1951.07.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 88η

Τετάρτη 11 Ἰουλίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.00′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γεροκωστόπουλος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ὑπὸ τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν μοὶ ἐστάλη ἡ ἑξῆς ἐπιστολή: Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Ἐνταῦθα Λίαν εὐχαρίστως ἐλήφθη ἡ διὰ χειρὸς ὑμῶν κομισθεῖσα εἰσφορὰ τῶν κ.κ. βουλευτῶν, ἐκ δραχ. 5.625.000, ὑπὲρ ἀνοικοδομήσεως τῶν κατεστραμμένων Ἱ. Ναῶν. Εὐχαριστοῦντες ἐπὶ τῇ συμβολῇ ταύτῃ, εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς Ἐκκλησίας, παρακαλοῦμεν ἵνα εὐαρεστηθῆτε καὶ διαβιβάσητε εἰς τοὺς δωρητὰς τοῦ ὡς ἄνω ποσοῦ τὰς εὐχὰς τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὰς εὐλογίας τῆς Α. Μ. τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἡμῶν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 25 Ἰουνίου 1951 Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς κ. Παπαδόγιαννης καταθέτει τὴν ἑξῆς δήλωσιν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 11 Ἰουλίου 1951. Κύριε Πρόεδρε, Ἵνα μὴ παραμείνῃ ἐν ἰσχύϊ ὁ Α. Ν. 1801]1951, συνυπέγραψα τὰς καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων βουλευτῶν Κρήτης γενομένας ἀποδεκτὰς τροπολογίας τοῦ Α. Ν. τούτου, ὅστις ἀφορᾷ τὴν ἀναδιοργάνωσιν Ταμείων Ἐφέδρων Κρήτης, δυθέντος, ὅτι διὰ τῶν τροπολογιῶν τούτων θεραπεύονται αἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς διατυπωθεῖσαι βασικαὶ ἀντιρρήσεις μου, αἱ ἀφορῶσαι: 1) τὸν περιορισμὸν τῆς διαρκείας τῶν ἐφεδρικῶν Ταμείων εἰς μίαν πενταετίαν, μεθ’ ἣν τίθενται ταῦτα ὑπὸ ἐκκαθάρισιν, 2) τὴν ἀναγνώρισιν τῆς βασικῆς ἀρχῆς περί, διὰ φανερῶν δημοπρασιῶν, διαθέσεως τῆς ἐφεδρικῆς περιουσίας καὶ 3) ὅτι εἰς τὰ Διοικητικὰ Συμβούλια τῶν Ταμείων μετέχουν καὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς, ὥστε νὰ παρέχωνται μείζονες ἐγγυήσεις διὰ τὸ ἀδιάβλητον τῆς διαθέσεως τῆς ἐφεδρικῆς περιουσίας καὶ τῆς ἐν γένει διαχειρίσεως αὐτῶν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅμως, ὅτι διατηρῶ ἐπιφυλάξεις ἐπὶ πολλῶν σημείων τοῦ ψηφισθέντος ἐπικυρωτικοῦ νομοσχεδίου καὶ συγκεκριμένως καὶ κυρίως ἐπὶ τῶν διατάξεων αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν: 1) τὰς προσωπικὰς διατάξεις αἱ ὁποῖαι τίθενται διὰ τὸν Διευθυντὴν τῶν Ἐφεδρικῶν Ταμείων, 2) τὸ δυνατὸν τῆς ἀπολύσεως τοῦ ὑπηρετοῦντος προσωπικοῦ καὶ τῶν Δικηγόρων, 3) τὴν αὔξησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Γεν. Διοικήσεως Κρήτης, ἐξ ἧς προοιωνίζομαι κομματικὰς ἐπεμβάσεις ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἐφεδρικῆς περιουσίας, 4) τοὺς ἀποφασισθέντας συμβιβασμοὺς μετὰ ὀφειλετῶν μισθωτῶν τῶν Ἐφεδρικῶν Ταμείων καὶ 5) τὴν καταβολὴν τῶν ἐν γένει ὀφειλῶν καὶ ὑποχρεώσεων τοῦ συγχωνευομένου Ταμείου Σητείας–Ἱερᾶς Πέτρας ὑπὸ τῶν ἑτέρων Ταμείων Κρήτης. Πέραν τούτου ἀντιτίθεμαι ἀπολύτως εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν Ἐφεδρικῶν Ταμείων διὰ τοῦ διορισμοῦ νέων ὑπαλλήλων καὶ διὰ τὴν ἐν γένει αὔξησιν τῶν δαπανῶν διοικήσεων αὐτῶν, ἐπιφυλασσόμενος, ἐν δέοντι χρόνῳ, νὰ ἐπιδιώξω τὴν ἀνατροπὴν τῶν σχετικῶν διατάξεων. Παρακαλῶ νὰ καταχωρηθῇ ἡ παροῦσα μου εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς.

Μετὰ σεβασμοῦ καὶ τιμῆς

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ

Βουλευτὴς Ρεθύμνης Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Δερδεμέζης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§4Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Κ. Μαρῆς καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Ἡρακλείου ζητούσης ἀποδέσμευσιν τῶν ὑπὸ τῶν Στρατιωτικῶν Ἀρχῶν ἐπιταχθέντων δύο ἀποθηκῶν Ἑταιρείας Ἐξαγωγῆς Γεωργικῶν προϊόντων Ἀδελφῶν Γουναλάκη καὶ Λιμενικοῦ Ταμείου. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Ἀθ. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Καπνεργατῶν, Καπνεργατριῶν, Στιβαδόρων, Ἀγρινίου, διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην πρόσληψιν ἄνω τῶν 6.000 ἐλευθέρων ἐργατριῶν ὑπὸ τῶν Καπνεμπόρων. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Α. Ἀντωνόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Προσωπικοῦ Ἠλεκτρικῆς Ἐνεργείας (Γλαῦκος) διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην κατάργησιν τοῦ Διατάγματος 381]10–8–47 κατοχυροῦντος ὑπαλληλικὴν ἰδιότητα ἠλεκτροτεχνιτῶν. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Λ. Καραμαούνας καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ζαφειρούλας Παγιώτα κατοίκου Θεσσαλονίκης ζητούσης ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου 1756]16–4–51 παράγρ. 3 συμπεριληφθῇ καὶ ἡ Σχολὴ τῆς Νομικῆς. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Γ. Ἀριστείδου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Πενταβρύσου, ζητοῦντος ἄμεσον κατασκευὴν τοῦ κατεστραμμένου ὑδραγωγείου των, ἐπισκευὴν τῆς δημοσίας ὁδοῦ Καστορίας–Ἄργους Ὀρεστικοῦ κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Γ. Βογιατζῆς καταθέτει ἀναφορὰν γονέων καὶ κηδεμόνων μαθητῶν Αὐλωναρίου Εὐβοίας διαμαρτυρομένων, διὰ τὴν ἐπὶ συνεχῆ πενταετίαν ἀπόσπασιν εἰς Πολιτικὸν Γραφεῖον Πρωθυπουργοῦ τῆς διδασκαλίσης Κατσιμάντη καὶ ζητούντων τὴν ὁριστικὴν τοποθέτησιν τῆς νῦν διορισθείσης, προσωρινῶς ἐνταῦθα, διδασκαλίσσης Ξυπολίτου. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Κ. Μαρῆς καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Ἡρακλείου ζητούσης ἀναστολὴν πληρωμῆς εἰσφορᾶς ὑπὲρ Ἀγροφυλακῆς καὶ συντήρησιν Σώματος Ἀγροτικῆς Ἀσφαλείας ἐκ Δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Κ. Καλλίας, καταθέτει ἀναφορὰν βιβλιοπωλῶν Χαλκίδος, διαμαρτυρομένων δι’ ἐλάττωσιν τοῦ ποσοστοῦ τῆς προμηθείας πωλήσεως σχολικῶν βιβλίων. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικ)τίας κ. Ν. Μπουραντᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν συμμοριοπλήκτων Ἀραχώβης, ζητούντων ἄμεσον χορήγησιν τῶν ἀναγκαιούντων μέσων πρὸς αὐτοστέγασίν των. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου Κρήτης κ. Κ. Μαρῆς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Τυμπακίου Κρήτης διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μελετωμένην ἐπέκτασιν τοῦ ἀεροδρομίου καὶ ζητούντων τὴν ἄμεσον καταβολὴν ἀποζημιώσεως τῶν ἤδη ἀπαλλοτριωθεισῶν ἐκτάσεων βάσει τοῦ Ν. 1515) 1942. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Ν. Σπεντζάρης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Χ. Κασκούρα, ἐργολάβου Δημοσίων Ἔργων, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μὴ εἰσέτι καταβολὴν τοῦ ἐξ 87.000.000 ὑπολοίπου, ὅπερ δικαιοῦται ἐκ τῆς ἐπισκευῆς Δημοτικῶν τινῶν σχολείων Νομοῦ Ἠλείας. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικ)τίας κ. Ν. Μπουραντᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Σχολικῆς Ἐφορείας Γυμνασίου Θηβῶν, ζητούσης ἄμεσον ἵδρυσιν Λυκείου εἰς τὴν πόλιν Θηβῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ν. Βέης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κωστούλας Τσαγγαράκη κρατουμένης εἰς Τρίκερι, ζητούσης μεταφορὰν της εἰς Ἀθήνας διὰ λόγους ὑγείας κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἰωαννίνων κ. Α. Δερδεμέζης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Ἁγίου Βλασίου, Νέας Σελευκίας, Λαδοχωρίου, Ἁγίας Μαρίνης κλπ. ζητούντων ἄμεσον μονιμοποίησιν τῶν ἀγροφυλάκων, χορήγησιν ἱματισμοῦ καὶ ὑποδήσεως, ἵδρυσιν ταμείου συνταξιοδοτήσεώς των κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Κοζάνης κ. Χ. Γουλόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐθνικοῦ Συνδέσμου Ἀναπήρων καὶ Θυμάτων πολέμου Γρεβενῶν ζητοῦντος αὔξησιν συντάξεως δι’ ἐγγραφῆς εἰς προϋπολογισμὸν 1951–52 τοῦ ἀναγκαίου κονδυλίου, βάσει σχετικῆς προτάσεως Ἐθνικῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Β. Βασιλικός, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Δασικῶν Συνεταιρισμῶν Ἀρναίας ζητούσης ἄμεσον λῆψιν μέτρων προστασίας ἐγχωρίων καυσίμων. Ὁ βουλευτὴς Ἰωαννίνων κ. Α. Δερδεμέζης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόλου Θεσπρωτῶν (Τζαμουργιᾶς) «ὁ Θύαμις» διαμαρτυρομένου, διότι κατὰ τὴν ἵδρυσιν τριταξίων Γυμνασίων εἰς τὰς διαφόρους πόλεις τῆς Ἑλλάδας, παρεμερίσθη ἡ πόλις τῶν Φιλιατῶν, ἕδρα Ἐπαρχίας 52 κοινοτήτων καὶ πληθυσμοῦ 25.000 κατοίκων. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Κ. Μαρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ὀργάνων Ἀγροτικῆς Ἀσφαλείας, Διοικήσεως Ἡρακλείου Κρήτης, ζητοῦντος πλήρη κατοχύρωσιν τῶν Διοικητῶν Ἀγροτικῆς Ἀσφαλείας καὶ Ἀγρονόμων, μονιμοποίησιν τῶν ὀργάνων Ἀγροφυλακῆς κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Πετρακογιώργης καταθέτει ἀναφορὰν καλλιεργητῶν δημητριακῶν Ἡρακλείου Κρήτης, διαμαρτυρομένων διὰ μελετώμενον ἀποκλεισμόν των ἐκ τῶν προστατευτικῶν μέτρων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας κ. Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Ἠλιοκάστρου Ἑρμιονίδος παραπονουμένου, διότι ἡ βραδεῖα καὶ οὐχὶ ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου τασσομένης προθεσμίας ἔκδοσις ἀποφάσεως τοῦ Διοικητικοῦ Δικαστηρίου, καθορισμοῦ ὁρίων Δήμων καὶ Κοινοτήτων Ἀττικῆς, ἀπεστέρησε τὴν Κοινότητα Ἠλιοκάστρου σημαντικῆς ἐκτάσεως βοσκησίμων γαιῶν, ἀπαραιτήτων διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κτηνοτροφίας της. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης καταθέτει ἀναφορὰν τελειοφοίτων στρατευομένων φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ζητούντων ἄμεσον χορήγησιν ἑξαμήνου ἀναστολῆς κατατάξεως, πρὸς λῆψιν τοῦ πτυχίου των. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Π. Κατσώτας καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Ἄνω Κερασόβου Μακρυνίας, ζητούσης ἄμεσον λῆψιν μέτρων βοηθείας, διὰ τὰς ὑπὸ τῆς χαλάζης προξενηθείσας ζημίας εἰς τὰ γεωργικὰ προϊόντα. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Π. Κατσώτας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Λυσιμαχίας, ζητοῦντος ἄμεσον λῆψιν μέτρων προνοίας διὰ τὰς ὑπὸ τῆς χαλάζης προξενηθείσης ζημίας εἰς τὰ γεωργικὰ προϊόντα. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. ὑπ’ ἀριθ. 1814)1951 «περὶ ὑπαγωγῆς ὑπαλλήλων ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Α.Ν. 610]1945». Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Χλουβεράκης καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Ἀνδρουλάκης, Γ. Μπουρδάρας, Σ. Ἀλλαμανῆς, Ἀλ. Παπαθανάσης, Ι. Μελᾶς, Ι. Βλαμίδης καὶ Γ. Ταρμπάζης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493] 32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Τσιριμῶκος καὶ Δ. Ντάγγας, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

(Ἀναγινώσκονται ἀναφοραὶ τινὲς καὶ ἐρωτήσεις τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ παρὰ τῶν ἐγγεγραμμένων διὰ νὰ ὁμιλήσουν κ.κ. βουλευτῶν).

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως παρὰ τῷ Πανεπιστημίῳ Θεσσαλονίκης Ταμείου Διοικήσεως καὶ Διαχειρίσεως τῶν Πανεπιστημιακῶν Δασῶν».

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἱδρύσεως παρὰ τῷ Πανεπιστημίῳ Θεσσαλονίκης Ταμείου Διοικήσεως καὶ Διαχειρίσεως τῶν Πανεπιστημιακῶν Δασῶν». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1801)51 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 862)37 «περὶ ἀναδιοργανώσεως Ταμείων Ἐφέδρων Πολεμιστῶν Κρήτης».

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τὸ σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Α.Ν. 1801)51 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 862)37 «περὶ ἀναδιοργανώσεως Ταμείων Ἐφέδρων Πολεμιστῶν Κρήτης». Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κανονισμοῦ ἀρχαιότητος ὑπηρετούντων τεχνικῶν ὑπαλλήλων Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων».

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου, τὸ σχέδιον νόμου «περὶ κανονισμοῦ ἀρχαιότητος ὑπηρετούντων τεχνικῶν ὑπαλλήλων Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων». Συνέχεια τῆς πρώτης συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ κ. Α. Στρᾶτος παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν διακοπεῖσαν χθὲς ἀγόρευσίν του.

§14Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, συνεχίζω τὸν διακοπέντα χθὲς λόγον μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Ἀναγκαστικῶς θὰ κάμω μίαν μικρὰν περίληψιν τῶν ὅσων εἶπα, διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα. Χθὲς εἶχον τονίσει, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθη ἐν Ἑλλάδι τὸ 1926 καὶ ὅτι ὁσάκις ἐφηρμόσθη τοῦτο, ἐγένετο διὰ λόγους καθεστωτικούς, διὰ νὰ ἐμποδίσῃ εἴτε τὴν δημοκρατικὴν εἴτε τὴν βασιλόφρονα παράταξιν, ἐπικρατοῦσαν τυχόν, νὰ ἀνατρέψῃ τὸ πολίτευμα καὶ οὐδέποτε ὑπῆρξεν ὄργανον πραγματικῆς ἀνάγκης. Εἶπα, ὅτι αὐτὸς ὁ διχασμὸς ὁ ὁποῖος τόσον ἐταλαιπώρησε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν σήμερον, τουλάχιστον, ἐξέλειπεν καὶ ὅτι ὑφίσταται νέος διχασμός, ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην εἶναι οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος, μία παράταξις μικρᾶς μειοψηφίας ἀλλὰ ἐξαιρετικὰ ἐπικίνδυνος ἀφ’ ἑνὸς μὲν λόγῳ τοῦ συνωμοτικοῦ χαρακτῆρος της ἀλλὰ καὶ λόγῳ τοῦ ἐπιδιωκομένου ὑπ’ αὐτῆς σκοποῦ. Ἐνώπιον τοῦ κινδύνου τούτου νομίζω, ὅτι ἔπρεπεν ὅλα τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ συσπειρωθοῦν διὰ νὰ δώσουν τὴν μάχην ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ. Μόνον μία σταθερὰ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀντιμετωπίσῃ ὅλα τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ προβλήματα, ἀλλὰ σταθερὰ καὶ ἰσχυρὰ κυβέρνησις εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Μόνον τὸ πλειοψηφικὸν δύνανται νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Ἐναντίον τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος τρεῖς εἶναι κυρίως αἱ ἐκτοξευόμεναι κατηγορίαι: Πρῶτον, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καταλήγει εἰς ἀναλογικόν, διότι οὐδὲν τῶν κομμάτων θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξασφαλίσῃ μόνον του τὴν πλειοψηφίαν καὶ συνεπῶς θὰ καταλήξωμεν καὶ πάλιν εἰς ἐσωτερικὴν ἀναλογικήν. Δεύτερον, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος νέου διχασμοῦ, διότι ἐὰν ἐμφανισθοῦν εἰς τὸν πολιτικὸν στίβον δύο ἰσχυραὶ προσωπικότητες, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ διχάσουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ τρίτον, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι δημοκρατικὸν σύστημα, διότι δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφιῶν. Ἡ πρώτη κατὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ κατηγορία, δηλαδή, ὅτι θὰ καταλήξῃ εἰς ἐσωτερικὴν ἀναλογικὴν εἶναι, ἴσως, πιθανή, ἀλλὰ πάντως τοῦτο δὲν θὰ ἐμποδίσῃ τὴν δημιουργίαν σταθερᾶς Κυβερνήσεως, διότι ἡ παράταξις ἡ ὁποία θὰ σχηματισθῇ, διὰ νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀναλάβῃ τὴν σχετικὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰ κόμματα ποὺ θὰ τὴν ἀποτελέσουν θὰ ἔχουν ποιάν τινα συνοχήν, ἀναμφισβητήτως δέ, ὁ κοινὸς ἀγών, ἡ ἀνάληψις κοινοῦ ἀγῶνος θὰ τὰ συνδέσῃ καὶ συγχρόνως καὶ αὐτὴ ἡ ἐσωτερικὴ ἀναλογικὴ θὰ ἐκλείψῃ, διότι αἱ προσωπικαὶ καὶ τυχὸν αἱ μικροπρογραμματικαὶ διαφοραὶ θὰ ἐκλείψουν διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ τῶν κεντρικῶν ἀπόψεων τῶν κομμάτων, ποὺ θὰ ἀποτελέσουν τὰς παρατάξεις. Συνεπῶς καὶ ἡ ἐσωτερικὴ ἀναλογική, ὅταν θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πρῶτον, τὸ πλειοψηφικόν, δὲν εἶναι κανεὶς κίνδυνος, οὔτε ἠμπορεῖ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νὰ κατηγοροῦμεν τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ θὰ ἔχῃ, κύριοι, καὶ ἕνα προσόν, ὅτι θὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον τοῦτον τῆς μανίας τῆς ὑποψηφιότητος, διότι τελευταίως, κύριοι συνάδελφοι, ἔχομεν μίαν μανίαν, μανίαν ὑποψηφιότητος. Ὑπάρχουν χιλιάδες ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ εἶναι ὑποψήφιοι, ἐνῷ ξεύρουν, ὅτι ποτὲ δὲν θὰ γίνουν αὐτὰ ποὺ ἐπιδιώκουν. Καὶ ὅμως θέλουν νὰ εἶναι ὑποψήφιοι. Τὸ τραγικὸν αὐτὸ φαινόμενον ἔγινεν ἀντιληπτὸν εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, ὅταν διὰ 250 θέσεις βουλευτῶν συνηγωνίσθησαν περὶ τὰς 3.000 ὑποψήφιοι. Ἡ δευτέρα κατηγορία κατὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶναι ὁ διχασμός. Λέγουν, ὅτι, ἐὰν ἐμφανισθοῦν δύο ἰσχυραὶ προσωπικότητες, θὰ διχάσουν τὸν λαόν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅμως, ἀναπολεῖ νὰ εὕρῃ τὰς ἰσχυρὰς ἐκείνας φυσιογνωμίας, αἱ ὁποῖαι θὰ τὸν συναρπάσουν καὶ θὰ τὸν ὁδηγήσουν πρὸς τὰ πεπρωμένα του. Ποῖαι εἶναι ὅμως αἱ φυσιογνωμίαι αὐταί; Ἄς παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχουν αἱ δύο αὐταὶ φυσιογνωμίαι. Καθεστωτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα ποὺ ἠμπορεῖ νὰ διχάσῃ τὸν λαόν, δὲν ὑφίσταται. Ἡμεῖς οἱ νεώτεροι πιστεύομεν, ὅτι—τοὐλάχιστον εἰς τὴν ζωήν μας—δὲν θὰ τὸν ξαναΐδωμεν αὐτὸν τὸν διχασμόν. Αἱ δύο λοιπὸν αὐταὶ φυσιογνωμίαι θὰ εἶναι ἀμφότεροι ἐθνικόφρονες, διότι, ἐὰν ἡ μία ἐξ αὐτῶν δὲν εἶναι ἐθνικόφρων, θὰ πρέπει τότε νὰ συνασπισθῇ ὅλος ὁ ἐθνικόφρων κόσμος πέριξ τῆς ἑτέρας, διὰ νὰ δώσῃ τὴν μάχην. Τί θὰ κάμουν αἱ δύο αὐταὶ φυσιογνωμίαι; Ἁπλούστατα, θὰ παλαίψουν διὰ τὴν λεγομένην κατάληψιν τῆς ἐξουσίας, διὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ προγράμματός των. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἂς ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλλὰς ἠλευθερώθη, πάντοτε δύο κόμματα ἐπεδίωκον τὴν κατάληψιν τῆς ἐξουσίας, τὰ ὁποῖα πότε εἶχον ἐπὶ κεφαλῆς των καὶ πότε ὄχι ἰσχυρὰς φυσιογνωμίας. Ἡ Ἑλλὰς οὐδὲν ἔπαθε, ὅταν τὰ κόμματα δὲν εἶχον ἐπὶ κεφαλῆς των ἰσχυρὰς φυσιογνωμίας. Ἀντιθέτως, ὁσάκις ὑπῆρχον ἰσχυραὶ φυσιογνωμίαι ἡ Ἑλλὰς ἐδιχάσθη καὶ τότε ἤρχισαν αἱ καταστροφαί. Πάντως αὐτὸ συνέβη σπανίως. Μακάρι νὰ ὑπάρχουν αἱ δύο αὐταὶ ἰσχυραὶ φυσιογνωμίαι.

§15Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ὥστε δὲν ὑπάρχουν;

§16Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ εἶπον μακάρι νὰ ὑπάρχουν. Ἐὰν σεῖς νομίζητε, ὅτι δὲν ὑπάρχουν, αὐτὸ εἶναι προσωπική σας γνώμη. Λέγεται, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι δημοκρατικὸν σύστημα καὶ ὅτι ἐμποδίζει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφιῶν. Τὸ πλέον πιστοποιητικὸν γεγονός, περὶ τῆς δημοκρατικότητος τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος εἶναι, ὅτι εἰς τὰς δύο πλέον προηγμένας Δημοκρατικὰς χώρας τοῦ κόσμου, εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἡ ὁποία ἄλλωστε εἶναι καὶ ἡ κοιτὶς τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, αὐτὸ ἐφαρμόζουν καὶ δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφιῶν. Ἀλλὰ ποίων μειοψηφιῶν, κ. συνάδελφοι; Ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα. Ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν ὑπάρχει ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ ἐθνικόφρονος λαοῦ καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη μειοψηφία τῶν κομμουνιστῶν. Τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα λόγῳ διαφόρων προγραμμάτων, εἴτε ἄλλων οἱωνδήποτε διαφορῶν εἶναι ἐθνικόφρονα, θὰ εὕρουν καὶ αὐτὰ τὴν θέσιν των μέσα εἰς τὴν ἐθνικόφρονα παράταξιν. Κατ’ οὐδεμίαν περίπτωσιν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι εἶναι μειοψηφία. Εἶναι τμήματα τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ μειοψηφία εἶναι ὁ κομμουνισμός. Ὅταν, λοιπόν, λέγωμεν, ὅτι θέλομεν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειοψηφιῶν, λέγομεν, ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν θέλομεν νὰ ὑπάρχουν κομμουνισταὶ καὶ οἱ μετ’ αὐτοὺς συνοδοιποροῦντες. Ἐὰν τὸ θέλωμεν, ἂς τὸ εἴπωμεν εὐθέως. Κύριοι συνάδελφοι, ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα, ἐφαρμόζεται μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πολιτικῆς πραγματικότητος, ὡς διεμορφώθη αὕτη εἰς δεδομένον τόπον καὶ χρόνον. Καὶ ἔχει ἐπικρατήσει εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, ὡς τὸ ἀναγκαῖον, διὰ τὴν δεδομένην αὐτὴν στιγμήν. Ποία ὅμως εἶναι σήμερον ἡ εἰς τὸν λαὸν πειθαρχοῦσα συνείδησις, περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος; Μὲ οἱονδήποτε Ἕλληνα πολίτην καὶ ἐὰν συζητήσετε, θὰ λάβετε τὴν ἰδίαν πάντοτε στερεότυπον ἀπάντησιν: «Ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν μάλιστα. Μὲ τὴν ἀναλογικὴν πρὸς τί; Τὰ ἴδια ἀποτελέσματα θὰ ἔχωμε καὶ τοὺς ἴδιους καυγάδες διὰ τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ξεκαθαρισθῇ ἡ κατάστασις, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό, παρὰ μόνον μὲ τὸ πλειοψηφικόν». Αὐτὴ εἶναι ἡ στερεότυπος ἀπάντησις, ποὺ θὰ λάβητε ἀπὸ οἱονδήποτε Ἕλληνα πολίτην, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ συζητήσετε. Αὐτὸ δὲ δὲν εἶναι διαπίστωσις μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὴν ἰδίαν διαπίστωσιν ἔκαμον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τριῶν μεγάλων κομμάτων, τὰ ὁποῖα προσπαθοῦν νὰ ἐπιβάλλουν τὸ νόθον σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 6ης Σεπτεμβρίου 1950 ἔλεγε: «Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ. ..... (ἀναγινώσκει)......» Συνεπῶς ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ προσωπικῶς, εἶχε πάντοτε τὴν γνώμην, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι τὸ καλύτερον. Εἰδικώτερον δὲ εἶχε διαπιστώσει, ὅτι εἶχε γίνει κοινὴ συνείδησις καὶ ἀνάγκη τὸ πλειοψηφικόν. Πρὸ δύο μηνῶν ὅταν ἐγένετο ψηφοφορία εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὴν διαρρύθμισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τὸ ½ τῶν μελῶν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐψήφισαν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Τὸ ἕτερον ἐκ τῶν τριῶν κομμάτων ἡ ΕΠΕΚ διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ της κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 5–9–50 ἔλεγε.......... «...... (ἀναγινώσκει)......». Συνεπῶς καὶ ἡ ΕΠΕΚ δέχεται, ὅτι ὁ λαὸς θέλει ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν. Ἐὰν σήμερον ἠρωτᾶτο ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΠΕΚ ἐὰν θέλῃ ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν ἢ ὄχι ἐκλογὰς ἀσφαλῶς θὰ ἔλεγεν ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ του ἔλεγε τὰ ἑξῆς.......... «...... (ἀναγινώσκει)........». Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τόσον ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικῆς πάντοτε ἦτο ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Τέλος καὶ τὸ τέταρτον τῶν μειζόνων κομμάτων διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ του κ. Παπανδρέου ἔλεγε.................... «...... (ἀναγινώσκει)........». Συνεπῶς ἔχομεν ἐκπεφρασμένην γνώμην ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ τῶν 4 μειζόνων κομμάτων. Ὁ ἐκ τῶν εἰσηγητῶν κ. Βουρδουμπᾶς εἰς τὴν εἰσήγησίν του χθὲς ὑπεστήριξε μὲ κόπον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματός του καὶ εἶπε μεταξὺ τῶν ἄλλων «ὅτι ἐγὼ εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν οὐδέποτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς». Ἀνεξαρτήτως, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς θὰ ἀπήντων εἰς τὸν κ. Βουρδουμπᾶν, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ὑπῆρξε πάντοτε μία βασικὴ ἀρχὴ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διὰ τὴν ὁποίαν τὰ κόμματα ἀγωνίζονται καὶ πίπτουν. Πάντως λυποῦμαι διότι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ διαπιστώσω, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν ἱστορίαν του καὶ πρὸς τὰς προγραμματικάς του ἀρχάς. Τὸ προτεινόμενον σύστημα, κύριοι συνάδελφοι, οὔτε ἀναλογικὴ εἶναι οὔτε πλειοψηφικόν. Δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ ἐπικρατήσῃ ἓν κόμμα. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσουν 2–3 κόμματα καὶ ἐρωτᾶται, ὅταν τὰ κόμματα ταῦτα θ’ ἀναγκασθοῦν νὰ κάμουν μετεκλογικὴν Κυβέρνησιν πῶς θὰ τὸ κάμουν τοῦτο; ὅταν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐκλογῶν, θὰ ἀλληλοϋβρίζωνται καὶ πῶς θὰ βλέπῃ ἔπειτα ὁ λαὸς μαζὶ τοὺς συνοδοιπόρους μὲ τοὺς λωποδύτας; Αὐταὶ αἱ κατηγορίαι εἰς τὴν προεκλογικὴν περίοδον δὲν ἔχουν σημασίαν, ἀλλὰ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ προεκλογικὸς ἀγὼν λαμβάνει μίαν ὀξύτητα τοιαύτην, ὥστε νὰ καθιστᾷ δυσχερῆ τὴν συνεργασίαν. Ἐὰν κρίνωμεν μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν σύστημα τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 θὰ εἴχομεν τὰ ἀκόλουθα ἀποτελέσματα. «... (ἀναγινώσκει).......» Διατὶ τὰ δύο κόμματα δὲν ἐσχημάτιζον Κυβέρνησιν καὶ διατὶ θὰ τὴν σχηματίσουν μετὰ τὰς νέας ἐκλογὰς. Δὲν νομίζω, ὅτι τότε ἠμπόδιζε τίποτε νὰ συνεργασθοῦν, ἀλλ’ ἁπλῶς αἱ φιλοδοξίαι τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου. Ποῖος μᾶς δίδει ἐγγύησιν, ὅτι καὶ μετὰ τὰς νέας ἐκλογὰς οἱ αὐτοὶ λόγοι ποὺ ἠμπόδισαν τὴν τότε συνεργασίαν δὲν θὰ τὴν ἐμποδίσουν καὶ σήμερον. Ἀλλὰ διαφαίνεται καὶ κάτι ἄλλο εἰς τὸν ὁρίζοντα. Οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου ἀντελήφθησαν, ὅτι δὲν θὰ εἶναι εὔκολος ἡ μετεκλογικὴ συνεργασία καὶ προβλέπουν τὴν ταχείαν διάλυσιν καὶ τῆς νέας Βουλῆς καὶ νέας ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Καὶ ἐρωτᾶται: Ἐνῷ προβλέπεται, ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ πᾶμε πρὸς νέας ἐκλογάς, διότι τὸ ὑπὸ κρίσιν σύστημα οὐδὲν θὰ ἀποδώσῃ, διατὶ δὲν βαδίζομεν ἀπὸ σήμερον εἰλικρινῶς καὶ τιμίως πρὸς ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν;

§17Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ τρία κόμματα τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, δὲν προβλέπουν ταχείαν διάλυσιν τῆς μελλούσης Βουλῆς καὶ οὐδαμοῦ τοῦ σχεδίου νόμου ὑπάρχει τι τὸ ὁποῖον, νὰ δικαιολογῇ τοιαύτην ἑρμηνείαν. Ὑπάρχει μόνον μία διάταξις ἡ ὁποία λέγει, ὅτι διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐπανέλθουν ἐν ἰσχύϊ ὡρισμένα ἄρθρα τοῦ παλαιοῦ νόμου τοῦ καθιεροῦντος τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Τοῦτο δικαιολογεῖται ἐκ τῆς ἑξῆς σκέψεως: Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀποβλέπομεν εἰς τὴν μέλλουσαν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ θεωροῦμεν τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον ὡς προκαταρκτικὴν ἐνέργειαν διὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ καθιέρωσίς του μελλοντικῶς, δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν μέλλουσαν Κυβέρνησιν διὰ Διατάγματος νὰ καθιερώσῃ τὸ σύστημα τοῦτο. Αὐτὴ μόνον εἶναι ἡ δικαιολογία, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως συνεπὴς πρὸς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν τριῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον τὸ σχέδιον νόμου. Ἐὰν εἶναι ὀρθὴ ἢ ὄχι ἡ σκέψις αὐτὴ εἶναι ζήτημα τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς νὰ τὸ κρίνῃ.

§18Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς ἕνα ἐκλογικὸν νόμον δὲν προβλέπεται ποτὲ τί θὰ γίνῃ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Μόνον ὅταν μία Κυβέρνησις αἰσθάνεται, ὅτι πρόκειται περὶ πειράματος καταδικασμένου εἰς ἀποτυχίαν, προβλέπει δὲ προσεχέστατα νέας ἐκλογάς, τότε μόνον θεσπίζει διάταξιν ἐκ τῶν προτέρων περὶ τοῦ συστήματος μὲ τὸ ὁποῖον θὰ γίνουν αἱ νέαι ἐκλογαί. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἐποχὴ κατάλληλος διὰ ἐκλογικὰ πειράματα εἰς τὸν τόπον αὐτόν.

§19Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ κρίσις σας εἶναι ἀπολύτως αὐθαίρετος.

§20Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶμαι ἐντὸς τῆς πραγματικότητος, ὅταν ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὑμεῖς ὡς κόμμα, ἐφαρμόζητε τὸ ὑπὸ κρίσιν σύστημα, ἀλλ’ εἶσθε ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι κάμετε ἕνα πείραμα μικροκομματικῆς προελεύσεως καὶ θέλετε εἰς τὰς νέας ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι βεβαίως θὰ γίνουν, διότι τὸ πείραμα θὰ ἀποτύχῃ, νὰ ὑπάρχῃ σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας τόσην ἀνάγκην ἔχει ἡ Χώρα.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ γνώμη σας.

§22Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὴν γνώμην του λέγει ἕκαστος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§23Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ λέγομεν καὶ ἡμεῖς, νὰ περιορισθῆτε εἰς τὰς γνώμας σας. Τὰς ἰδικάς μας θὰ τὰς ἀναπτύξωμεν ἡμεῖς.

§24Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πλὴν τῶν ἄλλων πολλῶν τρωτῶν, ὑπάρχουν καὶ δύο πράγματα τὰ ὁποῖα, ἐγὼ τοὐλάχιστον, παλαιὸς πολιτευόμενος καὶ ἀπὸ οἰκογενειακῆς καὶ ἀπὸ ἀτομικῆς πλευρᾶς, δὲν ἀντιλαμβάνομαι. Αὐτὸ τὸ 17% τί εἶναι; Διατί 17% καὶ ὄχι 20%; Κάποιος ὑπολογισμὸς καθαρῶς μικροκομματικὸς θὰ ὑπάρχῃ. Καὶ εἶναι πρᾶγμα καταπληκτικὸν ἡ κλοπὴ ψήφων ἡ ὁποία θὰ γίνῃ. Θὰ πλειοψηφίσῃ ἕνα κόμμα κατὰ 1% π.χ. καὶ θὰ συγκεντρώσῃ τὴν καθοριζομένην βάσιν καὶ θὰ κλέψῃ ἕδρας ἄλλου κόμματος. Καὶ ἐρωτᾶται τί θὰ κάμουν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν οὔτε νὰ ἴδουν τοὺς βουλευτὰς τοῦ ἄλλου κόμματος, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγῶσι καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἐψήφισεν; Πῶς τοὺς κλέβητε τοὺς ψήφους; Αὐτὸ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἔχω νὰ εἴπω διὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοθέτημα καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν θὰ ἐπανέλθω. Ὑπάρχει ὅμως ἕνα ζήτημα γενικώτερον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναπτύξω καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν εἶμαι οὐχ’ ἧττον ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω καὶ τώρα. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸν αἰῶνα εἰς τὸν ὁποῖον ζῶμεν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸς ὁ διαχωρισμός, νὰ ψηφίζουν δηλαδὴ οἱ ἄρρενες καὶ οἱ γυναῖκες νὰ θεωροῦνται ὡς ὑποδιέστερα ὄντα καὶ νὰ μὴ ψηφίζουν. Αὐτὸ εἶναι δι’ ἐμὲ ἀπαράδεκτον. Κατὰ τὸ Σύνταγμα οἱ βουλευταὶ ἐκλέγονται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας. Καθολικὴ ὅμως ψηφοφορία δὲν νοεῖται ὅταν τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας, δὲν μετέχει εἰς τὰς ἐκλογάς. Δι’ αὐτὸ κατέθεσα τροπολογίαν, δυνάμει τῆς ὁποίας παρέχεται τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὰς γυναίκας νὰ ψηφίζουν, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἡ Βουλή, ἀντιλαμβανομένη ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν αἰῶνα μας ὁ διαχωρισμὸς αὐτός, θὰ μὲ βοηθήσῃ. Βεβαίως θὰ ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται τὰς γυναῖκας. Εἰς αὐτούς, κύριοι, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου. Πάντως, κ. βουλευταί, τελευταίως εἰς ὅλας τὰς ἐκπομπὰς τῆς Μόσχας ὡς σύνθημα δίδεται: «Ὄχι Παπάγος, ὄχι πλειοψηφικόν, ἐλεύθερες ἐκλογὲς μὲ ἀναλογικὴν καὶ γενικὴ ἀμνηστεία». Τὸ πρῶτον συνετελέσθη, τὸ δεύτερον συντελεῖται. Φοβοῦμαι ὅτι ἔτσι ὅπως πᾶτε, ταχέως θὰ συντελεσθῇ καὶ τὸ τρίτον, διὰ νὰ πάρετε τότε καὶ εὔσημον μνείαν τῆς Μόσχας (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, θὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς ὑμᾶς: Εἶμαι παλαιὸς ἀγωνιστὴς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὅσοι δὲ εἶναι ἐξ ἴσου παλαιοί, ὅπως ἐγώ, θὰ ἐνθυμοῦνται ὅτι εἶμαι καὶ παλαιὸς δημοκράτης. Πιστεύω εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμούς, πιστεύω εἰς τοὺς θεσμοὺς τῆς βασιλευομένης δημοκρατίας καὶ ἂς μοῦ ἐπιτραπῆ νὰ εἴπω, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1943 ἐπολέμησα ὑπὲρ αὐτῆς περισσότερον παντὸς ἄλλου.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ 1936;

§26Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ 1936, εἶχον τὰς πεποιθήσεις μου καὶ ἐπειδή, ὅταν ἔχωμεν τὰς πεποιθήσεις μας παλαίομεν δι’ αὐτάς. Καὶ δὲν ἐφοβήθην, οὔτε κἂν νὰ παραιτηθῶ, ἐπειδὴ εὑρισκόμην εἰς ἀντίθεσιν μὲ τοὺς ψηφοφόρους μου, παρητήθην, κύριοι βουλευταί, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον κανεὶς ἀπὸ σᾶς δὲν τὸ ἔκαμε. Ἀλλὰ τὸ 1943, ὅταν ἐπείσθην περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπάρξεως τῆς βασιλευομένης δημοκρατίας, τότε, μόνος μου ἐπολέμησα καί, ἐὰν σήμερον λέγεσθε, Λαϊκὸν κόμμα, τοῦτο τὸ ὀφείλεται καὶ εἰς ἐμέ.

§27Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὄχι τοῦτο ὀφείλεται εἰς ἡμᾶς......... Σᾶς παρακαλῶ, εἰς τὸ μέλλον, νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ μεγάλην ἱστορίαν καὶ νὰ μὴ ἀπευθύνεσθε εἰς ἐμέ.

§28Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ποῖος ἀπηυθύνθη πρὸς σᾶς;

§29Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν θὰ μὲ ἐστενοχώρει ἐὰν δὲν μὲ ἐκυττάζατε.

§30Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν θίγω κανένα ὅταν λέγω ὅτι τὴν ἀνασυγκόλλησιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος τὸ 1945, τρεῖς ἄνθρωποι τὴν ἐπετύχομεν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγώ. Συνεπῶς, αὐτό, ἀποδεικνύει τὴν πίστιν μου εἰς τὰς ἀρχὰς διὰ τὰς ὁποίας ἀγωνίζομαι. Πάντως εἶπον, ὅτι ἐγὼ ὑπῆρξα κοινοβουλευτικός, καὶ πιστεύω εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς ὑμᾶς. Αὐτὸς ὁ λαός, πρὸς τὸν ὁποῖον μεθαύριον θὰ ἀπευθυνθῆτε σᾶς ζητάει, μὲ μίαν φωνήν, ἐκκαθάρισιν τῆς καταστάσεως. Σᾶς ζητάει ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Σᾶς ζητάει σταθερὰν Κυβέρνησιν. Εἶναι ἕνας λαός, ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθη σκληρῶς. Εἶναι ἕνας λαός, ὁ ὁποῖος ζητάει καλλιτέραν τύχην. Ἐπὶ ἔτη ἐθυσιάσθη, κρατῶν εἰς τὸ χέρι τὴν δάδα τῆς ἐλευθερίας. Μὴ ἔρχεσθε εἰς τοιαύτην ἀντίθεσιν πρὸς αὐτόν. Δὲν τὸν ἀπασχολεῖ μόνον ποῖος θὰ γίνῃ Πρωθυπουργός. Ὑπάρχουν τόσα προβλήματα διεθνῆ καὶ ἐσωτερικά. Διότι δὲν εἶναι μόνον ἡ συνέχισις τῆς οἰκονομικῆς βοηθείας, ἄνευ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιβιώμῃ αὐτὸς ὁ κόσμος, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἡ ἐθνικὴ ἀσφάλεια, ἡ ἐσωτερικὴ ἀσφάλεια, διότι πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ, ὀπωσδήποτε αὐτὸ τὸ μίασμα. Τὸ μισαρόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἑλληνικὴν πραγματικότητα. Εἶναι ζητήματα ἀνορθώσεως. Εἶναι ζητήματα ἀνασυγκροτήσεως. Δώσατέ του τὴν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, τὴν σταθερὰν Κυβέρνησιν. Χωρὶς αὐτήν, θὰ εἶναι τελείως ἀδύνατον νὰ ζήσῃ. Ποτὲ δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ εὐημερίσῃ, ὅταν αὔριον ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῆς ψηφοφορίας ἀναλογισθῆτε τὴν ψῆφον του. Ἀναλογισθῆτε αὐτὸν τὸν λαὸν καὶ κάμετε τὸ καθῆκον σας. (Χειροκροτήματα).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ συναρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ κ. Σ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§32Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ 19 περίπου ἔτη καὶ μετὰ πέντε βουλευτικὰς περιόδους καλούμεθα διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, νὰ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς διέπῃ εἰς τὰς ἑπομένας ἐκλογάς, ἀκριβῶς εἰς τὰς παραμονὰς τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὸ ἔτος 1932, ὅταν ἔληγεν ἡ βουλευτικὴ περίοδος 1928–1932 καὶ τότε κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας ἐκλήθημεν, ἵνα ψηφίσωμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν τὸ ἀναλογικὸν καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Βουλὴ ἐκείνη, εἶχεν ἐκλεγῆ διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ τοιουτοτρόπως παρέστημεν μάρτυρες τοῦ θεάματος, ὅτι ἡ Βουλή, τῆς ὁποίας ἐξέπνεε πλέον ὁ βίος, προητοίμαζε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐνόμιζε ὅτι θὰ συνέφερεν εἰς αὐτὴν κομματικῶς. Ἀλλὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὸ Λαϊκὸν κόμμα, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν ἀείμνηστον Ἀρχηγόν του, ἠγωνίσθη ἐναντίον τῆς πρωτοφανοῦς αὐτῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία ἔμελλεν, ἀτυχῶς, νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὰ πολιτικά μας ἤθη. Τῆς ἀρχῆς, δηλαδή, ὅπως ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἐκπνέει, ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἀπέρχεται, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία καθορίζει καὶ ἐπιβάλλει τὸ ἐκλογικὸν σύστημα σύμφωνα μὲ τὰ ἰδικά της κομματικὰ κριτήρια. Ἠγωνίσθη καὶ κατήγγειλε τὴν ἀρχὴν αὐτήν, ὅτι ἀποτελεῖ πραγματικὴν περιφρόνησιν πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν καὶ πραγματικὴν ὑπονόμευσιν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Δὲν γνωρίζω, εἰς ποῖον Σύνταγμα ἀνέγνωσεν ὁ ἀγαπητὸς ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος, ὅπως εἶπεν εἰς τὴν χθεσινὴν λαμπρὰν ἀγόρευσίν του, τὴν ἀρχὴν ὅτι τὸ ἀποφασιζόμενον ἐκλογικὸν σύστημα νὰ μὴ ἐφαρμόζεται παρὰ κατὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς.

§33Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Εἶναι ἀπόφασις τῆς προηγουμένης Βουλῆς.

§34Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντως ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην περιελήφθη εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἡ βασικὴ ἀρχή, ὅτι ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, παρὰ μόνον εἰς τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἠγωνίζετο τότε ὑπὲρ ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, ὑπὲρ τῶν ἀρχῶν τῆς νομιμότητος, ὑπὲρ τῆς ἰδέας τῆς τάξεως ποὺ πρέπει νὰ διέπῃ τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Καὶ ἀκριβῶς, οἱ ἀγῶνες του αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐπέβαλον εἰς τὴν συνείδησιν τῶν νομιμοφρόνων πολιτῶν. Τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, δὲν εἶναι ζήτημα μικρόν, οὔτε ζήτημα ἀσήμαντον, ἐφ’ ὅσον τὴν οὐσίαν τῆς Δημοκρατίας ἀποτελεῖ ἡ ἐκδήλωσις τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκδηλοῦται ἡ λαϊκὴ θέλησις, κατ’ ἀνάγκην, ἀποτελεῖ τὴν προϋπόθεσιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος. Δι’ αὐτό, εἰς τὰ πραγματικὰ κοινοβουλευτικὰ κράτη μελετῶνται πάντοτε μετὰ μεγάλης προσοχῆς αἱ μεταβολαὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων καὶ μετὰ συνέσεως πραγματοποιοῦνται αὗται. Διὰ τοῦτο, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, διότι εἶναι ὑψίστης σημασίας. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὸ ἀντιμετωπίζωμεν πάντοτε, ὑπὸ τὸ πρῖσμα τοῦ κομματικοῦ συμφέροντος. Ἄς τὸ ἀντιμετωπίσωμεν λοιπόν, ἔστω καὶ ἐπ’ ὀλίγον, μὲ ἀντικειμενικότητα. Καὶ πρὸς τοῦτο ζητῶ τὴν εὐμένειάν σας. Κύριοι, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐξετάζεται αὐτοτελῶς καὶ ἀπολύτως. Διότι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα συνδέεται μὲ τὴν ἀνάδειξιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἐκπηγάσῃ ἡ κυβέρνησις. Καὶ κατὰ συνέπειαν, εἶναι συνυφασμένον μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος. Ὅπως καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἔχει συντελεσθῆ ἐσχάτως, μία οὐσιώδης μεταβολὴ εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος. Ἐνῷ συμφώνως μὲ τὴν παλαιοτέραν παράδοσιν καὶ τὴν θεωρίαν τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν καὶ αἱ Βουλαὶ ἀπησχολοῦντο συγκεντρωτικῶς καὶ κυρίως μὲ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἐν τούτοις, ἀπὸ τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου καὶ ἐντεῦθεν, ἐπηκολούθησε μία μετατόπισις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἀπὸ τῆς Βουλῆς, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς αὐτῆς διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν πρόκειται ν’ ἀναπτύξω, εἰς τὴν κοιτίδα τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, εἰς τὴν Ἀγγλίαν, συνετελέσθη ἓν εἶδος συγκερασμοῦ μεταξὺ τῶν τέως διακρινομένων ἐξουσιῶν, τῆς νομοθετικῆς καὶ τῆς ἐκτελεστικῆς καί, συνεπείᾳ τούτου, τὸ μονοπώλιον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἔπαυσε νὰ ἀσκῆται ἀπὸ τὰς Βουλάς. Ἔκτοτε, τὰ δικαιώματα τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν οὐσιωδῶς ἐπαυξηθῆ καὶ διευρυνθῆ αἱ ἁρμοδιότητες αὐτῆς, καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸ πεδίον τῆς ἀσκήσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Δὲν σημαίνει μὲ αὐτό, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐμειώθη ὁ ρόλος τῆς Βουλῆς, ὁ ρόλος τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος. Τοῦτο συνέβη μόνον, ὡς πρὸς τὸν τομέα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀντιθέτως, εἶναι πάντοτε ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἡ ὁποία παρέχει τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον, εἶναι ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἡ ὁποία βοηθεῖ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον της, καὶ τὴν παρακολουθεῖ καὶ τὴν ἐλέγχει. Αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δίδει τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὴν ἀνατρέπει. Κατ’ ἀκουλουθίαν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, οὐδόλως ἐμειώθη ὁ ρόλος τῆς γενικῆς ἀντιπροσωπείας. Συνετελέσθη μόνον, ὅπως εἶπα καὶ προηγουμένως, ἕνα εἶδος μετατοπίσεως, ὡς πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὑπὸ τὰς νεωτέρας αὐτὰς συνθήκας τὸ μονοπώλιον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας δὲν ἀσκεῖται πλέον ἀπὸ τὴν Βουλήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρήσωμεν τὴν αὐτὴν ἀντίληψιν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ὡς πρὸς τὴν ἀνάδειξιν τῶν μελῶν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος. Ἐὰν κατὰ τὸν παλαιότερον καιρόν, ὅτε εἶχεν ἡ Βουλὴ τὸ μονοπώλιον τοῦ καταρτισμοῦ τῶν νόμων, θὰ ἦτο νοητὸν ὅπως ἡ ἐκλογὴ δι’ ἀναλογικῆς ἐπιτυγχάνῃ τὴν ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν κοινωνικῶν ρευμάτων καὶ ὅλων τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων, ἵνα ὅλα ἀκούωνται διὰ τὴν ψήφισιν τῶν νόμων, σήμερον, ὅμως λόγῳ τῶν νέων συνθηκῶν τοῦτο τίθεται εἰς δευτερεύουσαν μοῖραν. Διότι σήμερον τὸ κύριον αἴτημα εἶναι ἡ ὕπαρξις σταθερᾶς καὶ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα ἐκλεγόμενον διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἡ ἐξέλιξις αὐτὴ ὅπως εἴπομεν, ἔλαβε χώραν εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὴν κοιτίδα ἀκριβῶς τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἐν τούτοις ἡ μεταφύτευσις καὶ ἡ ἀντιγραφὴ αὐτοῦ ἐγένετο ἀπὸ τὰς εὐρωπαϊκὰς κοινοβουλευτικὰς λεγομένας χώρας, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ παραποίησιν τοῦ Ἀγγλικοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος. Ἤδη, ἰδιαιτέρως εἰς τὴν Γαλλίαν ὅπου ἡ ἀναλογικὴ διὰ τῆς κατατμήσεως τῶν πολιτικῶν καὶ κομματικῶν δυνάμεων, ἐδημιούργησε τὴν ἀστάθειαν τῶν Κυβερνήσεων καὶ τὴν ἀκυβερνησίαν καὶ τὴν ἀδυναμίαν ἐφαρμογῆς ἑνὸς συνεποῦς καὶ συνεχοῦς οἰκονομικοῦ προγράμματος, τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἐμελετήθη μετὰ προσοχῆς καὶ ἀντικειμενικότητος καὶ διετυπώθησαν συμπεράσματα καὶ γνῶμαι ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπεν ἰδιαιτέρως νὰ προσέξωμεν. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐπειδὴ ἀνεγνωρίσθη, ὅτι ἡ αἰτία τῆς ἀκυβερνησίας ἦτο τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, τὸ κέντρον τῶν πολιτικῶν ἐπιστημῶν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἕνα πνευματικὸν καὶ ἐπιστημονικὸν κέντρον, διεθνοῦς ἀκτινοβολίας, ἠσχολήθη εἰδικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιδράσεως τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων ἐπὶ τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας. Ἕνας νόμος, ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη μόλις πρὸ ὀλίγου, περιλαμβάνει ὅλα τὰ πορίσματα εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἀντικειμενικὴ καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ μελέτη τοῦ ζητήματος κατέληξεν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἡγεῖται τοῦ ἐπιστημονικοῦ αὐτοῦ κέντρου διεπίστωσεν, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ὁ κοινοβουλευτισμός, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἀποτελεῖ ἀντιγραφὴν τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, ἐν τούτοις χωρίζεται ἀπὸ αὐτὸν μὲ ἄβυσσον, ὅπως λέγῃ. Διότι ἐνῷ χρησιμοποιεῖ τὰ αὐτὰ ὄργανα, ἐν τούτοις, στερεῖται τοῦ κυριωτέρου χαρακτηρηστικοῦ του: Τῆς σταθερᾶς καὶ ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι δυτατὸν νὰ κατευθύνῃ καὶ νὰ προγραμματίζῃ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Ἡ ἀστάθεια τῶν Κυβερνήσεων, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὸ Γαλλικὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπομακρύνει τοῦτο καὶ τὸ διαχωρίζει ἀπὸ τὸ Ἀγγλικὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Θὰ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω ὅτι, ὅπως τὸ Γαλλικόν, ἔτσι καὶ τὸ Ἑλληνικὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα, χωρίζεται μὲ χάσμα καὶ μὲ ἄβυσσον, ἀπὸ τὸ Ἀγγλικὸν τοιοῦτον. Ἀναλύων ὁ ἐκλεκτὸς αὐτὸς ξένος ἐπιστήμων τὸ ζήτημα τοῦ Γαλλικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, καταλήγει εἰς ὡρισμένα ἰδιαιτέρας σημασίας συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέψατέ μου, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, νὰ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς, διότι ἀποτελοῦν ταῦτα ἐν πολλοῖς, μίαν ἀπάντησιν εἰς ὡρισμένους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι χθὲς ὑπεστήριζον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν παρέχει καμμίαν ἐγγύησιν ὡς πρὸς τὴν δυνατότητά του νὰ μᾶς ὡδηγήσῃ εἰς συγχώνευσιν τῶν κομμάτων καὶ συνεπῶς εἰς Κυβέρνησιν ἰσχυράν. Ἐν πρώτοις, ὅπως ὑποστηρίζῃ ἡ ἔκθεσις τοῦ ξένου ἐπιστήμονος, πρέπει νὰ καταστῇ νοητόν, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ μία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ Ἀγγλικοῦ καὶ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ, ὡς εἴπομεν κοινοβουλευτισμοῦ, αὐτὴ ἔγκειται εἰς τὸ γεγονός, τῆς μονίμου καὶ σταθερᾶς Κυβερνήσεως. Ποῦ ὀφείλεται ἡ διαφορὰ αὐτή; Ὀφείλεται εἰς τὴν ὕπαρξιν δύο κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐναλλάσσονται εἰς τὴν ἐξουσίαν. Καὶ τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων, εἶναι ἀπόρροια ἀκριβῶς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Κατέληξε, λοιπόν, τὸ ἐπιστημονικὸν κέντρον, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ὡμίλησα, εἰς τὴν ἔκθεσίν του, εἰς τὰ ἑξῆς δύο πορίσματα: Πρῶτον, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκπροσώπησις κατατείνει πρὸς ἕνα σύστημα πολλαπλῶν κομμάτων ἀκάμπτων καὶ ἀνεξαρτήτων καὶ δεύτερον, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ὁδηγεῖ ἀναποδράστως πρὸς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ συστήματος τῶν δύο κομμάτων. Βεβαίως, τὸ πλειοψηφικὸν δὲν ἀποτελεῖ μίαν μαγικὴν ράβδον, ἡ ὁποία εἶναι ἱκανὴ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, νὰ μεταμορφώσῃ τὸ σύστημα τῶν πολλαπλῶν κομμάτων εἰς σύστημα τῶν δύο κομμάτων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει, εἶναι τοῦτο: Ὅτι συνεχῶς καὶ σταθερῶς ἐφαρμοζόμενον τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀποτελεῖ μίαν δύναμιν προωθήσεως πρὸς τὴν συνεργασίαν, τὴν συνένωσιν καὶ τὴν συγχώνευσιν τῶν πολλαπλῶν κομμάτων, εἰς τρόπον ὥστε τελικά, νὰ πραγματοποιῆται τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι τὸ κοινοβουλευτικῶς ὀρθόν. Καὶ ἡ προώθησις αὐτή, κατὰ τὴν ἰδίαν ἔκθεσιν, συντελεῖται κατὰ ἕνα νόμον ἀκαταγώνιστον, χάρις πρῶτον μὲν εἰς ἕνα ὑλικὸν μηχανικὸν παράγοντα καὶ εἶναι αὐτὸς ὁ παράγων τῆς «ὑποαντιπροσωπεύσεως», δηλαδὴ τῆς ὀλιγωτέρας εἰς ποσοστὰ ἀναλογίας ἑδρῶν ἔναντι τοῦ ποσοστοῦ τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας λαμβάνει τὸ τρίτον καὶ ἀσθενέστερον κόμμα καὶ δεύτερον εἰς ἕνα ψυχολογικὸν παράγοντα, ὁ ὁποῖος ὠθεῖ τὸν ἐκλογέα, ὥστε νὰ ψηφίζῃ ὑπὲρ τῶν δύο μεγαλυτέρων κομμάτων, διὰ νὰ μὴ ἐκμηδενισθῇ ἡ ψῆφός του. Τὰ αὐτὰ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα: Ὅτι δηλαδὴ δὲν ἀναμένομεν μὲ τὴν αὐριανὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὡς διὰ μαγείας νὰ φθάσωμεν ἀμέσως εἰς τὰ δύο, ἢ εἰς τὰ ὀλίγα κόμματα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πιστεύομεν καὶ ὑποστηρίζομεν, εἶναι ὅτι ἡ συνεχὴς καὶ σταθερὰ ἐφαρμογὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς τὸν ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου πολλαπλασιασμὸν τῶν κομμάτων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ προωθήσῃ τὴν συνεργασίαν, τὴν συμφωνίαν καὶ τὴν συγχώνευσιν αὐτῶν, εἰς τρόπον ὥστε μετὰ ἀπὸ τὰς διαδοχικὰς ἐκλογάς, νὰ φθάσωμεν ὁπωσδήποτε εἰς τὸ ὀρθὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Αὐτό, κύριοι, πρέπει νὰ πραγματοποιηθῇ μίαν ἡμέραν, εἰς τὸν τόπον μας καὶ πρέπει κάποτε νὰ ἀρχίσῃ. Καὶ θὰ ἔπρεπε ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦδε, δεδομένου ὅτι σήμερον ἔχομεν ἀποκτήσει πικρὰν πεῖραν ἀπὸ τὰ πολλαπλᾶ κόμματα ποὺ δημιουργεῖ ἡ ἀναλογικὴ καὶ γνωρίζομεν τί ἀξίαν ἔχουν αἱ λεγόμεναι συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις, ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς προγράμματος, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ κατευθύνῃ τὴν οἰκονομίαν μὲ συνέχειαν καὶ μὲ συνέπειαν. Μὲ Κυβερνήσεις συμμαχικὰς εἶναι ἀδύνατον νὰ καταλήξωμεν ἀπὸ ἀπόψεως προγραμματισμοῦ εἰς μίαν ἑνότητα καὶ εἰς μίαν συνέχειαν. Κατ’ ἀνάγκην θὰ γίνωνται συμβιβασμοί, θὰ γίνωνται ὑποχωρήσεις, μὲ τελικὸν ἀποτέλεσμα νὰ κολοβοῦται καὶ ν’ ἀκρωτηριάζεται πᾶν πρόγραμμα. Ὅσα, κύριοι, εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω πρὸς ὑμᾶς —καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἀπέχουν ἀπὸ τὰ πορίσματα τοῦ Κέντρου τῶν Πολιτικῶν Ἐπιστημῶν τῶν Παρισίων—ἐπιβεβαιώνονται ἀπὸ τὴν μακρὰν ἱστορίαν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ ὄχι μόνον τῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου. Δὲν θὰ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς τὸ τί συμβαίνει εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὴν κοιτίδα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ὅπου ἀκριβῶς ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν γεγονότων ἔλαβε χώραν ἡ μεταμόρφωσις τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα προηγουμένως. Δι’ αὐτὸ εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν ὁμιλοῦν περὶ κρίσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, οὔτε διακηρύσσουν ὅτι τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα δὲν εἶναι ἱκανὰ νὰ προσαρμοσθοῦν πρὸς τὰς νέας οἰκονομικὰς καὶ κοινωνικὰς ἀνάγκας. Ἀντιθέτως εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ὁμιλοῦν περὶ χρεωκοπίας τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, περὶ ἀδυναμίας του ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰ σύγχρονα προβλήματα. Ποῦ ὀφείλεται ἡ διαφορὰ αὐτή; Ἀκριβῶς εἰς τοῦτο: ὅτι παρεγνωρίσθη ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὸ βασικὸν χαρακτηριστικὸν τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, ἡ σταθερὰ Κρβέρνησις ἡ ὁποία ἐπιτυγχάνεται χάρις εἰς τὸ σύστημα τῶν δύο Κομμάτων καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἡμεῖς ἀπὸ κοινοβουλευτικῆς ἀπόψεως, ἔχομεν σταθῆ εἰς μίαν ὡρισμένην καὶ παρωχημένην ἐποχὴν καὶ ἐπιμένομεν νὰ ἀγνοοῦμεν ὅ,τι εἶχε συμβῆ καὶ ὅ,τι ἔχει συντελεσθῆ, ἔκτοτε εἰς τὴν κοιτίδα τοῦ πολιτεύματός μας. Δὲν θὰ εἴπω περισσότερα διὰ τὴν Ἀγγλίαν, διότι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ χθὲς ἀγορεύσαντες, ἐπαρκῶς ἐξήντλησαν τὸ θέμα. Θὰ ἤθελα νὰ ἐπικαλεσθῶ ὡρισμένα ἄλλα παραδείγματα, διὰ νὰ πείσω μερικοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἀμφισβητοῦν τὴν ἱκανότητα τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὅπως περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ ἐνδεχόμενος ἐκλογικὸς συνασπισμὸς περισσοτέρων κομμάτων, θὰ διασπασθῇ κατὰ τὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ ἀναβιώσῃ καὶ πάλιν τὰ πολλὰ καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑφιστάμενα κόμματα. Ἐν τούτοις, αὐτὸ δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ μόνον εἰς τὴν θεωρίαν. Εἰς τὴν πραγματικότητα συμβαίνει τὸ ἀντίθετον, ὅπως ἀποδεικνύῃ ἡ ἱστορία τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὸ παράδειγμα ὡρισμένων χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφήρμοσαν ἀπὸ μακροῦ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Εἰς τὴν Αὐστραλίαν π.χ., ὅπως εἶναι γνωστόν, ὑπῆρχον μέχρι τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐργατικοῦ κόμματος, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρόντος αἰῶνος χάρις εἰς πλειοψηφικόν, 2 κόμματα, σύμφωνα μὲ τὸν ὑγιᾶ κοινοβουλευτισμόν. Ὑπῆρχε τὸ κόμμα τῶν Συντηρητικῶν καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐνεφανίσθη τὸ κόμμα τὸ Ἐργατικὸν καὶ ἤρχισεν ἀναπτυσσόμενον, τότε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐμειοῦτο εἰς δύναμιν μέχρις ὅτου κατὰ τὸ 1918 ἔφθασεν εἰς τὴν συγχώνευσιν μετὰ τοῦ κόμματος τοῦ Συντηρητικοῦ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων ἐπεβλήθη σὺν τῷ χρόνῳ, διότι ἐφηρμόζετο σταθερῶς τὸ πλειοψηφικόν. Ἔχομεν ἀκόμη τὴν Νέαν Ζηλανδίαν, ὅπου τὸ αὐτὸ πρᾶγμα παρετηρήθη. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναμείνωμεν μέχρι τὸ 1936, διὰ νὰ συγχωνευθῇ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὸ Συντηρητικόν. Καὶ ἐκεῖ συνεπῶς ἀπέδωσε τὸ πλειοψηφικὸν τὸ ἀναγκαῖον, τὸ ἀναπότρεπτον ἀποτέλεσμα αὐτοῦ, δηλαδὴ τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων ἐναλασσομένων εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς ἐξουσίας. Ἔχομεν ἀκόμη τὴν Νότιον Ἀφρικήν, τῆς ὁποίας τὸ παράδειγμα εἶναι πράγματι ἐνδεικτικόν. Διότι καὶ ἐκεῖ χάρις εἰς τὸ πλειοψηφικὸν ἐπεκράτουν δύο κόμματα. Ἀφ’ ἧς ὅμως στιγμῆς, κατὰ τὸ 1913 προεκλήθη διχασμὸς εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ἐθνικιστικοῦ κόμματος καὶ ἤρχισεν ἡ ἀνάπτυξις τοῦ κόμματος τοῦ ἐργατικοῦ, κατὰ τὸ 1918 μὲ τὸ τέρμα τοῦ πολέμου, 4 κόμματα ἐδημιουργήθησαν περίπου ἰσόπαλα. Ἀλλὰ ἡ συνεχὴς καὶ μόνιμος ἐφαρμογὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὡδήγησεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν συγχώνευσιν τοῦ Ἑνωτικοῦ μετὰ τοῦ κόμματος τοῦ στρατηγοῦ Σμάτς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν συγχώνευσιν τοῦ Ἐθνικιστικοῦ κόμματος τοῦ στρατηγοῦ Χέρεζαϊ μὲ τὸ κόμμα τὸ Ἐργατικὸν καὶ οὕτω ἐπεκράτησε καὶ πάλιν τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων, διότι ἀποτελεῖ τὸ ἀναπόφευκτον ἀποτέλεσμα τῆς συνεχοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Εἰς τὴν Εὐρώπην τὰ πράγματα δὲν εἶναι διαφορετικά. Ἤθελα νὰ ἀναφέρω μερικὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεικτικὰ καὶ δύνανται νὰ ὡδηγήσουν εἰς σαφῆ συμπεράσματα. Ἔρχομαι εἰς τὸ παράδειγμα τῆς Δανίας. Ἐκεῖ ὑπῆρχον 4 κόμματα, τὰ κόμματα: τὸ Δεξιόν, τὸ Συντηρητικόν, τὸ Ριζοσπαστικὸν καὶ τὸ Σοσιαλιστικόν. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἐπεκράτει τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, ἠναγκάζοντο τὰ κόμματα αὐτά, ἀνὰ δύο, νὰ συνεργάζωνται ἢ μᾶλλον νὰ καθιερώσουν μόνιμον καὶ ἀδιατάρακτον συνεργασίαν τὸ Δεξιὸν μετὰ τοῦ Συντηρητικοῦ καὶ τὸ Ριζοσπαστικὸν μετὰ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ὅταν μετὰ ταῦτα τὸ 1918, ἐπεβλήθη ἡ ἀναλογική, ἐσταμάτησε πλέον ἡ συνεχὴς τάσις τῆς συγχωνεύσεως τῶν κομμάτων αὐτῶν εἰς δύο καὶ ἔκτοτε τὰ 4 αὐτὰ κόμματα ἔχουν πλέον μονιμοποιηθῆ. Πλὴν δὲ αὐτῶν καὶ ἄλλα μετὰ ταῦτα κόμματα, χάρις εἰς τὴν ἀναλογικὴν προσετέθησαν εἰς τὴν Δανίαν. Εἰς τὸ Βέλγιον, τοῦ ὁποίου, προχθὲς ὁ κ. Σβῶλος ἐπεκαλέσθη τὸ παράδειγμα, γνωρίζομεν, ὅτι μέχρι τοῦ 1890 δὲν ἐπεκράτει ἡ καθολικὴ ψηφοφορία καὶ δὲν εἶχεν ἀναπτυχθῆ τὸ Σοσιαλιστικὸν κόμμα. Ἀφ’ ἧς ἐπεβλήθη ἡ καθολικὴ ψηφοφορία, εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1894 ἐνεφανίσθη διὰ πρώτην φορὰν μὲ 28 ἕδρας τὸ Σοσιαλιστικὸν κόμμα, ἐνῷ οἱ Φιλελεύθεροι ἀπὸ 66 ἕδρας ποὺ κατεῖχον, ἔφθασαν εἰς 20. Εἰς τὰς ἑπομένας ἐκλογὰς τοῦ 1898 κατῆλθον εἰς τὰς 12 ἕδρας καὶ τότε πλέον ἐγένετο ἀντιληπτόν, ὅτι μοιραίως πάλιν καὶ ἐκεῖ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτει θὰ ὡδήγει πρὸς τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο κομμάτων καὶ πρὸς τὴν δυαδικότητα αὐτῶν. Ἀλλὰ τότε οἱ καθολικοί, οἱ ὁποῖοι τὸ ἐνδεχόμενον τέτ–α–τὲτ μὲ τοὺς σοσιαλιστάς, τὸ ἐθεώρουν ἀνυπόφορον, εἰσηγήθησαν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, διὰ νὰ περισώσουν ἐκ τῆς ἐξαφανίσεως τοὺς Φιλελευθέρους. Μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ αἰῶνος, τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐπαγιώθησαν ὁριστικῶς τὰ τρία ὡς ἄνω κόμματα εἰς τὸ Βέλγιον καὶ παρέμειναν ἀμετάβλητα μέχρι σήμερον. Βεβαίως τὰ κόμματα αὐτὰ δὲν ἐπολλαπλασιάσθησαν, ὅπως συνήθως συμβαίνῃ, μὲ τὴν ἀναλογικήν, διότι τὰ κόμματα εἰς τὸ Βέλγιον εἶναι ἄριστα ὠργανωμένα καὶ ἀπολύτως πειθαρχημένα, ὥστε νὰ εἶναι δύσκολον νὰ δημιουργηθῇ νέον κόμμα μὲ ἀνάλογον ὀργάνωσιν καὶ πειθαρχίαν! Ἀντιθέτως, κύριοι, ἀπὸ αὐτά, τὰ ὁποῖα παρατηροῦμεν, ὅτι συμβαίνει εἰς τὰς χώρας ποὺ ἐφήρμοσαν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, εἰς τὰς χώρας, ἔνθα ἐφηρμόσθη τὸ ἀναλογικόν, κατὰ κανόνα ἐπέρχεται ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν κομμάτων, ὄχι, διὰ τοῦ διχασμοῦ, διότι διχασμὸς συμβαίνει καὶ εἰς τὰς χώρας, ὅπου ὑπάρχει τὸ πλειοψηφικόν, ὅπως συνέβη συχνὰ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἀλλὰ διὰ τῆς δημιουργίας νέων κομμάτων, τὰ ὁποῖα παγιώνονται καὶ τὰ ὁποῖα ἐπαυξάνουν τὸ μωσαϊκὸν, τὸ ὁποῖον θὰ κληθῇ μίαν ἡμέραν, διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν. Θὰ ἔπρεπε ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ παράδειγμα τῆς Νορβηγίας, ὅπου μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ ἀναλογικοῦ τὸ 1921, 6 νέα κόμματα προσετέθησαν εἰς τὰ ὑπάρχοντα. Νὰ σᾶς ἀναφέρω ἀκόμη τὴν Ὁλλανδίαν, ὅπου ἐντὸς μιᾶς 20ετίας ἀπὸ τὸ 1918–39, 17 ὁλόκληρα κόμματα προσετέθησαν εἰς τὰ ἤδη ὑπάρχοντα. Θὰ ἔπρεπε νὰ σᾶς ἀναφέρω ἀκόμη τὴν Γαλλίαν, ὅπου εἶναι γνωστὸν εἰς ποῖον κατάντημα ἔφθασεν ἡ διακυβέρνησις τῆς χώρας αὐτῆς, ἡ ὁποία εἰς ὡρισμένας στιγμὰς ἐφάνη, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ κυβερνηθῇ καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα πρόγραμμα οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως μὲ συνέχειαν καὶ μὲ συνέπειαν. Εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ὅτι πρῶτον ὠρθώθη διὰ τοῦ ἐθνικοῦ του συμβουλίου κατὰ τὴν 28–2–50, διὰ νὰ διακηρύξῃ ὅτι ἐπιβάλλεται πλέον «νὰ ἐξευρεθῇ ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐμπνέεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ». Κύριοι, ὅταν τοιαύτας διαπιστώσεις κάμνωμεν εἰς μεγάλας καὶ προηγμένας χώρας, αἱ ὁποῖαι ἤσκησαν ἐπὶ μακρὸν τὸν κοινοβουλευτισμόν, νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ μὴ παρακολουθήσωμεν καὶ νὰ μὴ διδαχθῶμεν ἐκ τοῦ πειραματισμοῦ αὐτῶν; Νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ παραβλέψωμεν καὶ νὰ περιφρονήσωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ διδάγματα τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς συνθήκας, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν κυβερνώμενοι καθ’ οἷον τρόπον κυβερνώμεθα; Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ παρατηρήσωμεν εἶναι ὅτι, ἐὰν διὰ τὰς ἄλλας χώρας εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουν ὠργανωμένα κόμματα, ὑπάρχουν κόμματα ἀρχῶν διαπιστώνομεν ὅτι εἶναι δυσχερὴς ἡ συνεργασία καὶ οἱ κυβερνητικοὶ συνασπισμοί, διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἰδιαιτέρως ὅπου τὰ κόμματα, εἶναι καθαρῶς προσωπικά, ἀποβαίνουν σχεδὸν στεῖροι καὶ ἀνίσχυροι οἱ συνασπισμοὶ τῶν κομμάτων πρὸς διακυβέρνησιν, διότι αἱ προσωπικαὶ φιλοδοξίαι τῶν ἡγετῶν μοιραίως ὁδηγοῦν εἰς παρασκηνιακὰς ραδιουργίας καὶ εἰς σκευωρίας, αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν ἀπολύτως ἀδύνατον τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἀνυστερόβουλον συνεργασίαν μεταξὺ αὐτῶν. Εἶναι λοιπόν, προφανές, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας νὰ ἀντιμετωπίζεται τὸ πρόβλημα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ μὲ τὰ ἴδια μέσα καὶ τὰς ἰδίας μεθόδους τοῦ παρελθόντος. Ἀλλά, πρὸς τὶ νὰ ἐπιμείνωμεν περισσότερον; Πρὸς τὶ νὰ ἀναπτύξω λεπτομερέστερον τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν τὰ γνωρίζετε, διότι τὰ ἔχετε ζήσει, διότι καὶ ἡμεῖς, ὅπως καὶ αἱ ἄλλαι χῶραι ἐγνωρίσαμεν τὴν ἀκυβερνησίαν μὲ ὅλα τὰ καταστρεπτικὰ αὐτῆς ἀποτελέσματα; Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ ἐπιμείνω ἐπ’ αὐτῶν. Τὰ γνωρίζετε καὶ τὰ γνωρίζομεν, ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπὸ αὐτὰς τὰς δηλώσεις τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν καὶ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Διότι αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διεκήρυξαν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κυβερνηθῇ ἡ χώρα μὲ τὴν κατάτμησιν τῶν κομμάτων, τὴν ὁποίαν συνεπάγεται ἡ ἀναλογικὴ καὶ αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διεκήρυξαν ὅτι πρέπει ὁ τόπος νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ὅτι ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶναι ταυτόσημος πρὸς τὴν ἐπιταγὴν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος. Βεβαίως τὰ ἐν λόγῳ κόμματα μετὰ ὀλίγους μῆνας ἔσπευσαν νὰ ὑπαναχωρήσουν. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐπιβάλλουν τὴν ὑπαναχώρησιν αὐτήν. Ἐνδιαφέρουν αὐτὰ καὶ τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος θὰ τὰ κρίνῃ ἐν καιρῷ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς σήμερον νὰ παρατηρήσωμεν εἶναι τοῦτο: ὅτι δὲν εἶναι ἡ παραγνώρισις τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ πλειοψηφικοῦ, παρ’ ὅλα τὰ ἀντιθέτως λεχθέντα ὑπὸ πολλῶν, ποὺ ὡδήγησαν τὰ τρία κόμματα εἰς τὴν ἐπιβολὴν καὶ πάλιν τῆς ἀναλογικῆς. Δὲν εἶναι ὁμοίως ἡ ἀδυναμία, ὅπως ἰσχυρίζοντο μέχρι τοῦδε, συγκεντρώσεως μιᾶς πλειοψηφίας πρὸς ἐπιβολὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ ἐκεῖνο, ποὺ ἀποτρέπει τὰ προτείνοντα κόμματα ἀπὸ τοῦ νὰ ταχθοῦν ὑπὲρ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Σήμερον μετὰ τὴν προσχώρησιν εἰς τὸ πλειοψηφικὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐὰν οἱ ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον μέχρι πρό τινος τὸ πλειοψηφικόν, θελήσουν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ φέρουν τὸ ζήτημα, θὰ ὑπάρξῃ ἐπαρκὴς πλειοψηφία διὰ νὰ τὸ ἐπιβάλλῃ. Συνεπῶς δὲν εἶναι αἱ δικαιολογίαι, αἱ ὁποῖαι προβάλλονται ἐκεῖναι ποὺ ὡδήγησαν τὰ τρία κόμματα εἰς τὴν ἐπιβολὴν καὶ πάλιν τοῦ συστήματος τοῦ ἀναλογικοῦ. Εἶναι προφανῶς ὁ φόβος, ὁ ὁποῖος συνέχει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὄχι τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον. Θὰ ἠδυνάμεθα ἀκόμη νὰ ἐρωτήσωμεν: πῶς σεῖς, οἱ ὁποῖοι αὐτοκαλεῖσθε μεγάλα κόμματα, πῶς ὀρρωδεῖτε καὶ τρέμετε νὰ υἱοθετήσητε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀφοῦ ἰσχυρίζεσθε ὅτι εἶσθε μεγάλα κόμματα, τολμήσατε νὰ ἐπιβάλλετε τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸν τόπον θὰ σώσετε. Ἀλλὰ κύριοι βουλευταί, ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι αὐτὰ εἶναι λόγοι, εἶναι φραστικὰ προσχήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν μὲ τὴν ἐνδιάθετον σκέψιν αὐτῶν τῶν κομμάτων, ἅτινα κατέθεσαν τὸ νομοσχέδιον καὶ μὲ τὴν πραγματικότητα. Δὲν εἶναι ἀτυχῶς τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον, δὲν εἶναι τὸ πρόγραμμά των, ἐκεῖνο ποὺ καθώρισαν τὴν στάσιν τῶν αὐτοκαλουμένων μεγάλων κομμάτων. Εἶναι ἄλλοι λόγοι τοὺς ὁποίους ἐπαναλαμβάνω ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ κρίνω σήμερον, θὰ τοὺς κρίνουν ἐκεῖνοι ποὺ πρέπει νὰ τοὺς κρίνουν ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος στιγμή. Τώρα, κύριοι, ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὸ περίφημον νομοσχέδιον, διὰ τὸ κατασκεύασμα τῆς ἐπηυξημένης ἢ ἐξησθενημένης ἀναλογικῆς. Ποῖοι εἶναι οἱ πραγματικοὶ σκοποὶ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, ἐτόνισαν ἐπαρκῶς οἱ εἰσηγηταὶ τῆς μειοψηφίας ποὺ παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὅπως ἔχει κατασκευασθῆ ἀπὸ τοὺς εἰσηγητάς του κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀρχῆς πρὸς τὴν ὁποίαν εἴμεθα κατὰ βάσιν ἀντίθετοι, περικλείει διατάξεις πλήρεις ἀντιφάσεων, διατάξεις μιᾶς ἀντιδημοκρατικότητος ἐξοφθάλμου, αἵτινες ἐπὶ πλέον ἐγκυμονοῦν καὶ κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἐξηγήσω πρὸς ὑμᾶς. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 15, τὸ ὁποῖον θέτει τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία διέπει τὸ νομοσχέδιον: «Εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν μετέχουν τὰ τρία πρῶτα κατὰ σειρὰν εἰς ἀριθμὸν ψήφων σχετικῶς πλειοψηφήσαντα καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν κόμματα ἢ συνασπισμοί, ἐφ’ ὅσον συνεκέντρωσαν τὰ μὲν κόμματα 17%, οἱ δὲ συνασπισμοὶ τὰ 20%». Κύριοι, διὰ τῆς διατάξεως ταύτης καθιεροῦται ἡ ἀρχή, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν θὰ συμμετέχουν τρία κόμματα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὸ 17% τῶν ψήφων. Ὅλοι, ὅσοι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, προσεπάθησαν νὰ δώσουν μίαν ἐξήγησιν περὶ τοῦ σιβιλλικοῦ αὐτοῦ ἀριθμοῦ 17. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ κατώρθωσαν. Ἐν τούτοις ἐδόθη μία δικαιολογία, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀπὸ ποῖον, ἡ ὁποία ὁμολογῶ κατ’ ἀρχὴν μὲ ἱκανοποίησεν, ὅτι δηλαδὴ τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα συμμετέχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν συγκεντρώνουν ἐν τῷ συνόλῳ τὰ 51% τῶν ψήφων, κατ’ ἀκολουθίαν, ἐφ’ ὅσον τὰ τρία αὐτὰ κόμματα συγκεντρώνουν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, κατ’ ἐμὲ θὰ εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον νὰ λάβουν ὅλας τὰς διαθεσίμους ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ νὰ κυβερνήσουν τὸν τόπον. Ἀλλὰ ἐνῷ ἡ ἀρχὴ ἥτις καθιεροῦται εἰς τὴν § 6 καὶ ὀρθῶς κατ’ ἐμέ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀμέσως μετὰ ταῦτα εἰς τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον βλέπομεν νὰ γράφεται τὸ ἑξῆς: «Εἰς ἣν περίπτωσιν ἓν μόνον ἢ οὐδὲν κόμμα ἢ συνασπισμὸς ἔλαβον τὰ ὡς ἄνω ποσοστά, τὰ τελευταῖα ταῦτα μειοῦνται συμμέτρως καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δύο κόμματα ἢ συνασπισμοὶ νὰ μετέχουν τῆς δευτέρας κατανομῆς». Δηλαδὴ ἐὰν μὲν συγκεντρώσουν τρία κόμματα ἕκαστον τὸ 17%, αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν ὅλας τὰς ἀδιαθέτους ἕδρας τῆς Βʹ, κατανομῆς· ἐὰν ὅμως κανένα κόμμα δὲν φθάσει τὰ 17%, ἀλλὰ λάβῃ φερ’ εἰπεῖν 15, 14 ἢ 13% τότε εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, τὰ μετέχοντα τῆς βʹ κατανομῆς κόμματα περιορίζονται μόνον εἰς δύο. Κύριοι ἀντελήφθητε ποὺ ὁδηγεῖ αὐτὴ ἡ διάταξις; Ἐνῷ διὰ τῆς προηγουμένης διατάξεως ἔχετε πράγματι μίαν πλειοψηφίαν ἀπόλυτον 51% καὶ εἰς αὐτὴν παραχωρεῖτε τὰς ἀδιαθέτους ἕδρας, διὰ τῆς δευτέρας διατάξεως ἔρχεσθε νὰ ἀνατρέψητε τὴν βασικὴν αὐτὴν ἀρχὴν καὶ νὰ δώσητε τὰς ἀδιαθέτους ἕδρας, εἰς δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα εἶναι πιθανὸν νὰ μὴ συγκεντρώσουν οὔτε 28, οὔτε 27, οὔτε ἴσως 25% μαζὶ καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἐγκαταστήσητε εἰς τὴν ἐξουσίαν κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν πράγματι μειοψηφίαν. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπικαλοῦμαι ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§35Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Λέγετε ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κατέλθῃ κάτω ἀπὸ τὸ 17%. Τότε δὲν θὰ πρόκειται περὶ τῶν 3 αὐτῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς τὸ ποσοστὸν αὐτό, θὰ ἔλθουν ἄλλα κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ συγκεντρώσουν τὴν βάσιν αὐτήν.

§36Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε. Ὑποστηρίζω, ὅτι ὅταν συγκεντρώσουν τρία κόμματα ἕκαστον ἀνὰ 17%, ὀρθῶς τὰ κόμματα αὐτὰ λαμβάνουν τὸ σύνολον τῶν ἀδιαθέτων ἑδρῶν. Ἀλλ’ ἐὰν συμβῇ κανὲν κόμμα—πρᾶγμα οὐχὶ ἀδύνατον—νὰ μὴ συγκεντρώσῃ τὸ 17%, τότε δὲν μένετε πλέον εἰς τὰ τρία κόμματα, ἀλλὰ κατέρχεσθε εἰς δύο μόνον κόμματα. Τοιουτοτρόπως εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ δύο κόμματα δὲν θὰ συγκεντρώνουν παρὰ 25 ἢ 20%, τότε θὰ δώσετε ὅλας τὰς ἀδιαθέτους ἕδρας εἰς μίαν μικρὰν μειοψηφίαν. Ἐνῷ εἰς τὴν προηγουμένην περίπτωσιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καὶ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ἀδιάθετοι ἕδραι δίδονται εἰς κόμματα ποὺ συγκεντρώνουν, τὰ 51%, ἔρχεσθε διὰ τῆς δευτέρας διατάξεως νὰ καταλύσετε τὴν ἀρχὴν αὐτὴν καὶ εἰς μίαν μειοψηφίαν δίδετε τὴν πλειοψηφίαν, οὕτω τὰ δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν πιθανῶς λάβει οὔτε 25%, θὰ λάβουν ὅλον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ κατόπιν τούτου μία μειοψηφία, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας. Αὐτὸ δὲν εἶναι μόνον ἐκδήλως ἀντιδημοκρατικόν, εἶναι καὶ ἐπικίνδυνον. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξετε. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἔχετε τὴν πλειοψηφίαν, θὰ ψηφίσετε τὸ προτεινόμενον σύστημα. Θὰ ἐζητοῦμεν ὅμως, ὅπως ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς ἐφαρμογῆς δεχθῆτε ὅπως καταστῇ τοῦτο ὀλιγώτερον ἄδικον καὶ ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνον. Διότι ὑπάρχουν εἰς αὐτὸ σημεῖα καὶ διατάξεις, ποὺ προκαλοῦν τὴν ἐξέγερσιν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν, διότι δὲν ὑπάρχει εἰς αὐτὰς οὔτε λογική, οὔτε συνέπεια. Τί ἐνδέχεται νὰ συμβῇ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὸ σύστημά σας; Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀρνηθοῦν εἰς οἱονδήποτε ὅπως καὶ εἰς τοὺς ἀριστεροὺς, ἐφ’ ὅσον ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν, νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν ἀρνοῦμαι εἰς τὰ Ἐθνικὰ Κόμματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς χωρίζουν διαφοραὶ ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ καὶ πολιτειακοῦ καθεστῶτος, νὰ λάβουν μὲ ὀλιγωτέρας ψήφους περισσοτέρας ἕδρας καί νὰ μᾶς κυβερνήσουν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀρνηθῶ εἰς τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀντιτάσσονται κατὰ τοῦ κοινωνικοῦ καὶ τοῦ πολιτειακοῦ μας καθεστῶτος, ὅπως κατορθώσουν μὲ πραγματικὴν μειοψηφίαν, χάρις εἰς τὸ κατασκεύασμά σας, νὰ εἰσπηδήσουν εἰς τὴν ἐξουσίαν μεταβαλλόμενα παρανόμως εἰς πλειοψηφίαν. Καὶ μὴ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ. Θὰ γνωρίζετε ὅτι, εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, ἡ Δημοκρατικὴ παράταξις ἔλαβε τὰ 10% τῶν ψήφων καίτοι ἐψήφισαν πολλοὶ στρατιῶται, τὸ ἐκλεκτὸν αὐτὸ τμῆμα τοῦ Ἔθνους, οἱ ὁποῖοι σήμερον θὰ εἶναι ὀλιγώτεροι, καίτοι εἰς 15 περιφερείας, δὲν εἶχον καταρτίσει συνδυασμούς, καίτοι δὲν εἶχον τότε ἐπαρκῶς ὀργανωθῆ κομματικῶς καὶ ἐκλογικῶς σύμφωνα μὲ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους ἔκαμα, εἰς 26 Νομοὺς εἰς τοὺς ὁποίους οἱ ἀριστεροὶ κατῆλθον μὲ συγκεκροτημένους συνδυασμοὺς ἔλαβον μεταξὺ 13–14% τῶν ψήφων. Πῶς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἠμποροῦμε νὰ ἀρνηθοῦμε, ὅτι τὸ κόμμα τοῦτο θὰ ἀποκτήσῃ τὸ 3– 4% ποὺ λείπουν εἰς αὐτό, διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ὅταν βλέπωμεν περὶ ἡμᾶς τὴν ἐξαθλίωσιν τῶν παραγωγικῶν τάξεων, τὴν ἀκυβερνησίαν καὶ τὴν διάλυσιν τοῦ Κράτους; Μόνον ὁ ἀριστερισμὸς θὰ ἐπωφεληθῇ σήμερον ἀπὸ τὴν μεγάλην δυστυχίαν ποὺ ἐπικρατεῖ εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ εἰς τὰς πόλεις. Δὲν ἀμφισβητεῖται, ὅτι οἱ ἀριστεροὶ θὰ κυβερνήσουν ἐὰν ἐπιτύχουν τὸ 51%, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀνεχθῶμεν ὅπως μία μειοψηφία 18 ἢ 20% κατορθώσῃ νὰ μᾶς ἐπιβάλῃ τὰς ἀπόψεις της, αἱ ὁποῖαι εἶναι σαφῶς ἀντίθετοι πρὸς τὸ σύστημα τὸ κοινωνικὸν καὶ τὸ πολιτικόν, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει, μόνον χάρις εἰς τὸν ἐξωφρενικὸν ἐκλογικόν σας νόμον. Ἰδοὺ διατὶ φρονῶ, ὅτι τὸ κατασκεύασμά σας ὄχι μόνον εἶναι ἀντιδημοκρατικόν, ἀλλὰ καὶ ἀνακόλουθον, διότι παραβιάζει τὴν ἀρχὴν τῆς προηγουμένης παραγράφου, καθ’ ἣν ἐὰν τρία κόμματα ἅμα συγκεντρώνουν τὸ 17% ἕκαστον, θὰ λάβουν ὅλας τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς. Ἰδοὺ διατὶ εἶναι καὶ ἐπικίνδυνον. Διότι χάρις εἰς αὐτὸ θὰ κυβερνήσῃ μία μειοψηφία καὶ αὐτὸ δύναται νὰ καταστῇ ἐπικίνδυνον, ἐὰν ἡ μειοψηφία αὐτὴ ἀποβλέπει εἰς ἀνατροπάς. Θὰ ἠδυνάμεθα, ἐὰν θέλετε, νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν ἄλλου εἴδους διατύπωσιν, ἀποτρέπουσαν τὴν ἀνακολουθίαν καὶ τὸν κίνδυνον. Φερ’ εἰπεῖν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, διατὶ νὰ μὴ εἴπωμεν ὅσα «κόμματα συγκεντρώσουν ἀθροιστικῶς μέχρι 51% θὰ συμμετέχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν» καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης διατυπώσεως θὰ εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐὰν δύο κόμματα συγκεντρώσουν λ.χ. 25–26% καὶ ἄνω, τότε τὰ δύο μόνον αὐτὰ κόμματα νὰ συμμετέχουν εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, διότι συνεκέντρωσαν τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Ἐὰν κατέλθωμεν εἰς τὸ 17% τότε νὰ τὸ ἐπεκτείνωμεν εἰς τρία κόμματα. Ἀλλὰ ἐὰν κατέλθωμεν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, κάτω τῶν 17%, πρέπει νὰ κάμωμεν ἄλλον ὑπολογισμόν, πρέπει νὰ εὐρύνωμεν τὴν βάσιν τῶν συμμετεχόντων κομμάτων, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ εἰσπηδήσῃ εἰς τὴν ἀρχὴν μία μικρὰ μειοψηφία καὶ δὲν γνωρίζω ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς τοιούτου γεγονότος. Θὰ ἠδυνάμεθα ἀκόμη νὰ εὕρωμεν μίαν ἄλλην διατύπωσιν δικαιοτέραν, νὰ κάμωμεν λ.χ. μίαν κλιμάκωσιν τῶν ποσοστῶν διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν βʹ κατανομήν, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζωμεν εἰς τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ συμμετάσχουν νὰ ἐπιτύχουν μίαν ἐπαρκῆ συνολικὴν βάσιν. Ἄλλως μὲ τὴν διασπορὰν τῶν ψήφων θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐκπλήξεων. Διότι δὲν ἔχετε καμμίαν συμφωνίαν μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ δὲν ἠξεύρετε ποία θὰ εἶναι ἡ κατανομὴ τῶν ψήφων του. Εὔχομαι νὰ συγκεντρώσουν τρία κόμματα 17% ἀλλὰ ἐὰν δὲν συγκεντρώσουν τὸ ποσοστὸν αὐτό, πῶς θὰ ἀφίσητε τότε νὰ κυβερνήσουν ἐνδεχομένως κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν πολὺ κάτω τοῦ ποσοστοῦ τούτου;

§37Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἀναφορικῶς πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 15, τόσον τὸ ἰδικόν σας κόμμα, ὅσον καὶ τὰ ἄλλα, διατυπώνουν τρεῖς ἀντιρρήσεις, τρεῖς παρατηρήσεις ἢ τρεῖς μομφὰς ἐὰν θέλετε. Πρῶτον, διατὶ ὡρίσθη τὸ 17%, δεύτερον ὅτι ὁ καθορισμὸς τοῦ 17% εἶναι ἀντιδημοκρατικός, τρίτον διατὶ εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν συγκεντρώσουν τὰ τρία κόμματα τὸ 17% τὸ περιορίζομεν εἰς τὰ δύο κόμματα. Ἀπαντῶ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ 17% καὶ τὴν ἀντιδημοκρατικότητα τὴν ὁποίαν ἐσεῖς ἐπιρρίπτετε θὰ ἀπαντήσω ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της. Λέγετε, διατὶ ἐὰν τρία κόμματα δὲν συγκεντρώσουν τὸ 17% πᾶμε εἰς τὰ δύο. Τὸ ζήτημα εἶναι σαφὲς καὶ ἀπολύτως συνεπὲς πρὸς τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Ἐπ’ αὐτοῦ ἀναγνωρίζω ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς πλήρη διαφωνίαν καὶ τὴν διαφωνίαν θὰ τὴν λύσῃ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς. Σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ ὑποβοηθήσῃ τὰ μεγάλα κόμματα, ἐκεῖνα δηλαδὴ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδειχθοῦν τὰ μεγαλύτερα ἀπὸ τὴν μέλλουσαν ψῆφον τοῦ λαοῦ καὶ νὰ παρεμποδίσῃ τὸν θρυμματισμὸν τῶν κομμάτων. Ἐθέσαμεν ἕνα ὅριον τὸ 17% ὄχι ὡς γραμμὴν τὴν ὁποίαν νὰ μὴ δύναται κανεὶς νὰ παραβιάσῃ, ἀλλὰ ὡς minimum κάτω τοῦ ὁποίου φθάνομεν εἰς τὸν θρυμματισμὸν τῶν κομμάτων καὶ δι’ αὐτὸ περιοριζόμεθα εἰς τὰ δύο, διὰ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὴν εὔνοιαν τῶν μικρῶν κομμάτων. Αὐτὰ σᾶς ἀπαντῶ ὡς μίαν σύντομον διασάφησιν.

§38Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μᾶς παρέχετε καμμίαν ἀπολύτως διασάφησιν, διότι φαίνεται ὅτι δὲν ἀντελήφθητε τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξα. Κύριοι συνάδελφοι, ὀρθῶς, λέγεται, ὅτι τρία κόμματα ἐὰν ἐπιτύχουν 17%, ὁπότε ἀποτελοῦν καὶ τὸ 51%...

§39Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἡ σκέψις μας τὸ 51%.

§40Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω τὴν ἰδικήν μου σκέψιν· τὴν ἰδικήν σας σκέψιν ἡ ὁποία ἐμπνέει τὸ σχέδιόν σας ματαίως τὴν ἀναζητοῦμεν. Εἶναι ἀόριστος καὶ ἀσαφής, διότι προκύπτει ἀπὸ καθαρῶς κομματικὸν ὑπολογισμόν. Δι’ αὐτὸ «δεῖται Δηλίου κολυμβητοῦ», ὡς ἔλεγε ὁ ἀρχαῖος σοφὸς διὰ νὰ ἀνευρεθῇ. Λοιπόν, σύμφωνα μὲ τὴν σκέψιν τὴν ἰδικήν μου—καὶ ἡ Βουλὴ φαντάζομαι τὴν κατενόησεν—ὅταν τρία κόμματα συγκεντρώσουν 17% καὶ ἄνω, ἀναμφισβητήτως θὰ πρέπει νὰ κυβερνήσουν τὸν τόπον. Ἀλλὰ ὅταν ὅμως δὲν ἐπιτύχουν τὸ ποσοστὸν αὐτὸ καὶ κατέλθουν κάτω τοῦ ποσοστοῦ τούτου εἰς τὸ 15, 14 ἢ 13% δὲν θὰ πρέπει, τότε, δὲν θὰ πρέπει νὰ κυβερνήσουν, διότι δὲν εἶναι νοητὸν ὅσον ὀλιγωτέρους ψήφους λαμβάνουν, τόσον περισσοτέρας ἕδρας νὰ καταλαμβάνουν. Τοῦτο εἶναι ἀντιδημοκρατικὸν καὶ παράλογον. Δὲν εἶναι δὲ μόνον παράλογον, δὲν εἶναι μόνον ἀντιδημοκρατικόν, εἶναι καὶ καταφανῶς ἐπικίνδυνον. Καὶ δι’ αὐτὸ ἀπορῶ πῶς δὲν τὸ συνέλαβεν ἐπαρκῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ παρακαλῶ τοὺς κ.κ. συναδέλφους νὰ σκεφθοῦν πλέον αὐτοί, νὰ σκεφθοῦν καὶ οἱ ἴδιοι τὰς συνεπείας τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§41Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κυβερνήσῃ τὸ 25%;

§42Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀνέπτυξα τί συμβαίνει εἰς τὴν πρᾶξιν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σᾶς εἶπον, ὅτι διὰ τῆς συνεχοῦς καὶ βαθμιαίας συγχωνεύσεως τῶν κομμάτων, φθάνομεν ἀναποφεύκτως εἰς ἐλάχιστα κόμματα, εἰς τὰ δύο κόμματα.

§43Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Ἡ λογικὴ τῶν ἀριθμῶν λέγει, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν εὐσταθεῖ. Δεδομένου, ὅτι ἔχομεν πέντε κόμματα, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ Λ.Ε.Κ. τὴν Ε.Π.Ε.Κ., τὴν Δημοκρατικὴν παράταξιν καὶ ἕνα ἄλλο, σᾶς ἐρωτῶ τί θὰ γίνουν τὰ νούμερα τὰ ἄλλα; Ὅταν τὰ δύο πρῶτα κόμματα πάρουν σύνολον 25%, τὸ ἄλλον ποσοστὸν ποῖος θὰ τὸ πάρῃ;

§44Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφίσατε τοὺς ἀφηρημένους συλλογισμούς. Ἔχω παράδειγμα τῆς Ὁλλανδίας, ὅπου 17 κόμματα κατώρθωσαν νὰ συλλέξουν ψήφους κατὰ περιφερείας, εἰς τρόπον ὥστε, τὰ μεγάλα κόμματα νὰ καταλήξουν εἰς μίαν μειοψηφίαν. Δὲν ἐνεφάνησαν τὰ μικρὰ κόμματα γενικοὺς συνδυασμούς, ἀλλὰ τοπικοὺς κατὰ περιφερείας καὶ τοιουτοτρόπως ἐπέτυχον κατάτμησιν τῶν ψήφων, πρᾶγμα ποὺ ἠμπορεῖ καὶ ἐδῶ νὰ συμβῇ. Ἐάν, λοιπὸν ἠμπορῇ νὰ συμβῇ, διατί δὲν θέλετε νὰ τὸ προλάβητε διὰ τοῦ νόμου;

§45Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Φύγετε ἀπὸ τὴν Ὁλλανδίαν καὶ ἐλᾶτε εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν τὰ δύο μεγάλα κόμματα δὲν πάρουν....... (Θόρυβος).

§46Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρετε ποῖα θὰ εἶναι τὰ μεγάλα κόμματα προκαταβολικῶς. Δέχομαι, κύριοι, σᾶς εἶπον τὰ ἐθνικῶς σκεπτόμενα κόμματα μὲ ὀλιγωτέρους ψήφους νὰ λάβουν περισσοτέρας ἕδρας καὶ νὰ κυβερνήσουν, δὲν δέχομαι ὅμως κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μειοψηφίαν καὶ τὸ ὁποῖον βάλλει ἐναντίον τῶν κοινωνικῶν θεσμῶν μας, δὲν δέχομαι αὐτὸ νὰ λάβῃ περισσοτέρους ἕδρας, ἀπὸ ὅσας θὰ λάβῃ ψήφους. (Χειροκροτήματα). Ὅταν δὲ βλέπετε, κ. Μανιαδάκη, εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογάς, μὲ τόσους στρατιώτας ποὺ ἐψήφισαν καὶ χωρὶς συνδυασμοὺς εἰς 15 περιφερείας, ὅταν βλέπετε τὴν ἀριστερὰν παράταξιν, νὰ λαμβάνῃ μεταξὺ 13 καὶ 14%, σᾶς ἐρωτῶ: ποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἠξεύρῃ τί θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὰς μεθαυριανὰς ἐκλογάς; Εἶναι ἄγνωστοι αἱ βουλαὶ τοῦ κυριάρχου λαοῦ, ὅταν ὠθεῖται εἰς τὴν ἀπελπισίαν. Δὲν ἠμπορεῖτε οὔτε σεῖς νὰ τὰς ἐξερευνήσετε. Δὲν ἔχω ἄλλωστε, εἰς τὸ μαντικόν σας τάλαντον, τοὐλάχιστον ἐγὼ ἐμπιστοσύνην. Ἐνθυμοῦμαι ὅσα εἴχατε εἴπει ἄλλοτε διὰ τὴν ψῆφον τῶν γυναικῶν.

§47Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ σκοπεῖ νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἑξῆς περίπτωσιν: Ἕνα κόμμα, τὸ οἱονδήποτε, ἔρχεται πρῶτον μὲ 25, μὲ 30%. Πρέπει νὰ εὕρῃ καὶ ἕνα δεύτερον. Τὸ δεύτερον ἔρχεται εἰς τὸ 16%. Πάει νὰ τὸ βρῇ. Αὐτὸ θεραπεύει ἡ διάταξις.

§48Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀτύχημα, ὅτι συζητοῦμεν, κύριοι συνάδελφοι, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ νομοσχεδίου. Κατεσκευάσθη μὲ τοιαύτην ταχύτητα καὶ προχειρότητα, ὥστε εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν ἐπεκράτησεν οὔτε ἡ στοιχειώδης ἐπιμέλεια, οὔτε συνήθης προσοχή, ἡ ὁποία καταβάλλεται διὰ κάθε νομοσχέδιον, μικροτέρας σημασίας ἀπὸ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ κυρίαρχος λαϊκὴ θέλησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐναποθέτομεν τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους. Πρόκειται, κύριοι, περὶ πρωτοφανοῦς κατασκευάσματος, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ στρέψῃ εἰς βάρος ἐκείνων, ποὺ ἀσχημονοῦν διὰ αὐτοῦ εἰς βάρος τῆς λαϊκῆς θελήσεως. (Χειροκροτήματα).

§49Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Στεφανόπουλε, εἶσθε ἀρχηγὸς κόμματος. Δύνασθε νὰ διαφωνῆτε μὲ τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον καὶ μὲ τὸ σχέδιον τῶν τριῶν κομμάτων, ἀλλά, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ τὸ ὀνομάζετε κατασκεύασμα... (φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§50Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. (Ὁμιλεῖ πρὸς τὸν κ. Μπακόπουλον μὴ ἀκουόμενος λόγῳ τοῦ θορύβου).

§51Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ διάταξις τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Μανιαδάκης εἶναι ἄλλη καὶ εἶναι ὀρθή. Ἐὰν ἕνα μόνον κόμμα συγκεντρώσῃ 17%, θὰ κατέλθωμεν τῆς βάσεως διὰ νὰ συναντήσωμεν τὸ ἑπόμενον. Ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν κανὲν κόμμα δὲν θὰ συγκεντρώσῃ τὸ 17%. Εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν καθίσταται δυνατὸν νὰ συνεννοηθῶμεν. Διότι δὲν ὑπάρχει διάθεσις πρὸς τοῦτο. Δι’ αὐτὸ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπιμένω περισσότερον ἐπὶ τοῦ θέματος. Τὸ σύστημα, ἔχει ἐκ τῶν προτέρων καθορισθῆ. Θὰ ἴδωμεν τὰς ἐκπλήξεις του μετὰ τὰς ἐκλογάς. Εὔχομαι νὰ μὴ εἶναι εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους.

§52Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ δώσω ἱκανοποίησιν εἰς τὸν κ. Μανιαδάκην, ἐξετάζων τὴν ἄποψίν του. Ὁ κ. Μανιαδάκης λέγει «δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν πρᾶξιν νὰ ἐμφανισθῇ ἡ περίπτωσις κόμματος κάτω τοῦ 17%». Προφανῶς πλανᾶται —διατί; Διότι φθάνει νὰ ὑπάρξουν 7 κόμματα πρὸς 15, διὰ νὰ ἔχωμεν 105, ὄχι 100%. Καὶ δόξα τῷ Θεῷ, ὑπάρχουν 7 κόμματα αὐτοῦ τοῦ εἴδους, διατηροῦντα αὐτὰς τὰς ἐλπίδας—καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι καὶ ὁ ἴδιος τὰς διατηρεῖ διὰ λογαριασμόν του. Ἔχομεν λοιπόν, 7 ἐπὶ 15, γίνεται 105. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δυοῖν θάττερον, ὅπως λέγει καὶ ἡ καθαρεύουσα, ἢ ἡ περίπτωσις δὲν ὑπάρχει καὶ ἡ διάταξις δὲν χρειάζεται ἢ ἡ περίπτωσις ὑπάρχει καὶ τότε ἡ διάταξις, ὡς ὀρθώτατα λέγει ὁ ρήτωρ, εἶναι ἀντιδημοκρατικὴ καὶ παράλογος. (Χειροκροτήματα).

§53Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Στεφανόπουλε, ἤκουσα αὐτοὺς τοὺς χαρακτηρισμούς σας καὶ θέλω νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλήν ...

§54Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. συνάδελφε, νὰ τελειώσω χωρὶς νὰ ἀπαντήσω διότι βλέπω ὅτι ἡ συζήτησις ἀποβαίνει ἐπὶ ματαίῳ. Καταπονοῦμεν τὴν Βουλὴν χωρὶς πλέον λόγον. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου εἴμεθα σαφῶς ἀντίθετοι. Σχετικῶς μὲ τὰς ἐπὶ μέρους διατάξεις του ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ συμβάλωμεν εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτῶν. Δὲν ἔχομεν συνεπῶς κανένα λόγον νὰ συνεχίσωμεν ἐπιμένοντες, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀνάλογος διάθεσις καὶ ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας. Πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἤδη πρόκειται ἐντὸς ὀλίγου νὰ σύρωμεν εἰς νέαν ἐκλογικὴν δοκιμασίαν τὸν ἑλληνικὸν λαόν, διότι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ μία σταθερὰ Κυβέρνησις λόγῳ τῆς κατατμήσεως τῶν κομματικῶν δυνάμεων συνεπείᾳ τῆς ἀναλογικῆς. Καὶ θὰ σύρωμεν τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν λαὸν εἰς τὴν νέαν δοκιμασίαν, χωρίς, νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ρίζαν τοῦ κακοῦ, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἐκμηδενίσωμεν προηγουμένως τὴν αἰτίαν τῆς ἀδυναμίας τῆς σημερινῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταστῇ αἰτία ἀδυναμίας καὶ διὰ τὴν μέλλουσαν Βουλήν. Κύριοι συνάδελφοι ἀντιμετωπίζετε ἐντὸς ὀλίγου τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Γνωρίζετε ὅτι εἶναι εὐφυὴς καὶ πολιτικῶς ὥριμος. Ὁ λαὸς αὐτὸς ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ κρίνῃ ὀρθῶς, ἀλλὰ καὶ τὴν δύναμιν νὰ τιμωρῇ. Προσέξατε λοιπόν, μὴν τὸν ἐξωθήσετε διὰ τοιούτων μεθόδων εἰς τὴν ἀπελπισίαν καὶ τὴν ἀπόγνωσιν. Ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγηθῇ εἰς ἀντιδράσεις, αἱ ὁποῖαι ἴσως κάμουν νὰ μετανοήσετε καὶ σεῖς καὶ ἡμεῖς πικρῶς. Ὁ Γάλλος πρωθυπουργὸς Πλεβὲν ὅταν ἔθετε κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ παρελθόντος ἔτους ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐνώπιον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ «ἐπαράτου ἀναλογικοῦ» ὡς ἔλεγε συστήματος τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέτρεπε νὰ σχηματισθῇ εἰς τὴν Γαλλίαν βιώσιμος καὶ σταθερὰ Κυβέρνησις ἐτερμάτιζε τὸν λόγον του ὡς ἑξῆς: «Ἐνθυμηθῆτε τὴν Δημοκρατίαν τῆς Βαϊμάρης πῶς ἔπεσεν ἐξ αἰτίας τῆς ἀναλογικῆς καὶ προσέξατε μήπως ἡ Γαλλικὴ Δημοκρατία καὶ ἡ ἐλευθερία πρόκειται καί αὐταὶ νὰ πέσουν». Ἐπ’ αὐτῶν θέλω καὶ ἐγὼ κύριοι, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας: Ἐνθυμηθῆτε πὼς ἔπεσεν ἡ Βαϊμάρη καὶ προσέξατε μήπως διὰ τῶν κατασκευασμάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἑτοιμάζετε, ὠθήσητε τὸν λαὸν εἰς ἀπόγνωσιν καὶ ἴδητε καὶ τὸν κοινοβουλευτισμὸν καὶ τὴν Δημοκρατίαν νὰ ὑποστοῦν πλήγματα, πλήγματα ἀνεπανόρθωτα διὰ τὰ ὁποῖα ὅλοι θὰ θρηνήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις «περὶ περιορισμοῦ τῶν ἀγορεύσεων εἰς τὸ ¼ τῆς ὥρας». (Ἀναγινώσκονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν, οἱ ὁποῖοι καὶ εἶναι παρόντες).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ πρότασις δὲν συγκεντρώνει τὸν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἀπαιτούμενον ἀριθμόν, τῶν 20, βουλευτῶν, θεωρεῖται μὴ γενομένη. Ὁ κ. Α. Σακελλαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§57Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, διὰ τὸν παρακολουθοῦντα τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου μας, ἀφ’ ἧς πρὸ 120 ἐτῶν ἡ χώρα μας ἀπέκτησε τὴν πολιτικήν της ἐλευθερίαν καὶ ἰδίως ἀφ’ ἧς ἀπὸ τῆς δευτέρας εἰκοσιπενταετίας τοῦ αἰῶνος μας, εἰσήχθησαν νέα πολιτικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα εἰς τὸν τόπον μας, ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ κανείς, ὅτι θὰ διαπιστώσῃ, ὅτι ἂν καὶ ὅλοι κοπτώμεθα καὶ ὑπὲρ τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν καὶ ὑπὲρ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ μας συστήματος, ὁσάκις ὅμως καλούμεθα διὰ νὰ συντάξωμεν τὸν καταστατικόν μας χάρτην καὶ τοὺς δημιουργηθέντας νόμους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπακόλουθα αὐτοῦ, προστρέχομεν δι’ ὑποδείγματα πρὸς χώρας, τῶν ὁποίων οἱ λαοὶ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθοῦν πρότυπα καθιερώσεως τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν καὶ προσηλώσεώς των εἰς τὰς ἰδέας τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος. Ἀπὸ τοῦ 1843, ὁπότε ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τότε συνέταξε τὸν πρῶτον καταστατικόν μας χάρτην, ἐπὶ τῇ βάσει καθαρῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν, μέχρις ἐσχάτων, ὁπότε συζητεῖται, ἐὰν καὶ πότε θὰ ἀποκτήσωμεν ἕνα Σύνταγμα, πολλαὶ ἔγιναν καὶ αἱ συντακτικαὶ συνελεύσεις καὶ αἱ ἀναθεωρητικαὶ Βουλαί, διὰ νὰ συζητήσουν καὶ νὰ καταστρώσουν τὰ πλαίσια, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ κινῆται ἡ Πολιτεία μας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ πρώτη χώρα, ἡ ὁποία κατώρθωσε τὰς περὶ δημοκρατίας ἀρχὰς τῶν προγόνων μας, νὰ συγκεράσῃ μὲ τὰς ἀπαιτήσεις ἑνὸς νεωτέρου κράτους, εἶναι ἡ Μεγάλη Βρεταννία. Ἔχουν ἄγραφον τὸν καταστατικόν των χάρτην ἐκεῖ. Ἐν τούτοις, ἡ δύναμις τῆς παραδόσεως, ἡ πίστις, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ λαὸς αὐτὸς εἰς τὰ δημοκρατικά του ἰδεώδη καὶ εἰς τὸ ἀντιπροσωπευτικόν του σύστημα, εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἶναι ἡ μόνη χώρα, ἡ ὁποία μέχρι σήμερον οὐδέποτε παρουσίασεν ἐκτροπήν, ἔστω καὶ πρόσκαιρον, ἔστω καὶ δι’ οἱανδήποτε ἐθνικὴν ἀνάγκην, ἀπὸ τῶν δημοκρατικῶν της θεσμῶν καὶ διῆλθε πολλὰς δοκιμασίας αὐτὴ ἡ χώρα καὶ ὁ λαὸς αὐτός. Τοιαύτην ἔχει πεποίθησιν καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς δημοκρατικάς του ἀρχάς. Καὶ διὰ τοῦτο εἶναι μεγάλος αὐτὸς ὁ λαός, διότι πιστεύει, ὅτι τὸ μεγαλεῖόν του τὸ ἀπέκτησε κυρίως διὰ τῆς προσηλώσεώς του εἰς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχάς. Προερχόμενοι ἐκ τῆς χώρας ταύτης, κυρίως, οἱ πρῶτοι ἄποικοι, οἱ ὁποῖοι ἀπῴκησαν πρὸ 3 καὶ ἡμισείας ἑκατονταετηρίδων, τὴν μεγάλην ὑπερατλαντικὴν δημοκρατίαν, εἶχον ἐμπνευσθῆ ἀπὸ τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἐκεῖθεν εἶχον λάβει διὰ τὴν διαμόρφωσιν καὶ διὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ καταστατικοῦ χάρτου, ὅταν πρὸ 170 ἐτῶν, ἀπαλλαγέντες ἀπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ Βρεταννικοῦ Στέμματος συνέταξαν, αἱ 7 πρῶται κατ’ ἀρχὰς καὶ κατόπιν αἱ 13 πολιτεῖαι τὸν πρῶτον συνταγματικόν των χάρτην, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ χαλύβδινος πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, τοῦ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου ὁ Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ εἶπεν ὅτι εἶναι ἡ μεγαλοφυεστέρα σύλληψις ἀνθρωπίνης διανοίας διὰ τὴν διακυβέρνησιν τῶν λαῶν. Καὶ ὄντως εἶναι μεγαλοφυὴς ἡ σύλληψις, διότι πρῶτον καθιστᾷ τὸν κάθε πολίτην συνυπεύθυνον εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν ἡγετῶν του καὶ ἐπιτυγχάνει τρεῖς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς εἰς καμμίαν τοὐλάχιστον ἔξω τῆς Μ. Βρεταννίας Εὐρωπαϊκὴν χώραν ἐπετεύχθησαν. Ἡ μὲν πρώτη εἶναι ἡ πλήρης ἐξασφάλισις τῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν. Ἡ δευτέρα ἐπέτυχε νὰ ἐξαλείψῃ τὴν μάστιγα, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχομεν ἐν Εὐρώπῃ, τὴν κυβερνητικὴν ἀστάθειαν. Ἐπέτυχε τὴν σταθερότητα τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἡ τρίτη ἀρχὴ εἶναι ὁ πλήρης διαχωρισμὸς τῶν τριῶν ἐξουσιῶν τοῦ Ἔθνους, τῆς ἐκτελεστικῆς, τῆς νομοθετικῆς καὶ τῆς Δικαστικῆς ἐξουσίας. Καὶ δὲν εἶναι ὑπερβολὴ νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι λόγῳ τοῦ συντάγματος αὐτοῦ, συνεργουσῶν καὶ τῶν ἄλλων εὐνοϊκῶν συνθηκῶν κατέκτησεν ἡ μεγάλη αὐτὴ ὑπερατλαντικὴ χώρα τὴν σημαίνουσαν σήμερον θέσιν ὑπὸ τὸν ἥλιον, τὴν ὁποίαν κατέχει. Θὰ ἐνόμιζε λοιπὸν κανείς, ὅτι καὶ ἡμεῖς πρὸς τὰς δύο ταύτας χώρας θὰ προσεφεύγομεν ὡς πρότυπα, πρὸς σύνταξιν τῶν καταστατικῶν τῆς πολιτείας μας νόμων, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι πᾶσαν κακοτυχίαν τὴν ὁποίαν ἐδοκιμάσαμεν μέχρι σήμερον, δὲν τὴν ἀπεδώσαμεν οὔτε εἰς τὴν ἀνικανότητα τῶν ἡγετῶν μας, οὔτε εἰς τὴν μικροφιλοδοξίαν, οὔτε εἰς τὸ ἀρχολίπαρόν τινων ἐξ αὐτῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐλαττωματικότητα τοῦ καταστατικοῦ μας χάρτου. Θὰ ἐνόμιζε κανεὶς ὅτι ἀπὸ τὰς τόσας Ἐθνοσυνελεύσεις καὶ ἀναθεωρητικὰς Βουλάς, αἱ ὁποῖαι μέχρι σήμερον ἔλαβον χώραν, μερικαὶ τοὐλάχιστον θὰ προσεπάθουν νὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς πείρας τῶν δύο αὐτῶν χωρῶν, τῶν μεγαλειτέρων σημερινῶν Δημοκρατιῶν. Ἐνθυμοῦμαι καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅταν κατὰ τὴν προηγουμένην ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ἠρώτησα τοὺς ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς Συντάγματος, οἱ ὁποῖοι μετὰ πολλοῦ κόπου καὶ θορύβου προσεπάθουν νὰ συντάξουν τὰς ἀρχὰς τοῦ νέου Συντάγματος —καὶ ἐμνημόνευον ὅτι ἡ τάδε ἀρχὴ ἀκολουθεῖ τὸ Γαλλικὸν Σύνταγμα ἢ ἄλλη τὸ Ἰταλικὸν ἢ τὸ τῆς Βαϊμάρης—ὅταν ἠρώτησα τινὰς ἐξ αὐτῶν διατὶ διαρκῶς προστρέχουν εἰς Συντάγματα χωρῶν, τῶν ὁποίων οἱ λαοὶ τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δὲν παρήγαγον εἶναι τὸ σημερινὸν ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα διακυβερνήσεως τῶν λαῶν — διότι καὶ αἱ τρεῖς αὗται χῶραι ἐδημιούργησαν τοὺς μεγαλειτέρους δικτάτορας τοῦ 19ου καὶ τοῦ 20οῦ αἰῶνος— καὶ ἐπὶ τέλους οἱ λαοὶ αὐτοὶ δὲν εὑρέθησαν τόσον πιστοὶ εἰς τὴν συνταγματικὴν παράδοσιν, ὅσον οἱ δύο ἄλλοι, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα σᾶς ἀνέφερα, ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἰς τὴν εὔλογον ταύτην ἐρώτησιν δὲν ἐδόθη καμμία ἱκανοποιητικὴ ἀπάντησις. Δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνάπτεται τῆς συντάξεως τοῦ καταστατικοῦ μας χάρτου, εἶνε τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ μας νόμου. Ὅλοι μας ἀρεσκόμεθα νὰ ἐξυμνῶμεν τὴν προσήλωσίν μας εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὴν Δημοκρατίαν καὶ ὑπὸ τὴν φενάκην τῆς προστασίας τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἐλευθεριῶν του καὶ τῆς Δημοκρατίας ὀργιάζομεν κομματικῶς, ὁσάκις ἑτοιμάζομεν καὶ παρασκευάζομεν τὸ ἐκλογικόν μας σύστημα. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ ἀείμνηστος Παπαναστασίου μᾶς ἐνεκαινίασε τὴν ὀγδόην αὐτὴν πληγὴν τοῦ Φαραώ, τὴν ἀναλογικὴν καὶ ἐφύγαμεν ἀπὸ τὰ ἄλλα συστήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔδιδαν κάποιαν σταθερὰν κυβέρνησιν, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ ἀείμνηστος Παπαναστασίου, διάσημος δημοκράτης βεβαίως, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος εἶχε καὶ τὴν ἱκανότητα, τὴν ἀντιπάθειαν, ποὺ ἠσθάνετο ὁ λαὸς πρὸς τὰς νέας δημοκρατικάς του δοξασίας, νὰ τὴν ἀντιμάχεται μετ’ ἐξαιρετικῆς δεξιοτεχνίας τεχνάσματα, διὰ νὰ ἐπικρατῇ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, —ἀφ’ ἧς λέγω στιγμῆς μᾶς ἐπεβλήθη ἡ ἀναλογική, ὅλοι κατ’ ἀρχὴν ἐγελάσαμεν διότι κατεπλάγημεν μὲ τὸ πολυσύνθετον τῆς συλλήψεως τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μόνον γερμανικοὶ νόες συνηθισμένοι νὰ δογματοποιοῦν ὅλοι των τὰς πολιτικὰς καὶ πολιτειακὰς ἰδέας ἀπὸ τοῦ κομμουνισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐφεῦρον πρὸ ἑνὸς αἰῶνος, μέχρι τοῦ ναζισμοῦ, ποῦ ἐδημιούργησαν πρὸ 25ετίας καὶ τῆς ἀναλογικῆς, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐσερβίρισαν μὲ τὴν προτελευταίαν των Δημοκρατίαν, μόνον γερμανικαὶ διάνοιαι ἠμποροῦσαν νὰ παρουσιάσουν. Ἐνθυμοῦμαι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τὸν ἀείμνηστον Ροῦζβελτ, ὅταν κάποτε εἰς ἕνα λόγον του ἔλεγεν, ὅτι ἀπεχθάνεται τὰ πολιτεύματα ποὺ καταλήγουν εἰς «σμὸς» καὶ ἐμνημόνευε ρητῶς καὶ τὸν σοσιαλισμὸν ὡς σύστημα καταλῆγον τοὐλάχιστον γραμματικῶς εἰς τὴν κατάληξιν «σμός», ἀπεχθάνομαι ἔλεγεν ὅλα τὰ τοιούτου εἴδους πολιτεύματα, διότι πιστεύω εἰς τὸ ἐλεύθερον δημοκρατικόν μας πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ὑποβοηθεῖ τὴν ἀτομικὴν πρωτοβουλίαν διὰ τὴν πρόοδον τοῦ συνόλου καὶ ἐξυπηρετεῖ τὰς ἐλευθερίας τοῦ ἀτόμου. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἦτο τόσον πολύπλοκον τὸ σύστημα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρασύρῃ τὴν συμπάθειαν τοῦ κοινοῦ τό ἀναλογικὸν σύστημα. Προϊόντος τοῦ χρόνου καὶ μὲ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀτομικῶν φιλοδοξιῶν, τὰς ὁποίας ἐξυπηρέτει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, διότι ἐνεφανίσθησαν οἱ πάμπολλοι πολιτικοὶ ἀρχηγοί, πολλοὶ τῶν ὁποίων δὲν κατώρθωσαν οὔτε ἅπαξ νὰ εἰσέλθουν, ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἠρχίσαμεν νὰ ἀντιμετωπίζωμεν τὸ ἀναλογικὸν μετὰ ποίας τινὸς συμπαθείας, διότι ἠλπίσαμεν, ὅτι χάρις εἰς τὸ ἀναλογικὸν θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ ἀποκτήσωμεν καὶ τὸν τίτλον τοῦ ἀρχηγοῦ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης! Τόσον δὲ πολὺ ἐνθουσιάσθημεν ἐσχάτως μὲ τὸ σύστημα τοῦτο, ὥστε ἐνθυμοῦμαι εἰς τὰς παραμονὰς τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, ὅταν ἡ τότε ὑπηρεσιακὴ κυβέρνησις ἐπρότεινε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὁ δημοκρατικώτερος τῆς αἰθούσης ταύτης, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματυς, προαλειφόμενος τότε εἰς κυβερνήτην τῆς χώρας, ἐδήλου τότε ὅτι θὰ ἐγκαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιον εἰδικοῦ δικαστηρίου, διότι εἶχε τὸ θράσος νὰ εἰσηγηθῇ τὸ ἀνοσιούργημα τοῦ πλειοψηφικοῦ! Τοιαύτην ἐμπιστοσύνην ἔχομεν ἐσχάτως ἀποκτήσει διὰ τὴν ἀναλογικήν! Τολμῶ νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι μέχρις ὥρας οὐδεὶς παρεπέμφθη εἰς εἰδικὸν δικαστήριον ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, διὰ τὴν παρελθοῦσαν του πολιτικὴν δρᾶσιν, μὴ ἐξαιρουμένων καὶ τῶν ἀσχημονησάντων, κατὰ τόσον ἐπαίσχυντον τρόπον, εἰς τὴν φαῦλον περίοδον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἤδη ὅμως, κύριοι, ἐδημιουργήθη μία πολιτικὴ κρίσις, διὰ τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν πολλοὺς ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς λαλοῦντας. Ὅλοι ὅμως ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι μετὰ πικρίας, ἔστω καὶ μονήρεις, παρηκολουθήσαμεν τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, μετὰ πικρίας παρετηρήσαμεν, ὅτι οὐδὲν ἔρεισμα ἠθικὸν διὰ νὰ μᾶς πείσῃ εὑρέθη, διατί τοὐλάχιστον πρῶτον ἐδημιουργήθη αὐτὴ ἡ πολιτικὴ κρίσις καὶ δεύτερον, διατί αὐτὴ ἡ πολιτικὴ κρίσις θὰ λυθῇ διὰ μελλουσῶν ἐκλογῶν, διεξαγομένων μὲ τὸ σύστημα ἢ τῆς ἁπλῆς ἢ τῆς πριμοδοτημένης ἀναλογικῆς. Ἀπὸ τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐδοκιμάσθησαν ὅλα τὰ σχήματα καὶ τοῦ κέντρου καὶ τοῦ παρακέντρου καὶ τῆς δεξιᾶς καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπετεύχθη μέχρι σήμερον μία βιώσιμος καὶ σταθερὰ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ λαὸς ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ καὶ οἱ σύμμαχοί μας μᾶς ἐπιβάλλουν καὶ μᾶς ὠθοῦν ὅπως ὀπωσδήποτε καθ’ οἱονδήποτε συνδυασμὸν ἐπιτύχωμεν. Διερωτῶμαι λοιπόν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς δὲν ἐπετεύχθη μέχρι σήμερον σχηματισμὸς σταθερᾶς, βιωσίμου Κυβερνήσεως διὰ τοῦ συνδυασμοῦ ὁμοειδῶν κομμάτων, πῶς θὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο μετὰ τὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν πριμοδοτημένην ἢ οἱανδήποτε ἀναλογικήν, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσωμεν; Διότι ἐὰν ἡ σημερινὴ Βουλὴ κατέστη ἀνίκανος νὰ δώσῃ μίαν βιώσιμον Κυβέρνησιν, κατὰ ποῖον λογικὸν εἱρμὸν θὰ εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ ἴδιον ἐκλογικὸν σύστημα, τῶν ἰδίων ἀνθρώπων ἡγουμένων τῶν κομμάτων των, καὶ μεταβαλλομένων εἰς Κυβέρνησιν ἢ ἀντιπολίτευσιν ἀναλόγως τῆς μεθόδου τῶν τριῶν ἢ τῶν δύο σχετικῶς πλειοψηφούντων κομμάτων, κατὰ ποῖον τρόπον, λέγω, μετὰ τέσσαρας μῆνας ἀπὸ σήμερον δὲν θὰ ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν τὸ ἴδιον δύσλυτον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζωμεν αὐτὴν τὴν στιγμήν; Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ καὶ ἀποτείνομαι τώρα καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων—οἱ ὁποῖοι δὲν μᾶς κάμνουν τὴν τιμὴν νὰ μᾶς ἀκούουν—ποῖος ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιλύσεως τῶν σοβαρώτατα ἐνδιαφερόντων τὸ μέλλον τῆς χώρας προβλημάτων, διαρκοῦντος, τοῦ μεσοχρονίου διαστήματος ἀπὸ σήμερον μέχρι τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς νέας Βουλῆς; Διότι ὑπάρχουν πολλὰ θέματα, χρήζοντα ἀμέσου ἐπιλύσεως, θέματα σοβαρά. Ἔχομεν τὴν ἀκυβερνησίαν τοῦ Κράτους λόγῳ τῆς ἀπεργίας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἔχομεν τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ λυθοῦν διὰ σκληρῶν μεθόδων, διότι δὲν ἔχομεν μόνον δικαίωμα νὰ σπαταλῶμεν τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ὁ Ἀμερικανὸς φορολογούμενος θέτει εἰς τὴν διάθεσίν μας, ἀλλ’ ἀναλαμβάνομεν καὶ μερικὰς ἀντιστοίχους ὑποχρεώσεις. Ποῖος θὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὰς τὰς ὑποχρεώσεις; Ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις; Ποία Κυβέρνησις σιδηρᾶ θὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ λύσῃ τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν καὶ μὲ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ τοὺς παραγωγούς, οἱ ὁποῖοι θὰ σηκωθοῦν αὔριον νὰ ζητοῦν πριμοδότησιν τοῦ καπνοῦ, τῆς σταφίδος, τοῦ βάμβακος κ.λ.π.; Ποία Κυβέρνησις ὑπηρεσιακὴ θὰ λύσῃ τὰ τόσον ἐπείγοντα καὶ σοβαρὰ ζητήματα τοῦ ἑπομένου τριμήνου; Ἢ ἔχομεν τὴν πονηρίαν νὰ κάνωμεν τὰς ἐκλογὰς διὰ νὰ βγάλῃ ἡ ὑπηρεσιακὴ τὸ φίδι ἀπὸ τὴν τρύπα καὶ νὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς τὸν Σεπτέμβριον νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαόν, ὅτι οὐδὲν ζήτημα σᾶς ἐλύσαμεν διότι ἔπρεπε πρῶτα νὰ πάρωμεν τὴν ψῆφον σας; Ποῖος, κύριοι, θὰ ἔχει τὴν εὐθύνην αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Παίζομεν ἐν οὐ παικτοῖς, δὲν ἔχομεν ἐπίγνωσιν τῆς σοβαρότητος τῆς καταστάσεως καὶ λέγομεν, ὅτι θὰ κάμωμεν τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐὰν μὲν τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἄγομεν τὸν λαὸν αὐτὸν εἰς τὴν περιπέτειαν τὴν ἐκλογικὴν μᾶς δίδει τὸ ἐνδόσιμον, ὅτι ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν μίαν σταθερὰν Κυβέρνησιν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν νὰ ἀχθῇ ὁ λαὸς εἰς αὐτὴν τὴν περιπέτειαν, ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς δὲν θὰ γίνῃ βιώσιμος Κυβέρνησις καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ μὲ πυρωμένο σίδερο γραμμένα εἰς τὸ μέτωπόν μας ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λυθοῦν δὲν θὰ λυθοῦν, τότε ἐρωτῶ, ποῖος θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην; Καὶ βεβαίως θὰ μᾶς εἴπουν καὶ πάλιν οἱ σύμμαχοι, ὅτι ἐσεῖς ἔχετε ἀναλάβει καὶ ὡρισμένας ὑποχρεώσεις. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ὑπάρχει μία ἐπιστολὴ περυσινὴ τοῦ τότε πρεσβευτοῦ τῶν Ἡν. Πολιτειῶν, ἡ ὁποία μᾶς ἐτάραξε τότε, ἀλλὰ καὶ ἡ ὁποία δὲν παύει νὰ εἶναι ἀληθής. Εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ διπλωμάται τῶν μεγάλων δυνάμεων δὲν γράφουν προσωπικὰς ἀντιλήψεις καὶ οὔτε ἀλλάζουν αἱ Κυβερνήσεις των συχνὰ πολιτικήν. Λησμονοῦμεν τὴν ἐπιστολὴν ταύτην καὶ δι’ αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε τὸ ὀχληρὸν αὐτὸ καθῆκον νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὡρισμένας περικοπάς. Λέγει τὰ ἑξῆς: «Ὁ Ἀμερικανικὸς λαὸς δικαιοῦται νὰ ἀναμένῃ, καὶ πράγματι ἀναμένει, ὅτι οἱαδήποτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις ἐλπίζει νὰ ἐξακολουθήσῃ λαμβάνουσα τὴν γεναιοδώρως παρεχομένην βοήθειάν του, θὰ ἀξιοποιήσῃ τὴν βοήθειαν αὐτὴν εἰς τὸν μέγιστον δυνατὸν βαθμόν. Κατὰ τὴν γνώμην μου μόνον μία σταθερὰ καὶ ἱκανὴ Κυβέρνησις, χαίρουσα τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, θὰ δύναται νὰ ἐνεργήσῃ μὲ τὸ θάρρος καὶ τὴν σταθερότητα μακροπνόου πολιτικῆς, ἅτινα εἶναι ἀπαραίτητα, διὰ τὴν συνετὴν χρησιμοποίησιν τῆς βοηθείας τὴν ὁποίαν παρέχει ὁ Ἀμερικανικὸς λαός. Ἀνευθυνολογίαι περὶ διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἢ προσφυγὴ εἰς νέας ἐκλογάς, πρὶν ἢ ἀκόμη δοθῇ εἰς τὴν νέαν Βουλὴν ἡ εὐκαιρία νὰ ἀρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν εὐθυνῶν της, μόνον ἀτμόσφαιραν πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀβεβαιότητος εἶναι ἱκαναὶ νὰ δημιουργήσουν, ἀτμόσφαιραν ἥτις δύναται σοβαρῶς νὰ παραβλάψῃ τὸ μέλλον τῆς Χώρας». Καὶ ἐρωτῶ ὅλους ὑμᾶς, κύριοι, νομίζετε, ὅτι αὐτὰ ποὺ μᾶς ζητεῖ ὁ Ἀμερικανὸς Πρεσβευτής, ἐπιτυγχάνονται διὰ τῆς προσφυγῆς μας εἰς ἐκλογὰς καὶ δὴ μὲ τὸ ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν παρουσιαζόμενον, πάντοτε ὅμως ἀποτυχὸν ὁσάκις ἐδοκιμάσθη ἀναλογικὸν σύστημα ἐκλογῶν; Καὶ ἐρωτῶ ἐνσυνειδήτως ὅλους, εἰς ὅποια κόμματα καὶ ἐὰν ἀνήκετε, εἴμεθα εἰλικρινεῖς ἀπέναντι ἡμῶν καὶ τοῦ λαοῦ, ἀφ’ ἧς ἐδέχθημεν αὐτὸ τὸ τελεσίγραφον νὰ μὴν ἀναγνωρίζητε ὅτι δὲν θὰ ἀλλάξουν αἱ σκέψεις αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων διότι ἔφυγε ὁ τότε Πρεσβευτής; Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ πλήρη ἐπίγνωσιν τῆς πιέσεως τὴν ὁποίαν ὑφίσταται συνεχῶς ἔκτοτε, διὰ τὰ αὐτὰ πάντοτε ζητήματα. Αὗται εἶναι ἀλήθειαι αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ εἶναι γραμμέναι εἰς ὅλων τὰ μέτωπα μὲ πυρωμένο σίδερο, διότι περαιτέρω ἀκολουθεῖ ἄλλη ὠμοτέρα τῆς προηγουμένης περικοπή, «Ἡ ἀνάληψις ἑνὸς παραγωγικοῦ προγράμματος μεγάλης ἐκτάσεως, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην δέον νὰ ἐκτελεσθῇ ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος, θὰ παρουσιάσῃ πολλὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐπιλυθοῦν μόνον ὑπὸ Κυβερνήσεως ἐφαρμοζούσης συνεπῆ πολιτικὴν καὶ ἱκανῆς νὰ ἐνεργήσῃ μετὰ μεγάλου θάρρους. Προσωριναὶ θυσίαι ἀξίζει νὰ γίνουν χάριν μελλοντικῶν ὠφελημάτων. Πολλαὶ ἀπὸ τὰς θυσίας αὐτὰς θὰ δυσαρεστήσουν ὡρισμένας μειοψηφίας, ἱκανὰς νὰ διαδηλώνουν τὴν γνώμην των, ἂν ὁ λαὸς δὲν σχηματίσῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ θυσίαι κατανέμονται εἰς ὅλους ἀκριβοδικαίως. Διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐξευρεθοῦν πιστώσεις διὰ τὴν χρηματοδότησιν ἑνὸς μεγαλοπνόου προγράμματος κατασκευῆς νέων ἐργοστασίων ἠλεκτροπαραγωγῆς, ἱδρύσεως νέων βιομηχανιῶν, αἵτινες θὰ δημιουργήσουν νέας δυνατότητας ἐργασίας, καὶ ἐκτελέσεις ἀρδευτικῶν καὶ ἐγγειοβελτιωτικῶν ἔργων, θὰ χρειασθῇ νὰ γίνουν αὐστηραὶ οἰκονομίαι εἰς ἄλλους τομεῖς τῶν κρατικῶν δαπανῶν». Καὶ περαιτέρω: «Θὰ χρειασθῇ νὰ περικοποῦν αἱ κρατικαὶ ἐπιχορηγήσεις—τοῦτο τονίζω νὰ ἐντυπωθῇ εἰς ὅλους ποὺ ὀνειρεύονται ὅτι μὲ τὰς πριμοδοτήσεις λύουν τὰ ἀγροτικά μας ζητήματα—καὶ νὰ ἐπενεχθοῦν πολλαὶ ἄλλαι οἰκονομίαι. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐὰν τὰ ζητήματα ταῦτα ἐκτεθοῦν δεόντως εἰς τὸν λαόν, οὗτος ἀσμένως θὰ προτιμήσῃ τὴν δημιουργίαν νέων δυνατοτήτων ἐργασίας, ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν εἰδικῶν προνομίων, ἅτινα δύνανται νὰ ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα μόνον τὴν διατήρησιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ». Καὶ περαιτέρω: «Συμφωνοῦμεν—ὁ Πρεσβευτὴς καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ἐνταῦθα Διοικήσεως Οἰκονομικῆς Συνεργασίας—ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκρίνωμεν, μὲ ἥσυχον τὴν συνείδησιν, τὴν διάθεσιν Ἀμερικανικῶν πιστώσεων, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν σχεδιαζομένων ἔργων, μέχρις ὅτου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις λάβῃ βασικὰς καὶ δεσμευτικὰς ἀποφάσεις, αἵτινες νὰ ἐξασφαλίζουν τὴν ἐπιτυχίαν τῶν σκοπῶν». Ἄλλη περικοπή: «Αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ληφθοῦν εἶναι δύο εἰδῶν. Εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ἀνάγονται αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἀφοροῦν τὴν υἱοθέτησιν ἑνὸς προσφόρου οἰκονομικοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ δευτέρα κατηγορία ἀφορᾷ τὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα μίαν εὐρείας ἐκτάσεως βελτίωσιν τῆς ἀποδοτικότητος τῆς κρατικῆς μηχανῆς». Καὶ πάρα κάτω λέγει: «Αἱ κρατικαὶ ἐπιχορηγήσεις πρέπει νὰ περιορισθοῦν. Αἱ κρατικαὶ ἐπιχειρήσεις, ὅπως οἱ Σιδηρόδρομοι Ἑλληνικοῦ Κράτους ποὺ ἐπιβαρύνουν τὸν προϋπολογισμόν, καὶ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία παρουσιάζει ἔλλειμμα, παρ’ ὅλον ὅτι οἱ ἀγρόται ἐπιβαρύνονται ὑπερβολικῶς διὰ τὰ παρεχόμενα εἰς αὐτοὺς λιπάσματα καὶ δάνεια, δέον νὰ καταστοῦν αὐτάρκεις ὀργανισμοὶ καὶ συγχρόνως νὰ ἐλαττώσουν τὸ κόστος τῶν ὑπ’ αὑτῶν παρεχομένων ὑπηρεσιῶν. Τὸ φορολογικὸν σύστημα, δέον νὰ ὀργανωθῇ ἐπὶ ἁπλουστέρας καὶ πλέον ὀρθολογιστικῆς βάσεως καὶ δέον νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ πλήρης εἴσπραξις τῶν ὀφειλομένων φόρων, εἰς τρόπον ὥστε ν’ αὐξηθοῦν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, νὰ ἐνθαρρυνθῇ ἡ ἐπένδυσις τῶν ἰδιωτικῶν κεφαλαίων καὶ νὰ προκύψῃ κοινωνικὴ δικαιοσύνη, διὰ τῆς ὑφ’ ἑκάστου πολίτου πληρωμῆς τῶν ἀναλογούντων εἰς αὐτὸν φόρων. Διὰ τὴν καλὴν διαχείρισιν τῆς παρεχομένης βοηθείας, παρίσταται ἀνάγκη σοβαρᾶς βελτιώσεως τῆς ἀποδοτικότητος τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν». Ἐρωτῶ ἤδη οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν. Ἐλήφθησαν τὰ ἄνω μέτρα; Ἐβελτιώθη κατά τι ἡ κρατικὴ μηχανή, ἢ ἐξηρθρώθη τὸ πᾶν καὶ δὴ μὲ τὴν παρεμπεσοῦσαν ἀπεργίαν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων; Ἀλλ’ ἂς προχωρήσωμεν καὶ περαιτέρω εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς περιφήμου ἐπιστολῆς τοῦ Ἀμερικανοῦ Πρεσβευτοῦ κ. Grady. «Τὰ ἀνωτέρω μέτρα, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν ὡς οὐσιώδη, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐπιτυχίας ἑνὸς εὐρέος προγράμματος ἐκτελέσεως παραγωγικῶν ἔργων, δέον, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ εἰσηγηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ταχύτερον. Ἡ Βουλὴ δύναται βεβαίως νὰ τροποποιήσῃ, νὰ ἐγκρίνῃ ἢ καὶ νὰ ἀπορρίψῃ τὰ προτεινόμενα εἰς αὐτὴν μέτρα, συμφώνως πρὸς ὅ,τι, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν βουλευτῶν, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν ἐναπόκειται νὰ ἀποφασίσουν κατὰ πόσον ἐπιθυμοῦν νὰ συνεχισθῇ ἡ παροχὴ τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας καὶ συνεπῶς ἐὰν ἀναλαμβάνουν τὰς εὐθύνας, αἵτινες ἀποτελοῦν τὴν προϋπόθεσιν διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἐπιδιωκομένων σκοπῶν. Ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ τὴν πρόθεσιν, ὅπως προκειμένου περὶ τῶν χωρῶν τοῦ Σχεδίου Μάρσαλ, κρίνῃ κατὰ πόσον αἱ ἐπιτεύξεις τῆς λαμβανούσης τὴν βοήθειαν Κυβερνήσεως, εἴτε αὕτη εἶναι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος, εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης χώρας, δικαιολογοῦν τὴν συνέχισιν τῆς βοηθείας κατὰ τὴν μέχρι σήμερον προβλεπομένην ἔκτασιν». Καὶ τελειώνει. «Ἐλπίζω, ὅτι ἡ σαφὴς αὕτη δήλωσις, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀνόρθωσις ἀπασχολεῖ σοβαρῶς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, θὰ τύχῃ τῆς δεούσης προσοχῆς ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἐκπροσώπων του καὶ ὅτι θὰ ληφθοῦν τὸ ταχύτερον δυνατὸν ὑπὸ τῆς νέας Βουλῆς ἀποφάσεις διὰ τὴν θαρραλέαν ἀνάληψιν μεγαλοπνόου προσπαθείας διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν». Ὅταν, κύριοι, ἔχωμεν αὐτὸν τὸν καταπέλτην, διὰ νὰ μὴ τὸν εἴπω τελεσίγραφον, ἐρωτῶ κάθε τίμιον ἄνθρωπον ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δημιουργῶμεν πολιτικὴν κρίσιν, διότι 2 ἢ 3 πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ δὲν δύνανται νὰ συμφωνήσουν ποῖος θὰ ἔχῃ τὸ προβάδισμα εἰς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως εὐρέος συνασπισμοῦ, νὰ ἀφήνωμε τὸν λαὸν εἰς τὸ χάος μὲ ἔλλειψιν Κράτους καὶ νὰ συζητῶμεν, ὅτι θὰ πᾶμε πρὸς τὴν πριμοδοτημένην ἀναλογικήν, διότι δι’ αὐτῆς ἀντιμετωπίζεται ἡ λύσις ὅλων τῶν προβλημάτων ποὺ ἐνδιαφέρουν τὸ μέλλον τῆς χώρας, διότι δι’ αὐτῆς ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ λυθοῦν ὁριστικῶς καὶ ριζικῶς τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς εἶναι ἐπείγοντα σήμερον καὶ πρέπει νὰ λυθοῦν μέχρι τοῦ προσεχοῦς Ὀκτωβρίου, ἐνῷ προτείνομεν νὰ γίνουν τὸν Σεπτέμβριον ἐκλογαί; Ἀποτείνομαι εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κάθε ἑνὸς καὶ τὴν εὐθύνην ποὺ ἔχει ἕκαστος ἐξ ἡμῶν. Δὲν ἠξεύρομεν κύριοι, τί θὰ αἰσθανθῇ ὁ λαός, ὅταν μάθῃ, ὅτι ἐδῶ συζητοῦμεν μόνον ἐὰν τὸ Α ἢ Β κόμμα θὰ πάρῃ 17 ἢ 18 ἢ 22% διὰ τὰς περαιτέρω κατανομὰς βουλευτικῶν ἑδρῶν. Ἔχω κύριοι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἰδία πολιτικὴ κατάστασις, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον θὰ ὑπάρχῃ καὶ μετὰ τὰς ἐκλογάς, διότι οὐδὲν κόμμα θὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν μὲ τὸ αἰσχρὸν σύστημα, ἀπὸ ἀπόψεως ἀκυβερνησίας, ποὺ φέρνει εἰς τὸν τόπον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, εἴτε τῆς ἁπλῆς, εἴτε τῆς πριμοδοτημένης. Τὰς ἐδιάβασα αὐτὰς τὰς περικοπὰς κύριοι, διότι ὅλοι λέγομεν, ὅτι συμφωνεῖ ὁ συμμαχικὸς παράγων καὶ ἐν τούτοις μίαν ἀλήθειαν δὲν λέγομεν εἰς τὸν λαόν, ὅτι ὁ συμμαχικὸς παράγων εἶναι τελείως ἀδιάφορος τοῦ ἐὰν θὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν τὸ Κέντρον, ἢ Ἀριστερά, ἢ ἡ Δεξιά. Ὁ συμμαχικὸς παράγων τονίζει εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν τὰς εὐθύνας ποὺ ἀναλαμβάνει κάθε Κυβέρνησις, εἴτε προέρχεται ἐξ αὐτῆς τῆς πτέρυγος (δεικνύει τὴν δεξιάν), εἴτε ἐξ ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστεράν). Ἀναλαμβάνομεν λοιπὸν ὡρισμένας ὑποχρεώσεις καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν λέγομεν τὰς ὑποχρεώσεις αὐτὰς καὶ τὰς ἀληθείας αὐτὰς εἰς τὸν λαὸν ψευδόμεθα, καὶ τώρα τελευταῖα ὁ λαὸς κύριοι συχνὰ διαψεύδεται καὶ θὰ ἔχῃ ἀρχίσει νὰ ἀποκάμῃ, μὲ τὰς διαφόρους ὑποσχέσεις ποὺ τοῦ παρουσιάζουν τὰ κόμματα, ἰδίᾳ τὰ μεγάλα καὶ λέγω τὰ μεγάλα, διότι αὐτὰ ἐκυβέρνησαν τὴν χώραν. Ἀρχίζει λοιπὸν καὶ χάνει τὴν ἐμπιστοσύνην του ὁ λαός, ἀμφισβητεῖ τὴν ἱκανότητα τῶν Πολιτικῶν Ἀρχηγῶν καὶ ἀρχίζει νὰ σκέπτεται καὶ νὰ ἀναζητῇ τὸν ἀπὸ «μηχανῆς Θεόν», διὰ νὰ λύσῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Γνωρίζητε βεβαίως ποὺ φθάνουν οἱ λαοί, ὅταν ἀναμένουν λύσιν τῶν στοιχειωδεστάτων προβλημάτων τὰ ὁποῖα τοὺς ἀπασχολοῦν, ἀναζητῶντα ἐπιλογὴν προσώπων, ὄχι βεβαίως μεταξὺ τῶν ὀλίγων ποὺ μοῦ κάμνουν τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀκούσουν ἐντὸς τῆς αἰθούσης, οὔτε καὶ μεταξὺ ἐκείνων ποὺ ἔφυγαν ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἐπῆγαν ἴσως νὰ εὕρουν τοὺς ψηφοφόρους των διὰ νὰ συνεννοηθοῦν διὰ τὰς κομματικὰς διαρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν νὰ κάμουν. Ὅταν λοιπὸν οἱ λαοὶ ψάχνουν διὰ νὰ εὕρουν «ἀπὸ μηχανῆς Θεὸν» εἶναι κακὰ τὰ μηνύματα διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας αὐτῆς. Ἐὰν τὴν ἀγαπῶμεν καὶ εἴμεθα λάτρεις τῶν ἐλευθέρων κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, μόνον τότε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξεύρωμεν τὴν λύσιν τοῦ γορδίου δεσμοῦ. Ἀλλ’ ὅπως λέγει εἰς μίαν ἐπιστολήν του τελευταίως ὁ κατ’ ἐξοχὴν συντηρητικὸς μόνιμος Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας: «Αἱ Δημοκρατίαι ἐπιβάλλουν καὶ ὑποχρεώσεις εἰς τὸν κάθε ἕνα». Ἐὰν δὲν ἀναλάβῃ ὁ καθεὶς τὰς ὑποχρεώσεις του, ὑπάρχει φόβος νὰ εὕρῃ ὁ λαὸς τὸν «ἀπὸ μηχανῆς Θεὸν» καὶ τότε αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι θλιβεραὶ δι’ ὅλους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Κύριοι, ἐπιβάλλεται νὰ σχηματισθῇ ἐντεῦθεν μία σιδηρᾶ Κυβέρνησις, ἱκανὴ νὰ ἐπιληφθῇ σοβαρῶς ὅλων τῶν φλεγόντων ζητημάτων, ἀπὸ τοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, μέχρι τῶν οἰκονομικῶν, δημοσιονομικῶν καὶ ἀνασυγκροτήσεως διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ μία συνέχεια πολιτικῆς, μία γενικὴ τακτοποίησις καὶ νὰ παύσῃ ἡ ἀκυβερνησία καὶ ἡ ἔλλειψις συνεχείας εἰς τὴν διοίκησιν καὶ ὀργάνωσιν ποὺ χαρακτηρίζει σήμερον τὴν διακυβέρνησιν τοῦ τόπου. Ἀλλὰ θὰ ἀνέμενε κανεὶς ὅτι τὰ μεγάλα κόμματα θὰ ἐκηρύσσοντο ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἐδῶ παρουσιάζεται τὸ ἀνακόλουθον σχῆμα ὅταν ὑπάρχῃ κανεὶς «ἐλεύθερος σκοπευτὴς» ἢ ὅπου ὑπάρχει ἕνα μικρὸ κόμμα τάσσονται ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τὰ μεγάλα ἱστορικὰ κόμματα τάσσονται ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι καὶ τοῦτο σύμπτωμα τῆς καταπτώσεως καὶ τῆς ἐλλείψεως ἠθικοῦ κύρους ὅταν τὰ μεγάλα λεγόμενα κόμματα ὑποστηρίζουν νομοθετήματα τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετοῦν μικροκομματικὰς ἐπιδιώξεις καὶ ὄχι τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι ὅταν διετυπώνομεν τὰ κατὰ καιροὺς διάφορα Συντάγματά μας ἐλαμβάνομεν ὑποδείγματα τὰ Συντάγματα χωρῶν τῶν ὁποίων οἱ λαοὶ οὔτε ἐγέννησαν τὰς νεωτέρας ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος οὔτε καὶ τὰς ἐπίστευσαν. Τὸ ἴδιον γίνεται μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Ἐπιμόνως ἀπεφύγαμεν νὰ ἐξετάζωμεν τί σύστημα ἐφήρμοζον αἱ δύο χῶραι αἱ ὁποῖαι ἀδιαταράκτως ἀπὸ 150 ἐτῶν ἐφαρμόζουν ἕνα καὶ μόνον ἐκλογικὸν νομοθέτημα. Μεταβάλλομεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον συνεπῶς σύμφωνα μὲ τὰ συμφέροντα τῶν κομμάτων ἢ διὰ νὰ ἀκριβολογήσω σύμφωνα μὲ τὰς φιλοδοξίας τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Καὶ θεωρεῖται δημοκρατικὴ ἀρχὴ τὸ νὰ παρουσιάζῃ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος ἕνα ψηφοδέλτιον εἰς τὸν λαὸν καὶ νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ λαὸς νὰ διαγράψῃ ἕνα ὑποψήφιον διότι τὸν θεωρεῖ ἀνίκανον. Γνωρίζομεν ὅλοι πῶς καταρτίζονται τὰ ψηφοδέλτια ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ συνήθως ποῖοι συνωθοῦνται εἰς τοὺς προθαλάμους αὐτῶν. Καὶ εἰς τὸν λαὸν λέγομεν ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὸς νὰ ὑποδεικνύῃ ὑποψηφίους, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὸ, νὰ ἐκλέγῃ τὸν ἐκλεκτόν του. Τοῦ λέγομεν «ἐγὼ θὰ σὲ ρυμουλκῶ, ἐγὼ θὰ σοῦ ὑποδεικνύω τί θὰ κάμῃς». Ἐρωτῶ εἶναι δημοκρατικὴ ἀρχὴ αὐτή;

§58Π. ΚΑΛΠΑΚΤΣΟΓΛΟΥ. Μήπως τοῦτο δὲν συμβαίνει εἰς μεγαλυτέραν ἔκτασιν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα; Ἐκεῖ ὁ Ἀρχηγὸς ἔχει δικαιώματα δικτατορικά. Μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὁ λαὸς δύναται νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἐκλεκτοὺς τῶν ἐκλεκτῶν. Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν ἐπιβάλλονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ δώσουν τὰ περισσότερα χρήματα.

§59Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Ἐὰν εἴχατε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναμείνετε μέχρι τέλους δὲν θὰ ἐκάμνατε τὸν κόπον νὰ διατυπώσητε τὴν διακοπήν σας. Ἀντί, λέγω, νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν εὐθύνην, ὅτι αὐτὸς μετέχει τῆς διοικήσεως, διὰ τῆς ἀμέσου παρ’ αὐτοῦ ἐκλογῆς τοῦ ἀρίστου τῆς περιοχῆς του, καθιερώνομεν τὴν ἀρχήν, ὅτι δὲν ἔχει οὗτος τὸ δικαίωμα νὰ κινηθῇ ἔξω τοῦ πλαισίου τοῦ ψηφοδελτίου, ποὺ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καθορίζουν ποίους ὁ λαὸς πρέπει νὰ ψηφίσῃ. Καὶ εἶναι εὐνόητον διατὶ περιμένει ὁ λαὸς τὸν ἀπὸ «μηχανῆς Θεὸν» διὰ νὰ τὸν σώσῃ, νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Μὴ νομίζητε, ὅτι ὑπερβάλλω. Βγῆτε εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ θὰ πεισθῆτε. Διὰ νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὸν φαῦλον αὐτὸν κύκλον, ὁ ὁποῖος ταράσσει τὸν λαὸν καὶ ἡμᾶς μία λύσις ὑπάρχει: Νὰ δοθῇ εἰς τὸν λαὸν ὁ δημοκρατικώτερος τρόπος ἐκλογῆς, νὰ ἔχῃ αὐτὸς τὴν εὐθύνην προβολῆς καὶ τῆς ἐπιλογῆς τῶν ἀρίστων, διότι οὕτω οὗτος ἀμέσως μετέχει εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς πολιτείας. Εἰς τὰ χωριὰ ποὺ γυρίζω, μοῦ τὸ λένε: «Τί νὰ σοῦ κάμωμε, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιλέξωμε τοὺς ἀρίστους». Τοῦτο θὰ γίνῃ ἐὰν ἐφαρμόσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὰς δύο μεγάλας δημοκρατίας, ποὺ προανέφερον. Νὰ διαιρεθῇ ἡ χώρα εἰς τόσα ἐκλογικὰ διαμερίσματα, ὅσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Θὰ μοῦ ἀντείπῃ τίς, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ὑποβοηθεῖ τὴν δωροδοκίαν ἢ τὴν δημιουργίαν τῶν κομματαρχῶν, ποὺ εἶναι ἀπομεινάρι τοῦ κοτσαμπασισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τοῦτο συμβῇ, θὰ συμβῇ μόνον εἰς ὀλίγας περιφερείας. Ὅμως μοῦ φαίνεται, ὅτι ἀδικοῦμεν τὸν λαὸν αὐτόν, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσας φοβερὰς δοκιμασίας καὶ ἀγῶνας ποὺ διεξάγει ἐπὶ σειρὰν δεκαετηρίδων, ἀσφαλῶς ἤρχισε καὶ ἀντιλαμβάνεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βαδίσῃ πρὸς τὰ ἐμπρός, ἐὰν ἡ διοίκησις δὲν προαχθῇ. Καὶ θὰ προαχθῇ ἡ διοίκησις, ὅταν ἐκλεγῇ εἰς κάθε ἐπαρχίαν ὁ ἄριστος. Δὲν νομίζω, ὅτι εἰμπορεῖ νὰ εὐσταθήσῃ σήμερον ὅ,τι ἔγινε τὸ 1910, ὁπότε ὁ Βενιζέλος κατήργησε τὴν στενὴν περιφέρειαν καὶ καθιέρωσε τὴν μεγίστην διὰ νὰ συντρίψῃ τὰ ὑπολείμματα τῶν κομματαρχῶν. Ἄλλως τε, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἠθικὸν τὸ ὑφιστάμενον σύστημα, ὅπως ὅλοι σας ἀπὸ τὰς ἰδικάς σας περιφερείας θὰ ἔχετε ἀντιληφθῆ, καθὼς καὶ ἐγώ, ἐφ’ ὅσον ὁ ψηφοφόρος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀλλάξῃ τὰ πρόσωπα ἀναλόγως τῆς ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν τρέφει πρὸς αὐτά. Ἐξ ἄλλου, πῶς θέλετε, εἰς τὴν ἐκλογικήν μου περιφέρειαν ὁ πολίτης τῆς Ἀραχώβης νὰ γνωρίζῃ καὶ νὰ προτιμᾷ τὸν ἐκ Λαυρίου νέον ὑποψήφιον; Μήπως τὸ αὐτὸ δὲν συμβαίνει εἰς ὅλας σας τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας; Πῶς θέλετε νὰ ἐξοβελίσετε ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα τὸ ἐξαιρετικῶς ἀνεπτυγμένον τοπικιστικόν του πνεῦμα; Διατὶ δὲν δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν λαὸν αὐτὸς νὰ ἀναδεικνύῃ τοὺς ἀρίστους τῶν παικτῶν τῆς περιφερείας του; Διατὶ τοῦ ἀφαιρεῖτε τὸ δικαίωμα, αὐτὸς νὰ ἐπωμίζηται τὰς εὐθύνας τῶν προσώπων ποὺ θὰ στέλλῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Διατὶ θέλετε νὰ ἐπωμίζωνται οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τὴν εὐθύνην τῶν ἱκανοτήτων τῶν προσώπων ποὺ αὐτοὶ θὰ προβάλουν πρὸ τοῦ λαοῦ ὡς ὑποψηφίους; Καὶ ἄν νομίζετε ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ κατακερματισθοῦν τὰ ὑφιστάμενα κομματικὰ συγκροτήματα καὶ συνεπῶς θὰ ὑπάρξῃ πλήρης ἀδυναμία σχηματισμοῦ σταθερᾶς Κυβερνήσεως, δὲν νομίζετε ὅτι δὲν διορθώνετε αὐτὸν τὸν κίνδυνον μὲ τὴν διαιώνισιν ἑνὸς συστήματος ποὺ μόνον ἀκυβερνησίαν μέχρις ὥρας ἔφερεν ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθη; Διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὅμως τὸ σύστημα, πρέπει νὰ συνδυασθῇ μὲ ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Νομίζω ὅτι οἱ 250 βουλευταὶ εἶναι πάρα πολλοὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Τὸ ἐκλογικὸν μέτρον δὲν πρέπει νὰ εἶναι ποτὲ πάρα κάτω ἀπὸ 40.000 κατοίκους εἰς τρόπον ὥστε, νὰ συγκεντρωθοῦν ἐδῶ ἐν συνόλῳ περὶ τοὺς 200 βουλευταί. Καὶ γνωρίζομεν ὅτι αἱ ἐργασίαι τοῦ Κοινοβουλίου θὰ εἶναι ταχύτεραι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ὁ κυβερνητικὸς ἔλεγχος καλύτερος καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐργασία ἀρτιωτέρα. Μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ μελετήσω κάπως, τί ἰσχύουν εἰς ὅλας τὰς ἄλλας χώρας, αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουν βουλευτάς. Ἐπῆρα τὰ μεγάλα Κράτη, διότι εἶναι ἕνας διαχωρισμὸς μεταξὺ μεγάλων Κρατῶν καὶ μικρῶν. Εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς ἕνας βουλευτὴς ἀντιστοιχεῖ πρὸς 345.000 κατοίκους, σύμφωνα μὲ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν τοῦ 1950. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Ἰταλίαν ἕνας βουλευτὴς ἀντιστοιχεῖ περίπου εἰς 70.000 κατοίκους. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ ἀντιστοιχία εἶναι εἷς βουλευτὴς πρὸς 70.000 κατοίκους. Πᾶμε εἰς τὰ μικρότερα Κράτη. Εἰς τὸ Βέλγιον, τὸ ὁποῖον ἔχει μίαν παράδοσιν καὶ εἶναι ἕνα Κράτος ἀρτίως ὠργανωμένον, ἕνας βουλευτὴς ἀντιστοιχεῖ πρὸς 42.000 κατοίκους. Εἰς τὴν Ὁλλανδίαν ἕνας βουλευτὴς πρὸς 58.000 κατοίκους, καὶ μόνον ἡ Σουηδία προσεγγίζει πρὸς ἡμᾶς μὲ ἕνα βουλευτὴν ἀντιστοιχοῦντα πρὸς 26.000 κατοίκους. Συνεπῶς θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπειδὴ εἶναι πιθανὸν νὰ φαίνωνται καινοφανεῖς αὐταὶ αἱ θεωρίαι καὶ ἐπειδὴ εἶναι πιθανὸν ὅμως νὰ ὑποχρεωθῶμεν εἰς τὸ μέλλον νὰ καταφύγωμεν εἰς αὐτάς, θὰ σᾶς παρακαλέσω μετὰ προσοχῆς νὰ ἐξετάσητε τὰς σκέψεις ταύτας, διότι πιθανόν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ καταφύγωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, διὰ νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν σήμερον. Βεβαίως, δὲν περιμένω τὴν πρώτην φορὰν τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ ἐπιτύχῃ· ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω ὅτι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐφαρμοζομένου εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν ἐπικρατήσῃ νέον πνεῦμα, θὰ δημιουργηθοῦν οἱ ἄριστοι καὶ ὅταν οἱ ἄριστοι δημιουργηθοῦν ἀπὸ τὸν λαόν, ὑπάρχει ἐλπὶς ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ σχηματισθοῦν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ συνεργασθοῦν ἢ θὰ δημιουργήσουν ὑγιῆ θεσμὸν κοινοβουλευτικόν. Καὶ τώρα, ἀφοῦ ὡμίλησα, εἰς τὸ πλαίσιον τῆς συγχρόνου πραγματικότητος, ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐπανέλθω εἰς ἕνα παλαιὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον σχετίζεται καὶ μὲ τὸ ἐπάγγελμα, ποὺ ἤσκησα εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἐπὶ 40)ετίαν. Κατὰ τὴν Συνεδρίασιν τῆς 22–12–49, κατὰ τὴν ὁποίαν προήδρευεν ὁ κ. Μουτζουρίδης, ἀνέγνωσεν ἕνα ὑπόμνημα τῶν κατοίκων τῆς Νήσου Κάσσου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητοῦσαν ὅπως παραχωρηθῇ εἰς τὴν Νῆσον Κάσσον προνόμιον ἑνὸς βουλευτοῦ, διὰ τρεῖς βουλευτικὰς περιόδους, εἰς ἀντάλλαγμα, ὄχι μόνον τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας ἡ Νῆσος αὕτη προσέφερε κατὰ τὸν ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας μας ἀγῶνα τοῦ 1821, ἀλλὰ καὶ ὡς συμβολικὴν τιμὴν πρὸς τὴν Δωδεκάνησον, τηρήσασαν ἀλώβητον τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν μετὰ μακρὰν περίοδον ἐχθρικῆς κατοχῆς 636 ἐτῶν. Δέον νὰ ὑπομνησθῇ ὅτι ἡ Κάσσος μὲ τὴν κήρυξιν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 21, ἀμέσως τὸν Ἀπρίλιον, συμμετεῖχεν εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ἔδωσεν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ἔθνους τὰ 80 ἐμπορικὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἀπήρτιζον τότε τὸν στόλον της, ἅτινα ἔλαβον μέρος εἰς ἐπιχειρήσεις εἰς τὸ Νότιον Αἰγαῖον, Δυτικὰς ἀκτὰς Μικρᾶς Ἀσίας ἀκτὰς Καραματίας καὶ Συρίας, μέχρι καὶ τοῦ Πὸρτ Σάϊδ καὶ τοῦ Δέλτα τοῦ Νείλου, ὅπου ἔκαμον ἐπιδρομὰς κατακαίοντας τὰ ἐχθρικὰ πλοῖα. Ὅταν δὲ τὸ 1824 ὁ στόλος τοῦ Μεχμὲτ Ἀλῆ κατέλαβε τὴν Κρήτην, κασσιακὰ πλοῖα ἦσαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διετήρησαν τοὺς πυρῆνας τῆς ἐπαναστάσεως καὶ πυρπολοῦντα εἰς τὰ στενὰ τῆς Καρπάθου, τῆς Κάσσου καὶ τῆς Ρόδου, ἐκινοῦντο πρὸς προστασίαν τῶν λοιπῶν Νήσων ἀπὸ τὸν ἐπερχόμενον ἐχθρικὸν κίνδυνον. Μόνον διότι 20 ἡμέρας μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Κάσσου ἐγένετο ἡ ἡρωϊκὴ καταστροφὴ τῶν Ψαρρῶν, ἐπεσκιάσθη ὁ ἄθλος ὁ ἡρωϊκὸς τῆς δυστυχοῦς αὐτῆς Νήσου, ἡ ὁποία τὴν νύκτα τῆς 7ης πρὸς 8ην Ἰουνίου τοῦ 1824 κατελήφθη ἀπὸ τὸν στόλον τοῦ Ἰσμαὴλ Γιβραλτὰρ καὶ τὸν στρατὸν τοῦ Χουσεΐμπεη, κατεσφάγη ὁ πληθυσμὸς καὶ 2.000 περίπου γυναικόπαιδα ἐστάλησαν εἰς τὰ δουλεμπόρια τῆς Ἀνατολῆς. Ὅταν εἰς τὰς 17–18 Μαΐου 1824 εἶδαν τὸν ἐπικείμενον κίνδυνον, ἔγραψαν εἰς τὰς 3 ναυτικὰς Νήσους Ὕδραν– Σπέτσας–Ψαρρά, διαμαρτυρόμενοι: Μὴ μᾶς ἐγκαταλείψετε, διότι βλέπομεν τὸν ὄλεθρον ἐπικείμενον. Τὸ 1822, πρὸ τῆς καταστροφῆς, εἶχε ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς τότε Ἐθνοσυνελεύσεως ὁ «περὶ ἐκλογῆς παραστατῶν ΙΖʹ νόμος» παρέχων ὡρισμένον ἀριθμὸν βουλευτῶν εἰς τὰς Νήσους Ὕδραν–Σπέτσας–Ψαρρᾶ. Τὸν νόμον τοῦτον ἐπεκύρωσεν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1844. Κατὰ δὲ τὴν συνεδρίασιν τῆς 21ης Ἰανουαρίου 1844 ἀνεγνώσθη ἡ πρότασις τῶν πληρεξουσίων τῆς Κάσσου, ἡ ὁποία ἔλεγε τὰ ἑξῆς: «Νὰ τεθῇ ἡ Νῆσος Κάσσος ἀμέσως............... (Ἀναγινώσκει). μετὰ τὰς νήσους Ὕδρα, Σπέτσαι, Ψαρρὰ καὶ ὄχι νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὰς κοινότητας, διότι ὅλα τὰ ἔξοδα ἅτινα ἔκαμαν, ἐχρησιμοποιήθησαν εἰς ἐκστρατείαν πλοίων ναυμαχησάντων ὑπὲρ Πατρίδος». Ἐγένετο τότε ἡ σχετικὴ συζήτησις καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν. Ἤδη ἀπελευθερωθείσης τῆς Δωδεκανήσου, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅλοι νὰ δώσωμεν τὸ συμβολικὸν αὐτὸ προνόμιον τῆς Νήσου, ὡς ἀναγνώρισιν τῶν ἡρωϊκῶν θυσιῶν τῆς Κάσσου καὶ τῆς ἐπὶ 636 ἔτη διατηρήσεως τῆς ἑλληνικότητος τῆς Δωδεκανήσου.

§60Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος νὰ τὸ δώσωμεν τὸ προνόμιον αὐτὸ εἰς τὴν Κάσσον. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συμφωνεῖ.

§61Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Θὰ εἶμαι πολὺ εὐτυχής, ἐὰν δώσωμεν αὐτὴν τὴν συμβολικὴν ἀναγνώρισιν, εἰς τὴν σταθερότητα τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος τῶν Δωδεκανησίων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἡρωϊκὴν καταστροφήν, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, μόνον διότι μετὰ 20 ἡμέρας ἐπηκολούθησεν ἡ ἡρωϊκὴ καταστροφὴ τῶν Ψαρρῶν, ἠγνοήθη. Κύριοι βουλευταί, ἴσως σᾶς ἐκούρασα μὲ τὰς ἀναμασήσεις θεωριῶν, αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἔχουν ἀπήχησιν σήμερον ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἐπειδή, ὅμως, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι κάποτε θὰ ἐπικρατήσουν, τοὐλάχιστον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἔκαμον τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀκούσουν, ποιοῦμαι τὴν ἑξῆς ἔκκλησιν: Ἀναπολήσατε τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θὰ ἀντιμετωπίζωμεν κατὰ τὸ τετράμηνον διάστημα, μέχρι τῆς συγκλήσεως τῆς νέας Βουλῆς. Ἀντιμετωπίσατε τὴν σοβαρότητα τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην σοβαρᾶς ἐρεύνης καὶ ἐπιλύσεως καί, ἀποφασίσατε, κατὰ πόσον, πρέπει νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ προβῶμεν πρὸς ἐκλογὰς μὲ τὸ ἐπάρατον ἀναλογικὸν σύστημα, ἤ, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ὁπωσδήποτε περὶ ριζικῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς καταστάσεως, διὰ μεθόδου ἐκλογῶν, τελείως διαφόρου ἐκείνης τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν. Ἐὰν τὰ μεγάλα λεγόμενα κόμματα, δὲν θέλουν νὰ ἀσπασθοῦν τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα, δηλαδὴ μονοεδρικὸν πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ ἐπηυξημένην τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἰς 40.000 κατοίκους, ἐὰν δὲν τὸ ἐγκρίνουν, ὅλοι σεῖς ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας, πρέπει νὰ προτιμήσητε ἕνα σύστημα πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν βιώσιμον Κυβέρνησιν. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι ὁσάκις συζητοῦμεν περὶ ζητημάτων Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος, Ἀντιπροσωπευτικοῦ Πολιτεύματος καὶ συγχρόνου Δημοκρατίας, δύο εἶναι οἱ λαοὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ χρησιμεύσουν ἡμῖν, ὡς ὑποδείγματα: ὁ Βρεταννικὸς καὶ ὁ Ἀμερικανικὸς λαός. Ἐὰν ἐπιτύχωμεν, κάποτε, νὰ προσαρμόσωμεν καὶ τὸ Σύνταγμά μας καὶ τοὺς ἐκλογικούς μας νόμους μὲ βάσιν τὸ Σύνταγμα εἰς ἐκλογικὰ συστήματα τῶν δύο αὐτῶν λαῶν, ἔχω τὴν ἐλπίδα, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτὴ ἡ χώρα κάποια σημαντικὴν πρόοδον θὰ δοκιμάσῃ ἐν τῷ συνόλῳ της. Πᾶσα ἄλλη λύσις, εἴτε ἁπλῆ ἀναλογικὴ εἴτε ἐπηυξημένη, δι’ ἐμὲ εἶναι κομματικὴ ἀλχημεία, διὰ νὰ μὴ εἴπω κομματικὴ ἀσχημία, ἡ ὁποία, δὲν τιμᾷ, οὔτε τὴν χώραν οὔτε τὰ κόμματα, ἐκ τῶν ὁποίων ἐφαρμόζεται. (Χειροκροτήματα).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν περὶ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων εἰς ἓν τέταρτον τῆς ὥρας. (Ἀναγινωσκομένων τῶν ὀνομάτων τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν κ. κ. βουλευτῶν, δὲν εὑρίσκονται παρόντες οἱ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ προβλεπόμενοι καὶ κατὰ ταῦτα ἡ πρότασις θεωρεῖται ὡς μὴ ὑποβληθεῖσα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης ἔχει τὸν λόγον.

§64Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ὁμιλήσω, ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν τῆς Βουλῆς εὑρισκομένου νομοσχεδίου, διότι εἰς ἄλλην ὁμιλίαν μου, τὴν τελευταίαν αὐτῶν τῶν ἡμερῶν, ἐξέφερα σαφῶς τὴν γνώμην μου, ὅτι τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Τὰ συστήματα καὶ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸ ἀναλογικόν, ἔχουν, βεβαίως, καὶ ἐλαττώματα καὶ προτερήματα, ἐξαρτῶνται δὲ ἀπὸ τὴν ψυχολογίαν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ τὰ ἐφαρμόσῃ καὶ ἡ ψυχολογία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐὰν ἔχω διαγνώσει καλῶς, διότι ἀπουσίαζον ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, εἶναι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν. Διότι, ἐὰν θελήσῃ κανείς, νὰ ἀπαριθμήσῃ τὰ πλεονεκτήματα αὐτῶν καὶ τὰ μειονεκτήματα, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πιστεύω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν θέλει νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν θέλησίν του, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Καὶ ἐγὼ θὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον θὰ διεξαχθοῦν αἱ προσεχεῖς ἐκλογαί, θὰ πρέπει νὰ εἶναι τὸ πλειοψηφικόν. Ἀτυχῶς, τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, τὸ ἐδοκιμάσαμεν καὶ εἶναι τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ὁποῖον μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὸ σημερινὸν κυβερνητικὸν ἀδιέξοδον. Θὰ εἶναι τρομερόν, κύριοι, νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ ἀποδεχθῶμεν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐδοκιμάσθη καὶ τὸ ὁποῖον μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὸ σημερινὸν ἀδιέξοδον. Θὰ ἦτο προτιμότερον καὶ τὸ εἶπον τοῦτο εἰς ἄλλην ὁμιλίαν μου, νὰ μὴ ἔχωμεν ἐκλογὰς καὶ νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ νὰ εὕρῃ ἕνα κυβερνητικὸν σχῆμα ὡρισμένον, παρὰ νὰ φθάσωμεν εἰς νέας ἐκλογάς, μὲ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου, τόσον οἰκτρῶς, ἀπέτυχεν ἡ ἐφαρμογή του. (Χειροκροτήματα).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§66Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε. Παραβιάζετε τὴν σειρὰν τῶν ὁμιλητῶν, διότι ἡ ἀλλαγὴ ἐπὶ τῆς σειρᾶς τῶν ἀγορητῶν ἐπιτρέπεται μόνον, ὅταν πρόκειται περὶ ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι καθωρισμέναι αἱ διϊστάμεναι γνῶμαι των. Προκειμένου ὅμως περὶ ζητήματος συνταγματικοῦ, ὡς ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ἕκαστος βουλευτὴς δύναται νὰ ἐκφέρῃ ἐλευθέρως τὴν γνώμην του, ἀσχέτως ἐὰν πειθαρχῇ ἢ ὄχι πρὸς τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, διαμαρτύρομαι διὰ τὴν τοιαύτην παραβίασιν τοῦ Κανονισμοῦ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνεται καμμία παραβίασις τοῦ Κανονισμοῦ.

§68Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Λέγω, ὅτι θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τροποποιητικοῦ τοιούτου καὶ ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ ἀλλάξετε τὴν σειράν μου. Ἔχετε βαρυτάτην τὴν εὐθύνην προκειμένου περὶ συζητήσεως ἑνὸς τοιαύτης σημασίας νομοσχεδίου. Σεῖς παρεσκευάσθητε ἀπὸ τὴν πλευρὰν τὴν ἰδικήν σας καὶ ἐδημιουργήσατε τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε ἐν νευρικότητι νὰ ἐπιζητῆτε τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κάντζιας ἔχει τὸν λόγον.

§70Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄνοδόν μου εἰς τὸ βῆμα ἔχω νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ὁμιλήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Μάλιστα εἶχε κάποιον δισταγμόν, ὅταν ἐξεφώνησε τὸ ὄνομά μου, διότι ὁμολογῶ εἶμαι ἀτυχὴς εἰς τὴν ὥραν ποὺ ὁ κ. Πρόεδρος μοῦ ἔδωσε τὸν λόγον. Ἑπομένως μὴ ἀνησυχῆτε, δὲν εἶμαι ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω, ἀλλ’ ἔκρινεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλῇ ἕνας ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατά. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι τὸ θέμα ἀνελύθη λεπτομερειακῶς ἀπὸ τοὺς προηγουμένους ρήτορας. Ἐξητάσθη ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νά καθιερωθῇ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ καὶ γενικώτερον ἀκόμη ἐξητάσθησαν τὰ διάφορα συστήματα καὶ ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως ἀνεφέρθησαν ζητήματα εἰδικῶν, γνῶμαι θεωρητικῶν, γνῶμαι καθηγητῶν, ἄξιαι βέβαια παντὸς σεβασμοῦ, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν, ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ ἐκλογικοῦ συστήματος, τότε πρέπει νὰ ἐξετάζηται σύμφωνα μὲ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τοῦτο. Δηλαδὴ πρέπει νὰ ἐξετάζηται ἐντὸς τοῦ τόπου καὶ χρόνου, ὅπως ἀνέφερε χθὲς ἕνας τῶν ἀγορητῶν. Ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ πρόκειται, κύριοι βουλευταί. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ προκρίνωμεν διὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐντὸς τύπου καὶ χρόνου. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ διὰ νὰ ἀναλύσω καὶ ἐγὼ τὴν ἀξίαν ἢ τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου συστήματος, διότι ἡ Βουλὴ ἀρκετὰ διεφωτίσθη ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ καὶ νομίζω, ὅτι διεμόρφωσε γνώμην. Θὰ ἤθελα μόνον νὰ ἀναφέρω τὰ ἑξῆς, ὅτι πράγματι ἡ συζήτησις αὐτὴ διεξάγεται μὲ κάποιον πνεῦμα νευρικότητος, μὲ κάποιαν ἀνησυχίαν ἐκ μέρους ὡρισμένων βουλευτῶν καὶ ὡρισμένων κομμάτων. Μάλιστα μᾶς κατηγόρησαν καὶ εἰδικῶς ὁ συναρχηγὸς τοῦ Λ.Ε.Κ. κ. Στεφανόπουλος, ὅτι κατεχόμεθα, ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τὸ σύστημα αὐτό, ἀπὸ κάποιον φόβον. Λυποῦμαι, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω κατόπιν τούτου εἰς τὴν Βουλὴν μίαν διαπίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἐγὼ τοὐλάχιστον, Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἐσφαλμένη, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα κατέληξα, ὅτι οἱ ἀντιδρῶντες καὶ οἱ ἀντιλέγοντες κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν κατέχονται ἁπλῶς ἀπὸ φόβον, ἀλλ’ ἀπὸ πανικόν. Καὶ αὐτὸς ὁ πανικὸς τοὺς παρέσυρεν εἰς ἐκφράσεις δριμείας, εἰς ἐκφράσεις μὴ ἐπιτρεπομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ διατυπῶνται ἀπὸ βουλευτὰς μὲ ἦθος, μὲ κῦρος καὶ μὲ σοβαρότητα. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξηγηθῇ ἀλλοιῶς, πῶς, βουλευταὶ μὲ τὰ προσόντα αὐτά, παρεξετράπησαν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὥστε νὰ ὁμιλοῦν περὶ κλοπῶν, περὶ ἀσχημοσύνης καὶ νὰ χαρακτηρίζουν τὸ νομοσχέδιον καὶ τοὺς ὑποστηρίζοντας αὐτὸ μὲ φράσεις, τὰς ὁποίας οὐδέποτε εἰς τὸ παρελθὸν μετεχειρίσθησαν.

§71Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι οὐδέποτε παρουσιάσθη ὅμοιον φαινόμενον.

§72Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ἔχετε ὑπομονήν, κύριε συνάδελφε. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι ἐφεύρημα τῆς στιγμῆς. Δὲν εἶναι ἐξοικονόμησις πολιτικῶν συμφερόντων τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ ὑποστηρίζουν. Αὐτὸ εἶναι σχέδιον τῆς προηγουμένης Βουλῆς. Εἶναι σχέδιον τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη μετὰ πολλὴν μελέτην κατά τὴν προηγουμένην σύνοδον τῆς Βουλῆς.

§73ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ὅμοιον τοῦτο μὲ ἐκεῖνο;

§74Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Σχεδὸν ἀπολύτως. Κατηρτίσθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν Προεδρευομένην ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Διομήδην, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον τὰ δύο μεγάλα κόμματα, τὸ Λαϊκὸν καὶ τὸ τῶν Φιλελευθέρων. Τότε ἐσχηματίσθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καθιερωθῇ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ ἀρχὴ τῶν δύο κομμάτων. Ὅλοι τότε οἱ βουλευταί, ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπεύθυνοι Κυβερνῆται τῆς χώρας, ἔβλεπον ὅτι ὁ κατακερματισμὸς τῶν κομματικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, θὰ μᾶς ὡδήγει συντόμως εἰς ἀκυβερνησίαν. Ναὶ μὲν ἐκείνη ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἐξελέγη κατὰ τὸ 1946 κατώρθωσε, διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὰ ἐκλογικὰ χρονικὰ τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι διοικοῦνται μὲ τὸ σύστημα τὸ κοινοβουλευτικόν, νὰ παρουσιάσῃ τὸ φαινόμενον ἕνα κόμμα νὰ ἔχῃ συγκεντρώσει τὴν πλειοψηφίαν, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἐν τούτοις ἡ πλειοψηφία ἐκείνη δὲν ἦτο ἀπόλυτος. Ἐν ὄψει αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον μὲ τὰς τάσεις αἱ ὁποῖαι παρετηρήθησαν εἰς ὅλους τοὺς πολιτικοὺς κύκλους, γενικώτερον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι κύριοι βουλευταί, ἂς μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ κατοχὴ μᾶς ἄφησε πολλὰ κατάλοιπα, πολλὰς ζημίας καὶ καταστροφὰς καὶ ἠθικὰς καὶ ὑλικάς, μεταξὺ τῶν ἠθικῶν εἶναι καὶ κάποιο ... νὰ θέλουν νὰ γίνουν Ἀρχηγοί. Παρετηρήθη μία τάσις ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ κονιορτοποιήσῃ τὰς πολιτικὰς δυνάμεις καὶ νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ἀκυβερνησίαν. Ἡ διαπίστωσις αὐτὴ εἶναι παλαιά. Καὶ διὰ τὴν θεραπείαν αὐτοῦ τοῦ κακοῦ, ἡ τότε Κυβέρνησις, ἀπεφάσισε νὰ μελετήσῃ σχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέτρεπε διαμόρφωσιν ἰσχυροτέρων κομματικῶν δυνάμεων, δυναμένων νὰ κυβερνήσουν μὲ κάποιαν σταθερότητα τὴν χώραν διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ καὶ ἡ ἀξίωσις τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ξένοι σύμμαχοί μας ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν πολιτικὸν κόσμον. Νὰ ἀναδεικνύωνται δηλαδὴ Κυβερνήσεις σταθεραὶ καὶ διαρκεῖς, ὅπως ἀνέφερεν ὁ κ. Σακελλαρίου προηγουμένως. Συνετάγη λοιπόν, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐὰν δὲν ἐψηφίσθη, εἶναι διότι διεκόπη ἡ ζωὴ τῆς Βουλῆς ἐκείνης μὲ τὴν διάλυσίν της τὴν 5ην Ἰανουαρίου 1950. Ἄδικος λοιπὸν εἶναι ἡ κατηγορία ὅτι δὲν κατέχουν τὰ τρία κόμματα, παρὰ μόνον σκέψεις στενῶς κομματικὰς καὶ δι’ αὐτὸ συνεμάχησαν τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς τῆς πτώσεως, τῆς ἀνάγκης μᾶλλον τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν κομματικῶν συμφερόντων καὶ συνέταξεν ἕνα σχέδιον εἰς τὸ γόνατο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαράδεκτον, τὸ ὁποῖον κάποιος Ἀρχηγός, ὁ κ. Στεφανόπουλος, τὸ ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀσχημοσύνην. Ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λ.Ε.Κ. ὅτι ἦτο Ὑπουργὸς τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία συνέτασσε τὸ νομοσχέδιον καὶ συνεφώνησε τότε ὡς ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ μάλιστα ἀπὸ τοὺς ἐκλεκτοὺς Ὑπουργούς, διὰ τὴν κάθοδον εἰς ἐκλογὰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνη μὲ ἀνάλογα σχέδια νόμου.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατετέθη τὸ σχέδιον αὐτό;

§76Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Δὲν ἐπρόφθασε νὰ κατατεθῇ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦτο ὁ κ. Ζαΐμης καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος ἦτο τότε σύμφωνος διὰ νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν ἀσχημοσύνην αὐτήν. Εἶναι ἕνας νόμος ἐπιβεβλημένος διὰ νὰ ἀνασυγκροτηθοῦν αἱ πολιτικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας. Εἶναι μία ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν εἴτε τὸ θέλομεν, εἴτε ὄχι, θὰ τὴν δεχθῶμεν, διότι μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξυπηρετοῦνται τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πολλὰ ἠκούσθησαν περὶ πλειοψηφικοῦ καὶ περὶ ἀναλογικῆς. Ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν πάντοτε ὑπεστήριξε τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω εἶναι, ὅτι τὸ καλλίτερον σύστημα διὰ τὴν διακυβέρνησιν μιᾶς χώρας εἶναι τὸ πλειοψηφικόν. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι σήμερον, κατόπιν τοῦ κατακερματισμοῦ, ποὺ παρουσιάζουν αἱ πολιτικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας, εἶναι ἀδύνατον νὰ βαδίσωμεν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν χθὲς ἀνέφερε εἰς μίαν διακοπὴν χαρακτηριστικώτατα καὶ ἀναλυτικώτερα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὸ σημερινὸν σύστημα νὰ μεταπηδήσωμεν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ πλειοψηφικόν, διότι τὰ ἀποτελέσματα ἴσως θὰ εἶναι χειρότερα τῶν σημερινῶν. Ἐὰν δὲ λάβῃ εἷς ὑπ’ ὄψει, τὴν σημερινὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἐὰν γίνουν μὲ τὸ πλειοψηφικόν, θὰ ἔχωμεν 4–5 κοινοπραξίας, 4–5 συνδυασμούς, ἀπὸ συμπράττοντα κόμματα καὶ θὰ ἔχωμεν ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ εἶναι ὁμοιόμορφοι εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, διότι εἰς μίαν περιφέρειαν θὰ ἐκλεγῇ ἡ μία παράταξις, εἰς τὴν ἄλλην ἡ ἄλλη καὶ οὕτω, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποδώσουν καὶ αἱ ἐκλογαὶ αὐταὶ δυνάμεις περισσότερον κατακερματισμένας τῶν σημερινῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ περάσωμεν ἀπὸ αὐτὸ τὸ μεταβατικὸν σύστημα. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει τὸ πλειοψηφικόν, πιστεύει, ὅτι πρέπει νὰ διέλθωμεν ἀπὸ ἕνα μεταβατικὸν σύστημα καὶ μὲ τὸ μεταβατικὸν σύστημα θὰ ἀναδιοργανωθοῦν καὶ θὰ ἀνασυγκροτηθοῦν αἱ πολιτικαὶ δυνάμεις, διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλὰ κατὰ τρόπον βέβαιον καὶ θετικόν. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ὑποστηρίζωμεν πράγματα ἀντίθετα πρὸς τὴν πραγματικότητα, ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἀποτελεσματικώτερον αὐτὸ σύστημα. Ἀνεφέρθησαν ὅμως ἀπὸ ἄλλους ἀγορητὰς καὶ μερικαὶ εὐθῦναι τὰς ὁποίας φέρει καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ τὸ κόμμα τῆς Ε.Π.Ε.Κ., ἀλλὰ ἰδιαιτέρως τὸ Λαϊκὸν κόμμα, διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων ἀνεφέρθη καὶ ἡ εὐθύνη διὰ τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν ζήτημα. Ἔκαμα τὴν παρέκβασιν αὐτήν, διότι μοῦ ἔδωσεν ἀφορμὴν ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Τσιριμώκου, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀποκλείσωμεν τὰς εὐθύνας διὰ τὰς ἄλλας πράξεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι συμμετέχωμεν εἰς αὐτάς. Ἀνεφέρθη δὲ ἰδιαιτέρως τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν ζήτημα. Λυποῦμαι, διότι καὶ ἐκεῖ ὑπῆρξεν ἄδικος, καὶ ἄδικος εἰς βαθμὸν ποὺ δὲν ἀνέμενον ἀπὸ συνάδελφον τῆς ἀξίας τοῦ κ. Τσιριμώκου, διότι ὅταν ἐδώσαμε ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶχε δημιουργηθῆ τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν ζήτημα. Δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη τὴν τελευταίαν ὥραν ἀπροόπτως καὶ ἀπροβλέπτως. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν περίπου. Ἐὰν λοιπὸν ὑπάρχουν εὐθῦναι, αὐταὶ ἠμπορεῖ νὰ βαρύνουν οἱονδήποτε ἄλλον, πλὴν τῶν κομμάτων καὶ ἰδιαιτέρως πλὴν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον μόλις χθὲς ἔδωκε τὴν ἐμπιστοσύνην του, ἀλλὰ περιωρισμένην διὰ τὸν σκοπὸν τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν κατηγορίαν αὐτὴν καὶ τὴν ἀποκρούω ὡς κατηγορίαν μὴ στηριζομένην ἐπὶ τῆς λογικῆς.

§77Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε πῶς μένει ἡ Κυβέρνησις;

§78Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Μόνον διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν, τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν πρωταρχικὸν σκοπόν. Ἂς μὴ παίζομεν μὲ τὰς λέξεις, κύριε Γιαννόπουλε. Τὰς εὐθύνας διὰ τὸ δημοσιοϋπαλληλικὸν τὰς ἔχετε σεῖς. Σεῖς ὡδηγήσατε εἰς τὸ ἀδιέξοδον τὴν χώραν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς λέγετε νὰ ἀναλάβωμεν ἡμεῖς εὐθύνας ἰδικάς σας.

§79Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα ποῖος ἔχει τὰς εὐθύνας;

§80Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Σεῖς, τὸ κόμμα τὸ ἰδικόν σας περισσότερον ἀπὸ τὰ ἄλλα ἐδημιούργησε τὸ ἀδιέξοδον.

§81Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Πρέπει νὰ ἔχετε περισσότερον θάρρος τῆς γνώμης σας.

§82Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ νὰ ὁδηγήσωμεν τὴν χώραν εἰς πολιτικὴν ὁμαλότητα καὶ διὰ νὰ ἀναδείξωμεν Βουλήν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ Κυβέρνησις σταθερότητος καὶ διαρκείας. Ἐφόσον σεῖς ὡδηγήσατε τὴν χώραν εἰς τὸ ἀδιέξοδον, ἡμεῖς ἀναλαμβάνομεν νὰ τὴν ὁδηγήσωμεν εἰς τὴν ὁμαλότητα. Ἂς ξαναέλθωμεν τώρα δι’ ὀλίγων εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾶ τὸν ἐκλογικὸν αὐτὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὠνόμασαν κατασκεύασμα, τὸν ὁποῖον ὠνόμασαν τερατούργημα. Κύριοι βουλευταί, ὁ νόμος αὐτὸς χαρακτηρίζεται ὡς ἐνισχυμένη ἀναλογική. Ἴσως θὰ ἠμποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῇ ὅπως ἐχαρακτηρίσθη χθὲς ἄλλωστε, καὶ ὡς περιωρισμένον πλειοψηφικόν. Ὅπως εἶπον πάντως, εἶναι ἕνα σύστημα μεταβατικὸν τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ὑγιὲς πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ποὺ θὰ ἀποδώσῃ σταθερὰς καὶ διαρκεῖς Κυβερνήσεις. Ἀνεφέρθη μεταξὺ τῶν ἄλλων διὰ νὰ κατηγορηθῇ τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ μετ’ ἐπιμονῆς ὑπεστηρίχθη ἐκ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ τοῦ τύπου, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μᾶς ὠφελήσῃ τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ὅτι δὲν πρόκειται νὰ συντελεσθῇ ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, νὰ ἀναδειχθῇ Κυβέρνησις σταθερὰ καὶ νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν ἀρχὴν τῶν δύο κομμάτων. Λυποῦμαι ὅτι οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὰ δὲν ἔκαμαν τοὺς συλλογισμούς, ἐκείνους τοὺς ἁπλοῦς, τοὺς ὁποίους κάμνει κάθε ἄνθρωπος γνωρίζων τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς. Ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι αἱ προηγούμεναι ἐκλογαὶ τοῦ 1950 ἐγίνοντο μὲ τὸ προτεινόμενον σύστημα, θὰ ἤθελον νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ποῖα θὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔλαβε 18.82%, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔλαβε 17,24% καὶ τὸ τρίτον κόμμα τῆς ΕΠΕΚ ἔλαβε 16,45%. Ἑπομένως ἐὰν ἴσχυε τὸ προτεινόμενον σύστημα μόνον δύο κόμματα θὰ ἐλάμβανον τὴν βάσιν ἢ μᾶλλον θὰ ἦσαν ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα καθορίζει τὸ προτεινόμενον σύστημα τοῦ 17%. Θὰ εἴχομεν δὲ τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα, κύριοι βουλευταί, ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, τὸ Λαϊκὸν κόμμα θὰ ἐλάμβανε 35 ἕδρας. Τὸ δὲ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων 30 ἕδρας, ἀναλογοῦσιν δὲ ἀκόμη ἐκ τῆς βʹ καὶ γʹ κατανομῆς τοῦ μὲν Λαϊκοῦ κόμματος 60 ἕδρας, τοῦ δὲ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων 55 ἕδραι, δηλαδὴ τὸ Λαϊκὸν κόμμα θὰ ἐλάμβανε 95 ἕδρας, τὸ δὲ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων 85, ἀπὸ κοινοῦ δὲ τὰ δύο κόμματα 180 ἕδρας. Νομίζω ὅτι αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὸ παρελθόν, ἐλπίζω δὲ καὶ εἰς τὸ μέλλον, δὲν παρουσίασαν τὸν κατακερματισμὸν τὸν ὁποῖον παρουσίασαν αἱ προηγούμεναι ἐκλογαὶ τοῦ 1950. Ἐὰν λοιπόν, καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν περίπτωσιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ κατακερματισμοῦ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τὸν ὁποῖον παρουσίασαν προηγούμεναι ἐκλογαὶ θὰ εἴχομεν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ εἰς ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν διαφέρει ριζικῶς ἀπὸ τὸ σήμερον ἰσχῦον ἀναλογικὸν σύστημα καὶ δὲν δημιουργεῖ πράγματι καὶ συγκεκροτημένας πολιτικὰς δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδείξουν Κυβερνήσεις σταθερὰς καὶ διαρκείας.

§83Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ εἶναι καὶ μεγαλυτέρα ἡ ἀναλογία, ἐὰν τώρα διαιρέσωμεν διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν τὰς ψήφους καὶ ὄχι σὺν 1.

§84Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ἐγὼ παίρνω τὰ δεδομένα τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν, δηλαδὴ ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου ὅτι ὁπωσδήποτε ἦτο δυνατὸν νὰ συγκροτηθῇ Κυβέρνησις μὲ δύο μόνον κόμματα καὶ Κυβέρνησις ἰσχυρά. Ἐφόσον δέ, τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο θὰ ἦτο πράγματι ἡ ἀνάγλυφος ἔκφρασις τῆς ἐπιθυμίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θὰ ἦσαν ὑποχρεωμένα τὰ δύο κόμματα νὰ κάμουν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν νὰ κρατήσουν ἐπὶ τετραετίαν, εἶναι ὑποχρεωμένη ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Οἱ ἄλλοι 70 βουλευταὶ διεμοιράζοντο μεταξὺ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως καὶ λοιπῶν κομμάτων. Ἀλλὰ ἐὰν δεχθῶμεν τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν τὸ κόμμα τῆς ΕΠΕΚ ἐλάμβανε ½% ἐπὶ πλέον καὶ εἰσήρχετο εἰς τὸ 17%, τότε τὰ 3 κόμματα θὰ διένειμον τὰς ἕδρας τῆς 2ας καὶ 3ης κατανομῆς. Θὰ εἴχομεν οὕτω τὴν ἑξῆς σύνθεσιν τῆς Βουλῆς: Λαϊκὸν κόμμα 75, Φιλελεύθεροι 67 καὶ ΕΠΕΚ 66. Δηλαδὴ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὰ δύο ἐκ τῶν τριῶν κομμάτων ἦσαν εἰς θέσιν νὰ κάμουν Κυβέρνησιν στηριζομένην ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Δηλαδὴ τὸ σύστημα αὐτὸ διαφέρει ριζικὰ ἀπὸ τὸ σήμερον ἰσχῦον καὶ εἶναι σύστημα ποὺ ἀποδίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ συνεχίσωμεν τὸ ἰσχῦον σύστημα, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ κονιορτοποιοῦμεν τὰς πολιτικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας εἰς τρόπον ὥστε μετὰ 3–4 ἐκλογὰς νὰ ἔχωμεν Βουλὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ 250 ἀρχηγοὺς χωρὶς κανένα βουλευτήν.

§85Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Δηλαδὴ μὲ τὸ σύστημα εἰς τὸ 36% θὰ πάρῃ τὸ 70% τῶν ψήφων.

§86Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Μήπως μὲ τὸ πλειοψηφικὸν δὲν συμβαίνει αὐτό; Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν ποὺ ὑποστηρίζετε σεῖς ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν 4 συνδυασμοὶ εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ Βουλὴ νὰ ἀποτελέσῃ ἐκπροσώπησιν μόνον τῶν 25% τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων. Εἰς ἓν γνωμοδοτικὸν σῶμα ἢ μίαν Ἀκαδημίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μαθηματικὸς ἐκπρόσωπος ὅλων τῶν τάξεων ἀλλὰ προκειμένου περὶ Σώματος τὸ ὁποῖον θὰ διακυβερνήσῃ τὴν χώραν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν. Τὸ ὑπὸ κρίσιν ἄλλως σύστημα εἶναι μεταβατικόν, ἔχει ὅμως τὸ προτέρημα, νὰ μὴν δίδῃ ἀναλογίαν ἐκπροσωπήσεως, νὰ μὴν ἀποκλείῃ ὅμως ὅλας τὰς τάσεις, διότι ὅλαι αἱ τάσεις καὶ ὅλα τὰ κόμματα πρέπει νὰ ἐκπροσωποῦνται εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ ἀναδεικνύουν Κυβερνήσεις ἔστω καὶ δι’ ὀλιγωτέρων βουλευτῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐμπέσουν εἰς τὸ ποσοστὸν τοῦ νόμου. Πάντως ἡ ἐκπροσώπησις ὅλων τῶν τάσεων εἶναι ἐξησφαλισμένη μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ ἀπορῶ πῶς οἱ ὑποστηρίζοντες, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐκπροσώπησις ὅλων τῶν τάσεων εἰς τὴν Βουλὴν—ὅπως τὸ Σοσιαλ. Δημοκρατικὸν κόμμα—ὑποστηρίζει τὸ πλειοψηφικὸν τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ προτέρημα. Τὸ νὰ ὑποστηρίζῃ τὸ Σ. Δ. κόμμα, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἤθελε τὴν ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν τάσεων, τὸ πλειοψηφικὸν δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ πλειοψηφικὸν σήμερον τὸ ὑποστηρίζουν διὰ λόγους ἐντυπώσεων, διὰ νὰ ἀνατρέψουν τὸ θετικὸν μέτρον τῶν 3 κομμάτων, καὶ χωρὶς νὰ πιστεύουν εἰς αὐτό. Ἐγένετο καὶ χρῆσις τῆς λέξεως «κλοπή».

§87Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ μίαν διακοπήν.

§88Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§89Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψω νὰ ὑβρίζετε ἕνα κόμμα.

§90Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Μὰ ἔχετε τὸ προνόμιον τῆς κατεργαριᾶς. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ὡμίλησαν περὶ κλοπῆς. Περὶ ποίας κλοπῆς; Ποῦ ἀντλεῖται τὸ δικαίωμα νὰ εἶσθε κατήγοροι; Μᾶς ὁμιλεῖτε περὶ κλοπῆς. Περὶ ποίας κλοπῆς; Εἴπομεν, ὅτι ἡμεῖς καθιεροῦμεν ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὴν δημιουργίαν ἰσχυρῶν πολιτικῶν δυνάμεων μὲ βάσιν τὴν ἰδέαν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Τί σᾶς κλέπτομεν; Μήπως οἱ ψηφοφόροι σας εἶναι δουλοπάροικοί σας καὶ κτήματά σας καὶ σᾶς κλέπτομεν τὴν ἰδιοκτησίαν σας; Εἶναι, ἁπλῶς, ἕνα τμῆμα Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ἐπειδὴ εἶναι μικρὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπροσωπηθῇ εἰς ὅλην τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ὁ σημερινὸς ἐκλογικὸς νόμος, διότι τοῦτο ἐδημιούργησε τὴν σημερινὴν ἀκυβερνησίαν καὶ τὴν καταστροφὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ὡμίλησαν περαιτέρω, καὶ δι’ αὐτὸ ἀποκρούω μετ’ ἀγανακτήσεως τὴν κατηγορίαν, περὶ κλοπῆς, ἦτο λέξις ἡ ὁποία δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς........

§91Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ποῖος τὸ εἶπεν;

§92Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ὅλοι τὸ εἶπον, κύριε Πρόεδρε. Ὡμίλησαν ἀκόμη καὶ περὶ τοῦ φόβου, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα νὰ ξεπεράσῃ τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα καὶ νὰ φθάσῃ τὸ 17%. Δὲν τὸ φοβοῦμαι καθόλου, εἶναι τόση μεγάλη ἡ ἀπόστασις ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ αὐτό, ἀλλὰ καὶ ἐὰν συμβῇ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι δι’ ἐμὲ ἀπαράδεκτον, τότε δὲν ἔχω κανένα φόβον, ὅτι αὐτὸ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν καταστροφήν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ἂν τοῦτο συμβῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν ἀκόμη νὰ φέρουν πέραν τῶν 80 βουλευτῶν, ἀλλὰ τότε ὑπάρχουν οἱ ἄλλοι 140–150 βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἑνωθοῦν καὶ θὰ δημιουργήσουν τὰς ἰσχυρὰς πολιτικὰς δυνάμεις, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ ἀποφασιστικότητα τὸν κίνδυνον αὐτόν, ἐνῷ σήμερον τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα μὲ τὸν κατακερματισμὸν τῶν δυνάμεων δὲν δεικνύουν τὴν ἐνδεδειγμένην ἀποφασιστικότητα διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ κινδύνου. (Θόρυβος). Ἡ χλιαρότης, μάλιστα, τῆς στάσεως αὐτῶν καὶ ἡ ἀμφιταλαντευομένη πολιτική, ἐδημιούργησαν τὴν ἀποθράσυνσιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐχθροῦ τῆς Χώρας. Δὲν τὸ φοβοῦμαι, λοιπόν, οὔτε αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενον. Τοὐναντίον, θὰ δημιουργήσῃ τὴν σταθερὰν ἐκείνην πολιτικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἀποφασιστικῶς θ’ ἀντιμετωπίσῃ τὸν μεγάλον αὐτὸν κίνδυνον. Δὲν ὑπάρχει κίνδυνος. Ὄχι, μὴ ἀνησυχεῖτε. Ἐὰν ὑπάρχῃ κίνδυνος ἰδικός μας, δὲν ὑπάρχει κίνδυνος ἐθνικός.

§93Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀνησυχῶ. Μήπως σεῖς διεταράχθητε ποτέ;

§94Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ἐὰν ἀνησυχούσατε ὡς ἄτομον καὶ ὡς κόμμα θὰ μετήρχεσθε ἄλλην πολιτικήν. Δυστυχῶς, δὲν ἀνησυχεῖτε.

§95Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε ἐξησφαλισμένος ἐσεῖς.

§96Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Κατάπληξιν μοῦ προεκάλεσε, κύριοι βουλευταί, καὶ ἡ στάσις μερικῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι παρήλασαν ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ὑπεστήριξαν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πειθαρχία εἰς τοὺς βουλευτὰς τῶν κομμάτων, προκειμένου περὶ τοιούτου ζητήματος. Εἶναι πρωτοφανῆ δόγματα τὰ ἐξαγγελλόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Καί, βέβαια, δὲν γεννᾶται ζήτημα ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν Βουλευτῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἀκούσουν αὐτὰς τὰς συστάσεις τὰς ἀτόπους, δι’ ἐμὲ ἀτόπως μάλιστα, ἐξαγγελλομένας ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου βήματος τῆς Βουλῆς.

§97Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Ἔχετε ἰδικόν σας παράδειγμα ἔμπρακτον.

§98Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ συστήματος αὐτοῦ εἰς τὰς στιγμὰς τὰς ἐπικινδύνους τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ χώρα.

§99Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Σεῖς ἔχετε, προσωπικὸν παράδειγμα.

§100Π. ΚΑΝΤΖΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἂς μὴ πλανώμεθα. Μοιραίως, ὅπως ἡ πολιτικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἐξηλίχθη κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς, βαδίζομεν πρὸς ἐκλογάς. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν συμβῇ κανένα θαῦμα, ἀλλὰ εἰς τὰ θαύματα δὲν πιστεύω καὶ πολύ. Μοιραίως βαδίζομεν εἰς ἐκλογάς, διότι εἶναι ὁ μόνος τρόπος ν’ ἀνασυγκροτήσωμεν τὰς δυνάμεις, νὰ φανῶμεν συνεπεῖς πρὸς τὰς συστάσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ξένος ἐκπρόσωπος μιᾶς μεγάλης χώρας καὶ εἰς τὰς ὁποίας τόσον ἐπέμενεν ὁ προηγούμενός μου ἀγορευτὴς κ. Σακελλαρίου. Εἶναι ἀνάγκη νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς κατόπιν τοῦ κατακερματισμοῦ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὴν χώραν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ πράγματι τὴν ἀνανέωσιν καὶ μὲ τὴν ἀνανέωσιν αὐτὴν καὶ ἀναμόρφωσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τὰς μεγάλας εὐθύνας τῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς Ἑλλάδος, τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§102Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις ἀπαρτίας. Θὰ παρεκάλουν τὸν συνάδελφον κ. Ἀντωνόπουλον νὰ κατέλθῃ προσωρινῶς τοῦ βήματος.

§103Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ποὺ θὰ εἶχεν ἀντιρρήσεις νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμός. Συνεπῶς, εὑρίσκω καὶ ἐγὼ δεδικαιολογημένην τὴν ὑπόδειξίν σας.

§104Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§105Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀντελήφθημεν τί ζητοῦν οἱ κ.κ. συνάδελφοι.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις ἀπαρτίας.

§107Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπιμένουν δηλαδὴ νὰ μὴ γίνῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος;

§108ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§109Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως, καὶ οἱ βουλευταὶ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλουν ἐνστάσεις ἀπαρτίας. Ἔχει, ὅμως, καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός... (Θόρυβος)...

§110ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἅμα τῇ ὑποβολῇ τῆς ἐνστάσεως, πρέπει νὰ διαπιστώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τὴν ἔλλειψιν ἀπαρτίας.

§111Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Θέλω νὰ διαπιστώσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι, ἐνῷ ὁ κ. Παπανδρέου προχθὲς εἶπεν, μὲ τὸ συγκεκαλυμμένον του ὕφος, ὅτι δὲν θὰ κωλυσιεργήσουν καὶ θὰ συντελέσουν εἰς τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου... (θόρυβος διαμαρτυρίαι)... ἐν τούτοις, ὑποβάλλουν ἐπανειλημμένας ἐνστάσεις.

§112Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Ὀφείλετε νὰ τηρήσητε τὸν κανονισμὸν ἰσομερῶς. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§113Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν φοβούμεθα τὰς ἐνστάσεις ἀπαρτίας. Σημειοῦμεν μόνον τὴν πειθαρχίαν τῶν βουλευτῶν τοῦ κόμματος τοῦ κ. Παπανδρέου.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ 10 λεπτά. (Ὥρα 10.20′).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.45′).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται διὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.....

§116Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρῖστε.

§118Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει ρητὴ διάταξις τοῦ κανονισμοῦ καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι παράβασις ἐξ ἀντικειμένου διαπιστώσεως τῶν γεγονότων καὶ ὑποπίπτει καὶ εἰς τὴν φυσικήν σας ἀντίληψιν, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἀπαρτία. Ἐπὶ ½ ἔτος ὅλαι αἱ ἐνστάσεις ἀπαρτίας κατ’ ἄλλην διαδικασίαν, πλὴν τῆς ἐπιχειρουμένης, αὐτὴν τὴν στιγμὴν συνεζητοῦντο καὶ ἐκρίνοντο. Ἔχω ἐπὶ πλέον νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐγένετο παράβασις τοῦ κανονισμοῦ, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεβλήθη ἡ ἔνστασις ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ κ. Πρόεδρος νὰ τὴν ἀναγνώσῃ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδημιουργήθη θόρυβος καὶ προκειμένου θορύβου ὁ Πρόεδρος δικαιοῦται νὰ διακόψῃ τὴν συνεδρίασιν. Ἤδη ἀποκατασταθείσης τῆς γαλήνης, ἡ συνεδρίασις ἐπανελήφθη καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑποβληθείσης ἐνστάσεως.

§120Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔνστασις, κ. Πρόεδρε. (Ὁ κ. Πρόεδρος ἀναγινώσκει τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραφόντων τὴν ἔνστασιν, οἵτινες εὑρίσκονται παρόντες).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς τύποις, γίνεται δεκτή. Καλοῦνται ἐπὶ τοῦ καταλόγου οἱ κ. κ. Σερπᾶνος, Δημάκης, καὶ Κωτιάδης.

§122Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ὑμετέρα διαπίστωσις τί λέγει κ. Πρόεδρε;

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν διεπίστωσα ἔλλειψιν ἀπαρτίας καθ’ ὅσον ὑπάρχουν πολλοὶ βουλευταὶ καὶ εἰς τοὺς διαδρόμους. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου.

§124Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δέχομαι τοιαύτην προσβολὴν τῆς νοημοσύνης μου. Ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος τῶν ὀνομάτων καὶ κατόπιν ἀπεχώρησαν.

§125Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Ἀνεγνώσθησαν τὰ ὀνόματα τῶν ἐνισταμένων, κύριε Πρόεδρε, πρῶτα.

§126Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως τοῦ κανονισμοῦ εἶναι ὅτι οἱ δέκα Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ὑπογράφουν τὴν ἔνστασιν, πρέπει νὰ εἶναι παρόντες καὶ νὰ ψηφίσουν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§128Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ὑποχρέωσις τῶν ἐνισταμένων νὰ παρίστανται. Ἀνεγνώσθησαν τὰ ὀνόματά των καὶ ἦσαν παρόντες.

§129Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀρκεῖ. Νὰ εἶναι παρόντες καθ’ ἣν στιγμὴν ἀναγινώσκονται τὰ ὀνόματά των. Δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ παρίστανται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας.

§130Α. ΜΠΙΚΑΚΗΣ. Ἄλλωστε, κύριε Πρόεδρε διαπιστώνετε καὶ μόνος σας τὴν ἔλλειψιν ἀπαρτίας.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν διαπιστώνω τίποτε. Διέταξα νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ἀρχὴν κάμνω ἀπὸ τῶν ὀνομάτων τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἔνστασιν. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν παράγραφον τοῦ ἄρθρου τοῦ κανονισμοῦ.

§132Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διαβάσατε τὰ ὀνόματα, κύριε Πρόεδρε καὶ ἦσαν παρόντες. Γράψατε τοὺς παρόντας καὶ προχωρήσατε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γιαννόπουλε, πρέπει νὰ ἠξεύρετε τὸν Κανονισμόν.

§134Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀνεγνώσθησαν τὰ ὀνόματα καὶ εὑρέθησαν παρόντες. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ δημιουργοῦνται ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου καὶ τοῦ Προεδρεύοντος τρίτου Ἀντιπροέδρου κ. Νικολαΐδη).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, προσέξατε. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας. Ἀναγινώσκεται πρῶτον ὁ κατάλογος διὰ νὰ διαπιστωθῇ πράγματι ἡ παρουσία τῶν ὑποβαλλόντων τὴν ἔνστασιν.

§136Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ ταῦτα ὅμως λέγει ὁ κανονισμὸς ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου ἐκ τῶν ὀνομάτων τῶν ὑποβαλλόντων τὴν ἔνστασιν.

§138Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Νὰ διαβάσετε τὸν Κανονισμὸν τί λέγει.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τί λέγει ὁ Κανονισμός: «Ἡ διαπίστωσις τῆς ὑπάρξεως................. (ἀναγινώσκει)...............».

§140Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευτελίζεται ἡ Βουλὴ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐξευτελίζεται ἡ Βουλή. Προσέξατε, θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Πολὺ ὀρθῶς ὁ νομοθέτης ἐθέσπισεν, ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὴν ἔνστασιν ἀπαρτίας πρέπει νὰ εἶναι παρόντες κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου καὶ διὰ τοῦτο ρητῶς λέγει, ὅτι ἐκ τῶν ὀνομάτων τῶν ὑποβαλλόντων τὴν ἔνστασιν ἀρχίζει ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου. Ἑπομένως ἀπουσιαζόντων τῶν δύο ἡ ἔνστασις ἀπορρίπτεται. Ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§142Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ συγχαρῶ τὸν προεδρεύοντα τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ λυποῦμαι πάρα πολὺ διὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον....

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ ὁμιλήσετε περὶ τοῦ Προέδρου πρέπει νὰ ὑποβάλετε μομφήν, ἄλλως θὰ σᾶς κατεβάσω ἀπὸ τὸ βῆμα.

§144Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὅλα εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ κάμῃ.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὡμιλήσατε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§146Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι πάρα πολύ, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἐχειρίσθη ὀρθῶς τὸ θέμα.

§147Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκράτησε κύριε Πρόεδρε, ἀρκετὰ ἡ κωμωδία. Δὲν ὑπέγραψα τὴν ἔνστασιν τῆς ἀπαρτίας καὶ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀπαρτίας, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ λέγετε εἰς τὸν ρήτορα, ὅτι θὰ τὸν κατεβάσετε ἀπὸ τὸ Βῆμα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ ὁμιλήσῃ τις περὶ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἂν μὴ ὑποβάλῃ μομφὴ κατὰ τοῦ Προέδρου.

§149Β. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλεται μομφὴ κατὰ τοῦ Προέδρου.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§151Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν ἔδωσε τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς........... (Φωναί, θόρυβος κωδωνοκρουσίαι). Κύριε Πρόεδρε, ἀφήσατέ με νὰ ὁμιλήσω. Κύριοι, εἶναι λυπηρὸν τὸ φαινόμενον καὶ ἔχει μεγάλην σημασίαν ἐκεῖνο, ποὺ ἐνεφανίσθη τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἐνῷ προφανέστατα δὲν εὑρισκόμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ προεδρεύοντος, ὁ ὁποῖος κατῆλθεν ἀπὸ τὸ βῆμα, ἐπεδίωξε νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα, ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον εἶναι κεφαλαιῶδες, ἐπεδίωξε δὲ ἡ συζήτησις αὐτὴ νὰ γίνῃ κεκλεισμένων τῶν θυρῶν καὶ πρὸ κενῶν ἑδωλίων. Εἶναι προφανὴς ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν καὶ γελῶντες, κύριοι, οἱ κυβερνῶντες δὲν δίδουν καμμίαν σημασίαν εἰς τὸν κανονισμόν, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑποχρεωτικῶς πρέπει νὰ παρακολουθοῦν τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς.

§152Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ ὁμιλήσω. Εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα καὶ κατόπιν θὰ συνεχίσῃ ὁ ρήτωρ.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Νικολαΐδη.

§154Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συζητεῖται ἓν νομοσχέδιον λίαν σοβαρόν, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ καταρτίσῃ τὸ Σῶμα τὸ Ἐθνικὸν διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, νὰ δημιουργοῦνται ἐνστάσεις ἀπαρτιῶν καὶ νὰ ἀνέρχεται συνάδελφος ἐπὶ τοῦ βήματος, καὶ νὰ ἐπιρρίπτουν μομφὴν—δὲν τολμῶ νὰ τὸ εἴπω—διότι ἐφήρμοσα σκληρὰ τὸν κανονισμόν. Ὡς Πρόεδρος, οὔτε ἀπὸ τοὺς φίλους τοῦ κόμματός μου ἐπηρεάσθην, οὔτε ἀπὸ κανένα, ἀλλὰ ἐφήρμοσα τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς (χειροκροτήματα) ἀναγνώσας τὸν κατάλογον καὶ διαπιστώσας, ὅτι οἱ ὑποβάλλοντες ἦσαν παρόντες. Διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ὁ κανονισμὸς ἐπιβάλλει νὰ ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου ἀπὸ τοὺς ἐνισταμένους καὶ πολὺ ὀρθῶς ἐτέθη ἡ διάταξις αὐτή, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλλουν πρότασιν ἀπαρτίας καὶ νὰ ἀναχωροῦν. Ἐπετέλεσα τὸ καθῆκόν μου, ἐνῷ ὁ συνάδελφος δὲν τὸ ἐπετέλεσε, διότι ἐὰν εὑρίσκεται εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, εὑρίσκεται μὲ τοὺς ψήφους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ αὐτὸ ἐδημιούργησε τὸ χάσμα τὸ κυβερνητικόν. Οἱ κύριοι αὐτοί, εἶχον ὑποχρέωσιν ἀποσκιρτοῦντες ἑνὸς κόμματος νὰ κατέλθουν εἰς τὸν λαὸν καὶ νὰ ζητήσουν τὴν ψῆφον αὐτοῦ, δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλοῦν κατὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μὲ τοὺς ψήφους τοῦ ὁποίου ἐξελέγησαν. Σήμερον ὅμως παραβαίνουν καὶ τὸν κανονισμὸν καὶ τὴν τάξιν τὴν ἠθικήν. Βουλευτὴς ἐκλεγόμενος ὑπὸ μίαν σημαίαν ἀντιπροσωπεύει τὸν λαὸν τοῦ κόμματος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξελέγη, ἀλλὰ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ μάθημα θὰ δοθῇ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν σέβονται οὔτε ἑαυτούς, οὔτε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Χειροκροτήματα).

§155Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὁ ἀγορεύσας πρέπει νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἀποσχισθέντες τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὀφείλομεν τὴν ἐκλογήν μας εἰς τὴν σκέπην τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§156ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα.

§157Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἔπρεπε νὰ παραιτηθῆτε. (Θόρυβος, Κωδωνοκρουσίαι).

§158Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Νομίζω, ὅτι ἔλαβον διαβεβαιώσεις τόσον ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος κ. Παπανδρέου, ὅσον καὶ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λ.Ε.Κ. κ. Σ. Στεφανόπουλον, ὅτι θὰ θελήσουν νὰ βοηθήσουν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ προχωρήσωμεν μὲ κάποιαν ἠρεμίαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανίζωμεν αὐτὴν τὴν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Βουλὴ αὐτὴν τὴν στιγμήν, πρέπει νὰ προχωρήσωμεν διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν πράγματι τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἢ ὄχι. Τὰ ἄλλα μέσα ἡ κωλυσιεργία, ἡ ὁποία ἀσκεῖται αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν μὲ τὰς διαβεβαιώσεις καὶ νομίζω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ καταδικάσῃ αὐτὰς τὰς μεθόδους. (Χειροκροτήματα).

§159Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα. (Θόρυβος).

§160Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ποῦ εὑρέθη τὸ προσωπικὸν ζήτημα, ἀφήσατε αὐτὰς τὰς ἀηδίας. (Θόρυβος, Κωδωνοκρουσίαι).

§161Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Νὰ ἀνακαλέσετε...

§162Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα, δὲν ἔχω τίποτα νὰ ἀνακαλέσω.

§163Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ λέγετε, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν σιωποῦντες ἐδῶ.

§164Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικόν μᾶς ἀπεκάλεσαν...

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα.

§166Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀφήσατέ τους, κ. Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσουν. (Φωναί).

§167Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς τὸ μόνον σημεῖον ποὺ παρίστασθε ἑνωμένοι μὲ τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν κόμμα εἶναι αὐτό. Εἶμαι εὐτυχὴς ποὺ σᾶς βλέπω ἑνωμένους αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§168Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ τοῦ στερεῖτε τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε;

§169Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις θὰ μᾶς ἀκούσητε.

§170Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Ὅταν, κ. Πρόεδρε, μετ’ ἄλλων συναδέλφων ὑπέγραψα τὴν ἔνστασιν τῆς ἀπαρτίας δὲν ἀφιστάμην τῆς ἐντολῆς τοῦ Ἀρχηγοῦ μου καὶ τῆς γενικῆς ἀντιλήψεως, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ κόμμα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κωλυσιεργήσῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχομεν ὅμως τὴν ἀξίωσιν, διότι νομίζομεν ὅτι δὲν ἀποτελοῦμεν πρόβατα ἀγέλης, οὔτε εἶναι ἀγέλη ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ἔρχωνται ὡρισμένα νομοσχέδια προσυπογεγραμμένα ἐκ τῆς ἐκ τῶν προτέρων καθωρισμένης πλειοψηφίας καὶ νὰ ψηφίζωνται, νὰ παρίστανται εἰς τὴν συνεδρίασιν οἱ κυβερνητικοὶ βουλευταὶ καὶ νὰ μᾶς ἀκούουν. Νομίζομεν ὅτι ἔχομεν καθῆκον ἔναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐψήφισαν — εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἴμεθα παρείσακτοι εἰς τὴν πολιτικὴν οἰκογένειαν — ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπισημάνωμεν τὰς εὐθύνας μας, ἔχομεν καθῆκον νὰ διατυπώσωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας καὶ ποῖαι εἶναι αὗται πρῶτον. Κύριε Πρόεδρε, εἴμεθα καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διεπιστώσαμεν διάφορα πράγματα. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ πρέπει νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ στρέφεται ἐναντίον ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπουσιάζομεν, ἀλλὰ παραμένομεν ἐδῶ, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ὅμως τὴν ἀξίωσιν, οἱ βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ὑπογράψει τὴν ἔνστασιν νὰ καθίσωμεν νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ τὸ Σῶμα νὰ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτία. Ἐὰν κύριοι ὑπεβλήθη ἡ ἔνστασις αὐτή, δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν τῆς κωλυσιεργίας, δι’ αὐτὸ μᾶς βλέπετε παρόντας ἐδῶ. Θὰ παρακαλέσωμεν ὅμως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν διαπίστωσιν καὶ ἀντὶ νὰ ἐλέγχῃ ἡμᾶς, νὰ ἐλέγχῃ τοὺς βουλευτὰς καὶ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ποὺ ἀπεφάσισαν νὰ φέρουν τὸ κατασκεύασμα αὐτὸ διὰ νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§172Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀγαπητὸς κύριος Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπε. Μάλιστα δίδω τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἐπειδὴ ἐξαιρετικῶς τὸν ἐκτιμῶ καὶ τὸν ἀγαπῶ τοῦ παραχωρῶ τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει. Ἕνα μόνον ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐξηγήσω, ὅτι δὲν εἶχον κανένα ἀπολύτως λόγον νὰ μεμφθῶ τοῦ ἀξίου πράγματι κ. Ἀντιπροέδρου. Εἶπον μόνον, ὅτι ἔδωσε—δὲν ξεύρω διὰ ποῖον λόγον—στενὴν καὶ γραμματικὴν ἑρμηνείαν εἰς τὸν κανονισμόν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρατηρήσω, ὡς βουλευτής, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεὶς τὸ δικαίωμα νὰ μέμφεται τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλουν ἐνστάσεις ἀπαρτίας, καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι μία ἔνστασις ἀπαρτίας ἀποτελεῖ ἀπόπειραν κωλυσιεργίας. Νομίζω, ὅτι ἓν τοιοῦτον ἐλέχθη, ἔχει δὲ ὑποχρέωσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸ ἀνακαλέσῃ. Κύριοι, εἶναι προφανὴς ἡ μεγάλη σημασία, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ τρόπος καὶ ἡ μέθοδος διὰ τῆς ὁποίας ὁ λαὸς ἐκλέγει τοὺς ἀντιπροσώπους του. Εἶναι μεγάλης σημασίας ζήτημα καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὁ λαός, ἔχων συνείδησιν τῶν δικαιωμάτων του τούτων, παραμένει ἄγρυπνος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ παρακολουθεῖ τὴν συζήτησιν, μήπως τυχὸν πλαστογραφηθοῦν τὰ δικαιώματά του, τὰ ὁποῖα τοῦ ἔδωσε καὶ τοῦ παρεχώρησεν ἡ Δημοκρατία. Θὰ ἠδύνατο ὅμως νὰ ἀμφισβητήσῃ κανείς, κατόπιν τῆς ἀπαρνήσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος παρὰ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ παρὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, θὰ ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ κανείς, μήπως εἶναι περιττολογία ἡ περαιτέρω συζήτησις, κατόπιν τῆς γνωστῆς συμφωνίας, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα εἶχαν διακηρύξει πρὸ ἐλαχίστων μηνῶν τὴν συμπάθειάν των πρὸς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀπηρνήθησαν τὸ σύστημα αὐτὸ καὶ ἐτάχθησαν μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτιμᾷ ὁ Στρατηγὸς Πλαστήρας καὶ τὸ ὁποῖον ὀνομάζουν ἀναλογικὸν ἐνισχυμένον.

§173Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ποῖον ἀναλογικόν;

§174Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ αὐτὸ τὸ ὄνομα τὸ ἐπαρουσιάσατε ἐνώπιον ἡμῶν πρὸς ψήφισιν.

§175Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὸ εἴχατε ἀποδεχθῆ καὶ σεῖς.

§176Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι φοβοῦμαι μήπως κατόπιν τῆς γενομένης συμφωνίας καὶ τῆς ἀπαρνήσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον τὰ δύο κόμματα ἐξήγγειλον εἰς τὸν λαόν, μήπως ἀποτελῇ ματαιοπονίαν, πᾶσα περαιτέρω συζήτησις. Ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ δὲν σημαίνει ἀγῶνα πρὸς ἐπικράτησιν, προεσχηματισμένων ἰδεῶν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Λ.Δ. γράφει κάπου. «Συζήτησις εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀπροκατάληπτος ἀνταλλαγὴ γνωμῶν ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ἐξευρεθῇ καὶ προκύψῃ ἡ ἀλήθεια καὶ τὸ ὀρθόν». Δὲν ἀπογοητεύομαι ὅμως, διότι πιστεύω, ὅτι κατόπιν ὅλων ὅσων ἠκούσθησαν ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας κατὰ τῆς λεγομένης ἀναλογικῆς ἐνισχυμένης, οἱ ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, θὰ ἀρθοῦν ὑπεράνω τῶν περιστάσεων, θὰ ἀρθοῦν ὑπεράνω τῶν κομματικῶν συμφερόντων, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ τὰ κομματικὰ συμφέροντα εἶναι τελείως ἀόριστα, εἶναι τελείως ἀβέβαια, κατὰ τρόπον ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προδικάσῃ κανεὶς οὔτε κατὰ 1% τὸ ἀποτέλεσμα. Πιστεύω λοιπόν, ὅτι θὰ ἀναλογισθοῦν οἱ κ. συνάδελφοι τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας φέρουν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὸ πιστεύω αὐτὸ καὶ δι’ ἕναν ἄλλον λόγον. Διότι πρὸ ὀλίγων μηνῶν τὰ κόμματά των καὶ οἱ ἴδιοι ἀτομικῶς εἶχον ἐκφράσει τὰς γνώμας μας ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Κατὰ ποῖον τρόπον λοιπὸν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν προτίμησίν των αὐτὴν εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα; Τὸ τοιοῦτον θὰ εἶναι ἕνα ἔργον δύσκολον, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, παρακολουθεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποὺ γίνεται ἐδῶ ἡ συζήτησις αὐτή. Κύριοι βουλευταί, ἡ συμβολὴ τοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ θέματος ἔναντι τῆς τῶν προλαλησάντων, ὅσον μικρὰ καὶ ἂν εἶναι, ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ ὑποχρέωσιν ἱκανοποιήσεως τῆς πολιτικῆς μου συνειδήσεως. Ὑπάρχει, κύριοι, τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ἡ Βουλὴ σύγκειται......... .... (ἀναγινώσκει).......». Διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνταγματικῆς αὐτῆς ἐπιταγῆς καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ὅπου ἰσχύει καὶ ἴσχυε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, δύο συστήματα μέχρι τοῦδε ἐφεῦρεν ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πρᾶξις, τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὴν ἀναλογικὴν ἢ ἂν θέλετε τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν μειοψηφιῶν. Εἰς τὰς τελευταίας Γαλλικὰς ἐκλογὰς παρουσιάσθη ἕνα τρίτον σύστημα, τὸ ὁποῖον δικαίως ἐπονομάζεται μικτόν, διότι αὐτὸ πράγματι ἔχει καὶ ἀρχὰς τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἀρχὰς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν οὐδὲν ἄλλο σύστημα. Κύριοι, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ριψοκινδυνεύσω καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου τὴν θεωρητικήν, ποῖον ἐκ τῶν δύο αὐτῶν συστημάτων εἶναι τὸ ὀρθότερον καὶ τὸ προτιμότερον. Καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὸ εἴπω αὐτὸ καὶ νὰ σχηματίσω μίαν γνώμην θεωρητικήν, διότι οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, τὰ ἐκλογικὰ συστήματα δὲν ἀποτελοῦν σκοπόν, ἀποτελοῦν μέσον. Τὸ μέσον τῆς γνησιωτέρας κατὰ τὸ δυνατὸν ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ παραλλήλως τὴν δυνατότητα δημιουργίας ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Κατὰ συνέπειαν, ἀμφότερα τὰ συστήματα ἐφαρμόζονται ἀναλόγως τῶν χρονικῶν καὶ τοπικῶν συνθηκῶν καὶ κατὰ συνέπειαν ἔχουν σχετικὴν καὶ οὐχὶ ἀπόλυτον ἀξίαν. Ἀμφότερα ὅμως τὰ συστήματα, εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ παραδεδεγμένον, ὅτι ἔχουν καὶ πρέπει νὰ ἔχουν, ὡρισμένα οὐσιώδη συστατικά, οὐσιώδη γνωρίσματα, τὰ ὁποῖα ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ νομοθέτης νὰ παραβλέψῃ. Ἀπαιτεῖται ὅπως τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἐκφράζουν κατὰ τὸν καλλίτερον καὶ γνησιώτερον τρόπον, ἄνευ νοθειῶν καὶ πλαστογραφιῶν τὴν λαϊκὴν βούλησιν. Ἡ ψῆφος νὰ περιέρχεται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ ψηφιζόμενον κόμμα, εἰς τὸν ψηφιζόμενον ὑποψήφιον. Εἶναι αὕτη μία στοιχειώδης ἀρχή, τὴν ὁποίαν ἀπαγορεύεται καὶ συνταγματικῶς καὶ πολιτικῶς, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω καὶ ἠθικῶς, νὰ μὴν ἐφαρμόσῃ ὁ νομοθέτης. Ὅταν εἴμεθα νέοι καὶ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς, ἐθελγόμεθα μὲ τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόζετο εἰς εὐρωπαϊκὰ κράτη, ἦτο τὸ τιμιώτερον, διότι ἀντιπροσωπεύοντο δι’ αὐτοῦ ὅλαι αἱ τάξεις, ὅλα τὰ συμφέροντα, ὅλα αἱ τάσεις. Ἀλλ’ ἦτο, κύριοι, τότε, ἡ ὡραία ἐποχὴ τῆς θεωρίας, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον διαφοροποιηθῆ τὰ διάφορα συμφέροντα, οὔτε αἱ διάφοροι ἰδέαι εἶχον τὴν ἔκτασιν ἢ μᾶλλον τὴν ἀπόστασιν, ἣν ἔχουν σήμερον καὶ οὕτω τὰ ζητήματα τοῦ λαοῦ δὲν ἦσαν πολύπλοκα καὶ ἐπείγοντα, ὅσον σήμερον καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἔχρηζον ἀμέσου λύσεως καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ἡ ὁποία ἀντιπροσώπευεν ὅλας τὰς ὁμάδας, ὅλας τὰς ἰδεολογίας, ἐδημιούργει κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐν πάσῃ ἀνέσει ἠδύναντο νὰ λύσουν ὅλα τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦσαν τὸν λαόν. Ἀτυχῶς, ἡ καλὴ αὐτὴ ἐποχὴ ἐπέρασεν. Αἱ κοινωνικαὶ συνθῆκαι ἄρδην ἀντεστράφησαν καὶ ἡ κτηθεῖσα ἐμπειρία ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς μᾶς λέγει, ὅτι ἀπαγορεύονται τοῦ λοιποῦ οἱ πειραματισμοί. Μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, οὐδὲν ἀπὸ τὰ μεγάλα καὶ καίρια θέματα, τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ τῆς κατοχῆς μέχρι σήμερον ἐλύθη. Καὶ δὲν ἐλύθησαν διότι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, μὴ ἀποτελούμεναι ἀπὸ ὁμοιογενῆ στοιχεῖα καὶ λόγῳ τῶν ἐνδοκυβερνητικῶν διαφορῶν, δὲν ἠδύναντο νὰ τὰ λύσουν. Ὅταν ἤρχετο μία Κυβέρνησις, μέχρις ὅτου μελετήσῃ τὰς κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς συνθήκας καὶ καταρτίσῃ κάποιο πρόγραμμα, ἔπιπτε διὰ νὰ τὴν διαδεχθῇ μία ἄλλη. Ἐνώπιον τῆς καταστάσεως αὐτῆς, ὀρθῶς τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα, προεξάρχοντος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διεκήρυξαν ἐπισήμως εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Καὶ τὴν προτίμησίν των ταύτην ἐξεδήλωσαν τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα μόλις πρὸ ὀλίγων μηνῶν. Δὲν εἶμαι ἐγώ, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσω νὰ κρίνω τὴν συμφωνίαν αὐτήν. Δὲν ἔχω οὐδὲν δικαίωμα. Δικαίωμα ἔχει νὰ τὴν κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Κύριοι, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα βασίζεται ἐπὶ μιᾶς ἀρχῆς, θέλετε νὰ εἴπω φιλοσοφικῆς, τοῦ Ἀριστοτέλους, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἔχει τὸ δίκαιον. Εἶναι αὕτη μία ἀρχή, ἡ ὁποία ἐκδηλώνεται εἰς πᾶσαν κίνησιν τῶν ἀτόμων εἰς τὴν κοινωνίαν. Εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνάδει μὲ τὴν ἀνατροφὴν τοῦ λαοῦ μας καὶ εἶναι χρήσιμον ἐπίσης, διότι δίδει εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις, ὑφ’ ἃς τελοῦμεν, ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνήσω μὲ τοὺς προλαλήσαντας καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καθὼς καὶ μὲ τὸν κ. Κάντζια, διὰ τὸν ὁποῖον λυποῦμαι, διότι ἀπουσιάζει. Τὸ πλειοψηφικόν, κύριοι, εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔχει τὸ προτέρημα νὰ δημιουργῇ δύο ἀντιθέσεις δύο κόμματα. Ὡς δικαιολογίαν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς προέβαλον καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ ἀπουσιάζων ἀξιότιμος κ. βουλευτής, ὅτι μεταβαίνομεν τώρα μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν διὰ νὰ πᾶμε μετὰ εἰς τὸ πλειοψηφικόν. Καὶ τοῦτο διότι τώρα εἴμεθα πολλὰ κόμματα καὶ πρέπει νὰ φθαροῦν τὰ κόμματα πρῶτα, νὰ ἐξαφανισθοῦν καὶ μετὰ νὰ ἔλθῃ τὸ πλειοψηφικόν. Κύριοι, νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Εἶναι δυστύχημα διὰ τὴν χώραν μας τὸ ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ κόμματα. Ἀλλὰ ἡμεῖς καὶ πολὺ δὲ περισσότερον ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ καταργῶμεν τὰ κόμματα. Τὰ κόμματα καταργοῦνται διὰ τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι διὰ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα δικαίως, κατὰ τὴν γνώμην μου δὲ λίαν ἐπιεικῶς, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς κατασκευάσματα. Τὰ κόμματα καταργῶνται διὰ τῆς ἀληθινῆς ψήφου τοῦ λαοῦ καὶ οὐχὶ διὰ τῆς πλαστογραφημένης τοιαύτης. Κύριοι, δὲν παρουσιάζεται ἐνώπιον ἡμῶν ἐκλογικὸν σύστημα ἔχων τὰ στοιχειώδη στοιχεῖα καὶ γνωρίσματα εἴτε τοῦ πλειοψηφικοῦ εἴτε τῆς ἀναλογικῆς, τοὐναντίον παρουσιάζεται ἐνώπιον ἡμῶν πρὸς ψήφισιν ἕνα νομοσχέδιον πρωτότυπον καὶ ἐπιστημονικῶς διαβλητόν. Τὰ τρία κόμματα, γνωρίζομεν τοὺς λόγους, συνεφώνησαν καὶ παρουσιάζουν ἐνώπιόν μας ἕναν νόμον, τὸν ὁποῖον ὀνομάζουν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπόν, ἂν ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ εἶναι σύστημα ἐκλογικὸν καὶ ἐὰν ἔχῃ σχέσιν μὲ τὸ ἀναλογικὸν ἢ τὸ πλειοψηφικόν. Θὰ τὸ ἐξετάσω μὲν μὲ γνώμονα, ὅτι εἶναι γενικὴ ἀρχὴ ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ, στοιχειωδῶς δὲ νὰ ὑπολογίζεται εἰς τὸ κόμμα τὸ ψηφιζόμενον. Ἡ ἀναλογική, κύριοι, ὅπως ἐλέχθη, προϋποθέτει τὴν ἐκπροσώπησιν ὅλων τῶν τάξεων, ὅλων τῶν συμφερόντων, ὅλων τῶν ἀτόμων. Ἔχει ὅμως καὶ τὰ ἑξῆς δύο ἐλαττώματα 1) τὰ ἀναντιπροσώπευτα ὑπόλοιπα δημιουργοῦν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν κομμάτων, διότι ἓν κόμμα ἐνδεχόμενον νὰ ἔχῃ μικρὰ ὑπόλοιπα, ἐνῷ ἕτερον νὰ ἔχῃ μεγάλα καὶ συνεπῶς μεγαλύτερος ἀριθμὸς πολιτῶν νὰ μένῃ ἄνευ ἀντιπροσωπείας καὶ 2) βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν ἕκαστος διάφορον ἀριθμὸν ἐκλογέων. Ἡ σύγχρονος κατεύθυνσις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ρύθμισιν τῶν ἐλαττωμάτων ταύτης τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τείνει νὰ συμπληρώσῃ τὸν θεσμὸν διὰ τὴν ἀκριβεστέραν, εἰλικρινεστέραν καὶ πιστοτέραν ἐκπροσώπησιν τοῦ λαοῦ. Ἐν ἑνὶ λόγῳ ὅπου ἰσχύει ἡ ἀναλογική, γίνονται συζητήσεις καὶ ἐφαρμόζονται διάφορα συστήματα κατὰ τρόπον ποὺ α) νὰ ἐξασφαλίζουν εἰς ἕκαστον κόμμα τόσοι βουλευταὶ ὅσοι ἀναλογοῦν εἰς τὰς ψήφους οὓς ἔλαβε τὸ κόμμα καὶ β) νὰ ἐπιτυγχάνεται σχεδὸν πλήρης ἐξάντλησις τῶν ὑπολοίπων καὶ ἑπομένως νὰ ἀνταποκρίνεται τὸ σύστημα εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Πολλὰ Κράτη εἶχον ἐφαρμόσει τὸ Γερμανικὸν σύστημα ὅπερ εἶχεν ἴσην βάσιν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἐπικράτειαν. Ἐν Βελγίῳ καὶ εἰς ἄλλας ἐλαχίστας χώρας ἐφηρμόζετο τὸ σύστημα τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Γαύδης Victor d’ Hondt, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξησφαλίζετο ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν μὲ τὴν πρώτην κατανομὴν καὶ οὕτω δὲν ἔμενον ἀχρησιμοποίητα ὑπόλοιπα. Ἄς ἐξετάσωμεν τώρα ποίαν σχέσιν ἔχει τὸ προτεινόμενον σύστημα μὲ τὴν ἀναλογικήν. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀπολύτως σχέσιν. Διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος φροντίζουν οἱ προτείνοντες τοῦτο, ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομήν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ μένουν πολλὰ ὑπόλοιπα, φροντίζουν, λέγω, οἱ προτείνοντες καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ πετάγωνται εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ γίνῃ μία νόθος πλειοψηφία, διὰ τῶν ψήφων τῶν ἀντιπάλων κομμάτων. Καὶ μετά, εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν, ἔρχεται πλέον ἡ προφανὴς αὐθαιρεσία. Ὁμιλοῦν περὶ 17% καὶ 20% περὶ τῶν ὁποίων, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, νὰ μὴ κάμω καμμίαν συζήτησιν, διότι θεωρῶ ἀνάξιον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἀκούῃ ζητήματα οὐδεμίαν σχέσιν ἔχοντα μὲ τὰ ζητήματα τῆς ἀτομικῆς του ψήφου. Θὰ εἶναι εἰρωνεία νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ τὸ ὁποῖον, δὲν ξεύρω, διὰ ποῖον λόγον ἐνεφανίσθη ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου. Ἄς κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅ,τι θέλει, αὐτὴ ἔχει τὰς εὐθύνας. Ἕν ὅμως θὰ τονίσω: Ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι αὐθαίρετον, εἶναι ἀπαράδεκτον, διότι αἱ χιλιάδες τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ αἱ χιλιάδες τῶν ὑπολοίπων τῶν ψήφων αὐτοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Δημοκρατία ἔδωσε τὸ ἀναφαίρετον δικαίωμα τῆς ψήφου, αἱ ψῆφοι αὐτοὶ λέγω, ὄχι μόνον πετάγονται εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων, ἀλλά, κατ’ οὐσίαν, προστίθενται εἰς τὰς ψήφους ἐκείνων τῶν κομμάτων, δὲν ξεύρω ποῖα εἶναι αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ πάρουν τυχὸν 17% καὶ τὰ ὁποῖα ὁ ψηφοφόρος κατεψήφισε. Δηλαδὴ ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; ὁ ὁποῖος καταψηφίζει, δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ θὰ φανῇ ὅτι ἐψήφισεν οὗτος τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον κατεψήφισε. Καὶ ἐρωτῶ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, διατὶ ἐχολώθητε, ὅταν σᾶς εἶπεν ὁ κ. Στεφανόπουλος ὅτι πρόκειται περὶ κατασκευάσματος. Καὶ ἐφ’ ὅσον οὕτω ἔχει τὸ σύστημα, νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι πρόκειται περὶ κλοπῆς, περὶ πλαστογραφίας τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ κάμετε.

§177Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κανενὸς κόμματος οἱ ψῆφοι δὲν ἀφαιροῦνται, οὔτε δίδονται εἰς τὸ ἄλλο.

§178Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ θέμα εἶναι σοβαρὸν καὶ δὲν χωρεῖ σοφιστεία.

§179Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ σοφιστείας, ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι δὲν ἀφαιροῦνται ψῆφοι τοῦ ἑνὸς κόμματος καὶ προστίθενται εἰς τὸ ἄλλο.

§180Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἕνα κόμμα δὲν λαμβάνῃ πλειοψηφίαν, ἀλλὰ μὲ τὸ 17% παίρνει ἐπὶ πλέον ἕδρας δὲν σημαίνει ὅτι παίρνει καὶ τὰς ψήφους ἐκείνων ποὺ τὸ κατεψήφισαν; Εὐτυχῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὸ ἔχει καταλάβει καὶ θὰ τὸ ἀποδείξῃ διὰ τῆς ψήφου του.

§181Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διατὶ αὐτὴ ἡ ἀγανάκτησις ἐφ’ ὅσον ὁ λαὸς θὰ τὸ ἀποδείξῃ.

§182Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει παραδόσεις καὶ ὁ ἀείμνηστος πατήρ σας ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὸ 1920 προσέφυγεν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν, διότι ἐπίστευεν ὅτι κάθε πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του.

§183Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Συζητεῖτε ἐπ’ αὐθαιρέτου βάσεως.

§184Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αὐθαίρετον τὸ νομοσχέδιον δι’ αὐτὸ γίνεται αὕτη ἡ συζήτησις. Κατ’ οὐσίαν αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπον εἶναι ἀλήθεια. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει μεγίστην πολιτικὴν ἀντίληψιν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου του τὸ θεωρεῖ ἀναφαίρετον, ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ δὲν θέλει ἡ ψῆφος του νὰ προστεθῇ εἰς τὸ κόμμα ποὺ κατεψήφισε. Μήπως τὸ νομοσχέδιον ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα; Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἴσως εἶναι ἄδικον, ἀλλὰ εἶναι γνωστὸν καὶ ἠθικόν, ἐνῷ μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν θὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐψηφίσθησαν ἀπὸ τὰ κόμματα τὰ ἰδικά των ἀλλ’ ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα τῶν ψήφων τοῦ λαοῦ τὰ ὁποῖα τὸν κατεμαύρισαν. Βλέπετε δὲν πρόκειται περὶ συστήματος τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ εἴτε ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς, εἴτε ἀπὸ ἀπόψεως ἐμπειρικῆς. Φοβοῦμαι, ὅτι πλανῶνται οἱ κυβερνῶντες καὶ οἱ προτείνοντες τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι οὔτε ἀναλογικὸν οὔτε πλειοψηφικὸν καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀσέβειαν πρὸς ἕνα λαὸν ὁ ὁποῖος εἶναι ἄξιος καλυτέρας τύχης καὶ ὁ ὁποῖος ἀρκετὰ ὑπέφερε καὶ εἶναι πρόθυμος ἑκάστοτε νὰ χύσῃ τὸ αἷμα του ὑπὲρ τῆς Πατρίδος. Ἔχουν ὑποχρέωσιν τὰ κόμματα νὰ ἐξηγήσουν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἐγκατέλειψαν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα.

§185Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. .. (Δὲν ἠκούσθη), (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§186Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν δύο μεγάλα κόμματα, ταῦτα πρέπει νὰ δημιουργηθῶσιν οὐχὶ ἐκ κομμάτων βασιζομένων εἰς τὴν κλοπὴν τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ἐπὶ κόμματος βασιζομένου εἰς τὴν γνώμην καὶ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ.

§187Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ ΕΠΕΚ οὐδέποτε παρέσυρε τὰ ἄλλα δύο κόμματα εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνεται. Ἡ ΕΠΕΚ εἰς τὸ μόνον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐπέμεινε καὶ ἐπιμένει εἶναι εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, ἐντολῇ δὲ τῆς ΕΠΕΚ εἰς τὴν Διακομματικὴν Ἐπιτροπὴν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἀδιαφοροῦμεν μὲ ὁποιοδήποτε σύστημα καὶ ἐὰν κατέλθωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Κατελήξαμεν ὅμως εἰς τὴν συμφωνίαν αὐτὴν τῶν τριῶν κομμάτων διότι νομίζομεν ὅτι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ θὰ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος μεγάλους κομματικοὺς ὀργανισμούς, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν εἰς τὸ μέλλον νὰ βαδίσωμεν ἴσως εἰς τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῶν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§188Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι θέμα κεφαλαιῶδες καὶ οὐσιῶδες γύρω ἀπὸ τὸν τρόπον τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας. Ἀλλ’ ἐδῶ εἶναι ἡ διαφωνία μας καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς ὑμᾶς. Δὲν ἔχομεν κανένα δικαίωμα διὰ τῆς πλαστογραφήσεως τῶν ψήφων τοῦ λαοῦ νὰ κατασκευάζωμεν ἡμεῖς πλειοψηφίας. Ἐὰν σεῖς δὲν δέχεσθε τὸ ἀναλογικόν, ἀπορῶ καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω κατὰ ποῖον τρόπον ἡ Κυβέρνησις... ..... διότι ξέρω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς βοηθείας καὶ τῆς θετικῆς ἐμπιστοσύνης τὴν ὁποίαν τῆς παρεῖχε τὸ κόμμα τὸ ὑμέτερον. Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ἐγένετο συζήτησις ὅτι πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950 ἡ Κυβέρνησις εἶχε σχέδιον νόμου περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Νομίζω ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἀσέβειαν πρὸς τὴν Βουλήν. Ἔχετε δικαίωμα νὰ προβάλετε οἱανδήποτε δικαιολογίαν. Ἀλλ’ ἡ δικαιολογία αὐτὴ ὅτι τὸ 1950 εἶχε γίνει συμφωνία περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, εἶναι ἀκατανόητος. Εἶναι μία περιφρόνησις πρὸς τὴν λαϊκὴν νοημοσύνην, διότι οὐδέποτε νομοσχέδιον κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἐὰν ἔκαμαν τὰ δύο κόμματα ἐν κρυπτῷ καὶ ἀπαραβύστῳ συμφωνίαν τινά. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἐπίσης νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι ἀπεδέχθησαν τὰ κόμματα αὐτὰ νομοσχέδιον, ἐφ’ ὅσον δέν ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἶχον τότε μίαν στιχομυθίαν μὲ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν κ. Ζαΐμην. Καὶ μοῦ εἶχεν εἴπει μίαν σκέψιν του γύρω ἀπὸ τὸ σύστημα αὐτό. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι εἶχον ὠθήσει εἰς τήν δημιουργίαν τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Οἱ λόγοι εὔχομαι νὰ μὴ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξεφράσθησαν ἀπὸ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, διὰ ποῖον λόγον μετὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1950 ἐξαγγέλλεται ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα; Κύριοι, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σεβώμεθα τὴν γνώμην καὶ τὴν νοημοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τελευτῶν, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω μίαν σύστασιν εἰς τὸν ἀπουσιάζοντα δυστυχῶς Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν τοιαύτην συμφωνίαν μὲ τὸ κόμμα τοῦ στρατηγοῦ Πλαστήρα. Νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὁ ἀείμνηστος ἱδρυτὴς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἦτο ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ ὁ μεγάλος ἐκεῖνος πολιτικὸς ἀνὴρ διεκήρυξε τὴν γνώμην του ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐπειδὴ διέβλεπε ὡρισμένα ἐλαττώματα, εἶχε προτείνει τότε τὴν δημιουργίαν δευτέρας Βουλῆς, εἶδος Γερουσίας, μὲ ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι αἱ ἀρχαὶ τοῦ ἱδρυτοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὰς ὁποίας ὅλοι, νομίζω, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τηρῶμεν, ἦσαν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Πολιτικὴ Βουλὴ καὶ Βουλὴ ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν. Αὐτὰ τὰ δύο συστήματα, εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν τὴν ἰσορροπίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία πραγματικῶς θὰ ἐπιφέρῃ μίαν πολὺ καλλιτέραν διοίκησιν εἰς τὴν χώραν μας. Δυστυχῶς, ὁ ἱδρυτὴς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐξηφανίσθη καὶ ἐξηφανίσθη καθ’ ὃν τρόπον γνωρίζετε διὰ νὰ μὴ ἠμπορέσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ πλήρως τὸ πρόγραμμά του.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§190Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα θέλω νὰ συγχαρῶ διὰ τὴν σύσφιγξιν τῶν σχέσεων, ἐν ὀνόματι τοῦ ἀντικομμουνιστικοῦ ἀγῶνος, τῆς ΕΠΕΚ καὶ τῶν Μανιαδακικῶν. (Γέλωτες, χειροκροτήματα). Διότι ἀδελφώθηκαν καὶ πρέπει οἱ ψηφοφόροι νὰ τὸ μάθουν. Ἦταν πρὸ ὀλίγου εἰς τὸ καφενεῖον 15 μαζὶ μὲ τὸν κ. Μανιαδάκην ἀδελφωμένοι καὶ τοῦ ἔλεγαν.... Ἄς τὸ πληροφορηθοῦν αὐτὸ οἱ ψηφοφόροι τῶν δύο παρατάξεων. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὸν πρῶτον εἰσηγητὴν τοῦ περιφήμου νομοσχεδίου τῆς πριμοδοτημένης ἀναλογικῆς, ἠκούσαμε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὴν ἀπόφασιν τῆς πριμοδοτημένης ἀναλογικῆς, τὴν ἐπῆραν τὰ τρία κόμματα, διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὸ 34%, νὰ ὑποτάξῃ εἰς τὸ 34% τὸ 66%. Νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ μειωμένοι εἴμεθα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὡς βουλευταί, μὲ τὴν σημερινὴν Βουλὴν ποὺ ἐξελέγημεν ἑκατὸ τοῖς ἑκατὸ τίμια. Σκεφθῆτε πόσην ὑπόστασιν θὰ ἔχουν οἱ αὐριανοὶ βουλευταὶ ποὺ θὰ ἔχουν ἐκλεγῆ ἀπὸ κλοπιμαίους ψήφους. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, τὸ περίφημον νομοσχέδιον τῆς πριμοδοτημένης ἀναλογικῆς τὸ ἀποδίδουν ὡς ἐφεύρεσιν εἰς τὸν κ. Ζαΐμην. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀθῶος τοῦ αἵματος ὁ ἄνθρωπος αὐτός. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ συνέλαβε κάποια ἄλλη σκοτεινὴ φυσιογνωμία, ὅπου ἐννοεῖ παρασκηνιακὰ νὰ κυβερνᾷ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Φαντάζονται, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ΕΠΕΚ νὰ φέρῃ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τουλάχιστον 150 βουλευτάς. Νομίζουν, ὅτι εἶναι δυνατὸν μέσα εἰς τὰς τάξεις τῆς ΕΠΕΚ νὰ μποῦν ὅλα τὰ ἀριστερά, τὰ κομμουνιστικὰ καὶ προοδευτικὰ στοιχεῖα, ὥστε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ πάρουν τὴν ἐξουσίαν καὶ ἀφοῦ τὴν πάρουν τὴν ἐξουσίαν, νὰ θέσουν καὶ πολιτειακὸν ζήτημα, διὰ νὰ διώξουν τὸν Βασιλέα. (Φωναί, διαμαρτυρίαι).

§191Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Εἶναι τρομερὰ αὐτά, κ. συνάδελφε.

§192Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρετε, σεῖς οἱ βουλευταί, δυστυχῶς. Εἶναι σχέδια τῶν καταχθονίων αὐτά. Σεῖς θὰ φέρετε τὸν σταυρὸν τοῦ μαρτυρίου τῆς ὑποθέσεως. Ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ τὰ ἔχουν ἑτοιμάσει. Σεῖς δὲν ἔχετε ἰδέαν τῶν σχεδίων αὐτῶν. Εἶμαι βέβαιος πὼς ἂν πρόκειται νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἐκλογὰς μὲ τὴν ἐπηυξημένην ἀναλογικήν, οἱ δυσχέρειες πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως, θὰ εἶναι μεγαλύτερες ἀπὸ τὶς σημερινὲς μετεκλογικῶς καὶ ἡ χώρα θὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὸ χάος καὶ τὴν ἀκυβερνησίαν. Μὲ τὸ σύστημα τῆς πριμοδοτημένης ἀναλογικῆς, ὁ Δημοκρατικὸς Συναγερμός, ἐὰν κάνῃ χωριστοὺς συνδυασμοὺς καὶ συγκεντρώσῃ τὸ 17%, τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, θὰ εἰσέλθουν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τουλάχιστον 50 κομμουνισταὶ βουλευταὶ καὶ τότε ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι οἱ κ. κ. Τσαλδάρης, Βενιζέλος καὶ Πλαστήρας, οἱ υἱοθετοῦντες τὴν ἐπηυξημένην ἀναλογικήν, θὰ θέσουν τὸ στιλέττο εἰς τὴν πλάτην τῆς Ἑλλάδος. Ὅπως ἐτόνισα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου, δὲν ἐξέφρασαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τὸ φρόνημά των, ὅπως αὐτοὶ ἤθελον. Διότι, τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ τὸ τονίζω, τὰ γεγονότα τοῦ ἀνταρτοπολέμου ἦσαν πρόσφατα καὶ ἠσκεῖτο τρομοκρατία ἐκ μέρους τῶν ἐθνικοφρόνων καὶ τῆς ἀστυνομίας. Διότι εἶναι φυσικόν, ὅταν γίνῃ ἕνα κίνημα, οἱ ἡττηθέντες νὰ ὑποστοῦν ἐπὶ μακρὸν τὰς συνεπείας ὁπουδήποτε καὶ ἐὰν ἀνήκουν.

§193Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε δὲν ἔγιναν ἐλεύθεραι ἐκλογαί;

§194Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν ἔγιναν ἐλεύθεραι ἐκλογαί. Μάλιστα! Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν σᾶς ἀρέσῃ ἢ ὄχι. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοί, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ προλάβωμεν τὰ δεινά, ποὺ πρόκειται νὰ ἐπισωρεύσετε εἰς τὴν πλάτην τῆς Ἑλλάδος.

§195Ε. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ (Πρὸς τὴν πτέρυγαν τοῦ Σοσ. Δημ. κόμματος). Συμμερίζεσθε τὴν γνώμην τοῦ ρήτορος, ὅτι δὲν ἔγιναν ἐλεύθεραι ἐκλογαί;

§196Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὁμιλῶ διὰ τὸν ἑαυτόν μου. Διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔχω ἀτομικότητα καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς ἄτομον. Δὲν εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὑποτεταγμένοι καὶ ἄφωνοι εἰς τὰς θελήσεις τῶν ἀρχηγῶν. Τοὺς σέβομαι καὶ τοὺς τιμῶ ἰδιαιτέρως, ἀλλ’ ἔχω ἐπίγνωσιν τῆς ἀποστολῆς μου. Καὶ προτιμῶ νὰ μὴ εἶμαι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, παρὰ νὰ εἶμαι καὶ νὰ εἶμαι ὑποτεταγμένος καὶ ἄφωνος εἰς τὰς θελήσεις τους. Κύριοι βουλευταί, ἐὰν ὁδηγηθῶμεν εἰς ἐκλογὰς μὲ πριμοδοτημένην ἀναλογικήν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ Πατρίς, τὸ Ἔθνος, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διατρέχουν κίνδυνον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἔννοια τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ κοινοβουλίου, διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, χρεωκοποῦν. Καὶ καλῶ ὅλους τοὺς Ἕλληνας μὲ τὴν μικράν μου φωνὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς τὸ νὰ συζητῶμεν ἁπλῶς ἀρνητικὰ διὰ τὸ περίφημον νομοσχέδιον, ἀλλά, νὰ ἐντείνωμεν τὰς προσπαθείας μας, παίρνοντες καὶ ἐπαναστατικὴν στάσιν ἔναντι τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ἐκείνων, ποὺ τὸ υἱοθετοῦν. Ἐπίσης νομίζω ὅτι ὁ Ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ μέτρα πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Διότι ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἠξεύρω, ἐὰν θὰ ἐρωτηθῇ αὔριον ἡ Βουλή, διὰ τὴν αὐτοδιάλυσίν της. Φαντάζομαι λοιπὸν ὅτι θὰ ἔπρεπε πρὸ τῆς ψηφίσεως ὁ Ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος νὰ λάβῃ τὰ μέτρα του. Κύριοι βουλευταί, ἐτόνισα καὶ ἄλλοτε ὅτι οὔτε ὁ συμμαχικὸς παράγων, οὔτε οἱ 250 βουλευταί, ποὺ εἴμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, θέλομεν τὰς ἐκλογάς. Καὶ ὅμως ὁδηγούμεθα εἰς αὐτάς. Διότι, ὡς φαίνεται, τὸν τελευταῖον καιρόν, οἱ πολιτικοί μας ἀρχηγοί, ἔγιναν πολὺ δυναμικοὶ καὶ ὅπως ὁ Χίτλερ παρέδιδεν ἕνα αὐτόματο εἰς τοὺς συνεργάτας του καὶ τοὺς ἔλεγε αὐτοκτονήσατε, τὸ ἴδιον κάμνουν καὶ οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ μὲ σᾶς. Σᾶς δίδουν ἕνα πιστόλι καὶ σᾶς λέγουν, αὐτοκτονεῖστε. (Χειροκροτήματα). Διότι τὰς εὐθύνας ὅλης τῆς κακοδαιμονίας τὶς ἔχετε σεῖς οἱ βουλευταὶ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὄχι, οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοί. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, ἀρκετὰ οἱ κ. κ. συνάδελφοι καὶ οἱ κ.κ. πολιτικοὶ ἀρχηγοί, οἱ ἀντιτιθέμενοι εἰς τὸ περίφημον νομοσχέδιον εἶπον καὶ θὰ εἴπουν. Ἐκεῖνο ποὺ ἔχω νὰ τονίσω εἶναι, νὰ ἀντιληφθῶμεν, ποῦ ὁδηγούμεθα καὶ νὰ πάρωμεν τὴν ἁρμόζουσαν θέσιν, διότι καὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπεύθυνοι ἔναντι τοῦ ἑαυτοῦ μας, ἔναντι τῆς Ἑλλάδος, ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραθόδωρος ἔχει τὸν λόγον.

§198Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι νὰ μακρυγορήσω, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι παρῆλθε καὶ ἡ ὥρα καὶ τὸ Σῶμα εἶναι καταπεπονημένον, ὅπως ἀντιλαμβανόμεθα ὅλοι, ἐπὶ ματαίῳ, ἀγωνιζόμεθα, ἐφ’ ὅσον εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τῆς γνωστῆς συμφωνίας τῶν τριῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα διαθέτουν τὴν πλειοψηφίαν, τῆς θεωρίας, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξεν ὁ ἀγαπητὸς ἐκ Πειραιῶς συνάδελφος κ. Κάντζιας, περὶ τῆς ὀφειλομένης αὐστηρᾶς κομματικῆς πειθαρχίας τῶν βουλευτῶν, ἐνῷ εἰς ζητήματα τοιαῦτα, τόσον σοβαρὰ καὶ τόσον κρίσιμα θὰ ἔπρεπεν οἱ βουλευταὶ νὰ δίδουν τὴν ψῆφον των, ὄχι ὡς βουλευταὶ ὡρισμένων κομμάτων, ἀλλὰ ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους καὶ μόνον πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ. Πρὸ δύο, κύριοι συνάδελφοι, μηνῶν καὶ μετὰ 14μηνον περίπου ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβη εἰς τὴν δήλωσιν ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ὑπάρχον Κοινοβούλιον ἀδυνατεῖ νὰ δώσῃ αὐτοδύναμον Κυβέρνησιν εἰς τὴν χώραν, καθίσταται ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη τῆς προσφυγῆς ἐκ νέου εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Δὲν ἠθέλησεν ὅμως σκοπίμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κάμῃ ταὐτοχρόνως λόγον καὶ περὶ τῆς αἰτίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται ἡ ἀδυναμία τοῦ σημερινοῦ Κοινοβουλίου, νὰ δώσῃ τὴν τόσον ἀπαραίτητον εἰς τὸν τόπον, λόγῳ τῶν περιστάσεων, ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Καὶ εὐθὺς μετὰ ταῦτα εὑρέθημεν ἐνώπιον μιᾶς συμφωνίας τῶν τριῶν κομμάτων, ὡς πρὸς τὸ μέλλον νὰ ἰσχύσῃ ἐκλογικὸν σύστημα, τῶν κομμάτων ἐκείνων ἀκριβῶς, τὰ ὁποῖα πολλάκις καὶ κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθόν, ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὡς τοῦ μᾶλλον ἐνδεδειγμένου διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ χώρα ἀπὸ τὸ συνεχὲς κυβερνητικὸν ἀδιέξοδον. Καὶ ἐτάχθησαν, κύριοι συνάδελφοι, τὰ κόμματα ὑπὲρ τῆς ἀποκληθείσης ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, δηλαδὴ ὑπὲρ τοῦ συστήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον τὰ συμφωνήσαντα κόμματα ἀρέσκονται νὰ ἀποκαλοῦν τάχα καὶ ἀναλογικὸν καὶ πλειοψηφικόν, ἐνῷ οὐσιαστικῶς ἀπὸ ἀπόψεως ἀποτελεσμάτων πρόκειται, περὶ συστήματος παρεμφεροῦς, μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη κατὰ τὰς προσφάτους Δημοτικὰς ἐκλογάς, κατὰ τὰς ὁποίας, ἐνῷ ὁλόκληρος ὁ ἐθνικόφρων κόσμος κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν ἑνώσεως καὶ συσπειρώσεως, ἐν τούτοις εἰς πολλὰ σημεῖα τῆς Ἐπικρατείας κατέστη ἀδύνατος εἰσέτι ἡ ἀνάδειξις Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἀρχόντων. Βάσει τοῦ συστήματος ἐκείνου, ἐνεφανίσθη ἀφθονία παρατάξεων, συνδυασμῶν καὶ ὑποψηφιοτήτων καὶ διασπορὰ τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, μὲ ἀποτέλεσμα τὸ δημιουργηθὲν χάος εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν. Βάσει τοῦ συστήματος ἐκείνου, κατώρθωσαν διάφορα ὕποπτα ἐθνικῶς πρόσωπα νὰ εἰσέλθουν εἰς πολλὰς κοινότητας καὶ πολλοὺς Δήμους. Βάσει τοῦ ἰδίου συστήματος πολλοὶ μεγάλοι Δῆμοι διὰ νὰ ἀποκτήσουν Δημάρχους, εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμουν τοὺς πλέον παραλόγους, τοὺς πλέον παραδόξους, τοὺς πλέον ἀπιθάνους, ἀντεθνικοὺς καὶ ἀντιθέτους συνδυασμούς, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν ἀχρήστευσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, εἰς πλεῖστα σημεῖα τῆς Ἐπικρατείας λόγῳ τῆς ἀσταθείας, συνεπείᾳ τῶν κομματικῶν καὶ φατριαστικῶν συναλλαγῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθησαν μοιραίως ἐκτεθειμένοι οἱ ὑποψήφιοι ἄρχοντες ἔναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ὑπὸ βαρεῖς ὅρους ἐδέχθησαν νὰ τοὺς στηρίζουν τὴν ἰδικήν των, συνεπείᾳ τῆς ἀναλογικῆς, ἀνάπηρον θέσιν. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἀπόδοσις τοῦ ἐφευρεθέντος καὶ ἐφαρμοσθέντος ψευδοπλειοψηφικοαναλογικοῦ συστήματος εἰς τὸν τομέα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐνῶ θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ ἐκεῖ, ἐφαρμοζομένου τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, νὰ ἀποφευχθῇ αὐτομάτως ἡ διάσπασις τῆς ἐθνικόφρονος παρατάξεως καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐκλογὴ προσώπων ἐμπιστοσύνης, ὁπότε ὁ θεσμὸς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ καθίστατο πολύτιμος συμπαραστάτης τοῦ Κράτους, ἕνα ἀπὸ τὰ ἀρραγῆ θεμέλια τῆς πραγματικῆς ἐσωτερικῆς ἀνορθώσεως καὶ ἀνασυγκροτήσεως τοῦ τόπου. Τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι συνάδελφοι, τῆς Δημοτικῆς ἐκλογῆς Ἀθηνῶν, ὅπου δὲν ἐνεφανίσθησαν κατατετμημέναι αἱ Ἐθνικαὶ δυνάμεις μας, ἔδειξε καθαρὰ ποῖος εἶναι ὁ μόνος τρόπος καὶ ὁ μόνος δρόμος τῆς στηρίξεως τοῦ Ἔθνους. Καὶ ἐνῷ, κύριοι συνάδελφοι, συνεπείᾳ τοῦ πολέμου, τῆς κατοχῆς καὶ τῆς καταστροφικῆς μανίας καὶ ὀργῆς τοῦ συμμοριτισμοῦ, οἱ πολῖται εἰς πολλὰ σημεῖα τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν ὕπαιθρον περιφέρονται ἀκόμη ἄστεγοι, γυμνοὶ καὶ ἀνυπόδητοι, ἐνῷ τὸ σύνολον τοῦ πληθυσμοῦ ὑποβάλλεται διαρκῶς καὶ ἀδιαμαρτυρήτως εἰς σκληρὰς θυσίας, ἐνῷ ὁ διεθνὴς ὁρίζων θολοῦται καὶ τὰ γενναῖα τέκνα τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ μὲ τὸ τίμιο καὶ ἄλικο αἷμά των ἐξησφάλισαν τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀνεξαρτησίαν καὶ ἐδαφικὴν ἀκεραιότητα τῆς Πατρίδος μας, προμαχοῦν καὶ πάλιν σήμερον εἰς Κορέαν πρὸς χάριν καὶ διὰ λογαριασμὸν ὅλων τῶν ἐλευθέρων λαῶν, οἱ ὁποῖοι ἀγαποῦν καὶ πιστεύουν εἰς τὰ ἰδανικὰ τῆς Ἐλευθερίας τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Πατρίδος καὶ τῆς οἰκογενείας, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν κατωρθώσαμεν ἐγκαίρως, ὅπως ὠφείλαμεν καὶ ὅπως ἠδυνάμεθα, ἐν τούτοις, δὲν ἐδέχθημεν, ἀπὸ κομματικοὺς ὑπολογισμοὺς κινούμενοι, νὰ μετατρέψωμεν τὰς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ κατατετμημένας Ἐθνικὰς δυνάμεις εἰς ἑνιαίαν πολιτικὴν δύναμιν καὶ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν τόπον Κυβέρνησιν ἰσχυράν. Παρὰ ταῦτα, ὁδηγοῦμεν σήμερον καὶ πάλιν εἰς τὰς κάλπας τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, βάσει τοῦ συζητουμένου ἐκλογικοῦ συστήματος, ρίπτοντες αὐτὸν εἰς μίαν ἄσκοπον Ἐθνικὴν περιπέτειαν ἀπὸ τὴν ὁποίαν βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προκύψῃ κέρδος οὐδέν, ἀλλ’ ἀντιθέτως ζημία μεγάλη, ἀφοῦ τὸ μὲν ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν δὲν πρόκειται νὰ εἶναι οὐσιωδῶς διάφορον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἐκ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950, ἀντιθέτως δέ, θὰ χαθῇ πολύτιμος χρόνος διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς καθημαγμένης Πατρίδος μας. Σπανίως, κύριοι συνάδελφοι, πολιτικαὶ ἐνέργειαι ἐπροκάλεσαν τόσον ὁμόθυμον ἀντίδρασιν καὶ εὑρέθησαν ἀντιμέτωποι πρὸς τὸ δημόσιον αἴσθημα, ὅσον ἡ ἀναγγελθεῖσα τὸ πρῶτον συμφωνία τῶν τριῶν κομμάτων περὶ καθιερώσεως ὡς ἐκλογικοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Καὶ ἡ ἐξήγησις εἶναι προφανής, διότι ἁπλούστατα οὐδέποτε ἄλλοτε παρουσιάσθη τόσον προκλητικὴ ἀπροσχημάτιστος καὶ ἐξοργιστικὴ παραγνώρισις τῆς πραγματικότητος καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ συμφέροντος. Τὰ τρία συμφωνήσαντα κόμματα, εἶχον ἐκτεθῆ ἐπανειλημμένως εἰς τὸ παρελθὸν εἰς κατηγορηματικὰς δηλώσεις ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, εἰς τρόπον ὥστε, δὲν ἀντιλαμβάνομαι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογήσουν σήμερον τὴν ὑπαναχώρησίν των. Τὸ ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν, κόμμα, δὲν ἐθεώρησε κἂν χρήσιμον καὶ ἀπαραίτητον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παλινῳδίαν αὐτήν.

§199Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ποίαν παλινωδίαν;

§200Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Διότι πάντοτε εἴχατε ταχθῆ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἐνῶ καὶ ὑμεῖς, προσωπικῶς, ὁμιλοῦντες χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, εἴπατε, ὅτι ἐὰν ἐπεβάλλετο τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, θὰ εἴχομεν μετὰ τὰς ἐκλογὰς χωρισμὸν τῶν συνεργασθέντων προεκλογικῶς κομμάτων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀρνηθῆτε αὐτό.

§201Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εὑρίσκεσθε εἰς πλάνην. Οὐδέποτε ἡ ΕΠΕΚ ὡμίλησε περὶ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§202Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου περιοδείας τοῦ Ἀρχηγοῦ σας εἰς Μακεδονικὰς ἐπαρχίας, ὅπου ὡμίλησεν περὶ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Λυποῦμαι πάρα πολὺ διότι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου ὅτι θὰ ἐπροβάλετε τὰς ἀντιρρήσεις αὐτὰς διὰ νὰ προσκομίσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας γραπτὰ στοιχεῖα. Ἐὰν θέλετε ὅμως, αὔριον, σᾶς ὑπόσχομαι νὰ προσκομίσω φύλλα τοῦ Μακεδονικοῦ τύπου, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι κατεχωρημέναι αἱ δηλώσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ σας ὑφ’ ὃ ἀνέπτυξα προηγουμένως πνεῦμα.

§203Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς τὴν διακομματικὴν ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν βέβαια ὑπῆρχε καὶ μέλος τὸ κόμματός σας, ὡς ἔχων ἐντολὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΠΕΚ, εἶπον ὅτι, ἡ ΕΠΕΚ ἐπιμένει εἰς τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἀδιαφορεῖ διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα.

§204Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν εἴπατε αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ πρέπει νὰ ἔχετε τὸ θάρρος τῆς γνώμης σας.

§205Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶσθε ἱκανὸς νὰ μοῦ δώσετε μαθήματα σεῖς.

§206Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐξ ἄλλου ἐδικαιολογήθη πτωχότατα. Εἶπεν, δηλαδή, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τούτου, οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, ὅτι ναὶ μὲν τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1950 εἴχομεν ὑποσχεθῆ, ἐὰν παραμείνωμεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὅτι θὰ εἰσηγηθῶμεν ἐν καιρῷ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀλλὰ σήμερον, τὰ πράγματα ἤλλαξαν καὶ ὅτι ἐὰν πιστεύωμεν ὅτι, πρὸ μηνῶν, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα θὰ ἀπέδιδε καρπούς, σήμερον δὲν ἀποδίδει, διότι ἀνεκάλυψεν τάχα σήμερον ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἐὰν γίνουν ἐκλογαὶ μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα θὰ ὑπάρχουν ἑνώσεις διαφόρων κομμάτων τὰ ὁποῖα θὰ χωρίσουν ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐρωτᾶται: ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ προεκλογικὴ συνεργασία τῶν διαφόρων κομμάτων παρέχει ἐπὶ πλέον μίαν ἐγγύησιν, διότι δεσμεύει ἠθικῶς τοὐλάχιστον τὰ συνεργασθέντα προεκλογικῶς κόμματα ἔναντι τῶν ἐκλογέων των, πῶς ἐσκέπτετο νὰ ἐξουδετερώσῃ τὸ ἐνδεχόμενον αὐτὸ πρὸ μηνῶν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ δὲν δύναται σήμερον νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ; Ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτοῦ, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους μας ὅτι ἦτο λάτρης τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1946. Καὶ ἐρωτᾶται: ὅταν ἐτάσσετο τότε ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἐσκέπτετο νὰ διεκδικήσῃ μόνος του τὴν πλειοψηφίαν καὶ σήμερον δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ ἢ ὑπελόγιζεν εἰς συνεργασίαν μετὰ διαφόρων ἄλλων κομμάτων, διαπραγματευόμενος τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος; Ὄχι, κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὰ πράγματα σήμερον δὲν ἤλλαξαν, ἀλλὰ ἐὰν ἤλλαξαν, καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι πράγματι ἤλλαξαν, δὲν ἤλλαξαν ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὴν ἀποσύνθεσιν καὶ τὴν ἀναρχίαν, ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τοῦ πλειοψηφικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπιβαλλομένην ἕνωσιν καὶ τὴν κυβερνητικὴν σταθερότητα. Καὶ ἤλλαξαν ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι αἱ περιστάσεις σήμερον εἶναι περισσότερον κρίσιμοι, διότι ὁ σταθμὸς τῶν συμμοριτῶν κραυγάζει τελευταίως διαρκῶς ἐκλογάς, ἀλλὰ μὲ ἀναλογικήν, ὄχι μὲ πλειοψηφικόν. Ἔρχεται τώρα ἡ σειρὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡ δικαιολογία δὲν εὐσταθεῖ ὅλως διόλου. Ὅταν τὸ κόμμα τοῦτο ἰσχυρίζεται, ὅτι ἦτο πάντοτε καὶ εἶναι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἀλλ’ ἀναγκάζεται ν’ ἀποστῇ τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς πίστεώς του αὐτῆς, διότι δὲν δύναται νὰ τὸ ἐπιβάλῃ. Καὶ εὑρέθημεν χθὲς ἐνώπιον παραδόξου φαινομένου, ὅταν ἴδωμεν ἐξαιρετικὸν καὶ ἀγαπητὸν συνάδελφον τὸν κ. Βουρδουμπᾶν, εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας ἀνήκοντα εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὑποστηρίζοντα καὶ πιστεύοντα εἰς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, νὰ εἰσηγῆται τὴν ἀναλογικήν. Καὶ δὲν ἔχει βάσιν ἡ δικαιολογία αὐτὴ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διότι μετὰ τὴν προσχώρησιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος εἰς τὴν ἄποψιν τοῦ πλειοψηφικοῦ, τὸ σύστημα αὐτὸ συγκεντρώνει ἀμέσως, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει καὶ ὡρισμένων ψήφων ἀνεξαρτήτων βουλευτῶν, τόσην δύναμιν, ὅσην δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρώσῃ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, ἐφ’ ὅσον ὑπεστηρίζετο μόνον ἀπὸ τὰ δύο κόμματα, δηλ. ἀπὸ τὸ κόμμα τῆς ΕΠΕΚ καὶ ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§207Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶσθε δίκαιος, διὰ τὸ ζήτημα τῆς παλινωδίας. Διὰ τὴν παλινωδίαν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος δὲν εἴπατε τίποτε.

§208Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Καὶ τὰ τρία συμφωνήσαντα κόμματα ὑποστηρίζουν, ὅτι δῆθεν τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς ἔχει τὸ προνόμιον νὰ εἶναι τάχα καὶ ἀναλογικὴ καὶ πλειοψηφικόν, ὅτι ἔχει τὸ προνόμιον νὰ εὐνοῇ τὰ μεγάλα κόμματα, διὰ νὰ φτιάξουν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ προστατεύει καὶ τὴν μειοψηφίαν. Ὅλα αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ἰσχύουν ὅπως ὅλοι γνωρίζετε καὶ εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἓν μόνον καὶ τὸ αὐτὸ κόμμα νὰ λάβῃ πλειοψηφίαν εἰς ὅλους τοὺς Νομοὺς τοῦ Κράτους, εἰς ὅλα τὰ ἐκλογικὰ διαμερίσματα. Καλούμεθα σήμερον, κύριοι συνάδελφοι ν’ ἀναλάβωμεν ὁ καθεὶς ἐξ ἡμῶν τὰς εὐθύνας του ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς ἱστορίας. Ἡ ψῆφος, ἡ ἰδική μας, θὰ κρίνῃ ἐὰν ἡ χώρα μας θὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν, ἢ ἀντιθέτως εἰς τὸ χάος, τὴν ἀναρχίαν καὶ τὴν ἀκυβερνησίαν. Διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἐπιτυγχάνεται τὸ πρῶτον, διὰ τῶν ἀναλογικῶν συστημάτων ἐπιτυγχάνεται τὸ δεύτερον. Διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἐπιτυγχάνεται τὸ πρῶτον, διότι δι’ αὐτοῦ θὰ προκύψουν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, οἱ συνασπισμοὶ ἐκεῖνοι τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι θὰ δημιουργήσουν εἰς τὸν λαὸν τὸ αἴσθημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον σήμερον δὲν ὑπάρχει καὶ τὸ ὁποῖον θὰ συντελέσῃ ἐπὶ τῆς σταθερότητος ἰσχυρῶν μετεκλογικῶν Κυβερνήσεων. Ὁ συναπισμὸς τῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἐμφανισθοῦν ἐνώπιον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ βάσει τοῦ συστήματος αὐτοῦ θὰ δημιουργήσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν πεποίθησιν, ὅτι κάτι καλλίτερον θὰ προκύψῃ εἰς τὸν τόπον, ὅτι ἐφόσον ὄχι ἐκ τῶν ὑστέρων λόγῳ ἀνεπαρκείας τῶν ἀριθμῶν, ἀλλὰ ἐκ τῶν προτέρων ὑπάρχει μία ἐλευθέρα ἀβίαστος συνεννόησις τῶν κομμάτων, μία ἕνωσις προσπαθειῶν, τότε οἱ ψηφοφόροι θὰ προσέλθουν εἰς τὰς κάλπας μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι συντελοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐπιτευχθείσης ἑνώσεως καὶ δὲν θ’ ἀναζητήσουν ἀλλοῦ τὸ φάρμακον τῆς κομματικῆς ἀνεπαρκείας, Ἀντιθέτως, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἐπιτυγχάνεται τὸ δεύτερον, διότι δι’ αὐτοῦ, ὄχι μόνον, δὲν θὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ πολιτικὴ κατάστασις, ἀλλ’ ἀντιθέτως, ἂς μὴ πλανώμεθα, θὰ περιπλακῇ μέχρι σημείου ἀνησυχητικοῦ διὰ τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἐπιβάλλεται ὅθεν, ὅπως ὁ πολιτικὸς κόσμος μὴν ἐξαντλῇ τὴν ὑπομονὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πράττει δὲ τοῦτο, ὅταν ἐμφανίζεται σήμερον μὴ διδαχθεὶς τίποτε οὔτε ἀπὸ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950, οὔτε ἀπὸ τὰς προσφάτους δημοτικὰς τοιαύτας. Εὐτυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει ἀκόμη ἐλάχιστος καιρός, διὰ τὸν πολιτικὸν κόσμον νὰ ἐξαρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων. Εὐτυχῶς ὑπάρχει ἐλάχιστος καιρὸς ἀκόμη διὰ τὰ κόμματα νὰ σκεφθοῦν. Προειδοποιοῦμεν ὅμως ὅτι θὰ εἶναι ἀργὰ ὅταν αἱ κάλπαι στηθοῦν καὶ πάλιν καὶ ὅταν ἡ ἀναλογικὴ καταδικάσῃ καὶ πάλιν τὴν χώραν εἰς ἀκυβερνησίαν. Τότε ἀσφαλῶς ὁ πολιτικὸς κόσμος, τότε ἀσφαλῶς τὰ κόμματα, θ’ ἀντιληφθοῦν τὰ λάθη των, ἀλλὰ δυστυχῶς θὰ εἶναι ἀργά, διότι περιθώριον μετανοίας δὲν θὰ ὑπάρχῃ, διότι τὰ κόμματα δὲν θὰ παραμερισθοῦν ἁπλῶς, δὲν θὰ ἀγνοηθοῦν, ἀλλὰ θὰ ἀφανισθοῦν ὁλοσχερῶς. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι συνάδελφοι, ἡμεῖς τασσόμεθα ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, καὶ θὰ καταδικάσωμεν διὰ τῆς ψήφου μας τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ἀντεθνικόν, ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Προειδοποιοῦμεν δὲ τὰ μεγάλα συμφωνήσαντα κόμματα, ὅτι ὅσην ἐπιδεξιότητα, ὅσην προσπάθειαν, ὅσην ἐπιμέλειαν καὶ ἂν κατέβαλον οἱ ἐμπειρογνώμονές των, διὰ νὰ κόψουν τὸ κοστοῦμι αὐτὸ εἰς τὰ μέτρα των, ὁπωσδήποτε θὰ τοὺς ἔλθῃ κοντό. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν φοβούμεθα τὰς ἐκλογάς, δὲν μᾶς πτοοῦν οἱ τίτλοι τῶν αὐτοτιτλοφορουμένων «μεγάλων κομμάτων», διότι τὴν σειρὰν τῶν κομμάτων θὰ τὴν κανονίσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, μόνος ἁρμόδιος καὶ κυρίαρχος. Ἀνησυχοῦμεν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Θὰ ἔχωμεν ὅμως ἥσυχον τὴν συνείδησιν μας ὅτι ἡμεῖς ἐπράξαμεν τὸ καθῆκον μας. Ἡμεῖς εἴπομεν καὶ ἐλαλήσαμεν καὶ ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν! (Χειροκροτήματα).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θυμιογιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§210Χ. ΘΥΜΙΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὡς ἀνήκων εἰς τὸν δημοκρατικὸν συναγερμόν, νὰ κάμω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς μίαν δήλωσιν, ὡς πρὸς τὴν μομφὴν τὴν ὁποίαν ἀπέδωσε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τοὺς ὑπογράψαντας τὴν ἔνστασιν τῆς ἀπαρτίας. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν δήλωσιν αὐτήν, διὰ νὰ δηλώσω σαφῶς, ὅτι ὁ δημοκρατικὸς συναγερμὸς δὲν πρόκειται νὰ κωλυσιεργήσῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἴσως εἶναι τὸ μόνον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον συναντᾶται μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Διότι πιστεύω ἀπολύτως ὅτι ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον εἰς τὸ ὁποῖον περιῆλθεν ἡ χώρα, ἡ μόνη διέξοδος εἶναι αἱ ἐκλογαί. Ἔλαβον τὸν λόγον, κ. βουλευταί, διὰ νὰ κατηγορήσω καὶ ἐγώ, μὲ τὴν σειράν μου, τοὺς ἐμπνευστὰς τοῦ νομοσχεδίου, αὐτοῦ τοῦ κατασκευάσματος, τὸ ὁποῖον ὡς ἀποκλειστικὴν σκέψιν ἔχει τὴν παραποίησιν καὶ τὴν διαστρεύλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ στρέψω τὸν λόγον καὶ πρὸς τὴν πλευρὰν τῆς ΕΠΕΚ, διότι ἐνῶ αὕτη ἐδείκνυε τόσην εὐαισθησίαν καὶ τόσον συνεκινεῖτο ἀπὸ τὰς προεκλογικὰς παραβιάσεις τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν καὶ τόσον διεμαρτύρετο διὰ τὴν ἀλλοίωσιν τῶν ἀποτελεσμάτων ποὺ ἐπῆλθεν ἀπὸ τὸν παράτυπον τρόπον ἐκλογῆς τῶν στρατιωτικῶν τμημάτων, αὐτὴν τὴν φορὰν ἐπιδεικνύει μίαν ἀπάθειαν, ὡς πρὸς τὸ κατασκεύασμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ὄχι ἁπλῶς μεταμορφώνει καὶ παραποιεῖ τὸ λαϊκὸν φρόνημα, ἀλλὰ κυριολεκτικῶς μετατρέπει τὴν λαϊκὴν ψῆφον, εἰς τὴν ὁποίαν ὑποκαθίστανται οἱ κατασκευασταὶ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ὡς νὰ συναισθάνωνται ὅτι ὑποστηρίζουν μίαν ἄδικον ὑπόθεσιν, ὅταν μὲν στρέφωνται εἰς τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν ἀναλογικήν, ἰσχυρίζονται καὶ λέγουν: «Διατὶ μᾶς κατηγορεῖτε; Μήπως τὸ σύστημα ποὺ προτείνομεν δὲν εἶναι περίπου ἕν ἀναλογικὸν σύστημα; Τί ἐὰν εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν συμμετέχουν τὰ κόμματα μὲ τὸ 10% ἢ 12% καὶ τί ἐὰν πρέπει τώρα νὰ συγκεντρώσουν 17%;», Ἀλλὰ αὐτό, κ. βουλευταί, μοῦ ὑπενθυμίζει ἕνα ἀρχαῖον σόφισμα. Κάποτε ἕνας ἀρχαῖος σοφιστὴς ἠρώτησεν ἕναν συζητητήν του. Ἐὰν σοῦ βγάλω μία τρίχαν ἀπὸ τὸ κεφάλι γίνεσαι φαλακρός; Ὄχι. Ἐὰν σοῦ βγάλω δύο; Ὄχι, πάλι. Ἔφθασε ὡς τὶς χίλιες; Ὄχι. Ἐὰν σοῦ βγάλω χίλιες καὶ μία; Ἀντελήφθη ὁ συνομιλητὴς ὅτι εὑρίσκετο πρὸ μιᾶς καταστάσεως δυσκόλου καὶ ἀντελαμβάνετο ὅτι εἶχεν ἀνεβεῖ πολὺ τὸ ποσόν.—Μάλιστα, λέγει, μὲ μίαν τρίχα παραπάνω γίνεσαι φαλακρός;—Τὸν ἠρώτησεν ὁ σοφιστής. Ἔτσι μοιάζει καὶ ὁ συλλογισμὸς τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Τί ἐὰν εἶναι 10%, τί 17%; Καὶ ἐγὼ θὰ ἔλεγα: διατί νὰ μὴ τὸ κάνωμεν 20%; Διὰ νὰ στηρίξουν τὸ οἰκοδόμημα αὐτὸ ἐφεῦρον τὸ θεώρημα τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς ἐνισχυμένης, ἀλλὰ καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ὅτι ὅλα αὐτὰ γίνονται, διότι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶ καὶ ἐγώ: Ποῦ πρέπει νὰ στηρίζεται μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις; Κατὰ τήν γνώμην μου δύο εἶναι αἱ πηγαὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις: Πρῶτον ἡ βία καὶ δεύτερον, ἡ λαϊκὴ θέλησις. Ἐάν, κύριοι, αὐτὸ θέλουν, νὰ εἶναι σύμφωνοι πρὸς ἑαυτούς, πρέπει σαφῶς νὰ εἴπουν, ὅτι ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν βίαν. Διότι ἄλλως πρέπει νὰ καταλήξουν ἀναμφιβόλως καὶ ἀναντιρρήτως εἰς τὴν ἄποψιν ὅτι ἓν εἶναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο ποὺ ἠμπορεῖ γνησίως νὰ ἐκφράσῃ τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα εἶναι ἡ ἀναλογική. Παρηκολούθησα προηγουμένως τὸν κ. Κάντζιαν, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξεν, ὅτι ἐὰν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1950 ἴσχυεν αὐτὸ τὸ σύστημα, θὰ συνέβαινεν, ὥστε τὰ 35% νὰ κυβερνοῦν τὰ ὑπόλοιπα 65%. Δηλαδὴ θὰ συνέβαινεν ἡ μειοψηφία νὰ κυβερνᾷ τὴν πλειοψηφίαν. Καὶ αὐτὸ λέγεται: δημοκρατικὸς τρόπος διακυβερνήσεως. Ὥστε, λοιπόν, ἐὰν καταλήξωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ ὑποκαθιστῶμεν τὴν λαϊκὴν θέλησιν μὲ ἕνα σύστημα ἰδικῆς μας κατασκευῆς καὶ κατασκευάζομεν ἡμεῖς μίαν Κυβέρνησιν, διότι τὴν θέλομεν ἰσχυράν. Αὐτὸ ὁμοιάζει μὲ ἐκείνην τὴν παροιμίαν τοῦ βλάχου καὶ τοῦ ζωγράφου: «Μὴ θέλοντας ὁ ζωγράφος, θέλοντας ὁ βλάχος, ὁ Χριστὸς φόρεσε κόκκινα τσαρούχια». Θέλομεν μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ποὺ νὰ ἀπορρέῃ ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ψῆφον, καὶ ἡ μόνη ποὺ ἠμπορεῖ νὰ τὴν ἀποδώσῃ εἶναι ἡ ἀναλογική, κάνουμε τότε μία κατασκευὴ καὶ τὴν ἐπιβάλλουμε στὸ λαό. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἀπορρέει μόνον καὶ πάντοτε ἀπὸ τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Μόνον ἐκείνη εἶναι σταθερὰ Κυβέρνησις, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ λύσῃ τὰ λαϊκὰ προβλήματα. Ἀλλ’ ἐσεῖς, κύριοι, ὑποστηρικταὶ καὶ τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ συστήματος, τὸ θεώρημα αὐτὸ τὸ ἀγνοήσατε, ὅτι μία σταθερὰ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ αἰσθήματα, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία λύει τὰ προβλήματα τοῦ λαοῦ. Πῶς θέλετε νὰ ἔχετε ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ὅταν προβάλεται τὸ φάσμα τοῦ εἰσαγγελέως, διὰ νὰ λύσετε κοινωνικὰ προβλήματα; Πῶς θέλετε νὰ ἔχετε ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ὅταν ἀπεργοῦν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι δι’ ἕνα κομμάτι ψωμί, ὅταν χιλιάδες ἀγρόται κατεβαίνουν εἰς συλλαλητήριον διὰ νὰ κατοχυρώσουν τὰ προϊόντα τους, τὰ ὁποῖα παράγουν μὲ κόπον καὶ αἷμα, ὅταν στὴν πόρτα τῶν ἐργατῶν κτυπᾷ τὸ φάσμα τῆς πείνης καὶ ὁ τιμάριθμος. Ὁ Μολὼχ αὐτός, τείνει νὰ καταφάγῃ τὰ θύματά του; Πῶς θέλετε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἔχετε ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν; Εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι βουλευταί, ἀνεπτύχθη ὁ μύθος τοῦ Ἀνταίου. Ἠξεύρετε πολὺ καλά, ὅτι ὁ Ἀνταῖος, ἐφ’ ὅσον δὲν πατοῦσε εἰς τὴν μητέρα γῆ, δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ εὐστάθειαν. Λοιπὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν στηρίζεται εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἐὰν δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ προβλήματα τοῦ λαοῦ, δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι σταθερὰ καὶ ἱκανὴ Κυβέρνησις. Αὐτὸ τὸ παρακάμπτετε καὶ μεταβαίνετε εἰς τὰ σχήματα, διὰ νὰ λύσετε ἕνα πρόβλημα οὐσίας. Αὐτὸ μοῦ ὑπενθυμίζει μίαν ρῆσιν κάποιου συγγραφέως ὅτι, ὅταν οἱ ἄνθρωποι παύσουν νὰ εἶναι δημιουργικοί, παύσουν νὰ ἔχουν τὸν παλμὸν πρὸς τὴν ζωήν, καταφεύγουν εἰς τὰ σχήματα. Ἔτσι καὶ σεῖς ρίπτετε τὸ σύνθημα: θὰ κατασκευάσωμε μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν καὶ θὰ λύσωμεν τὰ προβλήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ μία παροιμία λέγει, ὅτι «τὸν παπᾶ δὲν τὸν κάμνουν τὰ ράσα». Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, μήπως κατὰ τὸ 1946–1950, τὸ Λαϊκὸν κόμμα δὲν εἶχε μίαν ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐν τούτοις τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον διέθετε συντριπτικὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἐστάθη ἱκανὸν νὰ διακυβερνήσῃ τὴν χώραν καὶ προσέτρεξεν εἰς τὴν συμμαχίαν τοῦ ἡττηθέντος εἰς τὰς ἐκλογὰς Φιλελευθέρου κόμματος, διότι ἀκριβῶς, συνέβαινεν αὐτὸ ποὺ λέγω, διότι δὲν ἐστηρίζετο εἰς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰ λαϊκὰ αἰσθήματα, διότι εἶχε καταγάγει μίαν νίκην ἐκ κατασκευῆς, εἶχε καταγάγει μίαν νίκην, ἀντιστάσεως μὴ οὔσης.

§211Ε. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ τότε εἶχον γίνει μὲ ἀναλογικὴν αἱ ἐκλογαί.

§212Χ. ΘΥΜΙΟΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω. Καίτοι εἴχατε μίαν πλειοψηφίαν, ἐν τούτοις δὲν κατωρθώσατε νὰ κυβερνήσετε σταθερῶς τὴν χώραν καὶ προστρέξατε καὶ εἰς ἄλλο κόμμα καὶ τοῦ δώσατε καὶ τὸ κυβερνητικὸν προβάδισμα. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι ἡ σταθερότης μιᾶς Κυβερνήσεως δὲν ἐξασφαλίζεται ἀπὸ τὴν συστηματικὴν ὑπεροχὴν εἰς ἕδρας, ἀλλὰ ἐξασφαλίζεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι μία Κυβέρνησις μπορεῖ νὰ ἀνταποκριθῇ στὰ προβλήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τῆς νῦν περιόδου, δὲν μπόρεσε νὰ εὐσταθήσῃ, ἦτο ἀκριβῶς, διότι δὲν ἠσχολεῖτο μὲ τὰ προβλήματα τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ μὲ τὸ ἂν θὰ ἔβγαιναν 70 ψυχοπαθεῖς ἢ ποιὸς θὰ διωρίζετο διοικητὴς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης κλπ. Καὶ ἐν τῷ μεταξὺ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι κατῆλθον στὰς ἀπεργίας καὶ τοὺς προβάλλομεν τὸ φᾶσμα τοῦ εἰσαγγελέως. Ἀλλὰ ὁ εἰσαγγελεὺς δὲ μπορεῖ νὰ δώσῃ λύσιν στὰ κοινωνικὰ προβλήματα. Οἱ Κυβερνήσεις δίδουν λύσιν καὶ ὄχι οἱ εἰσαγγελεῖς. Οἱ εἰσαγγελεῖς δίδουν λύσιν προκειμένου περὶ λωποδυτῶν, ἀλλὰ δὲν μποροῦν, ναὶ δὲν μποροῦν, νὰ δώσουν λύσεις ποὺ ἀφοροῦν ὁλοκλήρους τάξεις, ὅπως εἶναι ἡ τάξις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δὲν μπορεῖτε, ὅταν σᾶς λέγουν οἱ καπνοπαραγωγοί, ὅτι πεθαίνομεν ἀπὸ τὴν πεῖναν, νὰ τοὺς προβάλετε τὸν εἰσαγγελέα. Δὲν μπορεῖτε, ὅταν ὁ ἀγρότης πεινᾷ, νὰ τοῦ προβάλετε τὸν εἰσαγγελέα; Θέλησα νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς περὶ σταθερᾶς Κυβερνήσεως, διότι ἐκάματε τὴν παρατυπίαν νὰ παραβιάσετε τὸ ἐπίσημον ἐκλογικὸν σύστημα τῆς χώρας, τὸ ἀναλογικόν, ἐν ὀνόματι τῆς σταθερᾶς Κυβερνήσεως, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνεται μὲ σχηματικοὺς τρόπους, ἡ σταθερὰ Κυβέρνησις, ἀλλὰ μὲ τὸ νὰ μπορῇ νὰ ἀνταποκριθῇ στὰ λαϊκὰ προβλήματα. Αὐτὸ ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα.

§213Ε. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Σεῖς πιὸ σύστημα θέλετε, κύριε συνάδελφε;

§214Χ. ΘΥΜΙΟΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν καθαρῶς ἀναλογικήν. Ἐδῶ προεβλήθη καὶ ἄλλο θεώρημα. Ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ κάνουμε, διότι ὑπάρχει καὶ ἕνας ἄλλος φόβος, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ θεώρημα τῆς σταθερᾶς Κυβερνήσεως, ὅτι τὰ κάνομε διὰ νὰ ἀποφύγωμε τὸν κίνδυνον τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ σᾶς κάμω τὸν δάσκαλο ἐδῶ πέρα, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι οἱ χῶρες, οἱ ὁποῖες θέλησαν νὰ συμπιέσουν τὶς κομμουνιστικὲς δυνάμεις, ἐκεῖνες εἶναι ἀκριβῶς, ποὺ ὑπέκυψαν καὶ γρηγορώτερον στὸν κομμουνισμόν. Δὲν θὰ δυσκολευθῶ νὰ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὴν Ἰταλίαν, ἡ ὁποία ἔζησεν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν μὲ φασιστικὸν καθεστώς, καὶ σήμερον παρουσιάζει τὸ ἰσχυρότερον κίνημα εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην. Ἐμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ὁμάδα τοῦ δημοκρατικοῦ συναγερμοῦ, δηλώνομεν ὅτι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, διότι ἡ ἀναλογικὴ δίδει τὴν δυνατότητα νὰ ἐκφράζετε γνησίως ἡ λαϊκὴ θέλησι, διότι ἡ ἀναλογικὴ διαμορφώνει τὰ πολιτικὰ ρεύματα στὴ χώρα, διότι ἡ ἀναλογικὴ παρεμποδίζει τὴν πολιτικὴν ἀποστέωσιν, ἡ ὁποία δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ συγκεντρώνῃ ἐκρηκτικὲς δυνάμεις. Ἡ ἀναλογικὴ εἶναι τὸ σύστημα, ποὺ δημιουργεῖ τὴν ἀναγκαίαν ἰσορροπίαν διὰ νὰ προχωρήσῃ ἕνα Ἔθνος πρὸς τὰ ἐμπρός. Ἐμεῖς θὰ ἐπιθυμούσαμεν ἡ Βουλή, ἀντὶ νὰ ἀσχολεῖται ἐν ὄψει τῶν ἐκλογῶν, νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ ἀσχοληθῇ περισσότερον μὲ τὸ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰς συνθήκας ἐκείνας, ποὺ θὰ ἐπιτρέψουν τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῶν πολιτῶν, ποὺ δὲν θὰ τελοῦν ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῶν στρατοδικείων καὶ τῶν ψηφισμάτων, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ὑπάρξῃ πραγματικὴ ἐκδήλωσις τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀναβαπτισθῇ ἡ πολιτικὴ ἡγεσία κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ καὶ σταθερόν.

§215Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶναι κόλπον.

§216Χ. ΘΥΜΙΟΓΙΑΝΝΗΣ. Παρ’ ὅλα ταῦτα, ἡμεῖς μαχόμεθα, κύριοι βουλευταί, τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Παρ’ ὅλα ταῦτα ἀποδεχόμεθα τὴν πρόκλησιν πρὸς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, διότι ἔχομεν πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὸν τάφον, τὸν ὁποῖον παρασκευάζετε ἐσεῖς διὰ τοὺς ἄλλους, φοβοῦμαι μήπως εἶναι ἰδικός σας τάφος.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§218ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἀληθῶς ἀνιαρόν, ἀλλὰ καὶ ἄχαρι τὸ ἔργον τοῦ ἀγορητοῦ ὅταν καλῆται νὰ ὁμιλήσῃ εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων, εἰς ὦτα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν ὡς προμετωπίδα τῶν σκέψεων αὐτῶν, «οὐ πεισθῶ καὶ ἂν μὲ πείσῃς». Ἀλλά, κύριοι, ἡ συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς τοιούτου νομοσχεδίου τοιαύτης σοβαρότητος, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τοῦ κατ’ ἐξοχὴν νόμου τῆς δημοκρατίας, τοῦ νομοθετήματος ἐκείνου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τῶν δημοκρατικῶν πολιτευμάτων εἰς ὅλας τὰς εὐνομουμένας δημοκρατικὰς χώρας, ἀποτελεῖ ἡ συζήτησις αὐτὴ δι’ ἡμᾶς καθῆκον ἐπιτακτικόν. Καὶ ἀποτελεῖ καθῆκον ὄχι μόνον διὰ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἕτερον λόγον, διότι ἐν τῇ συγκεκριμένῃ περιπτώσει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον δὲν ἀποτελεῖ δυστυχῶς τὸ εὐγενὲς δημιούργημα μιᾶς γενικωτέρας καὶ ὑψηλοτέρας ἀντιλήψεως πρὸς καλλιτέραν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἀποτελεῖ τὸ μικρόψυχον κατασκεύασμα μικρῶν κομματικῶν ὑπολογισμῶν καὶ ἐπιδιώξεων, τῶν ὁποίων αἱ συζητήσεις ἀπὸ δύο περίπου μηνῶν καθ’ ἑκάστην δημοσιευόμεναι διὰ τοῦ τύπου ἐνεφάνισαν γυμνὴν καὶ ἀπογοητευτικὴν τὴν εἰκόνα τῶν ἰδεῶν καὶ ἀντιλήψεων τῶν συνεταιρισθέντων τριῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι συνησπίσθησαν πρὸς κατάρτισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τῶν πολιτικῶν αὐτῶν ἀρχηγῶν τῶν ἀξιούντων νὰ κυβερνήσουν τὸν τόπον. Ἀμφιβάλλω, κύριοι, ἐὰν ποτὲ ἐξεδηλώθη κατὰ τοσοῦτον ἔντονον τρόπον ἡ ἀποδοκιμασία καὶ ἡ δυσφορία τῆς κοινῆς γνώμης διὰ τὴν τοιαύτην πολιτικὴν ἐνέργειαν καὶ ἀμφιβάλλω ἐὰν ἐνέργεια πολιτική, ἐξέπεσε τόσον εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τὸ θλιβερώτερον καὶ περισσότερον ἀπογοητευτικόν, κύριοι, εἶναι, ὅτι ἡ συζήτησις ἑνὸς τοσούτου, τοιαύτης σοβαρότητος νομοσχεδίου, ἀντὶ νὰ διεξαχθῇ μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα καὶ ἠρεμίαν, ὡς προσήκει εἰς τὸ θέμα, πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ ἀρίστου τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, διεξάγεται δυστυχῶς ὑπὸ μίαν ἀτμόσφαιραν ὑστερικῆς νευρικότητος καὶ σπουδῆς.

§219Γ. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Ποῦ εἶνε ἡ νευρικότης;

§220ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀπορῶ, πῶς σεῖς μόνον δὲν τὸ τὸ βλέπετε καὶ εἶσθε εὐτυχής, διότι πολλὰ πράγματα φροντίζετε νὰ μὴ τὰ βλέπετε. Σᾶς παρέχεται ἡ εὐκολία νὰ μὴ βλέπετε πολλὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν ἡμεῖς. Καὶ ἡ σπουδὴ αὐτή, κύριοι, ἐκδηλοῦται κατὰ τρόπον ἥκιστα πολιτικόν, διότι παρέχει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις σπεύδει νὰ ἀπαλλαγῇ ταχύτερον τοῦ βάρους τῆς Ἀρχῆς, διὰ νὰ μὴ ἀντιμετωπίσῃ τὰ προβλήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησε καὶ τὸ χάος εἰς τὸ ὁποῖον περιήγαγε τὸν τόπον. Καὶ σπεύδει, τὸ νομοθέτημα αὐτό, νὰ τὸ περιβάλῃ μὲ τὸν τύπον τῆς νομιμότητος ἄνευ συζητήσεως, νὰ καταστήσῃ νόμον τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ παρασκεύασμα τὸ ἁμαρτωλόν, ἑνὸς νόθου συνοικεσίου, τὸ ὁποῖον ἡ περίτρομος συνείδησις τῶν τριῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν ἀπειργάσατο, τῶν Ἀρχηγῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δι’ αὐτοῦ ἐφρόντισαν καὶ φροντίζουν κατὰ τίνα τρόπον, θὰ ἀποφύγουν τὴν εὐθεῖαν καὶ ἄμεσον ἀντιμετώπισιν τῆς κρίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι, κύριοι, ἀπορῶ, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀναμετρήσω ὑπὸ τὸ βάρος ποίας περιτρόμου συνειδήσεως καὶ ἐκτιμήσεως τινῶν πολιτικῶν ἀνομημάτων ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ συμπράξαντες εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μετ’ αὐτῆς πολιτικοὶ Ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι μόλις πρὸ ὀλίγου τόσον δριμέως ἀλληλοεπεκρίνοντο καὶ τόσον ἐντόνως ἀλληλοαπεκλείοντο ἐκ τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου, ὥστε νὰ προέλθουσιν εἰς κοινὴν συμφωνίαν καὶ συνεννόησιν πρὸς ἐξεύρεσιν τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφύγουν τὴν ἄμεσον κρίσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ ἀντικαταστήσουν αὐτὴν διὰ νοθεύσεως καὶ παγιδεύσεως τῆς θελήσεως αὐτοῦ καὶ τὸ νόθον παρασκεύασμα αὐτό, τὸ οὕτω πως γενόμενον διότι δὲν ἔχουν τὸ θάρρος νὰ θέσουν ὑπὸ τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον κρίσιν, οὔτε αὐτῶν τῶν ὀπαδῶν των, διότι καὶ αὐτῶν τῶν ὀπαδῶν τὴν ἐλευθέραν κρίσιν φοβοῦνται. Καὶ διὰ τοῦτο ἔσπευσαν νὰ θεωρήσουν ζήτημα ἐμπιστοσύνης τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ ἀξιώσουν παρ’ αὐτῶν τὴν ἄνευ γνώμης καὶ θελήσεως τυφλὴν ψήφισίν του, παρὰ πᾶσαν συνταγματικὴν ἀρχὴν καὶ παράδοσιν, ὅτι ἐπὶ τοιούτων συνταγματικῶν νομοσχεδίων ἡ κομματικὴ πειθαρχία δὲν ἰσχύει κατὰ παγίαν ἀρχὴν καὶ ἀπαράβατον, ἰσχύουσαν εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς ὅλων τῶν χωρῶν. Καὶ διὰ τοῦτο δυσφορεῖ καὶ ἀγανακτεῖ ἡ λαϊκὴ γνώμη ἐναντίον αὐτῶν, διότι ἐν τῷ μέσῳ τόσον ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, τόσον κρισίμων προβλημάτων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἄμεσον ἐπίδρασιν ὄχι μόνον εἰς τὴν ζωὴν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐθνικὴν καὶ φυλετικὴν σύστασιν αὐτοῦ, δὲν ἠδυνήθησαν οἱ πολιτικοὶ αὐτοὶ ἀρχηγοὶ νὰ ἐξαρθῶσιν εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων αὐτῶν καὶ νὰ συμφωνήσουν ἐπὶ τοῦ τρόπου ἀντιμετωπίσεως τῶν μεγάλων αὐτῶν προβλημάτων, ἀλλὰ συνεφώνησαν μόνον πρὸ τοῦ κοινοῦ κομματικοῦ των συμφέροντος. Καὶ ἐρωτῶ, οὕτω πράξαντες δὲν ἔθεσαν ὑπεράνω τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου τὸ κομματικὸν αὐτῶν συμφέρον; Κύριοι βουλευταί, ἀπεδόθη ἡ κυβερνητικὴ ἀδυναμία εἰς τὴν ἐπίλυσιν τῶν προβλημάτων αὐτῶν, εἰς τὴν κατάτμησιν λόγῳ τῆς ἀναλογικῆς τῶν κομματικῶν δυνάμεων καὶ φυσικὸν ἦτο, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀδυναμίας κυβερνητικῆς, νὰ καταφύγουν, ὡς διέξοδον, εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Ἀλλὰ ἐνῷ διεκηρύσσετο, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῆς ἀκυβερνησίας καὶ μὲ τοιαύτην δικαιολογίαν καταφεύγουν εἰς τὴν λαϊκὴν ψῆφον, ὅταν ἔρχωνται ἐνώπιον αὐτῆς, ἐμφανίζονται πάλιν μὲ τὸ ἴδιον σύστημα, μὲ τὰς αὐτὰς βάσεις καὶ τὰς αὐτὰς συνεπείας, παραποιημένον καὶ παραμορφωμένον κατὰ τοῦτο καὶ μόνον, καθ’ ὅσον ὑπηγόρευον τὰ κομματικὰ αὐτῶν συμφέροντα. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι, ἐὰν ἔχῃ ἄδικον ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅταν καταδικάζῃ αὐτοὺς τοὺς πολιτικοὺς Ἀρχηγούς, ἐὰν ἔχῃ ἄδικον, ὅταν εὑρίσκεται πρὸ μιᾶς τοιαύτης ἀπογοητευτικῆς εἰκόνος νὰ στρέφῃ τὴν σκέψιν αὐτοῦ πρὸς ἀνεύρεσιν ἐκτὸς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἑνὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ κύρους του θὰ ἠδύνατο νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν κλονισθεῖσαν ἐμπιστοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον, καὶ νὰ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὸν θετικῶς, τὸν εἰλικρινῆ καὶ σοβαρὸν χειρισμὸν τῶν ζητημάτων του. Ὑπῆρξα, κ. βουλευταί, πάντοτε πιστῶς ὀπαδὸς τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, πιστὸς εἰς τὰς ἰδέας καὶ τὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω ἐπὶ δεκαετίας ὁλοκλήρους καὶ οὐδέποτε ὑπηρέτησα ὑπὸ αὐταρχικὰ καθεστῶτα, ὡς ἴσως τινὲς ἐξ ὑμῶν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἶναι τόσον κοινῶς ἀντιληπτὴ ἡ διαμορφωθεῖσα αὕτη λαϊκὴ ψυχολογία, ὥστε ἀποτελεῖ ἔκδηλον γνώμην τοῦ λαοῦ πάσης τάξεως καὶ παντὸς ἐπαγγέλματος καὶ μάλιστα ἐμορφώθη ἡ γνώμη ἡ λαϊκή, ὅτι μόνον ὁ φόβος ἑνὸς τοιούτου προσώπου ἐνέπνευσε τὸν ἐκλογικὸν αὐτὸν μηχανισμόν. Καὶ ἡ γνώμη αὕτη ἀποτελεῖ ἀληθῆ κατηγορίαν καὶ βαρεῖαν καταδίκην. Καὶ ἐρωτᾷ καὶ διερωτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πῶς αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγων μόλις μηνῶν ἐν ἀγαστῇ συμφωνίᾳ διεκήρυττον, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ θὰ φέρῃ τὸν τόπον εἰς ἀδιέξοδον καὶ ἀποτελεῖ ἐπιτακτικὸν καθῆκον ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ, πῶς θὰ ἐμφανισθοῦν μὲ τὸ ἴδιον ἀποσυνθετικὸν τῶν πολιτικῶν κομμάτων σύστημα, τροποποιηθὲν κατὰ τοῦτο μόνον, ὥστε νὰ νοθεύῃ καὶ τὰς ὀλίγας ἐκείνας ἀρετάς, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα; Ὅταν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου ἀπαιτοῦν ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, τὰ κόμματα τοῦ τόπου θυσιάζουν τὰ προσωπικὰ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, οὕτω ἐσκέφθησαν πάντοτε εἰς τὸ παρελθὸν ἀρχηγοὶ ὑπακούοντες εἰς τὴν φωνὴν τοῦ Ἐθνικοῦ καθήκοντος, παρεμέρισαν καὶ ἠγνόησαν τὸ κομματικὸν συμφέρον. Ἐπρέσβευον, ὅτι σκοπὸς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν συμφερόντων τῶν κομμάτων, ἀλλ’ ἡ προστασία τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Τὴν προστασίαν ἀσφαλίζει μόνον ἰσχυρὰ Κυβέρνησις καὶ ἡ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἔχει προϋπόθεσιν, ἰσχυρὰν κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν. Οὕτω σκέπτονται οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοί, οἱ ἄξιοι τῶν περιστάσεων. Ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος Παναγῆς Τσαλδάρης, παρὰ τὴν ἀντίληψιν ποὺ εἶχεν, ὅτι τὸ κόμμα του ἐκ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1928 θὰ ἐξήρχετο μειωμένον, ἐν τούτοις, διότι ἔβλεπεν ὅτι ἡ κατάστασις ἀπῄτει Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἐτάχθη προθύμως ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 19 Δεκεμβρίου 1931, ἔλεγεν: «Ὑπεστήριξα τὸ πλειοψηφικὸν καίτοι εἶχον ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν θὰ εὐνοοῦσαν τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ἐθεώρησα ὑποχρέωσίν μου νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι ἔκρινα, ὅτι αὐτὸ ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Δὲν ἐδίστασα νὰ πράξω οὕτω, ἐπὶ βλάβῃ τοῦ πολιτικοῦ μου συμφέροντος». Καὶ ἐπακολουθεῖ κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος λέγει: «Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, μετὰ ἰδιαιτέρας χαρᾶς λαμβάνει γνῶσιν, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα τάσσεται ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι αὐτὸ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραδοθῇ εἰς κόμματα ἀσθενῆ καὶ ἀνομοιογενῆ, συγκροτούμενα δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων καὶ παραχωρήσεων, ἡ ὁποία θὰ ὠθήσῃ τὸ ἅρμα τῆς πολιτείας κατὰ τρόπον ποὺ καταλαμβάνετε, ποῦ θὰ ὠθῆται μία χώρα ἔχουσα τοιούτους ἡνιόχους». Οὕτως ἐσκέπτοντο, κύριοι βουλευταί, οἱ ἀείμνηστοι ἐκεῖνοι πολιτικοὶ ἄνδρες καὶ οὕτως ἐνήργουν, δὲν ἐδίσταζον νὰ ὑποτάξουν τὰ συμφέροντα τῶν κομμάτων εἰς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καὶ δὲν ὑπέγραφον συμφωνίας μεταξύ των ἀθεμίτους, νοθεύσεις καὶ παγιδεύσεις τῆς λαϊκῆς γνώμης, ὅταν κατὰ τὴν ἔκδηλον κοινὴν γνώμην καὶ συνείδησιν τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ἀπῄτει Κυβέρνησιν ἰσχυράν, τὴν ὁποίαν μόνον τὸ πλειοψηφικὸν ἐξησφάλιζεν». Ἀντιθέτως οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὑποστηρικταὶ αὐτοῦ τρεῖς πολιτικοὶ ἀρχηγοί, δὲν διστάζουν νὰ ἀπαρνηθοῦν προσφάτους ἐπισήμους δηλώσεις των ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ διὰ νὰ σᾶς δώσω μίαν μεγαλυτέραν ἀπόδειξιν τῶν πολιτικῶν αὐτῶν ἀντιφάσεων, σᾶς ἀναγινώσκω προσφάτους δηλώσεις τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, γενομένης τὴν 26ην Ἰουλίου τρεχ. ἔτους. Μόνον τὴν σχετικὴν περικοπὴν αὐτῶν σᾶς ἀναγινώσκω: «Κύριος καὶ μοναδικὸς σκοπὸς τῆς Βουλῆς εἶναι, νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ὕπαρξιν σταθερᾶς Κυβερνήσεως, ἱκανῆς νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν προορισμόν της. Καὶ τὴν βασικὴν αὐτὴν προϋπόθεσιν δὲν ἐξασφαλίζει δυστυχῶς ἡ σημερινὴ Βουλή. Οἱοσδήποτε συνδυασμὸς Κοινοβουλευτικῶν δυνάμεων θὰ ἔκλειε μέσα του τὸ σπέρμα ὀργανικῆς ἀδυναμίας. Θὰ ἦτο μία συμβατικότης τὴν ὁποίαν θὰ ἐπλήρωνε ἀκριβὰ ὁ τόπος, μὲ τὴν ψευδαίσθησιν ὅτι κυβερνᾶται. «Ἄς τὸ πάρωμεν ἀπόφασιν ὅτι ἐπιβάλλονται ἐκλογαὶ μὲ πλειοψηφικόν». Τί σημαίνουν ὅλα αὐτά; Ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ ἐκ τῶν ἐκλογῶν μέλλουσα νὰ ἐξέλθῃ πλειοψηφία, νὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ δώσῃ εἰς τὸν τόπον μία ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Τὸ σύστημα ὅμως αὐτό, διὰ τοῦ ὁποίου σεῖς..............

§221Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μὰ τότε ἐπεβάλλετο ἐκεῖνο καὶ σήμερον αὐτό.

§222ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Καὶ αὐτὸ ἔγινεν εἰς διάστημα ἑνὸς μηνὸς ἡ μεταβολὴ τῶν περιστάσεων; Ἀλλ’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐπικρίνω καὶ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ νοθείαν τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ.

§223Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸ νέον σύστημα σᾶς εὐνοεῖ ἄριστα.

§224ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν τότε νὰ μοῦ εἴπητε: Θὰ ψηφίσητε τὴν τροπολογίαν ποὺ ὑποβάλουν;

§225Γ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὄχι, διότι ἡμεῖς κάμνομεν ἓν σύστημα, διὰ νὰ σᾶς διευκολύνωμεν. Σεῖς ποὺ θέλετε τὸ πλειοψηφικόν, θὰ πάρετε 75% ἐπὶ πλέον, μὲ τὸ σύστημα αὐτό.

§226ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κατέχεσθε ἀπὸ πανικόν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῆς νοθείας. Ποῦ εἶναι αὐτή; Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως, ἐπικαλούμενος τὰ δεδομένα τῶν τελευταίων ἐκλογῶν. Κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τοῦ ἤδη προτεινομένου, ἤθελεν ἐπέλθει διάφορος κατανομὴ τῶν κομματικῶν δυνάμεων καὶ ἑπομένως φαινομενικὴ μεταβολὴ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς, ὅπως ἐλέχθη καὶ ἀπὸ ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἐὰν ἐφηρμόζετο ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, θὰ ἐλάμβανε τὸ μὲν Λαϊκὸν κόμμα, ὑπὸ τὴν σύνθεσίν του τὴν τότε, 95 ἕδρας, τὸ τῶν Φιλελευθέρων 85, ἡ ΕΠΕΚ, ἡ ὁποία ὑστέρει τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μόνον κατὰ 2.000 ψήφους, 29 ἕδρας. Δηλαδὴ θὰ ἐλάμβανε τὸ ⅓ τῶν ἑδρῶν, ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἔπαιρνε τὸ τῶν Φιλελευθέρων. Ἄρα οἱ 2.000 ψῆφοι τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων θὰ ἀντιπροσώπευον μίαν προσθήκην κομματικῆς δυνάμεως 56 βουλευτῶν. Καὶ δὲν εἶναι κύριοι τοῦτο νοθεία τῆς λαϊκῆς θελήσεως; Καὶ προχωρῶ. Τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τότε, τοῦ μὲν Λαϊκοῦ κόμματος θὰ ἦτο 3.300, τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων 3.500, τῆς ΕΠΕΚ 10.600 καὶ τῶν ἄλλων κομμάτων ἀπὸ 15–40.000. Εἶναι λοιπὸν τοῦτο σύστημα, τὸ ὁποῖον συμβιβάζεται μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας; Εἶναι αὐτὸ σύστημα ἰσοτιμίας τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων; Καὶ προχωρῶ ἀκόμη. Τὸ ἐκλογικὸν μέτρον τότε ἐκυμαίνετο μεταξὺ 3.500, 5.000 καὶ 15.000. Μὲ τὸ νέον ὅμως σύστημα τοῦτο θὰ κυμαίνεται ἀπὸ 3.300–44.000. Καὶ οὕτω ἐνῷ παραμένουν ἀναντιπροσώπευτοι ἐκλογεῖς. Κατὰ μὲν τὸ πλειοψηφικὸν τοῦ 1928, 30.000 ἐκλογέων, κατὰ δὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τοῦ 1950 36.000. Κατὰ τὸ ἐνισχυμένον σύστημα ποὺ προτείνετε σήμερον 96.000 ἐκλογέων μένουν τελείως ἀναντιπροσώπευτοι.

§227Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ ἐνισχυμένη ὅμως ἀναλογικὴ ἔχει τὸ προσόν, ὅτι θὰ δημιουργήσῃ ψυχολογικὴν πλειοψηφίαν καὶ δὲν θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα ἀνάλογα μὲ τὰ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950. Τὰ κόμματα θὰ ἔχουν, ὄχι μόνον εἰς βουλευτὰς πλειοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς ψήφους. Αὐτὸ τὸ γνωρίζομεν καὶ ἀπὸ τώρα. Ἀπὸ τώρα ἤρχισεν ἡ ἐπίδρασις τοῦ νέου συστήματος ἐπὶ τῆς λαϊκῆς γνώμης, πρὶν ἀκόμη ψηφισθῆ. Δημιουργεῖται δηλαδὴ ἡ ψυχολογία τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νέου συστήματος,

§228ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μὲ τὴν ψυχολογίαν μεταβάλλονται αἱ ἐκλογικαὶ δυνάμεις, ὄχι ὅμως καὶ αἱ ἀναλογίαι τοῦ νόμου. Διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ ὁ ἀείμνηστος Βενιζέλος ἐκυβέρνησε τὴν Ἑλλάδα λαβὼν 500.000 ψήφους, ἐπὶ 1.117.000, ἐνῷ σήμερον τὸ ἰσχυρότερον κόμμα δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύῃ παρὰ τὸ ⅛ τῶν ψήφων τοῦ λαοῦ. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι αὐτὸ σύστημα, ὀρθὸν καὶ εἰλικρινὲς καὶ ἐξυπηρετεῖ τοῦτο τὴν ἔννοιαν τῆς δικαίας λαϊκῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ τῆς δημοκρατίας;

§229Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἤθελε νὰ τονίσῃ, ὅτι δημιουργεῖται ψυχολογικῶς ἕνα κλῖμα, ποὺ θὰ δώσῃ τὴν πλειοψηφίαν. Αὐτοὶ ποὺ τρομοκρατοῦνται ἀπὸ τὸ νέον σύστημα δὲν ἔχουν δίκαιον, διότι αὐτὴν τὴν φορὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ στείλῃ βουλευτὰς μὲ τσαρούχια εἰς τὴν Βουλήν.

§230ΑΘ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶναι ἀληθές, κ. βουλευταί, ὅτι ὅλα τὰ συστήματα παρουσιάζουν μίαν ἀνισότητα ἐκλογικοῦ μέτρου, ἀλλὰ ὅταν συζητοῦμεν περὶ ἑνὸς συστήματος διὰ τοῦ ὁποίου θέλομεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν δὲν πρέπει νὰ ἀπομακρυνώμεθα περισσότερον, ἀντὶ νὰ πλησιάζωμεν πρὸς τὴν ἐκλογικὴν δικαιοσύνην καὶ τὰς ὑγιεῖς δημοκρατικὰς ἀρχάς. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐπιδιώξωμεν διὰ τοῦ συστήματος τοῦ νέου ἀντὶ τῆς βελτιώσεως νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὴν πλειοψηφίαν διὰ τῆς μειοψηφίας. Τότε τί διάφορον πράττομεν, ἀπὸ τοῦ νὰ στρεφώμεθα πρὸς τὸ σύστημα καὶ τὴν ἔννοιαν ἑνὸς ἄλλου τύπου Δημοκρατίας, τῆς ὁλοκληρωτικῆς Δημοκρατίας; Ὅπως καὶ ἐκεῖ θὰ κυβερνᾷ ἡ μειοψηφία μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἐδῶ μὲν θὰ ἐπιδιώκεται αὐτὸ διὰ τῆς νοθείας, ἐνῷ ἐκεῖ γίνεται διὰ τῆς βίας. Παρασκευάζετε λοιπὸν οὕτω σεῖς οἱ ἴδιοι τὸ ἔδαφος τῆς ὁλοκληρωτικῆς Δημοκρατίας, ὥστε, ἐάν, ὡς εἶπον ἔχομεν τὸ ἀτύχημα νὰ περιέλθῃ ποτὲ ἔστω καὶ διὰ μίαν στιγμὴν ἡ ἐξουσία εἰς χεῖρας τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐκπροσώπων τῆς ἀνατροπῆς, θὰ τοὺς ἔχωμεν ἀπὸ τοῦδε παράσχει τὸ ἐπιχείρημα νὰ σᾶς εἴπουν, ὅτι «ὅταν σεῖς ἐσχηματίζατε εἰκονικὰς πλειοψηφίας διὰ νὰ ἐξασφαλίσητε τὴν ἐξουσίαν, τὰ πράγματα εἶχον καλῶς καὶ καλῶς ἐκυβερνᾶτο μὲ τὸ ⅕ ἢ τὸ ⅙ τῶν ψήφων τοῦ λαοῦ, ἡμεῖς ὅμως τώρα κυβερνῶμεν μὲ μειοψηφίαν καὶ πράττομεν κακῶς; Θὰ σᾶς εἴπουν δεδικαιολογημένως, ὅτι σεῖς μᾶς ἐδιδάξατε». Ἀνανείψατε λοιπόν, κύριοι, καὶ προσέξατε εἰς ποίους κινδύνους καὶ κινδύνους ὄχι ὑποθετικούς, ἀλλὰ λίαν πιθανοὺς καὶ ἐνδεχομένους ἐκθέτητε τὸν τόπον χάριν τῶν κομματικῶν σας συμφερόντων. Πρὸ αὐτῶν κύριοι θὰ εὑρεθῶμεν ὅταν μίαν ἡμέραν ἡ γνωστὴ μειοψηφία ἤθελε κατορθώσει κατὰ ἕνα τρόπον νὰ πάρῃ μίαν σχετικὴν κοινοβουλευτικὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν ἐξουσίαν. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν τὴν Βουλήν, διότι ἐλέχθησαν ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω καὶ τοῦτο ὅτι διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἀναιρεῖτε ὄχι μόνον τὴν ἔννοιαν καὶ αὐτῆς τῆς Δικαιοσύνης τὴν ὁποίαν ἐξυπηρετεῖ ἡ ἀναλογική, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν διαφόρων ἰδεῶν καὶ ροπῶν. Διότι ἡ μὲν ἐκδήλωσις αὐτῶν συνθλίβεται, ἡ δὲ ἔννοια τῆς δικαιοσύνης κατακρεουργεῖται. Νοθεύετε καὶ πλαστογραφεῖτε ὄχι μόνον τὴν ἰσοτιμίαν τῆς ψήφου, ἀλλὰ καὶ τὴν καθολικὴν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἰδοὺ κ. βουλευταί, ποῖα θὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας Πατρῶν μὲ τὸ σοφὸν αὐτὸ σύστημα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1950. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔλαβε τότε 10 χιλ. ψήφους καὶ δύο ἕδρας, μὲ τὸ νέον σύστημα ἂν λάβῃ τὰ 17% θὰ λάβῃ τρεῖς ἕδρες, ἐνῷ τὸ κόμμα Παπανδρέου μὲ 11 χιλ. ψήφους εἶχε λάβει δύο ἕδρες, ἤδη θὰ λάβῃ μόνον μίαν, ἐνῷ οἱ Φιλελεύθεροι ποὺ ἔλαβον μίαν μόνον ἕδραν μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν καὶ ψήφισιν σύστημα μὲ τὰς αὐτὰς 5 χιλ. ψήφους ποὺ εἶχον λάβει τότε, θὰ λάβουν τρεῖς ἕδρας. Ἐὰν ἡμεῖς ὑποστηρίζωμεν τὸ πλειοψηφικόν, τὸ κάμνομεν, διότι πιστεύομεν εἰς τὴν γνησιωτέραν θέλησιν τοῦ λαοῦ, διότι ὄχι μόνον εἶναι σύστημα γνωστὸν καὶ γνωρίζει ὁ ψηφοφόρος ποῖον θέλει νὰ ψηφίσῃ καὶ αὐτὸν ψηφίζει, ἀλλὰ καὶ διότι ἐὰν ὑπῆρχεν εἰλικρινὴς ἡ ἐπιθυμία τῆς ἀνανεώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ μὲ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως πρὸς μερικὴν ἀντικατάστασιν καὶ διαγραφὴν ἐκ τοῦ κομματικοῦ ψηφοδελτίου θὰ ἐπέτρεπε τὴν εἴσοδον καὶ νέων στοιχείων τὰ ὁποῖα σήμερον μὲ τὴν ὑπάρχουσαν σύνθεσιν καὶ ὀργάνωσιν τῶν κομμάτων, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι ἀληθές, κ. βουλευταί, ὅτι τὰ κόμματα ἀποτελοῦν θεσμὸν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ ἐπ’ αὐτῶν στηρίζεται ἡ δημοκρατικὴ λειτουργία, ἀλλὰ ὁ θεσμὸς οὗτος, ὑπέστη δεινὴν νόθευσιν ἐν Ἑλλάδι, ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος δὲν ἔχῃ μόνον κυριαρχικὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς πολιτικῆς πορείας τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπεκτείνει τὴν ἐξουσίαν του καὶ ἐπὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν προσώπων τῆς συγκροτήσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος καὶ ἑπομένως ἡ ὑποψηφιότης παντὸς νέου καὶ ἱκανοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν φιλοδοξίαν νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὸν τόπον, νὰ ἐξαρτᾶται ὄχι ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων του, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν εὔνοιαν καὶ προέγκρισιν τοῦ Ἀρχηγοῦ. Διότι, ἂν δὲν ἔχῃ παραλλήλως καὶ τὴν εὔνοιαν τοῦ πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ δὲν δύναται νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸν συνδυασμόν. Καὶ τοῦτο κατ’ ἐμὲ ἀποτελεῖ ἕνα ἐπὶ πλέον, λόγον ὁ ὁποῖος ἐπιβάλει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ ἐν συνδυασμῷ μὲ διαγραφὴν καὶ ἀντικατάστασιν τινῶν ἐκ τοῦ ψηφοδελτίου. Ἂν κύριοι, βουλευταί, πιστεύετε, ὅτι τὰ πολιτικὰ ἡμῶν πράγματα δὲν ἔχουν καλῶς καὶ εἶναι ἀναγκαία μία θαρραλέα καὶ ἀποφασιστικὴ ἀνάτασις πρὸς ἀνόρθωσιν αὐτῶν καὶ ἀνακαίνισιν τοῦ πολιτικοῦ βίου, ὡς ἡμεῖς πιστεύομεν, πρέπει νὰ δόσητε δείγματα τῆς θελήσεώς σας αὐτῆς καταψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον, ἄλλως ἐὰν θέλετε τὴν διαιώνισιν τῆς ὑπαρχούσης καταστάσεως ψηφίσατε τὸ σύστημα αὐτό. Ἂν πιστεύετε, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον ὁ τόπος νὰ παραδέρνῃ εἰς τὸ κατάντημα αὐτὸ τὸ Κυβερνητικὸν καὶ ἡ κατάστασις αὐτὴ πρέπει νὰ διατηρηθῇ ὡς ἔχει, τότε δώσατε τοὐλάχιστον εἰς τὰς ἀπόψεις σας αὐτὰς τὴν ἔκφρασιν ἰδεῶν, τῆς ἰδέας ὅτι οὕτως ἀντιλαμβάνεσθε τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καὶ ὅτι αὐτὸ σᾶς ἐμπνέει εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ πείσητε περὶ τούτου καὶ ἡμᾶς καὶ τὸν λαόν, διότι καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ λαὸς πιστεύομεν καὶ σᾶς κατηγοροῦμεν, ὅτι μόνον μικροκομματικοὶ ὑπολογισμοὶ καὶ συμφέροντα κομματικὰ σᾶς ὠθοῦν εἰς υἱοθέτησιν καὶ ψήφισιν αὐτοῦ. Ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ περιβάλετε τὰ ἐπιχειρήματά σας μὲ μίαν ἀνωτέραν ἔννοιαν καὶ πειθὼ ὅτι ἐξυπηρετεῖτε ἰδέας, ὅτι ἐξυπηρετεῖτε ἕνα γενικώτερον συμφέρον καὶ σκοπὸν καὶ ὄχι, ὡς ἐμφανίζεσθε, ὅτι ἐπιδιώκετε τὴν παγίδευσιν καὶ νόθευσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Μὴ νομίζετε, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κύριοι, στενάζων ὑπὸ τὸν ὄγκον τῶν περιπετειῶν καὶ κύπτων ὑπὸ τὸ βάρος τῆς πρωτοφανοῦς καὶ δυσβαστάκτου δυστυχίας ὑπὸ τὴν ὁποίαν διαβιοῖ, δὲν παρακολουθεῖ τὴν πολιτείαν ἑκάστου ἡμῶν καὶ δὲν σκέπτεται καὶ κρίνει καὶ τοὺς Κυβερνήτας καὶ τὴν πολιτικὴν τῶν κομμάτων. Ἐὰν παρὰ τὴν προσπάθειαν νοθεύσεως τῆς θελήσεώς του διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τοῦ ἐκλογικοῦ κατορθώσῃ οὗτος νὰ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον νὰ ἀποδώσῃ εἰς ἕκαστον ἡμῶν ὅ,τι τοῦ ἀνήκει, ἔ, τότε, κύριοι, ἀλλοίμονον εἰς ὑμᾶς. Ἐὰν ὅμως διὰ τοῦ συστήματός σας κατορθώσητε νὰ δεσμεύσητε τὴν θέλησίν του, νὰ πλαστογραφήσητε τὴν γνώμην του καὶ νὰ ἔλθητε πάλιν εἰς τὴν Βουλὴν φορεῖς τῶν αὐτῶν ἰδεῶν καὶ ἀντιλήψεων καὶ τῶν ἰδίων συστημάτων, ἔ, τότε ἀλλοίμονον εἰς τὸν τόπον. (Χειροκροτήματα).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας ἔχει τὸν λόγον.

§232Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, μὲ μεγάλην σπουδὴν ἐπιδιώκεται νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον κεφαλαιώδους σημασίας. Αὐτὴν τὴν σπουδὴν δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τὴν ἐννοήσῃ κανείς, διότι ἀπὸ τὸ νὰ γίνουν γρήγορα αἱ ἐκλογαὶ δὲν διαφαίνεται ὅτι θὰ ἔλθῃ ὁ Μεσσίας, ὁ ὁποῖος θὰ σώσῃ τὴν χώραν. Γνωσταὶ εἶναι αἱ πολιτικαὶ προσωπικότητες καὶ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ διεκδικήσουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ. Ἠμποροῦσε μάλιστα νὰ δοθῇ ὁ ἐπιθυμητὸς καὶ ἀπαιτούμενος χρόνος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ συζητήσῃ μὲ ἄνεσιν καὶ ψυχραιμίαν τὸ θέμα τοῦτο. Ἤδη ὅ,τι καὶ ἂν εἴπωμεν, οἱαδήποτε ἐπιχειρήματα καὶ ἂν προβάλωμεν, ὑπάρχει μία ἀρραγὴς πλειοψηφία ἡ ὁποία εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὸ μέτρον. Συζητήσεις γίνονται, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικοῦ νόμου, περὶ τῶν διαφόρων συστημάτων, ποῖον εἶναι καλύτερον καὶ ποῖον χειρότερον. Πολλοὶ ἐνεφανίσθησαν ὡς ὑποστηρικταὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, διότι δι’ αὐτοῦ θὰ ἐξασφαλισθῇ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Ἂς συζητήσωμεν τὴν ἄποψιν αὐτὴν προσεκτικώτερα καὶ περισσότερον εἰς τὰ πράγματα στηριζόμενοι. Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Στεφανόπουλος τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁποία κυβερνᾶται καλῶς. Ἂς πάρωμεν τὴν ἐξέλιξιν τῶν συστημάτων εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἐν πρώτοις ἦσαν οἱ Τόρρις, οἱ ὁποῖοι εἶχον εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν Κοινοτήτων τὴν δύναμιν καὶ συνεζήτουν τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ πληρώνωνται εἰς τὸν Βασιλέα. Μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς μεγάλης βιομηχανίας ἔρχονται οἱ Φιλελεύθεροι ὡς συνέπεια τῶν νέων οἰκονομικῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλον τὴν ἵδρυσιν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Κατόπιν προβάλλει τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα. Καὶ σήμερον ἐμφανίζεται ἡ κίνησις Μπῆβαν. Καὶ τῆς Ἀγγλίας λοιπὸν ἡ πολιτικὴ ζωὴ διαφοροποιεῖται καὶ αὐτὴ ἐπηρεαζομένη ἀπὸ τὰς ἰδέας καὶ ἀπὸ τὰς ἀνάγκας τὰς λαϊκάς. Λέγεται ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἐξασφαλίζει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν κατορθώσει νὰ συνεννοηθῶμεν ἐπὶ τοῦ τί σημαίνει ἰσχυρὰ Κυβέρνησις. Ἰσχυρὰ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία λόγῳ ἀκριβῶς τῆς συνθέσεώς της ἀπὸ διάφορα κόμματα περιλαμβάνει τοὺς ἀρίστους τοῦ κάθε κόμματος καὶ ἡ ὁποία λαμβάνει τὰ διάφορα μέτρα ποῦ διέπουν τὴν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν ζωὴν τοῦ τόπου. Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δὲν δίδει Κυβέρνησιν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ὀρθῆς καὶ ἐπιμελημένης ἐξετάσεως τῶν μέτρων. Ἡ ἀναλογικὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δίδει τὰς ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ ἐκπροσωπουμένων ἐκλογέων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ,... ποιοτικῆς. Διότι ἰσχυρὰ ἐν προκειμένῳ δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ποῦ κάμνει ὅτι θέλει—αὐτὴ εἶναι ἐτσιθελικὴ Κυβέρνησις— ἀλλ’ ἐκείνη ἡ ὁποία κάμνει τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ πρέπον. Δυστυχῶς εἰς τὸν τόπον μας δὲν ἔγινε νοητὸν τὸ πρᾶγμα. Καὶ ἔρχονται τὸ ΛΕΚ καὶ τὸ Σοσιαλιστικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα καὶ ζητοῦν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἆρα γε, ἐὰν τὸ πλειοψηφικὸν ἐφαρμοσθῇ, θὰ κατέλθουν μόνα των τὰ κόμματα αὐτά; Θὰ ἐδέχοντο τὸ σύστημα αὐτὸ ἂν ἰσχύσῃ μὲ μίαν ἕδραν εἰς κάθε περιφέρειαν; Ὄχι. Δέχονται τὸ πλειοψηφικὸν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι θὰ κάμουν συνασπισμούς. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ γίνουν οἱ συνασπισμοί, διατί δὲν γίνονται τώρα ἐδῶ; Ἑπομένως ἂς ἀφήσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι τοῦτο δὲν εἶναι τὸ συμφέρον εἰς τὴν χώραν αὐτήν, τὸ νὰ καταλήξωμεν εἰς μεσσιανικὰς λύσεις, δὲν εἶναι τὸ καλύτερον καὶ τό ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἡ ἐπίτασις τοῦ διχασμοῦ μὲ νέας ἀφορμὰς καὶ συνθήματα. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὰ κακὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Προβάλλεται τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὑπάρχει μία δυσχέρεια εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας αὐτῆς. Ἀλλὰ τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι στέκονται τὰ ὠργανωμένα συμφέροντα ἄκαμπτα. Καὶ κατέληξαν εἰς τὸ κατασκεύασμα τῶν κομματικῶν συγγενειῶν μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ κατορθώσουν συνασπιζόμενα τὰ κόμματα νὰ πάρουν περισσοτέρας ἕδρας. Δὲν ἔκαμαν ὅμως τίποτε τὸ σπουδαῖον, μὲ τὸν μερικὸν αὐτὸν στραγγαλισμὸν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἀλλὰ συγχρόνως θὰ συμβῇ ἐκεῖ καὶ τὸ ἑξῆς: Διότι ἀκριβῶς τὸ Σοσιαλιστικὸν κόμμα κατέφυγεν εἰς τὰς μεθόδους αὐτὰς ἀντὶ νὰ ἐξέλθῃ ὠφελημένον θὰ χάσῃ ἀσφαλῶς ὀπαδοὺς καὶ ἐπὶ πλέον θὰ χάσῃ τὰ ἐργατικὰ συνδικάτα. Διότι τὸ Σοσιαλιστικὸν κόμμα ὑπόχρεον πλέον νὰ συμπράξῃ μὲ καθυστερημένα κόμματα, δὲν θὰ ἱκανοποιῇ τὰ αἰτήματα τῶν συνδικάτων καὶ αὐτὰ θὰ στραφοῦν πρὸς τὴν ἄκραν ἀριστεράν. Καὶ ἔτσι ὁ ἀγὼν θὰ διεξαχθῇ ὀξύτερος καὶ ὄχι ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλου πεδίου, διὰ τῆς συνδικαλιστικῆς δράσεως, ποὺ συχνὰ ἐξέρχεται τῆς νομιμότητος. Τί εἶναι προτιμώτερον; Μὲ ἔντιμον ἀναλογικὴν νὰ εἶναι ἀμείωτος ἡ δύναμις τῆς ἀριστερᾶς μὲ ἀποτέλεσμα ἐξασφάλισιν περισσοτέρας νομιμότητος ἢ νὰ μειωθῇ ἡ δύναμίς της κατὰ 30 βουλευτάς, ὅπως ἔγινεν ἤδη εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ κατόπιν νὰ ὠθηθοῦν ὅλαι αἱ ἐργατικαὶ δυνάμεις πρὸς τὴν ἀριστεράν, μὲ συχνὴν προσφυγὴν εἰς τὴν ἀπεργιακὴν δρᾶσιν; Ἀσφαλῶς τὸ πρῶτον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἔντιμον ἀλλὰ καὶ τὸ χρήσιμον σύστημα εἶναι τὸ ἀναλογικόν, μὲ ἕνα ἑνιαῖον ἐκλογικὸν μέτρον δι’ ὅλας τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Διότι τότε καὶ τὰ ὑπόλοιπα τοῦ κάθε συνδυασμοῦ δὲν θὰ εἶναι πολὺ σημαντικὰ καὶ ἡ λαφυραγωγία τῆς δευτέρας καὶ τῆς τρίτης κατανομῆς, θὰ μετριασθῇ σοβαρώτατα. Ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν υἱοθετήσας τὸ σχέδιον τὸ ὑποβληθέν, ἐνεθυμήθη καὶ τὸ δίκαιον ἐκλογικὸν μέτρον, ἀλλὰ ὄχι διὰ τὴν πρώτην κατανομήν, παραβλέπων ὅτι ἡ πρώτη κατανομὴ ἐκτιμᾶται ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ὅτι ἡ δευτέρα καὶ τρίτη κατανομή, θεωροῦνται ἀπὸ αὐτόν, ὡς «κατασκευάσματα» καὶ ἐκλογικὰ τερτίπια. Τὴν πρώτην κατανομήν, κύριε Ὑπουργέ, πρέπει νὰ τὴν προσέξετε καὶ νὰ τὴν σεβασθῆτε, ἐὰν θέλετε νὰ λέγετε ὅτι σέβεσθε τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ. Δὲν τὴν ἐσεβάσθητε ὅμως, διατὶ διατηρῆτε τὰς ἀνισότητας ὡς πρὸς τὰ ἑκασταχοῦ ἐκλογικὰ μέτρα, διότι ἐπιδιώκετε νὰ θέσετε εἰς δευτέραν μοῖραν, ἀπὸ ἀπόψεως βουλευτικῆς ἐκπροσωπήσεως, τὴν πρωτεύουσαν καὶ τὰ μεγάλα κέντρα. Τοῦτο δὲν γνωρίζω ἐὰν εἶναι συγχωρημένον ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, ἡ ὀρθὴ ἑρμηνεία τοῦ ὁποίου εἶναι ὅτι, ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς πολιτῶν πρέπει νὰ ἐκλέγῃ εἰς οἱανδήποτε περιφέρειαν ἕνα βουλευτήν. Ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζει τὴν ἑξῆς περίεργον καινοτομίαν, λέγει ὅτι: «Οἱ στρατιωτικοὶ θὰ ψηφίσουν.......... ........ (ἀναγινώσκει).........» Παραβλέπω τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν πραγματικότητα. Εἰς τὸ παρελθὸν οὐδέποτε ἐψήφιζον οἱ στρατιωτικοί. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Δεκεμβρίου 1915, 350.000 στρατιῶται δὲν ἐψήφισαν καὶ τῆς Ἑλλάδος ὁ πληθυσμὸς τότε δὲν ὑπερέβαινε τὰ 4.500.000. Ἀλλὰ δὲν φρονεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι, ὅταν δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ ψηφίζουν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τοὺς πολίτας. Διότι αὐτὸ κάμετε· ὅταν ὁρίζετε, ὅτι ἡ ἔκδοσις βιβλιαρίων ἐξαρτᾶται εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, ἀπὸ πολυετῆ εἰς αὐτὰ διαμονὴν τῶν αἰτούντων καὶ ἀπὸ πλῆθος διατυπώσεων, ἐξαρτωμένων ἀπὸ τὴν θέλησιν Ἀρχῶν ποὺ κατατυραννοῦν ὄχι ὀλίγους πολίτας. Πηγαίνετε νὰ ζητήσετε νὰ πάρετε ἕνα βιβλιάριον, χωρὶς νὰ πῆτε ὅτι εἶσθε ὁ κ. Μπακόπουλος, καὶ μὲ ἐργατικὴν περιβολὴν καὶ θὰ ἀντιληφθῆτε τί γίνεται. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχετε καθῆκον νὰ κάμετε εἶναι τοῦτο: Νὰ ἐπιτρέψετε εἰς ὅσους διεγράφησαν ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, διὰ λόγους διαμονῆς, νὰ ψηφίσουν ὅπως ψηφίζουν οἱ στρατιωτικοί, δηλαδὴ ὅπου εἶναι ἐγκατεστημένοι, μὲ εἰδικὰ ψηφοδέλτια καὶ τοὺς ὑποψηφίους τοῦ τόπου τῆς καταγωγῆς των, εἰς τὰ μητρῶα τῶν ὁποίων εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Δὲν θέλω νὰ σᾶς καταπονίσω περισσότερον, κύριοι, διότι ἀρκετὰ ἠκούσατε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὅτι, δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ κακοῦ, αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔφερεν. Διότι δὲν θὰ κερδίσῃ τίποτε ἡ χώρα καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτῆς ζωὴ, ἐὰν ἐνισχυθῇ τὸ ἓν κόμμα μὲ ἀδιάτροπον λαφυραγώγησιν τῶν ὑπολοίπων τῶν ἄλλων κομμάτων. Οἱ ἴδιοι θὰ ἐπανέλθετε ὡς Ἀρχηγοὶ κομμάτων. Τὰς ἰδίας δυσχερείας θὰ ἀντιμετωπίσετε ἐὰν θελήσετε νὰ κάμετε Κυβερνήσεις. Δὲν πρόκειται μὲ τὸ συζητούμενον κακὸ μέτρον νὰ μεταβληθῇ ἡ κατάστασις. Τίποτε τὸ καλὸν δὲν πρέπει ν’ ἀναμένεται, ἐφ’ ὅσον δὲν δημιουργοῦνται εἰς τὸν τόπον αὐτόν, συνθῆκαι τοιαῦται ὥστε ἐλεύθεροι ὅλοι οἱ πολῖται, χωρὶς ἐπεμβάσεις καὶ ἐπιτηρήσεις τῶν Ἀρχῶν, νὰ ψηφίζουν τοὺς ὑπ’ αὐτῶν προτιμωμένους. Τότε μόνον θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν Βουλὴν μία πραγματικὴ ἀντιπολίτευσις, τῆς ὁποίας στερεῖσθε σήμερον, διότι ἀσχέτως ἐπωνυμιῶν ὅλα τὰ νῦν κόμματα, δὲ διαφέρουν μεταξύ των. Οὔτε οἱ Λαϊκοὶ εἶναι φιλολαϊκώτεροι ἀπὸ τοὺς ἄλλους, οὔτε οἱ Φιλελεύθεροι φιλελευθερώτεροι τῶν ἄλλων, οὔτε οἱ ἄλλοι σοσιαλιστικώτεροι τῶν ἄλλων. Μὴ ὑπόσχεσθε ἑπομένως ἀλλαγήν. Τὴν ἀλλαγὴν δὲν πρόκειται νὰ τὴν κάμετε, παρὰ τότε μόνον, ὅταν θὰ ὑπάρξουν συνθῆκαι πλήρους ἐλευθερίας: Ἅμα δὲν θὰ ὑπάρχουν στρατοδικεῖα, καὶ οἱ πολῖται θὰ ἠμποροῦν νὰ ἀναπτύξουν τὰς γνώμας των, τότε, θὰ ἔλθουν ἐδῶ ἐπαρκεῖς βουλευταί, μὲ συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν των, ἔναντι τοῦ λαοῦ, διαφορετικὰ μὲ καλλίτερα ἀποτελέσματα διὰ τὸν τόπον. Μὲ τὰ συστήματα ἰδιοποιήσεως τῆς ἀλλοτρίας πολιτικῆς δυνάμεως δὲν πρόκειται νὰ ἀλλάξῃ τίποτε καὶ μόνον χειροτέρευσις τῆς καταστάσεως πρέπει νὰ ἀναμένεται.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§234ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ συνέχειαν τῆς αʹ συζητήσεως κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». (Ὥρα 2.00′ πρωϊνὴ)