1951.07.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 93η

Τετάρτη 18 Ἰουλίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 6.50′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Η. Νόβας ὅπως προσέλθῃ καὶ δώσῃ τὸν νενομισμένον ὅρκον. (Προσέρχεται καὶ δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅρκον, ὁ βουλετὴς Θεσσαλονίκης κ. Η. Νόβας ἐρχόμενος εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἀποθανόντος βουλευτοῦ Θεσσαλονίκης Π. Καλπατσόγλου ἔχοντα οὕτω: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος, νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου»).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Μποῦτος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κ.λ.π.

§3Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρρας, καταθέτει ἀναφορὰς τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος Κατσαροῦ Μεσσηνίας καὶ Μελιγαλᾶ, διαμαρτυρομένων δι’ ἀπόδοσιν συμπληρωματικοῦ τιμήματος σταφίδος εἰς κρατικὸν προϋπολογισμὸν δι’ ἐνίσχυσιν Κ.Σ.Ο.Σ. καὶ ζητούντων τὴν παροχὴν τούτου εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς. Ὁ βουλευτὴς Κοζάνης κ. Δ. Ζησόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων Κοινότητος Σισανίου Κοζάνης, ζητούντων ἄμεσον ἀνοικοδόμησιν τῶν πυρποληθέντων ἐγκαταστάσεων, χορήγησιν παρὰ τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν 60 φορτηγῶν ζώων, 80 γαλακτοφόρων μεγάλων ζώων, 5.000 μικρῶν, ἀποπεράτωσιν τοῦ ἡμιτελοῦς διδακτηρίου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Ε. Λουλακάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Βιάνου καὶ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλαιουργικοῦ Συν)σμοῦ Βιάνου, διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην ἀπόσπασιν τμήματος τῆς Ἐπαρχίας Βιάνου, ἐκ τοῦ Νομοῦ Ἡρακλείου καὶ προσκόλλησιν αὐτοῦ εἰς τὸν Νομὸν Λασηθίου. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Β. Βασιλικὸς καταθέτει ἀναφορὰν Δημοσίων Ὑπαλλήλων τοῦ Α.Ν. 971)49 ζητούντων ἄμεσον λῆψιν προστατευτικῶν μέτρων ὑπὲρ τῆς τάξεώς των. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρας καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Κρεσταίνων καὶ Καλαμῶν διαμαρτυρομένης δι’ ἀναγκαστικὴν ἔξωσιν Πανελληνίου Συνομοσπονδίας Ἑνώσεων Γεωργικῶν Συν)σμῶν ἀπὸ γραφείων τῆς ἐγκατεστημένων εἰς ἰδιοκτησίαν ἀδελφῶν Λαμπροπούλου. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ ἀναπήρου πολέμου κ. Γαβαλάκη Σ. ζητοῦντος ὅπως ἀνάπηροι συμπληρώσαντες 25ετῆ ὑπηρεσίαν ὡς ὑπάλληλοι δικαιοῦνται πλήρους συντάξεως κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Β. Στεφανόπουλος καὶ Κ. Παπαδόπουλος καταθέτουν ψήφισμα τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συν)σμῶν περιφερείας Κιλκὶς διαμαρτυρομένης κατὰ τοῦ καθορισμοῦ ἐξευτελιστικῆς τιμῆς σίτου. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Φουντουλάκης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Τυμπακίου, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν συνεχιζομένην καταστροφὴν τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας τῶν κατοίκων Τυμπακίου λόγῳ τῶν ἐργασιῶν τοῦ ἀεροδρομίου. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ἀριθ. 218215)26–6–51 ἀποφάσεώς του παρέσχεν τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν παρὰ τοῦ Ταμείου Συντάξεων Νομικῶν, χορήγησιν δανείων μέχρι ποσοῦ 375.000.000 εἰς τοὺς κάτωθι δικηγορικοὺς συλλόγους. α) Εἰς τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Γρεβενῶν δραχμὰς 35.000.000, β) εἰς τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Καστοριᾶς δραχμὰς 75.000.000, γ) εἰς τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Σερρῶν δραχμὰς 265.000.000. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 216627)26–6–51 ἀποφάσεώς του παρέσχεν τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος χορήγησιν δανείων εἰς πληγέντας ἐργολάβους Νομοῦ Λασηθίου δραχμῶν 652.000.000. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 204614)24–6–51 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν Ἑλλάδος διὰ τὴν χορήγησιν εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ξενοδοχειακῆς πίστεως δανείου ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ ποσοῦ δραχμῶν 2.000.000.000. Ἀπόδημοι Αἰγυπτιῶται Ἕλληνες κάτοικοι Αἰγύπτου ζητοῦν ἄμεσον παροχὴν ψήφου εἰς τὸν ἀπόδημον Ἑλληνισμὸν τῆς Αἰγύπτου. Ἐκπρόσωποι τῶν σιτοπαραγωγῶν περιφερείας Ὀρεστιάδος ζητοῦν ἄμεσον ἐξαγγελίαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῶν προστατευτικῶν μέτρων ὑπὲρ τῶν σιτοπαραγωγῶν. Ὁ Σταφιδοκτηματικὸς Σύλλογος Ἀμαλιάδος, ζητεῖ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν ἐμπορίου σταφίδος, καθορισμὸν τιμῶν ἀσφαλείας σταφίδος ἐξαγωγίμου 5000 κατ’ ὀκᾶν, διαχωρισμὸν ποιοτήτων σταφίδος Μεσσηνίας εἰς ἐξαγωγίμους καὶ βιομηχανοποιήσιμους, ἀπαγόρευσιν ἐξαγωγῆς σταφίδος Μεσσηνίας ἐξ ἄλλων λιμένων πλὴν Καλαμῶν κ.λ.π. Ὁ κ. Ι. Γκλαβάνης (Ὑπουργὸς Βιομηχανίας), καταθέτει σχέδια νόμων. 1) «περὶ μισθώσεως ἰχθυοτροφείων», 2) «περὶ νομιμοποιήσεως τῶν ἄνευ ἀδείας ἱδρυθεισῶν ἢ ἐπεκταθεισῶν βιομηχανιῶν καὶ βιοτεχνῶν», 3) «περὶ μέτρων προστασίας τῆς ἐπαρχιακῆς βιομηχανίας», 4) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α. Ν. 1847]51 «περὶ προστασίας τῆς τοματοπαραγωγῆς καὶ τῆς βιομηχανίας τοματοπολτοῦ», καὶ 5) «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1848]51 «περὶ παροχῆς δασμολογικῶν διευκολύνσεων πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐξαγωγῆς βιομηχανικῶν προϊόντων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Πολυζωγόπουλος καὶ Δ. Τσούμπας καταθέτουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ διατάξεών τινων περὶ ἀτελειῶν ὑπὲρ Α.Σ.Ο.». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μπαλτατζῆς καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ν. 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Παπαθανασιάδης καὶ Δ. Μπερδελῆς καταθέτουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ν. 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Μαῦρος καὶ Ε. Μαλαμίδας καταθέτουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ἀποσκίτης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§5Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθημερινῶς καταφθάνουν ἔντονοι διαμαρτυρίαι καὶ ἀπεγνωσμέναι ἐκκλήσεις τῶν σιτοπαραγωγῶν τοῦ Νομοῦ Ἀρκαδίας, διότι ἡ περιφέρεια αὐτὴ δὲν περιελήφθη εἰς τὸν πίνακα τῶν περιφερειῶν, δι’ ἃς ὡρίσθη συγκέντρωσις τοῦ σίτου, ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχε περιληφθῆ καὶ εἶχον ὁρισθῆ καὶ ἀρκετὰ κέντρα συγκεντρώσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἀρκαδία ἔχει μεγάλην σιτοπαραγωγήν, ἀλλὰ ὡρισμέναι περιφέρειαι αὐτῆς, ὅπως τὰ περὶ τὴν Τρίπολιν χωρία καὶ ἡ ἐπαρχία Μεγαλουπόλεως εἶχον ἐξαιρετικὴν παραγωγὴν λόγῳ τῶν εὐνοϊκῶν καιρικῶν συνθηκῶν καὶ εὑρίσκονται ἤδη οἱ παραγωγοὶ εἰς ἀπόγνωσιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσουν τὸ προϊόν των εἰς καλὰς τιμὰς καὶ νὰ ἐξοφλήσουν τὰ χρέη των πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Παρακαλῶ, λοιπόν, τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσουν τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ νὰ ἱκανοποιήσουν τὸ δίκαιον αὐτὸ αἴτημα τῶν σιτοπαραγωγῶν τῆς Ἀρκαδίας.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Γ. Ζάρας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεώς του ἀπευθυνομένης πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν Συγκοινωνιῶν σχετικῶς μὲ τὴν κατανομὴν τῶν τηλεφώνων εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις.

§7Γ. ΖΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ κατανομὴ τῶν αὐτομάτων τηλεφώνων εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις, ὡς προκύπτει ἐξ ἐπισήμων στοιχείων, εἶναι τελείως ἄδικος. Ἀπὸ ἕνα πίνακα δικτύου τηλεφώνων ἐν Ἑλλάδι, παρατηροῦμεν ὅτι εἰς τὴν πόλιν Δράμας λειτουργοῦν 500 αὐτόματα τηλέφωνα, εἰς τὰς Σέρρας 500, Ἀλεξανδρούπολιν 300, Θεσσαλονίκην 7100, Λάρισαν 680, Λαμίαν 400, Ἀγρίνιον 400, Πάτρας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ τρίτη πόλις τῆς Ἑλλάδος, μόνον 1600, Ἰωάννινα 700, Χανιὰ 600, Καβάλαν 400, Ξάνθην 500, Ἡράκλειον 700, Καλάμας 300, Μυτιλήνην 500, Κομοτινὴν 400, Τρίπολιν 400 καὶ ἡ πόλις τοῦ Πύργου, καίτοι ὑπερδιπλασία εἰς πληθυσμόν, ἐν συγκρίσει μὲ ἄλλας πόλεις καὶ ἀσυγκρίτως μεγαλυτέρα εἰς ἐμπορικήν, βιομηχανικὴν καὶ λοιπὴν κίνησιν, μόνον 100 τηλέφωνα. Ἡ Σπάρτη, τὸ Ναύπλιον, τὸ Ἄργος καὶ ἡ Κόρινθος, τὰ Φιλιατρά, τὸ Γύθειον, στεροῦνται τελείως αὐτομάτων τηλεφώνων, καίτοι εἶναι πόλεις ἀπὸ ἐκείνας, ποὺ ἔπρεπε νὰ ἀποσπάσουν περισσοτέραν προσοχὴν τοῦ Κράτους. Ἡ τηλεπικοινωνία εἰς τὴν ὕπαιθρον εἶναι τελείως ἄγνωστος. Εἰς ὅλα τὰ χωρία τῆς Μεσσηνίας δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν τηλέφωνον. Ἐγκαταλελειμμένη ἡ Ἐπαρχία, ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας, προνοίας, ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἐγκαταλελειμμένη ἀπὸ ἕνα ὀλιγοδάπανο τηλέφωνον; Εἶναι τελείως ἐγκληματικόν. Ὄλα στὴν πόλη, καὶ μηδὲν στὸ χωριό!! Ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς ἐξ ἄλλου τῆς ἱδρύσεως τοῦ ΟΤΕ, ἦτο ἡ βελτίωσις τοῦ τηλεγραφικοῦ καὶ τηλεφωνικοῦ συστήματος, ἐπιτυγχανομένου κυρίως ἐκ τῆς καταπολεμήσεως τῆς κρατούσης γραφειοκρατίας. Δυστυχῶς ηὐξήθη ἡ γραφειοκρατία εἰς βάρος τοῦ φορολογουμένου κοινοῦ καὶ τοῦ Δημοσίου, οὗτινος τυγχάνουσι τὰ κεφάλαια τῆς Ἑταιρείας καὶ ὁ ΟΤΕ δὲν εἶναι τώρα, παρὰ ἕνας πολυδαίδαλος, πολυδάπανος καὶ πολυτελὴς μηχανισμός, καὶ ἕνα σύμπλεγμα παρασιτικῶν ὑπηρεσιῶν στὴν Ἀθήνα. Πρὸ τῆς δημιουργίας τοῦ ΟΤΕ, ἡ διάρθρωσις τῆς ὑπηρεσίας εἶχεν ὡς ἑξῆς: Γραφεῖον, Περιφέρεια, Ὑπουργός. Τώρα ἔχομεν: Γραφεῖον, Περιφερειακὴν Διεύθυνσιν, Κεντρικὴν Διεύθυνσιν, Γενικὴν Διεύθυνσιν, Διευθύνσεις Προσωπικοῦ, (διαφόρων ἄλλων λεγομένων εἰδικοτήτων), Γενικὸν Συμβούλιον, ὑπάρχουν, καὶ ἔχουν γίνει μεγάλοι Ναπολέοντες μερικοὶ σκυπτροῦχοι καὶ ἐκμεταλλευταὶ τοῦ ΟΤΕ, μὲ δικτατορικὴν ἐξουσίαν ὑπερπρωθυπουργοῦ....! καὶ μὲ ἡγεμονικοὺς μισθούς.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σερπᾶνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ τῆς ὁμοσπονδίας ἐπαγγελματιῶν καὶ βιοτεχνῶν Ἀγρινίου, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῶν ὑδροηλεκτρικῶν ἔργων Ἀχελώου.

§9Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὴ ἡ τεραστία σημασία τῶν ὑδροηλεκτρικῶν ἔργων τοῦ Ἀχελώου. Ἐπίσης εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἐνεργειακὴ δύναμις τὴν ὁποίαν θὰ μᾶς δώσῃ ὁ Ἀχελῶος, θὰ εἶναι ἂν ὄχι μεγαλυτέρα, τοὐλάχιστον ἴση πρὸς τὰ τρία ὑπὸ κατασκευὴν ἔργα, ἤτοι τοῦ Λάδωνος καὶ Βόδα. Διότι εἰς ἐνεργειακὴν δύναμιν μόνον ὁ Ἀχελῶος θὰ μᾶς δώσῃ 180.000 κιλοβάτ. Ταὐτοχρόνως ὁ Ἀχελῶος θὰ ἔχῃ μεγίστας τοπικὰς ἀποδόσεις, εἰς ἀποξηραντικὰ ἔργα καὶ ἀκόμη εἰς ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα. Κατόπιν συνεχῶν καὶ ἐπιμόνων παρακλήσεων καὶ παρουσιάσεων πλησίον τοῦ τέως Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ κ. Παπανδρέου, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν εὕρομεν ἀπόλυτον κατανόησιν καὶ συμπαράστασιν, τὰ ἔργα ταῦτα ἀνεσύρθησαν ἀπὸ τὰ χρονοντούλαπα καὶ εὑρίσκονται σήμερον εἰς ἄριστον σημεῖον. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μετὰ τοῦ αὐτοῦ ἐνδιαφέροντος, μὲ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Παπανδρέου ὑπεστήριξεν τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων, ὑποστηρίξῃ καὶ οὗτος τὴν κατασκευὴν τούτων, ὥστε ν’ ἀρχίσῃ καὶ ἡ ἐκτέλεσίς των κατὰ τὸ ἐφετεινὸν πρόγραμμα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§11Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Ἀχελώου πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἤδη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἀπριλίου, ὅταν τὸ πρῶτον ἐδῶ συνήλθομεν καὶ ἐγένοντο αἱ ἀπαντήσεις εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τότε ἐὰν ἐνθυμῆσθε, εἶχον ὑποστηρίξει, ὅτι ὁ Ἀχελῶος τότε μόνον θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ὡς ἔργον ὑδροηλεκτρικόν, ἐὰν σπεύσωμεν ἀπὸ τὰς Ἰταλικὰς ἐπανορθώσεις νὰ μεταφέρωμεν κεφάλαια ἑκατομμυρίων τινῶν δολλαρίων, ἀπὸ ἄλλα εἴδη δευτερευούσης ἢ ἀκόμη καὶ πρωτευούσης σημασίας, εἰς τὰ ὑδροηλεκτρικὰ ἔργα. Τότε, μοῦ ἀπήντησεν ὁ κ. Τσουδερός, ὅτι εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὴν ἄποψίν μου αὐτήν. Μετὰ ταῦτα, ὅταν διῆλθον μετὰ ἕνα μῆνα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, κατὰ Σεπτέμβριον 1950, ἔσπευσα νὰ ἐπικοινωνήσω μὲ τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, μέσῳ τοῦ ἐν Ρώμῃ Πρεσβευτοῦ μας, εἰς ἐξέτασιν ὅπως συμφωνήσῃ ἵνα χρησιμοποιήσωμεν τὰς ἐπανορθώσεις διὰ τὸν Ἀχελῶον. Αἱ ἀπαντήσεις ἦσαν ἐξαιρετικῶς εὐνοϊκαί. Μοῦ ἐζητήθη μάλιστα νὰ σταλῇ ἕνας εἰδικὸς τεχνικός, μὲ τὸν ὁποῖον νὰ συνεννοηθῇ ποῖαι εἶναι αἱ παραγγελίαι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ τοποθετηθοῦν ἔναντι Ἰταλικῶν ἐπανορθώσεων. Ἔκτοτε, ὅταν ἄλλην μίαν φοράν, μὲ τὸν κ. Παπανδρέου ὑπουργοῦντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, ἔφερα τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, ὁ κ. Παπανδρέου μοῦ ἀπήντησεν, ὅτι εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν Ἰταλικῶν ἐπανορθώσεων. Ἤδη, ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ἐὰν παρελείψαμεν νὰ σπεύσωμεν νὰ περιλάβωμεν τὸν Ἀχελῶον εἰς τὰς Ἰταλικὰς ἐπανορθώσεις, νομίζω ὅτι τώρα θὰ εἶναι πολὺ ἀργά. Θὰ πρέπει νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ συνεχὴς προμήθεια εἰδῶν καταναλώσεως, ἔναντι ἐπανορθώσεων, τὰ ὁποῖα ἔρχονται καὶ εἰς ἀνταγωνισμὸν πρὸς τὰ ἐγχώρια προϊόντα καὶ νὰ σπεύσωμεν ἔστω καὶ τώρα νὰ προέλθωμεν εἰς συμφωνίαν μὲ τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεταθέσωμεν κεφάλαια εἰς τὰ ὑδροηλεκτρικὰ ἔργα. Φαίνεται ὅτι αὐτὸ δὲν ἐγένετο, ὅταν ἔπρεπεν. Οὐδεὶς ἀνέμενε ὅτι τὰ ὑδροηλεκτρικὰ ἔργα τοῦ Ἀχελώου, θὰ ἐγίνοντο μὲ μόνην τὴν βοήθειαν τοῦ σχεδίου Μάρσαλ. Ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν ἔμπνευσιν—ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ αὐτὴ ἡ ὑπόμνησις—νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὰ ἔργα τοῦ Λάδωνος καὶ τοῦ Βόδα, τὰς Ἰταλικὰς ἐπανορθώσεις, οὐδέποτε θὰ καθίστατο δυνατὴ ἡ κατασκευή των, διότι τὸ σχέδιον Μάρσαλ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀναλάβῃ ὁλόκληρον τὸ βάρος των. Ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν, πρὶν ἐξαντληθοῦν τὰ σχετικὰ ποσὰ τῶν Ἰταλικῶν ἐπανορθώσεων, νὰ δεσμεύσωμεν ἕνα τμῆμα καὶ νὰ τὸ μεταφέρωμεν εἰς τὰ ὑδροηλεκτρικὰ ἔργα τοῦ Ἀχελώου. Ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, εἶχε δεχθῇ τὴν συζήτησιν αὐτῶν. Ἐὰν κατατεθῇ ὁ σχετικὸς φάκελλος, ἐκεῖ θὰ ἴδωμεν ὅλα τὰ ἀνταλλαγέντα ἔγγραφα καὶ τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπολύτως εὐνοϊκὰ εἰς τὴν ὑπόθεσίν μας. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θελήσῃ νὰ δώσῃ μίαν ἐντολὴν νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα αὐτὰ εἰς τὴν Βουλήν, νομίζω, ὅτι θὰ διαφωτισθῇ αὕτη ἐπαρκῶς, ἰδίως ἐὰν ἐσημειώθησαν παραλείψεις εἰς τὰς σχετικὰς ἐνεργείας πρὸς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν.

§12Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὑπάρχουν παραλείψεις.

§13Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κατατεθῇ ὁ φάκελλος.

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαίως.

§15Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν κατάθεσιν.

§16Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μέχρις ὅτου δοθοῦν διευκρινήσεις.

§17Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδιαιτέρως ζητῶ τὰ ἔγγραφα τὰ διαμειφθέντα μὲ τὴν πρεσβείαν μας ἐν Ρώμῃ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§19Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω, διότι ἔστω καὶ παρεμπιμπτόντως ἔρχεται αὐτὸ τὸ μεγάλο θέμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὀρθῶς ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον τῆς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Σερπᾶνον, ὅτι μόνον ἐὰν γίνουν τὰ ὑδροηλεκτρικὰ ἔργα τοῦ Ἀχελώου, ἀντιμετωπίζεται τὸ ἐνεργειακὸν πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν προσεχῆ δεκαετίαν. Ἄνευ τῶν ἔργων τοῦ Ἀχελώου, τὸ σύνολον τῶν ἄλλων ἐνεργειακῶν ἔργων, ὅταν θὰ ἔχῃ συντελεσθῆ, μόλις θὰ δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ μεταξὺ ἔχουν προκύψει. Διότι σήμερον ἔχομεν ἀπὸ τὴν Πάουερ περίπου 140 χιλ. κιλοβάτ. Τὸ σύνολον τῶν ἔργων Λάδωνος, Βόδα καὶ Λούρου δὲν φθάνουν εἰς αὐτὸ τὸ ποσόν. Καὶ μὲ τὸ Ἀλιβέρι φθάνομεν μόλις εἰς 180 χιλ. κιλοβάτ. Ἔχομεν δὲ τώρα αἰτήσεις πρὸς τὴν Πάουερ περίπου διπλασιασμοῦ. Ἑπομένως, ὅταν θὰ ἔχουν πραγματοποιηθῆ καὶ τὰ ἄλλα τέσσαρα ἔργα, μόλις καλύπτονται αἱ ὑφιστάμεναι ἀνάγκαι. Ἰδού, διατί ὁ Ἀχελῶος ἀποτελεῖ πράγματι τὴν μοναδικὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ μέλλοντος, ἐπειδὴ μόνος ὁ Ἀχελῶος εἶναι 180 χιλ. κιλοβάτ, ὅσον τὸ σύνολον τῶν ἄλλων ἔργων. Πέραν ὅμως τῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας τὴν ὁποίαν θὰ ἀποδώσῃ, θὰ εἶναι ἐπίσης ἀνεκτιμήτου ἀξίας, ἡ τοπικὴ ἀπόδοσίς του, εἰς ἀποξηραντικὰ καὶ συγχρόνως ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα. Ἀποτελεῖ ἑπομένως ὁ Ἀχελῶος παραλλήλως πρὸς τὴν Πτολεμαΐδα, ἡ ὁποία ἐπίσης ἐξυπηρετεῖ κατ’ ἄλλον τρόπον τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἀποτελεῖ τὸ μέγα ἔργον τῆς Ἑλληνικῆς ἀνασυγκροτήσεως. Ἀνέκαθεν ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ βοήθεια καθὼς καὶ αἱ ἐπανορθώσεις θὰ ἔπρεπε νὰ διατεθοῦν ἀποκλειστικῶς εἰς μεγάλα ἔργα καὶ νὰ μὴ κονιορτοποιηθοῦν, νὰ μὴ διατεθοῦν εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ ἀπὸ ἰδιώτας. Θὰ ἔπρεπε νὰ διατεθοῦν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς ἐκεῖνα τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἠδύναντο πιὰ νὰ ἐκτελεσθοῦν χωρὶς αὐτὸ τὸ «μάνα ἐξ οὐρανοῦ», ὅπως εἶναι ἡ Ἀμερικανικὴ βοήθεια. Καὶ εἰς τὰ ἔργα ἀκριβῶς αὐτὰ ἀνήκει καὶ ὁ Ἀχελῶος. Καὶ μέχρι τοῦδε ὑπῆρξαν δυστυχῶς πολλαὶ κονιορτοποιήσεις. Ὅταν ἀνέλαβα τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Συντονισμοῦ, εὑρέθην εἰς τὴν περίοδον τῆς περικοπῆς τῆς βοηθείας, ἑπομένως καὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἔργων τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Καὶ ἄλλοτε ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν συνέβη μόνον ἡ περικοπὴ τῆς βοηθείας εἰς τὰς ἡμέρας τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας ἤμουν Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ. Συνέβη ἐπὶ πλέον λόγῳ τοῦ πολέμου τῆς Κορέας ἀλλαγὴ τοῦ κλίματος, τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ προορισμοῦ τῆς βοηθείας. Ἡ ἀνασυγκρότησις ἐγκαταλείπεται, διὰ νὰ προαχθοῦν τὰ ἔργα τῆς ἀμέσου ἀποδόσεως καὶ ἰδίως τὰ ἔργα τῆς ἀμύνης. Καὶ ἡ ἀλλαγὴ αὐτὴ τοῦ συνθήματος ἦτο βάσιμος διὰ τὴν Εὐρώπην, διότι ἐκεῖ εἶχε συντελεσθῆ ἡ ἀνασυγκρότησις καὶ εἶχε παραμεληθῆ ἡ ἄμυνα. Ἐδῶ, εἰς τὴν χώραν μας δὲν ἔγινε μόνον ἄμυνα, ἀλλὰ ἀληθινὸς πόλεμος. Τότε ἐχρειάσθη ἀληθὴς ἀγὼν διαφωτίσεως εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ ἐξωτερικόν, διὰ νὰ πείσωμεν, ὅτι καὶ μετὰ τὴν περικοπὴν τῆς βοηθείας ἐπεβάλλετο ἀπολύτως ἡ διατήρησις τῶν σκοπῶν τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Καὶ ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξαμεν καὶ ἡ ὁποία τελικῶς ἐγένετο δεκτὴ ἦτο, ὅτι παραλλήλως πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς ἀμύνης, ἐπεβάλλετο νὰ συνεχισθῇ ἡ ἀνασυγκρότησις. Εἴπομεν, ὅτι θὰ εἶναι πλάνη νὰ νομισθῇ, ὅτι ἄμυνα σημαίνει μόνον ὅπλα. Ἄμυνα σημαίνει ἄνθρωποι καὶ ὅπλα, διότι τὰ ὅπλα δὲν ἐκπυρσοκροτοῦν μόνα. Ἄνθρωποι τὰ χειρίζονται. Καὶ θὰ πρέπει ἑπομένως, ἡ ἔννοια τῆς ἀμύνης νὰ περιλάβῃ πρῶτα τὴν ἀνάγκην ἑνὸς στοιχειώδους σταθεροῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ μας. Θὰ πρέπει ἐπίσης, νὰ περιλάβῃ τὴν ἀνάγκην τῆς μελλοντικῆς βιωσιμότητος τῆς Ἑλλάδος. Διότι ὁ Ἕλλην, εἶναι πρόθυμος νὰ προσφέρῃ τὴν ἀτομικήν του ὕπαρξιν εἰς τὸν βωμὸν τῆς αἰωνιότητος τῆς Πατρίδος. Τὸ αἴτημά μας ἦτο τρισυπόστατον. Διατήρησις στοιχειώδους βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ μας. Βιωσιμότης τοῦ μέλλοντος, τὸ ὁποῖον σημαίνει ἀνασυγκρότησις. Καὶ ἐπίσης, ἄμυνα. Καὶ αἱ τρεῖς αὐταὶ ἔννοιαι ἤτοι, βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ, βιωσιμότης τῆς Ἑλλάδος καὶ Ἐθνικὴ ἄμυνα, ἀπετέλεσαν τὴν τρισυπόστατον ἑνότητα, τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ὡς Κυβέρνησις ὑπεστηρίξαμεν. Τοιουτοτρόπως τὸ ἔργον τῆς Πτολεμαΐδος, τὸ ὁποῖον ἀρχικῶς εἶχε συναντήσει πολλὰς δυσχερείας, συνετελέσθη τελικῶς. Ὑπὸ τὸ ἴδιον πνεῦμα ἠγωνίσθην καὶ διὰ τὸν Ἀχελῶον. Ἐπεκοινώνησα ἐν Παρισίοις μὲ τὸν Ἰταλὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Σφόρτσα, καὶ ἐν Ρώμῃ μὲ τὸν Ἰταλὸν πρωθυπουργὸν κ. Ντὲ Γκάσπερι, καθὼς καὶ τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι καθὼς καὶ ὁ ἐν Ἀθήναις Πρεσβευτὴς τῆς Ἰταλίας ἐδείχθησαν προθυμότατοι, ὅπως αἱ Ἰταλικαὶ ἐπανορθώσεις διατεθοῦν διὰ τὸν Ἀχελῶον, διότι ἤθελαν πάντες, ὅπως συνδέσουν τὰς ἐπανορθώσεις μὲ ἕνα μέγα ἔργον. Ἐχρειάζοντο ὅμως αἱ πρῶται ὗλαι αἱ ὁποῖαι θὰ ἔπρεπε νὰ δοθοῦν, ὅπως ἀξιοποιήσουν τὰς Ἰταλικὰς ἐπανορθώσεις. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ θέμα τοῦτο ἐδώσαμεν ὀρθὴν κατεύθυνσιν. Προωρίσαμεν τὰς Γερμανικὰς ἐπανορθώσεις εἰς πρώτας ὕλας, τὰς ὁποίας νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἰταλίαν. Τοιουτοτρόπως, ἐξησφαλίσαμεν τὴν συνάρτησιν Γερμανικῶν καὶ Ἰταλικῶν ἐπανορθώσεων. Ἐπεβάλλετο ἡ προσπάθεια ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ υἱοθέτησις τοῦ ἔργου ἀπὸ τὴν Ἀμερικανικὴν ἀποστολήν. Ὑπάρχει μία οὐσιώδης δυσχέρεια εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ἀχελώου. Τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν τῶν δολλαρίων εἶναι μικρόν, ἐνῷ τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν εἶναι μεγάλο. Πρόκειται ἐν συνόλῳ περὶ δαπάνης περίπου ἑνὸς τρισεκατομμυρίου. Καὶ τὸ ἐρώτημα ποὺ μᾶς ἔθετον οἱ Ἀμερικανοὶ ἁρμόδιοι ἦτο: Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ σύνολον αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἐντὸς τῶν προσεχῶν πέντε ἐτῶν; Κατήρτισα μίαν ἁρμοδιωτάτην Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐπὶ ἑβδομάδας, ἐπεδόθη εἰς τὴν μελέτην τοῦ θέματος. Τὸ πόρισμα ὑπεβλήθη εἰς τὴν Ἀμερικανικὴν ἀποστολὴν καὶ ἦτο πράγματι πειστικώτατον. Τὴν 24ην Ἰουλίου ἐλάβομεν ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας διευθύνσεως τῆς Ἀμερικανικῆς ἀποστολῆς, τοῦ κ. Σέϊνορ, ἀπάντησιν εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ ἐξετάζεται μὲ ἰδιαιτέραν προσοχήν, καὶ ὅτι ἀνέμεναν ἐπίσης σχετικὸν ὑπόμνημα τοῦ Δημοσίας ἐπιχειρήσεως Ἠλεκτρισμοῦ. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἀφήσαμεν τὸ ζήτημα τοῦ Ἀχελώου, ὅταν ἐγκατελείψαμεν τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Συντονισμοῦ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὲ συγχωρήσῃ, διότι προέβην εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν μακρὰν ἀνάπτυξιν. Τὸ θέμα εἶναι τόσον μέγα, ὥστε ν’ ἀξίζῃ πράγματι, ἔστω καὶ κατὰ τὸν παρεπίμπτοντα αὐτὸν τρόπον, νὰ εὕρῃ τὴν ἀνάπτυξίν του εἰς τὴν σημερινὴν Βουλήν. Ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου εἶναι, ὅτι τὰ ἔργα ἐκινδύνευσαν μετὰ τὴν περικοπὴν τῆς βοηθείας καὶ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ κλίματος. Ἡ Κυβέρνησίς μας ἠγωνίσθη. Καὶ τὸ μὲν ἓν ἐκ τῶν δύο μεγάλων ἔργων, ἡ Πτολεμαΐς, συνετελέσθη καὶ παραλλήλως, ὁ Ἀχελῶος σοβαρώτατα προωθήθη. Καὶ ἡ ἀπάντησις, ἡ ὁποία ἐδόθη ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἀμερικανικῆς ἀποστολῆς κ. Λάπαμ, ἀποτελεῖ μίαν ἀπαρχὴν ἱκανοποιήσεως, διότι δέχεται νὰ ἀναγραφῇ τὸ ποσὸν τῶν 800.000 δολλαρίων, τὸ ὁποῖον προεβλέπαμεν, πρὸς μελέτην τοῦ ἔργου. Εἶναι ἡ ἀναγκαία προϋπόθεσις πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ἐὰν καὶ αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς διαδεχθοῦν μετὰ τοῦ αὐτοῦ πάθους ὑπερασπίσουν τὴν ὑπόθεσιν, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὅπως ἐκ τοῦ μηδενὸς μετὰ τὴν περικοπὴν τῆς βοηθείας ἐπαναφέραμεν τὸ θέμα εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, ἔχομεν δὲ τὴν ἀμέριστον ἀνταπόκρισιν τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὁλοκληρωτικὴν ἢ δυνατὸν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ τῶν Ἰταλικῶν ἐπανορθώσεων ὑπὲρ τοῦ Ἀχελώου πιστεύω, ὅτι ἡ ἐπιμονὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ προφανὴς ἀναγκαιότης τοῦ ἔργου διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἀνασυγκρότησιν, θὰ ὁδηγήσῃ εἰς σύντομον ἀποδοχὴν καὶ σύντομον ἔναρξιν τῆς ἐκτελέσεως.

§20Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Αὐτὸ τὸ μεγάλο θέμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς νὰ κάμωμεν παρατηρήσεις σοβαρωτάτας.

§21Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ ὁμιλήσωμεν περὶ Ἀχελώου, ἢ θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ τερματισθῇ τὸ ζήτημα.

§22Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, διότι ἔγινε μία ἔκθεσις εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀπαντήσωμεν. Ἕνα μόνον θέλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. τέως Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεσχέθη νὰ μᾶς δώσῃ τὰ κονδύλια τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν ἀναλυτικῶς, ἀλλὰ δὲν μᾶς τὰ ἔδωσεν. Ἐὰν ἔχετε τὴν καλωσύνην παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διατάξητε νὰ σταλοῦν εἰς τοὺς κ.κ. βουλευτὰς τὰ κονδύλια τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ἀναλυτικῶς καὶ νὰ σταματήσῃ ἡ συζήτησις.

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχουν δημοσιευθῆ εἰς ἕνα τεῦχος.

§24Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι περιττόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐξάρω τὴν σημασίαν τοῦ ἔργου τοῦ Ἀχελώου μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὁποίου θ’ ἀποκτήσωμεν πλήρη ἐπάρκειαν εἰς ἠλεκτρικὸν ρεῦμα, ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως τοῦ ὁποίου εἰς τὴν χώραν μας κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἶναι καταπληκτική. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Παπανδρέου ὡς Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ κατεβάλλομεν προσπαθείας, ὥστε τὸ ἔργον νὰ περιληφθῇ ἐντὸς τοῦ προγράμματος ἀπὸ τὰς Ἰταλικὰς ἐπανορθώσεις. Τὰς προσπαθείας αὐτὰς ἐσυνέχισε καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ πρὸ ἡμερῶν εἴχομεν μίαν μακρὰν σύσκεψιν μετὰ τῶν Ἀμερικανῶν ἐμπειρογνωμόνων καὶ ἐπετεύχθη νὰ διατεθῇ ἕνα σημαντικὸν κονδύλιον διὰ τὴν μελέτην τοῦ ἔργου. Εἶναι ἐνδεχόμενον, ἀλλὰ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ἀπὸ τὴν Οὐάσιγκτων, δὲν ἠμπορῶ νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν κατηγορηματικῶς, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διατεθῇ καὶ ἕνα ἄλλο ποσόν, ὥστε ν’ ἀρχίσουν τὰ προκαταρκτικὰ ἔργα, δηλαδή, αἱ ὁδεύσεις καὶ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέψουν νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ προώθησις τῶν μηχανημάτων ἐπὶ τόπου. Αὐτὰ σᾶς λέγω ἐπειδὴ τὸ ζήτημα παρεπέμφθη εἰς τὴν Οὐασιγκτῶνα, ἀπ’ ὅπου θὰ δοθῇ τελικὴ λύσις. Δὲν θὰ παύσωμεν νὰ ἐνδιαφερώμεθα διὰ τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τοῦ Ἀχελώου ἀπὸ τὰ ὁποῖα πολλὰ ἀναμένει ἡ Ἐθνική μας Οἰκονομία. Αὐτὰ ἔχω νὰ ἀνακοινώσω ἐπὶ τοῦ παρόντος πρὸς τὴν Βουλήν. Γεγονὸς εἶναι ὅτι διετέθη τὸ κονδύλιον διὰ τὴν μελέτην τοῦ ἔργου. Ἐὰν μάλιστα κατορθώσωμεν νὰ ἐνδιαφερθῇ μία μεγάλη ἀμερικανικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλην πεῖραν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτου εἴδους ἔργων, νομίζω ὅτι θὰ ἠμπορέσωμεν βασίμως νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ θὰ ἐκτελεσθῇ. Ἐφέτος δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὸ πρόγραμμα τῶν Ἰταλικῶν ἐπανορθώσεων, νὰ διατεθῇ ποσὸν διὰ τὸ ἔργον αὐτό, διότι δὲν ἔχει γίνει μελέτη, θὰ ἐγένετο μία ἀκινητοποίησις κεφαλαίων ἄνευ λόγου. Συνεπῶς, ἐὰν ἡ μελέτη περατωθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους, ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους θὰ διατεθῇ κονδύλιον ἀπὸ τὰς Ἰταλικὰς ἐπανορθώσεις.

§25Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, αἱ Ἰταλικαὶ ἐπανορθώσεις θ’ ἀποτελέσουν τὴν βάσιν τοῦ Ἀχελώου. Ἀλλά, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε ἐξαντλοῦνται αἱ ἐπανορθώσεις μετὰ τριετίαν. Ἐὰν ἀφήσωμεν νὰ παρέλθῃ ἀκόμη ἕνα ἔτος θὰ ἐξαντληθοῦν αἱ Ἰταλικαὶ ἐπανορθώσεις.

§26Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι ζήτημα δολλαρίων, εἶναι ζήτημα δραχμῶν.

§27Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι ἡ συμφωνία δὲν περιλαμβάνει μόνον δολλάρια, ἀλλὰ περιλαμβάνει καὶ δραχμάς.... (δὲν ἀκούεται).

§28Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Εἴπατε ὅτι γίνονται τὰ ἔργα Λάδωνος– Βόδα. Ἐπειδὴ ἦλθον τώρα τελευταῖα ἀπὸ ἐκεῖ καὶ δὲν εἶδα κανένα ἔργον, ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς πληροφορήσητε εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ ἔργον;

§29Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐκτελεῖται.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας διὰ τὰς ἀναφορὰς

καὶ ἐρωτήσεις, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Ταμείου Ἀρωγῆς Ὀργάνων Ἀγροφυλακῆς» ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἱδρύσεως Ταμείου Ἀρωγῆς Ὀργάνων Ἀγροφυλακῆς», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 21)46 καὶ Ν. Διατάγματος 278)47 «περὶ διαθέσεως ἐράνων πρὸς ἀπονομὴν ἐφ’ ἅπαξ βοηθήματος εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων ἐκ τοῦ προσωπικοῦ Β. Ν. ὡς καὶ εἰς τοὺς καταστάντας ἀνικάνους ἐκ τοῦ προσωπικοῦ Β. Ν. κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ λήξαντος πολέμου», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§33ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 21)46 καὶ Ν. Διατάγματος 278)47 «περὶ διαθέσεως ἐράνων πρὸς ἀπονομὴν ἐφ’ ἅπαξ βοηθήματος εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων ἐκ τοῦ προσωπικοῦ Β. Ν. ὡς καὶ εἰς τοὺς καταστάντας ἀνικάνους ἐκ τοῦ προσωπικοῦ Β.Ν. κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ λήξαντος πολέμου», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Α. Ν. 642)37 «περὶ στρατολογίας Ἀξιωματικῶν Σώματος Ἐπιμελητείας Ἀεροπορίας».

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Α. Ν. 642)37 «περὶ στρατολογίας Ἀξιωματικῶν Σώματος Ἐπιμελητείας Ἀεροπορίας». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου διαχειρίσεως κρατικῶν τινῶν πλοίων».

§37ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τρόπου διαχειρίσεως κρατικῶν τινῶν πλοίων».

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνέχεια τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Κύριοι βουλευταί, ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 17)7)51 ὑπὸ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς παραγρ. 2 τοῦ ἄρθρου 7 ἀπεσύρθη ὑπὸ τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῶν ὑπογραψάντων ταύτην. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἄρθρου 7 ὡς αὕτη ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωτοπαπαδάκη; Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ἡ παράγραφος 2 ἐγένετο δεκτὴ ὡς ἐτροποποιήθη. Ἡ παράγραφος 3 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου γίνεται δεκτή;

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὴ ἡ παράγραφος 3 τοῦ ἄρθρ. 7. Ἐπὶ τῆς παραγράφου 4, ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου ἔχει τὸν λόγον.

§43Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Αἱ προθεσμίαι ἔχουν διατυπωθῆ εἰς τὸ σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὡς ἑξῆς. Τὸ 17 γίνεται 16 τῆς παραγράφου 4 καὶ τὸ 15 γίνεται 14 τῆς παραγράφου 5. Ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζω δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν παράγραφον 4;

§45ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ἡ παράγραφος 4 γίνεται δεκτή.

§47Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελα ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν, ἂν συμφωνῇ ὅπου ὑπάρχει ἡ ἔννοια τοῦ ἀρχηγοῦ νὰ ἐξυπακούεται καὶ ἡ τοῦ συναρχηγοῦ.

§48Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρέπει ἡ πρότασις τοῦ κ. συναδέλφου νὰ κατοχυρωθῇ, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ σύγχυσις.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παράγραφος 5 τοῦ ἄρθρου 7, δεκτή;

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παράγραφος 5 τοῦ ἄρθρου 7, δεκτή. Παράγραφος 6 τοῦ ἄρθρου 7, δεκτή;

§52ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὴ καὶ ἡ παράγραφος 6 τοῦ ἄρθρου 7. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν καὶ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 7. Τὸ ἄρθρον 8 γίνεται δεκτόν;

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8. Ἐπὶ τῆς παραγράφου 1 τοῦ ἄρθρου 9 ὁ κ. Γ. Γεώργας ἔχει τὸν λόγον.

§56Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη 25 ἡμέρας.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παράγραφος 2 τοῦ ἄρθρου 9, δεκτή;

§58ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παράγραφος 2 τοῦ ἄρθρου 9, ἐγένετο δεκτή. Παράγραφος 3 τοῦ ἄρθρου 9, δεκτή;

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παράγραφος 3 τοῦ ἄρθρου 9, ἐγένετο δεκτή. Παράγραφος 4 τοῦ ἄρθρου 9, δεκτή;

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ παράγραφος 4 τοῦ ἄρθρου 9, ἐγένετο δεκτή. Ἐγένετο ἑπομένως δεκτὸν καὶ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 9. Ἄρθρον 10, δεκτόν;

§64ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 10, ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 11, δεκτόν;

§66ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 11, ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 12, δεκτόν;

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 12, ἐγένετο δεκτόν. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13, ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§70Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε μίαν τροπολογίαν, κατὰ πλειοψηφίαν γενομένη δεκτή, διὰ τὴν προτίμησιν τοῦ ἐκλογέως ἑνὸς ὑποψηφίου ἐπὶ ἑνὸς σταυροῦ. Τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει τὰ ἑξῆς..... «....... (ἀναγινώσκει).....».

§71Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, εἶχον μείνει σύμφωνα, ὅτι θὰ ἀφίσουν ἐλευθέρους τοὺς φίλους των, ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ ψηφίσουν κατὰ συνείδησιν, ἐὰν προτιμοῦν, τὴν μονοσταυρίαν ἢ πολυσταυρίαν. Πρὸς διευκόλυνσιν, ἁπλῶς, τῶν συζητήσεων, θὰ ἤθελα, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάμω τὴν δήλωσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μας, ὀρθὸν θὰ ἦτο εἰς μὲν τὰς περιφερείας κάτω τῶν 10 ἑδρῶν νὰ εἶναι μονοσταυρία, εἰς δὲ τὰς περιφερείας ἄνω τῶν 10 νὰ εἶναι πολυσταυρία, ὥστε νὰ ἠμποροῦν καὶ οἱ νέοι νὰ ἐκλέγωνται. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψις, τὴν ὁποίαν θέτω ὑπ’ ὄψει τοῦ Σώματος πρὸς διευκόλυνσιν τῶν συζητήσεων, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§73Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἠξεύρω ὅτι εἶναι ἕνα ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιμείνουν πολλοὶ ἐξ ἡμῶν. Διότι ἐνδιαφέρει πολλούς, ἐὰν θὰ ὑπάρχῃ, κατὰ τὰς ἐκλογάς, ἕνας σταυρὸς ἢ περισσότεροι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, διότι ἔχω κάμει ἐκλογὰς μὲ ἀμφότερα τὰ συστήματα αὐτά, νὰ τοὺς ὑπενθυμίσω τὰ τρωτὰ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ. Ὁ ἕνας σταυρὸς πρὸ παντὸς προσδίδει κομματισμόν. Εἷς ψηφοφόρος εὑρισκόμενος εἰς ἕνα συνδυασμόν, ἀναγκαστικῶς θὰ κομματίζεται συνεχῶς, ὅταν ὑπάρχῃ ἕνας καὶ μόνον σταυρὸς διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ τὸν ἀποκτήσῃ, θὰ δένῃ, διὰ τοῦ κομματισμοῦ, τοὺς ψηφοφόρους, οὕτως ὥστε θὰ ξαναπᾶμε σὺν τῷ χρόνῳ εἰς τὸν παλαιὸν κομματισμόν, τὸν ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι ὅλοι μας θέλομεν νὰ ἐξαλείψωμεν ἀπὸ τὸν τόπον αὐτόν. Πλὴν τούτου κίνδυνος μεγαλύτερος εἶναι ὅπως μέσα εἰς τὸν αὐτὸν συνδυασμόν, ὅταν ὑπάρχῃ ἕνας σταυρός, οἱ ὑποψήφιοι ἀλληλοϋποπτεύωνται, ἀλληλοϋβρίζωνται, ἀλληλοεξοντώνωνται. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, μὴν ἀπατώμεθα, ὅλοι οἱ ὑποψήφιοι εἶναι ἄνθρωποι καὶ ὅλοι ὡς ὑποψήφιοι ἐπιδιώκουν τὴν ἐκλογήν των. Ὑπάρχει, λοιπόν, ὁ κίνδυνος οὐδεὶς νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν συνδυασμὸν καὶ νὰ κοιτάζουν διὰ τὰ ἄτομά των. Πάντως ἡ μονοσταυρία εἶναι ἐντελῶς κομματισμός, ἐπανερχόμεθα δὲ εἰς τὸ παλαιὸν κομματικὸν καθεστώς. Θὰ ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ ἀπολύτως τήν, ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, γενομένην πρότασιν, ὑπὸ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, δεδομένου ὅτι οἱ περισσότεροι τῶν Νομῶν κυμαίνονται ἀπὸ ἀπόψεως ἑδρῶν μεταξὺ 5 καὶ 7, θὰ ἠμποροῦσα νὰ δεχθῶ μέχρι ἕξ, ἕναν, καὶ ἀπὸ ἓξ καὶ ἐπάνω, δύο, ἀλλὰ τὸ νὰ δεχθῶμεν μόνον νὰ ὑπάρχῃ κάτω τῶν 10 εἷς καὶ ἄνω τῶν 10 περισσότεροι, ἐπιτρέπομεν τὴν ἐπιλογὴν καὶ συνεπῶς τὴν ἔλλειψιν κομματισμοῦ εἰς τὰς μεγάλας πόλεις ὅπου ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἕδραι καὶ ὅπου ὅμως δὲν ὑπάρχει κομματισμός, οὔτε καὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀναπτυχθῇ αὐτὸς ὁ κομματισμός. Ἀλλὰ εἰς τὰς κάτω τῶν 10, ὅπου ὑπάρχουν πολλοὶ Νομοί, μεγάλοι Νομοί, δὲν θὰ δίδεται εἰς κανένα ψηφοφόρον τὸ δικαίωμα ἐπιλογῆς, θὰ πᾶνε καὶ θὰ λέγουν ἢ θὰ ψηφίσῃς ἐμένα διὰ τὸν α ἢ β λόγον ἢ δὲν θὰ ψηφίσῃς κανέναν ἄλλον καὶ ἐμποδίζετε, δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, πάντα νέον βουλευτὴν νὰ πολιτευθῇ, μὴ ἔχοντα κομματικὴν ὀντότητα καὶ κομματικὸν σχηματισμόν, θὰ τὸν ἐμποδίζετε νὰ ἐκτεθῇ, διότι θὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ ἠμπορέσῃ οὐδέποτε νὰ ἐπιτύχῃ, οἱοσδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, καὶ μάλιστα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἠκούσθη ὅτι χρειάζεται καὶ κάποια ἀνανέωσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Σεῖς, μάλιστα, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν εἰς τὸ ἄρθρον 7 § 2, χθὲς τὸ βράδυ συζητούσαμε, εἴπατε, ὑποστηρίζοντες κατ’ ἐμὲ ὀρθῶς δι’ αὐτὸ καὶ ἐψήφισα τὴν διάταξιν αὐτήν, ὑποστηρίζοντες τὴν διάταξιν αὐτήν, ὅτι μόνον ἐὰν αὐξηθοῦν αἱ ἕδραι, εἶναι δυνατὸν νὰ μποῦν καὶ μερικοὶ νέοι εἰς τοὺς συνδυασμούς. Ἀλλὰ αὐτοὺς τοὺς νέους μὲ τὴν μονοσταυρίαν ἐντελῶς τοὺς καταστρέφετε, διότι δὲν ἔχουν ἀπολύτως καμμίαν ἐλπίδα ἐπιτυχίας. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι μέχρι 6 ἢ τὸ πολὺ 7, ἴσως ἠμπορέσωμε νὰ δεχθῶμεν τὸν ἕνα σταυρὸν ἀπὸ 5 ἢ 6 μέχρι 12 τοὺς δύο σταυροὺς καὶ ἀπὸ 12 καὶ ἐπάνω, ὅπου ὑπάρχουν μεγάλαι πόλεις, νὰ ἀφίσωμεν ἐλεύθερον τὸν κόσμον νὰ ψηφίζῃ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Μπακλατζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§75Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ἐναντίον τῆς μονοσταυρίας ὀπωσδήποτε. Τὸ ζήτημα εἶναι συβαρὸν καὶ ἀπησχόλησε καὶ τὴν Βουλὴν τοῦ 1936. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ὅτι καὶ τότε ἀνεπτύχθησαν ἀμφότεραι αἱ ἀπόψεις καὶ συνηγοροῦντος καὶ τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, Θ. Σοφούλη, ἡ Βουλὴ τότε ἀπεδέχθη τὴν πολυσταυρίαν. Ἡ πολυσταυρία εἶναι ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω πρέπει νὰ προσέξωμεν πολύ, διότι ἐὰν καθιερωθῇ ἕνας σταυρός, πιστεύω ἀπολύτως ὅτι δημιουργεῖται ἀριστοκρατικὴ κατάστασις, ὅτι προάγεται ὁ κοντζαμπασισμὸς καὶ ὅτι ἐμποδίζομεν εἰς τὸ θερμοκήπιον τῆς πολιτικῆς νὰ ἀναπτυχθοῦν νέα φυτώρια τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου. Μόλις καταρτισθῇ ἕνας συνδυασμός, ἑνὸς κόμματος, ἀμέσως κηρύσσεται πόλεμος ἐξοντωτικός, μεταξὺ τῶν προσώπων ποὺ συμμετέχουν εἰς τὸν αὐτὸν συνδυασμόν. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας, εἶναι οἱ ἑξῆς: Πρῶτα–πρῶτα, ὅπως εἶπον, μὲ τὸ ἄλλο σύστημα, ὅταν εἰς τὸν συνδυασμὸν μποῦν πρόσωπα ἰσχυρά, κανεὶς νέος δὲν θὰ θελήσῃ νὰ συμμετάσχῃ. Ὅταν ἐγὼ γνωρίζω π.χ. ὅτι εἰς τὸν συνδυασμόν μου ὁ κ. Χαβίνης εἶναι ἰσχυρός, εἴτε διότι εἶναι ἱκανός, εἴτε διότι ἔχει τὰ οἰκονομικὰ μέσα διὰ νὰ κινηθῇ, εἴτε διότι ἔχει ἀνθρώπους ἀφωσιωμένους, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ἐπηρεάσουν τοὺς ἐκλογεῖς, ἐγὼ ὁ νέος δὲν θὰ δεχθῶ ποτὲ νὰ συμπεριληφθῶ εἰς τὸν συνδυασμόν. Ἐκτὸς αὐτοῦ, κ. βουλευταί, δημιουργεῖται ἕνας ἄκρατος τοπικισμός. Κάθε χωρίον, κάθε ἐπαρχία, θὰ ὑποστηρίζουν τὸν ὑποψήφιόν τους. Ἐπίσης διασπᾶται ἡ ἀλληλεγγύη, ἡ κοινὴ κατεύθυνσις, ἡ κοινὴ συνεργασία ὅλων τῶν ὑποψηφίων εἰς μίαν περιφέρειαν. Ἐγώ, καταγόμενος ἀπὸ μίαν ἐπαρχίαν, θὰ κυττάζω πῶς νὰ ἐξυπηρετῶ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐπαρχίας μου, νὰ ἐξυπηρετῶ ὡρισμένην περιφέρειαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ὑπολογίζω ὅτι θὰ συγκεντρώσω τὸν ἀριθμὸν τῶν σταυρῶν ποὺ χρειάζομαι καὶ θὰ ἀδιαφορῶ δι’ ὁλόκληρον τὴν ἄλλην περιφέρειαν. Ἐπίσης ὑπάρχουν πολλὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ ἐξυπηρετήσουν πρόσωπα τοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ, διότι συνδέονται φιλικῶς κ.λ.π. Μὲ τὴν μονοσταυρίαν δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ἐπιθυμίαν των αὐτήν. Θὰ δημιουργηθῇ τότε μία κατάστασις διὰ τὴν ὁποίαν θὰ μετανοήσωμεν ἡμεῖς κατόπιν, διότι ἐδέχθημεν τὴν μονοσταυρίαν. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν καὶ παρακαλῶ, κ. βουλευταί, τὸ προσέξωμεν. Ἄν θέλετε νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τοὺς νέους νὰ ἔλθουν ἐδῶ, διότι ἡμεῖς δὲν θὰ εἴμεθα αἰωνίως εἰς τὴν Βουλήν, νὰ καθιερώσωμεν τὴν πολυσταυρίαν. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ μονοσταυρία δημιουργεῖ ἀριστοκρατίαν καὶ δημιουργεῖ κοντζαμπασισμόν. (Χειροκροτήματα).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§77Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἂς προσέξωμεν πολὺ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἂς μὴ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ ἀτομικά μας συμφέροντα. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ νὰ μὴν θελήσωμεν νὰ τὸν ἐμποδίσωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν θέλησίν του καὶ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του. Ἡ διάταξις τῆς μονοσταυρίας ἀποτελεῖ βάσιν διὰ τῆς ὁποίας περιορίζεται ὁ νέος κόσμος, ὁ πολιτικός, νὰ κατέλθῃ εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνανεώσῃ ἕνα μέρος τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ μᾶς στιγματίσῃ, διότι θὰ νομίσῃ, ὅτι ἐπειδὴ ἡμεῖς κατέχομεν τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ, καὶ ἄλλοι κατέχομεν τὴν θέσιν τῶν Ὑπουργῶν ἢ τῶν πρώην Ὑπουργῶν, ἔχομεν ἐξασφαλισμένην τὴν ἐπιβολὴν εἰς τὸν λαόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπανερχόμεθα εἰς μίαν παλαιοτέραν ἐποχὴν καί, ἂν θελήσετε νὰ ἐπιμείνετε εἰς τὴν μονοσταυρίαν, θέσατε καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν, ὅτι διὰ νὰ εἶναι τις βουλευτής, πρέπει νὰ ἔχῃ περιουσίαν πέντε δισεκατομμυρίων, διότι τότε μόνον θὰ ἔρχεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον βουλευτής. (Χειροκροτήματα). Ἡ μονοσταυρία ἀπομακρύνει τὸν πτωχὸν ἀπὸ τοῦ νὰ κατέλθῃ εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν. Ὁ πτωχὸς δὲν θὰ δυνηθῇ ποτὲ νὰ εὑρεθῇ ἐπὶ τῆς θέσεως ταύτης, διότι ὁ πλοῦτος θὰ τὸν ἐπισκιάσῃ. Δὲν θὰ ἔχῃ τὰ μέσα τῆς κυκλοφορίας, δὲν θὰ ἔχῃ τὰ μέσα τῆς ἐκτυπώσεως τῶν ψηφοδελτίων, δὲν θὰ ἔχῃ τὰ μέσα τῆς ἐξευρέσεως ἀντιπροσώπων, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ θηρεύσῃ τοὺς σταυρούς. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον καὶ κύριον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ προσέξωμεν, διότι ὁ λαὸς ἀρκετὰ μᾶς ἔχει συκοφαντήσει. Θὰ μᾶς εἴπῃ καὶ τώρα, ὅτι θέλομεν νὰ ἀποκλείσωμεν οἱονδήποτε ἄλλον ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ἀπευθύνομαι καὶ πρὸς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ εἶναι ὑπεράριθμοι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Πῶς δέχονται, οἱ κύριοι Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἀντὶ νὰ εἶναι συνδυασμοί, οἱ ὁποῖοι νὰ περιέρχωνται, καὶ νὰ ἀναπτύσσουν ὁμαδικῶς τὰ προγράμματά των, νὰ ὑπάρχουν μεμονωμένοι ὑποψήφιοι, διατρέχοντες τὰ χωρία ὡσὰν διακονιαρέοι καὶ ζητοῦντες σταυρούς; Καί, ἀκόμη, συκοφαντοῦντες καὶ ὑβρίζοντες τοὺς ἰδίους των συναδέλφους, τοὺς ἐν τῷ αὐτῷ συνδυασμῷ; Κατερρίψαμεν, κ. συνάδελφοι, ἕνεκα τῆς κακῆς διαχειρίσεως τῶν ζητημάτων, ἐκ μέρους ὅλων ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπράξαμεν τίποτε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα, παρὰ νὰ συκοφαντοῦμεν ὁ εἷς τὸν ἄλλον, κατερρίψαμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν συνείδησιν ὑπὲρ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τώρα θὰ καταλήξωμεν νὰ παλαίωμεν ὁ εἷς κατὰ τοῦ ἄλλου ὡσὰν ἀλῆτες, διεκδικοῦντες τὴν μονοσταυρίαν. Οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων δὲν ἔπρεπε ποτὲ νὰ δεχθοῦν τὴν μονοσταυρίαν, διότι ἔτσι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν βασιβουζικισμόν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κομματάρχης ἦτο τὸ ἅπαντον, ἐνῷ τώρα θὰ εἶναι τὸ ἅπαντον ὁ πλουτοκράτης βουλευτής.

§78Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ πολυσταυρία θὰ τοὺς φέρῃ καὶ ὄχι ἡ μονοσταυρία.

§79Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Βεβαίως, κ. Χαβίνη, ἐχρηματίσατε Ὑπουργὸς καὶ ἔχετε τὸ κῦρος, ἀλλ’ ὑπολογίζετε καὶ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὸ πρῶτον νὰ κατέλθουν εἰς τὸν πολιτικὸν στίβον; Οἱ συνδυασμοὶ θὰ γίνουν ἀπὸ 2–3 ἰσχυροὺς παράγοντας καὶ ὁ πλουτοκράτης θὰ ἀγοράσῃ κάποιον νὰ τὸν βάλῃ ὑποψήφιον διὰ νὰ πάρῃ τοὺς σταυρούς. Τὸ ἐλάττωμα τῶν συμμοριῶν, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ ὀνομάσω, μὲ τὴν πολυσταυρίαν, δὲν ἐπιτυγχάνει, κύριοι, ὅταν ὁ βουλευτὴς ἢ ὁ πολιτικὸς ἔχῃ δύναμιν, ὅταν κατασυντρίβῃ τὰ συγκροτήματα, κατασυντρίβῃ τὰς ἑνώσεις, ὅπως συνέβη εἰς τὸν Νομόν μου, μὲ ὅλας τὰς ἑνώσεις, μόνος κατῆλθον, τὰς κατασυνέτριψα καὶ ἐπεκράτησα εἰς τὴν πρώτην κατανομήν. Ἐνῷ ὅμως μὲ τὴν μονοσταυρίαν βεβαιῶ, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ φθάσω ἐδῶ, ἀλλ’ οὔτε θὰ δυνηθῶ νὰ κατέλθω ὡς ὑποψήφιος στὸν ἀγῶνα, διότι στεροῦμαι τῶν μέσων. Ἐὰν θέλωμεν, λοιπόν, ἡμεῖς νὰ καταστρέψωμεν καὶ αὐτὰς τὰς συμμοριακὰς ἑνώσεις, διότι αἱ ὁμάδες θὰ εἶναι τρεῖς ἐπὶ τέλους. Δὲν θὰ εἶναι μία ὁμάς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποφύγωμεν ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξυψωθῶμεν στὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Ἂς ὑποβάλωμεν πρότασιν στὸν νόμον, ὅτι τὰ ψηφοδέλτια δὲν τὰ διανέμουν οἱ βουλευταὶ ὑποψήφιοι, ἀλλὰ θὰ τὰ λαμβάνουν, ὅπως τοὺς φακέλλους, ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἑκάστου τμήματος. Νὰ λοιπὸν πῶς συντρίβονται αἱ ἑνώσεις, κύριοι συνάδελφοι. Προσέξατε πολὺ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὸν λαόν, διότι ἐθέσαμε διάταξιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος μὲ τὴν μονοσταυρίαν. Ἐθέσαμεν διάταξιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς ἕνα συνδυασμὸν νὰ προσληφθοῦν περισσότεροι, διὰ νὰ δώσωμεν δικαίωμα εἰς τοὺς νέους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μᾶς κάμουν μίαν ἕνεσιν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ νὰ καταβοῦν εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν. Καὶ ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος θέλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν κάθοδον νέων ἀνδρῶν, διὰ τῆς μονοσταυρίας ἀντικρούομεν τοῦτο καὶ ἐρχόμεθα καὶ ἀντικρούομεν διὰ τῆς πρώτης ἀποφάσεως τὴν ἄλλην. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐνῷ ὁ λαὸς θέλει παντοῦ τὴν ἀνανέωσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ περιορίσωμεν τὴν διάταξιν αὐτήν. Πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν πολυσταυρίαν, διότι αὐτὴ ἀνοίγει δρόμους εἰς τοὺς νέους ἄνδρας, ἀνοίγει δρόμους εἰς τοὺς πτωχοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται μὲ περισσότερον σθένος, μὲ περισσότερον παλμόν, ὑπὲρ τοῦ πάσχοντος λαοῦ, διότι καὶ αὐτοὶ συμπάσχουν μετὰ τοῦ λαοῦ. Θὰ φθάσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τῆς μονοσταυρίας νὰ ἔχωμεν Κοινοβούλιον πλουτοκρατίας, ὁ δὲ ἀτυχὴς λαός, ἀγροτικός, ἐργαζόμενος, ἐπαγγελματικός, νὰ μὴ εὑρίσκει ἀπήχησιν, διότι οἱ μεγάλοι παράγοντες τοῦ τόπου θὰ δύνανται νὰ συγκεντρώσουν τοὺς σταυροὺς εἰς τὸν ἕνα, αὐτόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ εἶναι δοῦλος τῶν μεγάλων ἐπιχειρήσεων, τῶν μεγάλων οἰκονομικῶν συνεταιρισμῶν, τῶν μεγάλων οἰκονομικῶν συγκροτημάτων. Κύριοι συνάδελφοι, μὴ προστατεύσωμεν ἑαυτούς. Κύριοι συνάδελφοι, προσέξατε διότι οἱ οἰκονομικοὶ συνεταιρισμοὶ καὶ αἱ οἰκονομικαὶ ὀργανώσεις, ὁ πλουτοκρατικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος πιέζει καὶ τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον καὶ τὸν ἀτυχῆ ἐργαζόμενον λαόν, θὰ διορίζῃ τοὺς βουλευτάς του καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συμφέροντά του, ἡ δὲ φωνὴ τοῦ ἀγρότου, τοῦ ἐπαγγελματίου, τοῦ ἀναπήρου, τοῦ θύματος πολέμου, δὲν θὰ εὕρῃ ἠχώ, διότι δὲν θὰ εὕρῃ πολιτευτὰς κατερχομένους εἰς τὸν ἀγῶνα μὲ τὴν μονοσταυρίαν, διότι θὰ ἔχῃ παραστάτας καὶ συνεργάτας τοὺς βαζιβουζούκους, τυχόν, καὶ μεγάλους καρχαρίας τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§81Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παρηκολούθησα μετὰ πολλῆς προσοχῆς, κύριοι συνάδελφοι, τὰς ἀπόψεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἀνέπτυξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς ἀπόψεις των, τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα τούτου καὶ τῶν ἄλλων ἐκλογικῶν συστημάτων. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι, χωρὶς νὰ ἀμφισβητῶ τὴν ὀρθότητα τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ἀναπτυχθέντων ἐκ μέρους τῶν κηρυχθέντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἐπείσθην ὅτι εἶναι τὸ χειρότερον ὅλων. Καὶ τοῦτο, διότι κύριοι βουλευταί, πιστεύω ὅτι οὐδὲν ἐκλογικὸν σύστημα, ὁσονδήποτε ἄρτιον, δὲν ἀποτελεῖ πανάκειαν, δυναμένην νὰ θεραπεύσῃ τὰ κακὰ τοῦ δημοσίου βίου μιᾶς χώρας. Συνεπῶς, διότι ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη περίπτωσις ἡ ἀνθρωπίνη σοφία θὰ ἐφεύρισκε τὸ ἄρτιον αὐτὸ σύστημα, οὕτως ὥστε νὰ ἀποτρέπῃ τοὺς κινδύνους τοὺς οἰκονομικοὺς καὶ κοινωνικούς, τοὺς ἀπειλοῦντας ἑκάστοτε τὰς διαφόρους χώρας καὶ κοινωνίας. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι ἔργον κάθε σώφρονος ἀνθρώπου καὶ πρὸ παντὸς πολιτικοῦ ἡγέτου, εἶναι ἡ ἀναζήτησις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον, εἶναι ἱκανὸν νὰ θεραπεύσῃ ἑκάστην συγκεκριμένην οἰκονομικὴν ἢ κοινωνικὴν νόσον. Πιστεύω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὰς κοινωνικὰς καὶ πολιτικὰς νόσους συμβαίνει, ὅ,τι καὶ εἰς τὰς σωματικὰς τοιαύτας, εἰς τὰς ὁποίας ἰσχύει τὸ Ἱπποκράτειον δόγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχύῃ πάντοτε, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχουν ἀσθένειαι ἀλλὰ ἀσθενεῖς. Καὶ ὅπως, κύριοι συνάδελφοι, ὁ καλὸς γιατρὸς δὲν θὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἰδίαν θεραπευτικὴν μέθοδον ὁσονδήποτε ἀνεγνωρισμένην, ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ὡς ὀρθήν, δι’ ὅλους τοὺς πάσχοντας ὑπὸ τῆς ἰδίας νόσου, ἀλλὰ θὰ ἐφαρμόσῃ θεραπευτικὴν μέθοδον ἀνάλογον μὲ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ κάθε ἀσθενοῦς, ἔτσι πιστεύω ὅτι καὶ ὁ πολιτικὸς ἡγέτης δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀναζητήσῃ τὸ ἐκλογικὸν ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀμβλύνῃ τὰς ἀδυναμίας τῶν ἀνθρώπων καὶ θὰ βοηθήσῃ ἐντὸς τῶν ψυχικῶν καὶ διανοητικῶν δυνατοτήτων των νὰ συμβάλουν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἑκάστοτε ἀναφαινομένων οἰκονομικῶν καὶ κοινωνικῶν κρίσεων. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἐκφράζω, κύριοι βουλευταί, τὴν λύπην μου, διότι τὰ τρία κόμματα τὰ υἱοθετήσαντα τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον δὲν ἔλαβον σαφῆ καὶ κατηγορηματικὴν θέσιν, ἔναντι ἑνὸς σοβαρωτάτου ζητήματος, ὅπως τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως τοῦ ἐκλογέως καὶ ἐνῷ δι’ ἄλλας διατάξεις, ὅλως ἀσημάντους, ἐν πολλοῖς δὲ καὶ χαριστικάς, ἔθεσαν τὴν διάταξιν ταύτην ὡς πολιτικὸν ζήτημα καὶ ἠξίωσαν τὴν πειθαρχίαν τῶν μελῶν τοῦ κόμματός των. Συγχαίρω τοὐναντίον τὴν πλειοψηφίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία καὶ θέσιν ἔλαβε καὶ τὴν ὀρθὴν λύσιν ἔδωσε. Κύριοι βουλευταί, εἶναι καιρός, ἔστω καὶ τὴν δωδεκάτην ὥραν, νὰ εἴπωμεν ὠμὴν τὴν ἀλήθειαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄγνωστος εἰς κανένα ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, οὔτε ἐκτὸς αὐτῆς. Ὁ πρῶτος νόμος τῆς ἀναλογικῆς τοῦ 1926 καθώριζεν ἕνα σταυρόν.

§82ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§83Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δύο σταυρούς, μάλιστα. Τὰ θλιβερὰ ὅμως ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου ἔπεισαν τὸν νομοθέτην τοῦ 1932 νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα σταυρόν. Τοῦτο ἐτροποποιήθη, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε, ἐτροποποιήθη ὁ νόμος κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1936.

§84Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§85Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐτροποποιήθη, κύριε συνάδελφε, κατὰ τὰς παραμονὰς καὶ μετὰ τὴν προκήρυξιν τῶν ἐκλογῶν τῇ ἐπεμβάσει σοβαρωτάτων πολιτικῶν, ἢ ἐπὶ τὸ ὀρθότερον κομματικῶν παραγόντων.

§86Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Ἔγινε συζήτησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§87Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐμένα μὲ εὗρεν ἐν πλῷ ἡ τροποποίησις καὶ ἐνῷ ἐκίνησα μὲ ἕνα σταυρόν, εὑρέθην μὲ δύο σταυρούς. Κυττάξατε τὰ σχετικὰ πρακτικὰ καὶ θὰ τὸ δῆτε. Ἐγὼ δὲν ἀντιδικῶ μὲ κανένα, θέλω μόνον νὰ θέσω τὸν δάκτυλον εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων καὶ νὰ εἴπω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω, γνωρίζομεν ὅλοι, μηδενὸς ἐξαιρουμένου. Ὁ αὐτὸς νόμος ἴσχυσε καὶ διὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 καὶ τοῦ 1950, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε ὅλοι σας, εἰδικαὶ συνθῆκαι δὲν ἐπέτρεψαν καμμίαν τροποποίησιν εἰς τὸν ὑφιστάμενον καὶ ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, ἐνῷ ἔντονος καὶ εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἐξεδηλώθη ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ. Ποῖαι εἶναι, κύριοι βουλευταί, αἱ θλιβεραὶ συνέπειαι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου αὐτοῦ, τὰς γνωρίζομεν ὅλοι. Αἱ θλιβεραὶ συνέπειαι τῆς πολυσταυρίας ἐμφανίζονται εἰς τρία στάδια. Τὸ πρῶτον στάδιον εἶναι τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς καταρτίσεως τῶν συνδυασμῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἔχοντες τὴν βαρύνουσαν γνώμην δὲν ἀσχολοῦνται διὰ τὴν ἐξεύρεσιν συνεργατῶν, τῶν ὁποίων ἡ προσωπικότης θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐκλογικὴν νίκην, ἀλλ’ ἀσχολοῦνται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον διὰ τὴν ἐξεύρεσιν συνεργατῶν ὑποτασσομένων, συνεργατῶν, μετὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἀνταλλαγὴν σταυρῶν, μὴ ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἐκλογικὴν νίκην, παρὰ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἰδίας των ἐπιτυχίας.

§88Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Πῶς λέγονται τὸ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ὑπαινίσεσθε;

§89Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Νεροκουβαληταί.

§90Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σέβομαι τὴν γνώμην σας, ἔχετε δίκαιον. Κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον αἱ συνέπειαι εἶναι ἐξαιρετικῶς συμφερώτεραι καὶ τὸ δεύτερον στάδιον εἶναι τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς ἀνακηρύξεως μέχρι τῶν ἐκλογῶν. Καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο οἱ ὑποψήφιοι τοῦ συνδυασμοῦ δὲν ἀσχολοῦνται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ὡς ὤφειλαν, διὰ νὰ ἀναπτύξουν τὰ ἀγαθὰ τοῦ προγράμματος τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουν καὶ νὰ πείσουν τὸν λαὸν ὅτι ἡ κατίσχυσις τοῦ προγράμματος καὶ ἡ ἐκλογικὴ νίκη τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωποῦν, θὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν των. Ἀσχολοῦνται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν σύναψιν συμφωνιῶν μετὰ ἑνός, δύο, τριῶν πολλάκις δὲ καὶ ὅλων τῶν μελῶν μὲ τὴν βεβαιότητα, οἱ περισσότεροι ὅτι δὲν θὰ ἐκτελέσουν καμμίαν ὑπόσχεσιν. Καί, αἱ ὕποπτοι αὐταὶ συνεννοήσεις καὶ ἡ ἀπασχόλησις τῶν μελῶν τοῦ συνδυασμοῦ εἰς ἄλλα ἔργα παρὰ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν προγραμματικῶν κατευθύνσεων τοῦ κόμματος των καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐκλογικῆς νίκης, αἱ παρεκτροπαί, λέγω, αὗται γίνονται ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος παρίσταται μάρτυς, τούτων καὶ ὁ ὁποῖος φυσικὸν εἶναι νὰ δημιουργῇ τὴν πρέπουσαν γνώμην δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦν νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσουν. Καὶ ἔρχεται, κύριοι βουλευταί, τὸ τρίτον στάδιον, αἱ θλιβεραὶ συνέπειαι τοῦ ὁποίου εἶναι ἀφαντάστως ἐξαιρετικαὶ καὶ ἀφαντάστως θλιβεραί. Ἅμα ὡς ἐκδοθοῦν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ἀποκαλύπτεται κατὰ τὰ 90% ἡ μὴ τήρησις τῶν δημοσίᾳ ληφθεισῶν ὑποχρεώσεων, ἀποκαλύπτεται πανηγυρικῶς ἡ διάψευσις τῶν ὑποσχέσεων, ἡ ἀπάτη καθαρῶς. Καὶ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποκαλύψεως αὐτῆς εἶναι τὸ ἀκατάσχετον ὑβρεολόγιον καὶ αἱ ἀκατάσχετοι βλασφημίαι ὑποψηφίων ἀπατηθέντων καὶ τῶν φίλων των ἐναντίον τῶν ἀπατησάντων καὶ τῶν ἰδικῶν των φίλων. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι γνωριζόμεθα καὶ τὰ γνωρίζομεν ὅλοι, ἀλλὰ σᾶς τονίζω, ὅτι τὰ γνωρίζουν καὶ οἱ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὅλα αὐτά, συνεπῶς οὐδένα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαπατήσωμεν μὲ πομπώδεις καὶ συγκαλυπτικὰς φράσεις, οἱαιδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι αὗται. Αὐτὴ δυστυχῶς εἶναι ἡ μεγάλη ἀλήθεια. Εὐθὺς ὡς ἐκδοθοῦν τὰ ἀποτελέσματα, ἀποκαλύπτεται ἡ μὴ τήρησις τῶν δημοσίᾳ ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων, ἡ καθαρὰ ἀπάτη καὶ αἱ συνέπειαι τῆς ἀπάτης, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν χώραν εἰς τὰ περισσότερα τμήματα τῆς χώρας, καὶ τῶν ὁποίων ὅλοι σας παρέστητε μάρτυρες, νομίζω, ὅτι ἐπιφέρουν κλονισμὸν βαρύτατον, ὄχι μόνον κατὰ τοῦ κύρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς προσωπικῆς του ὑπολήψεως. Καὶ ἐμφανίζονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς προηγουμένης ἦσαν οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ διδάσκαλοι τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀρετῆς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὰ διάφορα μπαλκόνια ὁρκίζονται, ὅτι θὰ θυσιάσουν τὰ πάντα, διὰ νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, ἐμφανίζονται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἄνευ οὐδενὸς ἠθικοῦ δισταγμοῦ, εἰς ἓν καὶ μόνον ἀποβλέπουν σκοπόν, τὴν ἐξασφάλισιν τῆς προσωπικῆς των ἐπιτυχίας. Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι αὐτὴ καὶ μόνον ἡ εἰκὼν εἶναι ἀρκετὴ νὰ πείσῃ κάθε ψυχραίμως σκεπτόμενον πολιτευτὴν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ υἱοθετηθῇ ἡ συνέχισις μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως. Ἀλλὰ καίτοι θὰ ἠμποροῦσε κανεὶς νὰ ἐπικαλεσθῇ ὅ,τι ἐπεκαλέσθη ὁ σοφὸς ἐκεῖνος πυροβολητής, ὁ ὁποῖος ἐρωτηθεὶς διατὶ δὲν ἐχαιρέτησε τὴν σημαίαν, εἶπε, διὰ χιλίους λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ πρῶτος ἦτο ὅτι δὲν εἶχε πυρίτιδα, ὁπότε ἐπερίττευον οἱ ἄλλοι, τὸ ἴδιον ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ καὶ ἐξακολουθῶ, καίτοι ὅσα ἀνέπτυξα εἶναι ἀρκετὰ νὰ πείσουν τοὺς πάντας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη διάταξις. Ἤκουσα ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας ὅτι ἡ μονοσταυρία εὐνοεῖ τοὺς μεγάλους κομματάρχας καὶ ἐμποδίζει τὴν εἴσοδον νέων ἀνθρώπων εἰς τὴν Βουλήν. Ἔ, κύριοι, νομίζω ὅτι αὐτὸ ἐμφανίζει ἐξαιρετικὴν ὠφέλειαν, λεγόμενον ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι καὶ ἅπαξ μόνον ἔλαβον μέρος εἰς ἐκλογάς. Τοὐναντίον ὁ ἕνας σταυρός, ἐὰν δὲν ἐξαφανίζῃ τὴν ἐπιρροὴν τοῦ κομματάρχου τὴν περιορίζει εἰς ἐξαιρετικὸν βαθμόν. Τί συμβαίνει, κύριοι εἰς τὴν πρᾶξιν σήμερον; Ὁ ἰσχυρὸς κομματάρχης, εἰς τὸ νεῦμα τοῦ ὁποίου θὰ ἀκούσουν οἱ πιστοί, ὁ κομματάρχης ὁ διαθέτων τοιούτους πιστούς, ἢ 5.000, φερ’ εἰπεῖν, δὲν θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἰδίαν του νίκην, ἀλλὰ θὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τοῦ εὐνοουμένου του. Μὲ τὴν διπλοσταυρίαν ὁ κομματάρχης ὁ διαθέτων 3.000 σταυροὺς θὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ εὐνοουμένου του, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶναι τὸ νέον αἷμα, θὰ εἶναι ὁ πιστὸς ὑπηρέτης, ὁ αἰχμάλωτος καὶ ἐκτελεστὴς τῶν διαταγῶν τοῦ μεγάλου κοτσαμπάση, ὁ βουλευτὴς ὁ ὁποῖος θὰ φροντίζῃ διὰ τὴν ἐκπόνησιν ἑνὸς ὑπουργικοῦ ἐπαίνου διὰ τὸν κομματάρχην του. Ἔτσι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις θὰ τραβάῃ ἡ δουλειὰ γραμμὴ εἰς ἅπαντας τοὺς αἰῶνας καὶ ὑπὸ τὰ χειροκροτήματα τῶν ἀφελῶν καὶ ὁμιλούντων περὶ ἐξυγιάνσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου προσωπικοτήτων. (Χειροκροτήματα). Τί θὰ γίνῃ ἐξ ἀντιθέτου ὅμως, ὁ κοτσαμπάσης ὁ ἔχων 5.000 σταυρούς, μὲ τὸν ἕνα σταυρόν; Δὲν θὰ τολμήσῃ, δὲν θὰ σκεφθῇ νὰ διαθέσῃ οὔτε ἕνα σταυρὸν διότι θὰ τρέμουν τὰ ἀποτελέσματα διὰ τὸν ἑαυτόν του, διότι ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς πιστούς του ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἶναι μία ποσότης καλαμποκιοῦ τὴν ὁποίαν ἀδειάζει κατὰ βούλησιν ἀπὸ τὸ ἕνα σακκὶ εἰς τὸ ἄλλο, θὰ κρατήσῃ λοιπὸν τοὺς ψηφοφόρους του διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ θὰ ἀφήσῃ τοὺς ἄλλους ἐλευθέρους νὰ ἐκλέξουν οἱονδήποτε θέλουν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νοθεύεται κατὰ τὸν ἀπαισιώτερον τρόπον τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, διότι ἐὰν δύο ὑποψήφιοι, μὲ τὴν πολισταυρίαν, συνεννοηθοῦν καὶ ἐκτελέσουν τὴν ὑποχρέωσίν των, πρᾶγμα σπανιώτατον, διαθέτοντας 2.000 σταυροὺς ἕκαστος, κερδίζουν καὶ τὰς δύο ἕδρας, ἐνῶ τρίτος τὶς διαθέτων 3.900 σταυρούς, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ πεζοδρόμιον διότι δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ κάμῃ μίαν ἔξυπνη κομπίνα. Λέγουν συγχρόνως, ὅτι ἐμφανίζεται ἕνα μεγάλο κόμμα, τὸ ὁποῖον τοὺς προκαλεῖ τὴν ἀγανάκτησιν, μὲ τὸν ἕνα σταυρὸν εἰς τὸν συνδυασμόν, ὁ πρῶτος θὰ ἐμφανισθῇ μὲ 5000 προτιμήσεις καὶ ἐκεῖνος ποὺ θὰ ἐκλεγῇ δεύτερος θὰ ἔχῃ 312. Διατί ἀνησυχοῦν κύριοι τόσον; Διατί θίγονται; Ἐδῶ ὁμιλοῦμεν καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ μὴ λησμονοῦμεν, ὅτι ὡρισμέναι προϋποθέσεις εἶναι ἐντροπή μας, ἐδῶ ὁμιλοῦμεν διὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι ἡ δημιουργία κομματικῶν ἀρχῶν καὶ τὸ ὁποῖον πιστεύω καὶ πιστεύομεν ὅλοι, ὅτι ὁ πολίτης δὲν ψηφίζει πρόσωπα, ψηφίζει τὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματος, τὰς ὁποίας ἐκπροσωποῦν οἱ διάφοροι συνδυασμοί. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ εὐθιξία αὐτή; Καὶ ἀναφέρουν μάλιστα ἕνα ἀτυχέστατον παράδειγμα, ὅτι κατὰ τὸ 1932 ὁ ἀείμνηστος Βενιζέλος ἔλαβε 14.000 σταυρούς, ἐνῷ ὁ δεύτερος μετ’ αὐτὸν ἐπιτυχὼν ἔλαβεν 840. Δὲν νομίζω κ. συνάδελφοι, ὅτι ἀποτελεῖ τραῦμα δεινόν, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ διὰ τὴν θεραπείαν τοῦ ὁποίου νὰ ἀνησυχοῦμεν, νὰ τὸ προλάβωμε, διὰ νὰ μὴ θίξωμεν τὴν εὐθιξίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγοῦν βουλευταὶ μὲ ὀλιγωτέρους σταυρούς, χωρὶς νὰ διατρέχουν τὸν κίνδυνον νὰ εἶναι βουλευταὶ μὲ δευτέρας ἢ τρίτης ποιότητος. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν καὶ ἄλλην μίαν ἀλήθειαν, διότι ἔφθασεν ἡ ὥρα κύριοι βουλευταί, ὅσον καὶ νὰ τὸ κρύψωμεν, ἔφθασεν ἡ ὥρα—ἐγέμισε τὸ ποτήριον— καὶ δὲν ὑπάρχουν περιθώρια προαισθήσεων. Ἔχει καὶ ἄλλο προτέρημα ὁ ἕνας σταυρὸς πολύτιμον, ὅτι περιορίζει τὰς πολλὰς ὑποψηφιότητας. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι ἕνα ζήτημα, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὴν ἀγανάκτησιν τῶν κομμάτων Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ καταρτίσωμεν συνδυασμούς; Κύριοι συνάδελφοι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι μία αἰτία τοῦ παραστρατήματος τοῦ κοινωνικοῦ εἶναι ἡ δημιουργία ἀπειρίας κομμάτων, χωρὶς τὰ κόμματα αὐτὰ νὰ τὰ χωρίζῃ οὐδεμία διαφορὰ προγραμματικῶν ἀρχῶν. Τὰ περισσότερα εἶναι ἀποτελέσματα τῆς νοσηρᾶς αὐτῆς καταστάσεως, γνωστῆς εἰς ὅλους καὶ ἐὰν δὲν ληφθοῦν μέτρα τὸ κακὸν θὰ ἐμφανισθῇ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε θὰ εἶναι θανατηφόρον. Ἐὰν κύριοι, ἓν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ἐνώπιον τοῦ λαοῦ ἕτοιμον νὰ ἀναλάβῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, τὴν ὁποίαν χώραν θὰ σώσῃ, δὲν ἔχῃ 8–10 πιστούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποταχθοῦν εἰς τὴν πειθαρχίαν τοῦ κόμματος καὶ διὰ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ κόμματος νὰ συμπληρώσῃ τὸ δελτίον, ἀλλοίμονον λέγω, τὰ κόμματα ἐκεῖνα δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐμφανίζωνται μὲ τόσον θόρυβον. Κύριοι, θὰ ἀντιμετωπίζετε καὶ σεῖς, ὅπως ἀντιμετώπισα ἐπανειλημμένως καὶ ἐγώ, ἰδίως κατὰ τοὺς τελευταίους καιρούς, μίαν τρομερὰν δυσχέρειαν, τὴν πολυϋποψηφιότητα. Εἰς τὸν Νομόν μου ἀντιμετώπισα 140–150 ὑποψηφίους, εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου δὲ περὶ τοὺς 20 καὶ δὲν ἀντιμετώπισα οὔτε τὴν λαϊκὴν συμπάθειαν, οὔτε τὴν λαϊκὴν ἀγανάκτησιν. Ἀντιμετώπισα τὸ νοσηρὸν αἴσθημα τοῦ στενοῦ τοπικισμοῦ. «Τί νὰ κάμωμε κύριε—μοῦ ἔλεγον—σὲ ἀγαποῦμεν, ἀλλὰ αὐτὴν τὴν φορὰν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ἔχομεν ἄνθρωπον ἀπὸ τὸν τόπον μας». Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ἀφοσίωσις αὐτὴ—ὅπως παρετήρησα ἐπισταμένως—δὲν ὠφείλετο μόνον εἰς νοσηρὸν τοπικὸν αἰσθηματισμόν, ὠφείλετο καὶ εἰς μίαν πονηρὰν ἀφέλειαν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν τὸν μηχανισμὸν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ νὰ ξεύρουν, ὅτι οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ χωριοῦ των δὲν πρόκειται νὰ ἐκλεγοῦν ποτὲ βουλευταί. Ἔχοντες ὅμως ὑπ’ ὄψιν, ὅτι βουλευτὴς ὑποψήφιος καὶ ἐὰν δὲν βγῇ εἶναι μεγάλη δουλειά, διότι τὸ καρβέλι θὰ μοιρασθῇ μὲ ὀλίγους καὶ μεταξὺ τῶν ὀλίγων θὰ ἤμεθα ἡμεῖς, τὰ ἐξαδέλφια, οἱ κουμπάροι καὶ οἱ συμπεθέροι. Ἀλλὰ εἶναι καὶ κάτι ἄλλο κ. Συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι διατεθειμένος κανεὶς νὰ ὑποκριθῇ, ὅτι τὸ ἀγνοεῖ. Οἱ τελευταῖοι καιροὶ ἐδημιούργησαν μίαν κατάστασιν προσεγγίζουσαν τὰ ὅρια τοῦ παραληρήματος. Δὲν ὑπάρχει, κ. βουλευταί, δικηγόρος εἰς τὴν ἐπαρχίαν, δὲν ὑπάρχει ἰατρός, δὲν ὑπάρχει ἐπιχειρηματίας καὶ πρὸ παντὸς οἱ ἐπιχειρηματίαι τῶν συγχρόνων καιρῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ θεωροῦν μειωτικόν, νὰ ἐμφανισθοῦν ὡς ὑποψήφιοι εἰς οἱονδήποτε συνδυασμόν, ἀρκεῖ νὰ ἐμφανισθοῦν ὡς ὑποψήφιοι. Διατί; Διότι ἐμφανίζονται ὡς παράγοντες τοῦ τόπου καὶ ἡ ὑποψηφιότης τοὺς ἀνεβάζει καὶ τὸ ἐπάγγελμα καὶ τὴν προῖκα καὶ τὶς δουλιὲς καὶ συγχρόνως, χάρις εἰς τὸν τρόπον τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Κυβερνήσεων, λόγῳ τῆς συχνῆς ἀλλαγῆς αὐτῶν, ὑπάρχουν ἐλπίδες βάσιμοι, ὅτι καὶ τὸ μικρότερον κόμμα θὰ ἔλθῃ κάποτε εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ συνεπῶς θὰ ἐμφανισθῇ τὸ στέλεχος ὡς ὑποψήφιος μὲ δικαιώματα.

§91Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὰ εἶναι παλαιὰ Ἑλλάς, δὲν εἶναι σύγχρονος Ἑλλάς.

§92Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὰ λέγω διότι, εἶπον, ὅτι θὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν. Λοιπὸν κ. Συνάδελφοι, ἄλλη μία ἐκδήλωσις τῆς καταστάσεως αὐτῆς τῆς νοσηρᾶς εἶναι καὶ ἡ ἀπὸ μικροῦ χρόνου πανηγυρικὴ υἱοθέτησις τῆς ἀρχῆς, αἱ Γενικαὶ Γραμματεῖαι τῶν Ὑπουργείων, ὑπηρεσίαι ὅλως ἄχρηστοι καὶ καθ’ ἥν στιγμὴν ὑπάρχουν ἄπειροι Διευθυνταὶ καὶ Γενικοὶ Διευθυνταί, αἱ θέσεις αὐταὶ καταλαμβάνονται ἀπὸ ἀποτυχόντας ὑποψηφίους. Καὶ οἱ ἐπισκέπται τῶν Ὑπουργείων ἀντὶ ἑνὸς ἰδιαιτέρου, δίπλα εἰς τὸ πολυτελὲς ἰδιαίτερον προσωπικὸν βλέπουν καὶ ἄλλο ἕνα γραφεῖον, ἐπίσης πολυτελές, τὸ γραφεῖον τοῦ Γεν. Γραμματέως μὲ τὴν ἰδίαν πολυτέλειαν καὶ μὲ τὸ ἴδιον πολυτελὲς αὐτοκίνητον. Ἰδοὺ ποὺ ὀφείλεται ἡ δημιουργία τῆς πολυϋποψηφιότητος καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ κ, βουλευταί, ἡ πολυσταυρία, μετὰ μίαν ἢ δύο ἐκλογὰς δὲν θὰ ὑπάρχῃ κοινότης ἡ ὁποία νὰ μὴ ἔχῃ ἴδιον ὑποψήφιον. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τολμήσατε νὰ ἐφαρμόσητε πολιτικήν. Ἐτονίσθη καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ὅπως καὶ εἰς ἄλλας, ὄχι ὅμως κατὰ σοβαρὸν τρόπον, ἀλλὰ τρόπον ὑπενθυμίζοντα τοὺς ἑστιάτορας οἱ ὁποῖοι ἐμφανίζουν τὰ βρώμικα ψάρια ὡς σαβὸρ γιὰ νὰ καλύπτεται ἀπὸ τὸ ξύδι ἢ βαρειὰ μυρωδιά των, ἀτενίσθη, λέγω, τὸ τόσον γοητευτικὸν καὶ σοβαρώτατον σύνθημα τῆς ἀνανεώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἀσφαλῶς εἶμαι καὶ ἐγὼ κ. Συνάδελφοι, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὑπὲρ πάντα ἄλλον, ὅτι ἔχει ἀνάγκη ἀνανεώσεως καὶ ἐξυγιάνσεως καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ συνεπῶς καὶ ὁ κοινοβουλευτισμός. Καὶ ἀσφαλῶς ὑποστηρίζω ἀντὶ ἐὰν δὲν ληφθοῦν ἔντονα ριζικὰ μέτρα, ἐντὸς ὀλίγου ἡ ὑπόθεσις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ συνεπῶς καὶ ἡ ὑπόθεσις τῆς Δημοκρατίας θὰ ἀποτελοῦν μίαν ἱστορικὴν ἀνάμνησιν. Ὁμιλοῦμεν περὶ ἐξυψώσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Ποῖοι ἐξ ἡμῶν οἱ ὁποῖοι εἴμεθα οἱ περισσότεροι ἁρμόδιοι καὶ οἱ περισσότερον ἄγρυπνοι φύλακες τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ ἐδώσαμεν, ποτὲ σημασίαν καὶ ἐκάμαμεν, ὅτι ἐπιβάλλεται διὰ τὴν ἐξυγίανσιν ἢ τὴν μὴ κατάπτωσιν τοὐλάχιστον τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ; Ἐπὶ 1½ χρόνον, ὅπως ἔχω εἴπει, συνεδριάσαμεν καὶ ἐκ τῶν δύο χιλιάδων ἐπερωτήσεων συζητήσαμεν μόνον 34 καὶ ἐκ τῶν 140 νομοσχεδίων τὰ περισσότερα ἐψηφίσθησαν κατὰ τὰς τελευταίας 2–3 ἡμέρας πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν λόγῳ τῶν ἑορτῶν, προσαγόμενα ἐντὸς καλάθου καὶ μὲ τὸν τίτλον «ὑπηρεσιακά», «ἐπείγοντα» καὶ «εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν».

§93Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρεῖτε, κ. συνάδελφε ἀλλ’ αὐτὰ δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§94Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅλοι λέγουν ὅτι κόπτονται διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ....

§95Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὰ ἀνεπτύξατε αὐτὰ εἰς τὴν ὡραίαν ἐπερώτησίν σας διὰ τὴν ἐπαρχίαν.

§96Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἂς μὴ ἀπατῶμεν καὶ ἀπατώμεθα καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι. Ὁ κοινοβουλευτισμὸς θὰ ἐξυψωθῇ καὶ ἡ Δημοκρατία θὰ σταθῇ ὄχι ὅταν ἀλλάξουν τὰ πρόσωπα, ὄχι ὅταν ἀλλάξουν οἱ «βιολιτζῆδες» ἀλλ’ ὅταν ἀλλάξῃ ὁ «χαβᾶς». Καὶ ὁ χαβᾶς θὰ ἀλλάξῃ ὅταν, ἀντὶ τοῦ ἀναρχουμένου Κράτους, ἐμφανίσωμεν Κράτος δικαίου, ὅταν ὁ λαὸς παύσῃ νὰ πιστεύῃ ὅτι ὅλα γίνονται ἀρκεῖ νὰ εὑρεθῇ ὁ «ἐκ Κορώνης θεῖος». Ἢ μήπως ἀμφισβητεῖ κανείς, κ. συνάδελφοι, ὅτι τοιαύτη ἀντίληψις ὑπάρχει εἰς τὸν λαόν; Μήπως ἀμφισβητεῖ κανεὶς ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν εἴμεθα παρὰ ἀχθοφόροι, ἀσχολούμενοι μὲ τὴν διεκπεραίωσιν δικαιοτάτων ὑποθέσεων τοῦ λαοῦ, τὰς ὁποίας ὅμως ἔπρεπε νὰ διεκπεραιώσῃ ἕνας γραφεὺς ἢ πολλάκις ἀσχολούμεθα μὲ τὴν καταστρατήγησιν τῶν νόμων; Αὐτὸς εἶναι σήμερα ὁ προορισμός μας καὶ ἐπαύσαμε πρὸ πολλοῦ νὰ εἴμεθα καὶ νομοθετικὸν Σῶμα καὶ Σῶμα ἐλέγχου. Ἂς σταματήσωμεν λοιπὸν τὰς ὡραίας φράσεις καὶ ἂς εἴπωμεν, ὡς μελλοθάνατοι ποὺ εἴμεθα καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει τὰς τελευταίας μας στιγμὰς νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅπως ὅλοι οἱ μελλοθάνατοι, τὰς παρεκτροπὰς καὶ τὰ σφάλματά μας, ἂς εἴπωμεν καθαρὰ τὴν ἀλήθειαν καὶ ἂς μὴ προσπαθοῦμεν νὰ τὴν καλύπτωμεν μὲ πομπώδεις καὶ κενὰς φράσεις. Διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, κ. συνάδελφοι, κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ πρὸς τὰ μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τοὺς συνιστῶ νὰ προσέξουν. Τὸ ζήτημα τῆς πολυσταυρίας ἢ τῆς μονοσταυρίας δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὅπως θέλει νὰ παρασταθῇ ἀπὸ τοὺς ὑποκρινομένους ὅτι ἀγνοοῦν τὴν σημασίαν του. Εἶναι σπουδαιότατον καὶ θὰ παίξῃ σπουδαιότατον ρόλον εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς μελλούσης Βουλῆς. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ πέσουν χάρις εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τούτου, διότι δὲν ἔπεσα ποτέ. Ἀλλ’ εἶμαι, ὅπως ὅλοι σας, ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀντιμετώπισαν τὶς θλιβερές τους συνέπειες καὶ ἠσθάνθησαν μίαν πραγματικὴν ταπείνωσιν. Μὴ θελήσετε, λοιπόν, κ. βουλευταί, νὰ αἰσθανθῆτε καὶ σεῖς δι’ ἄλλην μίαν φορὰν τὴν ταπείνωσιν αὐτὴν καὶ προσπαθήσετε νὰ λάβετε ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε τό κακὸν κατὰ τὴν γνώμην μου νομοσχέδιον, νὰ μὴ τὸ καταστήσωμεν ἠθελημένως χειρότερον, μὲ τὰς συνεπείας τὰς ὁποίας ἐτόνισα καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπακολουθήσουν. (Χειροκροτήματα).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§98Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσω καὶ ἐγὼ τὰ προτερήματα ἢ τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἑνὸς ἢ τῶν πολλῶν σταυρῶν. Τοῦτο μόνον θέλω νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς: Ἐξετάζομεν τὸ ζήτημα μονομερῶς, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἡμῶν, τοῦ πολιτευομένου κόσμου καὶ οὐδέποτε ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψει τὸ ἕτερον μέρος τὸ συμμετέχον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, τὸν λαόν. Μὲ τὰ πολλὰ ἢ ὀλίγα πλεονεκτήματα τῶν διαφόρων συστημάτων, ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως εἰς τὴν ἀναλογικὴν τὸ γεγονός, ὅτι περιορίζεται ὁ ψηφοφόρος ἐντὸς ὡρισμένου περιθωρίου. Θὰ ψηφίσῃ ἕνα κόμμα. Δὲν δικαιοῦται νὰ κάμῃ ἐπιλογὴν προσώπων. Αὐτὸ δὲν ἀφορᾶ μόνον τὸν ψηφοφόρον, ἀφορᾶ καὶ ἡμᾶς τοὺς πολιτευομένους οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἀναλογικῆς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, νὰ ἀποτεινώμεθα εἰς περιωρισμένον τομέα τοῦ λαοῦ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ προσελκύσωμεν, πρὸς τὰς ἀντιλήψεις του ἕκαστος. Ἡ ἀτομικὴ ὑπόστασις τοῦ ὑποψηφίου, ἐν τῇ ἀναλογικῇ, ἐὰν ὁ ψηφοφόρος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ πρόγραμμα τοῦ κόμματος, ἡ προσωπικὴ ἐκτίμησις πρὸς τὸν ὑποψήφιον δὲν παίζουν κανένα ρόλον. Αὐτὸ εἶναι ἕνα μειονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ μειονέκτημα αὐτὸ τὸ ἀναμφισβήτητον, διὰ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ, τείνομεν νὰ τὸ διαπλατύνωμεν, νὰ τὸ ἐνισχύσωμεν, διότι πλέον ὁ ψηφοφόρος περιορίζεται εἰς τὴν ἐπιλογὴν ἑνὸς μόνον, ὁ δὲ πολιτευτὴς ὑποχρεοῦται νὰ ἀποτανθῇ εἰς πολὺ περιωρισμένον τομέα τοῦ λαοῦ διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν προτίμησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτανθῇ καὶ ὁ ὑποψήφιος μὲ τὸ σύστημα τοῦ ἑνὸς σταυροῦ εἰς ψηφοφόρους ἑτέρου κόμματος, ἀλλ’ οὔτε κἂν πρὸς ὅλους τοὺς ψηφοφόρους τοῦ ἰδίου κόμματος, ἀλλὰ μόνον πρὸς τοὺς μὴ συνδεομένους διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλο λόγον πρὸς ἕτερον ἐκ τῶν πολλῶν συνυποψηφίων τοῦ συνδυασμοῦ. Θὰ ἀδιαφορήσωμεν πρὸς ἅπασαν τὴν κοινὴν γνώμην, ἀκόμη θὰ ἀδιαφορήσωμεν πρὸς τὰς γνώμας ψηφοφόρων τοῦ ἰδίου κόμματος, ὅταν γνωρίζομεν ὅτι εἶναι γνωστοὶ τοῦ ἑτέρου συνυποψηφίου, θὰ ἐφαρμόσωμεν ἕνα σύστημα μικροπολιτικῆς καὶ μικρορουσφετίου, σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ὑπαγορεύῃ τὴν ἀνηθικότητα καὶ τὴν μὴ τήρησιν τοῦ λόγου, διὰ νὰ μὴ εἴπω τὴν ἀνηθικότητα ἡμῶν, ἀποβλέποντες εἰς τὴν προάσπισιν τοῦ προσωπικοῦ μας συμφέροντος. Πλὴν τούτων ἐξεταζόμενον τὸ θέμα μας περὶ τοῦ πῶς θὰ ἀποφύγωμεν κομματικοὺς συνδυασμοὺς καὶ ἀνταλλαγὰς σταυρῶν, ἐντὸς τοῦ κομματικοῦ ψηφοδελτίου καὶ τὰς πολλάκις, δυστυχῶς, ἐν συνεχείᾳ διαπραττομένας ἀπρεπείας μεταξὺ τῶν οὕτω συνασπιζομένων, πρέπει νὰ ἐξουδετερώσωμεν τοὺς κινδύνους αὐτούς. Μὲ τὸ σύστημα ποὺ ἐφηρμόσθη, διὰ νὰ διαφυλάξωμεν ἑμαυτοὺς περιορίζομεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ψηφοφόρου καὶ τὸ δικαίωμά του, δικαίωμα ἀπορρέον, τέλος πάντων ἀπὸ πλείστας ὅσας ὑποχρεώσεις, νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς περισσοτέρας προτιμήσεις καὶ νὰ δύναται νὰ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τοῦ ποῖοι ἐκ τοῦ ὅλου συνδυασμοῦ πρέπει νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύουν. Θὰ ἔπρεπε, κ. βουλευταί, νὰ μὴν ἔχωμεν φθάσει εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ θέτωμεν τοιούτους αὐτοπεριορισμούς, νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ αἱ περιπτώσεις αὐταὶ δὲν ἔχουν τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν τοὺς ἀποδίδουν, ἀλλὰ καὶ πάλιν, περιορισμὸς τοῦ πολίτου διὰ πρόληψιν ἰδικῶν μας ἀπρεπειῶν, δὲν νοεῖται. Ταῦτα μόνον, κ. βουλευταί, εἶχον ὑπ’ ὄψει μου νὰ θέσω ἐνώπιον ὑμῶν, κηρυσσόμενος ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ψηφοφόρου νὰ δηλώνῃ τὴν προτίμησίν του, δι’ ὅσους ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ θέλει, διὰ νὰ πολιτευόμεθα ὄχι μόνον ἔναντι τῶν φίλων μας, ἀλλὰ ἀποβλέποντες εἰς τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ δύναται ἐλευθέρως νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς πράξεις μας καὶ νὰ μᾶς περιβάλλῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του. Εἰς αὐτὸ καὶ ἡ ἀναλογικὴ μᾶς περιορίζει ἀλλὰ καὶ ὁ ἕνας σταυρὸς ἀκόμη περισσότερον. (Χειροκροτήματα).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Θηβαῖος ἔχει τὸν λόγον.

§100Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Ἀξιότιμοι, κ. Συνάδελφοι, ἡ συζήτησις διὰ τὴν πολυσταυρίαν ἢ τὴν μονοσταυρίαν, θέτει ἀκριβῶς τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων τῆς ἀθλιότητος, τὴν ὁποίαν ἐκφράζει τὸ προτεινόμενον σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ὄλα τὰ ἐκτεθέντα μαρτυροῦν ποὺ ὁδηγεῖ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ὡς κύριον χαρακτηριστικὸν ἔχει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἐμφυλίου πολέμου ἐντὸς τοῦ ἰδίου συνδυασμοῦ. Συνεπῶς τὸ ζήτημα τοῦ ἑνὸς ἢ τῶν πολλῶν σταυρῶν πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ κατὰ πόσον ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη περίπτωσις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία, κατὰ τὸ μέτρον τοῦ δυνατοῦ, θὰ ἤμβλυνε τὰς ἀθλιότητας τὰς ὁποίας προκαλεῖ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος, ὁ ὁποῖος ὑποβιβάζει τὸ ἠθικὸν ἐπίπεδον τοῦ ἀγῶνος. Εἶναι γνωσταὶ αἱ μέθοδοι μὲ τὰς ὁποίας καταρτίζονται οἱ συνδυασμοί. Διὰ τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς συνδυασμοῦ, οἱ τοπικοὶ ἡγέται—προκειμένου περὶ τῆς ἀναλογικῆς—προσλαμβάνουν τοὺς λεγομένους «νεροκουβαλιτὰς» οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸν συνδυασμὸν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποσχεθοῦν τὸν δεύτερον σταυρὸν ὑπὲρ τοῦ ἡγέτου. Τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κατελθόντος τοῦ Βήματος συναδέλφου, ὅτι διὰ τῆς μονοσταυρίας θὰ προσλαμβάνωνται οἱ ἀδύνατοι, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συνέβη, ἀλλ’ εἶναι ὁ κανὼν ἐπὶ τῆς πολυσταυρίας. Ἀλλὰ πέραν τούτου, κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῶν συνδυασμῶν ἐπέρχεται καὶ ἡ λεγομένη ἐξαγορά. Εἶναι γνωστόν, κ. συνάδελφοι, ὅτι καταβάλλονται χρήματα πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ συνδυασμοῦ. Κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς εἶχα τὸ ἀτύχημα νὰ εἶμαι εἰς τὴν κλινικήν, ἀλλὰ ἔφθασαν μέχρι ἐμοῦ ἐκεῖνα ποὺ ἐγένοντο, τὸ ὅτι δηλαδὴ ἐξηγοράσθησαν ὡρισμένοι ψηφοφόροι. Πέραν τούτου διὰ τοῦ συστήματος τῶν πολλῶν σταυρῶν ἐπιτυγχάνεται, διὰ τῆς ἐξαγορᾶς ψήφων εἰς πολλὰ μέρη, πλαστὴ πλειοψηφία καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἀλλὰ μίαν ψευδῆ πλειοψηφίαν ἡ ὁποία νοθεύει τὴν ἐλευθέραν ἔκφρασιν τῆς λαϊκῆς βουλήσεως. Ἐλέχθη ὀρθότατα ὑπὸ τοῦ συναδέλφου κ. Βουδούρη, ὅτι εἶναι συνηθέσταται αἱ συμμαχίαι αἱ ἐντὸς τοῦ συνδυασμοῦ, δύο ἢ τρεῖς ὑποψήφιοι ἀποφασίζουν νὰ ἀνταλλάξουν σταυρούς, εἶναι ἐλάχισται ὅμως ἂν μὴ ἀνύπαρκται αἱ περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τηρεῖται ὁ λόγος μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι νὰ ἀτιμάζουν τὸν λόγον τῆς τιμῆς των καὶ νὰ καθίσταται ἀδύνατος ἡ εἰς τὸ μέλλον σύμπραξις αὐτῶν. Ἡ πολυσταυρία κλείνει τὸν δρόμον εἰς τοὺς νέους οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποταχθοῦν εἰς τοὺς ἰσχυροὺς τῆς ἐπαρχίας πολιτικοὺς καὶ ἀδύνατον νὰ ἀνταγωνισθοῦν μὲ αὐτούς. Διὰ νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν Βουλήν, κύριε συνάδελφε, εἴτε νέος, εἴτε ἀρχαῖος, πρέπει νὰ ἔχετε ὑπὲρ ὑμῶν τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀρχικὸν δόγμα. Ἐὰν νομίζετε ὅτι ἀποτελεῖ ἠθικὴν ἀρχήν, νὰ θέλετε νὰ εἰσέλθετε εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ λαϊκοῦ ἐρείσματος, ἐπὶ τῇ βάσει συμφωνιῶν παροχῆς ψήφων, τότε δὲν νομίζω ὅτι ἡ γραμμή σας ἀνταποκρίνεται οὔτε πρὸς τὴν ἠθικότητα τοῦ διεξαγομένου ἀγῶνος, οὔτε πρὸς τὴν ἀποστολὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας (Χειροκροτήματα). Συνεπῶς διὰ νὰ εἰσέλθουν οἱ νέοι πρέπει νὰ ἔχουν μίαν λαϊκὴν βάσιν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ μειονέκτημα τῶν νέων ὅλων εἶναι νὰ μὴ ἔχουν εὐχέρειαν βάσεως, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι εἰσέρχονται ἐκεῖνοι οἱ νέοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν δεσμοὺς μὲ τοὺς ἰσχυρούς. Οἱ ἄλλοι ἀποτυγχάνουν. (Χειροκροτήματα). Ἔχετε εἰς τὰς τάξεις σας ἕνα νέον ὁ ὁποῖος ὑπέστη τὰ δεινὰ αὐτῆς τῆς πολιτικῆς μηχανῆς. Ἐλέχθη περαιτέρω, ὅτι χρειάζονται χρήματα. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ διεξάγεται ἀγὼν ἐπὶ τῇ βάσει ἐξαπατήσεως τῶν ἐκλογέων καὶ τῆς δημιουργίας πλαστῆς πλειοψηφίας. Εἶναι καιρὸς νὰ ἐπέλθῃ ἠθικὴ ἐξυγίανσις· εἶναι καιρὸς νὰ δειχθῇ τί ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἀντιπροσωπεύει, ἐξ ἀπόψεως λαϊκῆς θελήσεως. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς προσωπικῆς ἀξίας τῶν εἰσερχομένων εἰς τὴν Βουλήν, θὰ δοθῇ ἡ ἀκριβὴς εἰκὼν ὅλων τῶν πολιτικῶν δυνάμεων καὶ θὰ δυνηθοῦν οἱ ἀρχηγοὶ νὰ σχηματίσουν σαφῆ ἀντίληψιν περὶ τῆς ἀξίας τῶν ὀπαδῶν των καὶ νὰ κάμουν καὶ ἀνάλογον ἐκμετάλλευσιν. Αὐτὸ ὅμως νοθεύεται ἀπολύτως διὰ τοῦ συστήματος τῆς πολυσταυρίας.

§101Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Τὴν λαϊκὴν ἐκδήλωσιν τὴν νοθεύομεν ἡμεῖς. Διότι, σᾶς ἐρωτῶ: πῶς κατερχόμεθα εἰς τὰς ἐκλογάς; Κατερχόμεθα, κόμμα Λαϊκόν, ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς προγράμματος, καὶ ἀναπτύσσομεν τὸ πρόγραμμά μας εἰς τὸν λαὸν καὶ ὁ λαὸς ἢ ἀσπάζεται τὸ πρόγραμμα καὶ μᾶς ψηφίζει, ἢ δὲν τὸ ἀσπάζεται καὶ μᾶς καταψηφίζει. Κόμμα Φιλελευθέρων, τὸ ἴδιον. Κατερχόμεθα δύο κόμματα. Δὲν ἔχομεν λαϊκὴν συνείδησιν, λοιπόν, ἡμεῖς, ὅταν ἐρχώμεθα ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀντὶ νὰ παραιτούμεθα, ὅταν διαφωνοῦμεν πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματος καὶ νὰ προσφεύγωμεν ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου λαοῦ, δὲν κάμνομεν αὐτό. Δὲν ἔχομεν συνείδησιν ὅταν παραβαίνωμεν τὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματός μας. Φεύγομεν ἀπὸ τὸ κόμμα μας, πηγαίνομεν ἀπ’ ἐδῶ καὶ λέγομεν εἴμεθα ἀνεξάρτητοι. Ποῦ τὴν ἔχομεν τὴν συνείδησιν τὴν πολιτικήν, κύριοι συνάδελφοι; (Χειροκροτήματα).

§102Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἔθεσεν ἕνα βασικὸν πρόβλημα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου τῆς χώρας, ἐὰν ὁ βουλευτὴς ἔχῃ δικαίωμα νὰ ἀφίσταται τῆς σημασίας ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξελέγη. Ἡ παλαιοτέρα θεωρία, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. συνάδελφος διότι εἶναι νομικός, εἶναι ἡ τοῦ mandat imperatif, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι ὑπάρχει καὶ ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ πρὸς τὸν βουλευτήν. Ἡ θεωρία αὐτὴ ἀνήκει εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς γαλλικῆς ἐπαναστάσεως. Ἡ σύγχρονος πολιτικὴ καὶ ἐπιστημονικὴ ἀντίληψις τοῦ θέματος, εἶναι ὅτι ἡ πολιτικὴ γραμμὴ τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ κανένας, λέγει τὸ Σύνταγμα τῆς Βαϊμάρης, ὑπαγορεύεται ἐκ τῶν ἀρχῶν καὶ τῆς συνειδήσεως τοῦ βουλευτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν πορείαν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Κατὰ συνείδησιν καλόπιστον καὶ τιμίαν ὁ βουλευτὴς κρίνει, ἐὰν ἡ ἀκολουθουμένη ὑπὸ τοῦ κόμματός του γραμμὴ εἶναι καταστρεπτική, ὄχι μόνον δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ παραμείνῃ εἰς τὰς τάξεις, ἀλλ’ ἔχει καθῆκον ἠθικόν, ἀπέναντι τοῦ τόπου καὶ τῶν ἐκλογέων του, νὰ βαδίσῃ τὴν ὁδὸν τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν ὑπαγορεύει ἡ συνείδησίς του. (Χειροκροτήματα).

§103Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. (Ὁμιλεῖ ἐν μέσῳ θορύβου μὴ ἀκουόμενος).

§104Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Συνεπῶς τὸ πρόβλημα δὲν λύεται ἐπὶ τῇ βάσει δογματικῶν ἀρχῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἑκάστοτε μεταβαλλομένων πολιτικῶν συνθηκῶν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ὀρθῶς τίθεται, ὅτι ὁ βουλευτὴς ὀφείλει, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ παραιτηθῇ. Ὀρθὸν τοῦτο. Ἀλλ’ ἀγνοεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι, κατὰ τὸν νόμον τῆς ἀναλογικῆς, ἡ παραίτησις τοῦ βουλευτοῦ δὲν ὁδηγεῖ εἰς ἐκλογὰς διὰ νὰ κριθῇ ἡ ἀμφισβήτησις ἐὰν ὁ ἀφιστάμενος τοῦ κόμματος ἔχῃ δίκαιον ἢ τὸ παραστρατῆσαν κόμμα. Ἔρχεται ὁ ἑπόμενος, ὀπαδὸς τοῦ αὐτοῦ κόμματος καὶ οὕτω ἀντὶ ἐλέγχου, τοῦ ὑπαιτίου κόμματος, καταλήγομεν εἰς τὴν ἐνίσχυσίν του διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ ἀντιλέγοντος καὶ ἀνόδου εἰς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα τοῦ ἑπομένου συμφωνοῦντος μετ’ αὐτοῦ. Τὸ θέμα τοῦτο ἐτέθη παρ’ ἡμῶν καὶ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν καὶ τὸ ἐλύσαμεν καὶ εἴπομεν: φέρετε νόμον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτρέπεται ἡ ἐπαναληπτικὴ ἐκλογή.

§105Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Ἔπρεπε καὶ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν νὰ ὑποβάλητε.

§106Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Τὴν ὑπέβαλεν ἡ ἐπιτροπή. Θὰ ἀπετέλει περιττολογίαν νὰ ἐπαναλάβω πρότασιν κριθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ νὰ τερματίσω καὶ νὰ μὴ γίνεται μακρὰ κατανάλωσις χρόνου, καταλήγω εἰς τήν πρότασιν, νὰ καθιερωθῇ ὁ ἕνας σταυρός. Ὁ ἀγὼν βέβαια θὰ διεξαχθῇ μὲ διάστασιν τῶν συμμαχούντων ὑποψηφίων, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι μοιραῖον ἀποτέλεσμα τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ προτεινόμενον ὅμως σύστημα θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ σχηματισθῇ σαφὴς ἀντίληψις περὶ τῆς πολιτικῆς ἀξίας τῶν εἰσερχομένων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνακατάταξις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, ἡ σαφὴς γνῶσις περὶ τῆς ἀξίας τῶν βουλευτῶν, ἀπὸ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ ἡ ἀνάλογος χρησιμοποίησίς των ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς χώρας. Αὐτὴν τὴν πρότασιν ἔχω νὰ κάμω μὲ τὴν εὐχήν, ὅτι θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν ἀναλογικήν, ὥστε ὁ ἀγὼν νὰ διεξάγεται ὑπὲρ κοινῶν ἰδεῶν, μὲ συμμάχους τοὺς ἐν τῷ αὐτῷ συνδυασμῷ συμπολεμοῦντας καὶ ὄχι ὡς ἐχθρούς, ὅπως συμβαίνει μὲ τὴν ἀναλογικήν. (Χειροκροτήματα).

§107Ε. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗΣ. Ἡ καθιέρωσις τοῦ ἑνὸς σταυροῦ εἶναι ἡ πρώτη τροπολογία ἐναντίον τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης ἔχει σειρὰν νὰ ὁμιλήσῃ. Παραιτεῖσθε;

§109Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐὰν πρόκειται, κ. Πρόεδρε, νὰ βαδίσωμεν πρὸς ψηφοφορίαν, παραιτοῦμαι, ἐὰν βεβαίως παραιτηθοῦν καὶ οἱ ἄλλοι ρήτορες.

§110Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν ὁμιλιῶν νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστος τῶν βουλευτῶν. Τὸ θέμα, νομίζω, ἐξηντλήθη καὶ ὁ καθένας ἔχει τὴν ἄποψιν τὴν προσωπικήν. Θὰ παραλέσω τὴν Βουλήν, ἐὰν συμφωνῇ, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα! Φωναί: Ὄχι, ὄχι!

§112Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν πρώτην Διακομματικὴν Ἐπιτροπήν, ἐπειδὴ ἤμην ἀσθενής, ἔγραψα εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Βασιλειάδην, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, ὑπὲρ τῆς μὴ πολλαπλῆς ὑποψηφιότητος τῶν Ἀρχηγῶν καὶ ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἑνὸς σταυροῦ καὶ ἀκριβοδικαίου μέτρου διὰ τοὺς ὑποψηφίους.

§113Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἕνα ἀπὸ τὰ σημεῖα τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ἔχει προκαλέσει πολλὰς συζητήσεις, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν σταυρῶν ἢ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ, ἢ τῶν πολλῶν σταυρῶν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφηρμόσθη τὸ ἀναλογικὸν σύστημα πέντε φορὲς εἰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς καὶ μίαν φορὰν εἰς τὰς γερουσιαστικάς. Βεβαίως ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας τοῦ 1929 δὲν ἦτο καθαρῶς ἀναλογική, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ὑπῆρχον οἱ σταυροὶ προτιμήσεως. Κατὰ τὰς 5 αὐτὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, κατὰ πρῶτον τὸ 1926 ἐφηρμόσθησαν δύο σταυροί, εἰς τὸ 1932 ἕνας σταυρός, εἰς τὸ 1936 πολλοί, εἰς τὸ 1946 πολλοί, εἰς τὸ 1950 πολλοί, εἰς δὲ τὰς Γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς ἕνας σταυρός. Κύριοι, τὸ θέμα εἶναι σοβαρώτατον, διότι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι σύστημα καθαρῶς κομματικὸν ἢ μᾶλλον ἀρχῶν. Συνεπῶς ὁ ψηφίζων μὲ τὴν ἀναλογικήν, εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου, ὅπου ὑπάρχουν ὠργανωμένα κόμματα ἀρχῶν, ζήτημα σταυροῦ προτιμήσεως δὲν ὑπάρχει, διότι ἡ τάξις τῶν ὑποψηφίων εἶναι κατ’ ἐπιλογὴν των, ἐσωτερικῶς, ἀπὸ τὰ κόμματα. Ἐδῶ δυστυχῶς δὲν ἔχομεν τὸ σύστημα αὐτό, δηλαδὴ τῆς ἐκ τοῦ κόμματος ὑποδείξεως τῆς σειρᾶς τῶν ὑποψηφίων, λέγω δὲ δυστυχῶς, διότι πιστεύω, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι τὸ καλλίτερον, διότι θὰ ἔπρεπε μέσα εἰς τὰ κόμματα πρῶτον ν’ ἀναπτύσσωνται αἱ ἰδέαι, νὰ ἐπικρατοῦν τὰ ἄτομα καὶ ἐκεῖθεν νὰ προσέρχωνται νὰ ζητήσουν τὴν ψῆφον τὴν λαϊκήν. Τὸ σύστημα τῆς πολυσταυρίας, κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην, εἶναι ἀπαράδεκτον. Εἶναι ἀπαράδεκτον, διότι θὰ ἔχωμεν ἀμέσως καὶ ὅλοι ἔχομεν πεῖραν περὶ αὐτοῦ, ὅτι εἰς τοὺς συνδυασμοὺς γίνονται ἰδιαίτεροι συνδυασμοί, ἰδιαίτεραι συμφωνίαι.

§114ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπάται δηλαδή.

§115Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Γίνονται ἰδιαίτεραι συμφωνίαι, αἱ ὁποῖαι καμμιὰ φορὰ φθάνουν καὶ μέχρι ἐκείνου τοῦ χαρακτηρισμοῦ τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἡ συμφωνία αὐτὴ γίνεται ἀπὸ τοὺς ἰσχυροὺς μὲ τοὺς ἀδυνάτους, δηλαδὴ ὅταν ὑπάρχῃ πολυσταυρία, ὁ δυνατὸς προσπαθεῖ ἐπειδὴ ἔχει καὶ μίαν μεγάλην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς ἡγεσίας τοῦ κόμματος, νὰ παραγεμίσῃ τοὺς συνδυασμοὺς μὲ ἀνθρώπους τῆς ἐμπιστοσύνης του, ἢ μὲ ἀνθρώπους φιλικῶς διακειμένους πρὸς αὐτὸν διὰ νὰ τοῦ προσθέσουν σταυροὺς εἰς αὐτὸν καὶ ὄχι διὰ νὰ βοηθήσῃ τὸν νέον τὸν ὁποῖον κατὰ κόρον ἔχομεν εἴπει, ὅτι διὰ τῆς μονοσταυρίας τὸν ἐμποδίζομεν.

§116Α. ΖΑΚΚΑΣ. Μὲ τὴν σειράν τῶν σκέψεών σας, θέλετε ν’ ἀπαλλάξητε τὸν ἰσχυρόν.............

§117Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λέγω ποῖα τὰ ἐλαττώματα. Καὶ ἐπειδὴ εἶναι τόσον σοβαρὸν τὸ θέμα, πρέπει νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν. Σεῖς ἔχετε τὴν εὐτυχίαν ν’ ἀναμιχθῆτε εἰς μίαν ἐκλογήν. Ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ ἔχω ἀναμιχθῆ εἰς πολλὰς ἐκλογὰς καὶ μὲ μονοσταυρίαν καὶ μὲ πολυσταυρίαν καὶ ἐκ τῆς πείρας ἔχω ἀντιληφθῆ, ὅτι ὅταν ὑπῆρχε πολυσταυρία ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ γίνουν ἐνδοκομματικοὶ συνδυασμοί. Αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ κρυβώμαστε πίσω ἀπὸ τὰ δάκτυλά μας, νὰ μὴ τὸ δεχθῶμεν. Ἀλλὰ λέγω ὅτι εἶναι δυνατόν, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἕνας ἰσχυρὸς παράγων νὰ εἶναι εὐκολώτερον νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ κόμματος, νὰ δεχθῇ ὑποψηφίους φίλους του καὶ συνεπῶς νὰ ἔχῃ ἐκ τῶν προτέρων συμφωνήσει τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν σταυρῶν, λέγω δὲ ὅτι ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν σταυρῶν θὰ εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἰσχυροῦ καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ νέου ἐκείνου εἰς τὸν ὁποῖον πολλοὶ συνάδελφοι διὰ τῆς πολυσταυρίας νομίζουν ὅτι θὰ δώσουν τὴν δυνατότητα τῆς ἐκλογῆς. Θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1926 ποὺ ἦσαν δύο σταυροί, καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 32 ποὺ ἔγιναν μὲ ἕνα σταυρό, πολλοὶ νέοι ἐμπῆκαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Λέγω, λοιπόν, ὅτι ἡ πολυσταυρία, δὲν συλλαμβάνω ἄλλην λέξιν αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν στηρίζεται πολὺ ἐπὶ τῆς ἠθικῆς, δὲν ἔχει ἠθικὴν βάσιν. Διὰ τῆς μονοσταυρίας ὁ ψηφοφόρος κάμνει μίαν ἐκλογὴν προσώπου ἐντὸς τοῦ Κόμματος, ἀλλὰ... (δὲν ἠκούσθη)... πρῶτον ἀναπτύσσουν μεγαλειτέραν δραστηριότητα, διὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ψηφοδελτίου, κάμνουν ἕναν ἰσχυρὸν πλέον ἀγῶνα, διότι εἶναι ἀγὼν προσωπικός, συνεπῶς ἐξυπηρετεῖ τὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει 100%. Δεύτερον τί λέγει; Δώσατέ μου ἕνα σταυρὸν διὰ τὸ πρόσωπόν μου· δὲν ἀδικεῖ κανένα, ζητεῖ ἕνα σταυρὸν προτιμήσεως διὰ τὸν ἑαυτόν του. Ἐφ’ ὅσον δὲ εἰς τὴν τροπολογίαν μου, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ἐξελέγοντο οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων—καὶ αὐτὴ εἴτε πολυσταυρία, εἴτε μονοσταυρία—ἐγὼ θὰ ἐπέμενον εἰς τὴν ὀρθότητα τοῦ πράγματος, διότι κατ’ ἐξοχὴν ἡ ἀναλογικὴ εἶναι κομματική. Συνεπῶς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, ἐπειδὴ δέ, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔχομεν κόμματα ἀρχῶν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐμπνέει καὶ παρασύρει τὰς μάζας. Συνεπῶς τὰ ψηφοδέλτια ἀνήκουν εἰς αὐτόν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ παίξωμεν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἀρχηγοῦ μὲ ἕνα σταυρόν, τὸν ὁποῖον θὰ πάρῃ ὀλιγώτερον ἀπὸ ἕνα συνυποψήφιόν του. Ἔχομεν δὲ ἕνα παράδειγμα ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 32, μία μεγάλη φυσιογνωμία, ἕνας μεγάλος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος προσέφερε μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον, ὁ Γ. Κονδύλης, ἀπέτυχε καὶ ἐπέτυχεν ὁ ἀδελφὸς τοῦ συναδέλφου κ. Ἀναγνωστοπούλου καὶ ἠναγκάσθη ὁ Ἀναγνωστόπουλος νὰ παραιτηθῇ, διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὁ Γ. Κονδύλης.

§118Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐναντίον τοῦ ἑνὸς σταυροῦ.

§119Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε, κ. Κουμπαροῦσε. Εἶπον ὅτι, εἴτε διὰ πολλῶν σταυρῶν, εἴτε δι’ ἑνός, θὰ ἐξαιρεῖται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος. Ἡ τροπολογία μου, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἔχει διατυπωθῆ, εἶναι πάντως ὁ Ἀρχηγὸς νὰ εἶναι ἐκτὸς σταυροῦ. Συνεπῶς δὲν διατρέχω τὸν κίνδυνον νὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρξῃ ἕνας σταυρὸς θὰ διατρέξῃ κίνδυνον ὁ Ἀρχηγός, ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι ἐκτὸς σταυροῦ.

§120Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ πρότασις τοῦ νὰ ἐξαιροῦνται οἱ Ἀρχηγοὶ τοῦ σταυροῦ, νομίζετε ὅτι εἶναι ὀρθή;

§121Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν, θὰ ἤθελον νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων λεπτῶν εἶπον ἐνώπιόν σας. Εἶπον, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι καθαρῶς σύστημα, τὸ ὁποῖον ψηφίζει κόμματα. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν κόμματα ἀρχῶν—, ἀλλ’ ἔχομεν κόμματα προσωπικά, εἰς τὸν ἀρχηγὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀνήκουν ὅλα τὰ ψηφοδέλτια, τὰ ὁποῖα πέφτουν εἰς αὐτόν.

§122Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον τὰ κόμματα εἶναι προσωπικά, ἐγὼ νομίζω, ὅτι κατὰ περισσότερον λόγον πρέπει νὰ παίρνουν οἱ ἀρχηγοὶ τοὺς σταυροὺς προτιμήσεως, διότι ἐὰν τὰ κόμματα ἦσαν ἰδεολογικά, τότε δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ παίρνουν σταυρούς.

§123Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἕνα κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ πάρῃ 50 βουλευτὰς νὰ ἔχῃ ἀποδοκιμασθῆ ὁ ἀρχηγός του ἀπὸ μίαν σύμπτωσιν, τὴν στιγμὴν ποὺ τὸ κόμμα αὐτὸ θὰ πάρῃ τὰς 50 ἕδρας.

§124Α. ΣΒΩΛΟΣ. Κατὰ κόρον τονίζετε, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι σύστημα κομματικόν, ὅπως κάθε ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀλλά, ὅσον περισσότερον ἐπιμένετε εἰς τὴν διαπίστωσίν σας, ὅτι τὰ κόμματα εἶναι προσωπικὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦν ἕνα ἀρχηγὸν καὶ ὅτι εἰς αὐτὸν ἀνήκουν τὰ ψηφοδέλτια, τόσον περισσότερον ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ὡς συστήματος, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον κάμνετε καὶ μίαν ἀδικίαν. Εὐτυχῶς δὲν εἶναι ὅλα τὰ Ἑλληνικὰ κόμματα προσωπικά. Ὑπάρχουν καὶ κόμματα ἰδεολογικά, ἀδιάφορον, ἐὰν εἶναι μεγάλα ἢ μικρά. Σᾶς ἐρωτῶ: τί σκέπτεσθε τότε δι’ αὐτὰ τὰ κόμματα; Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι μειοψηφίας. Αὐτὴ ἡ ἡγεσία δὲν ἔχει τὰ δικαιώματα, ποὺ ἔχει ἡ ἡγεσία τῶν προσωπικῶν κομμάτων, τῶν κομμάτων διὰ τὰ ὁποῖα κυρίως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογική, διότι ἐκπροσωποῦν μίαν μειοψηφίαν—ὑποτίθεται—εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Κατὰ ταῦτα ὁ ἰσχυρισμός σας δὲν εἶναι πλήρης.

§125Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ποτὲ δὲν ἦλθεν εἰς τὸν νοῦ μου νὰ ἀγνοήσω τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα σήμερον παρουσιάζονται μὲ ἀρχὰς καὶ μὲ μίαν ἰδεολογίαν. Ἀλλ’ εἶπον προηγουμένως καὶ λυποῦμαι, διότι ἴσως δὲν ἔγινα ἀντιληπτὸς ἢ δὲν εἶσθε εἰς τὴν αἴθουσαν νὰ μὲ παρακολουθήσετε, εἶπον, ὅτι εἰς τὰ κόμματα ἀρχῶν ἡ σειρά, ὅπως καθορίζεται κατόπιν ἐσωτερικοῦ ἀγῶνος, εἶναι καὶ ἡ σειρὰ προτιμήσεως.

§126Α. ΣΒΩΛΟΣ. Οἱ σταυροὶ προτιμήσεως ὑπάρχουν καὶ εἰς τὰ κόμματα αὐτά;

§127Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχουν, κ. Πρόεδρε. Εἰς ὅλας τὰς ἐκλογάς, τοὐλάχιστον ἐν Ἑλλάδι, βλέπομεν, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Κοινοβούλιον μαθηματικῶς παίρνουν τοὺς σταυρούς.

§128Α. ΣΒΩΛΟΣ. Πάντως ὁ σταυρὸς τοὺς καθορίζει καὶ αὐτούς.

§129Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὁ σταυρὸς εἶναι ἕνα διακριτικὸν σημεῖον. Εἶπον, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν κόμματα ἀρχῶν, δὲν ὑπάρχει τὸ διακριτικὸν σημεῖον τοῦ σταυροῦ.

§130Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ πολυσταυρίας καὶ μονοσταυρίας. Ἡ μονοσταυρία ἔχει ἕνα ἐλάττωμα πάρα πάνω. Ἀλλὰ καθίσταται τυραννικὴ διὰ τὸν ψηφοφόρον. Εἰς τὴν τυραννίαν τῆς δυσκόλου προτιμήσεως ἀπὸ ἀπόψεως ψηφοδελτίων ἔχει τὴν τυραννίαν τῆς ἐπιλογῆς μεταξὺ τῶν ψηφοδελτίων τοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ. Εἶναι πάρα πολὺ σκληρὸν διὰ τὸν ψηφοφόρον. Νομίζω ὅτι ἐπειδὴ ὅλοι θέλομεν τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀντὶ νὰ θέλωμεν τὸν ἕνα σταυρὸν διὰ τὴν ἐξυγίανσιν αὐτήν, μήπως ἦτο προτιμότερον νὰ προκρίνωμεν ἓν ἄλλο σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτρέπεται ἡ ἀναγραφὴ οἱουδήποτε ὑποψηφίου εἰς οἱονδήποτε ψηφοδέλτιον καὶ ἐφ’ ὅσον αὐτὸς δὲν εἶναι τοῦ κόμματος νὰ μετρᾶται ὡς σταυρός. Αὐτὴ εἶναι ἐξυγίανσις, προκειμένου μάλιστα περὶ τῶν μεγάλων κέντρων ἔχομεν ἀπόλυτον ἐπιλογὴν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὑποψηφιοτήτων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου.

§131Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Κάντζια, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν τὸ ἔχω μελετήσει καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἕνα θέμα, ποὺ δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω τὴν γνώμην μου, ἀλλά, σᾶς ἀπαντῶ ἐντελῶς προχείρως, ὅτι αὐτὸ θὰ ἐπιφέρῃ μίαν ἀναστάτωσιν εἰς τὴν διαλογὴν καὶ δεύτερον νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ἀναλογικήν, εἰς τὴν βάσιν τῆς ἀναλογικῆς νὰ ἀναγράφωνται, δηλαδή, ἄλλα ὀνόματα, ἄλλων κυρίων, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς ἄλλα κόμματα.

§132Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Εἰς τὴν βάσιν δὲν ἀντίκειται.

§133Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι ψηφοδέλτιον κομματικόν.

§134Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ἀλλὰ ἡ προτίμησις τῶν ψηφοδελτίων νὰ γίνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§135Γ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Στραγγαλίζεται ἔτσι ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ.

§136Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ἀφήνομεν τέλος πάντων αὐτὰ τὰ λόγια; Ἐδῶ ὑποστηρίζομεν μὲ διαφόρους ἰδέας ὅλοι κάτι τὸ καθαρῶς τεχνικόν. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἂς ἀφήσωμεν τὰ μεγάλα λόγια περὶ δημοκρατίας, περὶ ἐθνικοφροσύνης, περὶ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος, περὶ στραγγαλισμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν στραγγαλίζω οὐδένα, κύριοι. Καὶ ἐκ χαρακτῆρος ἀπεχθάνομαι τοὺς στραγγαλισμοὺς καὶ τὰ αἵματα.

§137Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὁ καθένας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔχει τὴν γνώμην του τὴν προσωπικήν.

§138Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ ἐπροθυμοποιήθην νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου ἐὰν καὶ οἱ ἄλλοι κ. συνάδελφοι παρῃτοῦντο. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπον, θεωρῶ ὅτι ἡ μονοσταυρία εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι ἀπαλλάσσει τοὺς συνδυασμοὺς ἀπὸ ἐσωτερικὰς διαμάχας καὶ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνας προσωπικὸς ἀγών, ὁ ὁποῖος δὲν βλάπτει οὔτε τὸ κόμμα, οὔτε τοὺς συναδέλφους. (Χειροκροτήματα).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μαρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§140Κ. ΜΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μετ’ ἄλλων συναδέλφων κατεθέσαμεν μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος τῶν σταυρῶν προτιμήσεως, διότι νομίζομεν ὅτι ἕνας σταυρὸς προτιμήσεως καὶ μάλιστα εἰς περιφερείας, ὅπου ἐκλέγονται περισσότεροι ὑποψήφιοι, δίδει εἰς τὸν ὑποψήφιον τὴν συναίσθησιν, ὅτι τοῦ παρέχομεν ἠλαττωμένον ἐκλογικὸν δικαίωμα, ὅτι τοῦ στεροῦμεν τὴν ψῆφον καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἀλλ’ ἠκούσθησαν ἐδῶ πολλά, κύριοι συνάδελφοι, ἰδίως ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, ἠκούσθησαν τόσα πολλὰ κατὰ τῆς πολυσταυρίας καὶ περὶ τοῦ ἀήθους τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἐκλογή, περὶ τῶν ἀνηθίκων συνδυασμῶν, οἱ ὁποῖοι ἠμπορεῖ νὰ γίνουν ἐπίσης, ὥστε διερωτᾶταί τις. Ἡ παροῦσα Βουλή, ἡ ὁποία ἐξελέγη διὰ τῆς πολυσταυρίας, μέσῳ ὅλων αὐτῶν τῶν σκοτεινῶν μεθόδων ἐξελέγη καὶ εὑρέθημεν ὅλοι ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι ἐδῶ μέσῳ αὐτῶν; Εἴμεθα ὅλοι τέκνα τῆς πολυσταυρίας καὶ ἐν τούτοις ἀπηρνήθημεν τὴν μητέρα μας. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, θέλωμεν νὰ λυτρωθῶμεν ἀπὸ τὸν κοτσαμπασισμόν, ἀπὸ τὸν κομματάρχην, ἀπὸ τὴν ὑποδούλωσιν εἰς τὸν τελευταῖον ψηφοφόρον, καὶ νὰ μὴν ἀσχολούμεθα καθημερινῶς μὲ τὴν ρουσφετολογίαν καὶ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ σταθῶμεν εἰς τὸ ὕψος μας ὡς βουλευταί, εἶναι καιρός, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀφήσωμεν ἐλευθερίαν ψήφου εἰς τὸν ψηφοφόρον, ἐλευθερίαν σταυρῶν. Καί, ἴσως ἐγὼ νὰ μὴν εἶμαι μεταξὺ τῶν τόσων ἰσχυρῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὴν μονοσταυρίαν, διὰ νὰ δείξουν τὴν ἀξίαν των εἰς σταυρούς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀνοίξωμεν ὅλοι τὸν δρόμον εἰς τοὺς νέους. Καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀνοίγεται ὁ δρόμος εἰς τοὺς νέους πολιτικούς, ὅταν θέλωμεν νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὸν κοτσαμπασισμόν, εἰς τὸν κομματάρχην καὶ εἰς τὴν ρουσφετολογίαν. Κατεθέσαμεν μίαν τροπολογίαν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν ὡς μέσην λύσιν καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἀπὸ 1 μέχρι 5 ὑποψηφίων νὰ δίδεται εἷς σταυρὸς προτιμήσεως......». (ἀναγινώσκει).....».

§141Γ. ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ. Διατί αὐτὴ ἡ διάκρισις;

§142Κ. ΜΑΡΗΣ. Διότι θεωροῦμεν τυχαίαν τὴν πολυσταυρίαν.

§143Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπειδὴ ἐγεννήθη τὸ θέμα, θεωρῶ λογικῶς ἀκατανόητον αὐτὴν τὴν διαβάθμισιν εἰς τοὺς πέντε ἕνας σταυρὸς εἰς τοὺς πέραν τῶν πέντε δύο καὶ οὕτω καθεξῆς. Εἶναι ὄχι μέση λύσις, ἀλλὰ λύσις παράλογος καὶ ἀντιφατική. Δύο συστήματα ὑπάρχουν, ἡ πολυσταυρία καὶ ἡ μονοσταυρία καὶ μεταξὺ αὐτῶν θὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλή. Ὅλα τὰ ἄλλα στεροῦνται σοβαρότητος καὶ εἱρμοῦ. Δὲν θέλω νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὡς κόμμα ἡμεῖς ἔχομεν ταχθῆ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ χωρὶς νὰ εἶναι τοῦτο θέμα ἐμπιστοσύνης διὰ τοὺς φίλους μου.

§144ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ψηφοφορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§145Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔπειτα ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον, θὰ ἐπρότεινον ὅσοι θέλουν νὰ λάβουν τὸν λόγον, νὰ τὸν λάβουν ἀπὸ τὴν θέσιν των, διότι ἡ πεῖρα μᾶς ἔχει διδάξει ὅτι τὸ βῆμα εἶναι μεγάλος πειρασμός.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δημάκης ἔχει τὸν λόγον.

§147Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας ταχθέντες συνάδελφοι καὶ ὁμιλήσαντες ἐκ πεπλανημένης βάσεως ὡρμήθησαν καὶ ἔθεσαν ὡς βάσιν πάντοτε, προκειμένου περὶ πολυσταυρίας, τὴν σύμπραξιν ὡρισμένων συναδέλφων, ἵνα τὴν ἑπομένην τῆς ἐκλογῆς μεταβληθῶσιν οἱ συμπράττοντες ἐκεῖνοι εἰς ἀσπόνδους ἐχθρούς, παραγνωρίζοντες τὸν κύριον παράγοντα, τὸν λαόν. Διότι αὐτὰ δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν κύριοι, οὔτε εἶναι δυνατὸν τὸ ὑποστηριζόμενον ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων, ὅτι οἱ ὑποψήφιοι οἱ συναλλασσόμενοι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἔχουν καὶ τὸν λαὸν μαζί των, ὥστε νὰ τὸν ὁδηγήσουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰς τὸ νὰ ὑπερψηφίσῃ αὐτοὺς ἀκόμη τοὺς ἰδίους, πολὺ δὲ περισσότερον τοὺς συνυποψηφίους ἐκείνους μετὰ τῶν ὁποίων συνηλλάγησαν. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ συζητούμενον εἶναι τὸ σοβαρώτερον ἐξ ὅλων. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας καὶ εἶμαι ὑπὲρ αὐτῆς διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους θὰ ἀναπτύξω. Διότι, κύριοι, κοπτόμεθα ὑπὲρ τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν. Ποῖοι δημοκρατικοὶ θεσμοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, ὅταν ἔρχεται ὁ ἐκλογεὺς καὶ τοῦ λέτε, δὲν ἔχεις τὸ δικαίωμα, κύριε, μεταξὺ τῶν 5 ὑποψηφίων, τοὺς ὁποίους ἔχεις νὰ ἐκλέξῃς, ἕνα πάρα πάνω. Ἕνα θὰ διαλέξῃς. Ποῖον Σύνταγμα ἀναγράφει τὸν περιορισμὸν αὐτὸν ὥστε ὁ ἐκλογεὺς νὰ περιορίζεται εἰς ἕνα μόνον ὑποψήφιον; Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, εἶναι ὄχι μόνον ἀντιδημοκρατικόν, ἀλλὰ καὶ ἀπολυταρχικόν, διότι ὁ ἐκλογεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τοῦ συνδυασμοῦ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς καλιτέρους, ὄχι ἕναν ἀλλὰ τρεῖς, πέντε, ἑπτὰ καὶ ὀκτώ. Πῶς λοιπὸν περιορίζετε τὸν ἐκλογέα καὶ τοῦ λέγετε ὅτι πρέπει νὰ ἐκλέξῃ ἕναν μόνον; Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ ὑποστηριχθῇ λογικῶς. Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ περιορίσωμεν τὸν ἐκλογέα. Ὁ ἐκλογεὺς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς, μεταξὺ τῶν προσώπων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ζητοῦν τὴν ψῆφον του. Δι’ αὐτὸ πρέπει ἀπεριορίστως νὰ παραμείνῃ τὸ σύστημα ἐκεῖνο. Δὲν ἠμποροῦμεν, κύριοι, νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι λαμβάνουν χώραν συναλλαγαί, καὶ τὴν ἑπομένην ἐπέρχεται ἀλληλοεξόντωσις, ἀνταλλάσσονται ὕβρεις μεταξὺ τῶν συναδέλφων. Διότι, κύριοι, τοῦτο εἶναι γεγονὸς τὸ ὁποῖον συμβαίνει ὄχι πλειστάκις, ἀλλὰ θὰ συμβῇ. Ἐν τούτοις διὰ τῆς μονοσταυρίας θὰ συμβῇ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπαινίσσονται οἱ κ.κ. συνάδελφοι. Διότι διὰ τῆς μονοσταυρίας θὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐχθρότης τῶν συναδέλφων ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς καταρτίσεως τοῦ συνδυασμοῦ. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ὑποστηρίζωμεν ἕνα πρόγραμμα, ὅταν ὑποστηρίζωμεν ἕναν συνδυασμόν, δὲν θὰ εὑρεθῶμεν ποτὲ εἰς τὴν θέσιν νὰ μεταβῶμεν ὅλοι ὁμοῦ, ἀλλὰ ὁ καθ’ ἕνας θὰ μεταβαίνῃ μόνος του καὶ ποτὲ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ ἀντικρύσῃ τὸν συνδυασμὸν διὰ νὰ ἀκούσῃ ἐκ στόματος ὅλων τῶν συναδέλφων, τὸ πρόγραμμα τοῦ κόμματος μὲ τὸ ὁποῖον κατέρχεται, ἀλλὰ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θὰ μεταβαίνῃ χωριστὰ διότι ὁ ἕνας θὰ ὑποβλέπῃ τὸ ἄλλον. Τοῦτο εἶναι, κύριοι, τὸ μεγαλύτερον ἔρεισμα, τὸ ὁποῖον μὲ ὁδηγεῖ νὰ ὑπεραμυνθῶ τῆς πολυσταυρίας. Δὲν ὑποστηρίζω, κύριοι τὴν ἄποψιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ θεσπίσωμεν διάταξιν ἢ νὰ δεχθῶμεν τροπολογίαν μέχρι 10, ἕνας σταυρός, καὶ ἀπὸ 10 καὶ ἄνω ἀπεριορίστως, πολυσταυρίαν. Κύριοι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάνωμεν διάκρισιν τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν μικρῶν Νομῶν καὶ τῶν μεγάλων Νομῶν. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι μία, τὸ Σύνταγμα εἶναι ἕνα, ὅλοι διεπόμεθα μὲ τὰς αὐτὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, μὲ τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ μὲ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ἀθηναῖον, τὸν Πειραιώτην, τὸν Θεσσαλονικέα, τὸν Πατρινὸν νὰ προβαίνῃ ἀπεριορίστως εἰς τὴν ἐπιλογὴν προσώπων πλειόνων τοῦ ἑνὸς καὶ νὰ περιορίζωμεν τὸν ἄλλον τῆς ἐπαρχίας μόνον εἰς τὸ ἕνα πρόσωπον. Ὄχι, κύριοι, ἑνιαῖον θὰ εἶναι τὸ ψηφοδέλτιον, ἑνιαῖον θὰ εἶναι τὸ δικαίωμα ὅλων, καὶ ὑπεραμύνομαι, ὅπως σᾶς εἶπον τῆς πολυσταυρίας διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§149Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸν ἕνα σταυρὸν καὶ τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν πολυσταυρίαν ἐλαττώματα εἶναι ἀναμφισβήτητα. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν εἰς ἑκάτερο τῶν συστημάτων ἀντίστοιχα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰ ἐλαττώματα, διότι κάθε ἕνα ἔχει αὐθύπαρκτα ἐλαττώματα. Ἡ μονοσταυρία, τὸ σπουδαιότερον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει, εἶναι ὅτι καθιστᾶ δύσκολον τὴν συγκρότησιν συνδυασμῶν. Τοῦτο, κύριοι συνέβη εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1936, τότε κατερχόμεθα μὲ ἕνα σταυρὸν καὶ ἐπειδὴ καθίστατο δυσχερὴς ἡ συγκρότησις τῶν συνδυασμῶν κατεφύγαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἠξιώσαμεν τότε νὰ ἐκδώσῃ ἀναγκαστικὸν νόμον καὶ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ πολυσταυρία. Λοιπόν, ἔχομεν ἕνα δεδομένον, ὅτι εἷς σταυρὸς γεννᾶ δυσκολίας εἰς τὴν συγκρότησιν τῶν συνδυασμῶν. Προσωπικῶς, κύριοι, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, εἴτε ἕναν εἴτε πολλοὺς σταυροὺς καθιερώσει ἡ Βουλή, ἀπολύτως. Καὶ δι’ αὐτό, οὔτε θὰ ψηφίσω. Ἀλλὰ εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, εἶναι σοβαρὸν καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει. Δεύτερον ἐπιχείρημα εἶναι, ὅτι γεννᾶ εἰς τὸν ἐκλογέα τὴν δυσκολίαν ὅτι εὑρίσκεται πρὸ ἑνὸς συνδυασμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ 5–10 ὑποψηφίους καὶ εὑρίσκεται πρὸ δύο προσώπων ἴσης ἀξίας καὶ τῶν δύο, μεταξὺ τῶν ὁποίων δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἐπιλογήν, διότι θὰ τὸν φέρωμεν εἰς τὴν δύσκολον θέσιν αὐτήν, νὰ ἐκλέξῃ ἕνα, ἐνῷ καὶ πρὸς τοὺς δύο στρέφεται ἡ ἐκτίμησίς του, εἶναι μία δυσκολία εἰς τὴν ὁποίαν φέρομεν τὸν ἐκλογέα, χωρὶς κανένα λόγον. Τρίτον, ὅτι ὁ συνδυασμός, μετὰ τὴν συγκρότησίν του, ἀρχίζει ἀμέσως νὰ διασπᾶται. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ πᾶνε δύο ὑποψήφιοι, νὰ κάμουν περιοδείαν μαζί, κάθε ἕνας θὰ φροντίσῃ νὰ ὑπονομεύσῃ τὸν ἄλλον. Καὶ αὐτό, κύριοι, συμβαίνει ὄχι μόνον μεταξὺ τῶν ἐχόντων ἴσην ἐκλογικὴν δύναμιν, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν ἰσχυροτέρων καὶ τῶν ἀσθενεστέρων. Διότι καὶ ἰσχυρότεροι, δεδομένου ὅτι ἡ ἐκλογὴ γίνεται μὲ τὴν κάλπην, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τῆς κάλπης δὲν τὸ ἠξεύρουν καὶ τὸ φοβοῦνται ὅλοι, δι’ αὐτό, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν τὴν μεγαλοψυχίαν καὶ νὰ εἴπουν δώσατε εἰς ὅποιον θέλετε τὸν σταυρόν, θὰ θελήσουν νὰ τὸν δώσουν εἰς τὸν ἑαυτόν των. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἔχω τὸ δεδομένον, ὅτι εἰς τὰ 1932, ὁ μακαρίτης ὁ Καφαντάρης εἰς τὸ Ἀγρίνιον ἐπῆρε ἕνα σταυρόν, διότι οἱ συνυποψήφιοί του, παρ’ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν ποὺ ἔτρεφον πρὸς αὐτόν, ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὸν ἑαυτόν των, δὲν τοῦ ἔδιδον σταυρούς. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν δισταυρίαν. Καὶ ἡ δισταυρία διευκολύνει βέβαια τὸν συνδυασμόν, ἀλλὰ μετὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ συνδυασμοῦ ἀρχίζει ἄλλο ρεῦμα. Ἀρχίζει ἡ προσπάθεια δημιουργίας συνδυασμῶν ἐντὸς τοῦ συνδυασμοῦ. Καὶ γίνεται αὐτὸ συνηθέστατα, δύο ἰσχυροὶ συνδέονται, διὰ νὰ ἀνταλλάξουν σταυροὺς καὶ πολλὲς φορὲς μάλιστα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συμφωνήσουν, διότι ὅπως γνωρίζομεν αἱ ἐπαρχίαι δὲν εἶναι τῆς αὐτῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως, ἀλλὰ εἶναι ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι δίδουν εἰς τὸν συνδυασμὸν 2 ὑποψηφίους, εἶναι ἐπαρχίαι αἱ ὁποῖαι δίδουν εἰς τὸν συνδυασμὸν 1 ὑποψήφιον. Οἱ δύο συνυποψήφιοι τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, συμφωνοῦντες, ἔχουν ὅλους τοὺς σταυροὺς τῶν ἐντοπίων ὑπὲρ τῶν δύο αὐτῶν, καὶ ἑπομένως ὁ ὑποψήφιος τῆς μικρᾶς ἐπαρχίας εὑρίσκεται κατ’ ἀνάγκην ἐν μειονεκτικῇ θέσει. Ἑπομένως καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχει μία τοιαύτη διάθεσις μὴ ἐπιτρεπομένης, μὴ θεμιτῆς συμφωνίας, ἐκ τῶν πραγμάτων γίνεται ἡ συμφωνία αὐτή, ὅταν ὅπως εἶναι γνωστόν, καὶ συνήθως συμβαίνει αἱ ἐπαρχίαι νὰ μὴ εἶναι τῆς αὐτῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως. Καὶ εἰς μὲν τὸ σύστημα τῆς μονοσταυρίας, ἡ ἐχθρότης τῶν μελῶν τοῦ συνδυασμοῦ γεννᾶται πρὸ τῆς ἐκλογῆς, εἰς δὲ τὸ σύστημα τῆς δισταυρίας ἡ ἐχθρότης καὶ ἡ ἀντίθεσις γεννᾶται ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἑπομένως εἶναι ἀναμφισβήτητα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο σύστημα. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐλευθερίας τῶν σταυρῶν. Δὲν εὑρίσκω νὰ συγκεντρώνῃ τὰ ἐλαττώματα καὶ τῶν δύο, ἴσως ἀπαλλάσσεται πολλῶν ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων αὐτῶν. Ἐγὼ προσωπικῶς θὰ ἔλεγα τοῦτο: Εἰς τὸ ψηφοδέλτιον νὰ δύναται ὁ ἐκλογεύς, ἀντὶ σταυρῶν, νὰ προσθέσῃ, νὰ διαγράψῃ ἢ καὶ νὰ ἀντικαταστήσῃ ἕνα ἤ ἄνω τῶν 10, δύο ἐκ τῶν ὑποψηφίων, μὲ ἀνεξαρτήτους ἢ ὑποψηφίους ἄλλου ψηφοδελτίου, διότι τοιουτοτρόπως παρέχεται εἰς τὸν ἐκλογέα ἡ εὐχέρεια, πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν εἰς τὸν συνδυασμόν, ἀλλ’ εἰς ἄλλον συνδυασμόν, ἀπολαμβάνοντα ὅμως τῆς ἐκτιμήσεώς του, νὰ δύναται νὰ τὰ ψηφίσῃ. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἀφ’ ἑνὸς μέν, θὰ δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀποκλεισθῆ ἀπὸ τοὺς συνδυασμούς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργοῦνται διάφοροι συμφωνίαι. Δύο ὑποψήφιοι τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, ἐὰν εἶναι μεγάλη, εἴτε διαφόρων ἐπαρχιῶν, ἠμποροῦν νὰ συμφωνήσουν διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν σταυρῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν νὰ ἀνταλλάξουν διαγραφὰς ἢ ἀντικαταστάσεις. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι ἂν φύγωμεν ἀπὸ τοὺς σταυροὺς καὶ καθιερώσωμεν τὰς διαγραφὰς ἢ καὶ τὰς ἀντικαταστάσεις, φρονῶ, λέγω, ὅτι ἱκανοποιοῦμεν πληρέστερον τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§151Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διαπορῶ διατί ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠρχίσαμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Διερωτῶμαι τί συζητοῦμεν; Τὸ ἄρθρον 13, τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἢ τοῦ νομοσχεδίου; Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀκολουθῶ καὶ ἐγὼ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἠκολούθησαν οἱ προλαλήσαντες. Συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Δ. Σ. Κόμματος, ὅτι τὸ θέμα μας δὲν εἶναι, οὔτε πρέπει νὰ εἶναι, ἐὰν πρόκειται περὶ ἑνὸς σταυροῦ ἢ δύο μέχρις ἑνὸς ἀριθμοῦ ὑποψηφίων. Τὸ θέμα μας εἶναι ἂν πρέπει νὰ εἶναι μονοσταυρία ἢ πολυσταυρία. Κύριοι, εἶχον τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν ἀτυχίαν νὰ δοκιμάσω ὅλα αὐτὰ τὰ ἀχάριστα συστήματα τῶν σταυρῶν καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκφέρω γνώμην καὶ νὰ καταλήξω εἰς τὸ ποῖον ἐκ τῶν δύο εἶναι ὀρθότερον. Καὶ δικαίως, διότι δὲν ἔχουν ἀπόλυτον, ἀλλὰ σχετικὴν βάσιν αὐτὰ τὰ πράγματα. Καὶ τὰ δύο συστήματα ἔχουν τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματά των. Μία εἶναι ἡ ἀλήθεια, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι ὁ ἕνας σταυρὸς ἀποτελεῖ τὴν εἰλικρίνειαν. Δηλαδὴ μὲ τὸν ἕνα σταυρὸν γίνεται ἐντὸς τοῦ συνδυασμοῦ ἕνας πόλεμος, ἀλλ’ ὁ πόλεμος αὐτὸς εἶναι φανερός, ἐνῷ ὅταν πρόκειται περὶ πολυσταυρίας, τότε πλέον δημιουργοῦνται οἱ «ὑποσυνδυασμοὶ» λεγόμενοι, αἱ ἀθέμιτοι ἑνώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι κρύφιαι καὶ καθ’ ὃ τοιαῦται, δημιουργοῦν εἰς τὸν συνδυασμὸν μεγαλυτέραν σύγχυσιν, διαίρεσιν καὶ καχυποψίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον παραλύει κάθε δρᾶσιν τοῦ συνδυασμοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχει ἡ μονοσταυρία αὐτὸ τὸ προτέρημα, ἔχει ὅμως καὶ τὸ ἐλάττωμα, ὅτι κάθε ὑποψήφιος, ἀντὶ νὰ φροντίζῃ κατὰ πρῶτον λόγον νὰ προσελκύῃ ὀπαδοὺς εἰς τὸ κόμμα, περιορίζεται, ἔχει στενότητα ἐνεργείας. Περιορίζεται εἰς τὸ πῶς αὐτός, ἐντὸς τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ καθωρισμένου τοῦ κομματικοῦ, θὰ ἠμπορέσῃ νὰ πάρῃ περισσοτέρους σταυρούς. Ἐνῷ ὅταν εἶναι περισσότεροι σταυροί, ἡ δρᾶσις αὐτὴ ἡ κομματική, ἔστω καὶ μὲ τὰς κρυφίους ἑνώσεις, εἶναι εὐρυτέρα. Δηλαδὴ 2–3 ἄνθρωποι ἠμποροῦν νὰ κάμουν καὶ μίαν γενικωτέραν κομματικὴν δρᾶσιν, ἂν θέλετε, ὥστε νὰ προσελκύσουν ὀπαδούς. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὁ ἕνας σταυρὸς θὰ ἀπετέλει ἀνακολουθίαν εἰς ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν. Ἐψηφίσαμεν, δηλαδή, προηγουμένως, ὅτι ὁ συνδυασμὸς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελῆται καὶ ἀπὸ δύο ἢ τρία πρόσωπα περισσότερα τοῦ καθωρισμένου ἀριθμοῦ. Καὶ ἐρωτῶ: Κατὰ ποῖον τρόπον οἱ νέοι αὐτοὶ ἄνθρωποι θὰ μπορέσουν νὰ λάβουν μέρος εἰς τὸν συνδυασμόν, ὅταν γνωρίζουν πλέον, ὅτι μὲ τὸν ἕνα σταυρὸν δὲν θὰ φέρουν κανὲν ἀποτέλεσμα; Ἐξηνέχθη χθὲς ἡ γνώμη, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, νὰ προσελκύσῃ εἰς τοὺς συνδυασμοὺς νέα, ὑγιᾶ στελέχη. Αὐτὸ εἶναι ὀρθόν. Καὶ ἐρωτῶ: Θὰ εἶναι δυνατὸν νέοι ἄνδρες, ἱκανότατοι ἴσως, νὰ θελήσουν νὰ λάβουν μέρος εἰς ἕνα συνδυασμὸν ὅταν γνωρίζουν, ὅτι ὑπάρχει ἕνας σταυρός; Ὅλα αὐτὰ εἶναι τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἑνὸς σταυροῦ. Κύριοι, τὸ θέμα, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι δύσκολον διὰ νὰ ἐκφράσῃ κανεὶς τὴν γνώμην του. Πιστεύω ὅμως, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ ἔχει σχέσιν καὶ μὲ τὴν ἑτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 13 τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ τῆς κατὰ τρόπον ἀριστίνδην, οὕτως εἰπεῖν, ἐκλογῆς τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Ἐγώ, κύριοι, σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ εἶναι ἄξιοι πάσης ἐκτιμήσεως. Ὁ Ἑλληνικὸς ὅμως λαός, κύριοι, ἔχει μίαν ἰδιορρυθμίαν, μίαν ἰδιοτροπίαν ἐὰν θέλετε νὰ εἴπω. Θέλει νὰ ἐκδηλώνῃ καὶ ἐμπράκτως τὴν προτίμησίν του αὐτήν. Πιστεύω λοιπόν, ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ δεχθοῦν, ὅπως καὶ ἐμπράκτως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τοὺς τιμήσει διὰ τῆς προτιμήσεώς του.

§152Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶσθε συνάδελφος ὄχι μόνον ἐν τῇ Βουλῇ, ὄχι μόνον εἰς τὸ αὐτὸ κόμμα, ἀλλὰ ἀκριβῶς καὶ εἰς τὴν αὐτὴν περιφέρειαν, τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας. Δὲν θὰ εἶχα καμμίαν ἀντίρρησιν ὡς Ἀρχηγὸς κόμματος νὰ ἐτροποποιεῖτο ἡ τροπολογία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἐπεβάλλετο, ὅπως καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἀρχηγῶν γίνεται βάσει τοῦ αὐτοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἰσχύει διὰ τοὺς λοιποὺς βουλευτάς. Πιθανόν, διότι ἐμνημόνευσεν ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Παπαθανάσης τὴν περίπτωσιν τοῦ ἀειμνήστου Καφαντάρη, πιθανὸν νὰ εὑρεθῶμεν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἐνώπιον περιέργου καταστάσεως. Παρὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον, ἐφ’ ὅσον συνάδελφοι καὶ μάλιστα τῆς αὐτῆς περιφερείας ὑποστηρίζουν τὴν κατάργησιν αὐτοῦ τοῦ προνομίου διὰ τοὺς Ἀρχηγούς, ἔχομεν καθῆκον νὰ διαδηλώσωμεν τὴν πλήρη συμφωνίαν μας διὰ τὴν κατάργησιν αὐτήν.

§153Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ μὲ παρεξηγήσητε καὶ δὲν θὰ μὲ παραξηγήσητε. Χαίρω δὲ πολὺ διότι ἀποδέχεσθε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον πιστεύω ὅτι εἶναι ἀληθές. Δὲν ὑπολείπεται δὲ παρὰ νὰ ἀκούσωμεν καὶ τὰς γνώμας τῶν ἀξιοτίμων κυρίων ὑπολοίπων Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων.

§154Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ θέμα νομίζω, εἶναι αὐτονόητον. Ἄλλη πρέπει νὰ εἶναι ἡ λύσις μὲ τὴν μονοσταυρίαν καὶ ἄλλη μὲ τὴν πολυσταυρίαν. Ἐὰν ὑπάρξῃ πολυσταυρία δὲν ἐπιτρέπεται ἐξαίρεσις τοῦ Ἀρχηγοῦ, ἐὰν ὑπάρξῃ μονοσταυρία εἶναι ἀπαραίτητος. Δὲν μπορῶ νὰ φιλονικῶ μὲ τοὺς φίλους μου. Δὲν εἶναι πρέπον. Διότι τί θέλετε νὰ κάμουν οἱ φίλοι μου; Θέλετε νὰ ψηφίσουν ἀποκλειστικῶς ἐμένα; Ἐὰν δὲν μὲ ψηφίσουν εἶναι εἶδος προσωπικῆς μου ἀποδοκιμασίας, νὰ προτιμήσουν τοὺς συνεργάτας μου. Αὐτὸ δημιουργεῖ διὰ τοὺς φίλους μου μίαν πραγματικὴν ἠθικὴν δυσχέρειαν, δυσχέρειαν ὡς πρὸς τὰς σχέσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ καὶ τῶν συνεργατῶν τοῦ Ἀρχηγοῦ μὲ τοὺς συνεργάτας του. Ἑπομένως, νομίζω, ἀντικειμενικῶς, ὅτι, ἐὰν εἶναι μονοσταυρία, εὔλογον εἶναι νὰ ἐξαιρῆται ὁ Ἀρχηγός, ἐὰν εἶναι πολυσταυρία δὲν πρέπει νὰ ἐξαιρῆται.

§155Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εὑρίσκεσθε εἰς κάποιαν δύσκολον θέσιν. Ἀλλὰ ἀκριβῶς αὐτὸ λέγομεν ἡμεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πολυσταυρίαν, ὅτι δὲν συμβαίνει καὶ μεταξὺ τῶν συνυποψηφίων, δὲν συμβαίνει μεταξὺ ἐμοῦ, καταγομένου ἐκ τῆς Ἐπαρχίας Θηβῶν ἐναντίον τοῦ κυρίου συναδέλφου, τοῦ κ. Μαντᾶ, τοῦ κ. Κορόζου μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιτίθεμαι.

§156Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα.

§157Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἅμα τὸ ἐπεκτείνομεν δὲν συμβαίνει τὸ αὐτὸ καὶ μὲ τοὺς λοιποὺς ὑποψηφίους;

§158Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ διὰ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅταν εἶναι μονοσταυρία ἐπιβάλλεται περισσότερον νὰ ψηφίζωνται οἱ ἀρχηγοί. Κύριοι, τὴν νοοτροπίαν τοῦ ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὴν γνωρίζετε. Γνωρίζετε πῶς καταρτίζονται τὰ ψηφοδέλτια. Τὸ ψηφοδέλτιον εἰς τὴν ἀρχὴν φέρει τὸ ὄνομα τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ ἕπονται οἱ ὑπόλοιποι ὑποψήφιοι. Θὰ μοῦ εἴπητε ποιὸς ἐκλογεὺς καὶ οἱ ἐκλογεῖς οἱ Ἕλληνες δὲν εἶναι ὡρισμένος ἀριθμός, οἱ ἐγγράμματοι, εἶναι οἱ χιλιάδες τῶν ἑλλήνων τῆς ὑπαίθρου, ποῖος ἐξ αὐτῶν θὰ περάσῃ, ὅταν θὰ ξεύρῃ ὅτι ἕνας σταυρὸς ὑπάρχει καὶ θὰ παραλείψῃ νὰ ψηφίσῃ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, οὐδείς, καὶ θὰ ἴδετε τὸ φαινόμενον ὅτι χιλιάδες χιλιάδων ψῆφοι, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων δὲν θὰ ἐψηφίζοντο, παρὰ θὰ ἐκλέγωνται ἀριστίνδην, θὰ πᾶνε χαμένοι, διότι εἶναι ἀδύνατον ὁ ἐκλογεὺς νὰ μὴ θέσῃ τὸν σταυρόν του εἰς τὸν ἀρχηγόν, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἐπιτρέπεται, καὶ τότε δημιουργεῖται μία ἀδικία διὰ τοὺς λοιποὺς ὑποψηφίους, διότι ἐὰν τυχὸν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, κακῶς παρὰ τὸν νόμον, ἀλλὰ θὰ τὸ πράξουν, δώσουν τὸν σταυρὸν τῆς προτιμήσεώς των στὸν Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος σταυρὸς ἅμα θὰ ἀνήκῃ στοὺς ὑποψηφίους τοὺς ἄλλους, φαντασθῆτε τί ἀδικία θὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν διαλογὴν τῶν σταυρῶν. Αὐτὸ νὰ τὸ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς δὲν μπορεῖ νὰ τὸ νοιώσῃ, ὅτι θὰ περάσῃ καὶ δὲν θὰ δώσῃ τὸν σταυρὸν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν ἀλλὰ εἰς τὸν ἄλλον, διότι τὸ ἀπαγορεύει μόνον ὁ νόμος. Αὐταὶ δὲ αἱ χιλιάδες λοιπὸν τῶν σταυρῶν, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐψηφίζοντο ἄλλοι ὑποψήφιοι θὰ πᾶνε χαμένοι καὶ τότε δημιουργεῖται ἐν τῇ προτιμήσει τῶν σταυρῶν, ἐν τῇ διαλογῇ τῶν σταυρῶν μία μεγάλη ἀδικία. Δὲν νομίζω ὀρθὸν ὅτι εἰς τὸν Ἕλληνα, εἰς τὸν ἐκλογέα τῆς νοοτροπίας τοῦ ἑλληνικοῦ Λαοῦ, δὲν νομίζω ὅτι οἱ κύριοι ἀρχηγοὶ πρέπει νὰ μὴ ψηφίζωνται, καίτοι εἶναι ἄξιοι καὶ ἀναμφισβητήτως τοὺς ὀφείλεται πᾶσα τιμή. Οὐδὲν δὲ παράδειγμα πλὴν ἴσως τοῦ ἀειμνήστου Καφαντάρη, εἰς τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι διενεργήθησαν μὲ τὴν μονοσταυρίαν, οὐδὲν παράδειγμα μᾶς δεικνύει, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς δὲν ἐψηφίσθη, ἐψηφίσθη ὁ Ἀρχηγὸς ἐπῆρε τοὺς περισσοτέρους ψήφους καί τὸ ὑπόλοιπον ἔμεινεν εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὁ ἐκλογεὺς ἐπίστευεν ὅτι ἦσαν ἱκανώτεροι, θέλω λοιπὸν ἐγὼ νὰ νομοθετοῦμεν σύμφωνα μὲ τὴν νοοτροπίαν τοῦ Λαοῦ μας, ὁ ὁποῖος δὲν νοιώθει, ἀλλὰ θὰ προτιμήσῃ ἐκεῖνον ποῦ πιστεύει ὡς Ἀρχηγὸν καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐπέλθῃ μία δικαιοτέρα κατανομή. Τότε λοιπὸν ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἕνας σταυρὸς θὰ ἦτο ὁ καλύτερος καὶ ὁ εἰλικρινέστερος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπαφίεμαι εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν. Ἐγὼ προσωπικῶς δὲν ἐνδιαφέρομαι οὔτε δι’ ἕνα οὔτε διὰ δύο σταυρούς. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον θεωρῶ, κατερχόμενος τοῦ βήματος θεμελιῶδες εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται καμμιὰ ἀπολύτως συζήτησις περὶ ἑνὸς σταυροῦ ἢ δύο ἢ τριῶν, ἀναλόγως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἡ μονοσταυρία ἢ πολυσταυρία. (Χειροκροτήματα).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Λαντζούνης ἔχει τὸν λόγον.

§160Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Προτείνω νὰ μείνῃ ὡς ἔχει τὸ σχετικὸν ἄρθρον καὶ ἡ σχετικὴ πρότασις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ὡς πρὸς τὴν δευτέραν παράγραφον καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐξαιρέσεως τῶν Ἀρχηγῶν καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς μονοσταυρίας, διότι διὰ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ ἐπιβάλλεται ἡ δύναμις, ἐκδηλοῦται ἡ πραγματικὴ θέλησις τοῦ ἐκλογέως καὶ ἐπιβάλλεται κομματικὴ πειθαρχία. Διότι διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς πολυσταυρίας, εἶναι γνωστὸν καὶ γνωρίζουν κάλλιον ἐμοῦ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἔχει ἐπέλθη παντελὴς ἐξάρθρωσις τῶν κομμάτων, διότι ὁ ἕνας τὴν ἑπομένην ὑβρίζει τὸν ἄλλον, διότι ἀθετοῦνται αἱ συμφωνίαι ποὺ ἔκαμαν εἴτε ἀκουσίως εἴτε ἑκουσίως. Ἡ δύναμις τῶν ψήφων, ἡ δύναμις τὴν ὁποίαν θὰ πάρῃ ὁ βουλευτής, θὰ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἐκείνη ἀπεικόνισις τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Δὲν θὰ ἐμφανισθῇ τὸ φαινόμενον ποὺ θὰ ἐνεφανίζετο μὲ μίαν δύναμιν 5–6 χιλ. σταυρῶν, ἐνῷ ἐν τῇ πραγματικότητι δὲν ἔχουν τὴν δύναμιν αὐτήν. Διότι τὴν μεγαλυτέραν δύναμιν τὴν ἤντλησαν ἀπὸ τὸν συνεταιρισμόν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ συνεταιρισμός, κ. βουλευταί, εἰς τοιαύτας ἐκδηλώσεις; Ἀλλὰ καὶ ὑποσυνδυασμοὶ μέσα εἰς συνδυασμὸν δὲν ἐπιτρέπονται. Εἶναι πρᾶγμα κακόν, εἶναι ἀνήθικον, εἶναι ἀντικοινοβουλευτικόν, εἶναι αἰσχρόν, δὲν εἶναι πειθαρχικόν, εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἐνῷ ἡ πολυσταυρία ἔχει τὰ κακὰ αὐτὰ ἐλαττώματα καὶ πρέπει νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὰ κακὰ αὐτὰ ἐλαττώματα, ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴν τῆς δυνάμεως. Δὲν ἐμποδίζει ἡ καθιέρωσις τοῦ ἑνὸς σταυροῦ τὴν ἐξόρμησιν τῶν νέων, ἡ ὁποία ἐξόρμησις θὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν εἶναι μικρὰ δύναμις δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ θὰ παρουσιασθῇ ἡ ἐξόρμησις αὐτὴ καὶ ἑπομένως ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος θὰ ἴδῃ αὐτὴν καὶ θὰ τὴν ἐκτιμήσῃ καὶ θὰ τὴν περιβάλῃ τὴν ἑπομένην τῆς ἐκλογῆς. Δι’ αὐτὸ εἰσηγοῦμαι καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐξαιρέσεως τῶν Ἀρχηγῶν, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ ἐξ ἁπλῆς εὐθιξίας καὶ μόνον ἠρνήθη αὐτό, ἀλλὰ ἐπιβάλλεται νὰ καθιερωθῇ ἡ πρότασις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ὁ ἐκλογεὺς θὰ εὑρεθῇ πρὸ μεγάλης δυσκολίας νὰ θέση σταυρὸν προτιμήσεως εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον, ἢ εἰς τὸν κ. Ἀντωνόπουλον. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ἄλλωστε κατὰ πρῶτον λόγον ὁ ἐκλογεὺς δὲν ψηφίζει τὸν ὑποψήφιον, ἀλλὰ ψηφίζει τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος καὶ κατόπιν θὰ ψηφίσῃ τὸν ὑποψήφιον.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Παπαρρηγόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§162Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως, δὲν πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶ ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας ἢ τῆς μονοσταυρίας. Τὰ ἐπιχειρήματα ἀνεπτύχθησαν ἑκατέρωθεν. Ἄλλωστε μὴ πλανώμεθα· ὁ καθένας θὰ ψηφίσῃ ἀναλόγως τῶν τοπικῶν συνθηκῶν καὶ συμφερόντων, ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας ἢ τῆς μονοσταυρίας. Ἑπομένως δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ ζήτημα αὐτό, θὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐξαιρέσεως τῶν σταυρῶν καὶ θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος νὰ μὲ παρακολουθήσῃ εἰς μίαν σκέψιν, ἡ ὁποία ἀντιμάχεται εἰς τὸ ἐπιχείρημά του. Εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ὅτι ἐὰν εἶναι ἕνας σταυρός, τότε ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν οἱ ἀρχηγοί, διότι ἄλλως θὰ ὑποχρεωθῇ ὁ ἀρχηγὸς νὰ ἀντιμάχεται μὲ τοὺς συνυποψηφίους. Ἀσχέτως τοῦ ὅτι εἰς τὴν πραγματικότητα ποτὲ δὲν συνέβη τοῦτο, οὔτε πρόκειται νὰ συμβῇ, διότι οἱ συνυποψήφιοι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀντιμάχωνται τὸν ἀρχηγόν· νομίζω, ὅτι τὸ συμφέρον τῶν συνυποψηφίων εἶναι ἡ ἐκλογὴ πρὸ παντὸς τοῦ ἀρχηγοῦ. Τόσον εἶναι τοῦτο ἀληθές, ὥστε δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῇ κανεὶς ἐκ τῶν ὑποψηφίων, ὅτι πρέπει νὰ πολεμήσῃ τὸν ἀρχηγόν του καὶ ὅτι ἔχει συμφέρον νὰ μὴ βγῇ ὁ ἀρχηγός. Ἡ πεῖρα ἐδίδαξεν, ὅτι ἐὰν συνέβαινε ποτὲ τέτοιο πρᾶγμα, ἀσφαλῶς ὁ ἐκλεγεὶς ὑποψήφιος θὰ παρῃτεῖτο ὑπὲρ τοῦ ἀρχηγοῦ του. Καὶ ἡ ἱστορία τῆς ἐφαρμογῆς τῆς μονοσταυρίας, ἡ ὁποία ἐφαρμογὴ πολλάκις ἐγένετο, διότι καὶ τὸ 1932 ἐφηρμόσθη καὶ ἄλλοτε, ποτὲ ὅμως δὲν παρουσίασε τοιαύτην ἔκπληξιν ἢ δυσχέρειαν καὶ δὲν παρουσίασεν αὐτὴν τὴν μάχην μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐξαίρεσις τῶν ἀρχηγῶν, εἰς τὸ σύστημα τοῦ ἑνὸς σταυροῦ, ἀποτελεῖ νοθείαν τοῦ συστήματος, διότι κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς ὡρισμένους μόνον Νομοὺς ἐφαρμόζεται ἡ δισταυρία, ἐνῷ εἰς ἄλλους ἡ μονοσταυρία. Ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν οἱ ἀρχηγοί, ἕνας σταυρὸς δίδεται εἰς τὸν ἀρχηγὸν καὶ ἄλλος ἕνας εἰς ἄλλον ὑποψήφιον καὶ ἐνῷ προτιμᾶται ὁ ἀρχηγὸς ἐκ τοῦ νόμου, ταὐτοχρόνως ὁ ἴδιος ὁ ἐκλογεὺς δίδει καὶ ἄλλον ἕνα σταυρὸν εἰς ἕτερον ὑποψήφιον. Παρακαλῶ πολὺ νὰ τὸ προσέξετε, διότι θὰ ἦτο καὶ μία ἀντινομία, δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γίνῃ τοῦτο εἰς βάρος ὡρισμένων Νομῶν, διότι ἔχουν τὸ δυσμενὲς προνόμιον ὡρισμένοι Νομοὶ καὶ ὡρισμένοι ὑποψήφιοι, ἔχουν τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ προνόμιον νὰ εὑρεθοῦν εἰς μίαν δυσχερεστάτην θέσιν. Θὰ παρεκάλουν τοὺς ἀρχηγούς, διότι μόνον ὁ κ. συναρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ, ἐξ εὐθιξίας, μᾶς ἀπήλαξε αὐτῆς τῆς δυσχερείας, θὰ παρεκάλουν τοὺς ἄλλους ἀρχηγούς, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑφίσταται θέμα εἰς τὴν πραγματικότητα, δὲν νομίζω νὰ πιστεύῃ κανεὶς ἐκ τῶν κ.κ. ἀρχηγῶν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῇ αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ περίπτωσις καὶ νὰ μὴ βγῇ ἕνας ἀρχηγός. Δὲν εἶναι δίκαιον, οὔτε ὀρθὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐξαίρεσις 4–5 Νομῶν.

§163Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐβεβαιώσατε, ὅτι εἶναι αὐτονόητος ἡ ἐκλογὴ τοῦ ἀρχηγοῦ, ἀκόμη καὶ ἐὰν δὲν ἦτο νομίμως ὑποχρεωτική. Αὐτὸ ἑπομένως τὸ δυσμενὲς προνόμιον, φαίνεται νὰ εἶναι ἀναπόφευκτον. Ἡ μάστιξ τῆς καταγωγῆς καὶ τῆς ὑποψηφιότητος, ὡρισμένων ἀρχηγῶν, εἰς ὡρισμένους Νομούς, φαίνεται νὰ εἶναι δυστύχημα ἀναπόφευκτον, εἴτε ὁρισθῇ, εἴτε δὲν ὁρισθῇ ἀπὸ τὸν νόμον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα. Ὄπισθεν αὐτοῦ τοῦ νομίμου ζητήματος ὑπάρχει ἡ ἀνησυχία, μήπως’ ὅταν ὁ Ἀρχηγὸς ἐξαιρεθῇ νομίμως, διαθέσῃ τοὺς σταυρούς του ὑπὲρ ὡρισμένου ἐγγυτέρου του ὑποψηφίου. Ἑπομένως περὶ ἄλλου συζητοῦμεν καὶ ἄλλο ἐννοοῦμεν. Αὐτὸ ἤθελα νὰ εἴπω.

§164Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπῆρξα σαφής, διότι εἶπα ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, εἰς ὡρισμένους νομοὺς δίδονται δύο σταυροὶ οὐσιαστικῶς, διότι ὁ ἴδιος ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζει τὸν Ἀρχηγὸν καὶ ἡ ἰδία δύναμις μεταβιβάζεται διὰ τοῦ σταυροῦ εἰς ἕτερον ὑποψήφιον καὶ τοῦτο δημιουργεῖ μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἀντίκειται ἐντελῶς εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου.

§165Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐὰν καθιερωθῇ ὁ ἕνας σταυρός, ἀσφαλῶς ἐκεῖ ποὺ εἶναι οἱ Ἀρχηγοὶ ὑποψήφιοι θὰ εἶναι ἕνας ἀκόμη σταυρός.

§166Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς πολυσταυρίας, ἐκεῖ ἀσφαλῶς ἐκλέγεται ὁ ἀρχηγός, καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς νομίζω, ὅτι καί εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ὅτι εἰς τὸ σύστημα τῶν πολλῶν σταυρῶν, ἐκεῖ πρέπει νὰ εἶναι αὐτονόητος, ὅτι μαζὶ μὲ τοὺς ἄλλους ὅλους σταυρώνεται καὶ ὁ Ἀρχηγός. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν ἡ διάταξις αὐτή, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι εἶναι ἀτυχής, νὰ ἀπαλειφθῇ τῇ συναινέσει αὐτῶν τούτων τῶν Ἀρχηγῶν.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§168Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διεπίστωσεν ὁ κ. Παπαρρηγόπουλος, ὅτι ἕκαστος ψηφίζει ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τῶν πολλῶν σταυρῶν, ἀναλόγως τῶν συμφερόντων του. Δὲν νομίζω, λοιπόν, ὅτι πέραν τῆς διαπιστώσεως αὐτῆς, πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς........... Πιστεύω, ὅτι καὶ εἰς αὐτὸ ὑπάρχουν ἀτομικὰ κριτήρια τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κατανοοῦν καὶ τὰς ἀτομικὰς σκέψεις. Τοῦτο κάμνει, ὥστε τὸ κόμμα μας νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν μονοσταυρίαν, δεδομένου, ὅτι εἶναι μικρὸν καὶ ζητεῖ συνεργασίαν καὶ αὐτὸ δὲν τὸ συμφέρει, διότι εἰς πᾶσαν συνεργασίαν, οἱ σταυροὶ εἶναι δυσάρεστοι διὰ τὸ μικρὸν κόμμα. Ἐν τούτοις, πιστεύομεν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῶν πολλῶν σταυρῶν καὶ τοῦτο, διότι ὁ εἷς σταυρὸς διαλύει τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα εἰς ἀτομικὸν καὶ νομίζομεν, ὅτι ὅσον καὶ ἂν διαπιστοῦμεν, ὅτι τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι τόσον πολὺ κομματικῶν ἀρχῶν καὶ εἶναι προσωπικά, δὲν σημαίνει, ὅτι πρέπει νὰ καθιεροῦμεν καὶ σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνισχύῃ τὰ ἐλαττώματα τῆς πολιτικῆς μας. Καλὸν εἶναι νὰ δίδωμεν ὡς κόμμα μίαν ἐντύπωσιν πολιτικοῦ ἀγῶνος. Δεύτερον, τὸ σύστημα τοῦ ἑνὸς σταυροῦ, ὅπως νὰ τὸ κάμωμεν, εἶναι σύστημα κομματικῶν ἀρχηγῶν. Ὅποιος ἔχει τοὺς περισσοτέρους φίλους εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κερδίσῃ εἰς τὴν περιφέρειαν. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, εἶναι ὁ βουλευτὴς αὐτὸς τοῦ αὐτοῦ κόμματος. Φοβοῦμαι, ἐπίσης ὅτι ἡ συνεννόησις δὲν περιέχει τὴν θεραπείαν τοῦ πράγματος, διότι εἰς τοὺς μικροὺς συνδυασμοὺς πολλάκις δὲν τηρεῖται τιμίως ὅ,τι συνεφωνήθη. Ἐξ ἄλλου εἶναι εὐκολώτερον εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ ἀπειθαρχήσῃ εἰς τὸν συνδυασμὸν ὅταν εἶναι ἕνας σταυρός. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ὅσα καὶ ἂν εἶναι τὰ ἐλαττώματα, ἡ πολυσταυρία εἶναι τὸ καλύτερον σύστημα ἐξ ὅλων. Ἐπίσης, ἤθελα νὰ προσθέσω, ὅπως ἐτόνισε καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν διακρίσεις, μεταξὺ τῶν μεγάλων καὶ μικρῶν περιφερειῶν. Δι’ αὐτὸ θὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῶν πολλῶν σταυρῶν, εἰς ὅλην τὴν Χώραν.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀντωνίου ἔχει τὸν λόγον.

§170Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Τὸ τελευταῖον σημεῖον τοῦ λόγου τοῦ κ. Τσιριμώκου μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάκρισιν τῶν περιφερειακῶν. Ἀναμφισβητήτως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς μονοσταυρίας, ἢ πολυσταυρία εἶναι ἡ ἐξασφάλισις συνθέσεως Βουλῆς, ποιοτικῶς ἀνωτέρα. Διὰ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, νομίζω, ὅτι ἡ ἄποψις τοῦ κ. Τσιριμώκου, δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν διότι, ὡς γνωστόν, εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας δὲν γίνεται ἐπιλογὴ προσώπων, ἀλλὰ οἱ κομματάρχαι συνήθως, καθορίζουν τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ὑποψηφίων καὶ ὄχι οἱ ψηφοφόροι, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει εἰς ὡρισμένας μεγάλας περιοχάς, ὅπως αἱ Ἀθῆναι καὶ ἡ Θεσσαλονίκη. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ καθιερωθῇ διάκρισις μεταξὺ μικρῶν καὶ μεγάλων περιφερειῶν. Τοῦτο διαπιστοῦται καὶ ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1946 καὶ τοῦ 1950. Ὁ κ. Νικολαΐδης ὁ ὁποῖος κατάγεται ἐκ Λαρίσης εἶπε προηγουμένως, ὅτι ἡ πολυσταυρία συντελεῖ εἰς τὴν ἐπιλογὴν προσώπων νέων. Διότι εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἰς τὸν ὁποῖον μετεῖχε, δὲν συνέβη αὐτό, δὲν ἐξελέγησαν νέα πρόσωπα, ἀλλὰ πάλιν οἱ κ.κ. Λεοντόπουλος καὶ Νικολαΐδης. Αὐτό, ὅμως, εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ συμβαίνῃ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ Θεσσαλονίκην διότι ἡ ἐκλογὴ εἰς αὐτὰς γίνεται διὰ τοῦ ἐκλογέως καὶ ὄχι τοῦ κομματάρχου. Συνεπῶς, νομίζω, ὅτι εἶναι λογικωτάτη ἡ καθιέρωσις διακρίσεων, ἐὰν πρόκειται νὰ καθιερωθῇ ἡ μονοσταυρία καὶ διότι οὕτω θὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ κυριώτερος σκοπὸς τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ νομοθέτημα.

§171Ν. ΒΕΗΣ. Κύριοι συνάδελφε, δὲν εἶναι ἀληθῆ ὅσα εἴπατε περὶ τῆς Λαρίσης. Ἐγὼ γνωρίζω τὸν κόσμον τῆς Λαρίσης καλλίτερον ἀπὸ σᾶς.......... .........(Δὲν ἠκούσθη)..........

§172Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι, ὅλοι ὅσοι ὡμίλησαν διὰ τὸ ζήτημα τῆς μονοσταυρίας καὶ τῆς πολυσταυρίας, ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ τὰ πολιτικά των συμφέροντα, ἐπειδὴ πολλοὶ ἀνέλαβον, ἐκ μέρους τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, τὸν σχηματισμὸν τῶν συνδυασμῶν. Ἀναμφισβητήτως θὰ κάμουν ὑπολογισμούς. Θὰ γίνω ἕνας πολιτευτής, θὰ ἀποκτήσω δύναμιν πολιτικὴν καὶ ἔτσι θὰ κατέλθω εἰς τὸν στίβον τὸν πολιτικόν. Κατὰ δεύτερον λόγον εὐνοοῦνται καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ τῆς πολυσταυρίας, ἀλλ’ ὁ Ἀρχηγὸς θὰ προσέχῃ ποῖοι θὰ πάρουν τοὺς περισσοτέρους σταυροὺς εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογάς, διὰ νὰ τοὺς βάλῃ εἰς τοὺς συνδυασμούς του. Ἡ πολυσταυρία, κύριοι, ἀξιοποιεῖ τὸν πολιτευτήν, καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ Βουλὴ θὰ ἀποτελέσῃ ἕνα φυτώριον νέων ἀξιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ φέρουν τὸ Βουλευτικὸν ἀξίωμα.

§173Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Κύριοι, μὲ μεγάλην προσοχὴν ἠκούσαμεν τὰ ἐπιχειρήματα τῶν προλαλησάντων καὶ ὁμολογῶ, ὅτι εἴχομεν τὴν διάθεσιν νὰ πεισθῶμεν. Βεβαίως ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὰς ἀπόψεις μας. Εἴμεθα ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας, νομίζομεν δέ, ὅτι εἰς τὴν πολυσταυρίαν μέσα περιέχεται καὶ ἡ μονοσταυρία. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· κατὰ ποῖον λόγον δὲν ἠμπορεῖ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ βάλῃ ἕνα σταυρόν, εἰς τὸ σύστημα τῆς πολυσταυρίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ; Ἀντιθέτως ὅμως, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θέλει νὰ βάλῃ περισσοτέρους σταυροὺς εἰς τὸ σύστημα τῆς μονοσταυρίας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ. Δι’ αὐτὸ προτείνω νὰ καθιερωθῇ ἡ πολυσταυρία εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§175Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸν λόγον λαμβάνω διὰ νὰ διαπιστώσω ὅτι ἐφαρμόζοντες τὴν μονοσταυρίαν, θὰ διαπράξωμεν δύο σοβαρὰς ἀντινομίας. Πρὸ ὀλίγου ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ὑπάρχουν περισσότεροι ὑποψήφιοι ἀπὸ τὰς ἕδρας. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν εἴσοδον νέου αἵματος εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἐὰν τώρα ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, θὰ λάβωμεν ἓν μέτρον ὁδηγοῦν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, διότι μὲ τὴν μονοσταυρίαν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπομακρύνομεν τοὺς νέους πολιτευτάς, διότι βλέποντας τοὺς παλαιούς, δὲν θὰ δέχωνται νὰ τοὺς βάλουν εἰς τοὺς συνδυασμούς των οἱ Ἀρχηγοί. Ἄλλη ἀντινομία κ. συνάδελφοι εἶναι: ψηφίζομεν τὴν ἀναλογικήν, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν δι’ αὐτῆς τὴν διαμόρφωσιν ἀρχῶν κομμάτων, διὰ νὰ συνηθίσουν καὶ οἱ ἐκλογεῖς οἱ Ἕλληνες, νὰ ψηφίζουν κόμματα καὶ ὄχι κομματάρχας. Καθιεροῦντες ὅμως τὴν μονοσταυρίαν, καταλύομεν τὰ κόμματα καὶ ἐνθρονίζομεν κομματάρχας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι πλεῖστοι ὅσοι ρήτορες, ἀγορεύσαντες ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, ὑπέπεσαν εἰς μίαν σύγχυσιν. Ἕν ἐκλογικὸν σύστημα πρέπει νὰ κρίνεται ὡς ὀρθὸν καὶ δίκαιον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δικαιοσύνης καὶ τοῦ συμφέροντος εἰς τὴν χώραν. Ἐδῶ κατελογίσαμεν ὅμως εἰς τὴν πολυσταυρίαν ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὰ κριτήρια τὰ βασικά, ἀλλὰ σχέσιν ἔχοντα μὲ τοὺς πολιτευτὰς καὶ τοὺς ἐνδιαφερομένους. Τί ἐνδιαφέρει ἡμᾶς ἐὰν προκύπτουν καυγάδες μεταξὺ τῶν πολιτευτῶν; Ἐδῶ κρίνομεν ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα καὶ θὰ πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶναι καλὸν ἢ ὄχι, ἐκ τοῦ ἐὰν ἠμπορῇ ἢ ὄχι νὰ δώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον, ἐκφράζουσαν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Πιστεύω, ὅτι ἁρμόζει εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἡ πολυσταυρία, ὡς σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ εἰς τὴν καθιέρωσιν ἀρχῶν κομμάτων. Πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν πολυσταυρίαν. Διαφωνῶ εἰς τὴν διάκρισιν μεταξὺ περιφερειῶν, ὅπως ἐπίσης διαφωνῶ εἰς τὴν πρότασιν νὰ καθιερωθοῦν τρεῖς σταυροί. (Χειροκροτήματα).

§176Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι ὑπάρχει μία σοβαρὰ ἀντινομία, ἐὰν θέλετε τὴν δικαίαν καὶ τὴν ἐλευθέραν ἔκφρασιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, νὰ ὑποστηρίζετε τὴν πολυσταυρίαν καὶ ταὐτοχρόνως τὴν ηὐξημένην ἀναλογικήν;

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ὁμιλητοῦ, κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπεβλήθη τροπολογία ἐκ μέρους τῶν κ.κ. συναδέλφων ἔχουσα οὕτω: «Αἱ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13...:(ἀναγινώσκει)...». Ἀπορρίπτεται ἡ πρότασις, διότι ἀπουσιάζουν οἱ ὑπογράφαντες αὐτήν.

§178Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νευρικὴ εἶναι ἡ συζήτησις, θὰ μᾶς ἐπιτρέψετε ὅμως νὰ σᾶς εἴπωμεν, ὅτι ζητοῦμεν ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον μίαν ἤρεμον καὶ πλέον προσεκτικὴν ἐξέτασιν τῶν αἰτημάτων τῆς Βουλῆς.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ κάμνει τὸ Προεδρεῖον.

§180Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε τὸ Προεδρεῖον νὰ σπεύσῃ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἀρνητικήν, λόγῳ μιᾶς ἀπουσίας. Βλέπετε μὲ πόσην προσοχὴν ὁμιλοῦμεν καὶ ἀπαιτοῦμεν ἐπίσης ἀπὸ ὑμᾶς τὸ ἴδιον.

§181Β. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει καὶ ἄλλη πρότασις. Νὰ ἀναγνωσθῇ παρακαλῶ.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι..... ....(ἀναγινώσκει).....». Ὀκτὼ ἀπόντες. Ἑπομένως ἀπορρίπτεται καὶ ἡ πρότασις αὕτη. Ἄλλη αἴτησις. «Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι.... ...(ἀναγινώσκει).....». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. Οἱ ἀποδεχόμενοι τὴν τροποποίησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς λέγουσι ναί, καὶ οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§183Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν δύο προτάσεων πρέπει νὰ εἶναι μία ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ καὶ μία ὑπὲρ τῶν πολλῶν.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Πρότασις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.... (ἀναγινώσκει)....».

§185Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὑπάρχει καὶ δευτέρα παράγραφος, ἡ ὁποία εἶναι ἐν συνεχείᾳ μὲ τὴν πρώτην. Πρέπει καὶ αὐτὴ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§186Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νὰ ψηφισθοῦν μαζί, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἐὰν ἀπορριφθῇ ἡ μονοσταυρία, καθιεροῦται ἡ πολυσταυρία.

§187Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Νὰ γίνουν δύο ψηφοφορίαι, διότι εἶναι ἄσχετον τὸ ἕνα θέμα μὲ τὸ ἄλλο.

§188Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαλευκανθῇ τὸ θέμα. Θὰ ψηφίσωμεν πρῶτον ἐὰν εἴμεθα ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας ἢ τῆς μονοσταυρίας. Ἐὰν ἐπικρατήσῃ ἡ ἄποψις τῆς μονοσταυρίας, τότε θὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ δεύτερον θέμα, τὸ σχετιζόμενον μὲ τοὺς Ἀρχηγούς.

§189Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, νομίζω καὶ ἐγώ, ὅτι αἱ δύο παράγραφοι τοῦ ἄρθρου 13 τῆς Ἐπιτροπῆς ἀναφέρονται εἰς δύο συγκεκριμένα θέματα καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς ψηφοφορίας νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ δύο διαφορετικῶν θεμάτων. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν βουλευταί, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, νὰ εἶναι δηλαδὴ σύμφωνοι, ὡς πρὸς τὸ θέμα, αὐτό, μὲ τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλά, νὰ μὴ εἶναι σύμφωνοι μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐξαιρέσεως τῶν Ἀρχηγῶν. Συνεπῶς, δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς ψηφοφορίας νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ δύο διαφορετικῶν θεμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς μονοσταυρίας ἔχουν ὑποβληθῆ διάφοροι τροπολογίαι εἰς τὴν Βουλήν. Ὑπάρχουν Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας μέχρις ὡρισμένων ἑδρῶν. (Φωναί, διαμαρτυρίαι).

§190ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§191Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μὰ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐμποδίσωμεν οὐδένα νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην ἀπὸ ἡμᾶς. Ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα. Λοιπόν, ὑπάρχουν καὶ οἱ φρονοῦντες ὅτι πρέπει νὰ εἶναι πολλοὶ σταυροί, μόνον ἀπὸ ὡρισμένον ἀριθμὸν βουλευτῶν καὶ ἄνω. Ἡ γνώμη μου εἶναι καὶ τὴν θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ὅτι, ἡ Βουλὴ ἐὰν ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας, ἐτερματίσθη τὸ ζήτημα. Ἐὰν ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, νομίζω ὅτι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα τῆς πολυσταυρίας τῆς περιφερείας ἄνω ὡρισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν.

§192Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι τὸ ἀντίθετον. Μὲ τὸν Κανονισμὸν ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς τροπολογίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, τὸ ζήτημα ἐτερματίσθη. Μόνον ἐὰν ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ. Αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§193Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, τὸ νομοσχέδιον ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον εἰς δευτέραν διάφορον ἀνάγνωσιν. Ὁ δικαιολογητικὸς λόγος καὶ ἡ ἔννοια τῆς τοιαύτης Συνταγματικῆς Διατάξεως εἶναι ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ πεισθῇ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ὅτι ἡ διάταξίς της, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ὑπ’ αὐτῆς, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὡς διάταξις ὁριστικὴ τοῦ νόμου, δικαιοῦται ἡ Βουλὴ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ τὴν μεταβάλῃ. Αὐτὸς εἶναι ὁ κανών.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ἡ τροπολογία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 ἔχουσα οὕτω: «Δύναται ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκφράσῃ τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ ἑνὸς τῶν ὑποψηφίων τοῦ συνδυασμοῦ σημειῶν διὰ μολυβδίδος ἢ μελάνης ἕνα σταυρὸν παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ προτιμωμένου ὑποψηφίου. Ἄν ἀντὶ ἑνὸς σταυροῦ, τεθοῦν πλείονες τοιοῦτοι, θεωροῦνται πάντες ὡς μὴ τεθέντες. Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται ἐπὶ τοῦ καταλόγου οἱ βουλευταὶ κ. κ. Β. Μουράτογλου καὶ Ε. Μπακλατζῆς. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω: Οἱ ἀποδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς ψηφίζουσι ΝΑΙ καὶ οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι ψηφίζουσιν ΟΧΙ. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων εἰς τὸ τεθὲν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου ἐρώτημα, ὡς ἀκολούθως:

Διεξαχθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς προέκυψεν τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα).

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 184. Ὑπὲρ τῆς προτάσεως 78 κατὰ τῆς προτάσεως 99, καὶ 7 ἠρνήθησαν ψῆφον. Συνεπῶς ἡ τροπολογία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἐγένετο δεκτή. Κατ’ ἀκολουθίαν παραμένει ἡ διάταξις ὡς ἔχει εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον. Ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς πολυσταυρίας, αἱ ὑπάρχουσαι τροπολογίαι περὶ καθιερώσεως ἑνὸς σταυροῦ προτιμήσεως, δὲν δύναται νὰ συζητηθοῦν εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§196Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐλάβατε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως καὶ δὲν δύνασθε νὰ προεδρεύετε τοῦ Σώματος.

§197Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Βεβαίως κ. Πρόεδρε, δὲν δύνασθε νὰ προεδρεύητε, ἐφ’ ὅσον ἐλάβατε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐτάχθητε μὲ ὡρισμένην ἄποψιν. Τὸ νὰ λέγετε ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ὡρισμένη τροπολογία βουλευτῶν, ἀποτελεῖ αὐθαιρεσίαν.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Προεδρεύων Γʹ. Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Νικολαΐδης). Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐφ’ ἧς ἔλαβον θέσιν, ἔληξεν. Ἤδη ὑπάρχουν ἄλλαι προτάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐξέφερον γνώμην καὶ συνεπῶς ὑποθέτω δύναμαι νὰ προεδρεύω. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διεξάγεται ζωηρὰ διαλογικὴ συζήτησις μεταξὺ βουλευτῶν τινων).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5′. (Ὥρα 11.45′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 12.00′ νυκτερινή).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Προεδρεύων Αʹ. Ἀντιπρόεδρος κ. Λ. Λαμπριανίδης). Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Κ. Καλκάνης ἔχει τὸν λόγον.

§201Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐτέθη ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἀπερρίφθη. Ὑπάρχουν ἄλλαι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι θὰ τεθοῦν ἐκ νέου ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Μία τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν εἶναι ὅτι μέχρις ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἐκλεγομένων βουλευτῶν εἰς ἑκάστην περιφέρειαν θὰ ὁρίζεται ἕνας σταυρός. (Φωναί: ὄχι, ὄχι!). Ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἦτο ἐὰν θὰ τεθῇ ἕνας σταυρὸς εἰς ὅλας τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Αὐτὴ ἡ πρότασις ἀπερρίφθη. Ὑπεβλήθη ἄλλη πρότασις ἐὰν πρέπει νὰ τεθῇ ἕνας σταυρὸς εἰς ὡρισμένας περιφερείας. (Φωναί: ὄχι!) Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει πρότασις, ἡ πρότασις αὐτὴ θὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Δὲν ἀφορᾷ τὸ ἴδιο θέμα. Τὸ θέμα τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο θέμα γενικόν, ἐὰν εἰς ὅλας τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας θὰ τεθῇ ἕνας σταυρός. Καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὄχι. Ἔρχεται τώρα ἄλλη πρότασις ὑποβεβλημένη προηγουμένως καὶ βάσει αὐτῆς τῆς προτάσεως ἐτέθη ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς ἡ πρώτη πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῇ προόψει ὅτι εὐθὺς ἀμέσως θὰ τεθῇ καὶ αὐτὴ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, διότι ἦτο ἡ ἀπωτέρα ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι καθ’ ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν ἐὰν πρέπει νὰ τεθῇ ἕνας σταυρὸς ἢ πολλοὶ σταυροί. Προηγουμένως εἶχεν ὑποβληθῆ πρότασις ἡ ὁποία ἔλεγε, ἐὰν πρέπει νὰ τεθῇ ἕνας σταυρὸς εἰς ὡρισμένας ἐκλογικὰς περιφερείας ποὺ ἐκλέγουν μέχρι 7 βουλευτὰς καὶ ἐὰν πρέπει νὰ τεθοῦν πολλοὶ σταυροὶ διὰ τὰς περιφερείας ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας ἐκλέγονται περισσότεροι βουλευταί. Ἡ πρότασις αὕτη, βάσει τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν δικαιοῦται κανεὶς ἀπολύτως νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ ψηφοφορίαν. Εἶναι σαφέστατον τὸ πρᾶγμα. Εἶναι δύο διακεκριμένα πράγματα. Ἠμπορεῖ νὰ φωνάζουν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν ναί, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ φωναί των νὰ ἐπικρατήσουν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ νὰ ἀπαγορευθῇ οὕτω εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ θέσουν ὡρισμένας τροπολογίας ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§202Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ψηφίζοντες ὄχι τί ἐννοοῦμεν; Καὶ μοῦ εἶπε, τὴν πολυσταυρίαν.

§203Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν ξέρω τί σᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καμμίαν θέσιν ἡ γνώμη τοῦ Προέδρου. Ἡ γνώμη τοῦ Προέδρου δὲν ἐκφράζει καὶ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς οὔτε καταργεῖ τὸν κανονισμόν.

§204Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία διεξήχθη καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἀπερρίφθη ὁ ἕνας σταυρός, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωμεν μὲ τὴν πρότασιν περὶ ἑνὸς σταυροῦ δι’ ὡρισμένας περιφερείας. Δὲν τὸ θεωρῶ λογικὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατόν, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ ὑποβληθοῦν, ἐὰν ὑπάρχουν, τροπολογίαι καὶ νὰ τὰς ἴδωμεν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατόν, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπ’ αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα).

§205Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὑπῆρχε, κύριε Πρόεδρε, πρότασις ἡ ὁποία ἔλεγεν εἰς ὡρισμένας ἐκλογικὰς περιφερείας νὰ τεθῇ ἕνας σταυρός. Ἐπειδὴ ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ὡμίλει δι’ ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν, ἐθεωρήθη ἀπωτέρα, δι’ αὐτὸ καὶ ἐτέθη πρώτη εἰς ψηφοφορίαν. Ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται, ὅτι ὅλαι αἱ ἄλλαι προτάσεις εἶναι δυνατόν, νὰ μὴ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου ἔχει τὸν λόγον.

§207Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραβλέψωμεν ρητὰς καὶ σαφεῖς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ παρεμποδισθῇ ἡ ὑποβολὴ ὑπὸ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς διαφόρων τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι πιθανὸν νὰ μὴ ἀρέσουν εἰς ὡρισμένους ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων. Ὅπως ἐξέθεσε καὶ ὁ προλαλήσας, ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ἡ πρότασις ὅπως ἦτο διατυπωμένη εἰς τὸ σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία καθιέρωσεν ἕνα σταυρὸν εἰς ὅλας τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας τῆς Ἐπικρατείας. Καὶ ἡ πρότασις αὐτὴ τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπερρίφθη. Ὑποβάλλεται νέα πρότασις, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν καθιέρωσιν ἑνὸς σταυροῦ εἰς περιφερείας αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν 7 βουλευτὰς καὶ κάτω καὶ πολλοὺς σταυροὺς εἰς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν ἄνω τῶν 8 βουλευτῶν. Ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς δὲν ἐζητήθη ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς καὶ δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις.

§208ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπεβλήθη καμμία πρότασις.

§209Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Τὸ ἐὰν ὑπεβλήθη ἡ πρότασις ἢ ὄχι εἶναι ζήτημα τοῦ Προεδρείου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τώρα εἶναι τὸ ἐὰν ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, ἡ ἀρνητικὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἔλυσε τὸ ζήτημα ὁριστικῶς. Ὑποστηρίζω ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν δέχεται τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία καθιέρωνεν ἄνευ ἐξαιρέσεως ἕνα σταυρὸν εἰς ὅλας τὰς περιφερείας τῆς Ἐπικρατείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλυσε καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα.

§210Α. ΙΩΣΗΦ. Τὸ κείμενον;

§211Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς εἶναι ἕνας σταυρὸς εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Καὶ ἡ Βουλὴ ἔκρινεν ἐπ’ αὐτοῦ. Τώρα ὑποβάλλεται νέα πρότασις.

§212Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἡ Βουλὴ εἶπεν ὄχι.

§213Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἡ νέα πρότασις λέγει ἕνα σταυρὸν εἰς περιφερείας αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν τόσους βουλευτάς, ἀπεριόριστον ἀριθμὸν σταυρῶν εἰς περιφερείας ποὺ ἐκλέγουν περισσοτέρους βουλευτάς. Διὰ νὰ πεισθῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἀπερρίφθη θὰ ζητήσωμεν νὰ προταχθῇ ἄλλη ψηφοφορία ἐπὶ ἄλλης προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν τώρα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐλύθη τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν δέχεται ἡ Βουλὴ ἕνα σταυρὸν εἰς ὅλας τὰς περιφερείας ἄνευ διακρίσεως. Ἐὰν θέλωμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν ὀρθὸν δρόμον διὰ νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ἴσως θὰ πρέπει νὰ προηγηθῇ τώρα ἄλλη ψηφοφορία ἐὰν ἡ Βουλὴ δέχεται ἀπεριόριστον ἀριθμὸν σταυρῶν εἰς ὅλας τὰς περιφερείας καὶ ἀφοῦ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§215Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον ἀντίθετον πρότασιν. Ἤμην πάντοτε ἐναντίον τοῦ ἑνὸς σταυροῦ, ἀλλὰ ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς κ. συναδέλφους, καὶ τοὺς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσουν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ διεξάγεται ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις ἡ ὁποία παρατείνει τὴν ὑπόθεσιν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι καθαρόν. Ὁ κ.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. τῆς Βουλῆς, ὡς ὑποχρεοῦται ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ἔθεσε τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Ἐὰν γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις ἡ ψηφισθεῖσα ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Οὐδέποτε ἠμποροῦσε νὰ θέση τὸ ἐρώτημα: ἐὰν ἐξακολουθήσῃ νὰ ἰσχύῃ ὁ ὑφιστάμενος νόμος. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ μοῦ ἐλέχθη, ἐὰν ἐδιάβασα τὸ κείμενον, φαίνεται ὅτι οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι τὸ λέγουν, δὲν τὸ ἔχουν διαβάσει, διότι ζητοῦμεν τροποποίησιν τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Ἐφόσον ἀπερρίφθη ἡ τροποποίησις, ὄχι μόνον οὐδεμία διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ἀπαγορεύει, ἀλλὰ ἀντιστρόφως ὁ Κανονισμὸς ἐπιβάλλει ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλη πρότασις, ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ τὴν θέσετε εἰς ψηφοφορίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν ὅτι διὰ τῆς ἀπορρίψεως τῆς πρώτης προτάσεως ἰσχύει ὁ νόμος. Πρότασιν τροποποιήσεως κάμνομεν.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μουτζουρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§218Π. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐτέθη μία τροποποίησις εἰς τὸν κείμενον νόμον περὶ μονοσταυρίας καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν, ἥτις καὶ ἀπερρίφθη. Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἔλθετε νὰ εἴπητε ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἐλήφθη γενικὴ ἀπόφασις, νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ μονοσταυρίαν εἰς τὰς μικρὰς περιφερείας. Δικονομικῶς ἴσως ἔχετε δίκαιον, διότι ἀναφαίρετον δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι νὰ ὑποβάλλῃ οἱανδήποτε πρότασιν. Ἐὰν ὅμως τὴν δεχθῆτε θὰ εἶναι γρονθοκόπημα εἰς τὴν γενικήν σας ἀπόφασιν.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§220Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἔχει βάσιν ἀνεστραμμένην. Ἡ τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖ περὶ τῆς μονοσταυρίας εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ὁμιλεῖ ταυτοχρόνως καὶ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑφισταμένου νόμου, ὁ ὁποῖος ὑφιστάμενος νόμος εἶναι τῆς πολυσταυρίας. Ἑπομένως ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες περὶ ἀποφάσεως μονοσταυρίας, ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν περὶ τροποποιήσεως τῆς πολυσταυρίας, τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Ὑπάρχει ὁ ὑφιστάμενος νόμος, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ περὶ πολυσταυρίας. Ἦλθεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ προέτεινε μίαν τροπολογίαν· ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὑφισταμένου νόμου τῆς πολυσταυρίας ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁ ὑφιστάμενος νόμος εἶναι ἡ πολυσταυρία, ἀνεστραμμένως συζητοῦμεν περὶ μονοσταυρίας. Ἡ μονοσταυρία δὲν εἶναι σύστημα ὑφιστάμενον, ὑφίσταται ὁ νόμος τῆς πολυσταυρίας. Ἐπ’ αὐτοῦ συζητοῦμεν, ἐπὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ πολυσταυρίας. Ἑπομένως οἱαδήποτε τροπολογία, οἱουδήποτε βουλευτοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τῆς ὑφισταμένης πολυσταυρίας εἶναι συζητητέα. Ἀλλὰ ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλή, εἴτε λόγῳ κοπώσεως, εἴτε διὰ νὰ σκεφθοῦν καλλίτερον οἱ κύριοι βουλευταί, νὰ τὸ ξανασυζητήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Κανονικῶς ὅμως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἕναν ὑφιστάμενον νόμον περὶ πολυσταυρίας καὶ ἐφ’ ὅσον ἀπερρίφθη ἡ τροπολογία περὶ μονοσταυρίας δὲν συζητοῦμεν περὶ μονοσταυρίας, ἀλλὰ πάντοτε περὶ τῆς ὑφισταμένης πολυσταυρίας, ἡ ὁποία θὰ τροποποιηθῇ ἢ οὔ. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Ὑπάρχει τροπολογία κατατεθειμένη. Περὶ αὐτῆς εἶπε προηγουμένως ὁ κ. Καλκάνης. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε μίαν τροπολογίαν, ἀπερρίφθη ἡ τροπολογία, ὑπάρχει ὁ ὑφιστάμενος νόμος, ἐξακολουθοῦν αἱ δυνατότητες τῆς τροποποιήσεως τοῦ ὑφισταμένου νόμου. Εἶναι ἐντελῶς καθαρὸν τὸ ζήτημα.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη τροπολογία ὑπὸ τῶν κ.κ. Μαρινάκου, Στράτου, Κασσαβέτη καὶ Παπαρρηγοπούλου, περὶ καθιερώσεως τῆς μονοσταυρίας, εἰς περιφερείας ἐκλεγούσας μέχρις 7 βουλευτάς, καὶ πολυσταυρίας εἰς περιφερείας ἐκλεγούσας ἄνω τῶν 7 βουλευτῶν. Ὁ κ. Σ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§222Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχα ζητήσει καὶ πρὶν τὸν λόγον, διότι ἡ ἰδική μου τροπολογία ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅταν δὲ ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν, εἶχα εἰς τὴν σκέψιν μου, ὅτι ἔπρεπε νὰ θεσπισθῇ ἡ μονοσταυρία ἔναντι τῆς πολυσταυρίας. Βεβαίως, κατὰ τὸν Κανονισμόν, κάθε βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίας. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ μιᾶς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀκόμη δὲν ἠκούσαμεν; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἤκουσα τί περιέχει ἡ τροπολογία. Θὰ ἐπρότεινον λοιπόν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, πρὸ ὀλίγου ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδή, νὰ κατατεθῇ ἡ τροπολογία, νὰ ἐκτυπωθῇ, νὰ μελετηθῇ ἀπὸ ὅλους τοὺς βουλευτάς, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν ἔχομεν ὅλην τὴν εὐχέρειαν νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὴν τροπολογίαν. Νὰ δοθῇ καὶ χρόνος ὑποβολῆς καὶ ἄλλων τροπολογιῶν καί, πρὸ παντός, νὰ δυνηθῶμεν νὰ διαβάσωμεν τί λέγει αὐτὴ ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἤκουσα.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀντωνίου ἔχει τὸν λόγον.

§224Α. ΑΝΤΩΝΙΟΥ. Πιστεύω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξαντλούμεθα εἰς ἀσκόπους καὶ λεπτολόγους συζητήσεις καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν σταυρῶν ἐλύθη. Ἡ τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει, ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῇ τὸ ἰσχῦον σύστημα κατὰ τρόπον ποὺ νὰ ὑπάρχῃ ἕνας μόνον σταυρός. Ἀπερρίφθη ἡ πρότασις αὐτή. Καὶ αὐτὸ τί σημαίνει; Ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη κατὰ πλειοψηφίαν νὰ παραμείνῃ ἡ διάταξις ἡ ἰσχύουσα. Νομίζω κατόπιν αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ νέα πρότασις. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ παραμείνῃ, τὸ σύστημα τῶν πολλῶν σταυρῶν καὶ πρέπει νὰ τελειώνωμεν διότι ὁ κόσμος δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἀκούῃ συζητοῦντας γύρω ἀπὸ τὸν Κανονισμόν.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§226Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ὑπάρχουν κατατεθειμέναι, ἐκτὸς τῆς τροπολογίας τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἄλλαι τροπολογίαι. Δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἐγείρωμεν ζήτημα προτεραιότητος, ποία ἐκ τῶν προτάσεων ἔπρεπε νὰ τεθῇ πρώτη εἰς συζήτησιν, δηλαδὴ ποία εἶναι ἡ ἀπωτέρα. Πάντοτε εἴχομεν ὑπ’ ὄψει μας καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ, ἐὰν ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἦτο ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς σταυροῦ, νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἄλλη πρότασις, ἄλλων συναδέλφων, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας ἔπρεπε νὰ εἶναι πολλοὶ σταυροί. Τὸ ζήτημα ἦλθεν ἐντελῶς ἀντιθέτως. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὑπὲρ τῶν πολλῶν σταυρῶν. Δὲν δύναται, κύριε Πρόεδρε, τὸ Προεδρεῖον νὰ μὴ θέση εἰς ψηφοφορίαν καὶ τὰς ἄλλας τροπολογίας. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ διαφωνοῦντες, δύνανται νὰ καταψηφίσουν. Δὲν ἔχουν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ λέγουν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία, ἡ κατατεθειμένη εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶναι καταπεπονημένη, δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ὑπολοίπων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ φέρωμεν εἰς συζήτησιν τὴν τροπολογίαν εἰς τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν. Καὶ ἔτσι, θὰ ὑπάρξῃ καὶ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος διὰ νὰ ἐξετασθῇ ψυχραίμως τὸ πρᾶγμα. Διότι, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ὀλίγον ἀστεῖον νὰ λέγωμεν, ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ ὑπάρχουν πολλοὶ σταυροὶ καὶ ὅταν ἀκόμη θὰ ὑπάρχουν μόνον 2–3 ὑποψήφιοι. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ ὁ ἐκλογεὺς εἰς ἕνα συνδυασμὸν νὰ βάλῃ 5 καὶ 7 σταυρούς, ὅταν ὑπάρχουν πιθανότητες νὰ μὴ ἐκλεγῇ οὔτε εἷς ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ; Πλανῶνται ὅσοι ἔχουν τὴν γνώμην, ὅτι εἰς τὴν Ζάκυνθον π.χ. ἠμπορεῖ ὁ ἐκλογεὺς νὰ βάλῃ δύο σταυρούς, ὅπου ἐκλέγονται μόνον δύο βουλευταί; Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν δύναται τὸ Προεδρεῖον νὰ μὴ θέσῃ τὴν τροπολογίαν εἰς ψηφοφορίαν. Πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λοιπῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιφυλασσόμενοι νὰ θέσωμεν αὔριον τὴν τροπολογίαν εἰς ψηφοφορίαν. Ἐλπίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου καὶ θὰ ἔλθῃ αὔριον πρὸς συζήτησιν ἡ τροπολογία.

§227Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Πρὸ 10 λεπτῶν ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἐναντίον τοῦ ἑνὸς σταυροῦ. Αὐτὸ εἶναι γεγονός. Ἐὰν ἡ ὑποβληθεῖσα τροπολογία ἀφορᾶ τοὺς πολλοὺς σταυρούς, ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὑπὸ ψηφοφορίαν, ἀλλὰ εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ ἐξαιροῦνται 29 ἐκ τῶν 39 περιφερειῶν διὰ τῆς οἱασδήποτε νέας τροπολογίας, ἡ ὁποία νὰ ἀνατρέπῃ τὴν προηγουμένην ψηφοφορίαν. (Χειροκροτήματα). Διὰ τῆς νέας τροπολογίας θέλετε νὰ ἐπαναφέρετε τὴν μονοσταυρίαν εἰς 29 περιφερείας. Ἐγὼ πάντως δὲν δέχομαι τὴν νέαν τροπολογίαν, ἥτις σκοπὸν ἔχει νὰ ἀναιρέσῃ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν.

§228Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὰ λεγόμενα εἶναι ἐκτὸς Κανονισμοῦ. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ καὶ ἐπὶ τῆς δευτέρας τροπολογίας. Πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἡ τροπολογία.

§229Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ διαπιστώσω, ὅτι τὰ τρία κόμματα δὲν ἐπείγονται νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὸ συμβαίνει, δυστυχῶς, ὅταν μέλη τῶν κομμάτων αὐτῶν κωλυσιεργοῦν.

§230Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§231Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐδήλωσα προηγουμένως καὶ ὑπέβαλα μίαν σκέψιν, τὴν ὁποίαν ἤδη ὑπεστήριξεν ὁ κ. Χαβίνης. Νομίζω, ὅτι ἡ ὑποβληθεῖσα τροπολογία πρέπει νὰ συζητηθῇ, ἀλλὰ ἡ νευρικότης εἶναι τοιαύτη, ὥστε δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χαβίνη νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω καὶ αὔριον νὰ συζητήσωμεν τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν.

§232Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νὰ προχωρήσωμεν.

§233Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ.

§234Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὴ ταλαιπωρῆτε τὴν Βουλήν. Νὰ ἐρωτηθῇ αὕτη δι’ ἀναστάσεως.

§235Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Καλκάνην ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ἐκεῖνος ποὺ φωνάζει νὰ παριστάνῃ τὴν Βουλήν.

§236Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Οὐδέποτε ἐξεπροσώπησα τὴν Βουλήν.

§237Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἴμεθα ἀντίθετοι πρὸς τὸ νομοσχέδιον ἐν τούτοις ὀφείλομεν ν’ εἴπωμεν, ὅτι ἡ ὅλη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τῆς ἀνοχῆς τοῦ λαοῦ τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦμεν. Τυπικῶς ὁ κ. συνάδελφος ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ ἐρωτῶ: πῶς ὁ κ. Παπανδρέου, ποὺ ἦτο ὑπὲρ τῆς μονοσταυρίας, τώρα ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος θὰ ἐκφράσῃ διαφορετικὴν ἀντίληψιν;

§238Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ δευτέρα πρότασις, αὕτη θὰ εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ θὰ ἀντιβαίνῃ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, ἐφ’ ὅσον θὰ γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν διαφόρων περιφερειῶν, εἶναι παράβασις βασικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, κύριοι συνάδελφοι.

§239Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, περίπου ἐντὸς τοῦ θέματος. Ἤκουσα μὲ περιέργειαν τὴν διακοίνωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ κόμματα περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος, ὅτι σπεύδουν πρὸς τὰς ἐκλογάς ὅτι διαπιστώνει τώρα ἀπροθυμίαν. Τοῦ ἀνήκει τὸ χρέος νὰ συναγάγῃ τὸ συμπέρασμα.

§240Δ. ΜΠΑΡΜΠΑΛΙΑΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς.......(δὲν ἀκούεται, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεώς του)....... Κύριοι συνάδελφοι, ἐγένετο μία ψηφοφορία, ἡ Βουλὴ ἐκλήθη νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς τροπολογίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τεθείσης σαφῶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ κόμματος, ὡς καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. Καλούμεθα ἤδη νὰ ψηφίσωμεν νέαν τροπολογίαν καὶ θὰ ἤθελα ἐγώ, ὡς νέος πολιτευόμενος, μὴ ἔμπειρος τῶν πραγμάτων ἀλλὰ καὶ τῶν σοφιστειῶν τῶν πολιτικῶν πρὸς τὰς ὁποίας εἶμαι ἄπειρος, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω: εἶναι παραδεκτόν, εἶναι νοητόν, ὕστερα ἀπὸ δύο λεπτὰ ἀπὸ τὴν ψηφοφορίαν, νὰ ἐπανέλθωμεν ἐκ νέου; Εἶναι δυνατόν; Οἱ λόγοι ἀπὸ τοὺς ὁποίους ὠθοῦνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν, ὅσοι ὑποστηρίζουν, τὴν τροπολογίαν ταύτην, εἶναι γνωστοὶ εἰς ὅλην τὴν Βουλήν, ἐνῶ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν εὐθέως, ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἐμφανισθῶμεν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ εἰς οἱανδήποτε στιγμήν.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Εἰς τὸ τέλος τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἄρθρου 9..... (ἀναγινώσκει).....»

§242ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§243Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τροπολογίαι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούσωμεν κανένα, δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς προσέξωμεν. Πρόκειται περὶ θέματος ἀπολύτως σοβαροῦ. Αἱ τροπολογίαι πρέπει νὰ κατατεθοῦν εἰς τὸ Προεδρεῖον, νὰ ἐκτυπωθοῦν καὶ νὰ διανεμηθοῦν. Ἔχομεν ὁλόκληρον τὸν χρόνον, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, νὰ ὑποβάλωμεν καὶ νὰ δεχθῶμεν οἱανδήποτε τροπολογίαν· εἶναι ἀπαράδεκτος ὅμως ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ὑποβάλλονται αἱ τροπολογίαι.

§244Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται δεκταὶ τροπολογίαι τὰς ὁποίας δὲν ἀκούομεν. Πρέπει νὰ κατατεθοῦν καὶ νὰ συζητηθοῦν.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι κατατίθενται εἰς τὸ Προεδρεῖον. Καλεῖται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας καὶ τροπολογίας «... (δὲν ἀκούεται λόγῳ θορύβου)... ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 86 παράγραφος 2 τοῦ νόμου 5493....... ..... (ἀναγινώσκει).....» (Θόρυβος, φωναί, διαμαρτυρίαι).

§246Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§248ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συνέχισις τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)1932 «περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν», ἀναβάλλεται. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 1.05′ πρωϊνὴ)