1948.11.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26η

Σάββατον 20 Νοεμβρίου 1948

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 6.19′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ τὸ κάτωθι ἔγγραφον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως: Πρὸς Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Κύριε Πρόεδρε, Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὅπως εὐαρεστούμενοι ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς διὰ Διατάγματος ὑπὸ χθεσινὴν χρονολογίαν εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Θεμιστοκλέους Σοφούλη. Ὁμοίως δι’ ἑτέρου Διατάγματος, τῆς ἰδίας χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὰς παραιτήσεις τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Κωνσταντίνου Τσαλδάρη καὶ τῶν Ὑπουργῶν κ.κ. Γεωργίου Μελᾶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, Πέτρου Μαυρομιχάλη ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, Κωνσταντίνου Ρέντη ἐπὶ τῆς Δημοσίας Τάξεως, Δημητρίου Βουρδουμπᾶ ἐπὶ τῶν Θρησκευμάτων καὶ Ἐθνικῆς Παιδείας, Στεφάνου Στεφανοπούλου ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ, Δημητρίου Χέλμη ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, Ἰωάννου Πολίτου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Σταύρου Νικολαΐδη ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων, Κων)νου Καραμανλῆ ἐπὶ τῶν Μεταφορῶν, Ἀνδρέα Μπιράκη ἐπὶ τῶν Τ.Τ.Τ., Δημητρίου Λόντου ἐπὶ τῆς Ἀνοικοδομήσεως, Ἀθανασίου Παπαθανάση ἐπὶ τῆς Γεωργίας, Ἀποστόλου Ὀρφανίδου ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς, Θεοδώρου Δεσύλλα ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, Σταύρου Κωστοπούλου ἐπὶ τοῦ Ἐφοδιασμοῦ καὶ Διανομῶν, Θεοδώρου Κιζάνη ἐπὶ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, Ἀριστείδου Πρωτοπαπαδάκη ἐπὶ τῆς Ἐργασίας, Γεωργίου Στράτου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, Ἀλεξάνδρου Σακελλαρίου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, Ἀναστασίου Μπακάλμπαση ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας, Κων)νου Κορόζου Γενικοῦ Διοικητοῦ Βορείου Ἑλλάδος, Μιχαὴλ Μαυρογορδάτου Ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου, ἀσκοῦντος καθήκοντα Ὑφυπουργοῦ παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ καὶ Μιχαὴλ Αἰλιανοῦ Ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου, ἀσκοῦντος καθήκοντα Ὑφυπουργοῦ Τύπου καὶ Πληροφοριῶν. Ὡσαύτως, δι’ ἑτέρου Διατάγματος, τῆς αὐτῆς χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸν κ. Θεμιστοκλῆν Σοφούλην. Ἐπίσης διὰ Διατάγματος, ὁμοίας χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ἀντιπρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Κων)νον Τσαλδάρην, Ὑπουργούς: ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Γεώργιον Μελᾶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κ. Πάνον Χατζηπάνον, ἐπὶ τῆς Δημοσίας Τάξεως τὸν κ. Παῦλον Ντεντιδάκην ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων τὸν κ. Δημ. Βουρδουμπᾶν, ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ τὸν κ. Στέφ. Στεφανόπουλον, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Δ. Χέλμην, ἐπὶ τῶν Δημ. Ἔργων τὸν κ. Εὐστ. Μαλαμίδαν, ἐπὶ τῶν Μεταφορῶν τὸν κ. Δημ. Λόντον, ἐπὶ τῆς Ἀνοικοδομήσεως τὸν κ. Ἐμμ. Παπαδόγιαννην, ἐπὶ τῆς Γεωργίας τὸν κ. Χρ. Γουλόπουλον, ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς τὸν κ. Εὐστρ. Γεωργιλαδάκην, ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας τὸν κ. Κων. Καραμανλῆν, ἐπὶ τοῦ Ἐφοδιασμοῦ καὶ Διανομῶν τὸν κ. Δημ. Γόντικαν, ἐπὶ τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας τὸν κ. Γρηγ. Χρυσοστόμου, ἐπὶ τῆς Ἐργασίας τὸν κ. Γ. Μπακόπουλον, ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Κων. Ρέντην, ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τὸν κ. Π. Μαυρομιχάλην, ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας τὸν κ. Ἀριστείδην Πρωτοπαπαδάκην, Ὑπουργὸν Γεν. Διοικητὴν Β. Ἑλλάδος τὸν κ. Κ. Κορόζον, Ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου, εἰς ὃν ἀνετέθη ἡ ἐνάσκησις τῶν καθηκόντων Ὑφυπουργοῦ παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ καὶ προσωρινῶς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Τ.Τ.Τ., τὸν κ. Μιχ. Μαυρογορδᾶτον, Ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου, εἰς ὃν ἀνετέθη ἡ ἐνάσκησις τῶν καθηκόντων Ὑφυπουργοῦ Τύπου καὶ Πληροφοριῶν τὸν κ. Μιχ. Αἰλιανόν, Ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου εἰς ὃν ἀνετέθη ἡ ἐνάσκησις καθηκόντων Ὑφυπουργοῦ Στρατιωτικῶν τὸν κ. Κ. Ροδόπουλον, Ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου εἰς ὃν ἀνετέθη ἡ ἐνάσκησις καθηκόντων Ὑφ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Β. Στεφανόπουλον καὶ Ὑφυπουργοὺς ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ τὸν κ. Λάμπρ. Εὐταξίαν, ἐπὶ τοῦ Ἐφοδιασμοῦ, τὸν κ. Ἀπ. Ἀντωνίου καὶ ἐπὶ τῶν Δημ. Ἔργων τὸν κ. Κοσμᾶν Ἀλεξανδρίδην. Δεχθῆτε, ἀξ. Κε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς Ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Θ. Σοφούλης ἔχει τὸν λόγον.

§2Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί. Ἡ ἀνάγκη τῆς σωτηρίας τῆς χώρας καὶ ἡ ἐκ ταύτης ἀπορρέουσα ἐθνικὴ ἐπιταγὴ ἑνότητος ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὴν συνεργασίαν τῶν δύο κομμάτων καθορίζει καὶ τὸν σκοπὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Αὕτη συνεκροτήθη ἐκ νέου διὰ τὴν συνέχισιν καὶ τὴν μέχρις ἀκροτάτου ὁρίου πληρεστέραν διεξαγωγὴν τοῦ πολεμικοῦ καὶ πολιτικοῦ ἀγῶνος, κατὰ τοῦ ξενοκινήτου συμμοριτισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκει τὸν ἐξανδραποδισμὸν καὶ τὴν ἐξαφάνισιν τῆς φυλῆς. Τὸ πρόγραμμα καὶ τὰ μέσα πρὸς πραγματοποίησίν του, ὡς ἐχαράχθησαν διὰ τῶν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως τῶν δύο κομμάτων κατὰ τὴν πρώτην συγκρότησίν της τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1947 διατηροῦνται ἀκέραια καὶ θὰ συνεχισθῇ ἡ προσπάθεια ὁλοκληρώσεως τούτων ἀναπροσαρμοζομένη πρὸς τὰς δημιουργηθείσας νέας συνθήκας. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ κάμῃ τὰς κατωτέρω μόνον προσθέτους δηλώσεις καὶ νὰ ἐπικαλεσθῇ ἐπ’ αὐτῶν τὴν προσοχὴν καὶ συναντίληψιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Α) Ὡς πρὸς τὸ παρελθόν. Δὲν ἐπηγγέλθῃ μεν τὸν θαυματοποιὸν καὶ δὲν ἰσχυριζόμεθα ὅτι ἐπετελέσαμεν θαύματα. Δυνάμεθα ὅμως νὰ διακηρύξωμεν μὲ πεποίθησιν, ὅτι ἐσταματήσαμεν τὴν καταστροφὴν καὶ τὴν κατάρρευσιν, ἡ ὁποία ἠπείλει τὴν χώραν κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν εἴχομεν ἀναλάβει τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τὸ πολεμικὸν πεδίον ἐπετύχομεν σημαντικὴν αὔξησιν τῶν Στρατιωτικῶν δυνάμεων εἰς ἀριθμὸν ἀνδρῶν καὶ πολεμικὰ μέσα καὶ τὴν καλλιτέραν ὀργάνωσιν τοῦ Στρατοῦ. Κατέφερε δὲ ὁ Ἐθνικὸς Στρατὸς μὲ τὴν ἀπαράμιλλον γενναιότητα καὶ αὐτοθυσίαν του δεινὰ πλήγματα κατὰ τοῦ συμμοριτισμοῦ. Ἡ κατανόησις καὶ ἡ πνοή, ἡ ὁποία ἐκίνησε καὶ κινεῖ τὰς μαχομένας δυνάμεις, δὲν ὑπῆρξε ξένη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία κατηύθυνε καὶ συνεμερίσθη τὸν ἀπαράμιλλον ἀγῶνα του. Οὐχὶ ἅπαξ καὶ τὰ ἁρμόδια μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγώ, λησμονῶν καὶ παραμερίζων τὸ βάρος τῶν ἐτῶν μου, ὡδήγησα μὲ βαθεῖαν τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος καὶ τῶν εὐθυνῶν μου, τὸν ἑαυτόν μου, εἰς τὰς προκεχωρημένας γραμμὰς τοῦ μετώπου. Ἐν μέσῳ τῶν ἀφθάστων εἰς κλασσικὴν ἁπλότητα καὶ ψυχικὸν σθένος ἡρωϊκῶν ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, ἐτονώθην καὶ ἐτόνωσα, ἐνεπνεύσθην καὶ ἐνέπνευσα. Ἡ κατανόησις τῆς ἀναγκαιότητος τῆς θυσίας ἀπὸ τὸν μαχόμενον στρατὸν καὶ ἡ πίστις του, ὅτι αὕτη ἀποτελεῖ τὸ ὕψιστον καθῆκον διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, μοῦ ἔδωσεν, ὅπως καὶ εἰς τοὺς μαχομένους, τὴν δύναμιν νὰ πνίξω μέσα μου τὸν βαθὺν πόνον διὰ τὴν συνέχισιν τῆς αἱματοχυσίας, τὴν ὁποίαν μία ξενοκίνητος σπεῖρα ἐξαπέλυσε κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκδηλῶ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἔθνους πρὸς ὅλας τὰς μαχομένας ἐνόπλους δυνάμεις ξηρᾶς, ἀέρος καὶ θαλάσσης καὶ καλῶ τὴν Βουλὴν νὰ κλίνῃ εὐλαβῶς τὸ γόνυ εἰς μνήμην ἐκείνων ποὺ ἔδωκαν τὴν πολύτιμον ζωήν των εἰς τὸν βωμὸν τῆς θυσίας. Ἂν παρ’ ὅλας τὰς θυσίας καὶ προσπαθείας δὲν κατεστάλη ἀκόμη τελειωτικῶς ἡ συμμοριτικὴ βία, τοῦτο ὀφείλεται, ὡς γνωρίζετε, εἰς γεγονότα καὶ αἴτια ἔχοντα τὴν πηγὴν καὶ τὴν ὕπαρξίν των ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Καὶ εἰς τὸ πεδίον ὅμως αὐτὸ τῆς διεθνοῦς πολιτικῆς, ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ παύσῃ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐντείνουσα τὰς δυνάμεις διὰ τὴν κατάπνιξιν τῆς βίας εἰς τὸ ἐσωτερικόν, κατέβαλε καὶ καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐξαφανίσῃ τὰ αἴτια ταῦτα καὶ σταματήσῃ τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πολλαπλῆν ἐνίσχυσιν τῆς ἀντεθνικῆς ἀνταρσίας. Ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπὸ τὴν ἰδιότητά του ὡς ἀρχηγοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, δὲν ἐδίστασε νὰ ἀποδεχθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον χάριν τῆς εἰρήνης, τὴν ἔναρξιν συνομιλιῶν μετὰ τῶν βορείων γειτόνων ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅμως ὅρον τῆς μὴ ἀναμίξεως τούτων εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς χώρας μας καὶ τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἀκεραιότητος καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτῆς. Τοῦτο δὲ ἀφοῦ ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη τὸ δίκαιον τῆς Ἑλλάδος καὶ αἱ εἰς βάρος της παραβάσεις τοῦ Διεθνοῦς νόμου ὑπὸ τῶν γειτόνων αὐτῆς. Εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα ἡ Κυβέρνησις παρὰ τὰς ἀναμφισβητήτους δυσχερείας, κατεπολέμησε τὸν πληθωρισμόν, ἐξησφάλισε σχετικὴν οἰκονομικὴν σταθερότητα καὶ ἐπαρκῆ ἐφοδιασμὸν τῆς χώρας εἰς καταναλωτικὰ ἀγαθά, ἔλαβε βασικὰ μέτρα ἐξυγιάνσεως καὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς καὶ ἐπραγματοποίησεν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον μέρος τοῦ προγράμματος ἀνασυγκροτήσεως. Ἂν δὲν ἐπῆλθεν εἰσέτι οἰκονομικὴ ἀνάρρωσις καὶ ἡ διοικητικὴ διοργάνωσις τῆς χώρας, δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται ἀπὸ κάθε καλῆς πίστεως κριτικήν, ὅτι κυρία καὶ μοναδικὴ αἰτία τούτων εἶναι ὁ συμμοριτισμὸς καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι διεξάγομεν τὸν σκληρότερον τῶν πολέμων ποὺ διεξήγαγε ποτὲ ἡ Ἑλλάς. Δὲν πρέπει ἐπίσης νὰ λησμονῆται ὅτι τοῦτο δὲν ἐπετεύχθη εἰς καμμίαν ἐκ τῶν εὐρωπαϊκῶν χωρῶν ποὺ ἐδοκιμάσθησαν ἀπὸ τὸν πόλεμον καὶ τὴν ἐχθρικὴν κατοχήν, μολονότι αὗται δὲν ἔχουν ν’ ἀντιμετωπίσουν τὴν συμμοριακὴν ἐπιβουλήν, ἐναντίον τῆς ὁποίας ἀγωνίζεται ἡ μικρὰ ἀλλὰ ἔνδοξος Ἑλλάς. Τὸ ἀνωτέρω ἔργον της ἐπετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν στενὴν συνεργασίαν τῆς Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς καὶ μὲ τὴν γενναιόφρονα ὑλικὴν καὶ ἠθικὴν βοήθειαν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τὴν ἠθικὴν βοήθειαν τῆς Βρεταννικῆς Συμπολιτείας. Βʹ. Ὡς πρὸς τὸ μέλλον: Ἡ Κυβέρνησις ἐάν, ὡς πιστεύει, τύχῃ τῆς ψήφου ὑμῶν, εἶναι σταθερῶς ἀποφασισμένη νὰ συνεχίσῃ μὲ ὁλοὲν μεγαλειτέραν ἔντασιν καὶ μεθοδικότητα τὸν πολυμερῆ ἀγῶνα κατὰ τῆς βιαίας ἐπιβουλῆς ἐναντίον τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας καὶ τῆς ὑποστάσεως τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, συντονίζουσα τὰς στρατιωτικὰς μὲ τὰς πολιτικὰς ἐνεργείας. Θὰ διεξαγάγῃ μὲ ηὐξημένας δυνάμεις εἰς ἀριθμὸν καὶ πολεμικὰ μέσα τὸν στρατιωτικὸν ἀγῶνα μέχρι πλήρους καὶ τελικῆς νίκης καὶ ὑποταγῆς τοῦ συμμοριτισμοῦ, θὰ λάβῃ δὲ ἄμεσα εἰδικὰ μέτρα διὰ τὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν καθ’ ὅλην τὴν χώραν ὡς καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον, δοκιμαζομένην ἐπίσης σκληρῶς ὑπὸ τῶν ἀναρχικῶν στοιχείων. Εἰς τὸν πολιτικὸν τομέα ἡ Κυβέρνησις, πιστὴ εἰς τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμοὺς καὶ τὰς παραδόσεις τῆς χώρας, θὰ συνεχίσῃ, ἐξασφαλίζουσα τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας καὶ τὴν ἰσοπολιτείαν εἰς ὅλους καὶ θὰ παράσχῃ τὴν λήθην τοῦ παρελθόντος καὶ τὴν στοργὴν τῆς Πολιτείας εἰς τοὺς ἐπανερχομένους εἰς τοὺς κόλπους τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας. Ἐνῷ ὅμως ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ χρησιμοποιήσῃ ὅλα τὰ δημοκρατικὰ πολιτικὰ μέσα διὰ τὴν εἰρήνευσιν τῆς χώρας, εἶναι ἐπίσης σταθερῶς ἀποφασισμένη νὰ πατάξῃ ἀμειλίκτως τοὺς χρησιμοποιμοῦντας τὴν βίαν κατὰ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου. Ἀποκρούει τὴν συνθηκολόγησιν μὲ τὴν ἔνοπλον κομμουνιστικὴν ἀνταρσίαν καὶ θεωρεῖ ὅτι αὕτη θ’ ἀπετέλει ὑποταγὴν τοῦ Κράτους εἰς τὴν βίαν, ἀπαράδεκτον διὰ τὰς ὑγιεῖς δημοκρατικὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἐννοοῦμεν νὰ τηρήσωμεν εὐλαβῶς καὶ νὰ καταστήσωμεν σεβαστὰς ἀπέναντι ὅλων. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κυβέρνησις θὰ εὐρύνῃ οὐσιωδῶς τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν οἰκογενειῶν τῶν μαχομένων ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ὄχι ὡς φιλανθρωπικὴν παραχώρησιν, ἀλλ’ ὡς ἱερὸν δικαίωμα τούτων, εἶναι δὲ σταθερῶς ἀποφασισμένης νὰ ἀντλήσῃ τὰ πρὸς τοῦτο μέσα, δι’ ἐπιβολῆς εἰσφορᾶς εἰς τὰς εὐπόρους τάξεις. Γενικώτερον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ εὐρεῖαν πολιτικὴν κοινωνικῆς δικαιοσύνης ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν τάξεων. Εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα ἡ Κυβέρνησις θὰ συνεχίσῃ τὴν ἐφαρμοζομένην ἀντιπληθωρικὴν πολιτικήν της καὶ θὰ χωρήσῃ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς χώρας, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς Διοικήσεως Οἰκονομικῆς Συνεργασίας, ἐν στενῇ συμπράξει μετὰ τῆς οἰκείας Ἀμερικανικῆς Ἀποστολῆς καὶ τῶν μετεχουσῶν εἰς τὸ σχέδιον Μάρσαλ Εὐρωπαϊκῶν Χωρῶν. Πρὸς τοῦτο μεταξὺ ἄλλων θὰ προβῇ εἰς τὴν ριζικὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν Δημοσίων Ὑπηρεσιῶν, τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν τῆς χώρας, τὴν βαθμιαίαν ὁλοκλήρωσιν τῆς διοικητικῆς ἀποκεντρώσεως, τὴν ἐνίσχυσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τὴν ταχεῖαν ἐφαρμογὴν ὑπαλληλικοῦ κώδικος. Περαιτέρω θὰ προβῇ εἰς τὴν συμπλήρωσιν καὶ ἀναπροσαρμογὴν τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς. Συγκεκριμένως δὲ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ὑπὲρ τρίτων φόρων, τῶν διαπυλίων τελῶν καὶ λοιπῶν φόρων ἐπὶ τῆς κυκλοφορίας τῶν ἀγαθῶν, τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου Δημοσίου ἐπὶ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, ἥτις θὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας τοπικῆς φορολογίας, τὴν μετατόπισιν κατὰ τὸ δυνατὸν τοῦ κέντρου τοῦ βάρους ἀπὸ τῶν ἐμμέσων εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους, πρὸς ἀπόδοσιν μεγαλειτέρας φορολογικῆς δικαιοσύνης, τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου κλπ. Θὰ προβῇ ἐπίσης εἰς τὴν περαιτέρω ὀργάνωσιν τῆς πίστεως καὶ τοῦ τραπεζιτικοῦ συστήματος τῆς Χώρας, θὰ ἐπιδιώξῃ δὲ καὶ τὴν προσέλκυσιν ξένων κεφαλαίων πρὸς παραγωγικοὺς σκοποὺς καὶ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν Κρατικῶν Ὑπηρεσιῶν, κατευθύνσεως τῆς γεωργικῆς καὶ βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν θὰ ἀκολουθήσῃ ἐργατικὴν πολιτικὴν αὐξήσεως τῆς ἀποδόσεως τοῦ ἐργάτου, μὲ ἀντίστοιχον βελτίωσιν τῆς θέσεως αὐτοῦ καὶ μὲ ἄλλα μέτρα, κατευθύνουσα τὰς ἐργατικὰς δυνάμεις πρὸς παραγωγικοὺς σκοπούς. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιβάλῃ τὸν συντονισμὸν τῶν μεταφορικῶν μέσων πρὸς μείωσιν τοῦ κόστους μεταφορῶν, ὡς καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν τιμῶν τῶν βασικῶν εἰδῶν διαβιώσεως καὶ ἀνασυγκροτήσεως. Σειρὰ μέτρων πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἀνωτέρω ἐπιδιώξεων ἔχει ἑτοιμασθῆ καὶ θὰ τεθοῦν εἰς ταχεῖαν ἐφαρμογήν. Ἰδιαζόντως ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν παροχὴν καὶ αὔξησιν τῆς ἀναγκαίας βοηθείας, διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἐκτάκτων πολεμικῶν δαπανῶν τοῦ κατὰ τῶν συμμοριτῶν ἀγῶνος καὶ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας. Ἐννοεῖ ὅμως νὰ τονίσῃ, ὅτι τοῦτο θὰ πράξῃ παρέχουσα ἔμπρακτον ἀπόδειξιν, ἀφ’ ἑνὸς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, μαζὺ μὲ τὴν ἔντασιν τῆς προσπαθείας του, παρέσχε καὶ παρέχει μέχρις αὐτοθυσίας πᾶν ὅ,τι διαθέτει εἰς ὑλικοὺς πόρους ἡ πενιχρὰ Ἑλληνικὴ οἰκονομία καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι τὴν βοήθειαν ζητεῖ ὄχι ὡς ἐπίδομα, ἀλλ’ ὡς μέσον ἀπαραίτητον, διὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἀγῶνος ὑπὲρ τῶν δημοκρατικῶν ἰδεωδῶν καὶ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ διὰ νὰ καταστῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς αὐτάρκης νὰ ζήσῃ διὰ τῆς ἰδίας του ἐργασίας. Ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ Κυβέρνησις ἔχεται στερρῶς τῶν ἀρχῶν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἀκολουθεῖ πολιτικὴν συνεργασίας πρὸς ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, διατηροῦσα ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν εἰρημένων ἀρχῶν τοὺς ἰδιαιτέρους δεσμοὺς της μετὰ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς καὶ τῆς Βρεταννικῆς Συμπολιτείας. Στηρίζει βασίμους ἐλπίδας εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἀρχῶν τοῦ διαγγέλματος Τροῦμαν, τὰς ὁποίας ὁ ἀνακηρυχθεὶς καὶ πάλιν διὰ τῆς προσφάτου ψήφου τοῦ μεγάλου Ἀμερικανικοῦ λαοῦ πρῶτος πολίτης τούτου, διεκήρυξε. Πιστεύει δὲ εἰς τὴν συναντίληψιν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ θὰ ἐπιδιώξῃ μὲ ὅλην τὴν δύναμίν της καὶ μὲ τὴν βοήθειαν ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ὅπως ὁ πόνος καὶ ἡ φωνὴ τοῦ δικαίου τῆς Ἑλλάδος εὕρουν τὴν ὀφειλομένην ἀπήχησιν καὶ ἱκανοποίησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ διακαῶς —ἐκπροσωποῦσα ὡς πρὸς τοῦτο ὁμόφωνον τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ— τὴν διατήρησιν εἰρηνικῶν σχέσεων μεθ’ ὅλων τῶν Ἐθνῶν καὶ ὄχι μόνον δὲν ἀποκρούει, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν εἰρηνικὴν διευθέτησιν πάσης διεθνοῦς διαφορᾶς ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον πάντοτε ὅρον τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἀκεραιότητος καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις δηλοῖ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ὑπόθεσις ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν εὑρίσκεται εἰς ἀποφασιστικὴν καμπήν. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἄρνησις εἶναι ἔργον εὔκολον, ἀλλ’ ἡ δημιουργία δυσχερὴς καὶ ἐπίπονος. Σταθμίσαντες μὲ ὅλην τὴν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης τὴν σοβαρότητα τῶν ὑφισταμένων συνθηκῶν καὶ τοὺς ἐπαπειλοῦντας τὴν χώραν κινδύνους, ἐξελέξαμεν, ἀντὶ τῆς στείρας ἀρνήσεως, τὸν ἀνηφορικὸν δρόμον τῆς δημιουργικῆς προσπαθείας καὶ τῆς θυσίας. Θεωροῦμεν ἐπιβλαβῆ ὑπὸ τὰς σημερινὰς ἰδίως περιστάσεις, τὴν κακόπιστον τακτικήν, ἀλλὰ ἀποδεχόμεθα καὶ ἐπιθυμοῦμεν πᾶσαν καλόπιστον κρίσιν καὶ ὑπόδειξιν, διότι πιστοὶ εἰς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχὰς θεωροῦμεν ὅτι αὐτὴ ὑποβοηθεῖ τὸ δυσχερὲς κυβερνητικὸν ἔργον. Τὰ δύο συνεργαζόμενα κόμματα, ἐπιδιώξαντα εὐρυτέραν συνεργασίαν, χωρὶς νὰ τὴν ἐπιτύχουν, ἐθεώρησαν ὑποχρέωσίν των νὰ ἀποδεχθοῦν καὶ πάλιν τὸ πικρὸν ποτήριον τῆς Ἐξουσίας καὶ νὰ δώσουν Κυβέρνησιν εἰς τὴν χώραν. Ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἐμφανιζομένη σήμερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ζητεῖ τὴν συνεργασίαν αὐτῆς, διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον της καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ δυσχερῆ προβλήματα ποὺ ἀπειλοῦν τὸ Ἔθνος. Ἐν τέλει ἡ Κυβέρνησις δηλοῖ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιδοθῇ ἀπερίσπαστος εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐθνικῆς Ὑποθέσεως ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, παρίσταται ἀνάγκη διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος μέχρι τῆς 1ης Φεβρουαρίου. Συνεπῶς ἡ παροχὴ ψήφου ἐμπιστοσύνης θεωρεῖται περιλαμβάνουσα καὶ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς πρὸς διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος κατὰ τὸ ἀνωτέρω χρονικὸν διάστημα. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Κ. Τσαλδάρης, ἔχει τὸν λόγον.

§4Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα ἡ ἐπιθυμία μου, ὅπως ἐπιμείνω πρὸς πληρεστέραν ὑμῶν διαφώτισιν, προκειμένου νὰ προέλθητε μετ’ ὀλίγον εἰς ἀπόφασιν, ἡ ὁποία θὰ ἀσκήσῃ σημαντικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῶν πολιτικῶν μας πραγμάτων, ὡς διεμορφώθησαν ταῦτα ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς 31 Μαρτίου 1946, εἰς τὴν διευκρίνισιν ὡρισμένων σημείων καὶ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος καὶ ἐπὶ τῆς γενικωτέρας καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀντιμετωπίζομεν. Ἐπιβάλλεται, πρῶτον, νὰ ὑπογραμμίσω, ὅτι αἱ εὐθῦναι διὰ τὴν ἄκαιρον δημιουργίαν τῆς τελευταίας κυβερνητικῆς κρίσεως δὲν βαρύνουν τὴν ἰδικήν μας πλευράν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴχομεν χρέος καὶ δὲν παρελείψαμε νὰ τὸ ἐπιτελέσωμεν, ἦτο νὰ διευκολύνωμεν μὲ τὴν στάσιν μας τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Ἡ ὑποβολὴ εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα τῆς παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἤνοιξε τὴν ὁδὸν πρὸς τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτήν, ἥτις καὶ θὰ ἐπέλθῃ ὁριστικῶς διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν. Κατὰ τὸ πενθήμερον τῶν συνεννοήσεων πρὸς διευθέτησιν τῆς κρίσεως, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐγώ, παρέσχομεν πρὸς τὴν ἐκεῖθεν πλευρὰν τῆς Βουλῆς, ὅλας τὰς δυνατότητας διὰ νὰ συνεργασθῇ αὕτη μὲ τὰ δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ δεκαπενταμήνου ἔχουν ἐπωμισθῆ τὰς εὐθύνας τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας, εἰς τὴν διαμόρφωσιν πραγματιστικοῦ πολιτικοῦ σχήματος. Πολιτικοῦ σχήματος, τὸ ὁποῖον νὰ συνδυάζῃ τὴν ἐπὶ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρας κοινοβουλευτικῆς βάσεως συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν παράλληλον ἀνάληψιν τῶν εὐθυνῶν καὶ τῶν καθολικῶν διὰ τὸ κυβερνητικὸν ἔργον καὶ τῶν μερικῶν εἰς τοὺς διαφόρους τομεῖς τῆς κυβερνητικῆς δραστηριότητος ἀπὸ τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα θὰ συνειργάζοντο εἰς τὴν διαμόρφωσιν τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ σχήματος. Συνεπεῖς πρὸς τὰς παραδόσεις τριακονταετοῦς βίου τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἡγούμεθα, ἐννοοῦμε νὰ φέρωμε μέχρι τέλους τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνομεν, μὲ τὴν ἐκδήλωσιν ἑκάστοτε τῆς πρὸς τὸ κόμμα ἡμῶν ἐμπιστοσύνης μεγαλυτέρου ἢ μικροτέρου τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ νὰ μὴ μεταφέρωμεν τὰς εὐθύνας ταύτας, εὐκαιρίας τυχούσης εἰς τοὺς ὤμους ἄλλων, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εὐχέρειαν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τοῦ ἀπολογισμοῦ, νὰ προβάλωμεν τὸ ἀνεύθυνον, ἂν ὁ ἀπολογισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι ἱκανοποιητικός, ἢ ἀντιθέτως νὰ ἰδιοποιούμεθα τὰς ἐπιτυχίας ἄλλων, μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ φορεῖς τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς, ἂν ὁ ἀπολογισμὸς εἶναι ἱκανοποιητικός. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Δι’ ἡμᾶς, ἀνήκοντας εἰς κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀγωνίζεται ἐπὶ δεκαετηρίδας καὶ τοῦ ὁποίου οἱ Ἀρχηγοὶ ἐσυνήθισαν νὰ προσφέρουν καὶ τὴν ζωήν των εἰς τοὺς ἀγῶνας των, ὑπάρχει πολιτικὴ συνέχεια καὶ συνέπεια. Τὸ κόμμα δι’ ἡμᾶς, εἶναι ὀργανισμὸς ζῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι προωρισμένος, ἀντλῶν τὰς δυνάμεις του ἐκ τοῦ λαοῦ, νὰ ἀνανεοῦται. Δὲν εἶναι προσωποπαγὲς πολιτικὸν κατασκεύασμα, δυνάμενον νὰ μετατωπίζῃ τὰς εὐθύνας του καὶ νὰ μεταβάλλῃ τὰς ἰδέας του, τὰς κατευθύνσεις του καὶ τὴν ἐπωνυμίαν του ἀκόμη, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ τῶν ροπῶν, αἱ ὁποῖαι φαίνονται ἑκάστοτε ἐπικρατοῦσαι παρὰ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ. (Χειροκροτήματα). Ἰδοὺ διατὶ εἶναι δι’ ἡμᾶς ἀπαράδεκτον τὸ ἐφευρεθὲν ἄηθες διὰ τὸν ὑπερεκατονταετῆ ἐλεύθερον κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς χώρας μας, σχῆμα τῆς «ὑπερκομματικῆς» Κυβερνήσεως, συγκροτουμένης μὲ ταυτόχρονον διατήρησιν μιᾶς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐξελέγη ἀπὸ τὸν λαὸν μὲ σαφῆ κομματικὰ κριτήρια. Τὸ σχῆμα αὐτὸ ἐφευρέθη πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀμέτρων φιλοδοξιῶν πολιτικῆς ἐπικρατήσεως, τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐπροθυμοποιήθη νὰ ἐνθαρρύνῃ, ὅταν ἐκλήθη νὰ ἐκφράσῃ τὴν κυρίαρχον θέλησίν του. Οἱ ἔχοντες τὰς φιλοδοξίας αὐτὰς, δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ τὰς κατασιγάσουν, οὐδὲ καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Μὴ ἐπιδεικνύοντες τὸν ἀπαραίτητον πρὸς τὸ πολίτευμα σεβασμόν, ἐπιχειροῦν τὴν μετάθεσιν εὐθυνῶν ἐκεῖ ὅπου αὗται δὲν ἀνήκουν. (Χειροκροτήματα). Ἐξυπηρετεῖ τὸ σχῆμα αὐτὸ ἀκόμη τὴν ἐλάχιστα ἐποικοδομητικὴν διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας βίου εἰσαγωγὴν εἰς τὰ πολιτικά μας ἔθιμα τῆς μεθόδου τῆς προβολῆς «τοῦ ἄλλοθι», κατὰ τὸν ἐνώπιον τοῦ κυριάρχου λαοῦ ἀπολογισμόν, ἀπὸ μέρους τῶν ἐντολοδόχων αὐτοῦ, περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐχειρίσθησαν τὴν ἐντολήν του. Τὸ καινοφανὲς αὐτὸ σχῆμα δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸ γενικώτερα συμφέροντα τῆς πατρίδος. Ἀλλὰ οἱ εὐαγγελιζόμενοι τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος, διὰ τῆς μεταβολῆς τὴν ὁποίαν προτείνουν, ἀποφεύγουν ἐπιμελῶς νὰ ὁμιλήσουν καὶ περὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν μεθόδων, μὲ τὰς ὁποίας θὰ ὁδηγήσουν τὴν χώραν εἰς τὴν σωτηρίαν ποὺ ἐπαγγέλλονται. Ἐμφανίζονται ὡς θαυματοποιοί, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ ἔχουν νὰ ἐπιδείξουν εἰς τὸ ἐνεργητικόν των δρᾶσιν, δικαιολογοῦσαν αὐτὴν τὴν ἰδιότητα. Κατὰ τοὺς 32 μῆνας, ἀπὸ τῆς τελευταίας λαϊκῆς ἐτυμηγορίας, ἐπιθυμῶ νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ πρόσφατον αὐτὸ παρελθὸν καὶ νὰ μὴ ἀνατρέξω εἰς τὸ κάπως ἀπώτερον, καὶ τοῦτο πρὸς τὸ ἰδικόν των συμφέρον, παρέσχομεν κατ’ ἐπανάληψιν πρὸς αὐτοὺς τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἰσφέρουν τὰς ἱκανότητάς των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἔθνους. Καὶ τὸν μὲν Νοέμβριον τοῦ 1946, πρὸ δύο ἀκριβῶς ἐτῶν ἀπεποιήθησαν τὴν προσφοράν μας, προφητεύοντες τὴν οἰκονομικὴν καταστροφὴν τῆς Ἑλλάδος, τὸν δὲ Ἰανουάριον τοῦ 1947, ὅταν εἶδον διαψευδομένας τὰς προφητείας των, ἀπεδέχθησαν τὴν προσφοράν μας, ἐπαναληφθεῖσαν τότε, χωρὶς ὅμως κατὰ τὸ 7μηνον τῆς ἐν τῇ Κυβερνήσει συνεργασίας των καὶ νὰ θελήσουν νὰ ἀναπτύξουν ἐν τῇ πράξει τὰς ἱκανότητάς των. Ὑπῆρξαν ἐξαιρετικὰ φειδωλοὶ εἰς τὴν ἔμπρακτον ἐκδήλωσιν τῆς θαυματουργοῦ ἰδιότητός των. Προετίμησαν μάλιστα τὴν διάλυσιν τῆς μεθ’ ἡμῶν κυβερνητικῆς συνεργασίας των ἀπὸ τὴν ἀνάλωσίν των εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος. Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ, δεύτερον, νὰ ἄρω ὡρισμένας παρανοήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐμφιλοχωρήσει εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς μετεκλογικῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Καὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἀρθοῦν ἐπὶ τέλους, διὰ νὰ παύουν ὑφιστάμεναι ἐντυπώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὑπερτερῆσαν τῶν ἄλλων κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέρος εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 31 Μαρτίου 1946 δὲν συνεκέντρωσε καὶ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Δὲν ἠδύνατο ἑπομένως νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως ἑνιαίας εὐθύνης. Ὤφειλεν, ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐνεπιστεύθησαν εἰς αὐτὸ οἱ ἐκλογεῖς του, νὰ ἐπιδιώκῃ ἑκάστοτε τὴν συνεργασίαν μὲ ἄλλα κόμματα. Ἀλλ’ ἡ ὑποχρέωσίς του αὕτη δὲν ἀπέρρεε μόνον ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας. Ἀνέκυπτεν, ἐξ ἴσου, ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς διαμορφώσεως, κυβερνητικῶν συνθέσεων, αἱ ὁποῖαι καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς θὰ ἐξησφάλιζον τὴν ἀποδοτικωτέραν διεξαγωγὴν τοῦ σκληροῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον ὑπεχρεώθη νὰ ἀναλάβῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πρὸς διατήρησιν τῆς ἐθνικῆς ἀκεραιότητος, τῆς ἀνεξαρτησίας του καὶ τῶν δημοκρατικῶν του ἐλευθεριῶν. Ἐν τῇ ἐπιδιώξει τῶν κυβερνητικῶν αὐτῶν συνδυασμῶν, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὑπέδειξεν ἀνιδιοτέλειαν. Ἔθεσεν ὡς μοναδικὸν γνώμονα τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ μόνον αὐτοῦ. Ἔχει τοῦτο ἀναγνωρισθῆ καὶ ἐντὸς τῆς χώρας μας καὶ πέραν αὐτῆς ἀπὸ τοὺς φίλους καὶ συμπαραστάτας τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ἀγῶνος της. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατ’ ἐπανάληψιν, ἀπὸ τῆς ἑπομένης σχεδὸν τοῦ δημοψηφίσματος, εἶχον ἀναπτύξει τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐθεώρουν ὡς ἐπιτακτικῶς ἀναγκαίαν τὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν συνεργασίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Τὸ Κόμμα αὐτό, ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τοῦ σεβαστοῦ εἰς ὅλους μας Ἀρχηγοῦ του, εἶχε κατευθύνει τὴν χώραν πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἐλευθέρου κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματός μας, μὲ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἰς τὰς ἐκλογάς, τὰς ὁποίας αὐτὸ διεξήγαγεν, ἐξέφρασε τὴν ἀντίθεσίν του πρὸς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὴν παλαιὰν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία ἐπὶ ἓν τέταρτον αἰῶνος εἶχε χωρίσει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ ἐν τῇ Κυβερνήσει συνεργασία τῶν δύο κομμάτων — εἶχον τονίσει — θὰ ἐσυμβόλιζε τὴν ἑνότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τὴν παροῦσαν κρίσιμον καμπὴν τῶν πεπρωμένων τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἐπὶ δεκαπεντάμηνον ἀπὸ κοινοῦ ἄσκησις τῆς κυβερνητικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῶν δύο κομμάτων, ἀπέδειξε καὶ ἐν τῇ πράξει τὴν ἀναγκαιότητα τῆς συνεργασίας αὐτῆς. Εἶναι εὐχερὲς νὰ διατυποῦνται ἐπικρίσεις, ὅταν αἱ περιστάσεις εἶναι δυσχερεῖς, ὅταν ἀπὸ τοὺς κυβερνῶντας καὶ ἀπὸ τὸν λαὸν χρειάζεται νὰ ἐξαχθῇ εἰς τὸ ἔπακρον ἡ προσπάθεια, διὰ ν’ ἀχθῇ εἰς ἐπιτυχίαν εἷς ἀγών, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν πάγκοινον ἀναγνώρισιν, εἶναι ἀπὸ τοὺς σκληροτέρους, ποὺ ὑπεχρεώθη ποτὲ νὰ ἀναλάβῃ ἐλεύθερος λαὸς διὰ τὴν ἐπιβίωσίν του. Εὔκολος εἶναι ἐπίσης καὶ ἡ δημαγωγία, ὅταν μάλιστα ἀσκῆται αὕτη ἐπὶ τοῦ ἀρνητικοῦ ἐπιπέδου. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπέστη ἀκόμη ἡ ὥρα, διὰ νὰ φέρωμεν εἰς δημοσίαν συζήτησιν, χωρὶς νὰ κινδυνεύῃ ἐξ αὐτῆς νὰ ζημιωθῇ ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὅλην ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διαχείρισίν της, καὶ πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι θ’ ἀναγνωρισθῇ τοῦτο ἀπὸ ὅλους, ὅσοι τὴν καλὴν πίστιν ἔχουν ὡς γνώμονα τῶν κρίσεών των, ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀποβαίνει μειονεκτικὸν διὰ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς κοινοβουλευτικῆς μάχης, τὴν ὁποίαν ἀκαίρως ὑπεχρεώθη νὰ δώσῃ. Ἐκεῖνο ὡστόσον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα ἀζημίως νὰ τονίσωμεν κατὰ τὴν ὥραν αὐτὴν — καὶ δὲν θὰ βραδύνουν τὰ γεγονότα νὰ ἐπαληθεύσουν τοὺς ἰσχυρισμούς μας — εἶναι τοῦτο: Ὅτι ἐσυντονίσαμε πλήρως τὴν διαχείρισιν τῆς ὑποθέσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς ἀμφοτέρους τοὺς τομεῖς αὐτῆς. Καὶ εἰς τὸν στρατιωτικὸν καὶ εἰς τὸν πολιτικόν. Ὁ συντονισμὸς αὐτός, μὲ τὴν παράλληλον ἀνάπτυξιν, ἀφ’ ἑνός, μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου, τοῦ ἐπιτρεπτοῦ καὶ ἐφικτοῦ, ἐκ τῶν ἀντικειμενικῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας, ἡ ὑπεύθυνος Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ ἀπὸ τῆς ἰδικῆς της πλευρᾶς, νὰ ἐκτείνῃ τὸν χειρισμὸν τῆς ὑποθέσεως καὶ μὲ τὴν συμπαράστασιν καὶ τὴν συνεπικουρίαν, ἀφ’ ἑτέρου τῶν φίλων τῆς Ἑλλάδος, ἐπιτρέπει μίαν ἀσφαλῆ διαπίστωσιν. Τὴν διαπίστωσιν ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἑλλάδος εἰσῆλθεν ἤδη, οὕτως ἢ ἄλλως, εἰς τὴν τελευταίαν φάσιν αὐτῆς. Καὶ ἀκόμη ὅτι ὁ ἐπίλογος τοῦ δράματος δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὴν ἠθικὴν τῆς Ἑλλάδος δικαίωσιν. Θὰ ἀποτελέσῃ τὸ πραγματικὸν τέρμα, μὲ τὴν πλήρη ἐπικράτησιν τοῦ ἀγῶνος, τὸν ὁποῖον διεξήγαγεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐθνικῆς ἀκεραιότητος, τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς δημοκρατικῆς διαβιώσεώς του. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δυνάμεθα κατὰ τὴν παροῦσαν ὥραν νὰ φέρωμεν εἰς δημοσίαν συζήτησιν τὴν ὅλην διαχείρισιν τῆς ὑποθέσεως τῆς Ἑλλάδος, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ θέσωμεν ὑπ’ ὄψει τῶν ἡγετῶν τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κομμάτων ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαχείρισιν ταύτην καὶ νὰ ἀποδείξωμεν τὴν βασιμότητα τῆς διαπιστώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν προέβημεν πρὸ ὀλίγου. Δὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν καμμίαν παραχώρησιν ἀπὸ μέρους αὐτῶν. Οὐδὲ κἂν ἀναγνώρισιν ὅτι μᾶς ἠδίκησαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι νὰ γίνουν πραγματικώτεροι εἰς τὰς κρίσεις των καὶ εἰς τὴν διατύπωσιν συμπερασμάτων. Διότι ὡρισμένα ἀπὸ τὰ συμπεράσματα τὰ ὁποῖα διατυπώνουν ἢ ὑποδηλώνουν εἰς τὰς ἐπικρίσεις των, ἐνῷ εὑρίσκονται ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος, ὑποσκάπτουν, ἀφ’ ἑνὸς τὸ ὑπέροχον φρόνημα τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ μαχομένου τμήματος αὐτοῦ καὶ προκαλοῦν, ἀφ’ ἑτέρου, εὐλόγους δυσαρεσκείας μεταξὺ τῶν φίλων μας καὶ συμπαραστατῶν τοῦ ἀγῶνος μας εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἡ πραγματικότης, ἀντίθετος πρὸς τὰς κρίσεις καὶ τὰ συμπεράσματά των —καὶ δὲν θὰ δυσκολευθοῦν νὰ πεισθοῦν περὶ τούτου οἱ ἐπικριταί μας— εἶναι: Πρῶτον, ὅτι δὲν ὑπεβάλαμεν τὰς μαχομένας ἐνόπλους δυνάμεις τοῦ Ἔθνους, ἀφ’ ὅτου κατέστη δυνατὸν εἰς αὐτὰς ν’ ἀναλάβουν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ συμμοριτισμοῦ, εἰς καμμίαν θυσίαν, παρὰ μόνον, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξηντλήσαμεν εἰς τὸν πολιτικὸν καὶ διπλωματικὸν τομέα πᾶσαν προσπάθειαν, ἐντὸς τῶν ἐπιτρεπτῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ὑποθέσεως τῆς Ἑλλάδος ὁρίων, τείνουσαν εἰς τὸν τερματισμὸν τῆς ἐναντίον τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπιβουλῆς. Δεύτερον, ὅτι ἡ δρᾶσις πρὸς τὸν στρατιωτικὸν τομέα ἀνελήφθη μετὰ περισκέψεως καὶ κατὰ τρόπον, ἐπιτρέποντα τὴν ἀξιοποίησιν τῶν ἐπιτυγχανομένων δι’ αὐτῆς ἀποτελεσμάτων εἰς τὸν πολιτικὸν καὶ διπλωματικὸν τομέα. Τρίτον, ὅτι δὲν παρελείψαμεν, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν τὴν ἐνημέρωσιν τῶν συμμάχων μας καὶ ἰδιαιτέρως τῆς ἀμεσώτερον ὑπὸ ἔτους καὶ πλέον παραστάτιδος τοῦ ἀγῶνος μας Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας, περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἀγῶνος εἰς τὸν στρατιωτικὸν τομέα. Τέταρτον, ὅτι εὕρομεν καθολικὴν κατανόησιν ἀπὸ μέρους φίλων μας, ὡς τοῦτο ἐναργῶς καταφαίνεται, ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν τῶν συζητήσεων ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ ἀπὸ τὰς προσφάτους δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀμεσωτέρας καὶ ἐπιτακτικωτέρας ἀνάγκης αἰτημάτων μας, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν περαιτέρω ἐνίσχυσιν τῶν ἐθνικῶν ἐνόπλων δυνάμεων, ὥστε ἂν ἡ ἐξέλιξις ἀπαιτήσῃ τοῦτο, νὰ ἐντείνωμεν ἔτι μᾶλλον τὴν δραστηριότητα εἰς τὸν στρατιωτικὸν τομέα, ἵνα συντμήσωμεν, οὕτω τὴν ἀπόστασιν ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει ἀπὸ τὸ τέρμα τοῦ ἀγῶνος. Πέμπτον, ὅτι δὲν ὀλιγωρήσαμεν νὰ παράσχωμεν καὶ νέας ἀποδείξεις περὶ τῆς καλῆς θελήσεως τῆς Ἑλλάδος, ὅπως συμβάλῃ τὸ καθ’ ἑαυτὴν εἰς πᾶσαν προσπάθειαν, τείνουσαν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν σχέσεων καλῆς γειτονίας καὶ εἰρηνικῆς διαβιώσεως μὲ τοὺς πρὸς βορρᾶν λαούς, ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον ὅτι οἱ ἰθύνοντες τὰς τύχας τῶν λαῶν αὐτῶν θὰ θέσουν ἐμπράκτως τέρμα εἰς τὰς ἐναντίον τῆς χώρας μας ἐνεργείας των, θὰ σεβασθοῦν τὴν ἀκεραιότητα καὶ ἀνεξαρτησίαν αὐτῆς καὶ θὰ παύσουν τὴν ἀνάμιξίν των εἰς τὰ ἐσωτερικά της. Ἕκτον, ὅτι ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν κατεβάλλομεν κάθε προσπάθειαν παγιώσεως καὶ ἀναπτύξεως τῆς εἰρηνικῆς συνεργασίας μας μὲ τοὺς πρὸς Ἀνατολάς, Δυσμὰς καὶ Νότον γείτονάς μας, μὲ τοὺς ὁποίους κοινότης συμφερόντων μᾶς συνδέει. Τὰ σύμφωνα τὰ ὁποῖα ὑπεγράψαμεν μετὰ τῆς Ἰταλίας, ἀποτελοῦν σταθμὸν ἐν τῇ ἐξελίξει τῆς ἐν προκειμένῳ πολιτικῆς μας. Καὶ τελευταῖον, ὅτι μὲ τὰς ὑπὸ διαπραγμάτευσιν συμφωνίας ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ ὀργανισμοῦ οἰκονομικῆς εὐρωπαϊκῆς συνεργασίας καὶ μὲ τὸ καταρτισθὲν τετραετὲς πρόγραμμα ἀνασυγκροτήσεως, βασιζόμενον εἰς τὴν κινητοποίησιν τῶν ἐγχωρίων πόρων καὶ δυνατοτήτων καὶ εἰς τὴν βοήθειαν τοῦ Σχεδίου Μάρσαλ, ἐθεμελιώσαμεν τὸ ἔργον τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἑλληνικὸς λαός, μὲ τὴν ἐλευθέραν καὶ ἀβίαστον ἐκδήλωσιν τῆς κυριάρχου θελήσεώς του, σᾶς ἔταξεν ὁδηγοὺς τοῦ Ἔθνους εἰς μίαν καμπήν, ἀπὸ τὰς δραματικωτέρας τῆς μακραίωνος ἱστορίας αὐτοῦ. Κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὥραν κλείσατε τὰ ὦτα εἰς τὰς παρορμήσεις διὰ πολιτικοὺς πειραματισμούς, οἱ ὁποῖοι καὶ ἄκαιροι εἶναι καὶ ἐπικίνδυνοι. Ἄκαιροι, διότι ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκεται εἰς τὸ ἀποφασιστικὸν στάδιόν της καὶ δὲν ὑπάρχουν οὐδὲ ἐλάχιστα χρονικὰ περιθώρια, ἐπιτρέποντα παράτασιν τῆς πολιτικῆς ἀσταθείας. Ἐπικίνδυνοι, διότι ἡ βεβαία ἀποτυχία των εἶναι προωρισμένη νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἐκτροπὴν ἐκ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος, ἡ ὁποία θ’ ἀποβῇ ὀλεθρία διὰ τὴν Ἑλλάδα. Παράσχετε καὶ περαιτέρω τὴν ἐμπιστοσύνην σας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς πιστώσεως χρόνου μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου 1949, διὰ νὰ δυνηθῇ αὕτη νὰ φέρῃ εἰς τὸ τέρμα τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ δρόμος πρὸς τὸ τέρμα αὐτό, μὲ τὴν συνεργασίαν καὶ βοήθειαν τῶν φίλων καὶ συμπαραστατῶν τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἀνοικτὸς πλέον. Σταθῆτε παρὰ τὸ πλευρόν μας καὶ εἰς τὴν ὑπόλοιπον πορείαν. Εἶναι ἐπίπονος, ὅπως κάθε πορεία, ὅταν ἐγγίζῃ τὸ τέρμα της. Ἀλλὰ θὰ εἶναι βραχεῖα. Καὶ θὰ δικαιωθῆτε μὲ τὴν ἀποψινὴν ἀπόφασίν σας. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§5Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§6ΦΩΝΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ Προεδρεῖον ὑπεβλήθησαν αἱ ἀκόλουθοι δύο δηλώσεις: 1) Οἱ κάτωθι ὑπογεγραμμένοι μετὰ τὴν καταψήφισιν τῆς Κυβερνήσεως ἢ τὴν τυχὸν παραίτησιν αὐτῆς, ἀναλαμβάνομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὁποίαν θὰ σχηματίσῃ ἐκεῖνος ἐκ τῆς Βουλῆς, εἰς τὸν ὁποῖον ἤθελε δοθῆ ἡ πρὸς τοῦτο ἐντολὴ παρὰ τοῦ Βασιλέως καὶ ὁ ὁποῖος θὰ δύναται νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ὑπουργούς του ἐξ ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων. Οἱ ὑπογραφόμενοι δὲν ὑποχρεούμεθα εἰς προσωπικὴν συμμετοχήν, ἀλλὰ θὰ παράσχωμεν τὴν ἔγκρισίν μας διὰ τὴν συμμετοχὴν τῶν ἐκλεγησομένων ἐκ τῶν φίλων μας.

Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Νοεμβρίου 1948

Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ, Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ, ΣΤ. ΓΟΝΑ-

ΤΑΣ, Ν. ΖΕΡΒΑΣ, Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ (Ἄρτης), Π.

ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ, ΘΕΟΔ.

ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ.

2) Οἱ ὑπογραφόμενοι προτείνομεν, ὅπως λόγῳ τῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων καὶ τῆς ἀνάγκης ταχέος τερματισμοῦ τῆς κυβερνητικῆς κρίσεως, οὐδεὶς ἐκ τῶν ὁμιλητῶν σήμερον ὑπερβῇ τὸ τέταρτον τῆς ὥρας.

Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Νοεμβρίου 1948

Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ, Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ, Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ,

Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ, Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ, Ν.

ΖΕΡΒΑΣ, Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ, Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ.

§8Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δηλαδὴ καταργεῖται τὸ Κοινοβούλιον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται τὴν πρότασιν ἡ Βουλή;

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§11Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Μᾶς ἔχει καταργήσει ὁ Λαός.

§12Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὁ κ. Βενιζέλος ἀποτελεῖ ἴδιον Κόμμα;

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον δήλωσις 54 βουλευτῶν (ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§14Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ παρατηρήσω δύο πράγματα. Εἰς μὲν τὴν πρώτην δήλωσιν γίνεται λόγος περὶ παραιτήσεως ἢ καταψηφίσεως τῆς Κυβερνήσεως, εἰς δὲ τὴν δευτέραν πρότασιν, γίνεται λόγος περὶ ὑπάρξεως «ὑπουργικῆς κρίσεως».

§15ΦΩΝΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§16Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Σᾶς παρακαλῶ ἀναγνώσατέ το πάλιν, κ. Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει ἐκ δευτέρου τὴν ὑποβληθεῖσαν δευτέραν δήλωσιν).

§18Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε, κατὰ πόσον τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δύναται νὰ φέρῃ εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς ἔγγραφα τοιούτου περιεχομένου ὁμιλοῦντα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν περὶ παραιτήσεως τῆς νέας Κυβερνήσεως, ποὺ ἐμφανίζεται ἢ καταψηφίσεώς της ἐκ τῶν προτέρων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ περὶ ὑπάρξεως ὑπουργικῆς κρίσεως, ὅταν ἀκόμη δὲν συνεζήτησεν ἡ Βουλὴ καὶ δὲν ἐπροχώρησεν εἰς ψηφοφορίαν. (Χειροκροτήματα). Νομίζω συνεπῶς, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀποτελεῖ σφάλμα, τὸ ὁποῖον, θὰ παρακαλέσω, ὅπως ἐπανορθωθῇ τὸ ταχύτερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις πρὸ τῆς συζητήσεως ἐνώπιον τοῦ Σώματος καὶ πρὸ τῆς ψηφοφορίας, διὰ τοῦ Προεδρείου, νὰ τίθεται ὑπὸ τοιούτους ὅρους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἡ Κυβέρνησις θὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις ἐκ μέρους τοῦ Προεδρείου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§19ΦΩΝΑΙ. Ὀρθότατα.

§20Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βασιλειάδη, παρακαλῶ νὰ καθήσετε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§22Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι, ἀλλὰ διαπιστώνω μίαν μεροληπτικὴν παραχώρησιν ἐκ μέρους σας, πρὸς τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, διότι παρὰ τὸν Κανονισμὸν ἐπετρέψατε εἰς αὐτὸν νὰ ἀναγνώσῃ τὸν λόγον του ἀπὸ χειρογράφου, ἐνῷ δὲν πρόκειται περὶ προγραμματικῶν δηλώσεων. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχίαν. Ὁ κ. Σ. Βενιζέλος, ἔχει τὸν λόγον.

§24Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲ ἠμπορῶ νὰ καταλάβω διατὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δίδει αὐτὸν τὸν δραματικὸν τόνον. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπὸ κρίσιν —καὶ εἶναι ὑπὸ κρίσιν δοθέντος ὅτι τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης— δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς Κυβέρνησις ὁριστική. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ἀντικείμενον τῆς ἀποψινῆς συνεδριάσεως. Δὲν πρόκειται νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι αἱ ἴδιαι ἐπαγγελίαι στερεοτύπως ἐπανέρχονται διὰ τρίτην φορὰν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ εἶναι γνωστὸν ποία ὑπῆρξεν ἡ τύχη των. Οὔτε νὰ παρακολουθήσω ἐπίσης προτίθεμαι τὸν τόνον, τὸν ὁποῖον ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὴν ὅλην συζήτησιν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ περιστάσεις εἶναι κρίσιμοι καὶ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει ἐντὸς τῆς σήμερον ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ γνωρίζῃ ἡ χώρα, ἐὰν ὑπάρχῃ Κυβέρνησις ἢ ὄχι. Θὰ περιορισθῶ λοιπὸν εἰς ὀλίγα τινὰ καὶ κυρίως διὰ νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι κατὰ κόρον ἐλέχθη, ὅτι ἐγὼ προεκάλεσα τὴν κρίσιν.

§25ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τίς ἄλλος; Ὑμεῖς....... (Φωναί, θόρυβος).

§26Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ ἐν μέσῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν, μὴ ἀκουόμενος).

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ τὴν αὐτὴν εὐλάβειαν, μὲ τὴν ὁποίαν παρηκολουθήσαμεν τὸν κ. Σοφούλην καὶ τὸν κ. Τσαλδάρην, πρέπει νὰ παρακολουθῶνται καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Νομίζω ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ καθῆκον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας.

§28Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω ὅτι παρηκολούθησα μετὰ μεγίστης προσοχῆς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν σᾶς δίδω τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόπτετε καὶ ζητῶ τὴν ἰδίαν εὐλάβειαν καὶ πρὸς ἐμέ. (Χειροκροτήματα).

§29Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. ........ (Ἐξακολουθεῖ ὁμιλῶν ἐν μέσῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν, μὴ ἀκουόμενος).

§30ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). (Πρὸς τὸν κ. Νικολαΐδην). Κάτω. Κάτω. Κάτω.

§31Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡνώθημεν μὲ 54 ἄλλους βουλευτὰς διὰ νὰ ἄρωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν ἀντιλαμβάνομαι διὰ ποῖον λόγον ἡ Κυβέρνησις ἔκτοτε δὲν ἔδωσε τὴν κοινοβουλευτικὴν μάχην διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ κατάστασις αὐτή. Ἀντὶ αὐτοῦ ἐπροτίμησε νὰ παραιτηθῇ καὶ νὰ δημιουργήσῃ μίαν κυβερνητικὴν κρίσιν πολλῶν ἡμερῶν, διὰ νὰ ἀνασχηματισθῇ χωρὶς αἱ προϋποθέσεις, διὰ τὰς ὁποίας παρῃτήθη νὰ ἔχουν ἀρθῇ, ἐφ’ ὅσον οἱ ἴδιοι οἱ 54 βουλευταὶ ἐδήλωσαν ὅτι θὰ τὴν καταψηφίσουν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ κ. βουλευταί.

§32Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Μετὰ τὸν Βοραζάνην.

§33Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἀποφύγω τὰς εὐθύνας μου. Ἔχω μέρος εὐθύνης, διότι, κύριοι βουλευταί, ἐχρησίμευσα ὡς πρόφασις μιᾶς κυβερνητικῆς κρίσεως.........

§34Χ. ΠΙΠΙΛΙΑΓΚΑΣ. Νὰ μὴ διακόπτουν οἱ συνάδελφοι τῆς συμπολιτεύσεως, ὅπως καὶ ἡμεῖς δὲν διεκόψαμεν τὴν Κυβέρνησιν.

§35Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὡς πρόφασις διὰ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐμφάνισιν τῆς σημερινῆς ἐνώπιον ἡμῶν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν τρανωτέραν ἀπόδειξιν μιᾶς ἀκολάστου κομματικῆς συναλλαγῆς, διότι τὰ Ὑπουργεῖα ηὐξήθησαν εἰς τριάκοντα, μόνον καὶ μόνον ἐκ λόγων ἐξοικονομήσεως κομματικῶν ἀναγκῶν.

§36ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δυστυχῶς.

§37Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βαρύνει περισσότερον τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὅτι εἰς τὸ κατ’ ἐξοχὴν Ὑπουργεῖον τοῦ ἀγῶνος, ἐτοποθετήθησαν δύο ὑπουργοὶ διὰ νὰ ἀλληλοϋποβλέπωνται καὶ νὰ ἀλληλοπαρακολουθοῦνται. Καὶ τὸ θέμα αὐτὸ συμπληρώνει τὴν ὅλην θλιβερὰν εἰκόνα τῆς Κυβερνήσεως. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου καὶ τῆς ἀριστερᾶς).

§38Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργολιδοκορινθίας). Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον ἂν μὴ ὕβρις.

§39Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καθ’ ἥν στιγμήν, κύριοι, ὁ ὑπέροχος Ἑλληνικὸς Λαὸς δεικνύει ἀδάμαστον θάρρος, καθ’ ἥν στιγμὴν ὁ γενναῖος μας στρατὸς χύνει τὸ αἷμα του εἰς τὸν τίμιον ἀγῶνα τοῦ Ἔθνους, ἐμφανίζεται μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία προκαλεῖ καθολικὴν ἀπογοήτευσιν εἰς τὸν τόπον καὶ δὲν ἔχετε παρὰ νὰ διαβάσετε τὰς ἐφημερίδας καὶ νὰ ἀντιληφθῆτε ποίας ὑποδοχῆς ἔτυχεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἐλπίδα τοῦ Ἔθνους. Οὐδένα δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ ἢ νὰ συνεγείρῃ. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι κανεὶς ἐξ ὑμῶν ἐνσυνειδήτως, ἠμπορεῖ νὰ πιστέψῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπανορθώσῃ μίαν κατάστασιν σοβαρῶς κλονισθεῖσαν. Νομίζομεν ὅτι ἐπιβάλλεται σχηματισμὸς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως, ἀδεσμεύτου κομματικῶς, ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀφοσιωθοῦν εἰς τὴν καταπολέμησιν τῆς ἀνταρσίας. Καὶ ἡ Κυβέρνησις αὕτη θὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ διεξαγάγῃ τὸν ἀγῶνα μέχρι τῆς τελικῆς νίκης. Διότι ἂς μὴ ἀπατώμεθα, κ. βουλευταί, ἡ συμβιβαστικὴ λύσις δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δύναται νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὸ ἑλληνικὸν δρᾶμα. Ἡ λύσις θὰ δοθῇ μὲ τὴν νίκην τῆς Ἑλλάδος. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὕστερα ἀπὸ 14 μηνῶν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, δὲν μᾶς ἔδωσε δείγματα ὅτι εἶναι ἱκανὴ νὰ διεξαγάγῃ τὸν ἀγῶνα τοῦτον. Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ὀφείλει νὰ δώσῃ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἀξίαν τῶν περιστάσεων. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι εὐχάριστος ἡ ἀπαρχὴ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως. Εἶναι σήμερον μία μεγάλη ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κριθῇ ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην διὰ τὰς τύχας τῆς χώρας. Ἡ ἀποστολὴ τῆς Βουλῆς σήμερον, εἶναι βαρεῖα καὶ θὰ εἴμεθα ἀνάξιοι τῆς βαρείας αὐτῆς ἀποστολῆς, ἐὰν εἰσερχώμεθα εἰς τὴν συζήτησιν μὲ προθέσεις διαπληκτισμῶν. Ἑκατέρωθεν ἐπιβάλλεται ἤρεμος ἐξέτασις τῆς ἐθνικῆς καταστάσεως. Ἀνήκει εἰς τὰς ἀντιπολιτεύσεις συνήθως τὸ ἔργον τῶν ἐπιθέσεων καὶ ὄχι εἰς τὰς κυβερνήσεις καὶ τὰς πλειοψηφίας των. Ἐκεῖθεν δὲ δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀπόψε καμμία πρόκλησις. Ἀπὸ σᾶς ἐξαρτᾶται νὰ πράξετε τὸ ἴδιον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ τονίσωμεν, εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὅτι ἡ κρίσις δὲν ὑπῆρξεν ἄκαιρος καὶ δὲν βαρύνει τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἡ κρίσις ὑπῆρξεν ἐπίκαιρος καὶ βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν, αἱ εὐθῦναι τῆς ὁποίας τὴν ἐπροκάλεσαν. Καὶ ἡ ἐκκρεμότης τῆς παρατάσεως, βαρύνει μόνον τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἦλθεν, εἶπεν, ὅτι «ἐντὸς ὡρῶν πρέπει νὰ λήξῃ ἡ κρίσις. Καὶ ὅμως διεσπαθήσθησαν μέχρι τῆς ἐμφανίσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὑπὸ τὸ ἴδιον σχῆμα ἐννέα ἡμέραι. Ποῖον δύναται νὰ αἰτιᾶται διὰ τὴν μακρὰν καὶ ἀσύγγνωστον αὐτὴν παρέλκυσιν τῆς ἐντολῆς καὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως;

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν.

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησεν ἀπόψε νὰ ἀναδράμῃ εἰς τὸ παρελθόν. Δὲν εἶμαι βέβαιος διὰ τὴν ἀθωότητα τῶν προθέσεων. Ἐνεθυμήθη πολὺ παλαιὰν ἐποχήν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος ἐπιθυμεῖ νὰ λησμονήσῃ, διότι ὀφείλει σήμερον νὰ εὑρίσκεται ἡνωμένον ἐναντίον τοῦ θανασίμου ἐχθροῦ του. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἀποτελεῖ ὑπηρεσίαν πρὸς τὸν τόπον ἡ ἀπρόκλητος προσπάθεια ἀναβιώσεως τοῦ νεκροῦ διχασμοῦ τοῦ παρελθόντος. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν θὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν πορείαν. Ἐπίσης δὲν θὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν εἰς τὴν ἄλλην προσπάθειαν συζητήσεως περισσότερον προσφάτων περιστατικῶν. Ἀρκούμεθα εἰς τὴν ὑπόμνησιν ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν φαίνεται ὅτι θέλει νὰ ὑπαινιχθῇ, ἦτο πρόθυμος νὰ γίνῃ συνυπεύθυνος, προτείνων νὰ συμμετάσχῃ τότε τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§43Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ποίας Κυβερνήσεως;

§44Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τῆς ἰδικῆς μου.

§45Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπ. Κυβερν.). Δὲν ἀφεώρα σᾶς.

§46Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω διὰ τὴν διευκρίνησιν. Κύριοι βουλευταί, δὲν εὑρίσκετο εἰς τὰς προθέσεις μου οὔτε κἂν μία σύντομος ἀναδρομὴ εἰς τὰς ἀποδόσεις τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 31 Μαρτίου μέχρι σήμερον. Μοῦ ὑπαγορεύει αὐτὴν τὴν ἀνάγκην ἡ πρόκλησις τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πάλιν θὰ εἶμαι σύντομος. Καθ’ ὅλην αὐτὴν περίπου τὴν τριετῆ περίοδον, ἡ ἡγεσία τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διαχειρίζεται τοὺς κρισίμους τομεῖς τοῦ δημοσίου βίου τῆς χώρας, τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, τὴν στρατιωτικήν, τὴν οἰκονομικὴν καὶ κατὰ τὸν μείζονα χρόνον καὶ τὴν Διοίκησιν. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε καὶ πάλιν, ὅπως συνηθίζει, μὲ μίαν ὑπερήφανον μετριοφροσύνην, ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, ἠθέλησε νὰ ἐπαρθῇ διὰ τοὺς θριάμβους του ὑπὲρ τῆς χώρας. Μᾶς ὑποχρεώνει νὰ τοὺς συνοψίσωμεν. Ὅλοι ἐνθυμούμεθα πόσον ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο πάντοτε αἰσιόδοξος διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Ἐὰν πιστεύσῃ κανεὶς τοὺς τίτλους τῶν φιλικῶν του ἐφημερίδων, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο σήμερον, ὄχι ἁπλῶς μεγάλη, θὰ ἦτο μεγίστη Ἑλλάς. Ἐὰν ἐνθυμηθῇ κανεὶς τὰς ἁψῖδας τῶν θριάμβων, αἱ ὁποῖαι τὸν ἀνέμενον, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ γίνει εὐτυχὴς διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος. Καὶ ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ ἀποδόσεις; Πέραν τῶν Δωδεκανήσων, ἡ τύχη τῶν ὁποίων ἔκτοτε εἶχε κριθῆ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, δυστυχῶς οὐδεμία ἄλλη ἐθνικὴ διεκδίκησις ἱκανοποιήθη. Καὶ αἱ ἐπανορθώσεις ὑπῆρξαν ἐπίσης πενιχρόταται καὶ ἀνάξιαι λόγου.

§47Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντ. Κυβερν.). Φρονεῖτε ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ ἔκλεισε;

§48Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαιότατα ὄχι. Οὐδέποτε διὰ τὴν Ἑλλάδα λήγει τὸ κεφάλαιον τῶν δικαίων Ἐθνικῶν Διεκδικήσεων (χειροκροτήματα), ἀλλὰ λήγει διὰ τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαίρεται ὅτι τὸ ἐπέτυχε, κατὰ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑπέσχετο ὅτι τὸ εἶχεν ἐπιτύχει. Πέραν τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπανειλημμένως ἐβεβαίωσεν ὅτι εἰς τὸν Ὀργανισμὸν αὐτὸν εἰς τὸν ὁποῖον ὀρθότατα προσέφυγεν θὰ εὑρίσκομεν ὄχι ἁπλῶς μίαν ἠθικὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαίου μας, ἀλλὰ μίαν θετικὴν βοήθειαν διὰ τὸν τερματισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς τραγῳδίας. Καὶ μέχρι σήμερον ἐπαίρεται, δυστυχῶς, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐκεῖ ἐξακολουθεῖ ἡ φιλολογία, ἐνῷ εἰς τὴν μαρτυρικὴν χώραν μας ἐξακολουθεῖ ἡ τραγῳδία.

§49Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπ. Κυβερνήσεως). Δηλαδὴ κατηγορεῖτε, ὅτι ἐνώπιον τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἐκεῖ ὁμιλούντων καὶ λαμβανόντων μέρος, ἁπλῶς φιλολογία γίνεται; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκτίμησίς σας πρὸς τὸν Ο.Η.Ε.;

§50Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὑποστηρίζω ὅτι τὸ αἴτημα τῆς μαρτυρικῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι μόνον μία ἀπόφασις ὅτι ἔχομεν ἡμεῖς δίκαιον καὶ οἱ γείτονες ἄδικον. Εἶναι μέτρα θετικὰ πρὸς τερματισμὸν τῆς τραγῳδίας. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐθνικὸν αἴτημα. (Χειροκροτήματα).

§51ΦΩΝΑΙ. Μπράβο. Μπράβο.

§52Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Δηλαδὴ ὑποστηρίζετε ὅτι γενικῶς τὸ θέμα αὐτό, ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν ἔτυχε τῆς ἀναγκαίας ὑποστηρίξεως, διὰ νὰ ἐπιτευχθοῦν αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε.

§53Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑποστηρίζω ὅτι, δὲν εἶναι δυνατὸν Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις νὰ ὀνομάζουν θρίαμβον τὴν ἠθικὴν μόνον συμπαράστασιν, χωρὶς αὕτη νὰ συμπληροῦται μὲ τὸ χρέος τοῦ Ο.Η.Ε. νὰ γίνῃ θετικὸς παραστάτης καὶ ἀποτελεσματικὸς ἐγγυητὴς τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ἀσφάλειάν της. (Χειροκροτήματα). Καὶ διότι, κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διεπιστώνετε καὶ τώρα αὐτὴν τὴν ὀλιγάρκειαν, μᾶς ἐμπνέετε ἀνησυχίαν διὰ τὴν ἐπαρκῆ ὑπεράσπισιν τῆς ἑλληνικῆς ὑποθέσεως. (Χειροκροτήματα).

§54Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Εὔχομαι ὅπως τὸ νέον σχῆμα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε νὰ δώσητε εἰς τὴν Ἑλλάδα, μὴ εἶναι ὀλιγαρκές, ἀλλὰ εἶναι τόσον πολυτελές, ὥστε ζητῆτε ἀπ’ ὅλον τὸν ξένον κόσμον ὅ,τι θέλετε νὰ πάρετε. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὅσοι ὑπογράφετε αὐτὸ τὸ χαρτὶ διαφωνεῖτε, ὄχι μόνον πρὸς τὴν τηρηθεῖσαν ἐντεῦθεν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἄλλοθεν ἐφαρμοσθεῖσαν πολιτικὴν ὑπὸ τῶν συμμάχων μας. Εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, λυπηρόν, ὅτι τὴν ἐρχομένην Δευτέραν συνέρχεται ὁ Τροῦμαν, ὁ Μάρσαλ καὶ ὁ Χάριμαν, διὰ νὰ συζητήσουν διὰ τὸ ἐπιτελεσθὲν ἔργον, ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ, νὰ εὑρίσκωνται ἀρχηγοί, δημιουργοῦντες τοιαῦτα ζητήματα. (Χειροκροτήματα).

§55Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα εἶναι ἐθνικὸν καὶ μέγα καὶ δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ παρεμπίπτον. Θὰ πρέπει νὰ εὕρῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν πλήρη ἐκκαθάρισιν. Ὑποστηρίζομεν, ὅτι τὸ ἑλληνικὸν αἴτημα ἐνώπιον τοῦ Ο. Η.Ε. δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναι μόνον ἡ ἠθικὴ συμπαράστασις, ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαίου. Τὸ ἑλληνικὸν αἴτημα εἶναι ἡ λῆψις θετικῶν μέτρων πρὸς παρεμπόδισιν τῆς ἐπεμβάσεως τῶν βορείων γειτόνων μας. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Κύριοι βουλευταί, κανὲν σχῆμα ἐκείνης τῆς πλευρᾶς δὲν εἶχε δώσει τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν Ο.Η.Ε. τὰς ἑλληνικὰς ἀπόψεις. Ὑποστηρίζομεν ὅμως, ὅτι οὐδέποτε ἐπιτρέπεται εἰς Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὴν ἱκανοποιηθεῖσαν μόνον μὲ τὴν ἠθικὴν συμπαράστασιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδική μας ἄποψις.

§56Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Συνομολογῶ μαζί σας, ὅτι περὶ θριάμβων ἑλληνικῶν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνεται λόγος. Ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ κανεὶς καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους νὰ παρασταθῇ ἡ εἰκὼν ὅτι δὲν ἀνεγνωρίσθη ὄντως ὑπὸ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος, ὡς δεινῶς πληγείσης ἀπὸ τοὺς γείτονας.

§57Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ ἐλέχθη.

§58Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἡ διαπίστωσις αὐτὴ ἀποτελεῖ κάτι ἀναμφισβήτητον καὶ ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως πολύτιμον. Συμφωνῶ μεθ’ ὑμῶν ὅτι περὶ θριάμβων δὲν δύναται οὔτε πρέπει νὰ γίνεται λόγος, θὰ ἤθελα ὅμως νὰ διαφωτισθῶ παρ’ ὑμῶν σαφέστερον καὶ πλέον συγκεκριμένως τί ἀκριβῶς ὑπαινίσσεσθε, ὅταν λέγετε ὀρθότατα καὶ πάλιν συνομολογῶ μεθ’ ὑμῶν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει βεβαίως νὰ ἀρκῆται εἰς ψιχία, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀξιοῖ διὰ τὴν ὑπόθεσίν της πληρεστέραν ἱκανοποίησιν. Συγκεκριμένως θὰ ἤθελα νὰ μάθω παρ’ ὑμῶν, διὰ νὰ φωτισθῶ ὡς ἄπειρος εἰς τὰ ἐξωτερικά, τί ἀκριβῶς ὑπαινίσσεσθε περὶ μέτρων καὶ ποῦ μέχρι τοῦδε τὰ εἴδατε ἐφαρμοζόμενα. Μὲ τοῦτο δὲν θέλω νὰ ἀπαλλάξω οἱανδήποτε ἑλληνικὴν ἀποστολὴν τῆς εὐθύνης ποὺ βαρύνει τοὺς ὤμους της, τοῦ νὰ ἀξιώσῃ ὅ,τι ἀνθρωπίνως εἶναι δυνατὸν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος μὲ ἀληθῆ φανατισμὸν διὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, ποὺ διεξάγει τὸ Ἔθνος. (Χειροκροτήματα).

§59Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης φαίνεται ὅτι εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι κάτω ἀπὸ τὸ διπλωματικὸν ὕφος του. Δηλῶ, λοιπόν, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εὐλόγως ἠθελήσατε νὰ λάβητε μέρος εἰς μίαν διπλωματικὴν συζήτησιν, ὅτι τὸ αἴτημα τῆς Ἑλλάδος δὲν δύναται νὰ προσδιορίσῃ συγκεκριμένως, διὰ τοὺς συμμάχους, τὸ εἶδος τῶν μέτρων, δικαιοῦται ὅμως καὶ ὀφείλει ν’ ἀξιώσῃ μέτρα θετικὰ κατὰ τὴν ἐκτίμησίν των, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιφέρουν ὁριστικὸν τέλος.... (Θόρυβος). Κύριοι βουλευταί, τὸ θέμα εἶναι μέγα καὶ ἕκαστος ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, ἀναλαμβάνει τὰς εὐθύνας του. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, σαφῶς ὅτι τὸ αἴτημα τῆς Ἑλλάδος δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ εἰς μόνην τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαίου μας. Εἴμεθα εὐγνώμονες δι’ αὐτὴν τὴν ἀναγνώρισιν, ὁμολογοῦμεν ὅτι ἀποτελεῖ ὑπηρεσίαν ἡ ἠθικὴ συμπαράστασις, ἀλλὰ προσθέτομεν, ὅτι ἡ τραγωδία τοῦ Ἔθνους εἶναι σκληροτάτη καὶ τὸ καθῆκον τοῦ παγκοσμίου Ὀργανισμοῦ τῆς Εἰρήνης εἶναι, νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν ἠθικὴν συμπαράστασίν του καὶ μέτρα θετικὰ πρὸς παρεμπόδισιν τῶν βορείων γειτόνων, εἰς τὴν ἐπιβουλὴν τῶν ἐναντίον μας. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶναι —ὀφείλει νὰ εἶναι— σύμφωνος ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ εἰσερχόμεθα τώρα εἰς τὸ ἄλλο κεφάλαιον, ἀκόμη εἰς τὸν τομέα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπανειλημμένως ἔχει προφητεύσει καὶ τὰς δύο διεθνεῖς ἐκβάσεις, καὶ τὸν πόλεμον καὶ τὴν εἰρήνην. Ὅταν ἐπηγγέλλετο τὴν ἀνάγκην τοῦ πολιτικοῦ ἐξοπλισμοῦ διὰ τὸ παρελθὸν φθινόπωρον, τὴν ψήφισιν Συντάγματος καὶ ἐκλογικοῦ νόμου, ἦτο προφανές, ὅτι ἐπροφήτευε τὴν εἰρήνην. Καὶ ὅταν ὡμίλει διὰ τὰ ἰδεολογικὰ σύνορα τῶν δύο κόσμων, ἦτο προφανὲς ὅτι, ὑπηνίσσετο τὸν πόλεμον. Ἀλλ’ ἡ πλάνη του, ἦτο ὅτι, πέραν τῆς εἰρήνης καὶ τοῦ πολέμου, ὑπῆρχε δυστυχῶς καὶ τρίτη ἔκβασις, ἡ ὁποία καὶ συνέβη. Ὁ εἰρηνοπόλεμος.... Καὶ ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς τῆς δοκιμασίας ταλαιπωρεῖται ἡ χώρα μας. Καὶ ἐπὶ τῆς προβλέψεως αὐτῆς, μιᾶς ἐντάσεως τῶν διεθνῶν σχέσεων, ἡ ὁποία δὲν φθάνει ὅμως εἰς πόλεμον, καὶ ἡ ὁποία ἀκριβῶς ἀποτελεῖ τὴν παράτασιν τῆς Ἑλληνικῆς τραγωδίας, ἐπ’ αὐτῆς τῆς προβλέψεως ἔπρεπε νὰ οἰκοδομηθῇ ἡ πολιτική μας. Ἔπρεπε διὰ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔβλεπον, νὰ εἶναι ἔκτοτε σαφές, ὅτι δύο μόνον θετικὰ μέσα ὑπῆρχον διὰ τὸν τερματισμὸν τῆς τραγωδίας, ὁ συναγερμὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ βοήθεια τῶν συμμάχων. Καὶ ἐπὶ τούτων ὠφείλαμεν νὰ οἰκοδομήσωμεν τὴν προσπάθειαν τῆς σωτηρίας μας. Ἐγκαταλείπομεν τώρα τὸν τομέα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀπὸ τὴν πικρὰν γεῦσιν τῶν δαφνῶν τῆς ὁποίας ἔχει δοκιμασθῇ ὁ λαός μας, κινδυνεύων νὰ καταρρεύσῃ ἀπὸ τὴν ἐπισώρευσιν τῶν θριάμβων τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως. Κύριοι βουλευταί, ποία εἶναι ἡ δικαία κρίσις διὰ μίαν Κυβέρνησιν; Ἐζήτησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καλόπιστον κριτικήν. Ἐκείνη ἡ πτέρυξ, ἔχει δώσει ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη, πλήρη ἀπόδειξιν διὰ τὴν καλὴν πίστιν τοῦ ἐλέγχου της. Πάντοτε ὁ ἔλεγχός μας ὑπῆρξε καὶ ἐθνικὸς καὶ δημιουργικὸς καὶ καλόπιστος. Τὴν ἰδίαν γραμμὴν ἀκολουθοῦμεν καὶ σήμερον. Ποία ὑπῆρξεν ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἀπόψεως τάξεως, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ἀρχήν; Κοινὴ ἦτο ἡ πεποίθησις ὅτι ὁ κομμουνισμὸς εἶχεν ἀποθάνει ἀπὸ τὰ πλήγματα, τὰ ὁποῖα προηγήθησαν. Ἐνθυμούμεθα ὅτι ἡ λαοπρόβλητος Κυβέρνησις, ὑπερηφανεύετο τότε ὅτι εἶχε καταστήσει ἀνίσχυρον πλέον τὸν κομμουνισμόν. Ἀπὸ ἐκείνην τὴν κατάστασιν ἐξεπορεύθη ἡ σημερινὴ τραγῳδία. Ἡ ἀναζωπύρωσις, ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ κομμουνιστικοῦ ἀγῶνος, συμβαίνει εἰς χρονικὴν περίοδον, συμπίπτουσαν μὲ τὸν χρόνον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου. Καὶ ἐὰν ἡ δικαία κρίσις τῶν Κυβερνήσεων εἶναι ἡ σύγκρισις τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν παραλαμβάνουν, μὲ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν δημιουργοῦν, ἡ σύγκρισις αὕτη τῶν δύο ἐποχῶν ἀποτελεῖ σκληρὰν καταδίκην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ πέραν τοῦ ἀγῶνος, μήπως εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, μήπως εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς διοικήσεως ἐδοξάσθη ἡ Κυβέρνησις; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, βάσιμον βεβαίως εἶναι τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι εἰς περίοδον σκληροτάτου πολέμου, ὅπως ὁ σημερινός, εἶναι δύσκολον νὰ ὑπάρξῃ ἰσόρροπος οἰκονομία. Ἐν τούτοις, μέσα εἰς τὴν περιοχὴν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει ὁ σκληρὸς πόλεμος, ἔπρεπε ἐὰν ὑπῆρχε, νὰ ἐκδηλωθῇ τὸ δημιουργικὸν καὶ τὸ κοινωνικὸν πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν ὑπῆρξεν οὔτε πνεῦμα δημιουργίας, οὔτε κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Ἀλλὰ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν διοίκησιν, φοβοῦμαι τὴν ἰαχὴν τῆς Βουλῆς. Διότι, κύριοι βουλευταί, ἐὰν διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς, ἐὰν διὰ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ἀγῶνος ἐναντίον τοῦ ξενοκινήτου κομμουνισμοῦ ὑπῆρχον ὑλικαὶ δυσχέρειαι, ἀντικειμενικὰ ἐμπόδια, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἰσοπολιτείας, ποῖα ἐμπόδια δύνανται νὰ ὑπάρχουν; Μόνον τὸ πνεῦμα τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει τὸ πνεῦμα τοῦ Κράτους. Ἀνέκαθεν διεκηρύξαμεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ ὁ Νομάρχης τοῦ κόμματος, διὰ νὰ ἔλθῃ ὁ Νομάρχης τοῦ Κράτους. Σήμερον, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνέγνωσεν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις του, ὅτι ἐπαγγέλλεται τὸν θεσμὸν τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὸν ὁποῖον ὅμως κατεπολέμησεν ὅταν τὸν εἰσηγήθημεν ἡμεῖς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἐθνικῆς Συνεργασίας. Ἔπρεπε φαίνεται νὰ συνομιλήσῃ καὶ νὰ διαφωτισθῇ ἀπὸ τὴν Ἀμερικανικὴν ἀποστολὴν διὰ νὰ συμπεράνῃ, ὅτι ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ὁ Νομάρχης τοῦ Κράτους, εἶναι χρήσιμοι θεσμοὶ διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ παρελθόντος. Ὅ,τι ἐνδιαφέρει κυρίως εἶναι τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ πταίσει εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ νὰ εἶναι χρήσιμος διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, θὰ ἔπρεπε νὰ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν της. Καὶ τὰς ἄλλας διαφορὰς θὰ εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκκαθαρίσωμεν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ὅταν ἡ ὥρα θὰ ἤρχετο. Ἀλλὰ κρίνοντες τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, καταδικάζομεν τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν ἀνηγγέλθη ἡ συνεργασία Λαϊκῶν καὶ Φιλελευθέρων ἐχαιρετήσαμεν τὸ γεγονός. Πράγματι ἡ συνεργασία αὕτη ἀπετέλει τότε ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν χώραν. Ἐξηγήσαμεν τότε εἰς τὴν Βουλὴν διατὶ θὰ ἐδίδομεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἐξηγήσαμεν, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα μόνον ἔβλαπτεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔβλαπτεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ἔπρεπε νὰ συνεργασθοῦν, διὰ νὰ βλάπτουν ὀλιγώτερον. Τοιουτοτρόπως διεμορφώθη ἐπιτέλους ἡ συμμαχικὴ πεποίθησις, ὅτι εἰς τὴν χώραν αὐτὴν δὲν παλαίομεν ἐναντίον διωκομένων δημοκρατικῶν πολιτῶν, ἀλλὰ ἐναντίον ξενοκινήτων προδοτῶν τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα). Καὶ προσέφερε κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας ὑπηρεσίας πρὸς τὴν χώραν. Πρῶτον ἐβελτίωσε τὴν συμμαχικὴν κοινὴν γνώμην ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος. Ἐπίσης ἐβοήθησεν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ στρατοῦ μας. Καὶ ἐπίσης ηὔξησεν ἀριθμητικῶς τὰς δυνάμεις τοῦ στρατοῦ μας, μὲ τὴν ἀτυχῆ ἔμπνευσιν τῆς Ἐθνοφυλακῆς. Ἀλλ’ αὐταὶ ὑπῆρξαν ὅλαι αἱ ἀποδόσεις της. Ἔκτοτε, ἤρχισε νὰ ζημιώνῃ. Καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ μῆνες παρήρχοντο, μετεβάλλετο, ἀπὸ τὸ νεκρὸν σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον εἶχε φθάσει, εἰς κίνδυνον τῆς Πατρίδος. Καὶ σήμερον ἀκριβῶς ἡ συνείδησις, ὅτι ἀποτελεῖ κίνδυνον, ἐμπνέει τὴν ἰδικήν μας πτέρυγα καὶ τὴν ὁδηγεῖ εἰς τὴν μάχην, ὄχι διὰ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα). Ποία ἦτο ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν παρέλαβεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀπὸ ἀπόψεως τοῦ ἀγῶνος; Ὁ ἀριθμὸς τῶν συμμοριτῶν τότε, ὅτε ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ἀνήρχετο περίπου, διότι οἱ ἀριθμοὶ δὲν εἶναι βεβαίως ἀσφαλεῖς, εἰς 15.000. Καὶ σήμερον, ἔπειτα ἀπὸ ἀγῶνας 14 μηνῶν, οἱ ὑπεύθυνοι βεβαιώνουν ὅτι ἀριθμοῦν 20– 25.000.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἦσαν εἰς τὰς πόλεις καὶ ἀνέβηκαν εἰς τὰ βουνά.

§61Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποῖος ἦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν συμμοριοπλήκτων; Ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, περίπου, ἐδιπλασιάσθη. Καὶ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς ὑπαίθρου; Δὲν πρόκειται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ δώσωμεν ὅλην τὴν σκληρὰν εἰκόνα τῆς Ἑλληνικῆς ὑπαίθρου, ἀλλὰ εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ κατάστασις ἐπεδεινώθη σοβαρώτατα. Καὶ θλίβομαι, διότι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐβελτιώθη ἡ κατάστασις. Ἄν ἡ κατάστασις κατὰ τὸ 14μηνον εἶχε βελτιωθῆ, πρῶτοι ἡμεῖς θὰ ἐξηκολουθοῦμεν νὰ παρέχωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, διότι παρακολουθοῦντες τὴν πορείαν τῆς βελτιώσεως θὰ ἠδυνάμεθα καὶ νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ ὁλοκληρωθῇ μίαν ἡμέραν εἰς νίκην. Ἡ διαπίστωσις ὅμως, κ. συνάδελφοι, ἡ ἰδική μας, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἰδική σας πεποίθησις, διότι προέρχεσθε ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας καὶ γνωρίζετε τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι δεινή, προκαλεῖ τὴν ἀνησυχίαν εἰς τὴν συνείδησίν μας καὶ ἐξηγεῖ διατὶ ἀρχίζει ἡ ἐγκατάλειψις τῶν δύο παλαιῶν κομμάτων ἀπὸ σημαντικὸν ἀριθμὸν ὀπαδῶν των, οἱ ὁποῖοι δὲν κινοῦνται οὔτε ἀπὸ προσωπικά, οὔτε ἀπὸ κομματικὰ ἐλατήρια, ἀλλὰ μόνον ἀπὸ πατριωτικὴν ἀνησυχίαν καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα). Καὶ τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν, κ. βουλευταί, τὸ ἐρώτημα. Ἄν ἐπὶ 14 μῆνας ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ βελτιώσῃ, ἀλλὰ ὡδήγησεν εἰς ἐπιδείνωσιν τῆς καταστάσεως, πόθεν ἀντλοῦμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι τοῦ λοιποῦ θὰ ὁδηγήσῃ εἰς βελτίωσιν καὶ ὄχι εἰς συνέχειαν τῆς ἐπιδεινώσεως; Ἡ σημερινὴ σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐνισχύει τὰς ἐλπίδας διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ἀποδόσεως. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμφανίζεται μὲ τὴν αἰσιοδοξίαν καὶ μὲ τὴν πίστιν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη, ὅταν τὸ πρῶτον ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἠκούσατε καὶ εἴδατε τοὺς ἡγέτας της. Ἀγωνίζονται νὰ παραστήσουν, ὅτι κατέχονται τάχα ἀπὸ μίαν πίστιν διὰ τὴν νίκην, ἡ ὁποία εἶναι προφανὲς ὅτι τοὺς ἔχει ἐγκαταλείψει. Διότι ἂν ἠδύναντο νὰ ἔχουν ὁδηγήσει εἰς τὴν νίκην, θὰ ἔπρεπε οἱ 14 μῆνες νὰ ἔχουν ἐπαρκέσει. Ποία λοιπὸν ἐλπὶς δύναται νὰ ὑπάρχῃ διὰ τὸ μέλλον; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνησυχία, κύριοι βουλευταί, ἡ ὁποία ὡδήγησεν εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς κρίσεως. Διὰ τοῦτο ἡ κρίσις εἶναι ἐπίκαιρος, διότι αἱ περιστάσεις εἶναι κρίσιμοι. Ποῖα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα διὰ τὴν παραμονὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀρχήν; Ἀνέγνωσα τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶχε καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἐσχηματίσθη, καὶ νὰ ὑπερψηφισθῇ σήμερον. Ἔπρεπε δηλαδὴ ὅταν ἀπετέλει ἐλπίδα τοῦ Ἔθνους καὶ προσέφερε θετικὰς ὑπηρεσίας, νὰ καταψηφισθῇ διότι προεβλέποντο αἱ ἀποτυχίαι της. Καὶ ὅταν πραγματοποιοῦνται αἱ βλάβαι, θὰ πρέπει νὰ τῆς ἐκδηλωθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη!!... Αὐτὴ εἶναι μία περίεργος πολιτικὴ σκέψις, τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ παρακολουθήσωμεν τὸν εἱρμόν. Εἰς τὴν περιοχὴν τῆς πρακτικῆς ζωῆς, ἓν ὑπάρχει κριτήριον διὰ τὴν ἀξίαν τῶν πράξεων. Αἱ συνέπειαι τῆς γενικεύσεώς των. Ἂν λοιπὸν ἐγενικεύετο ἡ ἄποψις ὅτι ἔπρεπε νὰ καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὅλοι οἱ βουλευταὶ τὴν κατεψήφιζον τότε, ποία θὰ ἦτο ἡ συνέπεια; Ἡ συνεργασία τῶν παλαιῶν κομμάτων, ἡ ὁποία ἦτο πράγματι τότε ἐθνικῶς χρήσιμος, θὰ εἶχε ματαιωθῆ καὶ τὸ Ἔθνος θὰ εἶχε στερηθῆ ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι προσεφέρθησαν. Ἰδοὺ διατὶ καὶ δι’ ἐκείνους ἀπετέλει καθῆκον νὰ συναπαρτίσουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ δι’ ἡμᾶς νὰ τοὺς βοηθήσωμεν μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν διεπιστώσαμεν, ὅτι ἔφθασαν εἰς τὸ νεκρὸν σημεῖον τῆς ἀποδόσεως καὶ εἰσέρχονται εἰς τὴν κατωφέρειαν τῶν κινδύνων. Τότε εἴχομεν καθῆκον νὰ ἄρωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην. Αὐτὸς εἶναι ὁ λογικὸς πολιτικὸς εἱρμὸς διὰ τὰς πράξεις εἰς τὸν δημόσιον βίον. Ὅλα τὰ ἄλλα ἀποτελοῦν νοσηρὰς εὑρέσεις. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος, ἠκούσαμεν καὶ ἀνεγνώσαμεν καὶ μίαν ἄλλην θεωρίαν, τὴν θεωρίαν τῆς ἐξαθλιώσεως. Ἐγνωρίζομεν ὅτι ἡ θεωρία τῆς ἐξαθλιώσεως ἀνήκει εἰς τὴν φιλολογίαν τοῦ κομμουνισμοῦ. Διὰ πρώτην φορὰν πληροφορούμεθα......

§62Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐπιτρέπετε; Αὐτὰ τὰ δύο ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀποκρούετε δὲν εἶναι τῆς Κυβερνήσεως.

§63Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶναι ἰδικά σας.

§64Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβ.). Δὲν κάμνετε ὅμως τὴν διασάφησιν.

§65Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν παρηκολουθεῖτε, θὰ ἠκούατε ὅτι εἶπα «ἀνεγνώσαμεν» ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα.

§66Γ. ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΟΓΛΟΥ. Παραβιάζετε τὸ τέταρτον.

§67Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπιθυμῶ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλήν. Εἴχομεν ἀναγνώσει εἰς τὸν τύπον ὅτι αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦσαν σύντομοι καὶ ἠθέλαμεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς ἀπολογισμὸν ὁ ὁποῖος μᾶς ὑποχρεώνει εἰς ἀπάντησιν. Τὸ δεύτερον λοιπὸν ἐπιχείρημα εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἐξαθλιώσεως. Θὰ ἔπρεπε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ μείνῃ ἀκόμη ἐπὶ τρεῖς μῆνας, διὰ νὰ ὁλοκληρώσῃ τὴν καταστροφὴν καὶ τότε.... θὰ εἶναι ὥριμος ἡ διαδοχή. Ὁμολογοῦμεν ὅτι, δι’ ὅσους πιστεύουν εἰς τὰ θαύματα τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλονται οἱ φακίραι, ὁ συλλογισμὸς ἠμπορεῖ νὰ εἶναι εὐπρόσδεκτος. Ἀλλὰ ὅσοι δὲν ἐμπιστεύονται εἰς τὰ θαύματα, ἔχουν καθῆκον νὰ προλαμβάνουν τὴν ἐξαθλίωσιν καὶ τὴν καταστροφήν. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ καθῆκον ἐπιδιδόμεθα. Ἀλλὰ πέραν αὐτῶν τῶν δύο περιέργων ἐπιχειρημάτων, τὸ μέγα ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἦτο μέχρι σήμερον ἡ ἀνυπαρξία διαδοχῆς. Ἔλεγον ὅλοι, ἀκόμη καὶ οἱ ἐγγύτατοι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως......

§68Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Πρόκειται περὶ Θρόνου, διὰ νὰ ὁμιλῆτε περὶ διαδοχῆς;

§69Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι ἔτσι τὸ ἔχετε ἐκλάβει (γέλωτες). Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι, ἀλλὰ ἡ ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀποκομίσει εἶναι ὅτι, ἔχει ἐκληφθῆ ἀπὸ σᾶς ὡς καθεστὼς καὶ ὡς θρόνος καὶ ὄχι ὡς πολιτικὴ Κυβέρνησις, δυναμένη νὰ μετατοπίζεται συμφώνως πρὸς τοὺς κανόνας τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Διότι ἐὰν εἴχατε αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν, δὲν θὰ εἶχεν ἐνθυλακωθῆ ἡ ἐντολὴ ἐπὶ ἕξ ἡμέρας, διὰ νὰ μὴ διακινδυνεύσῃ ἀπὸ τὴν πνοὴν τῶν ἀνέμων. (Γέλωτες ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς ἀριστερᾶς). Τὸ μέγα ἑπομένως ἐπιχείρημα μέχρι τοῦδε, ἦτο ἡ ἀδυναμία τῆς διαδοχῆς. Ἔλεγον ἀκόμη καὶ οἱ πιστοὶ φίλοι: Πράγματι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐξήντλησε τὴν ἀπόδοσίν της, πράγματι στερεῖται ἑνότητος. Προχθὲς ἀκόμη ἐβεβαιώθη ἡ ἀποσύνθεσις εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ναυτεργατῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐχαριστεῖ τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως τοῦ ΟΗΕ καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος διαμαρτύρεται καὶ διακόπτει τὰς μετ’ αὐτοῦ σχέσεις του.

§70Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ηὐχαρίστησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§71Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἀπήντησεν ἁπλῶς. (Γέλωτες ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§72Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Δημιουργεῖτε πολὺ ἀκαίρως ἕνα θέμα, ποὺ θὰ ἐπροτίμων νὰ μὴ δημιουργηθῇ.

§73Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐγὼ θὰ ἐπροτίμων νὰ μὴ εἶχεν ὑπάρξει.

§74Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς θέσω τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν. Σεῖς, ὁ ἑκάστοτε ὁμιλῶν ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας, ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς Ἑλλάδος, νομίζετε ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα, ὁ οἱοσδήποτε Πρόεδρος οἱουδήποτε Ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὰ δικαιώματα αὐτά, οὔτε ἀπὸ τὸ καταστατικόν, οὔτε ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει προηγουμένως ἡ πολιτικὴ Ἐπιτροπή, νομίζετε, ὅτι εἶχε δικαίωμα νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἢ τοὺς Ἀρχηγοὺς ἄλλων Κρατῶν; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἔθεσα. Νὰ λυθῇ, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν δικαιοῦται ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὀργανισμοῦ νὰ ἀπευθύνηται εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κρατῶν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§75Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ν’ ἀπευθύνῃ τὸ ἐρώτημά του εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ θὰ εἶμαι περίεργος, διὰ τὴν ἀπάντησίν του. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς ἀριστερᾶς).

§76Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπήντησεν ἁπλῶς, ὅτι πρὶν λάβῃ κἂν τὸ τηλεγράφημα, εἶχεν ἀνασταλῆ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως. Ἁπλῶς, λοιπόν, πληροφορίαν ἔδωσε. Πέραν τούτου, οὐδέν.

§77Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπεδοκίμασε δηλαδή;

§78Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Ὄχι, δὲν ἐπεδοκίμασε. Ἁπλῶς ἐπληροφόρησεν.

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε, καὶ πάλιν ὑπῆρξεν ἀτυχὴς ἡ παρέμβασίς σας, διὰ νὰ διαπιστωθῇ ἡ συνέχεια τῆς ἐλλείψεως συνεννοήσεως, διότι, ὁ μὲν κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ κατ’ ἀρχὴν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν βεβαιώνει ὅτι ἡ ἐρώτησις καλῶς εἶχε καὶ προσδιορίζει ἁπλῶς τὸ πνεῦμα τῆς ἀπαντήσεως.

§80Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Ἁπλῶς διεπίστωσεν ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ὑπῆρχε θέμα Κυβερνήσεως.

§81Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἀπόκειται εἰς τὴν ἐκτίμησίν σας νὰ κρίνετε κατὰ πόσον ἡ ἀπάντησις, ἡ ὁποία ἐδόθη, δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§82Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὲ συγχωρεῖτε.....

§83Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν, ἴσως εἰς αὐτὴν ὑμεῖς νὰ ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ θὰ τὸ εὕρητε μεταξύ σας. (Γέλωτες ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς ἀριστερᾶς).

§84Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Εἶσθε ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας καὶ μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἡγοῦνται καὶ τῆς νέας αὐτῆς κινήσεως καὶ θὰ ἤθελον, ἐν προκειμένῳ, τὴν γνώμην σας, ἐπὶ τοῦ ἐὰν ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως ἀπέστειλα τὴν ἐπιστολήν, διὰ τῆς ὁποίας παρεκάλουν νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ ὑπόθεσις, κατὰ πόσον ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε. εἶχεν ἢ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα αὐτό. Αὐτὸ μὲ ἐνδιαφέρει ἐμένα. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἀναμείνω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατόπιν θὰ δώσω τὴν ἰδικήν μου.

§86Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβεν ἓν τηλεγράφημα. Δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους. Τὸ ἐρώτημα μου εἶναι: Εἶναι δυνατὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε. ν’ ἀπευθύνεται εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κρατῶν; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἓν τηλεγράφημα ἀπήντησεν, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ρέντης, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον θέμα Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις τὸ εἶχε ρυθμίσει. Τὸ ζήτημα τὸ εἰδικὸν εἶναι ἄλλο καὶ τὸ ζήτημα τὸ γενικόν, τὸ ἀφορῶν τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κρατῶν εἶναι ἄλλο. Ἐγὼ σᾶς ἔθεσα τὸ ἐρώτημα σαφῶς, καὶ ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ θὰ ἤθελον ἀπάντησιν. Ἐλεύθερος εἶσθε νὰ μὴ ἀπαντήσητε. (Χειροκροτήματα).

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε, δὲν ἀνήκει εἰς τὰς συνηθείας μας ἡ ὑπεκφυγὴ ἀπαντήσεως καὶ θὰ τὴν δώσωμεν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν Κυβέρνησις, εὑρεθεῖσα ἐν διαφωνίᾳ, νὰ μὴ ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀποσαφηνίζῃ τὴν θέσιν της. Καὶ ἐρωτῶμεν: Ἐγκρίνετε τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔστειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως;

§88ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος). Διατὶ δὲν ἀπαντᾶτε;

§89Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ ἀπεδοκίμασεν ἐν Παρισίοις.

§90Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐδῶ διεξάγομεν πολιτικὴν συζήτησιν ὑπεύθυνον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ συζήτησιν διὰ σοφιστειῶν. Ἐδῶ ἐθέσατε ἕνα ζήτημα. Ἐμέμφθητε ὡρισμένην ἐνέργειάν μου ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοῦ εἴπητε ἐπ’ αὐτῆς τὴν γνώμην σας.

§91Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀποτελεῖ συνήθειαν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ καθιερώνῃ τὸν θεσμὸν τῆς ὑπευθύνου ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἀντιπολίτευσις, ἡ σημερινή, πάντοτε ἔλαβεν ὑπεύθυνον θέσιν καὶ θὰ λάβῃ καὶ πάλιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπεκφεύγετε τὴν ἀπάντησιν, εἰς τὸ θέμα τὸ ὁποῖον σᾶς ἔθεσα: Ἐγκρίνετε τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔστειλεν ὁ κ. Σοφούλης; Ναὶ ἢ ὄχι; Καὶ τώρα, κύριοι βουλευταί, διεφωτίσθητε ἐπὶ τοῦ θέματος! Καὶ προχωροῦμεν.

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος). Ἀπαντήσατε πρῶτον σεῖς ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος καὶ τότε....

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, εἰς σιωπῶντα ἀντιπρόσωπον τῆς Κυβερνήσεως, θὰ κάμω περιττὸν κόπον νὰ δώσω ἀπάντησιν.

§94Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶναι περιεργότατον τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς συζητήσεως, ἐρωτᾶσθε καὶ ἀντὶ νὰ ἀπαντήσετε ἀντερωτᾶτε.

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σεῖς δὲν ἀπαντᾶτε. (Θόρυβος).

§96Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Σᾶς ἀπήντησα καὶ σᾶς εἶπα, ὅτι ἔκαμα αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν. Τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Σοφούλη...

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἐγκρίνετε;

§98Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβ.).... (δὲν ἠκούσθη) ...ἔρχεται χρονολογικῶς πρό τινων ἡμερῶν. Ἐρωτῶ ὅμως σᾶς, ὡς ὑπεύθυνον πολιτικὸν ἄνδρα, ἐφ’ ὅσον ἐδημιουργήσατε τοιαύτην συζήτησιν, εἰπέτε μου: ὀρθῶς ἔθεσα τοιοῦτον ζήτημα;

§99Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὀρθότατα. Κύριοι βουλευταί, τὸ συμπέρασμα τῶν ἰδικῶν μας ἀπόψεων εἶναι ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔπαυσε νὰ εἶναι χρήσιμος εἰς τὴν χώραν. Τὸ Ἔθνος σύσσωμον ὑπαγορεύει τὴν δημιουργίαν νέας Κυβερνήσεως καὶ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν συνεκρότησε μὲ τὴν ὑπεύθυνον δήλωσίν της ἡ ἀντιπολίτευσις. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δημαγωγοῦμεν. Ἀδικεῖ ἑαυτόν. Μᾶς κατέχει ἡ ἀγωνία διὰ τὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος μας καὶ δι’ αὐτὸ μεριμνῶμεν πρὸς δημιουργίαν Κυβερνήσεως ἀξίας νὰ ὁδηγήσῃ εἰς σύντομον νίκην. Ἐλέχθη ἀκόμη, ὅτι ἀποτελεῖ μετάθεσιν εὐθυνῶν τὸ κείμενον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη. Καὶ τὸ θέμα τοῦτο θὰ διευκρινισθῇ. Ἀποτελεῖ σφάλμα κοινοβουλευτικῆς ἀντιλήψεως τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἑρμηνεία. Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς δηλώσεως; Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίζῃ τὸ πρόσωπον τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἑπομένως ἡ ὑπόμνησις αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, ἀποτελεῖ στοιχειώδη ἐπιβεβαίωσιν ὑπάρχοντος δικαιώματος. Δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν μετάθεσιν εὐθύνης. Ποῖον εἶναι τὸ οὐσιαστικόν της περιεχόμενον; Ἡ ἰδική μας ἠθικὴ δέσμευσις, ὅτι εἰς τοιαύτην περίπτωσιν θὰ πειθαρχήσωμεν, θὰ δώσωμε ψῆφον. Πρᾶξις πολιτικὴ ἰδική μας εἶναι, ἡ ὁποία ἐπιθυμοῦμε νὰ καθησυχάσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος, ὅτι εἰς περίπτωσιν κρίσεως, ὑπάρχει ἡ διαδοχή, ὅτι ἀναλαμβάνομε τὴν εὐθύνην νὰ πειθαρχήσωμεν εἰς τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τὸ Στέμμα. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἀπὸ τὸ κέντρον καὶ τὴν ἀριστεράν). Πλάνην, ἑπομένως, ἀπετέλεσεν ἡ ἄποψίς του. Εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς καὶ δεσμεύομεν ἠθικῶς τοὺς ἑαυτούς μας, ἀδιαφοροῦντες πρὸς ἀπόψεις κομμάτων καὶ τάσσοντες τὰ κόμματά μας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος. Κύριοι βουλευταί, τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον κατέχεται ἀπὸ ἀνησυχίαν. Ὁ λαός, ὁ στρατός, δὲν ἐμπνέονται πλέον ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Θέλουν μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία πιστεύει, ἡ ὁποία ἐμπνέει, ἡ ὁποία δημιουργεῖ, ἡ ὁποία πραγματοποιεῖ τὸν συναγερμόν, ὁ ὁποῖος μέχρι σήμερον ὑπῆρξε λέξις κενή. Χρειάζεται μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία πράγματι θὰ συναγείρῃ τὸν λαὸν καὶ τὸ Ἔθνος, ὁλόκληρον, ἡ ὁποία θὰ κινητοποιήσῃ ὅλας τὰς ὑλικὰς καὶ ἠθικὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους, ἡ ὁποία θὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τὰς μαχομένας δυνάμεις τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχει διεύθυνσις τοῦ πολέμου, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ πράγματι εἰς σύντομον νίκην. Διότι ἡ διεύθυνσις τοῦ πολέμου ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ πολέμου ἀνήκει εἰς τὸν στρατόν. (Χειροκροτήματα). Διὰ τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, συνήλθομεν καὶ ὑπηκούσαμεν εἰς τὴν ἐπιταγὴν τῆς πατρίδος ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρέχοντες τὴν ἀπόδειξιν ὅτι δὲν ὑπάρχει φιλαρχία, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰδιοτέλεια ἀλλὰ ὑπάρχει μόνον συνείδησις τοῦ καθήκοντος. Ἀπευθυνόμεθα πρὸς τὴν Κυβερνητικὴν πτέρυγα, διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶμεν ἀλληλεγγύην εἰς τὴν προσπάθειαν, (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς ἀριστερᾶς), ἥτις δὲν ἀποτελεῖ προσπάθειαν κομματικήν, ἀλλὰ προσπάθειαν ἐθνικὴν εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλομε νὰ εἴμεθα συμπαραστάται. Αἱ ὧραι εἶναι κρίσιμοι καὶ ὅταν ἐξέλθουν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, θὰ τὸ ὁμολογήσουν εἰς τὸν ἑαυτόν των καὶ οἱ συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως. Εἶπεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι πικρὸν τὸ ποτήριον τῆς ἐξουσίας, καὶ ἔχει δίκαιον. Μόνον μωροὶ ἄνθρωποι εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ εὔχωνται νὰ ἔχουν τὴν εὐθύνην, ἀλλὰ ἡ συνείδησις τοῦ καθήκοντος ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ σχηματισμοῦ νέας Κυβερνήσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα. Ἀπευθυνόμεθα πρὸς τὴν Βουλήν, χωρὶς διάκρισιν Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Συμπολιτεύσεως. Ὅλοι ἐδῶ ἀποτελοῦμεν ἕνα ἑνιαῖον ἐθνικὸν μέτωπον ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ τῆς πατρίδος. Χρειάζεται ἔξαρσις, χρειάζεται πρόταξις τοῦ ἐθνικοῦ μας καθήκοντος. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, μία εἶναι ἡ φωνή, τὴν ὁποίαν ἀναμένει τὸ Ἔθνος: «Ζήτω ἡ Ἑλλάς». (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς ἀριστερᾶς).

§100Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Δὲν μᾶς ἐκπλήττει, οὐδὲ μᾶς ἀνησύχησεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Τοὐναντίον, ἀσκῶν τρόπον τινὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀφ’ ἧς κατηρτίσθη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1947, συντελεῖ κατὰ πολὺ διὰ τοῦ ἔργου του εἰς τὴν διευκρίνισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ δύναται νὰ ἐνισχύσῃ καὶ τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ διεξαγομένου ἀγῶνος. Ἔχομε μόνον νὰ ἀξιώσωμεν ὅτι...... (δὲν ἠκούσθη) ..........

§101Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Νομίζω, ὅτι εἴθισται μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀπαντοῦν οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὁμιλήσῃ, διακόπτων οὕτω τὰς ἀγορεύσεις τῶν ὑπολοίπων ἀρχηγῶν, εἶναι αὐτὸς καὶ μόνος, ἔχει καλῶς. Μήπως ὅμως πρόκειται καὶ οἱ 33 ὑπουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμιλήσουν;

§102Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, προβλέπει πολλὰς τὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν ἰδικήν του Κυβέρνησιν.

§103Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Ἡ Ἑλλὰς διεξάγει ἕνα ἀγῶνα σκληρὸν καὶ ὁ ἀγὼν προσλαμβάνει διαφόρους φάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνεξάρτητοι τῆς θελήσεως τῆς ἑκάστοτε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὁ ἐχθρὸς ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας του, ἐὰν ὁ ἐχθρὸς διὰ παντὸς μέσου προσπαθῇ νὰ διαιωνίζῃ τὴν ἀνωμαλίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν ἐνισχύεται ἡ ἔξωθεν βοήθεια πρὸς τοὺς ἐχθρούς, ἐὰν παρελκύεται ἡ ἐπέμβασις τοῦ ΟΗΕ, διὰ νὰ σταματήσῃ ἡ ἔξωθεν βοήθεια, αὐτὰ ὅλα δὲν ἀνάγονται εἰς τὴν εὐθύνην τῆς οἱασδήποτε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀλλοίμονον ἂν λιποψυχήσῃ κανεὶς εἰς τὸ μέσον τοῦ ἀγῶνος, διότι παρουσιάζεται μία ὡρισμένη φάσις ἢ διότι παρατείνεται ὁ ἀγὼν αὐτὸς ἐναντίον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἡ τόνωσις τοῦ ἠθικοῦ καὶ ἡ μὴ ἀποθάρρυνσις εἶναι ἔργον ὅλων τῶν κομμάτων τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἐπήνεσε καὶ ἀνεγνώρισε τὴν ἀξίαν τῆς ἑνώσεως τῶν δύο κομμάτων Λαϊκῶν καὶ Φιλελευθέρων, διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κρισίμων περιστάσεων, τὰς ὁποίας διέρχεται τὸ Ἔθνος. Καί, πράγματι, ἐθνικαὶ ἀνάγκαι ἐπέβαλον τὴν ἕνωσιν καὶ συνεργασίαν αὐτῶν τῶν κομμάτων. Ἀλλὰ θὰ περιήρχετο εἰς ἀντίφασιν, ἐφ’ ὅσον ἡ χώρα ἐξακολουθεῖ νὰ δοκιμάζεται, ἐξακολουθεῖ νὰ ἀγωνίζεται, ἐνώπιον δυσχερειῶν καὶ ὁ ἀγὼν ἐξακολουθεῖ, ἐὰν ὑπεστήριζεν ὅτι θὰ ἔπρεπε τυχὸν ἡ συνεργασία αὐτὴ νὰ διακοπῇ. Τοὐναντίον ἡ ἔντασις τοῦ ἀγῶνος ἐναντίον τῶν συμμοριτῶν καὶ τῶν ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος, ὑποδεικνύει τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ σχήματος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον προβλέπει εἰς τὴν συνένωσιν ὅλων τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐχθροῦ. Δὲν θεωροῦμεν ὅτι τὰ ἐνδιάμεσα κόμματα εἶναι ξένα πρὸς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, θεωροῦμεν ὅτι τὸ σχῆμα εἶναι εὐρὺ καὶ περιλαμβάνει ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα, τὰ μὴ ἐκπροσωπούμενα ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ διευρύνῃ τὴν σύνθεσίν της καὶ νὰ παραλάβῃ καὶ ἄλλα κόμματα. Καὶ τελευταίως, ἂν παρηλκύσθη κατά τι ἡ πολιτικὴ κρίσις, δὲν ὠφείλετο εἰς ἀνικανότητα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν της νὰ διεξαχθοῦν συνομιλίαι, πρὸς διεύρυνσιν αὐτῆς, διὰ τῆς συμμετοχῆς καὶ ἄλλων κομμάτων.

§104Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πότε διεξήχθησαν αὐταὶ αἱ συνομιλίαι;

§105Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Καὶ πρὸ καὶ κατὰ τὴν κρίσιν.

§106Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὐδεὶς μὲ ἐπλησίασε· τυχαίως εὑρέθην ἕνα βράδυ εἰς ἕνα γεῦμα καὶ εἴχαμε μίαν ἰδιωτικὴν συνομιλίαν μὲ τὸν κ. Χέλμην. Ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἴχομεν συζήτησιν καὶ προτάσεις, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τοὐλάχιστον ἐμέ.

§107Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Τὴν ἐντολὴν σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐπλησίασεν ὡρισμένα κόμματα, μὲ τὰ ὁποῖα ἦλθεν εἰς συνομιλίας, πρὸς συμμετοχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, λόγῳ τῆς διαταραχῆς ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐντὸς τοῦ κόμματος, ἠρνήθη ἀρχικῶς πρὸς στιγμὴν νὰ μετάσχῃ. Καὶ ἔπειτα προσεπαθήσαμε, μήπως εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον Κυβέρνησις. Κατόπιν παρακλήσεως, ἡ ὁποία τοῦ ἐγένετο, ἠναγκάσθη νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν πρώτην ἀπόφασίν του καὶ τότε ξανάρχισαν αἱ συνομιλίαι μεταξὺ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Διὰ τοῦτο ἐβράδυνεν ἡ ἐπαφή. Μία ἐπαφὴ ἐγένετο μετὰ τοῦ κ. Βενιζέλου. Καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἔδειξε καὶ πάλιν τὴν προθυμίαν του νὰ κάμῃ ὑποχώρησιν πρὸς ἐπίτευξιν μιᾶς Κυβερνήσεως εὐρυτέρας συγκροτήσεως.

§108Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι μία μόνον συνάντησιν εἶχα καθ’ ὅλην τὴν περίοδον τῆς κρίσεως καὶ αὐτὴν μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Κατὰ τὴν συνομιλίαν ἐκείνην, οὐδεὶς ἀπολύτως λόγος ἔγινεν ἑκατέρωθεν περὶ ἐνδεχομένης συμμετοχῆς μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἄλλο ὑπῆρξε τὸ θέμα. Καθ’ ὅσον, ἑπομένως, μὲ ἀφορᾷ, τὸ θέμα εἶναι ἀνύπαρκτον. Ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω ὅτι καταλήξας ὁριστικῶς εἰς τὸ συμπέρασμα διὰ τὴν ἀδυναμίαν τῆς συμμετοχῆς μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι πιστεύω ὅτι ἐντὸς αὐτῆς πᾶσα δημιουργικὴ προσπάθεια εἶναι ἀδύνατος, εἶχα ἐκ τῶν προτέρων ἀποκλείσει πᾶσαν συζήτησιν.

§109Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Πράγματι, δὲν ἐγένετο συζήτησις ἀπ’ εὐθείας μὲ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Ἐγένετο συζήτησις κατ’ ἀρχὴν μὲ τὸν κ. Κανελλόπουλον καὶ μὲ τὸν κ. Βενιζέλον. Ἐπροτάθη εἰς τοὺς κ.κ. Βενιζέλον καὶ Κανελλόπουλον, ὅτι ἐὰν θέλουν νὰ μετάσχουν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μᾶς ὁρίσουν εἰς ποίους τομεῖς ἐπιθυμοῦν νὰ ἐκδηλώσουν τὴν δραστηριότητά τους καὶ νὰ ἴδωμεν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρίσωμεν τοὺς κυβερνητικοὺς τομεῖς. Ἐὰν εἶχον δέσμευσιν μὲ τὸν κ. Παπανδρέου, τοὺς ἐδηλώθη, ὅτι οἱ δύο Ἀρχηγοὶ εἶναι πρόθυμοι νὰ συμπεριληφθῇ καὶ οὗτος. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἶπεν ὅτι: «Ἐάν, κ. Κανελλόπουλε, ἐπιθυμῆτε νὰ ἀσχοληθῆτε μὲ τὸν οἰκονομικὸν τομέα, θὰ σᾶς παραχωρήσω ὑπουργεῖα Οἰκονομικά. Ἔμαθα ὅτι δεικνύετε προτίμησιν πρὸς τὸν ἐσωτερικὸν τομέα. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ τὸ ἤθελα διὰ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἀλλὰ ὑποχωρῶ καὶ εὐχαρίστως σᾶς παραχωρῶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ ἐφαρμόσητε τὰς μεταρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας ὅλοι ἔχομεν ἀποφασίσει καὶ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθοῦν εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον. Ἐὰν ὁ κ. Παπανδρέου θελήσῃ νὰ μετάσχῃ τῆς Κυβερνήσεως, γνωρίζω ὅτι ἔχει μίαν προτίμησιν πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ θὰ ἠρώτα τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Φιλελευθέρου Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν δὲν θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν νὰ παραχωρήσῃ τὸ ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν, οὕτως ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ συμμετοχὴ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος. Καὶ ὁ κ. Σοφούλης, παρεδέχθη νὰ παραχωρηθῇ τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ συνεργασία καὶ ἡ διεύρυνσις τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὸν κ. Βενιζέλον, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐπρότεινεν Ἀντιπροεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱαδήποτε ὑπουργεῖα.

§110Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί ἀπήντησα, κ. ὑπουργέ;

§111Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Βενιζέλος εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίωσιν καὶ τοῦ ἀπηντήθη ὅτι ἡ συμμετοχή του εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἀπαραίτητος καὶ δὲν δύναται νὰ νοηθῇ νὰ εἶναι ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπαρχὴ τῆς βάσεως μιᾶς εὐρυτέρας συνεργασίας. Ὁ κ. Βενιζέλος, προέβαλε τὸ ἄλλο: Ὅτι πρέπει οἱ ὑπουργοὶ νὰ ἐκλεγοῦν χωρὶς κομματικὰ κριτήρια. Ἀλλὰ διὰ νὰ τεθῇ τοῦτο εἰς μίαν βάσιν πρακτικῆς ἐφαρμογῆς, θὰ ἔπρεπε νὰ καθορισθῇ ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλέξῃ τοὺς ὑπουργούς. Φυσικῷ τῷ λόγῳ, ἐφ’ ὅσον θὰ συνεργασθῶμεν ὅλοι μαζὶ ἡμεῖς ἀπὸ κοινοῦ, θὰ ἐκλέξωμε τοὺς ὑπουργούς. Βάλετε τὸν κατάλογον κάτω καὶ ἂν ἔχετε ἀντιρρήσεις διὰ μερικοὺς ἐκ τῶν ἰδικῶν μας, νὰ τοὺς ἀντικαταστήσωμε. Φέρετε καὶ τὰ ὀνόματα τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα σεῖς ὑποδεικνύετε ὡς κατάλληλα καὶ ἐντὸς μιᾶς ὥρας νὰ συμφωνήσωμε καὶ νὰ καταρτισθῇ ἡ Κυβέρνησις. Ἐζήτησαν μιᾶς ὥρας προθεσμίαν διὰ νὰ συνεννοηθοῦν μὲ τὸν κ. Παπανδρέου, ἐὰν θὰ ἐδέχετο ἢ ὄχι καὶ νὰ προχωρήσωμεν ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς, πρὸς τὴν συγκρότησιν μιᾶς Κυβερνήσεως συνεργασίας εὐρυτέρας ἢ στενοτέρας, ἀναλόγως τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Παπανδρέου. Μετὰ δύο ὥρας, συνηντήθημεν, ἀλλὰ τότε μᾶς ἐγνωστοποίησαν ὅτι ἀρνοῦνται νὰ προχωρήσουν εἰς τὴν συζήτησιν, διότι προσεχώρησαν καὶ ἄλλα κόμματα εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ὑπερκομματικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐξετασθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ ζήτημα. Συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐμφανίζει τὴν ἑνότητα τοῦ Ἔθνους, διότι περιλαμβάνει τὰ δύο κόμματα καὶ ἰδίως τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ ἄκρως ἀριστερὰν σημαίαν, δὲν ἠρνήθη ποτὲ νὰ δεχθῇ τὴν οὐσιαστικὴν συμμετοχὴν ἐκπροσώπων καὶ ἄλλων Κομμάτων ἐντὸς τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπῆρξε, συνεπῶς ποτὲ πρόθεσις ἀποκλεισμοῦ ἄλλων προσώπων. Καὶ ἡ ἔννοια τῆς διατηρήσεως τοῦ σχήματος αὐτοῦ, αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν σημασίαν εἶχεν, τῆς ἐθνικῆς ἑνώσεως καὶ τὴν δυνατότητα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ διευρυνθῇ ἐκ κομμάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὡς ἐνδιάμεσα μεταξὺ τῶν δύο κομμάτων. Δὲν γνωρίζω, ἂν μία ὑπεύθυνος Κυβέρνησις συνεργασίας, εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέχουν αὐτοπροσώπως οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, δύναται νὰ ἀντικατασταθῇ ἀπὸ μίαν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προτείνετε διὰ τῆς τελευταίας δηλώσεώς σας ἢ ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἄχρουν. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ στιγμὴ εἶναι κατάλληλος διὰ νὰ σχηματισθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄχρους Κυβέρνησις, ἀντὶ μιᾶς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως, ἀπὸ Ἀρχηγοὺς Κομμάτων συγκεκροτημένης. Ἡμεῖς δὲν νομίζομεν ὅτι εἶναι ἡ στιγμὴ αὐτὴ κατάλληλος, διὰ μίαν τοιαύτην ἄχρουν Κυβέρνησιν. Διὰ τοιαύτην Κυβέρνησιν θὰ ἦτο κατάλληλος ἡ στιγμὴ αὐτή, ἐὰν ἐτελείωνεν ὁ ἀγὼν ἐναντίον τοῦ συμμοριτισμοῦ καὶ θὰ ἦτο ἐπίσης ἡ τοιαύτη Κυβέρνησις κατάλληλος εἰς τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν. Τότε μόνον θὰ δυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν μιᾶς Κυβερνήσεως ὑπὸ Ἀρχηγὸν Κυβερνήσεως ἄγνωστον ἢ ἑνὸς ἀχρόου Ὑπουργείου, διὰ νὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογάς.

§112Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πλήρης παρανόησις.

§113Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Δὲν νομίζομεν, ὅτι θὰ εἶναι ἰσχυρὰ μία ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις περισσότερον ἀπὸ τὴν συνεργασίαν τῶν δύο κομμάτων. Δεχόμεθα ὅτι δύναται νὰ ἐνισχυθῇ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ δι’ ἄλλων κομμάτων.

§114Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διαμαρτύρομαι διὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς ὑπερκομματικῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀχρόου καὶ ὑπηρεσιακῆς. Εἶναι ἁπλῶς ἄχρους κομματικῶς, ἀλλὰ ἔχει πλῆρες ἐθνικὸν χρῶμα.

§115Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Δὲν γνωρίζω πῶς τὴν ἐννοεῖτε. Διότι ἐφ’ ὅσον ἀποκλείετε τοὺς ἀρχηγοὺς ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζετε τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρόκειται περὶ ἀχρόου Κυβερνήσεως, πρόκειται περὶ ἀσθενοῦς Κυβερνήσεως. Δὲν φαντάζομαι νὰ θέλητε τὸ ἄλλο, νὰ σχηματίσετε μίαν ἕνωσιν κομματικὴν τὴν ὁποίαν νὰ ὀνομάσετε ὑπερκομματικὸν κόμμα, διὰ νὰ σχηματίσητε Κυβέρνησιν συμμαχικὴν τῶν κομμάτων τούτων ὑπὸ τὴν ὀνομασίαν ὑπερκομματικῆς. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει στρέφεσθε πρὸς ὑπερφυσικὴν Κυβέρνησιν.

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐγένοντο διαπραγματεύσεις περὶ συμμετοχῆς τῶν ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τώρα ἐμφανίζεται ἡ ὑπερκομματικὴ Κυβέρνησις; Παρακαλῶ, κ. ὑπουργέ, νὰ μᾶς πληροφορήσητε περὶ αὐτοῦ. Διότι ἐπληροφορήθημεν ἀπὸ τὸν Τύπον ὅτι ἐγένοντο διαπραγματεύσεις ἐπὶ δύο ἡμέρας καὶ ὅτι διαπραγματευτὴς ὑπῆρξεν ὁ κ. Κανελλόπουλος. Θέλομεν νὰ μάθωμεν. Ἡ ὑπερκομματικὴ ὑπῆρξε πρόθεσις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἢ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς συμμετοχῆς των;

§117Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε; Τὰς διαπραγματεύσεις ἀνέλαβον προσωπικῶς ἐγὼ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κ. Παπανδρέου καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκ μέρους του ἐξουσιοδοτήσεως.

§118Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατιωτικῶν). Ἔγιναν διαπραγματεύσεις καὶ ἐπροσπαθήσαμεν νὰ διευκρινίσωμεν ποία εἶναι ἡ ὑπερκομματικὴ καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συνδυασθῇ πρακτικῶς ὁ σχηματισμὸς μιᾶς λεγομένης ὑπερκομματικῆς Κυβερνήσεως.

§119ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. (Τῆς Ἀριστερᾶς πτέρυγος). Ὅταν σεῖς δὲν εἶσθε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅλα γίνονται.

§120Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Πραγματικῶς ἡ κρίσις ἐδημιουργήθη ἀσφαλῶς ἀπὸ τοὺς κόλπους τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω διὰ τὸ κόμμα τοῦ κ. Βενιζέλου, τὸ ὁποῖον εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποχωρήσῃ καὶ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν κρίνει ὀρθήν. Ἔγινεν ἡ κρίσις, διότι βουλευταὶ ἐκλεγέντες ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κ. Σοφούλη διεφώνησαν πρὸς τὸ κόμμα. Ἡ διαφωνία των συνίστατο εἰς τοῦτο, ὅτι ἔπρεπε νὰ παύσῃ ἡ συνεργασία μὲ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψωμεν νὰ κάμωμεν πόλεμον ἐναντίον τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Τὴν γνώμην αὐτὴν δὲν ἀπεδέχθημεν ἡμεῖς. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφωνία. (Χειροκροτήματα). Δὲν τὴν ἀπεδέχθημεν διότι, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ὁ ἀγὼν ἐναντίον τοῦ συμμοριτισμοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται τὰ κόμματα νὰ ἀλληλοσπαράζωνται. (Χειροκροτήματα).

§121Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ τῆς δηλώσεως, ἡ ὁποία κατετέθη σήμερον ἐνώπιον τοῦ Προεδρείου, ἀποκλείεται κανὲν κόμμα; (ἐν μέσῳ θορύβου). Τί εἶναι αὐτὰ ποὺ λέγετε; Πολὺ εὐθυνὴ πολιτικὴ κάνετε. (Θόρυβος).

§122Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ἀλλ’ ἡ προσπάθεια αὐτὴ τοῦ νὰ παρασυρθοῦν τὰ δύο κόμματα εἰς ἀλληλοσπαραγμὸν εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὄχι νὰ πλήξῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Ἐξύψωσε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ διέλυσε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἠγέρθησαν τινὲς βουλευταὶ ἐκλεγέντες ὑπὸ τὸν κ. Σοφούλην, ἐναντίον τοῦ κ. Σοφούλη καὶ ἠθέλησαν νὰ τὸν καταλύσουν ἀπὸ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἀναδείξουν ποῖον; Τὸν οἱονδήποτε ἄγνωστον. Εἶναι πρωτοφανὲς αὐτὸ τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη. Ἀλλὰ δὲν ἐσταμάτησε. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἐσταμάτησεν ἐκεῖ. Ἐστράφησαν ἐναντίον τοῦ κ. Βενιζέλου, καὶ εἰς δήλωσιν, ἡ ὁποία κατετέθη σήμερον τί νομίζετε ὅτι γίνεται; Ἀφαιροῦν τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν Βασιλέα εἰς περίπτωσιν ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως νὰ στραφῇ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δηλαδὴ νὰ ἀναθέσῃ τὴν ἐντολὴν σχηματισμοῦ τῆς νέας Κυβερνήσεως, εἰς τὸν κ. Σοφοκλῆν Βενιζέλον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ θεωροῦν ὡς θρίαμβον. Δὲν γνωρίζω ποῖος παρασκηνιακῶς ἐκινήθη. Ἴσως νὰ ὀφείλεται εἰς ἐπιτυχίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Δημ. Σοσιαλ. Κόμματος, ὁ ὁποῖος μόνος ἔχει νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὴν διάλυσιν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἡ κρίσις ἐδημιουργήθη ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων. Καὶ ὁδηγεῖται ἡ χώρα εἰς τὸ ἄγνωστον χωρὶς νὰ γνωρίζῃ κανεὶς ποῖος θὰ εἶναι ὑπεύθυνος Κυβερνήτης, ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλάβῃ αὔριον τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν ὑπουργῶν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἀλλοίμονον ἐὰν καταργήσωμεν τὰ κόμματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἑδράζεται ἡ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἁρμόδιοι νὰ ἐκλέξουν τοὺς ὑπουργοὺς εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἡγοῦνται αὐτῶν. Δὲν θὰ βάλωμεν τὸν ἀντίπαλον νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ὑπουργοὺς τοῦ ἰδικοῦ μας Κόμματος. Διότι δὲν θὰ διαλέξῃ τοὺς καλυτέρους. Πρόκειται περὶ οὐτοπίας. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ συγκεκριμένον διὰ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἐρρίφθη μία οὐτοπία, διὰ νὰ φέρῃ μίαν ἀνατροπὴν καὶ νὰ ἀφήσῃ τὴν χώραν ἀκυβέρνητον.

§123Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ οἱουδήποτε ἀγνώστου Πρωθυπουργοῦ. Ἡ δήλωσις εἶναι σαφής. Ὁ Πρωθυπουργὸς θὰ προέρχεται ἐκ τῆς Βουλῆς.

§124Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπ. Στρατ.). Ἕνα εἶναι τὸ καθῆκον τῆς Βουλῆς. Νὰ στηρίξῃ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τὴν βοηθήσῃ εἰς τὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μόνος θὰ εἶχε νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὸν διχασμὸν καὶ τὸν σπαραγμὸν μεταξὺ τῶν δύο κομμάτων. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί ἡ ἀποψινὴ συνεδρίασις εἶναι ἱστορικὴ καὶ λόγῳ τῆς προσελεύσεως τῶν βουλευτῶν καὶ λόγῳ τῶν θεμάτων τῶν συζητουμένων. Παρακαλῶ ψυχραιμίαν καὶ πρὸς τὴν μία πλευρὰν καὶ πρὸς τὴν ἄλλην. Ἐξαρθῆτε εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων. Ὁ ἕνας νὰ σέβεται τὸν ἄλλον. Ὁ κ. Σ. Γονατᾶς, ἀρχηγὸς τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων, ἔχει τὸν λόγον.

§126ΣΤ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὅταν τὴν 8ην Σεπτεμβρίου παρελθόντος ἔτους παρουσιάσθη κατὰ πρῶτον ἡ δυαδικὴ Κυβέρνησις καὶ ἐξέθεσε τὸ πρόγραμμά της καὶ ἐζήτησε τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος, τότε ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἡμεῖς εἴπομεν: Κύριοι συνάδελφοι δὲν πρόκειται οὐσιαστικῶς νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ προγράμματος, διότι ὅλα τὰ προγράμματα συντάσσονται κατὰ ὡραῖον ἐξωτερικόν, ἴσως καὶ ἐσωτερικὸν τρόπον, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀποφανθῶμεν ἐὰν οἱ ἀναλαμβάνοντες τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος κατευνασμοῦ, ἐν τούτοις, λόγῳ τῶν τότε συνθηκῶν, τὰς πιθανότητας πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Καὶ τότε, παρ’ ὅλους τοὺς ἐνδοιασμοὺς τοὺς ὁποίους εἴχομεν διὰ τὸ πρόγραμμα καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος κατευνασμοῦ, εἰς τούτους, λόγῳ τῶν τότε συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι δύναμαι νὰ εἴπω ἐπέβαλον τὴν δημιουργίαν τῆς διφυοῦς αὐτῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ διεθνὴς ἐντύπωσις θὰ ἦτο ὑπὲρ τοῦ σχήματος αὐτοῦ, διεφαίνετο ὅτι θὰ ἐδίδετο περισσοτέρα ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ἐνίσχυσις εἰς τοιαύτης μορφῆς Κυβέρνησιν, τότε, ἐπικειμένου τοῦ Συνεδρίου ἐν Οὐασιγκτῶνι τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, καὶ ἐπικειμένης τῆς ἐνάρξεως ἑνὸς συνεδρίου εἰς τὸ Λονδῖνον, τότε ὅλοι, νομίζω, ἀπεφασίσαμεν, ἀντὶ νὰ παρουσιασθῇ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὡς Κυβέρνησις ἐκπροσωποῦσα τὰ δύο κόμματα ἐκ τῶν ὁποίων συνετίθετο, νὰ τὴν ἐνισχύσωμεν καὶ τὴν ἐνισχύσαμεν ὅλοι διὰ τῆς ψήφου μας, οὕτως ὥστε νὰ παρουσιασθῇ μὲ μεγαλύτερον κῦρος καὶ ὡς ἐκπρόσωπος ὅλου τοῦ Κοινοβουλίου. Ἤδη παρουσιάζεται ἡ ἰδία Κυβέρνησις, μὲ τὸ ἴδιον δυαδικὸν σχῆμα, μὲ μεταβολάς τινας τοῦ προσωπικοῦ της, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν κρίσιν της, ἐβελτίωσαν τὴν σύνθεσίν της καὶ ζητεῖ καὶ πάλιν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἠκούσαμεν. Ἡ θέσις ἡ ἰδική μας, δὲν μεταβάλλεται ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐτηρήσαμεν καὶ κατὰ τὰς προηγουμένας προγραμματικὰς δηλώσεις. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς οὐδεμίαν ἐξέτασιν αὐτῶν. Τώρα ὅμως ὑπάρχει μία διαφορά. Τότε εἴχομεν δυσοιώνους προβλέψεις, διὰ τὴν ὅλην ἐξέλιξιν τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας, ἀλλ’ ἀπέμεινε καὶ μία πιθανότης νὰ διαψευσθῶμεν εἰς τὰς προβλέψεις, τὴν ὁποίαν καὶ εὐχόμεθα. Σήμερον ὅμως, μετὰ 14μηνον διακυβέρνησιν τῆς χώρας, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι γνωστὴ πλέον εἰς ὅλους μας ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν παρέλαβε τὴν χώραν καὶ ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν τὴν περιήγαγεν εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κλάδον τῆς δημοσίας τάξεως, τὸν ὁποῖον ὅλοι ἀγωνιωδῶς παρακολουθοῦμε, διότι μόνον διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς δημοσίας τάξεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ οἱονδήποτε ἄλλο κεφάλαιον τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον μᾶς ἐπηγγέλθη, μετά, λέγω, τὴν 14μηνον ἀπόπειραν, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ δώσωμεν καμμίαν πλέον ἀνοχήν. Καὶ γεννᾶται κάπως ἡ ἀπορία: Πόθεν ἡ Κυβέρνησις ἀντλεῖ τὸ θάρρος νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος, ἐνῷ δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσῃ τίποτε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡμεῖς ἀπὸ καιροῦ παρακολουθοῦντες τὴν κατάστασιν καὶ βλέποντες ὅτι βαίνομεν ἀπὸ τοῦ κακοῦ εἰς τὸ χειρότερον, εἴχομεν ἄρει ἀπὸ μακροῦ τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι περίεργος, πράγματι, ἡ δημιουργηθεῖσα κυβερνητικὴ κρίσις καὶ ἀκόμη περιεργοτέρα ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἐδόθη. Ἴσως εἶναι πρωτοφανὴς εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς χώρας μας. Εἶναι πράγματα καινοφανῆ καὶ ἐὰν δὲν ἦσαν αἱ περιστάσεις σοβαραί, θὰ ἐλέγωμεν, ὅτι εἶναι κωμικά. Ἀλλά, δυστυχῶς, αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, εἶναι τραγικαὶ καὶ αἱ τοιαῦται ἐμφανίσεις ἔχουν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς σοβαρότητος τοῦ ὅλου Σώματος —ἐγὼ φθάνω καὶ περαιτέρω ἀκόμη— ἔχουν ἐπίδρασιν καὶ ἄγουν εἰς κλονισμὸν ἐπὶ τὴν πίστιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος. Καὶ διὰ τοῦτο, πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ προσεκτικοὶ εἰς τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν, ἀνανεοῦντες τὴν ἐμπιστοσύνην μας. Ὁ τέως καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἀγορεύσεις του, ἀπό τινος χρόνου ἔλεγεν, ἐπειδὴ ἐπερρίπτετο ἡ εὐθύνη τῆς κρίσεως εἰς τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν: «Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς.... .......... (ἀναγινώσκει) ............». Καταλήγων δὲ εἰς τὰς δηλώσεις του αὐτάς, ἔλεγεν: «........... (ἀναγινώσκει) ............». Μετά τινας ὅμως ἡμέρας, σκεφθεὶς ὡριμώτερον, ἀντὶ νὰ ἀφήσῃ νὰ ἀναλωθῇ, ἐπροτίμησε νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεώς του, ἐλπίζων, ὅπως καὶ τὸ ἐπέτυχε, νὰ παραμείνῃ καὶ πάλιν Πρωθυπουργός. Θὰ σᾶς ἐκούραζα, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἐπεχείρουν νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅλας τὰς ἀντιθέσεις τῶν ἑκάστοτε δηλώσεων τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καί, νομίζω, ὅτι θὰ ἠσθάνεσθο ἀπογοήτευσιν, ἐὰν σᾶς ἀνέφερον τὰς σχεδὸν χυδαίας ὕβρεις, τὰς ὁποίας ἑκάτερον τῶν δύο συνεργαζομένων κομμάτων ἐξετόξευσε κατὰ τοῦ ἄλλου. Καὶ συνεπῶς δὲν μένει οὐδεμία πιθανότης, ὅτι ἡ νέα συνεργασία των, θὰ παρουσιάσῃ εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Λυποῦμαι, διότι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἔπεσεν εἰς τὴν παγίδα, τὴν ὁποίαν τοῦ ἔστησεν ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῆς παραιτήσεώς της.

§127Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Νομίζω, ὅτι ἡ ἔκφρασις αὐτὴ εἶναι κάπως βαρεῖα, ἔστω καὶ ἂν εἶναι σχῆμα πολιτικῆς ἐκφράσεως. Διότι ὁμιλεῖτε περὶ παγίδος τὴν ὁποίαν ἔστησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ Στέμμα· εἶναι φράσις, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνέμενον νὰ ἀκούσω παρ’ ὑμῶν.

§128Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐὰν σᾶς ἀποδείξωμεν ὅτι ὑπάρχει, τότε τί θὰ εἴπητε;

§129Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, τὸ σχῆμα τῆς διατυπώσεως πρέπει νὰ εἶναι διάφορον.

§130Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἄλλη διατύπωσις.

§131Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐγὼ ἐμμένω εἰς τὴν φράσιν μου: Λυποῦμαι, διότι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἔπεσεν εἰς τὴν παγίδα, τὴν ὁποίαν Τοῦ ἔστησεν ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῆς παραιτήσεώς της. (Χειροκροτήματα). Διότι, δυστυχῶς, ὁ Βασιλεὺς ἐνόμισεν ἑαυτὸν δεσμευμένον, ὄχι ἀπέναντι τοῦ Συντάγματος, διότι οὐδεμία Συνταγματικὴ διάταξις ὑπάρχει, θέτουσα οἱονδήποτε περιορισμόν, εἰς τὸ μόνον οὐσιαστικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει εἷς Συνταγματικὸς Βασιλεύς, τοῦ νὰ ὁρίζῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐν περιπτώσει κυβερνητικῆς κρίσεως, ἀλλὰ ἔπεσε δέσμιος εἰς τὰ λεγόμενα κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, τῶν ὁποίων ὅμως ἡ τήρησις, ἄριστος διὰ τὰς συνήθεις καὶ ὁμαλὰς περιστάσεις, δὲν εἶναι ἐπιβεβλημμένη εἰς πᾶσαν περίπτωσιν. Ἔχομε δὲ τὸ παράδειγμα τοῦ Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Αʹ, ὁ ὁποῖος ἀνέθεσε τὴν Κυβέρνησιν ἔξω τῆς πλειοψηφίας καὶ ἔξω τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου εἶναι ἡ κοιτὶς τῆς προσηλώσεως πρὸς τὰ Συνταγματικὰ θέσμια, καὶ ἐκεῖ, ὑπάρχει παράδειγμα, ὅταν εἰς μίαν περίοδον δύσκολον διὰ τὴν Ἀγγλίαν, ὄχι ὅμως περισσότερον δύσκολον τῶν κρισίμων περιστάσεων, τὰς ὁποίας ἡμεῖς διερχόμεθα, ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἀγγλίας ἀνέθεσε τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως εἰς τὸν Λόϋδ Τζώρτζ, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο οὔτε ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας, οὔτε ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§132Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸν Τσῶρτσιλ.

§133Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Θὰ ἦτο κακόν, τὸ νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἀποτελεῖ ἁπλῶς μηχανὴν ἐνεργῶσαν μηχανικῶς καὶ ὅτι τοῦ ἀποστεροῦμε τὸ δικαίωμα τῆς κρίσεως καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν περιστάσεων, ἐνῷ ἀκριβῶς, αὐτὸς εἶναι ὁ ρόλος του ὡς ρυθμιστοῦ τοῦ Πολιτεύματος κατὰ τὰς ἐναλλαγὰς τῶν Κυβερνήσεων. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐπεζήτησε τὴν διεύρυνσίν της, διὰ στοιχείων ξένων καὶ πέραν δηλαδὴ τῶν 2 κομμάτων, τὰ ὁποῖα τὴν ἀποτελοῦν. Ἀλλὰ ἡ νοοτροπία ἡ μικροκομματική, ἡ ὁποία ἐβασίλευσε καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς σχετικῶς μακρᾶς περιόδου, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ ἀτύχημα ὁ τόπος νὰ ὁδηγεῖται παρ’ αὐτῆς, αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ μικροσυμφέροντος τοῦ πολιτικοῦ, ἐκυριάρχησε κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εὐλογώτατα οἱ ἀρχηγοὶ τῶν δύο κομμάτων, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐστράφη, δὲν ἐδέχθησαν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§134Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε τοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν. Διότι δὲν ἐτέθησαν ἀπὸ ἡμᾶς, ἐτέθησαν ἀπὸ σᾶς.

§135Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Πολὺ καλά. Ἡμεῖς, ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος, ἐνομίσαμεν ὅτι ἠμπορούσαμε νὰ εἴμεθα χρήσιμοι εἰς ἕνα ὡρισμένον τομέα καὶ αὐτὸν τὸν καθωρίσαμεν, εἰς τὸν τομέα τῆς Δημοσίας Τάξεως καὶ καθωρίσαμεν ὡς ἀπαραίτητα, διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς βαρείας ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἀνελαμβάνομεν, τὰ 3 ὑπουργεῖα, Στρατιωτικῶν, Δημοσίας Τάξεως καὶ Ἐσωτερικῶν. Δὲν διεπραγματεύθημεν οὔτε ἀριθμὸν ὑπουργείων, οὔτε ἐδέχθημεν ἀλλαγὴν ὑπουργείων. Ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἠμπορούσαμε νὰ ἐκπληρώσωμε τὸν προορισμόν, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐμείναμεν ἔξω. Τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν μπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι ἠρνεῖσθο ἐκ λόγων κομματικῶν.

§136Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, δὲν καθωρίσατε καθόλου ἀριθμὸν ὑπουργείων. Εἴχατε ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ λάβετε 9 ὑπουργεῖα.

§137Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μαζί μου δὲν εἴχατε τοιαύτην συνομιλίαν.

§138Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἡ συζήτησις εἶναι λίαν δυσάρεστος, ἀλλὰ δὲν τὴν προκαλῶ ἐγώ.

§139Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ὅλως ἀκαίρως ἔθεσε τοιοῦτον ζήτημα ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἠρωτήσατε ἐὰν περιωρίσθημεν εἰς τὸν τομέα τῆς τάξεως ἢ προεβάλαμε καὶ ἄλλας ἀξιώσεις. Ἐπειδὴ ὁ μὲν ὁμιλῶν ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, δὲν παρεστάθη εἰς τὰς συνεννοήσεις καὶ ἐπαφὰς αὐτάς, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἀφ’ ἧς ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπετάθη πρὸς ἡμᾶς διὰ τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως, ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς, ὅτι θέλομεν νὰ ἐπωμισθῶμεν τὸ βάρος τῆς ἀναλήψεως τῆς τεραστίας εὐθύνης, τοῦ νὰ δώσωμε τάξιν καὶ γαλήνην εἰς τὸν τόπον. Καὶ ἐζητήσαμε τὰ τρία αὐτὰ ὑπουργεῖα διὰ τὸ Κόμμα τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων καὶ διὰ τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος, ἀσφαλῶς, ὅπως εἴθισται, καὶ δὲν πρέπει νὰ προκαλούμεθα πρὸς τοῦτο, διότι τὸ θεωρῶ ἄδικον καὶ διὰ τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἡμᾶς. Ἡ πρόκλησις αὐτὴ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὴ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ποθεῖ σήμερον καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος. Εἰς ἡμᾶς δὲν ἀνήκει ὁ ρόλος, κύριοι βουλευταί, τοῦ παζαρεύματος ὑπουργείων. Μᾶς ἐτέθη ἁπλῶς τὸ ἐρώτημα, ἐὰν αὐταὶ καὶ μόνον εἶναι αἱ ἀξιώσεις σας. Καὶ ἀπηντήσαμε, καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ ὁμιλοῦντος, ὅτι πρόκειται περὶ αὐτοῦ: Ἄς γίνῃ ἀποδεκτὸν τὸ αἴτημά μας καὶ σεῖς θὰ κρίνητε καὶ θὰ ἀποφασίσητε. (Χειροκροτήματα).

§140Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἔχετε δίκαιον. Εἰς αὐτὸ ὀφείλω νὰ σᾶς ἀποδώσω δίκαιον. Πραγματικῶς ἡ ἱστορία ἔχει ὅπως τὴν ἐξιστόρησεν ὁ κ. Ζέρβας. Καὶ τὸ αἴτημα τὸ ἰδικόν σας, ἦτο ἀδιαίρετον διὰ τὰ τρία αὐτὰ ὑπουργεῖα. Εἰς γενομένην συζήτησιν, περὶ περαιτέρω ὑπουργείων, εἴπομεν ὅτι, φυσικὸν εἶναι ἡ ἀναλογία σας αὐτὴ νὰ εἶναι ὅση ἡ δύναμίς σας.

§141Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἀπόδειξις ἐπὶ πλέον, τῆς κρατούσης νοοτροπίας, τῆς μικροκομματικῆς, καὶ τῆς ἐξυπηρετήσεως κομματικῶν συμφερόντων, εἶναι ὅτι ἐνῷ ἠλπίζομεν ὅτι ἡ πρώτη ἐμφάνισις τῆς ἐμφανιζομένης ὡς νέας, ἂς τὴν ὠνομάσωμε νέαν Κυβέρνησιν, θὰ εἶχε κάποιαν περισυλλογήν, ἐν τούτοις, ἐνῷ τὴν πρώτην φορὰν ποὺ παρουσιάσθη, παρέλαβεν ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν 15 ἐν ὅλῳ ὑπουργεῖα, τότε τὰ ἀνεβίβασεν εἰς 25, σήμερον δέ, προσθέτουσα ἄλλα 5 ὑφυπουργεῖα, τὰ ἀναβιβάζει εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 30, καὶ χωρὶς καμμίαν προσπάθειαν νὰ δικαιολογήσῃ τὴν αὔξησιν αὐτῶν, ἀλλὰ τὴν ἀποδέχεται ἀνερυθριάστως, ὡς σκοποῦσαν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν φίλων της. Καί, καλεῖσθε, κ. Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, νὰ καλέσητε τὸν ἀρχιτέκτονα, ὁ ὁποῖος ἐσχεδίασε τὴν αἴθουσαν ταύτην τῶν συνεδριάσεων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων τότε δεδομένων, νὰ μεταβάλῃ τὰ σχέδιά του, καὶ νὰ εὐρύνῃ τὸ τμῆμα εἰς τὸ ὁποῖον φιλοξενεῖται ἡ Κυβέρνησις, διότι ἴσως χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ὅλοι, ἐμεγεθύνθη ἡ Ἑλλάς, καὶ ἔχει ἀνάγκην περισσοτέρων ὑπουργικῶν θώκων. Ἐξ αὐτῶν ὅλων προκύπτει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ διέπεται ἀπὸ τὸ αὐτὸ μικρόπνοον πνεῦμα τοῦ μικροσυμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἤγαγε τὸν τόπον εἰς τὴν δεινὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐπιτρέπεται νὰ ἐκθέσωμεν ἐν ὅλῃ της τῇ πραγματικότητι. Ἔχομεν ἀνάγκην σήμερον, μιᾶς Κυβερνήσεως νέας, καὶ πραγματικῆς πνοῆς. Κάθε ἡμέρα παρερχομένη, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι ἐπιδεινώνει τὴν κατάστασιν ἐπικινδύνως. Θὰ συνεβούλευον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ περιβάλουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των, νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει των, ὅτι ἀναλαμβάνουν καὶ εὐθύνας, διὰ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτελέσῃ, ἐὰν τὸ ἔργον αὐτό, παρὰ τὰς εὐχάς μας, πάει δυσαρέστως. Εὐχόμεθα ἡ αὔριον, νὰ μὴν εὕρῃ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀρχήν. (Χειροκροτήματα).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος, κ. Ν. Ζέρβας.

§143Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ τραγικὸν κρίσιμον τῶν στιγμῶν, ἐπιβάλλει εἰς ἐμέ, ὡς καθῆκον, νὰ μὴ ταλανίσω τὴν Βουλήν. Πιστεύω ὅτι αἱ ὧραι αὐταὶ δὲν εἶναι ὧραι λόγων. Καὶ ἀντὶ ἀπαντήσεως πρὸς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐν συνεχείᾳ δὲ καὶ κατ’ ἐπέκτασιν πρὸς τὴν δήλωσιν, ἥτις κατετέθη καὶ ἀνεγνώσθη πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἀπόψε, ὑπογραφεῖσα ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀντί, λέγω, ἀπαντήσεως, νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ τὸ Σῶμα νὰ ἀναγνώσω τὴν κάτωθι δήλωσιν: «Τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος, οὗτινος εἶχα τὴν τύχην νὰ εἶμαι ὁ ἱδρυτὴς καὶ δημιουργός, τέκνον τῆς καθολικῆς ἀντιστάσεως τοῦ Ἔθνους, ἔχον ὡς μοναδικόν του γνώμονα τὸ συμφέρον τῆς χώρας, ἐπειδὴ θεωρεῖ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἐπιζημίαν, θὰ καταψηφίσῃ ταύτην. Ἤλπιζα ὅτι, κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὥραν, θὰ ἐχρησιμοποιούμην ἀπὸ οἱανδήποτε Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἵνα μὲ τὴν πίστιν καὶ τὴν δεδοκιμασμένην πεῖραν μου, δώσω τὸ ταχύτερον γαλήνην καὶ τάξιν εἰς τὸν μάρτυρα λαόν μας. Ταύτην καὶ μόνον ταύτην τὴν φιλοδοξίαν εἶχα καὶ ἔχω. Ἐὰν ἡ Βουλή, αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος της, συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις πράγματι καὶ οὐσίᾳ ὑπεράνω Κομμάτων, τότε, καλούμενος εἰς τὸν τομέα μου, θὰ μετάσχω μὲ τὴν ρητὴν δήλωσιν, ὅτι μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἔργου μου θ’ ἀποσυρθῶ ὁριστικῶς τῆς πολιτικῆς. Ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι δὲν θέλω νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ ἀπόφασίς μου αὕτη ὡς μία χειρονομία ἢ ὡς μία θυσία. Τοὐναντίον θεωρῶ καὶ αἰσθάνομαι ταύτην ὡς ἕνα στοιχειῶδες καθῆκον. Ὡς ἕνα καθῆκον, τὸ ὁποῖον πόρρῳ ἀπέχει τοῦ νὰ δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ τὸ ὑπέροχον πνεῦμα τῆς θυσίας τοῦ συνόλου τοῦ δοκιμαζομένου Ἔθνους». (Χειροκροτήματα).

§144Π. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. (Προεδρεύων Αʹ Ἀντιπρόεδρος). Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Νέου Κόμματος κ. Σ. Μαρκεζίνης, ὑπέβαλε πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὴν κάτωθι δήλωσιν: «Δήλωσις τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ «Νέου Κόμματος» Πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Δʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Τὸ «Νέον Κόμμα», ἔχον ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ προκληθεῖσα Κυβερνητικὴ κρίσις ὑπῆρξε χρονικῶς ἄστοχος καὶ ἐπικίνδυνος, ὅτι ἀνατροπὴ Κυβερνήσεως εἶναι τότε μόνον δικαιολογημένη καὶ τότε μόνον ἀποτελεῖ θετικὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, ὅταν οἱ προκαλοῦντες ταύτην εἶναι πράγματι εἰς θέσιν νὰ δώσουν εἰς τὸν τόπον ἄμεσον καλλιτέραν λύσιν, ὅτι μεγαλύτερος ἐθνικὸς κίνδυνος κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀπὸ τὰ μειονεκτήματα μιᾶς ἀνεπαρκοῦς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ παράτασις ἢ ἐπανάληψις τῆς κρίσεως καὶ ἡ ἀκυβερνησία, ὅτι ὡς καὶ προγραμματικῶς διεπίστωσεν, ὑφίσταται ὀργανικὴ ἀδυναμία τῶν παλαιῶν πολιτικῶν ὀργανισμῶν ν’ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰ σύγχρονα προβλήματα καὶ νὰ δυνηθοῦν νὰ συνεγείρουν τὸ Ἔθνος εἰς τὸν ὑπέρτατον αὐτὸν ἀγῶνα του, πιστεύει ὅτι ὁ τόπος δὲν χρειάζεται οὔτε Κυβερνήσεις ὑπερκομματικάς, οὔτε κομματικάς, οὔτε πειραματισμούς. Χρειάζεται Κυβέρνησιν πολεμικήν. Καὶ αὐτὴν θὰ τὴν εὕρῃ. Ἕως τότε ὅμως, δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀκυβέρνητος. Συνεπῶς τὸ «Νέον Κόμμα», ἀνεχόμενον τὴν Κυβέρνησιν, θὰ παράσχῃ ψῆφον πρὸς αὐτήν.

Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ «Νέου Κόμματος»

Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ».

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Ἐθνικοφρόνων κ. Θ. Τουρκοβασίλης, ἔχει τὸν λόγον.

§146Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, χωρὶς ἀμφιβολίαν εἶναι ἱστορική. Ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας θὰ ἐξαρτηθῇ κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη, καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι διάφορος ἀπὸ τὴν προηγουμένην, πρέπει νὰ συνεχίσῃ νὰ κυβερνᾷ τὴν χώραν μας. Ἑπομένως, ἐγὼ τοὐλάχιστον, θὰ εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ μετὰ πάσης ψυχραιμίας, μετὰ πάσης ἠρεμίας, ἀναλόγου πρὸς τὴν κρισιμότητα τῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ πατρίς μας. Εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ Σώματα παρουσιάζονται, βεβαίως, ὀξύτητες, ἐρεθισμοί, ἀντεγκλήσεις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως ἀλλά, ὑποθέτω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ἐρεθισμός, καὶ ὅλοι μαζὶ ἀπὸ κοινοῦ νὰ εὕρωμε ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ διευθύνῃ τὰς τύχας τῆς χώρας, ποία θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἡ ἱκανή, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ εἰς ταχὺ καὶ νικηφόρον τέρμα τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξάγει τὸ Ἔθνος. Αἱ στιγμαὶ ἐκτάκτως κρίσιμοι, οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι περιβάλλουν τὴν πατρίδα μας, πολλοὶ καὶ μεγάλοι — παμμέγιστοι θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ. Ἑπομένως, ὁ ἀκροατὴς τῶν θεωρείων, ὁ ὁποῖος εἶδε τὰς ἀντεγκλήσεις, αἱ ὁποῖαι παρετηρήθησαν προηγουμένως, καὶ ὁ ὁποῖος γνωρίζει ποῖον εἶναι τὸ δημόσιον αἴσθημα, ἀσφαλῶς θὰ ἐδοκίμασεν αἴσθημα μελαγχολίας. Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, περὶ Κυβερνήσεως ὁμαλῆς καταστάσεως, οὔτε περὶ συνήθους καταστάσεως. Εἶναι αἱ περιστάσεις τραγικῶς κρίσιμοι. Αἱ περιστάσεις καὶ αἱ στιγμαί, τὰς ὁποίας διανύομεν, ὡς Ἔθνος, ὡς λαός, ὡς Κράτος, εἶναι ἀγωνιώδεις. Καὶ σύμφωνα μὲ τοὺς κινδύνους αὐτοὺς καλεῖται ἡ Ἐθνική μας Ἀντιπροσωπεία νὰ κρίνῃ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ κατευθύνῃ κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικὸν τὰς τύχας τῆς πατρίδος μας εἰς αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι πράγματι εἶναι, θὰ τὸ εἴπῃ ἡ πλειοψηφία. Οἱ ἔχοντες ἀντίθετον γνώμην, θὰ ὑποκύψουν. Δὲν ὑπάρχει, λοιπόν, κανεὶς λόγος νὰ παρουσιάζεται ἐρεθισμός. Ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῆς ἐλλείψεως ἠρεμίας, τὴν κατάστασιν τῆς ἐρεθιστικότητος, τὴν ἔδωσεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — καὶ δὲν τὴν ἔδωσεν — ἄνευ σκοποῦ. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει ἀρκετὴν εὐφυΐαν, διὰ νὰ καταλάβῃ, ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς τοῦ ἦτο δυσμενὲς καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀτμόσφαιραν φανατισμοῦ, ὀξύτητος, ἵνα ἐπηρεάσῃ τοὺς βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ οἱ ὁποῖοι ἀμφιταλεύονται, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ δώσουν τὴν ἐμπιστοσύνην των εἰς τοιαύτην Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Ἑπομένως, μὴ νομίσητε ὅτι ἡ ἐρεθιστικότης αὕτη ἦτο τυχαία καὶ μοιραία. Προεκλήθη μὲ Δεληγιαννικὴν ἐπιτηδειότητα. Καί, ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ εἶναι εὐχαριστημένος, θὰ εἶναι ἐνθουσιασμένος, διότι ἔχει τὴν ἰδέαν ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν φίλων του, οἱ ὁποῖοι ἀμφιταλαντεύοντο, ἐπέτυχε νὰ δοκιμάσουν ἀντίθετον συναίσθημα. Πιστεύω ὅτι πλανᾶται καὶ ὅτι ἡ Βουλή, ἡ Ἐθνική μας Ἀντιπροσωπεία, ὡς ἀνώτατος Πολιτικὸς Ἄρειος Πάγος, μὲ ψυχραιμίαν πολλὴν θὰ ἐκτιμήσῃ τὰς συνθήκας καὶ θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν συνείδησιν, ὅτι προσφέρει, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἰδίᾳ, μίαν κολοσσιαίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα μας. Κύριοι βουλευταί, ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὴν κατάστασιν αὐτήν, τὴν τόσον κρίσιμον διὰ τὴν χώραν μας, πιστεύω, ὅτι ὄχι μόνον τὰς πράξεις μας, ἀλλὰ καὶ τὰς σκέψεις μας ἀκόμη πρέπει νὰ τὰς χαρακτηρίζῃ προσοχὴ μεγάλη καὶ σύνεσις βαθεῖα. Ἀκριβῶς μὲ αὐτὰ τὰ προσόντα ἔλαβον τὴν ἀπόφασιν, ὅτι πρέπει νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἔχει σημασίαν, κύριοι, δι’ ἐμέ, καὶ τοὺς συναδέλφους ὧν τὴν βούλησιν ἑρμηνεύω, ὅτι λαμβάνω ἀπόφασιν νὰ καταψηφίσω Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας τὴν βάσιν ἀποτελεῖ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Διότι προέρχομαι ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, αἰσθάνομαι ἀγάπην, στοργὴν πρὸς τὸ Κόμμα αὐτὸ καὶ λυποῦμαι, διότι διὰ πρώτην φορὰν θὰ διαφωνήσω πρὸς αὐτὸ εἰς τὸ ζήτημα τὸ κυβερνητικόν. Ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις μὲ βάσιν πάντοτε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, μολονότι τὸν ἀγῶνα τὸν ἐκλογικὸν τὸν διεξηγάγομεν μὲ πολλὴν ὀξύτητα, ἰδίως εἰς τοὺς Νομοὺς Μεσσηνίας καὶ Λακωνίας, διότι εἰς τὸν Νομὸν Ἀρκαδίας διεξήχθη μὲ πολλὴν ἠπιότητα, μολονότι δὲ ἠκούσαμεν ἐκ μέρους τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος δεινοτάτας ὕβρεις ἐναντίον ἡμῶν, ἡμεῖς τὰ ἐλησμονήσαμεν ὅλα καὶ ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐδώσαμεν εἰς τὴν πρώτην Κυβέρνησιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἀνεπιφύλακτον τὴν ἐμπιστοσύνην μας, ἐδέχθημεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ὑποψηφιότητα τοῦ κυβερνητικοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, προταθέντος ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, καὶ ὅταν μετὰ ταῦτα ἐσχηματίσθη ἡ δευτέρα Κυβέρνησις μὲ βάσιν πάλιν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τῆς Ἐθνικῆς Συνεργασίας, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχον 7 κόμματα, χωρὶς νὰ μετάσχωμεν ἡμεῖς, καίτοι μετεῖχον Κόμματα ἔχοντα μικροτέραν ἀπὸ ἡμᾶς Κοινοβουλευτικὴν δύναμιν, ἐν τούτοις δὲν ἠσθάνθημεν καμμίαν πικρίαν καὶ ἐδώσαμε πάλιν ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀνεπιφυλάκτως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς βάσιν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Καὶ ὅταν μετὰ ταῦτα ἐσχηματίσθη ἡ τρίτη Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος μὲ συνεργασίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν μετὰ πολλοῦ ἐνθουσιασμοῦ καὶ χειροκροτημάτων τὴν συνεργασίαν τῶν δύο Κομμάτων. Ὁμιλήσαντες δὲ τότε ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ἐξεθέσαμε τοὺς λόγους, διατὶ δίδομεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας. Διότι διὰ τῆς συμμετοχῆς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπεμονοῦτο ὁ ἐπάρατος σλαυοκομμουνισμός. Διότι ἀτυχῶς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων —δὲν νομίζω πὼς θὰ μοῦ ἀποδώσουν πρόθεσιν νὰ τὸ διαβάλω— τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εὑρίσκετο ἔξω τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, διὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἐθνικὴν ὁδὸν καὶ προσέφερε τὰς ὑπηρεσίας του.

§147Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψω νὰ ὁμιλῆτε περὶ ἐθνικῆς ὁδοῦ διὰ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Τοῦτο δὲν εἶναι ἐθνικῶς δεκτόν.

§148Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Διὰ τῆς συμμετοχῆς, λοιπόν, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν, κατέστη ἀδιάβλητος ἡ πατρὶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀπὸ τὰς γνωστὰς ἐκείνας καὶ ἀηδεῖς κατηγορίας περὶ μοναρχοφασισμοῦ, περὶ ἀντιδράσεων καὶ περὶ καταπιέσεων τῶν δημοκρατικῶν πολιτῶν, αἱ ὁποῖαι ἔβριθον εἰς τὰς ἕως τότε δηλώσεις τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἤδη Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐνεκρίναμεν μαζὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ τὴν πολιτικὴν τοῦ κατευνασμοῦ ἀκόμη, εἰς τὴν ὁποίαν οὐδόλως ἐπιστεύαμε καὶ τὴν ἐνεκρίναμεν ὑπὸ μίαν ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, δὲν θὰ ἤθελε δυσχεράνῃ τὸ ἔργον τοῦ ἀγωνιζομένου στρατοῦ μας. Δὲν παρῆλθον, παρὰ μόνον δύο μῆνες ἀφ’ ὅτου ἡ Κυβέρνησις τῆς συνεργασίας τῶν δύο λεγομένων ἱστορικῶν Κομμάτων, ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἀμέσως κατεφάνησαν ὅλα τὰ ἐλαττώματα καὶ κατεφάνη ὅλη ἡ ζημία, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸ ἔργον τοῦ ἀγωνιζομένου στρατοῦ μας. Τότε εὑρέθημεν εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἄρωμεν πρῶτοι ἡμεῖς τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι διὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ κατευνασμοῦ, περὶ τῆς ὁποίας εἴμεθα βέβαιοι ἐκ τῶν προτέρων, ἀλλὰ διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κατευνασμοῦ καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διωκήθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Τάξεως. Ἐνθυμεῖσθε ὑποθέτω, κύριοι βουλευταί, τοὺς ἄθλους τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Τάξεως. Ἐνθυμεῖσθε ὑποθέτω, ὅτι ἐντὸς δύο μηνῶν εἶχεν ἐνεργήσει 559 μεταβολὰς εἰς τὰ Σώματα τῆς Ἀσφαλείας, μεταβολὰς, τὰς ὁποίας δὲν ὑπηγόρευον ὑπηρεσιακοὶ λόγοι καὶ ὑπηρεσιακαὶ ἀνάγκαι, ἀλλὰ κομματικαὶ ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας καὶ ἀπεδείξαμεν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι μετετέθη ὁ Τσαταλός, ὁ ὁποῖος εἶχε ἐμπεδώσει τὴν τάξιν ἐν τῇ Κεντρικῇ Μακεδονίᾳ καὶ εἶχεν ἐμπνεύσει ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην καὶ ὅταν ἀνεκλήθη ἐνταῦθα καὶ ἐτέθη εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν παρῆλθε πολὺς χρόνος καὶ διελύθησαν οἱ λόχοι τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐσχημάτισεν, διελύθησαν τὰ δίκτυα πληροφοριῶν καὶ ὁ ἐπαίσχυντος ἐχθρὸς ἐτόλμησε νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν κρασπέδων τῆς Θεσσαλονίκης καὶ νὰ βομβαρδίσῃ αὐτήν. Ἐνθυμεῖσθε ἐπίσης, ὅτι εἰς μετάθεσιν ἀξιωματικοῦ εὑρισκομένου εἰς τὴν Ἰκαρίαν καὶ φυλάσσοντος τοὺς περιφήμους ἐκεῖ σλαυοκομμουνιστάς, ὀφείλεται ἡ ἀπόδρασις τοῦ Παρτσαλίδη καὶ Παπαρρήγα. Γνωρίζετε ἐπίσης, καὶ οἱ συνάδελφοι ἐκ Καλαβρύτων ἰδιαιτέρως, ὅτι εἰς τὴν μετάθεσιν δύο διακεκριμένων ἀξιωματικῶν ἐκ Καλαβρύτων, τοῦ Λαμπροπούλου καὶ Σταυροπούλου, ὀφείλεται ἡ ἐπίθεσις τῶν κομμουνιστῶν διὰ νὰ ὑποστοῦν τὰ Καλάβρυτα, ἡ ἱερὰ αὐτὴ πόλις, τὴν δευτέραν της τραγωδίαν. Ὅπως ἐπίσης θὰ ἐνθυμῆσθε ἕνα καταπληκτικὸν ἔγγραφον τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Ἀσφαλείας πρὸς τὰς Ἀστυνομικὰς ἀρχὰς τόσον τῆς Ἰκαρίας ὅσον καὶ τῆς Ζακύνθου, διὰ τοῦ ὁποίου καταπληκτικοῦ ἐγγράφου ὁ ὑπουργὸς πρὸς τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθημεν τὴν Δημοσίαν Τάξιν, ἐχαρακτήριζε τὸν ΕΛΑΣ ὡς ἐθνικὸν στρατόν. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ συνεχίσωμεν παρέχοντες τὴν ἐμπιστοσύνην μας εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία κύριον ἔργον εἶχε τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως; Διὰ τοῦτο ἤρομεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας καὶ ἀναμένομεν πότε θὰ τεθῇ ἐπὶ τάπητος τὸ πολιτικὸν ζήτημα διὰ νὰ ἐκδηλώσωμεν ὅλην μας τὴν ἀπέχθειαν πρὸς μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία μόνον συμφορὰς συνεκέντρωνεν εἰς τὴν χώραν. Μόνον τὸ δρᾶμα τῆς Πελοποννήσου, διὰ νὰ παραλείψω τὰ ἄλλα δράματα, θὰ ἦτο ἱκανὸν διὰ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν. Μία περιοχή, ἡ ζωτικοτέρα τῆς χώρας μας, μία περιοχὴ τοιαύτη ἐντελῶς ἄνευ λόγου ἐδοκιμάσθη καὶ ἐβυθίσθη εἰς τὴν δυστυχίαν καὶ εἰς τὸν ὄλεθρον καὶ δοκιμάζεται αὐτὴν τὴν στιγμήν. Καὶ ἔκαμαν συνελεύσεις οἱ Πελοποννήσιοι βουλευταί, συνεχῶς ὁρίζουν Ἐπιτροπὰς, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁποίαν μετέχουν τόσοι Πελοποννήσιοι βουλευταί, κατ’ οὐδὲν συνεκινήθη, αὐτὴν δὲ τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Πελοπόννησον ἐπεδεινώθη ἡ κατάστασις εἰς τοιοῦτον βαθμόν ἐμπνέοντα σοβαροὺς φόβους ὁλοκληρωτικῆς καταρρεύσεως τῆς Πελοποννήσου. Αὐτὴ εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ ἀπόψεως μόνον ὑπουργοῦ Δημοσίας Τάξεως.

§149Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀν)δρος Κυβερνήσεως). Ἐπειδὴ δίδετε ἄλλην ἐντελῶς μορφὴν εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν σημερινήν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς γνωρίζετε προκειμένου περὶ τῆς Πελοποννήσου. Ὑποθέτω ὅτι, ἐφ’ ὅσον παρακολουθεῖτε τόσον ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Πελοποννήσου, ὅσον καὶ ἐγὼ, θὰ γνωρίζετε ὅτι αἱ ἡμέραι πλέον μετρῶνται εἰς τὰ δάκτυλα κατὰ τὰς ὁποίας αἱ ἐπιχειρήσεις θὰ γίνουν.

§150Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς, ὅτι ἐπίστευα ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως ἀγαπητός μου φίλος κ. Τσαλδάρης, ὅταν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ διακόψῃ, ἐνόμιζον ὅτι εἶχε κάτι νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸ παντὸς ἐνθαρρυντικὸν διὰ τὸν τερματισμὸν τῆς δυστυχίας τοῦ λαοῦ τῆς Πελοποννήσου. Ὁ κ. ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι γνωρίζετε ὅτι ἡμέραν μὲ τὴν ἡμέραν πρόκειται νὰ στείλωμεν στρατόν. Καὶ αὐτὴ ἡ ὑπόσχεσις καὶ αὐτὴ ἡ ἐπαγγελία συνεχίζεται ἐπὶ δύο ἔτη καὶ συνεχίζεται τὸ μαρτύριον ἑνὸς λαοῦ καὶ σφάζεται ἡ Πελοπόννησις καὶ λεηλατεῖται καὶ ἐρημώνεται καὶ ἀτιμάζονται ἐκεῖ πέρα αἱ γυναῖκες καὶ σφάζονται γέροντες καὶ παιδιὰ καὶ ἀνοίγουν κοιλιὲς γυναικῶν καὶ βγάζουν τὰ ἔμβρυα αὐτῶν ἔξω. Δὲν τὸν συνεκίνησαν αὐτὰ τὸν κ. ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος κατάγεται ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον καὶ ἔχει τόσους βουλευτὰς ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον. Νομίζω ὅτι μόνον διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, κύριοι, πρέπει νὰ ἀνατραπῇ ἡ Κυβέρνησις.

§151Γ. ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΟΓΛΟΥ. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν Πελοπόννησον ἀνεξαρτήτως κόμματος.

§152Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ. Λοιπόν, ἡ Πελοπόννησος ἂν θέλωμεν νὰ ἐλευθερωθῇ, δὲν τὸ θέλομεν μόνον χάριν τῆς Πελοποννήσου, ἀλλὰ χάριν ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι δὲν θὰ πρέπει νὰ λησμονῇ ὁ κ. ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι 40.000 Πελοποννήσιοι στρατιῶται εὑρίσκονται εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα.

§153Ν. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ Θεσσαλοὶ ἄλλοι τόσοι.

§154Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἕνας μεγάλος ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν Πελοποννησίων εὑρίσκεται εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα καὶ τὴν θέλομεν ἐλευθέραν τὴν Πελοπόννησον διὰ νὰ βοηθήσωμεν τὸν ἀγῶνα τῆς Βορείου Ἑλλάδος. Ἡ Πελοπόννησος εἶναι εἷς χῶρος περίκλειστος ἀπὸ θαλάσσης καὶ ἂν ἀπὸ τὰς 250.000 στρατοῦ ποὺ ὑπάρχει σήμερον ἐξευρίσκετο μία δύναμις ἱκανή, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κερδίσωμεν τὴν περιοχὴν αὐτήν, νὰ τὴν κάμωμεν ἐλευθέραν καὶ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντλήσωμεν δυνάμεις διὰ τὰς ἄλλας ἀνάγκας τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο θέλομεν τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Πελοποννήσου.

§155Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀποδώσῃ παράλειψιν διὰ μὴ ἐγκύρους πληροφορίας ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐπίθεσιν ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης εἰς τὴν Χωροφυλακήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ Καλάβρυτα, ἐγένοντο ἀνακρίσεις καὶ διεπιστώθη ὅτι ἡ Χωροφυλακὴ τῶν Καλαβρύτων ἐγνώριζεν ἐκ τῆς προηγουμένης ὅτι θὰ ἐγένετο ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῶν Καλαβρύτων. Εἰδοποιήθη ὁ Στρατιωτικὸς Διοικητής, ἐπηνδρώθησαν τὰ φυλάκια καὶ ἐνισχύθησαν καὶ οἱ ἄνδρες ἔλαβον θέσιν μάχης ἀπὸ τῆς προηγουμένης ἑσπέρας.

§156Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ ἀποτέλεσμα;

§157Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Συνεπῶς δὲν ὑπάρχει καμμία παράλειψις ἐκ μέρους τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τοῦτο εἶναι πιστοποιημένον κατόπιν ἀνακρίσεων.

§158Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Βεβαιῶ καὶ ἐγὼ ὅτι οἱ μετατεθέντες ἀξιωματικοὶ τῶν Καλαβρύτων, ὁ μοίραρχος Λαμπρόπουλος καὶ ὁ Σταυρόπουλος εἶχον ἄριστον δίκτυον πληροφοριῶν, μετετέθησαν δὲ πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς ἀπὸ τὰ Καλάβρυτα καὶ ὅτι ὁ διαδεχθεὶς αὐτούς, οὐδεμίαν ἀπολύτως πληροφορίαν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ, ἀλλ’ οὔτε εὑρίσκετο καὶ εἰς τὰ Καλάβρυτα.

§159Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν γεννᾶται οὐδεμία ἀμφιβολία, κύριε πρώην ὑπουργὲ τῆς Δημοσίας Τάξεως καὶ ἤδη τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ θὰ τὰ εἴπωμεν τώρα καὶ μάλιστα διὰ μακρῶν.

§160Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΚΑΙ Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι διὰ μακρῶν κυρίως.

§161Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Τὰ Καλάβρυτα, λοιπόν, κ. ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπέστησαν τὴν δευτέραν τραγωδίαν τῶν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἀσφαλείας καὶ ὅλοι οἱ αἰφνιδιασμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο εἰς τὴν Πελοπόννησον προητοιμάζοντο ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἀσφαλείας ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ. Κύριε ὑπουργέ, ἡμεῖς εἴχομεν λάβει ἀπόφασιν νὰ μὴ φέρωμεν τὴν συζήτησιν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει μας τὰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι αἱ κυβερνητικαὶ δηλώσεις θὰ εἶναι περιωρισμέναι, εἴπομεν καὶ ἡμεῖς ὅτι αἱ ἀπαντήσεις θὰ εἶναι λίαν περιωρισμέναι καὶ διὰ τοῦτο ἐζητήσαμε τὴν καθιέρωσιν τοῦ τετάρτου τῆς ὥρας. Ὅταν ὅμως ἡ Κυβέρνησις, τόσον διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου αὐτῆς, ὅσον καὶ διὰ τοῦ Ἀντιπροέδρου αὐτῆς ἔφερεν ἐπὶ τάπητος ὁλόκληρον τὸ Κυβερνητικὸν ἔργον τῆς τραγικῆς αὐτῆς δεκατετραμήνου περιόδου, κατέστησεν ἀναγκαῖον πλέον, τὸ νὰ ἀκουσθοῦν καὶ τὰ ἀντίθετα ἐπιχειρήματα. Ἑπομένως ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ παρελθόντος, σεῖς μᾶς ἠναγκάσατε. Λοιπόν, κύριοι βουλευταί, σᾶς ἐρωτῶ: Ὁ ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας ἕνεκα τοῦ ὁποίου καὶ χάριν τοῦ ὁποίου, κατὰ τὸν δεύτερον μῆνα, ἦρον τὴν ἐμπιστοσύνην μου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὁ ὑπουργὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ἀπέτυχε κατὰ τρόπον ποὺ δὲν ἀφήνει καμμίαν ἀμφιβολίαν —ἐνθυμεῖσθε τὸ ἔγγραφον ποὺ σᾶς ἀνέφερον, ἐνθυμεῖσθε τὰς ἀπαντήσεις καὶ ἀναφορὰς τοῦ Μακρυνιώτη κλπ.— ἐπιτρέπεται ὁ ὑπουργὸς αὐτός, ὁ τόσον ἀποτυχών, ὁ ἐπιδοθεὶς μόνον εἰς κομματικὰ ὄργια, ἐπιτρέπεται σήμερον νὰ εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν;

§162Γ. ΜΕΛΑΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐὰν ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος, δὲν ἦτο ὑπουργὸς Δημοσίας Τάξεως, ἴσως νὰ μὴ εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀκούωμεν τόσον εὐγλώττως ὁμιλοῦντα.

§163ΦΩΝΑΙ. Ὄχι δά!

§164Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Καὶ ἐάν, κύριοι βουλευταί, καὶ ὁ τέως ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας καὶ νῦν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργός, συνεχίσῃ τὰς κακὰς συνηθείας του, καὶ ἀρχίσῃ τὸν χορὸν καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Στρατεύματος, σᾶς ἐρωτῶ: Πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν σεῖς, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ παράσχετε ἐμπιστοσύνην εἰς Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει τὸν κύριον ἐκ Κορινθίας συνάδελφον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν; Καὶ μόνον διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ἐνεπιστεύθη ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν τέως ἐπὶ τῆς Ἀσφαλείας Ὑπουργόν, εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις αὐτή, πράγματι περιέχει πρόσωπα φίλτατα. Περιέχει συναγωνιστάς, ἀγαπητοὺς φίλους κλπ. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν χάριν αὐτῶν νὰ θυσιάσωμεν τὴν Πατρίδα μας; Ἡ πρώτη Κυβέρνησις εἶχεν ἐκπέσει τελείως εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Λαοῦ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ εἷς Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ ὅτι εἶχεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν προγενεστέραν Κυβέρνησιν. Σήμερον ἔτι περισσότερον ἀνομολογεῖται ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτή ἡ νέα, εἶναι κατωτέρα καὶ αὐτῆς τῆς πρώτης. Ἔ! Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπόν νὰ τῆς δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης;

§165Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι εἰς ἀριθμὸν κατωτέρα.

§166Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ὄχι εἰς ἀριθμόν. Ποία εἶναι, κύριοι, ἡ ἀνυποληψία τοῦ Λαοῦ πρὸς τὴν τέως Κυβέρνησιν, μᾶς τὸ δείχνει ἕνα τηλεγράφημα τοῦ κ. Σετζγουΐκ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνταποκριτὴς ὄχι ὅμως τοῦ τύπου τοῦ Μπίγκαρτ, κουκουεδίζων, ἀλλ’ ἐθνικόφρων. Αὐτὸς ἀπέστειλε μίαν ἀνταπόκρισιν εἰς τὴν ἐφημερίδα, μετὰ τοὺς αἰφνιδιασμοὺς ποὺ ὑπέστη ἡ Πελοπόννησος καὶ τί λέγει; Ὄτι διὰ τὴν Κυβέρνησιν τῶν κυρίων Σοφούλη καὶ Τσαλδάρη, δὲν ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὁ ὁποῖος ἔχει μάτια διὰ νὰ ἴδῃ. Ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ Ἑλληνικὴ ζητεῖ Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ εἶναι αὐστηροτέρα πρὸς τὸν κομμουνισμὸν καὶ πρὸς τοὺς φίλους τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ ἡ ὁποία ζητεῖ ἐπίσης νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ κατευνασμοῦ. Δὲν γεννᾶται καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ τέως Κυβέρνησις ὄχι μόνον τὸν κόσμον τὸν ξένον, τοὺς φίλους μας τοὺς Ἀμερικανοὺς τοὺς ἐκούρασεν ἀφορήτως καὶ ἐὰν καμμιὰ φορὰ τοὺς βλέπουμε νὰ ἐπεμβαίνουν, δὲν νομίζω ὅτι ἐπεμβαίνουν διότι ἔχουν διάθεσιν καὶ εὐχαριστοῦνται νὰ ἐπεμβαίνουν, ἀλλὰ διότι ἀναγκάζονται ἀπὸ τὴν ἀνικανότητα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπεμβαίνουν, ὄχι μόνον λοιπὸν τὸν ξένον κόσμον ἐκούρασεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, τὴν ἑλληνικήν, τὴν ἀπεγοήτευσε μέχρι ναυτίας, τοὺς δὲ ἡγήτορας τοῦ Στρατοῦ—διὰ νὰ μεταχειρισθῶ μίαν φράσιν τὴν ὁποίαν ἔγραψεν ἕνας ἀνταποκριτὴς ξένης ἐφημερίδος— τοὺς ἀναγκάζει νὰ ἐγείρουν τὰς χεῖρας καθ’ ἑκάστην ἡμέραν καὶ νὰ ἁπλώνουν τὰς παλάμας των πρὸς ὡρισμένην διεύθυνσιν. Λοιπόν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν περιμέναμε πότε θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ τὴν ἀνατρέψωμεν. Δὲν ἐπεσπεύσαμεν ὅμως τὴν κρίσιν. Τοὐναντίον ἠθέλαμεν, ἐφ’ ὅσον ἐξηκολούθουν αἱ ἐργασίαι τοῦ Ο.Η.Ε., ἠθέλαμεν νὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτή, καίτοι, ἐγνωρίζομεν πὼς καὶ τὰ δευτερόλεπτα ἀκόμη ποὺ παρέμενεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἔκαμαν ζημίαν εἰς τὸν τόπον. Ἀλλ’ εἴπομεν: ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθοῦν αἱ ἐργασίαι τοῦ Ο.Η.Ε. ἐπὶ τέλους ἂς παραμείνῃ. Ἀλλ’ ἠγέρθη, βλέπετε ἐκ τῶν κόλπων τῆς Κυβερνήσεως ἡ κρίσις καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνήγγειλε καὶ ξανανήγγειλε τὴν παραίτησίν του καὶ ἐπὶ τέλους τὴν ὑπέβαλε. Λοιπόν, ἔχομεν ἡμεῖς τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἐκραγεῖσαν κυβερνητικὴν κρίσιν; Ὄχι, κύριοι. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐνθυμίσω καὶ ἕνα ἄλλο. Ὅταν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τῆς δώσωμεν μίαν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν μας ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας καὶ ὁ φίλος κ. Παπανδρέου καὶ ὁ φίλος κ. Βενιζέλος, μὲ μίαν στενοκαρδίαν ὡμίλησαν περὶ τριῶν ἡμερῶν καὶ περὶ 48 ὡρῶν, ἐγὼ ἐσηκώθηκα καὶ εἶπον ὅτι δὲν ἠμποροῦμε νὰ εἴμεθα καὶ τόσον στενόκαρδοι. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις μᾶς ζητῇ διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τριῶν ἡμερῶν, ἡμεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τῆς ἀρνηθῶμεν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ ἔδιδον δέκα ἡμέρας. Καὶ ἐπειδὴ ἐλέχθη μετὰ σοβαρότητος, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς Παρισίους, τὴν ὁποίαν διευθύνει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὑπέστη μείωσιν ἐκ τῆς σοβούσης κυβερνητικῆς κρίσεως, ἐγὼ ἐπρότεινον κάτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ εἶχε ζητήσει οὔτε ἡ Κυβέρνησις. Νὰ κάμωμεν δηλαδὴ ἕνα ψήφισμα καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ σύσσωμος εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς Παρισίους. Ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῶμεν ἡμεῖς ὅτι προκαλέσαμεν τὴν κρίσιν; Ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῶμεν ἡμεῖς ὅτι ἐδυσχεράναμε τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων μας εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἐλέχθη, δὲν εἶναι ἀληθές, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι εἶναι ψεῦδος. Ἀλλὰ θὰ ἐνόμιζε κανείς, ὅτι θὰ ἐγένετο μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ κάτι ὑπὲρ αὐτῆς. Καὶ μόνον ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπουργῶν, κύριοι βουλευταί, παρουσιάζει τὴν κραιπάλην τῆς Κυβερνητικῆς σκέψεως. Ἔχομεν καὶ ὑπουργοὺς ἄνευ χαρτοφυλακίου, οἱ ὁποῖοι θὰ κάνουν καθήκοντα ὑφυπουργῶν. Αὐτὰ εἶναι ἀήθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν. Δὲν μπορῶ νὰ καταλάβω πῶς ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτά. Κύριοι βουλευταί, ἡ κατάστασις εἶναι σοβαρά, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζετο ὡς μία Κυβέρνησις σεμνὴ μὲ δέκα ὑπουργούς, ἐγὼ θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι θὰ τῆς ἔδιδον μίαν ψῆφον, ἀλλὰ μία Κυβέρνησις μὲ τριάκοντα ἀνθρώπους, ἐμπνέει φόβον, τρόμον καὶ ἀπογοήτευσιν (γέλωτες). Καὶ δημιουργεῖται τὸ συναίσθημα ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἔχουν συναίσθησιν ποῦ εὑρισκόμεθα. Καταλαβαίνετε, κ. βουλευταί, ὅτι αὐτὰ τὰ λέγω ἐπειδὴ ἐγὼ συμπαθῶ καὶ ἀγαπῶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον καὶ προέρχομαι, ἀλλὰ θὰ τὴν καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὴν καταψηφίσετε καὶ σεῖς, διότι καταψηφίζοντες τὴν Κυβέρνησιν, δὲν καταψηφίζετε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα.

§167Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Ἀντ. Κυβερνήσεως). Φεύγω, διότι ἐπέρασε τὸ τέταρτον τῆς ὥρας (ἀποχωρεῖ).

§168Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν μὲ συγκινεῖ ἡ ἀποχώρησις τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου, διότι σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς ὅτι ἐὰν ὁμιλῶ, δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διὰ τὴν Βουλήν. Καὶ μὲ ἐνδιαφέρει ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠμπορεῖ νὰ φεύγῃ ὅπως ἔφυγε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος. Ἐὰν αὐτὸ λέγεται ἁβρότης κοινοβουλευτική, θὰ τὸ κρίνῃ ἡ Βουλή. Ὅταν ἀνεγνώσθη ἡ δήλωσις περὶ τοῦ ¼ εἶχον προηγηθῆ αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐσκέφθην νὰ εἴπω ὅτι τὸ ¼ τῆς ὥρας, τὸ ὁποῖον προὐτάθη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ ἐκ μέρους ἡμῶν, διότι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς ὅ,τι εἶπεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλοίμονον ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ προηγουμένη, ἔσωσε τὰ κεφάλια μας χάρις μάλιστα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Τάξεως. Ἀλλοίμονον ἐὰν εἴχομεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν· θὰ εἴμεθα ἄξιοι κρεμάλας. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι χειροτέρα κυβερνητικὴ λύσις δὲν ἠμποροῦσε νὰ ὑπάρξῃ. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι πρέπει νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτή, μὴ ἀνησυχῆτε τί θὰ γίνῃ μετὰ ταῦτα, διότι ἡμεῖς ἀνελάβαμε μίαν ὑποχρέωσιν, οἱονδήποτε καλέσῃ ὁ Βασιλεὺς αὔριον, ἡμεῖς θὰ τὸν ὑποστηρίξωμεν.

§169Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐὰν καλέσῃ τὸν Σοφούλην;

§170Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Οἱονδήποτε καλέσῃ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ἡμεῖς θὰ τὸν δεχθῶμεν. Ἀλλὰ μὴ μᾶς λέγετε, πρὸς Θεοῦ, νὰ δώσωμεν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην. Τήν πρώτην Κυβέρνησιν ὅταν ἐσχηματίσθη, ἐπηκολούθησε σύσσωμος ὁμοφωνία Βουλῆς καὶ τύπου. Τότε, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, μία ὑπῆρξεν ἡ διαμαρτυρία εἰς τὴν Βουλήν, τὸ Νέον Κόμμα δὲν ἔδωσε ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Τώρα ποὺ ὅλοι εἶναι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἄγνωστον διὰ ποίους σκοτίους λόγους τὸ κόμμα τοῦτο, δίδει ἀνοχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δέχεται νὰ παραμείνῃ δηλαδὴ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία μετέβαλε τὸν τόπον εἰς πτῶμα, νὰ παραμείνῃ διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς.

§171Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν θὰ σχηματίσῃ ὁ Βασιλεὺς ἀποτύχῃ καὶ ἐπέλθουν δεινὰ εἰς τὴν Χώραν, σᾶς ἐρωτῶ: θὰ εἶναι ὑπεύθυνος ὁ Βασιλεὺς ἀπέναντι τοῦ λαοῦ; (Θόρυβος—φωναί).

§172Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. ..... (δὲν ἠκούσθη) ......

§173Α. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐπιδιώκετε νὰ καταστήσητε τὸν Βασιλέα ὑπεύθυνον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§174Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Θὰ ἐδεχόμην, ἐὰν δέχωνται καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, ὁ Βασιλεὺς νὰ καλέσῃ καὶ νὰ ἀναθέσῃ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Α.Μ. τὴν Φρειδερίκην, ἀφοῦ οἱ ἄνδρες δὲν ἠμποροῦν. (Φωναί, θόρυβος).

§175Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Θέλομεν μίαν Κυβέρνησιν ἀνταποκρινομένην πρὸς τὰς μεγάλας ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἔχει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Πατρίς. Ἐγὼ ἤθελον μίαν οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ εὑρίσκωνται ὅλοι μέσα, καὶ εἶναι περίεργον ὅτι καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι τῆς γνώμης αὐτῆς, ἀλλὰ ἀφοῦ προχωρήσωμεν ὀλίγον ἀκόμη. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἐπροχωρήσαμεν τόσον πολὺ καὶ οἱ κίνδυνοι εἶναι τόσον μεγάλοι, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπεται νὰ ἀφήσωμεν περαιτέρω ἐπιδείνωσιν τῆς καταστάσεως. Ὁ δὲ κύριος Σοφούλης, ξέρετε ποίαν ἰδέαν εἶχε περὶ τῆς οἰκουμενικῆς; Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην σας, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Σοφούλης ὅταν ἐσχηματίσθη εἰς τὰ 1926 ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ τὰ εἴπω ἐγώ, θὰ ἀφήσω νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἴδιος διὰ νὰ δῆτε πῶς ἐπίστευεν οὗτος εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς συνενώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἐὰν ὁ πολιτικὸς κόσμος συγκεντρωθῇ εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ὁποίαν ἀνακούφισιν θὰ αἰσθάνεται ὁ στρατός, ἐννοῶν ὅτι ἔχει ἡνωμένον εἰς τὸ πλευρόν του ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας; Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Σοφούλης: (Συνεδρίασις 7 Δεκεμβρίου 1926) «Θ. Σοφούλης. Καὶ μόνον ἡ ἀρίστη ἐντύπωσις καὶ μόνον ἡ ἠθικὴ σημασία τὴν ὁποίαν προσδίδει εἰς αὐτὴν ἡ ἰδέα τῆς συμπνοίας καὶ συμπράξεως ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀποτελοῦν βεβαίως μέγα καὶ πολύτιμον κυβερνητικὸν ἐφόδιον. Ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον αὐτὴ ἡ πραγματικὴ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως, στηριζομένη ἐπὶ τῆς ἀδιαιρέτου πολιτικῆς ἐμπιστοσύνης παρέχει τὴν ἱκανότητα εἰς αὐτὴν ὄχι μόνον τὰ μεγάλα καὶ δυσχερῆ οἰκονομικὰ προβλήματα ἀποτελεσματικώτερον νὰ ἀντιμετωπίσῃ, ὄχι μόνον τὰς ἐξωτερικάς, τὰς διεθνεῖς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος μετὰ κύρους καὶ ἀξιοπρεπείας νὰ ρυθμίσῃ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν μὲ στιβαρὰν χεῖρα νὰ χαλιναγωγήσῃ». Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ κ. Σοφούλης τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1926. Καὶ ἐρωτῶ: μήπως αἱ περιστάσεις σήμερον εἶναι ὀλιγώτερον κρίσιμοι; Ἢ μήπως ὁ κ. Σοφούλης διὰ τῆς προόδου τῆς ἡλικίας του, κατέστη νεώτερος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ νομίζῃ ὅτι μόνος του αὐτὸς ἠμπορεῖ νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας, ἐν στιγμαῖς κρισιμωτάταις; Τὸ πρᾶγμα εἶναι καταπληκτικόν. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν γνώμην τοῦ κ. Σοφούλη, ἔχομεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Τσαλδάρη, ὅτι προχωροῦμεν πρὸς τὴν οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ βραδύτερον. Καὶ ἐρωτῶ: Διατὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ μὴ σχηματισθῇ ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἀφοῦ καὶ σεῖς τὸ θέλετε καὶ τὸ θέλει καὶ ἡ πλειοψηφία καὶ ἀπὸ κοινοῦ ὅλοι νὰ ἀντιμετωπίσουν ὅλα τὰ μεγάλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ χώρα καὶ ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν ποθητὴν ἡμέραν τῆς συνομολογήσεως τῆς εἰρήνης, νὰ διαλυθῶμεν καὶ νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν λαόν, τελικὸν κριτὴν ὅλων μας; Μέχρι τῆς ἡμέρας αὐτῆς, κύριοι πρέπει νὰ εἴμεθα ὅλοι ἀσφυκτικῶς ἡνωμένοι καὶ νὰ μὴ ἐπικαλούμεθα παρ’ ὅ,τι μόνον μᾶς ἑνώνει καὶ νὰ παραμερίζωμεν ὅ,τι μᾶς χωρίζει. Ὅλοι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Βουλὴν αὐτὴν τί εἴμεθα; Εἴμεθα συμπολίτευσις. Ἡ ἀντιπολίτευσις εὑρίσκεται ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης. (Φωναί: Μπράβο. Χειροκροτήματα). Ἑπομένως, κ. βουλευταί, θέλω νὰ ἀρθῆτε εἰς τὸ ὕψος τῶν ἀναγκῶν τῆς πατρίδος μας τῆς στιγμῆς αὐτῆς. Τίποτε δὲν ἔχομεν μὲ τὴν Κυβέρνησιν προσωπικόν. Τουναντίον, φίλοι μας εἶναι ὅλοι. Ἀλλὰ δὲν νομίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθές, εἶναι ὅτι ὁ μὲν κ. Σοφούλης εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Ἔβατ ἀπήντησε διὰ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον πάντως ἐπιδοκιμάζει τὸ τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τοῦ ΟΗΕ. Ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον συγχαίρω, διεμαρτυρήθη καὶ ᾐσθάνθη ἀγανάκτησιν καὶ τοῦ εὔχομαι νὰ ἀγανακτῇ ἐνίοτε καὶ ὅταν εὑρίσκεται εἰς τὸ συνέδριον τοῦ ΟΗΕ καὶ νὰ σφίγγῃ τὴν πυγμήν του ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Διότι ἡ Ἑλλὰς προσέφερε κολοσσιαίας ὑπηρεσίας μόνη της, ἀβοήθητος, εἰς τὴν παγκόσμιον εἰρήνην. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν αἱ νέαι ὑπηρεσίαι τὰς ὁποίας προσφέρει ἡ Ἑλλάς, εἶναι ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι βοηθοῦν τὸ ἔργον τοῦ ΟΗΕ. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω τοῦτο. Τὴν 28ην Ὀκτωβρίου, ὅταν συνεδρίαζεν ὁ ΟΗΕ, ἔχω παράπονον ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ποὺ δὲν ἤγειρε μίαν φωνὴν νὰ εἴπῃ ὅτι σήμερον ἡμεῖς ἔχομεν τὴν μεγάλην μας ἐπέτειον, ὅτι μόνοι μας, ὅταν ἡ Εὐρώπη ὁλόκληρος ἦτο συντετριμμένη καὶ ὑποτεταγμένη εἰς τὴν βίαν καὶ εἰς τὰ μηχανοκίνητα τοῦ ἐχθροῦ, ὅταν ἡ Ἀμερικὴ συνεζήτει ἀκόμη τότε, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸν νόμον περὶ οὐδετερότητος καὶ ὅταν ἡ Ρωσία εὑρίσκετο ἐν πολεμικῇ συμπράξει μετὰ τῆς Γερμανίας, ἡ μόνη αὐτὴ δοσίλογος, ἡ ὁποία κατηγορεῖ ὅλους τοὺς ἄλλους ὡς δοσιλόγους, ἐνῷ αὐτὴ εἶναι ἡ συνεργάτις τοῦ ἐχθροῦ, θὰ ἤθελα, λέγω, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἐπέβαλε μίαν στιγμὴν σιγῆς καὶ νὰ μάθωσιν ὅλοι ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Ἑλλάδος τοῦ μικροῦ αὐτοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἀνεξαρτήτως τῆς μικρότητός του, τοιαύτας κολοσσιαίας ὑπηρεσίας προσέφερε. Θὰ ἤθελα νὰ συστήσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἡ ὁποία μᾶς ἐκπροσωπεῖ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, νὰ ἐπωφελεῖτο ὅλων τῶν στιγμῶν, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται διὰ νὰ ὑπομιμνήσκῃ εἰς τοὺς ξένους τί προσέφερε τὸ μικρὸν αὐτὸ ἐθνάριον καὶ τί πιέσεις ἐδέχθη, πολλοστημόριον τῶν ὁποίων ἐὰν ὑφίστατο οἱονδήποτε Ἔθνος, ὁσονδήποτε μεγάλον, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ καμφθῇ. Καὶ ὅμως ἡ Ἑλλὰς ἐστάθη καὶ στέκεται καὶ θὰ σταθῇ ἀκόμη. Λοιπὸν εἶχα τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν αὐτῆς, νὰ μὴ θυμώνῃ μόνον ὅταν εὑρίσκεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ νὰ θυμώνῃ καὶ ἐκεῖ. Ἀλλὰ μὲ τέχνην, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δώσῃ νὰ καταλάβουν ὅτι εἴμεθα ἕνας λαός, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται ὁ ὁποῖος ὑποφέρει, ὁ ὁποῖος σταυρώνεται τὴν στιγμὴν αὐτήν. Δέν γνωρίζω, κύριοι, ἐὰν ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς μας ἀντιπροσωπείας παρεστάθησαν εἰς τὸν ΟΗΕ τὰ δεινοπαθήματα τοῦ λαοῦ μας, δὲν γνωρίζω ἂν κατώρθωσε νὰ μεταφέρῃ τὸν πόνον καὶ τὴν ἀγωνίαν τοῦ ἀγωνιζομένου Ἔθνους μας. Καὶ συγχαίρω καὶ πάλιν τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐθύμωσε μὲ τὴν ἐπέμβασιν τοῦ κ. Ἔβατ καὶ τοῦ συνιστῶ καὶ ἐκεῖ νὰ θυμώνῃ. Καὶ τὸ γράμμα, τὸ ὁποῖον ἔστειλε πρὸς τὸν κ. Ἔβατ ἐγὼ τὸ ἐπιδοκιμάζω καὶ ἀποδοκιμάζω τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὸν κ. Ἔβατ ἔπρεπε νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ὅτι ἕνας λαός, ὁ ὁποῖος ἀγωνίζεται νὰ εἶναι ἐλεύθερος, δὲν ἐπιτρέπει εἰς κανένα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ ἐσωτερικά του. Ἀνεμίχθη ὁ κ. Ἔβατ διὰ τοὺς ναυτεργάτας, αὐτὰ τὰ τέρατα τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὰ κινήματα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθη εἰδικὸς νόμος εἰς Μ. Ἀνατολήν, βάσει τοῦ ὁποίου ὑποχρεοῦνται οἱ πλοιοκτῆται νὰ λαμβάνουν ἀπὸ τὰ Σωματεῖα τὰ Ναυτεργατικά, τὰ πληρώματα καὶ νὰ δίδουν εἰς τὰ πλοῖα. Δηλαδὴ ὠργανωμένη ἐπίθεσις ἐναντίον τοῦ ἀστικοῦ Κράτους. Συγχαίρω λοιπὸν διὰ τρίτην φορὰν τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ὅστις μὲ ἐξεπροσώπει τὴν στιγμὴν ἐκείνην μέχρι βάθους τῆς ψυχῆς μου. Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως συλλυποῦμαι, ὅπως ἐπίσης τὸν συλλυποῦμαι καὶ διὰ τὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν δημοσιογραφικὴν διαμάχην τὴν ὁποίαν ἤνοιξε μεταξὺ τῶν ὑπογραψάντων ἐκεῖνο τὸ κατάπτυστον τηλεγράφημα, μὲ τὸ κυνικόν του περιεχόμενον, τηλεγράφημα διὰ τοῦ ὁποίου οἱ ὑπογράψαντες αὐτό, ἐξεδήλουν ἀπόψεις ἀντιθέτους πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὰς ἀπόψεις τῶν συμμάχων μας καὶ τῶν 48 Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισαν τὸ δίκαιον τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουν Ἕλληνες αὐτὴν τὴν στιγμήν, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλουν τοιαῦτα τηλεγραφήματα. Εἶναι λυπηρόν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν διέταξε τὸν εἰσηγητὴν τοῦ Στρατοδικείου νὰ τοὺς συλλάβῃ. Δὲν γίνονται, κύριοι βουλευταί, οἱ πόλεμοι μὲ αὐτὰ τὰ μέσα. Ὁ συμμοριτισμὸς, νὰ εἶσθε βέβαιοι, δὲν συντρίβεται μὲ δημοκρατικὰς εὐαισθησίας, οὔτε μὲ ἀνεκτελέστους τὰς καταδικαστικὰς ἀποφάσεις. Ξέρετε πόσαι ἀποφάσεις μένουν ἀνεκτέλεστοι; Διατί παρακαλῶ; διότι ἔχομεν τοὺς ἐλέγχους τῶν λεγομένων ἀνθρωπιστικῶν κύκλων τοῦ ἐξωτερικοῦ, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται διότι γίνονται ἐκτελέσεις. Καὶ ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑφίσταται τὰ στυγερώτερα ἐγκλήματα, ὅταν κληρικοί, γυναῖκες, γέροντες παιδιὰ σπαράσσωνται μὲ τὰ φρικωδέστερα βασανιστήρια, ὅταν οἱ ναοί μας φέρουν τὰ ἴχνη τῶν μυσαρωτέρων βεβηλώσεων, ὅταν ἐπάνω εἰς τὰς Ἁγίας Τραπέζας τῶν ἐκκλησιῶν εὑρέθησαν μαστοὶ γυναικῶν καὶ μῆτραι βγαλμέναι ἀπὸ Ἑλληνίδας, δὲν συνεκινήθησαν οἱ περίφημοι κύριοι, οἱ ἀνθρωπιστικοὶ κύκλοι τοῦ ἐξωτερικοῦ! Συνεκινήθησαν ὅταν ἐγένοντο ἐκτελέσεις, ἐκτελέσεις μὲ ἀποφάσεις τακτικῶν δικαστηρίων, δικαστηρίων ἀποτελουμένων ἀπὸ τακτικοὺς δικαστὰς μὲ ἐξηντλημένα τὰ ἔνδικα μέσα. Αὐτὰ θὰ ἤθελα ἡ Ἀντιπροσωπεία μας νὰ μεταφέρῃ εἰς ὅσους ἔχους τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ ἀγὼν τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἀγὼν πιέσεως τῶν δημοκρατικῶν πολιτῶν. Καὶ ποίας ἄλλας παραλείψεις δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ καταλογίσω διὰ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν; Ἐν πρώτοις δὲν κατετόπισε τοὺς συμμάχους μας ἐπὶ τῶν μεγάλων μας ἑλληνικῶν προβλημάτων. Δὲν κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις, λόγῳ ἀνεπαρκείας, νὰ διαφωτίσῃ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην ἐπὶ τῆς διεθνοῦς σημασίας τοῦ ἀγῶνος τὸν ὁποῖον διεξάγει ὁ ἑλληνικὸς λαός, δὲν κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀξιοποιήσῃ τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις. Πόσοι ἄνθρωποι χρησιμώτατοι, ἀξιωματικοὶ καὶ εἰς τὴν Χωροφυλακὴν καὶ εἰς τὸν Στρατόν, θὰ ἠδύναντο νὰ προσφέρουν εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν τοῦ ἀγῶνος, ἀγῶνος ἐπιβιώσεως τῆς φυλῆς μας, κολοσσιαίας ὑπηρεσίας; Καὶ ὅμως παρέμειναν ἀχρησιμοποίητοι. Δὲν συνεκινήθη ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἀξιοποίησε τοὺς τίτλους τοὺς μεγάλους, τοὺς ὁποίους ἀπέκτησεν ἡ Ἑλλὰς διὰ τοῦ στρατοῦ της καὶ διὰ τῶν ἀγώνων τοῦ λαοῦ της. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ φοβερώτερον, κύριοι, εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν κατέβαλε καμμίαν προσπάθειαν διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ μετόπισθεν. Ὁ Στρατὸς ὁ καϋμένος, ὁ ἀγωνιῶν, ἔστειλεν ἔκκλησιν: ἐκκαθαρίσατε τὰ μετόπισθεν! Καὶ ἡμεῖς οὐδεμίαν ἀπάντησιν εἰς αὐτὸν ἐδώσαμεν. Ἐὰν τὰ μετόπισθεν ἦσαν ἐκκαθαρισμένα, ὁλόκληρος ὁ συμμοριτισμὸς θὰ εἶχεν καταρρεύσει. Τὰ μετόπισθεν ἔχουν τοὺς πληροφοριοδότας, τὰ μετόπισθεν ἔχουν τοὺς ὁδηγούς, τὰ μετόπισθεν ἔχουν τοὺς ναρκοθέτας, τὰ μετόπισθεν ἔχουν τοὺς στρατολόγους, τὰ μετόπισθεν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δίδουν ὅλας τὰς πληροφορίας καὶ συντηροῦν τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Κατεβλήθη καμμία προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 14μήνου; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην διὰ νὰ συνεχίσῃ τὸν ἀγῶνα αὐτόν; Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπῆρχε μία Κυβέρνησις ἰσχυρά, τὰ καθάρματα, οἱ ὁποῖοι λέγονται Ἐαμοσλαῦβοι, θὰ εἶχον θέσει τὴν οὐρὰν ὑπὸ τὰ σκέλη. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνεχίσουν τὸν ἀγῶνα αὐτόν τὰ αἱμοσταγῆ τέρατα τοῦ Ἐαμοσλαυϊκοῦ ὑποκόσμου, αὐτοὶ οἱ ἀρουραῖοι, οἱ ἐκπηδήσαντες ἀπὸ τὴν ὑποστάθμην τῶν ἑλληνικῶν ὑποκόσμων. Καὶ ὅμως διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτή, διὰ νὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ μέτρα ἐναντίον των, ἐξακολουθοῦν νὰ χοροπηδοῦν. Σφάζεται καὶ λεηλατεῖται ἡ ὕπαιθρος, χύνεται τὸ αἷμα τῶν στρατιωτῶν ἐπάνω εἰς τὰ μέτωπα. Καὶ μᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι ὑπεύθυνος δι’ ὅλα αὐτά, ὅτι πρέπει νὰ τῆς παράσχωμεν καὶ νέαν ἐμπιστοσύνην. Κύριοι, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τελευτῶν τοῦτο, ὅτι ὁ φόβος τῆς παραμονῆς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν, ρίπτει βαθεῖαν τὴν σκιάν του. Τὸ δίμηνον τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις μαζὶ μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὸ κλείσιμον τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ δίμηνον ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ προετοιμασθῇ ὁ ἀγὼν ὁ ὁλοκληρωτικός, ὁ σκληρός, ὁ τελειωτικός, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν νίκην. Κύριοι βουλευταί ἂς λησμονήσωμεν, ἐπαναλαμβάνω, ὅ,τι μᾶς χωρίζει, ἂς ἐνθυμηθῶμεν μόνον ὅτι εἴμεθα Ἕλληνες, ἂς ἐνθυμηθῶμεν ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἡ Πατρίς μας εὑρίσκεται ἐν κινδύνῳ, ἂς ἀφήσωμεν τὰ κόμματα εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκομεν καὶ ἂς γίνῃ, κύριοι βουλευταί, ἡ Βουλὴ ἕνα κόμμα, τὸ κόμμα τῆς Πατρίδος καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις ἂς ἔχῃ ἕνα πρόγραμμα, τὴν σωτηρίαν τῆς Πατρίδος. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Οἰκονομίδης, ἔχει τὸν λόγον. (Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Οἰκονομίδης ὑπὸ ζωηρὰ χειροκροτήματα ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα).

§177Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐκ μέρους τῆς ἀνεξαρτήτου Κοινοβουλευτικῆς μας ὁμάδος, ἔχω νὰ καταθέσω τὴν κατωτέρω δήλωσιν: Ἡ ἀνεξάρτητος κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς διὰ τῆς δηλώσεως τῆς κατατεθείσης εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 11ην Αὐγούστου καθώρισε σαφῶς τὴν θέσιν της ἔναντι τοῦ κυβερνητικοῦ ζητήματος. Ἐδήλωσεν ὅτι «ὑπὸ τὴν διαμορφωθεῖσαν κατάστασιν, ἀνακύπτει ἡ ἀνάγκη σχηματισμοῦ ἰσχυρᾶς καὶ ἀξίας τῶν περιστάσεων Κυβερνήσεως, ἥτις συγκροτουμένη ὑπεράνω κομματικῶν κριτηρίων ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου, ἐκ τοῦ συμφέροντος δὲ καὶ μόνον τῆς Πατρίδος ἐμπνεομένη, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ἀληθῶς περίπλοκα σημερινὰ προβλήματα». Προέβη εἰς ἔκκλησιν πρὸς τὰ μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὅπως συνενώσωσι τὰς προσπαθείας αὐτῶν πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης. Τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν ἔκτοτε καὶ ἡ ἐκ τῆς ἀδυναμίας τῆς σημερινῆς κομματικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰ πράγματα, ἐπιδεινωθεῖσα κατάστασις, ἐδικαίωσε πλήρως τὴν ἐπὶ τοῦ κυβερνητικοῦ ζητήματος θέσιν τῆς ὁμάδος μας. Ἡ ὑπερκομματικὴ Κυβέρνησις κατέστη κοινὴ συνείδησις ὄχι μόνον παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Ἀντιπροσωπείᾳ ἀλλὰ εἰς τὰ εὐρύτατα στρώματα τῆς «Ἐθνικῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας». Αἱ διαδοχικαὶ καὶ ἀλλεπάλληλοι δηλώσεις τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κοινοβουλευτικῶν Κομμάτων, ἡ ὁμόφωνος γνώμη τῶν ὀργάνων τῆς δημοσίας γνώμης, τέλος ἡ κραυγὴ τοῦ εἰς ἀγωνιώδη κατάστασιν περιελθόντος λαοῦ, ἀποτελοῦσι τὴν τρανωτέραν ἀπόδειξιν τῆς συνειδήσεως ταύτης. Μία μόνον Κυβέρνησις σήμερον εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν κυρίαρχον θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ ἡ Κυβέρνησις αὕτη εἶναι ἡ συγκροτηθησομένη ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἀξίου ἀνδρὸς, ὅστις θέλει ἐκλέξει τοὺς συνεργάτας του ἐκ τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, ἀνεξαρτήτως κομματικῶν κριτηρίων καὶ μὲ γνώμονα μόνον τὴν ἀνάγκην τῆς πλήρους καὶ ἰσχυρᾶς ἀντιμετωπίσεως τῶν κρισίμων περιστάσεων, τὰς ὁποίας διέρχεται τὸ Ἔθνος. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν ἀποτελεῖ παρὰ τὴν τελευταίαν σπασμωδικὴν προσπάθειαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν οἱ κύριοι ὑπεύθυνοι τῆς σημερινῆς ἑλληνικῆς τραγῳδίας, ὅπως διατηρήσωσι τὴν ἐξουσίαν, ἥτις δὲν τοὺς ἀνήκει πλέον. Δὲν προτιθέμεθα νὰ ἀσκήσωμεν κριτικήν, ὡς θὰ ἔδει ἐπὶ τῶν εὐθυνῶν τῶν κυβερνησάντων. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτείας των ὁμιλοῦσι ἀφ’ ἑαυτῶν. Αἱ σημεριναὶ μεγάλαι καὶ ἐπείγουσαι στιγμαί, δὲν ἀφήνουσι περιθώριον κριτικῆς, ἀλλ’ ἀπαιτοῦσι μεγάλας ἀποφάσεις. Καὶ ἡ πρώτη μεγάλη ἀπόφασις, ἥτις δέον νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, εἶναι ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ πολιτικοῦ ἐδάφους, ἀπὸ τὸ σημερινὸν κυβερνητικὸν συγκρότημα, καὶ ἡ ἀνάδειξις εἰς τὴν ἐξουσίαν μιᾶς ἀξίας Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§179Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ζητοῦσα τὴν ψῆφον ἡμῶν, ἀντικρύζω ὅπως τὴν ἀντικρύζει ὁλόκληρος ὁ ἐθνικῶς σκεπτόμενος Ἑλληνικὸς Λαός, μὲ αἴσθημα βαθείας ἀπογοητεύσεως, μὲ συντετριμμένην, ἂς μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ εἴπω, τὴν καρδίαν. Φείδομαι τῆς παραδόσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς σημερινῆς κοινοβουλευτικῆς ὑποστάσεως τῶν δύο κομμάτων τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ δευτέρου νοουμένου ἐν τῷ συνόλῳ του καὶ δὲν εἶμαι διατεθειμένος, δὲν θεωρῶ δηλαδὴ ὀρθὸν νὰ ἐπιχειρήσω ἐξ αἰτίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δῆθεν προέκυψε ἀπὸ τοὺς κόλπους των, κριτικὴν ἐναντίον τούτων. Τὸ Ἔθνος, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἄξιον καλλιτέρας Κυβερνήσεως καὶ τὸ γνωρίζουν καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι εἶναι τυχὸν ἀποφασισμένοι νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ αὐτῆς. Καὶ ὄχι μόνον τὸ Ἔθνος, κύριοι συνάδελφοι, ὄχι μόνον τὸ Ἔθνος τοῦ ὁποίου τὸ ὕψος εἶναι τοιοῦτον ὥστε κανεὶς ἐξ ἡμῶν, τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζητούντων, εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ φθάσῃ. Ὄχι μόνον, λέγω τὸ Ἔθνος, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ σημερινὴ Βουλὴ κατὰ τῆς ὁποίας τόσα ἐγράφησαν καὶ γράφονται, δίκαια καὶ ἄδικα καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ σημερινὴ Βουλὴ ἀναμφισβητήτως, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι δύο Κόμματα, ὄχι μόνον ἡ Βουλὴ ἐν τῷ συνόλῳ της, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ δύο Κόμματα: τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων—ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ εἴπω ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνήκω εἰς αὐτὰ καὶ ὁ ὁποῖος ἔχω, ὡς ἐκ τούτου, τὴν δυνατότητα τοῦ ἀντικειμενικοῦ βλέμματος — καὶ αὐτὰ τὰ δύο Κόμματα, εἶναι ἐπίσης ἄξια καλλιτέρας Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς κυβερνητικῆς κρίσεως, ἡ ὁποία ἐξερράγη, καθ’ ἥν στιγμὴν εὑρισκόμην εἰς τὸ ἐξωτερικόν, μὴ φανταζόμενος ὅτι θὰ ἐξεδηλοῦτο κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην καὶ ἐλπίζων ὅτι θὰ ἀνεβάλλετο ἐπί τινα ἀκόμη χρόνον, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, λέγω τῆς κυβερνητικῆς κρίσεως, ἔπραξα πᾶν τὸ δυνατὸν διὰ νὰ συμβάλω εἰς τὴν πραγματοποίησιν καλλιτέρας λύσεως. Καὶ ἔπραξα πᾶν τὸ δυνατὸν, οὐχὶ βεβαίως βασιζόμενος ἐπὶ τῆς μικρᾶς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος, τῆς ὁποίας τὴν βούλησιν διερμηνεύω, ἀλλὰ ἐπικαλούμενος τὴν μεγάλην καὶ παμμεγίστην ἐκείνην ὁμάδα, ἡ ὁποία ὀνομάζεται Ἔθνος καὶ τῆς ὁποίας τὴν βούλησιν ὀφείλομεν ὅλοι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ διερμηνεύωμεν. Δυστυχῶς αἱ προσπάθειαί μου καὶ αἱ προσπάθειαι ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πονοῦν ὅπως πονῶ, ἀγωνιοῦν, ὅπως ἀγωνιῶ καὶ προβλέπουν παρατεινομένης τῆς καταστάσεως αὐτῆς δηλαδὴ τῆς πλήρους ἀκυβερνησίας, προβλέπουν δεινὰ διὰ τὸν τόπον ὅπως προβλέπω ἐγώ, αἱ προσπάθειαι λέγω, ὅλων μας, ἀπέτυχον. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ ἐξετάσω ἀπόψε, νὰ μὴ ἀναλύσω τὰ αἴτια εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλεται ἡ ἀποτυχία τῶν προσπαθειῶν μου. Καὶ ἄς μοὶ ἐπιτρέψητε, λέγω νὰ μὴ ἐξετάσω τὰ αἴτια καὶ νὰ μὴ παρασυρθῶ εἰς συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὤθησε τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος κύριος Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργός, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἀκολουθήσω τὸ παράδειγμά των καὶ νὰ μὴ παρασυρθῶ διὰ δύο κυρίως λόγους. Πρῶτον, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ἐλπίζω εὔχομαι πιστεύω ὅτι αἱ προσπάθειαι διὰ τὴν πραγματοποίησιν μιᾶς λύσεως κυβερνητικῆς, ἀνταποκρινομένης εἰς τὰς κρισιμωτάτας ἐθνικὰς περιστάσεις, δὲν ἔχουν ὁριστικῶς ματαιωθῆ. Πιστεύω ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν οὐδενὸς ἐξ ὑμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, ἡ σήμερον ἐμφανισθεῖσα ἐνώπιόν μας Κυβέρνησις, ὡς λύσις πραγματικὴ τῆς κρίσεως. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς παραπέμψω εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς παραπέμψω εἰς τὸν τύπον, ὁ ὁποῖος διερμηνεύει τὴν κοινὴν γνώμην. Ἀρκεῖ νὰ ἐρωτήσετε οἱονδήποτε Ἕλληνα τυχαῖον διαβάτην ἔξω τοῦ Βουλευτηρίου, διὰ νὰ μάθετε ποία εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν περὶ τῆς δῆθεν Κυβερνήσεως τῆς Χώρας.

§180Κ. ΠΡΟΚΟΠΙΔΗΣ. Περὶ τῆς Βουλῆς κύριε Πρόεδρε, ὄχι μόνον περὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§181Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλωστε καὶ ἂν ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, καὶ ἂν ἀκόμη ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποσπάσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Βουλήν, πράγματι —καὶ ὀφείλει νὰ τὸ ὁμολογήσῃ— πράγματι θὰ βασίζεται ἐπὶ μειοψηφίας, διότι καὶ ἂν ἀκόμη τυπικῶς ἀποσπάσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἡ ψῆφος αὐτὴ ἐμπιστοσύνης, θὰ βασίζεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἐπὶ τῆς καθαρῶς ἐχθρικῆς ἀνοχῆς τοῦ Νέου Κόμματος. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Καὶ δὲν νομίζω ὅτι Κυβέρνησις, εἰς περιστάσεις ὡς αἱ σημεριναί, δὲν νομίζω ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοιαύτης ἐχθρικῆς ἀνοχῆς. Δικαίωμα τοῦ Νέου Κόμματος εἶναι νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἐχθρικὴν ἀνοχήν, δικαίωμά του εἶναι νὰ στήνῃ παγίδα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι ὅμως δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ μαχομένου Ἔθνους, νὰ βασισθῇ ἐπὶ τοιαύτης ἐχθρικῆς ἀνοχῆς. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα—ζητωκραυγαί). Γελᾶτε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἔχετε ἴσως, κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς τραγικῆς ἐν Ἑλλάδι καταστάσεως. Διότι ἐὰν τὴν εἴχατε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γελᾶτε. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα—ζητωκραυγαί).

§182Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Νὰ δώσετε εἰλικρινῆ ἀπάντησιν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἐγώ, περὶ τῶν διαπραγματεύσεων καὶ περὶ τῶν εὐθυνῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν περὶ ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως.

§183Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπευθύνομαι πρὸς Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ὑποτίθεται ὅτι ἔχει αἴσθημα τιμῆς καὶ δὲν εἶναι νοητὸν νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν, βασιζομένη ἐπαναλαμβάνω ἐπὶ μιᾶς πλαστῆς πλειοψηφίας ἔστω καὶ ἐπὶ ἕνα ἀκόμη εἰκοσιτετράωρον. Κύριοι βουλευταί, οἱ λόγοι μου δὲν ἦσαν λόγοι ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Προεξοφλῶ τὴν ὕπαρξιν τιμῆς εἰς τὴν συνείδησίν της καὶ ἑπομένως προεξοφλῶ ὅτι, βασιζομένη ἐπὶ τοῦ αἰσθήματος τῆς τιμῆς, δὲν θὰ εἶναι νοητὸν νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐξουσίαν, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἀποσπάσῃ πραγματικὴν εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην πλειοψηφίαν. Κύριοι βουλευταί, ὁ δεύτερος λόγος— καὶ αὐτὸ ἐπίσης ἀποτελεῖ ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργόν, τὸν ὁποῖον βεβαίως δὲν ἤθελα νὰ θίξω διὰ τῆς παρατηρήσεως εἰς τὴν ὁποίαν προέβην, παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἡ φυσιογνωμία του, τὴν ὁποίαν δὲν ἐθεώρουν κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην συμβιβαζομένην πρὸς τοὺς λόγους μου— ὁ δεύτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐννοῶ νὰ ἀναλύσω τὰ αἴτια, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλεται ἡ ἀποτυχία τῶν γενομένων προσπαθειῶν, εἶναι ὁ ἑξῆς: Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀνάλυσις τῶν αἰτίων θὰ ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν στάθμισιν καὶ κατανομὴν εὐθυνῶν. Πιστεύω, ὅπως πιστεύουν καὶ ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι, κατὰ τὰς κρισίμους αὐτὰς στιγμάς, δὲν πρέπει τόσον νὰ μᾶς ἀπασχολῇ —κατ’ ἐμὲ δὲν πρέπει διόλου νὰ μᾶς ἀπασχολῇ—τὸ πρόβλημα τῶν εὐθυνῶν, ἀλλὰ πρέπει ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον, τὸ βλέμμα μας νὰ εἶναι ἐστραμμένον πρὸς τὸ μέλλον, πρὸς τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπέλευσις δὲν συνδέεται μὲ τὴν ἀτυχῆ ἐκείνην φράσιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, οὕτως ἢ ἄλλως, τὴν τελευταίαν φάσιν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον συνδέεται ὁπωσδήποτε μὲ τὴν νίκην τοῦ Ἔθνους. Ἄλλοι δυνατὸν νὰ εὐθυνώμεθα περισσότερον, καὶ ἄλλοι δυνατὸν νὰ εὐθυνώμεθα ὀλιγώτερον. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ προβῶ εἰς τὸ ζύγισμα τῶν εὐθυνῶν, διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐμνημόνευσα. Ἐὰν θέλετε μάλιστα, δηλῶ ὅτι ὅλοι εἴμεθα ὑπεύθυνοι. Ἐὰν κατὰ τρόπον ἀσυγκρίτως βαρύτερον, δὲν εἴμεθα ἁπλῶς ὅλοι ὑπεύθυνοι, ἀλλὰ εἴμεθα ἔνοχοι ἔναντι τοῦ Ἔθνους, εἴμεθα ἔνοχοι ἔναντι τοῦ μαχομένου στρατοῦ, εἴμεθα ἔνοχοι ἔναντι τῶν δοκιμαζομένων πληθυσμῶν τῆς Ἑλληνικῆς ὑπαίθρου. (Χειροκροτήματα).

§184ΦΩΝΑΙ. Μπράβο, μπράβο.

§185Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμηθῆτε, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶ εἰς μεγάλην ἀνάλυσιν, ἐνθυμηθῆτε ἁπλῶς, πῶς ἦτο ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν 31ην Μαρτίου 1946. Καὶ ἴδετε τὴν Ἑλλάδα σήμερον. Βεβαίως, τὰ αἴτια εἶναι ἐξωτερικά, ἀλλ’ ἡ ἀνικανότης εἶναι ἐσωτερική. (Χειροκροτήματα). Τὰ αἴτια τοῦ κακοῦ εἶναι ἐξωτερικά, ἀλλὰ ἡ ἀνικανότης διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ κακοῦ εἶναι καθαρῶς ἐσωτερική. Καὶ εἶναι κυρίως, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ἀνικανότης, ἡ ὁποία δὲν συνδέεται μὲ τὴν ἔλλειψιν σκέψεως, μὲ τὴν ἔλλειψιν κατηρτισμένων ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναλάβουν τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν περιστάσεων. Ἡ ἀνικανότης, ἡ ὁποία ἐπεδείχθη κατὰ τὸ τριετὲς διάστημα ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐντεῦθεν, εἶναι ἀνικανότης ἠθικῆς ἐξάρσεως ἡμῶν τῶν ἰδίων, ἀνικανότης ἠθικῆς ἐξάρσεως τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ στιγμὴ αὐτή, ἡ μεγάλη καμπή, τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ ἱστορία μας, εἶναι ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν διαψεύδοντες τὰ ὅσα γράφονται, διαψεύδοντες τὰ ὅσα συζητοῦνται εἰς ὅλους τοὺς δρόμους, εἰς ὅλα τὰ πεζοδρόμια, εἰς ὅλα τὰ καφενεῖα, καὶ εἰς ὅλας τὰς οἰκίας τῆς Ἑλλάδος, διαψεύδοντες αὐτά, εἶναι στιγμὴ διὰ νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἡ ταχθεῖσα διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς κρισίμους αὐτὰς περιστάσεις, εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀντιμετωπίσῃ ταύτας, εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐξαρθῇ ὑπεράνω οἱωνδήποτε κομματικῶν συμφερόντων ἢ προσωπικῶν φιλοδοξιῶν καὶ ἐλατηρίων καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ εἰς τὸν τόπον τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην. Δὲν χρειάζεται ἐπιχειρηματολογία, δὲν χρειάζεται νὰ μνημονεύσω στοιχεῖα συγκεκριμένα, διὰ νὰ ἀποδείξω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι αὐταπόδεικτον καὶ τὸ ὁποῖον ζῇ εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων μας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ζῇ εἰς τὴν συνείδησιν καὶ αὐτῶν τῶν βουλευτῶν, τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἀκόμη ἀποφασίσει ἢ μᾶλλον κλίνουν νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀποδείξω τὸ αὐταπόδεικτον, δηλαδὴ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη ἀπόψε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι νοητὸν δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ. (Χειροκροτήματα). Καὶ εἶμαι βέβαιος κ. βουλευταί, ὅτι καταψηφίζοντες τὴν Κυβέρνησιν ταύτην, τὴν κατ’ οὐσίαν ἐπιδιώκουσαν νὰ βασισθῇ ἐπὶ πλαστῆς πλειοψηφίας, θὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὸ βάθος τῆς πατριωτικῆς συνειδήσεως καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§186Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἤκουσα, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ μεγάλης προσοχῆς τὴν σειρὰν τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐπικρινόντων τὴν ἐμφανισθεῖσαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι πολὺ μακρὰ ἡ κοινοβουλευτική μου πεῖρα, ἐνόμιζον ὅτι εἰς μίαν κρίσιν Κυβερνήσεως, τὸ πρῶτον ἐμφανιζομένης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θὰ ἤκουον κάτι τὸ γονιμώτερον, θὰ ἐδιδασκόμην κάτι ἀπὸ τὸν ἔλεγχον αὐτόν, τὸν σήμερον ἀσκηθέντα, θὰ ἤκουα πράγματα ἀνάλογα τῶν κρισίμων, ὄντως, περιστάσεων, τὰς ὁποίας διέρχεται τὸ Ἔθνος. Ἀντ’ αὐτοῦ, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, δοκιμάζω πραγματικὴν καὶ βαθεῖαν ἀπογοήτευσιν. Διότι αἱ γενόμεναι ἐνταῦθα ἀνακοινώσεις ἀποτελοῦν μίαν ἠθελημένην διαστροφὴν τῶν γεγονότων, ἡ ὁποία ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὴ τοῦ κύρους τῶν μετασχόντων τῆς συζητήσεως ταύτης πολιτικῶν ἀνδρῶν. Κατηγορεῖται, κυρίως, ἡ Κυβέρνησις, διότι προεκάλεσε τὴν ἐθνικὴν συμφοράν, νὰ διατηρήσῃ ἀμετάβλητον τὸ κυβερνητικὸν σχῆμα τὸ ὁποῖον καὶ πρότερον πρὸ 14 μηνῶν ὑπῆρχεν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμφανίζεται πλουσιωτέρα εἰς ἔκτασιν, ἀλλὰ τοῦτο ἀσφαλῶς δὲν εἶναι πταῖσμα ἰδικόν της καὶ εἶμαι προσωπικῶς εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσω τὸ Σῶμα, ὅτι δὲν παρελείφθη ἐνέργεια, δὲν παρελείφθη προσπάθεια διὰ νὰ διευρυνθῇ, εἰς ἐθνικὰ πραγματικῶς ὅρια εὐρύτερα, ἀνάλογα τῶν περιστάσεων καὶ τῶν ἐπιδιώξεων καὶ τῆς ἀναμονῆς τοῦ Ἔθνους, ἡ βάσις τῆς κυβερνητικῆς συνεργασίας. Ἐγὼ προσωπικῶς ἀνέλαβον τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν ἀνέλαβον μὲ ὅλην τὴν δύναμιν καὶ ὅλην τὴν ζέσιν τοῦ ἐθνικοῦ παλμοῦ ποὺ ἠσθάνθην κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν στιγμὴν καὶ ἀπηυθύνθην πρὸς τρία προσφιλῆ καὶ διακεκριμένα μέλη τῆς Βουλῆς, Ἀρχηγοὺς Κομμάτων, καὶ τοὺς ἐξώρκισα ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλλάδος νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των τὰς πολυτίμους, τὰς ζηλευτὰς διὰ τὸ Ἔθνος, ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν ἄλλων Κομμάτων, διὰ νὰ δημιουργηθῇ καὶ ἰσχυρὰ καὶ ἐθνικῶς σεβαστὴ καὶ σπουδαία πράγματι Κυβέρνησις. Ἀλλὰ ἐκ μέρους ἐκείνων ὑπῆρξεν ἄρνησις, ὑπῆρξεν ἀπροθυμία. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι ἡ ἀπροθυμία ἐστηρίχθη εἰς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐτόλμησα νὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς ἀνθισταμένους, ἀφίσταντο τῆς πραγματικότητος. Ἔκαμον ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν θὰ ὡδήγουν εἰς τὴν παροχὴν καὶ πάλιν εἰς τὸ Ἔθνος βιωσίμου καὶ σοβαρᾶς Κυβερνήσεως, ἀντιστοίχου τῶν μεγάλων καὶ κρισίμων περιστάσεων ποὺ διανύομεν. Πῶς ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδίδεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἰς ἕνα μόνον ἀπέβλεψε, σχηματισθεῖσα προχθὲς καὶ ἐμφανισθεῖσα ἐνώπιον ὑμῶν, εἰς τὸ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν χώραν περαιτέρω εἰς κατάστασιν ἀκυβερνησίας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ ἡ εὐθύνη, ὅτι ἐμφανίζεται πτωχή, χωλή, οἰκτρά, ὅπως λέγουν, ἀνίκανος νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἐθνικὰς περιστάσεις, ὅταν ἀρνοῦνται ὑπηρεσίας ἐθνικὰς καὶ μόνον οἱ ἐξαίρετοι αὐτοὶ ἄνδρες;

§187ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τοὺς τὰ ἐδώσατε ὅλα.

§188Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Τοὺς ἐδόθησαν τόσα, ὥστε ἡ διοίκησις τοῦ ἀγῶνος, ὡς τὴν ἀπεκάλουν —καὶ δικαίως ἀπέδιδον πρωταρχικὴν σημασίαν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ἀγῶνος—νὰ εἶναι εἰς χεῖρας των. Τὰ καίρια σημεῖα, τὰ ἀφορῶντα τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν διοίκησιν, ἥτις ἀσφαλῶς χωλαίνει καὶ ἔχει ἀνάγκην διορθώσεως, καὶ αὐτὰ νὰ περιέλθουν εἰς χεῖρας των. Δὲν ὑπάρχει βάσιμος λόγος δι’ ἕνα καλῆς πίστεως ἄνθρωπον, χωρὶς μὲ τοῦτο νὰ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ κύριοι ποὺ ἀνέφερα δὲν εἶναι καλῆς πίστεως, διὰ νὰ ἀρνηθῇ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὸ Ἔθνος ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς. Καὶ ἔρχονται κατόπιν τούτου καὶ μᾶς ψέγουν, διότι ἐμφανιζόμεθα ἀναλισκόμενοι καὶ προσφερόμενοι νὰ ὑπηρετήσωμεν τὸ Ἔθνος, καὶ μὴ ἀνεχόμενοι νὰ τὸ παραδώσωμεν βορὰν εἰς τὴν ἀκυβερνησίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται ἐδῶ τοιαῦτα πράγματα. Ἐὰν αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγω, ἀμφισβητηθοῦν ἔστω καὶ κατὰ κεραίαν ὅτι ἀπέχουν τῆς ἀληθείας, εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ οἱανδήποτε ἐπίκρισιν. Ἀλλὰ ἐάν, ἀντιθέτως, λέγω, ὡς ἰσχυρίζομαι, τὴν ἀλήθειαν, πῶς τολμοῦν νὰ ἐμφανίζωνται τιμηταί, καὶ πῶς ἀντιθέτως δὲν ἀναλογίζονται, ὅτι ἀνέλαβον βαρεῖαν, βαρυτάτην, ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ ἱστορικὴν ὄντως εὐθύνην;

§189Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μᾶς προκαλεῖτε εἰς μίαν ἀπάντησιν. Ὅσα λέγετε εἶναι ἀληθῆ, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι κατέχεσθε ἀπὸ πραγματικὴν ἐθνικὴν συγκίνησιν, καὶ ἀπευθύνατε ἔκκλησιν συνεργασίας. Περαιτέρω σφάλλετε, εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ ἀρνούμενοι, ἠρνήθησαν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος. Ἠρνήθησαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι εἰς τὸ Ἔθνος. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἦτο καθεστώς, τότε θὰ ἀπετέλει καθῆκον πᾶσα συνεργασία. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι καθεστώς, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὴν ἀνατρέπῃ καί, συμπεράναντες ὅτι τὸ σημερινὸν σχῆμα δὲν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς κόλπους του δημιουργικὰς ἀποδόσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας μας, κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ἀντὶ νὰ συνεργασθῶμεν, πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἀνατροπήν της, διὰ νὰ γίνῃ μία δημιουργικὴ Κυβέρνησις τῆς νίκης, ἡ ὁποία νὰ ἠμπορέσῃ νὰ σώσῃ τὸ Ἔθνος.

§190Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπήν, ἀλλ’ ἐνῷ θὰ ἔπρεπεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν προθυμίαν ἐξυπηρετήσεως τοῦ Ἔθνους κατὰ τὰς δυσκόλους αὐτὰς στιγμάς, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἠμφισβήτησε ὅτι θέλει νὰ προσφέρῃ, ἐν τούτοις δὲν τὴν προσέφερε κατὰ τὴν ὥραν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρομαι. Ἔχομεν νέον δεῖγμα τῆς ἀπροθυμίας αὐτῆς διὰ τῆς δηλώσεως, τῆς κατατεθείσης ἀπόψε. Καὶ βλέπομεν ὄντως παράδοξα πράγματα. Βλέπομεν σωρείαν κομμάτων —διότι ἔχομεν τὸ ἀτύχημα νὰ ἔχωμεν πολλὰ κόμματα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον— εἰς τὰ ὁποῖα βλέπω μίαν ἀνομοιογένειαν, ἡ ὁποία, ὁμολογῶ, μὲ καταπλήσσει.

§191Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μεγαλυτέρα ἀνομοιογένεια ἀπὸ τοὺς Φιλελευθέρους καὶ τοὺς Λαϊκοὺς δὲν ὑπῆρχε. Καὶ τὴν πανηγυρίζετε!

§192Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Μοῦ ἔκαμε κατάπληξιν νὰ βλέπω τὸ ὄνομα τῶν κ.κ. Σοφοκλῆ Βενιζέλου καὶ τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου καὶ τοῦ Παναγιώτη Κανελλοπούλου δίπλα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ κ. Τουρκοβασίλη. Ὁμολογῶ, ὅτι τοῦτο μοῦ ἔκαμε μίαν ἐντύπωσιν ἀρκετὰ καταφανοῦς ἢ ἀκατανοήτου ἀνομοιογενείας, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τοὺς κυρίους νὰ πιστεύσουν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον νὰ παρακολουθήσω.

§193Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μεγαλυτέρα ἀνομοιογένεια ἀπὸ σᾶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὸ Νέον Κόμμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ σᾶς ψηφίσῃ, ὑπάρχει; (Χειροκροτήματα).

§194Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι καταφανὲς ὅτι δὲν μὲ ἀντιλαμβάνεσθε καὶ τοῦτο δὲν μὲ ἐκπλήσσει.

§195Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Δὲν στηρίζεσθε εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Εἰς τὴν ψῆφον αὐτοῦ θὰ στηριχθῆτε — κι’ αὐτὸ θὰ σᾶς βαστάῃ εἰς τὸ χέρι!

§196Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Κύριε Βενιζέλε, ὅταν εἰς τὰς κρισίμους αὐτὰς στιγμὰς ἀναλισκώμεθα ἐπὶ ἑβδομάδας καὶ μῆνας ὁλοκλήρους διὰ νὰ δημιουργήσωμεν εἰς μυστικὰ συμβούλια καὶ διαβούλια φανατισμόν, διαλυτικόν, ἔστω καὶ ἀπὸ εὐγενῆ κατ’ ἐπίφασιν ἐλατήρια, ὁμολογῶ ὅτι δὲν βλέπω τὴν ἐντεῦθεν συμβολὴν εἰς τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Ἐγὼ γνωρίζω τοῦτο: Πρὸ ἔτους, ἀγωνιζόμενος διὰ τὰ ἑλληνικὰ δίκαια μαζὶ μὲ τὸν Ἀντιπρόσωπον τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἐν Ἀμερικῇ, μετὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, ἤκουσα παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τοῦ Βελγίου κ. Σπάακ τὰ ἑξῆς: «Αὐτὸ ἐχρειάζετο. Ἕνας φιλελεύθερος ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὅσα μᾶς εἴπατε». Ἐκείνην τὴν ὥραν συνῃσθάνθην βαθέως πόσον ἱερὰ ἐπιταγὴ ἐπέτασσε καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς πάντας τοὺς ἔχοντας ὁμοίαν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος πρὸς τὸ Ἔθνος, εἰς ὥραν κινδύνου καὶ δυσκολιῶν: Νὰ σταθῶμεν παραστάται τοῦ Ἔθνους καὶ ὄχι διϋλίζοντες τὸν κώνωπα......

§197Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐφέτος, ποῖος συνώδευσε τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοὺς δημοκρατικούς, ποὺ ἔχετε εὐθύνας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ ἐκ τῆς παλαιᾶς πείρας γνωρίζετε πόσον πολύτιμος εἶναι ἡ παρουσία τῶν δημοκρατικῶν καὶ ἔχετε εὐθύνας συγκυβερνήσεως; Ἐρωτῶμεν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας σας, δὲν ὑπενθυμίσατε εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πόσον χρήσιμος εἶναι ἡ παρουσία τῶν δημοκρατικῶν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι μόνος του; Πῶς συνέβη νὰ ἀπουσιάσετε;

§198Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Δὲν μοῦ ἀρέσουν οἱ συλλογισμοί, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν πνευματικὰ λογοπαίγνια. ...... (Θόρυβος). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.....

§199Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἀπαντήσητε, ἀφοῦ ἐξηγήσητε, διατὶ τὴν συγκεκριμένην ἐρώτησιν ὀνομάζετε πνευματικὸν λογοπαίγνιον.

§200Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Πρῶτον, παρίσταντο καὶ Φιλελεύθερα μέλη εἰς τοὺς Παρισίους......

§201ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποιός;

§202Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Δεύτερον, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλεῖτε περὶ ἐλιξηρίων σωτηρίας ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν Ο.Η.Ε., τῶν ὁποίων δὲν εἶμαι γνώστης καὶ τὰ ὁποῖα σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀποκαλύψητε, καθ’ ἣν ὥραν ὑμεῖς ὁμιλεῖτε περὶ ἐλιξηρίων καὶ βοτάνων, ἐγὼ διεπίστωσα τοῦτο, ὅτι εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη ἐλάβομεν 48 ψήφους εὐμενεῖς καὶ μόνον τὰς 6 Σλαυϊκὰς δυσμενεῖς. Συνεπῶς, δὲν βλέπω νὰ ἐπῆλθεν ἐθνικὴ ζημία καὶ βλέπω ἀντιθέτως ὅτι ὑπῆρξεν.......

§203Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Περὶ ἐλιξηρίων δὲν εἶπα.

§204Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Ἐγὼ τὰ ὀνομάζω ἐλιξήρια, διότι συνεζητήσατε περὶ διπλωματικῶν φαρμάκων καὶ βοτάνων ἀνυπάρκτων.

§205Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τότε εἶναι ἰδικά σας τὰ λογοπαίγνια.

§206Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Παρεκάλεσα νὰ μὲ διαφωτίσητε, ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπετύχομεν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Σᾶς ἐζήτησα μίαν συγκεκριμένην ἀπάντησιν καὶ δὲν τὴν ἔλαβον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, νομίζω, ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις ἐξετράπη τῆς ἀντικειμενικότητος ἐκείνης, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διέπῃ τὰς συζητήσεις, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εἰς τόσον ἱερὰς στιγμάς. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι γεγονὸς ὅτι χειμάζεται καὶ διέρχεται μίαν κρίσιν, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε εἰς τὴν τρισχιλιετῆ ἱστορίαν της ἐγνώρισε καὶ δὲν δύναμαι νὰ συλλάβω πῶς οἱ πολιτικοὶ καὶ τὰ κόμματα εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ συντάσσωνται ὡς εἷς ἄνθρωπος, ὡς ἓν ἀδιάλυτον ἐθνικὸν ἀμάλγαμα, διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§207ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ ζητοῦμεν.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀλεξανδρῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§209Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ νὰ κάμω τὴν δήλωσιν πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν πρὸ τοῦ Σώματος. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν ὅπως προέλθω εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην, ἐκτίθενται εἰς μίαν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἀλλὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην συνέβη νὰ ἀκούσωμεν ἀνακοινώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου αὐτῆς καὶ ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τούτων, ἐπιθυμῶ, ὅπως ἡ Βουλὴ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς ἀνακοινώσεις αὐτάς, δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο εἰμὴ ἐπανέλαβεν ὅλας ἐκείνας τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἐξέθηκεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὁπότε ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Αἱ ἐπαγγελίαι αὐταί, ἦσαν εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας, ἐκτὸς τοῦ στρατιωτικοῦ καὶ διπλωματικοῦ ζητήματος. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι αἱ ἀνακοινώσεις αὗται θὰ λυπήσουν τοὺς φίλους τοῦ Κόμματος, ἐφ’ ὅσον ἐπὶ ἕνα 15μηνον δὲν κατωρθώθη οὐδὲν ἐξ αὐτῶν νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ διὰ τοῦτο ἐπανελήφθησαν. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠσχολήθη μόνον μὲ ἕναν πολιτικὸν λόγον, νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν ὅτι ἐγένοντο κακῶς μέχρι τοῦδε. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς ἕνα πολιτικὸν λόγον ἀλλὰ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπεκρύβη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο τὸ ζήτημα τῆς ἀμνηστίας, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀκόμη ἐκρύβη ..... (δὲν ἠκούσθη)....... παρὰ τὴν ἐξαγγελίαν τοῦ Ἐθνικοῦ Συναγερμοῦ. Τὰ δύο ταῦτα γεγονότα ὡς πραγματικῶς ἀπεδείχθη, ὅτι ἦσαν ἡ ἀποτυχία τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀδύνατον τὸ Σῶμα νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἐμπιστοσύνην του. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀμνηστίας, τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλεν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος, κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐπίστευσεν... (δὲν ἠκούσθη) ....... Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἀμνηστίας, τί παρέμεινε, κύριοι βουλευταί; Ἢ θὰ ἐπέβαλλεν ὁ ΟΗΕ εἰς τὰ ὅμορα Κράτη νὰ μὴ συντρέχουν τὴν ἀνταρσίαν ἢ νὰ δημιουργηθῇ στρατὸς εἴτε συμμαχικός, εἴτε ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ σφραγίσῃ τὰ σύνορα, εἴτε νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ καταβάλῃ τὴν ἀνταρσίαν διὰ τῶν ἰδίων της δυνάμεων. Ἡ Ἑλλὰς δὲν προέβαλεν δυσκολίας διὰ τὴν λύσιν ταύτην. Διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἱκανὴ μὲ τὴν γενναιοψυχίαν τῶν τέκνων της, νὰ καταβάλῃ τὴν ἀνταρσίαν ταύτην, πλὴν καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ προπαρασκευάσῃ τὸν ἐθνικὸν τοῦτον ἀγῶνα, πλὴν καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ παρασκευάσῃ τὸν Στρατόν, ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἱκανὸς διὰ νὰ καταβάλῃ τὴν ἀνταρσίαν καὶ νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν τὸν ὁπλισμὸν ὁ ὁποῖος τοῦ χρειάζεται διὰ νὰ διεξαγάγῃ τοιοῦτον ἀγῶνα. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔδιδεν εἰς ἡμᾶς αὐτὰς τὰς ἐπαγγελίας δὲν εἶχε τίποτε ἀπολύτως ἐξασφαλίσει. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε ποσῶς εἰς τὰς χεῖρας της ὅλα τὰ οἰκονομικὰ καὶ στρατιωτικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀπητοῦντο διὰ νὰ καλέσῃ ὑπὸ τὰ ὅπλα τοὺς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν καὶ καταβάλουν τὴν ἀνταρσίαν ταύτην. Πρὸς τὶ λοιπόν, ὅλη αὐτὴ ἡ σπουδή; Πρὸς τὶ ὅλαι αὐταὶ αἱ μεγάλαι ἐλπίδες; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, κ. βουλευταί, Ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε μὲ πολὺ ἐλαφροτέραν τὴν συνείδησιν πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις μεγάλης ὁλκῆς, καθ’ ἣν ὥραν ἐγνώριζεν, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχῃ τὴν συντριβὴν τῶν ἀντιπάλων, διότι, δὲν εἶχε τὸν Στρατὸν τὸν ἀπαιτούμενον, διὰ νὰ καλύψῃ τὰ 800 χιλιόμετρα καὶ διότι οἱ ἀντίπαλοι κινούμενοι περνοῦν τὰ σύνορα καὶ φεύγουν στὸ ἐξωτερικόν καὶ οὕτω δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα συνήθως ἐπιτυγχάνονται ὅταν οἱ Στρατοὶ ἡττῶνται. Αὐτὸ ἦτο τὸ μεγαλύτερον, δύναμαι νὰ εἴπω, πταῖσμα τῆς Κυβερνήσεως, διότι καθ’ ἣν ὥραν, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶχεν εἰς τὰς χεῖρας της τίποτε τὸ θετικόν, διὰ νὰ σφραγίσῃ τὰ σύνορα ταῦτα, ἀνέλαβεν ἀγῶνας μεγάλης ὁλκῆς καὶ ἐξέθεσε τὴν ζωὴν τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς ἕνα ἀγῶνα, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπείσθημεν, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα, ἐὰν δὲ συνέβη νὰ σώσωμεν τὴν τιμήν μας τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰ μεγάλα κατορθώματα τοῦ Γράμμου καὶ τῆς Μουργκάνας, τὰ ὁποῖα μόνον τὸ αἷμα τῶν Ἑλληνοπαίδων τὰ ὁποῖα ἐρρίφθησαν ἐκεῖ κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ. Διατί ἔπραξε τοῦτο ἡ Κυβέρνησις; Οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος, θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ ἄλλην τινὰ δικαιολογίαν, παρὰ μόνον τὴν προσπάθειαν καλύψεως τῆς ἀποτυχίας τῆς ἀμνηστίας. Ἀλλὰ ἦτο μόνον αὐτὴ ἡ ἀποτυχία τῆς Κυβερνήσεως; Τὰ αὐτὰ σφάλματα διεπράχθησαν καὶ εἰς τὸν τομέα τῶν ἐξωτερικῶν μας ὑποθέσεων. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐλέχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν σχετικῶς, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, μὲ τὶς γκάφες, αἱ ὁποῖαι διεπράχθησαν καθ’ ὅλας τὰς Συνελεύσεις τοῦ Ο.Η.Ε. Καὶ γνωρίζομεν ἀκόμη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καθ’ ἣν ὥραν ἐν Παρισίοις ἐπρόκειτο νὰ κριθῶσι ζητήματα ἀφορῶντα τὴν ὕπαρξιν τοῦ τόπου αὐτοῦ, ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε νὰ ἐπωμισθῇ τὸ μεγάλο αὐτὸ ἔργον, μόνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος παρέλαβε μεθ’ ἑαυτοῦ, τὸν ἑαυτόν του, τὸν ὑφυπουργόν, τοὺς Πρέσβεις ἐν Λονδίνῳ καὶ Παρισίοις καὶ μὲ ὅλον αὐτὸ τὸ βαρὺ τεθωρακισμένον ἅρμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, μετέβη εἰς Παρισίους καὶ τὸ ἔθεσεν ἀπέναντι τοῦ κολοσσοῦ τοῦ Σλαυϊκοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος ἐνεφανίσθη ἐκεῖ μὲ μίαν σωρείαν ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, μὲ μίαν σωρείαν διπλωματῶν, μὲ μίαν σωρείαν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ μὲ μίαν εὐθαρσίαν ἀπέραντον, τὴν ὁποίαν δικαιολογεῖ ἡ ἄγνοια, ἐπερίμενε μακαρίως νὰ δρέψῃ ἐκεῖ δάφνας. Ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς οὕτω δημιουργηθείσης ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας; Ἦσαν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας ὑπέστημεν, καθ’ ὅλην τὴν διάσκεψιν τῶν Παρισίων. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ ἀκόμη, ὅτι ἡ μεταβαίνουσα εἰς Παρισίους Ἀντιπροσωπεία δὲν ἔπρεπε νὰ στηρίζεται μόνον εἰς τὸν ἕνα πόδα, ἀπὸ τοὺς δύο πόδας ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἦτο συγκεκροτημένη. Διότι ἀπέλιπον ἀπὸ αὐτὴν, ὅλοι οἱ ἐν τῇ Κυβερνήσει παράγοντες, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν τὸν ἄλλον πόδα, τὸν πόδα τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ἀντελήφθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἦτο τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, κόμμα δεξιὸν καθ’ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ στηριχθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ ἄλλου ποδός, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διὰ νὰ ὑπάρχῃ βάθρον δεξιὸν καὶ ἀριστερόν. Δέν ἀντελήφθη ἀκόμη, ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ ἐν Παρισίοις ἀντιπροσωπεία ἦτο ἓν ἐπίλεκτον μέρος τοῦ ἑνὸς ποδὸς καὶ ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἄλλου κόμματος εἶχε καταγγείλει τὸν Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διεξάγει καλῶς τὸν διπλωματικὸν ἀγῶνα. Καὶ ὅταν ταῦτα ἐλέγοντο, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἐπερίμενε, ὅπως οἱ ξένοι ἔχουν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι πραγματικῶς ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ ἐπερίμενε νὰ δημιουργηθῇ ἡ πεποίθησις εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει δίκαιον, ὅταν οἱ ἄλλοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὡς κόμμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπεδοκίμαζον τὰς πράξεις τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἡγεῖτο τῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ τότε συνέβησαν περίεργα πράγματα. Εἶπε προηγουμένως, ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπραξε τὸ καθῆκόν της, καὶ ὅτι ἐπανειλημμένως παρουσίασεν εἰς τοὺς ξένους αἰτήσεις, διὰ τὴν αὔξησιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ ἀμυνθῇ κατὰ τῆς ἀνταρσίας. Τὰ γνωρίζομεν αὐτά. Καὶ γνωρίζομεν, ὅτι πραγματικῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως ἐζήτησε νὰ τῆς δοθοῦν τὰ μέσα ταῦτα. Ἐζήτησε μὲ ἐπιστημονικῶς κατηρτισμένα σχέδια, τῆς εἰδικῆς μας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἀγνοεῖ, ὅτι μεταξὺ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πολιτικῆς, ὑπάρχει διαφορά, διότι πολιτικὴ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἐκτέλεσις καὶ ἡ ἐκτέλεσις ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐπιμονὴν καὶ τὴν αὐτοθυσίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιδείξουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐλησμόνησε καὶ τοῦτο, ὅτι ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ μίαν πενταετίαν κατώρθωσε νὰ ἔχῃ πραγματικὰς νίκας εἶναι, διότι τὰ Ἑλληνόπουλα χάνουν εἰς τὰς μάχας τὴν ὕπαρξίν των. Ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε συνώδευσε καμμίαν ἔκκλησίν της, περὶ χορηγήσεως τοιαύτης τινὸς βοηθείας, μὲ τὴν δήλωσιν τὴν ρητήν, ὅτι ἐὰν δὲν κατορθώσῃ νὰ τύχῃ τῆς βοηθείας αὐτῆς, δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠθέλησεν ἀκόμη νὰ περιβληθῇ τὴν μεγάλην πανοπλίαν, τὴν βαρεῖαν πανοπλίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔδιδεν εἰς αὐτὴν ἡ ἔγκρισις ἐκ μέρους ὅλου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τῆς αἰτήσεως, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα αὐτὴ ἡ στρατιωτικὴ βοήθεια, διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον μόνη της. Ποτὲ δὲν ἐζήτησεν, ἡ Κυβέρνησις, τὴν σύμπραξιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τί ἔκαμε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις; Ἔβαλεν εἰς τὴν τσέπην τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν τῆς ἔδωσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ Σεπτέμβριον, καὶ κατόπιν τῆς ἔστρεψε τὰ νῶτα. Οὐδέποτε ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις, οὔτε τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ συγκαλέσῃ. Ποῖαι εἶναι αἱ δάφναι τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς Παρισίους; Ὁ κ. Βισίνσκυ, ὁ ἀρχηγὸς τῆς μεγάλης αὐτοκρατορίας ἐσηκώθη καὶ εἶπε τὰ ἑξῆς περίεργα πράγματα διὰ τὴν Ἑλλάδα: Πῶς ζητεῖ ἡ πολιτικὴ Ἐπιτροπή, πῶς ζητεῖ ἡ ὀργάνωσις τῶν Κρατῶν, ὅπως ἐπαναλάβουν τὰς διπλωματικὰς σχέσεις ἡ Ἀλβανία καὶ ἡ Βουλγαρία μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἡ Βουλγαρία καὶ ἡ Ἀλβανία εἶναι χῶραι, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς ἐζήτησεν ἐδάφη των; Ταῦτα εἶπεν ὁ κ. Βισίνσκυ καὶ δὲν ὑπῆρχε μία Ἑλληνικὴ φωνή, ἡ ὁποία νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτά, καὶ νὰ εἴπῃ: Μὰ ἡ Ἑλλὰς ποὺ ἔκαμε τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Ἀλβανίας καὶ τῆς Βουλγαρίας διὰ νὰ λάβῃ τὰ ἐδάφη αὐτά, ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τρεῖς ἀποφάσεις τῆς Εὐρώπης, διὰ τῶν ὁποίων κυροῦνται αἱ ἐπαρχίαι αὐταὶ εἰς ἡμᾶς. Ἐν τοσούτῳ ἐνεφάνισε μόνον τὴν τοιαύτην αἴτησίν της ἐνώπιον τῆς διασκέψεως τῆς εἰρήνης. Ἐνῷ ἡ Ρωσία ἔκαμε πόλεμον ἐναντίον τῆς Πολωνίας διὰ νὰ λάβῃ ὡρισμένα πράγματα καὶ ἡ Ρωσία ἔκαμε πόλεμον ἐναντίον τῆς Φιλανδίας διὰ νὰ λάβῃ μίαν ὁλόκληρον ἐπαρχίαν ἀπὸ τὸ μικρὸν αὐτὸ Κράτος καὶ ἐν τοσούτῳ ἡ Ρωσία μετὰ τῆς Πολωνίας καὶ Φιλανδίας εὑρίσκεται εἰς θαυμασίας διπλωματικὰς σχέσεις. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριε Βισίνσκυ, νὰ λέγετε ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ διπλωματικὰς σχέσεις, διότι ἐτόλμησεν εἰς τὴν διάσκεψιν τῆς εἰρήνης, νὰ ζητήσῃ ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι διὰ τριῶν ἀποφάσεων εἶχον ἐπιδικασθῆ εἰς ἡμᾶς; Ἀλλὰ τοῦτο μόνον ἐλέχθη, κύριοι βουλευταί; Ὁ κ. Μπέμπλερ, εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καταδυναστεύει τὴν μειονότητα αὐτήν, καὶ ὅτι διὰ τὴν μειονότητα αὐτὴν δὲν ἔχει λάβει κανένα προστατευτικὸν μέτρον. Καὶ δὲν ἐσηκώθη μία Ἑλληνικὴ φωνὴ, ἡ ὁποία νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ὑφίστανται μειονότητες εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι δὲν ὑπάρχει ἐκ τοῦ Συντάγματος μία τοιαύτη κατάστασις, διότι ὅσοι παρέμειναν ἐνταῦθα εἶναι πολῖται Ἕλληνες. Δὲν ὑπῆρξεν οὐδεμία τοιαύτη ἀπάντησις, καὶ τότε μόνον ἕνα μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκ τῶν καλυτέρων, ἐτόλμησε νὰ γράψῃ εἰς μίαν ἐφημερίδα, ὅτι δὲν ἠδυνήθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τίποτε ἐπ’ αὐτοῦ νὰ κάμῃ. Ὅταν τοιαύτη εἶναι ἡ ἰδική μας συμπεριφορά, τότε θὰ ἀντιληφθῆτε διατὶ ἐδόθη ἕνας κόλαφος εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Διότι εἰς τὴν πρότασιν τῆς Ρωσίας, ὅπως ἀποδοκιμασθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διὰ τὰ καταπιεστικὰ μέτρα αὐτῆς ἐναντίον τῶν δύο ἐθνοτήτων τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀλβανίας, ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος 21, ἐψήφισαν κατὰ 13 καὶ 10 ἀποχαί. Ποῖοι ἦσαν αὐτοί, ποὺ ἔδωσαν τὴν ψῆφον ἐναντίον μας; Ἦσαν Κράτη ἐθνικιστικὰ καὶ μεταξὺ τῶν 32 ψήφων μόνον 6 ἦσαν κομμουνιστικαί, 26 ἄλλαι ψῆφοι ἐδόθησαν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, καὶ μάλιστα ἀπὸ ἐθνικιστικὰ Κράτη. Καὶ διατί αὐτό; Διότι οὐδέποτε ὑπῆρξε προπαγάνδα ἐν Παρισίοις ἢ ἀλλοῦ, ἡ ὁποία νὰ πείσῃ τὸν κόσμον ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶχε δίκαιον. Αὐταὶ ἦσαν αἱ δάφναι, τὰς ὁποίας ἔδρεψεν ἡ Ἐθνική μας Ἀντιπροσωπεία. Καὶ ποία ἦτο ἡ στάσις τῶν μεγάλων φίλων τῆς Ἑλλάδος; Ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ Βελγίου εἰς τὴν πρότασιν τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸ παιδομάζωμα, εἶπεν ὅτι, θὰ ἀπολυθοῦν τὰ παιδιὰ ἐὰν πραγματικῶς οἱ γονεῖς τὸ ζητήσουν. Ἄλλος μεγάλος φίλος τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐστραλίας, ὁ ὁποῖος ἔστειλε τηλεγράφημα εἰς τὴν Ἑλλάδα ζητῶν νὰ μὴ ἐκτελεσθοῦν ἀποφάσεις τοῦ Στρατοδικείου. Καὶ τί ἔγινε τότε; Ἀντὶ νὰ τὸν διαφωτίσωμεν τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, τὸν φίλον αὐτὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ τοῦ εἴπωμεν ὅτι ἔχει ἄδικον, ἐστάλη μία ὀξυτάτη ἐπιστολὴ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀπήντησεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Αὐστραλίας, δευτέρα ὀξυτάτη ἐπιστολὴ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἐπερίμενεν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν οἱ φίλοι τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν νὰ εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν, ὅταν δὲν ἐφρόντιζε ποτὲ, ὄχι μόνον νὰ διαφωτίζῃ αὐτοὺς ἀλλὰ καὶ νὰ ὑβρίζῃ αὐτούς. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις. Δύο ἦσαν τὰ μεγάλα γεγονότα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀμνηστία ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁ ἐθνικὸς συναγερμὸς ἀφ’ ἑτέρου. Δύο ἦσαν τὰ μεγάλα γεγονότα τῆς Ἑλλάδος, νὰ κατορθώσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποδοθῇ μία πραγματικὴ κύρωσις ἐναντίον τῶν γειτόνων μας καὶ ὄχι νὰ ἐκφρασθῇ μία ἠθικὴ καταδίκη, ἀλλὰ πραγματικῶς νὰ ἐπιβληθῇ ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, ὥστε νὰ κλείσουν τὰ σύνορα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται οἱ συμμορῖται ἢ τοὐλάχιστον νὰ δοθοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅλα τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δύναται καὶ μόνη της νὰ καταστρέψῃ τὴν ἀνταρσίαν αὐτήν. Τίποτε ἀπ’ αὐτὰ δὲν ἐδόθη. Ὅταν δὲ ἔχωμεν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἐπὶ 15 μῆνας καὶ οὐδεμίαν ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν τούτων κατώρθωσε νὰ ἐκτελέσῃ, ἐρωτῶ ὑμᾶς, δὲν νομίζετε, ὅτι τὸ ποτήριον τῆς ἀνοχῆς, τοιαύτης Κυβερνήσεως ὑπερεπληρώθη; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἐὰν μένῃ ἀκόμη ὀλίγος καιρός, καὶ ὑπάρχει καιρός, ὅτι ὀφείλει νὰ σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ μεγάλην πνοὴν καὶ ἀποφασιστικότητα, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της νὰ δώσῃ τὴν ζωὴν αὐτῆς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ξένους ὅτι, ἐὰν τὰ πράγματα δὲν συντελεσθοῦν, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παραμείνω εἰς τὴν ἐξουσίαν. Πότε ὅμως εἶπε τοῦτο ἡ Κυβέρνησις; Πότε ἐκάλεσε τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ τῆς εἴπῃ, ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει ἕνα ἐθνικὸν ζήτημα καὶ ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν στρατόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλάβῃ μίαν πραγματικὴν ἐπίθεσιν. Ἀναλαμβάνεις σὺ τὴν εὐθύνην αὐτήν. Οὐδεμία ἐζήτησε βοήθειαν. Ὁ Κυβερνητικὸς κατήφορος, εἰς ὃν ἐναλλὰξ κυλίεται ἡ Κυβέρνησις, ἔφερεν αὐτά. Ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀνακοπῇ ἡ Κυβερνητικὴ αὐτὴ ἀβελτηρία καὶ ἀνικανότης καὶ τοῦτο δύναται νὰ τὸ ἐπιτύχῃ μόνον ἡ καταψήφισις ὑπὸ τοῦ Σώματος. Ἄλλως θὰ φέρωμεν ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς τρομερᾶς συμφορᾶς, ἥτις ἐπικρέμαται εἰς τὴν Χώραν. (Χειροκροτήματα).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Βαμβέτσος, ἔχει τὸν λόγον.

§211Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Ὅταν πρὸ 14 μηνῶν ἐσχηματίσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἤμην ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκθύμως καὶ εἰλικρινῶς ἐπίστευον εἰς τὴν λύσιν τῆς συνεργασίας τῶν δύο κομμάτων καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ πράγματα θὰ εὐωδοῦντο διὰ τῆς συνεργασίας αὐτῆς. Ἀπέδιδον ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐπίστευον, ὅτι διὰ τῆς συμμετοχῆς αὐτῆς θ’ ἀπέκτα κῦρος ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ. Παρὰ τοὺς ἐνδοιασμούς, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον ὡς ἐκ τῆς κατευναστικῆς πολιτικῆς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐπίστευον, ὅτι τὸ δεύτερον τῆς πολιτικῆς αὐτῆς σκέλος, τὸ σκέλος, ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπεστήριζεν, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπιτύχῃ ἡ πολιτικὴ τοῦ κατευνασμοῦ, θὰ ἐφαρμόσῃ τὴν δυναμικὴν πολιτικήν, ἐπίστευον λέγω, ὅτι τὸ δεύτερον αὐτὸ σκέλος, ἡ δυναμικὴ πολιτική, ἐφαρμοζομένη ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευον εἰς τὸν κατευνασμόν, θὰ συνετέλει εἰς τὸ νὰ ἐκλείψουν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ οἱ δισταγμοί, οἱ ὁποῖοι διετυπώθησαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς δυναμικῆς πολιτικῆς, ὅταν αὕτη ἐφηρμόζετο ἀπὸ κόμμα ὅπερ δὲν ἦτο ἐξωτερικῶς ἀδιάβλητον. Καὶ πράγματι, αἱ πρῶται ἐνδείξεις ἦσαν εὐνοϊκαί. Ἀλλ’ ἀτυχῶς, μετά τινας μῆνας προέκυψεν, ὅτι ἡ συνεργασία αὕτη δὲν ἀπέφερε τοὺς προσδοκωμένους καρποὺς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικῆς. Εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἡ κατάστασις δὲν ἐβελτιώθη, τοὐναντίον ὁ ἄκρατος κομματισμὸς, ὁ ὁποῖος ἐχαρακτήριζε τὴν πρώτην μεταπολεμικὴν Κυβέρνησιν, ἐξηκολούθει ἀκατάσχετος καὶ κατὰ τὴν συνεργασίαν τῶν δύο κομμάτων, διότι τὸ ἓν ἐξ αὐτῶν δὲν εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου σκέλους τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τερματισθῇ ὁ κομματισμός. Ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς, δὲν νομίζω, ὅτι αἱ ἐπιτυχίαι ἦσαν ἀνάλογοι μὲ τὰς προσδοκίας μας, διότι παρεσχέθη μία βοήθεια, ἀλλὰ ἦτο πολὺ μικρὰ ἐν σχέσει πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀνεμένομεν ἀπὸ Κυβέρνησιν τοιούτου διεθνοῦς κύρους. Τοιουτοτρόπως ἠναγκάσθημεν κατὰ Δεκέμβριον 1947 νὰ δηλώσωμεν, ὅτι ἐπαύσαμεν νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτε δὲ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ τρέχοντος ἔτους προεκλήθη πολιτικὸν ζήτημα, τότε ἐξεθέσαμεν, ὑπὸ ἄλλην ἰδιότητα, τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς καὶ τὸ κόμμα, ὅπερ τότε ἐξεπροσωπεύομεν, νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἐπαίρεται διὰ τὰς ἐπιτυχίας αὐτῆς. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, διότι εἶναι μάταιον νὰ συζητῶμεν ἐπὶ προγράμματος κυβερνητικοῦ ἔπειτα ἀπὸ 15 μηνῶν συνεργασίαν τῶν ἤδη ἐν τῇ Κυβερνήσει κομμάτων, ὅταν ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν τὰ ἀποτελέσματα τῆς συνεργασίας αὐτῆς. Καὶ ταῦτα εἶναι τὰ ἑξῆς: Ὅτι, ἐνῷ ἡ πρώτη μετεκλογικὴ Κυβέρνησις παρέλαβε 15000 συμμοριοπλήκτους καὶ παρέδωσεν εἰς τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν 200 χιλ. κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικὴν τοῦ ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας, ἡ ὁποία τερματίζεται τὸν Ἰούνιον τοῦ 1948, ἔχομεν 635 χιλ. συμμοριοπλήκτους, δηλαδὴ ὑπὲρ τὸ τριπλάσιον τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον παρέλαβεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς εἶναι κατώτερος τῆς σημερινῆς πραγματικότητος ἤδη. Ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς ἡ Κυβέρνησις ἐπαίρεται ὅτι ἐβελτίωσε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀλλὰ κατ’ Αὔγουστον 1947 παρέλαβε τὸν τιμάριθμον εἰς 17215 μὲ βάσιν 100 τοῦ 1939, συμφώνως πρὸς τὸ ἐπίσημον δελτίον τῆς Τραπέζης Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ἐκυκλοφόρησε σήμερον καὶ δίδει τὸν τιμάριθμον τοῦ Αὐγούστου 1948, ὁ ὁποῖος ἀνῆλθεν εἰς 25074 καὶ δοθέντος ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μέχρι τοῦδε πείρας ὁ τιμάριθμος ἀνέρχεται περίπου κατὰ 500 μονάδας μηνιαίως, θὰ πρέπει κατὰ Νοέμβριον νὰ εἶναι 26.500 ἔναντι 17.200, ὅπου τὸν παρέλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ὡμίλησαν ἐπίσης περὶ τῆς νομισματικῆς των πολιτικῆς. Ἡ πολιτικὴ δὲ αὐτὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἐνῷ κατ’ Αὔγουστον 1947 ἡ κυκλοφορία ἀνήρχετο εἰς 711 δισεκατ., κατ’ Αὔγουστον 1948 αὕτη ἀνῆλθεν εἰς 1 τρισεκατομμύριον 48 δισεκατ. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ κατάστασις εἰς τὰς γενικὰς αὐτῆς γραμμάς, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπαίρεται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἑπομένως, νομίζω, ὅτι ἔπαυσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἔθνους καὶ ἦτο εὔλογος ἡ πρὸ δεκαμήνου ἀπόφασίς μας νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλά, ἀτυχῶς τὰ ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα ἐξακολουθοῦν νὰ παρέχουν εἰς αὐτὴν τὴν ἐμπιστοσύνην των καὶ τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις ἐξηκολούθει τὸν βίον της μέχρι τοῦ Αὐγούστου 1948, ὁπότε ἡ Βουλὴ ἐξεδήλωσε τὰ πρὸς αὐτὴν αἰσθήματά της μὲ τὰ ἑξῆς τρία δείγματα. Πρῶτον, ὁμὰς βουλευτῶν κατέθεσε πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς ἐν σχέσει πρὸς τὴν στρατιωτικὴν κατάστασιν. Δεύτερον ὁμὰς δέκα τριῶν βουλευτῶν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶχεν ἑτοιμάσει νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς πρότασιν περὶ ἄρσεως τῆς ἐμπιστοσύνης των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐξεδήλουν τὴν πίστιν των ἐπὶ τὸν σχηματισμὸν ὑπερκομματικῆς Κυβερνήσεως. Συγχρόνως δὲ τρίτον, εἶχεν ἀρχίσει κίνησις ἐκ μέρους μελῶν τοῦ τότε ἑνιαίου κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀποφασίσει νὰ ἄρουν τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ζητήσουν ὡσαύτως τὸν σχηματισμὸν ὑπερκομματικῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὰ τὰ φαινόμενα ἦσαν ἡ ἀφορμή, ἡ ὁποία συνετέλεσεν ὥστε ἡ Κυβέρνησις κατ’ Αὔγουστον 1948 νὰ καλέσῃ τὴν Βουλὴν καὶ δὴ διὰ Διατάγματος τοιχοκολληθέντος εἰς τὰς θύρας τοῦ Κοινοβουλίου, τρόπον ὅλως ἰδιόρρυθμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκήρυξε τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφυγομάχει, δὲν ἐφυγοδίκει κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατ’ Αὔγουστον τρέχοντος ἔτους, θὰ εἶχε τότε ἐκδηλωθῆ ἡ κυβερνητικὴ κρίσις καὶ ἑπομένως οὐδαμῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τώρα συζήτησις περὶ ἐπικαίρου ἢ μὴ ἐπικαίρου τῆς ἐκρήξεως τῆς κυβερνητικῆς κρίσεως, διότι τὸν Αὔγουστον τοῦ 1948 οὐδὲν ζήτημα ὑπῆρχε, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρακωλύσῃ τὴν δημιουργίαν τοιαύτης κρίσεως. Ἐάν, ἑπομένως, ἡ Κυβέρνησις δολίως, διὰ τῆς δολίας αὐτῆς πράξεως, τῆς κηρύξεως τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς συνόδου, ἀνέβαλε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα τὴν ἔκρηξιν τῆς κρίσεως, αἱ εὐθῦναι βαρύνουν ἀκέραια τὴν Κυβέρνησιν. Οὕτω, τὸν Ὀκτώβριον ἐπανελήφθησαν, κατ’ ἀνάγκην ἐκ τοῦ Συντάγματος, αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος, τότε προέκυψε πάλιν ἡ δυνατότης καὶ θὰ ἔπρεπε ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴχομεν θέσει τὸ ζήτημα τὸ Αὔγουστον τρέχοντος ἔτους, νὰ προκαλέσωμεν κυβερνητικὴν κρίσιν. Ἀλλὰ τότε, ἐν ὄψει τοῦ γεγονότος, ὅτι τότε διεξήγοντο συζητήσεις ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ΟΗΕ, ἀπεφύγομεν ἅπαντες οἱ τότε ἐνδιαφερόμενοι νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἀναμένοντες τὸν τερματισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ΟΗΕ. Ἐπράξαμεν δὲ τοῦτο, κ.κ. βουλευταί, μολονότι εἴμεθα πλήρως πεπεισμένοι περὶ τῆς ἀπολύτου ἀνικανότητος τῆς ἐν Παρισίοις ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, μὲ μόνην τὴν σκέψιν τὴν ἐκφραζομένην ἀπὸ τὴν γνωστὴν ἀγγλικὴν παροιμίαν ὅτι «δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀλλάζῃ κανεὶς τὰ ἄλογα εἰς τὸ μέσον τοῦ ποταμοῦ». Διότι πράγματι, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ ἔχωμεν μεταβολὴν τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν θὰ ἦτο εὔκολον εἰς τὴν διάδοχον κατάστασιν νὰ ἐκπροσωπήσῃ ἀμέσως τὴν χώραν ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως, ἀφ’ ἑτέρου δέ, θὰ ἐδίδομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν εὔκολον νίκην, διότι αὕτη θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅτι «ἐὰν ἡμεῖς ἐμένομεν καὶ ἐξηκολούθημεν νὰ ἐκπροσωπῶμεν τὴν Ἑλλάδα, ἄλλα θὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα, σεῖς δὲ εἶσθε ὑπεύθυνοι τῆς καταστάσεως αὐτῆς». Βεβαίως, θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ κατηγορηθῶμεν ἐν μέρει ἐπὶ ἐλλείψει ἐπαρκοῦς πολιτικοῦ θάρρους, διότι ἐδέχθημεν τὴν ἀναβολὴν αὐτήν, ὅτι δηλ. δὲν ἐτολμήσαμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά εἴτε ἔξωθεν, ἀπὸ μέρους τῆς κοινῆς γνώμης, ἐρχόμενα, εἴτε ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, μολονότι εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι οὐδὲν τὸ ἀγαθὸν ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐκπροσωπήσεως αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις, ὑπεκύψαμεν εἰς τὴν κοινὴν διάθεσιν, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη καὶ διὰ μιᾶς συστάσεως ἐκ μέρους τοῦ Στέμματος, πρὸς τὴν ὁποίαν δὲν ἠθελήσαμεν τότε νὰ ἐκδηλώσωμεν διαφωνίαν, ὑπεκύψαμεν εἰς τὴν σύστασιν αὐτὴν καὶ ἀνεβάλαμεν τὴν ἐμφάνισιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλέσουν κυβερνητικὴν κρίσιν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης καὶ ἐφεξῆς ἡ πρωτοβουλία τῆς κρίσεως ἐξέφυγε τῶν χειρῶν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ μετεφέρθη εἰς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης καὶ ἐφεξῆς ἡ Κυβέρνησις μόνον ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία διὰ τῶν δηλώσεων αὐτῆς ἀνήγγειλεν, ὅτι ἦτο ἤδη ὑπὸ παραίτησιν καὶ ὅτι ἀνέμενε τὸν τερματισμὸν τῶν συζητήσεων ἐνώπιον τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησιν αὐτῆς. Ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου προκύπτει σαφῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ποιουμένη τοιαύτας δηλώσεις, ἐθεώρει, ὅτι ἡ κρίσις ἐκρηγνυομένη μετὰ τὸ πέρας τῶν συζητήσεων τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἔπαυε πλέον νὰ εἶναι ἄκαιρος. Θεωροῦμεν, ἑπομένως, ἀπαράδεκτον ἀπολύτως, δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι προεκλήθη ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ἀκαίρως ἡ κρίσις. Διότι ἡ κρίσις, ἐὰν προεκλήθη καὶ εἶναι ἄκαιρος, προεκλήθη ἀκαίρως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καθ’ ἡμᾶς, ἡ κρίσις δὲν ἦτο ἄκαιρος. Ἦτο, ἀτυχῶς, παράκαιρος. Ἀφήσαμεν δηλ. πλέον τοῦ δέοντος τὴν φθοροποιὸν δρᾶσιν τῆς Κυβερνήσεως ἔν τε τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ, ὥστε νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὰ πρόθυρα τῆς καταρρεύσεως τοῦ κυβερνητικοῦ οἰκοδομήματος. Ἐὰν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὸν Αὔγουστον δηλαδή, ἡ κρίσις ἐξερηγνύετο ὅπως ἔπρεπε νὰ ἐκραγῇ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἀλλοῖα θὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα καὶ ἐν τῷ διεθνεῖ στίβῳ καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἔδειξεν, ὡς ἀναμένετο, πλήρη ἀνικανότητα ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ ἑλληνικοῦ ζητήματος. Δὲν ἐξετάζω ἐὰν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπιτύχομεν ἦτο ἢ δὲν ἦτο ἄξιον λόγου. Εἶναι καὶ αὐτὸ κἄτι, ἓν ἔγγραφον τὸ ὁποῖον περιέχει μίαν καταδίκην τῆς δράσεως τῶν βορείων γειτόνων, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κύρους τῆς παρούσης. Διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔδιδε τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι μεταβαίνει εἰς Παρισίους ὄχι διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν πλατωνικὴν αὐτὴν ἀπόφασιν, τὴν ἄνευ ἀξίας, ἀλλὰ τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτύχῃ τὸ σφράγισμα τῶν ἑλληνικῶν συνόρων. Ἀλλὰ τοῦτο ὄχι μόνον δὲν τὸ ἐπέτυχε, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν τὸ ἐζήτησε. Διότι, ἐπὶ τέλους, θὰ εἶχεν ὑπὲρ αὐτῆς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἐζήτησε κἄτι καὶ δὲν τὸ ἐπέτυχεν. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Κυβέρνησις κατέρχεται μέχρι τοῦ ἐλαχίστου αὐτοῦ σημείου, ὥστε νὰ περιμένῃ ἁπλῶς μίαν ἠθικὴν καταδίκην, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ πρέπει νὰ καταδικασθῇ διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐχειρίσθη τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα. Παραλείπω νὰ ἀναφέρω ἄλλες λεπτομέρειες ἐν σχέσει μὲ τὴν τακτικὴν τῆς ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας ἐν Παρισίοις καὶ ἀρκοῦμαι νὰ σημειώσω μόνον ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ φιλικὸς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τύπος, ἐχαρακτήρισε τὴν ἐμφάνισιν τῆς ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας ὡς πενιχροτάτην. Οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἀνεγνώσθησαν ἐν Παρισίοις ἔκαμαν τὴν ἐντύπωσιν ἐκείνων τῶν τυπικῶν ἐπικηδείων λόγων, τοὺς ὁποίους ἀπαγγέλλει κανεὶς ὅταν δὲν γνωρίζῃ τὸν κηδευόμενον νεκρὸν ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται, ἢ ὑπενθυμίζουν τοὺς παλαιοὺς ἐκείνους λόγους τοὺς ὁποίους πτωχοδιδάσκαλοι ἀπαγγέλλουν, ἀντιγράφοντες ἀπὸ κάποιο κιτρινισμένο φύλλο παλαιᾶς ἐφημερίδος. Ἔλειπεν ὁ ἐνθουσιασμὸς ἀπὸ τοὺς ρήτορας τῆς ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀμφοτέρους τοὺς πρώτους κυρίους ρήτορας. Καὶ ἑπομένως, ὄχι μόνον δὲν δεχόμεθα, ὅτι ἀκαίρως προεκλήθη τὸ ζήτημα, ἀλλά, τοὐναντίον, πιστεύομεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχυτέρα ἀπομάκρυνσις ἐκ Παρισίων τῶν δύο πρώτων ἀντιπροσώπων, τῶν δύο μελῶν τῆς ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, λυπούμεθα δὲ διότι ἀφήσαμεν αὐτοὺς ἐπὶ τόσον χρόνον νὰ δρῶσιν καθ’ ὅν τρόπον ἔδρασαν μέχρι τοῦδε. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἐξωτερικῆς πλευρᾶς, ἐσωτερικῶς, κύριοι, εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς περιέργου θεάματος. Μία ἀγωνία, μία ἀνησυχία κατέχει τὴν χώραν. Οἱ συρρέοντες καθημερινῶς εἰς τὰς πόλεις συμμοριόπληκτοι, εἶναι ἡ ἀφορμὴ μιᾶς ἀγανακτήσεως, ἀλλὰ καὶ μιᾶς ἀνησυχίας, ἡ ὁποία ἐκφράζεται ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τῆς χώρας μέχρι τοῦ ἄλλου. Δέν ὑπάρχει πλέον σήμερον καμμία περιφέρεια, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἐκφράζεται ἡ ἀνησυχία. Ἐκκλήσεις ἀκούομεν ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας «τί θὰ γίνουμε, διατὶ μᾶς ἀφήνετε εἰς τὴν τύχην μας»; Καὶ μὲ ὅλα αὐτὰ θέλετε νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ ἀνεχώμεθα τὸ συγκρότημα αὐτό, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν κατάστασιν αὐτήν; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ περαιτέρω παραμονὴ τοῦ συγκροτήματος αὐτοῦ θὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἀνησυχίαν καὶ τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ ὅτι σήμερον χρειάζεται μία νέα πνοή, χρειάζεται ἕνας νέος ἄνεμος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν καὶ αἰσιοδοξίαν εἰς τὸν ἀγῶνα; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κ.κ. βουλευταί, ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ προκύψῃ ἡ κυβερνητικὴ κρίσις, διὰ νὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν σήμερον, ἀναμετροῦσα καὶ αὐτὰς τὰς ἰδικάς της εὐθύνας, νὰ σκεφθῇ ἐὰν θὰ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις χειριζομένη τὰ δημόσια πράγματα. Καὶ ἡ κρίσις προέκυψεν ἐκ τῆς δηλώσεως τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Παρασκευήν, ὅτι ὑποβάλλει τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅπως εἶπον, τὴν κρίσιν τὴν προεκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις. Δὲν δικαιοῦται ἑπομένως, νὰ λέγῃ ἀπολύτως τίποτε ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς προκλήσεως αὐτῆς. Καὶ τότε, κύριοι, ἤρχισε νὰ παρουσιάζεται ἕνα θλιβερὸν θέαμα, ἕνα θέαμα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν δὲν εἶχεν ἴδει, θέαμα οἰκτρᾶς καὶ ἐλεεινῆς κομματικῆς σκέψεως, ἡ ὁποία κατηύθυνε τὴν ὅλην κίνησιν περὶ τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως. Ἐδόθη ἡ ἐντολὴ εἰς τὸ πλειοψηφοῦν κόμμα καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος αὐτοῦ, ὁ δῆθεν ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπεν ἡ κρίσις νὰ τερματισθῇ ἐντὸς ὡρῶν, περιέφερεν εἰς τὸν θύλακά του τὴν ἐντολὴν αὐτήν, ἐπὶ πέντε ἡμέρας, διαπραγματευόμενος καὶ παζαρεύων μετὰ τῶν διαφόρων κοινοβουλευτικῶν παραγόντων, ἕως οὗ κατέληξεν εἰς τὸ ἐλεεινὸν ἐκεῖνο θέαμα τὴν ἰδίαν στιγμὴν νὰ καταθέτῃ ὁ ἕνας ἀρχηγὸς τὴν ἐντολὴν καὶ τὴν ἰδίαν στιγμὴν νὰ ἀναλαμβάνῃ ὁ ἄλλος, διότι δὲν ἐνεπιστεύετο ὁ μὲν εἰς τὸν δέ, διότι θὰ ἦτο δυνατόν, ποιούμενος οὗτος χρῆσιν τῆς ἐντολῆς, μίαν ὥραν ἐνωρίτερον, νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκτάκτου τινὸς γεγονότος καὶ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἰδίας αὐτοῦ ἐμπνεύσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ἐμφάνισις, ἡ πρώτη αἰσιόδοξος ἐμφάνισις ἐκ τῆς συνεργασίας τῶν δύο ἀρχηγῶν ἐν τῇ παρούσῃ Κυβερνήσει. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Εἴχομεν συνηθίσει εἰς τὸν μακρὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας αὐτῆς, τὰ ὑπουργικὰ ἀξιώματα νὰ καταλαμβάνωνται κατόπιν μεγάλων κοινοβουλευτικῶν ἀγώνων, κατόπιν ἐντόνων προσπαθειῶν τῶν πολιτικῶν νὰ ἀναδεικνύωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πάντοτε καλλίτεροι. Καὶ ἀκόμη εἰς τὴν καταδικασθεῖσαν ἐκείνην ἐποχὴν τῆς φαυλοκρατίας ὠνομάζοντο ὑπουργοὶ ἄνδρες μὴ ἔχοντες κομματικὴν ἀλλὰ ἀξιόλογον κοινοβουλευτικὴν δρᾶσιν. Ἀργότερον δέ, ὅταν ἔπαυσεν ὁ ἄνεμος τῆς ἀνορθώσεως, εἴδομεν ὑπουργούς, ἀνθρώπους ἐκπροσωποῦντας μικρὰς περιφερείας, ὅπως ὁ Ἀλέξανδρος Διομήδης, ὁ Ἐμμανουὴλ Ρέπουλης ἢ μὴ ἔχοντες κόμμα ὡς ὁ Κ. Δεμερτζῆς, ἀνθρώπους δηλ. οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον πολιτικοὺς σκοπούς, ἀλλὰ οἱ ὁποῖοι ἀνεδεικνύοντο ὑπουργοὶ βάσει τῆς ἱκανότητός των. Ἀλλὰ σήμερον, κύριοι, ἄλλαι μέθοδοι ἐπικρατοῦν. Νέοι ἄνδρες νέα ἤθη. Σήμερον ἄλλοι μὲν λάμπουν διὰ τῆς ἀπουσίας των ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ προσπαθοῦν, βυσσοδομοῦντες εἰς τὰ παρασκήνια καὶ δολοπλοκοῦντες, νὰ καταλάβουν ὑπουργικὰ ἢ πρωθυπουργικὰ ἀξιώματα, νομίζοντες ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ ἔντιμος τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀναδεικνύονται οἱ ὑπουργοί. Ἀκόμη καὶ εἰς ἡμέρας, ὡς ἡ σημερινή, λιποτακτοῦν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἀποστέλλουν ἐγγράφους δηλώσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐκφράζουν τὰς θλιβεράς των γνώμας. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἡ ἄλλη προσπάθεια. Ἡ προσπάθεια δηλ. τοῦ λάθρα βιοῦν, ἡ προσπάθεια τῶν ἀνικανοτήτων καὶ τῶν ἀσημοτήτων. Βεβαίως, εἶναι φυσικόν, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐκ συναδελφικῆς ἀλληλεγγύης ἐκτιμᾷ τὰς ἀνικανότητας (γέλωτες). Ἀλλὰ θὰ ἔλεγον, ὅτι ἔφθασε νὰ ὑπερβῇ κάπως καὶ αὐτὰ τὰ ἀνεκτὰ ὅρια. Πλὴν μιᾶς ἐξαιρέσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἠλείας συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ἐπαξίως κατέλαβε τὴν θέσιν τοῦ ὑφυπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ πράγματι κόσμημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὸ μοναδικὸν ἀτυχῶς, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία προεκλήθη ἐκ τῆς ἐμφανίσεως αὐτῆς ὑπῆρξεν θλιβερά. Πρῶτον, διότι ἐπαύθησαν ἐκεῖνοι, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπῆρχον λόγοι νὰ πιστεύεται ὅτι ἐπέτυχον εἰς τὸ ἔργον των. Εἴδομεν ἀντικαθιστάμενον τὸν ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, εἴδομεν ἀντικαθιστάμενον τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, εἴδομεν ἀντικαθιστάμενον τὸν ὑπουργὸν τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας. Εἴδομεν μετατιθεμένους εἰς ἄλλα ὑπουργεῖα, ὡσὰν νὰ ἀπέτυχον εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὡς χθὲς κατεῖχον, τὸν ὑπουργὸν τῆς Ἀνοικοδομήσεως, τὸν ὑπουργὸν τῆς Ἐργασίας, τὸν ὑπουργὸν τῶν Μεταφορῶν. Καὶ δυστυχῶς αὐτὸ τὸ νόσημα φαίνεται, ὅτι ἦτο μεταδοτικὸν καὶ εἰς τὸ ἕτερον σκέλος τῆς Κυβερνήσεως. Διότι καὶ ἐκεῖ εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ αὐτοῦ θεάματος. Δὲν ἀντικατεστάθησαν μόνον ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ὑπουργῶν οἱ ὁποῖοι ἀνῆκον εἰς τοὺς ἀποδοκιμάσαντας τὴν μέχρι τοῦδε πολιτικήν τῆς παρατάξεως ἐκείνης, ἀλλὰ ἀντικατεστάθησαν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὑπουργοὶ τοῦ ὑπολοίπου κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐπιτύχει εἰς τὰ ὑπουργεῖα των, ὅπως ὁ ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς, ὁ ὑπουργὸς τῶν Δημοσίων Ἔργων, ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας. Ἀντὶ τούτων, κύριοι, ἐνεφανίσθη τὸ σημερινὸν κυβερνητικὸν συγκρότημα, τὸ ὁποῖον κατέπληξε τὸ Πανελλήνιον, μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ δημοσιογράφοι, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν καθημερινῶς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὅταν ἔλαβον τὴν φωτογραφίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, νὰ εὑρίσκωνται ἐν ἀπορίᾳ περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀπεικονίζονται ἐπὶ τῆς φωτογραφίας αὐτῆς. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος καὶ τοὺς 32 περίπου μῆνας τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, δὲν ἔλλειψα οὐδ’ ἐπὶ μίαν συνεδρίασιν, εὑρέθην πρὸ δύο φωτογραφιῶν ἐν ἀπορίᾳ καὶ μόνον διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς, κατώρθωσα νὰ ἀνακαλύψω ποῖοι ἦσαν οἱ ἀπεικονιζόμενοι εἰς τὰς φωτογραφίας ἐκείνας. Αὐτός, κύριοι, ἦταν ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον κατηρτίσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Εἶναι τὸ ἕτερον θλιβερὸν θέαμα, τῆς αὐξήσεως τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς δημιουργίας τῶν 5 ὑπουργείων, τῆς ἀφέσεως κενῶν δύο ὑπουργείων, ὥστε ἀκόμη καὶ τὴν τελευταίαν αὐτὴν στιγμὴν νὰ ὑπάρχῃ μία ἐλπὶς ἄγρας δύο ἀκόμη ἢ ἴσης ὁμάδος ὀπαδῶν, πρὸς συμπλήρωσιν τῶν δύο αὐτῶν θέσεων καὶ ἐπὶ πλέον, τὸ ἕτερον θλιβερόν, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ εὐρέως, ὅτι πρὸς ὁμάδα βουλευτῶν προσφέρονται Ὑπουργεῖα Γενικῶν Διοικήσεων, διότι ἐξεδηλώθησαν τάσεις, ὅπως καταψηφισθῇ ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι τόσον κατωτέρα ἡ ἀτμόσφαιρα, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη διὰ νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐμπιστοσύνην, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Σῶμα νὰ εὐνοήσῃ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰς τοιαύτας ταπεινὰς κατῆλθον μεθόδους. Θὰ ἦτο μία κατάπτωσις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ ἐὰν σήμερον ἡμεῖς ἐπεκροτοῦμεν αὐτὰς τὰς μεθόδους καὶ ἐδίδομεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἀνήκοντες εἰς τὰ δύο ἐν τῇ Κυβερνήσει κόμματα, θὰ ἔδιδον τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, θὰ ἐτέλουν ὑπὸ τὴν ὑπόνοιαν ὅτι οἱ μὲν διὰ νὰ λάβουν τὰ δύο κενὰ Ὑπουργεῖα, οἱ δὲ διὰ νὰ λάβουν τὰ κενὰ ἢ περιφερόμενα ὑφυπουργεῖα Γενικῶν Διοικήσεων, δίδουν ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ μέχρι τῆς χθὲς ἦσαν ἀποφασισμένοι νὰ τὴν καταψηφίσουν.

§212Γ. ΤΖΩΡΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἕνα συνεπληρώθη αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§213Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Χαίρω, κύριε συνάδελφε, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπέκτησε μίαν ψῆφον ἀκόμη. Τὰ ἐπιχειρήματα, κύριοι, τὰ ὁποῖα διετυπώθησαν εἴτε ἐντός, εἴτε ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἦσαν τὰ ἑξῆς: Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα ἦτο ἡ ἄτοπος ἀνάμιξις τοῦ συμμαχικοῦ παράγοντος. Κυκλοφορεῖ ἀπὸ ὠτὸς εἰς οὖς ἡ πληροφορία «πρὸς Θεοῦ, μὴ ἀνατρέπετε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διότι ὁ συμμαχικὸς παράγων εὐνοεῖ τὴν συνεργασίαν τῶν δύο ἱστορικῶν κομμάτων καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ διατηρηθῇ. Τὸ θέλουν οἱ ξένοι...». Εἶναι τὸ αἰώνιον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀκούομεν τώρα ἐπὶ 14 μῆνας, κάθε φορὰ ὑπάρχει κάτι τὸ ὁποῖον ξενίζει τὸ Σῶμα, ὁπότε πάντοτε ἐμφανίζεται ὡς μπαμπούλας ὄπισθεν εἰς τὰ παρασκήνια ὁ συμμαχικὸς παράγων, τὸν ὁποῖον κανένας ἐξ ἡμῶν δὲν δύναται νὰ ἐλέγξῃ, διότι βεβαίως ὁ συμμαχικὸς παράγων δὲν ἐμφανίζεται διὰ δημοσίων δηλώσεων. Εὐτυχῶς ὅμως, εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ καθησυχάσω τὸ Σῶμα διὰ μιᾶς ἀνακοινώσεως, ἡ ὁποία περιῆλθεν εἰς χεῖρας μου πρὸ ὀλίγων λεπτῶν, ἀνακοινώσεως ἡ ὁποία περιέχει ἐπίσημον δήλωσιν τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ συμμαχικοῦ παράγοντος, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὁ ὁποῖος ἐρωτηθεὶς ὑπὸ δημοσιογράφων, ἐν σχέσει πρὸς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐδημοσίευσεν ἑλληνικὴ ἐφημερὶς καὶ κατὰ τὰς ὁποίας ὁ συμμαχικὸς παράγων συνέβαλε εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξῃ ὁ ἐν λόγῳ ἐκπρόσωπος τοῦ συμμαχικοῦ παράγοντος, ἐδήλωσεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). «Ἐκεῖνο ποὺ εὐνοοῦν οἱ Ἀμερικανοὶ εἶναι μία ἀποτελεσματικὴ καὶ δραστηρία Κυβέρνησις, μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς πραγματικότητας τῆς παρούσης καταστάσεως. Τὸ πρόβλημα εἶναι ἑλληνικὸν πρόβλημα καὶ πρέπει νὰ λυθῇ ἀπὸ Ἕλληνας. Ἀλλὰ οἱ Ἀμερικανοὶ εὑρίσκονται ἐδῶ διὰ νὰ βοηθήσουν τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀνόρθωσιν καὶ τὴν σταθερότητα καὶ εὐνοοῦμεν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἔδιδε εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ ἀληθινοὶ Ἕλληνες θέλουν: νίκην καὶ ἀνόρθωσιν. Εὐνοοῦμεν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ διεχειρίζετο ἀντικειμενικῶς τὸ μέγα τετραετὲς πρόγραμμα ἀνορθώσεως, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται ἤδη καὶ ἡ ὁποία θὰ ἐξησφάλιζε τὰς βασικὰς ἐλευθερίας». Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ δήλωσις, ἀλλὰ πράγματι τῆς ἐλευθέρας καὶ μεγάλης ἐκείνης χώρας, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἐκπρόσωπος αὐτῆς. Ἑπομένως νὰ παύσουν αὐτοὶ οἱ ψιθυρισμοὶ, νὰ παύσουν αἱ ἀνησυχίαι, νὰ παύσουν αἱ διαδόσεις περὶ τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐπιθυμίας τοῦ συμμαχικοῦ παράγοντος, ἐὰν τυχὸν ἔπιπτεν ἡ Κυβέρνησις. Ὁ συμμαχικὸς παράγων θὰ ἦτο ἀπολύτως εὐχαριστημένος ἀπὸ τὴν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ ἐτύγχανε τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Διότι, δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἐπὶ μῆνας ἤδη ὁλόκληρος ὁ ξένος τύπος, ὁσάκις κάμνει κριτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, μὲ δύο μόνον ἐπίθετα συνειθίζει νὰ τὴν ἀποκαλῇ: ἀνίκανον καὶ διεφθαρμένην. Ὅταν, λοιπόν, Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τοιαύτης τυγχάνει κριτικῆς, πέσῃ καὶ εἰς τὴν θέσιν της ἔλθῃ Κυβέρνησις ἱκανὴ καὶ ἠθική, ἐν τοιαύτη περιπτώσει, βεβαίως ὁ συμμαχικὸς παράγων, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἀποδοκιμάσῃ αὐτήν, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ θὰ συνεργασθῇ ἐν πλήρει μετ’ αὐτῆς ἐγκαρδιότητι. Τὸ ἕτερον, κύριοι, ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον διατυποῦται ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, εἶναι ὅπως ἔλεγεν ὁ ἀγαπητὸς καὶ σεβαστὸς Πρόεδρος αὐτῆς, «τὸ πεπρωμένον τῆς 31 Μαρτίου 1946». Αὐτὸ τὸ πεπρωμένον, κύριοι, τῆς 31ης Μαρτίου ἕως πότε ἆρα γε θὰ πρέπει νὰ ἰσχύῃ καὶ εἶναι πράγματι τόσον ἰσχυρόν, ὡς πιστεύεται; Ἔχομεν, ἐδῶ, κύριοι, ἐκδηλώσεις περὶ τοῦ ἐναντίου. Ἔχομεν, κύριοι, τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ πλειοψηφοῦν Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ πεπρωμένου μὲ 165 βουλευτάς, ἀριθμεῖ σήμερον ὀνομαστικὴν δύναμιν 132 μόνον, ἐλπίζω δέ, ὅτι ἐκ τῆς ψηφοφορίας, ἡ ὁποία θὰ ἀκολουθήσῃ, θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς εἶναι μόνον εἰς τὰ χαρτιὰ καὶ ὅτι πράγματι κατ’ οὐσίαν ἠλαττώθη. Διατί, κύριοι, ἆραγε ἠλαττώθη; Ἦσαν προσωπικὰ ἐλατήρια τῶν 33 ἐπὶ ἔλασσον βουλευτῶν, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τοὺς ὤθησαν νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ πλειοψηφῆσαν κόμμα, μετὰ τοῦ ὁποίου συνειργάσθησαν κατὰ τὰς ἐκλογάς; Καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑπῆρχε τοιαύτη τις ὑπόνοια, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανείς, ὅτι ὁ βουλευτής, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὸν ἐκλέξαντα αὐτὸν λαόν, θὰ ἐτόλμα νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ κόμμα, ὑπὸ τὴν σημαίαν, τοῦ ὁποίου ἐξελέγη, ἐὰν τυχὸν τὸ κόμμα τοῦτο, ἐξηκολούθει νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς λαϊκῆς ἐμπιστοσύνης; Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ βουλευτής, αἰσθανόμενος τὸν παλμὸν τοῦ λαοῦ ἀναγκάζεται εἰς τὸ μέσον τῆς περιόδου νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν κομματικὸν ὀργανισμόν, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἐξελέγη, διότι δὲν θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ φέρῃ περαιτέρω τὰς εὐθύνας τῆς ὑποστηρίξεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ ἰδοὺ καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη, κύριοι, ἁπλούστατον δημοψήφισμα. Ἀπετολμήθη ἀπὸ Κυβερνητικῆς πλευρᾶς ἡ ἔκδοσις ἐφημερίδος διευθυνομένης ἐμμέσως ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, τὸ λαϊκὸν δημοψήφισμα κατεδίκασε τὴν ἐφημερίδα αὐτήν, εἰς 1.500 ἀναγνώστας ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ λαϊκὴ δύναμις, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ὄπισθεν τοῦ πεπρωμένου τῆς 31ης Μαρτίου. Πῶς εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ ἐμφανίζεται τὸ πεπρωμένον αὐτό, ὡς μία κατάστασις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ βαρύνῃ ἐπ’ ἄπειρον τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ ὁποία θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν συμφοράν, ἡ ὁποία θὰ ἀκολουθήσῃ, ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς καταστάσεως αὐτῆς; Καὶ τὸ τρίτον ἐπιχείρημα, ἐνεφανίσθη ἀνεπισήμως ὑπό τινων ἀναμενόντων εἰς τὰ παρασκήνια νὰ καταλάβουν τὴν ἐξουσίαν καὶ οἱ ὁποῖοι φαντάζονται, ὅτι παρατεινομένου τοῦ βίου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη καταρράκωσις ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὥστε νὰ κληθοῦν ὡς Μεσίαι διὰ νὰ κυβερνήσουν τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι, κύριοι, θλιβερόν, ὅτι ἀντὶ τῆς θετικῆς καὶ γονίμου ἐργασίας, ἀκολουθοῦνται τοιαῦται μέθοδοι, τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχουν ἀρκετὰ αὐστηροὶ λόγοι, διὰ νὰ καταδικάσουν. Εἶναι τρομερὰ θλιβερὸν πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ φοβοῦνται τὴν ἀνάληψιν εὐθυνῶν καὶ νὰ περιμένουν τὴν φθορὰν τῶν ἄλλων διὰ νὰ ἀνέλθουν εἰς τὴν ἀρχήν. Εἶναι τοῦτο, κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι ἀσύνηθες εἰς τὰ Ἑλληνικὰ πολιτικὰ ἤθη καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε ὁμοφώνως νὰ καταδικάσῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Εἶναι περισσότερον ὑπεύθυνος ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ἀναγνωρίζοντες τὴν θλιβερότητα καὶ ἀνικανότητα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἐννοοῦν νὰ παρατείνουν τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς, παρέχοντες ὑπὸ προθεσμίαν τὴν ἐμπιστοσύνην των, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἀγαθοῦ συνειδότος ἀκολουθοῦν τὴν Κυβέρνησιν, διότι οἱ μὲν δεύτεροι πλανῶνται, ἐνῷ οἱ πρῶτοι, ἐν γνώσει τῶν ζημιῶν ἐκ τῆς ἀνικανότητος καὶ τῆς διαφθορᾶς αὐτῆς, συντελοῦν εἰς τὴν παράτασιν τῆς καταστάσεως, ἀδιαφοροῦντες διὰ τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι κάθε ἡμέραν δύνανται νὰ προκύψουν. Ἑπομένως, νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅλα τὰ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐπιχειρήματα, εἶναι ἕωλα καὶ ἄνευ τῆς παραμικρᾶς σημασίας καὶ παραμένει ἐνώπιον ἡμῶν ὅλων τὸ πρόβλημα τῆς ἰδίας ἡμῶν εὐθύνης, διότι ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, καὶ ἡμεῖς, οἱ ἁπλοῖ βουλευταί, δὲν δυνάμεθα νὰ λέγωμεν διαρκῶς, ὅταν ἐμφανίζωνται δυσάρεστοι καταστάσεις, ὅτι πταίει ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ δώσῃ λόγον. Βεβαίως, γνωρίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ λόγον καὶ γνωρίζομεν ποία τύχη ἀναμένει τοὺς κατέχοντας σήμερον τὰ Ὑπουργικὰ ἑδώλια, τοὺς βλέπομεν ἤδη εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ κατηγορουμένου, τοὺς βλέπομεν ἤδη εἰς τὸ πεδίον τῆς ἐκτελέσεως. Ἀλλὰ ἐὰν γίνῃ τοῦτο, τί ὠφελεῖ τοῦτο τὴν Ἑλλάδα; Ὄταν θὰ πρόκειται νὰ ζητηθοῦν εὐθῦναι, ἡ Ἑλλάς, θὰ ἔχῃ πρώτη ὑποστῆ ἀνεπανόρθωτον συμφοράν. Πιστεύομεν, ὅτι κάθε ἡμέρα, κάθε ὥρα, ἡ ὁποία παρέρχεται, καθ’ ἣν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ εἰς τὴν ἀρχήν, αὐξάνει τὰς ζημίας, αὐξάνει τοὺς κινδύνους, αὐξάνει τοὺς φόβους τῆς καταρρεύσεως. Καὶ ἑπομένως, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία πρέπει ἀναλογιζομένη τὰς ἰδίας αὐτῆς εὐθύνας, νὰ σκεφθῇ, ὅτι ἡ ψηφοφορία αὐτή, ἡ ὁποία εὐτυχῶς εἶναι ὀνομαστική, θὰ δώσῃ ἓν πρὸς ἓν τὰ ὀνόματα ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴπουν «ναὶ», εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ὀνόματα αὐτὰ θὰ γραφοῦν μὲ ἀνεξίτηλα μαῦρα γράμματα εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ μείνουν ὡς αἰώνιον δεῖγμα. (Χειροκροτήματα)..... κομματικῶν σκοπῶν καὶ κομματικῶν ὑπολογισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν χάριν τοῦ κόμματος, τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἂς τὸ ἀναλογισθοῦν αὐτὸ οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι σκέπτονται νὰ περιβάλουν διὰ τῆς ψήφου των τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς, πιστοὶ καὶ συνεπεῖς πρὸς ὅσα μέχρι τοῦδε εἴπομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν δυνάμεθα βέβαια, κατὰ μείζονα λόγον σήμερον, ὁπότε τὸ Πανελλήνιον κατεδίκασε τὴν σημερινὴν ἐμφάνισιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ κατωτέρα δυνατὴ Κυβέρνησις, ὄχι ἁπλῶς διὰ περιστάσεις κρισίμους ὡς αἱ σημεριναί, ἀλλὰ καὶ διὰ μίαν ἁπλῆν μόνον καὶ συνήθη σελίδα τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου, ἡμεῖς λέγω, συνεπεῖς πρὸς ὅσα εἴπομεν δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι μετὰ τὴν σημερινὴν κοινὴν δήλωσιν, τῶν συνεργαζομένων πολιτικῶν ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκλείπει καὶ ἐκεῖνος ὁ φόβος, ὁ ὁποῖος κατεῖχε μερικούς, ὡς πρὸς τὸ τί θὰ γίνῃ αὔριον, ἐὰν τυχὸν ἡ νέα Κυβέρνησις ἀνατραπῇ. Ἐὰν τυχὸν ἡ νέα Κυβέρνησις ἀνατραπῇ, ἡ λύσις θὰ εἶναι ἄμεσος. Καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ ἐκραγῇ ἀπόψε τὴν νύκτα ἢ αὔριον ὑπουργικὴ κρίσις, μετὰ τὴν καταψήφισιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, δὲν θὰ διαρκέσῃ οὔτε πενθήμερον, οὔτε 4 ἡμέρας, οὔτε 3 ἡμέρας, οὔτε 2 ἡμέρας, ἀλλὰ ἡ λύσις θὰ εἶναι ἄμεσος καὶ θὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν Κυβέρνησιν ἀξίαν τῶν περιστάσεων, ἡ ὁποία μακρὰν πάσης κομματικῆς σκέψεως, μακρὰν παντὸς κομματικοῦ ὑπολογισμοῦ, θὰ δώσῃ πνοὴν, αἰσιοδοξίαν καὶ πίστιν εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ Ἔθνους καὶ θὰ πιστεύσῃ ὁ λαὸς καὶ κυρίως ὁ μαχόμενος Στρατός, ὅτι ἡ νέα Κυβέρνησις, δὲν θὰ εἶναι Κυβέρνησις συμβιβασμοῦ, δὲν θὰ εἶναι Κυβέρνησις ἀμφιταλαντεύσεων, καὶ ἐνδοιασμῶν, ἀλλὰ θὰ εἶναι Κυβέρνησις σταθερᾶς θελήσεως νὰ ἐπιβάλῃ τὴν νίκην τοῦ Ἔθνους. Θὰ εἶναι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὄχι μόνον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν θὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς περιστάσεις, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ ἐπίσης νὰ δώσῃ μίαν σαφῆ καὶ τιμίαν ἐξήγησιν πρὸς πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ τὴν βοηθήσουν καὶ ἡ ὁποία θὰ συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι τὸ Ἔθνος, δὲν εἶναι δυνατόν, πλέον νὰ ἀνθέξῃ ἐπὶ μακρὸν εἰς αὐτὴν τὴν αἱμορραγίαν, ἀλλὰ θὰ πρέπει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς δίδεται, δηλαδή, ἡ βοήθεια, κατὰ σταγόνας καὶ ἀκαίρως, ἡ βοήθεια αὐτή, πρέπει νὰ δοθῇ ἄμεσος, διότι τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον θυσιάζεται εἶναι Ἑλληνικὸν καὶ εἶναι πολύτιμον, διότι δὲν διαθέτομεν ἄφθονον, δυστυχῶς, εἰς τὴν μικρὰν αὐτὴν χώραν. Αὐτὸ θὰ εἶναι, κύριοι, τὸ πρόγραμμα καὶ ἡ σημαία τῆς νέας Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ ἐὰν πέσῃ ἡ σημερινή. Μὴ φοβῆσθε, λοιπόν, ἡ Ἑλλάς, δὲν θὰ μείνῃ ἀκυβέρνητος. Ματαίως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μᾶς ὁμιλεῖ περὶ ἀκυβερνησίας. Ἡ Ἑλλὰς θὰ κυβερνηθῇ καὶ θὰ κυβερνηθῇ ἀξιώτερον ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, μολονότι ἡ σύγκρισις θὰ ἦτο ὕβρις διὰ τὴν μέλλουσαν νὰ προκύψῃ Κυβέρνησιν, διότι ἀναξιωτέρα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οὐδεμία εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης. (Χειροκροτήματα).

§214Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἐν νεκροφανείᾳ, ἡ ὁποία μετὰ τὴν πτῶσιν της, ἐνεφανίσθη μὲ ηὐξημένην τὴν ἀναπηρίαν, λόγῳ τῆς ἀπωλείας τῶν ζωτικωτέρων μελῶν της, ἀπεγοήτευσε τὴν κοινὴν γνώμην. Αἱ δὲ δηλώσεις τοῦ Προέδρου καὶ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἐπιβεβαιώσουν τὴν νέαν χρεωκοπίαν της. Πῶς, ὅμως, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ κατάντημα αὐτό; Ποῖα εἶναι τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὴν σημερινὴν κρίσιν; Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν δρᾶμα εἶναι μία ἐκδήλωσις, μάλιστα ἀπὸ τὰς περισσότερον ἐμφαντικάς, τῶν διεθνῶν ἀντιθέσεων, καὶ ὅτι τὸ χαρακτηριστικώτερον γνώρισμα αὐτῆς τῆς ἐκδηλώσεως εἶναι ὁ πόλεμος τῆς κομμουνιστικῆς ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία κομμουνιστικὴ ἐπανάστασις ἔχει ἀσφαλῶς βοήθειαν ἐξωτερικήν, ἀλλ’ ἔχει καὶ ἐρείσματα σταθερὰ εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Καὶ ἐδῶ εὑρίσκεται ἡ πηγὴ τῶν ἰδικῶν μας ἀδυναμιῶν. Ἐδῶ ἔγκειται ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε στηριχθῆ ὁ ἀγὼν ἐναντίον τῆς ἀνταρσίας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, πέραν τῆς εἰρωνικῆς θέσεως, δηλαδή, τῆς ἡρωϊκῆς προσπαθείας τῶν ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ νόμου, ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου, τίποτε ἀπολύτως δὲν ἔπραξε διὰ νὰ βοηθήσῃ καὶ νὰ ἀξιοποιήσῃ τὸν ἀγῶνα τῶν στρατιωτῶν μας. Συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου ἤσκησε μίαν πολιτικὴν γενικωτέρας ἀπαθλιώσεως, ἡ ὁποία δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὸν Μάρκο Βαφειάδην, τὸν καπνεργάτην, τὸν Ἰωαννίδην, τὸν καπνεργάτην καὶ τὸν Παρτσαλίδην, τὸν καπνεργάτην, καὶ εἰς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ μίαν τάξιν ὡρισμένην, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν 25 τελευταίων ἐτῶν δὲν κατώρθωσε κἂν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐργατικῆς ἡγεσίας, κατώρθωσε, λέγω, ἡ Κυβέρνησις, ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῶν γραμμῶν, τῶν ἐπιζημίων, τὰς ὁποίας ἠκολούθησεν, νὰ τοὺς δημιουργήσῃ ὀντότητας καὶ νὰ τοὺς δημιουργήσῃ ἐρείσματα εἰς πλεῖστα ὅσα σημεῖα τῆς χώρας. Ποία εἶναι ἡ διάγνωσις τῆς ἀνταρσίας; Εἶναι ἡ γραμμὴ τῆς πολιτικῆς κατευθύνσεως, ἡ ὁποία ἀποβλέπει πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀνατροπῆς τοῦ ὑφισταμένου οἰκονομικοῦ καὶ κοινωνικοῦ καθεστῶτος μὲ ἄμεσον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν κατάληψιν τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας ἢ εἶναι ὅλως διόλου διάφορος, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν μεταπολεμικὴν αὐτὴν περίοδον καὶ ἀποβλέπει εἰς τὸ πῶς νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς χώρας καὶ νὰ παραλύσῃ τὸν κρατικόν μας ὀργανισμόν; Νομίζω, ὅτι οἱ ἄμεσοι σκοποὶ τοῦ πολέμου τῆς κομμουνιστικῆς ἐπαναστάσεως εἶναι οἱ πρῶτοι καὶ ὄχι οἱ δεύτεροι. Δὲν εἶναι μία κατάληψις τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουν τὴν κομμουνιστικὴν ἡγεσίαν. Αὐτοὶ ἀποβλέπουν, εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ. Καὶ συγκεκριμένως, ποῖον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσε νὰ ἀντιμετωπίσῃ; Εἶναι ἡ κινητοποίησις τοῦ λαοῦ, ἡ κινητοποίησις τῶν ἐργατικῶν καὶ ἀγροτικῶν δυνάμεων ἐναντίον τῆς ἀνταρσίας. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν τὸ ἐπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις, διότι κάτω ἀπὸ τὸν φόβον τῶν κομμουνιστικῶν ἐπιδρομῶν καὶ τῶν κομμουνιστικῶν ἐγκλημάτων καὶ ὅταν εὑρίσκετο πρὸ ἀνάγκης, ἐκήρυσσεν ἁπλῶς τὸν στρατιωτικὸν καὶ ἐπέβαλλεν εἰς τοὺς ὤμους τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν ὀργάνων τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας τὴν εὐθύνην διὰ τὴν τάξιν. Καὶ ἐν τούτοις αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ὡς κυρίως ὑπεύθυνος, δὲν εἶχε κατορθώσει νὰ κινήσῃ οὐδὲ κἂν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, οὐδὲ κἂν ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ πεδίου, τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ ... (δὲν ἠκούσθη) ... τὰς μάζας τοῦ λαοῦ. Συγκεκριμένως: «Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔχομεν πόλεμον. Ἀσφαλῶς τὸ ἔχετε ὅλοι ὑπ’ ὄψιν καὶ πρώτη ἡ Κυβέρνησις. Τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου; Μήπως εὑρίσκεται ἡ χώρα εἰς κατάστασιν οἰκονομικῆς ἐπιστρατεύσεως; Εἰς ὅλα τὰ καθεστῶτα, κύριοι, τοῦ πολέμου, εἰς τὴν κήρυξιν τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, δίδεται μία διπλῆ ὑπόστασις, ἀπὸ ἀπόψεως ἐννοίας, μορφῆς καὶ δράσεως. Ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀτόμων. Ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὸν τομέα τῆς δημοσίας τάξεως. Ἡ ἄλλη ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον τῶν περιουσιῶν, τὸν ἔλεγχον τὸν οἰκονομικόν, τὸν ἔλεγχον τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς. Εἶναι ἐπίσης γνωστόν, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, τὰ Ἔθνη, τὰ ἀγωνιζόμενα διακηρύσσουν ὅτι ἡ περίοδος τῶν ἀνωμαλιῶν δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ πηγὴν κερδῶν. Δὲν βλέπω ὅμως νὰ συνέβη αὐτὸ ἐδῶ. Παρατηροῦμεν ἐδῶ τὸ ἑξῆς φαινόμενον, νὰ ὑπάρχῃ ἔλεγχος διὰ τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ἐφ’ ὅλων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ μόνον ἐπὶ τῶν πάσης φύσεως οἰκονομικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ἐπὶ τῶν κερδῶν αὐτῶν νὰ μὴ ὑπάρχῃ κανεὶς ἀπολύτως ἔλεγχος. Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς οἰκονομικῆς ἡ θέσις μας εἶναι καθαρῶς μειονεκτική, εἶναι δὲ ἀκόμη χειροτέρα, ἀκόμη δυσμενεστέρα εἰς τὸν κοινωνικὸν τομέα. Εἰς τὸν κοινωνικὸν τομέα, τί παρατηρεῖται; Ὁ ἔλεγχος ποὺ ὑπάρχει σήμερον, εἶναι ἔλεγχος φραγμοῦ ἐναντίον τοῦ ἐπιπέδου τῆς ζωῆς τῶν ἐργαζομένων. Ὁ μισθωτός, παρὰ τὴν τεχνικήν του εἰδίκευσιν, παρὰ τὴν πεῖραν του καὶ τὴν ἐπαγγελματικήν του ἱκανότητα, δὲν δύναται νὰ βελτιώσῃ τὸ εἰσόδημά του. Καὶ ἐν ᾧ τίθεται φραγμὸς εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν πρόοδον τῶν ἐργαζομένων τὴν ἄνοδόν των τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν βελτίωσιν τοῦ βασικοῦ των εἰσοδήματος, κανεὶς φραγμὸς δὲν τίθεται εἰς τὰ ἄνομα κέρδη τῶν πάσης φύσεως ἐπιχειρήσεων. Ἑπομένως, ὁ οἰκονομικὸς αὐτὸς τομεὺς ξεχωρίζει, ὁ δὲ ἀγών, ὁ ὁποῖος αὐτὴν τὴν στιγμὴν διεξάγεται, εἶναι ἀγὼν μονόπλευρος. Ποῖαι εἶναι αἱ κοινωνικαὶ τάξεις ἀπὸ ἀπόψεως βάσεως καὶ ὑποστάσεως, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔπρεπε ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶχε στηριχθῆ; Ἔχομεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, ἔχομεν τὸ χωριό. Τί γίνεται εἰς τὸ χωριό; Τὸ χωριὸ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ φάσματος ποὺ ἔχει ἐξαπολύσει ἡ ἀνταρσία, καὶ εἶναι οὐσιαστικῶς ἀποκομμένο, σὲ μεγάλο βαθμό, ἀπὸ τὴν ἐπίσημον Κυβέρνησιν, τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν. Ἔχομεν ταὐτοχρόνως τὸν ἐργατικὸν κόσμον εἰς τὰ ἀστικὰ κέντρα, τὸ ἐργοστάσιον. Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸς εἶναι ἐπίσης ἀποκομμένος. Διότι ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι παρὰ τὸ ἐκκλησιαστικὸ εὐχολόγιο τῆς πίστεως πρὸς τὸν Δημοκρατισμὸν καὶ τὴν Δημοκρατίαν, ὅλοι γνωρίζετε ὅτι ἀνετράπη κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ, ἡ πανελλήνιος ἐτυμηγορία τοῦ ἐργατικοῦ καὶ ὑπαλληλικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Ὅλοι γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι οἱ μὲν ὑποψήφιοι τῆς Κυβερνήσεως συνεκέντρωσαν ὅλοι μαζὶ περίπου 40.000 ἐργατικὰς ψήφους, ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις τῆς Κυβερνήσεως συνεκέντρωσε ὑπὲρ τὰς 100.000. Ἄλλο ζήτημα, ἐὰν ἕνας νόμος ἀνέτρεψεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν καὶ ἄλλο ζήτημα ἐὰν ὅλαι αἱ ἐργατικαὶ καὶ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις εὑρίσκωνται εἰς ἐκεῖνα τὰ χέρια, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔβαλε. Τὸ λέγω αὐτὸ ὄχι διὰ νὰ παραπονεθῶ, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπω, ὅτι εἰς τὸ σύνολον τοῦ κόσμου τοῦ ἐργατικοῦ, ὑπάρχει ἕνας φραγμὸς μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὁ φραγμὸς αὐτός, εἶναι ἕνα κοχλάζον μῖσος, ποὺ στρέφεται ἐναντίον τῆς πολιτικῆς της. Καὶ λέγω, ποία εἶναι ἡ πολιτική, ποὺ ἠκολούθησεν ἔναντι τῆς τάξεως ἐκείνης, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ὅλη ἡ κοσμοθεωρία διὰ τὴν βελτίωσιν ἢ ἀνατροπὴν τῆς ὑφισταμένης κοινωνίας. Εἶναι ἀκριβῶς συμπτώματα ἐχθρικά, τὰ ὁποῖα ἐκδηλοῦνται αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ξεύρετε πῶς; Ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ ὑποχθονίου κινήματος. Βεβαιωθῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ διακρίνῃ κανεὶς πλέον τὸν ἐργάτην τὸν ἐθνικόφρονα, ἀπὸ τὸν κομμουνιστήν. Εἶναι δύσκολον νὰ διακρίνῃ κανείς, τὸν ἐργάτην καὶ τὸν ὑπάλληλον ποὺ ἀντιπολιτεύεται τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν τοῦ ἀρέσει ἡ κοινωνικὴ πολιτικὴ αὐτῆς, ἀπὸ τὸν ἐργάτην καὶ ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος στρέφεται ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, διότι στρέφεται ἐναντίον τοῦ κοινωνικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ καθεστῶτος. Τὸ ἴδιον παρατηρεῖται καὶ εἰς τὰς ἄλλας τάξεις. Ἔχομεν ἕνα πρόγραμμα, τὸ πρόγραμμα Μάρσαλ, διὰ τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται ἰδιαιτέρως ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ἐν τούτοις εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ προγράμματος ὡρισμέναι τάξεις ἔμειναν ἔξω, ὄχι διότι δὲν ἀντιπροσωπεύονται εἰς τὴν παραγωγικὴν προσπάθειαν, ἀλλὰ διότι αἱ τάξεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν μερίδα ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν προσπαθειῶν, ἔχουν ἐγκαταλειφθῆ.

§215Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐργασίας). Ἴσως ἐμάθατε ὅτι ἀνέλαβα τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου Ἐργασίας. Σᾶς παρακαλῶ, ἐὰν παραμείνω, νὰ ἔλθετε τὸ ταχύτερον νὰ συνεργασθῶμεν καὶ νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι αἱ γνῶμαι σας αἱ ὀρθαί, θὰ γίνουν σεβασταί καὶ θὰ ἐφαρμοσθοῦν.

§216Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐργασίας διὰ τὴν δήλωσιν, ἀλλὰ ἐγὼ ἀνέφερα ποία εἶναι ἡ κατάστασις ἔξω ἀπὸ τὴν Βουλήν, καὶ διατὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔχει ἀποκοπῆ ἀπὸ τὸν λαόν. Διατὶ δηλαδή, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ κινήσῃ εἰς συνεργασίαν τὸν λαόν. Προχωρῶ ἀκόμη ἐπὶ τῶν συμπληρωματικῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἴχομεν ἕνα ὁλόκληρον κατεβατόν, τὸ ὁποῖον ἠκούσαμεν ἐδῶ μὲ σωρείαν διεκδικήσεων, ἢ μᾶλλον προγραμματικῶν ἐπιδιώξεων. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Ὡμιλήσατε περὶ κοινωνικῆς δικαιοσύνης καὶ ταὐτοχρόνως εἴπατε ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς κυριωτέρους, βασικωτέρους σκοποὺς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ κατάργησις τῶν ὑπὲρ τρίτων φόρων. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς διαβεβαιώσει κάποτε τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ κοινωνικοὶ πόροι τῶν Ἀσφαλιστικῶν Ὀργανισμῶν θὰ ἔμενον σεβαστοί, καί ὁπωσδήποτε, δὲν πρέπει νὰ καταργηθοῦν ἄνευ ἰδιαιτέρας μελέτης. Καὶ ἐρωτῶ: ποίαν ἀντίληψιν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν περὶ τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης, ὅταν πρόκειται ν’ ἀφαιρέσωμεν τοὺς πόρους τοῦ Ταμείου τῶν ἀπομάχων ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον αἰῶνα εἰσπράττονται; Πῶς ὁμιλοῦν περὶ κοινωνικῆς δικαιοσύνης, ὅταν πρόκειται τὸ προϊὸν μακρῶν κοινωνικῶν ἀγώνων, νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν στοιχείων ξένων πρὸς τὰς τάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι τὸ ἐπεδίωξαν καὶ τὸ ἐπέτυχον; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλοῦμεν διὰ κοινωνικὴν δικαιοσύνην, ὅταν βλέπωμεν ὅτι κινδυνεύουν αὐτοὶ οἱ πόροι τῶν ἀσφαλιστικῶν Ὀργανισμῶν ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ εἰσοδήματος καὶ τῆς βεβαιώσεως τῶν ἀναγκῶν...... (δὲν ἠκούσθη)...; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, εἶναι καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη. Ὁμιλοῦμεν διὰ κοινωνικὴν δικαιοσύνην καὶ θὰ ἤμουν ἕτοιμος νὰ χειροκροτήσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν μέσα εἰς τὴν τεραστίαν προσπάθειαν ποὺ καταβάλλει τὸ Ἔθνος πρὸς καταπολέμησιν τῆς ἀνταρσίας, ἔβγαινε μὲ μεγάλας ἁδρὰς γραμμὰς καὶ διεκήρυσσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγάλους ἀντικειμενικοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, εἶναι ἡ καθολικὴ ἀσφάλισις ὅλων τῶν Ἑλλήνων ἐναντίον τοῦ γήρατος, τῆς ἀναπηρίας καὶ τῆς ἀσθενείας, δηλαδὴ ἡ ἀσφάλισις κυρίως τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, διότι αἱ ἐργατικαί, αἱ ἐπαγγελματικαὶ καὶ αἱ ἐμπορικαὶ τάξεις ἔχουν ἀσφαλισθῆ. Κατὰ συνέπειαν ὁ γενικώτερος σκοπός, μία γενικωτέρα κοινωνικὴ πολιτική, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψῃ, ὄχι μόνον εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν συνθηκῶν, τῶν κοινωνικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς ζωῆς τοῦ χωριοῦ, ἀλλὰ νὰ προχωρήσῃ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν ἀσφάλισιν τοῦ χωρικοῦ. Θὰ ἦτο ὁ καλλίτερος τρόπος τῆς ἀνατροπῆς τῶν κομμουνιστικῶν συνθημάτων, θὰ ἦτο ὁ καλλίτερος τρόπος τῆς ἀνατροπῆς κάθε κομμουνιστικῆς ἐπιρροῆς εἰς τὰ χωριά. Ἀλλὰ ἐκτὸς τοῦ τομέως τοῦ κοινωνικοῦ, καὶ ἐκτὸς τοῦ τομέως τοῦ πολιτικοῦ, εἶναι ἕνας ἄλλος τομεύς, τὸν ὁποῖον ἐντελῶς παραγνωρίζει ἡ Κυβέρνησις. Ὁ ἀγὼν ποὺ διεξάγεται, δὲν εἶναι ἀγὼν τόλμης, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἀγὼν ὀργανώσεως. Ὁ κομμουνισμὸς ὅ,τι κάμνει, τὸ κάμνει μὲ ὑπολογισμόν, μὲ συγκεκριμένον σκοπόν. Καὶ κάτω ἀπὸ τὸ κτίριο, τὸ ὁποῖον ἀνατινάσσει, ἔχει τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, ἐνῷ ἡμεῖς εἰς τὸ κάθε κτύπημα τοῦ κομμουνισμοῦ, τὸ ὁποῖον δεχόμεθα, ἀντιπροσωπεύομεν ἀπὸ ἀπόψεως προσπαθείας τὴν διάλυσιν. Καὶ ἐρωτῶ: ἀντὶ νὰ γίνεται κινητοποίησις τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν καὶ ἀπὸ Δήμου εἰς Δῆμον, ἀπὸ Κοινότητος εἰς Κοινότητα μέχρι τῶν πόλεων, νὰ ὑπάρχῃ μία πλήρης ἀλληλεξάρτησις καὶ ἕνα πνεῦμα συνεργασίας ὅλων τῶν στοιχείων, μὲ ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν ὑποβοήθησιν τοῦ ἀγῶνος τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, ἡμεῖς εἴμεθα ναρκωμένοι. Ἠμπορεῖτε, κύριε ὑπουργέ, διότι ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε τί συμβαίνει εἰς τὴν Πελοπόννησον; Πῶς εἰς τὴν Πελοπόννησον, εἰς μίαν ἐπαρχίαν κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικόφρονα, τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι οἱ κομμουνισταὶ ἀναγνωρίζουν —οἱ ἴδιοι λέγουν ὅτι δὲν ἔχουν πάρα πάνω ἀπὸ 4% συμπαθοῦντας— πῶς κατώρθωσαν οἱ κομμουνισταὶ ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῆς διώξεως, ὑπὸ τὸ καθεστὼς μέτρων σκληρῶν ἐναντίον των, πῶς κατώρθωσαν νὰ φθάσουν μέχρι τὴν Πελοπόννησον; Νὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγώ. Κατώρθωσαν μόνον μὲ τὴν μύησιν καὶ τὴν ὀργάνωσιν ποὺ ἔχουν. Ἡμεῖς οὔτε σύστημα συνεργασίας, οὔτε σύστημα ἀλληλεγγύης ἔχομεν. Καὶ προχωρῶ ἀκόμη. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα νὰ διεκδικήσῃ μίαν προσπάθειαν ἀναδημιουργίας, ὅταν αὐτὸν τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος σήμερον πέφτει κάτω ἀπὸ τὸ βάρος μιᾶς πρωτοφανοῦς ἀθλιότητος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν ὁδηγήσῃ εἰς συνεργασίαν; Θὰ πρέπει συνεπῶς, ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ τὸν δρόμον ἐκεῖνον, ποὺ θὰ καλοῦσε τὸν λαὸν εἰς συνεργασίαν. Ἀλλὰ ὁ δρόμος αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ προέλθῃ ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, τῆς νεκροφανείας, ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἐντὸς τῆς ὁποίας .... (δὲν ἠκούσθη) .... θὰ πρέπει νὰ προέλθῃ ἀπὸ ἕνα κόμμα πολιτικόν, κόσμιον, ἀπὸ μίαν νόμιμον ἡγεσίαν, ἡ ὁποία θὰ θέσῃ συγκεκριμένους ἀντικειμενικοὺς σκοπούς, σκοποὺς οἰκονομικούς, σκοποὺς πολιτικούς, σκοποὺς κοινωνικούς, σκοποὺς ἐθνικούς. Ἐὰν αὐτὸ δὲν συμβῇ, τότε τί θὰ γίνῃ; Θὰ γίνῃ κάτι τί ἄλλο, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἡ κατάρρευσις θὰ ἐπέρχεται καὶ θὰ συντελῆται μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, ὅπου μίαν ἡμέραν μία ἀγανάκτησις, μία κατάρα θὰ στρέφεται ἐναντίον τῶν ὑπευθύνων καὶ τὴν εὐθύνην αὐτὴν δὲν θὰ τὴν φέρουν οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ καταψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τὴν φέρουν οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ σταθοῦν πλάϊ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν καὶ ἀναγνωρίζουν ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι Κυβέρνησις ἱκανὴ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς ἑλληνικάς, νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν ἑλληνικὴν πραγματικότητα.

§217Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἕνα ἐπιχείρημα ἁδρότατον εἶναι ὅτι ἐτόλμησαν νὰ ἐξωτερικεύσουν τὰς ἀπόψεις των ἀποστείλαντες τηλεγράφημα εἰς τὸν κ. Ἔβατ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐβεβαίουν ὅτι ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἶναι ὑπὲρ τῆς διὰ συμβιβαστικῶν μέσων λήξεως καὶ τερματισμοῦ τοῦ πολέμου. Θὰ τὸ ἐτόλμων αὐτὸ ἐὰν ὑπῆρχε μία Κυβέρνησιν ἰσχυρὰ μὲ στρατιωτικὸν νόμον;

§218Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργ)νθίας). Τὴν ἐξηυτέλισαν τὴν ἔννοιαν τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου.

§219Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι βέβαιον ὅτι οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ἐπικρέμανται, οἱ κίνδυνοι αὐτοὶ ἐκδηλοῦνται εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς κοινωνικῆς καὶ παραγωγικῆς μας ζωῆς. Διατί; Διότι ἐνῷ τὸ Ἔθνος ἐν συνεχείᾳ τοῦ πρώτου κεφαλαίου εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἐμπόλεμον, δὲν παρακολουθεῖται μὲ ἀνάλογον δρᾶσιν τοῦ παραγωγικοῦ μηχανισμοῦ τῆς χώρας. Ὁ παραγωγικὸς μηχανισμὸς τῆς χώρας εἶναι τὸ κυριώτερον ὄργανον, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς ἐπιστρατεύσεως, εἰς χεῖρας τοῦ ἀρχιστρατήγου ἢ τοῦ Ἐπιτελείου. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ μὲν στρατὸς ἔχει τὴν δρᾶσιν του ἀπ’ εὐθείας, ὁ δὲ παραγωγικὸς μηχανισμὸς ἐξαρτώμενος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ξένος. Ἐννοεῖται ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὴν ἐπανάστασιν τὴν κομμουνιστικήν, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἔξω ἀπὸ τὸν στρατόν, ἀλλὰ μέσα εἰς τὸν στρατὸν ἐκδηλώνουν τὴν πλήρη συνοχήν των, μὲ τὴν ὕπαρξιν τῶν πολιτικῶν καθοδηγητῶν καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ σὲ κάθε θέμα παραγωγικόν, σὲ κάθε κλάδον, ἔχουν τὴν ἐπαφήν των, ἔχουν τὴν ὀργάνωσίν των. Ἡμεῖς εἴμεθα ξένοι, ἀποκομμένοι, ἑπομένως, θὰ χρειασθῇ ἡ ὀργάνωσις καὶ πάλιν ὀργάνωσις καὶ πάντοτε ὀργάνωσις, προκειμένου νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ ἂς προχωρήσωμεν εἰς ἕνα ἄλλο θέμα. Αὐτὰ ποὺ ἀνέφερα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν τομέα τὸν ἐσωτερικόν, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ ὡρισμένους κλάδους τῆς οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς πολιτικῆς. Πέραν ἀπὸ τὸ βοῦρκο ποὺ ὑπάρχει, πέρα γιὰ πέρα εἰς τὰ κυριώτερα κέντρα τῆς διοικήσεως δὲν ὑπάρχει τίποτα. Ἡ διοίκησις καὶ αὐτὴ εἶναι ἀποκομμένη ἀπὸ τὸν λαό, ἀποκομμένη ἀπὸ ὅλα τὰ ζωτικὰ ἐκεῖνα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν τροφοδοτοῦν καὶ νὰ τὴν ἐνθαρρύνουν καὶ νὰ εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν της πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ κινδύνου τῆς ἀνταρσίας. Ἔτσι ἔχομεν μία πλήρη ἀποκοπὴν ἀπὸ τὸν ἐργατικὸν κόσμον καὶ ἄλλην ἀποκοπὴν ἀπὸ τὴν ἐργατικὴν τάξιν. Καὶ ξέρετε πολὺ καλὰ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ποὺ δὲν στέκεται εἰς τὰ πόδια της καὶ τὰ πόδια της αὐτὰ δὲν στέκονται στερεὰ ἐπάνω εἰς τὰς ἀγροτικὰς καὶ ἐργατικὰς τάξεις, εἶναι Κυβέρνησις καταδικασμένη, εἶναι Κυβέρνησις μὴ δυναμένη νὰ κινήσῃ τὸν λαὸν εἰς συνεργασίαν. Ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτοῦ, θὰ ἤθελον νὰ ὑπεισέλθω εἰς ἕνα ἄλλον τομέα καθαρῶς σχετιζόμενον μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Κύριοι, γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι διετέλεσα ὑπουργὸς εἰς μίαν δικτακτορικὴν περίοδον, σᾶς τὸ λέγω αὐτὸ ὄχι διότι ἄλλοι μὲν ἔχουν τὸ ὄνομα καὶ ἄλλοι τὴν χάριν, ἔχετε καὶ σεῖς εὐθύνας, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀκόμη καὶ κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, κατὰ τὴν τελευταίαν 5ετίαν, εἴχομεν πλήρη σύνδεσμον μὲ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Αὐστραλίας. Τὸ Κόμμα τοῦτο εἶχε πλήρως χαράξει μίαν θέσιν 100% φιλελληνικὴν ἀπέναντι τοῦ ἑλληνικοῦ παράγοντος, ἔφθασεν εἰς τὴν παροχὴν βοηθείας ἐκ μέρους τῶν Αὐστραλῶν ἐργατικῶν καὶ πρὸ τοῦ πολέμου καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, τόσον εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ὅσον καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καὶ βλέπομεν ὅτι ὡρισμένα σφάλματα τῆς Κυβερνήσεως, σφάλματα σχετιζόμενα μὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ συνδικαλιστικοῦ ζητήματος, ὄχι μόνον ἐδημιούργησαν μίαν ἐπιζήμιον ἀτμόσφαιραν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀλλὰ ἀκόμη κατώρθωσε καὶ φιλικὰς πρὸς ἡμᾶς δυνάμεις, δυνάμεις ποὺ ἀνέκαθεν ποὺ ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχῶν καὶ κατευθύνσεων ἦσαν μαζί μας, νὰ τὰς φέρουν εἰς μίαν σύγκρουσιν καὶ διάστασιν. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι πλήρως θὰ ἀποκατασταθῇ τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας τόσον τῶν ἰδικῶν μας ἐργατῶν μὲ τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα τῆς Αὐστραλίας, ὅσον καὶ τῆς Κυβερνήσεως οἱ δεσμοὶ μὲ ὅλους τοὺς παράγοντας ποὺ ἐκπροσωπεύουν τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν τῆς Αὐστραλίας. Καὶ ἐπ’ εὐκαιρία, ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὰ παλαιότερα ἔτη, ὅτε ζοῦσε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὁ μέγας Βενιζέλος, παρὰ τὴν κολοσσιαίαν γραμμήν, τὴν τεραστίαν προσωπικὴν ἐπιβολήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὸ ἐξωτερικό, κυνηγοῦσε παντοῦ ὅλους τοὺς παράγοντας τῆς τότε σοσιαλιστικῆς συνδικαλιστικῆς καὶ ἐργατικῆς κινήσεως μὲ ἕνα καὶ μόνον ἀντικειμενικὸ σκοπό, νὰ διατηρήσῃ τοὺς δεσμούς. Αὐτὸ ὅμως δὲν συμβαίνει σήμερον, νὰ καλοῦνται οἱ ὀπαδοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ διακηρύξουν τὰς ἀρχάς των εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὅλα τὰ ἐργατικὰ τῆς Ἑλλάδος στελέχη, ἐκεῖνα ποὺ ἔλαβαν μέρος κατὰ τὴν περίοδον τοῦ πολέμου εἶχον συνδεθῆ σχεδὸν μὲ ὅλα τὰ ἐργατικὰ στελέχη καὶ τοὺς ἡγέτας τῶν ἐξωτερικῶν κέντρων καὶ ἐν τούτοις σήμερον, ἀπὸ ἀπόψεως θέσεως, βλέπομεν ὀνόματα καὶ βλέπομεν παράγοντας τοῦ ἐξωτερικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἂν θὰ ἤρχοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ χειροκροτοῦσαν τὸν συνάδελφόν μας κ. Κουλουμβάκην, καίτοι τὰ στελέχη αὐτὰ στρέφονται ἴσως ἐναντίον μας σήμερον, λόγῳ ἀγνοίας.

§220Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διατί μὲ ἀναφέρετε;

§221Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Διότι σᾶς θεωροῦν ὡς δεξιόν.

§222Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι ψεῦδος ἀναιδέστατον ὅλων τῶν δημοκόπων, μὲ τοὺς ὁποίους ἐγὼ βέβαια, δὲν ἔχω καμμίαν σχέσιν, ἀλλὰ σεῖς ἴσως ἔχετε μερικάς. Εἶναι ψεῦδος ἀναιδέστατον. Ἐγὼ καυχῶμαι ὅτι εἶμαι ἐτῶν 75 καὶ εἶμαι βιοπαλαιστής, διότι ἐγὼ ἐργάζομαι ἐνῷ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι λέγουν αὐτὰς τὰς ἀτιμίας εἶμαι κηφῆνες, ἄεργοι, τυχοδιῶκται.

§223Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν μπορῶ παρὰ νὰ πλειοδοτήσω, ἀλλὰ εἰς ἓν σημεῖον θὰ διαφωνήσω μαζί σας. Ἐγὼ εἶμαι ἀπὸ τὴν Κεφαλωνιά....

§224Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ἀπὸ τὴν Μάνην καὶ ἐγὼ ἐργάζομαι, ἀλλὰ σὺ ἀμφιβάλλω ἐὰν ἐργάζεσαι.

§225Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἥλιος ἀνατέλλει ἀπὸ τὸν Τρελλὸ καὶ δύει εἰς τὸ Δρομοκαΐτειον (γέλωτες). Καὶ προχωρῶ. Κάτω ἀπὸ αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις, τί πρέπει νὰ γίνῃ; Δὲν μπορεῖ τίποτε νὰ γίνῃ προτοῦ δημιουργηθῇ κάτι τὶ τὸ σταθερὸν καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἐντολὴ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἡ ἡγεσία, ἡ πολιτικὴ, ἡ ὁποία θὰ διαμορφωθῇ ἀπὸ μίαν ἑνότητα ὅλων τῶν στοιχείων, ποὺ ἀντιπροσωπεύουν τὴν προσπάθειαν τὴν ἰδικήν μας, ἡ ἡγεσία αὕτη θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανότητα τῆς πάλης, τὴν ἱκανότητα νὰ κατέβῃ στὰ σκαλοπάτια τῆς δυστυχίας τῶν λαϊκῶν μαζῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀνέβῃ ταὐτόχρονα στὰ μέγαρα καὶ τὶς πολυκατοικίες τῶν πλουσίων καὶ νὰ τοὺς τυλίξῃ ὅλους πέρα γιὰ πέρα στὴν συνεργασία. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἕνας ἄλλος τομεύς διὰ τὸν ὁποῖον τίποτε δὲν εἶπεν ἡ Κυβέρνησις. Ὁ τομεὺς ὁ φορολογικός. Τί γίνεται μὲ τοὺς φόρους; Ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς φορολογικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως; Ἔχομεν μίαν διόγκωσιν τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ μίαν μείωσιν τῶν ἀμέσων. Ἔμμεσοι δὲ φόροι, τί σημαίνει; Σημαίνει φορολογία τοῦ μαύρου ψωμιοῦ, σημαίνει φορολογία τῶν ἡμερομισθίων πείνης, σημαίνει φορολογία τῆς ἀθλιότητος. Ἀκόμη ὅμως ἡ γενικωτέρα θέσις ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ ἡ ἰδική μας προσπάθεια εἶναι ἀκόμη νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ πνεῦμα, τὸ πνεῦμα ποὺ ξυπνάει τὴν συνείδησι, ἡ ὁποία προκαλεῖ, διότι εἶναι συνείδησις ἐθνική, τὸ σπάσιμο τῶν κομμουνιστικῶν δεσμῶν. Ἀσφαλῶς εἰς τὴν δημοσίαν γνώμην κάνει ἐντύπωσιν ἕνα γεγονός, τὸ γεγονὸς τῆς κομματικῆς κρίσεως, τῆς κρίσεως τοῦ κομματισμοῦ. Βλέπομεν ὁμάδες νὰ ἀποσχίζωνται ἀπὸ τὰ μεγάλα κόμματα ἢ ὁμάδες νὰ κινοῦνται μέσα στὰ μεγάλα κόμματα ἢ ὁμάδες νὰ ἀναζητοῦν κάτι τὸ καλύτερον, εἶναι ἡ ἀνησυχία τῆς συνειδήσεως διὰ τὸ σημερινὸν κατάντημα, εἶναι τὸ πνεῦμα ποὺ ζητεῖ νὰ σπάσῃ τὰ κομματικὰ δεσμὰ καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἀγωνιζομένου Ἔθνους. Συνεπῶς, ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ τὰ διάφορα κόμματα, ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν στὰ διάφορα κόμματα, θὰ πρέπει νὰ ἀναλογισθοῦν τὰς εὐθύνας, τὰς μεγάλας εὐθύνας, τὰς ὁποίας φέρουν. Ἡ τυχὸν παραμονὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀρχήν, σημαίνει ἀποθάρρυνσιν τῶν λαϊκῶν μαζῶν, ἔντασιν τοῦ πνεύματος τῆς ἡττοπαθείας καὶ κίνδυνον καταρρεύσεως. Ἀντιθέτως καταψήφισις τῆς Κυβερνήσεως, πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως, σημαίνει καινούργιο ξεκίνημα, ἡνωμένον ξεκίνημα, γενικὸν ξεκίνημα Βουλῆς καὶ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Θεοφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§227Κ. ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ 6 μηνῶν περίπου, ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε ψῆφον ἐμπιστοσύνης παρ’ ἡμῶν. Ἤμουν ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν ψῆφον καὶ κατεψήφισα τότε τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶχον τὴν γνώμην ὅτι τοὐλάχιστον τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα, ὑπὸ τὰς συνθήκας, τὰς κρισίμους καὶ δυσχερεῖς, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται σήμερον ὁ τόπος, δὲν ἀνήκουν εὔκολα εἰς κανένα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ οἱονδήποτε ὅρον νὰ ἀνατίθενται εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν παρέχουν τὴν ἐμπιστοσύνην ἐκείνην, ὅτι θὰ ἀνταποκριθοῦν καὶ θὰ χρησιμοποιήσουν τὸ ἀξίωμά τους πρὸς ἀποτελεσματικὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ Ἔθνος. Ἐπρόκειτο τότε περὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Τάξεως. Ἐκλήθη τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον κύριος ἀξιότιμος, ἀνήκων εἰς μίαν ἀπὸ τὰς καλυτέρας ἑλληνικὰς οἰκογενείας. Ἀλλὰ εἶχον καὶ ἐγὼ μερικὰ στοιχεῖα καὶ ἡ ἀντίληψίς μου ἦτο ὅτι δὲν ἦτο ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκαλεῖτο ὄχι ὡς ὑπουργὸς Δημοσίας Τάξεως, ἀλλὰ ὡς ἀρχηγὸς μετώπου καὶ δὴ τοῦ μετώπου τοῦ ἐσωτερικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἔχει ἴσην θέσιν μὲ τὸ μέτωπον τὸ στρατιωτικόν, ὁ κατάλληλος διὰ τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ ἐπειδὴ εἶχον πληροφορίας καὶ στοιχεῖα, τὰ κατέθεσα ἐγγράφως εἰς τὸ Προεδρεῖον τοῦ Σώματος, εὑρίσκων ὅτι στερεῖται καὶ ψυχῆς καὶ φρονήματος ἀντικομμουνιστικοῦ, δι’ οὓς λόγους κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ τοὺς ὁποίους κατέθεσα ἐγγράφως εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἤδη εὑρίσκομαι πρὸ τοῦ αὐτοῦ διλήμματος. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὸν ὁποῖον ὡς ἄτομον τιμῶ καὶ σέβομαι ἰδιαιτέρως, εὑρίσκεται πλέον ὄχι ὡς ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Τάξεως, ἀλλ’ εὑρίσκεται ὑπουργὸς τοῦ σοβαρωτέρου τῶν Ὑπουργείων, τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι ἡ Ἑλλάς. Θὰ σᾶς ζητήσω τὴν ἄδειαν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐμμένω εἰς τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν καὶ νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου καὶ τῆς ἀριστερᾶς). Ὡς νὰ μὴ ἤρκει ὅμως τοῦτο, προσετέθησαν καὶ ἄλλα στοιχεῖα διαφορᾶς καὶ διχοστασίας μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τοῦ κυβερνητικοῦ σχήματος, ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται νὰ εἶναι κατὰ τὰς κρισίμους ἡμέρας, τὰς ὁποίας διατρέχει ὁ τόπος. Τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρός της, ἕνεκεν τῶν γνωστῶν λόγων, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ἐν τῇ πολιτικῇ μου ἀπειρίᾳ, νὰ τὴν θεωρήσω ὡς μίαν εὐκαιρίαν ἐξαιρετικήν, ἡ ὁποία δίδει τὴν εὐκαιρίαν, τὸν χρόνον καὶ τὸν καιρὸν νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν ἑνὸς Κυβερνητικοῦ σχήματος, εὐρυτέρου, καλυτέρου, ἀρτιωτέρου σχήματος τὸ ὁποῖον ἀπαιτοῦν αἱ ἐπιτακτικαὶ ἀνάγκαι τῶν ἡμερῶν καὶ ὡρῶν, τὰς ὁποίας διατρέχομεν καὶ οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὸν δύσμοιρον αὐτὸν τόπον. Καὶ παρὰ τὴν δυσφορίαν, τὸν πόνον καὶ τὸν φόβον ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατέχονται οἱ περισσότεροι, ἕνεκα τῆς κρατούσης πολιτικῆς ἀνωμαλίας, ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, ὅτι ἐγὼ παραμένω μὲ τὴν πίστιν, ὅτι ἐν ὄψει τῶν τραγικῶν τῆς χώρας ἡμερῶν, ἀνέμενον νὰ ἴδω καταβαλλομένας ὅλας τὰς προσπαθείας, παραμεριζομένας ὅλας τὰς εὐγενεῖς καὶ δικαιολογημένας φιλοδοξίας, νὰ ἴδω παραδείγματα πατριωτικῆς καὶ ἀνωτέρας αὐτοθυσίας, διὰ νὰ ἐπιδειχθῇ ἐνώπιον τοῦ ἀγωνιζομένου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ σχῆμα, τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον νὰ περιλαμβάνῃ ὅλας τὰς ἱκανότητας καὶ ὅλας τὰς δυνάμεις τῆς αἰθούσης ταύτης εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Πατρὶς ἔχει ἀνάγκην ὅλων τῶν τέκνων της. Καὶ ὅμως τὸ σχῆμα τὸ καταρτισθέν, παρὰ τὴν ἀξιότητα, παρὰ τὴν πολυτιμότητα καὶ παρὰ τὴν ἀνωτερότητα τῶν σεβαστῶν ἀρχηγῶν καὶ τῶν ἀξιοτίμων συνεργατῶν των, φοβοῦμαι καὶ φοβοῦμαι πολύ, ὅτι δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς δεινὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διατρέχει ὁ τόπος. Δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέμενεν καὶ ἀναμένει ἀπὸ διετίας ὁ μαχόμενος καὶ τραγικῶς δοκιμαζόμενος Ἑλληνικὸς Λαός. Καὶ αἱ περιστάσεις εἶναι δειναί, περισσότερον δειναὶ ἀπὸ ὅ,τι τὰς φανταζόμεθα. Καὶ ἂν συμβῇ ποτὲ νὰ ἐξελιχθῶσιν καθ’ ἡμῶν δυσμενεῖς, εἴμεθα βέβαιοι καὶ τὸ γνωρίζετε ὅτι δὲν πρόκειται οὔτε νὰ ἀναλάβωμεν οὔτε νὰ ζήσωμεν, οὔτε ὡς Κράτος οὔτε ὡς φυλή.

§228Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Θὰ προηγηθῇ τὸ Γουδὶ καὶ ὕστερα θὰ πεθάνωμεν.

§229Κ. ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως τὴν ἐθνικὴν αὐτὴν παρακαταθήκην, εἰς τὰς χεῖρας τῆς ἡμετέρας γενεᾶς, ἡ θεία πρόνοια ἐπεφύλαξεν. Ἔχομεν, λοιπόν, καθῆκον, καθῆκον ὑπέρτατον, ἀνώτερον τοῦ ὁποίου οὐδεμία ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀπελευθερώσεως Ἑλληνικὴ ἐθνοσυνέλευσις ἐκλήθη νὰ ἐπιτελέσῃ πρὸς διαφύλαξιν τῆς πολυτίμου ταύτης κληρονομίας. (Χειροκροτήματα). Διὰ τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ ὑψηλόν, τὸ μέγα, τὸ ὑπέρτατον, καλούμεθα ὅλοι νὰ καταρτίσωμεν Κυβέρνησιν περιλαμβάνουσαν ὅλας τὰς δυνάμεις καὶ ὅλας τὰ ἱκανότητας τῆς χώρας, διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν ἀποτελεσματικῶς, ὥστε νὰ ἐκπληρωθῇ παρὰ τῆς παρούσης ἐθνοσυνελεύσεως, τῆς ὁποίας ἴσως θὰ εἶναι τὸ ὕστατον καθῆκον, τὸ καθῆκον τῆς ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους. Ἴσως θὰ εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω καὶ νὰ δηλώσω πόσον σέβομαι τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπίσης θὰ εἶναι περιττὸ νὰ εἴπω πόσον σέβομαι καὶ τιμῶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἀναγνωρίζων τὴν ἀγάπην του καὶ τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀφοσίωσιν πρὸς τὴν Πατρίδα, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἔπραξεν ὅ,τι ἠδύνατο διὰ τὴν προάσπισιν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ἀλλὰ ὅ,τι ἔπραξαν καὶ ὅ,τι πράττουν, δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ περισώσῃ τὴν χώραν ἀπὸ τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἀπειλοῦν. Βεβαίως, οὔτε δι’ ἐμέ, οὔτε ἡ ὥρα εἶναι πρόσφορος διὰ νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ πρόσφατον παρελθόν, διὰ νὰ μάθωμεν τί ἄραγε συνέβη, ὥστε ἕνας τόσον μικρός, ἀλλὰ ἔνδοξος καὶ ἕνας λαὸς ὑπερήφανος καὶ γενναῖος, ὁ ὁποῖος ἠγωνίσθη ἀγῶνας σκληροὺς καὶ θυσίας αἵματος, διὰ τὴν παγκόσμιον νίκην, νὰ φθάσῃ σήμερον εἰς τοιοῦτον κατάντημα. Πλανῶνται, καὶ πλανῶνται πλάνην δεινήν, οἱ πιστεύοντες ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐπιδοκιμάζει τὰ ἔργα καὶ τὰς ἡμέρας ἡμῶν. Ἐὰν οἱ πάντοτε καλῶς πληροφορημένοι δὲν ἐνέπνεον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸν φόβον ὅτι καὶ ἡ ἡσυχωτέρα διαμαρτυρία τους, θὰ ἦτο δυνατόν νὰ ἐπιφέρῃ ἐπιζημίους συνεπείας εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἐδείκνυεν εἰς ἡμᾶς ὅλους ποίαν καὶ πόσην βάρβαρον ἀγάπην αἰσθάνεται νὰ ἐπιδείξῃ πρὸς ἡμᾶς. Καὶ θὰ μᾶς ἔδιδε τὸ ποτήριον τῆς πικρίας νὰ τὸ ἀποτελειώσωμεν ἡμεῖς τὸ ὁποῖον ἐκεῖνος ἐπὶ διετίαν καρτερικῶς ὑποφέρει. Δι’ αὐτὸ λοιπόν, πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ καταρτίσωμεν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, θεληματικήν, μὲ πυγμὴν σιδηρᾶν, ὁμονοοῦσαν, κινουμένην καὶ πράττουσαν, ὄχι διὰ φρούδων ὑποσχέσεων καὶ λόγων ὡραίων καὶ περιπίστων, ἀλλὰ διὰ πράξεων γενναίων καὶ ἡρωϊκῶν. Καὶ τὰς γενναίας πράξεις καὶ τὰς ἡρωϊκάς, τὰς ἀναμένομεν ἀπὸ διετίας καὶ ἀτυχῶς, μέχρι σήμερον δὲν ἐφάνησαν. Κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ καιροὶ δὲν εἶναι μενετοί. Δὲν ὑπάρχει χρόνος νὰ ἀναμένωμεν. Τὰ πολιτικὰ καὶ χρονικὰ περιθώρια μὲ συνδυασμοὺς ἀπαραδέκτους ἐνώπιον τῆς συμφορᾶς τῆς πατρίδος ἐξηντλήθησαν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς ἐν ὄψει τοιούτων κρισίμων ἡμερῶν, νὰ βαδίζωμεν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν μέτωπον, κατὰ τρόπον μοιραῖον, διότι τότε ἴσως, ἀλλ’ ὄχι ἴσως, ἀλλ’ ἀσφαλῶς, δὲν ἀποκλείεται καὶ τὸ τέλος τὸ ἰδικόν μας νὰ εἶναι μοιραῖον. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη, ὅλοι μαζὶ καὶ Βουλὴ καὶ ἀρχηγοί, νὰ ἀποτελέσωμεν ἕνα σῶμα ἀρραγές, συμπαγές, διὰ νὰ δύναται νὰ ἀποκρούσῃ τοὺς κινδύνους καὶ νὰ ἐπιφέρῃ τὸν τόπον εἰς τὴν γαλήνην καὶ τὴν ἠρεμίαν, τὴν ὁποίαν ἐτάραξεν ἡ κακουργία τῶν κακῶν Ἑλλήνων καὶ ἡ βοήθεια τῶν κακῶν γειτόνων. Τὰ πρόσωπα, τὰ ἀνώτερα, τὰ ὁποῖα θὰ αἰσθανθοῦν τὸ καθῆκον τους καὶ θὰ κληθοῦν νὰ διοικήσουν τὸν τόπον, εὑρίσκονται εἰς τὴν Βουλήν. Βλέπω τὰς ἱκανότητας εἰς τὰ πρόσωπα ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν καὶ εἰς αὐτὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν τυχόν, δι’ ἐμέ, ποὺ δὲν εἶναι πιστευτόν, δὲν ἤθελον ποτὲ νὰ ὁμονοήσουν, ἤ ἤθελον λησμονήσει ὅτι τὸ Ἔθνος ἔχει εἰς τὰς χεῖρας των ἐναποθέσει τὰς τύχας του, τότε ἄς κληθῇ καὶ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ εἰς αὐτὸ ὑπάρχῃ ἐμπόδιον, τότε εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως καὶ εἰς τὴν Ρώμην, ὑπάρχει Κιγκινᾶτος. Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν φοβοῦμαι, ἐλπίζω καὶ πιστεύω ὅτι τὸ ἄφθονον καὶ ἱερὸν αἷμα τῶν τέκνων μας, τῶν γονέων μας, τῶν ἀδελφῶν μας, τὸ ὁποῖον χύνεται εἰς τὰ τετιμημένα ἑλληνικὰ βουνά, διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῆς πατρίδος μας καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἄλλων λαῶν, θὰ συγκρατήσῃ τὸ κακὸ καὶ θὰ ἀποτρέψῃ τὴν συμφοράν. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ αὐτό. Τὸ ἀγωνιζόμενον Ἔθνος ἔχει ἀνάγκην Κυβερνήσεως, Κυβερνήσεως οἵαν αἰσθάνεται καὶ ἀνάλογον τῶν κρισίμων ἡμερῶν, τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Καὶ εἶναι ἀνάγκη τοῦτο νὰ γίνῃ σήμερον, αὔριον, τὸ ταχύτερον καὶ ἡ λύσις νὰ εἶναι ριζική, γενναία καὶ ταχεῖα. Εἶναι ἀνάγκη εἰς τὴν Βουλὴν νὰ πνεύσῃ ἄνεμος καθαρῶς ἀνωτέρου πατριωτισμοῦ. Ἡ ἀσφυξία τὸν θάνατον φέρει καὶ ἡ πολιτικὴ ἀσφυξία φέρει τὸν ταχύτερον καὶ χειρότερον θάνατον. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ ἐννοήσω, καὶ πάντοτε ζητῶ τὴν ἐπιείκειάν σας, μοῦ εἶναι ὄχι μόνον δύσκολον, ἀλλὰ καὶ ἀδύνατον νὰ ἐννοήσω εἰς τί θὰ ὠφέλει μία ἀναβολὴ τῆς λύσεως τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ εἶναι τὸ Κυβερνητικὸν σχῆμα τῆς αὔριον, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ρυθμίζῃ τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος μέχρι πέρατος τοῦ ἀγῶνος. Καὶ ἂν ἀκόμη ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ μᾶς εἴπουν ὅτι κάθε δυσχέρεια μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, θὰ λείψῃ, δυσκόλως θὰ ἠδυνάμην νὰ προσχωρήσω εἰς μίαν τοιαύτην γνώμην. Οὐδεὶς ὅμως ὑπάρχει ὁ ὁποῖος νὰ δικαιολογῇ τοιαύτην πρόβλεψιν. Τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ μᾶς ἀφήνουν καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἀναβολῆς, ὁ δρόμος μας θὰ εἶναι περισσότερον ἀνηφορικὸς καὶ ὁ ἀγὼν μας περισσότερον τραχύς. Εἶναι ἀνάγκη, λοιπόν, ἀπὸ σήμερον νὰ ἐμφανισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία νὰ εἶναι ἡ προσδοκία καὶ ἡ ἐλπὶς τοῦ Ἔθνους. Νὰ ἐμφανισθῇ μὲ τὸ χέρι τὸ στιβαρό, διὰ νὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο μέχρι σήμερον. Ἐὰν ἔχωμεν τοιαύτην Κυβέρνησιν θὰ ἔχωμεν δύο πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ τὰ μόνα εἰς τὰς περιστάσεις αὐτάς. Ἤτοι ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη νὰ συμπληρώσωμεν τὴν Ἐθνικήν μας Ἀντιπροσωπείαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τοῦτο θὰ γίνῃ κατὰ τρόπον πληρέστατον, καὶ ἀρτιώτατον, ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ εὐρύνωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἐὰν καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις, ἔστω καὶ ἂν δὲν εἶναι ὡς τὴν φανταζόμεθα ἡμεῖς, ὅμως θὰ παύσωμεν νὰ παρέχωμεν τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δηλαδὴ ἡ Βουλὴ δὲν ἀνέδειξε Κυβέρνησιν ἀνάλογον τῶν περιστάσεων. Θὰ σᾶς ζητήσω τὴν ἄδειαν, κύριοι βουλευταί, νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ γνώμη μου αὐτή, εἶναι γνώμη ὄχι πολιτικῆς ἐμπειρίας, διότι πάντοτε πιστεύω μολονότι ἐπὶ 3)τίαν φοιτάω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εὑρίσκομαι ἀκόμη εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον τῆς Βουλῆς. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ἡ γνώμη μου αὕτη εἶναι προϊὸν προθέσεως ἁγνῆς καὶ καθαρᾶς συνειδήσεως, πιθανὸν νὰ εἶναι πεπλανημένη. Πρόκειται περὶ μιᾶς συνειδήσεως, ἡ ὁποία ὑποφέρει, ἡ ὁποία πάσχει, ὅπως σεῖς, ὅπως ὅλοι. Διότι Ἑλλὰς καὶ πατρὶς εἴμεθα ἡμεῖς, ἡ οἰκογένειά μας τὰ σπίτια μας τὰ παιδιά μας, τὰ πάντα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναμνησθῶ πρὸς τὴν πτέρυγα αὐτὴν τῶν φιλτάτων μου συναγωνιστῶν τῶν Λαϊκῶν, διότι συνδεόμεθα μὲ ἀγῶνας πολλούς, μὲ ἀγῶνας διαρκεῖς, μὲ θυσίας αἵματος. Θὰ ἤθελον νὰ ἐξηγηθῶ ἀπέναντί τους, ὅταν εὑρίσκωμαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ διαφωνήσω μὲ τοὺς περισσοτέρους ἐξ αὐτῶν. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ἡ λύπη μου εἶναι μεγάλη, καὶ εἶμαι συγκινημένος κατὰ τὴν ὥραν αὐτὴν ποὺ εἴτε γιὰ πάντα, εἴτε γιὰ τώρα μόνον ἀποχωρισθῶ ἀπὸ ὑμᾶς. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω. Αὐτὸ ἀναμένατε τὸ Κυβερνητικὸν σχῆμα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο; Αὐτὸ πιστεύατε εἰς τὰς ψυχάς σας; Δὲν σφάλλω· διότι σᾶς γνωρίζω, δὲν θέλω νὰ εἴπω διὰ τὴν ἄλλην πτέρυγα.

§230ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ ἠρνήθησαν οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ λάβουν μέρος;

§231Κ. ΘΕΟΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἐξωμολογήθημεν καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ὅ,τι ἐζήτει ἡ πατρὶς ἐν ὥρᾳ κινδύνου. Ἀγόμεθα κακῇ τῇ μοίρᾳ πρὸς τὸ βάραθρον. Θέλω νὰ πιστεύω καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κριθῇ ἀπὸ τὴν ψῆφον σας ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος, ἐὰν συμβῇ ποτὲ αἱ ψῆφοι μας νὰ συναντηθῶσι, τότε θὰ συμβῇ κάτι ἄλλο, θὰ συναντηθῶσιν αἱ συνειδήσεις μας. Καὶ ἐν τέλει πάλιν θὰ καταφύγω εἰς αὐτόν, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι, παρὰ τὸν σεβασμὸν τὸν μεγάλον καὶ ἀνυπόκριτον τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι πρὸς τὸν Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸν εὐγενέστατον καὶ τὸν ἀκούραστον πατριώτην, ὅπως ἐπίσης καὶ εἰς τοὺς ἐπιλέκτους φίλους μου συνεργάτας του, διὰ νὰ δηλώσω ὅτι θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐν ἐπιγνώσει ὅτι θὰ δυσαρεστήσω ἀγαπητοὺς καὶ πολυτίμους φίλους, ἀλλ’ ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἐξυπηρετῶ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἰακώβου, ἔχει τὸν λόγον.

§233Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Ἀναφέρομαι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρατηρῶ: Ἡ ὑπὸ τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ο.Η.Ε. ἀπόφασις, ἡ ληφθεῖσα προσφάτως ἐν Παρισίοις, μειοῦσα τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος διεθνῶς ἐπλήγωσε βαθύτατα εἰς τὴν ψυχήν του τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἡ Ἑλλὰς ὑπεχρεώθη νὰ ἔλθῃ εἰς ἀπ’ εὐθείας συζητήσεις ἐπὶ μεθοριακῶν ζητημάτων μετὰ τῆς ἀναξιομάχου Σερβίας καὶ τῆς Ἀλβανίας, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς ἡττημένης δορυφόρου, τοῦ ἀνατολικοῦ συγκροτήματος, Βουλγαρίας. Τοῦτο ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκστρατείας, καὶ τὰ πεπραγμένα τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ κ. Κ. Τσαλδάρη, αἰτουμένου ἐμπιστοσύνην καὶ νέαν πίστωσιν χρόνου. Παραπλεύρως μαχομένου εἰς τὴν πρώτην γραμμήν, ὡς ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, τέκνου μου, ἐθελουσίως αἰτησαμένου συνῳδὰ ταῖς οἰκογενειακαῖς παραδόσεσί του, ὅπως οὐχὶ ὡς νοσοκόμος ἀλλ’ ἐνταχθῇ εἰς μάχιμον ὅπλον, καίτοι ἀπόφοιτος τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, παρακολουθῶν μὲ παλμὸν ἐθνικῆς ὑπερηφανείας ἀπὸ στίγματι τῶν ὀχυρῶν τῆς μεθορίου, τὴν χρυσοῖς γράμμασι γραφομένην ὑπὸ τῶν ἐνόπλων δυνάμεων ἐποποιΐαν, διαπιστῶ ἅμα μὲν τὴν δεξιὰν ὑπὸ τῶν ἑκασταχοῦ ἡγεσιῶν τοῦ Βασιλικοῦ Στρατοῦ διεξαγωγὴν τῶν ἐπιχειρήσεων, ἅμα δὲ καὶ τὴν ἀπόφασιν τῶν μαχομένων τέκνων μας ὅπως ἀπαλλάξωσι τὴν χώραν μας ἀπὸ τοῦ μαρκοσοφιανοπουλικοῦ κινδύνου καὶ ἀποτρέψωσι τὸν ἀφανισμὸν τῆς φυλῆς μας. (Χειροκροτήματα). Διαπιστῶ ἐπὶ πλέον ὅτι ἀντιθέτως τὰ πεπραγμένα τῆς Κυβερνήσεως μόνον μελαγχολίαν καὶ ἀπογοήτευσιν ἔχουσι προκαλέσει. Σημειῶ πρὸς τὴν Βουλήν, γεγονὸς δημοσίως γνωστόν, ἤτοι τὴν ἀπουσίαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ διεθνοῦς ὁρίζοντος καὶ δὴ ἐξ Ἀγγλίας καὶ Ἀμερικῆς ὅπου πράκτορες τοῦ ἀνατολικοῦ συγκροτήματος μὲ ἑκατοντάδας χιλιάδας τευχῶν δηλητηριάζουσι τὴν κοινὴν γνώμην τῶν συμμάχων χωρῶν καὶ κηρύσσουσι τὴν Ἑλλάδα ὡς δῆθεν χώραν τρομοκρατουμένην. Πληροφοροῦμαι μάλιστα ὅτι χρησιμοποιεῖται ἐνώπιον τοῦ Ὀργαν. Ἡν. Ἐθνῶν ὑπὸ τοῦ ἀνατολικοῦ συγκροτήματος καὶ δὴ ὑπὸ τοῦ Πολωνοῦ Μανουήλσκυ ὡς δῆθεν κατακτητικὸν ἐγχειρίδιον τὸ ὑπ’ αὐτῶν μεταφρασθὲν εἰς συμμάχους γλώσσας τεῦχος μου: «Ἡ Μείζων Ἑλλάς». Ἀγνοῶ ὅμως πῶς ἀντιμετωπίζεται τὸ θέμα ὑπὸ τῶν διπλωματῶν μας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Ἔχομεν διπλωμάτας; Λυποῦμαι διότι τὸ 1946 ἐπίκρανα τὸν κ. Φ. Δραγούμην, ἀδελφὸν τοῦ ἀειμνήστου κηδεμόνος μου Ἴωνος Δραγούμη, τὸ 1904 Προξένου Σερρῶν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κληθεὶς εἰς τὸ Παναμερικανικὸν Συνέδριον τοῦ παρελθόντος θέρους ἔλαμψε διὰ τῆς ἀπουσίας του. Μόνον ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος κ. Π. Κανελλόπουλος περιώδευσεν, ἐπὶ μῆνας, εἰς Ἀμερικὴν ὅπου διὰ φωτεινῶν ὁμιλιῶν του ἐπεχείρησε καὶ ἀντιμετώπισέ πως τὴν δολιοφθόρον δρᾶσιν τοῦ ἀνατολικοῦ συγκροτήματος. Καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος τοῦτ’ ἔστιν ἡ ἀνεπάρκεια τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον ὅπως Κυβέρνησις δυναμικὴ ὑπερκομματική, συγκροτουμένη παρὰ προσωπικοτήτων ἀφοσιωθῇ εἰς τὴν πάταξιν τῆς διαταραχῆς καὶ τὴν ἀποτροπὴν τοῦ κινδύνου ἁρπαγῆς τῶν ἀνηλίκων μας, ἀδιακρίτως γένους, ὑπὸ τῶν φυλετικῶν ἐχθρῶν ἤτοι τοῦ συμμοριτισμοῦ. Δὲν ἀποκρύπτω ὅτι ἐδίστασα ἐπὶ πολὺ πλὴν κατέληξα εἰς τὴν ἀπόφασιν, ὥσπερ τῇ 24ῃ Φεβρουαρίου 1922, ὅτε διὰ μιᾶς ψήφου ἤτοι διὰ τῆς ψήφου μου, ἀνετράπη ἡ τότε Κυβέρνησις ἐπὶ μόνῳ τῷ τέλει διασώσεως ταύτης, ἀπὸ τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος, κατέληξα, τονίζω, εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως, ὑπείκων εἰς ὑστάτην ἐθνικὴν ἐπιταγὴν συμβάλω διὰ τῆς ψήφου μου, εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς νεοσχηματισθείσης Κυβερνήσεως, ἧς τὸ ἓν σκέλος, ἤτοι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, φέρει βαρυτάτας εὐθύνας, καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀνεπαρκῆ διεξαγωγὴν τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος. Σᾶς ξενίζει ἴσως ἡ ἐγωκεντρικότης καὶ ἡ ὠμότης τῆς γλώσσης μου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι συναισθάνομαι πολλάκις τὴν τραχύτητά μου. Πλὴν αἱ θυσίαι τῶν πολλαπλῶν κλάδων τῆς οἰκογενείας μου κατὰ τὸν Μακεδονικὸν Ἀγῶνα μὲ πεσόντα τὸν πατέρα μου καὶ μὲ σύνολον τριάκοντα πέντε μελῶν πεσόντων, ἀλλὰ ἰδίᾳ τὸ μακρὸν καὶ λευκὸν πολεμικὸν παρελθόν μου, δὲν ἀποκρύπτω ὅτι μὲ καθιστῶσιν ἀδυσώπητον ἔναντι παντὸς πειραματιζομένου περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν.

§234ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ πῶς γνωρίζετε ὅτι ἡ μία ἀνατρεπτικὴ ψῆφος τὸ 1922 ὑπῆρξεν ἡ προσωπική σας;

§235Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Εἶναι ὀρθὴ ἡ ἐρώτησίς σας. Σᾶς ἐξήγησα τῇ 24ῃ Ἰουνίου 1946, καὶ σᾶς ὡμίλησα διὰ μακρῶν ἐπὶ τῆς σημασίας τῆς μιᾶς ψήφου μου κατὰ τὴν ἱστορικὴν ἐκείνην συνεδρίασιν. Πλὴν θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἡ συνεδρίασις ἐκείνη τοῦ Σώματος, ἀπαραλλάκτως ὡς ἡ σημερινή, ὑπῆρξεν ὄντως ἱστορική. Εἶχεν ἐπανέλθει ἐκ Λονδίνου, Παρισίων καὶ Ρώμης ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ καὶ ἱδρυτὴς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἀείμνηστος Δ. Γούναρης καὶ προέβη εἰς μακρὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἐν τῇ Βουλῇ, σχετικῶς μὲ τὰς ἐν Εὐρώπῃ ἐνεργείας του ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος, καὶ μὲ τὰς ἐν Εὐρώπῃ ἐνεργείας του ἐπὶ τῆς ὑπερποντίου Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας μας. Εἶχον ἐγγραφῆ καὶ θὰ εἰπόμην τοῦ λόγου τοῦ ἡγέτου τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐν τῇ Βουλῇ ἀειμνήστου Π. Δαγκλῆ, τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ἀποτυχόντος κατὰ τὰς προσφάτους ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920, καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις εἶχε θορυβηθῆ ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας. Ἤμην τότε Γραμματεὺς τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς ἤτοι τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ πλειοψηφοῦντος κόμματος. Πρὶν ἢ προβῶ ὅμως εἰς τὴν ἀποκάλυψιν τῆς ἱστορικῆς ἐκείνης μιᾶς ψήφου μου θὰ φέρω εἰς τὴν μνήμην σας καὶ θὰ παρεμβάλω μίαν ὀδυνηρὰν σελίδα τῆς ἐθνικῆς μου ζωῆς ἥτις ἐγράφη κατὰ τὴν 14ην Ἰουνίου 1946, ἣν κατ’ ἐπιπολὴν μόνον γνωρίζετε. Οἱ πάντες ἐνθυμεῖσθε ὅτι διὰ μιᾶς, τὴν 14ην Ἰουνίου 1946 ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, δηλώσεώς μου «περὶ σημαντικῆς κατὰ τὴν βόρειον μεθόριον ἐπεκτάσεώς μας» καὶ εἶτα διὰ τῆς ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος τῇ 24ῃ Ἰουνίου 1946 ἀγορεύσεώς μου ἐν τῇ Βουλῇ, καθ’ ἣν οἱ στοχασμοί μου ἔτειναν εἰς τὴν πρόσβλεψίν μας πρὸς μίαν μείζονα Ἑλλάδα, ἐκ προοιμίου, ἐτόνισα τὸν κίνδυνον ἀνεπαρκοῦς ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων τότε ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν διαχειρίσεως τοῦ θέματος τούτου........

§236ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς ποῖον θέμα ἀναφέρεσθε;

§237Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Δὲν γνωρίζετε, κ. συνάδελφοι, τί εἶχε προηγηθῆ ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ παρουσίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ νῦν προεδρεύοντος κ. Ι. Θεοτόκη, καὶ τί εἶχε διαμειφθῆ πρότερον μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κ. Κ. Τσαλδάρη καὶ σᾶς ὑπενθυμίζω. Κύριοι βουλευταί, ὑμεῖς εἶσθε μάρτυρες μιᾶς μόνον εἰκόνος τῶν σκηνῶν ἐκείνων ἤτοι τῆς ἑξῆς: Ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα τῇ 14ῃ Ἰουνίου 1946 προὐκάλεσα ἱλαρότητα ἐν τῇ αἰθούσῃ ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ θεωρεῖα τῆς Βουλῆς πρὸς χάρμα τοῦ κ. Τσαλδάρη, νομίσαντος ὅτι ἐπέτυχε τοῦ σκοποῦ του, τουτέστιν τῆς καταπτώσεως τοῦ ἠθικοῦ μου καὶ ἦν ἀσυγκράτητος ἀπὸ γέλωτας. Ἐπιθυμῶν ἐγὼ τότε ὅπως προκειμένου περὶ ἐπιδιώξεως καὶ πραγματώσεως μιᾶς μείζονος Ἑλλάδος ἀλλὰ καὶ ἐμμένοντος ἐμοῦ ὅπως μεταλαμπαδεύσω εἰς τὰς ψυχὰς τῶν τότε ὑπευθύνων ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν κ.κ. Τσαλδάρη καὶ Δραγούμη τοὺς ὁραματισμούς μου ὑπηγόρευσα πρὸς τοὺς πρακτικογράφους λέξιν πρὸς λέξιν τὴν ἀνωτέρω «περὶ σημαντικῆς κατὰ τὴν βόρειον μεθόριον ἐπεκτάσεως τῆς Ἑλλάδος» δήλωσιν, τοὐτέστιν καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς Σερβικῆς ἤτοι τῆς Ἑλληνικῆς Μακεδονίας. Δι’ ὃ καὶ ἐχαρακτηρίσθη τὸ 1946 ὑπὸ τοῦ Σέρβου ἀντιπροσώπου τῆς Βαλκανικῆς Ἐπιτροπῆς 1946 κ. Ἰωσὴφ Τζέρτζα ὡς ὁ ὑπ’ ἀριθ. 2 ἐπίσημος Ἕλλην κατακτητικῶν σωβινιστικῶν βλέψεων, τῶν πρωτείων ἀνηκόντων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν τύπον. Καὶ προὐκάλεσα μὲν τὴν ὑμετέραν ἱλαρότητα, πλὴν ἐσίγησα καὶ ἔπνιξα τότε εἰς τὰ στήθη μου τὸν βαθύτατον πόνον καὶ τὰ αἴτια τῆς ὀργῆς καὶ διαταραχῆς μου κατὰ τοῦ ἡγέτου τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, θέντος μοι ζήτημα ἱεραρχίας καὶ ἀξιώσεώς του ὅπως μὴ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ μὴ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Τῷ ἀφῆκα σαφῶς ν’ ἀντιληφθῇ ὅτι ἓν μόνον εἶχε δικαίωμα τοὐτέστιν νὰ μὲ διαγράψῃ τοῦ κόμματος. Ἐξυπακούετο ὅμως ὅτι ἐγὼ θὰ ἤμην ἀδέσμευτος ἔναντί του καὶ δὲν ἀποκρύπτω ὅτι ἤμην ἀποφασισμένος ὅπως ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ καταγγείλω τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματός μου ἀνὰ τὸ Πανελλήνιον ὅτι μ’ ἐξωβέλιζεν οὗτος τοῦ κόμματος διὰ μίαν καὶ μόνην αἰτίαν ἤτοι διὰ μόνον τὸν φθόνον του ὅτι ἐγὼ ὁ ἐπὶ τριακονταετίαν στέλεχος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶχον ἑτοίμην πολύτιμον ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος ἐργασίαν. Καὶ δὴ διότι, ὡς μετὰ δεκαήμερον ἔπραξα ἤτοι τῇ 24ῃ Ἰουνίου 1946, θὰ ἐπεδείκνυον ἀπὸ τοῦ βήματος τὸ ἱστορικὸν τῆς 20ῆς Νοεμβρίου 1944 σχεδιάγραμμά μου περὶ Μείζονος Ἑλλάδος, ὅπερ εἶχεν ὑποβληθῆ ἐγκαίρως τῷ 1944 τῇ Α. Μ. τῷ Βασιλεῖ Γεωργίῳ Βʹ καὶ τοῦ ὁποίου ἀντίτυπον ἐν σμικρῷ εἶχεν εἰς χεῖρας του ὁ κ. Τσαλδάρης ἀπὸ τοῦ 1943, περὶ οὗτινος γεγονότος ἄμεσον ἀντίληψιν ἔχει ὁ συνάδελφος κ. Π. Χατζηπᾶνος εἰς οὗτινος τὸ γραφεῖον ἐστεγάζετο τότε ὁ κ. Τσαλδάρης. Ὡς ἐνθυμοῦμαι ἐπευφημήθην τότε ὑπὸ συσσώμου τῆς Βουλῆς παρὰ τὴν λύπην, ἵνα μὴ εἴπω τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν μοχθηρίαν τοῦ ἀρχηγοῦ μου. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ὄντως δὲ σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόφασίν μου τῇ 24ῃ Ἰουνίου 1946 ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τὴν δυσφορίαν τοῦ κ. Κ. Τσαλδάρη ἀποχωρήσαντος ἐν ὀργῇ τῆς αἰθούσης ἅμα τῇ ἀνόδῳ μου εἰς τὸ βῆμα, ἐξεφώνησα τὸν γνωστὸν εἰς ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ θέματος, λόγον μου καὶ προέβαλον ὑπὸ τὰς ἐπευφημίας καὶ τὰς ζητωκραυγάς σας τὸ σχεδιάγραμμα τῆς Μείζονος Ἑλλάδος. Καὶ δὲν θὰ λησμονήσω ποτὲ τὰ διὰ χειραψιῶν συγχαρητήρια συσσώμου τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπῆρξα ὠμὸς πρὸς τοὺς παρόντας ὑπουργοὺς μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τοὺς κ.κ. Π. Μαυρομιχάλην καὶ Ν. Κώτταν, πρὸς οὓς ἠρνήθην νὰ τείνω τὴν χεῖρα εἰπὼν αὐτοῖς: «Ἐφ’ ὅσον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀσεβῶν πρὸς τὸ θέμα κατέλιπε τὴν ἕδραν του δὲν δέχομαι τὰ συγχαρητήριά σας» καὶ τοῖς προσέθηκα: Λυποῦμαι διότι σύνοιδεν ὁ κ. Πρόεδρος ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω ὑπὸ μάλης τοῦτον ὡς Πρόεδρον καὶ ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικόν του Συμβούλιον. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ὅμως, προσέθηκα, «δὲν μὲ συγκινοῦσι τὰ ὑπουργικὰ χαρτοφυλάκια». Ὁμολογῶ ὅτι ἐθλίβην διὰ τὸ ἀτόπημά μου ἐκεῖνο, ἔναντι ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἀλλ’ οὐκ ἦν ἄλλως γενέσθαι. Τὰ ὅσα δὲ διεκήρυξα τότε ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς περὶ ὑπουργικῶν χαρτοφυλακίων ἤτοι ὅτι «ἀποστρέφομαι τοὺς σκοτεινοὺς θαλάμους καὶ τὸ λείχειν τὰς χεῖρας», ἰσχύουσι καὶ τώρα ἔναντι τῆς ἡγεσίας τοῦ κόμματός μου. (Χειροκροτήματα). Εἴθισται παρ’ ἐμοί, κ. βουλευταί, νὰ εὑρίσκωμαι μακρὰν τῶν σκοτεινῶν θαλάμων καὶ νὰ μοὶ προξενῇ οἶκτον τὸ λείχειν τὰς χεῖρας. Διότι οὐαὶ εἰς τὰ Ἔθνη ὅταν μεθόδοις χειροφιλημάτων κυβερνῶνται. Προσωπικῶς ἔχω πλήρη ἐπίγνωσιν τῆς αὐταρχικότητός μου, καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος δι’ ὃν διεδήλωσα πάντοτε τὴν ἀποστροφήν μου ἀπὸ τὰ ὑπουργικὰ χαρτοφυλάκια. Διότι καὶ σύνοιδα ὅτι μόνον ἂν ἔπιπτον ἀπὸ τὴν μήτραν μιᾶς Ὀλυμπιάδος, μόνον τότε θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀναπτύξω προσόντα κυβερνήτου καὶ νὰ εἶμαι καρποφόρος διὰ τὸ Ἔθνος μου. Ἔχω δὲ λόγους νὰ γνωρίζω ὅτι ἐγνωστοποιήθησαν αἱ διακηρύξεις μου ἐκεῖναι τῷ κ. Τσαλδάρη ἀλλ’ ἐκεῖνος τότε δὲν ἀπήντησεν ἀλλὰ καὶ δὲν ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ μὲ διαγράψῃ τοῦ κόμματος. Τὰ ὅσα, μετὰ χθεσινὴν πρόσκλησίν μου ἀπὸ τηλεφώνου ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ Λ. Κ. καὶ μεταγωγὴν δι’ αὐτοκινήτου του σήμερον πρωΐαν εἰς τὸ Ξενίας Μέλαθρον, εἴς τινα θάλαμον σκοτεινόν, μὲ ἄπλετον ὅμως φῶς φωτιζόμενον, ἀντηλλάγησαν μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ἐκείνου, οὐδεὶς συντρέχει λόγος ν’ ἀνενεχθῶ, τοῦτο μόνον σᾶς τονίζω, ὅτι τὰ ὅσα θὰ ἀκούσητε κατωτέρω ἔσονται ἀρκετά, διὰ νὰ σᾶς πείσωσιν, ὅτι ἐνέμεινα καὶ ἐμμένω εἰς τὰς ἀδυσωπήτους ἀρχάς μου, καθ’ ἃς οὐδέποτε ἐπέτρεψα εἰς ἐμὲ αὐτόν, προκειμένου περὶ θεμάτων ἐθνικῆς ἐπιταγῆς, νὰ ἀπομιμηθῶ τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ἥδεται νὰ λείχῃ τὰς χεῖρας τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας.

§238ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί ἐννοεῖτε μὲ τοὺς σκοτεινοὺς θαλάμους καὶ ποῖοι οἱ λείχοντες τὰς χεῖρας;

§239Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ὁμιλήσω ἔστω μετὰ δεκαετηρίδα προκαλούμενος, πλὴν ἐπιφυλάσσομαι εἰς ἄλλοτε καὶ δὴ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ βήματος, ἐκτὸς ἂν βλῆμα ἢ νάρκη τις διακόψῃ τὸ νῆμα τῆς ζωῆς μου. Ἐπανέρχομαι ὅμως εἰς μίαν ἱστορικὴν περίοδον καὶ εἰς ἓν ἱστορικὸν γεγονός, ἐπισυμβὰν πρὸ εἴκοσι ἓξ πλήρων ἐτῶν, διὰ νὰ προβῶ εἰς μίαν ἱστορικὴν ἀποκάλυψιν, τὴν ἑξῆς: Περιερχόμενος τότε, ὅπως καὶ τώρα, τὴν γραμμὴν τοῦ μετώπου καὶ πλήρως ἐνημερωμένος περὶ τῶν καλῶς ἢ κακῶς ἐχόντων εἰς τὸ μέτωπον καὶ δὴ εἰς τὸ μέτωπον τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψει καὶ τότε ὅτι ὁ Βασιλικὸς στρατὸς ἐμάχετο ἀποφασιστικῶς, εἶχον καταλήξει εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην τοῦ ἀειμνήστου Δ. Γούναρη, γεγονὸς ὅμως ὅπερ εἶχε περιέλθει εἰς γνῶσιν τοῦ ἱδρυτοῦ τοῦ Κόμματός μου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἄπειρος ὢν ἐγὼ τότε, διεκήρυσσον URBI ET ORBI, ὅτι ἡ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστολὴ εἶχεν ἐπανέλθει «ἄπρακτος καὶ μὲ κείνας τὰς χεῖρας» καὶ ὅτι ἐνεδεικνύετο ἡ ἀνατροπὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Τοῦτο πληροφορηθεὶς ὁ ἀείμνηστος Δ. Γούναρης, ἐπεμελήθη καὶ μὲ ὡδήγησαν εἴς τινα σκοτεινὸν θάλαμον, ἀπλέτως φωτιζόμενον, οἱ ἀείμνηστοι ὑπουργοί, ἤτοι ὁ πολυμήχανος Μιχαὴλ Γούδας καὶ Λ. Ἀργυρός, ὡς καὶ οἱ τότε βουλευταὶ Κ. Μαρούλης καὶ Π. Ἀλεξίδης. Ὁμολογῶ, ὅτι ἔμεινα ἐκστατικός, ἀντικρύσας αἰφνιδίως τὸν ἀείμνηστον Δ. Γούναρην εἰς μίαν αἴθουσαν μιᾶς ἐριτίμου κυρίας νῦν ἐν ζωῇ, τότε συζύγου βουλευτοῦ καὶ νῦν συζύγου ἐπίσης δημοσίου ἀνδρός, γνωστῆς ἐξ ἱστορίας διὰ τὸ φιλόδοξον τοῦ πνεύματός της. Πρόκειται περὶ τῆς κυρίας Μαίρης τότε συζύγου Κ. Μαρούλη, βουλευτοῦ, καὶ νῦν συζύγου Γ. Δ. Ράλλη, πρώην ὑπουργοῦ. Δὲν ἀποκρύπτω ὅτι ἤκουσα μὲ εὐλάβεια τὸν Ὀλύμπιον ἐκεῖνον Δία, ὅστις προέβη εἰς ἀποκαλύψεις ἀπορρήτων ἐγγράφων περὶ τῆς αἰσίας ἐκβάσεως τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Μετὰ ἡμίωρον, ὅμως, καὶ πλέον, τῷ ἀπήντησα: «Δυστυχῶς, κύριε Πρόεδρε, ἐξ ὅσων ἔχω ὑπ’ ὄψει ἀπὸ τὸν ξένον τύπον, ὅσα μοὶ ἀποκαλύπτετε δὲν εἶναι ἀπόρρητα, ἀλλ’ εἶναι δημοσίως γνωστὰ καὶ πολὺ λυποῦμαι, διότι δὲν ἐπείσθην καὶ κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀνατρέψω, καὶ θὰ σᾶς ἀνατρέψω. Διότι, γνωρίζετε, κ. Πρόεδρε, καὶ γνωρίζω ὅτι οἱ παρόντες βουλευταὶ ἀνέρχονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τριακόσιοι καὶ εἴκοσι καὶ εἷς καὶ ὅτι ὑπάρχει ἰσοψηφία, πλὴν τῆς μιᾶς ψήφου μου, καὶ θὰ σᾶς ἀνατρέψω. Ρητέον, ὅτι ὁ ἀπὸ μηχανῆς θεὸς τῶν ἀριθμῶν τῆς Βουλῆς καὶ τώρα καὶ τότε ἦν ὁ Ι. Μάλλωσης. Θὰ σᾶς ἀνατρέψω δέ, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ μόνῳ τῷ τέλει τοῦ νὰ σᾶς σώσω ἀπὸ τὸ ἐκτελεστικὸν ἀπόσπασμα. Δὲν ἔχω μαντικάς, φακίρου ἰδιότητας, ἀλλ’ ἔρχομαι ἀπὸ μακρὰν εἰς τὸ μέτωπον περιοδείαν καὶ ἐπείσθην, ὅτι ἐλλοχεύει καὶ συνωμοτεῖ ὁ ἐσωτερικὸς ἐχθρός. Βεβαιωθῆτε τὸ δὲ ἀπὸ ἐμέ, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν θὰ παρέλθωσι μῆνες καὶ μία δρὰξ ἐπαναστατῶν τοῦ μετώπου, ἀδιαφοροῦσα διὰ τὰς συνεπείας μιᾶς διαταραχῆς τοῦ μετώπου, θὰ ἀνατρέψῃ τὸν Θρόνον. Ὑμᾶς δὲ ἔχετε, τὸν λόγον τῆς ἐθνικῆς καὶ στρατιωτικῆς μου τιμῆς, ἡ σπεῖρα αὕτη τῶν λῃστῶν τοῦ μετώπου, ἔχει ἀπόφασιν νὰ σᾶς παραπέμψῃ εἰς τὸ ἀπόσπασμα καὶ θὰ σᾶς ἐκτελέσῃ, πρὸς μεγίστην λύπην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ πρὸς βλάβην τοῦ ὅλου ἐθνικοῦ θέματος. Ἀλλὰ καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, καὶ ὅσοι ἐξ ἡμῶν τῶν βουλευτῶν θέλομεν ἐπιζήσει, δὲν θὰ ἀντιπαρέλθωμεν τὴν λαίλαπα ἀλώβητοι. Διότι ἀπαλλασσόμενοι λόγῳ πλήρους συγχύσεως, θὰ φέρωμεν ἐπὶ τοῦ μετώπου μας ἰσοβίως τὸ στίγμα τῆς ἀπαλλαγῆς μας λόγῳ βλακείας. Εὑρίσκονται ἐν ζωῇ καὶ ἄλλος φιλικὸς κόσμος, ἐνήμερος τῆς δραματικῆς ἐκείνης σελίδος τῆς ἐθνικῆς ζωῆς μου καὶ μεταξὺ τούτων μία εὐγενὴς Δέσποινα τῶν Σερρῶν, χήρα ἀειμνήστου τοῦ 1920 συναδέλφου, ἡ ἐπὶ ἔτη εὐγενῶς ξενίζουσά με ἐν Ἀθήναις, κυρία Μαρία Γ. Ζλάτκου, ἐπὶ δεκαετηρίδας Προξένου τῆς Αὐστρουγγαρίας ἐν Σέρραις, ὀνομαστοῦ ἐξ ἱστορίας Μακεδονομάχου, ἅτε τοῦ Προξενείου του μετατραπέντος εἰς ἑστίαν τοῦ προκεχωρημένου φυλακίου τοῦ Ἑλληνικοῦ Προξενείου Σερρῶν, ὡς καὶ μία κυρία τὸ γένος Ἀργυροῦ, ἤτοι ἡ χήρα τοῦ Συμβολαιογράφου Μαρία Κ. Τριανταφυλλοπούλου, πρώτη ἐξ ἀδελφοῦ ἀνεψιὰ τοῦ ἀειμνήστου Α. Ἀργυροῦ, ὡς καὶ ἡ δευτέρα σύζυγος καὶ νῦν χήρα Μαρία Κ. Μασφύλη, θύματος τῆς κομμουνιστικῆς λαίλαπος τῷ 1944. Ἐνήμεροι περὶ τῶν δραματικῶν ἐκείνων γεγονότων ὑπῆρξαν καὶ ἡ Φωτεινὴ σύζυγος τοῦ ἀειμνήστου βουλευτοῦ Π. Ἀλεξίδου ὡς καὶ ἡ σύζυγός μου Ἀναστασία, ἡ ἐξ Οἰκονόμων ἀπ’ εὐθείας τρισέγγονος τοῦ Ἀρχιστρατήγου τῆς ἐπαναστάσεως τῷ 1821 Ἐμμανουὴλ Παππᾶ– Οἰκονόμου. Ὄντως δὲ δὲν παρῆλθεν ἑπτάμηνον καὶ ἀνετράπημεν τῆς Ἀρχῆς. Τὸ δραματικώτερον ὅλων εἶναι, ὅτι συγχρόνως μὲ τοὺς ἐκτελεσθέντας ἕξ, τῇ 14ῃ Σεπτεμβρίου 1922, συνελήφθην πρῶτος ἐγὼ εἰς τὸ τότε ξενοδοχεῖον «Πριγκηπικὸν» καὶ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν ἐκτελεστῶν, διατεταγμένων ὅπως μὲ ἐκτελέσουν, ἄνευ διαδικασίας, ἐσώθην ὑπὸ τοῦ τότε ἐπαναστάτου συνταγματάρχου, νῦν ἐν ζωῇ ἀντιστρατήγου, Π. Γαρδίκα. Ἔτι δραματικώτερον, ὅμως, ὑπῆρξεν, ὅτι διὰ τῶν ἀειμνήστων Α. Ἀργυροῦ, τοῦ ἐπιλάρχου Ἀνδρέου Ι. Δημοπούλου καὶ τοῦ σημαίνοντος δικηγόρου τῶν Ἀθηνῶν Ν. Λάρδη, διήγγειλα, πρὸ τῆς συλλήψεώς των, ἐγκαίρως, κατὰ τὰς ἀπογευματινὰς ὥρας τῆς ἐπαναστατικῆς ἐκείνης ἡμέρας, ἤτοι τῇ 14ῃ Σεπτεμβρίου 1922, τῇ προτροπῇ τοῦ ἀντιστρατήγου Π. Γαρδίκα, νὰ φύγωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν οἱ συλληφθέντες ὑπουργοί. Διότι καὶ ἐκεῖνοι θὰ ἐξετελοῦντο, ἄνευ διαδικασίας. Ἀπήντησαν ὅμως οἱ ἀείμνηστοι καὶ δὴ ὁ ἀτρόμητος Ν. Στράτος, διὰ τοῦ ἀειμνήστου Ἀργυροῦ, ὅτι δὲν ἦσαν «ὄρνιθες». Καὶ δὲν ἐξετελέσθησαν καθ’ ὁδόν, μόνον χάρις εἰς τὸν συνταγματάρχην Π. Γαρδίκα. Ἐθλίβη δέ, διότι δὲν κατώρθωσα νὰ τοὺς συναντήσω, καθ’ ὅσον ὁ ἐν ζωῇ ἀντιστράτηγος Π. Γαρδίκας μὲ ἐπεβίβασε βίᾳ εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν τῆς ἑπομένης διὰ Θεσσαλονίκην, δηλώσας μοι ὅτι, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγγυηθῇ καὶ νὰ σώσῃ τὴν ζωήν μου ἀπὸ τοὺς ἐπαναστάτας ἐν Ἀθήναις. Οὕτω δέ, μετὰ εἰκονικὴν διαδικασίαν, ἐδικάσθησαν καὶ κατεδικάσθησαν μετὰ δίμηνον οἱ Ὀλύμπιοι ἐκεῖνοι Δίες εἰς θάνατον, διὰ νὰ ὁδηγηθῶσι τὴ 15ην Νοεμβρίου π.ἡ. 1922 ἐνώπιον τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος, ὑπὸ τὰς ἑξῆς δραματικὰς συνθήκας. Εἶχε φθάσει εἰς Ἀθήνας ἀτμοπλοϊκῶς ὁ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας Κώρζων ἀπεσταλμένος, ὀνόματι Τάλμποττ, Ναύαρχος, διὰ νὰ ζητήσῃ νὰ παραλάβῃ καὶ νὰ σώσῃ, ἐξ ὀνόματος τῆς Ἀγγλίας, τὴν ζωὴν τῶν καταδίκων, ὅστις καὶ εὑρίσκετο ὄντως τὴν ἑνδεκάτην πρωϊνὴν τῆς δραματικῆς ἐκείνης ἡμέρας εἰς τὸ Λησταρχεῖον τῶν ἐπαναστατῶν, ὡς τὸ ἐχαρακτήριζαν τότε ξένοι καὶ ἡμεδαποί, ὅπερ ἥδρευεν εἰς τὸ οἴκημα τῶν σημερινῶν Μονοπωλίων. Ἐκεῖ συνωδεύθη ὁ Τάλμποττ ὑπὸ τοῦ τότε Βρεταννοῦ Πρεσβευτοῦ Λίντλεϋ, πλὴν εἰς μάτην ἀνέμενον οἱ εὐγενεῖς ἐκεῖνοι διπλωμάται τοὺς μελλοθανάτους. Εἶναι ἱστορικῶς γνωστόν, ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἐπαναστάσεως, παρεπλάνων τούτους ἐπὶ ὥραν περίπου, ἄχρις οὗ κατέφθασεν ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος ταγματάρχης τότε ὁ καὶ πρὸ τριετίας ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κομίζων τὰ τιμαλφῆ, ἤτοι τὰ δακτύλια, τὰ ὡρολόγια, τὰς σιγαροθήκας—λοιπὰ τῶν μεγάλων ἓξ νεκρῶν μας, ἤτοι τὰ ἴχνη τοῦ σκηνοθετημένου ἐκείνου ἐγκλήματος, ὅπερ εἶχε συντελεσθῆ κατὰ τὰς πρωϊνὰς ὥρας τῆς ἀποφράδος ἐκείνης ἡμέρας. Κατὰ μίαν δὲ τηλενεργείας, κατὰ Τανάγραν, πνευματικὴν ψυχοβολίαν ἐμοῦ ἴσως, ἀναχωρήσας αὐθημερὸν μετὰ τοῦ Τάλμποττ ὁ Ἄγγλος πρεσθευτὴς Λίντλεϋ καὶ φθάσας εἰς Λωζάννην τῆς Ἑλβετίας, ὅπου συνεδρίαζεν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν τότε, καὶ ὅπου παρευρίσκετο καὶ ὁ Κώρζων, πλήρης ὀργῆς, ὡς ἐκ τοῦ ἀνατριχιασμοῦ του, ὁ ρηθεὶς Λίντλεϋ, ἐρωτηθεὶς ἐκεῖ ὑπὸ τῶν δημοσιογράφων τοῦ παγκοσμίου τύπου, διατὶ ἔφυγεν ἐξ Ἑλλάδος, ὁ ξένος διπλωμάτης Λίντλεϋ ἀπήντησε γαλλιστί: ἤτοι: «Ἔφυγον ἐξ Ἑλλάδος, διότι σπεῖρα ληστῶν ἐπέβη τῆς Ἀρχῆς». Περὶ πάντων τῶν ἀνωτέρω, εἶχε προβῆ ἔκτοτε εἰς ἀποκαλύψεις πρὸς ἐμὲ ὁ ἀείμνηστος συνάδελφος Α. Χριστομᾶνος καὶ δὴ τὴν πολύκροτον στιχομυθίαν μεταξὺ τοῦ ἀνησυχοῦντος διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν στρατηγοῦ Θ. Παγκάλου καὶ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν Ν. Πολίτου, εἰπόντος τῷ πρώτῳ: «Ἐστὲ ἥσυχος, τὰ πάντα εἶναι ἕτοιμα».

§240ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Τῆς δεξιᾶς πτέρυγος). (Θυελλώδη χειροκροτήματα).

§241Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Μὴ ἐνθουσιάζεσθε, θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ σειρά σας... θὰ ἀκούσητε καὶ ὑμεῖς πικρά, πικρότατα... Παρέλειψα, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς ἀποκαλύψω καὶ νὰ τονίσω ὅτι πρὸς τὸν ἀείμνηστον Γούναρην εἶπον τότε: «Ἐὰν τὸν χρυσὸν τῆς γῆς ὅλης, κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιθέσητε ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ καμφθῶ. Διότι τέκνον ἐγώ, πεσόντος κατὰ τὸν Μακεδονικὸν ἀγῶνα, δὲν πρόκειται νὰ ἀσεβήσω πρὸς τὰς πατροπαραδότους οἰκογενειακὰς παραδόσεις καὶ δὲν πρόκειται νὰ ἐνδώσω εἰς κομματικοὺς ὑπολογισμούς, ἀλλὰ θὰ ὑπακούσω εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος καὶ μόνης. Θὰ σᾶς ἀνατρέψω, κ. Πρόεδρε. Ἀπὸ δὲ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃν χρόνον ἐτόνιζον ὅτι ὁ ἀείμνηστος εἶχεν ἐπανέλθει ἐκ τῆς ἀνὰ τὴν Εὐρώπην ἐκστρατείας του «ἄπρακτος καὶ μὲ κενὰς τὰς χεῖρας», διακόψαντά με καὶ προσθέτοντα «ὅτι οὐδέποτε ἐπεχείρησεν ἐκστρατείαν κατὰ τῶν Εὐρωπαϊκῶν πρωτευουσῶν», μὲ ἤγαγεν εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ ὄντως ὑψιπέτης ἐκεῖνος πολιτικὸς νὰ τὸν πικράνω βαθύτατα, μὲ τὴν ἱστορικὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς καταχωρηθεῖσαν ἱστορικὴν στροφὴν λόγου μου, καθ’ ἣν ἐξετόξευσα «ὅτι εἶχεν ἐπανέλθει, ἐξ Εὐρώπης, ἐξ ἁπλῆς καὶ μόνης περιοδείας». Σᾶς ἀπεκάλυψα τ’ ἀνωτέρω ἱστορικά, συναφῆ μὲ τὰς εὐθύνας καὶ ὑποχρεώσεις τῶν βουλευτῶν, διὰ νὰ σᾶς τονίσω, ὅτι ὀφείλετε νὰ εἶσθε ἀποφασιστικοὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Οὗτος ὑπῆρξεν ὁ λόγος, δι’ ὃν σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅπως μὴ ἐνθουσιάζησθε καὶ μὴ μὲ χειροκροτῆτε οἱ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος. Καὶ ἐρωτῶ, ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, τῆς δεξιᾶς πτέρυγος: Θὰ πράξητε καὶ ὑμεῖς ὁμοίως, ὡς ἐγὼ τότε, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην; Θὰ ἐξαρθῆτε εἰς ὕψη εἰς ἃ δέον νὰ ἵστανται οἱ βουλευταὶ καὶ θὰ ἀνατρέψητε τὴν Κυβέρνησιν; Θὰ βουλευθῆτε, κύριοι βουλευταί; Εἶναι βεβαίως πικροὶ οἱ λόγοι μου, ὡς ὑπῆρξε σκληρὰ ἡ ἀπόφασίς μου ἐκείνη, ἀλλ’ ὑπῆρξεν αὕτη ἀπόφασις. (Χειροκροτήματα). Ἀπεύχομαι νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ δραματικαὶ σελίδες τοῦ 1922, ἀλλ’ ἡ διαδρομὴ καὶ ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων δὲν ἀντιμετωπίζεται μὲ εὐχάς, ἀλλὰ μόνον μὲ πράξεις καὶ ἀποφασιστικότητα. Τὴν 6–7 Μαΐου 1947, κύριοι βουλευταί, ἔκρουσα αὖθις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, καὶ ὑπέδειξα τὴν λῆψιν σωστικῶν μέτρων ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ θέματος. Εἶχον ὑπ’ ὄψει τὰ ἀσύγγνωστα τῷ 1946 σφάλματα τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις ἐξήρθρωσε τὴν ἱεραρχίαν τοῦ Βασιλικοῦ στρατοῦ εἰς βαθμόν, ὥστε διὰ τῶν παρεπομένων ἀθρόων προαγωγῶν, ἐστερήθη τὸ στράτευμα χιλιάδων κατωτέρων ἀξιωματικῶν καὶ οὗτος εἶναι ὁ τεχνικὸς λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐκλήθησαν ἐγκαίρως, οὐδ’ ἡ κλάσις τοῦ 1947, ἐντὸς τοῦ 1947, οὐδ’ ἡ κλάσις τοῦ 1948 ἐντὸς τοῦ 1948, ἀλλ’ οὔτε καὶ οἱ πλεονάζοντες οἵτινες ἀνέρχονται εἰς πλέον τῶν ἑβδομήκοντα χιλιάδων ἀνδρῶν. Ὅθεν καὶ ἡ ἀδικαιολόγητος καθυστέρησις τῆς ἀπολύσεως τῶν Ἐθνοφρουρῶν ἐντὸς τοῦ παρελθόντος θέρους, οὕτινος κακοῦ συνέπεια ὑπῆρξαν κρούσματα, ἀβλαβῆ εὐτυχῶς, διὰ τὴν ἔκβασιν τοῦ ἀγῶνος. Καὶ ἔτι πλέον τὴν 31ην Ἰουλίου 1947, ἀπηύθυνα ἐκ Σερρῶν, ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ θέματος, τῷ τε Βασιλεῖ καὶ πρὸς τὰς ἡγεσίας ὅλων τῶν Κομμάτων, τηλεγράφημά μου, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπεδείκνυον τὴν λῆψιν προσθέτων σωστικῶν μέτρων. Ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων, ὡμίλησε τότε καὶ ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης ἀείμνηστος Ν. Δαρβέρης, πεσὼν καὶ ἐκπνεύσας ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς πρὸς αἰωνίαν τῆς Φυλῆς μας δόξαν. Βραδύτερον, ἤχθην προσωπικῶς εἰς τὴν ἀνάγκην, ὥσπερ σύσσωμος ἡ Βουλὴ ἔπραξε τότε, νὰ περιβάλω διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης μου καὶ τὴν νέαν τῆς 9ης Σεπτεμβρίου 1947 συμμαχικὴν Κυβέρνησιν, πλὴν πρὸς λύπην ὅλων μας καὶ τὸ ἔργον ταύτης, ἀπὸ ἀπόψεως τοῦ συντονισμοῦ τοῦ ἀγῶνος καὶ ἀποκαταστάσεως τῆς γαλήνης εἰς τὸν τόπον, ἀπέβη ἄκαρπον ἀπαραλλάκτως ὡς καὶ τὸ ἔργον αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέματος. Διότι ὑπογράψασα προσφάτως τὴν μετὰ τῆς ἡττημένης Ἰταλίας συνθήκην φιλίας, χωρὶς νὰ θέσωσι ποτὲ οἱ προκάτοχοι τῶν τριάκοντα δύο μηνῶν Κυβερνήσεις καὶ θέμα ἀποικιακῆς μας ἐπεκτάσεως τοὐλάχιστον ἐπὶ τῆς Σομαλίας, παρέβη αὕτη τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ, ὅστις ἔχει πλήρη ἐπίγνωσιν, ὅτι μόνον εὐγνωμοσύνης μᾶς ὀφείλουσιν αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις. Διότι μόνον τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤτοι ἡ στρατιὰ τῶν 500 χιλιάδων ἀνδρῶν τοῦ 1940–41 ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου Βʹ, τῶν στρατηγῶν Μεταξᾶ–Παπάγου–Δράκου–λοιπῶν, χωρὶς τρίτος τις ἐμπόλεμος νὰ ὑπάρχῃ ἐν Εὐρώπῃ, ἔδωκαν τὴν νίκην εἰς τοὺς συμμάχους, ἀνετοίμους καὶ ἀόπλους ὄντας τότε. Εἶναι ἱστορικὸν γεγονός, ὅτι μόνη ἡ Ἑλληνικὴ στρατιὰ ἀντιστάσα ἐν χρόνῳ τῷ δέοντι καὶ διαρκείας τοῦ δέοντος χρόνου, συνῳδὰ ταῖς ἀπαιτήσεσι τῆς στρατηγικῆς καὶ τακτικῆς, ἀνέκοψε καὶ ἐματαίωσε τὸν ὑπερτριακονταετῆ δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον, συντμηθέντα εἰς ἑξαετῆ μόνον. Εἶναι δὲ περίεργον, πῶς ἡ ἡγεσία, τοὐλάχιστον, τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, δὲν ὁμολογεῖ τὴν ἀνεπάρκειά της, ἧς ἡ ἐπάρκεια, παρ’ ἐμοῦ τοὐλάχιστον θὰ ἠδύνατο νὰ βαθμολογηθῇ μὲ τὸ ἀλγεβρικὸν σχῆμα: «μηδὲν μεῖον εἰς τὴν ἀπειρωστὴν δύναμιν». Ὡς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ σεβαστοῦ μοι Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Θ. Σοφούλη, οὐδὲν θά εἶχον νὰ εἴπω, διότι καὶ δὲν δικαιοῦμαι νὰ τὸν κρίνω. Τοὐναντίον ὁ σεβασμός μου, ὡς καὶ τῶν μαχομένων τέκνων μας, πρὸς τὸ πρόσωπόν του εἶναι ἄπειρος, καὶ δὲν θὰ λησμονήσω ποτὲ τὴν πρόσφατον ἐπικήν του δήλωσιν καὶ τὴν στροφὴν τοῦ λόγου του, ὥσπερ ἄλλου Κικέρωνος κατὰ τοῦ Κατιλίνα βουλευτοῦ του. Ἀλλ’ οἱ βουλευταί, κύριοι συνάδελφοι, Συντάγματι, νόμῳ, ἐντολῇ λαϊκῇ καὶ προορισμῷ αὐτῶν, βουλεύονται καὶ μόνον βουλεύονται. Οὐαὶ ἂν ὥσπερ πρόβατα ἀκολουθήσωσιν οἱ βουλευταὶ τὸν ἀφηνιάσαντα κριὸν ἀρχηγόν των. Διότι, ὡρισμένως, θὰ τοὺς ὁδηγήσῃ πρὸς τὸ βάραθρον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ὁ ὕπατος ποιμήν, ὁ Βασιλεύς, εἶναι δέσμιος ἐκ τοῦ Συντάγματος, καὶ μόνον μία ἱστορικὴ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δύναται νὰ λύσῃ τὰ δεσμὰ τοῦ Βασιλέως. Ἀντιθέτως οἱ στρατιωτικοὶ κατὰ τὸν κανονισμόν, οὐδέποτε βουλεύονται. Ἔχομεν ὅθεν ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν, σύσσωμος ἡ Βουλή, ὅπως ἀψηφίσωμεν τὰ περὶ ἱεραρχίας κρατοῦντα καί, ἐξαιρόμενοι εἰς δυσθεώρατα ὕψη, ὡς ἐμπρέπει εἰς Ἕλληνας βουλευτάς, ὀφείλομεν, τονίζω, νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἂς εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι οἱ φίλοι καὶ καλόβολοι σύμμαχοί μας, θὰ ἐκτιμήσωσι δεόντως τὴν πρᾶξιν μας ταύτην. Ρητέον ὅτι διὰ νὰ ἀποσείσῃ μέρος τῶν εὐθυνῶν της ἡ πρὸ τῆς 7ης Σεπτεμβρίου 1947 καὶ ἡ διάδοχος ταύτης συμμαχικὴ Κυβέρνησις, ἰσχυρίσθη ἢ τουλάχιστον ἀφῆκε τὴν ἐντύπωσιν νὰ νοῶνται: 1) Ὅτι οἱ βόρειοι γείτονες εἶναι ἀποκλειστικῶς παραίτιοι τῆς διαταραχῆς, οἵτινες ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν δημιουργίαν μιᾶς Μακεδονίας τοῦ Αἰγαίου. Πλὴν δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι δὲν εἶναι βαρυτέρα, ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας των τοῦ ν’ ἀντιμετωπίσωσι τὸν ἐσωτερικὸν ἐχθρόν, ἡ εὐθύνη τῶν Κυβερνήσεων τούτων. 2) Ἀφήνει, ὡς δὲν θὰ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις, τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ συμμαχικὴ ἐνίσχυσις παρέχεται ὡς παρέχεται στάγδην ἢ καὶ κατὰ πλησμονὴν μέν, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ὅτι ἀδυνατεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐντείνῃ τὰς δυνάμεις της καὶ νὰ συντονίσῃ καὶ νὰ καταστήσῃ τελεσφόρον τὴν συντριβὴν τοῦ δολιοφθορέως συμμοριτισμοῦ. Εἰς τὸν πρῶτον ἰσχυρισμόν, διδομένης μοι σήμερον εὐκαιρίας ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τονίσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ν’ ἀντιτάξω τὸ τοῦ Καμπρὸν «Σκῶρ MEURDE» ὡς πρὸς τὴν ἰσχὺν τῶν δορυφόρων γειτόνων μας, μὴ ἐξαιρουμένης, ἀπὸ ἀπόψεως τοῦ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν δράσεως, οὐδὲ τῆς προστάτιδός των τῆς Ρωσσίας, ἥτις, τρέμουσα τὴν ἀτομοβόμβαν, καὶ μαστιζομένη καὶ αὕτη ὑπὸ οἰκονομικῆς καχεξίας — ἥτις — πᾶς τις δύναται νὰ διαπιστώσῃ καὶ ἡ ἀντίθετος ἐκδοχὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἀδαημοσύνη — μαστίζεται ὑπὸ τοσαύτης οἰκονομικῆς καχεξίας, μετὰ τὴν διακοπὴν ἰδίᾳ τῆς Ἀμερικανικῆς ἐνισχύσεώς της, ὥστε διὰ τῆς μεθόδου τῆς μαυραγορᾶς δηλοῖ αὕτη ἅπαντας τοὺς δορυφόρους της, Βορείους γείτονάς μας. Ἂν δὲ ἐπιβιοῖ πληθυσμὸς γερμανικὸς δεκατεσσάρων ἑκατομμυρίων ψυχῶν τῆς Ἀνατολικῆς Πρωσσίας, τοῦτο ἐπιτυγχάνεται, ὑπὸ τῶν συμμάχων, διὰ τῆς, διὰ τοῦ Βερολίνου, μεθόδου τῆς μαυραγορᾶς, ὅπου ρίπτονται ὑπὸ ἀεροπορικῶν συμμαχικῶν σμηνῶν ὀκτὼ χιλιάδες τόννοι τροφίμων ἡμερησίως, ἤτοι πεντήκοντα ἁμαξοστοιχιῶν φορτία. Ὡς πρὸς τὸν δεύτερον ἰσχυρισμὸν τῶν Κυβερνήσεων τούτων, ὡς πρὸς τὸν κίνδυνον δηλονότι τῆς γραμμῆς ὁρίων μας, διαπιστῶ ὅτι ἡ ἐκ Μόσχας ἐπιταγὴ τῶν Τεσσάρων Μεγάλων τῆς 11ης Νοεμβρίου 1944, δι’ ἧς διετάχθησαν οἱ Βούλγαροι ὅπως καταλίπωσι τὰ Ἑλληνικὰ ἐδάφη, τεκμηριοῖ ὅτι ἡ Ρωσσία σύνοιδεν ὅτι πᾶσα πρόκλησις διὰ τῆς καταλήψεως καὶ σπιθαμῆς Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, καὶ δὴ μετὰ τὴν διακήρυξιν Τρούμαν τῆς 12ης Μαρτίου 1947 θὰ ἐσήμαινε προσβολὴν ὑπὸ τῶν Ρώσσων, διὰ τῶν θρυλουμένων πυραύλων τῶν αὐτοῦ τούτου τοῦ Λευκοῦ Οἴκου καὶ τοῦ Λονδίνου. Ὑπάρχει καὶ τρίτος ἰσχυρισμὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἤτοι ὅτι ἡ οἰκονομικὴ καχεξία τῆς χώρας, δὲν τῇ ἐπιτρέπει ἀνάπτυξιν μείζονος δράσεως. Εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον τῇ ἀπαντῶ καὶ διαπιστῶ ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνεπάρκειάν της καὶ τὴν βαρυτάτην παράλειψίν της τοῦ νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα σωστικὰ οἰκονομικὰ μέτρα ἐσωτερικῶς καὶ δὴ «δι’ ἐπιθέσεως χειρὸς ἐπὶ τοῦ διεθνίζοντος κόσμου τοῦ χρυσοῦ». Κατ’ ἐμέ, οἱ πρεσβεύοντες εἰς μόνον τὸν χρυσὸν καὶ ὑπάρχουσι κατὰ χιλιάδας τοιοῦτοι ἐν Ἀθήναις, τὸ μικρὸν κατὰ τοὺς Γερμανούς, Λονδίνον καὶ δὴ τὸ Ἄστυ, τὸ χρηματιστήριον τοῦτ’ ἔστι τοῦ Λονδίνου — οἱ ἄνθρωποι λέγω, τοῦ χρυσοῦ κατ’ οὐδὲν διαφέρουσι τῶν κομμουνιστῶν. Διότι οἱ μὲν πρῶτοι πρεσβεύουσιν εἰς τὸ δόγμα καὶ τὴν ἀρχὴν «ὅπου τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖ καὶ ἡ Πατρίς» UBI BENE IBI PATRIA» καὶ συνεπῶς καὶ οὗτοι μετὰ πίστεως πρεσβεύουσιν εἰς τὸν διεθνισμόν. Διότι οὔτε εἰς τὴν Πατρίδα οὔτε εἰς τὴν Φυλήν των εἶναι ἀφωσιωμένοι καὶ εἶναι οἱ χειρισμοὶ δολιοφθορεῖς «SABOTEURS» τῶν πατριωτῶν Ἑλλήνων καὶ δὴ τῶν ἐργαζομένων, ἀγροτικῶν καὶ ἐργατικῶν Ἑλληνικῶν τάξεων. Μὴ μᾶς διαφεύγῃ ὅτι ἂν ὁ Τρούμαν ἐξελέγη Πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν πρωτοστασίᾳ τῶν ἐργατικῶν ὀργανώσεων, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι διαρκοῦντος καὶ μετὰ τὸν πόλεμον ἐπέθετο οὗτος, ὡς Κυβερνήτης, χεῖρα ἐπὶ τοῦ κόσμου τοῦ χρυσοῦ. Ἡ Ἀγγλία διεξήγαγε τὸν πόλεμον μὲ βαρυτάτην ἐπὶ τῶν ἐπιχειρήσεων καὶ τῶν μεγάλων κτηματιῶν φορολογίαν ἀνελθοῦσαν εἰς ἑκατὸν τεσσαράκοντα ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Αἱ Κυβερνήσεις μας ὅμως οὐδὲν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔπραξαν δι’ ὃ καὶ ἡ ὀργὴ τοῦ Λαοῦ εἶναι ἀσυγκράτητος. Οἱ δὲ κομμουνισταὶ πρεσβεύουσι καὶ ἔχουσιν ὡς δόγμα των, τὴν «δι’ αἵματος κατάληψιν τῆς ἐξουσίας δι’ ἀφανίσεως πάσης ἐν τῇ ὑδρογείῳ Φυλῆς, βάσει τῆς ὀργῆς τοῦ διεθνισμοῦ καὶ εἶτα εἰς τὴν κάρπωσιν τῶν ἀγαθῶν τῆς κτηνώδους βίας». Ὀφείλεται ἄλλως καὶ εὐγνωμοσύνη εἰς τοὺς σφαγεῖς κομμουνιστάς, ἐκ μέρους τοῦ ταλανιζομένου κόσμου, διότι, ἀποκοπτομένων τῶν κεφαλῶν μας, διακόπτονται αὐτομάτως τὰ βάσανά μας. (Ἱλαρότης, χειροκροτήματα). Διστάσασαι ὅθεν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, εἰς τὴν λῆψιν σωστικῶν διὰ τὸ Ἔθνος μέτρων ἐσφάλησαν ἀσυγγνώστως γενόμεναι ἔστω ἀδόλως πλὴν ἐκ βραδύτητος ἀμελείας παραίτιοι μετατροπῆς τῆς ὑπαίθρου μας, εἰς κόλασιν καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλή, εἰδικώτερον δὲ οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Βορείου Ἑλλάδος, ὅπου οἱ κίνδυνοι ἀφανίσεως τῆς Φυλῆς μας εἶναι μείζονες τασσόμενοι ὑπὲρ μιᾶς δυναμικοϋπερκομματικῆς Κυβερνήσεως, θ’ ἀνατρέψωσι τὴν σήμερον ἐμφανισθεῖσαν Κυβέρνησιν. Ἂς μὴ παραλείψω καὶ ἂς πληροφορήσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἂν μὴ ὑπῆρχον οἱ φραγμοὶ τοῦ Στρατιωτικοῦ νόμου, Κυβέρνησις καὶ Βουλή, θὰ εἴχομεν πρὸ πολλοῦ ἀνατραπῆ, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ θὰ εἴχομεν διωχθῆ ἂν μὴ διὰ λιθοβολισμῶν, ὡρισμένως δι’ ἰαχῶν. (Χειροκροτήματα). Ὡς πρὸς τὴν ἡγεσίαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μὲ πικρίαν μου, διότι ὑπείκων εἰς Ἐθνικὴν ἐπιταγὴν ὑποχρεοῦμαι νὰ τὴν πλήξω, τῇ νομίζω τὸν νομικὸν κανόνα καθ’ ὃν «ὁ ἰδίῳ κρίματι ζημιούμενος οὐ δοκεῖ ζημιοῦσθαι». Ὑπενθυμίζω ἐπὶ πλέον αὐτῇ ὅτι ἂν εἰς τὸν ἱδρυτὴν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐν ἔτει 1922, προήγγειλα, ὡς εἶπον, τὴν παραπομπήν του εἰς τὸ ἐκτελεστικὸν ἀπόσπασμα ἑπτάμηνον πρὸ τῆς πτώσεώς μας, πρὸς τὸν σημερινὸν ἡγέτην τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, προκαλυπτόμενον ὑπὸ τοῦ χαλυβδίνου τείχους καὶ τῆς παρουσίας, πρὸς εὐτυχίαν τῆς Ἑλλάδος, ἐν τῇ γενετείρᾳ μας τῶν καλοβόλων Συμμάχων μας, γνωστοποιῶ πρὸς τοῦτον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἀποφασισμένος ὅπως ἕκαστος κατ’ ἰδίαν, καὶ καθ’ ἑαυτὸν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ τέκνα του μίαν εὐχὴν καὶ ἀρὰν ἅμα ἀπευθύνῃ, ἤτοι ὅπως μὴ διαπράξῃ τοῦ λοιποῦ νέον κατὰ τῆς Πατρίδος του ἀδίκημα, παρέχων καὶ μίαν ἔστω ψῆφον του πρὸς τὸ ἀσεβῆσαν πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν Λαϊκὸν Κόμμα. Ὀψέποτε ἀνακύψῃ δηλονότι θέμα λαϊκῆς κρίσεως, μόνον ὁ ἀφανισμὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου δι’ ἀποφάσεως τοῦ λαοῦ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐγγυηθῇ τὴν ἀνόρθωσιν καὶ τὴν εὐημερίαν τῆς Φυλῆς μας. Εἰδικώτερον ὁ λαὸς τῆς Βορείου Ἑλλάδος ὀφείλει νὰ πλήξῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, διότι οὐδὲν τῶν φλεγόντων θεμάτων ἐπρόσεξε ποτὲ καὶ τοιαῦτα εἶναι τὸ γεωργοκαπνικὸν, τὸ δημοσιοϋπαλληλικόν, τὸ ἐκπαιδευτικόν — λοιπά. Ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὡμίλησα διὰ μακρῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῇ 6–7 Μαΐου 1947 τονίσας ὅτι θὰ ἐπεβάλλετο ἔκκλησις καὶ ἐπίμονος παρὰ τοῖς Συμμάχοις εἰσήγησις ὅπως μᾶς ἀνοίξωσι τὰς ἀγορὰς τῶν Γερμανικῶν Συμμαχικῶν ζωνῶν, αἵτινες ὑπῆρξαν αἱ κατ’ ἐξοχὴν καταναλώτριαι τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν, προπολεμικῶς. Ὁμοίως ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ δημοσιοϋπαλληλικοῦ, περὶ οὗτινος ὁμιλήσας ἐν ἔτει 1922 ἐδέχθην τὰ συγχαρητήρια τοῦ ἀειμνήστου Γούναρη, πιστευθέντος πρὸς στιγμὴν ὅτι ἤμην Ὑπουργήσιμος τοῦ ἀειμνήστου ἱδρυτοῦ τοῦ κόμματος καὶ περὶ τοῦ ὁποίου τὴν σήμερον σᾶς τονίζω ὅτι ὁ μακρὸς βίος τῶν χιλίων πεντακοσίων ἐτῶν τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας ὀφείλεται εἰς τὴν πλουσίαν ἐπιχορήγησιν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐν γένει δημοσίων λειτουργῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ κανόνα ἀποτελοῦσι τοὺς πνεύμονας, τοὺς θώρακας ἀλλὰ καὶ τὰς ἀσπίδας παντὸς καλῶς ὠργανωμένου Κράτους. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἐκπαιδευτικὸν τί νὰ εἴπῃ τις; Κατὰ ἑκατοντάδας εἶναι ἀργόμισθοι οὗτοι καὶ εὑρίσκονται ἐν Ἀθήναις ἀπεσπασμένοι εἰς τὰς διαφόρους πειραματικὰς Σχολάς, τὰς Σπέτσας καὶ λοιπὰ μὴ ἐννοοῦντες ὅμως νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς Ἐπαρχίας. Ἄς προσβλέψωμεν λοιπὸν εἰς τὴν συγκρότησιν μιᾶς ὁλότητος Κόμματος ἢ Κομμάτων, μεταρρυθμιστικοῦ πνεύματος καὶ προγράμματος ἐπὶ τῷ τέλει πραγματώσεως καὶ λήψεως συγχρόνων οἰκονομικῶν καὶ κοινωνιστικῶν μέτρων, αἵτινες κατευθύνσεις καὶ προγράμματα εἶναι τὰ μόνα δυνάμενα ν’ ἀνακουφίσωσι τὴν ψυχὴν καὶ τὰς προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, ὡς πρὸς τὴν μέλλουσαν Κυβέρνησιν, παρατηρῶ: Ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἡ μέλλουσα, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ὅτι οἱ Σύμμαχοι συνοίδασιν ὅτι ἡ νίκη των ὀφείλεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Στρατιάν τοῦ 1940–41, ἔστω καὶ ἂν δὲν προσεγειώθησαν καὶ δὲν προσεκάλεσαν τὴν Ἑλλάδα μας ἔκτοτε ὅπως ἐκπροσωπηθῇ ὡς ἡ πέμπτη εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Τεσσάρων Μεγάλων, Δύναμις, ὀφείλει, ἡ φέρελπις μεθαυριανὴ Κυβέρνησις, ν’ ἀξιώσῃ παρὰ τῶν Συμμάχων ὅπως ἰσάριθμος τοῦ ἐφοδιάζοντος τὸ Βερολῖνον ἀεροπορικὸς στόλος ἐντὸς ἑκατοντάδων ὡρῶν ἐφοδιάσῃ καὶ ὁπλίσῃ κεραυνοβόλως τὸ Βασιλικὸν Στράτευμα. Διότι μόνον τότε θὰ εἶναι ἐφικτὴ ἡ ἐντὸς τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου πρόσκλησις ὑπὲρ διακοσίων χιλιάδων νεήλυδων ὥστε νὰ παταχθῇ τελεσφόρως ὁ συμμοριτισμός. Οἱ δὲ δικονομικοὶ καὶ τυπικοὶ περιορισμοί τοῦ Ο.Η.Ε. δὲν νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐφαρμογὴν ὅταν ἡ ἀσφάλεια μιᾶς χώρας τίθεται ἐν προφανεῖ κινδύνῳ. Ἄλλως ἐστὲ βέβαιοι ὅτι ἂν ἀναμείνωμεν τὴν κατὰ Ἰανουάριον 1949 λῆψιν ὑπὸ τῆς Ἀμερικανικῆς Γερουσίας ἀποφάσεως μείζονος ἐνισχύσεώς μας, ἐστέ, τονίζω, βέβαιοι ὅτι ἡ βιαία στρατολογία τῶν ἀνηλίκων μας ὑπὸ τῶν συμμοριτῶν θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ τὸ προσεχὲς ἔαρ εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀντιμετωπίσωμεν πλέον τῶν ἑκατὸν χιλιάδων συμμοριακῶν ὀρδῶν ἢ καὶ ἀθώων τέκνων μας. Θὰ σᾶς ὡμίλουν διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ἀντισυμμοριακοῦ πολέμου, περὶ τῆς στρατηγικῆς καὶ τακτικῆς δηλονότι πολέμου, ἃς τῷ 218 π. Χ. εἰσηγήθη ἐν Ρώμῃ ὁ Ὕπατος Φλάβιος κατὰ τῶν Καρχηδονίων, ἤτοι τοῦ τρομεροῦ Ἀννίβα. Εἶναι ὅμως ἱστορικὸν γεγονός, ὅτι ἔκυψεν ὁ Φλάβιος τῷ 210 π.Χ. χωρὶς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του εἰς τὴν Σύγκλητον καὶ τὸν διεδέχθη ὁ Σκιπίων ὁ Ἀφρικανός. Ἀλλὰ καὶ οὗτος ἀμφιεταλαντεύθη, ὡς ἐκ τῆς ἀντιθέσεως τῆς Συγκλήτου, μέχρι καὶ τοῦ 201 π. Χ. ὅτε μόνον διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Φλαβιανῆς στρατηγικῆς καὶ τακτικῆς, μετέφερε τὸν πόλεμον εἰς τὴν Ἀφρικὴν καὶ ἐξηνάγκασε τὸν Ἀννίβαν νὰ καταλίπῃ τὴν γενέτειράν του, τὴν Καρχηδόνα καὶ νὰ ἀποβιώσῃ παρὰ τῷ Βασιλεῖ Σελεύκῳ, ἐν Ἀντιοχείᾳ. Οἱ πάντες ἐνθυμεῖσθε ὅτι οἱ Ρωμαῖοι ἐπὶ δέκα ἑπτὰ ἔτη ἐξήγγελλον τὴν ἀρὰν «Καταστραφήτω ἡ Καρχηδὼν» CARTAGO DELENDA ESTO. Βεβαίως, ἡ ἀναπροσαρμογὴ τῆς τακτικῆς τοῦ πολέμου ἐνδείκνυται διὰ Μονάδων, κατ’ ἐμέ, τοῦ τακτικοῦ Στρατοῦ, ἀλλὰ μὲ Φλαβιανὰς μεθόδους. Τοῦτο ὅμως ἀποτελεῖ θέμα καθαρῶς στρατιωτικόν, καὶ ἀφορᾷ τὸν μέλλοντα ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. (Χειροκροτήματα). Ρητέον ἐπὶ πλέον ὅτι ἀπὸ τὴν διπλωματικὴν ὁδόν, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐλάχιστον, οὐδεμίαν ἐπιτρέπεται ν’ ἀναμένῃ τις λύσιν. Θὰ εἶναι δὲ ὀδυνηρὸν νὰ συνεχίσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ χορεύῃ τὸν χορὸν τῶν δαιμόνων καὶ ν’ ἀποτελῇ τὴν βαλβίδα, τὸν κρατῆρα, λέγω, τοῦ Παγκοσμίου τῆς Ὑδρογείου Ἡφαιστείου, ὅπερ, ἢ μᾶλλον ὅστις τρίτος πόλεμος, κατὰ τὸν PATRICK BLACKETT καὶ λοιποὺς εἰδικούς, εἶναι πιθανὸν νὰ ἐκραγῇ τὸ 1954–58–60. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, καὶ λυποῦμαι προσωπικῶς διὰ τοῦτο, ὅτι κατὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ πολέμου τούτου θέλει ἀπέλθει εἰς Κύριον, κόσμος, πλέον τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων, ὁ πόλεμος ὅμως οὗτος, ἀφοῦ οὕτω κρίνεται ὡς εὐλογία Θεοῦ, θέλει ἀποβῇ καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἔκβασίς του, ἔστω δραματικὴ καὶ ἀπάνθρωπος, ἔσεται πρὸς αἰωνίαν τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, δόξαν καὶ εὐημερίαν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§242Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Παραβιάζεται τὸ τέταρτον τῆς ὥρας διότι διέρρευσαν ἤδη πλέον τῶν τριῶν τετάρτων. (Ἱλαρότης).

§243Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἔχω ὑπ’ ὄψει νὰ πνίξω τὸν χρόνον καὶ νὰ συντομεύσω ἢ μᾶλλον νὰ τερματίσω τὸν λόγον, εὑρίσκομαι ἄλλως εἰς τὸν ἐπίλογον. Διότι οὐαὶ ἂν ὁ τριάκοντα ἐτῶν δικηγόρος Ἰακώβου, ἀπεφάσιζεν, ἐπὶ βλάβῃ του, διὰ τῆς ἀπεραντολογίας του, νὰ σᾶς τρέψῃ εἰς φυγὴν καὶ νὰ μείνω μόνος εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. (Ἱλαρότης — χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ὑμεῖς, οἱ συνάδελφοι, πταίετε, ὡς ἐκ τῆς προκλητικότητος καὶ τῆς ἐπιμονῆς σας τοῦ νὰ ἐντρυφήσητε εἰς τὰς ἱστορικὰς ἀποκαλύψεις μου.......

§244ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε. (Χειροκροτήματα).

§245Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Εὐλαβούμενος ὅθεν τὴν ἱερότητα τῆς ἀποστολῆς μας καὶ εὐγνωμονῶν τῇ Βουλῇ διὰ τὴν καλωσύνην της τοῦ νὰ ὑπομείνῃ τὴν ἐκ μέρους μου καταπόνησίν της, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν βεβαιότητά μου, ἐπὶ τὴν ὑμετέραν συναντίληψιν καὶ ἀπόφασίν σας, ἥτις βεβαιωθῆτε, θέλει ἀποβῇ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Ἔθνους, τελευτῶ τὸν λόγον φωνῶν μεθ’ ὑμῶν ἀπὸ βάθους ψυχῆς: Ζήτω τὸ Ἔθνος. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§247Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω πολλάκις ἀγορεύσει, κύριοι συνάδελφοι, εἰς ὥρας μεταμεσονυκτίους, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλὰ ἔχουν παρέλθει ἀρκετὰ ἔτη, καὶ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε μερικοὶ ἐξ ἡμῶν νὰ τύχωμεν φιλανθρώπου τινὸς αἰσθήματος, καὶ νὰ μὴ ἐξαναγκαζώμεθα εἰς τοιαύτας ὥρας, νὰ ἀγορεύωμεν, διὰ νὰ κρατήσωμεν τὴν σπουδαιοτάτην συζήτησιν, τὴν ὁποίαν διεξήγαγεν Ἑλληνικὴ Βουλή, εἰς τὸ ὕψος τὸ πρέπον. Διότι, βέβαια, μὲ τὴν κόπωσιν, τὴν ὁποίαν φυσικὰ ὑφιστάμεθα, ἡ συζήτησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρατηθῇ εἰς τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κρατηθῇ, καὶ τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζομεν εἶναι ἀνάξιον ἡμῶν. Εἶναι ἀνάξιον καὶ ἐκείνων, οἵτινες μάχονται, διότι εἶναι μία ἁμαρτωλὴ παράστασις ἐνώπιον τῆς Πατρίδος. Κύριοι βουλευταί, δηλῶ ἐν τιμῇ, ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ παραιτηθῶ καὶ τοῦ ἀξιώματος τοῦ βουλευτοῦ, καὶ τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ δικηγόρου, καὶ τῆς ἰδιότητος τοῦ Ἕλληνος πολίτου, καὶ τῆς ἀνθρωπίνης, ἐὰν εἶναι δυνατόν, ἰδιότητος, ἐὰν εἷς ἐξ ὑμῶν θὰ μοῦ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπῆρξεν εἰς τὸ παρελθόν, ἢ ὑπάρχει σήμερον, Βουλὴ διεξάγουσα τοιαύτην συζήτησιν, ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ! Εἶπεν ὁ Ὅμηρος: «Εἷς Βασιλεύς, εἷς κοίρανος ἔστω». Ὑπὸ τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὁ εἷς κοίρανος εἶναι ὁ Πρωθυπουργός. Εἶναι δηλαδή, ὁ ὑπεύθυνος ἐνώπιον τῆς Χώρας Κυβερνήτης, δὲν εἶναι ὁ ἐρχόμενος ἐνταῦθα καὶ ἀναγινώσκων ἓν τετράδιον πλῆρες κοινοτοπιῶν, παιδαριωδῶν καὶ μετὰ ταῦτα ἀπουσιάζων τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα Πρωθυπουργοῦ, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν συναίσθησιν — παρ’ ὀλίγον νὰ μεταχειρισθῶ ἄλλην λέξιν— νὰ παραιτηθῇ. Λυποῦμαι δέ, βαθύτατα, λυποῦμαι μὲ ὅλην μου τὴν ψυχήν, ἀνήκων ἐπίσης μεθ’ ὅλην μου τὴν ψυχὴν εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, λυποῦμαι βαθύτατα, διότι τοιαύτην συζήτησιν δὲν τὴν παρακολουθεῖ καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ νεότητα καὶ ρώμην βέβαια, πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ τοῦ ἀγορεύοντος τὴν στιγμὴν ταύτην. Λυποῦμαι βαθύτατα, διότι ἐγκατέλειψε καὶ ἐκεῖνος τοιαύτην συζήτησιν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν ζωήν, ἢ τὸν θάνατον τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ἐὰν θέλετε πιστεύσατέ με: Ἔχω ἀπὸ χθὲς ἀκούσει προφορικῶς καὶ διὰ τηλεφώνου πολλὰς ἐπιδοκιμασίας, σᾶς παρακαλῶ, συγχωρήσατέ μοι, ἐὰν εἴπω τὴν φράσιν «πολλοὺς ἐπαίνους», διότι μοῦ συνέβη, ἀπὸ τεσσάρων ὁλοκλήρων ἐτῶν νὰ προλέγω ἐπακριβῶς καὶ νὰ γράφω ἔκτοτε περὶ τῶν συμβαινόντων τώρα εἰς τὴν Πατρίδα μας. Καὶ ἤκουσα ἀπὸ χθές, λέγω, πολλοὺς ἐπαίνους, ὅτι προεῖδον ἐπακριβῶς, τὸ σημερινόν μας κατάντημα. Πιστεύω, καθὼς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πολλάκις πρὸς ὑμᾶς, ὅτι εἰς τὸ σημερινὸν ἄθλιον καὶ τόσον ἐπικίνδυνον κατάντημα κατελήξαμεν, διότι ἐξήλθομεν τῆς νομιμότητος, διὰ μιᾶς ἐπαναστάσεως εἰς τὰ 1909, μετὰ τὴν ὁποίαν, πρὶν παρέλθουν τρεῖς μῆνες, ἀντιμετωπίσαμεν κίνδυνον ἀποσυνθέσεως. Εὐτυχῶς ὑπῆρξεν ἡ φρόνησις καὶ ἐκλήθη Κυβέρνησις τότε. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν, εὑρισκόμεθα διαρκῶς ἐκτὸς βραχυτάτων διαλειμμάτων, ἐκτὸς πάσης νομιμότητος, τόσον δὲ πολὺ ἐσυνηθίσαμεν πρὸς τὴν ἀνομίαν, πρὸς σκέψεις καὶ λόγους καὶ πράξεις ἐκτὸς τοῦ πολιτεύματός μας, ὥστε ἰσχυρίζομαι, ὅτι καὶ ἀπόψε, κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἠκούσαμεν γνώμας, σκέψεις, ἰσχυρισμούς, σχεδὸν ὅλους ἐκτὸς τοῦ πολιτεύματός μας. Δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρξῃ, κύριοι, πρόοδος μὲ αὐθαιρέτους σκέψεις. Εἶχον τὴν τιμὴν σήμερον νὰ τηλεφωνήσω πρὸς ἕνα ἐξ ὑμῶν, ἀξιόλογον φιλόσοφον, ἀξιοῦντα καὶ ἐκεῖνον δημοσιογραφικῶς νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις ἐκ «τῶν ἀρίστων». Καὶ ἠρώτησα, ποῖος θὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀρίστους; Τοὺς ἀρίστους, κύριοι, κατὰ τὸ πολίτευμά μας, τοὺς ἐκλέγουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Διότι συνεργάζονται μετ’ αὐτῶν ἐπὶ μακρὰ διαστήματα χρονικὰ καὶ τοὺς γνωρίζουν τοὺς ἀρίστους καὶ ἐπωμίζονται εὐθύνας, ἐὰν δὲν ἐκλέξουν τοὺς ἀρίστους. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ὑπάρχουν κόμματα καὶ ἑπομένως, ὅλαι ἐκεῖναι αἱ λέξεις καὶ φράσεις περὶ Κυβερνήσεων ὑπερκομματικῶν καὶ διακομματικῶν καὶ περικομματικῶν καὶ περὶ ὑπουργῶν ἀρίστων, ὅλαι αὐταὶ αἱ φράσεις εἶναι ἀπερίσκεπτοι. Διὰ τοῦτο, ἐγώ, κύριοι, θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἂν καί, εἴτε τὸ θέλει οἱοσδήποτε, ἀκόμη καὶ ὁ παμφίλτατος ἀρχηγός μου, εἴτε τὸ θέλει, εἴτε δὲν τὸ θέλει, ἐγὼ ἀνήκω καὶ θὰ ἀνήκω εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Μὴ παραξενεύεσθε, ὅτι ἐπὶ ἔτη ὑπηρέτησα καὶ εἰς ἄλλο κόμμα. Ἔχω τὴν ὑπερηφάνειαν νὰ λέγω, ὅτι εἶμαι ὁ πρῶτος ἱδρυτής, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν εἶναι παρὼν ὁ ἀξιότιμος κ. Σαγιᾶς, διὰ νὰ σᾶς πληροφορήσῃ, ὅτι ἔχει μερικὰς ἐπιστολάς μου, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν, ὅτι πρῶτος ἐγὼ ἔδωκα ἀφορμὴν νὰ ἱδρυθῇ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον ἔξοχον ἐπιστήμονα καὶ διαπρεπέστατον πολιτευτὴν Δ. Γούναρην. Λοιπόν, εἴτε τὸ θέλει, εἴτε δὲν τὸ θέλει, εἴτε μὲ κρατήσει ἐγγεγραμμένον, εἴτε μὲ διαγράψει ἀπὸ τὸν κατάλογον τοῦ κόμματος, ὁ ἄξιος καὶ παμφίλτατος ἀρχηγός μου, ἐγὼ θὰ ἀνήκω εἰς τὸ Κόμμα τὸ Λαϊκόν. Ἀλλὰ τώρα τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, παραβλέπει καὶ τὰ καθήκοντά του, καὶ τὴν φιλοδοξίαν του καὶ τὸ πολίτευμα, συμπρᾶττον μετὰ ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους δὲν ἀνέχεται ἡ Ἑλληνικὴ Κοινὴ Γνώμη, ὑποκύπτον τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὑπὸ Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὄνομα, ἀλλὰ δὲν εἶναι πρᾶγμα! Εἶναι τυπικὸς Πρωθυπουργός. Ἦλθεν ἀπόψε ἐδῶ, ἀνέγνωσεν ἐκεῖνο τὸ παιδαριῶδες τετράδιον καὶ μετὰ ταῦτα ἀπεχώρησε τῆς αἰθούσης! Τί περιεῖχε τὸ τετράδιον ἐκεῖνο, κ.κ. συνάδελφοι; Τί εἶπε περὶ τῶν σημερινῶν κινδύνων; Ποίας προτάσεις ἔκαμε διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων; Ὡμίλησε περὶ οἰκονομικῶν, περὶ φορολογικῶν καὶ ἄλλων μεταρρυθμίσεων, περὶ τῆς ἀποκεντρώσεως, τῆς αὐτοδιοικήσεως, τῆς ἀποκολοκυνθίσεως, εἰς τοιούτους καιρούς, κατὰ τοὺς ὁποίους, κύριοι, καλούμεθα νὰ κάμωμεν πόλεμον, πόλεμον, πόλεμον, μόνον πόλεμον. Πῶς θὰ τὸν κάμωμεν τὸν πόλεμον, κ. τυπικὲ Πρωθυπουργέ; Μὲ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλες, καὶ τὸν ὁποῖον τὸ Ἔθνος ἀπεχθάνεται; Πιστεύω μὲ ὅλην τὴν ψυχήν μου, κ.κ. βουλευταί, ὅτι τὰ τέκνα τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα τόσον ἡρωϊκῶς μάχονται, θὰ ἐξακολουθήσουν τὸν ἀγῶνα των. Πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ σταματήσουν, αἱ ἅγιαι θυσίαι των. Ἀλλ’ ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχω τὴν ἀνησυχίαν, ὅτι εἰς τὴν ψυχήν των ἔχει προκληθῆ ἀπὸ χθὲς μία ἀπογοήτευσις, μία δυσφορία, μία ἀγανάκτησις, μία ὀργή, διότι διωρίσθη ἐπ’ αὐτῶν ὁ παραλύσας τὴν ἡρωϊκήν μας Χωροφυλακήν, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ πρῶτον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκεν ὡς ὑπουργὸς τῆς Δημ. Τάξεως, ἐξύμνει τὴν πατριωτικότητα τοῦ Ε.Λ.Α.Σ. Καὶ οὐχὶ μόνον τοῦτο. Ἡ ὅλη σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην. Λυποῦμαι βαθύτατα, λυποῦμαι, ὅπως εἶπον προηγουμένως, μὲ ὅλην μου τὴν ψυχήν, διότι συνάδελφος διαπρεπέστατος καὶ διὰ τὴν μόρφωσίν του καὶ διὰ τὴν διάνοιάν του καὶ διὰ τὸ ἦθος του, ἀπεδέχθη νὰ γραφῇ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι διωρίσθη «Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου», ὑφυπουργός. Αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς ἀσυναρτησίας δὲν ἔπρεπε νὰ τὰς ἀποδεχθῇ πολιτευτὴς πρώτης τάξεως καὶ λόγῳ μορφώσεως καὶ λόγῳ διανοίας καὶ λόγῳ χαρακτῆρος, ὡς εἶπον, ὁ κ. Β. Στεφανόπουλος. Καί, ὅπως γράφω, εἰς μίαν ἐφημερίδα, κύριοι, ἀναμένω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Στεφανόπουλον, νὰ παραιτηθῇ, νὰ αἰσθανθῇ μίαν πικρίαν μέσα του διότι ἀπεδέχθη τοιοῦτον — δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπω τὴν ἔκφρασιν — ἀστεῖον τίτλον — «Ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου», ἀλλ’ ὑφυπουργός. Καὶ εἶναι καὶ ἄλλος ὅμοιος τραγελαφικὸς ὑπουργὸς —ὑπουργὸς ἄνευ Χαρτοφυλακίου— ἀλλ’ ἐκτελῶν καθήκοντα ὑφυπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Κύριοι, ὁμιλῶ, ὡς ἀντιλαμβάνεσθε, μὲ πικρίαν, μὲ νευρικότητα, μὲ ὀργήν. Πολλάκις σᾶς τὸ εἶπον τὸ δόγμα τοῦ Ἀριστοτέλους: «Ὁ λαμβάνων δικαίαν ἀφορμὴν ὅπως ὀργισθῇ καὶ μὴ ὀργιζόμενος, εἶναι ἀνήθικος». Ὁμιλῶ μὲ ὀργήν, λοιπόν, ἀτενίζων τοιαύτην Κυβέρνησιν. Αὐτό, ἀκόμη τὸ ὁποῖον συνέβη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μᾶς ἐμβάλῃ εἰς μίαν ἀνησυχίαν. Ἀνέγνωσε προγραμματικὰς δηλώσεις, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνέγνωσε προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τί σημαίνει τοῦτο; Τί ἄλλο ἠμπορεῖ νὰ σημαίνῃ παρ’ ὅ,τι δὲν ὑπάρχει μεταξὺ των ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ μίαν Κυβέρνησιν. Δὲν ὑπάρχει ἡ ἑνότης τῆς ὑποστάσεως, ἡ ἑνότης τῶν ἐμπνεύσεων, ἡ ἑνότης τῶν σκέψεων καὶ τῶν ἐνεργειῶν, ἡ ἁρμονία εἰς τὰς πράξεις των. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ Συμμαχικῶν Κυβερνήσεων, διὰ τοῦτο κλαίουν καὶ ὀδύρονται ἀκόμη οἱ Ἄγγλοι, διότι πρὸ μιᾶς 24ετίας ἀπέκτησαν καὶ ἐκεῖνοι μίαν Κυβέρνησιν, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς προχειρότητος. Διὰ τοῦτο, λέγομεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ Κοινοβούλιον χωρὶς κόμματα. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὴν πατρίδα μας ὅλαι αἱ Συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις, ἀπέτυχον οἰκτρῶς. Ἑπομένως, ὅλα τὰ λεγόμενα περὶ Κυβερνήσεων ὑπερκομματικῶν καὶ διακομματικῶν καὶ ἐκ τῶν ἀρίστων, εἶναι προχειρολογίαι. Ἡ Κυβέρνησίς μας ἡ Οἰκουμενικὴ τοῦ 1878, διελύθη οἰκτρότατα. Αἱ Κυβερνήσεις μας τοῦ 1897, 1898, ἀπέτυχον. Αἱ Κυβερνήσεις μας τοῦ 1915–1916, συμμαχικαὶ καὶ ἐκεῖναι, τῶν γυρολόγων, ὡς τότε ὠνομάσθησαν, ἀπέτυχον οἰκτρῶς. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1926–1927 ἀπέτυχεν ἀθλίως καὶ ἐλεεινῶς, καὶ ἐὰν δὲν προελάμβανεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἦτο ἑτοίμη ἐπαναστατικὴ ἐξέγερσις ὑπὸ τὸν Κονδύλην. Πιστεύω ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος, νὰ τὸ βεβαιώνῃ, ὅτι ἦτο ἑτοίμη. Ἡ Συμμαχικὴ Κυβέρνησις Τσαλδάρη–Κονδύλη προεκάλεσε καὶ τὸ πανάθλιον καὶ παράφρον κίνημα τῆς 1ης Μαρτίου 1935, τὸ ὁποῖον εἶχε πεισθῆ νὰ ἐμποδίσῃ ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος, διότι ὁ ἔχων τὴν τιμὴν ταύτην νὰ σᾶς ὁμιλῇ, μετέβη εἰς Κρήτην καὶ τὸν ἔπεισεν ὅτι ἦτο ἄτοπον, παράφρον τὸ κίνημα ἐκεῖνο. Ἔχω εἰς χεῖρας μου τὰς ἐπιστολάς του, αἱ ὁποῖαι τὸ ἀποδεικνύουν, ὅτι τὸν ἔπεισα. Ἀλλὰ ἔχω ἐπίσης τὰς ἐπιστολάς του, αἱ ὁποῖαι μαρτυροῦν, ὅτι οἱ συμμαχοῦντες καὶ ἀποτελοῦντες τὴν Ἐθνικὴν Ἐπιτροπήν, ὡς νομίζω εἶχεν ὀνομασθῆ τότε, διεφώνησαν καὶ ἐγένετο τὸ κίνημα ἐκεῖνα καὶ ἐξηκολούθησεν ἡ Συμμαχικὴ Κυβέρνησις Τσαλδάρη– Κονδύλη καὶ κατελήξαμεν, ποῦ; Εἰς τὴν 4ην Αὐγούστου. Εἰς τὸ νὰ κλείσῃ τὸ Κοινοβούλιον ἐπὶ ἔτη ἱκανὰ καὶ νὰ εὑρισκώμεθα τώρα, προϊόν ἀναλογικῶν ἐκλογῶν, μὲ διάφορα κόμματα, μὲ ἀπειραρίθμους ἡγέτας, μὲ μίαν ἀκαταστασίαν τραγελαφικὴν αὐτόχρημα. Θέλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καθὼς πρέπει τὰς περιστάσεις; Θέλομεν νὰ ἐκτελέσωμεν καθήκοντα πρακτικὰ καὶ ὠφέλιμα καὶ συστηματικὰ διὰ τὴν Πατρίδα μας; Νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ πολίτευμά μας. Τοιοτοτρόπως ὁμιλῶν, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ καταδικάσω καὶ τὸ ἀναγνωσθὲν ἐκεῖνο πρωτόκολλον τῶν ἡγετῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πῶς θὰ καταρτισθῇ ἡ Κυβέρνησις; Ποῖος θὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν; Ἡ πρωτοβουλία πρέπει νὰ εἶναι ὑπεύθυνος διὰ νὰ μὴ ἐπακολουθήσουν εὐθῦναι ἄλλαι, εὐθῦναι ἔχουσαι σημασίαν καὶ ἀποτέλεσμα τρομακτικόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν τοιαύτην πρωτοβουλίαν εἰς τὴν Α.Μ. τὸν Βασιλέα. Μᾶς χρησιμεύει ἀπαραιτήτως ὁ θεσμὸς τῆς Βασιλείας, διὰ νὰ ὑπάρχῃ τὸ στοιχεῖον τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος, ἰδίως εἰς τὴν Πατρίδα τὴν ἰδικήν μας, διότι, δυστυχῶς, αἱ κομματικαί μας διαφοραὶ φθάνουν συχνά, μᾶλλον πάντοτε, μέχρι πεισμάτων! Καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία ἀρχὴ ἑνωτική, σύμβολον τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος, ἡ Βασιλεία. Ἀλλὰ νὰ μὴ ἀναλαμβάνῃ εὐθύνας πολιτικάς, νὰ τηρῆται καὶ ὑπ’ αὐτῆς ἡ ρητὴ καὶ κατηγορηματικὴ διάταξις τοῦ 44ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος κατὰ τὴν ὁποίαν «ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει ἄλλας ἐξουσίας, εἰμὴ ἐκείνας μόνον, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ρητῶς τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ εἰς αὐτὸ συνάδοντες νόμοι». Τὸ πρωτόκολλον λοιπόν, αὐτὸ εἶναι μία προσέτι ἀτυχία διὰ τὸν Τόπον μας, διότι πολιτικοὶ ἄνδρες ἱκανοῦ ἀριθμοῦ, τὸ συνέταξαν καὶ ἀποδεικνύει καὶ αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἔχομεν χάσει ἐντελῶς αὐτὴν ταύτην τὴν ἔννοιαν τῆς νομιμότητος, αὐτὴν ταύτην τὴν θεμελιώδη ἔννοιαν τοῦ πολιτεύματος. Διότι εἶναι καὶ μία φράσις, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν: «Ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος». Δὲν εἶναι ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος ἡ Α.Μ. ὁ Βασιλεύς, εἶναι τηρητὴς τοῦ πολιτεύματος. Ὁ ρυθμιστὴς ἑκάστοτε τοῦ πολιτεύματος εἶναι ὁ ὑπεύθυνος πολιτικὸς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τὴν Προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἑκάστοτε Πρωθυπουργός, εἶναι ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος. Δὲν εἶναι ὠφέλιμον νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν Βασιλέα τὴν ἐκλογὴν τῶν τάχα ἀρίστων. Λέγω «τάχα ἀρίστων», διότι καὶ περὶ αὐτῶν θὰ ὑπάρξουν ἀμφιβολίαι καὶ διαφωνίαι. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν Βασιλέα τοιοῦτον βάρος; Κύριοι βουλευταί, συγχωρήσατέ με νὰ ἀνατρέξω ὀλίγον εἰς τὸ παρελθόν. Εἶπον κάποτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ κυρία διαφορὰ τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τῶν ἄλλων ζώων, εἶναι ἡ ἱστορία. Ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἱστορίαν, ἐνῷ ἕκαστον τῶν ἄλλων ζώων ἔχει ἁπλῶς τὴν ζωϊκὴν του ὕπαρξιν. Ἤκουσα προηγουμένως νὰ γίνεται λόγος, ὀρθῶς, ὅτι αἱ Βουλαὶ ἀσχολοῦνται περὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος. Ἐλέχθη δ’ ἐπίσης ἁπλῶς ὅτι συζητοῦμεν κυρίως περὶ τοῦ μέλλοντος. Ὄχι, ὄχι. Προπαρασκευάζεται τὸ μέλλον διὰ τῆς καλῆς ἐνεργείας κατὰ τὸ παρὸν καὶ ἑρμηνεύεται καὶ ἐκτελεῖται δεόντως καὶ σκοπίμως τὸ παρὸν διὰ τῆς βαθείας μελέτης τῆς ἱστορίας. Μελετῶντες τὴν ἱστορίαν, τὰ παθήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐγένοντο μαθήματα, κρίνομεν ποῖα εἶναι τὰ καθήκοντά μας κατὰ τὸ παρὸν καὶ κρίνοντες καὶ ἐκτελοῦντες καλῶς τὰ παρόντα καθήκοντα θὰ προπαρασκευάσωμεν ἐπιτυχῶς τὰ μέλλοντα. Ὅταν ὑπεβλήθη, κ. βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀρχιστρατηγίας τοῦ Στρατοῦ ὑπὸ τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου εἰς τὰ 1911, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα καὶ ἤρχισα αὐτολεξεὶ τὴν ἀγόρευσίν μου: «Ἀνέρχομαι, κ. βουλευταί, εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ὑπερασπίσω τὸν Διάδοχον τοῦ Θρόνου». Καὶ ἀνέπτυξα ὅτι εἴμεθα καὶ τότε ὅλοι βασιλόφρονες, ἀλλὰ θὰ εἴμεθα κακοὶ βασιλόφρονες, ἂν φορτώσωμεν εἰς τοὺς ὤμους τῆς Βασιλείας εὐθύνας. Καὶ διότι ἐφορτώσαμεν εὐθύνας εἰς τοὺς ὤμους τῆς Βασιλείας, συνέβη ἡ τραγικὴ ἐκείνη διάστασις, τοῦ 1915 καὶ ἔχετε ὑπ’ ὄψει πόσας ὑπέστημεν συμφορὰς καὶ πῶς ἐφθάσαμεν εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ 1922! Λοιπόν, καταδικάζω δικαίως καὶ εὐλόγως, ἢ ὄχι, τὸ ἀναγνωσθὲν ἀπόψε πρωτόκολλον;

§248Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπειδὴ ἔχω ὑπογράψει καὶ ἐγὼ τὸ πρωτόκολλον καὶ ἐπειδὴ πιθανὸν νὰ προεκλήθη μία ἐντύπωσις ὅτι οἱ συνυπογράψαντες τὸ πρωτόκολλον εἶχον ὑπ’ ὄψει των νὰ ἐμπλέξουν τὸν ἀνεύθυνον Ἄρχοντα εἰς εὐθύνας, ἀφοῦ συνομολογήσω μαζί σας, ὅτι πράγματι ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος, θὰ πρέπει νὰ εἴπω καὶ πρὸς ὑμᾶς καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ποῖοι λόγοι μᾶς ὑπεχρέωσαν νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν Βασιλέα τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἐκ τῆς Βουλῆς ἐκείνου ἀνδρός, ὅστις θὰ ἀναλάβῃ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, ὅλοι ὁμιλοῦμεν περὶ κρισίμων στιγμῶν, τραγικῶς κρισίμων στιγμῶν καὶ ὅλοι συνομολογοῦμεν ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ὑπάρξῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ αἰσθήματα καὶ τὸν πόθον τοῦ δοκιμαζομένου λαοῦ. Ἐφ’ ὅσον εἴδομεν καὶ βλέπομεν ὅτι ἡ κατανόησις αὐτὴ ἀπὸ μέρους ὅλων τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἴτε ἀρχηγευόντων εἴτε ἀρχηγευομένων, δὲν ὑπάρχει, ἐθεωρήσαμεν χρέος μας, πρὸ τῶν τραγικῶν καὶ κρισίμων στιγμῶν, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, νὰ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτὸν νὰ θέσῃ ἕν τέρμα εἰς τὴν δεινῶς δοκιμαζομένην Χώραν μας. Αὐτὸς καὶ μόνον αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μᾶς ὑπεχρέωσε, φίλτατε καὶ σεβαστέ μου φίλε, κ. Κουλουμβάκη, νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν Βασιλέα ὅτι ἦλθεν ἡ ὥρα Αὐτοῦ, διότι ἄνευ τῆς ἐπεμβάσεως Αὐτοῦ, μὴ πλανώμεθα, ἀγόμεθα καὶ ὁ Θρόνος καὶ ἡμεῖς πρὸς τὸν ὄλεθρον!

§249Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς καλῆς πίστεως τοῦ ἀνδρείου ἀνδρός, τοῦ ἡρωϊκοῦ στρατηγοῦ, ὁ ὁποῖος, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μὲ διακόψῃ. Ἐπίσης ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν πρόθεσιν τοῦ ἐναρέτου ἐπίσης πολιτικοῦ ἀνδρὸς τοῦ καλουμένου Στυλιανοῦ Γονατᾶ. Εἶναι γνωστὴ ἡ ὑπόληψίς μου πρὸς τὴν ἀπόλυτον ἠθικότητα τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Πολλάκις ἐπίσης εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω διὰ τὸν ἀνδρισμὸν τοῦ κ. Τουρκοβασίλη καὶ δὲν ἔχω ἐπίσης καμμίαν ἀμφιβολίαν διὰ τὴν φιλοπατρίαν τοῦ υἱοῦ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Ἀλλά... Ἀλλὰ τὸ ἄτομον, ὁ χαρακτὴρ εἶναι ἄλλη ὑπόθεσις καὶ ἄλλη τὸ ὀρθόν, ἢ ἐσφαλμένον τῆς σκέψεως καὶ ἐνεργείας. Τὸ πρωτόκολλον δὲν ἔπρεπε νὰ γραφῇ καὶ ὑπογραφῇ. Παρέλειψα ὅμως ἕνα τῶν ὑπογραψάντων (γέλωτες). Ἦτο σφάλμα μου, διότι καὶ συνέβη ἀπὸ χθές, ἢ προχθές νὰ παύσῃ νὰ εἶναι «ἀξιωματικὸς» καὶ εἶναι «ὑπαξιωματικός» (γέλωτες). Τώρα δὲν ἐξηκριβώθη ἐὰν εἶναι δεκανεύς, ἢ λοχίας. Πάντως ὑπαξιωματικὸς εἶναι ἀσφαλῶς (γέλωτες). Καὶ περὶ ἐκείνου, τοῦ παραπάνω, ἀποκλείω τὸν δόλον, ἀλλὰ δι’ ἐκεῖνον ἴσως τὸ σφάλμα εἶναι βαρύτερον, ἐφ’ ὅσον ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀναλαμβάνει ὕφος διδάσκοντος. Διδάσκοντος, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ σκέπτεται καὶ ἐκεῖνος τὴν ἱστορίαν καὶ ἰδίως τὴν ἰδικήν τοῦ ἱστορίαν. Διότι ἐὰν ἐκεῖνος ἐσκέπτετο τὴν ἱστορίαν καὶ ἐὰν εἴχομεν δώσει ἡμεῖς προσοχὴν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ αὐτοῦ καὶ ἄλλων τινῶν, ἴσως δὲν θὰ εὑρισκώμεθα ἐνώπιον τῶν σημερινῶν κινδύνων, διότι μερικοὶ ἄνθρωποι κατὰ τὰ ἔτη τῆς κατοχῆς, εὑρεθέντες εἰς τὴν Ἀνατολὴν καὶ ἐλθόντες ἐνταῦθα ἐν συμπράξει μετὰ τῶν προδοτῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ στερηθοῦν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ ὄχι νὰ ἔρχωνται μετὰ κομπασμοῦ ἐνταῦθα νὰ διδάσκουν.

§250Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Τὸ ὅτι ἔχετε τὴν κεφαλὴν εἰς τὸν τράχηλόν σας....

§251Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω τὴν κεφαλὴν εἰς τὸν τράχηλόν μου, διότι ἐγὼ εἶμαι μαχητής, διότι ἐγὼ τοὺς προεκάλεσα τότε καὶ ἐξηκολούθουν νὰ τοὺς προκαλῶ, ὅταν σεῖς καὶ ὁ ἀρχηγός σας περίτρομοι ἐτράπητε εἰς φυγὴν καὶ ἐκλείσθητε εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς «Μεγάλης Βρεταννίας»...

§252Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Ὅπου ἤλθατε, τρέμων, ζητῶν σωτηρίαν καὶ ἐκλιπαρούσατε νὰ σᾶς προστατεύσωμεν.

§253Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ψεύδεσθε ἀναιδέστατα.

§254Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Σύ ψεύδεσαι.

§255ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος). Εἴχατε, φαίνεται, σεῖς τὰ μέσα διὰ νὰ τὸν προστατεύσητε!!

§256Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν 20 Δεκεμβρίου, μίαν ἴσως ἡμέραν ἐνωρίτερον ἢ μίαν ἀργότερον, ἀλλὰ πάντως μετὰ τὴν 15 Δεκεμβρίου, ἐτρομοκράτησαν οἱ Κουκουέδες τὴν κατοικίαν, εἰς τὴν ὁποίαν κατοικῶ, ἐπανικοποίησαν τὴν οἰκογένειάν μου καὶ ὅλας τὰς ἄλλας κατοικούσας ἐκεῖ οἰκογενείας — νομίζω ὁ κ. Γονατᾶς ἔχει γνῶσιν τοῦ πράγματος, διότι συνεδέετο μὲ ἕνα κύριον ἔχοντα τέσσερα μικρὰ τέκνα — καὶ ἦλθε κατὰ κυβερνητικὴν ἐντολὴν καὶ μὲ ἀπήγαγεν εἷς λοχαγὸς μὲ ὅπλον αὐτόματον. Μοῦ εἶπε «Θὰ φύγῃς ἀπὸ ἐδῶ διὰ νὰ σωθοῦν αἱ οἰκογένειαι». Καὶ ἐπῆγα εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Νομομηχανικοῦ Ἀθηνῶν, εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου, ἀριθμὸς 5, καὶ εὑρισκόμην ὅμως ἐγὼ εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ ὡμίλουν πρὸς τὸν λαὸν καὶ προεκάλουν καὶ θάρρος καὶ μίαν περιέργειαν, πῶς δὲν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν τὸν κίνδυνον, ἐνῷ ὅλα τὰ χωνία τῶν κουκουέδων ἐκραύγαζον ὅτι τάχα μὲ ἐκομμάτιασαν!! Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ψευδόμενοι ἦσαν ἡμέραν καὶ νύκτα εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς «Μεγάλης Βρεταννίας» κεκλεισμένοι καὶ τρέμοντες ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν Ἄγγλων. Εἶναι λοιπόν, ψεῦδος ὅτι ἐγὼ κατέφυγον εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς «Μεγάλης Βρεταννίας». Μὲ ὡδήγησεν ἐκεῖ ὁ λοχαγὸς περὶ τοῦ ὁποίου εἶπον προηγουμένως, ἀλλὰ οἱ ψευδόμενοι ἀναξιοπρεπέστατα, διέταξαν νὰ ἀποπεμφθῶ, διότι τάχα δὲν ὑπῆρχε δι’ ἐμὲ ἐκεῖ δωμάτιον!

§257Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ θέσω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των.

§258Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅταν ἔγραφον ἐγὼ τὰ ἄρθρα εἰς τὴν «Μεγάλην Ἑλλάδα», δὲν ἐτόλμησε κανείς....

§259Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξάρω τὴν ἀνδρείαν σας ἢ μᾶλλον τὴν ἔφεσίν σας πρὸς θυσίαν, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι καλῶς τοῦτο. Ἐξέδιδε τότε τὸ ΕΔΕΣ οὗτινος ἐτύγχανον ἀρχηγός, μίαν ἐφημερίδα, τὴν «Μεγάλην Ἑλλάδα» Σᾶς εἶδον καὶ σᾶς εἶπον: «Λάβετε τὰ μέτρα σας. Προφυλαχθῆτε. Εἶσθε μελλοθάνατος». Καὶ ἐνθυμοῦμαι, μετὰ πάσης ἠρεμίας, μετὰ πάσης γαλήνης ψυχικῆς, μοῦ εἴπατε: «Στρατηγέ, πράττω τὸ καθῆκον μου, ὡς ὁ ἔσχατος τῶν στρατιωτῶν». Ὀφείλω, κύριοι, (ἀπευθύνεται πρὸς τοὺς βουλευτὰς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος), νὰ τονίσω τὸ γεγονὸς αὐτό. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§260Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, τὰς Κυβερνήσεις σχηματίζουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ὁ ἀρχηγὸς ὁ πλειοψηφήσας κατὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐὰν ὁ ἀρχηγὸς ἔχῃ ἀκόμη καταψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐκεῖνος ὁ ἀρχηγός, μόνον αὐτός, δικαιοῦται νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, μόνον αὐτὸς δικαιοῦται νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογάς. Συνταγματολόγος Ἄγγλος, εἰς τὸν ὁποῖον παραπέμπουν ὅλοι οἱ συνταγματολόγοι τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς, λέγει ὅτι ἐὰν ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς ἐπληροφορεῖτο ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν ὁ Βασιλεὺς καὶ οὐχὶ ὁ πλειονοψηφήσας, κατὰ τὰς ἐνεργηθείσας ἐκλογάς, Πρωθυπουργός, θὰ ἐνόμιζεν ὅτι συνέβη σεισμὸς καὶ κατέστρεφε τὸ Λονδῖνον. Ἔπρεπε λοιπὸν καὶ ἐπεβάλλετο, πρέπει καὶ ἐπιβάλλεται, τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν σχηματίσῃ ὁ πολιτικὸς ἀρχηγός, εἰς τοῦ ὁποίου τὸ κόμμα ἀνέθεσεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τὴν ἐντολὴν νὰ τὸν κυβερνήσῃ. Καὶ τώρα αὐτὸ πρέπει νὰ συμβῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ συγκρότησίς της εἶναι τόσον τραγελαφική, ἡ ἀνυποληψία πρὸς μερικὰ μέλη της, εἶναι τόσον ζωηρά, εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ κυβερνᾷ τοιαύτη Κυβέρνησις. Πρέπει τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, μόνον αὐτὸ, πλειονοψηφήσαν κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, νὰ κάμῃ Κυβέρνησιν καὶ δύναται νὰ ἐκλέξῃ τὸ τεκμήριον τῆς πλειονοψηφίας μόνον δι’ ἑπομένων ἐκλογῶν. Τὸ τεκμήριον τῆς πλειονοψηφίας δὲν ἀπόλλυται διότι ἀπεσχίσθησαν τὴν πρώτην φορὰν 18 καὶ τὴν τελευταίαν 13. Τὸ τεκμήριον ἀπόλλυται, λέγω καὶ τονίζω, μόνον δι’ ἐκλογῆς τοῦ λαοῦ ἀντιθέτου ἀποτελέσματος. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐνεργεῖται νέα ἐκλογή, τὸ τεκμήριον ἀπομένει ἰσχυρόν, σεβαστόν, ἐπιβαλλόμενον.

§261Η. ΜΠΑΤΖΙΟΣ. Ἀνετράπησαν τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ ἀπὸ τῆς 31 Μαρτίου 1946.

§262Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἀνατρέπονται τὰ τεκμήρια αὐτά.

§263Η. ΜΠΑΤΖΙΟΣ. Δὲν ἔρχεσθε εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν λαόν.

§264Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔρχομαι εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν λαόν. Ἴσως πλανῶμαι ἐγώ, ἴσως πλανᾶσθε σεῖς, ἴσως πλανώμεθα καὶ οἱ δύο. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν κοινοβουλευτικῶν Κρατῶν, ὅτι τεκμήριον μετὰ μίαν ἐκλογήν, πολλάκις βέβαια ἀνατρέπεται διὰ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς νέας ἐκλογῆς, ἀλλὰ οὐχὶ πρὸ αὐτῆς. Καὶ ἐάν, βέβαια, ἀνατραπῇ τὸ τεκμήριον διὰ τῆς νέας ἐκλογῆς, ἀποδεικνυομένου κατὰ ψηφοφορίαν τῆς νέας Βουλῆς τούτου, βέβαια τότε δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα διαλύσεως τῆς Βουλῆς διὰ δευτέραν μετεκλογικὴν φοράν, ὁ αὐτὸς Πρωθυπουργός. Αὐτὸ εἶναι τὸ κοινοβουλευτικῶς ὀρθόν, αὐτὸ εἶναι τὸ κοινοβουλευτικῶς ἐπιβαλλόμενον, αὐτὸ εἶναι κατ’ ἀνωτέραν καὶ γενικὴν ἀντίληψιν νομιμότητος, τὸ πρέπον καὶ συμφέρον δι’ ἕνα σύγχρονον πολιτισμένον λαόν. Ὅλα τὰ ἄλλα περὶ ὑπερκομματικῆς καὶ διακομματικῆς καὶ συγκομματικῆς καὶ ἐξωκοινοβουλευτικῆς, ὅλα αὐτά, εἶναι λόγια τοῦ ἀέρος, δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ πολίτευμά μας, διότι τὸ πολίτευμα ἐννοεῖται ὡς σύνολον κανόνων, νόμων, ἐν πολλοῖς ἀγράφων νόμων, ἀλλὰ νόμων.

§265Η. ΜΠΑΤΖΙΟΣ. Τότε πῶς ὁ Βασιλεὺς ἔχει δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν;

§266Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει κανέν δικαίωμα οὐσιαστικὸν καὶ εἰς τὴν πραγματικότητα νὰ τὴν διαλύῃ. Ἀποκλειστικῶς ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο ὁ ἀρχηγός, ὁ πλειονοψηφήσας κατὰ τὴν ἐκλογήν.

§267Χ. ΘΗΒΑΙΟΣ. Ὁ Γεώργιος ὁ Αʹ πολλὲς φορὲς ἔδωσεν ἐντολὴν διαλύσεως τῆς Βουλῆς.

§268Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ Γεώργιος ὁ Αʹ ἔπαυσε τὸν Θ. Δεληγιάννην κατὰ τὸ 1892, ἐκάλεσε δὲ τὸν μακαρίτην Χαρ. Τρικούπην νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν καὶ οὗτος ἠρνήθη. Καὶ ὁ ὑπέροχος ἐκεῖνος πολιτικὸς ἀνήρ, ὅταν πολλοὶ Δεληγιαννικοὶ βουλευταὶ μετέβησαν νὰ δηλώσουν πρὸς αὐτὸν φιλίαν, αὐτὸς ἀπεχώρησεν ἀπὸ τὸ γραφεῖον του, χωρὶς νὰ δώσῃ πρὸς αὐτοὺς τὸν λόγον. Εἰς τὰ 1895 ἐξηναγκάσθη εἰς παραίτησιν ὁ Χ. Τρικούπης. Ἐκλήθη ὁ Θ. Δεληγιάννης, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνος ἠρνήθη. Διότι καὶ οἱ δύο ἐκεῖνοι ὑπέροχοι πολιτικοὶ ἄνδρες, ὑπέροχοι καθ’ ὅλα τὰ προτερήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον, ἐπίστευον ὅτι τὸ πολίτευμά μας εἶναι Βασιλευομένη Δημοκρατία καὶ ὑπὸ μίαν Δημοκρατίαν τὰς Κυβερνήσεις τὰς ἀναδεικνύουν οἱ λαοί. Ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικός, ἀναδεικνύει τὴν Κυβέρνησίν του, κύριοι συνάδελφοι, ὄχι ὁ Βασιλεύς, ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικός.

§269Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀνάπτυξις, εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνετε, ἔχει βεβαίως, ἀπόλυτον συνέπειαν. Διαφωνοῦμεν ὅμως ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν. Ὁ κ. Κουλουμβάκης θεωρεῖ τὸν Βασιλέα ἁπλῶς καὶ μόνον τηρητὴν τοῦ πολιτεύματος, ἡμεῖς δέ, συμφώνως πρὸς τὰς παραδόσεις τοῦ Συντάγματός μας, πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ πρὸς τὴν πίστιν τῶν Ἑλλήνων, τὸν θεωροῦμεν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθές, κ. Κουλουμβάκη, ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν καὶ τῶν πολιτευμάτων στιγμαί, αἱ ὁποῖαι σημειοῦν κενά; Ποῖος θὰ ρυθμίσῃ τὴν στάσιν, ποῖος θὰ πληρώσῃ κατὰ τὴν κρίσιμον στιγμὴν τὸ κενόν; Ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ εἶναι ἕνας πολιτικὸς ἀνήρ, ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ὑπεράνω ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Παραδέχομαι τὴν συνέπειαν τῶν λόγων σας, ἀλλὰ θεωρῶ ἀπόλυτον σφάλμα τὴν ἀρχὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκκινεῖτε.

§270Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θεωρεῖ ὁ κ. Κανελλόπουλος ἀπολύτως ἐσφαλμένην τὴν γνώμην μου. Ἐγὼ θεωρῶ ἀπολυτότατα ἐσφαλμένην τὴν ἰδικήν του. Διότι καθὼς εἶπον προηγουμένως, ὅταν ὁ Βασιλεὺς εἶναι ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι ἠθικῶς ἀκόμη ἀντιληπτόν, ὅτι εἶναι ἀνεύθυνος ὁ ρυθμιστής, ὁ ἔχων πρωτοβουλίας. Δὲν εἶναι λογικόν, δὲν εἶναι ἠθικόν, δὲν εἶναι ἀνεκτόν, νὰ εἶναι ἀνεύθυνος. Θὰ εἶναι ὑπεύθυνος καὶ διότι ὑπῆρξεν ὑπεύθυνος Βασιλεὺς κάποτε καὶ κάπου, ἂς τὰ λησμονήσωμεν μερικὰ πράγματα, ἀλλ’ ἔχομεν τὰ διδάγματα, ἐξέπεσε τοῦ θρόνου του δὶς καὶ ἀπέθανεν ἀξιοθρηνήτως εἰς τὸ ἐξωτερικόν!

§271Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος δὲν ἠμφισβήτησεν εἰς τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον τὸ δικαίωμα νὰ δώσῃ τὸ 1915 τὴν ἐντολὴν εἰς τὸν Δ. Γούναρην. Ἑπομένως, ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὰς παραδόσεις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ πρὸς ὅσα ὅλοι οἱ Ἕλληνες πιστεύουν.

§272Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἦλθε, κ.κ. βουλευταί, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος τότε, εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν ὁ Δ. Γούναρης, εἰς τὴν ὁδὸν Ζαλοκώστα, καὶ ἀνήγγειλε τὸ γεγονὸς τοῦτο. Ὁ Παναγιώτης Ἀραβαντινός, ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος διαπρεπέστατος ἐπιστήμων καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ σᾶς ὁμιλῇ, ἠλέγξαμεν τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, διότι προέβη εἰς τὴν πρότασιν νὰ διορισθῇ Πρωθυπουργὸς ὁ Δ. Γούναρης. Καὶ ἐὰν δὲν πλανῶμαι, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος συνησθάνθη τὸ δίκαιον τοῦ ἐλέγχου μας καὶ ἡ πλειονοψηφία τοῦ κόμματος ἀπεδέχθη τὴν γνώμην μας. Ὁ Ἀνδρέας Μιχαλακόπουλος, ἦτο ἐπίσης ἀπολύτως σύμφωνος μεθ’ ἡμῶν, ὅτι ἦτο σφάλμα. Καὶ περὶ τούτου ὡμίλησα προηγουμένως, ὅτι ἀκριβῶς ἀπὸ τὸ 1915 ἀποχωρισθέντες τῆς νομιμότητος καὶ τῆς πολιτειακῆς ἁρμονίας καὶ τάξεως εὑρισκόμεθα σήμερον ἐνώπιον τῶν συμφορῶν καὶ τῶν κινδύνων. Εἶναι λοιπὸν ἡ γνώμη μου, κ.κ. βουλευταί, ὅτι καὶ τώρα πρέπει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος νὰ ἀξιώσῃ τὴν Πρωθυπουργίαν καὶ ἐρχόμενος ἐνταῦθα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς.

§273ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἂν δὲν τὴν πάρῃ;

§274Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σᾶς εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἐὰν δὲν τὴν πάρῃ, ἐὰν καταψηφισθῇ, θὰ διατηρῇ μέχρι τὴν ἄλλην ἐκλογὴν τὸ τεκμήριον ὅτι εἶναι ὁ ἐκπρόσωπος τῆς πλειονοψηφίας.

§275Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Πῶς θὰ κυβερνήσῃ χωρὶς πλειοψηφίαν; Μὲ ποίαν Βουλὴν θὰ συνεργασθῇ;

§276Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ καμμίαν Βουλήν. Καθὼς ἀντιλαμβάνομαι, δὲν παρηκολουθήσατε προσεκτικῶς ὅσα εἶπον προηγουμένως. Ἐὰν ὁ ἐκ τῶν ἐκλογῶν Πρωθυπουργὸς καταψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἔχει οὗτος δικαίωμα κατὰ τὸν ὀρθῶς ἐννοούμενον ὀρθόδοξον κοινοβουλευτισμόν νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν. Πρό τινων ἡμερῶν μοῦ εἶπεν ὁ φίλτατός μου κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν: «Ναί, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα λέγει ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι πρέπει νὰ ἐνεργηθοῦν αἱ ἐκλογαὶ ἐντὸς 45 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς διαλύσεως». Ἀπήντησα ὅμως καὶ πρὸς αὐτόν: «Λησμονεῖτε ὅτι ὑπάρχει ὡσαύτως ρητὴ καὶ κατηγορηματικὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μία ἐκλογὴ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀπέχῃ τῆς ἄλλης πλέον τῶν 4 ἐτῶν; Καὶ ἐπίσης ἐρωτῶ πάντας ἡμᾶς τώρα: «Ἀνεστάλησαν καὶ παρ’ ἡμῖν αἱ ἐκλογαὶ ἀπὸ τῆς 31.5.19 μέχρι τῆς 1.11.20, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀνεστάλησαν αἱ ἐκλογαὶ κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ναὶ ἢ ὄχι;» Ἀνεστάλησαν, διότι καὶ εἰς τὸ Ἰδιωτικὸν καὶ τὸ Δημόσιον Δίκαιον ἐφηρμόσθη ὁ μέγας νομικὸς κανὼν, ὁ κανὼν τῆς «ἀνωτέρας βίας», ὁ κανὼν τῆς ἀνάγκης, ὁ κανὼν ὁ ὁποῖος ἰσχύει ἀκόμη καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ποινικὸν νόμον. Ἐάν τις εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἀνάγκης παραβαίνει ἀτιμωρητὶ πᾶσαν διάταξιν καὶ τοῦ ποινικοῦ νόμου. Εὑρισκόμενοι ἐνώπιον ἀνωτέρας βίας, ἐνώπιον ἐθνικῆς ἀνάγκης, θὰ κυβερνήσῃ τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον κατὰ τεκμήριον ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ μέχρις ὅτου τοῦ ἐπιτρέψουν αἱ περιστάσεις νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογάς. Αὐτὸ εἶναι τὸ συνταγματικῶς ὀρθόν. Κύριοι βουλευταί, ἐδήλωσα καὶ δηλῶ τὴν ἀφοσίωσίν μου εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ τὸν ἀρχηγόν του. Θὰ τὸν παρακαλέσω ὅμως ὅπως μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ μερικοὺς καὶ σημαντικοὺς λόγους του. Καυχᾶται συχνὰ ὅτι ἐζήτησε καὶ ζητεῖ τὴν συνεργασίαν μετ’ ἄλλων κομμάτων, διὰ τὸν καταρτισμὸν Κυβερνήσεων συμμαχικῶν. Γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὅτι ὄχι μόνον ἐγώ, πιστὸς φίλος του πολιτικός, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς Γεώργιος Βʹ διεφώνει ὡς πρὸς τὰς συνεργασίας αὐτὰς καὶ πιστεύω, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν νὰ ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι εἶχον πληροφορηθῆ ἐξ ἐπισημοτάτων, ὄχι ἐπισήμων, ἀλλ’ ἐπισημοτάτων πηγῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ οὐδὲν ἐμπόδιον ἀπὸ μέρους τῶν μεγάλων μας συμμάχων, ὅπως ἐφαρμόζωμεν πιστῶς τὸ πολίτευμά μας. Διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ γίνω δεκτὸς ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου Βασιλέως, διότι ἐκεῖνος ἦτο ἡ ἐπισημοτάτη πηγὴ καὶ μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἀπὸ συμμαχικῆς πλευρᾶς ἐμπόδιον εἰς τὸ νὰ ἐφαρμοσθῇ πιστῶς λέγω τὸ πολίτευμά μας. Καὶ διὰ τοῦτο συμφωνῶ καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ ἀπολύτως. Συνεφώνησα προσέτι προηγουμένως μὲ τὸν κ. Κανελλόπουλον, ὁ ὁποῖον εἶπεν ὅτι δὲν ὑπῆρξαν αἴτια ἐξωτερικά, ἀλλὰ ὑπῆρξαν εὐθῦναι ἐσωτερικαί. Πιστεύω καὶ ἐγώ, ὅτι οἱ Κυβερνῶντες μας ἀπὸ 4ετίας δὲν ὡμίλησαν πρὸς τοὺς μεγάλους μας συμμάχους πρεπόντως. Δὲν εἶπον πρὸς αὐτοὺς ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ φορεῖς τοῦ πολιτισμοῦ, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ καταρτίσαντες τὸ σημερινὸν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τὴν «Πολιτείαν», ὡς διδάσκει ὁ Ἀριστοτέλης, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ φιλόνομοι, ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν πολίτευμα φιλεύθερον, πολίτευμα δημοκρατικόν, πολίτευμα εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει καὶ δικαιούμεθα νὰ εἴμεθα ἀφοσιωμένοι. Δὲν ὡμίλησαν μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν ἀλλὰ πάντοτε ὑπέκυψαν, πάντοτε λέγοντες ἐκεῖνα τὰ περίφημα «μάλιστα, μάλιστα, μάλιστα»! Δὲν ἔδωκαν τὴν ἀπάντησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰς τὰ 1917 πρὸς τὸν κ. πρεσβευτὴν τῆς Ἀγγλίας, ὁ ὁποῖος ἔδιδε πρὸς αὐτὸν ἐπὶ ὁλόκληρον ὥραν διαφόρους συμβουλὰς διὰ νὰ μὴ εἴπω διαταγάς: «Κύριε Πρεσβευτά, ὅλα τὰ εἴπατε καλά, ἀλλὰ λησμονῆτε κἄτι». Ἀπήντησε δὲ ὁ κ. Πρεσβευτής: «Τί λησμονῶ, κ. Πρόεδρε;». Καὶ ἀπήντησεν ὁ Βενιζέλος: «Λησμονεῖτε ὅτι κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος εἶμαι ἐγώ». Βεβαίως οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι μᾶς ἔσωσαν καὶ μᾶς σώζουν... Δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀρνηθῇ κανείς ὅτι ὀφείλομεν μεγάλην εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν μεγάλην χώραν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, διότι χωρὶς τὴν βοήθειάν της δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ ὑπήρχομεν τώρα. Ἀλλὰ ἡ βοήθεια παρέχεται πρὸς ἓν ἐλεύθερον Ἔθνος, πρὸς ἕνα πεπολιτισμένον λαόν, πρὸς ἕνα φιλότιμον λαόν, ὁ ὁποῖος ἀξίζει νὰ εὐεργετηθῇ. Δὲν ὡμίλησαν μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν καὶ διὰ τοῦτο εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον πρὸ αὐτοῦ τοῦ καταντήματος, νὰ ἔχωμεν Κυβερνήτην ἄνθρωπον —δὲν θέλω νὰ εἴπω ἐναντίον του— 90 ἐτῶν. Δὲν ἔρχεται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, δὲν λαμβάνει γνῶσιν τῶν ὑποθέσεών μας, δὲν γνωρίζει ἓν ἕκαστον πολιτικόν μας θέμα, διότι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντιληφθῇ καὶ λόγῳ τῆς ἡλικίας του. Πρέπει νὰ ἀναστήσωμεν τὸ πολίτευμά μας καὶ θὰ τὸ ἀναστήσωμεν ἐὰν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὅλοι οἱ ἀνήκοντες εἰς αὐτὸ, πιστεύσωμεν εἰς τὸ πολίτευμα καὶ εἰς τὴν Πατρίδα. Καὶ ἀξιοῦμεν ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγόν μας νὰ εἶναι καὶ ἐκεῖνος ἄξιος ἀρχηγὸς μας, ἀνὴρ πολιτικὸς ποθῶν τὴν δόξαν. Διότι ἀλλοίμονον ἐὰν ὑπάρχῃ Κυβερνήτης μὴ ποθῶν τὴν δόξαν, ἀλλ’ ἡ ὁποία δόξα ἀποκτᾶται δι’ ἰσχυρᾶς θελήσεως, διὰ συνεχοῦς θεληματικότητος ἀκάμπτου καὶ προσοχῆς εἰς τὴν τήρησιν τῶν θεσμῶν καὶ εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν νόμων. Ἀλλὰ μὲ τοιαύτην Κυβέρνησιν τραγελαφικήν, μὲ Πρωθυπουργὸν ἀδιάφορον καὶ ἀνίκανον νὰ πράξῃ τὸ ἐλάχιστον καὶ μὲ ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον δὲν ἐμπιστεύεται οὔτε ὁ Στρατὸς οὔτε ὁ λαός, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων μας. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐγὼ θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν. Ὑμεῖς πράξατε ὅ,τι ἂν θελήσητε. Ἀλλ’ αἱ εὐθῦναι μας εἶναι μεγάλαι. Ὁ βουλευτὴς εἶναι ἀνεύθυνος δι’ ὅσα λέγει ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἱστορίαν ἡ Βουλὴ αὐτὴ θὰ εἶναι βαρύτατα ὑπεύθυνος ἐὰν δὲν ἐφαρμόσωμεν πιστῶς καὶ πρεπόντως τὸ πολίτευμά μας. (Χειροκροτήματα).

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Θεοχαρίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§278Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὴν ὥραν ποὺ ὁ Στρατὸς ἔδιδε τὸ αἷμά του, ὑπερασπιζόμενος τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Ἔθνους, τὴν ὥραν ποὺ ὁ λαὸς ἐμάχετο διὰ τὰ ἴδια ἰδανικά, τὴν ὥραν ποὺ εἰς τὸ Παρίσι, διεξήγετο ἡ μάχη τῆς Ἑλλάδος, ἐξέσπασεν ἡ πολιτικὴ κρίσις. Ἐὰν ἦτο ἄκαιρος ἢ ὄχι ἐναπόκειται εἰς τὴν κρίσιν ἑνὸς ἑκάστου νὰ ἀποδώσῃ τὰς εὐθύνας. Ἡμεῖς ἐσπεύσαμεν ἀπὸ τὸ πεδίον τῆς μάχης, ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν, ἴδομεν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ὑπεβάλομεν μίαν ἔκθεσιν νὰ κάμῃ Κυβέρνησιν ἐπιστρατεύων τὰ συγγενῆ κόμματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς ἔχει ἐμπιστοσύνην, τὸ Κόμμα τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ Ἑνωτικὸν Κόμμα. Ἐζητήσαμεν τὴν λύσιν αὐτήν, διότι παρά τὰ λεγόμενα, ὁ λαὸς τοιοῦτον κυβερνητικὸν σχῆμα ἠξίου. Ὁ λαός, Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ ἐπροχώρει εἰς τὸν κατευνασμόν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ. Εἴμεθα εὐτυχεῖς τὰς πρώτας ἡμέρας ὅταν ἐθρυλοῦντο ἀπὸ τὸν τύπον, ὅταν συνεζητοῦντο εἰς τὰ καφενεῖα, ὅταν ἀνεμένοντο εἰς τὰ πεζοδρόμια εὐτυχεῖς λύσεις, ὅτι ὅλα πᾶνε καλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ συντομώτερον θὰ καταρτισθῇ καὶ θὰ ὁρκισθῇ. Δὲν γνωρίζω ποῦ προσέκρουσε τοῦτο. Ἐὰν ἦτο νάρκη ἐπιφανείας ἔχει καλῶς, ἐὰν ἦτο νάρκη τὴν ὁποίαν ἔθεσαν αἱ ἀόρατοι δυνάμεις αἱ ὁποῖαι ἀπειλοῦν τὴν ὕπαρξιν τοῦ τόπου, τότε θὰ εἴπωμεν πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν τὴν νάρκην ὅτι διέπραξαν ἕνα ἀκόμη ἔγκλημα εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους. Μετὰ τὴν τοιαύτην νάρκην παρουσιάσθη τὸ νέον κυβερνητικὸν σχῆμα. Παρὰ τὸ νεαρὸν τῆς ἡλικίας μου, παρὰ τὴν πολιτικὴν ἀπειρίαν μου, εἶμαι ὑποχρεωμένος, μεταφέρων τὴν ἀγωνίαν τοῦ λαοῦ, νὰ εἴπω ὅτι τὸ κυβερνητικὸν αὐτὸ σχῆμα δὲν ἱκανοποιεῖ τὸ μαχόμενον Ἔθνος. Πῶς θὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην, ἡμεῖς ποὺ μαχόμεθα εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅταν εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος διέλυσε τὴν Χωροφυλακήν, ἐνεπιστεύθη ἡ Κυβέρνησις τὴν διαχείρισιν τῶν στρατιωτικῶν μας πραγμάτων; Πῶς θὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μέχρι πρό τινος, ὑπεστήριζον εἰς τὴν ἰδιαιτέραν των ἐπαρχίαν τοὺς κομμουνιστὰς καὶ σήμερον παρακάθηνται εἰς τὰ κυβερνητικὰ ἑδώλια καὶ κρίνουν τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος; (Χειροκροτήματα). Πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὴν Κυριακὴν τῶν Βαΐων ἀπεφυλάκισε τὸν Καπετὰν Τάκη, ὁ ὁποῖος ἐνέπεσεν ἔπειτα εἰς ἐνέδραν τοῦ Τσαούση καὶ ἐξετελέσθη. Μὲ τοιαύτην Κυβέρνησιν δὲν μποροῦμε νὰ πᾶμε μπροστά. Ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τὴν ἐργατικὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπε: Θὰ τὴν ἀσκήσῃ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Ἐργασίας, ὁ φίλτατός μου κ. Μπακόπουλος ἢ ὁ ἄνευ χαρτοφυλακίου ἐκπληρῶν τὰ καθήκοντα τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἐργασίας, ὁ δυνάστης τοῦ Ὑπουργείου Ἐργασίας Κόμης ντὲ Μαλατέστα, ὁ ὁποῖος εἶχεν καταργήσει τὸν Γενικὸν Γραμματέα καὶ τὸν Γεν. Διευθυντὴν καὶ αὐτὸς ἦτο ὁ ἄνθρωπος τῆς ἡμέρας. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ ἴδῃ, προκειμένου νὰ καθορίσῃ τὴν ἐργατικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀσχολοῦμαι μὲ τὸν ἐργατικὸν τομέα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς μίαν κατηγορίαν τοῦ ἐκ Κεφαλληνίας συναδέλφου κ. Δημητράτου, ὁ ὁποῖος, προφανῶς, ἐμφανίζων νέον σχέδιον ἀλχημείας, εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρενέβη εἰς τὰς ἐκλογὰς αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν κατὰ τὸ πανελλήνιον ἐργατικὸν συνέδριον καὶ ἀνέτρεψε τὸ ἀποτέλεσμα, κατὰ τὸ ὁποῖον αὐτὸς συνεκέντρωσεν 170 χιλιάδες ψήφους καὶ οἱ κυβερνητικοὶ συνεκέντρωσαν 40 χιλιάδας ψήφους. Εἶναι ἀποκαρδιωτικὸν ὅταν καταχρώμεθα τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ λέγωμεν πράγματα ποὺ δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν πραγματικότητα. Ὁ ὑποψήφιος τοῦ Κόμματος τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ ἐκτεθεὶς ὡς ἀνεξάρτητος εἰς τὸ συγκρότημα τῶν ἐθνικῶν κομμάτων, συνεκέντρωσαν τὴν πλειοψηφίαν τῶν ἐργατικῶν ἀντιπροσώπων, ἐνῷ ὁ ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος δὲν συνεκέντρωσεν οὔτε τὸ ἓν ἕκτον τῶν ψήφων. Ἤνοιξα αὐτὴν τὴν παρένθεσιν διὰ νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ ἑνὸς θέματος τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ὁ ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτής. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπειδὴ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι, παρὰ τὸν σεβασμόν, τὸν βαθύν, ποὺ ἔχω εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχουν 4 συνοδοιπόροι, ἕνας ἐκ τῶν ὁποίων ἐνισχύει τὸν Βοραζάνην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου ψῆφον. Πῶς εἶναι δυνατὸν τοιαύτη Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ σθένος καὶ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν μαχόμενον στρατὸν εἰς τὴν νίκην, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ πνοήν; Αὐτὲς τὶς στιγμές, τὸ ἀγωνιζόμενον Ἔθνος ἔχει ἀνάγκην Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νὰ δώσῃ πνοὴν διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἐθνικοῦ ἔργου. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, τὴν ἀνησυχίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἐνισχύει ἕνα ἄλλο γεγονός. Ποία κατάστασις θὰ διαδεχθῇ τὴν τυχὸν πίπτουσαν Κυβέρνησιν; Ἐγώ, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν ἄλλος συνάδελφος, ὁ πρύτανις τοῦ Κοινοβουλίου κ. Κουλουμβάκης, δὲν πιστεύω εἰς τὰς ὑπερβολάς, δὲν πιστεύω εἰς τὰς ὑπερκομματικὰς λύσεις. Ὅλοι ἀνήκομεν εἰς κόμματα καὶ ὅλοι ὅταν θὰ μποῦμε εἰς τὴν Κυβέρνησιν θὰ κάμωμεν τὴν ἰδικήν μας κομματικὴν πολιτικήν. Ἄς ἀφήσωμεν τὰ προσχήματα. Μόνον ἐὰν ἀπεφασίζαμε νὰ ἐκτραπῶμεν τῆς συνταγματικῆς ὁδοῦ, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καλέσωμεν ἀνθρώπους ἔξω τῆς αἰθούσης αὐτῆς νὰ μᾶς διοικήσουν. Ἐφόσον, λοιπόν, δὲν πιστεύω εἰς ὑπερκομματικὴν Κυβέρνησιν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράσω τὴν ἀγωνίαν ποὺ μὲ συνέχει διὰ τὴν ἐξέλιξιν ποὺ θὰ λάβῃ ἡ κατάστασις αὔριον τὸ πρωΐ. Οἱοσδήποτε καὶ ἐὰν κληθῇ — ἐὰν κληθῇ ὁ ἐντιμότατος Ἀρχηγὸς τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων καὶ προχωρήσῃ εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως — κομματικὰ κριτήρια θὰ ὑπάρχουν, κύριοι βουλευταί, διότι καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Βενιζέλος κόμμα ἔχει, ὅπως κόμμα ἔχει καὶ ὁ κ. Τσαλδάρης. Δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἀναμένων τὴν συζήτησιν, νὰ σταθμίσω τὴν θέσιν μου μετὰ τὸν τελευταῖον ρήτορα. Μολαταῦτα, θὰ εἶναι ἔγκλημα ἐὰν ἐγὼ ὁ μαχητής, τοῦ ὁποίου τὸ σῶμα εἶναι διάτρητον ἀπὸ βλήματα κομμουνιστικά, δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχουν κόμματα ἀπὸ τὴν μιὰ μεριὰ ἀνομοιογενῆ καὶ ἀνίκανοι ὑπουργοὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλὰ καὶ ἐὰν φθάσω εἰς τὸ σημεῖον νὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ ὅτι ἀποχωρῶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Καὶ ἐὰν ὁ Ἀρχηγός μου, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Κουλουμβάκης, θελήσῃ νὰ μὲ διαγράψῃ, ἐγὼ δὲν θὰ παύσω νὰ ἀκολουθῶ τὶς γραμμὲς ποὺ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα χαράσσει. (Χειροκροτήματα).

§279Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργολιδ)νθίας). Δὲν ἐπίστευον, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ μὲ ἐδικαίωνον τοσοῦτον σοβαρῶς τὰ πράγματα, ὅταν κατὰ Σεπτέμβριον μῆνα τοῦ παρελθόντος ἔτους ἔλεγον, ὅτι ἀπετέλει ὕβριν ὁ πανηγυρισμὸς τῆς ἑνώσεως τῶν δύο ἱστορικῶν κομμάτων, ἐφ’ ὅσον ὁ πανηγυρισμὸς τῆς ἑνώσεως τῶν κομμάτων ἦτο ξένος πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετηρεῖτο καὶ παρατηρεῖται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅστις ἦτο ἡνωμένος καὶ δὲν ἦτο κἂν διῃρημένος, παρὰ διῃρημένοι ἦσαν οἱ ἀντιπρόσωποί του, δηλαδὴ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ κόμ. τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ κόμ. τοῦ Λαϊκοῦ. Καὶ θὰ ἐνθυμῆται ἡ Βουλή, ὅτι καὶ μεταγενέστερον, κατὰ Νοέμβριον μῆνα, ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τοῦ κατευνασμοῦ ἡμεῖς, μολονότι προσωπικοὺς τοὺς λόγους εἴχομεν, ἠναντιώθημεν πρὸς τοῦτο, καθόσον οὐδὲ πόρρωθεν ἐπιστεύσαμεν ὅτι θὰ ἀπέληγεν εἰς πραγματοποίησιν καὶ εἰς ἐξυπηρέτησιν τῆς πατρίδος. Ἔκτοτε πλειστάκις καὶ δημοσίᾳ ἠλέγξαμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν στάσιν αὐτήν. Πλειστάκις εἴπομεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν ἀπαρτίζουν πρόσωπα καταδήλως ἀνίκανα. Ἀλλὰ εἴπομεν καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι καὶ εἰς παλαιοτέρους χρόνους, ἐὰν ἠρώτων ποῖοι θὰ ἦσαν οἱ πιθανοὶ ὑπουργοὶ οἱουδήποτε ἀρχηγοῦ, λαβόντος τὴν ἐντολὴν νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ὁ τελευταῖος τῶν πολιτῶν, ὁ ὁποῖος ἔστω καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων θὰ παρηκολούθει τὴν πολιτικὴν κίνησιν τῆς χώρας, θὰ προέλεγεν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ θὰ ἐπιλεγοῦν βάσει τῆς ἐπαγγελματικῆς των δράσεως καὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς τοιαύτης. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὡς σάπια στέγη κατέπεσεν. Τὴν ἔρριψεν ἡ πανθομολογουμένη ἀνικανότης της. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες, κυβερνῆται τῆς πατρίδος! Δὲν ὑπάρχει Ἕλλην, δὲν ὑπάρχει ἀγρότης, δὲν ὑπάρχει ἐργάτης, κ. Ἀντιπρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ διαπορῇ, νὰ μὴ ἀγανακτῇ διὰ τὸ κυβερνητικὸν σχῆμα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται εἰς πεῖσμα τοῦ μαχομένου στρατοῦ. Σκεφθῆτε, κύριοι βουλευταί, τοὺς στρατιώτας ζῶντας εἰς τὰς σκηνάς. Σκεφθῆτε τοὺς ἀξιωματικούς, σκεφθῆτε τὸν ἀγροτικοῦ, τὸν συμμοριόπληκτον κόσμον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς ἀθλιεστάτην κατάστασιν καὶ ὁ ὁποῖος ἀναμένει Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ δώσῃ πνοὴν καὶ νὰ ἐμφυσήσῃ πίστιν εἰς τὸν ἀγῶνα. Σκεφθῆτε τὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος θέλει τὸν ἡγέτην, δηλαδὴ ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην. Διὰ τοῦτο εἶπον προηγουμένως εὐθαρσῶς, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτον ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἡγῆται τοῦ γενναίου Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Εἶναι ἀπαράδεκτον ὁ ὠτολαρυγγολόγος νὰ ἡγῆται τοῦ ὑπουργείου Ἀσφαλείας. Δὲν μπορεῖ νὰ ἐμφανιζώμεθα εἰς τὸν λαόν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ζῶμεν τραγικωτάτας συνθήκας, μὲ ἡγέτην βαθύγηρον γέροντα, γέροντα ὁ ὁποῖος, καθ’ ὃ λέγει ὁ κόσμος, διανοεῖται ἐλάχιστον χρόνον κατὰ τὸ 24ωρον. Δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ μὲ γέροντα τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος δὲν παρακολουθεῖ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, δὲν γνωρίζει τὸν κόσμον, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀντιμετωπίζομεν τὴν πραγματικότητα ὡς τὸ ὑπαγορεύουν αἱ ὑποχρεώσεις μας ἔναντι τῆς πατρίδος καὶ τῆς ἱστορικότητος τῶν στιγμῶν. Καὶ ἀφοῦ ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἀνέμενεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τί τὸ νέον. Ἀνέμενεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ἀντιληφθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει καὶ εἰς τὸ τελευταῖον χωρίον τῆς πατρίδος μας. Ἀνέμενεν ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους του νὰ ἐξαρθοῦν ὑπεράνω κομμάτων, νὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι δὲν ὤφειλαν πειθαρχίαν εἰς τοὺς ἡγέτας, ἀλλὰ μόνον καὶ ἐφ’ ὅσον οὕτω ἐξυπηρετεῖται ἡ πατρίς. Διότι ἡ κυρία ἐντολὴ τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν, κατατείνει εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς πατρίδος. Ἐχόμενος τοιαύτην ἀντίληψιν, κύριοι βουλευταί, ἀπηύθυνα ἐπιστολὴν πρὸς ὑμᾶς, δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸν τύπον καὶ ἥτις ἔχει οὕτω: «Πρὸς Τοὺς κ.κ. βουλευτὰς τῆς Δʹ Συνελεύσεως τῶν Ἑλλήνων. Κύριοι συνάδελφοι, Ὅλοι μας πιστεύομεν καὶ δικαίως παρατηρῶ, ὅτι ἅπασαι αἱ Κυβερνήσεις αἱ μετεκλογικαί, ἀπέτυχον παταγωδῶς. Ὅλοι μας γνωρίζομεν, ὅτι πρέπει τώρα καὶ ἰδιαιτέρως τώρα, νὰ φανῶμεν πατριῶται καὶ ἄξιοι τῆς ἀποστολῆς μας, χωρὶς λόγια καὶ δημοκοπίας, ἀλλὰ μὲ θάρρος καὶ μὲ ἀνωτέραν ἀντίληψιν τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς ἀποστολῆς μας. Γνωρίζομεν ὅλοι ἀπὸ τὴν ἱστορίαν, ὅτι εἰς τὴν ἀρχαίαν Ρώμην, ὅταν διήρχετο τὸ Κράτος κρίσεις ἐξωτερικὰς καὶ ἐσωτερικάς, καὶ ἐν προκειμένῳ σοβαρώτερον συμβαίνει, ἡ Σύγκλητος παύουσα ἀφ’ ἑαυτῆς νὰ ἀσκῇ τὰ δικαιώματά της, ὑπεχρέωνε τὸν ἀνώτατον Ἄρχοντα νὰ διορίσῃ τὸν ἕνα πρὸς διεξαγωγὴν νικηφόρου πολέμου, κατά τε πολεμίων καὶ ἐχθρῶν. Ἀφοῦ ὅλοι γνωρίζομεν ταῦτα, καὶ ἀφοῦ ἅπαντες λέγομεν μετὰ λόγου γνώσεως, ὅτι οἱ κυβερνήσαντες, εἶναι τῶν περιστάσεων κατώτεροι, ἀνακύπτει εὐλόγως ἡ ἐκ τῆς μεγίστης εὐθύνης μας ἀδήριτος ἀνάγκη νὰ διασπάσωμεν τοὺς κομματικούς μας δεσμοὺς καὶ ὅλοι ὁμοῦ νὰ ἀφήσωμεν τὸν Βασιλέα νὰ ἀνεύρῃ τὸν ἕνα, μὲ βάσιν, ὅτι Σύνταγμα εἶναι ἡ σωτηρία καὶ ἡ ζωὴ τοῦ Ἔθνους. Τὴν ἕνωσιν ταύτην τὴν καὶ σωτηρίαν τῆς φυλῆς, ὁ εἰς κόμματα ἀνήκων ἄλλοτε λαός, ἀπὸ πολλοῦ ἔχει πραγματοποιήσει καὶ εἶναι ἄπορον, πῶς ἡμεῖς οἱ ἐντολοδόχοι του τόσον ἐθελοτυφλοῦμεν. Τὴν Κυβέρνησιν ταύτην, θὰ περιέβαλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της σύμπασα ἡ Ἀντιπροσωπεία, καὶ ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ οὕτω θὰ ἦτο ἡ μᾶλλον κατὰ τὸν κόσμον σύμφωνος πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ δημοκρατικοῦ κλίματος, περὶ οὗ τόσην σημασίαν ἀποδίδει τάχα ἡ σημερινὴ κακέκτυπος Κυβέρνησις. Μόνον ὁ εἷς, μόνον ὁ ἱκανός, μόνον τίς ἐπιτυχὼν εἰς τὸ ὑπουργεῖον του ἢ εἰς τὸν βίον του, μόνον ἐκεῖνος, ὅστις ὑπεράνω τῶν κομμάτων θέτει τὴν Ἑλλάδα, ὡς τὴν ἔχει θέσῃ ὁ στρατὸς καὶ ὁ λαός μας, θὰ σώσῃ τὸν τόπον καὶ τὸ γέρας τῆς νίκης, δὲν θὰ ἀνήκῃ μόνον εἰς ἐκεῖνον, ἀλλὰ καὶ εἰς ἡμᾶς, οἵτινες ἔστω καὶ βραδέως ἐκτελοῦμε τὸ καθῆκον μας πρὸς τὴν χειμαζομένην πατρίδα. Ἐὰν καὶ ταῦτα δὲν συμβοῦν, ὁ λαὸς μόνος ἔχει ἀπόφασιν νὰ σώσῃ ἑαυτὸν ὡς φυλή, Ἔθνος καὶ Κράτος, θὰ νικήσῃ, διότι τὸ θέλει καὶ δύναται νὰ νικήσῃ καὶ θὰ νικήσῃ ἀναγνωρίζων ὅμως τὸ χρέος του νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ὅλους, εἰς τὴν ἀγχόνην ἐπὶ τῇ βαρυτάτῃ ἀλλὰ δικαίᾳ κατηγορίᾳ, τῆς προδοσίας. Οἱ καιροὶ οὐ μενετοί». Δὲν τὸ εὑρίσκω δύσκολον τοῦτο. Δὲν εἶναι θεόραμα, κύριοι βουλευταί, εἶναι μία πραγματικότης. Ἀρκεῖ μόνον καὶ μόνον νὰ πιστεύῃ ὅτι ὁ κόσμος οὗτος χειμάζεται, ἀρκεῖ ἐπὶ πλέον νὰ πιστεύῃ ὅτι θὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν ἀγχόνην... Πιστεύω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν ἐκλήθημεν νὰ δώσωμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, δὲν ὁμοιάζει πρὸς οὐδεμίαν ψῆφον, τὴν ὁποίαν πρὸ καιροῦ ἐδώκαμεν. Εἶναι ψῆφος, ἡ ὁποία θὰ κρατήσῃ ἢ θὰ κρημνίσῃ Κυβέρνησιν ἀναξίαν τῶν περιστάσεων, εἶναι ψῆφος, ἡ ὁποία θὰ σώσῃ τὴν πατρίδα, εἶναι ψῆφος, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸ δικαστήριον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν πατρίδα παραβλάπτουν, διότι ἡ ψῆφος εἶναι μάχαιρα ἀμφίστομος, βυθιζομένη ἐντὸς τοῦ σώματος τῆς πατρίδος. Δὲν μὲ ὡδήγησεν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο οὐδὲν πεῖσμα, ἀλλὰ ὑπερτάτη λατρεία πρὸς τὴν πατρίδα, ὑπερτάτη πίστις, ὅτι κινδυνεύει ἡ πατρίς, ὑπερτάτη ἀντίληψις, ὅτι ὁ κόσμος οὗτος δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγραφε κάποιος στρατηγὸς προχθὲς εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἶναι ἕνα ἄλογον ἀτίθασσον καὶ ὡραῖον, ἀλλὰ ζητεῖ ἀναβάτην, συνεπῶς τὸν ἄνδρα, ὅστις εἶναι ἱκανὸς νὰ ἱππεύσῃ τὸν ὡραῖον αὐτὸν ἵππον, ποὺ λέγεται στρατὸς καὶ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ λεγόμενον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὅταν πέσῃ ἡ Κυβέρνησις αὕτη, θὰ περιπέσωμεν, εἰς ἀκυβερνησίαν, εἶναι καταφώρως ἀπατηλόν, διότι ἐδηλώθη ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ διότι, τέλος πάντων, δὲν μπορεῖ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων νὰ στηρίζηται εἰς τοὺς τύπους, διότι οἱ τύποι εἶναι ἐπιχειρήματα τῆς ἀνθρωπίνης πονηρίας, διὰ νὰ καταπνίγεται ἡ οὐσία καὶ ἡ Πολιτεία. Τὰ χαρτιά, οἱ νόμοι καὶ τὰ Συντάγματα, εἶναι ὑπηρέται τῆς ζωῆς. Ἡ ζωὴ οὐδέποτε σταματᾷ εἰς τὰ χαρτιά, ἀλλὰ τὰ χαρτιὰ ὑπηρετοῦν τὴν ζωὴν καὶ ἐὰν παύουν νὰ τὴν ὑπηρετοῦν, τότε καταργοῦνται καὶ ἀντικαθίστανται δι’ ἄλλων ἐπικαίρων, ἐξυπηρετούντων τὴν πατρίδα. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ τις ἐξ ὑμῶν, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀνομολογῇ ὅτι ἡ κατάστασις τῆς πατρίδος μας, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις ἡ τέως, ἡ ὁποία εἶναι ὁμοία μὲ τὴν σημερινήν, ὅτι δὲν ἐπεδεινώθη. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω —τὸ γνωρίζετε κάλιον ἐμοῦ τοῦτο —ὅτι εἰς τὰ Τρόπαια, εἰς τὰ Λαγκάδια, εἰς τὰ Καλάβρυτα, εἰς τὸν Βάλτον, εἰς τὰ Λεχαινά, εἰς τὴν Χαλανδρίτσαν, εἰς τὴν Ἀμαλιάδα, εἰς τὸν Πύργον, εἰς τὴν Προσωτσάνην, εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, πλήττεται ὁ λαὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ καθεύδουσα ὑπὸ Μανδραγόραν, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ συλλάβῃ τὸ νόημα τοῦ ἀγῶνος, γιατὶ ἔχει μορφινίσει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τοῦ ἔχει ρίξει τὴν φόλα, μὲ τὰ ψεύδη, ὅτι κάτι συμβαίνει, ὅτι τέλος πάντων ὁ συμμαχικὸς παράγων παρεμβαίνει. Ὄλα εἶναι ψεῦδος. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅταν ὁ στρατηγὸς Μάρσαλλ ἦλθεν εἰς τὴν πατρίδα μας, ἀπηύθυνα μία ἐπιστολήν, πρὸς ἕνα τῶν πολιτικῶν ἡγετῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τοῦ ἔλεγον ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς: Εἰς τὴν πατρίδα μας ἀφίχθη ὁ γενναῖος στρατηγὸς τῆς συμμάχου ἐκείνης χώρας καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ συνεννοηθῇ μὲ ἀνθρώπους στερουμένους προκοπῆς, νοῦ καὶ γνώσεως, ἔχετε καθῆκον νὰ ἐμφανισθῆτε μὲ πρόγραμμα, νὰ ἐμφανισθῆτε ὡς κόσμος δυνάμενος νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ ἄλλα ἐν συνεχείᾳ. Καὶ εἴδατε εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ Μάρσαλλ εἶπεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἔχει ἀνάγκην ἐπιθετικῆς ὁρμῆς καὶ ἀνάγκην 3 στρατηγῶν τύπου Πάττον. Δηλαδή, ὁ γενναῖος στρατὸς ὁ ἑλληνικός, ὁ ἐπιθετικώτερος στρατὸς ὅλου τοῦ κόσμου, οἱ γενναῖοι Ἕλληνες στρατηγοί, οἵτινες οὐδαμῶς, οὐδαμόθεν ὑστεροῦν τοῦ Πάττον, ἐμφανίζονται ἀπὸ τὸν Μάρσαλλ ἔτσι, διότι δὲν ὑπῆρχεν εἰσηγητής, δὲν ὑπῆρχεν ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἀπευθυνθῇ καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ξένους τί συμβαίνει εἰς τὴν πατρίδα μας, διότι δὲν γνωρίζουν τὸ θέμα. Ἐνθυμοῦμαι, Κυβερνῆται τῆς πατρίδος, ὅτι μοῦ ἔλεγεν κάποιος στρατιώτης, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτει εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ὅτι ὅταν ἐκεῖ ἐπῆγαν ἀξιωματικοὶ καὶ πολιτικοὶ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, τοὺς ἐπαρουσίασαν τὴν κατάστασιν ἀπὸ ἀπόψεως ὑποδήσεως, καὶ ἐνθυμοῦμαι, μοῦ ἔλεγεν ὁ στρατιώτης ἐκεῖνος, ὅτι προκειμένου νὰ φυλάξῃ ὡς σκοπός, ἔπαιρνε τὰ ἄρβυλα τῶν ἄλλων, ἐνῷ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Βουλὴν συνεζητεῖτο ἐὰν αἱ γυναῖκες πρέπει νὰ ἔχουν δικαίωμα ψήφου ἢ ὄχι. Ραστώνης ὕπνος ὑπὸ Μανδραγόραν ὡδήγουν τὸν κόσμον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τέλος πάντων εἶχε πίσω του τὴν Ἠπειρωτικὴν Ἑλλάδα. Ἐσεῖς ὅμως, ὁδηγεῖτε ἀναντιρρήτως τὴν πατρίδα εἰς τὴν συμφοράν, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ὁ λαὸς μὲ ράβδον καὶ μὲ ματσιοῦκι —ἐὰν ἡ Βουλὴ τὴν ἑσπέραν ταύτην, δὲν σᾶς κρημνίσῃ— θὰ σᾶς ὁδηγήσῃ αὔριον ὄχι εἰς τὸ Δικαστήριον, ἀλλὰ εἰς τὰς πλατείας, διότι δολοφονεῖτε τὸν ρωμαλέον λαόν μας. Κύριοι βουλευταί, ὄχι πάθος, ὄχι πεῖσμα, διότι εἶναι ξένα συναισθήματα πρὸς ἐμέ, ἀλλὰ ἕνας πόνος βαθὺς πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ καθήκοντος, μὲ κάμνει νὰ ἀποταθῶ πρὸς ὑμᾶς, τοὺς φίλους, τοὺς ἀγαπητούς, καὶ νὰ σᾶς εἴπω: Ἡ ψῆφος μας τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶναι βόλι, ἂν πηγαίνατε εἰς τὴν Πυλίαν, ἂν πηγαίνατε εἰς τὴν Μεσσηνίαν, θὰ ἐβλέπατε τὸ κλάμμα καὶ τὸν θρῆνον, κοντὰ στὶς γοερὲς κραυγὲς τῶν ἀνθρώπων, ποὺ θὰ σᾶς ἔλεγαν: Χρεοκωπήσατε...

§280Δ. ΚΟΥΤΣΙΚΑΣ. Μὲ ὑποχρεώνετε νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι μόλις πρὸ 5 ἡμερῶν ἦλθα ἀπὸ τὴν Μεσσηνίαν καὶ οἱ συμπολῖται μου, μοῦ εἶπον ὅτι τὴν σωτηρίαν των, τὴν ἀναμένουν μόνον ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα.

§281Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργ)νθίας). Βεβαιότατα, κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ κατ’ ἀνάγκην, ὅτι τοιαύτην ἀπάντησιν ἀνέμενον ἀπὸ τὸν βουλευτὴν Μεσσηνίας, καὶ διὰ τοῦτο τὸν προεκάλεσα, διὰ νὰ τοῦ καταδείξω, ὅτι εἶναι μορφινισμένος, ὡς τόσοι ἄλλοι, τοὺς ὁποίους ἔχει μορφινίσει ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν ἤρχετο εἰς τὴν εὔανδρον Λακωνίαν, ἐκ τῆς ὁποίας μόλις προχθὲς ἦλθεν ὁ βουλευτὴς Δημάκης, εὑρίσκετο ἐκεῖ καὶ ἔλεγεν, ὅτι θὰ ψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σπίτι του. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀγανάκτησις, κύριοι.

§282Α. ΔΗΜΑΚΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω. Ἠξεύρατε πολὺ καλὰ καὶ πρὸ πολλοῦ, ἀγαπητὲ συνάδελφε, ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ θάρρος τῆς γνώμης των νὰ ἀπαντήσουν ὅπως πρέπει. Τὸ ἠξεύρετε πολὺ καλύτερον ἐσεῖς ἀπὸ πάντα ἄλλον, ὅτι ἔχω τὴν δύναμιν καὶ τὸ θάρρος νὰ ἀπαντήσω.

§283Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργ)νθίας). Εἶναι τιμητικώτατον δι’ ὑμᾶς, αὐτό, κύριε συνάδελφε. Λέγω, λοιπόν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πολίτης, δὲν ὑπάρχει ἐφημερὶς καὶ ἀπορῶ πῶς ὁμιλεῖτε περὶ Δημοκρατίας, σᾶς θαυμάζω, θὰ τὸ ἔλεγον θράσος, ἀλλὰ εἶναι ἀήθης ἔκφρασις δι’ ἕνα ὁμιλοῦντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπορῶ πῶς ὁμιλεῖτε περὶ Δημοκρατίας, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ φίλα πρὸς ὑμᾶς προσκείμενος τύπος, σᾶς ὑποδέχεται μετὰ ἀηδίας. Ὅταν λοιπόν, ἔχετε ὅλον αὐτόν, τὸν κόσμον, τὸν τύπον, τὸν Στρατόν, ὁ ὁποῖος ἀναμένει τὴν ἡγεσίαν, ἔρχεσθε καὶ λέτε, καλά, καὶ σώνει, ὅτι σεῖς εἶσθε οἱ σωτῆρες τοῦ τόπου, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τόσον οἰκτρά, ἀποτύχατε, διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ πρέπει νὰ πιστεύωμεν καὶ δικαίως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον τὴν ἑσπέραν ταύτην. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἔστω καὶ βραδέως, διότι εἴχομεν χρέος πρὸ πολλοῦ νὰ δώσωμεν τὰς πρεπούσας Κυβερνήσεις πρὸς τὸ Ἔθνος, εἶμαι βέβαιος, ἐπανατονίζω, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία θὰ δώσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἥτις ἐμπρέπει κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας, μὲ στελέχη ἱκανά, τὰ ὁποῖα νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθοῦν πρὸς ὄφελος τοῦ Ἔθνους, καὶ θὰ ἀποσκορακίσῃ τῶν ὑπουργικῶν θώκων, τὴν σήμερον ἐμφανισθεῖσαν τριαντακοντάδα, διὰ νὰ δυνάμεθα ὑπερηφάνως νὰ λέγωμεν, ὅτι ἐπιτελοῦμεν τὸ καθῆκον μας. Διότι, εἶναι ταπεινόν, εἶναι ἐπιπόλαιον, εἶναι προδοτικόν, εἶναι ἄηθες ἐπὶ τέλους, εἰς βουλευτάς, νὰ πιστεύουν εἰς κόμματα, ἀλλὰ, εἶναι ἀξιοπρεπές, εἶναι Ἑλληνοπρεπές, εἶναι καθῆκον ὑπέρτατον, νὰ εἴπωμεν, ὅτι διὰ νὰ ζήσῃ ἡ πατρίς πρέπει νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ δημιουργηθῇ μία νέα Κυβέρνησις μὲ ἄνδρας ἀξίους, διότι τὸ θέλει ὁ Στρατός, τὸ θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὸ θέλει ἡ Ἑλλάς, διὰ νὰ ζήσῃ, διότι εἶναι αἰωνία καὶ τῆς ἀξίζει ἡ ζωή. (Χειροκροτήματα).

§284Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προφανῶς, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶμαι ἡ ἐξαίρεσις, ὅταν λέγω ὅτι οὔτε τὸ σχῆμα, οὔτε ἡ σύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἱκανοποίησαν, παρὰ τὴν βαθεῖαν προσωπικὴν ἐκτίμησιν καὶ φιλικὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι πρὸς πλεῖστα ἐκ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὰς ἡμέρας, κύριοι βουλευταί, μιᾶς ἀγωνιώδους συγκινήσεως, ὡς ἐκ τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι πρωτοφανῆ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Γένους, ἡ κομματικὴ κερδοσκοπία στερεῖ τὸ Ἔθνος μιᾶς ἱκανῆς καὶ ἰσχυρᾶς Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐμπνεύσῃ τὸν λαὸν εἰς τὸν περὶ ὅλων, αὐτὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξάγει. Ἄς μοὶ συγχωρηθῇ ἀπὸ μέρους τῶν κομμάτων, ἡ αὐστηρὰ στάσις, ἡ ὁποία δὲν ἀπορρέει, οὔτε ἀπὸ ἔλλειψιν σεβασμοῦ πρὸς τὰ κόμματα, οὔτε ἀπὸ ἔλλειψιν τῆς κοινῆς συναισθήσεως διὰ τὴν ὑψηλὴν ἀποστολὴν τῶν κομμάτων. Ἀλλ’ ἡ ὁποία ἀπορρέει ἀπὸ τὴν καθαρῶς ἁγνὴν ἐθνικὴν μου συνείδησιν. Ἀπηλλαγμένος παντὸς δεσμοῦ πρὸς οἱονδήποτε κόμμα, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ συνηγορήσω, νὰ ἐπιδοκιμάσω, ἀλλὰ καὶ νὰ συμμερισθῶ τὴν κοινωνικὴν ἀγανάκτησιν, ἡ ὁποία στρέφεται καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Νομίζω, ὅτι εἶμαι πιστὸς διερμηνεὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ κόσμου, ἐὰν εἴπω, ὅτι ἡ ἀγανάκτησις τούτου στρέφεται ἐναντίον ὅλων τῶν κομμάτων καὶ ὅτι χαρακτηρίζεται ἡ στάσις ὅλων ἀπολύτως τῶν κομμάτων καὶ τῶν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας, ὡς μὴ συμμορφουμένη πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ ὡς τοιαύτη ἡ στάσις των ἀποδοκιμάζεται ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν λαόν. Μετὰ πολυημέρους, ὄχι πολιτικὰς διαπραγματεύσεις καλοπίστους, ἀλλ’ ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ὁ χαρακτηρισμός, μετὰ κομματικὰς ὑπονομεύσεις, ραδιουργίας καὶ μηχανορραφίας, κατήντησε νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν 2 ἡνωμένων κομμάτων, ὄχι τῶν δύο μεγάλων κομμάτων, ὅπως ἄλλοτε, ἀλλὰ τῶν δύο δεκατισμένων κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἴσως νὰ αἰσθάνωνται ἱκανοποίησιν, ὅτι διὰ τοῦ δεκατισμοῦ των καὶ διὰ τῆς πληνθύνσεως τῶν Ὑπουργικῶν Χαρτοφυλακίων ἐπέτυχον νὰ ἱκανοποιήσουν καὶ νὰ ἐξυπηρετήσουν εὐχερέστερον καὶ εἰς κλίμακα εὐρυτάτην τὰς φιλοδοξίας τῶν φίλων των. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, τί περιμένομεν ἐδῶ ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς; Ἀναμένομεν τὰ τυχηρὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐπηρεασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἀσκοῦν ἐπὶ τῶν ψυχῶν τῶν βουλευτῶν αἱ ἀπειλαί, ὅτι τυχὸν καταψήφισις τῆς Κυβερνήσεως δημιουργεῖ τὸ δίλημμα τοῦ ἀμέσου μέλλοντος, ὡς ἐπίσης τὰ ἀποτελέσματα τῶν ψήφων ἀνοχῆς, ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μέχρι πρό τινος, μέχρι σήμερον, ὑπῆρξαν οἱ σκληρότεροι κατήγοροι καὶ τῆς Κυβερνητικῆς συνθέσεως καὶ τῆς πολιτικῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλά, κύριοι, βουλευταί, οἱ ἀριθμοὶ οἱ ἐπίσημοι ὁμιλοῦν καθαρά. Ἡ Κυβέρνησις, τῶν δύο κομμάτων, δὲν συγκεντρώνει τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ἡ δύναμις τῶν δύο αὐτῶν κομμάτων ἡνωμένων παρουσιάζεται βάσει τῶν γνωστῶν ἀριθμῶν, πολὺ κατωτέρα τοῦ ἡμίσεως τῆς ὅλης δυνάμεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν, λοιπόν, διατεινόμεθα ὅτι κυβερνώμεθα κοινοβουλευτικῶς, ἐν τοιαύτη περιπτώσει καὶ ἡ τυχὸν δοθησομένη ψῆφος ἐγκρίσεως τῶν Κυβερνητικῶν δηλώσεων, συμβαίνει νὰ ἀποτελῇ καὶ οὐσιαστικὴν νομιμοποίησιν τῆς Κυβερνήσεως; Θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις σοβαρῶς νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐφ’ ὅσον οἱ ἀριθμοί τῶν κομμάτων, οἱ γνωστοί, ἀποτελοῦν μικρότερον μέρος τοῦ ἡμίσεως τῆς δυνάμεως τῆς Βουλῆς; Δὲν θὰ εἶναι, ὁμολογουμένως, ἐξηρτημένη ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὰς ὀλίγας ψήφους τῆς ἀνοχῆς, αἱ ὁποῖαι δὲν σημαίνουν καὶ πραγματικὴν ἐμπιστοσύνην, καὶ αἱ ὁποῖαι εἰς πᾶσαν στιγμὴν δύνανται νὰ ἀρθοῦν; Καὶ ἐν τοιαύτη περιπτώσει, θὰ πρόκειται περὶ συνεχοῦς κυβερνητικῆς κρίσεως, θὰ πρόκειται περὶ μιᾶς Κυβερνήσεως ἀσταθοῦς, τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκην Κυβερνήσεως, ἰσχυρᾶς, κύρους καὶ ἐπιβολῆς. Ἀλλά, μήπως θὰ ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ τάχα ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀξίωσιν τῆς ἐξωκοινοβουλευτικῆς κοινῆς γνώμης; Καὶ ἐὰν δυσπιστήσωμεν πρὸς τὰ ὦτα μας εἰς τὰ ὁποῖα διαρκῶς ἀντηχοῦν αἱ φωναὶ τῆς ἐπαρχίας, τῆς πρωτευούσης, τοῦ δρόμου, τοῦ καταστήματος, τοῦ πεζοδρομίου —καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι φωναὶ κατηγορίας ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως— καὶ θελήσωμεν νὰ κρίνωμεν ταύτην βάσει τῶν ἀντιλήψεων, τὰς ὁποίας ἐκφράζει ὁ φορεὺς τῆς κοινῆς γνώμης, τί θὰ πιστοποιήσωμεν; Ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτή, δὲν ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς δημοσίας γνώμης. Διότι τὴν ἑπομένην ἀκριβῶς τοῦ σχηματισμοῦ της, δημοσιογραφικὰ ὄργανα ἔχοντα μεγίστην ἀντανάκλασιν εἰς τὰς εὐρείας μάζας, ἐζήτουν τὴν καταδίκην τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφ’ ὅλων αὐτῶν, κύριοι βουλευταί, ἡ καλὴ πίστις δὲν ἐπιτρέπει ἀντιρρήσεις. Ἀλλὰ δημιουργεῖται τὸ μέγα ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον συνιστᾷ καὶ τὸ τραγικὸν δίλημμα: Ποῦ θὰ βαδίσωμεν; Ἡ καταψήφισις τῆς Κυβερνήσεως θὰ σημάνῃ ἢ μᾶλλον θὰ συνεπιφέρῃ καὶ τὴν σύστασιν μιᾶς ἰσχυρᾶς Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀμέσως, παραχρῆμα, ὅπως ἀπαιτοῦν τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος; Δὲν θὰ χρονοτριβήσω, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἀναφέρω τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν εὐγλώττως περὶ τῆς ἀνικανότητος τῆς ὠργανωμένης εἰς κόμματα Βουλῆς, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ μίαν Κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου, θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς μίαν ἐκδοχὴν, ἡ ὁποία εἶναι νεοφανής, καὶ ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὰ κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔσχον τὴν πρωτοβουλίαν τῆς δημιουργίας τῆς κρίσεως ταύτης. Εἶναι ἡ ἐκδοχὴ τῆς ὑπερκομματικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ μᾶς εἶναι γνωστοὶ τρεῖς τύποι ὑπερκομματικῆς Κυβερνήσεως, Ὁ πρῶτος τύπος, ὡς τὸν ἤκουσα, εἶναι ἐκεῖνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως, δέον νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἓν τῶν κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ πρόγραμμα καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἐκλέξῃ ἐκ τῆς Βουλῆς τὰς καταλλήλους προσωπικότητας, ἀνεξαρτήτως κομματικῶν κριτηρίων, καὶ θὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἐνῷ συγχρόνως θὰ ἀπαιτήσῃ τὴν προθεσμίαν ἐκείνην, τὴν πολύμηνον ἢ ὀλιγόμηνον, ἡ ὁποία εἶναι ἱκανή, διὰ νὰ συντελεσθῇ ἡ ἐξόντωσις τοῦ συμμοριτισμοῦ. Ὁ δεύτερος τύπος, εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον δημοσίᾳ ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος. Κατὰ τοῦτον δέον νὰ σχηματισθῇ μία Κυβέρνησις ἐκ μιᾶς ἐξωκοινοβουλευτικῆς προσωπικότητος ἤ, ἄλλως, Κοινοβουλευτικῆς, ἡ ὁποία θὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ πολιτευθῇ, καὶ ἐκείνη ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ νὰ ζητήσῃ, εἴτε ἐντὸς, εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, τοὺς συνεργάτας διὰ τῶν ὁποίων θὰ προχωρήσῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ μεγάλου ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνατίθεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν. Ὁ τρίτος τύπος, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐμφανίζει ἡ κοινὴ δήλωσις τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ὁ ἀποψινὸς, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω ἐντελῶς ὑπ’ ὄψει μου. Ἐξ ὅσων κατώρθωσα νὰ διακρίνω, ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι πρόκειται νὰ ἀνατεθῇ ἀπὸ μέρους τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος ἡ ἐντολὴ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως εἰς ἕνα οἱονδήποτε ἐν τῇ Βουλῇ —δὲν ἠξεύρω ἐὰν καὶ ἐκτὸς ταύτης—, ὁ ὁποῖος ἐλευθέρως πλέον θὰ ἐκλέξῃ τοὺς συνεργάτας του ἐκ τῆς Βουλῆς, χωρὶς κομματικὰ κριτήρια, καὶ ἀναλαμβάνουν τὴν ὑποχρέωσιν οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, νὰ τὴν ὑποστηρίξουν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν πρῶτον τύπον, διὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινής, κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πράγματι κατὰ φαντασίαν εἶναι νοητός, καὶ εἶναι κι’ ὁ κοινοβουλευτικώτερος. Νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἓν κόμμα νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξαρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων καὶ νὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἀλλά, ἡ παροῦσα σύνθεσις τῆς Βουλῆς, ἡ διαμάχη τῶν κομμάτων, τὰ μέχρι τοῦδε δεδομένα, ὅλα αὐτὰ μᾶς ἔχουν πείσει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ πραγματοποίησις τῆς λύσεως αὐτῆς. Ἀνάγεται εἰς τὴν σφαῖραν τῆς φαντασίας, τῶν καλῶν ἐλπίδων, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ. Τυχὸν δὲ πραγματοποίησις, δὲν θὰ συνετέλει εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς τὴν ἀπώλειαν ἀκόμη μεγαλυτέρου χρόνου. Τὴν δευτέραν ἐκδοχὴν, τὴν ἐννοῶ, τὴν θεωρῶ πραγματοποιήσιμον. Μία προσωπικότης εἴτε ἐντός, εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, θὰ ἀναλάβῃ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ παράσχῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἐνῷ συγχρόνως θὰ ἀργήσῃ ἡ Βουλή, θὰ κλείσῃ τὰς θύρας της καὶ δὲν θὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, εἴτε διὰ τοῦ ἐλέγχου, εἴτε διὰ τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου. Ἡ λύσις αὐτή, λέγω, εἶναι πραγματοποιήσιμος, διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ προσωπικότης, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ παράσχῃ τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι δὲν θὰ πολιτευθῇ, τότε ἐκλείπει ὁ λόγος τῆς κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὴν ὁποίαν φοβοῦνται τὰ κόμματα, καὶ θὰ παράσχουν ἐμπιστοσύνην εἰς Κυβέρνησιν σχηματισθησομένην κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἀλλὰ διὰ τῆς λύσεως αὐτῆς, κύριοι βουλευταί, τῆς πράγματι δυνατῆς, τί δημιουργεῖται; Καταργεῖται ἡ πρωτοβουλία τῆς Βουλῆς εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς Κυβερνήσεως. Δηλαδή, ἡ Βουλὴ ἀποδεικνύει ἀνεπάρκειαν εἰς τὸ πρῶτον της καθῆκον. Τὸ πρῶτον καθῆκον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ δίδῃ Κυβέρνησιν. Ἐδῶ ἀποδεικνύει ἀνεπάρκειαν. Δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἡ Βουλή, ὠργανωμένη εἰς τὰ κόμματά της, νὰ ὑποδείξῃ τὸν κατάλληλον, ἀλλὰ θὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ὁ ὁποῖος, διὰ κλήρου ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον, θὰ ἐξεύρῃ τὸν κατάλληλον καὶ ἡ Βουλὴ τὸν ἀποδέχεται προκαταβολικῶς. Συνεπῶς χάνει ἡ Βουλή, τὴν πρωτοβουλίαν της, δηλαδή, ἀποδεικνύεται, ὅτι εἰς τὸ πρῶτον καὶ κύριον καθῆκον της δὲν ἐπαρκεῖ. Τί ἄλλο σημαίνει ἡ λύσις αὕτη; Δευτέρα ἀπαραίτητος προϋπόθεσις, ἀναγκαία διὰ τὴν ἐπιτυχίαν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, τὸ κλείσιμο τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀργήσῃ, δηλαδή, νὰ παύσῃ πᾶσα συνεργασία τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Κυβερνητικὸν ἔργον, εἴτε διὰ τοῦ ἐλέγχου, εἴτε διὰ τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, καθ’ ὃν χρόνον διαρκῇ ὁ πόλεμος κατὰ τῆς ἀνταρσίας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Ἀφοῦ οὐσιαστικῶς παύει ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεως τῆς Βουλῆς, διότι τὴν κλείομεν καὶ ἐπὶ πλέον παραιτεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς πρωτοβουλίας διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυβερνήσεως, τίνα λόγον ἔχει ἡ Βουλή, ἡ ὁποία διὰ τῆς τυπικῆς πλέον ὑπάρξεώς της, εἶναι ἐνδεχόμενον ἢ μᾶλλον ἀσφαλῶς θὰ δημιουργῇ ἐμπόδια εἰς τὴν ἐπιτυχίαν ἐκείνης τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν σήμερον θεωροῦμεν ὡς τὴν ἀρίστην. Καὶ διὰ νὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα. Ἄς ὑποθέσωμεν κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπεδείχθη ἡ Α προσωπικότης καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑποσχέσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωσαν τὰ ἀντιπολιτευόμενα κόμματα, ἀπεφάσισαν νὰ τὴν ὑποστηρίξουν, δημιουργεῖται, ἐν πρώτοις τὸ ἐνδεχόμενον, ἡ σημερινὴ κυβερνητικὴ παράταξις, ἡ ὁποία ἀντιτίθεται εἰς τὴν ἐκδοχὴν αὐτὴν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς φίλους της ἄρνησιν ψήφου, ὁπότε τὸ πιθανώτερον εἶναι, ἡ Κυβέρνησις τῆς προσωπικότητος ἐκείνης, νὰ μὴ ἐπιτύχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι δι’ ἑνὸς οἱουδήποτε μέσου ἐξασφαλίζεται ἡ ψῆφος ἑνὸς μέρους τῆς παρατάξεως ἐκείνης καὶ σχηματίζεται ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἀπαρτισθῇ ὡς εἴπομεν, ἀπὸ προσωπικότητας τῆς Βουλῆς, τότε ὑπάρχει ὁ πιθανώτατος κίνδυνος νὰ δημιουργηθῇ τὸ παράπονον εἰς τὸ Α κόμμα, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἐξελέγησαν περισσότεροι ἀπὸ τὸ Β κόμμα καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ ἰδικόν του κόμμα, ἢ ἄλλως κατὰ τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ παρουσιάζεται ἡ Κυβέρνησις, ἀφειδεστέρα εἰς παροχὰς εἰς τὸ ἓν κόμμα καὶ δυσμενεστέρα πρὸς τὸ ἄλλο. Ποῖον τότε θὰ εἶναι τὸ ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα; Θὰ συμβῇ μετὰ πάροδον ὀλίγων μηνῶν νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἡ τριβὴ καὶ ὁ κλονισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὅπερ ἀσφαλῶς θὰ ὀφείλεται εἰς τὴν τοπικὴν ὕπαρξιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, τότε τί θὰ γίνῃ; Ὅταν φθάνωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν καὶ λέγομεν, ὅτι ἀποδεχόμεθα νὰ στερηθῶμεν τοῦ δικαιώματος νὰ δώσωμεν Κυβέρνησιν, ἢ ὅταν φθάνωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ λέγωμεν, ὅτι στερούμεθα καὶ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τοῦ νομοθετεῖν καὶ τοῦ ἐλέγχειν, δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένον ἐθνικῶς νὰ προβῶμεν καὶ εἰς ἕνα βῆμα ἔτι περαιτέρω, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι πραγματικὰ συναισθανόμενοι τὰς τραγικὰς περιστάσεις, συμμεριζόμεθα τὰς ταλαιπωρίας τοῦ μοχθοῦντος λαοῦ καὶ κάμνομεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιβάλλει σήμερον ἡ ἐθνική μας συνείδησις, δηλαδή, νὰ διαλύσωμεν καὶ τυπικῶς τὴν Βουλήν. Μάλιστα, κύριοι βουλευταί, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀνδρικήν, εἰς τὴν ἡρωϊκὴν ἀπόφασιν νὰ αὐτοδιαλυθῶμεν καὶ νὰ αὐτοδιαλυθῶμεν κατὰ τρόπον μὴ ἐμβάλλοντα εἰς δυσχερείας τὸ Στέμμα, οὔτε δημιουργοῦντα τὴν ὑποψίαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅτι υἱοθετοῦμεν ὕποπτα συστήματα διακυβερνήσεως. Εἴμεθα Ἐθνοσυνέλευσις, ἔχομεν δικαιώματα Συνταγματικά, ἄριστα, κύριοι βουλευταί, δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν ἕνα ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσω, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ αὐτοδιαλυθῶμεν, θὰ διαλύσωμεν τὴν παροῦσαν Ἐθνοσυνέλευσιν. Πρόκειται περὶ ἀναγνωρίσεως μιᾶς πραγματικότητος. Θὰ διαλύσωμεν τὴν παροῦσαν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ θὰ τάξωμεν μακροτέραν προθεσμίαν διενεργείας ἐκλογῶν, ἀντὶ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν τάσσει τὸ Σύνταγμα — διότι ἐπιτρέψατέ μου μίαν παρέκβασιν, οἱαδήποτε ἄλλη ἐποχὴ καὶ ἐὰν ἦτο καὶ ἐνεφανίζετο ἡ κοινοβουλευτικὴ αὐτὴ κατάστασις δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ προέβαινεν ὁ δικαιούμενος παράγων εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ διενεργοῦντο νέαι ἐκλογαὶ ἐντὸς 45 ἡμερῶν— πρόκειται λοιπόν, νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν πρᾶξιν τῆς αὐτοδιαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ ἀντὶ τῶν 45 ἡμερῶν νὰ τάξωμεν μίαν προθεσμίαν 6 μηνῶν ἢ ἐνιαύσιον, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ διενέργεια τῶν νέων ἐκλογῶν Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καὶ μὲ σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ καθορισθῇ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος.

§285ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀποτύχῃ, τί θὰ συμβῇ;

§286Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως καὶ τώρα, κύριε συνάδελφε, πρόκειται νὰ ὁρίσωμεν ἡμεῖς τὴν Κυβέρνησιν; Ἀναθέτομεν εἰς ἐκεῖνον, εἰς τὸν πατριωτισμὸν, τοῦ ὁποίου καὶ πιστεύομεν, εἰς τὸν Βασιλέα. Ὁ Βασιλεύς, θὰ διορίσῃ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Βασιλεὺς θὰ διορίσῃ τὴν νέαν Κυβέρνησιν, εἰς περίπτωσιν ἀποτυχίας τῆς πρώτης.

§287Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ἡ Βουλὴ δὲν ἀπαλλοτριοῦται τοῦ δικαιώματός της.

§288Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ εἶναι τυπικόν, ἡ οὐσία εἶναι μία, ὅτι ἡ Βουλή, παραιτεῖται τοῦ δικαιώματός της καὶ συγκατατίθεται νὰ τῆς ὑποδειχθῇ μία Κυβέρνησις, πρὸς τὴν ὁποίαν προκαταβολικῶς ὑποχρεοῦνται τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ παράσχουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἐὰν δὲν συμβῇ οὕτω, τότε τὸ ὑπογραφὲν συμφωνητικὸν τῶν κομμάτων δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν καὶ τὰ ὑπογράψαντα κόμματα ἀπιστοῦν εἰς τὴν ὑπογραφήν, τὴν ὁποίαν ἔδωσαν. Ὑπὸ μίαν προϋπόθεσιν ἔχει ἀξίαν τὸ συμφωνητικὸν τῶν ἀρχηγῶν, ὅτι τὰ κόμματά των θὰ ὑπακούσουν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Βασιλέως καὶ θὰ ἀποδεχθοῦν τὴν ἐκλογήν, τῶν οἱωνδήποτε προσώπων εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπὶ πλέον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν καὶ ἕνα μέτρον, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀποφύγωμεν πᾶσαν τυχὸν ὑποψίαν, ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς μορφῆς ἐπαναστάσεως. Νὰ συστήσωμεν καὶ ἕνα Συμβούλιον τῶν Πολιτικῶν Ἀρχηγῶν γνωμοδοτικόν, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ περιλαμβάνεται καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Καὶ τοιουτοτρόπως δὲν θὰ δημιουργηθοῦν παράπονα εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον ἐφ’ ὅσον οἱ ἀρχηγοί του θὰ μετέχουν διὰ τῶν συμβουλῶν των εἰς τὰς εὐθύνας τῆς διακυβερνήσεως. Ἀλλ’ αἱ συμβουλαί των θὰ εἶναι τότε, ἀνιδιοτελεῖς καὶ θὰ πηγάζουν ἀπὸ τὴν ἐθνικήν των συνείδησιν. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ἡ μόνη πρᾶξις, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐξάρῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ἔχομεν χρεωκοπήσει, ἔχομεν τελείως καταπέσει. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχον οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους διατρέχομεν καὶ ἡ ἀδυναμία τῆς διενεργείας ἐκλογῶν, δὲν θὰ ἐζητεῖτο τότε ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ὡς μὴ ἱκανῆς νὰ δώσῃ Κυβέρνησιν;

§289Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχετε ὑποπέσει εἰς σοβαρὰν πλάνην. Τὸ πρακτικόν, τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη, νομίζω, ὅτι λέγει δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις, ὡς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Προέδρου, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποδείξῃ ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης. Ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, θὰ ἐμφανισθῇ, αὕτη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ θὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ὡς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Προέδρου, ἐπαναλαμβάνω, ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ὅλα, ταῦτα εἶναι ἀπαράδεκτα, διότι εἶναι ἐναντίον τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος.

§290Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ διαπίστωσις τοῦ κ. συναδέλφου, μοῦ ἦτο ἀπαραίτητος, διὰ νὰ διευκρινήσω τὴν ἀντίληψίν μου, καθ’ ἣν ἡ μόνη δυνατὴ ὑπερκομματικὴ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν φαντάζομαι πραγματοποιουμένην, εἶναι ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν μία ὄχι κοινοβουλευτικὴ προσωπικότης, ἀλλὰ μόνον ἐξωκοινοβουλευτική, θὰ ἀνελάμβανε τὴν ἐντολὴν νὰ σχηματίσῃ ἐκ προσώπων τῆς ἀρεσκείας της, Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐδέχετο ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς. Ἤδη, διὰ τοῦ σχετικοῦ πρωτοκόλλου τῶν ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρέχεται ἡ διαβεβαίωσις, ὅτι ἀναλαμβάνεται ἡ ὑποχρέωσις ἐκ μέρους τῶν ὑπογραψάντων νὰ ἀποδεχθοῦν τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ κληθῇ νὰ ἡγηθῇ τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιφυλλάσσουν ὅλα τους τὰ δικαιώματα, δηλαδή, ἐὰν συμβῇ τὸ πρόσωπον αὐτό, νὰ ἐκλέξῃ ἐκ τῆς Α παρατάξεως, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ μικρὸν ἀριθμὸν 5 ὑπουργούς, καὶ ἐκ τῆς Β παρατάξεως νὰ ἐκλέξῃ 3 καίτοι εἶναι ἡ παράταξις αὐτὴ διπλασία τῆς Αης, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ κόμμα ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐκλογὴ ὑπῆρξε δυσμενὴς νὰ εἴπῃ: Ὄχι! Παρομοίαν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ δὲν τὴν ἐγκρίνω. Ἀφορμαὶ καὶ αἰτιάσεις εὔκολα εὑρίσκονται, ἐὰν δὲν ἐξυπηρετοῦνται τὰ κομματικὰ συμφέροντα ἐν τῇ διανομῇ τῶν Ὑπουργείων. Ὥστε, αὐτὸ πιστοποιεῖ, ἀπολύτως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἰσχυρίσθην, ὅτι καὶ παρομοία λύσις θὰ προσκρούσῃ εἰς ἐμπόδια καὶ σκοπέλους. Εἶναι ἀναμφισβήτητον τοῦτο.

§291Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἤθελα νὰ κάμω μίαν διευκρίνησιν. Ἡ ἔννοια τοῦ πρωτοκόλλου εἶναι ὅτι ὁ ἐκλεγησόμενος Πρωθυπουργός, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ πάρῃ ὅσους καὶ ὅποιους θέλει ὡς ὑπουργοὺς ἀπὸ τὸ κάθε κόμμα.

§292Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπῶς, δέν ἔχουν τὸ δικαίωμα οἱ βουλευταί, νὰ ἀποφασίσουν περὶ τῆς ποιότητος τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι προκαταβολικὴ ἡ ἔγκρισις τῶν ἀρχηγῶν. Παύει, ἑπομένως ἡ πρωτοβουλία τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ ποία ἡ δύναμις τῆς Βουλῆς, μετὰ τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Βασιλέως εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ Πρωθυπουργοῦ; Καμμία, κύριοι συνάδελφοι. Συνεπῶς, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, διατί νὰ ἔχωμεν αὐτό, τὸ νεκρόν, αὐτὸ τὸ χρεωκοπημένον Σῶμα; Τίνα λόγον ἔχει ἡ ὕπαρξίς του; Διὰ νὰ δημιουργῇ δυσκολίας εἰς τὴν λύσιν τῆς ὑπερκομματικῆς; Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, κ. βουλευταί, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συντάξω ἓν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἡ ἰδέα μου θὰ καρποφορήσῃ σήμερον, ἐὰν εἶναι ὥριμος ἡ Βουλή, διὰ νὰ ἀποδεχθῇ τὸ ψήφισμα, ἀλλ’ ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι μοιραίως θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὸ υἱοθετήσωμεν. Καὶ ἰδοὺ τὸ ψήφισμα: «Πρότασις Ψηφίσματος. Ἡ παροῦσα Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ διαλύεται. Ὁρίζεται χρόνος διενεργείας νέων ἐκλογῶν πρὸς ἀνάδειξιν Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς ἐντὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς διαλύσεως. Συνιστᾶται παρὰ τῷ Βασιλεῖ μέχρι τῆς διενεργείας τῶν νέων ἐκλογῶν γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον ἀποτελούμενον ἀπὸ τὸν ἤδη Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν νομίμων Κοινοβουλευτικῶν Κομμάτων. Τὸ σύστημα τῆς διενεργείας τῶν νέων ἐκλογῶν θέλει ὁρισθῇ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος». Ἡ ἀποδοχὴ τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι θὰ μᾶς ἀνυψώσῃ εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων τῶν Ἑλλήνων τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, θὰ μᾶς ἀνυψώσῃ ἐπίσης καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ξένων. Δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ κατηγορηθῶμεν, κύριοι, ὅτι ἀποδεχόμεθα φασιστικὰς λύσεις. Ὄχι. Ὅταν μὲ τόσον γενναιόψυχον ἡρωϊσμὸν ἀποφασίζῃ ἡ Βουλὴ νὰ κάνῃ χαρακίρι διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ Ἔθνους, αὐτὸ δὲν σημαίνει φασιστικὸν δρόμον καὶ μάλιστα ὅταν τάσσωμεν καὶ προθεσμίαν ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ διενεργηθοῦν αἱ ἐκλογαί.

§293ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἐὰν ἐντὸς τῆς προθεσμίας δὲν κατασταλῇ ἡ ἀνταρσία;

§294Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν ἐντὸς τῆς προθεσμίας δὲν καταστλῇ ἡ ἀνταρσία; Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, κ. βουλευτά. Ἐὰν μετὰ αὐτὴν τὴν ἡρωϊκὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν θὰ καταβάλωμεν, ἐὰν μετὰ τὴν αὐταπάρνησιν τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιδείξωμεν, ἐὰν μετὰ τὴν ἐξαίρετον φιλοπάτριδα ἀπόφασιν, ποὺ θὰ λάβωμεν, νὰ τεθῶμεν ὅλοι παρὰ τὸ πλευρὸν μιᾶς Κυβερνήσεως ἐθνικῆς πραγματικῶς συνθέσεως καὶ ὑπὸ ἑνιαίαν κατεύθυνσιν, ἐὰν δὲν τὸ ἐπιτύχωμεν αὐτὸ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, τότε ἀντιστρέφω τὸ ἐρώτημά σας καὶ σᾶς λέγω τί θὰ συμβῇ ἐὰν ἐντὸς ἔτους δὲν ἐπιτύχωμεν τὴν πάταξιν τῆς ἀνταρσίας καὶ μὲ τὴν παροῦσαν Βουλὴν καὶ μὲ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἢ παρόμοια κυβερνητικὰ σχήματα; Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ Ἑλλάδος μετὰ ἓν ἔτος ἐὰν ἡ ἀνταρσία δὲν κατασταλῇ. Καὶ θὰ κατασταλῇ μόνον ἐὰν ἀκολουθηθῇ μία γραμμή, ἡ γραμμὴ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου σᾶς ἀνέφερον.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἰακώβου κατέθεσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν ἀκόλουθον δήλωσιν. «Σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχάς μου, καθ’ ἃς οἱ βουλευταὶ βουλεύονται καὶ μόνον βουλεύονται, συνῳδὰ τούτοις συνεπῶς, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος, θεωρῶ ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος μεταξὺ ἴσων —PRIMUS INTER PARES— συνεπὴς πρὸς τὸ δόγμα μου τοῦτο, δηλῶ ὅτι θεωρῶν τιμήν μου καὶ πρεσβεύων ὅτι ἡ πρᾶξις μου αὕτη θέλει ἀποβῇ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Ἔθνους, ἐντάσσομαι ἀπὸ τῆς σήμερον εἰς τὸ Ἐθνικὸν Ἑνωτικὸν Κόμμα, οὗτινος τὸ ὑψηπετὲς τοῦ πνεύματος μ’ ἔχει πείσει ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγυηθῇ μίαν καλυτέραν διὰ τὸ Ἔθνος αὔριον». Ὁ κ. Δ. Σαρρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§296Δ. ΣΑΡΡΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην ἀλλαγῆς καταστάσεως καὶ ὄχι Κυβερνήσεως διὰ νὰ δυνηθῇ μία Κυβέρνησις ἰσχυρὰ νὰ ἀνατρέψῃ τὸν ροῦν τῶν πραγμάτων καὶ νὰ ἐμπεδώσῃ τὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πόρρῳ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς προσδοκίας αὐτὰς τοῦ Ἔθνους. Ἕνα γεγονὸς θὰ ἀναφέρω πλέον τῶν ὅσων πολλοὶ ρήτορες ἀνέφερον σχετικῶς μὲ τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις αὐτή ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ καυχᾶται, ὅτι διατηρεῖ εἰς τὸ ὕψος του ἓν καὶ μόνον Ὑπουργεῖον, εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν. Ἦτο ἡ γνώμη ἡ κοινὴ καὶ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ ἵστατο εἰς τὸ ὕψος του. Εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν βλέπομεν ὅτι ἀνετέθη τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἀφοῦ πρῶτον ἀπεσυνέθεσε συλλήβδην τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα, ἀνέτρεψε τὸν ναύαρχον Σακελλαρίου διὰ νὰ «ὀργανώσῃ» καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Τοῦτο ἀποδεικνύει σαφῶς καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐστηρίχθη ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς κομματικὰ κριτήρια. Ἐπειδὴ ἡ ἀγανάκτησις καὶ ἡ δυσφορία τῆς κοινῆς γνώμης ὅσον καὶ τῆς Βουλῆς, εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη νὰ συνεχίσωμεν τὰς ἐπικρίσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπειδὴ πιστεύομεν ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν τῶν συναδέλφων ἔχει ἀποκρυσταλλωθῆ ἡ γνώμη καὶ τὸ καθῆκόν τους καὶ ἡ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ὀφείλουν πρὸς τὸ Ἔθνος, ἔχει καταστῆ συνείδησις, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα καὶ παραιτοῦμαι περαιτέρω τοῦ λόγου μου.