθ. διαταγμάτων, καὶ πολλάκις κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς ἢ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, χωρὶς νὰ συντρέχῃ πραγματικῶς οὐδεμία ἐπείγουσα ἀνάγκη. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἀντίκειται ἐπιπροσθέτως εἰς τὴν εἰρημένην διάταξιν τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος ἡ ἐπιδιωκομένη κύρωσις ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ τοῦ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ΞΗʹ τοῦ 1949 ψηφίσματος καταρτισθέντος σχεδίου νέου Συντάγματος, ἄνευ συζητήσεως καὶ ψηφίσεως αὐτοῦ κατ’ ἄρθρον. Τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ὁρίζει, ὅτι ἡ συγκαλουμένη νέα Βουλὴ πρὸς ἀναθεώρησιν ὡρισμένων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, περὶ ὧν ἐλήφθη ἤδη ἀπόφασις, κατὰ τὰ ἐν ἐκείνῳ ὁριζόμενα, ὑπὸ τῆς διαλυθείσης προηγουμένης Βουλῆς, «ἀποφασίζει ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων», τοῦτ’ ἔστι μετὰ συζήτησιν αὐτῶν, καὶ ὄχι ὅτι ἁπλῶς ἐπικυροῖ ἐν τῷ συνόλῳ ἢ ἀπορρίπτει τὰς προταθείσας τροποποιήσεις. Κατὰ ταῦτα ἡ ἐπιδιωκομένη ἀναθεώρησις τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος τοῦ 1911 ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς, χωρὶς νὰ ἔχῃ τηρηθῆ ἡ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 108 αὐτοῦ ὁριζομένη διαδικασία, ἥ τε προηγουμένη καὶ ἡ κατὰ τὴν ψήφισιν, ἐπὶ οὐδεμιᾶς νομικῆς βάσεως δύναται νὰ στηριχθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο πᾶσα μεταρρύθμισις τῶν διατάξεων αὐτοῦ θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἀνίσχυρος, καὶ ὡς τοιαύτη πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἀνεγνωρίζετο ὑπὸ τῶν δικαστηρίων καὶ τῶν ἄλλων Ἀρχῶν, οἱ λειτουργοὶ τῶν ὁποίων ὀφείλουσι καὶ ὡρκίσθησαν νὰ τηρῶσιν ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα. Καὶ τὸ μόνον ἀποτέλεσμα, ὅπερ θὰ εἶχεν ἡ ἀντισυνταγματικὴ ψήφισις τοῦ προτεινομένου νέου Συντάγματος, θὰ ἦτο, εἰς τὴν φοβερὰν πολυνομίαν καὶ κακονομίαν, τὴν κατατρύχουσαν τὴν χώραν καὶ γεννῶσαν παντοίας ἀμφισβητήσεις περὶ τῆς ἐννοίας καὶ τῆς ἰσχύος τῶν ἀπειροπληθῶν νόμων, πολλάκις ἀντιφατικῶν καὶ ἀλληλοσυγκρουομένων πρὸς ἀλλήλους, ὅτι θὰ προσετίθετο καὶ ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ἰσχύος τοῦ Συντάγματος ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ, πρᾶγμα ὅπερ, καθ’ ὅσον γνωρίζω, ἐν οὐδεμιᾷ ἄλλῃ χώρᾳ ποτὲ συνέβη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπηύθυνε προχθὲς ἐπανειλημμένως ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλήν, ὅπως ὁμοφώνως ψηφίσῃ τὸ καταρτισθὲν σχέδιον, νέου Συντάγματος, ἵνα λήξῃ ἡ συνταγματικὴ ἐκκρεμότης καὶ ἐξέλθῃ ἡ χώρα ἐκ τῆς χαώδους καταστάσεως καὶ ἀνωμαλίας, ἐν ᾗ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1935 διατελεῖ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία συνταγματικὴ ἐκκρεμότης, ὡς ὑπάρχοντος καὶ ἰσχύοντος τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, μεθ’ ὡρισμένων διατάξεων τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927. Καθ’ ὅσον γνωρίζω οὐδεμία ποτὲ προεβλήθη ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς χαρακτηρίζῃ ὡς χαώδη τὴν συντακτικὴν κατάστασιν, τὴν προελθοῦσαν ἐκ τῆς ἐκδόσεως Συντακτικῶν Πράξεων καὶ Ἀναγκαστικῶν Νόμων, δι’ αὐτὴν δὲν εἶναι ὑπαίτιον τὸ Σύνταγμα. Ἐὰν τὸ ἐσεβόμεθα καὶ τὸ ἐτηροῦμεν δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο ἡ ἀνωμαλία αὐτή. Ὁπωσδήποτε πάντα τὰ μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου 1949 ἐκδοθέντα ἀνωμάλως ψηφίσματα καὶ νομοθετικὰ διατάγματα δύνανται νὰ ἐπικυρωθῶσι, τροποποιηθῶσιν ἢ καταργηθῶσιν ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς ὡς ἐκρίθη ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ἡ ἔκκλησις, ἣν ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης περὶ ψηφίσεως τοῦ καταρτισθέντος σχεδίου Συντάγματος, ἐὰν μὲν ἡ ἀναθεώρησις γίνεται συνταγματικῶς, ἔχει καλῶς. Ἐὰν ὅμως αὕτη γίνεται, ὡς φρονοῦμεν, ἀντισυνταγματικῶς, ἔχει μήπως τὴν ἔννοιαν τῆς συστάσεως πρὸς παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, αὐτοῦ ἐκείνου τοῦ Συντάγματος, εἰς τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ μόλις πάντες ἐνταῦθα ὡρκίσθημεν ὑπακοήν; Καὶ προσέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι τοὐλάχιστον ἐκεῖνοι τῶν κ. κ. βουλευτῶν, οἵτινες παλαιότερον ἐνόμισαν ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς, πρέπει νὰ τιμήσωσι τὴν ὑπογραφήν των. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, πρέπει νὰ πράξωσι τοῦτο καὶ νὰ παραβῶσι τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν εἰς αὐτὸ δοθέντα ὅρκον ὑπακοῆς, ἐὰν μετὰ ταῦτα ἐπείσθησαν περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου τῆς ἀναθεωρήσεως; Σημειωτέον δὲ ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι τυπική τις καὶ ἐπουσιώδης διάταξις. Εἶναι οὐσιωδεστάτη καὶ θεμελιώδης, διότι αὐτὴ προσδίδει εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ ἐπηυξημένην τυπικὴν δύναμιν, διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς τροποποιήσεως τούτων διὰ κοινοῦ νόμου. Ἐὰν θεωρήσωμεν ὡς μὴ δεσμευτικόν, ὡς μὴ ἰσχυρόν, τὸ ἄρθρον τοῦτο, τότε καὶ τὸ Σύνταγμα καταβιβάζεται, ὡς εἶπον, εἰς ἁπλοῦν νόμον, δυνάμενον ὁποτεδήποτε νὰ τροποποιῆται, ἣν τέχνην γιγνώσκομεν νὰ ἐφαρμόζωμεν πολὺ καλῶς. Ὅλη ἡ δύναμις τοῦ Συντάγματος ἔγκειται εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὅπερ προσδίδει εἰς αὐτὸ τὸν χαρακτῆρα τοῦ λεγομένου αὐστηροῦ Συντάγματος. Γενικῶς δὲ θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ, ὅτι εἶναι πλάνη νὰ νομίζηται, ὅτι διὰ τῆς ἐκδόσεως ἑκάστοτε νέων νόμων ἢ τῆς μεταβολῆς τῶν ὑπαρχόντων δύνανται νὰ θεραπεύωνται τὰ κακῶς ἔχοντα ἐν τῇ Πολιτείᾳ. Οἱ ἀρχαῖοι ἡμῶν πρόγονοι ἐπίστευον, ὅτι καὶ αὐτῆς τῆς κακονομίας εἶναι ἔτι χείρων ἡ ἀστάθεια καὶ ἀβεβαιότης τῶν νόμων, ἡ προερχομένη ἐκ τῶν μεταβολῶν αὐτῶν καὶ τῆς πολυνομίας. Ὁ Θουκιδίδης λέγει, ὅτι ἡ πόλις εἶναι κρείσσων ἐὰν ἔχῃ καὶ ἐφαρμόζῃ σταθεροὺς νόμους, ἔστω καὶ κακούς, ἢ μεταβλητοὺς καλούς. Καὶ ὁ Ἀριστοτέλης εἶπεν, ὅτι τὸ ἐθίζειν εὐχερῶς λύειν τοὺς νόμους, φαῦλον. Κατὰ μείζονα λόγον ἰσχύουσι ταῦτα ὡς πρὸς τὰς μεταβολὰς τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῆς Πολιτείας, ὅστις πρέπει νὰ εἶναι ἰδιαιτέρως σταθερὸς καὶ σεβαστός, διότι ἄλλως, διὰ τῶν μεταβολῶν αὐτοῦ, χαλαροῦται καὶ διαφθείρεται ὁ ὀφειλόμενος πρὸς αὐτὸν σεβασμός. Διὰ τοῦτο δὲ οἱ διάσημοι ἀρχαῖοι νομοθέται Χαρώνδας καὶ Ζάλευκος ἐθέσπισαν διάταξιν, καθ’ ἣν ὁ προτείνων τὴν διόρθωσιν νόμου (θεμελιώδους, διότι οἱ ἄλλοι ἐκαλοῦντο ψηφίσματα), ἔπρεπε νὰ περιβληθῇ βρόγχον, συρόμενον ἐν ἀπορρίψει τῆς προτάσεώς του. Πρὸς τούτοις πρέπει νὰ ὑπομνησθῇ καὶ τονισθῇ ὅτι καὶ οἱ ἄριστοι νόμοι δὲν δύνανται νὰ ἀποδώσωσιν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι καὶ χρηστὰ ἤθη τῶν πολιτῶν, τῶν τε ἀρχομένων καὶ μάλιστα τῶν ἀρχόντων. Ὁ Ἀριστοτέλης ἀναπτύσσων τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἠθῶν ἐπὶ τὸ πολίτευμα λέγει, ὅτι πολλάκις τὰ ἤθη ἀρκοῦσι νὰ καταστήσωσι Δημοκρατικὸν καὶ αὐτὸ τὸ ὀλιγαρχικὸν πολίτευμα, καὶ τἀνάπαλιν τὸ δημοκρατικὸν νὰ καταστήσωσιν ὀλιγαρχικόν. Διὰ τοῦτο πρέπει μᾶλλον νὰ στρέψωμεν πᾶσαν τὴν προσοχὴν καὶ μέριμναν ἡμῶν εἰς τὴν ἠθικὴν ἀνάπλασιν καὶ ἀνόρθωσιν, ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν εὐνομουμένης καὶ εὐκόσμου Πολιτείας, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς ἐπιδιωκομένης ὑλικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς Χώρας. Κύριοι βουλευταί, τὸ Σύνταγμα εἶναι, ὡς προεῖπον, τὸ παλλάδιον τοῦ δημοκρατικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ εἴμεθα πιστῶς προσηλωμένοι εἰς αὐτὸ καὶ νὰ τὸ τιμῶμεν μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας. Ἄλλως δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως. Ἐὰν τυχὸν χρῄζῃ μεταρρυθμίσεων καὶ συγχρονισμοῦ, πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο ὡς αὐτὸ ὁρίζει. Ἡ ψήφισις νέου Συντάγματος καθὼς καὶ ἡ ἀναθεώρησις αὐτοῦ, εἶναι σπουδαιοτάτη πολιτειακὴ πρᾶξις, ἡ ὑψίστη πασῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ γίνηται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ μετὰ πάσης περισκέψεως καὶ νὰ τελῆται ὡς ὑψηλὴ ἱεροτελεστία πολιτειακή, μετὰ ψυχικῆς ἀνατάσεως καὶ φόβου Θεοῦ. Οὕτω ἂς πράξωμεν καὶ ἡμεῖς. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§18Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μετέχω εἰς μίαν συζήτησιν ἐπὶ τόσον οὐσιώδους ζητήματος, ὡς τὸ ὑπὸ κρίσιν, μόλις σήμερον λαβὼν γνῶσιν κατ’ οὐσίαν τῶν διεξαχθεισῶν ἐπὶ τοῦ θέματος συζητήσεων κατὰ τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις, λόγῳ τῆς ἀπουσίας μου. Καὶ ἐπὶ πλέον ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα μετὰ μίαν τόσον λαμπρὰν πραγματικῶς ἀγόρευσιν τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος, ἀγόρευσιν, τὴν βαθύνοιαν τῆς ὁποίας δυσχερῶς θὰ ἠδύνατό τις νὰ φθάσῃ. Ὁ κ. Πουλίτσας ἀνέπτυξε τὸ θέμα μετὰ τόσης πράγματι ἐμβριθείας καὶ ἐκτάσεως, ὥστε νὰ καθιστᾷ δυσχερῆ τὴν ἐπὶ τοῦ θέματος ἀναστροφὴν καὶ εἰς τοὺς θέλοντας, ὅπως ἐγώ, νὰ ἐξετάσουν τὸ θέμα τοῦτο ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἐρεύνης πολιτικῶν εὐθυνῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, ὅμως, ὁ κ. Πουλίτσας, νὰ ἔχω ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς ἀγορεύσεώς του, μίαν οὐσιώδη ἀντίρρησιν. Ὡμίλησε, καὶ αὐτὸ βεβαίως ἀπορρέει ἐκ τῆς μακρᾶς ἐν τῇ δικαστικῇ ἐξουσίᾳ λειτουργίας, ὡμίλησε καθαρῶς ἐπὶ τῇ βάσει νομικῶν κανόνων καὶ ἀπέφυγε νὰ δώσῃ εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν θέμα τὸν χαρακτηρισμὸν ἐκεῖνον, ποὺ πράγματι ἐνδιαφέρει περισσότερον ἕνα πολιτικὸν Σῶμα, ὅπως εἶναι ἡ Βουλή. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὰ νομικὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα προέβαλεν ὁ κ. Πουλίτσας, ὅπως προέβαλον καὶ ἄλλοι τινὲς ἐκ τῶν προλαλησάντων, εἶναι ἐν πολλοῖς ἄξια προσοχῆς, ἀλλὰ πέραν τῶν νομικῶν ἐπιχειρημάτων ὑπάρχουν πραγματικαὶ καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφαιροῦν τὴν βάσιν τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτῶν. Εἶναι βέβαιον, τοὐλάχιστον διὰ τὸν τόπον μας, ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν εἶναι ἕνας ἁπλοῦς νόμος, δὲν εἶναι κἂν ἕνας ἐπηυξημένης δυνάμεως νόμος, ἀλλ’ εἶναι κάτι τι πολὺ ὑπέρτερον, τὸ ὁποῖον ἐβγῆκε μέσα ἀπὸ τὰ σπλάχνα τοῦ λαοῦ, ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἐπαναστατοῦντος, διὰ νὰ κατακτήσῃ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξετάσωμεν τὰ θέματα ταῦτα μὲ μέτρον καθαρῶς καὶ πάντοτε νομικόν. Διότι ὅταν ἀπὸ δεσμεύσεις νομικὰς τὸ Σύνταγμα παραμένῃ μακρὰν τῆς πραγματικότητος, ἐμφανίζονται τὰ φαινόμενα τῶν διαφόρων ἀνταρσιῶν ἢ πραξικοπημάτων, τὰ ὁποῖα ὑποκαθιστοῦν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ βήματος τούτου. Ἡ ἱστορία τοῦ πολιτεύματός μας ἀποτελεῖ μίαν ἀέναον διαδοχὴν τοιούτων πράγματι γεγονότων καὶ ἀνωμάλων ἐξελίξεων. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἰδιαιτέρως καὶ λεπτομερέστερον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἀνέφερον ὅλον τὸ ἱστορικὸν τῆς πραγματοποιήσεως τῶν κατὰ διαφόρους περιόδους ἀναθεωρήσεων τοῦ Συντάγματος. Γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1935 κυρίως καὶ ἐντεῦθεν εὑρισκόμεθα πρὸ πλήρους ἀνατροπῆς τῆς καθεστηκυίας τάξεως, διότι καὶ τὸ πολίτευμα, ἀλλὰ καὶ τὸ Σύνταγμα ὑπέστησαν τοὺς γνωστοὺς κλονισμούς. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὸ πολίτευμα ἐπηκολούθησαν τὰ δύο δημοψηφίσματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐδόθη τέρμα εἰς τὴν πολιτειακὴν ἀνωμαλίαν. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ Σύνταγμα ὑπάρχει ἔκτοτε ἡ ἐκκρεμότης, ἐκκρεμότης τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀναγνωρίσουν ὡς ὑφισταμένην. Καὶ ἡ ἐκκρεμότης αὕτη θὰ πρέπει κάποτε νὰ τακτοποιηθῇ. Διότι ὅπως εἶπεν καὶ ὁ κ. Πουλίτσας, ἔχομεν πληθώραν νόμων, ἔχομεν ἴσως καὶ πολλὰς ἄλλας διατάξεις συνταγματικῆς μορφῆς, αἱ ὁποῖαι κάποτε, κάπως, θὰ ἔπρεπε νὰ κωδικοποιηθοῦν. Ἔχομεν, λοιπόν, αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν καὶ αὐτὴν τὴν ἐκτροπήν, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἔκτοτε καὶ ἡ ὁποία ἐπανειλημμένως ἀνεγνωρίσθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπισθῇ. Καὶ εἰς τὸ 1936 καὶ εἰς τὸ 1946 ἐκλήθησαν Ἀναθεωρητικαὶ Βουλαί. Μάλιστα, ἡ τοῦ 1946 ἔφθασε μέχρι καὶ συντάξεως κατ’ οὐσίαν τοῦ Συντάγματος. Ἀπέμεινε μόνον ἡ ἐπιψήφισίς του, διὰ νὰ ὑπάρξῃ τελειωμένον τὸ ἔργον αὐτό. Δὲν ἠδυνήθη ἡ Βουλὴ τότε, λόγῳ τῆς αἰφνιδιαστικῆς διακοπῆς τῆς ζωῆς της, νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον αὐτό. Καὶ εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον, ὅπως εὑρισκόμεθα καὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ὅπως εὑρέθημεν καὶ εἰς τὸ 1910, τὸ 1911, τὸ 1920, τὸ 1927. Εὑρισχόμεθα πρὸ αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, ἀφοῦ ὅλοι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ζῶμεν εἰς μίαν ἐκτροπὴν τοῦ πολιτεύματος. Τώρα ἐρωτᾶται: Ἔχει τὴν ἁρμοδιότητα καὶ τὴν ἐξουσίαν τὸ Σῶμα τοῦτο, ἡ σημερινὴ Βουλή, νὰ θέσῃ τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν ἐκτροπήν; Θὰ ἀφήσω εἰς τοὺς ἄλλους κυρίους, οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν ἐμοῦ καὶ θὰ ἐπακολουθήσουν, νὰ ὑποστηρίξουν νομικῶς τὴν ἁρμοδιότητα ἢ οὔ τοῦ Σώματος. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι, ὡς πολιτικὸς κόσμος καὶ ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἔχομεν εὐρυτέραν ἀποστολήν, ἡ ὁποία καθωρίσθη ἀκριβῶς ἀπὸ τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐγένετο ἀπὸ ὅλους δεκτὸν καὶ συνεφωνήσαμεν νὰ τερματίσωμεν τὴν συνταγματικὴν ἀνωμαλίαν. Καὶ ἡ συμφωνία καὶ ἡ λαϊκὴ ἐντολὴ ὑπῆρξεν ὁμόθυμος. Διότι δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι οἱ σιωπήσαντες πρὸ τοῦ λαοῦ εἶχον ἀντίθετον γνώμην οὔτε ὅτι ἐπεφυλάσσοντο νὰ δώσουν διάφορον ἑρμηνείαν τῆς λαϊκῆς ἐγκρίσεως, ἀναλόγως τῆς θέσεώς των ὡς πλειοψηφίας ἢ ὡς μειοψηφίας. Δὲν ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίθετος ἀντίληψις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Καὶ δὲν ἐμφανίζεται διὰ πρώτην φορὰν τὸ θέμα εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου. Ἀνάλογα ζητήματα ἐνεφανίσθησαν κατὰ τὸ 1911, ἀλλὰ καὶ τελευταίως εἰς τὸ 1946. Θὰ ἠρώτων, πῶς ἐπὶ 4 καὶ 5 χρόνια ζῶμεν καὶ μάλιστα μὲ ἐναλλαγὴν δύο ἄλλων Βουλῶν, ἀπὸ τὴν Βουλὴν τοῦ 1946, πῶς καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν περίοδον ζῶμεν ἀντιμετωπίζοντες τὴν Βουλὴν τοῦ 1946 ὡς Ἀναθεωρητικήν. Ἐξελέγη ἡ Βουλὴ αὐτὴ χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος. Καὶ τὴν Βουλὴν αὐτὴν ὅλη ἡ Ἑλλὰς τὴν ἀνεγνώρισεν ὡς Ἀναθεωρητικήν. Καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Καὶ τὰ δικαστήρια, ἐπίσης, ὅλα, καὶ τὰ τακτικὰ καὶ τὰ διοικητικά. Καὶ ἐρχόμεθα σήμερον νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι ἄνευ τῆς τηρήσεως τοῦ ἄρθρου 108, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἔννοια τῆς ἀναθεωρητικῆς. Καὶ προβάλλομεν σήμερον ἀντιρρήσεις ἀπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς συνεχείας τῆς ἀναθεωρητικῆς διαδικασίας. Ὅλα αὐτά, βεβαίως δύνανται νὰ διεκδικήσουν ὑπὲρ αὐτῶν διάφορα νομικὰ ἐπιχειρήματα. Δὲν εἶναι ὅμως ἀρκετὰ διὰ ν’ ἀντιστοῦν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς πραγματικότητος καὶ εἰς τὴν ἀξίωσιν ποὺ ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τερματίσωμεν ἐπὶ τέλους τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐκκρεμότητα. Παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐπὶ ἑνὸς θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνατὸν νὰ ἔχω γενικωτέρας εὐθύνας, ἠθικήν, τουτέστιν, εὐθύνην καὶ κυρίως τὴν εὐθύνην διότι ἐπὶ 45 μῆνας δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 τὸ Σύνταγμα. Καὶ ἀκόμη, διότι ἡ ἑπομένη Βουλὴ δὲν τὸ ἐψήφισε. Πρέπει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 εἶχε βεβαίως καὶ τὴν ἀποστολὴν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ εἶχε καὶ μερικὰς ἄλλας πολὺ ὑψηλοτέρας καὶ πολὺ ἀπωτέρας ἀποστολάς, τὰς ὁποίας ἐπετέλεσε καὶ βάσει τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ συζητῶμεν ἐλευθέρως σήμερον ἐνταῦθα. Πάντως ἡ Βουλὴ ἐκείνη μὲ δύο ἀλλεπαλλήλους Ἐπιτροπάς, εἰργάσθη ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ κατέληξεν εἰς τὰ συμπεράσματά της. Ἔκαμε τὸ σχετικὸν ψήφισμα καὶ καθώρισε τὸν τρόπον τῆς ψηφίσεώς του. Καὶ ἠκολούθησε μία — κἄποια ἡμερομηνία — τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1950, κατὰ τὴν ὁποίαν αἰφνιδιαστικῶς ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἐτερμάτισεν ἀνωμάλως τὸν βίον της καὶ ἀπροόπτως. Τὰς ταλαιπωρίας τοῦ γεγονότος αὐτοῦ ὑφιστάμεθα ἀκόμη σήμερον. Ἐλέχθη ἀπό τινας τῶν κ.κ. συναδέλφων ὅτι οὐδεμία διαμαρτυρία ἐκ μέρους ἡμῶν ἐγένετο τότε, σχετικῶς μὲ τὴν νομιμότητα τῆς διαλύσεως. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς, κύριοι βουλευταί. Τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι ὅτι ἡ ἄκαιρος διάλυσις ἀφῆκεν ἐκκρεμῆ πολλὰ ζητήματα, ὅπως καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τοῦ συνταχθέντος σχεδίου. Ἀπὸ τὰ χείλη πολλῶν συναδέλφων ἀκούονται συχνὰ οἱ λόγοι οὗτοι διὰ τοὺς ὁποίους φρονοῦν ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα. Ἔλαβον ἀφορμὴν χθὲς εἰς μίαν διακοπὴν νὰ εἴπω ὡρισμένας δηλώσεις ποὺ εἶχον κάμει. Ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸν τύπον τῆς 10ης Ἰανουαρίου 1950, δηλαδὴ 5 ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνώμαλον διάλυσιν τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τοῦ 1946, ἔλεγον δὲ ὅτι «ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει καθῆκον νὰ συγκαλέσῃ ἀμέσως εἰς σύσκεψιν τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων πρὸς ρύθμισιν ἀπὸ κοινοῦ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἀπὸ τὴν αἰφνιδιαστικὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου..... Τίθεται ἐξ ἴσου πρὸς ρύθμισιν τὸ ζήτημα τῆς ἄρσεως τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, ἡ τακτοποίησις τῶν ψηφισμάτων τῆς Βουλῆς καὶ ἀποφάσεων αὐτῆς, αἵτινες ἔμειναν ἐν ἐκκρεμότητι, ἐνῷ ἀφοροῦν ζωτικὰ διὰ τὸν λαὸν ζητήματα, ὡς εἶναι τῆς προστασίας τῶν ἀναπήρων, τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν κ.λ.π. Εἶναι μεγάλαι αἱ εὐθῦναι καὶ νομίζω, ὅτι ἔπρεπεν ἐγκαίρως νὰ ἐπιστηθῇ ἡ ἐπ’ αὐτῶν προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἔκτοτε δηλαδὴ ἐτονίζετο ἀπὸ ἡμᾶς ἡ ἀνάγκη, ἡ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη τοῦ τερματισμοῦ τοῦ συζητουμένου θέματος. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν, κ. συνάδελφοι, μᾶς λέγουν, ὅτι τὸ ἄρθρον 108 εἶναι ἀπαραίτητον νὰ τηρηθῇ διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Ἀπαντῶμεν ὅτι εἴχομεν δύο Ἀναθεωρητικὰς Βουλάς, τοῦ 1936 καὶ τοῦ 1946, αἱ ὁποῖαι ἐπελήφθησαν τοῦ θέματος. Ἀσφαλῶς τὸ ἔργον αὐτῶν τῶν δύο Βουλῶν καὶ ἡ ἀναγνώρισις ὑπ’ αὐτῶν τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως, καλύπτει τὴν προϋπόθεσιν τοῦ ἄρθρου 108, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ὑπὸ μιᾶς Βουλῆς πρέπει νὰ γίνῃ ἰδία πρᾶξις περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων. Ἐπὶ πλέον, εἰς τὸ 1946, ὅπως εἶπον καὶ πρίν, ἕνα ἁπλοῦν διάταγμα περὶ ἐκλογῶν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, ἤρκεσε, διὰ νὰ γίνῃ δεκτὸν παρ’ ὅλων τῶν δικαστηρίων ὅτι ἡ ἐκλεγεῖσα Βουλή, ἦτο Ἀναθεωρητική. Ἡ ἀναγνώρισις ὑπῆρξεν ἡ ἀναγκαία συνέπεια τῆς γενικῆς παραδεδεγμένης ἀρχῆς ὅτι, ἡ πρᾶξις τῆς συγκλήσεως τῶν ἐκλογέων καὶ ἡ λαϊκὴ ἔγκρισις ἔπειτα ἀπὸ περίοδον ἐκτροπῆς ἐκ τοῦ Συντάγματος, προσδιορίζει τὴν ἔκτασιν τῆς ἀποστολῆς τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων. Καὶ ὅταν αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ἔχῃ ἐπικρατήσει καὶ ἀναγνωρισθῇ γενικῶς εἰς τὴν συνταγματικὴν ζωὴν τοῦ τόπου μας, πῶς εἶναι δυνατόν, ἐὰν δὲν ἀποβλέπωμεν εἰς ἄλλας ἐπιδιώξεις καὶ δὲν ἐμπνεώμεθα ἀπὸ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν, ἐρωτῶ, πῶς εἶναι δυνατόν, ὑφ’ ἃς μάλιστα διατελοῦμεν συνθήκας, νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι δὲν εἶναι ἐφικτὸν διὰ τὴν σημερινὴν Βουλήν, ὅπως ἐντὸς τῶν ὁρίων κοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τούτῳ ἐξεδόθη, συμφωνούντων πάντων τῶν Ἀρχηγῶν, νὰ τερματίσῃ τὴν ἐκκρεμότητα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τῆς ἀρνηθῶμεν τὴν ἐξουσίαν αὐτήν, ἀφοῦ, ὡς πρὸς τοῦτο, ἐδόθη ἡ ἔγκρισις τοῦ λαοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηυθύνθη ἡ ἔκκλησις, νὰ κυρώσῃ τὰ ἀποφασισθέντα, ὅταν μάλιστα οὐδεὶς διετύπωσεν ἀντίρρησιν; Καὶ δὲν νομίζω ὅτι τὸ στοιχεῖον αὐτῆς τῆς λαϊκῆς ἐγκρίσεως θὰ πρέπει νὰ τὸ παραβλέψωμεν, ἀφοῦ πάντες συνομολογοῦμεν, ὅτι πέραν ὅλων τῶν νομικῶν διατάξεων, ὁ λαὸς ἵσταται ὡς ὁ ὑπέρτατος φύλαξ τῆς τηρήσεως τοῦ πολιτεύματος. Κατὰ τὰς γενομένας συζητήσεις τοῦ Ἰουνίου 1946 ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Νέου κόμματος καὶ σήμερον ἐπίλεκτον μέλος τοῦ «Συναγερμοῦ» ἀκριβῶς μέσα εἰς αὐτὸ τὸ πλαίσιον ὑπεστήριξε τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω ἐγὼ σήμερον καὶ ὑπεστήριξα καὶ τότε. «Ἡ διαδικασία, ἐξ ἧς προέκυψεν ἡ σημερινὴ Βουλὴ ἀποτελεῖ ἐκτροπὴν ἀπὸ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ πανηγυρικὴ ἀποδοχὴ τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς ἐκλήθη, δημιουργεῖ δέσμευσιν». Καὶ προσέθεσεν. «Ὁ λαὸς διὰ τῆς ψήφου τῆς 31ης Μαρτίου ἐδημιούργησε τὴν ἰδικήν του πραγματικὴν κατάστασιν»,

§19Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἶναι ἀρκετὰ ἐνδιαφέρον, ὅτι σεῖς ὡς Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀφίστασθε τῆς προσηλώσεως πρὸς τὴν νομιμότητα καὶ προσέρχεσθε ἤδη εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς πραγματικῆς θεωρίας. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἐλησμονήσατε λέγει, ὅτι ὁ λαὸς τὴν 31ην Μαρτίου ἐδημιούργησε μίαν πραγματικότητα, τὴν ἰδικὴν του πραγματικότητα. Λοιπὸν ἦτο ἀτυχὴς ἡ ἐπίκλησις τῆς θεωρίας τῆς πραγματικότητος, διότι ὅταν συνήρχεσθε εἰς τὰ Ἀνάκτορα, τότε ἀσφαλῶς ἄλλην μελλοντικὴν πραγματικότητα ἐφαντάζεσθε ἀπ’ αὐτὴν τὴν πραγματικότητα τῆς σήμερον τὴν ὁποίαν δὲν μπορεῖτε νὰ ἀγνοῆτε.

§20Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν μπορῶ νὰ ἐννοήσω, ποία εἶναι ἡ πραγματικότης, τὴν ὁποίαν ἐφανταζόμην τότε καὶ τὴν παραβλέπω σήμερον.

§21Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω. Συνήλθετε ἐκεῖ ἵνα, βάσει ἑνὸς ἐκλογικοῦ νόμου μὲ τὸν ὁποῖον ἐπροσδοκούσατε ὡρισμένα ἀποτελέσματα, προετοιμάσητε ἕνα πραξικόπημα τὸ ὁποῖον ἠλπίζατε, ὅτι θὰ τὸ παρακινήσετε μὲ τὴν νέαν Βουλὴν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς ὁποίας κυριαρχούσατε. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἐνεφανίσθη νέα πολιτικὴ δύναμις, ἡ ὁποία ἀνέτρεψε τὰ τοιαῦτα. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠλπίζατε τότε ἐπραγματοποιοῦντο, δὲν θὰ εὑρισκόμην ἐδῶ διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσω. (Χειροκροτήματα).

§22Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην εἰς τὴν νέαν πολιτικὴν δύναμιν νὰ ἀνατρέψῃ τὰ πάντα καὶ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὸν αἰῶνα τοῦ Περικλέους. Τὰ ἀποφασισθέντα ὅμως εἰς τὴν σύσκεψιν ἔτυχον κοινῆς ἀναγνωρίσεως καὶ τῆς ὁμοθύμου λαϊκῆς ἐγκρίσεως, ἀνεξαρτήτως τῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθημεν ἡμεῖς μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἡ συνάντησις πρὸς τούτοις εἰς τὰ Ἀνάκτορα δὲν ἦτο ἡ μόνη. Ἐγένοντο καὶ ἄλλοτε συζητήσεις σχετικαὶ μὲ τὸ Σύνταγμα. Εἶχον γίνει καὶ κατὰ τὸ 1950. Ἐγὼ δέ, τοὐλάχιστον καὶ τότε καὶ τώρα, τὸ ἴδιον θὰ ὑπεστήριζα.

§23Ε. ΓΟΝΗΣ. Τὴν νομιμότητα;

§24Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὴν νομιμότητα τὴν ἀφήνω εἰς ὅσους τὴν ὑπεστήριξαν μὲ ἀρκετὰ ἀσθενῆ ἐπιχειρήματα. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν σεῖς νομίζετε, ὅτι τὴν θεωρίαν τῆς νομιμότητος δύνασθε νὰ τὴν ἐκπροσωπήσητε, δικαίωμά σας. Καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εὔχομαι εὐχαρίστως ὄχι μόνον ἂν θέλετε νὰ τὴν διαδεχθῆτε ἢ νὰ τὴν ὑποκαταστήσητε, ἀλλὰ καὶ πέραν τούτων νὰ τὴν ἀναπτύξητε εἰς βαθμόν, ὥστε νὰ ἀποτελέσῃ τὸ κρηπίδωμα τοῦ τόπου αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὴν ἔννοιαν τῆς νομιμότητος ἀφήσατε εἰς ἡμᾶς νὰ τὴν κρίνωμεν ὅταν ἔχωμεν ὡρισμένας πράξεις ἰδικάς σας ὄχι μόνον ὡς ἀντιπολιτεύσεως ἀλλὰ καὶ ὡς συμπολιτεύσεως, διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ἡ ἔννοια τῆς νομιμότητος θὰ παρακολουθήσῃ τὸ ἔργον σας.

§25Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἔννοια τῆς νομιμότητος εἶναι σχετικὴ καὶ δύναται νὰ τὴν ἐπικαλεσθῇ οἱοσδήποτε ἐπιδιώκει νὰ συμβάλῃ εἰς μίαν συνταγματικὴν τακτοποίησιν τῆς χώρας. Διότι τὴν νομιμότητα ἐπικαλούμεθα ὅταν ἐπιδιώκωμεν, ὅπως συμπληρωθῇ ἡ καθεστωτικὴ συγκρότησις τῆς Πολιτείας διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη, ἐξ ὅσων ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶναι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπαρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομιμότητα μὲ τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον, κύριον Πουλίτσαν.

§26Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ τί πρεσβεύω, δὲν νομίζω, ὅτι ἐπεριμένατε νὰ τὸ ἀκούσετε ἀπὸ τὸν κ. Πουλίτσαν. Ὡμίλησα προχθὲς ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν καὶ ἔθεσα ὅλα τὰ ζητήματα. Καὶ ἐγὼ εἶμαι εἰς ἁπλοῦς βουλευτὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ ὑπακούω εἰς τὰς κατευθύνσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ μου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅσοι ἐπικαλεῖσθε τὴν θεωρίαν τῆς πραγματικότητος, δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι ἐπῆλθε καὶ οὐσιώδης μεταβολὴ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον κατὰ νοῦν οἱ περισσότεροι τῶν συσκεφθέντων εἰς τὴν περίφημον ἐκείνην σύσκεψιν τῶν Ἀνακτόρων. Ἐὰν δὲν εἶχεν ἐπέλθει τὸ βαρυσήμαντον γεγονὸς νὰ ἐμφανισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, δὲν θὰ ἐκάμνατε τὴν συζήτησιν αὐτήν. Θὰ εἴχατε ἤδη πραγματοποιήσει τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος. Ὅσον ἀφορᾷ ἐκεῖνα ποὺ εἴπατε διὰ τὴν νομιμότητα, ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι αὐτὰ ἀποτελοῦν ἑρμηνείαν τῆς σκοπιμότητος καὶ ὄχι τῆς νομιμότητος.

§27Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. Πρόεδρε, μίαν διακοπήν; Ἐὰν εἰς μίαν δικτατορίαν, μίαν ξενικὴν κατοχὴν καὶ ἕνα ἐσωτερικὸν σάλον, ἡ σύγκλησις μιᾶς συντακτικῆς ἢ ἀναθεωρητικῆς συνελεύσεως, ἀποτελῇ, ὄχι μέσον, ἀλλὰ σκοπὸν καὶ ἀποθνήσκουσα ἡ συνέλευσις αὐτὴ πρὸ τοῦ τερματισμοῦ τοῦ ἔργου της, παίρνει μαζί της εἰς τὸν τάφον καὶ τὸν σκοπόν, ἡ μείζων ἀντιπολίτευσις ἔχει δίκαιον εἰς τὰ ἐπιχειρήματά της. Ἐὰν ὅμως ἡ σύγκλησις, τοιούτων συνελεύσεων ἀποτελῇ μέσον, ἵνα αὗται, ὡς φορεῖς τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀποκαταστήσουν τὴν πολιτειακὴν καὶ συνταγματικὴν ὁμαλότητα εἰς τὴν χώραν τότε, ἂν τὸ μέσον αὐτὸ ἀποθάνῃ, ὁ σκοπὸς ὅμως τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς συνταγματικῆς ὁμαλότητος μένει, διότι ἀφορᾷ τὰς δημιουργημένας ἀνάγκας τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Κράτους ποὺ ζοῦν. Καὶ ὑπάρχει συνέχεια εἰς τὰ μέσα, ἵνα ἐπιτελεσθῇ καὶ ἕως οὗ ἐπιτελεσθῇ ὁ σκοπός. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Καὶ ἡ μείζων Ἀντιπολίτευσις, ἀρνουμένη τὴν ἀρχὴν τῆς συνεχείας, ἔχει ἄδικον. Ἐπιθυμῶ ἀκόμη νὰ παρατηρήσω, ὄχι ἀπὸ νομικῆς ἀλλ’ ἀπὸ πολιτικῆς πλευρᾶς, τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὴν σύσκεψιν τῶν Ἀνακτόρων ἐδόθη πολιτικῶς εἰς τὸ Στέμμα ἡ ὑπόσχεσις τῶν Ἀρχηγῶν τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἢ ἀκριβέστερον ἀνελήφθη παρ’ αὐτῶν ἡ ὑποχρέωσις ἵνα, διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ὀπαδῶν των ἐπιψηφίσουν τὸ συζητούμενον σχέδιον Συντάγματος. Ἐὰν ἤδη, λόγῳ τῆς ἐπελθούσης νέας πραγματικότητος εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν κομμάτων, ἡ δοθεῖσα εἰς τὸ Στέμμα πολιτικὴ ὑπόσχεσις δὲν καταστῇ δυνατὸν νὰ τηρηθῇ, ἐρωτῶ: Εἰς μελλούσας συσκέψεις τῶν Ἀνακτόρων, διὰ τὴν τήρησιν τῶν διδομένων ὑποσχέσεών των, οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων θὰ συνοδεύωνται καὶ ἀπὸ τριτεγγυητάς; (Χειροκροτήματα).

§28Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο σωστὸν νὰ σᾶς διακόψῃ ὁ κ. συνάδελφος διὰ νὰ κατηγορήσῃ τὸν Συναγερμόν, διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀπαντήσωμεν.

§29Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ σημασία τῆς συσκέψεως καὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν Ἀρχηγῶν εἶναι πολὺ διάφορος ἀπὸ τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐξέθεσεν ὁ κ. Μαρκεζίνης. Διότι ἐκεῖ οἱ τότε Ἀρχηγοὶ τοῦ Λ.Ε.Κ. ἐδέχθησαν ὡρισμένας ἀπόψεις. Σήμερον ἔχουν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἀντιστρέψει τὰς ἀντιλήψεις των καὶ ἐπιμένουν ἐπὶ μιᾶς ἀπόψεως, ἡ ὁποία ἀπέχει τῶν σκέψεων τῶν περισσοτέρων, τοὐλάχιστον, ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Συναγερμοῦ. Εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχῃ ὁ Συναγερμὸς ἄλλα πράγματα κατὰ νοῦν, τὰ ὁποῖα δὲν ἀποκαλύπτει. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἐπὶ τοιούτων θεμάτων, τόσον θεμελιωδῶν, νὰ ὠθήσῃ εἰς ἀναίρεσιν τῆς ἐκδηλωθείσης συγκαταθέσεως ἐπιλέκτων ὀπαδῶν του. Ἡ μεταστροφὴ τῶν σκέψεων καὶ τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν, ἐὰν δὲν ἐξυπηρετῇ ὑψηλότερα συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν ἀποτελεῖ παρὰ πολιτικὸν ἑλιγμόν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πουλίτσα. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ἔχει ἐπανέλθει προσωρινῶς ἐν ἰσχύϊ. Ἡ ἔννοια τῆς προσωρινῆς ἰσχύος παρακολουθεῖ τὸν βίον τῆς χώρας μὲ τὰς διαφόρους μορφὰς τῆς ἀναλαμβανομένης καὶ μηδέποτε πραγματοποιουμένης ἀναθεωρήσεως. Ὁ κ. συνάδελφος, θέλει νὰ τερματισθῇ ἡ ἐκκρεμότης μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ προσωρινῶς ἰσχύοντος Συντάγματος, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν ὑπὸ καθεστὼς τάξεως καὶ συνταγματικῆς ὁμαλότητος πραγματοποιουμένην ἀναθεώρησιν. Θέλει νὰ τηρηθοῦν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, αἵτινες οὐδέποτε εἰς οὐδεμίαν ἀναθεώρησιν ἐτηρήθησαν. Ὡς εἶναι γνωστὸν τὰ ζητήματα τὰ συνταγματικὰ εἶναι ζητήματα συνειδήσεως καὶ πάντοτε ἐκρίθησαν ἐλευθέρως ἀπὸ τοὺς κυρίους βουλευτάς, κατὰ τρόπον μὴ δεσμεύοντα αὐτοὺς ἀπὸ τὰς ἀρχὰς ἢ τὰς κατευθύνσεις, τὰς ὁποίας δίδουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Δὲν ἐθεωρήθησαν ζητήματα κομματικὰ οὐδέποτε αὐτὰ τὰ θέματα. Ἐὰν ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐφεξῆς θὰ πρέπει νὰ τελοῦν ὑπὸ κομματικὸν ἔλεγχον, τοῦτο θὰ εἰσαγάγῃ μίαν νέαν ἔννοιαν εἰς τὸν πολιτικόν μας βίον. Θὰ παρεκάλουν πολὺ τοὺς κυρίους συναδέλφους, νὰ σκεφθοῦν σοβαρῶς ἐὰν ἐπιτρέπεται ἡ καθιέρωσις τοιαύτης ἀρχῆς. Κύριοι βουλευταί, τὸ σχέδιον, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ κύρωσις, ἔχει πολλὰ φωτεινὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐτόνισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἐν τῷ συνόλῳ του ὅμως δὲν ἀνταποκρίνεται ἴσως εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας καὶ πιθανὸν νὰ μὴ ἀνταποκρίνεται καὶ εἰς τὰς αὐριανάς, διότι ἡ ζωὴ ρέει. Δι’ αὐτὸ ὅμως, διὰ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου, εὐχεραίνεται ἔτι μᾶλλον ἡ ἀναθεώρησις τῶν διατάξεων αὐτοῦ, διότι κατὰ τὰ νῦν κρατοῦντα, οὐδεμία Βουλὴ εἶναι δυνατὸν νὰ τηρήσῃ τὴν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 108 προβλεπομένην διαδικασίαν. Ἄλλαι αἱ κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 σχετικαὶ διατάξεις, ἄλλαι αἱ κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 καὶ ἄλλαι κατὰ τὸ εἰσαγόμενον Σύνταγμα. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ εἰσαγόμενον σχέδιον ἔχει πλεῖστα ὅσα ἐνδιαφέροντα σημεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐπρόσεξεν ἡ Βουλή, μολονότι δὲν καλύπτει ἴσως ὅλας τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ πολιτεία. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰς διατάξεις τοῦ νέου Συντάγματος. Διὰ τοῦ ἄρθρου 14 κατοχυροῦται ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου, ἀλλὰ προστατεύονται συγχρόνως καὶ τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ τοῦ κράτους. Διὰ τοῦ ἄρθρου 16 διαγράφεται ἡ ἀποστολὴ τῆς στοιχειώδους καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως τῶν νέων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεολογικῶν κατευθύνσεων τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ. Εἰς τὸ θέμα τῆς ἀντιβασιλείας, πέραν τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης λεχθέντων, πρέπει νὰ τονισθῇ ἡ σημασία τῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 45 ἑρμηνευτικῆς δηλώσεως. Διὰ τοῦ ἄρθρου 57 εἰσάγονται διατάξεις ἀφορῶσαι τοὺς ὀργανισμοὺς δημοσίου δικαίου.

§30Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῶν αὐτονόμων ὀργανισμῶν καὶ εἶπα, ὅτι ἀποτελοῦν κράτος ἐν κράτει.

§31Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λαμβάνεται πρόνοια διὰ τὰ ἀφορῶντα τοὺς ὀργανισμοὺς Δημοσίου Δικαίου. Διὰ τοῦ ἄρθρου 99 διαγράφεται ἡ ὀργάνωσις τοῦ Κράτους μὲ βάσιν τὴν ἀποκέντρωσιν, κατὰ τρόπον εὐρύτερον τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927, τὸ ὁποῖον ἐξετείνετο εἰς ἐπιστημονικὰς καθαρῶς διακηρύξεις.

§32Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐὰν παρηκολουθούσατε τὸ συνέδριον τῶν Δημάρχων, θὰ ἐβλέπατε πόσον σοβαρὸν εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ πῶς διὰ νὰ λειτουργήσῃ ἡ αὐτοδιοίκησις χρειάζονται ὡρισμέναι διατάξεις, χρειάζονται οὐσιαστικαὶ διατάξεις καὶ ὄχι ἁπλῶς νὰ τίθενται ἐπικεφαλίδες.

§33Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ἄρθρον 100 διακηρύσσει τὴν ἀρχήν, ὅτι ὁ δημόσιος ὑπάλληλος ὀφείλει πίστιν καὶ ἀφοσίωσιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη καὶ ὅτι ὑπὸ τὴν ἰδιότητά του ὑπηρετεῖ τὸν λαὸν καὶ ἀποτελεῖ τὸν ἐκτελεστὴν τῆς κρατικῆς θελήσεως. Περιττεύει νὰ ἐξάρω τὴν σημασίαν τῆς συνταγματικῆς κατοχυρώσεως τῆς ἀρχῆς ταύτης, δι’ ὅσους πιστεύουν εἰς τὴν σημασίαν τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς Πατρίδος. Εἶναι τοῦτο τὸ ἄρθρον 100, τὸ ὁποῖον λέγει ὅσα ἀνέγνωσα διὰ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Τὸ ἄρθρον 101 ἐξασφαλίζει συνταγματικῶς τὴν μονιμότητα τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, κατ’ οὐσίαν δὲ καὶ τὴν μονιμότητα τῶν κοινοτικῶν ὑπαλλήλων. Σημειώνω καὶ τὸ ἄρθρον 112, τὸ ὁποῖον ἐπεζητήθη κυρίως ἀπὸ ἐμὲ καὶ τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὸν ἑλκυσμὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα τοῦ ξένου κεφαλαίου, διὰ τῆς Συνταγματικῆς κατοχυρώσεως αὐτοῦ. Πέραν αὐτῶν πρέπει νὰ σημειωθῇ τὸ ἄρθρον 108, τὸ ὁποῖον παρέχει τὴν εὐχέρειαν τῆς νέας ἀναθεωρήσεως. Μέσα εἰς τὰ πλαίσια αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, δὲν βλέπω πραγματικῶς, διὰ ποῖον λόνον θὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀπασχολῆται διὰ τόσων μακρῶν συζητήσεων ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, συζητήσεων αἱ ὁποῖαι κατ’ οὐσίαν δὲν τέμνουν κανὲν νέον θέμα. Διότι τὰ ζητήματα αὐτὰ ἔχουν λυθῆ ἀπὸ ὁμοιόμορφα καὶ σταθερὰ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα συνιστοῦν τρόπον τινὰ δεδικασμένον. Αἱ συζητήσεις ὅμως ἀντιθέτως συντελοῦν εἰς τὴν παράτασιν μιᾶς ἐκκρεμότητος, ἡ ὁποία ὅπως ὅλοι παραδεχόμεθα, ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς ἐκτροπῆς τοῦ πολιτεύματος, καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ τὸ ταχύτερον. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ πείσω ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξικνοῦνται ἀπὸ τὴν ἐντελῶς ἀντίθετον ἄποψιν. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἀντίληψις ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν θὰ ἐμπνεύσῃ τὴν στάσιν αὐτοῦ ἐπὶ ζητήματος τόσον θεμελιώδους σημασίας. Καὶ θὰ ηὐχόμην, ὅπως κατὰ συνείδησιν ἀντιμετωπίσῃ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὴν λύσιν αὐτοῦ. Οὕτω πιστεύω, ὅτι μόνον διὰ τοιαύτης κατὰ συνείδησιν κρίσεως θὰ δυνηθῶμεν νὰ τερματίσωμεν μίαν Συνταγματικὴν ἐκκρεμότητα ἀπὸ ἐτῶν ὑφισταμένην. (Χειροκροτήματα).

§34Ε. ΓΟΝΗΣ. Ἐδῶ κατέληξεν ὁλόκληρος ἡ συζήτησις, ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν ἄποψιν τῆς νομιμότητος, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ παροῦσα Βουλὴ ἔχει ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ἀντίθετον ἄποψιν. Θὰ ἤθελον προσωπικῶς ὑμεῖς νὰ μᾶς εἴπητε, ἐὰν τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἐκάματε τὴν 16ην Μαΐου 1950 καὶ κατὰ τὰς ὁποίας σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως ἐτάχθητε κατὰ τοῦ ἀναθεωρητικοῦ χαρακτῆρος τῆς προηγουμένης Βουλῆς καὶ σαφῶς ὑπὲρ τῆς θεωρίας τῆς νομιμότητος καὶ μάλιστα προσεθέσατε, ὅτι δὲν βλέπετε νὰ δημιουργῆται ἀνωμαλία τις ἐκ τῶν διαφόρων ψηφισμάτων, ἐὰν λέγω τὰς δηλώσεις ἐκείνας τὰς ἀσπάζεσθε καὶ σήμερον μετεβάλατε ἀπόψεις.

§35Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅσα ἔλεγον πέρυσι τὰ ἔλεγον ἐν τῇ ἀντιλήψει, ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 1950 δὲν εἶχε τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Βουλὴ τοῦ 1951, ἡ ὁποία σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς ἐκλήθη μὲ τὸ Διάταγμα τῆς προκηρύξεως τῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς τῆς μορφῆς. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Μ. Γαληνός).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος ἔχει τὸν λόγον.

§37Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ διερμηνεύσω τὰς ἀπόψεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Ριζοσπαστικοῦ Κόμματος, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Δὲν θὰ θίξω τὴν νομικὴν καὶ τὴν θεωρητικὴν πλευρὰν τοῦ σοβαρωτάτου τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον, ἀπὸ τετραημέρου, ἀπασχολεῖ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ τὴν χώραν ὁλόκληρον, τοῦτο μέν, διότι, αἱ ἀπόψεις αὗται, ἀνεπτύχθησαν πλέον ἢ ἐπαρκῶς, ἐκ μέρους διακεκριμένων συναδέλφων, εἰδικῶς ἐγκυψάντων εἰς τὰ ζητήματα τὰ συνταγματικὰ καὶ ἀνηκόντων, τόσον εἰς τὴν πτέρυγα τὴν κυβερνητικήν, ὅσον καὶ εἰς τὴν πτέρυγα τοῦ «Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ», τοῦτο δέ, διότι πιστεύω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι, βεβαίως, νομικόν, ἀλλὰ εἶναι, κυρίως καὶ κατὰ βάσιν πολιτικόν. Θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ, λοιπόν, ἡ πολιτικὴ πλευρὰ τοῦ ζητήματος. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ κάμω, μίαν μικρὰν ἀναδρομήν, εἰς τὴν ἱστορικὴν ἐξέλιξιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864,—τὸ ὁποῖον εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἰσχύει καὶ σήμερον, ἀναθεωρημένον κατὰ τὸ 1911— διὰ νὰ συμπληρώσω τὴν ἱστορικὴν ἀνασκόπησιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβιωτίας βουλευτής, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι, νομίζω, ὅτι, διὰ τῆς συμπληρώσεως αὐτῆς, θὰ δυνηθῶμεν νὰ συγκομίσωμεν χρησίμους πληροφορίας, διὰ τὴν ὁριστικὴν διαμόρφωσιν, τῶν σκέψεων καὶ τῶν ἀποφάσεων, ἑνὸς ἑκάστου. Μᾶς εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός, πῶς ἦτο ἡ προδικασία τοῦ ἄρθρου 107, τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, πρὸ τῆς ἀναθεωρήσεως αὐτοῦ. Μᾶς εἶπεν, ὅτι ἔπρεπε, διὰ πλειοψηφίας τῶν ¾ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀναθεώρησις καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη νὰ διαλυθῇ, νὰ ἐπακολουθήσῃ ἐν συνεχείᾳ, νέα Βουλή, ἡ ὁποία διὰ τῶν ¾ καὶ πάλιν, τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν της, νὰ ἀποφασίσῃ, ἐκ νέου, τὴν ἀναθεώρησιν καὶ νὰ διαλυθῇ καὶ αὕτη καί, τότε, πλέον, νὰ συνέλθῃ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Καὶ ἐρωτᾶται: Εἶναι, ἄρα γε, δυνατόν, νὰ τηρηθοῦν αὐταὶ αἱ διατάξεις, αὐτὴ ἡ προδικασία, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ἐν ἄρθρῳ 107; Εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν δύο Βουλαί, ἐν συνεχείᾳ, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀποφασίσουν νὰ αὐτοκτονήσουν, διὰ μόνον τὸν λόγον νὰ δώσουν τὴν εὐχέρειαν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος; Ἡ λογική, νομίζω, ἀπαντᾷ ὄχι. Ἀλλὰ καὶ ἡ πρᾶξις ἀπέδειξεν, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτο δυνατόν. Καὶ εἶναι, ἀληθῶς, ἄπορον, πῶς οἱ ἐπιφανεῖς ἐκεῖνοι ἄνδρες, οἱ φιλοπάτριδες ἐκεῖνοι ἄνδρες, δὲν κατεννόησαν αὐτὴν τὴν ἀδυναμίαν τῆς ἀναθεωρήσεως, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν, διὰ τῆς προδικασίας, τὴν ὁποίαν εἶχον ψηφίσει. Καί, ὄχι μόνον δὲν τὴν εἶχον κατανοήσει ἐξ ἰδίων, ἀλλὰ ἐνέμενον εἰς αὐτήν, προκληθέντες ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα Γεώργιον Αʹ. Διότι ὁ Σαρίπολος, λέγει, ὅτι ὅταν ἡ Βʹ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ὑπέβαλε τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος εἰς τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ, αὐτὸ τὸ εἰδικώτερον σημεῖον εἵλκυσε τὴν προσοχήν του καὶ ἐπέστρεψε τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, μετὰ διαγγέλματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐζήτει «τὴν ἐπιψήφισιν......... ........ (ἀναγινώσκει)........». Παρά, λοιπόν, τὴν ὑπόδειξιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος Αʹ πρὸς τὴν Βʹ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, αὕτη ἐνέμεινε καὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸ περὶ ἀναθεωρήσεως ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, «ὡς μὴ ἐξευρίσκουσα τὸν καταλληλότερον τρόπον». Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν παρήρχετο πολὺς χρόνος ἀπὸ τῆς ἐν ἰσχύει θέσεως τοῦ Συντάγματος ἐκείνου καὶ καθίστατο συνειδητὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεώς του. Πῶς ὅμως νὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τρόπον ὁμαλόν, κατὰ τρόπον, δηλαδή, σύμφωνον πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 107; Καὶ ἐν ὅσῳ παρήρχετο ὁ χρόνος, ἐπὶ τοσούτῳ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ καθίστατο πλέον αἰσθητή, πλέον συνειδητή, πλέον ἐπιτακτική. Καὶ λέγει, πάλιν, ὁ Σαρίπολος υἱός, ὅτι ἐν ἔτη 1883, δηλαδή, πρὸ τῆς παρελεύσεως 20 κἂν ἐτῶν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, ὁ ἀείμνηστος πατήρ μου, εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς τῆς Βʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, δι’ ἐπιστολῆς του πρὸς τὸν Βασιλέα Γεώργιον, ἐζήτει νὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, κατὰ παράβασιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 107. Καὶ ἔλεγεν ὁ ἀείμνηστος καθηγητής: «Ἡ παρὰ τῷ ἄρθρῳ 107...... (ἀναγινώσκει)....». Δὲν ἠκούσθη ἡ φωνὴ τοῦ Σαριπόλου καὶ μετὰ 27 ἔτη ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προέβλεψεν πραγματικῶς ἦλθεν, ἡ ἐπανάστασις τοῦ Γουδῆ, ἡ ὁποία διήνοιξε τὴν ὁδὸν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ὑψηπετεστέρων Ἐθνικῶν ὀνείρων καὶ τῶν μεγαλυτέρων μέχρι τότε λαϊκῶν κατακτήσεων, ὑπὸ τὴν θερμουργὸν πνοὴν τοῦ ἀειμνήστου Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ πρώτου ἱδρυτοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ἦλθεν ἡ ἐπανάστασις, ἡ ὁποία κατέλυσε τὴν ὀλιγαρχικὴν τυραννίδα, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλει ὁ Σαρίπολος καὶ τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς μὲ μίαν λέξιν εἶχεν ἀποκαλέσει φαυλοκρατίαν. Καὶ ἔχομεν τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Ἆραγε οἱ συντάκται τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 ἐξεῦρον «τὸν καταλληλότερον τρόπον» περὶ τῆς ἀναθεωρήσεώς του, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχε κατορθώσει νὰ ἐξεύρῃ ἡ βʹ Ἐθνικὴ Συνέλευσις; Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι δὲν εἶναι τόσον αὐστηραὶ αἱ περὶ ἀναθεωρήσεως διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ὅσον αἱ περὶ ἀναθεωρήσεως διατάξεις τοῦ ἰδίου Συντάγματος πρὸ τῆς ἀναθεωρήσεώς του. Ἀλλὰ καὶ πάλιν αἱ διατάξεις αὗται θέτουν φραγμὸν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν, διότι ζητοῦν, ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ ψηφίσῃ εἰς δύο συνεδριάσεις, ἀπεχούσας ἀλλήλων κατὰ ἕνα μῆνα, ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ ψηφίσῃ τὴν ἀναθεώρησιν νὰ αὐτοκτονήσῃ. Καὶ τοιαύτη περίπτωσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Καὶ τοιαύτη περίπτωσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. καὶ ἐπιφανὲς μέλος τοῦ Συναγερμοῦ ὁ κ. Πουλίτσας ὅτι, διατὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ; Ψηφίζομεν τὴν πρώτην φορὰν σήμερον καὶ ἀναβάλομεν τὴν ἐπιψήφισιν τῆς δευτέρας εἰς τὰς παραμονὰς τῆς διαλύσεως. Ἀλλὰ ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ προβλέψῃ, πότε θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς; Αἱ Βουλαὶ δὲν διαλύονται κατὰ πρόβλεψιν. Αἱ Βουλαὶ διαλύονται ἐκ περιστατικῶν τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται ἑκάστοτε καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ αἰφνιδιαστικῶς. Λοιπὸν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 108 ὁμαλῶς; Ἀλλὰ καὶ ἡ πραγματικότης ἀπὸ τὸ 1911 μέχρι σήμερον ἀποδεικνύει, ὅτι οὐδεμία ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ, μέσῳ τῶν περιπετειῶν ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐπέρασε τὸ Σύνταγμα, δὲν ἔγινε κατὰ τήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 108 καὶ ὑπάρχει κάτι τὸ ὁποῖον δὲν ἤκουσα νὰ εἴπῃ κανείς. Ὑπάρχει τοῦτο, ὅτι αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐνέπνευσε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, αὐτὸς ὑπὸ τὴν πνοὴν καὶ ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ τοῦ 11 ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα αὐτό, αὐτός, ὑπῆρξεν ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος ἐπεζήτησε τὴν ἀναθεώρησίν του, κατὰ παρέκκλισιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 108, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Ποῖος, κύριοι, ἠδύνατο ἢ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὑπῆρξεν ἀσεβὴς ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος πρὸς τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπῆρξεν ἔργον ἰδικόν του, ἔργον τῆς ἰδικῆς του πνοῆς; Καὶ ἔχομεν τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐκλήθη τὴν 1–11–1920, ὡς Βουλὴ Ἀναθεωρητικὴ χωρὶς νὰ τηρηθοῦν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 108. Προκύπτει λοιπόν, ἀναντιρρήτως, ὅτι δὲν εἶναι εὐχερής, διὰ νὰ μὴ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ τήρησις τῶν διατάξεων αὐτῶν. Καί, δι’ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, μὲ πολλὴν ἔκπληξιν ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀθηνῶν χαρακτηρίσαντος τὴν εἰσήγησιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν συνταγματικὴν ἀναθεώρησιν, ὡς μίαν πρᾶξιν πραξικοπηματικήν. Αὐτό, σᾶς ὁμολογῶ, μοῦ ἐπροκάλεσεν ἔκπληξιν, διότι πολιτικὸς τῆς καταρτίσεως καὶ τῆς εὐφυΐας τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀθηνῶν, δὲν ἐπερίμενα νὰ χειρισθῇ τὸ ζήτημα, καθ’ ὃν τὸ ἐχειρίσθη τρόπον. Διότι, ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου Σαρίπολος εἰς μίαν ἐποχήν, τὴν ὁποίαν, ἐὰν ἠθέλομεν συγκρίνει πρὸς τὴν ἐποχὴν αὐτήν, δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ τὴν χαρακτηρίσωμεν ὡς ἀγγελικὴν ἀπὸ ἀπόψεως ὁμαλότητος, καθηγητὴς αὐτός, ἐπιστήμων αὐτὸς καὶ ὄχι πολιτικός, συνίστα πρὸς τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ τὴν ἐκτροπὴν ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ Συντάγματος, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς σήμερον, οἱ ὁποῖοι ἐζήσαμεν ὅλην αὐτὴν τὴν περιπετειώδη περίοδον, ἀπὸ τὴν ὁποίαν διῆλθεν ἀτυχῶς ἡ Πατρίς μας, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς σήμερον, εὑρισκόμενοι ἐνώπιον, οἵας εὑρισκόμεθα καταστάσεως, τὴν ὁποίαν εἰς τὴν λαμπρὰν του ἀγόρευσιν ἐναργῶς ἐνεφάνισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διστάσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, διότι τάχα πρόκειται νὰ παραβιάσωμεν τὸ ἄρθρον 108; Ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς εἶναι τελείως ἀπαράδεκτον. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀθηνῶν καὶ πᾶς τις ἄλλος ὑποστηρίξας τὴν ἄποψιν αὐτήν, ὅτι τάχα ἀποτελεῖ πραξικόπημα νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι εἰς τὰ ἰδικά μου τοὐλάχιστον αὐτιὰ καὶ πιστεύω καὶ πολλῶν ἄλλων, ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς περὶ πραξικοπήματος ἀπηχεῖ κατὰ τὸν ἴδιον ἀκριβῶς τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀπήχει αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγεται διὰ τὸν ἀνασύραντα ποντικὸν ἀπὸ πῦθον ἐλαίου «πρόσεξε μὴ στάξῃ ἡ οὐρὰ τοῦ ποντικοῦ». Διότι ἐπεράσαμεν ἀπὸ μίαν περίοδον δικτατορικήν, ἡ ὁποία ἐκράτησε 4½ ὁλόκληρα χρόνια. Νὺξ σκοτεινὴ ἡπλώθη ἐφ’ ὅλης τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ τῶν δημοκρατικῶν καὶ κοινοβουλευτικῶν μας θεσμῶν. Ἐπεράσαμεν τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς.

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὰ λέγετε αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος.

§40ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ παραλείψετε τὴν 28ην 8)βρίου.

§41Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Δὲν τὴν παραλείπω καθόλου. Ἡ 28η Ὀκτωβρίου εἶναι ἔργον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὄχι τοῦ καταλύσαντος τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§42Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ὁ λαὸς ὁδηγεῖται ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγούς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§43Π. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Θεσσαλονίκης). Δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο, εἰ μὴ νὰ μεταπηδᾶτε ἀπὸ τὸ ἕνα κόμμα εἰς τὸ ἄλλο. (Φωναί, κωδωνοκρουσίαι).

§44Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Θὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς ὅλας τὰς πτέρυγας. Θὰ ζητήσω τὴν συνδρομὴν τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις εἰς τὸν τόνον μὲ τὸν ὁποῖον ἤρχισεν αὕτη. Ἂς ἀποφύγωμεν τὰς προσωπικὰς ἀντεκλήσεις. Εἶπον καὶ προχθές, ἕκαστος ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὰς πεποιθήσεις του, νὰ σέβεται ὅμως καὶ τὰς πεποιθήσεις τῶν ἄλλων καὶ νὰ δημιουργῶμεν προσωπικὰ ζητήματα. Ἀπευθύνομαι ἰδιαιτέρως πρὸς τήν ἡγεσίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§45Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Καὶ πρὸς τὸν ρήτορα.

§46Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἶναι αὐτονόητον, ὅτι καὶ οἱ ρήτορες πρέπει νὰ ἀποφεύγουν νὰ θίγουν ζητήματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ θέμα.

§47Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. Βραχνόν. Εἰς τὴν κατοχὴν σεῖς ποὺ ἦσθε;

§48Β. ΒΡΑΧΝΟΣ (Ἐν μέσῳ θορύβου). Ὁ κύριος συνάδελφος λέγει, ποῦ ἤμην εἰς τὴν κατοχὴν καὶ τοῦ ἀπαντῶ, ὅτι ἤμουν ὁ πρῶτος στρατηγός, ὁ ὁποῖος συνελήφθη ἀπὸ τοὺς Ἰταλοὺς καὶ ἐπὶ τρία ἔτη ἤμην εἰς τὰ συρματοπλέγματα.

§49Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Δὲν τὸ ἤξευρα.

§50Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ, διατὶ προεκλήθη τόσος θόρυβος ἐκ μέρους τῆς πλευρᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν κάμνω μίαν ἱστορικὴν ἀνασκόπησιν καὶ χαρακτηρίζω τὴν περίοδον αὐτήν, ὡς τὴν ἐχαρακτήρισα καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἐλεύθερος ἄνθρωπος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν χαρακτηρίσῃ διαφόρως. Εἶχον καταλυθῆ ἢ δὲν εἶχον καταλυθῆ αἱ ἐλευθερίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Αὐτὸ δὲν εἶναι κρίσις ἰδική μου. Αὐτὸ εἶναι ἓν πραγματικὸν γεγονός. Εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε δὲν τὸ θέλομεν, τὸ γεγονὸς ὑπάρχει. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀντιληφθῶ, διὰ ποῖον λόγον αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ ἀναδρομή, ὁ ἱστορικὸς χαρακτηρισμός, τὸν ὁποῖον ἔκαμα, προὐκάλεσε τὴν ἐξέγερσιν ἀπὸ τὴν πλευρὰν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ (χειροκροτήματα). Ἀλλά, λέγω, πρὸς τοὺς ἀποτελοῦντας τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, κύριοι, σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐκδήλωσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε, διότι θὰ μοῦ χρησιμεύσῃ πολὺ εἰς ὅσα περαιτέρω ἔχω νὰ ἀναπτύξω. (Χειροκροτήματα). Ἔλεγα, λοιπόν, ὅτι ὅταν ὁ καθηγητὴς Σαρίπολος, μὴ πολιτικὸς ἐν ἡμέραις ἀπολύτου ὁμαλότητος, ἐζήτει ἀπὸ τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ καὶ τὸν συνεβούλευε νὰ προέλθῃ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, κατὰ παρέκκλισιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 107, διότι τοῦτο δὲν θὰ ἀπετέλει κατατόλμημα πολιτικόν, ἀλλὰ πρᾶξιν πολιτικῆς προνοίας, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐζήσαμεν τὴν περίοδον τῆς δικτατορίας, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐζήσαμε τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς, ὅτε ὑπεδουλώθη ἡ Πατρίς μας, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐζήσαμεν ὅλην τὴν ἀνωμαλίαν τὴν μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, πῶς εἶναι δυνατὸν....................

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήσατε σεῖς!

§52Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν, ἡμεῖς νὰ μὴ κατανοοῦμεν τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην τὴν ἐπιτάσσουσαν νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία κρατεῖ ἀπὸ τὸ 1935 καὶ ἐντεῦθεν καὶ ὅτι αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον πάλιν κατ’ ἀνώμαλον τρόπον ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ τὸ 1935 προσωρινῶς, ὅτι αὐτὸ πλέον τὸ προσωρινῶς ἐν ἰσχύϊ τεθὲν Σύνταγμα, πρέπει νὰ δώσῃ τὴν θέσιν του εἰς ἕνα ὁριστικὸν Σύνταγμα διὰ τὸν τόπον μας; Δὲν εἶναι ἀρκετόν, ὅτι αὐτὴ ἡ προσωρινότης ἐκράτησεν ἐπὶ 17 ὁλόκληρα ἔτη καὶ πρέπει αὐτὴν τὴν προσωρινότητα νὰ τὴν διατηρήσωμεν ἐπ’ ἄπειρον, ἕως ὅτου ἐπέλθῃ πάλιν ἐπανάστασις διὰ νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ἀνωμαλίαν; Διὰ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν εἶναι τοῦτο καὶ μόνον: Θὰ διατηρήσωμεν ἐπ’ ἄπειρον τὴν συνταγματικὴν ἀνωμαλίαν, θὰ διατηρήσωμεν ἐπ’ ἄπειρον τὸν κυκεῶνα αὐτόν, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἢ θὰ ἀποφασίσωμεν νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν ἀνωμαλίαν, τέρμα εἰς τὸν κυκεῶνα καὶ νὰ προικίσωμεν τὴν χώραν μὲ ἕνα ὁριστικὸν Σύνταγμα; Νομίζω, ὅτι ὅσοι ποθοῦν πράγματι τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος, τῆς τάξεως, τῆς εὐρυθμίας, θὰ ἀπορρίψουν τὸ πρῶτον σκέλος τοῦ ἐρωτήματος καὶ θὰ ταχθοῦν ἀποφασιστικῶς ὑπὲρ τοῦ δευτέρου σκέλους τοῦ ἐρωτήματος. Ὅτι δηλαδὴ πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν ἀνωμαλίαν αὐτήν. Ὅσοι ἀντιθέτως ποθοῦν τὴν ἀνωμαλίαν, ποθοῦν τὴν παράτασιν τῆς ἐκκρεμότητος παρ’ ὅλα ὅσα λέγουν στόματι, ὅσοι ἐν τῇ ἰδίᾳ των συνειδήσει ὑπολογίζουν ἐπὶ τῆς παρατάσεως τῆς καταστάσεως αὐτῆς διὰ νὰ πραγματοποιήσουν ἰδίους ἀνομολογήτους σκοπούς, αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι.............

§53Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Εἶναι λόγοι Ἐπιτρόπου τοῦ Ε.Α.Μ. αὐτοί! Μόνον Ἐπίτροπος τοῦ Ε.Α.Μ. θὰ ἠδύνατο νὰ ὁμιλῇ μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν. Ποῖοι εἶναι οἱ ἀνομολόγητοι αὐτοὶ σκοποί; (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§54Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐκεῖνοι ποὺ σεῖς οἱ ἴδιοι ἀπεκαλύψατε μὲ τὰς διαμαρτυρίας σας, ὅταν ἐχαρακτήρισα ὡς νύκτα σκοτεινὴν τὴν περίοδον τῆς δικτατορίας. Θέλετε νὰ εἴπω ἐκεῖνα ποὺ ἀρέσουν εἰς σᾶς;

§55Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει ἡ ψυχή σου!

§56Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Θὰ εἴπω βεβαίως ἐκεῖνα ποὺ λέγει ἡ ψυχή μου. Ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα πιστεύω.

§57Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ τὰς σκοτεινὰς ἡμέρας τῆς δικτατορίας καὶ τῆς κατοχῆς καὶ δὲν ἀνεφέρετε οὔτε λέξιν διὰ τὸν συμμοριτισμόν. Δὲν ἠμποροῦμε νὰ σᾶς ἀνεχώμεθα. Σκοποὺς ἀνομολογήτους ἔχετε σεῖς. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι).

§58Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνεκτὸν οἱ σφαγεῖς νὰ μᾶς κατηγοροῦν ὅτι ἐπιδιώκομεν σκοποὺς ἀνομολογήτους.

§59Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπα ὅτι ὁ Α ἢ ὁ Β ἔχει αὐτοὺς τοὺς ἀνομολογήτους σκοπούς. Ἐγὼ εἶπα καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὅσοι ἀντιτίθενται εἰς τὸν τερματισμὸν τῆς ἀνωμαλίας, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπολογίζουν ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν νὰ καρπωθοῦν ὀφέλη, τὰ ὁποῖα δὲν ὁμολογοῦν.

§60Λ. ΜΑΚΚΑΣ ΚΑΙ Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ποῖα ὀφέλη; Νὰ τὰ κατονομάσετε. (Διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§61Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Σεῖς ἐξυπηρετεῖτε ἀνομολογήτους σκοπούς. Σεῖς ἐξυπηρετεῖτε τὸ παραπέτασμα.

§62Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ γενικῶς. Σεῖς ὅμως ἐπειδὴ ἔχετε τὴν μυῖγα τὸ σκιάδι, κατὰ τὴν λαϊκὴν παροιμίαν, σκιάζεσθε. Ἐὰν νομίζετε—ἐπειδὴ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ εἰς τὴν πλευρὰν τὴν ἰδικήν σας παρετήρησα ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ νέοι εἰς τὴν πολιτικήν, ἀνεξαρτήτως ἡλικίας— ἐὰν νομίζετε ὅτι διὰ τῶν διακοπῶν καὶ τοῦ θορύβου θὰ μὲ ἐμποδίσετε νὰ εἴπω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ εἴπω, σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ματαιοπονεῖτε. Εἶμαι πολὺ παλαιὸς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. (Χειροκροτήματα, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὀφείλομεν, λοιπόν, καὶ δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Εἶναι δικαίωμά μας νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος κρίνοντες ἐκ λόγων πολιτικῶν. Ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας ὁ κ. Μπακόπουλος, διὰ τῆς ἀριστοτεχνικῆς ἀγορεύσεώς του ἀπέδειξεν ὅτι καὶ οἱ θεωρητικοὶ λόγοι συντρέχουν, ἀλλὰ καὶ οἱ νομικοὶ λόγοι συντρέχουν διὰ νὰ δώσουν εἰς τὴν σημερινὴν Βουλὴν ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν, ἄνευ περιορισμῶν. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν του Συντάγματος καὶ ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς αὐτήν. Ἔχομεν καθῆκον νὰ προβῶμεν, εἰς τὴν ἀναθεώρησιν. Καθῆκον πρὸς τὸν λαὸν τὸν ταλαιπωρημένον καὶ βισανισμένον, διότι ἕνα Σύνταγμα συγχρονισμένον καὶ ἄρτιον ἕνα Σύνταγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἄρῃ τοὺς φραγμούς, οἱ ὁποῖοι παρεμβάλλονται ἐκ τοῦ ἀπηρχαιομένου Συντάγματος, θὰ παράσχῃ τὴν νομικὴν εὐχέρειαν, θὰ διανοίξῃ τὴν ὁδὸν διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν μεγάλων κοινωνικῶν προβλημάτων ἐν οἷς καὶ τὸ ἀγροτικὸν πρόβλημα, περὶ τοῦ ὁποίου μετὰ τόσης ἐξάρσεως ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἕνα τοιοῦτον Σύνταγμα εἶναι καθῆκον ἡμῶν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν καὶ δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς κατοχυρούμενοι ὄπισθεν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 108 νὰ ἀρνηθῶμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαόν, τὸ Σύνταγμα αὐτό. Θὰ προσφέρωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὑψίστην ὑπηρεσίαν, διότι θὰ καταστήσωμεν εὐχερῆ, θὰ καταστήσωμεν δυνατὴν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῶν μεγάλων λαϊκῶν μαζῶν. Εἶπεν ὁ κ. Πουλίτσας πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπέραντον τρέφομεν σεβασμὸν καὶ ἡμεῖς συμπονοῦμεν τὴν ἀγροτικὴν τάξιν καὶ ἡμεῖς, θέλομεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν ἀγροτικὴν τάξιν. Ἀπαντῶ μέ μίαν ρῆσιν τοῦ Εὐαγγελίου: «οὐ πᾶς ὁ λέγων: Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν Βασιλείαν τῶν Οὐρανῶν ἀλλ’ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου». Δείξατε, λοιπόν ἔργῳ, ὅτι θέλετε νὰ ἐξυπηρετήσετε τοὺς ἀγρότας, ὅτι θέλετε νὰ ἐξυπηρετήσετε τὰς μεγάλας λαϊκὰς μάζας, τὰ μεγάλα λαϊκὰ συμφέροντα, δείξατέ το ἔργῳ καὶ ταχθῆτε ὑπὲρ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι περιβεβλημένον μὲ ὁμόφωνον τὴν ἔγκρισιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ περὶ τὸ ὁποῖον θὰ συνταχθῇ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Δείξατέ το λοιπὸν ἔργῳ καὶ μὴν ὀχυροῦσθε ὄπισθεν νομικῶν ἐπιχειρημάτων, ὅτι τὸ ἄρθρον 108 λέγει τοῦτο. Δὲν εἶναι αὐτά κύριοι, ἔργα πολιτικῶν. Ὁ κ. Πουλίτσας ἔχει δίκαιον, διότι διηκόνησε δι’ ὁλοκλήρου τῆς ζωῆς του εἰς τὰ δικαστήρια ἀλλ’ ἐδῶ δὲν εἶναι δικαστήριον, εἶναι σῶμα πολιτικὸν καὶ ὀφείλει νὰ κινῆται νὰ δρᾷ καὶ νὰ σκέπτεται ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ.

§63Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ μάθω τοῦτο τὸ Σύνταγμα ὅπως τίθεται ὑπ’ ὄψει μας τὸ θεωρεῖτε ἄρτιον, ἢ ἀπηρχαιωμένον;

§64Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Περιμένετε. Εἶπον ἕνα Σύνταγμα ἄρτιον, δὲν εἶπον αὐτὸ τὸ Σύνταγμα. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκφύγωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος καὶ ἀπορῶ διατί ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰσηγεῖται τὸ σχέδιον αὐτό, δὲν τὸ ἔθεσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀλλ’ ἐπεκαλέσθη τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη καὶ τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψαν οἱ κύριοι Ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει μεγάλην ἀξίαν, αὐτὸ τὸ πρωτόκολλον ὕστερα μάλιστα ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τῆς 9ης Σεπτεμβρίου. Σέβομαι ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸ πρωτόκολλον καὶ ἀποδίδω ἀξίαν εἰς τὰς ὑπογραφάς των, ὡς ἀτόμων, ἀλλὰ δυστυχῶς δι’ αὐτούς, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν τοὺς περιέβαλε καὶ πάλιν μὲ τὴν τήβεννον τὴν ὁποίαν ἐφοροῦσαν ὅταν ὑπέγραφαν τὸ πρωτόκολλον, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τοὺς κατήργησεν ἀπὸ πολιτικοὺς ἡγέτας, πλὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Διατί λοιπὸν νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοιούτων κειμένων, διατί νὰ ὀχυροῦται ἡ Κυβέρνησις ὄπισθεν τόσων σαθρῶν προμαχώνων, ὅταν αἱ πολιτικαὶ ἀνάγκαι θέτουν τὰ προβλήματα ἐνώπιόν μας τόσον ὀξέως καὶ μᾶς ἐπιτάσσουν νὰ μὴ ἀκολουθήσωμεν πολιτικὴν στρουθοκαμήλου; Ἕως ἐδῶ εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις, ὡς μάλιστα αὕτη συνεπληρώθη, ἀνεπτύχθη καὶ διεμορφώθη ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Μπακοπούλου. Ἀπὸ ἐδῶ καὶ πέρα, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία νὰ ὑπάρξω ἀπέναντι αὐτῆς τόσον ἀμερόληπτος καὶ τόσον ἀντικειμενικός, ὅσον ὑπῆρξα καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Διότι βέβαια ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω, οὔτε τὴν γλῶσσαν τῶν κομμάτων τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, οὔτε τὴν γλῶσσαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ.

§65ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίαν γλῶσσαν ὁμιλεῖτε;

§66Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὴν γλῶσσαν τοῦ Δημοκρατικοῦ Ριζοσπαστικοῦ κόμματος. Πῶς νὰ τὸ κάμω. Ἐδῶ, λοιπόν, συμβαίνει κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι δι’ ἐμὲ ἀκατανόητον. Ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία μᾶς ὑποβάλλει ἕνα σχέδιον καὶ λέγει: Ζητῶ ἀπὸ σᾶς νὰ ψηφίσετε αὐτὸ τὸ σχέδιον ὡς ἔχει, ἢ νὰ τὸ ἀπορρίψετε. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπίστευεν, ὅτι αὐτὸ τὸ σχέδιον εἶναι συγχρονισμένον, εἶναι ἄρτιον, ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ παρόντος καὶ τοὐλάχιστον, τοῦ ἀμέσου, τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος καὶ ἔλεγεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἡμεῖς βεβαίως θὰ εἴχομεν τὰς ἀντιρρήσεις μας καὶ θὰ λέγωμεν: καλὰ νὰ τὸ ψηφίσωμεν, ἀλλὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν προηγουμένως, νὰ ἴδωμεν τί λέγει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, νὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι εἶναι ἄρτιον, ὅτι εἶναι συγχρονισμένον, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτάς, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο κατανοητόν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν λέγει αὐτό. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰς δηλώσεις του εἰς τὰς ἐφημερίδας λέγει τὰ ἑξῆς: «Βεβαίως τὸ Σύνταγμα (ἀναγινώσκει)». Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀγορεύων μᾶς εἶπε: Τὸ Σύνταγμα ἔχει διατάξεις ἀναχρονιστικὰς μὲ τὰς ὁποίας ἡμεῖς ὡς προοδευτικὸν κίνημα δὲν συμφωνοῦμεν, ζητοῦμεν νὰ τὸ ψηφίσετε ἀλλὰ θ’ ἀγωνισθῶμεν κατόπιν διὰ νὰ τὸ ἀναθεωρήσωμεν, ν’ ἀπαλλείψωμεν αὐτὰς τὰς διατάξεις καὶ νὰ δημιουργήσωμεν ἕνα Σύνταγμα ἄρτιον. Ἔχω ἐδῶ σημειώσει ἀπὸ νὰ πρακτικά, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης: «Διατηροῦντες (ἀναγινώσκει)». Ὁ κ. Μπακόπουλος εἶπε τὸ ἴδιον, ὁ κ. Τσαλδάρης, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἶπεν ἐπίσης τὸ ἴδιον. Λοιπὸν ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἔχει αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν περὶ τοῦ κειμένου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον μᾶς εἰσηγεῖται, διερωτῶμαι. Διατὶ ἐπιμένετε νὰ τὸ ψηφίσωμεν ὡς ἔχει; Ποῖος ὁ λόγος νὰ τὸ ψηφίσωμεν ὡς ἔχει ἀφοῦ ἔχομεν ἀπέραντον ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Μπακόπουλος; Διατὶ λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἀναχρονιστικὸν τὸ μὴ ἄρτιον Σύνταγμα δὲν θὰ τὸ ἀποκαθάρωμεν ἐντὸς τοῦ βραχυτέρου χρονικοῦ διαστήματος ἀπὸ τὰς ἀναχρονιστικὰς διατάξεις, δὲν θὰ τὸ συμπληρώσωμεν εἰς τὰς ἀτελείας τὰς ὁποίας ἐμφανίζει, ὥστε πραγματικῶς νὰ προικοδοτήσωμεν τὸν τόπον μας μὲ ἕνα ἄρτιον καὶ συγχρονισμένον Σύνταγμα; Ἰδοὺ ἕνα ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον μοῦ γεννᾶται. Θὰ ἔλεγα, κύριοι βουλευταί, ἠξεύρετε γιατί τὸ κάμνει αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις; Διότι θεωρεῖ ἑαυτὴν δεσμευμένην ἀπὸ τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπογράψει. Καὶ ἐπειδὴ ἀπὸ τοὺς ὑπογράψαντας τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο, οἱ δύο πράγματι περισωθέντες ἐν δυνάμει μεγάλη καὶ περιβληθέντες ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐπειδὴ τοῦτο συμβαίνει, ἡ Κυβέρνησις, οἱ Ἀρχηγοὶ δηλαδὴ τῶν κομμάτων καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις, θέλουν νὰ τιμήσουν τὴν ὑπογραφήν των. «Ἀνελάβομεν μίαν ὑποχρέωσιν. Θὰ τὴν πραγματοποιήσωμεν μέχρι τέλους». Ἐὰν τοῦτο συνέβαινε θὰ εἴχωμεν πολὺ μεγαλυτέρας ἐπιφυλάξεις παρὰ εἰς τὴν προηγουμένην περίπτωσιν. Δὲν θὰ ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὴν ἀντίληψιν αὐτήν, τὴν κυβερνητικήν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἐλέγαμεν «εἶναι συνεπεῖς, εἶναι τίμιοι πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ προτιμοῦν νὰ γίνουν στόχος δικαίων ἐπικρίσεων καὶ μομφῶν παρὰ νὰ ἀθετήσουν τὴν ὑπογραφὴν τὴν ὁποίαν ἔβαλον κάτω ἀπὸ τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο». Θὰ τὸ ἀνεγνωρίζαμεν αὐτὸ ἐν καλῇ πίστει διατηροῦντες τὴν διαφωνίαν μας. Ἀλλὰ δὲν συμβαίνει οὔτε αὐτό. Διότι ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ λέγει: Ἀπηυθύνθημεν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐνώπιον τοῦ Σώματος συζητήσεων περὶ ἀναθεωρήσεως, ἀπηυθύνθημεν πρὸς τὸν Συναγερμὸν καὶ εἴπομεν: Ἐλᾶτε νὰ ψηφίσωμεν μαζὺ τὸ Σύνταγμα. Ὄχι αὐτό, τὸ νέον Σύνταγμα, νὰ τὸ ψηφίσωμεν μαζὺ καὶ δεχόμεθα οἱονδήποτε ὅρον ποὺ θὰ μᾶς θέσετε, ὑπὸ μίαν προϋπόθεσιν, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα θὰ γίνῃ ἐντὸς τοῦ βραχυτέρου χρονικοῦ διαστήματος. Ἄρα δὲν εἶναι οὔτε αὐτό. Ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ ψηφίσωμεν τὸ Σύνταγμα ὡς ἔχει, διότι θέλει νὰ τιμήσῃ τὴν ὑπογραφήν της. Κατανοοῦσα τὴν ἀνάγκην τῆς συμπληρώσεως τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ, τῆς ἀρτιώσεως τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ, δὲν ἐμμένει εἰς τὴν ὑπογραφήν, τὴν ὁποίαν ἔθεσε καὶ ἔκαμε τὴν πρότασιν αὐτὴν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν. Πρότασιν τὴν ὁποίαν ἐπανέλαβεν καὶ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ εἶπεν: «Καὶ τὴν ὑστάτην ταύτην στιγμὴν ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς καὶ σᾶς καλῶ νὰ ἔλθετε νὰ συνεργασθῆτε διὰ νὰ καταρτίσωμεν ἕνα νέον Σύνταγμα». Λοιπὸν δὲν πιστεύει ἡ Κυβέρνησις, καὶ πέραν τούτου διαδηλώνει ὅτι δὲν πιστεύει εἰς τὴν ἀρτιότητα τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ. Δὲν ἐνοχλεῖται ἀπὸ τὴν ὑπογραφήν, τὴν ὁποίαν ἔβαλε κάτω ἀπὸ τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο. Ἐν τούτοις ἔρχεται καὶ ἐπιμένει νὰ τὸ ψηφίσωμεν ὡς ἔχει. Διατί; Διότι δὲν δέχεται ὁ Ε.Σ.! Δὲν ὑπάρχει ἄλλος λόγος. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπισύρω σοβαρῶς, τὴν προσοχὴν τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ κ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. καὶ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπουσιάζουν αὐτὴν τὴν ὥραν, ἐπὶ τῆς ἀληθοῦς πολιτικῆς σημασίας τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ στάσις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἀπὸ τὸν λαὸν τὴν ἐντολὴν νὰ εἶναι ὁ ὁδηγητὴς τῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἀπὸ τὸν λαὸν ἔτι εὐρυτέραν ἐντολήν, νὰ προσπαθήσῃ νὰ εἶναι ὁ ὁδηγητὴς τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸ καθῆκον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔχει, παραιτεῖται τοῦ τιμητικοῦ καὶ πλήρους εὐθυνῶν αὐτοῦ ρόλου καὶ ἀναθέτει τὸν ρόλον αὐτὸν εἰς τὸν Ε.Σ. Ρόλον, τὸν ὁποῖον δὲν τοῦ ἀνέθεσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἰδοὺ ἡ πολιτικὴ ἀξία τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ θέσις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅταν ἔχω ἐνώπιόν μου πολιτικοὺς ἄνδρας, πολιτικούς, ἡγέτας, οἱ ὁποῖοι πλειστάκις εἰς τὸ παρελθὸν ἔδειξαν, ὅτι δὲν ὀρρωδοῦν πρὸ τῆς ἀναλήψεως εὐθυνῶν ὅπως οἱ κ.κ. Πλαστήρας καὶ Βενιζέλος, ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἐπισημάνω τὴν πολιτικὴν σημασίαν τῆς στάσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν: «Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ παρεκκλίνετε ἀπὸ τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός». Ἡ ἐντολὴ εἶναι νὰ ἔχετε τὴν τιμὴν ἀλλὰ καὶ τὴν εὐθύνην τῆς καθοδηγήσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἰδικῆς σας καί, ἔτι εὐρύτερον, τῆς Βουλῆς. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἔχοντες συνείδησιν τῶν πολιτικῶν.....

§68Σ. ΛΙΒΑΔΑΣ. Μὲ τὰς ληστρικὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ λιβελογραφήματα.

§69Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριε συνάδελφε, ἔχομεν ἕνα πρακτικὸν τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, μίαν συμφωνίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐνώπιον τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Βάσει τῆς συμφωνίας αὐτῆς ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς προκηρύξεως τῶν ἐκλογῶν, τὸ καθορίζον τὴν δικονομίαν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος. Πῶς εἶναι δυνατόν, ἄνευ συμπράξεως ὅλων νὰ παραβιάσωμεν τὴν συμφωνίαν τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν καὶ τὴν δικονομίαν τὴν καθορισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Διατάγματος τῆς προκηρύξεως τῶν ἐκλογῶν; Ἔχομεν ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν τῆς χώρας προηγούμενον, ὅπου διὰ τῆς συμφωνίας τῶν ἀνεγνωρισμένων πολιτικῶν κομμάτων ἐκαλύφθησαν αἱ παρεκκλίσεις. Ἐὰν καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἐπήρχετο μία συμφωνία, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ χωρήσωμεν εἰς τὴν ἐξ ὑπαρχῆς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν τόπον ἕνα Σύνταγμα συγχρονισμένον. Αὐτὴν τὴν ἔκκλησιν ἀπηύθυνα προχθὲς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν. Ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀπεδέχετο τὴν ἔκκλησιν θὰ προεβαίνωμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν κάμνοντες παρέκκλισιν καὶ ἀπὸ τὸ πρωτόκολλον τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν καὶ ἀπὸ τὸ Διάταγμα τῆς προκηρύξεως τῶν ἐκλογῶν.

§70Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακείου). Κύριε συνάδελφε, θεωρητικῶς ἔχετε δίκαιον. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν, νὰ κατευθύνουν τὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν διαμόρφωσιν τῆς συνισταμένης τῶν ἰδεολογικῶν ἀνταγωνισμῶν, εἰς τὴν πραγματικὴν δημοκρατίαν. Ἡμεῖς ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν ἀπολυτότητα τὴν ὁποίαν σεῖς ἐκπροσωπεῖτε πρὸς τὴν ἀριστερὰν πλευρὰν καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀπὸ τὴν δεξιάν, μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ἀπολυτοτήτων, πιστεύομεν ὅτι ὁ προορισμὸς τῆς δημοκρατίας εἶναι, νὰ ἀποτελῇ τὴν συνισταμένην τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν ἰδεολογικῶν ρευμάτων. Ἡμεῖς σεβόμεθα τὰς ἀντιθέτους ἰδέας τόσον πρὸς τὰ δεξιά, ὅσον καὶ πρὸς τὰ ἀριστερά, ὑπὸ ἕνα ὅρον, ὁ ὁποῖος ἀγνοεῖται σήμερον ἀπὸ τὴν ἀριστεράν, ὅτι αἱ ἰδέαι αὗται δὲν προπαγανδίζουν τὴν βίαν, ἀλλὰ πιστεύομεν ὅτι ἡ πραγματικὴ Δημοκρατία εἶναι ἡ ἰσορρόπησις τῶν ἀντιθέτων ἰδεολογικῶν ρευμάτων, ὁ ἰδεολογικὸς συμβιβασμός. Ὄχι ἡ κομματικὴ συναλλαγή, ἀλλ’ ἡ ἰδεολογικὴ ἀποκρυστάλλωσις τῶν ἀντιθέτων ρευμάτων, ἡ ὁποία προκύπτει διὰ τῆς ἀλληλεπιδράσεως τούτων κατὰ τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Ἀναγκαζόμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὴν γενομένην ἀναθεώρησιν ὡς σύνολον, ἀφοῦ ἐκάμαμεν εἰς μάτην ἔκκλησιν πρὸς πᾶσαν πλευράν, νὰ καταρτίσωμεν Σύνταγμα περισσότερον συγχρονισμένον. Καὶ τοῦτο κάμνομεν, διότι ἔχομεν συνείδησιν τοῦ ἰδεολογικοῦ ἰσορροπητικοῦ ρόλου τῆς Κυβερνήσεως τῶν δύο κομμάτων. Ἡ πραγματικὴ Δημοκρατία δὲν στηρίζεται εἰς τὸ ἀπόλυτον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ γνώρισμα τῶν ὁλοκληρωτικῶν καθεστώτων, ἀλλὰ εἰς τὴν ἰσορροπητικὴν συνισταμένην τῶν ἰδεῶν, ἡ ὁποία προκύπτει ἀπὸ τὸν ἰδεολογικὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Διὰ τοῦτο εἴπομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν: Ἀφοῦ ἀναγνωρίζετε τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως, μὴ στηρίζεσθε εἰς κενοὺς τύπους καὶ ἀνυπάρκτους ὡς θὰ ὑποστηρίξω, ὅταν θὰ μοῦ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἀφοῦ ὅλοι πιστεύομεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀναθεωρήσεως καὶ δὴ ἀναθεωρήσεως πλέον συγχρονισμένης, ἐλᾶτε νὰ τὴν πραγματοποιήσωμεν καὶ μὴν ἀντιδρᾶτε ὀχυρούμενοι ὄχι κἂν εἰς τὸν σκοπὸν καὶ τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ εἰς τὸ γράμμα ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ δὴ ἄρθρου ἀνυπάρκτου. Διότι εἶναι τὸ ὀλιγώτερον ἐκκρεμμὲς τὸ Σύνταγμα καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀμφισβητῆτε τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς πρὸς ἄρσιν τῆς ἐκκρεμότητος καὶ πρὸς κατάρτισιν συγχρονισμένου Συντάγματος, οἷον, ὡς λέγετε, θεωρεῖτε ἀναγκαῖον. Εἰς ὅσα ὑπεστήριξεν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς περὶ τῆς νομιμότητος ἢ μὴ τῆς ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς, ἡμεῖς ἀπαντῶμεν, ὅτι πηγὴ ταύτης εἶναι τὸ κενὸν γράμμα ἀχρηστευθεισῶν διατάξεων καὶ μᾶλλον ἀνυπάρκτων. Ἀλλὰ ἡ λαϊκὴ ἐντολή, ὑπάρχει καὶ θέλομεν καὶ ὑποχρεούμεθα νὰ τὴν ἐκπληρώσωμεν, καταρτίζοντες καὶ ψηφίζοντες ἕνα συγχρονισμένον Σύνταγμα. Θέλομεν ὅμως νὰ θεμελιώσωμεν τὸ νέον Σύνταγμα ἐπὶ τῆς συνισταμένης τῶν ἀντιθέτων ἰδεολογικῶν κατευθύνσεων, ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, ὡς συνισταμένην, ἡ ὁποία θὰ προκύπτει ἐκ τοῦ ἰδεολογικοῦ συμβιβασμοῦ, καὶ ἐκ τῆς ἰσορροπήσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἀληθινὴν δύναμιν τῆς δημοκρατίας, στηριζομένης εἰς τὴν ἐξελικτικὴν μεταβολὴν καὶ γνωριζούσης τὴν εἰρηνικὴν ἐπανάστασιν τῶν προοδευτικῶν καὶ ἀνανεωτικῶν δυνάμεων καὶ ὄχι τὴν βιαίαν ἀνατροπήν.

§71Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφθασε νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει Σύνταγμα καὶ μᾶς κατηγόρησε δι’ ἀπολυτότητα, ἡ ὁποία δὲν μᾶς ἀνήκει.

§72Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακείου). Ὁ φίλος κ. Μαρκεζίνης ἐδήλωσε τὴν 22αν Ἰουνίου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς 1946, ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ πολιτειακῆς ἐκκρεμότητος. Ὑπῆρχε πολιτειακὴ ἐκκρεμότης τὸ 1946, ἤτοι ὅτι δὲν ὑπάρχει Σύνταγμα. Ἐρωτῶ. Ποία πρᾶξις ἐμεσολάβησεν, αἴρουσα τὴν πολιτειακὴν ἐκκρεμότητα;

§73Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Ἰούνιον τοῦ 1946, ποὺ ὡμίλει ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὑπῆρχε πράγματι πολιτειακὴ ἐκκρεμότης, διότι δὲν ὑπῆρχε Βασιλεία καὶ δὲν εἶχε γίνει τὸ δημοψήφισμα, διότι ἦτο ὑπὸ αἵρεσιν ἡ Βασιλεία καὶ ὁ Βασιλεύς. Ἦλθεν ὅμως ὁ Βασιλεύς, ἀπεκατεστάθη πολιτειακῶς ὁ θεσμός, ὁ θρόνος, τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως καὶ ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέρα τίποτε δὲν εἶναι ὑπὸ αἵρεσιν, ἐφ’ ὅσον ἰσχύει ἕνα Σύνταγμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὡρκίσθητε σεῖς προχθὲς ὡς Ὑπουργός. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε, ὅτι δὲν ἰσχύει; Ἔχει βεβαίως ἐνδεχομένως ἀνάγκην διορθώσεων τὸ Σύνταγμα, ὑπὸ τοὺς ὅρους ποὺ ὁρίζει τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἡ θεωρία, ὅτι δὲν ὑπάρχει Σύνταγμα, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐκτάκτως ἐπικίνδυνος.

§74Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Ἐκκρεμότης δὲν ἦτο ἐντοπισμένη εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως, οὔτε εἰς τὸν θεσμὸν τῆς Βασιλείας. Καὶ ὅταν ἀπεφασίσθη τὸ δημοψήφισμα καὶ πρὸ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν κατοχὴν καὶ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἡ ἐξουσία ἠσκεῖτο ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως, ὑπῆρχεν ὁ Βασιλικὸς θεσμός, ὁ δὲ λαὸς ἐκλήθη ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος, καὶ εἰδικῶς ἐὰν ἡ μορφὴ αὕτη ἔπρεπε νὰ εἶναι δημοκρατία ἀβασίλευτος ἢ δημοκρατία βασιλευομένη, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ συντάξῃ τὴν πολιτείαν καταρτίζων νέον Σύνταγμα, τοῦ ὁποίου ἀνεγνωρίζετο ἡ ἀνάγκη, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ὁ λαὸς θὰ ἀπεφαίνετο ὑπὲρ τῆς βασιλευομένης ἢ ὑπὲρ τῆς ἀβασιλεύτου δημοκρατίας. Ἑπομένως ἡ ἐκκρεμότης ὑφίστατο καὶ κατὰ τὰ δύο αὐτὰ σκέλη. Δὲν ἀνήγετο μόνον εἰς τὴν μορφὴν τῆς πολιτείας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ διεῖπον τὴν λειτουργίαν τῆς πολιτείας. Διὰ τοῦτο εἶχε προκηρυχθῆ καὶ δημοψήφισμα καὶ ἐκλογὴ Βουλῆς Ἀναθεωρητικῆς. Ἡ ἐκκρεμότης ἡ καθεστωτικὴ ἤρθη διὰ τοῦ δημοψηφίσματος, δι’ οὗ ὁ λαὸς ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς βασιλευομένης δημοκρατίας καὶ τῆς δυναστείας, ἀπέμεινεν ὅμως ἡ ἐκκρεμότης ὡς πρὸς τὰς συνταγματικὰς διατάξεις τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος τούτου.

§75Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπα, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ὑπάρχει Σύνταγμα. Ὑπάρχει Σύνταγμα, ἀλλὰ ἰσχύει προσωρινῶς.

§76Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριε συνάδελφε, εἰς τὴν εἰσήγησίν σας πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος λέγετε: «Αἱ μακραὶ περίοδοι τῆς δικτατορίας καὶ τῆς ἐχθρικῆς κατοχῆς, αἱ ὁποῖαι ἐμεσολάβησαν, παρέτειναν ἀμέσως καὶ ἐμμέσως τὴν συνταγματικὴν ἀνωμαλίαν μέχρι τῶν ἡμερῶν τῆς παρούσης Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὸ εὐτυχὲς ἐπαναλαμβάνω ἱστορικὸν προνόμιον, νὰ κλείσῃ τὴν μακρὰν καὶ πολυτάραχον αὐτὴν περίοδον τῆς ἀνωμάλου συνταγματικῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος».

§77Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι οὔτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Τὸ 1946 δὲν ἠμπορέσαμεν. Ἄλλο τὸ θέμα ἐὰν ἠμποροῦμεν σήμερον. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος, κ. Ε. Μπακλατζῆς).

§78Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, θὰ ἐπρότεινα νὰ κάνωμεν μίαν τροποποίησιν εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς: ὁ μὲν ἔχων τὸν λόγον νὰ ὀρθοστατῇ, σιωπῶν, οἱ δὲ διακόπτοντες νὰ ἀγορεύουν. Μὰ εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ συνεχίσω τὴν ὁμιλίαν μου; Ἐπειδὴ μὲ διέκοψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ φίλος συνάδελφος καὶ μέλος τῆς Κυβερνήσεως, κ. Βαρβούτης, θὰ εἴπω τὸ ἑξῆς ἀρχόμενος ἀπὸ τοῦ κ. Βαρβούτη ὁμιλήσαντος δευτέρου, ὅτι ἡ διακοπή του δὲν εἶχε καμμίαν σχέσιν πρὸς αὐτὰ ποὺ εἶπα ἐγὼ καὶ ἀπορῶ διατί ἐπωφελήθη τῆς στιγμῆς ἐκείνης διὰ νὰ κάμῃ τὴν διακοπὴν αὐτὴν καὶ νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ κέντρου μεταξὺ τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἀριστερᾶς. Ἐγὼ ὑπεστήριξα μίαν ὡρισμένην πολιτικὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπαναλάβω, διότι εὐτυχῶς τώρα εἶναι παρὼν καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Εἶπα δηλαδή, ὅτι αὐτὴ ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ταύτην τὴν πολιτικὴν ἔννοιαν, ὅτι εἶναι ὡς νὰ παραιτεῖται ἡ Κυβέρνησις τῆς τιμῆς καὶ τῆς εὐθύνης μὲ τὴν ὁποίαν τὴν περιέβαλεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, νὰ κατευθύνῃ τὴν κυβερνητικὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ γενικώτερον τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Καὶ νὰ ἀναθέτῃ τὸν ρόλον αὐτὸν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, μὴ καταξιωθέντα ἀπὸ τὸν λαὸν αὐτῆς τῆς τιμῆς καὶ αὐτῆς τῆς εὐθύνης. Ἐπισημαίνω δὲ τοῦτο, διότι τόσον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ὅσον καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι διατεθειμένοι νὰ ἀποξενωθοῦν τῆς ἐντολῆς ποὺ ἐπῆραν ἀπὸ τὸν λαόν, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Δι’ αὐτὸ κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἠμπόρεσα ὅμως νὰ ἀντιληφθῶ, ποίαν σχέσιν εἶχον ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βαρβούτης μὲ ὅσα εἶπον ἐγώ. Εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δὲν θὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω, διότι ἀπήντησεν ἤδη εἰς αὐτὰ ὁ κ. Μπακόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἔχομεν ἀπέραντον ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν ἡμεῖς ὡς Βουλή, ἀνεξαρτήτως τοῦ τί θὰ κάμῃ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός.

§79Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἔχω ἐξετάσει τὸ ζήτημα καὶ ἀπὸ νομικῆς καὶ ἀπὸ πολιτικῆς πλευρᾶς. Καὶ εἶπον, ὅτι ἀπὸ νομικῆς πλευρᾶς εἴμεθα ἀναθεωρητικὴ Βουλή, μὲ πλήρη ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα, ὅτι δὲν δεσμευόμεθα ἀπὸ τὸ περιεχόμενον τοῦ Διατάγματος «περὶ συγκλήσεως Βουλῆς», δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ ἢ κατά, αὐτοῦ ἢ τούτου, καὶ τοῦτο, διότι πιστεύω πῶς, οὐδεὶς ἄλλωστε τὸ ἀμφισβητεῖ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν μετέχει οὔτε τῆς συντακτικῆς, οὔτε τῆς ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς καὶ δὲν θὰ ἦτο, ἑπομένως, σύμφωνον μὲ τὰς παγίας ἀρχὰς τοῦ Συντάγματος, ἐὰν ὁ Βασιλεὺς διὰ διατάγματος μᾶς ἐπέβαλλε τὴν ψήφισιν τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ Συντάγματος, διότι τότε θὰ καθίστατο ὁ Βασιλεὺς φορεὺς τῆς συντακτικῆς ἐξουσίας. Ἀπὸ ἀπόψεως τώρα πολιτικῆς, ἔκαμα τὴν διάκρισιν μεταξὺ πολιτικῆς καὶ φιλοσοφίας καὶ εἶπον, ὅτι ἡ μὲν φιλοσοφία καθιερώνει μίαν γραμμὴν καὶ λέγει τί δέον γενέσθαι, ἐνῷ ἡ πολιτική, μὲ βάσιν τὰς φιλοσοφικὰς κατευθύνσεις, εὑρίσκει ἐκεῖνο ποὺ δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ εἰς ὡρισμένον τόπον, ὑπὸ ὡρισμένας συνθήκας καὶ προσέθεσα, ὅτι εἰς τὴν πολιτικὴν ἐπικρατεῖ ἡ θεωρία τοῦ μὴ χείρονος καὶ βάσει αὐτῆς, προκειμένου σήμερον νὰ ἀφήσωμεν ἀψήφιστον τὸ Σύνταγμα, προτιμότερον θὰ εἶναι, ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τὴν θεωρίαν αὐτήν, νὰ τὸ ψηφίσωμεν ὅπως εἶναι, διὰ νὰ τελειώνωμεν. Ὡς πρὸς τὴν ἔκκλησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὸν Συναγερμόν, νὰ θελήσωσι νὰ συνεργασθῶσι πρὸς περαιτέρω ψήφισιν τοῦ Συντάγματος, λέγω, ὅτι εἶμαι σύμφωνος, διότι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ καθορίσωμεν τὰ ἀναθεωρητικὰ δικαιώματά μας, συνεπῶς καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ δυστυχῶς τοῦτο δὲν ἐπετεύχθη, παρὰ τὰς προσπαθείας μας.

§80Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν διαφωνῶ πρὸς τὴν ἄποψίν σας αὐτὴν καὶ αὐτὸ εἶπον.

§81Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ὅμως θέλετε νὰ εἴπητε....

§82Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Μὴ προδικάζετε τί θὰ εἴπω. Μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, εἴμεθα σύμφωνοι. Δὲν εἶπον λοιπόν τι ποὺ νὰ ἀλλοιώνῃ τὸν λόγον σας καὶ καλῶς τὸν ἀντελήφθην καὶ καλῶς τὸν ἀπέδωσα. Ἀπ’ ἐκεῖ ἐξεκίνησεν ὅλη ἡ συζήτησις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔκαμεν αὐτὴν τὴν πρότασιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν. Καλῶς τὴν ἔκαμε. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν διότι ἔγινεν ἡ πρότασις καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν καὶ ὁ Συναγερμὸς ἀπεδέχετο τὴν Κυβερνητικὴν πρότασιν καὶ συνέβαλλε καὶ αὐτὸς εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ νέου Συντάγματος. Ἐκεῖ ποὺ εἶναι τὸ λεπτὸν σημεῖον τῆς ὑποθέσεως εἶναι τὸ τί θὰ γίνῃ, ἀρνουμένου τοῦ Συναγερμοῦ νὰ βοηθήσῃ. Ἐκεῖ κεῖται ἡ Κυβερνητικὴ εὐθύνη. Καὶ δὲν ἐξικνεῖται μέχρις ἐκεῖ μόνον, εἰς ὅσα δηλονότι εἶπον προηγουμένως, ἀλλὰ βαίνει καὶ περαιτέρω. Ἀναγνωρίζει, ἡ Κυβερνητικὴ πλειοψηφία, ὅτι τὸ νέον Σύνταγμα δὲν εἶναι ἄρτιον, δὲν εἶναι σύγχρονον, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ἐψήφιζε καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπουν τινές, ὅτι ἐμπρὸς εἰς τὸ μέγα κέρδος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἢ τοῦ μεγαλυτέρου μέρους αὐτῆς, ἂς τὸ δεχθῶμεν παρ’ ὅλας τὰς ἀτελείας τὰς ὁποίας ἔχει, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ φροντίζομεν, διὰ τῆς εὐχεραινομένης πλέον ὁδοῦ ἀναθεωρήσεως, νὰ ἀπαλείψωμεν τὰς ἀτελείας καὶ νὰ κάμωμεν τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ δὲν δέχεται, κύριοι, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ τὸ σχέδιον. Δὲν τὸ δέχεται. Καὶ ἐρωτῶ: Διατὶ ἡ Κυβέρνησις προχωρεῖ καὶ ἀξιοῖ παρ’ ἡμῶν νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸ τὸ κείμενον, τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει πλέον τὸ εὐεργέτημα, τῆς ἐγκρίσεως τοῦ κειμένου αὐτοῦ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν; Αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ μὴ χείρονος. Εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ χείρονος. Διότι χεῖρον εἶναι αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ κάμωμεν ἀσκοῦντες τὴν ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν. Ἐρωτῶ λοιπόν: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἰδικήν της πλειοψηφίαν ἐπαρκῆ διὰ νὰ κυρώσῃ τὸ κακὸν Σύνταγμα καὶ ἀντιθέτως νὰ θεωρῇ τὴν ἰδικήν της πλειοψηφίαν, ἐπηυξημένην καὶ μὲ ἄλλας ψήφους ἐκτὸς τῆς ἰδικῆς της παρατάξεως εὑρισκομένας, ἀνεπαρκῆ διὰ νὰ ψηφίσῃ τὸ καλὸν Σύνταγμα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν αὐτό; Εἶναι πολιτικὴ τοῦ μὴ χείρονος, αὐτὴ ἡ πολιτικὴ τοῦ χείρονος;

§83Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν εἶναι σχῆμα λόγου νὰ σᾶς ἀπαντήσω, κύριε συνάδελφε.

§84Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο. Ὅταν αὔριον θὰ ἐμφανισθῇ ἡ πτέρυξ ἡ κυβερνητικὴ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ θὰ ἐρωτηθῇ: Διατί κύριοι, μὲ ἐπροικίσατε μὲ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον σεῖς οἱ ἴδιοι ἀνωμολογήσατε, ὅτι ἦτο ἀναχρονιστικόν, ὅτι δὲν ἦτο ἄρτιον, ἦτο ἐλαττωματικόν; Τί θὰ ἀπαντήσῃ; Διότι δὲν ἐδέχετο νὰ τὸ ψηφίσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός! Καὶ θὰ λάβῃ ἀσφαλῶς τὴν ἀπάντησιν: Θὰ μὲ τιμωρήσετε λοιπὸν ἐμένα, θὰ τιμωρήσετε τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δίδοντές του ἕνα κακὸν Σύνταγμα, ἐπειδὴ ἔτυχε μία μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκπροσωποῦσα τὸ 35% νὰ ψηφίσῃ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν μὴ εὐαρεστούμενον νὰ συμπράξῃ εἰς τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς; Διατί θὰ τὸν τιμωρήσητε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ θὰ τοῦ δώσητε κακὸν Σύνταγμα, ἐνῷ εἴμεθα ἐδῶ διὰ νὰ τοῦ δώσωμεν καλὸν Σύνταγμα, νὰ συμπράξωμεν καὶ ἡμεῖς προσφέροντες τὴν ψῆφόν μας, διότι ἄλλην δύναμιν δὲν ἔχομεν νὰ προσφέρωμεν;

§85ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εὐτυχῶς.

§86Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου πρέπει πολὺ νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν ἔχει χαράξει. Πρὸ τῆς καταστάσεως αὐτῆς, κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἶχα νὰ ὑποβάλω τὴν ἀκόλουθον πρότασιν ἐφ’ ὅσον, ὅπως γενικῶς ἀνεγνωρίσθη, εἶναι ἀδέσμευτα τὰ χέρια μας καὶ ἀπὸ τὸ Διάταγμα καὶ ἀπὸ τὸ πρωτόκολλον διὰ νὰ ἀσκήσωμεν τὴν ἀναθεωρητικήν μας ἐξουσίαν, νὰ ψηφίσωμεν ἓν ψήφισμα καὶ νὰ ἀναθέσωμεν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν ἐξ ἡμῶν, μὲ βάσιν αὐτὸ τὸ Σύνταγμα νὰ καταρτίσῃ τὸ νέον καὶ ὁριστικὸν σχέδιον, ἀπαλείφουσα ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τὰς ἀναχρονιστικὰς διατάξεις, συμπληρώνουσα τὰς ἀτελείας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνεγνωρίσθησαν ἀπὸ ὅλους, καὶ αὐτὸ τὸ σχέδιον Συντάγματος νὰ τὸ ψηφίσωμεν ὅλοι. Αὐτὸς ὁ δρόμος εἶναι, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὁ δρόμος ὁ εὐθύς, ὁ δρόμος ὁ ὁποῖος ἐξυπηρετεῖ τὶς πραγματικὲς ἀνάγκες τοῦ λαοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ, ὅτι μὲ τὴν πρότασιν αὐτὴν θὰ παρατείνωμεν ἐπὶ μακρὸν τὰς συνταγματικὰς συζητήσεις. Διότι ἠμπορεῖ νὰ τάξωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἕνα λογικὸν χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ κείμενον τὸ ἤδη εὑρισκόμενον ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν. Καὶ αὐτὸ τὸ κείμενον ἀπηλλαγμένον, ὅπως εἶπα, τῆς θεωρίας, νὰ τὸ φέρῃ ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐνώπιόν μας καὶ νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Θὰ εἶναι εὐτύχημα ἐὰν εἰς αὐτὸ συμπράξῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν συμπράξῃ δὲν θὰ παραλύσῃ ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία τῆς Βουλῆς. Θὰ χωρήσῃ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ εἰς τὸ ἔργον της. Καὶ ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι εἰς τὸ 1911 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος δὲν ἠνωχλήθη ποσῶς ἐκ τῆς ἀποχῆς τὴν ὁποίαν ἐκήρυξαν τὰ παλαιὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν πρώτην Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, καθ’ ὃν χρόνον ἐκεῖνος ἀμφίβολον εἶναι ἐὰν διέθετε 10 βουλευτάς, δὲν ἠνωχλήθη ποσῶς ἀπὸ τὴν ἀντίδρασιν τῶν παλαιῶν κομμάτων, ἐκπροσωπούντων τότε τὴν φαυλοκρατίαν, ἀλλ’ ἐβάδισεν εὐθέως καὶ ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα. Καὶ οὐδεὶς ἠμφισβήτησε τὴν νομιμότητα τοῦ Συντάγματος ἐκείνου. Ἔτσι κάμνουν οἱ ἀληθεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι τὴν δύναμιν τὴν ἀρύωνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἀποδίδουν δι’ ἔργων, γονίμων ἔργων, τὴν δύναμιν αὐτὴν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Διατὶ θὰ ὀρρωδήσητε, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ διατὶ θὰ ἐξαρτήσητε τὸ νὰ προικοδοτήσητε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ ἕνα ἄρτιον Σύνταγμα ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἀντιδρᾷ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός; Τὸν ἐκαλέσατε. Ἐκάματε, ὅ,τι εἴχατε καθῆκον νὰ κάμετε ὡς ἀληθὴς Κυβέρνησις. Δὲν θέλει! Τί νὰ κάμωμεν; Θὰ προχωρήσωμεν. Δὲν θὰ σταματήσῃ ἡ ζωὴ τοῦ Ἔθνους, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς δὲν ἐννοεῖ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐθεῖα ὁδός. Ἐὰν εἶχα κάποιαν δύναμιν εἰς τὴν Βουλὴν—δὲν ἔχω πέραν τῆς ψήφου τῆς ἰδικῆς μου—θὰ ἐνέμενα εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ διευκολύνω τὴν Κυβέρνησιν, ἐπιθυμῶ νὰ δώσω πρόσθετον δεῖγμα τῶν ἀγαθωτάτων ἐν προκειμένῳ διαθέσεών μας, τῶν εἰλικρινῶν μας διαθέσεων, προσθέτω καὶ τοῦτο: Νὰ ψηφίσωμεν τὸ κείμενον αὐτό, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἰδίου ψηφίσματος νὰ καταρτίσωμεν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν—συνεχιζομένου τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου—εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἀναθέσωμεν, ἐντὸς τακτῆς προθεσμίας, τὴν προσκομιδὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοῦ τελικοῦ Συντάγματος. Ψηφίζομεν προσωρινῶς τὸ κείμενον αὐτό, μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ ὁριστικοῦ κειμένου εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ὁποίου θὰ ἔχῃ συμπράξει καὶ ἡ παροῦσα Βουλή. Διότι περὶ ποίου κειμένου συζητοῦμεν τώρα, περὶ ἑνὸς κειμένου, τὸ ὁποῖον κατήρτισεν ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 καὶ ὄχι κἂν ἡ Βουλὴ τοῦ 1946, ἀλλὰ 15 ἢ 20 βουλευταὶ τῆς Βουλῆς τοῦ 1946, ἐνῷ διὰ τῆς προτάσεώς μου εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ νέου Συντάγματος θὰ συμπράξῃ καὶ ἡ παροῦσα Βουλή, φορεὺς τῶν προσφάτων ἀντιλήψεων, τῶν προσφάτων ἀξιώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὄχι τῶν πεπαλαιωμένων τοῦ 1946. Αὐτὴν τὴν πρότασιν εἶχα νὰ κάμω. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὴν μέχρι τοῦδε ἐκδηλωθεῖσαν τακτικήν της, τότε, λυποῦμαι πάρα πολύ, ἀλλ’ εἶμαι ὑπαχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ ψηφίσω τὸ Σύνταγμα αὐτό. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ψηφίσω ἕνα Σύνταγμα, κατὰ κοινὴν ὁμολόγησιν, ἀναχρονιστικόν.

§87Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Ἀντικρούονται κ. συνάδελφε, ὅσα εἴπατε. Διότι ἔχομεν ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον περιέχει ἕνα σπέρμα κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Ἐφόσον εἴπατε ὅτι τὸ καταψηφίζετε, σημαίνει ὅτι εἶσθε ἀντίθετος.

§88Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Λυποῦμαι, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν μὲ ἀντελήφθητε κ. συνάδελφε.

§89Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος ρήτωρ ἔκαμε μεγάλην κατάχρησιν τῆς λέξεως «κακὸν Σύνταγμα» καὶ τοῦ ἀφορισμοῦ ὅτι τάχα ὅλοι καταδικάζομεν αὐτὸ τὸ Σύνταγμα ὡς κακόν. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν κατεδίκασε τὸ Σύνταγμα, ὡς κακόν. Εἴπομεν ὅτι κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν καὶ ἕκαστος κατὰ τὴν ἰδίαν του κρίσιν, εὑρίσκομεν ὅτι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ εἶναι ἔν τινι μέτρῳ ἀτελὲς καὶ καθένας θὰ ἐπεθύμει, συμφώνως πάλιν πρὸς τὰς ἰδικάς του ἀντιλήψεις, νὰ περιλαμβάνωνται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ διατάξεις, τὰς ὁποίας βεβαίως, πάλιν ὁ ἕνας θὰ εὑρίσκῃ καλὰς καὶ ὁ ἄλλος κακάς. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως αὐτοῦ, μέχρι τοῦ σημείου νὰ δημιουργῆται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὅλοι ἡμεῖς καταδικάζομεν τὸ Σύνταγμα αὐτὸ ὡς κακὸν καὶ ἐν τούτοις τὸ ψηφίζομεν, ὑπάρχει τεραστία ἀπόστασις. Ἔχει ἀτελείας ἀλλὰ καὶ κάθε ἀνθρώπινον κατασκεύασμα ἔχει ἀτελείας.

§90Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι κάθε ἔργον ἀνθρώπινον παρουσιάζει ἀτελείας. Ἀλλ’ ἐν προκειμένῳ ὑπάρχει ὁμοφωνία ὅλων, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀτελοῦς, ἐὰν μὴ κακοῦ, ἐὰν θέλετε, Συντάγματος. Καὶ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο τούτων μεγάλη διαφορά. Καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ὅταν ἐψηφίζετο ἔργον ἀνθρώπινον ἦτο καὶ ἦτο βεβαίως, ὡς τοιοῦτον, ἀτελές. Δὲν ἠμποροῦν οἱ ἄνθρωποι νὰ παραγάγουν τέλειον ἔργον. Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε, τότε, εἰς τὴν Ἀναθεωρητικὴν ἐκείνην Βουλήν, αὐτὴ ἡ ὁμοφωνία, ἡ ὁποία διαδηλοῦται εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, περὶ τὴν ἀτέλειαν τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου Συντάγματος.

§91Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἴπατε ὅτι εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν θὰ ἐδέχετο ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ παρὸν Σύνταγμα καὶ νὰ καταρτισθῇ μία ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ ἀναθεωρήσῃ τὸ ψηφιζόμενον Σύνταγμα διὰ νὰ τὸ συγχρονίσῃ καθ’ ὑμᾶς, θὰ τὸ ψηφίσετε. Ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης τοῦ Συναγερμοῦ, θὰ ἤθελα νὰ μοῦ δώσετε μίαν ἐξήγησιν. Ἡ πρότασίς σας ἐνέχει δύο προτάσεις κατ’ ἐμὲ ἀντισυνταγματικάς. Ἡ μία εἶναι ὅτι ζητεῖτε ἀπὸ τὴν ἰδίαν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ δύο Συντάγματα καὶ ἡ δευτέρα ὅτι, εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ κρίσιν Σύνταγμα, διὰ τῆς μεθόδου ποὺ ζητεῖτε, διαπράττετε τὴν ἀντισυνταγματικότητα τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως τοῦ βασικοῦ ἄρθρου περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν προβλέπει τὸ νέον Σύνταγμα τὴν ἀναθεώρησιν.

§92Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐὰν εἶχα ποιάν τινα δύναμιν εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἐνέμενα ἐπὶ τῆς πρώτης προτάσεώς μου. Ἀλλὰ δὲν ἔχω· ὅμως ἀντισυνταγματικότης εἰς τὴν πρότασίν μου δὲν ὑπάρχει διότι συνεχίζεται τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 108, τὴν ὁποίαν ὑπαινίσσεσθε, ἀφορᾷ εἰς τὰς μελλούσας Βουλὰς καὶ ὄχι τὴν παροῦσαν ἀναθεωρητικὴν Βουλήν.

§93Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ δέχεται. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν φαίνεται ὅτι βοηθεῖτε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ κάμῃ ἕνα Σύνταγμα καὶ ἐμέσως νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν παράβασίν του. Αὐτὸ τὸ Σύνταγμα ποὺ ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις ἔχει καὶ ἕνα ἄρθρον, ἐπίσης ὑπ’ ἀριθ. 108, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι: «ἀφ’ ἧς μὲ ψηφίσητε καὶ μὲ δημοσιεύσητε εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν βασιλικὴν ὑπογραφὴν εἶμαι Σύνταγμα καὶ ἐὰν θελήσητε νὰ μὲ τροποποιήσητε, θὰ μὲ τακτοποιήσετε μόνον βάσει τοῦ παρόντος, ἄρθρου μου».

§94Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀπήντησα ἤδη περὶ αὐτοῦ εἰς τὸν κ. Σ. Θεοτόκην. Διὰ νὰ διευκολύνω τὰ πράγματα λέγω νὰ γίνῃ τοὐλάχιστον αὐτό, ὥστε νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸ Σύνταγμα ἀπὸ τὰς ἐμφανεῖς ἀτελείας τὰς ὁποίας ἔχει. Δὲν γνωρίζω ποίαν θέσιν θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις, δηλαδὴ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καθοδηγουμένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ὅμως πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι δὲν θὰ ἠμπορῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς κατηγορήσῃ ὅτι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ διευκολύνωμεν τὸ ἔργον της καὶ ὅτι δὲν ἠθελήσαμεν, κυρίως, νὰ συντελέσωμεν καὶ ἡμεῖς ὅσον ἠμπορούσαμεν, εἰς τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου κοινωνικοῦ προβλήματος τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔρριψε ἰδιαιτέρως τὸ βάρος του ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης: «Προσέξατε. Ἢ ψηφίζετε τὸ Σύνταγμα καὶ ἐξυπηρετεῖτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον—καὶ τὸ προσέθεσε τοῦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Χατζηγιάννης—ἢ δὲν τὸ ψηφίζετε τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ἀναλάβετε τότε σεῖς τὴν εὐθύνην τῆς ἐκκρεμότητος, ἡ ὁποία θὰ συνεχισθῇ καὶ τῆς ἀδυναμίας ἡ ὁποία θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἀκτήμονος γεωργικοῦ πληθυσμοῦ». Λέγω, λοιπόν, ὅτι δὲν θὰ ἠμπορῇ πλέον ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς κατηγορήσῃ διὰ τοῦτο. Τὴν εὐθύνην θὰ τὴν ἔχῃ ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις διότι ἐκείνη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀντιτίθεται εἰς τόσον λογικὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεωργιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§96Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, μετὰ μίαν κοσμογονίαν, ἡ ὁποία συνεκλόνισε Κράτη καὶ καθεστῶτα, ἀνεμόχλευσεν ὅλην τὴν ἀνθρωπίνην ζωήν, τὸν ψυχικὸν καὶ πνευματικὸν κόσμον τῶν ἀνθρώπων καὶ μετέβαλε τὸν ροῦν τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ζωῆς τῶν λαῶν, μετέβαλε κοινωνικὰς καταστάσεις, μετέβαλεν ἤθη καὶ πολιτεύματα, συνετάγη ἀπὸ τὴν Δʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων τοῦ ἔτους 1946, ἓν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀποτελεῖ τὴν τελευταίαν λέξιν τῆς προόδου καὶ τῆς δημοκρατίας. Τὸ Σύνταγμα, ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποτελῇ, τὴν ἀποκρυστάλλωσιν τῶν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, μὲ τὰς ὁποίας ἐγαλουχήθησαν αἱ παρελθοῦσαι γενεαὶ καὶ τὴν ὑλοποίησιν τῶν νέων προοδευτικῶν ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζονται καὶ θὰ ἀποτελέσουν τὰς βάσεις, διὰ τὴν θεμελίωσιν, μιᾶς νέας κοινωνικῆς, οἰκονομικῆς καὶ πολιτικῆς ζωῆς. Τὸ Σύνταγμα, τὸ ὑπὸ ψήφισιν, ὡς ἐμφανίζεται σήμερον, εἶναι Σύνταγμα ἀτομικῆς φιλελευθέρας Δημοκρατίας. Ἀλλὰ πέραν αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε τὸ ἰδεῶδες τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, ἔχομεν καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῆς Δημοκρατίας αὐτῆς, ἡ ὁποία φέρει τὸ ὄνομα τῆς παρεμβατικῆς Δημοκρατίας καί, ἔτι εὐρύτερον, τῆς παρεμβατικῆς δημιουργικῆς Δημοκρατίας. Ἐὰν ἀναλύσητε τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει τὸ Σύνταγμα τοῦ 1946, θὰ ἴδετε, ὅτι οὐδὲν ἴχνος ἐμφανίζεται εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτελῇ τὴν ἀφετηρίαν μιᾶς νέας προοδευτικῆς ἐξελίξεως καὶ διαρρυθμίσεως τῶν κοινωνικῶν, οἰκονομικῶν καὶ πολιτικῶν πραγμάτων. Παρὰ ταῦτα, καίτοι τὸ Σύνταγμα, τοῦτο, δὲν ἀφίσταται σχεδὸν κατὰ τίποτε, ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, τὸ ὁποῖον ἐκλήθη νὰ τροποποιήσῃ ἡ Βουλὴ τοῦ 1946, εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ φαινομένου, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ἐκπρόσωπος τοῦ συντηρητισμοῦ, νὰ μὴ θέλῃ νὰ ψηφίσῃ αὐτό. Ἐπεκαλέσθησαν, ἐνταῦθα πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἀπόψεων αὐτοῦ οἱ ἀξιότιμοι ρήτορες τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἐπιχειρήματα, κυρίως νομικὰ καί, καθόλου, σχεδόν, πολιτικά. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πουλίτσας, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἦτο διάκονος εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς Θέμιδος, ἀνέπτυξεν ἐν πλάτει, τὴν νομικὴν ἐπιχειρηματολογίαν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὅμως, νὰ ἀπαντήσω, τόσον εἰς αὐτόν, ὅσον καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἀξιοτίμους συναδέλφους τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι ἡ νομικὴ ἐπιχειρηματολογία, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται, στηρίζεται, μόνον εἰς τὴν τυπολογικὴν ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος. Ἐνῷ ὀφείλει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ὀντολογικὴ ἑρμηνεία, βάσει τῶν θεμελειωδῶν ἀρχῶν αὐτοῦ καὶ τῶν ἐπὶ τούτων πηγαζουσῶν ρητρῶν. Ἡ ratio utilis καὶ οὐχὶ ἡ ratio justi ἐνδείκνυται κατ’ ἐξοχὴν διὰ τὴν ἑρμηνείαν τῶν συνταγματικῶν κειμένων. Ἀλλὰ ὤφειλον νὰ γνωρίζουν καὶ γνωρίζει, βεβαίως, ὁ ἀξιότιμος κ. Πουλίτσας ὅτι ὁ Ἁρμενόπουλος λέγει ὅτι «οἱ νόμοι πρέπει νὰ ἐφαρμόζωνται civiliter, δηλαδή, κατὰ τρόπον ὅστις νὰ εἶναι προσηρμοσμένος εἰς τὰς συνθήκας τῆς πραγματικότητος». Τὸ ἀναλλοίωτον τῶν νόμων καὶ ἡ σταθερὴ καὶ ἄτεγκτος ἐφαρμογὴ ἐπιβάλλεται, διότι τότε, ὡς εἶπεν ὁ Πλάτων, «σωτηρίαν καὶ πάντα ὅσα θεοὶ πόλεσιν ἔδωσαν ἀγαθὰ γιγνόμενα καθορῶ». Εἶναι μία ἀλήθεια. Ἡ ἀλήθεια ὅμως αὐτὴ προϋποθέτει, εἰρηνικὴν περίοδον μακράν, κοινωνικὴν γαλήνην καὶ συνθήκας ὁμαλάς. Ὅταν ἐμφανιζώμεθα μετὰ ἕναν παγκόσμιον κατακλεισμόν, δὲν δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν σταθερότητα τῶν νόμων καί, κυρίως, σταθερότητα τοῦ Συντάγματος, διότι, τὸ Σύνταγμα, γνωρίζομεν ὅλοι, εἶναι ἡ ἱερὰ Κιβωτὸς τῶν παραδόσεων καὶ τῶν ἠθικῶν ἀρχῶν, ἑνὸς ὁλοκλήρου ἔθνους. Ἀλλὰ ἡ Κιβωτὸς αὕτη, ἡ ὁποία ἐκλονίσθη ἀπὸ ἕνα παγκόσμιον πόλεμον, ὀφείλει νὰ προσορμισθῇ εἰς ἕνα λιμένα αἴσιον καὶ ἀσφαλῆ, νὰ ἐπισκευασθῇ καὶ ἀνανεωθῇ, καὶ κατόπιν θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ λέγωμεν, ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ὀφείλομεν νὰ διατηρῶμεν τὴν σταθερότητα τῶν νόμων καὶ τὴν ἀπαρέγκλιτον ἐφαρμογὴν αὐτῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ νόμοι ἐπιβάλλονται νὰ ἐφαρμόζωνται ἀπὸ ἄρχοντας καὶ ἀρχομένους μετὰ τοῦ αὐτοῦ σεβασμοῦ, ὡς λέγει ὁ Πλάτων, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πολιτείας. Ἀλλά, τὸ Σύνταγμα, δὲν εἶναι ἁπλῶς εἷς ἁπλοῦς νόμος μὲ ηὐξημένην, ὡς λέγεται, τυπικὴν δύναμιν. Τὸ Σύνταγμα εἶναι ἡ ἀφετηρία, εἶναι ἡ πηγὴ ὅλων τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν καὶ ὅλων τῶν νομικῶν κανόνων, βάσει τῶν ὁποίων θὰ κυβερνηθῇ μία ὁλόκληρος Πολιτεία ἐπὶ αἰῶνας. Ὅταν αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ Συντάγματος, πρέπει, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν μιᾶς συνταγματικῆς διατάξεως νὰ ἐφαρμόζωμεν τὴν τυπολογικὴν ἑρμηνείαν ἢ πρέπει νὰ ἐρευνῶμεν αὐτὴν τὴν ὀντολογικὴν ὑφήν, τὰς βασικὰς ἀρχάς, τὸ πνεῦμα καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ Συντάγματος καὶ ἐξ αὐτοῦ νὰ ἀρυώμεθα τοὺς ἑρμηνευτικοὺς κανόνας καὶ συμπεράσματα; Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἶπεν, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλή, ἔχει δικαιώματα ἀναθεωρητικὰ καὶ ἀνέτρεξεν εἰς τὸ παρελθὸν ἀπὸ τοῦ 1911, εἰς τὸ 1922, εἰς τὸ 1935, μνημονεύσας τὰ διαδραματισθέντα πολιτικὰ γεγονότα. Ἡμεῖς ἱστάμεθα εἰς τὸ 1935, διὰ νὰ ἀρυσθῶμεν ἐντεῦθεν, νομικὸν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον κλονίζει, κατὰ τὴν γνώμην μου, τὴν ἐπιχειρηματολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Ὅταν λέγεται δι’ ἐπισήμων νομοθετικῶν πράξεων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1935, ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 τίθεται προσωρινῶς εἰς ἰσχύν, τί σημαίνει τοῦτο; Ὅτι ἐπὶ 17 χρόνια τώρα, τὸ Σύνταγμα αὐτό, τελεῖ ὑπὸ μίαν αἵρεσιν καὶ ὅτι ἐπὶ 17 χρόνια ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος, ζῇ μὲ τὴν ἐλπίδα καὶ πιστεύει εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τούτου. Ὅταν ἀξιότιμοι, κ. κ. συνάδελφοι, οἱ προλαλήσαντες ἐτόνισαν, ὅτι τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος ἐπιβάλλει τὴν ὑπὸ τῆς αὐτῆς Βουλῆς, εἰς δύο ψηφοφορίας ἀπεχούσας ἕνα μῆνα ἀπόστασιν, λῆψιν ἀποφάσεως, περὶ ἀναθεωρήσεως τούτου, νομίζω ὅτι στηρίζονται μόνον εἰς τὴν τυπολογικὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ, δηλαδὴ εἰς ἕνα γράμμα τοῦ νόμου. Δὲν εἶναι ὅμως τὸ γράμμα τοῦ νόμου ἢ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον δίδει τὴν ἀφετηρίαν τῆς ἑρμηνείας καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν κανόνων, εἶναι ὅλον τὸ θέμα τοῦ Συντάγματος καὶ αἱ ἄλλαι ἀρχαὶ αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι οἰκοδομοῦν τὸ νομικὸν ἐπιχείρημα, διὰ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἐκδοχήν. Τί ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος; Ἐπιδιώκεται νὰ ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις ἐκ μέρους μιᾶς Βουλῆς, διὰ τὴν μεταρρύθμισιν αὐτοῦ. Ἐπιθυμεῖ ὁ νομοθέτης νὰ ἔχωμεν μίαν σοβαρὰν καὶ σταθερὰν ἀπόφασιν περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐρωτῶ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν: Ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει ἡ ἀπόφασις αὕτη; Ἀναμφισβητήτως ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ 1935, ὅτε κατηργήθη τὸ Σύνταγμα τῆς Δημοκρατίας, μέχρι σήμερα, ὅτε ἔχομεν πρὸ ἡμῶν δήλωσιν βουλήσεως, ἀπόφασιν καὶ ἐνσάρκωσιν αὐτῆς εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον. Ὅταν λοιπόν, ὑπάρχει αὐτὴ ἡ δεδηλωμένη βούλησις ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται καὶ παραβιάζεται τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος; Νομίζομεν, ὅτι, οὐδεμία παραβίασις συμβαίνει ἐν προκειμένῳ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται, εἶναι ἡ στενὴ ἑρμηνεία, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον, ἄλλωστε, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζομεν σήμερον. Ἐὰν ἐπεκαλέσθην τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ ἐπεκαλέσθην, ἁπλῶς καὶ μόνον, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι ἐφαρμόζεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλησε τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀκριβῶς. Δηλαδὴ νὰ ὑπάρχῃ σαφὴς καὶ σταθερὰ ἡ ἐκδήλωσις τῆς βουλήσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ τὸ στοιχεῖον ὑφίσταται. Καί, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶμεν ἡμεῖς, ὅτι παραβιάζομεν τὸ Σύνταγμα. Ἐλέχθησαν καὶ ἀνεπτύχθησαν ἐν πλάτει, τὰ περὶ τῆς συνεχείας τῆς παρούσης Βουλῆς, ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1946. Δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι ἡ συνέχισις τῆς παρούσης Βουλῆς ὡς Ἀναθεωρητικῆς, εὐσταθεῖ ἀπολύτως, διότι ὅταν ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύσῃ καὶ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ἔχει αὐτὸ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι ἡ ἑπομένη Βουλὴ θὰ συνεχίσῃ τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον τῆς διαλυθείσης. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς διὰ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν τηρεῖ, πᾶν ἄλλο ἐπιθυμεῖ, παρὰ νὰ καλύψῃ τὸν Βασιλέα διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἐγένετο ἡ στιχομυθία μεταξὺ τοῦ κ. Μπακοπούλου καὶ τοῦ κ. Στεφανοπούλου, καθ’ ἣν ὁ τελευταῖος εἶπεν ὅτι, ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν ὑπεύθυνον τὸν Βασιλέα, ἀλλὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὑπέγραψε τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἐπρόκειτο ν’ ἀποδοθῇ εὐθύνη εἰς τὸν Βασιλέα, ἐκ τῆς ὑπογραφῆς, ὁ Βασιλεὺς θὰ εἶχεν ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον ἡ ἑπομένη δὲν θὰ εἶχεν ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα, διότι κατὰ τὴν ἀναντίρρητον συνταγματικὴν ἀρχήν, ὁ Βασιλεὺς δὲν συμμετέχει οὔτε δύναται νὰ ματαιώσῃ τὸ ἔργον τῆς Συντακτικῆς καὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος διὰ τὰς πολιτικὰς αὑτοῦ πράξεις, ἀλλὰ οὐδόλως εἶναι ἀνεύθυνος καὶ θὰ ἔφερε πλέον ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην δι’ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, διότι ἡ εὐθύνη αὑτοῦ ὡς φύλακος τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἐξαιρετικῆς προνομίας αὑτοῦ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, εἶναι αὐτοδύναμος. Ἐὰν λοιπὸν ὁ Βασιλεὺς ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς κατὰ τρόπον ἀντισυνταγματικόν, τότε εἶναι ὑπεύθυνος καὶ δὲν δύναται νὰ μετατοπισθῇ ἡ εὐθύνη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ἡμεῖς, δὲν ἀποδίδομεν εὐθύνην τινὰ εἰς τὸν Βασιλέα εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην, διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς παρούσης Βουλῆς ὡς Ἀναθεωρητικῆς καὶ τὸ τυχὸν γενόμενον σφάλμα δὲν δύναται νὰ ἀναχθῇ εἰς τὸν Βασιλέα. Παρατηρῶ ὅμως, ὅτι τὸ Διάταγμα τῆς 30)7)51 περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ συγκλήσεως νέας τοιαύτης, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει, ὅτι ἡ μέλλουσα Βουλὴ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου, δύναται νὰ ἐπικυρώσῃ τὸ Σύνταγμα τὸ καταρτισθὲν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ΞΗʹ ψηφίσματος, νομίζω, ὅτι ἀφορᾷ κυρίως τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος ὡς πρὸς ὅλον ἀλλὰ τὸ «δύναται» αὐτό, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Μαρκεζίνης ἀνέφερεν, ἀνάγεται εἰς τὴν ψήφισιν uno actu, σημαίνει, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως, συμπληρώσεως καὶ κυρώσεως τοῦ ὑπὸ ψήφισιν Συντάγματος. Τὸ Διάταγμα πρὸς σύγκλησιν τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τοῦ 1946, δὲν ἀμφισβητεῖται ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν καὶ παρετηρήθη, ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 ἦτο Ἀναθεωρητική, διότι πρὸ αὐτῆς συνετελέσθησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα παρέσχον τὸ δικαίωμα εἰς αὑτὴν νὰ εἶναι Ἀναθεωρητική. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, διὰ τὴν θεμελίωσιν τοῦ ἀναθεωρητικοῦ δικαιώματος τῆς Βουλῆς τοῦ 1946, ἐπεκαλέσθη καὶ ἀνέφερε καὶ ὡρισμένα ἐξωτερικὰ γεγονότα καὶ πράξεις ὡς τὸ σύμφωνον τῆς Γιάλτας καὶ τοῦ Ἀτλαντικοῦ καὶ ἐγὼ θὰ προσέθετον λόγῳ τοῦ διέποντος αὐτὴν πνεύματος, ἔστω καὶ μεταγενεστέραν τὴν οἰκουμενικὴν διακήρυξιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ πολίτου. Αἱ πράξεις αὗται, διεθνῶς, δὲν θεμελιοῦν νομικῶς τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ πολιτικοὺς λόγους ἀπορρέοντας ἐκ τῶν διεθνῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι καθώρισαν πλαίσια κανόνων τῆς μεταξὺ τῶν πολιτειῶν συμβιώσεως. Καθ’ ὃν τρόπον, κύριοι βουλευταί, τὰ ἄτομα δεσμεύονται ὑπὸ τῶν νόμων τῆς πολιτείας, οὕτω καὶ αἱ πολιτεῖαι δεσμεύονται ἀπὸ τὰς διεθνεῖς συμβάσεις. Τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον τότε διετυπώθη εἰς τὰς συμβάσεις αὐτάς, ἐπέβαλε τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς συστάσεως τῆς Κ.Τ.Ε. αἱ πολιτεῖαι ἔχασαν τὴν πλήρη κυριαρχίαν των καὶ ρυθμίζουν ταύτην ἐν συναρτήσει πρὸς τὴν κυριαρχίαν τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ἡ ἐπέκτασις τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, ἥτις ἐγένετο ἀπὸ τὴν Κ.Τ.Ε. εἰς τὸν Ο.Η.Ε. εἶναι μία ἀφετηρία, ἡ ὁποία θ’ ἀποτελέσῃ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκκινήσεως τῶν διαφόρων πολιτειῶν καὶ ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐπιδιώκουν ὡρισμένα εἰδικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τὰ καθολικὰ συμφέροντα τῆς ἀνθρωπότητος. Ἂς ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, ὅτι ἐνῷ ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἀποτελεῖται ἀπὸ συνησπισμένα στοιχεῖα τῆς δεξιᾶς, τὸ δὲ ὑποβαλλόμενον πρὸς ψήφισιν Σύνταγμα εἶναι ἔργον τῆς δεξιᾶς, διεπόμενον κυρίως ὑπὸ τῶν ἀρχῶν αὐτῆς, ἀφήνει ἔκθετον τὸ ἴδιον τέκνον αὑτοῦ. Ἀλλ’ ὁ δημοκρατικὸς πολιτικὸς κόσμος ἐν τῇ μεγαλοψυχίᾳ αὑτοῦ, ἀναλαμβάνει τὴν υἱοθέτησιν καὶ ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ ἐκθέτου τέκνου τῆς δεξιᾶς. Πράγματι, εἰς τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος, ὑπάρχουν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι φέρουν δημοκρατικὸν χαρακτῆρα. Ὁ πρῶτος χαρακτήρ, εἶναι τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου παρέχεται τὸ δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, ἀπούσης τῆς Βουλῆς. Ὡς γνωστόν, σήμερον ὁ κοινοβουλευτικὸς μηχανισμὸς εἶναι τοιοῦτος, ὥστε, ἐνῷ κατὰ τύπον οἱ νόμοι ψηφίζονται ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν, κατ’ οὐσίαν ψηφίζονται ἀπὸ 10–15 βουλευτάς, δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς μετέχοντας εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἐνῷ ὅταν ἔχωμεν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν, θὰ ἔχωμεν τὴν κατάργησιν τῆς ἐκδόσεως τῶν ἀναγκαστικῶν νόμων καὶ τὴν εὐχέρειαν νὰ λαμβάνουν γνῶσιν καὶ νὰ ἀποφαίνωνται 50 τοὐλάχιστον βουλευταί, ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε ἐκδιδομένων νόμων. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ, εἶναι καὶ ἄλλη κοινωνικὴ καὶ οἰκονομικὴ πλευρά: τὸ ἄρθρον 104, τοῦ ὑπὸ ψήφισιν Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὡς γνωστόν, ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἀκτημόνων κτηνοτρόφων. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, καὶ μόνη αὐτὴ ἡ διάταξις ὑπῆρχεν εἰς τὸ Σύνταγμα, θὰ ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, διότι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, παρέχεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ εὐχέρεια νὰ ἀποκαταστήσῃ ἕναν ὁλόκληρον κόσμον ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ κτηνοτρόφων. Ὁ κόσμος αὐτός, ὁ ὁποῖος μεγίστας προσέφερεν θυσίας, αἵματος καὶ περιουσίας, εἰς τὴν Πατρίδα, εἶναι ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος σήμερον στερεῖται τοῦ ἄρτου καὶ μόνον, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τὸν λόγον αὐτόν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ψηφίσωμεν τὸ Σύνταγμα πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν καὶ κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι ἐνῷ προσφέρουν τὸ πᾶν, στεροῦνται τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Εἰς τὸ ὑπὸ ψήφισιν Σύνταγμα, ὑπάρχουν ἀτέλειαι καὶ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἄγουν ἡμᾶς εἰς τὴν σκέψιν νὰ ὑποβάλωμεν τὴν γνώμην τῆς ἐνασκήσεως ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς πλήρων ἀναθεωρητικῶν δικαιωμάτων πρὸς βελτίωσιν. Ἔχει ὅμως πάντοτε καὶ ἡ παροῦσα Βουλή, μὲ τὴν ψήφισιν, τὴν εὐχέρειαν ν’ ἀναθεωρήσῃ τὸ Σύνταγμα, οὐχὶ ὅμως, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Κύρκος, αὐτὴ αὕτη ἡ παροῦσα Βουλή, διότι ἐὰν σήμερον ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ ἀναθεωρήσῃ τοῦτο ἡ παροῦσα Βουλή. Ἡ ἑπομένη Βουλὴ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο. Αἱ πολιτικαὶ ἀνάγκαι πολλάκις εἶναι τοιαῦται ὥστε νὰ ἐπιβάλλουν καὶ ἀναθεώρησιν Συντάγματος, ὅπως πολιτικαὶ ἀνάγκαι ἐπιβάλλουν πολλάκις νὰ ψηφίζωνται νόμοι, ἢ Συντάγματα τὰ ὁποῖα ἔχουν μόνον ἕνα σημεῖον, σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ πολιτικὴ ἡγεσία ἀποδίδει σπουδαιοτάτην σημασίαν. Τὴν σπουδαιοτάτην αὐτὴν σημασίαν ἀποδίδουν σήμερον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ κτηνοτρόφων, τὴν τάξιν ἡ ὁποία προσφέρει πάντοτε μεγάλας θυσίας, τὸ αἷμα κατὰ τὸν πόλεμον καὶ τὸν ἱδρῶτα τοῦ προσώπου τους εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ζωήν, διὰ νὰ ἴδῃ καὶ αὐτὴ μίαν ἡμέραν καλήν, ἵνα, εὐημεροῦσα, συντελέσῃ εἰς τὴν μεγαλειτέραν εὐημερίαν καὶ ἰσχὺν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Πασσαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§98Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέβηκα εἰς τὸ βῆμα τοῦτο ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Ἑνιαίας Δημοκρατικῆς Ἀριστερᾶς διὰ νὰ θέσω καὶ ἐγὼ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὰς ἀπόψεις μου διὰ τὸ Σύνταγμα. Δὲν θὰ κάμωμεν καθόλου πολιτικήν, οὔτε θὰ θελήσωμεν νὰ δείξωμεν τὴν ρητορικήν μας δεινότητα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ ἐπιστημονικὰ καὶ ἀντικειμενικὰ θὰ κρίνωμεν ποῖον Σύνταγμα, ποῖος Καταστατικὸς Χάρτης ταιριάζει περισσότερον διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν θὰ κάμωμεν ἡμεῖς μίμησιν, δὲν θὰ πάρωμεν παραδείγματα ξένων ρούχων, διότι καὶ τὸ Σύνταγμα εἶναι ἕνα εἶδος ρούχου, ὅπως τὸ ἐχαρακτηρίσαμεν εἰς τὴν Δʹ Ἐθνοσυνέλευσιν, καὶ ἡμεῖς ὡς ραφτάδες πρέπει νὰ ράψωμεν τὸ ροῦχο ὅπως εἶναι τὸ ἀνάστημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἔθεσεν τὸ σχέδιον Συντάγματος ὡς ἔχει καὶ ζητεῖ νὰ τὸ ψηφίσωμεν ἢ νὰ τὸ καταψηφίσωμεν. Ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν ἕνα πρόβλημα σοβαρώτατον διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν εἶναι αὐτὸ ψήφισμα νόμου, ἢ κανένα ἄλλο ψήφισμα, ἐνῷ πρέπει νὰ τεθοῦν οἱ θεμελιώδεις νόμοι, οἱ θεμελιώδεις ἀρχαὶ ἐπάνω εἰς τὰς ὁποίας θὰ οἰκοδομηθῇ τὸ νέον πραγματικὰ καινουργὲς Ἑλληνικὸν Σύνταγμα. Καὶ διὰ νὰ εἴμεθα ἀμερόληπτοι καὶ ἀντικειμενικοὶ πρέπει νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ γεγονότα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ποὺ ἤρχισεν ἡ Συνταγματικὴ ἀνωμαλία εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἰς τὴν Ἑλλάδα Συνταγματικὴ ἀνωμαλία ἀρχίζει ἀπὸ παλαιὰ χρόνια, ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους σας ὅτι ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ ἔφερεν ἕνα ὁλόκληρον πληθυσμὸν ὁ ὁποῖος εἰσέρρευσε μέσα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδημιούργησεν ἀναστάτωσιν, ἐδημιούργησε μίαν δυσαρμονίαν μέσα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν ἡ ὁποία εὑρίσκετο ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐν ἁρμονίᾳ. Καὶ διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς πόθους καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν τότε κοινωνικῶν δυνάμεων ἡ Δʹ Ἐθνοσυνέλευσις, ἠθέλησεν νὰ δώσῃ Σύνταγμα ἀνταποκρινόμενον εἰς τοὺς πόθους. Ἀλλὰ διατὶ ἐκείνη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν ἠμπόρεσε νὰ φορμάρῃ τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα. Ἐκεῖνο δὲν μᾶς τὸ εἶπον. Διατί; Διότι, ἡ ἐπανάστασις δὲν ἠμπόρεσε νὰ ἐπιβληθῇ καὶ ἀπὸ τὴν Δʹ Ἐθνοσυνέλευσιν ἀπέσχεν τὸ Λαϊκὸν κόμμα τὸ ὁποῖον εἶχε μεγάλην δύναμιν, τὸ Λαϊκὸν κόμμα τότε ἔκανε μία ἂς εἴπωμεν ὠργανωμένην παθητικὴν ἀντίστασιν ἐναντίον τῆς Συνελεύσεως. Ὅταν μία ἐπανάστασις δὲν ἠμπορῇ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν ὁλότητα τοῦ Ἔθνους, ἡ ἐπανάστασις αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ κακὰ ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἐὰν ἐπιβληθῇ ἡ ἐπανάστασις θὰ δημιουργήσῃ δίκαιον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ὑποταχθῇ ἡ μειοψηφία. Αὐτὴ ἦταν ἡ αἰτία ποὺ δὲν ἠμπόρεσε ἡ Δʹ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ δώσῃ τὸ ροῦχον ποὺ ἔπρεπε νὰ δώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τότε. Καὶ ἀπὸ τότε ἀρχίζει πράγματι ἡ ἀνωμαλία, ἡ Συνταγματικὴ ἀνωμαλία διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σταθμὸν μιᾶς ἄλλης ἀνωμαλίας τοῦ κινήματος τοῦ 1935 τὸ ὁποῖον ἀνέτρεψε τὸν Παναγῆ Τσαλδάρη, ἐσκότωσε τὴν Δημοκρατίαν καὶ ἐπανέφερε τὸ τραυματισμένον Σύνταγμα τοῦ 1911. Ἐν συνεχείᾳ ἀκολουθεῖ ἄλλος μεγάλος σταθμὸς ἀνωμαλίας, ἡ δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου, ἡ ὁποία ἔβαλε τὴν χαριστικὴν βολὴν εἰς τὸ Πολίτευμα. Ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον ψηφίζεται μόνον ἀπὸ ἕνα ἢ δύο κόμματα, ἀλλ’ ἀπεναντίας πιστεύομεν ὅτι τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ ψηφίσουν ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους. Μόνον αὐτὸ τὸ Σύνταγμα ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ, μόνον εἰς τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποταχθοῦν ὅλοι. Σήμερον φέρομεν ἕνα Σύνταγμα ξένον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ. Ἡμεῖς εἴπομεν. Ἡ δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου ἔδωσε τὴν χαριστικὴν βολὴν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 11 καὶ ὁλότελα κατωχυρώθη τὸ Ἑλληνικὸν πολίτευμα. Ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς σταθμοὺς καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἱστορικὰ γεγονότα θὰ βγάλωμεν συμπεράσματα. Ὕστερα εἰς τὸ διάστημα τῆς δικτατορίας ἐδημιουργήθη ὁ ἀστυνομικὸς μηχανισμός, ὁ ὁποῖος οὐσιαστικῶς λειτουργεῖ μέχρι σήμερον καὶ ἐκαλλιεργήθη κάτω ἀπὸ συνθήκας φρικτάς, ποὺ ὁδηγοῦν εἰς ἐκφυλισμὸν τῆς σκέψεως καὶ τῆς συνειδήσεως. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ Ἔθνος, ἐὰν θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις.

§99Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ἐκάματε ἕνα ὑπαινιγμὸν καὶ εἴπατε ὅτι ἀπὸ μιᾶς ὡρισμένης ἐποχῆς καὶ ἐντεῦθεν ἡ Ἑλλὰς ἤρχισε νὰ εἶναι ἀστυνομικὸν Κράτος.

§100Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι! Δὲν εἶπον αὐτό. Εἶπον ὅτι ἐδημιουργήθη ἀστυνομικὸς μηχανισμός.

§101Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ἀστυνομικὸν μηχανισμὸν ἔχει ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸ 1930. Ἑπομένως κάτι ἄλλο ἐννοεῖτε. Ὅτι ἀπεδόθη τὸν τελευταῖον καιρὸν κάποια ἰδιαιτέρα σημασία εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῶν ὀργάνων τῆς τάξεως. Καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ εἴπητε, ἐὰν εἰς ὡρισμένας ἄλλας χώρας ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ δὲν εἶναι πολὺ περισσότερον δεσμευτικὴ τῆς ἰδεολογικῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν θέλετε σεῖς τώρα νὰ ὑπερασπίζετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Θὰ ἤθελον ἀκόμη νὰ σᾶς παρατηρήσω, κ. Συνάδελφε, ὅτι δὲν ζῶμεν πλέον εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ 19ου αἰῶνος. Ζῶμεν εἰς μίαν ἐποχὴν ὅπου ἀνταγωνίζονται μέσα εἰς τὸν στίβον τὸν πολιτικόν, ὄχι ἁπλῶς δυνάμεις Δημοκρατικῶν κομμάτων, ἀλλὰ ὑπάρχει ἕνας θεμελιώδης ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ δημοκρατικῶν δυνάμεων διαφόρων ἀποχρώσεων καὶ δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι κατ’ οὐσίαν δημοκρατικαί, ἀλλὰ δι’ αὐτὰς ἡ λέξις «Δημοκρατία» ἀποτελεῖ πρόφασιν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον πράγματι τὸν τελευταῖον καιρὸν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀποδοθῇ ἰδιάζουσα σημασία εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς τάξεως. (Χειροκροτήματα).

§102Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Καὶ σεῖς εἴπατε ὅτι ὑπάρχει ἀστυνομικὸν Κράτος. Ἐγὼ ἰσχυρίζομαι δύο τινά: ὅτι τὸ λεγόμενον ἀστυνομικὸν Κράτος ἀπὸ σᾶς δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἀλλοῦ. Καὶ δεύτερον ὅτι ὅταν ὑπάρχῃ μία μειοψηφία συνωμοτοῦσα μέσα εἰς τὴν Πρωτεύουσα τοῦ Κράτους ἔχουσα κρυφοὺς ραδιοσταθμούς, δικαιοῦται τὸ Κράτος νὰ ὀργανώσῃ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας. Ὑποχρεοῦται. Δι’ αὐτό, κ. Συνάδελφοι, ἄλλα ἦσαν τὰ μέσα τῆς προασπίσεως τῆς Δημοκρατίας τοῦ 19ου αἰῶνος, καὶ ἄλλα τὰ μέσα τῆς προασπίσεως τῆς Δημοκρατίας σήμερον. Εἶναι δὲ ἄλλα τὰ μέσα τώρα, διότι τώρα ἡ Δημοκρατία ἔχει νὰ ἀντιπαλαίσῃ μὲ δυνάμεις στασιαστικὰς ἐναντίον τῆς Δημοκρατίας. Πρὶν ἐκινοῦντο τὰ κόμματα ἐντὸς ἑνὸς πλαισίου Συνταγματικοῦ, ἠθικοῦ καὶ πολιτικῶν δεσμῶν, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἀνεγνώριζον. Τώρα ὑπάρχει ἄλλου εἴδους ἀνταγωνισμός. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ὁ ἰσχυρισμός σας εἶναι ἀστήρικτος. (Χειροκροτήματα).

§103Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Σεῖς ὁ ἴδιος διεπιστώσατε ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ ἀστυνομικὸν Κράτος.

§104Τ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἀφοῦ μᾶς κατεσφάξατε πρέπει νὰ ἀμυνθῶμεν.

§105Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Μὴ στενοχωρῆσθε, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διακηρύττομεν ὅτι σεβόμεθα τοὺς νεκροὺς εἰς ὅποιαν παράταξιν καὶ ἐὰν ἀνήκουν καὶ μὲ εὐλάβειαν ὁμιλῶμεν δι’ αὐτούς. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς κατηγορήσετε ὅτι ἡμεῖς ἐσφάξαμεν. Καὶ ἐὰν ἀνήλθομεν εἰς τὸ Βῆμα ἀνήλθομεν, διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἁπλώνομεν τὸ χέρι εἰς σᾶς, ποὺ μᾶς λέτε σφαγεῖς. Ἐδῶ δὲν θὰ κάμωμεν πολιτικήν, ἀλλὰ θὰ ἀναφέρωμεν τὰ ἱστορικὰ γεγονότα, διὰ νὰ βγάλωμεν συμπεράσματα, ἐὰν ἡ σημερινὴ ἀντιπροσωπεία ἔχῃ ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν ἢ ὄχι. Διότι ὁ Συναγερμὸς ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν καὶ ἡ Κυβερνητικὴ παράταξις ἀπὸ τὴν ἄλλην διαφωνεῖτε εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ ἴσως ἡ ἰδική μας ἐξήγησις τῶν ἱστορικῶν γεγονότων θὰ δώσῃ εἰς πολλοὺς νὰ καταλάβουν τί ἀντιπροσωπεύει ἡ σημερινὴ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία. Ἔχει ἐξουσίαν ἀναθεωρητικὴν ἢ δὲν ἔχει. Καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσετε μὲ κάποιον σεβασμόν, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα μίσους καὶ πάθους, ἀλλὰ ζήτημα εἰρήνης καὶ ἀγάπης. Εἶπα ὕστερα ἀπὸ τὴν δικτατορία καὶ τὴν κατοχὴν καὶ κάτω ἀπὸ τὴν πίεσιν ὁριστικῶν ἱστορικῶν γεγονότων, ἐδημιουργήθη μία κατάστασις, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη. Ἀπὸ τὴν δικτατορία καὶ παρέκει δὲν ὑπάρχει ἄλλο Σύνταγμα. Ἀπέθανε, κατελύθη ἀπὸ τῆς δικτατορίας.

§106ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῦ ὡρκισθήκατε σεῖς;

§107Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς πῶ. Καὶ τότε τὸν Δεκέμβριον τοῦ 44 ἐγκαθιδρύθηκε ἡ Ἀντιβασιλεία στὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἐτέθη ὅλο τὸ ζήτημα τῆς Συντακτικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τάπητος. Ἔτσι ἢ ὄχι; Ἐδῶ ὑπάρχουν καὶ ἀρχηγοὶ κομμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ ποῦν «μάλιστα». Ἀλλὰ τί ἔγινεν; Ἐδιχοτομήθη ἡ συντακτικὴ ἐξουσία τοῦ λαοῦ καὶ ἐδόθη ἡ μιὰ μερὶς τῆς ἐξουσίας εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, διὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε διὰ Δημοψηφίσματος νὰ ἀποφανθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ἐὰν ὁ Ἄρχων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους θὰ εἶναι αἱρετὸς ἢ κληρονομικός. Καὶ ἀπεφάνθη ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τὸ 46, ὅτι ὁ Ἄρχων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶναι κληρονομικός. Καὶ ἔτσι ὡλοκληρώθηκε μόνον ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος. Δι’ ἡμᾶς δὲν τίθεται ζήτημα μορφῆς πολιτεύματος.

§108Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Σεῖς τὴν δέχεσθε;

§109Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἡ ἀπάντησις νομίζω εἶναι ἀποστομωτική. Δὲν τίθεται δι’ ἡμᾶς ζήτημα μορφῆς πολιτεύματος. Ἐδῶ εἶναι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, παρ’ ὅλον ὅτι δὲν ἔχει νούμερα ἀπὸ πίσω του, μ’ ὅλα ταῦτα ἕνας πολιτικὸς πρέπει νὰ ἴδῃ πίσω ἀπὸ τὰ νούμερα τὴν κοινωνικὴν πραγματικότητα. Ἐκεῖνος εἶναι πολιτικός. Ὄχι ἐκεῖνος ποῦ κοιτάζει πόσες ἕδρες ἔχει. Ἐὰν ἦλθαν ἐδῶ μέσα πολλοὶ βουλευταὶ μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, τί σημαίνει; Ἐπήραμεν ἡ ΕΔΑ 180 χιλιάδες ψήφους καὶ ἔχομεν μόνον 10 Βουλευτάς, δηλαδὴ 18.000 ψήφους ἐπῆρεν εἷς, ὁ δὲ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπῆρε 80.000 ψήφους καὶ ἔχει ἕνα μόνον βουλευτήν, φαντασθῆτε ἐδῶ μέσα καὶ μερικοὺς ἀπὸ σᾶς μόνον μὲ 3.000–5.000 ψήφους, ὥστε ἡ δύναμις ἡ κανονικὴ δὲν κρίνεται ἀπὸ τὰ νούμερα. Τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1944, ἐτέθη ὁ πρῶτος χάρτης τοῦ συμβιβασμοῦ. Διότι Σύνταγμα τί σημαίνει; Συμβιβασμὸς τῶν ἀντιμαχομένων μερίδων μέσα στὴν κοινωνία. Αὐτὴ εἶναι ἡ κοινωνικὴ ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος. Ὄχι ἡ νομικὴ ἢ πολιτική, ἀλλ’ ἡ κοινωνική. Διότι μέσα στὴν κοινωνία ὑπάρχουν ἀντιθέσεις, αἱ ὁποῖαι κάποτε ὀξύνονται καί κάποτε ἀμβλύνονται καὶ γίνονται καὶ ἐπαναστάσεις. Ἔτσι καὶ τὸν Δεκέμβριον ἔγινεν ὁ χάρτης τῆς Βάρκιζας. Αὐτὸς ὁ χάρτης τῆς Βάρκιζας, πρέπει νὰ καταλάβωμεν ὅλοι μας, οἱ Ἕλληνες, δὲν εἶναι ἔτσι κουρελόχαρτο, ὅπως νομίζετε σεῖς. Καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, διότι εἶναι ἠγγυημένος ἀπὸ μεγάλες δυνάμεις. Καὶ αὐτὸς ὁ χάρτης τῆς Βάρκιζας εἶναι ὁ πρῶτος θεμέλιος λίθος τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ Συντάγματος. Λοιπόν, ἔχουμε τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἐκδηλωθῇ μὲ τὰς ἐκλογὰς ποὺ ἔγιναν τὸ 1946. Ἔπρεπε σύμφωνα μὲ τὴν διακήρυξιν τῶν τριῶν μεγάλων δυνάμεων, τοῦ Ροῦσβελτ, τοῦ Στάλιν καὶ τοῦ Τσῶρτσιλ, νὰ γίνουν ἐλεύθεραι ἐκλογαὶ στὴν Ἑλλάδα. Καὶ τώρα σᾶς ἐρωτῶ εἰλικρινά, ἐὰν τὸ 1946 πραγματικὰ ἦσαν ἐλεύθεραι ἐκλογαί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε: «ἦλθεν καὶ ἐπιτροπὴ ξένη, ἄρα ἔγιναν ἐλεύθεραι ἐκλογαί». Ἡμεῖς, νομίζομεν καὶ ἠξεύρομεν πολὺ καλά, δὲν ἔγιναν. Διότι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου, τότε, ἠξεύρετε ἠξεύρετε πολὺ καλά, ἔφυγαν οἱ δημοκρατικοὶ Ἀρχηγοί, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἐλευθερία καὶ δὲν ἤθελαν νὰ γίνουν ἐκλογαί. Καὶ τὰς ἐπέβαλεν ἡ φίλη μας Ἀγγλία. Ἦλθεν τότε ἡ Κυβέρνησις ἡ λεγομένη τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Διὰ πολλοὺς λόγους ἡ Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἡ ὁποία εἶχε τὴν παντοδυναμίαν, δὲν ἐφόρμαρε, διατὶ δὲν ἔθεσε τὸν καταστατικὸν χάρτην τῆς χώρας. Διότι ἀπουσιάζαμε τότε ἡμεῖς. Ὄχι ἡμεῖς ποὺ ἐκπροσωποῦμε τώρα τὴν Ε.Δ.Α. ἀλλὰ καὶ τὸ κόμμα τοῦ Σοφιανοπούλου, ὁ Τσουδερός, τὸ κόμμα Καφαντάρη καὶ τὸ κόμμα τοῦ Σβώλου, δηλαδή, μία μεγάλη μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἀπουσίαζαν καὶ ἐκεῖνες αἱ δυνάμεις τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, αἱ ὁποῖαι ἔπαιξαν τὸν σπουδαῖον ρόλον καὶ ἐσφράγισαν τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος μὲ τὸ αἷμα τους.

§110Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ποῦ εὑρίσκοντο αἱ δυνάμεις αὐταί; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι)

§111Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Λοιπόν, δι’ αὐτὸ καὶ ἡ Κυβέρνησις τότε δὲν ἠμπόρεσε νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν.

§112Τ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἀντιμετώπιζε σᾶς ἐπάνω στὰ βουνά. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι)

§113Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ πάντοτε σέβομαι κάθε ἄνθρωπο καὶ περισσότερον ἀπὸ ὅλους σέβομαι τὴν ἀλήθειαν καὶ σέβομαι καὶ τὸ ἱερὸ βῆμα αὐτό. Καὶ ἀπὸ τὸ ἱερὸ βῆμα ποτὲ δὲ θὰ ἀκούσητε ἀπὸ τὸ στόμα μου φράσεις τὶς ὁποῖες ἐκφράζετε. Ἐζωγράφισα ζωντανὰ τὰ ἱστορικὰ γεγονότα. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ὑπάρχει ὡλοκληρωμένη μορφὴ τοῦ πολιτεύματος; Νὰ μὴ κάμω ἄλλο «προβοκάτσια». (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι). Καὶ θὰ ἦτο ἀπάτη ἀπέναντι καὶ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ἐὰν ἔλεγα ἐγὼ ὁ Πασσαλίδης, ὅτι ἔγινα βασιλόφρων.

§114ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὡρκίσθητε;

§115Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι, ὡρκίστηκα εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα. Ὄχι, ὅτι ἐγὼ εἶμαι βασιλόφρων. Καὶ θὰ τηρήσω τὸν λόγον μου καὶ ἐφ’ ὅσον ὡρκίστηκα. Δὲν ξέρω ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θαμπώνονται ἀπὸ τὰ δολλάρια καὶ τὸν λόγον τους μπορεῖ νὰ τὸν παραβιάζουν.

§116Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§117Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν ξεύρω.

§118Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τὸν λόγον. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω, τί ὁ ρήτωρ εἶπεν ὁμιλῶν περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι εἶναι πληρωμένοι μὲ δολλάρια.

§119Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶπα αὐτό.

§120Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὀφείλει νὰ κατονομάσῃ ποίους ἐννοεῖ. Δὲν μπορεῖτε νὰ τὸν ἀφήσετε νὰ συνεχίσῃ, διότι ἄλλως παραβιάζετε τὸν Κανονισμόν. Ὀφείλει νὰ κατονομάσῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ.

§121Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπα δὲν θαμπώνομαι ἀπὸ τὰ δολλάρια.

§122Τ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν πτέρυγα ἡ ὁποία εἶναι πληρωμένη μὲ ξένον χρυσόν.

§123Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ἀπευθύνομαι σὲ σᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν παρίσταται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντικρούσῃ τὸν ρήτορα, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι εἶναι ἀστυνομικὸν Κράτος ἡ Ἑλλὰς καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς πληρώνεται μὲ δολλάρια.

§124Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶπα αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§125Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ἀναμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαψεύσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα.

§126Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ διέψευσεν ἐκ νέου ὁ ρήτωρ, εἶπεν, ὅτι δὲν ἰσχυρίσθη ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀστυνομικὸν Κράτος. Ἐπανέλαβεν ὅτι ἀνεπτύχθη μηχανισμὸς ἀστυνομικὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἄλλο τὸ ἕνα καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο. Δὲν εἶμαι Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἐδήλωσεν ἀμέσως ὅτι δὲν ἔκαμε τοιαύτην δήλωσιν. (Φωναί, θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§127Τ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Εἶσθε πληρωμένοι πράκτορες.

§128Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστατεύσετε τὸν ρήτορα.

§129Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, προέκυψε τὸ ἑξῆς θέμα καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὸν λόγον καὶ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὁ κ. συνάδελφος διέκοψε τὸν ρήτορα, δεχθέντα τὴν διακοπὴν καὶ παρεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωσε μίαν ἐξήγησιν. Ἡ ἐξήγησις ἀνεφέρετο εἰς διαλογικὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἔσχεν μὲ τὸν ὁμιλοῦντα κ. συνάδελφον, συζήτησιν τὴν ὁποίαν ἔσχον ἐπίσης ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κανονισμοῦ, ὥστε εὑρισκόμεθα πλήρως καὶ ἐν ἀπολύτῳ τάξει. Κατόπιν τούτου ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω μίαν καὶ μόνην λέξιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πράγματι ἔχει δίκαιον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ὅτι τυπικῶς ὁ ρήτωρ ἀνεκάλεσε, οὐσίᾳ ὅμως ὄχι καὶ ἐπειδὴ ὅλοι γνωρίζομεν τὶ ἠννόει καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ δοθῇ βαθυτέρα ἑρμηνεία εἰς φαινόμενα, ὅπως εἶναι τὸ φαινόμενον τοῦ ὁμιλοῦντος ρήτορος, τὰ ὁποῖα εἶναι αὐτοφανῆ, νομίζω ὅτι δὲν χρειάζεται ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ περαιτέρω ἐξηγήσεις. Χρειάζεται ἴσως νὰ γίνῃ κάποτε μία γενικωτέρα πολιτικὴ συζήτησις, ἡ ὁποία θὰ βάλῃ τὸν καθένα ἀπὸ ὑμᾶς εἰς τὴν θέσιν του.

§130Ι. ΠΑΣΣΑΛΙΔΗΣ. Ἡ ἐξουσία ἡ ἀναθεωρητικὴ ἔμεινε ἀπραγματοποίητη καὶ ἀπὸ τὴν πλευρὰ αὐτὴ σήμερα θὰ κρίνουμε ἐὰν ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἔχῃ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία ἢ ὄχι. Ἐγὼ θὰ συμφωνοῦσα. Δυστυχῶς δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ ἡγέτης τῶν ἡγετῶν τοῦ Συναγερμοῦ, ὁ Μαρκεζίνης, θὰ τὸν ἔλεγα, ἐγὼ ὁ Πασαλίδης θὰ συμφωνοῦσα μαζί του στὸ ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω στὴ σημερινὴ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία αὐτὴν τὴν ἀπραγματοποίητη ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία. Θὰ συμφωνοῦσα μαζί του γιὰ νὰ μὴ ἀναγνωρίζουμε καὶ στὴν σημερινὴ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ἐὰν ἔλεγεν ὅτι ἔπρεπε ἡ Βουλὴ αὐτὴ νὰ ἐξελέγετο ὕστερα ἀπὸ τὴ γενικὴ ἀμνηστία, ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐμπέδωση ἰσοπολιτείας καὶ μὲ γνήσια ἀναλογική. Τότε, πραγματικά, θὰ εἶχε δίκηο. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν ἔγινε καὶ στηρίζεται εἰς τοὺς νεκροὺς τύπους. Εἰς τοὺς νεκροὺς τύπους δὲν πρέπει νὰ στηριχθῇ. Δὲν εἶναι ἡ ἐποχὴ κατάλληλη σήμερα, γιατὶ σήμερα εἶναι ἐποχὴ ποὺ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζουν τὴν κατάσταση. Ἐμεῖς, μολαταῦτα, μὲ κάθε τρόπο θὰ συμβάλουμε νὰ δημιουργηθῇ μία παγία κατάστασις κανόνων, μέσα στοὺς ὁποίους ἐλεύθερα νὰ κινηθῇ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς ὁμαλότητα καὶ πρόοδο γιὰ τὴ ζωή του. Καὶ γιὰ νὰ γίνῃ τοῦτο πρέπει τὸ νέο Σύνταγμα νὰ εἶναι ὁλότελα διαφορετικὸ ἀπὸ αὐτὸ ποὺ μᾶς παρουσίασε ἡ Κυβέρνησις, ὁ ὁποία μᾶς λέγει: χωρὶς νὰ κυττάζετε τί λένε τὰ ἄρθρα, ἀμὰν πρέπει νὰ τὸ ψηφίσετε. Λὲς καὶ εἶναι ἱερὸ πρᾶγμα. Δὲν θὰ τὸ συζητήσετε, δὲν θὰ τὸ δῆτε, θὰ πῆτε τὸ ναὶ ἢ τὸ ὄχι. Ἀλλὰ στὴν πολιτικὴ καὶ στὴ ζωὴ δὲν ὑπάρχει ναὶ ἢ ὄχι, ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ ναί, ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχει καὶ ὄχι. Ἑπομένως ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς νομίζω ὅτι, ὅπως ἔθεσεν ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα, ἦτο κάπως ἄτοπο. Ἐγὼ θὰ ὑπερασπισθῶ περισσότερο τὴν ἀστικὴ δημοκρατία καὶ δὲν ἠμπορεῖ ἕνα τέτοιο ἄτοπο Σύνταγμα μὲ τέτοιο τρόπο νὰ ψηφισθῇ, δηλαδὴ Καταστικὸς Χάρτης χωρὶς νὰ ξέρουμε τί λέει. Τὸ Σύνταγμα εἶναι καθρέφτης ἐκείνων ποὺ τὸ γράφουν. Νὰ μᾶς ἐρωτοῦν τί εἶναι ἐκεῖ μέσα καὶ νὰ μὴ τὸ ξέρουμε. Ξέρουμε ὅμως ὅτι ὁ Συναγερμὸς εἶναι ἐκεῖ μέσα. Εἶναι τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον θέλουν αὐτοί. Ἔ! λοιπόν, αὐτὸ τὸ καθεστὼς ἐμεῖς δὲν ἠμποροῦμε νὰ τὸ ψηφίσωμε· ἐμεῖς θὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐκ μέρους τῆς Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδας τῆς Ε.Δ.Α., νὰ ἀποσύρῃ αὐτὸ τὸ σχέδιον, καὶ οἱ ἄλλοι Ἀρχηγοὶ καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν αὐτὸ τὸ Σύνταγμα νὰ τὸ ἀποσύρουν καὶ νὰ δημιουργηθῇ μία Ἐπιτροπὴ Συνταχτική, διὰ νὰ ἐλέγξῃ τὰ διάφορα ἄρθρα καὶ μάλιστα, λέγομεν, ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ νὰ εἶναι ἀνάλογος τῶν ψήφων ποὺ ἐπῆραν τὰ διάφορα κόμματα. Δὲν ἠμπορεῖ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἐμεῖς νὰ πάρωμε τοὺς ἴδιους ψήφους. Ἔτσι νομίζω, ὅτι θὰ ἱκανοποιηθοῦμε ὅλοι.

§131Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἐὰν ἤσαστε εἰλικρινὴς καὶ θέλετε τὴν ὁμαλότητα, θὰ ἐλέγατε: Μάλιστα ἂς τὸ ψηφίσωμεν ὅπως ἔχει καὶ κατόπιν ἂς κάμωμεν ἀνασύνταξιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι εἶστε καὶ σεῖς στοιχεῖα ἀνωμαλίας εἰς τὸν τόπον καὶ θέλετε νὰ ὑπάρχῃ ἀνωμαλία εἰς τὸν τόπον, νὰ εἶναι ὅλα ἐκκρεμῆ, διὰ νὰ ἔχετε θέμα νὰ φωνάζετε. Βλέπετε; Ἔτσι σκέπτονται τὰ δύο ἄκρα. (Φωναὶ διαμαρτυρίαι).

§132Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω αὐτὰ ποὺ πιστεύω. Πάντως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἤθελεν—ἐπειδὴ ἔγινε ὀξεῖα συζήτησις μεταξὺ τῆς ΕΔΑ καὶ τοῦ Συναγερμοῦ—ἤθελε πραγματικῶς νὰ προσφέρῃ καὶ αὐτὸς τὰς ὑπηρεσίας του.

§133Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ γεγονὸς εἶναι ἕνα. Ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐνεφανίσθη μία σύμπτωσις τῶν ἀπόψεων τῆς δεξιᾶς καὶ τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς. (Φωναί, διαμαρτυρίαι).

§134Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Πάντως ἡμεῖς δὲν ἐφέραμε τοὺς κομμουνιστὰς ἀπὸ τὴν Μακρόνησον. Σεῖς τοὺς ἐφέρατε καὶ τοὺς ἐβάλατε εἰς τὴν Βουλήν.

§135Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ συμπίπτουν αἱ ἰδέαι τῆς δεξιᾶς μὲ τὴν ἄκραν ἀριστερὰν οὕτω ἡ ἄκρα ἀριστερὰ θέλει τὰ μέτρα εἰρηνεύσεως, ὅπως τὰ θέλει καὶ ἡ ἄκρα δεξιά. Εἶναι συμπτώσεις αὐταί, ἀλλὰ ἔχουν συμφέροντα τὰ αὐτὰ καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη ἄκρα. (Χειροκροτήματα, διαμαρτυρίαι, φωναί).

§136Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Σεῖς δημιουργεῖτε τὴν ἀνωμαλίαν καὶ ἐπιζητεῖτε διὰ τοῦ πραξικοπήματος τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖτε σήμερον νὰ ἐπιβάλετε τὸ Σύνταγμα. Ψηφίζετε πραξικοπηματικῶς τὸ Σύνταγμα.

§137Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Οὐδεὶς τὸ πιστεύει αὐτό.

§138Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὶ πιστεύει ὁ καθεὶς εἶναι ἀπολύτως γνωστόν. Τὰ πραξικοπήματα σεῖς τὰ κάνετε, διὰ νὰ διαιωνίζετε τὴν ἐκκρεμότητα.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μπαμπάκος ἔχει τὸν λόγον.

§140Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι μετὰ τὸν ἐκπνεύσαντα ἤδη θόρυβον, ὅλοι ἐλαύνεσθε ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἐπανεύρωμεν τὴν ἠρεμίαν, μετὰ τῆς ὁποίας διεξήχθη ἡ συζήτησις τῆς χθὲς καὶ τοῦ ἡμίσεος τμήματος τῆς σημερινῆς ἡμέρας, ἠρεμίαν ἀνυψώνουσαν τὴν κοινοβουλευτικὴν συζήτησιν, ἐπὶ ἑνὸς τόσον σοβαροῦ θέματος, εἰς τὴν περιωπήν, ἡ ὁποία ἁρμόζει πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὸ καθιστᾷ εἰς ὅλους σεβαστόν. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην τῆς καταβολῆς προσπαθείας, τοὐλάχιστον ἀπὸ μέρους τοῦ ὁμιλοῦντος, εἰς τὸ νὰ ἀποκαταστήσωμεν αὐτὴν τὴν γαλήνην εἰς τὴν σπουδαίαν αὐτὴν συζήτησιν, ἀπεκδεχόμεθα καὶ τὴν ὑμετέραν συνδρομὴν ἐπ’ αὐτοῦ, ἀνταποκρινομένην ἄλλωστε, ἀσφαλῶς, καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν σας ἐπιθυμίαν. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐξέλεξε τὸ θέμα τοῦ Συντάγματος, ὡς θέμα ἀντιπολιτεύσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει καλὴν διάθεσιν, ἀλλὰ καλὴν διάθεσιν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, ἐὰν δὲ παραμένωμεν ἀμετακίνητοι ἐπὶ τῆς ἀντίπεραν ὄχθης, αὐτὸ δὲν ὀφείλεται εἰς διάθεσιν ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ εἰς μίαν βασικὴν διάστασιν γνωμῶν, ὡς πρὸς τὸ ἐπίμαχον θέμα, τὸ ὁποῖον περιστρέφεται περὶ τὸν ἄξονα, περὶ τὸ ὅτι ἡ Βουλὴ ἡ παροῦσα, κατὰ γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, δὲν κέκτηται ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς διαδηλοῖ, ὅτι ἐν τῷ θέματι τούτῳ δὲν κινεῖται ἀπὸ ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν, κατὰ ἴσον λόγον δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ διεξαχθῇ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀντιπολίτευσις εἰς βάρος του, διότι καὶ αἰχμαὶ ἐξαπελύθησαν καὶ ὑπαινιγμοὶ σαφεῖς διετυπώθησαν καθ’ ἡμῶν, ὅτι δῆθεν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς καταπολεμεῖ τὸ εἰσαγόμενον ψήφισμα, διὰ νὰ ματαιώσῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Εἰς αὐτοὺς τοὺς ὑπαινιγμούς, ἀντιτάσσομεν ζωηροτάτην διαμαρτυρίαν, ὑπομιμνήσκοντες ἅμα τὸ γεγονός, ὅτι δι’ ὅλων τῶν φωνῶν καὶ δι’ ὅλων τῶν τόνων ἐλέχθη καὶ διεκηρύχθη, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, τοὐλάχιστον, ἐξ ἴσου πρὸς τὴν συμπολίτευσιν, ἐπιθυμεῖ καὶ ἐπιδιώκει καὶ θὰ ἐπιδιώξῃ καὶ θὰ εἰσφέρῃ ὅλας του τὰς δυνάμεις, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, δι’ εὐρεῖαν ριζοσπαστικὴν ρύθμισιν τοῦ θέματος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παρακαλῶ ἰδιαιτέρως, καὶ παρακαλῶ ἐξαιρετικῶς ἰδιαιτέρως τοὺς ἀγαπητοὺς φίλους τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, νὰ ἀφήσωμεν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ ἀπευθύνουν οἱονδήποτε ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἀποδέχομαι. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις καὶ αὐτὸ ἐγὼ δέχομαι προσωπικῶς ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι τὸ ἐρώτημα θὰ ἔχῃ μίαν ἀξίαν προωθήσεως τῆς συζητήσεως. (Χειροκροτήματα).

§141Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι γιατρὸς καὶ ἐπειδὴ εἶσθε νομικός, ὅπως καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἐδῶ μέσα, θὰ ἤθελα μίαν διευκρίνησιν. Εἰς τὴν περυσινὴν Βουλὴν ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ βουλευταὶ ἤθελον τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἐπὶ δύο μῆνας συνεχῶς μᾶς ἐταλάνιζαν, ὅλοι οἱ νομομαθεῖς, ὅλων τῶν παρατάξεων, λέγοντες συνεχῶς, ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ κατὰ τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα. Ἐγὼ δέ, ὡς μὴ νομικός, ἐπίστευον εἰλικρινῶς, ὅτι οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ ἦλθε καιρὸς νὰ ἀποκατασταθοῦν. Καὶ ἐνῷ τότε ὅλοι οἱ νομομαθεῖς, ὅλων τῶν παρατάξεων, καθημερινῶς μᾶς ἔλεγον, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, σήμερον μᾶς λέγουν: τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἔτσι ἀποκλείεται αὕτη. Ἤθελα νὰ μοῦ διευκρινήσητε, ἀφοῦ πέρυσιν ὅλοι τὸ θέλαμε καὶ δὲν πραγματοποιήθηκε, μήπως ὑπάρχῃ τρόπος νὰ γίνῃ ἐφέτος; Ἐὰν ὑπάρχῃ τρόπος χωρὶς νὰ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα— διότι ἐὰν ὑπάρχῃ θὰ σκεφθῶ ἐὰν πρέπει νὰ ψηφίσω τὸ Σύνταγμα—δεῖχτε μας τὸν τρόπον αὐτόν.

§142Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντήσω, εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, καὶ νὰ ἀπαντήσω καλοπίστως καὶ εἰλικρινῶς. Ἐὰν παρηκολουθήσατε καὶ θὰ παρηκολουθήσατε, κύριε συνάδελφε, τὴν χθεσινὴν ὡραίαν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου βουλευτοῦ Μεσσηνίας, θὰ ἐπροσέξατε ὅτι ὁ κύριος βουλευτής, ἀναπτύξας τὸ θέμα μὲ ἐξαιρετικὴν ἐπιμέλειαν, σᾶς ἐτόνισεν, ὅτι ὑπάρχουν δύο λύσεις κατ’ αὐτοὺς τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ υἱοθετῶ. Ἡ πρώτη εἶναι, ἡ λύσις τὴν ὁποίαν προέκρινεν ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Σβῶλος, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη ἠμφισβητήθη. Αὐτὴ ἡ γνώμη ἐμέ, ὑπὸ τὴν ἰδιότητά μου ὡς νομικοῦ μὲ ἱκανοποιεῖ ἀπολύτως. Ἀλλὰ παραλλήλως πρὸς αὐτὴν τὴν λύσιν, σᾶς ὑπεδείχθη καὶ ἄλλη, ἡ τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, ἡ προσωρινή, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀπηντήσατε, καὶ ἀπηντήσατε, ὑποθέτω, ὁμοφώνως, ὅτι δὲν σᾶς ἱκανοποιεῖ ἕνεκα μιᾶς ψυχολογικῆς ἐλαττωματικότητος. Ἀπηντήσατε δηλονότι, ὅτι ἡ ἐπιβοηθητικὴ αὐτὴ λύσις τῆς προσωρινῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, πάσχει ἐλάττωμά τι. Κατεκρίθη ὑφ’ ὑμῶν, διότι προεβάλατε ἕν, ἂς τὸ ὀνομάσωμεν, ψυχολογικὸν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον—ὁμολογῶ—εἰς τὴν βάσιν του δὲν στερεῖται ἀξίας. Εἴπατε δηλ., ὅτι ἐὰν ὁ χωρικός, ὁ καλλιεργητής, δὲν ἀποκτήσῃ τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας, ἀνησυχεῖ ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου δὲν θὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν καλλιέργειαν μετὰ τοῦ ζήλου μεθ’ οὗ θὰ ἐπεδίδετο ὡς ἰδιοκτήτης. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ἐπειδὴ σᾶς ὑπεσχέθην ὅτι θὰ εἶμαι ἀντικειμενικός, ὅτι ἔχει μίαν ἀλήθειαν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεσθε. Ἀλλὰ παρείδατε τὸ ἑξῆς, κύριε συνάδελφε, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει τὴν ἀλήθειαν τοῦ ἐπιχειρήματός σας, ὅτι ἡ βεβαία προσδοκία τῆς ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ ἀποκτήσεως τῆς ἰδιοκτησίας, ὑπαρχούσης ἤδη τῆς κατοχῆς καὶ τῶν ἐκ τῆς κατοχῆς ἀγαθῶν, δηλαδὴ τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς ἀπολαύσεως τῶν προϊόντων, ἰσοδυναμεῖ πρὸς τὸ αἴσθημα τῆς ἀνακουφίσεως τοῦ ἰδιοκτήτου. Διότι ὅταν ἡ Βουλὴ σύσσωμος, μέχρι τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, συνομολογῇ τὴν ἀνάγκην καὶ ὑποσχόμεθα ἅπαντες ὑμεῖς μὲν διὰ τῆς ἐπιδιώξεως τῆς σημερινῆς ψηφίσεως, ἡμεῖς δὲ διὰ τῆς αὐριανῆς, κατὰ τὴν διαδικασίαν τὴν ὁποίαν νομικῶς προκρίνομεν καὶ ὑπολαμβάνομεν ὅλοι ὡς ἀδήρητον κοινωνικὴν ἐπιτακτικὴν καὶ ἠθικὴν ἀνάγκην, νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ ἀκτήμονες, ἐὰν ἐπικρατούσης τῆς ἰδικῆς μας προτάσεως καὶ τοῦ Συντάγματος ψηφιζομένου μετὰ ἓν ἔτος ἢ καὶ μετὰ δύο ἔτη, παρεμβληθῇ ἓν χρονικὸν διάστημα προσωρινότητος ὡς πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ὁριστικοῦ τίτλου τῆς ἰδιοκτησίας, ἡ ἀπὸ τοῦδε, δυνάμει τῆς ὁμοφωνίας, ἐμπέδωσις εἰς τὴν ψυχὴν τῶν ἀκτημόνων τῆς πεποιθήσεως ὅτι μετ’ οὐ πολύ, ὅταν αἱ νόμιμοι διατυπώσεις ἐκπληρωθοῦν, θὰ ἀποκτήσουν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ τμήματος ἐκείνου, τοῦ ὁποίου τὴν χρῆσιν ἔχουν σήμερον, ἐξαφανίζει τὸ ψυχολογικὸν ἐπιχείρημα, διότι ἡ βεβαία προσδοκία τῆς κτήσεως τοῦ ἀγαθοῦ ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ἀγαθοῦ ἀπὸ ἀπόψεως ψυχολογικῆς (χειροκροτήματα). Κύριε συνάδελφε, ἠμπορεῖ νὰ διαφωνῆτε, ἐγὼ σᾶς τοποθετῶ τὴν ἄποψίν μου.

§143Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐπιτρέψατέ μου μίαν διακοπήν. Ὁ κ. Σβῶλος ἐστήριξε τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, εἶναι δυνατὴ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἀγροκτημάτων ἐπὶ τῆς ἐλπίδος, ὅτι τὸ Ἀνώτατον Δικαστήριον, ἔναντι τοῦ κοινωνικοῦ σκοποῦ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ταύτης, θὰ θελήσῃ νὰ παρακάμψῃ τὰς συνταγματικὰς δυσχερείας. Τὸ θέμα ἠρευνήθη εἰς τὴν συσταθεῖσαν ἐπιτροπὴν ἀπὸ πάσης πλευρᾶς καὶ δὲν ἀπετολμήθη. Οὐδέποτε ὁ κ. Σβῶλος, ἐνέμεινεν εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν, δεδομένου ὅτι εἰς συγγράμματά του καὶ εἰς ἐπισήμους γνωμοδοτήσεις του εἶχεν ὑποστηρίξει τὰ ἀντίθετα.

§144Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐδόθη ἐξήγησις.

§145Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἴπατε ὅτι ἠμπορεῖ κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ παρακάμψωμεν τὴν δυσχέρειαν. Εἴπατε δηλαδή, ὅτι ἐὰν εἶναι ὁμόθυμος ἡ ἔκφρασις τῆς γνώμης τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ διατυπωθῇ τοῦτο εἰς τὸν νόμον ποὺ θὰ ψηφίσωμεν, ὁ νόμος αὐτὸς θὰ γίνῃ σεβαστός. Σέβομαι τὴν ἄποψίν σας τὴν ὁποίαν διαπνέει ἡ καλὴ πίστις. Ἀλλὰ τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐκ τοῦ παρελθόντος, δὲν ἠμποροῦν νὰ μᾶς πείσουν. Λέγετε καὶ κάτι ἄλλο: νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν μίσθωσιν. Ὑπάρχει τὸ θέμα αὐτὸ ἀπὸ τὸ 1947. Ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἔφερε νομοθέτημα. Ἀλλὰ ἤδη καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει ἀρχίσει μία ἀντίθεσις καὶ ὑποστηρίζεται, ὅτι εἶναι ἔξω τῶν συνταγματικῶν κανόνων ἡ ἀναγκαστικὴ μίσθωσις ἐπὶ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς φυσικὰ πρόσωπα.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πλὴν τῶν φυσικῶν προσώπων.

§147Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἀλλὰ νὰ προχωρήσω καὶ κάπου ἀλλοῦ διὰ νὰ ἰδῆτε πρὸ ποίου κινδύνου ἄγεται τὸ Ἔθνος. Ἔχει ἀρχίσει ἀθρόα πώλησις τῶν ἀγροκτημάτων διὰ νὰ ματαιωθῇ ὁ σκοπὸς τῆς ἀποκαταστάσεως.

§148ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Διατὶ τὴν ἐπιτρέπετε;

§149Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἔγινε διακήρυξις τὴν πρώτην ἡμέραν ποὺ ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις. Ἔκαμε δήλωσιν ἐπίσημον ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὅτι διὰ νόμου θὰ καθορισθῇ τὸ ἄκυρον τῶν ἀγοραπωλησιῶν αὐτῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνατρέχῃ 6 μῆνας πρὸ τῆς ἰσχύος του. Ἀλλ’ εἶσθε βέβαιος, ὅτι μὲ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 εἷς τοιοῦτος νόμος θὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστηρίου ὡς Συνταγματικός; Ὄχι, δημιουργεῖται μεγάλη ἀμφισβήτησις. Θὰ προχωρήσω ὅμως καὶ περαιτέρω, διὰ νὰ πληροφορήσω καὶ σᾶς καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ὄχι μόνον φυσικά, ἀλλὰ καὶ νομικὰ πρόσωπα θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνισχύσουν τὴν προσπάθειαν, ἡ ὁποία εἶναι προσπάθεια Ἐθνική. Ἔγιναν μισθώσεις ἀναγκαστικαί. Καὶ ὑπὸ τὸ βάρος ὅμως τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως ἐκποιοῦν τὰ κτήματα διὰ νὰ ματαιωθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων. Ἔχει στοιχεῖα τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει δώσει οὐδεμίαν ἄδειαν. Οἱ ἰδιοκτῆται ὅμως παραβλέποντες τὰς δημοσιεύσεις αὐτὰς καὶ ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1911 δὲν ὑπάρχει οὐδεμία νομικὴ δέσμευσις διὰ τὴν ἐκποίησιν τῶν κτημάτων, προβαίνουν εἰς ἀθρόας πωλήσεις, διὰ νὰ ματαιώσουν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 ἠμπορεῖ κάποτε, δὲν ἠξεύρω εἰς ποῖον προσεχὲς ἢ ἀπώτερον μέλλον, νὰ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων, ἀλλὰ τότε τὰ κτήματα, τὰ προοριζόμενα δι’ ἀποκατάστασιν δὲν θὰ ὑπάρχουν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου).

§150Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, τῆς συζητήσεως διεξαγομένης ἐπὶ τριήμερον, εἰς τὴν μεθόδευσιν τῆς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως δὲν προέβαλεν ἄλλο ἐπιχείρημα, παρὰ μόνον τὸ ψυχολογικόν. Ἤδη ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐν τῇ ἐγνωσμένῃ του εὐφυΐᾳ προφανῶς διεπίστωσεν, ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα εἴτε ὑπὸ τοῦ ὁμιλοῦντος, εἴτε ὑπὸ ἄλλων συναδέλφων, ὅτι τὸ λεγόμενον ψυχολογικὸν ἐπιχείρημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς καὶ ὅτι παρεμβάλλεται ὡς πρόσχημα.

§151Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Τὸ ὑποστηρίζομεν ἀπολύτως καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι τὸ δέχεσθε ὅλοι σας.

§152Ι. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. 28 χρόνια μετὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, αἱ μετοχαὶ Χαλκιδικῆς δὲν ἔχουν ὁριστικῶς διατεθῆ.

§153Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Λέγω λοιπόν, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, ἐγὼ τοὐλάχιστον παρακολουθῶν μετὰ προσοχῆς τὴν διεξαγομένην συζήτησιν, δὲν συνέλαβα ἄλλο ἐπιχείρημα πλὴν τοῦ ψυχολογικοῦ. Ἐγώ, κατὰ τὸν τρόπον τοῦ ἰδικοῦ μου τοὐλάχιστον σκέπτεσθαι, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ περιφήμου ψυχολογικοῦ ἐπιχειρήματος, ἀπήντησα ἤδη καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ὑπῆρξεν ἀπολύτως σαφής. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εὐηρεστήθη νὰ μὲ διακόψῃ διὰ νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα στρεφόμενον πλέον περὶ τὴν κακὴν ἐκτέλεσιν κειμένων διατάξεων, ὑπενθυμίζω, ὅτι ὑπάρχει νόμος ἀπαγορεύων τὴν μεταβίβασιν. Ἐάν, λοιπόν, κύριε Ὑπουργέ, παραβιάζωνται οἱ νόμοι καὶ ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν λαμβάνεται πρόνοια νὰ σταματήσουν αὐταὶ αἱ παραβιάσεις, ποίαν ἀξίαν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὸ ἐπιχείρημα; Πῶς ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ἐπειδὴ παραβιάζονται οἱ νόμοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουν τὴν μεταβίβασιν αὑτῶν τῶν κτημάτων: ἂς λάβωμεν δραστικὰ μέτρα, ὅταν ἐννοοῦμεν ὡς δραστικὸν μέτρον τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος παρὰ τοὺς κανόνας τοῦ πολιτεύματος; Διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐτοποθετήθη τὸ ζήτημα ἐκ μέρους τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ διὰ τῆς διακοπῆς τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς ἡμᾶς. Ἀλλ’ ἐάν, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν ἀνέτρεξα καὶ αὖθις εἰς τὸ ζήτημα τῆς ρυθμίσεως καὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, δὲν τὸ ἔπραξα διὰ νὰ ἐπανέλθω καὶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἀξιόλογα ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτοῦ κ. Μαρκεζίνη καὶ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Μεσσηνίας κ. Λυκουρέζου. Τὰ ἐπιχειρήματα ἐξετέθησαν καὶ εὑρίσκονται ἄριστα διατυπωμένα εἰς τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα προφανῶς ἐμελετήσατε. Ἐὰν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐπεισοδιακῶς ἔλαβον τὸν λόγον, τοῦτο ἔπραξα διὰ νὰ ἀντικρούσω τὴν μομφήν, ὅτι δῆθεν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς εἶναι ἀντίθετος πρὸς αὐτὴν τὴν πολιτικήν. Τὸ ἔπραξα ἀξιότιμε, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ διαδηλώσω ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἔχων πρὸς τοῦτο συγκεκριμένην ἐντολήν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ἀποδέχεται τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν μὲ εὐρείας καὶ ριζοσπαστικὰς ἐπὶ τοῦ θέματος ἀντιλήψεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τούτων τεθέντων, κύριοι συνάδελφοι καὶ μετὰ τὴν σαφῆ καὶ εἰλικρινῆ δήλωσίν μας, ὅτι δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Συντάγματος δὲν ὑπάρχει ἔδαφος πρὸς ἄσκησιν ἀντιπολιτεύσεως, θέλομεν νὰ ἴδωμεν ἐὰν τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέταξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, νομικὰ καὶ πολιτικά, ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ ψηφίσματος, εἶναι κατάλληλα διὰ νὰ μᾶς πείσουν, ἐὰν εἶναι ἱκανὰ νὰ μᾶς ἀγάγουν εἰς μεταβολὴν ἑδραίων γνωμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος. Διότι, ἰσχυρίζομαι τοὐλάχιστον, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῆς συμπολιτεύσεως ἐπὶ τοῦ θέματος, εἶναι ἀπολύτως ἀπρόσφορα διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν γνωμῶν μας, τινὰ δὲ ἐξ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα καὶ θὰ ὑποσημειώσω παρακατιών, εἶναι καὶ βασικῶς σφαλερά. Βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, ἐφόσον ἔχει ἀποφασίσει νὰ παραμείνῃ ἀμετακίνητος ἐν τῇ γνώμῃ του παρ’ οἱανδήποτε ἀντίκρουσίν της, καὶ ἐννοῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ἀπόπειρα τῆς μεταπείσεως εἶναι πρᾶξις ματαία. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἐμποδίζει ὁπωσδήποτε τὸ νὰ ἀκούσετε καὶ νὰ κρίνετε καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ νὰ συγκρίνετε καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται περὶ ἰδεῶν ἐκφερομένων ἐκεῖθεν, πρόκειται καὶ περὶ ἰδεῶν ἐκφερομένων ἐντεῦθεν. Αἱ ἰδέαι συγκρούονται, ἀλλὰ πάντοτε ἀπὸ τὴν σύγκρουσιν τῶν ἰδεῶν ἀπέρρευσεν ἡ ἀλήθεια. (Χειροκροτήματα). Ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ὁποίου ἐθαυμάσαμεν τὴν πράγματι λαμπρὰν ἀγόρευσιν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἰδικῆς του τοποθετήσεως, ἐθεώρησε τὴν Βουλὴν Ἀναθεωρητικήν, ἀφορμώμενος ἀπὸ δεδομένα πολιτικά, θεωρητικὰ καὶ ἱστορικά. Παρακολουθοῦντες τὴν ἀρχιτεκτονικὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ ἀποδώσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον σαφῶς τὰς ἰδέας μας ἐπὶ τοῦ θέματος, παρατηροῦμεν, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς πρὸς τὰ πολιτικά, ὡς τὰ ὀνομάζει δεδομένα, συγκεντροῦνται εἰς τὸ πρακτικὸν τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν τοῦ Ἰουλίου καὶ εἰς τὴν ἠθικήν, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργόν, δέσμευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, διότι δὲν προέβαλεν ἀντιρρήσεις προεκλογικῶς ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ Διατάγματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Τὸ πρακτικόν, κύριοι, τῶν κυρίων πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, Ἀρχηγῶν πολιτικῶν κομμάτων τῶν ὁποίων τινὰ σήμερον δὲν ὑπάρχουν, ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεσμεύσωσιν ἠθικῶς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς εἶναι κόμμα νέον, δημιουργηθὲν μόλις ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν τοῦ Σεπτεμβρίου. Εἶναι πολιτικὸς ὀργανισμὸς ὑπὸ νέον πολιτικὸν ἡγέτην, τὸ πρῶτον ἐμφανιζόμενον εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνὴν τῆς χώρας, καὶ ἀποτελεῖται κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ νέα στελέχη. Οἱ περισσότεροι τοῦ ἡμίσεος τῶν βουλευτῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ εἶναι πρόσωπα νέα, κατὰ πρῶτον εἰσερχόμενα εἰς τὸν πολιτικὸν στίβον. Ὁ πολιτικὸς αὐτὸς ὀργανισμός, ὁ ὀνομαζόμενος Ἑλληνικὸς Συναγερμός, πολιτικὸς ὀργανισμὸς νέος, ὑπὸ ἡγέτην νέον, μὴ λαβὼν μέρος εἰς τὴν σύσκεψιν ἐκείνην τῶν Ἀνακτόρων καὶ μὴ ὑπογράψας οὐδὲν πρακτικόν, δὲν εἶναι δυνατόν, κατ’ οὐδεμίαν παραδοχήν, νὰ θεωρηθῇ δεσμευμένος ἐκ τοῦ πρακτικοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψαν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι πολιτικοὶ Ἀρχηγοί, ἕνα τοὐλάχιστον μῆνα πρὸ τῆς συγκροτήσεώς του καὶ τῆς ἐμφανίσεώς του εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνήν. Οὔτε ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς εἶχεν ὑποχρέωσιν, ὡς ὑπεστηρίχθη, νὰ τοποθετήσῃ ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ἄρνησιν εἰς τὴν πρόσκλησιν τὴν γενομένην διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς.

§154Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κ. συνάδελφε, ὅτι θὰ σᾶς διακόψω, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι καὶ θὰ σᾶς ξεκουράσω ὀλίγον. Εἶναι ἀνάγκη, ἐν συνεχείᾳ πρὸς ὅσα ὀρθὰ ἐλέχθησαν παρ’ ὑμῶν περὶ τοῦ ἀδεσμεύτου τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἀπὸ τὸ Πρακτικὸν τῶν Ἀνακτόρων, νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, μὲ τὴν ἄδειαν τοῦ ρήτορος καὶ τὴν ἄδειαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἐν σχέσει πρὸς μίαν μομφήν, ἡ ὁποία, πέραν τοῦ κόμματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐπερρίφθη ἐδῶ ἀπὸ ὑμᾶς κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἀπὸ τὸν ἐκ Λαρίσης βουλευτὴν κ. Χατζηγιάννην, ἐναντίον προσωπικῶς τῶν δύο ἐπιτελικῶν, ὅπως εἴπατε, καὶ διαπρεπῶν στελεχῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε κ. συνάδελφε, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς εἶναι αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν κόμμα νέον, ὑπὸ ἡγέτην νέον καί, ἑπομένως, ἀδέσμευτος ἐκ τοῦ πρακτικοῦ τῶν Ἀνακτόρων. Αὐτὸ τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονὸς δὲν παρέχει, κατὰ συνέπειαν τὸ δικαίωμα οὔτε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, οὔτε εἰς τὸν κ. Χατζηγιάννην νὰ ποιοῦνται ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος, βάσει, τοὐλάχιστον, δευσμεύσεως προερχομένης ἀπὸ τὸ πρακτικὸν τοῦτο τῶν Ἀνακτόρων. Ἀλλὰ πέραν τούτου, νομίζω, ὅτι ἐπίσης ἀβάσιμος εἶναι καὶ ἡ τοσάκις ἐπαναληφθεῖσα προσωπικὴ πρόσκλησις πρὸς τοὺς δύο ἐπιτελεῖς τοῦ Συναγερμοῦ νὰ ψηφίσουν τὸ Σύνταγμα, τιμῶντες τὴν ὑπογραφήν των. Ἡ ἐκ τοῦ πρακτικοῦ δέσμευσις δὲν εἶναι προσωπική. Οἱ δύο τέως συναρχηγοὶ τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτικοῦ κόμματος, βεβαίως ἐκλήθησαν εἰς τὰ Ἀνάκτορα, καὶ ὑπέγραψαν τὸ πρακτικὸν ἔστω καὶ μετὰ τῶν τόσων ἐπιφυλάξεων ποὺ διαφαίνονται εἰς τὰ τηρηθέντα πρακτικὰ τῆς συσκέψεως ἐκείνης. Νομίζω, ὅμως, ὅτι εἰς τὴν σκέψιν ὅλων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, κατέστη σαφές, ὅτι οἱ κ. κ. Σ. Στεφανόπουλος καὶ Π. Κανελλόπουλος, δὲν ἐκλήθησαν εἰς τὰ Ἀνάκτορα ὡς ἄτομα διὰ τὴν σύσκεψιν καὶ τὴν λῆψιν ἀποφάσεων. Οἱ κ. κ. Στεφανόπουλος καὶ Κανελλόπουλος δὲν ἐκλήθησαν οὔτε ὡς διαπρεπεῖς νομικοί, οὔτε ὡς ἐπιφανεῖς πολιτικοὶ διὰ νὰ παράσχουν ἐπὶ τοῦ θέματος τὴν προσωπικήν των γνώμην. Ἐκλήθησαν εἰς τὰ Ἀνάκτορα ὑπὸ μίαν ὡρισμένην ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν εἶχον τότε, τὴν ἰδιότητα τῶν συναρχηγῶν ἑνὸς κόμματος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐξεπροσώπει καὶ ἐξέφραζε τὰς τάσεις, τὰς κατευθύνσεις, τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀντιλήψεις μιᾶς ὡρισμένης μερίδος ταῦ λαοῦ, ἑνὸς ὑφισταμένου πολιτικοῦ κόμματος. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐκλήθησαν καὶ μόνον ἐν σχέσει πρὸς αὐτὴν θὰ εἶχε κάποιαν σημασίαν ἡ δέσμευσις τὴν ὁποίαν οἱ κ.κ. Στεφανόπουλος καὶ Κανελλόπουλος ἐκαλοῦντο νὰ λάβουν εἰς τὰ Ἀνάκτορα, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν δηλαδή, ὅτι ἐδέσμευον ἕνα τμῆμα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῆς κοινῆς γνώμης, τὸ ὁποῖον τοὺς ἠκολούθει. Οὐδόλως δὲ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἐδέσμευον ἑαυτοὺς ὡς ἄτομα, ὡς βουλευτάς, διότι βεβαίως τὰ Ἀνάκτορα ἢ μᾶλλον ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐνδιεφέρετο νὰ δεσμεύσῃ ἀτομικῶς δύο βουλευτάς, ἀλλὰ δύο ἡγήτορας μιᾶς ὡρισμένης λαϊκῆς μερίδος. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἐπῆλθον αἱ ἐκλογαὶ καὶ ὑπὸ τὸ κράτος ὡρισμένων ἰδεῶν καὶ ἀντιλήψεων, τὰς ὁποίας ἐκτιμήσαντες οἱ δύο συναρχηγοὶ τοῦ ΛΕΚ ἐνόμισαν ὅτι εἶχον τὴν ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν νὰ φθάσουν μέχρι τῆς θυσίας τῆς διαλύσεως τοῦ κόμματός των, προσεχώρησαν εἰς μίαν νέαν πολιτικὴν κίνησιν, ὑπὸ ἕνα νέον πολιτικὸν Ἀρχηγόν. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης καὶ κ. συνάδελφε ἐκ Λαρίσης, τὸ πρακτικὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψαν οἱ Ἀρχηγοὶ τοῦ ΛΕΚ ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ ἰσχύῃ καὶ νὰ δεσμεύῃ, ὅταν πλέον δὲν ὑπάρχει οὔτε ΛΕΚ, οὔτε Ἀρχηγοί, οὔτε ὀπαδοί του; Τοῦτο εἶναι ἡ μία πλευρὰ τοῦ θέματος. Ὑπάρχει ὅμως καὶ μία ἄλλη οὐσιαστικωτέρα θέσις τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ περιλάβω εἰς τὴν ἀπάντησίν μου καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ πρὸς τὸν κ. Χατζηγιάννην. Ἰδοὺ αὕτη: Διὰ ποῖον λόγον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ποίας σκέψεως ἐγένετο ἡ σύσκεψις εἰς τὰ Ἀνάκτορα, καὶ πρὸς ποῖον σκοπὸν ἀπέβλεπεν; Ἀναμφισβητήτως ἡ σύσκεψις δὲν ἐστηρίχθη εἰς τὴν περίφημον θεωρίαν περὶ συνεχείας, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Οὔτε, ἀκόμη, εἰς τὴν ἄλλην περίεργον θεωρίαν περὶ ἀνυπαρξίας τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Μπακόπουλος ὑπεστήριξεν ἐδῶ, ἰσχυρισθεὶς ὅτι τὸ ἄρθρον 108 δὲν εἰσήχθη κἂν μετὰ τὸ ψήφισμα τῆς 10 Ὀκτωβρίου τοῦ 1935 εἰς τὸ Σῶμα τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν αἱ θεωρίαι αὗται ἐκρίνοντο ὀρθαὶ καὶ συνταγματικαί, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη καμμιᾶς συσκέψεως καὶ ἰδίως τῆς κοινῆς συγκαταθέσεως ὅλων τῶν Κομμάτων. Ἡ σύσκεψις ἐγένετο, διότι, ἀκριβῶς, μὴ ὑπαρχόντων συγκεκριμένων, σταθερῶν βάθρων, καὶ συνταγματικῶν ἐρεισμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ παρεῖχον τὴν εὐχέρειαν εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἢ εἰς μίαν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ ψηφίσῃ καὶ εἰς τὸν Βασιλέα νὰ ἐκδώσῃ τὸ Σύνταγμα τῆς Βουλῆς τοῦ 1946, ἐπεζητεῖτο διὰ τῆς συσκέψεως αὐτῆς ἡ κοινὴ συγκατάθεσις καὶ ἡ κοινὴ εὐθύνη ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διὰ τῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐκπροσώπων του καὶ ἡ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δημιουργία ἑνὸς νέου, πολιτικοῦ καὶ ὄχι συνταγματικοῦ βάθρου ἰσχυροῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἡ ἐξωσυνταγματικὴ αὐτὴ πρᾶξις. Ἕκαστος δὲ ἐκ τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι μετέσχον εἰς τὴν σύσκεψιν καὶ εἶπον τὴν γνώμην των, ἀναμφισβητήτως ὑπελόγιζεν ἐπὶ τοῦ ὅτι, ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας ἔδωσε τὴν συγκατάθεσίν του εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς κοινῆς αὐτῆς εὐθύνης. Τώρα, ὅπου τὸ Λ.Ε.Κ. δὲν ὑπάρχει καὶ οἱ ἀρχηγοί του ὑπάρχουν, ἀλλ’ εἶναι ὀπαδοὶ ἄλλου κόμματος μὴ δεσμευμένου ἐκ τοῦ πρακτικοῦ, τώρα ποὺ τὸ νέον αὐτὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ἥμισυ τῆς Βουλῆς καὶ τὸ 35% τοῦ λαοῦ, ἀρνεῖται νὰ παράσχῃ τὴν ἰδικήν του εὐθύνην εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ ἐρείσματος ποὺ θὰ στηρίξητε τὴν δημιουργίαν τοῦ Συντάγματος τοῦ νέου, πῶς ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ ἰσχύσῃ τὸ πρακτικὸν αὐτό, ἔστω καὶ προσωπικῶς, ἀπὸ τοὺς δύο Ἀρχηγοὺς τοῦ τέως Λ.Ε.Κ., ὅταν βλέπουν, ὅτι ἡ κοινὴ εὐθύνη ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἔπαυσεν ὄχι ἐξ ὑπαιτιότητος ἄλλων τινῶν κομμάτων, ἀλλὰ διότι τὸ κόμμα ἔχει ἄλλον Ἀρχηγόν; Διότι, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης καὶ κύριε ἐκ Λαρίσης συνάδελφε, κατὰ ποῖον τρόπον θέλετε νὰ ἔχετε δεσμευμένους δύο ἐκ τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔπαυσαν νὰ εἶναι Ἀρχηγοὶ κομμάτων;

§155Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει παρανόησις.

§156Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχῃ ἀνάγκην τοῦ Λ.Ε.Κ. τοῦ λέγω, ὅτι αὐτὸ δὲν ὑπάρχει. Ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τῶν ψήφων τῶν δύο μόνον ἐκείνων βουλευτῶν τοὺς ὁποίους ἐκάλεσε μετὰ τόσης δριμύτητος νὰ τηρήσουν τάχα τὴν τιμίαν ὑπογραφήν των, τὸν πληροφορῶ, ὅτι εὑρίσκεται ὁ εἷς ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ ἄλλος εἶναι ἀτυχῶς ἀσθενὴς καὶ πυρέσσων καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι οἱ ἴδιοι ἐδῶ νὰ ἐκθέσουν τὰς ἀπόψεις των. (Χειροκροτήματα).

§157Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅ,τι ἐπὶ τοῦ θέματος εἶπα, ἔχει γραφῆ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἐμμένω εἰς αὐτά. Ἀλλὰ παρενοήθησαν ἀπὸ τὸν ἀγαπητὸν προλαλήσαντα. Ἐγὼ δὲν δίδω καμμίαν νομικὴν ἀξίαν εἰς τὸ πρακτικὸν τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν εἰς τὰ Ἀνάκτορα, ποὺ ἀφορᾷ τὸ πολιτικὸν κῦρος, ἐν γένει τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας. Καὶ ἀπ’ αὐτῆς μόνον τῆς πολιτικῆς καὶ ἠθικῆς πλευρᾶς, ἐπωφελήθην τοῦ ἀνακινηθέντος ἀπόψε θέματος καὶ τῆς κατὰ τὴν συζήτησιν παρουσίας τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ε. Σ. στρατάρχου Παπάγου καὶ ἔκαμα ἔκκλησιν πρὸς αὐτόν, ὡς πολιτικὸν ἡγέτην καὶ μέλος πλέον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, νὰ διευκολύνῃ τὴν κατάστασιν, ὥστε νὰ τιμηθῇ τὸ πρακτικὸν ἐκεῖνο καὶ νὰ μὴ καταρρακωθῇ τὸ κῦρος καὶ ἡ πίστις ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας τῆς χώρας καὶ τῶν πανηγυρικῶν της δηλώσεων πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Αὐτὸ ἦτο καὶ τὸ περιεχόμενον καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἐκκλήσεώς μου καὶ δὲν ἀφεώρα, οὔτε ἤθελε νὰ θίξῃ, οὔτε νὰ μειώσῃ πως τὸ προσωπικὸν κῦρος δύο ἐκλεκτῶν καὶ ἀγαπητῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἤτοι τοῦ Προέδρου κ. Κανελλοπούλου καὶ τοῦ τέως συναρχηγοῦ του κ. Σ. Στεφανοπούλου, οἱ ὁποῖοι συμπίπτει καὶ ν’ ἀπουσιάζουν. Θέλω μάλιστα νὰ πιστεύω, ὅτι ἂν οἱ δύο οὗτοι συναρχηγοὶ τοῦ Λ.Ε.Κ. ἐγνώριζαν, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς διαλύσεως τοῦ κόμματός των καὶ τῆς προσχωρήσεώς των εἰς τὸν Ε. Σ., ὅτι ὁ Ε. Σ. θὰ ἐχάρασσεν πολιτικὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν ἐκ τοῦ πρακτικοῦ ἀπορρέουσαν ὑποχρέωσίν των καὶ οἱ δύο εἶμαι βέβαιος θὰ ἀπέφευγαν νὰ προσχωρήσουν, παρὰ νὰ μὴ τηρήσουν τὴν ὑπογραφήν των, ἐνῷ τώρα ἡ κομματικὴ πειθαρχία τοὺς περιήγαγεν εἰς τὴν δύσκολον θέσιν.

§158Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι κρίσις, ἡ ὁποία δὲν στηρίζεται εἰς τίποτε.

§159Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριε συνάδελφε δὲν διετύπωσα μομφήν. Πρόκειται περὶ δύο ἐπιφανῶν πολιτικῶν ἡγετῶν.

§160Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρακτικὸν τοὺς καλεῖ νὰ ἔλθουν.

§161Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Τοὺς καλεῖ νὰ τηρήσουν τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν καθιέρωσαν. Ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο ἀκόμη. Οἱ δύο ἡγέται καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος εἶχον τὴν γνώμην καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1950, ὅτι ἁρμοδίως ἐκείνη θὰ ἐπελαμβάνετο τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου, καίτοι ἡ προκήρυξις τῶν νέων ἐκλογῶν εἶχε γίνει διὰ τοῦ Διατάγματος δι’ ἁπλῆν Βουλήν.

§162Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ κάμετε τὴν ἔκκλησιν αὐτὴν ἐφ’ ὅσον ἐγνωρίζατε, ὅτι ὁ εἷς εἶναι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ὁ ἄλλος εἶναι ἀσθενής.

§163Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὁμολογῶ, ὅτι τὸ πρῶτον πληροφοροῦμαι τοῦτο. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν τὸ ἐγνώριζον δὲν θὰ μὲ ἠμπόδιζεν νὰ διατυπώσω τὴν ἔκκλησιν αὐτήν, διότι νομίζω, ὅτι τοὺς πολιτικοὺς ἡγέτας τοὺς παρακολουθοῦν αἱ πολιτικαί των εὐθῦναι, εἴτε εὑρίσκονται εἰς τὸ ἴδιον αὐτῶν πολιτικὸν κόμμα, εἴτε συγχωνεύονται εἰς οἱονδήποτε ἄλλο κόμμα. Δὲν ἀπαλλάσονται τῶν πολιτικῶν των εὐθυνῶν, ἐπειδὴ ἔκαμον μίαν συμβολικὴν διάλυσιν τοῦ κόμματός των καὶ συνεχωνεύθησαν μεθ’ ὅλου τοῦ κόμματός των εἰς ἄλλο κόμμα. Διὰ τοῦ ἤθους των μᾶς ἐσυνήθισαν εἰς γενναίας χειρονομίας καὶ ἐζητήσαμεν καὶ ἡμεῖς, ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, μίαν γενναίαν χειρονομίαν ἐκ μέρους των.

§164Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. (Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Ὁ κ. Β. Στεφανόπουλος ὑπεστήριξε τὴν ἄποψιν, ὅτι οἱ δύο ἡγέται μὲ τοὺς ὁποίους συνδέεται ἦσαν φορεῖς ὡρισμένων κατευθύνσεων τοῦ Λ.Ε.Κ. καὶ εἶχον κάθε δικαίωμα νὰ διαλύσουν τὸ κόμμα των, νὰ μεταβάλουν τὰς πεποιθήσεις των, ἀναμφισβητήτως, χωρὶς νὰ τοὺς ἐλέγξῃ κανείς, διότι αὐτὸ ἔχει ἡ πολιτικὴ ζωή. Ἀλλὰ ὑπάρχει μία διαφορὰ ἀνεξαρτήτως πρὸς τὰ πρόσωπα τῶν ἡγετῶν αὐτῶν. Ἐδὼ δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς ἰδεολογικῶν κατευθύνσεων. Ὑπογράφοντες τὸ Πρακτικὸν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, οἱ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι καὶ ἡγέται ἐξέφραζον τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἶναι νόμιμος γινομένη ἄνευ τῆς τηρήσεως τῆς διαδικασίας τοῦ ἄρθρου 108. Αὐτὸ δὲν εἶναι πολιτικὴ ἰδεολογία. Τὸ θέμα ἦτο, ὅτι ὅταν ὑπέγραφον τὸ Πρακτικὸν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι δυὸ ἡγέται, ἐλέχθη ποία εἶναι ἡ οὐσία ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν χωρεῖ οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι εἶναι νόμιμος ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος, ἄνευ τῆς τηρήσεως τῆς διαδικασίας τοῦ ἄρθρου 108, καὶ ἐξέφρασαν τὴν γνώμην ἐπὶ τῆς νομιμότητος αὐτοῦ. Ἡ γνώμη αὕτη μεταβάλλεται. Μὲ κάθε σεβασμὸν καὶ στοργὴν πρὸς τοὺς δύο συναδέλφους, ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει δικαίωμα νὰ τοὺς κρίνῃ εἰς τὸ θέμα αὐτό. Τὸ ὅτι ὑπεγράφη Πρακτικόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο ἡ σύμπραξις ὅλων τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξεπροσώπουν τὰς τάσεις τῶν πολιτικῶν κομμάτων, μαρτυρεῖ ὅτι δὲν ὑπῆρχε δέσμευσις τοῦ ἄρθρου 108. Ὁ λόγος λοιπὸν ὁ, ὁποῖος ἐπροκάλεσε τὸ Πρακτικὸν ἔχει τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Προκειμένου ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων διὰ τοῦ Διατάγματος νὰ προκηρύξῃ ἐκλογὰς Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ εἶχε καὶ ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα, οἱ ὑπεύθυνοι Σύμβουλοι τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τοῦ ὑποδείξουν, νὰ λάβῃ τὴν σύμφωνον γνώμην τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὄχι διὰ λόγους νομιμότητος, ἀλλὰ διὰ λόγους πολιτικούς, διότι ἄλλως ὁ ἐκλογικὸς ἀγὼν θὰ ἐνεφάνιζε τὸ θέμα Ἀναθεωρητικῆς ἢ μή. Δὲν ἕλκει τὸ δικαίωμά της ἡ παροῦσα Βουλὴ ἀπὸ τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος, τὸ ἕλκει ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν, ἀφ’ ἧς ἐτέθη τὸ ζήτημα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα καὶ οὐδεὶς διεφώνησεν.

§165Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω αὐτὴν τὴν στιγμὴν πόθεν ἕλκει ἡ Βουλὴ τὰ δικαιώματά της. Ἐγὼ λέγω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία προεκάλεσε τὴν σύσκεψιν ἐκείνην, εἶχε τὴν συνείδησιν ὅτι εἶχε δικαίωμα νόμιμον καὶ συνταγματικόν, διὰ νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ αὐτὴ εἰς ἀναθεωρητικὴν ἐργασίαν, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προκαλέσῃ οὐδεμίαν σύσκεψιν. Θὰ τὸ ἔκαμε καὶ χωρὶς τὴν σύσκεψιν, ὅπως τὸ κάμνει τώρα, ποὺ προχωρεῖ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος, χωρὶς τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Συναγερμοῦ. Διατὶ ἔκαμε τὴν σύσκεψιν; Τὴν ἔκαμε, διότι δὲν εἶχεν ἔρεισμα σταθερὸν εἰς μία θεωρίαν συνταγματολογικήν. Καὶ εἰδικῶς, ἤθελε τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν νὰ καλύψῃ μὲ τὴν ὁμόφωνον συγκατάθεσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἡ ὁποία κατὰ τεκμήριον ἐξεπροσώπει τὴν ὁμόφωνον ἐπίσης γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκεῖ ᾐσθάνθη τὴν ἀδυναμίαν καὶ ἐζήτησε τὴν ἐνίσχυσιν καὶ αὐτὴ ἡ ἀλληλεγγύη ἦτο μία ἐκ τῶν προϋποθέσεων δι’ ὅλους τοὺς ὑπογράψαντας τὸ Πρακτικόν. Ἡ ἀλληλεγγύη αὐτὴ ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ σήμερον, ἐξ αἰτίας τῆς ἀντιθέτου στάσεως τοῦ Συναγερμοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§166Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Εὐχαριστῶ θερμῶς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἠλείας συνάδελφον κ. Στεφανόπουλον, διότι τὸ θέμα αὐτὸ τὸ διεχειρίσθη μετ’ ἐξαιρετικῆς δεξιότητος καὶ μὲ ἀνεπλήρωσε κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος μοῦ προκαλεῖ πρὸς αὐτὸν τὰς εὐχαριστίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετήρησα εἶναι ὅτι οἱ ἀξιότιμοι κ. κ. Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι εὐηρεστήθησαν νὰ ἀπαντήσουν πρὸς αὐτόν, δὲν ἀπήντησαν ἐπὶ τοῦ βασικωτέρου ἐπιχειρήματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας βουλευτὴς προέβαλεν. Ὅτι δηλαδὴ ἡ σύσκεψις τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν καὶ τὸ πρακτικὸν τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν ὑπεγράφη διὰ νὰ καλύψῃ, ὅ,τι ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ καλυφθῇ, ἀλλὰ προφανῶς ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι ὁ ἐκπροσωπούμενος πολιτικὸς κόσμος ὁλόκληρος ἦτο σύμφωνος μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρακτικοῦ. Ἀλλὰ ἤδη ἡ πολιτικὴ πραγματικότης εἶναι διάφορος. Ὁ πολιτικὸς κόσμος ἔχει διαιρεθῆ, ὡς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ἓν μέγα κόμμα, σχεδὸν τὸ ἥμισυ τῆς Βουλῆς, διατυπώνει ἀντίθετον γνώμην. Ἐὰν τοῦτο εἶχον ὑπ’ ὄψει των τότε οἱ πολιτικοὶ ἐκεῖνοι ἀρχηγοί, θὰ διεπίστωνον ἀνυπαρξίαν ὁμοφωνίας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ δὲν θὰ ὑπέγραφον τὸ πρακτικόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τοῦ ζητήματος ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Ἠλείας.

§167Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Δὲν ἐπίστευον εἰς τὰς γνώμας των;

§168Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Τότε ἐπίστευον βεβαίως, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ὁμοφωνίας, ἄρδην ἤδη ἀνατραπεῖσαν. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ὁ ἡγέτης τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ σιωπήσας ἐπὶ τοῦ θέματος, ἔχει τάχα ἠθικὴν δέσμευσιν ἐκ τῆς σιωπῆς του, εἶναι ἀπολύτως ἀπαράδεκτον. Ὑπεστήριξεν ἔγκριτος ἀγορητὴς χθὲς μίαν καινοφανῆ θεωρίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ σιωπὴ σημαίνει συγκατάθεσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφεύγῃ τοῦ ρήτορος, ὅτι κατὰ τὸ γνωστὸν φιλοσοφικὸν ἀλλὰ καὶ νομικὸν δόγμα, ὁ σιωπῶν οὔτε ἀρνεῖται, οὔτε συγκατατίθεται· ἁπλῶς σιωπᾷ. Καὶ ἐφ’ ὅσον σιωπᾷ, ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ διατυπώσῃ οἱανδήποτε ἀντίληψιν, χωρὶς ἀπὸ τὴν σιωπὴν αὐτὴν νὰ ἔχῃ ὁποιανδήποτε ἠθικὴν δέσμευσιν, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον κατὰ τρόπον περίεργον ἢ μᾶλλον μὴ περίεργον, ἀλλὰ εὐεξήγητον, ὡς εὐθὺς ἀμέσως θὰ ἀναλύσω, τὸ Διάταγμα τὸ ἀναθέτον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σημερινὴν τὴν ἔγκρισιν τοῦ σχεδίου τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 ἔχει διατύπωσιν δυνητικήν. Ἡ Βουλὴ «δύναται», ὑπογραμμίζω τὴν λέξιν, νὰ κυρώσῃ—ἐὰν θέλῃ—τὸ ὑπὸ τῆς Βουλῆς 1946 σχέδιον Συντάγματος. Καὶ τὸ περίεργον ἔγκειται ἐν τούτῳ, κύριοι βουλευταί, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω ἐξ ἑρμηνείας, διότι δὲν γνωρίζω τί ἐμεσολάβησε· τὸ περίεργον λέγω, εἶναι, ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ τηρηθέντα ἐν τῇ συσκέψει τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν δὲν διατυποῦται τὸ πρᾶγμα κατὰ μορφὴν δυνητικήν, ἀλλὰ διατυποῦται «ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ ἐξουσίαν». Τὸ διατὶ τὸ «θὰ ἔχῃ ἐξουσίαν», αὐτὴ δηλαδὴ ἡ φράσις ἔγινε «δύναται» δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ τὸ ἑρμηνεύω. Νομίζω—εἶναι ἡ γνώμη μου—ὅτι οἱ ὑπογράφοντες πρώην καὶ νῦν εἰσαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου θὰ εἶχον προσωπικοὺς ἐπιστημονικοὺς δισταγμούς, ὡς πρὸς τὴν σημερινὴν ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μετετράπη ἡ ἔκφρασις εἰς δυνητικήν. Ἀλλὰ πᾶν ὅ,τι τίς δύναται νὰ πράξῃ, εἶναι βέβαιον ὅτι, δύναται καὶ νὰ μὴ πράξῃ.

§169Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξῃ.

§170Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλὰ καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ νὰ μὴ τὸ πράξῃ, δυνάμει τῆς δυνητικῆς ἐκφράσεως. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐγνώριζεν ὅτι ἠδύνατο καὶ νὰ μὴ τὸ πράξῃ, οὐδεμίαν εἶχεν ὑποχρέωσιν, οὐδεμίαν ἠθικὴν δέσμευσιν, νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τοῦ θέματος ἐκφράζων τὰς ἀπόψεις του πρὸ τῶν ἐκλογῶν. (Χειροκροτήματα).

§171Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον καὶ μόνον τότε εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσῃ καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι «λαὲ ἡμεῖς ἀναθεώρησιν δὲν θὰ κάμωμεν».

§172Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, εὐχαρίστως σᾶς ἤκουσα καὶ εὐχαρίστως δέχομαι οἱανδήποτε διακοπήν σας, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν προσθέτετε τίποτε, εἰς ὅ,τι χθὲς ἀκριβῶς, εἴπατε καὶ εἴχομεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ σᾶς ἀκούσωμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις ἡ ἰδική σας. Ὅτι εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ σιωπήσωμεν. Ἡ ἰδική μας τοποθέτησις εἶναι, ὅτι ἐκ τῆς μὴ ὑφ’ ἡμῶν ἀποκρούσεως προκαταβολικῶς τοῦ ζητήματος, δὲν δεσμευόμεθα ἠθικῶς νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν σήμερον. Ποῦ ποτὲ ἠκούσθη, ὅτι ἐκεῖνος ποὺ σιωπᾷ, ὅταν ἐκραγῇ τὸ ζήτημα ἐφ’ οὗ ἡ σιωπή του, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν, λόγῳ τῆς σιωπῆς του νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀντιτιθεμένου;

§173Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Διὰ πολιτικὰ θέματα δὲν μπορεῖτε νὰ τὸ εἴπητε. Εἰς τὰ πολιτικὰ θέματα εἶναι ἀπαράδεκτον, αὐτὸ ποὺ λέγεται μόνον ἴσως εἰς τὰς ποινικὰς δίκας.

§174Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, θὰ ἤμην διατεθειμένος καὶ νὰ δεχθῶ ἀκόμη τὸν ἀφορισμόν σας, ἐὰν παρελείπετο ἡ φράσις «ποινικὰς δίκας», τῆς ὁποίας τὴν παρένθεσιν θεωρῶ ἀνερμήνευτον ἐν προκειμένῳ.

§175Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Λέγω τοῦτο, ὅτι ἔξω τῆς πολιτικῆς ἡ σιωπὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἑρμηνευθῇ ὅπως λέγεται σεῖς. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ θεωρήσετε αὐτὸ ὡς λεχθὲν διὰ νὰ σᾶς θίξῃ. Διότι τιμᾶτε τὸ δικανικὸν βῆμα. Εἶσθε ὁ πρύτανις τῶν Ἑλλήνων ποινικολόγων. Σᾶς παρασύρει ἐνδεχομένως, κ. συνάδελφε, ἡ σκέψις αὐτή. Διότι πραγματικῶς εἰς μίαν ποινικὴν δίκην θὰ ὑποστηρίζετε καὶ θὰ εἴπητε, ὅτι ἐὰν ἐσιώπησεν ὁ κατηγορούμενος δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Ἀλλὰ δι’ ἕνα ἡγέτην πολιτικὸν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε τὸ ἴδιο πρᾶγμα. Δι’ αὐτὸ ἔκαμα αὐτὴν τὴν διευκρίνησιν.

§176Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἡ ἰδική σας τοποθέτησις εἶναι αὐτὴ καὶ τὴν ἠκούσαμεν. Ἀλλὰ σᾶς ἀπαντῶμεν, ὅτι κατὰ τὸν τρόπον τοῦ ἰδικοῦ μας σκέπτεσθαι, κατὰ τὸν τρόπον τοῦ πολιτικῶς σκέπτεσθαι, ἐὰν θέλετε, τοῦ Ε. Σ., οὐδεμίαν εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Εἴχομεν τὴν γνώμην μας. Καὶ τὴν γνώμην μας, ὅταν ἐξερράγη τὸ ζήτημα, τὴν ἐθέσαμεν ὑπ’ ὄψει σας καὶ ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς. Καὶ ἂν θέλετε νὰ προχωρήσω περαιτέρω, δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἀντεστρέφαμεν τοὺς ρόλους καὶ ἐὰν ἡμεῖς εἴμεθα σεῖς καὶ σεῖς ἡμεῖς, ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ ἐβλέπαμεν, ὅτι ἓν μέγα κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ 630.000 Ἑλλήνων ἔχει ὄχι ἐξ ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς προσηλώσεώς του πρὸς τοὺς θεσμοὺς αὐτὴν τὴν γνώμην τὴν ἀμετακίνητον, δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ εἴχομεν αὐτὴν τὴν ἐπιμονὴν νὰ προχωρήσωμεν μονομερῶς εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐὰν θὰ εἴμεθα εἰς τὴν θέσιν σας, δὲν προεξοφλῶ τὴν γνώμην τοῦ Συναγερμοῦ, διότι εἶμαι ἁπλοῦν αὐτοῦ μέλος καὶ τίποτε περισσότερον, ἀλλ’ ἐὰν συνέπιπτε νὰ ἤμην εἰς τὴν θέσιν σας καὶ νὰ εἶχον τὴν γνώμην σας, φρονῶ οὐχ’ ἧττον, ὅτι θὰ ἔλεγον: Ἄς ἀφήσωμεν τὸ Σύνταγμα. Εἶναι ἔργον τῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου. Ἄς μὴ ψηφίσωμεν Σύνταγμα μὲ μειοψηφίαν. Αὐτὸ τὸ Σύνταγμα μὲ μειοψηφίαν δὲν θὰ εἶναι τὸ Σύνταγμα, ποὺ θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν θὰ εἶναι τὸ Σύνταγμα, ποὺ θὰ ἀποσπάσῃ τὸν γενικὸν πρὸς αὐτὸ σεβασμὸν καὶ τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποκτοῦν οἱ χάρται οἱ Συνταγματικοὶ εἰς τὰς ἐλευθέρας Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα). Πολιτικοὶ λόγοι καθ’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ὠθοῦν εἰς παρεκκλίσεις ἀπὸ τῶν κανόνων τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἀπαράδεκτοι. Βεβαίως ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας γίνεται ἐκ πολιτικῶν λόγων παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ πολιτεύματος. Εἶναι αἱ περιπτώσεις ποὺ κινδυνεύει τὸ Κράτος. Εἶναι αἱ περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθοῦν κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ διὰ τῆς παραβιάσεως τοῦ πολιτεύματος. Ἡ παραβίασις τότε εἰς τὰς ἐξαιρετικὰς αὐτὰς περιπτώσεις ἔχει μίαν ὑπερτάτην ἠθικὴν δικαίωσιν, τὸ ἀνώτερον κέλευσμα, τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Senatus consultum ultimum (τῆς Ρωμαϊκῆς Συγκλήτου). Τότε καὶ μόνον τότε, ὅταν ἡ Πατρὶς κινδυνεύῃ εἶναι δυνατὸν νὰ παραβιάσωμεν τὸ Σύνταγμα, τοῦ ὁποίου, φεῦ ἡ τήρησις ἀφέθη εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων. (Χειροκροτήματα). Δευτέρα κατηγορία τοποθετήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἡ τοποθέτησις ἐπὶ τῶν λεγομένων «θεωρητικῶν δεδομένων». Τὰ θεωρητικὰ δεδομένα ταῦτα, τὰ προβληθέντα, κινοῦνται περὶ ἕνα κεντρικὸν ἄξονα, περὶ τὸν ἄξονα τῆς συνεχείας τῶν Βουλῶν ἀπὸ τοῦ 1946 μέχρι τῆς σήμερον, συνεχείας, ἡ ὁποία μετέδιδεν ἀπὸ Βουλῆς εἰς Βουλὴν τὴν ἀναθεωρητικὴν ἀρχικὴν ἁρμοδιότητα τῆς Βουλῆς τοῦ 1946. Ὑποτίθεται, κύριοι βουλευταί, κατὰ τοὺς συλλογισμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τοὺς ὁποίους ἐπιθυμῶ νὰ παρακολουθήσω βῆμα πρὸς βῆμα, ὅτι αἱ καθέκαστον αὗται Βουλαί, διὰ τῶν ὁποίων μετεβιβάζετο διαδοχικῶς ἡ ἁρμοδιότης, ἦσαν Βουλαὶ ἀναγνωρίσασαι τὴν ἁρμοδιότητα τούτων ὡς ὑπάρχουσαν παρ’ αὐταῖς. Ἀλλ’ ἐδῶ ἤδη ἐλέχθη καὶ θὰ λεχθῇ ἀναλυτικώτερον, ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 1950 δὲν εἶχεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, δὲν εἶχε αὐτὴν τὴν γνώμην, ὅτι τῆς μετεβιβάσθη καὶ δὴ αὐτοδικαίως, ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία. Ἀπ’ ἐναντίας, ἐὰν τυχὸν ἡ Βουλὴ τοῦ 1950, εἶχε κύριοι βουλευταί, τῷ ὄντι αὐτὴν τὴν γνώμην, τί θὰ ἔπραττεν ὅταν τῆς ἐνεφανίσθη, κατ’ Ἰούλιον μῆνα, ἡ πρότασις, ἡ ὑποβληθεῖσα, τῶν τεσσάρων Ὑπουργῶν —βουλευτῶν, μὲ πρώτην ὑπογραφὴν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων; Θὰ ἦτο ἡ φυσικωτέρα στάσις τῆς Βουλῆς ὡς ἐνδεδειγμένη αὕτη. Νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ἀξιοτίμους τέσσαρας βουλευτὰς–Ὑπουργούς: «Κύριοι, διατὶ εἰσάγετε πρότασιν; Ἡμεῖς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς συνεχείας καὶ ἔχοντες τὴν ἐξουσίαν, τὴν αὐτοδικαίως μεταβιβασθεῖσαν ἀπὸ τὴν Δʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ψηφίζομεν, δυνάμεθα διὰ μιᾶς ψηφοφορίας νὰ καθιερώσωμεν ὡς συνταγματικὸν χάρτην τοῦ Κράτους τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον κατήρτισε δὲ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1946». Ὄχι μόνον δὲν ἠκούσθη καμμία φωνὴ διαμαρτυρίας, ἀλλὰ πλέον τούτου ἠκούσατε, κύριοι, κάτι τί, τὸ ὁποῖον δὲν ἐλέχθη μέχρι στιγμῆς. Ὁ ἀξιότιμος καθηγητὴς κ. Σβῶλος, ὁ εἰδικώτερος ἐξ ὅλων εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς Βουλῆς ἐκείνης νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τῶν συνταγματικῶν ζητημάτων ὄχι μόνον δὲν ἐξέφρασεν αὐτὴν τὴν γνώμην, ἀναχαιτίζων τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν—βουλευτῶν, ἀλλ’ ὡμίλησε, τοὐναντίον, περὶ ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας ἐνδεχομένως τῆς μελλούσης Βουλῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως, τῆς γενομένης κατὰ τὸ ἄρθρον 108. Ἔχω εἰς χεῖρας, κύριοι βουλευταί, τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς τῆς 25ης Ἰουλίου 1951. Δὲν ἀναγινώσκω ἐκ νέου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος, τὴν πρότασιν, δηλαδή, τῶν ἀξιοτίμων κυρίων τεσσάρων Ὑπουργῶν βουλευτῶν. Ἀναγινώσκω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν τοῖς ἑπομένοις, δηλαδὴ τὸ τὶ εἶπε τότε τὸ μέλος τῆς Βουλῆς, ὁ καθηγητὴς κ. Σβῶλος: «Ἐλήφθη πράγματι ἀπόφασις, κύριε Πρόεδρε..... (ἀναγινώσκει)...........» Ὁ κ. Σβῶλος, κατ’ ἀκολουθίαν, μέλος τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, αὐτοδικαίως μετεβιβάσθη ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία, ὄχι μόνον δὲν διετύπωσεν ἀντίρρησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν ἀξιοτίμων τεσσάρων βουλευτῶν–Ὑπουργῶν, τῆς ὁποίας ἡ ἐμφάνισις ἦτο ἄνευ ἀξίας, ἦτο πρᾶξις περιττὴ ἐὰν ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἀναθεωρητικὴ ἁρμοδιότης, ἀλλ’ ὡμίλησε περὶ ἐνδεχομένης ἀναθεωρητικῆς ἢ ὄχι ἐξουσίας τῆς μελλούσης Βουλῆς μετὰ τὴν κατατεθεῖσαν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων τεσσάρων βουλευτῶν–Ὑπουργῶν, πρότασιν γενομένην ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀρκαδίας, εἴδατε ἐξαφανισθὲν εἰς πλείονας περιστάσεις, ὅπως ἀπηριθμήσατε, ἀλλὰ δὲν τὸ εἴδατε ἐμφανισθὲν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν φέρουσαν τὴν ὑπογραφήν σας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὴ ἡ εὐφυΐα καὶ ἡ μεγάλη ἐγκράτεια περὶ τὰ νομικὰ καὶ περὶ τὰ πολιτικὰ θέματα, εὑρεθεὶς χθὲς πρὸ ἀδιεξόδου, ἔδωσε μίαν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν δικαίως ἐχαρακτηρίσαμεν ἀνεπαρκῆ. Δὲν ἀδικῶ τὸν κύριον συνάδελφον, διότι οἱαδήποτε εὐστροφία καὶ οἱαδήποτε δεξιοτεχνία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὴν μορφὴν τῶν πραγμάτων. Περαιτέρω, τόσον ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ὅσον καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, λαβόντες παρακατιόντες τὸν λόγον οὐδαμῶς ἀπεδέχθησαν ἢ ἐθεώρησαν κἂν ἐμμέσως, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη εἶχεν ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ μετέσχον τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ ἀναθεωρητικοῦ χαρακτῆρος τοῦ ἐνδεχομένου τῆς μελλούσης Βουλῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως τῶν κ. κ. βουλευτῶν–Ὑπουργῶν. Ἄλλο τὸ ζήτημα ἐὰν δὲν ἐδόθη συνέχεια εἰς τὴν συζήτησιν. Οὕτω πως, κύριοι βουλευταί, ἀνακύπτει ἀβιάστως τὸ συμπέρασμα ἐκ τῶν ἕως τοῦδε ἀναπτυχθέντων ὅτι ἡ θεωρία τῆς συνεχείας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐγγράφως ἀνέπτυξε, καταρρέει ἀνεπανορθώτως. Διότι πῶς εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρχῃ συνέχεια μεταξὺ Βουλῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἐκείνη, ἡ ὁποία λαμβάνει ἀπὸ τὴν πρώτην τὴν συνέχειαν, ἀναγνωρίζει δι’ ὅλων της τῶν ἐκπροσώπων τῶν ὑπευθύνων ὅτι δὲν ἔχει συνέχειαν ἀναθεωρητικοῦ ἔργου καὶ μεριμνᾷ περὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ ἀσκήσεως ὑπὸ μελλούσης Βουλῆς ἀναθεωρητικῶν ἔργων συμφώνως πρὸς ὑποβαλλομένας προτάσεις; Τὸ ἐπιχείρημα, ἐπαναλαμβάνω, παραμένει ἀκλόνητον. Οἱαδήποτε ἀντεπιχειρηματολογία θὰ εἶναι κατωτέρα καὶ τῆς μορφώσεως καὶ τῆς καλῆς πίστεως ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ τὴν ἐπεχείρει. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω: Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, νὰ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ συνέχεια ὅταν, τὸ παρ’ ἡμῖν ἰσχῦον δημόσιον δίκαιον, δὲν ἀναγνωρίζῃ συνέχειαν μεταξὺ δύο βουλευτικῶν περιόδων; Τῷ ὄντι τὸ δημόσιον ἡμῶν δίκαιον ὄχι μόνον δὲν ἀναγνωρίζει τὴν θεωρίαν τῆς συνεχείας, ἀλλά, τοὐναντίον, καθιεροῖ ρητῶς τὴν ἀρχὴν τῆς «μὴ συνεχείας» δύο βουλευτικῶν περιόδων. Ἐὰν ἓν νομοσχέδιον φερ’ εἰπεῖν ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν εἰς μίαν περίοδον καὶ εἴτε ἡ περίοδος λήξῃ, εἴτε διαλυθῇ ἡ Βουλὴ προτοῦ ψηφισθῇ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, δὲν ἐπανέρχεται εἰς τὴν Βουλὴν τῆς νέας περιόδου, τῆς ψηφίσεώς του μὴ συνεχιζομένης. Αὐτὴ ἡ θεωρία ὀνομάζεται ἀρχὴ τῆς «μὴ συνεχείας» ἐξεπορεύθη ἀπὸ τὸ Ἀγγλικὸν δίκαιον, ὑπῆρξαν μάλιστα προπολεμικά τινα Συντάγματα, τὰ ὁποῖα τὴν θεωρίαν τῆς μὴ συνεχείας ἐπεξέτεινον καὶ ἐπὶ τῶν βουλευτικῶν ἀκόμη συνόδων. Παρ’ ἡμῖν ἐπὶ τῶν βουλευτικῶν συνόδων ὑπάρχει συνέχεια κατὰ τὸ δημόσιόν μας δίκαιον, ἀλλὰ προκειμένου περὶ βουλευτικῶν περιόδων ἰσχύει ἡ ἀντίθετος θεωρία, ὄχι θεωρία ἁπλῶς, ἰσχύει ἡ ἀντίθετος ἐπιταγὴ τοῦ δημοσίου δικαίου. Ὑπάρχει, ὡς εἶπον, ἡ ἀρχὴ τῆς λεγομένης «μὴ συνεχείας», πλὴν μιᾶς ἐξαιρέσεως. Εἶναι ἡ ἐξαίρεσις τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν τοῦ 1866, τῆς ὁποίας ἐξαιρέσεως εἶναι γνωστὸς ὁ δικαιολογητικὸς λόγος. Ἐὰν αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν τὴν ἀπομονώσωμεν, οὐδεμία ἄλλη τοιαύτη καθιεροῦται εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν ὑπάρχουσαν. Ἐὰν συνεπῶς καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς μὴ συνεχείας ἀπὸ τὸ δημόσιόν μας δίκαιον προκειμένου περὶ νομοθετικῆς λειτουργίας, θὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀντίθετον ἀρχὴν προκειμένου περὶ λειτουργίας μᾶλλον ἐπηυξημένης, δηλαδὴ τῆς λειτουργίας τῆς συντακτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ μερικωτέρᾳ αὐτῆς ἐννοίᾳ ἀσκεῖ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν. Δύνασθε νὰ βάλητε κατὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ἀλλὰ τοῦτο ἔχει μίαν ἀξίαν ἀναμφισβήτητον, ἡ ὁποία ἀπορρέει ἀπὸ τὸ δίκαιόν μας, καὶ ἐπαναλαμβάνω, διὰ νὰ τελειώσω τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς ὁμιλίας μου, ὅτι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχει συνέχεια κοινοβουλευτικῶν περιόδων, προκειμένου πιρὶ ἀσκήσεως νομοθετικῆς λειτουργίας, θὰ ἦτο σχῆμα ἀπαραδέκτου ὑπερβολῆς καὶ αὐθαιρεσία τὸ νὰ θεωρήσωμεν ὑπάρχουσαν ἀρχὴν συνεχείας μεταξὺ δύο περιόδων ἐν σχέσει πρὸς λειτουργίαν ἐπηυξημένην, δηλαδὴ ἐν σχέσει πρὸς τὴν συντακτικὴν λειτουργίαν.

§177Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ θέσωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των, κύριε συνάδελφε, σᾶς λέγω τοῦτο, ὅτι ὡς πρὸς τὴν θεωρίαν τῆς συνεχείας, ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον, παρείδατε ὅτι, εἰς μὲν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὁ Βασιλεὺς συμμετέχει, ἐνῷ εἰς τὴν συντακτικὴν δὲν συμμετέχει καὶ διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ συνταγματολόγοι διδάσκουν εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὅτι δὲν δύναται ὁ Βασιλεὺς νὰ διαλύσῃ Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν συνέχισιν τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου. Καὶ λέγει ὁ Σαρίπολος, ὅτι ἡ διάδοχος Βουλὴ αὐτομάτως εἶναι ἰσοδύναμος μὲ τὴν διαλυθεῖσαν καὶ συνεχίζει τὸ ἀναθεωρητικόν της ἔργον.

§178Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα. Εἶναι τὸ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου χθὲς ἔλαβον τὸν κόπον νὰ σᾶς διακόψω, εἰπών, ὅτι ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐνδεχομένης εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὑπέγραψε τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς χωρὶς νὰ προκηρύξῃ ἐκλογὰς νέας Ἀθεωρητικῆς, ἀπὸ τὸ πραγματικὸν καὶ νομικὸν γεγονὸς τοῦ ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἔληξε, δὲν ὑφίσταται πλέον καί, μὲ παρεκινήσατε ἤδη νὰ σᾶς δώσω καὶ τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν τῆς ἀρχῆς τῆς «μὴ συνεχείας», τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἐφαρμοζομένην κατ’ ἐξοχὴν καὶ ἐπὶ τῆς συντακτικῆς λειτουργίας, ἐγκειμένην εἰς τὸ ὅτι τὸ ἄμεσον αὐτὸ ὄργανον, ἡ Βουλή, ἀλλάσσει προσωπικοὺς φορεῖς. Ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῆτε μίαν οἱανδήποτε διαδικασίαν εἰς τὴν τρίτην τῶν ἐξουσιῶν, τὴν δικαστικήν, κατὰ τὸ διάστημα, τῆς ὁποίας ἀλλάσσουν τὰ δικάζοντα πρόσωπα, κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ δεχθῆτε συνέχειαν ἔργων νομοθετικῶν καὶ κατὰ μείζονα λόγον συντακτικῶν, ὅταν μεταβληθοῦν οἱ προσωπικοὶ φορεῖς τοῦ ἀμέσου ὀργάνου, τῆς Βουλῆς, τῆς εἴτε ἁπλῆς, εἴτε Ἀναθεωρητικῆς, διότι ἄλλαι εἶναι αἱ ἰδέαι, ἄλλαι εἶναι αἱ τάσεις, ἄλλαι αἱ προσωπικαὶ ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστον γνῶμαι τῶν προσωπικῶν φορέων τῆς παρωχημένης Βουλῆς καὶ ἄλλαι αἱ ἰδέαι καὶ τάσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συγκροτοῦν τὴν διάδοχόν της. Αὐτὴ εἶναι ἡ νομικὴ καὶ πολιτικὴ ἑρμηνεία τῆς ἀρχῆς.

§179Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε διατὶ γίνεται ἡ διάκρισις;

§180Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Χατζηγιάννη, ἐγὼ λέγω τὴν προσωπικήν μου γνώμην, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὴν ἁρμοδιότητα τῆς διαλύσεως τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ κακῶς διελύθη πρὸ τῆς περατώσεως τοῦ ἀναθεωρητικοῦ της ἔργου καὶ κακῶς δὲν προεκηρύχθησαν τότε ἐκλογαὶ νέας Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, μὲ διπλάσιον ἀριθμὸν βουλευτῶν, ὅπως εἶχε καὶ ἡ Βουλὴ τοῦ 1946. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὅμως οὐδεὶς μέχρι σήμερον ἐζήτησεν εὐθύνην. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἔληξε καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν παρεμβολὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔκαμε νέαν τοποθέτησιν τοῦ ζητήματος. Ἀπεπειράθη νὰ μᾶς πείσῃ καὶ μᾶς ἔπεισεν, ὅτι ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τοῦ 1946 συνεκροτήθη καὶ συνεκλήθη ὡς Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, πρὸς ἀνασύνταξιν τοῦ πολιτεύματος, κατὰ τὰς δευτερευούσας αὐτοῦ διατάξεις καὶ ὄχι μόνον, διότι ὑπῆρξε τὸ φυσιολογικὸν τέρμα τοῦ στασιαστικοῦ ἐκείνου κινήματος, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐζήσαμεν, καὶ τῶν προηγηθέντων γεγονότων, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ τοιοῦτον ηὐνοεῖτο ἀπὸ τὸν προσανατολισμὸν τῶν ἐλευθέρων Κρατῶν, εἰς τὰ ὁποῖα προσεχωρήσαμεν καὶ μετὰ τὴν συνάντησιν τοῦ ἀειμνήστου Ἀρχιεπισκόπου, μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Μ. Βρεταννίας. Ἡμεῖς δὲν ἀμφισβητοῦμεν ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 εἶχε χαρακτῆρα ἀναθεωρητικὸν οὔτε διατρίβομεν εἰς τὸ διατὶ τὸν ἀπέκτησεν. Εἰς τοῦτο—ὅπως γνωρίζετε ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς χώρας μας—συνετέλεσαν καὶ ἄλλαι διεθνεῖς πράξεις, τὰς ὁποίας εὐηρεστήθη νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι καλῶς ὑπῆρξεν Ἀναθεωρητικὴ ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα. Τὸ θέμα ἐντοπίζεται εἰς τὸ ἐὰν ἡ ἀναθεωρητικὴ ἐξουσία τῆς Βουλῆς ἐκείνης, δυνάμει τῆς ἀρχῆς τῆς συνεχείας, μετεβιβάσθη εἰς ἄλλην Βουλήν, ἡ ὁποία δὲν ἀπεδέχετο ὅτι εἶχεν τοιαύτην ἐξουσίαν καὶ ἐὰν περαιτέρω, ἐκ τῆς Βουλῆς αὐτῆς μετεβιβάσθη εἰς τὴν σημερινήν, κατὰ δευτέραν μεταφορὰν τῆς ἐξουσίας ταύτης. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, οὑτωσὶ τοποθετηθέντος καὶ ἐφ’ ἧς καὶ μόνης τοποθετήσεως διεξάγεται ἡ συζήτησις, ἡ συζήτησις ἡ σημερινὴ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς συμπολιτεύσεως καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, δὲν ἐπροχώρησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁμολογῶ, ὅτι τὸ θέμα, πέραν αὐτοῦ ποὺ μᾶς ἐξέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ διεθνῶν κανόνων, κεῖται εὐθέως ἐπὶ τῆς γραμμῆς ἐφ’ ἧς τὸ τοποθετοῦμεν ἡμεῖς, ὅτι δηλαδὴ μὲ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1946, δὲ ὑπάρχει καμμία μεταβίβασις ἐξουσίας διὰ πολλοὺς καὶ διαφόρους λόγους τοὺς ὁποίους ἐξεθέσαμεν. Ὑπενθυμίζω ἁπλῶς καὶ αὖθις τὰ λεχθέντα ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως καὶ τῶν κ.κ. Σβώλου, Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν δὲν εἶχεν ἀνακαλυφθῆ ἀκόμη ἡ «αὐτοδικαία» μεταβίβασις τῆς ἐξουσίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ τοποθέτησις τοῦ ζητήματος.

§181Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Λησμονεῖτε, ὅτι καὶ ὁ κ. Μπακόπουλος εἶχεν ὑποβάλει ψήφισμα καὶ ὅτι ὅλοι οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ συνεφώνησαν τότε ἐπὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς ἐκείνης νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ Συντάγματος.

§182Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κάτι ἄλλο. Τὸ μέγα Λαϊκὸν Κόμμα τοῦ 1946 εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὰ Ἀνάκτορα ὑπόμνημα καὶ ἔλεγεν ἐπ’ αὐτοῦ...(ἀναγινώσκει)...

§183Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Μὰ εἴχομεν συμφωνίαν μὲ τὸν κ. Τσαλδάρην.

§184Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἡ νομικὴ πλευρά, ἐπὶ τῆς ὁποίας φαίνεται, ὅτι εἶχεν ἐπιφυλάξεις.

§185Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἤμουν καὶ ἐγὼ βουλευτὴς καὶ τὸ εἶχα ὑπογράψει.

§186Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ ὑπεγράψατε σεῖς προσωπικῶς;

§187Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Τὸ ὑπέγραψα.

§188Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Περίεργον, διότι ὁ κ. Μερκούρης μοῦ ἔλεγεν, ὅτι αὐτός, σεῖς καὶ ἄλλοι βουλευταί, δὲν τὸ εἴχατε ὑπογράψει.

§189Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον καὶ ἐγὼ προσωπικῶς, ἀφοῦ ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ καθηγητοῦ κ. Σβώλου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε Πρόεδρος αὐτῆς. Ὡς ἐνθυμεῖσθε ἐγένετο συζήτησις κατὰ τὰς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς καὶ διετυπώθησαν, ἐκτὸς τῆς τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς αἱ ἀπόψεις καὶ τῶν μελῶν αὐτῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶχεν ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα, ὥστε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐὰν δὲ θέλετε νὰ ἀνατρέξητε εἰς λεπτομερείας, θὰ ἴδητε εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν συζητήσεων αὐτῶν, τοὺς συναδέλφους ὁμιλοῦντας ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τοῦ 1950, νὰ τονίζουν, ὅτι «ἡ Βουλὴ αὐτὴ δὲν εἶναι Ἀναθεωρητική».

§190Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Θὰ παρεκάλουν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ ἔχω ἄλλας κατὰ συνέχειαν διακοπάς. Περαιτέρω, κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν θεωρητικῶν δεδομένων ἐμφανίζει καὶ ἕνα ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιχείρημα ἀντέχον εἰς σοβαρὰν κριτικήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὴν ἀρχὴν τῆς συνεχείας τοποθετεῖ ἐπὶ πλέον καὶ εἰς τὸ ὅτι αἱ Βουλαί, δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ ἀναθεωρητικόν των ἔργον. Ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος, κύριοι βουλευταί, διότι δὲν ἐξεπλήρωσαν τὴν ἀναθεωρητικήν των ἀποστολὴν αἱ Βουλαί; Ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 ἐπερίμενε νὰ περάσουν 4 χρόνια παρὰ 3 μῆνες διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἀναθεωρητικόν της ἔργον; Ὅταν αἱ Βουλαὶ ἔχουν ἐργατικότητα καὶ φιλοπονίαν, εὔχομαι δὲ ὅπως ἡ ἰδική μας Βουλὴ διατηρήσῃ τὴν ἐργατικότητα καὶ φιλοπονίαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐπιδεικνύει μέχρι τῆς στιγμῆς, ἀποδίδουν ἔργον πολὺ καὶ ὠφέλιμον. Σᾶς ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὴν Βουλὴν τοῦ 1926–27, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήχθη Σύνταγμα ἀβασιλεύτου δημοκρατίας, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀνάγκην πολὺ περισσοτέρας ἐπεξεργασίας, διότι ἐπρόκειτο οἱ θεσμοὶ νὰ προσαρμοσθῶσιν εἰς τὸ νέον τοῦτο πολίτευμα. Αἱ ἐκλογαὶ ἔλαβον χώραν τὴν 7–11–26, τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἀρξαμένης τοῦ ἔργου της περὶ τὰ μέσα Δεκεμβρίου. Μετὰ πέντε μῆνας ὑπῆρχε Σύνταγμα. Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς 53 συνεδριάσεις ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν, παρουσίασεν ἐπιμελῆ ἐργασίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ ἐντὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνός, ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν 3 Ἰουνίου 1927 ὁ ἀείμνηστος τότε

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. τῆς Δημοκρατίας Ἀλέξανδρος Ζαΐμης τὸ ἐδημοσίευσε.

§192Γ. ΜΟΔΗΣ. Τότε ἦσαν πολλὰ τὰ κόμματα.

§193Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὅταν αἱ Βουλαὶ ἐργάζωνται ἀποδίδουν. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 ἐπὶ τέσσαρα ἔτη δὲν ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα, ἡ δὲ Βουλὴ τοῦ 1950 κατεγίνετο προσφιλῶς εἰς τὴν ἐπηυξημένην ἀναλογικήν.

§194Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Θὰ κάμωμεν ἔλεγχον τῶν παρελθουσῶν Βουλῶν τώρα; Εἰς τὴν συζήτησιν τί προσθέτετε, τίποτε, μὲ τὸ νὰ κάμετε ἔλεγχον τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 καὶ τῆς Βουλῆς τοῦ 1950. Διατὶ δὲν ἔρχεσθε ἐπὶ τοῦ θέματος;

§195Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀνέφερεν ὅλα αὐτὰ καὶ δι’ αὐτὸ ἀπαντᾷ ὁ ρήτωρ τώρα.

§196Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπουσίαζεν. Ἐὰν ἦτο παρών, θὰ ἐγνώριζεν ὅτι ἡ ἀναδρομὴ ἦτο ἀναγκαία, ἦτο ἀπάντησις εἰς τὰ ἀντίστοιχα ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἀγόρευσιν ἐπίσης ἀπουσίαζε, διότι δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐπιστρέψει εἰς Ἑλλάδα καὶ ἑπομένως ὄχι μόνον δὲν ἐξέρχομαι τοῦ θέματος, ἀλλ’ εὑρίσκομαι ἀπολύτως ἐντὸς τοῦ θέματος. Ἀπαντῶ εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἰπόντος ὅτι αἱ Βουλαὶ δὲν κατώρθωσαν νὰ συμπληρώσουν τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον των. Ὑπάρχει καὶ ἡ τρίτη, ἢ καὶ τελευταία κατηγορία δεδομένων, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, δεδομένων ἱστορικῶν. Ταῦτα, ἀπαντῶν, ἀνέλυσε μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν αὐτὸν ἐμβρίθειαν ὁ ἀξιότιμος τέως Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας καὶ νῦν βουλευτὴς Ἀθηνῶν. Εἶναι δέ, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργόν, τὰ ἱστορικὰ δεδομένα, ἡ κατὰ παρέκκλισιν τοῦ ἄρθρου 108 ψήφισις τῶν Συνταγμάτων τοῦ 1911 καὶ 1927. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργός, προφανῶς συναισθανόμενος τὸ ἀσθενὲς τοῦ ἐπιχειρήματος, προὐνόησε νὰ διατυπώσῃ τὸν ὀρθὸν ἀφορισμόν, καθ’ ὅν, ἕνα κακὸν προηγούμενον, δὲν δημιουργεῖ παράδειγμα πρὸς μίμησιν. Ἐν τούτοις, λέγει, ἕνεκα αὐτῶν τῶν παρεκκλίσεων, ἀπέκτησαν αἱ σχετικαὶ συνταγματικαὶ διατάξεις κἄποιαν ἐλαστικότητα. Ἐν τούτοις, ὡς ἀνεπτύχθη ἤδη παρὰ προλαβόντων ρητόρων, ἡ Βουλὴ τοῦ 1911 ἀπετέλει φυσικὸν τέρμα τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909 καὶ ὁ λαὸς εἶχε τότε σαφῆ τὴν συνείδησιν ὅτι ἐτέλει ἐν ληγούσῃ ἐπαναστάσει. Εἶναι γνωστὸν ὅτι, ὅταν ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος ὡμίλει ἀπὸ ἐξώστου εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος πρὸς τὸν λαόν, διεκόπτετο ἀπὸ φωνὰς ἐπιμόνους: «Συντακτικήν, Συντακτικήν», διότι ὁ λαός, ἔχων συνείδησιν τῆς ἐπαναστάσεως τὴν ὁποίαν ἤγειρεν, ἀπεδέχετο τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐπαναστατικῆς του θελήσεως εἰς Συνέλευσιν Συντακτικήν. Ἀλλ’ ὁ μέγας πολιτικὸς ἀνήρ, ἐπέβαλε τὴν θέλησίν του τότε, διότι εἶχε τὴν γνώμην ὅτι αἱ στιγμαὶ ὑπηγόρευον, ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ ἁπλοῦν ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη πράγματι ἐξελέγη καὶ εἰργάσθη ὡς Βουλὴ Ἀναθεωρητική. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω: Ἡ Βουλὴ τοῦ 1927 ὑπῆρξε πάλιν ἐξέλιξις ἐπαναστατικῆς ἀνωμαλίας διαδεχθεῖσα τὴν δικτατορίαν τοῦ Παγκάλου, κατασταλεῖσαν διὰ τῆς ἀντεπαναστάσεως Κονδύλη, ὅστις καὶ προεκήρυξε τὰς ἐκλογὰς τῆς Βουλῆς ἐκείνης. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1926–27 ἀπέδωσε τὴν Οἰκουμενικὴν τότε Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τί θέλετε νὰ εἴπητε διὰ τὴν Βουλὴν τοῦ 1927, κύριοι βουλευταί; Νὰ εἴπητε ὅτι δὲν εἶχε συντακτικὴν ἐξουσίαν, ὅταν ὄχι μόνον ἀπετέλεσε τὸ φυσικὸν τέρμα ἐπαναστάσεως καὶ ἀντεπαναστάσεως, ἀλλ’ ὅταν ἐπὶ πλέον ἐκαλεῖτο ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ καταστρώσῃ τὸ Σύνταγμα τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας, πολιτεύματος ἰσχύοντος ἤδη ἀπὸ τοῦ 1924; Προφανῶς ἡ Βουλὴ ἐκείνη εὑρέθη πρὸ τῆς ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης χάριν τῆς διατηρήσεως τῆς κρατικῆς ζωῆς καὶ τῆς ὀργανώσεως τοῦ πολιτεύματος τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας νὰ κατασκευάσῃ καὶ νὰ ψηφίσῃ τὸ Σύνταγμα, τὸ λεγόμενον Δημοκρατικὸν Σύνταγμα τοῦ 1927. Ἡ Βουλὴ ὅθεν τοῦ 1927, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει ὡς ἀτυχὲς παράδειγμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐκτὸς τῆς ἐπαναστατικῆς της καταγωγῆς, ἤσκησεν ἐπὶ πλέον τὸ «jus supremae necessitatis....». Τὸ «δίκαιον ὑψίστης ἀνάγκης» τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπανάστασις, ἀλλ’ οἱονεὶ κατὰ πλάσμα ἐνσωματοῦται εἰς τὸ δημόσιον δίκαιον. Διότι καὶ τὸ δημόσιον δίκαιον τεθὲν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν κρατικῶν σκοπῶν, δὲν ἀσφυκτιᾷ πάντοτε μέσῳ ἀνυπερβλήτων φραγμῶν ἀλλὰ παραδέχεται, ὅτι ὅταν ὑπάρχῃ μία ὑπερτάτη ἀνάγκη διατηρήσεως τῆς ζωῆς τοῦ Κράτους, τότε ἀνακύπτει ὡς δίκαιον πλέον, τὸ ἐκ τῶν περιστάσεων ἐπιβαλλόμενον μέτρον τὸ ὑπαγορευόμενον ἀπὸ τὴν ὑψίστην αὐτὴν ἀνάγκην. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ τὸ 1927, τὴν ὁποίαν ὡς παράδειγμα καὶ αὐτὴν ἐπικαλεῖται ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Σήμερον δὲν ὑπάρχει ὑψίστη ἀνάγκη, οὐδ’ ἀνάγκη συνήθης. Λειτουργεῖ ἄριστα πᾶσα ἐξουσία ἐν τῷ Κράτει, λειτουργοῦν ἄριστα τὰ Δικαστήρια. Λέγω, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἐπιχειρημάτων καὶ τῶν θεωριῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ ρήτορες τῆς Συμπολιτεύσεως ἐνεφάνισαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ πείσουν περὶ τοῦ ὅτι κέκτηται ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν, δὲν ἀντέχουν εἰς μίαν κριτικὴν κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, διατί ἀποδέχεται νὰ καταρτίσῃ Σύνταγμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ λείπουν αἱ ὑπογραφαὶ τῶν ἐκπροσωπούντων σχεδὸν τὸ ἥμισυ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεται πρὸ μιᾶς ἀρνήσεως, μιᾶς ἀρνήσεως, ἡ ὁποία, ἐπείσθητε ὑποθέτω, δὲν ὀφείλεται εἰς ἀντιπολιτευτικὴν διάθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἀλλ’ εἰς μίαν πίστιν τὴν ὁποίαν ἀπεκαλέσατε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὀρθοδοξίαν, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν θεωρίαν τῆς ἐλαστικότητος τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεσθε, πρὸ μιᾶς καλοπίστου ἀρνήσεως μιᾶς μεγάλης μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ποία εἶναι ἡ ἀδήριτος ἀνάγκη νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος; Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ οὐσιαστικὴ διαφωνία μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν, διατί δὲν θέλετε νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν συνήθη διαδικασίαν; Ἐάν, ἀξιότιμε, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της, ὅτι δύναται νὰ δώσῃ σταθερὰν Κυβέρνησιν, ὅτι δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς διακυβερνήσεως τοῦ τόπου, ἡμεῖς τοποθετοῦντες τὸ θέμα αὐτό, δὲν τὸ τοποθετοῦμεν διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡμεῖς νομίζωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτὴ δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της, δυνάμεθα, ἀσχέτως συνταγματικῆς τοποθετήσεως, ἐλευθέρως καὶ εὐθέως, νὰ ἐκφράσωμεν τὴν γνώμην μας καὶ τὴν ἐξεφράσαμεν, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ὑμεῖς ὅμως, ἀξιότιμε κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὑπεύθυνος ἐκ τοῦ πολιτεύματος ρυθμιστὴς νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὥρα οὔτε σήμερον, οὔτε καὶ αὔριον, νὰ εἰσηγηθῆτε παρὰ τῷ Ἀνωτάτῳ Ἄρχοντι τὴν ἄσκησιν αὐτῆς τῆς ἐξαιρετικῆς ἁρμοδιότητος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, σᾶς ἐδηλώθη ὅτι ὀψέποτε ἐμφανισθῇ ἡ περίπτωσις, δύνασθε νὰ καλέσητε τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ εἰς διάστημα μιᾶς ὥρας, ἐν μιᾷ συνεδριάσει, νὰ ἀποφασίσῃ καὶ νὰ ψηφίσῃ εἰς τὴν δευτέραν ψηφοφορίαν, ἡ μέλλουσα Βουλὴ νὰ ἔχῃ ἀναθεωρητικὴν ἁρμοδιότητα. Δὲν εἶναι τόσον ἀβυσσαλέα ἡ διάστασις μεταξύ μας. Ἡ διάστασις ὑπάρχει ὡς πρὸς τὴν συνταγματικὴν τοποθέτησιν τοῦ θέματος. Διὰ νὰ καταρτισθῇ ἕνα Σύνταγμα προσηρμοσμένον πρὸς τὰς νέας ἀνάγκας τῆς ἐποχῆς, πρὸς ριζοσπαστικὰς λύσεις ἐπὶ τῶν ἐπιδεῶν θεμάτων δὲν ἔχομεν καμμίαν διαφωνίαν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, καὶ φρονοῦμεν ἀνενδότως, ἐπιστημονικῶς καὶ πολιτικῶς, ὅτι δὲν εἴμεθα ἁρμόδιοι ἡμεῖς νὰ ψηφίσωμεν τὸ σχέδιον τῆς Βουλῆς τοῦ 1946. Ἐκεῖ ἔγκειται ἡ διαφωνία μας. Ὑπάρχει ἐπίπεδον συναντήσεως. Δύναται νὰ γεφυρωθῇ, ἐὰν ἀντὶ τῆς ἐκκλήσεως τὴν ὁποίαν ἐκάματε, ἀποδεχθῆτε μίαν ἀντίστοιχον ἰδικήν μας ἔκκλησιν. Δηλαδὴ νὰ ἀκολουθήσητε καὶ σεῖς τὴν διαδικασίαν ποὺ προτείνομεν, τῆς ὁδοῦ τῆς νομιμότητος.

§197Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν. Ὁ ἀπὸ τοῦ βήματος ὁμιλῶν δὲν εἶναι μόνον διακεκριμένον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι καὶ ἐκλεκτὸς νομομαθής. Καὶ νομίζω ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμὴ νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει του καὶ ὑπ’ ὄψιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ ἕνα ἄλλο στοιχεῖον. Ἔχει γίνει ἀποδεκτὸν ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας καὶ τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ τῶν προηγουμένων, ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 εἶχεν ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα εὐρύτερα τοῦ συνήθους τύπου ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Τὸ ὑποστηρίζει καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ὁ γενικὸς εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν Συντάγματος καὶ ὁ ὁποῖος λέγει τὰ ἑξῆς: Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἔκτασιν τῆς ἀναθεωρήσεως συνωμολογήθη, ὅτι περιλαμβάνει ἐκ τοῦ χαρακτῆρος τῆς παρούσης Βουλῆς τὴν ἐξουσίαν ὁλοκληρωτικῆς συντάξεως τῆς πολιτείας ὑπὸ τὸν μοναδικὸν περιορισμὸν τῆς μὴ μεταβολῆς τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Ἡ ἔκτασις αὕτη συνάγεται ἐκ τῆς συντακτικῆς κατ’ οὐσίας ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον αὕτη συνεκλήθη μετὰ μακρὰν περίοδον συνταγματικῆς ἀνωμαλίας, περιλαμβάνουσαν ἐπαναστάσεις, δικτατορίας, πολέμους, ἐχθρικὴν κατοχὴν κλπ. Κατὰ συνέπειαν ὁ οὐσιαστικὸς χαρακτὴρ τῆς Βουλῆς, ἀσχέτως πρὸς πρὸς τὴν νόμιμον ὀνομασίαν της, εἶναι προφανῶς συντακτικός, ἢ τοὐλάχιστον εὐρύτατα ἀναθεωρητικός. Ὁ κ. Στεφανόπουλος λοιπὸν δέχεται τὴν Βουλὴν τοῦ 1946 ὡς Συντακτικὴν Συνέλευσιν ἢ τοὐλάχιστον εὐρύτατα ἀναθεωρητικήν. Θὰ ἤθελα κατόπιν τούτου νὰ σᾶς ἐρωτήσω: Δὲν θεωρεῖται παρακεκινδυνευμένον νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν θεωρίαν τῆς συνεχείας, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐκ τῆς Βουλῆς τοῦ 1946, τῆς εὐρυτάτης τουτέστιν ἀναθεωρήσεως καὶ νὰ πᾶμε εἰς τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108 τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει τὴν εὐρεῖαν ἀναθεώρησιν; Ἀναφέρει τὸ ἄρθρον 108: «Δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ὁλοκλήρου τοῦ Συντάγματος. Μετὰ δεκαετίαν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τῆς διατάξεως ταύτης ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων αὐτοῦ». Καὶ γνωρίζετε ποῖαι ἐν τῇ ἐπιστήμῃ θεωροῦνται θεμελιώδεις καὶ ποῖαι μὴ θεμελιώδεις διατάξεις. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1946, ὡς εἴπομεν εἶχεν οἱονεὶ Συντακτικὰ δικαιώματα. Θὰ ἐγκαταλείψωμεν λοιπόν, τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς ἐκείνης, τῆς εὐρείας τουτέστιν ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος 1911 καὶ θὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν ποῖαι εἶναι αἱ θεμελιώδεις καὶ ποῖαι αἱ μὴ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, χωρὶς νὰ ἔχωμεν καὶ τὴν περὶ τούτου κρίσιν τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας; Εἶναι παρακεκινδυνευμένον νομίζω. Συμφέρον τῆς πολιτείας εἶναι νὰ προχωρήσωμεν μὲ τὴν βάσιν τῶν εὐρυτέρων ἀναθεωρητικῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 διὰ νὰ δώσωμεν ἐπὶ τέλους ἕνα Σύνταγμα εἰς τὸν τόπον.

§198Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ἐδηλώσατε, ὅτι δὲν σᾶς ἱκανοποιεῖ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος τοῦ 1946.

§199Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 εἶχεν εὐρύτερα ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα, καὶ προέβη εἰς τὴν ἀναθεώρησιν ὡρισμένων διατάξεων, ὄχι μὲ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108. Αἱ διατάξεις αὗται καθωρίσθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐνῷ μὲ τὸ ἄρθρον 108, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προβῶμεν εἰς ἀναθεώρησιν μόνον τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι δέον νὰ ἀποφασισθοῦν.

§200Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἀκριβῶς τὸ ἴδιον εἶναι.

§201Ε. ΓΟΝΗΣ. Τὸ θέμα παραμένει τὸ αὐτό.

§202Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἔχομεν μίαν διάταξιν περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως.

§203Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Καὶ εἶναι θεμελιώδης αὐτή;

§204Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἶναι θεμελιώδης.

§205Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Καὶ τὸ 1911 ποὺ ἔγινεν ἀναθεώρησις καὶ ἔγιναν δύο Βουλαί, προέκυψε πάλιν ζήτημα. Ἐκτὸς τούτου ἀρνούμεθα ὅτι προσφέρει ὑπηρεσίας μία διάταξις νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως.

§206Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως, Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὀρθῶς ἐλέχθη, ὅτι ἡ ἀπόστασις, ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει δὲν εἶναι μεγάλη. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σᾶς ἐρωτῶμεν διατὶ δὲν προσαρμόζεσθε σεῖς μὲ τὰς ἀπόψεις τὰς ἰδικάς μας, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα Κυβέρνησις καὶ πλειοψηφία, καὶ θέλετε νὰ προσαρμοσθῶμεν ἡμεῖς εἰς τὰς ἰδικάς σας διὰ νὰ προχωρήσωμεν;

§207Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπιδιώκετε νὰ παρανομήσωμεν. Αὐτὸ εἶναι τὸ κατάντημα τὸ σημερινόν.

§208Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως, Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν παρανομίαν ἀπὸ τοῦ 1935 καὶ τώρα ἔρχεσθε καὶ διαμαρτύρεσθε;

§209Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον εὐηρεστήθητε νὰ μᾶς ὑποβάλητε. Αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι μαχόμεθα δὲν εἶναι ἁπλῶς ὀρθοδοξία ὅπως κακῶς τὴν ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Αὐτὸ διὰ τὸ ὁποῖον νομίζομεν ὅτι μαχόμεθα εἶναι ἕν πολύτιμον ἀγαθόν. Ἔχομεν τέλος πάντων αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν γνώμην. Καὶ τὴν γνώμην αὐτήν, ἀξιότιμε κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν τὴν διατυποῦμεν κατὰ τρόπον αὐθαίρετον. Καὶ οἱ προγενέστεροί μου ρήτορες καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ ταύτην τὴν στιγμὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ἐξέθεσαν ἐπιχειρήματα, καὶ ἐπιχειρήματα ὄχι ἀνάξια λόγου. Σᾶς ἐδηλώσαμεν ὅτι δὲν σᾶς ἀντιπολιτευόμεθα ὡς πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ ὅτι ἡ στάσις μας εἶναι ἡ ἀπόρροια, ἀκρανδάντου πεποιθήσεως, ὅτι δὲν εἴμεθα ἁρμόδιοι νὰ ψηφίσωμεν τὸ Σύνταγμα.

§210Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως, Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κατήλθομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τότε μὲ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Διεμαρτυρήθη τότε ὁ Συναγερμὸς καὶ διετύπωσεν ἀντιρρήσεις οὗτος, καὶ τὰ ἄλλα κόμματα μὲ τὰ ὁποῖα ὑπεγράψαμεν τὸ πρακτικόν; Ἡμεῖς κατήλθομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν σημαίαν αὐτὴν καὶ μᾶς ἔδωσεν ὁ λαὸς πλειοψηφίαν.

§211Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι λυπηρόν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν τὰ ἴδια ἐπιχειρήματα, ἐπειδὴ ἀπουσιάζατε εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγνώσητε τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ ἴδητε ὅτι, σχετικῶς μὲ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον θέτετε σεῖς, ἐδώσαμεν ὡς τοὐλάχιστον νομίζομεν ἡμεῖς, ἐξηγήσεις. Μᾶς ὑποβάλλετε ἐρώτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχει δοθῆ ἡ ἀπάντησις. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσωμεν εἰς τὸν Λαὸν ἐκ τῶν προτέρων, ὡς Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ὡς νέος ὀργανισμὸς πολιτικός, ὅτι δεχόμεθα τὴν ἄλφα ἢ βῆτα δυνατότητα τὴν ὁποίαν ἐδώσατε σεῖς εἰς τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς.

§212Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως, Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἔχομεν τὴν πλειοψηφίαν.

§213Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τότε προχωρήσετε μὲ τὴν πλειοψηφίαν σας.

§214Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εὑρεθεὶς εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἔντιμον κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως παρέλειψα μίαν ὀφειλομένην ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος μὲ προεκάλεσεν εὐθέως. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης αὐτὸς ὁ ὅρος «οἱονεὶ Συντακτικὴ» εἶναι ὅρος ἄγνωστος. Ἢ ὑπάρχει Συντακτικὴ Συνέλευσις ἢ ὑπάρχει, Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Πᾶν Σῶμα ἔχον συντακτικὴν μὲν ἐξουσίαν ἀλλ’ ἄνευ τοῦ δικαιώματος τῆς μεταβολῆς τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις, διότι δὲν ἀποτελεῖ τὴν ὑπερτάτην ἐκδήλωσιν τῆς συντακτικῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα τὸ Σῶμα τοῦτο εἶναι ἥσσονος συντακτικῆς ἐξουσίας. Καὶ ἕνα τοιοῦτον Σῶμα κατὰ τὸ παρ’ ἡμῖν Δημόσιον Δίκαιον δὲν εἶναι παρὰ μόνον ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή.

§215Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ καταργήσῃ θεμελιώδεις διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἀντικείμενα συντακτικῆς μεταρρυθμίσεως; Αἴφνης τὰ δικαστήρια;

§216Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ὄχι. Λέγω ἁπλῶς, κύριε Μόδη, ὅτι, ἐὰν μία συνέλευσις, ἐὰν ἕνα σῶμα λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας ἔχῃ ὅλα τὰ δικαιώματα, πλὴν τοῦ δικαιώματος τῆς μεταβολῆς τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος, δὲν ἠμπορεῖ αὐτὸ τὸ Σῶμα νὰ εἶναι Συντακτικὴ Συνέλευσις.

§217Γ. ΜΟΔΗΣ. Αὐτὸ λέγω.

§218Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§219Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν οἱονεὶ καὶ σεῖς εἴπατε ἥσσονος Συντακτικῆς. Καὶ πρὶν εἶπον ὅτι ἐὰν πρόκειται νὰ πελαγοδρομοῦμεν, μὲ τὴν συζήτησιν αὐτῆς τῆς μορφῆς, δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν συζητοῦμεν διὰ τὴν Βουλὴν τοῦ 1946.

§220Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ διέκοψε.

§221Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὁ πατὴρ τοῦ ὅρου εἶναι ὁ κ. Βασίλειος Στεφανόπουλος.

§222Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁμιλοῦμεν διὰ τὴν Βουλὴν τοῦ 1946· τὴν ἀποκαλοῦμεν ὅλοι Ἀναθεωρητικήν. Τινὲς ἐξ ἡμῶν καὶ σεῖς ὁ ἴδιος τὴν λέγετε ἥσσονος συντακτικῆς ἐξουσίας, ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν λέγει οἱονεὶ συντακτικήν. Καὶ ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἧλκε τὴν καταγωγήν της ἀπὸ ἕνα διάταγμα ἁπλοῦν, τὸ ὁποῖον τὴν ἔλεγεν Ἀναθεωρητικήν. Εἶναι συζήτησις αὐτὴ οὐσιαστική;

§223Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, διὰ νὰ ἀντικρούσητε ἕνα ἀγορεύοντα, εἰς ἕνα συγκεκριμένον σημεῖον τῆς ὁμιλίας του, θὰ πρέπει νὰ ἔχετε γνῶσιν τοῦ συνόλου τῆς ὁμιλίας των. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπομονώσητε ἕνα σημεῖον, ἀγνοοῦντες τὸ τί εἶπον μέχρι τοῦδε. Διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔχει σχέσιν μὲ προγενεστέραν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος, ὅταν ὑμεῖς ἀπουσιάζατε τῆς αἰθούσης. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ ἱκανοποιήσω καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι, ὅταν λέγωμεν Σῶμα ἠλαττωμένης συντακτικῆς ἐξουσίας, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐννοήσωμεν ἄλλο, παρὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Διότι δὲν ἔχομεν παρὰ τρία Σώματα: τὴν Συντακτικήν, τὴν Ἀναθεωρητικὴν καὶ τὴν ἁπλῆν Βουλήν. Τέταρτον Σῶμα ἐκφράσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως δὲν ὑπάρχει μέχρι τοῦ παρόντος.

§224Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 εἶχεν εὐρύτερα ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα.

§225Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ καὶ κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσω κάποτε. Διεκόπην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ἣν στιγμὴν διεκήρυσσον διὰ ποῖον λόγον ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς εὑρίσκεται ἀντίθετος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐπεχείρησε νὰ μᾶς καλέσῃ νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὰς ἀπόψεις της. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, κύριοι βουλευταί, ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς φρονεῖ ὅτι ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ θεωρία περὶ ἐλαστικότητος τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, εἶναι θεωρία ἐπικίνδυνος καὶ ἐάν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὀρθῶς, διεκήρυξεν, ἀπὸ τοῦ 1935, εὑρισκώμεθα εἰς μίαν ἀνωμαλίαν, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τί πράττομεν, μεταβάλλοντες τοὺς θεσμοὺς καὶ τὰς διατάξεις κατὰ τὸ δοκοῦν, παραδεχόμενοι ἐλαστικότητα νόμων καὶ ἐλαστικότητα συνταγματικῶν διατάξεων, ἀκριβῶς ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐπιθυμεῖ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς νομιμότητος νὰ τοποθετήσῃ γραμμὴν διαχωριστικὴν τοῦ παρελθόντος ἀπὸ τοῦ μέλλοντος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς νομιμότητος ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς οἰστρηλατούμεθα καὶ εἰς τὴν ὁποίαν, ἐὰν θέλῃ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὀλιγώτερον σεβασμὸν ἀπὸ ὅ,τι ἡμεῖς τῆς ἔχομεν.

§226Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Ἐννοεῖτε ὅτι δὲν ὑπάρχει νομιμότης, διότι δὲν ἐτηρήθη τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος; Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 108 τοῦ Συντάγματος;

§227Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Τὸ ἄρθρον 108 τοῦ Συντάγματος καθιερώνει τὸν τρόπον καὶ τὰς προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας αἱ μὴ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος μεταβάλλονται.

§228Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Καὶ ποῖος εἶναι ὁ σκοπός; Σκοπὸς τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 108 εἶναι νὰ διαπιστωθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ ἄρθρον 108 λέγει: «...... (ἀναγινώσκει).......». Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν, ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὁ ὁποῖος νὰ πιστεύῃ καὶ νὰ ὑπεστήριξεν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπὸ τὸ 1946, ἂν μὴ ἀπὸ τὸ 1935 ἀνάγκη ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος; Ἐὰν ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζει τὸ ἀντίθετον, ἔχετε δίκαιον, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ὅπως καὶ δὲν ὑπάρχει, ἡ προϋπόθεσις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε εἶναι ἀπολύτως ἐκπληρωμένη καὶ ἡ νομιμοφάνεια καταντᾷ ἀρτηριοσκλήρωσις καὶ τίποτε περισσότερον. (Χειροκροτήματα).

§229Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἀκριβῶς ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς ἐπιθυμεῖ νὰ διαχαράξῃ σαφῆ γραμμὴν διαχωρισμοῦ μεταξὺ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ μέλλοντος, διὰ νὰ παύσῃ νὰ θεωρῆται ἡ προσήλωσίς του πρὸς τοὺς θεσμοὺς ὡς ἀρτηριοσκλήρωσις (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς εὑρίσκεται μὲ σταθερότητα ἐπὶ τῆς γραμμῆς αὐτῆς, τοῦτο ὀφείλεται καὶ εἰς ἰδίας πεποιθήσεις καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ εὑρεθῇ συνεπὴς πρὸς 630 χιλιάδας ἐκλογέων Ἑλλήνων πρὸς τοὺς ὁποίους ὑπεσχέθη Κράτος δίκαιον. Αὐτὸ τὸ Κράτος δικαίου ὑπῆρξεν ἡ κεντρικὴ γραμμὴ τῆς προβολῆς του τῆς προεκλογικῆς. Αὐτὸ τὸ Κράτος δικαίου, ἀποτελεῖ ἕνα ἐκ τῶν θεμελιωδῶν αὐτοῦ σκοπῶν τοὺς ὁποίους, ἐνωρίτερον ἢ ἀργότερον, ἀνερχόμενος ὁ Συναγερμὸς εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἶναι ἀποφασισμένος, μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν ἐπιδοκιμασίαν νὰ πραγματοποιήσῃ. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Τούντας ἔχει τὸν λόγον.

§231Χ. ΤΟΥΝΤΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ θέσις μου εἶναι πολλαπλῶς δυσχερὴς καὶ διότι τὸ θέμα εἶναι περίπου ἐξηντλημένον καὶ διότι διεδέχθην εἰς τὸ βῆμα γλαφυρὸν ἀγορητήν, ἀκόμη δὲ περισσότερον διότι ἄπειροι διακοπαὶ ἢ παρεμβάσεις εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀθηνῶν κ. Μπαμπάκου ἐπροκάλεσαν διευκρινίσεις πολλὰς τῶν ὁποίων εἶχον τάξει σκοπὸν τῆς ὁμιλίας μου. Ἐὰν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, καίτοι ἐτέλουν ὑπὸ τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ περίφημον ὀχυρὸν τῆς νομιμότητος κατέπεσε μετὰ τὰς ἐμπεριστατωμένας ἀγορεύσεις τῶν ὑποστηριζόντων τὸ ἀντίθετον, τὸ ἔπραξα διότι ἐτέλουν ὑπὸ διακυμάνσεις συνειδήσεως διὰ δύο λόγους καὶ διότι τὸ θέμα εἶναι ὑψίστης σοβαρότητος, ἀλλὰ καὶ διότι εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον λάβει μέρος εἰς τὴν Συντακτικὴν τοῦ σχεδίου Ἐπιτροπήν, τοῦ σχεδίου τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκεται ἡ κύρωσις διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος. Ἔπειτα ἀπὸ τὴν παρατήρησιν τοῦ συναδέλφου κ. Χατζηγιάννη, δηλώσαντος ὅτι εἶναι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος δὲν τὸ ὑπέγραψε, καίτοι ἀσφαλῶς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπονοηθῇ, κύριοι, ὡς μομφὴ πολιτικὴ φυσικὰ ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τὸ ὑπέγραψαν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, βεβαίως ὅτι ἡ ὑπογραφή μου, ὅσον καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων, κάτωθι τοῦ κειμένου τοῦ ψηφίσματος, δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν παρὰ τὸ ὅτι εἴχομεν λάβει μέρος εἰς τὸ συντακτικὸν μέρος τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐβεβαίωνε τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου. Εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων οἵτινες σφοδρῶς εἴχομεν διαφωνήσει ἐναντίον τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐχαρακτηρίσθησαν ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας ὡς διατάξεις συντηρητικαί, ὡς διατάξεις ὀπισθοδρομικαί. Νομίζω, ὅτι τὸ ὀχυρὸν τῆς νομιμότητος, τὸ ὁποῖον ὤρθωσεν ἔναντι τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος ὁ Ε. Σ. κατέπεσεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ Συνάδελφος κ. Βαρβούτης διὰ μιᾶς παρατηρήσεώς του νομίζω, ὅτι μᾶς εἰσάγει εἰς μίαν μέθοδον καὶ εἰς ἕνα τρόπον ἀντιμετωπίσεως τοῦ θέματος ὅλως νέαν. Πράγματι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἴδωμεν τί τὸ ἄρθρον 108 διατάσσει καὶ ποῖον σκοπὸν πρόκειται νὰ πληρώσῃ. Καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 108 εἶναι μία βεβαίωσις μιᾶς Συνταγματικῆς ἀντιλήψεως, ἀλλὰ καὶ φιλοσοφικῆς ἀντιλήψεως, ὅτι τὰ πάντα ἐν τῇ ζωῇ ρέουν καὶ εἶναι ἀντίθετον πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Πουλίτσας ὑπεστήριξεν, ὅτι πᾶσα μεταβολὴ εἶναι σχεδὸν κατὰ κανόνα ἀποδοκιμαστέα, διότι δημιουργεῖ τὸν ἐθισμὸν τῆς ἀνατροπῆς, διότι ἡ ζωὴ θὰ εἶχε γίνει στατικὴ καὶ δὲν θὰ εἶχε προοδεύσει, ἐὰν οἱ νόμοι δὲν κατελύοντο διὰ νὰ οἰκοδομηθοῦν ἐπὶ τῶν ἐρειπίων νέοι νόμοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκφράζουν περισσότερον τὰς ἀνάγκας τῶν καιρῶν αἱ ὁποῖαι τούς δημιουργοῦν. Τὸ ἄρθρον 108 ἕνα πρᾶγμα θέλει νὰ κατοχυρώσῃ, τὴν εὐχέρειαν τῶν Βουλῶν νὰ πραγματοποιοῦν μεταβολάς, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ μεταβολὰς αἱ ὁποῖαι θὰ τείνουν ἴσως εἰς πολιτικὴν καὶ κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν, καὶ διὰ νὰ τὸ ἀποφύγῃ τοῦτο κατοχυρώνει τὴν μέλλουσαν νὰ συμβῇ μεταβολήν, μὲ αὐτοκαταδίκην τῆς ἀποφασιζούσης τὴν ἀναθεώρησιν Βουλῆς, δι’ αὐτοδιαλύσεως. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος αὐτός, οἱ περιορισμοὶ δὲ θὰ ὑφίσταντο. Καὶ τί λέγει τὸ ἄρθρον 108; Λέγει ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ κάμῃ διάγνωσιν τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς εἰς τὸν καταστατικὸν χάρτην. Αὐτὸς εἶναι ὁ μοναδικὸς ρόλος τοῦ ἄρθρου 108, οὐχὶ πλέον τούτου. Τὴν διαδικασίαν ἐξασφαλίζει τῆς διαγνώσεως τῆς ἀνάγκης τῶν μεταβολῶν. Ἐὰν ἔχωμεν ἐξ ἄλλου δεδομένην τὴν διαπίστωσιν τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς, τότε τὸ ἄρθρον 108 εἶναι ἄχρηστον. Καὶ κλασσικὴ περίπτωσις εἶναι ἡ ἐπανάστασις. Ὅταν ἔχωμεν τὴν μεταβολήν, τότε δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τρέξωμεν νὰ εὕρωμεν τὴν ὀργανικὴν διαπίστωσιν τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀνάγκης τῆς μεταβολῆς, διότι πρὸ τῆς διαπιστώσεως ἔχει προτρέξει τὸ γεγονὸς τῆς μεταβολῆς, διότι ἔχει γίνει ἡ μεταβολὴ διὰ μέσου τῆς ἐπαναστάσεως. Μᾶς εἶναι χρήσιμος ἡ διαδικασία του, διὰ τὴν διαπίστωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς μεταβολῆς τοῦ Συνταγματικοῦ χάρτου; Ὄχι. Διότι οἱ συντασσόμενοι μὲ τὴν ἄποψιν ταύτην ἐπεκαλέσθησαν σωρείαν γεγονότων καὶ σωρείαν μεταβολῶν, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν ἀνάγκην τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ὑπενθυμίζω τὴν μεταβολὴν τοῦ 1935 καὶ τὴν μεταβολὴν τοῦ 1936, μεταβολὴν ἡ ὁποία δὲν θέτει ἐν ἀναστολῇ τὸ Πολίτευμα, ἀλλὰ τὸ καταργεῖ, κύριοι, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐν τῇ παρούσῃ ὥρᾳ, παρὰ περὶ ἀνεγέρσεως ἑνὸς νεκροῦ, διότι τὸ Σύνταγμα ἐφονεύθη τότε ὄχι εἰς τὰς διατάξεις, βέβαια τὰς ἐπουσιώδεις, ἀλλὰ εἰς τὰς διατάξεις τὰς θεμελειώδεις, ὡς εἶναι αἱ διατάξεις αἱ καθορίζουσαι τὸ πολίτευμά μας ὡς ἐκπροσωπευτικόν. Καὶ εἰς προηγούμενον χρόνον, κύριοι, ὑπῆρξε συνομολόγησις τῆς ἀληθείας τῶν ἰσχυρισμῶν τούτων, καὶ λέγων ἐν προηγουμένῳ χρόνῳ, ἐννοῶ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, τὰς συζητήσεις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Εἰς χεῖρας μου ὑπάρχει ἕνα ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Στεφανοπούλου, ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ φράσις ὅτι «συνωμολογήθη........ .........(ἀναγινώσκει).........». Ἀλλὰ πέραν τῶν γνωμῶν, πέραν ἐκείνων τὰ ὁποῖα βεβαιώνουν τὴν πλήρη νέκρωσιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, κατὰ τὰς θεμελιώδεις διατάξεις περὶ λαϊκῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ τὴν νέκρωσιν τοῦ ἄρθρου 108, πέραν τῶν γνωμῶν εἶναι τὰ γεγονότα. Καὶ ἀναφέρω εἰς ἀπόδειξιν τὰ ἑξῆς: Πρῶτον. Τὸ ἀπὸ 1ης Ἰουλίου 1943 πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «............ ...... (ἀναγινώσκει)......». Δηλαδὴ ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς Γεώργιος εἶχε ἐναντίον τοῦ συμφέροντός του ἀναγνωρίσει, ὅτι ὑφίσταται ἀδήριτος ἀνάγκη συγκλήσεως συντακτικῆς συνελεύσεως..... «...... (ἀναγινώσκει).......». Τέταρτον. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος κ. Παπανδρέου, ἐλθὼν εἰς Ἀθήνας καὶ τελευταῖον τὸ Διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου προεκηρύχθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Σοφούλη ἐν ἔτει 1946 ἐκλογαί, διὰ Βουλὴν δῆθεν Ἀναθεωρητικὴν καὶ λέγω δῆθεν, διότι ἐν τῇ οὐσίᾳ ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἦτο Συντακτικὴ καὶ ἐὰν ἀπεκλήθη Ἀναθεωρητικὴ ἦτο, διότι τὸ βασικὸν θέμα τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος εἶχε δοθῆ εἰς ἄλλο ὄργανον κυρίαρχον πρὸς λύσιν. Θὰ ἐδίδετο, ἀποχωριζομένου τοῦ ἄλλου θέματος, εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅπως καὶ ἐδόθη καὶ περὶ τοῦ ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἦτο Συντακτική, προκύπτει ἐκ τοῦ συλλογισμοῦ, τοὐτέστιν, ὅτι θὰ ἦτο Συντακτικὴ καὶ τύποις ἐὰν τὸ δημοψήφισμα ἀπέβαινεν ἐναντίον τῆς ἐπαναφορᾶς τῆς Βασιλείας. Καὶ ὅπως ἐνθυμοῦνται οἱ ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ συνάδελφοι, τότε ἐν τῷ ἀνυπόπτῳ, λέγω, ἐκείνῳ χρόνῳ εἶχε σχεδὸν καθολικῶς ἀναγνωρισθῆ, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχεν ὄχι ἁπλῶς εὐρεῖαν ἐξουσίαν ἀναθεωρήσεως, ἀλλὰ αὐτόχρημα συντακτικὴν ἐξουσίαν. Τί ἀπέμεινε συνεπῶς ἀπὸ τὸ ἄρθρον 108, τὸ καλούμενον νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν διάγνωσιν τῆς ἀνάγκης, τοῦ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν μεταβολὰς ἐν τῷ Συνταγματικῷ Χάρτῃ, ὅταν τὰς μεταβολὰς αὐτὰς τὰς ἔσχομεν καὶ ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ἐκ τῶν πολιτικῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀλληλοδιαδόχως ἐσημειώθησαν ἐν τῇ χώρᾳ μας;

§232Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θέτετε μίαν βάσιν μονομερῆ καὶ περιωρισμένην. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ποὺ ἐξετάζετε τὸ πρᾶγμα ἔχετε δίκαιον. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1946 εἶχεν εὐρύτατα ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα, μὲ ἐξουσίαν συντακτικὴν σχεδόν, πλὴν τῆς ἀλλαγῆς τοῦ πολιτεύματος. Αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐὰν δὲν ἦτο καὶ ὀλιγώτερον καὶ ἐὰν ἦτο εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως. Ἀλλὰ ἕως ἐκεῖ ἡ βάσις σας εἶναι ὀρθή. Τὸ ἄρθρον 108, δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Βαρβούτης, ἰσχυριζόμενος ὅτι καθορίζει μόνον τὴν εὕρεσιν τοῦ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἢ ὄχι ἀναθεωρήσεως. Ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου δημιουργεῖται ἓν πλαίσιον ἐντὸς τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ ἀναθεώρησις. Ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦ πλαισίου δὲν ἔχετε δίκαιον. Διότι τὸ ἄρθρον 108 πάντοτε καθορίζει τὸ πλαίσιον καὶ ἐντὸς τοῦ πλαισίου θὰ ἔπρεπε νὰ κινηθῇ κανείς. Δὲν ἐκινήθημεν τὸ 46 κανείς, ἐντὸς τοῦ πλαισίου αὐτοῦ, διότι πρὸ τοῦ 46 δὲν εἴχομεν κἂν κοινοβουλευτικὸν βίον.

§233Χ. ΤΟΥΝΤΑΣ. Συνεπῶς δὲν μᾶς ἐχρειάζετο τότε τὸ 108.

§234Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἀναμφισβητήτως.

§235Χ. ΤΟΥΝΤΑΣ. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος καὶ ἔγκριτος ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, ἀφοῦ συνομολογοῦμεν ὅτι εὑρισκόμεθα ὑπὸ ἀνάγκην ἀναθεωρήσεως καὶ ἐπικαλούμεθα τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, τῆς ὑψίστης ἀνάγκης, ἀνάγκης ὑπαρχούσης κατὰ τὸ ὅτι τεραστία μεταβολὴ ἔχει ἐπέλθει, ὄχι τόσον εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν πολιτειακῶν ὀργάνων, ὅσον εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν οὐσιαστικῶν θεμάτων, θέλω νὰ μοῦ συγχωρηθῇ νὰ σᾶς θέσω πρὸ μιᾶς τεραστίας δυσχερείας, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ σημερινὴ Ἑλληνικὴ ζωή, δυσχέρειαν, τὴν ὁποίαν ἀντεμετώπισα πρό τινος χρόνου, ὅταν ἐνώπιον τοῦ ἀνωτάτου τῆς χώρας δικαστηρίου ἠμφισβητήθη τὸ κῦρος νόμων, ρυθμιζόντων θέματα ἐργασίας, θέματα ὑπάρξεως ἢ οὔ, δικαιώματα εἰς τὴν ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν νὰ ἀσκῇ παρεμβατισμὸν χάριν καὶ πρὸς προστασίαν τῶν ἀδυνάτων καὶ συγκεκριμένως, ἐὰν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὸ Σύνταγμα τοῦ 11 νὰ ὑφίστανται οἱ περιορισμοὶ καὶ ὁ ἔλεγχος τῆς κυκλοφορίας τῶν αὐτοκινήτων, ἐὰν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος τοῦ 11 νὰ συγχωρῆται ὁ περιωρισμένος ἀριθμὸς δικηγόρων παρὰ πρωτοδίκαις, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἰσχυροὶ οἱ περιορισμοὶ τῶν συμβολαιογράφων, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φαρμακείων, τῆς ὑπάρξεως συνδικάτων, τὰ ὁποῖα μονοπωλοῦν ὡρισμένας λειτουργίας, ὅπως τῶν συνδικάτων μεταφορῶν καὶ τοῦτο τὸ θέμα εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ τελευταῖον, τὸ ὁποῖον ἤγαγε τὴν ἀμφισβήτησιν ἐνώπιον τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου.

§236Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε ὅτι αὐτὰ τὰ θέματα τὰ λίαν οὐσιωδέστατα τὰ λύει τὸ νέον Σύνταγμα; Ἐὰν μᾶς ἔφερον ἐδῶ πρὸς ψήφισιν τὸ πρῶτον σχέδιον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὴν Αʹ Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Βʹ ψηφίσματος, τὸ πρᾶγμα θὰ εἶχε μεγίστην διαφοράν. Διότι τὸ σχέδιον αὐτὸ ἔλυε καὶ αὐτὰς καὶ πολλὰς ἄλλας ἀπορίας. Δυστυχῶς τὸ τελευταῖον σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπ’ ὄψιν, εἶναι μία ἐλαφρὰ διόρθωσις καὶ ἀπόχρωσις τοῦ Συντάγματος τοῦ 11 μὲ ὡρισμένας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐνδεχομένως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτελέσουν ἀντικείμενον ἀμφισβητήσεως καὶ δὲν ἔχει κἂν τὸ προοδευτικὸν πνεῦμα, ἐκεῖνο τοῦ πρώτου σχεδίου, τὸ ὁποῖον, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἀντιμετώπιζε, τοὐλάχιστον, τὴν ἄγνοιαν τῆς ἐποχῆς μας, τὸ πνεῦμα τῶν ἡμερῶν μας καὶ τὰς ἐλπίδας ἑνὸς καλυτέρου μέλλοντος.

§237Χ. ΤΟΥΝΤΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἓν σημεῖον ἐπαφῆς καὶ ἀπορῶ διατί δὲν ἐλέχθη μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς. Καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ τὸ εἴπω. Λέγει ὁ Συναγερμός: «καλούμεθα νὰ εἴπωμεν ἕνα ναὶ ἢ ἕνα ὄχι εἰς κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως ἀποδοκιμάζομεν». Αὐτὴν τὴν πίστιν τῆς συνειδήσεως τὴν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς. Διότι καὶ ἡμεῖς καλούμεθα νὰ ἀπαντήσωμεν μὲ ἕνα «ναὶ» δι’ ἕνα Καταστατικὸν Χάρτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπολαμβάνει ἐξ ὁλοκλήρου τῆς ἐγκρίσεώς μας, ἀλλ’ ὑπάρχει ἓν σημεῖον τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπαλλάσσει ὅλων αὐτῶν. Ἐὰν ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἡ Βουλή μας συμφωνεῖ μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν καὶ αὐτά, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω, ἔχει ἀναθεωρητικὴν ἐξουσίαν, τότε εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τὰς ἑξῆς εὐτυχεῖς λύσεις: 1) Νὰ εἰσαγάγωμεν διὰ κεχωρισμένου ψηφίσματος τὸ θέμα τῆς ἀπαλλοτριώσεως τσιφλικίων καὶ γενικῶς τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καὶ ἀφοῦ ὑπηρετήσωμεν τὰς μάζας τὰς ἀγροτικὰς νὰ προχωρήσωμεν ἐν συντόμῳ χρόνῳ εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν νέου σχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι δύναται νὰ ἴδῃ τὸ φῶς, ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, διότι θὰ ἔχωμεν ἐκμετάλλευσιν ἐργασίας προγενέστερον καὶ τοῦ πρώτου σχεδίου καὶ τοῦ δευτέρου σχεδίου. Καὶ ἐπιβεβαίωσις τῆς ἐν τῇ συνειδήσει μου ἀντιλήψεως, ὅτι κατερρίφθη τὸ ὀχυρὸν τῆς νομιμότητος, εἶναι ἡ χαρακτηριστικὴ προσπάθεια, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος, νὰ ἀμυνθῇ, ὡς εἶπε, κατὰ τῆς σκέψεως, ὅτι εἰς τὸν Συναγερμὸν θὰ ἀποδοθῇ ὡς αἰτία τῆς κωλυσιεργίας του ἡ προσπάθεια τοῦ νὰ ματαιώσῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων. Ἀληθῶς πρέπει νὰ ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ ὑποψίαι εἰς τὸν ὁμιλοῦντα, διότι καὶ οὗτος εἰς τὸ βάθος τῆς ἐπιστημονικῆς του συνειδήσεως πρέπει νὰ ἔχῃ καταπεισθῆ, ὅτι ἡ περίφημος νομιμότης εἶναι πλέον ἀνύπαρκτος ἔπειτα ἀπὸ ὅσα ἐλέχθησαν. Ἐξηγῶ τὴν προσωπικήν μου ἐπὶ τοῦ θέματος γνώμην, λέγων, ὅτι ἐκτὸς τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι μᾶς κατέδειξαν καὶ μᾶς ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἔχει χαρακτῆρα ἀπελευθερωτικόν, εἶναι καὶ τὸ ἐπιπρόσθετον ἐπιχείρημα, ὅτι ὁ σκοπός της, τοὐτέστιν τοῦ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἀναθεωρήσεως, ἔτυχε τῆς κυρώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ πλειοψηφία τοῦ ὁποίου συνετάχθη μὲ τὰ ἐν τῇ Κυβερνήσει συμπράττοντα κόμματα. Καὶ τοῦτο μοῦ δημιουργεῖ τὴν ὑποχρέωσιν, καίτοι ἀντιλέγων πρὸς πολλὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, νὰ συνταχθῶ μὲ τὴν ἔκκλησιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως τύχῃ ἐπιψηφίσεως τὸ ὑπὸ κρίσιν ψήφισμα. Καὶ διὰ τὸν πρόσθετον, κύριοι συνάδελφοι, ἀκόμη λόγον, ὅτι παρὰ τὰς ἀτελείας του, τὸ Σύνταγμα τοῦτο καλεῖται νὰ δώσῃ ἀνταπόκρισιν εἰς τὴν ἀγωνίαν τῶν ἀγροτικῶν μας μαζῶν, νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν πρῶτος ὁ Ἀριστοτέλης ἐξέθεσεν, ὁ πρίγκηψ αὐτὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιστήμης καὶ διανοήσεως, εἰπών, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσουν τὰ Ἔθνη ἐὰν δὲν γίνεται ἑκάστοτε ἀναδασμὸς τῆς γῆς καὶ ὅτι δὲν γίνεται ἐγκατάστασις εἰς τὴν γῆν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μοχθοῦν διὰ νὰ δώσουν εἰς τὴν ζωὴν τὰ μέσα τῆς συντηρήσεώς της, ἀλήθεια, ἡ ὁποία ἔχει καὶ μίαν οἰκονομικὴν ἀξίαν, ὅπως κατέδειξε διὰ τῶν ἀριθμῶν του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσης συνάδελφος, κ. Χατζηγιάννης, ἀλήθεια χρήσιμος καὶ διὰ τὴν ὅλην ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. Διότι, ὡς ἀπεδείχθη, μετὰ τὸν ἀναδασμόν, ἐκ τῶν ἀπαλλοτριώσεων καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἡ παραγωγὴ ἡ Ἑλληνικὴ ἐτριπλασιάσθη. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, τοπικολογοῦντες δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους ἄλλους λόγους, νὰ παραγνωρίζωμεν τὴν ὑψίστην αὐτὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα ὡς Ἔθνος, ἐὰν θέλωμεν νὰ συντηρήσωμεν τὴν ἐθνικήν μας ἑνότητα καὶ νὰ καταστήσωμεν τὸ Κράτος ἰσχυρὸν ἔναντι οἱωνδήποτε ἐξωτερικῶν ἢ ἐσωτερικῶν προσβολῶν. Καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς συναδέλφους μου κάτι, τὸ ὁποῖον ὁ Ἔγκελς ἐν ἔτει 1880 εἶπεν, ὅτι ἐλπὶς ἐπικρατήσεως τῆς προλεταριακῆς ἐπαναστάσεως εἶναι ἡ διατήρησις ἔν τινι χώρᾳ ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, διότι τούτους θὰ παρακολουθῇ ἡ ἐξαθλίωσις. Καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη, ἡ ἀντίληψις ἡ μαρξιστική, ἡ πολιτικὴ μαρξιστικὴ ἀντίληψις, ἡ ὁποία εἶδε τὸ φῶς διὰ μέσου τοῦ Καρύτσκυ, ὅτι θὰ εἶναι ὀλέθριον νὰ γίνεται κατάτμησις τῆς γῆς, ὑποστηρίζοντος, δηλαδή, ὅτι πρέπει νὰ ὑφίσταται μεγάλη ἰδιοκτησία σημεῖον καὶ τοῦτο, ὡς θὰ ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἑνώσεως τῆς ἀντιδράσεως καὶ τῆς ἐπαναστάσεως. Κύριοι συνάδελφοι, θέλω νὰ πιστεύσητε ὅτι ἐσυνειδητοποίησα τὰς ἀνάγκας ὑπὸ τὰς ὁποίας τελοῦμεν. Θὰ ἤμην ὑπὸ ἄλλας συνθήκας διατεθειμένος νὰ ἑνωθῶ εἰς πᾶσαν ἀντίρρησιν ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος τούτου, τὸ ὁποῖον παρεῖδε τὴν μεγάλην ἀγωνίαν τῶν ἀστέγων ἀστῶν, διὰ τοὺς ὁποίους οὐδεμίαν πρόβλεψιν ἔκαμε....

§238Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀγὼν ἔγινε.

§239Χ. ΤΟΥΝΤΑΣ. ... παρὰ τὸν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος διεξήχθη, ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἐνεπαίχθη, ἐνθυμοῦμαι, μὲ μίαν παρατήρησιν ἑνὸς συναδέλφου κατέχοντος ἕδραν εἰς τὴν λεγομένην συντηρητικὴν πτέρυγα τῆς Βουλῆς: «διατὶ μᾶς πειράζετε, κ. συνάδελφε; Δὲν ὑπάρχει πρόβλημα ἀστέγων, διότι ἄστεγοι, δηλαδὴ ἄνθρωποι εὑρισκόμενοι εἰς τὸν δρόμον, δὲν ὑπάρχουν». Θὰ ἤμην ἐκ τῶν πρώτων, ἐπαναλαμβάνω, ποὺ θὰ ἠρνούμην τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ τοῦ σχεδίου, ἀλλά, νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως μᾶς θέτει ἐν ἱκανοποιήσει, διότι λύει ἓν κύριον ἐπίσης ζήτημα, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς δώσῃ περαιτέρω ἱκανοποίησιν καὶ τῶν ἄλλων ἀντιρρήσεών μας ἐὰν προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν διατάξεων τοῦ σχεδίου, δεχόμενοι, ὅπως τοῦτο ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸν νόμον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Μπαμπάκος, ἀπὸ τὴν ὑψίστην ἀνάγκην, ὅτι ἡ Βουλή μας ἔχει ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς συνεχείας τῆς ὑποκειμενικῆς, ἀλλὰ τῆς συνεχείας τῆς ἀντικειμενικῆς. Διότι ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει. (Χειροκροτήματα).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπεβλήθη πρότασις ὑπογεγραμμένη παρὰ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν περιορισμοῦ τῶν ἀγορεύσεων εἰς δεκαπεντάλεπτον τῆς ὥρας.

§241Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ παρεκάλουν τοὺς ὑπογράψαντας νὰ μὴ ἐπιμείνουν ἐπὶ τῆς προτάσεώς των, δοθέντος, ὅτι πρόκειται περὶ Συντάγματος. Τὸ μόνον ποὺ θὰ εἶχα νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν εἶναι, ὅτι ἐπειδὴ ὄντως τὸ θέμα ἐξηντλήθη, νὰ περιορίσουν οἱ ὁμιληταὶ κατὰ τὸ δυνατὸν τὸν λόγον των, διὰ νὰ μὴ καταπονοῦμεν τὴν Βουλήν. Θὰ παρακαλέσω, ἑπομένως, νὰ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις, ἐφ’ ὅσον οἱ ὑπογράψαντες εἶναι κυβερνητικοὶ βουλευταί.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀποσύρεται. Ὁ κ. Γ. Ρουμάνης ἔχει τὸν λόγον.

§243Γ. ΡΟΥΜΑΝΗΣ. Ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ἐπὶ ἡμέρας καταβάλλεται προσπάθεια ἀπὸ μέρους τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως ν’ ἀναστηθῇ ἕνας νεκρός. Ὁ νεκρὸς αὐτὸς εἶναι τὸ Σύνταγμα ποὺ ἐψηφίσθη, τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐβγῆκεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν τοῦ 1946. Πολλὰ τὰ μαγικά, πολλὰ τὰ φίλτρα καὶ οἱ ἐξορκισμοί, οἱ ὁποῖοι πλανῶνται ἐπάνω εἰς τὸ φέρετρον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει μέσα εἰς αὐτὴν τὴν ἱερὰν αἴθουσαν. Ὑπάρχει ὅμως, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ἡ δύναμις εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν ν’ ἀναστήσῃ αὐτὸν τὸν νεκρόν. Εἶναι ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ ἀπὸ ἐντελῶς ἀνομοιογενῆ κόμματα. Αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ ἰδεολογικὴ συγγένεια, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, ἀπορῶ πῶς εὑρίσκει τὴν δύναμιν, πῶς ἔχει τὴν ἀντοχήν, τὴν ψυχικὴν καὶ τὴν ἰδεολογικὴν νὰ θέλῃ νὰ ἀναστήσῃ νεκρόν, ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη μὲ τὸ σπέρμα τοῦ θανάτου ἐντὸς αὐτοῦ. Καὶ ὅμως αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ συνάντησις, αὐτοῦ τοῦ εἴδους ὁ συνεταιρισμὸς τῶν μάγων τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐξακολουθεῖ μὲ τὰς περιέργους καινοφανεῖς θεωρίας καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ δώσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὡς Χριστουγεννιάτικον δῶρον, μπροστὰ ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ περίφημα καὶ διαβόητα μέτρα τῆς εἰρηνεύσεως, τὸ Σύνταγμα. Αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὸ Χριστουγεννιάτικον δῶρον προσπαθεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ προσφέρῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐγώ, τοὐναντίον, κύριοι, ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι διότι ἕνας ταπεινὸς καὶ ἄσημος στρατιώτης, ὅπως εἶμαι ἐγώ, τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐθνικισμοῦ, τῶν μεγάλων Ἑλληνικῶν ἰδεωδῶν, ἤκουσα ἐδῶ περιέργους θεωρίας καὶ παρηκολούθησα συστηματικῶς περιφρονούμενον τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα, τὸν ὕψιστον, τὸν πρώτιστον τῶν θεμελιωδῶν νόμων. Μοῦ ἔκαμον κατάπληξιν καὶ μοῦ γεμίζουν τὴν ψυχήν μου ἀπὸ πικρίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκφρασθῇ. Ἐπανάστασις, κάτι μεγάλον, κάτι ὡραῖον, στροφές, ἀποστροφές, ἐπιθέσεις, κάθε εἴδους φράσεις, λόγοι ἐναντίον τίνος, κύριοι; Ἐναντίον τοῦ θεμελιώδους νόμου, τοῦ ὑψίστου νόμου, τοῦ Συντάγματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως). Εὐχαριστῶ διὰ τὰ χειροκροτήματα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι χειροκροτοῦντες, κάνετε κάτι, τὸ ὁποῖον, εἰς ἐμέ, τοὐλάχιστον, προξενεῖ ὀξεῖαν κατάπληξιν, κύριοι συνάδελφοι. Ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Λαρίσης κ. Χατζηγιάννην μὲ τόσην γλαφυρότητα, μὲ τόσην τέχνην ρητορικὴν νὰ σύρῃ τὸ ξίφος του καὶ νὰ πλήσσῃ δι’ αὐτοῦ τὸν ὕψιστον νόμον, ποὺ λέγεται Σύνταγμα καὶ κατόπιν ἐν συνεχείᾳ παρήλασαν τόσοι ἄλλοι ρήτορες τῆς παρατάξεώς σας, οἱ ὁποῖοι ἔπληξαν τὴν συνταγματικὴν παράδοσιν, τὴν βάσιν, τὸν θεμέλιον λίθον τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Ἐπίσης παρηκολούθησα τὸν ἀξιότιμον κύριον Βαρβούτην, ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζει ἐκθύμως πάντοτε τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμοὺς καὶ διεπίστωσα, ὅτι μὲ περισσὴν εὐκολίαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἀγνοεῖ οὐσιώδεις διατάξεις καὶ θεμελιώδεις. Τὸ ἄρθρον 108 εἶναι τὸ ἱερὸν ἄρθρον καὶ εἶναι ἀνάγκη, ὕστερα ἀπὸ τόσας ἀνωμαλίας καὶ τόσην φρίκην καὶ τόσας θυσίας, εἶναι ἀνάγκη ἡ ψυχὴ τοῦ Ἔθνους, τὸ πνεῦμα αὐτοῦ τοῦ λαοῦ πρὸς κάπου νὰ στραφῇ, διότι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ναυαγοὶ μέσα εἰς τὸ πέλαγος τῆς ἀποσυνθέσεως καὶ τῆς κυβερνητικῆς ἀποχαλινώσεως. Οἱ πόλεμοι, οἱ Βούλγαροι, οἱ Ἰταλοί, οἱ Γερμανοί, οἱ ἐαμοσλάβοι, ὅλοι αὐτοὶ ἀποσυνέθεσαν καὶ κατέστρεψαν συστηματικὰ καὶ μὲ πάθος ὅ,τι εὐγενὲς ὅ,τι ὑψηλόν, ὅ,τι ὡραῖον καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἠμποδίσθη καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ὡραίου αὐτοῦ ἄρθρου 108, διὰ τὸ ὁποῖον ἀσχολεῖται ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, εἴτε θέλετε, εἴτε δὲν θέλετε σεῖς. (Χειροκροτήματα). Τὸ ἄρθρον 108 εἶναι ἐκεῖνο τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐὰν δὲν ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν τώρα, θὰ ἔλθῃ ἡ ἱερὰ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν, ὁπωσδήποτε, ἐπιταγῇ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ τὸ Σύνταγμα αὐτὸ τὸ θνησιγενές, τὸ ὁποῖον σεῖς, ἴσως, μὲ τὴν πλειοψηφίαν τῶν ἐλαχίστων ψήφων θὰ παραδώσετε εἰς τὸ Ἔθνος, καὶ τὸ Σύνταγμα αὐτὸ θὰ ταφῇ ὁριστικῶς διὰ νὰ δώσωμεν ἕνα νέον Σύνταγμα, ἕνα καθρέπτην τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, τῶν μεγάλων ἐρωτημάτων, τῶν ἀγωνιωδῶν ἐρωτημάτων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἑδωλίων τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος). Δὲν νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν πρέπει κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ συμπεριφέρεσθε. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι αὐτὸ σᾶς τιμᾷ, διότι ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου τὴν ψυχὴν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ρέει αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι ἀλήθεια καὶ πόνος. Ἀνήκω εἰς τὸν Συναγερμὸν καὶ εἶμαι εὐτυχὴς καὶ ὑπερήφανος, εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος, ἐγὼ ὁ ταπεινὸς καὶ ἄσημος, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ ἐφωτίσθην καὶ δὲν εἶμαι εἰς τὴν παράταξίν σας. Ἄλλωστε, ἀπὸ μικρὸ παιδί, μαθητὴς ὢν τοῦ Γυμνασίου, ὡδηγήθην ἀπὸ τοὺς βενιζελικοὺς τῆς Σπάρτης εἰς τὰς φυλακάς, ὡδηγήθη ἡ μήτηρ μου εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ὁ πατήρ μου καὶ ἔτσι γνωρίζω, ὅτι ἡ παράταξίς σας, θέλετε δὲν θέλετε, ἀπετέλεσεν ἓν εἶδος προδρόμων τοῦ Ε.Α.Μ. καὶ τοῦ Ε.Λ.Α.Σ. (Χειροκροτήματα). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ προσφέρω εἰς τὸ Σῶμα κατὰ τὰς ἱερὰς καὶ μεγάλας αὐτὰς στιγμάς, εἶναι ἡ πίστις μου εἰς τὴν αἰωνίαν ἀξίαν τῶν Ἑλληνικῶν παραδόσεων καὶ ἰδίως τῶν συνταγματικῶν παναγίων θεσμῶν. Ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς θεσμοὺς ἀξίζει κανείς, μορφωμένος, ἀμόρφωτος, ὁσαδήποτε στοιχεῖα καὶ ἐὰν ἔχῃ, ἀξίζει δι’ αὐτοὺς τοὺς θεσμούς, νὰ ἀναλίσκεται καὶ νὰ παλαίῃ. Ἔτσι ἡ μάχη ἀποκτᾷ ἕνα μεγαλεῖον, μίαν ἱερότητα. Διότι, οἱ ἐχθροὶ ποὺ ἔβαλον κατὰ τῆς Πατρίδος, εἶναι πολλοὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τὸ χωνὶ τοῦ Ε.Α.Μ. καὶ τοῦ ΕΛΑΣ νὰ σᾶς καλῇ μὲ τὰ ἀμὰν καὶ τὰ μπρέ! Εἶναι τοῦτο φωνὴ Ἑλληνική; Κύριοι, σᾶς ζητῶ συγγνώμην, ἀλλ’ ἐγνώρισα τὴν φωνὴν αὐτήν. Ὁμιλοῦν ἀκόμη ὠμὰ τὰ χωριὰ καὶ τὰ φαράγγια διὰ τὴν δρᾶσιν τὴν αἱματηρὰν αὐτοῦ τοῦ σλαβικοῦ χωνιοῦ. Καὶ ὅμως τὸ ἤκουσε καὶ πάλιν ἡ Βουλὴ ἡ Ἑλληνική. Ἐπέπρωτο ὕστερα ἀπὸ τόσους ποταμοὺς αἱμάτων, ὕστερ’ ἀπὸ τόσα ἐρείπια ποὺ ἀφῆκεν ὁ Ἐαμοσλαβισμός, ν’ ἀποκτήσῃ καὶ ἡ Βουλὴ τὸ τραγικὸ χωνὶ τοῦ Ε.Α.Μ. τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου! Τὸ θλιβερώτερον ὅμως εἶναι, ὅτι ἡ Συμπολίτευσις ἐδῶ κάθε φορὰν ἐκδηλώνεται ὡς παράταξις ὁμαίμων μὲ τοὺς κομμουνιστὰς ἀδελφούς. Καὶ Ε.Π.Ε.Κ. καὶ Φιλελεύθεροι ἐγείρεσθε καὶ τοὺς ὑποστηρίζετε ὡς συμπαραστάτας καὶ συστρατιώτας ὅλους αὐτοὺς τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς. Καὶ σημειοῦται καὶ τὸ περίεργον εἰς τὸ Κοινοβούλιον αὐτό, νὰ ζητῇ ἡ Συμπολίτευσις νὰ δώσῃ Σύνταγμα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, εἶναι ἕνας καθρέπτης τοῦ πολιτισμοῦ ὅλων τῶν ὡραιοτήτων τῶν ψυχικῶν καὶ τῶν ἱκανοτήτων ἑνὸς λαοῦ, συγχρόνως ὅμως, καὶ ὅλων τῶν ἀδυναμιῶν αὐτοῦ. Τὸ Σύνταγμα εἶναι ἡ πηγὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν οἱ λαοὶ ἀντλοῦν τὰ δικαιώματά των καὶ τὰ καθήκοντά των καὶ θὰ πρέπει ἄρα τὸ Σύνταγμα νὰ εἶναι ἀνάλογον πρὸς τὰς ἀξίας καὶ τὰς ἱκανότητας τῶν λαῶν καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι τέτοιο διὰ νὰ τηρῆται καὶ φυλάσσεται ὡς ἱερὰ βίβλος. Συγχρόνως δὲ νὰ διανέμεται εἰς ὁλόκληρον τὸν λαὸν διὰ νὰ γνωρίζῃ οὗτος τὰ δικαιώματά του. Διότι ἀτυχῶς μέχρι τοῦδε μόνον τὰ καθήκοντά του ποὺ γνωρίζομεν. Ἀλλά, κύριοι, ἐρωτᾶται περαιτέρω: Τὸ Σύνταγμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῶν ἐπισήμων ὑπουργικῶν χειλέων κατηγορεῖ ὡς γέμον ἀπὸ ἀδυναμίας, τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον τόσοι ἄλλοι ρήτορες ἀξιόλογοι τῆς παρατάξεώς σας κατηγοροῦν, ἀξίζει νὰ δοθῇ κατὰ τρόπον μάλιστα τόσον ἀντιλειτουργικόν, κατὰ τρόπον τόσον ἀντισυνταγματικόν, ὡς τροφὴ πνευματικὴ καὶ ψυχικὴ εἰς τὸν λαόν; Ὑπάρχουν τόσα μέσα διὰ νὰ τραφῇ ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ καὶ τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα, διὰ νὰ δώσῃ ἄνθη καὶ καρποὺς καὶ σεῖς, ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς συμπολιτεύσεως, θὰ θρέψετε τὸν λαὸν μὲ τέτοια χαλασμένη κονσέρβα τὰ Χριστούγεννα τοῦ 1951; Ἀλλὰ ἐκτὸς τῶν κατηγοριῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ περιεχόμενον τὸ ἰδεολογικόν, τὸ πολιτικὸν τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ, ζητεῖται ἀπὸ μέρους ἡμῶν ἡ ἐπιψήφισίς του κατὰ ἕναν τρόπον περίεργον. Κύριοι, δὲν εἶμαι κανένας μέγας Συνταγματολόγος. Δὲν εἶμαι σοφός, οὔτε ἔχω πεῖραν κοινοβουλευτικήν. Πρώτην φορὰν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀποστέλωμαι, ὡς ἐκπρόσωπος Λάκων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Διερωτῶμαι ὅμως μὲ αὐτὰ ποὺ ξεύρω ὡς ἕνας ἁπλοῦς δικηγόρος, μαθητὴς ἐγὼ τοῦ μεγάλου Σαριπόλου, πῶς καὶ κατὰ ποίαν ἔννοιαν, πῶς καὶ κατὰ ποίαν λογικήν, πῶς καὶ κατὰ ποίαν γραμμὴν συλλογισμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιμείνωμεν, νὰ ὁδηγήσωμεν τοὺς ἑαυτούς μας εἰς τὴν περιφρόνησιν αὐτῆς τῆς ἐννοίας, τῆς εὐρείας, ἡ ὁποία περικλείεται εἰς τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητεῖται κατὰ κόρον. Εἶπον οἱ διάφοροι ρήτορες, ὅτι ἡ ἀνωμαλία ἀρχίζει ἀπὸ τὸ 1935. Κατόπιν μετέφερον τὴν ἀνωμαλίαν εἰς τὸ 1946. Ὁ κ. Ρέντης, δυναμικὸς πολιτικός, ἄλλο ἐὰν ἀκολουθῇ τὴν στιγμὴν αὐτήν, μίαν ἐσφαλμένην γραμμὴν καὶ ἐὰν ὁ πόθος του εἶναι νὰ προσφέρῃ δῶρα πρὸς τὴν ἄκραν ἀριστεράν, δὲν κάμει τίποτε ἄλλο αὐτὲς τὶς ὧρες, τὶς μεγάλες καὶ τραγικές, παρὰ νὰ θέλῃ νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι τὸ νέον Σύνταγμα εἶναι ὡραῖον, εἶναι ἀποδοτικόν, εἶναι ἔργον ἐθνικόν, εἶναι ἐκδήλωσις πολιτισμοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου συνεχίζομεν τὴν παράδοσιν τοῦ οὐσιώδους κανόνος, ὁ ὁποῖος προστατεύει, ὁ ὁποῖος περιβάλει μὲ τόσην στοργὴν αὐτὸν τὸν ὕψιστον θεμελιώδη νόμον καὶ ζητεῖ νὰ τὸ ἐπιψηφίσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἀλλὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ τοῦ κυρίου Κοθρῆ ἕνα τμῆμα τῆς ἀγορεύσεως. Θὰ τὸ ἀναγνώσω: «Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡ πολιτικὴ........... ...... (ἀναγινώσκει).........». Ἐγὼ νομίζω, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ μεγαλύτεραι, αἱ πλέον γόνιμοι ἐπαναστάσεις γίνονται μόνον μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῶν ἐθνικῶν παραδόσεων. Οὐδεμία ἐπανάστασις, ὅταν δὲν ἑλίσσεται μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς λογικῆς, τῆς εὐπρεπείας καὶ τοῦ μεγάλου πόνου, δύναται ν’ ἀποδώσῃ ἔργον προόδου. Οὐδεμία ἐπανάστασις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ, ὅταν ἐμπνεόμεθα ἀπὸ κομματικοὺς σκοπούς, ὅταν θέλομεν νὰ συλλέξωμεν κομματικὰ ὠφέλη. Κύριοι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ἄλλου νόμου, τίς θὰ ἀπησχόλει τὴν Βουλήν; Ἡμεῖς ὅμως, τὸ θέλετε δὲν τὸ θέλετε, ἔχομεν καθορίσει εἰς τὴν χώραν μας τὴν ἰσχὺν ἑνὸς αὐστηροῦ Συντάγματος καὶ κάθε ἀναθεώρησις, κάθε μεταβολὴ τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων γίνεται καὶ πρέπει νὰ γίνεται, βάσει ὡρισμένης τυπικῆς διαδικασίας. Αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν λειτουργίαν, τὴν πολιτικὴν τυπικὴν λειτουργίαν ἔχομεν χρέος, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, νὰ τὴν διαφυλάξωμεν. Αὐτὴ ἀποτελεῖ ἕνα εἶδος μυστικῆς δυνάμεως, ἐντολῆς τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ νομοθέτου καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρεκκλίνωμεν αὐτῆς εὐκόλως καὶ ἀτιμωρητί. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ κειμένων καὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν ἄλλοι, διότι ἀρκετὰ ἀπησχολήθη καὶ ἐκουράσθη μὲ αὐτά. Ἔχω ὅμως ὑποχρέωσιν νὰ τονίσω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡμεῖς, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἐκλήθημεν ἵνα διδάσκωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εὐπρέπειαν, ἀρετήν, ἐντιμότητα, ὑπερηφάνειαν, ἁγνότητα προθέσεων. Συνεχῶς παραπαίομεν καὶ δὲν ἐφαρμόζομεν αὐτά, ἀκολουθοῦντες τὴν πολιτικὴν σκοπιμότητα. Ἐὰν τοῦτο πράττομεν, νομίζω, ὅτι θὰ εἴμεθα ἄξιοι νὰ φέρωμεν τὸν τίτλον τοῦ Ἕλληνος πολιτικοῦ. Ὁ πολιτικός, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀρχιερεὺς τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς θυσίας καὶ ἀποτελεῖ τὸ καμάρι τοῦ λαοῦ. Ἡ ἠθικὴ ἀκτινοβολία εἰς τὴν ἰδιωτικὴν καὶ πολιτικὴν ζωὴν ἑκάστου πολιτικοῦ, ἡ ἀρετή του, ἡ σύνολος λαμπρὰ δρᾶσις του, αὐτὰ ἀποτελοῦν τὴν ψυχικὴν καὶ πνευματικὴν τροφὴν τοῦ λαοῦ μας. Τί ἄλλο ζητοῦν οἱ ὀρφανοὶ καὶ ἀπόκληροι τῶν ἔρημων Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν; Αὐτὴν τὴν ὀμορφιὰ τῆς ἀνωτερότητος καὶ τοῦ μεγαλείου. Ἐὰν δὲν κλείσωμεν ἐντός μας ὅλον τὸν ὠκεάνειον πόνον τοῦ γενναίου λαοῦ μας, καμμία πρᾶξις μας δὲν θὰ εἶναι μεγάλη καὶ φωτεινή. Θὰ μοῦ εἴπητε, τί σχέσιν ἔχει μὲ ὅλ’ αὐτὰ τὸ Σύνταγμα; Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ Σύνταγμα πιστεύω ὅτι εἶναι ἕνα πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν εὐαγγέλιον καὶ δι’ αὐτὸ ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ διαφωτίσωμεν τὸν λαὸν καὶ νὰ τοῦ ἀνυψώσωμεν τὴν πολιτικήν του στάθμην καὶ τὴν ψυχικήν του ὑπερηφάνειαν. Παρηκολούθησα μετὰ προσοχῆς τὰς διαφόρους ἐρωτήσεις καὶ τὰς ἀπαντήσεις αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους καὶ γενικῶς τὸ ἐπιδειχθὲν ἐνδιαφέρον ὅσον ἀφορᾷ τὸ Σύνταγμα. Ἰδιαιτέρως παρηκολούθησα τὴν τάσιν ὅπως τιμηθῇ ἡ Βουλὴ τοῦ 1946. Ἐὰν ὅμως θέλουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἂς γίνῃ μία εἰδικὴ ἑορτὴ δι’ ἀπονομὴν τιμῆς εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1946, διότι, ἐπέτυχεν εἰς τὸ διάστημα τῆς 4ετίας νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τὸ Σύνταγμα αὐτό. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ, τῆς ἀπονομῆς, δηλαδή, ἐπαίνων εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1946 διὰ τὸν μόχθον της, μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ καταστῇ τοῦτο, τὸ Σύνταγμα τῆς χώρας, ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις καὶ δὲν πρέπει ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὸ τέκνον τῆς Βουλῆς τοῦ 1946. Οὔτε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις, οὔτε τὸ ἄρθρον 97, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα στρέφονται κατὰ τῶν ἐνόπλων δυνάμεων δικάζονται ἀπὸ τὰ στρατοδικεῖα, οὔτε τόσα ἄλλα ἄρθρα, ποὺ περιλαμβάνει τὸ Σύνταγμα, ἀνταποκρίνονται, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις καὶ πρὸς τὰς τάσεις τῶν καιρῶν ποὺ διερχόμεθα. Δὲν εἶναι δυνατόν, διότι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ περιέχει τοιούτου εἴδους διατάξεις καὶ μόνον, νὰ τὸ ψηφίσῃ ἡ Βουλή. Ἐφόσον δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικότητα. Τὸ γεγονὸς δὲ ὅτι θὰ δώσωμεν τὴν ἑπομένην τῶν νικῶν τοῦ Γράμμου καὶ τοῦ Βίτσι, ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν παροῦσαν καὶ μόνην κατάστασιν, ἀποκλείει τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν Συντάγματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύεται ὅτι τὸ Σύνταγμα τῆς Βουλῆς τοῦ 1946 θὰ στηρίξῃ τὰ πολιτικὰ κόμματα καὶ θὰ σημάνῃ ἐκπλήρωσιν τῆς ἀποστολῆς τῆς παρούσης Βουλῆς. Ἡ παροῦσα Βουλὴ νομίζω ὅτι οὔτε εἶχεν, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ ἀποκτήσῃ ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα κατὰ τρόπον οἱονδήποτε. Γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἔστω καὶ ἂν κάμω τὴν πλέον θερμὴν ἔκκλησιν πρὸς τοὺς ἀγαπητοὺς συναδέλφους τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ὅπως παραιτηθοῦν τῆς προσπαθείας των πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ τέκνου τῆς Βουλῆς τοῦ 1946, αὕτη δὲν θὰ καρποφορήσῃ. Εἶναι προσκεκολλημένοι, οἱ κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ οὔ μὲ πείσεις καὶ ἂν μὲ πείσης! Διὰ τῆς στάσεως αὐτῆς, κύριοι συνάδελφοι, κηρύσσεσθε ἐχθροὶ τῆς νομιμότητος καὶ κατηγορεῖτε τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμὸν, ὅτι δῆθεν οὗτος εἶναι ἐχθρὸς τῆς νομιμότητος. Καὶ ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς θὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὴν νομιμότητα καὶ τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διέπῃ τὰς πράξεις τῶν κοινοβουλίων καὶ τὰς πράξεις τῶν λαῶν. Αὐτή, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ ἐδῶ ἀποστολή μας. Εἰς αὐτὴν τείνει ἡ προσπάθειά μας καὶ οἱ ἀγῶνες μας καὶ εἰς αὐτὴν θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ τείνουν. Ἡ προηγουμένη συμπεριφορὰ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, δικαιολογεῖ τὴν ἡμετέραν στάσιν. Ἡμεῖς, ἀπὸ ὅπου καὶ ἂν προερχόμεθα, ἔχομεν πίστιν εἰς αὐτὸ ποὺ λέγεται Ἑλληνικὴ παράδοσις, εἰς αὐτὸ ποὺ λέγεται Ἑλληνικὴ ὡραιότης καὶ θὰ ἀγωνισθῶμεν. Θὰ ἀναμείνωμεν νὰ ἔλθῃ κάποτε ἡ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐθνικισμός, ἡ εὐγένεια, ὁ ἐνθουσιασμός, ἡ εὐπρέπεια καὶ ὅλες οἱ ἰδέες τοῦ Ἔθνους θὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, πρὸς δόξαν τῆς ἠθικῆς πολιτικῆς καί, ἀκόμη, πρὸς δόξαν τῶν μεγάλων ἰδεωδῶν τῆς φυλῆς, διὰ τὰ ὁποῖα διαρκῶς λέγετε ὅτι ἀγωνίζεσθε καὶ διαρκῶς τὰ ἀπεμπολεῖτε. Ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, σᾶς εὐχαριστῶ πολύ, διότι μὲ παρηκολουθήσατε. Θὰ εἶχε κανεὶς τόσον πολλὰ νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὅταν συναντᾷ κανεὶς τοιούτου εἴδους τακτικήν, ὡς ἡ ἰδική σας, καθαρῶς ἀντικοινοβουλευτικήν, οἱονδήποτε τρόπον καὶ νὰ σᾶς δώσῃ δὲν θὰ τὸν δεχθῆτε. Τὸ ψυχικό σας ἔδαφος, τὸ πνευματικόν, εἶναι ξένον, δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ δεχθῇ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὶς ἀνώτερες τροφές, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι. (Χειροκροτήματα). Ἄλλως εἶναι γνωστόν, ὅτι σεῖς, οἱ τῆς Ε.Π.Ε.Κ. καὶ τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἀντιπροσωπεύετε τὸ πνεῦμα τῶν νημάτων, τῆς ἀνταρσίας καὶ τῆς κομματικῆς στενῆς ἀνηθίκου σκοπιμότητος. Εἶμαι εὐτυχής, διότι ἀνήκω εἰς τὴν παράταξιν, ἣν διευθύνει ἡ ὡραία δόξα τῆς συγχρόνου Ἑλλάδος, ὁ φωτεινὸς καὶ σεμνὸς στρατάρχης Παπάγος, ὁ ἥρως καὶ θριαμβευτὴς τῶν δύο μεγάλων τοῦ Ἔθνους ἐξάρσεων, τοῦ 1940–41 καὶ τοῦ Γράμμου καὶ τοῦ Βίτσι. Ἔχω ταχθῆ ὑπὲρ τῆς νομιμότητος καὶ ἐγὼ καὶ ὁλόκληρος ἡ παράταξις εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω. Ὁραματίζομαι δέ, ὅτι εἶναι ἐγγὺς ἡ μεγάλη ὥρα τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ὑπὸ τοῦ στρατάρχου Παπάγου. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, λοιπόν, μὲ ὅλην τὴν ὡραίαν καὶ εὐγενῆ πίστιν, ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, θὰ καταψηφίσῃ τὸ Σύνταγμα αὐτὸ τὸ θνησιγενές, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ δοθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Χειροκροτήματα).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Γονῆς ἔχει τὸν λόγον.

§245Ε. ΓΟΝΗΣ. Πάντα σύντομος, κύριοι συνάδελφοι, θέλω νὰ ἐλπίσω, ὅτι καὶ τὴν φορὰν αὐτὴν θὰ ἐκπληρώσω τὴν ἀρχήν μου ταύτην. Δὲν εὐθύνομαι φυσικὰ ἐὰν ἡ ὥρα εἶναι ἀκατάλληλος καὶ ἂν εἶσθε κουρασμένοι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνομαι πλήρως. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Βουλῆς τοῦ 1946, τῆς ὁποίας εἶχα τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος, εἶχα σοβαρὰς ἀντιρρήσεις περὶ τῆς ἐργασίας τῆς συνταγματικῆς ἐργασίας της. Θὰ παρέλειπα λοιπόν, καθῆκον ἔναντι ἑαυτοῦ, ἐὰν δὲν ἐξέφραζον τὰς γνώμας μου γενικῶς ἐπὶ τοῦ συνταγματικοῦ θέματος καὶ τοῦ συντελεσθέντος ἔργου κατὰ τὴν Δʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Σήμερον ὅμως τὸ θέμα περιεπλάκη. Ἐνῷ τότε δὲν ὑπῆρχον ἀντιρρήσεις περὶ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Βουλῆς, σήμερον ζωηραὶ τοιαῦται ὑπάρχουν. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμός, ἤτοι τὸ μεγαλύτερον Ἑλληνικὸν κόμμα, ἀρνεῖται νὰ συμπράξῃ εἰς τὸ πραξικόπημα τὸ ἐπιχειρούμενον ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, τὸ ὁποῖον μετὰ τόσης προχειρότητος ἀντιμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις, εὔχομαι νὰ μὴν ἔχῃ ἄλλας συνεπείας βλαβερὰς διὰ τὸν τόπον. Γεγονὸς εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μετὰ τόσας ἀνωμαλίας, ἤτοι μετὰ πόλεμον, κατοχὴν καὶ ἐπανάστασιν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ χώρα νὰ μὴν εἶχε ἀνάγκην ἀπὸ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Κατ’ ἐμὲ—ἐξέφρασα καὶ τότε τὴν γνώμην μου ὡς καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον—ὑπῆρξε λάθος, ὅτι ἐδόθη ὁ χαρακτηρισμὸς εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην τῆς ἁπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἦτο ἀναμφισβητήτως Συντακτική. Ἐὰν δὲ ἠκούετο ἡ γνώμη ἐκείνη, δὲν θὰ εἴχομεν τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς ἀπολιτικῆς, μιᾶς βεβιασμένης ἐνεργείας. Ἐννοῶ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαρτίου, εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἐπικυρώσεως τοῦ συντακτικοῦ της ἔργου. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ἡμᾶς, ὅτι ἐὰν εἶχεν χαρακτηρισθῆ ὡς Συντακτικὴ ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ὁ Βασιλεὺς δὲν θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ τὴν διαλύσῃ. Δοθέντος ὅμως τοῦ χαρακτηρισμοῦ καὶ ἐκείνης ὡς Ἀναθεωρητικῆς καὶ γενομένου γενικῶς ἀποδεκτοῦ, ἀναμφισβήτητον ὑπῆρξεν τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως νὰ διαλύσῃ τὸ Σῶμα ἐκεῖνο. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐδημιουργήθη τὸ σημερινὸν πολύμαχον ζήτημα. Ἀτυχὲς ἐπίσης ὑπῆρξε, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς 5ης Μαρτίου 1950 δὲν ἠθέλησε νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ ταύτην. Ἐντεῦθεν προέκυψεν ἡ σημερινὴ διχογνωμία περὶ τὴν θεωρίαν τῆς συνεχείας. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε, ὅτι τὰ Συντάγματα εἶναι δύο εἰδῶν: Εἶναι τὰ λεγόμενα ἄκαμπτα αὐστηρὰ καὶ τὰ μή. Καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζονται ὡς ἄκαμπτα, ὅπως τὸ ἡμέτερον, ὁσάκις προβλέπουν διαδικασίαν ἀναθεωρήσεως, δὲν ὑπάρχει ἔγκυρος γνώμη περὶ τὰ ζητήματα αὐτά, ἡ ὁποία νὰ μὴ κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς ἀκολουθήσεως τῆς διαδικασίας τῆς ἀναθεωρήσεως. Τόσον δὲ εἶναι ἰσχυρὸν τοῦτο, ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ θεωρητικὸς τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως, ὁ Ρουσσώ, ἐνῷ εἰς τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν ἀνεγνώριζε πᾶσαν ἐξουσίαν, διότι ἀπορρέει ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν λαϊκὴν θέλησιν, εἰδικῶς προκειμένου περὶ ἀναθεωρήσεως, διὰ λόγους, ὡς ἔλεγεν, autorité, ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ ἡ διαδικασία. Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἠθέλησε νὰ περιλαμβάνεται εἰς τὸ Σύνταγμα ἡ διαδικασία αὐτή. Ἀλλ’ ἀκόμη καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1946 τῆς Γαλλίας, εἰς τὸ 90ὸν ἄρθρον προβλέπει τὴν διαδικασίαν τῆς ἀναθεωρήσεως. Οἱ κύριοι ὁμιληταὶ τῆς θεωρίας τῆς συνεχείας εἰς τὰ ἐπιχειρήματά τους ἔκαμαν μίαν ἀφαίρεσιν. Ἠγνόησαν ἕνα θεμελιῶδες γεγονός, ὅτι σχεδὸν πάσης Συντακτικῆς Συνελεύσεως προηγήθη ἐπανάστασις, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήθη καὶ ἀπορρέει τὸ δίκαιον αὐτῆς. Ἀκόμη καὶ τῶν περισσοτέρων Ἀναθεωρητικῶν Βουλῶν προηγήθησαν ἀνώμαλοι περίοδοι καὶ ἐπαναστάσεις. Καὶ κάτι μεῖζον τούτου: Ὅτι ὑπῆρχε παρὰ τῷ λαῷ συνείδησις συντακτική, ἐκδηλωθεῖσα εἴτε ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς Συντακτικῆς, εἴτε τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἐδῶ ἔχομεν ἕνα ἐξαίρετον παράδειγμα τοῦ 1909, τοῦ λαοῦ τότε κραυγάζοντος «Συντακτικὴ» καὶ τοῦ πραγματικοῦ ἡγέτου ἐπιμένοντος «Ἀναθεωρητική». Ἐρωτῶ ἤδη, ἠκούσατε μήπως κανένα ἡγέτην, κατὰ τὴν προεκλογικὴν περιοδείαν του νὰ ὁμιλήσῃ περὶ Συντάγματος; Ἢ νομίζετε ὅτι ὑπάρχει σήμερον κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ ἐνδιαφέρεται ἀπὸ ἀπόψεως κοινῆς γνώμης καὶ κοινῆς συνειδήσεως, περὶ τὸ ἔργον μὲ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς σήμερον ἀσχολούμεθα; Ἠκούσατε κανένα ψηφοφόρον νὰ ὁμιλῇ διὰ τὸ συνταγματικὸν θέμα; Ἀλλὰ ἡ Βουλὴ τοῦ 1946, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέρχεται ἡ σημερινὴ συζήτησις, βεβαίως, δὲν ἠκολούθησε τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 108. Ἀλλὰ ταύτης προηγήθησαν ὄχι μία αἱματηροτάτη ἐπανάστασις, ἀλλὰ συνταρακτικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ εὕρουν καὶ συνέχειαν εἰς ἀνασύνταξιν τῆς πολιτείας διὰ τοῦ Συντάγματος. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη δυστυχῶς δὲν ἐτελείωσεν τὸ ἀναθεωρητικόν της ἔργον. Καὶ τοῦτο ἀφορᾷ ὅλους ἡμᾶς. Εἶναι δυστυχῶς μία διαπίστωσις. Ἐγὼ τὴν τοποθετῶ κάπως βαρύτερα. Ἴσως ἡ γνώμη σας νὰ εἶναι ἐπιεικεστέρα. Διότι τὸ Κοινοβούλιον, καὶ γενικώτερον ἡ Δημοκρατία μας, πρέπει νὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν, διατρέχει κρίσιν. Ἡ Δημοκρατία, κύριοι, προϋποθέτει ὕπαρξιν Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ Κοινοβούλιον προϋποθέτει κόμματα καὶ τὰ κόμματα, προϋποθέτουν ἡγεσίαν. Καί, δὲν νομίζω, ὅτι, ἡ ἡγεσία αὐτῶν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰ καθήκοντα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὁμιλῶ διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Περιέπεσεν, λοιπόν, ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, εἰς μίαν ἀτέρμονα καὶ ἄνευ κατευθύνσεως συζήτησιν καί ἔτσι χρόνος πολύτιμος ἐχάθη εἰς ἓν θέμα, περὶ τὸ ὁποῖον ἐπιτακτικὴ καὶ κραυγάζουσα ὑπῆρχεν ὄντως ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων τῆς χώρας μας. Ἐτερματίσθη, ὅμως, ὁ βίος τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἀπολιτικῶς, δύναμαι νὰ εἴπω. Καὶ ἡ Βουλὴ τοῦ 1950, δὲν ἠθέλησεν νὰ συνεχίσῃ τὸ ἀναθεωρητικὸν αὐτῆς ἔργον. Συντάσσομαι, κύριοι συνάδελφοι καὶ ἐγώ, μὲ τὴν ἄποψιν, ὅτι, ὅσον δύναται ὁ Βασιλεὺς νὰ διαλύσῃ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, τόσον δὲν δύναται νὰ σταματήσῃ τὸ ἀναθεωρητικόν της ἔργον. Διότι καὶ αὐτοδικαίως ἡ μετὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, τοιαύτη, ἔχει ἀναθεωρητικὴν ἁρμοδιότητα, ἀλλ’ ὅταν ἡ νέα Βουλὴ ἔχει συνείδησιν τούτου. Καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει ὅταν εἰς τὰ πρῶτα της βήματα, μὲ τὸ ἄνοιγμά της, θέση τὸ θέμα καὶ τὸ ἀποδεχθῆ, τότε συνεχίζεται τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον, καὶ κανεὶς δὲν δύναται νὰ τὴν ἐμποδίσῃ. Εἴτε δηλαδὴ προεκηρύχθη εἰς Ἀναθεωρητικὴν εἴτε μή. Διότι τότε ἔχομεν προδήλως συνταγματικὴν συνείδησιν, ἔναντι τῆς ὁποίας δὲν δικαιοῦται ὁ Βασιλεὺς ν’ ἀντιστῇ, οὐδὲ συμφέρει πολιτικῶς εἰς τοῦτον ν’ ἀντιστῇ, διότι τότε πλὴν τῶν ἄλλων θὰ ἤρχετο καὶ εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἀλλὰ καὶ τοῦ Συντάγματος τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον τὸ περιορίζει χρονικῶς εἰς τὴν πρώτην Σύνοδον. Ἀλλ’ ἂν τὸ ἐπεκτείνωμεν χρονικῶς ἀπεριορίστως, εἶναι τοῦτο λίαν ἐπικίνδυνον. Οἱ ὀπαδοὶ τῆς θεωρίας τῆς εἰς τὸ ἄπειρον συνεχείας, προβάλλουν ἐπιχειρήματα χαρακτηριζόμενα ἀπὸ τὰ μεταξύ των ἀντιφατικὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν τὴν σαθρότητα καὶ προδίδουν τὴν ἀνυπαρξίαν τῆς θεωρίας τῆς ἐπ’ ἄπειρον συνεχείας. Καὶ ἐρωτῶ: ἕως πότε θὰ συνεχισθῇ αὐτό; Θὰ δεχθῶμεν ἄνευ χρονικῆς διελεύσεως καὶ ἄνευ ἄλλων προϋποθέσεων τὴν ἐπ’ ἄπειρον ὑπαρκτὴν καὶ ἰσχύουσαν θεωρίαν τῆς συνεχείας; Ἀκόμη καὶ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὑπὸ ψήφισιν λέγει, ὅτι εἰς τὴν Αʹ Σύνοδον τῆς ἑπομένης Βουλῆς γίνεται ἡ ψήφισις αὐτοῦ. Ὥστε κατὰ τίποτε τοῦτο δὲν διαφέρει τοῦ ἄρθρου 108. Ἰδού, λοιπόν, διατὶ δὲν δύναται ἐπ’ ἄπειρον θὰ συνεχίζεται ἡ θεωρία τῆς συνεχείας. Ὅλοι οἱ φιλόσοφοι συγγραφεῖς καὶ πάντες, οἱ ὁποῖοι τάσσουν, διὰ τὰ πολιτεύματα, τὰ ὁποῖα προβλέπουν ἀναθεωρήσεις, συντόμους προθεσμίας, δὲν τὸ κάνουν ἄνευ λόγου, οὐδὲ ἀρκοῦνται μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλὰ ζητοῦν ἀκόμη καὶ ἐπηυξημένην ἀριθμητικὴν δύναμιν τῆς Βουλῆς, ἵνα μὴ ἐπιπολαίως καὶ ὑπὸ τὸ κράτος παροδικῶν ἐντυπώσεων ἢ καὶ παθῶν ἀναταράσσεται καὶ τὸ πολίτευμα. Ἐδῶ ἀνεπτύχθη ἡ θεωρία αὐτὴ τῆς συνεχείας ἀδέσμευτος καὶ ἀδικαιολόγητος, μόνον ἔρεισμα ἔχουσα τὴν ἐκλογικὴν πειθαρχίαν, ἄγνωστον ποίους πολιτικοὺς σκοποὺς ἐπιδιώκουσα. Ὡς πότε λοιπὸν ἐρωτᾶται καὶ θὰ ἐρωτᾶται ἐπὶ πολὺ καὶ παρὰ πολλῶν. Καὶ λέγει, ὁ κ. Μαρκεζίνης, ἀφοῦ ἡ θυγάτηρ δὲν ἔσχεν, ἀνεξαρτήτως εἰδικῶν λόγων, ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα, θὰ δύναται νὰ ἔχει τοιαῦτα ἡ ἐγγονή; Πιστεύω ὅθεν, ὅτι, εἶναι πάρα πολὺ παρακεκινδυνευμένον νὰ δεχθῶμεν τὴν τοιαύτην θεωρίαν, δι’ ὃ καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων ὑπερασπιστῶν της ἔθεσε χρονικὸν ὅριον. Ἀλλὰ δέχεται ἡ Βουλή, ὅτι ἡ θεωρία αὐτὴ τῆς συνεχείας εἶναι ἀδέσμευτος χρονικῶς; Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς θὰ ὑπεστήριζε τοιαύτην ἄποψιν. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἀνεξαρτήτως ἄλλων λόγων πᾶσα ἁπλῆ Βουλή, ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν αἰφνιδιαστικῶς, ἐξ ἰδίας δυνάμεως ἀντλοῦσα τὴν δύναμιν αὐτῆς, θὰ μετεβάλετο εἰς ἀναθεωρητικὴν καὶ τοῦτο, θὰ ἦτο, καθ’ ἡμᾶς, κατάλυσις τοῦ πολιτεύματος. Ἰδού, διατί, ἀπὸ τοῦ Rousseau μέχρι σήμερον, ὅλοι δέχονται, ὅτι εἰς ἃ Συντάγματα προβλέπεται δικονομία ἀναθεωρήσεως, ἡ δικονομία αὐτὴ ὀφείλει νὰ τηρῆται. Ἐδῶ, ὅμως, κύριοι, κατὰ τῆς συνεχείας, ὑπάρχουν ἀναμφισβήτητα καὶ ἄλλα συντριπτικὰ ἐπιχειρήματα. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1950, κύριοι συνάδελφοι, ἐγκατέλειψε τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἓν τῶν μελῶν της, περὶ συνεχίσεως τῆς ἀναθεωρήσεως. Ἐπεξετάθησαν ἐν τῷ τύπῳ συζητήσεις ἐπ’ αὐτοῦ ἐπὶ 15 μῆνας, ἀπέφυγε νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Παρ’ ὅλον ὅτι ἐκλήθη νὰ λύσῃ τὸ περιπόθητον ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως, ὁ ἀξιότιμος, μάλιστα, Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, μεγάλου τότε κόμματος, κληθεὶς τότε, τὴν 15ην Μαΐου 1950, δηλώνει: «Ἡμεῖς συνεχίζοντες τὴν παράδοσιν τῆς νομιμότητος, ἀρνούμεθα ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν (τοῦ 1950)». Εἶναι περίεργος καὶ ἀνεξήγητος ἡ σημερινὴ μεταβολὴ τῶν ἀντιλήψεων, ἀλλὰ ἡ ἱστορία ἐγράφη καὶ τὰ κείμενα μένουν. Ἀλλά, καὶ εἰς τὸ ἕτερον ἐπιχείρημα τῆς ἀνωμαλίας τῆς συνταγματικῆς, ἀπαντᾷ ὁ ἴδιος. «Οὐδὲν νομίζομεν ἄλλωστε....................... .......... (ἀναγινώσκει)............». Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὸ ἐπικαλούμενον πρακτικὸν τῶν Ἀρχηγῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ, κύριοι, ὑποστηρίζω καὶ εἶναι ἐνδεδειγμένον, ὅτι καμμία συνέλευσις δὲν δεσμεύει τὴν ἑπομένην. Καί, ἐὰν μία συνέλευσις δὲν δεσμεύει τὴν ἄλλην, κατὰ μείζονα λόγον, ἓν πρακτικόν, τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ τὸ ὁποῖον θεωρεῖται καὶ εἶναι ἀνύπαρκτον διὰ τὸ συνταγματικὸν δίκαιον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεσμεύσῃ ἡμᾶς. Φαίνεται δὲ ὅτι κάποτε, εἰς κάποιαν χώραν ἐγένετο παρόμοιον πρακτικὸν Ἀρχηγῶν κομμάτων καὶ ὑπάρχει ἐγκυρότατος συνταγματολόγος ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι αἱ ὑπογραφαὶ ἐπὶ τοιούτων πρακτικῶν δὲν δεσμεύουν, προκειμένου περὶ συνταγματικῶν ζητημάτων, τοὺς ὑπογράψαντας τὸ πρακτικόν. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἀπὸ ἡμᾶς πηγὴ δυνάμεως συνταγματικῆς ἕνα πρωτόκολλον μεταξὺ τῶν Ἀρχηγῶν, τόσον μᾶλλον, καθ’ ὅσον, ἐὰν ζυγίσωμεν τὴν δύναμιν τῶν ὑπογραψάντων, οἱ ὑπογράψαντες ἐκεῖνοι ἢ ἀποδοκιμάσθησαν, ἢ προηγουμένως εἶχον διαλυθῆ καὶ συγχωνευθῆ καὶ ἀναχωνευθῆ εἰς ἄλλους πολιτικοὺς ὀργανισμούς. Ἰδοὺ λοιπὸν διατὶ δὲν νομίζω πὼς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ συνεχείας. Ἀλλὰ καὶ διότι ἡ νομιμότης εἶναι μία ἀνέκαθεν ἡ δεσμεύουσα ἀρχή, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Δημοσθένους μέχρι σήμερον. Ὁ Δημοσθένης ἔλεγε: «τὰ γεγραμμένα γράμματα....................... .......... (ἀναγινώσκει)............. καὶ οὐχ’ ὅτι ἂν δύνανται ποιῆσαι». Τὰ γεγραμμένα, τὰ κείμενα αὐτὰ ἀποτελοῦν τὴν ὑποχρέωσιν τῶν πολιτειῶν καὶ τῶν φορέων της, ὅταν πρόκειται σοβαρῶς νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰ ζητήματα τῆς χώρας καὶ διότι τοιαῦτα ζητήματα. Εἶναι πάρα πολλοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατειρωνεύονται τὴν θεωρίαν τῆς νομιμότητος. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμά τους καὶ δικαίωμα τῶν ἄλλων νὰ κρίνουν διαφόρως. Ἀλλά, κύριοι, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἐπὶ αὐτοῦ μία παρατήρησις. Νομίζω ὅτι ἡ χώρα μας ἐὰν ἐταλαιπωρήθη κατὰ μέγα μέρος μέσα εἰς τὴν διαπάλην αὐτήν, τὴν τόσον ὀδυνηράν, τὴν τόσον αἱματηράν, ὀφείλεται ἀκριβῶς εἰς αὐτὴν τὴν ἐλαστικὴν συνείδησιν περὶ νομιμότητος. Εἶναι παρήγορον σημεῖον τὸ ὅτι ἐγείρεται διὰ πρώτην φορὰν τὸ μεγαλύτερον κόμμα τῆς Ἑλλάδος, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς νομιμότητος. Τοῦτο ἀναμφισβητήτως θέλει ἐπιδράσει εἰς τὰ ἐθνικά μας ζητήματα καὶ θέλει ἔχει εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν ὅλην διαμόρφωσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας. Διὰ τὸν λόγον δὲ ἀκριβῶς αὐτόν, τὸ γεγονὸς τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ χαιρετισθῇ μὲ ἱκανοποίησιν, ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὰ Κυβερνῶντα κόμματα. Ἀλλὰ ἠκούσθη καὶ μία φωνή. Ποιὸς ξέρει ποίους ἀνομολογήτους σκοποὺς κρύπτει ὁ Συναγερμός, ὑπεραμυνόμενος τῆς θεωρίας τῆς νομιμότητος. Ἀλλ’ ἡ νομιμότης, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχει ἀνάγκην κρυφίων καὶ ἀνομολογήτων σκοπῶν ἢ ἐλατηρίων. Εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἁγνὴ καὶ ὡραία καὶ ἐπωφελὴς διὰ τὴν χώραν, ὅσον οὐδὲν ἄλλο. Διὸ καὶ δὲν ἀδικεῖ τις τοὺς ἁμαρτήσαντας διὰ διαφόρων ἀνομιῶν, ὅταν τοιαύτην ἐλαστικὴν συνείδησιν ἔχουν περὶ τῆς ἐννοίας τῆς νομιμότητος. Τὰ πολεμικὰ γεγονότα καὶ ὅσα ἄλλα συνέβησαν εἰς τὴν χώραν αὐτήν, εἶναι γεγονὸς ὅτι ἔχουν χαλαρώσει τὴν συνείδησιν πολλῶν καὶ ἐν τούτῳ εὑρίσκεται ἡ ἀντίθεσις, τὸ μεγαλειῶδες τῆς γραμμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ. Δὲν ὑπάρχουν ἀνομολόγητοι σκοποί, κύριοι συνάδελφοι. Ἁπλῶς καὶ καθαρῶς ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ βαδίσωμεν ὑπὸ τὴν σημαίαν αὐτήν. Τόσον δὲ δίκαιον ἔχομεν ἡμεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἄποψιν αὐτήν, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα, ὥστε καὶ πρὶν ἐμφανισθῶμεν ἡμεῖς ὡς πολιτικὸς ὀργανισμός, ἕνας τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν, ὁ τέως ἡγέτης τοῦ κ. Χατζηγιάννη ὀρθότατα παρετήρησεν, κατὰ τὴν σύσκεψιν τῶν Ἀνακτόρων: «θεωρῶ ἀντιφατικὴν τὴν προκήρυξιν ἀφ’ ἑνὸς ἁπλῆς Βουλῆς καὶ τὰ ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα αὐτῆς ἀφ’ ἑτέρου... ............ (ἀναγινώσκει)................». Ἐκόμισε γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, διατυπώσας μίαν διαυγῆ καὶ ὀρθὴν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως σκέψιν. Τώρα σεῖς θέλετε σώνει καὶ καλὰ ἀναθεωρητικὰ δικαιώματα. Καὶ τὰ μὲν νομικὰ ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐξετέθησαν καὶ παρ’ ἄλλων τόσον βασίμως καὶ σοβαρῶς, ὥστε νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ σᾶς κουράσω ἔτι πλέον ἐπ’ αὐτῶν. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ κάτι ἄλλα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀποκαλέσω μᾶλλον δημαγωγικά. Εἴδατε ἐκ μέρους τοῦ Συναγερμοῦ πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ κοινοῦ σκοποῦ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Δύναμαι ὅμως καὶ ἐγώ, κύριοι, ἐπ’ αὐτοῦ νὰ κατηγορήσω τοὺς βουλευτὰς τοὺς καὶ σήμερον παρισταμένους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἄλλην Βουλὴν ὄντας μέλη αὐτῆς καὶ νὰ εἴπω: τί ἐκάνατε, κύριοι, ἐπὶ 15 μῆνας διὰ τοὺς ἀγρότας ὑπὲρ τῶν ὁποίων σήμερον κόπτεσθε;

§246Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Μᾶς ἀπησχόλησε πολὺ τὸ θέμα αὐτό.

§247Ε. ΓΟΝΗΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ κατηγορῶ τοὺς συναδέλφους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν δύναμιν, ὄχι ἁπλῶς τὴν δυνατότητα, διότι ἦσαν Ὑπουργοί, πρὶν ἀναλάβουν, πρὶν δώσουν τὸν ὅρκον, καὶ τοὺς ἐρωτῶ: Τί ἐκάματε, τότε καὶ ποίους ὅρους ἐθέσατε ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν; Πῶς τόσον ὀψίμως ἐνεθυμήθητε τοὺς ἀγρότας, καὶ κόπτεσθε ἀπόψε καὶ διατὶ ἐπιχειρεῖτε, μίαν καθαρῶς ἐπιστημονικὴν συζήτησιν, ἐντελῶς ἀνιδιοτελῆ, νὰ τὴν μεταβάλετε εἰς δημαγωγίαν.

§248Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίους ἐννοεῖτε;

§249Ε. ΓΟΝΗΣ. Ἐννοῶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶχον κάθε δυνατότητα καὶ κάθε δύναμιν κατὰ τὸ 15μηνον διάστημα, νὰ τελειώσουν καὶ τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον καὶ τοὺς ἀγρότας νὰ ἀποκαταστήσουν.

§250Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκάμαμε ὅ,τι ἦτο δυνατόν.

§251Ε. ΓΟΝΗΣ. Ἀλλ’ ὅταν διαφωνοῦν δὲν ἀναλαμβάνουν Ὑπουργοὶ ἢ παραιτοῦνται.

§252Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Προκαλεῖτε, κύριε συνάδελφε. Εἶναι ἀνακρίβειαι αὐτά Κύριε Πρόεδρε νὰ μὲ ἐγγράψετε.

§253Ε. ΓΟΝΗΣ. Κόπτεται ἡ συμπολίτευσις ὄχι ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιστήμης, ὄχι ἐν ὀνόματι τῶν ἐπιχειρημάτων, ὑπὲρ τῆς ἀναθεωρήσεως, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῶν ἀγροτῶν, ὡς νὰ μὴν εἴμεθα ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν, ὡς νὰ μὴν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προσφερόμεθα νὰ σᾶς βοηθήσωμεν.

§254ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐστείλατε ὅλους τοὺς ἀγρότας εἰς τὰ Γιούρα.

§255Ε. ΓΟΝΗΣ. Ἔστειλαν τοὺς Σλαύους, τοὺς ξενοκινήτους. Ὄχι ἐγώ. Ἐγὼ δὲν ἤμην Κυβέρνησις τὸ 1946.

§256Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὑπεβάλατε ἕνα ἐρώτημα καὶ συνεπῶς δικαιοῦμαι νὰ σᾶς διακόψω.

§257Ε. ΓΟΝΗΣ. Λέγω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πιστεύω. Ἐὰν διαφωνῆτε νὰ ἀνέλθητε εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ μὲ ἀντικρούσετε. Λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κατηγορῶ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἀπόψε ἐφεῦρον τὸ μοναδικὸν ἐπιχείρημα, τὴν δημαγωγίαν καὶ τοὺς ἐρωτῶ, τί ἔκαμαν κατὰ τὸ ἀμέσως παρελθὸν 15μηνον διάστημα, διατὶ εἰσελθόντες εἰς τὴν αἴθουσαν δὲν εἶπον αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγουν τώρα, ὅτι κύριοι διὰ νὰ πραγματοποιήσουμε τὴν ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ νὰ ἐνεργήσωμεν τὴν ἀποκατάστασιν, χρειαζόμεθα ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ τὸ ἔλεγον πρὸς τοὺς ἡγέτας, θὰ ἔκαμον δημοσίαν προκήρυξιν καὶ διαφωνῶν θὰ ἀπεχώρουν ἀπὸ τὸ κόμμα ἐν ἀνάγκῃ καὶ δὲν θὰ ὡρκιζόμην Ὑπουργός, ἂν ἐπίστευον πράγματι ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔπραξαν, διότι φαίνεται ὅτι ἐπικαλοῦνται, ὅτι πρέπει οἱ ἀγρότες νὰ προστατευθοῦν, ὡς δικαιολογίαν διὰ νὰ μεταχειρισθοῦν αὐτοὺς ὡς ἐκλογικὸν ὑλικὸν ἁπλῶς πρὸς ἐπανεκλογήν. Ἡμεῖς δηλοῦμεν ὅτι, εὐθὺς ὡς πάρομεν τὴν ἀρχήν, θὰ ἀποκαταστήσωμεν ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος τοὺς ἀγρότας αὐτοὺς ὑπὲρ τῶν ὁποίων κόπτεσθε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τὸ πῶς; Ἐκεῖνος ποὺ θέλει εὑρίσκει τὸ μέσον, ἐνῷ ἐκεῖνοι ποὺ δὲν θέλουν δημαγωγοῦν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι εἰς τὸ ἔργον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, παρὰ τὴν φιλότιμον προσπάθειαν τῶν συναδέλφων ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, ἐγὼ ἀντετιθέμην ριζικῶς. Διότι θεωρῶ τὸ Σύνταγμα ἀναχρονιστικόν, διότι τοῦτο ἔμεινε κωφὸν καὶ ἄλλαλον εἰς τὰ μεγάλα μεταπολεμικὰ προβλήματα. Θεωρῶ ὅτι, ὡς πρώτιστον μέλημα ἑνὸς Συντάγματος, εἶναι ἡ συγκέντρωσις τῆς πείρας καὶ ἡ ἀναγραφὴ ὅλων τῶν δεδομένων, ποὺ προέκυψαν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν καὶ κοινωνικὴν ζωήν. Ἀλλὰ καὶ κυρίως διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Πολιτείας ἔναντι τῶν ἐπαναστατικῶν καὶ συναφῶν προβλημάτων. Ἀλλ’ οὔτε περὶ τῆς Ἀμύνης τῆς Πολιτείας ἐμερίμνησε καὶ ἰδοὺ ὅτι παρίστανται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν οἱ ἐχθροί, οἱ ξενοκίνητοι, ἐν ὀνόματι τοῦ Συντάγματος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἡ Δημοκρατία ἔχει πλήρη εὐχέρειαν καὶ πλῆρες δικαίωμα πρὸς ἄμυναν. Πρέπει δὲ συνεπῶς νὰ σταματήσῃ αὐτό, τὸ νὰ εἶναι κωμικὴ καὶ γελοία. Ἡ Δημοκρατία βασίζεται εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται δι’ αὐτήν, ποτὲ ὅμως τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ὡς σκοπὸν ἔχουν, νὰ λαμβάνουν ἐπιταγὰς ἀπὸ ἔξω καὶ οἱ ὁποῖοι κατασκοπεύουν καὶ προδίδουν τὴν χώραν των. Καὶ ὅμως αὐτοὶ παρίστανται ἐδῶ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τὸ Σύνταγμα εἶναι προφανῶς γελοῖον καὶ ἀναχρονιστικόν. Ἐκτὸς τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Μαρκεζίνης, θεωροῦμεν τὸ Σύνταγμα τοῦτο ἀναχρονιστικόν, διότι παραγνωρίζει πλεῖστα ὅσα ζητήματα καὶ ἐν πολλοῖς εἶναι πιὸ πίσω καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Διὰ λόγους, λοιπόν, οὐσιαστικοὺς ἀντιτιθέμην πρὸς τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο. Σήμερον περιέργως παρουσιάζονται ὑποστηρικαὶ τοῦ Συντάγματος οἱ δῆθεν προοδευτικοί, διὰ νὰ ὑποστηρίξουν ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον οἱ ἴδιοι κατηγοροῦν ὡς ἀναχρονιστικὸν καὶ ὀπισθοδρομικόν. Δὲν βλέπω τὸν ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφον διὰ νὰ τοῦ θέσω ἕνα ἐρώτημα. Ἐὰν εἰς τὴν ἀβάσιμον θεωρίαν τῆς συνεχείας, ἔστω ἕνας βουλευτής, ἕνας οἱοσδήποτε ἡγέτης, εἰς τὴν θεωρίαν τῆς συνεχείας ἀντιτάξῃ τὴν θεωρίαν τῆς νομίμου ἀμύνης, ποῦ πᾶμε τότε Κύριοι; Ἀναμετρήσατε τοὺς κινδύνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενοι καὶ βάσιμοι διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι τὸ μεγαλείτερον Κόμμα τὸ πρῶτον Ἑλληνικὸν Κόμμα ἀρνεῖται νὰ συμπράξῃ εἰς τὸ ἐπιχειρούμενον πραξικόπημα;

§258Α. ΖΑΚΚΑΣ. Εἶναι ἀπειλὴ αὐτό.

§259Ε. ΓΟΝΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, σεῖς, χαρακτηρίζετε ὡς ἀπειλήν, εἶναι ἁπλῶς ἐκ τῶν πραγμάτων λογικὸν ἐνδεχόμενον. Δὲν ὁμιλῶ ἐξ ὀνόματος οὐδενός. Οἱ ἐπιμένοντες εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συζητουμένου Συντάγματος ὀφείλουν νὰ ἀναμετρήσουν πάντα τὰ ἐνδεχόμενα. Ἡ Κυβέρνησις, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι ἔχει μίαν πλειοψηφίαν ἑνὸς ἢ δύο ψήφων, ἠμπορεῖ νὰ ψηφίσῃ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ οἱ κοπτόμενοι ὑπὲρ τῆς ὁμαλότητος θὰ εἶναι εὐχαριστημένοι ὅταν τὸ μεγαλείτερον Κόμμα ἀρνῆται νὰ συμπράξῃ εἰς τὸ πραξικόπημα τοῦτο; Ἰδοὺ διατὶ λέγω ὅτι, μετὰ κάποιας προχειρότητος, προχώρησεν ἀδιστάκτως ἡ Κυβέρνησις εἰς ἕνα μέγα θέμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ κάποια βελτίωσις μερικῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ συναντήσῃ καὶ τὸ χάος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ κάτι ἄλλο τὸ ὁποῖον δὲν ἐδέχθην τότε, δηλαδὴ τὸ νὰ δεχθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν ὡς Κώδικα τὸ Σύνταγμα. Αὐτὸ εἶναι πρωτάκουστον καὶ πρωτοφανές. Εἰπέτε μου ἕνα προηγούμενον ποὺ συνέβη εἰς ἄλλας χώρας. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου πνίγεται ἡ φωνὴ τῶν βουλευτῶν ἐπὶ ἑνὸς τόσον οὐσιώδους ζητήματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τῆς συζητήσεως. Τί, λοιπόν, εἶναι τὸ Σύνταγμα; Μήπως Κῶδιξ συντάξεων, κύριοι; Τουλάχιστον δὲν εἴχατε τὴν πρόνοιαν νὰ εἴπητε: ναί, δεχόμεθα ὅτι ἔχει ἡ Βουλὴ ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα, καὶ νὰ συζητήσωμεν τὸ Σύνταγμα. Δὲν τὸ ἐκάματε οὔτε αὐτό. Ἀλλὰ μᾶς ἀφίνετε μὲ μίαν ἐλπίδα, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ διὰ τῆς νέας διαδικασίας, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ Σύνταγμα. Τοιαύτην δέσμευσιν, ὁμολογῶ, ἐγὼ δὲν τὴν ἐδέχθην τότε, δὲν τὴν δέχομαι τώρα καὶ δὲν πρόκειται νὰ τὴν δεχθῶ ποτέ, διότι ἀντιτίθεται εἰς τὴν στοιχειώδη ἀξιοπρέπειαν παντὸς σκεπτομένου ἀνθρώπου. Ἡ συνείδησις τῶν βουλευτῶν ὀφείλει νὰ εἶναι πάντοτε ἐλευθέρα, ἰδίως εἰς τὰ συνταγματικὰ ζητήματα. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν ὑπῆρξε στοιχειωδῶς ἔντονος ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῶν κ.κ. βουλευτῶν. Ναί, ἐὰν ἤμην εἰς τὰ Κυβερνητικὰ ἑδώλια θὰ ἐδεχόμην τὸν ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δεσμευθῶ εἰς τὸ νὰ ἀποδεχθῶ καὶ τὰς καλὰς καὶ τὰς κακὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι περιέχονται εἰς τὸ Σχέδιον τοῦ Συντάγματος. Διότι ἐγὼ ἔχω τὴν εὐθύνην ἔναντι τοῦ ἑαυτοῦ μου κατὰ πρῶτον λόγον καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ γενικώτερον. Δὲν εἴπατε οὔτε αὐτό· ἀλλ’ ἐπιτροχάδην γίνεται ἡ ἐπιψήφισις καὶ νομίζω, ὅτι εἰς ὅλα τὰ ἐπιτροχάδην κάπου θὰ σκοντάψῃ κανεὶς καὶ κάτι θὰ πάθῃ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον πρίν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῶ, δὲν νομίζω ὅτι ἀντιπολιτεύεται μὲ τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ἀπόψε ἐξέφρασεν ὁ κ. Μπακόπουλος τοῦ μὴ χείρονος. Κατ’ ἐμὲ ὁ Καταστατικὸς Χάρτης τῆς χώρας ὀφείλει νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα συνεργασίας, πάλης ἰδεῶν ἐλευθέρων μέσα εἰς ἐλευθέρους ἀνθρώπους, ἐχόντων ὑπερήφανον τὴν ἀποστολήν των. Τοιαύτην δέσμευσιν τὴν θεωρῶ ὡς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι καταβιβάζουν τὴν ἀνθρωπίνην ἀξιοπρέπειαν. Ἀλλὰ ποία ἡ δικαιολογία τοῦ ἐξαφανισμοῦ τῆς ἀνθρωπίνης ἀξιοπρεπείας. Τοιαύτην δικαιολογίαν δὲν ἀνέμενον ποτέ. Ναί, τὸ Σύνταγμα τοῦτο εἶναι κακὸν καὶ ὀλέθριον, τί νὰ κάμωμεν ὅμως, πρέπει νὰ τὸ δεχθῶμεν. Δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ ἡ δικαιολογία αὐτή. Καὶ ἐπιτραπήτω μοι νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἓν ἄλλο ἀσθενὲς ἐπιχείρημα, κύριοι. Ὅταν ἐσχηματίσθη τὸ Κέντρον, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ μία παρένθεσις, συνηντήθην μὲ κάποιον πολιτικὸν Ἀρχηγὸν καὶ μὲ ἠρώτησε: Πῶς μὲ βλέπετε, κ. Γονῆ; — Σᾶς βλέπω ὑπὸ διάλυσιν. — Διατί; — Διότι ἁπλῶς ἡ λύσις τοῦ Κέντρου εἶναι λύσις νόθος. — Νόθος; — Ναί, νόθος, καὶ πᾶσα νόθος λύσις δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι βιώσιμος. Αὐτὰ λέγει ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη. Πράγματι σήμερον ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ δὲν ἐγείρεται ἓν Κόμμα ὁμοιογενές, ἔστω ἔχον πλειοψηφίαν, ἐγείρεται μία συνεργασία δύο κομμάτων καὶ ὅσον τινὲς λέγουν ὅτι ἔχουν κοινὴν ἔναντι τοῦ μεγαλειτέρου Κόμματος ἀφετηρίαν, ἀντεπεξέρχονται δύο ἀνομοιογενῆ κόμματα. Καὶ ὅσον λέγεται ὅτι ἔχουν κοινὴν τὴν ἀφετηρίαν, τόσον ἐγὼ ἐπιμένω νὰ λέγω ὅτι ἔχουν τελείως κοινωνικῶς διαφοροποιηθῆ. Δὲν ἀποτελεῖ Κόμμα ἀλλὰ νόθον συνασπισμὸν αὐτὸ τὸ Κυβερνητικὸν σχῆμα σήμερον. Διὸ καὶ ὅ,τιδήποτε καὶ ἐὰν κάμετε, ὁσονδήποτε καὶ ἐπιμένετε θὰ διαλυθῆτε. (Γέλωτες). Νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιοι περὶ τοῦ πράγματος αὐτοῦ. Ἀποτολμῶ τὴν προφητείαν αὐτήν, ὅπως ἀπετόλμησα μίαν ἄλλην προφητείαν. Τὴν 16ην Δεκεμβρίου, ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὰ τότε πρακτικά, θὰ τὴν ἴδητε. Ἀπετάθην πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ εἶπον: Δὲν γνωρίζω τὶ διάβολο θὰ γίνῃ μελλοντικῶς. Περὶ ἑνὸς ὅμως δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸ Λαϊκὸν Κόμμα: Θὰ διαλυθῇ προσεχῶς. Τώρα λέγω καὶ τοῦτο, ὅσον περίεργον καὶ ἂν φαίνεται: Ἐγὼ πιστεύω ὅτι μεταξὺ Ε.Π.Ε.Κ. καὶ Φιλελευθέρων ὑπάρχει μία πλήρης διαφοροποίησις κοινωνική, ἥτις ὡς ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ τὴν λύσιν τῆς συνεργασίας.

§260ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Συνταγματικὴ συζήτησις εἶναι αὐτή;

§261Ε. ΓΟΝΗΣ. Ναί, τὰ συνταγματικὰ ζητήματα εἶναι πρωτίστως πολιτικὰ καὶ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ἀπόψεως, τὴν ὁποίαν παραγνωρίζετε καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἀδιαφορεῖτε. Εἶπον ὅτι ἐὰν ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ὄντος κόμματος ἑνιαίου, ὑψοῦτο ἓν κόμμα ὁμοιόμορφον, ὁμοιογενὴς καὶ συμπαγὴς θὰ ἦτο κάπως διάφορος ἡ πολιτικὴ ἄποψις τοῦ θέματος. Ἀλλ’ ἐγείρονται δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα εἶναι μόνον σήμερον κατ’ ἀνάγκην νόθον συνεργαζόμενα, ἀλλὰ κοινωνικῶς εἶναι διάφορα.

§262Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος σᾶς ὑπέμνησεν, ὅτι τὸ 26–27 ἐθαυματούργησεν ἡ τότε Βουλὴ καὶ ἐψήφισε καὶ τὸ Σύνταγμα ἐντὸς ἑπτὰ μηνῶν. Αὐτὸ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συνεργασίας ὅλων τῶν κομμάτων.

§263Ε. ΓΟΝΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι, ποὺ λείπει σήμερον. Τότε ὑπῆρχεν Οἰκουμενική, ἑπομένως τὸ Σύνταγμα ἦτο ἀποτέλεσμα συνεργασίας τῶν ἐν τῇ Βουλῇ συνεργαζομένων πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, Σήμερον ὅμως τί ἐπιχειρεῖται; Ἔναντι ἑνὸς κόμματος συμπαγοῦς, πειθαρχουμένου, ἐκπροσωποῦντος τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀντιτίθεται ὄχι ἓν κόμμα συμπαγές, ἀλλὰ δύο κόμματα ἀσύνδετα, κοινωνικῶς διαφοροποιημένα.

§264Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου). Θὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι αὐτή ἡ κριτικὴ τῆς διαμορφώσεως τοῦ Κυβερνητικοῦ σχήματος εἶναι ἄσχετος μὲ τὸ Συνταγματικὸν θέμα. Ὡμιλήσατε περὶ διαφοροποιήσεως τῶν κομμάτων, διότι εἴμεθα ἐκπρόσωποι διαφόρων κοινωνικῶν ρευμάτων. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σᾶς λέγω ὅτι σεῖς ἐκπροσωπεῖτε τὸ κοινωνικὸν ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ βάθρον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τὸ βάθρον σας τὸ κοινωνικὸν εἶναι τὸ μέχρι χθὲς βάθρον τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. (Χειροκροτήματα).

§265Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔναντι τοῦ παρελθόντος δὲν εἴμεθα κόμμα. Εἴμεθα ἑλληνοχριστιανικὴ ἐπανάστασις ἔναντι τοῦ σαπροῦ παρελθόντος.

§266Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ τὸ ἀναγράψητε εἰς τὴν προμετωπίδα τοῦ κόμματός σας αὐτό. Καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ διαφωνήσετε καὶ μὲ τὸ κόμμα σας καὶ μὲ τὸν ἀρχηγόν σας.

§267Ε. ΓΟΝΗΣ. Κύριοι, θέλω νὰ τερματίσω καὶ μάλιστα νὰ τερματίσω ἀμέσως. Θὰ εἶχον κάμει μίαν παράλειψιν ἐὰν δὲν ἀπήντων καὶ εἰς μίαν πρόκλησιν τοῦ κ. Ρέντη, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζω διατὶ τελευταίως θέλει νὰ προκαλῇ καὶ τί ἐπιδιώκει. Μᾶς ὡμίλησαν ἀπόψε περὶ συνεργασίας τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς καὶ τῆς ἄκρας δεξιᾶς διὰ νὰ τοποθετήσουν προφανῶς τὸν ἑαυτόν τους κάπου κοντὰ στὸ κέντρον.

§268Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου). Μὴ διαστρέφετε αὐτὰ ποὺ εἶπον, δὲν νομίζω ἠθελημένως, ἀλλὰ προφανῶς ὑπάρχει παρανόησις.

§269Ε. ΓΟΝΗΣ. Δὲν εἶπον διὰ σᾶς. Δὲν ἐπροσέξατε. Βλέπετε ἐσπεύσατε. Εἶπον διὰ τὸν κ. Ρέντην, καὶ ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν ἠθέλησε καὶ πάλιν πνεῦμα εὔκολον νὰ κάμῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ προκαλέσῃ. Τὸν προειδοποιῶ τὸ μὲν νὰ σταματήσῃ τὰς προκλήσεις, τὸ δὲ νὰ τοῦ εἴπω ὄχι μὲ εὐφυολογήματα, ἀλλὰ μὲ γεγονότα, γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποῖοι συνεργάζονται μὲ τοὺς ἀριστερούς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἀλλ’ ἀκόμη γνωρίζει ποίων αἱ ἀπόψεις συμπίπτουν. Δὲν εἶναι διόλου τυχαῖον τὸ γεγονός, κατ’ ἐμέ, ὅτι ὑπὲρ τῆς παρανομίας—ὡς ἡμεῖς τὸ χαρακτηρίζομεν—μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ πραξικοπήματος, συνεργάζονται οἱ ἀριστεροὶ μὲ τὸ Κέντρον. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ψῆφος, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ ἀπόψε διὰ τὴν ἀνάθεσιν ἀναθεωρητικῶν δικαιωμάτων εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν. Δὲν θὰ δοθῇ καμμία ψῆφος ἀπὸ τὴν πλευρὰν ἐκείνην, (δεικνύει τὴν ἀντιπολίτευσιν), ἀλλ’ ἐκεῖθεν. Ἂς πάρῃ, λοιπόν, τὰς ψήφους ὁ κ. Ρέντης, ἂς τὰς μετρήσῃ, καὶ τότε θὰ μιλήσουν τὰ πράγματα. Καὶ εἶναι καλλίτερον νὰ ὁμιλοῦν τὰ πράγματα ἀπὸ τὰς προχείρους προκλήσεις πρὸς τὸν Συναγερμόν. Συνοψίζων, κύριοι, πιστεύω ὅτι ἡ συζήτησις ἐκ μέρους μας ἐγένετο καλοπίστως. Πιστεύω, ὅτι αἱ ἀπόψεις μας εἶναι παρήγοροι διὰ τὴν σημερινὴν περίοδον, ὅπου χαλάρωσις συνειδήσεων παρουσιάσθη. Εὔχομαι τὸ Σῶμα νὰ εὕρῃ τὴν καλυτέραν λύσιν. Ἡμεῖς δὲν θὰ συνεργασθῶμεν. Ποτέ, δὲν θὰ συμπράξωμεν εἰς τὸ ἐπιχειρούμενον πραξικόπημα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§270Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§272Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει παράδοσις τοῦ βήματος τούτου, ὅσοι ἀγορεύουν, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ εἶναι σοφοί. Ἀλλ’ εἶναι ὑποχρεωμένοι ἐκεῖνα ποὺ λέγουν, νὰ εἶναι ἠλεγμένα καὶ ἐξηκριβωμένα ἀπὸ τὰ πράγματα. Ἐγὼ δὲν παραπονοῦμαι, ἀλλὰ κατηγορῶ τὸν κατελθόντα τοῦ βήματος, ὅτι παρεῖδε γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ. Καὶ ἂν ἔλειπεν ἀπὸ τὴν ἄλλην Βουλήν, τοῦ διενεμήθη ἀπὸ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ἔκθεσις, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν γεγονότα τὰ ὁποῖα παρεῖδεν ἀπόψε. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα. Κατηγορήθημεν, ὅτι, ὅταν ὡρκίσθημεν ὡς Ὑπουργοί, δὲν καθωρίσαμεν ποία θὰ ἦτο ἡ πολιτεία μας. Τὴν καθωρίσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἡ πολιτική μας ὑπῆρξε νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Καὶ σεῖς, ὁ ἴδιος, εἰς τὸ Λουτράκι μὲ εὑρήκατε, ὅταν παρῃτήθην, καὶ μοῦ εἴπατε τὸν ἐνθουσιασμὸν τῶν ἀγροτῶν τῆς περιφερείας Θηβῶν διὰ τὴν πολιτικὴν ποὺ ἠσκήσαμεν.

§273Ε. ΓΟΝΗΣ. Ποίαν πολιτικήν;

§274Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τῶν τιμῶν.

§275Ε. ΓΟΝΗΣ. Ὡμιλήσαμεν περὶ τσιφλικίων;

§276Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀμέσως, κύριε, θὰ πάρετε τὴν ἀπάντησιν, τί εἶναι καὶ τὸ θέμα τῶν τσιφλικίων. Ἀπὸ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐτέθη τὸ θέμα τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Σχεδίου Συντάγματος, αὐτοῦ τοῦ σημερινοῦ, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ μετὰ ὁμόφωνον ψήφισιν τοῦ ὅλου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διετυπώθη τὸ ψήφισμα ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν κ. Τσάτσον, καὶ τὸ ὁποῖον ἔλαβεν 115 ὑπογραφὰς ἀπὸ τὰ κόμματα τῆς Συμπολιτεύσεως. Τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἐγκατελείφθη μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, ἑπομένως καὶ τῆς ἰδικῆς μας ὑπουργίας. Τί ἔγινεν ἔπειτα, ἂς ἐρωτήσῃ ὁ κ. συνάδελφος τὸν συνεργαζόμενον συνάδελφόν του καὶ τὸν διάδοχόν μου. Ἀλλά, ἀκόμη, κύριοι, καὶ ὅταν ἐπαύσαμεν νὰ εἴμεθα ὑπουργοί, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς ἁπλοῖ βουλευταί, ἐκάμαμεν ἀγῶνα διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἀγαπητὲ κ. Γονῆ. Καὶ δὲν ἤξευρον ὅτι θὰ εὕρω καὶ αὐτὴν τὴν ἐπίθεσιν διὰ νὰ ἔχω τὸν φάκελλον μαζί μου. Ἔχω τρία χαρτιὰ καὶ μέσα εἰς αὐτὰ ἔχω καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Παρασκευὴ 9 Μαρτίου 1951. Ἐπερώτησις, ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἀπὸ τὴν μακρὰν συζήτησιν ἀποσπῶ «..... (ἀναγινώσκει)......» Αὐτὰ ἐλέγοντο, ὄχι σήμερον, ἀλλὰ τὴν 9ην Μαρτίου 1951, εἰς τὴν δευτέραν Βουλήν. Αἱ ἐξηγήσεις αὗται ἦσαν ἀπαραίτητοι. Ἀλλά, κύριοι, προτοῦ κατέλθω ἀπὸ τὸ βῆμα κάμνω μίαν διαπίστωσιν. Τὴν διαπίστωσιν, ὅτι ἡ ὀξύτης μὲ τὴν ὁποίαν ὁ Ε. Σ. ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν καὶ πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὸν κόσμον τὸν ἀγροτικόν. Δεικνύει ὅτι εἴμεθα μέσα στὰ ἐθνικὰ πλαίσια, ἀλλὰ δύο κόσμοι: ὁ κόσμος τῆς Δημοκρατίας καὶ ὁ κόσμος, λέγω ἐπιεικῶς, ὁ συντηρητικός. Εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν θὰ νικήσῃ ἡ Δημοκρατία. Θὰ νικήσῃ ὁ κόσμος αὐτός. (Χειροκροτήματα).

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Διαμαντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§278Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τέσσαρας συνεδριάσεις ἠκούσαμεν σπουδαίους νομομαθεῖς καὶ τῆς συμπολιτεύσεως καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡμεῖς οἱ μὴ νομομαθεῖς πιστεύομεν ὅτι οἱ νομομαθεῖς μας εἶναι τόσον ἄξιοι, ὥστε ἂν οἱ τῆς ἀντιπολιτεύσεως εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἀντίθετον πλευρὰν τὴν ἰδίαν θέσιν, θὰ ἐλάμβανον καὶ τἀνάπαλιν. Πάντως ἀπὸ τῆς συζητήσεως κατεδείχθη ἕν, ὅτι ὅλοι, ἀνεξαιρέτως πολιτικῆς παρατάξεως, συμφωνοῦν εἰς τὸ ὅτι πρέπει οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ νὰ ἀποκατασταθοῦν Αὐτὸ εἶναι βέβαιον καὶ εἶναι μέσα στὴν ψυχὴν ὅλων τῶν βουλευτῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶμαι βέβαιος ὅτι, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος, ὅλοι θὰ εἶναι εὐχαριστημένοι θὰ ἀφεθῇ δὲ εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ θὰ φροντίσωμεν νὰ σταθῇ καὶ διὰ μιᾶς μελλοντικῆς βελτιώσεως τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ. Θὰ παρακαλέσω, ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ κάμῃ μίαν δήλωσιν ἑρμηνευτικήν, διότι δὲν γνωρίζω ἐὰν μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κατοχυρωθῶμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν Συντάγματος, ὥστε ὁ κλῆρος, ὁ ὁποῖος θὰ περιέρχεται εἰς τοὺς ἀγρότας, νὰ παραμείνῃ μονίμως ὡς ἀγροτικὸς κλῆρος. Διότι δὲν ἀποκλείεται νὰ ἴδωμεν τὸ φαινόμενον νὰ ἀπαλλοτριοῦνται ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι μετὰ ταῦτα νὰ γίνωνται οἰκόπεδα ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ἰδιοκτητῶν των. Θὰ ἤθελα νὰ προβῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς μίαν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§279Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Αὐτὰ τὰ θέματα δὲν τὰ ρυθμίζει τὸ Σύνταγμα. Εἶναι ὁ ἀγροτικὸς κῶδιξ, ὁ ὁποῖος διαλαμβάνει σχετικὰς διατάξεις. Εἰς τὸν ἀγροτικὸν κώδικα ὑπάρχει διάταξις ὅτι πρέπει τὸ κτῆμα νὰ αὐτοκαλλιεργεῖται ὑπὸ τοῦ κληρούχου, ὅστις δὲν ἔχει δικαίωμα οὔτε νὰ τὸ μεταπωλήσῃ, οὔτε νὰ τὸ ἐνοικιάσῃ. Αὐτὸ δὲν εἶναι θέμα Συντάγματος, εἶναι θέμα νόμου.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταμβακᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§281Θ. ΤΑΜΒΑΚΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα ἐξηντλήθη. Ἐπειδὴ ἐκλέγομαι εἰς περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ζήτημα τῶν ἀκτημόνων ἔχει φθάσει εἰς σημεῖον τραγικὸν ἀπὸ ἀπόψεως ζωῆς τῶν ἀποκλήρων αὐτῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τί ἀπεκόμισα ἐγὼ μετὰ προσοχῆς ἀκούσας ὅλους τοὺς ρήτορας, οἱ ὁποῖοι διεξῆλθον τὸ προκείμενον θέμα. Διὰ ποῖον λόγον νὰ σπεύσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν μίαν ἀδικίαν διὰ μιᾶς παρανομίας καὶ νὰ μὴ τὴν θεραπεύσωμεν δι’ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο τρόπων, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε ἀναπτυσσομένους ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους;

§282Μ. ΓΑΛΗΝΟΣ. Οἱ τρόποι, οἱ ὁποῖοι ἀνεπτύχθησαν, εἶναι παράνομοι.

§283Θ. ΤΑΜΒΑΚΑΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας. Ἐγὼ κρίνω βάσει τῶν στοιχείων τῶν ἰδικῶν μου. Διατὶ λοιπόν, νὰ προβῶμεν εἰς μίαν, ἔστω ἀμφισβητουμένην, παρανομίαν καὶ νὰ ὑπάρξῃ ὁ κίνδυνος νὰ γεννηθοῦν χίλια δύο ζητήματα εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ γίνῃ διὰ τῆς ἐκμισθώσεως καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ περιέλθῃ τὸ κτῆμα εἰς τοὺς χωρικούς, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ὁ ψυχολογικὸς λόγος τὸν ὁποῖον φοβεῖσθε. Διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἀπὸ τὴν περιφέρειάν μου, ὅτι ὑπάρχουν κτήματα, τὰ ὁποῖα ἤδη κατέχουν πολλοὶ χωρικοί, ἔχουν καὶ φυτείας καὶ τὰ ἔχουν καλλιεργήσει καὶ ἐν τούτοις εὑρίσκονται εἰς τὰ δικαστήρια. Ἐὰν λοιπόν, τοὺς τὰ δώσωμεν δι’ ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, οὐδένα ψυχικὸν φόβον θὰ ἔχουν, οὔτε θὰ ἔχουν τὸν φόβον νὰ γίνουν δίκαι, λόγῳ τῆς τηρήσεως αὐτοῦ τοῦ ψηφίσματος παρὰ τὸ ἄρθρον 108. Δὲν βλέπω δηλαδὴ ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος καὶ ὑποπτεύομαι........

§284Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Καὶ σήμερον ὑπάρχουν φυτεῖαι, τὰς ὁποίας ἔχουν κάμει ἐπὶ δημοσίων κτημάτων καὶ κινδυνεύουν νὰ τὰς χάσουν τὰς φυτείας αὐτάς, διότι προσπαθοῦν διάφοροι ἐπιτήδειοι νὰ τὰ πάρουν ἀπὸ τὰ χέρια τους. Δὲν ἔχουν τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοὶ ποὺ ἔχουν φυτείας ἐπὶ κτημάτων τοῦ δημοσίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης, δὲν εἶναι γνώμη μου.

§285Θ. ΤΑΜΒΑΚΑΣ. Γνώμη σας εἶναι αὐτή. Δι’ αὐτὸ εἴμεθα ἐδῶ, ὥστε ἀπὸ τὴν σύγκρουσιν τῶν ἰδεῶν νὰ βγάλωμεν τελικῶς, ἔστω καὶ διὰ τῆς ἐλαχίστης πλειοψηφίας σας, τὴν ἀλήθειαν. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει τόσον τρομερὰ δυσκολία, ἀλλὰ λέγω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ αὐτὸς ὁ ψυχολογικὸς φόβος εἰς τοὺς ἀγρότας. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ κόπτεται μόνον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ οἱ ἄλλοι κύριοι Ὑπουργοὶ ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν καὶ νὰ θέλουν νὰ μονοπωλοῦν τὸ ἐνδιαφέρον των ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν. Ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει καὶ ἐτονίσθη, μήπως ὑπάρχει καὶ ὁ βαθύτερος σκοπὸς καὶ ἐμφανίζουν κυρίως εἰς τρομερὸν θέαμα καὶ προπέτασμα τὴν ἀλλαγὴν καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ἀγρόται, διότι εἶναι εὐχερέστερον, εἴτε διὰ τῆς λύσεως τοῦ κ. Λυκουρέζου, εἴτε διὰ τῆς λύσεως τοῦ κ. Μπαμπάκου νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Ὑπενθυμίζω δὲ εἰς τὸν κ. Ἀρβανιτάκιν, ὁ ὁποῖος εἶπε διατὶ δὲν ἐλύθησαν τὰ ζητήματα ἐπὶ τόσον χρόνον, μήπως ἐνθυμεῖται τυχαίως ποῖα ἀγροκτήματα μεγάλα εἶναι εἰς τὴν Εὔβοιαν, μήπως κατὰ σύμπτωσιν τὰ δύο μεγαλύτερα τσιφλίκια τῆς Εὐβοίας εἶναι τῶν δύο ὑποψηφίων τοῦ Φιλελευθέρου κόμματος, τοῦ κ. Παπαδοπούλου καὶ τοῦ κ. Ἀβέρωφ; Ὅταν ὁ κ. Βαμβέτσος εἶχε κάμει μίαν πρότασιν ψηφίσματος, διατί τότε ὁ ἀξιότιμος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὸ ἐνδιαφέρον του ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν, δὲν ἠμπόρεσε νὰ ἄρῃ τὰς ἀντιρρήσεις τῶν δύο αὐτῶν φίλων του καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν δικαίωσιν τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀγροτῶν. Βεβαίως κάλλιο ἀργὰ παρὰ ποτέ.

§286Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὴ ἡ προσπάθεια ἀπὸ τὴν ὥραν ποὺ ὁ κ. Βαμβέτσος ὑπέβαλε τὸ ψήφισμά του, διότι ἐγὼ ἤμην εἰσηγητής του εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἕως ὅτου ἐξεπονήθη τὸ σχέδιον αὐτὸ τοῦ Συντάγματος, ὅλη ἡ προσπάθεια ἦτο νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρ. 143.

§287Θ. ΤΑΜΒΑΚΑΣ. Ἐκάνατε ἀγῶνα νὰ ἐξουδετερώσητε τὴν ἀντίδρασιν αὐτήν;

§288Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἄρθρ. 143 τοῦ πρώτου σχεδίου ψηφίσματος σήμερον εἶναι ἄρθρον 104 τοῦ ψηφιζομένου σχεδίου Συντάγματος.

§289Θ. ΤΑΜΒΑΚΑΣ. Πάντως νομίζω, ὅτι τότε κάποια ἀντίδρασις ὑπῆρξε καὶ καταλαβαίνετε ἀπὸ ποῦ ὑπῆρξεν ἡ ἀντίδρασις. Πάντως ἐγὼ θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι εἰς τοιαύτας ἐμβαλωματικὰς λύσεις, διότι πρόκειται περὶ ἐμβαλώματος, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει μίαν ὡραιοτάτην παροιμίαν, ὅταν πᾶμε ἐκ τοῦ προχείρου νὰ θεραπεύσωμεν ἕνα κακὸν καὶ λέγει ἡ παροιμία αὐτή: «Κόψανε τοῦ παιδιοῦ τὸ χέρι καὶ τὸ κάναν γουδοχέρι». Αὐτὸ πᾶμε νὰ κάνωμεν τώρα, πηγαίνωμεν μὲ μίαν παρανομίαν νὰ διορθώσωμεν μίαν ἀδικίαν. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ μὴ προβῶμεν εἰς αὐτὸ τὸ πραξικόπημα.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παμπούκας ἔχει τὸν λόγον.

§291Γ. ΠΑΜΠΟΥΚΑΣ. Ἤκουσα, κύριοι βουλευταί, μετὰ μεγάλης προσοχῆς ὅλα τὰ παρὰ τῶν ρητόρων τῆς συμπολιτεύσεως ἀναπτυχθέντα ἐπιχειρήματα, δι’ ὧν προσεπάθησαν οὗτοι νὰ πείσουν τὴν Βουλήν, ὅτι δύναται αὕτη χαρακτηριζομένη ὡς Ἀναθεωρητικὴ νὰ ψηφίσῃ τὸ παρὰ τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καταρτισθὲν σχέδιον Συντάγματος καὶ νὰ μεταβάλῃ τοῦτο εἰς τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα τῆς χώρας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμολογήσω, ὅτι κανὲν ἐκ τῶν ἀναπτυχθέντων ἐπιχειρημάτων δὲν μὲ ἔπεισεν, ὅτι νομοτύπως ζητεῖται ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἰσαγωγὴ τοῦ νέου Συνταγματικοῦ Χάρτου. Καὶ ἐν πρώτοις ἡ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναπτυχθεῖσα θεωρία, περὶ ἀνειλημμένης ὑποχρεώσεως τῆς Ἑλλάδος, δυνάμει διεθνῶν ἀποφάσεων, ὅπως δεχθῇ ἀσυζητητεὶ τὴν παραδοχὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου Συντάγματος καὶ ἂν θεωρηθῇ, ὅτι θὰ εἶχεν ἀξίαν τινα διὰ τὴν Βουλὴν τὴν προελθοῦσαν ἐκ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1946, ἥτις θὰ ἠδύνατο κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ ὡς ἄνω κυρίου Ὑπουργοῦ νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ὑποχρεοῦτο νὰ ψηφίσῃ τὸν νέον καταστατικὸν χάρτην τῆς χώρας, οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχει διὰ τὴν παρὰ τῆς σημερινῆς Βουλῆς ἔγκρισιν τοῦ σχεδίου ἐκείνου. Ἡ θεωρία κατὰ δεύτερον λόγον, ἡ ὑποστηριχθεῖσα κυρίως ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καθ’ ἣν ἡ παροῦσα Βουλὴ εἶναι δεσμευμένη ἀπὸ τὸ ὑπὸ πολιτικῶν Ἀρχηγῶν τῆς Βουλῆς τῆς προελθούσης ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου 1950, ὑπογραφὲν πρακτικόν, περὶ χαρακτηρισμοῦ τῆς μελλούσης νὰ ἐκλεγῇ ἁπλῆς Βουλῆς ὡς Ἀναθεωρητικῆς, ἐπὶ ἓν δίμηνον καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἐγκρίνῃ τὸ ἐκκρεμὲς ἀπομεῖναν σχέδιον Συντάγματος, ἡ θεωρία αὕτη οὐδαμῶς δύναται νὰ εὐσταθήσῃ, διότι ἡ τοιαύτη συμφωνία πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, ἐξ’ ὧν τινὲς καὶ ἀπεδοκιμάσθησαν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 9ης Σεπτεμβρίου, οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν διὰ τὸ ἡμέτερον δημόσιον δίκαιον, ὅπερ δὲν γνωρίζει τοιαύτας συμφωνίας, ὡς δεσμευτικὰς διὰ τὴν ἑρμηνείαν τῶν κανόνων του. Ἡ θεωρία τέλος τῆς συνεχείας τῶν βουλευτικῶν περιόδων τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, ἡ ὑποστηριχθεῖσα ὑφ’ ὅλων σχεδὸν τῶν ρητόρων τῆς συμπολιτεύσεως, ἀπετέλεσε τὸ ἀτυχέστερον ὅλων τῶν ἐπιχειρημάτων των, διὰ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς παρούσης Βουλῆς πρὸς ἔγκρισιν τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος, διότι θεωρία καὶ πρᾶξις τὴν μὴ συνέχειαν δύο βουλευτικῶν περιόδων παραδέχεται ὡς συνταγματικὴν ἀρχήν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπολύτως ἐξαιρέσεως. Δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἀναφέρω τὸν ἡμέτερον Ν. Σαρίπολον, ὑποστηρίζοντα, ὅτι παρ’ ἡμῖν ἰσχύει ἡ ἀρχὴ τῆς μὴ συνεχείας δύο βουλευτικῶν περιόδων, ἥτις δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰ νομοθετικά, ἀλλὰ ὅλα ἐν γένει τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, καὶ τὸν διάσημον Γερμανὸν Συνταγματολόγον Λάμπαντ, ὅστις ἐπίσης ὑποστηρίζει, ὅτι ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἰσχύει ἡ ἀρχὴ τῆς μὴ συνεχείας καὶ ὅλαι αἱ εἰς τὴν τελευταίαν ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, αἵτινες δὲν ἀπεφασίσθησαν ὑπὸ ταύτης, πρέπει νὰ ἐπαναληφθοῦν ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν νέαν Βουλήν, ἀκόμη δὲ καὶ αἱ Ἐπιτροπαὶ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς δὲν συνεχίζουν τὴν προπαρασκευαστικὴν νομοθετικήν των δρᾶσιν. Παρὰ διαφόρων ρητόρων τῆς συμπολιτεύσεως, ὑπεστηρίχθη περαιτέρω, ὅτι ἡ ἔγκρισις τοῦ σχεδίου Συντάγματος ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς ἀποτελεῖ ζωτικὴν ἀνάγκην, διὰ τὴν ζωὴν τοῦ λαοῦ. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ, ὅτι καμμίαν ἀπολύτως ἀνάγκην διὰ τὴν ψήφισιν νέου Συντάγματος δὲν ᾐσθάνθη ὁ λαός, οὔτε ἀντιλαμβάνεται, ὅτι θὰ βελτιώσῃ καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον τὴν ζωήν του τὸ ὑπὸ ἔγκρισιν Σύνταγμα. Ὁ λαὸς ὑποφέρει ἀπὸ ἄλλας αἰτίας, ὁ μισθωτὸς ἀπὸ τὰς ἀνεπαρκεῖς ἀπολαβὰς του, ὁ ἀγρότης ἀπὸ τὴν ὑποτίμησιν τῶν γεωργικῶν του προϊόντων, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ὑπερτίμησιν τῶν εἰδῶν ὧν εἶναι ἀγοραστής, καὶ εὐχαρίστως θὰ ἔβλεπον τὴν Βουλὴν ἀσχολουμένην ἀποκλειστικῶς μὲ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν πράγματι ζωτικῶν αὐτῶν προβλημάτων, διὰ τὴν ζωὴν καὶ τὴν προκοπήν του. Ὑπεστηρίχθη περαιτέρω, ὡς ἀνάγκη διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου Συντάγματος ἡ ἰσχὺς τοῦ ἄρθρου 91 αὐτοῦ, περὶ κηρύξεως τῆς χώρας εἰς κατάστασιν πολιορκίας ἐν περιπτώσει διαταραχῆς ἢ ἀπειλῆς τῆς δημοσίας τάξεως. Τοιοῦτον ὅμως ὅπλον ὑπάρχει πάντοτε εἰς χεῖρας τῶν Κυβερνήσεων δυνάμει τῶν ἰσχυόντων ψηφισμάτων καὶ συντακτικῶν πράξεων, ὧν τὸ κῦρος δὲν ἠμφισβητήθη ἄχρι τοῦδε. Ὑπεστηρίχθη ἐπίσης ἡ ἀνάγκη τῆς ψηφίσεως τοῦ σχεδίου Συντάγματος, διὰ νὰ σταματήσῃ ἡ ἔκδοσις ἀναγκαστικῶν νόμων, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐκδόσεως νομοθετικῶν διαταγμάτων ἐπὶ ἐπειγόντων θεμάτων κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀπουσίας τῆς Βουλῆς, μετὰ σύμφωνον γνώμην εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ βουλευτῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀνάγκη τοῦ συνταγματικοῦ τούτου θεσμοῦ δὲν πρόκειται νὰ βελτιώσῃ τὸν νομοθετικὸν μηχανισμὸν τοῦ Κράτους, διότι καὶ ἡ ἔκδοσις τῶν ἀναγκαστικῶν νόμων, ἐφόσον γίνεται λελογισμένως καὶ ἐπὶ πράγματι ἐπειγούσης φύσεως θεμάτων καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ὑποβολῆς των πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὴν Βουλήν, εὐθὺς ὡς αὕτη ἤθελε συγκληθῆ, δὲν ἀποτελεῖ νομοθετικὴν ἐκτροπὴν καὶ ρητῶς ἀνεγνωρίσθη ἡ ἐγκυρότης τῶν τοιούτων ἀναγκαστικῶν νόμων ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Νομοθετικὴν ἀκολασίαν ἀπετέλεσεν ἡ ἀθρόα καὶ ἄνευ ἀνάγκης τινὸς ἔκδοσις ἀναγκαστικῶν νόμων καὶ ἡ ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα ἀναβολὴ τῆς εἰσαγωγῆς των πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἐπίσης νομοθετικὴν ἀκολασίαν θὰ ἀποτελέσουν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἱ ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας συχναὶ διακοπαὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἵνα διευκολύνωνται αἱ Κυβερνήσεις εἰς ἔκδοσιν ἀθρόων νομοθετικῶν διαταγμάτων μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς ὡς ἄνω εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπου ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα διδάσκει, ὅτι ἡ συναλλαγὴ ἀναπτύσσεται εὐχερέστερον, ἐπὶ βλάβῃ τῶν ζωτικῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Τελευταῖον ἐπιχείρημα πλέον ἐντυπωσιακὸν ὅλων τῶν ἄλλων, μεγίστης δὲ δημαγωγικῆς ἀπηχήσεως, ὑπῆρξεν, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ ἐπιψήφισιν Συντάγματος διευκολύνονται αἱ ἀναγκαστικαὶ ἀπαλλοτριώσεις, πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Θεωρῶ τὴν ἐπίκλησιν τοῦ λόγου τούτου διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου Συντάγματος ὡς ἁπλῆν πρόφασιν καὶ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἐπεκταθῶ κάπως εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γνώμης μου αὐτῆς, διότι παρετήρησα ὅτι ἡ συμπολίτευσις ἐξακολουθεῖ θέλουσα νὰ μονοπωλήσῃ τὸ ἐνδιαφέρον της ὑπὲρ τῶν ἀναποκαταστάτων ἀγροτῶν, παρ’ ὅλην τὴν δήλωσιν τοῦ Συναγερμοῦ, ὅτι ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εἶναι σύμφωνος καὶ παρ’ ὅλην τὴν ὑπόδειξίν του, ὅτι ὑπάρχει τρόπος ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Ὑποστηρίζω, ὅτι μία Κυβέρνησις ἥτις θέλει νὰ ἀποκαταστήσῃ ἀκτήμονας ἔχει μέγα πεδίον δράσεως καὶ καταγγέλλω ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς μεταπελευθωρατικὰς Κυβερνήσεις, ὅτι οὐδὲν ἔπραξαν διὰ τοὺς ἀγρότας, ἐνῷ πολλὰ εἶπον καὶ ἐλάλησαν ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν. Ὅλα τὰ μέχρι τοῦδε ἐναλλαχθέντα εἰς τὴν Ἐξουσίαν κόμματα, ἐνεθυμοῦντο τοὺς ἀγρότας μόνον κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ τοὺς ὑπέσχοντο πράγματα ποὺ δὲν τὰ ἐξετέλεσαν ὅταν ἤρχοντο εἰς τὴν Ἐξουσίαν. Καὶ σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν κόπτεται ἡ συμπολίτευσις διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων. Ἐρωτῶ ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ ὅλους τοὺς πρὸ αὐτοῦ Ὑ-Ὑπουργοὺς τῆς Γεωργίας: Διατὶ δὲν ἐφήρμοσαν ἐν εὐρυτάτῃ ἐκτάσει μίαν ἀπόφασιν τοῦ 1945 «περὶ παραχωρήσεως πρὸς καλλιέργειαν διαθεσίμων καλλιεργησίμων ἐκτάσεων τοῦ δημοσίου» εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποκαταστήσουν χιλιάδας ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν; Διατὶ δὲν ἐφήρμοσαν τὸ Νʹ Ψήφισμα τοῦ ἔτους 1948 «περὶ ἐκπτώσεως κληρούχων συμμετεχόντων εἰς τὸν κατὰ τοῦ Κράτους συμμοριακὸν ἀγῶνα καὶ διαθέσεως τῶν κλήρων των εἰς ἀκτήμονας καλλιεργητάς»; Διατὶ δὲν ἐφήρμοσαν ἐν ὅλῃ του τῇ ἐκτάσει τὸν Α. Ν. 823]1948, «περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐγκαταλελειμμένων γεωργικῶν κλήρων εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς τῆς γῆς;» Διατὶ δὲν ἀπεδέχθησαν καὶ δὲν ἔθεσαν εἰς ἐκτέλεσιν τὴν ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου 1951 ἐπελθοῦσαν συμφωνίαν, μεταξὺ Ὑπουργείου Γεωργίας καὶ Ἐκκλησίας, περὶ διαθέσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων; Κατὰ ποίαν ἔκτασιν παρεχώρησαν εἰς τοὺς ἀκτήμονας, τὰς περισσευούσας κοινοχρήστους καλλιεργησίμους συνεταιριστικὰς ἐκτάσεις; Καὶ ὅταν ὑπεμνήσθη ἀπὸ τὸν Συναγερμὸν εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι μὲ τὸ Ν. Δ. 327[1947 «περὶ ἀναγκαστικῶν μισθώσεων γαιῶν» δύναται νὰ γίνῃ εὐρυτάτη ἀποκατάστασις ἀκτημόνων, πλὴν δὲν ἐγένετο, ὡς ὤφειλε νὰ γίνῃ, εὐρεῖα ἐφαρμογὴ τοῦ Νομοθετικοῦ τούτου Διατάγματος ὑπὸ τῶν ἔκτοτε Κυβερνήσεων, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀπήντησεν ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης δεκαετοῦς ἀναγκαστικῆς μισθώσεως, δὲν ἀποκτᾶ ὁ ἀγρότης τὸ αἴσθημα ὅτι καθίσταται κύριος καὶ ἑπομένως δὲν καλλιεργεῖ μὲ ἐνδιαφέρον τὴν γῆν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργόν, ὅτι ἡ ἀντίληψίς του αὐτὴ δὲν εἶναι ὀρθή, διότι ὅλοι οἱ διὰ μίαν δεκαετίαν ἀναγκαστικοὶ μισθωταὶ ἀγρόται ἐγκαθίστανται μὲ τὸ συναίσθημα καὶ μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ μίσθωσις ἀποτελεῖ τὸν πρόδρομον τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ περαιτέρω ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ τῷ εἴπω, διότι ἴσως δὲν τὸ γνωρίζει, ὅτι τὸ ἴδιον συναίσθημα περὶ μὴ ἐξασφαλίσεως τῆς κυριότητός των, τὸ ἔχουν οἱ περισσότεροι τῶν ἀπὸ τριακονταετίας ἀποκατασταθέντων, δυνάμει τῶν νόμων περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ καὶ ὅμως καλλιεργοῦν ἄριστα τὸν κλῆρον των. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἀγροτικὸν Κώδικα, ἡ κυριότης τοῦ κλήρου ἀποκτᾶται ὑπὸ τοῦ κληρούχου αὐτοδικαίως, μετὰ τὴν δημοσίευσιν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, περὶ ὁριστικῆς διανομῆς τοῦ ἀπαλλοτριωθέντος ἀγροκτήματος. Μόνη δὲ ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὸ ἀγροτικὸν κτηματολόγιον ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν τῆς κυριότητος τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας. Αἴ, λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, ἔναντι 20 περίπου ἑκατομμυρίων στρεμμάτων, ἐφ’ ὧν συνετελέσθη ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις, μόνον διὰ 15 περίπου ἑκατομμύρια στρεμμάτων, ἔχουν δημοσιευθῆ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἀποφάσεις Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, περὶ ὁριστικῆς διανομῆς ἀγροκτημάτων, ἐλάχισται δέ, ἐν σχέσει πρὸς τὸ σύνολον, ἐγγραφαὶ ἔχουν γίνει μέχρι σήμερον εἰς τὸ ἀγροτικὸν κτηματολόγιον. Καὶ ὅμως ἐπαναλαμβάνω, ἐνῷ ἡ κυριότης 5 περίπου ἑκατομμυρίων στρεμμάτων δὲν ἀπεκτήθη εἰσέτι ὑπὸ τῶν κληρούχων, ἡ καλλιέργεια τοῦ ἐδάφους γίνεται ἐπιμελῶς. Οἱ κοπτόμενοι ὅμως σήμερον διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου Συντάγματος, χάριν, δῆθεν, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, τί ἔπραξαν μέχρι τοῦδε διὰ νὰ διευκολύνουν τὴν ἀπόκτησιν τῆς κυριότητος, ἐκ μέρους τῶν ἀπὸ τριακονταετίας ἀποκατασταθέντων ἀκτημόνων εἰς τὴν ἀνωτέρω περίπτωσιν; Καὶ τί ἔπραξαν ἐναντίον τοῦ ὑπερβολικοῦ τεμαχισμοῦ τοῦ γεωργικοῦ ἐδάφους, εἰς μέγαν ἀριθμὸν μικροϊδιοκτησιῶν ἀνεπαρκοῦς ἐκτάσεως καὶ διατὶ δὲν ἔθεσαν κἂν εἰς ἐφαρμογὴν τὸν Α.Ν. 821)1948 «περὶ ἀναδιανομῆς τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων»; Καὶ πῶς ἀντιμετώπισαν μέχρι τοῦδε τὸ μέγιστον πρόβλημα τῆς συνεχοῦς κονιορτοποιήσεως τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας, ἐξ ἧς ὄχι μόνον ἐντατικὴ ἀλλ’ οὐδὲ ἁπλῶς στοιχειώδης καλλιέργεια εἶναι δυνατὴ καὶ συμφέρουσα; Ἔναντι αὐτῆς τῆς ἀδιαφορίας μας, ἔναντι τῆς ἀγροτικῆς τάξεως ἐξ ἧς καὶ μέγα μέρος τῆς Ἀμερικανικῆς οἰκονομικῆς βοηθείας ἀφῃρέθη ἀπὸ τὴν γεωργίαν δι’ ἣν ἐξ ἀρχῆς προωρίζετο καὶ ἐδόθη εἰς ἄλλους τομεῖς τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, λόγῳ τῆς ὁποίας ἀποφάσεως, οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγροτῶν δὲν ἔχουν λάβει οὐδὲ τὰ ζῶα ἐργασίας ἅτινα τὸ Κράτος τοὺς εἶχεν ἐπιτάξει κατὰ τὸν Ἑλληνοϊταλικὸν πόλεμον, οὐδὲ ἡ Α.Τ.Ε. ἐπροικοδοτήθη ἔναντι δύο χιλιάδων καὶ πλέον ἑκατομμυρίων δολλαρίων, ἅτινα εἰσήχθησαν εἰς τὴν χώραν μας κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν, μὲ ἕνα ἀνάλογον ποσὸν πρὸς ἐπιτέλεσιν τοῦ σκοποῦ της, ἔναντι, ἐπαναλαμβάνω, τοσαύτης ἀδιαφορίας, ἔναντι τῶν ἀγροτῶν κόπτεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ αὐτῶν φωνάζουσα, ὅτι θὰ διευκολυνθῇ δῆθεν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος ἡ ἀγροτική των ἀποκατάστασις. Τοὺς ὑποσχόμεθα γῆν ἧς στεροῦνται ἐν πλήρει ἐπιγνώσει μας, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τοὺς δώσωμεν καὶ τὸν ἀνάλογον γεωργικὸν ἐξοπλισμὸν ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ καλλιεργήσουν τὴν γῆν αὐτήν.

§292Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Ἔχομεν τὴν Μονὴν Τοπῆ εἰς τὴν Κρήτην, ποὺ τὴν ἔχουν δύο καλόγηροι. Διὰ νὰ λάβετε μίαν ἰδέαν σᾶς λέγω, ὅτι ἐδόθη τὸ ⅕ τῶν κτημάτων τῆς Μονῆς καὶ βγάζει τοῦ κόσμου τὸ λάδι. Ἐστάλησαν ἀλλεπάλληλα τηλεγραφήματα νὰ ἀνασταλῇ ἡ μίσθωσις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς Μονῆς εἰς δύο πλουσίους καὶ νὰ ἐξαιρεθοῦν τὰ κτήματα τῆς Μονῆς. Καὶ ἐρωτᾶται, ἐὰν ἡ μίσθωσις αὐτὴ μείνῃ καὶ δὲν ἀνασταλῇ τί ἀποζημίωσιν θὰ δώσῃ τὸ Κράτος εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς;

§293Γ. ΠΑΜΠΟΥΚΑΣ. Θὰ ἤμην διατεθειμένος, κύριε συνάδελφε, νὰ πιστεύσω αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε, ἐὰν δὲν ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ πιστεύσω εἰς τὴν διακήρυξιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος, καλοῦντος τὴν πολιτείαν νὰ παραλάβῃ τὰ κτήματα τῆς ἐκκλησίας.

§294Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀνέφερα γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔζησα ἐγὼ ὁ ἴδιος.

§295Γ. ΠΑΜΠΟΥΚΑΣ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι οἵτινες μὲ ὠθοῦν εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν μονομερῆ ψήφισιν τοῦ σχεδίου Συντάγματος ἐφ’ ὅσον ὁ Συναγερμός, ὅστις ἀποτελεῖ τὸ μεγαλύτερον κόμμα εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, δὲν συμφωνεῖ εἰς τοῦτο λόγῳ τῆς ἀσαλεύτου προσηλώσεώς του εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς νομιμότητος. Ἡ ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποπτευώμεθα τὴν ἁγνότητα τῶν προθέσεών της καὶ δικαιούμεθα νὰ ἐκφράσωμεν τὰς ὑπονοίας μας αὐτὰς ἐφ’ ὅσον, πρὶν ἢ ψηφισθῇ τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος, αἱ σημεριναὶ ἐφημερίδες ἀναγράφουν σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τριμήνου διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Παπαληγούρας ἔχει τὸν λόγον.

§297Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, κύριε Πρόεδρε.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἀγορητοῦ κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§299Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω τὴν ἑξῆς δήλωσιν αὐτοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς πιστεύων ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ στερεῖται ἀναθεωρητικῆς ἁρμοδιότητος, ἐκάλεσε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποσύρῃ τὸ κατατεθὲν ὑπ’ αὐτῆς σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ψηφίσεως τοῦ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ΞΗ]49 ψηφίσματος τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς συνταχθέντος νέου Συντάγματος». Διαπιστωθείσης ἤδη τῆς ἐμμονῆς τῆς Κυβερνήσεως ὁ Ἑλληνικὸς Συναγερμὸς θεωρῶν, ὅτι ἡ παροῦσα Ἁπλῆ Βουλὴ δὲν δικαιοῦται οὐδὲ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος τούτου ἀρνεῖται νὰ συμπράξῃ εἰς τὴν ἀντισυνταγματικὴν ταύτην ἐνέργειαν καὶ δηλοῖ, ὅτι ἀπέχει ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἀπέρχονται ἅπαντες οἱ βουλευταὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, ἐκ τῆς αἰθούσης τῶν συνεδριάσεων).

§300Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποχώρησις ἀποτελεῖ πραξικόπημα.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5′ λεπτά.

(Ὥρα 3.30′ π. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 3.45 π. μ.)

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§303Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὑπὸ ψήφισιν σχεδίου ψηφίσματος, ἀναφέρεται ὅτι «ἡ ἰσχὺς τῶν μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος ἰσχυουσῶν συντακτικῶν πράξεων καὶ ψηφισμάτων, θέλει ρυθμισθῇ δι’ ἰδίου ψηφίσματος, ἐκδοθησομένου μέχρι τῆς 10ης Δεκεμβρίου 1951». Ἡ ἡμερομηνία αὕτη περιελήφθη ἐπὶ τῇ προόψει, ὅτι θὰ ἐψηφίζετο ἐν τῷ μεταξὺ τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ἐπελαμβανόμεθα μέχρι τῆς 10ης Δεκεμβρίου τῆς ρυθμίσεως τῆς ἰσχύος τῶν ψηφισμάτων καὶ Συντακτικῶν Πράξεων. Παρακαλῶ λοιπόν, ὅπως δεχθῆτε καὶ διαγραφῇ ἡ φράσις «ἐκδοθησομένου μέχρι τῆς 10ης Δεκεμβρίου 1951».

§304ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§305Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐκτὸς αὐτοῦ εἰς τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ γίνουν δύο διευκρινήσεις. Τοῦτο λέγει «ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δήμαρχοι, συμβολαιογράφοι, φύλακες ὑποθηκῶν καὶ μεταγραφῶν καὶ ὑπάλληλοι νομικῶν προσώπων ἢ ὀργανισμῶν δημοσίου δικαίου καὶ τὰ μέλη τῶν διοικητικῶν αὐτῶν συμβουλίων, δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι βουλευταί, οὐδὲ νὰ ἀνακηρυχθῶσιν ὑποψήφιοι, ἐὰν μὴ παραιτηθῶσι πρὸ τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων». Πρέπει νὰ διευκρινησθῇ, ὅτι τοῦτο θὰ ἰσχύσῃ ἀπὸ τὰς μελλούσας ἐκλογάς. Κάμνω τὴν ἑξῆς ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν: «Τὸ κατὰ τὴν παράγραφον 1 τοῦ ἄρθρου 71 κώλυμα ἐκλογῆς ὡς βουλευτῶν τῶν μελῶν τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν νομικῶν προσώπων καὶ ὀργανισμῶν δημοσίου δικαίου ἰσχύει ἀπὸ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογάς». Διότι ὑπάρχουν βουλευταὶ δημοτικοὶ σύμβουλοι. Ἐὰν ἔχετε διαφωνίαν ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν, τὴν διατυποῦμεν διαφορετικά.

§306ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, δεκτή, δεκτή, ὡς προτείνεται.

§307Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐπίσης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἑξῆς ἑρμηνευτικὴ δήλωσις: Ἡ διάταξις λέγει: «Οἱ ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι βουλευταί, οὐδὲ νὰ ἀνακηρυχθῶσιν ὑποψήφιοι, εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρέτησαν κατὰ τὴν πρὸ τῆς ἐκλογῆς των 3ετίαν». Ἐπ’ αὐτοῦ προβαίνω εἰς τὴν κατωτέρω ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν: «Προκειμένου περὶ τῶν μετακλητῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τὸ κατὰ τὴν παράγραφον 4 τοῦ ἄρθρου 71 κώλυμα ἐκλογῆς ὡς βουλευτῶν ἢ ἀνακηρύξεως ὡς ὑποψηφίων, ἰσχύει μόνον διὰ τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἐν ᾗ οὗτοι ἔχουν τὴν ἕδραν των». Πρέπει νὰ γίνῃ ἡ διευκρίνησις, ὅτι οἱ μετακλητοὶ ὑπάλληλοι, ὅπως οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ καὶ Γεν. Γραμματεῖς, ἔχουν κώλυμα νὰ πολιτεύωνται εἰς τὴν πρώτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὴν πρωτοδικειακήν, ὄχι τὴν ἐφετειακήν.

§308Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀρκοῦν, κ. Ὑπουργέ, αἱ ἑρμηνευτικαὶ δηλώσεις.

§309Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κάμομεν διευκρινήσεις, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθοῦν ζητήματα.

§310Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι οἱ κ.κ. Γονῆς καὶ Τριανταφυλλάκος, εὑρίσκονται εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ δὲν ἀπεχώρησαν.

§311Θ. ΦΡΟΝΙΜΟΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὸ ἄρθρον 104 τοῦ Συντάγματος ἀναφέρονται περιοριστικῶς τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν καὶ εἰδικώτερον οἱ ἀσκεπεῖς χῶροι, αἱ βοσκήσιμοι γαῖαι, λειβάδια καὶ αἱ φυτεῖαι, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὑπάρχουν περιφέρειαι ὁλόκληροι, ὅπως π.χ. εἰς τὰς Ἰονίους Νήσους, Μυτιλήνην κλπ., ὅπου ὑπάρχουν ἐλαιοστάσια, τὰ ὁποῖα κατὰ μέγαν ἀριθμὸν ἀνήκουν εἰς ὡρισμένα ἄτομα. Εἰς τὴν Κέρκυραν, συγκεκριμένως, ὑπάρχουν ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἔχουν 30.000–35.000 ἐλαιόδενδρα καὶ ἄλλοι στεροῦνται παντελῶς τοιούτων. Ἴσως θὰ ἦτο ἀναγκαῖον, προκειμένου περὶ φυτειῶν, νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἰς τὴν ἔννοιαν «φυτεῖαι» ἀνήκουν καὶ οἱ ἐλαιῶνες.

§312Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὑπάρχει ἐξαίρεσις διὰ τοὺς μοναστηριακοὺς ἐλαιῶνας. Νὰ ἀποδεχθῶμεν μίαν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν, ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ὅρου «φυτεῖαι», περιλαμβάνονται καὶ πάσης φύσεως ἐλαιῶνες καὶ ἐλαιοκτήματα.

§313ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, δεκτή, δεκτή.

§314Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐπίσης εἰς τὸ ἄρθρον 102 ἀναφέρεται, ὅτι «οὐδεὶς δημόσιος ὑπάλληλος δύναται νὰ συμμετέχῃ εἰς πλείονα τῶν δύο συμβουλίων ἢ ἐπιτροπῶν». Ὑπάρχουν ὅμως συμβούλια, εἰς τὰ ὁποῖα εἰδικοὶ ἐπιστήμονες καλοῦνται, ἄνευ ἀμοιβῆς τινος, νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των. Κάμνομεν, λοιπόν, τὴν ἑξῆς διατύπωσιν: Εἰς τὰ περὶ ὧν ἡ παράγραφος 3 τοῦ παρόντος ἄρθρου συμβούλια καὶ ἐπιτροπάς, δὲν περιλαμβάνονται ἐκεῖνα τῶν ὁποίων τὰ μέλη δὲν εἰσπράττουν πρόσθετον ἀμοιβὴν διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἐπίσης δὲν περιλαμβάνονται αἱ νομοπαρασκευαστικαὶ ἐπιτροπαί. Διότι, εἷς εἰδικὸς ἐπιστήμων, ὁ ὁποῖος μετέχει εἰς μίαν τοιαύτην ἐπιτροπήν, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ χρειασθῇ καὶ εἰς δευτέραν καὶ τρίτην νὰ μετάσχῃ. Δὲν ἔχομεν εἰδικοὺς ἐπιστήμονας νομομαθεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀπαρτίζουν ὅλας τὰς ἐπιτροπάς. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διευκρίνησις, διὰ νὰ μὴ συναντήσωμεν δυσκολίας εἰς τὰ διάφορα συμβούλια, εἰς τὰ ὁποῖα μετέχουν καθηγηταὶ ἀνωτάτων σχολῶν καὶ εἰδικώτερον εἰς τὰς νομοπαρασκευαστικὰς ἐπιτροπάς. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀποδεχθῇ.

§315ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, δεκτή, δεκτή.

§316ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σχετικῶς μὲ τὰ ψηφίσματα δὲν ἠκούσαμεν τίποτε, κ. Ὑπουργέ.

§317Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἡ Κυβέρνησις κατέθεσεν ἰδιαίτερον σχέδιον ψηφίσματος, πρὸς ἐπικύρωσιν τῶν Συντακτικῶν Πράξεων, ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον ἀναφέρεται: «Ἡ ἰσχὺς...... (ἀναγινώσκει)........». Ἔχομεν θέσει, «Συντακτικαὶ Πράξεις ἐκδοθεῖσαι μέχρι τῆς 10 Δεκεμβρίου 1951». Ἐπειδὴ ὅμως παρῆλθεν ἡ ἡμερομηνία καὶ δὲν ἐπελήφθημεν τοῦ θέματος, πρέπει νὰ τὸ διαγράψωμεν καὶ μετὰ τὰς ἑορτὰς νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ψηφίσματος τούτου, διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν Συντακτικῶν Πράξεων καὶ ψηφισμάτων.

§318Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὑπάρχουν Μοναί, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν συνεχῆ ἔκτασιν γῆς 500 στρεμμάτων, ὅπως ἀναφέρει τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ κεχωρισμένας.

§319Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον αὐτῶν. (Προκειμένου νὰ ὁρισθοῦν ψηφολέκται, ὁ κ. Πρόεδρος καλεῖ τοὺς παρισταμένους ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ κ. κ. Ε. Γονῆν καὶ Τριανταφυλλάκον. Οὗτοι ἀρνοῦνται νὰ προσέλθουν, δηλοῦντες ὅτι ἀπέχουν τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των ὡς ψηφολέκται).

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Α. Κοκκέβης καὶ Δ. Ζέρβας. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω: Οἱ παραδεχόμενοι τὸ περὶ οὗ πρόκειται σχέδιον ψηφίσματος ὡς ἐτροποποιήθη λέγουσι ΝΑΙ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τοῦτο λέγουσι ΟΧΙ. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τεθὲν ἐρώτημα).