1951.07.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 89η

Πέμπτη 12 Ἰουλίου 1951

Προεδρία κ. Δ. Β. ΓΟΝΤΙΚΑ

(Ὥρα 7.00′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Μποῦτος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς δηλώσεις: Πρὸς Τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Ἀξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω εἰς ὑμᾶς, καὶ νὰ παρακαλέσω ὅπως δι’ ὑμῶν, ἀνακοινωθῇ τοῦτο καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀπὸ σήμερον ἀνήκω εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα καί οὐχὶ ὡς μέχρι τοῦδε εἰς τὸ Λ.Ε.Κ. Ἐν Ἀθήναις τῇ 12 Ἰουλίου 1951 Μετ’ ἐξαιρέτου τιμῆς

Ὁ Δηλῶν

Α. ΚΡΑΝΙΑΣ

Πρὸς Τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἐνταῦθα. Ὁ ὑποφαινόμενος Ἀθαν. Πέγιος, βουλευτὴς Πέλλης, δηλῶ ὅτι ἀποχωρῶ τῆς παρατάξεως τοῦ ΛΕΚ καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ τὴν Ἀρχηγίαν τοῦ κ. Κων. Τσαλδάρη Λαϊκὸν κόμμα. Ἐν Ἀθήναις τῇ 11 Ἰουλίου 1951

Ὁ Δηλῶν

ΑΘ. ΠΕΓΙΟΣ

Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Π. Λιαροῦτσος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§4Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης καταθέτει ἀναφορὰν ἀξιωματικῶν ν. 560)43 ἀπαχθέντων ὑπὸ τοῦ κατακτητοῦ καὶ ἐγκλεισθέντων εἰς στρατόπεδον αἰχμαλώτων ἀξιωματικῶν τῶν ἀρχῶν κατοχῆς, ζητούντων ὅπως ὁ διανυθεὶς χρόνος λογισθῇ ὡς πραγματικός, ὡς συμβαίνει διὰ τοὺς αἰχμαλώτους πολέμου. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Τυμπακίου Κρήτης διαμαρτυρομένων διὰ μελετωμένην ἐπέκτασιν τοῦ ἀεροδρομίου, ἁπλοποίησιν τῆς διαδικασίας καταβολῆς ἀποζημιώσεως διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ νόμου 1515)42 καὶ τῆς ἀμέσου ἐγκαταστάσεως τῶν πληγέντων κατοίκων εἰς γεωργικοὺς κλήρους ἐπὶ ἐφεδρικῶν καὶ μοναστηριακῶν κτημάτων. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Ἀθ. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Γεωργικοῦ Πιστωτικοῦ Συν)σμοῦ Δοκιμίου ζητούντων ἄμεσον λῆψιν μέτρων προνοίας διὰ τὰς ὑπὸ τῆς χαλάζης ἐπενεχθείσας ζημίας εἰς καπνοφυτείας, ἀμπελοφυτείας κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Κιλκὶς κ. Μ. Τοσουνίδης καταθέτει ἀναφορὰν δημοδιδασκάλων μετατεθέντων ἐκ σχολείων τῶν ἐκπαιδευτικῶν περιφερειῶν Θεσσαλονίκης εἰς σχολεῖα τῆς ὑπαίθρου ζητούντων, ὅπως δι’ ἀναγκαστικοῦ νόμου ἀποκατασταθῶσιν εἰς ἃς προτέρας κατεῖχον θέσεις. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Γ. Ἀριστείδου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Πολυτέκνων Γονέων Ἐπαρχίας Φλωρίνης ζητοῦντος τροποποίησιν τοῦ νόμου 1556)50 καὶ ἐπαναφορὰν τοῦ νόμου 1910)44 «περὶ ἀπορίας Πολυτέκνων». Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συν)σμῶν Ἡρακλείου Κρήτης ζητούσης ἄμεσον χορήγησιν δανείου σταφιδοσυλλογῆς κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἀνδρουλακάκης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Συν)σμῶν Μεσσαρᾶς, ζητούσης καθορισμὸν τιμῆς ἀσφαλείας κριθῆς πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀναγκῶν γεωργικῆς τάξεως. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Κ. Καλλίας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ, Βιομηχανικοῦ καὶ Ἐπαγγελματικοῦ Ἐπιμελητηρίου Εὐβοίας, ζητοῦντος ἄμεσον ἐνίσχυσιν τηλεφωνικοῦ κέντρου δι’ ἀναλόγου ἀριθμοῦ νέων τηλεφώνων. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Β. Στεφανόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Πελοπίου, ζητοῦντος ἄμεσον ἀποστολὴν γεωπόνου πρὸς διαπίστωσιν τῶν ἐκ τῆς χαλάζης ἐπελθουσῶν ζημιῶν. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Λ. Σαραφιανὸς καταθέτει ἀναφορὰν μικροεπιτηδευματιῶν Ν. Μαρμαρᾶ Χαλκιδικῆς, ζητούντων ἀπαλλαγήν των ἐκ τῆς φορολογίας τῶν ἐτῶν 1946–49. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου ὀργάνων Ἀγροφυλακῆς Νομοῦ Ἡρακλείου, ζητοῦντος ἄμεσον ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Σώματος τῆς Ἀγροφυλακῆς. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Ε. Παπαδόγιαννης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Ἀποδούλου, ζητοῦντος ἄμεσον ἀποκατάστασιν τῆς διακοπείσης τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς συνδέσεως Ἀμαρίου Πυργιωτίσης. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Α. Κωστόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν δοκίμων Πυροσβεστῶν Βορείου Ἑλλάδος, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν παραγνώρισίν των κατὰ τὴν πρόσληψίν των ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολιδοκυρινθίας κ. Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου συνταξιούχων σιδηροδρομικῶν Θεσσαλίας ζητοῦντος ἀναπροσαρμογὴν τῆς καταβληθείσης ὑπὸ τοῦ Ταμείου των εἰς τοὺς κατὰ τὸ ἔτος 1948 ἐξελθόντας ἐφ’ ἅπαξ ἀποζημιώσεως βάσει τῆς ἤδη καταβαλλομένης ἰσουμένης πρὸ 26 μηνιαίους μισθούς. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Σ. Στεφανόπουλος καταθέτει ψήφισμα τοῦ ἐν Μυτιλήνῃ τρίτου Πανλεσβιακοῦ Συνδέσμου τῶν κοινοτικῶν ὑπαλλήλων Λέσβου ζητούντων ἐξασφάλισιν τῆς μονιμότητος τῶν κοινοτικῶν ὑπαλλήλων, ἄμεσον ψήφισιν τοῦ σχετικοῦ Κώδικος κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Σ. Στεφανόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως Ἀναπήρων Πολέμου Σερρῶν καὶ διαμαρτυρομένης διὰ καθυστέρησιν τῆς τακτικῆς ἐπιχορηγήσεως εἰς τὸ Ταμεῖον Ἀρωγῆς, εἰς τὸ Ταμεῖον Ἀναπήρων καὶ Θυμάτων πολέμου τῆς προβλεπομένης ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 76 ἐδάφ. 2 τοῦ ἱδρυτικοῦ τοῦ νόμου 1487)50. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Φουντουλάκης καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Πανελληνίου Ὀργανισμοῦ Προστασίας Ἰδιοκτησίας Ἡρακλείου Κρήτης ζητοῦντος ἄμεσον λῆψιν μέτρων πρὸς ἀνοικοδόμησιν τῶν ὑπὸ τῶν κατακτητῶν καταστραφέντων ἀκινήτων ἐν Κρήτῃ. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας κ. Κ. Ρέντης καταθέτει ἀναφορὰν παλαιῶν στασίμων μικροπωλητῶν ὁδοῦ Ἀθηνᾶς καὶ Ἁγίου Μάρκου ζητούντων ἄμεσον καθορισμὸν εἰδικῶν σημείων τῆς πόλεως πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ ἐπαγγέλματός των, τὸ ὁποῖον ἀσκοῦν ἀπὸ εἰκοσιπενταετίας, Ὁ βουλευτὴς Θεσ)νίκης κ. Α. Σβῶλος καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Συν)σμῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν περιφερείας Ἀξιουπόλεως Πολυκάστρου ζητούντων ἀναστολὴν πληρωμῆς τῆς ἐτησίας δόσεως γεωπόνου 1950)51, χορήγησιν τίτλου ἰδιοκτησίας διὰ τοὺς παραχωρηθέντας γεωργικοὺς κλήρους, ὁριστικὴν διανομὴν τῶν διαθεσίμων ἐκτάσεων τῶν δημοσίων κ.λ.π. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας κ. Κ. Παπακωνσταντίνου καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐθνικοῦ Συνδέσμου Ἀποστράτων Συνταξιούχων ὁπλιτῶν Χωρ)κῆς Βορείου Ἑλλάδος ζητοῦντος ἀναπροσαρμογὴν τοῦ καταβληθέντος εἰς τοὺς πρὸ τοῦ Σεπτεμβρίου 1947 ἐξελθόντας τοῦ Σώματος παρὰ τοῦ Ταμείου Ἀρωγῆς Ὁπλιτῶν Χωρ)κῆς βοηθήματος. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Κ. Καλλίας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Μαντουδίου ζητοῦντος ἄμεσον καταπολέμησιν τῆς ἐπανεμφανισθείσης ἑλονοσίας. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Σερπᾶνος καταθέτει ἀναφορὰν γονέων ἀπορριφθέντων μαθητῶν Ἀγρινίου ζητούντων, ὅπως ἰσχύσῃ τὸ περυσινὸν διάταγμα «περὶ προαγωγικῶν ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων κ.λ.π.». Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης (Ὑπουργὸς Συγκοινωνιῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ μεταφορᾶς ἀγαθῶν δι’ αὐτοκινήτων». Ὁ κ. Σ. Βενιζέλος (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῆς παραγράφου 1 τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ Α. Νόμου ὑπ’ ἀριθ. 553]45». Ὁ κ. Ι. Γκλαβάνης (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ν. 1624]51 «περὶ κυρώσεως, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Α.Ν. 1565]50 «περὶ συστάσεως Ἑλληνικοῦ Ὀργανισμοῦ Τουρισμοῦ». Ὁ κ. Δ. Παπαμιχαλόπουλος (Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς παραγρ. 3 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Α.Ν. ὑπ’ ἀριθ. 642]37 «περὶ στρατολογίας Ἀξιωματικῶν Σώματος Ἐπιμελητείας Ἀεροπορίας». Ὁ κ. Ν. Ζέρβας (Ὑπουργὸς Δημ. Ἔργων) καταθέτει σχέδια νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1838]51 Α.Ν. περὶ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ περιχώρων». 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1861]51 Α.Ν. «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων ἐκ τῆς περιοχῆς Ἁγίου Θωμᾶ Βοιωτίας εἰς τὸ ὑπάρχον ὑδραγωγεῖον Λίμνης Μαραθῶνος». 3) «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1130]17–11–50 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». 4) «περὶ νομιμοποιήσεως δαπάνης διὰ τὴν φιλοξενίαν Τούρκων τεχνικῶν». Ὁ κ. Κ. Μητσοτάκης (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1856]51 Α.Ν. «περὶ συστάσεως Ἑλληνικῆς Ἐθνικῆς Ἀεροπορικῆς Ἀνωνύμου Ἑταιρείας». Ὁ κ. Γ. Μπακατσέλος (Ὑπουργὸς Ἐργασίας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθμ. 1846]51 Α.Ν. «περὶ Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων». Ἡ ἐπὶ τῆς Βιομηχανίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἐν Νάξῳ Τεχνικῆς Ἐπαγγελματικῆς Σχολῆς». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων 1) «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων «περὶ μονίμων συμβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ γνωμοδοτικοῦ συμβουλίου Ε.Ν. παρὰ τῇ Υ.Ε.Ν.», 2) «περὶ διπλωμάτων, πτυχίων καὶ ἀδειῶν ναυτικῆς ἱκανότητος ἐν τῷ Ἐμπορικῷ Ναυτικῷ» καὶ 3) «περὶ τρόπου διαχειρίσεως Κρατικῶν πλοίων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ἔξαρχος καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποσπάσεως τοῦ συνοικισμοῦ Παλαιοαχλαδίου ἐκ τῆς Κοινότητος Ἀχλαδίου καὶ ὑπαγωγῆς του εἰς τὴν κοινότητα Σπαρτιᾶς». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Ζάκκας καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Νικολαΐδης, Π. Πέννας, Κ. Παπακωνσταντίνου, Χ. Ψαρρός, Κ. Ταλιαδούρης, Σ. Κωτιάδης κ.ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν πράξεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Διασκέψεως τῆς κινητῆς Ραδιοναυτικῆς Ὑπηρεσίας».

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τὸ σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν πράξεων τῆς Εὐρωπαϊκῆς Διασκέψεως τῆς κινητῆς Ραδιοναυτικῆς Ὑπηρεσίας» ὡς διεμορφώθη φραστικῶς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Συνέχεια ἐπὶ τῆς αʹ συζητήσεως κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493]32 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§8Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἐπανειλημμένως ἔχομεν ἐκθέσει τὰς γνώμας μας περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ τύπου. Θὰ τὰς συνοψίσωμεν σήμερον εἰς ὀλίγας γενικὰς παρατηρήσεις, διὰ νὰ εἰσέλθωμεν κατόπιν εἰς τὴν συγκεκριμένην συζήτησιν τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχουν ἀξίαν ἀπόλυτον, ἔχουν ἀξίαν σχετικήν. Κρίνονται ἀναλόγως τῆς προσαρμογῆς των εἰς τὸν δεδομένον τόπον καὶ χρόνον. Δύο εἶναι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα εἰς τὰς γενικάς των ἀρχάς, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἀντιμέτωπα, τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸ ἀναλογικόν. Ἔχουν ἀμφότερα ἀρετὰς καὶ ἐλαττώματα. Ἡ ἀρετὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἡ ὁποία κυρίως ἐξαίρεται, εἶναι ἡ ἐπίτευξις ὁμοιογενῶν σταθερῶν Κυβερνήσεων. Καὶ ὑπάρχει βεβαίως ἡ ἀντίρρησις, ὅτι ἐντὸς τοῦ πλειοψηφικοῦ ὑφίστανται κατ’ οὐσίαν συνασπισμοὶ περισσοτέρων κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπανευρίσκουν τὴν αὐτοτέλειάν των μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἀλλ’ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς παρατηρήσεως, ἰσχύει ἡ ἀπάντησις, ὅτι μία συνεχὴς καὶ συνεπὴς ἐφαρμογὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὁδηγεῖ τελικῶς κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν διαμόρφωσιν δύο ὁμοιογενῶν παρατάξεων. Ἄλλη ἀρετὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶναι, ὅτι καθιστᾷ ἀδύνατον, ἢ περίπου ἀδύνατον, τὴν ἐμφάνισιν εἰς τὴν Βουλὴν ὡρισμένων μειοψηφιῶν, ὅπως τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος. Ἀπέναντι ὅμως αὐτῶν τῶν ἀρετῶν, ὑπάρχουν ἐπίσης καὶ σημαντικὰ μειονεκτήματα τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Μειονέκτημα τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, εἶναι ἡ ἔντασις εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Γίνονται ἐνίοτε τὰ ἀντίπαλα κόμματα, αἱ ἀντίπαλοι παρατάξεις, ἀντίπαλα στρατόπεδα καὶ εἰς ἕνα τόπον, ὅπου ἐνδημεῖ ἡ ἐσωτερικὴ περιπέτεια, ὑπάρχει κίνδυνος μεταπτώσεως ἀπὸ τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν εἰς τὸν ἐμφύλιον ἀνταγωνισμὸν στρατοπέδων. Ὑπάρχει κίνδυνος μὲ τὸ πλειοψηφικὸν νὰ προκληθῇ ἡ ἀναβίωσις παλαιοῦ διχασμοῦ, ὁ ὁποῖος πλέον εἰς τὰς ἡμέρας μας στερεῖται δικαιώσεως. Εἰς τὴν ἀναβίωσιν βενιζελισμοῦ καὶ ἀντιβενιζελισμοῦ. Ἀλλ’ ὑπάρχει κίνδυνος, ὄχι μόνον ἀναβιώσεως παλαιοῦ διχασμοῦ, ὑπάρχει κίνδυνος δημιουργίας νέου, περισσότερον ἐπικινδύνου διχασμοῦ. Ὑπάρχει κίνδυνος αἱ ἀντίπαλοι παρατάξεις ἐντὸς ὀλίγου νὰ ὀνομάζωνται, μοναρχοφασισμὸς καὶ συνοδοιπορία. Καὶ εἶναι αὐτὰ μορφὴ διχασμοῦ ἐπικίνδυνος, ὑπὸ τὰς σημερινὰς κρισίμους συνθήκας τοῦ τόπου. Ἀπέναντι τῶν ἀρετῶν καὶ τῶν μειονεκτημάτων τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὑπάρχει ἡ ἀναλογική. Τὸ μειονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς εἶναι, ὅτι δὲν ἐπιτρέπει εἰς ἕνα κόμμα τὸν σχηματισμὸν ὁμοιογενοῦς αὐτοδυνάμου Κυβερνήσεως. Χρειάζεται ἡ συνεργασία κομμάτων.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὸ 46;

§10Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ 46 ἦτο ἐξαίρεσις· ὁμιλοῦμεν διὰ τοὺς κανόνας, ὄχι διὰ τὰς ἐξαιρέσεις. Ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ μειονεκτήματος, ἡ ἀναλογικὴ παρουσιάζει σημαντικὰ πλεονεκτήματα. Πρῶτον, ἁπαλύνει τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Καὶ εἰς ἕνα τόπον, ὁ ὁποῖος ἔχει δοκιμασθῆ ἀπὸ τὰ σφοδρότερα τῶν ἐσωτερικῶν παθῶν, εἶναι ὑπηρεσία ἀνεκτίμητος. Δεύτερον, περιέχει μίαν ἀρετήν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἐπαρκῶς ἐκτιμηθῆ καὶ δὲν ἀναγράφεται εἰς τὰ ἐγχειρίδια, τὰ ὁποῖα ἔχουν γραφῆ πρὸ τοῦ πολέμου καὶ δὲν ἔχουν λάβει ὑπ’ ὄψει τὸ μέγα γεγονός, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὴν σημερινὴν ἐποχήν, τὴν παρουσίαν καὶ τὸν κίνδυνον τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἡ μεγάλη ὑπηρεσία, ἡ μεγάλη ἀρετὴ τῆς ἀναλογικῆς, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἶναι, ὅτι ἐξασφαλίζει τὴν ἀπομόνωσιν καὶ τὴν ὁρατότητα τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος. Καμμία κατασκοπεία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποκαλύψῃ εἰς τόσον βαθμὸν τὰς φωλεὰς τοῦ κομμουνισμοῦ, ὅσον ἡ ἀναλογική. Γνωρίζομεν ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀναλογικῆς, ὅτι εἰς τὴν τάδε κοινότητα 13 ἐψήφισαν κομμουνιστικὸν κόμμα· συνάγομεν τὰς συνεπείας. Καὶ μαζὶ μὲ τὴν μεγίστην αὐτὴν ἀρετήν, τὴν ἀπομόνωσιν καὶ τὴν ὁρατότητα τοῦ ἐχθροῦ, ἔχομεν ταὐτοχρόνως καὶ ἄλλην μεγάλην ὑπηρεσίαν. Τὴν Ἐθνικὴν ἀκεραιότητα ὅλων τῶν ἄλλων κομμάτων. Ἐνῷ μὲ πᾶν ἄλλο εἶδος συστήματος αἱ γειτονίαι, αἱ συνοδοιπορίαι, εἶναι ἐνδεχόμεναι, μὲ συνεπῆ ἐφαρμογὴν τῆς ἀναλογικῆς εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ ἐπακολουθήσῃ ἀντίθεσις ὅλων τῶν ἄλλων κομμάτων πρὸς τὸ Κομουνιστικὸν κόμμα καὶ τοιουτοτρόπως ἐξασφαλίζεται ἡ Ἐθνική των ἀκεραιότης, ὑπηρεσία ἀνεκτίμητος διὰ τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας. Ἰδοὺ διατὶ ἀνέκαθεν ὑπεστήριξα—διεκήρυξα—καὶ κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον, ὅταν ἔλαβον τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνω ὅτι, σταθμίζοντες τὰς ἀρετὰς καὶ τὰ μειονεκτήματα τῶν δύο βασικῶς ἀντιπάλων συστημάτων, τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ τῆς ἀναλογικῆς, καὶ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὰς ἰδικάς μας συνθήκας καὶ ὑπὸ τὰς δύο μορφάς του, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰς Ἀγγλοσαξωνικὰς χώρας, ὁπόθεν ἀντλοῦνται τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ πλειοψηφικοῦ, πρῶτον ὅτι ἐνδημεῖ ὁ πολιτικὸς διχασμὸς καὶ δεύτερον ὅτι ἐνδημεῖ τὸ Κομουνιστικὸν κόμμα, ἔχομεν συμπεράνει ὅτι μεταξὺ τῶν δύο εἶναι προτιμότερον τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Καὶ διὰ τοῦτο, ὁμιλῶν πρὸ ἡμερῶν, διεκήρυξα τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ βαδίσωμεν πρὸς Κυβέρνησιν συνεργασίας τῶν κομμάτων, πρέπει νὰ καθιερωθῇ εἷς νέος κῶδιξ σχέσεων μεταξὺ τῶν συνεργαζομένων κομμάτων εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἡ νέα ἀρχή, ὅτι ἡ ἡγεσία, ἡ ἄσκησις τῆς πρωθυπουργικῆς ἐξουσίας, εἰς τὴν συμμαχικὴν Κυβέρνησιν πρέπει νὰ γίνεται ἀπὸ τὸ Συντονιστικὸν Συμβούλιον, τῶν συνεργαζομένων Ἀρχηγῶν. Εἶπον τότε, ὅτι μόνον ἡ ἁβρότης, ἡ ἀλληλεγγύη, ἡ ὁμοτιμία, ἡ κοινὴ εὐθύνη, ὡς πνεῦμα, ὡς κλῖμα, εἰς τὰς συμμαχικὰς Κυβερνήσεις ἠμποροῦν νὰ ὁδηγήσουν εἰς τὴν εὐόδωσιν, εἰς τὴν διάρκειαν τῶν συνασπισμῶν. Αὐτὴ εἶναι, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἡ γνώμη τοῦ κόμματός μας, τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν διεκηρύξαμεν καὶ τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνομεν. Ἀλλ’ ἐνώπιον ἡμῶν σήμερον δὲν εὑρίσκεται οὔτε ἡ ἀναλογική, οὔτε τὸ πλειοψηφικόν. Ὑπάρχει ἓν πρωτότυπον, ἐγχώριον εὕρημα, τὸ ὁποῖον εἶναι τραγέλαφος καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι πράγματι ἀρνητικὸν ἀριστούργημα, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι κατώρθωσε νὰ συγκεντρώσῃ ὅλα τὰ ἐλαττώματα καὶ τῶν δύο γνωστῶν συστημάτων καὶ νὰ ἀπομακρύνῃ, ὅλας τὰς ἀρετάς των. Ἀνήκει ἔπαινος διὰ τὸ εὕρημα καὶ τοὺς ἐφευρέτας του. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἔρχεται μόνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔρχεται μὲ τὴν ἀπειλὴν καὶ τὴν ἐπαγγελίαν τῶν ἐκλογῶν. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ τὸ συνεξετάσωμεν μὲ τὴν ἀκολουθίαν του, μὲ τὴ ὑπόθεσιν τῶν ἐκλογῶν. Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω νὰ ὑπῆρξε περίοδος κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ μὲν ἐκλογαὶ νὰ φαίνεται ὅτι ἔρχονται κατὰ τρόπον ἀναπόφευκτον καὶ ταὐτοχρόνως νὰ εἶναι καθολικὴ ἡ ἀπροθυμία καὶ ἡ ἀπόκρουσίς των. Φοβοῦμαι ὅτι εἶναι μία εἰκὼν παρακμῆς. Διότι τίποτε ἄλλο, ψυχολογικῶς, ἠθικῶς, ἱστορικῶς, δὲν ἐχαρακτήρησε τὰς περιόδους τῆς παρακμῆς, εἰμὴ τὸ γεγονὸς ὅτι ἔρχονται αἱ καταστάσεις παρὰ τὴν θέλησιν τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι μὲ ὅλα ταῦτα δὲν κατορθώνουν νὰ ἀντιταχθοῦν, αἰσθάνονται ὡς παράλυτοι, οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀποδοκιμάζουν. Ἰδοὺ διατί, μίαν ἡμέραν, ὠνόμασαν τὰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται «αὐτοκινήτους», διότι πράγματι φαίνονται αὐτοκίνητοι, ὡς νὰ κινοῦνται ἀφ’ ἑαυτῶν, ἐναντίον τῆς θελήσεως ὅλων τῶν ἄλλων. Διότι τί συμβαίνει σήμερον, ἀξιότιμοι κύριοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους; Ὁ λαός, εἶμαι βέβαιος, ὁλόκληρος εἶναι ἀπρόθυμος διὰ τὰς ἐκλογάς. Δὲν νομίζω νὰ συνέβη εἰς ἄλλην περίοδον τῆς πολιτικῆς ἱστορίας μας αὐτὴ ἡ καθολικότης τῆς ἀποδοκιμασίας, διὰ τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῶν. Ἀνήκει ἐπὶ τέλους εἰς τὰς συνηθείας τοῦ Δημοκρατικοῦ μας λαοῦ, ἡ ἀνάμιξις, ἡ ἐνεργὸς δρᾶσις εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ εἶναι ἀληθῶς περίεργον καὶ μοναδικὸν ὅτι οὐδεὶς τὰς ἐπιθυμεῖ σήμερον καὶ ὅλοι τὰς ἀποδοκιμάζουν. Ἔχομεν τὸ μήνυμα τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, εἰς τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν ἐδόθη ἡ πρέπουσα ἀνταπόκρισις. Καὶ ἔχομεν ἐπίσης τὴν ἀναμφισβήτητον καθολικὴν θέλησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐναντίον τῶν ἐκλογῶν. Καὶ ἐνῷ εἶναι καθολικὴ ἡ ἀπόκρουσίς της, ἐν τούτοις φαίνεται, ὅπως ἀκριβῶς καὶ εἰς τὰς περιόδους τῆς παρακμῆς, ὅτι τὰ πράγματα ἀκολουθοῦν τὸν μοιραῖον των δρόμον. Ποῖα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπικαλοῦνται ὅσοι ἐξηγοῦν τὴν ἔλευσιν τῶν ἐκλογῶν; Δύο εἶναι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐπικαλοῦνται διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν. Εἶναι εἷς εἰδικὸς καὶ εἷς γενικὸς λόγος. Ὁ εἰδικὸς λόγος εἶναι ἡ ὑπόσχεσις τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις τῶν δύο συνεργαζομένων κομμάτων πρὸς τὸ κόμμα τῆς ΕΠΕΚ, ὅτι μέχρι τῶν μέσων τοῦ Σεπτεμβρίου θὰ ἐνεργηθοῦν ἐκλογαί. Καὶ ἡ ὑπόσχεσις ἔχει πράγματι δοθῇ. Καὶ ἐδόθη, ὄχι, μόνον ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ἐδόθη καὶ ἀπὸ τὸ Δημ. Σοσ. κόμμα. Ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης βέβαιον, ὅτι ἡ ὑπόσχεσις ἐδόθη ὑπὸ τὴν ρητὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι αἱ περιστάσεις, ἐξωτερικαὶ καὶ ἐσωτερικαί, θὰ ἐπέτρεπον τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῶν. Καὶ τίθεται σήμερον τὸ ἐρώτημα: αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπουν πράγματι τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξωτερικὰς περιστάσεις, ὑποθέτω ὅτι γενικὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσις, ὅτι δὲν παρουσιάζουν ἄμεσα κωλύματα πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νομίζω, ὅτι ἡ καλὴ πίστις ἐπιβάλλει τὴν ἀναγνώρισιν, ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν, ὅταν ἐγίνετο ἡ συμφωνία, εἶναι διάφορος ἀπὸ ἐκείνην ἡ ὁποία ὑφίσταται σήμερον. Συνέβησαν ἔκτοτε καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν καὶ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς χώρας, μεταβολαί, αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦν τὴν ὑποστήριξιν τῆς γνώμης, ὅτι σήμερον ὑπάρχει, πράγματι νέα κατάστασις, ἡ ὁποία καὶ δικαιολογεῖ καὶ ἐπιβάλλει τὴν ἀναθεώρησιν τῆς παλαιᾶς συμφωνίας. Ἀλλά, πέραν τοῦ εἰδικοῦ λόγου, ὑπάρχει καὶ ὁ γενικὸς λόγος, τὸν ὁποῖον ἐπικαλοῦνται διὰ τὴν ἀνάγκην τῶν ἐκλογῶν. Ὁ γενικὸς λόγος εἶναι ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἀπέτυχεν, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς ἀναλογικῆς τῆς 5ης Μαρτίου ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν, ὅτι ἐξήντλησε τὰς ἀποδόσεις της καὶ ὅτι πρέπει διὰ ταῦτα νὰ βαδίσωμεν πρὸς νέαν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ προέλθῃ σταθερὰ Κυβέρνησις τῆς χώρας. Θὰ ἐξετάσωμεν μὲ τὴν ἰδίαν ἀντικειμενικότητα καὶ αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμόν. Τίθεται πρῶτον τὸ ἐρώτημα τοῦ παρελθόντος: εἶναι βέβαιον, ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ τῆς 5ης Μαρτίου ἠμπόδισε τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλά, τὰ πράγματα ἀποδεικνύουν ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι ἀστήρικτος. Ἡ ἀναλογικὴ τῆς 5ης Μαρτίου ἐπέτρεψε μέχρι τοῦδε τὸν σχηματισμὸν δύο αὐτοδυνάμων Κυβερνήσεων. Πρῶτον, τῆς Κυβερνήσεως τῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου καὶ δεύτερον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τῶν Λαϊκῶν καὶ τοῦ Δημ. Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, τὸν Σεπτέμβριον. Εἰς ποίους λόγους ὀφείλεται ὁ τερματισμὸς τοῦ βίου καὶ τῶν δύο αὐτῶν Κυβερνήσεων; Ὀφείλεται εἰς εὐθύνας τῆς ἀναλογικῆς ἢ εἰς λόγους ἀλλοτρίους πρὸς τὴν φύσιν τοῦ συστήματος; Αὐτὸ τὸ ἐρώτημα εἶναι κρίσιμον, διότι ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν εἰς αὐτὸ τὸ ἐρώτημα θὰ κριθῇ ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος. Κύριοι βουλευταί, ὁ βίος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου ἐτερματίσθη διὰ δύο λόγους. Πρῶτον διὰ λόγους προσωπικοὺς καὶ δεύτερον διὰ λόγους ἰδεολογικούς. Ὁ προσωπικὸς λόγος ἦτο ἡ ἀντίθεσις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων πρὸς ἐκείνην τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἠρνήθη νὰ λάβῃ μέρος καὶ τὴν ὁποίαν πράγματι ἐταλαιπώρησε μὲ τὴν προσωπικήν του ἀντίθεσιν. Καὶ ὁ γενικώτερος ἰδεολογικὸς λόγος ὑπῆρξε, μία πράγματι διαρκὴς ἀνανεουμένη ἐσωτερικὴ προστριβὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἐθνικῆς ἀσφαλείας. Αὐτοὶ ὑπῆρξαν οἱ δύο λόγοι, τιμίως καὶ εἰλικρινῶς ἐξηγούμενοι ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, διὰ τοὺς ὁποίους τὸν Αὔγουστον ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ἔληξεν, ἐτερματίσθη.

§11Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε συγκεκριμένως, εἰς ποῖον σημεῖον ἐγὼ ἔδειξα τὴν ἀντίθεσίν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην; Διότι ὅπως ὀρθῶς εἴπατε εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου σας, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει συνεργασία κομμάτων, θὰ ὑπάρχῃ ἕνα συντονιστικὸν συμβούλιον. Εἰς τὸ συντονιστικὸν αὐτὸ συμβούλιον, ἐνεφανίζοντο εἰς ὡρισμένας στιγμὰς διαφοραὶ γνωμῶν. Νομίζω ὅτι ἂν ἐπιμείναμεν εἰς ὡρισμένας ἀπόψεις μας, ὡς κόμμα Φιλελευθέρων, βάσει τοῦ προγράμματος μὲ τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθημεν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ἀντίθεσιν. Ἐγὼ μάλιστα ἐπὶ δύο μῆνας παρέμεινον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ δὲν παρενέβαλον προσκόμματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην. Ἄλλο ἂν ἐσεῖς ὁ ἴδιος δὲν ἐσυμφωνούσατε πρὸς ὡρισμένας πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο τότε ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ νὰ μοῦ λέγητε ὅτι ἐγὼ ἀντέδρασα, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Θέλω νὰ μοῦ ἀναφέρετε συγκεκριμένας περιπτώσεις διὰ νὰ πεισθῶ καὶ ἐγώ.

§12Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι περιττὴ ἡ ἀμφισβήτησις. Τὸ γεγονὸς ὑπῆρξε πασίδηλον. Ἀποτελεῖ γενικὴν πεποίθησιν, ἐπιβεβαιουμένην ἀπὸ ὅλας τὰς δημοσιογραφικὰς ἐκδηλώσεις ἐκείνου τοῦ τριμήνου, ὅτι παραμένοντες ἔξω τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκεσθε εἰς μίαν ἀδιάκοπτον προσωπικὴν ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ ὡδηγήσητε τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ, νὰ προβῇ εἰς τὴν διαπίστωσιν ὅτι «δὲν ἐγνώριζεν ἂν εὑρίσκεσθε ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως». Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλησα νὰ ὑπομνήσω, διότι ἐπιθυμῶ νὰ προβῶ εἰς ἱστορικὰς διαπιστώσεις καὶ νὰ συναγάγω γενικώτερα συμπεράσματα, χρήσιμα διὰ τὴν χώραν.

§13Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐσεῖς ὅμως δὲν ἐσυμφωνούσατε......

§14Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως προσδιώρισα δύο λόγους. Πρῶτον, τοὺς ἰδικούς σας προσωπικοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν ἰδικήν μου περίπτωσιν δὲν ὑπῆρχον, διότι ἐγὼ ἐπάλαια ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ Κυβερνητικοῦ σχήματος, ὡς εἶχε. Δὲν εἶχον καμμίαν πρόθεσιν νὰ ἀντικαταστήσω τὸν ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ. Δὲν ἀπέβλεπον εἰς τὴν ἀνατροπήν του. Ἀπέβλεπον μόνον εἰς τὴν συνεπῆ ἐφαρμογὴν τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν εἴχομεν χαράξει. Καὶ ἔρχομαι κ. βουλευταί, εἰς τὴν δευτέραν περίοδον, εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ἄλλης Κυβερνήσεως. Ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις τῶν τριῶν κομμάτων, τῶν Φιλελευθέρων, τῶν Λαϊκῶν, καὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος. Πταίει ἡ ἀναλογικὴ διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν διήρκεσεν; Ἀλλὰ κ. βουλευταί, ὅλοι γνωρίζετε ὅτι πταίουν ἀλλότριοι λόγοι. Πταίει ὁ ἀερόλιθος τοῦ Ο.Λ.Π. Δὲν πταίει ἡ ἀναλογική. Ἐδημιουργήθησαν κατ’ ἐκείνην τὴν περίοδον ἠθικαὶ δικαστικαὶ περιπέτειαι, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀντίκτυπον εἰς τὴν πολιτικήν μας ζωὴν καὶ ἐκεῖθεν ἐδημιουργήθη ἡ κρίσις. Κατὰ συνέπειαν, κύριοι δικασταί, ἡ κατηγορουμένη εἶναι ἀθῶα, ἡ ἀναλογική, ἄλλοι εἶναι οἱ ἔνοχοι. (Χειροκροτήματα). Ἀλλότριοι ὑπῆρξαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν τέρμα εἰς τὰς δύο αὐτὰς αὐτοδυνάμους Κυβερνήσεις. Δὲν ὑπῆρχε πταῖσμα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ τὸ συμπέρασμα τοῦτο εἶναι ἀμάχητον, εἶναι πασίδηλον. Αὐτὰ ἀφοροῦν τὸ παρελθόν. Ἄς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ παρόντος. Μήπως ὅμως ἦσαν αὐτὰ δυνατὰ εἰς τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ μὲ ὅλα ταῦτα, ἔπειτα ἀπὸ τὰς δοκιμασίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ σημερινὴ Βουλή, ἐξήντλησε τὰς ἀποδόσεις της καὶ θὰ πρέπει νὰ μεταβῶμεν πλέον εἰς τὸν λαόν, διὰ νὰ δώσῃ ἄλλην ἐτυμηγορίαν καὶ ἄλλην Κυβέρνησιν; Ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, δὲν εἶναι ἀκριβές. Προχθὲς μὲ τὴν εὐκαιρίαν τοῦ Βασιλικοῦ μηνύματος, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐπαρουσιάζετο καὶ πάλιν ἡ εὐκαιρία σχηματισμοῦ αὐτοδυνάμου Κυβερνήσεως, ἀπὸ αὐτὴν τὴν Βουλήν. Ἐὰν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς ὤφειλεν, εἶχεν ἐνστερνισθῆ τὸ μήνυμα τοῦ Βασιλέως, δὲν ἦτο ἁπλῶς διεκπεραιωτής, ἀλλά, ἦτο ταὐτοχρόνως, ὅπως ὤφειλεν, ἐμψυχωτής, σύμβουλος καὶ ὁδηγὸς τοῦ μηνύματος, καὶ ἐὰν ἔδιδε πρῶτος τὸ παράδειγμα καὶ ἐκάλει τὰ κόμματα, ὅσα ἤθελον, νὰ συμπράξουν, εἶναι βέβαιον ὅτι, ἀπὸ τῆς ἡμέρας τοῦ Βασιλικοῦ μηνύματος θὰ ἐσχηματίζετο Κυβέρνησις τῶν τριῶν κομμάτων, Φιλελευθέρων, Λ.Ε.Κ. καὶ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἡ ὁποία θὰ ἦτο εἰς τὴν Βουλὴν αὐτοδύναμος, τῆς ὁποίας ἡ δύναμις θὰ ἐπηύξανε μὲ τὴν προσθήκην ἀνεξαρτήτων καὶ εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι βέβαιον ὅτι, ἐντὸς συντόμου χρόνου, θὰ προσετίθεντο καί ἄλλα κόμματα τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον σταθερῶς θὰ προεκαλοῦντο εἰς τρόπον ὥστε ἑνούμενοι, νὰ βαδίσωμεν πρὸς ἀντιμετώπισιν κρισίμων ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν περιστάσεων. (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι καὶ προχθὲς ἀκόμη ἡ δυνατότης ὑφίστατο καὶ μόνον, διότι δὲν ὑπῆρξεν ὅπως ὤφειλεν, ἡ ἀνταπόκρισις εἰς τὸ Ἐθνικὸν πνεῦμα τοῦ Βασιλικοῦ μηνύματος, ἐματαιώθη ἡ εὐκαιρία. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εὑρισκόμεθα σήμερον ἐνώπιον τῆς ἀνάγκης νὰ ψηφίζωμεν ἐσπευσμένως ἐκλογικὸν νόμον καὶ νὰ βαδίζωμεν πρὸς αὐτὰς τὰς γενικῶς ἀνεπιθυμήτους ἐκλογάς. Ἀλλὰ τώρα, κύριοι βουλευταί, τίθεται τὸ ἐρώτημα: ἐφ’ ὅσον γίνεται δεκτὸν ὅτι ἡ ἀναλογικὴ τῆς 5 Μαρτίου εἶναι ὁ ἔνοχος, ἐφ’ ὅσον γίνεται δεκτὸν ἀπὸ «τὴν τριπλῆν συμμαχίαν», ὅτι ἡ συνεργασία τῶν κομμάτων εἶναι δυσχερής, ποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι τὸ φυσικὸν συμπέρασμα διὰ τὸ μέλλον; Θὰ ἐνόμιζε κανεὶς ὅτι τὸ φυσικόν, λογικόν, καὶ ἐθνικὸν συμπέρασμα θὰ ὤφειλε νὰ εἶναι ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὸ σύστημα τῆς συνεργασίας κομμάτων ἀπετύγχανε, θὰ πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν σύστημα τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ εἰς τὴν ὁμογένειαν καὶ αὐτοδυναμίαν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ εἱρμός, ἡ λογικὴ συνέπεια, ὁδηγεῖ κατὰ τρόπον ἀμάχητον, ὀφείλει νὰ ὁδηγήσῃ εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα. Καὶ ὅμως, ἐνώπιον ποίου συμπεράσματος, ἐνώπιον ποίου νομοσχεδίου εὑρισκόμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους; Λέγουν οἱ ἰατροί: κάμνομεν διάγνωσιν, ὅτι ὕπαρξις περισσοτέρων κομμάτων, ἡ ἀνάγκη τῆς συνεργασίας καθιστᾷ ἀδύνατον τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τοῦτο καθιερώνομεν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ καὶ πάλιν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ὑπάρξεως τριῶν μεγάλων κομμάτων, ὁδηγεῖ ἑπομένως καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην συνεργασίας κομμάτων μὲ τὴν ὁποίαν εἰς τὸ μέλλον θὰ σωθῇ ἡ χώρα, ἐνῷ σήμερον ὁδηγεῖται εἰς τὴν καταστροφήν!... (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ ὁ παραλογισμὸς τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπάρχει, ὄχι ἁπλῶς ἔλλειψις εἱρμοῦ, ὑπάρχει πλήρης παραλογισμός. Ἔπρεπεν, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ὅσοι ὑποστηρίζουν, ὅτι ἡ συνεργασία τῶν κομμάτων δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς διαρκῆ καὶ χρήσιμον Κυβέρνησιν νὰ συναγάγουν τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἢ πρέπει νὰ βαδίσωμεν ἀμέσως εἰς τὸ πλειοψηφικὸν ἢ ἐὰν ἐνόμιζον, ὅτι ἡ πρώτη ἐφαρμογὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ δὲν ὁδηγεῖ εἰς ἀπόλυτον ὁμοιογένειαν, αὐτοδυνάμου Κυβερνήσεως, νὰ ὑποστηρίξουν, ὅτι ἓν μόνον ἐκ τῶν κομμάτων, τὸ πρῶτον, λαμβάνει ὁλόκληρον τὴν δευτέραν κατανομήν. Τοῦτο θὰ παρεβίαζε τὴν δημοκρατικὴν ἀρχὴν καὶ θὰ παρέδιδε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν μειοψηφίαν, ἀλλὰ θὰ εἶχε, τοὐλάχιστον, τὸν εἱρμόν, ὅτι συντελεῖται αὐτὴ ἡ παραβίασις, χάριν ἑνὸς γενικωτέρου συμφέροντος τῆς χώρας διὰ νὰ ὑπάρξῃ ὁμοιογενὴς αὐτοδύναμος Κυβέρνησις, ὑπηρετοῦσα τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ σήμερον ὅσοι χρησιμοποιοῦν αὐτὴν τὴν «μέθοδον τῶν τριῶν» πρὸς λύσιν τοῦ προβλήματος ὁδηγοῦν, ὄχι εἰς τὴν ἐπίλυσίν του, ἀλλὰ εἰς τὴν περιπλοκήν του, εἰς τὴν ἐπιδείνωσιν, εἰς τὴν ὑποτροπήν του. Καὶ δικαιούμεθα ἡμεῖς νὰ θέσωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τὸ ἐρώτημα. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ ἐγχείρησις τῶν ἐκλογῶν, ἀφοῦ οἱ ἰατροὶ ἐπιβεβαιοῦν, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐγχείρησιν θὰ ὑπάρξῃ ὑποτροπὴ τῆς νόσου; (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ διατί, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνεται, εἶναι ἀπαράδεκτον. Δὲν ὑπηρετεῖ κανένα γενικὸν συμφέρον τῆς χώρας καὶ θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐξηγηθῇ ἡ ἔμπνευσίς του, ἐὰν δὲν παρείχετο ἡ ἐξήγησις ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκ μέρους συναδέλφων, ὅτι ὑπηρετεῖ μόνον εἰδικοὺς προσωπικοὺς σκοποὺς τῶν παλαιῶν κομμάτων ὑποβλέποντας καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν νέων αὐτοδημιουργήτων δυνάμεων τῆς Βουλῆς. Μόνον τοιουτοτρόπως εὑρίσκει ἔννοιαν ὁ καθορισμὸς τῶν γνωρίμων ποσοστῶν. Κατ’ οὐδένα ἄλλον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἡ ἐξήγησις. Ἡ ἐξήγησις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ εἶναι μόνον, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ ἀποτελοῦν τὰ μέτρα τοῦ λάκκου ὁ ὁποῖος σκάπτεται διὰ τοὺς ἄλλους. (Γέλωτες). Πλανῶνται ὅμως ὅσοι νομίζουν, ὅτι ὁ λάκκος θὰ χρησιμοποιηθῇ ἀπὸ ἐκείνους πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπευθύνεται. Γίνεται ὁ λογαριασμὸς χωρὶς τὸν ξενοδόχον! Λησμονοῦν οἱ τρεῖς, ὅτι ὁ λαός μας, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔχει τὴν κατανόησιν καὶ εὐαισθησίαν καὶ φιλοτιμίαν καὶ γνωρίζει νὰ τιμωρῇ τὰ τεχνάσματα. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἀντιστρατευόμεθα τὸ προτεινόμενον σύστημα, διότι μᾶς ἐμπνέει ἀνησυχίαν, ὅπως θέλουν νὰ ἑρμηνεύσουν οἱ ἀντίπαλοί μας. Ἐὰν κατεχώμεθα ἀπὸ ἀνησυχίαν, δὲν θὰ ἐστέργαμεν τὸ πλειοψηφικόν. Ἐφ’ ὅσον δεχόμεθα τὸ πλειοψηφικόν, ἀποδεικνύομεν, ὅτι δὲν μᾶς ἐμπνέει καμμίαν ἀνησυχίαν, ὅτι ἐμπιστευόμεθα τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν. Ἀποκρούομεν τὸ σημερινὸν σχέδιον νόμου, μόνον διότι εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὴν λογικήν, πρὸς τὴν Δημοκρατίαν, πρὸς τὸ γενικώτερον συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Καὶ διὰ τοῦτο καλοῦμεν τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα ἔθεσαν τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ τὸ ἀποσύρουν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐκεῖνα δὲν ἐπιτελέσουν τὸ καθῆκον των, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, τὸ καθῆκον αὐτὸ ὀφείλει νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§16Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν ἀπό τινων ἡμερῶν καὶ ἔχουν ὡς ἀντικείμενον τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁμοιάζουν πρὸς ἀποχαιρετιστήριον, διότι ἐκλογαὶ πρόκειται νὰ διεξαχθοῦν. Εἶναι ἄγνωστον πόσοι ἐξ ἡμῶν θὰ συναντηθῶμεν καὶ πάλιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ πάντως ὅσοι συναντηθοῦν, θὰ συναντηθοῦν μετὰ τὴν διεξαγωγὴν ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος τοὐλάχιστον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἡμᾶς θὰ εἶναι ἐξαιρετικὰ ἔντονος. Καὶ ἁρμόζει εἰς τὰ ἀποχαιρετιστήρια ἡ ἁβρότης. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι, διὰ τοῦτο, ὅσον εἶναι δυνατόν, ἐπιεικὴς καὶ ἐὰν μεταχειρισθῶ εἴς τινας στιγμὰς ἐκφράσεις αὐστηρὰς θὰ τὸ κάμω, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ εἶμαι πράγματι ἀντικειμενικός, διότι μόνον ἡ αὐστηρότης συμβαδίζει μὲ τὴν ἀντικειμενικότητα. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὑποτίθεται ὅτι συζητήσεις τοιαύτης μορφῆς διεξήγοντο εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ὑπάρξεως ὡρισμένων γνωστῶν δεδομένων. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν οἱ συντάξαντες τὴν πρότασιν νόμου, ἡ ὁποία συζητεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀναγκάζουν τοὺς ὁμιλοῦντας νὰ μὴ θεωροῦν ὅτι εἶναι γνωστὰ τὰ δεδομένα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰς πᾶσαν ἄλλην συζήτησιν, θὰ ὑπετίθεντο γνωστά. Τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, κ. συνάδελφοι, διέπονται ἀπὸ μίαν ἀρχὴν μέσα εἰς τὸ πλαίσιον, τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, διέπονται ἀπὸ μίαν ἀρχήν, ἡ ὁποία προσδιορίζεται ἀπὸ τὴν αἰτίαν τῆς ὑπάρξεως ἐκλογικῶν συστημάτων. Ὑπάρχουν ἐκλογικὰ συστήματα, διότι μέσα εἰς τὴν σύγχρονον πολιτείαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἄμεσος δημοκρατία καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκλέγωνται ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ βουλεύωνται ἀντὶ τῆς ὁλότητος τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθῃ καὶ νὰ ἀποφασίσῃ. Διέπεται συνεπῶς, ἡ ἔννοια τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἀρχὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν διέπεται αὐτὸ τοῦτο τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἀπὸ μίαν ἀρχὴν ἰσότητος. Τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐλέχθη, εἶναι δύο εἰς τὰς ἀκραίας των κατευθύνσεις, τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸ ἀναλογικόν, πραγματοποιοῦν τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος κατ’ ἕνα διάφορον μὲν τρόπον, ἀλλὰ μὲ μίαν προσπάθειαν συνεπείας πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος. Ἐρωτᾶται, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον πραγματοποιεῖ τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος; Ἐὰν θελήσωμεν νὰ καταγράψωμεν τὰς διαφορὰς τῆς ὑπὸ κρίσιν προτάσεως νόμου πρὸς τὴν ἀναλογικήν, ὡς ἦτο γνωστὴ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, θὰ παρατηρήσωμεν ὅτι δύο εἶναι κατὰ βάσιν αἱ διαφοραί. Ὁ διάφορος τρόπος ἐξευρέσεως τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου καὶ ἡ διαφορὰ εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ὡς πρὸς τοὺς δικαιουμένους νὰ μετάσχουν αὐτῆς. Καὶ εἰς τὰ δύο σημεῖα αἱ διαφοραὶ γίνονται διὰ νὰ παραβιασθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος. Ἐλέχθη καὶ ἐλέχθη μὲ πολλὴν προσοχὴν καὶ πολλὴν τάξιν, ὅτι παρομοίας τάσεις ἐμφανίζει καὶ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὡς ἐφηρμόσθη μέχρι τοῦδε, δηλαδὴ καὶ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα μέχρι τοῦδε ἐγνώριζε τὸν περιορισμὸν τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν καὶ δὲν ἦτο τόσον σπάταλος ὁ νομοθέτης εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου, ὅσον εἶναι οἱ συντάκται τῆς συζητουμένης προτάσεως νόμου. Ἀλλ’ ὑπάρχει μία οὐσιώδης διαφορὰ μεταξὺ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς, ὅπως ἐφηρμόσθη καὶ τῆς προτάσεως νόμου, ἡ ὁποία συζητεῖται σήμερον. Ἡ πρότασις νόμου ἀκολουθεῖ μίαν τεχνικήν, ἡ ὁποία εἶναι ὀρθὴ ἢ μὴ ὀρθή. Ἡ προσπάθεια τοῦ νόμου εἶναι νὰ κριθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος καὶ νὰ τηρηθῇ συνεπῶς ἡ ἀναλογία μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψηφοφόρων ἐνῷ ἡ ἠθελημένη προσπάθεια, ἡ ὁποία διέπει τὴν πρότασιν νόμου, ἡ ὁποία συζητεῖται σήμερον, εἶναι ἀκριβῶς νὰ μὴ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀναλογία καὶ νὰ μὴ τηρηθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος. Ἐλέχθη πρὸς στιγμὴν—δὲν γνωρίζω ἐὰν αὐτὸ ἀντιπροσωπεύῃ πράγματι τὰς σκέψεις τῶν συνταξάντων τὴν πρότασιν νόμου ἢ ὄχι—ἐλέχθη πρὸς στιγμὴν ὅτι, ἐφόσον παρέχεται ἡ πριμοδότησις εἰς τὰ τρία κόμματα, τῶν ὁποίων ἕκαστον ὀφείλει νὰ συγκεντρώσῃ τοὐλάχιστον 17% ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, παρέχεται εἰς τὴν πλειοψηφίαν αὐτὴν ἡ ὠφέλεια καὶ τηρεῖται, συνεπῶς, ἄλλη δημοκρατικὴ ἐπίσης ἀρχὴ—διότι 17 σὺν 17 σὺν 17 κάμνει 51 καὶ τὸ 51 εἶναι ἡ ἀπόλυτος πλειοψηφία. Ἀλλ’ ἐδῶ, κύριοι, δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὸν δάκτυλον ἐπὶ τοῦ τύπου τῶν ἥλων. Διότι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καταφαίνεται τὸ ψεῦδος, τὸ ὁποῖον ἐνυπάρχει μέσα εἰς τὴν σκέψιν τῶν συνταξάντων τὸ νομοθέτημα. Διότι εἰς τὸ πλειοψηφικὸν παρέχεται εἰς τὸ 51% τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς, τοῦ συνόλου μάλιστα τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ παρέχεται εἰς τὸ 51%, τὸ ὁποῖον εἶναι ἑνιαῖον—δὲν παρέχεται εἰς ἓν ἄθροισμα ἀντιμαχομένων κομμάτων, τὸ σύνολον ἢ περίπου τὸ σύνολον τῆς ἐκπροσωπήσεως τοῦ λαοῦ. Διότι τὶ θὰ συμβῇ; Αὔριον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωμεν ἓν ἀποτέλεσμα ἐκλογῶν, ὅπου τὸ ἓν κόμμα νὰ λάβῃ 20%, τὸ δεύτερον...........

§17Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ πρώτη κατανομὴ εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἔδωσε 120 ἕδρας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν τέτοιες ὑπερβολές, ὅτι τὸ σύνολον ἢ σχεδὸν τὸ σύνολον;

§18Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω εὐθὺς ἀμέσως, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Λέγω «σχεδὸν τὸ σύνολον» διότι τὸ ἄθροισμα τῶν τριῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν 17 σὺν 17 σὺν 17, δηλαδὴ εἰς περίπτωσιν ποὺ θὰ λάβουν τὸν μικρότερον ἀριθμὸν τῶν ψήφων, δοθέντος ὅτι διὰ τὸ ἐκλογικὸν μέτρον ἐλήφθη εἰδικὴ πρόνοια νὰ εἶναι ἐξαιρετικῶς ὑψηλόν, τὸ ἄθροισμα αὐτὸ θὰ ὑπολογισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς παρούσης ἐκλογῆς. Ἀντὶ νὰ ἔχετε 114 βουλευτὰς ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς εἶναι ἀμφίβολον ἐὰν θὰ ἔχετε 60 ἢ 70 καὶ οἱ 180 θὰ ἐκλεγοῦν ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν μὲ τόσην τέχνην ἀποκλείετε ὅλους ἐκείνους, ποὺ δὲν θὰ ἔχουν συγκεντρώσει τὸ 17%. Κύριοι, αὐτὴ εἶναι ἡ ὄψις, ὅπως τὴν ἀντιλαμβάνομαι ἐγώ, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει τὸ ἐκλογικὸν πρόβλημα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συζητουμένης προτάσεως νόμου. Ἐπεκρίθη ἡ πρότασις νόμου κυρίως διὰ τὰς λογικάς της ἀτελείας. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ προσθέσω εἰς τὰς ἐπικρίσεις, τὰς διατυπωθείσας ἤδη—καὶ τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἀποδέχομαι—ἄλλο τι. Ἀλλὰ εἰς τὰς λογικὰς ἐπικρίσεις θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω μίαν ἠθικὴν ἐπίκρισιν. Εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κάτι, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐπετυγχάνετο διὰ τῆς βίας ἢ διὰ τῆς δημοκοπίας, εἰσάγεται ὡς ἓν μέσον, τὸ ὁποῖον κατορθώνουν νὰ ἐπιτύχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διαθέτουν σήμερον τὴν πλειοψηφίαν. Ἐφόσον συνεργασθοῦν τρία κόμματα, διαθέτοντα τὴν πλειοψηφίαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, διαμορφώνουν ἓν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου προφανῶς ὁ σκοπὸς εἶναι τὰ τρία αὐτὰ κόμματα νὰ διαθέτουν καὶ πάλιν τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν, ἀποκλειομένων τῶν ἄλλων.

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν.

§20Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ παραβιάζεται τοιουτοτρόπως μία ἀρχή, ἡ ὁποία εἶχεν ὑποστηριχθῆ ἄλλοτε ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀκριβῶς—καὶ ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη ἀπὸ περισσοτέρας πλευρὰς εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν—κατὰ τὴν ὁποίαν, διὰ νὰ καταστῇ ἠθικῶς ἄψογον ἑκάστοτε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, θὰ ἐτίθετο συνταγματικὴ διάταξις διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐπεβάλετο τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, ὁσάκις ψηφίζονται ἀπὸ τὴν Βουλήν, νὰ μὴ ἐφαρμόζωνται εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἀλλ’ εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς, ὥστε νὰ μὴ ἀποτελῇ κίνητρον τῆς θεσπίσεως ἡ ἀναμονὴ τῶν ἐπικειμένων ἐκλογῶν. Ἀντιπαρέρχομαι τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς καὶ ἀπὸ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διότι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐν προκειμένῳ ἐγκατέλειψε καὶ ἄλλην ἀρχήν, τὴν ὁποίαν διεκήρυξε κατὰ τρόπον ἐπίσημον καὶ εἰς πρόσφατον χρόνον, τὴν ἀρχὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἔχῃ κυρίως ὡς ἀποτέλεσμα νὰ δημιουργήσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἕλληνος πολίτου, τοῦ ἁπλοῦ ἐκείνου Ἕλληνος πολίτου, ὁ ὁποῖος καλεῖται νὰ θυσιάσῃ καὶ τὴν ζωήν του καὶ τὴν περιουσίαν του χάριν τῆς πατρίδος —καὶ ὁ ὁποῖος οὐδέποτε τὸ ἠρνήθη — νὰ τοῦ δημιουργήσῃ τὴν κακὴν εἰκόνα τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρός, ὁ ὁποῖος πολιτικὸς ἀνὴρ παύει νὰ θεωρῇ τὴν ἐξουσίαν ὡς μέσον καὶ τὴν ἀντιλαμβάνεται ὡς σκοπόν. Εἶναι τοῦτο, κύριοι, γνώρισμα τοῦ κακοῦ πολιτικοῦ ἀνδρός, ὁ ὁποῖος παύει νὰ ἐπιδιώκῃ ἀνωτέρους συνθετικοὺς καὶ δημιουργικοὺς σκοποὺς διὰ τῆς ἐξουσίας καὶ ἐπιδιώκει μόνον αὐτὴν ταύτην τὴν ἐξουσίαν. Φοβοῦμαι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καὶ σεῖς ἀναλαμβάνετε προσωπικῶς μίαν βαρεῖαν καὶ ἱστορικὴν εὐθύνην, μίαν βαρεῖαν καὶ ἱστορικὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ προσωπικῶς δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀναλάβῃ ὁ υἱὸς τοῦ Ἐλ. Βενιζέλου, ὁ ὁποῖος Ἐλευθ. Βενιζέλος δὲν ἐθέσπισε ποτὲ νομοσχέδια ἐκλογικὰ διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ στιγμιαίας περιστάσεις καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω.

§21Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐλέχθη καὶ ἐδῶ, ὅτι τὸ 1932 μετέβαλε τὸ σύστημα.

§22Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν δὲν συμπίπτουν ὅλαι αἱ γνῶμαι. Ὅσον ἀφορᾶ τὸν ἀείμνηστον Ἐλευθέριον Βενιζέλον, καθ’ ὅσον ἐμὲ ἀφορᾶ, δὲν γνωρίζω σεῖς ποίας πεποιθήσεις ἔχετε, ἀλλὰ τὰς ἰδικάς μου σᾶς τὰς εἶπα, Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένετε σεῖς ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θὰ παράσχω, τί θὰ πιστεύσετε ὡς πρὸς τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον;

§23Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι πληροφορίαι, εἶναι κρίσεις.

§24Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ σεῖς ὡς ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὡς υἱὸς τοῦ ἀειμνήστου Ἐλευθερίου Βενιζέλου θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχετε ἰδίαν πεποίθησιν ὡς πρὸς τὴν δρᾶσιν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἔχω μεγαλυτέραν καὶ ὑψηλοτέραν κρίσιν ἀπὸ ὅ,τι ἔχετε σεῖς.

§25Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐγὼ κρίνω τὰς κρίσεις σας.

§26Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐλέχθη, ὅτι ἀντιτασσόμεθα κατὰ τῆς ὑπὸ κρίσιν προτάσεως νόμου, διότι ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μᾶς ὠφελήσῃ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἐπίπεδον τῆς συζητήσεως πείθει περὶ τοῦ ἀντιθέτου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θέλομεν, εἶναι νὰ λάβωμεν μίαν στάσιν, ἡ ὁποία θὰ καθορίσῃ τὴν ἠθικήν μας θέσιν ἀπέναντι τοῦ πολιτικοῦ πραξικοπήματος, τὸ ὁποῖον διαπράττεται ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ἡ σημαία, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς λαμβάνομεν ἀνὰ χεῖρας, τὴν ὁποίαν μᾶς προσφέρουν οἱ πολιτικοί μας ἀντίπαλοι, σημαίαν, ἡ ὁποία λέγει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι δὲν θὰ ἀνεχθῇς τὴν ἐκβίασιν διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, εἶναι μία σημαία εὐπρόσδεκτος. Ἐὰν δὲν ἐκφράζωμεν χαρὰν διὰ τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει δι’ ἡμᾶς τὸ προτεινόμενον ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ κάμνομεν διότι δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὸ συμφέρον, διότι τὸ συμφέρον δὲν εἶναι τὸ μέτρον τῆς κρίσεως δι’ ἡμᾶς, ὅπως εἶναι δι’ ἄλλους, ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν τοῦτο νομοσχέδιον. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι θὰ ὠφελήσῃ τὴν παράταξίν μας, θὰ ὠφελήσῃ τὴν πλευράν μας τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, λυπούμεθα μόνον διότι εἰσάγεται εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου ἡ μέθοδος τῆς θεσπίσεως διατάξεων δι’ ὡρισμένους καθαρῶς σκοποὺς εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς δημιουργίας μιᾶς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικὴν διαφοροποίησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραμανλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§28Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, πρὸ διμήνου ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου συνέστησα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ ἐπὶ τῆς ἀπόψεώς της νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος, ὅτι ὤφειλεν ἀντὶ τούτου νὰ ἐπιδιώξῃ ἔκτοτε τὴν ὁριστικὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ πολιτικοῦ μας θέματος, εἴτε διὰ τῆς διατηρήσεώς της, εἴτε διὰ τῆς ἀμέσου ὑποβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐτόνισα δὲ τότε τὴν ἄποψιν, ὅτι, ἐὰν ἡ κατάστασις ἐκείνη παρετείνετο μέχρι σήμερον, ἡ ἀγωνία, τὴν ὁποίαν ζῇ τὸ Ἔθνος ἐν ἀναμονῇ πάντοτε τῆς ἐπιλύσεως τοῦ πολιτικοῦ μας προβλήματος, θὰ ἐκορυφοῦτο εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς πλήρη ἀπώλειαν τοῦ ἐλέγχου τῆς δημοσίας μας ζωῆς. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων ἐδικαίωσε τὰς προβλέψεις ἐκείνας, διότι εἶναι φανερόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι σήμερον οὐδεὶς ἐλέγχει ὑπευθύνως τὴν δημοσίαν ζωὴν τοῦ τόπου, δὲν ὑπάρχει δὲ περισσότερον τραγικὴ κατάστασις διὰ μίαν χώραν ἀπὸ τοῦ νὰ παραμένῃ ἡ ἐξέλιξις τῆς πολιτικῆς ζωῆς ἀνεξέλεγκτος. Κύριοι βουλευταί, λαμβάνω μὲ πραγματικὴν ἀπροθυμίαν τὸν λόγον, διότι πιστεύω ὅτι αἱ συζητήσεις εἰς τὴν Βουλὴν κατέστησαν ἄνευ ἐννοίας, κατέστησαν δὲ ἄνευ ἐννοίας καὶ ἀνίκανοι νὰ ἐπηρεάσουν τὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, διότι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν προσέρχεται εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην μὲ εἰλημμένην τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀναζητήσῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ πράξῃ τὸ καθῆκόν του. Χρόνιαι προκαταλήψεις, ὀξὺς κομματισμός, τὸ ψεῦδος καὶ ἡ ὑποκρισία ἐδημιούργησαν εἰς τὴν χώραν μας μίαν νοσηρὰν πολιτικὴν ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποία φθείρει τὰ πάντα καὶ ἡ ὁποία καθιστᾶ ἀδύνατον τὴν λειτουργίαν τοῦ λογικοῦ. Εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω καὶ ἄλλοτε, ὅτι εἰς τὴν χώραν μας τὸν τελευταῖον καιρὸν συμβαίνουν τόσα ἀπίθανα πράγματα, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰ συλλάβῃ κανεὶς διὰ τῆς λογικῆς. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἀφήσαμεν καὶ διεμορφώθη ἡ πικρὰ αὐτὴ ἀτμόσφαιρα, ἡ ὁποία καθιστᾶ ἀδύνατον τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Εἶναι τοιαύτη ἡ πολιτικὴ ἀτμόσφαιρα, τὴν ὁποίαν ζῶμεν, ὥστε νὰ ἔχῃ κανεὶς τὸ αἴσθημα, ὅτι δὲν ἔχομεν πλήρη τὴν συνείδησιν τῆς σημερινῆς πραγματικότητος. Ἀποδοκιμάζομεν κατὰ τρόπον, ἐντελῶς, συμβολικόν, ἢ χειροκροτοῦμεν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον. Ἀποδοκιμάζομεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐχειροκροτοῦμεν χθὲς καὶ χειροκροτοῦμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπεδοκιμάσαμεν χθές. Ὑπάρχει τόση εὐκολία εἰς τὰς μεταξύ μας σχέσεις εἰς τὴν ἀλλαγὴν τῆς θέσεως τῆς φιλίας μὲ τὴν θέσιν τῆς ἐχθρότητος, ὥστε νὰ διερωτᾶται ὁ κοινὸς πολίτης, ἐὰν διατηρῶμεν τὸ αἴσθημα τῆς σοβαρότητος ὅσοι ἐξ ὑμῶν συντελοῦν εἰς τὴν δημιουργίαν αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Θὰ ἤθελα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀναφέρω μερικὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ὅτι πράγματι τὸ πολίτευμα δὲν λειτουργεῖ φυσιολογικά, ὅτι τὸ πολίτευμα σχεδὸν παρεμορφώθη. Καταβασανίζομεν τὴν χώραν ἐπὶ δεκαπεντάμηνον ἀρνούμενοι νὰ δώσωμεν λύσιν εἰς τὸ πολιτικόν της πρόβλημα, μολονότι γνωρίζομεν πάντες καλῶς, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἀντιμετώπισις τῶν καθέκαστα προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐὰν δὲν δώσωμεν λύσιν εἰς τὸ πολιτικὸν πρόβλημα. Κατὰ ταῦτα, μολονότι εἶναι ἄπειρα τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ χώρα μας ἀρνούμεθα ἐπὶ 15μηνον νὰ δώσωμεν λύσιν εἰς τὸ πρωταρχικὸν αὐτὸ πρόβλημα τὸ πολιτικόν. Εὑρισκόμεθα καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα μεταξὺ φθορᾶς καὶ ἀφθαρσίας συζητοῦντες περὶ τοῦ ἐὰν πρέπει νὰ κάνωμεν βιώσιμον κυβέρνησιν, ἢ ἐὰν πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς ἐκλογάς. Ἔχω τὴν βεβαιότητα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς μίαν χώραν, ὅπου θὰ ἐλειτούργει κατὰ τρόπον ὑγιᾶ τὸ πολίτευμα, τὸ θέμα αὐτὸ θὰ ἠδύνατο νὰ λυθῇ ἀπὸ τὸ πρῶτον εἰκοσιτετράωρον μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου 1950. Διότι, ἐὰν ὑπῆρχε καλὴ πίστις καὶ καλὴ λογική, ἦτο δυνατὸν ἔκτοτε νὰ διαπιστωθῇ ἐὰν τὸ κοινοβούλιον αὐτὸ ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ βάσιμον Κυβέρνησιν ἢ ὄχι καὶ εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν θὰ ἦτο εὔκολον νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν τόπον τῆς 15μήνου αὐτῆς ἀμφιβολίας. Παρὰ ταῦτα κρατοῦμεν τὴν χώραν μεταξὺ φθορᾶς καὶ ἀφθαρσίας κατὰ τὸ 15μηνον, ὅπου ἐπέρασεν ἡ πολιτική μας ζωὴ ἀπὸ τοιαῦτα στάδια, ὥστε ἔχουν ἐπενεχθῆ βαρύταται ζημίαι εἰς τὴν χώραν, ἀλλὰ ἔχομεν καταστῆ καὶ ἀνυπόληπτοι. Ἤδη, ἀφοῦ ἐπεράσαμεν ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ στάδια, ἀγόμεθα πρὸς ἐκλογάς. Παρὰ τὴν λογικήν, παρὰ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, παρὰ τὴν ἰδίαν μας θέλησιν, παρὰ τὴν ἀντίδρασιν τῆς κοινῆς γνώμης, τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, τοῦ Συμμαχικοῦ παράγοντος καὶ τοῦ συνόλου τῆς Βουλῆς ἀγόμεθα εἰς ἐκλογάς, ἐὰν δὲ τό γεγονὸς τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀποδεικνύει ὅτι νοσεῖ βαρύτατα τὸ πολίτευμα, δὲν γνωρίζω τί ἄλλο θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικαλεσθῇ κανείς, διὰ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν νόσον αὐτήν. Τὸ γεγονὸς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔχει δίκαιον νὰ ἐπιδιώκῃ τὰς ἐκλογάς, λόγῳ τῆς στάσεως τὴν ὁποίαν ἐτήρησαν τὰ ἄλλα κόμματα ἀπέναντί του εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογάς τῆς 5 Μαρτίου 1950 καὶ τῆς διασπάσεώς του, δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀγάγῃ ὅλους πρὸς τὰς ἐκλογὰς κατὰ τρόπον ἀδικαιολόγητον καὶ ἄφρονα. Θὰ ἀναφέρω ἐπίσης ὡρισμένα περιστατικά, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ κανεὶς βελτίωσιν τῶν δημοσίων μας πραγμάτων, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ τρόπος, μὲ θάρρος νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ περιστατικὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι κάτι τὸ σάπιο ὑπάρχει εἰς τὴν δημοσίαν μας ζωήν. Πρὸ διμήνου περίπου, ὁ κ. Κανελλόπουλος συναρχηγὸς τοῦ Λ.Ε.Κ., ἐξεφώνησεν ἕνα λόγον εἰς Θεσσαλονίκην καὶ ἔκαμε ὡρισμένας προβλέψεις διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὴν Κυβέρνησιν ἐκήρυξεν ἐν κινδύνῳ τὸ πολίτευμα καὶ προεκλήθη συναγερμὸς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξεφωνήθησαν μελοδραματικοὶ λόγοι. Μετά τινα χρόνον, ἕνας πρώην δημοσιογράφος κατηγόρησε δι’ ἄρθρου του ἀνακτορικὸν ὑπάλληλον. Τὸ ἐπεισόδιον ἐπίσης αὐτὸ ἔδωσεν ἀφορμὴν ὥστε ἡ Κυβέρνησις συνεπικουρουμένη ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας νὰ κηρύξῃ ἐν κινδύνῳ τὸ πολίτευμα καὶ νὰ προκαλέσῃ συναγερμὸν εἰς τὴν Βουλὴν. Πρὸ εἴκοσι ἡμερῶν περίπου παρῃτήθη ὁ στρατηγὸς Παπάγος. Ἡ Βουλὴ καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας, παρῆλθεν ἐν σιγῇ τὸ γεγονὸς αὐτό, μολονότι ἐπρόκειτο περὶ γεγονότος ἀφορῶντος τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας καὶ γενικώτερον τὸ πολίτευμα καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ τεραστίαν σημασίαν ἐπὶ τῆς χώρας. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἀσήμαντα περιστατικὰ προκαλοῦν βαθείας ἐντυπώσεις εἰς τὸν λαόν, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἄλλα περιστατικά, τά ὁποῖα ἔχουσι βαθυτάτην ἀπήχησιν τόσον ἐντὸς ὅσον καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναστατώσουν τὴν χώραν, δὲν σᾶς προκαλεῖ ἐντύπωσιν; Ἀνέφερα αὐτὰ τὰ περιστατικὰ ὄχι διὰ νὰ κάμω κριτικὴν πῶς ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετώπισε τὰ περιστατικὰ αὐτά, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδείξω καὶ μὲ τὸν τρόπον αὐτόν, ὅτι τὸ πολίτευμα δὲν λειτουργεῖ φυσιολογικά. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσον ἀφορᾶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, θὰ εἶχα νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰδανικὸν σύστημα. Τὰ ἴδια ἐκλογικὰ συστήματα ἔχουν διάφορον ἐπίδρασιν ἐφαρμοζόμενα ἀπὸ διαφόρους χώρας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι τὸ ἀνθρώπινον ὑλικὸν καὶ ἡ χώρα εἶναι παράγων ἀποφασιστικώτερος, παρὰ τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν. Π.χ. εἰς τὴν Ἑλβετίαν, εἰς τὸ Βέλγιον, εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, εἰς τὴν Νορβηγίαν, εἰς τὴν Σουηδίαν, ἐφηρμόσθη ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἡ ἀναλογικὴ καὶ ὑπάρχουν εἰς τὰς χώρας αὐτὰς πλῆθος κομμάτων, παρὰ ταῦτα, εἰς τὰς χώρας αὐτὰς ὑπάρχει ὁμαλὴ καὶ σταθερὰ πολιτικὴ ζωή, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν Γαλλίαν ὅπου μολονότι μέχρι τοῦ 1945 ἐφηρμόζετο τὸ πλειοψηφικόν, δὲν κατέστη δυνατὸν καθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν δεκαετίαν νὰ ὑπάρξῃ σταθερότης πολιτική. Εἶναι βέβαια ἀληθές, ὅτι τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα ἐπιδροῦν κατὰ τρόπον διάφορον εἰς τὰς διαφόρους χώρας, ὅταν τὸ μὲν πλειοψηφικὸν δημιουργεῖ τὰ δύο κόμματα, ἡ δὲ ἀναλογικὴ τὰ περισσότερα κόμματα, εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ μὲν πλειοψηφικὸν δημιουργεῖ σταθερὰς πολιτικὰς καταστάσεις, ἡ δὲ ἀναλογικὴ δημιουργεῖ ἀσταθεῖς καταστάσεις. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, τὸ πλειοψηφικὸν διὰ νὰ ἀποδώσῃ τὰ καλὰ τὰ ὁποῖα ἀναμένει κανεὶς ἀπὸ αὐτὸ ἢ θὰ πρέπῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ πρὶν δημιουργηθοῦν αἱ ἄλλαι καταστάσεις ἢ θὰ πρέπῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀφοῦ προετοιμασθῇ τὸ ἔδαφος. Ἡ Ἀγγλία ἀπὸ τοῦ 1906, ὅτε ἐνεφανίσθη τὸ Ἐργατικὸν κόμμα, μέχρι τὸ 1931 ὅτε ἐξέλειπε τὸ Φιλελεύθερον κόμμα, πολλὰς κρίσεις κυβερνητικὰς καὶ ἐκλογὰς ὑπέστη, διότι μέχρις ὅτου καταλήξουν εἰς τὴν χώραν δύο κόμματα, γίνονται αὐτά. Ἀνέφερα τὰ παραδείγματα αὐτὰ διὰ νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐνισχύσω τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα καὶ προηγουμένως, ὅτι τὸ ἐγχώριον ὑλικὸν καὶ τὸ εἶδος εἶναι παράγων ἀποφασιστικώτερος, ἐὰν δὲν δεχθῶμεν τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν ματαίως ἀναζητοῦμεν τὴν θεραπείαν τῆς καταστάσεως εἰς τὰ ἐκλογικὰ συστήματα. Θὰ ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἐὰν δὲν καταστῶμεν ἱκανοὶ νὰ διαλύσωμεν τὴν νοσηρὰν αὐτὴν ἀτμόσφαιραν ἡ ὁποία καθιστᾶ ἀδύνατον τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, τὰ δεινὰ τὰ ὁποῖα ὑφίστανται, ἡμεῖς πρῶτοι θὰ τὰ πληρώσωμεν. Πιστεύω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν, ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμήν, τὸ θάρρος νὰ εἴπωμεν ἀνεπιφυλάκτως τὴν σκέψιν μας. Πιστεύω, ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ τὴν τελευταίαν αὐτὴν στιγμήν, νὰ διαλύσωμεν τὴν ἀτμόσφαιραν αὐτήν, νὰ ἀπαλλαγῶμεν τοῦ ἐκλογικοῦ παραληρήματος καὶ νὰ σχηματίσωμεν μίαν Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν δυνάμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ σχηματίσωμεν. Μολονότι γνωρίζω, ὅτι ματαίως ἐπιμένω ἐπὶ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ πράξω, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς θὰ εἶναι τόσον κακή, ὥστε πολὺ συντόμως νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ συστήματος τῶν κομμάτων καὶ εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἐπιτήδευσις εἰς τὴν πολιτικήν μας ζωήν, ἐὰν ὑπῆρχεν περισσότερον ἔντονος ἡ καλὴ πίστις εἰς τὰς σχέσεις τῶν κομμάτων, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δὲν θὰ εἴχωμεν ὑποστῆ τὴν ταλαιπωρίαν τῶν 15 μηνῶν, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν στιγμὴν αὐτήν, τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναχαιτίσωμεν τὸν κατήφορον εἰς τὸν ὁποῖον ἀγόμεθα. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκλογαὶ ἐὰν γίνουν δὲν θὰ γίνουν παρά, διὰ νὰ ἀποδείξουν τὴν ἀλήθειαν αὐτήν, ὅτι ἐχρεωκόπησεν τὸ σύστημα τῶν κομμάτων, ὅτι ἐχρεωκόπησεν τὸ πολίτευμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ κανείς, ὅτι ἠμπορεῖ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς, ἀνεξαιρέτως τοῦ συστήματος μὲ τὸ ὁποῖον θὰ γίνουν, νὰ προέλθῃ μία κατάστασις καλυτέρα τῆς σημερινῆς. Ἠμπορεῖ νὰ εἴπω, καὶ τὸ πιστεύω αὐτὸ βαθύτατα, ὅτι ἐνῷ δὲν ὑπάρχει καμμία πιθανότης νὰ ἔχωμεν διὰ τῶν ἐκλογῶν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, ἀντιθέτως ὑπάρχουν πολλαὶ πιθανότητες νὰ ἔχωμεν ἐπιδείνωσιν. Μὴν λησμονῶμεν, κύριοι συνάδελφοι, μόνον δι’ ἕνα ποσοστὸν πολιτῶν καὶ δι’ ἕνα ποσοστὸν πολιτευτῶν ὑπάρχει ἐλπίς, ὅτι οἱ ἐκλογὲς ἀποτελοῦν διέξοδον, ἀλλὰ παρὰ ταῦτα οἱ ἐκλογὲς μόνον καθ’ ὃν τρόπον πρόκειται νὰ γίνουν, θὰ δώσουν τὸ ἀποτέλεσμα ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ διαπιστωθῇ, κατὰ τρόπον καθολικὸν ἡ χρεωκοπία τοῦ πολιτεύματος καὶ τότε ἄς ἔλθῃ οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν νὰ μοῦ εἰπῇ, ἐὰν μὲ τὴν προοπτικὴν αὐτὴν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ἐκλογάς. Θὰ ἤθελον ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος νὰ εἴπω, ὅτι ἀνέπτυξεν μὲ ἐξαιρετικὸν ρεαλισμὸν τὴν πολιτικήν μας κατάστασιν, ὅπως αὕτη διεμορφώθη ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 5ης Μαρτίου, μολονότι προσωπικῶς ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι κατὰ ἕνα σημαντικὸν μέρος φέρει καὶ ὁ ἴδιος τὴν εὐθύνην, διὰ τὴν τοιαύτην ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ τοποθέτισις τὴν ὁποίαν ἔκαμε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι καλυτέρα. Λέγω, ὅτι φέρει σημαντικὸν μέρος τῆς εὐθύνης διότι ὑπεστήριξεν καὶ ἄλλοτε τὴν ἄποψιν, ὅτι τὰ δύο Κυβερνητικὰ κόμματα τὰ κατευθύνοντα τὴν πολιτικήν μας καθ’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς 15 μῆνας, εἶχον ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην δι’ αὐτὴν τὴν ἐξέλιξιν, καὶ θὰ ἐπωφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας νὰ κάμω μίαν διευκρίνισιν, ἐφ’ ὅσον δὲν μοῦ ἔδωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος παλαιότερον τὴν εὐκαιρίαν μὲ μίαν διακοπήν μου, νὰ κάμω μίαν ἐπανόρθωσιν. Ἀνεφέρθην στὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἔληξεν ὁ βίος τῶν δύο αὐτοδυνάμων Κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὸ Κοινοβούλιον. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὴν ἄποψιν αὐτήν, ὑπεστήριζα μίαν ἑβδομάδα εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ὑπεστήριξα τὴν ἄποψιν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν παρὰ δύο σχήματα, ἀλλ’ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον προεβλήθη τὸ πρῶτον σχῆμα τοῦ Κέντρου, θὰ ἐδημιούργει ἔκτοτε πολιτικὸν ἀδιέξοδον καὶ συνεπῶς δυσχερείας στὴ χώρα. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ δεύτερον σχῆμα, τὰ ὁποῖον μετὰ πείσμονος πρυσπαθείας 5–6 μηνῶν κατέστη δυνατὸν νὰ ἐπιβάλῃ καὶ τὸ ὁποῖον τότε ἀπεκρούετο, ἐλέχθη κάποτε ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ὅτι τὸ σχῆμα ἐκεῖνο, ἐφ’ ὅσον, διότι διέσπασεν τὸ Λαϊκὸν κόμμα.

§29Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπὸ ἐμένα;

§30Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Μάλιστα.

§31Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, τὸ σημεῖον τῆς συζητήσεώς μας, τότε ἦτο ἄλλο. Προσδιώρισα ἀπόψε σαφῶς εἰς ποίους λόγους ὀφείλεται ἡ πτῶσις. Διότι ἡ διάλυσις ἐκείνου τοῦ σχήματος ἐγένετο πρὸ τῆς διασπάσεως τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§32Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν διευκρίνησιν αὐτήν.

§33Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀναλάβω ὅλο τὸ μέρος τῆς εὐθύνης ἀλλὰ τῆς πραγματικῆς εὐθύνης, ἡ ὁποία μοῦ ἀνήκει. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπεστήριξα τίποτε διάφορον, διότι ἐκ τῶν πραγμάτων ἦτο ἀδύνατος ἡ ὑποστήριξις διαφόρου ἀπόψεως, ἐφ’ ὅσον ἡ τότε Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ὅτε ἦτο ἀκόμη, ἀσχέτως ἐὰν τὸ Λαϊκὸν κόμμα διεσπάσθη, ἔπεσεν ἐξ ἄλλου λόγου τὸν ὁποῖον προσδιώρισα ἀπόψε.

§34Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναφέρομαι εἰς παλαιοτέραν ἀγόρευσίν σας.

§35Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προφανῶς ὑπῆρξε παρανόησις, Ἀπόψε κατέστησα σαφές, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξω τοιαύτην ἄποψιν, διότι θὰ ἦτο ἱστορικῶς ἀνακριβές, ὄχι μόνον λογικῶς διάφορον, ἀλλ’ ἱστορικῶς ἀνακριβές. Πῶς θὰ ὑπεστήριζα πράγματα ἱστορικῶς ἀνύπαρκτα; Πῶς θὰ ἔλεγα ὅτι ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, λόγῳ τῆς διασπάσεως, ἐφ’ ὅσον ἡ διάσπασις δὲν εἶχε λάβει χώραν;

§36Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πιθανὸν νὰ διετυπώσατε κακῶς τὰς σκέψεις σας, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι καὶ τὴν ἑξῆς λεπτομέρειαν, ἂν καὶ δὲν ἔχει σημασίαν.

§37Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχει σημασίαν. Δι’ αὐτὸ κύριε συνάδελφε, χαίρω διότι παρέχονται αἱ εὐκαιρίαι διευκρινήσεων καὶ διαλύσεων ἐσφαλμένων ἐντυπώσεων. Καὶ εἶναι ἡ πρώτη ἡ ὁποία διευκρινίζεται. Εἴπατε προηγουμένως—δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς διακόψω, ἀλλ’ ἡ ἐπίμονος ἀπασχόλησις μὲ ἐμέ, μὲ ὑποχρεώνει εἰς αὐτὴν τὴν δικαιολογίαν—εἴπατε ὅτι ἕνα μέρος εὐθύνης.... πάλι ἡ εὐθύνη ἀνήκει εἰς ἐμέ, διότι ὁ πρῶτος σχηματισμὸς ἐδημιούργησε δυσχερείας διὰ τὸν περαιτέρω σχηματισμόν. Καὶ ἄλλοτε ἔχει γίνει αὐτὴ ἡ διατύπωσις. Ἐν τούτοις τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ὁ ἀρχικὸς σχηματισμὸς δὲν ἀπετέλει πρόσκομμα τῶν ἄλλων, νεωτέρων, μεταγενεστέρων σχηματισμῶν, διότι ἔπειτα ἀπὸ τὴν διάλυσιν τοῦ Κέντρου ἔγινεν ὁ σχηματισμὸς τῆς ἄλλης αὐτοδυνάμου Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐξ ἄλλων λόγων διελύθη. Ἰδοὺ διατὶ ἡ μὲν Κυβέρνησις Κέντρου ἐκρίθη ἀπὸ ἐμένα καὶ ἀπὸ τὰ συνεργαζόμενα τότε κόμματα, ὡς ἀμέσως ἀναδειχθεῖσα ἐκ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Ὅταν δὲ ἐκ τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, ἐτερματίσθη ὁ βίος της, δὲν ἀπετέλεσε τὸ προηγούμενον αὐτὸ κώλυμα διὰ τὸν νέον σχηματισμόν, ὁ ὁποῖος προέκυψεν ἐξ ἄλλων λόγων. Ἰδοὺ διατὶ καὶ αὐτὸς ὁ ὑπαινιγμός, νομίζω, δὲν εἶναι βάσιμος.

§38Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ὅτι καθ’ ὅλον αὐτὸ τό διάστημα κυβερνᾶται κατὰ τρόπον σταθερὸν ἡ χώρα ἀπὸ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀπὸ τὸ ἰδικόν σας καὶ συνεπῶς ἐὰν ἐσημείωσεν ἐξέλιξιν ἡ πολιτική μας ζωή, αὐτὸ νομίζω ὅτι δημιουργεῖ εὐθύνας διὰ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα κατηύθυνον τὴν πολιτικήν μας ζωήν. Θὰ ἤθελα νὰ καταλήξω μὲ τὴν διαπίστωσιν, ὅτι κανεὶς ἐξ οὐδεμιᾶς πλευρᾶς κατέβαλεν εἰλικρινῆ προσπάθειαν διὰ νὰ προλάβῃ τὴν ἐξέλιξιν αὐτήν. Διότι ὅταν κάποτε ὑπῆρξε τρόπος νὰ συμπληρωθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἡ διαρκὴς Κυβέρνησις μειοψηφίας ἡ ὁποία δὲν ἐσήμαινε τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐκφυλισμὸν τοῦ πολιτεύματος, τότε ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ τότε Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἠρνήθησαν νὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς εὐκαιρίας, διὰ νὰ σταθεροποιήσουν τὴν πολιτικήν μας ζωήν, ἀλλ’ ἔκαμαν ὅ,τι ἠδύναντο διὰ νὰ ματαιώσουν τὴν λύσιν ἐκείνην. Ἐὰν κύριοι συνάδελφοι, δεχθοῦμε ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέρμα τοῦ βίου τῆς Βουλῆς αὐτῆς, τότε ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ δημιουργήσῃ ἀπροσδόκητον κατάστασιν διὰ τὴν χώραν. Εἶναι ἀνάγκη στὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ λεχθοῦν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν εὐθύνην ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι ὑπῆρχε πάντοτε καιρὸς νὰ σταθεροποιήσωμεν τὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ νὰ προλάβωμεν τὰς ἐκλογάς. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἠρνήθησαν τὰ κόμματα, σημαίνει ὅτι ταῦτα φέρουν τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς.

§39Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τί ἠρνήθησαν;

§40Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. Διότι τοῦ τελευταίου Βασιλικοῦ μηνύματος ἠρνήθησαν νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν τὰ κόμματα φιλελευθέρων, Σοσιαλιστικοῦ καὶ ΛΕΚ, ἀλλὰ καὶ πρὶν ἐκφυλισθῇ ἡ κατάστασις, εἰς δυνατὰ σημεῖα, ὥστε νὰ μὴ δέχεται θεραπεία, ὑπῆρχε δυνατότης πραγματοποιήσεως τῆς λύσεως αὐτῆς. Δὲν γνωρίζω διατὶ τὰ Κυβερνητικὰ κόμματα ἐπέμεναν ἐπὶ τῆς ἀπόψεως νὰ διατηροῦν μίαν Κυβέρνησιν μειοψηφίας, ἡ ὁποία καὶ ἐδημιούργησε τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ἐὰν δὲν ἀντιληφθῶμεν ἐγκαίρως τὴν ἀλήθειαν αὐτήν, δηλαδὴ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ θάρρος τὸ πολιτικὸν θέμα, δὲν ὑπάρχει τρόπος μὲ κανένα ἐκλογικὸ σύστημα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν πραγματικότητα, καὶ φοβοῦμαι ὅτι ἡ δημιουργηθησομένη κατάστασις θὰ ἐντοπίσῃ τὴν χρεωκοπίαν τοῦ συστήματος, τῶν κομμάτων καὶ τοῦ πολιτεύματος. Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι μᾶς δίδεται ἡ τελευταία εὐκαιρία ν’ ἀναλογισθῶμεν τὰς εὐθύνας καὶ νὰ ὁρίζωμεν τὸ καθῆκον μας μὲ ὁδηγὸν τὴ λογικὴν καὶ τὴν συνείδησίν μας. Λυποῦμαι διότι ἀπουσιάζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ τοῦ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα ποὺ μοῦ εἶπε πρὸ 2 μηνῶν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ μεγαλυτέρου κόμματος εἶχε τὸ θάρρος νὰ καθορίσῃ κατὰ τρόπον ἀποφασιστικὸν τὴν θέσιν του ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ θέματος, ἡ θέσις του θὰ ἐγίνετο συντελεστικωτέρα εἰς τὸ νὰ λύσωμεν τὸ πολιτικὸν πρόβλημα. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἐὰν φθάσωμε εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐὰν ἐπέλθῃ ἡ ἀνωμαλία εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς χώρας, τὸ μεγαλύτερον ποσοστὸν τῆς εὐθύνης θὰ τὸ φέρῃ αὐτός. Ἐκδηλώνοντες τὴν ἀντίδρασίν των οἱ κ.κ. βουλευταί, οἱ πιστεύοντες ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν ἀποτελοῦν λύσιν, θὰ ἔπρεπε νὰ λάβουν τὸ θάρρος νὰ ἀντιταχθοῦν κατὰ τρόπον ἀποφασιστικὸν ἐναντίον τῶν ἀποφάσεων τοῦ κόμματός των, ἐφ’ ὅσον αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ δὲν ἀνταποκρίνονται οὔτε εἰς τὴν συνείδησιν, οὔτε εἰς τὴν λογικήν. Ὁμιλῶ, ὡς ὁμιλῶ, διότι ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι ἡ δημιουργηθησομένη κατάστασις δημιουργεῖ δι’ ὅλους μας εὐθύνας. Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω ὅτι ἐὰν ὁ καθεὶς ἀπὸ ἡμᾶς δὲν κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῦ καθορίζει ἡ λογική του, θὰ μετανοήσωμεν διότι δὲν ἐπράξαμεν τὸ καθῆκον μας. Ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι εἶναι παραλογισμὸς νὰ διαλύσωμεν μίαν Βουλὴν μὲ θαυμασίαν ὁμοιογένειαν ἐθνικήν, διότι ὁ Α ἢ Β Ἀρχηγὸς ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι Πρωθυπουργός, διότι ἐὰν θέλωμεν κατὰ τρόπον ἀληθῆ νὰ ὁμιλήσωμεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐκεῖ νὰ τοποθετήσωμεν τὸ θέμα. Νομίζω ὅτι δὲν εἶχα νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, ἀλλὰ νὰ ἐπαναλάβω τὴν εὐχὴν ὅπως πρὶν δημιουργηθῇ κατάστασις ἀνεπανόρθωτος τόσον ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, ὅσον καὶ τὰ μέλη τῶν διαφόρων κομμάτων νὰ ἀναλογισθοῦν τὰς εὐθύνας τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνουν διὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους (χειροκροτήματα).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Μαντᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§42Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ κάμω ἀνασκόπησιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως ἀρχομένης ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 5 Μαρτίου. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἦτο τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν καὶ ἔπρεπε νὰ σεβασθῶμεν τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ παρεβλέφθη ἡ ἐτυμηγορία τοῦ λαοῦ καὶ ἐζητήθησαν ἄλλα σχήματα μὲ μοναδικὸν σκοπὸν τὸν ἀποκλεισμὸν ἐκ τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἀποτέλεσμα τῆς ἀκολουθηθείσης αὐτῆς πολιτικῆς εἶναι ἡ δημιουργηθεῖσα σήμερον κατάστασις. Ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κέντρου εἶχε ἀπ’ ἀρχῆς μέσα της τὸ σπέρμα τῆς διαλύσεως καὶ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἦτο, ὅτι ὀλίγον μετὰ ποὺ ἐσχηματίσθη, διελύθη. Διαλυθείσης τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐπηκολούθησε τὸ σχῆμα τῆς Κυβερνήσεως μειοψηφίας, μετὰ Κυβέρνησις ποὺ μετέσχε καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ὁπότε ἤρχισεν ἕνας ἀγὼν κατὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπὸ τὰ διάφορα συγκροτήματα, τὸ δὲ Λαϊκὸν κόμμα ἀπεχώρησε τῆς ἀρχῆς. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ταύτην ἐπῆλθεν ἡ διάσπασις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἀποτέλεσμα τῆς διασπάσεως τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἦτο ἡ σημερινὴ ἀκυβερνησία εἰς τὸν τόπον. Ποῖοι εἶναι οἱ ὑπεύθυνοι τῆς κυβερνητικῆς καταστάσεως; Εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προσεπάθησαν νὰ διαλύσουν τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ὅταν δὲ εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος ἔλεγον, ὅτι «θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ σειρά σας καὶ θὰ βάλουν καὶ ἐναντίον σας», ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, μὲ τὸν ἀγαπητὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δὲν μὲ ἐπίστευον. Ἐκ τῶν ὑστέρων ὅμως ἀπεδείχθη πόσον δίκαιον εἴχομεν ὅταν τοὺς ἐλέγομεν, ὅτι θὰ ἤρχετο καὶ ἡ σειρά των. Ἀποτέλεσμα λοιπὸν τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη εἶναι, τὸ κατάντημα, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον ἐφθάσαμεν, ἡ ἀκυβερνησία τοῦ τόπου. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ ἐπῆλθε, διότι κατὰ τὰς προηγουμένας ἐκλογάς, δὲν ἠκολουθήθη ἡ παρὰ τοῦ λαοῦ χαραχθεῖσα γραμμή. Καὶ ἤδη εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν. Πρὶν ἢ διαλυθῇ ἡ Βουλή, ἡ Κυβέρνησις εἶχε κάμει τὸ σχέδιον νόμου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔρχεται πρὸς ψήφισιν σήμερον. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην συμμετεῖχον καὶ τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀντιτίθενται εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Καὶ ἐρωτῶ: Διατί τότε δὲν ἐξηγέρθησαν κατὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ; Διατί δὲν ἀντετάχθησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Τὰ συστήματα κύριοι, ὅπως εἶπον καὶ οἱ προλαλήσαντες, εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἡ ἀναλογική. Καὶ τὰ δύο συστήματα ἔχουν καὶ τὰ προτερήματά των καὶ τὰ ἐλαττώματά των. Κατ’ ἐμὲ καὶ τὰ δύο εἶναι ἐλαττωματικά. Ἕν μόνον σύστημα, θὰ ἦτο τὸ δικαιότερον πάντων. Νὰ παύσουν οἱ διάφοροι συνδυασμοὶ καὶ αἱ ἑνώσεις τῶν διαφόρων ὑποψηφίων καὶ κομμάτων καὶ νὰ διαιρεῖται ἡ Ἑλλάς, εἰς 250 φέρ’ εἰπεῖν περιφερείας, ἑκάστη δὲ ἐξ αὐτῶν νὰ ἐκλέγῃ ἕναν καὶ μόνον βουλευτήν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἰδεῶδες σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ φέρῃ τοὺς πραγματικῶς καλλιτέρους εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἀλλὰ σήμερον, κύριοι, ἔχομεν φθάσει εἰς τὸ συνονθύλευμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔχομεν πρὸς ψήφισιν καὶ ἠκούσαμεν, ὅτι τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπέγραψαν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, θέλουν νὰ στραγγαλίσουν τὴν μειοψηφίαν, θέλουν νὰ νοθεύσουν τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡσὰν τὰ κόμματα, ποὺ ὑπέγραψαν τὸ νομοσχέδιον νὰ ἔχουν ἐκ τῶν προτέρων ἐξησφαλισμένην τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ. Ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἄδηλος, ὅλα δὲ τὰ κόμματα τὰ κατερχόμενα εἰς τὰς ἐκλογάς, κατέρχονται μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς τύχης. Ἀπορῶ, κύριοι, πῶς εὑρίσκονται Ἀρχηγοὶ κομμάτων καὶ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ λέγουν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ προσπαθοῦν νὰ μᾶς στραγγαλίσουν. Γνωρίζετε, κύριοι, σεῖς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Γνωρίζετε τί θὰ ἀποφασίσῃ κατὰ τὰς ἐκλογάς; Μόνον τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν θὰ τὸ γνωρίζωμεν. Ἠμπορεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ φέρῃ τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν κόμμα, ἢ τοὺς ἀγαπητοὺς συναδέλφους τοῦ Λ.Ε.Κ. Ἤκουσα, κύριοι, νὰ γίνεται συζήτησις περὶ τῶν ποσοστῶν, περὶ τοῦ 17 καὶ 20%. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ποῖοι ἐκλογεῖς θὰ πάρουν τὸ 20 καὶ ποῖοι τὸ 17%; Εἶναι γνωστὸν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι θὰ τὸ πάρουν τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα φέρουν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν, τὸ νομοσχέδιον καὶ δὲν θὰ τὸ πάρουν τὰ ἄλλα κόμματα; Ποῦ εἶναι ἡ νοθεία καὶ ἡ ἀτιμία, τὴν ὁποίαν καθημερινῶς εἰς τὸν τύπον διακηρύσσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν ἀντιφρονούντων κομμάτων; Γνωρίζομεν τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ἀποδειχθῇ τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν. Ἐκεῖνο ποὺ ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία τῆς δημιουργίας τοῦ νέου συστήματος καὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἦτο νὰ δημιουργηθῇ μετὰ τὰς ἐκλογὰς μία κατάστασις νέα καὶ νὰ δυνηθοῦν τὰ πλειοψηφήσαντα κόμματα, ἰσχυρὰ ὄντα, νὰ σχηματίσουν μίαν βιώσιμον Κυβέρνησιν. Ποῖα θὰ εἶναι τὰ κόμματα αὐτά; Δὲν τὸ ἠξεύρομεν. Διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐπίκρισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἤκουσα, ὅτι ὑπάρχει μία τροπολογία καὶ ἐγένετο καὶ ἐρώτησις, «διατί δὲν καθωρίσθη τὸ 35% καὶ καθωρίσθη τὸ 17%». Ἠκούσθη, μάλιστα ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ κυβερνήσῃ ἡ μειοψηφία. Καὶ ἐρωτᾶται. Ἡ τροπολογία ἡ ὑποβληθεῖσα, διὰ τῆς ὁποίας ἠθέλησαν νὰ πάρουν ὅλας τὰς ἕδρας τῆς δευτέρας κατανομῆς, δὲν εἶναι ἕνας τρόπος νὰ κυβερνήσῃ ἡ μειοψηφία; Διατί θὰ κυβερνᾷ τὸ 35% καὶ ὄχι τὸ 65%. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ποῖον κόμμα θὰ πάρῃ τὸ 51%; Οὐδέν. Μὲ τὴν κατάτμησιν τῶν ψήφων εἶναι δυνατόν, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ νὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν μειοψηφίας, διότι ἠμπορεῖ ἓν κόμμα νὰ πάρῃ τὸ 20% καὶ νὰ πάρῃ ὅλας τὰς ἕδρας, ὁλοκλήρου τῆς χώρας. Τότε δὲν θὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν μειοψηφίας; Διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος, ὑπάρχει μία ἐλπίς, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθουν ἰσχυρὰ κόμματα, κόμματα τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμπράξουν καὶ νὰ κάμουν μίαν Κυβέρνησιν βιώσιμον, Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν διὰ τοῦ σημερινοῦ συστήματος. Κύριοι βουλευταί, τὰ συστήματα αὐτὰ τὰ ἐκλογικά, ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ τὰ προσαρμόσωμε εἶναι ἀδύνατον τὸ τοιοῦτον. Θὰ ἔχουν πάντοτε τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματά των. Νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα φέρουν τὸ νομοσχέδιον, προσπαθοῦν νὰ κάμουν κἄτι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς χώρας πιστεύοντας, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις ἰσχυρά. Ἐλέχθη καὶ τὸ διατὶ δὲν ἀφήναμε τὸ ὑφιστάμενον ἀναλογικόν. Τὸ ἀναλογικὸν ποὺ ὑφίσταται σήμερον μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν κατάστασιν ποὺ εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον καὶ θέλομεν νὰ τὴν βελτιώσωμεν, διὰ τοῦ νέου συστήματος. Μόνον διὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος ὑπάρχει ἐλπίς, ὅτι θὰ σχηματισθῇ μετὰ τὰς ἐκλογὰς μία βιώσιμος Κυβέρνησις. Ἐγὼ κύριοι θὰ ἔλεγον νὰ καθορισθῇ διὰ νόμου ἓν σύστημα πλειοψηφικὸν ἀνάλογον μὲ τὸ ὑφιστάμενον ἐν Ἀγγλίᾳ. Εἶναι τὸ μόνον σύστημα τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τοὺς καλυτέρους ἀντιπροσώπους εἰς τὸ Ἔθνος. Διότι ὁ ψηφοφόρος, μὲ τὸ μονόεδρον καὶ τὴν περιφέρειαν τῶν 50 χιλ. κατοίκων, θὰ ἐκλέξῃ τοὺς καλυτέρους, τοὺς ἐκλεκτούς, τοὺς ὁποίους γνωρίζει. Σήμερον, μὲ τὰ διάφορα ἄλλα συστήματα ποὺ ἔχομεν, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ψηφοφόρος νὰ γνωρίζῃ τοὺς ὑποψηφίους ἀντιπροσώπους του, ὅπως π.χ. εἰς τὴν περιφέρειάν μου, ἡ ὁποία ἀρχίζει ἀπὸ τὸ Λαύριον καὶ φθάνει εἰς τὴν Ἀράχωβαν. Πιστεύω ὅτι εἰς τὸ μέλλον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ μονόεδρον. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη ἄλλοτε ἐν Κρήτῃ καὶ ἀπέδωκε ἄριστα ἀποτελέσματα, διότι ἐξελέγησαν ἐν τῇ συνελεύσει οἱ ἀριστεῖς τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ. Ἔχει βέβαια καὶ τὸ μειονέκτημα τῆς δωροδοκίας. Καὶ ὅταν ἐγὼ ἤμην ἀντίθετος τοῦ συστήματος αὐτοῦ καὶ μὲ ἐκάλεσεν, ἐνθυμοῦμαι, ὁ ἀείμνηστος πρῶτος Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ μὲ ἠρώτησε, διατὶ ἀντιτίθεμαι εἰς τὸ μονόεδρον, τοῦ ἀπήντησα ὅτι ἔχει καὶ ἐλαττώματα καὶ ὅτι ἐὰν διέθετα τὰ χρήματα τοῦ κ. Πεσματζόγλου ἀσφαλῶς θὰ ἐδεχόμουν τὸ λεγόμενον μπαχοτάζ. Διότι μπορεῖ νὰ χάσῃς τὴν ἐκλογήν σου μὲ ὀλίγους ψήφους τοὺς ὁποίους θὰ πάρῃ ὁ ὑποψήφιος ὁ ὁποῖος εἶναι οἰκονομικῶς ἰσχυρότερος.

§43Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μὲ τὸ σύστημα αὐτό, ἐὰν εἰς μίαν περιφέρειαν 30 χιλ. ψηφοφόρων π.χ. ὑπάρχουν 10 ὑποψήφιοι καὶ ἕνας λάβει 3001 ψήφους καὶ οἱ ἄλλοι 3.000 καὶ 2999 ψήφους, θὰ ἐκλεγῇ μὲ τὴν πλειοψηφίαν τῆς μιᾶς αὐτῆς ψήφου ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων. Αὐτὸ τὸ σύστημα δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν δύο μόνον κόμματα.

§44Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θὰ δημιουργηθοῦν τότε, κ. συνάδελφε.

§45Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πέραν τούτου ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι κίνδυνοι. Ἐνθυμεῖσθε διατί κατηργήθησαν τὰ προνόμια τῶν νήσων.

§46Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Μόνον εἰς τὰ Ψαρρὰ ἐγένετο αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπονοεῖτε. Περαίνων, κύριοι, λέγω, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἑτέρα λύσις ἐκτὸς τῶν ἐκλογῶν, ἂς βαδίσωμεν πρὸς αὐτάς, διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ λαὸς ἐλευθέρως νὰ ἐκφράσῃ τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ παροῦσα κατάστασις νὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον, διότι ἐγκυμονεῖ μεγίστους κινδύνους διὰ τὴν χώραν. Ἐν ὄψει τῶν κινδύνων αὐτῶν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ζητήσωμεν τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ καὶ ἐκεῖνος θὰ ἀποφασίσῃ ποίους θέλει νὰ τὸν κυβερνήσουν. Εἶναι αὐτὴ ἡ καλυτέρα τῶν λύσεων. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀγγελούσης ἔχει τὸν λόγον.

§48Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ συντελέσω καὶ ἐγὼ ὥστε διὰ τῆς ὁδηγίας μου νὰ παρατείνηται ὁ ἐπιθανάτιος ρόγχος τῆς ὑπὸ αἵρεσιν καὶ προθεσμίαν Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἔχει τοιαύτην σοβαρότητα καὶ βαρύτητα, ὥστε νομίζω, ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς πρέπει νὰ λάβῃ σαφῶς θέσιν ἀπέναντι αὐτῶν. Τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖται καὶ ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν προσπαθοῦν νὰ ἐπιβάλουν τὰ μέχρι χθὲς ἀντίπαλα καὶ σήμερον εἰς ἄνομον συνεννόησιν ἐλθόντα κόμματα, ἐπιβάλλει νὰ λάβωμεν ἕκαστος τὴν θέσιν του, νὰ ἐκφράσωμεν τὰς σκέψεις μας καὶ νὰ διαχωρίσωμεν τὰς εὐθύνας μας. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα εἴτε τοῦ πλειοψηφικοῦ εἴτε τῆς ἀναλογικῆς, διότι ἕτεροι συνάδελφοι ἠσχολήθησαν ἰδιαιτέρως εἰς τοῦτο. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον θὰ προσπαθήσω νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰς σκέψεις μου ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι τοῦτο: Ἡ διαπίστωσις τῆς εὐθύνης τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας τῶν τριῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα, ἐνῷ τὴν τελευταίαν στιγμὴν δὲν ἠθέλησαν νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των πρὸς τὸ Ἔθνος, ὡς ὁ Ἀνώτατος Ρυθμιστὴς τοῦ Πολιτεύματος ἐζήτησε, προσπαθοῦν νὰ μετατοπίσουν τὸ βάρος τῶν εὐθυνῶν των καὶ νὰ δημιουργήσουν ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος πιστεύουν, ὅτι δύναται νὰ ἀποδώσῃ, ὅ,τι ἀκριβῶς δὲν θέλουν οἱ ἡγέται των. Ἕκαστος νόμος, κύριοι συνάδελφοι, ἔχει τὸν αἰτιολογικόν του λόγον καὶ τὸν σκοπὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει. Καὶ ἡ αἰτιολογία τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προσπαθοῦν νὰ ἐπιβάλλουν τὰ τρία κόμματα εἶναι, ὡς ἰσχυρίζονται, τὸ ὅτι ἡ χώρα περιῆλθεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε ἡ παροῦσα Βουλή, νὰ μὴ δύναται νὰ ἀποδώσῃ βιώσιμον Κυβέρνησιν, ἀντὶ νὰ ἔχουν τὸ θάρρος τὰ τρία κόμματα νὰ εἴπουν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ παροῦσα Βουλή ἐκείνη ἥτις δὲν δύναται νὰ ἀποδώσῃ βιώσιμον Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἡ φιλοδοξία τῶν τριῶν ἡγετῶν, ἕκαστος τῶν ὁποίων δι’ ἴδιον λογαριασμὸν διεκδικεῖ τὴν πρωθυπουργίαν. Τὸ ὅτι δέ, τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἐξάγεται ἀπὸ τὰς νεωστὶ διαδηλωθείσας πεποιθήσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, οἱ ὁποῖοι μετ’ ἰδιαιτέρας ἐμφάσεως ὑποστηρίζοντες τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, προσεπάθουν ἐπιμόνως νὰ τὸ ἐπιβάλλουν καὶ τώρα ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τότε, ἔρχονται νὰ ἀπεμπολήσουν τὰς ἀρχὰς αὐτὰς καὶ προσπαθοῦν νὰ καλύψουν τὰ σφάλματά των, δι’ ἑνὸς νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἱστορίαν καθαρὸν νομοθέτημα κλοπῆς τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, πραγματικὴ νόθευσις τοῦ φρονήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκδηλοῦται ἐν παντὶ καὶ πάντοτε ὡς ἐλευθέρα βούλησις τῶν πολιτῶν εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ Πολιτεύματα. Ἀπό τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου δύναται κανεὶς νὰ βγάλῃ τὰ ἑξῆς συμπεράσματα: Ἀνατρέψατε τὰς κάλπας καὶ ἀνακοινώσατε τὰ ἀποτελέσματα. Διότι, προσπαθεῖ, τὸ νομοθέτημα τοῦτο καὶ ἰδιαιτέρως, τὰ τρία κόμματα, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον ἄβυσσος πολιτικῶν διαφορῶν τὰ ἐχώριζε, νὰ δημιουργήσουν τὴν ψυχολογικὴν ἐκείνην κατάστασιν παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ ὥστε νὰ πεισθῇ οὗτος, ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ ἰσχυρότερα. Μάταιον λοιπόν, θὰ εἶναι ἡ ψῆφος του νὰ δοθῇ εἰς τὰ ἄλλα κόμματα. Ἑπομένως λέγουν εἰς ἡμᾶς, δώσατε τὴν ψῆφον σας διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κάμωμεν σταθερὰν Κυβέρνησιν. Λησμονοῦν, ὅμως, οἱ ἡγέται τῶν τριῶν αὐτῶν κομμάτων, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ξεχωρίσουν τὰς εὐθύνας τῶν βουλευτῶν των, οἱ ὁποῖοι κατὰ πλειοψηφίαν στραγγαλίζονται οὕτω, καὶ ὑποκύπτουν εἰς τὴν ψυχολογικὴν βίαν ἢ νὰ δεχθοῦν τὰς ἀπόψεις τῆς ἡγεσίας των ἢ νὰ ἀπεμποληθοῦν ἀπὸ τὰ κόμματα αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης κ. συνάδελφοι. Καὶ εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συζητήσεις μας αὐτὰ λέγουν. Καὶ ἔχω, μάλιστα ἕτοιμον καὶ κατάλογον βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὰς ἀπόψεις αὐτάς, ἀλλὰ δὲν τὸν ἀνακοινῶ διότι δὲν θέλω νὰ τοὺς προξενήσω κακόν, διότι δὲν θὰ περιληφθοῦν εἰς τοὺς συνδυασμούς των.

§49Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς γνωρίζομεν ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§50Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Λησμονοῦν λέγω, οἱ ἡγέται τῶν τριῶν κομμάτων, ὅτι οἱ λαοί, δὲν κυβερνῶνται μὲ συστήματα τῆς κακῆς ὥρας, μὲ συστήματα, τὰ ὁποῖα προσπαθοῦν νὰ διαστρεβλώσουν τὴν γνησίαν βούλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ κυβερνῶνται ἀπὸ μεγάλους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ αἴρωνται εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων ἀφίνοντες κατὰ μέρος τὰ προσωπικά των συμφέροντα καί, συναισθανόμενοι τὰς κρισίμους περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται τὸ Ἔθνος μας παραμερίσουν κάθε ἐγωϊσμόν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι, ἐὰν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ εἰδικώτερον ὁ ἡγέτης των, δὲν ἐπίστευον ὅτι εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, νὰ δημιουργήσουν τὴν προεκλογικὴν ἐκείνην τρομοκρατίαν, εἰς βάρος τῶν ἄλλων κομμάτων, οὐδέποτε θὰ ἐδέχετο, ὁ υἱὸς τοῦ ὑπερηφάνου ἐκείνου Ἐθνάρχου νὰ γίνῃ δέσμιος τῶν δύο μεγάλων κομμάτων καὶ νὰ δεχθῇ Κυβέρνησιν ὑπὸ ὅρους καὶ προθεσμίας καὶ νὰ διαχωρίζουν τὰ ἄλλα κόμματα τὰς εὐθύνας των καὶ νὰ λέγουν, ὅτι ἡμεῖς ἐδώσαμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἠμποροῦσε νὰ κυβερνήσῃ κατὰ τὸ μικρὸ αὐτὸ διάστημα.

§51Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, κατηρτίσθη ἀπὸ Φιλελευθέρους Ὑπουργοὺς τὸ 1949.

§52Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Τὰ δύο κόμματα εἶπον, ὅτι δίδομεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης διὰ νὰ κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῇ αὐτὸς ὁ ἐκλογικὸς νόμος, χωρὶς νὰ ἐρωτηθοῦν οἱ βουλευταί.

§53Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν Βενιζέλου ἐκ μέρους τῆς Ε.Π.Ε.Κ. διὰ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν λαὸν εἰς ἐκλογὰς μέχρι τῆς 15ης Σεπτεμβρίου. Δὲν ἐτέθη πρῶτον ὡς ὅρος τὸ ἐκλογικὸν σύστημα.

§54Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ἑπομένως συμμερίζεσθε τὰς εὐθύνας τῶν πολιτικῶν πράξεων της;

§55Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μὲ πλήρη ἐλευθερίαν δεχόμεθα νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, ἀλλὰ νὰ ὁδηγήσῃ αὐτὸν εἰς ἐκλογάς.

§56Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα, διὰ τοῦ κ. Κάντζια ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη δίδεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μόνον διὰ νὰ ψηφισθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ ὅτι οὐδεμίαν παρέχει πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην διὰ τὰς πολιτικάς της πράξεις.

§57Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Οὐδέποτε μοῦ ἐτέθη ἐκ μέρους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τοιοῦτος ὅρος καὶ δηλῶ ὅτι ἐὰν μοῦ ἐδίδετο περιωρισμένη ἐμπιστοσύνη, οὐδέποτε θὰ τὴν ἐδεχόμην. Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅταν εἰς μίαν συζήτησιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐτέθη τὸ ζήτημα ἐὰν ἡ τιμὴ τοῦ σίτου εἶναι ἡ προσήκουσα, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ἡ ΕΠΕΚ ἐξεχώρισε τὰς εὐθύνας της εἰποῦσα, ὅτι ἡμεῖς δὲν φέρομεν οὐδεμίαν εὐθύνην.

§58Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν συνείδησιν τῆς κοινωνίας, ἔχει ἐξουδετερωθῆ ἡ Κυβέρνησις μὲ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς δηλώσεις της. Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἀπεργοῦν καὶ δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις ἐμπιστοσύνης.

§59Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶσθε ἀπηλλαγμένος τῶν εὐθυνῶν τῆς ἀπεργίας, διότι εἴσαστε Ὑπουργὸς μέχρι χθές.

§60Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Καὶ ἐπειδὴ ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τίθενται ἐπὶ τάπητος τὰ ἐκλογικὰ συστήματα καὶ γενικώτερον τὰ συστήματα τῆς διακυβερνήσεως μιᾶς δημοκρατικῆς χώρας, ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν τὰ ἑξῆς: Οὐδὲν σύστημα ὁσονδήποτε ἀνώτερον καὶ ἐὰν εἶναι, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδώσῃ ἐὰν οἱ ἡγέται, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγοῦν, δὲν θελήσουν νὰ τὸ ἐφαρμόσουν καὶ δὲν θελήσουν νὰ συντελέσουν εἰς τὸ ν’ ἀποδώσῃ σύμφωνα μὲ τὸν σκοπόν, βάσει τοῦ ὁποίου δημιουργεῖται. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι: Καὶ ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι θὰ εἶναι σύμπραξις δύο μόνον κομμάτων εἰς τὰς μετεκλογικὰς Κυβερνήσεις, αἵτινες θὰ προκύψουν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νόμου, προσδοκᾶται βελτίωσις τῆς καταστάσεως, ἐφ’ ὅσον τὰ αὐτὰ πρόσωπα καλοῦνται νὰ ἐφαρμόσουν καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα; Ἐὰν ὑπῆρχε καλὴ θέλησις καὶ τὸ σύστημα καὶ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον εἶναι ἱκανὴ ν’ ἀποδώσῃ ἰσχυράν, βιώσιμον καὶ ἀξίαν πρὸς τὰς περιστάσεις Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς, δὲν ὑπάρχουν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν νὰ δώσουν τὰς χεῖρας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον ν’ ἀφήσουν τὰς κομματικὰς βλέψεις κατὰ μέρος καὶ νὰ δημιουργήσουν τὸν δεσμὸν ἐκεῖνον τὸν ἀρραγῆ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ μόνος ἱκανὸς ν’ ἀποδώσῃ. Διότι ἐὰν πράγματι ἤθελον, εἶναι καιρὸς ἀκόμη νὰ δημιουργήσουν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν πράγματι θέλει ὁ λαός, διότι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι ὁ λαὸς ἔχει ἀπαντήσει καὶ δὲν εἶναι ἀναληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀναγράφεται εἰς τὸν τύπον καὶ εἰς τὰς κατ’ ἰδίας συζητήσεις τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν λέγεται, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡγεσία τοῦ τόπου δὲν εὑρίσκεται πάντοτε εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων. Ἀλλ’ ἐδῶ συμβαίνει τὸ ἑξῆς, κάμνομεν τοὺς ὑπολογισμούς μας βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν κομματικῶν τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ προκύψουν ἀπὸ τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτούς, εἰς ἣν περίπτωσιν ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς δώσῃ 17%, πιστεύομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς δώσῃ 17%, τότε ἄριστον εἶναι τὸ πολίτευμα, ἄριστον εἶναι τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν. Καὶ εἰς ἣν περίπτωσιν πιστεύσομεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρώσωμεν τὸ 17%, τότε τὸ σύστημα δὲν μᾶς κάμει, τότε τὸ σύστημα δὲν εἶναι σωστὸν καὶ θὰ προσπαθήσωμεν νὰ εὕρωμεν ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως κομματικῶς θὰ μᾶς ἀποδώσῃ. Καὶ δι’ αὐτὸ οἱ ἀριθμοὶ κυμαίνονται μεταξὺ 20 καὶ 17, διότι τὰ τρία κόμματα τὰ ὁποῖα συνεφώνησαν εἰς τὴν κατάθεσιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶδον ὅτι ἐκεῖ γύρω ἀπὸ τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς εἶχον φθάσει. Καὶ φθάνομεν εἰς τὸ παράλογον ἀποτέλεσμα νὰ ὑποστηρίζωμεν ὅτι τὸ 34% μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι δίκαιον καὶ εἶναι σωστὸν νὰ διακυβερνήσῃ τὴν χώραν καὶ τὸ 34% μὲ τὸ ἀμιγὲς πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν, διότι δὲν θὰ ἐκπροσωπῆται ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δηλαδὴ ἡ μειοψηφία θὰ κυβερνᾷ καὶ ὄχι ἡ πλειοψηφία. Καὶ ἡ ἄλλη διάταξις, ὅτι εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν συγκεντρώσει οὐδένα τῶν κομμάτων τὰ 17%, τότε τὰ δύο πρῶτα σχετικῶς πλειοψηφοῦντα κόμματα, εἶναι δυνατὸν νὰ κυβερνήσουν τὴν χώραν ἀφοῦ πάρουν ὅλους τοὺς βουλευτὰς τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἔστω καὶ ἐὰν συγκεντρώσουν τὸ 25%. Καὶ ἔτσι ὅταν πρόκειται νὰ καταπολεμήσωμεν ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν μᾶς συμφέρει κομματικῶς, φέρομεν ἐπιχειρήματα στηριζόμενα εἰς τοὺς ἀριθμούς, ὅταν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξωμεν ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον μᾶς συμφέρει κομματικῶς, τότε ἐπικαλούμεθα τοὺς αὐτοὺς ἀριθμοὺς ὑπὲρ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας διὰ τὰ τρωτὰ τοῦ συστήματος, διότι οἱ χαρακτηρισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδόθησαν ἀπὸ ὅλους τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους τοὺς ταχθέντας ἐναντίον νοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀρκεταὶ διὰ νὰ σᾶς πείσουν, ὅτι πράγματι πρόκειται περὶ ἑνὸς κατασκευάσματος τὸ ὁποῖον οὐδὲν θὰ συνεισφέρῃ εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν καὶ ἡ χλιαρά, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, εἰσήγησις τῶν εἰσηγητῶν τῶν ὑποστηριζόντων τὸ νομοσχέδιον, οἱ ὁποῖοι εἰς ἄλλας περιπτώσεις, μελίρικτοι, δυναμικοὶ ὑπεστήριζον τὴν ἄποψίν των, ἐνῷ τώρα ὡς διεπίστωσα δὲν ἔβλεπαν τὴν ὥραν πότε νὰ κατέλθουν ἀπὸ τὸ βῆμα. Ὅλους μαζὶ καὶ ἂν τοὺς πάρετε, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρώσουν ὁμιλίαν ¼ τῆς ὥρας καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ὑπεστήριζον ἐκεῖνο ποὺ ἐπίστευον, ἀλλὰ ὑπεστήριζον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διετάχθησαν νὰ ὑποστηρίξουν. Ἐγὼ δέ, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἐὰν ἐγένετο μία μυστικὴ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς, ἢ μὴ τοῦ νομοσχεδίου, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος καὶ ἐὰν ἡ πρότασις ὑπεβάλετο εἰς τὴν τελευταίαν στιγμὴν διὰ νὰ μὴ καλέσουν οἱ ἀρχηγοὶ τοὺς βουλευτὰς καὶ νὰ τοὺς εἴπουν εἰς τὸ αὐτί, ἢ θὰ ψηφίσητε, ἢ δὲν πρόκειται νὰ μείνετε εἰς τὸ κόμμα, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ μεγίστη πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ ἐτάσσετο ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ βγάλῃ κανείς, διότι εἶναι πεποίθησις ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς συζητήσεις μετὰ πλείστων ἐξ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι πράγματι διερωτῶνται, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ποὺ μᾶς ὁδηγεῖ.

§61Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἔχετε ὑποχρέωσιν ἐφόσον ὁμιλεῖτε μὲ ὑπαινιγμοὺς ν’ ἀναφέρετε τὰ ὀνόματα.

§62Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ὑποστηρίζομεν ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σεῖς ὑποστηρίζετε. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, μοῦ ὑπενθυμίζετε τὸν μῦθον τοῦ Μπερτόδουλου, ὁ ὁποῖος διετάχθη νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως οὔτε γυμνός, οὔτε ντυμένος. Ἡμεῖς δεχόμεθα καὶ τὴν μορφὴν οἱουδήποτε συστήματος.

§63Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σεῖς παρουσιάζετε ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι οὔτε πλειοψηφικόν, οὔτε ἀναλογικόν, ἐγὼ θὰ ἐδεχόμην τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλά, μὲ ἀπαγόρευσιν συνδυασμῶν κομμάτων. Τὸ δέχεσθε;

§64Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Δέχομαι οἱονδήποτε σύστημα. Ἀλλά, αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν συζητεῖται, ἐὰν θὰ πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ α ἢ τὸ β σύστημα, συζητεῖται ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον σύστημα.

§65Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι δικαίωμά σας νὰ ὑποστηρίζετε οἱονδήποτε σύστημα θέλετε. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων ποὺ θὰ σᾶς κατηγορήσουν, διότι πρὸ ὀλίγου ὑπεστηρίξατε ἀναλογικήν. Σᾶς ἐρωτῶ: Ὑποστηρίζετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ πλειοψηφικόν; Θὰ ἐδέχεσθε τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλά, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν κάθε κόμμα νὰ κατέλθῃ μόνον του καὶ οὐχὶ μὲ συνδυασμὸν κομμάτων.

§66Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Τὸ δέχομαι. Καὶ ἴσως εἶναι τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν δημιουργίαν 3 πράγματι ἰσχυρῶν κομμάτων. Ἡ κρισιμότης τῆς καταστάσεως, κ. βουλευταί, ἐπιβάλλει ὅπως σκεφθῶμεν ὡριμώτερον, ἡ κρισιμότης τῆς καταστάσεως ἐπιβάλλει ὅπως ἕκαστος βουλευτὴς πράξῃ τὸ καθῆκόν του ἀναλόγως μὲ τὴν ἐπιταγὴν τῆς συνειδήσεώς του καὶ ὄχι ἀναλόγως μὲ τὴν ἐπιταγὴν ἐξωτερικῶν διαταγῶν. Ἕκαστος βουλευτὴς φέρων ἀτομικὴν εὐθύνην ἔναντι τοῦ Ἔθνους, ἔχει ὑποχρέωσιν σθεναρῶς καὶ εὐθαρσῶς νὰ ἐκφράζῃ τὴν γνώμην του. Ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι ὅταν συνεζητεῖτο, ποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι τὸ προσφορώτερον ἐκλογικὸν σύστημα εἰς τὴν Διακομματικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τότε οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν ἢ μᾶλλον τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐτάχθη, πρὸ μηνὸς δηλαδή, ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ σεῖς εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς.

§68Γ. ΓΕΩΡΓΑΣ. Κύριε Συνάδελφε, ὡμίλησε σήμερον ὁ Ἀρχηγός μας καὶ ἀνέπτυξε τὴν θέσιν του καὶ εἶπεν ὅτι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ πλειοψηφία τῶν κομμάτων ἀπέκρουσε τὴν ἀναλογικήν, ἐκ τῶν δύο προτεινομένων, προτιμῶμεν τὸ πλειοψηφικόν. Ὅταν εἰς τὴν Διακομματικὴν Ἐπιτροπὴν συνεζητεῖτο τὸ πλειοψηφικόν, ὑπεστηρίξατε τὸ πλειοψηφικόν, ἐνῷ τὴν ἰδίαν στιγμὴν ὁ Ἀρχηγός σας ἐγκατέλειψε τὸ πλειοψηφικὸν διότι ἐνόμισεν ὅτι αὐτὸ σᾶς συμφέρει.

§69Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δι’ ὅσα ἀνέγραψεν ὁ τύπος, ἐκλήθη ὁ Πρόεδρος τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἠξεύρω τί διημείφθη μεταξύ των, ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐβγῆκεν ἀπὸ τὰς ἀναγραφὰς τοῦ τύπου εἶναι ὅτι ἐνδεχομένως ἐγένοντο ὡρισμέναι παρατηρήσεις εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Διακομματικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν βούλησιν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἀπὸ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἡ Διακομματικὴ ἐκείνη Ἐπιτροπὴ διελύθη εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη. Διότι καθ’ ἣν ὥραν συνεδρίαζεν εἰς τὴν αἴθουσαν ἡ Διακομματικὴ Ἐπιτροπή, εἰς ἄλλην αἴθουσαν συνήρχοντο οἱ πλεῖστοι Ἀρχηγοί, διὰ νὰ διατυπώσουν ἄλλο νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι αὐτὸ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐπὶ τοιούτων σοβαρῶν θεμάτων καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία δημιουργεῖ τὴν ἀμφιβολίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀξίαν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἔναντι τῶν μεγάλων ζητημάτων τῆς χώρας.

§70ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Λαὸς θὰ τὰ κρίνῃ.

§71Α. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐὰν δοθῇ τὸ σύνθημα τῆς ἀποχῆς, τὰ 50% δὲν θὰ ἤρχοντο νὰ ψηφίσουν. Ἀλλά, σεῖς κατὰ πᾶσαν πιθανότητα αὐτὸ ἐπιθυμεῖτε διὰ νὰ ἐπιτύχετε τοῦ σκοποῦ σας μὲ ὀλιγωτέρους κόπους καὶ ὀλιγωτέρας δαπάνας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης, ἡ ὁποία παρουσιάζεται καὶ αὐτὸ εἶναι, κ. συνάδελφοι, τὸ νομοθέτημα, τοῦ ὁποίου ἐπικαλεῖσθε τὴν ἐπιψήφισιν. Ἐὰν νομίζετε ἐρωτῶντες τὴν συνείδησίν σας, ὅτι σᾶς ἐπιτρέπει νὰ δώσετε ψῆφον εἰς ἓν τοιοῦτον νομοθέτημα, τότε δώσατέ την. Ἀλλά, ἀναλαμβάνετε ἐξαιρετικὴν εὐθύνην ἔναντι τοῦ τόπου, διότι αὔριον, μεθαύριον, συνεπείᾳ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, θὰ δημιουργηθῇ πάλι τοιαύτη ἀτμόσφαιρα, ὥστε νὰ ὁδηγηθῶμεν πάλι, μετὰ παρέλευσιν ἑξαμήνου, εἰς ἐκλογάς. Καὶ τότε οἱ ἐκλογεῖς σας δὲν θὰ εἴπουν ὅτι ἔπταισαν οἱ Ἀρχηγοί σας, τοὺς ὁποίους μόνοι σας, θὰ ἐγκαταλείψετε, ἐὰν δημιουργηθῇ ἄλλη κατάστασις, ἀλλά, θὰ ἀπευθυνθοῦν εἰς σᾶς καὶ θὰ εἴπουν: Τί ἐπράξατε, διὰ νὰ ἀντιδράσητε εἰς τὴν βούλησιν τῶν Ἀρχηγῶν σας; Καὶ δὲν θὰ ἔχετε νὰ ἀπαντήσετε τίποτε. Ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ ἔχω τὴν γνώμην, κ. βουλευταί, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν ἕκαστος βουλευτὴς πρέπει νὰ λάβῃ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι εἶναι μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι ἔχει ψῆφον, ἡ ὁποία δὲν δίδεται ἀναλόγως μὲ τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ, ἀλλὰ ἀναλόγως μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους (Χειροκροτήματα).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀλλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§73Σ. ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ. Νομίζω, κ. συνάδελφοι, ὅτι οἱ ρήτορες, ποὺ προηγήθησαν ἐμοῦ, ἠσχολήθησαν περισσότερον μὲ τὸ θέμα τῶν ἐκλογῶν παρὰ μὲ τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Πιστεύω δὲ ὅτι ἡ παρέκκλισις αὐτή, ἀπὸ τοῦ κυρίου θέματος ὑπῆρξεν ἀδικαιολόγητος, διότι ὅταν ἐνεφανίσθη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ διὰ τοῦ Προέδρου της ἔδωσεν ὡρισμένας ἐξηγήσεις, διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν μεταβολήν. Οἱ ρήτορες, ποὺ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα αὐτό, ἔθιξαν τὸ θέμα τῶν ἐκλογῶν καὶ ἔλαβον σαφῆ θέσιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι οἱ παρελάσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, χωρὶς καμμίαν ἐξαίρεσιν, κατῆλθον αὐτοῦ λέγοντες ὅτι ἡ κατάστασις ἔφθασεν ἐκεῖ, ὅπου ἄλλη λύσις δὲν ὑπάρχει, παρὰ ἡ λύσις τῶν ἐκλογῶν. Καὶ μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν, πῶς μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ὅταν περὶ ἄλλου θέματος συζητοῦμεν, ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ συζητούμενον ἤδη, διὰ νὰ λάβωμεν ἄλλην θέσιν, διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν πρέπει νὰ γίνουν, ἐνῷ πρὸ μιᾶς περίπου ἑβδομάδος ἐλέγομεν ὅτι πρέπει νὰ γίνουν. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν περαιτέρω ὅτι μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν ἀπέμεινε τίποτε καὶ ὅστις θὰ ἐπεχείρει νὰ ἀλλάξῃ τὰ προτερήματα καὶ τὰ ἐλαττώματα τῶν τριῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, τῆς ἀναλογικῆς τῆς 5ης Μαρτίου 1950, τῆς ὑπὸ κρίσιν ἀναλογικῆς καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ, θὰ ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἀδήριτον ἀνάγκην, νὰ ἐπαναλάβῃ ὅσα ἐλέχθησαν. Ἐὰν πάλιν ἤθελε νὰ κάμῃ ἐπανάληψιν, θὰ παρέκκλινε τοῦ θέματος, ποὺ μᾶς ἀπασχολεῖ καὶ θὰ ἠσχολεῖτο μὲ τὰς ἐκλογὰς καὶ ὄχι μὲ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Δὲν ἐπιθυμῶ, κ. συνάδελφοι, οὔτε νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐλέχθησαν, οὔτε νὰ παρεκκλίνω τοῦ θέματος, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν παραιτοῦμαι τοῦ λόγου μου. (Χειροκροτήματα).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ, Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§75Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Σπανιώτατα, κύριοι συνάδελφοι, τὸν τελευταῖον καιρὸν ἀπασχολῶ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς. Αἱ σημεριναὶ ὅμως περιστάσεις καὶ αἱ ἀποφάσεις, αἵτινες πρόκειται νὰ ληφθοῦν θεωρῶ, ὅτι εἶναι κρίσιμοι διὰ τὸ Ἔθνος καὶ διὰ τὸν τόπον καὶ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καθορίσωμεν τὰς εὐθύνας μας καὶ νὰ εἴπωμεν μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ ἠρεμίαν τὰς σκέψεις μας, ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Κατὰ τὴν διαρρεύσασαν πενταετίαν, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ ἔχει ἐκτραπῆ ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξον καὶ ὀρθὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθῇ. Αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ πενταετὲς αὐτὸ διάστημα ἀλληλοδιαδέχονται ἀλλήλας ἢ μᾶλλον αἱ Κυβερνήσεις αἱ πηγαινοερχόμεναι, κατὰ ἕνα πρόσφατον ἐπιτυχῆ χαρακτηρισμὸν τῶν Ἀμερικανῶν, προσεπάθουν νὰ ἀποφύγουν τὴν Βουλήν, τὴν ὁποίαν ἀπέστελον εἰς διακοπὰς καὶ εἰς σιωπήν, ἐνεφανίσθη δὲ τὸ θλιβερὸν θέαμα, ὅτι τὰ μὲν νομοθετήματα ἀντὶ νὰ ὑφίστανται τὴν βάσανον καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ἐδημοσιεύοντο δι’ Ἀναγκαστικῶν νόμων, ὁ δὲ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ὁ τόσον ἀπαραίτητος διὰ τὸ Δημοκρατικὸν Κοινοβουλευτικόν μας Πολίτευμα, διεξήγετο κατὰ τρόπον πλημμελῆ καὶ ἀποτελματούμενον, ὡς ἔχομεν πρόσφατον παράδειγμα μίαν σοβαρωτάτην ἐπερώτησιν, περὶ τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ὑπαίθρου, ἡ ὁποία θὰ λάβῃ καὶ αὐτὴ τὴν τύχην ἄλλων ἐπίσης σοβαρῶν τοῦ παρελθόντος ἐπερωτήσεων, αἵτινες εἰς σειρὰν συνεδριάσεων διὰ τῆς παρελκύσεως καὶ διὰ τῆς ἐπαναλήψεως ὡρισμένων πραγμάτων, ἀντὶ νὰ καταλήγουν εἰς συμπεράσματα, καταλήγουν εἰς τελείαν ἀποτελμάτωσιν καὶ ἐκκρεμότητα. Τὸν παλαιὸν καλὸν καιρὸν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, αἱ ἐπερωτήσεις καὶ μάλιστα αἱ σοβαραί, ἐντὸς τῆς ἡμέρας κατέληγον εἰς ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἀπετελματοῦντο. Δὲν ἔφθανον εἰς σημεῖον, ὥστε νὰ μειώσουν τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος ἔχει ἐκτραπεῖ τὸν τελευταῖον καιρὸν ἀπὸ τὴν ὀρθόδοξον καὶ ὑγειᾶ γραμμήν. Ἡ κοινὴ γνώμη, ὁ λαός, εὑρίσκει, ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος ἔχει μειωθῆ καὶ τελευταίως ἔχει γίνει ἀντιληπτόν, ὅτι δὲν πταίει ἐν τῷ συνόλῳ του ὁ πολιτικὸς κόσμος, ἀλλὰ ὅτι πταίει ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, διὰ τὴν τοιαύτην ἐκτροπὴν ἀπὸ τὸ ὀρθόδοξον Κοινοβούλιον. Ἀναφέρω τοῦτο, διότι ἐδημιουργήθη μία ἐντύπωσις χρεωκοπίας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἡ ὁποία ἄγει εἰς παρακεκινδυνευμένα συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐπισημάνωμεν, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τὰ προλάβωμεν. Ἐνῷ οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε ἡ ἡγεσία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου νὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ διορθωθῇ ἡ τοιαύτη ὑφισταμένη παρὰ τῷ λαῷ καὶ τῇ κοινῇ γνώμῃ ἰδέα περὶ χρεωκοπίας τῆς πολιτικῆς ἡγεσίας, βλέπομεν, ὅτι αὕτη μὴ συναισθανομένη τὴν κρισιμότητα τῆς καταστάσεως, συνεχίζει σφάλματα σοβαρὰ καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ συζητῶμεν περὶ ἐκλογῶν καὶ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἐνῷ ἄλλαι ἔπρεπε νὰ εἶναι αἱ σκέψεις καὶ αἱ φροντίδες τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τῆς Βουλῆς. Νοσταλγοῦμεν ἡμεῖς οἱ παλαιότεροι τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήγοντο οἱ κοινοβουλευτικοὶ ἀγῶνες εἰς τὸ παρελθόν. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου ἡ συμπολίτευσις διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ της εἰς ἑκάστην συνεδρίασιν τοῦ Κοινοβουλίου θὰ ἐλάμβανε ἅπαξ καὶ δὶς τὸν λόγον ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων ἢ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέκυπτον. Ἡ ἀντιπολίτευσις εὑρισκομένη καὶ αὐτὴ εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της ἀπήντα. Τὰ ζητήματα ἐκαθαρίζοντο καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἡ φλυαρία τῶν ἐγκύρων πολιτικῶν κύκλων, ὅπως συμβαίνει σήμερον διαρκῶς νὰ ὁμιλοῦν διάφοροι ἐκ μέρους τῶν Ἀρχηγῶν, διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται τὰ ἴδια πράγματα καὶ διότι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ θέτουν τὰ ζητήματα ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ νὰ τὰ λύουν αὐτὰ κατὰ τρόπον σύντομον καὶ ἁπλοῦν. Δύο εἶναι τὰ θέματα ἐκ τῶν ὁποίων καλούμεθα σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπωμεν τὰς γνώμας μας. Θὰ προσπαθήσω νὰ τὰ ἐξετάσω μὲ πᾶσαν δυνατὴν συντομίαν, ἀντικειμενικότητα καὶ ψυχραιμίαν. Τὸ ἕν εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογῶν. Ἀγόμεθα πρὸς ἐκλογάς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ, ποῖα εἶναι τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀναγκάζουν νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑποστηρίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε μία δικαιολογία διὰ τὴν τοιαύτην προσφυγὴν εἰς ἐκλογάς. Ἀπεναντίας ὑπάρχουν πλεῖσται ὅσαι δικαιολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἀποτρέπουν ἀπὸ τὴν τοιαύτην ταλαιπωρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν προσπαθοῦμεν νὰ φέρωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα εἶναι τὸ μήνυμα τὸ πρόσφατον τοῦ Ἄνακτος. Ὁ ἀνώτατος Ἄρχων ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον ἐκπροσωπῶν τὴν πραγματικὴν καὶ γνησίαν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἀποστείλῃ ἕνα μήνυμα πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας, μήνυμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὡς ἕνα ράπισμα διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἡ πολιτικὴ ἡγεσία διαχειρίζεται τὰ ζητήματα, μήνυμα, τὸ ὁποῖον ἦτο πραγματικῶς ἡ ἀπήχησις τῆς γνησίας καὶ ἀδιαβλήτου ἐπιθυμίας τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ μήνυμα τοῦτο κατὰ τρόπον ἀνεβλαβῆ, κατὰ τρόπον οὐχὶ εὐπρεπῆ ἐρρίφθη εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων, χωρὶς κἂν νὰ συζητηθῇ παρὰ τῶν τριῶν συνεταίρων πολιτικῶν Ἀρχηγῶν. Ποῖον εἶναι τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἀποφαίνεται κατὰ τῶν ἐκλογῶν; Οὐδεὶς Ἕλλην πολίτης ἐνδιαφέρεται ἢ ἐπιθυμεῖ τὰς ἐκλογάς. Ὑποθέτω ὅτι ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν ἐρχώμεθα εἰς ἐπαφὴν μὲ αὐτὸν γνωρίζομεν καὶ τὰς διαθέσεις του τὰς τόσον κατηγορηματικὰ ἐκδηλουμένας. Τρίτον θέμα εἶναι ὁ ἡμερήσιος τύπος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν μεγάλην του πλειοψηφίαν καὶ αὐτὸς ἐμφανίζεται ἀντίθετος πρὸς τὰς ἐκλογάς. Τέταρτον θέμα, τετάρτη ἐπιθυμία, εἶναι αὐτὴ ἡ θέλησις ἡμῶν, κύριοι συνάδελφοι καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία καὶ ἤκουσα πρὸ ὀλίγου νὰ γίνεται κάποια συζήτησις, δὲν ἔχουν παρὰ οἱ συνεταῖροι Ἀρχηγοὶ τῶν τριῶν κομμάτων νὰ θέσουν τὸ πρᾶγμα μὲ μυστικὴν ψηφοφορίαν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας διὰ νὰ λάβουν τὴν ἀπάντησιν. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι καὶ οἱ τρεῖς Ἀρχηγοὶ ἀκόμη τῶν κομμάτων θὰ ψηφίσουν κατὰ τῶν ἐκλογῶν. Τόσον εἶναι διάχυτος ἡ ἐχθρότης κατὰ τῆς προσφυγῆς εἰς τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν μήπως αὐταὶ αἱ σκέψεις, ἡ γνώμη τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, αὐτὴ ἡ ἀρθρογραφία τοῦ τύπου, ἡ ἀντίρρησις τῶν βουλευτῶν, μήπως δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ὀρθὴν ὁδόν. Ποῖα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἤγαγον εἰς τὰς σκέψεις αὐτάς; Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα, κύριοι βουλευταί. Γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ἡ κρατικὴ μηχανή, ἀπὸ ἀρκετῶν ἐτῶν, ἀλλὰ κυρίως τὸν τελευταῖον καιρὸν δὲν λειτουργεῖ ὁμαλῶς. Ὅλοι γνωρίζομεν τὴν ταλαιπωρίαν τῶν πολιτῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεκπεραίωσιν τῶν ὑποθέσεών των. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι, διότι οἱ Ὑπουργοὶ ἔρχονται καὶ παρέρχονται, διότι αἱ ὑπηρεσίαι ἀντιδροῦν, ἢ κατέχονται ἀπὸ ἀδιαφορίαν ἡ κρατικὴ μηχανὴ λειτουργεῖ πλημμελῶς. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν τῆς κρατικῆς μηχανῆς, νὰ προσθέσωμεν τὸν σάλον τοῦ τριμήνου ἢ ὀκταμήνου τῶν ἐκλογῶν διὰ νὰ τὴν ἐξαρθρώσωμεν τελείως μὲ ἀνυπολόγιστον ζημίαν τῶν ἐθνικῶν καὶ οὐσιαστικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον δεικνύει ὅτι ὀρθὴ εἶναι ἡ σκέψις καὶ τοῦ λαοῦ καὶ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἡμῶν, εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἡ ἐξωτερική μας κατάστασις. Κύριοι συνάδελφοι, πρὸ 15 ἡμερῶν ἔκαμα μίαν περιοδίαν εἰς τὸν νομὸν Ἕβρου. Ἐπεσκέφθην 87 χωρία τῆς ὑπαίθρου. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν πολὺ δικαίως κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπερώτησιν περὶ ἐγκαταλείψεως τῆς ὑπαίθρου θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχον ὑπ’ ὄψει καὶ μίαν τοιαύτην λεπτομερῆ ἔρευναν εἰς τὰ χωρία τῆς ἑλληνικῆς ὑπαίθρου. Ἀπὸ τὰ 87, τὰ 78 στεροῦνται ὕδατος. Βεβαίως, ἐφ’ ὅσον εἰς τὰς Ἀθήνας δὲν ὑπάρχει νερὸ φυσικὸν εἶναι νὰ μὴ παραπονούμεθα, διότι δὲν ἔχουν τὰ χωρία. Ἀλλὰ εἰς τὰ χωρία πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι μαζὺ μὲ τὸ ψωμὶ καὶ ἴσως σπουδαιότερον θέμα καὶ ἀπὸ τὸ ψωμὶ εἶναι τὸ νερό. Ἡ καταστροφὴ ἡ δεκαετής, οἱ συμμορῖται καὶ ἡ κατοχὴ ἔχουν σχεδὸν ἀχρηστεύσει τὴν ὕδρευσιν τῶν χωρίων, περιμένουν δὲ ὅλοι οἱ χωρικοὶ νὰ δοθοῦν οἱ σωλῆνες, ἐκ τοῦ σχεδίου Μάρσαλ, οἱ ὁποῖοι θὰ θεραπεύσουν τὴν κατάστασιν αὐτήν. Εἰς τὸν νομὸν Ἕβρου ἐδόθησαν 4.500 μέτρα, ἐνῷ αἱ πραγματικαὶ ἀνάγκαι προβλέπουν 65.000, τὰ δὲ ὑπουργεῖα λέγουν ὅτι δὲν ὑπάρχουν πλέον σωλῆνες οὔτε ἐδόθη παραγγελία διὰ προμήθειάν των. Συνεπῶς ἡ ὕπαιθρος εἶναι καταδικασμένη νὰ μὴν ἔχῃ νερό. Ἡ ἀνασυγκρότησις γνωρίζετε ὅλοι διὰ ποῖον λόγον παραμένει ἀτελής. Τὰ σπίτια δὲν συμπληροῦνται, δὲν ὑπάρχουν πιστώσεις, εἶναι ζήτημα ἐὰν θὰ δοθοῦν πιστώσεις καὶ συνεπῶς τὸ ἔργον τῆς ἀνοικοδομίσεως διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν πολλὰ δισεκατομμύρια παραμένει ἡμιτελὲς καὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ καταστραφῇ. Σχολεῖα δὲν ὑπάρχουν. Εἰς τὰ περισσότερα τῶν χωρίων ἢ τὰ ὑπάρχοντα εἶναι ἑτοιμόροπα, τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὶς ἐκκλησίες. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁδοποιΐαν καὶ τὴν συγκοινωνίαν καλὸν εἶναι νὰ μὴν ὁμιλήσωμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς ὑπαίθρου καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ κατάστασις δὲν διαφέρει καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς τοῦ Κράτους νομούς. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ κάποιος ἄλλος κίνδυνος. Διεπίστωσα ὅτι εἰς μερικὰ τῶν χωρίων, ὑπάρχει ἕνα σύνθημα προδοτικὸν τῶν Ἐαμοβουλγάρων, τὸ ὁποῖον διαδίδεται κατὰ τρόπον ὕπουλον καὶ προδοτικόν: «τί μᾶς ἔκανεν ἡ Κυβέρνησις, μᾶς ἐγκατέλειψε». Ἐγὼ ἀντετάχθην κατὰ τοῦ συνθήματος αὐτοῦ, ἀντιτάσσονται καὶ αἱ στρατιωτικαὶ ἀρχαί, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐξοδεύσει πολλὰ χρήματα, ἀδιάφορον ἐὰν ἐχρησιμοποιήθησαν ἢ ὄχι καλῶς. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπάρχουν τοιαῦτα συνθήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκουν ἠχώ, διότι δὲν ὑπάρχει οὔτε διοικητικὴ οὔτε ἄλλη ἐπίβλεψις καὶ ἔλεγχος εἰς τὴν ὕπαιθρον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ κατάστασις διὰ νὰ μὴ γενικεύσω τί γίνεται εἰς τὴν Πρωτεύουσαν κατ’ αὐτὰς καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα μὲ τὰς ἀπεργίας, μὲ τὸ καπνικὸν ζήτημα, μὲ τὸ σιτικὸν ζήτημα, μὲ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα καὶ μὲ τὴν προκληθεῖσαν δυσφορίαν καὶ ἀγανάκτησιν τῶν πληθυσμῶν, ἡ ὁποία ὑφίσταται καὶ ἔφθασεν εἰς σημεῖον λίαν ἐπικίνδυνον. Ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Βεβαίως ἔχομεν πολλὰ ζητήματα ἄλυτα. Τὸ ζήτημα τῆς συμμετοχῆς μας εἰς τὸ σύμφωνον τοῦ Ἀτλαντικοῦ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου αὐτὸ καθ’ ἑαυτό.

§76Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος.

§77Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ ἄλλοι ἐπεξετάθησαν. Χαίρω πολύ, διότι ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον δὲν ἐπροκάλεσαν διακοπήν σας. Αὐτὸ μὲ τιμᾷ, διότι δίδετε προσοχὴν εἰς αὐτὰ ποὺ λέγω. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ συνεχίσω καὶ κάποτε θὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι ἔχουν σχέσιν αὐτὰ ποὺ λέγω μὲ τὴν κατάστασιν, καὶ τὰς ἐκλογάς. Ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως, βεβαίως τὰ ζητήματα δὲν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ παρεμποδίσουν τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ ὑπάρχουν ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλουν νὰ μᾶς ἔχουν προσεκτικούς. Τόσον τὸ ζήτημα τοῦ Ἀτλαντικοῦ Συμφώνου, ὅσον καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ Ἀρχιστρατήγου, καίτοι οὐδεὶς εἶναι ἀναντικατάστατος, ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, ὀφείλει νὰ σᾶς καταστήσῃ προσεκτικούς. Συνεπῶς καὶ τὰ ἐσωτερικὰ καὶ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα δὲν εὑρίσκονται εἰς ὁμαλότητα. Τρίτον ἐπιχείρημα κατὰ τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἡ ἀξιοθρήνητος οἰκονομική μας κατάστασις. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅστις θὰ κατατεθῇ ἀναβιβάζει εἰς 1.500.000.000 τὸ ἔλλειμμα. Καταβάλλεται προσπάθεια περὶ μειώσεώς του, εὔχομαι αὐτὴ ἡ προσπάθεια νὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ πέραν τούτων μᾶς ἐνδιαφέρει κυρίως ἡ ἀνασυγκρότησις. Εὑρισκόμεθα εἰς πλήρη ὀργασμὸν ἀνασυγκροτήσεως, ἐδόθησαν χρήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ χρησιμοποιηθοῦν καὶ φυσικὸν εἶναι μὲ τὸν πεντάμηνον ἐκλογικὸν σάλον καὶ ἡ ἀνασυγκρότησις νὰ ὑποστῇ κάποιαν ἀνωμαλίαν καὶ νὰ ἐπειρεασθῇ μὲ κάποιαν καθυστέρησιν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα κατὰ τρόπον σαφῆ ὁμιλοῦν κατὰ τῆς προσφυγῆς εἰς τὸν σάλον τὸν προεκλογικόν. Αὐτὰ ὅλα ἀδύνατον νὰ θεωροῦνται ὡς ζητήματα δευτερεύοντα. Θὰ ὑπῆρχεν ὁ τρόπος τῆς διορθώσεως τῶν ζητημάτων, ἔστω καὶ τῆς προσωρινῆς, ἀντὶ νὰ πηγαίνωμεν εἰς τὸ χάος. Οἱ τρεῖς Ἀρχηγοὶ οἱ ὁποῖοι συνεννοήθησαν μὲ τόσην ἐγκαρδιότητα διὰ τὸ κατασκεύασμα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, θὰ ἠδύναντο νὰ συνεννοηθοῦν διὰ νὰ δώσουν μίαν Κυβέρνησιν. Ἡ Βουλὴ ἔχει ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν. Κυβέρνησις δὲ ἱκανὴ καὶ σταθερὰ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας εἶναι ἐπιβεβλημμένη καὶ ἀπαντῶ εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναφέρω τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά, διὰ νὰ δώσω μίαν εἰκόνα τῆς σημερινῆς καταστάσεως, λόγῳ τῆς ὁποίας ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ μὴ κατατριβώμεθα μὲ ἐκλογάς.

§78Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Συνάδελφε, τὸ δίλημμα ἐνώπιον τῶν τριῶν κομμάτων τῆς τριπλῆς συμμαχίας, εἶναι ἀμείλικτον.

§79Α. ΣΒΩΛΟΣ. Τῆς Ἱερᾶς Συμμαχίας.

§80Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἱερᾶς, ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ ὄχι ἐκ τοῦ παρόντος. Τὸ δίλημμα λοιπὸν τῶν τριῶν κομμάτων εἶναι ἀμείλικτον. Ἢ θεωροῦν ὅτι ἔληξαν οἱ ἰδεολογικοί, ἠθικοὶ καὶ προσωπικοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠμπόδιζον μέχρι τοῦδε τὴν συνεργασίαν των, διὰ νὰ συναπαρτίσουν μίαν Κυβέρνησιν καὶ τότε ἐφ’ ὅσον οἱ λόγοι αὐτοὶ ἔληξαν, δύνανται καὶ ὀφείλουν νὰ σχηματίσουν ἀμέσως Κυβέρνησιν, καὶ θὰ τοὺς εἴμεθα εὐγνώμονες νὰ τοὺς παρακολουθοῦμεν μὲ συμπάθειαν ἀπὸ τὰς ἐπάλξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἢ θεωροῦν ὅτι οἱ λόγοι αὐτοὶ ἐξακολουθοῦν νὰ ὑφίστανται καὶ ἐμποδίζουν τὴν συνεργασίαν, προσωπικοί, ἠθικοὶ καὶ ἰδεολογικοὶ λόγοι καὶ τότε, ὁδηγοῦντες εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀπὸ τὰς ὁποίας θὰ προκύψῃ κατὰ τὴν ἰδικήν των πρόβλεψιν καὶ πάλιν ἡ παρουσία τῶν τριῶν αὐτῶν μεγάλων κομμάτων, διὰ νὰ ἐπιβεβαιωθῇ ἐκ νέου ὅτι ἡ ὕπαρξις τῶν προσωπικῶν, ἠθικῶν καὶ ἰδεολογικῶν κωλυμάτων, ἐμποδίζουν τὴν Κυβερνητικὴν συνεργασίαν, καθίστανται ἔνοχοι ἐγκλημάτων ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους.

§81Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν γνώμην σας, ἐξετράπην ἀπὸ τοῦ νὰ ἀναπτύξω τὸ θέμα, διὰ νὰ καταλήξω ἐκεῖ ὅπου θέλω νὰ καταλήξω. Ἐνῷ, λοιπόν, εἶναι δεδομένα ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ εἶναι ἔκδηλος ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅπως ἀποφύγωμεν ἐκλογικὸν σάλον, ἀντὶ τὰ πράγματα αὐτὰ τοῦ παρελθόντος νὰ μᾶς συνετίσουν καὶ νὰ κατορθώσωμεν διὰ μιᾶς συνεργασίας τῶν μεγάλων λεγομένων κομμάτων νὰ δημιουργήσωμεν μίαν Κυβέρνησιν, νὰ συνεργασθῶμεν μὲ τὴν Βουλὴν ἡ ὁποία ἐπιδοκιμάζει τὸ ἔργον αὐτό, ὥστε νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τοὺς κινδύνους καὶ τοὺς σημερινοὺς καὶ ἐκείνους οἵτινες θὰ προέλθουν ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν σάλον, παρ’ ὅλα αὐτά, προετιμήθη ὁ σάλος ὁ ἐκλογικός. Καὶ μίαν καλὴν πρωΐαν μανθάνομεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, ὅτι τὰ τρία αὐτοαποκαλούμενα πρὸ τῶν ἐκλογῶν μεγάλα κόμματα συνῆλθον ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ συνῆψαν μίαν συμμαχίαν τῶν τριῶν, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰς κάλπας καὶ δεύτερον, τὴν δημιουργίαν ἑνὸς νέου ἐκλογικοῦ συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ γίνουν αἱ μέλλουσαι ἐκλογαί. Εἶναι εὐχάριστον, ὅτι οἱ συμμαχήσαντες Ἀρχηγοὶ τῶν μεγάλων κομμάτων ἐλησμόνησαν καὶ τὸ πρόσφατον καὶ τὸ ἀπώτερον παρελθὸν καὶ κατώρθωσαν νὰ συμφωνήσουν διὰ τὴν συνεργασίαν αὐτήν. Βεβαίως, εἶναι ἕνας τρόπος ὁ ὁποῖος συγκινεῖ καὶ διὰ τὰς φιλοφροσύνας καὶ διὰ τὴν ἐγκαρδιότητα τὴν νεοφανῆ μεταξὺ τῶν τριῶν Ἀρχηγῶν, διότι μὲ ἕνα τοιοῦτον τρόπον ἤρχισαν αἱ συζητήσεις διὰ τὴν συμμαχίαν αὐτήν. Ἐδόθη τιμητικὴ θέσις εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην, ἐλησμονήθη ἀπὸ τοὺς συμμάχους τοὺς σημερινούς, ὅτι προσφάτως δὲν ἐθεωρεῖτο πλέον Ἀρχηγὸς μεγάλου κόμματος καὶ ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ἀρχικήν του θέσιν, διότι τὸ ἠθέλησαν οἱ σύμμαχοι Ἀρχηγοὶ καί, μὲ μειωμένην τὴν δύναμίν του κατὰ 50%, τὴν κοινοβουλευτικήν του δύναμιν, ἀπεκατεστάθη πάλιν ὡς Ἀρχηγὸς μεγάλου κόμματος. Αὐτό, ἡμεῖς, δὲν τὸ εὑρίσκομεν ὅτι εἶναι λυπηρόν, ἀφοῦ οἱ σύμμαχοι τὸ ἀνεγνώρισαν.

§82Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἔτσι ἀπολαμβάνει, καὶ τῆς ἀμνηστείας τοῦ συγκροτήματος.

§83Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ ἦλθεν ὁ κ. Τσαλδάρης ἀμέσως ὡς ἀληθινὸς τζέντλεμαν νὰ ἐπιστρέψῃ τὸ φιλοφρόνημα καὶ ἀνεγνώρισε καὶ αὐτὸς μὲ τὴν σειράν του εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ΕΠΕΚ, ὅτι, ὅ,τι ἐλέχθη εἰς τὸ παρελθὸν ἔπρεπε νὰ λησμονηθῇ καὶ ὅτι οὐδεμία ἐχθρότης εἰς τὰς σχέσεις των καὶ τὴν συμμαχίαν των ἔπρεπε νὰ ἐπικρατῇ εἰς τὸ μέλλον. Καί, τελευταῖος, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἱπποτικώτερος ὅλων, ἐλησμόνησε καὶ τὸ παλαιὸν καὶ τὸ πρόσφατον παρελθόν, ἀπέστειλεν εἰς περίπατον καὶ ἱστορίαν καὶ ἀρχὰς καὶ ἰδεολογίαν καὶ ὑπέγραψε μὲ τὰς δύο του χεῖρας τὴν ἱερὰν αὐτὴν συμμαχίαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐπεσφράγισε, μάλιστα, διὰ δημοσίων ἀσπασμῶν καὶ ἐναγκαλισμῶν. Βεβαίως, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ἡ συμμαχία αὐτὴ τῶν τριῶν λεγομένων μεγάλων κομμάτων νὰ δημιουργήσῃ ἀληθινὴν ἐντύπωσιν, ἐὰν ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένοντο αὐτὰ δὲν ἦτο περιωρισμένος μόνον εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί. Ἐὰν ἦτο γενικώτερος, πρέπει νὰ εἶναι βέβαιοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν τριῶν κομμάτων, ὅτι θὰ ἐπεκροτοῦντο ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία θὰ ἔδιδεν εὐχαρίστως τὴν ἐμπιστοσύνην της, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ σταματήσῃ τὸν κατήφορον πρὸ τοῦ ὁποίου φερόμεθα. Καὶ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἱερᾶς αὐτῆς συμμαχίας, συνεχίσθησαν, τὰ παζαρεύματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐθεμελιοῦτο ἡ συμμαχία αὐτή. Καὶ ἠκούσαμεν ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἤρχισε τὸ παζάρευμα τῶν ἀριθμῶν, τῶν ποσοστῶν, δηλαδή, κατὰ τὸ σύστημα τῆς κολοκυθιᾶς: 22 εἶπεν ὁ εἷς· διατὶ 22 καὶ ὄχι 21; εἶπεν ὁ ἄλλος συνεταῖρος. Διατὶ 21 καὶ ὄχι 20 κ.ο.κ. Καὶ κατελήξαμεν, κύριοι, εἰς τὸ 17%...

§84Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Τὴν κολοκυθιὰν αὐτὴν τὴν ἔπαιξε καὶ ὁ ἀρχηγός σας.

§85Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα.

§86Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Εἰς τὴν κολοκυθιὰν μετέσχε καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1949.

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὐδέποτε. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό.

§88Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀνακριβές.

§89Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐδῶ, κύριοι, ὑπάρχουν βουλευταὶ οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν καμμίαν ἄλλην δουλειά, παρὰ νὰ διακόπτουν συνεχῶς τοὺς ρήτορας.

§90Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε, εἰς μάτην ἀναζητεῖτε τὰς ἀναμνήσεις σας. Οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τότε, εἶναι οἱ ἴδιοι, οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον κατασκευάζουν τὸ ἴδιον κατασκεύασμα. Μὲ ἐπεσκέφθη εἰς τὸ σπίτι μου ὁ κ. Ζαΐμης καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσεν αὐτὸ τὸ κατασκεύασμα, καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι λάθος. Ὄχι ὅτι ἐγὼ συμμετέσχον εἰς τὸ κατασκεύασμα. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἱστορία, εἶναι μία κουρελοῦ τὴν ὁποίαν κατήγγειλον καὶ εἶπον, ὅτι καθ’ ὃν τρόπον καταρτίζεται εἶναι λάθος. Οὐδέποτε συμμετέσχον εἰς τοιαύτας συνεργασίας καὶ εἰς τὸ παρελθόν.

§91Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐδέχθητε τὸ 15%.

§92Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ἔδωσα ἤδη τὴν ἀπάντησιν.

§93Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τί γράφει ἡ «Καθημερινὴ» τῆς 25–12–1949; «Παπανδρέου: Νὰ ὁρισθῇ ὅτι εἰς τὴν βʹ κατανομὴν θὰ μετέχουν τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν τὸ 10% τοῦ συνόλου τῶν ψήφων... (ἀναγινώσκει).....»

§94Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἰσχύοντος νόμου τῆς ἀναλογικῆς.

§95Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου Ζαΐμη.

§96Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἴτε πρόκειται περὶ τοῦ σχεδίου Ζαΐμη, εἴτε περὶ ἄλλης συζητήσεως, ἡ ἄποψις αὐτὴ εἶναι ἄποψις, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον καί, συνεπῶς, δὲν εἶναι συζήτησις περὶ διασκευῆς νέου ἐκλογικοῦ συστήματος. Εἶναι γραμμένο εἰς τὸ ἰσχῦον καθεστώς. Ὅτιδήποτε καὶ νὰ πῆτε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μεταβάλλετε τὸ γεγονός.

§97Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνεγράφοντο καθημερινῶς εἰς τὸν τύπον, τὸν Δ)βριον τοῦ 1949, εἰδήσεις καὶ πληροφορίαι περὶ τῆς στάσεως τῶν διαφόρων κομμάτων, εἴτε μετεῖχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε ὄχι, ἐπὶ τοῦ λεγομένου «σχεδίου Ζαΐμη». Ὅλα τὰ κόμματα ἔλαβον τότε θέσιν ἔναντι αὐτοῦ. Εἰδικώτερον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δ.Σ. κόμματος ἐπέμεινεν ὅπως τὸ ποσοστὸν τῶν ψήφων...

§98Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ἐδώσαμεν ἀπάντησιν καὶ εἰς μάτην ἐπανέρχεσθε.

§99Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. ... τῶν δικαιουμένων συμμετοχῆς εἰς τὴν βʹ κατανομὴν ὁρισθῇ τὸ 10% τῶν ψήφων ὅλης τῆς Ἐπικρατείας, ἐνῷ εἰς τὸ ἰσχῦον σύστημα ἔχει ἐπιβληθῆ ὁ περιορισμὸς τοῦ 10% διὰ τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου. Ὁ κ. Τσάτσος δύναται νὰ γνωρίζῃ καλῶς ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφοντο τότε εἰς τὸν τύπον, ἀφεώρων συζητήσεις ἐπὶ τοῦ σχεδίου Ζαΐμη, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ σήμερον συζητοῦμεν.

§100Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Ἡ ἀνάγνωσις ὑπὸ τοῦ κ. Στράτου τῆς πληροφορίας ἐκ τῆς ἐφημερίδος ἐπιβεβαιοῖ τὰ ὅσα λέγομεν.

§101Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀγαπητὲ συνάδελφε, ἐζήτει τὸ 10%.

§102Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Ἄρα δὲν συνεφώνησε.

§103Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀπευθύνω παράκλησιν καὶ πρὸς τοὺς ἀγαπητοὺς συναδέλφους, τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, διὰ τὰς διακοπάς. Ἐγὼ ἐταλαιπωρήθην ἐπὶ τρεῖς ὁλονυκτίους συνεδριάσεις, ἐρχόμενος ἐδῶ διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ καταλάβω τοὺς ἀριθμοὺς τῆς ἀναλογικῆς. Ἀφήσατέ με νὰ σᾶς εἴπω τί ἀπεκόμισα ἐγὼ ἀπὸ αὐτὴ τὴ δουλειά. Ἤκουσα μὲ προσοχὴν τοὺς εἰσηγητάς, χωρὶς νὰ τοὺς διακόπτω μάλιστα, ὅπως διακόπτομαι τώρα. Δὲν ἐκατάλαβα τίποτε ἀπὸ τὸ 17%. Ἐπειδὴ δὲ ἐγεννήθησαν ἀπορίαι, εἷς ἐκ τῶν εἰσηγητῶν εἶπε: 17 σὺν 17=34. Σὰν νὰ ἐλέγαμεν ἡμεῖς ὅτι 17 σὺν 17=35! 34 κάμνει, ἀλλὰ τί βγαίνει ἀπὸ αὐτό; Ὕστερα ἦλθεν ἄλλος εἰσηγητής, ὁ ὁποῖος δὲν ἔκαμε πρόσθεσιν, ἀλλὰ πολλαπλασιασμὸν—3Χ17=51. 51 εἶναι μία ψῆφος παραπάνω. Συνεπῶς ὅ,τι γίνεται εἰς τὰς Ἀνωνύμους Ἑταιρίας, θὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν μὲ τὸ 3Χ17=51 καὶ ἐδῶ. Ἐγὼ δὲν καταλαβαίνω ἀπὸ αὐτὰ τὰ πράγματα καίτοι καταγίνομαι καὶ μὲ τοὺς ἀριθμούς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πῶς θέλετε νὰ καταλάβουν καὶ ἐκεῖνοι ποὺ τὰ ἐδημιούργησαν, ἀφοῦ εἰς τὸ ἐξάμβλωμα αὐτὸ τῆς ἀναλογικῆς δὲν κατώρθωσαν ὡς τώρα νὰ δώσουν οὔτε ὀνομασίαν; Ὑπάρχουν τρεῖς ὀνομασίες ἕως τώρα: ηὐξημένη, πριμοδοτημένη καὶ ἐνισχυμένη! Οἱ εὐτυχεῖς ἐφευρέται καὶ ἀνάδοχοι τοῦ συστήματος δὲν κατώρθωσαν μέχρι τῆς στιγμῆς νὰ εὕρουν μίαν ὀνομασίαν. Τὸ πραγματικὸν ὄνομα τοῦ κατασκευάσματος, κατ’ ἐμέ, πρέπει νὰ εἶναι «ἀνήθικος καὶ ἀνελευθέρα ἀναλογική», Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντύπωσις τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος σκέπτεται σοβαρῶς. Δύο εἶναι τὰ συστήματα, κ. συνάδελφοι, τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸ ἀναλογικόν, τὰ ἀνόθευτα, τὰ ἁγνά, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἐτῶν ἐπικρατοῦν καὶ ἐφαρμόζονται. Αὐτὴ ἡ νέα ἐφεύρεσις, αὐτὸ τὸ νέον κατασκεύασμα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐτέθη ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν πρὸς ψήφισιν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σοβαρόν, ὅτι στραγγαλίζει τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι μᾶς ἄγει εἰς δυσαρέστους συνεπείας καὶ ἀποτελέσματα καὶ ὅτι, κυρίως, θὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι νομοθετοῦμεν ἐδῶ διὰ νὰ παραποιήσωμεν τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ νὰ δημιουργήσωμεν νόθον κατάστασιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ζημιωθοῦν κόμματα, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα εἰς τὸν τόπον καὶ τὰ ὁποῖα δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου καταβάλλεται προσπάθεια νὰ ἀδικηθοῦν ἢ νὰ ἐξαφανισθοῦν παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ εἴπω περισσότερα. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δ. Σ. κόμματος παρενέβη ἀπόψε εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἔχω τὸ παράπονον, ὅτι μὲ τὴν γνώριμον ὁλοκλήρωσίν του, μᾶς ἐστέρησε τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐσκεπτόμεθα νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Αὐτοὶ οἱ αἰφνιδιασμοὶ γίνονται συχνὰ καὶ μᾶς ἀποστερεῖ τοιουτοτρόπως τῆς εὐχαριστήσεως νὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ καθῆκον μας πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δὲν ἀπευθύνομαι πρὸς τοὺς τρεῖς Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, λυποῦμαι δὲ διότι, παρ’ ὅλην τὴν ζωηράν μου ἐπιθυμίαν, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπευθυνθῶ καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ἀπευθύνομαι, διότι ἔχουν δηλώσει ὅτι ἔκαμαν τὸ σύστημα αὐτὸ διὰ νὰ πάρουν περισσοτέρας ψήφους, ἔστω καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ κατασκεύασμα αὐτό, τὸ θλιβερὸν αὐτὸ κατασκεύασμα, τὸ θεωρῶ νόθον, δὲν εἶναι ἀπαύγασμα τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὴν προσοχὴν ὄχι τῶν κατασκευαστῶν του, Ἀρχηγῶν τῶν τριῶν κομμάτων, ἀλλὰ τῶν συναδέλφων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ κάμω ἔκκλησιν πρὸς αὐτοὺς νὰ προσέξουν, διότι ἡ δημιουργία νέων συστημάτων, ἡ ἐκτροπὴ ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δημιουργεῖ προηγούμενον, διὰ τὸ ὁποῖον πρῶτοι ἡμεῖς θὰ μετανοήσωμεν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅταν πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ προτάσσωμεν τὸ κομματικὸν συμφέρον ἀπὸ τὸ γενικὸν συμφέρον, νὰ θέλωμεν νὰ στραγγαλίσωμεν τοὺς θεσμούς, τὰ συνταγματικῶς κρατοῦντα ἀπὸ ἐτῶν, νὰ μετατρέψωμεν συστήματα, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν τὰ ἐλαττώματά των καὶ τὰ προτερήματά των, ἀλλ’ εἶναι συστήματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἐτῶν ἔχουν ἐφαρμοσθῆ χωρὶς παραλλαγάς, χωρὶς νοθείας, χωρὶς μετατροπάς. Ἀπευθύνομαι, συνεπῶς, πρὸς τοὺς συναδέλφους καὶ τοὺς παρακαλῶ νὰ ἀντιδράσουν μὲ κάθε τρόπον, συμφωνοῦντες, ἄλλως τε, πρὸς τὴν ἰδίαν των θέλησιν, ἵνα μὴ διὰ τῆς ψήφου των δημιουργήσουν κατάστασιν διὰ τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος, ὅτι αὐτοὶ πρῶτοι θὰ λυπηθοῦν. Νομίζω, ὅτι παρὰ τὴν πλειοψηφίαν δι’ ἧς ἀπειλούμεθα ἔχομεν πλεῖστα ὅσα ἐπιχειρήματα καὶ θὰ ἔχωμεν ἴσως καὶ πλείστους ὅσους τρόπους νὰ ἀντιδράσωμεν. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ ἀποχῆς. Ἀλλ’ ὅταν ἐκτρεπώμεθα τοῦ πολιτεύματος, ὅταν θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν νόμους, οἵτινες εἶναι ἀντίθετοι καὶ πρὸς τὸ πολίτευμα καὶ πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ἄμυνα ἐπιτρέπεται δι’ ὅλων τῶν τρόπων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐγὼ προσωπικῶς, ὄχι μόνον ἀποδοκιμάζω τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐνώπιον τοῦ Σώματος πρὸς ψήφισιν, ἀλλὰ καὶ διαμαρτύρομαι ἐντόνως μὲ ὅλην μου τὴν δύναμιν κατὰ τοῦ στραγγαλισμοῦ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§105Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅλα ὅσα συζητοῦμε περὶ ἐκλογικῆς μεθόδου, πρέπει νὰ προϋποθέτουμε διεξαγωγὴν ἐκλογῶν, μὲ τέλεια ἐλευθερία τῶν ὑποψηφίων νὰ ἐπικοινωνοῦν μὲ τοὺς ψηφοφόρους καὶ τέλεια ἐλευθερία τῶν ἐκλογέων νὰ ψηφίζουν ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ ἠθικοὺς ἐκβιασμοὺς καὶ ἐπιβολὴν διὰ τῆς βίας ἀνθρώπων ξένων πρὸς τὰ φρονήματά των. Πρωταρχικὴ σημασία γιὰ τὶς ἐκλογὲς ἔχει λοιπὸν ἡ ἀπόλυτη ἐλευθερία διεξαγωγῆς τους. Ὅσο γιὰ τὰ προτεινόμενα καὶ γνωστὰ ἐκλογικὰ συστήματα τὸ πλειονοψηφικό, σὲ ὅμοια ἐλεύθερο κλῖμα παρουσιάζει ἀναταραχὴ ζωηρότερη στὴν ἐκλογικὴ περίοδο. Ἔχει ἀκόμα καὶ τὸ ἐλάττωμα, νὰ μὴ φανερώνεται στὴ διακυβέρνηση τῆς χώρας ἢ γνώμη τῆς μειονοψηφίας καὶ δὲν παρουσιάζει εὔκολη τὴν εὐκαιρία νὰ προβάλλουν νέες δυνατὲς φυσιογνωμίες στὴν πολιτικὴ ζωή, φέρνοντας στὸν τόπο τὴ ζωογόνο τους ἐπίδραση. Εὐνοεῖ πολὺ τὸν συντηρητισμό. Μὰ εἶναι τὸ καλύτερο γιὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐφαρμογὴ ἑνὸς ἀκέραιου κυβερνητικοῦ προγράμματος, ποὺ ἔχει ἐπιδοκιμάσει ὁ λαός. Διώχνει τὴν κυβερνητικὴν ἀστάθεια. Ἐξασφαλίζει τὸν ἀληθινὸν ἔλεγχο, τὴ βάσι τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Ἐπιβάλλει στὴν ἀντιπολίτευση νὰ μένῃ ἀλύγιστη στὶς ἀρχές της, νὰ ἀναζωογονηθῇ στὴν ἐμπιστοσύνη τοῦ λαοῦ, προφυλαγμένη ἀπ’ τὴ φθορὰ τῆς ἐξουσίας καὶ νἄρθῃ μὲ τὴ σειρά της σὰν πλειονοψηφία, ἐξασφαλίζοντας πρόγραμμα ἐφαρμογῆς ὅλης τῆς πείρας καὶ τῶν ἀρχῶν της. Μὲ κάπως ζωηρότερη κίνηση τὴν ἐποχὴ τῶν ἐκλογῶν φέρνει σ’ ὅλο τὸν κατοπινὸ χρόνο συνέχεια τῆς γόνιμης ἐργασίας στὴν πλειονοψηφία. Κόμματα ποὺ φιλοδοξοῦν ν’ ἀφήσουν ἐποχὴ στὴν διακυβέρνηση ἑνὸς τόπου, αὐτὸ τὸ σύστημα ἐκλογῆς πρέπει νὰ προτιμοῦν. Θὰ ἦταν εὐχῆς ἔργον, ἂν τὸ πλειονοψηφικὸ ἔσβυνε τὸ σοβαρώτερό του ἐλάττωμα, βρίσκοντας τρόπο ν’ ἀντιπροσωπεύονται οἱ μειονοψηφίες στὴ Βουλή, ὅταν δὲν τὸ κατώρθωσαν στὶς ἐκλογές, ὅπως κάποτε σκέφθηκε ὁ κ. Κ. Τσαλδάρης. Τὸ γνήσιο «μειονοψηφικὸ» κἄπως περιορίζει στὴν ἐκλογικὴ περίοδο τὴν ὀξύτητα. Μὰ δὲν τὴν ἐξαφανίζει. Δίνει τὸ δικαίωμα στὶς μειοψηφίες νὰ ἔχουνε γνώμη καὶ τοῦτο εἶναι τὸ καλύτερό του προσόν, ἡ ἀληθινὴ ἀσφαλιστικὴ δικλεῖδα στὸν πολιτικὸ καὶ κοινωνικό μας ἀτμολέβητα. Ὅποιος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀκούεται μιλώντας καὶ γράφοντας, ξεθυμαίνει ἀρκετὰ καὶ δὲν συνωμοτεῖ. Φέρνει καὶ συζήτησι πάνω στὰ συμφέροντα καὶ τὶς γνῶμες τῶν μειονοψηφιῶν, ποὺ εἶναι ὠφέλιμες στὸ σύνολο. Φέρνει γρηγορώτερα στὴν ἐπιφάνεια τῆς πολιτικῆς ζωῆς τὶς λίγες νέες καλὲς φυσιογνωμίες. Μὰ ἔχει καὶ τὰ μεγαλύτερα ἐλαττώματα. Συστηματικὰ κλωσσάει καὶ τὴν ἐκκόλαψη τῶν πολιτικάντηδων, ὑπονομεύει «ἐν ὀνόματι τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειονοψηφιῶν» τὸ ἔργον τῶν περισσοτέρων. Ἂν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον οἱ 51 νὰ διοικοῦν τοὺς 49 στοὺς 100, δὲν εἶναι ὅμως καὶ καθόλου ἠθικό, οἱ 49 νὰ παραλύουν τὴ βούληση τῶν 51, ἂν πᾶμε στοὺς «ἐξεζητημένους» συλλογισμούς. Μὲ τὴν ἀναλογικὴ ἡ ἀναταραχὴ τῶν ἐκλογῶν γίνεται μόνιμη μετεκλογικὴ κατάστασι. Ἀντιτίθεται ἀπὸ φυσικοῦ της ἡ ἀναλογικὴ στὴν ἐφαρμογὴ ἑνὸς γενικοῦ προγράμματος, δὲν ἐφαρμόζεται κανένα, πρᾶγμα χειρότερο κι’ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴ ἑνός, ἔστω, καὶ κακοῦ προγράμματος διακυβερνήσεως. Καὶ πρόγραμμα πρέπει νὰ ἐφαρμόσουν τὰ κόμματα, πρόγραμμα ποὺ ἐψήφισεν ὁ λαὸς καὶ ὄχι πρόγραμμα γενικὰ ἢ μερικὰ μὴ ψηφισμένο, δηλαδὴ ἀποδοκιμασμένο ἀπ’ τὸ λαό. Ἀναγκάζει τὰ κόμματα νὰ συγκυβερνοῦν, δηλαδὴ νὰ φθείρουνται ὅλα, σύγχρονα, πρᾶγμα ὀλέθριο γιὰ τὴν Κοινωνία. Ἐξαφανίζει ἔτσι οὐσιαστικὰ τὸν ἔλεγχο, μακραίνει ἀνυπόφορα τὶς συζητήσεις στὴ Βουλή, προετοιμάζοντας, μὲ τὸν τρόπο αὐτό, τὴν ἀνάγκη τῶν Ἀναγκαστικῶν νόμων, μειώνει σὲ μεγάλο βαθμὸ τὴν ἐμπιστοσύνη τοῦ λαοῦ στὸν κοινοβουλευτισμό. Τίποτα σταθερό, ἱστὸς Πηνελόπης τὸ κυβερνητικὸ ἔργο, μὰ καὶ τὸ ἔργο τῆς ἀντιπολίτευσης. Ὅσα κόμματα ἔχουν τὴ σοφὴν ὑπομονὴ νὰ περιμένουν νὰ φθάσῃ ἡ ὥρα τους, θέλουν τὸ πλειονοψηφικό. Ὅσο γιὰ τὸ μονοεδρικὸ ἐκλογικὸ σύστημα ποὺ ἔχει σήμερα ἡ Ἀγγλία, τὸ νομίζω σὰ θύρα ποὺ ἀνοίγει διάπλατα τὴν εἴσοδο στὰ ἐκλογικά μας ἐνισχυμένου καὶ φοβεροῦ τοῦ ἐκλογικοῦ σιμωνισμοῦ, τῆς δωροδοκίας. Ἀλλὰ τὰ παραπάνω βασικὰ ἐλαττώματα εἶναι τῆς γνήσιας ἀναλογικῆς. Ἡ νόθη ἀναλογικὴ τοῦ νόμου 5493 δὲν παρουσιάζει γνώμη μειονοψηφιῶν, ἀλλὰ μὲ τοὺς ἀλλόκοτους ὑπολογισμούς της καὶ τὰ κράματα ἐφετείων καὶ συνολικά, μᾶς δίνει ἀνάγλυφη τὴν εἰκόνα, ἕνα κόμμα νὰ ἔχῃ 11 ἕδρες στὴν πρώτη καὶ 35 ἕδρες μὲ τὴν τελευταία κατανομή. Καὶ θεωρεῖ δίκαιο μὲ 3000 ψήφους σὲ μερικὲς ἐπαρχίες, νὰ ἔχῃς ἕδρα βουλευτικὴ ἄλλη μία, δηλ. παραπάνω ἀπ’ τὸ δίκιο σου· καὶ στὶς μεγάλες περιφέρειες, ὅπου καὶ ἡ ἀντίθεση τῶν συμφερόντων εἶναι μεγαλύτερη, νὰ μὴν ἔχῃς ἕδρα μὲ 8.500 ψήφους. Δὲν προνοεῖ δὲ καθόλου γιὰ ἐκπροσώπηση τῶν ἐθνικῶν μειονοψηφιῶν, ὅπως εἶναι οἱ ἀναγνωρισμένες Ἰσραηλιτικὴ καὶ Τουρκική. Μὰ τί νὰ ποῦμε μὲ τὴν «ἀναλογικὴ τῶν πρίμ;» ἢ ὅπως τὴν λένε, ἐνισχυμένη; Ἁπλούστατα δὲν εἶναι καθόλου ἀναλογική, οὔτε ληστρική, ὅπως τὴν εἶπαν. Εἶναι κατησχημένη. Τὸ δίκηο ἀπαιτεῖ νὰ γίνῃ δεκτὸ τὸ σύστημα, ποὺ εἶχα τὴν τιμὴ νὰ προτείνω στὴ Βουλή, ἂν ἀποφασισθῇ νὰ ἔχουμε ἀναλογική. Ὁ κ. Φίλιππος Χατζήμπεης, ὅταν τοῦ τὸ πρωτοεῖπα, γιὰ νὰ τὸ εἰσηγηθῇ στὴν Διακομματικὴ Ἐπιτροπή, δὲν ἐκατάλαβε καλὰ τὴν ἁπλότητά του καὶ τὸ ἔμπλεξε μὲ ἄλλες πράξεις ὑπολογισμοῦ. Βάσιν ἔχει τὸ κοινὸ ἐκλογικὸ μέτρο γιὰ ὅλη τὴν Ἐπικράτεια. Εἶναι τοῦτο τὸ πηλίκον τῆς διαιρέσεως τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ψηφισάντων στὶς προηγούμενες βουλευτικὲς ἐκλογές, διαιρούμενο μὲ τὸν ἀριθμὸ ὅλων τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν. Δηλαδὴ θὰ εἶναι σὲ στρογγυλὸν ἀριθμό, ἂν οἱ ἕδρες εἶναι 250, πάνω–κάτω 6500. Μικρὴ διαφορὰ θὰ ἔχουμε, ἂν ἀφαιρέσουμε τὸν ἀριθμὸ τῶν νέων διαγραφέντων καὶ προσθέσουμε τὸν ἀριθμὸ τῶν νέων ἐγγραφέντων ψηφοφόρων ἀπ’ τὶς προηγούμενες βουλευτικὲς ἐκλογὲς κι’ ἐδῶ. Εἶναι γνωστοὶ οἱ ἀριθμοὶ αὐτοί, ἀλλὰ καὶ ἂν παραβλεφθοῦν, δὲν ἀλλάζει οὐσιαστικὰ τὸ γενικὸ ἐκλογικὸ μέτρο· θὰ προκύψῃ αὔξηση τοῦ πηλίκου μόνο κατὰ δυὸ–τρεῖς ἑκατοντάδες, ἀφοῦ σὲ διαφορὰ ἐγγραφέντων καὶ διαγραφέντων 1000 τὸ πηλῖκον μόνο σὲ 4 μονάδες διαφέρει. Μὲ τὸ ἐκλογικὸ αὐτὸ γενικὸ μέτρο καὶ σὲ κάθε ἐκλογικὴ περιφέρεια διαιρεῖται ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφισάντων καὶ τὸ πηλίκον εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν της. Τὰ κόμματα καὶ οἱ ἀνεξάρτητοι παίρνουν τὶς ἕδρες τῆς ἐκλογικῆς περιφέρειας κατὰ τὸν ἁπλούστερο καὶ δικαιότερο τρόπο καὶ αὐτονόητο εἶναι, ὅτι σὲ κάθε περιφέρεια εἶναι ἐπιτυχὼν ὅποιος ἔχει τὸ μεγαλύτερο ὑπόλοιπο. Ἐξαίρεση γίνεται γιὰ τὴ Θεσσαλονίκη, ὅπου, ἂν δὲν ἐπιτύχῃ ἀπ’ εὐθείας σ’ ἕνα συνδυασμὸ ἢ σὰν ἀνεξάρτητος ἕνας Ἰσραηλίτης, παίρνει ὁ πλειονοψηφίσας εἰς τὰ κατάλοιπα Ἰσραηλίτης τὴν τελευταία ἕδρα. Τὸ ἴδιο γίνεται γιὰ τοὺς Τούρκους στοὺς δύο Νομοὺς Ἕβρου καὶ Ροδόπης. Ὁ Χαρίλαος Τρικούπης, κρίνοντας, ὅτι ἀληθινὴ ἀναλογία τοῦ πληθυσμοῦ γίνεται καὶ μὲ τοὺς ἐγγεγραμμένους στοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἔκανεν ἐκλογὲς εἰς τὰ 1886, μοιράζοντας τὶς ἕδρες ἀναλόγως τῶν ἐγγραφέντων, χωρὶς νὰ φύγῃ ἀπ’ τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρου 68 τοῦ Συντάγματος. Καλύτερα ὅμως ἐκφράζεται ἡ ἔννοια τῆς ἀναλογίας τοῦ πληθυσμοῦ μὲ τὴν βούλησιν τῶν ψηφισάντων κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἡ δὲ ἀναδρομὴ σὲ προγενέστερη πράξι δὲν εἶναι κάτι ἀσυνήθιστο, ἀφοῦ ἡ ἔννοια τοῦ «πληθυσμοῦ» πάντα καθοριζότανε μὲ βάση «προγενεστέρας» ἀπογραφῆς. Μὲ τὸν ἁπλὸ αὐτὸν τρόπο δίκαια μοιράζονται οἱ ἕδρες· καμμία ἐκλογικὴ περιφέρεια δὲ μένει χωρὶς ἀντιπρόσωπο· ὅλες οἱ ἕδρες μοιράζονται μὲ πρώτη κατανομή· καὶ σὲ τρεῖς τὸ πολὺ μέρες ξέρουμε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν καὶ τοὺς ἐπιτυχόντες. Ἐννοεῖται, τὸ νὰ ψηφίσουν πάλιν οἱ στρατιωτικοί, ὅπως ἔγινε πέρσυ, εἶναι τέλεια ἀπαράδεκτο καὶ μόνο ὑποψίες γεννάει γιὰ τὴν ἀμεροληψία τῶν ἐκλογῶν. Ἂς ψηφίσουν ὅσοι ἔχουν δικαίωμα στὸν τόπο ποὺ ὑπηρετοῦν καὶ τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ποὺ βρίσκονται, χωρὶς ἰδιαίτερα ἐκλογικὰ τμήματα, ὅπως πάντα γινότανε. Τελειώνοντας, ἔχω νὰ παρακαλέσω τὴ Βουλή, νὰ προσέξῃ, πῶς τὸ ἁπλούστατο καὶ δίκαιο σύστημα, ποὺ εἶχα τὴν τιμὴν νὰ προτείνω, τὸ βρήκανε, λέει, στὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἀνεφάρμοστο. Ἄν τὸ ἔκρινεν ἀσύμφορο στὰ κομματικὰ συμφέροντα μερικῶν κομμάτων, συμφωνῶ, πὼς θὰ εἶχαν ἀπόλυτο δίκαιο.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Λιαροῦτσος ἔχει τὸν λόγον.

§107Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς νέος ἄνθρωπος ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ σήμερον ποὺ βλέπω, ὅτι εἶναι αἱ τελευταῖαι συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, νὰ εἴπω ὡρισμένας σκέψεις μου ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῶν ἐπικειμένων ἐκλογῶν, διὰ τὴν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα διὰ τὸν πολιτικόν μας βίον. Εἰσῆλθον εἰς τὸ Κοινοβούλιον μὲ τὰς καλλιτέρας τῶν ἐλπίδων καὶ ἦλθον εἰς τὸ ὡραῖον αὐτὸ μέγαρον, ὅπου στεγάζεται ἡ Βουλὴ καὶ εἶδον ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται τὸ ὅλον σύστημα διακυβερνήσεως τῆς χώρας μας. Ἀλλ’ αἱ ἐλπίδες αὐταὶ φαίνεται, ὅτι ἦσαν φροῦδαι, διότι ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα διεπίστωσα ἕνα πρᾶγμα, ὅτι πρῶτα–πρῶτα οἱ βουλευταὶ γενικῶς ἐπιδεικνύουν μίαν πειθαρχίαν, ἡ ὁποία ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τῆς καλῶς νοουμένης πειθαρχίας καὶ ἐγγίζει τὴν ἔννοιαν ἑνὸς πειθαναγκασμοῦ τῶν βουλευτῶν, ἀπέναντι τῶν Ἀρχηγῶν των καὶ ἀπέναντι τῶν κομματικῶν σχηματισμῶν γενικώτερον, πρᾶγμα ποὺ νομίζω, ὅτι ἀμβλύνει τὸ χρέος τὸ ὁποῖον ἔχουν ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρουν ἀπέναντι αὐτοῦ, δηλαδὴ νὰ μεταφέρουν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τὴν φωνήν του, τὰ αἰτήματά του καὶ τὰς βλέψεις του καὶ νὰ μεταφράζουν ὅλα αὐτὰ εἰς ἔργον. Ἀντιθέτως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετήρησα, ἦτο ὅτι πολλάκις ἐλήφθησαν ἀποφάσεις ἐρήμην τῶν βουλευτῶν καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐνεφανίσθησαν αἱ ἀποφάσεις, ὡς δῆθεν ληφθεῖσαι ἐν ὁμοφωνίᾳ καὶ ὡς δῆθεν ἀνταποκρινόμεναι εἰς τὰς σκέψεις των, χωρὶς κἂν νὰ ἔχουν ὑποψιασθῇ οὗτοι αὐτὰς τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἴσως τὸ πρῶτον ἐπληροφοροῦντο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἢ ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων.

§108Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Εἰς ποῖον κόμμα συνέβη αὐτό;

§109Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ. Αὐτὸ συμβαίνει γενικῶς εἰς ὅλα τὰ κόμματα καὶ αὐτὸ τὸ συνάγω ἀπὸ τὴν πεῖραν καὶ τὰς συζητήσεις ποὺ εἶχον μὲ πλείστους ἐκ τῶν συναδέλφων, ἐξ ὅλων τῶν κομμάτων.

§110Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Ἡμεῖς κύριε συνάδελφε, εἰς τὸ κόμμα μου εἴμεθα πολὺ ὀλίγοι, βλεπόμεθα συχνὰ καὶ λαμβάνομεν ἀποφάσεις ἐν ὁμοφωνία.

§111Π. ΛΙΑΡΟΥΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ πρέπει νὰ τὸ προσέξῃ πολὺ ὁ πολιτικὸς κόσμος, διότι εἶναι ἕνα στοιχεῖον ποὺ ἀρχίζει νὰ καταλύῃ τὴν ἔννοιαν τῆς καλῶς νοουμένης ἐλευθερίας. Βεβαίως, ἕνας σχηματισμὸς κομματικὸς πρέπει νὰ ἔχῃ μίαν πειθαρχίαν καὶ ἱεραρχίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σέβωνται τὰ μέλη του. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ δεσμεύουν ἀπόλυτα ἕνα ἕκαστον ἐξ ἡμῶν καὶ νὰ τοῦ ἐπιβάλουν νὰ κάμῃ τὸ κάθε τί. Ἀπὸ τοῦ σημείου τῆς πειθαρχίας, μέχρι τοῦ νὰ ἐπιβάλλεται μία τυφλὴ παρακολούθησις τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν 3–4–5 ἄνθρωποι χαράσσουν, ἄνθρωποι ὡς οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ κομμάτων, μὲ ἱστορίαν τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ἀλλὰ πολὺ ὀλίγοι, διὰ νὰ φέρουν τὴν εὐθύνην τῆς τύχης τοῦ Ἔθνους, ὑπάρχει ἀπόστασις. Καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἀναφύεται ἡ ἰδική μας εὐθύνη, νομίζω, ὄχι μικρά. Ἤδη σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς συστήματος, ποὺ λέγουν οἱ παρελάσαντες συνάδελφοι, οἱ ἀντιτιθέμενοι εἰς αὐτό, ὅτι ἐὰν ἐγένετο ἢ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μυστικὴ ψηφοφορία, ἴσως δὲν θὰ εὑρίσκοντο νὰ ψηφίσουν αὐτό, οὔτε καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ οἱ ὑποστηρίζοντες τοῦτο. Καὶ ἐν τούτοις, οἱ κ. συνάδελφοι, θὰ τὸ ψηφίσουν, λόγῳ πειθαρχίας εἰς τὰ κόμματά των καὶ διὰ νὰ φανοῦν συνεπεῖς εἰς τὴν γραμμὴν ποὺ χαράσσουν ταῦτα, ἐν γνώσει τοῦ ὅτι τὸ σύστημα καταδικάζεται, ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην, ἀλλὰ κατεδικάσθη ἤδη καὶ μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, δι’ ἀκραδάντων ἐπιχειρημάτων, ἀκόμα δὲ καὶ ἀπὸ τὸν τύπον, ὁ ὁποῖος κατὰ κάποιον τρόπον ἐκπροσωπεῖ τὴν κοινὴν γνώμην. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσοι γνωρίζουν τὴν περιοχὴν ποὺ ἐκλέγομαι, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσουν τὸ γεγονός, ὅτι δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων ποὺ φοβοῦνται τὰς μελλούσας ἐκλογάς. Ἔχω ἐργασθῆ καὶ νομίζω, ὅτι ὁ λαὸς θὰ ἐκτιμήσῃ τὴν προσπάθειάν μου. Ἀλλὰ τὸ θέμα, κύριοι, τίθεται ἄλλως πως. Ὁμολογῶ, ὅτι αἰσθάνομαι βαθεῖαν ἀπογοήτευσιν καὶ δημιουργοῦνται μέσα εἰς τὴν συνείδησίν μου ἐρωτήματα, ἐὰν θὰ πρέπει νὰ ἐπιχειρήσω τὸν ἀγῶνα αὐτόν, ποὺ θὰ μὲ φέρῃ ἐδῶ, νὰ σηκώνωμαι καὶ νὰ κάθωμαι, ὁποτεδήποτε τὸ θελήσῃ οἱοσδήποτε, ἀξιότιμοι κύριοι, ποὺ θὰ εἶναι ἀρχηγὸς καὶ νὰ ἐκφράζω τὴν γνώμην του, χωρὶς νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφέρω μίαν ἐλευθέραν ἄποψιν, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν συνείδησιν, ὅτι εἶμαι ἐκπρόσωπος τοῦ Ἔθνους καὶ ὄχι ἁπλῶς ἐκπρόσωπος ἑνὸς κόμματος. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ τοῦ θέματος, αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ προκείμενον ζήτημα, νομίζω, ὅτι ἔρχεται—κατὰ τὴν ἄποψιν τῶν συντακτῶν του—νὰ θεμελιώσῃ 2–3 μεγάλους σχηματισμοὺς κομματικοὺς καὶ νὰ ἐξουδετερώσῃ ἢ νὰ μειώσῃ τὰ μικρὰ κόμματα. Αὐτὸ βέβαια, ἐὰν θὰ ἐπιτευχθῇ ἢ ὄχι, εἶναι ἄλλο θέμα. Τὸ ἐρώτημα ὅμως εἶναι τοῦτο: Συμφέρει νὰ ὑπάρχουν ἢ ὄχι μόνον μεγάλοι συνασπισμοί; Ὑποστηρίζεται ὅτι συμφέρει, διότι οὕτω θὰ ἐπιτευχθῇ καλλιτέρα διακυβέρνησις τῆς χώρας. Καὶ ἐδῶ ὅμως ὑπάρχουν ἀμφιβολίαι, διότι οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου παρέβλεψαν τὸ γεγονός, ὅτι αἱ ἀντιθέσεις ποὺ ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν κομμάτων τώρα, δὲν θὰ παύσουν νὰ ὑπάρχουν καὶ μετεκλογικῶς. Ἑπομένως εἶναι ἀπίθανον νὰ ὑπάρξῃ καὶ πάλιν Κυβέρνησις σταθερά. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι εἶναι ἀσύμφορον νὰ μὴ ὑπάρξουν καὶ μικροὶ σχηματισμοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ τοῦτο, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα αἱ μικραὶ ὁμάδες εἶναι αἱ ἐκφάνσεις τῶν διαφόρων ἰδεολογικῶν ἀποχρώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀμβλύνονται καὶ χάνονται εἰς τοὺς μεγάλους κομματικοὺς σχηματισμούς, διότι αὐτοὶ παρακολουθοῦνται ἀπὸ τὰ μεγάλα οἰκονομικὰ συγκροτήματα, ποὺ σπανίως ἐργάζονται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἀφοῦ οὕτως ἡ μοῖρα τῆς Ἑλλάδος ἔδοξε, θὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ βεβαίως μὲ τὸ σύστημα αὐτό.... Ἤθελον ὅμως κύριοι νὰ ἐξομολογηθῶ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, ὡς νέος πολιτικὸς καὶ νὰ ἐρωτήσω τοὺς νέους ποὺ ὑπάρχουν μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ὅσους ἐκ τῶν συναδέλφων μου ἐξακολουθεῖ νὰ δονῇ τὴν συνείδησίν των ἡ βαρεῖα εὐθύνη, ἡ ἄμεσος εὐθύνη ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ἐὰν ἐμφανιζόμενοι πρὸ τοῦ λαοῦ, θὰ ἔχουν ἥσυχον τὴν συνείδησίν των, ὅτι ἔπραξαν τὸ καθῆκον των νὰ ζητήσουν τὰς ἐκλογάς. Ὁ λαὸς ἀσφαλῶς θὰ τὸ κρίνῃ αὐτὸ καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ κρίνῃ καὶ ἐκείνους ποὺ ὡδήγησαν τὴν χώραν εἰς μίαν τρίμηνον ἀκυβερνησίαν, διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὴν μετατόπισιν μικρᾶς ἢ μεγάλης δυνάμεως βουλευτῶν, ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς εἰς τὴν ἄλλην, χωρὶς οὔτε αἱ ἀνάγκαι τοῦ παρόντος νὰ τὸ ζητοῦν, οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλὰ οὔτε ἀκόμη καὶ ἕνας ἀνώτερος ἰδεολογικὸς ἀγών. (Χειροκροτήματα).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσιτσάρας ἔχει τὸν λόγον.

§113Κ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν πρόκειται, κ. Βουλευταί, νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρόν, διότι νομίζω ὅτι ἐλέχθησαν τόσον πολλά, ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας ὁμιλητάς, ὥστε ἦλθον πλέον εἰς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ εἰς πλῆρες φῶς, ὅλα τὰ σωστικὰ ἐφευρήματα τοῦ περιφήμου αὐτοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νά... σωθῇ ἡ Ἑλλάς! Ἔλαβα τὸν λόγον διὰ νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ εἶμαι μέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ὑποτίθεται ὅτι ἐπεξειργάσθη τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ παρηκολούθησα ὅλας τὰς φάσεις αὐτοῦ. Δὲν ἀρνούμεθα ὅτι ἐτηρήθησαν ὅλα τὰ ἐξωτερικὰ γνωρίσματα μιᾶς ἐπεξεργασίας. Ἀλλὰ καὶ κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐπὶ ὅλων τῶν σημείων ὑπῆρχε τοιαύτη προσεκτικότης καὶ προσυμφωνία τῶν τριῶν κομμάτων, ὥστε ἡμεῖς οἱ εὑρισκόμενοι ἐκτὸς αὐτῶν, ὅταν προσήλθομεν ἐκεῖ διὰ νὰ συζητήσωμεν, δὲν ἀπετελέσαμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ τὴν φωνὴν τοῦ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ ἀρνηθῇ ὅτι, ὅταν ὑπῆρχε κάποια ἀντίρρησις καὶ κάποια ἀντίστασις ὡρισμένων μελῶν τῶν τριῶν κομμάτων, ἀπεσύροντο ἐνώπιόν μας εἰς ἰδιαιτέρας συσκέψεις διὰ νὰ ἀποφασίσουν ἐπὶ τῆς τηρητέας τακτικῆς. Καὶ ἀκόμη δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ ὅτι, ὅταν ὡρισμέναι διατάξεις εὔρχοντο μὲ τὴν σειράν των, πρὸς συζήτησιν, ἀνεβάλλοντο διὰ, τῆς μεθόδου τῆς ψηφοφορίας, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι αὗται ἀπετέλουν ἰδιαιτέραν συμφωνίαν τῶν κομμάτων καὶ πρέπει ἡ συζήτησις νὰ εἶναι πλέον ἐμπεριστατωμένη. Καὶ ἀπεσύροντο διὰ νὰ ἐπανέλθουν τὴν ἑπομένην. Ἀλλ’ ἀντὶ τῆς ἐμπεριστατωμένης συζητήσεως, ἐπηκολούθει ψηφοφορία μὲ τὰ γνωστὰ ἐκ τῶν προτέρων ἀποτελέσματά της, διότι ἐν τῷ μεταξὺ τὰ πράγματα εἶχον τακτοποιηθῆ εἰς τὰ παρασκήνια. Καὶ ἀκόμη πιστεύω ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς τὴν καλοπροαίρετον καὶ ἄψογον στάσιν τὴν ὁποίαν ἐτήρησαν τὰ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ παρούσῃ αἰθούσῃ.

§114Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶσθε Κυβέρνησις τότε, δὲν εἶσθε ἀντιπολίτευσις.

§115Κ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀντιπολίτευσις εἴμεθα. Ἦτο καλοπροαίρετος λοιπὸν καὶ ἄψογος ἡ στάσις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ φέρῃ ὡρισμένας σοβαρὰς ἀντιρρήσεις. Διότι τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ἀρχικῶς ὡς πρότασις νόμου, διὰ νὰ μετατραπῇ εἰς νομοσχέδιον καὶ εἰς τὰς δύο περιπτώσεις εἰσήχθη ἀνωμάλως καὶ παρατύπως, διότι δὲν ἐτηρήθησαν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 49 τοῦ Συντάγματος. Λέγω τοῦτο, διότι θέλω νὰ ἀπορρίψω μετὰ περιφρονήσεως τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία ἐξετοξεύθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ τῶν βουλευτῶν τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς ὑποβληθείσης ἐνστάσεως ἀπαρτίας. Ἀπὸ τὸν Ἀρχηγόν μας ἐλάβομεν αὐστηρὰν σύστασιν νὰ ἀποφύγωμεν μετ’ εὐλαβείας θρησκευτικῆς κάθε πρᾶξιν καὶ ἐνέργειαν, ἡ ὁποία, τυχόν, θὰ ἔδιδε τὴν ὑπόνοιαν κωλυσιεργίας. Ἀλλ’ ὅταν ὁ Ἀρχηγός μας μᾶς ἔδιδε τὴν ἐντολὴν αὐτήν, δὲν ἐφαντάζετο ὅτι συζήτησις τοιούτου νομοθετήματος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διεξάγεται ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων. Διότι, κύριοι, ὅταν ἕνας βουλευτὴς ὁμιλῇ καὶ ἀναπτύσσῃ τὰ ἐπιχειρήματά του, ὑποτίθεται, τοὐλάχιστον, ὅτι δι’ αὐτῶν προσπαθεῖ νὰ πείσῃ τοὺς συναδέλφους του περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν ἀπόψεών του. Καὶ ὅταν ὁμιλῇ ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων, ποῖον θὰ πείσῃ, τὰ καθίσματα; Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέφρασε χθὲς τὴν δυσφορίαν του, διότι ὁ ἀξιότιμος συναρχηγὸς τοῦ ΛΕΚ., ὁμιλῶν περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὠνόμασε κατασκεύασμα. Καὶ ἄλλος ἀγορητὴς ἐπετέθη λαῦρος, κατὰ τοῦ κ. Στεφανοπούλου, διὰ τὸν ἴδιον αὐτὸν χαρακτηρισμὸν καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ἐκφέρωνται τόσον βαρεῖαι φράσεις. Ἀλλὰ θὰ ἀπαντήσω καὶ ἐγώ. Δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν μία τοιαύτη πρᾶξις νὰ χαρακτηρίζεται ὡς «κατασκεύασμα» καὶ δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν ἡ πρᾶξις αὐτὴ νὰ χαλκεύεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀδιαμαρτυρήτως. Λοιπόν, κύριοι, καὶ ἐγὼ μὲ τὴν σειράν μου ἔρχομαι ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου νὰ τονίσω μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου καὶ νὰ ἀκουσθῶ ἀνὰ τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος, ὅτι τὸ κατασκεύασμα αὐτὸ δὲν εἶναι μόνον κατασκεύασμα, ἀλλ’ εἶναι κατασκεύασμα ἁμαρτωλόν, εἶναι κατασκεύασμα ἀνελεύθερον, εἶναι κατασκεύασμα—διὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὰς ἰδίας φράσεις τοῦ τύπου—ληστρικόν, κατασκεύασμα φαυλοκρατικόν, κατασκεύασμα, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου αἱ φαυλοκρατικαὶ μέθοδοι τῆς ἐποχῆς τοῦ Βούλγαρη ὠχριοῦν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ χαρακτηρίσῃ κανεὶς οὕτω τὸ νομοσχέδιον αὐτό, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐνῷ θεσπίζεται, ὅτι ἕνα κόμμα διὰ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν πρέπει νὰ συγκεντρώνῃ τὸ 17% καὶ ἕνας συνασπισμὸς κομμάτων τὸ 20%, δι’ ἑτέρας διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 6, παράγραφος 3, ὁρίζεται ὅτι: «Εἰς τοὺς συνδυασμοὺς κομμάτων δύνανται νὰ.... (ἀναγινώσκει)....». Ἀπὸ ποῖον ἐτέθη καὶ διὰ ποίους ἐτέθη ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι τόσον γνωστὸν εἰς ὅλους, ὥστε νὰ μὴν ὑπάρχῃ ἀνάγκη διασαφήσεως. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἀπετάνθην εἰς συναδέλφους ἄλλων κομμάτων καὶ τοὺς ἠρώτησα: «Πῶς σεῖς δέχεσθε νὰ ψηφίσητε μὲ ἐλαφρὰν τὴν καρδίαν, τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ παγὶς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ εἶναι ἐξόφθαλμος, ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐτέθη;» Καὶ μοῦ ἀπήντησαν, ὅτι ἔτσι εἶναι τὰ πράγματα, ἀλλὰ τί θέλετε νὰ κάμωμεν, ὅταν αὐτὴ εἶναι ἡ συμφωνία τῶν κομμάτων. Καὶ τοὺς ἀνταπήντησα, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐγὼ ὁ νέος βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἀνέμενον διδάγματα ἀπὸ τοὺς παλαιοτέρους, αἰσθάνομαι ἐντροπήν, διότι εἶμαι βουλευτὴς καὶ συζητῶ τοιοῦτον κατασκεύασμα. Καὶ πῶς εἶναι δυνατόν, κ. βουλευταί, νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ τὸ ἀσύλληπτον κομματικῆς ἀκολασίας κατασκεύασμα τοῦτο λῃστρικόν, ἀφοῦ δι’ αὐτοῦ ἐπιχειρεῖται ἕνας ψυχολογικὸς ἐκβιασμὸς κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον λέγομεν ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν τί πιστεύει αὐτὸς καὶ τί θέλει καὶ ὅτι τὴν ψῆφον του θὰ τοῦ τὴν πάρωμεν ἡμεῖς διὰ τῆς βίας; Διότι ἰδοὺ τί ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ, κ. βουλευταί: Ἕνας ὑποψήφιος, ἐγὼ φέρ’ εἰπεῖν, ἴσως νὰ λάβω 3–5 χιλ. σταυροὺς προτιμήσεως καὶ πιθανὸν νὰ μὴν ἐκλεγῶ βουλευτής, ἀλλὰ μὲ τὰς ψήφους τὰς ἰδικάς μου πιθανὸν νὰ ἐκλεγῇ ὁ κ. Μεμὲτ Ὀγλοῦ Ὀσμὰν μὲ τὰς 300 ψήφους του! Τοῦτο δὲν εἶναι κλοπή; Καὶ εἶναι ἢ δὲν εἶναι νοθεία τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, εἶναι ἢ δὲν εἶναι στραγγαλισμὸς τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ σύστημα τοῦτο; Καὶ μὲ αὐτὰς τὰς συνθήκας πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴν εἶναι ἐμπαιγμὸς καὶ φενάκη αὐτὴ ἡ δῆθεν προσφυγὴ εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν; Τὸ χειρότερον, κ. βουλευταί, εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἕνα ἀτελέστερο κατασκεύασμα, διότι, δι’ αὐτοῦ, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν πλέον χειρίστην διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Διότι ὅταν κανένα κόμμα δὲν λάβῃ τὴν βάσιν 17%, τότε τὰ δύο πλειοψηφίσαντα κόμματα μὲ ποσοστὸν 23%–24% θὰ ἀπετέλουν μίαν μειοψηφίαν καὶ θὰ ἐπικαθήσουν εἰς τὸν τράχηλον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ νὰ κυβερνήσουν, ὅσον χρόνον θέλουν. Θὰ ἀντιπαρέλθω κ. συνάδελφοι, τὰ ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ κόρον, περὶ ἀσταθείας καὶ παλινωδίας, διότι ταῦτα δὲν πρόκειται νὰ πείσουν κανένα καί, διότι σύμπας ὁ Ἑλληνικὸς λαός, γνωρίζει, πρὸς ποῖον μέρος εὑρίσκεται ἡ ἀστάθεια καὶ ἡ παλινωδία. Ἀλλ’ ἂς μὴ παίζωμεν μὲ τὰς λέξεις, κ. βουλευταί, διότι μόνον δύο ἐκλογικὰ συστήματα ὑπάρχουν: Ἡ ἀναλογικὴ καὶ τὸ πλειοψηφικόν. Πᾶν ἄλλο εἶναι ἀπόπειρα νοθείας τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡμεῖς ἐτάχθημεν ἀρχικῶς ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, θεωροῦντες αὐτὴν ὡς τὸ καλλίτερον καὶ δικαιότερον σύστημα. Ὅταν, ὅμως, ὁμόθυμος ὑπῆρξεν ἡ Κοινὴ Γνώμη, ὅτι ἐξ αἰτίας αὐτοῦ ἔχομεν τὸ σημερινὸν κατάντημα, καὶ ὅτι, μόνον διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ, δύναται νὰ δοθῇ μία σταθερὰ Κυβέρνησις, δὲν ἐδιστάσαμε νὰ ταχθῶμεν, ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Κύριοι βουλευταί, θέλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους: Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀρθῆτε εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, διότι ἀρκετὰ διεσύρθησαν καὶ ἐδυσφημίσθησαν, καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας καὶ οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοί. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀρθῆτε εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων καὶ μὴ θελήσετε νὰ ρίψετε τὴν χώραν εἰς τὴν πλάνην, εἰς τὴν φοβερὰν πολιτικὴν κρίσιν μὲ ὅλας τὰς τρομακτικὰς συνεπείας της. Κατεψηφίσατε τὸ τερατούργημα αὐτό, διότι ἡ καταψήφισίς του, θὰ ἀποτελέσῃ νίκην τοῦ Ἔθνους, νίκην τῆς δικαιοσύνης, νίκην τῆς ἐλευθερίας, νίκην τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν, νίκην τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζήμπεης ἔχει τὸν λόγον.

§117Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὅπως εἶπον ὁμιλῶν καὶ ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου, ὁ «Δημοκρατικὸς Συναγερμός», ἀντιτίθεται ἀπολύτως, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Ἐμμένομεν εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ ἰσχύοντος ἀμιγοῦς ἀναλογικοῦ συστήματος, κατάλληλα ὅμως τροποποιουμένου, ὥστε νὰ ἐκλείψῃ ὁριστικῶς κάθε νόθευσις τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ ἐκλεγόμενοι βουλευταὶ νὰ ἐκπροσωποῦν πραγματικῶς τοὺς ἐκλογεῖς των. Πραγματικά, τὸν περασμένον Σεπτέμβριον, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ καὶ σήμερον πρωθυπουργός, δεσμευόμενος ἀπὸ τὴν ΕΠΕΚ νὰ ὁδηγήσῃ τὸ ταχύτερον εἰς ἐκλογὰς τὴν χώραν, ἔθεσεν ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Οὐδείς, ὅμως, ἀνέμενε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθοῦν τροπολογίαι τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι, ὄχι μόνον νὰ ἀναιροῦν ριζικῶς τὰς βάσεις τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, ἀλλὰ καὶ νὰ φέρουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἕνα κατασκεύασμα, ὡς ἐχαρακτηρίσθη, ληστρικόν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκεται ὁ στραγγαλισμὸς καὶ ἡ ἐξασθένησις τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Ἐπειδή, ἴσως μεταπολεμικῶς, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν συνηθίσει, νὰ διορίζωνται αἱ διοικήσεις τῶν ἐργατικῶν καὶ ἄλλων σωματείων, ἀλλὰ καὶ Τραπεζῶν καὶ ἱδρυμάτων, φαίνεται, ὅτι ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ οἱ βουλευταὶ νὰ διορίζωνται. Διότι, κατ’ οὐσίαν περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Δὲν ὑπάρχει δέ, καμμιὰ ἀμφιβολία, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἄριστα τὸ ἀντελήφθη, ὅτι, σκοπὸς τοῦ κατασκευάσματος αὐτοῦ, εἶναι ἡ μείωσις, ἐπειδὴ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατο, πλήρως νὰ ἐξαφανίσῃ τὴν δύναμιν τῆς Ἀριστερᾶς. —Παρεμβολὴ Προέδρου Κυβερνήσεως.— Ἀποκαταστήσατε, κ. Πρόεδρε, τὶς ἐλευθερίες τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ ἰδοῦμε ποιὰ εἶναι τὰ μεγάλα καὶ ποιὰ τὰ μικρὰ κόμματα. (Θόρυβος). —Διακοπὴ Ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν κ. Μπακοπούλου—Ἐν ὀνόματι δῆθεν τοῦ λαοῦ, ἐστραγγαλίσατε καὶ τὶς στοιχειωδέστερες ἐλευθερίες εἰς τὴν χώραν.

§118Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐφαρμόσαμεν τοὺς κειμένους νόμους.

§119Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι σκοπὸς τοῦ ληστρικοῦ αὐτοῦ κατασκευάσματος, τοῦ ἀσυναρτήτου αὐτοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ἡ τεχνητὴ μείωσις τῆς δυνάμεως τῆς ἀριστερᾶς (Θόρυβος) .... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). Καταπτοημένα δηλαδὴ καὶ κατατρομοκρατημένα τὰ αὐτοαποκαλούμενα μεγάλα πολιτικὰ κόμματα, ἀπὸ τὴν ἀσυναγώνιστη δύναμη τῆς Ἀριστερᾶς, ἔπειτα μάλιστα ἀπὸ τὸ διδακτικὸ παράδειγμα τῶν περασμένων βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ποὺ θριαμβευτικὰ ἐπανελήφθη καὶ εἰς τὶς πρόσφατες Δημοτικὲς ἐκλογές, μαγείρεψαν αὐτὸν τὸν νόμον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον, διὰ νὰ ἐνισχύσουν τὰ ἀντιδραστικά τους σχέδια κατὰ τοῦ δημοκρατικοῦ λαοῦ μας. Συνησπίσθησαν λοιπὸν ἐναντίον τῆς Ἀριστερᾶς, οἱ ἱστορικοὶ γιὰ τὰ σκάνδαλά τους Λαϊκοί, μὲ τοὺς ἀνιστορήτους Φιλελευθέρους καὶ τὴν ΕΠΕΚ. Μὲ τὴν ΕΠΕΚ ποὺ εὐθυγραμμίσθηκε εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἀπολύτως μὲ τὰ ἄλλα κόμματα, γιὰ νὰ ὁδηγηθοῦμε καὶ πάλι πρὸς ἐκλογάς, μὲ τοὺς στρατιῶτες καὶ τοὺς ἄνδρες τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, ψηφίζοντες καὶ αὐτὴν τὴν φοράν, οὐσιαστικὰ κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο, ὅπως καὶ στὶς περασμένες ἐκλογές. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἀπεφασίσθη νὰ ψηφίσουν καὶ οἱ στρατιῶτες, διατί δὲν γίνονται ὅπως προτείνομεν ἡμεῖς; Δὲν συγκεντρώνονται, δηλαδή, νὰ ψηφίσουν εἰς κοινὰ τμήματα μὲ τοὺς πολῖτες, χωρὶς ὅμως νὰ εἶναι ξεχωριστοῦ χρώματος οἱ φάκελλοι τῶν στρατιωτῶν; Εἰς τὴν περίπτωσιν δὲ ποὺ ἐπιμένετε νὰ ψηφίσουν ὡς ἀνωτέρω, διατί δὲν συγκεντρώνονται οἱ φάκελλοι τῶν στρατιωτῶν, τοῦ ξεχωριστοῦ δηλαδὴ χρώματος, διὰ νὰ ἀποσταλοῦν ἀπὸ τὰ Πρωτοδικεῖα εἰς τὸ Κέντρο, ὥστε νὰ ἀνοιχτοῦν εἰς τὴν Ἀθήνα, ἀφοῦ ἐὰν ἀνοιχτοῦν εἰς τοὺς τόπους τῆς ψηφοφορίας τῶν στρατιωτῶν, ὑπάρχει δικαιολογημένος φόβος νὰ ἔχουμε τὶς περσινὲς εἰς βάρος τῶν στρατιωτῶν βαρβαρότητες;

§120Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὁμολογοῦμεν ὅτι εἶναι μεγάλο ἐλάττωμα τῆς ψηφοφορίας αὐτό. Δι’ αὐτό, διὰ νὰ ἔχωμεν ἄμεσον σχεδὸν τὴν διαλογήν, τὴν στέλλομεν εἰς τὰ οἰκεῖα Πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα ἐντὸς 24 ὡρῶν θὰ μᾶς δώσουν τὸ ἀποτέλεσμα καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν ἀργοπορίαν τοῦ ἑνὸς μηνὸς ποῦ εἴχαμεν πέρυσι.

§121Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἂς συγκεντρωθοῦν, ἀλλὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅπου ἠμπορεῖ κάλλιστα νὰ γίνῃ καὶ κατὰ τρόπον σύντομον καὶ δίκαιον ἡ διαλογή. Δηλαδὴ τὰ κόμματα, τὸ Λαϊκόν, τῶν Φιλελευθέρων, καὶ τῆς ΕΠΕΚ, κυρίως ὅμως τὸ Κυβερνητικὸν κόμμα, δὲν ἐβασίσθησαν εἰς τὴν ἀνυπόφορον καὶ καταπιεστικὴν κατάστασιν ποῦ ὑπάρχει σήμερον, καὶ μὲ τὴν ὁποίαν ἐκλογαί, μὲ οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἐὰν ἐγένοντο, ἀκόμη δὲ καὶ μὲ τὸ ἰσχῦον ἀναλογικόν, δὲν θὰ εἶχον ἀποτελέσματα πολὺ διάφορα, ἀπὸ ὅτι καὶ οἱ περασμένες ἐκλογές. Δὲν ἐβασίσθησαν δηλαδὴ εἰς τὴν τρομοκρατικὴν ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον εἰς τὴν Χώραν, ἀλλὰ ἠθέλησαν νὰ προσθέσουν καὶ ἕνα ἐπὶ πλέον στοιχεῖον, τὸ φαυλοκρατικὸν καὶ ἀντιδημοκρατικὸν στοιχεῖον τῆς ἐνισχυμένης! Ἐφθάσαμε μάλιστα—καὶ ψέγω εἰδικῶς τὴν ΕΠΕΚ— νὰ μιλᾶμε ἔστω καὶ δυνητικῶς, ὅτι ἀπὸ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερωθῇ καὶ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Γιὰ τὸν δημοκρατικὸ ὅμως Ἑλληνικὸ λαὸ καὶ γιὰ τὴν γνήσια πολιτική του ἔκφραση, τὸν Δημοκρατικὸ Συναγερμό, τὸ καλλίτερο σύστημα, καὶ αὐτὸ ποῦ περισσότερο ἀπὸ κάθε ἄλλο, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὶς πολιτικὲς συνθῆκες εἰς τὴν Χώραν μας, καὶ πρὸς τὴν ψυχοσύνθεση ἀκόμη τῶν συμπολιτῶν μας, εἶναι τὸ ἰσχῦον ἀναλογικὸν σύστημα, κατάλληλα τροποποιημένο, ὥστε νὰ λείψουν παντελῶς οἱ γνωστὲς ἀνωμαλίες του. Ἔχουμε ὑποβάλλει σχετικὲς τροπολογίες, διὰ τὶς ὁποῖες, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις, θὰ ὁμιλήσουμε λεπτομερῶς. Μὲ τὴν εὐκαιρίαν ὅμως αὐτῆς τῆς συζητήσεως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐνθυμηθῶ καὶ τὸν Ἀλέξανδρο Παπαναστασίου, ποὺ στὰ 1923 ἔγραφεν εἰς τὸ περίφημο βιβλίο του «Δημοκρατία καὶ ἐκλογικὸν σύστημα», ὅτι καὶ ἐὰν δὲν εἶχεν ἀκόμα ἐφευρεθῆ ἡ ἀναλογική, καὶ δὲν εἶχεν ἐφαρμοσθῆ σὲ κανένα μέρος, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐφευρεθῇ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰδικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Προφητικὰ τὰ εἶπε καὶ τὰ ἔγραψεν ὅλα αὐτὰ ὁ Ἀλέξανδρος Παπαναστασίου τὸ 1923, διότι πραγματικὰ εἶδε ἀπὸ τότε ὅτι τὸ καλλίτερο σύστημα, τὸ ὁποῖον μάλιστα ἡμεῖς ἐπιμένομεν, ὅτι καὶ Συνταγματικῶς θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ, εἶναι τὸ ἀναλογικόν. Οἱ τροπολογίες ποῦ ἐμεῖς προτείνουμε εἰς τὸ ἰσχῦον σύστημα εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἐπειδὴ ἡ φασαρία γίνεται γιὰ τὴν δεύτερη καὶ τρίτη κατανομή, λόγω τῶν μεγάλων κομμάτων, ποὺ ὅμως, ἐπειδὴ δὲν εἶναι καὶ τόσο πολὺ μεγάλα, ζητοῦν νὰ ἐνταχθοῦν, πέρνοντας τὰς ψήφους τῶν μικροτέρων κομμάτων, στὴ βʹ καὶ γʹ κατανομή, προτείνομεν τὴν κατάργησιν τῶν πολλῶν κατανομῶν.

§122ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν σᾶς συμφέρει τὸ προτεινόμενο σύστημα διότι δὲν θὰ ξαναρθῆτε ἐδῶ μέσα.

§123Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ἡμεῖς θὰ ξαναρθοῦμε, ἀλλὰ σεῖς δὲν ξέρω, ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ξαναρθῆτε. Ἡμεῖς προτείνομεν νὰ γίνῃ κοινό, ἑνιαῖο ἐκλογικὸ μέτρο γιὰ ὁλόκληρη τὴν χώρα. Διότι δὲν μπορῶ νὰ καταλάβω τί λέγει τὸ ἄρθρο 20 τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖο παραδέχεται ὅτι σὲ ὡρισμένη περιφέρεια, στὴν πρώτη κατανομή, ὅταν διαπιστωθῇ ὅτι τὸ ἐκλογικὸ μέτρο τῆς περιφερείας ἐκείνης, εἶναι μεγαλείτερο ἀπὸ τὸ κοινὸ ἐκλογικὸ μέτρο ὅλης τῆς χώρας, τότε σ’ ἐκείνη τὴν περιφέρεια θὰ δοθοῦν ὡρισμένες ἕδρες παραπάνω, τὶς ὁποῖες ὅμως δὲν θά πάρουν τὰ πλειοψηφοῦντα κόμματα, ἀλλὰ ἐκεῖνα ποὺ θὰ μείνουν τελικῶς στὴ δεύτερη κατανομή, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι μὲν τυπικῶς πλειοψηφοῦντα σ’ ὁλόκληρη τὴ χώρα, ὄχι ὅμως καὶ στὴν ὡρισμένη ἐκείνη περιφέρεια, ποὺ θὰ δοθοῦν οἱ ἐπὶ πλέον ἕδρες. Πρωτοφανῆ καὶ πρωτάκουστα δηλαδὴ πράγματα. Μὲ τὸν παράδοξον αὐτὸν νόμον, ἐὰν εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν τὸ Λαϊκὸν κόμμα π. χ. θὰ εἶναι τὸ κάτω–κάτω, ἐπειδὴ εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν θὰ ἔχῃ πάρῃ τὸ 17% θὰ πάρῃ καί ἀπὸ τὴν Ἀθήνα ἕδρας παραπάνω. Στὴν Ἀθήνα δηλαδή, ποὺ δὲν θὰ εἶναι ὄχι πλέον πλειοψηφοῦν κόμμα, ἀλλὰ οὔτε κἂν τὸ τελευταῖο κόμμα, τῆς μειοψηφίας. Αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι ἐντελῶς ἀκατανόητα. Ἐφ’ ὅσον ὅμως οἱ κατασκευασταὶ αὐτοῦ τοῦ περιωνύμου νομοσχεδίου, μὲ τίς, ὡς ἀποκαλύπτονται, πάναγνες προθέσεις τους, βάζουν μέσα στὸ νομοσχέδιο ρήτρα περὶ κοινοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου, ἀπόδειξις ὅτι ἀδυνατοῦν ἐντελῶς νὰ τ’ ἀποφύγουν—διατὶ ἐνθυμοῦνται νὰ τὴν χρησιμοποιήσουν μόνον σὲ ὡρισμένη περίπτωση καὶ δὲν τὴν ἐφαρμόζουν δι’ ὅλον τὸ νομοσχέδιον καὶ ἀπὸ τὴν πρώτην κατανομήν, ἐφ’ ὅσον καὶ οἱ ἴδιοι οἱ κατασκευασταί του ἀναγκάζονται νὰ παραδεχθοῦν ὅτι εἶναι ἡ δικαιοτέρα; Διατὶ οἱ Ἀθηναῖοι ψηφοφόροι μὲ 9 χιλ. νὰ βγάζουν ἕνα βουλευτή, καὶ 9 χιλ. στὶς ἄλλες περιφέρειες νὰ βγάζουν 3 βουλευτάς; Εἶναι μήπως δευτέρας τάξεως πολῖται οἱ Ἀθηναῖοι; Ἐπίσης ὅμως προτείνουμε, καὶ γιὰ νὰ λείψῃ ἡ δεύτερη καὶ τρίτη κατανομή, ποὺ τόσο πολὺ φαίνεται πὼς σκανδαλίζει τὰ λεγόμενα μεγάλα κόμματα ἡ κατανομὴ τῶν ἑδρῶν, νὰ γίνεται μιὰ φορά. Δηλαδὴ νὰ ὑπάρχῃ μόνο πρώτη κανανομὴ γιὰ ὅλες τὶς ἕδρες. Ὑποβάλαμε πρὸ καιροῦ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχετικό μας σχέδιο, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας πιστεύω.

§124ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν αὐτά.

§125Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Ὁμιλῶ τώρα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ἐπιμένομεν εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἀναλογικῆς μὲ αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις κατὰ βάσιν, καὶ μὲ τὴν προϋπόθεσιν νὰ ἰσχύσῃ τὸ 7ον ἄρθρον τοῦ νόμου 5493, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει τὴν ψηφοφορίαν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ἀνδρῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Εἶναι αὐτὸ κάτι, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἀνέκαθεν. Ἐπίσης προτείνομεν νὰ παραμείνῃ ὡς ἔχει καὶ ἡ παράγραφος δευτέρα τοῦ ἄρθρου 86, δηλαδὴ ἡ περὶ πολυσταυρίας διάταξις. Ἐμμένομεν δὲ εἰς τὸ ἰσχῦον ἀναλογικὸν σύστημα, διότι γίνεται δι’ αὐτοῦ ὁ ἀγώνας ὁ ἐκλογικὸς πειὸ πολιτισμένα, ποιὸ ἥμερα, καὶ δὲν ὑπάρχουν τρομοκρατικὲς ἐπεμβάσεις τῶν ἀντιπάλων παρατάξεων, ἀφοῦ δὲν πρόκειται ἀπὸ ὀλίγας μόνον ψήφους, ὅπως εἰς τὸ πλειοψηφικὸν ἢ τὴν ἐνισχυμένη ἀναλογική, νὰ καταβαραθρωθοῦν αἱ ἀντίπαλοι πολιτικαὶ παρατάξεις. Ἐπειδὴ ὅμως συνεζητήθη πάρα πολλὲς φορὲς ἀπὸ διαφόρους ὁμιλητάς, τὸ ζήτημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τοῦ ἀμιγοῦς ἀναλογικοῦ, ἢ τοῦ πλειοψηφικοῦ, καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, πρὸ πάντων τὸ Λ.Ε.Κ., δυστυχῶς καὶ τὸ Δ.Σ.Κ, ὑπεστήριξαν τὸ πλειοψηφικόν, ἔχω νὰ εἴπω εἰδικῶς διὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ τῶν δύο πτερύγων, τὰ ἑξῆς· καὶ ἐὰν ἀκόμη ἴσχυε τὸ πλειοψηφικόν, καὶ μάλιστα συνταγματικῶς ἐὰν εἶχε καθιερωθῆ, σεῖς ὅλοι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνητε αὐτὴ τὴ φορὰ οἱ ἐκλογὲς νὰ γίνουν μὲ ἀμιγὲς ἀναλογικό, διὰ νὰ ἰδῆτε ποίων τὴν στάσιν ἐγκρίνουν οἱ ψηφοφόροι σας, ἐκείνων ποὺ ἔφυγαν, ἢ ἐκείνων ποὺ ἔμειναν εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα; Μὲ ποιὸ ἄλλο δικαιότερο καὶ ποιὸ ξεκαθαρισμένο σύστημα, θὰ ἀπαντήσῃ ὁ ψηφοφόρος εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον πρέπει καὶ γιὰ τὸ Λ.Ε.Κ., καὶ γιὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ν’ ἀποτελέσῃ στὶς προσεχεῖς ἐκλογὲς τὸ βασικότερης σημασίας πολιτικὸν ἐρώτημα; Διότι ἐὰν γίνουν, ὅπως ζητᾶμε ἐκλογὲς μὲ πλειοψηφικό, καὶ μπερδευθῆτε ὅλοι μέσα σὲ μίαν παράταξη, κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γνωσθῇ, ἐὰν ἡ μάζα ἡ μεγάλη τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τοῦ παλαιοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐγκρίνῃ τὴν γραμμὴν ἐκείνην ποὺ ἔμειναν, ἢ ἐπιδοκιμάζῃ καὶ ἀκολουθῇ ἐκείνους ποὺ ἔφυγαν ἀπὸ τὸ Κόμμα;

§126Κ. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἀνησυχεῖτε μήπως τὸ φτιάξουν αἱ δύο μερίδες;

§127Φ. ΧΑΤΖΗΜΠΕΗΣ. Δὲν μᾶς ἀνησυχεῖ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι μὲ τὸ σύστημα αὐτό, καὶ εἰς αὐτὸ ἐξ ἄλλου κυρίως ἀποσκοπεῖ, ἐὰν δὲν δημιουργηθοῦν αἱ κατάλληλαι συνθῆκαι ἐλευθερίας καὶ ἡ ἀριστερὰ δὲν δυνηθῆ νὰ ἔχῃ συνδυασμοὺς εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, δεκάδες χιλιάδες ἀριστεροὶ ψηφοφόροι θὰ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ βουλευτὰς τῆς ἄκρας δεξιᾶς. Καταλαβαίνετε κατόπιν τούτου τὸ δίκαιον τοῦ συστήματος. Πρώτην δὲ φορὰν θὰ συμβῇ αὐτὸ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Νὰ ἐκπροσωποῦν δηλαδὴ οἱ βουλευταί, οὐχὶ τοὺς ψηφοφόρους των, ἀλλὰ τοὺς χειροτέρους πολιτικούς των ἀντιπάλους. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζετε καλῶς τὰς ἀντιρρήσεις μας ἐπάνω εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογῶν, καθ’ ὃν τρόπον προετοιμάζονται. Ἡ προσφυγὴ εἰς τὸν λαὸν εἶναι γιὰ μᾶς εὐπρόσδεκτη καὶ μᾶς ἐνθουσιάζει. Ἀνησυχοῦμε, ὅμως ὅσον ἀφορᾶ τὶς προϋποθέσεις προσφυγῆς εἰς τὸν λαόν. Πρῶτα πρῶτα εἴχαμε μία ἀναθεώρηση τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἡ ὁποία ἦταν κακὴ καὶ ψυχρή. Εἶχον τόσας πολλὰς δυσχερείας οἱ πολῖται διὰ νὰ ἐγγραφοῦν, ὥστε οἱ περισσότεροι ἔφευγαν ἢ διώχνονταν κυρίως ἀπὸ τὴν ἀστυνομίαν ποὺ χίλια ἐμπόδια τοὺς παρενέβαλε. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὑπεχρεώθησαν δεκάδες χιλιάδες πολιτῶν, νά μὴ βγάλουν βιβλιάρια καὶ νὰ μὴ λάβουν μέρος εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐμεῖς βασικὴ προϋπόθεση διὰ νὰ πᾶμε εἰς τὰς ἐκλογάς, θεωροῦμε τὴν κατάργηση τοῦ ἀστυνομικοῦ Κράτους καὶ τὴν ἀποκατάσταση τῶν πολιτικῶν καὶ συνδικαλιστικῶν ἐλευθεριῶν τῶν πολιτῶν. Διότι εἶναι τοὐλάχιστον ὕβρις πρὸς τὸν Δημοκρατικὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ τοῦ μιλᾶμε γιὰ ἐκλογὲς καὶ γιὰ ἐκλογικὰ συστήματα, ὅταν ὁ ἴδιος τρέμει κυριολεκτικῶς νὰ ἐκφρασθῇ ἐλεύθερα. Ὄταν οἱ φυλακὲς καὶ οἱ ἐξορίες εἶναι ἀσφυκτικὰ γεμᾶτες. Ὄταν ὁ Α.Ν. 509 καὶ τὰ παρανόμως λειτουργοῦντα ἔκτακτα Στρατοδικεῖα δὲν ἔπαυσαν, παρὰ τὸ Σύνταγμα, νὰ λειτουργοῦν. Ὄταν καταδικάζονται σὲ θάνατο γιὰ δῆθεν προσηλυτισμὸ κατάδικοι στὶς φυλακές. Ὄταν δὲν σταμάτησαν οἱ ἐκτελέσεις, Ὄταν θεωρεῖται ἔγκλημα ἡ ὑπεράσπιση τῆς εἰρήνης καὶ δικάζεται ἀπ’ τὰ ἔκτακτα Στρατοδικεῖα. Ὄταν δὲν μετετράπησαν ἀκόμη οὔτε κἂν σὲ ἰσόβια δεσμὰ οἱ 3500 θανατικὲς καταδίκες. Ὄταν συλλαμβάνονται καὶ τρομοκρατοῦνται οἱ ἐκλογικοὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἀριστερᾶς. Ὄταν οὔτε οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀριστερᾶς δὲν μποροῦν ἐλεύθερα νὰ ἐπισκεφθοῦν τὰς ἐπαρχίας. Καὶ ὅταν δέν δόθηκε ἀκόμη γενικὴ πολιτικὴ ἀμνηστία, ποὺ τόσο πολὺ ἐπίμονα τὴν ἀπαιτεῖ σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὄλοι γνωρίζομεν ἀπὸ τὴν ἱστορίαν, τί ἀγῶνες ἀπαιτήθησαν διὰ νὰ ἀποκτήσουν οἱ λαοὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποστολῆς εἰς τὸ Κοινοβούλιον, γνησίων ἐκπροσώπων καὶ ἐκφραστῶν τῶν ἀπόψεών των. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ τόσον πολὺ ὥριμος πολιτικῶς, δὲν εἶναι διατεθειμένος, ὅπως καὶ οὐδεὶς φυσικὰ λαός, νὰ ἀπεμπολήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ ἱερὸν καὶ ἀναφαίρετον, ποὺ ἔχει, νὰ ἀποστείλῃ δηλαδὴ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύουν βουλευταὶ τῆς ἀπολύτου ἐκλογῆς του. Διὰ τοῦτο αἰσθάνεται τρομερὰν ἀγανάκτησιν διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ νὰ ἐπιβάλῃ καὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἀκόμη τὸν θεσμὸν τῶν διωρισμένων. Νομίζομεν, ὅτι μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα, ἐξασφαλίζεται ἡ ὁμαλὴ πολιτικὴ ἐξέλιξις τοῦ τόπου, καὶ ἀποφεύγονται οἱ πολιτικοὶ διχασμοὶ καὶ οἱ τραγικὰ γνωστὲς ὀξύτητες τῶν παλαιοτέρων χρόνων. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ ἐπειδὴ πολὺ καλὰ γνωρίζει ὁ λαός, ὅτι ἀπὸ τὸ ἐκλογικὸ σύστημα ἀπολύτως ἐξαρτᾶται, ἐὰν θ’ ἀλλάξουν ριζικῶς οἱ ἐθνικὲς κατευθύνσεις τῆς χώρας εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς, καὶ θὰ θεμελιωθῇ ἕνα νέο πολιτικὸ καὶ κοινωνικὸ οἰκοδόμημα, ἢ θὰ ὀπισθοδρομήσουμε χρόνια πίσω, γι’ αὐτὸ καὶ σὲ καμμιὰ περίπτωση καὶ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ προτίθεται νὰ δεχθῇ καὶ τὴν ἐλαχίστη ἀπομάκρυνση ἀπὸ τὸ ἰσχῦον σύστημα, ποὺ κατάλληλα τροποποιούμενον, ἀπολύτως ἐγγυᾶται τὴν τάξιν καὶ τὴν ὁμαλότητα στὴ χώρα. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπιμένομεν εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος. Ἐξ ἄλλου καθὼς θὰ ἐνθυμῆσθε καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐψηφίζετο, θὰ ἐτίθετο εἰς ἐφαρμογήν, ὄχι εἰς τὰς προσεχεῖς, ἀλλὰ εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογάς, ὥστε νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τὰ κόμματα ἀνάλογος νὰ προετοιμασθοῦν, καὶ νὰ εἶναι καὶ ἀπὸ πολὺ πρωτίτερα γνωστὸν εἰς τὸν λαόν. Παρ’ ὅλα αὐτά, τώρα ψηφίζεται σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχύσῃ μεθαύριον. Αὐτὸ δὲν περιποιεῖ καὶ τὴν ἐλαχίστην τιμὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς σύμφωνα καὶ πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐπιταγὴν καὶ θέλησιν ἐπαναλαμβάνω τελειώνοντας, ὅτι ἀντιτιθέμεθα ἀπολύτως εἰς τὸ σύστημα αὐτό, ἐπιμένομεν δὲ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἀναλογικῆς, καὶ εἰς τὴν δημιουργίαν προϋποθέσεων ἐλευθέρας προσφυγῆς εἰς τὰς ἐκλογάς, ὥστε καὶ τὸ ἀποτέλεσμά των νὰ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάβλητον.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ὁμιλητοῦ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἐὰν δέχεται κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει.

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 5493)1932 «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§131ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 0.15′ πρωϊνή).