1951.07.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 94η

Πέμπτη 19 Ἰουλίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.00′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Κύριοι βουλευταί, λόγῳ τῆς ἀπεργίας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσουν ἀπροσκόπτως αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος, τὰ ἐπείγοντα νομοσχέδια, ἡμερησία διάταξις καὶ λοιπὰ ἔντυπα τῆς Βουλῆς, ἐκτυποῦνται εἰς τὸ Τυπογραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀπασχολουμένου πρὸς τοῦτο εἰδικοῦ συνεργείου, ὅπερ ἐργάζεται φιλοτίμως κατὰ τὰς νυκτερινὰς ὥρας. Παρακαλῶ ὅθεν τὴν Βουλήν, ὅπως ἐγκρίνῃ τὴν καταβολὴν ἐκτάκτου ἀμοιβῆς διὰ νυκτερινὴν ἐργασίαν εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ συνεργείου τούτου, μὴ δυναμένην νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 12.000 καθ’ ὥραν νυκτερινῆς ἐργασίας καί πληρωτέαν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξόδων Βουλῆς χρήσεως 1951–52 ὑπὸ κεφάλαιον 3ον ἄρθρον 1ον.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη... Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Λιαροῦτσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§4Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ Δήμαρχος Πάφου διὰ ψηφίσματός του διαδηλώνει τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὸν Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων, τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, τὴν Κυβέρνησιν, τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν, τὸν Ἑλληνικὸν τύπον καὶ τὸν ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ τὴν συμπαράστασίν του εἰς τὸν τραχὺν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνά των. Τὸ Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 308067)4–7–51 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος χορήγησιν δανείου ἐκ δραχμῶν 20.000.000.000 εἰς τὸν Αὐτόνομον Σταφιδικὸν Ὀργανισμόν, πρὸς ἀγορὰν σταφιδοκιβωτίων πρὸς συσκευασίαν τοῦ σταφιδοκάρπου ἐσοδείας 1951–52. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Μ. Στεφανίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἀδελφότητος Στυρέων ζητούσης ὁριστικὴν διευθέτησιν τῆς κοίτης 3 χειμάρρων Ροιᾶς, Κουβελῶν καὶ Στύρων πρὸς ἀποφυγὴν τῶν ἐκ πλημμυρῶν καταστροφῶν. Οἱ ἀγρόται τῆς Ἐπαρχίας Ἁλμυροῦ διαμαρτύρονται διὰ μὴ καθορισμὸν εἰσέτι ὑπὸ Κράτους τιμῶν ἀσφαλείας σίτου. Ἡ Ἕνωσις Ναυπηγοξυλουργῶν Πειραιῶς ζητεῖ ἄμεσον εἰσαγωγὴν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῆς νομοθεσίας περὶ λεμβούχων καὶ ναυπηγοξυλουργῶν. Ἡ Ἕνωσις Τοματοπαραγωγῶν Ἀργολίδος διαμαρτύρεται διὰ καθορισθεῖσαν τιμὴν νωπῆς τομάτας εἰς 500 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν. Αἱ Ἑλληνίδες ὁδηγοὶ Βόλου ζητοῦν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Ἡ ἐν Βορείῳ Ἑλλάδι Ἐπιτροπὴ διεκδικήσεως Ἐθνικῶν δικαίων ζητεῖ ὁριστικὴν ἐπίλυσιν Κυπριακοῦ ζητήματος. Ἡ Ἕνωσις Ἀναπήρων καὶ Θυμάτων Πολέμου Τριφυλίας ζητεῖ ἄμεσον αὔξησιν πολεμικῶν συντάξεων ἀναπήρων καὶ θυμάτων, δι’ ἐγγραφῆς εἰς προϋπολογισμὸν 1950–51 ἀναλόγου κονδυλίου. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ συλλόγου τῶν ἐν Πύργῳ Ὀλυμπίων διαμαρτυρομένου διὰ τελείαν ἐγκατάλειψιν κατεστραμμένων ὁδῶν Πύργου–Κρεσταίνων–Ἀνδριτσαίνης καὶ Πύργου–Καϊάφα καὶ ζητοῦντος ἄμεσον ἐπιδιόρθωσίν των. Ὁ βουλευτὴς Σάμου κ. Ι. Σπύρου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμποροβιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Σάμου ζητοῦντος ἐνίσχυσιν τῆς ἐπαρχιακῆς βιομηχανίας. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Γ. Ζάρας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Βιοτεχνῶν καὶ Παντοπωλῶν Κρεσταίνων, ζητούντων, ὅπως ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τῆς παραγράφου 2 τῆς ὑπ’ ἀριθ. 118)1951 διαταγῆς τῆς Γεν. Δ)νσεως Δημ. Λογιστικοῦ. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ κ. Θ. Τζοτζολάκη Προέδρου Αὐτοκινητιστῶν Ἡρακλείου Κρήτης, ζητοῦντος ἀποσυμφόρησιν, νομοθετικὴν ἀποκέντρωσιν, ἵδρυσιν παραρτήματος Τ.Σ.Α. καθιέρωσιν εἰδικῶν τιμολογίων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ε. Ἀμανάκη κατοίκου Ἡρακλείου Κρήτης, ζητοῦντος ἐξαίρεσιν τῶν διατάξεων τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ οἰκημάτων ἀνηκόντων εἰς Δημ. Ὑπαλλήλους κλπ. Ἐπίσης ἀνακοινοῦνται τὰ κάτωθι: Ὁ κ. Ε. Κοθρῆς (Ὑφ)ργὸς παρὰ τῇ Προεδρίᾳ τῆς Κυβερνήσεως), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ Τύπου Νομοθεσίας». Ἡ Διακομματικὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων Ἀγροτῶν καὶ Κτηνοτρόφων καταθέτει ἔκθεσίν της. Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1343)49 Α. Ν. «περὶ ρυθμίσεως ζητημάτων ἀφορώντων τὰς ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ προαγωγὰς Ἀξιωματικῶν στρατοῦ Ξηρᾶς». Ἡ ἐπὶ τῶν Θρησκευμάτων καὶ Ἐθνικῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως ζητημάτων τινῶν ἀφορώντων τὴν Ἐκκλησίαν». Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων, 1) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. 1624)51 «περὶ κυρώσεως τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α Ν. 1565)50 «περὶ συστάσεως Ἑλληνικοῦ Ὀργανισμοῦ Τουρισμοῦ» καὶ 2) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ὑπ’ ἀριθ. 798)22–8–50 πράξεως Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τῶν ὑπ’ ἀριθ. 17031)48, 13031)48, 93745)49, κοινῶν ἀποφάσεων Ὑπουργῶν Ἐφοδιασμοῦ Διανομῶν, Οἰκονομικῶν καὶ Ἐργασίας καὶ περὶ καταβολῆς ἐπιδόματος ἀνεργίας εἰς ἠσφαλισμένους ἀνέργους ἀρτεργάτας». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Κάντζιας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων’ περὶ μονίμων συμβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ γνωμοδοτικοῦ συμβουλίου Ε.Ν. παρὰ τῷ Υ.Ε.Ν.». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Πλατῆς, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§5Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ ὅπως μοὶ δώσητε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, προκειμένου νὰ ὁμιλήσω διὰ τὰ δάνεια τῶν ἐπαγγελματιῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφε, νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον, διότι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ μεταξύ μας συνεννόησις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν, θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποσπάσεως τοῦ Συνοικισμοῦ Παλαιοαχλαδίου ἐκ τῆς Κοινότητος Ἁχλαδίου καὶ ὑπαγωγῆς του εἰς τὴν Κοινότητα Σπαρτιᾶς».

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἀποσπάσεως τοῦ συνοικισμοῦ Παλαιοαχλαδίου ἐκ τῆς Κοινότητος Ἀχλαδίου εἰς τὴν Κοινότητα Σπαρτιᾶς». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐλέγχου τιμῶν, ὀργανώσεως καὶ ἐπεκτάσεως τῶν γενικῶν διὰ δελτίου διανομῶν». (Πολλοὶ ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν, ζητοῦν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεώς του).

§9Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι κατεπειγούσης φύσεως. Ὑποβάλλεται κατόπιν συνεννοήσεως μὲ τὴν Ἀμερικανικὴν Ἀποστολὴν καὶ σχετίζεται μὲ τὸ σύστημα διανομῶν διὰ δελτίου. Ἡ καθυστέρησις συνεπάγεται καθυστέρησιν ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τῶν διανομῶν. Δὲν βλέπω διὰ ποῖον λόγον ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, ἐφ’ ὅσον διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἀναμένεται μία ἀνακούφισις, ἰδίως τῶν ἀσθενεστέρων τάξεων.

§10Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Δὲν ἔχομεν κἄν ὑπ’ ὄψει τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς.

§11Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ σύμβασις εἶναι τελείως ἄσχετος μὲ τὸ νομοσχέδιον.

§12Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Δὲν εἶναι ἄσχετος, διότι ἡ σύμβασις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§13Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν, εἰ δυνατὸν καὶ αὔριον, ἀφοῦ προηγουμένως συζητήσωμεν ἐπὶ μίαν ἢ δύο ὥρας τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ εἰσέλθωμεν τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα, εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Νὰ συνέλθωμεν δὲ καὶ τὸ Σάββατον ὥστε νὰ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ὑπάρχουν μερικαὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάγκη νὰ τύχουν τῆς ἰδιαιτέρας ἐρεύνης τῆς Βουλῆς. Ἔπειτα πρέπει νὰ συζητήσωμεν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῶν. Προτείνω νὰ τηρηθῇ αὐτὴ ἡ σειρά, ὥστε καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ δελτίου διανομῶν καὶ τὸ ἀφορῶν τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν καὶ ἕν ἢ δύο ἄλλα ἐπειγούσης φύσεως, νὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ συζητήσωμεν ἐντὸς τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀναλάβει.

§14Α. ΖΑΚΚΑΣ. Νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῶν.

§15Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, διότι ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης ἔχομεν ἀναλάβει ὡρισμένην ὑποχρέωσιν. Δημιουργεῖται δὲ ἄνευ λόγου καὶ ἀφορμῆς ἀνησυχία εἰς αὐτήν. Νομίζω, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον προτείνω ἐγώ, δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν.

§16Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλήν, παρ’ ὅλον ὅτι ἀντιλαμβάνομαι τὸν κάματον τῶν κ. βουλευτῶν, νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἀπόψε μέχρι τερματισμοῦ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν καὶ ἄλλα ἐπείγοντα νομοθετήματα. Ἐὰν βοηθήσωμεν ὅλοι, νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ καταβάλῃ κάποιαν προσπάθειαν, ἐφ’ ὅσον εἶναι οἱ τελευταῖες ἡμέρες, νὰ μείνωμεν ὀλίγον περισσότερον διὰ νὰ τελειώσωμεν μὲ καλὴν θέλησιν τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνελάβομεν.

§17ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ δελτίου διανομῶν εἶνε ἀνάγκη νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλὴ τῆς ὑπογραφείσης συμβάσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι τὸ Σῶμα οὐδόλως ἐκωλυσιέργησε καὶ ἀπόδειξιν τούτου ἀποτελεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι οὐδεμία ὑπεβλήθη μέχρι τοῦδε ἔνστασις ἀπαρτίας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐλέγχου τιμῶν ὀργανώσεως καὶ ἐπεκτάσεως τῶν γενικῶν διὰ δελτίου διανομῶν», ἀναβάλλεται. Μόνη συζήτησις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 5125]31 «περὶ προπαρασκευαστικῆς σχολῆς ὑπαξιωματικῶν», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 5125)31 «περὶ προπαρασκευαστικῆς Σχολῆς Ὑπαξιωματικῶν» ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Μόνη συζήτησις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 1791) 51 Α.Ν. «περὶ τροποποιήσεως ὀργανικῶν ἀριθμῶν ἀξιωματικῶν Β. Ν. καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§21ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 1791)51 Α. Ν. «περὶ τροποποιήσεως ὀργανικῶν ἀριθμῶν ἀξιωματικῶν Β. Ν. καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Μόνη συζήτησις κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῆς 3ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 28]6]35 Α. Ν. «περὶ κυρώσεως ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου Ἀντιστρατήγων ἐξ ἀποστρατείας, περὶ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ τῆς σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν».

§23ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ σχέδιον νόμου, «περὶ καταργήσεως τῆς 3ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 28–6–35 Α. Ν. «περὶ κυρώσεως ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου Ἀντιστρατήγων ἐξ ἀποστρατείας περὶ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ τῆς σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν». Συνέχεια τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων, τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν. Ἄρθρον 14.

§25Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον τοῦ κειμένου. Συνεζητήθη τὸ ἄρθρον 13 τῆς Ἐπιτροπῆς.

§26Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 13, ὅπως τὸ κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν συνεζητήθη διότι ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ παρενεβλήθη ἡ τροπολογία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τοὺς σταυρούς.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἑπτὰ ὥρας ὡμιλούσαμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13.

§28Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Ὡμιλούσαμεν διὰ τοὺς σταυρούς, κύριε Πρόεδρε.

§29Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Συνεζητήσαμεν χθὲς ἐπὶ τῆς τροπολογίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπιτροπὴ προσθέτει ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 13. Ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι τελείως διάφορος καὶ ἄσχετος πρὸς τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως, τὸ ἄρθρον 13 τοῦ νομοσχεδίου δὲν τὸ συνεζητήσαμεν καθόλου.

§30Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς διὰ μακρῶν συνεζητήθη τὸ ζήτημα τῆς πολυσταυρίας ἢ μή, ὑπάρχει πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὡρισμένος ἀριθμὸς βουλευτῶν, περὶ τοῦ ἐὰν πρέπει εἰς ὡρισμένας ἐκλογικὰς περιφερείας νὰ εἶναι ἕνας σταυρὸς καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας νὰ εἶναι πολλοὶ σταυροί. Λέγω, λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ τροπολογία αὐτὴ τῶν βουλευτῶν δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν ἐὰν δὲν ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτῆς.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφάνθη ἐπ’ αὐτῆς.

§32Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει ἡ τροπολογία αὐτή, τὴν ὁποίαν λέγει ὁ κ. συνάδελφος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ἡ μόνη οἰκονομία τοῦ ζητήματος εἶναι ἡ ἑξῆς: ἐὰν αὐτὴ ἡ τροπολογία θὰ ὑποβληθῇ ὡς τροπολογία καὶ θὰ συζητηθῇ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, τότε θὰ τὴν συζητήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ θὰ ψηφισθῇ τότε. Ἐὰν προτιμᾷ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῇ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἔχει καλῶς, νὰ τυπωθῇ ὡς τροπολογία διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, διὰ νὰ ἔλθῃ πρὸς ψήφισιν ἢ καταχώρησιν, ἀλλὰ νὰ εἴμεθα ἐξηγημένοι, κ. Πρόεδρε.

§33Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ τὴν συζητήσωμεν, ὥστε καὶ ἡ νευρικότης ἡ ὁποία ὑπάρχει, νὰ ἀπαλυνθῇ ἕως τότε. Εἴπομεν καὶ χθὲς ὅτι ἡ δευτέρα συζήτησις αὐτὸν τὸν λόγον ἔχει, νὰ διορθώσῃ σφάλματα τῆς πρώτης συζητήσεως.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§36Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νομοσχεδίου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κύριε Καλλία.

§38Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ μεταβολή, ἡ ὁποία ἐπέρχεται εἰς τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον διὰ τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸν ἀριθμὸν 14 εἰς τὸ σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἶνε μία ἐκ τῶν σημαντικωτέρων τροποποιήσεων τοῦ νόμου. Ἡ τροποποίησις αὐτὴ περιέχει μίαν ἔκδηλον δυσμένειαν πρὸς τὴν πρώτην κατανομήν. Εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ πρώτη κατανομὴ εἶνε περισσότερον λαϊκή, εἶνε περισσότερον δημοκρατική, εἶνε ἐκείνη, τὴν ὁποίαν βλέπει μετὰ συμπαθείας καὶ τὴν κατανοεῖ ὁ λαός, ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ πέραν ἀρχίζει τὸ λογιστήριον, τὸ ὁποῖον εἰς ἄλλο μὲν σύστημα ἔχει μεγαλυτέραν ἀνάμιξιν, εἰς ἄλλο σύστημα· ἔχει μικροτέραν, πάντως ἀρχίζει ἡ εἴσοδος τῶν λογαριασμῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ξένοι πρὸς τὴν ἄμεσον ἐκδήλωσιν τῆς βουλήσεως τοῦ λαοῦ καὶ εἰς περίπτωσιν ἀκόμη κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχει βάσιν τινά, ἡ προσπάθεια τῆς διαθέσεως κατὰ ὡρισμένον τρόπον τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς, θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔχω ἀντίρρησιν, διότι αὐτὸ δὲν γίνεται διὰ λογαριασμῶν δευτέρας κατανομῆς, εἴτε δι’ ἀλλαγῆς συστήματος ἢ ἐνισχύσεως τῶν κομμάτων, διὰ νὰ εἶναι ἐκδήλωσις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι λογαριασμὸς λογιστηρίου, ἀλλὰ καὶ εἰς ἣν περίπτωσιν ἡ διάθεσις τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς δύναται νὰ εὕρῃ ὑποστηρικτάς, ὅτι πρέπει νὰ γίνεται ὑπὲρ μεγαλυτέρου κόμματος, ἡ δυσμένεια πρὸς τὴν πρώτην κατανομὴν εἶναι δυσμένεια πρὸς τὴν ἄμεσον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, εἶναι τελείως ἀδικαιολόγητος. Ἐλέχθη ὅταν συνεζητεῖτο τὸ ἄρθρον ἐνώπιον τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι οἱ μὲν ὀπαδοὶ τῆς γνησίας ἀναλογικῆς δικαίως φέρουν τὴν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ δὲν νομιμοποιοῦνται φέροντες τὴν ἀντίρρησιν αὐτὴν οἱ ὀπαδοὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ὑπάρχει μία βασικὴ παρεξήγησις, ὀπαδὸς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος δὲν σημαίνει κατασκευαστὴς πλειοψηφίας διὰ τοῦ λογιστηρίου, ὀπαδὸς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος σημαίνει, ὅτι ἐπιζητεῖ διὰ ζυμώσεων, αἱ ὁποῖαι συντελοῦνται ἀμέσως εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, ἐπιτυχίαν πλειοψηφίας καὶ κατὰ συνέπειαν σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχει τίποτε ἀπὸ τὸ τεχνητόν, δὲν ἔχει τίποτε ἀπὸ τὸ ὕποπτον, τὸ γνώριμον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἐπιθυμητὸν ἐκλογικὸν σύστημα τὸ πλειοψηφικόν. Ἀντιθέτως ἡ προσπάθεια τῆς μεταθέσεως τῶν ἑδρῶν ἀπὸ τῆς πρώτης εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, εἶναι δυσμένεια πρὸς τὴν ἄμεσον ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ἐπὶ πλέον ὅταν ἰσχύῃ τὸ πλειοψηφικὸν ὑπάρχει συγκεκριμένη περιφέρεια, ἐνῷ ἐδῶ τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς περιφερείας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἄλλων καὶ θὰ ἴδωμεν νὰ ὑπάρχῃ μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε, ὑπόλοιπον εἰς μίαν περιφέρειαν 6.500 ἢ 7.000 ψηφοδελτίων καὶ νὰ μὴ ἐκλέγεται βουλευτὴς ἀπὸ τὴν περιφέρειαν αὐτὴν ὁ ἔχων τὸ ὑπόλοιπον τοῦ 6.800, ἀλλὰ νὰ ἐκλέγεται βουλευτὴς ἀπὸ ἄλλο κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπόλοιπον 1.150 ψηφοδέλτια. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι καθ’ ἑαυτὸ ἄδικον τοῦτο, σκεφθῆτε τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν κάμνει εἰς τὸν λαόν, ὅταν βλέπῃ ὅτι τὸ ὑπόλοιπον ἑνὸς κόμματος 6.700 ψηφοδελτίων μένει ἄνευ ἐκπροσωπήσεως, διὰ νὰ ἐκπροσωπηθῇ τὸ ὑπόλοιπον τῶν 1100 ψήφων. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἀσχέτως πρὸς τὴν τύχην τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα καθορίζουν τὸ πῶς θὰ γίνῃ ἡ διάθεσις τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς, θὰ παρεκάλουν τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους νὰ ἐπανεξετάσουν τὸ θέμα τοῦ ἄρθρου 13, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ κανείς, ὅτι διατηρεῖ καὶ τὸ ἐλάχιστον ἴχνος ἀναλογικῆς, ὅταν εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀναλογικῆς αὐτῆς, δὲν σέβεται τοὐλάχιστον τὴν προτίμησιν τῆς πρώτης κατανομῆς. Ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς αὐξάνεται ὁ ἀριθμὸς τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τότε ἐφαρμοσθέντος συστήματος διετήρησαν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς 135 ἕδρας. Ἐὰν ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τοῦτο, τότε αἱ 135 γίνονται 114. Ἡ διαφορὰ εἶνε 21 ἕδραι κατὰ τοὺς ἰδικούς μου ὑπολογισμούς. Πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ, κάποια διαφορά. Πάντως νομίζω τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ προσὸν συστήματος, ὁ παραμερισμὸς τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως. Ἐὰν θέλετε περαιτέρω ἐνίσχυσιν τῶν μεγάλων κομμάτων ἂς αὐξήσωμεν τὰ ποσοστὰ τοῦ ἄρθρου 16, διὰ νὰ ὑπάρχῃ μεγαλειτέρα εὔνοια, ἀλλὰ ὄχι εἰς βάρος τῆς πρώτης κατανομῆς, δηλαδὴ εἰς βάρος τῆς ἀμέσου ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ντάγγας ἔχει τὸν λόγον.

§40Δ. ΝΤΑΓΓΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ὑπὸ κρίσιν διάταξις τοῦ νομοσχεδίου ἀπησχόλησε καὶ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ὁποίαν συμμετεῖχον. Καὶ τότε διεφώνησα πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς ὑποστηρίζων, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ ἡ βάσις τοῦ τρόπου τῆς ἀναδείξεως τῶν βουλευτῶν τῆς πρώτης κατανομῆς. Εἶναι γεγονός, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκπροσωπεῖ τὸ Ἔθνος κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ ἔχει σχέσιν ἡ ἐκλογή του καὶ μὲ τὴν περιοχὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἐκλέγεται. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας, ὅτι ἡ διάθεσις τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης κατανομῆς θὰ πρέπει νὰ γίνεται μὲ τόσην στενότητα, θὰ κατελήγαμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦ ἀποκλεισμοῦ τελείως πάσης ἐννοίας ἐξυπηρετήσεως τῆς περιοχῆς, παρ’ ὡρισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, πρᾶγμα τελείως ἄτοπον. Διότι μὲ τοὺς προβλεπομένους ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ὑπολογισμούς, καταλήγοντας εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου εἰς ὡρισμένας περιοχάς, ὅπως εἶναι τὰ νησιὰ Μυτιλήνη, Χίος κ.λ.π., δὲν θὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις ἐκπροσωπήσεως τοῦ Νομοῦ μὲ βουλευτάς, διότι ἠμπορεῖ μὲν νὰ ἐκλεγῇ βουλευτὴς τοῦ ἰδίου κόμματος, ἀλλὰ εἰς ἄλλην περιοχήν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐκπροσώπησις εἰς τὸν συγκεκριμένον Νομὸν π. χ. Μυτιλήνης ἢ Χίου καὶ μὲ τοὺς ψήφους αὐτῶν νὰ ἐκλεγῇ βουλευτὴς ἄλλης περιοχῆς ἀπὸ τὴν Βʹ κατανομήν. Ἀπὸ τότε ποὺ ἐφηρμόσθη ἡ ἀναλογική, ἐτηρήθη τὸ σύστημα τῆς προσθήκης τοῦ ἀριθμοῦ ἕνα, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν, ὥστε τὸ πηλίκον νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς διαιρέσεως τοῦ συνόλου τῶν ψήφων διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποψηφίων σὺν ἕνα διὰ τὸν καταμερισμὸν τῶν ἑδρῶν. Ἡ ἄποψις αὕτη παρέχει τὴν δυνατότητα τῆς καταλήψεως μεγαλυτέρου ἀριθμοῦ ἑδρῶν ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομὴν καὶ τοῦτο, διότι ἐφόσον εἰς μίαν περιοχὴν ἀναλογοῦν 5 ἕδραι, ἡ ἔννοια τοῦ νόμου θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι σαφὴς καὶ νὰ ἀποβλέπῃ, εἰς τὸ πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια περισσοτέρους βουλευτὰς εἰς τὴν περιοχήν της. Ἐὰν δὲν λάβωμεν τοῦτο ὑπ’ ὄψει, σημαίνει ὅτι παραβλέπομεν τὸν τρόπον τῆς ἀντικειμενικῆς κατανομῆς τῶν ἑδρῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς περιφερείας, ἡ ὁποία ὅπως καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅσον περισσοτέρους βουλευτὰς ἔχει, τόσον καλύτερα ἐξυπηρετεῖται, διότι ὅπως κατήντησε σήμερον ἡ κατάστασις, ὁ ηὐξημένος ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, εἰς μίαν περιοχήν, συντελεῖ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ λαϊκοῦ αἰσθήματος καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ λαϊκοῦ συμφέροντος. Μὲ οἱονδήποτε κριτήριον καὶ ἐὰν θελήσωμεν νὰ κρίνωμεν τὴν αὐστηρότητα, μὲ τὴν ὁποίαν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐπιδιώκει τὸν περιορισμὸν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειοψηφιῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν λόγους ἐξυπηρετήσεως τοῦ δημοσίου συμφέροντος ἢ τῆς ἠθικῆς, διὰ νὰ δικαιολογήσωμεν τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης κατανομῆς, διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς βάσεως καὶ οὕτω δικαιολογεῖται ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ ὅλου νομοσχεδίου ὡς αὐτόχρημα ληστρικοῦ καὶ ἀνηθίκου, τείνοντος εἰς τὴν καταδυνάστευσιν τῶν μειοψηφιῶν, διότι πράγματι γίνεται μία προσπάθεια, ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέρα, ν’ ἀφεθοῦν περισσότεραι ἕδραι διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν, ὥστε νὰ περιέλθουν εἰς τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ πλειοψηφήσουν. Γίνεται κάτι τὸ ἐξωφρενικόν, εἰς βάρος τῶν μειοψηφιῶν, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς βουλιμία τῶν μεγάλων κομμάτων, ἡ ὁποία ὑπερβαίνει κάθε μέτρον ἠθικῆς τάξεως καὶ δικαιοσύνης, διότι διὰ νὰ ὑπολειφθοῦν περισσότεραι ἕδραι, διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν, ἔρχονται ν’ αὐξήσουν τὴν βάσιν τῆς πρώτης κατανομῆς, πέραν τῶν ὁρίων ποὺ ἦσαν μέχρι τοῦδε παραδεδεγμένα. Δὲν βλέπω λόγον διὰ ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε εἴχομεν, προκειμένου περὶ τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης κατανομῆς. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει ὁπωσδήποτε ν’ ἀπαληφθῇ, πρέπει νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ἡ ὁποία ἐπὶ τόσον χρόνον ἴσχυσε, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει ὥστε αἱ περιφέρειαι εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, νὰ ἔχουν περισσοτέραν ἐκπροσώπησιν ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομήν, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον θ’ ἀντιμετωπίσωμεν περιπτώσεις ὥστε ὁλόκληραι περιφέρειαι, λόγῳ ἀφ’ ἑνὸς τῆς καταργήσεως τῆς τρίτης κατανομῆς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ πρώτη κατανομὴ καὶ ἐκ τρίτου τοῦ ληστρικοῦ μέτρου τοῦ 17%, διὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν κομμάτων εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, νὰ μὴ ἔχουν ἐκπροσώπους, πρᾶγμα ἐντελῶς ἀπαράδεκτον καὶ ἀντίθετον εἰς τὴν βασικὴν ἀκόμη διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἐπιβάλλοντος τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὴν καθολικὴν ἀντιπροσώπευσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, διότι ἐπιτέλους καὶ αἱ περιφέρειαι καὶ ὁ λαὸς περισσότερον ἐξυπηρετοῦνται, μὲ τὴν ὕπαρξιν περισσοτέρων βουλευτῶν εἰς τὰς περιοχάς των.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§42Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Βάσις τοῦ σχεδίου νόμου εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ἂν καὶ μερικοὶ θέλουν νὰ τὸ μεταβαπτίσουν εἰς τροποποιημένον πλειοψηφικόν. Σκοπὸς τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἡ ἐκπροσώπησις διαφόρων πολιτικῶν τάσεων εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκτὸς τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ εἶναι καὶ ἕνας ἄλλος σκοπός, ἐπὶ τοῦ συνδυασμοῦ ἑκάστου κόμματος νὰ ἀναδεικνύεται ὁ κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ καλλίτερος. Ἐὰν περιορίσωμεν τοὺς ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς ἐκλεγομένους βουλευτάς, θὰ ἔχωμεν τοῦτο τὸ παράδοξον: νὰ μὴ ἐκλέγεται βουλευτὴς ὁ ὁποῖος ἔχει λάβη 10 χιλ. σταυρούς, διότι θὰ αὐξήσωμεν τὸ ἐκλογικὸν μέτρον μὲ τὰς διαφόρους αὐτὰς τεχνικὰς πλειοψηφίας καὶ θὰ ἐκλέγεται ἐξ ἀντιθέτου βουλευτὴς κόμματος, τὸ ὁποῖον συμμετέχει εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ὁ ὁποῖος ἔχει λάβει μόνον 500 σταυροὺς ἢ χιλίους. Αὐτὸ εἶναι καταστρατήγησις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Θὰ ἔπρεπε τὴν πρώτην κατανομὴν νὰ τὴν ἀφήσωμεν ὅπως ἔχει καὶ ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται, διὰ νὰ μετάσχουν τὰ κόμματα εἰς τὴν δευτέραν καὶ τρίτην κατανομήν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατόν, ἐπειδὴ τὸ θέλομεν ἁπλῶς καὶ μόνον, ν’ αὐξήσωμεν τὸ ἐκλογικὸν μέτρον, διότι τὶ μᾶς ἐμποδίζει νὰ ἔλθῃ αὔριον κάποιος καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ: δὲν θὰ διαιρεῖται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγκύρων ψηφοδελτίων μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν, ἀλλὰ θὰ διαιρεῖται μὲ τὸ 5 ἢ τὸ 7 ἢ 8 καὶ νὰ κατασκευάζῃ μίαν πλειοψηφίαν ἡ ὁποία οὐσιαστικῶς θ’ ἀντιπροσωπεύῃ μόνον τὰ 15% τῶν ψηφοφόρων. Συνεπῶς εἶμαι ἀπολύτως ἀντίθετος πρὸς τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ διατηρήσῃ τὸ σήμερον ἰσχῦον σύστημα, δηλαδὴ τὴν προσθήκην ἑνὸς ἀριθμοῦ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§44Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα περιέχει τὸ πλεονέκτημα τῆς ἀμέσου, καὶ ἀπ’ εὐθείας ἐκλογῆς τοῦ ὑποψηφίου ἀπὸ τὸν λαόν. Τὸ ἀναλογικὸν ἀντιθέτως δὲν ἔχει τὸ πλεονέκτημα αὐτό. Εἰς μὲν τὴν πρώτην κατανομὴν ἔχει πλήρως τὸ πλεονέκτημα τῆς ἀμέσου καὶ εὐθείας κατανομῆς, ἐπειδὴ ὅμως τεχνικῶς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ τὸ σύνολον τῶν ἑδρῶν, διὰ τοῦ μηχανισμοῦ αὐτοῦ, ἐξευρέθη ὡς μηχανισμὸς συμπληρωματικὸς τοῦ συστήματος, ἡ δευτέρα καὶ ἡ τρίτη κατανομή. Τοῦ συστήματος τὸ κύριον προϊόν εἶναι ἡ πρώτη κατανομή. Αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον προϊόν τοῦ μηχανήματος. Ἡ δευτέρα κατανομὴ καὶ ἡ τρίτη κατανομή, εἶναι τὰ ὑποπροϊόντα, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατ’ ἀνάγκην εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ συστήματος, νὰ εὕρῃ τρόπον διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὰς ἕδρας. Ἀλλὰ τὶ συμβαίνει, ὑπάρχει κάτι τὸ ἐλαττωματικόν, διότι ἐνῷ ὁ βουλευτὴς τῆς πρώτης κατανομῆς ἔχει μίαν ἐκπροσώπησιν Αʹ ἐκλογέων, ὁ βουλευτὴς Βʹ κατανομῆς ἔχει πολὺ μειωμένον τὸν ἀριθμὸν τὸν ἀντιστοιχοῦντα εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του. Αὐτὸ εἶναι κάτι τὸ ἐλαττωματικὸν καὶ ἡ προσπάθειά μας πρέπει νὰ τείνῃ εἰς τὸ νὰ μειώσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ἐλάττωμα αὐτό. Ἀντὶ τούτου εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον τί κάμνομεν; Ἐνῷ εἰς ὅλας τὰς ἐκλογὰς ὁ ἀριθμὸς τῆς Βʹ κατανομῆς ἀνήρχετο μεταξὺ τοῦ ⅕ μέχρι ⅐ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν συστήματος, ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸν ἀριθμὸν τῆς πρώτης κατανομῆς. Ἑπομένως τὰ ὑποπροϊόντα χρειάζονται δύναμιν μεγαλυτέραν τοῦ προϊόντος. Ἐπέρχεται δὲ τὸ ἑξῆς κακό. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψει τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 καὶ φαντασθῆτε ὅτι ἕνα κόμμα ἔλαβεν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, ὅπως τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων 50 ἕδρες, ἄλλο τῆς ΕΠΕΚ ἔλαβε 37 ἕδρες. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔλαβε μία ἕδρα ἐπιπλέον, λαμβάνει κατ’ ἀναλογίαν 30– 40 ἕδρες καὶ οἱ μὲν βουλευταὶ τῆς ΕΠΕΚ θὰ εἶναι 29, οἱ δὲ τῶν Φιλελευθέρων θὰ γίνουν 90, ἀνατρέπεται δηλ. ἡ ἰσοτιμία τῶν ἐκπροσώπων τοῦ λαοῦ καὶ ἐνῷ ὑποστηρίζομεν ὅτι θέλομεν νὰ διορθώσωμεν τὰ κακὰ τοῦ συστήματος, πηγαίνομεν νὰ δημιουργήσωμεν σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἀδικία εἶναι ἀφόρητος. (Χειροκροτήματα).

§45Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐδῶ περίπου φαίνεται ὅτι γίνεται ἀποδεκτὴ μία πλάνη, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι μία μέση λύσις μεταξὺ τῆς ὀρθοδόξου ἀναλογικῆς καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ ἡ πλάνη εἶναι βαρυτάτη, διότι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι ἀπείρως ἐγγύτερον κατὰ τὴν πρακτικήν του ἐφαρμογήν. Τὸ πλειοψηφικὸν κατὰ τὴν θεωρητικὴν μορφὴν βεβαίως εἶναι ἀπόλυτον, μία ψῆφος ἐπὶ πλέον εἶναι τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι ἡ ἀπόλυτος ἔννοια. Τοιουτοτρόπως ἐξηγεῖται διατὶ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν κατὰ κανόνα, ἐπὶ μίαν γενεάν, αἱ ἀποστάσεις μεταξὺ τῶν δύο παρατάξεων ἦσαν ἐλάχισται, διότι ἡ μία παράταξις εἶχεν ἐπὶ πλέον τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, ἡ ἄλλη εἶχε τὴν νέαν Ἑλλάδα καὶ ἐνῷ ἦτο πλειοψηφικὸν κατ’ οὐσίαν ἦτο ἀναλογική, δηλ. ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν περίπου ἰσοφάριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων εἰς τὴν πρᾶξιν. Σπάνιαι ἦσαν αἱ περιστάσεις ὅπου ἐπικρατοῦσε μία μεγάλη ἀναλογία δυνάμεων ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος εἰς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ ἐδίδετο μεγάλη δύναμις ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, ὅπως συνέβη εἰς τὸ 1928. Τὸ 1920 εἶναι ἀναλογική, διότι ἡ μία γεωγραφικὴ περιφέρεια ἐπιβάρυνε τὴν ἄλλην. Ἀποτελεῖ λοιπόν, ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικῆς ἐξετάσεως βαρεῖαν πλάνην ἡ ἀντίληψις, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι μέσον σύστημα μεταξὺ πλειοψηφικοῦ καὶ ἀναλογικῆς, ἀποτελεῖ κατάχρησιν πλειοψηφικοῦ, ἀποτελεῖ ἓν ἄθλιον τέχνασμα, τὸ ὁποῖον ἐπιδεινώνει τὰ θεωρητικὰ ἐλαττώματα τοῦ πλειοψηφικοῦ. Δὲν θὰ ἤθελα ἑπομένως νὰ ἀδικηθῇ τὸ πλειοψηφικὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ἀθῶον αὐτοῦ τοῦ ἀθλίου τεχνάσματος καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἕνα πρωτότυπον ἐγχώριον κατασκεύασμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι οὔτε ὀρθόδοξος ἀναλογική, οὔτε πλειοψηφικόν, ἀλλὰ εἶναι παραβίασις λογικῆς καὶ Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα).

§46ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος διὰ τὴν ὀρθὴν παρατήρησίν του, ἡ ὁποία μὲ ἀπαλλάσσει νὰ ἐπανέλθω εἰς παρεμφερῆ ἐπιχειρήματα. Ἡμεῖς διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου πηγαίνομεν νὰ εὐρύνωμεν τὸ κακὸ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ σύστημα καὶ νὰ τὸ κάνωμεν ἀνοικονόμητον. Φαντασθῆτε, ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν Πατρῶν τὸ κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου ἔλαβε 11.500 ψήφους, οἱ Φιλελεύθεροι 5.600. Μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τί γίνεται; Τὸ μὲν κόμμα τὸ λαβὸν τὰς 11.000 ψήφους θὰ λάβῃ ἕνα βουλευτήν, ἐὰν δὲ λάβῃ τὸ 17% τοῦ συνόλου τὸ ἄλλο, θὰ λάβῃ 3 ἢ 4. Καὶ αὐτὸ εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσάγομεν διὰ νὰ διορθώσωμεν τὰ κακὰ τῆς ἀναλογικῆς καὶ τὰ ἐλαττώματα τοῦ πλειοψηφικοῦ! Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν εἰς τὴν Ἀρκαδίαν τὸ 1928 ἐπλειοψήφισεν ὁ ἀείμνηστος Παπαναστασίου καὶ ἔφερε τότε εἰς τὴν Βουλὴν 22 βουλευτὰς καὶ τὸ ἰσχυρὸν Λαϊκὸν κόμμα ἔφερε 18, διότι αὐτὴ ἦτο ἡ ἀναλογία τῶν δυνάμεων. Ἐὰν δὲ συγκρίνετε τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἐκλογέων ποὺ ἐλάβομεν ἡμεῖς, μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων τὰς ὁποίας ἔλαβεν ὁ Παπαναστασίου, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη. Δι’ αὐτὸ τονίζω, ὅτι κατ’ οὐδένα τρόπον εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ σὺν ἕνα διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς βάσεως καὶ νὰ χειροτερεύσωμεν τὴν κατάστασιν. Εἶναι ἀκατανόητον νὰ λέγωμεν, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ἀναλογικὴ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ὁρίζει ἕνα συντελεστὴν μικρότερον τῆς πρώτης τὸ σύστημα αὐτό, δὲν θέλει κανένα ἀντίκρυσμα ψήφων. Κατὰ τὸ σύστημα εἰς μίαν περιφέρειαν ὑπάρχει ἕνα ὑπόλοιπον 10 ψήφων ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος— ἀρκεῖ, ὅτι τοῦτο ἔλαβε τὸ 17% τοῦ συνόλου—θὰ λάβῃ τήν ἀναλογίαν της τῶν βουλευτῶν. Εἶναι αὐτὸ ἀρχὴ δημοκρατική; Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θεωρῶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 13 ἀντιδημοκρατικὴν καὶ δυνάστην τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§48Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι μὲ τὸν τρόπον ποὺ διεξάγεται ἡ συζήτησις, ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν ἀνέρχομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, διότι φοβοῦμαι ἐπέκτασιν τῆς συζητήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιθυμῶ. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, τὰ ἑξῆς: Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ ἐπιτευχθῇ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δίδουσα ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, καὶ εἶμαι εὐτυχής, διότι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, συνεφώνησε μαζί μας, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν θὰ δώσῃ τοιαύτην πλειοψηφίαν πρὸς σχηματισμὸν ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, λόγῳ κατατμήσεως τῶν ἀντιθέτων δυνάμεων ἀναλόγως τῆς ἐπιρροῆς ἑκάστου κόμματος εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας. Ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κατορθωθῇ ἡ δημιουργία δύο κομμάτων ἢ ἔστω καὶ τριῶν. Ἐννοῶ τὴν ἀντίρρησιν ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἀπὸ τοὺς ὑποστηρικτὰς τῆς ἀναλογικῆς, δὲν τὴν ἐννοῶ ὅμως ἀπὸ τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Πλειοψηφίαν ἐννοοῦμεν τὴν ἐν ὅλῳ τῷ Κράτει καὶ οὐχὶ τὴν κατὰ περιφερείας, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν κατάτμησιν τῶν κομματικῶν δυνάμεων κατὰ τ’ ἀνωτέρω. Διὰ νὰ μὴ ἀγνοήσωμεν δὲ καὶ τὴν μειοψηφίαν, τὴν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει μας, ἀλλὰ μόνον ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ λάβῃ τὴν βάσιν ἐν τῇ πρώτῃ κατανομῇ. (Χειροκροτήματα).

§49Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Καὶ ὁ Στάλιν ἔχει ἐκλογικὸν σύστημα, καὶ κάμνει ἐκλογὰς καὶ παίρνει τὰ 99%.

§50Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις διὰ τὸ καταθλιπτικὸν νομοσχέδιον τῆς πριμοδοτημένης ἀναλογικῆς, ἐξηντλήθη, πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἀπευθύνομαι εἰς τοὺς ἀντιτιθεμένους βουλευτὰς καὶ θὰ τοὺς εἴπω, ὅτι οἱ υἱοθετήσαντες καὶ ἐπινοήσαντες τὸ νομοσχέδιον αὐτό, δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἀπὸ θεωρίαν, διότι ἠξεύρουν τὶ κάμνουν. Ἐκεῖνο ποὺ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν ὅλοι ἡμεῖς ποὺ ἀντιτιθέμεθα εἰς τὸ κατασκεύασμα αὐτό, εἶναι νὰ ἀποχωρήσωμεν ὁμαδικῶς ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι δὲν ἔχομεν θέσιν εἰς συζήτησιν ποὺ ἔχει προϋπόθεσιν τὸν συμβιβασμόν. (Χειροκροτήματα).

§51Μ. ΧΛΟΥΒΕΡΑΚΗΣ. Τὸ ἠθικώτερον ἔρεισμα τῆς ἀναλογικῆς, εἴτε ἁπλῆς, εἴτε ἐνισχυμένης, εἶναι ἡ πρώτη κατανομή. Ἡ δευτέρα κατανομὴ δὲν ἐκφράζει τὴν γνησίαν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ψηφοφόρων. Θὰ ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὸν νομὸν Λασηθίου διὰ ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ ἄρθρον 13 καὶ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ παλαιὸν σύστημα σὺν ἕνα. Εἰς τὸν νομόν μου μὲ 18,773 ψηφοφόρους ἔχομεν 2 ἕδρας, ἐνῷ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν μὲ 14,000 ἔχουν 3 ἕδρας. Ἐὰν τώρα ἕνα κόμμα πάρῃ 9.950 καὶ ἡ βάσις εἰς τὸν νομόν μας εἶναι 10.000 δὲν θὰ πάρῃ καμμίαν ἕδραν, ἐνῷ τὸ ἄλλο κόμμα χάρις στὴν πριμοδότησιν μὲ 1000 μόνον ψήφους, θὰ πάρῃ ἕδρα. Τὸ ζήτημα νομίζω, εἶναι ἠθικῆς τάξεως, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ παραμείνῃ τὸ παλαιὸν καθεστὼς καὶ νὰ καταργήσωμεν τὸ ἄρθρον 13. (Χειροκροτήματα).

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ πραγματικοὶ βουλευταὶ θὰ εἶναι ἐκτὸς τῆς Βουλῆς.

§53Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 13, εἶναι καὶ ὀρθὴ καὶ δικαία. Ἡ παλαιὰ διάταξις ποὺ προσέθετε μίαν ἕδραν, διὰ νὰ εὕρωμεν τοὺς ἐπιτυχόντας, ἦτο διάταξις χαριστική, ἄδικος καὶ ἀντιδημοκρατική. Ἐὰν θέλωμεν τὴν παλαιὰν διάταξιν ἀντιτιθέμεθα πρὸς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ νόμου.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γουδελῆς ἔχει τὸν λόγον.

§55Σ. ΓΟΥΔΕΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἠρωτᾶτο, ποῖον σύστημα θὰ ἤθελε νὰ ἐφαρμοσθῇ, θὰ ἤθελε τὸ σφαιρίδιον, διὰ νὰ διαλύσῃ τὰ κόμματα αὐτὰ καὶ νὰ ἐκλέξῃ νέους πολιτικούς, ὅπως ἔκαμε καὶ κατὰ τὰς Δημαρχιακὰς ἐκλογάς, κατὰ τὰς ὁποίας ὅμως, ἐνῷ ὑπῆρχον Δήμαρχοι ποὺ εἶχαν πάρει 80%, δὲν ἠμποροῦσαν νὰ βγοῦν Δήμαρχοι. Τὸ ἴδιο νομίζω, ὅτι θὰ μπλέξωμε καὶ τώρα. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂς κυττάξωμε νὰ ξεμπλέξωμε. Τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς πρώτης κατανομῆς εἶναι τὸ λεπτότερον καὶ πρέπει νὰ τὸ προσέξωμεν πολύ, διότι δὲν εἶναι μόνον, ὅτι σβύνει τὰ μικρὰ κόμματα, ἀλλὰ θίγει καὶ ὅλους τοὺς βουλευτάς, ὅλων τῶν κομμάτων. Φαντασθῆτε κύριοι συνάδελφοι, νὰ παίρνατε 5.999 ψήφους καὶ διὰ μίαν ψῆφον, ἐπειδὴ τὸ μέτρον θὰ εἶναι 6.000 καὶ διὰ μίαν ψῆφον νὰ τρέμῃ ἡ ψυχή σας καὶ σεῖς, ποὺ ἐξετιμήθητε ἀπὸ τὸν λαόν, νὰ πεταχθῆτε εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Αὐτό, κύριοι, τὸ σημεῖον εἶναι τὸ κρίσιμον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ θὰ πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ. Παρακαλῶ νὰ γίνῃ ψηφοφορία ἐπ’ αὐτοῦ.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 13, ὑπὸ τῶν κ.κ. Ε. Μαλαμίδα καὶ Γ. Μαύρου ἐπροτάθη ὅπως προστεθῇ ἡ ἑξῆς τροπολογία: «Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ἢ ὁ προεδρεύων τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, σημειοῖ ἐν τῷ ψηφοδελτίῳ ὁλογράφως τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν αὐτῷ σταυρῶν προτιμήσεως, μονογραφεῖ τὴν σημείωσιν ταύτην καὶ ἐπιθέτει τὴν μονογραφὴν αὐτοῦ ἔναντι τοῦ ὀνόματος ἑκάστου τῶν ὑποψηφίων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει σταυρὸς προτιμήσεως». Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ δέχεται τὴν τροπολογίαν αὐτήν;

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπεβλήθη πρότασις ὑπογεγραμμένη παρὰ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν ὅπως, ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τοῦ ἄρθρου 13, διεξαχθῇ ψηφοφορία, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§59Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑπομνήσω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ προσέξῃ ποὺ θὰ δώσῃ τὴν ψῆφον της. (Ἀναγινώσκονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑποβαλλόντων τὴν πρότασιν κ.κ. βουλευτῶν, οἵτινες εὑρίσκονται παρόντες).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ὅπως προσέλθουν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Α. Δημάκης καὶ Α. Δερδεμέζης. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω: Οἱ ἀποδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13 ὡς ἔχει ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ λέγουσιν ΝΑΙ καὶ οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι τοῦτο, λέγουσιν ΟΧΙ. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, τῶν κ.κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα:

Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς ἀνακοινοῦται ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα:).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 192. Εἶπον ΝΑΙ 110 καὶ ΟΧΙ 82. Συνεπῶς τὸ ἄρθρον 13 τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἅρθρον 14. Δεκτὸν ὡς ἔχει ἐν τῷ κυβερνητικῷ σχεδίῳ;

§62ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 14 ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 15.

§64Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ ἄρθρον 15 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπακωνσταντίνου, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται ὡς βάσιν συζητήσεως.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Παπακωνσταντίνου ἔχει τὸν λόγον.

§66Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Πρέπει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ γίνῃ μία προσθήκη εἰς τὴν παράγραφον 3 τοῦ ἄρθρου 15. Σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν νόμου τῶν βουλευτῶν τῶν τριῶν κομμάτων καὶ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, τὰ μετέχοντα τῆς δευτέρας κατανομῆς κόμματα, διανέμουσι μεταξὺ των τὰς ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς ὑπολειφθείσας ἀδιαθέτους ἕδρας, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἕκαστον κόμμα συγκέντρωσε καθ’ ἅπασαν τὴν ἐπικράτειαν. Ἐν συνεχείᾳ ὁρίζεται ὅτι βάσει τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ καθορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν περιλαμβανομένων εἰς τὰ κόμματα βουλευτῶν καὶ ὅτι ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ κατανέμει τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν εἰς τὰ Ἐφετεῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπολοίπου τὸ ὁποῖον ἔχει ἕκαστον κόμμα εἰς τὴν μείζονα περιφέρειαν. Νομίζω ὅτι ἡ βάσις αὐτὴ τῆς προτάσεως τῶν βουλευτῶν δὲν εἶναι ὀρθή. Θὰ ἀνέμενε κανεὶς ὅτι καὶ ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα θὰ ἐγίνετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγκύρων ψηφοδελτίων τὰ ὁποῖα συνεκέντρωσεν ἕκαστον κόμμα εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἀνεξαρτήτως τῆς τεχνικῆς δυσχερείας τὴν ὁποίαν θὰ ἐμφανίσῃ ἡ κατανομή, ὅπως καθορίζει ἡ πρότασις καὶ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ὑπάρχει καὶ μία ἀδικία εἰς τὴν μέθοδον αὐτήν. (Γέλωτες). Θὰ ἤθελα νὰ παρατηρήσω ὅτι ὑπάρχουν ἐκλογικὰ συστήματα δίκαια καὶ ἄδικα. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ τοιαῦτα ἀνταποκρινόμενα εἰς τὸν σκοπόν τους, ὅπως εἴχομεν εἴπει εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, εἰς πᾶσαν Πολιτείαν καὶ εἰς πᾶσαν περίστασιν.

§67Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἄποψις τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου εἶναι νὰ μὴ ἀπολέσωμεν χρόνον. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ φθάσωμεν μέχρι τῆς πρωΐας κάμνοντες μακρὰς ἀγορεύσεις. Ἀνεπτύχθη κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι ὀρθότερον, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ παρασύρεσθε.

§68Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Νομίζω λοιπόν, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶναι τυχαῖον καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν οὐσιαστικὴν δύναμιν τοῦ κόμματος εἰς οἱανδήποτε περιφέρειαν. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, νομίζω ὅτι ἡ οὐσιαστικὴ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἔχω προτείνει διὰ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως, ἐντοπίζεται εἰς τοῦτο: Ὁρίζει ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς, θὰ γίνῃ κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τὰ Ἐφετεῖα εἰς τὰς μείζονας περιφερείας, χωρὶς προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς ἀνωτέρας ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ Ἐφετεῖον θὰ κατανείμῃ τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς εἰς τὰ μετέχοντα εἰς αὐτὴν κόμματα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγκύρων ψήφων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἕκαστον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον κάθε κόμμα θὰ πάρῃ τὰς ἕδρας αἱ ὁποῖαι ἀναλογοῦν, εἰς τὸ ποσοστόν του, εἰς ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, καὶ δὲν θὰ παρουσιασθῇ τὸ ἑξῆς παράδοξον: π.χ. τὸ Λαϊκὸν κόμμα νὰ μετέχῃ ἐνδεχομένως τῆς δευτέρας κατανομῆς εἰς μίαν περιφέρειαν καὶ ἐξ αὐτῆς νὰ ἔχῃ λίαν ὑψηλὰ ὑπόλοιπα εἰς τὴν περιφέρειαν π.χ. τοῦ Ἐφετείου Κρήτης.

§69Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐνδέχεται αἱ περιφέρειαι μεγάλων ἐκλογικῶν κέντρων νὰ πάρουν ἕδρας εἰς βάρος ἄλλων περιφερειῶν. Νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῇ ἐκλογικὸν μέτρον δι’ ἕκαστον κόμμα.

§70Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Λαμβάνεται πρόνοια δι’ αὐτό. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον καὶ ἡ πρότασις τῶν βουλευτῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει σήμερον τὴν Βουλήν, ψηφίζουσαν τὸν νόμον, εἶναι ἡ καθιέρωσις τῆς γενικῆς ἀρχῆς καὶ ὡς τοιαύτην προτείνει τὴν δικαιοτέραν καὶ περισσότερον ἀνταποκρινομένην πρὸς τὰ πράγματα. Ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν εἰς τὰ Ἐφετεῖα νὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τοῦ κόμματος τοῦ μετέχοντος εἰς τὴν δευτέραν κατατομὴν καὶ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολοίπων τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς τυχαῖα. Θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω τοῦτο, διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ πρότασίς μου εἰσάγει τί διάφυρον ἐκείνου τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Ἡ πρότασίς μου ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τῶν ἑδρῶν μεταξὺ τῶν κομμάτων. Εἶναι ἕνας τρόπος ἐνδοκομματικῆς κατανομῆς τῶν ἑδρῶν καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν κατανομὴν κατ’ ἀρχὴν τῶν ἑδρῶν, εἰς τὰ μετέχοντα τῆς δευτέρας κατανομῆς κόμματα. Ὁρίζει ἡ πρότασις τῶν βουλευτῶν καὶ ὁρίζει ἐπ’ αὐτοῦ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπουργικὸν ὅτι κάθε κόμμα θὰ πάρῃ εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν ἕδρας ἀναλόγους πρὸς τὸ ποσοστὸν τῶν ψήφων τὰς ὁποίας συνεκέντρωσεν εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ παραμένει σεβαστὴ καὶ διὰ τῆς προτάσεώς μου. Διότι καὶ ἐγώ, ἀκολουθῶν ἰδίαν βάσιν μὲ ἄλλην μέθοδον ὅμως, προτείνω κάθε κόμμα νὰ παίρνῃ εἰς κάθε Ἐφετεῖον ἀριθμὸν ἑδρῶν ἀνάλογον πρὸς τὴν ἐκλογικήν του δύναμιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἰς τὸ σύνολον τῆς Ἐπικρατείας ἀποδίδει εἰς κάθε κόμμα ἕδρας ἀναλόγους τοῦ συνόλου τῆς ἐκλογικῆς του δυνάμεως εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν, τουτέστιν ἕδρας ἀναλόγους τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων τὰς ὁποίας συνεκέντρωσεν. Διότι τὸ ποσοστὸν τῶν ψήφων ἑκάστου κόμματος εἶναι συνηρτημένον μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων τὰς ὁποίας ἔλαβεν εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Νομίζω ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι σαφές. Μία διαφορὰ ὀλίγων ἑδρῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ. Μία διαφορὰ 3, 4 ἢ 5 ἑδρῶν τὸ πολύ, ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ, διότι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ κατανεμηθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ψήφων τῶν κομμάτων ὅλαι αἱ ἕδραι εἰς ἀκεραίους ἀριθμοὺς καὶ εἶναι πιθανὸν νὰ ἀπομείνουν μία ἢ δύο ἕδραι ὑπόλοιπον. Αὐταὶ αἱ ἕδραι θὰ δοθοῦν, ὅπως προνοῇ ἡ πρότασις, εἰς τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν τὸ μεγαλύτερον κλάσμα ἐντὸς τῆς ἐφετειακῆς περιφερείας. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἡ προσκύρωσις δηλαδὴ μιᾶς ὑπολοίπου ἢ δύο ὑπολειπομένων ἑδρῶν εἰς τὰ διάφορα κόμματα τῶν Ἐφετείων, εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ σύνολον τῆς Ἐπικρατείας νὰ δώσῃ ὑπὲρ ἑνὸς ἢ ὑπὲρ ἑτέρου κόμματος εἰς βάρος ἄλλου μετέχοντος εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, μίαν διαφορὰν 3, 4, πέντε τὸ πολὺ ἑδρῶν, δεδομένου ὅτι τὰ Ἐφετεῖα εἶναι ἐννέα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβοῦν τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ αἱ ἕδραι. Ἀλλ’ ὁ τρόπος, ἐκτὸς τῆς κατανομῆς τῶν ὑπολοίπων ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς κατὰ Ἐφετεῖα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγκύρων ψήφων, εἶναι ὁ πρακτικώτερος, πλὴν τοῦ ὅτι εἶναι καὶ ὁ δικαιότερος, θὰ ἐπιτρέψῃ ἀμέσως καὶ ταχέως τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω ὅτι τὸ ἐνδεχόμενον αὐτὸ τῆς προσκυρώσεως δύο, τριῶν ἢ τεσσάρων ἑδρῶν, δὲν ἔχει καὶ μεγάλην σημασίαν, δεδομένου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν προτέρων νὰ προσδιορισθῇ ποῖον κόμμα θὰ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ πλεονεκτήσῃ εἰς βάρος τῶν ἄλλων.

§71Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀξιοποιοῦνται αἱ ψῆφοι δύο φορές. Δηλαδὴ λαμβάνονται αἱ αὐταὶ ψῆφοι ὑπ’ ὄψει καὶ διὰ τὴν πρώτην καὶ διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν.

§72Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὲ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς;

§73Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὄχι.

§74Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης ἔχει ἀπολύτως δίκαιον. Τὸ σύνολον τῶν ψήφων τὰς ὁποίας συνεκέντρωσεν ἕκαστον κόμμα, ὑπολογίζεται διὰ τὴν πρώτην κατανομὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου τῆς πρώτης κατανομῆς. Ὑπολογίζεται ἐπίσης καὶ διὰ τὴν διάθεσιν τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Τοῦτ’ αὐτὸ ἀκολουθεῖ καὶ ἡ πρότασις τῶν βουλευτῶν καὶ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Διότι καὶ αὐτὸ ὁρίζει ὅτι αἱ ἕδραι αἱ ἀπομείνασαι κεναὶ ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, κατανέμονται εἰς τὰ μετέχοντα εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν κόμματα βάσει τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων τὰς ὁποίας ἕκαστον τούτων συνεκέντρωσεν εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Ὅταν λέγω βάσει τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων τὰς ὁποίας ἕκαστον τούτων συνεκέντρωσεν, ἐννοῶ αὐτό, βάσει τοῦ συνολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψηφοδελτίων τὰ ὁποῖα συνεκέντρωσεν ἕκαστον κόμμα. Εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα.

§75Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἄλλο εἶναι αὐτὸ καὶ ἄλλο εἶναι ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτῶν κατὰ ἐκλογικὰς περιφερείας. Ἐγὼ λέγω τοῦτο: ἀφοῦ γίνῃ ἡ πρώτη κατανομή, λαμβάνομεν πάλιν τὰς ψήφους, αἱ ὁποῖαι ἐχρησιμοποιήθησαν κατὰ τὴν πρώτην κατανομὴν διὰ νὰ κάμωμεν καὶ τὴν δευτέραν. Μὲ αὐτὰς τὰς ψήφους καὶ τὰ ὑπόλοιπα, τί θὰ συμβῇ; Ὅπως κατὰ τὸ σύστημα τῆς κατανομῆς τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς βάσει τῶν ὑπολοίπων ὑπῆρχεν ὁ φόβος...

§76Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κατὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα.

§77Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Καὶ κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὑπῆρχε φόβος νὰ πᾶνε περισσότεραι ἕδραι εἰς τὴν Κρήτην π.χ. Προκειμένου περὶ τοῦ ἰδικοῦ σας κόμματος, ἐδῶ τὶ θὰ συμβῇ; Ἐκεῖ ὅπου τὸ ἕνα κόμμα θὰ ἔχῃ πολλὰς ἕδρας ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, διότι θὰ ἔχῃ καὶ πολλὰς ψήφους, ἐκεῖ θὰ προστεθοῦν καὶ περισσότεραι ἕδραι τῆς δευτέρας κατανομῆς. Γίνεται δηλαδὴ μία ἀδικία ἀντίστροφος ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ θεραπεύσητε, ἐνῷ, ὅπως σᾶς τὸ λέγω ἐγώ, δὲν γίνεται αὐτὴ ἡ ἀδικία.

§78Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν γίνεται καμμία ἀδικία εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ τὴν δευτέραν κατανομὴν νὰ τὴν περιορίσῃ εἰς ὡρισμένα κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζουν ὑψηλὴν ἐκλογικὴν δύναμιν, εἰς ποίας ἐκλογικὰς περιφερείας ἢ εἰς ποῖον Ἐφετεῖον ἕκαστον τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα θὰ μετάσχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς θὰ πάρῃ τὰς ἕδρας του, αὐτὸ εἶναι πιὰ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τῶν κομμάτων τῶν μετεχόντων εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἢ τῶν μὴ μετεχόντων.

§79Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν τοῦ ΛΕΚ, δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν ἰδικήν σας.

§80Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐπειδὴ βασίμως προσδοκᾶται, ὅτι τὸ Λ.Ε.Κ. θὰ μετάσχῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς καθησυχάσω εἰς τοῦτο, ὅτι τὰς ἕδρας τὰς ὁποίας τὸ Λ.Ε.Κ. θὰ κερδίσῃ ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς εἶναι λογικὸν νὰ τὰς πάρῃ εἰς ἐκείνας τὰς περιφερείας.

§81Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ τὴν μεγαλυτέραν ἐκλογικὴν δύναμιν.

§82Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὄχι πέραν ὡρισμένου μέτρου. Θὰ τὰς πάρῃ εἰς ὅλα τὰ Ἐφετεῖα τοῦ Κράτους, εἰς ὅλα τὰ διαμερίσματα τῆς Ἐπικρατείας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πραγματικῆς του δυνάμεως, ἡ ὁποία ἐκφράζεται εἰς ἀριθμοὺς ψηφοδελτίων.

§83Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Αὐξάνονται ὑπέρμετρα οἱ βουλευταὶ οἱ ἐκλεγόμενοι ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουν καὶ πολλοὶ ἐκλεγέντες βουλευταὶ τῆς πρώτης κατανομῆς μὲ τὴν τροπολογίαν σας.

§84Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐὰν ξεκινήσητε ἀπὸ τὴν βάσιν ὅτι αἱ ἕδραι τῆς δευτέρας κατανομῆς θὰ δοθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τοῦ Κόμματος καὶ καθιερώσητε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν εἰς τὸν νόμον, τὸ Διάταγμα τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσῃ τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκτελέσεως ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ πρῶτον, ὅτι θὰ γίνῃ ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων τῶν ἐγκύρων τοῦ κόμματος, τῆς ἐκλογικῆς του δυνάμεως, ὑπολογιζομένων μόνον τῶν ἑδρῶν τῶν διατεθειμένων ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἡ ἀναλογία τῆς κατανομῆς τῶν ἑδρῶν μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν περιφερειῶν τοῦ Ἐφετείου καὶ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης καὶ δευτέρας κατανομῆς.

§85Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἰς ποίαν παράγραφον ἀναφέρεται αὐτό;

§86Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν ἀναφέρεται εἰς καμμίαν παράγραφον· συνάγεται ὅμως ἐκ τῆς γενικῆς διατυπώσεως τοῦ κειμένου τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν ἐλαστικότητα καὶ ἀφήνει εἰς τὸ Διάταγμα νὰ καθορίσῃ τὰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι θὰ εὑρίσκωνται μέσα εἰς τὴν γενικὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν καθιερώνει ἡ πρότασίς μας, δηλαδὴ εἰς τὸ ὅτι αἱ ἕδραι θὰ κατανέμωνται εἰς τὰς διαφόρους ἐκλογικὰς περιφερείας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δυνάμεως τοῦ κόμματος, ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι λεπτομέρειαι, ὅπως λεπτομερείας ἔχει καθιερώσει καὶ τὸ Διάταγμα τὸ ἐκτελεστικὸν τῆς παραγράφου 8 τοῦ ἄρθρου 114 τοῦ ἰσχύοντος σήμερον νόμου.

§87Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μία βασικὴ διαφορὰ τῆς τροπολογίας σας μὲ τὸ σχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐγὼ συμφωνῶ, εἶναι ἡ παράγραφος 7. Τὸ σχέδιον τῶν βουλευτῶν καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ καθορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν εἰς ἕκαστον κόμμα εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, ποὺ πῆρε καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Σεῖς λέγετε εἰς τὴν μείζονα περιφέρειαν. Ἐγὼ συμφωνῶ μαζί σας. Ἐὰν θὰ γίνῃ τὸ ἄλλο, θὰ συμβῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης, ὅτι αἱ αὐταὶ ψῆφοι θὰ χρησιμοποιηθοῦν καὶ διὰ τὴν πρώτην καὶ διὰ τὴν δευτέραν κατανομήν. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψιν τὴν ἰδικήν σας. Τὸ νομοσχέδιον θέλει προσοχὴν μεγάλην, διότι μὲ τὴν διάταξιν ποὺ βάλαμε, ὅτι κάθε περιφέρεια θὰ ἐκλέγῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν ποὺ δικαιοῦται, ἀνατρέπεται ὅλη ἡ Δικονομία τοῦ νόμου. Διότι ἑκάστη περιφέρεια θὰ ἐκλέγῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, ἐνῷ πρῶτα ἡ περιφέρεια ἡ ἐκλογικὴ κυριολεκτικῶς ἦτο ἡ τοῦ Ἐφετείου, διότι ἐκεῖ ἐτελείωνεν ἡ κατανομή. Καὶ συνέβαινε τὸ ἄτοπον, ὅτι μία περιφέρεια ἐξέλεγε περισσοτέρους βουλευτὰς ἀπὸ τὴν ἄλλην. Ἀλλ’ ἡ κατανομὴ ἐγένετο ἀκριβοδικαία δι’ ὅλα τὰ κόμματα καὶ δι’ ὅλους τοὺς συνδυασμούς. Ἐδῶ ἠμπορεῖ νὰ ἔχωμεν τὸ ἑξῆς περίεργον: Νὰ μὴ ἐξαντληθοῦν αἱ ἕδραι τῆς δευτέρας κατανομῆς, δι’ ὅλα τὰ κόμματα καὶ νὰ μείνῃ μία ἕδρα, τὴν ὁποίαν θὰ πάρῃ ἕνα κόμμα μὲ πέντε ψηφοδέλτια. Θὰ εἶναι αὐτὸ τὸ περίεργον. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ θὰ ἐνόμιζον, ὅτι ἀντὶ νὰ διαιρῆτε διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κενῶν ἑδρῶν, θὰ ἠδύνασθε νὰ διαιρῆτε σὺν 1, σὺν 2, σὺν 3, μέχρις ὅτου εὑρεθῇ μία βάσις νὰ ἐξαντλοῦνται ὅλαι αἱ ἕδραι. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας σας, ἡ ὁποία ἁπλοποιεῖ ἀρκετὰ τὸ νομοσχέδιον.

§88Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ ἤθελον νὰ ὑπογραμμίσω, κύριοι, τὴν διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου, καὶ ἐπὶ πλέον καὶ ἡ πρότασις τῶν βουλευτῶν τῶν 3 κομμάτων καὶ τὸ Ὑπουργικὸν νομοσχέδιον. Ἀπὸ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις τοῦ ἄρθρου 114 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν μετέχουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα κατὰ Ἐφετεῖον ἔχουν συγκεντρώσει τὸ ⅒ τῶν ψήφων ἢ ἔλαβον μίαν ἕδραν βουλευτικήν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ Ὑπουργικοῦ, εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν μετέχουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα συνεκέντρωσαν ὡρισμένον ποσοστὸν ψήφων καθ’ ἅπασαν τὴν Ἐπικράτειαν. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, ἡ διάθεσις τῶν ἑδρῶν κατὰ Ἐφετεῖα ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς, γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπολοίπου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀφήσει κάθε συνδυασμὸς εἰς κάθε ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς. Περίπου τὸ αὐτὸ σύστημα ἀκολουθεῖ καὶ τὸ Ὑπουργικὸν νομοσχέδιον καὶ ἡ πρότασις τῶν βουλευτῶν. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου τροπολογίαν, ἡ διάθεσις τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς, κατὰ Ἐφετεῖον ἐπίσης, θὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πραγματικῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τοῦ κόμματος εἰς τὰ Ἐφετεῖα. Ὁ ἰσχύων ἐκλογικὸς νόμος ἐπιτρέπει ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ ἐκ τῆς τρίτης, μία περιφέρεια ἐκλογική, νὰ πάρῃ ἕδρας περισσοτέρας τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος καθορίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ τῆς περιφερείας. Εἰς τὸ Ὑπουργικὸν νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν τροπολογίαν μου, ἐπίσης περιέχεται διάταξις, βάσει τῆς ὁποίας εἰς οὐδεμίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπονεμηθοῦν ἕδραι, μείζονες τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν τῆς οἰκείας περιφερείας.

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἢ καὶ ὀλιγώτεραι.

§90Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Βεβαίως! Διὰ νὰ πάρῃ μία περιφέρεια περισσοτέρας, θὰ πάρῃ μία ἄλλη ὀλιγωτέρας. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ὁ ἰσχύων ἐκλογικὸς νόμος, δύναται νὰ πάρῃ μίαν ἕδραν περισσοτέραν, εἰς βάρος μιᾶς ἄλλης. Τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ τροπολογία μου ἀποκλείει τὸ ἐνδεχόμενον αὐτὸ καὶ καθορίζει, ὅτι κάθε ἐκλογικὴ περιφέρεια θὰ πάρῃ ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν της. Ὑπολείπεται, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν, τὰς ὁποίας ἕκαστον κόμμα θὰ πάρῃ κατὰ Ἐφετεῖον ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἀπομένει νὰ καθορισθῇ εἰς ποίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐκ τῶν περιφερειῶν τοῦ Ἐφετείου θὰ πάρῃ καὶ πόσας ἕδρας ἐκ τῶν περιεχομένων ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς εἰς τὸ κόμμα αὐτό. Περὶ τούτου ὁμιλεῖ ἡ παράγραφος 2 τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς προτάσεως τῶν βουλευτῶν τῶν τριῶν κομμάτων. Κατὰ τὸ ἄρθρον 16, ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς εἰς τὰς διαφόρους ἐκλογικὰς περιφερείας, προσδιορίζεται ἐκ τοῦ μεγέθους τοῦ ὑπολοίπου, τὸ ὁποῖον ἀπομένει ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς. Σύμφωνα πρὸς τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν καθιερώνει τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων, ποὺ ἐπῆρε τὸ κόμμα τὸ μετέχον εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ἤτοι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συνολικῆς κομματικῆς δυνάμεως καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν, ἀκολουθεῖ κατὰ τὴν δευτέραν κατανομὴν κατ’ Ἐφετεῖον τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν εἰς τὸ Ἐφετεῖον τοῦ κόμματος καὶ περαιτέρω διὰ τὴν διανομὴν τῶν ἑδρῶν αὐτῶν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου, ἐπίσης τὴν αὐτὴν βάσιν, δηλαδὴ τὴν δύναμιν τοῦ κόμματος τοῦ συνδυασμοῦ εἰς ἑκάστην τῶν περιφερειῶν τοῦ Ἐφετείου. Ἐπειδὴ ὅμως εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ συζητούμενον περιλαμβάνεται, ὅπως ἐτόνισα προηγουμένως, ἡ διάταξις, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει εἰς οἱανδήποτε ἐκλογικὴν περιφέρειαν νὰ πλεονεκτήσῃ εἰς ἀριθμὸν ἑδρῶν εἰς βάρος ἑτέρας, παρέστη ἀνάγκη νὰ καθορισθῇ μία βάσις προτιμήσεως εἰς τὴν κατάληψιν ἑδρῶν, εἰς ἣν περίπτωσιν δύο καὶ τρία κόμματα μετέχοντα τῆς δευτέρας κατανομῆς, δικαιοῦνται νὰ πάρουν ἕδραν εἰς τὴν συγκεκριμένην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ὑποτεθείσθω, ὅτι εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν Α ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς πρέπει νὰ πάρουν τρία κόμματα ἀνὰ μίαν ἕδραν. Εἰς τὴν περιφέρειαν ὅμως αὐτὴν τὴν Α, ἔχουν ἀπομείνει ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς δύο κεναὶ ἕδραι. Εἶναι φυσικόν, ὅτι μόνον δύο κόμματα θὰ πάρουν εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν ἀπὸ μίαν ἕδραν καὶ τὸ τρίτον κόμμα θὰ πάρῃ τὴν ἕδραν αὐτὴν — δὲν θὰ τὴν χάσῃ — εἰς μίαν ἄλλην ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ ἰδίου Ἐφετείου. Ποῖα κόμματα ἐκ τῶν μετεχόντων τῆς δευτέρας κατανομῆς θὰ προτιμηθοῦν εἰς τὴν κατάληψιν τῶν ἑδρῶν, τῶν κενῶν τῆς περιφερείας τῆς δεδομένης; Προτείνω, νὰ προτιμηθοῦν τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογικῆς των δυνάμεως, θὰ ἔχουν, προστιθεμένης τῆς ἕδρας, μεγαλύτερον μέσον ὅρον ψήφων κατὰ βουλευτήν. Τὸ πρᾶγμα ἔχει ἀνάγκην μιᾶς ἐξηγήσεως, καίτοι εἶναι ἐντελῶς ἁπλοῦν.

§91Α. ΙΩΣΗΦ. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει μόνον ἀνάγκην προσοχῆς, ἀλλὰ καὶ μελέτης. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸ ἑξῆς: Εἶναι φανερόν, ὅτι τὸ συζητούμενον ἄρθρον, εἶναι τὸ σοβαρώτερον τοῦ ὅλου νομοσχεδίου. Ἡ τροπολογία σας, τῆς ὁποίας τὰ ἐπιχειρήματα ἀνεπτύξατε μὲ τόσην σαφήνειαν—καὶ οὐδεμία ἀμφιβολία μοῦ μένει—καὶ μὲ τόσην ἀντικειμενικότητα, χρῄζει μελέτης. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλλεται τὴν τελευταίαν στιγμὴν—κατὰ σύμπτωσιν εἶμαι βέβαιος — εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν. Συνεπῶς, ἔχω νὰ παρακαλέσω θερμῶς νὰ μείνῃ ἡ τροπολογία σας πρὸς συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Δὲν νομίζω, ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Παρακαλῶ, ἡ παράκλησίς μου νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, διότι ὑποθέτω, ὅτι βασίζεται εἰς τὸ δίκαιον.

§92Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ ἀποφασίσῃ, ἐὰν θὰ ζητήσῃ τὴν συζήτησιν τῆς τροπολογίας μου εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὅμως εἶναι γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἡ τροπολογία ἔχει ὑποβληθῆ, τοὐλάχιστον, πρὸ 10 ἡμερῶν καὶ ἔχει διανεμηθῆ.

§93Α. ΙΩΣΗΦ. Ἡ πλευρὰ αὐτὴ εἶναι ἀκατατόπιστος. Σᾶς δίδω αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ τὴν πιστεύσετε.

§94Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν μοῦ δίδετε. Ἀλλά, ἐκεῖνο ποὺ εἶναι γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἡ τροπολογία ἔχει διανεμηθῆ τοὐλάχιστον πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος. Ὅταν δηλαδὴ συνεζητήσαμεν τὴν προηγουμένην ἑβδομάδα κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, εἶχεν ἤδη διανεμηθῆ ἡ τροπολογία.

§95Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ διαφορὰ τῆς τροπολογίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος, πρὸς τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον εἶναι μόνον τοῦτο: Ἐκτὸς λεπτομερειακῶν τινων διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀποσκοποῦν εἰς τὸ νὰ καταστήσουν σαφέστερον τὸ κείμενον, ἡ διαφορὰ συνίσταται μόνον εἰς τοῦτο, ὅτι ἐνῷ κατὰ τὸ σχέδιον τῶν τριῶν κομμάτων, βάσις διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν εἰς ἕκαστον κόμμα, μὲ τὴν δευτέραν κατανομήν, λαμβάνεται τὸ ὑπόλοιπον τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας τὸ κόμμα λαμβάνει εἰς ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν καὶ μὲ τὴν βάσιν αὐτὴν γίνεται πλέον ἡ κατανομὴ κατὰ Ἐφετεῖον, μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου, λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον ἕκαστον κόμμα ἔχει εἰς τὴν περιφέρειαν ἑκάστου Ἐφετείου. Μὲ τὸ κυβερνητικὸν σύστημα, εἶναι δυνατὸν ἕνα κόμμα, οἱονδήποτε κόμμα, διότι δὲν ἠξεύρομεν ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, εἴτε τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν, εἴτε οἱωνδήποτε ἄλλων, εἶναι δυνατὸν ἕνα κόμμα, τὸ ὁποῖον εἰς μίαν περιφέρειαν τῆς χώρας δὲν ἔχει ἐκλογικὴν δύναμιν νὰ πάρῃ οὐδεμίαν βάσιν, νὰ ἔχῃ μεγάλα ὑπόλοιπα καὶ ἑπομένως μὲ τὸ σύστημα τὸ κυβερνητικόν, θὰ πάρῃ πολλὰς ἕδρας εἰς περιφερείας ποὺ δὲν ἐπῆρε οὔτε τὴν πρώτην βάσιν. Μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου κατανέμονται αἱ ἕδραι αὐταὶ τῶν Ἐφετείων καὶ ἑπομένως, θὰ ἀνταποκρίνωνται πληρέστερον πρὸς τὸ τοπικὸν αἴσθημα τῶν ἐκλογέων. Εἰς μελέτην, τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὸν κ. Παπακωνσταντίνου καὶ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1950 εὕρομεν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγμάτων μεταξὺ Λαϊκοῦ κόμματος, κόμματος Φιλελευθέρων καὶ τῆς ΕΠΕΚ ἔρχονται τὰ ἴδια ἀποτελέσματα μὲ μίαν μόνον ἕδραν, τὴν ὁποίαν ἔφερε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν ἐπῆρεν ἡ ΕΠΕΚ. Ἑπομένως κανὲν κόμμα δὲν ἀδικεῖται κανένα κόμμα δὲν εὐνοεῖται. Τὸ μόνον θέμα, τὸ ὁποῖον ἠθελήσαμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν εἶναι ἡ ψυχολογικὴ διάθεσις τῶν ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι βεβαίως θὰ δυσαρεστηθῶσιν ἐὰν ἴδουν τὰ ὑπόλοιπα τῆς ἰδικῆς των περιφερείας νὰ τὰ παίρνουν ἄλλαι περιφέρειαι ὅπως π.χ. τὰ ὑπόλοιπα τῆς Πελοποννήσου νὰ τὰ πάρῃ ἡ Κρήτη ἢ τῆς Κρήτης νὰ τὰ πάρῃ ἡ Στερεὰ Ἑλλάς.

§96Α. ΙΩΣΗΦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ λυποῦμαι δι’ αὐτό, νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς τροπολογίας. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ μὲ πιστεύσετε καὶ σεῖς καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ πλευρὰ αὐτὴ δὲν ἔχει κατατοπισθῆ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Παπακωνσταντίνου. Συνεπῶς θὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησίν μου ὅπως ἡ τροπολογία μείνῃ πρὸς συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν εἰς τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§97Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὅπως εἴπομεν ἐπανειλημμένως σήμερον καὶ χθές, σκοπὸς τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως εἶναι νὰ διορθωθοῦν αἱ ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι καὶ νὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλαι διατάξεις.

§98Α. ΙΩΣΗΦ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐπιθυμεῖτε νὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων, ἡ ὁποία νὰ ἐπιφέρῃ δυσχερείας εἰς τὴν συζήτησιν, δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου καὶ νομίζω, ὅτι θὰ τὴν δεχθῆτε.

§99Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω καμίαν ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ δεκτὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Ἰωσήφ. Ἐξ ὅσων ὅμως ἀνέπτυξεν ὁ κ. Παπακωνσταντίνου, διευκολύνεται τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἀπολύτως δικαία ἡ τροπολογία. Πρῶτον, βάσις θὰ εἶναι ἡ περιφέρεια καὶ ὄχι ἡ ὁλότης τῆς Ἐπικρατείας. Δεύτερον καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν βάσις διὰ τὴν ἐντὸς τῶν κομμάτων κατανομὴν τῶν ἑδρῶν θὰ εἶναι ὄχι τὸ ὑπόλοιπον, ἀλλ’ ἡ δύναμις ἡ συνολική, ὅπως ὀρθότατα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Παπακωνσταντίνου. Διότι συνολικὴ δύναμις τῶν κομμάτων εἰς ἑκάστην περιφέρειαν, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν τῆς κατανομῆς μεταξὺ τῶν ἑδρῶν τῆς βʹ κατανομῆς ἑκάστου κόμματος. Ἀλλὰ καὶ πέραν αὐτοῦ, θὰ πρέπῃ ἡ αὐτὴ σκέψις νὰ ἐπικρατήσῃ—αὐτὸ ἀφορᾷ πλέον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδώσῃ τὸ σχετικὸν διάταγμα—ἡ αὐτὴ ἀρχὴ θὰ πρέπῃ νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ ἐκτὸς τῆς περιφερείας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν ἑκάστου κόμματος κατὰ νομόν, διότι ἡ αὐτὴ ἀρχή, τὴν ὁποίαν ἐθέσατε θὰ πρέπῃ νὰ ἀκολουθηθῇ καὶ μέχρι τῶν Νομῶν καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν τὸ ἔχετε αὐτὸ εἰς τὴν τροπολογίαν σας. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ταλαιπωρούμεθα ἐπὶ μακρὸν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος, ἐνῷ εἶναι σαφές, σαφέστατον καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν τὴν προτεινομένην ἀπὸ τὸν κ. Παπακωνσταντίνου.

§100Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Τὸ θέμα εἶναι ἐξαιρετικὰ δύσκολον ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως. Δυστυχῶς δὲν ἔχομεν εἰς τὸν ἰδικόν μας Κανονισμὸν τὴν δυνατότητα, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ Κανονισμοὶ ἄλλων Βουλῶν. Ἐδῶ θὰ ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ τὸ ἄρθρον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ. Τὸ μειονέκτημα ὅλων τῶν σχεδίων εἶναι τὸ ἑξῆς: Τὸ εἶπεν ὁ κ. Χαβίνης, ὅτι διατηροῦμεν τὴν Ἐφετειακὴν περιφέρειαν χωρὶς κανένα ἀπολύτως λόγον. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ Ἐφετειακὴ περιφέρεια μὲ τὸ σύστημα αὐτό.

§101Α. ΙΩΣΗΦ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ ἐπαναλάβω πάλιν τὴν παράκλησίν μου, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς τροπολογίας αὐτῆς διότι ἡ πλευρὰ αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως ἀκατατόπιστος.

§102Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Πρέπει ὁ ρήτωρ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν τροπολογίαν καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα ν’ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ συζητηθῇ τώρα ἢ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§103Α. ΙΩΣΗΦ. Μὴ παρεξηγήσητε ὅμως τὴν πλευρὰν αὐτήν, ἐὰν ἐν τῇ συνεχείᾳ τῆς συζητήσεως ἀνακύψουν καὶ ἄλλα πράγματα. Ἀναλάβατε τὴν εὐθύνην καὶ προχωρήσατε. Σαφέστερος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶμαι.

§104Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ Βουλὴ ἀφοῦ ἀκούσῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τροπολογίας, ἢ θὰ τὴν δεχθῇ ἢ θὰ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ τὴν συζητήσῃ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Ἡ τροπολογία ἔχει ὑποβληθῆ πρὸ δέκα ἡμερῶν. Πιθανὸν εἷς ἐκ τῶν κ. συναδέλφων νὰ μὴ τὴν εἶδεν.

§105Α. ΙΩΣΗΦ. Ἡ ἡγεσία τοῦ κόμματός μου δὲν κατετοπίσθη.

§106Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν πταίομεν ἡμεῖς ἐὰν δὲν τὴν ἐδιαβάσατε.

§107Α. ΙΩΣΗΦ. Ὑπάρχει καὶ μία εὐθύνη διότι εἰς τὸ τέλος, τέλος, τὸ λέγομεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, νομοσχέδιον τῶν τριῶν κομμάτων.

§108Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ τροπολογία εἶναι ὑποβεβλημένη πρὸ δέκα ἡμερῶν καὶ ὁ συνάδελφος καλῶς τὴν συζητεῖ καὶ τὸ Προεδρεῖον καλῶς τὴν εἰσάγει πρὸς συζήτησιν.

§109Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Παπακωνσταντίνου, χρειάζομαι μίαν διευκρίνησιν, τὴν χρειάζεται καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλή. Θὰ ἤθελον νὰ μοῦ εἴπητε τὸ ἑξῆς: Σεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε εἰσηγητὴς καὶ ἐνήμερος ἐπὶ τοῦ θέματος...

§110Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ διδάσκαλος τοῦ νομοσχεδίου.

§111Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν εἶμαι εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου.

§112Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εὑρέτης.

§113Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Οὔτε εὑρέτης.

§114Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποτεθείσθω, ὅτι εἰς μίαν αʹ περιφέρειαν ἐκλέγονται πέντε βουλευταί. Συμμετέχουν εἰς τὰς ἐκλογὰς τέσσαρα κόμματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἕνα κόμμα ἐπῆρε τὴν βάσιν 7000 ὑποτεθείσθω καὶ ἐπερίσσευσαν καὶ 200 ψῆφοι καὶ βγάζει ἕνα βουλευτήν. Τὸ δεύτερον κόμμα, λαμβάνει τὴν βάσιν, ἐὰν περισσεύσουν, ἀλλὰ δὲν μετέχει τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ τὸ τρίτον κόμμα, δὲν λαμβάνει τὴν βάσιν παίρνει 5000 ψήφους, μετέχει ὅμως τῆς δευτέρας κατανομῆς. Τὸ τέταρτον καὶ πέμπτον κόμμα λαμβάνουν τὴν βάσιν, ἀλλὰ δὲν μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ποῖα εἶναι τὰ πιθανὰ ἐνδεχόμενα μὲ τὸ σχέδιον τὸ κυβερνητικόν; ποῖα εἶναι τὰ πιθανὰ ἐνδεχόμενα μὲ τὸ σχέδιον τὸ ἰδικόν σας, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἐνδεχόμενα μὲ τὸ ὑπάρχον σύστημα; Μὲ τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι περίπτωσις μέτρου διότι εἶναι δυνατὸν νὰ πάρῃ περισσοτέρας ἢ ὀλιγωτέρας ἕδρας. Μὲ τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, περίπτωσις μέτρου εἰδικοῦ, δὲν ὑπάρχει. Ποῖα εἶναι τὰ ἐνδεχόμενα;

§115Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Μόνον διὰ τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν γνωρίζω, ὅτι τὰς τελευταίας ἐκλογὰς τὸ κόμμα τοῦ κ. Μανιαδάκη ἐπῆρεν ὑπὲρ τὴν βάσιν ὡρισμένας ψήφους καὶ ἕνα βουλευτὴν ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐπίσης καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπίσης. Συνεπληρώθησαν τρεῖς ἕδραι.

§116Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ συνόλου;

§117Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἕξ. Συνεπληρώθησαν τρεῖς ἕδραι καὶ ἀπέμεινον κεναὶ τρεῖς ἀκόμη ἄλλαι. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα, διότι ὑστεροῦσεν εἰς ἀριθμοὺς ψήφων κατὰ 200 ἢ 300, ἐπῆρεν ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς μίαν ἕδραν καὶ τὸ κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου, ἐπειδὴ δὲν ἐπῆρε τὴν βάσιν εἰς τὴν πρώτην κατανομήν, εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἐπῆρε δύο ἕδρας. Δηλαδή, κόμμα μὲ 5.700 ψήφους ἐπῆρε δύο ἕδρας καὶ τὸ κόμμα τοῦ κ. Μανιαδάκη μὲ 7.200 ψήφους, ἐπῆρε μίαν ἕδραν. Καὶ φαντάζομαι, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, θὰ ἔχῃ γίνει καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας περιφερείας ἐκλογικάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἀποδώσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Τί θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδικῆς μου προτάσεως; Θὰ μετάσχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν τῆς δεδομένης ἐκλογικῆς περιφερείας τὰ 2–3 κόμματα τὰ ὁποῖα μετέχουν.....

§118Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἰς τὸ ἴδιον καταλήγει.

§119Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος, δὲν μοῦ ἔχει δώσει τοὺς ἀριθμοὺς δὲν μοῦ ἔδωσε τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν τῶν μετεχόντων τῆς δευτέρας κατανομῆς κομμάτων εἰς τὸ Ἐφετεῖον. Τὸ ἐρώτημα, δὲν εἶναι πλῆρες. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζω, ποίαν δύναμιν ἔχουν τὰ δύο κόμματα εἰς τὸ Ἐφετεῖον, διὰ νὰ σᾶς πῶ πῶς θὰ κατανεμηθοῦν αἱ 2–3 κεναὶ ἕδραι τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, τὴν ὁποίαν λαμβάνετε. Πάντως εἴτε τὸ ἔχω δεδομένον αὐτό, εἴτε ὄχι, δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν αὐτῶν τῶν ὑπολοίπων εἰς τὰ μετέχοντα τῆς δευτέρας κατανομῆς κόμματα, θὰ γίνῃ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε μεταξὺ τῶν κομμάτων αὐτῶν τῶν μετεχόντων τῆς δευτέρας κατανομῆς, θὰ πάρῃ περισσοτέρας ἕδρας τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ἔχει μεγαλυτέραν ἐκλογικὴν δύναμιν καὶ ὀλιγωτέρας ἕδρας θὰ πάρῃ τὸ κόμμα ποὺ ἔχει μικροτέραν ἐκλογικὴν δύναμιν εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτήν.

§120Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Δὲν καθορίζεται οὔτε εἰς τὸ Κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, οὔτε εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, οὔτε εἰς τὴν ἰδικήν σας πρότασιν, ὅταν λέγετε, «εἰς ἑκάστην περιφέρειαν............ ...... (ἀναγινώσκει)......». Ὅταν λέγετε «περιφέρεια», ἐννοεῖτε τὴν περιφέρειαν τὴν ἐκλογικὴν ἢ τὴν μείζονα;

§121Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐκ τῆς ὅλης διατυπώσεως τοῦ ἰσχύοντος νόμου, διότι τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ἀποτελεῖ τροποποίησιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου, προκύπτει σαφῶς ἡ διάκρισις μεταξὺ τῆς ὅλης Ἐπικρατείας, τῆς μείζονος περιφερείας, καὶ τῆς ἁπλῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ὅταν τὸ Κυβερνητικὸν νομοσχέδιον ἢ ἡ ἰδική μου τροπολογία ὁμιλοῦν περὶ μείζονος περιφερείας, ἀναφέρονται εἰς τὴν ἔννοιαν ποὺ ἔχει ὁ ἰσχύων ἐκλογικὸς νόμος καὶ ὅταν λέγω εἰς τὴν τροπολογίαν μου διὰ τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀναφέρεται αὕτη εἰς τὴν δεδομένην ἔννοιαν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὅπως αὐτὴ μᾶς παρέχεται εἰς τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον.

§122Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, μοῦ εἶπεν ὅτι...

§123Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπεύθυνος διὰ τὰς γνώμας τὰς ὁποίας δίδω ἐγώ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος τὰ ξεύρει αὐτὰ τὰ πράγματα καλῶς, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ εἶμαι ὑπεύθυνος δι’ ὅσα λέγει.

§124Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τὸ εἶπα αὐτό, διότι αὔριον, κατὰ τὰς ἐκλογάς, ἡ Ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ θὰ εὑρεθῇ πρὸ ἀμφιβολιῶν καὶ καλὸν θὰ εἶναι νὰ διευκρινησθῇ τὸ σημεῖον αὐτό.

§125Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§126Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Καθιεροῦται ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος τῶν τριῶν μετεχόντων εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν κομμάτων;

§127Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν καθιεροῦται ἡ ἰσότης. Καθιεροῦται, τοῦτο, ὅτι κάθε κόμμα θὰ πάρῃ ἀναλόγως τῆς ἐκλογικῆς του δυνάμεως.

§128Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Μὲ τὴν τροπολογίαν τὴν ἰδικήν σας, ἀνατρέπεται ἡ ἀρχὴ αὕτη, διότι τὸ Κυβερνητικὸν νομοσχέδιον λέγει εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, πῶς γίνεται ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν καὶ λέγει ὅτι...

§129Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Τὸ ἐξήγησα αὐτό, κύριε συνάδελφε.

§130Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. «Ἡ μεταξὺ τῶν διαφόρων κομμάτων..... (Ἀναγινώσκει)......». Γίνεται δηλ. ἕνα ἄλλο ἐκλογικὸν μέτρον εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν.

§131Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Τὸ ἐξήγησα αὐτὸ καὶ εἶπα ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς ἰδικῆς μου τροπολογίας τὸ εἶπα καὶ ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης, τὸ διηυκρίνησεν.

§132Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Συνεπῶς, τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον ἀνατρέπεται, διότι πρόκειται νὰ πάρῃ περισσοτέρας ἕδρας καὶ ὄχι ἀναλόγως τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἔχει.

§133Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐξήγησα προηγουμένως, κ. συνάδελφε, ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς τροπολογίας μου καὶ τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου, ἔγκειται εἰς τοῦτο: Τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον θέλει τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολοίπων καὶ καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοστοῦ κατ’ ἀρχήν. Ἡ ἰδική μου πρότασις θέλει τὴν διάθεσιν τῶν ἑδρῶν κατὰ Ἐφετεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων εἰς τὰ ἐφετεῖα. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον κατανομῆς τῶν ἑδρῶν κατὰ Ἐφετεῖον ἀποδίδει εἰς τὸ σύνολον, τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἀποδίδει καὶ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον βάσει τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων. Κύριοι, εἶχα φθάσει εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἐξηγήσω κατὰ ποῖον τρόπον θὰ κριθῇ ποῖον κόμμα θὰ πάρῃ ἕδρας ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς εἰς δεδομένην ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἰς ἣν περίπτωσιν, βάσει τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως, πλείονα κόμματα δικαιοῦνται ἑδρῶν ἐκ τῆς βʹ κατανομῆς εἰς τὴν περιφέρειαν, αἱ κεναὶ ὅμως ἕδραι δὲν ἱκανοποιοῦν ὅλα τὰ κόμματα. Καὶ ἐτόνισα ὅτι τὰς ἕδρας αὐτὰς ἐκ τῆς βʹ κατανομῆς θὰ τὰς πάρουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν τὸν μεγαλύτερον μέσον ὅρον ψήφων κατὰ βουλευτήν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ πρᾶγμα ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ κάπως συγκεχυμένον, θὰ ἐπεθύμουν νὰ κάμω ἰδιαιτέραν ἀνάπτυξιν τοῦ σημείου αὐτοῦ ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς σχετικῆς παραγράφου. Διὰ νὰ συνοψίσω καὶ τελειώσω ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ἐνώπιόν σας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως ἐνδιαφέρει τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, εἶναι ὁ διαφορετικὸς τρόπος βάσει τοῦ ὁποίου καθορίζεται ἡ συμμετοχὴ τῶν κομμάτων εἰς τὴν βʹ κατανομὴν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι χρειάζεται ἡ ἰδιαιτέρα προσοχὴ τῆς Βουλῆς. Καὶ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω προηγουμένως ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον εἰς τὴν βʹ κατανομὴν κατὰ Ἐφετεῖον μετέχουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ Ἐφετεῖον ἔλαβον τὸ 10% τῶν ψήφων ἢ μίαν ἕδραν, κατὰ τὴν τροπολογίαν καὶ τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν βʹ κατανομὴν μετέχουν τὰ κόμματα ἢ οἱ συνασπισμοὶ κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ὡρισμένον ποσοστὸν ψήφων, δηλαδὴ ὡρισμένον ἀριθμὸν ψηφοδελτίων εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ βασικὸν σημεῖον ἐκ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλή, συζητοῦσα τὸ ἄρθρον 15 τῆς προτάσεως. Τὰ περαιτέρω, τὸ πῶς θὰ γίνῃ ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν, τὰς ὁποίας ἕκαστον κόμμα δικαιοῦνται ἐκ τῆς βʹ κατανομῆς εἰς τὰ Ἐφετεῖα καί, ἐν συνεχείᾳ, εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν ἐκλογικὰς περιφερείας εἶναι ζητήματα καθαρῶς τεχνικὰ καὶ λεπτομερειακά. Ὁ κ. Ἰωσὴφ δὲν ἔχει δίκαιον παραπονούμενος, ὅτι τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὑπεβλήθη ἡ τροπολογία. Ἡ τροπολογία ὑπεβλήθη πρὸ 9 ἢ 10 ἡμερῶν.

§134Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Σήμερον.

§135Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὄχι, κύριε. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἐπανερχώμεθα εἰς αὐτό, κ. Πρωτοπαπαδάκη, τὸ πῶς θὰ γίνῃ κατόπιν ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν ἐντὸς τοῦ κόμματος, εἶναι πρᾶγμα ἐντελῶς διάφορον ἀπὸ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν περιεχομένην εἰς τὸ ἄρθρον 15, διότι, ὅπως εἶπον προηγουμένως, ἡ βασικὴ ἀρχή, ἡ καθιερουμένη διὰ τοῦ ἄρθρου 15, εἶναι αὐτή, τὸ ποῖα κόμματα θὰ μετάσχουν εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Τὰ περαιτέρω εἶναι λεπτομέρειαι· Αἱ ἕδραι ποῦ ἐπῆρε τὸ κόμμα ἐκ τῆς βʹ κατανομῆς εἰς ποίαν περιφέρειαν θὰ δοθοῦν; Αὐτὸ ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω ὅτι εἶναι ζήτημα λεπτομερειακὸν ἐν σχέσει μὲ τὴν βασικὴν ἀρχήν, τὴν εἰσαγομένην διὰ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Κύριοι συνάδελφοι, ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ τὸ ἑξῆς: Εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ θελήσω νὰ βγάλω ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα, βάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1946 καὶ τοῦ 1950, χρησιμοποιῶν τὸ ηὐξημένον ἐκλογικὸν μέτρον τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ Ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐν συνεχείᾳ, τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15, καὶ θὰ ἤθελα νά σᾶς ἐξομολογηθῶ τοῦτο: Ὅτι ἡ μέθοδος, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ πρότασις τῶν βουλευτῶν τῶν τριῶν κομμάτων, εἶναι λίαν δυσχερὴς καὶ θὰ χρειασθοῦν πολλοὶ ὑπολογισμοὶ καὶ πράξεις μαθηματικαὶ διὰ νὰ καταλήξῃ ἡ Ἀνωτάτη Ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἑδρῶν κατὰ Ἐφετεῖα! Ἀντιθέτως ἡ μέθοδος, τὴν ὁποίαν εἰσάγει ἡ πρότασίς μου, εἶναι ἁπλῆ ἐφαρμογὴ τῆς μεθόδου τῶν τριῶν. Τόσαι ἕδραι παραμένουν κεναὶ εἰς τὸ Ἐφετεῖον, τὰ μετέχοντα τῆς βʹ κατανομῆς κόμματα ἔχουν αὐτὴν τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν, τὸ κόμμα τὸ Α, τὸ ὁποῖον μετέχει τῆς βʹ κατανομῆς καὶ ἔχει τόσην ἐκλογικὴν δύναμιν, πόσας ἕδρας πρέπει νὰ πάρῃ ἐκ τῶν κενῶν ἑδρῶν τοῦ Ἐφετείου; Ὁ λογαριασμὸς γίνεται ἀμέσως ἁπλούστατα, σαφέστατα καὶ ἀκριβέστατα καί, ὅπως σᾶς εἶπον, εἰς τὸ σύνολον τῆς Ἐπικρατείας κάθε κόμμα ἐκ τῶν μετεχόντων τῆς βʹ κατανομῆς θὰ πάρῃ τὰς ἕδρας περίπου, τὰς ὁποίας θὰ ἔπαιρνε καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου.

§136Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ μετάσχουν τῆς βʹ κατανομῆς, μεταβάλλεται ὁ διαιρέτης καὶ διὰ τὴν αʹ κατανομήν. Ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὰ ὑπόλοιπα νὰ γίνῃ...

§137Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως.

§138Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Διὰ τὰ κόμματα αὐτὰ θὰ πρέπει νὰ γίνῃ μὲ τὸ νέον ἐκλογικὸν μέτρον νέα ἐξ ὑπαρχῆς διαίρεσις τῶν ψήφων ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ μετ’ αὐτὴν θὰ προκύψουν νέα ὑπόλοιπα διὰ τὰ εὐνοούμενα κόμματα, ἅτινα θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν διὰ τὴν βʹ κατανομήν. Ὥστε ἐὰν δι’ ὡρισμένον κόμμα ὁ διαιρέτης εἶναι 7.000, διὰ τὰ κόμματα τῆς βʹ κατανομῆς θὰ εἶναι 4.000.

§139Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε, κ. Πρόεδρε, εἰς τὰ πράγματα ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ, ἀλλὰ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν, ὅπως μέχρι σήμερον δὲν ἐσκανδάλισε καὶ ἐκεῖνο ποὺ εἶπον προηγουμένως. Καὶ μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἐκεῖνο σύστημα ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, εἰς τὴν βʹ κατανομὴν δὲν μετέχουν ὅλα τὰ κόμματα, ἀλλὰ ἐκεῖνα ποὺ ἐπῆραν τὸ 10% τῶν ψήφων ἢ μίαν ἕδραν, καὶ εἰς αὐτὰ παρέχονται ἕδραι ἐκ τῆς βʹ κατανομῆς εἰς βάρος τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν μετέχουν τῆς βʹ κατανομῆς καὶ τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως δὲν ἐπῆραν κἂν ἕδραν ἐκ τῆς αʹ κατανομῆς. Καὶ ἂν θελήσῃ κανεὶς νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπατε προηγουμένως, καὶ μὲ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον καὶ νὰ ὑπολογίσῃ τις ἕδρες, τὶς ὁποῖες ἐπῆρε μὲ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον τὸ κόμμα ἐκ τῆς αʹ κατανομῆς καὶ νὰ προσθέσῃ τις ἕδρες ποὺ ἔπαιρνεν ἐκ τῆς δευτέρας διὰ νὰ εὕρῃ τὸν ἐκλογικὸν διαιρέτην, θὰ εὕρῃ ἀναμφιβόλως ἐκλογικὸν μέτρον μικρότερον ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ χρησιμοποιεῖ εἰς τὴν αʹ κατανομήν. Καὶ φέρω παράδειγμα, τὸ ὁποῖον καὶ σεῖς θὰ ἐνθυμῆσθε, ἐκ τῆς ἰδικῆς μας ἐκλογικῆς περιφερείας. Ὁ κ. Μανιαδάκης ἔχει ἐκλογικὸν διαιρέτην εἰς τὴν Ἀργολιδοκορινθίαν 7.200. Τὸ κόμμα Παπανδρέου ἔχει 2.750. Διατὶ αὐτὸ δὲν σκανδαλίζει;

§140Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Δὲν ἀποβλέπω νὰ ἐξάρω ὅτι γίνεται κάποιο σκάνδαλον, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ σαφεστέρα διατύπωσις τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου, ὥστε νὰ γίνῃ καταληπτὴ ἡ διαδικασία τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος. Ἀλλοιῶς δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς συμπεράσματα.

§141Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχετε δίκαιον εἰς τὴν παρατήρησιν αὐτήν, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἔχει καταβληθῆ κάθε προσπάθεια εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας μου καὶ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπογράφουν οἱ κ.κ. Βύζας καὶ Πέννας, ὥστε νὰ μὴ προκύψῃ κανὲν ζήτημα κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς βʹ κατανομῆς. Τώρα, βέβαια, ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς πολὺ τολμηρὰ ἡ διαβεβαίωσις ποὺ σᾶς παρέχω, ἀλλὰ σᾶς παρέχω καὶ τὴν πρόσθετον διαβεβαίωσιν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατυπώσεως αὐτῆς ἔκαμα κατανομὴν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 καὶ 1950 μὲ τὸ νέον σύστημα καὶ ἔφθασα εἰς ἀσφαλῆ ἀποτελέσματα. Ἔλαβα τὸν λόγον, κ. συνάδελφοι, ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς προσθήκης, ποὺ ἐζήτησα εἰς τὴν παράγραφον 3 τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Κατὰ τὴν παράγραφον 3, «Ἡ Ἀνωτάτη Ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν Πρωτοδικείων καταρτίζει πίνακα... (ἀναγινώσκει)......» Εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν αὐτὰς περιπτώσεις τῆς παραγράφου 3 κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἑξῆς περίπτωσις: «Ἡ ἐν τῇ Ἐφορευτικῇ Ἐπιτροπῇ..... (ἀναγινώσκει)......». Ἡ προσθήκη αὐτή, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀπαραίτητος. Εἰς τὴν παράγραφον 6, γίνεται λόγος διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἕν ἢ κανὲν κόμμα λάβει τὴν βάσιν τοῦ 17% ἢ τοῦ 20% καὶ ὁρίζει ὅτι γίνεται μείωσις κατὰ τὸ αὐτὸ ποσοστὸν τῆς βάσεως τοῦ 20% διὰ τὸν συνασπισμὸν καὶ τῆς βάσεως τοῦ 17% διὰ βʹ κόμμα καὶ φυσικὰ προτιμᾶται εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν τὸ κόμμα ἢ ὁ συνασπισμὸς ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐγγύτερον τῆς σχετικῆς βάσεως. Εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 16 γίνεται λόγος διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τέσσαρα ἢ περισσότερα κόμματα ἔχουν συγκεντρώσει τὸ ποσοστὸν αὐτὸ τοῦ 20% προκειμένου περὶ συνασπισμοῦ καί τοῦ 17% προκειμένου περὶ κομμάτων καὶ ὁρίζει τὸ τελευταῖον ἐδάφιον ὅτι εἰς τὴν κατανομὴν αὐτὴν θὰ μετάσχουν τὰ τρία κόμματα ἢ συνασπισμοί, τηρουμένης τῆς ἀναλογίας τοῦ προηγουμένου ἐδαφίου. Ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι κάπως ἀσαφὴς καὶ δι’ αὐτὸ ἐπεδίωξα τὴν συμπλήρωσιν καὶ τὴν διευκρίνισίν της καὶ δι’ αὐτό, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ εἰς τὴν παράγραφον 3 τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νομοσχεδίου νὰ προστεθῇ καὶ τοῦτο: «Ἡ Ἐπιτροπὴ καταρτίζει.... (ἀναγινώσκει)......».

§142Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸ βασικὸ θέμα. Λέγεται ὅτι θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τῶν ψήφων—καὶ ἔχετε τὴν ἄποψιν τῆς δικαιοσύνης—ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ μὲ τὸ ὅτι ἀφαιροῦνται αἱ ἕδραι τῆς πρώτης κατανομῆς, διότι ἐὰν δὲν ἀφαιρεθοῦν αἱ ἕδραι τῆς πρώτης κατανομῆς, τότε ἕνα κόμμα θὰ πάρῃ εἰς τὰς μεγαλυτέρας περιφερείας ὅλας τὰς ἕδρας. Λοιπὸν τὸ ἕνα εἶναι αὐτό, ὅτι ἀφοῦ γίνεται μέτρησις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συνόλου, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ καὶ ἀφαίρεσις τῶν ἑδρῶν τῆς πρώτης κατανομῆς.

§143Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Καλλία ὅπως εἶναι διατυπωμένη ἡ διάταξις εἶπον ὅτι ἀφήνει τὴν εὐχέρειαν στὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα.

§144Η. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Μὰ θὰ καταργήσῃ τὸν νόμον τὸ διάταγμα;

§145Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε συνάδελφε, δὲν πρόκειται περὶ διατάξεων αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθοῦν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Πρόκειται περὶ τεχνικῶν λεπτομερειῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθοῦν ἐδῶ πέρα. Κύριε Καλλία ὅταν λέγῃ ἡ διάταξις, ὅτι αἱ ἕδραι τῆς δευτέρας κατανομῆς παραμένουν κατ’ ἀναλογίαν τῆς ἐκλογικῆς δυνάμεως τοῦ κόμματος, μπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγετε ἐσεῖς διὰ τοῦ ἐκτελεστικοῦ διατάγματος καὶ τὸ ἄλλο.

§146Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις θὰ ἤθελα νὰ εἴπω. Δὲν πρόκειται νὰ εἴπω τὰς λέξεις αὐτὰς ἐντελῶς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος, ἀλλ’ ἐξ ἀφορμῆς αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἐπανειλημμένως ἀνεφέρθη τὸ μικρὸν ποσοστὸν τοῦ ἰδικοῦ μας κόμματος στὴν Ἀργολιδοκορινθία—καὶ δὲν ἔγινε μὲ εἰδικὴν πρόθεσιν—ἀλλὰ δίδει ἀφορμὴν στὴν κυκλοφορίαν τοῦ μύθου, ὅτι εἴμεθα κόμμα εὐνοηθὲν ἀπὸ τὴν τύχην τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ ὅτι......

§147Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐγὼ κύριε Πρόεδρε.....

§148Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἀποδίδω πρόθεσιν. Ἀφορμὴ ἔλαβον ἀπὸ τὸ περιστατικόν. Ἐπανειλημμένως ἄλλωστε ἔχει ἀναφερθῆ, ὅτι εἴμεθα κόμμα τῆς τύχης εὐνοηθὲν ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν ἀριθμητικήν, πρὸς διάλυσιν καὶ αὐτοῦ τοῦ μύθου, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς ἐκ τῶν πολλῶν, ὁ ὁποῖος κατασκευάζεται ἀπὸ τοὺς ἐφευρέτας πρὸς χάριν μας. Λοιπὸν οἱ ἀριθμοὶ ἔχουν ὡς ἑξῆς. Ἐψήφισαν εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς 1.690.000, ἔλαβον Λαϊκοὶ 317.000, βουλευτὰς 62, ἀναλογία κατὰ βουλευτὴν 5112 ψῆφοι. Δεύτερον Φιλελεύθεροι ἔλαβον 291.000, ἐπῆραν 56 βουλευτάς, τοὺς στοιχίζει ἑπομένως ὁ κάθε βουλευτὴς 5196 ψήφους. Ἐλάβομεν ἡμεῖς 180.000, ἐπήραμεν 35 βουλευτάς, μᾶς στοιχίζει κάθε βουλευτὴς 5143. Ἑπομένως ἡ ἀναλογία μας εἶναι ἐντελῶς ἴση πρὸς τοὺς Λαϊκοὺς καὶ τοὺς Φιλελευθέρους. Ἀλλ’ ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα πράγματα, αὐτὸ εἶναι φυσικὸν διὰ τοὺς ἄλλους καὶ σκάνδαλον δι’ ἡμᾶς. (Χειροκροτήματα).

§149Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι εὑρῆκα ὀρθοτέραν τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου καὶ παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς. Σᾶς ἐξέθεσα κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως ποία εἶναι ἡ μόνη οὐσιώδης διαφορά, μεταξὺ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου καὶ τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου. Διετυπώθησαν ἀντιρρήσεις πρὸς τὴν πρότασιν, ἀπὸ μέρους πολλῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μὲ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν ἔχουν σαφῶς προσανατολισθῆ πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου καὶ ἐζήτησαν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κυβερνητικοῦ σχεδίου, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου νὰ συζητηθῇ εὐρύτερον, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὁπότε οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι οἱ μὴ ἔχοντες μελετήσει αὐτήν, θὰ ἔχουν ὅλον τὸν καιρὸν νὰ τὴν μελετήσουν καὶ νὰ τὴν κατανοήσουν πληρέστερον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τόσον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου ὅσον καὶ τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, συνταυτίζονται εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς ἄλλας διατάξεις καὶ συνεπῶς παρακαλῶ νὰ προχωρήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου, νὰ λύσωμεν τὰ ἄλλα βασικὰ ζητήματα καὶ τὴν λεπτομέρειαν αὐτὴν (ἐὰν ἡ κατανομὴ θὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐφετειακῶν δυνάμεων ἑκάστου κόμματος) νὰ τὴν συζητήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, διὰ νὰ κερδίσωμεν χρόνον.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§151Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι, κύριοι βουλευταί, τὴν προσοχήν σας, διότι προτοῦ ἡ Βουλὴ δώσῃ τὴν ψῆφον της ἐπὶ τῶν παραγράφων 5 καὶ 6 τοῦ συζητουμένου ἄρθρου, ποῦ ἀφοροῦν πριμοδότησιν εἰς βουλευτὰς τριῶν ἢ καὶ δύο κομμάτων, ἐπιθυμῶ νὰ ἔχῃ ἐπίγνωσιν τῶν δημιουργουμένων διὰ τούτων κινδύνων. Οἱ Εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀνεγνώρισαν τὴν δι’ αὐτοῦ θεσπιζομένην νοθείαν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὴν δικαιολογοῦν μὲ τὴν ἀνάγκην, ὅτι δι’ αὐτῆς θὰ δοθῇ εἰς τὴν Χώραν ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Ἡ ἀλήθεια ἀπὸ τὴν πεῖραν τῆς ἱστορίας τῶν πολιτευμάτων τῶν λαῶν εἶναι, ὅτι τὸ θεσπιζόμενον σύστημα, ὄχι μόνον δὲν θὰ δώσῃ Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἀλλ’ ὑπονομεύει τὸ πολίτευμα τῆς Χώρας καὶ τὴν τάξιν αὐτῆς. Ἡ νοθεία τῆς θελήσεως τῶν λαῶν εἶναι παλαιά, ἀλλ’ ὑπῆρξεν αὕτη γνώρισμα ὀλιγαρχικῶν καθεστώτων, τὰ ὁποῖα ἐκαλύπτοντο ὑπὸ τὸν πέπλον τοῦ ὀνόματος τῆς Δημοκρατίας.

§152Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Οὐδέποτε ἀπεδέχθημεν, ὅτι τὸ σύστημα ἀποτελεῖ νοθείαν.

§153Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἄν δὲν τὸ ἀποδέχεσθε σεῖς, δὲν παύει τὸ νομοσχέδιόν σας νὰ ἀνακηρύσσῃ τὸ δόγμα τῆς νοθείας. Εἰς μίαν τῶν ἀρχαίων λεγομένων Δημοκρατιῶν, τὴν Ρώμην, εἰς τὰς συνελεύσεις τοῦ λαοῦ, ἡ ψηφοφορία ἐγίνετο κατὰ λόχους. Καὶ ἐνῷ εἰς τὴν πρώτην τάξιν τῶν ἱππέων, 100 ἐκλογεῖς ἀπετέλουν ἕνα λόχον, εἰς τὴν τελευταίαν τάξιν τῶν προλεταρίων, ἕνας λόχος περιελάμβανεν 130.000 ἐκλογεῖς. Εἰς τὴν πρώτην τάξιν ἀναλογοῦσαν 100 ἐκλογεῖς εἰς μίαν ψῆφον καὶ εἰς τὴν τελευταίαν τάξιν τοῦ λαοῦ, 130.000 προλετάριοι ἀναλογοῦσαν εἰς μίαν ψῆφον. Τώρα τὸ ἰδικόν σας νομοσχέδιον θεσπίζει, ὅτι δύο ἢ τρία κόμματα, ἂν λάβουν τὸ 17% τῶν ψήφων δὲν θὰ ἔχουν εἰς βουλευτὰς τὴν ἀναλογίαν τῶν ψήφων, ἀλλὰ θὰ πριμοδοτηθοῦν, ἴσως καὶ μὲ διπλάσιον ἀριθμὸν βουλευτῶν, ὅστις πράγματι θὰ ἀνταποκρίνεται τότε εἰς μίαν δύναμιν τοῦ κόμματος ἴσως καὶ 10, ἴσως καὶ 7%. Ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον λείπει καὶ ἡ φιλοσοφία καὶ ἡ ἱστορία τῶν πολιτευμάτων καὶ ὑπονομεύει τὴν πηγὴν τῆς ἐξουσίας. Εἰς τὰ Δημοκρατικὰ Πολιτεύματα, ὅπως εἶναι καὶ ἡ Ἑλλάς, ποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κυβερνᾷ; Μήπως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ τὴν δύναμιν ἢ καὶ τὴν βίαν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν Κυβέρνησιν; Ἀναντιρρήτως ὄχι. Διότι ἡ δύναμις δὲν εἶναι ἀρκετὴ νὰ ἐπιβάλῃ μίαν νόμιμον Κυβέρνησιν. Προσαπαιτεῖται καὶ τὸ κῦρος, διὰ νὰ ἠμπορῇ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ ἀναγνωρίζεται ἀπὸ ὅλους, ὡς ἡ νόμιμος Κυβέρνησις τῆς Χώρας. Καὶ εἰς τὰς Δημοκρατίας, ὅπως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, πηγὴ τῆς ἐξουσίας εἶναι ἡ κυριαρχία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκφραζομένη διὰ τῆς καθολικῆς ψήφου καὶ διὰ τῆς πλειοψηφίας αὐτοῦ. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τῆς πηγῆς τῆς νομιμότητος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τῶν Δημοκρατικῶν Πολιτευμάτων, ἀγνοεῖ ἐντελῶς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ὄχι μόνον τὴν ἀγνοεῖ, ἀλλὰ τὴν ἀνατρέπει. Καὶ τὴν ἀνατρέπει μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι ἔτσι θὰ δοθῇ εἰς τὴν χώραν Κυβέρνησις ἰσχυρά. Ἡ Βουλὴ θὰ μὲ παρακολουθήσῃ περισσότερον, ἐὰν τὴν μεταφέρω εἰς μίαν ἄλλην θεωρίαν, τὴν θεωρίαν τῶν νομίμων μεταλλικῶν νομισμάτων. Σᾶς ἐπιδεικνύω δύο ἀργυροὺς στατῆρας τῆς ἀρχαίας Αἰγίνης. Κάθε στατήρ, ἤξιζε δύο ἀρχαίας δραχμάς. Ὁ ἕνας στατὴρ ἐκ τῶν ἐπιδεικνυομένων εἶχε τὸ νόμιμον βάρος ἀργύρου καὶ μαζὶ μὲ τὴν ἐπιταγὴν τοῦ νομοθέτου του, εἶχεν ὁ ἴδιος καὶ τὴν ἐσωτερικήν του ἀξίαν. Τὸ ἄλλο νόμισμα, εἶναι ἐπίσης νόμιμον, ἀλλὰ δὲν περιεῖχε τὸ νόμιμον βάρος εἰς ἄργυρον. Ὁ τότε νομοθέτης μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλισθῇ χάριν τοῦ λαοῦ περισσοτέρα κυκλοφορία νομισμάτων, ἐνῷ ὑπῆρχεν ἔλλειψις ἀργύρου, ἐθέσπισεν ὅτι νόμιμα ἦσαν καὶ τὰ νομίσματα, ὅσα ἔφερον ὀλιγώτερον, ἴσως καὶ τὸ ἥμισυ βάρος τοῦ ἀργύρου καὶ ἐπέβαλλε νὰ κυκλοφοροῦν καὶ τὰ εἰκονικὰ αὐτὰ νομίσματα μὲ τὴν ἰδίαν ἀξίαν τοῦ ἑνὸς στατῆρος ἤτοι τῶν δύο ἀρχαίων δραχμῶν. Ἡ ἐπιταγὴ τοῦ νομοθέτου, ὑπῆρξεν ἀνεπαρκὴς ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν ἐλλείπουσαν ἐσωτερικὴν ἀξίαν τοῦ εἰκονικοῦ νομίσματος καὶ οἱ πολῖται, ἀντὶ νὰ τὸ κυκλοφοροῦν καὶ νὰ τὸ δέχωνται ὡς νόμιμον νόμισμα τὸ ἔσχιζαν εἰς τὸ μέσον διὰ νὰ καταδειχθῇ, ὅτι ἡ ἐπιφάνεια μόνον ἦτο ἀργυρᾶ, τὸ δὲ ἐσωτερικόν του ἦτο μόνον χαλκός. Ὅπως ὁ ἀρχαῖος Νομοθέτης ὑπῆρξεν ἀνίκανος νὰ νομιμοποιήσῃ τὸ νόμιμον, ἀλλ’ εἰκονικὸν εἰς βάρος νόμισμά του, ἔτσι καὶ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον μὲ τὴν νοθείαν τῆς πριμοδοτήσεως θὰ εἶναι ἀνίκανον νὰ καταστήσῃ νόμιμον καὶ ἀνεγνωρισμένην τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν νοθείαν τῆς πριμοδοτήσεως, διότι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν θὰ λείπῃ τὸ λαϊκὸν ἔρεισμα καὶ τὸ λαϊκὸν ὑπόβαθρον καὶ ἡ λαϊκὴ ἐμπιστοσύνη, ἀφοῦ δὲν θὰ εἶναι Κυβέρνησις τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ προϊὸν μιᾶς εἰκονικότητος καὶ μιᾶς νοθείας. Ἔτσι ἐὰν μὲν εἰς ἐκλογὰς νικήσετε, καὶ καταλογίζω μεγαλυτέρας εὐθύνας εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλαν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τῆς νοθείας, ἡ νίκη σας θὰ εἶναι Καδμεία, διότι δὲν θὰ δώσητε ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς τὴν χώραν, ἀφοῦ θὰ λείψῃ ἀπ’ αὐτὴν τὸ ἔρεισμα καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἀκόμη ὑπονομεύετε τὴν ἀρχὴν τῆς νομιμότητος, τὴν πηγὴν τῆς ἐξουσίας. Καὶ πηγὴ τῆς ἐξουσίας, ὡς εἶπα, εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκφραζομένη διὰ τῆς πλειοψηφίας του καὶ πέραν τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ δὲν ὑπάρχει εἰς κῦρος καὶ εἰς δύναμιν καμμία ἄλλη πηγή, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὴν ἀρχὴν τῆς νομιμότητος, τοὐτέστι Κυβερνήσεις, ποὺ θὰ ἦσαν ἀπὸ ὅλους ἀνεγνωρισμέναι, ὡς ἡ νόμιμος Κυβέρνησις τῆς χώρας. Ἐὰν ὅμως ἡττηθῆτε καὶ ἐπειδή, εἶναι ἄδηλος ἡ ἔκβασις τῶν ἐκλογῶν, δώσετε τὴν πριμοδότησιν εἰς παράταξιν ἄλλην, τὴν ὁποίαν καὶ σεῖς, ἀσφαλῶς, δὲν θέλετε νὰ νικήσῃ, τότε δὲν ὑπονομεύετε μόνον θεωρητικῶς, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ πράξει, δι’ εἰκονικῆς πριμοδοτήσεως, καὶ τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς χώρας. Ἰδού, διατὶ ἐνόμισα, ὅτι ἐκτελῶ δημόσιον καθῆκον καὶ πρὸς τὴν συνείδησίν μου καὶ πρὸς τὴν χώραν, ἐφιστῶν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν κινδύνων καὶ τῶν ἀσταθμήτων συνεπειῶν ποὺ ἐκπηδοῦν ἀπὸ τὸ ψηφιζόμενον σχέδιον νόμου. Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν δὲν θὰ ἔχετε, διότι ἡ πριμοδότησις θὰ ἐκφράζῃ τὴν εἰκονικότητα τῶν ἐκλογῶν καὶ ὄχι τὴν γνησίαν ἔκφρασιν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ κόμμα ποὺ θὰ νικήσῃ δύναται νὰ διαθέσῃ ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὸν ἀριθμόν, ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς θὰ ἀνταποκρίνεται εἰς μίαν ἐλαχίστην μειοψηφίαν καὶ ὄχι εἰς τὴν πλειοψηφίαν, οὔτε εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κυβερνήσεις ἰσχυραὶ εἶναι ἐκεῖναι τῶν ὁποίων ἡ δύναμις ἔχει ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ ρεύματα τῶν πόθων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐργαζομένων μαζῶν. Μὲ κατασκευάσματα εἰκονικὰ καὶ νόθα, ἐνῷ δὲν δίδετε εἰς τὴν χώραν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἀνοίγετε ὅμως τοὺς ἀσκοὺς τοῦ Αἰόλου εἰς περιπετείας ἀγνώστου ἐκτάσεως καὶ ἀπροσδιορίστων κινδύνων. (Χειροκροτήματα).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§155Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἐκθέσω τὰς σκέψεις, αἱ ὁποῖαι μοῦ ὑπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν τῆς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 παράγραφος 6 καὶ ἑπόμενα. Ἡ γνώμη μου διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι γνωστή. Διετυπώθη, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, κατὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν καὶ δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ τῶν ἰδίων ζητημάτων. Τὸ νομοσχέδιον ἔγινε δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ πρέπει νὰ συζητήσωμεν αὐτὴν τὴν πριμοδότησιν ποὺ εἰσάγει καὶ διὰ τῆς συζητήσεως νὰ εὕρωμεν, ποῖον εἶναι τὸ ὅριον εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σταθῶμεν. Τί ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ ὡς πρὶμ καὶ πῶς νὰ δικαιολογηθῇ. Ὅταν θέλωμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς μίαν χώραν, βεβαίως, τὸ καλύτερον σύστημα εἶναι τὸ τίμιον ἀναλογικόν. Ἐὰν δεχθῶμεν ὡς βάσιν τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφόρων, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τοὺς βουλευτάς, ποὺ τοὺς ὑποστηρίζουν, θὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι κάθε Κυβέρνησις ἀπολαμβάνουσα τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειοψηφίας ἐκλογικοῦ Σώματος συντεθειμένου μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, στηρίζεται εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῶν ψήφων τῶν πολιτῶν. Τὸ τίμιον ἀναλογικὸν εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον δίδει τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἰσχὺς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων. Κατόπιν ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος καὶ λέγω τοῦτο, διότι συμβαίνει ἐνίοτε μὲ τὸ πλειοψηφικὸν νὰ ὑπερτερήσῃ ἕνας κομματικὸς συνδυασμὸς τοῦ ἀντιπάλου του εἰς ἕδρας, ἀλλὰ ὄχι καὶ εἰς ψήφους, π. χ. εἰς τὰς Ἀθήνας ἠμπορεῖ ἡ μία παράταξις νὰ λάβῃ 300 ψήφους ἐπὶ πλέον τῆς ἄλλης καὶ νὰ λάβῃ 21 βουλευτάς, ἐνῷ εἰς ἄλλην περιφέρειαν νὰ ὑπολειφθῇ 5.000 ψήφων καὶ νὰ χάσῃ μόνον 5 βουλευτάς. Ἡ ἐπιθυμία τῶν τριῶν μεγάλων κομμάτων εἶναι νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰς κάλπας μία Κυβέρνησις ἰσχυρά. Ἀλλὰ μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον πῶς θὰ εἶναι ἰσχυρά; Τὸ νομοσχέδιον μᾶς λέγει, ὅτι τὰ τρία πρῶτα κόμματα, ἐφ’ ὅσον ἕκαστον θὰ ὑπερβῇ τὸ 17% τῶν ψήφων, μετέχει τῆς βʹ κατανομῆς. Αὐτὸ δὲν εἶναι λογικὸν καὶ ἂν δεχθῶμεν τὸ ὅριον τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, τότε προωθοῦμεν μίαν μειοψηφίαν εἰς τὴν ἐξουσίαν, διότι θὰ τὴν φορτώσῃ τὸ ὑπὸ ψήφισιν σύστημα μὲ βουλευτικὰς ἕδρας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ καὶ μὲ τὰς ψήφους τῶν ἀντιπάλων της θὰ ἔρθῃ νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον. Αὐταὶ αἱ σκέψεις μὲ ὤθησαν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν ἡ ὁποία σᾶς ἔχει διανεμηθῆ, κύριοι βουλευταί. Νομίζω, ὅτι ἀνεκτὸν θὰ ἦτο νὰ γίνῃ δεκτόν, ὅτι πρέπει νὰ συγκεντρώσῃ 20%, ὅταν εἶναι ἁπλοῦν κόμμα ἢ 25% ὅταν εἶναι συνασπισμὸς κομμάτων, διὰ νὰ μετάσχῃ τῆς βʹ κατανομῆς. Ἐπὶ τέλους, ὅταν λάβῃ 20% ἕν κόμμα εἶναι μία ἀξιοπρόσεκτος ἐπιδοκιμασία τῆς κοινῆς γνώμης πρὸς τὰς ἀρχάς του καὶ ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ—ὄχι κατ’ ἐμέ, ἀλλὰ κατ’ ἐκείνους ποὺ ὑποστηρίζουν αὐτὰ τὰ συστήματα— μία ἐνίσχυσις. Ἀλλ’ ἡ ἐνίσχυσις δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀπεριόριστος ἰδιοποίησις τῶν κενῶν ἑδρῶν ὑπ’ αὐτοῦ. Θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὰ κόμματα τοῦ 20% τῶν ψήφων ἕνα πρὶμ λελογισμένον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπερέβαινε ποτὲ τὸ ἥμισυ τῶν κενῶν ἑδρῶν, αἱ ἄλλαι δέ, θὰ ἔπρεπε νὰ κατανέμωνται εἰς ὅλα τὰ κόμματα, τὰ δικαιούμενα νὰ μετάσχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Πάντοτε, ὁμιλῶ μὲ τὰς σκέψεις ἐκείνων, ποὺ ὑποστηρίζουν τὸ νομοσχέδιον. Διότι ἐγὼ δὲν κάμνω τοιαύτας σκέψεις, ἀλλὰ ἐπιδιώκω νὰ τὸ καταστήσω κάπως ἀνεκτόν, δι’ αὐτὸ εἶπα, ὅτι τὸ ἥμισυ τῶν κενῶν ἑδρῶν θὰ ἠμποροῦσε νὰ δοθῇ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ὑπὲρ τῶν κομμάτων ποὺ συνεκέντρωσαν ἕκαστον τὰ 20%. Διὰ τὰς ὑπολοίπους κενὰς ἕδρας, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ τὸ σύστημα τῆς γνησίας ἀναλογικῆς ὑπὲρ ὅλων τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὑπερβῆ τὸ 5% τοῦ συνόλου τῶν ψήφων. Οὕτω ἐνισχύομεν καὶ τὰ ἰσχυρὰ κόμματα, χωρὶς νὰ πνίγωμεν τὰ μικρότερα. Ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, πολὺ σᾶς ἀπησχόλησεν ὁ συνάδελφος κ. Παπακωνσταντίνου σχετικῶς μὲ τὴν τροπολογίαν ποὺ ὑπέβαλε. Ἡ τροπολογία αὐτὴ κατανέμει τὰς ἀδιαθέτους ἕδρας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολοίπων τῶν Ἐφετείων. Πολὺ εὔκολα δὲν ἀντιλαμβάνομαι τὴν διάκρισιν μεταξὺ Ἐφετείου καὶ συνόλου ψήφων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει καὶ νομίζω καὶ τὸν λαόν, εἶναι, ὅτι αἱ ἕδραι τῆς πρώτης κατανομῆς πρέπει νὰ εἶναι ὅσο τὸ δυνατὸν περισσότεραι, διὰ νὰ ἔχῃ κῦρος τὸ ἐκλεχθησόμενον Νομοθετικὸν Σῶμα. Ὀφείλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τὰ ἀλχημιστικὰ ἐκεῖνα συστήματα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρουν εἰς κάθε περιφέρειαν ἀλεξιπτωτιστάς, τοὺς ὁποίους οὐδεὶς τῶν ψηφισάντων ὠνειρεύθη ποτέ, ὅτι κατώκουν εἰς τὴν ἐκλογικήν των περιφέρειαν. Πρέπει ἐπίσης νὰ ἀποφύγωμεν τὸ ἄτοπον, νὰ μὴ ἔχωμεν ἐξ ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας βουλευτὰς περισσοτέρους ἀπὸ τὰς ἕδρας της. Ἐὰν εἶναι π.χ. 21 ἕδραι διὰ τὰς Ἀθήνας, δὲν πρέπει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἔλθουν βουλευταὶ περισσότεροι ἐξ Ἀθηνῶν. Οὕτω θὰ δοθῇ ἱκανοποίησις εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, διότι θὰ ἴδουν ὅτι αἱ ἕδραι τῆς περιφερείας των κατελήφθησαν ἀπὸ συμπολίτας των. Κύριοι βουλευταί, εἰς πολλὰ ἄτοπα ὁδηγεῖ τὸ σύστημα ποὺ ἐπιζητεῖται νὰ εἰσαχθῇ. Μετὰ τὴν εἰσαγωγήν του τί θὰ συμβῇ, οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν ἐὰν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ 17%. Ὅπως ἐτόνισα, προτιμώτερον εἶναι νὰ δεχθῶμεν τὸ 20% διὰ τὰ κόμματα καὶ τὸ 25% διὰ τοὺς συνασπισμούς. Ἐπίσης τὰ ὅρια τοῦ πρὶμ ἐπιβάλλεται νὰ περιορισθοῦν. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἀντιτίθεται πρὸς τὸ Σύνταγμα, διότι θὰ ἀγάγῃ εἰς τὴν δημιουργίαν Κυβερνήσεων μὴ προερχομένων ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων.

§156Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἐὰν κανεὶς δὲν πάρῃ τὸ 20 ἢ 25% τί θὰ γίνῃ;

§157Α. ΖΑΚΚΑΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἁπλῆ ἀναλογική.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σβῶλος ἔχει τὸν λόγον.

§159Α. ΣΒΩΛΟΣ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπισημάνωμεν ὡρισμένα σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου, μήπως ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ξυπνήσωμεν τὰς συνειδήσεις τῶν βουλευτῶν τῆς πλειοψηφίας καὶ τοὺς σταματήσωμεν ἀπὸ τὸν κατήφορον ποὺ μᾶς ἄγουν, διὰ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον μὲ τὸν τρόπον τοῦ ὑπολογισμοῦ ποὺ κάμνει εἰς τὰς ψήφους, ἀναιρεῖ τὴν ἀρχὴν τοῦ πολιτεύματος, καταστρατηγεῖ τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κεντρικὸν σημεῖον τῆς καθολικῆς ψήφου. Καθολικὴ ψῆφος, ἄνευ ἴσης δυνάμεως εἶναι ἄρνησις ψήφου καὶ νοθεία. Τὸ νομοσχέδιον προσβάλλει τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, ἡ ὁποία εἶναι ἡ βάσις τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Δίδει κατεύθυνσιν καὶ εὔνοιαν διάφορον τῆς δοθείσης ὑπὸ τοῦ ψηφοφόρου. Τὸ νομοσχέδιον καταρακώνει τὴν ἀρχὴν τῆς πλειοψηφίας. Τὸ πολίτευμα τῆς Δημοκρατίας εἶναι τὸ πολίτευμα τῆς θελήσεως τοῦ ὅλου. Τὸ νομοσχέδιον, διὰ τὴν κατανομὴν τῶν ψήφων, ἀκολουθεῖ μίαν κλίμακα ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω. Παίρνει τὰ 3 πρῶτα κόμματα, ποὺ ἔχουν τὸ 17%, ἤτοι τὰ 3 ὁμοῦ τὸ 51%. Αὐτὸ ἴσως θεωρηθῇ ἐκδήλωσις τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας, ἀλλὰ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ κάτω τί γίνεται; Πριμοδοτεῖ τὰ δύο κόμματα μὲ 17%, ἤτοι τὰ 34% τοῦ ὅλου τῶν ψήφων, προχωρεῖ περαιτέρω καὶ φθάνει νὰ πριμοδοτῇ εἰς τὰ 10% τὸ σύνολον τῶν ἑδρῶν τοῦ 9%. Ἰδοὺ διατὶ ἐχαρακτήρησα ἀντιδημοκρατικὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἰδοὺ διατὶ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ προσβάλλει τὸ αἴσθημα τοῦ λαοῦ. Ἐλέχθη ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου ἀνήκει εἰς τὸν ἄλλοτε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικοῦ κ. Ζαΐμην. Ἠξεύρετε πόθεν πηγάζει ἡ βασικὴ ἰδέα αὐτοῦ; Κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τὸν Μουσολίνι. Τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1923, οὗτος, εἶχε εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ὅμως ἦτο καλύτερον τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοθετήματος, διότι ὥριζε ὅτι τὸ κόμμα ποὺ θὰ ἔπαιρνε τὰ 25% θὰ ἐλάμβανε τὰ ⅗ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν. Ὀλίγον πρὶν ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὁ Μουσολίνι καὶ ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσῃ εἰς μερικοὺς συναδέλφους αὐτὸ ποὺ θὰ σᾶς εἴπω, εἶχε προσπαθήσει νὰ δικαιολογήσῃ δι’ ἑνὸς ἄρθρου του, τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ἐπικαλεῖται τὶς γνωστὲς θεωρίες, οἱ ὁποῖες τότε εἶχον ἀκόμη κάποια πέρασι, διότι ἐνέπνευσε τοὺς θεωρητικοὺς ἀνθρώπους τῆς βίας, ὅπως ὁ Μουσολίνι, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι οἱ λαοὶ κυβερνῶνται καὶ διὰ τῆς συγκαταθέσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς βίας. Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν βασικὴν σκέψιν τοῦ Μουσολίνι, ὅπως καὶ ὅλων τῶν πράξεων τοῦ φασισμοῦ. Εἶναι πρὸς τιμὴν κύριοι βουλευταί, τῶν Ἰταλῶν Σοσιαλιστῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅτι ὑπῆρξαν τὸ μόνον κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους κατεπολέμησε τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Τὸ ἐπλήρωσε μετὰ δύο χρόνια διὰ τῆς ἀνάνδρου δολοφονίας τοῦ ἡγέτου του. Οἱ Φιλελεύθεροι, τὸ ἱστορικὸν ἐκεῖνο κόμμα τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, ἐδελεάσθησαν καὶ ἐκάμφθησαν. Ὁ ἴδιος ὁ Τζιολίττι, μία παλαιὰ φυσιογνωμία τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τοὐτέστιν ἔχων τὴν θέσιν τοῦ κ. Εὐριπαίου παρ’ ἡμῖν, ἐδίστασε μὲν εἰς τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ τελικῶς ἐψήφισε τὸ νομοσχέδιον, λέγων «ὅσο χειρότερα πάει ἡ κατάστασις, τόσον γρηγορώτερα θὰ γλυτώσωμε». Διεψεύσθη ὅμως εἰς τὰς προβλέψεις του αὐτάς. Καὶ αἱ ἐλπίδες εἶχον στηριχθῆ εἰς τὸ μεγάλο ἐκεῖνο καθολικὸν κόμμα τοῦ κέντρου, τοῦ ὁποίου ὁ ἡγέτης, ὁ Ἰστούρτζο, εἶχεν ὅλην τὴν διάθεσιν, καὶ τὴν ἐξεδήλωσε, νὰ πολεμήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ εἰς τὴν κρίσιμον ὥραν, εἰς ἕνα νεῦμα τοῦ Βατικανοῦ, ἐξηφανίσθη εἰς τὸ παρασκήνιον. Καὶ ἐψηφίσθη μὲ μόνην τὴν πλειοψηφίαν τοῦ φασιστικοῦ κόμματος. Ὅ,τι ὑπελείπετο εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀπὸ τὸν Σοσιαλισμὸν κατέρρευσε καὶ ἐπήγαμε πρὸς τὸν ὁλοκληρωτικὸν φασισμόν. Αὐτὴ εἶναι πασίγνωστη ἱστορία. Πάντως θέλω νὰ σᾶς ὑπογραμμίσω, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ πρίμ, τοῦ δώρου ἢ τῆς βοηθείας, πρὸς τὴν μειοψηφίαν, διὰ τῆς κατακρατήσεως αὐθαιρέτως ἐκ τῆς πλειοψηφίας τῶν ἑδρῶν, εἶναι ἰδέα καθαρῶς μουσολινικῆς καταγωγῆς, δι’ αὐτὸ καὶ δὲν εὑρῆκε πουθενὰ μιμητάς. Χίλια–δυὸ συστήματα ἐδοκίμασαν οἱ λαοί, ζητοῦντες τὸν καλλίτερον τρόπον πραγματοποιήσεως μιᾶς δημοκρατικῆς διακυβερνήσεως, ἀλλὰ ὄχι τέτοια, διότι αὐτὰ ἀντιτίθενται εἰς τὰς βασικὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας, ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἀνεκτά.

§160Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναζήτησιν τῆς καταγωγῆς τοῦ συστήματος, ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν δὲν ἐπεκράτησε διὰ τῆς βίας, ἀλλὰ διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὸ σύστημα, βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ 1929. Ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε, τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ἔπαιρνε τὴν πλειοψηφίαν εἰς ἑκάστην περιφέρειαν, ἔπαιρνε ἕνα ποσοστὸν ἑδρῶν ἐπὶ πλέον, αἱ δὲ ὑπόλοιποι ἕδραι, δηλαδὴ τὸ ⅓–¼, κατενέμοντο μεταξὺ τῆς μειοψηφίας. Ἑπομένως τὸ σύστημα τοῦτο δικαίως ἀποδίδεται εἰς τὸν κ. Ζαΐμην, διότι ἔχει ἐφαρμοσθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας τοῦ 1929. Θὰ ἤθελον ἐπίσης νὰ ἐπισημάνω μίαν ἄλλην διαφοράν, ὅτι εἰς μὲν τὸ σύστημα ποὺ ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ τὸ 1931 ἕνα κόμμα, ἐφ’ ὅσον συνεκέντρωνε τὸ 25%, θὰ ἔπαιρνε τὸ ὑπόλοιπον τῶν ἑδρῶν, ἐνῷ ἐδῶ δύο–τρία κόμματα θὰ πάρουν τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ ὄχι ὁλοκλήρου τῆς κατανομῆς.

§161Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. .... (Δὲν ἠκούσθη)....

§162Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἡ συμπάθεια τὴν ὁποίαν δικαιοῦμαι νὰ ἀναμένω ἀπὸ τὸν κ. Παπαθανάση, θὰ τὸν ἔκαμε νὰ προσέξῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον. Θὰ ἤθελον λοιπὸν νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἐγώ, ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον εἶπον, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν, οὔτε μὲ τὸ ψηφισθὲν ἀπὸ τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν τοῦ 1923, οὔτε μὲ τὸ τοῦ Χίτλερ, ἀλλὰ εἶναι ἀνάλογον μὲ ἐκεῖνο, μὲ τὸ ὁποῖον ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ 1923.

§163Α. ΣΒΩΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ κ. συνάδελφοι νὰ ἀπαντήσω. Καὶ ἐν πρώτοις θὰ εἴπω, ὅτι τὸ νομοθέτημα περὶ γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν τοῦ 1929 εἶχεν ὡς μίαν πρωταρχικὴν μέριμναν τὴν διασφάλισιν τῆς μειοψηφίας, διότι ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε, αἱ γερουσιαστικαὶ ἐκλογαὶ ἔγιναν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928 καὶ ἦτο συντριπτικὴ ἡ πλειοψηφία τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων— καὶ ἦτο πρὸς τιμὴν τοῦ Βενιζέλου, ὅτι πρώτη φροντίς του ὑπῆρξε, τὸ πῶς νὰ δημιουργήσῃ μίαν μειοψηφίαν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ μία σοβαρὰ ἀντιπολίτευσις. Δεύτερον, ἐὰν τυχὸν ἡ δοκιμὴ ἑνὸς τοιούτου συστήματος ἐπετρέπετο εἰς ἕνα Σῶμα μὲ τὴν πολιτικὴν θέσιν τῆς τότε Γερουσίας, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ὅμως δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἕνα Σῶμα μὲ τὴν πολιτικὴν θέσιν τῆς Βουλῆς καὶ ὅταν μάλιστα εἶναι τὸ Πολιτικὸν Σῶμα, ὅπως εἶναι ἡ Βουλὴ ἡ σημερινή. Καὶ τέλος, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Μουσολινικὸν σύστημα, ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἀντίγραφον ἐκείνου, ἀλλὰ ὅτι εἶναι χειρότερον, διότι ἡ ἰδέα τῆς πριμοδοτήσεως τῆς μειοψηφίας κατάγεται ἀπὸ τὸν Μουσολίνι, ἀλλὰ ἦτο εἰλικρινεστέρα, διότι.......... ............ἀπὸ τὴν χώραν μία μόνον ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἐνῷ σεῖς διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ποσοστοῦ πρὸς τὰ κάτω, ἠμπορεῖ νὰ καταλήξητε, ἐνδεχομένως, εἰς μείωσιν σύμμετρον τοῦ ποσοστοῦ μέχρις ἀγνώστου σημείου, διότι ἠμπορεῖ νὰ μετάσχουν τῶν ἐκλογῶν 7–8–10 κόμματα καὶ νὰ κατατμηθοῦν τόσον πολύ, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἕνα κόμμα πλειοψηφοῦν μὲ 10% καὶ νὰ τοῦ δώσητε τὴν δευτέραν κατανομήν, ἡ ὁποία παίζει ἀρκετὰ σοβαρὸν ρόλον εἰς τὴν σύστασιν τῆς Βουλῆς. Κατὰ τοῦτο λέγω εἶναι ὀλιγώτερον εὐθὺ τὸ νομοθέτημα αὐτό, ἀκόμη καὶ ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ ἀπέρρευσεν ἀπὸ τὴν Μουσολινικὴν σκέψιν. Προσθέτω, ὅτι κατ’ οὐσίαν σχεδὸν καὶ ἐδῶ κάμνετε, ὅ,τι ἔκαμεν ὁ Ἰταλικὸς νόμος, ὁλόκληρον τὴν ἐπικράτειαν μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, διότι ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομὴν ἀπαιτεῖται νὰ ψηφισθῇ ἕνα κόμμα εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν. Ἠξεύρετε, ὅτι ἡ γενικὴ ἔννοια τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι μία προσπάθεια ἰσορροπήσεως τῆς γενικῆς καὶ βασικῆς ἰδιότητος τοῦ βουλευτοῦ, ὡς ἀντιπροσωπεύοντος, κατὰ κλάσμα τὸ σύνολον, ἀλλὰ χωρὶς καθόλου νὰ λείψῃ ἀπὸ τὴν συνείδησιν καὶ τῶν ψηφιζόντων καὶ τῶν ψηφιζομένων, ὁ σύνδεσμος πρὸς μίαν τοπικὴν περιφέρειαν. Ἡ προσθήκη αὐτὴ ἢ μᾶλλον ἡ ἔξαρσις τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπευτικῆς ἰδιότητος τοῦ βουλευτοῦ, εἶναι πολὺ μεταγενεστέρα ἀπὸ τὴν σύνδεσιν τοῦ βουλευτοῦ μὲ τὴν ἐπαρχίαν του, ποὺ τὴν βλέπετε διήκουσαν διὰ τῆς νομοθεσίας καὶ διὰ τῶν πράξεων ὅλων τῶν Συνταγμάτων. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀγνοήσητε, ὅτι ἐνυπάρχει εἰς τὴν βουλευτικὴν ἰδιότητα καὶ ὁ ἀναγκαστικὸς σύνδεσμος μὲ τὴν ἐπαρχίαν, ἀρκεῖ νὰ ἰσοφαρίζεται μὲ τὴν γενικὴν ἀντιπροσωπευτικὴν ἰδιότητα. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο σέβεται τὸ νομοσχέδιον τὸ φυσικὸν αὐτὸ αἴτημα τῆς ἐπαρχίας, νὰ ἐκλέγῃ ὄντως ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλει. Ἤδη διὰ τῆς ψήφου σας εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον 13 ἐδώσατε ἕνα κτύπημα πρὸς τὴν ἐπαρχίαν, διότι καταφανῶς τὴν ἠδικήσατε ἀναβιβάζοντας τὸ ἐκλογικὸν μέτρον. Ἐὰν διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ δώσητε τόσην..... εἰς τὸ σύνολον τῶν ψήφων ποὺ παίρνει ἕνα κόμμα, εἰς ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, παραμερίζετε τὰς τοπικὰς περιφερείας καὶ δίδετε ἔτι ἰσχυρότερον κτύπημα κατὰ τῆς ἐπαρχίας. Εἶμαι ἀπολύτως ἀπαισιόδοξος διὰ τὰ πολιτικὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Πιθανῶς, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ δεχθῇ, ὅπως φοβοῦμαι ὅτι θὰ τὸ δεχθῇ, πιθανῶς τὰ κυβερνητικὰ κόμματα ἤ, ὅπως τὰ ἀπεκάλεσα τὴν ἄλλην φοράν, τὰ κόμματα τῆς Ἱερᾶς Συμμαχίας, νὰ κατορθώσουν διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς νὰ ἀποκτήσουν μεγαλυτέραν δύναμιν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον διὰ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Διότι ἡ γνησία ἀναλογικὴ ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ δι’ ὅ,τι θέλετε, ἀλλ’ εἶναι σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον δὲν χάνεται σχεδὸν καμμία ψῆφος. Καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ ἐφεύρημα τῆς τρίτης κατανομῆς, πού, βέβαια ἐκ πρώτης ὄψεως ξενίζει, διότι δὲν συνδέει ἀπ’ εὐθείας τὸν ἐκλογέα μὲ τὸν ἐκλεγόμενον, ἀλλὰ μόνον διὰ τοῦ κόμματος, εἶναι μία προσπάθεια νὰ μὴ χαθῇ καμμία ψῆφος. Ἐδῶ δὲν θὰ χαθοῦν αἱ ψῆφοι, ἀλλὰ θὰ μεταστοῦν. Εὔχομαι αἱ συνέπειαι τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ νὰ εἶναι ὀλιγώτερον κακαὶ ἀπὸ ὅ,τι τὰς φαντάζομαι. Καὶ δὲν εἶναι τόσον θλιβερόν, ὅτι ἀπὸ κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν προέρχεται ἕνα τοιοῦτον νομοσχέδιον, προέρχεται ταὐτοχρόνως καὶ ἀπὸ τὴν πρωτοβουλίαν τῶν μελῶν τριῶν κομμάτων. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἡ ἔλλειψις αὐτοπεποιθήσεως, δημοκρατικῆς, ἔχει διαβρώσει, ἐν ὀνόματι μιᾶς κομματικῆς πειθαρχίας, κακῶς ἐννοουμένης, ἔχει διαβρώσει πάρα πολὺ ἕνα μέρος τῶν συνειδήσεών μας. Καὶ ὅταν μὲ τὴν διάγνωσιν αὐτὴν ἀντιμετωπίζομεν τὰ ἄμεσα πολιτικὰ προβλήματα τῆς χώρας οἱ οἰωνοὶ εἶναι κάκιστοι. Ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ὄχι ἡ Κυβέρνησις, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, θὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι μὲ τοιαύτας μεθόδους εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχῃ μίαν βεβαίαν ἐπικράτησιν ἢ καὶ ἐὰν τὴν ἔχῃ, ὅτι θὰ εἶναι προσωρινή. Πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν ἤδη. Καὶ θὰ ἔλεγα, ἐὰν ἠμπορέσουν ὅσοι ἔχουν τὰ αὐτιὰ τῆς συνειδήσεώς των ἀνοικτά, νὰ ἐνωτισθοῦν τὴν πρὸ 2.000 ἐτῶν φωνὴν τοῦ Δημοσθένους εἰς τὴν Πνίκα. Εἰς ἕναν ἀπὸ τοὺς Φιλιππικούς του ἔλεγε κάτι ποὺ ταιριάζει ἀπολύτως, κ. Ὑπουργὲ καὶ κ. βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας, καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν: «Οὐκ ἔστιν, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἐπιορκοῦντα, ψευδόμενον καὶ βιάζοντα βεβαίαν κτήσασθαι δύναμιν». Δὲν ἠμπορεῖς, δηλαδή, μὲ τὴν ἐπιορκίαν, μὲ τὸ ψεῦδος, μὲ τὴν βίαν νὰ ἀποκτήσῃς ἀσφαλῆ δύναμιν. Καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει καὶ τὰ τρία χαρακτηριστικὰ ποὺ κατηγόρησε ὁ Δημοσθένης τότε. (Χειροκροτήματα).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπαλτατζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§165Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, σᾶς διενεμήθη μία τροπολογία, τὴν ὁποίαν κατέθεσα εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 παράγραφος 6 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς, εἰσάγομεν τὴν ἐπαναβίωσιν τῆς ἐφετειακῆς περιφερείας, τῆς αὐτοτελοῦς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ὑπεστηρίχθη, κατὰ τὴν συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι ἡ διαφορά του, ἐν σχέσει μὲ τὸ παλαιὸν τοιοῦτον εἶναι, ὅτι τὸ 10%, τὸ ὁποῖον προέβλεπεν ὁ παλαιὸς νόμος τῆς ἀναλογικῆς διὰ νὰ μετάσχῃ, ἕνα κόμμα εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, αὐξάνεται εἰς 17%, ἐνῷ ἡ πραγματικότης εἶναι ἄλλη. Διότι ὁ παλαιὸς ἐκλογικὸς νόμος τῆς ἀναλογικῆς προέβλεπε τὴν μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὴν ἐφετειακὴν τοιαύτην, τὴν ὁποίαν τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον καταργεῖ. Αὐτὴ εἶναι μία οὐσιώδης μεταβολὴ εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία μεταβολὴ ἄρδην ἀνατρέπει τὴν βάσιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Βεβαίως, ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὴν κίνησιν τὴν ἰδικήν μας, διετύπωσαν τὴν ἀντίθεσίν των εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Διότι τοῦτο δὲν εἶναι σύστημα ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἕνα σύστημα ὑπερπλειοψηφικόν, δὲν εἶναι κἂν πλειοψηφικὸν καὶ διότι κατὰ μέγα μέρος, διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς δευτέρας κατανομῆς εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν, νοθεύομεν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, ἐνῷ τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ἡ διαφορὰ ἑπομένως μεταξὺ τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ νέου νόμου εἶναι τεραστία καὶ πολὺ μεγάλης σημασίας. Διότι δὲν ἀποκλείομεν ἁπλῶς κόμματα καὶ πολιτικὰς ροπάς, αἱ ὁποῖαι ἐκδηλώνονται εἰς στενὰς περιφερείας νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν, ἀλλὰ καταργοῦντες τὴν ἐφετειακὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὴν μείζονα ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀποκλείομεν ὁλόκληρα διαμερίσματα ἀπὸ τὴν δυνατότητα νὰ ἐκπροσωπηθοῦν μέσα εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, διὰ νὰ λάβῃ ἕνα κόμμα μέρος εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ 17% τοῦ συνόλου τῶν ψήφων. Καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ἐὰν εἰς μίαν ἐφετειακὴν περιφέρειαν, π. χ. τοῦ Ἐφετείου Κρήτης, μία πολιτικὴ κίνησις συγκεντρώσει ἀριθμὸν ψήφων ἀνερχόμενον εἰς τὸ ποσοστὸν 17%, εἶναι δυνατὸν αὕτη νὰ μὴ ἀντιπροσωπευθῇ οὔτε δι’ ἑνὸς βουλευτοῦ εἰς τὴν Βουλήν.

§166Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτό;

§167Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Εἶναι ἐξηκριβωμένο δι’ ἀριθμῶν. Ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια τοῦ Ἐφετείου Κρήτης εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ πάρῃ εἰς τὴν πρώτην κατανομὴν 20% καὶ εἰς τὴν δευτέραν 26½%, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὔτε ἕνα βουλευτήν. Ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ρυθμίζεται ἡ ἐκπροσώπησις τοῦ λαοῦ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ δὲν ἀποτελεῖ ἄλλο, παρὰ μίαν ἐμφανῆ νοθείαν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, βεβαίως, κύριοι βουλευταί, καὶ λυποῦμαι δι’ αὐτό, δὲν διατηροῦμεν ἐλπίδας, ὅτι μία τοιαύτη πρότασις θὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὸ Σῶμα. Δυστυχῶς, τὰ κόμματα τῆς πλειοψηφίας, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν πρωτοβουλίαν νὰ συντάξουν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, λαμβάνουν μέρος εἰς τὰς συνεπείας τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ νὰ ἀποτελέσῃ ἕνα νόμον τοῦ Κράτους, βάσει τοῦ ὁποίου θὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί. Νομίζω, ὅτι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ὡς μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, μελετῶντες τὸν νόμον αὐτόν, νὰ εἴπωμεν τὰς ἀπόψεις μας καὶ χάριν τῆς ἱστορίας καὶ χάριν τῶν εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦμεν τμήματα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαρχίας. Ἐλέχθη ὅτι γίνεται ὁ νόμος αὐτὸς γιὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ χώρα ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, καὶ διότι ἡ παλαιὰ ἀναλογικὴ ἐγένετο πρόξενος κυβερνητικῆς ἀσταθείας. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον τοῦτο ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικότητα ἀλλὰ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὅτι τὰ κόμματα τῆς πλειοψηφίας εἶναι δυνατὸν νὰ δώσουν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον. Δὲν τὸ λέγω τοῦτο διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ἐκλογάς, κάθε ἄλλο, ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν προσφυγὴν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ τὰς θέλομεν, ἀλλὰ τὰς θέλομεν μ’ ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ νοθεύῃ τὴν γνησίαν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα ἀντιμετωπίζομεν μὲ θάρρος τὴν ἐτυμηγορίαν τῶν πληθυσμῶν τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύομεν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ παλαιὰ ἀναλογικὴ δὲν ἐπιτρέπει τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως σταθερᾶς, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Καὶ αὐτὸ θέλομεν νὰ τονίσωμεν. Καὶ ὅταν ρίχνωμεν τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος, πρέπει νὰ εἴπωμεν, ἀνατρέχοντες εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς παλαιᾶς ἀναλογικῆς, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔκαμε μίαν σημαντικὴν ἐκκαθάρισιν εἰς τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐφιλοδόξησαν νὰ κατέλθουν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, διότι, ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, δηλαδὴ τῆς ἀναλογικῆς τῆς παλαιᾶς, βλέπομεν ὅτι ἐπὶ 30 συγκροτημάτων ἢ κομμάτων, τὰ ὁποῖα κατῆλθον εἰς τὰς ἐκλογάς, διὰ τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τῆς ἀναλογικῆς, βλέπομεν ὅτι μόνον 9 κόμματα ἀντεπροσωπεύθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Τί ἀπετέλεσεν αὐτό; Ἀπετέλεσεν μίαν ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως. Ἀπὸ 30 κόμματα μόνον 9 κόμματα ἀντεπροσωπεύθησαν καὶ τὰ δύο ἐξ αὐτῶν συνεχωνεύθησαν εἰς ἄλλα καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὰ 7 κόμματα. Τὸ κόμμα τὸ Ἐθνικὸν τοῦ στρατηγοῦ κ. Ζέρβα συνεχωνεύθη, τὸ κόμμα τοῦ κ. Παπανδρέου, καὶ τὸ κόμμα τοῦ κ. Μανιαδάκη, τὸ ὁποῖον βλέπομεν ὅτι εὑρίσκεται πλέον ἐν πλήρει συνεργασία μὲ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Δηλαδὴ αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ εἰς τὴν συγχώνευσιν τῶν κομμάτων καί, ἦτο δυνατόν, ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν πραγμάτων νὰ δημιουργηθοῦν πολιτικοὶ ὀργανισμοὶ ἰσχυρότεροι εἰς τὸν τόπον μας, οἱ ὁποῖοι, βεβαίως, ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν περισσότερον. Ἀλλὰ πολιτικοὶ ὀργανισμοὶ ἰσχυροὶ δὲν δημιουργοῦνται μὲ τοιοῦτον ἐκλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ διὰ τῆς πραγματικῆς προσφυγῆς εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν καὶ ὅταν οἱ πολιτικοὶ αὐτοὶ ὀργανισμοὶ κατορθώνουν νὰ ἀποσπάσουν τὴν ἐκτίμησιν καὶ ὑποστήριξιν εὐρυτέρων λαϊκῶν στρωμάτων. Καλῶς ἢ κακῶς τοιοῦτον κόμμα αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει, οὕτως ὥστε νὰ συγκινῇ τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀναφέρεται ὅτι ἡ Ἀγγλία ἔχει δύο κόμματα. Μάλιστα ἐκεῖ ὑπάρχουν, ἀλλὰ δὲν καταφεύγουν ἐκεῖ εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τέτοια τερτίπια, ἀλλὰ ἐκεῖ ἐφαρμόζεται τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα τῆς μιᾶς ἕδρας. Αὐτὸ εὐνοεῖ καταπληκτικὰ τὴν κατασπορὰν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Ὅταν μία ἐκλογικὴ περιφέρεια ἀποτελῇ μονάδα καὶ δικαιοῦται νὰ ἐκπροσωπῆται εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ὑποβοηθεῖ τὴν κατασπορὰν τῶν κομμάτων. Αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν δημιουργίαν πλειόνων κομμάτων. Ἐδῶ ἀντιθέτως, ἀντὶ νὰ πᾶμε νὰ κερδίσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ, διὰ τῆς πολιτείας τὴν ὁποίαν θὰ ἐφαρμόσωμεν, ἀντὶ νὰ τὴν κερδίσωμεν μὲ τὰ γενικώτερα μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ ἐφαρμόσῃ μία Κυβέρνησις ἢ ἕνα κόμμα, ἐρχόμεθα νὰ ἐξεύρωμεν ἐκλογικὰ μέσα τοιαύτης κατασκευῆς, ποὺ δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ πράγματι, ἐὰν ἀναφέρεται εἰς ἄλλην χώραν ἐφαρμογὴ παρομοίων ἐκλογικῶν συστημάτων. Ἐρχόμεθα διὰ τῆς βίας, ἐρχόμεθα διὰ τῆς νοθείας καὶ δημιουργοῦμεν τοιαῦτα ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα τοὐλάχιστον δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι θέλομεν μὲ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν καὶ κατὰ συνείδησιν νὰ ἐκφράζωμεν τὴν γνώμην μας, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶχον τῆς ἀποδοκιμασίας μας.

§168Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Διατί, κύριε συνάδελφε, τὸ ἀποκαλεῖτε τὸ σύστημα νοθείαν; Ἐπὶ ἴσοις ὅροις δὲν θὰ εἶναι δι’ ὅλα τὰ κόμματα;

§169Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Κατὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐπὶ ἴσοις ὅροις, διότι ὅταν βάζετε τὸ 17% εἰς τὸ σύνολον, ὁλόκληρος ἡ Ἐπικράτεια, ὅταν γίνεται μία ἐκλογικὴ περιφέρεια, δὲν εἶναι ἀναλογική. Αὐτὸ εἶναι σύστημα ὑπερπλειοψηφικόν.

§170Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἔστω καὶ αὐτό. Κατηγόρησαν τὸ σύστημα αὐτὸ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὸ πλειοψηφικόν.

§171Α. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλὰ γιὰ τὴν στενὴν περιφέρειαν, ἐνῷ τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει τὴν γενικὴν περιφέρειαν, ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Ἠρώτησαν πολλοὶ συνάδελφοι, πῶς ἐφθάσαμεν εἰς τὸ 17%, ἀπὸ ποῦ ἐφευρέθη. Καὶ ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὅτι τὸ 17% πολλαπλασιάζεται ἐπὶ τὸ 3 καὶ δίδει τὸ 51. Νομίζω ὅμως ὅτι τὸ 17% εἶναι ἀκριβῶς τὸ ποσοστὸν ἐκείνων τῶν ψήφων ποὺ συνεκέντρωσαν τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐπρότειναν τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Τὰ τρία αὐτὰ κόμματα εἶναι κόμματα, τὰ ὁποῖα εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἦσαν πέριξ τοῦ 17%. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, μέχρις ἑνὸς σημείου ἐξασφαλίζεται, μὲ τὰ τεκμήρια τοῦ παρελθόντος, τοὐλάχιστον ἡ συμμετοχὴ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ τῶν τριῶν κομμάτων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι ὅτι μὲ τὴν πρότασίν μας, ἐὰν ἐπιβιώσῃ ἡ ἐφετειακὴ περιφέρεια, ἡ ἐκλογική, αὐτὸ δὲν ἀνταποκρίνεται μόνον πρὸς τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου, δὲν ἀνταποκρίνεται μόνον πρὸς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν καὶ πολιτικὰ ρεύματα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν δὲν δεσπόζουν ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, πάντως δεσπόζουν εὐρυτέρας περιφερείας ἑνός, δύο ἢ καὶ τριῶν Ἐφετείων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ἐκ καθήκοντος, δὲν θέλω νὰ εἴπω καὶ ἐξ ἐνδιαφέροντος, εἶναι ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις ἐὰν ἐπιβιώσῃ, ἀποτελεῖ μίαν ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα καὶ διὰ τὰ τρία κόμματα. Δὲν τὸ εὔχομαι, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ νὰ ὀλισθήσῃ, ἕνα ἀπὸ τὰ τρία κόμματα καὶ ἐκεῖ ποὺ θὰ εἶναι εἰς τὸ 17% νὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ 16%. Καὶ δι’ αὐτὰ λοιπὸν τὰ τρία κόμματα θὰ ἀποτελέσῃ ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα, ὥστε τοὐλάχιστον εἰς τὰς Ἐφετειακὰς περιφερείας, εἰς τὰς ὁποίας συγκεντρώνουν μίαν σημαντικὴν καὶ ἀνεγνωρισμένην δύναμιν, νὰ μείνουν ἀναντιπροσώπευτα. (Χειροκροτήματα).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§173Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὁμιλῶν, κύριοι βουλευταί, πρὸ ἡμερῶν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, εἶχον εἴπει, ὅτι εἶναι ἄχαρι τὸ ἔργον τοῦ καλουμένου νὰ ὁμιλήσῃ εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων. Τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω. Ἀλλὰ αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον, εἰδικῶς προκειμένου περὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι τὸ οὐσιωδέστερον καὶ κεφαλαιωδέστερον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Διότι διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐπιδιώκεται μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα διὰ τοῦ κατακερματισμοῦ τῶν κομματικῶν δυνάμεων δὲν ἐπιτρέπει τὸν σχηματισμὸν ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, ἐπιδιώκεται, λέγω, ἡ εἰσαγωγὴ ἑνὸς εἴδους, ὅπως ἀπεκλήθη, συστήματος πλειοψηφικοῦ, συστήματος ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ τὸν συντελεστήν, τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τὸ ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τοῦ ἐκλεγομένου βουλευτοῦ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, αὐτὸν τὸν συντελεστὴν νὰ τὸν ἐξανεμίζῃ καὶ νὰ μὴ ἀξιοῖ οὐδεμίαν ἀντιστοιχίαν ψήφων διὰ τὸν ἐκλεγόμενον βουλευτήν. Τοῦτο χάριν καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ σκοποῦ τῆς συγκροτήσεως ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, Χάριν αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ τὰ τρία συνεταιρισθέντα κόμματα ἐθεώρησαν, ὅτι ἀντὶ νὰ ἐπιδιώξουν δι’ ἄλλων μέσων τὴν εὔνοιαν τῆς λαϊκῆς ψήφου καὶ ἐπειδή, φαίνεται, ἐδυσπίστουν πρὸς τὴν τοιαύτην προσπάθειάν των κατέφυγον εἰς τὸ μέσον τῆς νοθεύσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως, τῆς παγιδεύσεως τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ἐκλογέως Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐὰν μὲν μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τὰ συνεταιριζόμενα κόμματα φθάσουν νὰ πάρουν τὸ 51% τῶν ψήφων, μὲ γειά τους, νὰ κυβερνήσουν τὸν τόπον δικαίως, διότι θὰ ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, καὶ ἐὰν πάρουν τὸ 51% τοῦτο ἀποτελεῖ ἀσφαλῆ περίπτωσιν σχηματισμοῦ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως; Θὰ συνεννοηθοῦν τὰ τρία κόμματα τότε ἀσφαλῶς καὶ ἀπαραιτήτως διὰ νὰ σχηματίσουν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν; Ἐὰν ἕνα ἐξ αὐτῶν δὲν θελήσῃ, ἢ ἐὰν καὶ τὰ τρία δὲν συμφωνήσουν, τότε ποὺ πάει ὁλόκληρον αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν δημιούργημα, χάριν τοῦ ὁποίου δεχόμεθα ὅλας αὐτὰς τὰς ἀντιθέσεις, τὰς καταργήσεις τῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν καὶ τῶν Συνταγματικῶν, διότι οὐδεμία διάταξις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εὑρίσκεται ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὸ Σύνταγμά μας; Ἐὰν δὲν ἔλθουν τὰ τρία αὐτὰ κόμματα πλειοψηφοῦντα, ἢ ἐὰν ἔλθῃ ἕνα ἄλλο ἐθνικῶς ἀπαράδεκτον;

§174Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ποῖος θὰ τὸ κρίνῃ αὐτό;

§175ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Οἱ ὁμιλοῦντες ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ οἱ ὁποῖοι ἐχαρακτήρισαν πολλάκις ἐθνικῶς ἀπαράδεκτον ἕνα κόμμα. Τὰ δύο ὑπόλοιπα κόμματα δὲν δύνανται νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν. Δευτέρα περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτυγχάνεται ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως.

§176ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκλογὰς πάλιν.

§177ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν ἐξυπηρετεῖ τίποτε. Ἐὰν δὲ ἔλθωμεν εἰς τρίτην περίπτωσιν ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνεται τὸ ποσοστόν, τότε πρέπει νὰ κατεβάσωμεν τὸ ποσοστὸν πρὸς τὰ κάτω ἀπεριορίστως, ἕνα ποσοστὸν τὸ ὁποῖον θὰ συνίσταται εἰς 10, 11%. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύο, τρία κόμματα θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς κυβερνήσουν πρὸς δόξαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔπλασε συνετούς, σοφοὺς εἰς τὸ νὰ ἐφευρίσκωμεν τοιαῦτα συστήματα. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν μὲ ἠκούσατε, ὅπως εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐὰν δὲν εἴσαστε συνεταιρισμένοι, θὰ ἠκούατε τὸ ἀντίθετον.

§178Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Αὐτὸ κάμνετε καὶ σεῖς.

§179Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, ἔχω πλεῖστα ὅσα δείγματα, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, διαφωνίας πρὸς τὸ κόμμα μου. Ὄχι μόνον τώρα, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1928 ἐπανειλημμένως εἰς πλείστας περιστάσεις, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων ζητημάτων συνταγματικῶν, ποτὲ δὲν ὑπέταξα τὴν γνώμην μου εἰς τὴν γνώμην τοῦ κόμματος. Ἑπομένως καὶ αὐτὸς ὁ σκοπός, χάριν τοῦ ὁποίου γίνονται ὅλαι αὐταὶ αἱ νοθεύσεις, δὲν ἐξασφαλίζεται κατὰ τρόπον ἀπόλυτον, δηλαδὴ παρασκευάζεται ἴσως τὸ ἔδαφος, ἀλλὰ δὲν σημαίνει τοῦτο, ὅτι ἐξασφαλίζεται ἡ ἐπιτυχία τοῦ σκοποῦ. Ἀλλὰ ἐρχόμεθα καὶ εἰς ἕνα ἄλλυ. Τί κάμνει τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Ἐδιαβάσατε, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τί λέγει; Ἀνέπτυξεν ὁ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσας συνάδελφος, κ. Σβῶλος, ὅτι κατ’ ἱστορικὴν ἐξέλιξιν, ἡ Ἐπαρχία, ἡ ἐκλογικὴ αὐτὴ περιφέρεια, ἀπετέλεσε πάντοτε τὴν βάσιν, ἡ ὁποία συνεδέθη μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ βουλευτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο δι’ ἡμᾶς δὲν εἶναι μόνον ἱστορικὴ ἐξέλιξις. Εἶναι σαφὴς διάταξις τοῦ Συντάγματος, διότι τοῦτο λέγει τὸ ἄρθρον 68: «Ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν................ ... (ἀναγινώσκει)... τοῦ πληθυσμοῦ». Τοῦτο τὸ ἐπαναλαμβάνει καὶ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ δὲν ἐπαναλαμβάνει μόνον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἁπλῶς, ἀλλὰ κάμνει τὴν διαπίστωσιν, ὅτι ὁ βουλευτὴς εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς ἐκλογικῆς του περιφερείας κατὰ πρῶτον λόγον καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος ὁμιλεῖ περὶ ἐκλογικῆς περιφερείας. Τί ὅμως λέγει; Ὅ,τι καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Συντάγματος. Διατὶ λοιπὸν τὸ ἐπαναλαμβάνει: Διὰ νὰ τὸ καταργήσῃ; Ἔπρεπε νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ ὅμως διὰ νὰ τὸ σεβασθῇ τὸ Σῶμα; Ὄχι. Μέχρις ἑνὸς σημείου τὸ σέβεται. Ἀλλὰ τί λέγει; «Οἱ ὑποψήφιοι προτείνονται............... ....... (ἀναγινώσκει).......». Δηλαδὴ ὁ ἐπιλεγόμενος βουλευτὴς μιᾶς ἐκλογικῆς περιφερείας πρέπει νὰ ἔχῃ προταθῆ καὶ ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς τῆς περιφερείας του, διότι ἐὰν δὲν ἔχῃ προταθῆ δὲν εἶναι ὑποψήφιος. Αὐτὴ ἡ ἀνακολουθία, ἡ συνταγματική, πῶς θεραπεύεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Ὁμιλεῖ πουθενὰ τὸ Σύνταγμα περὶ τῆς Ἐπικρατείας ὡς ἐκλογικῆς περιφερείας; Ὄχι. Πῶς ἐδημιουργήθη ἡ πρώτη ἐκλογικὴ περιφέρεια μὴ ἀνεγνωρισμένη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος; Μὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον ἀπὸ μίαν Βουλήν, ἡ ὁποία δημιουργεῖ τοὺς νόμους, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ρυθμίζει τὰ πάντα, νὰ ἀγνοῇ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος; Εἶναι δυνατὸν ἐν γνώσει μας νὰ παραβιάζωμε κατὰ τοιοῦτον σαφῆ καὶ κατηγορηματικὸν τρόπον τὸ Σύνταγμα; Ἀλλ’ ὁ νόμος παρὰ κάτω λέγει, ἡ αἴτησις ἀνακηρύξεως ὑποψηφιότητος πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Πρόεδρον, εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς ἐκλογικῆς του περιφερείας, διότι ἐάν, κατὰ λάθος, ὑποβληθῇ εἰς τὸν Πρόεδρον Πρωτοδικείου ἀνήκοντος μὲν εἰς τὴν ἰδίαν περιφέρειαν, ἀλλὰ τοῦ μὴ ἁρμοδίου, κατὰ τὸν νόμον εἶναι ἄκυρος ἡ πρότασις καὶ ἑπομένως δὲν γίνεται ἀνακήρυξις. Πῶς ἡμεῖς λοιπόν, εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία ἐξέλεξε βουλευτάς, θὰ τοὺς εἴπωμεν ὅτι αὐτοὺς τοὺς βουλευτάς, διότι δὲν ἐπῆραν ἀπὸ τὸ 17% καὶ δὲν περιελήφθησαν εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, πῶς θὰ τοὺς εἴπωμεν, ὅτι δὲν «ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε βουλευτήν», καὶ συγχρόνως θὰ τὸν ἔχῃ ἡ ἄλλη περιφέρεια, ἡ ὁποία δὲν τὸν ἐψήφισε καὶ δὲν ἔχει καὶ τὸ ἀντίκρυσμα τῶν ψήφων τῶν ἐκλογέων, ὥστε νὰ εἶναι βουλευτὴς καὶ σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσατε καὶ ἐδώσατε τὸ μέτρον ὑπὲρ τῆς πρώτης κατανομῆς, σεῖς δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἔχετε βουλευτήν; Αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ τόσον ἀσυμβίβαστα, κατὰ στοιχειώδη λογικὴν ἀποκρουόμενα καὶ τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τόσον σαφεῖς ἀντιφάσεις μὲ τὸ Σύνταγμα, θὰ λάβωμεν σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐὰν οἱ τρεῖς Ἀρχηγοὶ ἦσαν βέβαιοι, ὅτι θὰ πάρουν αὐτοὶ τὸ 17% καὶ θὰ ἐκυβέρνουν αὐτοί, ἔστω, τότε θὰ ἔλεγε κανείς, «χαλάλι τους, ἂς κάμουν καὶ μίαν νοθείαν», διότι συνήθης εἶναι εἰς τοὺς νεωτέρους χρόνους ἡ κατάληψις τῆς ἀρχῆς, διὰ τοῦ στραγγαλισμοῦ τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ διὰ τῆς νοθείας. Ἀλλά, ἐὰν σκεφθοῦν σοβαρῶς τὸ πρᾶγμα, πρὶν ἢ ἐπιμείνουν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καλὰ θὰ κάμουν νὰ κάμουν μίαν περιοδείαν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν, διὰ νὰ ἴδουν τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κόσμου. Δυστυχῶς, ὄχι μόνον δι’ αὐτούς, ἀλλ’ ἐξ αἰτίας αὐτοῦ, δι’ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον, αὐτὴ εἶναι ἡ ψυχολογία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ σήμερον. Χείριστον λοιπὸν θὰ εἶναι, ἡμεῖς, οἱ καθήμενοι εἰς τὰ ἑδώλια αὐτά, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἐπιφορτισμένοι μὲ τὴν λύσιν τῶν μεγάλων ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν λαόν, νὰ ἐρχόμεθα νὰ παραβιάζωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ τὰς διατάξεις αὐτοῦ καὶ νὰ καταργοῦμε τὴν ἔννοιαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Διότι, κύριοι, τί λέγει τὸ Σύνταγμά μας; Τί λέγει ἡ συνταγματικὴ παράδοσις; Ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀπολάβῃ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Αὐτὸς ὁ τύπος δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἔννοιαν; Αὐτὸς ὁ τύπος ἔχει σοβαρὰν ἔννοιαν. Ἔχει ἐσωτερικὴν ἔννοιαν! Ἔχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι εἰς τὸν τύπον αὐτὸν πρέπει νὰ ἀνταποκρίνεται μία πνοή, ἕνα περιεχόμενον, καὶ ἡ πνοὴ καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτὸ εἶναι καὶ ὑπάρχει τότε μόνον, ὅταν κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις καὶ κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία ἀποτελοῦν τὴν ἔκφρασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ Συντάγματος. Ὅταν δὲ τὰ κόμματα κατέρχονται εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἀναπτύσσουν τὰ προγράμματά των δὲν λέγουν εἰς τὸν λαόν, ὅτι «θὰ μᾶς δώσετε τὴν ἐντολὴν νὰ σᾶς κυβερνήσωμεν, ὅπως θέλομεν». Λέγουν εἰς τὸν λαόν, «θὰ μᾶς δώσετε τὴν ἐντολὴν νὰ σᾶς κυβερνήσωμεν σύμφωνα μὲ τὸ πρόγραμμα ποῦ σᾶς ἐκθέτομεν». Καὶ ὁ λαὸς ἀκούει τὰ διάφορα προγράμματα καὶ δίδει τὴν προτίμησίν του εἰς τὸ κόμμα ποὺ προτιμᾷ. Τὸ πρόγραμμα λοιπὸν ἀποτελεῖ τὸ καταστατικόν, ἀποτελεῖ τὸ συμβόλαιον μεταξὺ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκλογέως καὶ Κυβερνήσεως. Καὶ ἀπὸ τὴν παραβίασιν αὐτοῦ τοῦ προγράμματος πηγάζει ὁ ἔλεγχος ὁ κοινοβουλευτικὸς καὶ ἡ εὐθύνη ἡ κοινοβουλευτική, διότι ἐκ τῆς παραβάσεως αὐτῆς πηγάζει ἡ εὐθύνη ἡ κοινοβουλευτική. Ὅταν δὲ μετεκλογικῶς συνέρχονται καὶ συνενοοῦνται τὰ κόμματα, διὰ νὰ κάμουν μίαν Κυβέρνησιν, ἠμπορεῖ αὐτὸ νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα ἀνάγκης. Ἀλλά, δὲν εἶναι σύμφωνον καὶ αὐτὸ μὲ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἡ πρὸ τῶν ἐκλογῶν συνάντησις διαφόρων κομμάτων καὶ ἀνάπτυξις κοινοῦ προγράμματος, βεβαίως, εἶναι ἐπιτετραμμένον κοινοβουλευτικῶς. Μετεκλογικῶς ὅμως αὐτὸ ἀποτελεῖ νόθευσιν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλά, ἐὰν ὑπάρχῃ, καὶ ὑπάρχει πάντοτε, ἀνάγκη γίνεται. Πάντως ὅμως ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸ νοθείαν καὶ τοῦ ἐλέγχου καὶ τῶν εὐθυνῶν τῶν Κυβερνήσεων.

§180Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Ἡ φωνή σας εἶναι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ.

§181ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ διεπίστωσα πρῶτος ἐγώ. Ἀλλὰ ἔχομεν μίαν ὑποχρέωσιν καὶ ἡ ὑποχρέωσίς μας αὐτὴ εἶναι τόσον βαρεῖα, ὅσον βαρυτέρας αἰσθανόμεθα τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ τὸ νομοθέτημα αὐτό. Διότι κατ’ ἐμὲ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ παρασκευάζει τὸ ἔδαφος τῆς νοθείας τοῦ πολιτεύματος, παρασκευάζει τὸ ἔδαφος τῆς δημιουργίας δημοκρατικῆς μειοψηφίας, ὁλοκληρωτικῆς δημοκρατίας. Καὶ εἰς αὐτὸ ἐφθάσαμεν. Ἀλλά, ὅταν ἐφθάσαμεν ἐκεῖ, κάθε ἕνας ἀπὸ ἡμᾶς, πρέπει νὰ ἔχῃ καθωρισμένην τὴν γνώμην του, ποίαν γνώμην εἶχε καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον μας. Δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία περίπτωσις ἀπὸ ὅσα συγγράμματα ἐδιάβασα κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ σφετερισταὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως νὰ μὴ εἴπουν, ὅτι τὸ κάμουν ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ ἡ Κυβέρνησις κάμει αὐτὸν τὸν σφετερισμόν, τὴν νόθευσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§182ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§183ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Νὰ κάμετε ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§185Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡμεῖς, τοὐλάχιστον, οἱ ὁποῖοι ἐπολεμήσαμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν διάθεσιν νὰ κωλυσιεργήσωμεν. Νομίζω ὅτι οἱ κυβερνητικοὶ βουλευταί, ἢ μᾶλλον τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ πρὸ παντὸς οἱ Ἀρχηγοὶ αὐτῶν τῶν κομμάτων, θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκωνται ἐντὸς τῆς αἰθούσης, διὰ νὰ ἀκούσουν τὰς γνώμας τῶν ἀντιθέτων καὶ τυχὸν νὰ τὰς ἀποκρούσουν. Δυστυχῶς, αὐτὴν τὴν στιγμὴν συζητεῖται τὸ σπουδαιότερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅμως ἡ Βουλὴ εἶναι ἀποῦσα, οἱ δὲ πολιτικοὶ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ποὺ ὑποστηρίζουν ἢ κατέθεσαν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, πιθανῶς νὰ συνεδριάζουν ἀλλοῦ, ὄχι ὅμως ἐντὸς αὐτῆς τῆς αἰθούσης, ὡς θὰ ἔπρεπε. Πάντως, κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς κουράσω. Βέβαια, κατ’ ἀρχὴν ἐπέρασε τὸ νομοσχέδιον καὶ συνεπῶς τὸ ἄρθρον αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ σοβαρώτερον, θὰ ἔπρεπε νὰ τύχῃ καλυτέρας προσοχῆς ἐκ μέρους τῶν κομμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπισπεύδουν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Μάλιστα, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐζήτησε νὰ συνεδριάσωμεν καὶ τὴν Παρασκευὴν καὶ τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακήν, διὰ νὰ τελειώσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Θὰ ἠμποροῦσε νὰ εἴπῃ εἰς τὸ κόμμα του νὰ εἶναι ἐδῶ, διὰ νὰ τελειώσωμεν. Τὸ ὑπὸ κρίσιν ἄρθρον εἶναι τὸ σπουδαιότερον τοῦ νομοσχεδίου. Δι’ αὐτοῦ, κυρίως, καθιεροῦται ἡ πριμοδοτημένη, ὅπως ἐλέχθη, ἀναλογικὴ ἤ, ὅπως ἠθέλησαν ὡρισμένα κόμματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἄλλοτε ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, διὰ νὰ δεχθοῦν αὐτὸν τὸν νόμον ἢ τὸν προτείνουν, τοῦ μειωμένου πλειοψηφικοῦ. Συνεπῶς, αὐτό, κυρίως, τὸ ἄρθρον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὸ ὅλον νομοσχέδιον. Δι’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου καθιεροῦται ἕνα ποσοστὸν 17%, ὑπὲρ ἐκείνου τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον θὰ τὸ φθάσῃ. Ἀλλά, πάρα κάτω κατεβαίνομεν καὶ ἀρχίζει ἡ φθορά. Ἐὰν τυχὸν δὲν φθάσωμεν εἰς τὸ 17%, θὰ πᾶμε εἰς τὸ 16, 15, 14, 13, ὅ,τι, εὑρεθῇ πλέον. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἶμαι πιὸ συγκεκριμένος. Ἐλέχθη ὅτι 17+17+ 17=51. Δὲν εἶναι τοῦτο ὀρθόν. Διότι τὸ 17 εἶναι περίπου ὅταν ἠμποροῦν, τὰ τρία περίπου κόμματα νὰ συγκεντρώσουν. Νομίζω ὅμως ὅτι ἐφ’ ὅσον θέλετε πριμοδοτημένην ἀναλογικὴν ἢ ἓν εἶδος πλειοψηφικοῦ, ἐὰν ἐλέγαμεν ὅτι ὅποιο κόμμα πάρει τὸ 45% παίρνει ὅλας τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς θὰ εἴμεθα πιὸ σύμφωνοι εἰς τὴν πραγματικότητα. Καὶ ἐὰν δὲν θέλετε αὐτὸ θὰ ἠμποροῦσεν νὰ εἶναι τὸ 25%.

§186Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δηλαδή, κολοκυθιά.

§187Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς αὐτὸ θὰ συμφωνήσω ἀπολύτως μὲ τὸν συνάδελφον κ. Θηβαῖον καὶ θὰ ἠμποροῦσα ἀπολύτως νὰ τὸ δεχθῶ. Δηλαδὴ ἢ 40% ὁποιοδήποτε κόμμα φθάσῃ νὰ πάρῃ ὅλας τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς, ὁπότε ὅλαι αἱ ροπαὶ καὶ αἱ τάσεις διὰ τῆς πρώτης κατανομῆς θὰ ἐξεπροσωποῦντο, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἕνα κόμμα λαμβάνει τὸ 40% θὰ ἠδύνατο νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἢ τοὐλάχιστον δύο κόμματα λαμβάνοντα τὸ 25% νὰ ἠμποροῦσαν ἐπίσης νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν, παίρνοντας ὅλας τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς, ὁπότε θὰ κατελήγαμεν περίπου εἰς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν θὰ ἐκπροσωποῦνται πάντοτε αἱ διάφοροι τάσεις καὶ ροπαὶ διὰ τῆς πρώτης κατανομῆς καὶ θὰ εἴχωμεν τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀναλογικοῦ, εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ ἠμποροῦσα ἀπολύτως νὰ συμφωνήσω. Ἀλλ’ εἰς τὸ ἄλλο, δηλαδὴ εἰς τὴν φθορὰν σιγὰ–σιγὰ ἀπὸ 17 εἰς 16, 15 καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, θὰ ἦτο περισσότερον δυσχερὲς νὰ συμφωνήσω. Καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἤθελε νὰ ἀνακοινώσουν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Θηβαίου καὶ νὰ μᾶς ἀπαντήσουν, ἐὰν ἠμποροῦν νὰ δεχθοῦν αὐτὰ τὰ ὁποῖα προτείνω.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§189Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ εὐπρέπεια ποὺ δεικνύομεν μεταξύ μας, ἐπιτρέποντος ὁ εἷς εἰς τὸν ἄλλον νὰ ὁμιλήσῃ, προέρχεται ἐκ τῆς ἐντυπώσεως ὅτι ματαίως ὁμιλοῦμεν. Ἡμεῖς, ὡς εἶπεν καὶ πρὸ ὀλίγου ὁ Πρόεδρος τοῦ κόμματός μας, δὲν ἔχομεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ ἀγὼν τὸν ὁποῖον κάμνομεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ἀγὼν μάταιος, διότι ἐπὶ τέλους καὶ ἐὰν τὴν τελευταίαν στιγμὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον νὰ τὸ ἀποσύρουν ὁλοσχερῶς, θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως, ἐν τῇ πορείᾳ τῆς συζητήσεως, νὰ πεισθοῦν, ὅτι μερικὰ πράγματα καὶ δὴ βασικά, θὰ ἠδύναντο νὰ μεταβληθοῦν. Τὸ ὑπὸ κρίσιν ἄρθρον ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, διότι αὐτὸ καθορίζει τὸ περίφημον ποσοστὸν τοῦ 17%. Δὲν θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῶν γενικῶν κρίσεων ἐπὶ τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ, διότι ὡς ἐνθυμεῖται καὶ ἡ Βουλή, τὸ ἔθιξα διὰ μακρῶν, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ἀρετῆς τοῦ νομοσχεδίου. Εἶμαι σύμφωνος μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπεθύμουν τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀφίνω ἐκείνους ποὺ τὸ προτείνουν νὰ τὸ ἀναπτύξουν, διὰ ποίους λόγους πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ αὔξησις τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ. Θὰ ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ ἔχωμεν μίαν ἀξίωσιν ἀπὸ τοὺς εἰσηγητὰς τοῦ νομοσχεδίου, νὰ εἶναι συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς. Ἐπιδιώκουν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, καὶ δὴ διὰ τῶν ποσοστῶν τὴν ἐνίσχυσιν 2–3 κομμάτων, διότι ἐνδιαφέρονται νὰ ὑπάρξουν μεγάλα κόμματα εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ αὐτοὺς ἐὰν δὲν τὸ ἐπιτύχουν αὐτό, νὰ μὴ φροντίζουν ἐκ προοιμίων, τὴν ἀποτυχίαν αὐτὴν νὰ τὴν καλύψουν μὲ ἕνα ἄλλο, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τερατῶδες. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι μὲ ποσοστὸν 17 ἢ 20 ἢ 25% εἰς τὰς ἐκλογάς, τὰς ἐρχομένας, θὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα ποῦ προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν εἴμεθα ἀντίθετοι πρὸς τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἔχωμεν ἀναγνωρίσει ὅτι ἐπὶ τέλους πρακτικῶς ἐπέτυχον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον, δηλαδὴ τρία κόμματα ἐπέτυχον 17%, διεμοίρασαν μεταξύ των τὰ ὑπόλοιπα τῶν ἄλλων καὶ μολονότι θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον θὰ δυνηθοῦν τὰ τρία κόμματα νὰ κυβερνήσουν, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπέτυχε τὸ νομοσχέδιον. Πέραν ὅμως τούτου, θὰ ἔπρεπε νὰ σταματήσουν. Ἀφοῦ τὸ 17% θεωρεῖται ἀπαραίτητον διὰ νὰ κυβερνηθῇ ὁ τόπος καὶ ἀφοῦ τὸ θεσπίζομεν, ἀναμφισβητήτως σημαίνει ὅτι ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό. Ἐὰν ὅμως ἡ ἐλπὶς αὐτὴ διαψευσθῇ, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ εὐχέρεια, ἡ νέα πραγματικότης ποὺ θὰ δημιουργηθῇ, νὰ ἀντιμετωπισθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ ἀσυνέπεια τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ ἔλλειψις εὐθύνης. Ποία εἶναι ἡ ἀσυνέπεια; Ὅταν δὲν ἠμπορῇ νὰ σχηματισθῇ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε τὸ ἀποτέλεσμα, δηλαδὴ ἡ ἐνίσχυσις τῶν τριῶν κομμάτων, διὰ τοῦ 17%, πηγαίνομεν εἰς τὰ δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα μὲ ἀπεριορίστως περιοριζόμενον ποσοστὸν δύνανται νὰ πάρουν ὅλας τὰς ἕδρας τῆς βʹ κατανομῆς. Λέγομεν λοιπὸν ὅτι ἡ στοιχειώδης συνέπεια, στοιχειώδης ἐντιμότης σκοποῦ καὶ ἐντιμότης ἀπέναντι τῶν ἰδίων, ἐπιβάλλει ὥστε, ἐὰν δύο ἢ τρία κόμματα δὲν συγκεντρώσουν τὸ ποσοστὸν αὐτό, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀμιγῆ ἀναλογικὴν ἢ νὰ ἀποφασισθῇ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ πλειοψηφικόν, διότι ἄλλως ἀπὸ τὴν ἀναλογικὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γλυτώσῃ, ὁ τόπος, ἀφοῦ αὐτὴ εἶναι ἡ λαῖλαψ, χάριν τῆς ὁποίας ὁ τόπος ταλαιπωρεῖται. Ἐγὼ καταδικάζω τὸ 17%. Σεῖς μᾶς λέγετε, ὅτι διὰ τοῦ 17% θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπιτευχθῇ ἕνας σκοπός, νὰ συντριβοῦν, λέγει ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, τὰ μικρὰ κόμματα καὶ νὰ μείνουν 2–3 κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐνισχυόμενα τεχνιτῶς ἔστω...

§190Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νὰ κλέψουν οἱ πλούσιοι τοὺς πτωχούς.

§191Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Βεβαίως νὰ κλέψουν οἱ πλούσιοι τοὺς πτωχούς, αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου. Ἐφόσον λοιπὸν αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός σας καὶ δι’ αὐτὸ ψηφίζετε τὸν νόμον αὐτόν, νὰ μείνετε συνεπεῖς μέχρι τέλους. Λέγετε ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀνταποκρίνεται εἰς μίαν πραγματικότητα, καὶ λέγετε ὅτι θίγετε νὰ ὑπάρξῃ ἕν ἀποτέλεσμα. Πιστεύομεν ὅτι ὑπάρχουν τρία κόμματα ἐν Ἑλλάδι ποὺ μποροῦν νὰ συγκεντρώσουν τὸ 17%. Ἐὰν αὔριον ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχουν τρία, οὔτε δύο κόμματα ποὺ συγκεντρώνουν τὸ 17%, θὰ πᾶμε εἰς μίαν ἄλλην διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε κάμει ἀληθῶς τερατώδη καὶ ἀντιφάσκουσαν, κατὰ τὴν ὁποίαν δύο κόμματα συγκεντροῦντα ἔστω τὸ 10% θὰ πάρουν ὅλας τὰς ἕδρας.

§192Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Αὐτά, τὰ ὁποῖα συζητεῖτε εἶναι ἐντελῶς ἀπίθανα. Ἄς μὴ θέτωμεν ἀπιθάνους βάσεις μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὁμιλοῦμεν.

§193Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Γνωρίζετε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι καὶ αὐτὰς τὰς ὀλίγας θεωρίας ποὺ γνωρίζω, οὐδέποτε τὰς ἀναπτύσω ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ ποτὲ θεωρητικῶς, δὲν λέγω ὅτι δὲν δύναμαι καὶ λαμβάνω ὡς βάσιν τὴν πραγματικότητα, ἀλλὰ σεῖς εἶσθε βέβαιος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ πραγματικότης νὰ σᾶς δώσῃ ποτὲ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ἀφοῦ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν θὰ τὸ δώσῃ, δηλαδὴ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσετε εἰς τὸ ἀποτέλεσμα δύο κομμάτων μὲ 10%, τότε διατὶ τὴν βάζετε τὴν διαταγὴν αὐτήν, καὶ λέγετε ὅτι μειοῦνται τὰ ποσοστὰ συμμέτρως οὕτως ὥστε τὸ δύο μεγάλα κόμματα νὰ πάρουν ὅλας τὰς ἕδρας; Ἐγὼ περιορίζομαι εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγει ἡ πραγματικότης. Σεῖς λέγετε ὅτι ἡ ἀντίδρασίς μου εἶναι θεωρητική, διότι ἡ πρᾶξις δὲν θὰ δώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό. Ἐὰν ἡ πρᾶξις ὅμως δὲν θὰ δώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτό, τί τὴν ἐβάλατε τὴν διάταξιν τοῦ 10%;

§194Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἔχομεν βάσιν τὸ 17% καὶ 20%. Δὲν εἴμεθα προφῆται, νὰ γνωρίζωμεν ἂν θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ 17% καὶ 20%. Θέλομεν νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν νομοθετικὴν ἀρτιότητα τοῦ θέματος. Λέγομεν τί θὰ γίνῃ, ἂν λάβωμεν κάτω τοῦ 17 καὶ 20 καὶ τί θὰ γίνῃ ἂν λάβωμεν ἄνω τοῦ 17 καὶ 20, διὰ τὴν νομοθετικὴν ἀρτιότητα τοῦ θέματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφωνία μας καὶ θὰ τὴν λύσῃ ἡ Βουλή. Ἡμεῖς εἴμεθα προσκεκολλημένοι εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν. Μᾶς κακίζετε δι’ αὐτό. Δεχόμεθα τὴν κατηγορίαν.

§195Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν τὴν δέχεσθε καὶ δὲν μὲ ἀφίνετε νὰ τὴν διατυπώσω τὴν κατηγορίαν. Νομίζω ὅτι κάμνομεν μίαν ματαίαν διαλογικὴν συζήτησιν. Μοῦ λέγετε ὅτι τὴν κατηγοροῦμεν τὴν διάταξιν καὶ σεῖς τὴν ὑπερασπίζετε. Ἀφήσατέ με, τοὐλάχιστον, νὰ τὴν κατηγορήσω. Μὲ διακόπτετε δύο τρεῖς φορές, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ αὐτὸ θέμα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁλοκληρώσω καὶ πάλιν ἐξ ἀρχῆς τὸν συλλογισμόν μου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁπλοῦς. Ἡ διάταξις περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, λέγετε ὅτι ἀντιμετωπίζει τὴν πολιτικὴν πραγματικότητα ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς δώσῃ τόσον μικρὰ ποσοστά, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τερατῶδες ἀποτέλεσμα, δύο κόμματα συγκεντροῦντα τὸ 20% νὰ πάρουν τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς. Σᾶς λέγω ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ μὴ ἐγίνετο τοῦτο, ἀλλ’ ἔχετε μίαν διάταξιν ἡ ὁποία τὸ ἐπιτρέπει καὶ τοῦτο εἶναι τερατῶδες. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι πρὸς τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν θέτετε, ὅτι πρέπει τὰ δύο ἢ τρία ἰσχυρὰ κόμματα νὰ ἐνισχυθοῦν. Εἶναι ὅμως ἀντίθετος αὐτὴ ἡ διάταξις καί, διὰ νὰ εἶσθε συνεπεῖς θὰ ἔπρεπε νὰ δεχθῆτε τὴν ἄποψίν μας ὅτι, ἂν τοὐλάχιστον δύο κόμματα δὲν συγκεντρώσουν τὸ ποσοστὸν αὐτό, νὰ ἐφαρμόζεται ἡ ἀμιγὴς ἀναλογική. Διότι σημαίνει ὅτι ἡ πολιτικὴ πραγματικότης τοῦ τόπου ὁδηγεῖ εἰς τεμαχισμὸν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ὥστε νὰ πριμοδοτοῦνται 2–3 κόμματα ἰσχυρότερα καί, ἑπομένως, ἄν ἡ ἑπομένη Βουλὴ εὑρεθῇ πρὸ αὐτῆς τῆς πραγματικότητος, θὰ πρέπει νὰ σκεφθῇ ἄν ἡ ἀναλογικὴ πρέπει νὰ προτιμηθῇ ὡς ἐκπροσωποῦσα πραγματικῶς τὴν κατάστασιν τῆς κοινῆς γνώμης ἤ ἄν πρέπει νὰ προβῇ εἰς νέας ἐκλογάς, μὲ ἄλλο σύστημα ποὺ νὰ θεραπεύῃ τὸ κακὸν αὐτό.

§196Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐγώ θέλω, προτοῦ νὰ ἔχῃ ψηφισθῆ, νὰ γίνῃ σαφὲς εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι παράλογον καὶ τότε, νὰ ψηφισθῇ, διότι ἡ δύναμις τῶν ἀριθμῶν δύναται ἐνίοτε νὰ παραβιάσῃ καὶ τὴν δύναμιν τῆς λογικῆς καὶ θέλω νὰ συνεχίσω τὸν συλλογισμόν, τοῦ κ. συναδέλφου. Ἰδού, ἡ λογικὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ἐκ τῶν ἐκλογῶν προκύψουν τρία κόμματα μὲ 17%, ἑπομένως δύο κόμματα μὲ 17%, συνεπῶς μὲ 34%, ὅταν δύο κόμματα ἔχουν 34%, δὲν τοὺς δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ λάβουν ὁλόκληρον τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ νὰ μοιράσουν τὰ ὑπόλοιπα. Ἔρχεται καὶ τὸ τρίτον κόμμα καὶ μαζεύεται τὸ 51%, διὰ νὰ μοιράσουν τὰ ὑπόλοιπα. Φεύγομεν ὅμως ἀπ’ αὐτό. Δὲν παίρνει κανεὶς τὸ 17%, ὁ εἷς πέρνει 14% καὶ ὁ ἄλλος 11%. Τότε, ὅταν παίρνουν 14 καὶ 11 καὶ γίνουν 25, τότε, ὁ τρίτος δὲν χρειάζεται. Εἶναι ὁ θρίαμβος τῆς μειοψηφίας. Τότε, τὸ 25% τὰ παίρνει ὅλα. Οὐδεὶς ἄλλος προστίθεται. Ἰδοὺ ὁ εἱρμός. Ἀντὶ νὰ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ ἐκ τῶν ὑστέρων ἐφεύρεσις τοῦ 51 ὡς ἀθροίσματος τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τοῦ 17 ἐπὶ 3, ἀντὶ νὰ ὑπάρξῃ ὁ εἱρμός, ὅτι θὰ ψάξωμεν νὰ εὕρωμεν πῶς μαζεύονται τὰ 51, διὰ νὰ δοθοῦν εἰς αὐτὴν τὴν πτωχὴν πλειοψηφίαν τὰ ὑπόλοιπα, αὐτὴ ἡ πρακτικὴ ἐφεύρεσις ἐκ τῶν ὑστέρων ἐγκαταλείπεται καὶ πηγαίνομεν εἰς τὸν παραλογισμόν: Ὅσον ὀλιγώτερον εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν δύο, τόσον τοὺς δίδομεν καὶ ὅσον περισσότερον εἶναι τὸ ἄθροιμα, τότε τοὺς δίδομεν ἕνα συνεταῖρον, διὰ νὰ πάρουν τὰ ὑπόλοιπα. Ἀπευθύνω πρὸς τὸν ἐφευρέτην τοῦ νομοσχεδίου τὸν θαυμασμόν μου. Εἶναι ἄξιος τῆς ψήφου τῆς πλειοψηφίας. (Χειροκροτήματα).

§197Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εἶναι τὸ αὐτὸ περίπου ποὺ λέγετε καὶ σεῖς καὶ τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς ποὺ εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ. Ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ἀπηντήσαμεν ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἴμεθα οἱ ὑπογράψαντες. Παρακαλῶ, νὰ ἔχω τὸν λόγον, διότι παρεμβάλλεται αὐτὸ τὸ θέμα.

§198Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐν τῷ μεταξύ, ὅμως, ἐπειδὴ κατέχω τὸ βῆμα κατὰ σύμπτωσιν, θὰ συμπληρώσω τὴν εἰκόνα τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. Ὑπάρχει καὶ ἀντίστροφος εἰκών, ὅτι, ὅταν ὑπάρξῃ καὶ τέταρτος ὁ ὁποῖος παίρνει τὸ 17%, ἐκεῖνος δὲν μετέχει εἰς τὴν πανδαισίαν διότι ὑπάρχει ὁ καββαλλιστικὸς ἀριθμὸς «τρία», ὁ ὁποῖος συμπληρώνει καὶ τερματίζει τὴν ὑπόθεσιν. Ὁ τέταρτος μὲ τὸ 17% γίνεται ἀφ’ ἑαυτοῦ ἰσχυρός...;

§199Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διατὶ εἶναι τρία;

§200Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως.

§201Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διότι εἶναι τρεῖς συνελθόντες.

§202Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ πρᾶγμα δὲν θέλει φιλοσοφίαν.

§203Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διότι οἱ ἐπιγενόμενοι δὲν θὰ τὸ ἐννοήσουν, ἴσως.

§204Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ εἶχα ἀναλύσει, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§205Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπεθύμουν νὰ τὸ ἀκούσω, ἐπαναλαμβανόμενον.

§206Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἔτσι, ἔχουμε ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ τὸ δημοκρατικώτατον 20 καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ τὸ δημοκρατικώτατον, ὅτι οἱ τρεῖς ποὺ παίρνουν 17% λαμβάνουν ὅλας τὰς ἕδρας καὶ ὁ τέταρτος ποὺ θὰ πάρῃ καὶ αὐτὸς 17, δηλ. ἀντικειμενικῶς θὰ εἶναι ἐξ ἴσου ἰσχυρός, αὐτὸς δὲν δικαιοῦται νὰ πάρῃ ἀπὸ τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς. Διότι, πρέπει νὰ σταματήσωμεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τρία, διότι δὲν πρέπει εἰς καμμίαν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ὑπάρχῃ λογική, νὰ ὑπάρχῃ δικαιοσύνη, νὰ ὑπάρχῃ δημοκρατικότης. Θαρρεῖ κανεὶς ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου, ὅτι ἐκεῖνος ποὺ τὸ συνέταξε, ἔλαβε τὴ ρητὴ ἐντολή, μὴ τυχὸν καὶ σὲ καμμιὰ διάταξη ὑπάρχει ἔννοια δημοκρατικότητος, μὴ τυχὸν ὑπάρχει ἔννοια λογικῆς καὶ δικαιοσύνης διότι, τότε, τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπαράδεκτον. Πρέπει ἀπὸ τῆς πρώτης μέχρι τῆς τελευταίας λέξεως νὰ ὑπάρχῃ παραβίασις ὅλων τῶν στοιχειωδῶν κανόνων, εἴτε λογικῆς, εἴτε δικαιοσύνης, εἴτε δημοκρατικότητος. Αὐτὴ εἶναι ἡ διάταξις καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι μέχρι καὶ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἔκκλησιν πρὸς ἐκείνους ποὺ τὸ εἰσήγαγον. Ἐφ’ ὅσον ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ ψηφίσῃ τὸ 17%, ἂς μείνῃ τουλάχιστον ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν θὰ μᾶς δείξουν ἂν μπορῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα νὰ ὑπάρχῃ ἐπ’ ἄπειρον ἢ πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἢ νὰ σκεφθῶμεν ἄλλο σύστημα. Ἐὰν αἱ ἐλπίδες σας αἱ στηριζόμεναι ἐπὶ τῆς μὴ πραγματικότητος δὲν ἱκανοποιηθοῦν, τότε νὰ ἐφαρμόζεται ἡ ἀμιγὴς ἀναλογικὴ ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς πολιτικῆς πραγματικότητος τὴν ὁποίαν—εἴπατε, δὲν εἶσθε προφῆται—ἁπλῶς δὲν ἐξετιμήσατε ὅπως ἔπρεπε διότι ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι αἱ ἐλπίδες αἱ στηριζόμεναι ἐπὶ ἑνὸς συστήματος τοιούτου εἶναι ἔξω τῆς διαφοροποιήσεως τῆς κοινῆς γνώμης διότι, ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι οὐδὲν κόμμα ἢ ἓν μόνον κόμμα δύναται νὰ συγκεντρώσῃ τὸ 17%, ἐν τοιαύτη περιπτώσει ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου δὲν ἐξυπηρετεῖται διὰ τῆς ἑπομένης διατάξεως διὰ τῆς ὁποίας ἐπωφελοῦνται τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς οἱ συγκεντρώσαντες καὶ κατώτερον ποσοστὸν ἀπὸ τὸ 17%.

§207Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ κειμένου πρέπει νὰ κάμῃ κανεὶς τὴν κριτικὴν καὶ νὰ ἀναζητήσῃ τοὺς σκοπούς. Ὑπάρχει ρητὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος διὰ διατάγματος.

§208Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ ἔμπρακτος μετάνοια τῶν συντακτῶν!

§209Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι εἶσθε ἄφθαστος εἰς ἐπιτυχῆ ἐπιγράμματα. Ὑπάρχει, λοιπόν, διάταξις περὶ καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ διατάγματος, διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν εἶναι ἀπαραίτητος ἡ διαμόρφωσις πολιτικῆς καταστάσεως μὲ δύο τὸ πολὺ ἰσχυρὰ πολιτικὰ κόμματα. Καὶ εἰς αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν ἀρχὴν ἀνταποκρίνεται ἡ παράγραφος 6, ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι δύο κόμματα μετέχουν εἰς τὴν βʹ κατανομήν, ἀκριβῶς διὰ νὰ ὠθήσῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν διαμόρφωσιν δύο ἰσχυρῶν πολιτικῶν κομμάτων. Ἐὰν ὅμως τρία κόμματα πάρουν τὸ 17% καὶ ἑπομένως, τὰ τρία αὐτὰ κόμματα συγκεντρώσουν τὸ 51%, δηλαδὴ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, θὰ μετάσχουν καὶ τὰ τρία εἰς τὴν βʹ. κατανομήν. Καὶ ἂν τέσσαρα συγκεντρώσουν τὰ ποσοστὰ αὐτά, δέν θὰ μετάσχουν καὶ τὰ 4, ἀλλὰ μόνον τὰ τρία, διότι σκοπὸς τοῦ νομοθέτου εἶναι νὰ ὠθήσῃ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν εἰς τὴν διαμόρφωσιν δύο ἢ τριῶν, τὸ πολύ, ἰσχυρῶν πολιτικῶν κομμάτων. Αὐτὰ εἶναι ἡ ἁπλῆ ἐξήγησις τῶν διατάξεων τῆς παραγράφου αὐτῆς, ἡ ὁποία ἔχει δώσει ἀφορμὴν εἰς τόσας παρεξηγήσεις καὶ ἐπιτυχεῖς εἰρωνείας ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρ. Σοσιαλ. κόμματος. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο, ὅτι ἐπειδὴ γίνεται καὶ μία κατάχρησις τοῦ «καβαλιστικοῦ» ἀριθμοῦ τῶν τριῶν καὶ ὅλοι οἱ ρήτορες ἀναφέρονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν τριῶν κομμάτων, ποὺ συνέταξαν τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἤθελα νὰ ἀπευθύνω τὸ ἐρώτημα πρὸς αὐτοὺς καὶ ὅλους τοὺς ἐκπλησσομένους διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν τριῶν κομμάτων: Οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὰ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τέταρτον κόμμα θὰ πάρῃ τὸ 17 ἢ τὸ 20%, ἠξεύρουν ἐκ τῶν προτέρων ποία θὰ εἶναι ἡ σειρὰ ἡ ἰδική των, διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τὰ τρία κόμματα ὡς συμμετέχοντα εἰς τὴν βʹ κατανομήν;

§210Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δέχομαι καμμίαν διακοπὴν πλέον, διότι παρατηρῶ, ὅτι αἱ διακοπαὶ ἀνάγονται εἰς ὅλα ὅσα εἶπον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁμιλίας μου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ δὲν ἀνέβηκα εἰς τὸ βῆμα μὲ διάθεσιν κωλυσιεργίας, ὥστε νὰ ἐπαναλάβω πάλιν ὅσα εἶπον ἅπαξ. Δι’ αὐτὸ περιωρίσθην εἰς τὴν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἀνάγεται μόνον εἰς τὸ θέμα τοῦ ποσοστοῦ, ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι αἱ διακοπαὶ ἀνάγονται εἰς τὸ θέμα τῆς ἀρχῆς, τὸ ὁποῖον ἔκρινα ἐπαρκῶς. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν τελευταίαν σας παρατήρησιν, περὶ τῆς σειρᾶς. Ἐὰν τὰ κόμματα ἐγνώριζον τὴν σειράν, κ. Παπακωνσταντίνου, θὰ ἦσαν λογικώτερα εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἔβαζαν τοὐλάχιστον, ὅτι κερδίζουν τὰς ἕδρας δύο κόμματα ἐξ ὑπαρχῆς. Ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι ὅλοι ἐλπίζουν περίπου τὴν δευτέραν θέσιν, εὔχονται τὴν πρώτην καὶ ἐπὶ τέλους, ἀρκοῦνται εἰς τὴν τρίτην!

§211Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αἰσιοδοξοῦν δημοσίᾳ καὶ ἀνησυχοῦν ἐνδομύχως.

§212Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἢ, διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν τὴν γλῶσσαν τοῦ Ἱπποδρόμου, τὸν ὁποῖον ἐφρόντισε νὰ ἀναβιώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅλοι ἐλπίζουν πλασὲ καὶ κανεὶς γκανιὰν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Δι’ αὐτὸ ἔγιναν τρία τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ κερδίσουν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἱστορίαν. Διότι ἡ λογικὴ τῆς ἐνισχύσεως δύο κομμάτων πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ πλειοψηφικοῦ θὰ ἦτο ἰσχυρά. Ἀλλ’ ὅσα εἴπατε κ. συνάδελφε, δέν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν εἰδικὴν παρατήρησιν ποὺ ἔκαμα. Μοῦ λέγετε, πρῶτον, ὅτι εἰσάγεται διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας θὰ δύναται νὰ εἰσαχθῇ τὸ πλειοψηφικὸν διὰ διατάγματος. Εἶμαι ἀπολύτως ἀντίθετος πρὸς τὴν διάταξιν αὐτήν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ ἔννοια τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐντύπωσιν ἢ τὴν θέλησιν μιᾶς στιγμῆς, ἀλλὰ νὰ συζητῆται ἀπὸ ἓν νομοθετικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναλαμβάνῃ μεγαλυτέραν εὐθύνην διὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος. Διότι ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἐντυπώσεων εἶναι δυνατὸν νὰ προκληθῇ ἡ προκήρυξις ἐκλογῶν μὲ πλειοψηφικὸν εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι ἐνδεχομένως καταστρεπτικὸν διὰ τὸν τόπον μας νὰ γίνουν ἐκλογαὶ μὲ πλειοψηφικόν. Θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἀφήνωμεν εἰς χεῖρας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὴν ἀπόφασιν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§213Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Σεῖς εἶσθε συνεπὴς πρὸς τὰς πεποιθήσεις σας.

§214Α. ΣΒΩΛΟΣ. Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι αὐτὸ ποὺ λέγετε διὰ τὰ κόμματα, ποὺ εἶναι κεκηρυγμένα ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, καὶ ἄλλο αὐτὸ τὸ καταπληκτικὸν πρᾶγμα, κατ’ ἐξουσιοδότησιν δι’ ἁπλοῦ διατάγματος νὰ μεταβάλεται τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ποῦ ἀκούσθηκε αὐτό; Εἶσθε ἀρκετὰ ἐπιστημονικῶς μορφωμένος, κ. Παπακωνσταντίνου, ὥστε νὰ ἠξεύρετε ὅτι ὑπάρχουν πολιτεύματα, ποὺ ἐπαγίωσαν συνταγματικῶς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Τὸ μίνιμουμ ποὺ ἰσχύει δι’ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, εἶναι νὰ ψηφίζεται ἑκάστοτε ἀπὸ τὴν Βουλήν. Τὸ νὰ ἐπιτρέπεται διὰ διατάγματος νὰ εἰσαχθῇ ἄλλο σύστημα, αὐτὸ εἶναι πρωτοφανές. Καὶ αὐτὸ ποὺ ὑποστηρίζω δὲν εἶναι συνέπεια τῶν ἰδιαιτέρων μου ἀρχῶν, ἀλλὰ τῆς στοιχειώδους δημοκρατικότητος οἱουδήποτε ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος πιστεύει εἰς τὸ πολίτευμά μας. Ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἶναι ἀριστερὸς ἢ δεξιός, ἀλλά, φαντάζομαι ὅτι καὶ ὁ κ. Τσῶρτσιλ εἰς τὴν Ἀγγλίαν θὰ ἔλεγε τὰ ἴδια πράγματα εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Τὸ θέμα δὲν εἶναι θέμα ἰδεολογικῶν κατευθύνσεων, ἀλλὰ στοιχειώδους σεβασμοῦ τῆς δημοκρατικῆς ἀρχῆς.

§215Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι τόσον ὀρθὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Σβῶλος, ὁ ὁποῖος μὲ διέκοψε παρασυρόμενος ἀπὸ τοὺς ἄλλους, εἶναι τόσον ὀρθόν, ὥστε οἱ ἴδιοι ἢ ἓν τμῆμα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσηγοῦνται τὸ νομοσχέδιον, εἶχον διακηρύξει διὰ δημοσίων δηλώσεων, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνωνται ἐκλογαὶ μὲ σύστημα, τὸ ὁποῖον ψηφίζεται ἐν ὄψει τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ὅτι ἀντιθέτως ἔπρεπε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα νὰ εἶναι γνωστὸν πολὺ ἐκ τῶν προτέρων εἰς ὅλον τὸν λαόν, διὰ νὰ δύναται βάσει αὐτοῦ νὰ διαμορφωθῇ ἡ πολιτικὴ πραγματικότης. Γενικῶς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς—ἂς ἀφήσωμεν ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς—τὸ καλλίτερον θὰ ἦτο τὸ ἐκλογικὸν σύστημα νὰ μὴ ἀπορρέῃ εἴτε ἐκ τῆς νευρικῆς ἐντυπώσεως τῆς στιγμῆς καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων μιᾶς ἐκλογῆς, εἴτε, ἐπὶ τέλους, ἐκ τῶν θελήσεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Διότι, ὑποθέτω, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εὑρίσκεται ἐδῶ, ὄχι διὰ νὰ παραδίδεται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ διὰ νὰ σταματᾷ οἱανδήποτε τάσιν αὐθαιρεσίας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ νὰ μὴ παραδίδῃ τὸν τόπον εἰς τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶναι ἐδῶ καὶ συζητεῖ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅπως πάντοτε πρέπει νὰ συζητῇ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐπειδὴ γνωρίζομεν, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφεύρομεν, εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἀποτελέσματα ἐντελῶς ἀντίθετα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ πιστεύομεν ἡμεῖς, νὰ δώσῃ κατάστασιν συγχύσεως πολὺ πληρεστέραν ἀπὸ ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα σήμερον, παραδίδομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὸ 10 ἢ 20% ποὺ θὰ δώσῃ τὸ ἐκλογικόν μας σύστημα εἰς τὸ πρῶτον ἢ τὸ δεύτερον κόμμα, παραδίδομεν εἰς τὴν θέλησιν ἐκείνης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν διενέργειαν ἐκλογῶν μὲ ἓν ἄλλο σύστημα, τὸ πλειοψηφικόν, τοῦ ὁποίου ἡ καθιέρωσις εἶναι ἐξαιρετικῶς ἐπικίνδυνος διὰ τὸν τόπον μας. Ἑπομένως αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ θεραπείαν. Κατ’ ἐμὲ θεραπεία τῶν δεινῶν καὶ τῆς βασικῆς ἀδικίας τοῦ συστήματος ποὺ καθιερώνετε θὰ ἦτο ἐὰν εὐθέως, γενναίως, τιμίως, ἐλέγατε, ὅτι ἐὰν ἓν κόμμα ἢ κανὲν κόμμα δὲν συγκεντρώσῃ τὸ 17% ποὺ ἐλπίζομεν, ἐφαρμόζεται ἡ ἀμιγὴς ἀναλογικὴ καὶ μόνον εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν τὴν Ἐθνικήν, ποὺ θὰ ἐκλεγῇ διὰ τῆς ἀμιγοῦς ἀναλογικῆς καὶ θὰ ἐκπροσωπῇ, ἑπομένως, τὸν κομματικὸν τεμαχισμὸν τῆς κοινῆς γνώμης, ἂς ἀφήσωμεν τὴν περαιτέρω ἀπόφασιν περὶ τοῦ τί θὰ πρέπει νὰ γίνῃ ἐξ ἀπόψεως ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐπιτέλους ἡμεῖς ἔχομεν συνηθίσει νὰ θεωροῦμεν τὴν Βουλὴν μεταβατικὴν ὑπόθεσιν. Τρεῖς μῆνες μόλις ἐξελέγη αὐτὴ ἡ Βουλὴ ἠρχίσαμεν νὰ συζητοῦμεν περὶ ἐκλογῶν. Μεταβατικὴ καὶ τούτη ἡ Βουλή. Ἔχει καταστῆ κοινὴ γνώμη, ὅτι μόνον ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ Κυβέρνησις. Ὅλα δύνανται νὰ γίνουν στὸν τόπον αὐτόν, χαμός, καταποντισμός, κατακλεισμός, ὅλα, πλὴν Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν Βουλὴν ποὺ ἐξέλεξεν ὁ λαὸς τῆς 5ης Μαρτίου διὰ νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν στὸν τόπον. Ἀποκλείεται μόνον Κυβέρνησις ἐκ τῆς Βουλῆς αὐτῆς, μεταβατική, ἑπομένως καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Ἀφοῦ τὸ θέλετε δύναται νὰ εἶναι μεταβατικὴ διὰ νὰ ἴδωμεν τὸ καλύτερον σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ ἑπομένῃ Βουλῇ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀξίωσις συνεπείας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἑαυτὴν καὶ τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νομοσχεδίου πρὸς ἑαυτούς, νὰ δεχθοῦν αὐτὴν τὴν τροποποίησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου καὶ τὸ ὁποῖον θὰ λέγῃ ὅτι αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως μὲ τὸ 10% ἢ μὲ τὸ 20%, ἂς ἐγκαταλειφθῇ ἐπὶ τέλους ὡς λόγος. Ἐπὶ τέλους, ἐὰν θέλῃ κανεὶς ἂς καθιερώσῃ τὴν ἀρχήν, ὅτι διὰ τῆς μειοψηφίας κυβερνῶ ἢ διότι ἔτσι θέλω. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ λέγετε ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἡ ἀμιγὴς ἡ ὁποία δίδει δυσκόλως Κυβερνήσεις πρέπει νὰ φύγῃ διὰ νὰ ἔλθῃ ἕνα σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ 20% σχηματίζει Κυβέρνησιν, καὶ τολμῶμεν νὰ λέγωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 10% ἢ τοῦ 20% ἀποτελεῖ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, χάριν τῆς εὑρέσεως τῆς ὁποίας διαλύομεν τὴν Βουλὴν καὶ ἐφευρίσκομεν νέον σύστημα ἐκλογικὸν διὰ νὰ κάμωμεν Κυβέρνησιν τοῦ 20% καὶ νὰ τὴν λέγωμεν ἰσχυρὸν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ δὲν στέκεται οὔτε εἰς τὸ ἕνα πόδι, κύριοι βουλευταί. Καὶ διὰ νὰ τελειώσω ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ ἄρχισε ὁ Πρόεδρος τοῦ Κόμματός μας, ὅτι ὁ Μουσολίνι ἦταν ἐφεῦρε τὸ σύστημα τὸ ἐφεῦρεν διότι εἶχε μέσα εἰς τὴν ψυχήν του τὴν ἄλλην ὄψιν τοῦ νομίσματος, διότι πίστευε ὅτι εἴτε διὰ τῆς μειοψηφίας εἴτε διὰ τῆς βίας δύναται νὰ κυβερνήσῃ. Ἀλλ’ ὁ Μουσολίνι ἤξευρε, ὅτι θὰ εἶναι αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἐνδεχομένως θὰ ἐφήρμοζε τὴν βίαν. Τὸ πρωτάκουστον φαινόμενον τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς εἶναι, ὅτι ἐφεύρομεν ἕνα σύστημα χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὴν βίαν, ἀλλὰ δημιουργοῦντες τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε οὔτε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ εἰσηγοῦνται, οὔτε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ ἐφαρμόζουν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπωφεληθοῦν, οὔτε διὰ τῆς βίας οὔτε διὰ τῆς πονηρίας.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§217Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ βῆμα ἀνεβαίνει κανεὶς συνήθως, ἢ θὰ ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἀνεβαίνῃ, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ πείσῃ ἢ νὰ παρασύρῃ. Καὶ ὅταν ἔχῃ τὴν ἐλπίδα νὰ παρασύρῃ, χρησιμοποιεῖ ρητορικὰ σχήματα καὶ ὅλα τὰ μέσα τῆς ὑποβολῆς. Ὅταν ἀποβλέπῃ κυρίως εἰς τὸ νὰ πείσῃ, ὅταν τὰ θέματα εἶναι νηφάλια καὶ ἀποβλέπει κυρίως νὰ πείσῃ, τότε βεβαίως χρησιμοποιεῖ ἐπιχειρήματα. Φοβοῦμαι, ὅτι οὔτε ἡ μία οὔτε ἡ ἄλλη μέθοδος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐσταθήσουν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τοὐλάχιστον. Ἠλπίζομεν, ἀλλὰ διεψεύσθησαν αἱ ἐλπίδες μας, ὅτι θὰ ὑπῆρχεν ἡ διάθεσις μερικῶν κομμάτων ἀπὸ ἀπόψεως ἀντικειμενικῆς λογικῆς, νὰ ἐξετάσουν τὰ ὑπὸ συζήτησιν θέματα. Ἀλλὰ τὴν διάθεσιν αὐτὴν δὲν τὴν διεπιστώσαμεν τοὐλάχιστον ἀπόψε. Κύριοι βουλευταί, χθὲς συνεζητούσαμε διὰ τοὺς σταυροὺς καὶ ἦτο γεμάτη ἡ αἴθουσα. Ἀπόψε συζητοῦμε διὰ τὴν ἀρχὴν καὶ τὸν βασικὸν ἂς εἴπωμεν κανόνα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ αἴθουσα ἕως πρὸ ἡμισείας ὥρας, ὅταν ὡμίλησαν πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων ἦτο σχεδὸν κενή. Ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἐθεώρησεν εὐπρεπὲς νὰ ἐγείρῃ ζήτημα ἀπαρτίας. Εἴμαστε ὅλοι ὅλοι 15–17 βουλευταὶ ἀπουσιαζόντων ὅλων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἐξακολουθεῖ νὰ ἀπουσιάζῃ, καθιστῶν σχεδὸν ματαίαν τὴν ἀγόρευσίν μου, διότι μόνον ἐκεῖνος θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν νὰ σηκωθῇ ἀντιλαμβανόμενος μίαν λογικὴν παρατήρησιν καὶ νὰ εἴπῃ «ἂς τὸ παραδεχθῶμεν αὐτό». Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάμῃ καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι σχεδὸν περιττὴ ἡ συζήτησις ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπανέρχομαι εἰς τὴν διαπίστωσίν μου. Ἦτο ὑπερπλήρης χθὲς ἡ αἴθουσα διότι ὡμιλούσαμεν διὰ τοὺς σταυροὺς καὶ διότι τὸ θέμα ἦτο συνδεδεμένον μὲ τὸ προσωπικὸν συμφέρον ὅλων μας. Ἀπόψε ἡ αἴθουσα ἦτο 2–3 ὥρας ἀδειανὴ καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀνεπαρκῶς πλήρης, διότι συζητοῦμεν διὰ τὸ κεντρικὸν καὶ μεγάλο θέμα τὸ ὁποῖον δὲν προσελκύει τὸ ἐνδιαφέρον τῶν περισσοτέρων ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων. Ἡ παρατήρησις αὐτὴ ἔχει οὐσιώδη σημασίαν καὶ παρακαλῶ ὁ καθεὶς νὰ συναγάγῃ τὰ συμπεράσματά του. Δὲν θὰ ἀνέβαινα κἂν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ κάμω τὴν διαπίστωσιν αὐτὴν καὶ διὰ νὰ ἐπιχειρήσω νὰ πείσω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὁλόκληρον, τὸ ὁποῖον ἐνσαρκοῦται κυρίως εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16—εἶναι παράλογον—μεταχειρίζομαι τὴν ἠπιωτέραν τῶν ἐκφράσεων, ἐὰν δὲν ἔβλεπον ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα οἱ προλαλήσαντες καὶ συγκεκριμένως ὁ κ. Τσιριμῶκος, ὁ κ. Σβῶλος καὶ ὁ κ. Παπαθανάσης ἀνέπτυξαν, δὲν κατενοήθησαν κἄν. Ἀναπτύσσων ὁ Ἀρχηγὸς μάλιστα τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος τὸ θέμα, προέβη εἰς τὴν ἐπιγραμματικὴν συμπύκνωσιν τοῦ λογικῶς ἀτόπου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ἡ ὑπὸ συζήτησιν διάταξις τοῦ ἄρθρου 16. Δὲν ἐννοῶ τὴν βασικὴν διάταξιν τὴν θεσπίζουσαν τὸ 17%. Νὰ συζητῶμεν περὶ αὐτῆς εἶναι περιττόν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ συζητῇ κανεὶς οὔτε νὰ ἔχῃ κἂν τὴν ψυχικὴν διάθεσιν νὰ ὁμιλῇ ἀπευθυνόμενος εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων. Ἄς συζητήσωμεν ὅμως, τοὐλάχιστον, τὴν ἑπομένην διάταξιν, τὴν συμπληρωματικήν. Πολὺ ὀρθῶς ἐλέχθη ἀπὸ ὅλους τοὺς κυρίους καὶ τὸ πρᾶγμα τὸ συνώψισεν ἐπιγραμματικῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι παράλογος. Ἀπορῶ δέ, πῶς οἱ κυρίως ὑπεύθυνοι διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὁ κύριος ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος, κ. Φωκίων Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ παλαιὸς ἐφευρέτης τοῦ συστήματος, καὶ ὁ κ. Παπακωνσταντίνου, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ ἐξαιρετικὴν ἐπίδοσιν εἰς τὰ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων καὶ ὀξύνοιαν εἰς τὰ πράγματα αὐτά, πῶς δὲν ἀντελήφθησαν τὸ θέμα; Ἄς μεταχειρισθῶ ἁπλουστέρους ὅρους εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ προβλήματος. Οὔτε ἐπιγραμματικῶς θὰ τὸ συνοψίσω, διότι τὰ ἐπιγράμματα προϋποθέτουν μίαν ἴσως μεγαλυτέραν ἱκανότητα κατανοήσεως, οὔτε τὰς ἀκραίας περιπτώσεις θὰ χρησιμοποιήσω, τὰς ὁποίας καὶ ὁ κ. Σβῶλος καὶ ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐμνημόνευσαν, δηλαδὴ τὴν περίπτωσιν τοῦ 10%, διότι ἀπήντησεν εὐχερῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίσας, ὅτι ἀπετέλει αὐτὸ ἀπάντησιν σοβαράν, ὅτι αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ, εἶναι ἀδύνατον εἰς τὴν πραγματικότητα νὰ συμβῇ. Αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ εἴπῃ κανείς, διότι ἡ πραγματικότης δὲν εὑρίσκεται στὰ χέρια μας καὶ ἠμπορεῖ νὰ διαμορφωθοῦν καταστάσεις τοιαῦται, ὥστε νὰ ὑπάρχουν ὄχι μόνον τέσσαρις ἢ πέντε, ἀλλὰ περισσότεροι συνασπισμοί, οἱ ὁποῖοι θὰ κατέλθουν εἰς τὰς ἐκλογάς. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποκλείσωμεν ἀπὸ τὸν νόμον οὔτε καὶ αὐτὴν τὴν πιθανότητα καὶ ἑπομένως ἠμποροῦν νὰ συμβοῦν καὶ αὐτά, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν φθάνω ἐκεῖ. Ὑποθέσατε, ὅτι τὸ ἕνα κόμμα παίρνει 20% καὶ τὸ ἄλλο 15%. Αὐτὰ τὰ δύο κόμματα μαζὶ παίρνουν 35%. Τὰ δύο αὐτὰ κόμματα, ἐφ’ ὅσον τὸ ἕνα ἐξ αὐτῶν ἔχει πέσει κάτω ἀπὸ τὰ 17%, θὰ ἔχουν περισσότερα δικαιώματα ἀπὸ ὅτι θὰ εἶχαν, ἐὰν εἶχον συγκεντρώσει μεγαλύτερον ἀριθμόν, διότι ἐὰν εἶχε συγκεντρώσει καὶ τὸ δεύτερον κόμμα καὶ ἕνα τρίτον κόμμα μεγαλύτερον ποσοστὸν ψήφων καὶ εἶχον ὑπερβῆ τὸ 17%, τότε τὰ κόμματα αὐτὰ θὰ εἶχον μικρότερα δικαιώματα, δηλαδὴ θὰ ἔπρεπε νὰ μοιρασθοῦν τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ τὰ τρία, καὶ ὄχι ἁπλῶς τὰ δύο. Πρόκειται, κύριοι, περὶ παραλογισμοῦ καὶ δὲν ἔχει γίνει νοητὸς ὁ παραλογισμὸς αὐτός. Εὐτυχῶς, ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὴν αἴθουσαν, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν στερεὰν λογικὴν τοῦ ὁποίου ἔχω ἐμπιστοσύνην καὶ κάποιαν βεβαιότητα σχεδὸν καὶ διαίσθησιν ἴσως, ὅτι θὰ κατανοήσῃ τὸ θέμα καὶ θὰ δώσῃ τὴν λύσιν. Πρόκειται περὶ καθαροῦ παραλογισμοῦ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ ματαίῳ ἐπὶ τρεῖς ὥρας συζητοῦμεν. Ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον μόλις πρὸ ὀλίγου, ἀλλὰ ὡμίλησαν πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ ὁ κ. Σβῶλος, ὁ κ. Τσιριμῶκος, ὁ κ. Παπαθανάσης καὶ ὁ κ. Μπαλτατζῆς καὶ ἄλλοι τινὲς ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν καὶ προσεπάθησαν νὰ κάμουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν κ. Παπακωνσταντίνου καὶ τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀλλάξουν γνώμην, προσεπάθησαν νὰ τοὺς κάμουν νὰ καταλάβουν, ἀλλ’ εἰς μάτην, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὅσον πιὸ ἀσθενὴς καὶ ἀνίσχυρος εἶσαι, νὰ ἔχῃς περισσότερα δικαιώματα, ὅσον δὲ πιὸ ἰσχυρὸς εἶσαι νὰ ἔχῃς ὀλιγώτερα δικαιώματα, διότι αὐτὴν τὴν ἀρχὴν θεσπίζει τὸ ἄρθρον 16. Δὲν ἐξετάζω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἔχω καμμίαν διάθεσιν, εἶναι ἄχαρι τὸ πρᾶγμα, δὲν ἔχομεν καμμίαν διάθεσιν νὰ προσβάλωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀφοῦ θέλει ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ τὸ περάσῃ, ἂς τὸ περάσῃ, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ μὴ περιλαμβάνῃ παραλογισμούς.

§218Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν κινδυνεύει ἀπὸ προσβολήν, εἶναι πέραν τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ.

§219Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16 ἡ σχετικὴ μὲ τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι ἡ περιλαμβανομένη εἰς τὴν τρίτην παράγραφον τῆς τοῦ ἐδαφίου 6. Λέγει λοιπὸν ἡ διάταξις: «Εἰς ἣν περίπτωσιν... (ἀναγινώσκει)....». Ἐὰν δηλαδὴ τρία κόμματα ἔχουν ἐπάνω ἀπὸ 17%, αὐτὰ τὰ τρία κόμματα ἔχουν ὀλιγώτερα δικαιώματα συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἔχουν δύο κόμματα κατώτερα τῆς δυνάμεως τῶν τριῶν, πιπτόντων τῶν δύο ἢ πίπτοντος τοῦ ἑνὸς κάτω τοῦ 17%, δηλαδὴ θεσπίζετε τὴν ἑξῆς ἀρχήν: Ὅσον μικροτέρα ἡ δύναμις ἑνὸς κόμματος, τόσον ἐνδεχομένως μεγαλυτέρα ἡ θέσις του εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι καὶ ἀντιδημοκρατικὸν τὸ θεσπιζόμενον, εἶναι καὶ παράλογον, εἶναι καὶ πολιτικῶς ἀνήθικον, εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἄτοπον, ἀλλὰ κυρίως, αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαιότερον, εἶναι παράλογον, κύριοι, καὶ παραλογισμὸν δὲν πρέπει νὰ περιλαμβάνουν οἱ νόμοι. Τί θὰ ἔπρεπε σύμφωνα μὲ τὴν ἰδικήν σας ἀρχὴν νὰ περιλάβετε εἰς τὸ νομοσχέδιον; νὰ εἴπητε τοῦτο: Ὅσον μικρότερα τὰ κόμματα, τόσον περισσότερα θὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ μοιράζωνται τὴν δευτέραν κατανομὴν. Ἐὰν δύο κόμματα συγκεντρώσουν τὸ 51%, τότε νὰ μοιρασθοῦν ὁλόκληρον τὴν δευτέραν κατανομὴν τὰ δύο κόμματα. Ἐὰν δύο κόμματα δὲν φθάσουν τὸ 51%, τότε θὰ πᾶμε εἰς τὰ τρία. Ἐὰν δὲν φθάσουν οὔτε τρία, τότε θὰ πρέπει νὰ γίνουν τέσσαρα καί ὄχι δύο. Τὸ νὰ γίνωνται δύο ὅταν πᾶμε κάτω ἀπὸ τὸ 17%, τοῦτο ἀποτελεῖ δημοκρατικὸν παραλογισμόν. Τὸ νὰ πᾶμε εἰς τὰ δύο, ὅταν εἶναι ἐπάνω ἀπὸ 25% αὐτὸ ἀποτελεῖ συνέπειαν. Εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα.

§220Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπὸ ἐδῶ ἐκαταλάβαμεν.

§221Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γνωρίζω.

§222Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, οὔτε μὲ χαριεντισμούς, οὔτε μὲ γέλωτας λύονται τὰ μεγάλα ζητήματα. Ὑπῆρξε μία μεγάλη κατηγορία κατὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἰδέαν. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐγίνετο εὐρεῖα συζήτησις εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι δὲν ἀντίκειται, δὲν εἶναι ἀντιδημοκρατικὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν βάσιν του καὶ μᾶς μέμφεσθε, διότι δεχόμεθα συμμετοχὴν τριῶν κομμάτων, ὅταν καὶ τὰ τρία κόμματα μαζεύουν ἕκαστον 17% καὶ ἄνω· καὶ ὅταν δὲν κατορθωθῇ ἡ συγκέντρωσις τοῦ 17%, κατεβαίνομεν εἰς τὰ δύο κόμματα. Εἴμεθα ἀπολύτως συνεπεῖς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου τὴν ψήφισιν ζητοῦμεν. Ποία εἶναι ἡ βάσις; Ὅτι δὲν θέλομεν μικρὰ κόμματα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ λέγοντες μικρὰ κόμματα, δὲν ἐννοοῦμεν κανένα ἀπὸ τὰ ἐν τῇ Βουλῇ σήμερον ὑπάρχοντα διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ προΐδωμεν ποῖον κόμμα θὰ ἐξέλθῃ μικρὸν καὶ ποῖον μεγάλον ἀπὸ τὰς μελλούσας ἐκλογάς. Ἀλλ’ εἴμεθα συνεπεῖς, ὅταν λέγωμεν: 17% τρία κόμματα, κάτω τοῦ 17% δύο μόνον, διὰ νὰ μὴ κατέβωμεν πολὺ χαμηλά.

§223Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κάτω τοῦ 10% ἓν κόμμα, αὐτὸ προτείνω ἐγώ. (Χειροκροτήματα).

§224Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Σᾶς εἶπα μὲ χαριεντισμοὺς ἢ μὲ γέλωτας......

§225Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι χαριεντισμὸς αὐτό, κύριε Ὑπουργέ.

§226Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὅταν μοῦ λέγετε κάτω τοῦ 10% ἕν κόμμα, τότε καὶ μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα εἴμεθα πάντοτε συνεπεῖς καὶ δὲν εἶναι παραλογισμός. Ἡ βάσις μας εἶναι: ὄχι μικρὰ κόμματα.

§227Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ μοῦ γίνῃ καμμία διακοπὴ καὶ τὸ πολὺ πολύ, ἐὰν θὰ εἶχε τὴν καλωσύνην, νὰ μοῦ κάμῃ διακοπὴν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἕνας ἐκ τῶν δύο ἀρχηγῶν, ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ ἢ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διότι δὲν γινόμεθα νοητοί. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ ὅσα εἴπομεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ πλήρους ἐλλείψεως ἱκανότητος νὰ κατατοπίσῃ τὰς στοιχειώδεις λογικὰς ἐννοίας, τὰς ὁποίας προσπαθοῦμε νὰ ἀναπτύξωμεν. Δὲν λέγομεν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐννοήσατε, ἀλλὰ λέγομεν τελείως ἄλλα πράγματα καὶ εἶναι τόσον λογικά, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγομεν, ὥστε ἔπρεπε νὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωσα ὅταν ἀκολουθῶν τὴν ἀρχήν σας, βάσει τῆς ὁποίας ὅσον μικρότερα εἶναι τὰ κόμματα, τόσον μεγαλυτέραν δύναμιν ἀποκτοῦν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὅταν πίπτουν κάτω τὴν τοῦ 10%, νὰ μπαίνῃ μόνον ἕνα κόμμα εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ λογικὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ λογικὴ ἡ ἰδική σας καὶ ὀφείλω νὰ ἐξαγάγω τὸ συμπέρασμα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς λογικῆς. Κύριοι, εἶναι ματαία ἡ συζήτησις.

§228Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι ματαία. Ἐπισημαίνει τὸν παραλογισμὸν καὶ εἶναι χρήσιμος διὰ τὸ Ἔθνος.

§229Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἕνα ἐκ τῶν δύο κ. ἀρχηγῶν τῆς ΕΠΕΚ καὶ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, νὰ μᾶς ἐξηγήσουν τὸ νόημα αὐτῆς τῆς διατάξεως, διότι πρόκειται περὶ πραγματικοῦ παραλογισμοῦ, πρόκειται περὶ ἀντιδημοκρατικῆς διατάξεως πρόκειται περὶ ἀνοήτου διατάξεως, διότι εἶναι ἀνόητος διάταξις, κύριοι βουλευταί, νὰ λέγωμεν ὅτι, ὅταν τὰ κόμματα πέσουν κάτω τοῦ 17% θὰ ἔχουν περισσότερα δικαιώματα. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς λογικῆς θὰ ἔπρεπε, ὅσον μεγαλύτερον εἶναι ἕνα κόμμα, τόσον περισσότερα δικαιώματα νὰ ἔχῃ, ἐνῷ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, ὅσον μικρότερα εἶναι τὰ πρῶτα δύο κόμματα, τόσον μεγαλυτέραν δύναμιν ἀποκτοῦν καὶ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἀντὶ δηλαδὴ νὰ μποῦν τέσσαρα κόμματα καὶ τὰ τρία νὰ γίνουν τέσσαρα, ἐδῶ γίνονται δύο. Κύριοι, κάμνω ἔκκλησιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συλλάβῃ τὰς ἐννοίας τὰς ὁποίας ἀναπτύσσομεν ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό, τὰς ὁποίας ἐννοίας δὲν βλέπω, ὅτι τὰς κατανοοῦν οἱ περισσότεροι τῶν κ. βουλευτῶν, ἢ δὲν θέλουν νὰ ἐκφρασθοῦν διὰ τῆς φυσιογνωμίας των, ὅτι τὰς κατανοοῦν, φοβούμενοι, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ περιπέσουν εἰς τὴν δυσμένειαν τῶν ἀρχηγῶν των. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§230Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἀπὸ τὴν ἀρχὴν προκαλεῖτε τοὺς κ. βουλευτάς, νὰ σᾶς δώσουν μίαν ἀπάντησιν. Τὸ θέμα εἶναι τοῦτο: Ἐρωτᾶτε, διατί τρία κόμματα πρέπει νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἡ ἀπάντησις εἶναι πολὺ λογική, διότι τρία κόμματα τῆς Βουλῆς αὐτῆς ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ σχηματίσουν πλειοψηφίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§231Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἠρώτησα αὐτό. Δὲν ἐγενόμην νοητὸς οὔτε ἀπὸ σᾶς. Δὲν συζητοῦμεν τὸ θέμα τῶν τριῶν, δὲν συζητοῦμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς ἐδῶ ἀπόψε, ἀλλά, κύριοι, μέσα εἰς τὸ κοινὸν πλαίσιον αὐτοῦ τοῦ νόμου προσπαθοῦμεν νὰ κάμωμεν μερικὰς καλὰς σκέψεις καὶ δὲν μᾶς τὸ ἐπιτρέπετε αὐτό.

§232Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἠμπορῶ νὰ συμφωνήσω μαζί σας, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἀντιδημοκρατικόν, πάντως εἶναι λογικὸν καὶ συνεπές.

§233Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀπόψε εἰδικῶς ὡμίλησα περὶ τῆς διατάξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἓν ἢ κανὲν κόμμα δὲν πάρει τὸ 17% περιορίζει ἀντὶ νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ μετάσχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν.

§234Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Εἰς αὐτὸ ἔγκειται ἡ λογικὴ τοῦ νομοσχεδίου, διότι, ὅταν ὁ λαὸς δὲν θὰ εἶναι ἀφ’ ἑαυτοῦ ἱκανὸς νὰ ἀναδείξῃ τρία κόμματα μεγάλα, τὰ ὁποῖα νὰ πάρουν τὴν δευτέραν κατανομήν, τότε τὸ νομοσχέδιον προβλέπει μίαν διαδικασίαν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ σχηματισθοῦν τὰ ἰσχυρὰ κόμματα.

§235Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ σᾶς ἐπιτρέψω νὰ μὲ διακόψητε καὶ ἄλλας φοράς, ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν θὰ ὠφελήσῃ ἡ συζήτησις, διότι ἐπιμένετε εἰς ἀπάντησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ ὅσα ἰσχυρίζομαι ἐγώ, διότι ἄλλα ἰσχυρίζομαι ἐγὼ καὶ ἄλλα λέγετε ἐσεῖς. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ καλοῦ ἢ κακοῦ αὐτοῦ νόμου—δὲν θέλω νὰ τὸν χαρακτηρίσω, ὄχι διότι εἶναι ἀχαρακτήριστος, ἀλλὰ διότι ἔχομεν κουρασθῆ πλέον προβαίνοντες εἰς χαρακτηρισμούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι αὐτονόητοι—ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ καλοῦ ἢ κακοῦ αὐτοῦ νόμου ἡμεῖς προσπαθοῦμεν νὰ βοηθήσωμεν καὶ νὰ διορθώσωμεν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐσφαλμέναι.

§236Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λέγετε, ὅτι ἡ προσπάθειά σας τείνει εἰς τὸ νὰ διορθώσητε τὸ νομοσχέδιον. Ἡ προσπάθειά σας ὅμως αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι, πῶς θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ καταρρίψητε τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἢ νὰ καταστήσετε τὴν βάσιν αὐτοῦ ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης σαθράν. Εὐτυχῶς, ἡ προσπάθεια εἰς τὴν ὁποίαν ἀποδύεσθε συναντᾷ τὴν ἡμετέραν ἀντίθεσιν καὶ τὴν ἡμετέραν προσπάθειαν κατοχυρώσεως τοῦ σχεδίου.

§237Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τί ὑποστηρίζετε ἐπὶ τοῦ προκειμένου;

§238Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι—καὶ πιστεύω ὅτι ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὰ γεγονότα—καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος ἔλεγε κάποτε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ὑπάρξουν δύο κόμματα καὶ ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἕνα τρίτον κόμμα, τὸ ὁποῖον νὰ συντελῇ εἰς τὴν ρύθμισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως.

§239Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἀγορεύσεις, κ. Τσαλδάρη, παρακαλῶ ἐπέτρεψα διακοπήν, διὰ νὰ ἀπαντήσετε μόνον εἰς τὸ ἐρώτημά μου.

§240Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐξεκινήσαμεν ἀπὸ τὴν ἄποψιν νὰ ὠθήσωμεν πρὸς τὰ δύο κόμματα καὶ ὅταν εἴδομεν, ὅτι ὑπάρχει πιθανότης δημιουργίας τοῦ τρίτου κόμματος, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τρίτον. Αὐτὴ εἶναι ἡ βασικὴ θεωρία, ἡ ὁποία παραμένει σεβαστή, ὅταν τὰ ποσοστὰ εἶναι μικρότερα.

§241Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς θέσω ἕνα ἐρώτημα περισσότερον συγκεκριμένον. Διατί, ἀφοῦ ἐφθάσατε εἰς τὸ τρία, τὸ τρία τὸ παραδέχεσθε μόνον εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, ὅταν τὰ δύο πρῶτα κόμματα εἶναι ἰσχυρά, τὸ τρία τὸ σβύνετε; Εἶναι δυνατόν, εἶναι νοητὸν τοῦτο;

§242Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἁπλούστατα, διότι ὅσον πηγαίνομεν πρὸς τὰ κάτω, δὲν ἠξεύρομεν ποῖα κόμματα θὰ συναντήσωμεν.

§243Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε νὰ μὴ πηγαίνατε πρὸς τὸ σύστημα αὐτό. Στήνετε παγίδας εἰς τὸ Ἔθνος καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν φοβεῖσθε τὸ ἔργον τῶν χειρῶν σας. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§244Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἄς προσέξῃ τὰς παγίδας ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ἡ πολιτεία μας ἔχει καταδείξει, ὅτι διαγιγνώσκομεν ἐγκαίρως καὶ διαλύομεν τὰς παγίδας. (Χειροκροτήματα).

§245Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔθεσα εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ Ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ ἕνα στοιχειῶδες λογικὸν ἐρώτημα καὶ δὲν ἠθέλησαν νὰ ἀπαντήσουν, εἴτε διότι δὲν κατανοοῦν τὸ ἐρώτημα καὶ στεροῦνται τῆς λογικῆς, εἴτε διότι δὲν θέλουν ν’ ἀπαντήσουν. Ἐγὼ παραδέχομαι μόνον τὸ πρῶτον, διότι δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἐξ οἱασδήποτε ἄλλης ὑστεροβουλίας δὲν ἠθέλησαν ν’ ἀπαντήσουν. Μόνον ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐφ’ ὅσον ἐστριμώχθη ἀπὸ τὰς ἐρωτήσεις αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν, ἔδωσε μίαν ἀπάντησιν συνεπικουροῦντος τοῦ ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συναδέλφου του κ. Παπακωνσταντίνου, «δὲν γνωρίζομεν τί θὰ συναντήσωμεν». Ἐάν, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν ἠξεύρετε τί θὰ συναντήσητε, σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως, τότε δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ προβαίνετε δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου τῶν παρασκηνίων εἰς τὴν θέσπισιν καὶ τὴν ἐπιβολὴν ἐπὶ τοῦ Νομοθετικοῦ αὐτοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον μετεβλήθη εἰς Σῶμα προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔπαυσαν νὰ ἔχουν ἐλευθέραν καὶ ἰδίαν προσωπικότητα. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο πολλοὶ βουλευταὶ τῶν ὑποστηριζόντων τὸ νομοσχέδιον ἐγείρονται καὶ διαμαρτύρονται διὰ τὴν λεχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Κανελλοπούλου τελευταίαν φράσιν, ὁ δὲ βουλευτὴς κ. Ι. Μαρινάκος προχωρῶν πρὸς τὸ βῆμα ζητεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν τελευταίαν φράσιν του. Δημιουργοῦνται θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5 λεπτά. (Ὥρα 0.05′ πρωϊνή).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 0.35′ πρωϊνή).

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§248Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐφανταζόμην ὅτι αἱ φράσεις τὰς ὁποίας διετύπωσα καὶ ὁμολογουμένως τὰς διετύπωσα ἐν ὀργῇ, θὰ προεκάλουν τὴν ἐξέγερσιν τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν τῶν τριῶν κομμάτων. Ἔκαμα διαπίστωσιν ἑνὸς ἀντικειμενικοῦ γεγονότος, ἀφορῶντος τὴν πειθαρχίαν τῶν κομμάτων, ὄχι εἰς ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον, εἰς σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ὁποῖα σημεῖα ἀνέλυσαν ἐπιμόνως ὡρισμένοι ἐκ τῶν ἀγορητῶν, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀσχοληθῆ μὲ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ ἡ πειθαρχία τῶν κομμάτων καὶ εἰς αὐτὰ ἀκόμη τὰ σημεῖα ἦτο φυσικὸν νὰ μὲ ξενίσῃ, διότι δὲν διεπίστωσα τὴν ἀντίδρασιν εἰς ὅσα εἴπομεν ἐπὶ τρεῖς ὥρας, τὴν ἀντίδρασιν οὐδενὸς συναδέλφου τῶν τριῶν κομμάτων. Ὡς ἐκ τούτου ἦτο φυσικὸν νὰ ἐξεγερθῇ ἡ ψυχή μου καὶ ἐν τῇ ἐξεγέρσει ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρισκόμην καὶ λόγῳ τῆς ματαίας συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς—διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι παρακολουθῶ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς μετὰ βαθυτάτου σεβασμοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἄλλοι δὲν προσέρχονται εἰς αὐτὰς—ἦτο φυσικὸν νὰ ξενισθῶ καὶ ἐν ἐξεγέρσει διετύπωσα καὶ φράσεις, αἱ ὁποῖαι ἴσως δὲν ἐδικαιολογοῦντο.

§249ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἴσως δὲν ὑπάρχει.

§250Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ «δὲν ὑπάρχει» μὴ τὸ λέγετε εἰς ἐμένα καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπεμβαίνετε εἰς αὐτὸν τὸν τόνον. Ἴσως διετύπωσα καὶ φράσεις, θὰ τὰς ἀναζητήσω εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς διὰ νὰ διαπιστώσω τὰς λέξεις τὰς ὁποίας εἶπα, διότι νομίζω ὅτι δὲν προσέβαλα τὴν Βουλήν, ἴσως διετύπωσα καὶ φράσεις δριμυτέρας τοῦ δέοντος καὶ πηγαζούσας ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐξέγερσιν. Ἐὰν προσέβαλον τοὺς κ. συναδέλφους, ἐὰν πράγματι τοὺς προσέβαλον, δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀναγνωρίσω τὸ ἄτοπον. Ἐὰν αἱ λέξεις ἔπταισαν, τὰς λέξεις τὰς παραμερίζω καὶ ἐὰν οἱ ἐξεγερθέντες συνάδελφοι ἀπαιτοῦν τοῦτο, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ θεωρήσω τὰς λέξεις αὐτὰς ὡς μὴ λεχθείσας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι, νὰ ἀποκαλύψω τὸν παραλογισμόν, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει εἰς μίαν δευτερεύουσαν πρότασιν τοῦ ἄρθρου 16. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀντὶ νὰ μοῦ δώσῃ ἀπάντησιν ἐπὶ συγκεκριμένου ἐρωτήματός μου, ἀπήντησεν ἐπὶ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου. Δὲν ἀνῆλθον διόλου εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀνέμενον τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, διότι ἐθεώρησα μάταιον τὸν ἀγῶνα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἀνῆλθον καὶ σήμερον εἰς τὸ βῆμα καὶ παρὰ τὸ παρεμπεσὸν ἐπεισόδιον, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπῆρχον ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ὡρισμέναι ἐξεγέρσεις, διότι ἐὰν ἐσεῖς ἐθίγητε ἀπὸ ὡρισμένας λέξεις, ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ θιγῶμεν ἀπὸ ὡρισμένας πράξεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἐνδιαφερόμεθα δι’ αὐτὰς διότι ὁ Λαὸς θὰ κρίνῃ καὶ θὰ ἀποφασίσῃ.

§251Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὅπως σᾶς εἶπε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ ἐνισχύσῃ τὰ μεγάλα κόμματα, ὥστε νὰ δημιουργηθοῦν ἰσχυροὶ κομματικοὶ ὀργανισμοὶ καὶ νὰ ἠμπορέσουν νὰ δημιουργήσουν σταθερὰς κυβερνήσεις ἐν τῇ χώρᾳ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὅπως τὸ θέτετε τὸ πρᾶγμα ὑπάρχει μία ἀνακολουθία, ὅτι ἐνῷ μὲ τὸ 17% μετέχουν τρία κόμματα, κάτω τοῦ 17% εἶναι μόνον δύο. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου θὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν ὅτι κατὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ νομοσχεδίου ὅλοι ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι μόνον δύο κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Εἰς τὴν συζήτησιν ὅμως ἀνεπτύχθη εὐλόγως τὸ ἐρώτημα, ὅτι ἐὰν καὶ τὸ τρίτον κόμμα λάβῃ τὸ 17% θὰ ἀποκλείεται ἀπὸ τὴν δευτέραν κατανομήν, καὶ ὑπεχωρήσαμεν νὰ περιληφθῇ καὶ τὸ τρίτον κόμμα ἐὰν συγκεντρώσῃ τὸ 17%. Ἡ ἀνακολουθία ἐδημιουργήθη ἐκ τοῦ ὅτι κάτω τῶν 17% εἶναι μόνον δύο κόμματα. Ὀρθῶς, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πίπτομεν κάτω τοῦ 17 ἀρχίζει ὁ τεμαχισμὸς τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ δι’ αὐτὸ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἀρχικὴν ἄποψιν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν ὁποίαν κάτω τοῦ 17% νὰ εἶναι μόνον δύο κόμματα.

§252Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως παραδέχεσθε μιὰν ἀνακολουθίαν. Ἐπὶ ἀνακολουθιῶν δὲν πρέπει νὰ βασίζωνται οἱ νόμοι οἱ ἀποσκοποῦντες εἰς τὴν ἐκδήλωσιν τῆς δημοκρατικῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ἡ λέξις ἀνακολουθία εἶναι βαρεῖα. Καθ’ ἡμᾶς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐμείνετε εἰς τὴν ἀνακολουθίαν καὶ τὸν παραλογισμόν. Βέβαια ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ὁ συνάδελφος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας κ. Παπακωνσταντίνου ἔρριψαν μίαν σκέψιν εἰπόντες «ἐβάλαμε τὴν διάταξιν τῶν δύο κομμάτων, διότι κάτω τοῦ 17% δὲν ἠξεύρομεν ποῦ θὰ φθάσωμεν». Ὥστε παρεδέχθησαν, ὅτι ἡ ἀνησυχία ἡ ἐθνικὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία τοὺς ὤθησε νὰ περιορίσουν τὰ κόμματα εἰς 2. Δὲν εὑρίσκω δικαιολογημένας τὰς ἀνησυχίας των. Μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Στεφανοπούλου, ἤτοι μὲ ποσοστὸν 51% ὡς κριτήριον δὲν ὑπάρχει κανεὶς κίνδυνος. Ἐὰν πέρα 2 κομμάτων τὸ 51%, ἐὰν πέραν 3 ἢ 4 ἢ καὶ 5 ἀπὸ 10%, αὐτὰ ὅλα θὰ μετάσχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Καὶ ἐὰν ἀκόμη ἕνα ἀπὸ αὐτὰ τὰ 5 κόμματα εἶναι ἀνεπιθύμητον, αὐτὸ θὰ πάρῃ μόνον τὸ ⅕ τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ ἑπομένως κίνδυνος ἐθνικὸς δὲν ὑπάρχει. Ἡ βάσις αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως σαφής. Σᾶς βεβαιῶ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀνέβηκα ἀπόψε εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ κάμω ἀντιπολίτευσιν, οὔτε διὰ νὰ καταπολεμήσω τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἤδη πραγματικότητα, ἐφ’ ὅσον οἱ κ.κ. βουλευταὶ τὸ ἐπιθυμοῦν. Ἀνέβηκα εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀντιδράσω εἰς ἕνα παραλογισμόν, νὰ ἀντιδράσω ὡς ἐπιστήμων, ὡς ἄνθρωπος, μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ διορθώσω ἕνα κακόν, νὰ διορθώσω μίαν διάταξιν ἡ ὁποία καταλύει τὴν ἔννοιαν τῆς δημοκρατίας τὴν ἔννοιαν τοῦ λαοῦ, τὴν ἔννοιαν τοῦ Ἔθνους, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Ἔθνος νὰ τὸ ἀντιπροσωπεύσουν 2 κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν π.χ. τὸ 15% ἕκαστον τοῦ συνόλου τοῦ λαοῦ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ διακωμώδησιν τῆς δημοκρατίας. Τὸ 70% φυσικὰ ἴσως νὰ ἀντιδράσῃ, ἐφ’ ὅσον θὰ καταπιέζεται ἀπὸ τὸ 30%. Μὴ λέγετε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι δημοκρατικόν. Εἰπέτε τοὐλάχιστον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποβλέπει εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς ἰδιοτύπου δικτατορίας, εἰπέτε τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ μὴ λέγετε πράγματα ποὺ δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Δὲν εἶναι δημοκρατικὸν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ λογικόν. Ἡ ἔξαψις ἡ ὁποία ἐπεκράτησε καὶ διὰ τὴν ὁποίαν λυποῦμαι, ὅπως ἐπίσης καὶ διὰ τοὺς συναδέλφους οἵτινες ἐθεώρησαν τοὺς ἑαυτούς των θιγέντας ὑπ’ ἐμοῦ, φοβοῦμαι, ὅτι δὲν ἄφησε νὰ δοῦμε τὸ νομοσχέδιον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ λύσιν εἰς τὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὰ 3 κόμματα καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὰ πράγματα ἐκ τῶν ἐκλογῶν θὰ ἀποδείξουν, ὅτι δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ ἐλπίς, τὴν ὁποίαν στηρίζουν ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ.... τῶν 3 κομμάτων. Ἀσχέτως αὐτοῦ, εἴτε πρόκειται νὰ πραγματοποιηθοῦν αἱ ἐλπίδες, εἴτε ὄχι, ἐφ’ ὅσον συζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον μὲ καλὴν πίστιν, θὰ πρέπει νὰ κυττάξωμεν νὰ διορθώσωμεν ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα σημειοῦν παραλογισμοὺς ἢ ἀνακολουθίας. Ἡ ἔξαψις ἴσως νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν σύλληψιν τοῦ παραλογισμοῦ καὶ τῆς ἀνακολουθίας. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ.κ. συναδέλφους νὰ ἐξετάσουν τὰ πράγματα ἀντικειμενικῶς καὶ μὲ ἀπόλυτον νηφαλιότητα. Νὰ ὑπερνικήσητε τὴν στιγμιαίαν ὀργὴν καὶ νὰ ἐξετάσητε κατὰ πόσον εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐγκριθῇ μία διάταξις ἡ ὁποία περιλαμβάνει τὴν ἀνακολουθίαν περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἐὰν θεσπίσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ 51% ὡς κριτηρίου, εἴτε 2, εἴτε 3, εἴτε 5 κόμματα εἶναι, εἴτε καὶ 1, τὰ κόμματα αὐτὰ θὰ μοιρασθοῦν ὁλόκληρον τὴν δευτέραν κατανομήν. Τὸ ΛΕΚ συμμερίζεται τὴν γενικωτέραν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνέπτυξεν ὁ κ. Μπαλτατζῆς ἐκ μέρους τοῦ ἀγροτικοῦ κόμματος καὶ ἡ ὁποία λέγει: «... (ἀναγινώσκει)...». Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅπως θέσῃ ὑπὸ ψηφοφορίαν πρῶτον τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μπαλτατζῆ, ἡ ὁποία εἶναι γενικωτέρα ὅλων καὶ συνδέεται μὲ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰδικώτερον τοῦ ἄρθρου 16. Μετὰ τὴν τροπολογίαν αὐτήν, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ θέσῃ ὑπὸ ψηφοφορίαν τὴν τροποποίησιν τὴν ἰδικήν μας τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Στεφανόπουλος καὶ διὰ τῆς ὁποίας θεσπίζεται ὡς κριτήριον τὸ 51% ἀσχέτως ἐὰν εἶναι 2 ἢ 5 τὰ κόμματα. Αὐταὶ εἶναι αἱ τροπολογίαι τὰς ὁποίας παρακαλεῖ τὸ ΛΕΚ ὅπως τεθοῦν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς. Κύριοι βουλευταί σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἠρεμίαν ἡ ὁποία ἐπεκράτησε μετὰ τὸ ἐπεισόδιον καὶ τὴν διακοπήν. Ἡ ἠρεμία αὐτὴ εὔχομαι καὶ ἐλπίζω νὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἐγγύησιν ὀρθοτέρων σκέψεων καὶ καλυτέρων ἀποφάσεων. Ἐὰν θελήσητε νὰ ἀξιώσητε μίαν ἐλευθερίαν εἰς τὰς σκέψεις σας, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ εὕρητε ἀπολύτως δικαιολογημένην τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλομεν καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε τὸ ἀγροτικὸν κόμμα διὰ τῶν χειλέων τοῦ κ. Μπαλτατζῆ. (Χειροκροτήματα).

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§254Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ εἴπω μόνον ὀλίγας λέξεις. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἔχω λάβει τὸν λόγον καὶ ἔχω ἐκθέσει τὰς γνώμας μου. Θὰ ὁμιλήσω μόνον διὰ τὴν συγκεκριμένην διάταξιν τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν. Ὁμολογῶ ὅτι μοῦ προκαλεῖ ἔκπληξιν ὄχι μόνον ἡ ἀρχικὴ διατύπωσις, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐμμονὴ εἰς τὴν ὑπεράσπισίν της ἔπειτα ἀπὸ τὴν διαπίστωσιν τῆς ἀτυχίας της. Ἔχει λεχθῇ ὅτι ἡ ὑπόκρισις εἶναι ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον καταβάλλει ἡ ἀνομία εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἀρετῆς. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπηλλαγμένον ἀπὸ αὐτὴν τὴν φορολογίαν. Εἶναι ἀνυπόκριτον. Ἔπειτα ὅμως ἀπὸ τὴν διαπίστωσιν τῆς ἀτελείας του ἐπιθυμῶ νὰ ἐλπίζω ὅτι καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ καὶ οἱ φίλοι των θὰ θελήσουν νὰ δώσουν προσοχὴν εἰς τὰς παρατηρήσεις μας. Δὲν ἐξῆλθεν, ἄλλωστε, ὅπως, ἡ σοφία ἀπὸ τὴν κεφαλὴν τοῦ Διός. Εἶναι ἐνδεχόμενον, αἱ τροποποιήσεις τὰς ὁποίας προτείνομεν, νὰ βελτιώσουν τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ ὑπάρξῃ προκατάληψις εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀπόψεων τὰς ὁποίας ἀναπτύσσομεν. Κύριοι βουλευταί, ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου; Εἶναι, ὅτι μὲ τὴν ἀναλογικὴν γίνεται ὑπέρμετρος θρυμματισμὸς τῶν κομμάτων. Θὰ πρέπει ἑπομένως νὰ τὴν συμπληρώσωμεν. Μὲ τὴν πρώτην κατανομὴν ἐξασφαλίζομεν μίαν γενικὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ρευμάτων τῆς κοινῆς γνώμης καὶ μὲ τὴν μέθοδον τῆς δευτέρας κατανομῆς ἐξασφαλίζομεν τὴν δυνατότητα μιᾶς σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεωρητικὴ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ κατὰ ποῖον τρόπον ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ; κατὰ πολλοὺς τρόπους. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἀφοῦ θέλομεν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ἡ δευτέρα κατανομὴ ὁλόκληρος πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς ἕνα κόμμα. Ὑπάρχει εἱρμός. Ἐὰν σκοπός μας εἶναι ἡ ἰσχυρὰ ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις καὶ ἂν ἐπείσθημεν, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις συνεργασίας, λόγῳ τῶν πολιτικῶν μας ἠθῶν, λόγῳ τοῦ προσωπικοῦ χαρακτῆρος τῶν κομμάτων μας, λόγῳ τοῦ ἀσυμβιβάστου τῶν προσωπικῶν φιλοδοξιῶν μας, δὲν ἠμποροῦν νὰ εὐδοκιμήσουν εἰς τὴν χώραν μας, θὰ ὀφείλαμεν νὰ συναγάγωμεν τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ πρῶτον κόμμα ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ ὁλόκληρον τὴν δευτέραν κατανομήν. Θὰ ἠδύνατο ἴσως τοῦτο νὰ κατηγορηθῇ ὡς ἀντιδημοκρατικόν. Βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἄγει ἀπολύτως εἰς τὸν πρακτικὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιθυμεῖ τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν δημιουργίαν σταθερᾶς, αὐτοδυνάμου, ὁμοιογενοῦς Κυβερνήσεως. Πέραν αὐτοῦ τοῦ συστήματος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἐπιδιώκομεν τὴν δημιουργίαν δύο μεγάλων κομμάτων. Διότι θέλομεν εἰς τὴν χώραν αὐτὴν νὰ δημιουργηθῶσιν αἱ δύο παλαιαὶ παρατάξεις. Διότι ἔχομεν τρομερὰ νοσταλγήσει τὴν εὐτυχῆ ἐποχὴν ποὺ ὑπῆρχον δύο παρατάξεις μεταβαλλόμεναι εἰς μαχόμενα στρατόπεδα. Καὶ αὐτὸ θὰ εἶχεν εἱρμόν. Καὶ τότε θὰ ἐλέγομεν, ὅτι τὰ δύο πρῶτα κόμματα παίρνουν ὁλόκληρον τὴν δευτέραν κατανομὴν ἢ θὰ ἐπηγαίναμεν περαιτέρω. Εὑρίσκομεν, ὅτι χρειάζονται τρία κόμματα διὰ νὰ συναπαρτίσουν τὴν Κυβέρνησιν, ἢ τὰ δύο νὰ κάμουν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἄλλο δι’ ἀντιπολίτευσιν διὰ νὰ λειτουργῇ καλύτερον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπεν ὁ εἱρμὸς αὐτὸς νὰ ἰσχύσῃ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους. Εἴτε εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν, εἴτε εἰς τὴν δευτέραν, εἴτε εἰς τὴν τρίτην, ἐὰν ὑπῆρχεν ἑνότης συλλήψεως τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἔπρεπεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους νὰ διαρκῇ ὁ εἱρμὸς αὐτός. Τί συνέβη; Φαίνεται, ὅτι ὑπῆρξαν πολλοὶ οἱ συγγραφεῖς τοῦ νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦτο στερεῖται ἑνότητος. Ἀνταποκρίνεται μόνον εἰς κόμματα καὶ ὑστεροβουλίας καὶ φροντίδας καὶ ἐλπίδας. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐξηγεῖται ἡ ἔλλειψις εἱρμοῦ, ἑνότητος, ἁρμονίας. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ὡς κατηρτίσθη, ἐπιβεβαιώνει ἕνα παλαιὸν λόγον τοῦ Τσῶρτσιλ, ὅτι οἱ στρατηγοὶ ἑτοιμάζουν τὰ σχέδια τῶν προηγουμένων πολέμων. Διότι αἱ νέαι ἐκλογαὶ ἐπαναλαμβάνουν τὰ τελευταῖα ἀποτελέσματα, τῶν ὁποίων γίνεται ἡ προεξόφλησις καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ἐλπίδων, τὸ νομοσχέδιον ἐστερήθη θεωρητικῆς συλλήψεως, ἑνότητος καὶ εἱρμοῦ. Τίθεται σήμερον αὐτὸ τὸ ἐρώτημα: Ἐμμένουν τὰ τρία κόμματα εἰς τὴν μέθοδον τῶν τριῶν; εἰς τὴν ἀνάγκην τριῶν μεγάλων κομμάτων; Ἐὰν ἐμμένουν εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχήν, ἡ ἀρχὴ αὐτὴ θὰ πρέπει νὰ τηρηθῇ ἑνιαία. Ἑπομένως ἢ θὰ προτάξουν τὴν θεωρητικὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ κ. Στεφανόπουλος, νὰ εἰποῦν, δηλαδή, ὅτι τὸ 51% ὡς πλειοψηφία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παίρνῃ τὴν δευτέραν κατανομήν, ὁπότε προτάσσεται ἡ ἀνάγκη τῆς δημοκρατικῆς συνεπείας καὶ τότε τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ γίνῃ ὅπως ἀνέπτυξεν ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅτι ὅσα κόμματα φθάνουν τὸ 51% μοιράζουν τὴν δευτέραν κατανομὴν—αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ ταὐτοχρόνως καὶ τοὺς δύο σκοπούς: καὶ τὴν δημιουργίαν ἰσχυροτέρων κομματικῶν ὀργανισμῶν καὶ τὸν σεβασμὸν τῆς δημοκρατικῆς ἀρχῆς τῆς πλειοψηφίας, εἶναι ἕνας εἱρμὸς— ἢ ἐγκαταλείπεται τὸ 51%, τὸ ὁποῖον, προφανῶς ἐφευρέθη ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ συμπτωματικῶς μὲ τὸν πολλαπλασιασμὸν τοῦ 17Χ3 ἢ λοιπὸν ἐγκαταλείπεται τὸ 51% καὶ τότε θὰ πρέπει νὰ ὁρισθῇ, ὅτι τὰ τρία πρῶτα κατὰ σειρὰν κόμματα παίρνουν τὴν δευτέραν κατανομήν. Καὶ αὐτὸ ἔχει εἱρμόν. Ἀλλὰ εἱρμὸν κανένα δὲν ἔχει νομοσχέδιον κατὰ τὸ ὁποῖον ὅταν ὑπάρχουν τρία κόμματα μὲ 17% μοιράζονται τὴν δευτέραν κατανομήν. Ὅταν δὲν ὑπάρχουν μεγάλα κόμματα διὰ νὰ πάρουν τὴν δευτέραν κατανομήν, τότε ὅσον περισσότερον μικραίνουν τὰ κόμματα, τόσον περισσότερον βραβεύονται. Καί, ὅπως εἶπεν ἕνας συνάδελφος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι ὁ Νομὸς ὁ ὁποῖος ἐκλέγει τοὺς βουλευτάς, ἀλλ’ εἶναι ὁ νόμος. Κύριοι βουλευταί, θὰ πρέπει νὰ γίνῃ ἓν ἐκ τῶν δύο: Ἢ ὡς βάσις θὰ τεθῇ ἡ δημοκρατικὴ ἀρχὴ τοῦ 51% καὶ θὰ εἴπωμεν, ὅτι ὅσα κόμματα φθάνουν τὸ 51%, ἐν ὀνόματι τῆς δημοκρατικῆς ἀρχῆς τῆς πλειοψηφίας, παίρνουν ὅλην τὴν δευτέραν κατανομὴν—εἶναι μία ἀρχὴ συνεπὴς—ἢ θὰ εἴπωμεν τὰ τρία κατὰ σειρὰν κόμματα παίρνουν τὴν δευτέραν κατανομήν. Ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ εἱρμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἑνότητα τοῦ νομοσχεδίου, ἤκουσα νὰ διατυποῦνται δύο ἀντιρρήσεις. Ἡ μία ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καί ἡ ἄλλη ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν: «Φοβοῦμαι, ἐὰν κατέλθωμεν κάτω τοῦ 17%, μήπως συναντήσωμεν ἀνεπιθύμητον τρίτον· καὶ δι’ αὐτὸ καταργοῦμεν τὸν τρίτον». Ἀλλά, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐὰν κατέλθωμεν ἀπὸ τὸ 17% καὶ διακινδυνεύσωμεν αὐτὴν τὴν ἀνεπιθύμητον συνάντησιν, κανεὶς δὲν γνωρίζει ἐὰν θὰ εἶναι ἡ τρίτη ἢ ἡ δευτέρα ἢ ἡ πρώτη συνάντησις. Καὶ τότε ἐπέρχονται μεγάλα δεινὰ διὰ τὴν χώραν, διότι παραδίδετε εἰς μίαν ἀσήμαντον μειοψηφίαν τὸ δικαίωμα νὰ κυβερνᾷ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, εἶπεν ὅτι, ὅταν κατερχώμεθα γίνεται τεμαχισμὸς καὶ παλαίομεν ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ τεμαχισμοῦ. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα στερεῖται εἱρμοῦ. Ὅταν κατερχώμεθα γίνεται τεμαχισμός. Ἐάν, ὅμως, ὁρίζωμεν ὅτι εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, τὰ τρία κατὰ σειρὰν κόμματα νὰ παίρνουν καὶ τὴν δευτέραν κατανομήν, τηροῦμεν τὴν συνέπειαν πρὸς τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία ἐπιδιώκεται, ἀλλὰ δίδομεν θεραπείαν εἰς τὴν νόσον τοῦ τεμαχισμοῦ καὶ δημιουργοῦμεν μεγαλυτέρους ὀργανισμοὺς ἀπὸ τὰ σχετικῶς μεγαλύτερα Ἑλληνικὰ κόμματα. Αὐτὴ ἡ ἄποψις ἔχει εἱρμόν· ἡ ἄλλη στερεῖται εἱρμοῦ. Ἰδοὺ διατί, ἀξιότιμοι Ἀρχηγοὶ τῆς τριπλῆς συμμαχίας καὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὀπαδοὶ τῶν τριῶν κομμάτων αὐτῆς τῆς ἀτυχοῦς ἀναλογικῆς, ἰδοὺ διατὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλαγῆτε ἀπὸ τὴν προκατάληψιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐξῆλθεν σοφὸν ἀπὸ τὴν κεφαλὴν τοῦ Διὸς καὶ ὅτι εἶναι ἄρτιον καὶ ὅτι ἐπιδιώκει γνησίως τοὺς ἐπιδιωκομένους σκοπούς. Χειραφετηθῆτε ἀπὸ τὴν προκατάληψιν. Ἐξετάσατέ το μὲ τὴν ἀντικειμενικότητα μὲ τὴν ὁποίαν τὸ ἐξετάζομεν καὶ ἡμεῖς. Διότι ἀφοῦ ἡμεῖς ἠρνήθημεν τὴν ἀρχὴν καὶ ἡ ἀρχὴ ἔγινε δεκτή, μίαν μόνον κατεβάλλομεν προσπάθειαν: φροντίζομεν συνεργαζόμενοι μεθ’ ὑμῶν νὰ τὸ βελτιώσωμεν. Συνεργασθῆτε καὶ ὑμεῖς μεθ’ ἡμῶν διὰ νὰ τὸ βελτιώσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Μακκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§256Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν συμμερίζομαι οὔτε καὶ ἐγὼ τὴν σκέψιν τὴν ὁποίαν διετύπωσαν καὶ τὸν φόβον τὸν ὁποῖον ἐδοκίμασαν, ὡρισμένοι ἐκ τῶν προλαλησάντων, οἱ ὁποῖοι διεπίστωσαν ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη ἀποβαίνει ἐπὶ ματαίῳ, διότι ὑπάρχει καὶ πέραν τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ μὴ τὸ λησμονῶμεν, ὑπάρχει ὁ ταλαίπωρος Ἑλληνικὸς λαός, ἡ δημοσία γνώμη, ἡ ὁποία μᾶς ἀκούει καὶ μᾶς κρίνει, ἀκόμη καὶ ἐὰν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὡς νόμος. Ἀκόμη, λέγω, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, τὴν τελικὴν κρίσιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ τὴν δώσῃ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ ὁποία ἤδη διαφωτίζεται καὶ θὰ διαφωτισθῇ ἔτι μᾶλλον ἐφ’ ὅσον προσεγγίζει ἡ πρόσκλησις τοῦ λαοῦ εἰς τὰς κάλπας καὶ ἡ ἔναρξις τῆς ἐκλογικῆς περιόδου. Μὴ νομίζετε ὅτι δικαιοῦσθε, κύριοι, τῆς αὐτοσχεδιάστου αὐτῆς πλειοψηφίας καὶ κοιμᾶσθε τόσον ἥσυχοι. Μὴ νομίζετε ὅτι τὰ πλάσματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας μιᾶς βουλευτικῆς περιόδου εἶναι τόσον ἀκλόνητα, ὥστε ν’ ἀνθέξουν αὔριον εἰς τὴν ἐπίθεσιν τὴν ὁποίαν ἐνδεχομένως θὰ λάβουν ἀπὸ τὸν λαόν. Ὁ λαὸς θὰ κρίνῃ καὶ ἡμᾶς καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Καί, προσέξετε, μὴ τυχόν, ἐν ὀνόματι αὐτοῦ ἀκριβῶς τοῦ νομοσχεδίου, ἐν ὀνόματι τῶν ἀρχῶν αὐτῶν τῶν περιέργων, πρωτοτύπων, παραδόξων καὶ ἀκατανοήτων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐν ὀνόματι αὐτῶν, λέγω, μὴ τυχὸν καταδικασθῆτε σεῖς πρῶτοι, οἱ πρωτεργάται τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὡς δικαιολογία τῆς ἀντιθέσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἡ μαθηματικὴ ἢ ἡ οἱαδήποτε καθαρῶς νομικὴ βάσις οἱουδήποτε ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου ἢ ἐκλογικοῦ νόμου. Διότι αὕτη εἶναι πρᾶξις κατ’ ἐξοχὴν πολιτική, μὲ πολιτικὰ κριτήρια κρίνεται ἐν τῇ Βουλῇ προτοῦ ψηφισθῇ καὶ μὲ πολιτικὰ ἐπίσης κριτήρια κρίνεται παρὰ τοῦ λαοῦ, ὅταν βάσει αὐτοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου κληθῇ οὗτος ν’ ἀποφανθῇ. Καί, ποῖα εἶναι τὰ πολιτικὰ κριτήρια; Τὰ πολιτικὰ κριτήρια εἶναι, ὅτι ἐν τῇ ἀναζητήσει ἑνὸς σχήματος τὸ ὁποῖον ἀδυνατεῖτε νὰ ἐπιτύχητε διὰ τὴν μέλλουσαν ὑπόστασιν ὑμῶν, τὰ τρία κόμματα, νομίμως, δημοκρατικῶς διὰ τοῦ λαοῦ, ζητεῖτε διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς νὰ δημιουργήσητε μίαν πλειοψηφίαν καθαρῶς πλασματικήν, καθαρῶς ἀνύπαρκτον. Δηλαδή, σὰν νὰ εἴσαστε ἀπὸ λάστιχο καὶ ἐφουσκωθήκατε τεχνιέντως ὥστε νὰ μὴν ἐκραγῆτε.

§257Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Γιατὶ νὰ ἐκραγῶμεν ἡμεῖς καὶ νὰ μὴν ἐκραγῆτε σεῖς. Σεῖς μᾶς φουσκώνετε.

§258Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἡμᾶς μᾶς βλέπετε ὡς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἀξίζουν κἂν τὸν κόπον νὰ ἀκουσθοῦν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἂς σοβαρολογήσωμεν. Τὸ θέμα εἶναι πολιτικὸν καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἐκφεύγῃ ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ἱστορίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τεκμήριον τοὐλάχιστον, φέρεται ὡς πατὴρ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Προσέξατε διότι ὁσάκις μία μειοψηφία προεχειρίσθη προγράμματα τότε ὁ λαὸς τὴν ἐξεδικήθη καὶ ὁ λαὸς ἐκδικεῖται κατὰ πρῶτον λόγον ἐξ ἀνυποληψίας καὶ κατὰ δεύτερον λόγον, ὅταν εἰς τὴν ἀνυποληψίαν προστεθῇ ἴσως καὶ ἡ ἀδυναμία τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν πραγμάτων καὶ περιστάσεων, ἐξ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν μειοψηφίαν, διότι αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἀνήκουν εἰς Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μειοψηφίαν. Καὶ ποίαν βεβαιότητα ἔχετε ὅτι θὰ σᾶς ἐπιβραβεύσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Νομίζετε ὅτι αἱ ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις, κύριε Μπακόπουλε, δημιουργοῦνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον; Ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, δὲν δημιουργεῖται ποτὲ δι’ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις δημιουργεῖται διὰ τῆς ἰσχυρᾶς φυσιογνωμίας τοῦ Ἀρχηγοῦ, διὰ τῆς ἰσχυρᾶς μορφῆς τοῦ προγράμματος καὶ διὰ τῆς ἰσχυρᾶς ἐκείνης πνοῆς, τὴν ὁποίαν ὁ Κυβερνήτης καὶ ἡ Κυβέρνησις, κατορθώνουν νὰ ἐμφυσήσουν εἰς τὸν λαόν. Μόνον ἔτσι δημιουργεῖται ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Μὴ νομίζετε ὅτι, ἐὰν αὔριον οἱ ἀριθμοὶ αὐτοί, διὰ τῆς καθιερώσεως ταχυδακτυλουργικῆς μεθόδου, μετὰ τῆς ὁποίας θὰ τοὺς συναρμολογήσητε διὰ νὰ δημιουργήσητε μίαν ἐπίπλαστον πλειοψηφίαν, μὴ νομίσητε ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ θὰ σᾶς δώσουν τὸν τίτλον καὶ τὴν οὐσίαν μιᾶς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Ἐδῶ πέρα ἔχομεν ἕνα πρόσθετον παράδειγμα, κύριοι βουλευταί. Δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω κανένα. Ἀλλὰ ἔχομεν ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἀναλογικῆς τοῦ 1946 τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἦλθε πανίσχυρον. Εἶχε, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, 185 βουλευτὰς ἐπὶ 350. Εἶχε ἀπόλυτον πλειοψηφίαν μόνον του καὶ ἐκ τῆς ἀναλογικῆς. Ἐκ τούτου δὲν θέλω νὰ ἀντλήσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο: Δὲν ἦτο πολὺ νομιμώτερον ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἐκείνη, τοὐλάχιστον ἐν τῇ γεννήσει της, ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν δημιουργεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Καὶ εἴδατε τὴν τύχην αὐτῆς τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Δὲν παρῆλθεν ἔτος περίπου καὶ ὁ Ἀρχηγὸς αὐτῆς, τῆς λεγομένης ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, τῆς ὄντως λαοπροβλήτου, διότι εἶχε ἄνω τῶν 50% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς ψήφους ὄπισθέν της, ὁ Ἀρχηγὸς αὐτῆς ἠναγκάσθη νὰ παραδώσῃ τὴν Προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς μειοψηφίας.

§259Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ πλειοψηφία ἐκείνη προῆλθε, διότι ἀπέσχε τῶν ἐκλογῶν τὸ ΚΚΕ καὶ γενικῶς ἡ ἀριστερά, ἡ ὁποία θὰ εἶχε 70 βουλευτὰς τότε.

§260Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δηλαδὴ φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ νοσταλγῶμεν, διατὶ δὲν ἦτο τότε ἡ ἀριστερά;

§261Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ἄλλο αὐτό.

§262Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Πάντως τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἦλθεν ἰσχυρὸν—αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ—καὶ ὅτι μετὰ ἓν ἔτος ἔπαυσε νὰ εἶναι ἰσχυρόν. Ἐὰν τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀληθές, κατὰ πόσον μείζονα λόγον θὰ εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζομαι, ὅτι δηλαδὴ δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐφευρίσκετε, κατὰ τρόπον ἀφαντάστως ἐπινοητικόν, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ ἄλλην λέξιν, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως θὰ σᾶς ἔθιγε, κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον ἴσως καὶ ὁ ἐπινοητικώτερος τῶν μυθιστοριογράφων δὲν ἔχει ἐφεύρει, νὰ ἐφευρίσκετε μεθόδους αἱ ὁποῖαι νὰ πηγαίνουν κατὰ τὰς προβλέψεις σας εἰς τὰ μέτρα σας καὶ μόνον, καταποντίζουσαι ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑποτίθεται, ὅτι δὲν θέλετε. Πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ αὐτὰς τὰς μεθόδους νὰ δημιουργήσητε αὔριον αὐτοδύναμον καὶ σταθερὰν Κυβέρνησιν; Ἡ αὐτοδυναμία καὶ ἡ δύναμις, ὅπως σᾶς εἶπα, δὲν εἶναι ζήτημα ταχυδακτυλουργικῆς χρησιμοποιήσεως ἀριθμῶν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἰσχυρᾶς ἡγεσίας, ἰσχυροῦ προγράμματος καὶ ἰσχυρᾶς πνοῆς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουν τὸ λεγόμενον ἰσχυρὸν κόμμα, διὰ νὰ δημιουργήσουν τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ τοὺς ἀκολουθήσῃ. Τούτου δοθέντος, τί μᾶς ἐνδιαφέρουν τὰ ἄλλα πράγματα, τὸ ἄρθρον 15 τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἀποτελοῦν ὄντως ἕνα πρωτοφανὲς φαινόμενον ἀνακολουθιῶν. Τὸ ἀπέδειξαν οἱ προλαλήσαντες κύριοι Ἀρχηγοὶ τοῦ Λαϊκοῦ Ἑνωτικοῦ κόμματος καὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματά των. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἀπορῶ, διότι ἐπαναλαμβάνω δὲν θέλω νὰ θέσω μαθηματικὴν βάσιν εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, ἀλλὰ ἁπλῶς πολιτικήν, ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἀπορῶ εἶναι τοῦτο: αὐτὴ ἡ Βουλή, μᾶς λέγετε, εἶναι ἀνίκανος νὰ δημιουργήσῃ Κυβέρνησιν, νὰ σχηματίσῃ παγίαν καὶ σταθερὰν Κυβέρνησιν. Διατί; Διότι πᾶσα Κυβέρνησις προερχομένη ἐξ αὐτῆς τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ στηρίζεται ἐπὶ τριῶν κομμάτων. Ἀλλὰ τί ἄλλο, τί ὀλιγώτερον εἰς ἀριθμοὺς κομμάτων ἐλπίζετε σεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Πάλιν εἰς τὰ τρία κόμματα ἀποβλέπετε. Μάλιστα ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἰπῶ τοῦτο: ὅτι μαθηματικῶς—δὲν θέλω νὰ χρησιμοποιήσω μαθηματικὰ ἐπιχειρήματα—καὶ πέντε ἀκόμη κόμματα θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ἔχουν τὸ 17% καὶ πάλιν νὰ θρυμματίσωμεν τὴν Βουλὴν κατὰ ἕναν τρόπον τραγικὸν καὶ δραματικόν, ἐξ ἴσου δραματικόν, ὅσον εἶναι θρυμματισμένη ἡ παροῦσα Βουλή, ἡ ἀνίκανος, ὅπως διατείνεσθε, νὰ δημιουργήσῃ καὶ νὰ σχηματίσῃ μίαν μόνιμον καὶ παγίαν Κυβέρνησιν. Συνεπῶς, ἐὰν θέλετε νὰ εἶστε λογικοί, ἐὰν θέλετε πράγματι νὰ ἐξυπηρετήσητε τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον ἀπὸ τὸν ὁποῖον ξεκινᾶτε καὶ ἐπαναλαμβάνω, δὲν τὸν συμμερίζομαι αὐτὸν τὸν σκοπόν, ἀλλὰ κατὰ βάσιν καὶ κατ’ ἀρχήν, ἔχει ψηφισθῆ ἤδη τὸ νομοσχέδιον καὶ ἤδη ἐντὸς τοῦ πλαισίου αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ζητήσωμεν, ὅπως εἶπεν καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ, τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν βελτίωσιν αὐτοῦ. Ἐὰν θέλετε νὰ φανῆτε συνεπεῖς πρὸς τὴν βάσιν τῶν σκέψεών σας, πρέπει νὰ φθάσετε εἰς ἕνα συμπέρασμα, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διετύπωσα εἰς μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν φαντάζομαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑπ’ ὄψει της καὶ ἡ Βουλή, τὴν τροπολογίαν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ συγκεντρώσῃ τὰ 40% τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ πάρῃ τὸ σύνολον τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ ἐνδεχομένως τῆς τρίτης, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη καὶ τρίτης κατανομῆς. Αὐτὸ μάλιστα, θὰ τὸ ἐννοοῦσα. Αὐτὸ θὰ ἐδημιούργει μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, θὰ συνίστα τὰ συστατικὰ μιᾶς βεβαιότητος, ὅτι θὰ ἔχετε δύο τινά, μίαν Ἐθνικὴν Κυβέρνησιν ἀφ’ ἑνὸς καὶ μίαν ἰσχυρὰν καὶ παγίαν Κυβέρνησιν ἀφ’ ἑτέρου. Ἐὰν δέ, ὅπως θὰ τὸ ἤλπιζε κανείς, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεφάσιζεν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς μιᾶς ἢ τῶν δύο, διότι χωροῦν καὶ δύο παρατάξεις, νὰ βάλῃ ὄντως ἀνθρώπους εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἀξίζῃ νὰ ἐμπιστευθῇ ὁ λαὸς τὰς τύχας του, τότε θὰ εἴχατε, ἐπὶ πλέον τοῦ ἐθνισμοῦ καὶ ἐπὶ πλέον τῆς μονιμότητος ἐν τῇ Πρωθυπουργίᾳ τοῦ ἑνὸς ἢ τῶν δύο ἀνθρώπων, θὰ εἴχατε ἐπὶ πλέον καὶ τὴν ἐγγύησιν τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς παρεῖχεν ἡ..... (δὲν ἠκούσθη)..... Ἑπομένως δὲν βλέπω ποὺ θέλετε νὰ φθάσητε καὶ διατί, ἐὰν θέλετε νὰ φθάσητε εἰς αὐτὸν τὸν σκοπόν, δὲν φθάνετε εἰς τὸ 40%. Ἐκτὸς ἐὰν τότε, ὀλίγον ἀντιφάσκοντες μὲ τὸν ἑαυτόν σας—θὰ μοῦ συγχωρηθῇ αὐτὸς ὁ αὐθάδης ἰσχυρισμὸς—θέλετε ἴσως μόνον μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν ἰδικήν σας καὶ δὲν θέλετε μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν ἄλλων. Ἢ θέλετε μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν δυνάμεως ἂς εἴπωμεν 100 ἵππων καὶ δὲν θέλετε μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν δυνάμεως 500 ἵππων. Δὲν ἤθελον νὰ σᾶς θίξω, λέγων ἀναλόγως τῆς δυναμικότητος καὶ νομίζομεν ὅτι ἡ λέξις «δυναμικότητος» ἀπευθυνομένη ἰδίως πρὸς ὑμᾶς, ἀποτελεῖ φιλοφροσύνην. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι καὶ ἡ ἰσχὺς τῆς μελλούσης Κυβερνήσεως πρέπει κατὰ μαθηματικὴν ἀναλογίαν, οὕτως εἰπεῖν, νὰ βαθμολογηθῇ, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι ὅπως καὶ ἡ θερμοκρασία εἰς τοὺς 37, διὰ νὰ μὴ πάῃ εἰς τοὺς 41 καὶ ἀποθάνῃ ὁ ἀσθενής, νὰ εἶναι τὸ 17, εἶναι τὸ 37 τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς βιολογίας, τότε εἶναι τοὐλάχιστον παράδοξος αὐτὸς ὁ φόβος ὁ ὁποῖος σᾶς συνέχει προκειμένου ἡ θερμοκρασία τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ ν’ ἀνέλθῃ. Δὲν λέγω ὁ δυναμισμὸς νὰ εἶναι μεγαλύτερος καὶ τότε ἴσως ὑμεῖς πρῶτοι, θὰ καταποντισθῆτε. Ἀλλὰ πάντως θὰ ὁμολογήσετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ὁμολογουμένως φαινόμενα πολιτικῆς παρακμῆς, τὸ ν’ ἀναμετρῶμεν τὰς δυνατότητας τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος, ἀναλόγως τοῦ ἀναστήματος ἡμῶν καὶ ἀναλόγως τοῦ ἀναστήματος ἡμῶν νὰ δημιουργοῦμεν τὰ μέτρα, μέσα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐξελιχθῇ αὔριον ἡ χώρα μας καὶ ἡ Πατρίς μας. Αὐτὸ εἶναι σημεῖον παρακμῆς, μαρασμὸς πολιτικῶν ἠθῶν, δὲν εἶναι οὔτε γενναῖον, οὔτε πολιτικόν. Ἄλλωστε ἔχω τὴν πεποίθησιν, ἐν τῇ γενναιότητι ἔγκειται ἡ πολιτικότης καὶ ἅμα εἶναι κανεὶς ὄντως πολιτικός, τότε εἶναι πραγματικὰ γενναῖος. Προσέξατε, ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς κρίνῃ ἡ Βουλή· ἡ Βουλὴ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι σᾶς ἔχει κρίνει ἤδη καὶ σᾶς ἔχει ἀσμένως ἀποδοκιμάσει, δὲν πρόκειται νὰ σᾶς κρίνῃ αὔριον ἡ δημοσία γνώμη, διότι περὶ ἄλλα δυστυχῶς ἀνησυχεῖ καὶ ἄλλας ἀγωνίας ἔχει, πλὴν τοῦ ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἐκλογικὸν μέτρον, καὶ ποῖος θὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν σταυρῶν, καὶ ποῖα θὰ εἶναι τὰ μέτρα ἐντὸς τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ρίψητε προώρως τὰ πτώματα τῶν ἀντιπάλων σας. Δὲν ἀνησυχεῖ δι’ αὐτὰ ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ κοινὴ γνώμη ἀνησυχεῖ διὰ τὰ ἰδικά της ζητήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀρκετὰ παραμελοῦνται καὶ ἐλάχιστος καιρὸς μένει διὰ νὰ ἀσχοληθῶμεν ὄντως εἰλικρινῶς περὶ αὐτῶν.

§263Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἴσαστε εἰς τὴν Κυβέρνησιν μέχρι προχθές.

§264Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶ διὰ τὸ παρόν, δὲν συνηθίζω νὰ παρελθοντολογῶ.

§265Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι 15 ἡμέραι.

§266Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἴσως ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ ἔγιναν ὡρισμένα πράγματα τὰ ὁποῖα νὰ δικαιολογοῦν τὴν ἀπορίαν μου. Ἀντὶ νὰ κυττάζωμεν πῶς θὰ εὕρωμεν τὴν λύσιν τῆς ἀπεργίας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, συζητοῦμεν διὰ τοὺς σταυροὺς ποὺ θὰ λάβωμεν, ἢ δὲν θὰ λάβωμεν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ὁ δημοσιοϋπαλληλικὸς κόσμος φέρει τὸν σταυρὸν τοῦ μαρτυρίου μὲ τὸν ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς τὸν γολγοθᾶν του καὶ μαζὶ μὲ τὸν δημοσιοϋπαλληλικὸν κόσμον μία πολὺ μεγάλη μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία προώρως βλέπει τὰ ζητήματά της νὰ παραμελοῦνται. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω, τὴν στιγμὴν αὐτήν, εἶναι ὅτι περὶ ἄλλων ἀγωνιᾷ καὶ ἀνησυχεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν ὅλοι, τὸ λέγω καὶ δι’ ἡμᾶς, βλέπετε πόσον εἶμαι ἀντικειμενικός, τὸ λέγω καὶ διὰ τὸ ἰδικόν μου κόμμα, τὸ λέγω καὶ δι’ ἐμένα προσωπικῶς, ὅλοι πρέπει νὰ κυττάζωμεν νὰ τὸν ἐνισχύσωμεν καὶ ὄχι νὰ κυττάζωμεν μὲ ποῖον μέτρον νὰ βάλωμεν αὔριον μίαν ἐνδυμασίαν, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως ἀντὶ νὰ εἶναι ἐνδυμασία ἡ ἰδική μας ἠμπορεῖ νὰ εἶναι τὸ σάβανον τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§267Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις σχετικῶς μὲ μίαν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἀμφότεροι μᾶς ἐδήλωσαν ὅτι σκοπὸς τῶν αὐστηρῶν αὐτῶν διατάξεων εἶναι ὁ περιορισμὸς τῶν κομμάτων εἰς δύο μεγάλα. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, πῶς συμβιβάζονται αἱ προθέσεις των καὶ οἱ σκοποί των αὐτοί, μὲ μίαν ἄλλην διάταξιν τὴν ὁποίαν υἱοθέτησαν, τὴν ἀνέγραψαν καὶ τὴν ἐψήφισαν, τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι δημιουργοῦν θρυμματισμὸν κομμάτων, δηλαδὴ παρέχεται τὸ δικαίωμα εἰς τὰ κόμματα νὰ ὑποθάλψουν εἰς τοὺς κόλπους των 25 τὸν ἀριθμὸν ὑποψηφίους ἄλλης ὁμάδος. Τρία τὰ κόμματα αὐτὰ καὶ τρεῖς αἱ ὁμάδες δημιουργοῦν 6 κόμματα. Θρυμματίζετε σεῖς τὰ κόμματα, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι αὐτὸ πάει εἰς τὰ μέτρα ὡρισμένων κομμάτων, Συμβιβάζεται αὐτὸ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως;

§268Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν μὲ ἀφορᾶ, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἔχω καμμίαν συνεργασίαν.

§269Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφορᾶ τὸν πολιτικὸν κόσμον ὁ ὁποῖος ἐπεξεργάσθη αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§270Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἤθελον νὰ κάμω σχετικὴν δήλωσιν, ὅτι εἴμεθα διατεθειμένοι καὶ ἡμεῖς εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ διαγραφῇ αὐτὴ ἡ διάταξις. Καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα τὸ ἰσχυρὸν τοῦ κ. Γιαννοπούλου φοβοῦμαι ὅτι πέφτει, ὅπως πέφτει...

§271Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αἴρεται πλέον ἡ ἐπιφύλαξίς μου εἰς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἕνα ἄλλο: λέγετε ὅτι ἀγωνίζεσθε καὶ φροντίζετε νὰ δημιουργήσετε δύο κόμματα, ἀντιλαμβάνεσθε καὶ ὑπολογίζετε τὰς συνεπείας αὐτῆς σας τῆς προσπαθείας; Φροντίζετε νὰ δημιουργήσετε δύο ἀστικὰ κόμματα, ἀλλὰ ἠξεύρετε ὅτι δυστυχῶς ἔχετε συγχρόνως καὶ ὅλα τὰ ἀριστερὰ στοιχεῖα ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τῆς ἀδιαλάκτου ἀριστερᾶς καὶ δημιουργεῖτε μίαν πολυπληθῆ ἀριστερὰν πριμοδοτημένην εἰς ἀριθμὸν ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ τρέμῃ ἀπὸ φρίκην. Βεβαίως μοῦ ἐδόθη ἀπάντησις ἀπὸ μέρους ἀξιοτίμου μέλους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἀδιαφορεῖ ἐὰν ἡ ἄκρα ἀριστερὰ φθάσει εἰς μεγάλον ἀριθμόν, διότι τοῦτο θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ ἑνωθοῦν ὅλα τὰ ἀστικὰ κόμματα. Δηλαδὴ θὰ φροντίσετε διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ νὰ δημιουργήσετε μίαν ἀδιάλακτον ἀριστερὰν καὶ μίαν ἀστικὴν δεξιάν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Ἀναλογίζεσθε τὰς εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐὰν αὔριον εἰς τὸ ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον εὑρεθοῦν ψεύτικοι, ὄχι ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ εἰς τὸ σχέδιόν σας τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὴν κατάτμησιν τῶν ἐθνικῶν κομμάτων, δὲ καταλήξει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ εἶναι 80, 90, 100, 120, ἢ 140 ἀριστεροὶ βουλευταί. Δὲν ἀποκλείεται καθόλου. Ἄν ὑπολογίσετε ὅπως ὑπελόγισα ἐγώ, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ φθάσετε εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 140. Ἀλλὰ καὶ μὲ τοὺς 70 ἢ 80 ἀριστεροὺς ἀδιαλλάκτους εἰς τὴν ἑλληνικὴν Βουλήν, αἰσθάνεσθε τὰς εὐθύνας τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνετε ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ;

§272Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶναι φανταστικαὶ εἰκασίαι.

§273Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέλετε μίαν πρόχειρον ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματός σας; Ἡ διάταξις ἡ προβλέπουσα ἀκριβῶς τὴν ἐφαρμογὴν διὰ διατάγματος τοῦ πλειοψηφικοῦ κατοχυρώνει καὶ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Διότι ἐν ᾗ περιπτώσει, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀναμένεται, ἐπέλθῃ, αὐτὸ καὶ ὑπάρχῃ εἰς τὴν προσεχῆ Βουλὴν οἱαδήποτε ἐμφάνισις ἢ ἐνέργεια ἀντεθνική, ὑπάρχει ἡ εὐχέρεια τῆς διαλύσεως καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§274Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ἤθελα καὶ κάτι ἄλλο, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν σᾶς θεωρῶ ὡς τὸν γνήσιον πατέρα τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι ἴσως θὰ εἶσθε ὁ θετὸς πατήρ, διότι σᾶς θεωρῶ πολὺ ἀνώτερον εἰς τὰς συλλήψεις σας ἀπὸ ὅ,τι δεικνύει τὸ ἔγγραφον αὐτό. Εἰς ἕνα ὡρισμένον σημεῖον, κύριε Ὑπουργέ, λέγει τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἰς τὴν παράγραφον 8. «Πρὸς κατανομὴν τῶν οὕτως εἰς ἕκαστον... (ἀναγινώσκει)...». Τὸ ἀντελήφθητε αὐτό; Λέγει δηλαδὴ τὸ ἄρθρον, ὅτι εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν π.χ. δὲν ἐπληρώθησαν 15 ἕδραι, λογαριάζομεν πόσον πέφτουν εἰς τὸ κάθε κόμμα καὶ ὑποτεθείσθω ὅτι πέφτουν 5, θὰ διαιρέσωμεν τὸ ἄθροισμα τῶν ὑπολοίπων διὰ νὰ εὕρωμεν τὸ ἐκλογικὸν μέτρον. Τί νὰ τὸ κάμωμεν ὅμως τὸ ἐκλογικὸν μέτρον; Τὸ ἐκλογικὸν μέτρον χρειάζεται ὅταν ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν ἕνα Νομὸν μίαν καὶ δύο ἕδρας πάρα πάνω. Τώρα ὅμως ἐὰν λείπῃ μία ἕδρα εἰς τὴν Ἠλείαν π.χ. θὰ τὴν δώσωμεν εἰς τὴν Ἠλείαν ἀνεξαρτήτως τοῦ τί παίρνει. Δηλαδὴ ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ Αʹ κόμμα ἔχει 5.000 ὑπόλοιπα εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν 1.000 ὑπόλοιπα καὶ τὸ μέτρον εἶναι 2.000, δὲν θὰ πάρῃ ἡ Ἠλεία δύο ἕδρας ποὺ χωρεῖ τὸ δύο εἰς τὸ 5, θὰ πάρῃ μίαν ἐφ’ ὅσον περισσεύει καὶ τὴν ἄλλην θὰ τὴν καταλάβῃ κάποιο ἄλλο κόμμα ποὺ θὰ ἔχῃ μεγαλύτερα ὑπόλοιπα, ἄλλως θὰ πάρῃ τοὺς 1.000 ψήφους τῆς Ἀκαρνανίας. Σᾶς τὸ λέγω αὐτὸ διὰ νὰ μὴ γελοιοποιούμεθα μὲ αὐτὰ τὰ πράγματα ποὺ ἐγράψαμε. Βεβαίως, δὲν ἦτο δυνατὸν αὐτὰ τὰ πράγματα νὰ τὰ ἐγράψατε σεῖς. Ἔχω ἀσχοληθῆ καὶ ἐγὼ μὲ αὐτὰ τὰ κατασκευάσματα, ἀλλὰ ἐφρόντιζα ὥστε νὰ μὴν ἐμφανίζωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Εἶναι ἀνακόλουθον. Διασώσατε τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ζητήσατε τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας σας καὶ ἡ ὑπηρεσία ἀκόμη δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσῃ ἐξήγησιν. Δὲν ὑπάρχει μέτρον. Ἐφ’ ὅσον αἱ ἕδραι καλύπτονται ἐξ ὁλοκλήρου, τό μέτρον δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ὁμιλητοῦ κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15.

§276Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν πρότασιν περὶ διεξαγωγῆς ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς παραγράφου 6 τοῦ ἄρθρου 15.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν μοὶ ὑπεβλήθη καμμία πρότασις.

§278Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑποβάλλομεν μίαν αἴτησιν διεξαγωγῆς ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, ὡς κόμμα.

§279Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐφ’ ὅσον τὸ ζητοῦν ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ ὑπεβλήθη πρότασις περὶ διεξαγωγῆς ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ εἶναι ἀόριστος.

§281Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ διατύπωσις ἡ Κυβερνητικὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρα. Συνεπῶς ἐπ’ αὐτῆς πρέπει νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§282Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 εἴπατε ὅτι υἱοθετεῖτε τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην μελέτης. Ἡ τροπολογία μου ὅμως, ὅπως εἶναι φανερόν, εἰς ὅλους τοὺς ἀναγνώσαντας ταύτην, ἀφορᾶ τὸν μηχανισμὸν τῆς κατανομῆς τῶν ἑδρῶν εἰς τὰ ἐφετεῖα καὶ εἰς τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Δὲν ἀφορᾶ δὲ τὴν βάσιν τῆς παραγράφου, δηλαδή, τὸ ποσοστὸν τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν καὶ διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ σύγχυσις ἐπὶ τῶν λοιπῶν διατάξεων, νομίζω ὅτι θὰ πρέπει ἡ ψηφοφορία νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν παράγραφον 6, ἡ ὁποία καὶ εἶναι οὐσιαστικὴ διάταξις, δηλαδή, ποῖα κόμματα μετέχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι μηχανισμός.

§283Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητουμένης τῆς παραγράφου 6, ὁ κ. Μπαλτατζῆς ὑπέβαλεν μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία κατετέθη καὶ διενεμήθη. Ὡς γνωστόν, ἡ τροπολογία αὐτή, ἀφορᾶ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ δευτέρα κατανομὴ γίνεται κατ’ ἐφετειακὰς περιφερείας καὶ ὄχι, μὲ βάσιν ὁλόκληρον τὴν Ἐπικράτειαν. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας ταύτης ζητοῦμεν τὴν ψηφοφορίαν. Δευτέρα πρότασις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ζητοῦμεν τὴν ψηφοφορίαν εἶναι ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ 51% συγκεντρούμενον ἀπὸ οἱοδήποτε κόμμα εἴτε ἕνα, εἴτε δύο, εἴτε τρία, εἴτε τέσσερα ἀποτελεῖ τὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ δοθοῦν αἱ ἕδραι τῆς δευτέρας κατανομῆς. Αὐτὰ εἶναι τὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ζητοῦμεν τὴν ψηφοφορίαν. Ἡ δευτέρα δὲ πρότασις, δηλαδὴ τοῦ 51%, ἀνεπτύχθη ἐπαρκῶς ἀπὸ τοὺς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τοῦ Λ.Ε.Κ. καὶ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. Ἐκεῖ περιορίζομεν τὰ αἰτήματα τῆς ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15.

§284Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Οὐδεμίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου θὰ δεχθῶμεν. Συνεπῶς ἡ ἀπωτέρα πρότασις εἶναι ἡ δεχομένη τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει διατυπωθῆ εἰς τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον. Ἐὰν αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου ὡς διατυποῦται εἰς τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον, τότε ἔληξεν ἡ συζήτησις καὶ δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῇ οὐδεμία ἄλλη τροπολογία.

§285Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ παράγραφος 6 τοῦ ἄρθρου 15.

§286Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ ψηφισθῇ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς συζητήσεως τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Παπακωνσταντίνου.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις παρὰ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ὅπως ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ διὰ ψηφοφορίας, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15. (Ἀναγινώσκονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν κ.κ. βουλευτῶν, οἵτινες εὑρίσκονται παρόντες).

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ὅπως προσέλθουν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Ν. Δεληβοριᾶς καὶ Γ. Γρηγορίου. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω. Οἱ ἀποδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει εἰς τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, λέγουσι ΝΑΙ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τοῦτο, λέγουσιν ΟΧΙ. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν, ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, τῶν κ.κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα:

Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς ἀνακοινοῦται ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα).

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 154. Εἶπον ΝΑΙ 100 καὶ

ΟΧΙ 54.

Ἑπομένως, τὸ ἄρθρον 15 ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἄρθρον 16. Δεκτόν;

§290ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 16 ἐγένετο δεκτόν. Ἄρθρον 17. Ὁ κ. Κ. Καλλίας ἔχει τὸν λόγον.

§292Κ. ΚΑΛΛΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ἄρθρον 17 περιέχει μίαν διάταξιν ὀρθήν, κατ’ ἀρχήν, ὅτι δηλ. ἐπειδὴ ὑπάρχουν ὡρισμέναι περιφέρειαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν πολὺ μεγάλο ἐκλογικὸν μέτρον, δυσανάλογον πρὸς τὸ μέτρον ἄλλων περιφερειῶν, ἐκ τῶν ὑστέρων προστίθενται εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς τόσαι ἕδραι, ὥστε καὶ τὸ μέτρον τῶν περιφερειῶν αὐτῶν νὰ μὴ εἶναι μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ πηλίκον τῆς διαιρέσεως τοῦ συνόλου τῶν ψήφων διὰ τοῦ συνόλου τῶν ἑδρῶν. Ἐπειδὴ δέ, αἱ ἕδραι αὐταὶ προστίθενται καὶ δὲν ἀφαιροῦνται, ἀπὸ τὰς μικροτέρας περιφερείας, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς ἀντίρρησις. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ διάταξις αὐτὴ ὀφείλεται εἰς μίαν ὑγειᾶ σκέψιν, ἐφαρμόζεται κατὰ τρόπον παράδοξον. Δηλαδή, ἐνῷ διὰ τῆς προσθήκης τῶν ἑδρῶν, ἐλαττοῦται τὸ μέτρον τῆς πρώτης κατανομῆς, λέγει τὸ νομοσχέδιον ὅτι δὲν παραχωροῦνται διὰ τῆς πρώτης κατανομῆς αἱ ἕδραι, εἰς τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ἐπέτυχον τὴν βάσιν, ἀλλὰ παραχωροῦνται εἰς αὐτὰ ὡς ἕνα εἶδος πρίμ. Αὐτὸ εἶναι ὄχι μόνον ἄτοπον, ἀλλὰ καὶ συνταγματικῶς ἐσφαλμένον. Νομίζω, ὅτι διὰ λόγους δικαιοσύνης, οὐσιαστικῆς ὀρθότητος καὶ Συνταγματικῆς συνεπείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ ἡ διάταξις ὡς ἔχει εἰς τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι ἀνάγκη ἐφ’ ὅσον παραχωροῦνται εἰς ὡρισμένας περιφερείας ποὺ ἔχουν πολὺ μεγάλο ἐκλογικὸν μέτρον, ὡρισμέναι ἕδραι καὶ οὕτω καταβιβάζεται οὐσιαστικῶς τὸ μέτρον τῆς πρώτης κατανομῆς νὰ χορηγοῦνται αἱ ἕδραι κατὰ τὴν πρώτην κατανομήν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν κόμματα δυνάμενα νὰ τὰς διεκδικήσουν ὅλας κατὰ τὴν διαδικασίαν τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἐὰν κατ’ ἄλλον τρόπον ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή, πιστεύω ὅτι δὲν θὰ εὑρεθοῦν Δικαστήρια, τὰ ὁποῖα θὰ πιστεύσουν ὅτι εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα ἡ τοιαύτη διάταξις τοῦ νόμου. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν προστρέξωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα, σκεφθῆτε ὅτι καταβιβάζομεν τὸν ἐκλογικὸν διαιρέτην. Καὶ ἔτσι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξουν κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐπιτυγχάνουν εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν, ἀλλ’ ἡμεῖς λέγομεν: «δὲν μᾶς ἀρέσετε σεῖς, θὰ δώσωμεν τὰς ἕδρας εἰς ἐκείνους ποὺ θέλομεν», διότι ἔχομεν μετατρέψει τὰ πάντα εἰς πρίμ.

§293Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἀποδέχεται τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Καλλία.

§294Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, διὰ νὰ μελετηθῇ καλλίτερον. Νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ τὴν Τρίτην νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§295ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, δεκτὰ καὶ τὰ ὑπόλοιπα ἄρθρα εἰς αʹ συζήτησιν.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ καὶ τὰ ὑπόλοιπα ἄρθρα 17–35 τοῦ νομοσχεδίου, εἰς αʹ συζήτησιν καὶ κατ’ ἄρθρον;

§297ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἄρθρα 17–35 τοῦ νομοσχεδίου ἐγένοντο δεκτά. Ἑπομένως, ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§299ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον τὸ ἀπόγευμα καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφορὰς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 2.50′ πρωϊνή).