1946.11.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 73η

Τρίτη 26 Νοεμβρίου 1946

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 6.15′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Δρόσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΔΡΟΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Μ. Καροῦσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Μ. ΚΑΡΟΥΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ ἐπίσημοι ἐκπρόσωποι τῶν ἀνωτάτων Πνευματικῶν Ἱδρυμάτων τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου, τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων, τῶν βιομηχάνων, τῶν ἐμπόρων, τῶν ἐργαζομένων τάξεων, τῶν ἐφέδρων παλαιῶν πολεμιστῶν, τῆς φοιτητικῆς νεολαίας κ. ἄ. ἐκφράζουν ἀγανάκτησιν ὁλοκλήρου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τῶν παραμεθορίων περιοχῶν καὶ τὰ φρικιαστικὰ ἐγκλήματα τὰ διαπραττόμενα ὑπὸ τοῦ Σλαυο–ἐὰμ κομμουνιστικῶν ὀρδῶν εἰς βάρος τοῦ ἀμάχου πληθυσμοῦ καὶ διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐπιδεικνυομένην ἀνοχὴν πρὸς τοὺς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῆς χώρας ἠθικοὺς ὑπευθύνους τῆς Σλαυο–εαμ–κομμουνιστικῆς ἐπιθέσεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Κούτσικας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κτηνοτρόφων Ἀραχώβης Βοιωτίας ζητούντων κατάργησιν τοῦ νόμου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Ὁ βουλευτὴς Θεσ)νίκης κ. Ν. Δαρβέρης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κρατουμένων ἐν Θεσ)νίκῃ ἀπὸ πολλῶν μηνῶν, ὡς δῆθεν δοσιλόγων καὶ ζητούντων δικαιοσύνην καὶ μόνον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, ἡ ὁποία διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης Π. Χατζηπάνου παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας ὑποσχέσεις του οὐδὲν ἀπολύτως νόμιμον μέτρον ἔλαβεν. Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Κουλουμβάκης διαμαρτύρεται διότι ἀπὸ 15 μηνῶν καὶ πλέον κρατοῦνται πολῖται ὡς δῆθεν δοσίλογοι οἵτινες ἀκόμη δὲν ἔχουν ἀπολογηθῆ. Τοῦτο, λέγει, εἶναι τερατῶδες. Ὁ βουλευτὴς Θεσ)νίκης κ. Ν. Δαρβέρης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων διαλογέων ἐμπορευμάτων Ε.Ζ.Θ., ζητούντων ἔγκρισιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11601)3.7.46 ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπείας Ε.Ζ.Θ. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Χ. Βόσκογλου καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Συλλόγου Πυροπαθῶν Γιαννιτσῶν, ζητούντων ἀτέλειαν ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν διαγραμμάτων, ἀπαλλαγὴν φόρου ἀνοικοδομήσεως ὡς καὶ παντὸς φόρου διὰ τὰ ἀγοραζόμενα καὶ εἰσαγόμενα οἰκοδομήσιμα ὑλικὰ τὰ προοριζόμενα ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν πυρποληθεισῶν οἰκειῶν καὶ καταστημάτων, ὡς καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν Πυροπαθῶν τοῦ φόρου οἰκοδομῶν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Δ. Κούτσικας καταθέτει τηλεγράφημα τῶν Συλλόγων Θυμάτων καὶ Πυροπαθῶν Μελιγαλᾶ, διαμαρτυρομένων διὰ διορισμὸν ἰατροῦ Καλοφωληᾶ εἰς Ἐρυθρὸν Σταυρὸν καὶ Καποπούλου εἰς Πολιτικὸν Νοσοκομεῖον ἀμφοτέρων ἐξεχόντων μελῶν ἐαμοκομμουνιστῶν καὶ ὑπευθύνων σφαγῶν Πηγάδας Μελιγαλᾶ. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Σ. Μπινόπουλος καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ἀμυνταίου, διαμαρτυρομένων ἐντόνως διὰ τὴν ἀναστολὴν λειτουργίας φαρμακείου κωμοπόλεως καὶ ζητούντων λειτουργίαν τούτου. Ὁ βουλευτὴς Θεσ)νίκης κ. Κ. Μπέλλας καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Ἐπαγγελματικοῦ καὶ Βιοτεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου Θεσ)νίκης, ζητοῦντος τροποποίησιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐνοικιοστασίου ὡς καὶ ἀπάλειψιν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 33 (περὶ πλεονάζοντος χώρου καταστημάτων κλπ.). Οἱ ἐπαγγελματίαι καὶ βιοτέχναι Σερρῶν, τὸ Σωματεῖον Ραπτῶν ἐργατῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ἡ Ἕνωσις Προσφύγων Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ νέου περὶ ἐνοικιοστασίου νόμου καὶ ζητοῦν τὴν ἄμεσον τροποποίησιν τούτου. Οἱ κάτοικοι Παναιτωλίου Ἀγρινίου αἰτοῦνται ἐξαγορὰν παρὰ τοῦ Κράτους ἐκχωρηθέντων ὑπ’ αὐτῶν γαιῶν ὡς καὶ ἀποστολὴν μηχανικοῦ πρὸς ἐξέτασιν τῆς στάθμης τοῦ ὕδατος. Οἱ Πρόεδροι διαφόρων Ἐθνικοφρόνων Σωματείων καὶ Ὀργανώσεων Γυθείου ἀναλογιζόμενοι κρισίμους στιγμὰς ἃς διέρχεται ἡ Πατρίς μας ἀπευθύνουν ἔκκλησιν πρὸς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ὅπως προβῶσιν εἰς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Σωτηρίας. Οἱ Ἕλληνες Τοῦρκοι ὑπήκοοι ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, ἐθελονταὶ ἀπολυθέντες ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ναυτικοῦ καὶ ἀεροπορίας, ζητοῦν τὴν ἄμεσον ἀποστολήν των εἰς Κωνσταντινούπολιν. Ἀρτοποιοὶ Πατρῶν, κάτοχοι ἀρτοποιείων, ζητοῦν χορήγησιν ἀδείας ἐξασκήσεως ἐπαγγέλματός των. Ἀνάπηροι 1912–22, 1940–41 ἔφεδροι ἀξιωματικοί, ὑπαξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται, Ἐργατικὸν Κέντρον, Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον καὶ διάφοροι ὀργανώσεις καὶ Σύλλογοι ὡς καὶ ὁλόκληρος ὁ λαὸς πόλεως Βόλου ἐκφράζουν ἀγανάκτησιν καὶ διαμαρτυρίαν των διὰ τὴν ἀπρόκλητον ἐπίθεσιν τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἡ χώρα ἀπὸ τοὺς ἔξω τῶν συνόρων ἐχθρούς της κλπ. καὶ ζητοῦν ἄμεσον κατάπαυσιν ἀρξαμένης ἐπιθέσεως, λῆψιν μέτρων ἀμέσων καὶ ἀποτελεσματικῶν κλπ. Ὁ κ. Π. Χατζηπᾶνος (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ Α. Ν. 1024)1946 «περὶ τροποποιήσεως ποινικῶν τινων διατάξεων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Α. Ν. 533)1945 καὶ ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τῶν παραγρ. 1 καὶ 2 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 114 τοῦ 1946 Α. Ν. καὶ ἀποστολῆς δικαστικῶν τινων περὶ ἐξώσεως καὶ ἀναβολῆς ἀποφάσεων» καὶ περὶ ἱδρύσεως Πρωτοδικείου Κατερίνης». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28 Φεβρουαρίου 1946 ὑπ’ ἀριθ. 1028 Α. Ν. «περὶ καταργήσεως χωριστῶν δικαιωμάτων χορτονομῆς καὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Πολυζωγόπουλος καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῆς ΤΤΤ Ὑπηρεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Βυζᾶς καὶ Ι. Δούμπας καταθέτουσιν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διατάξεών τινων ἀφορωσῶν τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπηρεσιῶν ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Βρεττᾶκος, Κ. Δημητρακόπουλος, Κ. Παπακωνσταντίνου, Ι. Πολυχρονόπουλος, Π. Λυκίδης, Π. Σταθόπουλος, Π. Γαρουφαλιᾶς κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τῶν παραγράφων 1 καὶ 2 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 114 τοῦ 1946 Ν. Δ. «περὶ ἀναστολῆς ἐκτελέσεως δικαστικῶν τινων περὶ ἐξώσεως καὶ ἀποβολῆς ἀποφάσεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πλατῆς καὶ Γ. Ἀστερίου καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κρίσεως Ἀξ)κῶν καὶ Ἀνθ)στῶν τοῦ Στρατοῦ Ξηρᾶς κλπ.». Ὁμοίως οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πλατῆς, Χρ. Στεργιόπουλος, Γ. Ἀστερίου καὶ Δ. Μητσόπουλος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου καταθέτουσι τροπολογίαν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Πολίτης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§6Ι. ΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπό τινων ἡμερῶν ὁ τύπος ἀναγράφει τὴν πληροφορίαν περὶ ἐπικειμένης ἀναχωρήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑποστήριξιν ὡρισμένων Ἑλληνικῶν ὑποθέσεων. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, ἡ ἐσωτερικὴ τῆς Χώρας κατάστασις ἔχει λάβει κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν καὶ λαμβάνει καθ’ ἑκάστην ἐντονώτερον μίαν τροπὴν ἡ ὁποία ἐμβάλλει εἰς δικαίαν ἀνησυχίαν ὁλόκληρον τὴν κοινὴν γνώμην. Εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἡ παρουσία τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τοῦ κυρίως ὑπευθύνου διὰ τὸν χειρισμὸν τῆς καταστάσεως, εἶναι πλέον ἢ ποτὲ ἀναγκαία εἰς τὴν Χώραν. Καὶ ἐὰν οὐδεμίαν ἄλλην εἴχομεν πληροφορίαν ἢ ἀπόδειξιν, θὰ ἤρκει, κύριοι βουλευταί, ἡ χθεσινὴ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζήτησις διὰ νὰ πείσῃ ἡμᾶς ὅτι ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Χώρας, ἀπὸ τῆς Τζένας μέχρι τοῦ Ταινάρου, κακοῦργοι χεῖρες βοηθούμεναι ἀπὸ παράγοντας εὑρισκομένους ἐκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ χώρου, ἐκτὸς τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας, ἔχουν ἀνάψει πυρκαϊὰν ἡ ὁποία καθημερινῶς ἐξαπλουμένη ἀπειλεῖ αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἔθνους. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ ἀποδημία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, παρουσιάζει κἄτι τὸ ἐντελῶς ἀσύνηθες. Ἡ κοινὴ γνώμη παρακολουθοῦσα μετ’ ἀγωνίας τὴν ἐξέλιξιν, τὴν ραγδαίαν ἐξέλιξιν τῆς καταστάσεως, ζητεῖ σχεδὸν διὰ βοῆς καὶ περιμένει ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν τὴν ἀναγγελίαν ριζικῶν ἀποφάσεων πρὸς λυσιτελεστέραν ἀντιμετώπισιν τῶν τραγικῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας ζῇ ἡ Χώρα, ζητεῖ καὶ περιμένει ἡ κοινὴ γνώμη ὅπως ὅλοι οἱ ὁπωσδήποτε συμμετέχοντες τῆς εὐθύνης διὰ τὰς τύχας τῆς Χώρας, ἀρθοῦν εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων καὶ παραμερίζοντες ἀντιθέσεις, δόγματα καὶ τεκμήρια, χωρήσουν εἰς τὰς λύσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ συντελέσουν ὥστε νὰ ἀντιμετωπισθῇ δεόντως ἡ κατάστασις. Φαντάζεται καθ’ εἷς ἐξ ὑμῶν, ὁποία θὰ ἦτο ἡ ἀπογοήτευσις τῆς κοινῆς γνώμης, ἐὰν ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀποφάσεως καὶ παντὸς ἄλλου μέτρου, ἤθελεν αὔριον ἀναγγελθῆ ἡ ἀναχώρησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐν ἐλλείψει ἐπισήμου ἀνακοινώσεως, δὲν γνωρίζομεν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἤγαγον τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως αὐτοπροσώπως μεταβῇ εἰς Ἀμερικήν, γνωρίζομεν ὅμως, ποῖαι εἶναι αἱ ὑποθέσεις αἱ ἐκκρεμοῦσαι τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ἠμποροῦμεν ὡς ἐκ τούτου νὰ εἰκάσωμεν ὅλους τοὺς λόγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τυχὸν ἐβάρυνον εἰς τὴν πλάστιγγα. Ἡμεῖς ἐξετάζοντες τοὺς λόγους τούτους, φρονοῦμεν, πεποιθότες ὅτι οἱ μὲν ἐξ αὐτῶν οὐδόλως καθιστοῦν ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν Ἀμερικήν, ὅσον δὲ ἀφορᾷ τοὺς ὑπολοίπους νομίζομεν, πιστεύομεν ὅτι μία διαφορετικὴ ἐμφάνισις τῆς Ἑλλάδος θὰ ἦτο ὄχι μόνον σκοπιμωτέρα ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβλημένη. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ ἐπέμβασις αὐτὴ δὲν ἔχει καθόλου ἀντιπολιτευτικὴν τὴν ἔμπνευσιν, οὔτε σκοπεῖ τὸ παράπαν, νὰ παράσχῃ πράγματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἤχθημεν εἰς τὸ βῆμα ἐκ μόνης τῆς ἀνησυχίας, ἡ ὁποία ἀπὸ ἱκανοῦ ἤδη χρόνου κατέχει ἡμᾶς καὶ τὴν ὁποίαν κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν ἐνίσχυσαν σημαντικῶς αἱ ἐκ διαφόρων ἐνδείξεων ἀποκομιζόμεναι ἐντυπώσεις, ὅτι ἐν πολλοῖς ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ σοβαρωτάτου τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην, εὑρίσκεται κάπως ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θεωροῦμεν εὐκταῖον ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργός, διὰ καταλλήλων δηλώσεων, πείσῃ ἡμᾶς καὶ ὁλόκληρον τὴν Χώραν, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποδημίας του εἶναι τόσον ἐπιτακτική, ὥστε πράγματι νὰ ἰσοφαρίζῃ τοὺς δυσμενεστάτους ἀντικτύπους, τοὺς ὁποίους φοβούμεθα ὅτι ἡ ἀναχώρησις αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὑπὸ πολλὰς ἄλλας ἐπόψεις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§8Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, ὁμολογῶ ὅτι λίαν εὐχαρίστως δέχομαι τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πολίτης, ἐκπροσωπῶν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ κόμμα τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἐπιλαμβάνομαι τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς, διὰ νὰ τονίσω μερικὰ γεγονότα, μερικὰ βασικὰ ζητήματα ἀφορῶντα τὴν ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν, ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐξακολουθοῦν νὰ ἐκκρεμοῦν καὶ τῶν ὁποίων ἡ διεξαγωγὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν διεξάγεται ἐρήμην ἐμοῦ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εἰς ἀνάλογον περίπτωσιν, ὅταν κατὰ Σεπτέμβριον καὶ πάλιν εἶχε τεθῆ περίπου ἕνα ἀνάλογον ζήτημα, ἡ Κυβέρνησις καὶ προσωπικῶς ἐγὼ κατηγορούμην τότε, ὅτι ἀφῆκα ἔκθετα τὰ ἐθνικά μας ζητήματα ἔξω, διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς Ἀθήνας δι’ ἄλλας ὑποθέσεις καί, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι ὀρθῶς, ἢ μᾶλλον ἐνθυμοῦμαι ὀρθῶς ὅτι κατὰ τὴν ὁμιλίαν του ἐκείνην ὁ ἀξιότιμος κύριος ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος ἀνέφερε μεταξὺ ἄλλων, καὶ ἠλέγχθην διότι ὁ ἁρμοδιώτερος, ὁ ἐγκυρότερος καὶ ὁ ἀναντικατάστατος ἀπουσιάζει ἀπὸ τὴν διάσκεψιν τῆς εἰρήνης. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐν τῇ ἀντιλήψει τῆς Βουλῆς, ἢ τοὐλάχιστον τμήματος τῆς Βουλῆς, ἔπαυσε νὰ κρατῇ πλέον αὐτὴ ἡ σκέψις, ἀλλ’ ἐὰν αὐτὴ ἡ σκέψις ἔπαυσε νὰ κρατῇ εἰς ὡρισμένους ἐκ τῶν κύκλων τῆς Βουλῆς, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ σκέψις αὐτὴ κρατεῖ συνολικῶς καὶ καθολικῶς καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Νομίζω ὅτι ὑπέχω τοιαύτας εὐθύνας καὶ διὰ τὰς ὁποίας, βεβαίως, θὰ ἐλεγχθῶ μίαν ἡμέραν, ὥστε πρὸς ὑπεράσπισιν καὶ πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ἀγώνων ἐκείνων, ποὺ χρειάζονται, ὄχι μόνον διὰ νὰ καλύψω τὰς εὐθύνας αὐτάς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ καὶ τῆς ἐντολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπιβάλλεται καὶ θὰ ἐπεβάλετο, εἰ δυνατόν, ἡ συνεχὴς παράστασίς μου καὶ συμπαράστασις καθ’ ὅλας τὰς ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἴτε εἰς τὴν συνέλευσιν, εἴτε παραπλεύρως πρὸς τὴν συνέλευσιν. Ἐφ’ ὅσον δὲ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐν Ἀμερικῇ συζητοῦνται ζητήματα, ἢ πρόκειται νὰ ληφθοῦν ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι βασικαὶ καὶ ἴσως καὶ τερματίζουσαι ὡρισμένας ἐκ τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν λύσεων, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ παριστάμεθα ἐκεῖ καὶ νὰ καταβάλωμεν καὶ τὴν ὑστάτην προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς ἀξιοῖ παρ’ ἡμῶν. Ἐπιλαμβάνομαι δὲ τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς, διὰ νὰ δηλώσω καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου αὐτοῦ βήματος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐγὼ προσωπικῶς θὰ εἴμεθα ἐξαιρετικῶς εὐτυχεῖς, ἐὰν εἰς τὴν ἐκστρατείαν αὐτὴν πρὸς ἀπόκτησιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν, τόσον τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων, ὅσον καὶ τῆς οἰκονομικῆς μας θέσεως, ἐάν, λέγω, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ οἱ ἀξιότιμοι ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἴτε προσωπικῶς, εἴτε διὰ φίλων των ἤθελον νὰ συμμετάσχουν εἰς τὴν ἀποστολὴν αὐτήν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ λέγεται ζήτημα δημοσίας τάξεως, ἢ αἱ συνήθεις φράσεις, τὰς ὁποίας μεταχειρίζονται ἔνιοι ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ὅταν ὁμιλοῦν περὶ αὐτοῦ, ὅπου ἐνίοτε ὁμιλοῦν περὶ τῆς τάξεως ὡς ἑνὸς ἑνιαίου συνόλου ἀπὸ τῶν συνόρων μέχρι τοῦ Ταινάρου, εἶναι γνωστὸν ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα ἔχει ἄμεσον ἐξάρτησιν μὲ τὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ληφθοῦν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐν Ἀμερικῇ καὶ ἴσως νὰ γίνεται ἀκριβῶς τώρα ὅπως ἔγινε καὶ εἰς ἄλλας ἀναλόγους στιγμὰς ἀκριβῶς, καθ’ ἃς ὥρας συζητοῦνται καὶ ὑποθέτω νὰ κριθοῦν τὰ δίκαιά μας αὐτά. Ὁ σκοπὸς τοῦ ἀντιπάλου, ὁ ὁποῖος ἐνεργεῖ, ὡς ἐνεργεῖ ἐν προκειμένῳ, εἶναι γνωστὸς καὶ βεβαίως εἶναι, ἀτυχῶς, οὗτος εἰς θέσιν νὰ ἐπιλαμβάνεται τῶν εὐκαιριῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας νομίζει καταλληλοτέρας, διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν σύγχυσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐπικρατοῦσα δὲν μᾶς ἀφίνει νὰ σκεπτώμεθα ψυχραίμως ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς τάξεως καὶ τῆς διεξαγωγῆς ὅλων ἐκείνων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν καταπολέμησιν αὐτοῦ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀκηρύκτου πολέμου, διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει λάβει ἤδη ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ. Δὲν ὑπάρχουν περιθώρια, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ ἐξηντλήθησαν καὶ δὲν ὑπάρχουν νέα περιθώρια, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ τὰ ἐφαρμόσωμεν. Δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ λεχθέντα χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Δημοκρατικῶν Σοσιαλιστικῶν, ἀλλ’ ἐὰν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν εἶναι ἐνίοτε εὐχερὲς νὰ μεταχειρίζεται λόγους, ἢ φράσεις, ἢ ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ στόμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως δύνανται νὰ λέγωνται ἴσως δὲ καὶ νὰ βλάπτουν, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅλοι ὑμεῖς, κύριοι βουλευταί, ὅτι τοιαῦται φράσεις, ἢ ἐκφράσεις, ἢ ἀποφάσεις, ἢ διαγγέλματα εἰς τὸ στόμα τυχὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπευθύνως διαχειρίζονται αὐτὰ τὰ ζητήματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχουν τῆς αὐτῆς ἐφαρμογῆς. Νομίζω ἑπομένως, ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πολίτη τοῦ ὁμιλήσαντος ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων, ὅτι εἶπον, ὅσα εἶχον νὰ εἴπω. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν κρίνονται ἀπὸ τῶν δύο πλευρῶν τόσον τὸ οἰκονομικόν, ὅσον καὶ τὸ ἐθνικόν μας πρόβλημα, καὶ ἀπὸ τὰ δύο αὐτὰ προβλήματα μέγα μέρος τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως ἤρθη, ἀποτελεῖ τὸ ἓν ἴσως προϋπόθεσιν τοῦ ἄλλου καὶ ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἀπαραίτητον τὴν παρακολούθησιν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἡ Κυβέρνησις ἐὰν καὶ κατὰ τὴν ἐκστρατείαν αὐτὴν ἐτύγχανε τῆς συμπαραστάσεως ἐκείνης, τῆς ὁποίας ἔτυχε κατὰ τὴν τελευταίαν ἐν Παρισίοις σύμπραξιν, αἱ ὁποῖαι συμπράξεις, ὡς ἐπανειλημμένως εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ διαδηλώσω, δὲν ὑπῆρξαν ἀτυχεῖς, τοὐναντίον ὑπῆρξαν ἀπολύτως εὐτυχεῖς. (Χειροκροτήματα).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§10Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Πράγματι καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἐτονίσθη ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἀπαραίτητος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διὰ νὰ μὴ συμβοῦν παραλείψεις τινές, αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν. Πρέπει συνεπῶς, νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτούς, δεχόμενοι ὅπως καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ἡ ἁρμοδιωτέρα ἐκπροσώπησις τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ νὰ γίνῃ διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς, ὅστις ἔχει καὶ τὴν εὐθύνην. Ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ δημιουργῇ ἐνδοιασμοὺς ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἡ κάλυψις αὐτῆς τῆς ἀνάγκης ἢ τῆς ἄλλης, τῆς συνεχοῦς παρουσίας τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Νομίζομεν ὅμως, ὅτι τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιλογῆς, τοῦ ποῦ εἶναι σημαντικώτερον νὰ παρίσταται, πρέπει νὰ τὴν ἀφήσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ὑποδείξῃ ποῦ πρέπει νὰ παρίσταται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς στιγμὰς τόσον δυσχερεῖς καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα καὶ διὰ τὸ ἐσωτερικόν. Ἔρχομαι τώρα, εἰς τὸ δεύτερον θέμα: Τῆς συμπαραστάσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὑπῆρχε κατὰ τὸ παρελθὸν μία ἀνάγκη νὰ ἐμφανισθῇ ἑνιαῖος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐθνικὰς διεκδικήσεις καὶ εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ἐμφανίσῃ τὴν ἑνότητα τῶν ἀπόψεων τοῦ Ἔθνους. Ὅτι αἱ διεκδικήσεις τῆς Ἑλλάδος δὲν προέρχονται ἀπὸ μίαν κομματικὴν Κυβέρνησιν, ἀποβλέπουσαν εἰς ἰμπεριαλιστικὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ τοὐναντίον αἱ διεκδικήσεις τὰς ὁποίας ἐνεφάνιζεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἀνταπεκρίνοντο εἰς τὸ αἴσθημα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δι’ αὐτὸ ἐδημιουργεῖτο μία ὑποχρέωσις διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ ἐμφανίζεται συμπαραστάτης τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁμόθυμον τὸ Ἔθνος ἵσταται ὄπισθεν τῶν αἰτημάτων — τῶν μετριοπαθῶν ἄλλωστε αἰτημάτων — τῆς Ἑλλάδος, διὰ τὰς ἐθνικὰς διεκδικήσεις. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἐδίστασε — παρὰ τὰ Κοινοβουλευτικὰ δεδομένα, καθ’ ἃ τὰς εὐθύνας τῆς ὅλης πολιτικῆς πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἔχῃ τὸν ἔλεγχον — δὲν ἐδίστασε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ δόγμα αὐτὸ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ βασικὸν αὐτὸ δόγμα, διὰ νὰ δώσῃ ἐνίσχυσιν εἰς τὰ Κυβερνητικὰ αἰτήματα, ἤδη αἰτήματα ἐθνικά. Τοῦτο ὅμως συνετελέσθη εἰς τὴν Διάσκεψιν τῶν Παρισίων, ὅπου ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνεφανίσθη ἐνισχύουσα τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ εἰς τὴν δευτέραν φάσιν, — διότι ἐπῆλθε μία διακοπὴ εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν Διάσκεψιν — εἰς τὴν δευτέραν φάσιν μετέβη ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ἐπεκοινώνησεν μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν μεγάλων Δυνάμεων καὶ ἐξέθηκεν τὰς ἀπόψεις καὶ τὰ αἰτήματα ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, αἰτήματα τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηριζόμενα ὁμοθύμως ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Συνεπῶς, προκειμένου περὶ τῶν σημερινῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι διεξάγονται εἰς τὴν Ἀμερικήν, νομίζομεν ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει τίποτα περισσότερον σήμερον νὰ προσθέσῃ, διότι εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Μεγάλων Συμμάχων κατέστη γνωστόν, ὅτι ὄπισθεν τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις· κατέστη δὲ τοῦτο γνωστὸν δι’ ἀμέσου ἐπικοινωνίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκονομικὰ αἰτήματα, ἐπίσης καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος καὶ διὰ τῆς πρώτης ἀποστολῆς, τῆς ὁποίας μετέσχεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ καὶ βραδύτερον ἐν Παρισίοις, ὅπου παρέστησαν οἱ Ἀρχηγοὶ ὅλης τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐπίσης εἰς τὰ αἰτήματα τὰ οἰκονομικὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεφανίσθησαν ἐκεῖ ἐκ μέρους καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὡς αἰτήματα γενικῶς ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Νομίζομεν συνεπῶς, ἐν προκειμένῳ, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐμφάνισιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἐξωτερικόν, κατὰ τὴν περίοδον τῶν διαπραγματεύσεων, εἰς τὰ ἐκκρεμοῦντα ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθοῦν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅτι τὴν εὐθύνην τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἀντιπροσωπείας τὴν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδία θὰ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ ἐκπροσωπηθῇ διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἢ διὰ ἄλλων προσώπων, ὑπὸ τὴν ἰδικήν της ἐντελῶς εὐθύνην. Τὴν συμπαράστασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νομίζομεν περιττὴν διότι, ὅτι ἔχομεν νὰ εἴπωμεν σήμερον, ἐλέχθη ἤδη κατὰ τὸ πρόσφατον αὐτὸ παρελθὸν καὶ ἡ περαιτέρω συμπαράστασις εἶναι ἄνευ σκοποῦ. Ὑπάρχει, ἄλλωστε, ἓν δεδομένον· ὅτι τὴν διαχείρισιν τῶν ζητημάτων ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Εἰς τὴν διαχείρισιν δὲ πρέπει νὰ ἀφήσωμεν πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τοῦ πῶς δηλαδὴ θὰ διαχειρισθῇ τὰ ἐξωτερικά. Ἐπὶ τῆς βάσεως τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων, εἴμεθα βεβαίως σύμφωνοι. Ἀλλὰ ἡ διαχείρισις πρέπει νὰ εἶναι χωρισμένη καὶ αὐτὸ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰ δόγματα τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Παρίστατο μὲν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅσον ἀφορᾷ τὰ αἰτήματα, τὴν διαχείρισιν ὅμως τὴν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐν Παρισίοις. Αὐτὴν τὴν ἄποψιν ὑποστηρίζομεν. Φρονοῦμεν ὅτι τὰ αἰτήματα τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐθνικά, τὴν διαχείρισιν ὅμως αὐτῶν πρέπει νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀπολαύουν τῆς ἰδικῆς της ἐμπιστοσύνης. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ἐσωτερικὸν ζήτημα, εἶναι γνωστὸν ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ προβλήματος, ἔχομεν ὅμως διαφορετικὰς ἀπόψεις ὅσον ἀφορᾶ τὰ μέσα τῆς ἀντιμετωπίσεως αὐτοῦ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἡμεῖς διατηροῦμεν τὰς ἀπόψεις μας. Βεβαίως δὲν ἀξιοῦμεν καὶ αἱ ἰδικαί μας ἀπόψεις νὰ ἐφαρμοσθοῦν διότι τὸ ἰδικόν μας πρόγραμμα δὲν ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διατηροῦμεν τὰς ἀπόψεις μας ὡς ἀντιπολίτευσις. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐγκριθὲν πρόγραμμά της, δὲν ἠμποροῦμεν ὅμως ἡμεῖς νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰς ἰδικάς μας ἀπόψεις καὶ νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὰς ἀπόψεις τῆς πλειοψηφίας. Τὸ πρόβλημα τὸ ἐσωτερικὸν τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς κομμουνιστικῆς κινήσεως καὶ ἡμεῖς συμφωνοῦμεν ὅτι ἔχει μίαν ἀπ’ ἀρχήν, μίαν ἀφετηρίαν ἔξω τῶν συνόρων τῆς Ἑλλάδος διότι πρόκειται περὶ κινήματος γενικοῦ. Ἔχομεν ὅμως ἡμεῖς περισσότερον τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ σημαία ἡ ἀντικομμουνιστικὴ ὑπῆρξε σύμβολον τῆς πολιτικῆς τῆς Χιτλερικῆς Γερμανίας καὶ ὅτι δὲν πρέπει κανεὶς νὰ τὴν ἐμφανίζῃ μὲ τὸ χρῶμα τὸ ὁποῖον τὴν ἐνεφάνιζεν ὁ Χίτλερ. Ἡ καθαρῶς ἀντικομμουνιστικὴ πολιτικὴ ἀνάγεται εἰς παρωχημένην ἐποχήν, εἰς πολιτικὴν ἡ ὁποία κατεδικάσθη ἐκ μέρους ὁλοκλήρου τοῦ συνασπισμοῦ τῶν συμμάχων κρατῶν καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι εὔκολον νὰ συνεχισθῇ καὶ σήμερον μεταπολεμικῶς. Τὸ πρόβλημα αὐτὸ ἀντιμετωπίζεται εἰς ὅλα τὰ κράτη τὰ σύμμαχα κατ’ ἄλλον τρόπον, τρόπον πολιτικόν, δὲν ἀντιμετωπίζεται ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἐξοντώσεως τῶν κομμουνιστῶν ὅπως ἐνεφανίζετο ὑπὸ τῆς Γερμανικῆς ναζιστικῆς πολιτικῆς. Πάντως ἡ διαφορὰ εἶναι διαφορὰ τακτικῆς καὶ εἰς αὐτὴν ἡμεῖς ἠκολουθήσαμεν ἄλλα μέσα καὶ ἄλλην ἐσωτερικὴν πολιτικὴν πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τῶν κομμουνιστῶν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ βεβαίως τὴν ἰδικήν της πολιτικὴν καὶ χωρὶς ἡμεῖς νὰ ἐμφανίζωμεν ὀξύτητα θὰ ἀναμείνωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς πολιτικῆς της. Κάμνομεν αὐτὴν τὴν διάκρισιν πρὸς διαχωρισμὸν τῶν εὐθυνῶν μας. (Χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§12Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ συμφωνήσω πλήρως πρὸς τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας βουλευτὴς καὶ ἀγαπητὸς φίλος κύριος Ρέντης. Αἱ στιγμαὶ ἔχουν προσλάβει μίαν κρισιμότητα τοιαύτην ὥστε ὁ πλήρης διαχωρισμὸς τῶν εὐθυνῶν μεταξὺ ἀντιπολιτεύσεως καὶ Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δυνατὸς πλέον. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον γεγονότων τῶν ὁποίων ἡ σημασία ὑπερβαίνει τὰ συνήθη γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔστω καὶ εἰς κρισίμους ὥρας διέπουν τὴν ζωὴν ἑνὸς Ἔθνους. Καὶ δὲν γνωρίζω, κύριοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε τὴν μελαγχολικὴν αὐτὴν φράσιν, ἐὰν εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν πράξωμεν ὅλοι τὸ καθῆκον μας, ἐὰν θὰ ὑπάρχῃ μετά τινας μῆνας ἡ δυνατότης μιᾶς ἀνέτου διαδοχῆς τῆς ἀποτυχούσης Κυβερνήσεως. Ἔχω ὑποχρέωσιν βάσει τοῦ ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον συνεκεντρώθη εἰς τὴν συνείδησίν μου κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων μηνῶν καὶ ἰδίᾳ κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς περιοδείας μου ἐν Μακεδονίᾳ, νὰ διακηρύξω τὴν πικρὰν αὐτὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ συμπληρώσω τὴν διακήρυξιν αὐτὴν μὲ τὴν φράσιν ὅτι καθῆκον μας εἶναι ὄχι νὰ ἀναμείνωμεν, ἀλλὰ νὰ πράξωμεν πᾶν τὸ δυνατὸν διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὰς κοινοβουλευτικὰς καὶ πολιτικὰς ἐκείνας ἐξελίξεις αἱ ὁποῖαι θὰ ὁδηγήσουν εἰς συγκρότησιν Κυβερνήσεως ἱκανῆς ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν. Ἡ πολιτικὴ τῆς ἀναμονῆς εἶναι πολιτικὴ ὀρθὴ ἀπὸ ἀπόψεως κοινοβουλευτικῆς, ἀλλὰ αὐταὶ αὗται αἱ βάσεις τῆς κοινοβουλευτικῆς μας ζωῆς κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν στιγμὴν κλονίζονται. Συμμερίζομαι, ἑπομένως, πλήρως, κύριοι βουλευταί, τὰς σκέψεις τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς κύριος Πολίτης. Συμμερίζομαι τὰς βαθείας ἀμφιβολίας τὰς ὁποίας διετύπωσε καὶ συγκεκριμένως τὴν ἀμφιβολίαν περὶ τὸ μέγα πρόβλημα: Ἔχομεν τὴν δυνατότητα, μὲ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, νὰ ὁμιλήσωμεν πρὸς τὸ παγκόσμιον κοινὸν τὴν γλῶσσαν ἐκείνην ἡ ὁποία πράγματι θὰ εὕρῃ ἀπήχησιν καὶ θὰ προκαλέσῃ τὴν ποθουμένην συμπαράστασιν; Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὁσονδήποτε καὶ ἂν θὰ παρεξηγηθῇ ἡ διατύπωσις αὐτὴ ὡς ὀφειλομένη εἰς διάθεσιν ἀντιπολιτευτικήν, νὰ τονίσω ὅτι δὲν θεωρῶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ὡς ἱκανὴν ὅπως ἐκπροσωπήσῃ διεθνῶς κατὰ τὰς κρισίμους αὐτὰς ὥρας τὴν Ἑλλάδα. Δὲν θὰ πείσῃ. Καὶ ἔχομεν ἀνάγκην Κυβερνήσεως ἡ ὁποία θὰ πείσῃ. Εἰς μάτην θὰ προσπαθήσῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τὴν ἁγνὴν ἐθνικήν του διάθεσιν νὰ πείσῃ τοὺς δυσπιστοῦντας ὅτι ἡ Ἑλλὰς τὴν στιγμὴν αὐτὴν διεξάγει ἀγῶνα πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς Δημοκρατίας ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν ἀκριβῶς τῆς Δημοκρατίας. Δὲν πείθονται ὡρισμένοι κύκλοι τῆς κοινῆς γνώμης τῶν Ἀγγλοσαξωνικῶν ἀκριβῶς κρατῶν δὲν πείθονται ὅταν τὰ χείλη τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν εἶναι χείλη τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν ἐξ ὀνόματος μονοπλεύρως συντεταγμένης Κυβερνήσεως. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ὑπῆρχε τὸ πρόβλημα αὐτὸ —καὶ θὰ ἤμην ἔνοχος ἔναντι τῆς συνειδήσεώς μου ἂν δὲν ἔλεγον ὅτι ὑπάρχει — καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ πρόβλημα αὐτό, καὶ πάλιν διαφωνῶν πρὸς τὸν κύριον Ρέντην, ἐρωτῶ: Ποῦ ἐπιβάλεται κατὰ τὰς κρισίμους αὐτὰς ὥρας νὰ εἶναι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος; Κατ’ ἐμέ, κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὥραν, ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ μείνῃ εἰς τὴν Χώραν.

§13Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν εἶπεν ὁ κύριος Ρέντης......

§14Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ὁ κύριος Ρέντης θεωρεῖ μέλημα ἀποκλειστικὸν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐπιλογὴν τοῦ κρισιμωτέρου τομέως. Καθ’ ἡμᾶς ἡ εὐθύνη εἶναι κατὰ κύριον λόγον εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶ ὅτι δὲν ὑπέχομεν καὶ ἡμεῖς εὐθύνην ἔναντι τοῦ Ἔθνους, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἡμεῖς δικαιούμεθα ἁπλῶς νὰ παρακολουθῶμεν τὴν κατάστασιν μὴ προβαίνοντες παρὰ μόνον εἰς τὴν ἐκ τῶν ὑστέρων κριτικήν. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ἂν θὰ ὑπάρξῃ, ἐν περιπτώσει πλήρους ἀποτυχίας τῆς Κυβερνήσεως, δυνατότης κριτικῆς ἐκ τῶν ὑστέρων. (Χειροκροτήματα). Πιστεύω, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς καθῆκον ἔναντι τῆς ἰδίας ἡμῶν συνειδήσεως νὰ ἐξετάσωμεν ποῦ ὑπάρχει τομεὺς κρισιμώτερος, εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος ἢ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Πιστεύω ἀκραδάντως, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ κρισιμώτερος τομεὺς ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ τὴν παρουσίαν στρατιωτῶν καὶ ἡγετῶν, εἶναι ὁ τομεὺς τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Ἑλλάδος. Πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι ἂν εἰς τὸν τομέα τοῦτον ἐπιδείξωμεν τὴν ἀναγκαίαν ἐκείνην θέλησιν καὶ ἀποφασιστικότητα ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως ἀλλὰ καὶ πρὸς διαφώτισιν ἐντεῦθεν τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης, τότε ἡ ὅλη διαχείρισις τῶν ἐθνικῶν μας προβλημάτων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν θὰ εὐοδωθῇ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἡ διαχείρισις τῆς Κυβερνητικῆς ἐξουσίας ἐν τῷ ἐσωτερικῷ εἶναι οἵα ὑπῆρξε μέχρι σήμερον καὶ ἡ εὐόδωσις τοῦ ὅλου ἐθνικοῦ ζητήματός μας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐκτίθεται εἰς κίνδυνον μέγα. Εἶναι ἀπόλυτος ἡ ἀνάγκη, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀνασυγκροτήσωμεν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῆς Ἑλλάδος τὰς δυνάμεις μας. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀρθῶμεν ὑπεράνω οἱασδήποτε κομματικῆς σκοπιμότητος καὶ νὰ δώσωμεν τὸ ταχύτερον λύσιν συγκεκριμένην, τὴν λύσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ πανελλήνιον αἴτημα. Δὲν ὑπάρχουν, καὶ τὸ τονίζω ἐκ νέου, δὲν ὑπάρχουν πλέον τὰ κριτήρια τῆς 31 Μαρτίου, ὑπάρχει ἓν καὶ μόνον κριτήριον τοῦ μεγάλου κινδύνου τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζει τὸ Ἔθνος. Καὶ ὑπάρχει ἰσοδύναμον πρὸς τὸ κριτήριον τοῦτο τὸ αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁ ὁποῖος ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτεῖ Κυβέρνησιν ἡ ὁποία καὶ διεθνῶς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλας τὰς δυνατότητας πειθοῦς καὶ ἐσωτερικῶς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀναχώρησις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν σχεδιάζεται καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ πραγματοποιηθῇ, νομίζω ὅτι θὰ ἀναστείλῃ καὶ τὰς ἀναγκαίας αὐτὰς καὶ κρισίμους ἐξελίξεις. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δημιουργήσῃ διὰ τῆς ἀπουσίας του, κατὰ τὰς δραματικὰς αὐτὰς ἑβδομάδας τὰς ὁποίας διερχόμεθα, ἕνα κενὸν τοῦ ὁποίου θὰ ἐπωφεληθοῦν οἱ ἐσωτερικοὶ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἔχομεν ἀνάγκην ἐξελίξεων θετικῶν τὸ συντομώτερον. Ἡ ἀναχώρησις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ σημάνῃ ἁπλούστατα ἀναβολὴν τῶν ἐξελίξεων αὐτῶν. Οἱαιδήποτε καὶ ἂν εἶναι αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν ἀναχώρησίν του, πρώτη καὶ ὑψίστη ἀνάγκη εἶναι νὰ δημιουργήσωμεν προηγουμένως ἐντὸς τῆς χώρας πολιτικὰς καὶ κυβερνητικὰς προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ὁδηγήσουν καὶ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ προβλήματος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν εὐτυχεστέραν ἐκπροσώπησιν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. (Χειροκροτήματα).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κύριος Γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὴν δήλωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος.

§16Γ. ΔΡΟΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). «Ὡς βεβαίως διεπίστωσε καὶ ἐξετίμησεν ἡ Βουλή, τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ν’ ἀναμιχθῇ εἰς προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις καὶ προσεπάθησε νὰ εἶναι ἓν εἶδος διαιτητοῦ ἢ κατευναστοῦ μεταξὺ τῶν ἀντιμαχομένων παρατάξεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡ τακτικὴ αὕτη τοῦ κόμματος παρεξηγήθη ἀπὸ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς καὶ ἡ Κυβέρνησις δι’ ἐπανειλημμένων αὐτῆς ἐνεργειῶν ἠθέλησε νὰ θίξῃ τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα. Παρὰ ταῦτα οὐδαμῶς παρεξεκλίναμεν ἀπὸ τῆς βασικῆς μας γραμμῆς καὶ ὑπερηφανευόμεθα νὰ πιστεύωμεν, ὅτι δὲν ὑπήρξαμεν ἡμεῖς οἱ τελευταῖοι, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει δὲν ἠσκήσαμεν ἀρνητικὴν πολιτικὴν ἀλλὰ θετικῶς συνεβάλομεν εἰς τὴν καλυτέραν λειτουργίαν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ἰδίᾳ ἐν τῇ νομοθετικῇ ἐργασίᾳ. Ἡ χθεσινὴ ὅμως πρόκλησις τοῦ κυρίου ἐπὶ τῆς Δημοσίας Τάξεως Ὑπουργοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς ἀφήσῃ ἀδιαφόρους. Ὠνομάσθη τυχάρπαστος βουλευτὴς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, ὅπερ εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἔτυχε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειοψηφίας τῶν ἐκλογέων, λαβὼν τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς κατέπληξεν ἦτο ἡ στάσις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον δὲν ἔκαμε τὴν παραμικρὰν σύστασιν εἰς τὸν παρεκτραπέντα Ὑπουργόν του, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἀπαθείας ἤκουσε τὴν ἐκτοξευθεῖσαν ὕβριν, ἀκόμη δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἡμῶν προσεπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ αὐτήν, ὡς δῆθεν προκληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ προσβληθέντος βουλευτοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συνέβη, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν πρακτικῶν. Δὲν ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν ἐξηγήσεων τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, αἱ ὁποῖαι περιέχουν πᾶν ἄλλο ἢ σοβαρὰν ἔννοιαν τῆς λέξεως τυχάρπαστος. Κατόπιν τούτου λυπούμεθα ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ἱκανοποιητικὰς τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις, ἐφιστῶμεν δὲ τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ κυρίου Ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως ἡ ἡγεσία τῆς πλειοψηφίας ἀσκήσῃ μείζονα ἐπιβολὴν ἐπὶ τῶν εὐεξάπτων μελῶν αὐτῆς, διότι ἄλλως θὰ καταστῇ ἀδύνατος ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου καὶ θὰ χρεωκοπήσουν οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοί, τούτου δὲ τὴν εὐθύνην ὑπέχει ἀκεραίαν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας. Ἐν τούτοις ἐν ὄψει τῶν κρισίμων περιστάσεων, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ Πατρίς, θέλομεν ἐξακολουθήσει ἐκτελοῦντες τὰ ἔργα μας, ἵνα μὴ παύσῃ ἀκουομένη δι’ ἡμῶν ἡ φωνὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀγωνιῶντος καὶ δεινοπαθοῦντος, ἀποβλέποντος δέ, ὡς πιστεύομεν, μετ’ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος. Τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος».

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§18Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ἔχομεν ἐπανειλημμένως λάβει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ μεγάλου θέματος τῆς δημοσίας τάξεως, μὲ τὸ ὁποῖον συνάπτεται καὶ ἡ σημερινὴ συζήτησις, ὥστε νὰ πρόκειται νὰ ἀρκεσθῶμεν σήμερον εἰς ὀλίγας μόνον λέξεις. Ἐτέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ θέμα, ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἡγηθῇ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Καὶ ὑπέμνησεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παλαιοτέραν παρατήρησιν ἰδικήν μας, ὅτι ἀπετέλεσεν εὐθύνην του ἡ ἀπουσία ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Πρωτεύουσαν ἐνῷ ἐξηκολούθει ἡ Διάσκεψις τῆς Εἰρήνης. Ἡ ὑπενθύμισις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι βάσιμος. Πράγματι κατελογίσαμεν τότε εὐθύνην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ κατελογίσαμεν εὐθύνην, διότι, ἀναλαβὼν τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἀντιπροσωπείας καί, ἑπομένως, διατηρήσας προσωπικῶς ὅλας τὰς ἐπισήμους ἐπαφάς, ἀπουσίασεν εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχε καταστῆ πράγματι ἀναντικατάστατος. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐδημιούργησε κενὸν εἰς τὴν συνέχισιν τῆς λειτουργίας τῆς Ἐθνικῆς μας Ἀντιπροσωπείας. Σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εὑρίσκεται ἐπὶ κεφαλῆς ἀντιπροσωπείας εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Ὑπάρχει ἤδη ἐκεῖ ἐκπροσώπησις. Δὲν ὑφίσταται ἑπομένως ἀναλογία περιστάσεων. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν ἡ ὑπόμνησις. Ἀντιθέτως, σήμερον, ὑπάρχει ἐπιδείνωσις τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον κατεχόμεθα ἀπὸ ἀνησυχίαν μήπως ἡ κρισιμότης τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως ἐπιδεινωθῇ ἀκόμη περισσότερον καὶ ἡ Κυβέρνησις χάσει τὴν συνοχὴν τὴν ὁποίαν τοὐλάχιστον ἐξασφαλίζει ἡ προσωπικὴ παρουσία τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε σήμερον νὰ ὑπαινιχθῇ καὶ τοὺς χθεσινοὺς λόγους μου. Εἶπεν ὅτι εἶναι εὔκολον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ἴσως ἀκίνδυνον νὰ χρησιμοποιῇ φράσεις, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δύσκολον διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Θὰ ἐπεθύμουν πρῶτον νὰ τοῦ παράσχω τὴν ἀπάντησιν, ὅτι ὅταν ἀσκοῦμεν τὰ ἔργα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὰ ἀσκοῦμεν μὲ τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης τοῦ κυβερνήτου τῆς Χώρας. Καὶ δὲν ὑπάρχουν ἀντιπολιτεύσεις ἄξιαι τοῦ ὀνόματός των, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἐμπνέωνται εἰς τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑποστηρίζουν ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς εὐθύνης. Ἀντιπολιτεύσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ προβαίνουν εἴτε εἰς δηλώσεις, εἴτε εἰς πράξεις, τὰς ὁποίας δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβουν ὡς Κυβέρνησις, εἶναι ἀνάξιαι τῆς ἀποστολῆς των. Ὅσα διεκηρύξαμεν χθὲς ἀποτελοῦν πεποιθήσεις μας καὶ ὅταν θὰ πρόκειται νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὅταν θὰ πρόκειται νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὰς τάξεις τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἀποτελοῦν λέξεις, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἀποτελοῦν βαθυτάτας πεποιθήσεις μας, τὰς ὁποίας διεκηρύξαμεν, διότι κατεχόμεθα ἀπὸ τὴν συνείδησιν τῆς ἐξαιρετικῆς κρισιμότητος τῶν περιστάσεων. Εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Ἐξηντλήσαμεν ὅλα τὰ περιθώρια». Ἀλλ’ ἂν πράγματι ἡ Κυβέρνησις σήμερον ἐξήντλησεν ὅλα τὰ περιθώρια καὶ ὡδήγησεν εἰς τὴν σημερινὴν τραγωδίαν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μένῃ εἰς τὴν θέσιν της (χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Ἐνθυμούμεθα ὅλην τὴν πορείαν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἴχομεν ἀρχίσει, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἀπὸ τὴν βεβαίωσιν ὅτι ὁ κίνδυνος τῆς δημοσίας τάξεως εἶναι περίπου ἀνύπαρκτος. Ἐπρόκειτο περὶ ἀσημάντων συμμοριῶν ἡ διάλυσις τῶν ὁποίων θὰ ἐπηκολούθει ἀμέσως. Καὶ κατόπιν ἐπροχωρήσαμεν εἰς τὴν ἄλλην βεβαίωσιν: Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν, ἀλλ’ εἶναι ἐξωτερικόν. Ἡμεῖς ἐδῶ ἠμποροῦμεν νὰ ἀναμένωμεν μὲ μοιρολατρείαν τὴν διευθέτησιν τῶν ἀντιθέσεων τῶν μεγάλων καὶ νὰ εὐχώμεθα ἁπλῶς εἰς τὸν Θεὸν τὴν εἰρήνευσιν τοῦ κόσμου! Αὐτομάτως θὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ ἡ ἐσωτερική μας εἰρήνευσις! Καὶ ἔπειτα ἐρχόμεθα εἰς μίαν τοποθέτησιν, ἡ ὁποία εὑρίσκει ἀπὸ χθὲς μίαν δειλὴν ἐμφάνισιν: Τὸ θέμα εἶναι ὄντως καὶ ἐσωτερικόν, ἀλλὰ ὑπάρχουν περιθώρια εἰς τὴν δρᾶσιν μας. Ὑπάρχουν περιθώρια καὶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀντιμετώπισιν. Ὑπάρχουν περιθώρια τασσόμενα προφανῶς ἀπὸ ἐξωτερικὰς ἀντιρρήσεις. Ἄλλοτε κινδυνεύομεν ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς καὶ ἄλλοτε κινδυνεύομεν ἀπὸ τοὺς φίλους! Καὶ εἰς τὰς δύο περιπτώσεις βαίνομεν πρὸς τὴν ἐσωτερικήν μας καταστροφήν... Ὄχι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἀρνούμεθα νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχουν περιθώρια τὰ ὁποῖα ἐμποδίζουν τὴν σωτηρίαν τῆς χώρας. Καὶ δὲν δεχόμεθα μίαν τοποθέτησιν, ἡ ὁποία εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ μας εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκθέσῃ τοὺς μεγάλους Φίλους καὶ Συμμάχους μας, ὡς ἐμποδίζοντας τάχα τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος. Ὑποστηρίζομεν, ὅτι τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον πρέπει νὰ ἐπιστρατευθῇ καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς εἰς τὸν ἀγῶνα. Καὶ ὑποστηρίζομεν ὅτι, ὅταν τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον ἐπικαλεσθῇ τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐπικουρίαν τῶν Συμμάχων μας καὶ διαφωτίσῃ διὰ τὸ δίκαιον τοῦ ἀγῶνος, ἡ ἐπικουρία θὰ εἶναι ἀμέριστος, διότι ὑπερασπίζομεν εἰς τὴν ἱερὰν αὐτὴν γῆν ἀκόμη μίαν φορὰν τὴν ὑπόθεσιν τῆς Ἐλευθερίας! (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ πρέπει νὰ δημιουργηθῇ καὶ εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ εἰς τὴν χώραν ἡ συνείδησις, καὶ θὰ πρέπει νὰ γίνῃ σαφὲς ὅτι ἐὰν τὸ ἐξωτερικὸν ἀσκῇ πράγματι ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ, καθ’ ὅμοιον τρόπον καὶ τὸ ἐσωτερικὸν ἀσκεῖ ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐὰν ἡ ἐσωτερικὴ διακυβέρνησις τῆς χώρας ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην, ἡ ἐμπιστοσύνη αὐτὴ θὰ ἐπηρεάσῃ τὸ ἐξωτερικόν. Καθὼς ἐπίσης, ἐὰν ἐκ τῆς δυναμικῆς πάλης ἐναντίον τῆς ἀντεθνικῆς στάσεως διαπιστωθῇ, ὅτι τὸ στασιαστικὸν ἐγχείρημα εἶναι μάταιον, θὰ ἐλαττωθῇ ἡ πίεσις ἐκ τῶν συνόρων καὶ ἡ πολιτικὴ πίεσις εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Διότι εἷς ἀπὸ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐμπνέουν τὴν πίεσιν, εἶναι ἡ προσδοκία ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ πάλη εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξῃ μὲ ἧτταν τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς κρισιμότητος καὶ τῆς ἐσωτερικῆς καὶ τῆς ἐξωτερικῆς καταστάσεως μία εἶναι ἡ λύσις: ὁ συναγερμὸς τοῦ Ἔθνους, ἡ κινητοποίησις τῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν μας δυνάμεων. Μόνον τοιουτοτρόπως δίδομεν ἐπιχειρήματα εἰς τοὺς φίλους καὶ ἀφαιροῦμεν ἐπιχειρήματα ἀπὸ τοὺς ἐχθρούς μας. Μόνον τοιουτοτρόπως βελτιώνομεν τὴν διεθνῆ θέσιν ἀπείρως περισσότερον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν προσωπικήν σας παρουσίαν. Ἐὰν θέλετε νὰ γίνῃ ἰσχυρὰ ἡ παράστασις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας μείνατε ἐδῶ, καὶ συνεγείρατε τὸ Ἔθνος. Καὶ μὴ μεταβαίνετε ἐκεῖ, ἐκπρόσωπος μιᾶς μερίδος μόνον τῆς Ἐθνικῆς παρατάξεως, ἐκτεθειμένος, ὅπως εἶσθε, εἰς τὰς γνωστάς σας παρεξηγήσεις...... Μόνον μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν ὑπηρετοῦμεν ἀληθῶς τὴν Πατρίδα. Μόνον μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν πάλην κάμπτομεν τὸ φρόνημα τῶν ἐχθρῶν μας, ἐμψυχώνομεν τὸν λαόν μας, ἐμψυχώνομεν τὰς ἐνόπλους μας δυνάμεις, τερματίζομεν εἰς τὸν συντομώτερον χρόνον τὸν σκληρότατον ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν τραγῳδίαν τῆς Πατρίδος. Εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ μέρους ἡμῶν δὲν θὰ εὕρητε πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως, δὲν θὰ εὕρητε πνεῦμα κομματικόν, θὰ εὕρητε, ὅπως πάντοτε εἰς τὸ παρελθόν, τοιουτοτρόπως καὶ τώρα, τοιουτοτρόπως καὶ εἰς τὸ μέλλον, θὰ εὕρητε πάντοτε πρόθυμον συμπαράστασιν, θὰ εὕρητε πίστιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§20Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ ἐρώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτοῦ προεκάλεσεν, ὅπως ἦτο φυσικὸν καὶ ἀνεμένετο, εὐρυτέραν συζήτησιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι Κυβέρνησις, ἐκπροσωποῦσα τὸ σύνολον τῆς Ἑλλάδος, θὰ εἶχε ἀπείρως περισσότερον εὔκολον τὸ ἔργον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Δὲν ὑπάρχει ἐπίσης ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ταχεῖα καὶ ἀποτελεσματικὴ ἀντιμετώπισις τοῦ ἐσωτερικοῦ ζητήματος θὰ διηυκόλυνε σπουδαίως τὴν εὐόδωσιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων. Ἀτυχῶς, ἡ πλειονοψηφία διὰ τῆς ἐμμονῆς της καθιστᾷ τό γε νῦν ἔχον, ἀδύνατον τὴν συγκρότησιν Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς σωτηρίας. Ἀπόκειται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας νὰ δώσῃ σάρκα καὶ ὀστᾶ εἰς τὸν Πανελλήνιον αὐτὸν πόθον. Δικαίωμα, νομίζω καὶ ἐγώ, τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ ἀπαραίτητα στοιχεῖα διὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς ὀρθοτέρας κατὰ τὸ δυνατὸν κρίσεως, εἶναι νὰ κρίνῃ, ἐὰν ἡ παραμονὴ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἢ ἡ μετάβασίς του εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι περισσότερον ἐπιβεβλημένη. Βεβαίως, ἡ ἐμφάνισις εἰς τὸ ἐξωτερικόν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ κῦρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ὠθήσῃ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων πρὸς αἰσιώτερον τέρμα. Βεβαίως, ἡ συνέχεια τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον, ἐγγυώμενον τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν νομίζομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ μεταβῇ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας εἶναι δικαίωμα καὶ καθῆκον του, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπικρατέστερον. Ἠκούσαμεν τὴν πρόσκλησιν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ μετάσχῃ καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν νέαν ἐνώπιον τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς καὶ τῶν λοιπῶν ἐκπροσωπουμένων λαῶν παράστασιν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ θεωροῦμεν, ὅτι ἡ συμπαράστασις αὕτη δὲν θὰ ἔχῃ παρὰ τὸν διακοσμητικὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον εἶχε μέχρι τοῦδε. Διότι τόνωσις μὲν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους αὕτη ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους καὶ ἡμῶν ὅλων ἐπιδιώκει δὲν χρειάζεται περαιτέρω. Ἀντιθέτως δὲ συμπαράστασις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐν ἐνδεχομένῃ — εὔχομαι νὰ μὴ συμβῇ τοῦτο — ἀποτυχίᾳ της, θὰ εἶχεν οὐσιαστικῶς συνυπεύθυνον ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, οὕτως ὥστε μετὰ τὴν ἀποτυχίαν αὐτὴν νὰ καταστῇ ἀνέφικτος ἡ ὕπαρξις περιθωρίου — εἶναι ἡ φράσις τῆς ἑσπέρας — διὰ τὴν δημιουμιουργίαν νέας πολιτικῆς καταστάσεως. Δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα, κύριοι βουλευταί. Ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ διαστείλωμεν τὰς εὐθύνας, ἡ συμπαράστασις εἶναι ἐν μέτρῳ τινι ἀναδοχὴ εὐθυνῶν. Βεβαίως δὲν ἐπέστη ἡ στιγμή, νὰ κριθῇ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἦλθεν ἀκόμη ὁ χρόνος, διὰ νὰ κρίνωμεν ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ὑπῆρξεν ὀρθὴ ἡ διαχείρισις τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Ὅταν θὰ ἔλθῃ, θὰ εἴπωμεν τὰς ἀπόψεις μας καὶ θὰ διαστείλωμεν τὰς εὐθύνας μας. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι ἡ διαστολὴ αὐτὴ τῶν εὐθυνῶν θὰ δυσχερανθῇ σημαντικώτατα, ἐὰν εἰς νέαν συμπαράστασιν διακοσμητικῆς μορφῆς στέρξῃ καὶ πάλιν ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἐκ τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἐν καιρῷ θὰ ἀποδειχθῇ ἐὰν ὁ ἰσχυρισμός, τὸν ὁποῖον προέβαλα ὅτι ἡ συμπαράστασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἦτο διακοσμητική, εἶναι ἀκριβής. Πάντως τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι ἡ μὴ ἐνεργὸς συμμετοχὴ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων, κατέστησεν πράγματι τὴν συμπαράστασιν διακοσμητικήν. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ἐὰν αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐμφανίσεως τῆς Ἑλλάδος, εἶναι τόσον ἐπείγουσαι, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ ὁ χρόνος τὴν ἀνατροπὴν τῆς παρούσης Κυβερνητικῆς καταστάσεως καὶ τὴν διαδοχὴν αὐτῆς ὑπὸ νέας. Ἐὰν ὑπάρχῃ χρόνος, ἐὰν δὲν εἶναι τόσον ἐπείγουσα ἢ ἐπιβεβλημένη ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβάσεως τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν, θὰ ἦτο εὐκταῖον, θὰ ἦτο ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὸν λαϊκὸν πόθον, πρὸς τὴν Πανελλήνιον ἐπιταγήν, νὰ ἀναθεωρήσῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς σκέψεις του, ἔστω καὶ τὴν ὑστάτην στιγμήν. Ἐὰν ὅμως ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβάσεως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, εἶναι τόσον ἐπείγουσα, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴχομεν ἀντιθέτους γνώμας. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει γεγονὸς παραμένει, ὅτι ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ, ἐπὶ χρόνον πόσον δὲν γνωρίζομεν, παραμονή του μακρὰν τῶν ὁρίων τῆς ἐπικρατείας, θὰ ἀφήσῃ καὶ πάλιν οὐσιαστικῶς ἀκέφαλον τὴν διεύθυνσιν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ζητημάτων τῆς Δημοσίας Τάξεως. Διότι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὁ μέλλων νὰ ἀσκήσῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν ὁ μέλλων νὰ ἀρχηγεύσῃ τῆς πλειοψηφίας, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν ὁ δυασμός, ὁ διχασμὸς αὐτός, ὁ ἀναγκαῖος, ὅπως φαίνεται, δὲν εἶναι προωρισμένος νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλυτέραν καὶ ταχυτέραν ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων τῆς τάξεως. Τὸ γεγονὸς ἐξ ἑτέρου, ὅτι τὰ ὑπεύθυνα Ὑπουργεῖα καὶ δὴ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον καὶ οὐσιαστικῶς καὶ τυπικῶς διὰ τῆς ὑπαγωγῆς τῶν δυνάμεων τῆς Χωροφυλακῆς ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν Στρατιωτικῶν Ἀρχῶν, ἔχει γίνει τὸ μόνον ἁρμόδιον καὶ ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι νωποὶ ἀκόμη εἰς τὴν ἀνάληψιν τῶν καθηκόντων των καὶ ἐὰν ἑπομένως ἀκατατόπιστοι προκαλοῦν ἀμφιβολίας ἰσχυρᾶς, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας, ἀπὸ τῆς συγκεντρωμένης ἀρχῆς, ἀπὸ τοῦ ἑνιαίου προσώπου, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ δίδωνται κατευθύνσεις καὶ νὰ ἐπιτηρεῖται ἡ ἐφαρμογὴ τῶν κατευθύνσεων αὐτῶν, τὸ ζήτημα τῆς Δημοσίας Τάξεως λέγω, θὰ περιστῇ εἰς χαλάρωσιν πλήρη. Θὰ γίνῃ δὲ τοῦτο εἰς στιγμήν, εἰς καμπὴν ἐξόχως κρίσιμον. Τὸ δίλημμα, τὸ ὁποῖον τίθεται ἐνώπιον τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι σκληρόν, αἱ εὐθῦναι του καὶ πρὸς τὴν μίαν καὶ πρὸς τὴν ἄλλην κατεύθυνσιν εἶναι μεγάλαι. Ὁ ἴδιος ἂς σταθμίσῃ καὶ ἂς ἀποφασίσῃ. Αἱ ὑποδείξεις τινῶν ἐκ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ παραμείνῃ ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ θελήσῃ νὰ βοηθήσῃ εἰς τὸν καταρτισμὸν Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνότητος, εἶναι κατὰ βάσιν ὀρθαί. Ἀλλ’ ἡμεῖς, μολονότι ἐπιθυμοῦμεν τὴν Ἐθνικὴν Ἕνωσιν, μολονότι νομίζομεν, ὅτι δὲν εἶναι μακρὰν ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον αὕτη θὰ πραγματοποιηθῇ—ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων θὰ ὁδηγήσῃ ἀσφαλῶς ἐκεῖ — θὰ ἠθέλαμεν νὰ πληροφορηθῶμεν ἀπὸ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως· νομίζει ὅτι εἶναι δυνατόν, κατὰ τὴν ὑστάτην αὐτὴν στιγμὴν νὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν εἰλικρινοῦς σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως Ἐθνικῆς Ἑνώσεως; Ἐὰν τοῦτο θεωρεῖται ἀρνητικῶς λελυμένον ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας, ἡμεῖς ἔχομεν ἐπιτελέσει τὸ καθῆκον μας καὶ δι’ ἄλλην μίαν φορὰν ἀκόμη. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἀπαλλασσόμεθα εὐθυνῶν καὶ ὅτι τὰς εὐθύνας ἔχει ἐκείνη ἡ μερὶς ἢ ὁποιαδήποτε ἄλλη. Δι’ ἐμέ, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα τῶν εὐθυνῶν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἰς τὸν τόπον μας, δὲν ἔχει ποτὲ τὰς κυρώσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθοῦν τὰς εὐθύνας. Ποίαν δὲ σημασίαν θὰ ἔχῃ τὸ ζήτημα τῶν εὐθυνῶν, ὅταν θὰ ἔχουν συντελεσθῆ αἱ καταστροφαὶ καὶ ποίαν σημασίαν ἐὰν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ Κόμμα θὰ συγκομίσῃ καρποὺς ὀλιγωτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους συνεκόμισεν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἢ θὰ συγκομίσῃ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν του; Θὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τί ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Τὶ εἶναι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, θὰ εἶναι ἀποτελεσματικῶς τοιαύτης ἢ τοιαύτης πολιτικῆς, αὐτὸ εἶναι ζήτημα μελλοντικόν. Τὸ παρὸν ὅμως πρὸ παντός, τὸ ἀμέσως ἐγγύτερον μέλλον ἀληθῶς μᾶς φοβίζει. Φοβούμεθα, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἀπουσία σας εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας θὰ σημειώσῃ χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα, ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Καὶ φοβούμεθα, ὅτι καὶ ἡ βραδεῖα μετάβασίς σας, εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, θὰ καταστήσῃ δυσχερέστερον τὸ ἔργον τῆς Ἑλληνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἡ λύσις, ἡ ὁποία ὑπεδείχθη ὑπό τινων ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι λύσις ἀληθῶς ἐθνική, εἶναι λύσις, ἡ ὁποία δὲν θὰ συντελέσῃ μόνον ἁπλῶς εἰς τὴν ἔξοδον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὴν μετάβασίν των ἁπλῶς, διὰ νὰ συμπαραστοῦν εἰς τὰς συζητήσεις. Ἡ ριζικὴ λύσις θὰ ἦτο, ἐάν, ὄχι ὑπὸ τύπον συμπαραστάσεως, ὄχι ὑπὸ τύπον συμμετοχῆς προσώπων, ἀλλ’ ὑπὸ ἑνιαίαν μορφήν, ὑπὸ μορφὴν πανελλήνιον, ἐνεφανίζετο ἡ Κυβέρνησις. Εἶμαι ὅμως πολὺ συσκεπτιστὴς σχετικῶς μὲ τὴν λύσιν τῆς προτάσεως αὐτῆς. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμὴ τῆς ὡριμάνσεως. Νομίζω ὅτι ἡ ὡρίμανσις συντελεῖται ταχύτερον παρὰ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι τάχιστα θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποφάσεις διὰ τὴν ἐφαρμογὴν νέας πολιτικῆς διὰ νέας ἐθνικῆς Κυβερνήσεως, ἀποφάσεις ἀπὸ τὰς ὁποίας καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ ἐξαρτήσωμεν τὰς τελευταίας ἐλπίδας, τὰς ὁποίας μπορεῖ νὰ ἔχῃ τὸ ἔθνος διὰ τὰ ζητήματά του. (Χειροκροτήματα).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος.

§22Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἐξ ἀφορμῆς ἀνακοινώσεων εἰς τὸν τύπον περὶ ἀναχωρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, προεκλήθη ἡ σημερινὴ συζήτησις. Δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι, οἱ ἰσχυροί, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν σήμερον τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Ἐὰν εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε νὰ προσδοκῶμεν ἀπὸ τὴν παράστασιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς Ἀμερικὴν μίαν βελτίωσιν τῶν ἐθνικῶν μας θεμάτων, τότε ἀσφαλῶς δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπετρέπωμεν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὸ πρὸς τὸ Δυτικὸν ἡμισφαίριον ταξίδιόν του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κυρίως καὶ ἀπολύτως ἀπασχολεῖ τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος καὶ τὸ ὁποῖον νομίζω εἶναι θέμα ὅλων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων, εἶναι θέμα τοῦ Πανελληνίου, εἶναι τοῦτο τὸ ὁποῖον πλειστάκις ἤχθη πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τὸ ὁποῖον φέρεται εἰς τὰ χείλη τοῦ συνόλου τῶν Ἑλλήνων, τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ καὶ θὰ ἀπασχολήσῃ, δυστυχῶς, ἐπὶ πολὺ ἀκόμη, ὅπως φοβοῦμαι Βουλὴν καὶ λαόν, εἶναι τὸ πῶς θὰ ἐπιτύχωμεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν τὴν ζωήν. Καὶ ἀσφαλῶς δὲν νομίζω ὅτι μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐξακολουθοῦμεν νὰ πολιτευώμεθα ὡς συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις, ὅτι θὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν λαόν μας ἀπὸ τὴν ἀγωνίαν εἰς τὴν ὁποίαν διατελεῖ. Κατήντησεν πλέον κοινοτυπία τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι ἐπιτακτικὴ ἐθνικὴ ἀνάγκη περὶ μιᾶς ἑνώσεως. Καὶ θὰ παρεῖλκεν ἴσως νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰ αὐτὰ καὶ σήμερον. Ἀλλὰ ὅταν εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς περιπτώσεως τοιαύτης, οἵα ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀφίσῃ τὴν χώραν του διὰ νὰ μεταβῇ μακρὰν αὐτῆς, εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ ἄγνωστον ἐπὶ πόσον χρόνον. Ὅταν λέγω τοιοῦτον τι ἀντιμετωπίζομεν, διερωτῶμαι, θὰ εἶναι συντελεστικὴ ἔστω καὶ κατὰ τὸ παράπαν ἡ δημιουργία ἐλπίδων ἀπὸ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ βελτιώσεως τῆς θέσεώς του διὰ τῆς ἀναχωρήσεως ἐντεῦθεν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μεταβάσεώς του εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἢ τὸ ἀντίθετον θὰ συμβῇ; Πικρὰν ἔχομεν τὴν πεῖραν δυστυχῶς ἀπὸ τὰ ἄλλα ταξίδιά μας εἰς τὰς Εὐρώπας. Μὲ πόσας ἐλπίδας δὲν συνώδευσε τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἡ ὁποία ἦτο ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ μας καὶ ἡ Βουλή;. Καὶ ἠλπίσαμεν καὶ ηὐχήθημεν ὅπως ἐπιτύχῃ. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς νὰ εἴπωμεν ἐὰν δὲν συνετέλεσε καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἀδικαιολογήτων αἰσιοδοξιῶν της εἰς τὴν διακοπὴν ἐκείνων τῶν ὡραίων ἐλπίδων καὶ τῶν ὡραίων προσμονῶν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν προσπαθειῶν καὶ εἰς τὴν Ἑσπερίαν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι γεγονὸς εἶναι ὅτι ἀπὸ τὴν μετάβασιν ἐκείνην τῆς Ἐθνικῆς μας Ἀντιπροσωπείας ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, Βουλὴ καὶ λαὸς ἀπεκόμισαν θλιβερὰν ἀπογοήτευσιν. Ἀναζήτησις εὐθυνῶν διὰ τὸ λυπηρὸν ἐκεῖνο ἀποτέλεσμα τῶν προσπαθειῶν μας κατὰ τὸ συνέδριον τῆς εἰρήνης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένετε ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἰδίᾳ εἰς τὰς παρούσας στιγμάς. Ἀφήνομεν τοῦτο εἰς τὸ μέλλον ὅταν τελικῶς κριθῇ ἡ τύχη τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Ἀλλ’ ἡ πικρὰ αὐτὴ πεῖρα, τὸ γεγονὸς αὐτὸ τὸ ἀναμφισβήτητον μιᾶς σκληρᾶς ἀπογοητεύσεως μᾶς πείθει ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ ἀπόφασις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν μετάβασίν του εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, μᾶς πείθει, λέγομεν, ὅτι δυστυχῶς δὲν θὰ ἔχῃ καλύτερον ἀποτέλεσμα καὶ εὐτυχέστερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον εἶχε ἡ προσωπική του μετάβασις τότε εἰς τὸ συνέδριον τῆς εἰρήνης. Καὶ εἶναι βασικὸς ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον μὲ δέος καὶ χωρὶς καμμίαν ἐλπίδα ἀκούομεν τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναχωρήσῃ ἐκ τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν τότε ἐζητούσαμεν ἡ ἐκπροσώπησις τοῦ Ἔθνους εἰς τὸ συνέδριον τῆς εἰρήνης νὰ λάβῃ πανελλήνιον μορφὴν καὶ δὲν εἰσηκούσθημεν, νομίζομεν ὅτι καὶ σήμερον, τό γε νῦν ἔχον, μὲ τὴν αὐτὴν σύνθεσιν τὴν κυβερνητικὴν καὶ μὲ τὴ αὐτὴν πανοπλίαν, τὴν μειωμένην ἐθνικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένωμέν τι καλύτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἴδομεν νὰ προέρχεται ἀπὸ τὴν μετάβασιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ συνέδριον τῆς εἰρήνης. Φοβούμεθα ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν μεταβαίνοντες θὰ εἰσπράξωμεν καὶ νέας ἀπογοητεύσεις καὶ νέας ἀπέλπιδας διὰ τὸν λαόν μας ἀποφάσεις, ἐκ μέρους τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς. Ἐμμένομεν καὶ σήμερον ἀκόμη εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἐὰν καὶ τὴν τελευταίαν ὥραν συνεγείρωμεν τὸ Ἔθνος καὶ συσπειρούμενοι ἀντιμετωπίσωμεν καὶ τὴν κρίσιν αὐτήν, εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἴσως τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο κάπως καλύτερον. Καὶ ἐρωτῶμεν: Πρόκειται μήπως διὰ τῆς μεταβάσεώς μας εἰς Ἀμερικὴν νὰ βελτιώσωμεν κατά τι, κατὰ τὸ ἐλάχιστον, τὴν δεινὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν περιέστημεν; Πρόκειται μήπως ἀπὸ ἐκεῖ νὰ ἐξέλθῃ δικαίωσις τῶν ἐθνικῶν μας πόθων; Πρόκειται ἴσως, ἀπὸ ἐκεῖ, νὰ ἔχωμεν, ἐὰν μή τι ἄλλο, οἱασδήποτε μορφῆς συνδρομὴν τοῦ Ἔθνους, κατὰ τὴν ἀγωνιώδη αὐτοῦ πάλην; Χωρὶς νὰ νομισθῇ ὅτι λόγοι ἀντιπολιτεύσεως μᾶς ὠθοῦν πρὸς διατύπωσιν τῶν γνωμῶν μας, τὰς ὁποίας θὰ εἴπωμεν, λέγομεν μετὰ παρρησίας καὶ ἀνενδοιάστως: Τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν πρόκειται, δυστυχῶς, νὰ συμβοῦν καὶ ἡ μετάβασις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖ θὰ σημάνῃ διὰ μίαν ἄλλην φοράν, διὰ δευτέραν φοράν, μίαν ἀποτυχίαν μας ὡς Ἔθνους. Ἐὰν μεταβαίνοντες ἐκεῖ εἴχομεν τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ὥραν τῆς κρίσεώς μας ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν εἰς τὴν Ἀμερικήν, εἴχομεν ἐπιτύχη νὰ ἐπιβάλωμεν τὸ Κράτος τοῦ νόμου εἰς τὴν χώραν μας, ἴσως, τοῦτο θὰ συνετέλει κατά τι διὰ τὴν καλυτέραν ἀντιμετώπισιν τῶν σκληρῶν ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας οἱ ἰσχυροὶ ἔλαβον ἐναντίον τῆς χώρας μας.

§23Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Ἐπειδὴ ἐπανειλημμένως ἔχετε ἀναφέρει ἕνα ὡρισμένον γεγονὸς —ἤθελον δὲ νὰ χαρακτηρισθῇ ἀκριβῶς τὸ περιεχόμενόν του— καὶ ἐλέχθη ἐπανειλημμένως ὅτι κατὰ τὴν Διάσκεψιν τῶν Παρισίων, δὲν εἶχεν ἡ Ἑλλὰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα καὶ ὅτι εἴχομεν ἀπογοητεύσεις, καὶ δὲν γνωρίζω ποῖα ἄλλα ἐπίθετα δίδετε εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι μὲ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν ψυχολογίαν ἀνεχωρήσαμεν τότε διὰ Παρισίους, ἀλλὰ ὅταν ἐπιστρέψαμεν πρέπει νὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι ὑπῆρχον δύο ἀποφάσεις διὰ τῶν ὁποίων ἔμεναν ἀνοικτὰ τὰ δύο ζητήματα τὰ Ἑλληνικά, ὥστε νὰ παραχθοῦν ἐλπίδες διὰ τὴν εὐόδωσιν τῶν Ἐθνικῶν μας ὑποθέσεων. Νομίζω ὅτι αὐτὰς τὰς δύο ἀποφάσεις δὲν δύναται, οὔτε ὀφείλει νὰ ὑποτιμᾷ ἡ Βουλή, διότι ἐπ’ αὐτῶν θὰ στηριχθοῦν αἱ περαιτέρω ἐνέργειαί μας διὰ τὴν διεκδίκησιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων.

§24Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἡ διακοπὴ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχει ἀσφαλῶς βάσεις ἀληθείας καὶ ἀκριβείας. Ὁμολογουμένως, πρὸ τῆς μεταβάσεώς μας εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης εἴχομεν πλήρως ἀπογοητευθῆ διὰ τὴν πορείαν τῶν Ἐθνικῶν μας ὑποθέσεων, ἀφοῦ, ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε ὅλοι σας, πλειστάκις καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρὰ τῷ λαῷ εἶχε σχηματισθῆ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὅλα ἐπήγαινον καλά. Δὲν θέλομεν, λέγομεν καὶ πάλιν, νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας, καὶ νὰ ἀπονείμωμεν εὐθύνας εἰς τὸν ὑπεύθυνον ὁ ὁποῖος τὴν πρώτην φορὰν μᾶς ἐδημιούργησεν τὴν ἐντύπωσιν περὶ εὐοδώσεως τῶν Ἐθνικῶν μας ζητημάτων καὶ τὴν δευτέραν, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἀναχωρήσωμεν, ὅλοι ἀνεχωρήσαμεν μὲ τὴν ψυχὴν βεβαρυμένην διὰ τὰς ἀποτυχίας μας. Καὶ ὁμολογουμένως, ἡ συμπαράστασις Ἀντιπολιτεύσεως καὶ Συμπολιτεύσεως εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης ἔδωκε τὴν εἰκόνα τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἔθνους ὅπως διεκδικήσῃ τὰ ἀναφαίρετα αὐτοῦ δίκαια, καὶ δικαιώματα διὰ παντὸς τρόπου καὶ πάσης θυσίας. Καὶ ὡς ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἐκεῖνο ποὺ ἀνέφερεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὅτι νὰ θεωρηθοῦν ὡς μὴ λυθέντα ὁριστικῶς τὰ δύο ζητήματα καὶ ὅτι ἐνδέχεται ἡ ἐπανεξέτασίς των. Τοῦτο, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ τὸ ἀμφισβητήσωμεν. Ἂν καὶ κατὰ πόσον τὸ τοιοῦτον πληροῖ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὑμᾶς, κύριοι βουλευταί, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα καὶ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνομεν καὶ τονίζομεν, εἶναι τὸ ἑξῆς: Λέγομεν ὅτι ἄν, μετεβαίνωμεν εἰς Ἀμερικήν, ἀφοῦ προηγουμένως εἴχομεν ἀσφαλίσει τὴν ζωὴν τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ εἴχομεν ἐπιβάλει τὸ Κράτος τοῦ νόμου, ἴσως, ἡ παράστασίς μας εἰς τὴν Ἀμερικήν, θὰ ὠφελήσῃ κατά τι. Δὲν νομίζω, ὅμως μετὰ τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς ἐσωτερικῆς μας καταστάσεως — καὶ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω ἐπ’ αὐτοῦ διότι τόσα ἐλέχθησαν καὶ ἴσως τόσα ἀκόμη, δυστυχῶς, θὰ λεχθοῦν, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ — δὲν νομίζω ὅτι, μετὰ τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς καταστάσεως, ἡ μετάβασις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖ, ἔχει κανένα λόγον. Τὶ θὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἰσχυροὺς τῆς γῆς; Θὰ ζητήσωμεν νὰ ἀναγνωρίσουν τὰ ἀναφαίρετα δίκαιά μας, νὰ ἀναγνωρίσουν τὸ δίκαιον τῶν Ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων; Καὶ ἂν μᾶς ἀπαντήσουν: τὶ ἐκάματε εἰς τὴν χώραν τὴν ὁποίαν σεῖς ἀπὸ αἰώνων κατέχετε καὶ τῆς ὁποίας εἶσθε σήμερον Κυβερνῆται; Δώσατε πρῶτα τὴν ἀσφάλειαν εἰς τὸν λαόν σας καὶ ὕστερα ἐλᾶτε νὰ μᾶς ζητήσετε καὶ νέας ἐπεκτάσεις ἐθνικάς. Καὶ δυστυχῶς, ὑπάρχουν οἱ κακοὶ Σύμμαχοι οἱ ὁποῖοι τοιοῦτον τι θὰ ὑποστηρίξουν καὶ ἡ φωνὴ τῶν κακῶν συμμάχων, δυστυχῶς, δὲν θὰ μπορέσῃ νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν φωνὴν τῶν φίλων Συμμάχων. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, κύριοι βουλευταί, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ φίλοι Σύμμαχοι ἐπέμειναν μετὰ πείσματος ὅπως δώσωμεν εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον νὰ ἐννοήσουν ὅτι τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἀποφασισμένον νὰ σταθῇ ἀντιμέτωπον πάσης ἀδικίας καὶ ἐζήτησαν ἀπὸ ἡμᾶς ὅλους Ἐθνικὴν Ἕνωσιν. Καὶ ἀκριβῶς ὁ πόθος αὐτῶν τῶν Συμμάχων μας καὶ ἡ εὐχὴ αὐτῶν τῶν Συμμάχων, ἦτο ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ὄχι ἁπλῶς νὰ στέρξῃ ἀλλὰ νὰ θελήσῃ κατὰ οἱονδήποτε τρόπον, νὰ συμμετάσχῃ τῶν εὐθυνῶν τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας κατὰ τὰς κρισίμους αὐτὰς στιγμάς. Καὶ ὁ πόθος αὐτὸς τῶν συμμάχων καὶ ἡ εὐχὴ αὐτὴ τῶν συμμάχων δὲν εἰσηκούσθη καὶ ἡ κατάστασις ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἤλπισαν οἱ φίλοι σύμμαχοι καὶ ἐπίστευσεν ὁ λαὸς ὅτι τοῦτο θὰ ἐγίνετο κτῆμα ὅλων ἡμῶν καὶ ὅτι θὰ τοῦ ἐδίδομεν μίαν πανεθνικὴν ἕνωσιν εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἐθνικῆς σωτηρίας, καὶ ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ὅταν μεταβῶμεν ἐκεῖ μὲ τὴν κατάστασιν καὶ ἀντιμετωπίζομεν σήμερον καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει περιέλθει ἡ χώρα μας, πολὺ φοβοῦμαι, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ἀποσπάσωμεν τὰ εἰρωνικὰ μόνον μειδιάματα τῶν κακῶν συμμάχων, ὅπως καὶ τὴν θλιβερὰν εἰκόνα τῶν φίλων μας, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ εὕρισκον τὸν ἀδύναμον νὰ ἐνστερνισθῇ τὴν βασικὴν ταύτην ἐπιταγὴν τοῦ Ἔθνους. Μὴ πλανώμεθα, ὅταν ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τοῦ νόμου, ὅταν ἡ ἀγωνία τοῦ λαοῦ μας ἔχει περάσει πάλιν τὰ ὅρια τῆς χώρας μας καὶ ἔχει φθάσει τὰ ἀκρότατα τῆς γῆς, ὅταν τὸ τοιοῦτον βλέπομεν νὰ γράφεται μὲ ὅλους τοὺς τόνους ἀπὸ τὸν συμμαχικὸν φιλικὸν τύπον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἐχθρικὸν διὰ τὴν ἀντίθετον ὄψιν τοῦ ζητήματος, μὴ πλανώμεθα ὅτι οὕτω πως ἄοπλοι ἠθικῶς μεταβῶμεν εἰς τὴν Ἀμερικὴν δὲν πρόκειται νὰ ἐπιστρέψωμεν φίλοι κύριοι συνάδελφοι, εἰμὴ μὲ τὴν βαθεῖαν ἀπογοήτευσιν εἰς τὴν ψυχὴν καὶ τὴν θλῖψιν εἰς τὰ χείλη διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι δυστυχῶς καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν ἐπλανήθημεν. Τί θὰ συμβῇ κύριοι; Θὰ συμβῇ τοῦτο τὸ παράδοξον. Θὰ ἀποδώσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἀποτυχίαν τῆς προσπαθείας αὐτῆς τῆς κυβερνητικῆς καὶ πάλιν εἰς τοὺς φίλους συμμάχους. Τοῦτο πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ κατὰ πάντα τρόπον ἔχομεν δυστυχῶς πικρὰν πεῖραν τῆς δημιουργίας τοιαύτης ἐντυπώσεως ἀπὸ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν ὅλοι, ὅπως ἀναστηλώσωμεν τὴν πίστιν τοῦ λαοῦ μας ἐπὶ τοὺς φίλους συμμάχους. Καὶ ἡ πίστις δὲν ἀναστηλοῦται ὅταν ἀπὸ ἀποτυχίας βαίνομεν εἰς ἀποτυχίαν. Ἀλλὰ θὰ ἠθέλαμεν ἀκόμη νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὸ συγκεκριμένον αὐτὸ θέμα. Εἶναι τουτέστιν προτιμοτέρα ἡ μετάβασις τοῦ Πρωθυπουργοῦ μας εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἀπὸ τὴν παραμονήν του ἐδῶ; Δηλαδὴ ἡ μετάβασίς του ἐκεῖ θὰ ἀποφέρῃ καρποὺς καλυτέρους διὰ τὸ Ἔθνος ἀπὸ τὴν παραμονήν του ἐδῶ; Κύριοι βουλευταί, ἐὰν μὲ τὴν συμπαράστασιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἐδῶ μετὰ δυσκολίας ἀντιμετωπίζομεν τὸ κρίσιμον τῶν σημερινῶν στιγμῶν, φαντασθῆτε τὶ θὰ συμβῇ μετὰ τὴν ἀναχώρησίν του. Περιττὸν νὰ ὑπεισέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Τὸ ζῆτε ὅλοι σας καθημερινῶς εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Ἕνα πνεῦμα ὀξύτητος μεταβάλλει τὴν Βουλήν μας εἰς καθαρῶς ἀντικοινοβουλευτικὴν αἴθουσαν καὶ ὄχι κοινοβουλευτικήν. Τὸ πνεῦμα αὐτὸ μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ θὰ ὑπάρξῃ καθολικόν, ἀλλὰ τὸ κυριώτερον, θὰ εἰπῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὶ ἐνδιαφέρουν αἱ μεταβάσεις εἰς Ἀμερικὴν κύριοι πολιτευόμενοι καὶ πολιτευταί, μὲ ἐνδιαφέρει ἡ ζωή μου.

§25Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Ἔπαυσεν ἐνδιαφερόμενος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τὰ ἐθνικά του δίκαια;

§26Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἔπαυσε καθόλου ἐνδιαφερόμενος διὰ τὰ ἐθνικά του δίκαια, ἀλλὰ κυρίως καὶ πρωτίστως πρέπει νὰ διατηρήσῃ τὴν ζωὴν καὶ τὴν ὑπόστασίν του. Ἂν τὴν χάσῃ, τότε δὲν ὑπάρχουν ἐθνικὰ δίκαια. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πρῶτον δώσετε τὴν δυνατότητα νὰ πιστεύῃ ὅτι εἶναι κύριος τοῦ οἴκου του, καὶ κατόπιν δώσατέ του δικαίωμα νὰ διεκδικήσῃ τὰ δίκαιά του τὰ ἀναφαίρετα. Τί μὲ ἐνδιαφέρουν, θὰ εἰπῇ ὁ λαός, κύριε Πρωθυπουργέ, αἱ μεταβάσεις σας εἰς τὴν Ἀμερικήν, ὅταν ἀπὸ ὥρας εἰς ὥραν κινδυνεύω νὰ εἶμαι κάτω ἀπὸ τὸ μαχαῖρι τοῦ ἀναρχικοῦ; Δώσατέ μου ξανὰ τὴν ζωήν, αὐτὴ εἶναι ἡ πανελλήνιος βοὴ καὶ αὐτῆς τῆς βοῆς μεταδόται εἴμεθα ὅλοι ἡμεῖς. Φέρομεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὴν ἀγωνίαν, τὴν ὀδύνην, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τὸ πικρὸ παράπονον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὅτι δὲν τοῦ ξαναδίνομεν τὴν ζωήν. Δύο χρόνια παρῆλθον ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεώς του, καὶ ἀγωνίζεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ νὰ ἐξεύρῃ τὸν δρόμον τῆς ζωῆς του. Τὶ ἔχει νὰ κερδίσῃ ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὴν παρουσίαν ἐκεῖ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τὶ ἔχει νὰ χάσῃ ἀπὸ τὴν ἀπουσίαν του ἐκ τῆς χώρας; Ἐπαναλαμβάνω καὶ πιστεύω ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν διὰ τῆς παρουσίας ἐκεῖ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ μίαν ἀκόμη ἀπογοήτευσιν ἐν ᾧ ἐξ ἀντιθέτου εἶναι παγκοίνως γνωστόν, ὅτι ἡ ἀπουσία του ἐντεῦθεν θὰ εἶναι ἔναυσμα διὰ τὴν ἐκτράχυνσιν, τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς ἐσωτερικῆς μας καταστάσεως. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον καλούμενοι ἀκόμη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μετάσχωμεν τῆς τιμῆς νὰ συνοδεύσωμεν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἡμεῖς λέγομεν τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα Ἑλλάδος, θεωρεῖ καθῆκον του καὶ ὑποχρέωσίν του νὰ μείνῃ ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων καὶ νὰ παλαίσῃ παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὥστε κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν τὸ μέσον νὰ ἀμυνθῇ ἐναντίον τῆς ἀναρχίας. (Χειροκροτήματα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§28Γ. ΜΕΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἀνακύψαν ζήτημα ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου κυρίου Πολίτη, ἔχει ὄντως μεγάλην ἐπικαιρότητα καὶ σπουδαιότητα. Καὶ χωρὶς κἄν νὰ ἀναζητήσω τὴν συνάφειαν τοῦ ζητήματος τῆς μεταβάσεως τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας μὲ τὴν σημερινὴν ἐκτάκτως περιπεπλεγμένην ἐσωτερικὴν κατάστασιν, θὰ ἔλεγα ὅτι κρινόμενον αὐτοτελῶς παρέχει ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν ἐνδεικνυομένην ἀπάντησιν. Ἡ μετάβασις τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι, ὡς ἐξεφράσθη ἐνταῦθα ἡ γνώμη παρά τινων, ζήτημα ἁπλῶς ἀνῆκον εἰς τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως κανεὶς δὲν θὰ διενοεῖτο νὰ τῆς ἀμφισβητήσῃ τὸ τυπικὸν δικαίωμα τοῦ νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ οἱωνδήποτε ζητημάτων, καθ’ οἱονδήποτε τρόπον. Ἀλλὰ οὐσιαστικῶς, ὡς πρὸς τὴν ἐθνικὴν χρησιμότητα καὶ ἀποδοτικότητα, τοιαύτης ἀποφάσεως νομίζω ὅτι ἔχομεν ὄχι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσιν πάντες οἱ μετέχοντες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἢ ὁπωσδήποτε παρακαθήμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, καὶ ὡς ἁπλοῖ Ἕλληνες πολῖται ἀκόμη, νὰ ἔχωμεν ἔγκυρον καὶ ὑπεύθυνον γνώμην. Νομίζω κατὰ ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἔχει νὰ προσθέσῃ τίποτε ἡ μετάβασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἀλλὰ τοὐναντίον φοβοῦμαι, ἐκ τῆς μακρᾶς καὶ πικρᾶς πείρας ποὺ μᾶς ἔδωσαν αἱ τρεῖς μέχρι τοῦδε ἀλλεπάλληλοι ἀναχωρήσεις του εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διὰ τὸ αὐτὸ θέμα, ὅτι δὲν πρόκειται εἰ μὴ νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλας αἰτίας ἐθνικῆς ἀγωνίας καὶ θλίψεως. Θὰ εἶμαι εἰλικρινὴς καὶ ἀπερίφραστος, διότι κατὰ συνείδησιν νομίζω ὅτι τοιοῦτον ἔχομεν καθῆκον ὅλοι εἰς τοιαύτας κρισίμους ἐθνικὰς στιγμάς, ἀψηφοῦντες τὴν κρίσιν ἢ ἐπίκρισιν ἐξ οἱασδήποτε πλευρᾶς νὰ ἐπιτελέσωμεν εἰλικρινῶς καὶ τιμίως πρὸς τοὺς ἐντολεῖς μας, πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατὰ συνείδησιν πιστεύομεν ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐθνικῶς ἐπωφελές. Θὰ ἔλεγα, λοιπόν, πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀτυχῶς — καὶ τοῦτο δὲν ὑπῆρξεν ἁπλῶς ἀτύχημα διὰ τὸ ὁποῖον ὡς Ἀντιπολίτευσις νὰ ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιχαίρωμεν, ὑπῆρξεν ἐθνικὸν αὐτόχρημα τὸ ἀτύχημα — ὅτι δὲν κατώρθωσε κατὰ τοὺς μακροὺς ἤδη μῆνας τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας ὑπ’ αὐτοῦ, μὲ πλειοψηφίαν ὄντως ἀξιόλογον νὰ περιβάλῃ τὴν Ἑλλάδα μὲ ἐμπιστοσύνην διεθνῶς. Κατὰ τὰς στιγμὰς ἐκείνας, ὅπως μετὰ τὸ ὁλοκαύτωμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἐπρόκειτο ἔναντι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων νὰ διεκδικήσωμεν ὅσα αἱ θυσίαι μᾶς ἐδικαίουν νὰ ἀξιώσωμεν, δὲν κατώρθωσε, λέγω, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δημιουργήσῃ περὶ τὴν Ἑλλάδα, ὑπ’ αὐτοῦ ὁδηγουμένην, τὸ μέτρον ἐκεῖνο τῆς διεθνοῦς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ στοιχειῶδες μέσον καὶ ἀπαραίτητος προϋπόθεσις διὰ τὴν εὐόδωσιν οἱασδήποτε διεθνοῦς προσπαθείας. Τὸ εἴπομεν ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τὸ ἐπαναλάβωμεν ἀνὰ πᾶσαν περίστασιν. Καὶ ἤδη κατὰ τὴν σημερινὴν ἑσπέραν, ὅτε τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀποτελεῖ, ὡς τὸ χαρακτηρίζω, ἐθνικὸν ἀτύχημα, εἶναι ἐν τούτοις γεγονός, εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, γεγονὸς αὐταπόδεικτον, ὅτι ἀπὸ τῆς μιᾶς τοὐλάχιστον πλευρᾶς τοῦ συμμαχικοῦ ὁρίζοντος, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐστάθη ἀνίσχυρος, ἀπολύτως ἀνίσχυρος, νὰ δημιουργήσῃ καὶ τὸ ἐλάχιστον μέτρον αἰθρίας. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι τυχαῖον γεγονός. Ἦτο ὡς εἶπον προϋπόθεσις βασική, στοιχειώδης καὶ ἀπαραίτητος ἡ εὔστοχος καὶ ἔγκαιρος καλλιέργεια τοῦ ἐδάφους. Γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον, ὅτι αἱ κρίσεις καὶ αἱ ἀποφάσεις δὲν ἐπρόκειτο νὰ ληφθοῦν κατὰ πλειοψηφίαν. Εἶχεν ἱδρυθῆ ἰδιόρρυθμος τρόπος κρίσεως κατὰ τὴν σημερινὴν Διάσκεψιν, συνιστάμενος εἰς τὴν ὁμοφώνως λῆψιν ἀποφάσεων. Πῶς λοιπὸν ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πῶς ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν νὰ ἀνατενίσωμεν εἰς τὴν καὶ κατὰ ποσοστὸν μόνον ἱκανοποίησιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων, ἂν προηγουμένως δὲν ἐκάμναμε τὸ πᾶν, ἂν δὲν κατεβάλομεν πᾶσαν ἀνθρωπίνην καὶ ὑπεράνθρωπον προσπάθειαν, ὅπως τὰ στοιχεῖα αὐτὰ τῆς εὐοδώσεως, τὰ ἐξασφαλίσωμεν προκαταβολικῶς; Οὐδὲ τοῦτο συνέβη κἂν καί, ὡς πρὸ ἡμερῶν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ τονίσω, ἀτυχῶς, ἀκόμη μεγαλύτερον ἐθνικὸν ἀτύχημα συνέβη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὴ ἀρκούμενος εἰς τὴν μονομέρειαν τὴν ἀπόλυτον, τὴν ὁποίαν ἐνεφάνιζεν ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἡ πλειοψηφία τοῦ λαοῦ τὴν εἶχεν ἀναδείξει ὑπὸ τὰς γνωστὰς ψυχολογικὰς συνθήκας, εἶχε κατ’ αὐτοῦ τὸ ἐξ ἐπαρχῆς ἀσθενὲς σημεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν καθίστα τὴν Κυβέρνησίν του εὐεπίφορον διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν ἐθνικῶν μας ἐπιδιώξεων. Εἰς τοῦτο οὐδόλως ἀπεδόθη ἡ προσήκουσα προσοχὴ καὶ προσέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὀγκολίθους δυσχερειῶν, ἀνυπέρβλητα προσκόμματα. Προσέθηκε πράξεις, ἐνεργείας θετικάς, ἐκδηλώσας ἀπὸ μέρους αὐτοῦ τούτου τοῦ ὑπευθύνου ἀρχηγοῦ τῆς ἐνδόξου καὶ ἡρωϊκῆς καὶ μαρτυρικῆς Ἑλλάδος, μελλούσας νὰ ἔχουν μοιραίως ὀλεθρίαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Προέβη εἰς πράγματα τὰ ὁποῖα βεβαίως, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἀναπολῶ, ἀναπολοῦνται ὅμως καὶ εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὰ κατάστιχα τῶν κριτῶν μας, ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ τὰ ἀποσιωπῶμεν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἐθνικῆς ὑπηρεσίας ἂν τὰ ἀποσιωπήσωμεν ἢ τὰ ἐπαναλάβωμεν, διότι ἀτυχῶς ἀποτελοῦν στοιχεῖα ἀπολύτως ἀποφασιστικὰ διὰ τὴν σήμερον συζητουμένην ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἔχει λάβει ἡ Κυβέρνησις. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας καὶ μὲ τοιαύτην ἀτμοσφαίραν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν χειρῶν του ἐδημιούργησε, πού, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἀποτελεῖ ἐθνικὸν ἀτύχημα, ὁ ἀκατάλληλος αὐτὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχει οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην πλέον ἐλπίδα ὅτι εἶναι ἱκανὸς νὰ προαγάγῃ ἔστω κατὰ ἕνα γιῶτα τὰ ἐθνικά μας δίκαια. Καὶ ἠρώτησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀγορεύων: «Πῶς, κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, σήμερον θέτετε ἐν ἀμφιβόλῳ τὸ δικαίωμα ἢ τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκπροσωπηθῇ αὐτοπροσώπως διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ της εἰς τὴν διεθνῆ αὐτὴν Διάσκεψιν, καθ’ ἣν ὥραν πρὸ ὀλίγων μόλις ἑβδομάδων μὲ ἠλέγξατε διατὶ ἐγκατέλειψα τὴν ἀρχηγίαν τῆς ἀποστολῆς ἐκεῖ, καὶ σήμερον ἄλλως ἀποφθέγγεσθε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος;». Ὄχι, κ. Πρωθυπουργέ, δὲν ὑπάρχει ὁμοιότης, δὲν ὑπάρχει κἂν ἀναλογία. Ἡ πάροδος τοῦ χρόνου ἀτυχῶς ἀποτελεῖ στοιχεῖον ἀπολύτως οὐσιῶδες, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἀποφασιστικὸν ἐν προκειμένῳ. Ἡ κατάστασις ἐξελίσσεται ἐπὶ τὰ χείρῳ, ὥραν μὲ τὴν ὥραν. Ἀλλὰ ὑπεστηρίχθη ἀκόμη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διακόπτοντα ἀρχηγὸν κόμματος, καὶ τοῦτο: «Μά, κ. συνάδελφοι, δὲν ἦτο ἐπωφελὴς ἡ μετάβασίς μας ὅλων μαζὺ καὶ δὲν ἐπετεύχθησαν πράγματα εὐχάριστα, ὡς εἶπα, διακόπτων ἄλλον ρήτορα, πρὸ ἡμερῶν;». Καὶ ὑπενόει προφανῶς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐμέ, καὶ τὰς δύο ἀποφάσεις ποὺ εἶχαν ληφθῆ, ὅταν ὅλη μαζὺ ἡ Ἀντιπολίτευσις συμπαρέστη κατὰ τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς Διασκέψεως τῶν Παρισίων. Τοῦ ἀπαντῶ. Δὲν εἶναι λόγος νὰ ἐναβρύνεται ἢ νὰ προσκομίζῃ ἐδῶ ὡς δάφνην τὸ ὅτι ἐπανῆλθαν ἁπλῶς τὰ ζητήματά μας εἰς τὸ σημεῖον ἀπὸ τοῦ ὁποίου οὐδέποτε ὤφειλον νὰ εἶχον ὑποχωρήσῃ χωρὶς ποσῶς νὰ προαχθοῦν. Διότι ὁμολογουμένως κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἀπουσίας του, τοσαύτη ἦτο ἡ κατάρρευσις ποὺ ἐσημειώθη ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων μέχρι τοῦ ἀπαραδέκτου ἐκείνου σημείου, ὥστε δὲν ὀνομάζω οὔτε εὐτύχημα οὔτε γεγονὸς ἄξιον κἂν μνείας, τὸ ὅτι ἐπανῆλθον ἁπλῶς εἰς τὸ σημεῖον ἀπὸ τοῦ ὁποίου οὐδέποτε ὤφειλον νὰ εἶχον ἀπομακρυνθῆ. Καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω ἀκριβῶς πόσον βάσιμος ἦτο ὁ τότε γενόμενος ὑφ’ ἡμῶν ἔλεγχος, θὰ ἀναφέρω ἁπλῶς τὸ γεγονὸς τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ἣν ὥραν ἐσημειοῦτο τὸ ἐθνικῶς ἀχαρακτήριστον γεγονὸς τοῦ νὰ ἀποσύρῃ χέρι Ἕλληνος ὑπευθύνου πολιτικοῦ ἀνδρὸς τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου ἀπὸ τοὺς κριτάς του, τὴν ἰδίαν ἀκριβῶς ὥραν καὶ ἐνώπιον τοῦ αὐτοῦ σώματος, τῶν αὐτῶν κριτῶν, τῆς ἰδίας δικαιοδοσίας, ἐζητεῖτο ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, διὰ τροπολογίας εἰδικῆς, νομίζω τοῦ ἄρθρου 21 τῆς συνθήκης μὲ τὴν Ἰταλίαν, νὰ μᾶς παραδοθῇ ἡ νῆσος Σάσσων. Τοῦτο ἀποτελεῖ, τοὐλάχιστον, ἐκδήλωσιν ἀλλοπροσάλλου καταστάσεως πνευμάτων. Δι’ αὐτό, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ λεχθέν, ὅτι ὑπῆρξεν ἕνα κενὸν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς τὴν ἐκπροσώπησίν μας καὶ ἀκριβὲς εἶναι καὶ οὐσιαστικόν. Ἀλλά, λέγω, ὅτι σήμερον ἡ μετάβασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀμερικὴν, ὄχι μόνον δὲν ἔχει νὰ ὠφελήσῃ εἰς τίποτα, ἀλλὰ φοβοῦμαι — φοβοῦμαι καὶ πιστεύω καὶ βλέπω σαφῶς ἐνώπιόν μου τὸν κίνδυνον — ὅτι θὰ σημάνῃ μόνον, ἴσως, περαιτέρω ἐπιδείνωσιν τῶν μὴ εὐτυχῶς βαινόντων ἐθνικῶν ζητημάτων. Καὶ θὰ ἔλεγον ἀκόμη τοῦτο, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ὑπεισέλθω εἰς τὸ ζήτημα, διότι καὶ λεπτὸν εἶναι καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐδῶ νὰ συζητηθῇ εὐρύτερον, ὑπάρχει ὅμως καὶ ἄλλο θέμα, ἀνακῦψαν εἰς τὸν πρόσφατον χρόνον, περὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἐνδέχεται ἄλλοθεν νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἔμπνευσις. Μέχρι σημείου, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ προσφύγῃ — καὶ ὀρθῶς τὸ νομίζει, ἐὰν τὰ στοιχεῖα εἶναι ἐπαρκῶς βάσιμα καὶ ἀντικειμενικῶς ἐξηλεγμένα — μέχρι καὶ τῆς διεθνοῦς ἐκείνης βαθμίδος κρίσεως καὶ διαλλαγῆς, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ τὸ νέον ὑποκατάστατον τῆς παλαιᾶς Κοινωνίας, ὁ Ὀργανισμὸς Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λέγω καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐπισύρω ἐπὶ τούτου ἀμέριστον τὴν προσοχήν σας, ὡς καλοῦ Ἕλληνος καὶ καλοῦ πατριώτου: Νομίζετε καὶ πιστεύετε κατὰ συνείδησιν — δὲν ὁμιλῶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀλλ’ ὡς ἕνας ἁπλοῦς Ἕλλην σᾶς ἐρωτῶ: Πιστεύετε εἰλικρινῶς καὶ νομίζετε, ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, αὐτοπροσώπως μεταβαίνων εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἠμπορεῖτε νὰ προαγάγητε καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ἔστω τὰ ἐθνικά μας πράγματα καὶ δὲν φοβεῖσθε, ὅπως κατατρύχει ἐμὲ συνεχῶς ὁ φόβος, ὅτι καὶ μόνον ἡ παρουσία σας θὰ συνετέλει εἰς τὸ νὰ προσθέσητε λάδι, εἰς τὴν φωτιὰ καὶ ἔναυσμα εἰς τὴν πυρκαϊάν; Αὐτὸς ὁ φόβος σᾶς λέγω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ κατατρύχει καὶ μὲ συνέχει καὶ δὲν μὲ ἀφίνει νὰ ἡσυχάσω οὔτε στιγμήν. Καὶ αὐτὸς ὁ φόβος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀγάγῃ καὶ ὑμᾶς, καλὸν πατριώτην, ἐπαναλαμβάνω, εἰς σκέψεις συνέσεως, πλέον ἐπιτακτικῶς ἐπιβαλομένης ὑπὸ τῶν κρισίμων περιστάσεων, ἀπὸ κάθε ἄλλην σκέψιν ἢ ὑπολογισμόν. Περὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ προβλήματος δὲν ἔχω κἂν νὰ ὁμιλήσω. Ἀφ’ ἑαυτοῦ ὁμιλοῦν τὰ πράγματα. Νομίζω, ὅτι τὰ λόγια αὐτά, τὰ ὁποῖα εἴπομεν, εἶναι ἀρκετὰ παραστατικά, ὥστε νὰ ἀφαιροῦν ἀπὸ τὴν σκέψιν οἱουδήποτε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡμεῖς ἐδῶ θέλομεν νὰ ἀσκήσωμεν τὴν ἀντιπολίτευσιν ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμάτων. Θὰ ἦτο ὄντως κατώτερον ἡμῶν ὡς Ἑλλήνων, ἐὰν εὑρίσκωμεν στιγμὰς ἐθνικῶς δυσχερεῖς καὶ περιπλόκους, ἐθνικῆς ἀληθῶς ἀγωνίας τοῦ ἂν θὰ ἐπιζήσωμεν ἢ ὄχι, διὰ νὰ κάμωμεν εὐτελῆ καὶ εὐθυνὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἐμάθομεν νὰ δίδωμεν πάντοτε εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ πάντα καὶ νὰ μὴ ζητῶμεν τίποτε ἀπὸ αὐτήν. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι τὰ καθήκοντα αὐτὰ δὲν εἶναι μονόπλευρα. Δὲν ὑπάρχουν διὰ τοὺς μὲν καὶ ὄχι διὰ τοὺς δέ. Δι’ ὅλους μας ὑπάρχουν ἀπὸ κοινοῦ. Καὶ ὁ λαὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ὁλόκληρος ἀπετέλεσε μίαν θυσίαν καὶ ἓν ὁλοκαύτωμα, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιοῖ καὶ ἀπὸ τοὺς ἡγέτας του, καὶ ἀπὸ τοὺς πρώτους πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Χώρας, κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ κινδύνου, ὁπότε δὲν ἀπομένει τί ἄλλο, νὰ γνωρίζουν καὶ αὐτοὶ νὰ στέργουν εἰς τὰς ἐπιτακτικῶς ἐπιβαλομένας θυσίας. (Χειροκροτήματα).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Δαρβέρης ἔχει τὸν λόγον.

§30Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Αἱ διαδόσεις, κύριοι βουλευταί, αἱ ὁποῖαι ἐκυκλοφόρησαν διὰ τῶν ἐφημερίδων τὰς τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας, σήμερον ἔλαβον σάρκα καὶ ὀστᾶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀπὸ ἡμερῶν ὁ ἡμερήσιος τύπος, ἰδίᾳ ὁ φιλικὸς πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀνέγραφεν ὅτι «φεύγει προσεχῶς διὰ τὴν Ἀμερικὴν» καὶ χίλια δυὸ ἄλλα ζητήματα. Τοῦτο ἔλαβε σήμερον σάρκα καὶ ὀστᾶ ἐκ τῶν ἐπισήμων πλέον δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς Χώρας ἐνώπιον οἱουδήποτε Συνεδρίου, δὲν νομίζω ὅτι ἐτέθη καλῶς ἀπὸ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος. Διότι ἡ Ἑλλάς, κράτος ἀνεξάρτητον, ἔχει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ καὶ τὴν Κυβέρνησίν του καὶ τὴν Ἐθνικήν του Ἀντιπροσωπείαν, χωρὶς νὰ δεσμεύεται ἀπολύτως, χωρὶς νὰ δεσμεύεται οὔτε ἀπὸ «κλίματα», οὔτε ἀπὸ «χρώματα», οὔτε ἀπὸ συνθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀσπάζεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, μᾶς τὸ ἔδειξε τελευταίως ἡ Ἀμερικανικὴ Συμπολιτεία, ἡ ὁποία δὲν ἐδυσκολεύθη καθόλου νὰ ἐκλέξῃ γερουσιαστὰς δεξιωτέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον. Ἀλλὰ πρόκειται ἓν ἄλλο θέμα, πρόκειται περὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι περὶ ἐλαττωματικῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπροσωπῆται ἀπὸ ὅποιον θέλει, ἀλλὰ ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτός, ὁ ὁποῖος τὸν ἀντιπροσωπεύει, πρέπει νὰ εἶναι ἀντάξιος τῶν προσδοκιῶν τοῦ Ἔθνους. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τοῦτο δὲν συμβαίνει τότε ὑπάρχει κἄτι τι τὸ σφαλερόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραμερισθῇ. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, διότι δὲν εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι μυστικόν, ἐδῶ πέρα ἡμεῖς, τὸν Μάϊον, ἐφωνάζαμε καὶ ἐλέγαμε: «Κύριοι, σπεύσατε νὰ κάμετε τοῦτο καὶ ἐκεῖνο», Οὔτε φωνή, οὔτε ἀκρόασιν! Τὸν Ἰούνιον, χίλια δυὸ πράγματα ἐφωνάζαμεν καὶ διελαλούσαμεν. Μᾶς ἔλεγαν «Δὲν εἶναι τίποτε ἀπολύτως, δὲν ὑπάρχει ἀνταρσία, θὰ καταβληθῇ ἀπολύτως σὲ 15 ἡμέρες, ἡ 1η Ἰουλίου δὲν θὰ μᾶς εὕρῃ μὲ τὴν ὕπαρξιν τῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων». Μετὰ ἐφθάσαμεν εἰς τὰς 15 Αὐγούστου, κατόπιν εἰς τὸ τέλος καὶ τοιουτοτρόπως ἐφθάσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν, ὥστε ἑκάστην ἡμέραν νὰ μὴ ἀναμένωμεν μόνον διὰ νὰ θλιβώμεθα διὰ τὰ γεγονότα τῆς προηγουμένης, ἀλλὰ νὰ ἀναμένωμεν τὴν ἑπομένην πολὺ χειρότερα τῶν προηγουμένων. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις καὶ τὸ κατάντημα, τὸ ὁποῖον δὲν ὀφείλεται, βέβαια, εἰς τὸ εἶδος τῆς ἐκπροσωπήσεως, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀνικανότητα τῆς ἐκπροσωπήσεως. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα ποῖος ὑπενόμευσε, ποῖος ἐγκρέμισε περισσότερον τὴν ἀντιπροσωπευτικὴν ἱκανότητα τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς; Ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησις. Διότι ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξεδήλωσε τὴν συμφωνίαν της εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὸν χειρισμὸν τούτων, ἔρχεται μίαν ὡραίαν πρωΐαν καὶ λέγει «Ἐλᾶτε ὅλοι μαζὶ νὰ πᾶμε εἰς τὸ Παρίσι, ἐλᾶτε, διότι ἐδῶ κινδυνεύει ἡ δημοσία τάξις»! Τί εἶναι αὐτὰ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ; Εἶναι τὰ σημάδια, τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βλέπει καὶ ἀπογοητεύεται καὶ φοβεῖται καὶ κλονίζεται ἡ πίστις του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ κράτος τοῦ νόμου. Ἀλλά, διὰ νὰ ἰδῆτε ἕνα ἀκόμη ζωντανώτερο παράδειγμα. Πῶς θέλετε νὰ ὑπάρξῃ κατάστασις καλυτέρα, ὅταν εἰς τὴν σημερινὴν ἐφημερίδα, τὴν ὑποστηρίζουσαν τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ......

§31Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν ἔχω ἐγὼ ἐφημερίδα.

§32Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. ...... ποὺ ὑποστηρίζει τὰς ἀπόψεις σας ὁ κ. Φίλιππος Δραγούμης, δεχόμενος διαφόρους ἐπιτροπάς, λέγει πρὸς τὸν Μακεδονικὸν λαόν, ὅτι «εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως καὶ τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως Συνασπισμοῦ, καὶ πρέπει νὰ ὑποχωρήσουν ὅλοι περισσότερον διὰ νὰ γίνῃ ἡ Κυβέρνησις αὐτή». Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὴν περιοδείαν του, διακηρύσσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα, μὲ ποῖον δικαίωμα θὰ ἀξιώσετε ἀπὸ τὸν λαὸν νὰ κρατηθῇ περισσότερον; Ποῦ νὰ κρατηθῇ; Νὰ κρατηθῇ ἀπὸ τὰ σάπια πράγματα; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§33Ι. ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰ ἐλέγατε εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτά.

§34Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν σὺ ἐκοιμᾶσο, ἐγὼ ἐδημιούργουν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα εἰς τὴν Μακεδονίαν ἀπὸ τὸ 1922 καὶ ἂν ρωτήσῃς τοὺς Βενιζελικούς, θὰ σοῦ εἴπουν ὅτι ἐὰν ὑπῆρξεν ἕνας ποὺ ἐπολέμησε ἐναντίον τους, εἶναι ὁ Δαρβέρης. Δὶς προσεκλήθην ἀπὸ τὸν Βενιζέλον νὰ ταχθῶ μὲ τὸ μέρος του καὶ ἠρνήθην. Καὶ τώρα ἔρχεται πρὸς ἐξέτασιν ἕνα κεφαλαιῶδες ζήτημα. Λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ λέγει μὲ ὅλον τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον ἀρύεται ἐκ τοῦ ἀξιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει, ὅτι ἐξηντλήσαμεν, καὶ γνωρίζει καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἐξηντλήσαμεν ὅλα τὰ περιθώρια. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ζωτικότητα καὶ ζωτικότητα τοιαύτην, ὥστε καὶ μὲ ἀμνηστίας νὰ καταλύσῃ τὰ γεγονότα καὶ νὰ τυφεκίσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐναντιοῦνται εἰς τὰ κελεύσματά του. Ἀρκεῖ νὰ τοῦ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι διοικεῖται καλῶς καὶ ὁδηγεῖται καλῶς. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἐὰν εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην θὰ συζητηθοῦν τὰ Ἑλληνικὰ ζητήματα ἢ ἐὰν εἶναι ἀναγκαία ἡ παρουσία τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι πιθανὸν νὰ εἶναι ἀναγκαία. Ἀλλὰ ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μεταβαίνοντος ἐκεῖ, ὅταν ἀπὸ δῶ πηγαίνουν τηλεγραφήματα αὔριον, τὰ ὁποῖα εἰς τὸν ἐξωτερικὸν τύπον τὰ παίρνουν πολὺ συχνότερα ἀπὸ ἐδῶ καὶ βγάζουν τὰ δελτία, ὅταν, λέγω, πηγαίνουν τηλεγραφήματα ἀπὸ δῶ ὅτι κατελήφθη ἡ Νάουσα καὶ ὅτι κατελύθη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος; Ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Πῶς θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ ζητήματα αὐτά; Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐσωτερικὸν ζήτημα, ἀπὸ τὴν ἐσωτερικήν του καθαρῶς μορφήν, ὄχι καὶ ἀπὸ τὴν ἐξωτερικήν του, διότι συμφωνῶ ἀπολύτως ὅτι εἶναι καὶ ζήτημα ἐσωτερικὸν καὶ ζήτημα ἐξωτερικόν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἐσωτερικήν του μόνον μορφήν, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν, ἀσφαλῶς θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ μετάβασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ἐθνικά μας δίκαια, ἀδιάφορον ἐὰν θὰ εἰσηκούετο ἡ εἰσήγησίς του ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ὅταν κινδυνεύῃ τὸ Κράτος, καὶ κινδυνεύει τὸν ἔσχατον κίνδυνον, ἡμεῖς δὲ προσπαθοῦμεν ὡς ἡ στρουθοκάμηλος νὰ ἀποκρύψωμεν τὴν κεφαλήν μας εἰς τὴν ἄμμον, ἀσφαλῶς αὔριον μεθαύριον, ἐντὸς ὀλίγων ἑβδομάδων δὲν θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν πλέον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν πραγματικότητα τῆς ἐξελίξεως τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων ἐπὶ τὰ χείρω. Εἶμαι τῆς γνώμης, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται τὸ Κράτος, ἡ παρουσία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητος ἐδῶ, διὰ νὰ καταδειχθῇ ἐπὶ τέλους ἐὰν εἶναι εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις ὅπως ἔχει, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν, ἢ χρειάζεται ὄχι Κυβέρνησις συνασπισμοῦ ἢ ἄλλο τίποτε — δὲν θέλω νὰ προεξοφλήσω καμμίαν γνώμην — ἢ χρειάζεται ἀντικατάστασις τῆς ὑπαρχούσης δυνάμεως δι’ ἄλλης, ἡ ὁποία νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς ἀξιοῖ τὸ Ἔθνος καὶ ἐπιβάλει τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Ἀλλὰ καὶ ἕνα ἄλλο ἀκόμη εἶναι πολὺ σπουδαῖον. Ἡ Κυβέρνησις εἰσάγουσα καθ’ ὃν τρόπον εἰσήγαγε τὸ ζήτημα, ἐμφανίζεται, κύριοι, ἐμμέσως ὅτι θέλει νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Θέλει νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ὅτι — μὰ καὶ σεῖς ἀπεφασίσατε νὰ ὑπάγῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς Ἀμερικήν. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτό. Δὲν μπορεῖ ἡ πλειοψηφία νὰ ἐγκρίνῃ τέτοια πράγματα. Δὲν μπορεῖ νὰ ἐγκρίνῃ νὰ μεταβῆτε ἐκεῖ καὶ νὰ ἀφίσετε ἐδῶ τὴν πυρκαϊὰ χωρὶς νὰ σβυσθῇ, διὰ τὸν λόγον ὅτι διατρέχει ἄμεσον κίνδυνον καταποντισμοῦ ἡ Χώρα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμετάσχῃ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς εἰς μίαν κατάστασιν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εὐθύνεται ἀσφαλῶς, διότι ποτὲ δὲν ἠκούσθη ἡ γνώμη της, διότι ἀπὸ 4, ἀπὸ 5 μηνῶν, ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας εἶχον ἀνευθύνους ἀπόψεις, τὰς ὁποίας σᾶς ἔλεγον καὶ φανερὰ καὶ κρυφά, ἀλλὰ ποτὲ δὲν εἰσηκούοντο. Τὸ ἐὰν ἐψήφιζον ἐνίοτε ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐτίθετο ζήτημα ἐμπιστοσύνης, τοῦτο ἐσήμαινεν ὅτι ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι λόγοι, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐξηνάγκαζον καὶ πρὸ παντὸς οἱ λόγοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ ἐπιθέσεις ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ ὁποῖαι κυρίως συνεκράτουν τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο, διὰ νὰ ἀποδέχεται πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπίστευεν. Ἀλλά, κύριοι, τὸ ζήτημα σήμερον δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζεται πλέον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Τὸ ζήτημα ἔφθασε πλέον εἰς τὸ μὴ περαιτέρω. Ἡ κατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῇ καὶ νὰ συγκαλυφθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἐμφανίζωμεν ὅτι κἄτι κάνουμε, ἐνῷ δὲν κάνουμε τίποτε. Τὸ ζήτημα, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, εἶναι ἀπολύτως ἐπεῖγον. Καὶ πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς τάξεως. Δὲν ὑπάρχει κανένα ἄλλο σπουδαιότερον ζήτημα, ἀπὸ τὸ ζήτημα αὐτό. Δι’ ὅλα τὰ ἄλλα μπορεῖ νὰ ἀναπληρωθῇ ἡ Κυβέρνησις, μπορεῖ νὰ ἀναπληρωθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε δι’ ὑποβολῆς ὑπομνημάτων, εἴτε δι’ ἐνισχύσεως τῆς ἀποστολῆς διὰ καταλλήλων προσώπων, ἀλλὰ ἐδῶ πέρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπληρωθῇ ἐφ’ ὅσον ἡ κατάστασις ἐξελίσσεται καθ’ ὃν τρόπον βλέπομεν νὰ ἐξελίσσεται. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, μόνον καὶ μόνον διότι θέλω νὰ ξεκαθαρισθῇ ἡ κατάστασις, οὕτως ὥστε ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ φέρῃ τὰς εὐθύνας τῶν πράξεών του καὶ τὰς εὐθύνας τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ληφθοῦν. (Χειροκροτήματα).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἠλιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§36Π. ΗΛΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ γεγονὸς ὅτι ζητήματα ἀπὸ τὰ σπουδαῖα, ζητήματα ἀπὸ τὰ φλέγοντα, συζητοῦνται ἀπόψε μὲ ψυχραιμίαν πραγματικὴν καὶ ἡσυχίαν ζηλευτήν, καὶ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία δὲν παρουσιάζει τὰς θυελλώδεις συζητήσεις, τὰς φωνὰς καὶ τὴν νευρικότητα, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε, συζητουμένων τοιούτων θεμάτων παρουσίαζεν, εἶναι ἐξαιρετικὰ παρήγορον. Ἀλλ’ ὡρισμένα σημεῖα τῶν λόγων τῶν κ.κ. προλαλησάντων, καὶ ἰδίως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, κ. Κανελλοπούλου, ὡς ἐπίσης καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος στρατηγοῦ κ. Ζέρβα, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρέλθουν ἀπαρατήρητα. Τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος κ. Κανελλόπουλον, θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ δεχθῇ τὰ συγχαρητήριά μου, διότι διὰ δευτέραν φορὰν ἀπόψε, ἐν πνεύματι ἀντικειμενικότητος καὶ ἀπολύτου κατανοήσεως, διεκήρυξε τὰς ἀντιλήψεις του καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν μπορεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἰσχυρισθῇ ποτέ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἀμέτοχος τῶν Κυβερνητικῶν εὐθυνῶν δι’ ὁτιδήποτε καὶ ἂν συμβαίνῃ, ἀφ’ ἧς βέβαια συνῆλθε τὸ Σῶμα τοῦτο ἀρχικῶς. Καὶ τὸ γεγονὸς αὐτὸ μὲ κάμνει νὰ ἐνθυμηθῶ καὶ κάποιαν ἄλλην ἀγόρευσίν μου, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε τονίσει, ὅτι ὑπὸ οἱασδήποτε συνθήκας καὶ ὁπωσδήποτε καὶ ἂν συνεκροτεῖτο ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία ἐπάλασεν εἰς Παρισίους διὰ τὰς ἐθνικὰς διεκδικήσεις καὶ τὰ συμφέροντά μας, τὰ ἀποτελέσματα δὲν θὰ ἦσαν διαφορετικώτερα. Τὰ δύο αὐτὰ γεγονότα, ἔχουν σχέσιν καὶ εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος. Δὲν ἔπραξεν ὅμως τὸ ἴδιον ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπόψε μὲ τὴν ἀγόρευσίν του, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν εἶχε θεαματικὸν ὕφος, οὔτε ἐπελάσεις ρητορικάς, δὲν παρέλειψε νὰ βάλῃ τὸ πάρθειον βέλος του καὶ νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν περαιτέρω εὐνοϊκωτέραν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς μας καταστάσεως, ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ φόντο καὶ τῶν ἀποψινῶν του λόγων. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοῦ ἔκαμε τὴν μεγαλυτέραν ἐντύπωσιν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῶν πνευμόνων μου, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, στρατηγὸς κ. Ζέρβας, δηλαδὴ τὸ πῶς κατ’ αὐτὸν θὰ παρουσιασθῇ ἡ Ἑλλὰς ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου τῆς εἰρήνης ἐν Ἀμερικῇ, καθ’ ἣν στιγμὴν γεγονότα τόσον θλιβερὰ συμβαίνουν εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὴν Ἀμερικὴν δὲν θὰ πᾶμε, διὰ νὰ τοὺς εἴπωμεν τὰ σημερινά μας χάλια, ἀλλὰ θὰ πᾶμε διὰ νὰ μᾶς πληρώσουν τοὺς λογαριασμοὺς τῆς Μόροβας καὶ τῆς Τρεμπεσίνας, διὰ νὰ μᾶς πληρώσουν τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Κατσώνη, τοῦ Παπανικολῆ καὶ τοῦ Τρίτωνος, διὰ νὰ μᾶς πληρώσουν τὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπέγραψαν μικροὶ καὶ μεγάλοι σύμμαχοι, καὶ τὰ ὁποῖα ἦσαν γραμμένα μὲ τὸ αἷμα τῶν παιδιῶν μας, τῶν ἀδελφῶν μας, τῶν στρατιωτῶν μας, τῶν ἀξιωματικῶν μας. Δὲν θὰ πᾶμε, βεβαίως, νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τοὺς ἰσχυροὺς τῆς γῆς νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἐθνικάς μας διεκδικήσεις, διότι σήμερον ἀλληλοσφαζόμεθα, χάρις εἰς τὸ σατανικὸν ἐκεῖνο κόμμα, ποὺ λέγεται κομμουνιστικόν, καὶ τοὺς φανεροὺς ἢ ἀφανεῖς ὑποθάλπτας του. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ζητήσωμεν εἶναι νὰ πληρωθοῦν γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἔληξαν πρὸ πολλοῦ καὶ δὲν ὤφειλεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος διεκρίθη τόσον διὰ τὴν τελευταίαν ἐθνικήν του δρᾶσιν, νὰ ἐκστομίσῃ τοιαύτας φράσεις ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, διότι αἱ φράσεις αὐταὶ δημοσιευόμεναι καὶ ἀπὸ τὸν τύπον ἀμέσως, δὲν πρόκειται νὰ ἀφήσουν χωρὶς ἀνάλογον ἐντύπωσιν ὄχι μόνον τὸ ἐσωτερικόν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ θὰ δώσουν ὅπλα καὶ εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς πατρίδος μας. Ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ διάστημα τῆς μακραίωνος ἱστορίας της, ἀσφαλῶς διῆλθε διὰ πολλῶν δυσχερειῶν καὶ ἀντεμετώπισε κρισίμους περιστάσεις. Παρ’ ὅλα ταῦτα ἐξῆλθε πάντοτε νικηφόρος καὶ ἐὰν κατέκτησαν οἱ τραχεῖς Ρωμαῖοι τὴν Ἑλλάδα, ἐν τούτοις κατεκτήθησαν ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων πολὺ συντόμως. Ἀλλὰ πρὶν κατέλθω ἀπὸ τὸ βῆμα, καὶ κάποιο ἄλλο γεγονὸς θέλω νὰ τονίσω. Ἐλέχθη πολλὲς φορὲς ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ Κυβέρνησις εὐρυτέρου συνασπισμοῦ, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ ἡ Ἑλλὰς σύσσωμος καὶ ἡνωμένη εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Κατὰ τῆς ἰδέας αὐτῆς καὶ προσπαθείας, οὐδεμία ἀντίρρησις ἠγέρθη ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης. Πρῶτος ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου ἀσφαλῶς δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ κάμω τὸν δικηγόρον, ἐπρότεινε τὸ πρᾶγμα τοῦτο καὶ ἐπανειλημμένως μάλιστα ἔτεινε τὴν χεῖρα, καίτοι ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας καὶ παρὰ τὰ συνταγματικὰ εἰωθότα καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια, ἔτεινε, λέγω, τὴν χεῖρα πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ τὴν ἐκάλεσε διὰ σύμπραξιν, τὴν ὁποίαν ἐπανέλαβε καὶ ἀπόψε. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, διατὶ σᾶς παρακαλῶ, κανεὶς ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἐνεθυμήθη ποτὲ τὸ παράδειγμα τοῦ Ἀριστείδου; Διατὶ προέβαλον οὗτοι ἀξιώσεις διὰ τὸ Α καὶ Β Ὑπουργεῖον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς διὰ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα οὐδεμία ὑπῆρχε διαφορά; Διατὶ διακηρύττουν καὶ λέγουν, ὅτι κινδυνεύομεν, ὅτι σφαζόμεθα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καταστρέφεται, ὅτι τὸ Ἔθνος κλονίζεται, καὶ τὸ βλέπομεν ὅλοι, καὶ δὲν κάμνει κανεὶς ἐξ αὐτῶν τὴν χειρονομίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Ἀριστείδης εἰς τὴν Σαλαμῖνα; Διατὶ διατυπώνουν ἀξιώσεις καὶ δὲν λέγουν «εἴμεθα ἁπλοῖ στρατιῶται τοῦ Ἔθνους, δὲν προερχόμεθα βέβαια ἀπὸ κοινὸν ψηφοδέλτιον, ἀλλ’ ὡς Ἕλληνες αἰσθανόμεθα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ταχθῶμεν παρὰ τὸ πλευρόν σας, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τὰς διαταγάς σας ἀκόμη;» Διατὶ αὐτὴν τὴν χειρονομίαν δὲν τὴν ἔκαμε κανείς, καὶ πῶς αὔριον θὰ δικαιολογηθοῦν ἀπέναντι τῆς ἱστορίας; Αὐτά, κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ περάσουν ἀπαρατήρητα. Δὲν εἶναι λόγια, τὰ ὁποῖα λέγονται ἁπλῶς διὰ λόγους ἐντυπωσιακούς, εἶναι λόγια, τὰ ὁποῖα ὅλοι πρέπει νὰ τὰ ἐξετάσωμεν βαθύτερον, ἐὰν πράγματι ὅλοι εἴμεθα Ἕλληνες πραγματικοί, ὅπως δὲν ἀμφιβάλλω, καὶ ἐὰν ὅλοι ἐνδιαφερώμεθα διὰ τὴν Ἑλλάδα, εἴτε δεξιοί, εἴτε κεντρικοί, εἴτε ἀριστεροί. Διότι εὑρισκόμεθα ὅλοι εἰς τὸ ἴδιο καράβι, καὶ διότι ἐὰν τὸ καράβι αὐτὸ κἄποτε προσκρούσῃ ἐπὶ ὑφάλων καὶ σκοπέλων καὶ βουλιάξῃ, τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ἐξ ὑμῶν διὰ νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον, ἀπὸ τὸν ἄλλον. Ἀλλὰ τὸν λόγον θὰ ἔχῃ ὁ Ζαχαριάδης, διὰ νὰ ἀνεβάσῃ εἰς τὸ ἰκρίωμα καὶ τοὺς τυχὸν διασωθησομένους ἐξ ἡμῶν. (Χειροκροτήματα).

§37Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Ἴσως παραποιεῖτε τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων μου, διότι μοῦ ἀποδίδετε κατὰ ἕνα τρόπον μίαν μομφήν, ὡσὰν νὰ μοῦ λέγετε, κύριε Ζέρβα, ἐπαύσατε νὰ εἶσθε πατριώτης, δὲν ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὰ ἐθνικὰ δίκαια, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐνδιαφέρομαι ἐγὼ ὁ Ἠλιάδης, καὶ ὅπως ἐνδιαφέρομαι ἐγὼ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τί εἶναι αὐτὸ τὸ κατάντημά σας; Αὐτὸ ἠθέλατε νὰ εἴπητε, ἀλλὰ δὲν τὸ εἴπατε πλήρως καὶ ὠμά.

§38Π. ΗΛΙΑΔΗΣ. Ἤθελα νὰ προσθέσω ὅτι δὲν ἤθελα νὰ δώσω πρόθεσιν τοιαύτην, τὴν ὁποίαν ὑπαινίττεσθε αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§39Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι βουλευταί, κύριοι συνάδελφοι, οἱ λόγοι μου, εἶχον τὴν ἑξῆς ἔννοιαν. Οὐδεὶς Ἕλλην καὶ περισσότερον τῶν ἄλλων, πιθανῶς, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πιστεύω νὰ νομίζετε, ὅτι καὶ ἡμεῖς θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι δυνατὸν καὶ τὸ παράπαν νὰ ἀπεμπολήσῃ καὶ ἴχνος ἐκ τῶν ἀπαραγράπτων δικαίων τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ νομίζω καὶ πιστεύω ὅτι τὸ κρίσιμον αὐτῶν τῶν στιγμῶν θὰ παρέλθῃ, ἀλλὰ πάντοτε ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἔθνους νὰ ὁλοκληρώσῃ τοὺς πόθους του, θὰ εἶναι πλήρης καὶ ἀσφαλῶς δὲν δύναται κανεὶς νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τοιαύτην μομφήν, ὅτι εἰς τοὺς λόγους μας ἐνείχετο ἡ ἔννοια τὸ ὅτι αὐτὴν τὴν ὥραν δὲν βλέπομεν ποῖον εἶναι τὸ ἐθνικόν μας συμφέρον καὶ ὅτι τοῦτο συνδέεται ἀπολύτως μὲ τὴν μετάβασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀμερικήν, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἴδωμεν τὴν δικαίωσιν τῶν πόθων μας. Τοῦτο, ὅμως, νομίζω ὑπῆρξεν αὐθαίρετον νόημα ὑμῶν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε τὴν ἔκφρασιν, διότι, ἐὰν τυχὸν εἰς τοῦτο κατέτεινα, τότε ἀσφαλῶς, τὸ ὀλιγώτερον, θὰ μοῦ ἠρνεῖσθε μίαν στοιχειώδη ὕπαρξιν κοινοῦ νοός. Ἄλλο εἶπα, κύριε συνάδελφε, εἶπα ὅτι αὐτὴν τὴν ὥραν, ποὺ ἡ ἀγωνία τοῦ λαοῦ μας ζητεῖ τὴν συμπαράστασιν ὅλων μας ἐδῶ, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ δρᾶμα του ἀπὸ κοινοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι πρέπον νὰ παραμείνῃ ἐδῶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τῶν λόγων μου.

§40Π. ΗΛΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἐδώσατε, καὶ ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αἰσθάνεσθε.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§42Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, συμφωνῶ τόσον πολὺ εἰς τὸ οὐσιαστικὸν μέρος πρὸς τὸν ἀξιότιμον καὶ διαπρεπῆ συνάδελφόν μας κ. Δαρβέρην, ὥστε ἐὰν δὲν διεφώνουν πρὸς αὐτὸν ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατύπωσιν καὶ τοὺς τρόπους τῆς ἐνεργείας, δὲν θὰ ἐζήτουν τὸν λόγον καὶ θὰ ἐθεώρουν ἐπαρκῆ τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδέποτε ἐπέτρεψα εἰς ἐμαυτὸν νὰ εἶμαι ὀφειλέτης καὶ μάλιστα πρὸς τοὺς φίλους μας. Ἐλέχθη ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν αἰσθάνεται ἑαυτὴν ὑπεύθυνον. Χαίρω πολύ, διότι ἀκούω τὴν ἀλήθειαν αὐτήν. Δὲν συμφωνῶ ἐντελῶς εἰς ἄλλο δόγμα, τὸ ὁποῖον ἀπηγόρευσε ὁ αὐτὸς ρήτωρ. Ἡ Κυβέρνησις κυβερνᾷ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐλέγχει. Δὲν συμφωνῶ, διότι συμβαίνει πολλάκις καὶ ἡ συμπολίτευσις νὰ ἐλέγχῃ, ὅπως συμβαίνει πολλάκις ἀντιπολιτευόμενοι βουλευταὶ νὰ ψηφίζουν ὑπὲρ κυβερνητικῶν νομοσχεδίων, τιθεμένου μάλιστα καὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐλέγχει, ἐλέγχει τί; Τὰ σκέψεις ἢ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως; Ὑπῆρξε, κύριοι, ἀντικοινοβουλευτικὴ ἀπόψε ἡ συζήτησις, διότι ἔλαβε αἰτίαν καὶ ἀφορμὴν μίαν δοξασίαν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σκέπτεται νὰ μεταβῇ εἰς Ἀμερικήν, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ πρὶν ἢ ἀρχίσει ἡ ἐνέργεια καὶ πρὶν ἀποφασισθῇ ὁριστικῶς, ἀρχίζει ὁ ἔλεγχος. Δὲν νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι παράξενον;

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ βαθυτάτης λύπης, ἀγγέλω ὅτι ταύτην τὴν στιγμὴν ἀπεβίωσεν αἰφνιδίως ὁ βουλευτὴς Δαρβέρης.

§44Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι λυπηρόν, διότι χάνωμεν ἕνα διαπρεπέστατον συνάδελφον, ἕναν ἐξαίρετον Ἕλληνα. Αἰωνία του ἡ μνήμη.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, προτείνω ὅπως λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν εἰς ἔνδειξιν πένθους.

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 5.30′ μ. μ. (Ὥρα 9.15′ μ. μ.).