1946.07.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52α.

Παρασκευὴ 26 Ἰουλίου 1946

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 7. 20′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Δρόσος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΔΡΟΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἀντικανονικῶς ἐγένετο παραδεκτὴ, ὡς ἄρθρον 2ον, τροπολογία εἰς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 16)16 Ἀπριλίου 1946 Ν. Δ. «περὶ καταργήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς», ἀφορῶσα ὅμως τροποποίησιν τοῦ ἐν ἰσχύϊ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἥτις κατὰ μὲν τὸ Σύνταγμα καὶ κατὰ τὸν ἴδιον Κανονισμόν, γίνεται δι’ εἰδικῆς διαδικασίας, κατὰ δὲ τὸ τελευταῖον ψήφισμα «περὶ ψηφισμάτων τῆς παρούσης Βουλῆς», δύναται νὰ γίνῃ μόνον διὰ ψηφισμάτων αὐτῆς. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι διαγραπτέον, ἐπιφυλάσσομαι δὲ ὅταν κατατεθῇ, καὶ θὰ κατατεθῇ ἴσως ἀπόψε, σχέδιον ψηφίσματος περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ περιεχόμενον τῆς ἀνωτέρω τροπολογίας ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν διόρθωσιν καὶ ἄλλων ἀδικιῶν τοῦ προσωπικοῦ τῆς Βουλῆς.

§4Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Εἶναι ἀληθές, κ. βουλευταί, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ τροποποίησις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, παρὰ μόνον διὰ ψηφίσματος, συμφώνως πρὸς τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Βουλή, εὐθὺς ὡς ἤρχισε τῶν ἐργασιῶν της. Ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 15 νομοσχεδίου, ὑποθέτω ὅτι θὰ δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ θεωρήσῃ ὡς ψήφισμα τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐψήφισε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ εἰσαχθῇ ὡς ψήφισμα. Λοιπόν, θὰ κατατεθῇ ὡς ψήφισμα.

§6Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Νὰ θεωρηθῇ δηλ. ὡς ἐψηφισμένη.

§7Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ θεωρηθῇ δηλ. ὡς ἐψηφισμένη;

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ καθορισθῇ διὰ ψηφίσματος τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσωμεν.

§9Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐψηφισμένη.

§10Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐψηφισμένη, ἐφ’ ὅσον δὲν εἰσήχθη ὡς ψήφισμα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κανονισθῇ διὰ τοῦ ψηφίσματος τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσωμεν. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 2 διαγράφεται.

§12Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Τὸ Ν. Δ. τὸ ἀφορὸν τὴν ἀπογραφὴν τῶν ἐργατῶν θαλάσσης ἐπεκυρώθη σύμφωνα μὲ τὰς τροποποιήσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τὰς ὁποίας εἶχεν ἀποδεχθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας. Σήμερον προφανῶς ἐκ παραδρομῆς εἰς τὸ ἄρθρον 8 παρατηροῦμεν ὅτι δὲν περιλαμβάνεται ἡ τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς. Ζητῶ λοιπὸν τὴν διόρθωσιν τοῦ ἐδαφ. αʹ παρ. 1 τοῦ ἄρθρου 8 ἀντὶ τοῦ λανθασμένου «40%» εἰς «⅓».

§13Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπορ. Ναυτιλίας). Νὰ γίνῃ ἡ διόρθωσις.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὡς διωρθώθησαν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Μ. Καροῦσος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράς, κλπ.

§15Μ. ΚΑΡΟΥΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Θ. Τουρκοβασίλης καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς ἐν Κάρδιφ Ἐθνικῆς Γενικῆς Συνομοσπονδίας, τῆς Πανελληνίου Ναυτικῆς Ὁμοσπονδίας, τῆς Ἑνώσεως Διπλωματούχων μηχανικῶν καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως Ἐθνικῆς Συνομοσπονδίας Σίμου Χατζηδημητρίου, διαμαρτυρομένων διὰ παράνομον κατοχὴν ἱδρυμάτων οἴκου Ναύτου καὶ Ναυτεργατικῆς Λέσχης παρ’ ἀνθρώπων οὐδεμίαν σχέσιν ἐχόντων μὲ τὸν Ὀργανισμόν. Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Τουρκοβασίλης καταθέτει τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν τοῦ Βασ. Παπασταματίου Πολιτευτοῦ Ὀλυμπίας διὰ σκανδαλώδη διανομὴν ἐφοδίων τῆς ΟΥΝΡΡΑ παρὰ τῆς ἄρτι διορισθείσης ἐπιτροπῆς κέντρου διανομῶν ζητοῦντος τὴν λῆψιν μέτρων. Οἱ βουλευταὶ Θεσσαλονίκης κ. κ. Β. Βογιατζῆς καὶ Γ. Θεμελῆς καταθέτουν τὰ κάτωθι ὑπομνήματα: 1) τοῦ Συνδέσμου μονίμων συνταξιούχων Ι.Κ.Α. Θεσσαλονίκης, αἰτούντων αὔξησιν τῶν χορηγουμένων αὐτοῖς συντάξεων. 2) Τῆς Ὁμοσπονδίας Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Θεσσαλονίκης διαμαρτυρομένης κατὰ τῆς αὐθαιρέτου Κατοχῆς τῶν γραφείων της ὑπὸ τῆς Δʹ Οἰκονομικῆς Ἐφορείας Θεσσαλονίκης, καὶ αἰτούσης τὴν ἄμεσον ἀπόδοσίν των, καὶ 3) Ἀπολυθέντων δυνάμει τῆς Σ. Π. 59 καθηγητῶν καὶ διαμαρτυρομένων κατὰ τῆς αὐθαιρέτου διαγραφῆς των ἐκ τοῦ πίνακος τῶν διορισθέντων. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Δ. Μητσόπουλος καταθέτει τὰ κάτωθι τηλεγραφήματα: 1) Τοῦ Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ναυπάκτου ζητοῦντος τὴν ψήφισιν νόμου δι’ οὗ νὰ προτιμῶνται εἰς θέσεις Ἀγροτραπέζης Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Ἀγρονομείων κλπ. οἱ ἔχοντες προσόντα υἱοὶ ἀγροτῶν. 2) Τῶν Ἐφημερίων Ἀλαιόβρυσης ζητούντων ἄμεσον οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν, καὶ 3) Τῶν ἰδιοκτητῶν Ἀγρινίου ζητούντων κατάργησιν ἐνοικιοστασίου καὶ ὅπως αἱ συμβάσεις καὶ συναλλαγαὶ γίνονται ἐλευθέρως. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Π. Σταθόπουλος καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Σπάρτης ζητοῦντος τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ἐξυγιαντικοῦ μέτρου καὶ ἐπὶ τῶν ἀναξίων μελῶν τοῦ ὡς ἄνω Συλλόγου. Ὁ βουλευτὴς Ἰωαννίνων κ. Γ. Τζωρτζόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου ἰδιοκτητῶν ἀκινήτων Ἀγρινίου διαμαρτυρομένων δι’ οἰκονομικὴν ἐξαθλίωσιν τῶν μικροϊδιοκτητῶν καὶ ζητούντων ἀναπροσαρμογὴν ἐνοικίων μὲ βάσιν τὸν τιμάριθμον τοῦ 1940, κατάργησιν ἐνοικιοστασίου εἰς πάντας πλὴν τῶν συνταξιούχων καὶ εἰδικῆς τάξεως μισθωτῶν καὶ ἐργατῶν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς καὶ Νήσων κ. Δ. Πετροπουλάκος καταθέτει ὑπόμνημα ἁπασῶν τῶν Βιοτεχνικῶν καὶ ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων Νικαίας διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μὴ εἰσέτι κατάργησιν τῶν μονίμων μαύρων ἀγορῶν καὶ ζητούντων τὴν ἄμεσον κατάργησιν τούτων καὶ ἐπαναφορὰν τοῦ νόμου περὶ κινητῶν ἀγορῶν. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Τσιρώνης καταθέτει ἀναφορὰν κατὰ τῆς Ἑταιρείας Λιπασμάτων καὶ ζητεῖ νὰ πληροφορηθῇ ἀπὸ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς Συντονισμοῦ, Οἰκονομικῶν, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Ἐφοδιασμοῦ, ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἑταιρεία Λιπασμάτων καὶ Χημικῶν προϊόντων, χρηματοδοτεῖται παρὰ τοῦ Κράτους. Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις τῶν μελῶν συλλόγου Δημοδιδασκάλων Ἐδέσσης διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἰταμὰς ἀξιώσεις τῶν Βουλγάρων ἐπὶ τῆς Θράκης καὶ δηλοῖ ὅτι θ’ ἀγωνισθῶσιν ἐναντίον παντὸς ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πειραιῶς διαμαρτύρεται διὰ μελετωμένην ἵδρυσιν Ἐμπορικοῦ Ὀργανισμοῦ. Ἡ Ὁμοσπονδία Ἐπαγγελματιῶν καὶ Βιοτεχνῶν Τρικάλων ζητεῖ ὅπως ὁ φόρος ἐπιτηδεύματος μὴ ὑπερβαίνει τὸ δεκαπλάσιον τοῦ προπολεμικοῦ, κατάργησιν οἰκονομικῶν εἰσφορῶν, ἐνοικιοστασίου, κατάργησιν νόμου 118 κλπ. Οἱ Κάτοικοι Κοινοτήτων Εὐρωστίνης καὶ Ροξινῶν ζητοῦν παροχὴν οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως, τροφίμων ρουχισμοῦ κτλ. Ἡ Κτηματικὴ Ἕνωσις Τριπόλεως, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ ὑποστήριξιν τῆς ἰδιοκτησίας παρὰ Κυβερνήσεως. Ὁ Προοδευτικὸς Σύλλογος Ἀμαρουσίου ζητεῖ τὴν ἐπισκευὴν ὁδοῦ Μαγκουφάνας–Ἀθηνῶν καὶ ἐπέκτασιν ἀρδευτικοῦ συστήματος. Ὁ Λαὸς Ἀλεξανδρουπόλεως κατελθὼν εἰς πάνδημον συλλαλητήριον διὰ τὰς συνεχεῖς δολοφονίας Ἐθνικοφρόνων πολιτῶν ὑπὸ Ἐαμοκομμουνιστῶν διαμαρτύρεται ἐντόνως καὶ ζητεῖ λῆψιν μέτρων ἀσφαλείας. Ἡ Ἕνωσις Ἀναπήρων Φυματικῶν Κερκύρας Στρατοῦ, Ναυτικοῦ, Χωροφυλακῆς ζητεῖ τὴν μὴ κατάργησιν τοῦ νόμου 1902)1944. Ὁ κ. Ν. Μπαλτατζῆς–Μαυροκορδᾶτος (Ὑφυπ. Τύπου καὶ Πληροφ.) καταθέτει: 1) Σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐλέγχου Θεαμάτων» καὶ 2) σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ χορηγήσεως χάρτου εἰς τὸν τύπον Νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μαντούβαλος καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 126) 1945 καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ νόμου 994)43». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Μ. Κότσιανος, Κ. Μπέλλας, Α. Πέγκος, Γ. Μόσχος, Κ. Μπακόλλας, Δ. Ἀμπατζόπουλος, Ν. Ἀντωνιάδης, Π. Μαζαράκης, Λ. Λαμπριανίδης κ. ἄ. καταθέτουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐντάξεως τῆς ὑπηρεσίας Λυσσιατρείου Θεσσαλονίκης εἰς τὸν ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμὸν τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀπαλλοτριώσεων καὶ ἐπιτάξεων διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Χώρας». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 24.4.46 Ν. Δ. «περὶ τρόπου ἐνεργείας Στρατιωτικῶν προαγωγῶν» καὶ 2) «περὶ χορηγήσεως εἰδικοῦ ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἐφέδρους βαθμοφόρους τοῦ Στρατοῦ Ξηρᾶς τοὺς καλουμένους ὑποχρεωτικῶς ἢ ἐθελουσίως ὑπὸ τὰ ὅπλα λόγῳ ὑπηρεσιακῶν ἀναγκῶν μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς κλάσεώς των». Ἡ ἐπὶ τῶν Μεταφορῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν κατὰ τὸν Α. Ν. 1086) 1946 ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων διαθέσεως αὐτοκινήτων, συμπληρώσεως τοῦ Ἀναγκαστικοῦ τούτου Νόμου καὶ περὶ χορηγήσεως ἐπαγγελματικῶν ἀδειῶν ὁδηγῶν Αὐτοκινήτων». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Μαΐου 1946 Ν. Δ. «περὶ τροποποιήσεως τῆς περὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος Νομοθεσία».

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§17Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, νὰ μοῦ συγχωρήσετε ὀλίγας λέξεις ἐπ’ εὐκαιρίᾳ μιᾶς Πελοποννησιακῆς ἑορτῆς, τῆς ἐπετείου τῆς μάχης τῶν Δερβενακίων. Ὅπως γνωρίζομεν ὅλοι ἐκ τῆς ἱστορίας, ἡ μάχη τῶν Δερβενακίων ἔγινε τὸ δεύτερον ἔτος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἀκριβῶς τὴν 26ην Ἰουλίου. Τότε ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία ἐξαπέστειλεν ἐναντίον τῆς Πελοποννήσου τὸν Στρατηγὸν Δράμαλην μὲ μίαν μεγάλην Στρατιάν, ἄριστα ὠργανωμένην καὶ πολυάριθμον. Ὁ Στρατηγὸς Δράμαλης ἔφθασεν εἰς τὴν Κόρινθον, ἐπροχώρησε πρὸς τὸ Ἄργος, δὲν ἠδυνήθη νὰ καταλάβῃ τὴν Ἀκρόπολιν τοῦ Ἄργους καὶ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου εὑρέθη εἰς μεγάλην δυσχέρειαν διὰ τὴν ἔλλειψιν τροφίμων. Τότε ἐσκέφθη νὰ ὀπισθοχωρήσῃ πάλιν πρὸς τὴν Κόρινθον. Ὁ Κολοκοτρώνης, ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως ἐν Πελοποννήσῳ ἀντελήφθη τοὺς σκοποὺς αὐτοὺς τῆς Στρατιᾶς τοῦ Δράμαλη καὶ ἐν Συμβουλίῳ μὲ τοὺς ἄλλους Ἀρχηγοὺς ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ καταλάβῃ τὰ στενὰ τῶν Δερβενακίων. Πράγματι τὰ κατέλαβε, ὁ Δράμαλης ὀπισθοχώρησε πρὸς τὴν Κόρινθον καὶ ἐκεῖ ἡ Στρατιά του ὑπέστη μεγάλην συντριβήν, δυνάμεθα δὲ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἡ Πελοπόννησος ὁλόκληρος ἀναπνέει τὸν ἀέρα τῆς Ἐλευθερίας μέχρι τοῦ 1825 ὅταν ἔφθασεν ὠργανωμένος πάλιν στρατὸς ἐξ Αἰγύπτου ὑπὸ τὸν διαβόητον Ἰμβραὴμ Πασσᾶν, τοῦ ὁποίου τὰς κακουργίας μανθάνομεν ἀπὸ τὴν ἱστορίαν καὶ φρίττομεν πάντες. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ἦτο μία παράλειψις ἐὰν ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνοσυνέλευσις δὲν ἐμνημόνευε τῆς ἐνδόξου αὐτῆς ἡμέρας καὶ δὲν ἐστρέφωμεν ὅλοι τὴν σκέψιν μας εὐλαβῶς καὶ εὐγνωμόνως πρὸς τὴν μνήμην τῶν ἡρώων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ αἵματός των καὶ τῶν πολλῶν θυσιῶν των κατώρθωσαν νὰ παραδώσουν εἰς ἡμᾶς τὴν Ἑλλάδα Ἐλευθέραν. (Χειροκροτήματα).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει ὡσαύτως ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης.

§19Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω μερικὰς λέξεις, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν προσφάτων θρασυτάτων δηλώσεων τοῦ Προέδρου τῆς Βουλγαρικῆς Σοβράνια Κολλάρωφ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα πρὸ τοιούτων ἰταμῶν δηλώσεων καὶ δολοπλοκιῶν, τὰς ὁποίας κατὰ σύστημα ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλγαρικῆς Βουλῆς περιτρέχων τὰς Εὐρωπαϊκὰς Πρωτευούσας καὶ ἐπισκεπτόμενος τοὺς δικαστὰς τῶν τυχῶν τῆς ἀνθρωπότητος, ἐμφανίζεται ἐνώπιον αὐτῶν, μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ παρακάμψῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς δοσιλογίας μὲ τὰς ὁποίας βαρύνεται ἡ Βουλγαρία δημιουργῶν ζητήματα ἀνύπαρκτα καὶ δημιουργῶν φαντασιώδη ὄνειρα ἀξιώσεων ἐπὶ Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ φέρω ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὴν ζωηρὰν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν βαθυτάτην πικρίαν τῶν πληθυσμῶν τῆς παραμεθορίου ἐκείνης περιοχῆς, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς εὑρίσκονται εἰς μίαν ἀναστάτωσιν πρὸ τῶν τοιούτων ἔστω καὶ ἀσυστάτων δηλώσεων. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρέλθῃ κανεὶς αὐτὴν τὴν φορὰν χωρὶς καμμίαν σημασίαν τὰς ἀνοήτους αὐτὰς δηλώσεις. Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλγαρικῆς Σοβράνια τὰς συνοδεύει καὶ μὲ μίαν δήλωσιν ἡ ὁποία προξενεῖ κατάπληξιν, τὴν δήλωσιν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας ἀφῆκε νὰ ἐννοήσῃ ὅτι δὲν θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν διὰ τὴν διέξοδον εἰς τὸ Αἰγαῖον τῆς Βουλγαρίας, χάριν τῆς Βαλκανικῆς εἰρήνης. Ἀνεγνώσαμεν τὸ ἀνακοινωθὲν τοῦ Γραφείου τοῦ Τύπου τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε πρὸς δημοσίευσιν σήμερον. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ χλιαρὸν κείμενον αὐτοῦ δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἃς ἔχει πληροφορίας διότι τὸ ἀνακοινωθὲν ὁμιλεῖ περὶ παρανοήσεως. Ἡ τοιαύτη παρανόησις εἶναι εὐχερέστατον νὰ ἀρθῇ. Ἔχομεν πρεσβευτὴν εἰς τὴν Οὐάσιγκτων, ὑπάρχει ὁ πρεσβευτὴς τῆς Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας ἐν Ἀθήναις, φίλτατος καὶ πολύτιμος φίλος τῆς Ἑλλάδος, συνεπῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διευκρινισθῇ μία τοιαύτη δήλωσις ἡ ὁποία περιέχει τοιαύτην σοβαρὰν αἰχμὴν καὶ ἡ ὁποία δημιουργεῖ τοιαύτην ἀναστάτωσιν εἰς ἕνα ὁλόκληρον πληθυσμὸν παραμεθόριον.

§20ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα.

§21Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία συμμερίζονται τὴν ἀγανάκτησιν καὶ τὴν διαμαρτυρίαν αὐτὴν καὶ ἀναμένουν ὑπευθύνους δηλώσεις ὅπως καθησυχάσῃ ἡ Ἑλληνικὴ κοινὴ γνώμη. (Χειροκροτήματα).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Η. Λαγᾶκος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Σπύρου Καζάκου, διαβιβάζοντος, ἐπὶ τῇ συμπληρώσει τετραετίας ἀπὸ τῆς ἐκτελέσεως ὑπὸ τῶν Γερμανῶν, ὀκτὼ ἡρώων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, ἀντίγραφα τελευταίων ἐπιστολῶν ἃς ἔγραψαν ἐν ὄψει ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος.

§23Η. ΛΑΓΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς 5 Ἰουνίου 1942 8 ἐξαίρετοι νέοι Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ἔπιπτον πρὸ τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος εἰς τὸ σκοπευτήριον τῆς Καισαριανῆς. Αὐτοὶ ἦσαν: «Καζᾶκος Ἠλίας..... (ἀναγινώσκει)......». Ἡ εὐλαβὴς φροντὶς ἑνὸς ἀδελφοῦ, τοῦ Σπύρου Καζάκου, τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν ἐκτελεσθέντων, Ἠλία Καζάκου, συνέλεξε καὶ κατέθεσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὰ σημειώματα τὰ ὁποῖα τὰ παλληκάρια αὐτὰ ἔγραψαν τὴν τελευταίαν στιγμὴν πρὸ τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος. Ἀπὸ τὰ σημειώματα αὐτὰ καταδεικνύεται ὁ ἁγνότατος, παλλόμενος πατριωτισμός, ὁ ἔνθεος ἔρως τῆς ἐλευθερίας ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐνεφοροῦντο οἱ νέοι αὐτοί. Τὸ Σῶμα πρὸ ἡμερῶν διὰ τοῦ ψηφίσματός του περὶ ἀναγνωρίσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ἡρώων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, ἔλαβε μέριμναν καὶ προέβλεψε περὶ τῆς ἀπονομῆς ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν ἀμοιβῶν. Οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν τὰ σημειώματα αὐτὰ δὲν ζητοῦν τίποτε. Τὰ κατέθεσαν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἓν παράδειγμα αὐτοθυσίας, ἓν παράδειγμα τὸ ὁποῖον θὰ γαλουχήσῃ τὰς μελλούσας γενεάς. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ στρέψῃ εὐγνώμονα τὴν σκέψιν τῆς πρὸς τὴν μνήμην τῶν ἡρώων αὐτῶν. Αὐτὸ θὰ ἀποτελέσῃ καὶ μίαν ἠθικὴν δικαίωσιν καὶ μίαν ἱκανοποίησιν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τοὺς ἰδικούς των εἰς τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς Ἐλευθερίας. (Χειροκροτήματα).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κιζάνης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§25Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ ἐπιστολαὶ αἱ κατατεθεῖσαι εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ἀποδεικτικαὶ τῆς εὐψυχίας, τοῦ θάρρους καὶ τῆς γενναιότητος, τοῦ πεσόντος πρὸ τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος ἀξιωματικοῦ Καζάκου. Θὰ ἐπεθύμουν ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας λάβῃ μέριμναν καὶ ἐκτυπωθοῦν αἱ ἐπιστολαὶ αὐταὶ διὰ τὸ προσωπικὸν τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Μανωλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§27Θ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὀνόματος τοῦ Λαοῦ τῆς Καβάλας ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγα λόγια μνημόσυνα διὰ τὸν λιμενικὸν ὑπάλληλον Ἠλίαν Καζᾶκον ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν Καβάλαν καὶ ὁ ὁποῖος ἀφῆκεν εἰς τὸν πληθυσμὸν αὐτῆς τὰς καλυτέρας τῶν ἀναμνήσεων καὶ ὡς δημόσιος λειτουργὸς καὶ ὡς Ἕλλην καὶ ὡς πολίτης ἀγαθός. Ἐκτελεσθεὶς ἀπὸ τοὺς πρώτους ἔγραψε τὰς ἐπιστολάς του χέρι μὲ χέρι μὲ τὸν Κωτούλαν. Ἄλλος ἀδάμας αὐτὸς τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος. Ὑπερήφανοι καὶ ψύχραιμοι, ἀποφασισμένοι ἐβάδιζον πρὸς τὸν θάνατον. Εἰς τὰς ὀλίγας αὐτὰς γραμμὰς περιλαμβάνεται τὸ μεγαλεῖον τῆς ψυχῆς τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἡ ἔξαρσίς των ἡ πατριωτική. Εἶναι ἀκριβῶς ἡ καλυτέρα ἐκδήλωσις τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, τῆς ἀνωνύμου ὅπως πολὺ ὀρθῶς τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ σεβαστὸς κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ Ἐθνικὴ Ἀντίστασις. Νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀξίζει νὰ ἀποδώσῃ τιμὴν εἰς τοὺς ἥρωας αὐτούς, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι ἀντιμετώπισαν τὸ ἐκτελεστικὸν ἀπόσπασμα τῶν κατακτητῶν. Αἰωνία των ἡ μνήμη. (Χειροκροτήματα).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§29Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἶχεν ἔλθει κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐπετείου τῆς ἐκτελέσεως τῶν θυμάτων τῆς Ἰταλικῆς Κατοχῆς. Σήμερον δὲν ἔχει πλέον ἡ ὁμιλία ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς τὸν χαρακτῆρα τοῦ μνημοσύνου τὸν ὁποῖον θὰ εἶχεν ἄν, ὅπως ἔπρεπε, ἐγίνετο ἡ συζήτησις τὴν ἡμέραν τῆς ἐπετείου. Ἄς περιορισθῶμεν — καὶ περιορίζομαι καὶ ἐγὼ — νὰ ἑνώσω τὴν ἔκφρασιν τῆς εὐγνωμοσύνης τῆς ἐθνικῆς πρὸς τὰ πρῶτα αὐτὰ θύματα τῆς Ἰταλικῆς κατοχῆς καὶ ἂς ἐλπίσωμεν καὶ ἑνώνω καὶ ἐγὼ τὴν ἐλπίδα αὐτήν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ θυσία τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ὅπως καὶ ἡ θυσία ὅλων τῶν ἄλλων παραγόντων τῆς ἀντιστάσεως, νὰ γίνῃ μόνον μία ἀφορμὴ διὰ λόγους. Ἄς γίνῃ τὸ πραγματικὸν δίδαγμα, ἡ πραγματικὴ γραμμὴ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθῇ τὸ Ἔθνος καὶ αἱ νέαι γενεαί.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ταλιαδοῦρος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§31Α. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν κατάρρευσιν τοῦ μετώπου, καὶ τὴν κατάληψιν τῆς χώρας μας ὑπὸ τῶν κατακτητῶν, μεταξὺ τῶν πρώτων θυμάτων κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς, ὑπῆρξαν οἱ ἀνωτέρω 8 ἥρωες, οἱ ὁποῖοι ἐμνημονεύθησαν ἀπὸ τὸν κ. Λαγᾶκον, τῆς Ἐθνικῆς μας Ἀντιστάσεως. Μὲ τὸν τυφεκισμόν των, ὁ ὁποῖος ἔγινε τὸ 1942 δηλαδὴ κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς κατοχῆς, μᾶς ἔδωσαν τὸ δεῖγμα ἴσως τῆς Ἀντιστάσεως, ἡ ὁποία ἀργότερα ὑπῆρξε καθολική. Μεταξὺ τῶν θυμάτων αὐτῶν, συγκαταλέγεται καὶ ὁ Κωτούλας, ὁ ὁποῖος κατάγεται ἐκ Θεσσαλίας, γόνος ἀρίστης οἰκογενείας καὶ στενὸς συγγενὴς τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ Κόμματος καὶ Ὑπουργοῦ κ. Ἀλεξανδρῆ. Τὰ ἔδωσεν ὅλα διὰ τὴν Ἑλλάδα—καὶ τὴν ζωήν του. Ἡμεῖς οἱ Θεσσαλοὶ θὰ διατηροῦμεν πάντοτε εὐγνώμονα τὴν ἀνάμνησιν καὶ δὲν θὰ λησμονήσωμεν ποτὲ τὸν Κωτούλαν καὶ τοὺς ἄλλους ἥρωας τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως. Αἰωνία των ἡ μνήμη! (Χειροκροτήματα).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας ἔχει τὸν λόγον.

§33Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπορ. Ναυτιλίας). Κύριε Πρόεδρε, τὸ Ὑπουργεῖον Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκον οἱ τρεῖς ἐκ τῶν ἐκτελεσθέντων ἀξιωματικῶν, ὁ Καζάκος, ὁ Κωτούλας καὶ ὁ Ἀρβανιτάκης, κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπέτειον τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν, ἐτέλεσεν εἰδικὸν μνημόσυνον εἰς τοὺς τάφους των, ἐν Ἀθήναις τῶν δύο, καὶ εἰς τὴν Λῆμνον τοῦ Ἀρβανιτάκη, ὅπου ἐστήθη καὶ εἰδικὸν μνημεῖον. Κατὰ τὴν σχετικὴν ἑορτήν, ἡ ὁποία ἐτελέσθη ἐκεῖ, ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν καὶ ἐγὼ παραστὰς εἰς τὸ μνημόσυνον νὰ λάβω γνῶσιν τῶν ἐξαιρετικῶν καὶ ἐκπληκτικῶν ἐκδηλώσεων ἡρωϊσμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς τραγικὰς στιγμὰς τῆς ἐκτελέσεως τῶν Ἑλλήνων αὐτῶν ἀξιωματικῶν. Ἐζήτησαν νὰ μὴ τοὺς κλείσουν τὰ μάτια, εἶχαν δὲ τὴν ψυχραιμίαν νὰ ἀπευθύνουν καὶ πρὸς τοὺς συναδέλφους των μίαν ἐπιστολὴν ἔμπλεον ὑπερτάτου πατριωτισμοῦ. Καὶ ὅταν ἔπιπτον ὑπὸ τὰς σφαῖρας τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἀποσπάσματος ἐζητωκραύγασαν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, ὅπως ἔπεσαν καὶ ἄλλοι μάρτυρες κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς, ψάλλοντες τὸν Ἐθνικόν μας Ὕμνον. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ γνωστοῦ ψηφίσματος ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἐξήρθη ἰδιαιτέρως καὶ ἡ θυσία αὐτῶν τῶν ἀγωνιστῶν, οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα μετέχοντες τῶν μυστικῶν Ὀργανώσεων Κατασκοπείας. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι αὐταὶ περιλαμβάνονται εἰς τὸ ψήφισμα, διότι τὸ ψήφισμα δὲν ὁμιλεῖ μόνον περὶ τῶν ὀργανώσεων τῆς Ἐνόπλου Ἀντιστάσεως, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὰς πόλεις, μετέχοντες τῶν Μυστικῶν Ἐθνικῶν Ὀργανώσεων, ἠγωνίζοντο ὑπὲρ τῆς Πατρίδος. Διὰ τοῦ ψηφίσματος συνιστᾶται ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ μελετήσῃ τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων τὸ Κράτος θὰ λάβῃ μέριμναν διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν πεσόντων, καὶ θὰ ἀπονείμῃ ὡρισμένας ἠθικὰς ἀμοιβὰς εἰς αὐτὰς —ἑπομένως καὶ διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος. Τὸ Ὑπουργεῖον Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας ἀνήρτησε πρὸ ἡμερῶν τὰς εἰκόνας τῶν τριῶν αὐτῶν ἡρωϊκῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἔπραξε πᾶν ὅ,τι ἐνόμιζεν ὅτι ἐπεβάλετο, πρὸς ἀπονομὴν ὅλων τῶν τιμῶν, τῶν ὀφειλομένων εἰς τὴν μνήμην τῶν Ἑλλήνων αὐτῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἄλλων ὁπλιτῶν τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος, οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ὑπὸ τὰς ἰδίας συνθήκας ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαντούβαλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Ἀνωτάτης Διοικούσης Ἐπιτροπῆς Δημοσίων Ὑπαλλήλων, ζητούσης ἀναπροσαρμογὴν τῶν μισθολογίων, τὴν κατάργησιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 59 Συντακτικῆς Πράξεως, καὶ τὴν λῆψιν μέτρων νοσοκομειακῆς περιθάλψεως.

§35Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Λαδᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§37Χ. ΛΑΔΑΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναφοράν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Βαμβέτσος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§39Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Κοθρῆς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§41Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Τὸ δίκαιον τῆς ἀναφορᾶς ταύτης εἶναι πρόδηλον. Λυπηρὸν εἶναι, ὅτι μέχρι σήμερον, οὐδὲν μέτρον οὐσιαστικὸν ἐλήφθη διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων. Τὸ Κράτος διαρκῶς ἔχει ἀξιώσεις ἀπὸ τοὺς Δημοσίους ὑπαλλήλους, νὰ ἐκτελοῦν τὸ καθῆκον των, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδεμίαν πρόνοιαν ἔλαβε διὰ τὰ στοιχειώδη μέσα τὰ ὁποῖα τοὺς εἶναι ἀπαραίτητα. Νομίζω ὅτι ἡ ἔλλειψις αὐτὴ τοῦ ἐνδιαφέροντος δὲν ὀφείλεται μόνον εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν οἰκονομικῶν μέσων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀδιαφορίαν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§43Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Διὰ τὴν θέσιν τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων, τὴν κατάργησιν τῆς 59 Συντακτικῆς πράξεως καὶ ἄλλων συναφῶν ζητημάτων, πληροφορῶ τὴν Ἀντιπροσωπείαν ὅτι συνεστήθη εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ Συμβούλους Ἐπικρατείας καὶ ἀπὸ ἄλλα ἁρμόδια ὑπαλληλικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν ἐντολὴν νὰ συντάξουν τὸν Ὑπαλληλικὸν Κώδικα καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ νὰ μελετήσουν καὶ ὅλα τὰ συναφῆ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν θέσιν τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη συνεστήθη, ἐργάζεται καὶ ὅλαι αἱ ἀναφοραὶ καὶ τὰ σχετικὰ παράπονα ἐξετάζονται ὑπ’ αὐτῆς.

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε συνεστήθη ἡ Ἐπιτροπή;

§45Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Πρὸ 15–20 ἡμερῶν.

§46Χ. ΛΑΔΑΣ. Πότε θὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον της; Ἔχει προθεσμίαν;

§47Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἔχει προθεσμίαν νὰ τελειώσῃ ἐντὸς 2 μηνῶν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς πυροπαθῶν Δυτικῆς Μακεδονίας ζητούντων ὅπως ληφθῇ πρόνοια ἀναγκαστικῆς στεγάσεως κλπ., ὁ κ. Α. Λαδᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§49Α. ΛΑΔΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τοὺς χρόνους τοὺς μαύρους τῆς κατοχῆς, πολλοὶ κάτοικοι τῶν μερῶν τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας ὑπεχρεώθησαν λόγῳ τῶν καταστροφῶν καὶ τῆς πυρπολήσεως τῶν οἰκιῶν των νὰ καταφύγουν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ χρόνου τῆς ἀπελευθερώσεως παρείχομεν εἰς αὐτοὺς κατόπιν ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἀπαραίτητα ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα διὰ τὴν συντήρησιν καὶ τὴν παραμονήν των ἐν Θεσσαλονίκῃ. Καὶ ἐπειδὴ οὐσιωδῶς ἡ παρουσία καὶ ἡ ὕπαρξις Κράτους δὲν ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, εἴχομεν ἐπιτύχει δι’ ἰδιωτικῆς, ἐπαναλαμβάνω, πρωτοβουλίας, νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς ἢ μᾶλλον νὰ ἀναπτύξωμεν μίαν σοβαρὰν κοινωνικὴν πρόνοιαν, ὥστε νὰ τοὺς δώσωμεν σοβαρὰν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς παραμονῆς των μέχρι τοῦ χρόνου τῆς ἀπελευθερώσεως. Καὶ ἐνῷ θὰ ἀνέμενε κανεὶς ὅτι, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐντεῦθεν τὰ πρόσωπα αὐτὰ τὰ κατεστραμμένα καὶ λεηλατημένα ἐκ τῶν πολεμικῶν γεγονότων, θὰ ἐτύγχανον μιᾶς σοβαρωτάτης κρατικῆς ἐνισχύσεως καὶ βοηθείας ἀπὸ μέρους τοῦ Κράτους, ἑνὸς στοιχειώδους ἐνδιαφέροντος, ἀντιθέτως παρέμειναν τελείως ἐγκαταλελειμμένα, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις μέχρι σήμερον ἠδιαφόρησαν διὰ τὴν τύχην τῶν προσώπων αὐτῶν. Ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν. Καταδιωκόμενοι, πιεζόμενοι, ὑποχρεωμένοι πολλοὶ ἐκ τῶν σχέσεων αἱ ὁποῖαι εἶχον δημιουργηθῆ μὲ τοὺς κατακτητὰς ἢ καὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ ΕΑΜ νὰ καταφύγουν εἰς Θεσσαλονίκην, εἶναι ἀληθὲς ὅτι, εὐθὺς ὡς ἀπεκατεστάθη ἡ ἀσφάλεια καὶ ἐπανῆλθε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐπέστρεψαν εἰς τὰς ἑστίας των. Ἀλλὰ καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς εἶναι ἡ περίπτωσις τῶν προσώπων περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὁμιλῶ. Ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει καὶ μία κατηγορία προσώπων τῶν ὁποίων ἔχουν καταστραφῆ αἱ οἰκίαι των καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἐπιστροφὴ εἰς τὰς ἑστίας των εἶναι ἀδύνατος. Αὐτῶν, λοιπόν, τῶν προσώπων ζητῶ τὴν ἐνίσχυσιν τὴν κρατικήν, διότι ἀποτελεῖ στοιχειώδη ὑποχρέωσιν δικαιοσύνης ἀπὸ μέρους τοῦ Κράτους καὶ ἠθικῆς ἡ ἐνίσχυσις τῶν προσώπων αὐτῶν. Τὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν αἱ χίλιαι περίπου οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι διαμένουν ἐν Θεσσαλονίκῃ σήμερον εἶναι τὰ ἑξῆς τέσσαρα. Πρῶτον ζητοῦν νὰ τοὺς δοθῇ ἱματισμός. Συμβαίνει τὸ ἑξῆς περίεργον. Παρέχεται ἱματισμὸς εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐπὶ πέντε καὶ ἕξ φορὰς μέχρι σήμερον, αὐτοὶ δέ, ἂν καὶ προέρχωνται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, ἂν καὶ εἶναι γραμμένοι μέχρι σήμερον δὲν ἔλαβον καμμίαν ἐνίσχυσιν ὡς ἱματισμὸν ἀπὸ μέρους τοῦ Κράτους. Νομίζω ὅτι τὸ αἴτημά των αὐτὸ εἶναι τελείως δίκαιον καὶ θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἱκανοποιήσῃ. Δεύτερον αἴτημα εἶναι ἡ περίπτωσις τῆς ἀπορίας. Θὰ πρέπει ὅλοι οἱ πυροπαθεῖς, τῶν ὁποίων ἡ πυροπάθεια ἀποδεικνύεται ἐξ ἐπισήμων βεβαιώσεων καὶ βιβλιαρίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐκδοθῆ, θὰ πρέπει νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀπόρων, διότι δὲν δικαιολογεῖται μὲ κανένα τρόπον ἀπὸ τὴν μία μεριὰ τὰ πρόσωπα αὐτὰ νὰ εἶναι τελείως κατεστραμμένα καὶ νὰ μὴ ἔχουν κατασκευάσει μέχρι σήμερον τὰ σπίτια των τὰ καμμένα, καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην μεριὰ νὰ μὴ τυγχάνουν ὅλων ἐκείνων τῶν εὐεργετημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνουν οἱ ἄποροι.

§50Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Εἶναι πολὺ περίεργον αὐτό. Δὲν παίρνουν ἀπολύτως τίποτε αὐτοί, δὲν ἀπολαμβάνουν ὅ,τι παίρνουν καὶ οἱ ἄλλοι; Πῶς συμβαίνει αὐτό;

§51Α. ΛΑΔΑΣ. Πραγματικῶς εἶναι πολὺ περίεργον. Δὲν παίρνουν ἀπολύτως τίποτε. Θὰ ἦτο, λοιπόν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δικαιότατον, ἐφ’ ὅσον δὲν τυγχάνουν μιᾶς προνομιακῆς ἱκανοποιήσεως, νὰ ληφθῇ μέριμνα ὥστε νὰ παίρνουν ὅτι παίρνουν καὶ οἱ ἄλλοι. Ἀναφέρω εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἱματισμοῦ, διὰ νὰ σᾶς διαφωτίσω, καὶ τὴν ἑξῆς περίπτωσιν, ὅτι τὸν ἱματισμὸν λαμβάνουν οἱ ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι, λαμβάνουν οἱ ἄποροι καὶ πολλαὶ ἄλλαι κατηγορίαι προσώπων. Ἔρχονται, λοιπόν, αὐτοὶ καὶ ζητοῦν ὅπως εἰς τὸν κατάλογον εἴτε τῶν ἀπόρων, εἴτε τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων συμπεριληφθοῦν καὶ τὰ θύματα αὐτά.

§52Π. ΚΑΛΛΙΓΚΑΤΣΗΣ. Μόνον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ μεταβοῦν εἰς τὰς ἑστίας των, διότι ἄλλοι δύνανται νὰ μεταβοῦν καὶ δὲν πηγαίνουν.

§53Α. ΛΑΔΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀποτελεῖ ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν τοῦτο, διότι ἐφ’ ὅσον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὰς ἑστίας των, δὲν ἐπέστρεφον καὶ τοὺς ἐνισχύαμεν, αὐτὸ θὰ ἀπετέλει ἐνίσχυσιν τῆς ἀστυφιλίας. Τρίτον αἴτημα εἶναι ἡ στέγασις τῶν προσώπων αὐτῶν. Τὰ πρόσωπα αὐτὰ δὲν ἀπολαμβάνουν τῶν προνομίων τῆς στεγάσεως, τῶν ὁποίων ἀπολαμβάνουν ὡρισμέναι κατηγορίαι προσώπων. Καὶ συμβαίνει τοῦτο τὸ περίεργον, νὰ ἐξώνωνται πρόσωπα, τὰ ὁποῖα σήμερον, ὅπως εἶναι τὰ πράγματα, λόγῳ τῶν συνθηκῶν τῶν πολεμικῶν, ἔχασαν τὰς οἰκίας των. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δημιουργεῖται ἀσφαλῶς μία ἀδικία εἰς βάρος τῶν προσώπων αὐτῶν καὶ θὰ παρεκάλουν ὅπως ληφθῇ μία προστατευτικὴ μέριμνα, ὅπως τὰ πρόσωπα αὐτὰ προστατεύωνται τόσον ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου, ὅσον καὶ ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ στεγάσεως. Καὶ τὸ τελευταῖον αἴτημα, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐγγραφῆς τῶν τέκνων τῶν προσώπων αὐτῶν εἰς τὰ ἐκπαιδευτήρια δωρεάν. Νομίζω ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ αἰτήματα εἶναι δίκαια καὶ ὀρθὰ καὶ θὰ παρακαλέσω θερμῶς ὅπως ἡ Κυβέρνησις καὶ δὴ οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ δώσουν τὰς ὀρθὰς καὶ τὰς καλὰς λύσεις.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἔχει τὸν λόγον.

§55Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ (Ὑπ. Προνοίας). Ἡ προστασία, κύριοι βουλευταί, τῶν ἀπόρων, τοὺς ὁποίους ἐδημιούργησεν ἡ κατοχὴ καὶ ἡ ἐξαθλίωσις εἶναι πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἀπασχολεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὡς ἀντιλαμβάνεσθε πρόβλημα πολύπλοκον, ἀλλὰ καὶ πολὺ δυσχερές, ἐν πολλοῖς δὲ καὶ ἀδύνατον νὰ θεραπευθῇ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν αὐτοῦ. Εἰδικῶς διὰ τὴν περίπτωσιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐρωτῶντος διὰ τοὺς πυροπαθεῖς Μακεδονίας καὶ ζητοῦντος νὰ ἱκανοποιηθῶσι κατὰ προτεραιότητα εἰς ἱματισμόν, εἰς ἀπορίαν, εἰς προνομιακὴν ἐγγραφὴν εἰς τοὺς καταλόγους τῶν ἀπόρων καὶ εἰς στέγασιν ἔχω νὰ ἀπαντήσω τὰ ἑξῆς: Εἰς τὸν ἱματισμὸν ἔχει πράξει τὸ Κράτος ὅ,τι εἶναι δυνατὸν μέχρι σήμερον. Ἐκ τῶν ἀνακοινωθέντων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζει ἡ Βουλὴ ὅτι εἶναι ἕτοιμα, ἐφορτώθησαν καὶ φορτώνονται εἰς τὸ Λονδῖνον ἓν ἑκατομμύριον ἐνδυμασίαι. Ὑποθέτω ὅτι θὰ δοθῇ διὰ τοῦτο ἡ εὐχέρεια ὥστε νὰ ἱκανοποιηθοῦν ὡς πρὸς τὸν ἱματισμὸν ὅλαι αἱ ἄποροι τάξεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγγραφὴν εἰς τοὺς καταλόγους τῶν ἀπόρων εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε καὶ τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ ἐμὲ ἀπησχόλησε διότι ὡς γνωστὸν ὑπηρεσία τοιαύτη δὲν ὑπῆρχε. Ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τῆς UNRRA καὶ τῶν Ἀμερικανῶν εἰδικῶν ἐγένετο μία προσπάθεια νὰ γίνωσι κατάλογοι ἀπόρων. Διότι συμβαίνει τοῦτο τὸ ἄτοπον, ἄποροι εἶναι ἐν Ἑλλάδι ὅσοι κατώρθωσαν νὰ λάβουν πιστοποιητικὸν προέδρων κοινοτήτων, μητροπολιτῶν ἢ τῶν ἱερέων τῶν ἐνοριῶν ὅτι εἶναι ἄποροι ὥστε τὸ Κράτος κατήντησε νὰ ἔχῃ 33,8% ἀπόρους καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ δίδῃ δωρεὰν τρόφιμα ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα ἐντὸς τῶν δυνατοτήτων τοῦ Κράτους δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἀπόρους πλέον τῶν 18% οἱ ὁποῖοι νὰ λαμβάνουν δωρεὰν τὰ τρόφιμα κατὰ τὴν γενομένην ἐπιστημονικὴν ἐκτίμησιν ἐὰν θέλετε, τῶν εἰδικευμένων Ἀμερικανῶν. Γίνεται μάλιστα προσπάθεια αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ καταρτισθοῦν κατάλογοι ἀπὸ ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι ἐγκατεστάθησαν ἀτελῶς. Σχετικὸν νομοσχέδιον εὑρίσκεται εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καὶ ὁσονούπω θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐξουσιοδοτήσεως, ὥστε νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐργασία αὐτὴ καὶ νὰ ὑπάρχῃ μία τάξις τῆς ἀπορίας ἐν Ἑλλάδι ὥστε οἱ πραγματικοὶ ἄποροι νὰ ἔχουν τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῆς προστασίας. Βεβαίως οἱ πυροπαθεῖς τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας ἐὰν εἶναι ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα θέτουν καὶ αὐταὶ αἱ ἐφαρμοζόμεναι ἐν τῇ ξένῃ θεωρίαι περὶ ἀπορίας νὰ ἐμπίπτουν εἰς τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν τῆς ἀπορίας βεβαίως θὰ ἐγγραφοῦν καὶ αὐτοὶ ὡς ἄποροι. Δὲν θὰ εἶναι ἄπορος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει εἰσόδημα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἐργασία συνεχίζεται μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶχεν ἐγγραφῆ θὰ ἐζήτει διόρθωσιν δι’ ἐνστάσεως καὶ ἀναθεωρήσεως. Τὸ τελευταῖον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξαν τῆς στεγάσεως, εἶναι εἰς τὸ πλαίσιον τῆς ἀνοικοδομήσεως διότι δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι ἐγὼ τὸ γνωρίζω, αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ πτωχότερον τῆς περιθάλψεως νὰ τύχῃ τοιαύτης προστασίας τὴν ὁποίαν ζητεῖτε. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπει ἐγγραφὴν κονδυλίων διὰ τῶν ὁποίων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συντρέξωμεν γενικώτερον τοὺς ἀπόρους καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῶν εἰδικῶν περιπτώσεων τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν ἰδιαιτέραν προσοχὴν εἰς τὴν περίθαλψιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ὡς πρὸς τὴν στέγασιν, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ἀντιμετωπίσωμεν εἰς τὸ μέλλον ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἀνοικοδομήσεως. Ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνοικοδόμησις, θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν στέγασιν τῶν πυροπαθῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διαρκούσης τῆς κατοχῆς κατεστράφησαν καὶ δὲν ἔχουν σήμερον στέγην. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Στεγάσεως νὰ παράσχῃ τὴν στέγην, ἐκτὸς ἂν νομίζετε ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ στεγάσεως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ στεγάσωμεν ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν ἐκ τῶν γενομένων καταστροφῶν τῆς στέγης, νὰ τοὺς στεγάσωμεν μάλιστα κατὰ τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἀκούωνται καὶ παράπονα. Γνωρίζετε πόσον ὑπῆρξεν ὁ νόμος τῆς στεγάσεως καταθλιπτικός, ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς ἰδιοκτησίας, εἰς τὸ συναίσθημα, εἰς τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν οἰκογενειακὴν ἐμφάνισιν τοῦ Ἕλληνος, εἰς τὸ ἄσυλόν του. Καὶ ἐνομίσαμεν ὅτι ἱκανοποιοῦμεν τὸ γενικὸν αἴσθημα ἐὰν περιωρίζαμεν καὶ περιωρίσαμεν διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, τὴν στέγασιν μόνον εἰς τοὺς ἀνεξαρτήτους χώρους, οὐχὶ δὲ χώρους πλεονάζοντας ὥστε νὰ θίγεται τὸ οἰκογενειακὸν ἄσυλον. Ἕτερον νομοσχέδιον σχετικὸν πρὸς τὸν νόμον αὐτὸν πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἢ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐξουσιοδοτήσεως, καὶ ἐκεῖ ἡ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἂν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῶμεν πέραν τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα εἴχομεν τὴν ἀντίληψιν νὰ θέσωμεν εἰς τὴν στέγασιν, θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ τροποποιήσῃ ὥστε νὰ περιλάβῃ εἰς τὴν στέγασιν πλείονας κατηγορίας, ἀπὸ ἐκείνας ἃς προβλέπει ἡ κειμένη νομοθεσία. (Χειροκροτήματα).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βαρβούτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§57Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῶν αἰτημάτων περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ συνάδελφός μου. Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ τάξις αὐτὴ τῶν πυροπαθῶν, παρέχει ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς ἐνδείξεις, ὅτι ἔχει ἀνάγκην περιθάλψεως, ὥστε νὰ μὴ χρειάζεται ἰδιαιτέρα ἔρευνα.

§58Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον οἱ πυροπαθεῖς ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, θὰ ἦτο ὅπως ἡ προστασία των εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ διατάσσεται ἡ ἔξωσίς των ἢ ἡ ἀποστέγασίς των.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον ἡ ἑξῆς πρότασις νομίμως ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν κ. κ. Α. Βαμβέτσου, Χ. Ἀλιβιζάτου, Μ. Καρζῆ κλπ.: «Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς Συνόδου τῆς Διασκέψεως τῆς Εἰρήνης καὶ τῆς ἀναχωρήσεως δι’ αὐτὴν τῆς ὑπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἐπιτακτικὴ εἶναι ἡ ἀξίωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἡ εὐκαιρία νὰ διαδηλώσῃ διὰ μίαν εἰσέτι φορὰν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅπως ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν ἀντιλήψεων συσπειρωμένος περὶ τὴν νόμιμον Κυβέρνησιν αὐτοῦ καὶ τὴν Ἐθνικήν του Ἀντιπροσωπείαν ἐπιδιώξῃ τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἐθνικὴν δικαίωσίν του. Διὰ τοὺς λόγους τούτους παρακαλοῦμεν ὅπως συμφώνως καὶ πρὸς τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Κανονισμοῦ, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως διαδηλώσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀπόφασίν της πρὸς κατοχύρωσιν τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων τῆς Ἑλλάδος». Ἐπὶ τῆς προτάσεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Χ. Ἀλιβιζᾶτος.

§60Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ γνωρίζωμεν ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ προβῇ εἰς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ θέματος, ὥστε νὰ κανονίσωμεν τὴν στάσιν μας.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ προβῇ εἰς δηλώσεις.

§62Χ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὧρες ὀλίγες μᾶς χωρίζουν ἀπὸ τὴν στιγμὴν ποὺ θ’ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Πρωτεύουσαν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος, δύο ἕως τρεῖς ἡμέραι μᾶς χωρίζουν ἀπὸ τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης. Κατὰ τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν στιγμὴν ἐνομίσαμεν ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις καθολικὴ αἰρόμενοι ὑπεράνω πολιτικῶν διαφορῶν νὰ διατρανώσωμεν ὅλοι ὡς Σῶμα, ὡς Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τὴν θέλησίν μας ὅπως συσπειρωθῶμεν γύρω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνικήν μας Ἀντιπροσωπείαν καὶ μ’ ἕνα παλμὸν καὶ μίαν πίστιν εἰς τὰ δίκαια τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ν’ ἀξιώσωμεν τὴν δικαίωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν του, τὴν κατοχύρωσιν τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων, τὴν κατοχύρωσιν τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος. Ἡ φωνή μου, ἀδέσμευτος ἀπὸ ἐπίσημον ἰδιότητα, ἀνεξάρτητος ἀπὸ κομματικοὺς δεσμούς, δὲν ἔχει παρὰ ἕνα μόνον προορισμόν: Νὰ γίνῃ φορεὺς τῆς θελήσεως τῆς διαχύτου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ν’ ἀποτελέσῃ μίαν κραυγὴν πόνου καὶ διαμαρτυρίας καὶ ταὐτοχρόνως ἔκκλησιν πόνου καὶ διαμαρτυρίας διότι δὲν ἐμφανίζεται εἰς τὸν διεθνῆ ὁρίζοντα ἡ καθολικὴ ἐκείνη ἀναγνώρισις τῶν θυσιῶν καὶ δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἀξιοῖ οὗτος δικαίως. Ἔκκλησιν πρὸς ὅλους μας, ὅπως ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ δημιουργικαὶ δυνάμεις, κατὰ τὴν ὑπερτάτην αὐτὴν στιγμήν, συσπειρωμέναι καὶ ἑνωμέναι, δώσουν τὴν μάχην διὰ τὴν δημιουργίαν τῆς Ἑλλάδος τῆς αὔριον. Γνωρίζω ὅτι τὰ ἰδεολογικὰ συνθήματα, ποὺ μεταχειρίζεται ἡ διπλωματία, τὰ ἰδεολογικὰ ἐμβλήματα ποὺ ἐμφανίζουν εἰς τοὺς πολέμους δὲν ἀνταποκρίνονται πάντοτε πρὸς τοὺς πραγματικοὺς σκοπούς. Ἀλλ’ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ τεθῇ ὑπεράνω πάσης σκοπιμότητος νὰ μὴ συνθλιβῇ ἀνόμως ἀνάμεσα εἰς τοὺς διεθνεῖς ἀνταγωνισμούς. Ὅταν τὴν 28ην Ὀκτωβρίου 1940 εἶχε σταματήσει εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην κάθε ἀντίστασις ἐναντίον τοῦ Ἄξονος, ὅταν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μόνος ὤρθωσε τὸ ἀνάστημά του διὰ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἄτιμον Ἰταλικὴν ἐπίθεσιν, ὅταν κατόπιν ἀντιμετώπιζε τὴν δευτέραν γερμανικὴν ἐπίθεσιν καὶ ἔγραφε τὸ ἔπος τῶν ὀχυρῶν τῆς Μακεδονίας, ὅταν βραδύτερον εἰς τὴν Κρήτην ἀντέτασσε τὴν ἡρωϊκὴν ἄμυναν, ἡ ὁποία ἔστρεψε τὸν ροῦν τοῦ πολέμου εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, καὶ ὅταν κατὰ τὰς δυστυχεῖς καὶ τραγικὰς ἡμέρας τῆς κατοχῆς ἀνέπτυσσε τὴν καθολικὴν ἀντίστασιν τοῦ Ἔθνους, τότε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἐπαζάρευσε, δὲν ἠξίωσεν ἀνταλλάγματα ἀπὸ κανένα, δὲν ἐδειλίασεν, ἀλλὰ αὐθόρμητα ἀντιμετώπισε μόνος τὰς Ἰταλικὰς Λεγεῶνας εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ κατόπιν τὰς στρατιὰς τοῦ Χίτλερ. Διὰ τοῦτο ἔχει τὴν ἀξίωσιν σήμερον νὰ κριθῇ μὲ τὸ ἴδιον μέτρον. Καὶ ὅταν γίνωνται συζητήσεις γύρω ἀπὸ τὶς ἐθνικὲς διεκδικήσεις τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅταν ἀκούωνται αἱ ἀναιδεῖς ἀξιώσεις τῆς Βουλγαρίας, ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ τὴν χρησιμοποιήσουν ὡς συνεργάτην καὶ σύμμαχον καὶ ὄχι ὡς δορυφόρον, καὶ ὅταν βλέπῃ ἡ Ἑλλὰς τοὺς Ἀλβανοὺς νὰ ξεσπιτώνουν καὶ σφάζουν τοὺς ἀδελφούς μας εἰς τὴν Βόρειον Ἤπειρον, εἶναι φυσικὸν νὰ γεννᾶται αἴσθημα πόνου καὶ διαμαρτυρίας. Τὴν ὑπερτάτην αὐτὴν στιγμὴν δὲν χωρεῖ ἀντιπολίτευσις, δὲν χωρεῖ διαφορὰ πολιτικῶν σκέψεων, ἕνα μόνον αἴσθημα εἶναι ἐκεῖνο ποὺ πρέπει νὰ πρυτανεύσῃ εἰς ὅλους, ἡ Ἕνωσις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ πνεύσῃ καὶ πάλιν εἰς ὅλους ἡ ἰδία ὁμόνοια, τὸ ἴδιον πνεῦμα τῆς Ἐθνικῆς ἐξάρσεως, ποὺ μᾶς ἐχαρακτήριζε κατὰ τὸν ἀγῶνα μας εἰς τὸ Ἀλβανικὸν μέτωπον καὶ μᾶς ἐχάρισε τὴν νίκην. Ὅπως καὶ τότε, ἔτσι καὶ τώρα, συσπειρωμένοι γύρω ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, παραμερίζοντες — ἐφ’ ὅσον αἱ ἐξωτερικαὶ συνθῆκαι ἐπιβάλλουν — τὰς ἐσωτερικάς μας διαμάχας, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν καὶ τὴν τελευταίαν μάχην, τὴν μάχην τῆς ἐθνικῆς μας δικαιώσεως. Φεύγοντας, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν Διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης, ἠμπορεῖτε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ σᾶς ἀκολουθοῦν αἱ εὐχαὶ ὅλων μας καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη μας. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει κάτι, ὅτι δηλαδὴ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς δικαιώσεώς του. Θέλομεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι θὰ θελήσουν νὰ ἐκτιμήσουν κατ’ ἀξίαν καὶ τὴν συμβολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὰ δικαιώματά του. Ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν ἄλλαι ἀντίξοοι δυνάμεις ἤθελον τυχὸν ἀντισταθῆ εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῶν δικαίων μας αὐτῶν, ὀφείλομεν ὅλοι, ὅλοι ἀνεξαιρέτως, νὰ εἴμεθα ἀποφασισμένοι διὰ νὰ βροντοφωνήσωμεν εἰς τυχὸν ἄδικον ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, τὸ τρίτον «ΟΧΙ». Μία Εἰρήνη ἄτιμος δὲν θὰ γίνῃ ποτὲ δεκτὴ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Καὶ θὰ ηὐχόμεθα καὶ θὰ ἠθέλομεν φεύγοντες ἀπ’ ἐδῶ νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὴν ἀξίωσιν αὐτὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ δεχθῇ παρὰ Εἰρήνην ἡ ὁποία θὰ τὸν δικαιώσῃ. Βεβαίως ἡ Ἑλλὰς εἶναι μικρά, δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβληθῇ. Ἀλλὰ ὑπάρχουν ἠθικαὶ δυνάμεις αἱ ὁποῖαι εἶναι πάντοτε ἀνώτεραι τῆς φυσικῆς δυνάμεως. Εἶναι αἱ ἠθικαὶ ἐκεῖναι δυνάμεις, ποὺ καταβάλλουν τὴν ὕλην καὶ δίδουν τὴν ὑπεροχὴν εἰς τὸ πνεῦμα. Καὶ ἄλλοτε ἡ Ἑλλὰς ἠρνήθη νὰ δεχθῇ μίαν τοιαύτην ἄδικον Εἰρήνην. Εὔχομαι τὴν φορὰν αὐτὴν νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πρὸ παρομοίας περιπτώσεως. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα ἀποφασισμένοι διὰ νὰ διαδηλώσωμεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ἔπειτα ἀπὸ τὴν συμβολὴν τὴν ὁποίαν ἔδωσεν εἰς τὸν συμμαχικὸν ἀγῶνα, ἔπειτα ἀπὸ τὰς θυσίας τὰς ὁποίας ὑπέστη, εἶναι ἀποφασισμένος νὰ μὴ δεχθῇ παρὰ Εἰρήνην ἡ ὁποία νὰ ὁλοκληρώνῃ τὴν ἐθνικὴν του ἀπελευθέρωσιν, νὰ κατοχυρώνῃ τὴν ἐδαφικήν του ἀσφάλειαν καὶ νὰ τοῦ δίδῃ τὰ μέσα διὰ νὰ ἀναδημιουργήσῃ τὴν αὐριανὴν ἐθνικὴν καὶ κοινωνικήν του ζωήν. Μὲ αὐτὴν τὴν εὐχὴν καὶ μὲ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν θὰ σᾶς συνοδεύουν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ψυχαί μας εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. (Χειροκροτήματα).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§64Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Νομίζω ὅτι σκόπιμον θὰ ἦτο νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἡ ἰδική μας.

§65Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε ὅτι θὰ προβῇ εἰς δηλώσεις, φυσικὸν εἶναι νὰ λάβῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν λόγον, διὰ νὰ θέσῃ τὰ ζητήματα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσωμεν.

§66Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Νομίζω ὅτι ὑπάρχουν δύο προτάσεις.

§67Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, προβῆτε εἰς δηλώσεις ἐλπίζω ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν περὶ μυστικῆς συνεδριάσεως θὰ τὴν ἀποσύρουν.

§68Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προβῇ εἰς δηλώσεις καὶ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν δηλώσεών του, δηλῶ καὶ νομίζω ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι εἶναι σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἀποσυρθεῖσα ἡ περὶ μυστικῆς συνεδριάσεως πρότασίς μας. Ἡμεῖς ἠθέλαμεν τὴν συζήτησιν καὶ ἐνομίσαμεν ὅτι ἡ μυστικὴ συνεδρίασις ἦτο ἠπιωτέρα ἀπὸ τὴν δημοσίαν. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δέχεται τὴν δημοσίαν, ἡμεῖς προχωροῦμεν εἰς αὐτήν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§70Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρ. Κυβερν.). Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τριημέρου ἐζήτησα νὰ γίνῃ κατὰ πάντα τρόπον, ἡ κατατόπισις τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁδὸν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐνόμισα ὀρθοτέραν ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως γενικῶς τῶν γενομένων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατὰ τὸ ταξίδιόν μου συνομιλιῶν. Εἶχον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὴν ἀπόφασιν, ἐμφανιζόμενος ἐνώπιον τοῦ Σώματος νὰ ἐκθέσω ὅσα θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὡς γνωστόν, ἐκκρεμουσῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἐπικειμένης τῆς συνδιασκέψεως καὶ τῶν κατ’ αὐτὴν συζητήσεων, εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ παραδεχθῇ ἀπολύτως, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται ἀνακοινώσεις, αἱ ὁποῖαι τυχὸν θὰ παρέβλαπτον τὴν ὑπόθεσιν διὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι ἀγωνιζόμεθα. Κατετόπισα ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, ὅσον ἀφορᾷ τὰς διεξαχθείσας συνομιλίας ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς μας ὑποθέσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀφ’ ἑτέρου, δι’ ἀνακοινώσεων δημοσίων ἔδωσεν εἰς τὴν κοινὴν Ἑλληνικὴν γνώμην τὰ ἀποτελέσματα γενικῶς τῶν οἰκονομικῶν διαπραγματεύσεων καὶ αὐτὸς ὅσον ἠδύνατο νὰ τὰ ἀνακοινώσῃ, διότι καὶ αὐτοῦ τοῦ θέματος αἱ διαπραγματεύσεις ἐξακολουθοῦν. Εὑρέθην ἀτυχῶς καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δηλώσω ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι θεωρῶ τὴν περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τῶν διεξαγομένων διαπραγματεύσεων καὶ συνομιλιῶν, ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, διότι ἐφ’ ὅσον αἱ συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μεταξὺ ἡμῶν, τῶν θεωρουμένων ἢ ὄντων Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, ἀτυχῶς ἦλθον εἰς τὴν δημοσιότητα κατὰ τρόπον μάλιστα ἐμφανίζοντα αὐτὰς περίπου ὡς ἐπίσημα πρακτικά, πρακτικὰ ἀτυχῶς πολλαπλῶς διαστρεβλωμένα (φωναί: αἶσχος, αἶσχος), νομίζω ὅτι καὶ ἡ πρώτη πρότασις τῆς μυστικῆς συνεδριάσεως, καὶ αὐτὴ ἴσως ἡ δευτέρα πρότασις, ἡ ὁποία βεβαίως εἶναι ἠπιωτέρα, θὰ καθίστων τὴν περαιτέρω συζήτησιν τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος ἐπικίνδυνον ἂν ἐξακολουθήσωμεν νὰ θέλωμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν διεξαχθεισῶν συνεννοήσεων. Βεβαίως ἡ δευτέρα πρότασις ἐπὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος, ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς διαδηλώσεως τῆς καθολικῆς βουλήσεως τοῦ ἔθνους, ἐκπροσωπουμένης ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀμφιβολία, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μᾶς εὕρῃ ὅλους συμφώνους ὅτι ἡ Βουλή, ἡ ἐκπροσωποῦσα πράγματι τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα, ἔχει καὶ αἰσθάνεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαδηλώσῃ τὴν τοιαύτην αὐτῆς σκέψιν, ἵνα ἐπὶ τῇ ἀναχωρήσει ἡμῶν κατοχυρώσῃ περαιτέρω τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων. Δὲν ἔχω ἑπομένως οὐδένα λόγον νὰ μὴ δεχθῶ συζήτησιν ἐπὶ τῆς δευτέρας προτάσεως ἐφ’ ὅσον ἡ πρότασις αὕτη περιορισθῇ βεβαίως ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἐκφράσεως γενικῶς τῆς γνώμης τοῦ Σώματος, διὰ τὴν κατοχύρωσιν τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων. Ἄν ἡ Βουλὴ ἐπιμείνῃ τυχὸν ἐπὶ τῆς προηγουμένης προτάσεως, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τοὐλάχιστον, μὲ τὰ δεδομένα τὰ ὁποῖα ἔχομεν αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὰ ὁποῖα καὶ πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ σύμφωνος ἡ Κυβέρνησις. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ οἱ κ. κ. Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μετὰ τῶν ὁποίων εἶχον προχθές, ἀκριβῶς μίαν σχεδὸν ὁλοήμερον συνάντησιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν, θὰ συμφωνήσουν. Κατὰ τὴν συνάντησιν αὐτὴν ἀνεξαρτήτως ἂν διεπιστώθησαν ἐσωτερικαὶ διαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς χωρίζουν, ὑπῆρξαν στιγμαὶ εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθημεν πραγματικῶς περὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ διαχωρισμοῦ εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας οἱ περισσότεροι, ἐκ τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν ἔταξαν ὡς σκοπὸν τῶν ὁμιλιῶν των καὶ τῆς διαβαθμίσεως τοῦ διαχωρισμοῦ αὐτοῦ, ἡ συνάντησις ἀπέληξεν εἰς ἕνα γενικὸν συμπέρασμα, τὴν στράτευσιν ὅλων ἡμῶν, διὰ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τὴν ἐθνικήν. Ὅλοι ἡμεῖς, ἐννοῶ καὶ τοὺς κ. κ. συναδέλφους Ἀρχηγοὺς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅλοι ἀναγνωρίζομεν τὸ κρίσιμον τῶν στιγμῶν. Ἡ ἐθνικὴ ὑπόθεσις ἡ ὁποία ὑπέστη πολλὰς ταλαιπωρίας ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς εἰσῆλθεν εἰς τὸν πόλεμον, ταλαιπωρίας τὰς ὁποίας ὅλοι ἐζήσαμεν, ἡ ἐθνικὴ αὐτὴ ὑπόθεσις βαίνει πρὸς τὸ τέρμα της πρὸς τὴν δικαίωσιν τοῦ ἀγῶνος τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ἡ Ἑλλάς, ἑνὸς ἀγῶνος ἠθικοῦ ἀνωτέρας μορφῆς. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἔχομεν πλήρη τὴν πεποίθησιν τῶν εὐθυνῶν τὰς ὁποίας φέρομεν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅστις μᾶς ἐτίμησε διὰ τῆς ψήφου του, ἀλλὰ καὶ τὴν συναίσθησιν γενικώτερον τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀπέναντι ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὅτι μεταβαίνοντες ἔξω θὰ ἔχωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν δυσχερεστάτας περιστάσεις. Δὲν ἔχομεν ἀμφιβολίαν περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ ἔργον ἐκ τοῦ λόγου τούτου, θὰ εἶναι ὡραιότερον, ὅπως ὡραιότατος ὑπῆρξε καὶ ὁ ἀγὼν τῆς Ἑλλάδος. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Θὰ ἤθελον νὰ μεταδώσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ δι’ αὐτῆς περαιτέρω πρὸς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, τὴν πίστιν ἐκείνην μὲ τὴν ὁποίαν ὡπλισμένοι μεταβαίνομεν σήμερον εἰς τὴν Διάσκεψιν. (Χειροκροτήματα). Ἄν ἡ πίστις αὐτὴ θεωρῆται αἰσιοδοξία, τότε μεταδίδω καὶ τὴν αἰσιοδοξίαν. (Χειροκροτήματα). Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, κύριοι βουλευταί, θὰ παρακαλέσω ὅπως ἡ συζήτησις γίνῃ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς τελευταίας προτάσεως, καὶ μὲ τὴν πλήρη διαδήλωσιν, ὅπως εἶμαι βέβαιος, ἐκ μέρους ὁλοκλήρου τοῦ Ἐθνικοῦ αὐτοῦ Σώματος, διὰ τὴν κατασφάλισιν, κατοχύρωσιν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς Ἀντιπροσωπείας μέσα εἰς τὸ γενικὸν πλαίσιον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἀπὸ αὐτὴν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαί).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§72Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχω τὴν πρόθεσιν, κύριοι, μακρᾶς ἀγορεύσεως. Μίαν δήλωσιν θὰ κάμω. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων φρονεῖ ὅτι ἡ δημοσία συζήτησις δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ οὐδένα τρόπον νὰ προαγάγῃ τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Ὑπάρχει τοὐναντίον κίνδυνος, ἐνδεχομένη ἀλλ’ ὄχι ἀπίθανος ἐκτροπὴ τῆς συζητήσεως, νὰ προκαλέσῃ ζημίαν εἰς τὰ Ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις διὰ τῆς δημιουργίας τῆς ψευδοῦς ἐντυπώσεως ὅτι ἡ Βουλὴ μεταβάλλεται εἰς στίβον κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ καὶ ἐπὶ αὐτῶν ἔτι τῶν Ἐθνικῶν μας ζητημάτων. Ἄλλως τε τὰ μέλη τοῦ Ἐθνικοῦ Σώματος εἶναι ἤδη κατατοπισμένα ὡς πρὸς τὴν θέσιν τῶν Ἐθνικῶν ζητημάτων, διότι μετὰ τὴν ὀκτάωρον σύσκεψιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Πολιτικῶν Ἀρχηγῶν θὰ ἔγιναν, ὡς εἶναι εὐνόητον αἱ δέουσαι ὑπὸ τούτων ἀνακοινώσεις εἰς τὰ μέλη τῶν καθ’ ἕκαστα πολιτικῶν κομμάτων. Κατὰ τὴν σύσκεψιν ταύτην Πρωθυπουργοῦ καὶ Πολιτικῶν Ἀρχηγῶν, ἠκούσθη ἡ ἔκθεσις τῶν πεπραγμένων τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἠσκήθη ὡς εἶναι γνωστόν, ὑπὸ τῶν τελευταίων καλόπιστος κριτικὴ ἐν τῷ πνεύματι τῆς λυσιτελεστέρας διαχειρίσεως τῆς Ἐθνικῆς ὑποθέσεως. Ἐγένοντο δὲ ἐπὶ πλέον ὑπ’ αὐτῶν καὶ αἱ δέουσαι ὑποδείξεις διὰ τὴν ἀκολουθητέαν τακτικήν. Ἐπὶ πλέον, τόσον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅσον καὶ τὰ ἄλλα πολιτικὰ Κόμματα, τὰ μετασχόντα εἰς τὴν σύσκεψιν, προσεφέρθησαν νὰ βοηθήσουν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία χειρίζεται ὑπευθύνως τὴν Ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, ἐναπόκειται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς γενομένας ὑποδείξεις. Δημοσία ἀναζήτησις εὐθυνῶν διὰ τὴν μέχρι σήμερον διαχείρισιν αὐτῆς, κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς Διασκέψεως, βλάβης μᾶλλον καὶ οὐχὶ ὠφελείας θὰ ἐγένετο πρόξενος. Μόνη δεσπόζουσα σκέψις φρονοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι σήμερον ἡ ὁμόφωνος ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐκδήλωσις τῆς ἀδιασπάστου Ἐθνικῆς Ἑνότητος καὶ τῆς στενῆς ἀλληλεγγύης τοῦ Πολιτικοῦ Κόσμου εἰς τὰ ζητήματα τῶν Ἐθνικῶν Διεκδικήσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν κοινὸν καὶ ἀδιαίρετον αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὁλοκλήρου, ἀνεξαρτήτως ἀποχρώσεων. Διὰ τοῦτο προτείνομεν ὅπως ἡ Βουλή, ἀποφεύγουσα πᾶσαν ἄλλην συζήτησιν καὶ ἑρμηνεύουσα τὸν πόνον καὶ τοὺς πόθους τῆς Ἑλληνικῆς Ψυχῆς, διακηρύξῃ πρὸς τὴν Διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης, πρὸς τοὺς τέσσαρας Μεγάλους Συμμάχους καὶ τὴν κοινὴν γνώμην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τὴν ἔντονον ἀξίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τὴ πλήρη ἱκανοποίησιν τῶν Ἐθνικῶν αὐτοῦ διεκδικήσεων, ἐδαφικῶν καὶ οἰκονομικῶν. Εἰς τὴν ὁμόφωνον ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς δέον νὰ τονισθῇ: 1. Ὅτι τὴν ἀξίωσιν ταύτην προβάλλει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μὲ παρρησίαν καὶ Ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, οὐχὶ ὡς ἱκεσίαν πρὸς χαριστικὴν παραχώρησιν, ἀλλ’ ὡς δικαίωμα στηριζόμενον εἰς τὰς κολοσσιαίας θυσίας του, τὰς σημαντικὰς ὑπηρεσίας του πρὸς τὸν Συμμαχικὸν Ἀγῶνα, τὰ ἱστορικὰ καὶ ἀπαράγραπτα Δίκαια τοῦ Ἔθνους, καὶ αὐτὰς ταύτας τὰς ἐπαγγελίας τῶν Μεγάλων Συμμάχων. 2. Ὅτι ἡ ἱκανοποίησις τῶν Ἐθνικῶν Διεκδικήσεων τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι μόνον ἐκπλήρωσις ὑποχρεώσεως τῶν Μεγάλων Συμμάχων πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἀλλὰ καὶ ὑπαγόρευσις αὐτῆς ταύτης τῆς διεθνοῦς ἠθικῆς καὶ δικαιοσύνης ὡς καὶ τοῦ συμφέροντος τῆς Παγκοσμίου Εἰρήνης. Εὐημεροῦσα Ἑλλὰς οἷα εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μόνον μὲ εὐρεῖαν ἱκανοποίησιν τῶν Ἐθνικῶν της Διεκδικήσεων, ἐξασφαλίζουσα εἰς αὐτὴν τοὐλάχιστον ἴσα πρὸς τὴν ζωὴν δικαιώματα μὲ τοὺς Λαοὺς τῆς Νοτιοανατολικῆς Εὐρώπης ὡς καὶ τῆς Μεσογείου, θ’ ἀποτελέσῃ παράγοντα Τάξεως καὶ Εἰρήνης καὶ Ἑνωτικὸν κρίκον Διεθνοῦς Συνεργασίας μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως. (Χειροκροτήματα).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Πολίτης ἔχει τὸν λόγον ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων.

§74Ι. ΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, συμφωνοῦμεν πρὸς τὴν διατυπωθεῖσαν ἤδη ἄποψιν ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκκρεμοῦν αἱ συζητήσεις ἐπὶ ζωτικῶν ἐθνικῶν θεμάτων εὑρισκομένων ἰδίᾳ ἐν συναρτήσει πρὸς τὰς διεθνεῖς ζυμώσεις, μία συζήτησις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν καὶ ἰδίᾳ μία συζήτησις ἐπὶ τῶν εὐθυνῶν εἶναι τελείως ἄκαιρος καὶ δὲν δύναται παρὰ νὰ ἀποβῇ ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Διὰ τοῦτο ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν ἀπὸ τὸ Κόμμα ἡμῶν τὴν συνεργασίαν ἡμῶν διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐθνικῶν δικαίων, ἀπηντήσαμεν ἀνεπιφυλάκτως ναί. Ἀπηντήσαμεν ναί, ἀνεξαρτήτως τῆς σημερινῆς θέσεως τῶν πραγμάτων, ἀνεξαρτήτως τῆς προϊστορίας τῆς ὁποίας δὲν συμμετέσχομεν καὶ ἀνεξαρτήτως οἱασδήποτε προβλέψεως διὰ τὸ μέλλον καὶ διὰ τὴν ἔκτασιν τῆς προσπαθείας. (Χειροκροτήματα). Ἀπηντήσαμεν ναί, ἀνεξαρτήτως καὶ παρὰ πᾶσαν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία, τυχόν, μᾶς ἐχώριζεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἄλλων πολιτικῶν θεμάτων. Ἀπηντήσαμεν ναὶ ἀνεπιφυλάκτως, διότι τοῦτο ὑπαγορεύει ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν ἐχάραξε τὸ Κόμμα τοῦτο ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῶν συζητήσεων ἐν τῇ συνελεύσει. Καὶ ἀπηντήσαμεν ναί, διότι πρὸ παντὸς τοῦτο ὑπαγορεύει ἡ Ἑλληνικὴ συνείδησις. (Χειροκροτήματα ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης). Νομίζομεν ἑπομένως ὅτι ἡ συζήτησις δὲν χωρεῖ ἰδίως μετὰ τὴν κατατόπισιν ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅλων τῶν ἀρχηγῶν καὶ ἐκπροσώπων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ Κομμάτων. Πέραν τούτων, νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διερμηνεύσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰ συναισθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, μερικὰς ἀπορίας του καὶ τὰς δικαίας προσδοκίας των. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, κύριοι, κατὰ τοὺς στοχασμούς του, ἐπὶ τῆς διεθνοῦς θέσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας, ἀκούει συχνὰ ἐπανερχομένην εἰς τὰ ὦτα του τὴν ἠχὼ ὅλων ἐκείνων τῶν παροτρύνσεων τὰς ὁποίας ἐδέχθη διαρκοῦντος τοῦ ἀγῶνος, ἀπὸ ὅλους ἀνεξαρτήτως τοὺς ἰσχυροὺς συμμάχους, παροτρύνσεων πρὸς ὁλονὲν μεγαλειτέρας θυσίας, ἀκούει συνάμα τὴν ἠχὼ ὅλων ἐκείνων τῶν δηλώσεων καὶ τῶν ὑποσχέσεων περὶ ἀπονομῆς δικαιοσύνης καὶ περὶ ἀποκαταστάσεως ἠθικῆς τάξεως πραγμάτων ἐν τῇ διεθνεῖ κοινωνίᾳ. Ἐνθυμεῖται ὅλας ἐκείνας τὰς προκηρύξεις καὶ ἀναλογιζόμενος αὐτάς, διερωτᾶται πῶς συμβαίνουν μερικὰ πράγματα, διερωτᾶται πρὸ παντὸς διατὶ ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀδιάσειστα ἀπὸ πᾶσαν ἔποψιν, δὲν ἔτυχον ἀκόμη τῆς ἐπιβαλλομένης ἐπισφραγίσεως. Διερωτᾶται διατὶ ἀκόμη καὶ αὐτὸ τὸ Δωδεκανησιακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν φαεινοτέραν περίπτωσιν ἐξ ὅλων τῶν ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου ἐκκρεμῶν ζητημάτων, ἐχρειάσθη ἑνὸς ἔτους συζήτησιν διὰ νὰ ληφθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀπόφασις. Πρό τινος χρόνου, κύριοι βουλευταί, ὅλα τὰ Ἔθνη τοῦ κόσμου ὑπέγραψαν ἕνα καταστατικὸν χάρτην, τὸν καταστατικὸν χάρτην τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Καὶ ἡ ὀργάνωσις αὕτη ὑπόσχεται εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν δικαιοσύνην καὶ ἠθικὴν τάξιν πραγμάτων. Εἶναι γνωστὸν ὁποῖα δικαιώματα ἐπεφύλαξαν εἰς ἑαυτὰς αἱ ἡγέτιδες δυνάμεις τοῦ Κόσμου, καὶ ὁποίας ἑπομένως ἀντιστοίχους ὑποχρεώσεις ἀνέλαβον ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι μόνον καὶ ἀποκλειστικὸν ἔρεισμα τῆς ὀργανώσεως αὐτῆς ἀποτελεῖ ἡ πίστις τῶν λαῶν ἐπὶ τὴν εὐθεῖαν καὶ δικαίαν κρίσιν τῶν ἡγετικῶν αὐτῶν καθηκόντων. Θὰ ἤθελα ἀκόμη προχωρῶν εἰς ὅσα ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ εἴπω ἀλλοίμονον εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ἐὰν ἡ πίστις τῶν Ἐθνῶν ἐκλονίζετο, ἐὰν τὰ Ἔθνη, τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο, ἤθελον ἀπολέσει τὴν πίστιν των ἐπὶ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Κόσμου. (Χειροκροτήματα).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι μὲ τὴν γραμμὴν ἡ ὁποία ἐχαράχθη καὶ ὑπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τοὺς ἡγέτας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅσους ἕως τώρα ἔχουν λάβει τὸν λόγον. Πράγματι, ἐφ’ ὅσον διαρκοῦν πολιτικαὶ διαπραγματεύσεις, συζήτησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων καὶ πρὸς ἀναζήτησιν εὐθυνῶν, θὰ ἦτο συζήτησις ὄχι μόνον ἄσκοπος, ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως ἐπιβλαβής. Ἀλλ’ ὅσον τοῦτο εἶναι βέβαιον, τόσον ἐπίσης θὰ ἦτο λάθος, καὶ θὰ ἦτο ἀπαράδεκτον, ἐὰν δὲν παρείχετο εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων ἡ εὐκαιρία, ἐν ὄψει τοῦ Συνεδρίου τῆς Εἰρήνης, νὰ ἐκφράσῃ τὰς ἐλπίδας, τοὺς πόθους καὶ τὰς ἀξιώσεις τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Καὶ θεωροῦμεν εὐτύχημα, ὅτι ἐπιτρέπει ἡ ἀρξαμένη συζήτησις νὰ διακηρύξωμεν ὄχι μόνον ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλ’ ἐνώπιον καὶ ἐχθρῶν καὶ φίλων ὅτι ἄν, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐκηρύξαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος, τὰ κόμματα μᾶς διαιροῦν, ἐὰν τὰ πολιτεύματα μᾶς διαιροῦν, ἡ Ἑλλὰς μᾶς ἑνώνει. (Χειροκροτήματα). Ἡνωμένον εἶναι τὸ Ἔθνος ἐν ὄψει τῆς Διασκέψεως τῆς Εἰρήνης καὶ ἡνωμένον διακηρύττει ὅτι ὑπάρχει ἓν ἐλάχιστον ἀνυποχώρητον ὅριον ἐθνικῶν διεκδικήσεων, τὰς ὁποίας οἱ μεγάλοι νεκροί μας ἔχουν δώσει ἐντολὴν εἰς τοὺς ζῶντας νὰ ὑπερασπίσουν μὲ ἀνένδοτον πίστιν. (Χειροκροτήματα). Θεωροῦμεν εὐτύχημα ὅτι δυνάμεθα σήμερον, ἐν ὄψει τοῦ Συνεδρίου, νὰ διακηρύξωμεν, ἀπευθυνόμενοι εἰς τοὺς Μεγάλους Συμμάχους μας, καὶ τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν, καὶ τὴν Μεγάλην Ἀμερικήν, καὶ τὴν Σοβιετικὴν Ἕνωσιν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξεν ἡρωϊκὸν καὶ προσέφερεν ὑπερτάτας θυσίας εἰς τὸν βωμὸν τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος τῆς ἐλευθερίας, εἰς τὴν ὥραν αὐτὴν τῆς κρίσεως, δὲν ζητεῖ ἀνταμοιβὴν διὰ τὰς ὑπηρεσίας, διότι δὲν ὑπῆρξε μισθοφόρος ὁ Λαός μας διὰ νὰ ζητήσῃ ἀνταμοιβὴν (χειροκροτήματα), δὲν τείνει δίσκον ἐπαιτείας ὁ Λαός μας, διότι δὲν ὑπῆρξε Λαὸς εὐτελής, ἀλλὰ ζητεῖ ἐπικαλούμενος τὰς ἠθικὰς ἀρχὰς τοῦ Μεγάλου Πολέμου, ζητεῖ ὑπερηφάνως μὲ ὄρθιον τὸ ἀνάστημα Δικαιοσύνην. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἂν ἐχρειάσθη νὰ γίνῃ ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἶναι ἀκριβῶς διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν αὐτῆς τῆς διακηρύξεως, ὁποία δὲν ἐξασθενίζει, ἀλλὰ ἐνισχύει καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Διότι πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ καταστῇ κοινὴ συνείδησις ὅτι ἡ διαπίστωσις τῶν ὑφισταμένων δυσχερειῶν ἀποτελεῖ καθῆκον, διότι μόνον τοιουτοτρόπως ἠμποροῦμεν νὰ ὁδηγηθῶμεν μὲ διαφωτισμένον τὸ Ἔθνος εἰς τὸν συναγερμὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν πλήρη δικαίωσίν μας. Δὲν εἶναι ἡ συγκάλυψις καὶ ἡ ἐπανάπαυσις εἰς τὸ καθῆκον μας. Εἶναι ἡ διαφώτισις καὶ ὁ συναγερμός. (Χειροκροτήματα). Ὀλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις, παρὰ τὰς διαβολὰς ὡρισμένων ὀργάνων τοῦ Κυβερνητικοῦ τύπου, ὁλόκληρος ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἀντιπολίτευσις ἀπὸ χρόνου μακροῦ ἔχει προσέλθει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔχει θέσει εἰς τὴν διάθεσίν της ἀνεπιφυλάκτως καὶ ἄνευ ὅρων τὰς ἐθνικὰς της ὑπηρεσίας. (Χειροκροτήματα). Καὶ προχθές, ὄχι μόνον οἱ συνάδελφοι τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων, οἱ ὁποῖοι ὀρθῶς τὸ ὑπέμνησαν, ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ Ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐδηλώσαμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἴμεθα στρατιῶται τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀγῶνος καὶ προσφέρομεν τὰς ὑπηρεσίας μας. (Χειροκροτήματα). Καὶ διότι τὸ θέμα ἠμφισβητήθη, ἐπαναλαμβάνω τὸ γεγονός, ὥστε νὰ καταστῇ ἡ ἀλήθεια ἀπαραποίητος. Εἰς τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὥραν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος δὲν ἐμεγαλοποίησε τὰ δίκαιά του. Ἀπέναντι τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῶν θυσιῶν τὰς ὁποίας προσέφερε τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, δικαιοῦται εἰς μεγάλας διεκδικήσεις. Καὶ ἐν τούτοις τὰς ἔχει περιορίσῃ εἰς τὸ ἐλάχιστον. Ὀνομάζονται Βόρειος Ἤπειρος, Ἀσφάλεια τῶν Βορείων Συνόρων μας, Ἐπανορθώσεις ἐπαρκεῖς διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῶν ἐρειπίων μας. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τὸ ἐλάχιστον αὐτὸ ὅριον τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων εἶναι ἀνυποχώρητον καὶ εἰδοποιοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὀφείλει, ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους, νὰ τὸ ὑπερασπίσῃ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μὲ ἀνένδοτον ἀποφασιστικότητα. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Συνοδεύομεν τὴν Ἀντιπροσωπείαν εἰς τὴν πορείαν διὰ τὸν ἀγῶνα τῆς μὲ τὰς θερμοτέρας εὐχάς μας καὶ ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος θὰ ἡγεῖται καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐπιθυμοῦμεν νὰ τοῦ παράσχωμεν εἰς τὴν ἐπίσημον αὐτὴν ὥραν τὴν διαβεβαίωσιν ἀπὸ τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, ὅτι ὅταν ἐνώπιον τῶν κριτῶν τῆς γῆς θὰ ὑψώνῃ τὴν φωνή του, διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ ἱερὰ δίκαια τοῦ μαρτυρικοῦ γένους, θὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι δὲν θὰ δύναται νὰ ὁμιλῇ μόνον ἐξ ὀνόματος τῆς πλειοψηφίας τοῦ Λαοῦ μας, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ συμπαραστάτην του τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος Ἑλλάδος ἔχει τὸν λόγον.

§78Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Τὴν ἁγίαν αὐτὴν στιγμὴν ἀνέμενε τὸ Ἔθνος καὶ προσεδόκα, ὅτι ὅταν ἡ ὥρα αὐτὴ ἡ ἱερὰ θὰ ἤρχετο, θὰ ἔβλεπε ὁλοκληρουμένους τοὺς πόθους τοῦ Ἔθνους. Καὶ τὴν ὥραν αὐτήν, κατὰ τὴν ὁποίαν καλεῖται ἡ Ἑλλὰς διὰ τῶν ἐκπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ὄχι νὰ ἐπαιτήσῃ, ὄχι νὰ διεκδικήσῃ ἀλλὰ νὰ ζητήσῃ ὡς ἀναφαίρετον δικαίωμα, τὴν ἀπονομὴν δικαιοσύνης, τὴν ὥραν αὐτὴν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἐκπροσωποῦσα τὸ σύνολον τῶν πανελλήνων, τῶν ἐντὸς καὶ ἔξω τῆς Χώρας Ἑλλήνων, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ἐκπροσωποῦσα ἀκόμη καὶ τὴν πίστιν ὅλων ὅσοι πιστεύουν εἰς τὰς ἀνθρωπίνους ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὥραν αὐτὴν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἀπερχομένη ἵνα μετάσχῃ τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συνεδρίου τῆς Εἰρήνης, πρέπει νὰ εἶναι βεβαία ὅτι μεταβαίνει ἐκεῖ, ὄχι νὰ ζητήσῃ ὡς ἐπαῖτις ἑνὸς ἡρωϊκοῦ Ἔθνους τὰ δίκαιά του, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἀπονομὴν Δικαιοσύνης ὡς ὑπέρτατον δικαίωμα τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων. (Χειροκροτήματα). Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἀφ’ ἧς ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τῆς ψήφου του τῆς 31ης Μαρτίου ἀνέθεσε τὰς τύχας του εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παροῦσαν, ἡμεῖς, τὸ Ἐθνικὸν Κόμμα τῆς Ἑλλάδος, καὶ εὐτυχῶς ὅλα τὰ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει Κόμματα, τιθέμενα εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται, δὲν ἠξιώσαμεν δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς τίποτε, ἐζητήσαμεν μόνον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ πιστεύῃ ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Ἐθνικοῦ δὲν μᾶς ἔχει ἁπλῶς συμπαραστάτας, ἀλλ’ ἀποφασισμένους νὰ δώσωμεν εἰς αὐτήν, ὅ,τι καὶ ἂν ζητήσῃ. Τίποτε δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ ἀλλοιώσῃ κατὰ τὸ παράπαν τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν καὶ εὐτυχῶς, ὅπως εἶπον, καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ συνόλου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸ ἴδιον ἐπανελάβομεν καὶ ἅμα τῇ ἐπανόδῳ ἐκ τῆς Ἑσπερίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἴπομεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον ὅτι δὲν ζητοῦμεν εὐθύνας, οὔτε εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ὑπάρξῃ οὐδεὶς ὁ ὁποῖος θὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἔνθεν καὶ ἐκεῖθεν. Ἡ ὥρα αὐτή, ἡ ἱερὰ καὶ ἁγία, μᾶς καλεῖ πρὸς μίαν μυσταγωγίαν καὶ ἀντὶ εὐθυνῶν προσφέρομεν τοὺς ἑαυτούς μας διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ Ἔθνους. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ τοποθέτησίς μας, αὐτὴ μόνον καὶ αὐτὴ θὰ μείνῃ μέχρις οὗ εἴδομεν ὁλοκληρούμενον τὸ Ἐθνικόν μας αἴτημα. Τί ἔδωκεν ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων; Ὄχι ὡς Ἕλλην καὶ ὄχι ὡς σωβινιστὴς ὁμιλῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀλλὰ ὡς ἄνθρωπος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ ἀνθρώπινον ἀκριβῶς ἰδεῶδες, νὰ εἴπῃ καὶ νὰ διακηρύξῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου, ἔδωκεν ὅτι δὲν ἔδωκεν οὐδὲν ἄλλο Ἔθνος. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἀνεγνωρίσθη ἀνεπισήμως ἀπὸ τὸ σύνολον συμμάχων, ἀλλὰ καὶ ἐχθρῶν, ἀνεγνωρίσθη ὅτι τὸ ὁλοκαύτωμα τοῦτο τῆς Χώρας μας ὑπῆρξεν ὁ πρῶτος καὶ ὁ σταθερὸς σταθμὸς τῆς Νίκης τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τῆς ἀπανθρώπου βίας. (Χειροκροτήματα). Καὶ δὲν ὑπῆρξεν οὔτε στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἔπαυσε τὸ αἴσθημα τοῦτο τῆς θυσίας νὰ εἶναι ὁ γνώμων καὶ ἡ ἀκλόνητος ἀπόφασις τοῦ Λαοῦ μας. Τὸ ἀντίθετον. Ἀπὸ τὸ ἔπος τὸ Ἀλβανικὸν ἐρχόμεθα ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν ὁλοκαυτωματικὴν διάθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ εἰς τὴν προσφορὰν τῆς μεγαλειτέρας θυσίας, τῆς καθολικῆς αὐτοῦ Ἀντιστάσεως. Οὐδεὶς ἄλλος Λαὸς ἐκ τῶν δουλωθέντων ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τέτοιας μορφῆς ἰσχυράν, ἀκλόνητον ἀποφασιστικότητα πρὸς θυσίαν, ὅσην ἔχει νὰ παρουσιάσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Καὶ ἦτο ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὁ πτωχότερος, ὁ πλέον ἐγκαταλελειμμένος ἀπὸ Θεοὺς καὶ ἀνθρώπους, εἰς τὴν τύχην του Λαός. Καὶ ποῖος δὲν ἐνθυμεῖται τὴν ὑπέρλαμπρον αὐτὴν προσφορὰν πρὸς Νίκην, τοῦ Λαοῦ αὐτοῦ; Καὶ ποῖος δὲν ἐνθυμεῖται ὅτι, ἀκόμη καὶ αὐτὴ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις, ἔλεγε πρὸς τὸν Λαὸν αὐτὸν ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι της εἶναι τέτοιας μορφῆς ὥστε νὰ ἐπιτρέπουν εἰς αὐτὸν τὴν πλήρη δικαίωσιν τῶν πόθων του; Καὶ ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη ν’ ἀπαριθμήσωμεν τὰς τόσας καὶ τόσας ἐπαγγελίας, αἴνους καὶ θαυμασμοὺς τῶν ἄλλων μας Συμμάχων; Πόσα δὲν ἔμελψαν καὶ πόσους τόνους διθυραμβικοὺς δὲν ἐτόνισαν διὰ νὰ ἐξάρουν τὴν μεγαλειώδη τῆς Ἑλλάδος ἀποφασιστικότητα καὶ θυσίαν; Νὰ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ζητοῦμεν, ἀλλ’ ἀξιοῦμεν ὡς δικαίωμα ἡμῶν τὴν πλήρη, καὶ ἀπόλυτον ἀναγνώρισιν τῶν ἀπαραγράπτων δικαίων τοῦ Ἔθνους μας. (Χειροκροτήματα). Θέλω νὰ τονίσω μὲ τὴν σειράν μου καὶ νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ἀρχηγὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι μεταβαίνων εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης θὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, νὰ εἶναι βέβαιος, ὅτι δὲν ἐκπροσωπεῖ μόνον τὴν πλειοψηφοῦσαν μερίδα, δὲν ἐκπροσωπεῖ μόνον τὸ σύνολον τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἐκπροσωπεῖ μόνον τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ ὅτι μεταβαίνων ἐκεῖ, καλεῖται νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἐθνικὰς ἐπιταγὰς καὶ ἐντολὰς καὶ τῶν ἡρωϊκῶν νεκρῶν τοῦ Ἔθνους, οἱ ὁποῖοι ἀφῆκαν ἱερὰν πρὸς ἡμᾶς παρακαταθήκην καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ὁλοκληρώσωμεν τοὺς πόθους αὐτῶν, πόθους, τοὺς ὁποίους εἶχαν, ὅταν ἔπιπτον καὶ ἔχυναν διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀνθρώπου τὸ τίμιον αἷμα των. Δὲν μᾶς εὑρίσκει ἁπλῶς εὐχέτας ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἀλλ’ ἀποφασισμένους νὰ στηρίξωμεν αὐτὴν εἰς τὴν ἐπιτακτικὴν ἀξίωσιν τὴν ὁποίαν εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι θὰ προβάλῃ ἐνώπιον τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, ἀξίωσιν, ἡ ὁποία θὰ ἰσοῦται μὲ τοῦτο: Ἢ ἀποδίδετε Δικαιοσύνην εἰς τὴν Χώραν μας ἢ ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ὑποστῇ τὴν ἀτίμωσιν νὰ ὑπογράψῃ Εἰρήνην, ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς βάρος τῆς τιμῆς καὶ τῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους. Διότι ἀτίμωσιν θεωροῦμεν τοιαύτην εἰρήνην ἀτίμωσιν ἡ ὁποία θὰ παρέχῃ εἰς τὸ πανανθρώπινον τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ ἡρωϊκὴ αὐτὴ φυλή, ἡ ὁποία διὰ τόσων θυσιῶν, ἀγώνων, καὶ ὁλοκαυτωμάτων, ἔσωσε τὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου, ὅτι ἡ φυλὴ αὐτὴ πρὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς δέχεται ἀδιαμαρτυρήτως τὴν οἱανδήποτε ἄδικον αὐτὴν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν. Δὲν σᾶς συνοδεύουν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὲ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, μόνον αἱ εὐχαί μας, σᾶς συνοδεύει ἡ ἀπόφασις, πεισθῆτε περὶ τούτου, τοῦ συνόλου τοῦ Ἔθνους, τοῦ συνόλου ἐν συναγερμῷ Λαοῦ, ὅστις ζητεῖ ἀπὸ ὑμᾶς νὰ τὸ ἐκπροσωπήσετε ἀξιοπρεπῶς, ὑπερηφάνως καὶ ἀποφασιστικῶς. Καὶ πιστεύομεν ἀπόλυτα ὅτι ἔχομεν σήμερον μὲ τὸ μέρος μας τὸν συναγερμὸν ὅλων τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων. Τολμήσατε ἐνώπιον τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς νὰ ὑψώσετε τὸ ἀνάστημα μιᾶς μεγάλης Χώρας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύετε. Καὶ προτιμήσατε, ἀντὶ τῆς ἀποδοχῆς ταπεινωτικῆς καὶ ἀτιμωτικῆς εἰρήνης, τὴν περιφρονητικὴν ἄρνησιν τοῦ νὰ δεχθῆτε σεῖς νὰ εἶσθε ὁ νεκροθάπτης τῶν δικαίων, τῆς τιμῆς καὶ τῶν θείων παραδόσεων αὐτῆς τῆς ἡρωϊκῆς φυλῆς. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§80Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ὥρας κρισίμους, κύριοι βουλευταί, ἀπαιτεῖται μεγάλη καὶ βαθεῖα εἰλικρίνεια, ἔναντι τῆς ἰδίας ἡμῶν συνειδήσεως, εἰλικρίνεια ἔναντι τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν ἀνακοινώσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἀπόψε, ἐνόμισεν ὅτι εἶχε καθῆκον ἐθνικόν, νὰ μὴ ἀνταποκριθῇ πλήρως εἰς τὸ αἴτημα τοῦτο. Ἐνόμισε, κύριοι βουλευταί, ὅτι διὰ λόγους ἐθνικῆς σκοπιμότητος, ἀντὶ ν’ ἀποκαλύψῃ πλήρως, ἔπρεπε μᾶλλον ν’ ἀποσιωπήσῃ τὴν πραγματικότητα. Κύριοι βουλευταί, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς αὐριανῆς πραγματικότητος. Δὲν ἀποκλείονται διόλου γεγονότα, καὶ ἂν θέλετε καὶ θαύματα, ἱκανὰ νὰ διαψεύσουν τοὺς σημερινούς μας φόβους. Πιστεύω, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ θαύματα, καὶ ἂς βοηθήσῃ ὁ Θεὸς νὰ σημειωθοῦν. Ἡ σημερινὴ ἐν πάσῃ περιπτώσει, πραγματικότης, δὲν ἐπιτρέπει θετικὴν πρόβλεψιν εὐτυχῶν ἐξελίξεων. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων καὶ δεδομένων τὰ ὁποῖα κατέχομεν, δὲν ἔχομεν, κύριοι βουλευταί, δυστυχῶς τὴν δυνατότητα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν περίοδον αὐτὴν τῆς κρίσεως μὲ αἰσιοδοξίαν θετικήν. Ὀφείλομεν, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ Ἔθνος τὴν ἀλήθειαν αὐτήν. Τὸ Ἔθνος μας, εἶναι ἀρκετὰ ὥριμον διὰ νὰ ἀντέχῃ εἰς τὴν ἀλήθειαν. Τὸ Ἔθνος ὡρίμασε, διὰ μέσου δοκιμασιῶν καὶ θυσιῶν, ἐκείνων ἀκριβῶς τῶν θυσιῶν καὶ δοκιμασιῶν αἱ ὁποῖαι κινδυνεύουν σήμερον, ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς μάταιαι. (Χειροκροτήματα). Μάταιαι, βέβαια, ἐν ὄψει τοῦ ἀπολύτου, δὲν εἶναι ποτὲ αἱ θυσίαι καὶ αἱ δοκιμασίαι. Ποτὲ ἡ ἐπιτέλεσις τοῦ καθήκοντος ἀπέναντι τῆς Πατρίδος, καὶ ἀπέναντι τῆς ἀνθρωπότητος, δὲν ἀποτελεῖ ματαιοπονίαν. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν ψυχὴν τῶν πικραμένων νὰ γεννηθῇ ἡ ἐντύπωσις αὕτη, εἶναι δυνατόν, εἰς τὴν ψυχὴν τῶν πικραμένων, δημιουργουμένης τῆς ἐντυπώσεως αὐτῆς, νὰ κλονισθῇ ὁλόκληρος ἡ πίστις ἐπὶ τὸ μέλλον; Ἄς ἐλπίσωμεν κύριοι, ἂς ἐλπίσωμεν καὶ ἂς εὐχηθῶμεν νὰ μὴ περάσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀπὸ κρίσιν πικρίας. Δὲν θὰ ἀναδράμω, κύριοι, εἰς τὸ παρελθόν, παρὰ μόνον διὰ νὰ ἀνοίξω μίαν σελίδα, τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὴν εἰς τὴν Βουλήν. Τὴν 16ην Δεκεμβρίου 1942 ἐπρόκειτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας κ. Ἤντεν, νὰ προβῇ εἰς ὡρισμένην δήλωσιν περὶ Ἀλβανίας. Ἡ δήλωσις δὲν ἐγένετο τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ἔλαβον, εὐτυχῶς, εὑρισκόμενος εἰς τὸ Κάϊρον, ἔστω καὶ 24 μόνον ὥρας προηγουμένως γνῶσιν τοῦ κειμένου τῆς δηλώσεως, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ἀναγνωσθῇ τὴν ἑπομένην εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Ἤντεν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ ἀποστείλῃ τὸ κείμενον τοῦτο καὶ ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὸ περιεχόμενον τῆς δηλώσεως ἐκείνης. Εἰς τὴν δήλωσιν, ἀνεγνωρίζετο ἡ ἠθικὴ ὑποχρέωσις, διὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἀλβανίας, χωρὶς νὰ γίνεται μνεία οἱασδήποτε ἰδικῆς μας διεκδικήσεως ἐπὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου, χωρὶς νὰ γίνεται κἂν μνεία περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διαρρυθμίσεως τῶν συνόρων. Κύριοι βουλευταί, κατόπιν τῆς διαμαρτυρίας, ἀνεβλήθη ἐπὶ 24 ὥρας ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας καὶ προσετέθη, ὅπως συνάγεται ἀπὸ Νόταν ἐγχειρισθεῖσαν εἰς ἐμὲ ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἀειμνήστου λόρδου Μόϋν, προσετέθη, κατόπιν τῆς διαμαρτυρίας ἡ φράσις ὅτι, τὸ πρόβλημα τῶν συνόρων θὰ μείνῃ ἐκκρεμές. Ἐδημιουργήθη δηλαδή, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἔστω καὶ μὲ μίαν ἀνεπαρκῆ φράσιν, τὸ ζήτημα διεθνῶς καὶ ἐδεσμεύθη ἀπέναντι τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἡ Μεγάλη Βρεταννία.

§81Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Καὶ τὶ ἔκαμεν ὁ κ. Τσουδερὸς τότε;

§82Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Κύριοι βουλευταί, ἡ γενομένη προσθήκη δὲν μὲ ἱκανοποίησε, καὶ κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας ἐθεώρησα καθῆκον μου, νὰ φθάσω μέχρι παραιτήσεως, τὴν ἀπόφασιν δὲ ταύτην, συνεμερίζοντο καὶ ἅπαντες οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἰς τὴν Μ. Ἀνατολήν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ἐνταῦθα παριστάμενος ναύαρχος κ. Σακελλαρίου, Ἀρχηγὸς τότε τοῦ Στόλου. Μετὰ ὡριμωτέραν ὅμως σκέψιν καὶ μετὰ πίεσιν ἡ ὁποία ἠσκήθη, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον ὅπως τὴν 28.12.1942 ἐγκαταλείψω ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας, καὶ αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι κατέστησαν κρίσιμοι διὰ τὸν προσωπικόν μου βίον, ὅπως ἐγκαταλείψω ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας τὴν Μ. Ἀνατολήν, καὶ μεταβῶ εἰς τὸ Λονδῖνον. Ὅπως γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ἴσως μετὰ τὴν εἴσοδον εἰς τὸν πόλεμον τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ μετὰ ταῦτα τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις μεταξὺ τῶν Τριῶν Μεγάλων, ὅπως οὐδεμία τῶν δυνάμεων δεσμευθῇ ἔναντι οἱασδήποτε ἐκ τῶν Συμμάχων Χωρῶν, ἐπὶ ζητήματος, ἀφορῶντος σύνορα, καὶ ἐδαφικὰ θέματα. Δὲν ἦτο ἑπομένως, δυνατόν, νὰ γίνῃ προσπάθεια δεσμεύσεως τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, ἢ οἱασδήποτε ἐκ τῶν ἄλλων Συμμάχων ἔναντι τῆς Ἑλλάδος. Ἦτο ὅμως δυνατόν, καὶ αὐτὸ ἐπεχειρήθη ὑπ’ ἐμοῦ, δι’ ὅλων τῶν δυνάμεων τὰς ὁποίας διέθετον, νὰ δημιουργηθοῦν προϋποθέσεις, ἠθικῆς ἔστω δεσμεύσεως ἔναντι ἡμῶν. Καὶ ἀφοῦ συνεζήτησα ἐπὶ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων μετὰ τῶν ἐν Λονδίνῳ ἁρμοδίων, ἐνόμισα ὅτι εἶχα καθῆκον, κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην στιγμήν, νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ἤντεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπευθύνωμαι ἀπὸ ραδιοφώνου πρὸς τὸν ὑπόδουλον Ἑλληνικὸν Λαόν, ἐγὼ ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς, αὐτοῦ εὑρισκομένου εἰς δραματικὴν κατάστασιν, καὶ νὰ τοῦ ὑπόσχωμαι ὅτι τὰ δίκαιά του θὰ δικαιωθοῦν, ὅτι αἱ ἐλπίδες του θὰ εὕρουν τὴν λύσιν καὶ τὴν ἔκβασιν τὴν εὐνοϊκήν, ἂν δὲν ἔχω μίαν κἄποιαν τοὐλάχιστον βεβαιότητα ὅτι δὲν ψεύδομαι, καὶ ὅτι δὲν ἐξαπατῶ τὸν Λαόν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ὁ κ. Ἤντεν, μὲ τὴν μεγάλην πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἀγάπην του, μοῦ εἶπεν: Ὁμιλήσατε ἀπὸ ραδιοφώνου, δείξατέ μου προηγουμένως τὸ κείμενον, καὶ ἐλπίζω νὰ εἶμαι εἰς θέσιν, νὰ ἐκδηλώσω ἐγγράφως τὴν ἐπιδοκιμασίαν μου καὶ συγκατάθεσίν μου. Καὶ ὁμιλήσας ὅπως θὰ ἐνθυμοῦνται ἴσως τινές, τὴν νύκτα τῆς 21ης Ἰανουαρίου 1943, ἀπὸ τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ τοῦ Λονδίνου, εἶπον περίπου τὰ ἑξῆς: Οἱ Μεγάλοι μας Σύμμαχοι, ἔχουν καταχωρήσει εἰς τὴν σκέψιν καὶ εἰς τὴν καρδιάν των τὰ ἐθνικά μας δίκαια. Ὅτι αἱ ἐλπίδες μας θὰ δικαιωθοῦν καὶ ὅτι δὲν δύναται πλέον νὰ ἀδικηθῇ ἡ Ἑλλάς, ὅπως ἠδικήθη εἰς τὸ παρελθόν. Ὅτι, ἑπομένως, δυνάμεθα μετ’ ἀσφαλείας νὰ προχωρήσωμεν πρὸς τὸ μέλλον καὶ δικαιούμεθα νὰ παύσωμεν ἀνησυχοῦντες. Ὁ κ. Ἤντεν, ἀπέστειλεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν ἐν Λονδίνῳ Πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, ἡ φράσις: Θερμῶς ἐπιδοκιμάζω τὸ κείμενον τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Κανελλοπούλου. (Χειροκροτήματα). Ἦλθε, κύριοι βουλευταί, ἡ στιγμή, διὰ νὰ ἴδῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἂν τὰ ὅσα ἐπεδοκίμασε κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, ἐπεδοκιμάσθησαν ἐν ὀνόματι τοῦ Βρεττανικοῦ Ἔθνους ἢ ὄχι... (Χειροκροτήματα). Τὰ προμηνύματα, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δυστυχῶς ἀκόμη εὐτυχῆ. Καὶ αὐτὸ πρέπει ὁπωσδήποτε, ἀπεριφράστως νὰ λεχθῇ, ὄχι βέβαια διὰ νὰ προκαλέσῃ οἱανδήποτε μοιρολατρικὴν στάσιν, ἀλλὰ διὰ νὰ προκαλέσῃ ἀκριβῶς, κύριοι βουλευταί, τὸν συναγερμόν, ἐκείνων τῶν ψυχῶν καὶ τῶν συνειδήσεων, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναγκαῖος. Ἡ ἱστορία πάντως καὶ τὰ προμηνύματα, τὰ ὁποῖα ὑπὸ μορφὴν κἄποιου παραδόξου πειρασμοῦ, ἔναντι τῶν συνειδήσεων τῶν δικαίων προκαλεῖ, γνωρίζει νὰ τὰ διαψεύδῃ ὁσάκις ὑπάρχουν λαοὶ καὶ ἄνδρες ἱκανοί, νὰ διορθώσουν τὰ βήματα τῆς ἱστορίας. (Χειροκροτήματα). Ὁ Λαὸς εἶναι ἄξιος. Οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἀπήρτισαν τὴν ἀποστολὴν διὰ τὴν διεκδίκησιν τῶν δικαίων μας, εἶναι ἄξιοι Ἕλληνες. Αἱ περιστάσεις, εἶναι δυσχερεῖς. Τὰ ἐμπόδια εἶναι παμμέγιστα. Οὐδὲν δικαίωμα δὲν διεκδικῶ ἀπὸ τοῦδε προκαταβολικῶς, δι’ οἱανδήποτε τῆς Ἀποστολῆς κριτικήν. Δὲν παρέχει εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἀληθῶν Ἑλλήνων οὔτε ἴχνος τοιούτου δικαιώματος. Ἂν δὲν ἦταν τόσον δυσχερεῖς αἱ περιστάσεις, δὲν θὰ ἐτόλμων, κύριοι βουλευταὶ νὰ ἐκδηλώσω τὴν βαθεῖαν μου λύπην, διότι δὲν μοῦ ἐδόθη τιμὴ νὰ μετάσχω εἰς βαρείας προσπαθείας τῆς ἀποστολῆς. Ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ προσφέρω τὴν βοήθειάν μου ἀνεπιφυλάκτως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ὃ εἶχε δικαίωμα, κατήρτισε τὴν ἐπιτροπὴν ἄνευ ἡμῶν. Εὐχόμεθα, ὅπως τὸ ἔργον, τὸ δυσχερές, τῆς ἀποστολῆς εὐοδωθῇ. Ἡ φωνή σας κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ φωνὴ ὅλων τῶν μελῶν τῆς ἀποστολῆς, ἐφ’ ὅσον θὰ ὑψοῦται ὑπὲρ τῶν δικαίων τῆς Ἑλλάδος, θὰ εἶναι καὶ φωνὴ ἰδική μας. Ὅσον ἐντονώτερον ὑψώσετε τὴν φωνήν σας, τόσον περισσότερον θὰ εὑρίσκεσθε πλησίον τῆς καρδίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Ἐθνικοφρόνων ἔχει τὸν λόγον.

§84Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, οἱ ἐν τῇ Βουλῇ ὀλίγοι φίλοι μου καὶ ἐγὼ συμμεριζόμεθα ἀπολύτως τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἠκούσθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως ἑνὸς μεγάλου θέματος, τοῦ θέματος τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων καὶ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀναχωρήσεως τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἱκανοποίησιν ταύτην ἐν τῷ Συνεδρίῳ τῆς Εἰρήνης. Εἶναι ἀληθές, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ συζήτησις αὐτὴ ἔπρεπε νὰ γίνῃ, ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ διεξαχθῇ καὶ διεξήχθη κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον, σᾶς βεβαιῶ δὲ αἰσθάνομαι βαθεῖαν συγκίνησιν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἤρθη, διὰ τῶν Ἀρχηγῶν ἰδίᾳ τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὸ ὕψος τῶν ὄντως κρισίμων περιστάσεων, τὰς ὁποίας διατρέχει ἡ Πατρίς μας. Καὶ ἔπρεπε ἐπαναλαμβάνω νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὐτή, διότι διεπιστώθη ἡ ἀπόλυτος αὐτὴ ὁμοφωνία ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως. (Χειροκροτήματα). Οὕτως ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναχωρῶν αὔριον ἢ μεθαύριον διὰ τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης θὰ εἶναι ὡπλισμένος ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ μὲ ὅλην τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης ὑποστηρίξει μετὰ θέρμης τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος, δίκαια ἀναμφισβήτητα, δίκαια ἀπαράγραπτα. Καὶ ἐν ἀντιθέσει πρὸς ὅλους τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐξέφρασαν ἀπαισιοδοξίαν διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν ἐθνικῶν μας ζητημάτων, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, κ. βουλευταί, ὅτι ἐγὼ κατέχομαι σχετικῶς ἀπὸ μίαν μεγάλην αἰσιοδοξίαν (χειροκροτήματα), ὅτι ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων θὰ εἶναι πλήρης καὶ ἀπόλυτος. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης μὲ τὴν κεφαλὴν ὑψηλά, διότι θὰ εἶναι ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος (χειροκροτήματα), τῆς μικρᾶς μὲν αὐτῆς Χώρας, ἡ ὁποία ὅμως εἰς μίαν στιγμὴν κρισιμωτάτης φάσεως τοῦ πολέμου δὲν ἐδίστασεν, ἐνῷ τίποτε ἄλλο δὲν ὑπῆρχεν ὄρθιον εἰς τὴν Εὐρώπην, νὰ ὑψώσῃ ὑπερηφάνως τὴν κεφαλήν της καὶ ἄνευ παζαρευμάτων καὶ ὅρων νὰ εἴπῃ τὸ πρῶτον της ἱστορικὸν ΟΧΙ ἀπαντῶσα εἰς μίαν αὐθάδη ἀξίωσιν ἑνὸς αὐθάδους ἐπιδρομέως. (Χειροκροτήματα). Τὶ ὑπῆρχε τότε ὄρθιον εἰς τὴν Εὐρώπην; Τίποτε. Τὰ πάντα εἶχον καταπέσει. Καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ Γαλλία, ὁ τεράστιος αὐτὸς στρατιωτικὸς κολοσσὸς πρὸς τὴν ὁποίαν Γαλλίαν τόσοι μᾶς συνδέουν ἰδίᾳ τελευταίως δεσμοί, ἐντὸς ὀλίγων ἑβδομάδων εἶχε καταρρεύσει, ἡ Ἀμερικὴ συνεζήτει ἀκόμη τότε ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον περὶ οὐδετερότητος, ἡ δὲ Ρωσία ἦτο σύμμαχος τῆς Γερμανίας μὲ τὸ γνωστὸν σύμφωνον RIBENTROP–MOLOTOF. Ἡ Ἀγγλία ἐναπέμενε μόνη, ἡ ὁποία ἐβάσταξεν εἰς τοὺς ὤμους της ὅλον τὸ βάρος τοῦ πολέμου, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἐκαίετο ὡς πυροτέχνημα ἀπὸ τοὺς συνεχεῖς γερμανικοὺς ἀεροπορικοὺς βομβαρδισμούς. Εἰς αὐτήν, λέγω, τὴν στιγμὴν τὸ μικρὸν αὐτὸ Κράτος, ἡ Ἑλλάς, εἶπε τὸ ἀθάνατον ἐκεῖνο ΟΧΙ πρὸς κατάπληξιν ὅλου τοῦ κόσμου. Καὶ δὲν εἶπε μόνον τὸ ΟΧΙ διὰ τοῦ στόματος ἑνὸς μόνου ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ ἐπολέμησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ Βασιλέως μας ὡς εἷς ἄνθρωπος καὶ δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τὸν αὐθάδη ἐπιδρομέα νὰ μολύνῃ τὰ ἱερά μας χώματα μὲ τοὺς ρυπαρούς του πόδας. Τὶ εἶναι ἡ πρᾶξις τῆς Ἀλβανίας: Εἶναι μικρά; Τὶ εἶναι τὸ Ἀλβανικὸν Ἔπος; Καὶ τὶ δὲν ἐγράφη ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος δι’ αὐτὸ καὶ ἐξ αἰτίας αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ παγκοσμίου τύπου; Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι, εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης οἱ ἰσχυροὶ τῆς Γῆς νὰ λησμονήσουν τὸν πελώριον αὐτὸν ἠθικὸν ὄγκον,—ἤτοι τὴν ἀποκάλυψιν τῆς μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης θεωρουμένης πανισχύρου Ἰταλίας — τὸν ὁποῖον περικλείει τὸ Ἀλβανικὸν Ἔπος; Πιστεύω εἰλικρινῶς ὅτι τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτοῦ μεγαλουργήματος τῆς πράξεως αὐτῆς, τῆς ὁποίας ἥρωες εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν ὑπῆρξεν ἄλλη κατὰ τὴν τελευταίαν πολεμικὴν περίοδον οὔτε μείζων, οὔτε κρείσσων. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐπηκολούθησε καὶ δεύτερον ΟΧΙ, ὅταν μία ἄλλη Αὐτοκρατορία, διπλασία τῆς πρώτης εἰς πληθυσμὸν καὶ ἀσύγκριτος ἀπὸ ἀπόψεως πολεμικῶν μέσων καὶ γενναιότητος ἐπετέθη κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἐδίστασε οὔτε τότε τὸ μικρὸν αὐτὸ ἐθνάριον νὰ εἴπῃ καὶ πρὸς αὐτὴν τὸ δεύτερον ΟΧΙ της. Καὶ παρελήρει ὅπως ἐνθυμούμεθα πάντες ὁλόκληρος ὁ κόσμος τότε ἀπὸ ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τὰ ὄντως στρατιωτικὰ μεγαλουργήματα τῆς μικρᾶς μας Πατρίδος Ἑλλάδος. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονηθῶσιν πάντα ταῦτα εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης εἰς τὸ ὁποῖον μετὰ τόσης ὑπερηφανείας δικαιοῦσθε νὰ εἰσέλθετε ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἡρωϊκῆς ἀλλὰ καὶ μαρτυρικῆς Ἑλλάδος, πόσα δὲν ἔχετε νὰ ἐπικαλεσθῆτε ὑπὲρ αὐτῆς; Φορεὺς κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁμοθύμου γνώμης τῆς Ἐθνικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τοῦ ἐκπροσωπουμένου ὑπ’ αὐτῆς Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔχετε ἄπειρα ἐπιχειρήματα νὰ ἐπικαλεσθῆτε ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει τίτλους οὐρανομήκεις ὑπὲρ αὐτῆς. Οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ, οὐδεὶς πρέπει νὰ τολμήσῃ, οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ νὰ διανοηθῇ κἂν ὅπως ἀντιταχθῇ εἰς τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἱκανοποίησιν τοῦ Ἐθνικοῦ μας Δικαίου. Φοβεῖσθε τὴν Ρωσσίαν; Μὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσῃ ἡ Ρωσσία ὅτι ἐξ αἰτίας τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιστάσεως ἡ ἐπίθεσις τῆς Γερμανίας ἐναντίον τῆς ἐπεβραδύνθη κατὰ ἕξ τοὐλάχιστον ἑβδομάδας; Τὴν σημασίαν τῆς τοιαύτης ἐπιβραδύνσεως τῆς Γερμανικῆς ἐπιθέσεως οὐδεὶς ἀγνοεῖ καὶ πρὸ παντὸς οἱ γενναῖοι σύμμαχοι ἡμῶν Ρῶσοι. Ἐὰν δὲ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν του ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ πολέμου οἱ Ρῶσοι ὑπέστησαν σειρὰν ἡττῶν ὑπὸ τῶν Γερμανικῶν στρατευμάτων ἅτινα ἀκάθεκτα ἔφθασαν μέχρι τῶν πυλῶν τῆς Μόσχας καὶ τῆς Πετρουπόλεως καὶ ἀνεχαιτίσθησαν εἰς περαιτέρω προέλασιν αὐτῶν, ἀπὸ ἕνα βαρὺν ἀλλὰ πρὸ παντὸς πρώϊμον χειμῶνα τότε ἀντιλαμβάνεται περισσότερον τὴν κολοσσιαίαν ὑπηρεσίαν ἣν προσέφερεν ἡ Μικρὰ Ἑλλὰς πρὸς τὴν Μεγάλην της σύμμαχον. Ἄνευ τῆς Ἑλληνικῆς τοιαύτης ἀντιστάσεως δὲν γνωρίζω ὁποία θὰ ἦτο ἡ τύχη τοῦ Ἀνατολικοῦ Μετώπου καὶ τοῦ ὅλου πολέμου γενικώτερον, διὰ νὰ παραλείψω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς ἐμπορικὸς στόλος ἐδεκατίσθη μεταφέρων ἐξ Ἀμερικῆς πολεμοφόδια πρὸς τὴν Ρωσίαν διὰ τοῦ Περσικοῦ κόλπου καὶ τῶν βορείων θαλασσῶν. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ λησμονήσῃ ὅλα αὐτὰ ἡ Μεγάλη Δύναμις τοῦ Βορρᾶ καὶ μάλιστα χάριν ἑνὸς ἄλλου Κράτους τῆς Βουλγαρίας, συμμάχου τῆς Γερμανίας καὶ εἰς τὸν πρῶτον καὶ εἰς τὸν δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον; Ἢ μήπως θὰ ἔχωσιν ἀντίρρησιν διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δικαίου οἱ Ἀγγλοσάξωνες; Τίποτε ἀπὸ ὅλα αὐτά. Τὸ λυπηρὸν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἶναι τὸ πενιχρὸν τῶν Ἑλληνικῶν Διεκδικήσεων. Οὐδεμίαν ἄλλην ἀνησυχίαν ἔχομεν σχετικῶς. Θὰ εἶσθε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὑμεῖς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ὑπομνήσητε εἰς τοὺς ἰσχυροὺς τῆς γῆς τὶ προσέφερε τὸ μικρὸν αὐτὸ Κράτος εἰς τὸν ἱερὸν ἀγῶνα ὁ ὁποῖος ἦτο ἀγὼν ὑπὲρ τῆς ἀνθρωπότητος. Ἐπὶ ἕξ μῆνας ἐβάστασε κατ’ ἀρχὰς τὸ βάρος μιᾶς καὶ βραδύτερον καὶ δευτέρας αὐτοκρατορίας ἡ μικρὰ Ἑλλάς. Πῶς εἶναι δυνατὸν ταῦτα νὰ λησμονηθῶσιν εἰς τὸ συνέδριον τῆς Εἰρήνης; Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι εἶμαι τελείως αἰσιόδοξος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχουσα τόσον βάσιμα καὶ θετικὰ ἱστορικὰ δεδομένα ἀπὸ τὸ συνέδριον αὐτὸ θὰ ἐξέλθῃ πλήρως ἱκανοποιημένη. Ἐὰν δὲν συμβῇ—ὅπερ ἀδύνατον—καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ζητοῦμεν τίποτε τότε σᾶς λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε πλέον εἰς τὸν κόσμον αὐτόν. Ἐκλείπει καὶ τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ αἴσθημα τῆς εὐγνωμοσύνης καὶ ζῶμεν εἰς ἕν διεθνὲς ψεῦδος καὶ εἰς μίαν διεθνῆ ἀπάτην. Ὅσα ἐλέγοντο κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου καὶ ὅσα συνθήματα ἐρρίπτοντο ὑπὲρ τῶν δικαίων καὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν μικρῶν λαῶν ἦσαν ἀσύστολα ψεύδη. Ἡ στάσις τῶν Συμμάχων μας ἔναντι τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων, διεκδικήσεων τόσον περιωρισμένων διεκδικήσεων πενιχροτάτων ἔναντι τῶν δικαίων καὶ ἐκτιμωμένων λίαν ἀξιώσεων τὰς ὁποίας εἶχεν εὐλόγως ἡ Ἑλλὰς νὰ διατυπώσῃ ἐν τῷ Συνεδρίῳ τῆς Εἰρήνης θὰ ἀποτελέσῃ κατ’ ἐμὲ—ἐπαναλαμβάνω ἡ στάσις τῶν συμμάχων ἔναντι ἡμῶν— τὴν λυδίαν λίθον ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ δοκιμασθῇ ἡ ὄντως ἠθικὴ ἀξία τοῦ μετώπου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἀδικηθῇ καὶ τώρα, μεθ’ ὅσα ἔπραξεν ἡ Ἑλλὰς, δὲν πρόκειται νὰ ὑπάρξῃ τίποτε πλέον τὸ ἠθικῶς ὡραῖον, τὸ εἰλικρινές, τὸ δίκαιον τὸ ἀληθές. Οἱ δὲ Ἕλληνες θὰ ἔχωμεν βαρεῖαν τὴν ψυχήν, διότι ἐνῷ πάντοτε ἐκάμαμεν τὸ καθῆκον μας ἔναντι ὅλων εἰς ὅλα τὰ συνέδρια ἀτυχῶς τῆς Εἰρήνης ἠδικήθημεν καταφόρως. Κύριε Πρόεδρε, δέον νὰ ὑπομνήσετε ἀκόμη εἰς τοὺς συμμάχους μας ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἄλλοτε ἠρίθμει δεκάδας ἑκατομμυρίων ψυχῶν· ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξε δημιουργὸς δύο ὑπερόχων πολιτισμῶν, οἱ ὁποῖοι πολιτισμοὶ ἀπετέλεσαν τὴν βάσιν παντὸς μεταγενεστέρου τοιούτου. Δέον νὰ ὑπομνήσετε, κ. Πρόεδρε, προσέτι εἰς τοὺς συμμάχους μας ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει μέσα εἰς τὴν ψυχήν του τὸ παράπονον, τὸ πικρὸν παράπονον ὅτι πάντοτε ἠδικήθη. Καὶ ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ὡς Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία, κύριε Πρόεδρε, κατώρθωσε μὲ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας ἐπὶ 1000 ὁλόκληρα ἔτη νὰ διαφυλάξῃ τοὺς λαοὺς τῆς Δύσεως ἀπὸ ἐπιδρομῶν ἐκ Βορρᾶ καὶ Ἀνατολῆς ἔπεσε καταπολεμηθεῖσα ὑπὸ τῆς Δύσεως. Δηλαδὴ ὄχι μόνον δὲν ἐβοηθήθη ἡ Ἑλλὰς ὡς αὐτοκρατορία τοῦ Βυζαντίου ὅπως θὰ ἐδικαιοῦτο ἀλλὰ καὶ κατεπολεμήθη ἀπὸ τὴν Δύσιν μὲ τὰς περιφήμους ἐκείνας σταυροφορίας αἵτινες ἐξεκίνησαν ἐκεῖθεν ὑπὸ τὸ πρόσχημα δῆθεν προστασίας τῆς κινδυνευούσης Χριστιανοσύνης. Ἐπομένως παρουσιάζεται ἤδη μία λαμπρὰ εὐκαιρία νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν μητέρα Ἑλλάδα τὰ τροφεῖα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν, διότι ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξεν ἡ αἱμοδότης ὅλης τῆς οἰκουμένης, ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξεν ἡ φωτοδότης καὶ ἡ πνευματικὴ τροφὸς ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος. Ζητεῖ τὴν βοήθειαν κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὅλων τῶν λαῶν ὑπὲρ τῶν Ἐθνικῶν της Δικαίων. Δὲν ἠμπορεῖ πλέον ν’ ἀδικῆται ἐπ’ ἄπειρον ἡ Ἑλλάς. Δὲν εἶναι ἠθικῶς ἐπιτετραμμένον πλέον ἀλλ’ οὔτε καὶ δυνάμεθα ν’ ἀνεχθῶμεν ἐπανάληψιν τῶν ἀδικιῶν τοῦ παρελθόντος μεθ’ ὅσα κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον θαύματα συνετελέσαμεν. Διότι μόνον ὡς θαῦμα δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὅτι ἡ μικρὰ Ἑλλὰς τῶν 7½ ἑκατομμυρίων ψυχῶν ἀπεκάλυψε καὶ ἐνίκησε μίαν Αὐτοκρατορίαν 45 ἑκατομμυρίων ψυχῶν. Εἶναι ἡ πρώτη νίκη κατὰ τοῦ ἀκατασχέτου τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀξονικοῦ χειμάρρου. Καὶ τὴν νίκην αὐτὴν τὴν ἔδωσεν ἡ Ἑλλὰς μόνη. Οὔτε λησμονοῦμεν ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάστασίν μας ἐν ἔτει 1821 διαρκέσασαν 7 ὁλόκληρα ἔτη ἐμείναμεν καὶ πάλιν μόνοι σχεδόν. Καὶ μόνον περὶ τὸ τέλος τῆς ἐπαναστάσεως συνεκινήθη ὀλίγον ἡ Δύσις. Καὶ ἀντὶ νὰ ἱδρυθῇ ἓν Κράτος ἀνεξάρτητον ἡ Ἑλλὰς δυνάμενον φυσιολογικῶς νὰ ζήσῃ ἱδρύθη ἓν μικρὸν Κρατίδιον μέχρι τοῦ Σπερχειοῦ, διὰ νὰ τὸ μεταφέρουν ἀργότερα μὰ πολὺ ἀργότερα μετὰ 50 ἔτη μέχρι τοῦ Πηνειοῦ. Καὶ τέλος μετὰ τὴν ἐξόρμησιν τοῦ 1912 νὰ δώσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα σύνορα ὥστε νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ Στρυμῶνος ποταμοῦ. Τὶ ζητεῖ σήμερον ἡ Ἑλλάς; Σχεδὸν τίποτα, ἐνῷ ἐδικαιοῦτο πολλὰ νὰ ζητήσῃ. Ζητεῖ τὴν Βόρειον Ἤπειρον. Εἶναι κανὲν ζήτημα σπουδαῖον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ προκαλῇ ἀντιρρήσεις μὲ μελαγχολικὰς προβλέψεις ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀποτυχίαν εἰς τὴν διεκδίκησίν μας αὐτήν; Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐδάφη τὰ ὁποῖα κατέχει ἡ Ἀλβανία, τὰ ὁποῖα κατέχει ἡ Σερβία, τὰ ὁποῖα κατέχει ἡ Βουλγαρία, ἐδάφη τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνήκουν φυσικῶς, οἰκονομικῶς, ἐθνολογικῶς, ἐδάφη τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὰς ἐθνικάς μας κοιτίδας καὶ ὅμως ἀτυχῶς δὲν τὰ ζητοῦμεν οὔτε σήμερον. Δὲν ξεύρω κατά τινα τρόπον καθωρίσθησαν καὶ ὑπὸ τίνος τόσον περιωρισμέναι ἐδαφικαὶ διεκδικήσεις τῆς Ἑλλάδος. Διατὶ δὲν ζητοῦμεν τὰ ἐδάφη μας ἐκεῖνα ἅτινα ἔχομεν ποτίσει μὲ τὸ τόσον αἷμα καὶ τὰ ὁποῖα κατέχουν σήμερον Ἀλβανοί, Σέρβοι καὶ Βούλγαροι καὶ τὰ καμαρώνουν ὡς Πατρίδα των, ἐνῷ ἀνήκουν εἰς ἡμᾶς φυσικῶς, οἰκονομικῶς, ἐθνολογικῶς, ἱστορικῶς. Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἶναι ὀλιγαρκὴς εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Θὰ ζητηθῶσι μίαν ἡμέραν εὐθῦναι ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καθώρισαν τὰ σχέδια τῶν διεκδικήσεων. Ἐπαναλαμβάνω, οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ εἶναι ὀλιγαρκὴς εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τὶ ζητοῦμεν παρακαλῶ τώρα ὥστε νὰ φοβούμεθα ὅτι δὲν θὰ μᾶς τὸ παραχωρήσουν; Συνοριακὰς διαρρυθμίσεις πρὸς τὴν Βουλγαρίαν. Ἐρωτῶ, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν οὔτε τοῦτο νὰ ἐπιτύχωμεν; Θὰ λησμονηθῶσιν ὅλα ὅσα ἐλέγοντο κατὰ τὸν πόλεμον; Θὰ λησμονηθοῦν, κύριε Πρόεδρε, οἱ λόγοι τῶν Τσῶρτσιλ, Ἀλεξάντερ, Χόλ; Τοῦ μεγάλου τέκνου τῆς Ἀμερικῆς ἀειμνήστου Ροῦσβελτ εἰπόντος χαρακτηριστικῶς εἰς προσφώνησίν του πρὸς τὸν ἡρωϊκὸν καὶ Μαρτυρικὸν Βασιλέα μας Γεώργιον ὅτι: «ὁ πόλεμος αὐτὸς θ’ ἀπέβαινεν ἐπὶ ματαίῳ ἐὰν κατὰ τὸ συνέδριον τῆς Εἰρήνης δὲν ἱκανοποιοῦντο ὅλαι αἱ Ἐθνικαὶ βλέψεις τῆς Ἑλλάδος»; Καὶ ὁ ἴδιος προχωρῶν ἔλεγε τότε ὅτι: ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸ μέλλον πρέπει νὰ ζήσῃ ἄνευ φόβου καὶ ἄνευ ἀνάγκης, τὸ ὁποῖον μεταφραζόμενον, κύριε Πρόεδρε, ἔχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ ἀρωσίμους γαίας καὶ ὄχι μόνον συνοριακὰς διαρρυθμίσεις καὶ σύνορα ἀσφαλείας. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ λησμονηθοῦν ὅλα αὐτά; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονηθοῦν οἱ λόγοι τοῦ Ἀλεξάντερ, τοῦ πρώτου Λόρδου τοῦ Ναυαρχείου, ὁ ὁποῖος εἶπε: «ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιμετώπισεν ἡ Ἑλλὰς τὴν ἐπίθεσιν ἀνέτρεψε τὰ πολεμικὰ σχέδια τῆς Γερμανίας». Ναί, κύριοι βουλευταί, ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἀνέτρεψε τὰ πολεμικὰ σχέδια τῆς Γερμανίας! Εἶναι δυνατὸν ταῦτα νὰ λησμονηθῶσι; Κύριε Πρόεδρε, νὰ εἶσθε πλήρως πεπεισμένος καὶ ἀπολύτως αἰσιόδοξος, ὅτι ὅταν θέσετε τὰ ζητήματα καθ’ ὃν τρόπον εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὰ θέσετε ἐν τῷ συνεδρίῳ τῆς Εἰρήνης, θὰ ἐπικρατήσετε καὶ τὸ ἔργον σας δὲ τὸ ὁποῖον σᾶς συνοδεύουν αἱ εὐχαὶ ὅλων τῶν γνησίων Ἑλλήνων θὰ στεφθῇ ὑπὸ πλήρους ἐπιτυχίας. Ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ὑπάρξῃ καὶ δεύτερος ἀντιπρόσωπος ἄλλου Κράτους ὅστις νὰ ἔχῃ τόσα ἐφόδια ὅσα διαθέτετε σεῖς, κύριε Πρόεδρε, ὅστις ἔχετε τὴν μεγάλην τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύετε τὴν Ἑλλάδα. Βλέπετε ἀπόψε ὁμόθυμον καὶ ἀλαλάζουσαν τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν μὲ πόσην στοργὴν σᾶς περιβάλλει καὶ μὲ πόσην ἐμπιστοσύνην, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ ἔχετε θαυμάσια ἀποτελέσματα καὶ θὰ ἐπιστρέψετε ἀπὸ τὸ ταξίδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ κάμετε μὲ τὰ καλύτερα ἀποτελέσματα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ὁποίαν πᾶσα βοήθεια θὰ εἶναι μικρά. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ὅμως παρ’ ὅλα ταῦτα καὶ τόσα ἄλλα ἀναρίθμητα ἐπιχειρήματα ἠθικῆς ἰδίᾳ μορφῆς, δὲν ἀναγνωρισθῶσι, κύριοι βουλευταί, αἱ ὑπηρεσίαι καὶ αἱ θυσίαι τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς ἀνθρωπότητος καὶ ἑπομένως δὲν ἐκπληρωθῶσιν αἱ ὑποσχέσεις καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῶν Μεγάλων ἡγετικῶν ἐθνῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσάρτησιν τῶν Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν καὶ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν παραγωγικῶν μας πηγῶν ἀποσυντεθεισῶν λόγῳ τοῦ κακοῦ πολέμου, τότε νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οὐδέποτε εἰς τὸ μέλλον θὰ ὑπάρξῃ μικρὰ Φυλὴ ἡ ὁποία θὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὴν Δικαιοσύνην τῶν Μεγάλων. Ἐάν, ἐπαναλέγω, κύριοι βουλευταί, παρ’ ἐλπίδα δὲν ἱκανοποιηθῶμεν εἰς τὰς ἐδαφικὰς καὶ οἰκονομικὰς διεκδικήσεις μας αὐτάς, οἱ Ἕλληνες θὰ δοκιμάσωμεν τὴν μεγαλυτέραν πικρίαν καὶ ὁ βαθμὸς τῆς ἀνάγκης διὰ τὴν ἠθικὴν γυμνότητα τοῦ συνεδρίου τῆς Εἰρήνης θὰ εἶναι μέγας, κάκιστον δὲ παράδειγμα θ’ ἀποτελέσῃ διὰ τοὺς λαοὺς οἱ ὁποῖοι θ’ ἀκούουν εἰς τὸ μέλλον πόλεμον καὶ θ’ ἀδιαφοροῦν ἐγκαταλείποντες τὰ πάντα εἰς τὴν τύχην, θὰ λέγουν οἱ λαοὶ τοῦ μέλλοντος, τὶ ἐκέρδισεν ἡ Ἑλλὰς προσφερθεῖσα ὁλοκαύτωμα εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας; Καὶ τὶ θὰ ἔχανεν ἐὰν παρέμενεν οὐδετέρα; Δὲν θὰ ὑφίστατο ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ τὰ δεινὰ τοῦ κομμουνισμοῦ τὸν ὁποῖον ἐξέθρεψεν ὁ πόλεμος καὶ οἱ σύμμαχοι οἵτινες ὥπλισαν αὐτὸν καὶ ἐξ αἰτίας τοῦ ὁποίου αἱμορροεῖ ἀκόμη ἡ δυστυχισμένη Ἑλλάς. Αὐτὸ θὰ εἶναι τὸ μόνον κέρδος ἐκ τοῦ πολέμου αὐτοῦ; Ἐὰν δὲν ἐπιτύχωμεν εἰς τὰς διεκδικήσεις μας καὶ ἐπεκταθῶμεν πρὸς βορρᾶν καὶ παραμείνωμεν μὲ τὰ παλαιά μας σύνορα εἶναι ἀδύνατον ἐὰν δὲν ἀποκτήσωμεν ἐνδοχώραν καὶ ἠπειρωτικὸν κορμὸν πρὸς βορρᾶν καὶ καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τῶν Μακεδονοθρακικῶν μας παραλίων, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραμείνωμεν εἰς τὸ Αἰγαῖον ὅπερ ἀποτελεῖ τὸ ἐθνικόν μας ἐπίκεντρον. Καὶ προκειμένου ν’ ἀποθάνωμεν ἐξ ἀσφυξίας ἢ καὶ ἐξαντλούμενοι ἀπὸ τὰς συνεχεῖς ἐπιδρομὰς τῶν ἀπλήστων γειτόνων μας, οἵτινες ἐντὸς μιᾶς γενεᾶς τρεῖς ἐπιδρομὰς ἐνήργησαν κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ περὶ τὰς 500 χιλιάδας Ἑλλήνων ἐξαπέστειλαν διὰ τῆς σφαγῆς εἰς τὸν Ἅδην. Θὰ εἶναι προτιμότερον νὰ κάμωμεν οἱ Ἕλληνες μίαν πανστρατιάν, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ σύνορά μας. Ἂς ἔλθουν οἱ σύμμαχοί μας τοὺς ὁποίους τίμια ἐβοηθήσαμεν, ἰδίᾳ τοὺς Ρώσους, νὰ μᾶς κτυπήσουν θὰ πέσωμεν ὅλοι οἱ Ἕλληνες μέχρις ἑνός, ἀλλὰ θὰ πεθάνωμεν ἡρωϊκῶς καὶ γενναῖα ὡς προσήκει εἰς Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι πολεμοῦν τὴν βαρβαρότητα ἀπὸ τῆς ἡμέρας τοῦ Μαραθῶνος μέχρι σήμερον. Διότι καὶ σήμερον ἡ Ἑλλὰς ἐνῷ ὅλα τὰ Κράτη ἡσύχασαν ἡ Ἑλλὰς διεξάγει πόλεμον ἐσωτερικὸν πρὸς βαρβάρους ἐπίσης ἐχθροὺς ἑλληνοφώνους μόνον, ὄχι Ἕλληνας, ἀλλὰ μίσθαρνα καὶ Σλαβόφωνα ὄργανα τῶν ἐχθρῶν τῆς φιλτάτης μας Πατρίδος. Καὶ τότε ἀφοῦ θὰ πέσωμεν ὅλοι καταπολεμούμενοι ἀπὸ τοὺς χθεσινοὺς συμμάχους μας ἂς κατέβουν οἱ Σλαῦοι πρὸς τὴν Μεσόγειον ἀφοῦ δὲν θὰ ὑπάρχουν πλέον Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἐμπόδιον τῶν Σλαυϊκῶν καθόδων πρὸς τὴν Μεσόγειον ἐπὶ χίλια ἔτη. Τονίσατε, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν Συνεδρίασιν ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν ἀδικίαν καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Διότι ἡ Ἑλλὰς ἔκαμε πάντοτε τὸ καθῆκον της εἰς τὸ ἀκέραιον καὶ περισσότερον ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην φορὰν εἰς τὸν τελευταῖον πόλεμον. Ἄνω σχῶμεν τὰς καρδίας. (Χειροκροτήματα).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§86Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερν.). Λαμβάνω ἐν συνεχείᾳ τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ τῆς συζητήσεως, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ ν’ ἀπευθύνω δι’ ὑμῶν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ μίαν ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Τύπον γενικῶς. Ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουν ἀτυχῶς μερικὰ ἐκ τῶν ὀργάνων τῆς Δημοσίας γνώμης τὰ ὁποῖα ἤσκησαν καὶ ἐξακολουθοῦν ν’ ἀσκοῦν πολιτικὴν κατὰ φίλων καὶ ὁμόρων κρατῶν, πολιτικήν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον ἁπλῶς διὰ νὰ διαχωρίσω τὰς εὐθύνας τὰς Κυβερνητικὰς ἔναντι τοιούτων δημοσιεύσεων ὀργάνων τῆς κοινῆς γνώμης, τὸν λόγον ἔλαβον διότι ἐπιθυμῶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ κάμω μίαν ὑστάτην σύστασιν πρὸς τὰ τοιαῦτα ὄργανα τῆς κοινῆς γνώμης μὲ μίαν παράκλησιν, ἐθνικῆς καθαρῶς μορφῆς, ὅπως ἀναστείλουν τὴν τοιαύτην πολιτικὴν καὶ ἐπιχειρήσουν ὑποστολὴν ὡρισμένων ἀντιλήψεων καὶ ν’ ἀκολουθήσουν κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν τῆς κρίσεως τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων τὴν ὁδὸν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλουν τὰ ἐθνικά μας δίκαια καὶ ἡ ἐθνική μας πολιτική. Ἡ δήλωσίς μου αὐτὴ πραγματοποιουμένη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὴν προηγουμένην ὁμιλίαν μου, διότι δὲν ἔλαβον τότε ἀφορμὴν ν’ ἀναμνησθῶ τῆς δηλώσεως ταύτης, ἐπέχει τὴν ἔννοιαν ἀκριβῶς μιᾶς παρακλήσεως καὶ συστάσεως πρὸς τὸν Τύπον καὶ τὰ ὄργανα αὐτοῦ, ὅπως συμμορφωθοῦν κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ συμφώνου μὲ ὅλα τὰ ἐθνικὰ κόμματα. (Χειροκροτήματα).

§87Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ἔπρεπε νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι ὅλοι διὰ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν. Ἡ συζήτησις ὡλοκληρώθη καὶ δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὴ συνεχίσεως.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§89Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Πραγματικὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ εἶναι ὑπερήφανος διὰ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν καὶ πραγματικὰ πρέπει νὰ εἴμεθα ὅλοι ὑπερήφανοι, διότι ἐδόθη ἡ εὐκαιρία διὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν. Ἀπόψε ἐδόθη μία μάχη τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ ἡ μάχη αὐτὴ ὑπῆρξεν ἐπιτυχής. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ παραλειφθῇ τοῦτο τὸ γεγονός, ὅτι ἐὰν δὲν ἐγένετο ἡ ἀποψινὴ συζήτησις, μία συζήτησις τὴν ὁποίαν ἀγνοῶ διατὶ δὲν ἤθελον πολλοί, δὲν τὴν ἤθελον ὑποτιμῶντες τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη ὅτι εὑρίσκεται τὸ σύνολον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐὰν ἐγένετο ἡ συζήτησις αὐτή, ἐὰν τὰς παραμονὰς μιᾶς κρισίμου διὰ τὸ Ἔθνος στιγμῆς ἡ Βουλὴ δὲν ὕψωνε τὴν φωνήν της, ἐὰν δὲν ἠκούετο ἡ ὁμόθυμος γνώμη τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ἦτο πρὸς ὄφελος τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἕνα τραῦμα τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος. Ἀκριβῶς διότι πρέπει νὰ εἶναι ὑπερήφανος ἡ Βουλὴ διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον διεξήχθη ἡ συζήτησις, ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ σύρωμεν τὰ συμπεράσματα τῆς συζητήσεως. Οὐδεὶς ποτὲ ἐσκέφθη νὰ ἐλέγξῃ σήμερον τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἀπ’ αὐτήν. Ἐνῷ ἀρχίζει μία μεγάλη μάχη διὰ τὰ ἐθνικά μας δίκαια. Αἱ εὐθῦναι — καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ὑπάρξουν ποτὲ — αἱ εὐθῦναι θὰ ἔλθουν ἄλλοτε καὶ τότε δὲν θὰ εἶναι κανεὶς ἱκανὸς νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν συζήτησιν αὐτῶν. Εὔχομαι ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, νὰ μὴ ὑπάρξουν εὐθῦναι καὶ διὰ νὰ μὴ ὑπάρξουν ἀκριβῶς, εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι ἐδῶ ἀπόψε, νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι τὴν ἀκολουθεῖ ἡ εὐχή μας καὶ ἡ συγκατάθεσις ὅλων μας εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν δικαίων τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ τῆς εἴπωμεν ἀκόμη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προέκυψε προφανῶς ἀπὸ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν, ὅτι ὅπως ἔχει ὅλων μας τὴν συγκατάθεσιν καὶ ὅλων μας τὴν εὐχὴν καὶ ὅλων μας τὴν πνοὴν τὴν ἐθνικὴν καὶ τὸν πατριωτικὸν παλμόν, ἔτσι ἔχει καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προχωρήσῃ πάρα πέρα ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἐθνικὴ συνείδησις καὶ ἡ παμψηφία τῆς ἀντιπροσωπείας ἀπόψε καθώρισε τὰς ἐθνικάς μας διεκδικήσεις. Ὄχι μόνον δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑπογράψῃ μίαν συνθήκην, ἡ ὁποία θὰ περιορίζῃ τὰ ἐλάχιστα αὐτὰ ἐθνικὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν δὲν ἔχει κἂν τὸ τυπικὸν δικαίωμα νὰ τὴν ὑπογράψῃ. Ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἴδῃ, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτήν, ἐὰν παρὰ πάντα φόβον, διότι διαγράφονται ἤδη εἰς τὸν διεθνῆ ὁρίζοντα ποικίλοι προσανατολισμοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκτάκτως ἀνησυχητικοὶ διὰ τὰ ἐθνικά μας δίκαια, προσανατολισμοί, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν θὰ κατηγορήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν πταίει κατ’ ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ αἱ διεθνεῖς συνθῆκαι, ἐὰν ἴδῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὑπάρχει ἀδυναμία τῆς ἐπικυρώσεως τῶν ἐλαχίστων αὐτῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεών μας, μετὰ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν, ὄχι μόνον δὲν θὰ πρέπει νὰ ὑπογράψῃ τὴν συνθήκην ποὺ θὰ πλήττῃ τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ὑπογράψῃ, ἀλλὰ ἀνακαλοῦσα τὴν παρὰ τῇ Διασκέψει ἀντιπροσωπείαν μας ἐδῶ, νὰ θέσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς τὴν κατάστασιν ὅπως διαγράφεται. Ἔγινεν ἤδη εἰς ἕνα ἄλλο Κοινοβούλιον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, χθὲς ἢ προχθὲς μία παρεμφερὴς δήλωσις, ὅτι θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ὑπογραφὴ ἀπὸ τὴν ἔρευναν αὐτοῦ ἡ ὑπογραφὴ τῆς συνθήκης ἔγινεν ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἑνὸς ἡττημένου κράτους, ἑνὸς κράτους δοσιλόγου, ἑνὸς κράτους, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν τὴν συμφορὰν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα, καὶ δὲν θὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν ἀντιπροσωπείαν ἑνὸς κράτους, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ πρῶτον, ποὺ ἐνίκησε τὸν Ἄξονα, δὲν θὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μιᾶς χώρας καὶ ἑνὸς Ἔθνους, ποὺ ὁ κόσμος ὅλος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπολογίσῃ, ὄχι μόνον διὰ λόγους δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη καὶ πρὸ παντὸς διὰ λόγους ἰσορροπίας καὶ εἰρηνικῆς ἐξελίξεως τῆς πολυταράχου αὐτῆς γωνίας τοῦ κόσμου: Πρὸς χάριν αὐτῆς τῆς ἰσορροπίας εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ μεγάλοι τοῦ κόσμου νὰ βοηθήσουν τὴν Ἑλλάδα, νὰ τὴν ἀνδρώσουν. Ἐάν, φυσικά, θέλουν νὰ κάμουν εἰρήνην πραγματικὴν καὶ ὄχι νεκρὰ πλάσματα, ὅπως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συναντῶμεν συχνὰ εἰς τὴν διπλωματικὴν ἱστορίαν τοῦ κόσμου. Μὲ τὴν δήλωσιν αὐτὴν καὶ τὰς εὐχὰς ὅλου τοῦ Ἔθνους ἂς κατευοδώσωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σακελλαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§91Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Τὸ ζήτημα τῶν Ἐθνικῶν διεκδικήσεων, κύριοι βουλευταί, ἐνδιαφέρει τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον, διότι ἀποτελεῖ τὸ κυριώτερον στοιχεῖον μακρῶν παραδόσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πιστεύει ὡς εἰς θρησκείαν τὸ Ἑλληνικὸν γένος. Ἐὰν δὲ πιθανὸν εἰς τὰς οἰκονομικὰς διεκδικήσεις, ἐπέλθῃ ἐπιτυχία ἢ ἀποτυχία τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ζητήματα δὲν δύνανται νὰ κρίνωνται μετὰ μεγάλης αὐστηρότητος, διότι ἄλλη Κυβέρνησις ἴσως εἶναι εὐτυχεστέρα ταύτης, διὰ νὰ τὰ λύσῃ. Ὅσον ἀφορᾷ, ὅμως, τὰς ἐδαφικὰς διεκδικήσεις, τὸ πρόβλημα εἶναι σοβαρώτατον, διότι τυχὸν σφάλματα, εἴτε προερχόμενα ἐξ ἀδεξίου χειρισμοῦ τῶν ὑποθέσεων, εἴτε ἀπὸ ἔλλειψιν θάρρους, νὰ ἐκθέσωμεν εἰς τοὺς συμμάχους ὅλα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων δικαιούμεθα κατόπιν τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας ὡς φυλή, τὰς ὁποίας ὡς Κράτος, τὰς ὁποίας ὡς γενεὰ πλέον ἐκάμαμεν, ὅλαι, λέγω, αὐταὶ αἱ θυσίαι ἐγένοντο ἐπὶ ματαίῳ; Καὶ συνεπῶς θὰ εἶναι ἠθικὸν μάθημα πάρα πολὺ κακόν, ὀλέθριον ὄχι μόνον διὰ τὴν φυλήν μας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν καθόλου ἱστορίαν, ὅτι ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ γενναιότης καὶ ἡ προσήλωσις πρὸς τὰς θείας ἰδέας τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς ἀνθρωπότητος δὲν εἶναι ἠθικαὶ ἀρχαί, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ πιστεύῃ ἡ ἀνθρωπότης. Λέγω διὰ τὰ ἐδαφικὰ ζητήματα καὶ ἐννοῶ τὴν βόρειον ἡμῶν συνοριακὴν γραμμήν. Τὸ πρόβλημα τοῦτο ἔχει κεφαλαιώδη σημασίαν, διότι εἶναι ἡ μοναδικὴ ἀφορμή, ἡ ὁποία ἐπέφερεν εἰς τὸ 1915 τὸν περίφημον διχασμόν, τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας μέχρι σήμερον ὑφιστάμεθα. Ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἀγόμενος ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ ἑλληνικὸν γένος κατὰ τὴν μακράν του σταδιοδρομίαν οὐδέποτε ἠδυνήθη νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν ἐκπολιτιστικόν του ρόλον καὶ εἰς τὴν Ἀσίαν, ὁσάκις δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ ἰσχυροτάτων κατὰ ξηρὰν συνόρων ἐν τῇ Βαλκανικῇ, ὑπεστήριξε τὴν ἄποψιν ὅτι τὰ κατὰ ξηρὰν σύνορα τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ εἶναι ἀπόρθητα. Ἀφ’ ἑτέρου ὁ ἀείμνηστος Βενιζέλος μὲ τὴν πίστιν καὶ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὅτι ἡ μὲν Ὀθωμανικὴ αὐτοκρατορία ἔβαινε τότε πρὸς δύσιν, τὸ δὲ ἑλληνικὸν γένος ἦτο ὑποκαταστάτης τῆς διαρκῶς φθειρομένης αὐτοκρατορίας, ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἐπέκτασιν πρὸς τὴν Ἀσίαν, θέτων ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ τὴν σοβαρότητα τῆς ὠχυρωμένης βορείου ἡμῶν μεθορίου. Ἦτο τόσον σοβαρὸν τὸ ζήτημα τοῦτο μεταξὺ τῶν δύο ἀπόψεων ὥστε ἔφερε μοιραίως τὴν ὀξύτητα τοῦ ἐσωτερικοῦ διχασμοῦ τὸν ὁποῖον ἐζήσαμε καὶ τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας ὑφιστάμεθα ἠμπορῶ νὰ εἴπω ἀκόμη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ ἀτυχήματα τὰ ὁποῖα ὑπέστημεν περιώρισαν τὰς Ἐθνικάς μας βλέψεις ἐπὶ τῆς Βορείου ἡμῶν μεθορίου. Ὅταν ἐπολεμήσαμεν εἰς τὴν Ἀλβανίαν καὶ ὅταν κατόπιν, ὅσοι ηὐτυχήσαμεν νὰ συνεχίσωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὸν πόλεμον, ἔχομεν πρὸ ἡμῶν νωπὴν τὴν μνήμην τῶν ἐπαίνων τοὺς ὁποίους μᾶς ἀπηύθυναν οἱ σύμμαχοι ὅτι ὅταν θὰ ἐπέλθῃ ἡ νίκη θὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα, νὰ μοιρασθῶμεν μετ’ αὐτῶν τὰ καλὰ αὐτῆς. Ὁ ρόλος τὸν ὁποῖον σήμερον ἔχομεν ὁ ὁποῖος λόγῳ τῶν εἰδικῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι μᾶς παρουσιάζονται ὡς ἐκ τῆς μεταπολεμικῆς συνθέσεως τῶν ἡττημένων καὶ νικητῶν Κρατῶν — τῶν συμμάχων μας — εἶναι ἐξαιρετικὰ δυσχερής. Ἀκούομεν ὅτι ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ εἶναι σύμφωνοι, ἀκούμεν ὅτι εἰς ὅλα τὰ συμβούλια τὰ ὁποῖα οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ συγκροτοῦν διὰ νὰ συζητήσουν τὰ ἐθνικὰ δίκαια ἐπέρχεται πλήρης συνεννόησις. Δυστυχῶς ἡμεῖς καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ὁλόκληρον ἀγνοοῦμεν τὶ συνεννοήσεις μεταξὺ αὐτῶν ἐπῆλθον, δυστυχῶς δὲν γνωρίζομεν κατὰ πόσον αἱ συνεννοήσεις μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς εὐχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ γένους. Πιθανὸν νὰ διεπράχθησαν σφάλματα καὶ ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς ἡγέτας, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὸ 1941 εἴτε παρέμειναν ἐνταῦθα εἴτε διέρρευσαν πρὸς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, καὶ ἀπὸ τὰς ἐν τῇ ἐξορίᾳ Κυβερνήσεις ἀκόμη τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιθυμοῦμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τῆς μυσταγωγίας νὰ συζητήσωμεν, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρέπει ἐν συμπνοίᾳ νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων καὶ ὄχι περὶ τῶν σφαλμάτων τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν κατὰ τὴν περίοδον τῆς Κατοχῆς καὶ ἐδῶ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀνεξαρτήτως πάντων τούτων ὅταν βλέπω τοὺς ἀθλίους ἡμῶν ἀντιπάλους οἱ ὁποῖοι τόσον ἐπαίσχυντον ρόλον ἔπαιξαν καὶ κατὰ τὸν προηγούμενον πόλεμον καὶ κατὰ τὸν σημερινὸν νὰ διεκδικοῦν, νὰ τολμοῦν νὰ διεκδικοῦν ἐδάφη ἀπὸ λαὸν ὁ ὁποῖος ἐθαυμάσθη ἀπὸ ὅλην τὴν ἀνθρωπότητα ὄχι μόνον διὰ τὴν γενναιότητά του ἀλλὰ διὰ τὴν συνοχὴν καὶ τὴν ἀκατάλυτον ἐμμονήν του εἰς τὸ ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀγωνίζεται κανεὶς ὑπὲρ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ἐλευθερίας. Ὅταν βλέπω τοὺς ἀθλίους ἡμῶν ἀντιπάλους νὰ διεκδικοῦν οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, κατοχὴν Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν, θὰ μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ πιστεύω ὅτι ὄχι καλῶς αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, μετὰ τοῦ δέοντος ἀνδρισμοῦ ἀντεμετώπισαν τὴν διαγραφὴν τῆς συνοριακῆς γραμμῆς ἡ ὁποία εἰς τὸ μέλλον πρόκειται νὰ μᾶς χωρίζῃ ἀπὸ τοὺς βορείους ἡμῶν γείτονας. Δυστυχῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν ἤκουσα κανένα πολιτικὸν ἡγέτην νὰ διαγράψῃ σαφῶς ποίαν συνοριακὴν γραμμὴν διεκδικοῦμεν. Ὅλοι ἀνέφεραν περὶ ἑνὸς ἐλαχίστου ὁρίου, ἀλλὰ οὐδεὶς κατωνόμασε ποῖον εἶναι τὸ ἐλάχιστον τοῦτο ὅριον τὸ ὁποῖον θὰ ἱκανοποίει τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν. Νομίζω ὅτι ἀντιπροσωπεύω τοῦ συνόλου τοῦ Ἔθνους τὰς θελήσεις καὶ ἐλπίζω ἐπίσης καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐὰν διαγράψω τὰ σύνορα ταῦτα ὡς ἑξῆς: Τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν Ἑλληνικῶν διεκδικήσεων ἀρχίζει ἀπὸ τὰς ἐκβολὰς τοῦ ποταμοῦ Σκούμπη ἐπὶ τῆς Ἀδριατικῆς ἀκολουθεῖ τὸν ροῦν αὐτοῦ μέχρι τῆς λίμνης Ἀχρίδος, πρὸς τὴν Πρέσπαν μὲ ἐλαφρὰν διαρρύθμισιν τῶν Ἑλληνογιουγκοσλαυϊκῶν συνόρων καὶ ἐκεῖθεν μέχρι τῆς περιοχῆς τῆς Γευγελῆς, τῆς Δοϊράνης φθάνει εἰς τὸ Μπέλλες καὶ προχωροῦσα πρὸς Βορρᾶν καὶ κατόπιν βορειοανατολικῶς εἰς τρόπον ὥστε νὰ περιλάβῃ ὁλόκληρον τὸ ὀρεινὸν συγκρότημα τοῦ Ὀρβήλου μὲ τὴν περιοχὴν τοῦ Πετριτσίου καὶ Νευροκοπίου καὶ ἐκεῖθεν ὁλόκληρον τὸν ὀρεινὸν ὄγκον τῆς Ροδόπης εἰς τρόπον ὥστε ἐκεῖθεν νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν παλαιὰν Βουλγαροτουρκικὴν μεθόριον τὴν πρὸ τοῦ 1912 διὰ νὰ φθάσῃ μέχρι τῆς γραμμῆς τῆς Ἀδριανουπόλεως. Ἡ γραμμὴ αὐτὴ εἶναι τὸ ἐλάχιστον τὸ ὁποῖον δικαιοῦται ἡ Ἑλλὰς διὰ λόγους πραγματικῆς Ἀσφαλείας διότι ἄνευ ταύτης οἱ ἄπληστοι ἐχθροὶ δὲν θὰ μᾶς ἀφήσουν ἡσύχους εἰς τὸ μέλλον ὅπως δὲν μᾶς ἄφησαν καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Ἐὰν τυχὸν διατυπωθῇ ἀντίρρησις ὅτι λόγῳ τῶν σημερινῶν διεθνῶν συνθηκῶν θὰ ἔπρεπε τὸ Ἑλληνικὸν γένος νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ κατά τι νοτίως τῆς γραμμῆς ταύτης, νομίζω ὅτι ἀντιπροσωπεύοντες τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν ἐντολὴν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἐξωτερικοῦ νὰ μὴ ὑπογράψῃ καμμίαν συνθήκην ἡ ὁποία θὰ ἄφηνε οἱονδήποτε τμῆμα ἐδάφους νοτίως τῆς διαγραφομένης γραμμῆς ἔξω τῶν Ἑλληνικῶν συνόρων. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ ποτὲ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ ὑποκύψῃ εἰς σύνορα κάτω τῆς γραμμῆς ταύτης. Ἐὰν δὲ ὑπάρχουν μεγάλοι σύμμαχοι ἡμῶν οἱ ὁποῖοι διὰ τὸν συμβιβασμὸν πιθανὸν τῶν εὐρυτέρων Διεθνῶν προβλημάτων θὰ ἦσαν διατεθειμένοι νὰ μᾶς συστήσουν ὑποχωρήσεις πέραν τῆς γραμμῆς ταύτης, ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἀρνουμένη νὰ ὑπογράψῃ οἱανδήποτε τοιαύτην συνθήκην νὰ εἶναι βεβαία ὅτι θὰ ἔχῃ ὄπισθέν της ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸ δὲ ἑλληνικὸν γένος δὲν θὰ φέρῃ οὐδεμίαν εὐθύνην διὰ τοιαύτας διαβολὰς καὶ ἀδικίας. Ἐὰν δὲ νομίζωμεν ὅτι αἱ Κυβερνήσεις καὶ μόναι ἄνευ οὐδενὸς ἐλέγχου ἀπὸ τοὺς λαοὺς δύνανται νὰ ὑπογράφουν τοιαύτας συνθήκας, δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι ὄπισθεν τῶν Κυβερνήσεων ὑπάρχουν λαοὶ οἱ ὁποῖοι συγκινοῦνται, ὅπως πάντοτε συγκινοῦνται διὰ τὸν θρῦλον τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος, δὲν ἔχω δὲ παρὰ νὰ ὑπομνήσω τὰ γραφόμενα τὰς τελευταίας ἡμέρας εἰς τὰς Ἀμερικανικὰς ἐφημερίδας δι’ ἕνα Ἕλληνα στρατηγὸν—ὁ ὁποῖος δυστυχῶς κακοποιεῖται ἐνταῦθα—καὶ ὁ ὁποῖος ὅταν εὑρέθη ἐν Ἀμερικῇ ἀπήλαυσε τιμῶν πρωτοφανῶν, ὄχι διότι ἀνῆκον αὗται εἰς τὸ ἔντιμον ἄτομόν του ἀλλὰ διότι οὗτος ἀντεπροσώπευε τὴν Ἑλληνικὴν ἀλκὴν κατὰ τὴν μεγάλην ἐκδήλωσιν τοῦ ἐνθουσιασμοῦ καὶ τοῦ ἡρωϊσμοῦ της. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐπεθύμουν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ πεισθῇ ὅτι ἡ ἐπιδίωξις τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων ἀπαιτεῖ ἀγῶνας σκληρούς. Εἶναι εὔκολον νὰ ἐπιχειρῇ κανεὶς διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν γραμμὴν ἐπιχειρήσεων τὰς ὁποίας ἄλλοι θέλουν, ἀλλὰ οἱ σκληροὶ ἀγῶνες πάντοτε ἐπιτυγχάνουν καλὰ ἀποτελέσματα. Θὰ ἔχω νὰ ὑπομνήσω τὸ παράδειγμα ἀνδρὸς μετὰ τοῦ ὁποίου πολιτικῶς οὐδέποτε μὲ εὑρῆκε ὁμοφωνία γνώμης, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἔπαυσα ποτὲ νὰ θαυμάζω καὶ τὸν σφοδρὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν πολιτικὴν ἱκανότητα, τοῦ ἀειμνήστου Βενιζέλου. Ὅταν κατὰ τὸ 1920 ἐπέμενε νὰ ζητῇ τὴν κατοχὴν τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης καὶ τοῦ ἠρνήθησαν οἱ σύμμαχοι, ἠπείλησεν ὅτι «ἂν δὲν μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μεταβῶ εἰς Θράκην ἐγὼ παραιτοῦμαι καὶ θὰ πάω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ τοῦ εἴπω ὅτι ἀπέτυχον καὶ νὰ φωνάξῃ τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον νὰ συνεχίσῃ τὴν πολιτικήν του». Ἔτσι μόνον, κύριε Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλοῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν γενναίων λαῶν. Μὴ καμφθῆτε πρὸ οὐδενός. Λάβετε θέσιν ἔναντι τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, μὴ ὑποχωρήσετε πρὸ τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῶν συνοριακῶν διαρρυθμίσεων, διότι ἐν ᾗ περιπτώσει ὑποχωρήσετε θὰ καταστῆτε ἴσως συμπαθὴς πρὸς οἱονδήποτε φίλον ἢ σύμμαχον, οὐδέποτε ὅμως θὰ σᾶς συγχωρήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος οἱανδήποτε τοιαύτην ὑποχώρησιν. Αἱ θυσίαι τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν εἶναι τοιαῦται ὥστε μόνον διὰ τῆς ἀδιαλλάκτου ἐπιδιώξεως τῶν θελήσεων τοῦ Ἔθνους εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθοῦν αἱ ἐθνικαί μας διεκδικήσεις. Δὲν θὰ δεχθῇ κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ παραιτηθῆτε τῶν ἐπιδιώξεών μας, διότι δὲν θὰ θελήσουν οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι νὰ μᾶς δώσουν αὐτὰ τῶν ὁποίων δικαιούμεθα διὰ τὰς θυσίας τὰς ὁποίας ὑπέστημεν. Ὅπως ἐπίσης δὲν θὰ σᾶς συγχωρήσῃ ποτὲ ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ νὰ προβῆτε εἰς οἱανδήποτε ὑποχώρησιν ἔναντι τῆς συνοριακῆς γραμμῆς τὴν ὁποίαν σᾶς διέγραψα πρὸ ὀλίγου. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ κάμω σαφεῖς ἐπὶ τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων δηλώσεις, διότι δυστυχῶς οὐδεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς ἐσημείωσε. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑποβάλω καὶ ἕνα σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον τολμῶ νὰ ὑποβάλλω ἐνώπιον τῆς ἡμετέρας Ἀντιπροσωπείας. Τὸ σχέδιον τοῦτο ψηφίσματος ἔχει ὡς ἀκολούθως:

«ΣΧΕΔΙΟΝ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

Ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ μετὰ τὰς γενομένας ἀνακοινώσεις καὶ τὴν ἐπακολουθήσασαν συζήτησιν ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν Δικαίων, ὁμοθύμως ἀποφαίνεται: Θεωρεῖ ὡς ἐλάχιστον ὅριον τῶν ἐδαφικῶν διεκδικήσεων τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Βαλκανικῇ τὴν συνοριακὴν γραμμὴν ἥτις ἀκολουθεῖ τὸν ροῦν τοῦ ποταμοῦ Σκούμπη ἀπὸ τῆς Ἀδριατικῆς μέχρι τῶν πηγῶν του καὶ ἐκεῖθεν διὰ τῆς Ἀχρίδος καὶ τῆς Πρέσπας, μὲ ἐλαφρὰν διαρρύθμισιν τῶν Ἑλληνο–γιουγκοσλαυϊκῶν συνόρων, φθάνει εἰς τὸ Μπέλλες, προχωρεῖ εἰς εὐθεῖαν γραμμὴν πρὸς Βορρᾶν καὶ πρὸς τὰ Βορειοανατολικὰ ὥστε νὰ περιλαμβάνῃ τὸ ὀρεινὸν συγκρότημα τοῦ Ὀρβήλου, τὴν περιοχὴν τοῦ Νευροκοπίου καὶ ἐν συνεχείᾳ ὁλόκληρον τὸν ὀρεινὸν ὄγκον τῆς Ροδόπης μὲ ὅριον τὰ παλαιὰ πρὸ τοῦ 1912 Τουρκο–βουλγαρικὰ σύνορα τῆς Θράκης μέχρι Ἀδριανουπόλεως.

Ἀθῆναι τῇ 26ῃ Ἰουλίου 1946

ΑΛ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ

Βουλευτὴς Ἀττικοβοιωτίας». Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ὁσονδήποτε καὶ ἂν φαίνεται δυσχερὴς σήμερον, εἶναι πλέον εὐνοϊκὴ ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην περίστασιν. Ἐπὶ πλέον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅταν ἀπὸ τῆς δόξης τῶν Ἀλβανικῶν ὀρέων μὲ τὴν ἀέτειον προοπτικήν του ἠτένισε πρὸς τὸ μέλλον εἶχε σχηματίσει πολὺ εὐρύτερα σχέδια. Εἶχε συλλάβει εὐρυτέραν προοπτικὴν τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων. Καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ηὐτυχήσαμεν νὰ παίξωμεν κάποιον ρόλον μαχόμενοι δι’ αὐτὰ τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη πιστεύσατε, ὅταν ἡ Πατρὶς ἔπιπτεν ὑπὸ τὰ πλήγματα τῆς Γερμανίας κατὰ τὸν τρομερὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1941, πλήρεις αἰσιοδοξίας ἐγκαταλείψαμεν τὴν χώραν διὰ νὰ συνεχίσωμεν τὸν ἀγῶνα εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Οὐδὲν ὅριον ἐτίθετο τότε εἰς τὰς βλέψεις τὰς πλέον αἰσιοδόξους διὰ τὴν ἐπίτευξιν τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων. Τὰ σφάλματα τὰ ὁποῖα διεπράξαμεν καὶ ἐδῶ εἰς τὴν δουλωμένην πατρίδα καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἤμβλυναν ὀλίγον τὴν εὐγένειαν τῆς ἀνατάσεως τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς τότε. Σήμερον ὅμως ὁπότε ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὁμονοοῦσα ἀτενίζει τὸ ἐθνικόν μας μέλλον, νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀπευθύνω παράκλησιν εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅπως μὴ ὑποχωρήσῃ οὐδὲ κατὰ κεραίαν ἐπὶ τοῦ ἐλαχίστου τούτου τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων, διότι πᾶσα τυχὸν ὑποχώρησις δὲν γνωρίζομεν μέχρι ποίας ἀκρότητος εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τοὺς τυχὸν διαχειρισθησομένους τὴν ὑπόθεσιν, μὲ ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ὑποχώρησιν ἀπέναντι τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τὸ ὁποῖον ἐθέσαμεν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐθνικῆς μας ἀσφαλείας. Μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ εὐχὴ αὐτὴ τῆς Βουλῆς θὰ συνοδεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν, παρακαλῶ νὰ ἐγκρίνητε τὸ ψήφισμα τοῦτο διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ὅτι ἀναχωροῦσα ἐντεῦθεν δὲν ἔχει μόνον τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὴν ἔνδοξον Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἔχει καὶ τὴν εὐθύνην ἐντόνως νὰ ὑποστηρίξῃ ταύτην διότι μόνον μὲ ἡρωϊσμὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πᾶσα παρακλητικὴ διατύπωσις εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτιμήσῃ εἰς τὸν ὅμιλον τῶν ἐθνῶν τὰ ὁποῖα θὰ γίνουν κριταὶ μεθαύριον εἰς τὸ διεθνὲς συνέδριον. (Χειροκροτήματα).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Βαμβέτσος ἔχει τὸν λόγον.

§93Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί, σπανίως ἀντιπροσωπεία ἀναχωροῦσα διὰ νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ δίκαια τῆς χώρας της, ἀπέρχεται μὲ τόσα ἐπινειοήματα καὶ μὲ τόσα ὅπλα, ὅσα συνοδεύουν τὴν αὔριον ἀπερχομένην Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Δὲν βασίζεται πλέον μόνον, ὡς ἐγένετο εἰς τὸ παρελθόν, εἰς τίτλους προγονοπληξίας ἢ πατραγαθίας, εἰς τὴν δόξαν τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. Θὰ ἔχῃ αὕτη νὰ ὑπενθυμίσῃ εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης ὅτι εἰς μίαν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν μετὰ τὴν ἧτταν τῆς Δουνκέρκης ἡ Μεγάλη Βρεταννία ἐμάχετο μόνη καὶ σχεδὸν ἄπελπις, μόνον ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἄνευ ὅρων ἐστάθη εἰς τὸ πλευρόν της. Ὄχι μόνον ἄνευ ὅρων, ἀλλὰ καὶ ἐναντίον τῶν στοιχειωδῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων της. Θὰ ἔχῃ νὰ ὑπενθυμίσῃ ὅτι πρὸ τοῦ πολέμου ἡ Ἑλλὰς ἦτο σχεδὸν ὁλοσχερῶς οἰκονομικῶς ἐξηρτημένη ἀπὸ τὰς δυνάμεις τοῦ ἄξονος, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἐβοηθήσαμεν ἡμεῖς δὲν ἤθελον νὰ γίνουν καταναλωταὶ τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων. Καὶ ὅμως ἡμεῖς ἀδιαφοροῦντες πρὸς τὰ οἰκονομικά μας συμφέροντα, ἠννοήσαμεν τοὺς κινδύνους καὶ ἐτάχθημεν ἄνευ ὅρων εἰς τὸ πλευρόν των. Θὰ τοὺς ὑπενθυμίσῃ περαιτέρω ὅτι ἡ ἰδική μας ἀντίστασις ἐπὶ 7μηνον ὄχι μόνον ἔδωσε τὴν πρώτην νίκην εἰς τοὺς συμμάχους ἀλλὰ ἔδωκε καὶ τὸ πρῶτον θάρρος εἰς αὐτούς. Ὅτι ἡμεῖς πρῶτοι ἀπεκαλύψαμεν τὴν γυμνότητα τῆς φαινομένης τότε φασιστικῆς Ἰταλίας καὶ ἡ πίστις ἡ ὁποία ἐδόθη ἐκ μέρους ἡμῶν εἰς τὰς δυνάμεις τὰς ἀντιφασιστικάς, ἐνέπνευσε τοὺς μαχομένους ἐν τῇ Β. Ἀφρικῇ συμμάχους, ὥστε νὰ τοὺς δώσῃ τὴν δευτέραν μεθ’ ἡμᾶς νίκην. Θὰ ὑπενθυμίσῃ περαιτέρω ὅτι χάρις εἰς τὴν ἰδικήν μας ἀντίστασιν ἀνεβλήθη ἐπὶ ἑπτάμηνον ἡ ἐναντίον τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας ἐκστρατεία καὶ ὅτι ἑπομένως χάρις εἰς τὴν ἀντίστασιν αὐτὴν ἐκερδήθη ἡ νίκη τῶν Συμμάχων, διότι, ἂν ἔπιπτεν ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, θὰ ἦτο ἀμφίβολος ἡ ἔκβασις τοῦ πολέμου. Θὰ ὑπενθυμίσῃ περαιτέρω, μολονότι φαίνεται ὅτι τὴν ἐλησμόνησε, τὴν ἐθνικὴν τῆς Ἑλλάδος ἀντίστασιν, ἡ ὁποία κατώρθωσε νὰ διατηρήσῃ ἀκμαῖον τὸ φρόνημα τῆς χώρας αὐτῆς, ἡ ὁποία κατώρθωσεν νὰ καθηλώσῃ σοβαρὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις καὶ ἡ ὁποία ὑπῆρξεν εἰλικρινής, ἐθνικὴ καὶ ἀνιδιοτελής. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι δὲν χρειάζεται συμπαραστάτην, ἐν τῷ συνεδρίῳ τῆς Εἰρήνης, τὴν ἐθνικὴν ταύτην ἀντίστασιν, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς ἐκπροσώπους αὐτῆς ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι εἰς αὐτὴν ἀπαραίτητα διὰ νὰ ἀποδείξουν ἕνα ἐπὶ πλέον τίτλον ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τὰ στοιχεῖα ταῦτα θὰ σᾶς παραδοθοῦν εὐχαρίστως. Ἀλλὰ πέραν τούτων τῶν θετικῶν στοιχείων τῶν ἀφορώντων τὴν Ἑλληνικὴν δρᾶσιν, θὰ εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιάσῃ ὅλας ἐκείνας τὰς ἐπισήμους, ἡμιεπισήμους καὶ ἀνεπισήμους δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι καθ’ ὅλα ταῦτα τὰ ἔτη ἠκούσθησαν παρ’ ὅλων τῶν συμμάχων χωρῶν καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελέσουν τὰ μεγαλύτερα ἐπιχειρήματα ἐναντίον πάσης κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἀντιδράσεως. Πέραν τούτων, εἰς τὰ ἀνάκτορα τοῦ Λουξεμβούργου θὰ πτερυγίζῃ ἡ ψυχὴ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὁ ὁποῖος κατηύγασε τὰ ἀνάκτορα τῶν Βερσαλλιῶν καὶ τῶν Σεβρῶν καὶ ὁ ὁποῖος συγχρόνως θὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν τὸ παράδειγμα, ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος ὑπερασπίσεως τῶν δικαίων ἑνὸς Ἔθνους δὲν εἶναι μόνον ἡ στενὴ Ἑλληνικὴ ἄποψις, ἀλλὰ ἡ Παγκόσμιος, ἡ διεθνὴς ἄποψις. Ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ἐμφανισθῇ μόνον μὲ τοὺς Ἑλληνικοὺς τίτλους· ἔχει ἡ Ἑλλὰς δυνάμεις τῆς ἱστορίας της, τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ ἀπωτέρου καὶ τοῦ προσφάτου, τίτλους διὰ νὰ παίξῃ ἕνα σπουδαιότατον ρόλον ἐν τῇ Διεθνῇ Κοινωνίᾳ. Φοβοῦμαι, ὅτι αἱ ἀπόψεις αὐταὶ δὲν ἔχουν ἐπαρκῶς κατανοηθῆ. Φοβοῦμαι ὅτι δὲν ἔχει ἐπαρκῶς κατανοηθῆ τὸ ὅτι μία μικρὰ χώρα ἔχει τόσον μεγαλυτέρας ἐλπίδας ἐπιτυχίας εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῶν δικαίων της, ὅσον μεγαλύτερον διεθνῆ ρόλον καλεῖται νὰ παίξῃ. Καὶ τὸ παράδειγμα τῶν δύο μεγάλων ἀνδρῶν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τοῦ Ἐδουάρδου Μπένες, οἱ ὁποῖοι χάρις εἰς τὰς προσωπικότητάς των, χάρις εἰς τὰς διεθνεῖς των φυσιογνωμίας, ἐπέτυχαν τὸ μεγαλύτερον ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῶν χωρῶν των, θὰ ἦτο ὁ μεγαλύτερος ἐμπνευστὴς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀποστολῆς, ἂν προσπαθήσῃ νὰ δράσῃ κάπως γενικώτερον. Καὶ ἐγὼ θὰ ἔλεγον νὰ γίνῃ ὁ σημαιοφόρος ὅλων τῶν μικρῶν χωρῶν τοῦ κόσμου ἐν τῷ Συνεδρίῳ τῆς Εἰρήνης, αἱ ὁποῖαι θὰ διεκδικήσουν ἐκεῖ, εἰς τὴν τράπεζαν ἐκείνην, τὰ δικαιώματα τῶν μικρῶν λαῶν. Ἐὰν μία τοιαύτη δρᾶσις ἐπιτύχῃ, τότε νὰ εἶναι βέβαιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ εἶναι εὐχερεστέρα καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Τὰ δίκαια αὐτὰ ἀνεπτύχθησαν ἐπαρκῶς. Μολονότι συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὴν συνοριακὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, Ναύαρχος κ. Σακελλαρίου, δὲν θὰ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ δεσμευθῇ εἰς ἕνα ὡρισμένον ψήφισμα περιέχον σαφεῖς συνοριακὰς διεκδικήσεις. Εἶναι διάχυτος ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς. Καὶ τοῦτο θὰ εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ συνοδεύσῃ τὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἐπὶ πλέον θὰ ἦτο καὶ ἄδικον νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς διεκδικήσεις τὰς συνοριακὰς ὅταν ἕνα μέγιστον πρόβλημα εἶναι ἐκκρεμές, τὸ πρόβλημα τῶν οἰκονομικῶν ἐπανορθώσεων, κατ’ ἐμὲ ἐξ ἴσου σπουδαῖον, ἂν μὴ πολὺ σπουδαιότερον καὶ τῶν συνοριακῶν διαρρυθμίσεων. Βεβαίως διὰ τὰς συνοριακὰς μεταρρυθμίσεις ἔχομεν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι μία μεγάλη χώρα, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν κινδυνεύει ἀπὸ ἐπίθεσιν ἄλλων κρατῶν, ζητεῖ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν γραμμὴν ἀσφαλείας της μέχρι τοῦ Ἔλβα τοῦ Δουνάβεως καὶ μέχρι τῆς Ροδόπης, καὶ ἑπομένως θὰ ἦτο φυσικὸν ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἡ ὁποία ἐγένετο ἀντικείμενον ἐπανειλημμένων ἐκ βορρᾶ ἐπιθέσεων, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ μίαν μικρὰν συνοριακὴν διαρρύθμισιν. Ἀλλ’ ἐπίσης ὑπάρχει τὸ παράδειγμα τῆς αὐτῆς Μεγάλης χώρας, ἡ ὁποία ὑποστᾶσα τὴν ἐπίθεσιν μιᾶς μόνον Ἰταλικῆς Μεραρχίας, ζητεῖ ἑκατοντάδας ἑκατομμ. δολλαρίων ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὰς Ἑλληνικὰς ἀξιώσεις ἐπὶ οἰκονομικῶν ἐπανορθώσεων, ὅταν ἡ χώρα αὐτὴ ἐπὶ τέσσαρα χρόνια ἐσφαγιάσθη, κατεστράφη, ἐπείνασεν. Αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα θὰ εἶναι τὰ σπουδαιότερα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὸ συνέδριον τῆς Εἰρήνης ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Ἐπὶ πλέον δὲ τούτων θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ὁμόφωνον γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἀγνοοῦμεν ὅτι θὰ εὕρῃ ἀντιδράσεις. Θὰ εὕρῃ ἀντιδράσεις ἴσως ὄχι μόνον καθαρῶς ἀνθελληνικάς, ἀλλ’ ἀντιδράσεις ὀφειλομένας εἰς τὴν γενικὴν κατάστασιν τῆς διεθνοῦς ἀτμοσφαίρας. Δὲν ἀγνοοῦμεν βεβαίως τὸν ἀνταγωνισμὸν μεγάλων ὁμάδων Δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι θὰ εὕρουν τὴν μικρὰν Ἑλλάδα ὡς στόχον διὰ νὰ ζητήσουν διὰ τῆς καταπνίξεως τῶν Ἑλληνικῶν ἀξιώσεων νὰ λύσουν τὰς ἰδικάς των διαφοράς. Ἀλλ’ ὅταν μία ἀποστολὴ ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸν λαόν, ὅταν ἔχῃ ὄπισθεν αὐτῆς τὴν Βουλήν, ἕνα ὁλόκληρον Ἔθνος, θὰ εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυρά, ὥστε, καταλλήλως χειριζομένη τὰ ζητήματα, νὰ ἐπιτύχῃ τοὺς σκοποὺς τοῦ Ἔθνους. Ἡ σημερινὴ συνεδρίασις θὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἀσπίδα, ἡ ὁποία θὰ προστατεύσῃ τὴν Ἀποστολὴν ἐναντίον τῶν βολῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ριφθοῦν κατ’ αὐτῆς. Ἀλλὰ τὴν ἀσπίδα αὐτὴν τὴν παραδίδει ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἰς τὴν Ἀποστολὴν μὲ τὴν αὐτὴν ἐντολὴν μὲ τὴν ὁποίαν παρέδιδε τὴν ἀσπίδα ἡ Σπαρτιᾶτις εἰς τὸν εἰς τὴν μάχην ἀναχωροῦντα υἱόν της: Κύριοι ἐκπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος, παραλαμβάνοντες τὴν ἀσπίδα αὐτὴν νὰ γνωρίζετε ὅτι τὴν παραλαμβάνετε μὲ τὴν ἐντολήν: «Ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς». (Χειροκροτήματα).

§94Δ. ΣΦΑΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ἡ περαιτέρω συζήτησις δὲν προσθέτει τίποτε ἀπολύτως εἰς ὅ,τι μέχρι τώρα ἐλέχθη.

§95Χ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξουσιοδοτηθῇ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς νὰ συντάξῃ ἓν ψήφισμα, ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον νὰ σταλῇ εἰς τὴν Διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀριστείδου ἔχει τὸν λόγον.

§97Γ. ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ. Προερχόμενος ἐκ τῶν βορειοτάτων ὁρίων τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας, τῶν τμημάτων ἐκείνων, ἅτινα ἠλευθερώθησαν κατόπιν τῶν ἐνδόξων ἀπελευθερωτικῶν πολέμων 1912–1913, οἱ ὁποῖοι ἀπέδωκαν εἰς ἡμᾶς τὸ θεῖον δῶρον τῆς Ἐλευθερίας, αἰσθάνομαι ἐθνικὴν ἱκανοποίησιν καὶ ὑπερηφάνειαν, ἵνα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλῶν, ἀπευθύνω τὰς θερμοτάτας μου εὐχὰς πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ὑπ’ αὐτὸν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν πορευομένους πρὸς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης. Πρόκειται ἐκεῖ νὰ κριθοῦν αἱ θυσίαι, τὰς ὁποίας προσέφερεν ἡ ἔνδοξος αὐτὴ Φυλή. Πάντες γνωρίζομεν ὅτι τὴν 28ην Ὀκτωβρίου 1940, ὅτε ἐσκίαζεν ἓν μαῦρο νέφος ὁλόκληρον τὴν Εὐρώπην, ἡ Φυλὴ αὐτή, ὡς εἷς ἄνθρωπος, ἀντέστη κατὰ τῶν ἐπιδρομέων. (χειροκροτήματα). Μὲ τὴν ἰδίαν σκέψιν καὶ τὸν ἴδιον ἐθνικὸν παλμὸν ὁλόκληρος ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις στρέφει τὴν σκέψιν της πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πορευόμενοι ἐκεῖ μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰσέλθετε εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Συνεδρίου τῆς Εἰρήνης ὑψαύχενες καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν Ἐθνῶν θὰ ἐγερθοῦν, διότι τὴν στιγμὴν ἐκείνην θὰ εἰσέρχηται ἡ Αἰωνία Ἑλλάς. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§99Γ. ΜΕΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί, λαμβάνων τὸν λόγον κατὰ τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν συνεδρίασιν, δὲν ἔχω ἄλλον σκοπὸν εἰ μὴ νὰ προσπαθήσω, μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις, νὰ ὁπλίσω τὴν φαρέτραν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπερχομένου ἵνα δώσῃ τὴν μεγάλην ἐθνικὴν μάχην, μέ τινα πρόσθετα ἐπιχειρήματα. Ἦλθε, μετὰ ἐτῶν ἀγωνίας τοῦ Ἔθνους, ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀντιμετωπίσῃ τοὺς κριτάς του εἰς τὴν μεγαλυτέραν ἴσως κρίσιν τῆς ἱστορίας του. Ἡ ὥρα εἶναι κρίσιμος. Κρισιμωτέρας ἴσως στιγμὰς δὲν ἐγνώρισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν τρισχιλιετῆ ἱστορίαν του. Ἱστορικαὶ εἶναι ἑπομένως καὶ αἱ εὐθῦναι ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νὰ διεξαγάγουν τὸν ὑπέρτατον αὐτὸν ἀγῶνα σήμερον διὰ νὰ δικαιώσουν τὰς ἀπεράντους καὶ μοναδικὰς θυσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ὁ ἀγὼν δὲν θὰ εἶναι εὐχερής. Ὁ δρόμος τῶν ἀντιπροσώπων μας δὲν θὰ εἶναι βεβαίως στρωμένος μὲ ρόδα. Δὲν πρόκειται νὰ ἀνατρέξω ποσῶς εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ὅταν ἄλλωστε πρὸ διμήνου περίπου κατέθετα μίαν ἐπερώτησιν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ τοῦ χειρισμοῦ της, δὲν ἦτο ἀντιπολιτευτικὴ διάθεσις ποὺ μὲ εἶχεν ὠθήσει εἰς τὴν ἐνέργειαν ἐκείνην, ἀλλ’ ἡ πρόθεσις νὰ συντελέσῃ ἴσως ὅπως ὡρισμέναι ἐνέργειαι καὶ ἡ τακτική μας μεταβληθοῦν. Ἀπέβλεπα ἀκόμη ὅπως ὡρισμένα σημεῖα προκαλέσουν πλέον ἐντατικὴν τὴν προσοχήν μας καὶ πάντως νὰ συντελέσω, μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις εἰς κάποιαν βεβαιοτέραν εὐόδωσιν τῶν ἐθνικῶν μας πραγμάτων. Ἴσως σήμερον θὰ εὑρισκώμεθα ἐνώπιον καλυτέρων συνθηκῶν ἐὰν εἶχον λάβει τότε τὴν εὐκαιρίαν ἐκείνην. Πλὴν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς δὲν ἐπέτρεψαν νὰ γίνῃ καμμία συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν μας πραγμάτων. Δὲν πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσω παρὰ ὅσα στοιχεῖα ὅλοι γνωρίζομεν ἐκ μιᾶς γενικωτάτης ἀντιλήψεως καὶ ἐκ πληροφοριῶν τοῦ τύπου. Τὰ κύρια θέματα τῶν Ἑλληνικῶν διεκδικήσεων ἔχουν ἐντοπισθῆ εἰς ἓν ἐλάχιστον πράγματι ὅριον, εἰς ἓν ἐλάχιστον ὅριον τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς ἠμποροῦσε νὰ ὑπερβῇ ἓν Ἔθνος μὲ τοὺς ἱστορικοὺς τίτλους τοὺς ὁποίους ἔχει καὶ τὰς θυσίας εἰς τὰς ὁποίας προθύμως ἔστερξεν ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία κυριολεκτικῶς ὁλοκαυτώθη εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν Συμμαχικόν. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐμφορεῖται οὔτε ἀπὸ πνεῦμα ἰμπεριαλιστικόν, οὔτε ἀπὸ κατακτητικὰς διαθέσεις καὶ διὰ τοῦτο αἱ ἀξιώσεις της περιωρίσθησαν μὲ ἀντικειμενικότητα καὶ σεμνότητα ἐντὸς τῶν γνωστῶν αὐστηρῶν ὁρίων. Εἶναι ἡ ἀπόδοσις τῆς Βορείου Ἠπείρου καὶ μία προέκτασις τῆς λωρίδος τῆς Βορειοανατολικῆς Ἑλλάδος, ὡς καὶ ἡ καταβολὴ ἐπανορθώσεων ἱκανῶν νὰ ἐπιτρέψουν τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας ἐκ τῶν ἐρειπίων της. Ἀλλ’ ἀντιμετωπίζουν καὶ αὐταὶ ἀκόμη τὰς γνωστὰς δυσχερείας. Τὸ Βορειοηπειρωτικὸν γνωστὸν εἶναι καὶ δὲν ἀποκαλύπτω βεβαίως κανένα μυστικόν, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἀναγεγραμμένον καὶ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Διασκέψεως. Δὲν θὰ ἀναζητήσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὐθύνην διὰ τοῦτο ἀπὸ κανένα. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἁπλῶς ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ ὑπογραμμίσω — ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ καὶ νὰ περιαυτολογήσω — ὅτι παρακολουθῶν πάντοτε στενῶς τὴν μεγάλην αὐτὴν ὑπόθεσιν, ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἤδη Σεπτεμβρίου, ὅτε συνεκαλοῦντο οἱ Τέσσαρες ἐν Λονδίνῳ διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν καὶ προπαρασκευὴν τῶν κειμένων τῶν συνθηκῶν Εἰρήνης μὲ τὰ πέντε γνωστὰ Κράτη, κατεῖδον, εὐθὺς ἀμέσως, ὅτι εἰς οὐδεμίαν τῶν πέντε ὑπὸ μελέτην συνθηκῶν περιελαμβάνετο τὸ ζήτημα τῆς Ἀλβανίας, ἤτοι τὸ Βορειοηπειρωτικόν, τὸ ὁποῖον οὕτω ἐκινδύνευε νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Διότι δὲν ἦτο βεβαίως δυνατὸν δι’ ἓν μικρὸν σχετικῶς ζήτημα ἑνὸς μικροῦ Κρατιδίου νὰ συνήρχετο ἰδιαιτέρα Διάσκεψις. Καὶ ἡ εὐκαιρία παρήρχετο, εἰς δὲ τὴν διεθνῆ ζωὴν ὅταν αἱ εὐκαιρίαι παρέρχωνται, χάνονται καὶ τὰ ζητήματα. Ἐθεώρησα λοιπὸν ὅτι μόνος πράγματι τρόπος ἦτο — καὶ ἐπὶ τούτου ἔκτοτε ἔγραψα ἄρθρον — νὰ ἀξιώσῃ ἡ Ἑλλάς, ὅπως ἐδικαιοῦτο, ὅπως ἀπολύτως εὐσταθῇ τὸ πρᾶγμα ἀπὸ στενῆς νομικῆς ἀπόψεως, ἡ ὑπόθεσις τῆς Βορείου Ἠπείρου, ὡς ὑπόθεσις ἀφορῶσα τὴν Ἀλβανίαν νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὴν Συνδιάσκεψιν ὡς τμῆμα ἀναπόσπαστον τῆς περὶ Ἰταλίας συνθήκης. Γνωρίζομεν βεβαίως ὅτι οἱ Σύμμαχοι ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1942 πανηγυρικῶς διὰ ταὐτοσήμων περίπου ἀνακοινώσεων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐξωτερικῶν Ἀγγλίας, Ἀμερικῆς καὶ Σοβιετικῆς Ἑνώσεως εἶχον κατοχυρώσει τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἀλβανίας, ἐννοοῦντες νὰ τὴν χειραφετήσουν ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν καὶ νὰ ἀπαγορεύσουν εἰς τὴν Ἰταλίαν νὰ ἔχῃ λόγον ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα τὴν Ἀλβανίαν θέματα. Ἀλλ’ αὐτὰ δὲν ἠμπόδιζον νὰ ἐμφανίζεται τὸ ζήτημα, ὅπως εἶναι, συνυφασμένον στενῶς μὲ τὸ Ἰταλικὸν ζήτημα. Ἐπρόκειτο περὶ χώρας ἀποσπασθείσης ἀπὸ τῆς Ἰταλίας μεθ’ ἧς εἶχε κηρύξει «προσωπικὴν ἕνωσιν», κατ’ οὐσίαν ὅμως «πραγματικήν». Ἐπρόκειτο ἐπὶ πλέον περὶ θέματος ἀποτελοῦντος ἀδιαμφισβητήτως τμῆμα ἀναπόσπαστον τοῦ ὅλου Ἀδριατικοῦ προβλήματος καὶ ἐπὶ τούτου ὑπῆρχεν ἱστορικόν, νομικὸν καὶ διπλωματικὸν προηγούμενον πρόσφατον ἐκ τῆς τελευταίας Συνδιασκέψεως τῶν Παρισίων. Ἐκεῖ, ὡς γνωστόν, ἡ Ἑλλὰς ἔλαβε μὲν πανηγυρικὸν τίτλον ἐπὶ τῆς Βορείου Ἠπείρου δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπάτου Συμβουλίου τὴν 13ην Ἰανουαρίου 1920, ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης καθίστατο ἐξηρτημένη ἀπὸ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς λύσεως τοῦ Ἀδριατικοῦ προβλήματος. Διότι ἦτο τότε ἐκκρεμὴς ἡ Ἰταλογιουγκοσλαυϊκὴ διαφορὰ λυθεῖσα διὰ τῆς συμφωνίας τοῦ Ραπάλλο τὴν 30 Ὀκτωβρίου, δύο ἀτυχῶς ἡμέρας πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι οἱ Σύμμαχοι μόνοι των, κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἀκλόνητον, εἶχον ἀναγνωρίσει τὴν ἑνότητα τοῦ Ἀλβανικοῦ καὶ Βορειοηπειρωτικοῦ προβλήματος μὲ τὸ ὅλον Ἀδριατικὸν πρόβλημα. Ἑπομένως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ συνόλου τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων τὴν Ἰταλίαν ὑπῆρχεν ἡ μόνη ἐλπὶς διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ζήτημα πρὸς συζήτησιν, νὰ τὸ ἀξιώσῃ καὶ νὰ τὸ ἐπιβάλῃ. Καὶ σήμερον πάλιν πρὸ τῆς ἀδυναμίας εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα καὶ ἴσως νὰ εὑρίσκωνται καί τινες τῶν συμμάχων, ἀδυναμία τοῦ πῶς νὰ ἐξεύρουν τρόπον καὶ μέσα νὰ εἰσαγάγουν τὸ ζήτημα πρὸς λύσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τυχὸν θέλουν — καὶ ἐλπίζω ὅτι ὑπάρχουν — νὰ ἐνισχύσουν ἀπολύτως τὴν Ἑλλάδα. Ἴσως ἂν εὑρίσκοντο πρὸ ἐπιχειρήματος τοιούτου εἴδους, θὰ εἶχον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ μέσον τὸ ἀλάθητον νὰ φέρουν πρὸς εὐνοϊκὴν λύσιν τὸ ζήτημα τῆς Β. Ἠπείρου. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔλαβον πρὸ 3 ἡμερῶν μόλις τὴν εὐκαιρίαν νὰ γράψω σχετικὸν ἄρθρον καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ ἔτι περαιτέρω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δήλωσιν, ἡ ὁποία εἶναι ἐπίσης ἀποφασιστικῆς σημασίας διὰ τὰ Ἑλληνικὰ προβλήματα ἐν τῷ συνόλῳ των καὶ ὄχι μόνον διὰ τὴν Β. Ἤπειρον. Ἐφαρμόζεται αὕτη καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν Β. συνόρων πρὸς τὴν Βουλγαρίαν ὅπου ἴσως νὰ μὴ ἔχωμεν, ὅσα ἔχομεν ἐπιχειρήματα πρόχειρα διὰ τὴν Βόρειον Ἤπειρον διὰ τὴν ὁποίαν, πλὴν τῶν ἄλλων, ἔχομεν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τὸ ἀπαραβίαστον διεθνὲς δεδικασμένον ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐκεῖ εἰς τὰ ἄλλα ζητήματα, κατ’ εὐτυχῆ συγκυρίαν καὶ σύμπτωσιν, ἔχει ἡ Ἑλλὰς τὴν μοναδικὴν εὐκαιρίαν, καὶ διὰ τοῦτο κυρίως ἔλαβον τὸν λόγον, νὰ ἐπικαλεσθῇ δηλώσεις προσφάτους τοῦ ἐπιτρόπου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως. Ὁ Ραδιοφωνικὸς Σταθμὸς τῆς Μόσχας, κατὰ τὴν ἄφιξιν καὶ ἐπιστροφήν του ἀπὸ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς Προδιασκέψεως τῶν Παρισίων μετέδωσε δηλώσεις τοῦ κ. Μολότωφ καθ’ ἅς, ὁμιλῶν περὶ τῆς Ἰταλίας, εἶπε τὰ ἑξῆς: «Ἡ Σοβιετικὴ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνατροπὴν τοῦ Φασισμοῦ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ τὴν ἐγκατάστασιν βάσεως διὰ Δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν, καθὼς καὶ τὴν βοήθειαν ἣν αὕτη παρέσχεν εἰς τοὺς Συμμάχους κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τοῦ πολέμου περιώρισε τὰς δικαίας ἀξιώσεις της δι’ ἐπανορθώσεις εἰς μετρίαν ἀναλογίαν. Ἡ Σοβιετικὴ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ καταδείξῃ εἰς τοῦτο ὅτι «ἡ ἐπίθεσις καὶ ἡ κατάληψις ξένου ἐδάφους δὲν δύνανται νὰ παραμείνουν ἀτιμώρητοι». Ἀντιλαμβάνεσθε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πόσον ἀξιόλογον, μοναδικὸν καὶ πολύτιμον εἶναι τὸ στοιχεῖον ποὺ παρέχεται διὰ τῆς ἐπισήμου αὐτῆς δηλώσεως ἑνὸς ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων κριτῶν τῆς Ἑλλάδος. Παρέχει τὴν εὐχέρειαν ὥστε νὰ μεταφέρωμεν, ὅπως καὶ μεταφέρεται αὐτούσιον, τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, τόσον εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Ἀλβανίαν. Μὲ ὅλην τὴν εὐρύτητα τῆς ἀντιλήψεως ποὺ ὀφείλομεν νὰ ἐπιδείξωμεν κατὰ τὴν διεκδίκησιν τῶν Ἐθνικῶν μας δικαίων, μὴ στενεύοντες τὰ ὅρια τῆς σκέψεώς μας εἰς ὡρισμένον κύκλον, ὡρισμένας προκαταλήψεις, ἀλλὰ δεικνύοντες μίαν ὡρισμένην εὐρύτητα ἀντιλήψεως, μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ εἴπωμεν τὰ ἑξῆς: Ἀδιαφοροῦμεν ποῖον εἶναι τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὰς ὁμόρους μας χώρας. Δὲν εἶναι κἂν θέμα Ἑλληνικοῦ ἐνδιαφέροντος τὸ ἐσωτερικόν των καθεστώς, ἔτι ὀλιγώτερον τὸ κοινωνικόν των καθεστώς. Ἕκαστος εἶναι κύριος εἰς τὸ σπίτι του καὶ ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἐκ τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ὡς κάκιστα ἰσχυρίσθησαν τινές, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἀπειλὴν κατὰ τῆς εἰρήνης καὶ αἰχμὴν καθ’ οἱουδήποτε. Τολμῶ ἐπὶ πλέον ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς παρουσιάζεται μὲ δύο ἀδιαφιλονικήτους καὶ τεραστίους ἠθικοὺς τίτλους. Πρῶτον τὰς τόσας θυσίας τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὸ Ἀλβανικὸν μέτωπον, καὶ τὰς ἑκατόμβας τῶν Ἑλλήνων, τὸν λιμόν, τὰς ἐκτελέσεις ὑπὸ τῶν ἀποσπασμάτων τῶν Γερμανῶν καὶ τῶν Ἰταλῶν καὶ τὰς σφαγὰς τῶν Βουλγάρων κατὰ τὴν περίοδον τῆς Κατοχῆς. Δεύτερον, τὴν ἀφάνταστον εἰς τὰ διεθνῆ χρονικὰ ἐμμονὴν τῆς Ἑλλάδος πάντοτε, ἀδιαλείπτως, συνεχῶς καὶ ἄνευ παρεκκλίσεων εἰς μίαν πολιτικὴν διεθνοῦς συνεννοήσεως, διεθνοῦς συνεργασίας καὶ αὐστηρᾶς προσηλώσεως εἰς τὴν εἰρήνην. Εἶναι ἀπὸ τὰ σπάνια ἐκεῖνα κράτη ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία οὐδέποτε κατὰ τὴν διαδρομὴν τῶν δεκαετηρίδων καὶ ἀφ’ ἧς διανύει ἐλεύθερον πολιτικὸν βίον ἐπεβουλεύθη κανένα, ὑπῆρξε πάντοτε εἰλικρινές, ἁγνὸν καὶ πράγματι πιστὸν στοιχεῖον συνεννοήσεως, διεθνοῦς συνεργασίας, διασφαλίσεως τῆς εἰρήνης. Ζωντανὸν τούτου παράδειγμα ἡ ἔντιμος ἀναγνώρισις τῆς ἐπαχθοῦς δι’ αὐτὴν Συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ ἡ εἰλικρινὴς ἑλληνοτουρκικὴ συνεννόησις. Συμμαχίας καὶ συνδυασμοὺς κρατῶν οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς ἐγνώρισε, πλὴν ἅπαξ, ὅταν ἐπρόκειτο μὲ τὰ Βαλκανικὰ κράτη νὰ διεξαγάγῃ ἀπελευθερωτικοὺς μόνον ἀγῶνας καὶ κατόπιν κατὰ συνέχειαν ἠναγκάσθη ἀπὸ τὴν ἀπιστίαν τοῦ ἑνὸς συμμάχου νὰ προβῇ εἰς μίαν ἄλλην ἀμυντικὴν ἀπολύτως συμμαχίαν μετὰ τῆς Σερβίας τὸ 1913. Κατὰ τὰ ἄλλα ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξε πρότυπον. Τὸ διεθνὲς μητρῶον τῆς Ἑλλάδος εἶναι λευκόν. Ὅταν, λέγω, αὐτὰ τὰ ὅπλα ἔχετε εἰς τὴν φαρέτραν σας, κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἔχετε τὴν διεθνῆ αἴγλην τῆς χώρας μας καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει τίτλους ποὺ δημιουργοῦν πράγματι ἀνεξάλειπτα δικαιώματα, δύνασθε νὰ διεξαγάγητε ἕνα ἀγῶνα ὄντως μοναδικὸν καὶ νὰ κατασιγήσετε πᾶσαν τυχὸν ἀντίδρασιν κατὰ τῆς δικαιώσεώς μας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ στοιχεῖον τὸ ὁποῖον ἔλαβα τὴν εὐκαιρίαν νὰ θέσω πρὸ ὑμῶν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀναχωρήσεώς σας, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ἐφαρμόζεται ἄνευ παραλλαγῆς, διότι ἀποτελεῖ κλασσικὴν ἀρχήν, ἀρχὴν ὁμολογῶ ἐμπνευσμένην ἀπὸ σοβαρὰν ἠθικὴν βάσιν, μίαν ἀρχὴν ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται παντοῦ. Δὲν ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἀλβανίας. Δεχόμεθα ὅτι ἡ Ἀλβανία σήμερον δημοκρατεῖται. Δεχόμεθα ὅτι ἡ Βουλγαρία, ὡς τὸ ἰσχυρίζεται, ἐπίσης δημοκρατεῖται. Καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν, ἀφοῦ τὸ θέλουν. Διότι ἂν τὸ ἀναγνωρίσωμεν ποίαν ζημίαν ἔχομεν; Καμμίαν. Ἡ ἔλλειψις μισαλλοδοξίας διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι πάγιον χαρακτηριστικὸν τῆς ἐξωτερικῆς της πολιτικῆς. Ἐπιδεικνύουσα τοιοῦτον πνεῦμα ἡ Ἑλλάς, ὡς καὶ πνεῦμα κατανοήσεως καὶ προθυμίας μελλοντικῆς συνεννοήσεως πρὸς τὰς γειτονικὰς χώρας, ἔχει μόνον νὰ κερδίσῃ καὶ τίποτε νὰ χάσῃ. Αὐτὰ ἤθελον νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν σας, διότι τὸ ἐνόμισα καθῆκον καὶ ὑποχρέωσίν μου, διότι ἐνόμιζα ὅτι αἱ σκέψεις αὐταὶ ὀφείλουν νὰ σᾶς συνοδεύουν παγίως καθ’ ὅλας τὰς ἐνεργείας σας, ὁπουδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκεσθε, μὲ οἱονδήποτε συνομιλητὴν καὶ ἂν μάχεσθε ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων, διότι εἶναι ἱκανὰ νὰ τὰ κατοχυρώσουν καὶ νὰ τὰ διασφαλίσουν. Θὰ ὑπενθύμιζα ἀκόμη τὰς μαύρας ἐκείνας ἡμέρας τὰς ὁποίας ἐζήσαμε ἐπὶ κατοχῆς, ὅταν εἰς ραδιοφωνικὴν μετάδοσιν ἐκ Μόσχας, τὴν 27 Ἀπριλίου 1942, πρώτην ἐπέτειον τῆς εἰσόδου τῶν Γερμανῶν εἰς Ἀθήνας, ἐλέγοντο πρὸς τοὺς Ἕλληνας τὰ ἑξῆς: «Ἄοπλοι ἐπολεμήσατε ἐναντίον πανόπλων καὶ ἐνικήσατε. Καὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ ἄλλως, διότι εἶσθε Ἕλληνες. Μὲ τὴν ἀντίστασίν σας μᾶς ἐβοηθήσατε νὰ παρασκευάσωμε τὴν ἄμυνάν μας καὶ δὲν θὰ τὸ λησμονήσωμεν. Σᾶς εὐγνωμονοῦμεν. Ὅταν σημάνῃ ἡ εὐτυχὴς ὥρα ἡ ὁποία δὲν ἀπέχει πάρα πολύ, ὁμοῦ μετὰ τῆς Ἀγγλίας, θὰ φροντίσωμεν ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ καταστῇ μεγάλη ὄχι μόνον ἠθικῶς, ἀλλὰ καὶ εἰς ἔκτασιν». Ὁμολογῶ ὅτι ἄφισα τὸν ἑαυτόν μου νὰ ἀναπολήσῃ αἰσθηματικὰς ἀναμνήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι καὶ ἄσχετοι μὲ τὰ προκείμενα. Καὶ ἀργότερα ἀκόμη ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κάπου ἐδιάβασα τὴν ἑξῆς περικοπὴν ἄρθρου, γραφέντος καὶ ἀρκετὰ προσφάτως μάλιστα, τὸν Ἰούνιον τοῦ 1944, εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ἐπιθεώρησιν «Οἱ Σλαῦοι», ἀπὸ τὰ ἐπίσημα ὄργανα τῆς Μόσχας: «Οἱ Βούλγαροι σύμμαχοι τῆς φασιστικῆς Γερμανίας ἐμφανιζόμενοι ὡς «ἀθῶοι» προσποιοῦνται ὅτι ὑπερασπίζουν τὰ ἴδια των ἐδάφη καὶ δὲν σκοπεύουν νὰ καταλάβουν ξένας ἐπαρχίας. Ὀνομάζουν «ἰδικάς των» τὴν Θράκην καὶ τὴν Μακεδονίαν, τὰς ὁποίας κατέλαβον τὴν ἄνοιξιν 1941, ὅταν ἐμαχαίρωσαν ἐκ τῶν νώτων τοὺς ἡρωϊκῶς ἀγωνιζομένους ἑλληνικὸν καὶ γιουγκοσλαυϊκὸν λαὸν καὶ ἤνοιξαν τὴν θύραν εἰς τὰς γερμανικὰς ὀρδάς... Πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ Βούλγαροι νὰ ὁμιλοῦν περὶ «ἐθνικῆς ἑνότητος» ὅταν οἱ γειτονικοί των λαοί, τῆς Ἑλλάδος καὶ Γιουγκοσλαυΐας, τοὺς βλέπουν μὲ δικαιολογημένον μῖσος ὡς ἁπλοῦς χωροφύλακας τοῦ Χίτλερ». Μῖσος ἐθεωροῦσαν τὰ ἐπίσημα σοβιετικὰ ὄργανα, δικαιολογημένον διὰ τοὺς Ἕλληνας. Οἱ Ἕλληνες ὅμως, τὸ μῖσος τὸ θεωροῦν ξένον πρὸς αὐτούς. Καὶ πρὸς τοὺς ἐχθρούς των ἀκόμη δὲν ἀποβλέπουν μὲ μῖσος, ἀλλὰ ἀξιοῦν δικαιοσύνην, καὶ αὐτήν, κ. Πρόεδρε, ἔχετε, νομίζω, τὴν ἱερωτέραν ὑποχρέωσιν καὶ τὴν ὑπάτην ἀποστολὴν νὰ ἀξιώσετε ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων. Διότι ἐπωμίζεσθε κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἱστορικὰς ὄντως εὐθύνας. (Χειροκροτήματα).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσιμπιδᾶρος ἔχει τὸν λόγον.

§101Π. ΤΣΙΜΠΙΔΑΡΟΣ. Ἴσως, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶδε, τοὐλάχιστον ἡ Δʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, μεγαλυτέραν καὶ ἱερωτέραν στιγμὴν ἀπὸ τὴν σημερινήν, διότι, τὴν στιγμὴν αὐτήν, κύριοι βουλευταί, ἐκτυλίσσεται ἐνώπιόν μας ἡ τελευταία πρᾶξις τοῦ Ἑλληνικοῦ δράματος, ἡ κάθαρσις τῆς Ἑλληνικῆς τραγῳδίας. Ἀξιότιμοι φίλοι, καὶ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, ἀνέπτυξαν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ ὅλον ζήτημα, ὅπως τίθεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς συνειδήσεως, καὶ ὅπως θὰ τὸ θέσῃ, ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος, ἐνώπιον τοῦ Παγκοσμίου Συνεδρίου. Δὲν πρόκειται, συνεπῶς, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς νὰ ἀπασχολήσῃ ἐπὶ μακρόν, παρὰ μόνον δι’ ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας, τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος, κύριοι βουλευταί, νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν κάτι, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανίσω ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅταν ἡ νέα Ἰλιὰς τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἡ Ἰλιὰς τῆς Πίνδου συνεγράφετο ἐκεῖ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν λόγχην. Τὴν 15ην Δεκεμβρίου τοῦ 1940, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ γράφω ταῦτα: «Οὕτω γέγραπται. Οὕτως ὥρισεν ἡ ἀνωτέρα Μοῖρα ἡ διέπουσα τὰ πεπρωμένα τῶν λαῶν. Ἡ μαγικὴ λέξις «Ἑλλὰς» καὶ πάλιν εἰς τὸ προσκήνιον, ὅπου παίζεται ἡ τραγωδία τῆς ἀνθρωπότητος. Πάλιν ἡ Ἑλλὰς κέντρον τοῦ κόσμου. Πάλιν ἥλιος φωτίζων μέσα εἰς τὸ ἔρεβος τὴν παραπαίουσαν καὶ λιποψυχοῦσαν ἀνθρωπότητα. Πάλιν ἥλιος γονιμοποιῶν τὰς κεκρυμμένας ἠθικὰς δυνάμεις διὰ νὰ βλαστήσουν. Καὶ διὰ νὰ καρποφορήσουν. Καὶ διὰ νὰ ἀποκτήσουν τὴν δύναμιν τῆς ἀντιστάσεως εἰς τὴν θύελλαν ποῦ ἐξαπέλυσε τὸ πνεῦμα τοῦ κακοῦ. Καὶ διὰ νὰ προπαρασκευάσουν τὴν ἐθνικήν μας μεσημβρίαν καὶ τὴν παγκόσμιον μεσημβρίαν τὴν γόνιμον. Πάλιν ἡ Ἑλλὰς Πρόμαχος Ἀθηνᾶ, προμαχοῦσα τῶν αἰωνίων ἠθικῶν ἀξιῶν, ἐν ὀνόματι τῆς ἀνθρωπότητος. Πάλιν ὁ Ρήγας Φερραῖος ἡ Ἑλλὰς σαλπίζων τῆς ἐλευθερίας τὸ σάλπισμα. Οὕτω γέγραπται. Ἡ Ἑλλὰς καὶ πάλιν θεότης τοῦ κόσμου, θεὰ ἑνὸς παραμυθιοῦ ποῦ τρέφει καὶ συγκινεῖ τρεῖς χιλιάδες χρόνια τώρα ὅλας τὰς γενεάς, ποὺ θηλάζει μὲ τὸ γάλα τῶν ἀποκαλύψεων τοῦ ἀνθρωπίνου προορισμοῦ ὅλα τὰ πλάσματα, ὅσα πιστεύουν εἰς τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ψυχῆς καὶ τῆς καρδίας τὰ ἀκατάλυτα δικαιώματα εἰς τοῦ ἀνθρώπου τὴν ἄμετρον ἀξίαν— — Ἄνω σχῶμεν τὰς καρδίας. Πάλιν Ἰδέα ἡ Ἑλλάς, σύμβολον τῆς Ἐλευθερίας. Καὶ κῆρυξ τῆς Ἐλευθερίας. Καὶ στρατιώτης τῆς Ἐλευθερίας. Καὶ μυσταγωγὸς τῆς Ἐλευθερίας. Καὶ ἀρχιερεὺς τῆς Ἐλευθερίας. Καὶ τῆς Ἐλευθερίας θεματοφύλαξ. Πάλιν Ἰδέα ἡ Ἑλλάς, σύμβολον τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀξιοπρεπείας σύμβολον. Ἀντινόνη καὶ πάλιν ἡ Ἑλλὰς προτάσσουσα τὴν ἀσπίδα τῆς θελήσεώς της εἰς τὴν Βίαν, ὑψώνουσα τὸ ἀνάστημά της καὶ τὴν φωνήν της καὶ τὴν ἀπόφασίν της νὰ ὁδεύσῃ εἰς τὴν ἄσκησιν τῶν δικαιωμάτων της καὶ εἰς τῶν καθηκόντων της τὴν ἐκτέλεσιν, αἱμόφυρτος ἔστω, μελλοθάνατος ἔστω, ἀλλ’ ἀποτίουσα τὴν προσήλωσίν της εἰς τοὺς αἰωνίους νόμους, διὰ τοὺς ὁποίους «οὐδεὶς οἶδεν ἐξ ὅτου ἐφάνη», ἀλλὰ τῶν ὁποίων, ἐν τούτοις, αὐτὴ ὑπῆρξεν ὁ γεννήτωρ καὶ ὁ θεσμοθέτης καὶ ὁ θεσμοφρουρός. Αἰώνιος θεσμοφρουρός, πάνσεπτος Ἑστιὰς τῶν ἀνθρωπίνων ἰδανικῶν, ὅπως τὰ καθώρισε τὸ ἀθάνατον ἑλληνικὸν πνεῦμα — ἡ ὑπέροχος αὐτὴ πτῆσις τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸν κόσμον τῶν Ἰδεῶν καὶ ἡ προσγείωσις τῶν αἰωνίων Ἰδεῶν καὶ ἀποκρυστάλλωσις αὐτῶν εἰς τὴν παντοειδῆ ἔκφρασιν τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος.... — Φῶς ἱλαρὸν ἁγίας δόξης. Ἡ Ἑλλὰς εἰς ἡλιοστόλακτον θρόνον, κηρύττουσα εἰς τὴν ἀνθρωπότητα, μὲ τὴν ἀπόφασίν της νὰ βαδίσῃ πρὸς τὸ θυσιαστήριον, τὸν αἰώνιον ρόλον της: — Ἰδοὺ ἐγώ, σὲ ὁδηγῶ». Καὶ τὴν ὁδηγεῖ πράγματι. Ὅλοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες Δικαιοσύνην πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἔχουν ἐστραμμένα τὰ βλέμματα. Ὅλοι οἱ ὀνειρευόμενοι τὴν Ἐλευθερίαν, εἰς τὴν Ἑλλάδα εὑρίσκουν τὴν ἐλπίδα, τὸ καταφύγιον καὶ τὴν παρηγορίαν. Ἐλεήμων Σαμαρεῖτις ἔγινεν ἡ Ἑλλάς, παρήγορος ἄγγελος τῶν ἀγωνιώντων καὶ τῶν ἀπηλπισμένων — Ἐρυθρὸς Σταυρός, νοσηλεύων τὴν αἱμάσσουσαν ψυχικῶς ἀνθρωπότητα. Καὶ ἡ ἀνθρωπότης; Ἐνεὸς καὶ ἔκθαμβος πρὸ τοῦ ἑλληνικοῦ θαύματος. Ἡ δύναμις τῆς θυσίας της ἐκτοξεύει τὴν ἀκτινοβολίαν της πέραν ἠπείρων καὶ θαλασσῶν. Δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον Ἑλλάς. Ἑλλάς, κρατοῦσα τὸν πυρσὸν τῆς θυσίας της, τὸν πυρσὸν τῆς ἱστορίας της — πυρσὸν ἱστορίας, ποὺ εἶνε ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος καὶ πυρσὸν θυσίας ποὺ εἶνε θυσία διὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Τύπος καὶ κύματα αἰθέρων. Κυβερνήσεις καὶ κοινοβούλια. Πανεπιστήμια καὶ ἱερατεῖα. Ἄμβωνες καὶ ἀρχηγοὶ θρησκειῶν — ὁ κόσμος ὅλος ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον ζῇ Ἑλλάδα. Καὶ ἀναπνέει Ἑλλάδα. Καὶ σκέπτεται Ἑλλάδα. Καὶ χαιρετίζει Ἑλλάδα. Καὶ ὑμνολογεῖ Ἑλλάδα. Καὶ δονεῖται ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα στέλλει τὸν θαυμασμόν του. Καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑποβάλλει τὴν εὐλάβειάν του. Καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα φωτίζεται. Καὶ ἔγινεν ἡ Ἑλλὰς ἔπος. Καὶ ἔγινεν ἡ Ἑλλὰς θρῦλος. Καὶ ἔγινεν ἡ Ἑλλὰς ἡ νέα Ἱερουσαλήμ, ἡ εὐαγγελιζομένη τὴν παγκόσμιον ἀνάστασιν. Ἀφ’ ἧς ἠκούσθη δι’ ἄλλην μίαν φορὰν τὸ «ἴτε παῖδες Ἑλλήνων, νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών»· ἀφ’ ἧς ἐλήφθη ἡ μεγάλη ἀπόφασις: «Κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν»· καὶ πρὶν ἀκόμη φθάσῃ ἀπὸ τὸν νέον Μαραθῶνα τῆς Ἠπείρου ὁ ἡμεροδρόμος Φειδιππίδης διὰ νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ τὸ «χαίρετε, νενικήκαμεν», ἡ Ἑλλὰς εἶχε νικήσει, διότι εἶχε πάρει τὴν μεγάλην ἀπόφασιν νὰ ἀποθάνῃ προασπίζουσα τὴν ἐλευθερίαν της. Αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν ἐξέφραζε τὸ «ὄχι» τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ, ἀναλαμβάνοντος τὴν εὐθύνην καὶ τὴν τιμὴν μιᾶς πράξεως, εἰσερχομένης εἰς τὰ πλαίσια ἱστορικοῦ σταθμοῦ. Αὐτὸ τὸ «ὄχι» ἀντιλαλοῦν εἰς τὰ ἀλβανικὰ φαράγγια τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα, ἀπὸ τὰ χαράματα τῆς 28ης Ὀκτωβρίου.....». Καὶ λέγω εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου μου, κύριοι βουλευταί: «...Καὶ ὁ Ἄγνωστος Στρατιώτης ἔσπευσε καὶ Αὐτὸς εἰς τὸ μέτωπον, ὅπου διεθνὴς Ὀλυμπιονίκης ἀναδεικνύεται ἡ Ἑλλὰς ἐπιβλητικῶς ὡραία ὡς ἡ Ἀθηνᾶ καὶ ἀδυσώπητος ὡς ἡ Νέμεσις. Ἄς τὸν ἀκολουθήσωμεν. Ἄς μὴ λησμονοῦμεν: Ἐὰν ἡ ἄλκιμος νεότης δὲν ἐδοκίμαζε τὸν ψυχικὸν ποὺ ἐδοκίμασε κραδασμόν, ἀκούουσα τὴν ἔκκλησιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐπισημοτέραν στιγμὴν τῆς ἱστορίας της· ἐὰν οἱ μαχηταὶ δὲν ἔμεναν ἐκεῖ ὅπου ἔσπευσαν ἀσθμαίνοντες νὰ φθάσουν «τοῖς κείνων ρήμασι πειθόμενοι», δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ Ἑλλάδα μας. Μιὰ ἀνάμνησις Ἑλλάδος θὰ ὑπῆρχεν. Ὁ ἄρχων τῆς Ρώμης θὰ ἦτο ὁ ἄρχων τῶν Ἀθηνῶν καὶ αἱ Ἀθῆναι φόρου ὑποτελεῖς εἰς τὴν Ρώμην. Ὁ ἥλιος θὰ ἐφώτιζε μίαν σκλάβαν Ἑλλάδα καὶ τὰ μαρτύρια τῶν Δωδεκανησίων θὰ ἦσαν τῶν πανελλήνων μαρτύρια. Ἡ Ἀκρόπολις θὰ ὑφίστατο τὴν ἀτίμωσιν ποὺ δὲν ἐφαντάσθη ποτέ, τὴν ἀτίμωσιν νὰ φωταγωγῆται πρὸς τιμὴν τοῦ κατακτητοῦ καὶ τὴν σημαίαν μας ποτὲ δὲν θὰ ἐθώπευαν αἱ Ἑλληνικαὶ αὖραι. Τὸν ἐθνικόν μας ὕμνον μόνον μέσα μας νὰ τὸν ψιθυρίζωμεν θὰ εἴχαμεν τὸ δικαίωμα. Μία ἀτελείωτος Μεγάλη Παρασκευὴ θὰ ἦτο ἡ ζωή μας, μὲ τὸν Ἑλληνισμὸν Ἐσταυρωμένον καὶ μὲ τὸν Ἐπιτάφιον Θρῆνον ὡς μόνον ξέσπασμα τοῦ λυγμοῦ μας. Ἡ Ἑλλὰς ἐν τάφῳ. Χεῖρες βέβηλοι θὰ κατεβίβαζαν ἀπὸ τὰ βάθρα των λυσικόμους καὶ οἰμωζούσας τὰς Καρυάτιδας καὶ τὸν Ἑρμῆν καὶ τὸν Ἔφηβον τῶν Ἀντικυθήρων, διὰ νὰ κοσμήσουν τὴν Ρώμην ὡς θριάμβου τρόπαια. Ἄς μὴ λησμονῶμεν καὶ τοῦτο: Θὰ ἀνατείλῃ κάποτε ἡ μεγάλη ἡμέρα. Καὶ ὅταν ἡ λευκὴ περιστερά, ραντισμένη μὲ τὸ αἷμα τῶν παλληκαριῶν μας, θὰ κομίσῃ τὸν κλάδον τῆς ἐλαίας καὶ τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης θὰ ἀνοίξῃ τὰς πύλας του, ἡ θυσία θὰ ἔχῃ συμπληρώσει τὴν ἀποθέωσιν. Ὅταν οἱ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι θὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς κοσμοϊστορικῆς τελετῆς, κἄποια φωνὴ βαρύηχος θὰ ἀκουσθῇ: ἡ Φωνὴ τῆς Οἰκουμένης. Κύριοι, ἐγερθῆτε! Εἰσέρχεται ἡ Ἑλλάς!» Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν μετεβλήθη τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ ἠλάττωσε τοὺς τίτλους τῆς Ἑλλάδος ἔναντι τῆς ὑποθέσεώς της, καὶ ἔναντι τῶν συμμάχων. Ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ παρουσιασθῇ ὑπερήφανος, καὶ δύναται νὰ παρουσιασθῇ ὑπερήφανος περισσότερον καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς μεγάλους Συμμάχους, διότι ἔγινε πραγματικὸν ὁλοκαύτωμα, διότι, μετὰ τὴν Πίνδον ἡ ὁποία ἔλαμψε, χάρις εἰς τὴν λάμψιν τῆς Ἑλληνικῆς λόγχης, διότι, μετὰ τὰ ὀχυρὰ τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὴν δευτέραν ἀποθέωσιν τῆς ἑλληνικῆς ἀνδρείας, καὶ τῆς ἑλληνικῆς θυσίας μετὰ τὴν Κρήτην, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν τὸ ὁρμητήριον καὶ τὸ καταφύγιον τῆς ἐλευθερίας, μετὰ τὴν πεῖναν καὶ τὴν δυστυχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐσφυρηλατήθη ἡ δύναμις τῆς Ἐθνικῆς ψυχῆς, ἔχομεν ὅλον τὸν ἀγῶνα μας εἰς τοὺς αἰθέρας καὶ εἰς τὰς θαλάσσας, ἔχομεν μίαν ἱστορίαν, τὴν ὁποίαν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ σεβασθοῦν, τὴν ὁποίαν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναγνωρίσουν καὶ νὰ διακηρύξουν οἱ Σύμμαχοι. Ἐὰν ἡ διπλωματία, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι κάτι, τοῦ ὁποίου δὲν θέλω νὰ δώσω τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμόν, ἐὰν ἡ ἠθικὴ δὲν εἶναι λέξις κενή, ἐὰν τὸ δίκαιον δὲν εἶναι μία φαντασίωσις ἀνθρώπων ἀφελῶν, ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὰ δίκαιά της καὶ ἔχουν ὑποχρέωσιν οἱ μεγάλοι σύμμαχοι νὰ τῆς δώσουν τὰ δίκαιά της. Δὲν ζητεῖ παρὰ μόνον ὅ,τι τῆς ἀνήκει. Δὲν ζητεῖ παρὰ μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῆς παρέχουν οἱ τίτλοι της οἱ ἱστορικοί, οἱ ἐθνολογικοί της τίτλοι, ἡ δύναμις τῆς θυσίας, τῆς θυσίας τῆς γενικωτέρας καὶ τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας της. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς νὰ εἶναι ἕνα ξέφραγο χωράφι ἀπὸ Βορρᾶ, οὔτε εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, ὁ ἱερὸς ἐκεῖνος χῶρος, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχουν ταφῆ τόσοι Ἕλληνες, ἡ ἱερὰ Πίνδος, ἡ ὁποία εἶναι τὸ ἡρῶον τοῦ Μεσολογγίου διὰ τὴν Ἑλλάδα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ εἰς τὰς χεῖρας τῶν Ἀλβανῶν καὶ νὰ βεβηλώνεται ὑπ’ αὐτῶν καὶ νὰ μὴ μποροῦν, οἱ μανάδες καὶ οἱ ἀδελφάδες νὰ ἀνάβουν τὰ καντήλια εἰς τὰ παιδιὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὥρμησαν εἰς τὸ καθῆκον, κατόπιν τῆς προσκλήσεως τῆς Πατρίδος. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος ἔδειξεν μίαν στιγμὴν ἀπαισιοδοξίας· ἐτόνισεν ὅμως, ὀρθότατα, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει ὑπεράνω ὅλων τῶν συμφερόντων καὶ τῶν ὑπολογισμῶν μία δύναμις ἀκαταγώνιστος, ἡ ὁποία κατευθύνει καὶ τὰς ὑπευθύνους Κυβερνήσεις καὶ τὰς κάμπτει. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἐξεκίνησε, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰ 1821, ἡ δύναμις τῆς Ἱερᾶς Συμμαχίας ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπίστευε κανεὶς ὅτι ἡ ἔξαρσις ἐκείνη ἡ Ἑλληνική, ἡ ἐξόρμησις ἐκείνη ἡ Ἑλληνική, θὰ ἐπνίγετο ἀπὸ τὴν Ἱερὰν Συμμαχίαν. Καὶ ὅμως ἦλθεν ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκινητοποιήθησαν στρατοὶ καὶ στόλοι καὶ ἄνθρωποι λατρεύοντες τὴν ἐλευθερίαν καὶ ὅταν ἦλθε τὸ μήνυμα τῆς πτώσεως τοῦ Μεσολογγίου εἰς τὸ Παρίσι, διέκοψαν τὰ θέατρα τὰς παραστάσεις των καὶ ἐξῆλθον ἄνθρωποι ἔξω τῶν προσκηνίων, διὰ νὰ πληροφορήσουν τὸν λαὸν τῶν Παρισίων: «Κύριοι, ἔπεσε τὸ Μεσολόγγι». Καὶ ἐξῆλθον οἱ Παρισινοὶ τῶν θεάτρων ζητωκραυγάζοντες ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι τόσον ἱερά, τόσον ἀκαταγώνιστα τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος, ὥστε νὰ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡπλισμένος μὲ τὸν θώρακα καὶ τὴν πανοπλίαν τῶν ἑλληνικῶν δικαίων, θὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἀναγνώρισίν των καὶ θὰ τὸν ὑποδεχθῶμεν νικητὴν καὶ τροπαιοῦχον. Τὸ εὐχόμεθα ὁλοψύχως. (Χειροκροτήματα).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§103Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Ἐθνικὸν αὐτὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ τὴν ἑσπέραν αὐτὴν καὶ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἀφορμὴ Κοινοβουλευτικωτάτης καὶ ὡραιότατης συζητήσεως, διεξαχθείσης κατὰ τρόπον ἀξιοπρεπέστατον, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει πολλοὺς ρήτορας. Ἡ ἀντίληψίς μου αὐτὴ καὶ ἡ ἱκανοποίησις τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι διότι ἐπηλήθευσαν ὅσα πρό τινος χρόνου εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μὲ ἔφερον εἰς αὐτό. Κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἶπον ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, προκειμένου περὶ ἐθνικῶν ζητημάτων, δὲν ὑπάρχουν ἀντιθέσεις, δὲν ὑπάρχουν ἐχθροί, ὑπάρχουν μόνον πολιτικοὶ ἄνδρες, εἴτε εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἀνήκοντες οὗτοι εἴτε εἰς τὴν συμπολίτευσιν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ψυχικὴν δύναμιν νὰ ἐξαρθοῦν εἰς τὸ ὕψος τῶν κρισίμων περιστάσεων καὶ νὰ συσπειρωθοῦν περὶ τὴν ἰδέαν τῆς Πατρίδος, ἰδέαν, ἡ ὁποία διέσωσε τὴν ἑλληνικὴν φυλὴν ἀπὸ τόσας δοκιμασίας καὶ τόσους κινδύνους τοὺς ὁποίους διέτρεξε διὰ μέσου τῶν αἰώνων. Καὶ εἶμαι ὑπερήφανος, εἶμαι ἔμπλεως ἐνθουσιασμοῦ διὰ τὸ φαινόμενον τῆς ἑσπέρας αὐτῆς. Εἶναι φαινόμενον, τὸ ὁποῖον, φερόμενον καὶ ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, θὰ καταπείσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον νὰ ὑπερβάλλουν τὰς ἀβαθεῖς διενέξεις μας, ὅτι οἱ Ἕλληνες, ὁσάκις πρόκειται νὰ ὑπερασπίσουν τὴν ἱερὰν Πατρίδα των καὶ τὴν ἰδέαν τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, δὲν διστάζουν οὔτε πρὸς στιγμὴν νὰ συσπειρωθοῦν περὶ αὐτήν. (Χειροκροτήματα). Εἶναι φαινόμενον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταστῇ γνωστὸν καὶ εἰς τοὺς ρυθμίζοντας σήμερον τὰς τύχας τοῦ κόσμου καὶ τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος, ὅτι θὰ ἀναφανῇ καὶ πάλιν, ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη, λαμπρότερον καὶ ἐπιβλητικώτερον καὶ θὰ καταγαύσῃ καὶ πάλιν τὸν διεθνῆ ὁρίζοντα καὶ ὅτι ἡ ἀνάγκη αὐτὴ θὰ ἀνακύψῃ ἀπὸ οἱανδήποτε παραγνώρισιν τῶν Ἐθνικῶν μας δικαίων· ἐὰν δὲν ἱκανοποιηθοῦν αἱ ἱστορικαί μας διεκδικήσεις. Νὰ μάθουν ὅτι εἶναι φαινόμενον τὸ ὁποῖον συμβολίζει τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ὅπως ἡνωμένον ἀγωνισθῇ διὰ τὴν δικαίωσιν τῶν Ἐθνικῶν του ἀξιώσεων. Βεβαίως, ἡ Ἐθνική μας Ἀντιπροσωπεία, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν ἀνδρὸς ἐγνωσμένης συνέσεως, θὰ ἀγωνισθῇ, καὶ ἐλπίζομεν ὅτι θὰ ἀγωνισθῇ ἀποτελεσματικῶς. Δὲν ἐξαρτᾶται, ὅμως, τὸ ἀποτέλεσμα ἀπολύτως ἀπὸ τὴν θέλησίν της καὶ τὰς προσπαθείας της. Ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὴν καλὴν πίστιν καὶ τὰς προθέσεις ἐκείνων μετὰ τῶν ὁποίων ἠγωνίσθημεν κατὰ τὸν λήξαντα πόλεμον. Καὶ ἂν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα, παρὰ πᾶσαν στοιχειώδη ὑποχρέωσίν των, καὶ ἂν παρὰ πᾶν δίκαιον καὶ στοιχειώδη ἐντιμότητα, οἱ συναγωνισταί μας ἐκεῖνοι προβάλουν καὶ ἐλαχίστας ἔστω ἀντιρρήσεις εἰς τὰς δικαίας ἀξιώσεις μας, ἐὰν ἐπιδείξουν καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀδιαφορίαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν στοιχειωδῶν ὑποχρεώσεών των, αἱ ὁποῖαι ἀπέρρευσαν ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ἐκ τῶν θυσιῶν μας εἰς ἕνα τόσον κρίσιμον δι’ αὐτοὺς ἀγῶνα, ὑποχρεώσεων τὰς ὁποίας αἰσθάνεται οἱοσδήποτε θνητός, τότε ἂς ὑπενθυμίσῃ εἰς αὐτοὺς ἡ Ἀντιπροσωπεία μας τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡμιλλῶντο τίς πρῶτος νὰ ἐκφράσῃ μεγαλύτερον θαυμασμὸν διὰ τὰς θυσίας μας καὶ τὰ κατορθώματά μας, καὶ νὰ διακηρύξῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία ἔδωσε τὴν πρώτην νίκην εἰς τὸν ἀγῶνα. Ἂς ὑπενθυμίσῃ εἰς αὐτοὺς τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας διεκύρηξαν, λέγοντες ὅτι μία ἀπὸ τὰς οὐσιωδεστέρας ἐπιδιώξεις τοῦ παρόντος πολέμου εἶναι καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν πτωχῶν λαῶν. Καὶ ἂς τοὺς πληροφορήσουν ὅτι ἡμεῖς κατέστημεν πτωχότεροι ἀπὸ τὰς θυσίας εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθημεν διὰ τὴν νίκην αὐτήν. Ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας κ. Τσῶρτσιλ, καὶ ὁ νῦν τοιοῦτος κ. Ἄτλη, διεκήρυξαν ὅτι ἡ ἀρχὴ αὐτὴ θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ θὰ ἐπικρατήσῃ μετὰ τὸν πόλεμον. Ἂς ὑπενθυμίσῃ, ἐπίσης, εἰς αὐτοὺς τὴν συνολικὴν καὶ πρωτοφανῆ εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν λαῶν ἀντίστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος, παρακινούμενος ἀπὸ τὰ ραδιόφωνα τοῦ Λονδίνου καὶ τὰ ἄλλα συμμαχικὰ τοιαῦτα, ἀπεδύθη εἰς ἕνα ἀγῶνα ἀφθάστου αὐτοθυσίας διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὸ δίκαιον καὶ δὲν ἠθέλησεν οὔτε κἂν νὰ προσμειδιάσῃ πρὸς τὸν κατακτητήν, προτιμήσας νὰ ἀποθνήσκῃ ὁμαδικῶς ἀνὰ τὰ χωρία τῆς ὑπαίθρου καὶ τὰς ἀγυιὰς τῶν πόλεων, καὶ ὅτι ἂν προσεμειδία θὰ ἀπέφευγε πολλὰς στερήσεις καὶ πολλὰς θυσίας. Ἂς ὑπενθυμίσωμεν ἐπίσης, εἰς τοὺς φίλους μας αὐτούς, ὅτι ἡ ἀντίστασις, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησαν αὐτοί, καὶ ἐννοῶ τὴν ἀντίστασιν «τοῦ βουνοῦ», ὡς ἀποκαλεῖται αὕτη, καὶ οὐχὶ τὴν συνολικὴν ἀντίστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν μόνος του ὁ ἴδιος, ὅτι ἡ ἀντίστασις ἐκείνη τὴν ὁποίαν αὐτοὶ ἐδημιούργησαν, μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ καταστροφὰς καὶ μόνον, καὶ ὅτι ἐὰν αἱ καταστροφαὶ αὐταὶ δὲν ἐπανορθωθοῦν ὑπ’ αὐτῶν, θὰ μένωμεν μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι οἱ ἰσχυροὶ αὐτοὶ φίλοι μας ἐξεμεταλλεύθησαν ἕνα πτωχόν, ἕνα μικρὸν λαὸν διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν ἰδικά τους καὶ μόνον συμφέροντα. (Χειροκροτήματα). Ἂς ὑπενθυμίσωμεν εἰς αὐτοὺς ὅτι κατὰ τὴν κρίσιμον καμπὴν τοῦ δράματος, ἀνεπήδησεν ἐπὶ τῆς σκηνῆς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ μὲ τὰ μεγαλουργήματά του, τὰ ὁποῖα διεδραμάτισεν εἰς τὰς χιονοσκεπεῖς κορυφὰς τῶν Ἠπειρωτικῶν ὀρέων καὶ εἰς τὰ ὀχυρὰ τῆς Μακεδονίας, ἐπέτυχε κάτι ἀδιόρατον μέν, κάτι τὸ ἀσύλληπτον, ἀλλὰ παμμεγίστης διὰ τὴν ἔκβασιν τοῦ πολέμου σημασίας· ἐνεθάρρυνεν ὅλους τοὺς διστάζοντας λαοὺς νὰ ἀποδυθοῦν εἰς τὸν ἀγῶνα ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διενοήθησαν τὴν ὑποδούλωσιν τῆς ἀνθρωπότητος. Εἶναι καταφανὴς ἡ παμμεγίστη σημασία τοῦ γεγονότος αὐτοῦ. Ἂς ἀκούσουν καὶ πάλιν οἱ φίλοι μας ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἡ μικρὰ αὐτὴ Ἑλλάς, ὑπεκίνησε τὸν ζῆλον καὶ ἄλλων λαῶν, καὶ ἐνεθάρρυνεν αὐτοὺς ὅπως ταχθοῦν παραπλεύρως τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, καθ’ ἣν στιγμὴν αὕτη ἐκινδύνευε νὰ κατασυντριβῇ καὶ νὰ ἐξουθενωθῇ. Πόσον περίεργον εἶναι, πόσον ἀκατανόητον, πόσον ἄξιον πάσης ἀπαξιώσεως τὸ νὰ βλέπῃ κανεὶς νὰ τίθενται εἰς τὴν αὐτὴν πλάστιγγα τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος μὲ τὰ δικαιώματα τῆς Ἀλβανίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Βόρειον Ἤπειρον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ ἡγέτης τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας θὰ ἀρνηθῇ τὴν σύγκρισιν αὐτὴν τῶν δικαιωμάτων μας ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐκείνης περιοχῆς καὶ θὰ ἀπαξιώσῃ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς τοιαύτης θέσεως τοῦ ζητήματος. Νὰ εἴπῃ εἰς αὐτούς: Κύριοι, ἂν θελήσετε νὰ θέσετε τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν αὐτὴν πλάστιγγα μετὰ τῆς Ἀλβανίας, τότε διαγράψατε ἀπὸ τὸ διεθνὲς λεξιλόγιον τὴν λέξιν «ἐντιμότης». Οἱ ἰσχυροὶ δὲν θέλουν πάντοτε κολακείαν. Ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας εἰς οὐδὲν συντελεῖ αὕτη. Εἶναι μικρά, βεβαίως, ἡ Ἑλλὰς εἰς ἔκτασιν καὶ εἰς στρατὸν καὶ εἰς στόλον, εἶναι ὅμως μεγάλη ἱστορικὴ ὑπόστασις καὶ παμμεγίστη ἠθικὴ δύναμις καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ποιῆται χρῆσιν δουλοπρεποῦς κολακείας. Ἐὰν κατανοοῦν τὴν ἐπιβολὴν τῆς ἠθικῆς οἱ ἰσχυροὶ φίλοι μας, θὰ κλονισθοῦν πολὺ ἐὰν τοὺς εἴπωμεν ὅτι θὰ καταγγείλωμεν αὐτοὺς ἐνώπιον ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος, ὅτι εἶναι ἐκτὸς τιμῆς. (Χειροκροτήματα). Δὲν θὰ ἀναπτύξω, βεβαίως, ἐδῶ τοὺς λόγους, τοὺς τόσον πολλοὺς λόγους καὶ τὰ ἀκαταμάχητα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ παρατάξῃ μία Ἀντιπροσωπεία εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι γνωστοὶ οἱ ἱστορικοὶ καὶ ἐθνολογικοὶ λόγοι, ὡς καὶ οἱ οἰκονομικοὶ τοιοῦτοι διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὰ ἐθνικά της ὅρια. Τοῦτο ἐπιβάλλει, ἄλλως τε, καὶ ἡ στοιχειώδης κοινωνικὴ δικαιοσύνη, ἡ ὁποία τόσον ἐπιμόνως διακηρύσσεται ἀπὸ τοὺς δυναμένους νὰ ἐξυπηρετήσουν αὐτήν. Πρέπει οἱ ἰσχυροὶ φίλοι μας νὰ μάθουν ἀπὸ τὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ νὰ κατανοήσουν ὅτι μόνον μία ἰσχυρὰ Ἑλλὰς δύναται νὰ διαδραματίσῃ ἐκπολιτιστικὸν ρόλον ἐν τῇ Μεσογείῳ καὶ Βαλκανικῇ καὶ νὰ περιφρουρήσῃ τὴν εἰρήνην, καὶ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς οὐδέποτε ἐξεδήλωσεν ἁρπακτικὰς διαθέσεις, οὐδέποτε ἔκαμεν ἐπιθετικοὺς πολέμους, ἀλλὰ πάντοτε ἠμύνθη διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν δικαιοσύνην, ἐνῷ οἱ γείτονές μας δράττονται πάσης εὐκαιρίας διὰ νὰ ἐκδηλώσουν τὰ ἁρπακτικά των ἔνστικτα καὶ νὰ διαταράξουν τὴν εἰρήνην τῆς Βαλκανικῆς. Ἡμεῖς ἔχομεν κληρονομικὸν τὸν πολιτισμόν, διότι καταγόμεθα ἀπὸ τὸν Περικλῆν καὶ τὸν Λυκοῦργον, ἐνῷ ἐκεῖνοι κατάγονται ἀπὸ τὸν Κροῦμμον καὶ τὸν Συμεῶντα. Εἶναι ἡ κληρονομικότης των, εἶναι ὁ ἀτταβισμός, ὁ ὁποῖος πάντοτε θὰ τοὺς ὑποκαίῃ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ κατακτήσουν τὴν Ἑλλάδα καὶ δι’ αὐτὸ ἔχει αὕτη ἀνάγκην συνοριακῆς διασφαλίσεως. Αὐτὰ πρέπει νὰ μάθουν ἀπὸ τὴν Ἐθνικήν μας Ἀντιπροσωπείαν οἱ φίλοι μας. Πρέπει προσέτι νὰ λεχθῇ μετὰ παρρησίας εἰς τοὺς κριτὰς αὐτοὺς τῶν τυχῶν μας, ὅτι εἶναι ἡ τελευταία φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμπιστευόμεθα τὴν τύχην μας εἰς αὐτοὺς καὶ ὅτι αἱ ἀποφάσεις των θὰ ἀποτελέσουν τὸ κριτήριον τῶν μελλουσῶν σχέσεών μας. Ἀπ’ αὐτοὺς θὰ ἐξαρτηθῇ ἐὰν θὰ εἴμεθα ἐσαεὶ εὐγνώμονες καὶ φίλοι αἰώνιοι, ἢ ἐὰν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ τοὺς ἀντιπαρέλθωμεν ὡς μηνύοντες Ἀχιλλεῖς μετὰ τῆς ἐσχάτης ἀπαξιώσεως. (Χειροκροτήματα). Ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι δὲν θὰ μᾶς δοθῇ ἡ δυσάρεστος αὐτὴ ἀφορμὴ καὶ ὅτι, ὅπως εἰς τὸ παρελθόν, οὕτω καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ βαδίσωμεν παραπλεύρως ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ πολιτισμοῦ καὶ διὰ τὴν κατοχύρωσιν τῆς Εἰρήνης. (Χειροκροτήματα).

§104Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς ὑπεβάλαμεν μίαν πρότασιν, διότι νομίζομεν ὅτι τὸ θέμα ἔχει ἐξαντληθῆ καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ καταπονῆται περαιτέρω ἡ Βουλή.

§105Π. ΡΟΖΑΚΗΣ. Δι’ ἀσήμαντα θέματα γίνεται συζήτησις ἐπὶ ἑβδομάδας. Διὰ τὸ σπουδαιότατον αὐτὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐθνικῶν βλέψεων τοῦ Ἔθνους, παρουσιάζεται ἡ κόπωσις τῆς Βουλῆς, ἐνῷ εἶναι ἀνάγκη νὰ παρελάσουν ἀπὸ τοῦ βήματος ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, διὰ νὰ διακηρύξουν εἰς τοὺς μεγάλους μας Συμμάχους, ὅτι δὲν θὰ παύσωμεν νὰ ἀγωνιζώμεθα διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν Ἐθνικῶν μας Δικαίων;

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν δύο προτάσεις. Ἡ μία πρότασις ἐκ μέρους τοῦ βουλευτοῦ κ. Καλλία, «ἡ Δʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, φορεὺς τῆς καθολικῆς συνειδήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ὁμοφώνως ψηφίζει, ἐν ὀνόματι τῆς ἱστορικῆς δικαιοσύνης καὶ διατυπώνει πρὸς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης τὸ αἴτημα τῆς πλήρους ἐθνικῆς δικαιώσεως». Νομίζω ὅτι τὸ ψήφισμα αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ δεκτὸν δι’ ὁμοφώνου ἀναστάσεως.

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§108Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἡ διατύπωσις ὅμως, κύριε Πρόεδρε, φαίνεται ὅτι εἶναι πενιχρά.

§109Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ ἄλλη πρότασις εἶναι, νὰ συνεννοηθῆτε σεῖς μὲ τὰ κόμματα καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ διατυπώσητε τὸ ψήφισμα.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ δευτέρα πρότασις, νομίμως ὑπογεγραμμένη παρὰ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Γ. Σίδερη, Γ. Μαύρου, Π. Γαρουφαλιᾶ, Π. Γύπαρη, Μ. Βολουδάκη καὶ ἄλλων, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Προτείνομεν ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐξουσιοδοτηθῇ, κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Πολιτικῶν Κομμάτων, ἀποστείλῃ πρὸς τὴν διάσκεψιν τῆς Εἰρήνης καὶ τὰς Κυβερνήσεις τῶν μεγάλων Συμμάχων τηλεγραφήματα τονίζοντα ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων τὰς ἀξιώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν Ἐθνικῶν αὐτοῦ διεκδικήσεων». Δέχεται ἡ Βουλή;

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§112Σ. ΜΠΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως αὐτῆς δὲν ἐλέχθη τίποτε ὑπὲρ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἀκοίμητος φρουρὸς τῶν δικαίων καὶ συμφερόντων τῆς Ἑλλάδος.

§113Π. ΓΥΠΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μπορεῖτε νὰ διαβεβαιώσητε τὴν Διάσκεψιν, ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ βαστοῦν τὰ ὅπλα μονάχα οἱ Ἀλβανοὶ καὶ οἱ διάφοροι ἄλλοι, ἀλλὰ ὅτι ξεύρομεν καὶ ἡμεῖς νὰ τὰ μεταχειριζώμεθα.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη σχέδιον ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3)3 Μαΐου ἐ. ἔ. Ν. Δ. «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ ἀσκήσεως ἁρμοδιοτήτων τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κλπ.» καὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ καὶ ἐπικυρώσω ὑπ’ εὐθύνην μου τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως θὰ ἐπικυρωθοῦν ὑπ’ εὐθύνην μου. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν;

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφορὰς καὶ ἐρωτήσεις καὶ κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. (Ὥρα 11.15′ μ. μ.).