1947.01.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 94η

Πέμπτη 30 Ἰανουαρίου 1947

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 6.00′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Δρόσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΔΡΟΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν;

§4Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Διαπιστοῦται, κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Λαδᾶς εἰς τὴν ὁρμητικήν του ἐπίθεσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, περιέλαβε καὶ ἐμένα ὅλως ἀδοκήτως ἐπὶ θέματος ἀσχέτου τελείως. Θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ δοθῇ ὁ λόγος διὰ νὰ δώσω μερικὰς ἐξηγήσεις καὶ ἀπαντήσεις. Ἐπὶ τῆς ὀρθότητος τῶν πρακτικῶν δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, ἔχω νὰ εἴπω ἐπὶ τῶν λεχθέντων κατ’ ἐμοῦ.

§5Χ. ΛΑΔΑΣ. Δὲν διετυπώθησαν καλὰ τὰ πρακτικά.

§6Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ πῆτε;

§7Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἔχει γίνει λάθος ἀντὶ νὰ τεθῇ «ἢ» ἐτέθη «καὶ» καὶ ἄλλαξε ὅλη ἡ ἔννοια, δηλαδὴ ὁμιλῶν περὶ τῆς ἱστορίας τοῦ κόμματος εἰς ἄλλην ἐποχὴν εἶπον: «Θέλατε νὰ εἴμεθα συνοδοιπόροι τοῦ κ. Σφαέλλου ἢ τῶν ἄλλων μεγιστάνων». Δὲν ἠθέλησα νὰ τὸν θίξω τὸν κ. Σφαέλλον, ἐπρόκειτο περὶ λάθους.

§8Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων αὐτῶν δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Μ. Καροῦσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς, κλπ.

§10Μ. ΚΑΡΟΥΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Γαρουφαλιᾶς καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ καταργηθέντος νόμου 1668)1944 καὶ τῶν παραγώγων αὐτοῦ διὰ τοὺς δικαιωθέντας ὑπ’ αὐτοῦ καὶ μόνον, ἀφ’ ἧς ἴσχυσεν οὗτος». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ παροχῆς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ἔκδοσιν Β. Δ. ἀφορώντων τὸν κατευνασμὸν καὶ τὴν εἰρήνευσιν τῆς χώρας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Θεοφανόπουλος, Φ. Μακρῆς καὶ Ε. Γονῆς καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν δικαιολογητικῶν ὑπαγωγῆς εἰς τὰς διατάξεις τῶν νόμων 4560)1940 καὶ 2588)21». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Καροῦσος, Κ. Κορόζος, Χ. Ζαλοκώστας κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ προσαυξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰσακτέων εἰς τὰ πανεπιστήμια, τὸ πολυτεχνεῖον, τὰς ἀνωτάτας σχολὰς κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Μελᾶς, Π. Γαρουφαλιᾶς, Α. Γιαννόπουλος, κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ προσαυξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰσακτέων εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, Πανεπιστήμια καὶ Ἀνωτάτας Σχολὰς κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Κονίτσας καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου διατάξεων».

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Γ. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§12Γ. ΜΕΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ὁμολογουμένως βαρὺ καὶ ἀχάριστον τὸ ἔργον μέλους τῆς ἀμιγοῦς σήμερον ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν λαμβάνει τὸν λόγον, ὑπὸ τὰς διαμορφωθείσας ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συναντήσεως μὲ τὴν νέαν Κυβέρνησιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, συνθήκας, κατὰ τὰς ὁποίας ἐκ τοῦ ὅτι ἁπλῶς καὶ μόνον ὡς μὴ συμφωνοῦσα εἰς γραμμὰς καὶ κατευθύνσεις ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ μὴ νομίζουσα ὅτι ὑπάρχουν αἱ συνθῆκαι, ἐπιτρέπουσαι τὴν συνεργασίαν της μὲ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, χαρακτηρίζεται καὶ πάλιν κατὰ τρόπον σαφῆ καὶ ἀπερίφραστον ὡς συνοδοιπόρος καὶ ἀνάξιος, ἐφ’ ὅσον δὲν στέργει εἰς τὴν κοινὴν ἕνωσιν καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἀλλὰ βεβαίως τοιούτου εἴδους μομφαὶ δὲν πρόκειται οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ μᾶς πτοήσουν, δὲν πρόκειται νὰ μᾶς κάμουν νὰ παρεκλίνωμεν κατὰ κεραίαν ἀπὸ τὰς γραμμὰς τὰς ὁποίας ἀνενδοιάστως ἀκολουθῶμεν καὶ πιστεύομεν ὡς τὰς ἐπωφελεστέρας διὰ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Τὸ Κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, ἔχει εὐτυχῶς ἱστορίαν καὶ ἱστορίαν μακρὰν καὶ ἱστορικὰς ἀληθῶς ὑπηρεσίας προσέφερε πρὸς τὴν Χώραν αὐτήν. Εἶναι συνδεδεμένον μὲ ὅλας τὰς μεγαλυτέρας ἡμέρας τῆς νεωτέρας ἱστορίας τοῦ Ἔθνους. Ἡ ὅλη του σταδιοδρομία δὲν εἶναι παρὰ μιὰ ἅλυσσος μεγάλων ἀληθῶς καὶ τιμίων ὑπηρεσιῶν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Φανερὸν εἶναι, λοιπόν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ πτοηθῇ ἀπὸ ἐκείνου ἢ ἐκείνου τοῦ εἴδους τοὺς χαρακτηρισμούς. Καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρὸ τούτου καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν αὐτὴν ταύτην τὴν ἐμφάνισιν καὶ συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ γεγονὸς τῆς συνθέσεώς της καὶ τῆς ἐμφανίσεώς της ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης τῆς σημερινῆς μεγάλης λεγομένης Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος. Τὸ γεγονὸς ὅτι εὑρισκόμεθα ὀλίγους μόλις μῆνας μετὰ τὴν ἐπανίδρυσιν τοῦ ἐλευθέρου Κοινοβουλευτικοῦ βίου, ἐπιβάλει τὴν πλέον αὐστηρὰν προσήλωσιν εἰς τοὺς Κοινοβουλευτικοὺς τύπους καὶ τὰ ἔθιμα, καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἐξυπηρετήθη ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἐν τῷ συνόλῳ διὰ τῆς προσφάτου εἰσόδου, ὁσονδήποτε ἐξαιρέτου ἀνδρὸς εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἀντιμετωπίζει ἱστορικὰ ἀληθῶς καὶ τεράστια προβλήματα, προβλήματα πάσης φύσεως, κοινωνικά, πολιτικά, ἐθνικά, οἰκονομικά, καὶ εὑρίσκει τὴν Ἑλλάδα πάσχουσαν ἀπὸ μίαν νόσον μοναδικὴν πράγματι εἰς τὴν ἱστορίαν μας. Δι’ αὐτὸ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως θὰ παραμένῃ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, τετιμώμενος πάντοτε, ἀλλὰ ὡς διακεκριμένος ξένος, θὰ παραμένῃ, λέγω, ἀπὸ ἀπόψεως Κοινοβουλευτικῆς, ὁ μεταξὺ τῶν ἑδωλίων μας παρεκαθήμενος διακεκριμένος ξένος. Ἡ Κυβέρνησις, ἂς μὴ κρυπτώμεθα, εἶναι αὐτὴ αὕτη μετημφιεσμένη, ὅπως τὴν ὠνόμασαν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Εἰς τὰ ὅσα πρὸ ὀλίγου ἐλέγοντο περὶ τοῦ κλίματος καὶ τοῦ χρώματος, προσετέθησαν τὸ σχῆμα καὶ ἡ σύνθεσις. Ἡ σημερινὴ σύνθεσις ποὺ παρουσιάζει ἡ νέα Κυβερνητικὴ συγκρότησις εἶναι μία πυραμίδα, τῆς ὁποίας ἡ κεφαλὴ καὶ ἡ βάσις ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ παρ’ αὐτὸ εὑρίσκονται μιὰ σειρὰ μικροτέρων κομμάτων. Ἡ βάσις τῆς Κυβερνήσεως παρέμεινε καὶ παραμένει ἡ αὐτή, καὶ τοῦτο ἔχει βεβαίως κεφαλαιώδη σημασίαν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ προγράμματος καὶ τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς πιθανότητας ἐπιτυχίας. Δὲν πρόκειται περὶ συνθέσεως Κυβερνητικῆς μεταβολῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἐπελήφθη εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς δημοσίας ζωῆς καὶ ὅλων τῶν προβλημάτων ποὺ κατατρέχουν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ ὁποία κατέρρευσε, διότι κατέρρευσεν ὄντως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀπὸ τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου καὶ δὲν εἶναι αὐθαίρετος ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι αὕτη κατέρρευσε διότι ἐφάνη ἀνίσχυρος νὰ ἀντιμετωπίσῃ κατ’ ὄγκον τὸ ἔργον ποὺ ἀντεμετώπισεν, ἀνίσχυρος ἀκόμη καὶ εἰς τὸν τομέα τὸν ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τὸν τομέα τὸν ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν μεγάλων μας κοινωνικῶν προβλημάτων. Ἡ κατάρρευσις ὑπῆρξε τόσον πανθομολογουμένη, ὥστε ἀπὸ τὰς τάξεις της νὰ διαμορφοῦνται νέα κόμματα, ἔστω καὶ ἐὰν συρράφονται ἐκ τῶν ὑστέρων, καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ ἐπίφασις, διότι ἄλλη εἶναι ἡ οὐσία. Ἡ οὐσία εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ ἀποσυνθέσεως καὶ εἶναι ὄντως ἀπαράδεκτον τὸ φαινόμενον, ὅταν σωρεία ἄλλων πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ κομμάτων ὁλοκλήρων, ἐνόμισαν ὅτι ἐπειδὴ ὁ λαὸς ἠξίου ἐπιτακτικῶς τὴν μεταβολήν, ὅτι ἡ μεταβολὴ αὐτὴ θὰ ἤρκει νὰ ἐκδηλωθῇ διὰ τῆς ἁπλῆς προσθήκης των εἰς τὸ καταρρέον καὶ καταποντιζόμενον Κυβερνητικὸν σκάφος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν κατόπιν τόσων δυστόκων συζητήσεων ἀπόρροιαν τοῦ νέου κυβερνητικοῦ συνασπισμοῦ. Δὲν πρόκειται περὶ ἑνώσεως ὅλων τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους καὶ δὲν πρόκειται διὰ τῆς γενομένης ἑνώσεως νὰ ἀντιμετωπισθοῦν ἐπαρκῶς τὰ θέματα, τὰ τόσον ἱστορικά, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν τόπον. Πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν βαθύτερον τὴν αἰτίαν τοῦ κακοῦ καὶ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τὸ θεραπεύσωμεν. Αὐτὰ εἶναι ἐφήμερα μέσα θεραπείας, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται ἀτυχῶς νὰ ἔχουν μεγάλην ἀντοχὴν καὶ τὸ λέγω τοῦτο μὲ μεγάλην λύπην. Καὶ εἴδομεν ἄνδρας, τῶν ὁποίων οἱ νεαροὶ πολιτικοὶ πνεύμονες θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσπνέουν καθαρὸν ἀέρα, νὰ προστίθενται ἁπλῶς διὰ νὰ ἀνέλθουν εὐκόλως καὶ εἰσπνεύσουν τὰς ἀναθυμιάσεις, τὰς ὁποίας ἀναδίδει ἡ ἐν ἀποσυνθέσει πολιτικὴ κατάστασις. (Χειροκροτήματα). Πρόκειται περὶ ἀγαπητῶν ἀνδρῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἀκόμη πάντοτε ἐλπίζω ὅτι ἔχουν νὰ εἰσφέρουν πολλὰ εἰς τὴν πολιτικήν μας ζωήν. Δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν ἀντιπολίτευσιν, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιχαίρωμεν διὰ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν βλέπομεν, ὄχι ὡς τὴν ἠλπίζαμεν παρέχουσαν ἐλπίδας διορθώσεως τῶν κακῶς κειμένων, πρόκειται περὶ καταστάσεως, ἡ ὁποία πράγματι μᾶς συγκινεῖ καὶ μᾶς παρέχει λόγους μεγάλης ἀνησυχίας. Ἡ κατὰ βάσιν ἀποσύνθεσις τῆς Κυβερνήσεως μὲ πυρῆνα καὶ περίβλημα τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, δὲν εἶναι τυχαῖον γεγονός. Εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δημιουργεῖ μίαν πραγματικὴν ἀντίφασιν μεταξὺ τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπαγγελιῶν τὰς ὁποίας παρέχει καὶ τῶν ἐλπίδων πραγματοποιήσεως τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτῶν. Τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως μπορεῖ νὰ ἀναλυθῇ εἰς τὰ ἑξῆς κεφαλαιώδη του σημεῖα. Ὑπάρχει εἰσαγωγὴ ἡ ὁποία μᾶς ὁμιλεῖ περὶ τῆς κυβερνητικῆς μεταβολῆς καὶ μᾶς δίδει ἕνα μάθημα κοινοβουλευτικῆς φρονήσεως, πατριωτισμοῦ καὶ προσελεύσεως εἰς ἀνώτερον μόνον κέλευσμα καὶ καθηκόντων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Καὶ κατὰ τοῦτο τὸ παρακολουθῶμεν μὲ μεγάλην προσοχήν, χωρὶς νὰ ἠμποροῦμεν καὶ νὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὰς ἀπόψεις αὐτοῦ. Καὶ μᾶς δίδει τὴν ἐξήγησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε, ἂν πράγματι σοβαρῶς ἐπιστεύαμεν ὅσα λέγονται ἐκεῖ, νὰ μᾶς κάμῃ νὰ αἰσθανθῶμεν μικροί, ἡμεῖς οἱ παραμείναντες εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς ἔχομεν καὶ τὴν συνείδησίν μας ὁδηγὸν καὶ τὴν σύνεσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι ὁδηγὸς τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἔρχεται νὰ μᾶς παρηγορήσῃ καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι κρίνοντες, ὅπως ἐκρίναμεν τὸ ἀνώτερον καὶ ὑπέρτερον καθῆκον πρὸς τὴν Χώραν ἐπιτελοῦμεν. Καὶ εἰσέρχεται κατόπιν τὸ πρόγραμμα εἰς μίαν ἀνάλυσιν τῶν ἐξωτερικῶν μας πραγμάτων καὶ τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Ἐπὶ τούτου θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἰσέλθω λεπτομερέστερον, διότι καὶ ὁ ἀρχηγός μας, ὡς ἐδήλωσεν, ἠσχολήθη μὲ τὸ κύριον ζήτημα τῆς ἀσφαλείας, δὲν ἔλαβε δὲ τὸν χρόνον καὶ τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον σημεῖα τοῦ προγράμματος νὰ ὑπεισέλθῃ, ἀφήσας τοῦτο εἰς τὰ μέλη τοῦ Κόμματος. Ἐκεῖ διαδηλοῦται ἕνα γεγονός, εἰς τὸ ὁποῖον μᾶς εὑρίσκει ὁλοψύχως εἰς τὸ πλευρόν της ἡ Κυβέρνησις. Διαπιστοῦται μία δριμυτάτη διαμαρτυρία πρὸς τοὺς μεγάλους καὶ ἰσχυροὺς φίλους, διὰ τὴν ἄδικον μεταχείρισιν τῆς Ἑλλάδος ὡς πρὸς τὰ ἐθνικά της δίκαια. Ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις πιστεύει ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠδικήθη καὶ ἠδικήθη ὅσον δὲν τῆς ἥρμοζε. Ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν μεγάλον αὐτὸν ἀγῶνα τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων τρὶς κατὰ συνέχειαν, τὸν Ὀκτώβριον 1940, τὸν Ἀπρίλιον 1941 καὶ κατόπιν κατὰ συνέχειαν κατὰ τὴν περίοδον τῆς μαύρης κατοχῆς, ἔδωσε μίαν εἰσφορὰν οὐχὶ μικρὰν ἔναντι ἄλλων, ὑπῆρξε τὸ σύμβολον τὸ ὁποῖον θὰ παραμείνῃ ζωντανὸν καὶ αἰώνιον εἰς τὴν μνήμην τῶν ἐπερχομένων αἰώνων, ὅπως ἐπὶ τρισχίλια ἔτη φωτίζῃ τὸν πολιτισμένον κόσμον τὸ σύμβολον τοῦ Μαραθῶνος καὶ τῶν Πλαταιῶν, σύμβολον ἀληθῶς ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι πρὸ τῆς ἐννοίας τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας δὲν διστάζουν νὰ θυσιάσουν τὸ πάν. Καὶ ἡ μεταχείρισις τῆς Ἑλλάδος ὑπῆρξεν ὄντως ἀπαράδεκτος καὶ θὰ παραμείνῃ τοῦτο εἰς τοὺς αἰῶνας στίγμα τοῦ πολιτισμοῦ τῆς ἐποχῆς μας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις εἰσερχομένη εἰς τὴν λεπτομερεστέραν ἀνάλυσιν τῶν ἐξωτερικῶν μας πραγμάτων καὶ τῶν ἐθνικῶν δικαίων ἀφήνει ψευδαισθήσεις, θὰ ἔλεγον, εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Λέγει ὅτι ἠδικήθη καὶ εἰς τὰς ἐπανορθώσεις καὶ εἰς τὸ Βουλγαρικόν. Καὶ βεβαίως μὲ τοῦτο πρέπει νὰ διευκρινίσωμεν τὰ πράγματα καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ αὐλαία ἔπεσεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἐπίκειται ἡ ὑπογραφὴ τῶν σχετικῶν συνθηκῶν. Ἐκ τῶν δημοσιογραφικῶν εἰδήσεων μανθάνω ὅτι ἐπίκειται ἡ συζήτησις τοῦ ...... (δὲν ἀκούεται) ...... νὰ προβῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν κατάθεσιν τῆς ὑπογραφῆς της. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁλόκληρον τὴν ἐπιβαλλομένην προσοχήν, διότι τὸ θέμα εἶναι ὄχι λεπτόν, ἀλλὰ κάτι περισσότερον τούτου, λεπτότατον ...... (δὲν ἀκούεται) ..... ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ ἀποβῇ ἡ ὀδυνηρὰ ἔκβασις τοῦ ἐθνικοῦ θέματος εἰς περισσότερον ...... (δὲν ἀκούεται) ...... Ἀλλ’ εἶπον ὅτι ἔπεσεν ἡ αὐλαία καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις, ἡ τεταγμένη τὴν διαχείρισιν τῶν μεγάλων αὐτῶν προβλημάτων ...... (δὲν ἀκούεται) ....... Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ σύμπτωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σημερινὴν ὑπάρχει ὁ ὑπεύθυνος ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ὑπαρχηγοῦ της, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ν’ ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατ’ οὐσίαν ἀρχηγὸν αὐτῆς, τὴν διαμαρτυρίαν ὅτι παρὰ τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς ἀντιμετωπίζει καὶ τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν παραγνωρίζω, ὑπῆρξεν ὅμως ἀτυχεστάτη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. Ὑστέρησαν καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ παρουσίασαν τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Διεθνοῦς Συνδιασκέψεως κατὰ τρόπον ἀπαράδεκτον, ἄσκοπον. Ἐνετόπισαν ἐξ ὁλοκλήρου τὸ αἴτημά μας εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς διαρρυθμίσεως τῶν συνόρων ἐν συνόλῳ καὶ τοῦτο ὑπῆρξε αὐτόχρημα ἀσυγχώρητον ἀντίθετον καὶ αὐτῆς τῆς στοιχειώδους λογικῆς, ὅτι Κράτος μικρόν, Κράτος ἐλαχίστων, μικρὰν γεωγραφικὴν ἔκτασιν κατέχον καὶ περιστοιχιζόμενον ἀπὸ τόσους καὶ πολυπληθεῖς κινδύνους, αἴτημα ἀφορῶν ζωτικὴν ὑπόθεσιν ὡς αὕτη παρουσιάζει, νὰ προβάλῃ ὡς ἀντιστάθμισμα ζωτικὸν τὴν στρατιωτικὴν ἀσφάλειαν. Βεβαίως ἡ ἄποψις αὐτὴ δὲν εἶναι ἀνακριβής, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἀσυζήτητος. Ἡμεῖς ἔχομεν διαμορφώσει μίαν τοιαύτην κατάστασιν, θὰ ἦτο σφάλμα ἡ ἀπ’ εὐθείας συμπλήρωσις. Τοῦτο καὶ ἕνα παιδὶ τὸ ἀντιλαμβάνεται, ἀλλὰ εἶναι ἐξ ἴσου παιδαριῶδες καὶ διὰ τοῦτο ἀσυγχώρητος, διότι θὰ ἔχῃ τὰ ἀποτελέσματα νὰ παρουσιάζῃ Χώρα μικρὰ ὡς ἡ Ἑλλὰς, ἓν αἴτημα, οὕτω τὸ ὁποῖον καὶ ἐπὶ ἄλλων βάσεων πρέπει νὰ ἠμπορῇ νὰ δικαιολογήσῃ καὶ ὄχι ἐρειδομένη ἐπὶ τοῦ ἀτυχοῦς αὐτοῦ ἐρείσματος. Καὶ διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι ὁ ὁμιλῶν πρὸς ὑμᾶς αὐτὴν τὴν στιγμὴν διανοεῖται νὰ χαράξῃ νέους κανόνας καὶ νὰ ἐκθέσῃ πρὸς ὑμᾶς πράγματα τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε δὲν εἶναι ἀσυζητητεὶ ἀποδεκτὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, χωρὶς νὰ θέλω νὰ σᾶς κουράσω μὲ κείμενα, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω μόνον μὲ δύο λέξεις τοῦ Μεγάλου Πολιτικοῦ ἀνδρός, τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, εἰς παρομοίαν περίπτωσιν ἐνώπιον τῶν κριτῶν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Συνέδριον τῶν Παρισίων τοῦ 1919, προκειμένης τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος τῆς Βορείου Ἠπείρου, ὅταν ἐκλήθη ὁ Βενιζέλος ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος νὰ ἀναπτύξῃ καὶ προφορικῶς, ὅσα μὲ ἐξαιρετικὴν ἱκανότητα εἶχε διατυπώσει εἰς τὸ ἀλησμόνητον ἱστορικὸν κείμενον τῆς 18ης Ὀκτωβρίου 1918, ὅταν ἐκλήθη νὰ συμπληρώσῃ διὰ τῆς προφορικῆς ἀναπτύξεως. Ἠρωτήθη ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς Ζὺλ Καμπὸν ποίαν στρατηγικὴν ἀξίαν ἀποδίδει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν κατοχὴν τῆς Βορείου Ἠπείρου, πρόκειται περὶ τῆς Συνεδριάσεως τῆς 24.2.1919 καὶ ἡ σχετικὴ περικοπὴ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ἔχει ὡς ἑξῆς: «...... (ἀναγινώσκει) ......». Καὶ αὐτὰ μὲν εἶπεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1919, ὅταν ἀκόμη δὲν εἶχεν ἐπιτευχθῆ οὔτε ἡ σκιώδης προστασία τῶν μικρῶν Κρατῶν. Ἀλλ’ εἰς τὸ σωτήριον ἔτος 1946, ὅταν ὁ διάδοχος τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, Κ. Τσαλδάρης, ὑπερήσπιζε μὲ τὴν σειράν του καὶ αὐτὸς τὰ Ἐθνικὰ Δίκαια τῆς Ἑλλάδος, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τοῦ γνωστοῦ πλέον καθιερωμένου παγκοσμίου ὀργανισμοῦ, ὑποκαταστάτου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τοῦ Ὀργανισμοῦ εἰς τὴν ὕπαρξιν, ζωήν, ἀκτινοβολίαν καὶ προκοπὴν τοῦ ὁποίου ὅλοι θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν ὡς εἰς εὐαγγέλιον, ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ τὴν σωτηρίαν τῶν μικρῶν Ἐθνῶν. Διὰ τοῦτο καὶ πιστεύω καὶ θέλω νὰ πιστεύω μὲ ὅλας μου τὰς δυνάμεις, ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς θὰ ἀποβῇ τελεσφόρος καὶ ἐπιτυχὴς εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς παγκοσμίου Εἰρήνης. Ἀλλὰ τοῦτο ἀποτελεῖ καὶ λόγον ὅπως ἐλπίσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸν Ὀργανισμὸν καὶ γνωρίσωμεν ὅτι καὶ οἱ τρεῖς Μεγάλοι τοῦ ἀποδίδουν τοσαύτην ἀξίαν καὶ τὸν προικίζουν μὲ τὴν δύναμιν περὶ διεθνοῦς....... (δὲν ἠκούσθη)............... φυσικὰ θὰ ἠλάττωνον τὴν ἀξίαν τῶν στρατιωτικῶν περιορισμῶν καὶ ἀντιθέτως θὰ ἀντέτασσον κατ’ αὐτοῦ τὴν ὕπαρξιν νέου Ὀργανισμοῦ. Τοῦτο ἀκριβῶς συνέβη καὶ συνέβη κατὰ τρόπον ἐπίσημον, ἔχω δὲ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ἀμερικανοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς Ἐπιτροπὴν Βορειοηπειρωτῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἀπηυθύνθησαν πρὸς αὐτὸν καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό, ὁ Διευθυντὴς τῶν ὑποθέσεων Ἐγγὺς Ἀνατολῆς λέγει: «....... (ἀναγινώσκει) .......». Αὐτὰ βεβαίως, θὰ μοῦ εἰπῆτε, δυνατὸν ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ ὀνομασθοῦν σοφά. Ἀλλὰ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ὡμίλει πρὸ 26 ἕως 27 ἐτῶν, προϋπῆρξε πρὸ τῆς ἀνακοινώσεως αὐτῆς, προϋπῆρξε πρὸ τῶν δύο διεθνῶν θεσμῶν, τῶν ὁποίων κυρία ἀποστολὴ εἶναι νὰ ἐξασφαλίζουν τὴν εἰρήνην. Καὶ 27 ἔτη δὲν ἤρκεσαν εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διὰ νὰ μάθῃ μίαν στοιχειώδη ἀρχήν. Καὶ θὰ μοῦ εἰπῆτε τί ἠμποροῦσε νὰ προβάλῃ ἡ Ἑλλάς. Ἀληθῶς πέραν τῶν συνόρων δὲν ὑπάρχει Ἑλληνικὸς πληθυσμός, μετὰ τὴν γνωστὴν ἀνταλλαγὴν πληθυσμῶν. Ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ ἐθνολογικοῦ σημείου ὑπῆρχε τὸ γνωστὸν ζήτημα τοῦ φυλετικοῦ στοιχείου καὶ πρὸ παντὸς ὑπῆρχε τὸ δημογραφικὸν πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπιβοηθητικῶς ἔχομεν νὰ μνημονεύσωμεν καὶ τὴν ὑπόθεσιν τῆς στρατιωτικῆς ἀσφαλείας, ἀλλὰ ἐπιβοηθητικῶς καὶ μόνον. Καὶ ὑπῆρχεν ἀκόμη ἕνας οὐσιώδης, οὐσιωδέστατος λόγος πού ἠμποροῦσε νὰ ἐπικαλεσθῇ ἡ Ἑλλάς, ὁ λόγος μιᾶς ὀφειλομένης στοιχειώδους κοινωνικῆς δικαιοσύνης μεταξὺ Ἐθνῶν. Ὅταν ἡ ὑφήλιος ὁλόκληρος κατευθύνῃ τὰς σκέψεις της καὶ τὰς ἐνεργείας της εἰς τὴν καθιέρωσιν καὶ παγίωσιν εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον Κράτη τῆς ἐννοίας τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης, μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι καὶ ἐπίκαιρον καὶ προσῆκον νὰ ἐπικαλῆται κανεὶς καὶ νὰ ἐπιβάλλῃ μίαν νέαν θεωρίαν, ἀλλ’ ἐπίκαιρον, προσφυᾶ καὶ κατάλληλον νὰ στηρίξῃ ἕνα αἴτημα ἐθνικὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης μεταξὺ Ἐθνῶν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὑπῆρχεν ἀκόμη καὶ ἄλλο ἔρεισμα, τὸ ὁποῖον ἠμπορούσαμεν καὶ ὀφείλομεν εὐρύτατα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν καὶ νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν. Ὑπῆρχεν ἡ θεωρία ἡ ἀφορῶσα τὰς γνωστὰς ἐλευθερίας, ἐλευθερίας βεβαίως προσηρμοσμένας εἰς τὰς καθ’ ἕκαστον κοινωνίας, ὅπως ἡ ἔννοια τῆς δικαιοσύνης, καθ’ ἣν ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα τῶν λαῶν νὰ διαθέσουν τὴν τύχην των κατ’ ἀρέσκειαν καὶ νὰ ἐκλέξουν τὰς Κυβερνήσεις τῆς ἀρεσκείας των. Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ δήλωσις περὶ τοῦ ὅτι θὰ ἐξασφαλισθοῦν οἱ λαοὶ ἀπὸ τὴν ἔνδειαν καὶ τὸν φόβον. Ἰδοὺ ἕνα κάλυμμα καὶ πολιτισμένον καὶ προσφυὲς καὶ σύγχρονον μὲ τὸ κλῖμα, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ κλῖμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέτρεπεν ἡ Ἑλλὰς ὄχι βέβαια νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸ ζήτημα, ὄχι νὰ ὑποστείλῃ τὴν σημαίαν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ νὰ παρουσιάσῃ τὸ ζήτημα κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος καὶ τοὺς φίλους μας νὰ ὁπλίζῃ μὲ ἐπιχειρήματα καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς νὰ παρουσιάζῃ ὡς πολιτισμένον λαὸν καὶ ὄχι ὡς ἕνα μικρὸν καὶ ἐγκληματίαν ταραξίαν. Λέγω τοῦτο, διότι θὰ ἦτο ἀληθῶς ἄτοπον ἐὰν παρήρχετο ἕνα τόσον κεφαλαιώδους σημασίας θέμα, χωρὶς ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους νὰ ἀσχοληθῇ ἔστω καὶ παροδικῶς, ἔστω καὶ ἐπιγινομένως, ἔστω καὶ ὑπὸ μορφὴν μνημοσύνου μὲ μίαν τόσον μεγάλην ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. (Χειροκροτήματα). Λέγω τοῦτο, διότι ὁ τόνος τῶν περὶ ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων περικοπῶν τῶν Κυβερνητικῶν δηλώσεων, εἶναι τόνος τρόπον τινὰ ἀμέριμνος, εἶναι τρόπος ἄνευ ἐκφράσεως, ὁ ὁποῖος τάχα παρουσιάζει τὴν ὑπόθεσίν μας ὡς περίπου νὰ μὴ εἶχε τίποτε συμβῇ ἐπ’ αὐτοῦ μέχρι τοῦδε. Καὶ προχωρεῖ καὶ περαιτέρω τὸ Λαϊκὸν Κόμμα εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων: «...... (ἀναγινώσκει)......». «Ἐπανεξέτασις» λέγει τὸ κείμενον. Τί ἐπανεξέτασις κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν εἶναι ἐπανεξέτασις μιᾶς εἰρηνοδικειακῆς ὑποθέσεως, ἐξώσεως ἑνὸς δυστροποῦντος μισθωτοῦ, δὲν εἶναι ὑπόθεσις μιᾶς δίκης εἰς τὸ δικαστήριον τῶν ἀγροτικῶν παραβάσεων διὰ μίαν ζωοκλοπὴν ἢ διὰ τὴν καταστροφὴν ἑνὸς χωραφιοῦ ἀπὸ τὸ ποίμνιον κανενὸς τσέλιγκα. Εἶναι ἐπανεξέτασις καιρίας ὑποθέσεως, καιρίως ἀφορώσης τὸ Ἔθνος. Δὲν πρόκειται περὶ τυχαίου τινός, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι μᾶς διέφυγεν ἡ εὐκαιρία παρῆλθεν ἡ στιγμὴ ποὺ ἠμποροῦσεν ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀξιώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ ἐκεῖνο ποὺ τὸ αἷμα τῶν παιδιῶν της ἐδικαιολόγει ἐνώπιον ὅλων νὰ ἀξιώσῃ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ ἀσυζητητί. (Χειροκροτήματα). Διότι ἐὰν εὑρίσκεται ἀκόμη σήμερον ἐκτὸς τῶν ἑλληνικῶν συνόρων ἡ Βόρειος Ἤπειρος, ὅσον καὶ ἂν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος μᾶς λέγῃ ἐδῶ ὅτι πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ πρὸς συζήτησιν μετὰ τὸ Γερμανικόν, εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμέ, τοὐλάχιστον, εἶναι ἀπαράδεκτον. Καὶ εἶναι καθῆκον μου αὐτὴν τὴν στιγμήν, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Βορείου Ἠπείρου, ν’ ἀπευθύνω πρὸς δύο μέλη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τὴν μελαγχολικὴν ἔκφρασιν τῆς ἐντυπώσεώς μου, ὅτι ἀμφότεροι κατατάσσονται καὶ συνέδεσαν τὸ ὄνομά των μὲ τὰς μαύρας σελίδας τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, καὶ ἐννοῶ καὶ ὑπαινίσσομαι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ὀνομάσω φυσικά, τὸν κ. Τσαλδάρην καὶ τὸν κ. Γ. Παπανδρέου. Καὶ θλίβομαι, διότι ἔχω νὰ προσθέσω καὶ τὸ δεύτερον αὐτὸ ὄνομα, διότι εἶναι ἀνάγκη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ γνωρίζῃ τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνικῶν μας πραγμάτων, νὰ τὴν γνωρίζῃ ἀκεραίαν διὰ νὰ γνωρίζῃ ν’ ἀποδίδῃ ἐν καιρῷ τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι! Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, διέπραξε κάτι, βεβαίως αὐτοπροσώπως, διέπραξεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤδη ἐχαρακτηρίσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὴν ἀπόσυρσιν δηλαδὴ ἀπὸ τῶν κριτῶν, κατὰ τὴν ὥραν τῆς κρίσεως, τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος. Δύναται κάλλιστα ὁ κ. Τσαλδάρης νὰ μοῦ εἴπῃ: Κύριε Μελᾶ, εἶσθε ἀφελής· ἠθέλατε ἂν εὕρισκα ἀτμόσφαιραν ἄκρως ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ἔκβασιν τοῦ ζητήματος, νὰ τὸ ἀφήσω ἐκείνην τὴν ἡμέραν εἰς τὴν κρίσιν τῶν κατσουφιασμένων αὐτῶν κριτῶν; Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν, ἀλλὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀποστολῆς τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὥραν τῆς διεκδικήσεως τῶν ἐθνικῶν δικαίων, μετὰ τὰς θυσίας, μετὰ τὸ ὁλοκαύτωμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ εἶχε τοὐλάχιστον, τὴν σοβαρότητα νὰ γνωρίζῃ ποῖον ἦτο τὸ πνεῦμα, ποία ἡ ἀτμόσφαιρα ποὺ θὰ ἐπεκράτει εἰς τὴν Διάσκεψιν, νὰ γνωρίζῃ ποῖαι αἱ συνθῆκαι, ὥστε ἐγκαίρως νὰ ἐκανόνιζε τὴν στάσιν του ἀναλόγως τοῦ ποῖον θὰ ἦτο περαιτέρω τὸ στάδιον τῶν συζητήσεων. Οὕτω θὰ ἔκρινεν ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσαγάγῃ ἢ νὰ μὴ εἰσαγάγῃ τὸ θέμα. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ εἰρηνοδικειακῆς ὑποθέσεως ἢ περὶ ἀγροζημίας. Ἐπρόκειτο, κύριοι, περὶ μιᾶς γωνίας, ἀφ’ ἧς ὑπάρχει Ἑλλάς, Ἑλληνικῆς. Δὲν ἠδύνατο ὅμως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐγγράφεται καὶ νὰ φέρεται πρὸς συζήτησιν τὸ ζήτημά μας, καὶ τὴν ἄλλην στιγμὴν νὰ τὸ ἀποσύρῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ νὰ μᾶς λέγῃ ὅτι τὸ ζήτημα θὰ ἔλθῃ πρὸς κρίσιν μετὰ τὸ Γερμανικόν. Προφανῶς θὰ ἐννοῇ τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Εὔχομαι, διότι βεβαίως εἶμαι Ἕλλην, ἡ ἐντύπωσις τοῦ κ. Τσαλδάρη νὰ ἐπαληθεύσῃ, ἔστω καὶ ἀργά, αἱ ὑποθέσεις μας νὰ δικαιωθοῦν καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ μὲ κατηγορήσῃ ὡς ὑπερβολικόν, ὡς ἐντυπωσιακὰς ἐδῶ ἀπόψεις μεταδίδοντα. Ἀλλ’ ἡ ὑπόθεσις πρόκειται, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, νὰ ἔλθῃ πρὸς κρίσιν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν τεσσάρων Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ὁμοφωνίας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο, κ. Πρόεδρε;

§13Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.)....... (δὲν ἀκούεται).

§14Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἄρα συμφωνοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ὁμοφωνία. Ἤθελα τὴν ἰδικήν σας γνώμην. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει πιστεύει ἀληθῶς ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ... (δὲν ἠκούσθη) ... ἀλλὰ κατόπιν μιᾶς διαδικαστικῆς συζητήσεως ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ὡς θὰ ἐνθυμῆται καλλίτερον ἐμοῦ, καθ’ ὃ κατέχων ὅλα τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα, διετυπώθη ἀπὸ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἀποστολῆς σαφέστερον τὸ ἐρώτημα πρὸς τὸν προεδρεύοντα, νομίζω, Ἀμερικανὸν .... (δὲν ἠκούσθη ...... Ἐξηγοῦμαι ὅτι εἶναι κατηργημένη καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς 30ῆς Αὐγούστου, ἡ παραπέμπουσα εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν τεσσάρων. Καὶ μόνον κατόπιν καταφατικῆς ἀπαντήσεως τοῦ Προέδρου ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἔστερξεν εἰς τὸ νὰ ἀποσυρθῇ καὶ νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις......... Τὸ ὅσα εἶπον, μὲ κάνουν νὰ ἔχω κάποιας ἐλαφρὰς ἀμφιβολίας. Καὶ ἂς ἑνώσωμεν τὰς ψυχὰς μόνον εἰς τὰς εὐχάς, ἂς γίνωμεν ἁπλοῖ ἰδεολόγοι. Λησμονοῦντες τὴν πραγματικότητα πρὸς στιγμήν, ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ φθάσωμεν καὶ φθάνομεν εἰς τὸ αἰσιώτερον δυνατὸν σημεῖον τῶν ἐπιδιώξεών μας, εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν κατακύρωσιν. Πιστεύει ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ τόσον διαπρεπῶς ἐκπροσωπήσας τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὴν συνδιάσκεψιν, ὅτι θὰ εὕρωμεν ἀκόμη τὴν Ἑλληνικὴν ἐτυμηγορίαν τῆς Βορείου Ἠπείρου καὶ δὲν φοβεῖται, ὅπως φοβοῦμαι ἐγώ, ὅτι θὰ εὕρωμεν τραγικὰ ἐρείπια μιᾶς πάλαι ποτὲ Ἑλληνικῆς χώρας; Αὐτὸς ὁ φόβος μὲ συνέχει καὶ μὲ βασανίζει πολύ. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ἄλλο μέλος τῆς Κυβερνήσεως, τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐθνικῆς συνεργασίας, εἰς τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου. Εἶπον ὅτι καὶ ἐκεῖνος ἀτυχῶς, συνέδεσε τὸ ὄνομά του μὲ μαῦρες σελίδες τῆς ἱστορίας τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Ὡς γνωστόν, ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Ἑλλάδος ἔλαβε χώραν τὴν 12ην Ὀκτωβρίου 1944. Ἡ Κυβέρνησις ἐγκατεστάθη ἐν Ἀθήναις τὴν 18ην, διότι μὲ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔχω συνδέσει εἰς τὴν μνήμην μου ἕνα μνημειώδη λόγον ἀπὸ τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος. Τὰς ἡμέρας ἐκείνας ἀκριβῶς, καὶ ἀφοῦ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπελευθερώσεως εἶχεν ἐγκαταστήσει ἐπισήμως τὴν ἕδραν της εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἀπελευθερωθείσης πλέον Ἑλλάδος, συνέβη ἓν γεγονὸς ἐντελῶς ξεχωριστὸν καὶ ἀξιόλογον εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος καὶ τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὀλίγοι ἐξ ὑμῶν, ἂν ὄχι κανείς, γνωρίζετε. Δύναμις Ἀγγλικοῦ στρατοῦ ἀπεβιβάσθη πρῶτον μὲν δι’ ἀλεξιπτώτων εἰς τὴν Πρεμετήν, πολίχνην κειμένην ὡς γνωστὸν εἰς ὅλους εἰς τὸ μεσοδρόμι μεταξὺ Ἀργυροκάστρου καὶ Κορυτσᾶς, καθ’ ἣν ὥραν τμῆμα Ἀγγλικῶν δυνάμεων ἀπεβιβάζετο εἰς τοὺς Ἁγίας Σαράντα. Ἐπρόκειτο περὶ κανονικῆς στρατιωτικῆς ἐπιχειρήσεως τῶν δυνάμεων τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἑπομένως.

§15Η. ΜΠΑΤΖΙΟΣ. Ἐν συνεχείᾳ εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Χειμάρρας, καὶ μάλιστα προηγήθη ἡ ἀπόβασις εἰς τὴν Χειμάρραν.

§16Γ. ΜΕΛΑΣ. Χαίρω διὰ τὴν πληροφορίαν. Ἡ δύναμις, ἡ ἀποβιβασθεῖσα εἰς Πρεμετὴν δι’ ἀλεξιπτώτων, ἦτο περίπου 50 ἀνδρῶν καὶ εἶχε σχέσιν μὲ ἀνατινάξεις καὶ ἔργα παρόμοια μὲ ἐκεῖνα ποὺ κάνουν οἱ σαμποτέρ, ὄχι οἱ γνωστοί μας σήμερα σαμποτέρ. Ἦτο δύναμις τακτικοῦ Ἀγγλικοῦ στρατοῦ. Προέβη εἰς ἀνατινάξεις τινὰς ἀπὸ κοινοῦ μὲ τοὺς παρτιζάνους λεγομένους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν οἱ ἄνθρωποι τοῦ σημερινοῦ Ἐμβὲρ Χότζα καὶ παρέμεινεν ἐπί τινα χρόνον ἐκεῖ. Τὸ ἄλλο τμῆμα ἀπεβιβάζετο εἰς Ἁγίους Σαράντα, ἐπροχώρησε πρὸς Ἀργυρόκαστρον ὅπου καὶ παρέμεινε. Παρέμειναν τὰ τμήματα αὐτὰ ἐπὶ 15 καὶ πλέον ἡμέρας καὶ κατόπιν, ὅταν οἱ ἡρωικοὶ παρτιζάνοι τοῦ Χότζα, κατὰ τὸ παράδειγμα τοῦ ἐδῶ ἡρωϊκοῦ ΕΛΑΣ, παρηκολούθουν τὸν ἐχθρὸν ἀπερχόμενον ἐξ ἀποστάσεως χωρὶς νὰ συγκρουσθοῦν μετ’ αὐτοῦ, ἔφθασαν κάποτε κατὰ τὴν πρὸς Βορρᾶν πορείαν των εἰς τὸ Βεράτι, κείμενον, ὡς ὅλοι σας γνωρίζετε, πολὺ ἔξω τῆς ἀρχαίας γραμμῆς διαχωρίσεως τῆς Βορείου Ἠπείρου μετὰ τῆς βορειότερον κειμένης Ἀλβανίας. Καὶ ἐκεῖ πλέον ὁ Χότζα διαβιβάζει εἰς τὸν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ἀγγλικοῦ τμήματος Συνταγματάρχην τὴν παράκλησιν νὰ ἀπέλθῃ διότι δὲν τὸν ἐχρειάζετο πλέον. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τῆς τότε ἐποχῆς, τὴν ὁποίαν συνδέω μὲ ἄμεσον μερίδα εὐθύνης καὶ καταλογισμοῦ διὰ τὸ ἀτύχημα αὐτό, δὲν γνωρίζω τί ἔκανε. Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὴν δυσφημήσω ἢ νὰ τὴν συκοφαντήσω. Ἀλλὰ τοῦτο γνωρίζω ὅτι δὲν ἐπέτυχε, καθ’ ἣν εἶχεν ὑποχρέωσιν ἱεράν, νὰ παραμείνουν ἐκεῖ οἱ ἀγαπητοί μας σύμμαχοι Ἄγγλοι. (Χειροκροτήματα).

§17Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ὅπως σεῖς ὁ ἴδιος ἀνεφέρατε, ἐπρόκειτο περὶ ἀποβάσεως τμημάτων κομμάντος, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο νὰ καταλάβουν στρατιωτικῶς τὴν Ἀλβανίαν ἐν ὀνόματι τῆς Ἀγγλικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἁπλῶς παρηκολούθουν τὸν ἐχθρὸν καὶ συνειργάζοντο μὲ τοὺς Ἀλβανοὺς παρτιζάνους καὶ φυσικὸν ἦτο, ὄχι μόνον νὰ μὴ ἔλθουν εἰς σύγκρουσιν μὲ τοὺς Ἀλβανοὺς παρτιζάνους, λόγῳ τοῦ ὀλιγαρίθμου των, ἀλλὰ ἠναγκάσθησαν νὰ ἀποσυρθοῦν κατόπιν διαταγῆς τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, λόγῳ ἀξιώσεως τοῦ Χότζα, ὑποστηριζομένης ἀπὸ τὸν Τίτο καὶ τὴν Ρωσίαν. Πολὺ δὲ περισσότερον ὁ κ. Μελᾶς πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἠναγκάσθη ὁλόκληρος ἡ Ἀγγλικὴ Αὐτοκρατορία, κατόπιν τῆς πιέσεως αὐτῆς νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ καθεστὼς τοῦ Τίτο εἰς τὴν Σερβίαν, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν Μηχαήλοβιτς καὶ τὸν Βασιλέα Πέτρον. Τί ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν εἶχε....; (Χειροκροτήματα).

§18Γ. ΜΕΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ εἴπατε ὅτι ἠξίωσεν ὁ Χότζα νὰ ἀποχωρήσουν τὰ εἰδικὰ στρατεύματα τῆς Ἀγγλικῆς Αὐτοκρατορίας. Δὲν ἀμφέβαλλα περὶ τούτου, ἀφοῦ ἐγὼ πρῶτος σᾶς τὸ ἀνεκοίνωσα. Αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ ἔχω μάθει ἀπὸ μέλος τοῦ ἐκστρατευτικοῦ αὐτοῦ τμήματος, ἀξιωματικὸν τοῦ Βρεταννικοῦ Στρατοῦ, ὑπὸ τὸν βαθμὸν τοῦ Λοχαγοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ τὸν ὀνομάσω, διότι κατέχει ἐπίσημον θέσιν ἐδῶ· ὅσα εἶπον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν εἶναι κατὰ γράμμα καὶ κεραίαν ἀκριβῆ, ὡς τὰ ἐπληροφορήθην παρὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ.

§19Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Εἶναι γεγονός, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ ἀγορητής, τοὐτέστιν ἐγένετο μία προσπάθεια καταλήψεως τῆς Δυτικῆς ἀκτῆς τῆς Βορείου ὅπως ἡμεῖς τὴν πιστεύομεν, Ἠπείρου. Καὶ μάλιστα διετάχθη καὶ ὁ Ἐθνικὸς Στρατός, τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἀποτελεσματικὴν κατάληψιν τῶν ἐδαφῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχον ἐπιρροὴν τεραστίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκοπὴν τοῦ ὑποχωροῦντος Γερμανικοῦ Στρατοῦ. Ὅπως σᾶς εἶναι γνωστόν, πλησίον τῶν Δυτικῶν ἀκτῶν τῆς Βορείου Ἠπείρου διέρχεται ἡ ἀρτηρία ἡ ὁδική, ἡ ὁποία ἄγει πρὸς Βορρᾶν. Δυστυχῶς — καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ τοποθετηθῇ ἡ κυρία ἀφορμὴ τῆς, ὁμολογῶ, μεγάλης ἀποτυχίας, ἡ ὁποία στοιχίζει σήμερον εἰς τὸ Ἔθνος, ὅσα ἡμεῖς τοὐλάχιστον πιστεύομεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφευχθοῦν ἀτυχήματα — δυστυχῶς τὸ ΕΑΜ– ΕΛΑΣ ἀπὸ ἐδῶ, τὸ ΕΑΜ–ΕΛΑΣ ἀπὸ τὴν Ἀλβανίαν, προέβαλε σθεναρὰν τὴν ἀντίδρασιν καὶ ἀντίστασιν κατὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς τῶν Συμμάχων.

§20Γ. ΜΕΛΑΣ. Σθεναρὰν ἀντίδρασιν;

§21Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Μάλιστα, ἀντίδρασιν. Τὸν ἰσχυρισμὸν τὸν γνωρίζετε τῆς ἀντιδράσεως αὐτῆς. Ἦτο ὡς συνήθως. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀνακατευθύνωμεν εἰς τὰ θέματα τῆς Ἀλβανίας καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Τίτο, ἦτο ὅτι εἴμεθα ἱκανοὶ μόνοι μας νὰ ἀνακαταλάβωμεν τὰ ἐδάφη μας. Εἶναι ἀπολύτως ἀκριβὴς ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν ἔκανεν ὁ ἀξιότιμος ἀγορητής, εἰς τὸ ὅτι Ἀλβανοὶ καὶ Ἐὰμ ἦσαν πολὺ μακρὰν τῆς ὁδικῆς ἀρτηρίας, ἡ ὁποία διήκει πρὸς Βορρᾶν, μέχρι τῶν ἀκτῶν τῆς Δαλματίας καὶ ἐκεῖθεν πλέον. Ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνική, ἡ ὁποία τότε ἐτύγχανε νὰ εἶναι εἰς Ἰταλίαν, ἔκανε προσπάθειαν καὶ ποίαν προσπάθειαν, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι, νὰ γνωρίζω, ὥστε νὰ μὴ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἶμαι ὁ κριτὴς τοῦ ἀπουσιάζοντος, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλληνικῆς κατ’ ἐκείνην τὴν ὥραν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡμεῖς σύμφωνα μὲ τὰς διαταγὰς τοῦ Στρατηγείου τοῦ Ἀγγλικοῦ, ἐσπεύσαμεν ἀμέσως πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Βορείου Ἠπείρου. Καὶ ἀκριβῶς ὀλίγον πέραν τῶν συνόρων τῶν σημερινῶν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Ἀλβανίαν, μόλις ἠγγίσαμεν τὰ ἐδάφη τῆς Βορείου Ἠπείρου, ἐλάβομεν τὴν θλιβερὰν αὐτὴν ἐντολὴν νὰ γυρίσωμεν πίσω καὶ νὰ σταθῶμεν ἀκριβῶς εἰς τὰ σύνορά μας.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ ποῖον ἐλάβατε τὴν διαταγήν!

§23Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Ἀπὸ τὸ Στρατηγεῖον τὸ Ἀγγλικόν. Τοῦτο, διὰ νὰ δώσω τὴν εἰκόνα τῆς ἀκριβείας, ὡρισμένων γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἀγορητὴς καὶ νὰ διαστείλω τὸ γεγονός, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὑπεύθυνος. Δὲν ἠξεύρω τί ἔπρεπε καὶ τί ἠμποροῦσε νὰ κάνῃ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξε καὶ ἔκαμεν ὁ κομμουνισμὸς ἐδῶ, ὁ κομμουνισμὸς ἐκεῖ. (Χειροκροτήματα).

§24Γ. ΜΕΛΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος δὲν ἔκανε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ προσεπικυρώσῃ, τὰ ὅσα προηγουμένως ἀνέπτυξα ἐνώπιον Ὑμῶν. Δὲν ἐμείωσεν, οὔτε κατὰ ἕνα γιῶτα, τὴν ἀκρίβειαν ἢ τὴν ἀλήθειαν ὅσων σᾶς ἀνέφερα. Καὶ δὲν λέγω, οὔτε μοῦ ἀρέσουν αἱ δυσφημήσεις καὶ μάλιστα ἀπόντος ἀπόψε τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ. Καὶ οὔτε ψέγω ἐπὶ τῇ βάσει εἰκασιῶν, σκοτεινῶν σκέψεων, ἀλλὰ λέγω καὶ ἰσχυρίζομαι καὶ τονίζω καὶ βροντοφωνῶ, ὅτι δὲν νομίζω ὅτι ἔπραξε, τοὐλάχιστον, ὅ,τι ἠμποροῦσε νὰ πράξῃ. (Χειροκροτήματα). Πάντως γνωρίζω τοῦτο, κύριοι, καὶ μὴ προσπαθῆτε ἐπὶ ματαίῳ νὰ ὑποστηρίξητε, τὰ ὅσα δὲν ὑποστηρίζονται. Ὅτε συνεδριάσαμεν, παρόντος τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν Συνταγματικὴν τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑποθέσεων, καὶ συνεζητήθη φυσικὰ ἡ ὑπόθεσις τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων, ἐν ᾗ καὶ ἡ ὑπόθεσις τῶν βορείων συνόρων μας, οὐδέποτε μᾶς ἐλέχθη, ὅτι κατεβλήθησαν οἱαιδήποτε προσπάθειαι. Ἐνῷ, κύριοι, εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος, μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ὅτι εἶχε καταβάλει προσπαθείας, διὰ νὰ γίνῃ μία εὐρυτέρα Βαλκανικὴ ἐκστρατεία. ........ (δὲν ἠκούσθη)........ Ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν προσπάθειαι, πρὸς τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, τὸ ἑδρεῦον τότε εἰς Ἰταλίαν, ὅπως τὸ τμῆμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ἀνύπαρκτον, δὲν ἦτο δυσεύρετον, ὅπως ἴσως ἄλλα, τὸ ἀποβιβασθὲν εἰς Βόρειον Ἤπειρον, νὰ παρέμενεν ἁπλῶς ἐκεῖ ὡς θεματοφύλαξ ἑνὸς τμήματος Ἑλληνικοῦ. Δὲν ἐνδιέφερε μόνον ἡμᾶς τοῦτο, ἀλλὰ ὅλην τὴν Συμμαχικὴν παράταξιν, ἀφοῦ σήμερον, μετὰ τὰ ἀτυχήματα, ἡ Μεγάλη Βρεταννία προσέφυγεν εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ τὴν βύθισιν τῶν ἀντιτορπιλλικῶν τοῦ Βρεταννικοῦ Ναυτικοῦ. Λέγω, ὅτι δὲν κατεβλήθησαν τοιαῦται ἐνέργειαι καὶ τὸ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, ἐκτὸς ἐὰν ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων, μὲ διαψεύσῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος. Ἀλλὰ καὶ ἂν τυχὸν μὲ διαψεύσῃ, τὸ ὁποῖον ἴσως νὰ συμβῇ — ἐγὼ δὲν τὸ ἀποκλείω — ἐφ’ ὅσον προσκομίσει εἰς ἡμᾶς ἐδῶ, ἑδρεύοντας καὶ συμπαρεδρεύοντας, ὡρισμένα στοιχεῖα ἀδιάσειστα, διότι τοὐλάχιστον, δὲν τὰ προσεκόμισεν οὔτε εἰς τοὺς ὑπευθύνους πολιτικοὺς ἡγέτας διὰ νὰ ὑψώσουν καὶ αὐτοὶ τὴν φωνὴν διαμαρτυρίας, τὴν φωνὴν ἀπογνώσεως πρὸς τοὺς φίλους αὐτούς, τοὺς φίλους ὅλων τῶν στιγμῶν, τῶν καλῶν καὶ τῶν κακῶν, τοὺς Ἄγγλους, ὅπως τοὺς ἀπευθύνουν ἔκκλησιν ὅλοι ἀπὸ κοινοῦ ὅτι ἐπὶ τέλους πρὸς Θεοῦ! ἐπεβάλλετο τὰ ὀλίγα αὐτὰ τμήματα νὰ τὰ κρατήσετε εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα τῆς Βορείου Ἠπείρου, ἕως ὅτου τὸ ζήτημα ἔλθῃ ἐνώπιον.... (δὲν ἠκούσθη)... Αὐτοῦ, τοὐλάχιστον, τοῦ δευτέρου μέρους τῆς ὑποθέσεως ἔχω γνῶσιν, διότι ἀρνητικῶς γνωρίζω ὅτι δὲν συνέβη καὶ ἑπομένως ἀποτελεῖ παράλειψιν δημιουργοῦσαν μερίδα καταλογισμοῦ ἐθνικῆς εὐθύνης βαρυτάτην. (Χειροκροτήματα).

§25Δ. ΜΑΞΙΜΟΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ὁ κ. Τσουδερὸς μᾶς ἀνέγνωσαν ὅλην τὴν ἀλληλογραφίαν, ἡ ὁποία εἶχε διεξαχθῆ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν Ἄγγλων διὰ τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου, καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνέγνωσαν εἴδομεν, καὶ νομίζω ὅτι καὶ οἱ δύο μας τότε συνεφωνήσαμεν, ὅτι καλῶς διεχειρίσθησαν τὰ ζητήματα. Νομίζω ὅτι εἴπομεν τότε, ὅτι ὁ χειρισμὸς ἐγένετο καλά. Ἄλλο ζήτημα ἂν σεῖς τώρα ἀναμιγνύετε καὶ ἄλλα ζητήματα.

§26Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ συγκεκριμένου θέματος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο θέμα, θέμα καὶ αὐτὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, θέμα ὅμως ἀλληλένδετον μὲ αὐτὸ τοῦτο τὸ κεφαλαιῶδες καὶ τὸ ἐργῶδες θέμα τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τοῦ διεθνοῦς Σώματος συνεδριάζοντος σήμερον διὰ πρώτην φορὰν ἐν Ἀθήναις. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προσέφυγεν ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. καὶ ἐζήτησε τὴν διαλεύκανσιν ὑποθέσεως, ἡ ὁποία κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ μὲ τὰ στοιχεῖα ποὺ κατεῖχε, χρήζει διαλευκάνσεως διὰ τὴν ἐξασφάλισιν καλῶν ὅρων διαβιώσεως μὲ τοὺς γείτονάς μας. Καὶ προχθὲς ὁ κ. τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ δεκαμήνου του, μᾶς εἶπεν ἐδῶ, ὅτι πρόκειται νὰ καταλήξῃ ἡ ἔρευνα αὐτὴ εἰς τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὴν κατασφάλισιν τῆς Χερσονήσου κατὰ τῆς ἐπαναλήψεως παρομοίων γεγονότων εἰς τὸ μέλλον. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος παρέλειψεν ἐν τούτοις νὰ προσθέσῃ, ὅτι εἶναι τὸ ἕνα σκέλος, τὸ οὐσιῶδες, τῆς ἀποφάσεως, εἶναι τὸ σκέλος, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἀπὸ τὴν τροπολογίαν τοῦ Καναδᾶ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ αὐτὸ βεβαίως πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐλπίς, ὅτι εἰς τελευταίαν ἀνάλυσιν θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ κατοχυρωθῇ κάπως περισσότερον ὁ τόπος μας. Ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ μιᾶς ἄλλης διατάξεως, τὴν ὁποίαν παρεσιώπησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστον τμῆμα τῆς ἀποφάσεως καὶ ἡ ὁποία εἶναι προϊὸν ἄλλης τροπολογίας, ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, ἂς εἴπωμεν, τοῦ Σλαυϊκοῦ Συνασπισμοῦ. Εἶναι ἡ πρότασις τῆς Πολωνίας. Καὶ ἡ πρότασις αὐτή, ἀτυχῶς, μετουσιωθεῖσα εἰς διάταξιν τῆς ἀποφάσεως ὑπ’ ἀριθμὸν 5, δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς θὰ ηὔχετο νὰ ἴδῃ παρεντεθειμένην, εἶναι ἡ ἐπιτρέπουσα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐρεύνης νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ ἔργον της εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο σημεῖον τοῦ ἐδάφους της. Κατὰ ταῦτα, χρειάζεται νὰ προσέξωμεν εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Πρέπει νὰ πεισθῶμεν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡμεῖς νὰ παρουσιάσωμεν τὴν οἱανδήποτε ἄποψιν καὶ τὴν ὁποίαν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι στηρίζομεν εἰς ντοκουμέντα ἀκράδαντα, δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, εἴμεθα ἀντιδικοῦντες, ἂς τὸ εἴπωμεν εἰς νομικὴν γλῶσσαν καὶ οἱ ἀντίδικοί μας εἶναι καὶ αὐτοὶ δραστήριοι διὰ τὴν ἄποψίν των, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν. Καὶ τοῦτο δημιουργεῖ κατάστασιν, ἡ ὁποία προκύπτει ὅλως ἀντίστροφος, ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωξεν ἡ Ἑλλὰς προσφεύγουσα εἰς τὸν Ο.Η.Ε. Τόσον ἀκριβὲς εἶναι αὐτό, ὥστε πρὸ ἑβδομάδος, νομίζω, περίπου ἀνέγνωσα εἰς κυβερνητικὰ φύλλα τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς μας θὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὸ νὰ διεξαχθῇ ἔρευνα εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος.

§27Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Ποιὸς τὸ εἶπεν αὐτό;

§28Γ. ΜΕΛΑΣ. Τὸ εἶδα εἰς τὸν Τύπον.

§29Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Τὸ ἄρθρον 5 εἶναι σαφέστατον. Θὰ γίνῃ ἔρευνα εἰς ὅλα τὰ Κράτη.

§30Γ. ΜΕΛΑΣ. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι θὰ γίνῃ ἔρευνα καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῶν ἄλλων Κρατῶν;

§31Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Κύριε Μελᾶ, σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν λέγῃ εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ἀφορᾷ καὶ τὸ ἐσωτερικὸν τῶν ἄλλων Κρατῶν ἢ ὄχι;

§32Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι μόνον περὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ σᾶς παρακαλῶ μὴ παίζετε μὲ τὰς λέξεις, διότι πρόκειται περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος.

§33Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Σεῖς παίζετε μὲ τὰς λέξεις. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας, ἐφ’ ὅσον ἐπικαλεῖσθε ἐφημερίδας.

§34Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἔχει καλῶς. Τότε τὸ ἀποσύρω καὶ εὔχομαι νὰ μὴ εἶμαι ἐν ἀκριβείᾳ, ἀλλὰ τὸ ἐδηλώσατε προχθὲς εἰς τὸν ἀπολογισμόν σας.

§35Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Ὅ,τι ἐδήλωσα, εἶναι ἀκριβέστατον, κύριε Μελᾶ.

§36Γ. ΜΕΛΑΣ. Μὰ εἶπον ἐγὼ πὼς δὲν εἶναι ἀκριβῆ, κύριε Πρόεδρε; Ἐγὼ σᾶς λέγω μόνον· προσέξατε τὸ ἄλλο σκέλος. Αὐτὸ μόνον σᾶς λέγω.

§37Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Ποῖον εἶναι τὸ ἄλλο σκέλος;

§38Γ. ΜΕΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἐρωτᾶτε ἐμένα ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τότε δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς ἐρωτήσω καὶ ἐγώ. Καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ἐνάγουσα. Τρὶς προσέφυγεν ἐκεῖ δι’ ὑπόθεσιν τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν θὰ ὑποστηρίξω ἐγώ, ὅτι εἶναι ἀποκλειστικῶς ἐσωτερικὸς ὁ χαρακτήρ, ἀλλ’ οὔτε ποτὲ θὰ ὑποστηρίξω, ὅτι εἶναι ἀποκλειστικῶς ἐξωτερικὸς ὁ χαρακτήρ, ἀλλ’ ἡ ὁποία μετέχει καὶ τῶν δύο. Λέγω, προσέξατε, διότι συνέβη τοῦτο, ὅτι ὁ ἐσωτερικὸς χαρακτὴρ ἀκριβῶς παρενεβλήθη καὶ προσετέθη ...... (δὲν ἠκούσθη) ...... Προσέξατε, κ. Πρόεδρε. Καί, διὰ νὰ φθάσω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ἀγορεύσεώς μου, νομίζω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, μακρὰν τοῦ νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Χώραν τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ὑποτίθεται ὅτι παρ’ αὐτῆς πρέπει νὰ ἀναμένῃ — καὶ δικαιοῦται νὰ ἀναμένῃ — εἶναι Κυβέρνησις ἀνίκανος ἐξ αὐτῆς τῆς συγκροτήσεώς της, ἐξ αὐτῆς τῆς ἐμφανίσεώς της, νὰ ἐκπροσωπήσῃ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ νὰ κατοχυρώσῃ τὴν Ἑλλάδα.

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μόνον ἡ δική σας εἶναι ἱκανή.

§40Γ. ΜΕΛΑΣ. Οἱ νέοι κύριοι παράγοντες τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς εὐθύνας των, ὅτι δὲν διέγνωσαν αὐτὸ τὸ στοιχειῶδες πρᾶγμα: Ὅτι, ἐὰν καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν διαδρομὴν τοῦ δεκαμήνου ἐπῆλθε μία ἀληθὴς κατάρρευσις τοῦ τέως κυβερνητικοῦ συγκροτήματος, αὕτη δὲν ἐπῆλθεν αὐτομάτως, ἀλλὰ συνεπείᾳ συρροῆς γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἔφερον — ἀτύχημα εἶναι, ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς — ἔφερον εἰς μίαν σύγκρουσιν ἐξώφθαλμον, προκλητικὴν καὶ ἀπίστευτον, αὐτὸν τοῦτον τὸν φορέα τῆς ἑλληνικῆς ἐπισήμου ἐμφανίσεως πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν μὲ ὁλόκληρον σύστημα δυνάμεων. Καὶ τὸν ἔφερον κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ περιττὸς καί, ἀληθινά, ἐπιζήμιος. Ἐννοῶ τὴν κάθοδον τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κραδαίνοντος τὰς ἀπειλὰς τοῦ VETO καὶ δὲν ἠξεύρω τί πρὸς μεγάλους παράγοντας καὶ τοῦτο τὴν στιγμὴν ποὺ ἐκρίνοντο ἀποφασιστικῶς τὰ ζητήματά μας. Ἐννοῶ τὰς δηλώσεις ἐκείνας, διὰ τῶν ὁποίων μετέτρεπε τὴν Ἑλλάδα εἰς «προπύργιον». Ἐννοῶ σωρείαν ἄλλων δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγεγραμμέναι εἰς κείμενα δημοσίων ἐγγράφων. Αὐτὰ ὅλα δὲν δημιουργοῦν κατάλληλον προσωπικότητα εἰς τὸν ἐπίσημον ἐκπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸ ἐξωτερικόν. Αὐτὰ ὅλα προσδίδουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον, τῆς ὁποίας ἐπίκεντρον καὶ ἀντικατόπτρισις πρὸς τὸ ἐξωτερικόν, εἶναι ὁ ἐκπρόσωπος, ὁ φορεὺς τῆς ἑλληνικῆς πολιτικῆς, αὐτὰ ὅλα, λέγω, τὴν καθιστοῦν ἐντελῶς ἀνίσχυρον, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ ἐπὶ τὸ συμφερώτερον διὰ τὸ Ἔθνος τὰ μεγάλα καὶ τεράστια προβλήματα, ποὺ ὀρθοῦνται.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ φέρωμεν τὸν Σοφιανόπουλον!

§42Γ. ΜΕΛΑΣ. Τὰ ἴδια ἰσχύουν δι’ ὅλους τοὺς τομεῖς, διὰ τὸν τομέα τῆς ἀσφαλείας, διὰ τὸν τομέα τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ ἄλλους, ὅπου ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις ὡραῖα πράγματα, ἀλλ’ ἀφήνει τὰ ἴδια πρόσωπα νὰ τὰ ἐφαρμόσουν. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς καθιστᾶ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν πράγματι ἀνεπίδεκτον νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι ὁ φορεὺς τῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους. Εἶναι ὁ φορεὺς τῶν ζημιῶν τοῦ Ἔθνους. Καὶ θὰ ἐχρειάζετο, παντὶ σθένει, ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Ἔθνους, μία ἀνασύστασις, τοὐλάχιστον τῆς μορφῆς της, διότι ἄλλως ἀποτελεῖ ἀτυχῆ ἐπιβουλὴν κατ’ αὐτῶν τούτων τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀποσιωπήσω γεγονότα, τὰ ὁποῖα, καὶ ἂν τὰ ἀπεσιώπων, εἶναι γνωστά. Ὀφείλει νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς εὐθύνας της καὶ νὰ σκεφθῇ κατὰ συνείδησιν, ἐὰν εἶναι ὄντως ἡ Κυβέρνησις τῶν μεγάλων περιστάσεων, τὰς ὁποίας διανύει τὸ Ἔθνος, ἐὰν εἶναι Κυβέρνησις ἱκανὴ νὰ τὰς ἀντιμετωπίσῃ. (Χειροκροτήματα).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Μακκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§44Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συζητήσεως, εἶναι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς νέας Κυβερνήσεως, τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ὁποίων ἐπηκολούθησε μακρὰ ἤδη καὶ ἐξονυχιστικὴ συζήτησις. Οὕτω μᾶς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ γνωρίσωμεν καὶ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ἀμφίβολον, ἴσως, ἀντίθεσιν, ἀλλὰ πάντως λυσσώδη ἐπίθεσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐν γνώσει καὶ τῆς θέσεως καὶ τῆς ἀντιθέσεως, εἴμεθα ἑπομένως τοποθετημένοι διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, διατυπώνοντες εἰδικὰς πρὸς αὐτὴν εἰσηγήσεις, καὶ νὰ ἀντικρούσωμεν τὴν ἀντίθεσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία, εὐτυχῶς, δι’ ἡμᾶς, ἀποδεικνύεται ἀπολύτως ἔωλος. Ἐν πρώτοις ὅμως ὀφείλομεν, κύριοι βουλευταί, νὰ χαιρετίσωμεν τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐθνικῆς συνεργασίας ὡς μίαν ἀνταπόκρισιν πρὸς ἕνα ἐθνικόν, πανελλήνιον πόθον (χειροκροτήματα) καὶ νὰ χαιρετίσωμεν καὶ τὴν ἐμφάνισιν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῆς ἑνὸς Ἕλληνος ἐπιφανοῦς, τὸν ὁποῖον, ἐὰν ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος ὠνόμασε διακεκριμένον Ξένον, ἡμεῖς θὰ ὀνομάσωμεν, ἁπλῶς διακεκριμένον Ἕλληνα. (Χειροκροτήματα). Τὸ κεντρικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ, καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος ὁλόκληρον, συνίσταται εἰς μίαν καὶ μόνην λέξιν: Ἀσφάλεια. Τὸ θέμα τῆς ἀσφαλείας πολύπλευρον ὅπως εἶναι, εἶναι ἀληθῶς τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον κρατεῖ ἐν ἀγωνίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν προσδοκίᾳ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως, ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶναι δὲ πολύπλευρον, διότι ἔχει τὴν πλευρὰν τῶν ἔξω τῶν συνόρων κινδύνων, ἔχει τὴν πλευρὰν τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ ἐντὸς τῶν πυλῶν τῆς Χώρας ἐχθροῦ, ἔχει τέλος τὴν πλευρὰν τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν οἰκονομικῶν κινδύνων τοῦ Ἔθνους. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ πολύπλευρον αὐτὸ πρόβλημα ἀντικρύζουν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, θεωροῦμεν πλήρη ἐλπίδων. Ἀλλὰ προηγουμένως θὰ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ ὀλίγας λέξεις διὰ τὸ θέμα τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων, τὸ ὁποῖον καὶ τοῦτο θίγεται ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ τὸ ὁποῖον ὁ προλαλήσας καὶ μόλις κατελθὼν τοῦ βήματος τούτου, ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτής, ἐξήτασε μὲ παρελθοντολογίαν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ τὸν ἀκολουθήσω.

§45Γ. ΜΕΛΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Ἄς μείνω μόνος. Θὰ εἶναι τιμή μου.

§46Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Αἱ ἐθνικαὶ διεκδικήσεις ἔγιναν ἀντικείμενον χειρισμοῦ ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ὑπάρχει πλέον εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ τὴν ὁποίαν ἀντικατέστησεν.....

§47Γ. ΜΕΛΑΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὸ σφουγγαράκι σας.

§48Λ. ΜΑΚΚΑΣ. ... καὶ τὴν ὁποίαν ἀντικατέστησε μία ἄλλη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὰς εὐθύνας ἀπὸ τῆς ἡμέρας καὶ μόνον τῆς συγκροτήσεώς της. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει ἐν τούτοις, εἰς ἕνα σημεῖον τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Μελᾶς, — τὸ θέμα τῆς Βορείου Ἠπείρου — νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω, μολονότι ἡ ἐπίκρισις ἀνάγεται εἰς τὸ παρελθόν, νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω κάτι τὸ σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον ἐλησμόνησεν. Ὅτι δυνάμει αὐτῆς ταύτης τῆς συμφωνίας τοῦ Πότσδαμ, τὸ θέμα τῆς Βορείου Ἠπείρου δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνταχθῇ εἰς τὴν συζήτησιν οὐδεμιᾶς τῶν συνθηκῶν τῆς εἰρήνης, αἱ ὁποῖαι ἤδη συνεζητήθησαν καὶ διετυπώθησαν, οὔτε κἂν εἰς τὰς συνθήκας τῆς εἰρήνης, αἱ ὁποῖαι κατ’ αὐτὰς πρόκειται νὰ ἀρχίσουν συζητούμεναι, τῆς Αὐστρίας καὶ τῆς Γερμανίας. Ἀνάγεται εἰς μίαν περίπτωσιν ἄλλων θεμάτων, ἀνάγεται εἰς τὴν συμφωνίαν τοῦ Πότσδαμ, ἡ ὁποία ὁρίζει ἄλλην κατηγορίαν ὅλων τῶν ἄλλων ἐπιδίκων καὶ ἐπιμάχων ἐκκρεμῶν διεθνῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν τὴν λύσιν των μετὰ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων τῶν συσχετιζομένων μὲ τοὺς πέντε λαούς, αἱ μετὰ τῶν ὁποίων συνθῆκαι ἐγένοντο, καὶ μὲ τοὺς δύο ἄλλους λαούς, αἱ μετὰ τῶν ὁποίων συνθῆκαι ἤδη ἀρχίζουν νὰ συζητοῦνται. Ἑπομένως, τὸ ζήτημα ὁπωσδήποτε θὰ ἐξετασθῇ. Καὶ ὄχι μόνον θὰ ἐξετασθῇ, ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ θὰ καταβληθῇ καὶ πάλιν ἀπὸ ὅλους μας καὶ οἱοιδήποτε καὶ ἐὰν εἴμεθα τότε οἱ διαχειρισταὶ τῶν ἐθνικῶν μας ζητημάτων, ἡ αὐτὴ πατριωτικὴ μέριμνα, τὴν ὁποίαν ὁ προλαλήσας θὰ κατηνάλισκεν ἐὰν εὑρίσκετο εἰς τὴν τιμητικὴν αὐτὴν θέσιν καὶ ἐὰν διεχειρίζετο αὐτὸς τὸ θέμα τῆς Βορείου Ἠπείρου. Ἀπὸ ἀπόψεως πατριωτισμοῦ, οὐδεὶς εἰς οὐδένα ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ μαθήματα.

§49Γ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν ἐπεχείρησα τοιοῦτόν τι.

§50Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ὅσον ἀφορᾶ τώρα τὸν ἄλλον παράδοξον συσχετισμόν, τὸν ὁποῖον ὁ προλαλήσας ἔκαμε μεταξὺ τῆς εὐθύνης, ὅπως ὠνόμασε, τῆς βαρυτάτης μάλιστα εὐθύνης, ὅπως τὴν κατελόγισε, τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος κατὰ Ὀκτώβριον ἢ Σεπτέμβριον 1944, ἐκ τῆς ἀποτυχούσης μικρᾶς ἐπιχειρήσεως τὴν ὁποίαν ἐλάχιστα Ἄγγλοι στρατιῶται....

§51Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἕνα τάγμα.

§52Λ. ΜΑΚΚΑΣ. ... ἐπεδίωξαν εἰς τὴν Βόρειον Ἤπειρον, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ παραδώσω τὸ θέμα αὐτὸ εἰς τὸν φαιδρὸν καὶ μόνον σχολιασμόν. (Χειροκροτήματα).

§53Γ. ΜΕΛΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν;

§54Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δικαίωμά μου εἶναι νὰ μὴ σᾶς ἐπιτρέψω.

§55Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν ἔχετε γνῶσιν τῆς δυνάμεως, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα. Ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος μοῦ ἀνεκοίνωσεν τὰ γεγονότα.....

§56Λ. ΜΑΚΚΑΣ. (Ἐν ὀργῇ). Μὴ μὲ διακόπτετε, σᾶς παρακαλῶ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§57Γ. ΜΕΛΑΣ. Εἶσθε φαιδρότερος τοῦ φαιδροῦ. (Θόρυβος, φωναί, κωδωνοκρουσίαι). Εἶσθε φαιδρότατος! (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§58Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Διότι αὐτό, κύριοι, εἶναι αὐτόχρημα κωμικόν: Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς τὸν κ. Μελᾶν καὶ εἰς ὅλους, ὅτι πολλαὶ στρατιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις, γενόμεναι καὶ μὲ πολὺ ὀγκωδεστέρας στρατιωτικὰς δυνάμεις, ἀπὸ τὴν αὐτὴν μεγάλην καὶ φίλην μας σύμμαχον, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Μελᾶς, ἀπέτυχον, ὅπως ἡ τῆς Λέρου καὶ ὅπως εἰς τὸν ἄλλον πόλεμον ἡ τῶν Δαρδανελλίων, εἶναι τραγικὸν καὶ κωμικὸν συγχρόνως νὰ καταλογίζωνται εὐθῦναι εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τότε δὲν διέθετε ἄλλας δυνάμεις παρὰ τὰς δυνάμεις τοῦ Ρίμινι (χειροκροτήματα), νὰ καταλογίζωνται εὐθῦναι διὰ τὴν μὴ πραγματοποίησιν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Βορείου Ἠπείρου (χειροκροτήματα), καθ’ ἣν μάλιστα στιγμὴν γνωρίζομεν ὅλοι καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Στρατηγοῦ Ζέρβα — διότι εὑρισκόμην τότε κατὰ σύμπτωσιν ἐπὶ τόπου εἰς τὴν Ἤπειρον εἰς ἄλλην θέσιν, παραλλήλως ἐργαζόμενος μὲ τὸν Στρατηγὸν Ζέρβαν — (χειροκροτήματα), ὅτι τὸν Στρατηγὸν Ζέρβαν καὶ τὰς δυνάμεις εἶχον περιζώσει πανταχόθεν αἱ δυνάμεις τοῦ ΕΑΜ τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ ΕΑΜ τοῦ Ἀλβανικοῦ, συμπραττόντων ἐν συνεργασίᾳ ἐναντίον τῆς Ἐθνικῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐὰν ἐγνωρίζατε ὀλίγην ἱστορίαν τῶν ἡμερῶν ἐκείνων, θὰ ἐγνωρίζατε ὅτι εἶχον συμπέσει αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι μὲ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμφωνίας τῆς Γκαζέρτας κατὰ τὴν ὁποίαν συμφωνίαν εἶχον ληφθῆ σοβαρώταται καὶ ἐπιμελέσταται καὶ ἀτυχέσταται συγχρόνως ἐκ μέρους τοῦ Ἀγγλικοῦ Ἀνωτάτου Στρατηγίου ἀποφάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ὄχι μόνον καμμία ἐκστρατεία ἀπελευθερωτικὴ δὲν μποροῦσε νὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν ἄοπλον τότε Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ τῆς Λευκάδος ἀκόμη — καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ πάλιν τὴν μαρτυρίαν τοῦ Στρατηγοῦ Ζέρβα — ἐζητεῖτο ἀπὸ τὸ Ἀγγλικὸν Στρατηγεῖον ἡ παράδοσις εἰς τὸν Στρατηγὸν Σαράφην. (Χειροκροτήματα). Καὶ θὰ ἤθελον κατ’ ἰδίαν, διότι δὲν μοῦ ἀρέσει δημοσίᾳ νὰ περιαυτολογῶ, νὰ σᾶς ἔλεγον, κύριε συνάδελφε, τί προσπάθεια κατεβλήθη τότε ἀπέναντι τοῦ ἀνωτάτου Ἀγγλικοῦ Στρατηγείου, διὰ νὰ ἀποσοβηθῇ ἡ ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ Ὀκτωβρίου 1944 διαταχθεῖσα μεταβίβασις τῆς νήσου Λευκάδος ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Στρατηγοῦ Ζέρβα ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Στρατηγοῦ Σαράφη. Ἐὰν ἐγνωρίζατε ταῦτα, κύριε συνάδελφε, ἢ ἐὰν τὰ ἐνθυμῆσθε, δὲν θὰ ἀπεδίδετε μομφὴν εἰς ἕνα ἐκ τῶν ἐνθερμοτάτων πατριωτῶν τῆς συγχρόνου Ἑλλάδος, τὸν Γεώργιον Παπανδρέου. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων), ὅτι ἠμέλησε τὸ καθῆκον του ἀπέναντι τῆς Βορείου Ἠπείρου. Ἐὰν τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου παραμένῃ ἀνοικτόν, παραμένει ἀνοικτὸν καὶ ἓν ἕτερον μέγα ἐθνικὸν θέμα, διὰ τὴν διὰ πρώτην φορὰν τοποθέτησιν τοῦ ὁποίου ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν Κυβερνητικῶν δηλώσεων, ἀπευθύνω θερμότατα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συγχαρητήρια. Πρόκειται διὰ τὴν δικαίωσιν, ὅπως ἐλπίζομεν καὶ ὅπως ποθοῦμεν ὅλοι, τοῦ μεγάλου μας ὀνείρου τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν Κύπρον. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Αὐτὸ τὸ ἐλησμόνησαν οἱ προλαλήσαντες. Εὐτυχῶς ὅμως δὲν τὸ ἐλησμόνησεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰς τὴν προμετωπίδα τῶν ὑποσχέσεών της ἐπαγγέλλεται νὰ κάμῃ πᾶν τὸ δυνατὸν διὰ τὴν πραγμάτωσιν τοῦ διακαοῦς αὐτοῦ ἐθνικοῦ μας πόθου.

§59Γ. ΜΕΛΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν βλέπω τόσην τὴν δημοσίαν ἐκδήλωσιν καὶ ἡ Ἀποστολὴ ἐν Λονδίνῳ εὑρισκομένη, ἔχει ἐκ μέρους μου ἐπιστολὰς ποὺ τὴν εἰσήγαγον εἰς παράγοντας ἀρκετὰ ἐνδιαφέροντας διὰ τὸ ζήτημα αὐτό.

§60Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐδήλωσα ὅτι δὲν δέχομαι διακοπάς. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Μελᾶς ὡμίλησεν ἐπὶ δίωρον καὶ δὲν τὸν διέκοψε κανείς. Παρακαλῶ νὰ μὲ προστατεύσητε ἀπὸ τὰς διακοπάς.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Μελᾶν, νὰ μὴ διακόπτῃ τὸν ρήτορα.

§62Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἀλλ’ ἐθίγη ἐπίσης καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς δηλώσεις της, καὶ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν εἰς τὰς ἐπιθέσεις της, καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐρευνητικῆς ἀποστολῆς τοῦ Ο.Η.Ε. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐδήλωσα ἤδη τὰς σχετικάς μου ἀπόψεις, ὅτι ἤμην ἐκ τῶν πρώτων ποὺ συνέστησα εἰς τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Τσαλδάρην, μεταβαίνων εἰς τὴν Ἀμερικὴν νὰ διατυπώσῃ τὴν προσφυγὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, βάσει ὡρισμένου ἄρθρου τοῦ Καταστατικοῦ τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἀποστολῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Μακεδονίαν, καὶ ἐνδενομένως καὶ πέραν τῶν Ἑλληνικῶν συνόρων, ἐρευνητικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ διαπιστώσῃ τὸ δίκαιον τῆς ἑλληνικῆς ἀνησυχίας ὡς πρὸς τὰ βόρεια σύνορά της. Εὐτυχῶς εὐωδώθη ἡ σχετικὴ προσπάθεια τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, σήμερον δὲ ἀκριβῶς χαιρετίζομεν τὴν ἄφιξιν ἐν Ἑλλάδι τῶν μελῶν τῆς Διεθνοῦς ἐρευνητικῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὰ ὁποῖα εὐχόμεθα νὰ ἐπιτελέσουν τὸ πρὸς τὴν εἰρήνευσιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ κόσμου καθῆκον των καὶ συγχρόνως νὰ ἀποδώσουν δικαιοσύνην εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι, διὰ τῆς ἀποδόσεως τῆς δικαιοσύνης αὐτῆς, θὰ ἀποδοθῇ συγχρόνως καὶ τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος εἰς ἕνα θεσμόν, ὡς τοῦ Ο.Η.Ε., εἰς τὸν ὁποῖον — καὶ συμφωνῶ ἀπολύτως κατὰ τοῦτο μὲ τὸν κ. Μελᾶν — ἀποδίδομεν ὅλοι τὴν δέουσαν σημασίαν, πιστεύοντες ὅτι θὰ γίνῃ ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τῆς διεθνοῦς εἰρήνης καὶ συμφιλιώσεως. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐρευνητικῆς ἐπιτροπῆς θὰ συναντήσῃ δυσχερείας. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ κινδύνους καὶ εἶναι συνεπῶς ἀπαραίτητον μετὰ πάσης προσοχῆς — καὶ εἶμαι εὐτυχὴς ὅτι τὰς σχετικὰς ἐργασίας θὰ παρακολουθήσῃ ἐπίλεκτον μέλος τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Ι. Πολίτης — μετὰ πάσης προσοχῆς νὰ παρακολουθηθῇ ἡ λειτουργία τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐρευνητικῆς ἐπιτροπῆς ἐν Ἑλλάδι καὶ πέραν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ κίνδυνος θὰ ἦτο ἐκ τῆς ἐλλείψεως εἰλικρινείας. Διότι τὴν ἀλήθειαν δὲν τὴν φοβούμεθα ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες καὶ θὰ ηὐχόμεθα καὶ οἱ ξένοι νὰ μὴ ὑποχωρήσουν πρὸ τῆς ἀνακηρύξεως τῆς ἀληθείας, ὁσονδήποτε πικρὰ καὶ ἂν εἶναι, πρὸς ἄλλα τυχὸν Κράτη. Τὴν αὐτὴν εἰλικρίνειαν πρέπει ἐπίσης νὰ ἐκδηλώσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις, διαφωτίζουσα πλήρως τὴν ἐπιτροπὴν καὶ συγχρόνως ἀναιροῦσα τὸ περίεργον ἐκεῖνο ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἤδη ὡρισμένοι ἀντίπαλοι τοῦ Ἔθνους μας διατυπώνουν, ὅτι δῆθεν πρέπει νὰ προδοθῇ ἡ Ἑλλάς, διότι δῆθεν ἡ Ἑλλὰς προδίδει τὴν Δημοκρατίαν! Αὐτό, κύριοι, εἶναι ψεῦδος καὶ ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, ἡ πλήρης ἐλευθερία μὲ τὴν ὁποίαν συζητοῦνται ἀπὸ τοὺς χειρίστους ἐσωτερικοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος, καὶ προπαγανδίζονται τὰ πλέον ἀντεθνικὰ καὶ προδοτικὰ κηρύγματα, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, τοῦτο καὶ μόνον ἀποδεικνύει τὴν ἀπόλυτον δημοκρατικότητα ὑπὸ τὴν ὁποίαν ζῇ ἡ Ἑλλάς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων). Ἄλλωστε, τὸ καθῆκον τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, παρεμπιπτόντως καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ ἄλλων Κρατῶν ἢ καὶ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ κύριον θέμα τῆς ἀποστολῆς της εἶναι θέμα συνοριακόν, ἀπὸ τὴν ρύθμισιν τοῦ ὁποίου ἠμποροῦν μὲ καλὸν χειρισμόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔχομεν κάθε λόγον νὰ εἴμεθα πλήρεις ἐλπίδων, νὰ προέλθουν καὶ σπουδαιότατα ἀγαθὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὰ ἀγαθὰ δὲ αὐτὰ εἶναι δύο. Πρῶτον νὰ διαπιστωθῇ ἡ ἀνεπάρκεια τῶν σημερινῶν Ἑλληνικῶν συνόρων, διὰ μέσου τῶν ὁποίων διέρρευσαν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ παντοειδεῖς ἐπικουρίαι, χάρις εἰς τὰς ὁποίας ἐδημιουργήθη ἓν ψευδές, ἀσταθὲς καὶ ἀβάσιμον δῆθεν κίνημα ἐν Μακεδονίᾳ. Ἀπὸ τὸ ἄλλο δὲ μέρος, εἶναι δυνατὸν νὰ διαπιστωθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπ’ ἀρκετοὺς ἀκόμη μῆνας διατηρήσεως ἐν Ἑλλάδι μιᾶς ὑποεπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐλάμβανε τὴν ἐντολὴν ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἐπιτροπὴν καὶ ἡ ὁποία θὰ συνέχιζε τὴν ἐποπτείαν ἐπὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς Βορείου Ἑλλάδος. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζεται ἀπὸ τὸν καταστατικὸν χάρτην τοῦ Ο.Η.Ε., τὸ ἄρθρον 36 τοῦ ὁποίου εἶναι ἀρκετὰ εὐρύ, ἀρκετὰ πλατύ, ὥστε νὰ δίδῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, μετὰ τὴν ἀναφορὰν βεβαίως τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας τοῦ Ο.Η.Ε. τὸ δικαίωμα νὰ εἰσηγηθῇ καὶ νὰ ζητήσῃ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν παραμονὴν ἐν Ἑλλάδι μιᾶς κάπως μονιμωτέρας ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐποπτεύῃ ἐπὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν βορείων μας συνόρων, μέχρι μιᾶς προθεσμίας μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συνθηκῶν μετὰ τῶν βορείων μας γειτόνων, οὕτως ὥστε νὰ παρεμποδισθῇ ὁριστικῶς ἡ ἐκ τῶν ἔξω ἐπικουρία ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ κάμω καὶ μίαν παρατήρησιν, λυποῦμαι δὲ ὅτι ὁ ἀπέναντι τοῦ ὁποίου θὰ τὴν κάμω, εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπών, νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὰ ὅσα εἶπε χθές, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ ἀξιότιμος κ. Ρέντης. Ὁ κύριος Ρέντης, εἰς μίαν φράσιν, ὀλίγον αἰνιγματικήν, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἤθελα νὰ τοῦ ζητηθοῦν διευκρινίσεις, ὡμίλησε περὶ ἐνδεχομένου παροπλισμοῦ ἢ οὐδετερότητος. Δὲν γνωρίζω τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ δώσῃ εἰς τοὺς λόγους του ὁ κ. Ρέντης, ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ τονίσω, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς οὐδετερότητος εἶναι ἔννοια τελείως ἀσυμβίβαστος μὲ τὸν σημερινὸν χάρτην τοῦ Ο.Η.Ε. Ἑπομένως ἀποκλείεται — εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, δὲν τὸ ἐξετάζω — διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ κηρύξῃ ἑαυτὴν οὐδετέραν, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἦτο, τοὐλάχιστον, ἀτυχὲς ἵνα μὴ χρησιμοποιήσω βαρυτέρας λέξεις, τὸ νὰ νομισθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ παροπλισμὸς ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν τὸ παράδειγμα τοῦ ἀφοπλισμοῦ δὲν δώσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἀπὸ 40 ἐτῶν οἱ ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος συστηματικοὶ ἐπιδρομεῖς. (Χειροκροτήματα). Νὰ δώσουν τὸ παράδειγμα παροπλισμοῦ ἐκεῖνοι καὶ ἔπειτα, ἐνδεχομένως, νὰ ἀφοπλισθῶμεν καὶ ἡμεῖς.

§63Γ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ νομισθῇ, ἐπειδὴ εἶναι ἀπὼν ὁ κ. Ρέντης, ὅτι αὗται εἶναι ἀπόψεις τοῦ κ. Ρέντη.

§64Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἀπέναντι ἑπομένως τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ἐκ μέρους μας, εἶναι εἰλικρίνεια, λεπτότης καὶ εὐστροφία. Ἀλλὰ τὸ θέμα τὸ Ἑλληνικόν, δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ ἐκεῖ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ἀναπροσαρμογὴν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς εἰς τὴν ἤδη ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον διαμορφουμένην διεθνῆ κατάστασιν τοῦ κατευνασμοῦ. Εὐτυχῶς, κύριοι βουλευταί, τὰ νέφη τὰ ὁποῖα ἐπί τινα καιρὸν συνεσκότισαν τὸν παγκόσμιον ὁρίζοντα καὶ τὰ ὁποῖα καθίστων ἐπικίνδυνον τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης, διαλύονται ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον καὶ οἱ μεγάλοι νικηταὶ τοῦ τελευταίου πολέμου ὁδηγοῦνται πρὸς τὴν πολιτικὴν τῶν δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων συμβιβασμῶν. Πρὸς αὐτήν, λοιπόν, τὴν πολιτικὴν εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ προσαρμοσθῇ καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος. Διότι εἶναι ἀδύνατον καὶ ἀπαράδεκτον, κύριοι βουλευταί, οἱ μεγάλοι σύμμαχοι νὰ συμβιβάζωνται μεταξύ των καὶ νὰ μὴ διευκολύνουν θετικῶς καὶ τὸν συμβιβασμὸν τῶν λοιπῶν λαῶν μεταξύ των καὶ τῶν μικρῶν λαῶν μὲ ὅλους τοὺς μεγάλους λαούς. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ κανόνος ἐκκινῶν καὶ πιστοποιῶν συγχρόνως ὅτι, ἐξ ὅσων γνωρίζω, οὐδέποτε παρημποδίσθημεν ἀπὸ κανένα μεγάλον φίλον μας εἰς τὴν διευθέτησιν γενικωτέρων συμβιβασμῶν καὶ συνεννοήσεων καὶ μὲ ἄλλους συμμάχους, ἐκκινῶν ἀπὸ αὐτὴν τὴν βάσιν φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ὀρθότατα παρενεβλήθη εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ὁ ὅρος τῆς ἴσης φιλίας πρὸς ὅλους τοὺς μεγάλους μας συμμάχους, ζητῶ δὲ ὅπως ὁ ὅρος αὐτὸς τῆς ἴσης φιλίας λάβῃ καὶ τὸ οὐσιαστικὸν ἐκεῖνο περιεχόμενον, τὸ ὁποῖον ὅλοι εὐχόμεθα. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, μάλιστα, νὰ ἐκδηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν εὐχὴν ὅπως τὸ ταχύτερον γίνῃ μία ἐγκάρδιος ἐξήγησις καὶ συνεννόησις καὶ μὲ αὐτὴν τὴν Σοβιετικὴν Ρωσίαν, διότι καὶ εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ρωσίαν, ὁσονδήποτε μεγάλη καὶ ἂν εἶναι αὐτή, καὶ ὁσονδήποτε μικροὶ καὶ ἂν εἴμεθα ἡμεῖς, ἠμποροῦμεν καὶ θετικὰ πράγματα νὰ προσφέρωμεν, ἀλλὰ καὶ θετικὰ ἀνταλλάγματα δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν. Ἠμποροῦμεν νὰ προσφέρωμεν ἐμπορικὰς σχέσεις στενωτάτας, τὰς ὁποίας ἄλλωστε ἤδη ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἐπληροφορήθημεν, ὅτι ἤρχισεν ἐγκαινιάζουσα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς προϊόντων ἐκ Ρωσίας καὶ εἰς τὰς ὁποίας ἐμπορικὰς σχέσεις ἠμποροῦν νὰ προστεθοῦν καὶ συγκοινωνιακαὶ σχέσεις στενώτεραι καθὼς καὶ ναυτιλιακαί. Ἐπίσης δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον, ὅταν μία μεγάλη δύναμις, ὅπως ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ὑπέγραψεν εἰκοσαετῆ καὶ μελετᾷ πεντηκονταετῆ ἴσως συμφωνίαν καὶ συμμαχίαν μετὰ τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας, διατὶ καὶ ἡμεῖς δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προτείνωμεν τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς καὶ ἑκατονταετοῦς συμφώνου μὲ τὴν μεγάλην Σοβιετικὴν Δημοκρατίαν (Χειροκροτήματα). Θὰ ἐδικαιούμεθα δὲ εἰς ἀντάλλαγμα νὰ ζητήσωμεν πρῶτον, τὴν ρητὴν καὶ ἐκ μέρους τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας ἐγγύησιν τῆς ἐθνικῆς μας ἀκεραιότητος, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως καὶ τὴν δημοσίαν διαπίστωσιν τοῦ ἱστορικοῦ πλέον γεγονότος ὅτι, ὁ παρ’ ἡμῖν κομμουνισμὸς ἐπρόδωσε τὴν ἰδεολογίαν τοῦ παγκοσμίου κομμουνισμοῦ (χειροκροτήματα) καὶ ἐκ τῆς διαπιστώσεως ταύτης τῆς γενησομένης παρὰ τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας, τὴν συναγωγὴν τῶν ἀναγκαίων συμπερασμάτων. Καὶ εἰς μὲν τὰς διεθνεῖς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος εἴδομεν πῶς εἶναι νοητὴ ἡ πολιτικὴ τοῦ κατευνασμοῦ. Ἀλλὰ ζητεῖται ἀπὸ μίαν πτέρυγα τῆς Βουλῆς ἡ ἄσκησις ἀναλόγου πολιτικῆς κατευνασμοῦ καὶ μὲ τὸν ἐντὸς τῶν πυλῶν ἐχθρὸν τῆς Ἑλλάδος. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ σᾶς ἐκδηλώσω μίαν ἀπορίαν. Νομίζω, ὅτι γίνεται ἐδῶ μία σύγχυσις. Ὁ κατευνασμὸς εἶναι μία πολιτική, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ καὶ πρέπει νὰ ἐκδηλώνεται καὶ νὰ ἐκφράζεται εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ μερῶν ἰσοτίμων. Εἶναι μία πολιτική, ἡ ὁποία ἑνώνει ἰσοτίμους μερίδας. Ἀντιθέτως, ὅταν ὁ ἐχθρὸς εἶναι ἐσωτερικός, ὅταν ὁ στόχος εἶναι τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ κοινωνία συγχρόνως, οὐδεὶς δύναται οὔτε ἰσοτιμίαν νὰ ἀναγνωρίσῃ μεταξὺ τοῦ στόχου καὶ τοῦ ἐχθροῦ, οὔτε σεβασμὸν νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸν δεύτερον. Ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην, δὲν εἶναι πολιτικὴ ὁριζοντία, ὅπως ἡ τοῦ κατευνασμοῦ, ἀλλὰ πολιτικὴ κάθετος ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτή, ἡ ὁποία ἴσως ἀκόμη νὰ μὴ ἔλαβε τὸ βάπτισμα μιᾶς λέξεως, κατ’ ἐμὲ θὰ ἔπρεπε νὰ ὀνομασθῇ μὲ τὴν ἀρχαίαν καὶ γνώριμον ἐκείνην λέξιν τοῦ πειθαναγκασμοῦ. Πειθαναγκασμὸν πρέπει νὰ ἀσκήσωμεν, πειθαναγκασμὸν ἐν ὀνόματι τῆς παλαιᾶς καὶ μεγάλης σκέψεως τῶν ἀρχαίων προγόνων μας, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον καὶ ἐπίστευον ὅτι, ὁ ἐξαναγκασμὸς πρέπει νὰ γίνεται διὰ τῆς πειθοῦς, ἀλλὰ καὶ ἡ πειθὼ νὰ κατοχυρώνεται καὶ νὰ διευκολύνεται διὰ τοῦ καταναγκασμοῦ. Ἡ ἐθνικὴ ἀνάγκη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται ἐν τῷ προκειμένῳ εἰς τὴν βάσιν τοῦ πειθαναγκασμοῦ καί, ἐὰν εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ οἱ Θεοὶ πρέπει νὰ πείθωνται, εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην τῆς Ἑλλάδος ὅλοι πρέπει νὰ ὑποταχθοῦν, εἰδ’ ἄλλως, ἐπὶ ποινῇ ἐξουδετερώσεως. Ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν ἐξ ἄλλου θέμα, θὰ εἶμαι, κύριοι συνάδελφοι, βραχύτατος. Νομίζω ὅτι ὀφείλομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ χαιρετίσωμεν καὶ τὴν ἄφιξιν τῆς Ἀμερικανικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς προεδρευομένης ἀπὸ τὸν κ. Πόρτερ καὶ νὰ τονίσωμεν τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ἡ Ἑλλὰς νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν, τὴν ἀναγκαίαν καὶ εἰς αὐτὴν ὀφειλομένην ἱκανοποίησιν. Εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς παραιτήσεώς του ὁ κ. Τσαλδάρης ἔκαμε πρὸς τὴν Βουλήν, ἐτόνισε τὰς τρεῖς κατηγορίας τῶν συναφῶν ἀξιώσεων καὶ αἰτημάτων τῆς Ἑλλάδος. Θὰ ηὐχόμην ὅμως μίαν διευκρίνισιν. Ὡμίλησε περὶ πενταετοῦς σχεδίου ἀνοικοδομήσεως τὸ ὁποῖον θὰ συνεδυάζετο μὲ τὴν χρηματοδότησιν διὰ 1.346.000.000 δολλαρίων, καὶ προσέθεσε ὅτι ἐκ τούτων τὰ 600.000.000 θὰ προήρχοντο ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, πόθεν προβλέπεται ὅτι θὰ εὕρῃ τὰ ἄλλα ἡ Ἑλλάς;

§65Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Δὲν προβλέπεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ σχεδίου. Θὰ κυττάξῃ ἡ Ἑλλὰς πόθεν θὰ τὰ εὕρῃ.

§66Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν ἀποκλείεται καὶ αὐτὰ νὰ τὰ εὕρωμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ.

§67Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ἀντιπρ. Κυβερν.). Δὲν ἀποκλείεται βεβαίως.

§68Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου θὰ ἤθελον ἐξ ἄλλου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ἄγγλων βουλευτῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ οἱ Ἄγγλοι βουλευταὶ εἰσηγοῦνται σπουδαιοτάτας καὶ πολυτιμοτάτας εἰσηγήσεις καὶ ὡς πρὸς τὴν οἰκονομικήν μας ἐν γένει πολιτικήν. Θὰ ἔπρεπε, νομίζω, αἱ εἰσηγήσεις αὗται αἱ ὁποῖαι ἄριστα προσαρμόζονται πρὸς τὸ σχέδιον τῶν σημερινῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, αἱ εἰσηγήσεις αὐταὶ νὰ ληφθοῦν σοβαρώτατα ὑπ’ ὄψιν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα ἐλέγχου τῶν τιμῶν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τῶν ἐξαγωγῶν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δικαίαν καὶ αὐστηροτάτην φορολογίαν τῆς πολυτελείας, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν λύσιν τοῦ Δημοσιοϋπαλληλικοῦ ζητήματος, διὰ γενναίων ἡρωϊκῶν καὶ ριζικῶν μέτρων. Κύριοι, ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τελευταῖον θέμα, τὸ πολιτικόν. Δυστυχῶς, ἡ ἀπουσία — θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμος — τῶν περισσοτέρων ἐπιτελῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, μὲ ὑποχρεώνει ἐρήμην σχεδὸν νὰ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὸ μερικὰς σκέψεις καὶ μερικὰς φιλικωτάτας, ἄλλως τε, παρατηρήσεις. Κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διέρχεται ἀπό τινος μίαν κρίσιν συνειδήσεως. (Χειροκροτήματα).

§69Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Νομίζω ὅτι κάποιοι ἄλλοι διατρέχουν κρίσιν συνειδήσεως καὶ ξεύρετε ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ κάποιοι ἄλλοι.

§70Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ὡμίλησα περὶ κρίσεως συνειδήσεως. Ἐὰν ἡ κρίσις σας ἀπολείπῃ, εὔχομαι ποτε εἰς τὴν ζωήν σας νὰ μὴ σας ἀπολείπῃ ἡ κρίσις τῆς συνειδήσεως. Θὰ σας ὁμολογήσω, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ἦτο ἀστεῖον νὰ ἀμφισβητηθῇ ὁ βαθὺς πατριωτισμὸς ἀπὸ τὸ ἱστορικὸν πράγματι αὐτὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον κατέληξεν ἱκανῶς ἀκρωτηριασμένον διὰ μέσου τῶν ἐτῶν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν παρέμεινε νέος, ἀειθαλής, θαυμάσιος καὶ δραστηριότατος ὁ ἀρχηγός του.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ ἀκρωτηριασμὸς εἶναι ὑπὲρ τοῦ σώματος, ὅταν ἀποβάλῃ μέλη πεπτωκότα.

§72Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἀπένειμον τὸν δικαιότατον, νομίζω, αὐτὸν ἔπαινον πρὸς τὸν γηραιὸν αὐτὸν ἡγέτην, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἐὰν μόνος διηύθυνε τὸ κόμμα τοῦτο, χωρὶς νὰ ἐπηρεάζεται ἀπὸ ὡρισμένα παρασκήνια.

§73Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἀκριβῶς μόνος του διευθύνει τὸ κόμμα.

§74Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἀλλ’ οὔτε τὴν προσήλωσιν τοῦ κόμματος τούτου εἰς τὸν Κοινοβουλευτισμὸν ἀμφισβητῶ, οὔτε τὴν ἀφοσίωσίν του εἰς τὴν ἰδέαν τῆς πολιτικῆς ἐλευθερίας. Θὰ ἠδίκουν ἑαυτὸν ἐὰν ἠμφισβήτουν τὰ πράγματα ταῦτα. Ἀλλὰ συγχρόνως φοβοῦμαι ὅτι κατέχεται τὸ κόμμα τοῦτο ἀπὸ μίαν ὑπερβολικὴν αὐτοπεποίθησιν, ἡ ὁποία σᾶς ὁδηγεῖ, κύριοι, εἰς τὴν ἐπικίνδυνον σκέψιν ὅτι δύνασθε μὲ οἱονδήποτε σύμμαχον πλαισιούμενοι νὰ νικήσετε αὔριον καὶ νὰ θέσετε μεθαύριον τὸν σύμμαχον αὐτὸν ἐκποδών. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐδῶ, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ἔγκειται ἡ μεγάλη σας πλάνη, μὴ ὑποπέσετε ὁριστικώτερον εἰς τὴν πλάνην αὐτήν, προσέξατε τοὺς συμμάχους σας. Κύριοι, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπέπεσεν ἤδη καὶ ἄλλοτε εἰς αὐτὴν τὴν βαρεῖαν πλάνην. Τώρα, εὔχομαι ἀπὸ τὴν πλάνην αὐτὴν νὰ ἐξαχθῇ ἐγκαίρως καὶ νὰ συναγάγῃ τὰ ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς ἐκ τῆς πλάνης αὐτῆς ἐνδεδειγμένα συμπεράσματα. Ἐν τῷ μεταξύ, δυστυχῶς, ἡ πηγὴ τοῦ σφάλματος, δηλαδὴ ἡ αὐτοπεποίθησις ὁδηγεῖ ὡρισμένα μέλη τοῦ κόμματος εἰς τὴν διατύπωσιν σκέψεων διὰ τὰς ὁποίας τὸ ἐλάχιστον ποὺ εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ εἴπῃ, εἶναι ὅτι βαθύτατα μᾶς ξενίζουν. Οὕτω διετυπώθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπὸ ἐγκύρους ἐν τούτοις ρήτορας, ὅπως ὁ κ. Ρέντης, μία θεωρία περὶ νόμων, ἡ ὁποία εἶναι τοὐλάχιστον, παράδοξος. Νομίζω, ὅτι πᾶς τις γνωρίζει ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Ἔθνους, ἐκφραζομένη δι’ ὡρισμένων ὀργάνων του καὶ δὴ προερχομένων ἀπὸ γνησίας ἐκλογὰς καὶ λαμβάνει ἔπειτα ὡρισμένην μορφὴν διὰ τῆς ἐκδόσεως καὶ δημοσιεύσεως. Ἄλλον νόμον δὲν ἐγνώρισα καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν μπορῶ νὰ ἀντιληφθῶ ποία σειρὰ συλλογισμῶν ὡδήγησε τὸν κ. Ρέντην εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς θεωρίας περὶ πολλῶν νόμων, ἄλλων σεβαστῶν καὶ ἄλλων ὄχι, ἐνῷ τὴν γνησιότητα τῶν ἐκλογῶν οὔτε ἠμφισβήτησεν, οὔτε δύναται νὰ τὴν ἀμφισβητήσῃ, ἐφ’ ὅσον ἐγένοντο ἐπὶ Κυβερνήσεως Φιλελευθέρων. Τὴν γνησιότητα δὲ τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ, οὔτε ἠμπορεῖ οὔτε καὶ δύναται νὰ τὴν ἀμφισβητήσῃ, ἐφ’ ὅσον συμμετέχει εἰς αὐτό. Ἐν τούτοις τοὺς ἑκάστοτε ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ ἐκδιδομένους νόμους, θεωρεῖ ἄλλοτε ὡς ἰσχυρούς, ἄλλοτε ὡς ἀκύρους, ἄλλοτε ὡς ἀποτελοῦντας σοβαρὰν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ ἄλλοτε ὡς ὀλιγώτερον σοβαρούς. Ὁμολογῶ ὅτι τὸν συλλογισμὸν αὐτὸν δὲν τὸν ἐννοῶ, διότι νομίζω ἐν τῇ ἀφελείᾳ μου, ὅτι πᾶς νόμος ἐξερχόμενος τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀποτελεῖ νόμον ἐξ ἴσου σεβαστόν, τὸν ὁποῖον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καλεῖται νὰ ἐπιβάλῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ὀλίσθημα τοῦ κ. Ρέντη. Περιέπεσε καὶ εἰς ἕνα ἄλλο, ἀκόμη χειρότερον: Ἔκαμε μίαν ἀκατανόητον σύγχυσιν μεταξὺ τῆς θελήσεως τῆς πλειοψηφίας ἑνὸς λαοῦ καὶ τῆς δικτατορίας, ἀφοῦ παρελλήλισε τὴν σημερινὴν ἐν Ἑλλάδι κατάστασιν μὲ τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν Ἱσπανίαν τοῦ Φράνκο. Ὁμολογουμένως, τοῦτο λεγόμενον, μάλιστα εἰς τὰς παρούσας ἐθνικάς μας στιγμάς, καταλήγει νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀνεξήγητον καὶ ἀκατανόητον. Ἀλλὰ ὑπῆρξε καὶ τρίτον ὀλίσθημά του: Ἔκαμεν ἕνα παραλληλισμὸν μεταξὺ τῶν ἐθνικῶν κινημάτων καὶ τῆς σημερινῆς κομμουνιστικῆς ἐπαναστάσεως καὶ ὁμιλῶν περὶ τῆς ἀμνηστίας ἐλησμόνησε καὶ τὸ ἄλλο οὐσιῶδες ὅτι μετὰ τὸ κίνημα τοῦ 1935, μόνον μετὰ τὴν καταστολήν του ἐδόθη ἀμνηστία καὶ ἐζήτησε τὴν ἀπὸ τοῦδε παροχὴν γενικῆς ἀμνηστίας ἀπέναντι ἑνὸς κινήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ κίνημα ἐκεῖνο τοῦ 1935, διότι ἀποτελεῖ ἁπλούστατα αὐτόχρημα κομμουνιστικὴν ἐπανάστασιν, ἐνῷ ἐὰν τὸ κίνημα τοῦ 1935 ἐπετύγχανε, τὴν Ἑλλάδα θὰ ἐκυβέρνα, καλῶς ἢ κακῶς, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ φαντάζομαι ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχε, τοὐλάχιστον διὰ τοὺς Φιλελευθέρους, ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην θὰ διέτρεχε κανένα κίνδυνον ἡ Ἑλλάς, κυβερνωμένη ὑπ’ αὐτοῦ. Ἐὰν τοὐναντίον σήμερον, ἐπετύγχανεν ἡ κομμουνιστικὴ ἐπανάστασις, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων θὰ εὑρίσκετο καὶ αὐτὸ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς Στέππας συνοδοιποροῦν αὐτὴν τὴν φορὰν μὲ ὅλους ἡμᾶς. Πάντως, μολονότι αἱ ἀντιθέσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδηλώθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μεταξὺ τῶν ἀπόψεων τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῶν Κυβερνητικῶν ἀπόψεων, εἶναι ἀντιθέσεις μᾶλλον ὑποκειμενικῆς φύσεως, ἐν τούτοις ὀφείλομεν νὰ διαπιστώσωμεν τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνεκροτήθη ἄνευ τοῦ Κόμματος τούτου. Εἶναι τοῦτο εὐχάριστον ἢ βλαβερόν; Διαπιστώνομεν ἁπλῶς, ὅτι μεταξὺ τῶν δύο θεωριῶν αἱ ὁποῖαι ἀντεμετώπισαν ἀλλήλας κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας, τῆς θεωρίας τῆς παμψηφίας τῆς Βουλῆς, ὑπηρετούσης τὸ Ἔθνος ἐν τῇ Κυβερνήσει τῆς Χώρας καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς θεωρίας τῆς διατηρήσεως ἑνὸς κόμματος ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ, ὅπως ἐξέθεσε κατὰ τὴν προηγουμένην του ἀγόρευσιν ὁ κ. Ρέντης, διαπιστώνω ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων ἤδη ἐπεβλήθη ἡ δευτέρα ἄποψις. Παραμένει ὅμως ἆρά γε πράγματι ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἢ ὅπως λέγουν συχνὰ διὰ τοὺς ἰατρούς, πρέπει καὶ δι’ αὐτὸ νὰ εὐχώμεθα «ἀχρείαστον νὰ εἶναι». Τὸ εὔχομαι ἐγκαρδίως μὲ ὅλον τὸν κίνδυνον νὰ σᾶς λυπήσω, κύριοι, σᾶς εὔχομαι νὰ φανῆτε ἀχρείαστοι. Καὶ σᾶς τὸ εὔχομαι, ὄχι τόσον διότι δὲν θὰ ἤθελα διὰ μίαν ἔτι φορὰν τὸ ἱστορικὸν αὐτὸ Κόμμα νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ διότι ὁμολογῶ ὅτι φοβοῦμαι πολὺ τὴν διολίσθησιν εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγηθῇ. Ἐγώ, κύριοι, πρεσβεύω τὴν μίαν καὶ μόνον πραγματικὴν ἄποψιν, τῆς ἀπολύτου ἱκανοποιήσεώς μας ἀπὸ τὸ σχίσμα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα νὰ ἀποδώσῃ τοὺς καρποὺς ἐκείνους τοὺς ὁποίους καὶ ἡ σύνθεσίς της καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν αὐτῇ ὑπόσχονται καὶ ἐπιτρέπουν νὰ περιμένωμεν. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου μὲ τὰς εὐχάς μας αὐτὰς θὰ προσθέσωμεν καὶ τρεῖς ἄλλας εἰσηγήσεις καὶ παρατηρήσεις. Ἐλπίζομεν, κύριοι Ὑπουργοί, μέσα εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία μοιραίως εἶναι ἑτερογενὴς ἐν τῇ συνθέσει της, νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ πνεῦμα ἀλληλεγγύης, τὸ ὁποῖον νὰ ἐκδηλώνεται μὲ ἑνότητα πράξεων καὶ ἐνεργειῶν. Εὐχόμεθα ἐπίσης νὰ ἐπικρατήσῃ ἐν τῇ Κυβερνήσει τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοπεποιθήσεως ἐν τῇ πλήρει ἐπιγνώσει ὅτι θὰ ὑπάρχῃ ἱστορικὴ εὐθύνη βαρύνουσα τοὺς ὤμους της καὶ ὅτι μετ’ αὐτὴν εἶναι ἄδηλον ποῖον θὰ ἦτο τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος ἐὰν ἀπετύγχανεν. Ἡ ἐπιτυχία εἶναι διὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν ἐπιδίωξις, διὰ τὴν παροῦσαν ὅμως Κυβέρνησιν ἡ ἐπιτυχία εἶναι ἀνάγκη. Ἀλλὰ ἐπὶ πλέον, κύριοι, τερματίζων τὸν λόγον μου, θὰ ἤθελα νὰ εὐχηθῶ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, αὐτὴν τὴν φορὰν νὰ παραμερίσωμεν πλέον ὀλίγον τὸ πολιτικὸν θέμα. Ἄς ἀφοσιωθῶμεν εἰς τὸ ἐθνικὸν θέμα καὶ εἰς τὸ οἰκονομικὸν θέμα. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὸ πολιτικὸν θέμα! Ἀρκετὰ ἐφιλοσοφήσαμεν, κύριοι, ἂς ἀποφασίσωμεν ἐπὶ τέλους νὰ ζήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βαρβούτης ἔχει τὸν λόγον.

§76Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Θὰ ἀσχοληθῶ κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον, κύριοι βουλευταί, μὲ τὴν ἔρευναν τοῦ μέρους τῶν κυβερνητικῶν δηλώσεων, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς πολιτικήν. Διότι μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἐθίγη τὸ θέμα τοῦτο, εἶναι δὲ ἀνάγκη καὶ νὰ διερευνηθῇ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐκτεθοῦν αἱ ἐπ’ αὐτῆς ἀπόψεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Θεωρῶ ἐπὶ πλέον σκόπιμον τὴν πρόταξιν τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος, διότι ἡ προβολὴ τῶν κινδύνων ποὺ ἐπάγεται διὰ τὴν Χώραν μας, ἡ ἐπιδείνωσις τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος θὰ ὑπομνήσῃ εἰς ἡμᾶς ὅλους, εἴτε συμφωνοῦμεν, εἴτε διαφωνοῦμεν καὶ διαπληκτιζόμεθα, ὅτι κοιναὶ εἶναι αἱ τύχαι ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ τῶν ἐκτὸς αὐτῆς καὶ θὰ δημιουργηθῇ ἀτμόσφαιρα καλλιτέρας κατανοήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, ὀρθῶς προέταξε τῶν οἰκονομικῶν δηλώσεών της, τὸ σοβαρώτατον ζήτημα τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Τὸ ἐνεφάνισεν ὅμως μόνον ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἔξωθεν βοηθείας, ἤτοι ὑπὸ τὴν μίαν αὐτοῦ πλευράν. Κοινὴ εἶναι ἡ πεποίθησις καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι διὰ νὰ ἀνασυγκροτηθῇ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὰς καταστροφὰς τοῦ πολέμου καὶ τῆς κατοχῆς, ἔχει ἀνάγκην οἰκονομικῶν μέσων ἔξωθεν, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὸν τόπον. Φρονῶ, ὅμως, ὅτι ἐσφαλμένως τοποθετεῖ τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς δηλώσεις της, ἐλπίδα βοηθείας καὶ ὄχι ὡς δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος νὰ ζητήσῃ καὶ νὰ λάβῃ τὰ οἰκονομικὰ μέσα διὰ τὴν ἀνασυγκρότησίν της. Διὰ τὰς ἐδαφικὰς διεκδικήσεις, τὰς ὁριστικῶς ἀπολεσθείσας, ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὰς θεωρεῖ ἐκκρεμεῖς καὶ θὰ τὰς ἐπαναφέρῃ εἰς ἐξέτασιν, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι συντόμως θὰ κληθῇ νὰ ὑπογράψῃ ὁριστικὰς συνθήκας, πιστοποιούσας διεθνῶς τὴν ἀπώλειαν τούτων. Ἐξ ἀντιθέτου διὰ τὰς διεκδικήσεις τῶν ἐπανορθώσεων, ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται ὁριστικῶς τὴν καταδίκην καὶ περιορίζεται εἰς ἐλπίδας βοηθείας, τοῦτο δὲ ἐνῷ εἶναι ἐξουσιοδοτημένος ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῷ Συμβουλίῳ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν τεσσάρων δυνάμεων, οἱ ὁποῖοι θὰ συντάξουν τὸ σχέδιον εἰρήνης μὲ τὴν Γερμανίαν, νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ ζήτημα πρὸς ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ συνεδρίου τῶν Παρισίων καὶ νὰ ζητήσῃ αὔξησιν τοῦ καταλογισθέντος ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος μηδαμινοῦ ποσοῦ ἐπανορθώσεων εἰς βάρος τῆς Γερμανίας. Ἐπιθυμῶ, κύριοι βουλευταί, νὰ τονίσω ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα τῶν ἐπανορθώσεων, δυστυχῶς, ἀπωλέσθη κατὰ τὴν προσπάθειαν ἐπιβολῆς τοῦ βάρους τούτου εἰς τοὺς ἡττημένους, ἠμποροῦσε καὶ πρέπει νὰ τοποθετηθῇ πρὸς ἄλλην κατεύθυνσιν τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν διὰ τὰς καταστροφάς. Ὡς γνωρίζει ὁ κ. τέως Πρωθυπουργός, ὅπως καὶ οἱ κύριοι Ἀρχηγοὶ τῆς τέως ἀντιπολιτεύσεως, οἱ συμπράττοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἐπεσκέφθησαν κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον εἰς τὴν Συνδιάσκεψιν τῶν Παρισίων τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ὡς καὶ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, οὗτοι μας ἐδήλωσαν ὅτι ἐπεκράτησεν εἰς τοὺς μεγάλους συμμάχους ἡ ἄποψις ὅτι, λόγῳ τῆς ὁλοκληρωτικῆς μορφῆς τοῦ πολέμου, αἱ καταστροφαὶ εἶναι τόσον κολοσσιαῖαι, ὥστε εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐπιβληθῇ ὁλόκληρον τὸ βάρος τούτων εἰς τοὺς ἡττημένους. Ἐπεκράτησεν ὅμως περαιτέρω καὶ συγκατάβασις, κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῶν μερικῶν ἐπανορθώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπεβλήθησαν εἰς τοὺς ἡττημένους, ὑπαγορευθεῖσαι, ὡς ἐλέχθη, ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς κατοχυρώσεως τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς παγκοσμίου οἰκονομικῆς εὐσταθείας. Οἱ Σύμμαχοι ἀνέλαβον οὕτω, ἐπὶ πλέον τῶν μεγάλων των θυσιῶν εἰς τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς εἰρήνης καὶ ἕνα πρόσθετον βάρος, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ τὴν παραίτησιν τῶν ἐπανορθώσεων διὰ τὰς καταστροφάς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἠθικὸν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτόν, εἶναι τὸ νὰ φορτωθῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς τοὺς ἀσθενεῖς της ὤμους νέαν εἰσφοράν, νέαν θυσίαν, χάριν τῆς κατοχυρώσεως τῆς παγκοσμίου εἰρήνης καὶ νὰ λιμώττῃ ὁ λαός της χάριν τῆς παγκοσμίου οἰκονομικῆς εὐσταθείας.

§77Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ προσθέσω ἕνα ἐπιχείρημα; Οἱ σύμμαχοι παρητήθησαν ἀπὸ τὰς ἀξιώσεις τῶν ἐπανορθώσεων, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ ἀπηλλάγησαν ὅλων τῶν χρεῶν, ἅτινα ἔλαβον παρὰ τῆς Ἀμερικῆς, βάσει τοῦ νόμου περὶ ἐκμισθώσεως καὶ δανεισμοῦ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου.

§78Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ὀρθόν, ὀφείλεται δὲ εἰς τὴν ἀμέλειαν καὶ τῶν ἐν τῇ Μέσῃ Ἀνατολῇ Κυβερνήσεων, ὅτι δὲν ἐπεδίωξαν νὰ ἐπωφεληθοῦν τοῦ νόμου περὶ ἐκμισθώσεως καὶ δανεισμοῦ, τοῦ ὁποίου ἐπωφελήθησαν ὅλοι οἱ σύμμαχοι.

§79Χ. ΛΑΔΑΣ. Σωστόν.

§80Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπήν. Δὲν εἶναι ὀρθόν, λέγω, νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ πτωχὴ Ἑλλὰς μὲ τὴν πρόσθετον θυσίαν παραιτήσεως ἀπὸ τὰς ἐπανορθώσεις καὶ δὲν δύναται καὶ δὲν εἶναι κἂν ἀνάγκη νὰ φέρῃ τὸ βάρος αὐτό. Αἱ καταστροφαί μας εἶναι μὲν κολοσσιαῖαι ἐν συγκρίσει μὲ τὴν δυνατότητά μας, ἀλλὰ ἐν σχέσει μὲ τὰς συνολικὰς παγκοσμίους καταστροφὰς ἐκ τοῦ πολέμου, εἶναι μηδαμιναὶ καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναληφθῇ ἡ ἐπανόρθωσίς των ἀπὸ τοὺς ἡττημένους, χωρὶς τὸν κίνδυνον ἢ τὸν φόβον ὅτι τοῦτο θὰ ἠμπόδιζε τὴν οἰκονομικήν της ἀνάρρωσιν. Ὑπάρχουν μάλιστα Κράτη ἡττημένα, ὅπως ἡ Ἰταλία, τὰ ὁποῖα ἀνέρρωσαν χάρις καὶ εἰς συμμαχικὴν βοήθειαν καὶ ἔχουν θετικὰ στοιχεῖα βελτιώσεώς των ἀκόμη καὶ πέραν τοῦ προπολεμικοῦ ἐπιπέδου. Ἔχει σοβαρὰν πρακτικὴν σημασίαν τὸ ὅτι δὲν πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐμφανίζεται ζητοῦσα βοήθειαν ὡς πτωχὸς συγγενὴς διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ στηρίξῃ τὸ αἴτημά της ἐπὶ τοῦ δικαίου καὶ τῶν ἀρχῶν οὗ Χάρτου τοῦ Ἀτλαντικοῦ. Ἐφ’ ὅσον πρὸς παγίωσιν τῆς εἰρήνης καὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐσταθείας οἱ μεγάλοι σύμμαχοι ἀπήλλαξαν τοὺς ἡττημένους, πρέπει νὰ μᾶς ἱκανοποίησαν αὐτοὶ ὑποκαθιστάμενοι εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των. (Χειροκροτήματα). Ὀφείλομεν ὅθεν νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ ὡς πρὸς τὸ πολιτικὸν καὶ διαχωριστικὸν ἔρεισμα τοῦ αἰτήματός μας διὰ τὴν παροχὴν τῶν οἰκονομικῶν μέσων πρὸς ἀνασυγκρότησίν μας. Τοῦτο ἔχει μεγάλην σημασίαν, ἐφ’ ὅσον ἐμφανίσωμεν μὲ θάρρος τὰ δίκαια αἰτήματά μας καὶ τὴν κατάστασίν μας μὲ εἰλικρίνειαν καὶ μὲ συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεών μας νὰ ἐξευρεθῇ ὁ κατάλληλος τρόπος, καθ’ ὃν θὰ μᾶς δοθῇ ἡ παροχὴ αὕτη. Ἡ ὑπὸ τὸν διακεκριμένον οἰκονομολόγον κ. Πόρτερ, ἐν συνεργασίᾳ, μετὰ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἄλλων συμμάχων ἐμπειρογνωμόνων, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσῃ καὶ διαπιστώσῃ μὲ ἀντικειμενικότητα τὰς καταστροφὰς τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ Χώρα ὡς καὶ τὰς δυνατότητας τὰς ὁποίας ἔχει αὕτη καὶ νὰ ἀποδείξῃ βάσει τῶν διαπιστώσεων αὐτῶν, ποῖα καὶ πόσα μέσα πρέπει νὰ δοθοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸς ἀνασυγκρότησίν της καὶ πόσα ἐκ τούτων καὶ πότε δύναται νὰ ἐπιστρέψῃ αὕτη χωρὶς ἡ πληρωμὴ τῶν τοκοχρεωλυσίων νὰ προέρχεται ἀπὸ τὸ ὑστέρημα τῆς λιτῆς διαβιώσεως τοῦ λαοῦ μας καὶ ἀπὸ τὸ ψωμί του. Ὡς ἐμφανίζεται ἡ Κυβερνητικὴ πολιτικὴ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις εἶναι χλιαρὰ καὶ νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται σταθερά, ρεαλιστική, ἀξιοπρεπὴς καὶ φιλικὴ ἀπέναντι τῶν φίλων καὶ συμμάχων στάσις· αὕτη δὲ ἀπαιτεῖ μεγαλυτέραν ἠθικὴν δύναμιν παρὰ ἡ ἀντιμετώπισις τῶν ἐχθρῶν. Τοὺς ἐχθροὺς πολεμᾶ τις ἀδιαφορῶν διὰ τὰ πρὸς αὐτὸν αἰσθήματά τους· ἀπὸ τοὺς φίλους ὅμως ζητεῖ κατανόησιν ὡς ἀνταπόκρισιν καὶ πρέπει νὰ γνωρίζῃ νὰ τὴν ζητῇ ὡς φίλος. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη σοβαρωτάτη παράλειψις κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἀνασυγκροτήσεως, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶχον τὴν ἀξίωσιν νὰ ἦσαν λεπτομερεῖς, δὲν εἶναι ὅμως λεπτομέρεια διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν ἡ ἐσωτερικὴ πλευρά. Δὲν ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ πῶς ἐννοεῖ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ὀργάνωσιν τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας, ποίας δυνατότητας εἶχεν ἡ Ἑλλὰς νὰ συνεισφέρῃ εἰς ἐργασίαν καὶ μέσα διὰ τὴν ἀνασυγκρότησίν της καὶ μὲ ποίαν ὀργάνωσιν, σύστημα καὶ μέθοδον, διὰ νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς δώσουν τὰ οἰκονομικὰ μέσα, ὅτι ταῦτα θὰ χρησιμοποιηθῶσι καταλλήλως καὶ ὑπὲρ τοῦ συνόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Σημειῶ τὴν ἔλλειψιν ταύτην καὶ προχωρῶ περαιτέρω διὰ νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν πῶς σκέπτεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ὀξέα οἰκονομικὰ προβλήματα καὶ τῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ τῆς ἀμέσου συντηρήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἰς ὀξυτάτην μορφὴν ἐμφανίζεται τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἄνευ βοηθείας καὶ προγράμματος διὰ τὴν χρῆσιν ταύτην ἐνδέχεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ κρίσιν, οἵαν δὲν ἀντεμετώπισεν οὔτε κατὰ τὴν πολεμικὴν περίοδον οὔτε κατὰ τὴν κατοχήν. Ἡ κατάστασις τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου μὲ προϋπόθεσιν τὰς ἀναγκαίας διὰ τὸ ἔτος 1947, εἰσαγωγὰς καὶ τὰς δυνατὰς ἐξαγωγάς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εὑρίσκεται ὑπ’ ὄψει τῆς ὑπὸ τὸν κ. Πόρτερ ἐπιτροπῆς. Δὲν ἀποτελεῖ νομίζω, ἀντικοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως ἂν κάμω μερικὰς διαπιστώσεις ἐπὶ τῆς ἀσκηθείσης μέχρι σήμερον οἰκονομικῆς πολιτικῆς της καὶ μὲ τὸν σκοπὸν νὰ χρησιμεύσουν καὶ αὗται διὰ τὴν κατεύθυνσιν τῆς διαδεχθείσης αὐτὴν σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἂν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς, ἡ Κυβέρνησις ἔκλινε κατὰ τὰς μετὰ τῶν συμμάχων συζητήσεις νὰ δεχθῇ προταθεῖσαν ὑπ’ αὐτῶν συμπίεσιν τοῦ σκέλους τῶν εἰσαγωγῶν ἐκ τοῦ ὕψους εἰς τὸ ὁποῖον ὑπελόγισαν τοῦτο, βάσει τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας αἱ ἁρμόδιαι Ἑλληνικαὶ ὑπηρεσίαι, ὑπολογίζει δὲ ἐξ ἄλλου εἰς χαμηλὰ ἐπίπεδα τὸ σκέλος τῶν ἐξαγωγῶν. Ἔχει ἐξαιρετικὴν σημασίαν τὸ γεγονὸς καὶ φρονῶ ὅτι, ἡ ὀρθὴ πολιτικὴ ἐπιβάλλει ἀφ’ ἑνὸς νὰ μὴ ἐμφανίσωμεν εἰς τοὺς συμμάχους προοπτικὴν ἐξαγωγῶν χαμηλοτέραν τῆς πραγματικῆς καὶ ἀφ’ ἑτέρου αἱ ποσότητες τῶν εἰσαγωγῶν αἱ ὁποῖαι μᾶς εἶναι ἀπαραίτητοι νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὴν Χώραν, νὰ μὴ συμπιεσθοῦν. Τοῦτο ὄχι διὰ νὰ λάβωμεν περισσότερα τῶν ὅσων μᾶς ἀναγκαιοῦν, ἀλλὰ διότι ἐπαρκεῖς εἰσαγωγαὶ καλύπτουσαι τὰς πραγματικάς μας ἀνάγκας, θὰ συντελέσουν εἰς τὴν ρύθμισιν καὶ συμπίεσιν τῶν τιμῶν τῶν προϊόντων καὶ τῶν ἐγχωρίων τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις καὶ εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐμφάνισις τῶν πραγματικῶν ἐξαγωγῶν εἰς τὸ ὕψιστον δυνατὸν σημεῖον θὰ δώσουν εἰς τοὺς ξένους νὰ ἐννοήσουν ὅτι εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ ἐντείνωμεν τὴν προσπάθειαν τῆς χώρας πρὸς αὔξησιν τῶν ἰδίων της πόρων.

§81Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Συντ.). Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι· αἱ μὲν εἰσαγωγαὶ πραγματικῶς ἔχουν ὑπολογισθῆ μὲ ἕνα ρεαλισμὸν ὁ ὁποῖος ἀνεγνωρίσθη καὶ ἀπὸ τοὺς ξένους συμβούλους μας, αἱ δὲ ἐξαγωγαί, ὅπως εἴπατε, ἔχουν ὑπολογισθῆ κατὰ τρόπον, ἂς εἴπωμεν, ἰδανικὸν ὅπως προωθήσῃ τὰς ἐξαγωγὰς εἰς τὸ μεγαλύτερον δυνατὸν σημεῖον ἵνα μὴ ἐμφανίζωμεν ἔλλειμμα μεγαλύτερον τοῦ ὑπάρχοντος. Ἑπομένως ὀφείλω νὰ σᾶς καθησυχάσω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι κατὰ βάσιν.

§82Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν δήλωσιν ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν νὰ τὴν συμπληρώσητε γνωστοποιοῦντες εἰς ποῖα ποσὰ καθωρίσθησαν αἱ ἐξαγωγαί.

§83Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Συντον.). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε καίτοι εἶναι θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ κρατηθοῦν στοιχεῖα μυστικά, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ἐπανεξετασθῇ τὸ θέμα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε λέγω, νὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτοῦ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα.

§84Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι, ὁ μυστικισμὸς αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἠκολουθήθη εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων ἀπὸ ὅλας τὰς μεταπελευθερωτικὰς Κυβερνήσεις, δὲν νομίζω ὅτι ἔχει σοβαρὸν λόγον. Ἐγὼ ἐπειδὴ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν Κυβέρνησιν θὰ σᾶς ἀναφέρω τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἔχω. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει καθορίσει τὰς εἰσαγωγικὰς ἀνάγκας βάσει τῶν ποσοτήτων τῶν προπολεμικῶν εἰσαγωγῶν λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς μειώσεως τῆς ἐθνικῆς μας παραγωγῆς εἰς τὸ ποσὸν τῶν 85 ἑκατομμυρίων λιρῶν Ἀγγλίας ἤτοι 340 ἑκατομμύρια δολλάρια. Τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπελογίσθη μὲ τὰς σημερινὰς διεθνεῖς τιμὰς καὶ μὲ κάποιο μικρὸν περιθώριον διὰ τυχὸν μελλοντικὴν αὔξησιν. Ἐξ ἄλλου εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ΟΥΝΡΡΑ, αἱ εἰσαγωγαὶ ὑπολογίζονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 307 ἑκατομμυρίων δολλαρίων. Οἱ ἀριθμοὶ ἀμφοτέρων τῶν πινάκων περιλαμβάνουν εἰσακτέα εἴδη διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς εἴδη ἀντικαταστάσεως ὄχι ὅμως εἴδη ἀνασυγκροτήσεως.

§85Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Συντον.). Αἱ ὑπηρεσίαι ἔχουν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένα κονδύλια τὰ ὁποῖα ἐπανεξετάζονται καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ ἀκριβὴς λόγος ποὺ δὲν θέλω σήμερον νὰ ριψοκινδυνεύσω ἀνακοινώσεις.

§86Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι προκύπτει βλάβη ἐκ τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους ἀνακοινῶ. Ἂν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς, ἡ οἰκονομική μας ἀντιπροσωπεία εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἐγνωστοποίησεν εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ὑπολογιζόμενον πόρον ἐξαγωγῶν ἀξίας 45 ἑκατομμυρίων δολλαρίων, εἰς τὸν ποσὸν δὲ αὐτὸ ἐπιμένει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπολογίζῃ τὰς ἐξαγωγάς, ἐνῷ οἱ ξένοι καὶ αἱ ἁρμόδιαι Ἑλληνικαὶ ὑπηρεσίαι τὰς ὑπελόγιζον εἰς ποσότητας μεγαλυτέρας καὶ εἰς περισσότερα εἴδη συνολικῆς ἀξίας 90–100 ἑκατομμυρίων δολλαρίων. Νομίζω, ὅτι οἱ τελευταῖοι αὐτοὶ λογισμοὶ εἶναι περίπου ἀκριβεῖς. Σχετικῶς ἔχομεν ὅλοι γνῶσιν τῆς καταστάσεως. Αἱ ἐξαγωγαὶ ὅπως τὰς ὑπολογίζουν αἱ ὑπηρεσίαι εἶναι αἱ ἑξῆς: «Καπνὰ τόννοι 20 χιλ....... πίνακα ἐξαγωγῶν». Οἱ ξένοι ἐμπειρογνώμονες ὑπολογίζουν καὶ ἐξαγωγὴν ἐλαίου ἡ ὁποία ἐν μέρει εἶναι δυνατή. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω περισσότερα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Προχωρῶ εἰς τὸ δεύτερον θέμα τῆς ὀργανώσεως τῆς οἰκονομίας μας. Καί ἐπ’ αὐτοῦ πενιχραὶ εἶναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, αἱ ἀπόψεις αἱ περιλαμβανόμεναι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐξισώσῃ τὰς τιμὰς τῶν γεωργικῶν καὶ βιομηχανικῶν προϊόντων, θὰ ἐπιφέρῃ συμπίεσιν τῶν τιμῶν κλπ...... Ὀρθὰ εἶναι αὐτὰ καὶ ἐγκρίνονται ἐν ἀναμονῇ τῆς ἐφαρμογῆς των. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἐπιβάλλεται ἔλεγχος ἐπὶ τῆς ὅλης οἰκονομίας μας, ἀνεξαρτήτως οἰκονομικῶν δογμάτων ἐλευθέρας ἢ παρεμβατικῆς οἰκονομίας, ἀνεξαρτήτως τῆς μορφῆς τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ παγκόσμιος οἰκονομία εἰς τὰ ἀμέσως προσεχῆ ἔτη καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν κατ’ ἀνάγκην θὰ προσαρμοσθῇ καὶ ἡ ἰδική μας. Ἡ Ἑλλὰς ζῇ σήμερον ὑπὸ κατάστασιν ἐμπόλεμον, ἀντιμετωπίζει ἀνώμαλα καὶ δυσχερῆ προβλήματα καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κυβερνηθῇ οἰκονομικῶς ἄλλως παρὰ διὰ συστήματος πλήρους ἐλέγχου. Βεβαίως δὲν ὑπάρχουν ὅλαι αἱ προϋποθέσεις πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ ἐνίσχυσις ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἡ πρέπουσα καὶ ταχεῖα ἀναγγελία αὐτῆς ὑπὸ τῶν συμμάχων μας θὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν πίστιν εἰς τὴν δραχμὴν καὶ θὰ δημιουργήσῃ καλυτέρας ψυχολογικὰς συνθήκας διὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἐφαρμογὴν ἐλέγχου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμπίεσιν τῶν τιμῶν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω ὅτι, ἂν ἀκολουθηθῇ ἡ μέχρι τοῦδε ἀκολουθηθεῖσα πολιτικὴ ὄχι μόνον συμπίεσιν, ἀλλὰ ὕψωσιν τῶν τιμῶν φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἔχωμεν. Κατὰ τὸ δεκάμηνον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος αἱ τιμαὶ ἀντὶ νὰ πέσουν, ὑψώθησαν. Ὁ τιμάριθμος ὑψώθη καὶ τὸ κόστος τῆς ζωῆς ηὔξησεν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δημοσιεύει στατιστικὰ στοιχεῖα. Κατὰ τὸν τιμάριθμον ὅμως τὸν ὁποῖον κατήρτισεν ἡ Οὔνρρα, ὑπάρχει αὔξησις 20% μεταξὺ Μαρτίου καὶ Σεπτεμβρίου 1946 καὶ τοῦτο μὲ βάσιν κυρίως τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ Οὔνρρα εἰς χαμηλὰς τιμάς. Κατὰ τὸ δεκάμηνον ὅθεν αὐτὸ ἡ συμπίεσις τῶν τιμῶν ἀπέτυχε καὶ ἐσημειώθη τοὐναντίον αὔξησις μολονότι εἰσήχθησαν ἱκαναὶ ποσότητες ἐμπορευμάτων, εἰδῶν διατροφῆς καὶ ἱματισμοῦ τόσον μέσῳ τῆς Οὔνρρα, ὅσον καὶ διὰ διαθέσεως κρατικοῦ συναλλάγματος. Ταῦτα ὑπολογίζονται περίπου, βάσει στοιχείων καὶ πάλιν τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας τῆς Οὔνρρα καὶ διαφόρων Ἑλληνικῶν ὑπηρεσιῶν, ὡς ἑξῆς: α) εἰς 1.000 δισεκατομμύρια δραχμῶν, εἰσαγωγαὶ Οὔνρρα, β) 250 περίπου δισεκατομμύρια δραχμῶν δέματα ἰδιωτῶν ἐξ Ἀμερικῆς, γ) κατὰ τὸν τελευταίως κατατεθέντα πίνακα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου ἔχω ἀντίγραφον, διετέθη συνάλλαγμα δι’ εἰσαγωγὰς ἐμπορευμάτων ἐκ δολλαρίων 144 ἑκατομμυρίων μέχρι 31 Ὀκτωβρίου 1946. Ὑπολογίζεται ὅτι ἐκ τούτων ἐπραγματοποιήθησαν εἰσαγωγαὶ—στατιστικὰ στοιχεῖα ἀκριβῆ δὲν ὑπάρχουν δυστυχῶς καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἀνασυγκράτησιν μὲ ἐλλιπῆ στατιστικὴν ὑπηρεσίαν—500 δισεκατομμυρίων δραχμῶν (100 ἑκατομμύρια δολλάρια). Οὕτω ἔχομεν εἴδη εἰσαχθέντα κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἀξίας 2.000 δισεκατομμυρίων δραχμῶν. Καὶ ἡ συμπίεσις τῶν τιμῶν δὲν ἐπῆλθεν. Ἐρωτῶ, λοιπόν, εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀναγκαῖος ὁ ὁλοκληρωτικὸς καὶ πλήρης ἔλεγχος τῆς οἰκονομίας διὰ νὰ προχωρήσωμεν;

§87Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Συντον.). Ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι δὲν κάμνετε ἀντιπολίτευσιν καὶ μάλιστα ἐντυπωσιακὴν καὶ ἐπειδὴ ὑποθέτω ὅτι ἐξετάζετε τὰ θέματα ἐξ ἐπιστημονικῆς διαθέσεως καὶ προθέσεως, δι’ αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ νὰ διαιρέσετε τὰς περιόδους αὐτὰς ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμάς, ἀπὸ τὴν περίοδον Ἀπριλίου μέχρι Σεπτεμβρίου καὶ μετὰ ταῦτα μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα ὅτι μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου ἠσκήσαμεν μίαν πολιτικὴν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ὁποίας εἶναι κατάδηλα ὅπως ἐμφανίζονται εἰς τὰς στατιστικάς. Ἔκτοτε ὅμως ἄλλα γεγονότα ἐμφανίζονται. Ποῖα εἶναι αὐτά; Εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέφερε τὸ ἀνακοινωθὲν τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη κατὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ κ. Τσαλδάρη ἐξ Ἀμερικῆς, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ ἐμποδίων τὰ ὁποῖα παρεμβάλλονται εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνάρρωσιν καὶ ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας, συνεπείᾳ λόγων πολιτικῶν καὶ ἐξωοικονομικῶν. Ὑπάρχουν, συνεπῶς, τὰ ἐξωοικονομικὰ αὐτὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐν τῷ μεταξὺ παρενεβλήθησαν ὡς ἐμπόδια εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν. Ἐὰν θέλετε νὰ ἀποσαφηνίζωμεν τὰ θέματα καὶ νὰ τὰ ἐξετάζωμεν μὲ ἀντικειμενικότητα, ὀφείλομεν νὰ μὴ συγχέωμεν τὴν μίαν περίοδον μὲ τὴν ἄλλην τὴν οἰκονομικήν, ὁπότε καὶ οἱ ξένοι ἀνεγνώρισαν καὶ τὴν προσπάθειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας. Ἐὰν ἐδημιουργήθησαν ἐμπόδια, ταῦτα ὀφείλονται κάπου ἀλλοῦ. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ πρέπει νὰ ἀποδώσετε δικαιοσύνην, ὄχι εἰς ἡμᾶς, ἀλλ’ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§88Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως. Τὰ πλεῖστα τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθην εἶναι στοιχεῖα προκύπτοντα ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς Οὔνρρα εἰς τὴν ὁποίαν ἐξετάζεται ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1946, ἤτοι αἱ διαπιστώσεις μου ἀναφέρονται εἰς τὴν χρονικὴν περίοδον τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἐννοεῖτε. Ἤκουσα, κύριοι βουλευταί, τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, ὅστις δὲν ἀμφισβητεῖ τὴν ἀντικειμενικότητα τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἔφερα πρὸ τῆς Βουλῆς, νὰ ἐπικαλῆται διὰ τὴν δευτέραν ὡς τὴν χαρακτηρίζει, περίοδον ὅτι αὕτη ἐπηρεάσθη ἀπὸ αἴτια πολιτικὰ ἐξωοικονομικά. Δὲν νομίζω ὅτι τὰ αἴτια τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως εἶναι πολιτικὰ ἐξ ὁλοκλήρου. Κανὲν γεγονὸς πολιτικόν, κανὲν κίνημα ἀνταρτικὸν δὲν ἠμπόδισε τὴν αὔξησιν τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Αὕτη μὲ ἐξαίρεσιν ἑνὸς ἢ δύο κλάδων θὰ ἔπρεπε νὰ φθάσῃ ἐν τῷ συνόλῳ της τὰ προπολεμικὰ ἐπίπεδα, ὅπως τὰ ἔφθασαν ὡρισμέναι μόνον βιομηχανίαι. Ἐν τούτοις βάσει τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα δίδουν αἱ ἴδιαι αἱ βιομηχανίαι — διότι τὸ Κράτος δὲν ἔχει στατιστικὴν ὑπηρεσίαν—ἡ παραγωγὴ δὲν ὑπερβαίνει τὸ 50% τῆς προπολεμικῆς.

§89Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Συντον.). Ἐθίξατε τὸ ζήτημα τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Ἀπεφύγατε ὅμως νὰ θίξετε τὸ ζήτημα τῶν τιμῶν. Ὅταν καθιερώσαμεν τὴν συγκέντρωσιν τοῦ σίτου καὶ ὡρίσαμεν τιμὴν 1.300 δρχ. κατ’ ὀκᾶν, ὁλόκληρος ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἔσπευσε νὰ παραδώσῃ τὸ σιτάρι του. Μετὰ ταῦτα ὅμως ἤρχισαν εἰς τὴν ὕπαιθρον νὰ σημειοῦνται κρούσματα ἀναρχίας καὶ ὅταν διεκόπησαν αἱ συγκοινωνίαι καὶ κατέστη ἐπισφαλὲς τὸ προϊὸν εἰς χεῖρας τῶν παραγωγῶν, εἴδατε τὴν τιμὴν τοῦ σίτου νὰ ἀνεβαίνῃ εἰς ὕψη δυσθεώρητα καὶ νὰ σταματᾷ ἡ παράδοσις σίτου εἰς τὴν συγκέντρωσιν. Καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ἐξεκίνησε μία ὕψωσις τῶν τιμῶν. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν σᾶς πείθει ὅτι ὑπάρχουν καὶ αἴτια μὴ οἰκονομικὰ καὶ ὅτι καὶ ἄλλοι παράγοντες παρενεβλήθησαν; Προκειμένου περὶ τῶν βιομηχάνων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τὸ σοβαρώτερον ἐμπόδιον, ἦτο ἀκριβῶς ἡ ἔλλειψις ἀνταλλακτικῶν καὶ μετὰ τὸ ζήτημα τοῦ εἰδικευμένου προσωπικοῦ. Καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλακτικῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν ταῦτα νὰ εἰσαχθοῦν οὔτε ταχέως, οὔτε ἀμέσως, διότι ἡ παραγωγὴ καθυστεροῦσε. Δεύτερον, τὸ ζήτημα τοῦ εἰδικευμένου προσωπικοῦ. Χρειάζεται χρόνος ἀρκετὸς διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ παραγωγὴ εἰδικευμένου προσωπικοῦ. Συνεπῶς ὑπάρχουν τεράστια ἐμπόδια. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ὅτι ὑπάρχουν αἴτια καὶ ἄλλα πλὴν τῶν οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα παρημπόδισαν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς μας καὶ τὴν ἀπόδοσιν αὐτῆς. Ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν ὑπάρχουν πλὴν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἴπατε, αὐτὰ ἀκριβῶς τὰ ὁποῖα εἶπον. Ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν ὑπάρχει τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλακτικῶν καὶ τὸ ζήτημα τοῦ εἰδικευμένου προσωπικοῦ.

§90Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Καὶ ἡ δευτέρα διακοπὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπιβεβαιοῖ τὴν κατάστασιν ὡς σᾶς τὴν ἐνεφάνισα. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ ὅτι ἡ διασάλευσις τῆς δημοσίας τάξεως ἐπηρεάζει δυσμενῶς τὴν οἰκονομικὴν εὐστάθειαν καὶ διὰ τοῦτο μᾶς ἀπασχολεῖ τόσον πολὺ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀλλὰ ὑπάρχουν γεγονότα, τὰ ὁποῖα μαρτυροῦν ὅτι ἡ οἰκονομική μας κακοδαιμονία δὲν ὀφείλεται μόνον εἰς τὴν ἔλλειψιν δημοσίας ἀσφαλείας καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕνα καταπληκτικὸν παράδειγμα, ποὺ ἀνατρέπει τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἡ διασάλευσις τῆς δημοσίας τάξεως καὶ αἱ χείρισται συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ζοῦν οἱ γεωργοὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον, μὴ ἔχοντες οὔτε μίαν νύκτα ἀδιαταράκτου ὕπνου, δὲν ἠμπόδισαν αὐτοὺς νὰ αὐξήσουν τὴν γεωργικὴν παραγωγὴν πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι οἱ βιομήχανοι ηὔξησαν τὴν βιομηχανικήν. (Χειροκροτήματα). Οἱ γεωργοὶ οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὴν τρομακτικὴν κατάστασιν τῆς ὑπαίθρου, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ἀσφάλειαν οὔτε στὸ χωράφι των, οὔτε στὸ σπίτι των, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ὅλα τὰ ἐφόδια καὶ σκάβουν τὴν γῆν μὲ τὰ νύχια των καὶ μὲ τὰ χέρια των, ηὔξησαν τὴν παραγωγήν, ηὔξησαν καὶ τὴν ἔκτασιν τῆς καλλιεργουμένης γῆς κατὰ τὸ τρέχον γεωργικὸν ἔτος, ἐνῷ ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὕπαιθρον ἔφθασεν εἰς τὰ ὅρια τῆς ἀναρχίας.

§91Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαφορὰν τῆς βιομηχανικῆς καὶ γεωργικῆς παραγωγῆς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ παράγοντες, ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγωγήν, εἶναι ἡ φύσις, τὸ κεφάλαιον καὶ ἡ ἐργασία. Ἡ ἐργασία καὶ τὸ κεφάλαιον καὶ ἡ φύσις προκειμένου περὶ γεωργικῆς παραγωγῆς σχεδὸν ἔφθασαν εἰς τὸν ἀριθμὸν τὸν προπολεμικόν, διότι ἡ γῆ ὑπάρχει, ἡ ἰδία, τὸ κεφάλαιον............

§92Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Θὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι ἡ βιομηχανία ἐστερεῖτο κεφαλαίων καὶ πιστώσεων; Δὲν θὰ σᾶς πιστεύσῃ κανείς. Εἶχεν ἀπὸ ὅλα καὶ πρώτας ὕλας, καὶ κεφάλαια ἰδικά της, καὶ πιστώσεις εἶχε καὶ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀνταλλακτικὰ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς γεωργούς, οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον ἀκόμη δὲν ἔχουν ἀρκετὰ ἐφόδια.

§93Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Ποῦ ἦσαν τὰ κεφάλαια; Ἄν θέλετε νὰ συνεννοηθῶμεν πρέπει νὰ βάλωμεν καὶ ὡρισμένας ἀρχάς. Προπολεμικῶς τὰ βιομηχανικὰ ἐργοστάσια ἦσαν ἐν πληρότητι. Δύναται σήμερον κανεὶς νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐπανῆλθον τὰ ἐργοστάσια εἰς τὴν προπολεμικήν των κατάστασιν;

§94Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. 100% περίπου μὲ ἐλαχίστας ἐξαιρέσεις καὶ μόνον μὲ κάποιαν καθυστέρησιν εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ ἐξοπλισμοῦ των καὶ τὴν βελτίωσιν.

§95Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Ὅταν λέγετε ὅτι ἐπανῆλθον 100% ἀρνεῖσθε καὶ ἀμφισβητεῖτε τὴν πραγματικότητα, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἶναι μάταιαι αἱ συζητήσεις περὶ ἀνασυγκροτήσεως ἐφ’ ὅσον ἔχομεν βιομηχανικὰς ἐγκαταστάσεις ἀπολύτως συγκροτημένας. Δεύτερον, διὰ νὰ γίνῃ μία βιομηχανικὴ ἐπιχείρησις, χρειάζεται ἕνα Α ποσὸν μηχανικῶν ἐγκαταστάσεων ἕνα Α ποσὸν κεφαλαίων. Ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ κεφάλαια;

§96Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἡ βιομηχανικὴ παραγωγὴ ἠμποροῦσε, πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, νὰ φθάσῃ ἀσφαλῶς τὸ προπολεμικὸν ἐπίπεδον. Εἶναι τοῦτο γενικὴ πεποίθησις.

§97Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Τὸ συμφέρον τῶν βιομηχάνων ἦτο νὰ τοὺς ὠθήσῃ αὐτὸ καὶ μόνον νὰ κάνουν πλήρη τὴν παραγωγήν, τὶ ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοὺς ἠμπόδιζεν;

§98Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Οἱ βιομήχανοι ὅταν ἔχουν μίαν μικρὰν παραγωγὴν ἔχουν μεγάλας τιμάς. Εἶναι εὐνόητον τὸ συμφέρον των. Ἀλλὰ ἂς προχωρήσωμεν περαιτέρω. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιθυμῶ νὰ ἐξετάσω καὶ τὴν κυκλοφοριακὴν κατάστασιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐχρηματοδότησε τοὺς γεωργούς. Τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι.

§99ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐπλήρωσε τὴν διαφορὰν τοῦ σίτου.

§100Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἄλλο αὐτό. Ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης ἀκριβὲς ὅτι ἡ κυκλοφορία μας ηὐξήθη σημαντικῶς, καὶ εὑρισκόμεθα σήμερον πρὸ κινδύνου πληθωρισμοῦ. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μόνον τὸ χαρτονόμισμα, ὡς μέσον κυκλοφορίας καθ’ ἑαυτὸ δὲν ὑπάρχει πληθωρισμός. Τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα — δὲν ἐδημοσιεύθη δυστυχῶς ἀκόμη ἡ κατάστασις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τοῦ Δεκεμβρίου—ἀνέρχεται κατὰ τὰς πληροφορίας μου εἰς 496 δισεκατομμύρια δρχ. δηλαδὴ περίπου εἰς 3.700.000 λίρες χρυσές. Δὲν εἶναι ὅμως αὐτὴ μόνον ἡ κυκλοφορία. Εἶναι καὶ ἡ κυκλοφορία τῶν χρυσῶν λιρῶν, ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ ἐξ ἄλλου πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐγένετο μεγάλη ἀποσυμφόρησις δι’ ἐξαιρετικῶν μέσων τὰ ὁποῖα θὰ ὑπάρχουν ἐφεξῆς καὶ εἰδικῶς διὰ τῆς διαθέσεως τῶν εἰδῶν τῆς Οὔνρρα, τὰ ὁποῖα ἀπερρόφησαν 500 καὶ πλέον δισεκατομμύρια δραχμῶν διὰ τοῦ παραχωρηθέντος συναλλάγματος 750 δισεκ. δρχ. διὰ τὰς εἰσαγωγάς, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 500 δισεκατομμύρια ἐπραγματοποιήθησαν ὡς καὶ διὰ τοῦ ἀντιτίμου τῆς πωλήσεως χρυσῶν λιρῶν ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐκ 270 δισεκατομμυρίων περίπου. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἡ σταθεροποίησις ἐπωλήθησαν εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν 2.000.000 χρυσαῖ λίραι. Ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῶν 2.000.000, μέρος βέβαια ἀναλογεῖ εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς διαχειρίσεως Τσουδεροῦ, αὐτὸ δὲν εἶναι μεγαλύτερον τῶν 400.000–500.000 λιρῶν.

§101Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Εἶναι 600.000.

§102Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἔστω. 1.400.000 διετέθησαν ἀπὸ τῆς 31 Μαρτίου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου. Εὑρισκόμεθα συνεπῶς πρὸ κινδύνου πληθωρισμοῦ, ἐφ’ ὅσον ἰδίως δὲν ἔχομεν συναλλαγματικὸν ἀπόθεμα, ἡ δὲ συναλλαγματική μας κατάστασις εἶναι κρισιμωτάτη. Διὰ τοῦτο ὤφειλε, φρονῶ ἡ Κυβέρνησις, ἐμφανιζομένη εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἐκθέσῃ καὶ τὴν νομισματικὴν καὶ συναλλαγματικὴν κατάστασιν καὶ τὰ μέτρα πρὸς ἀντιμετώπισιν αὐτῆς. Πρὸς ὠφέλειάν της θὰ ἦτο, διότι ἐὰν κατώρθωνε νὰ τὴν βελτιώσῃ, πρῶτοι ἡμεῖς θὰ τῆς ἀνεγνωρίζαμεν τὴν ἐπιτυχίαν.

§103Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπ. Συντον.). Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος; Ἡ κατάστασις αὐτὴ ἤρχισε δημοσιευομένη ἀφ’ ἧς ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κατάστασις αὐτὴ εἶναι πλήρης καὶ δὲν ἀφίνει οὐδεμίαν ἀσάφειαν.

§104Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι δὲν εἶναι πλήρης ἡ κατάστασις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἀκριβής. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις τοῦ Δεκεμβρίου δὲν ἐδημοσιεύθη εἰσέτι καίτοι εὑρισκόμεθα εἰς τὰ τέλη Ἰανουαρίου. Πάντως ὁ ἀριθμὸς ποὺ ἀνέφερα διὰ τὴν κατὰ Δεκέμβριον κυκλοφορίαν βασίζεται εἰς πληροφορίας μου ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος γεγονὸς δὲ εἶναι ὅτι ἡ συναλλαγματικὴ κατάστασις τῆς χώρας εἶναι οἰκτρά, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ χαράξῃ ἔστω καὶ εἰς ὀλίγας γενικὰς γραμμάς, τὴν πολιτικήν της καὶ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πῶς ἐννοεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ σοβαρώτατον τοῦτο ζήτημα, γραμμὰς ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔλεγε καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις τὴν γνώμην της ἐὰν ἦτο σύμφωνος ἢ ὄχι. Παρατηρῶ καὶ τὴν οὐσιώδη αὐτὴν ἔλλειψιν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔρχομαι, κύριοι βουλευταί, νὰ κάμω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θὰ παρεκάλουν πρωτίστως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας διὰ τὴν μέχρι σήμερον κίνησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἐγένετο καμμία ὑπεύθυνος ἀνακοίνωσις ἀριθμῶν μέχρι σήμερον καὶ δὲν ἔχω ἄλλα στοιχεῖα, πλὴν τοῦ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς παρουσιάζει μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1946, 185, δισεκατομμύρια ἔλλειμμα, ἔναντι προϋπολογιστέων 175 δισεκατομμυρίων δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ἔχω ἀπ’ τὴν ἔκθεσιν τῆς Οὔνρρα.

§105Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέλω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν: Ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπερέβησαν τὰς προβλέψεις καὶ ὅτι ἐξακολουθοῦν νὰ εἰσπράττωνται ἱκανοποιητικῶς ὄχι μόνον τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἀλλὰ καὶ τὰ ἔκτακτα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας, νομίζω, ὅτι εἶμαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἀνακοινώσω ὅτι παρ’ ὅλον ὅτι ἠναγκάσθημεν νὰ δώσωμεν πιστώσεις πολλὰς δι’ ὅλας τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας τὰς ἀπροόπτους, αἱ ὁποῖαι ἐνεφανίσθησαν, ἐν τούτοις, δὲν νομίζω ὅτι τελικῶς θὰ ὑπερβῶμεν οὐσιαστικῶς τὸ προϋπολογισθὲν ἔλλειμμα κατὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρόοδον εἰς τὰ ἔσοδα καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμπίεσιν τῶν ἐξόδων ὥστε νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὸ ἴδιον ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος. Τοῦτο νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ μίαν οὐσιαστικὴν νίκην τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτελεῖ μίαν ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκτιμηθῇ δεόντως ἀπόψε. (Χειροκροτήματα).

§106Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἐὰν ἐμφανισθῇ αὐτὴ ἡ ἐπιτυχία τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν πραγματικότητα νὰ τὴν χειροκροτήσω. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: ἐφ’ ὅσον ὡς γνωρίζετε, ὁ προϋπολογισμὸς προβλέπει ἔσοδα τακτικὰ 600 δισεκατομμύρια μόνον, τὰ δὲ ἄλλα μέχρι τοῦ σκέλους τοῦ συνολικοῦ τῶν ἐσόδων εἶναι ἔκτακτα ἔσοδα ἐξ ὧν τὰ 460 τῆς ΕΦ–ΕΞ εἶναι λογιστικὰ διότι ἔχουν ἀντίστοιχον κονδύλιον ἐξόδων πῶς.......

§107Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Πλὴν τῆς ΕΦ–ΕΞ εἶναι καὶ ἄλλα, εἶναι περὶ τὰ 600 δισεκατομμύρια ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων.

§108Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τὶ εἰσεπράξατε ἕως τώρα, καθαρὰ ἀπὸ διάθεσιν ἐφοδίων ἐξωτερικοῦ;

§109Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Τόσα τὰ ἔχει προβλέψει ὁ προϋπολογισμός.

§110Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἴχατε προβλέψει 602 δισεκατομμύρια τακτικὰ ἔσοδα, εἴχατε προβλέψει ἐν τῷ συνόλῳ τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔσοδα 941 δισεκατομμύρια. Προσθέτετε δὲ εἰς αὐτὰ καὶ 460 δισεκατομμύρια τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξητε ἀπὸ τὴν διάθεσιν ἐφοδίων ἐξωτερικοῦ (ΕΦ–ΕΞ) τὰ ὁποῖα ὅμως εἶναι ἁπλῶς λογιστικὰ διότι καλύπτεται ἀπὸ ἴσον ποσὸν δαπανῶν διαθέσεως τῶν αὐτῶν εἰδῶν τὸ ὁποῖον φέρεται εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα.

§111Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἄλλα τὰ ἔξοδα. Ἔχομεν 400 τῆς ΕΦ–ΕΞ καὶ 240 περὶ τὰ 600 δισεκατομμύρια ἔκτακτα καὶ 600 τακτικὰ ἔσοδα.

§112Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Συμφωνοῦμεν μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὰ ἔκτακτα ἔσοδα ΕΦ–ΕΞ ἐκ 460 δισεκ. δὲν εἶναι καθαρά. Πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε ἴσα ἀντίστοιχα ἔξοδα διαθέσεως ΕΦ–ΕΞ, δηλαδὴ οὐσιαστικῶς δὲν ὑπάρχει ἔσοδον ἐκ τῆς ΕΦ–ΕΞ.

§113Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ καθαρόν. Ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει ἔσοδα καὶ ἔξοδα.

§114Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἀνεξαρτήτως τούτου, ἐκεῖνο ποὺ θέλω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι τὰ ἔκτακτα ἔσοδα τοῦ τρέχοντος προϋπολογισμοῦ κατὰ πᾶσαν πρόβλεψιν, δὲν θὰ ὑπάρχουν κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος.

§115Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἄλλη ὑπόθεσις διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἀναγνωρίζετε ὅτι ἡ ἐξέλιξις τοῦ προϋπολογισμοῦ συμβαδίζει μὲ τὰς προβλέψεις; Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§116Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν μᾶς δίδετε τοιαῦτα στοιχεῖα. Δέχομαι τὴν δήλωσίν σας ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τοῦ ἐλέγχου. Πάντως ἀπὸ τὰ μὴ ἀμφισβητούμενα στοιχεῖα ποὺ ἔχω ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς Οὔνρρα περὶ τῆς ἐξελίξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ μέχρι τῆς 30ῆς Σεπτεμβρίου 1946 ἐμφανίζεται 185 δισεκατομμ. δραχμῶν ἔλλειμμα μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης, ἤτοι διὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον. Ὅταν ἐμφανίσετε ἄλλα στοιχεῖα νεώτερα θὰ σᾶς εἴπω ἐὰν πράγματι ἔχετε δίκαιον. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ τονίσω τοῦτο: Ἐφ’ ὅσον ὁ προϋπολογισμὸς βασίζεται ἐπὶ τακτικῶν ἐσόδων ἐξ 600 δισεκ. τὰ ἔξοδά μας δὲ κατὰ τὸ ἑπόμενον οἰκονομικὸν ἔτος θὰ εἶναι κατ’ ἀναλογίαν διπλάσια ἢ ἀκριβέστερον τριπλάσια κατὰ τὸ προσεχὲς δὲ τοῦτο ἔτος δὲν θὰ ὑπάρχουν τὰ ἔκτακτα ἔσοδα ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ὁ τρέχων προϋπολογισμός, ὀφείλω νὰ ἀξιώσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις της, πῶς σκέπτεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος; Ἡ ἀξίωσις αὐτὴ εἶναι εὔλογος καὶ διὰ τὸν ἑξῆς ἐπὶ πλέον λόγον: Φοβοῦμαι μήπως χρησιμοποιηθῇ εἰς τὸ μέλλον διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν εἰς ἀγαθὰ ἢ εἰς χρῆμα διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου. Τοῦτο θὰ ἦτο ἀπαράδεκτον καὶ ἐπιθυμῶ νὰ προειδοποιήσω ἀπὸ τοῦδε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν λύσιν αὐτήν. Ὁ προϋπολογισμός μας πρέπει ἐφεξῆς νὰ καλύπτῃ τὰς τακτικάς του δαπάνας ἀπὸ τοὺς γλίσχρους ἔστω πόρους τῆς χώρας. Οἱαδήποτε μέσα ἀνασυγκροτήσεως καὶ ἂν μᾶς δώσουν οἱ φίλοι μας τὰς εἰς δραχμὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς πάρωμεν ἀπὸ τοὺς πενιχροὺς πόρους τοῦ τόπου μας. Ἐὰν χρησιμοποιήσωμεν τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δώσουν ἔξωθεν διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείματος τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν θὰ ἔχωμεν πόθεν νὰ ἀντλήσωμεν τὰς δραχμὰς αὐτάς. Μόνον μὲ τὸ εἰς δραχμὰς ἀντίτιμον τῶν ἀγαθῶν ἢ τοῦ συναλλάγματος ποὺ θὰ μᾶς δοθοῦν ἔξωθεν διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς δαπάνας τὰς λεγομένας ἐσωτερικὰς διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν. Τὰς ἄλλας θὰ τὰς ἀντιμετωπίσωμεν μὲ τὰ ἀγαθά, τὰ εἴδη καὶ τὰ μηχανήματα ποὺ θὰ μᾶς δοθοῦν καὶ πρέπει νὰ μᾶς δοθοῦν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀνασυγκροτήσεως. Διὰ τοῦτο ἀνεφέρθην εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὄχι διὰ νὰ ἀσκήσω τὸν ἔλεγχον διὰ τὸ παρελθόν, ἐπὶ τῆς πολιτικῆς μὴ ὑφισταμένης σήμερον Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διὰ νὰ κάμω προειδοποίησιν διὰ τὸ μέλλον.

§117Η. ΜΠΑΤΖΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δηλώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἤχθη ἀκόμη πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ προϋπολογισμός. (Θόρυβος).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὑπεβάλατε ἐπερώτησιν δι’ αὐτό;

§119Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Θὰ συζητήσωμεν εὐρύτερον ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σήμερον θὰ κλείσω τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἐξαγγελθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἀφοῦ ἀναφέρω ὀλίγα τινὰ διὰ τὴν φορολογιακὴν πολιτικὴν καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀναμένω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι τῆς Κυβερνήσεως, περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ πλούτου θὰ λάβουν σάρκα καὶ ὀστᾶ τὸ ταχύτερον. (Χειροκροτήματα). Ἔπρεπεν ὅμως νὰ εἶναι συνολικώτεραι καὶ μᾶλλον συγκεκριμέναι. Εἶναι καιρὸς πλέον αἱ οἰκονομικῶς ἰσχυραὶ τάξεις νὰ ἐννοήσουν ὅτι αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, ἐπιβάλλουν θυσίας πρωτίστως εἰς αὐτάς. Καὶ τοῦτο ὄχι μόνον χάριν τοῦ συνόλου ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς ἰδίας αὐτῶν σωτηρίας. Δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς πένεται ὡς σύνολον, νὰ κυκλοφοροῦν ἑκατοντάδες αὐτοκινήτων πολυτελείας νεοεισαχθέντων καὶ νὰ μὴ κινῆται, τοὐλάχιστον, ἡ φορολογικὴ μηχανὴ διὰ τὴν ἐπιβολὴν φόρου πολυτελείας ἀπαγορευτικοῦ ἢ ὑπὸ μορφὴν βαρυτάτης εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ συνόλου. Δὲν εἶναι παραδεκτὸν νὰ ἀποκομίζωνται ὑπέρογκα κέρδη ἀπὸ προνομιούχους τάξεις καὶ ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐπιβάλλεται ἡ πρέπουσα φορολογία εἰς τὰ κέρδη αὐτά, ἀλλὰ καὶ νὰ γίνωνται ἀνεκταὶ ἐμφανίσεις πολυτελείας τῶν ὀλίγων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐπὶ πλέον καὶ τὸ κακὸν ὅτι δίδουν ψευδῆ εἰκόνα τῆς οἰκονομίας τοῦ τόπου. (Χειροκροτήματα). Ἀποτελοῦν ἀπατηλὸν παραπέτασμα ποὺ κρύβει τὴν συνολικὴν πτωχείαν, εἶναι πρόκλησιν πρὸς τὴν δυστυχίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὑποφέρει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ σπινθὴρ κοινωνικῆς ἀναρχίας. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἐμφοροῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, οὔτε ἀπὸ κοινωνικὸν μῖσος, οὔτε ἀπὸ ἀνατρεπτικὰς διαθέσεις. Εὐχαριστοῦμαι, τοὐναντίον, ὅταν βλέπω καὶ αὐτοκίνητα καὶ ἄλλας ἐκδηλώσεις ἀτομικῆς εὐημερίας, ἀλλὰ ἐν τῷ πλαισίῳ σχετικῆς γενικῆς εὐημερίας καὶ εἰς ὁμαλὰς περιόδους. Σήμερον ὅμως, ἡ Χώρα στενάζει ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ἐρειπίων της. Ἐδόθη κρατικὸν συνάλλαγμα διὰ 200 αὐτοκίνητα πολυτελείας καὶ εἰσήχθησαν διὰ τῆς ὁδοῦ τοῦ λεγομένου ἰδίου συναλλάγματος πλείονα τοῦ ἀριθμοῦ τούτου. Πρέπει νὰ φορολογηθοῦν, τοὐλάχιστον, εἰς τὸ τριπλάσιον τῆς ἀξίας τοῦ αὐτοκινήτου, ἀφοῦ κακῶς ἐπετράπη ἡ εἰσαγωγή των.

§120Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἡ φορολογία περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε καὶ προβλέπεται καὶ ἐφαρμόζεται. Ἀποτελεῖ εἰδικὸν τεκμήριον ἡ ὕπαρξις τοῦ αὐτοκινήτου διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ φορολογία εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ἀποδόσεώς της. Ἄλλωστε πρέπει νὰ ἠξεύρετε ὅτι, τὰ αὐτοκίνητα τῶν ὁποίων ζητεῖτε τὴν φορολογίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ δημόσιον, δὲν ἀποτελεῖ πολυτέλειαν, διότι ἐστοίχισαν πάμφθηνα καὶ ἐκάλυψαν πολλαπλασίαν δαπάνην τοῦ δημοσίου ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν.

§121Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ θεωρῆται τὸ αὐτοκίνητον ὡς τεκμήριον διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ συνθετικοῦ φόρου. Ἡ εἰσαγωγὴ ἰδιωτικοῦ αὐτοκινήτου πολυτελείας πρέπει νὰ ἀποτελῇ κατ’ εὐθεῖαν λόγον φορολογίας εἰδικῆς καὶ δὴ βαρείας.

§122Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ὑπάρχει.

§123Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον ὑπάρχει τεκμήριον διὰ τὸν καθορισμὸν τῆς συνολικῆς προσόδου· δὲν φθάνει αὐτὸ 1) διότι ὁ συνθετικὸς φόρος εἶναι ἀμφίβολον τί θὰ ἀποδώσῃ καὶ πότε θὰ εἰσπραχθῇ καὶ 2) ἡ φορολογία ἐκ τοῦ τεκμηρίου εἶναι ἐλαχίστη. Θὰ ἔπρεπεν ὁ εἰσάγων αὐτοκίνητον νὰ πληρώνῃ διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ μόνον εἰδικὸν φόρον ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ ἔφερε διὰ τὴν ἱκανοποίησιν γενικῶν καὶ παραγωγικῶν ἀναγκῶν. Ὅταν περάσουν τὰ χρόνια αὐτὰ τὰ ἀνώμαλα, ἠμπορεῖ νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς φορολογικὴν ἀσυδοσίαν ἀκόμη διὰ τὴν χρῆσιν ἰδιωτικῶν αὐτοκινήτων, ἀλλὰ εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σφύξωμεν ὅλοι μας τοὺς ἰδίους μας χαλινούς.

§124Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι διετέθη συνάλλαγμα διὰ τὰ αὐτοκίνητα αὐτά. Ἀπὸ ποῦ ἔχετε τὴν πληροφορίαν αὐτήν; Ἀφ’ ἧς ἐγὼ ἀνέλαβα τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐξεδόθη καμμία ἄδεια διὰ κρατικὸν συνάλλαγμα. Ἀλλὰ καὶ προηγουμένως δὲν ἐξεδόθησαν ἄδειαι, παρὰ μόνον ἐντὸς τοῦ περιθωρίου, ὅπου ἀνεγράφετο ὅτι ἦτο δυνατόν. Λέγετε ἀνακριβείας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§125Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Καμμίαν ἀνακρίβειαν δὲν λέγω. Ἀνέφερον ὑπηρεσιακῆς πηγῆς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, αἱ ὁποῖαι δὲν διεψεύσθησαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαψευσθοῦν. Τὰ αὐτοκίνητα πολυτελείας διασχίζουν τοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν. Ἂν οἱ πίνακες κατατεθοῦν συντόμως, θὰ εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀναγνωρίσω τὴν πλάνην μου ἢ τὸ ἐσφαλμένον τῶν πληροφοριῶν μου. Καὶ παρὰ ταῦτα, ὅμως, τὰ αὐτοκίνητα θὰ κυκλοφοροῦν. Ἀλλ’ ἂς προχωρήσω περαιτέρω. Ὡς ὑπεστήριξα καὶ ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως, ἀντὶ τῆς φορολογίας ἐπιτηδεύματος, ἔδει νὰ ἀναπροσαρμοσθῇ ἡ φορολογία τῆς ἐκτάκτου εἰσφορᾶς (Βαρβαρέσου), ἡ ὁποία καταλλήλως ἀναπροσαρμοζομένη μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς δραχμῆς, θὰ ἀπέδιδε προσόδους ἱκανὰς εἰς τὸ Δημόσιον καὶ θὰ ἀπέβαινε φορολογία δικαία. Ἡ φορολογία αὐτὴ ἐστηρίζετο εἰς κριτήριον αὐθαίρετον, ἀναπόφευκτον ὅμως, διότι λόγῳ τῆς ἰδιοσυγκρασίας τῶν φορολογουμένων, ἣν ἐδημιούργησεν ἡ ἀνώμαλος οἰκονομικὴ κατάστασις, ἡ μηχανὴ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἀποτελεσματικῶς. Αὐθαίρετα ὅμως εἶναι καὶ τὰ κριτήρια τῆς νέας φορολογίας τοῦ ἐπιτηδεύματος. Ἐξ ἄλλου, ἂν ἦτο ἢ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἄδικος ἡ φορολογία τῆς ἐκτάκτου εἰσφορᾶς διὰ τὰς μικρὰς τάξεις, διὰ τὰς ἄλλας τάξεις, τὰς οἰκονομικῶς ἰσχυράς, ἦτο δικαία. Τὴν τυχὸν ἀδικίαν ὅμως εἰς βάρος τῶν μικροεπαγγελματιῶν, τὴν ἐξηφάνισε καὶ τὴν μετετόπισεν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἡ ἐπελθοῦσα ἔκτοτε πτῶσις τῆς δραχμῆς, διότι ὅταν ἐπεβλήθη ἡ ἔκτακτος εἰσφορά, ἡ λίρα εἶχε 10–12 χιλιάδας δραχμάς. Συνεπῶς, ἐπαγγελματίας μικρός, φορολογούμενος μὲ εἰσφορὰν 30 χιλιάδων δραχμῶν μηνιαίως, ἐπλήρωνε 3 χρυσᾶς λίρας. Μὲ τὴν πτῶσιν ὅμως τῆς δραχμῆς, ὁ αὐτὸς φορολογούμενος πληρώνει τὸ ⅕ τῆς χρυσῆς λίρας καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν τοῦ Νοεμβρίου 1945 ἐξ 60% τὸ ⅓. Ἐπρότεινον, λοιπόν, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κατ’ Αὔγουστον παρελθόντος ἔτους, ἐν συνεδρίᾳ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως, ἀντὶ τῆς φορολογίας τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, ἡ ὁποία καὶ εἰς ταλανισμὸν θὰ ὑπέβαλλε τοὺς φορολογουμένους καὶ ἐργασίαν πολλὴν θὰ ἐδημιούργει διὰ τοὺς ἐφοριακοὺς ὑπαλλήλους καὶ ἀφορμὴν εἰς χρωματισμοὺς θὰ ἔδιδε, νὰ ἀναπροσαρμόσῃ διὰ νόμου ἐξ ὀλίγων ἄρθρων τὴν φορολογίαν τῆς ἐκτάκτου εἰσφορᾶς, κατὰ τρόπον δίκαιον, δι’ αὐξήσεως τοῦ συντελεστοῦ προοδευτικῶς ἀπὸ τοῦ διπλασίου, διὰ τὴν τελευταίαν τάξιν τῶν μικρῶν ἐπαγγελματιῶν, μέχρι τοῦ 15πλασίου διὰ τὰς ἰσχυρὰς οἰκονομικὰς τάξεις. Ἡ φορολογία αὕτη, οὕτω ἀναπροσαρμοζομένη, θὰ ἐπέδιδε, τοὐλάχιστον, 150 δισεκατομμύρια δραχμῶν, δὲν θὰ ἔπληττε τοὺς μικρούς, θὰ ἦτο δικαία διὰ τοὺς μεγάλους καὶ δὲν θὰ ἀνεστάτωνε τοὺς φορολογουμένους. Νομίζω, ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν ἐνοικίων ἡ ὁποία ἐπεβλήθη καὶ πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ περαιτέρω διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου θὰ ἔπρεπεν ἐφ’ ὅσον ἐξ αὐτῆς θὰ προκύπτουν μεγάλα εἰσοδήματα ὑπὲρ μεγάλων ἰδιοκτητῶν πλειόνων ἀκινήτων, ἐχόντων καὶ ἄλλους πόρους, νὰ περιέρχεται πέραν ἑνὸς κατωτάτου ὁρίου εἰς τὸ Δημόσιον, θὰ ἔπρεπε πρὸς τοῦτο ὁ φόρος οἰκοδομῶν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου νὰ εἶναι προοδευτικὸς μὲ μικρὸν συντελεστὴν διὰ τὰ μικρὰ εἰσοδήματα, διότι εἶναι μὲν δικαία ἡ αὔξησις τοῦ ἐνοικίου καὶ ἔχουν δίκαιον οἱ μικροὶ καὶ μέσοι ἰδιοκτῆται, ὄχι ὅμως καὶ οἱ μεγάλοι, οἱ ὁποῖοι μέσα εἰς τὴν δίνην τόσων καταστροφῶν διατηροῦν τὴν ἀκίνητον περιουσίαν των καὶ ὀφείλουν νὰ ὑπομείνουν ἕνα ἢ δύο ἔτη ἀκόμη, ἄνευ μεγάλων εἰσοδημάτων. Ἐὰν δὲν ἐπιβληθοῦν αἱ φορολογίαι αὐταί, ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, πῶς θὰ αὐξήσῃ τοὺς μισθοὺς τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων, πῶς θὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν των, ὅπως ὑπεσχέθη, μὲ ποῖα ἔσοδα;

§126Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Τὸ 25% τὸ λαμβάνει τὸ Δημόσιον.

§127Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Λαμβάνει περισσότερα, ἀλλὰ τὸ ποσοστὸν εἶναι μεγάλον διὰ τὰ μικρὰ ἐνοίκια καὶ μικρὸν διὰ τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας ποὺ ἔχουν μισθωτὰς πληρώνοντας πέραν καὶ ἀπὸ τὸ θεμιτὸν μίσθωμα καὶ ἔτσι τὸ Δημόσιον δὲν εἰσπράττει ἀπὸ ἐκείνους ποὺ πρέπει. Ἐρωτῶ, λοιπόν, τὴν Κυβέρνησιν, τὸ ζήτημα τῆς ἐπιβαλλομένης καὶ ἀναγκαίας αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων, πῶς ἄλλως θὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ παρὰ διὰ φορολογίας; Καὶ ποίας φορολογίας εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐπιβάλῃ; Ἐπίσης νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ χάριν τῶν κτηματικῶν συναλλαγῶν, νὰ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα τῶν πωληθέντων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς ἀκινήτων καὶ νὰ ρυθμισθῇ κατὰ τρόπον ποὺ νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἂν ὄχι ὁλόκληρον τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας τῶν μεγάλων ἀκινήτων, τοὐλάχιστον τὸ μεγαλύτερον μέρος αὐτῆς. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι βουλευταί, νὰ ἔχωμεν ἰσοσκελισμένον προϋπολογισμὸν εἰς τὸ μέλλον. Δὲν εἶναι, δυστυχῶς, πιθανὸν ὅτι οἱ φίλοι μας θὰ μᾶς δώσουν χρήματα καὶ μέσα διὰ νὰ καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦ τακτικοῦ μας προϋπολογισμοῦ. Κρούω τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου καὶ προειδοποιῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι πρέπει ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα μὲ τὴν ἐπιβαλλομένην ἀπὸ τὴν περίστασιν σοβαρότητα. (Διακοπαί, θόρυβος). Εἶπον δικαίαν ρύθμισιν δι’ ἀκυρώσεως κατὰ τρόπον ἀποδοτικὸν καὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου· αὕτη θὰ περιλαμβάνῃ ἀκύρωσιν, ἀλλὰ μὲ ἐξαιρέσεις ἐπιβαλλομένας ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης!

§128Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐξαιρέσεις;

§129Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω τώρα. Πάντως ὑπὲρ τῶν μικρῶν.

§130Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀκύρωσις, νὰ σχισθοῦν τὰ ἐπίσημα συμβόλαια. Δὲν πρέπει νὰ λέγωνται αὐτά, νὰ καταλυθῇ ἡ ἔννομος τάξις.

§131Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ὑποστηρίζετε ὅτι πρέπει νὰ ἀκυρωθοῦν;

§132Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ναί. Πάντως σύστασιν ρυθμίσεως κάμνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§133Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ἐκκρεμεῖ ἕνας νόμος ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἀνήκετε εἰς τὸ Κόμμα ἐκεῖνο ποὺ ἔφκιασε τὸν νόμον αὐτόν, ὁ ὁποῖος εἶναι γεγονὸς ὅτι δὲν λύει τὸ ζήτημα καὶ ὅτι, ἀντιθέτως, ἐδημιούργησε μεγάλο ζήτημα. Ἐρωτᾶσθε, λοιπόν, σεῖς, ποὺ ἐκπροσωπεῖτε τὸ οἰκονομικὸν κεφάλαιον τοῦ Κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκετε, τί ὑποστηρίζετε συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου;

§134Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Σᾶς εἶπα, ρύθμισιν ταχεῖαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα.

§135Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ὄχι ἐκεῖνο ποὺ εἴπατε προηγουμένως, διὰ τὸ δημόσιον;

§136Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ ἔκαμα σύστασιν ρυθμίσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικήν της, ἂν δὲν δέχεται τὴν προτεινομένην ἀπὸ ἐμὲ ἀκύρωσιν.

§137Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν γίνεται αὐτό. Εἶναι ἀδύνατον.

§138Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν εἶδα, ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ἐὰν καὶ πῶς ἀντιμετωπίζει ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἐμπορικῶν σχέσεων μὲ τὰ Κράτη τῆς Ἠπειρωτικῆς καὶ τῆς Ν.Α. Εὐρώπης. Εἶναι καὶ τοῦτο θέμα σοβαρώτατον, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸν τόπον. Γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι τοῦτο ὑπεδείχθη καὶ εἰς τὰς ἐκθέσεις τῶν διαφόρων ξένων ἀποστολῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξήτασαν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Χώρας. Μὲ τὴν παρατήρησιν αὐτήν, τερματίζω τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἔρευνα ὅμως, κύριοι βουλευταί, τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως μὲ φέρει κατ’ ἀνάγκην καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἄλλου δεινοῦ ἐσωτερικοῦ προβλήματος, ἤτοι τῆς δημοσίας τάξεως, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ ἐπεκαλέσθη ὡς ἓν τῶν αἰτίων τῆς ἀποτυχίας τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι, πράγματι, ζωτικὸν τὸ πρόβλημα τοῦτο, κ. συνάδελφοι, τὸ δὲ οἰκονομικὸν χάος εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ Χώρα, ἀποτελεῖ ἕνα ἐπὶ πλέον λόγον νὰ τὸ ἐξετάσωμεν, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν ἀντικειμενικὰ στοιχεῖα καὶ ὄχι ὑποκειμενικὰ κριτήρια ἢ τοὺς κομματικούς μας ἕκαστος φανατισμούς. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἀντελήφθη τὴν οὐσίαν καὶ τὰ αἴτια τοῦ ἐσωτερικοῦ προβλήματος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς· διέγνωσε τὴν ἐξέλιξιν τοῦ διχασμοῦ ἀμέσως μετὰ τὰ ὀδυνηρὰ γεγονότα τοῦ Δεκεμβρίου 1944. Τὰ γεγονότα ταῦτα ἐδημιούργησαν, ἐπεξέτειναν μᾶλλον δύο ψυχώσεις ἀντιθέτους μεταξὺ τῶν λαϊκῶν μαζῶν, αἱ ὁποῖαι διὰ πάντα θέλοντα καὶ δυνάμενον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ χωρὶς προκαταλήψεις, ἦτο φανερόν, ὅτι θὰ ὡδηγοῦσαν ἀναποφεύκτως εἰς τὸ σημερινὸν κατάντημα ἂν δὲν ἐχειραγωγοῦντο ἐγκαίρως εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Δὲν ἐδίστασε τότε ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἂν καὶ γνωρίζων ὅτι αἱ ψυχώσεις αὐταὶ εἶχον καταλάβει εὐρείας μάζας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ταχθῇ ἀντιμέτωπος ἀμφοτέρων, νὰ θυσιάσῃ ἐν γνώσει τὸ κομματικὸν συμφέρον εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς εἰρηνεύσεως, ἡ ὁποία ἐπίστευεν ἔκτοτε ὅτι θὰ ἀπέβαινεν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ συνόλου. Ἠδύνατο καὶ αὐτὸς νὰ ὑποθάλψῃ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην τῶν συγκρουομένων ψυχώσεων, ἐπροτίμησεν ἐν τούτοις νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον τῶν πεποιθήσεών του, τὸν μέσον δρόμον τῆς εἰρηνεύσεως, ἐν γνώσει τῆς κομματικῆς μειώσεως ποὺ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπιφέρῃ οὗτος, λόγῳ τῆς ἐπικρατούσης ἀλλόφρονος ὀξύτητος. Σᾶς λέγω ταῦτα διὰ νὰ καταδείξω ὅτι, εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ κατευνασμοῦ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ὅλα τὰ μέλη αὐτοῦ πιστεύομεν μὲ ὅλην τὴν ψυχήν μας. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ χαρακτηρισμός, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος. Εἶπεν οὗτος, ὅτι δὲν ὑπάρχει παρὰ τὸ Ἔθνος καὶ ἡ ἀνταρσία καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι τὸ Ἔθνος. Ὑπάρχει, ἀξιότιμε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, καὶ τρίτη κατάστασις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀνταρσία, ἀλλ’ εἶναι Ἔθνος καὶ εἰρήνευσις τοῦ Ἔθνους. Καὶ τὴν τρίτην αὐτὴν κατάστασιν, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διεκήρυξε πολλαπλῶς, μὲ τὴν πίστιν ὅτι πρέπει ὁ τόπος αὐτὸς νὰ εἰσέλθῃ ἀναιμάκτως εἰς τὴν ὁμαλότητα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁμαλότητα, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν καὶ αἱ δύο ἐξωπολιτικαὶ καταστάσεις, αἱ ἐκδηλούμεναι δι’ ἐνόπλων συμμοριῶν καὶ παρακρατικῶν ὀργανώσεων, δὲν ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἔννομον πολιτικὴν ζωὴν τῆς Χώρας καὶ τὸν εἰρηνικὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὡδήγησε τὴν Χώραν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 31ης Μαρτίου. Καὶ τὴν ὡδήγησεν εἰς τὰς ἐκλογάς, παρὰ τὴν ἀντίθεσιν πολλῶν, τῶν τότε ἐν τῇ Κυβερνήσει, συνεργατῶν του, παρὰ τὴν ἀντίθεσιν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς νὰ ἀνοιχθῇ ὁ δρόμος πρὸς τὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμαλότητα. Καὶ ἔκαμε τοῦτο, ἐν γνώσει τῆς κομματικῆς φθορᾶς, τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστατο τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς. Ἐβάδισεν ἑκουσίως πρὸς τὸν Γολγοθᾶν, ὡς προσφυῶς παρετήρησεν ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπὸ τὴν παράταξιν τῆς πλειοψηφίας κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος «περὶ πολιτειακοῦ Δημοψηφίσματος». Δι’ αὐτὸ δικαιοῦται σεβασμοῦ, ὅταν διακηρύσσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ κατευνασμοῦ, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς τὴν θεωρῇ ἢ μὴ πεπλανημένην. Ἡ πίστις εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς ἀναιμάκτου εἰρηνεύσεως, ὡδήγησε περαιτέρω τὸν Ἀρχηγὸν καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ θέσῃ ἐκτὸς τῶν πολιτικῶν ἀγώνων του τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα. Μὲ τὴν ἰδίαν πίστιν, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑποστηρίζει σήμερον, ὅτι ἡ ὀρθὴ λύσις, διὰ νὰ ὁδηγηθῇ ἡ Χώρα εἰς τὴν εἰρήνευσιν, εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ κατευνασμοῦ. Τὴν ἀναγκαιότητα τῆς λύσεως αὐτῆς, δὲν ἀμφισβητεῖ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἀναγνωρίζει τὴν ἀρχὴν τοῦ κατευνασμοῦ, καὶ τὸ ἀναφέρει ρητῶς. Δὲν προχωρεῖ ὅμως εἰς πλήρη ἐφαρμογήν, ἀλλ’ ἐμφανίζεται διστακτικὴ καὶ περιορίζεται εἰς ἡμίμετρα. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας. Ἄν ἀναγνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀνάγκην τοῦ κατευνασμοῦ, ἂς βαδίσῃ μὲ πίστιν εἰς τὴν πλήρη ἐφαρμογήν του. Ἂς τὸ κάμῃ καὶ θὰ χειροκροτήσωμεν μὲ ἱκανοποίησιν τὴν ἐπιτυχίαν της. Παρετήρησα εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, διότι ἀπουσίαζον χθὲς ἀπὸ τὴν νυκτερινὴν συνεδρίασιν, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, κατέβαλε προσπάθειαν διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἰδικῆς μας πολιτικῆς καὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις. Παρέβαλε δέ, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τοῦτο, μεμονωμένας περικοπὰς τῆς ἀναγνωσθείσης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δηλώσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπορῶ, πῶς καὶ ποῦ, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἔχει μεγάλην ὀξύτητα ἀντιλήψεως, εὑρῆκε τὴν σύμπτωσιν αὐτήν. Ὑπάρχει διαφορὰ καὶ κολοσσιαία μάλιστα. Ἡ διαφορὰ δὲ αὐτὴ συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς: Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν πλήρη τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τοῦ κατευνασμοῦ. Πιστεύομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτραπῇ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος, παρὰ διὰ πλήρους εἰρηνεύσεως καὶ λήθης τοῦ παρελθόντος. Διαγινώσκομεν ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη — ἂς ὁμιλήσωμεν ἤρεμα, κύριοι συνάδελφοι, — ἐπιφέρει σύγχυσιν ἰδεολογίας καὶ ἐγκλήματος, καὶ ἐπιθυμοῦμεν, ἀμνηστεύοντες τὸ παρελθόν, νὰ ἀπομακρύνωμεν ἐφεξῆς τὸν εἰρηνικὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν ἀπὸ τὸ ἔγκλημα, νὰ σεβασθῶμεν καὶ κατοχυρώσωμεν τὸν πρῶτον καὶ νὰ πατάξωμεν μὲ ὅλην τὴν ἠθικὴν ἐπιβολὴν τοῦ νόμου τὸ δεύτερον. Δὲν εἴμεθα οὔτε κομμουνισταί, οὔτε συνοδοιπόροι. Ἔχομεν θετικὰς πεποιθήσεις καὶ ἰδίας ἀρχὰς πολιτικάς. Τοῦτο ὅμως, δὲν σημαίνει ὅτι δὲν ἀναγνωρίζομεν ἄλλας πολιτικὰς πραγματικότητας, ἔξω τῆς ἰδικῆς μας. Καὶ αἱ πραγματικότητες αὗται εἶναι ὅτι ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως εἰς ὅλα τὰ Κράτη τοῦ κόσμου καὶ συντηρητικὰ δεξιὰ κόμματα ἀλλὰ καὶ κομμουνιστικά. Τὰ κόμματα δὲ αὐτά, εἶναι σεβαστὰ ἐφ’ ὅσον ἀκολουθοῦν τὴν ἰδεολογίαν των δι’ εἰρηνικῶν μέσων· ἀπαράδεκτος εἶναι ἡ βία, ὁποθενδήποτε προβαλλομένη.

§139ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν οἱ κομμουνισταὶ ἐγκληματοῦν;

§140Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Σᾶς ἐξήγησα ἤδη· θὰ παταχθοῦν. Ὁ σκοπὸς τῆς πολιτικῆς τοῦ κατευνασμοῦ εἶναι νὰ σώσῃ τὴν Χώραν ἀπὸ τὴν αἱματοχυσίαν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀναπνεύσῃ καὶ νὰ ζήσῃ εἰρηνικὰ ὁ Ἑλληνικὸς λαός· δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συνέχισις τοῦ ἀδελφοκτόνου σπαραγμοῦ.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τοῦ κατευνασμοῦ, ἐκάματε τὴν ἀποσυμφόρησιν. Αὐτοὶ πῆραν τὰ βουνὰ ἢ ὄχι;

§142Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργολιδοκορινθίας). Ἀμφισβητεῖτε ὅτι ἡ συντήρησις τῆς εἰρήνης τοῦ λαοῦ—δι’ ἣν ὁμιλεῖτε καὶ ὡς μέσον προτείνετε τὸν κατευνασμὸν—ἀμφισβητεῖτε ὅτι ἡ συντήρησις τῆς εἰρήνης τοῦ λαοῦ εἶναι ὁ νόμος;

§143Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὁ νόμος ὀφείλει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς εἰρήνης καὶ τῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ.

§144Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργολιδοκορινθίας). Ἀμφισβητεῖτε ὅτι ὁ φορεὺς τοῦ νόμου πρέπει νὰ εἶναι τὸ Ἔθνος; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἀρνοῦνται τὸν νόμον, ποὺ δροῦν κατὰ τοῦ νόμου, δὲν πρέπει διὰ τοῦ νόμου νὰ καθυποταχθοῦν;

§145Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Βεβαίως καὶ σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπήν, κύριε συνάδελφε, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἀπευθύνετε τὸ ἐρώτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· ἐγὼ τοῦτο μόνον ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι οὐδένα Κόμμα ἢ ὁμὰς δικαιοῦται νὰ μονοπωλῇ τὸ Ἔθνος, ἡ δὲ ἀνάγκη τοῦ κατευνασμοῦ ἀπηχεῖ τὴν καθολικὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ.

§146Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργολιδοκορινθίας). Δι’ αὐτὸ σᾶς εἴπομεν, ὅτι δὲν διαφωνεῖτε, ἀλλὰ λογοπαίζετε.

§147Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνει, εἶναι ἀτελῆ καὶ διστακτικά. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ οἱονδήποτε, ὁπουδήποτε καὶ ἄν ἀνήκῃ, τὸ δικαίωμα νὰ καλύπτῃ ὑπὸ τὴν ἰδεολογίαν του πράξεις βίας. Διὰ νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν ὅμως ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ διαχωρίσωμεν τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν ἀπὸ τὸ ἔγκλημα καὶ ὁ χωρισμὸς αὐτὸς μόνον διὰ πολιτικῆς ἰσοπολιτείας καὶ κατευνασμοῦ εἶναι δυνατός. Μόνον ἐὰν σεβασθῇ τις τὴν ἰδεολογίαν καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐλευθέραν εἰρηνικὴν ἐκδήλωσίν της, εἶναι δυνατὸν νὰ πατάξῃ τὸ ἔγκλημα, διότι διὰ νὰ κατορθωθῇ τοῦτο καὶ ἐπιβληθῇ ὁ νόμος, δὲν ἀρκεῖ μόνον ἡ ὑλικὴ δύναμις, ἀλλὰ χρειάζεται πρωτίστως ἡ ἠθικὴ δύναμις, ἡ ἠθικὴ ἐπιβολή. Ἀλλοίμονον, κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν τὸ Κράτος εἰς κάθε στιγμὴν ἦτο ὑποχρεωμένον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, νὰ καταφεύγῃ εἰς τὴν βίαν. Οἱ νόμοι ἐπενεργοῦν καὶ ἐξασφαλίζουν τὴν διακυβέρνησιν τῶν λαῶν, διὰ τῆς ἠθικῆς δυνάμεως ποὺ ἀντλοῦν ἀπὸ τὴν ἀποστολὴν τοῦ Κράτους διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ συνόλου, αὕτη παρέχει τὸ ἠθικὸν ἔρεισμα τῆς εἰς πάντα νόμον περιεχομένης ἀπειλῆς τῆς βίας. (Χειροκροτήματα). Διὰ νὰ εἶναι ἀποτελεσματικὴ ἡ ἠθικὴ ἀπειλὴ τῆς βίας, εἶναι ἀνάγκη νὰ χωρίζωνται σαφῶς τὰ ὅρια τοῦ ἐγκλήματος, ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς πολιτικῆς ἰδεολογίας. Οὕτω μόνον ἐκλείπουν τὰ προσχήματα εἰς οἱονδήποτε θέλει νὰ ἐγείρῃ τὰ ὅπλα καὶ ἐπιβάλῃ τὴν βίαν ἐναντίον μικρᾶς ἢ μεγάλης μερίδος τοῦ Λαοῦ ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ Κράτους· ἐξ ἄλλου ὁ νόμος ποὺ εἶναι ὑπαγόρευσις τῆς ἠθικῆς ἀποστολῆς τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ἐφαρμόζεται πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν καὶ νὰ ἀσκῇ τὸν καταναγκασμὸν μόνον κατὰ τοῦ ἐγκλήματος, ὄχι κατὰ τῆς πολιτικῆς ἰδεολογίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσιώδης διαφορὰ τῆς πολιτικῆς μας. Πρέπει νὰ κατανοηθῇ ὅτι ὅταν τὸ ἔγκλημα συμπλέκεται, τὴν πολιτικὴν ἰδεολογίαν ἀπομονώνεται μὲ πολιτικὰ μέτρα, καὶ νὰ πατάσσεται τὸ πρῶτον μὲ δυναμικά, ἀλλὰ νόμιμα.

§148Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. (Ἀργολιδοκορινθίας). Ὁ νόμος δὲν εἶναι δυναμισμός. Ὁ δυναμισμὸς εἶναι πέραν τοῦ νόμου καὶ ἐντεῦθεν τῆς αὐθαιρεσίας. Ὁ νόμος εἶναι δίκαιος. Ἅμα τὸν θέλει τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους, δὲν εἶναι δυναμισμός.

§149Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Οὐδεὶς εἶπε τὸ ἀντίθετον. Κάθε νόμος, κύριε συνάδελφε, ἐνέχει τὸ στοιχεῖον τοῦ καταναγκασμοῦ, τὸν ὁποῖον δικαιολογεῖ ὁ περιεχόμενος εἰς αὐτὸν κανὼν δικαίου, ὁ προκύπτων ἀπὸ τὴν καθολικὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους. Ἄν καὶ πότε ὁ νόμος ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν συνείδησιν ταύτην, εἶναι ζήτημα πολιτικῆς πραγματικότητος. Διὰ νὰ ἀντιληφθῶμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν πολιτικὴν πραγματικότητα, ἀνάγκη νὰ κάμωμεν μίαν σύντομον ἀναδρομὴν εἰς τὰ γεγονότα, ἀνεπηρέαστον καὶ ἀντικειμενικήν, χωρὶς ἰδεολογικὰς προκαταλήψεις. Ἡ Χώρα μας ὑπέστη ἰσχυρὸν κλονισμόν. Ὁ δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος καὶ ἡ ἐχθρικὴ κατοχή, ἦσαν δεινὰ οἷα δὲν ἐδοκίμασε ποτὲ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Ἱστορίαν της. Ἡ ψυχικὴ ἔντασις καὶ ἡ μεγαλουργία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπῆρξεν ἀπαράμιλλος, ἀλλ’ ὁ διχασμὸς συνετάραξε τὴν ψυχικὴν ὑπόστασιν τῶν μαζῶν καὶ ἡ διεθνὴς ἀτμόσφαιρα τῶν ἀνταγωνισμῶν ὑπῆρξεν ὁ ἕτερος συντελεστής. Ἔτσι κατήντησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς ἀλληλοσπαραγμὸν καὶ διεπράχθησαν ὑπὸ τὸν ἤρεμον καὶ εἰρηνικὸν οὐρανὸν τῆς Χώρας αὐτῆς ἐγκλήματα, οἷα ποτὲ δὲν ἐγνώρισεν εἰς τὴν ἱστορίαν του τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Ποῦ ὀφείλονται ὅλα ταῦτα; Δὲν ὠφελεῖ νὰ ἀναζητήσωμεν τοὺς ὑπευθύνους ἐδῶ ἢ ἐκεῖ, ἀλλὰ τὰ κοινωνικὰ καὶ πολιτικὰ αἴτια καὶ ταῦτα εἶναι αἱ ψυχώσεις αἱ ὁποῖαι κατέλαβον ὡρισμένας τάξεις καὶ ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην.... (Φωναί, θόρυβος).

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν μόνον.

§151Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν τοῦτο. Προέχει ἡ δημιουργηθεῖσα κατάστασις καὶ ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν παρὰ μόνον εἰρηνευτικῶς, χάριν τοῦ καθολικοῦ συμφέροντος τοῦ Ἔθνους. Τὸ ἐθνικὸν οἰκοδόμημα φλέγεται καὶ ἡ πυρκαϊὰ πρέπει νὰ σβύσῃ τὸ ταχύτερον.

§152Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΟΣ. Εἶναι ἐναντίον τοῦ Ἔθνους, νὰ λέγεται ἀπὸ ἄνθρωπον, οἷος ὑμεῖς, ὅτι καὶ ἀπὸ τὰς δύο πλευρὰς διεπράχθησαν ἐγκλήματα. Μόνον ἀπὸ τὴν μίαν πλευράν.

§153ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῶν Φιλελευθέρων). Καὶ ἀπὸ τὰς δύο ἔγιναν ἐγκλήματα.

§154Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὁ καθεὶς τὰς ἀπόψεις του, ἀλλὰ ἐὰν συνεχισθῇ ἡ σημερινὴ κατάστασις, δὲν θὰ παύσουν ποτὲ τὰ ἐγκλήματα καὶ ἡ ἐκδίκησις, καὶ ὅταν εἶναι δικαία προκαλῇ ἀντεκδικήσεις, καὶ ὅσον περισσότερον ἁπλώνονται τὰ συναισθήματα ταῦτα μεταξὺ τῶν μαζῶν, τόσον ὁ κίνδυνος καθίσταται μεγαλείτερος. Ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ δοκιμασθοῦν τὰ εἰρηνικὰ μέτρα, διατὶ νὰ μὴ δοκιμασθοῦν; Εἶναι καιρὸς νὰ ἡσυχάσῃ ὁ τόπος καὶ τοῦτο δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ παρὰ μόνον διὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ κατευνασμοῦ, διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς εἰρηνεύσεως. Ἄς δοκιμάσωμεν. Ἐὰν δὲν ἐπιτύχῃ ἡ πολιτικὴ αὐτή, τότε βέβαια τὸ Κράτος περιβεβλημένον μὲ ὅλην τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν ὑλικὴν δύναμιν, θὰ ἐπιβάλῃ τὸν νόμον κατὰ τῶν ἀντιδρώντων εἰς τὴν εἰρήνευσιν.

§155Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπορ. Ναυτ.). Ἤθελα νὰ κάνω μίαν ὑπόμνησιν. Ὑπεστηρίξατε ὅτι τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως, εἰς τὴν Χώραν μας ἔχει χαρακτῆρα ἀποκλειστικὸν ἐμφυλίου πολέμου;

§156Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τελειώσατε τὴν ἐρώτησίν σας; Ὑπάρχει ἐπίθεσις ἔξωθεν· διεξάγεται ὅμως ὑπὸ τὴν μορφὴν ἐμφυλίου πολέμου.

§157Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπορ. Ναυτ.). Διότι ἐγὼ συνέπεσε νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ξένην, εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἀσφαλείας, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου προσεπάθει ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν προσφυγὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς ἀντίκρουσιν τῆς ὁποίας οἱ ἀντίδικοι τῆς Ἑλλάδος ὑπεστήριξαν ὅτι εἶναι ἐμφύλιος πόλεμος. Ὅλη ἡ ἐπιχειρηματολογία τῶν ἀντιδίκων τῆς Ἑλλάδος, τῶν φίλων ἀπὸ βορρᾶ, ἐστηρίζετο εἰς αὐτὴν τὴν βάσιν. Ἐπεκαλέσθησαν, μάλιστα, τέλος πάντων, τοιαύτας γνωμοδοτήσεις, δῆθεν Ἑλλήνων πολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι πράγματι ὑπεστήριζον, ὅτι εἶναι ἐμφύλιος πόλεμος, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἔχει καὶ τὴν ἔννοιαν προπαρασκευῆς ἐπιθετικοῦ πολέμου εἰς τὰ Βαλκάνια. Καὶ ἐπεκαλοῦντο τὴν ἐπέμβασιν τοῦ εἰρηνοφίλου Ἀμερικανικοῦ λαοῦ, πρὸς τερματισμὸν μιᾶς καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι, ἡ ὁποία ἐδημιούργει κινδύνους πυρκαϊᾶς εἰς τὰ Βαλκάνια. Λοιπόν, μίαν ἀκόμη ὑπόμνησιν θέλω νὰ σᾶς κάμω. Τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1944 ἐν τῇ μέσῃ τῆς στάσεως καὶ τῆς προδοσίας, διότι τὸ ἔγκλημα τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1944 ἔχει νομικῶς ἀναμφισβητήτως τὸν χαρακτῆρα καὶ στάσεως καὶ προδοσίας, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸν ὁποῖον τότε κατ’ ἐντολὴν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐξεπροσώπουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Παπανδρέου, ἐδήλωσεν εἰς τὸν ξένον τύπον ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Κακῶς γίνεται χρῆσις τοῦ ὅρου ἐμφύλιος πόλεμος. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἀσημάντου μειοψηφίας, ἡ ὁποία εἶναι ζήτημα ἂν ὑπερβαίνῃ τὸ 5%, ἡ ὁποία ἤγειρε τὰ ὅπλα κατὰ τοῦ Κράτους καὶ κατὰ τῆς Πατρίδος». (Χειροκροτήματα). Ἐφ’ ὅσον ἰσχυρίζεσθε, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων καὶ ὅτι πρόκειται περὶ ἐμφυλίου πολέμου, ὁ κ. Ρέντης, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, εἰς τὰς ἐφημερίδας «Ἐμπρός», «Καθημερινὴ» καὶ «Βῆμα», φέρεται δηλῶν, τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1946, ὅτι ὁ λόγος τοῦ ταξιδίου τοῦ κ. Μαύρου, Ὑφυπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τοῦ κ. Μερκούρη, Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Τάξεως, εἶναι ἡ ἀνησυχαστικὴ κατάστασις εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα. Ὑπάρχουν συμμορίαι αὐτονομιστικαὶ καὶ κομμουνιστικαὶ, αἱ ὁποῖαι φονεύουν τοὺς ἐθνικόφρονας Ἕλληνας. Παραπλεύρως, τὸ «Βῆμα», ἔχω τὴν ἐφημερίδα ἐδῶ, δημοσιεύει τὰ ψηφίσματα ὅλων τῶν ὀργανώσεων τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις, ὡς Κυβέρνησις τότε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἔχῃ κάμει αὐτὰς τὰς δηλώσεις, ὅτι αἱ συμμορίαι εἶναι καὶ αὐτονομιστικαὶ συμμορίαι. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Παναγίας, τίνι λόγῳ, τίνα συμφέροντα ἐθνικὰ ὑποστηρίζετε σήμερον, ὅταν λέγετε, ὅτι εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα ὑπάρχει ἐμφύλιος πόλεμος. (Χειροκροτήματα).

§158Γ. ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΟΓΛΟΥ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Βαρβούτης, τὰ ὑποστηρίζει σήμερον ὁ «Ριζοσπάστης».

§159Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὁ «Ριζοσπάστης» μὲ θεωρεῖ ἀντιδημοκρατικὸν καὶ μὲ ὑβρίζει καὶ μένα καὶ τὸν κ. Ρέντη.

§160Π. ΚΑΛΛΙΓΚΑΤΣΗΣ. Διαμαρτύρομαι, κ. Πρόεδρε, δι’ αὐτὰ ποὺ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας. Εἰς τὴν Μακεδονίαν δὲν ὑπάρχει αὐτονομιστικὸν κίνημα. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς. Φωναί: ψεῦδος, ψεῦδος).

§161Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Λυποῦμαι, διότι προκαλοῦνται αἱ ἀντεγκλήσεις αὐταί· ἠρεμήσατε διὰ νὰ θέσωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν ὀρθὴν θέσιν.

§162Γ. ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΟΓΛΟΥ. Μὴ λυπῆσθε καθόλου.

§163Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Αἶσχος, κ. Καλλιγκάτση. Τὸ ΝΟΦ τί εἶναι. Νὰ μᾶς πῆτε τί εἶναι τὸ ΝΟΦ; (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν κ.κ. Κουγιουμτζόγλου καὶ Κ. Παπαδοπούλου ἀφ’ ἑνός, καὶ τοῦ κ. Καλλιγκάτση ἀφ’ ἑτέρου. Συνεχεῖς κωδωνοκρουσίαι).

§164Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔκαμε προσφάτως δηλώσεις ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς προσφυγῆς τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Εἰς τὰς δηλώσεις αὐτὰς διέστελε σαφῶς τὰς ἐσωτερικὰς διαφωνίας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον μεταξὺ τῶν διαφόρων κομμάτων ἀπὸ τὰς ἀπόψεις ποὺ ὑποστηρίζουν οἱ βαλκανικοὶ γείτονές μας καὶ ἀπέκρουσε ρητῶς ὡς ἀπαράδεκτον πᾶσαν ἐπέμβασίν μας καὶ ἀπέκρουσε ρητῶς ὡς ἀπαράδεκτον πᾶσαν ἐπέμβασιν εἰς τὰ ἐσωτερικά μας. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς εὔθικτον γεωγραφικὴν θέσιν καὶ ἀπετέλεσε πολλάκις πεδίον διεθνοῦς ἀνταγωνισμοῦ, τὸν ἀνταγωνισμὸν ὅμως εὐνοοῦν αἱ διαιρέσεις μας, αἱ ὁποῖαι πολλάκις δὲν εἶναι ἄσχετοι πρὸς αὐτόν. Ἐὰν εἴμεθα ἡνωμένοι, κανεὶς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὰς ἐσωτερικάς μας διαφοράς. Ἐννοῶ δὲ ἐθνικὴν ἑνότητα πλήρη — ἀνεξαρτήτως τῶν καθ’ ἕκαστον προγραμματικῶν διαφορῶν — ἐκτεινομένην καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ὥστε οἱ Ἕλληνες νὰ μὴ ἐμφανίζωνται αὐτόκλητοι ὡς ἐκπροσωποῦντες μονοπωλιακῶς ἄλλοι τὸν ἀνατολικὸν συνασπισμὸν καὶ ἄλλοι τὸν δυτικὸν συνασπισμόν. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐνῷ ἡ ἐνδεδειγμένη καὶ σύμφωνος πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πολιτική, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις διεκήρυξεν, εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς ἴσης καὶ ἀξιοπρεποῦς φιλίας πρὸς ὅλους ποὺ δὲν σημαίνει πάντως παραγνώρισιν τῶν ἐκ τῆς ἱστορίας ἰδιαιτέρων δεσμῶν μας μὲ τοὺς Δυτικοὺς συμμάχους μας. Ἡ διαίρεσις, ὁ διχασμός, ἐπηρεάζει δυσμενῶς τὴν ἐκδήλωσιν τῆς πολιτικῆς καὶ αὐτῆς τῆς ἴσης φιλίας, τὴν ὁποίαν πράγματι ἀσκοῦμεν, διότι δὲν ἐπιβουλευόμεθα κανένα. Μὲ τοῦτο δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι οἱ σύμμαχοί μας μᾶς διαιροῦν διὰ νὰ μᾶς ἐκμεταλλεύωνται, ὄχι δὲν συμβαίνει τοιοῦτόν τι. Ὑπάρχει ὅμως ἀναπόφευκτος ἀνταγωνισμὸς συμφερόντων καὶ θὰ ὑπάρχῃ ἕως ὅτου ἐπέλθῃ ἡ ποθητὴ πλήρης συνεννόησις· ἡ διαίρεσίς μας πολλάκις συσχετίζεται κακῶς μὲ τὸν ἀνταγωνισμὸν αὐτόν, ἐνίοτε δὲ καὶ τὸν εὐνοεῖ καὶ καθίσταται οὕτω ἡ Ἑλλὰς παράγων ἥσσονος ἀντιστάσεως καὶ σημασίας, ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων της. Εὐχὴ γενικὴ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὑπάρξῃ κατευνασμὸς διεθνὴς καὶ πνεῦμα συνεννοήσεως μεταξὺ τῶν μεγάλων συμμάχων μας, ὅπως ἐλπίζομεν καὶ ἀναμένομεν ὅλοι. Ἄς ἐλπίσωμεν ὅτι τὸ πνεῦμα αὐτὸ θὰ ἐπικρατήσῃ πλῆρες καὶ θὰ ἔχῃ ἀντίκτυπον καὶ ἐνεργητικὴν ἀντανάκλασιν ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν μας πραγμάτων καὶ ἂς συντελέσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τοῦτο, διὰ νὰ ἡσυχάσῃ ἐπὶ τέλους ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διὰ νὰ τελειώσω ἤδη τὴν ἀγόρευσίν μου μὲ μίαν ἐθνικὴν ἐπίκλησιν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναφερθῶ πλὴν τοῦ ζητήματος τῆς Βορείου Ἠπείρου καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κύπρου. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ὅτι ὁ πόθος τῆς ἑνώσεως τοῦ λαοῦ τῆς μεγαλονήσου εὑρίσκει ἀνταπόκρισιν εἰς τὰς ψυχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπικροτῶ τὴν δήλωσιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ σταθερωτέρα φιλικὴ ἐπίκλησις πρὸς τὴν μεγάλην φίλην καὶ σύμμαχον Μεγάλην Βρεττανίαν. Δὲν θὰ κηρύξωμεν βέβαια τὸν πόλεμον ἐναντίον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, οὐδὲ θὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πατροπαράδοτον φιλίαν μας. Τοὐναντίον, ἐν ὀνόματι ταύτης, ἠμποροῦμεν νὰ προβάλωμεν μὲ φιλικὴν σταθερότητα τὸ αἴτημά μας ἀλλὰ καὶ μὲ ὑπομονὴν καὶ πολιτικότητα καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν μεγάλην σύμμαχόν μας, ὅτι καὶ τὸ διεθνὲς γόητρόν της θὰ αὐξήσῃ καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ἀποσπάσῃ, ἐὰν ἱκανοποιήσῃ τὸν πόθον τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις δεόντως ὑπογεγραμμένη, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ὅπως περιορισθῇ ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἡ ὁμιλία εἰς 15 λεπτὰ τῆς ὥρας.

§166ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνω διακοπὴν μιᾶς ὥρας καὶ μετὰ μίαν ὥραν συνεχίζομεν, αὔριον δὲ θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία πρὸς παροχὴν ψήφου ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ μίαν ὥραν. (Ὥρα 9.45′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.30′ μ. μ.).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§171Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους βουλευτάς, οἵτινες ἔχουν τὴν ἀπόφασιν νὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι μόνον νὰ περιορίσουν τὸν λόγον εἰς τὸ καθιερωθὲν ἓν τέταρτον τῆς ὥρας, ἀλλ’ εἰ δυνατὸν νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου. Ἔχω νὰ κοινοποιήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατ’ οὐσίαν δὲν κατώρθωσεν εἰσέτι νὰ ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντά της, καὶ εἶναι ἀνάγκη, ὄχι μόνον νὰ τὰ ἀναλάβῃ, ἀλλὰ νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ ἀποφασιστικότητα καὶ θετικότητα, ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὰς πολλὰς λέξεις καὶ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως μὲ ὅλας της τὰς δυνάμεις.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαντούβαλος ἔχει τὸν λόγον.

§173Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁσάκις μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω, δι’ ἐμὲ ἐφαρμόζεται τὸ τέταρτον, καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ ὁμιλῶμεν ἐπὶ ἓν τέταρτον, ὑποχρεωμένος νὰ συμμορφωθῶ μὲ τὴν παράκλησιν τοῦ κ. Προέδρου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ ὁμιλήσω καθόλου.

§174ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι,

§175Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Διότι εἰς τὸ τέταρτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτύξῃ κανεὶς καὶ νὰ θέσῃ ἐνώπιόν σας τὰς σκέψεις του ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς σχηματισθείσης Κυβερνήσεως ἐθνικῆς συνεργασίας. Ἀνήκω, βέβαια, εἰς τὴν παράταξιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὄχι τώρα, ἀλλὰ πρὸ πολλοῦ, δὲν παύω ὅμως νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου καὶ νὰ ἔχω πάντοτε ὑπ’ ὄψιν μου δύο τινά, τὴν προσήλωσίν μου πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος καὶ τὴν ὑποταγήν μου πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ὁ δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος ἐπροκάλεσε δεινὰ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα καὶ εἰς τοὺς λαοὺς τῆς ὑφηλίου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπλήγη περισσότερον ἀπὸ ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς γῆς καὶ δὲν ἔχει τώρα νὰ ἐπιδείξῃ παρὰ μόνον ράκη καὶ ἐρείπια καὶ νὰ ἐπιδείξῃ ἀκόμη ἐκ τῶν καπνιζόντων ἐρειπίων, τῶν βομβαρδισμῶν καὶ τὰς καταστροφὰς τῶν τριῶν κατακτητῶν καὶ τοῦ κινήματος. Μέσα εἰς τὰς καταστροφὰς αὐτὰς εὑρεθεὶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ ἐδοκιμάσθη κατὰ τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας του ἀπὸ διαφόρους πολιτικοὺς ἀρχηγούς. Μὲ ὑπηρεσιακὰς Κυβερνήσεις πρὸ τῆς κατοχῆς, ἀλλὰ κατ’ αὐτὴν καὶ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, μόλις ἀπὸ τὸν παρελθόντα Μάρτιον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέθεσε τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ τὰ συνεργαζόμενα μετ’ αὐτοῦ κόμματα, καὶ τοὺς ἔδωσε τὴν ἐντολὴν νὰ ἐπιλύσουν ὡρισμένα ζητήματα ἐξωτερικῆς καὶ ἐσωτερικῆς φύσεως. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἡ λαοπρόβλητος ἐκείνη Κυβέρνησις, παρ’ ὅλας τὰς προσπαθείας της — τὰ ζητήματα αὐτὰ ἦσαν ποικίλα καὶ πάμπολλα — δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰ φέρῃ εἰς αἴσιον πέρας καὶ ἔτσι εὑρέθη εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ζητήσῃ τὴν συνεργασίαν μὲ ὅλα τὰ κόμματα τὰ ἐθνικά, τὰ εὑρισκόμενα σήμερον ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ὑπήκουσεν εἰς τὴν φωνὴν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπρωτοστάτησεν εἰς τὴν συνεργασίαν αὐτὴν καὶ πολυτρόπως ἐξεδήλωσε τὴν τοιαύτην πρόθεσίν του ὁ λαὸς καὶ διὰ τῆς συγκεντρώσεως τοῦ «Παναθηναϊκοῦ» παλαιότερον καὶ διὰ τοῦ Τύπου ἤδη καὶ διὰ τῶν ἐκπροσώπων του, τὸ εἶχε ζητήσει αὐτό. Καὶ ἐγώ, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, πρὸ 4 μηνῶν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἐπρότεινα τὴν συνεννόησιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ εἶμαι ἱκανοποιημένος, ὅτι ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς τοὺς 7 πολιτικοὺς ἀρχηγοὺς νὰ συνεννοηθοῦν καὶ νὰ σχηματίσουν τὴν σημερινὴν κυβερνητικὴν σύνθεσιν, ἡ ὁποία μᾶς χρειάζεται διὰ τὴν συνεργασίαν αὐτὴν τὴν ἐθνικήν. Τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν, μοῦ μετριάζει τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν ἕνωσιν δὲν συνέβαλε τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§176ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὴν συγκέντρωσιν τοῦ «Παναθηναϊκοῦ» ἀπουσίαζε τὸ Σοφουλικὸν κόμμα, κατὰ σύστημα, ἴσως, συνεπῶς οἱ συλλογισμοί σας δὲν εἶναι ὀρθοί.

§177Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ πάρω τὰ πράγματα ὅπως σεῖς θέλετε, τὸν τρόπον τῶν σκέψεών μου καὶ ὁμιλιῶν μου ἐγὼ θὰ τὸν κανονίσω καὶ κανεὶς ἄλλος. (Χειροκροτήματα). Τὸ μέγα καὶ ἱστορικὸν Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους, δὲν ἔδωσε τὴν συμβολήν του καὶ αὐτὸ ὑπὸ τὰς σημερινὰς δυσκόλους τῆς πατρίδος μας περιστάσεις νὰ τακτοποιηθοῦν ὡρισμένα ζητήματα, ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς φύσεως, ζητήματα διαβολῶν καὶ κακοποιήσεων τῆς ἀληθείας καὶ τῆς πραγματικότητος. Καὶ ἄλλοτε, ὅταν μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, εἶπον ὅτι οἱ ἀντάρται τοῦ βουνοῦ ἔχουν τὴν ἠθικήν των ὑποστήριξιν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ προσέθεσα τότε ὅτι ὁ πολὺς λόγος, ἡ δημοκοπία καὶ ἡ πολιτικολογία ὠφελοῦν αὐτοὺς καὶ μόνον καὶ ὄχι τὴν Ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν. Σὰν ἄξεστοι καὶ ἐγκληματίαι ποὺ εἶναι, διαβάζουν τὸν τύπον καὶ βλέπουν τὰ ἀνδραγαθήματά τους καὶ ἐπαίρονται διὰ τὰς πολλὰς ἐκτελέσεις τῶν συνανθρώπων των, συμπατριωτῶν των, φίλων των καὶ συγγενῶν των, διότι δὲν ἀναγνωρίζουν, ὅπως γνωρίζετε, τίποτε, παρὰ συντρόφους μόνον καὶ ἐκείνους ποὺ ἀνήκουν εἰς τὴν ἰδικήν των ἰδεολογίαν, ὅλους δὲ τοὺς ἄλλους τοὺς χαρακτηρίζουν ἐχθρούς των. Περίμενα, λοιπόν, εἰς τὴν ἕνωσιν αὐτὴν καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ὁποίου ἡγεῖται σεβάσμιος καὶ ἄξιος καὶ ἔμπειρος εἰς τὴν πολιτικὴν ἡγήτωρ. Δὲν ξεύρω ποῦ ὀφείλεται πραγματικῶς ἡ διαφωνία καὶ θὰ ἐπεθύμουν, ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νὰ μοῦ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν ὁ ἀναπληρωτής του. Ἀπὸ ὅσα ἐξετέθησαν τὰς τρεῖς αὐτὰς ἡμέρας, ἐσχημάτισα τὴν ἐντύπωσιν, ὅπως καὶ ὅλοι σας, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ριζικαὶ διαφωνίαι προγραμμάτων, ὑπάρχει πάντοτε μόνον εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις τὸ μικρόβιον μέσα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἰς τοὺς πολιτικούς του, τοῦ διχασμοῦ καὶ τῆς διχονοίας. Ἀλλ’ ἡ σημερινὴ Βουλή, παρουσιάζει τοιαύτην σύνθεσιν, οὕτως ὥστε ὁ πολιτικὸς κόσμος νὰ παρακολουθῇ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸ πολλοῦ εἶναι ἡνωμένος, χωρίζεται μόνον εἰς δύο παρατάξεις εἰς τὴν παράταξιν τῶν κακῶν Ἑλλήνων ποὺ ἔχουν πιάσει τὰ ὄρη καὶ τῶν καλῶν Ἑλλήνων, τὴν πλειονότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκομεν ὅλοι μας. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν πραγματικὴ ἀντίθεσις ὑπάρχουν ἀτομικαὶ καὶ πολιτικαὶ τοιαῦται, συμφέροντα κόμματος καὶ ἀτομικὰ τοιαῦτα. Αὐτὰ εἶναι ποὺ ἐπροκάλεσαν καὶ τὰ πρωτόκολλα καὶ τὸν πληθωρισμὸν τῶν Ὑπουργείων καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὰ ὑπῆρξαν ἐκεῖνα ποὺ δὲν ἔπρεπε καθόλου νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει μέσα εἰς μίαν τόσον κρίσιμον στιγμὴν ποὺ διέρχεται ἡ προσφιλής μας Πατρὶς ποὺ ὀνομάζεται Ἑλλάς. Δὲν διατρέχουν κινδύνους μόνον οἱ βόρειοι τῆς πατρίδος μας πληθυσμοί, διατρέχει ἐπίσης αὐτὴ αὕτη ἡ ὑπόστασις τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἀπὸ τοὺς βορείους καὶ κακοὺς γείτονάς μας. Καὶ ἤδη μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ χαιρετήσω τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἐθνικῆς Συνεργασίας (χειροκροτήματα) καὶ ἐξ ὅλης καρδίας νὰ τῆς εὐχηθῶ ἐπιτυχίαν τῶν σκοπῶν της καὶ μακροχρόνιον παραμονὴν καὶ συνεργασίαν. Καὶ ἔρχομαι κατόπιν νὰ εἴπω ἐνώπιον ὑμῶν τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Θὰ ἀκολουθήσω τὴν ἰδίαν σειρὰν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ σχηματισθεῖσα Κυβέρνησις καὶ ἀρχίζω ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν μας ζήτημα καὶ ἀπὸ τὸ ἐθνικόν. Αἱ σκέψεις μου ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι γνωσταί. Ἐνθυμεῖσθε τὸν παρελθόντα Μάϊον ὅτε τὰς ἐξέθεσα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Αἱ διεκδικήσεις μας δὲν πρέπει νὰ περιορισθοῦν εἰς διαρρύθμισιν τῶν βορ. συνόρων μας πρὸς Βουλγαρίαν ἀλλὰ πρέπει νὰ κατακτήσωμεν τὰ μέρη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἦσαν Ἑλληνικὰ καὶ νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν Φιλιππούπολιν ὁλόκληρον τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν καὶ διὰ τῶν ὀρεινῶν συγκροτημάτων καὶ διὰ τῶν λιμνῶν Πρέσπας καὶ Ὀχρίδος νὰ καταλήγῃ εἰς Ἀδριατικὴν μὲ νῆσον Σάσων καὶ ἀποικίαν εἰς Ἀφρικήν. Διὰ τοὺς κακοὺς καὶ σήμερον ἐπαναστάτας τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς προσέθεσε τότε ὅτι ἡ Κύπρος ὑπῆρξε πάντοτε Ἑλληνικὴ καὶ πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα κατόπιν ἰδιαιτέρας συμφωνίας μετὰ τῆς μεγάλης συμμάχου μας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἀλβανίαν, ἡ ὁποία ἔχει βαφῆ μὲ τὸ αἷμα καὶ ἔχει σπαρῆ μὲ τὰ κόκκαλα τῶν ἡρώων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὸ ἔπος τῆς Ἀλβανίας, οὐδεὶς δύναται νὰ γίνῃ λόγος ὅτι οἱ Σύνεδροι τῆς εἰρήνης ἐστραγγάλισαν μὲ τὰς ἀποφάσεις των τὸ δίκαιον αὐτὸ αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐνθυμεῖσθε τότε, ὅταν εἰς τὸ Συνέδριον τῆς εἰρήνης εἶχον πάει σχεδὸν ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλὰ ὅτι εἶχον τὸ θάρρος νὰ τοὺς εἴπω, ὅτι τὴν Ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν δὲν τὴν ἐκέρδισαν, διότι δὲν τὴν ἐπίστευαν, διότι δὲν τὴν ὑπεστήριξαν ὡς ὤφειλον νὰ τὴν ὑποστηρίξουν. Κερδίζει ὁ στρατηγὸς τὴν μάχην, ὅταν διαθέσῃ ὅλας του τὰς δυνάμεις. Εἶχον τὸν τρόπον οἱ μεταβάντες ἐκεῖ, εἶχον τὰ μέσα, εἶχον ὅλα τὰ δικαιώματα ὑπὲρ αὐτῶν καὶ ἔπρεπε νὰ κερδίσουν τὴν ἐθνικήν μας ὑπόθεσιν καὶ νὰ μὴν κερδίσῃ τὸ Σλαυϊκὸ μπλὸκ μὲ τοὺς τραμπουκισμοὺς τοῦ Μολότωφ. Ἔπρεπε νὰ ἀποκαλυφθοῦν καὶ οἱ δύο ἄλλοι σύμμαχοι, ἐὰν πιστεύουν ἢ δὲν πιστεύουν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν. Ἢ πιστεύουν εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ πρέπει νὰ ἀποδώσουν αὐτὴν ἢ τὴν ἀδικίαν τὴν θεωροῦν δικαιοσύνην, ὅταν ἡ ἀδικία θεραπεύῃ τὰ ἴδια αὐτῶν δικαιώματα καὶ τὰς ἰδίας αὐτῶν ἀξιώσεις καὶ ὅταν κανονίσουν τὰς ἀντιθέσεις ἀναμεταξύ των εἰς τὰ συνέδρια εἰς βάρος τῶν μικρῶν καὶ ἀπροστατεύτων Ἐθνῶν. Εἶπα μάλιστα, τότε, ὅτι ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἔπρεπε νὰ φθάσῃ εἰς τὰ ἄκρα καὶ χειροβομβίδα ἀκόμη νὰ τοὺς ρίξῃ διὰ νὰ σέβωνται τὰ δίκαια τῶν μικρῶν λαῶν. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα: «Ἴση φιλία πρὸς ὅλους». Τὸ θέμα τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ δηλῶ εἰς τὸ Σῶμα, ὅτι εἶμαι ἄμοιρος τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Ἴση φιλία μὲ ὅλους, ἀφοῦ βλέπομεν τὴν πραγματικὴν ἐχθρότητα ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος τῆς μεγάλης Ρωσίας, ἡ ὁποία σήμερον ἂν εἶναι μεγάλη καὶ ἔχῃ τὴν σημερινήν της ἀνεξαρτησίαν, αὐτὸ τὸ ὀφείλει εἰς τὴν μικρὰν καὶ ἔνδοξον πατρίδα μας. (Χειροκροτήματα). Οἱ Ρῶσοι τοῦ Βορρᾶ, διὰ νὰ κρατήσουν εἰς τὸ Στάλιγκραντ, εἰς τὸ Λένιγκραντ καὶ εἰς τὴν Μόσχαν, ἔλαβον παράδειγμα ἀπὸ τοὺς Σπαρτιάτας τοῦ Λεωνίδα καὶ ἀπὸ τὰ ἀνδραγαθήματα τῶν παιδιῶν μας τῆς Ἀλβανίας. (Χειροκροτήματα). Ἄλλως πως, θὰ τοὺς εἶχεν ἡ Γερμανία καταβάλει καὶ εἰς τὴν θέσιν τῶν τυράννων τοῦ Βορρᾶ θὰ εἴχωμεν σήμερον τοὺς τυράννους τοῦ Χίτλερ. Νά, λοιπὸν κύριοι, πῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρέσῃ μέσα εἰς τὸ μυαλό μου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ εἶναι ἐξ ἴσου φίλη καὶ πρὸς τοὺς τρεῖς αὐτοὺς συμμάχους. Καὶ ἀφήνω τὸ ζήτημα τῆς πολιτικῆς εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει πολλοὺς Ἀρχηγοὺς καὶ Προέδρους Κομμάτων καὶ ὅ,τι ἐπίλεκτον ἔχει νὰ παρουσιάσῃ σήμερον ἡ Βουλή. Ἔχω ὅμως νὰ κάμω τὴν ἑξῆς σύστασιν: Νὰ κατανείμῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὸν ρόλον τῆς ἐνεργείας της μεταξὺ τῶν συναρχηγῶν καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ ἕκαστος εἰς τὸν τομέα τὸν ἰδικόν του, νὰ καταβάλλουν ὑπερανθρώπους προσπαθείας, ζῆλον καὶ ἐργατικότητα εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων τῆς πατρίδος μας. Μεγαλυτέρα χρειάζεται προσοχὴ κατὰ τὴν σημερινὴν περίστασιν, ποὺ εὑρίσκονται εἰς τὴν Χώραν μας αἱ δύο ξέναι ἐπιτροπαί, ἡ οἰκονομικὴ καὶ τῆς ἐρεύνης, ἵνα μὴ τὸ Κράτος μας διαβληθῇ ὅπως διεβλήθη κατὰ τὸ παρελθὸν καί, ὅπως λέγει καὶ ἡ παροιμία, «ἀντὶ γιὰ μαλλὶ νὰ βγοῦμε κουρεμένοι». Καὶ ἔρχομαι ἤδη, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιόν σας τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς Χώρας μας. Καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ διαφωνήσω διὰ τὸν κακὸν χειρισμὸν καὶ πρὸς τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν καὶ νὰ συστήσω τὴν προσοχὴν καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Τὸ δίκαιον εἶναι ὑπὲρ τῆς πατρίδος μας. Οἱ κύριοι αὐτοί, ἐσώθησαν ἐξ αἰτίας τῆς ἰδικῆς μας πατρίδος. Ἐτόνιζον τότε: «Μὴ πτοῆσθε, ἂς μεταβληθοῦν τὰ πάντα εἰς ἐρείπια, ἡμεῖς θὰ τὰ φκιάσουμε, ἡμεῖς θὰ ἀνορθώσωμεν τὴν Ἑλλάδα». Καὶ τώρα πηγαίνουμε καὶ ἐπαιτοῦμε καὶ ἐκλιπαροῦμε τοὺς κυρίους αὐτοὺς νὰ μᾶς δώσουν ὅ,τι ἀπὸ αὐτὸ τὸ μικρὸ Κράτος ἀφήρεσαν. Ἔπρεπε τότε, ὅταν ἦτο καιρός, ἀλλὰ καὶ τώρα ἀκόμη, εἶναι διότι δὲν ἔχει λήξει τὸ ζήτημα τῶν Γερμανικῶν ἐπανορθώσεων, καὶ τώρα καιρὸς εἶναι ὁ Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, ἕνας ἢ δύο ἢ καὶ περισσότεροι, νὰ μεταβοῦν ἐκεῖ ἐπὶ τόπου, ὅπου τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ συζητηθῇ. Καὶ νὰ τοὺς εἰποῦν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ ἐλεημοσύνην, ἡ Ἑλλὰς ζητεῖ νὰ τῆς δώσουν ὅ,τι τῆς ἀφήρεσαν, νὰ τῆς ξαναπληρώσουν τὰς καταστροφὰς τῶν ἀψύχων πραγμάτων, οἰκιῶν, σιδηροδρόμων, γεφυρῶν, λιμένων, ἐμπορικοῦ στόλου, ἰδιωτικῶν περιουσιῶν, ἀκινήτου πλούτου, ἐμπορευμάτων, τροφίμων κλπ., καὶ νὰ ἐπαναφέρουν τὴν Χώραν αὐτὴν εἰς τὸ πρὸ τοῦ 1939 καθεστώς. Τίποτε ἄλλο δὲν ζητοῦμεν. Ζητοῦμεν ἐπιπροσθέτως νὰ μᾶς ἀπαλλάξουν ἀπὸ τὰ μέχρι σήμερον ἐπιβληθέντα ἀπὸ τοὺς κυρίους αὐτοὺς διάφορα ἐξωτερικὰ δάνεια καὶ νὰ πληρωθοῦν ἀπὸ τὰ δάνεια αὐτὰ τὰ πολλαπλᾶ τῆς πατρίδος μας θύματα ὡς συντάξεις. Ζητοῦμεν νὰ μᾶς δοθῇ τὸ δίκαιον καὶ νὰ πληρώσουν οἱ ἡττημένοι εἰς τοὺς νικητὰς τὰς ζημίας τοῦ πολέμου ποὺ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἔκαναν, νὰ πληρώσουν καὶ οἱ τρεῖς κατακτηταί, ἡττημένοι νῦν, εἰς τοὺς νικητὰς ὡς ἐπανορθώσεις. Τὰς ἀπόψεις μου αὐτὰς καὶ ἄλλοτε ἔφερον ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ περιβόητον ἐκεῖνο ζήτημα τῆς Ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, τὸ ζήτημα ἐκεῖνο ἔφθειρε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἔναντι τῆς μεγάλης τοῦ λαοῦ ἐλπίδος, ὅτι ἐρχόμενον εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ κατέβαλε τὴν ἀνταρσίαν τὴν κομμουνιστικήν. Καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ τοιοῦτον, καίτοι ὅπως γνωρίζετε ὅτι διὰ τὴν ἀνταρσίαν αὐτὴν δὲν εἶναι ἔνοχον οὔτε τὸ ἕνα Κόμμα, οὔτε τὸ δεύτερον, οὔτε τὸ τρίτον, ἀλλὰ τὰ Κόμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διώκουν τὸ Κράτος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν μας καὶ ἐσυνεχίσθη ἡ εὐθύνη αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῆς παραιτηθείσης λαοπροβλήτου Κυβερνήσεως. Ἦτο τρόπος καὶ μέθοδος ἡ ἀνταρσία αὐτή, πρὸ πολλοῦ νὰ ἔχῃ κατασταλῆ. Ἀλλὰ γνωρίζετε ὅλοι σας, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐπέμενε νὰ μὴ θυσιάσῃ τότε τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἀσφαλείας καὶ νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτὸν μὲ ἄλλον ἱκανώτερον καὶ ἐνδεδειγμένον. Καὶ ἡ σημερινὴν Κυβέρνησις, δυστυχῶς, ἐπαναλαμβάνει τὸ τοιοῦτον. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ τὴν πρώτην της σύνθεσιν καὶ ἐμφάνισιν, ἐπερίμενε νὰ ἰδῇ τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ νὰ τὸ κατελάμβανεν ὁ γενναῖος στρατηγὸς Ναπολέων Ζέρβας. (Χειροκροτήματα). Αὐτὸς ἤξερε καὶ ἐγνώριζε κάλλιστα τοὺς ἀντάρτας, τοὺς Ἀρχηγούς των καὶ τοὺς τρόπους καὶ τὰ συστήματά των. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐὰν τοῦ ἀνατεθῇ ἡ ὑπηρεσία αὐτή, θὰ προσφέρῃ ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πατρίδα. Ἔρχομαι κατόπιν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ἐλέγχω τὴν Κυβέρνησιν, τὴν παραιτηθεῖσαν, διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, διότι 3 ψηφίσματα μέχρι σήμερον δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰ ἐφαρμόσῃ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς Ὑπουργοὺς ποὺ δὲν εἶχαν τὸ θάρρος καὶ τὸ ψυχικὸν σθένος νὰ κάνουν τὴν ἐκκαθάρισιν, τοὺς βλέπομε καὶ σήμερον μέλη τῆς νέας Κυβερνήσεως.

§178Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Μαντούβαλε, ἡ Κυβέρνησις ἐπείγεται νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ κανονίσῃ διάφορα ζητήματα. Πρέπει νὰ τελειώνετε.

§179Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι, σεῖς νὰ μὲ διακόπτετε, διότι σεῖς, ὁσάκις ὁμιλῆτε, μετὰ προσοχῆς ἐγὼ σᾶς ἀκούω. Καὶ εἶχον καὶ ἐγὼ τοιαύτην ἀξίωσιν. Ἐγὼ ἐργάζομαι διὰ τὸν λαὸν 18 ὥρας τὸ εἰκοσιτετράωρον εἰς αὐτὴν τὴν ἡλικίαν. Καὶ ἐσεῖς, ὡς νεώτερος, ἔπρεπε νὰ ἐργάζεσθε εἴκοσι τὸ 24ωρον, διὰ νὰ δύνασθε νὰ ἐπαρκέσετε. Καὶ ἔπρεπε οἱ ἀρχηγοὶ νὰ εἶσθε μελετημένοι καὶ ὄχι ἀμελέτητοι καὶ ἐνήμεροι δι’ ὅλα τὰ ζητήματα ποὺ πρέπει νὰ λυθοῦν. Ἐκκαθάρισις τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ ἔχῃ γίνει, διότι ἀπὸ τὴν ἀνταρσίαν θὰ ἀφῃρεῖτο τὸ μεγαλείτερον ὅπλον. Διότι οἱ ὑπάλληλοι οἱ προσκεκολλημένοι πρὸς τὸ Κ.Κ.Ε. ἐργάζονται ὑπερανθρώπως ὑπὲρ τοῦ Κόμματος αὐτῶν, χωρὶς νὰ προσφέρουν τίποτε ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον μόνον ἔχει ἀναλάβει τὴν μισθοδοσίαν των καὶ τίποτε ἄλλο. Αὐτοὶ εἰδοποιοῦν, αὐτοὶ ἐνισχύουν τοὺς ἀντάρτας, εἴτε καὶ μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ κρατικά, εἴτε μὲ ἄλλους τρόπους καὶ οἰκονομικῶς τοὺς ἐνισχύουν, δίδοντες ὄχι μόνον καὶ τοὺς μισθούς των, ἀλλὰ κάμνοντες διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν καὶ διαφόρους ἐράνους. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι εἰς τὸν Πειραιᾶ μόνον τὰς παραμονὰς τῶν Χριστουγέννων ἐμαζεύθησαν 180 ἑκατομ. ἀπὸ ἐράνους, ἐνῷ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν ἠδυνήθη νὰ διαθέσῃ οὔτε ἕνα ὀβολὸν διὰ τὰ ὀρφανὰ καὶ τὰς χήρας ποὺ οἱ προστάται των ἔπεσαν διὰ τὴν τιμὴν καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος μας καὶ ἐὰν αὐτοὶ δὲν προέβαλον τὰ στήθη των, σήμερον δὲν θὰ μᾶς ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία νὰ συνεδριάζουμε ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐκκαθάρισις τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ἀκόμη καὶ εἰς τὰς ἐνόπλους δυνάμεις καὶ εἰς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας τὸ τοιοῦτον δὲν ἔχει συντελεσθῆ καθὼς εἰς τὴν Παιδείαν· τελείαν ἐκκαθάρισιν ἐπίσης καὶ εἰς τὸν κλῆρον. Τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἰς ὅλας τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας, στρατιωτικάς, ναυτικάς, ἀεροπορικάς, καὶ τὰς ὑπηρεσίας τῶν νομικῶν προσώπων καὶ ἱδρυμάτων, παντοῦ ἡ ἐκκαθάρισις αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι γενικὴ καὶ ριζικὴ δι’ ὁλόκληρον τὴν κρατικὴν μηχανὴν καὶ οἱ ἐναπομένοντες νὰ ἀμείβωνται μὲ τὸν σημερινὸν τιμάριθμον ὡς καὶ οἱ συνταξιοῦχοι. Καὶ χαίρω, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνεγράφη μέσα εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ὅμως καὶ ζητήματα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ μόνον ἁπλῶς θίγονται, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς κοινωνικῆς προνοίας καὶ τῆς ὑγιεινῆς καὶ ἄλλα σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ οὐδόλως θίγονται. Ζητήματα σπουδαῖα καὶ σοβαρά, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὴν φτώχειαν καὶ τὴν ὑγείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι ἡ κατοχὴ καὶ ἡ ἐπανάστασις, δὲν ἀφῆκαν τίποτε εἰς τὴν θέσιν των καὶ ἐὰν ὑπῆρχον ὡρισμένα νοσοκομειακὰ ἱδρύματα καὶ σανατόρια, τὰ ὁποῖα ἐξεπλήρουν ἕνα ὡρισμένον σκοπὸν καὶ εἶχον ἐπανδρωθῆ καὶ μὲ τὸ ὑλικόν των, σήμερον τὰ ἱδρύματα αὐτὰ ἔχουν καταργηθῆ, ἢ ἐὰν ὑπάρχουν λειτουργοῦν πλημμελέστατα. Ἔπρεπε, λοιπόν, τὸ ζήτημα τῆς κοινωνικῆς προνοίας καὶ τῆς ὑγιεινῆς, ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἔχῃ ἀναπτύξει περισσότερον. Καὶ νὰ ἔχῃ ὑποδείξει καὶ τὰ μέσα καὶ τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους, οἵτινες θ’ ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν ριζικὴν ἀντιμετώπισίν του. Τὸ ζήτημα τῆς Δικαιοσύνης, θέλει καὶ αὐτὸ τελειωτικὴν κάθαρσιν, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη εἰς τὸ ὄχι μόνον προπολεμικὸν ἐπίπεδον, ἀλλὰ εἰς τοὺς καλοὺς ἐκείνους χρόνους. Νὰ καταλαβαίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι ἡ Δικαιοσύνη τῆς πατρίδος του ἀπονέμεται ἐξ ἴσου πρὸς ὅλους τοὺς πολίτας καὶ ὄχι χαριστικὴ τοιαύτη. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα μία Κυβέρνησις ἀπὸ τόσον μεγάλας καὶ ἱκανὰς προσωπικότητας ἔπρεπε νὰ τὰ ἔχῃ θίξει. Εἶναι τὸ ζήτημα τί πρόκειται νὰ κάνῃ δι’ ἐκεῖνα τὰ ζητήματα ποὺ ὁ Σβῶλος, ὅταν ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ἔλυσε μὲ μίαν μονοκονδυλιάν. Τί θὰ κάνῃ διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν καταθέσεων τῶν Ταμιευτηρίων τοῦ κοσμάκη, καὶ τὰ εἰς δραχμὰς ἐσωτερικὰ τούτου δάνεια, διὰ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν πίστιν πάλιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τί θὰ κάνῃ διὰ τὰς τόσας καὶ τόσας ἐπιτάξεις, ποὺ ἡ Ἑλλὰς προσέφερεν εἰς τὸν Ἀλβανικὸν ἀγῶνα. Πῶς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ποὺ ἔχασαν εἴτε τὰ αὐτοκίνητα, εἴτε τὰ μεταγωγικά των, εἴτε τρόφιμα ἔδωσαν εἰς τὸ Κράτος, εἴτε ὑλικὸν παντοειδές, τί σκέπτεται περὶ αὐτῶν νὰ κάνῃ. Περὶ αὐτῶν, οὐδὲν ἀναφέρεται εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Οὔτε τί μέτρα θὰ λάβῃ διὰ τὴν αὔξησιν τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πηγῶν τοῦ Κράτους (ἁλιείας, κτηνοτροφίας, σπογγαλιείας, βιομηχανίας, βιοτεχνίας, βυρσοδεψίας κτλ.) πρὸς πλουτισμὸν τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ πλήρωσιν τῶν κρατικῶν ἀναγκῶν. Δικαίωμα, βέβαια, ἦτο τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴν τὸ ἀναφέρῃ, ἀλλὰ ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς θέλει νὰ βλέπῃ, ποὺ θὰ βασισθῇ ἡ Κυβέρνησις τῶν προσωπικοτήτων αὐτῶν, διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ τοῦ λύσῃ τὰ ζητήματά του. Ἔρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, εἰς ἕτερον θέμα. Τὸ θέμα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Δὲν πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶ οὔτε μὲ τὸ νομικὸν ζήτημα, οὔτε μὲ ἄλλο ζήτημα. Θὰ εἴπω τὰς ἀπόψεις μου. Θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, ἀφοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς ἀποφάσεώς του τῆς 30ῆς Σεπτεμβρίου ἔλυσε τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ καθῆκον ἡ σημερινὴ Συνέλευσις νὰ συντάξῃ καὶ τὸν Καταστατικὸν τῆς πατρίδος μας Χάρτην, καὶ νὰ θέση στέρεα τὰ θεμέλια πλέον, οὕτως ὥστε καὶ τὸ Σύνταγμα τὸ Ἑλληνικόν, ἀλλὰ καὶ τὸ πολίτευμα τὸ Ἑλληνικὸν νὰ εἶναι στέρεον καὶ ἀδιάβλητον μελλοντικῶς. Τὸ τοιοῦτον, τοὐλάχιστον, μὲ τὰς δηλώσεις τῶν Κομμάτων, ὅλοι τὸ παρεδέχθησαν. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ καὶ μέχρι τοῦ ἐρχομένου Μαρτίου, ἢ περὶ τὰ μέσα Ἀπριλίου τρέχοντος ἔτους, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ παρασκευάσῃ τὰς Δημοτικὰς ἐκλογὰς καὶ τὰς Κοινοτικὰς τοιαύτας καὶ νὰ μὴ διοικῆται σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ διωρισμένους δημάρχους καὶ Κοινοτάρχας, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἔχει οὔτε ἐμπιστοσύνην οὔτε καὶ σεβασμόν, διὰ νὰ τὸν διοικήσουν. Ἔτσι θὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν νὰ αὐτοδιοικηθῇ ὅπως αὐτὸς θέλει. Ἔρχομαι κατόπιν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ φέρω ἐνώπιόν σας, ἕτερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐξ ἴσου φλέγοντα, διὰ τὸν λαόν, τὸ ζήτημα, τῶν πλουτησάντων ἐπὶ κατοχῆς. Αὐτὸ ἦτο πεπονόφλουδα καὶ ὅλοι αὐτοὶ οἱ κύριοι ποὺ ἐπλούτησαν, μέχρι σήμερον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος οὐδὲν προσέφερον. (Χειροκροτήματα). Ἔρχεται κατόπιν ἄλλο ζήτημα ἐξ ἴσου σοβαρόν. Εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τούτου, οὕτως ὥστε τὰ εὐγενῆ αὐτοῦ προϊόντα νὰ εὑρίσκουν ἀγορὰν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μὲ τὴν ἀνάλογον ἀνταλλαγὴν μὲ ἄλλα προϊόντα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, τῶν ὁποίων ὁ τόπος στερεῖται καὶ νὰ μὴ γίνεται, ἐκεῖνο ποὺ ἐγίνετο μὲ ὅλας τὰς παρελθούσας Κυβερνήσεις. Νὰ ἀφαιρεῖται τοῦ ἀγρότου ὁ ἱδρὼς διὰ νὰ τὸν παίρνῃ ὁ ἐπιτήδειος βιομήχανος καὶ νὰ μεταβάλῃ τὸν ἱδρῶτα καὶ τὴν προσπάθειαν τοῦ ἀγρότου εἰς Λίρας ἀτομικάς, μὲ τὰ σακκουλάκια, ποὺ ἔχει συνηθίσει (χειροκροτήματα). Εἶναι πολλαπλὰ τὰ ζητήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἡ σημερινή του κακοδαιμονία καὶ τὸ ψάρεμα τῶν ἀνταρτῶν, διὰ νὰ μαζευθοῦν εἰς τὰ βουνά, ὀφείλεται εἰς τὸ ἑξῆς ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνεργίας ποὺ μαστίζει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἕνεκα τῆς ἀδιαλλαξίας ποὺ τηροῦν ὡρισμένοι βιομήχανοι καὶ ἀπὸ τὴν ἀδιαλλαξίαν ἐν μέρει τῶν κακῶν ἐργατῶν καὶ τῶν κακίστων συμβούλων των. Κύριοι συνάδελφοι, ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνεργία καὶ ἐξακολουθοῦν οἱ ἀδιάλλακτοι βιομήχανοι νὰ ἔχουν κλειστὰ τὰ ἐργοστάσιά των καὶ ἠκούσαμεν ὅτι τὰ ἐργοστάσια δὲν εἶναι εἰς θέσιν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ τὰ κινήσουν, διότι δὲν ἔχουν τὰ οἰκονομικὰ μέσα. Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀληθὲς καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει κακὴ πρόθεσις τῶν ἀδιαλλάκτων ποὺ θέλουν νὰ ὁδηγήσουν τὸν πεινασμένον Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὰ ὄρη καὶ ὄχι εἰς τὴν ἔντιμον ἐργασίαν. Ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις ἀλλὰ τὸ πλεῖστον ἐξακολουθεῖ νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν ἀδιαλλαξίαν του. Ὑπάρχουν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς ἀποθήκας τρόφιμα καὶ ὑπάρχει σπάνις τροφίμων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἶναι οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι πένονται καὶ στεροῦνται τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου καὶ μένουν τὰ τρόφιμα καὶ ὁ ἱματισμὸς διὰ νὰ δημιουργηθοῦν κλέφτες ὅπως ἐδημιουργήθησαν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ διαιρέσουν μὲ λωποδυσίας καὶ νὰ ρίπτωνται εἰς τὴν θάλασσαν, ὡς ἀκατάλληλα, παρὰ νὰ δίδωνται εἰς τὸν λαόν.

§180ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶσθε ἐκτὸς θέματος.

§181Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος διότι δὲν γνωρίζετε σεῖς τί γίνεται καὶ γνωρίζουν αὐτὸ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ οἱ ὁποῖοι ἔφυγαν καὶ προεκάλεσα τὸν κ. Στεφανόπουλον καὶ τοῦ εἶπα νὰ σᾶς ὁδηγήσω μὲ τὸ αὐτοκίνητόν σας εἰς τὰς ἀποθήκας διὰ νὰ δῆτε τὸ κατάντημα τῶν τροφίμων καὶ τοῦ ἱματισμοῦ. Δημιουργοῦν, οὕτω, λωποδύτας ὑπαλλήλους καὶ εἶδον προχθὲς εἰς μίαν διανομὴν ράκη, τελείως, Ἑλληνικῆς προελεύσεως, πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σταλοῦν ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶναι αἶσχος, κύριοι, νὰ θέλωμεν νὰ καλύπτωνται τὰ ἐγκλήματα αὐτά. Θὰ ἔπρεπε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὰ κοινὰ νὰ ἐπιβληθοῦν καὶ νὰ κάμουν τὸ καθῆκον των, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται, ἄλλως νὰ ἐγκαταλείψουν τὰ Ὑπουργεῖα των. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ κατευνασμοῦ ἔχω νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὅλοι εἴμεθα ἔνοχοι! μοῦ ἀρέσει πάντοτε νὰ ὁμιλῶ μὲ τὴν γλῶσσαν τῆς εἰλικρινείας, διότι ὅταν αὐτοὶ οἱ κατσικοκλέφτες ἐπῆγαν εἰς τὰ βουνὰ τοὺς ἐλέγαμε πατριώτας καὶ ἀκόμη ὅτι θὰ μᾶς σώσουν καὶ θὰ μᾶς ἐλευθερώσουν. Ἐξηπάτησαν τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ τὸ ἰδικόν σας καὶ τὰ ἄλλα κόμματα, ἐξηπάτησαν τοὺς συμμάχους καὶ ἔπαιρναν λίρες μὲ τὸ τσουβάλι, ἐξηπάτησαν τοὺς Ρώσους ἀλλὰ συγχρόνως ἐξηπάτησαν καὶ τοὺς Γερμανοὺς καὶ ἐπῆραν λίρες ἀπὸ τοὺς χρυσοκανθάρους, ἀνθρώπους γαλαζοαίματους, καὶ τῆς Πειραϊκῆς καὶ τῆς Ἀθηναϊκῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Καὶ ἐδημιουργήθη τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο κίνημα τὸ ὁποῖον ὡρισμένοι τὸ ἐπληρώσαμεν πολὺ ἀκριβὰ καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ τὸ πληρώνουν οἱ πληθυσμοὶ πολὺ ἀκριβὰ καὶ μοῦ προξενεῖ κατάπληξιν, κύριοι, τὸ τί σᾶς συνδέει μὲ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους; Ἐγὼ ξεύρω ὅτι δὲν σᾶς συνδέει τίποτε. Διατί, ὅμως, τοὺς ὑποστηρίζετε καὶ φωνάζετε δι’ αὐτοὺς τοὺς προδότας τῆς Πατρίδος μας, ποὺ ἐκπροσωποῦν τὸν κομμουνισμόν; Ἐξέθεσαν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς ὅλην τὴν ὑφήλιον καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ τὸ ἐκθέτουν καὶ νὰ τὸ διαβάλλουν καὶ ἀπορῶ πῶς ἕνα κόμμα, ὅπως τὸ ἰδικόν σας, θέλει νὰ ὑποστηρίζῃ τοὺς προδότας αὐτούς. Ἐγὼ ξεύρω διατὶ τοὺς ὑποστηρίζετε. Διὰ νὰ κάμετε ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι τὸ μεγαλύτερον ἔγκλημα διὰ τὴν Πατρίδα μας καὶ σᾶς ἐξορκίζω νὰ ἑνωθῆτε μὲ τὴν πτέρυγα ἐκείνην καὶ νὰ ἀποτελέσητε μίαν Κυβέρνησιν Ἐθνικῆς σωτηρίας, διότι ὁ λαὸς θὰ κρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἐθνικῆς Συνεργασίας τὴν σχηματισθεῖσαν ἐσχάτως, ἂν θὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὰς προσπαθείας της. Καὶ πρέπει νὰ εὐχηθῶμεν τὸ τοιοῦτον διότι ἡ ἐπιτυχία αὐτῆς δὲν θὰ φέρῃ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν ἀρχὴν ἀλλὰ τὸν Ζαχαριάδην μὲ τὸν κουκουεδισμόν, τὴν κατάλυσιν τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος καὶ τὴν ὑποδούλωσιν καὶ τὸν ἐξαφανισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς εἰς τοὺς κακοὺς βορείους γείτονάς της. (Χειροκροτήματα).

§182Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Ἐδιάβασα τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως πρὸ τῆς διακοπῆς καὶ εἶδα, ἐὰν καλῶς ἀποδίδωνται, τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Μελᾶ σχετικῶς μὲ τὰ ὅσα εἶπα ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς προσπαθείας τῶν Συμμάχων διὰ τὴν ἀπόβασιν εἰς τὴν Βόρειον Ἤπειρον. Ἐκεῖ, εἰς τὰ πρακτικὰ—καὶ πάλιν, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν καλῶς ἀποδίδωνται —λέγεται τοῦτο: «Ὅτι διὰ τῶν λόγων του ὁ στρατηγὸς Ζέρβας προσεπικυροῖ ὅσα εἶχον εἴπει σχετικῶς μὲ τὸ θέμα αὐτό». Ἐὰν τὸ «προσεπικυροῖ», ἀποδίδεται εἰς τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκε, τὸ ὅτι δηλαδὴ πράγματι ὑπῆρξε μία τοιαύτη προσπάθεια τῶν Συμμάχων, ἔχει καλῶς. Διότι καὶ ἐγὼ ὡμολόγησα, ὅτι εἶναι ἀκριβὴς αὐτὴ ἡ πληροφορία. Ἐὰν τοῦτο ἀποδίδεται ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μελᾶ σχετικῶς μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἂν ἐνθυμῆσθε, ἐδήλωσα ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ κριτής του. Θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Μελᾶν νὰ μοῦ εἴπῃ ἂν τοῦτο ἐννοῇ.

§183Γ. ΜΕΛΑΣ. Ἀσφαλῶς ἀναφέρεται εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς σκέψεώς σας καὶ οὐχὶ εἰς τὸ δεύτερον.

§184Ν. ΖΕΡΒΑΣ (Ὑπ. ἄνευ Χαρτοφ.). Εὐχαριστῶ πολύ.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§186Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Κύριοι βουλευταί, μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα ἡ ὁμιλία τοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν, τῆς ὁποίας ἔλαβον γνῶσιν ἐκ τῶν πρακτικῶν. Εἶπε, κατὰ τὰ πρακτικά, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀθηνῶν, πρὸ τῆς διακοπῆς, ὅτι «τὰς ἡμέρας τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἀπελευθερώσεως ......... (ἀναγινώσκει)...........». Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει: Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τῆς τότε ἐποχῆς δὲν ἐπέτυχε, πολὺ δὲ φοβοῦμαι ὅτι δὲν ἐζήτησε, καθ’ ἣν εἶχεν ἱερὰν ὑποχρέωσιν, νὰ παραμείνουν ἐκεῖ οἱ φίλοι μας Ἄγγλοι». Καὶ εἰσηγούμενος αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν εἶχεν εἴπει ὅτι «ἔχομεν συνδέσει τὸ ὄνομά μας μὲ τὰς μαύρας σελίδας τῆς ἱστορίας τῆς Βορείου Ἠπείρου». Κύριοι συνάδελφοι, ἐφόσον πρόκειται περὶ ἐσωτερικῶν θεμάτων, συνήθεις εἶναι αἱ ὑπερβολαί. Καὶ ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ τὰς παραβλέπῃ καὶ νὰ τὰς παρέρχεται. Αὐτὸ συμβαίνει καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσωπικὴν ἐπίθεσιν, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησε χθὲς ὁ ἄλλος ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει πράγματι — καὶ τὸ ἀπέδειξε χθὲς — αὐτὸ τὸ προνόμιον καὶ τὸ τάλαντον. Ἐφόσον ὅμως πρόκειται περὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος καὶ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους οἱ ὁποῖοι συνέβη νὰ ἔχουν διαχειρισθῆ — καὶ ὑπευθύνως—τὰ ἐθνικὰ θέματα, νομίζω, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι πρέπει νὰ καταβάλουν πολλὴν προσοχὴν καὶ οἱ ἄλλοι, πρὸς τοὺς ὁποίους στρέφεται ἡ ἐπίκρισις, ὀφείλουν νὰ κατέχωνται ἀπὸ τὴν εὐαισθησίαν τῆς πλήρους διευκρινήσεως τοῦ θέματος. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος, φίλε συνάδελφε ἐξ Ἀθηνῶν, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ νὰ ἀφήσω χωρὶς ἀπάντησιν τὸν χαρακτηρισμόν σας. Ὑπήρξατε καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐξωτερικῶν καλόπιστον μέλος της. Ἐπειδὴ τὸ θέμα ἔχει ἱερότητα, εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶ τὸν χαρακτηρισμόν σας διὰ τὴν Βόρειον Ἤπειρον, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγώ, καὶ ἀπὸ τὰς ἐπισήμους καὶ ἀπὸ τὰς ἀνεπισήμους μου θέσεις, ἔκαμα πάντατε ὁλόκληρον τὸ ἑλληνικόν μου καθῆκον. Τὸ περιστατικὸν τὸ ὁποῖον, ἀνεφέρατε, εἶναι ἀποκλειστικὸν στρατιωτικὸν τοπικὸν γεγονός, ἀπολύτως ἀσύνδετον πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι μία ἀπὸ τὸ πλῆθος τῶν ἐνεργειῶν τοῦ Στρατηγείου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, τὸ ὁποῖον ἔστειλε μικρὰς δυνάμεις κομάντος πρὸς ὅλας τὰς διευθύνσεις, διὰ νὰ παρενοχλήσουν τὰς ὑποχωρήσεις τῶν Γερμανικῶν στρατευμάτων. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἔλαβε γνῶσιν αὐτοῦ τοῦ γεγονότος, ὅπως οὐδέποτε ἔλαβε γνῶσιν καὶ πλήθους ἄλλων στρατιωτικῶν ἐνεργειῶν. Τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μ. Ἀνατολῆς, ὅπως ἀντιλαμβάνεται ἡ Βουλή, ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν Βρεττανικὴν ὑπέβαλε τὰς συγκεκριμένας στρατιωτικὰς ἐνεργείας του. Ἐπρόκειτο καθαρῶς περὶ στρατιωτικῆς πράξεως. Καί, ὅπως γνωρίζετε, κύριε συνάδελφε, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεών μας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ θέμα αὐτὸ οὐδέποτε ἀνεφέρθη. Ἀποτελεῖ προφανῶς, πρόσφατον εὕρημα. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, κύριε συνάδελφε, θὰ παρεκάλουν, ἐφόσον σᾶς παρέχεται εὐκαιρία, νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀποκατάστασις. Διότι εἶναι ἀδύνατον εἰς τὰ πρακτικὰ νὰ εὑρίσκεται δι’ ἐμὲ χαρακτηρισμός, ἠθικῶς καὶ ἐθνικῶς ἀπαράδεκτος. Λαμβάνω ὅμως ἀφορμὴν ἀπὸ τὸ περιστατικὸν αὐτό, διὰ νὰ πληροφορήσω γενικώτερον τὴν Βουλήν, ποία ἦτο τότε ἡ κατάστασις κατὰ τῆς ὁποίας ἐπαλαίομεν. Εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔχει τεθῆ τὸ ἐρώτημα: Διατί, ἐπὶ τέλους, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἔκαμε τὰ διαβήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεβάλοντο, πρὸς τοὺς Συμμάχους, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐπαρκῆ στρατιωτικὴν συμμαχικὴν δύναμιν μὲ τὴν συμπαράστασιν τῆς ὁποίας νὰ ἐπιτύχῃ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ λαοῦ μας; Ἀποτελεῖ τοῦτο ἕνα ἀγωνιῶδες ἐρώτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐπανειλημμένως εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο ἔδωκα ἀπάντησιν. Διὰ πρώτην ὅμως φορὰν μοῦ παρέχεται ἡ εὐκαιρία τὴν ἀπάντησιν αὐτήν, νὰ δώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὁριστικὴ διαμόρφωσις τῆς τύχης τῶν Βαλκανίων συνετελέσθη κατὰ τὸ 1944. Ἀντιμετωπίσθησαν τότε δύο βασικὰ σχέδια, ὅπως ἄλλως τε ἔχει κοινολογηθῆ ἐκ τῶν ὑστέρων, διότι τότε ἡ ἀνακοίνωσις ἀπηγορεύετο. Ὑπῆρξεν ἡ Βρεταννικὴ καὶ ἡ Ἀμερικανικὴ ἄποψις. Ἡ Βρεταννικὴ ἄποψις, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζε μὲ τὸ γνωστὸν σθένος του ὁ Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ, ἦτο, ὅτι ἐπεβάλετο ἡ δημιουργία συμμαχικοῦ Βαλκανικοῦ μετώπου. Ἡ Ἀμερικανικὴ ἄποψις ἦτο ὅτι ἐπεβάλετο ἡ δημιουργία καὶ νέου Εὐρωπαϊκοῦ μετώπου. Ἐὰν ἐπεκράτει ἡ Βρεττανικὴ ἄποψις, πολυάριθμοι Ἀγγλοσαξωνικαὶ δυνάμεις θὰ εἶχον ἀποβιβασθῆ εἰς τὰ Βαλκάνια καὶ τότε ἄλλη, θὰ ἦτο ἡ διαμόρφωσις καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ζωῆς τῶν λαῶν τῶν Βαλκανίων καὶ τῶν γενικωτέρων ἐπιρροῶν αἱ ὁποῖαι ἀσκοῦνται, ἐπὶ τῆς πολιτικῆς των. Ἀλλ’ ἡ Ἀμερικανικὴ ἄποψις ὑπῆρξεν ἀνένδοτος καὶ ὅπως ἀπεκαλύφθη ἐκ τῶν ὑστέρων ὁ Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ εἶχε φθάσει νὰ ἀπειλήσῃ παραίτησιν. Καὶ ἐν τούτοις ἡ Ἀμερικανικῆ ἄποψις τελικῶς ἐπεκράτησε καὶ ἐδημιουργήθη τὸ Νοτιογαλλικὸν μέτωπον. Τὸ Ἀμερικανικὸν ἐπιχείρημα ἦτο, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἀπροσδοκήτως μεγάλην εὐδοκίμησιν τῆς ἀποβάσεως εἰς τὴν Νορμανδίαν ἕνα νέον δημιουργούμενον εὐρωπαϊκὸν μέτωπον θὰ ἔσπευδε εἰς τὴν ἧτταν τῆς Γερμανίας καὶ θὰ καθίστατο τοιουτοτρόπως δυνατὴ ἡ ταχεῖα μετατόπισις τοῦ μετώπου εἰς τὸν Εἰρηνικόν, ὅπου ὁ ἀγὼν τοὺς ἐνδιέφερε περισσότερον. Καὶ ἐδημιουργήθη τοιουτοτρόπως ἀντὶ τοῦ συμμαχικοῦ Βαλκανικοῦ μετώπου τὸ Νοτιο–Γαλλικὸν μέτωπον. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι βαρυσήμαντον διὰ τὴν τύχην τῶν Βαλκανίων. Ὅσοι θέλουν νὰ κρίνουν τὴν πορείαν τῶν πραγμάτων καὶ τὴν σημερινὴν κατάστασιν, πρέπει πάντοτε νὰ ἀναφέρωνται εἰς αὐτὸ τὸ γεγονός, ὡς τὴν πηγὴν ὅλων τῶν συνεπειῶν αἱ ὁποῖαι ἔκτοτε ἔχουν ἐπακολουθήσει. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὰ τοὺς μῆνας οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν τῆς ἀπελευθερώσεως, εὑρέθη ἐνώπιον αὐτῆς τῆς πραγματικῆς καταστάσεως. Εὑρέθη ἐνώπιον μιᾶς καταστάσεως ἡ ὁποία πολιτικῶς παρέδιδε τὰ Βαλκάνια εἰς τὴν ἐπιρροὴν τῶν κατερχομένων Σοβιετικῶν στρατευμάτων καὶ στρατιωτικῶς εἶχεν ἀποστερήσει τοὺς Συμμάχους ἀπὸ πᾶσαν διαθέσιμον στρατιωτικὴν δύναμιν ἡ ὁποία εἶχεν ἀπορροφηθῆ ἀπὸ τὰ τρία μέτωπα, δύο Γαλλικὰ καὶ ἓν Ἰταλικόν. Διότι κατὰ τοὺς κρισίμους ἐκείνους μῆνας, Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον τοῦ 1944 ὁ Χίτλερ κατεχόμενος ἀπὸ τὸ φάσμα τῆς ἐπερχομένης ἥττης μίαν μόνην εἶχεν ἐλπίδα: νὰ ἀπειλῇ τοὺς Συμμάχους μὲ τὴν ἐνδεχομένην νίκην τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως διὰ νὰ τοὺς ἐξαναγκάσῃ εἰς μίαν χωριστὴν εἰρήνην. Καὶ διὰ τοῦτο εἶχε διαθέσει τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν Γερμανικῶν Δυνάμεων πρὸς κάλυψιν τῶν τριῶν εὐρωπαϊκῶν μετώπων, ἐνῷ ἐνέδιδεν ἀπέναντι τῶν πιέσεων τοῦ Σοβιετικοῦ στρατοῦ. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ κρίσιμος ὥρα τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, τὴν βαρυτάτην εὐθύνην τῆς ὁποίας εἶχεν ἐπωμισθῆ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ κείμενα ἐκείνης τῆς ἐποχῆς διὰ νὰ συμμερισθῆτε καὶ σεῖς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, τὴν ἀγωνίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν πόνον καὶ τὸ πάθος μὲ τὸ ὁποῖον ὑπερήσπισε τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐλευθερίας μας. Ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ διαπιστώσετε τὴν πλήρη ἐπίγνωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκτοτε εἴχομεν, διὰ τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὰς συνεπείας αἱ ὁποῖαι κατόπιν θὰ ἐπηκολούθουν. Καὶ διὰ νὰ σᾶς δώσω μίαν πλήρη εἰκόνα τῆς καταστάσεως, σᾶς ἀναφέρω ἓν περιστατικὸν ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ διαπιστώσετε τὴν πλήρη ἔλλειψιν διαθεσίμων δυνάμεων. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπὸ τὸν ἀεροπορικὸν σταθμὸν ἐπῆγεν εἰς τὸν τόπον τῆς διαμονῆς του μὲ φορτηγὸν αὐτοκίνητον, διότι τὸ σύνολον τῶν αὐτοκινήτων εἶχε χρησιμοποιήσει ὁ Στρατηγὸς Ἀλεξάντερ διὰ νὰ στείλῃ ἐνισχύσεις εἰς τὸ καμπτόμενον μέτωπόν του. Ἰδοὺ τὰ κείμενα. Τὴν 10 Σεπτεμβρίου 1944, τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὴν ἄφιξίν μας εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐτηλεγραφοῦμεν εἰς τὸ Λονδῖνον: Χθὲς ἐπεσκέφθημεν στρατηγὸν Οὐΐλσων, μὲ τὸν ὁποῖον ὡμιλήσαμεν διὰ μακρῶν καὶ κατόπιν ἐγευματίσαμεν. Ἐξεφράσαμεν Στρατηγὸν εὐγνωμοσύνην Ἑλληνικοῦ Ἔθνους δι’ ἀγῶνας του Ἀπρίλιον 1940 καὶ προσεθέσαμεν ὅτι Ἑλληνικὸς λαὸς τὸν ἀναμένει τώρα ἐλευθερωτήν. Ἤλπιζαμεν ὅτι ἀφάνταστα δεινὰ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ἐτερματίζοντο συντομώτερον μὲ τὴν ἔγκαιρον ἀπελευθέρωσίν του, ὁποία τώρα φαίνεται, δυστυχῶς, ὅτι πρόκειται νὰ συντελεσθῇ τελευταία. Ἐξεφράσαμεν βαθυτάτην ἀγωνίαν μας ἀπὸ νέαν διαμόρφωσιν βαλκανικῆς καταστάσεως καὶ κήρυξιν πολέμου ἐκ μέρους Βουλγαρίας κατὰ Γερμανίας. Ὅπως διαμορφοῦται κατάστασις, εἶναι ἐνδεχόμενον Βούλγαροι πολεμήσουν Γερμανοὺς ἐντὸς Ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ ἐμφανισθοῦν ὡς ἐλευθερωταὶ Ἑλλάδος....Τοῦτο θὰ ἀπετέλει θανάσιμον ὕβριν ἐναντίον μας καὶ ἐθνικῶς καὶ ἠθικῶς ἀπαράδεκτον. Ἐν συμπεράσματι διετυπώσαμεν ἀκόλουθα δύο συγκεκριμένα αἰτήματα: Πρῶτον: Νὰ διαταχθῇ Βουλγαρία πρὸς ἄμεσον ἐκκένωσιν ἑλληνικῶν ἐδαφῶν πρὸ τῆς ὑπογραφῆς οἱασδήποτε ἀνακωχῆς. Δεύτερον: Νὰ ἀναληφθῇ ἄμεσος πολεμικὴ ἐνέργεια Συμμάχων πρὸς ἀπελευθέρωσιν Ἑλλάδος καὶ συμμετοχὴν ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἰς περαιτέρω ἀγῶνα ἐναντίον Γερμανίας».

§187Γ. ΜΕΛΑΣ. Πρὸς ποῖον ἀπευθύνονται αὐτά;

§188Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Πρὸς τὴν Πρεσβείαν τοῦ Λονδίνου πρὸς ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν. Καὶ κατόπιν τηλεγραφῶ πάλιν, διότι ἡ ἀγωνία ἦτο ἀφόρητος. Κατειχόμην ἀπὸ τὸν ἐφιάλτην τῆς ἱστορικῆς εὐθύνης εἰς μίαν κρισιμωτάτην ὥραν τῆς Πατρίδος. Στέλλω δεύτερον τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει). Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀμφιβολίαν διὰ προστασίαν ἐθνικῶν μας δικαίων ὑπὸ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας. Ἔχομεν ὅμως τὴν γνώμην ὅτι ἀπετέλεσεν ἀτύχημα ἡ μεγάλη βραδύτης ἡ ὁποία ἐπέτρεψε τὴν δημιουργίαν τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Ἀλλὰ ὑπάρχει δυστυχῶς καὶ ἄλλο, πολὺ δυσάρεστον, γεγονός. Εἶμαι εὐγνώμων πρὸς Ἀρχιστράτηγον Οὐΐλσων δι’ ἀγάπην του πρὸς Ἑλλάδα, ὑπὲρ ὁποίας πρὸ τριετίας ἐπολέμησε καὶ ἡ ὁποία τὸν ἀναμένει σήμερον Ἐλευθερωτήν. Δυστυχῶς κατὰ συναντήσεις μας διεπιστώθη ἀπίστευτον γεγονός, ὅτι δὲν ὑπάρχουν σήμερον καθόλου διαθέσιμοι Συμμαχικαὶ δυνάμεις, ὅπως ἐνεργήσουν Ἀπελευθέρωσιν Ἑλλάδος, ἐκτὸς μικροῦ τμήματος προοριζομένου ἀποκλειστικῶς δι’ Ἀθήνας. Περισυλλέγομεν πρὸς τοῦτο ἀσημάντους Ἑλληνικὰς δυνάμεις, ἐφ’ ὅσον καὶ αὐτὴ ἡ Ταξιαρχία μας ἔχει ἐμπλακῆ εἰς Ἰταλικὸν Μέτωπον, μαχομένη ἡρωϊκῶς. Εἶναι ἄπειρος ἡ στενοχωρία μου ἐκ τοιαύτης καταστάσεως, ὁποίαν δὲν ἀνεκοίνωσα Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἵνα μὴ ἐνσπείρω ἀπογοήτευσιν. Μία ἐκ τῶν συνεπειῶν τοιαύτης καταστάσεως πρόκειται νὰ εἶναι ὅτι Κυβέρνησις, μεταβαίνουσα Ἀθήνας καὶ στερουμένη καὶ ἰδίας Συμμαχικῆς δυνάμεως, θὰ εἶναι οὐσιαστικῶς αἰχμάλωτος τοῦ

Ε.Α.Μ.

Τοιουτοτρόπως ἀνατρέπεται ἡ εὐτυχὴς πολιτικὴ κατάστασις τὴν ὁποίαν κατόπιν μεγάλων μόχθων εἴχομεν δημιουργήσει καὶ παραδιδόμεθα οὐσιαστικῶς εἰς αὐθαιρεσίαν ΕΑΜ πρὸς πλήρη ἐξασθένησιν γοήτρου Κυβερνήσεως. Ἐξέφρασα βαθυτάτην πικρίαν μου Στρατηγὸν Οὐΐλσων διὰ τοιαύτην σκληρὰν ἐγκατάλειψιν Ἑλλάδος, ἥτις φαίνεται ὁλοσχερῶς λησμονηθεῖσα κατόπιν προτιμήσεως ἄλλων μετώπων. Θεωρῶ ἐθνικὸν καθῆκον μου ὅπως ἐκ μέρους μαρτυρικοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἐκφράσω βαθυτάτην πικρίαν μου καὶ πρὸς Βρεταννικὴν Κυβέρνησιν καὶ προσωπικῶς πρὸς Πρωθυπουργὸν κ. Τσῶρτσιλ, καὶ παρακαλέσω θερμότατα ὅπως διὰ πάσης θυσίας εὑρεθοῦν αἱ ὀλίγαι ἀπαιτούμεναι Συμμαχικαὶ δυνάμεις πρὸς ἄμεσον ἀπελευθέρωσιν Ἑλλάδος ὑπὸ Συμμαχικῶν στρατευμάτων». Ἐδῶ θὰ ἐκτιμήσετε Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἐὰν ὁ τόνος μας εἶναι τόνος ὑποτελείας, ὅπως ἐνίοτε ἀπὸ ὡρισμένην πλευρὰν μᾶς ἀπευθύνεται ἡ κατηγορία, ἢ ἂν εἶναι ὑπερήφανος τόνος ἀντιπροσώπου τῆς ὑπερηφάνου Πατρίδος μας.

§189Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε...

§190Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Εἰς τὸ τέλος εἶμαι εἰς τὴν διάθεσίν σας.

§191Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἔχει καλῶς.

§192Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ κατάστασις εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπεδεινοῦτο, καὶ στέλλω τὴν 18 Σεπτεμβρίου 1944 νέον τηλεγράφημα, ὑπὸ τὸ κράτος βαθυτέρας ἀκόμη ἀγωνίας. Ἀμφιβάλλω ἂν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων ὑπάρχει κείμενον εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν. «Κατάστασις ἐπιδεινοῦται ραγδαίως Βαλκανικὴν καὶ Ἑλλάδα, καὶ εὑρίσκομαι ἐδῶ μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας. Μοῦ εἶναι ἀκατανόητος ἡ πλήρης ἐγκατάλειψις. Τὸ ΕΑΜ καταλαμβάνει βαθμιαίως ἅπασαν ἐκκενουμένην Ἑλλάδα. Βούλγαροι ὑπουργοὶ κατέρχονται Θράκην καὶ Μακεδονίαν πρὸς συνεννόησιν μὲ ΕΑΜ. Καὶ ἀνεγράφη πληροφορία Ρώϋτερ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, ἣν ἀδυνατῶ πιστεύσω, ὅτι βουλγαρικὸς στρατὸς βαδίζει Θεσσαλονίκην. Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς μάτην μᾶς ἀπευθύνει ἀγωνιώδεις ἐκκλήσεις πρὸς ἀποστολὴν ἑλληνικῶν καὶ βρεττανικῶν στρατευμάτων. Τοῦ προσφέρω μόνον προκηρύξεις καὶ λέξεις. Ἀρχιστράτηγος Οὐΐλσων μᾶς ἀπαντᾶ ὅτι εὑρίσκεται ἀπόλυτον ἀδυναμίαν διαθέσῃ καὶ ἐλαχίστας ἀκόμη δυνάμεις. Καθημεριναὶ διαμαρτυρίαι μας ἐνταῦθα ἀποτελοῦν φωνὴν βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Αἰσθάνομαι ὅτι προδίδω τὴν Χώραν μας. Μόνη μου ἐλπὶς ἔχει ἀπομείνει Λονδῖνον. Μόνον Βρεττανικὴ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως Πρωθυπουργὸς Τσῶρτσιλ δύναται μεταβάλῃ κατάστασιν ἐξευρίσκων καὶ διατάσσων ἄλλοθεν δυνάμεις ἐνεργήσουν ἀμέσως Ἑλλάδα. Παρακαλῶ ἐνεργήσατε δι’ ὅλων δυνάμεών σας». Καὶ ἀπὸ τὸν κ. Τσῶρτσιλ εὑρισκόμενον τότε εἰς Ἀμερικὴν καὶ λαβόντα γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος, λαμβάνω τὴν ἀκόλουθον ἀπάντησιν. Προσωπικὸν μήνυμα. Δύνασθε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι τὰ προβλήματά σας, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ζητήματος τῆς Βουλγαρίας, ἀπασχολοῦν τὴν φροντίδα καὶ τὴν σκέψιν μας, καὶ ὅτι ἐξακολουθεῖτε νὰ ἔχετε τὴν πλήρη ὑποστήριξίν μας. Ἐν τῷ μεταξὺ εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι θὰ κρατήσετε ἰσχυρῶς τὴν Κυβέρνησίν σας κατὰ τὰς ἐπικειμένας κρισίμους ἡμέρας». Διότι ὑπῆρχεν ἡ ἀνησυχία τῆς διαλύσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὁπότε θὰ ἐπηκολούθουν μοιραῖαι συνέπειαι. Καὶ εἰς ἀπάντησιν τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ μηνύματος ἀπέστειλα τὸ ἀκόλουθον τηλεγράφημα, προσωπικῶς πρὸς τὸν κ. Τσῶρτσιλ. «Ἀπὸ τὴν Νεάπολιν τῆς Ἰταλίας, ὅπου ἀπὸ δεκαπενθημέρου εὑρίσκεται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις χάρις εἰς τὴν ἐμπνευσμένην προσφοράν σας, παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε τὰς θερμοτάτας εὐχαριστίας μου διὰ τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι μεριμνᾶτε καὶ σκέπτεσθε τὰ ἑλληνικὰ προβλήματα καὶ ὅτι ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν πλήρη ὑποστήριξίν σας. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι ἡ σταθερότης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θὰ διατηρηθῇ ἀκλόνητος ἐνώπιον τῶν κρισίμων καιρῶν τοὺς ὁποίους ἀντιμετωπίζομεν. Μᾶς ἐμπνέει ὅμως σοβαρὰς ἀνησυχίας ἡ κατάστασις ὅπως διαμορφοῦται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου αἱ ὑπὸ τῶν Γερμανῶν ἐκκενούμεναι περιφέρειαι καταλαμβάνονται ὑπὸ τοῦ ΕΑΜ ἐν ὀνόματι δῆθεν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω τοὺς λόγους τῆς Βρεταννικῆς ἀπουσίας. Ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκον νὰ Σᾶς ἀνακοινώσω τὴν πεποίθησίν μου ὅτι ἐνώπιον τῆς διαμορφωθείσης κρισίμου καταστάσεως τὰ πολιτικὰ μέσα πρὸς ἀντιμετώπισίν της δὲν εἶναι πλέον ἐπαρκῆ. Μόνον ἡ ἄμεσος παρουσία ἐπιβλητικῶν Βρεττανικῶν δυνάμεων εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ μέχρι τῶν Τουρκικῶν ἀκτῶν ἠμπορεῖ νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν. Ἀπὸ τὴν ἐπικοινωνίαν μου μὲ τὸν Ἀρχιστράτηγον τῶν Συμμαχικῶν Δυνάμεων γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουν πρὸς τοῦτο δυσχέρειαι. Ἀλλὰ κατωρθώσατε κατ’ αὐτὸν τὸν πόλεμον τόσα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ὅλους ἐθεωροῦντο ἀδύνατα, ὥστε νὰ δικαιοῦται καὶ ἡ μαρτυρικὴ Ἑλλὰς νὰ ἐλπίζῃ ὅτι διὰ τῆς ἀμέσου καὶ ἀποφασιστικῆς Σας ἐπεμβάσεως θὰ ἐπανορθωθῇ ἡ κατάστασις». Ἰδού, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἐνημερωθῆτε καὶ διὰ τὴν γενικὴν πολιτικὴν καὶ στρατιωτικὴν κατάστασιν ἐκείνων τῶν κρισίμων μηνῶν διὰ τοὺς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους κατέβαλεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἀποκομίσητε καὶ σεῖς τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς ἐκείνην τὴν κρίσιμον ὥραν ἔπραξεν ὁλόκληρον τὸ ἐθνικόν της καθῆκον. Καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον Ἀθηνῶν, διὰ νὰ τὸν παρακαλέσω πρὸς ἐπανόρθωσιν μιᾶς διατυπώσεως, ἡ ὁποία, ἐφ’ ὅσον δὲν βασίζεται εἰς θετικὰ γεγονότα, εἶναι δίκαιον νὰ μὴ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Καὶ τώρα εἶμαι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Ρέντη.

§193Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Διὰ τὴν ἱστορικὴν ἀκρίβειαν ἤθελα νὰ ὑπομνήσω ὅτι περὶ τὰ τέλη Ἰουλίου 1944 τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον μετεῖχον καὶ ἐγὼ καὶ ὑμεῖς, εἶχε μεγάλας ἀνησυχίας ὅσον ἀφορᾷ τὰς διαθεσίμους συμμαχικὰς δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἀπῃτοῦντο κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία προεβλέπετο ὅτι, ἴσως, θὰ ἦτο ταχεῖα καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι τότε νὰ ἀποσταλῇ τηλεγράφημα πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, τὸ ὁποῖον ἐνθυμοῦμαι ὅτι διετύπωνε καὶ τὴν ἀπειλήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν ἐτίθεντο τουλάχιστον τρεῖς μεραρχίαι εἰς τὴν διάθεσίν μας, θὰ ἠναγκάζετο νὰ παραιτηθῇ, ἐλήφθη δὲ ἀπάντησις καθησυχαστικὴ ὅτι τὰ στρατεύματα θὰ ἀνήρχοντο περίπου εἰς τρεῖς μεραρχίας θὰ παρείχετο δὲ καὶ ὑλικὸν πολέμου, τὸ ὁποῖον ἐζητούσαμεν διὰ τὸν ἐξοπλισμὸν ὡρισμένων Ἑλληνικῶν μεραρχιῶν. Ἐθεώρησα καλὸν νὰ κάμω τὴν ὑπόμνησιν αὐτήν, διότι εἴχομεν μείνει τότε, κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1944, μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὑπῆρχον στρατεύματα διαθέσιμα, διὰ νὰ χρησιμεύσουν τὴν στιγμὴν τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ὅτι τὰ στρατεύματα αὐτὰ θὰ ἦσαν μᾶλλον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν.

§194Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριε συνάδελφε, εὐχαριστῶ διὰ μίαν ὑπόμνησιν, ἡ ὁποία μοῦ παρέχει νέαν εὐκαιρίαν νὰ ἀνακοινώσω καὶ ἐκεῖνο τὸ τηλεγράφημα πρὸς ἐνημέρωσιν τῆς Βουλῆς, διότι ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ τηλεγράφημα θὰ διαπιστωθῇ πῶς ἔκτοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας συμμετεῖχε καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὁ πρὸ ὀλίγου ὁμιλήσας, πῶς ἔκτοτε εἶχεν ἀντιμετωπίσει τὸ ἐσωτερικὸν πρόβλημα καὶ πῶς ἐλάμβανε πρόνοιαν διὰ τὴν εὐόδωσιν τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ πῶς πράγματι κατέληγε μὲ τὴν δήλωσιν τῆς παραιτήσεως. Τὸ κείμενον ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἀπευθύνεται πρὸς τὴν πρεσβείαν τοῦ Λονδίνου μὲ ἡμερομηνίαν 2.7.1944, τὰ ἄλλα εἶναι τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ Ὀκτωβρίου, εἶχον ἔκτοτε παρεμβληθῆ 2–3 μῆνες, οἱ ὁποῖοι μετέβαλον τὴν γενικὴν στρατιωτικὴν κατάστασιν καὶ τὴν διεμόρφωσαν κατὰ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ἀνεκοίνωσα προηγουμένως εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι ἡ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ΕΑΜ δὲν μετεῖχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὑπέγραψαν μὲν τὸ σύμφωνον τοῦ Λιβάνου τὴν 24ην Μαΐου, ἀλλὰ τὸν Ἰούνιον, Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον ἐξηκολούθει ἡ πάλη μὲ τοὺς ἀδιαλλάκτους τῶν βουνῶν. Καὶ ἀπέδιδον οἱ σύμμαχοι εἰς τὴν συμμετοχήν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόλυτον σημασίαν, διότι μόνον τοιουτοτρόπως ἠνοίγοντο αἱ πύλαι τῆς Ἑλλάδος, τῶν ὁποίων ἡ διάνοιξις καὶ πολιτικῶς καὶ στρατιωτικῶς ἦτο ἀδύνατος κατ’ ἄλλον τρόπον. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ Βρεττανὸς ἡγέτης ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν μοῦ ἀπηύθυνε τὴν ἔκκλησιν «Συγκρατήσατε τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὰς κρισίμους ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται». Ἄλλος τρόπος ἀπελευθερώσεως δὲν ὑπῆρχεν! Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα τῆς 2ας Ἰουλίου 1944. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν ἐκείνων τῶν συναδέλφων καὶ ἐκείνης τῆς μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἐπιμόνως ἀρνεῖται νὰ διακρίνῃ τὴν εἰκόνα ἐκείνην τῶν καιρῶν καὶ νὰ ἀποδώσῃ ἐπὶ τέλους δικαιοσύνην. Τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὴν Πρεσβείαν τοῦ Λονδίνου ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἀνέγνωσα μὲ κατάπληξιν σημερινὸν τηλεγράφημά σας. Κατάπληξίς μου ὀφείλεται εἰς ἀμφιβολίας, ἐὰν κατὰ στιγμὴν ἀπελευθερώσεως Ἑλλάδος προλάβουν συμμαχικαὶ δυνάμεις ὅπως φθάσουν ἐγκαίρως, καθὼς καὶ περαιτέρω ἀμφιβολίας, ἐὰν μετὰ ἐνδεχομένην ἐπικράτησιν ΕΑΜ θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς συμμαχικὰς δυνάμεις τεθῶσιν ἀντιμέτωποι. «Ἀπόψεις Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἔχουν ὡς ἑξῆς: Ζήτημα τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἓν ζήτημα. Ἀποτελεῖ τὸ πᾶν. Ὅ,τι ἐπράξαμεν μέχρι τοῦδε ἀπετέλει ἁπλῶς τὴν προπαρασκευὴν πρὸς εὐτυχῆ λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἤτοι τῆς πλήρους καὶ ἀναιμάκτου ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος. Ζήτημα τίθεται ὡς ἑξῆς: Ὡς ἔχει σήμερον πραγματικὴ κατάστασις ἐν Ἑλλάδι, ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει θὰ σχηματισθοῦν αὐτομάτως τρία μέτωπα ἐμφυλίου πολέμου. Πρῶτον: Ζέρβας, Ἐθνικαὶ Ὀργανώσεις, Χωροφυλακὴ καὶ Ἀστυνομία. Δεύτερον: ΕΑΜ, ΕΛΑΣ. Καὶ τρίτον: Τάγματα Ἀσφαλείας. Ἑπομένως, ἐμφύλιος πόλεμος θὰ εἶναι σκληρότατος. Μόνον ἡ ἄμεσος παρουσία ἐπαρκῶν συμμαχικῶν δυνάμεων ἀποτελεῖ τὴν μόνην προληπτικὴν λύσιν. Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει δικαίωμα παρακαλέσῃ Συμμάχους του ὅπως τὸν προφυλάξουν ἀπὸ τὴν κατάραν τοῦ αἱματηροῦ ἐμφυλίου πολέμου καὶ ὅπως ἡ ἀπελευθέρωσις ἀπὸ τοὺς βαρβάρους κατακτητὰς καταστῇ καὶ δι’ αὐτὸν ἡμέρα χαρᾶς καὶ ὄχι κολάσεως. Σᾶς παρεσχέθη ἡ βεβαίωσις ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἐπίσης σφοδρὰν ἐπιθυμίαν Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν Βρεττανικὴ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ τοῦτο καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει εὐτυχῶς ἐνώπιον ἡμῶν ἀπαιτούμενος χρόνος, ὀφείλομεν, ἀντὶ ἀποκαρδιώσεως καὶ ἡττοπαθείας, προβῶμεν ἀμέσως εἰς ἐπιβαλλομένας σχετικὰς ἐνεργείας. Ἐπείγει ὅπως Στρατηγεῖον Μέσης Ἀνατολῆς προετοιμάσῃ σχέδιον ἀμέσου καταλήψεως Ἑλλάδος καὶ ἰδίως Ἀττικῆς καὶ ἔχῃ ἑτοίμους τὰς πρὸς τοῦτο ἀναγκαίας δυνάμεις, πρὸ παντὸς ἀλεξιπτωτιστάς. Εἶναι ἐπίσης ἀνάγκη Βρεττανικὸν Στρατηγεῖον νὰ ἑτοιμάσῃ προκηρύξεις, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀνακοινωθοῦν ἀπὸ τοὺς ραδιοφωνικοὺς σταθμοὺς καὶ θὰ ριφθοῦν ἀπὸ ἀεροπλάνα καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα ὅτι ἀναλαμβάνει ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει τὴν πλήρη εὐθύνην τῆς τάξεως, τῆς ὁποίας ἡ διατάραξις, θὰ τιμωρηθῇ αὐστηρῶς ὑπ’ αὐτοῦ, καθὼς καὶ ὅτι πᾶσαι αἱ ἀπελευθερωτικαὶ ὀργανώσεις θεωροῦνται στρατιωτικὰ συμμαχικὰ τμήματα, ὀφείλοντα πειθαρχοῦν, παραμένουν ἐν ἐπιφυλακῇ καὶ ἀναμένουν διαταγάς. Προκηρύξεις δέον τονίζουν, ὅτι Σύμμαχοι θεωροῦν ἱερὰν ὑποχρέωσίν των ἀπέναντι ἀγώνων καὶ θυσιῶν Ἑλλάδος ὅπως προφυλάξουν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἀπὸ κατάραν ἐμφυλίου πολέμου καὶ τοῦ ἐξασφαλίσουν τάξιν, προσωπικὴν ἀσφάλειαν καὶ πολιτικὴν ἐλευθερίαν. Ἅμα παγιώσει τάξεως ὑπὸ Συμμαχικῶν στρατευμάτων Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μεταβῇ ἀμέσως Ἀθήνας καὶ προβῇ τακτικὴν ἐπιστράτευσιν πρὸς δημιουργίαν ἐθνικοῦ Στρατοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμενον θὰ καταστῇ αὐτοδύναμον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ταῦτα πάντα δέον ἀποφασισθοῦν καὶ ὀργανωθοῦν ἀμέσως. Οἱοσδήποτε δισταγμὸς καὶ ἀπώλεια χρόνου ὁδηγοῦν εἰς καταστροφήν. Δὲν ἔχομεν κανένα λόγον ὑπάρξεως ὡς Κυβέρνησις ἐὰν δὲν ἐπιτύχωμεν τὴν πλήρη ἀναίμακτον ἀπελευθέρωσιν τοῦ Λαοῦ μας. Ἐὰν νομίζετε ὅτι διευθέτησις ζητήματος συναντᾷ δυσχερείας καὶ ὅτι προσωπικὴ παρουσία μου Λονδῖνον εἶναι ἀπαραίτητος, εἶμαι πρόθυμος ἔλθω ἀμέσως. Ἀπὸ εὐτυχῆ λύσιν ζητήματος τούτου ἐξαρτᾶται σωτηρία καὶ μέλλον Ἑλλάδος». Ἠκούσατε, φίλοι συνάδελφοι, ἐξεφράζοντο ἀμφιβολίαι, ἐὰν αἱ συμμαχικαὶ δυνάμεις θὰ φθάσουν ἐγκαίρως καὶ ἐὰν φθάνουσαι θὰ ἠδύναντο νὰ τεθοῦν ἀντιμέτωποι τοῦ ΕΑΜ. Σταθμίσατε τὰς περιστάσεις. Σᾶς ἀνέγνωσα ἐπίσημα κείμενα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα διαπιστοῦται πόσον πλήρης ὑπῆρξεν ἡ ἐπίγνωσις τῆς καταστάσεως καὶ πόσον ἀνένδοτος ὁ ἀγὼν μας διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος. Ζητοῦμεν δικαιοσύνην. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§195Γ. ΜΕΛΑΣ. Ὀφείλω ἀληθῶς χάριτας καὶ εὐγνωμοσύνην εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος διότι μοῦ παρέχει μίαν εὐκαιρίαν νὰ καθησυχάσω τὴν συνείδησίν μου. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ ἀπόγευμα ἀγορεύσας καθ’ ἣν εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς μου ἐν ἀπουσίᾳ αὐτοῦ, ἐδοκίμασα στενοχωρίαν ἀναφέρων ἱστορικὰ γεγονότα καθ’ ἣν εἶχον ἀντικειμενικὴν γνῶσιν καὶ μόνον καὶ νὰ εἴπω πράγματα ἀποτελοῦντα ἐπίκρισιν ἴσως τῆς τότε πολιτείας τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Δημοκρατικῶν–Σοσιαλιστῶν. Ἀλλὰ ἀπόψε εὐτυχῶς ἡ παρουσία του εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ ἡ ἄνοδός του εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μᾶς δώσῃ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ πολυτίμους ὄντως διασαφήσεις μοῦ παρέσχε τὴν εὐχάριστον αὐτὴν εὐκαιρίαν νὰ γνωρίσω ἀπὸ τοῦ στόματός του τὴν ἀλήθειαν τὴν ὁποίαν διαπιστώνω, οὐδὲ κατὰ κεραίαν ἀφισταμένην τῶν ὅσων εἶπα. Ἀπὸ τοῦδε δηλῶ ἀπολύτως κατηγορηματικῶς εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον καὶ διακεκριμένον πολιτικὸν ἄνδρα ὅτι θὰ μοῦ εἶναι δυστυχῶς ἀδύνατον νὰ ἀποσύρω ὁτιδήποτε, ἔστω καὶ μίαν μόνον λέξιν καὶ ἕνα ἰῶτα ἀπὸ ὅσα εἶπα ἀπόψε πρὸ τῆς διακοπῆς. Ἐὰν καὶ λέξιν εἶχον ἐκστομίσει ἀποτελοῦσαν ἀπόπειραν καὶ σκιαγραφίαν κἂν δυσφημιστικὴν κατὰ πολιτικοῦ ἀνδρὸς θὰ ἤμην κύριοι, ἀνάξιος νὰ καταλέγωμαι μεταξὺ τῶν τάξεών σας. Θὰ ἔπρεπε διὰ βοῆς νὰ μὲ ἀποβάλητε ἐκ τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ἐγὼ τοὐλάχιστον αὐτὸ θὰ ἔκαμνα εἰς συνάδελφον ὁ ὁποῖος εἰς παρόμοιον θέμα θὰ εἶχεν ἀποτολμήσει τόσον βαρύ, βαρύτατον πολιτικὸν παράπτωμα. Διότι δὲν θὰ εἶχε λόγους νὰ σταματήσῃ ἐκεῖ ὅποιος πράγματι θὰ εἶχε καταστῆ ἱκανὸς τοιαύτης ποταπῆς πράξεως. Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Δημοκρατικῶν–Σοσιαλιστῶν, εἶμαι ἐπιπροσθέτως εὐτυχὴς ὅτι ἡ ἀπουσία σας τὸ ἀπόγευμα καὶ διὰ τῶν πρακτικῶν μόνον ἀντίληψις τῶν ὅσων εἶπα σᾶς ἐπέτρεψε, καὶ εἰς τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ μοῦ ὀφείλετε χάριτας μὲ τὴν σειράν σας νὰ ἀνέλθετε εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ δώσητε μίαν εἰκόνα διὰ προφορικῆς ἀναπτύξεως μιᾶς ἱστορικῆς ὄντως περιόδου κατὰ τὴν ὁποίαν κατεβάλατε ὁμολογουμένως μίαν ἀξιόλογον Ἐθνικὴν προσπάθειαν διὰ τὸν συγκεκριμένον σκοπὸν τῆς «ἀναιμάκτου» ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος. Κύριε Ἀρχηγὲ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, οὐδέποτε εἶπα—καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει νωπὴν τὴν προηγουμένην ὁμιλίαν μου—οὐδέποτε εἶπα ὅτι διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν δὲν κατεβάλατε προσπαθείας. Τοὐναντίον μάλιστα μετὰ σεβασμοῦ καὶ ζωηρᾶς ἀναμνήσεως τῶν ὅσων εἶχα ἀκούσει ἐκτιθεμένων παρ’ ὑμῶν κατὰ τὰς μακρὰς συνεδριάσεις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν παρέλειψα νὰ ὑπογραμμίσω καὶ νὰ ἐκθέσω ἐδῶ ὅτι—αὐταὶ εἶναι αἱ λέξεις μου—μὲ ζέσιν καὶ μὲ ζῆλον κατέβαλε προσπάθειαν ὁ κ. Παπανδρέου διὰ νὰ φροντίσῃ νὰ εὕρῃ τὰς ἀπαιτουμένας δυνάμεις διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν. Καὶ κἄτι περισσότερον πρὸς ἵδρυσιν Βαλκανικοῦ μετώπου. Καὶ εἶπα ὅτι κατέστη ἀδύνατον νὰ εὐοδωθοῦν αἱ σοβαραὶ ὄντως καὶ μεγάλαι προσπάθειαι τὰς ὁποίας ἐπιμαρτυροῦν τὰ κείμενα, ἕνεκα τῆς πρακτικῆς ἀδυναμίας τοῦ νὰ σταλοῦν ἐδῶ δυνάμεις ἀφοῦ καὶ αἱ τελευταῖαι δυνάμεις εἶχον διατεθῆ ἀλλοῦ εἰς τὸ μέτωπον τῆς Νοτίου Γαλλίας. Ὡμίλησα συγκεκριμένως, σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἰς τὴν ἀντίληψιν συναδέλφου τινὸς ἠμποροῦσε νὰ μείνῃ ἴχνος μόνον ἀμφιβολίας περὶ τῶν λόγων μου καὶ τοῦ ἐντοπισμοῦ αὐτῶν εἰς τὸ συγκεκριμένον θέμα τῆς Βορείου Ἠπείρου. Ἀνέφερα ὑπόθεσιν συγκεκριμένην. Καὶ εὗρον καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς δύο μέλη τῆς Ἀντιπροσωπείας ἐξ ἴσου σεβαστὰ τὸν Βορειοηπειρώτην ἐκ Θεσσαλονίκης βουλευτὴν καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος ἐπιβεβαιοῦντας τὸ πραγματικὸν γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἀνέφερα. Ὡμίλησα περὶ Ἀγγλικῆς ἀποβατικῆς ἐνεργείας καὶ ὄχι ἁπλῶς περὶ Κομάντος. Ἦτο κἄτι περισσότερον τούτου, διότι ἐλέχθη ἐδῶ ὅτι ἐπρόκειτο μόνον περὶ Κομάντος. Δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ Κομάντος ἐπρόκειτο περὶ ἀληθοῦς ἀποβάσεως ὁλοκλήρου τάγματος ἐπιπροσθέτως γενομένης πρὸς τὴν ἀπὸ ἀεροπλάνων δι’ ἀλεξιπτώτων γενομένην προσγείωσιν δυνάμεως 50 ἀνδρῶν εἰς Πρεμετήν. Αὐτὴ ἡ δύναμις ἦτο μία πρόσθετος δύναμις πρὸς ἐκείνην ἡ ὁποία πολὺ ὀγκωδεστέρα εἰς ἀριθμὸν καὶ εἰς δύναμιν πλήρους τάγματος, εἶχεν ἀποβιβασθῆ ἤδη εἰς Ἅγ. Σαράντα καὶ ὡς προσεπικύρωσεν ὁ συνάδελφος κ. Μπάτζιος, καὶ ἀπὸ Χειμάρρας. Τὴν πληροφορίαν, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Δημοκρατικῶν Σοσιαλιστῶν, ἐδήλωσα ἤδη εἰς τὴ Βουλὴν καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐνώπιον ὑμῶν ἐδῶ τὴν ἑσπέραν ταύτην, κατέχω παρὰ προσώπου περὶ τῆς σοβαρότητος τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἠμποροῦσε κανεὶς νὰ ἀμφιβάλῃ. Διότι πρόκειται περὶ μέλους τῶν Βρεταννικῶν Δυνάμεων μετασχόντος μὲ τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον καὶ τότε καὶ σήμερον φέρει, τοῦ λοχαγοῦ τῆς ἐπιχειρήσεως αὐτῆς. Καὶ ἐπειδὴ συνηθίζω ἀπὸ μακρὰ ἔτη κατὰ τὴν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἀπέκτησα κατὰ τὴν μακρὰν σταδιοδρομίαν μου, ὅπου ἐπιπολαιότητες δὲν συγχωροῦνται, καὶ ἀπαιτεῖται ἀκριβολογία νὰ εἶμαι ἐφωδιασμένος μὲ ντοκουμέντα ἠθέλησα πρὶν προσέλθω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναπολήσω καὶ νὰ συγκρίνω μὲ τὴν πραγματικότητα τὰς πληροφορίας καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς ἀγορεύσεως τὴν ὁποίαν εἶχα κατὰ νοῦν νὰ κάμω. Καὶ ἐπεκοινώνησα τηλεφωνικῶς μὲ τὸ πρόσωπον τοῦτο τὸ ὁποῖον κατέχει ἀκόμη ἐν Ἀθήναις ἐπίσημον θέσιν καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἠμπορῶ νὰ κατονομάσω ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλ’ εἶμαι προθυμότατος, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Δημοκρατικῶν Σοσιαλιστῶν, τὸ ὄνομά του κατ’ ἰδίαν νὰ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς. Καὶ ἡ δύναμις αὐτὴ παρέμεινεν ἐπὶ δεκαπέντε ἡμέρας εἰς Ἀργυρόκαστρον καὶ θὰ ἦτο ἱκανὴ ν’ ἀποτελέσῃ ἐπαρκέστατον προπέτασμα τῆς Βορείου Ἠπείρου κατὰ πάσης ἐξοντωτικῆς τυχὸν ἐπιθέσεως τῶν Ἀλβανῶν παρτιζάνων κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου. Καὶ ἔψεξα τὴν τότε Κυβέρνησιν διότι δὲν κατέβαλε τὴν ἐπιβαλλομένην ἐπιτακτικῶς προσπάθειαν παρὰ τῇ φίλῃ καὶ συμμάχῳ Ἀγγλικῇ Κυβερνήσει διὰ νὰ παραμείνουν αἱ δυνάμεις αὐταὶ εἰς Β. Ἤπειρον. Ἀνέφερα εἰς τὴν Βουλὴν μακρὰν πάσης σκέψεως πρὸς πολιτικὴν ἐκμετάλλευσιν οἱασδήποτε φύσεως. Ὑπῆρξα αὐστηρῶς ἀντικειμενικῶς ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καθ’ ἣν εἶχα ὑποχρέωσιν προκειμένου περὶ γεγονότος τοιαύτης σημασίας καὶ τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὰς προσπαθείας μας πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν συνεδρίασιν μὲ διέκοψεν ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς λέγων ὅτι προσέκοψαν αἱ προσπάθειαί σας εἰς τὴν ἄρνησιν τοῦ Χότζα, Τίτο καὶ τῆς Ρωσίας, ἀλλὰ παρ’ ὑμῶν τοῦ ἰδίου μανθάνω ὅτι δὲν εἴχατε γνῶσιν κἂν τῆς ἀγγλικῆς αὐτῆς ἀποβάσεως. Τὸ ζήτημα ἦτο κατ’ ἐξοχὴν σοβαρόν, δὲν παραδέχομαι ὅμως ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ὑπῆρχεν ἁρμοδιότης τοῦ ἀρχιστρατήγου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ δὲν ὤφειλε καὶ ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλας τὰς προσπαθείας της. Νομίζω ὅτι στοιχειωδῶς ὀφείλομεν καὶ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο, ὅπως ἐκμεταλλευθῇ τὴν κατάστασιν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ὥστε τὸ τμῆμα αὐτὸ τοῦ στρατοῦ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Βόρειον Ἤπειρον καὶ νὰ ἀποτελέσῃ τὴν πραγματοποίησιν τῶν πόθων ἀλλὰ καὶ ὁριστικὴν ἐγγύησιν τῆς ζωῆς τοῦ ἐκεῖ Ἑλληνισμοῦ, ὁ ὁποῖος σήμερον δὲν ὑπάρχει τοὐλάχιστον κατὰ μέγα μέρος. Αὐτὰ εἶπον, ἀξιότιμε κ. ἀρχηγὲ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε κατόπιν τῶν ἐπεξηγήσεών μου αὐτῶν νὰ ἀξιώσητε ἀπὸ ἐμὲ νὰ ἀποσύρω τίποτε ἀπὸ ὅσα εἶπον καὶ τὰ ὁποῖα στηρίζονται εἰς ἱστορικὰς ἀληθείας. Εἶναι ἀκόμη ἀληθές, ὅτι εὑρέθην κάποτε εἰς ζωηρὰν ἀντίθεσιν μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Σοσιαλιστῶν, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων καὶ εἶχον γράψει τὰ ὅσα εἶχα γράψει εἰς τὸν τύπον καθ’ ὑμῶν. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα, μόλις ἐξηκρίβωσα ὅτι τὰ πράγματα δὲν εἶχαν ἔτσι — νομίζω ὅτι θὰ τὸ ἐνθυμῆσθε — ἔσπευσα ἐντὸς ὡρῶν νὰ ἀποκαταστήσω τὰ πράγματα κατὰ τὴν ἠθικὴν πολιτικὴν τάξιν, καὶ νὰ ἐκφράσω καὶ δημοσίως τὴν λύπην μου ὅτι παρεπλανήθην εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Κατόπιν αὐτῶν, νομίζω ὅτι ἐξηγήθην σὲ σᾶς καὶ δὲν συντρέχει λόγος νὰ προσθέσω ἄλλο τι.

§196Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριοι συνάδελφοι, χαίρω, διότι ἐδόθη ἀφορμὴ διευκρινίσεως. Εὑρίσκεται εἰς πλάνην ὁ συνάδελφος, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἡ διαφωνία μας εὑρίσκεται εἰς τὴν διαπίστωσιν τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν. Καὶ ἐγὼ ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλήν, εἶπον ὅτι ὑπῆρξαν μικρὰ Βρεττανικὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν διὰ νὰ ἐνοχλήσουν τὰ ὑποχωροῦντα Γερμανικὰ στρατεύματα. Ποία ἦτο ἡ ἔννοια αὐτῆς τῆς ἀποστολῆς; Διεπιστώθη ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀποστολῆς στρατιωτῶν, ὀφειλομένης εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Στρατηγείου Μέσης Ἀνατολῆς, δὲν ἐπρόκειτο περὶ πολιτικῶν ἐνεργειῶν συσχετιζομένων μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ περὶ στρατιωτικῶν μόνον ἐνεργειῶν. Ποῖα πολιτικὰ συμπεράσματα θὰ πρέπει νὰ συναγάγωμεν; Τὸ θέμα τῆς διαφωνίας μας δὲν κρίνεται εἰς τὴν διαπίστωσιν τοῦ πραγματικοῦ γεγονότος, εὑρίσκεται εἰς τὴν πολιτικὴν ἑρμηνείαν του καὶ ἐλπίζω, ἔπειτα ἀπὸ τὴν εὐρεῖαν ἀνάπτυξιν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβην διὰ τὴν στρατιωτικὴν καὶ πολιτικὴν κατάστασιν ἐκείνου τοῦ καιροῦ, νὰ ἔχῃ πεισθῆ ἡ Βουλή, ὅτι τὰ πολιτικὰ συμπεράσματα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι ἀσύστατα. Τὴν πολιτικήν σας κρίσιν ἐπικρίνω, κύριε συνάδελφε, ὄχι τὴν βεβαίωσιν τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν. Τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον συνάγεται ἀπὸ τὸ συζητούμενον περιστατικὸν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἰδικήν μας ὑπόθεσιν, εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Ἀπεστάλησαν ἀπὸ τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ὀλίγα τμήματα διὰ νὰ συνεργασθοῦν μὲ τοὺς παρτιζάνους τῆς Ἀλβανίας καὶ νὰ ἐνοχλήσουν τοὺς ὑποχωροῦντας Γερμανοὺς καὶ ποία ὑπῆρξεν ἡ συνέπεια; Ἐνῷ ἀπεστάλησαν ὡς φιλικὰ τμήματα, καὶ ὄχι ὡς «συμβολικὴ δύναμις», στρεφομένη ἐνδεχομένως ἐναντίον τῆς Ἀλβανίας, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο, κατόπιν τῆς ἀντιθέσεως τοῦ Ε.Α.Μ. τῆς Ἀλβανίας, νὰ ἀναγκασθοῦν νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ ἔδαφος. Ἰδού, κύριε συνάδελφε, τὸ πολιτικὸν συμπέρασμα αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ. Ἄν δὲν εἶχε παρουσιασθῆ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ συμφώνου τῆς Καζέρτας, μὲ τὸ ὁποῖον τὸ ΕΑΜ προσεκάλει τὰ Βρεττανικὰ στρατεύματα εἰς τὴν Ἑλλάδα, κρίνατε ἀπὸ τὸ περιστατικὸν αὐτὸ τῆς Ἀλβανίας, ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιχειρηθῇ ἀπόβασις εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸς κατάλυσιν τῆς τυραννίας τοῦ κομμουνισμοῦ. (Χειροκροτήματα).

§197Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος, διότι θέλω νὰ ἀποδείξω ὅτι κακῶς ἐτέθη ἐν ἀμφιβολίᾳ ἡ Ἐθνικὴ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ὑπῆρξα Ὑπουργός, καὶ διεχειρίσθην τὸ ζήτημα τοῦτο καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν περίοδον.

§198Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ἐφαρμόσητε τὸν κανονισμὸν γενικῶς δι’ ὅλους. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δίδεται ὁ λόγος εἰς ἄλλους καὶ εἰς ἄλλους νὰ ἀφαιρῆται.

§199Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, διότι ἐὰν ἐγενικεύθη τὸ ζήτημα, τότε ζητῶ τὸν λόγον.

§200Π. ΡΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν γενικευθῇ ἡ συζήτησις, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§201Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ θέμα ὑπῆρξε προσωπικὸν καὶ δι’ αὐτὸ παρενεβλήθην. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ κ. Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε συνεργάτης μου καθ’ ὅλην τὴν περίοδον, ἀσφαλῶς θὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἀπόψεις μου, τὸν παρακαλῶ ὅπως δεχθῇ τοὐλάχιστον δι’ ἀπόψε νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἀπάντησίν του.

§202Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μολονότι, κύριοι, θεωρῶ ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι προσωπικὸν καὶ παρ’ ὅλον ὅτι ἐθίγη ἡ Κυβέρνησις καὶ μολονότι δὲν συμφωνῶ πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἐν τούτοις δέχομαι τὴν παράκλησίν του νὰ παραιτηθῶ δι’ ἀπόψε τοῦ λόγου μου.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπιράκης ἔχει τὸν λόγον. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της ὅτι τὸ ¼ ἰσχύει.

§204Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Θὰ ἤμην εὐτυχής, κύριοι βουλευταί, ἂν ἠδυνάμην νὰ κάμω εὐοιώνους προβλέψεις καὶ νὰ διατυπώσω ἐλπίδας τόσον ἐκ τῆς κυβερνητικῆς μεταβολῆς, ὅσον καὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο θὰ ἔδιδεν ἐλπίδας εἰς μίαν μερίδα τοῦ λαοῦ καὶ ἴσως θὰ ἐδημιούργει καὶ εὐχαρίστησιν μετὰ τὰς μέχρι σήμερον διαψεύσεις τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. Φρονῶ ὅμως, ὅτι καθῆκον τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, εἶναι νὰ μὴ λέγουν μόνον τὰ εὐχάριστα, ἀλλὰ νὰ λέγουν τὰ ὠφέλιμα, διότι οὕτω ἠμπορεῖ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ σχηματισθοῦν τὰ ρεύματα ἐκεῖνα τῆς κοινῆς γνώμης, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ καθοδηγοῦν πρὸς ὀρθὰς κατευθύνσεις τὸ σκάφος τῆς χειμαζομένης πατρίδος. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ πιστεύσω εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐξέφρασε τὴν γνώμην ὅτι δὲν ὑπάρχουν διαφοραὶ οὔτε γνωμῶν, οὔτε προγραμμάτων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος μὲ τὴν εὐλυγισίαν, ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, ἐπῆρε τόσον ἀπὸ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων τὰς λέξεις, αἱ ὁποῖαι τὸν συνέφερον διὰ νὰ ἐξαγάγῃ τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε, συνιστάμενα εἰς τὸ ὅτι οὔτε διαφορὰ γνωμῶν ὑπάρχει μεταξὺ ἡμῶν, οὔτε διαφορὰ προγράμματος, εἰς τὸ σημεῖον ἀκριβῶς τὸ σπουδαιότερον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐστηρίχθησαν αἱ γνῶμαι τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, τὰς ὁποίας παρηρμήνευσεν ὁ κ. Παπανδρέου. Οὕτω ἔχουσιν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως: «....... (ἀναγινώσκει) .......». Φαίνεται ὅμως, ὅτι ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ κ. Παπανδρέου — διότι δὲν φρονῶ ὅτι ἔχει καὶ τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν — ὅτι τὸ ἴδιον πρᾶγμα εἶναι καὶ ἡ πολιτικὴ καὶ ὁ νόμος. Τὰ πράγματα, ἐν τούτοις, εἶναι διάφορα: Ὁ νόμος εἶναι ὄργανον διὰ τοῦ ὁποίου ἐφαρμόζεται μία πολιτική. Δὲν εἶναι πολιτική. Καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος διετύπωσε μίαν ἄλλην πολιτικήν, ἦτο φυσικὸν πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς του αὐτῆς νὰ ἠννόει, ὅτι ἐὰν τοῦ ἐνεπιστεύοντο τὴν νόμιμον ἐξουσίαν τοῦ Κράτους, θὰ ἔκαμνε τοὺς νόμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ τοῦ ἐχρειάζοντο διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν πολιτικήν του. Καὶ ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἐφηρμόζετο διὰ τῶν κειμένων νόμων, ἀπέτυχε, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐρωτᾶται, ἂν ἐννοῇ, ὅτι ἡ προάσπισις καὶ ἡ ὑπεράσπισις καὶ ἡ ἐφαρμογὴ ἑνὸς νόμου ἀποτελεῖ δυναμικὴν πολιτικήν. Ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψε τὴν ἄσκησιν δυναμικῆς πολιτικῆς δὲν ἐπέτυχεν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἐφαρμόσῃ ἀντίθετον πολιτικήν, θὰ κάμῃ ἀντίθετον νόμον διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικήν του. Ὥστε δὲν ἦτο ἐρώτημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸν Ἀρχηγόν του. Ἀλλ’ ἐλέχθη καὶ τὸ ἄλλο: Δὲν θὰ κινηθῇ ὁ νόμος; Καὶ θὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος; Πρῶτον, ὡς εἶπον, θὰ ἐγένοντο ἄλλοι νόμοι, ἂν τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἤρχετο εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἱστορικαὶ στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας καὶ οἱ νόμοι ἐκοιμήθησαν καὶ δὲν ἐφηρμόσθησαν. Ἔχω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς: Ὅταν κατὰ τὴν ἐν Λεύκτροις μάχην οἱ Σπαρτιᾶται, ἐμπεσόντες εἰς τὰ δαιμόνια σχέδια τοῦ δαιμονίου Ἐπαμεινώνδα, πλεῖσται χιλιάδες ἐφονεύθησαν, οἱ δὲ ὑπόλοιποι ἐγκατέλειψαν τὸ πεδίον τῆς μάχης καὶ τοὺς πεσόντας. Τοῦτο ἦτο μέγα ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐτιμωρεῖτο μὲ τοὺς νόμους τῆς Πάτρης. Ἐκ τούτου εὑρέθησαν εἰς δυσχέρειαν διὰ τοὺς ριψάσπιδας, διότι τὸ ζήτημα ἦτο μέγα. Ἐκλήθη ὁ Ἀγησίλαος, ὁ Βασιλεύς, διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ θέματος. Καὶ ἀφοῦ οὗτος ἐζήτησε δύο ἡμερῶν προθεσμίαν, ἐκάλεσε τὸν Σπαρτιατικὸν λαὸν καὶ εἶπε: Δὲν κάμνω κανένα νόμον, ἀλλὰ διατάσσω ἀπὸ αὔριον νὰ ἰσχύσουν οἱ νόμοι τῆς Σπάρτης. Καὶ οὕτως ἐλύθη ἕνα ζήτημα, ἂς εἴπωμεν κατευνασμοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διότι ἀφέθη νὰ κοιμηθῇ ὁ νόμος ἐπὶ 24 ὥρας. Ὥστε, ἐφ’ ὅσον ἐξαγγέλλεται ἡ τήρησις τοῦ νόμου τῆς δυναμικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία δὲν ἔφερεν ἀποτελέσματα, εἶναι εὔλογον, ὅτι ὁ νόμος ἂν δὲν πρέπει νὰ κοιμηθῇ, πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ ἑπομένως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὲρ τῆς κατευναστικῆς πολιτικῆς, δὲν εἶναι κατὰ τοῦ νόμου, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν δυναμικὴν πολιτικήν. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ πολιτικῆς καὶ διαφορὰ προγράμματος, θὰ ἠρώτων τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐγὼ μὲ τὴν σειράν μου: Υἱοθετεῖ καὶ θεωρεῖ ἰδικήν της πολιτικήν, τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν διὰ τῶν δηλώσεών του καὶ τῆς προσθέτου δηλώσεώς του ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὑποστηρίζει; Θὰ ἐπεθύμουν νὰ δοθῇ ἀπάντησις, ὄχι ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος φαίνεται δὲν ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ διακρίνῃ δύο διάφορα πράγματα καὶ διὰ τοῦτο, ἴσως, πολλὰς φορὰς ὑποστηρίζει καὶ πιστεύει ἐξ ἴσου δύο διάφορα πράγματα, θὰ ἠρώτων τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ λάβω μίαν ἀπάντησιν: Ἄν ἀποδέχεται τὴν πολιτικὴν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Διότι οὕτω δὲν θὰ εἴχομεν διαφορὰν καὶ θὰ ἔβλεπεν εἰς τὴν ψυχήν της, ὅτι ἴσως θὰ ἔπρεπεν ἡ πολιτικὴ αὐτὴ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν ἐκήρυξαν καὶ οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν ἐπίστευσαν. Καὶ ἔκαμεν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἄλλην διαπίστωσιν. Ὅτι τοὐτέστιν δὲν ὑπάρχει ἄλλη πολιτικὴ καὶ ὅτι ματαίως ἀπέμεινεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐξαγγέλλων πολιτικήν, ἐνῷ εἶναι ἡ ἀλήθεια ὅτι ἐκεῖνος ἐξήγγειλε τὴν πολιτικὴν τοῦ κατευνασμοῦ καὶ ὅταν ἐν μέρει ἔγινεν ἀποδεκτή, ἐξέφρασε καὶ ἄλλην φορὰν καὶ ἐκφράζει καὶ εἰς τὰς δηλώσεις ὅτι: Καλά· ἔστω καὶ ἐν μέρει, ἀλλὰ νὰ πιστεύσωμεν ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ; Ἀλλ’ αἱ διαφοραὶ αὗται δὲν ὑπάρχουν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ πέραν τῆς αἰθούσης αὐτῆς, διότι ἡμιεπίσημον τῆς Κυβερνήσεως ὄργανον, ἡ ἐφημερὶς «Ἑστία», καλεῖ τοὺς Φιλελευθέρους νὰ συμπράξουν εἰς τὴν ἑξῆς πολιτικήν: «...... (ἀναγινώσκει)......». Ἰδού, κύριοι, διατὶ διαφωνοῦμεν. Θὰ ἐκθέσωμεν τὸ Ἔθνος εἰς τὴν περιπέτειαν ἑνὸς τόσον σκληροῦ ἀγῶνος καὶ ἑνὸς τοσοῦτον ἐπικινδύνου διὰ τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους ἀγῶνος. Ἰδοὺ ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπηυθύνοντο εἰς ἡμᾶς τὰ ἐρωτήματα: Διατί, κύριοι, δὲν ἔρχεσθε μεθ’ ἡμῶν σήμερον, εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι μεγάλαι αἱ διαφοραί μας; Λυποῦμαι, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω, ὅσα ἤκουσα περὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐν Θεσσαλονίκῃ. Δὲν νομίζω ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ εἴπω τι εἰς αὐτόν, ὅταν ἤκουσα αὐτὸν ἐκθέτοντα τὴν πολιτικήν του. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον, ἡ πολιτική σας εἶναι πλέον ἐπικίνδυνος διὰ τὸ Ἔθνος ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Προσέξατε εἰς ποίαν περιπέτειαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῶμεν καὶ προσέξατε μήπως διακινδυνεύσῃ ἡ τύχη τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ ἀσφάλειά του. Κύριοι συνάδελφοι, ἡμεῖς εἴμεθα πολιτικὸν σῶμα καὶ δὲν συζητοῦμεν περὶ νομικῶν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἔχω νὰ ὑπομνήσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ὑπεράνω τῶν γραπτῶν νόμων ὑπάρχει νόμος ἄγραφος, ὑπὸ τὸν ὁποῖον τίθενται ὑπὸ ἔλεγχον οἱ γραπτοὶ νόμοι. Καὶ ὁ νόμος αὐτός, ἐὰν δὲν εἶναι πουθενὰ γραμμένος, ἐνυπάρχει εἰς τὸν θεῖον λόγον, ὅπως εἶπεν ὁ Κικέρων, καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Ἑπομένως δὲν εἶναι κατὰ τοῦ νόμου ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλει εἰς ἔλεγχον τὸν κείμενον νόμον, μέσα καὶ ὑπὸ τὰ πλαίσια τοῦ ἀγράφου αὐτοῦ μεγάλου νόμου. Ἡ διαίρεσις ἀνὰ μέσῳ τῶν Ἑλλήνων, κύριοι βουλευταί, γνωρίζετε ὅτι σοβεῖ πρὸ πολλοῦ καὶ μακροῦ χρόνου εἰς τὴν Χώραν μας. Θὰ ἔδει ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι προσεκτική, οὕτως ὥστε ἡ διαίρεσις αὐτὴ νὰ μὴ λάβῃ τὴν μορφὴν τῆς αἱματηρᾶς συρράξεως. Νομίζω ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἦσαν πρόσφορα διὰ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὴν αἱματηρὰν τραγῳδίαν ἐντὸς τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα. Ἐὰν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν καὶ ἔχουν συμφέρον διὰ τὴν τραγῳδίαν τὴν αἱματηρὰν αὐτήν, αὐτοὶ δὲν εἶναι πολλοί, εἶναι ἐλάχιστοι. Ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, καὶ τὰ νομικὰ καὶ τὰ πολιτικά, συνετέλεσαν ὥστε τοὺς ὀλιγίστους νὰ κάνουν τόσους πολλοὺς καὶ νὰ δημιουργήσουν μίαν πραγματικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία δὲν πρόκειται νὰ μᾶς διαφεύγῃ, ἀφοῦ εἶναι τόσον τρομερά, ὥστε ὅλαι αἱ ἔνοπλοι δυνάμεις σήμερον ἀγωνιζόμεναι, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ δώσουν πέρας εἰς τὴν αἱματηρὰν αὐτὴν τραγῳδίαν. Τὰ πράγματα δὲν διορθώνονται οὔτε μὲ ρητορικὰ σχήματα, ἀλλὰ οὔτε καὶ μὲ πατριωτικὲς ἐπικλήσεις. Ὁ πατριωτισμὸς τῶν Ἑλλήνων εἶναι γνωστός. Καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἓν ἐκ τῶν αἰτίων τῆς ἐπιδεινώσεως καὶ τῆς ὀξυτέρας διαμάχης, εἶναι καὶ ἡ ὀλεθρία διαίρεσις τῶν πολιτῶν εἰς ἐθνικὸν καὶ ἀντεθνικὸν μέτωπον. Δὲν ἠμποροῦμεν, ὅταν διαφωνοῦμεν εἰς τὰς πολιτικὰς ἰδέας, νὰ λέγωμεν ὁ ἕνας εἰς τὸν ἄλλον ὅτι δὲν σκέπτεται ἐθνικῶς. Καὶ ἤκουσα μετ’ ἐκπλήξεως καὶ χθὲς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ βουλευτὴν, καὶ συγκεκριμένως τὸν κ. Πιτζάνην, εἰς μίαν ἔκφρασιν γνώμης διαφορετικὴν ἀπὸ τὴν ἰδικήν του, ἑνὸς βουλευτοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ λέγῃ ὅτι «αὐτὸ εἶναι ἀντεθνικόν». Ἀντεθνικὸν εἶναι μία ὕβρις ἡ ὁποία δημιουργεῖ μίαν ρῆξιν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι ἀντεθνικὸς μοιραίως κεῖται ἐκτὸς τοῦ νόμου ...... (δὲν ἠκούσθη) ...... Κατὰ τοιοῦτον τρόπον αὐξάνονται καὶ αἱ διαμάχαι καὶ αἱ παρατάξεις αἱ διαμαχόμεναι.

§205Π. ΡΟΖΑΚΗΣ. Ὁμιλεῖτε, κύριε συνάδελφε, πρὸ τῶν ἑδωλίων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εὐτυχῶς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι. Ἡ πτέρυξ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀκούσῃ αὐτὰ ποὺ λέγετε ἀπουσιάζει ὁλόκληρος. Ἐδῶ πρόκειται περὶ κωμῳδίας πραγματικῆς. Ἐὰν εἶναι περιττὰ αὐτὰ ποὺ λέγομεν, πρέπει νὰ φύγωμεν, νὰ διακόψωμεν.

§206Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Μέσα εἰς τὴν τρομερὰν αὐτὴν διαμάχην, μέσα εἰς αὐτὸν τὸν αἱματηρὸν κύκλον εἰς τὸν ὁποῖον περιστρέφονται οἱ διαμαχόμενοι, θὰ ἔπρεπε τὰ σώφρονα, τὰ πολιτικὰ κεφάλαια τῆς χώρας νὰ σταθῶσιν ἀνὰ μέσῳ τῶν διαμαχομένων ὡς διαιτηταί. Καὶ αὐτὴν τὴν θέσιν λαμβάνομεν ἡμεῖς, ὥστε νὰ κατορθώσωμεν διὰ τῶν κατευναστικῶν μέτρων, νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν τραγικήν. Θέσις πλησίον τῆς μιᾶς μερίδος τῶν διαμαχομένων, εἶναι κινδυνώδης. Διότι εἶναι δυνατὸν ἀντὶ νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν τραγῳδίαν, ἀντὶ ὡς ἀπὸ μηχανῆς Θεὸς νὰ λύσῃ τὴν τραγῳδίαν μὲ ὀλιγωτέρας θυσίας, νὰ ἔχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα ἑνὸς Σαιξπηρείου δράματος πραγματικῶς, ὅπου εἰς τὴν σκηνὴν τῆς διαμάχης νὰ εὑρίσκωνται νεκροὶ ὅλοι οἱ τραγικοὶ ἥρωες τῆς τραγῳδίας αὐτῆς. Αἴτημα τοῦ λαοῦ εἶναι ὄχι νὰ εὑρεθῇ πρὸ τοῦ τρομεροῦ ὄντως αὐτοῦ Σαιξπηρείου δράματος, ἀλλὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὸν ἐμφύλιον πόλεμον. Τὸ τέρμα αὐτὸ πιστεύομεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ μόνον διὰ τῆς ἀσκήσεως τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν πιστεύομεν καὶ τὴν ὁποίαν διακηρύττομεν. Ἡ πολιτικὴ αὐτὴ εἶναι ἡ πίστις μας καὶ αὐτὴ κανονίζει τὰς πράξεις μας. Δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ εἶναι ἀπαράδεκτον δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἀντιλαμβάνονται σοβαρῶς τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐπαπειλοῦν, νὰ λέγεται ὅτι μεροληπτοῦμεν ὑπὲρ μιᾶς τῶν διαμαχομένων μερίδων. Ὄχι, ἐὰν ἠθέλαμε νὰ σεβασθῶμεν, ἐὰν ἠθέλαμε νὰ ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὴν ἀντιδημοτικότητα εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ὁ κομμουνισμός, τότε ἔπρεπε νὰ πᾶμε πρὸς τὴν ἑτέραν πλευρὰν διὰ νὰ διαπραγματευθῶμεν καὶ διὰ νὰ εἴμεθα περισσότερον προσφιλεῖς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντιφέρονται πρὸς τὸν κομμουνισμόν, ἡμεῖς κινδυνεύομεν τὴν δημοτικότητά μας καὶ ὡς πρόγραμμα ἔχομεν νὰ θέτωμεν ὑπεράνω τῶν κομματικῶν συμφερόντων ἡμῶν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους.

§207Π. ΓΥΠΑΡΗΣ. Κάμε οἰκονομίαν, εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγεις.

§208Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι οἱ Φιλελεύθεροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ λέγουν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν πιστεύουν, ὅ,τι λέγομεν εἶναι ἡ πίστις μας. Πρέπει νὰ μὴ δίδωνται φροῦδαι ἐλπίδες εἰς τὸν λαόν, διότι ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ ἡ πτέρυξ αὐτή, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσεν οὐδεμίαν ἀπὸ τὰς ὑποσχέσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τὸν λαόν. Ὑπεσχέθη ἡ ἡγεσία τῆς πτέρυγος αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ κέντρον βαρύτητος καὶ τῆς νέας Κυβερνήσεως, ὑπεσχέθη τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων καὶ τὴν ἀξιοποίησιν τῶν μεγάλων ὄντως ἀγώνων τοῦ Ἔθνους καὶ τῶν θυσιῶν του, καὶ τοῦ ὁλοκαυτώματος, τὴν ἀξιοποίησιν, λέγω, καὶ τὴν Μεγάλην Ἑλλάδα. Ἐν τούτοις ἤχθημεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἀκούωμεν ἀπὸ τὰ χείλη τῆς γλώσσης αὐτοῦ, ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐλπίζομεν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν συνόρων, δηλαδὴ εἶναι ἐν κινδύνῳ καὶ τὰ σύνορά μας καὶ τὰ κεκτημένα. Καὶ εἶναι ἐξεταστέον ποῦ ὑπάρχουν αἱ εὐθῦναι διὰ τὴν ἀτυχίαν, τὴν ἀποτυχίαν τὴν κλασσικήν, τῆς μὴ ἀξιοποιήσεως τῶν ἐθνικῶν θυσιῶν. Τοὺς ἀγῶνας τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸ ὁλοκαύτωμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ ἀνεγνώρισεν ὅλη ἡ γῆ, καὶ ὄχι μόνον τὸ ἀνεγνώρισαν κατὰ τὸν πόλεμον, ἀλλὰ καὶ ἤδη τὸ ἀναγνωρίζουν. Καὶ αὐτὴ ἡ Ρωσία, ἡ ὁποία ἐτίθετο ἀντιμέτωπος εἰς τὰς ἐπιδιώξεις της, ὅταν ἐξήγει τοὺς λόγους της, ἰσχυρίζετο ὅτι ἀναγνωρίζει μόνον τὴν συμβολὴν τῆς Ἑλλάδος, ἐξέφρασε δὲ τὰ παράπονά της διὰ τὸν τρόπον τῆς διοικήσεώς της. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο μόνον ἓν ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν τρισχιλιετῆ ἱστορίαν της, μὲ τὸ ὅτι ὑπῆρξεν ἡ μητέρα τοῦ πολιτισμοῦ, ἐκείνη ἡ ὁποία ἔθηκε τὰς ἀρχὰς διὰ τὰς ὁποίας ἐπολέμησαν οἱ λαοί. Ἡ Ἑλλὰς ἀπήλαυε τῆς παγκοσμίου ἐκτιμήσεως. Κάθε μεγάλη δύναμις, ἡ ὁποία ἀσκεῖ πλανητικὴν πολιτικήν, ἔχει ἐνδιαφέρον διὰ τὴν παγκόσμιον γνώμην. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν δὲν θὰ ἦτο εὔκολον, ἐὰν δὲν ἐδημιουργοῦντο ἀφορμαί, εἰς οὐδεμίαν μεγάλην δύναμιν, νὰ κακομεταχειρισθῇ τὴν Ἑλλάδα, διότι πρὸς τὸ συμφέρον της ἔπρεπε νὰ μὴ τεθῇ ἀντιμέτωπος πρὸς τὴν παγκοσμίαν γνώμην λόγῳ τῆς ὑπολήψεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλλὰς καὶ τῆς ἐκτιμήσεως πρὸς αὐτήν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ εἴμεθα φρονιμώτεροι καὶ προσεκτικώτεροι διὰ νὰ μὴ εὑρίσκουν ἀφορμὰς νὰ βάλλουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον, κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Μέγας Βενιζέλος τὸν ὁποῖον ἐνθυμούμεθα πάντοτε, ἀλλὰ τὰς ὑποθήκας τοῦ ὁποίου τόσον σπανίως ἀκολουθοῦμεν, ἐνδιεφέρθη, ὅταν ἠγωνίζετο νὰ κάμῃ τὴν Ἑλλάδα του Μεγάλην, δι’ ἕνα ἀρθρίδιον, τὸ ὁποῖον ἐγράφη εἰς ἑβδομαδιαίαν ἐφημερίδα τῶν Ἰωαννίνων, διὰ πατριωτικοὺς βεβαίως λόγους. Εἶχε γραφῆ εἰς τὴν ἐφημερίδα τοῦ Βατικανοῦ, ἐπὶ τῇ ἐπικειμένῃ ἀποδόσει ὡς ἐπίστευον τότε, τῆς Ἁγίας Σοφίας εἰς τὸν Χριστιανισμόν, νὰ γίνῃ ἡ λειτουργία μὲ τὸ καθολικὸν σύστημα, ἐνθουσιώδης νεαρὸς δημοσιογράφος Ἠπειρώτης ὕβρισε τὸν καθολικισμὸν καὶ εἶπε τί περιμένετε ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἰς τὸν σημερινὸν αἰῶνα πιστεύουν εἰς τὸν Πάπα; Καὶ ἐνδιεφέρθη ὁ μέγας Βενιζέλος, τότε, καὶ διέταξε καὶ τὸν Γενικὸν Διοικητὴν νὰ καλέσῃ τὸν δημοσιογράφον καὶ νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον διατὶ ἐγράφησαν αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἐξαναστήσουν τὸν καθολικὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος τοῦ ἐχρειάζετο διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ δημιουργήσῃ τὴν μεγάλην Ἑλλάδα. Καὶ λέγομεν ἡμεῖς ἐδῶ εὔκολα, ὅ,τι θέλομεν, ἄλλοι μὲν κατὰ τῆς μιᾶς μεγάλης δυνάμεως καὶ ἄλλοι κατὰ τῆς ἄλλης καὶ ὅταν προκαλέσωμεν μὲ τὰ κακὰ αὐτὰ συστήματα τὴν ἀντίδρασιν, παραπονούμεθα ὅτι δὲν ἀναγνωρίζονται αἱ θυσίαι τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ σιμβολή της εἰς τὸν πόλεμον. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, διότι σᾶς κουράζω, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τερματίσω τὴν ἀγόρευσίν μου, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν συνεργαζομένων Κομμάτων, ὅτι ἀνέλαβον τὸ ἔργον των εἰς μίαν τραγικὴν κατάστασιν καὶ πρέπει νὰ ἀναμετρήσουν καλῶς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωσι διὰ νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἐλπίδας τοῦ λαοῦ, διότι ἐὰν ἐπιτύχουν, θὰ εἶναι εὐγνώμων ἡ γενεὰ ἡ παροῦσα εἰς αὐτούς, ἀλλὰ ἐὰν ἀκολουθήσουν τὴν πολιτικήν, τὴν ἰδίαν πολιτικὴν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, τότε εἶναι κίνδυνος νὰ λάβῃ τοιαύτην τροπὴν ἡ αἱματοχυσία, ὥστε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν θὰ στρέφωνται αἱ κατάραι τῆς παρούσης καὶ τῶν μελλουσῶν γενεῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παπαδημητρίου ἔχει τὸν λόγον.

§210Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα κοινοβουλευτικῶς κυβερνῶνται, ἔχουν διαρθρωθῆ διὰ κομμάτων. Τινὰ τῶν κομμάτων, ἤ τι τούτων βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς πλειοψηφίας, κυβερνᾶ. Τὰ ἕτερα ἔχουν ταχθῆ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ εἰς τὴν πατρίδα μας λέγεται πὼς ἡ ἀντιπολίτευσις ἀσκεῖ τὸν ἔλεγχον καὶ ἡ πλειονοψηφία κυβερνᾶ. Ἡμεῖς, προσθέτομεν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις, πρὸ ἐλέγχου, εἰσηγεῖται, διότι τὸ καλὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπορρεύσῃ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία κυβερνᾶ, θὰ ὠφελήσῃ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος καὶ ἡ πλειοψηφία κυβερνᾶ ὄχι μόνον τὸν λαὸν, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος καὶ ἡ εὐτυχία ποὺ θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὠφελεῖ σύμπαν τὸ Ἔθνος. Κατὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐλέγχου, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῶν ὀρθῶν λύσεων ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὀξύτητες ἀπορρέουν καὶ ἐμφανίζονται. Τοιαῦται ὀξύτητες ἐνεφανίσθησαν καὶ τώρα καὶ διηπόρησαν, ὁμολογῶ, πολλοὶ τῶν ἀγορητῶν, διὰ τίνα λόγον τὰ κόμματα τὰ μέχρι τῆς χθὲς ἀντιπολιτευθέντα τὴν Κυβέρνησιν, ἔπαυσαν ἢ ἐξέχασαν τοὺς ἀγῶνας των τοὺς ὀξεῖς, τοὺς ὁποίους διεξήγαγον καὶ ἐπλαισίωσαν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην. Λέγω, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὰ κόμματα ἐκεῖνα δικαιοῦνται ἐπαίνου καὶ δύνανται νὰ εἶναι ὑπερήφανα, διότι τὴν Ἑλλάδα ἐξυπηρετοῦν. Ἡ ἀκριβὴς ἐμμονὴ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἰς τὸ παρελθόν, νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ νόσημα. Ἡ ἔρευνα τοῦ παρελθόντος, καθ’ ὅσον τοῦτο ἀφορᾷ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ παρόντος καὶ τὴν προπαρασκευὴν τοῦ μέλλοντος, ἀναμφισβητήτως, ἀποτελεῖ σπουδαῖον κανόνα τῆς ἐθνικῆς προόδου. Διὰ τοῦτο, φρονῶ ὅτι τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἀντιμετωπισθοῦν τὰ προβλήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τόσον τὸν χειμάζουν, τὸ αἴτημα τοῦτο τὸ βλέπω πραγματούμενον ἐν τῇ Κυβερνήσει τῆς ἐθνικῆς συνεργασίας. Καί, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θὰ μεταστῶ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν διὰ νὰ εἴπω, βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς τόσον ἀγαπητῆς εἰς ἐμὲ διαλεκτικῆς μεθόδου, ὅτι ἂν ἤμην ἀντιπολιτευόμενος, θὰ ἔλεγον εἰς τὴν Κυβέρνησιν: Σοῦ εὔχομαι προκοπὴν καὶ ἐπιτυχίαν μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ δοθῇ εἰς ἐμὲ ἡ εὐκαιρία νὰ...... (δὲν ἠκούσθη εὐκρινῶς)...... Ἐχόμενος τῶν ἀντιλήψεων τούτων, θεωρῶ καθῆκον μου νὰ εἴπω, διότι ἡ συζήτησις ὁμολογῶ πὼς κατέστη ἀπεραντολόγος, ὅτι δὲν θὰ ἀσχοληθῶ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον μὲ τὸ ἐθνικὸν ζήτημα, διότι τοῦτο διελευκάνθη, διότι τοῦτο συνεζητήθη περισσῶς ἀπὸ ἐγκρίτους ρήτορας, οἵτινες ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν ἀπὸ 5ημέρου καὶ πλέον. Τὸ ζήτημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἔφερε, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, εἶναι τὸ ζήτημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει τεθῆ εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν δεξαμενὴν τοῦ πλούτου τῆς Χώρας ποὺ λέγεται: ζήτημα τῶν ἀγροτῶν. Ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, τὸν ὁποῖον θεωρῶ καὶ ρηξικέλευθον, τὸν ὁποῖον καὶ ἐκτιμῶ ἰδιαιτέρως καὶ θέλω νὰ πιστεύω ὅτι τὸ Ἔθνος τοῦ ὀφείλει τὴν εὐγνωμοσύνην, ἤκουσα νὰ λέγῃ ὅτι διέθεσεν εἰς τοὺς ἀγρότας χρήματα ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Εἶναι ἀληθές. Ἤκουσα νὰ τίθεται ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς ὅτι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἔσπειρε καὶ ἐκαλλιέργησε στρέμματα περισσότερα ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἔτος. Τοῦτο εἶναι πρὸς τιμὴν τῶν ἀγροτῶν μας, εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πράγματι ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ ὁ ὁποῖος, πρὸ παντός, εἶναι, ὡς εἶναι, ρηξικέλευθος, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἂν δὲν διαγνώσωμεν τὴν νόσον, ἂν δὲν γνωρίσωμεν κατακριβῶς τὴν ἔφεσιν πρὸς ἐργασίαν τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ, ἂν δὲν γνωρίσωμεν ἀκριβῶς τὸ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ τὸ εἰσόδημα τῆς πατρίδος μας διὰ τῶν ἀγροτῶν καὶ ἂν δὲν ἐξεύρωμεν τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ ἡ ἀπόδοσις τοῦ ἀγροτικοῦ χώρου, δὲν φρονῶ ποτὲ ὅτι ἡ Πατρίς μας θὰ ἴδῃ εὐημερίαν. Διὰ τοῦτο, ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς εἴπω δι’ ὀλίγων, διότι θὰ σεβασθῶ τὸ τέταρτον τὸ ὁποῖον καθιέρωσεν ἡ Βουλὴ δι’ ἕκαστον ἀγορητήν, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ τερματίσω τὸν λόγον καὶ πρὸ τῆς ἐκπνοῆς του ἀκόμη, ἐπιτρέψατέ μοι εἰς τὸ θέμα τοῦτο νὰ ἐνδιατρίψω. Ὁ χῶρος ὁ ἀγροτικὸς εἶναι κατεσπαρμένος. Εἶναι τοῦτο ἀπότοκον τοῦ Ρωμαϊκοῦ κληρονομικοῦ δικαίου, εἶναι τοῦτο ἀπότοκον τῆς νοοτροπίας τῶν ἑκάστοτε κυβερνησάντων τὸν τόπον κομμάτων. Βλέπομεν ἀγρότας νὰ ἔχουν τὰ κτήματά των εἰς 20, 30 καὶ 40 μέρη. Βλέπομεν ὅτι ἡ γεωργία εἶναι ἐπιχείρησις, προκειμένου νὰ δανεισθῇ εἷς ἀγρότης χρήματα ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἢ ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον ὁ ὁποῖος ἄλλοτε ἔδιδε καὶ τώρα δὲν δίδει, διότι ἐκλονίσθη ἡ πίστις καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιοποιήσῃ τὴν γῆν, διότι ἡ ἀξία τοῦ ἔργου θὰ εἶναι ἀνωτέρα τῆς γῆς. Θὰ πρέπει νὰ γίνῃ συγκέντρωσις τοῦ κλήρου, δηλαδὴ ὁ ἔχων 30 καὶ 40 στρέμματα κατεσπαρμένα εἰς πολλὰ μέρη, νὰ τὰ λάβῃ εἰς συγκεκριμένον καὶ ὡρισμένον μέρος. Ἡ ἄποψις αὐτή, ὁμολογῶ, ὅτι θὰ ἀπολήξῃ καὶ εἰς ἀδικίας ἀλλὰ.....

§211ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει νόμος κατατεθειμένος περὶ αὐτοῦ.

§212Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ἡ ἄποψις αὐτὴ θὰ ἀπολήξῃ καὶ εἰς ἀδικίας, διότι θὰ εἶναι δυνατὸν τίς νὰ λάβῃ καὶ ὡρισμένον καλὸν μέρος, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἀποδοτικότης τῆς γῆς διαφέρει ἀπὸ σπιθαμῆς εἰς σπιθαμήν. Νομίζω, ὅμως, ὅτι ἀναλόγως πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ, δίκαιον εἶναι, ἀπὸ ἀπόψεως συνόλου νὰ δεχθῶμεν ὅτι πρέπει, ὁπωσδήποτε νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ συγκέντρωσις αὐτὴ καὶ μὲ πνεῦμα δικαιοσύνης νὰ δώσωμεν τὸν κλῆρον, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ ἡ ἐργασία τοῦ ἀνθρώπου θὰ ἐλαττωθῇ καὶ ὁ χρόνος ὁ ὁποῖος ἀναλίσκεται σήμερον διὰ τὴν ............ τοῦ ἀγρότου καὶ κατόπιν ἡ Πολιτεία νὰ σκεφθῇ πῶς ἡ Χώρα μας εἶναι ἔναντι τῆς Λιβικῆς ἐρήμου. Τοῦτο τὸ ἀκούομεν ἀπὸ τοὺς ἀγρότας μηνὶ Μαΐῳ, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι «τὸ σιτάρι μας θὰ τὸ κάψῃ ὁ λίβας». Δηλαδὴ αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ἡ Χώρα μας δὲν εἶναι διὰ σιτηρά. Ἡ Χώρα μας εἶναι δενδροκομική. Ἡ Ἀργολίς, ἐξ ἧς ὁρμῶμαι, ἡ Κορινθία, ἐξ ἧς κατάγομαι, εἶναι περιοχαὶ καθαρῶς δενδροκομικαί. Εἰς τὴν Λακωνίαν εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι τὰ ἑσπεριδοειδῆ εὐδοκιμοῦν. Εἰς τὰ ὀρεινὰ τῆς Πελοποννήσου ἐπίσης τὰ ἑσπεριδοειδῆ ὅπως καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Χώρας. Ἄλλως τε, ὁ σῖτος προσεφέρετο κατὰ τὸ 1928 καὶ 1938 εἰς εὐτελεστάτας τιμάς, αἱ ὁποῖαι, παραβαλλόμεναι πρὸς τὴν ἀπόδοσιν ἀπὸ ἀπόψεως δενδροκομικοῦ πλούτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκριθοῦν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετόν. Θὰ πρέπει νὰ εὑρεθοῦν καὶ ἀγοραί, διὰ νὰ μὴ ἀκούεται ἐκεῖνο ποὺ ἀκούομεν πάντοτε: Ἀγρόται, βάλετε πατάτες. Ἔβαζαν οἱ γεωργοὶ πατάτες, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταναλωθοῦν. Καὶ ἔλεγε τὸ Κράτος: Αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα θὰ πάρωμεν ἀπὸ τὴν Ἀττικήν, τὴν ἄλλην ἀπὸ τὴν Κορινθίαν, τὴν ἄλλην ἀπὸ ἄλλο μέρος. Ἐάν, λέγω, τοποθετηθῇ τὸ ζήτημα ἐκεῖ καὶ κατανοήσωμεν ἐπακριβῶς πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῇ γεωργικῶς ὁ τόπος μας, τότε καὶ μόνον θὰ προκόψῃ ὁ τόπος, καθ’ ὅσον ἄλλως, πιστεύσατε, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσωμεν. Ἄλλος παράγων μεγάλος, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ὁμιλεῖ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἡ κτηνοτροφία. Οἱ δικηγόροι ἐξ ὑμῶν, γνωρίζουν ὅτι ὁ ἀγρονόμος καθ’ ἑκάστην καὶ ὁ πταισματοδίκης, διαλύουν τὴν κτηνοτροφίαν, διότι ὑπάρχει μεγάλη ὀξύτης ἀντιθέσεων μεταξὺ τῶν γεωργῶν καὶ τῶν κτηνοτρόφων. Τὰ δάση μας ἐπίσης ἀπεψιλώθησαν παντελῶς ἀπὸ τὴν σφαλερὰν γνώμην τοῦ ἀκαθοδηγήτου γεωργοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκχερσώνει καθ’ ἑκάστην τὰ δάση, σκεπτόμενος καὶ πιστεύων ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ νὰ αὐξήσῃ τὸν πλοῦτον του, ἐνῷ τὸ ἀντίθετον ἀκριβῶς συμβαίνει, διότι καὶ τὴν ἡγεσίαν του καταστρέφει. Τί θὰ πρέπει νὰ γίνῃ; Νὰ διαιρεθῇ ὁ χῶρος εἰς χῶρον γεωργικόν, δηλαδὴ εἰς τομέα γεωργικὸν καὶ εἰς τομέα ἀμιγῶς κτηνοτροφικόν. Ἐὰν δὲν γίνῃ τοῦτο, ἐὰν δὲν προσέξωμεν, κύριοι, ἐάν, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐκμεταλλευθῶμεν ἕνα παλαιὸν νόμον «περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς αἰγοβοσκῆς» διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν βοοτροφίαν εἰς τρόπον, ὥστε ὁ Ἕλλην ἀγρότης νὰ κινηθῇ πρὸς τὴν οἰκιακὴν κτηνοτροφίαν μὲ βάσιν τὴν ἀγελάδα, εἶναι παντελῶς ἀδύνατον ὁ τόπος νὰ προκόψῃ, εἶναι ἀδύνατον τὸ εἰσόδημα τὸ ἐθνικὸν νὰ ἐξυψωθῇ. Αὐτὰ εἶχον νὰ ἀναπτύξω ἐν ὀλίγοις καὶ συντόμως, καθ’ ὅσον πιστεύω ὅτι δὲν χρειάζεται λεπτομερειακὴ καὶ πειστικὴ ἀνάπτυξις τοῦ θέματος τούτου, τὸ ὁποῖον γνωρίζουν κατακριβῶς ἐκεῖνοι ποὺ πεινοῦν, ἐκεῖνοι ποὺ πένονται — χωρὶς ὅμως νὰ εἶναι ἄξιοι τῆς πενίας αὐτῆς, διότι τὴν ἐργασίαν των τὴν προσφέρουν καί, μάλιστα, εἰς χρόνον περισσότερον ἀπὸ ἐκεῖνον, ποὺ ὑπαγορεύει ἡ ὑγεία. Πρὶν ἢ ὅμως κατέλθω, κύριοι βουλευταί, θεωρῶ καθῆκον μου νὰ εἴπω, ὅτι ὅλων προέχει ὁ θεῖος νόμος. Εἷς ἄνθρωπος, ἀλλὰ θεός, ὑπάρξας πρὸ τοῦ Θεοῦ, ὁ ἀθάνατος Σωκράτης, ἠθέλησε νὰ ἀποθανατίσῃ τὸν θεῖον νόμον. Μολονότι ἠδύνατο νὰ ............ εἰς τὴν γλυκύτητα ἐκ τῆς ζωῆς, ἠθέλησε νὰ ἀποθάνῃ, ὡς τὸ ἔπραξε καὶ ὁ Λυκοῦργος, διὰ νὰ ἀποθανατίσῃ τὴν πρὸς τοὺς νόμους πειθαρχίαν. Ἐδίδαξεν οὕτω τὸν κόσμον, ὅτι ἡ πειθαρχία πρὸς τοὺς νόμους ἀποτελεῖ τὸν κρουνόν, τὸ πλαίσιον καὶ τὴν πηγὴν τῆς λαϊκῆς εὐημερίας. Ὁ νόμος, κύριοι βουλευταί, τοῦ ὁποίου τὸν συμβολισμὸν φέρει ἡ Ἀστυνομία καὶ ὁ στρατὸς — μὲ εὐρύτερον πλαίσιον τὸ λαϊκὸν φρόνημα καὶ τὸν λαὸν — ἐὰν δὲν ἐμπεδωθῇ κατὰ παντὸς κινουμένου κατ’ αὐτοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἰρήνη, τῆς ὁποίας δικαιοῦται ὁ κόσμος. Καὶ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διαφωνία παρ’ οὐδενός. Εἶναι ἀπαραίτητον ἅπαντες, εἶναι ἀπαραίτητον ὅλοι μαζὶ νὰ συναγείρωμεν τὸ Ἔθνος κατὰ παντὸς ἀνόμου. Καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ποτὲ νὰ λέγωμεν, ὅτι θὰ κρίνωμεν ἐπιεικῶς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐμφανίζεται πρὸ τῆς δικαιοσύνης διὰ νὰ αἰσθανθῇ τὸν ἀδυσώπητον νόμον, ὁ ὁποῖος τίποτε ἄλλο παρὰ ...... Πρέπει, λέγω, νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν νόμον. Τοῦτο μᾶς ἐζήτησεν ὁ λαὸς καὶ τὸ ὑπεσχέθημεν εἰς ἐκεῖνον. Καὶ ἂν ἐπιβάλωμεν τὸν νόμον, τότε θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ὡς ἄνθρωποι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ψυχώσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κοζάνης. Τότε θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα, ἐνθυμούμενοι τὴν ἰδιότητά μας ὡς νομικῶν, νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ συγχύσεων, περὶ θυελλῶν καὶ θεομηνιῶν. Ἀλλὰ προτοῦ ἐπιβληθῆ ὁ νόμος, προτοῦ δοκιμάσουν τὸν νόμον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔστρεψαν τὰ ὅπλα κατ’ αὐτοῦ, εἶναι ἀντεθνικόν, εἶναι ξένον πρὸς τὸν πολιτισμὸν καὶ πρὸς τὰς ἐπιταγὰς τῆς ἐπιστήμης νὰ ὁμιλῶμεν περὶ κατευνασμοῦ, πλὴν ἐάν, λέγοντες κατευνασμόν, ἐννοοῦμε τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν, βάσει τοῦ νόμου καὶ αἰτία τοῦ νόμου, οἱ παραβάται αὐτοῦ θὰ καταθέσουν τὰ ὅπλα, θὰ ὁδηγηθοῦν εἰς τὰ δικαστήρια, θὰ ἐνατενίσουν τὴν Πατρίδα καὶ θὰ εἴπουν πρὸς αὐτήν: Πρέπει νὰ εἶσαι εὐμενὴς καὶ γενναιόδωρος, διότι πιστεύεις εἰς τὸν Θεὸν καὶ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ποτὲ δὲν διακρίνει ἡ ἐκδίκησις, ἡ ἀπεχθής. Ταῦτα ἐπίστευε καὶ ὁ ἀθάνατος Βενιζέλος, ὁ ὁποῖος τὸ 1930 εἶπεν ἀπὸ τοῦ ἐξώστου τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων, ὅταν κάποιος ἀπεπειράθη νὰ διασαλεύσῃ τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν: «Ἐμοῦ κυβερνῶντος, λειτουργοῦν οἱ νόμοι. Καὶ ἂν ἐπικρατήσουν εἰς τὰς Ἀθήνας, θὰ τοὺς κτυπήσω εἰς τὴν Λάρισαν καὶ ἂν καὶ ἐκεῖ, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην». Ἔτσι ἔλεγεν ὁ ἀθάνατος ἡγέτης, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε σχολὴν εἰς τὴν Πατρίδα. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ φίλοι Φιλελεύθεροι — διότι προέρχομαι ἐκ τῆς σχολῆς τῶν Φιλελευθέρων — νὰ τοὺς εἴπω, ὅτι, ἐὰν ἔζη ὁ ἀείμνηστος Ἀρχηγός, ἀναντιρρήτως δὲν θὰ ἐτήρει τὴν τακτικήν των. Διότι κύριοι βουλευταί, οὐδεὶς κατάδικος, οὐδεὶς φονεύς, ὑπῆρξε φιλελεύθερος. Διότι, ἐὰν ὑπῆρξε Κόμμα εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔδωσε χάριτας, τὸ ὁποῖον ἐτιμώρησε καὶ ἐφήρμοσε τοὺς νόμους, ἦτο τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν τούτου ἡγεῖτο ὁ θεόπνευστος Ἡγέτης. Ὑπὸ τοιαύτας, λέγω, ἀντιλήψεις καὶ μὲ σκέψεις τοιαύτας, φρονῶ, ὅτι ὅλοι μαζὶ — διότι δὲν μᾶς χωρίζει τίποτε, ὅλοι μαζὶ ἂς χωρήσωμεν πρὸς τὴν ἐθνικὴν λεωφόρον, διὰ νὰ ζήσῃ ἡ Πατρίς, διὰ νὰ ζήσῃ τὸ Ἔθνος, διὰ νὰ εἴμεθα ἀντάξιοι τῆς ἐντολῆς του καὶ τῶν προσδοκιῶν του — ἄλλως νὰ παραιτηθῶμεν, διὰ νὰ εἴμεθα, τοὐλάχιστον, ἄνδρες. (Χειροκροτήματα).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ροζάκης ἔχει τὸν λόγον.

§214Π. ΡΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπήρξατε πάντοτε πιστὸς τηρητὴς τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Οὐδεμία παρέκκλισις ἔγινεν ἐκ μέρους ὑμῶν μέχρι τῆς ἑσπέρας αὐτῆς. Διατὶ ἀπόψε, κύριε Πρόεδρε, δὲν βλέπετε ὅτι οἱ παριστάμενοι δὲν συγκεντρώνουν ὄχι τὸ ½, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος ἀποτελεῖ ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν διὰ νὰ συζητηθῇ κἄτι εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ ⅕ τῶν βουλευτῶν δὲν παρευρίσκεται ἐδῶ; Πῶς θέλετε νὰ συνεχισθῇ μία συζήτησις ὅταν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀπουσιάζῃ, ὅταν ἐκ τῶν 8 ἡγετῶν, τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει, μόνον ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εὑρίσκεται ἐδῶ; Πῶς θέλετε νὰ ὁμιλήσω; Εἰς ποίους ν’ ἀπευθυνθῶ ἐγὼ ὡς ἀντιπολιτευόμενος βουλευτής; Κατὰ τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος ὀφείλετε νὰ διακόψετε τὴν συνεδρίασιν διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη αὔριον.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ ἀρχὴν διὰ νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις πρέπει ὁ Πρόεδρος νὰ κρίνῃ ἐὰν ὑπάρχῃ ἔλλειψις ἀπαρτίας ἢ ἐὰν ὑποβληθῇ ἔνστασις ἀπαρτίας. Σεῖς ἐκάματε ἔνστασιν καὶ τὴν ἀπεσύρατε κατόπιν.

§216Π. ΡΟΖΑΚΗΣ. Ἐκάμαμεν ἔνστασιν καὶ τὴν ἔχομεν ἐδῶ. (Δίδει τὸ σχετικὸν ἔγγραφον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἤδη μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐνστάσεως ὁ Πρόεδρος διαπιστοῖ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία καὶ ὡς ἐκ τούτου λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον τὴν πρωΐαν καὶ ὥραν 10.30′. (Ὥρα 2.30′ π. μ.).