1946.06.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31η

Πέμπτη 27 Ἰουνίου 1946

Προεδρία κ. Ι. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 6.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Δρόσος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Γ. ΔΡΟΣΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Μ. Καροῦσος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κ.λ.π.

§4Μ. ΚΑΡΟΥΣΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ δασικοὶ ὑπάλληλοι Δασαρχείου Μεγαλοπόλεως διαμαρτύρονται διὰ τὴν στασιμότητα τῆς προαγωγῆς των. Τὸ Σωματεῖον Θυμάτων καὶ Ἀναπήρων ΕΑΜ–ΕΛΑΣ Ἀχαΐας ζητεῖ κάθαρσιν τοῦ Δημοσίου Ὀργανισμοῦ καὶ τῶν Νομικῶν Προσώπων Δημοσίου Δικαίου ἐκ τῶν κομμουνιστῶν ὑπαλλήλων, κατάργησιν τοῦ περὶ ἀποσυμφορήσεως Νόμου, συνταξιοδότησιν καὶ ἐνίσχυσιν θυμάτων καὶ

ἀναπήρων ἐγκληματικῶν ὀργανώσεων ΕΑΜ–ΕΛΑΣ καὶ

Κ.Κ.Ε.

Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Δημητρᾶτος καταθέτει ὑπόμνημα Κεφαλλήνων ζητούντων τὴν ἄμεσον ἀνοικοδόμησιν ἀστικῶν ἀκινήτων, δωρεὰν χορήγησιν σκευῶν οἰκιακῆς χρήσεως ἐκ Μονῆς Φραγκισκιανῶν μοναχῶν, χορήγησιν τοῦ φορτίου ἡμιβυθισμένου Ἰταλικοῦ φορτηγοῦ, καὶ χορήγησιν ξυλείας, ρουχισμοῦ κλπ. Οἱ γονεῖς καὶ κηδεμόνες πρωτοετῶν φοιτητῶν Πανεπιστημίου Θεσ)νίκης, ζητοῦν ὅπως τὸ ἔτος 1945–46 ὅπερ διανύουν μὴ θεωρηθῇ προπαιδευτικόν. Ὁ Νικόλαος Καλλιοντζῆς ἰδιοκτήτης λειβαδίου ἐν Ἀμαλιάδι, ζητεῖ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς ἐκτάσεις κάτω τῶν 100 στρεμμάτων. Ὁ Νικόλαος Μ. Ἀντωνάκος τέως Τελωνοφύλαξ κάτοικος Πειραιῶς, ζητεῖ τὴν ἐπαναφοράν του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μὲ τὸν βαθμὸν ὅν οἱ σύγχρονοι του ἔχουν καὶ ἀναγνώρισιν τῶν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας ἐτῶν ὡς συνταξίμων. Ἡ Ἕνωσις Ἑλλήνων ἀποστράτων Ἀξιωματικῶν Ἡρακλείου, ζητεῖ καθορισμὸν συντάξεώς των τὸ 80–85% τῶν ἑκάστοτε μισθῶν, τῶν ἐν ἐνεργείᾳ συναδέλφων των. Ὁ Πρόεδρος Δημοσίων λειτουργῶν Μέσης ἐκπαιδεύσεως Κερκύρας, ζητεῖ τὸ Κυβερνητικὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς τάξεώς των. Ὁ Σύλλογος Δημοδιδασκάλων Πρεβέζης, διαμαρτύρεται διὰ μελετωμένην ἄρσιν μέτρου δημοσιοϋπαλληλικῆς μονιμότητος. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Μπερνίτσας καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Συνδέσμου ὁλοκληρωτικῶς καταστραφέντων Ξενοδόχων Ἀθηνῶν αἰτούντων ὅπως προστατευθῇ ἡ ἐπαναγκατάστασίς των εἰς τὰς καταστραφείσας κατὰ τὸ Δεκεμβριανὸν κίνημα ἐπιχειρήσεις των. Τὸ Αʹ Πανελλήνιον Συνέδριον Θυμάτων κατοχῆς καὶ Πολεμοπαθῶν Ἀθηνῶν, ζητεῖ 1) ταχίστην παλινόστησιν τῶν 6000 περίπου ὁμήρων τῶν κρατουμένων εἰς τὰ στρατόπεδα συγκεντρώσεως τῆς Εὐρώπης 2) ἄμεσον ἀποκατάστασιν καὶ συνταξιοδότησιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν θυμάτων τῆς ἐμπολέμου περιόδου 1940–45 3) τὴν ἀναγνώρισιν ὡς ἀναπήρων πολέμου τῶν ἀναπήρων 1940–45 καὶ τῶν ἀναπήρων τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως 1941–45 κλπ. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Καβάλας, δηλοῖ, ὅτι θὰ προσφέρῃ τὴν συνδρομήν του δι’ ἐπίλυσιν ἐργατοϋπαλληλικῶν ζητημάτων καὶ ἐπιδοκιμάζει ψήφισμα περὶ Δημοσίας Ἀσφαλείας κλπ. Τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσ)νίκης, ζητεῖ ὅπως ἀνασταλῇ ὁ περὶ ἐξώσεων νόμος 868 μέχρι ρυθμίσεως ζητημάτων ὑπὸ Βουλῆς. Οἱ Σηροτρόφοι Σουφλίου, καταθέτουν ὑπόμνημα ζητοῦντες τὸν καθορισμὸν τιμαριθμικῆς ἀσφαλείας εἰς 20.000 δραχ. ἀπαγόρευσιν ἐξαγωγῆς κουκουλλίων, τὴν προμήθειαν βασικῶν εἰδῶν συντηρήσεως, καταβολὴν πλασματικῶν μακροχρονίων δανείων κλπ. Ὁ Πανελλήνιος Σύνδεσμος Φυματικῶν (Παράρτημα ἐξωτερικῶν φυματικῶν Σωτηρίας), ζητεῖ ὅπως συνεχισθῇ ἡ σίτισις τῶν ἀσθενῶν, περιορισθῇ δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν συσσιτούντων ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς κατοικοῦντας πέριξ τοῦ Σανατορίου. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Χ. Βόσκογλου, Π. Καλιγκάτσης, καταθέτουν αἴτησιν πυροπαθῶν Γιαννιτσῶν ζητούντων τὴν χορήγησιν οἰκοδομησίμων ὑλικῶν καὶ τὴν καταβολὴν ἀναλόγου χρηματικοῦ ποσοῦ διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν καταστραφέντων οἰκιῶν. Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Τάξεως Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Ν. Δ. ἀπὸ 4 Μαΐου 1946 «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ Α. Ν. ὑπ’ ἀριθ. 453)1945 «περὶ λήψεως μέτρων πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας καὶ Τάξεως». Ἡ ἐπὶ τῆς Προνοίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν Ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 8)11 Μαΐου 1946 Ν.Δ. «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. 623 «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ἀθήναις ὑπογραφείσης τὴν 22αν Ἰουνίου 1945 μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι Ἀποστολῆς τοῦ Ἑλβετικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ συμφωνίας». Ὁ κ. Π. Χατζηπᾶνος (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ ἄρθρου 2 παράγρ. 1 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1002)1945 Ἀν. Νόμου». Ὁ κ. Δ. Χέλμης (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν θέσεων τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιθεωρητῶν Δημοσίων Ὑπολόγων κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Πηλείδης, Ι. Λαυρεντίδης, Ν. Μαλινδρέτος, Χ. Ἀλιβιζᾶτος Ι. Παλυχρονόπουλος, Γ. Στράτος, Χ. Ζαλοκώστας, Α. Νταλίπης, Α. Δημητρᾶτος, Σ. Πολυζωγόπουλος, Σ. Τριάντος Γ. Τζωρτζόπουλος Χ. Βαλῖνος, Κ. Μπακόλας, Δ. Ἀναγνώστου, Κ. Παπαδόπουλος, Ι. Γιαννόπουλος, Ι. Λάμπρου, Π. Σπηλιώτης, Δ. Ἀντωνόπουλος–Μπέης, Π. Σταθόπουλος, Ν. Καζαντζῆς, Δ. Πετροπουλάκος, Ν. Φωκᾶς, Ν. Σπέντζας, Φ. Μακρῆς, Ε. Κομνηνός, Δ. Θανόπουλος, καὶ Α. Παπαδόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπονομῆς τιμητικῶν συντάξεων εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον καὶ τοὺς Ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς τοὺς διοικήσαντας μεγάλας μονάδας κατὰ τὸν πόλεμον 1940–41. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Σταμούλης, Σ. Κωστόπουλος, Χ. Ψαρρός, Ε. Λουλακάκης, Α. Μπακάλμπασης, Κ. Βλαχοθανάσης, Γ. Πετρακογιώργης, Ι. Κυρόζης, Λ. Λαμπριανίδης, Ν. Μαλλιάκας, Λ. Μακκᾶς, Α. Κωστόπουλος, Π. Μαζαράκης, Χ. Λαδᾶς, Λ. Ἰασωνίδης, Ι. Ὀρφανίδης, Κ. Ρέντης, Α. Θεολογίτης, Α. Γιαννόπουλος, Μ. Σκουλᾶς Κ. Προκοπίδης, Ν. Ἔξαρχος, Ν. Ράπτης, Θ. Δεσύλλας, καὶ Θ. Κονίτσας, καταθέτουσιν πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ὑπολογισμοῦ συνταξίμου χρόνου διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Βουλῆς τοὺς ἀποχωρήσαντας κατὰ τὸ ἔτος 1933 καὶ 1937». Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Πειραιῶς αἰτοῦντος τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 63 τοῦ Συντάγματος ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας πρὸς δίωξιν τοῦ βουλευτοῦ Πειραιῶς κ. Δρακούλη Μαντουβάλου κατηγορουμένου ἐπὶ παραβάσει τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ Νόμου 5060 «περὶ τύπου κλπ.».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἰ. Πολίτης πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§6Ι. ΠΟΛΙΤΗΣ. Ὁ τύπος ἀνήγγειλε χθὲς τὴν σύναψιν συμφωνίας μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως δι’ ἧς πραγματοποιεῖται ἄμεσος ἐπαφὴ μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν. Ἡ ἐπαφὴ αὕτη εἶναι βεβαίως ἰδιότυπος μὴ ταυτιζομένη πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν κανονικῶν διπλωματικῶν σχέσεων, ἥτις ὡς γνωστόν, λαμβάνει χώραν, κατὰ κανόνα, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν συνθηκῶν τῆς Εἰρήνης. Δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἀσκήσω οἱανδήποτε κριτικὴν τοῦ συντελεσθέντος γεγονότος. Δὲν ἀμφιβάλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὑπευθύνως διαχειριζομένη τὰς ἐξωτερικὰς τῆς Ἑλλάδος σχέσεις, ἤχθη εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν ἐκ λόγων ἱκανῶν νὰ τὴν πείσουν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξυπηρετοῦνται καλλίτερον ἐν τῷ συνόλῳ των τὰ πάσης φύσεως Ἑλληνικὰ συμφέροντα καὶ Ἐθνικὰ ζητήματα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸν τομέα αὐτὸν τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Ὁπωσδήποτε ἡ μετὰ μίαν πενταετῆ τραγικὴν παρένθεσιν ἀνασύνδεσις ἀμέσων σχέσεων, ἔστω καὶ ὑπὸ τὴν στοιχειώδη αὐτῶν μορφήν, μετὰ τῆς πέραν τῆς Ἀδριατικῆς χθεσινῆς ἀντιπάλου, ἀποτελεῖ γεγονὸς τοῦ ὁποίου εἶναι αὐτονόητος ἡ σημασία τόσον δι’ ἡμᾶς, ὅσον καὶ διὰ τοὺς γείτονας, ἀποτελεῖ δὲ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις αὐτὴ δὲν δύναται νὰ ἀντιπαρέλθῃ ἐν σιωπῇ. Εἶναι νομίζω ἐπιβεβλημένον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ ἀκουσθοῦν ἐν τῇ ἐθνικῇ Συνελεύσει αἱ ἐντυπώσεις, αἱ σκέψεις καὶ ἰδίως αἱ προσδοκίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἐνεργείας. Προσδοκᾷ λοιπὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ἡ σημερινὴ Δημοκρατικὴ Ἰταλία, κατὰ τὸν χειρισμὸν τῆς σήμερον ἀποκαθισταμένης ἐπαφῆς, θὰ ἔχῃ πάντοτε ἐν νῷ, ὅτι ἡ ἄδικος καὶ ἀπροσδόκητος ἐπίθεσις κατὰ τῆς εἰρηνικῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῆς Φασιστικῆς Ἰταλίας, ὑπῆρξεν ἡ πηγὴ καὶ ἡ ἀφετηρία ὅλων τῶν συμφορῶν, αἱ ὁποῖαι ἔπληξαν τὴν χώραν αὐτήν. Καὶ ἡ πρωταρχικὴ αἰτία τῆς σημερινῆς κακοδαιμονίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Γνωρίζομεν ὅτι τόσον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ προηγηθεῖσαι αὐτῆς ἀπὸ τῆς Ἰταλικῆς ἀπελευθερώσεως ὅσον καὶ ἄλλαι προσωπικότητες ἀντιπροσωπευτικαὶ τῆς Ἰταλικῆς κοινῆς γνώμης, ἔχουν κατ’ ἐπανάληψιν ἀποκηρύξει τὸν φασιστικὸν ἰμπεριαλισμὸν καὶ τὰς κατακτητικὰς πρωτοβουλίας τοῦ ὁλοκληρωτικοῦ ἐκείνου καθεστῶτος. Νομίζομεν ἐν τούτοις ἀναγκαῖον νὰ ὑπενθυμίσωμεν ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὅτι αἱ τάσεις ἐξαπλώσεως τῆς Ἰταλικῆς κυριαρχίας πρὸς τὴν ἐντεῦθεν τῆς Ἀδριατικῆς κατεύθυνσιν, δὲν ἀπετέλεσαν μονοπωλιακὴν σκέψιν τοῦ φασιστικοῦ καθεστῶτος, ἀλλὰ προϋπῆρχον τούτου. Καὶ ὑπενθυμίζομεν τοῦτο διὰ νὰ ἐκφράσωμεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ σημερινὴ Δημοκρατικὴ Ἰταλία εἶναι εἰλικρινῶς καὶ τελείως ἀπηλλαγμένη παντὸς ὑπολείμματος τῆς νοσηρᾶς ἐκείνης νοοτροπίας καί, ὅτι ἐν τῇ σημερινῇ ἀποδοκιμασίᾳ τῆς προηγηθείσης πολιτικῆς περιλαμβάνει καὶ τὰς προφασιστικὰς τάσεις τῶν ὁποίων ἡ φασιστικὴ ἐπίθεσις ἀπετέλεσεν τὴν ὁλοκλήρωσιν καὶ τὴν βάναυσον ἐκδήλωσιν. Θέλομεν πρὸ παντὸς νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι δὲν διαφεύγει τὴν προσοχὴν τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς προέρχεται εἰς τὴν συμφωνίαν αὐτὴν καθ’ ἥν στιγμὴν οὐδεμίαν εἰσέτι ἔχει λάβει ἱκανοποίησιν, οὔτε ἠθικήν, οὔτε ὑλικὴν δι’ ὅσα ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς φασιστικῆς πολιτικῆς ὑπέστη, καὶ ὑποφέρει καί, ὅτι τοῦτο ἀναλογιζόμενος ὁ Ἰταλικὸς λαὸς θὰ ἐκτιμήσῃ δεόντως τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὡς μίαν γενναιόφρονα χειρονομίαν καὶ μίαν πρόσθετον ἐκδήλωσιν τῶν ἱπποτικῶν παραδόσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Προσδοκῶμεν πρὸς τούτοις, ὅτι ὁ Ἰταλικὸς λαός, ὁ ὁποῖος χάρις εἰς ἐξαιρετικῶς εὐνοϊκὰς συγκυρίας καὶ χάρις εἰς τὴν πλουσίαν συμβουλὴν τῶν χθεσινῶν του ἀντιπάλων, ἠτύχησε νὰ ἴδῃ τὴν χώραν ἐγκαίρως καὶ ραγδαίως χωροῦσαν πρὸς τὴν πλήρη οἰκονομικὴν ἀνάρρωσιν, ὁ Ἰταλικός, λέγω, λαὸς δὲν θὰ παρίδῃ, ὅτι ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος τῆς Ἀδριατικῆς ἕνας ἄλλος λαός, ὁ Ἑλληνικός, αἱμάσσει ἀκόμη ἀπὸ τὰ πλήγματα τὰ ὁποῖα κατέφερεν εἰς αὐτὸν ἡ φασιστικὴ Ἰταλία. Καὶ θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ τὴν σκέψιν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς ὑλικῆς καὶ ἠθικῆς εὐθύνης τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ διὰ τὴν ἄνισον αὐτὴν κατάστασιν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ρύθμισιν ὅλων τῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα ἀπέρρευσαν ἀπὸ τὴν ἄδικον ἐκείνην ἐπίθεσιν. Ἐπιθυμοῦμεν τέλος νὰ εἴπωμεν, ἀπευθυνόμενοι τόσον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὅσον καὶ εἰς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀπαραίτητος προϋπόθεσις τῆς εὐοδώσεως πάσης προσπαθείας, πρὸς γεφύρωσιν τοῦ τεραστίου χάσματος, τὸ ὁποῖον ἡ φασιστικὴ Ἰταλία ἤνοιξεν μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν, εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις ἐξ Ἑλλάδος ὅλων ἐκείνων τῶν Ἰταλῶν, οἱ ὁποῖοι εἴτε διὰ τῶν ὅπλων, εἴτε δι’ ἄλλων ὑπηρεσιῶν μετέσχον ἢ συνέβαλον εἰς τὴν ὠργανωμένην φασιστικὴν ἐπίθεσιν. Ποιούμεθα δὲ ἰδιαιτέρως μνείαν τοῦ κεφαλαίου τούτου διότι καθ’ ἥν ἐποχήν, διαχειριζόμενος τὰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις τῆς χώρας, ἐν τῇ Κυβερνήσει Βούλγαρη, εἶχον θέσει τοῦτο ὡς βασικὴν γραμμὴν καὶ ἐμερίμνων διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς παλινοστήσεως τῶν ἐν λόγῳ στοιχείων, εἶχον ἐκδηλωθῆ ἀντιδράσεις τινες ἐπὶ παραδόξων θεωριῶν στηριζόμεναι. Θέλομεν νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἔκτοτε ἡ τακτοποίησις τοῦ τομέως τούτου ἐπροχώρησε πρὸς τὴν ὁλοκλήρωσίν της καὶ θὰ εἴμεθα εὐγνώμονες εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν ἐν καιρῷ πληροφορήσῃ ἡμᾶς περὶ τῆς πορείας τοῦ βασικοῦ τούτου θέματος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει φρονοῦμεν, ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ Ἰταλία, ἐὰν εἰλικρινῶς ποθῇ τὴν ἀποκατάστασιν εἰρηνικῆς ἀτμοσφαίρας ἐξ ἧς καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθάλῃ μίαν ἡμέραν τὸ αἴσθημα τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ τούτου πρὸς τὸν Ἰταλικόν, πρώτη αὕτη πρέπει νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐξαφάνισιν τοῦ παρελθόντος δίδουσα ἐν τῷ θέματι τούτῳ ἓν πρῶτον ἁπτὸν δεῖγμα τῆς εἰλικρινείας τῶν διαθέσεών της. Ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀτενίσωμεν τὴν σήμερον ἀποκαθισταμένην ἐπαφὴν ὡς ἀφετηρίαν μιᾶς προσπαθείας πρὸς ἀποκατάστασιν μεταξὺ τῶν δύο τούτων κοιτίδων τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, τῶν σχέσεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἰδιάζουσαν καὶ τῶν δύο Μεσογειακὴν θέσιν. (Χειροκροτήματα).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§8Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ Ἰταλία, δημιούργημα τῆς ἀρχῆς τῶν ἐθνικοτήτων, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ἐνώπιον τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς ἐξεγέρσεώς του κατὰ τὸ 1821 ὑπῆρξεν ὁ μᾶλλον ὕπουλος καὶ ὁ μᾶλλον ἀδυσώπητος ἐχθρὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἀνθελληνικὴ πολιτική της χρονολογεῖται ἀπὸ τῶν πρώτων ἐτῶν τῆς Ἰταλικῆς ἑνότητος, ἐν συνεχείᾳ δὲ ἐσημείωσεν εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος τοὺς γνωστοὺς σταθμούς. Παρεμπόδισις τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ νὰ προελάσῃ πρὸς Αὐλῶνα κατὰ τὸ 1912. Ἀφαίρεσις τῆς Βορείου Ἠπείρου, τὴν ὁποίαν δὶς εἶχε καταλάβει ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός. Κατάληψις τῆς Κερκύρας καὶ βαρύτατα λύτρα, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν της, κατάληψις καὶ κατακράτησις καὶ καταβασάνισις τῶν Δωδεκανήσων μέχρι πρὸ ὀλίγων ἀκόμη μηνῶν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ πολιτική της αὐτὴ ὠφείλετο μόνον εἰς τὸ φασιστικὸν καθεστώς. Ἦτο πολιτικὴ ἐνσυνείδητος ὅλων τῶν Ἰταλικῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκυβέρνησαν τὴν Ἰταλίαν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς της μέχρι τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φασιστικοῦ καθεστῶτος. Τελευταία μορφὴ τῆς ἐχθρότητος αὐτῆς ὑπῆρξεν ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλα τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα ἐπεσώρευσαν εἰς τὸν τόπον μας οἱ καραμπινοφόροι τῆς Ἰταλίας καὶ οἱ πολιτικοὶ ἐκπρόσωποι τοῦ Μουσσολίνι. Εἶναι ἀδύνατον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ λησμονήσῃ τὴν ἔχθραν, τὰς καταστροφάς, τὰ ἐρείπια, τὰ θύματα καὶ τὰς ἀτιμώσεις. Βεβαίως ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων θ’ ἀποκαταστήσῃ τὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Ἰταλίαν. Ἀλλὰ προτοῦ αἱ σκέψεις αὗται λάβουν ὁριστικὴν μορφήν, πλὴν τῆς τυπικῆς τοιαύτης, τὴν ὁποίαν διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσῃ, ὀφείλει ἡ Ἰταλία, πρῶτον, νὰ παραιτηθῇ πάσης σκέψεως ἐπεκτάσεως πρὸς τὰ ἐδάφη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς ἡμᾶς ἀπὸ χιλιετηρίδων. Δεύτερον νὰ ἀποκαταστήσῃ εἰς ἀκέραιον ὅλας τὰς ζημίας καὶ καταστροφάς, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς τὸν τόπον μας καὶ τρίτον, νὰ δώσῃ ἁπτὰ δείγματα τῆς ὁριστικότητος τῆς στροφῆς τῆς πολιτικῆς της. (Χειροκροτήματα). Μόνον ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν σχέσεις, ὄχι φιλίας, διότι δύσκολα κανεὶς ἀποκαθιστᾷ φιλίας ὕστερα ἀπὸ ἔχθραν τόσων δεκαετηρίδων, ἀλλὰ σχέσεις ἁπλῶς διεθνοῦς ἐπικοινωνίας. Τότε μόνον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ λησμονήσῃ ὅσα ὑπέστη ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας, ὅταν ὁ Ἰταλικὸς λαὸς καὶ αἱ ἐκπροσωποῦσαι αὐτὸν καὶ μέλλουσαι νὰ τὸν ἐκπροσωπήσουν Κυβερνήσεις, δείξουν ἐμπράκτως, ὅτι πραγματικῶς ἡ Ἰταλία θέλει νὰ διαβιώσῃ ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ἐν πνεύματι δικαιοσύνης καὶ εἰλικρινείας. Ὅταν ἐπιπροσθέτως ἀναγνωρίσῃ, παλαιότατα καὶ ἀπὸ αἰώνων ὑπάρχοντα δικαιώματα Ἑλληνικῶν Κοινοτήτων ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ὅταν τέλος ἐξαλείψῃ πᾶσαν ἀφορμὴν οἱασδήποτε προστριβῆς τῶν δύο λαῶν. Οὐδέποτε ἐδώσαμεν ἀφορμὴν εἰς τὸν Ἰταλικὸν λαὸν νὰ χαρακτηρίσῃ τὰ αἰσθήματά μας ὡς μὴ φιλικά. Ἀντιθέτως ἐξενίσαμεν Ἰταλούς, ὅταν διεξῆγον τὸν ἀγῶνα ἀπελευθερώσεως κατὰ τῶν Αὐστριακῶν καὶ ὑπεδείξαμεν τὴν συμπάθειάν μας εἰς τὰς καταστροφάς, τὰς ὁποίας ἑκάστοτε ὑπέστησαν. Ἀντὶ τοῦ μάννα μᾶς ἐπότισαν πάντοτε χολήν. Θεωροῦμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἡ ἀποκατάστασις φιλικῶν σχέσεων ἐπιβάλλεται μεταξὺ ὅλων τῶν λαῶν ὄχι μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διεβίωσαν φιλικῶς, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνεκρούσθησαν ἐπὶ τῶν πεδίων τῶν μαχῶν. Ἀλλά, πρὸ τῆς τοιαύτης ἀποκαταστάσεως, πρέπει νὰ χωρήσῃ ἐν πληρότητι ἡ ἀποκατάστασις τοῦ δικαίου καὶ ἡ πληρωμὴ εἰς ἀκέραιον τῶν ζημιῶν τῆς Ἑλλάδος. Ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς εὐχόμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ προχωρήσῃ ἡ τυπικὴ ἀνασύνδεσις τῶν σχέσεών μας μετὰ τῆς Ἰταλίας εἰς σχέσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ προοιωνίζωνται καλύτερον μέλλον διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ δικαιοτέραν στάσιν ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας. (Χειροκροτήματα).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§10Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καίτοι δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τὰ στοιχεῖα τῆς πρώτης ἐπαφῆς μεταξὺ τῆς Ἰταλικῆς καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῆς ἀναγγελθείσης ἀνταλλαγῆς ἐπιστολῶν διπλωματικοῦ περιεχομένου, ἐν τούτοις, ἐφ’ ὅσον ἤχθη ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ ζήτημα, ἔστω καὶ ἄνευ προηγουμένης μελέτης τῶν στοιχείων τούτων, εἶναι ἐπιβεβλημένον καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν μερικὰς λέξεις. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι μᾶς ἐχώριζεν εἰς τὸ παρελθὸν ἐχθρότης μὲ τὸν Ἰταλικὸν λαὸν καὶ τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν συνεπείᾳ κυρίως τῶν τελευταίων γεγονότων. Ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε ἔδωσεν ἀφορμὴν διὰ τὴν ἐχθρότητα αὐτήν· προὐκαλεῖτο πάντοτε καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ προσφάτως. Οἱ λογαριασμοί μας μετὰ τῆς Ἰταλίας δὲν εἶναι πρόσφατοι εἶναι πολὺ παλαιότεροι. Τὰ γεγονότα τῆς Κερκύρας, μία σειρὰ ἐν συνεχείᾳ θλιβερῶν ἐπεισοδίων, μὲ τὰ ὁποῖα πάντοτε καὶ συστηματικῶς προὐκαλεῖτο ἡ Ἑλλὰς καὶ ὑφίστατο ζημίας. Ἀπὸ τὴν τοιαύτην ἐπιθετικὴν ἐχθρότητα τῆς Ἰταλίας καὶ τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ, ἐδημιουργήθησαν εὐλόγως καχυποψίαι εἰς τὰς σχέσεις τῶν δύο Ἐθνῶν. Ὁ τελευταῖος πόλεμος μὲ τὴν ἀπρόκλητον καὶ ἄδικον ἐπιδρομὴν τῶν στρατιῶν τοῦ Ντοῦτσε, αἵτινες εἰσέβαλον εἰς τὰ ἐδάφη τῆς Ἑλλάδος μὲ προοπτικὴν νὰ καταλάβουν τὴν χώραν, σχέδιον τὸ ὁποῖον δὲν ἐπραγματοποιήθη χάρις εἰς τὴν ἔνδοξον καὶ ἡρωϊκὴν ἀντίστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ηὔρυνε τὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον ὑφίστατο μεταξὺ τῶν δύο Ἐθνῶν. Ὁμιλῶ δὲ περὶ τῶν δύο Ἐθνῶν, διότι δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τακτικῆς τῆς φασιστικῆς Κυβερνήσεως τοῦ Μουσσολίνι. Ἡ ἐχθρότης προϋπῆρχε πολὺ πρὸς τῆς Ἰταλικῆς ἐπιδρομῆς, διότι καὶ ὁ Ἰταλικὸς λαὸς ἦτο σύμφωνος πρὸς τὴν χαραχθεῖσαν ἐχθρικὴν πρὸς ἡμᾶς πολιτικήν. Αὐτοί, ἐν ὀλίγοις, εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς κάμνουν νὰ προσβλέπωμεν μὲ πολλὴν καχυποψίαν πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν ὁμαλῶν διὰ τὸ μέλλον σχέσεων. Εἶναι ἐν τούτοις ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ συμμορφωθῶμεν καὶ ἡμεῖς πρὸς τὴν γενικωτέραν ἐξέλιξιν τῆς μεταπολεμικῆς πολιτικῆς. Καλούμεθα καὶ ἡμεῖς, ὅπως καὶ ὅλα τὰ ἐμπόλεμα Ἔθνη, νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθὸν καὶ νὰ χαράξωμεν γραμμὴν μελλοντικῆς ἐπαφῆς καὶ φιλίας. Τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὡς ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν τὴν ὁριστικὴν ἱκανοποίησιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ παρελθόντος, λογαριασμῶν τόσον πολιτικῆς, ὅσον καὶ οἰκονομικῆς κατηγορίας. Αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὴν ἄδικον ἐπίθεσιν τῆς Ἰταλίας εἶναι κολοσσιαῖαι, τὰς συνεπείας δὲ τῶν ζημιῶν αὐτῶν φαίνεται, ὅτι θὰ ὑφιστάμεθα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Θὰ ἦτο δίκαιον, συνεπῶς καὶ ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι νὰ ἀναγνωρίσουν, ὅτι μαζὶ μὲ τὴν καλὴν θέλησιν, τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ ἐπιδείξωμεν, εἶναι ἀνάγκη καὶ εἶναι ἀπαραίτητος προϋπόθεσις νὰ τακτοποιηθοῦν οἱ λογαριασμοὶ αὐτοί. Ἡ Ἰταλία ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, χάρις εἰς τὴν ἰδικήν της δραστηριότητα, ἀλλὰ καὶ χάρις εἰς τὴν σημαντικὴν βοήθειαν τῆς Μεγάλης Δημοκρατίας τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ταχέως, πολὺ ταχύτερον ἀπὸ τήν πτωχὴν καὶ δυσπραγοῦσαν Ἑλλάδα, ἀναλαμβάνει ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεται εἰς καλλιτέραν ἀπὸ ἡμᾶς οἰκονομικὴν κατάστασιν, νὰ ἀποζημιώσῃ εἰς τὸ ἀκέραιον τὰς καταστροφάς, τὰς ὁποίας ἐπροξένησεν ἀπροκλήτως διὰ τῆς ἐπιθέσεώς της κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις αὐτάς, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀπευθύνωμεν σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μελετήσῃ σοβαρώτατα τὴν ὑπόθεσιν καὶ εἰσηγηθῇ εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Εἰρήνης ὑποβάλλουσα ὁλόκληρον σχέδιον τῶν προϋποθέσεων, κυρίως τῶν οἰκονομικῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ μετὰ τῆς γείτονος χώρας σχέσεις ἡμῶν. Δὲν θέλω νὰ κάμω, οὔτε κἄν νύξιν περὶ τῶν πολιτικῶν καὶ ἐδαφικῶν ὑποθέσεων. Εἶναι ἀπαράδεκτον νὰ συνεχισθῇ ἡ τόσας συμφορὰς προκαλέσασα ὑπερφίαλος καὶ κατακτητικὴ Βαλκανικὴ πολιτικὴ τῆς Ἰταλίας, διὰ τὴν ὁποίαν ζωτικῶς ἐνδιαφερόμεθα. Ὑποθέτω ὅτι τὸ ἀπαράδεκτον αὐτὸ θὰ τεθῇ σαφῶς καὶ θὰ διακανονισθῇ ἀπολύτως πρὸ οἱασδήποτε ἄλλης ὁριστικῆς διευθετήσεως καὶ συμφωνίας. Εὐχόμεθα καὶ ἡμεῖς ὅπως οἱ δύο λαοὶ κατανοήσουν μεταπολεμικῶς τὸ συμφέρον τῆς εἰρηνικῆς διαβιώσεως ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος καὶ ἐντὸς τοῦ πλαισίου αὐτοῦ νὰ γίνῃ ἀντιληπτόν, κυρίως ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν, ὅτι πρέπει νὰ παράσχῃ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς ἀποκατάστασιν πραγματικῶν καὶ ὁριστικῶν φιλικῶν σχέσεων εἰς τὸ μέλλον. (Χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαμβέτσος ἔχει τὸν λόγον.

§12Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, κύριοι βουλευταί, ὅτι αἱ ἀνθελληνικαὶ τάσεις τῆς Ἰταλικῆς πολιτικῆς προηγοῦνται τοῦ φασιστικοῦ καθεστῶτος. Εἶναι ὅμως ἐξ ἴσου ἀληθές, ὅτι τὸ φασιστικὸν καθεστώς, ἠθέλησε νὰ ἑδραιωθῇ διὰ μιᾶς τονώσεως τῆς πολιτικῆς αὐτῆς καὶ ὅλοι μας θὰ ἐνθυμούμεθα, ὅτι μία τῶν πρώτων πράξεων αὐτοῦ ἦτο ἡ κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἄδικος ἐπίθεσις ἐξ ἀφορμῆς τοῦ περιέργου φόνου τοῦ συνταγματάρχου Τελλίνι. Τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ὁ φασισμὸς τὴν ἐξηκολούθησε μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὑπὸ ἄλλα προσχήματα δῆθεν ἐχθρότητος πρὸς τοὺς ἀνυπάρκτους Ἀλβανοὺς τῆς Τσαμουριᾶς, προὐκάλεσε τὸν ἄθλιον ἐκεῖνον πόλεμον ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ σήμερον ἡ Ἰταλία βαίνει ἐπὶ τὰ ἴχνη μιᾶς νέας ζωῆς πολιτικῆς καὶ πολιτειακῆς. Ἤδη, πρὸ τοῦ τέλους τοῦ φασιστικοῦ καθεστῶτος, εἶχον ἀρχίσει νὰ ἀκούωνται ἀπὸ διαφόρους ἀντιφασιστικοὺς παράγοντας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, φωναὶ εἰλικρινοῦς συνεργασίας μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀποδοκιμασίας τῆς ἰμπεριαλιστικῆς πολιτικῆς τοῦ φασισμοῦ. Δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι εἷς τῶν ὑπευθύνων τῆς προφασιστικῆς Ἰταλικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὁ κόμης Σφόρτσα, ἦτο ἐκ τῶν πρώτων, οἱ ὁποῖοι διεκήρυξαν τὴν ἑλληνικότητα τῶν Δωδεκανήσων καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀμέσου ἀποδόσεως αὐτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§13ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μετὰ τὴν ἧτταν δηλαδή. Ἄλλοτε ἦτο μεγάλος πολέμιος.

§14Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πόλεμος ἐτελείωνε καὶ ἀτυχῶς οἱ σύμμαχοι ἡμῶν ἀνεγνώρισαν τὴν Ἰταλίαν ὡς συνεμπόλεμον, ἀντὶ νὰ τὴν χαρακτηρίσουν ὡς ἡττηθὲν κράτος, ἡ Ἑλλάς, εὑρισκομένη πρὸ τῆς νέας αὐτῆς περιόδου τῆς Ἰταλικῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἔπραξε διὰ τῆς τελευταίας αὐτῆς χειρονομίας, ὅ,τι ἀπέκειτο εἰς αὐτὴν διὰ νὰ δώσῃ εἰς τὴν χθεσινὴν ἐχθρὰν ἓν παράδειγμα μεγαλοψυχίας. Καὶ τὸ δίδει αὐτὸ μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς διατηρήσεως τῆς φιλειρηνικῆς πολιτικῆς της, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἀείποτε γνώμων τῆς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἀποβλέποντες ὅμως εἰς τὴν διατήρησιν παγίας εἰρήνης καὶ ἐν τῷ κόσμῳ γενικώτερον καὶ ἐν τῷ τμήματατι αὐτῷ τῆς γῆς, τὸ ὁποῖον περιβρέχει ἡ Μεσόγειος, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διακηρύξωμεν τὴν ἀνάγκην τῆς εἰρήνης αὐτῆς ὡς παγίας, τὴν ἀνάγκην, δηλαδή, τῆς παγιώσεως αὐτῆς, διὰ τῆς περατώσεως τῶν ἐκκρεμῶν λογαριασμῶν καὶ διὰ τῆς θεμελιώσεως ἑνὸς νέου καλλιτέρου μέλλοντος. Ἀπαραίτητος, ἑπομένως, προϋπόθεσις τῆς διατηρήσεως φιλικῶν σχέσεων, μετὰ τῆς Ἰταλίας, εἶναι ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ παρελθόντος καὶ ἡ θεμελίωσις μιᾶς βάσεως διὰ τὸ μέλλον. Διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ παρελθόντος, ζήτημα βεβαίως ἐδαφικόν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ Δωδεκάνησα δὲν γεννᾶται, διότι εἶναι ἤδη ἐν Ἰταλίᾳ ὁμόφωνος ἡ γνώμη, ὅτι τὰ Δωδεκάνησα εἶναι Ἑλληνικά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐντεῦθεν τῆς Ἀδριατικῆς, Ἰταλικὰς ἀξιώσεις, ἐδημιουργήθησαν νέαι καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ ἄν τυχὸν ὑπῆρχον ἀντίθετοι ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας διαθέσεις, καθιστοῦν αὐτὰς σήμερον ὀλιγώτερον ἐπικινδύνους. Τὰ κύρια ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀπομένει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρελθόν, εἶναι τὰ ζητήματα τὰ οἰκονομικά. Ὅσον καὶ ἂν γνωρίζωμεν, ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἰταλικὸς λαὸς δὲν εὑρίσκετο εἰς τὸ πλευρὸν τοῦ Μουσσολίνι, εἶναι ὅμως πάγιος κανὼν εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις, ὅτι ἑκάστη χώρα ὀφείλει νὰ πληρώνῃ διὰ τὰς ἁμαρτίας τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν εἶχεν. Ἐφ’ ὅσον τὸ φασιστικὸν καθεστὼς παρέμεινεν ἐπὶ τόσα ἔτη εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ ὁ Ἰταλικὸς λαὸς δὲν ἦτο εἰς θέσιν ἢ δὲν εἶχε τὴν θέλησιν νὰ τὸ ἀνατρέψῃ, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φέρῃ τὰς εὐθύνας τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς. Ἑπομένως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν Ἰταλικὸν λαὸν τῶν οἰκονομικῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἡ κακοποιὸς πρᾶξις τοῦ φασιστικοῦ καθεστῶτος, ἀδιάφορον ποῖον ποσοστὸν τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ ἠκολούθησεν ἢ δὲν ἠκολούθησε τὸ καθεστὼς αὐτό. Οἱ Ἕλληνες ὑπέστησαν μίαν ἀδικαιολόγητον ἐπίθεσιν καὶ οἱ Ἰταλοὶ εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν ἡττήθησαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπικρατήσῃ ἡ παγία ἀρχὴ τοῦ διεθνοῦς δικαίου, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἡττηθεὶς ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὰς ἀποζημιώσεις τοῦ νικητοῦ, ὅταν μάλιστα, ὡς ἐν προκειμένῳ, ὁ νικητὴς ὑπῆρξεν ὁ καθ’ οὗ ἡ ἄδικος ἐπίθεσις. Τὰ ἐπιχειρήματα, ὅτι ἡ Ἰταλικὴ οἰκονομία δὲν ἀντέχει εἰς ἀποζημιώσεις, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετά, διότι ἤδη, ὡς ἐτονίσθη καὶ ὑπὸ προλαλησάντων ρητόρων, ἡ Ἰταλικὴ ἐθνικὴ οἰκονομία εὑρίσκεται εἰς ἀκμάζουσαν θέσιν. Πληροφοροῦμαι δέ, ὅτι εἰς μίαν τελευταίαν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς Μπάρι, ἐνεφανίσθησαν προϊόντα Ἰταλικῆς βιομηχανίας καταπληκτικά. Ἑπομένως ἡ Ἰταλία εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ ἀποζημιώσεις καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ διατυπώσωμεν ἐπιεικείας ἔναντι τῆς χώρας αὐτῆς, ὅταν ἡ ἰδική μας χώρα εἶναι τελείως κατεστραμμένη ἐξ ἀφορμῆς τῆς Ἰταλικῆς ἐπιθέσεως. Τὸ ἕτερον ζήτημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ εἰσηγηθεὶς τὸ ζήτημα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, σχετικῶς μὲ τοὺς Ἰταλικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι διατηροῦνται ἐν Ἑλλάδι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν φιλειρηνικαὶ σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν, ὅταν ὑπάρχουν αἰχμαί, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ προκαλέσουν ἀφορμὴν ἐχθρικῶν σχέσεων εἰς τὸ μέλλον. Τὰς αἰχμὰς αὐτὰς ἀποτελοῦν οἱ κακοὶ ξένοι τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν κατάχρησιν τῆς Ἑλληνικῆς φιλοξενίας καὶ ἔδρασαν παντοιοτρόπως καὶ πρὸ τῆς Ἰταλικῆς ἐπιθέσεως ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀγῶνος καὶ τῆς κατοχῆς. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἑπομένως, οὔτε καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς νὰ διατυπώσωμεν ἐπιεικείας ἔναντι αὐτῶν τῶν κακῶν ξένων τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἐνεφανίσθησαν ὡς ἐχθροὶ αὐτῆς εἰς μίαν κρίσιμον στιγμὴν τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς. Ἰδίως ἡ πόλις τῶν Πατρῶν, ἡ ὁποία ὑπέφερε τόσα πολλὰ κατὰ τὴν Ἰταλικὴν ἐπίθεσιν, δὲν φαντάζομαι, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ λησμονήσῃ καὶ νὰ συγχωρήσῃ τὴν Ἰταλικὴν παροικίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία τόσον ἔδρασε καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ πολέμου καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς. Αὐταὶ εἶναι αἱ φυσικαὶ καὶ εὔλογοι ἀξιώσεις τῆς Ἑλλάδος, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δεχόμεθα τὴν πρὸς ἡμᾶς τεινομένην φιλικὴν χεῖρα τῆς Ἰταλίας. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ φέρωμεν δυσχερείας εἰς τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν ὁ Ἰταλικὸς λαὸς καταβάλλει, οὔτε νὰ δυσχεράνωμεν τὴν θέσιν τῆς Δημοκρατικῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία φαίνεται, ὅτι σήμερον ἀπαρνεῖται καὶ τὸ φασιστικὸν καὶ τὸ προφασιστικὸν παρελθόν. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἶναι στερεαὶ καὶ πάγιαι αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῆς Ἰταλίας καὶ διὰ νὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ εἰρήνη δὲν θὰ διακινδυνεύσῃ ἅπαξ ἔτι εἰς τὸ τμῆμα αὐτὸ τῆς Εὐρώπης, πρέπει αἱ σχέσεις μας νὰ παραμείνουν ἀδιατάρακτοι, ἐπὶ ἀσφαλῶν βάσεων καὶ νὰ ἀρθῇ πᾶσα ἀφορμή, ἡ ὁποία κατὰ τὸ παρελθὸν προὐκάλεσε προστριβὰς μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν. Οὕτως τιθεμένου τοῦ ζητήματος, ἐπικροτοῦμεν τὴν Κυβερνητικὴν ἐνέργειαν καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς θὰ εὕρωμεν τὴν ἰδίαν ἀπήχησιν, τὴν ὁποίαν ἡ χειρονομία αὕτη εὗρεν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§16Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί. Ἡ μοῖρα τῆς Μεσογείου συνδέει τοὺς δύο λαούς, τὸν Ἑλληνικὸν καὶ τὸν Ἰταλικόν. Ἡ μεγαλομανία καὶ ἡ δολιότης τῆς Ἰταλικῆς πολιτικῆς, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία αὐτὸν τὸν φυσικὸν σύνδεσμον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἦτο δυνατὸν νὰ θεμελιωθῇ μία μεγάλη, ὡραία καὶ ὠφέλιμος διὰ τὴν ἀνθρωπότητα φιλία, δὲν τὸν ἀφῆκε νὰ ἀξιοποιηθῇ. Τὴν εὐθύνην διὰ τὰ εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος δεινά, τὰ ὁποῖα προὐκάλεσαν ἡ δολιότης καὶ ἡ μεγαλομανία τῆς Ἰταλικῆς πολιτικῆς, δὲν τὴν φέρει, ὡς ὀρθῶς ἐτονίσθη καὶ ὑπὸ τῶν προλαλησάντων, μόνον ὁ φασισμός. Ἤδη, ἀμέσως μετὰ τὸ Βερολίνειον συνέδριον ἡ Ἰταλικὴ πολιτικὴ ἐξεδηλώθη κατὰ τρόπον ὕπουλον καὶ ἐχθρικὸν ἀπέναντί μας. Ἐξεδηλώθη κατὰ τρόπον ὕπουλον καὶ ἐχθρικὸν εἰς μίαν κρίσιμον στιγμὴν τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, ὅταν ἐπρόκειτο μετὰ τὸ Βερολίνειον συνέδριον νὰ θεσπισθοῦν τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος κατὰ τρόπον περιλαμβάνοντα τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Ἤπειρον. Ἔκτοτε, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἐντεῦθεν συστηματικῶς ἐξεδηλώθη ἡ δολία στάσις τῆς Ἰταλίας ἔναντι τῆς χώρας μας. Ἐλπίζομεν καὶ εὐχόμεθα ἡ νέα Ἰταλικὴ Δημοκρατία, νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς τακτικῆς καὶ τῆς παραδόσεως, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε διεῖπε τὴν Ἰταλικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Τακτικῆς καὶ παραδόσεως, ἡ ὁποία ἐβασίζετο ἐπὶ τῆς μεγαλομανίας καὶ τῆς δολιότητος. Κύριοι βουλευταί, τὸ βῆμα τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εἶναι βῆμα τὸ ὁποῖον εὑρίσκει τὴν συνείδησίν μας σύμφωνον. Ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀνέλαβον τὴν Προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὀλίγας ἡμέρας, κατέστην γνώστης τῶν σχετικῶν φακέλλων, καὶ ἔχω ἔκτοτε πεισθῆ, ὅτι ἦτο ἀναγκαία ἡ ἀνασύνδεσις τῶν σχέσεών μας μὲ τὴν Ἰταλίαν. Ἀνασύνδεσις τῶν σχέσεων μὲ χώραν ἐχθρικὴν δὲν σημαίνει πλέον, ὅτι ἐσήμαινε μέχρι τοῦ 1939. Εἰς τοὺς πρὸ τοῦ 1939 πολέμους, ἡ λῆξις τῆς ἐχθρότητος ἐσημειοῦτο διὰ τῆς συνθήκης εἰρήνης, διότι κατὰ τοὺς πολέμους ἐκείνους, τοὺς προηγηθέντας τοῦ τελευταίου μεγάλου, ἰδιοτύπου καὶ ὁλοκληρωτικοῦ πολέμου, κατὰ τοὺς πολέμους ἐκείνους, ἡ χρονικὴ ἀπόστασις μεταξὺ ἀνακωχῆς καὶ συνθήκης εἰρήνης δὲν ἦτο ποτὲ μεγάλη. Ἤδη οἱ Μεγάλοι Σύμμαχοί μας μετὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον, ἔχουν ἐγκαινιάσει διάφορον γραμμήν. Βεβαίως ἡ γραμμὴ αὐτὴ ἐγκαινιάσθη ἤδη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου κατὰ τρόπον παράδοξον, ἐγκαινιάσθη κατὰ τρόπον παράδοξον εἰδικῶς ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἰταλίαν ὀνομασθεῖσαν τὴν στιγμὴν τῆς καταρρεύσεώς της συμπολέμου. Ὁπωσδήποτε ἐδημιουργήθη ἔκτοτε καὶ κυρίως μετὰ τὴν ἐκ μέρους τοῦ Στρατηγοῦ Ντὲ Γκὼλ ἐπανάλειψιν τῶν διπλωματικῶν σχέσεων μὲ τὴν Ἰταλίαν, μία νέα κατάστασις πραγμάτων, εἰς τὴν ὁποίαν νέαν κατάστασιν πραγμάτων κατ’ ἐμὲ εἶχε καθῆκον νὰ προσανατολισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Εἶναι γνωστόν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ αὐτή, δολία ἔναντι τῆς Γαλλίας, ἠσκήθη ἐκ μέρους τῆς Ἰταλίας πολιτική, ἡ ὁποία ἠσκήθη καὶ ἔναντι ἡμῶν. Εἶναι πρόσφατος ἡ ἱστορία τοῦ ἐγχειριδίου τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποίησεν, κατὰ τὴν κρισιμωτέραν στιγμὴν τῆς Γαλλικῆς Ἱστορίας, ἡ Ἰταλία εἰς τὴν πλάτην τῆς Γαλλίας, καὶ ἐν τούτοις ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν μεγάλην καὶ ἐμπνευσμένην τότε ἡγεσίαν τοῦ ὑπερόχου ἀνδρός, ὁ ὁποῖος ὀνομάζεται στρατηγὸς Ντὲ Γκώλ, ἐνόμισεν, ὅτι διὰ λόγους γενικωτέρας πολιτικῆς, ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐγκαινίασιν διπλωματικῶν σχέσεων μετὰ τῆς Ἰταλίας, πρὶν ἢ λυθοῦν, ὅπως θὰ λυθοῦν βεβαίως διὰ τῆς συνθήκης εἰρήνης, αἱ διαφοραὶ αἱ ὁποῖαι χωρίζουν τὰ δύο ἔθνη. Νομίζω, ὅτι εἰς τὴν ἀνασύνδεσιν τῶν σχέσεών μας, πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν αὐτὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔδωσε καὶ ἡ Γαλλία. Αἱ ἀξιώσεις μας μένουν ὅλαι ἀνέπαφοι, δὲν πρόκειται νὰ μειωθοῦν, πρόκειται ἀπεναντίας ν’ αὐξηθοῦν, διότι ἐὰν χαρίζωμεν ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἂν ὄχι τὴν φιλίαν μας, πάντως τὴν δυνατότητα μιᾶς μελλοντικῆς φιλίας, αὐτὴ ἡ μεγάλη καὶ γενναιόφρων χειρονομία, πρέπει νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Ἰταλίαν εἰς ἀκόμη μεγαλυτέραν ὑποχωρητικότητα καὶ εἰς ἀκόμη μεγαλυτέραν κατανόησιν ἔναντι τῶν δικαίων μας ἀξιώσεων. Καὶ πρῶτον ζητοῦμεν νὰ παύσῃ νὰ γίνεται σύγχυσις, ἐὰν μέχρι τοῦδε ἐγένετο, μεταξὺ τῆς αὐτονοήτου δικαίας ἀξιώσεώς μας, ὅπως ἐνσωματωθῇ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πατρίδα ἡ Δωδεκάνησος μὲ οἵαν δήποτε ἄλλην ὀφειλὴν τῆς Ἰταλίας πρὸς ἡμᾶς. (Χειροκροτήματα). Δὲν θὰ δεχθῶμεν συμψηφισμούς, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ μνημονευθῇ ἡ λέξις Δωδεκάνησος. Αἱ οἰκονομικαὶ ἔναντι ἡμῶν ὑποχρεώσεις τῆς Ἰταλίας δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νὰ συνδεθοῦν μὲ τὴν ἱερὰν αὐτὴν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία ὀνομάζεται Δωδεκάνησος. (Χειροκροτήματα) Ἔχω ἰδιαιτέρους λόγους, κύριοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἐπιβάλλουν νὰ τὸ τονίσω. Δεύτερον—καὶ αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, ἀφορᾷ, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω περισσότερον ἀπὸ τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, τὰς κυβερνήσεις τῶν μεγάλων συμμάχων μας—ἡ ἀνασύνδεσις τῶν σχέσεών μας θὰ πρέπει νὰ νοηθῇ ὡς μία πρᾶξις μεγάλης ἱστορίας, γενναιοφροσύνης, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ ἐκτιμήσῃ ὄχι μόνον ὁ Ἰταλικὸς λαός, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν καὶ ἀξιοῦμεν νὰ ἐκτιμήσουν κατ’ ἀρχὴν οἱ Ἄγγλοι καὶ οἱ Ἀμερικανοί. Καὶ ζητοῦμεν ἀπὸ τὰς μεγάλας συμμάχους κυβερνήσεις νὰ συμπαρασταθοῦν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις ὄχι ἁπλῶς τύποις, ἀλλ’ οὐσίᾳ, νὰ συμπαρασταθοῦν κατὰ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἀφοροῦν τὴν ἀποζημίωσιν τῆς Ἑλλάδος διὰ τὰς τεραστίας συμφοράς, τὰς ὁποίας ἐπεσώρευσεν εἰς τὴν χώραν μας ἡ κακία, ἡ μεγαλομανία καὶ ἡ δολιότης τῆς Ἰταλικῆς πολιτικῆς. Δεχόμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς νέον στάδιον ἀγαθῶν σχέσεων μετὰ τῆς Ἰταλίας. Δεχόμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τοῦτο ὑποσχόμενοι, ἂν καὶ δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ δώσωμεν ὑποσχέσεις, διότι ἡ στάσις μας μέχρι τοῦδε μαρτυρεῖ περὶ τῶν διαθέσεών μας, ὑποσχόμενοι ὅτι θὰ εἴμεθα πάντοτε, εἰς πᾶν θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Μεσόγειον καὶ τὴν εἰρήνην τοῦ κόσμου, τίμιοι καὶ εἰλικρινεῖς συμπαραστᾶται καὶ φίλοι τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τόσα δεινὰ ἐπεσώρρευσεν εἰς βάρος τῆς χώρας καὶ ὁ ὁποῖος τόσας κακὰς πράξεις ἐξετέλεσεν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ζητοῦμεν ὅμως εἰσερχόμενοι εἰς τὸ νέον αὐτὸ στάδιον τῶν σχέσεών μας πλήρη κατανόησιν τῆς γενναιοφροσύνης, ὑπὸ τῆς ὁποίας διεπόμεθα. Συμφωνοῦμεν, λοιπόν, πλήρως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὸ βῆμα τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖτε, ζητοῦμεν ὅμως, ὅπως τὸ βῆμα αὐτὸ συνυφανθῇ μὲ δικαίωσιν τῶν ἀξιώσεών μας, μὲ ἀποκατάστασιν τοῦ δικαίου, μὲ πλήρη ἀνόρθωσιν τῶν ζημιῶν τὰς ὁποίας ὑπέστη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκ τῆς Ἰταλικῆς ἐπιδρομῆς καὶ ἐκ τῆς Ἰταλικῆς κατοχῆς.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§18Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἀπὸ ἔτους περίπου ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων εἶχεν ἀπὸ κοινοῦ χαράξει τὴν πολιτικὴν ἔναντι τῆς Ἰταλίας, τὴν ὁποίαν καὶ ἀπόψε, μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῶν σχετικῶν ἐπιστολῶν, διετύπωσαν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ κομμάτων. Ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν, εὐθὺς ὡς ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν ἐπεδίωξε κατὰ πάντα τρόπον νὰ πραγματώσῃ τὴν πολιτικὴν αὐτῶν, τὴν οὕτω χαραχθεῖσαν καὶ νομίζει, ὅτι δύναται νὰ εἶναι εὐτυχής, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὐταὶ κατέληξαν προχθὲς εἰς ὑπογραφὴν τῶν σχετικῶν ἐπιστολῶν, τῶν ὁποίων τὸ κείμενον θέλω σᾶς ἀνακοινώσει. Αἱ ἐπιστολαὶ αὐταὶ ἀντηλλάγησαν μεταξὺ τοῦ ἐν Ρώμῃ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος κ. Ἐξηντάρη, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωπεῖ τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἐλέγχου ἐν Ἰταλίᾳ καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἰταλικοῦ Κράτους. Τὰ ἐπίσημα κείμενα τῶν ἐπιστολῶν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ τῆς μεθαύριον, θὰ κατατεθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ τυπωθοῦν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ λάβουν ἐπίσημον χαρακτῆρα. Αἱ ἐπιστολαὶ αὐταὶ ἀπηυθύνθησαν ἐκ μέρους μὲν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν μὲ γαλλικὴν μετάφρασιν, ἐκ μέρους δὲ τῆς Ἰταλίας εἰς Ἰταλικὴν γλῶσσαν μὲ γαλλικὴν ἐπίσης μετάφρασιν. Ἔχουσιν αἱ ἐπιστολαὶ αὐταὶ ὡς ἑξῆς: «Ἐν Ρώμῃ τῇ 24ῃ Ἰουνίου 1946 Αὐτοῦ Ἐξοχότητα Κύριον Ἀλτσίεντε ντὲ Γάσπαρι Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κλπ. κλπ. Ρώμην. Κύριε Πρόεδρε, Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Ὑμετέρας Ἐξοχότητος, ὅτι ἐν ἀναμονῇ τῆς ἀποκαταστάσεως κανονικῶν διπλωματικῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας κατόπιν τῆς συνομολογήσεως τῆς συνθήκης εἰρήνης διὰ τῆς ὁποίας θὰ διακανονισθοῦν τὰ ἐκκρεμῆ ζητήματα, τὰ σχετικὰ πρὸς τὰς ἔναντι τῆς Ἰταλίας Ἑλληνικὰς διεκδικήσεις, ἐξουσιοδοτήθην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεώς μου, ὅπως προέλθω εἰς ἀπ’ εὐθείας σχέσεις πρὸς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ θίγοντα τὰ συμφέροντα τῶν δύο χωρῶν ζητήματα. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ ἐπὶ τῷ αὐτῷ σκοπῷ ἀντιπρόσωπον τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ἐν Ἀθήναις. Δέξασθε παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξόχου ὑπολήψεώς μου». Ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ ὑπογράφεται ἀπὸ τὸν κ. Ἐξηντάρην εἰς τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὁποίου προσετέθη καὶ τὸ ὄνομα τοῦ μελλοντικοῦ ἐκπροσώπου τῆς Ἑλλάδος ἐν Ρώμῃ, Συμβούλου κ. Βατικιώτη. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἰταλίας ἔχει ὡς ἑξῆς: Ρώμῃ 24ῃ Ἰουνίου 1946. «Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς γνωρίσω τὴν λῆψιν τῆς ἐπιστολῆς Σας, δι’ ἧς μὲ πληροφορεῖτε, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς Σας ἀπεφάσισε νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἀπ’ εὐθείας σχέσεις μετὰ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. Βατικιώτης, Σύμβουλος Πρεσβείας, ὡρίσθη διὰ τὴν θέσιν τοῦ Ἕλληνος Ἀντιπροσώπου ἐν Ρώμῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς Σας εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ἐν Ἀθήναις. Ἡ ἐπανάληψις τῶν ἀπ’ εὐθείας σχέσεων μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν μας θὰ γίνῃ δεκτὴ μετὰ βαθείας ἱκανοποιήσεως ὑφ’ ὅλου τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ. Ἡ φασιστικὴ πολιτικὴ ἔναντι τῆς Ἑλλάδος ἀπεκηρύχθη ἐπανειλημμένως καὶ πανηγυρικῶς, τόσον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ὑπὸ τῶν ἐγκυροτέρων ὀργάνων τῆς ἡμετέρας κοινῆς γνώμης. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιβεβαιώσω καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ τὴν τοιαύτην ἀποκήρυξιν καί, ταυτοχρόνως, τὴν στερρὰν ἡμῶν πρόθεσιν, ὅπως ἐπαναφέρωμεν τὰς σχέσεις μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος ἐπὶ τοῦ πεδίου ἐκείνου φιλίας καὶ συνεργασίας, ἐκ τοῦ ὁποίου οὐδέποτε ὤφειλον νὰ ἐξέλθουν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς καλλιτέρας μας παραδόσεις καὶ τὰ θεμελιώδη συμφέροντα τῶν δύο χωρῶν. Γνωρίζετε ἐξ ἄλλου, κ. Πρέσβυ, ποία εἶναι ἡ στάσις τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ ἔναντι τῆς Δωδεκανήσου, μακρὰν τοῦ νὰ ἐγείρωμεν ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς ἀπονομῆς της εἰς τὴν Ἑλλάδα, θεωροῦμεν τὴν τοιαύτην λύσιν, ὡς πλήρως σύμφωνον πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης, ὑφ’ ὧν διαπνέεται ἡ πολιτικὴ τῆς νέας δημοκρατικῆς Ἰταλίας. Τρέφω δὲ τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι ἡ λύσις αὕτη, ἐξαλείφουσα τὴν μεγαλυτέραν ἐκ τῶν αἰτιῶν, αἱ ὁποῖαι διετάρασσον τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν, θὰ συντελέσῃ ἀποτελεσματικῶς εἰς τὴν ἀμοιβαίαν κατανόησιν καὶ εἰς εἰλικρινῆ συνεργασίαν μεταξὺ τῶν λαῶν μας ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐνῷ ἐπιφυλάσσομαι νὰ σᾶς ἀνακοινώσω τὸ ὄνομα τοῦ Ἰταλοῦ Ἀντιπροσώπου, ὁ ὁποῖος θὰ φθάσῃ εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ ταχύτερον, ἐπιθυμῶ νὰ διατυπώσω τὰς καλλιτέρας μου εὐχάς, διὰ τὴν ἀνανεωθεῖσαν μελλοντικὴν συνεργασίαν μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν μας, αἱ ὁποῖαι τόσον εὐρὺ ἤδη μέρος ἔσχον εἰς τὴν προϊοῦσαν ἀνύψωσιν τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς ἀνθρωπότητος». Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα ἐπιφυλάσσομαι νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ λάβουν τὴν ἀναγκαίαν δημοσιότητα. (Χειροκροτήματα).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§20Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε. Καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἤρχισεν ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς μὲ θέματα πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Θὰ μοῦ συγχωρηθῇ νὰ σᾶς ὑποβάλω τὴν ἐκ τῆς πείρας μου ἀντίληψιν ὅτι θέματα πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται τὰ οἱαδήποτε θέματα ὅπως, φερ’ εἰπεῖν, τὸ θέμα τῆς χθεσινῆς συζητήσεως, οὔτε νὰ ἄγωνται ἐξ ὑφαρπαγῆς, δύναταί τις εἰπεῖν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θέματα τοιαύτης σοβαρότητος ὅπως τὸ σημερινόν. Ἦτο δυνατόν, ἀφοῦ ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρόκειται νὰ καταθέσῃ τὰς ἀνταλλαγείσας ἐπιστολὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται συζήτησις, ἦτο δυνατὸν ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κατετίθεντο αἱ ἐπιστολαὶ αὐταὶ καὶ ὄχι καθ’ ὃν τρόπον αἰφνιδιαστικῶς ἐμφανίζεται τὸ ζήτημα ἐνώπιόν μας. Ἀφ’ ἑτέρου ἐξαντλοῦνται καὶ ὅλαι ἐκεῖναι αἱ συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ δημιουργοῦν τὸ κλῖμα τῆς αἰθούσης ἐντὸς τῆς ὁποίας συνεδριάζομεν (δὲν ἠκούσθη)....... κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐμφανιζομένων τῶν ζητημάτων καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐξεταζομένων τῶν ζητημάτων. Δὲν γνωρίζω ἂν τὰ ζητήματα αὐτὰ ἐξυπηρετοῦνται κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον γίνονται αἱ συζητήσεις ἐδῶ καὶ καθ’ ὃν τρόπον γίνονται διὰ τῆς ἐμφανίσεως τῶν ἐκπροσώπων ὅλων τῶν κομμάτων διαφωνούντων μεταξὺ ἀλλήλων ριζικῶς καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον διέπει τὴν συμφωνίαν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§22Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὸ συμπέρασμα μερικωτέρων ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν πρὸ ἔτους εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἐν συνεχείᾳ δὲ εἶχον δοθῆ σχετικαὶ ὁδηγίαι εἰς τὴν ἐν Ρώμῃ ἀντιπροσωπείαν μας ἐπὶ τῶν δύο Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι προηγήθησαν τῆς σημερινῆς, οὕτως ὥστε τὸ θέμα ἔχει τύχει τῆς γενικωτέρας ἐγκρίσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Πράγματι, κατὰ τὸν παρόντα πόλεμον, δὲν ἐτηρήθη ἡ ὀρθόδοξος ἀρχὴ τοῦ νὰ τερματισθῇ ὁ πόλεμος δι’ ἀνακωχῆς καί, ἐν συνεχείᾳ, διὰ συνθήκης εἰρήνης, ἀλλ’ ἅμα τῇ ἀνακωχῇ πολλαὶ δυνάμεις ἦλθον εἰς διπλωματικὰς σχέσεις μέ τινα ἐκ τῶν ἐχθρικῶν Κρατῶν. Εἰς τὴν Ἰταλίαν παρουσιάσθη ἀκόμη διαφορωτέρα ἡ κατάστασις, λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ Ἰταλία εἶχε κάμει στροφὴν διαρκοῦντος τοῦ πολέμου καὶ εἶχε ταχθῆ παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν Συμμάχων. Βεβαίως ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ὑπῆρξεν ἐξαιρετικὴ ἀπέναντι τοῦ Ἰταλικοῦ Κράτους, διότι ἡ Ἑλλὰς ὑπέφερε λόγῳ τῆς Ἰταλικῆς ἐπιθέσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ὑπῆρξεν διστακτικὴ εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν προσωρινῶν αὐτῶν σχέσεων. Κατ’ ἀρχὰς εἰς τὴν Ἰταλίαν ὑπῆρχε μιὰ Ἐπιτροπὴ Ἐλέγχου, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ὅμως αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις διώρισαν διπλωματικοὺς ἀντιπροσώπους, τινὲς δὲ ἦλθον καὶ εἰς κανονικὰς διπλωματικὰς σχέσεις. Ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη οὕτως εἰς δυσχερῆ θέσιν ἀπὸ ἀπόψεως τύπων, διότι, ἐξαφανιζομένης τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐλέγχου, θὰ εὑρεθῇ ἡ Ἑλλὰς ἄνευ τυπικῆς ἐπαφῆς μεθ’ ἑνὸς Κράτους μετὰ τοῦ ὁποίου ἔχει διάφορα συμφέροντα. Ἦτο, συνεπῶς, ἀναπόδραστος ἡ ἀνάγκη νὰ τακτοποιήσῃ διὰ τοῦ τρόπου, εἰς τὸν ὁποῖοι κατέληξεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, τὰς σχέσεις της μὲ τὴν Ἰταλίαν. Πρόκειται περὶ μιᾶς τυπικῆς, τρόπον τινά, ἐπαφῆς, ἡ ὁποία δὲν προδικάζει τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα μένουν ἐκκρεμῆ. Βεβαίως τὸ αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἡ ὀδύνη, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκ τῆς ἐπιθέσεως μιᾶς γείτονος, μεγάλης δυνάμεως, ἐναντίον μας. Ὅλα τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα προέκυψαν εἰς τὸν τόπον, προέκυψαν συνεπείᾳ τῆς Ἰταλικῆς ἐπιθέσεως. Ἀλλὰ οἱ πόλεμοι ἔχουν ἀρχὴν καὶ ἔχουν καὶ τέλος, διότι ἀποτελοῦν ἐξαίρεσιν εἰς τὴν ζωὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἡ Ἰταλία δὲν ἠμποροῦμε νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔδειξε πάντοτε ἐχθρικὴν στάσιν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος. Εἰς ὡρισμένα σημεῖα ὑπῆρξεν ἀντίθετος, ὅπως εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Ἠπειρωτικὰς ἀκτάς. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης ὑπῆρξεν εὐνοϊκή. Ἐκεῖνο ποὺ ἐδηλητηρίασε κυρίως τὰς σχέσεις μας, ἦτο ἡ ὑπόθεσις τῆς Δωδεκανήσου, βραδύτερον δὲ καὶ πάλιν ἡ ἀντίθεσίς της εἰς τὴν ἐπέκτασίν μας πρὸς τὴν Βόρειον Ἤπειρον. Αὐτὰ ἦσαν τὰ ὀλίγα σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔφερον τὴν κυρίως ἀντίθεσίν μας. Ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτῶν εἶχεν ἐπέλθῃ συμφωνία τὸ 1919 εἰς τοὺς Παρισίους, ὥστε καὶ πρὸς στιγμὴν ἐφάνη ἐκεῖθεν δυνατότης τακτοποιήσεως τῶν διαφορῶν, μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπῆρξεν ἀσθενὴς διὰ τὴν γεωγραφικὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχει, καὶ αὐτὴ ἡ ἀσθένεια, ἡ ἀδυναμία της, ἦτο ἕνα εἶδος προκλήσεως πρὸς ἐπίθεσιν εἰς τοὺς διαφόρους γείτονας, διότι δυστυχῶς, δὲν ἦτο μόνον ἡ Ἰταλία. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἓν ἐπιχείρημα δι’ ἡμᾶς, ὅτι ἡ ἀσφάλεια τῆς εἰρήνης εἰς τὰ Βαλκάνια ἀπαιτεῖ μίαν ἰσχυρὰν Ἑλλάδα. Ἀπαιτεῖ, ἐπίσης, ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ σύνορα ἀπρόσβλητα, διότι ἡ ἐλαττωματικότης τῶν συνόρων μας εἰς τὴν Ἤπειρον εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προὐκάλεσε τὴν Ἰταλικὴν ἐπίθεσιν. Πάντως, ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως, ἡ ἐπίθεσις τῆς Ἰταλίας ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, ὑπῆρξε σφάλμα πολιτικόν. Καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τὸ ὁποῖον ἀνεμνήσθη ὁ κ. συνάδελφος, καὶ ἐκεῖ ἡ Ἰταλία δὲν ὠφελήθη ἐκ τῆς ζημίας τῆς Ἑλλάδος—ἐζημιώθη καὶ ἡ ἰδία. Ἀλλὰ καὶ ἱστορικῶς, ἄν ἀναδράμωμεν εἰς τοὺς μεσαιωνικοὺς χρόνους, ὅταν ὁ Ντάντολο ἔπληξε τὴν Βυζαντινὴν Αὐτοκρατορίαν, εἰς τὸ 1204, τελικῶς ὁ κλονισμὸς τῆς Ἑλληνικῆς δυνάμεως ἀπέβη εἰς βάρος τῆς Ἑνετείας. Καὶ ὁ κλονισμός, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ παρόντος πολέμου, τῆς Ἑλλάδος δὲν ἦτο εἰς ὄφελος τῆς Ἰταλίας. Ἄς ἐλπίσωμεν, ὅτι ἡ νέα δημοκρατικὴ Ἰταλία θὰ μελετήσῃ καλλίτερον τὴν ἱστορίαν καὶ θὰ πεισθῇ, ὅτι συμφέρον τῆς Ἰταλίας εἶναι νὰ ὑπάρχῃ παραπλεύρως μία ἰσχυρὰ Ἑλλάς. Φαίνεται, ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν ἔδιδον μεγαλυτέραν προσοχὴν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἀρχῆς τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας καὶ ὄχι εἰς τὸ τέλος. Δὲν ἐπρόσεξαν, ὅτι ἡ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία τῆς Ἀνατολῆς, ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία, ἔζησε χίλια ἔτη περισσότερον παρὰ ἡ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία τῆς Δύσεως. Τὸ γεγονὸς αὐτό, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Αὐτοκρατορία τοῦ Βυζαντίου ἀντέσχεν ἐπὶ μίαν χιλιετηρίδα, ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔχουν ἀξίαν πολεμικήν, τὴν ὁποίαν ἐχρειάσθηκε νὰ δοκιμάσουν οἱ Ἰταλοὶ εἰς τὰς ὀρεινὰς περιοχὰς τῆς Ἀλβανίας. Τὸ δίδαγμα, ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ παράγοντα εἰς τὸ νὰ χαράξῃ καλλιτέραν πολιτικὴν εἰς τὸ μέλλον. Ἡμᾶς, ἡ ἐπίθεσις τῆς Ἰταλίας, ἀναμφισβητήτως μᾶς μετέβαλεν ὑλικῶς εἰς ἐρείπια, μᾶς ἐξύψωσεν ὅμως ἠθικῶς. Κατέρριψεν ὅμως τὴν Ἰταλίαν ἠθικῶς, χωρὶς νὰ τὴν ὠφελήσῃ οὔτε ὑλικῶς. Βεβαίως, δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὸ σημεῖον τῆς ὑπογραφῆς τῆς εἰρήνης, ἐλπίζομεν ὅμως, ὅτι μετὰ τὸ πρῶτον αὐτὸ βῆμα, θὰ καλλιεργηθῇ ἐν Ἰταλίᾳ ἕνα νέον πνεῦμα πολιτικῆς γραμμῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα, ὅτι θὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι μία ἰσχυρὰ Ἑλλὰς ἀποτελεῖ συμφέρον καὶ διὰ τὴν Ἰταλίαν, ὅτι ἡ ἀνόρθωσις τῶν ζημιῶν τῆς Ἑλλάδος ἐνδιαφέρει ἐπίσης τὴν Ἰταλίαν. Δὲν ἔχομεν αἰσθήματα ἐκδικήσεως, δὲν ἀντιτιθέμεθα εἰς τὴν προσπάθειαν, ἡ ὁποία καταβάλλεται ἀπὸ τὴν Μ. Βρεττανίαν καὶ τὰς Ἡνωμ. Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς εἰς τὸ νὰ ἀνασυγκροτήσουν οἰκονομικῶς τὴν Ἰταλίαν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς τονίζομεν εἶναι, ὅτι ἐπειδὴ ἡμεῖς κυρίως ἐκ τῆς Ἰταλικῆς ἐπιθέσεως ὑπέστημεν ζημίας, ὅτι πρέπει ἂν ὄχι νὰ προτιμηθῶμεν, τοὐλάχιστον, νὰ τύχωμεν τῆς αὐτῆς εὐμενείας, ὥστε νὰ ἀνορθωθοῦν τὰ ἐρείπια, τὰ ὁποῖα συνεσσωρεύθησαν εἰς τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν τόπον. (Χειροκροτήματα).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Κουλουμβάκης ἔχει τόν λόγον.

§24Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀναμφιβόλως ἡ Κυβερνητικὴ πρᾶξις, πρὸς ἀνανέωσιν τῶν σχέσεων μετὰ τῆς Ἰταλίας, συμβολίζει μίαν σπουδαιοτάτην ἱστορικὴν ἐλπίδα καὶ λέγω μόνον, ἐλπίδα, κύριοι βουλευταί, Ἕλληνες βουλευταί, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου μίαν ἀπὸ 1ης Αὐγούστου 1877 ἐπιστολὴν τοῦ στρατιωτικῶς ἐνδοξοτέρου καὶ πολιτικῶς ἑνὸς ἐκ τῶν ἐνδοξοτέρων συντελεστῶν τῆς Ἰταλικῆς ἑνότητος, δημιουργὸν τοῦ νέου Ἰταλικοῦ Κράτους, τοῦ Ἰωσὴφ Γαριβάλδη. Ὁ Ἰωσὴφ Γαριβάλδης εἰς τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς ἕνα ἡρωϊκώτατον σωματάρχην καὶ χρησιμότερον εἰς αὐτὸν σωματάρχην, Ἕλληνα τὴν καταγωγήν, τὸν Ἠλίαν Στεκούννην ἐκ Μάνης, ἀποβιώσαντα συνταξιοῦχον, ἔνδοξον τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἔγραψε τὰ ἑξῆς: «Οἱ Ἕλληνες πάντοτε θὰ εὕρητε εἰς τὴν Ἰταλίαν μίαν δρᾶκα ἐθελοντῶν, ἵνα ἀγωνισθοῦν ὑπὲρ τῶν Ἐθνικῶν σας δικαίων, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἐπίσημον Ἰταλικὴν κυβέρνησιν οὐδέποτε νὰ ἀναμένητε ἔστω καὶ τὸ ἐλάχιστον». Ὁ Ἰωσὴφ Γαριβάλδης, ἐπαναλαμβάνω, μεγάλη προσωπικότης εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἰταλίας καὶ ἑπομένως, καλῶς καὶ βαθέως, ἐγνώριζε τὶ ἐσήμαινε τοῦτο. Συνεπῶς, ἡ ἐπίθεσις τῆς Ἰταλίας καθ’ ἡμῶν, κατὰ τὸ 1940, δὲν ἦτο ἐπίθεσις τοῦ φασισμοῦ, ἦτο ἐπίθεσις τῆς διηνεκοῦς καὶ σταθερῶς προμελετημένης καὶ ἐσκεμμένης πολιτικῆς τῆς Ἰταλίας. Εἶναι τὸ πρᾶγμα ἀληθῶς μωρόν, εἶναι καὶ παράδοξον, διότι εἴμεθα, πράγματι, δύο λαοὶ συγγενεῖς, συγγενέστεροι ὅλων τῶν ἄλλων. Οἱ Ἕλληνες ἔκτισαν τὴν Ρώμην. Ἡ Νότιος Ἰταλία ὠνομάζετο ἄλλοτε μεγάλη Ἑλλάς. Κοινοὺς ἔχομεν τοὺς ἀντιπάλους τοὺς ἐθνικούς, κοινὰ ἔχομεν τὰ συμφέροντα, κοινὴ εἶναι ἡ θάλασσα τῆς Μεσογείου, δὲν εἶναι μόνον ἰδική των καὶ μάλιστα τώρα, ὅτε οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ἐκεῖνοι δυνάμεθα νὰ ὑπερασπίσωμεν τὴν θάλασσάν μας, τὴν Μεσόγειον, κατ’ ἀνάγκην κοινὴ εἶναι καὶ ἡ συμμαχία μας μετὰ τῶν ἱκανῶν νὰ ὑπερασπίσουν τὴν θάλασσάν μας. Εἶναι, ἑπομένως, λέγω, παράδοξον, ὅτι σταθερὰ καὶ διηνεκὴς ὑπῆρξεν ἡ Ἰταλικὴ πολιτικὴ ἔναντι τῆς Ἑλλάδος. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐλπίδα μόνον συμβολίζει ἡ ὡραία πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεώς μας μετὰ τοῦ συγγενοῦς ἔθνους νὰ ἀνασυνδέσωμεν ἢ μᾶλλον νὰ συνδέσωμεν τὸ πρῶτον φιλικοὺς δεσμούς. Πρέπει οἱ συγγενεῖς οἱ καλοί, ὄχι μόνον ὡς κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄτομα, καὶ ὡς ἄνθρωποι νὰ ἀποδείξουν, ὅτι δὲν ἀντεπροσώπευον τὴν Ἰταλικὴν ψυχολογίαν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος οἱ πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἰταλίας, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰ μαῦρα δι’ ἡμᾶς ἔτη τῆς κατοχῆς καὶ τῆς ἐπιδρομῆς των ἐφέροντο κατὰ τρόπον ἀναμιμνήσκοντα τοὺς Οὔννους, κατὰ τρόπον οὐχὶ προσήκοντα εἰς ἔθνος πεπολιτισμένον, εἰς ἔθνος συγγενές. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἡ συγγένεια εἶναι πραγματικὴ καὶ πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι εἰς τὸ μέλλον, μετὰ τοῦ μεγάλου ἐκείνου συγγενοῦς ἔθνους, θὰ λησμονηθῇ ἡ διηνεκὴς καὶ σταθερὰ ἀντιελληνικὴ πολιτικὴ τῶν Ἰταλικῶν Κυβερνήσεων καὶ μὲ τὴν βοήθειαν κοινῶν μεγάλων συμμάχων, πρὸς προστασίαν κοινῶν μεγάλων συμφερόντων, ἡ ἱστορία τοῦ μέλλοντος θὰ εἶναι καλλιτέρα. (Χειροκροτήματα).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαντούβαλος ἔχει τὸν λόγον.

§26Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ φέρω ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὴν Βουλγαρικὴν δολιότητα καὶ τὴν Ἰταλικὴν τοιαύτην. Δὲν ὁρμῶμαι ἀπὸ τὰ ἀτυχήματα τῆς οἰκογενείας μου, διότι ἡ οἰκογένειά μου καὶ οἱ συγγενεῖς μου ἐξεπλήρωσαν τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον των καὶ ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον μου. Οἱ Ἰταλοὶ καὶ εἰς τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ παρὸν καὶ πάντοτε, θὰ εἶναι οἱ ἴδιοι, καὶ ἐὰν μετεννόησαν, δὲν θὰ ἀλλάξουν πορείαν, παρὰ μόνον, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ εἰσβάλη εἰς τὸ Ἰταλικὸν καὶ Βουλγαρικὸν ἔδαφος καὶ πληρώσουν τὰ ἀντίποινα δι’ ὅσας θηριωδίας ἔκαμαν πάντοτε, ὁσάκις εἰσέβαλλον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος. Λησμονεῖτε, κύριοι, πόσα ἐμπόδια ἡ Ἰταλικὴ φυλὴ παρουσίασεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν διὰ τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου. Ἐδημιούργησε τὸ πλαστὸν ἐκεῖνο ἐπεισόδιον τῆς Κερκύρας καὶ ἐδημιούργησε τὸ 1940 τὸν αἰφνιδιαστικὸν τορπιλλισμὸν τῆς Ἕλλης. Κατὰ τύχην τότε ἤμουν εἰς τὴν πανήγυριν τῆς Τήνου καὶ ἐνῷ ἐκκλησιαζόμεθα αἰφνιδίως ἠκούσθησαν δύο κρότοι καὶ τὸ ἐκκλησίασμα ἐκεῖνο πανικόβλητον ἐξεχύθη ἀπὸ τὰς θύρας τοῦ ναοῦ. Καὶ αἴφνης παρουσιάσθη ἕνας βαρκάρης ὡσὰν παράφρων, ὁ ὁποῖος ἐζήτει νὰ πλησιάσῃ τὴν εἰκόνα τῆς Θεομήτορος καὶ ὁ ὁποῖος ἐφώναζε μεγαλοφώνως, τὶ κακὸ τῆς ἔκαμε. Μετ’ ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας, γυμνὸν παρουσιάσθη μπροστά μας τὸ πλήρωμα τῆς Ἕλλης τὸ διασωθέν. Μέσα εἰς τὸ πλήρωμα ἐκεῖνο τὸ πνιγὲν ὑπῆρξε καὶ ὁ ἐξαδελφός μου, μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν Ἕλλην ἔμεινεν εἰς τὰ γαλανὰ νερὰ τῆς Τήνου. Τὶ εἴχομεν, κύριοι, μὲ τοὺς Ἰταλοὺς καὶ πῶς ἔρχεται ἡ Ἰταλία σήμερον, ἡ ὁποία ἔφθασε μέχρι τῆς Μάνης, καὶ δὲν ἀφῆκε τίποτε εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, νὰ ζητῇ συνεννόησιν μὲ τὴν Ἑλλάδα, νὰ ζητῇ νὰ ὑπογράψῃ συνθήκην καὶ νὰ ζητῇ νὰ λησμονηθῇ τὸ παρελθὸν τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα διέπραξεν εἰς τὴν ἱερὰν γῆν τῆς Ἑλλάδος; Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, προσέξατε τὴν συμφωνίαν αὐτήν, διότι διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα ἡ συμφωνία τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Βουλγαρίας θὰ εἶναι ὁ μελλοντικὸς ἐνταφιασμὸς τῆς Ἑλλάδος. Τότε μόνον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ εἶναι πράγματι ἀδελφωμένον μὲ τὰ δύο αὐτὰ Κράτη, ὅταν δυνηθῇ καὶ ἐκπληρώσῃ εἰς τὸ ἀκέραιον τὰ ἀντίποινα, τόσον ἐναντίον τῆς Ἰταλίας, ὅσον καὶ τῆς Βουλγαρίας. Κύριοι, μὴ ἀπατώμεθα. Διηύθυνα τὸ νοσοκομεῖον Σ3 διακομιδῆς καὶ ἐπῆγα μόνος μου νὰ πολεμήσω, διὰ νὰ πάρω τὸ αἷμα τῆς οἰκογενείας μου ἀπὸ τοὺς παλιανθρώπους τοὺς Ἰταλούς. (χειροκροτήματα). Ἐζήτησα μόνος μου νὰ πάω σὲ Μεραρχία, διὰ νὰ ἐκδικηθῶ τὸν φόνον τῶν συγγενῶν μου. Καὶ ἐνῷ ἐπέρασαν ἀπὸ τὸ νοσοκομεῖον μου περὶ τοὺς 1500 τραυματίαι Ἰταλοὶ ἔκαμα τὸ καθῆκον τοῦ ἰατροῦ καὶ ὄχι τοῦ ἐκτελεστοῦ, ἐνῷ ὅταν ἔπεσεν εἰς τὰ καθάρματα αὐτὰ ὁ Ἀνθυπολοχαγὸς Μαντούβαλος, ἐξηφανίσθη καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ μάθω ποῦ εἶναι τὸ μνῆμα του. Καὶ ἐρχόμεθα ἐδῶ νὰ ὑποστηρίξωμεν ὡς ἄκακα ἀρνία τὰ κτήνη αὐτά, ποὺ οὔτε ἀνθρωπισμὸν ἔχουν καὶ τὰ διέπει πάντοτε ἡ βαρβαρότης καὶ ἡ ὑπουλότης. Σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι ὁ Ἀνθυπολοχαγὸς Μαντούβαλος τραυματισθεὶς ἐρρίπτετο εἰς τὴν θάλασσαν, διὰ νὰ γελοῦν τὰ κτήνη αὐτά, νὰ τὸν ἀνασύρουν καὶ πάλιν νὰ τὸν ρίπτουν εἰς τὴν θάλασσαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαγωγὴ τῶν ὑπανθρώπων αὐτῶν καὶ δὲν πρέπει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ καθαρίσῃ τοὺς λογαριασμοὺς μὲ τὴν Ἰταλίαν, νὰ συνάψῃ, καμμίαν συνθήκην καὶ νὰ εἴπῃ, εἰς τοὺς συμμάχους μας, ὅτι, κύριοι, ὅταν σᾶς ἐπολέμουν οἱ Ἰταλοὶ μόνον ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη εἰς τὸ πλευρόν σας. Καὶ αὐτὰ κύριοι, δὲν ἠξεύρω διὰ διὰ ποίους λόγους διπλωματίας, διότι δὲν ἔχω καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν διπλωματίαν καὶ δὲν θέλω νὰ ἔχω, διότι ἡ διπλωματία ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας θεωρεῖται ἡ μεγαλυτέρα ἀτιμία. Ὅταν σφαγιάζωνται τὰ δίκαια ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος προσέφερε τὰ πάντα καὶ δὲν ἔλαβε τίποτα παρὰ μόνον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αὐτοὶ οἱ κύριοι τοῦ λέγουν. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, κ. Πρόεδρε νὰ ἐκκαθαρισθοῦν οἱ μετὰ τῆς Ἰταλίας λογαριασμοί, ἐὰν δὲν ἐπανορθώσουν ὅλα τὰ ἐγκλήματα ποὺ ἔκαμαν κατὰ τῆς Ἑλλάδος, πληρώνοντες μέχρι τελευταίου ὀβολοῦ ἔστω καὶ ἂν πρόκειται νὰ διαθέσουν δι’ αὐτό, ὁλόκληρον τὴν κινητὴν καὶ ἀκίνητον περιουσίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μένῃ παροικία Ἰταλικὴ εἰς τὰς Πάτρας, παροικία εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ νὰ νομίζουν οἱ διάφοροι λαοί, ὅτι ὁ τόπος αὐτὸς κατέστη γηροκομεῖον. Ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὰς προδοσίας τῶν Ἰταλῶν καὶ τῶν Βουλγάρων πρέπει νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὸ ἔδαφός της καὶ νὰ μὴ μένῃ οὔτε ἕνας Ἰταλὸς ἢ Βούλγαρος. Καὶ τότε, ὅταν πληρώσουν δι’ ὅλα καὶ φανοῦν συνεπεῖς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις των, οἱ δὲ σύμμαχοι μᾶς ἀποδώσουν τὰ Δωδεκάνησα, διότι δὲν ὑπάρχει καμμία σχέσις μεταξὺ ἐπανορθώσεων καὶ διεκδικήσεων, ἀφοῦ ἐπιδείξουν εἰλικρινῆ καὶ πραγματικὴ φιλία τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν περὶ ἐπαναλήψεως διπλωματικῶν μετ’ αὐτῆς σχέσεων.

§27Β. ΣΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμόν. Τὰ θέματα νὰ συζητοῦνται μὲ τὴν σειράν των, μὲ τὴν σειράν, μὲ τὴν ὁποίαν τὰ φέρῃ ἐγγεγραμμένα ἡ ἡμερησία διάταξις.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, θέλει νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν; (Πολλοὶ βουλευταὶ ἀπαντοῦν ναί, πολλοὶ ὄχι. Κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Προέδρου ἀποφασίζεται ἡ συζήτησις νὰ συνεχισθῇ).

§29Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀνεξαρτήτως τῆς ὀρθότητος τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, ἐκ μέρους τῶν ὁμιλησάντων ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, θὰ παρεκάλουν νὰ ἀφεθῇ νὰ τελειώσῃ ὁ ρήτωρ, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ εὐθὺς ἀμέσως νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§30Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὴν συζήτησιν, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράπτης ἔχει τὸν λόγον.

§32Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Ἐν συνεχείᾳ τῶν ὅσων ὑπὸ τῶν ἄλλων προλαλησάντων ρητόρων ἐλέχθησαν, διὰ τὰς Ἑλληνοϊταλικὰς σχέσεις, ὑπάρχει καὶ μία εἰδικὴ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ δὲν κατέχει. Τὸ ζήτημα τῆς δημιουργίας εἰς τὴν Θεσσαλίαν λεγεῶνος. Ἡ λεγεὼν αὐτή, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ὑπὸ τῆς Ἰταλίας εἰς Θεσσαλίαν καὶ Λάρισαν ἦτο ὀργάνωσις καθαρῶς Ἰταλική.

§33ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις.

§34Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Θλίβομαι, διότι δὲν μὲ ἀφίνετε νὰ εἴπω τρεῖς λέξεις. Ἡ δημιουργηθεῖσα λεγεὼν εἶχεν, ἐκτὸς τῆς οἰκονομικῆς πλευρᾶς καὶ καθαρῶς ἐθνικήν, δηλαδὴ κατώρθωσε νὰ ἐμπλέξῃ ὡρισμένους ἐπιπολαίους τύπους καὶ ἐπιστήμονας ἀκόμη, κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ δημοσιευθῇ καὶ ἕνα μανιφέστο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐτόνιζον τὴν ὕπαρξιν Ἰταλικῆς μειονότητος ἐν Ἑλλάδι. Ἡ τοιαύτη περίπτωσις ἠνάγκασε τὸ Βλαχικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ἀριθμεῖ 350.000 ἄτομα, νὰ θορυβηθῇ, διότι ὑπελόγισε πόσον θὰ ἦτο δύσκολος ἡ θέσις του ἐν τῇ χώρᾳ μετὰ τὸν πόλεμον. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, διότι θὰ κάμω σχετικὸν ἔγγραφον, ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ Βλαχικὸν στοιχεῖον διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ ἀπαιτεῖ, ὅπως οἱ προσχωρήσαντες εἰς τὴν λεγεῶνα καταδικασθοῦν εἰς ὑπερωρίαν. (Χειροκροτήματα). Τὸ δεύτερον ζήτημα, εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἰταλικὴ ἡ σημερινή, νὰ θεωρήσῃ ὡς μὴ ὑπάρξασαν κἂν τὴν λεγεῶνα καὶ ὅτι κακῶς καὶ ὑστεροβούλως ὡρισμένοι στρατηγοὶ τότε ἠθέλησαν νὰ δημιουργήσουν τὸ ζήτημα αὐτό, διὰ νὰ μείνῃ εἰς τοὺς ἐπερχομένους, ἓν ζήτημα Ἰταλικῆς μειονότητος. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα ἐνόμιζα, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἴπω, διότι εἶναι μία ἠθικὴ ἱκανοποίησις τοῦ Ἑλληνικοῦ στοιχείου καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει καὶ υἱοθετεῖ μίαν ἐνέργειαν ὡρισμένων ἀνθρώπων ἐναντίον τῆς λεγεῶνος, διότι ἀτυχῶς ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τοῦ φόβου, ὡρισμένοι πολῖται ἔλεγον τότε, ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀναμιχθοῦν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Εἶπον, εἶναι καθαρῶς ὑπόθεσις βλαχική. Ἄφηνον νὰ νοηθῇ, ὅτι, ἀνεγνώριζον οὕτως εἰπεῖν, ὅτι ἦτο μία οἰκογενειακὴ διένεξις μεταξὺ Βλάχων καὶ Ἰταλῶν. Κακῶς, ἀλλὰ τότε ἔτσι ἐλέχθη, διότι εὑρισκόμεθα τότε ὑπὸ κατοχὴν καὶ κανεὶς δὲν ἐτόλμα νὰ μιλήσῃ.

§35ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ μᾶς ἀναφέρετε τὰ ὀνόματα αὐτῶν ποὺ προΐσταντο εἰς τὴν λεγεῶνα.

§36Ν. ΡΑΠΤΗΣ. Πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι κακῶς οἱ τότε κατέχοντες τὴν Ἑλλάδα Ἰταλοὶ ἐδημιούργησαν ζήτημα μειονότητος Ἰταλικῆς. Καταθέτω ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς ἱστορικὸν ἔγγραφον, διότι ἀφορᾷ σοβαρώτατον δι’ ἡμᾶς ζήτημα. (Χειροκροτήματα).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§38Γ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω τίποτε νέον καὶ νὰ κομίσω γλαῦκα εἰς Ἀθήνας. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον. Ἓνα μόνον πρᾶγμα θὰ ἤθελα νὰ τονίσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Παρακαλῶ αὐτὸν ὅπως ἐπισύρῃ ἀμέριστον τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ἡ Ἑλλὰς εἰς ἕνα ζήτημα ἀπολύτως παράλληλον πρὸς τὰ ἰταλικὰ προβλήματα, τὰ ἀπορρέοντα ἀπὸ τὸν πόλεμον. Νὰ φέρετε κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς διασκέψεως. Ἐν τούτοις ὅμως νομίζω, ὅτι περιστάσεις βεβαίως γενικωτέρας σημασίας ἤγαγον τὴν Κυβέρνησιν νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν ἀπόφασιν ἀνειλημμένην κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ἐπιτροπήν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ συνέπεσαν αἱ ἀπόψεις ὅλων τῶν κομμάτων, ὅτι ἦτο μία πρᾶξις ἐκ μέρους τῆς γενναίας αὐτῆς χώρας ποὺ λέγεται Ἑλλάς. Ἐν τούτοις θὰ ἔπρεπε νὰ συγκεντρώσῃ πλήρως τὴν προσοχήν της ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι θὰ τὴν διευκολύνῃ εἰς τὰς δυσχερείας ποὺ θὰ συναντήσῃ ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ θέλουν νὰ μᾶς τορπιλλίσουν ἐξ ἀντιθέτων συμφερόντων, καὶ θὰ ἀντλήσῃ ἐκ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπιχειρήματα. Διότι βεβαίως, ἡ φυσική, καθ’ ἡμᾶς, τοὐλάχιστον, θέσις τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος, διὰ νὰ ἔχῃ ἐλπίδας δικαιώσεως, ἐλπίδας δικαιώσεως εἰς ὃ μέτρον ἠμπορεῖ ἀνθρωπίνως νὰ ἐλπίσωμεν, θὰ ἦτο πάντοτε νὰ ἐπιμείνωμεν ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Ἀλβανία ὑπῆρξε χώρα ἀποτελέσασα διὰ τῆς ἐλευθέρας αὐτῆς θελήσεως τμῆμα τῆς Ἰταλικῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον ἐπεκυρώθη καὶ πανηγυρικῶς διὰ πράξεως τῆς Ἀλβανικῆς Βουλῆς καὶ μάλιστα ὄχι τυπικῶς, ἀλλὰ μὲ καυχησιολογίαν πρωτοφανῆ. Ἀνεξαρτήτως, λοιπόν, τοῦ τὶ ἰσχυρίζονται οἱ σύμμαχοι, ἐκ λόγων ἐξοικονομήσεως δυσχερῶν περιστάσεων, ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μίαν ἄποψιν νὰ ὑποστηρίξῃ, ἄποψιν σοβαρὰν καὶ νομικῶς καὶ διπλωματικῶς σπουδαίαν. Ἄν, λοιπόν, τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀνακοινωθῇ δημοσίᾳ καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔχει κανεὶς νὰ ἀντείπῃ, διότι πρόκειται περὶ γενναίας χειρονομίας τοῦ γενναίου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τολμῶ νὰ ἐπισύρω ἀμέριστον τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ καταβάλῃ τριπλασίαν προσπάθειαν διὰ νὰ καταπείσῃ τοὺς φίλους μας, κάμνων χρῆσιν τοῦ ἐπιχειρήματος αὐτοῦ. Ἐλέχθη ὅτι τὸ Βορειοηπειρωτικὸν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συνθήκης, διότι ἡ Ἀλβανία δὲν ὑπῆρξε χώρα ἐχθρική, ἀλλὰ θεωρεῖται ὡς χώρα κατειλημμένη. Πρέπει λοιπόν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ δικαιώσῃ τὸ ἐθνικὸν αἴτημα, τὸ ὁποῖον ἀπορρέει ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν, νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ Ἀλβανία μᾶς ἐπετέθη ἐξ ἴσου σκαιῶς καὶ ὑπούλως καὶ ἀτίμως μὲ τὸν ἄλλον ἐχθρὸν ἐκ δυσμῶν. Ἔχει νὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὴν πρᾶξιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μίαν πρᾶξιν συμβολικήν, συμβολικὴν τῆς πραγματικῆς πίστεως καὶ προσηλώσεως τῆς χώρας αὐτῆς εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς πραγματικῆς διεθνοῦς συνεννοήσεως, ὅτι δὲν διστάζει νὰ τείνῃ τὴν χεῖρα, μίαν χεῖρα ἁπλῆς ἐπαφῆς, ὄχι βεβαίως φιλίας, διότι ἡ κοινὴ γνώμη ὁλόκληρος εἶναι ἀκόμη καὶ θὰ εἶναι ἐπὶ καιρὸν ἐφεκτική, ἕως ὅτου ἡ χώρα ἐκείνη θὰ δείξῃ πράγματι, ὅτι κατενόησε τὸ μέγεθος τοῦ τερατουργήματος, τὸ ὁποῖον κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἔπραξεν. (Χειροκροτήματα).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀστερίου ἔχει τὸν λόγον.

§40Γ. ΑΣΤΕΡΙΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν θέλω νὰ νομισθῇ, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐπιθυμίαν νὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Θὰ ἤθελε μάλιστα νὰ ἐκφρασθῇ ὁ ἀποτροπιασμὸς τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ζητήματα ποὺ ἀνακοινοῦνται πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνουν τοιαύτην ἔκτασιν. Τοὐναντίον θὰ ἔπρεπε νὰ περιορίζεται ἡ συζήτησις μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ νὰ ὁρίζεται ἡμέρα εἰδική. Διότι ἄλλως θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ συζητῶμεν ἐπὶ ζητημάτων πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐπὶ ἑβδομάδας, χωρὶς νὰ δυνηθῶμεν ποτὲ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἄλλο ζήτημα ἀπόψε, ἄλλο αὔριον, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἀπεραντολογοῦμεν συνεχῶς χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ κύριον ἔργον μας, χωρὶς ἡ εὐθύνη νὰ δύναται νὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τῶν βουλευτῶν. Πρέπει, λοιπόν, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ κύριοι πολιτικοὶ ἡγέται νὰ ἀσκήσουν κάποιαν πειθαρχίαν ἐπὶ τῶν κ. βουλευτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς.

§41Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι καθαρῶς ζήτημα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§42Γ. ΑΣΤΕΡΙΟΥ. Ἐγὼ ἀπευθύνομαι πρὸς ὅλους τοὺς πολιτικοὺς ἡγέτας καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς. Διότι ἄλλως θὰ παρουσιάζωμεν τὸ θέαμα ἀνθρώπων ἀπεραντολογούντων διαρκῶς.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχισις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ.

§44Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐθνικῆς ἀντιστάσεως. Πρόκειται περὶ καθαρῶς προσωπικοῦ ζητήματος μεταξὺ τῶν ἐθνικῶν ὁμάδων Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης καὶ τῆς τότε ἐκεῖ Κυβερνητικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως τῆς Ἑλλάδος, διότι ἄν ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ, τὸ ζήτημα θὰ εἶχε λάβει ἄλλας διαστάσεις καὶ ἡ θέσις μας θὰ ἦτο ἀλλοία. Ἐπὶ τῆς ἀντιστάσεως γενικῶς τῶν ἐθνικῶν ὁμάδων ἀνταρτῶν ἡ συζήτησις θὰ γενικευθῇ, ὅταν ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ κατατεθὲν ὑπ’ ἐμοῦ ψήφισμα, ὁπόταν καὶ ἡ ἡμετέρα ἐπέμβασις θὰ εἶναι εὐρυτέρα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Θεολογίτης.

§46Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν πρόκειται ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, κύριοι βουλευταί, διὰ μακρῶν. Χθὲς τὸ ζήτημα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, ἔλαβε τὴν ἁρμόζουσαν ἔκτασιν καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἐτίμησαν καὶ ἀπέτισαν φόρον τιμῆς καὶ δόξης εἰς τοὺς ἡγηθέντας κατὰ τὴν κατοχὴν ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν τῆς Πατρίδος. Εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντίστασις, ὅπως ἠκούσατε ἀπὸ τοὺς ρήτορας καὶ ἀγαπητοὺς συναδέλφους Δράμας καὶ Καβάλλας, ἔλαβε τὴν ἔκτασιν μιᾶς Ἀντιστάσεως Ἐθνικῆς ἄνευ προηγουμένου καὶ ἀξίζει πᾶσα τιμὴ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἡγήθησαν αὐτῆς. Ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν τίθεται ὑπὸ τὴν πτέρναν ἀπαισίου βαρβάρου. Καὶ κατὰ τὸν ἄλλον πόλεμον κάτω ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῆς Βουλγαρικῆς θηριωδίας ἐπλήρωσε τὸν φόρον τοῦ αἵματος καὶ τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Βουλγαρίας μέχρι τοῦ Δουνάβεως εἶναι ἐγκατεσπαρμένον ἀπὸ κόκκαλα τῶν ἀδελφῶν μας. Καὶ κατὰ τὴν κατοχὴν αὐτὴν οἱ Βούλγαροι δὲν ἐφείσθησαν οὐδόλως διὰ νὰ ἐξοντώσουν τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμόν. Χιλιάδες γυναικόπαιδα ἐσφάγησαν, ἡ νεολαία μας ἀπήχθη εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Βουλγαρίας καὶ κατεβλήθη κάθε προσπάθεια νὰ λείψῃ κάθε Ἕλλην πολίτης εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἀπὸ τὴν πίεσιν αὐτὴν ἀνεπήδησεν ἡ ἐθνικὴ ἀντίστασις, ἡ ὁποία εἶχε νὰ παλαίσῃ κατὰ τῆς Βουλγαρικῆς κατοχῆς καὶ κατὰ τῆς ἀντεθνικῆς ἀντιστάσεως τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος. Τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα συνεχίζει τὴν συνεργασίαν του μὲ τοὺς Βουλγάρους, καταβάλλον κάθε προσπάθειαν διὰ νὰ ἐξοντώσῃ τὸν πληθυσμὸν τῆς ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Καὶ ἡ συνεργασία ὑπῆρξεν ἐξώφθαλμος μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς δικτατορίας τοῦ προλεταριάτου ἐν Βουλγαρίᾳ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα ἐτάχθη ἀνεπιφυλάκτως ἀλληλέγγυον μὲ τοὺς Βουλγάρους Κομμουνιστὰς καὶ συνειργάσθη μὲ αὐτοὺς δὰ νὰ ἐξοντώσῃ τελειωτικῶς τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Οἱ Βούλγαροι Ὑπουργοὶ ἐγένοντο δεκτοὶ μὲ ὑποδοχὰς ἐκ μέρους τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος καὶ ἐφωτογραφοῦντο οἱ ἐλασίται καὶ οἱ ἀρχηγοί των μαζὶ μὲ τοὺς βουλγάρους ὑπουργοὺς καὶ τοὺς κομμουνιστάς, καὶ ἐπανηγύριζον τὴν ἀπελευθέρωσιν ἀπὸ τὸν φασιστικὸν ζυγὸν τόσον τῆς Βουλγαρίας ὅσον καὶ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα συνώδευσε διὰ τῶν ἐνόπλων του δυνάμεων μέχρι τῶν συνόρων τοὺς βουλγάρους κομιτατζῆδες μεταβληθέντας ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μόνῃ εἰς ἱεροὺς συνοδούς, συναποκομίζοντας ὅλα τὰ ἱερά, ὅλα τὰ ὅσια καὶ ὅ,τι ἀπέμεινε διὰ νὰ μεταφερθῇ εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ στάσις τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος. Προσεπάθησε νὰ ἐπιρρίψῃ καὶ μίαν βαρυτάτην συκοφαντίαν ἐναντίον τῶν Ἑλληνικῶν Ἐθνικῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων. Καὶ ὁ κ. Πορφυρογένης ἐπανερχόμενος εἰς τὰς Ἀθήνας ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ τί; «Ὅτι αἱ ἐθνικαὶ ἀνταρτικαὶ ὁμάδες συνειργάσθησαν μὲ τοὺς βουλγάρους». Διὰ νὰ καλύψῃ τὴν συνεργασίαν τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει, μὲ τοὺς βουλγάρους, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀμαυρώσῃ τὴν δόξαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον μὲ ἀηδίαν ἀπέκρουσε τὴν κατηγορίαν αὐτήν. Καὶ ἀπέμεινε μόνος αὐτὸς ὑποστηρικτὴς τῆς ἀπόψεως ὅτι τάχα τὸ Ε.Α Μ. εἰργάσθη διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν καὶ ὅτι αἱ ἐθνικαὶ ἀνταρτικαὶ ὁμάδες ὑπέγραψαν σύμφωνον διὰ νὰ ἀφήσουν ἀνενόχλητον τὸν Βουλγαρικὸν στρατόν. Μόνον διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος διὰ νὰ τονίσω καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πόσον ψευδὴς καὶ συκοφαντικὴ ὑπῆρξεν ἡ προσπάθεια τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος νὰ προσάψῃ τὸ στίγμα τῆς συνεργασίας τῶν Ἐθνικῶν ἀνταρτικῶν ὁμάδων μετὰ τῶν βουλγάρων. Ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπεδοκίμασε καὶ κατέκρινε τὴν προσπάθειαν αὐτήν. Ἄλλο τι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Διότι μέσα εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκοντο καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν κατοχὴν συνειργάσθησαν μὲ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα’ ὑπῆρχον καθηγηταί, ὑπῆρχον στρατηγοί, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν κοινὰ ψηφοδέλτια ἐν μέσῃ κατοχῇ ἐν Ἀθήναις. Εἶναι γι’ αὐτὸ μεγάλη ἡ δυσφορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, καθηγηταὶ τοῦ Πολυτεχνείου μετὰ τῶν κυριῶν των νὰ εἶναι συνυποψήφιοι τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος εἰς τοὺς συνοικισμούς, καὶ ἄλλοι στρατηγοὶ σχετιζόμενοι μὲ τὸν ἐρυθρὸν στρατόν. Καὶ αὐτοὶ σήμερον ἐμφανίζονται πρωτοποροῦντες ὑπὲρ τῆς δικτατορίας τοῦ ΕΑΜ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κομμουνισμὸς δὲν πρόκειται νὰ καταθέσῃ τὰ ὅπλα Συνεχίζει τὴν προσπάθειαν καὶ τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν ταξικήν του ἐπικράτησιν. Θέλει νὰ μᾶς φέρῃ συνοδοιπόρους μὲ τοὺς τσάμηδες καὶ τοὺς μουσουλμάνους τῆς Ἀλβανίας διὰ νὰ βαδίσουμε πρὸς τὴν ὁδὸν τοῦ πολιτισμοῦ. Ἄς προσέξωμεν καὶ ἂς ἀγωνισθῶμεν ἀκοίμητοι πάντοτε φρουροὶ καὶ προασπισταὶ τῶν ἐδαφῶν αὐτῶν τὰ ὁποῖα πάντοτε ἐποφθαλμιοῦν καὶ πάντοτε θέλουν νὰ τὰ καταλάβουν. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§48Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς φράσεως ἑνὸς συναδέλφου ἀνήκοντος εἰς τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, προεκλήθη ὀξυτάτη συζήτησις, μεταξὺ αὐτοῦ καὶ δύο συναδέλφων ἐκ Μακεδονίας, οἱ ὁποῖοι, μετέσχον ἐκ τῶν πρώτων τοῦ ἀγῶνος ἀντιστάσεως, προεκλήθη, λέγω, μία συζήτησις, ἐκ τῆς ὁποίας διεπιστώθη ζωηροτάτη ἀντίθεσις γνωμῶν καὶ ἐδόθη ἀφορμὴ περαιτέρω συζητήσεως. Νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι λίαν εὐτυχές, διότι θὰ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξετασθοῦν καὶ νὰ διευκρινισθοῦν ὡρισμένα ζητήματα καὶ νὰ τοποθετηθοῦν εἰς τὴν ὀρθὴν αὐτῶν βάσιν. Ἡ περίπτωσις, ἡ ὁποία μᾶς ἐνδιαφέρει, εἶναι ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε μία ἐκ τῶν Κυβερνητικῶν ἀντιπροσωπειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸν ἀμέσως πρὸ τῆς ἀπελευθερώσεως χρόνον, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐθνικὰς ὀργανώσεις ἀντιστάσεως καὶ τὸ ΕΑΜ, ΕΛΑΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι δύναται ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία ἐτηρήθη τότε ἀπὸ τὴν Κυβερνητικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ τηρηθῇ γενικῶς, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ εἰς ἑκάστην συγκεκριμένην περίπτωσιν ἄνευ συσχετίσεως πρὸς τὴν ὅλην τότε πολιτικὴν κατάστασιν, χωρὶς δηλαδὴ νὰ τοποθετηθῇ ἡ τακτικὴ ἑκάστης Κυβερνητικῆς ἀντιπροσωπείας μέσα εἰς τὸ γενικώτερον πλαίσιον τῆς ὅλης πολιτικῆς τῆς ἀπελευθερώσεως, ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη τότε. Ἡ πολιτικὴ τῆς ἀπελευθερώσεως ὑπῆρξεν ἑνιαία, ἡ ἀπελευθέρωσις ἑκάστης περιφερείας δὲν ἦτο μεμονωμένον γεγονός, ἀλλὰ ἦτο συνηρτημένη πρὸς τὸ σύνολον τῆς καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβαινε εἰς τὴν μίαν περιφέρειαν, ἤσκει ἀποφασιστικὴν ἐπιρροὴν ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα συνέβαινον εἰς ἄλλας περιφερείας. Εἰς τί συνίστατο ἡ πολιτικὴ τῆς ἀπελευθερώσεως; Ἄς ἐνθυμηθῶμεν, κύριοι, τὴν τότε τραγικήν, ἀπέλπιδα σχεδὸν κατάστασιν. Τὸ μεγαλύτερον τμῆμα τῆς Πατρίδος μας κατείχετο δυναμικῶς ἀπὸ τὸν ΕΛΑΣ.

§49Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἡ ὕπαιθρος ὁλόκληρος.

§50Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἡ ὕπαιθρος ὁλόκληρος πλὴν ὡρισμένων περιφερειῶν, ἤτοι ὡρισμένων περιοχῶν τῆς Μακεδονίας ὄχι μόνον τῆς Ἀνατολικῆς καὶ Κεντρικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, μεγάλου μέρους τῆς Ἠπείρου, ὅπου ὑπῆρχεν ἰσχυροτάτη δύναμις καθαρῶς Ἑλληνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ τῆς Κρήτης ὁλοκλήρου. Αὐταὶ ἦσαν αἱ μόναι περιοχαὶ αἱ ὁποῖαι δὲν κατείχοντο ἀπὸ τὸν ΕΛΑΣ. Κατὰ τὰ λοιπά, πλὴν τῶν ἐξαιρέσεων αὐτῶν, κατείχετο ἡ ὕπαιθρος τῆς Ἠπειρωτικῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου ἀπὸ τὸν στρατὸν τοῦ ΕΑΜ, τὸν ΕΛΑΣ.

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μήπως ἔχετε τὴν δυνατότητα νὰ μᾶς εἰπῆτε τί δυνάμεις εἶχε τότε ὁ ΕΛΑΣ;

§52Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω μὲ κἄποιαν ἐπιφύλαξιν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀριθμούς, διότι αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχομεν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐξηλεγμέναι ἀπολύτως. Ὑποτίθεται ὅμως, ὅτι ὁ τακτικὸς ΕΛΑΣ εἶχε περὶ τὰς 60.000 ἄνδρας καὶ ὁ ἐφεδρικὸς περὶ τὰς 45.000. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς ἀπολύτου ἀκριβείας τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν.

§53Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Μᾶς λέτε πῶς ἦλθεν ὁ Ἀντὼν Τσαούς; Ποῖος τὸν ἐξηπάτησε καὶ τὸν ἔφερεν ἐδῶ;

§54Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κ. συνάδελφε, νὰ ἱκανοποιήσω τὴν περιέργειαν ἑνὸς ἑκάστου τῶν Συναδέλφων, καθ’ ἣν σειρὰν αὐτὸς κρίνει σκόπιμον, ἀντιλαμβάνεσθε ποία κωμῳδία θὰ διεξήγετο ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Διότι θὰ μοῦ ἀπηύθυνον ὅλοι οἱ συνάδελφοι ἀπὸ μίαν ἐρώτησιν καὶ δὲν θὰ ἐγνώριζον τότε κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἠδυνάμην νὰ σταθῶ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Ἄλλως τε ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἔχω μίαν ἀντίληψιν, περὶ τῆς τάξεως εἰς τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, ὥστε νὰ μὴ χρειάζωνται τοιούτου εἴδους ὑποδείξεις. Κύριοι, ὅταν εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Παπανδρέου, πρὸ τῆς πραγματοποιήσεως εἰσέτι τῆς εἰσόδου τῶν ἐαμιτῶν ὑπουργῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιον τῆς ἐπελθούσης ἐν Μ. Ἀνατολῇ διαλύσεως, βεβαίως εἶχεν ὡς κύριον λόγον ἀνησυχίας καὶ ὡς πρώτιστον μέλημά της, τὸ πῶς θὰ ἐπανέλθῃ ἡ νόμιμος Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μέχρις ὡρισμένης ἡμερομηνίας ὤφειλεν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἐστηρίζετο ἡ ἐλπὶς τῆς ἐπανόδου καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὸ ὑφιστάμενον τότε συμμαχικὸν σχέδιον ἀποβάσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἐμμονὴ τοῦ Ἀμερικανικοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ Βρεττανικὸν Γενικὸν Ἐπιτελεῖον, μετέφερε τὸ σημεῖον τῆς ἀποφασισθείσης νέας ἀποβάσεως ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν Νότιον Γαλλίαν. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι τὸ πλέον κρίσιμον, τὸ μοιραῖον, δύναμαι νὰ εἴπω, γεγονὸς τῆς νεωτέρας Ἑλληνικῆς ἱστορίας, διότι δὲν ὑπάρχει κανεὶς εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ διαφεύγῃ τὸ τί θὰ ἐσήμαινεν ἡ ἀπόβασις εἰς τὴν Ἑλλάδα 30 ἢ 35 Μεραρχιῶν Βρεττανικοῦ καὶ Ἀμερικανικοῦ Στρατοῦ. Περίπτωσις πλέον ἐαμοκρατίας εἶναι προφανές, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς εἰσόδου τῶν ἐαμιτῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τὴν περίοδον καθ’ ἣν Φιλελεύθεροι ὑπουργοὶ ἀπεμακρύνθησαν τῆς Κυβερνήσεως, συνέβη καὶ τὸ μέγα γεγονὸς τῆς μεταβολῆς τοῦ Συμμαχικοῦ σχεδίου, ὅσον ἀφορᾶ τὴν περαιτέρω στρατιωτικὴν δρᾶσιν ἐν Εὐρώπῃ. Καὶ ἤρχισε τότε ἡ περίοδος τῆς μεγάλης Ἐθνικῆς ἀγωνίας διὰ τοὺς συναποτελοῦντας τὴν νόμιμον Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν.

§55Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Ποία ἐποχὴ ἦτο αὐτή;

§56Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Περὶ τὰ μέσα ἕως τὰ τέλη Αὐγούστου. Καθὼς γνωρίζετε οἱ ἐαμῖται ὑπουργοὶ ὡρκίσθησαν τὴν 1ην ἢ 2αν Σεπτεμβρίου. Καὶ ὡς ἐὰν νὰ μὴ ἤρκει ἡ δημιουργηθεῖσα ἤδη δυσκολία, διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ Συμμαχικοῦ στρατιωτικοῦ σχεδίου, ἐπέρχεται καὶ νέα δυσχέρεια, ἡ δυσχέρεια ἡ προερχομένη ἐκ τῆς ταχυτέρας παρ’ ὅτι προεβλέπετο ἀπομακρύνσεως τῶν Γερμανῶν, ἐξ Ἑλλάδος. Ὅλαι αἱ πληροφορίαι ἔφερον, ὅτι ἤρχιζεν ἡ προπαρασκευὴ τῆς ἐκκενώσεως τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοὺς Γερμανούς. Εἶναι πρόδηλον, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἐγκατασταθῶμεν διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων, ὡς διάδοχοι τῆς κατοχικῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς νομίμου πλέον ἐξουσίας ἐν Ἑλλάδι. Θὰ κατείχετο ἡ Ἑλλὰς σχεδὸν ὁλόκληρος ἀπὸ τὸ ΕΑΜ. Καὶ ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν, ἦτο ἡ γραμμὴ τῆς συνεννοήσεως μὲ τοὺς ἐαμικοὺς καὶ ἡ γραμμὴ αὐτὴ ἀπέληξεν εἰς ἕνα σημαντικὸν ἱστορικὸν γεγονός, εἰς τὴν Συμφωνίαν τῆς Καζέρτας. Κατὰ τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς συμφωνίας ταύτης, παρίσταντο ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν, μόνον ὁ στρατηγὸς κ. Ζέρβας καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ διάσκεψις τῆς Καζέρτας ἀπέδωσεν ὁριστικοὺς καρποὺς διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, διότι τὸ ἀρξάμενον εἰς τὸν Λίβανον ἔργον, λόγῳ τῶν ἐπιγενομένων γεγονότων, διέτρεχε τὸν κίνδυνον νὰ καταστῇ ἀνωφελὲς καὶ μόνον διότι ἐπετεύχθη ἡ συμφωνία τῆς Καζέρτας, ἤχθη ἡ πολιτικὴ ἐκείνη μέχρι τοῦ εὐτυχοῦς αὐτῆς πέρατος. Εἰς τὴν συνδιάσκεψιν τῆς Καζέρτας ἐλήφθησαν ὡρισμέναι ἀποφάσεις, αἱ ἀποφάσεις ἐκεῖναι διετυπώθησαν εἰς ἕνα πρακτικόν, τὸ πρακτικὸν αὐτὸ ἔχει δημοσιευθῆ καὶ ὑποθέτω, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν κυρίων συναδέλφων θὰ τὸ γνωρίζουν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμφωνίας τῆς Καζέρτας, ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα Κυβερνητικὰς Ἀντιπροσωπείας.

§57Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποστολὴ Κυβερνητικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶχεν ἀποφασισθῆ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμφωνίας τῆς Καζέρτας, διότι ἡ Κυβέρνησις καταληφθεῖσα ἀπὸ ἀγωνίαν, διὰ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία εἶχεν ἀρχίσει νὰ δημιουργῆται ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ τὴν πρότασιν τοῦ στρατηγοῦ Ζέρβα καὶ ἀντιπροσώπων τοῦ ΕΛΑΣ, διὰ νὰ ἀποστείλῃ ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ὡς ἐκ τούτου, ἐγὼ προσωπικῶς εἶχον ἐγκαταλείψει τὴν Ἰταλίαν πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμφωνίας τῆς Καζέρτας, ἀγνοῶν ποὺ πηγαίνω καὶ τί θὰ εὕρω ἐνώπιόν μου καὶ ἀποφασισμένος νὰ κάμω τὸ καθῆκον μου ἔστω καὶ ὑπὸ τὰς δυσμενεστέρας τῶν συνθηκῶν.

§58Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος εἶναι ἐπίλυσις ἀκριβής. Φοβοῦμαι, ὅτι ὅταν αὐτὸς ἀπῆλθε, δὲν ἦτο βέβαιον ἀκόμη ἐὰν θὰ δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ἀσκήσῃ οἱανδήποτε ἐξουσίαν.

§59Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιτρέπετε; Πρό τινος χρόνου τῇ προτάσει τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ἀπεφασίσθη, ὅπως καθορισθῇ ὡρισμένη συνεδρίασις καθ’ ἣν θὰ συζητήσωμεν................

§60Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ πληροφορίας, ἐπιτρέπω τὴν διακοπήν, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται περὶ διακοπῆς ἀμφισβητούσης, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς βαίνῃ ἡ συζήτησις, δὲν ἐπιτρέπω τὴν διακοπήν.

§61Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ Κυβερνητικαὶ Ἀντιπροσωπεῖαι ἀνεχώρησαν ἐξ Ἰταλίας μὲ ὡρισμένας ἐντολάς. Ἡ Κυβερνητικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία ἀνεχώρησεν δι’ Ἀθήνας, ἀπετελέσθη ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος καὶ ἐμέ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀντιπροσωπείαν, ἡ ὁποία ἀνεχώρησεν ἢ μᾶλλον εἶχεν ἀναχωρήσει, μόνον μέλος ἦτο ὁ κ. Ζεῦγος καὶ βραδύτερον ἀνεχώρησαν ὁ κ. Λαμπριανίδης καὶ ὁ κ. Πορφυρογένης διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην.

§62Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Θὰ ἤθελα νὰ ἀπαντήσω, εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κανελλόπουλος. Νομίζω, ὅτι εὑρίσκεσθε ἐν τῷ δικαίῳ. Πράγματι, εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ ἀποστολὴ ἀντιπροσώπων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὥραν τῆς διασκέψεως τῆς Καζέρτας, δηλαδὴ τὴν ἡμέραν τῆς διασκέψεως, ἠμφισβητήθη ἡ πρωτοβουλία αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοὺς κομμουνιστάς. Ἴσως νὰ διέφυγε τῆς μνήμης τοῦ κ. Τσάτσου τοῦτο. Πράγματι, ἡμεῖς εὑρέθημεν τότε πρὸ μιᾶς σθεναρᾶς καὶ σκληρᾶς ἀπαντήσεως τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος, ὅπως τὸ ἔλεγον τότε καὶ τὸ ἀνεγνώριζα ὡς καλῶς ὑπάρχον κόμμα, πρὸ μιᾶς σκληροτάτης ἀπαντήσεως νὰ μὴ ἀναγνωρισθῇ εἰς ἐσᾶς τὸ δικαίωμα τῆς μεταβάσεώς σας εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Συσιαλιστικοῦ Κόμματος. Συνεπῶς, ὁ κ. Τσάτσος εὑρίσκετο ἐν δικαίῳ, διότι μόνον κατόπιν διημέρων περίπου προσπαθειῶν κατωρθώθη νὰ πειθαναγκασθῇ τὸ Κ.Κ.Ε., ὅπως ἀναγνωρίσῃ καὶ περιβάλῃ διὰ τῆς ὑψηλῆς του ἐγκρίσεως καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποστολῆς ὑμῶν εἰς Πελοπόννησον. Εὑρίσκεσθε καὶ σεῖς ἐν δικαίῳ, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ ὁ κ. Τσάτσος, διότι εὑρέθημεν πρὸ ἀτελειώτων συζητήσεων καὶ σκληρᾶς ἀντιστάσεως τοῦ ΕΑΜ τότε, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελεν ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει νὰ ἀποστείλῃ ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἔθνους εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§63Β. ΣΑΓΙΑΣ. Βλέπω, ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ ἐκτροπή.

§64Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐλήφθη μία ἀπόφασις χθὲς καὶ βάσει ταύτης γίνεται ἡ συζήτησις.

§65Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ συνθέσω τὰς δύο ἀπόψεις, διότι ἀμφότεραι ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ εἰς τὴν πραγματικότητα. Τὸ συμμαχικὸν στρατηγεῖον ὑπὸ τὸν ἀρχιστράτηγον Οὐΐλσωνα καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, λαβόντες γνῶσιν τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν Γερμανῶν εἰς τὰς Καλάμας, Μεσσήνην καὶ Μελιγαλᾶ, λαβοῦσα ἡ Κυβέρνησις καὶ λαβὼν τὸ στρατηγεῖον γνῶσιν τῶν σφαγῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον σημειωθῆ εἰς τὰς Καλάμας, εἰς τὸ Μελιγαλᾶ εἰς τοὺς Γαργαλιάνους καὶ εἰς τὸν Πύργον, ἐνόμιζον, ὅτι τοὺς ἐπεβάλλετο νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν κατάστασιν. Στρατὸς δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὴν διάθεσιν, οὔτε τῶν Ἄγγλων, οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλη δυνατότης ἀντιμετωπίσεως τῆς καταστάσεως δὲν ὑπῆρχε παρὰ ἡ ἀποστολὴ ἑνὸς μεμονωμένου καὶ συμβολίζοντος τοὺς συμμάχους καὶ τὴν ἡνωμένην Ἑλλάδα, ἀντιπροσώπου.

§66Δ. ΚΟΥΤΣΙΚΑΣ. Εἴπατε ὅτι στρατὸς δὲν ὑπῆρχεν. Οὔτε μία διμοιρία δὲν ὑπῆρχε; Διότι μία διμοιρία ἦτο ἱκανὴ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν.

§67Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας ὁ στρατὸς ὁ συμμαχικὸς ἐν Ἰταλίᾳ εἶχεν ἐμπλακῆ εἰς μίαν κρίσιμον καμπὴν ἀγῶνος, τοῦ ἀγῶνος τοῦ Ρίμινι, καὶ ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ ἐφεδρεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἦσαν διαθέσιμοι, περιλαμβανομένης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ταξιαρχίας, τῆς μετονομασθείσης Ταξιαρχίας τοῦ Ρίμινι, ἀπεστάλησαν εἰς τοὺς κλονιζομένους τομεῖς, διότι ἐκλονίζοντο οἱ τομεῖς τῶν συμμάχων εἰς τὴν περιοχὴν ἐκείνην, καὶ ἀκριβῶς, διὰ τῶν ἐφεδρειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπεστάλησαν, καὶ κατ’ ἐξοχὴν διὰ τῆς Ἑλληνικῆς αὐτῆς Ταξιαρχίας, ἡ ὁποία κατέλαβεν ἕνα κρισιμώτατον τομέα, ἐπετεύχθη, ὄχι μόνον ἡ ἀντιμετώπισις τῆς Γερμανικῆς ἀντεπιθέσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ τελικὴ νίκη. Δὲν ὑπῆρχε, λοιπόν, ἡ δυνατότης ἀποστολῆς δυνάμεως εἰς τὴν Ἑλλάδα περισσοτέρας τοῦ ἑνὸς μικροῦ συντάγματος τῶν «Κομάντος», τὸ ὁποῖον, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ συνταγματάρχου Τζέλακο ἀπεστάλη, ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν ἀπεστάλη σύνταγμα «Κομάντος», ἐννοοῦμεν σύνταγμα 500 μόλις ἀνδρῶν. Ἀπεστάλησαν λοιπὸν περὶ τοὺς 150 ἄνδρες εἰς τὰ Κύθηρα, ἀπεστάλησαν τὴν 17, 18 καὶ 20 Σεπτεμβρίου.

§68Δ. ΚΟΥΤΣΙΚΑΣ. Τότε εἶχον γίνει αἱ σφαγαὶ τῶν Καλαμῶν.

§69Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Πρέπει νὰ διευκρινισθῇ τὸ σημεῖον, κατὰ ποῖον τρόπον προεκλήθη ἡ μεταφορὰ τοῦ Ἀντὼν Τσαοὺς εἰς τὰς Ἀθήνας.

§70Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀγαθὴν διάθεσιν τῆς Συνελεύσεως μας, ὅπως συμπληρώσω τὰς φράσεις τὰς ὁποίας εἶχον ἀρχίσει. Δυνάμεις, λοιπόν, ἄλλαι, ἐκτὸς αὐτῆς τῆς μικρᾶς ὁμάδος τῶν «Κομάντος», καὶ τμήματα ἁπλῶς τοῦ Ἱεροῦ Λόχου, διότι τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ Ἱεροῦ Λόχου εἶχε κατευθυνθῆ πρὸς τὰ Δωδεκάνησα πρὸς ἐξυπηρέτησιν μεγάλων συμμαχικῶν, ἀλλὰ καὶ Ἐθνικῶν σκοπῶν, δὲν ὑπῆρχον διαθέσιμοι. Ἡ πραγματικότης εἶναι αὐτή, τὴν ὁποίαν ἔφερα εἰς γνῶσιν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Αὐταὶ ἦσαν αἱ διαθέσιμοι δυνάμεις συμφώνως πρὸς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀνωτάτου Βρεταννικοῦ Στρατηγείου. Δὲν ἤμην ἐγὼ ὑπεύθυνος διὰ τὴν διάταξιν τῶν δυνάμεων τῶν συμμάχων. Αἱ ἀνώτατοι Συμμαχικαὶ ἡγεσίαι, εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι προέβησαν εἰς τὴν κατανομὴν τῶν δυνάμεων εἰς διαφόρους μεγάλους τομεῖς τοῦ ἀγῶνος. Ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλά, ὅτι κατὰ τὰς στιγμὰς ἐκείνας ἐμαίνετο ἕνας μεγάλος ἀγὼν εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπως σᾶς εἶπον προηγουμένως· ὁ ἀγὼν εἶχε περιέλθει εἰς κρίσιμον σημεῖον εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ ἐξαφνικά, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ κ. Τσάτσος, ἤρχισεν ἡ ἀποχώρησις τῶν Γερμανῶν ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον καὶ σύμφωνα μὲ τὰς ἀποφάσεις τῶν Συμμάχων, τῶν ὁποίων τὴν βούλησιν δὲν ἦτο δυνατὸν ἐγώ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ καθορίσω, ὁλόκληρος ἡ Πελοπόννησος, ἐκτὸς τῆς παραλιακῆς λωρίδος ἀπὸ Κατακώλου μέχρι Κορίνθου, δὲν προεβλέπετο ὡς τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον θ’ ἀπεστέλλοντο Συμμαχικαὶ δυνάμεις καὶ προεβλέπετο ὁλόκληρος ἡ Πελοπόννησος, ἐκτὸς τῆς λωρίδος αὐτῆς, ὡς τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον θ’ ἀπεστέλλετο μόνον καὶ μόνον ἀλιμόναχος καὶ ἀπομεμονωμένος, ἕνας Ἕλλην ἀντιπρόσωπος, καὶ ὁ Ἕλλην αὐτὸς ἀντιπρόσωπος ἤμην ἐγώ. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου, ὅταν ἐκλήθην ἀπὸ τὸν Ἀρχιστράτηγον τῶν Βρεττανικῶν δυνάμεων καὶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν μοῦ ἔθεσαν ὑπ’ ὄψει, κατὰ τὰς 20–22 Σεπτεμβρίου, διότι μόνον τότε ἔλαβον γνῶσιν τῶν σφαγῶν, τὸ μέγεθος τῆς συμφορᾶς, τὸ μέγεθος τῶν σφαγῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον σημειωθῆ εἰς τὰς Καλάμας, εἰς τὸν Μελιγαλᾶ, εἰς τοὺς Γαργαλιάνους καὶ εἰς τὸν Πύργον, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ προθυμοποιηθῶ, ὅπως μεταβῶ ὁλομόναχος καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς δυνάμεως διὰ νὰ σταματήσω τὸ κακόν. Καὶ ἐξεκίνησα ἀπὸ τὴν περιοχὴν τοῦ Βρεταννικοῦ Στρατηγείου, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν περιοχὴν τῆς Καζέρτας πρὸ τῆς ἀφίξεως τοῦ Στρατηγοῦ Ζέρβα καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ΕΛΑΣ. Ἐν τῷ μεταξύ, ἐνῷ ἐγὼ εὑρισκόμην ἐν πλῷ κατευθυνόμενος πρὸς τὴν Νότιον Πελοπόννησον, διότι ἐξέλεξα ὡς τόπον ἀποβάσεως οὐχὶ τὸ Κατάκωλον, ὅπου θὰ ἔβγαιναν ἔστω καὶ αὐτοὶ οἱ 150 ἄνθρωποι, ἀλλὰ τὰς Καλάμας, ὅπου εἶχον γίνει αἱ σφαγαὶ καὶ ὅπου ἤμην καταδικασμένος ὁλομόναχος ν’ ἀντιμετωπίσω τὸ κακόν, ἐνῷ κατευθυνόμην πρὸς Καλάμας ἔγινεν ἡ συμφωνία τῆς Καζέρτας καὶ ἔλαβον ραδιοφωνικῶς γνῶσιν τοῦ περιεχομένου της, ἐπὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ εἰς τὸ ὁποῖον μετέβαινον καὶ ἀφιχθεὶς εἰς τὴν Πελοπόννησον ἐφήρμοσα, τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας περιελάμβανεν ἡ συμφωνία τῆς Καζέρτας, εἰς τὴν σύναψιν τῆς ὁποίας δὲν εἶχα ἄμεσα μετάσχει, τῆς ὁποίας ὅμως τὸ πνεῦμα καὶ τὸ περιεχόμενον, εἶχον καθῆκον καὶ ἀπέναντι τῶν Συμμάχων καὶ ἀπέναντι τοῦ τύπου νὰ ἐφαρμόσω.

§71Α. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὸν Νομὸν Λακωνίας εἶχον δημιουργηθῆ Τάγματα Χωροφυλακῆς. Διὰ τὰ Τάγματα Χωροφυλακῆς εἰδικῶς τῆς Λακωνίας ἔχετε γράψει ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν ἔχω διαβάσει. Ἔχω ὅμως πληροφορίας, ὅτι ἀναγνωρίζετε κάτι, τὸ ὁποῖον καταθέσατε εἰς τὴν δίκην τοῦ Ράλλη. Λέγετε, λοιπόν, ὅτι εἰς τὰ Τάγματα Χωροφυλακῆς τοῦ Νομοῦ Λακωνίας...

§72Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον σοβαρὰν συζήτησιν. (Θόρυβος κωδωνοκρουσίαι).

§73Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή. Δὲν ἀφήνουν τὸν ρήτορα νὰ ὁμιλήσῃ.

§74Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μεροληπτεῖτε καὶ σεῖς.

§75Χ. ΦΟΥΣΙΑΝΗΣ. 10.000 Μεσσήνιοι ἐσφάγησαν καὶ δὲν ἠκούσθη μιὰ φωνὴ διαμαρτυρίας. Μᾶς λέγουν, ὅτι ἤνοιξε τὰς πύλας τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἤνοιξε τὰς πύλας τοῦ Ἅδου ἡ Κυβέρνησις.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ διεξαχθῇ μὲ εὐκοσμίαν ἡ συζήτησις; Ἀπαγορεύω τὰς διακοπάς.

§77Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς ἀπευθύνω θερμὴν παράκλησιν νὰ ἠρεμήσητε. Νομίζω ὅτι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ὁμιλῶ πάντοτε, ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὑπῆρξεν ἀντικειμενικός. Πρὸς τὶ λοιπὸν ὁ θόρυβος;

§78Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ὑπερβολικά, ἀπόψε.

§79Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ περισσοτέρα τάξις ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω μίαν δήλωσιν, ἡ ὁποία τελείως ἀπάδει πρὸς τὸν χαρακτῆρα μου, ἀλλὰ κατέστη, δυστυχῶς, ἀναγκαία ὅτι δὲν θὰ δεχθῶ διακοπάς. Πράττω τοῦτο, μόνον καὶ μόνον χάριν τῆς εὐκοσμίας τοῦ Σώματος, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν μοῦ δημιουργοῦν συνήθως δυσκολίας αἱ διακοπαί. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς ἐξέθεσε καὶ διεφώτισε, νομίζω, κατὰ τρόπον πολύτιμον ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, τὸ πῶς ἐσχηματίσθησαν μὲ ἀγῶνα κατὰ τῆς ἐαμικῆς ἀντιπροσωπείας, αἱ Κυβερνητικαὶ ἀντιπροσωπεῖαι. Ἂς προχωρήσωμεν πέραν τοῦ σημείου τούτου. Ποῖαι ἦσαν αἱ ὁδηγίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον αἱ Κυβερνητικαὶ ἀντιπροσωπεῖαι; Αἱ Κυβερνητικαὶ ἀντιπροσωπεῖαι ἐγνώριζον, ὅτι θὰ μεταβοῦν εἰς περιοχήν, ἡ ὁποία ὑλικῶς κατέχεται ἀπὸ τὸν ΕΛΑΣ καὶ ἐγνώριζον ἐπίσης, ὅτι πλὴν μιᾶς μικρᾶς Βρεταννικῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἀποσταλῇ εἰς Ἀθήνας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καμμία στρατιωτικὴ ἐνίσχυσις τοῦ κύρους τῆς νομίμου Κυβερνήσεως. Ἄν ὑπάρχῃ οἱαδήποτε ἀπορία ἢ ἀμφιβολία, περὶ τοῦ ὅτι κατεβλήθησαν ὅλαι αἱ ἀνθρωπίνως δυναταὶ προσπάθειαι, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν εἰς κορύφωμα δραματικότητος, εἰς ὡρισμένας στιγμάς, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἐνίσχυσις τοῦ κύρους τῆς νομίμου Κυβερνήσεως ἐν Ἑλλάδι, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀμφιβολία, θὰ ἤμην εἰς θέσιν νὰ ἀναφέρω πλεῖστα ὅσα, τὰ ὁποῖα, νομίζω, ὅτι θὰ ἔπειθον ὅλους ὅσοι δὲν ἐμμένουν εἰς προκαταλήψεις, ἀλλὰ σχηματίζουν πράγματι τὴν κρίσιν αὐτῶν ἐπὶ στοιχείων, ὅτι δὲν παρελείφθη τίποτε, ἀπολύτως τίποτε. Ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζεν, ὅτι ὑπῆρχεν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον νὰ σταθῇ συνεπὲς τὸ ΕΑΜ εἰς τὰς ὑποσχέσεις του καὶ τὰς ὑπογραφάς του, ἀλλ’ ἐγνώριζεν ἐπίσης, ὅτι ἐνδέχεται νὰ παραβιάσῃ τὰς ὑποσχέσεις. Πόσον ἀκριβῶς ἐγνώριζεν ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐνδεχόμενον αὐτό, ὀφείλει νὰ τὸ πληροφορηθῇ κάθε μέλος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὀλίγον πρὸ τῆς ἀπελευθερώσεως ἔλαβε χώραν, ὅπως γνωρίζετε, εἰς τὴν Νεάπολιν συνάντησις μεταξὺ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Μεγ. Βρεταννίας καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τὴν συνάντησιν ἐκείνην, ἐξετέθησαν διὰ μακρῶν προφορικῶς αἱ ἀπόψεις περὶ τῶν ἐνδεχομένων, τὰ ὁποῖα παρουσίαζεν ἡ ἐξέλιξις τῆς καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν συνεχείᾳ, διετυπώθη ἀπὸ ἑλληνικῆς πλευρᾶς ὑπόμνημα, τοῦ ὁποίου ὡρισμένα τμήματα, τῇ ἐγκρίσει τῆς Βρεταννικῆς Κυβερνήσεως, περιελήφθησαν εἰς τὴν ἐξιστόρισιν τῆς ἀπελευθερώσεως δι’ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχει δημοσιεύσει ὁ κ. Παπανδρέου. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὀλίγας γραμμὰς ἀπὸ τὸ ὑπόμνημα τοῦτο. «Ἡ Ἐθνική μας ἕνωσις.... ..... (ἀναγινώσκει)..... .... τῆς καταστάσεως». Νομίζω, κύριοι, ὅτι οὐδέποτε σαφέστερον προέβλεψεν πολιτικὸς ἀνὴρ τὰ ἐνδεχόμενα, τὰ ὁποῖα παρουσίαζεν ἡ ἐξέλιξις τῆς τότε δεδομένης πολιτικῆς καταστάσεως. Καὶ ἦτο ἐν τούτοις ἀνάγκη, στερούμενοι ὑλικῆς δυνάμεως, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ καταβάλωμεν μίαν προσπάθειαν νὰ καταστῶμεν ἡμεῖς ἡ ἐπὶ τόπου νομιμότης, ὥστε ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν θὰ ἐξεδηλοῦτο ἡ παραβιάζουσα τὴν γενομένην ἐν Καζέρτᾳ συμφωνίαν ἐνέργεια τοῦ ΕΑΜ, νὰ εἶναι τοὐλάχιστον, ἡ ἐνέργεια αὕτη ἐπαναστατική, καὶ ἡμεῖς νὰ εἴμεθα τὸ νόμιμον Κράτος, διότι γνωρίζετε πόσον εὔθικτοι εἶναι οἱ Ἀγγλοσάξωνες καὶ ἰδιαιτέρως οἱ Βρεταννοί, ὡς πρὸς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἔννοιαν τῆς νομιμότητος καὶ πόσον μέγα καὶ ἀποφασιστικὸν εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τῆς ὀφειλομένης προστασίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ, εἰς περίπτωσιν ἀνάγκης, ἡ παροχὴ ἐνόπλου πρὸς ἡμᾶς βοηθείας. Ἡ μετέπειτα ἐξέλιξις τῆς καταστάσεως ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ θεμελιώδης αὕτη πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν, ὑπῆρξε μοιραία διὰ τοὺς ἐαμικοὺς καὶ σωτηρία διὰ τὸ Ἔθνος. Ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ τοποθετήσῃ τις μὲ ἀντικειμενικότητα τὴν περίπτωσιν τῆς Κυβερνητικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐν Μακεδονίᾳ μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῆς τότε δεδομένης καταστάσεως, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνθυμηθῶμεν τὶ ἔχει συμβῇ μὲ τὴν Βουλγαρίαν.

§80Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐπὶ τίνος ὁμιλεῖτε; Ἐπὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως;

§81Ε. ΓΟΝΗΣ. Εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος ἡ συζήτησις αὐτή.

§82Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἴτε τὸ θέλετε, εἴτε δὲν τὸ θέλετε, συνδέεται ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὴν περιοχὴν τῆς Μακεδονίας μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀνακωχῆς, ἡ ὁποία ὑπεγράφη μὲ τὴν Βουλγαρίαν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κριθῇ οὐδεμία ἐκ τῶν ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι προὐκάλεσαν τὴν παροῦσαν συζήτησιν, ἂν δὲν συνδυασθῇ πρὸς τοὺς ὅρους τῆς ὑπογραφείσης ἀνακωχῆς. Πρὸ τῆς ὁρκωμοσίας τῶν ἐαμικῶν Ὑπουργῶν, ἔφθασεν εἰς τὸ Κάϊρον Ἀντιπροσωπεία Βουλγαρική, μὲ σκοπὸν τὴν ὑπογραφὴν ἀνακωχῆς. Ἡ προσπάθεια ὑπογραφῆς τῆς ἀνακωχῆς ἐκείνης, δυστυχῶς, ἀπέτυχε καὶ ἀντὶ νὰ ὑπογραφῇ ἀνακωχὴ μεταξὺ τοῦ Στρατηγείου τῆς Μέσης Ἀνατολῆς καὶ τῆς Βουλγαρίας, ὑπεγράφη ἀνακωχὴ μεταξὺ Ρωσίας καὶ Βουλγαρίας. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἤσκησε μεγίστην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῆς καταστάσεως εἰς τὰ Βαλκάνια. Βάσει τοῦ ἀνωτέρου δεδομένου, ἐδόθησαν αἱ γενικαὶ ὁδηγίαι πρὸς τὰς Κυβερνητικὰς Ἀντιπροσωπείας.

§83Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐξηγήσατε ἄλλοτε, εἰς εἰδικὴν συνεδρίασιν, διὰ τὸ ζήτημα αὐτό.

§84Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Τσάτσο, πρέπει νὰ δεχθῆτε, ὅτι εἶσθε ὀλίγον ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§85Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν παρατήρησίν σας. Ἀλλὰ δὲν εἶμαι ἐκτὸς τοῦ θέματος. Σεῖς ἐφαντάσθητε διάφορον τὸ θέμα.

§86Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἀπολογεῖσθε σεῖς χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα..... (Θόρυβος).

§87Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κανεὶς δὲν ἀπολογεῖται ἐδῶ. Δὲν εἶναι κατηγορούμενοι οἱ ἀπελευθερωταὶ τῆς Ἑλλάδος.

§88Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ ἀπολογίας, ἀλλὰ περὶ ἐκθέσεως γεγονότων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποδείξουν, ὅτι παρὰ τὴν ἄποψιν οἱασδήποτε πλειοψηφίας, ὑπάρχει μία ἱστορικὴ ἀλήθεια, ἡ ὁποία θρυμματίζει τὰς συκοφαντίας καὶ ἀποδίδει εἰς ὡρισμένον πρόσωπον καὶ εἰς ὡρισμένην προσπάθειαν τὸν τίτλον τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος. Θὰ τὸ ἴδωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τί ἔπραξαν αἱ Κυβερνητικαὶ Ἀντιπροσωπεῖαι ἐλθοῦσαι εἰς τὴν Ἑλλάδα; Κατέβαλον ἀπεγνωσμένην προσπάθειαν, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἐαμικῆς παντοδυναμίας, εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὁ κ. Λαμπριανίδης εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὁ κ. Μανουηλίδης καὶ ἐγὼ εἰς τὰς Ἀθήνας......

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μᾶς ἐσώσατε.

§90Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἔσωσα ἐσᾶς, ἀλλ’ ἔχω πάντως τὴν τιμὴν νὰ ἔχω σώσει πολλούς. Καὶ συνεχίζω: Τί ἔπραξαν οἱ Κυβερνητικοὶ Ἀντιπρόσωποι; Στερούμενοι ὑλικῆς δυνάμεως, μὲ μόνον τὸ κῦρος τῆς νομιμότητος, προσεπάθησαν νὰ συγκρατήσουν τὴν κατάστασιν. Καὶ εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτὴν δὲν ὑπήρξαμεν τότε μόνοι. Πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συμμετέχουν σήμερον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τοὺς ὁποίους καθ’ ἑκάστην ἐκφράζετε θορυβωδῶς τὴν ἐμπιστοσύνην σας, κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, μετεῖχον τότε τῆς προσπαθείας αὐτῶν καὶ μετεῖχον τοῦ τίτλου τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος.

§91ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί;

§92Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ τοὺς ἀκούσετε τώρα. (Θόρυβος).

§93Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ αὐτοὶ εἶναι συγκατηγορούμενοι ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ. (Θόρυβος).

§94Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ παρακαλέσω, ὅπως ἠρεμήσῃ ἡ Συνέλευσις καὶ ἀκούσῃ μὲ ὅλον τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν ἕνα ρήτορα, ὁ ὁποῖος σπανιώτατα ἀπασχολεῖ τὸ Σῶμα, ὁμιλεῖ δὲ ἤδη μὲ τόσην σεμνότητα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμων ἐγγράφων. Διακοπαὶ δὲν ἐπιτρέπονται. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιληφθῆτε, ὅτι θὰ ἀκουσθῇ ὁπωσδήποτε ἡ φωνή μας. (Χειροκροτήματα, θόρυβος).

§95Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι, εἰς τὸν περίπτωσιν τῆς Ἀν. Μακεδονίας καὶ δὴ τῆς περιφερείας Δράμας, πράγματι, ὅπως προηγουμένως ἀνέφερεν ὁ κ. Καραΐσκος καὶ ὅπως ἀνέπτυξε χθὲς ὁ κ. Παπαδόπουλος, ἡ κατάστασις δὲν ἦτο ὅπως εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ τὰς Ἀθήνας. Ὑπῆρχεν, ἀναμφιβόλως, ἰσχυρὰ δύναμις πραγματικῶς Ἐθνική. Κύριε Καραΐσκο, ὑποθέτω ὅτι αὐτὸ σᾶς ἱκανοποιεῖ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διαπιστώσεως. Συνεπῶς, κ. συνάδελφε, βλέπετε, ὅτι δὲν ἔχομεν καμμίαν διαφωνίαν εἰς τὴν διαπίστωσιν τοῦ πραγματικοῦ τούτου γεγονότος. Διατὶ εἰς τὴν περιοχήν, κύριοι, τῆς Μακεδονίας δὲν εἶπεν ὁ Κυβερνητικὸς Ἀντιπρόσωπος εἰς τοὺς ἔχοντας ὀργανώσει τὰς ὁμάδας τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, διατί δὲν εἶπεν εἰς ἐκείνους ποὺ ἠγωνίσθησαν ἐπὶ τρία ἔτη εἰς τὴν περιοχὴν αὐτήν, κατὰ τρόπον πράγματι ἡρωϊκὸν—οὐδεὶς περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς θὰ τὸ διακηρύξῃ αὐτὸ — διατὶ δὲν εἶπεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους: Κύριοι, ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβληθῆτε; Ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ κτυπήσετε τοὺς κομμουνιστάς; Κτυπήσατέ τους. Θὰ σᾶς δώσω εὐθὺς ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ὁ κ. Παπαδόπουλος καὶ ὁ κ. Καραΐσκος— διότι ἡ εἰλικρίνεια εἶναι συνάρτημα τῆς γενναιότητος, κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας, ποὺ διαμαρτύρεσθε—θὰ ἀναγνωρίσουν, ὅτι ἔχω δίκαιον. Διότι, κύριοι, ἐὰν ἐγένετο αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἂς δεχθῶμεν, ὅτι ἦτο τοπικῶς δυνατὸν νὰ γίνῃ, θὰ ἐπετυγχάνετο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεζήτει ὁ κομμουνισμός, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἤδη πλέον ἀντιληφθῆ, ὅτι ἡ ὑπογραφὴ τῆς συμφωνίας τῆς Καζέρτας, ἀπετέλεσεν ἕνα μοιραῖον πολιτικὸν σφάλμα—πρᾶγμα ποὺ ὡμολογήθη δημοσίᾳ ἀπὸ τὸ Κ.Κ.Ε.— θὰ εὕρισκε τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ συμφωνία τῆς Καζέρτας καὶ θὰ εὕρισκε τὴν εὐκαιρίαν ὄχι νὰ σᾶς κτυπήσῃ ἐσᾶς, ὁπότε, πιθανώτατα, νὰ ὑφίστατο τοπικῶς βαρείας ζημίας— δὲν τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ τὸ πιστεύω, διότι τὸ ἐβεβαιώσατε— ἀλλὰ νὰ κτυπήσῃ ἡμᾶς, μέσα εἰς τὴν πρωτεύουσαν.

§96Α. ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐπιτρέπεται...

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ρήτωρ ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς.

§98Α. ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν νομίζω, ὅτι δύναται ὁ Πρόεδρος νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς μέλος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐρωτᾷ.

§99Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν παρηκολουθήσατε, οὐδὲ ἀντελήφθητε τὶ εἶπον. Λέγω, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἐὰν δηλαδὴ ὁ κομμουνισμὸς ἐπλήττετο ἀπὸ τὰς τοπικῶς ἰσχυροτέρας—τὸ παραδέχομαι—ἐθνικὰς ὁμάδας τῆς περιοχῆς Δράμας, θὰ τοῦ ἐδίδετο ἡ μεγάλη πολιτικὴ εὐκαιρία, τὴν ὁποίαν μὲ πάθος ἐπεζήτει, ν’ ἀρχίσῃ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος μὲ μίαν ἐπίφασιν δικαιολογίας διὰ τὸν κομμουνισμόν, ἀπὸ ἀπόψεως τουλάχιστον διεθνοῦς κοινῆς γνώμης, διότι ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς δὲν θὰ τὴν εἶχεν. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν θὰ ἤρχετο ἐπίκουρος ἡ στρατιωτικὴ ἐκείνη δύναμις, ἡ ὁποία καὶ μόνη κατέστησε δυνατὴν τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸν ἐσωτερικὸν ἐχθρόν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸν ὁποῖον ἰδιαιτέρως εὐχαριστῶ, διότι μοῦ δίδει τὴν εὐκαιρίαν νὰ συμπληρώσω, τὴν σκέψιν μου, τοῦ παρέχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι πρὶν ἢ ἐμφανισθοῦν οἱ κ. κ. Λαμπριανίδης καὶ Κωστόπουλος, οἱ ἐκπρόσωποι τῶν ἐθνικῶν ὁμάδων περιφερείας Δράμας ἐζήτησαν, ὅπως εἰς τὴν ἔγγραφον ἔκθεσίν των, μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν, ἡ ὁποία τοὺς χαρακτηρίζει, ἐκθέτουν καὶ ὁ κ. Παπαδόπουλος καὶ ὁ κ. Καραΐσκος, ἐζήτησαν, λέγω, ἀπὸ τοὺς συμμάχους τὴν ἄδειαν νὰ κτυπήσουν τοὺς ἐαμικούς. Καὶ ἠρνήθη ἡ Ἀγγλικὴ Ἀποστολὴ νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν ἄδειαν. Καὶ εἶχον τὸν πατριωτισμόν, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὁ κ. Καραΐσκος καὶ ὁ κ. Παπαδόπουλος καὶ ὁ Τσαοὺς Ἀντὼν νὰ ὑποκύψουν εἰς τὴν ἀγγλικὴν ἀπαίτησιν.

§100Α. ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀπαντᾶτε εἰς μίαν ἐρώτησιν μὴ διατυπωθεῖσαν πλήρως.

§101Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὄπως καὶ σεῖς διεκόψατε μίαν φράσιν μου μὴ διατυπωθεῖσαν κἄν. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι κατέστη σαφὲς εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτιμηθοῦν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὴν Μακεδονίαν ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τῆς γενικῆς πολιτικῆς τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τῆς συμμαχικῆς πολιτικῆς. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, ἴσως εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν, μὲ κριτήρια καθαρῶς τοπικά, δίκαια παράπονα, ἀλλὰ τὰ παράπονα αὐτὰ ἐξαφανίζονται μόλις τὰ ζητήματα τοποθετηθοῦν εἰς τὸ γενικώτερον Ἑλληνικὸν πλαίσιον καὶ τὸ διεθνὲς πλαίσιον. Δι’ αὐτὸ χθές, ὅταν ἐλέγοντο αἱ φράσεις ἀπὸ μέρους τῶν κυρίων συναδέλφων εἴπομεν, ὅτι ἡμεῖς γνωρίζομεν τὸν πόνον τῶν ἀγωνιστῶν καὶ γνωρίζομεν μὲ πόσην πικρίαν ἠναγκάσθημεν νὰ ἐφαρμόσωμεν μίαν πολιτικήν, τῆς ὁποίας τὰς παρεξηγήσεις προεβλέπαμεν καὶ ἐγνωρίζαμεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα καὶ τῆς ὁποίας εἴχομεν τὸν πατριωτισμὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἀρχὰς μέχρι τέλους. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ἡ δικαίωσις τῆς ἀπόψεώς μας ἐπῆλθε τὸν Δεκέμβριον, διότι τὸν Δεκέμβριον ἀπεδείχθη, ὅτι ἐὰν ἦτο ἀδύνατος ἡ ἐπικουρία ἡ συμμαχική, θὰ εἶχεν ἀπολεσθῆ τὸ πᾶν.

§102Β. ΣΑΓΙΑΣ. Τὸν Δεκέμβριον ἐσφάγησαν καὶ οἱ ὑπόλοιποι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον σφαγῆ ἕως τότε.

§103Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὸν Δεκέμβριον πιθανὸν νὰ ἐσφάγησαν καὶ ἄλλοι, γνωρίζω ὅμως, κύριε Σαγιᾶ, ποῖοι ἠγωνίσθησαν καὶ ἐπίσης γνωρίζω ποῖοι δὲν ἠγωνίσθησαν (χειροκροτήματα). Ὅταν ἡμεῖς, ὅταν ἐγὼ ἐκινδύνευα, δὲν γνωρίζω σεῖς τὶ ἐκάνατε.

§104Β. ΣΑΓΙΑΣ. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κύριε βουλευτὰ Ἀθηνῶν, εὑρισκόμην εἰς Αἴγυπτον μόνος πολιτικὸς ἐκπροσωπῶν ὅλους ὑμᾶς.

§105Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐξεπροσώπουν τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ τὴν ἐξεπροσώπουν ἀγωνιζόμενος.

§106Β. ΣΑΓΙΑΣ. Καὶ ἐξεπροσώπουν ὅλους ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι εἶσθε εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Μ. Βρεταννίας.

§107Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ὁ κ. ἐξ Ἀχαΐας βουλευτὴς δὲν γνωρίζει τὸ ἔργον καὶ τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον ἐγὼ διεξήγαγον διὰ τὸν ἐπισιτισμὸν τῆς πόλεως μέσα εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ πάντως ὅτι ὑπάρχει μία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀγῶνος ποὺ διεξῆγεν ὁ κ. συνάδελφος εἰς Κάϊρον καὶ τοῦ ἀγῶνος ποὺ διεξήγομεν ἡμεῖς εἰς Ἀθήνας. (Χειροκροτήματα).

§108Β. ΣΑΓΙΑΣ. Σεῖς διεξηγάγατε ἀγῶνα ἐν τῷ ξενοδοχείῳ τῆς Μεγάλης Βρεταννίας, ὅταν οἱ ἄλλοι ἐσφάζοντο ἐν τῇ ὁμηρίᾳ.

§109Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Λυποῦμαι, κύριε συνάδελφε, ἀλλὰ τὸ ὕφος σας, δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ σᾶς δώσω ἄλλην ἀπάντησιν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι κατὰ τὸν Δεκέμβριον κατέστη σαφές, ὅτι ἡ ἄφιξις συμμαχικῶν δυνάμεων εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἦτο ἔργον ἁπλοῦν, ἦτο ἔργον δυσκολώτατον, προσέκρουσεν εἰς μεγάλας δυσκολίας, δυσκολίας ὄχι μόνον στρατιωτικάς, ἀλλὰ πρὸ παντὸς πολιτικάς, ἐνδοβρεταννικὰς καὶ διεθνεῖς καὶ ἐκινδύνευσε καὶ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Μ. Βρεταννίας νὰ χάσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἐπεμβάσεώς του εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κάθε προφύλαξις καὶ κάθε μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη, διὰ νὰ καταστῇ εἰς δεδομένην στιγμὴν δυνατὴ ἡ ἐπέμβασις αὐτή, ἦτο μέτρον, τὸ ὁποῖον συνέτεινεν εἰς τὴν σωτηρίαν ὅλων ἡμῶν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀπελευθερώσεως προσέφερεν ἀποφασιστικὴν ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν θὰ λησμονήσω τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον συμμετεῖχον δύο ἀπὸ τὰ μέλη τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Κύριοι, κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ὑπῆρχον ἀντιπρόσωποι ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἐξέφρασεν ἕκαστος, καὶ ἀτομικῶς καὶ ἐξ ὀνόματος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τὸν ὁποῖον ἐξεπροσώπει τὴν κρίσιν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως. Καί, ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, θὰ φέρωμεν τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ ἐκείνου Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπεκάλεσαν μέλη τῆς παρούσης Κυβερνήσεως μέγα, τὸ ἐθνικὸν ἔργον τοῦ Κυβερνήτου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, σήμερον μετεβλήθησαν ἴσως τὰ πράγματα καὶ ὑπάρχουν πολλοί, οἱ ὁποῖοι φαίνεται, ὅτι μετέβαλον γνώμην. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§110Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν στραγγαλίζηται ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, θὰ διαμαρτυρηθῶμεν καὶ θὰ ἀποχωρήσωμεν.

§111Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Παρήλθεν ἔκτοτε ἀρκετὸς χρόνος. Δὲν εἴμεθα πλέον συνυπεύθυνοι διὰ τὰς πράξεις ὑμῶν. Ἐχωρίσθημεν. Τινὲς ἐκ τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι συμμετεῖχον τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἀπελευθερώσεως ἔχουν σήμερον διὰ τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο ἴσως διάφορον γνώμην, τὴν ὁποίαν συνάγω, ἐὰν ὄχι ἐξ ἄλλου, τοὐλάχιστον ἐκ τῆς εὐγλώττου σιωπῆς των.

§112Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἡ χθεσινή, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἦτο ὅτι θὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις εἰς τὸ προσωπικὸν ζήτημα καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως. Ἤδη ὅμως ἡ συζήτησις ἐξετράπη καὶ ἔχετε ἐκταθῆ εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἡ Βουλὴ ἕτοιμος νὰ συζητήσῃ. Νομίζω ὅτι, ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς συζητοῦντες τοιαῦτα θέματα, δὲν συμβάλλετε, οὔτε εἰς τὸν καταμερισμὸν τῶν εὐθυνῶν, οὔτε εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Σᾶς παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ θέμα ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἀπόφασις, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν ἄλλα θέματα.

§113Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριε συνάδελφε, πρόκειται νὰ σᾶς ἀπαλλάξω μιᾶς ὁμιλίας, ἡ ὁποία εἶνε ἴσως ἀπροσδοκήτως ὀχληρὰ διὰ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς.

§114Δ. ΚΟΥΤΣΙΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ περιορισθῇ ὁ ρήτωρ εἰς τὸ θέμα.

§115Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἡμεῖς πάντως, κύριε ὑπουργέ, ἀποδεχόμεθα, ἔστω καὶ μόνοι, ἀκεραίας τὰς εὐθύνας τῆς πολιτικῆς ἐκείνης. (Χειροκροτήματα). Νομίζω, ὅτι ἐὰν προσεφέρθησαν αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι προσεφέρθησαν παρ’ ἡμῶν, νομίζω ὅτι ἴσως, δύνανται νὰ εἴπουν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ οἱ συνεργάται του, ὅσοι θεωροῦν ἀκόμη καὶ σήμερον, ὅτι συμμετεῖχον τῶν εὐθυνῶν του, ἴσως, λέγω, δύνανται νὰ εἴπουν ὅτι ὑφίσταται κἄποια ἀχαριστία ἔναντί των. Ἀλλ’ ἡ ἀχαριστία εἰς τὸν τόπον τοῦ Ἀριστείδου, κύριοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας δὲν ἐμείωσε ποτὲ τὸν φωτοστέφανον τῆς δόξης. Τοὐναντίον τοῦ προσέθεσε λάμψιν ἡ ἀχαριστία εἰς τὴν χώραν μας. Καὶ ὀφείλω, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω μίαν ἀκόμη λέξιν. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἐπειδὴ ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν κάθεται ἡ μειοψηφία καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν κάθεται ἡ πλειοψηφία τῆς παρούσης Βουλῆς, ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ δύναται νὰ προσδιορίσῃ ἱστορικὴν κρίσιν. Ἡ ἱστορικὴ κρίσις δὲν ψηφίζεται, ὅπως ψηφίζονται οἱ νόμοι· ἡ ἱστορικὴ κρίσις εἶναι ἀπηλλαγμένη ἀπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῆς Α ἢ τῆς Β πλειοψηφίας. Καὶ ἡμεῖς, ἐνώπιον τῆς ἱστορίας, εἴμεθα ὑπερήφανοι διὰ τὸ ἔργον μας. (Χειροκροτήματα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι νὰ ὁμιλήσουν 45 ρήτοτες καὶ παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν διὰ μίαν ὥραν.

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι, νὰ συνεχίσωμεν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διακόψωμεν μίαν ὥραν καὶ νὰ συνεχίσωμε μετά.

§119ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ διακόψωμεν. (Ἐκ τῆς δεξιᾶς, διαμαρτυρίαι νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις). (Τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ κ. Θεοφανόπουλος, ζητῶν ὅπως συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις. Δημιουργεῖται θόρυβος. Πολλοὶ τῶν βουλευτῶν ἐπιμένουν κατὰ τῆς διακοπῆς, ἄλλοι ὑπέρ. Τέλος τὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος κ. Θεοτόκης, ὅστις διακόπτει τὴν συνεδρίασιν διὰ μίαν ὥραν).

(Ὥρα 9.50′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.20′ μ.μ.)

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§121Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαδίδω εὐρύτατα καὶ ἐντονώτατα, ὅτι παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ Δωδεκάνησος. Ζήτω ἡ Μεγάλη Ἑλλάς. Ζήτω ἡ Δωδεκάνησος. (Χειροκροτήματα ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης). Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν σήμερον. Χάριν τοῦ χαρμοσύνου γεγονότος, ἂς διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον, ν’ ἀποχωρήσωμεν μὲ αὐτὸν τὸν ἐνθουσιασμόν. (Ζητωκραυγαὶ καὶ χειροκροτήματα).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ εἴδησις ἡ εὐχάριστος, ἡ ὁποία σήμερον τὴν ἑσπέραν ἔχει ἤδη κυκλοφορήσει εἰς τὴν Πρωτεύουσαν καὶ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀκριβής. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζωηρόταται ζητωκραυγαί). Ἀλλὰ τὸ Σῶμα πρέπει ν’ ἀναμένῃ τὴν ἐπίσημον ἀνακοίνωσιν, διὰ νὰ γνωρίζωμεν πῶς ἀκριβῶς ἐγένετο ἡ ὁριστικὴ παραχώρησις τῆς ἀγαπητῆς Δωδεκανήσου, ἥτις ἀνακοίνωσις θὰ γίνῃ αὔριον. Νομίζω λοιπόν, ὅτι χάριν τοῦ εὐχαρίστου αὐτοῦ γεγονότος, δὲν θὰ ἔπρεπε ἡ Βουλὴ νὰ κατατρίβεται μὲ προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις. Ἡ ὅλη συζήτησις θὰ ἠμποροῦσε νὰ σταματήσῃ καὶ νὰ ὁρισθῇ μία ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν ταύτην;

§123ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§124Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργ. Συντονισμοῦ). Τὴν στιγμὴν αὐτήν, κύριοι, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ξεχάσῃ πᾶν ὅτι μᾶς χωρίζει καὶ νὰ ἐνθυμούμεθα ὅτι μᾶς ἑνώνει. Τὸ κίνημα τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ ἤρχετο μίαν ἡμέραν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ συζήτησις αὐτὴ εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀπαραίτητος, εἶναι ἀναγκαία διὰ νὰ διαλυθῇ μία ὡρισμένη πλάνη πρὸς ὡρισμένον κόσμον, ὁ ὁποῖος προσεπάθησε νὰ μονοπωλήσῃ τὸ Κίνημα τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ὁ κόσμος αὐτὸς δὲν ἐπίστευεν, οὔτε εἰς τὴν ἐλευθερίαν, οὔτε εἰς τὸ Ἔθνος. Θὰ ἔπρεπε ἀντιθέτως νὰ ἀποκατασταθῇ ὁ ἀγὼν ὡρισμένων ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι διεβλήθησαν καὶ διεσύρθησαν καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ κοινοῦ καὶ ἐνώπιον τοῦ κόσμου ὑπὸ ἄλλων, ἐκείνων ἀτυχῶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξῆλθον εἰς τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς Ἐλευθερίας καὶ ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ μόνον μὲ τὴν 21 Ἰουνίου, ὄχι δηλαδή, ὅταν ἀγωνιοῦσεν ὁ κόσμος ὑπὸ τοῦ φασισμοῦ, ἀλλ’ ὅταν ἔλαβον ἔξωθεν τὴν ἐντολήν, οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλευόμενοι τοὺς κομμουνιστάς, εἶχον σκοπὸν τὴν κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς τυραννίας των. Κύριοι, ἐὰν θέλητε πράγματι ν’ ἀποκατασταθῇ τὸ Ἐθνικὸν κίνημα τῆς πραγματικῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, ἐὰν θέλητε ν’ ἀποκαλυφθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μ’ ἕνα πρωτοφανῆ συνδυασμὸ δὲν περιωρίσθησαν νὰ ἐκκαθαρίσουν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀντίπαλοι αὐτῶν, ὑποστηρίζοντες τὸ Ἔθνος καὶ τὴν Πατρίδα, πρέπει νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν, ὄχι ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὡς βουλευτὴς κάμνω, ὅπως καταρτισθῇ μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἥτις νὰ καθορίσῃ καὶ τὰς εὐθύνας. Σήμερον μετὰ τὴν ἀγγελίαν τοῦ χαρμοσύνου γεγονότος θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§125Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπρότεινα ἐπιτροπήν.

§126Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ μετὰ γενικὴν ἔρευναν θὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία, θὰ καθορίσῃ τὰς εὐθύνας τοῦ Κινήματος ἀντιστάσεως, ἐπὶ πλέον ἔχει κατατεθῆ ἕν ψήφισμα περὶ εἰδικῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ κινήματος, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ θὰ λάβῃ ὁ καθένας τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσῃ ἐδῶ τὰς ἀντιλήψεις του, ἐν σχέσει μὲ τὰς διαφόρους ἀνταρτικὰς ὁμάδας. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κάμῃ δεκτὴν τὴν πρότασίν μου.

§127Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§128Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριοι Βουλευταί, θὰ ἔπρεπε, βεβαίως, μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τόσον εὐτυχοῦς γεγονότος, τῆς προσαρτήσεως ἑνὸς τμήματος τῆς Ἑλληνικῆς γῆς εἰς τὴν Μητέρα Ἑλλάδα νὰ διακόψωμεν τιμῆς ἕνεκεν τὴν συνεδρίασιν. Ἐνίσταμαι ὅμως εἰς τὸ νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἤρξατο ἀπὸ χθὲς σχετικῶς μὲ τὸν ἀγῶνα τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, νὰ συνεχίσωμεν αὔριον τὴν ἰδίαν συζήτησιν.

§129Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐὰν θέλητε πραγματικῶς νὰ προσφέρητε ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς αὐτοὺς τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, εἷς ἐκ τῶν πρώτων, τῶν ὁποίων εἶμαι κι’ ἐγώ, σᾶς λέγω ὅτι ἡ συζήτησις αὐτὴ ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου αὐτοῦ ζητήματος πρέπει νὰ διεξαχθῇ, ὅταν θὰ ἔλθῃ, ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ὅταν θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ κατατεθὲν παρ’ ἐμοῦ ψήφισμα διὰ τὰς Ἐθν. ὁμάδας καὶ Ὀργανώσεις ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Τότε ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ γνῶσιν τοῦ σοβαρωτάτου αὐτοῦ ἀγῶνος. Ἀλλὰ συγχρόνως θὰ ἔχω καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσω τὰς πληροφορίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ ν’ ἀντιληφθῇ ὁ κόσμος ἐκ τῆς συζητήσεως, ὁ κόσμος αὐτὸς τῶν χιλιάδων θυμάτων, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι πλατωνικόν, ἀλλ’ εἶναι πραγματικόν. Σᾶς παρακαλῶ θερμότατα, ὡς εἷς ἐκ τῶν πρώτων ἀρχηγῶν τῶν Ἐθνικῶν ὁμάδων νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ ψήφισμα εἰς τὴν Βουλήν. Ζητῶ μόνον τοῦτο: νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ ὅπως τὸ ψήφισμα αὐτὸ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὥστε τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν συντόμως, διὰ νὰ ἀποφανθῇ τὸ ταχύτερον ἡ Βουλή, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς συγκεκριμένης προτάσεώς μου. Τότε καὶ μόνον θὰ δώσωμεν εἰς τὸν κόσμον αὐτόν, τῶν θυμάτων καὶ τῶν ἀναπήρων τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, ὅτι πρόκειται νὰ λάβωμεν σοβαρὰ μέτρα περὶ αὐτῶν.

§130Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἤρχισεν ἡ συζήτησις πρέπει νὰ τὴν τερματίσωμεν. Νὰ τὴν διακόψωμεν δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι θὰ ἔθιγε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Νὰ ἐξακολουθήσῃ, λοιπόν, ἡ συζήτησις. Καὶ θὰ ἐπρότεινα νὰ γίνῃ μετὰ ταῦτα ἡ συζήτησις τοῦ ψηφίσματος καὶ ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ συγκεντρώσῃ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται.

§131Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἡ πρότασίς μας εἶναι σαφής. Ἀφ’ ἑνὸς θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις καὶ θὰ συζητήσωμεν μὲ πληρέστερα τὰ στοιχεῖα, ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ ψήφισμα. Ταυτοχρόνως θὰ συσταθῇ καὶ ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή.

§132Χ. ΛΑΔΑΣ. Τότε θὰ λάβωμεν ἀπόφασιν, ὅταν τερματισθῇ ἡ συζήτησις.

§133Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἐὰν θέλωμεν πραγματικῶς νὰ ἐξετάσωμεν ὅλας τὰς πτυχάς, ἐὰν θέλωμεν πραγματικῶς νὰ λάβωμεν γνῶσιν ἐγγράφων ἢ στοιχείων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθουν ἐδῶ, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν πραγματικῶς τὸ ἐθνικὸν κίνημα καὶ νὰ ἀνακαλύψωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συστηματικῶς τὸ ὑπενόμευσαν, τότε πρέπει νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν σύστασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς. Θὰ ἀποκαλυφθοῦν τότε πράγματα τρομακτικά, ὁλόκληρος συνωμοσία ἐναντίον τοῦ Ἔθνους ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας προσεπάθησαν νὰ ὑπονομεύσουν τὸ Ἐθνικὸν κίνημα. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἐδῶ ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ ἐγερθῇ ἡ συζήτησις αὐτή, εἶναι ζήτημα καθαρῶς προσωπικόν, τὸ ὁποῖον ζήτημα, ὅπως εἶδον ἐκ τῶν πρακτικῶν, ἠγέρθη συνεπείᾳ μιᾶς ἀντιθέσεως μιᾶς ὁμάδος ἀντιστάσεως καὶ τοῦ κ. Λαμπριανίδη. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσερχόμην εἰς τὴν αἴθουσαν, εὑρισκόμην ἀκριβῶς πρὸ τῆς βεβαιώσεως ὅτι ὁ Τσαοὺς Ἀντών, ἦλθεν ἐδῶ συνελήφθη καὶ ἐκρατήθη. Πράγματι, ἐκλήθη ἐδῶ ὁ Τσαοὺς–Ἀντών, κατόπιν ἐντολῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ Στρατηγείου. Ἐγνώριζα αὐτὸν κατὰ τὸ κίνημα, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ εἴπωμεν τώρα τί ἐγένετο τότε. Ὁ κ. Λαμπριανίδης, ὅταν ἐγένετο ἡ ἔκθεσις ἀπὸ τὴν ἐπανελθοῦσαν Ἐπιτροπὴν ἐκ μέρους τοῦ κ. Πορφυρογένη, ὁ ὁποῖος σαφῶς κατηγόρησε τὸν Τσαοὺς Ἀντών, ὡς προδότην καὶ δωσίλογον, ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐκλονίσθην εἰς τὰς ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας εἶχον σχηματίσει, διότι ἴσως εἶχον παρασυρθῇ ἀπὸ τὰς βεβαιώσεις αὐτὰς τοῦ κ. Πορφυρογένη, ὁ κ. Λαμπριανίδης, λέγω, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τοῦτο, ὅταν τὴν ἑπομένην ἐπανῆλθεν τὸ ζήτημα, καὶ τὸ ἐπανέφερεν ὁ κ. Θεολογίτης, ὁ ὁποῖος ἔδωκε σαφεῖς πληροφορίας, ἀποκατέστησε πλήρως τὰ πράγματα καὶ ἐξέθεσεν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ προσπάθειαι τοῦ ΕΑΜ τότε. Καὶ οὕτω ἀπεκαλύφθη ἡ ἀλήθεια. (Χειροκροτήματα). Εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ἐκθέσω αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἕνα τοιοῦτον ἐπεισόδιον, ἐπεισόδιον προσωπικόν, νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς μίαν συζήτησιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐξυπηρετική, οὔτε τοῦ κύρους τοῦ Ἐθνικοῦ κινήματος, οὔτε τοῦ κύρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δι’ αὐτό, κύριοι, θὰ παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε τὴν διακοπὴν τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία συζήτησις, ἤρχισεν ἀπὸ ἕνα καθαρῶς προσωπικὸν ζήτημα, ἡ ὁποία συζήτησις δὲν δύναται νὰ συνεχισθῇ, οὔτε εἰς τὸν τόνον, τὸν ὁποῖον προσέλαβεν, οὔτε εἰς τὴν ἔκτασιν ποὺ διεξάγεται. Θὰ ἔλθῃ τὸ ψήφισμα τοῦ κ. συναδέλφου καὶ ἂν θέλητε νὰ προσφέρητε μίαν πραγματικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ κίνημα τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως, τότε θὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκανα περὶ συστάσεως τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς. Τότε καὶ μόνον ἀποκαθίσταται τὸ Ἐθνικὸν κίνημα, τότε καὶ μόνον ἀποκαλύπτονται οἱ ὑπονομευταὶ τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζέρβας ἔχει τὸν λόγον.

§135Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Παρέχεται σήμερον, κύριοι βουλευταί, εἰς ἡμᾶς πάντας μίαν εὐκαιρία, ὅπως κατὰ τρόπον ἀπόλυτα σαφῆ καὶ ἀναμφισβήτητον ἀποκαληφθῇ ἕνα μεγάλο, ἕνα παμμέγιστον ψεῦδος. Παρέχεται ἡ εὐκαιρία νὰ γίνῃ τοῖς πᾶσι γνωστὴ μία ἀπάτη ἄνευ προηγουμένου, ἀπάτη, ἡ ὁποία ἔφθασε μάλιστα μέχρι τοῦ σημείου, κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ παραπλανήσῃ ἀκόμη, θέλω νὰ εἴπω τοῦτο καὶ νὰ τονίσω, καὶ αὐτὴν τὴν Ρωσίαν. Παρέχεται, λέγομεν, ἡ εὐκαιρία σήμερον ν’ ἀποκαλυφθῇ ἡ ἀπάτη καὶ τὸ ψεῦδος, τὸ ὁποῖον ἐκαλλιέργησεν μετὰ πάσης ἀριστοτεχνικότητος ὁ ἀναρχισμὸς ἐν Ἑλλάδι. Παρέχεται τέλος μία εὐκαιρία, ὅπως ἔλθουν εἰς φῶς καὶ τεθοῦν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς καὶ δι’ αὐτῆς ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀκόμη καὶ ὑπὸ τὴν τοιαύτην τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων, πραγματικὰ γεγονότα, γεγονότα ἀσυλλήπτου σατανικότητος, γεγονότα τὰ ὁποῖα ὁ καταχθόνιος καὶ δόλιος αὐτὸς ἀναρχισμὸς ἐν Ἑλλάδι παρεσκεύασεν μετὰ τόσης μαεστρίας, ὥστε νὰ ὠθήσῃ τοὺς Συμμάχους ἀκόμη καὶ αὐτὴν τὴν Ρωσσίαν, μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ δικαιολογήσουν ὅλας τὰς ἀπανθρωπίας καὶ ἐντελῶς ἐξοντωτικὰς διὰ τὴν ἀνθρωπότητα μεθόδους τῶν Ἑλλήνων ἀναρχοκομμουνιστῶν. Ποία εἶναι λοιπὸν ἡ ἀπάτη καὶ ποῖον τὸ ψεῦδος αὐτό; Ἅπαντες σχεδὸν ἐπλανήθημεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐφθάσαμε νὰ πιστεύωμεν ὅτι τὸ ΕΑΜ ἐσήμαινεν: Ἐθνικὸν Ἀπελευθερωτικὸν Μέτωπον. Καὶ ἴσως μάλιστα τινὲς ἐξ ἡμῶν, θέλω δὲ νὰ πιστεύσω ὅτι ἐκ τῶν εὑρισκομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐλάχιστοι, ἴσως λέγομεν νὰ ἐξακολουθοῦν τινὲς ἀκόμη καὶ σήμερον νὰ διατελοῦν ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς πλάνης αὐτῆς. Ἐνομίσαμεν δηλαδὴ ὅτι εἴχομεν ἀπέναντί μας μίαν πραγματικὴν Ἐθνικὴν προσπάθειαν. Καὶ ἐχαίρομεν διότι ἐβλέπαμεν, ὅτι ἐπὶ τέλους καὶ αὐτοὶ οἱ ἀμετανόητοι εἶχαν συνέλθει καὶ ὅτι εἶχαν ὁριστικῶς καὶ αὐτοὶ ἀποφασίσει νὰ ἀμυνθοῦν μαζὶ μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους ἡμᾶς διὰ τὰς ἐλευθερίας τῶν ἀνθρώπων. Ἀλλ’ αὐτὸ ἦτο μία πλάνη. Καὶ τὴν πλάνην αὐτὴν ὑπέστημεν διότι σατανικὴ ὑπῆρξεν ἡ μέθοδος τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποίησεν ὁ Ἀναρχισμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ὑπῆρξε τόσον τελεία ἡ ἀπάτη, ὥστε παρεισέφρησαν ἀκόμη καὶ οἱ σύμμαχοι ἡμῶν. Καὶ οὕτω ἀθελήτως ἢ καὶ νομίζοντες, ὅτι βοηθοῦντες αὐτοὺς ἐξυπηρέτουν, ὅπως πλειστάκις μᾶς ἐτόνιζον μίαν σκοπιμότητα, θολὴν κατὰ τὴν γνώμην μας, ἔφθασαν μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε ἐνίοτε νὰ παρεμβάλλουν προσκόμματα καὶ εἰς αὐτὰς ἀκόμα τὰς προσπαθείας τοῦ Ἔθνους, προσπαθείας καταβαλλομένας εἴτε ἔξω τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῆς ἐπισήμου ἑκάστοτε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἴτε καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅταν τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἠγέρθη, ἵνα ἀμυνθῇ. Προδοσίαν, ψεῦδος καὶ ἀπάτην, διέπραξεν ὁ ἀναρχοκομμουνισμός. Καὶ μὲ τοιαύτην σατανικότητα εἰργάσθη ὥστε ἐπέτυχεν ὅπως, ἐνῷ οἱ μαῦροι αὐτοὶ ἄνθρωποι συνειργάσθησαν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ δευτέρου τούτου πολέμου καὶ συνέχισαν τὴν συνεργασίαν μὲ τὸν κατακτητήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδείξωμεν, ὄχι δι’ ὑποθέσεων ἢ καὶ ἁπλῶν ἐνδείξεων, ἀλλὰ διὰ κλασσικῆς μορφῆς ἀποδείξεων, ἐνῷ λέγομεν συνειργάσθησαν μὲ τὸν κατακτητὴν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιδρομῆς αὐτοῦ κατὰ τῆς πτωχῆς καὶ μαρτυρικῆς μας χώρας, ἐν τούτοις, κατώρθωσαν τελικῶς ὅπως, καταλογίσουν εὐθύνας καὶ κατηγορήσουν ὡς συνεργασθέντας καὶ προδώσαντας πάντας ἡμᾶς τοὺς ἄλλους Ἕλληνας. Ἡμᾶς ποὺ ἐπιστεύσαμεν καὶ πιστεύομεν εἰς τὴν ἰδέαν καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀθανάτου καὶ αἰωνίας ἡμῶν πατρίδος, παρέχεται λοιπόν, σήμερα εἰς ἡμᾶς, κύριοι βουλευταὶ ἡ εὐκαιρία αὐτὴ ἀλλ’ ἡμεῖς τὴν παρεχομένην ταύτην εὐκαιρίαν δὲν νομίζομεν, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ τὴν χρησιμοποιήσωμεν διὰ νὰ ὀξύνωμεν τὰ πράγματα οὔτε καὶ πρέπει κατὰ τὴν γνώμην μας νὰ δοθῇ εἰς τὴν συζήτησιν τὸ χρῶμα καὶ ὁ τόνος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἐδόθη χθὲς καὶ ὁ ὁποῖος, ἂν καλῶς ἀντιλαμβάνομαι, τείνει νὰ λάβῃ ὀξυτέραν τῆς χθὲς μορφὴν σήμερον. Εἶναι κοινοτυπία νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶναι ἱστορικῶς ἀποδεδειγμένον, ὅτι αἱ συζητήσεις καὶ οἱ ἀνταγωνισμοὶ ἔβλαψαν πάντοτε τὸ Ἔθνος μας. Εἶναι ἐξ ἄλλου ἀπολύτως βέβαιον ὅτι, ἐὰν συνεχισθῇ ἡ ὀξύτης καὶ ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτὸς μεταξύ μας, δὲν πρόκειται ἐκ τῆς τοιαύτης ἔριδος ἡμῶν νὰ προκύψῃ καλόν τι εἰς τὸν δυστυχῆ αὐτὸν λαόν. Ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ πλήρης ἀποσαφήνισις καὶ ἡ τελεία διευκρίνησις τοῦ κατὰ τοῦ Ἔθνους ἐγκλήματος ἀπὸ μίαν τοιαύτην ὀξύτητα θὰ εἶναι δυνατή. Θελήσατε, κύριοι Βουλευταί, νὰ πιστεύσητε, ὅτι αἱ εὐθῦναι, ἐὰν τυχὸν καὶ ὅπου ὑπάρχουν τοιαῦται, δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι μορφῆς προδοτικῆς καὶ ἀντεθνικῆς ὅπως κατήντησε νὰ λεχθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπὸ μέρους τινῶν ἐκ τῶν ρητόρων. Δεχόμεθα φυσικά, ὅτι ὑπάρχουν πλάναι, καὶ ὅτι ἐγένοντο σφάλματα καὶ σφάλματα ἐνίοτε μάλιστα κολοσσιαῖα καὶ τὰ ὁποῖα, ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἐστοίχισαν εἰς τὸ Ἔθνος καὶ εἰς ὀρφανισμοὺς καὶ εἰς καταστροφάς. Ἀλλὰ τὰ σφάλματα δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρίζωνται ὡς προδοσία. Μία ὑπῆρξε κατὰ τὴν γνώμην μας ἡ προδοσία καὶ τὸ ἔγκλημα κατὰ τῆς πατρίδος, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ ἀνθρώπου γενικῶς: Ἡ προδοσία αὕτη εἶναι ἐκείνη, ἥτις διεπράχθη ὑπὸ τῶν Κομμουνιστῶν, εἶναι ἡ προδοσία ἐκείνη ἡ ἄνευ προηγουμένου, τῶν μυσαρῶν αὐτῶν, κακῇ τῇ μοίρᾳ, γεννηθέντων εἰς τὴν Ἑλλάδα καθαρμάτων, καὶ τὴν προδοσίαν καὶ τὴν ἀπάτην καὶ τὸ ψεῦδος αὐτὸ, κ. βουλευταὶ καλούμεθα σήμερον καὶ θὰ προσπαθήσωμεν νὰ παρουσιάσωμεν αὐτουσίαν ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἐνώπιον τοῦ συνόλου τοῦ Ἔθνους. Θέλω νὰ σᾶς πείσω καὶ νὰ δεχθῆτε, κύριοι βουλευταί, ὅτι οἱ λόγοι μου αὐτοὶ δὲν ὑποκρύπτουν ἄλλον τινὰ σκοπὸν παρὰ, ὅτι ἀποβλέπουν εἰς τὸν κατευνασμὸν τῶν μεταξύ μας ὀξυτήτων, διότι νομίζομεν ὅτι οὕτω θὰ κατορθώσωμεν νὰ παρουσιάσωμεν, σαφῆ, σαφεστάτην καὶ τελείως ἀποδεδειγμένην τὴν ἐναντίον τοῦ Ἔθνους προδοσίαν τῶν θρασέων καὶ ἀνάνδρων ἀναρχοκομμουνιστῶν. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὴν σειράν μου, νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ νὰ συζητηθῇ τὸ θέμα τοῦτο ἐν ἀπολύτῳ ἠρεμίᾳ, ψυχραιμίᾳ καὶ ὁμονοίᾳ, ἵνα οὕτω δώσωμεν καὶ εἰς τοὺς συμμάχους ἡμῶν ἕνα σοβαρὸν ἐπιχείρημα, ὥστε νὰ διακρίνουν καὶ ἀντιληφθοῦν καλῶς μὲ ποιὰ καθάρματα ἔχουν νὰ κάμουν, ὅταν πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι τάχα λέγονται Ἕλληνες κομμουνισταί. Νὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι δὲν πρόκειται κἂν περὶ ὁμοιωμάτων ἀνθρώπων, ἀλλὰ περὶ κοινῶν ἀποβρασμάτων τῆς κολάσεως. (Χειροκροτήματα).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§137Β. ΣΑΓΙΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία προεκλήθη ἐκ προτάσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀθηνῶν ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἐπαναλήψεως τῶν διπλωματικῶν σχέσεών μας μετὰ τῆς Ἰταλίας, διεμαρτυρήθην διὰ τὴν κατὰ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅσον καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου προεκλήθη πάλιν κάποια συζήτησις πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἡ συζήτησις δηλαδὴ ἐπὶ θέματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὴν τάξιν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ νὰ διακόψῃ τὴν συζήτησιν διὰ νὰ τῆς ἐπιτρέψῃ, νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὰ θέματα τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Δὲν εἶμαι λοιπὸν ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δι’ ὅσων θὰ εἴπω τίθεμαι ἀντιμέτωπος, εἰς ὅσα ἐπρότεινεν ὁ πολὺ ἀργὰ παρεμβὰς εἰς τὴν συζήτησιν κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, οὔτε πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον, ὅσοι μετ’ αὐτοῦ συνεφώνησαν, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διακρίνω τὰ πράγματα, νὰ διακρίνω τὰ ζητήματα. Ἔχω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη ἐκ τῆς ἐκτροπῆς, θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, τὴν ἐκτροπήν, ἡ ὁποία συνέβη ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἐκτροπῆς, διότι ἐκ τῆς ἀφορμῆς αὐτῆς τῶν ἐκτροπῶν τοῦ Κανονισμοῦ συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, ὅτι ἐπεχειρήθη ἀπὸ τοὺς ὁμιλητὰς πρὸ τῆς διακοπῆς καὶ ἀπὸ τοὺς διακόψαντας τοὺς ὁμιλητάς, ἰδίᾳ δὲ ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀθηνῶν τὸν ἐκπροσωποῦντα τὴν ἄποψιν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος καὶ τὸν κ. βουλευτὴν ἐξ Ἀθηνῶν τὸν καὶ Ἀρχηγὸν τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, νὰ γίνουν οἱ ἀπολογηταὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἑνότητος. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γνωρίζῃ τὰς ἀπόψεις τοῦ μεγίστου μέρους τῆς πτέρυγος ταύτης, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀσκηθεῖσαν πολιτικὴν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐνθυμῆται, ὅτι ἐξ ἀφορμῆς τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία προεκλήθη ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε, καθὼς καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος ἐζήτησαν παρὰ τοῦ Προεδρείου νὰ ὁρίσωμεν τακτὴν ἡμέραν διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος. Καὶ ἐν τούτοις, παρ’ ὅλων αὐτῶν ἐπεχειρήθη ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅπως ἐπεχειρήθη παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀθηνῶν, ὅπως ἐξ ὑφαρπαγῆς διενεργηθῇ ἡ ἀπολογία τῆς πολιτικῆς ἐκείνης καὶ μετὰ τοῦτο ἐπιχειρεῖται ἤδη νὰ μὴ ἀκουσθῇ ἑτέρα γνώμη. Αὐτή, κύριοι, ἡ τακτικὴ εἶναι μέθοδος φιμώσεως, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται τοὐλάχιστον ἀπὸ 18–20 μηνῶν ἀφ’ ἧς ὁ τόπος αὐτὸς ἐπανεῖδε τὴν λεγομένην ἐλευθερίαν του. Ἐγὼ ὑπέστην τὴν φίμωσιν ταύτην δι’ ἐπεμβάσεων, ὁσάκις προὐκαλούμην, δι’ ἐπεμβάσεων ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, πότε ἐν ὀνόματι τῆς ἑνώσεως τῆς ἐθνικόφρονος παρατάξεως, πότε δὲ ἐν ὀνόματι διαφόρων ἄλλων σκοπιμοτήτων ἀναγομένων πάντοτε εἰς πατριωτικὰς σκέψεις καὶ δι’ ἀπευθύνσεως ἐκκλήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὰ πατριωτικά μου αἰσθήματα. Ἤδη ἐγὼ δηλῶ, ὅτι δεχόμενος τὴν τελευταίαν αὐτὴν ὑποχώρησιν, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀκόμη καὶ διότι δέχομαι νὰ συνδυασθῇ τὸ πρᾶγμα μὲ τὴν εὐτυχῆ ἀναγγελίαν τοῦ μεγάλου γεγονότος τῆς ὁριστικῆς προσαρτήσεως τῆς Δωδεκανήσου εἰς τὴν μητέρα Ἑλλάδα, δηλῶ, ὅτι θὰ ἀξιώσω νὰ ὁρισθῇ ἡ ζητηθεῖσα παρὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τότε, τακτὴ ἡμέρα διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος, ἀλλὰ τότε καὶ μόνον, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος θὰ εἶναι παρὼν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ μὴ δύνανται ἀνευθύνως νὰ ἐμφανίζωνται καὶ νὰ ἐκτοξεύωσιν ἀνευθύνους κατηγορίας, ἃς κατ’ ἐμοῦ ἐξετόξευσεν ἐν γνώσει περὶ τῆς ἀναληθείας των ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, διότι αὐτός, ὑπὲρ πάντα ἄλλον, γνωρίζει διατὶ μετέβην εἰς Μέσην Ἀνατολήν, διὰ νὰ μὴ προβαίνω εἰς ἀνευθύνους διαβεβαιώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποσκοποῦν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐπικρίνουν ἀνευθύνως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τόσα νὰ εἴπουν κατὰ τῆς ἀσκηθείσης τότε πολιτικῆς.

§138Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἕνα ζήτημα τόσον σπουδαῖον οἷον εἶναι τὸ τῆς καταστάσεως τῶν θυμάτων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ ἐν γένει τὸ τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ ἐκ τοῦ προχείρου καὶ κατὰ τρόπον παρεμβατικόν, δηλ. ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς προσωπικοῦ ζητήματος οἱουδήποτε πολιτευτοῦ ἢ οἱουδήποτε πρώην Ὑπουργοῦ τῆς περιόδου ἐκείνης. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ τὸ συζητήσωμεν μετὰ τῆς σοβαρότητος ἐκείνης, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται δι’ ἕνα τόσον Ἐθνικὸν ζήτημα ὑψίστης σημασίας καὶ ἀπὸ ἱστορικῆς ἀπόψεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως εὐθυνῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τοποθετήσεως τῶν σημερινῶν καὶ τῶν αὐριανῶν ζητημάτων. Νομίζω ὅτι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ ἔθεσεν ἄριστα τὸ ζήτημα. Εἶπεν ὅτι ἡ συζήτησις ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἐπεισοδιακῶς εἶναι ἐπάναγκες νὰ τερματισθῇ διὰ νὰ ὁρισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ ζητήματα καὶ νὰ φέρῃ τὸ πόρισμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ προσκομισθῶσιν αἱ ἀποδείξεις καὶ τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηριχθῶσιν ὡρισμέναι ἀπόψεις καὶ τότε θὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα κατὰ τρόπον ἀξιοπρεπέστερον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει κειμένων καὶ ὄχι μὲ ἀφῃρημένας λέξεις νὰ συζητῆται ἕνα τόσον σοβαρώτατον ζήτημα. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ χάριν τῆς σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος, χάριν τῆς ἱστορικῆς ἀνάγκης, χάριν αὐτῆς ταύτης τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς νὰ σταματήσωμεν τὴν παρεμβατικὴν συζήτησιν, τὴν τρόπον τινὰ ἐπεισοδιακὴν καὶ νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν πρόθεσιν τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τρόπον ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἐπίσημος, νὰ συζητηθοῦν ὅλα τὰ ζητήματα καὶ τότε εἷς ἕκαστος θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὰς γνώμας του.

§139Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπιμένομεν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, διότι ὑπάρχει ἐκκρεμὲς τὸ προσωπικὸν ζήτημα συναδέλφου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τακτοποιηθῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ὡμίλησε περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν πτέρυγα αὐτὴν συγκεκριμένως καὶ ἤθελα νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν.

§140Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Υἱοθετῶ πλήρως τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως δι’ ὀλίγων λέξεων, νὰ διευκρινήσω τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον υἱοθετεῖ τὴν πρότασιν ταύτην. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ καταρτισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, διὰ νὰ ἐξετάσῃ ὅμως τί; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῇ κατὰ τρόπον συγκεκριμένον ἡ ἁρμοδιότης καὶ ὁ σκοπὸς τῆς ἐρεύνης τῆς ἐξεταστικῆς αὐτῆς Ἐπιτροπῆς. Ὑπάρχουν δύο δυνατότητες. Ἡ μία εἶναι ἡ ἀκόλουθος: Εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτίσωμεν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν κριτηρίων, βάσει τῶν ὁποίων θὰ νομιμοποιηθοῦν τὰ ἐθνικὰ σώματα ἀγῶνος, εἴτε ἀντιστάσεως ἀνταρτικοῦ, εἴτε μυστικοῦ ἀγῶνος, νὰ προτείνῃ, ἀφοῦ θεμελιώσῃ τὴν ἰδιότητα ἑκάστου σώματος ἢ ἑκάστης ὀργανώσεως ὡς ὀργανώσεως Ἐθνικῆς καὶ ὡς σώματος Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, τὰ μέτρα τῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς ἀμοιβῆς τῶν ἀξίων.

§141Π. ΓΥΠΑΡΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ συσταθῇ θὰ εἶναι ἀνακριτική, θὰ ἐξετάσῃ τὰ χαρτιά, τὰ ὁποῖα θὰ τῆς ὑποβάλουν.

§142Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπή, ἂν περιορισθῇ εἰς αὐτὸ τὸ τὸ πλαίσιον, τὸ ὁποῖον ὁρίζω κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, θὰ ἐξετάσῃ τί ἔπραξεν ἑκάστη ὁμάς, ἡ ὁποία διεκδικεῖ τὸν τίτλον τῆς ἀνταρτικῆς ὁμάδος ἢ τῆς ὀργανώσεως μυστικοῦ πολέμου εἰς τὰς πόλεις. Θὰ εἶναι ἑπομένως καὶ ἀνακριτική, διότι θὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ καταλήξῃ εἰς καταδικαστικὰς ἀποφάσεις σχετικῶς μὲ ὡρισμένας ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι ἰσχυρίζονται, ὅτι ὑπῆρξαν ὁμάδες ἐθνικοῦ ἀγῶνος καὶ ἐπίσης θὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις νὰ καταλήξῃ εἰς ἀπόφασιν ἀπαλλάσσουσαν οἱασδήποτε εὐθύνης, ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν κατηγορηθῆ, π. χ. ἡ ἐθνικὴ ὀργάνωσις τοῦ Ἀντὼν Τσαούς, ὡς δῆθεν συνεργαζομένη μὲ τοὺς Βουλγάρους.

§143Ε. ΓΟΝΗΣ. Ποῖος τὴν κατηγόρησε;

§144Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπα καὶ προχθές, προτοῦ διαμαρτυρηθῆτε σεῖς, ὅτι τὸν Ἰούλιον τοῦ 1945 μετ’ ἐπίσκεψιν τὴν ὁποίαν ἔκανα εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, ἐπέστρεψα εἰς Ἀθήνας δημοσιεύσας καὶ τὰ κείμενα......

§145Ε. ΓΟΝΗΣ. Ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὁποῖος κατηγόρησε τὸν Ἀντὼν Τσαούς; Κανείς. Συνεπῶς δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἀπάντησις εἰς τὰς κατηγορίας τῶν ὀλίγων ἐκείνων.....

§146Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀφήσωμεν τοὺς συναισθηματισμοὺς καὶ ἂς γίνωμεν θετικοί. Πρέπει τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν ἔκδοσιν μιᾶς βίβλου, ἡ ὁποία θὰ περιλαμβάνῃ καὶ ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀρνεῖται ὁ κ. Γονῆς, καὶ ἡ ὁποία θὰ κυκλοφορήσῃ εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Δὲν πρέπει νὰ κατεχώμεθα μόνον ἀπὸ συναισθηματικὴν ἔξαρσιν, πρέπει νὰ ἐνεργῶμεν ὅπως ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους κατηγορεῖτε, θετικὰ καὶ πραγματικά. Ἄν λοιπόν, ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, περιορισθῇ εἰς τοῦτο, ἔχει καλῶς. Ἠμπορεῖ ὅμως ν’ ἀπαιτήσῃ ἡ Βουλή, καὶ δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι ν’ ἀποφασίσῃ τοῦτο, ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, νὰ ἐκταθῇ καὶ πέραν τοῦ θέματος αὐτοῦ, δηλαδή, νὰ μὴ ἐξετάσῃ μόνον τὸ θέμα τῆς ἀντιστάσεως τῶν διαφόρων ὀργανώσεων ἐξακριβώνουσα ποῖαι πράγματι ἀντέστησαν καὶ ποῖαι ὄχι, ποῖαι ὡρμήθησαν ἀπὸ ἐθνικὰ ἐλατήρια καὶ ποῖαι δὲν ὡρμήθησαν ἀπὸ ἐθνικὰ ἐλατήρια, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἔρευνάν της καὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὴν ὅλην πολιτείαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ὅπως συνέβη κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔγινεν ἀπόψε καὶ χθές, δηλαδή, τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἤσκησαν ἢ ἐξουσίαν ἢ ἐν πάσῃ περιπτώσει, πολιτικὴν λειτουργίαν.

§147Δ. ΣΑΡΡΗΣ. Ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι, κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος διεξήγαγα τὴν ἐθνικὴν ἀντίστασιν, δὲν κατώρθωσα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἐν τίνι δικαιώματι μονοπωλεῖτε αὐτὸ τὸ δικαίωμα; Δὲν εἴμεθα καὶ ἡμεῖς μονάδες ἐδῶ! (θόρυβος, διαμαρτυρίαι). Ἀνεφέρθησαν ὀνόματα ὡρισμένων ἐθνικῶν ὀργανώσεων καὶ παρελείφθησαν ὀργανώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔδρασαν κατ’ ἐπανάληψιν.

§148Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σέβομαι ἀπολύτως τὴν ἀνυπομονησίαν, ἡ ὁποία κατέχει τὸν ἀξιότιμον κ. βουλευτήν. Θέλει νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι συνδέεται μὲ τὴν ἰδικήν του δρᾶσιν.

§149Δ. ΣΑΡΡΗΣ. Σεῖς προσπαθεῖτε νὰ ἡρωποιήσητε τὸν ἑαυτόν σας, ὄχι ἐγώ. Ἐγὼ θέλω νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντίστασιν καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν, ὄχι διὰ τὸν Σαρρῆν. Τὸν Σαρρῆν θὰ τὸν κρίνουν ἄλλοι.

§150Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀποδίδετε εἰς τοὺς λόγους μου ἔννοιαν διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχουν. Δὲν πρόκειται νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Σαρρῆν, ὅτι ἔχει ἄδικον νὰ ζητῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητῇ. Ἀλλ’ ἔχει ἄδικον ν’ ἀντιδικῇ μαζί μου. Ἐγώ, κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς οὐσίας, ὁμιλῶ περὶ τοῦ τρόπου ἐξακριβώσεως τῶν γεγονότων ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς ἐνδιαφέρεται ὁ κ. Σαρρῆς. Χάριν αὐτῆς τῆς ἀληθείας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Σαρρῆς καὶ ἄλλοι κύριοι θὰ ἤθελον ν’ ἀποκαλυφθῇ, προέτεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ τὴν κατάρτισιν τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ πρέπει, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀναγκαῖον, κύριοι βουλευταί, νὰ καθορίσωμεν τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς.

§151Χ. ΛΑΔΑΣ. Πρὶν τελειώσῃ ἡ συζήτησις, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἰσηγήθη ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς νὰ σταματήσῃ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἐὰν θὰ συσταθῇ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ποίαν ἁρμοδιότητα θὰ εἶχεν αὕτη. Τὰ δύο σκέλη τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν εὑρίσκονται ἐν ἁρμονίᾳ, διότι τὸ πρῶτον λέγει νὰ σταματήσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ τὸ δεύτερον τὶ θὰ κάμωμεν ὅταν τελειώσῃ ἡ συζήτησις. Τώρα θὰ σταματήσῃ ἢ ὄχι ἡ συζήτησις; Ὅταν τὴν προχωρήσωμεν, τότε θὰ ἴδωμεν τὶ ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν θὰ κάμωμεν.

§152Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, νομίζω, ἡ Βουλή, διότι δίδομεν καθ’ ἡμέραν μαθήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προσέξωμεν νὰ τὰ δώσωμεν κατὰ τρόπον εὐπρεπῆ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ αὐτὰ τὰ λόγια, τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπ’ ὄψει μου νὰ εἴπω, νὰ τὰ διατυπώσω. Ἡ πρώτη περίπτωσις εἶναι ἡ συγκρότησις ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τὸν τύπον αὐτόν, δηλαδή, ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐξετάσῃ ποῖαι ὀργανώσεις καὶ ποῖαι ὁμάδες δικαιοῦνται νὰ ὀνομασθῶσιν ὀργανώσεις καὶ ὁμάδες ἐξυπηρετήσασαι τὸ Ἔθνος καὶ τὴν συμμαχικὴν ὑπόθεσιν. Ὑπάρχει καὶ ἡ δευτέρα περίπτωσις, νὰ ἐπεκτείνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ ἔργον της καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὰς εὐθύνας ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, διεχειρίσθησαν πολιτικὴν ἐξουσίαν ἤ, ἐνῷ ἦσαν ἡγέται πολιτικοί, παρέλειψαν νὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκον των. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχουν δύο τρόποι ἀντιμετωπίσεως τοῦ ζητήματος. Ὁ ἀπουσιάζων ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ ἐγώ, προετείναμε πρὸ ἑβδομάδος εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ ὡρισμένην συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ ἐκθέσῃ τὰ κατ’ αὐτόν.

§153Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ τὸ ἐζήτησα, διατὶ ἀναφέρετε μόνον τοὺς δύο σας;

§154Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἐγώ, ἐζητήσαμεν ὅπως ὁρίσῃ ἡ Βουλὴ ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κριθοῦν, ὅσοι κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν διεχειρίσθησαν ἢ παρέλειψαν, ἐνῷ ἦσαν ὑπεύθυνοι ἔναντι τοῦ Ἔθνους, διότι ὁ πολιτικὸς εἶναι διαρκῶς ὑπεύθυνος νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον του. Θὰ πρέπει λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἢ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς ἀμέσου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκθέσεως τῶν γεγονότων ἢ τῆς παραπομπῆς τοῦ ζητήματος εἰς τὴν ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπήν. Προτείνω δέ, ὅπως ἡ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπή, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, περιορισθῇ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἐθνικῆς ποιότητος καὶ δράσεως τῶν διαφόρων ὁμάδων ἀντιστάσεως, τὸ δὲ ζήτημα, τὸ συνδεόμενον μὲ τὴν δρᾶσιν ἢ μὲ τὴν ἀδράνειαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἀχθῇ ἀπ’ εὐθείας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔγινε σήμερον καὶ χθές, συνυφάνθησαν κατ’ ἀνάγκην ἐν μέρει τὰ δύο θέματα. Θὰ παρακαλέσω, ἐὰν καταλήξωμεν εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ περιορίσωμεν τὴν ἁρμοδιότητα καὶ τὸ ἔργον της μόνον εἰς τὸ πρῶτον θέμα, διότι τὸ δεύτερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κριθῇ χωρὶς νὰ ἀκουσθοῦν οἱ πρωταγωνισταί. Δεδομένου δέ, ὅτι εἰς τὴν ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μετάσχουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ οἱ δράσαντες κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ πρέπει ἡ ἐξεταστικὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ νὰ προχωρήσῃ πέραν τῆς πρώτης ἁρμοδιότητος, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα. Νὰ ὁρισθῇ ὅμως καὶ δὴ τάχιστα, ἀλλὰ πάντως μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θὰ ὁμιλήσῃ καὶ θὰ εἴπῃ τὶ ἔπραξε καὶ τὶ παρέλειψε νὰ πράξῃ. Διότι, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν θὰ ὁμιλήσωμεν μόνον ὅσοι κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν ἀνελάβομεν εὐθύνας, ἀλλὰ θὰ ὁμιλήσουν ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον ἀναλαμβάνουν εὐθύνας, διότι ὁ ἀναλαμβάνων σήμερον εὐθύνας ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ εὐθύνας καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν σκληρῶν καὶ δυσκόλων ἐτῶν.

§155Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ, ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Τὸ Δημοκρατικὸν Σοσιαλιστικὸν Κόμμα, εἶναι ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὴν πρότασιν αὐτήν, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ὁ ἀπουσιάζων Ἀρχηγὸς αὐτοῦ ἤδη πρὸ καιροῦ εἶχεν ὑποβάλει τὴν αὐτὴν πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν. Συνεπῶς, δὲν πρόκειται περὶ νέας προτάσεως, παρὰ περὶ παλαιᾶς τοιαύτης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς πρῶτοι ὑπεβάλομεν εἰς τὸ Σῶμα. Συμφωνοῦμεν ἐπίσης, ὅτι θὰ πρέπει ἡ ἀποψινὴ συζήτησις νὰ διακοπῇ, κατόπιν τῆς βαθυτάτης συγκινήσεως καὶ τῆς ἐξαιρετικῆς πατριωτικῆς ἀγαλλιάσεως, τὴν ὁποίαν αἰσθανόμεθα ὅλοι διὰ τὴν ἀνεπίσημον ἀναγγελίαν, ἐπιφυλασσόμενοι καὶ κατὰ τὴν ἐπίσημον τοιαύτην, νὰ λάβωμεν θέσιν διὰ νὰ ἐξάρωμεν τὸ ἐξόχως χαρμόσυνον γεγονός. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡμεῖς ἐγίναμεν ἀφορμή, ὅπως εὐρυνθῇ ἡ συζήτησις, ἥτις ἀπὸ χθὲς διεξήχθη εἰς τὸ Σῶμα. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, ἐν τούτοις ὅπως πρὸ τοῦ τερματισμοῦ διευκρινισθῇ τὸ ἀναφυὲν προσωπικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν σεμνὸν καὶ ἐντιμώτατον συνάδελφον ἐκ Δράμας, εὑρισκόμενον εἰς τὴν ἰδικήν μας πτέρυγα καὶ νὰ ζητήσωμεν ὅπως ἀποκατασταθῇ ἡ ἀλήθεια. Ὁ συνάδελφος κ. Λαμπριανίδης εἶναι γνωστὸς ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ τότε Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἐκπληρώσας εὐσυνειδήτως τὴν ἀποστολήν του καὶ διακινδυνεύσας, ὄχι μόνον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐλεγχθῇ, ἀλλ’ εἶναι ἄξιος τιμῆς καὶ ἐπαίνου διὰ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναλάβει τότε εἰς δυσχερεστάτας περιστάσεις. Τοῦτο, ἄλλωστε, διεπιστώθη τόσον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Συντονισμοῦ, ὅσον καὶ χθὲς ἀπὸ ἄλλον συνάδελφόν του, τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν φιλαλήθειαν, ἥτις τὸν διακρίνει, εἶχε βεβαιώσει ὅσα ἀνεκοινώθησαν τότε, κατὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατὰ τὴν ἐπιστροφὴν καὶ λογοδοσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀμφότεροι οἱ συνάδελφοι συμμετέχουν καὶ τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ κατόπιν τῶν κατηγορηματικῶν δηλώσεών των, θεωροῦμεν τὸ προσωπικὸν ζήτημα, τὸ τόσον ἀτόπως δημιουργηθέν, ὡς λῆξαν. Ἐπαναλαμβάνομεν ὅμως, ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, νὰ ἀναπτύξωμεν τὰς γνώμας μας περὶ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπή, ἐπὶ τῆς σκοπιμότητος, τῆς ὁποίας εἴμεθα σύμφωνοι, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ τιμηθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς πατριωτικῆς δράσεώς των, ἐτίμησαν τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ καταλογισθοῦν εὐθῦναι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέχουν τοιαύτας εὐθύνας. Τὰ κείμενα οὐδέποτε θὰ παραποιηθοῦν, τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα καὶ πρακτικὰ ὑφίστανται καὶ ὁποιοσδήποτε θέλει νὰ μεταβάλῃ γεγονότα, στηριζόμενα ἐπὶ τοιούτων γνησίων κειμένων, ἀδίκως ματαιοπονεῖ.

§156Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἡ πρότασίς μου ὑπῆρξε σαφής. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἤρχισεν ἀπὸ ἓν καθαρῶς προσωπικὸν ἐπεισόδιον, νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλην τὴν ἔρευναν καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ ὅλου ζητήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως. Τοῦτο, νομίζω, δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὸν τοῦ κύρους οὔτε τῆς Ἀντιστάσεως, οὔτε τῆς Βουλῆς. Τὰ ζητήματα αὐτὰ πρέπει νὰ συζητηθοῦν κατόπιν τῆς προσαγωγῆς ὅλων τῶν ἀναγκαίων στοιχείων, εἰς μίαν ἤρεμον καὶ ψύχραιμον συζήτησιν. Ἡ πρότασίς μας εἶναι, ὅτι θὰ πρέπει νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις αὐτῶν, αὔριον δὲ ἢ μεθαύριον, ὅταν θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ ψήφισμα τὸ κατατεθὲν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀκαρνανίας, τότε θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσωμεν εὐρύτερον τὰ τοῦ κινήματος ἀντιστάσεως καὶ τότε θὰ σκεφθῶμεν καὶ θὰ ἀποφασίσωμεν σχετικῶς μὲ τὴν κατάρτισιν τῆς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐξεταστικὴ αὐτὴ Ἐπιτροπή, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἀποστολὴν καὶ προορισμόν, ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξετάσῃ ὅλας τὰς πτυχὰς τοῦ κινήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, πάντοτε ὅμως ἐν συναρτήσει μὲ τὰς εὐθύνας τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔξωθεν κατηύθυνον τὸ κίνημα τῆς Ἀντιστάσεως. Αἱ εὐθῦναι τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, τὰ σφάλματα ἢ αἱ πλάναι των εἶναι ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν κατόπιν εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ κίνημα ὅμως τῆς Ἀντιστάσεως, εἶναι, ὁπωσδήποτε, συνδεδεμένον μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διηύθυνον αὐτὸ ἐκ τῶν ἔξω, συνεπῶς εἶναι συνυφασμένον μὲ τὰς εὐθύνας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὸ κατηύθυνον μαζὶ μὲ τὰς ἄλλας ἐκδηλώσεις τῆς δράσεως αὐτῶν. Ἂν συμφωνήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἄλλη διαδικασία. Νὰ τερματίσωμεν τὴν συζήτησιν ἀπόψε καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ τρόπου τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀποστολῆς της καὶ ἐπὶ τῆς διαδικασίας. (Χειροκροτήματα).

§157Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. (Ἀνέρχεται ἐπὶ τοῦ βήματος).

§158ΦΩΝΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§159Δ. ΣΑΡΡΗΣ. ...... (Δὲν ἀκούεται τὶ ἀκριβῶς λέγει, λόγῳ τοῦ θορύβου). Δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§160Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἀντίστασιν, μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ ἔχει ἁρμοδιότητα, ἅμα δὲ καὶ μεγάλην ἀποστολήν. Ἔχει ἀποστολὴν πραγματικήν, οὐσιαστικήν, διότι θὰ δύναται νὰ ἐρευνήσῃ καὶ τὰ πράγματα καὶ τὴν δρᾶσιν τῶν προσώπων. Θὰ συνίστων μάλιστα, ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐπεκταθῇ εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τῶν λεπτομερειῶν ἀκόμη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, διότι ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας κάθε λεπτομέρεια ἀποτελεῖ καὶ μίαν ἀναλαμπὴν τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς.

§161Δ. ΣΑΡΡΗΣ. Εἶναι ἐλάχιστοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι νὰ ὁμιλοῦν περὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως.

§162Χ. ΛΑΔΑΣ. Νὰ ἀφήσωμεν αὐτὰς τὰς μονοπωλήσεις. Ὅλοι ἔχουν δικαίωμα νὰ ὁμιλοῦν. Ἀντιπροσωπεύομεν τὸν λαὸν ἐδῶ. Διατὶ ἔρχεσθε ἐδῶ καὶ ὁμιλεῖτε;

§163Δ. ΣΑΡΡΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ τί ἐπράξατε;

§164Χ. ΛΑΔΑΣ. Δὲν θὰ σᾶς δώσω λογαριασμὸν εἰς αὐτό. Πρέπει νὰ ξεύρετε, ὅτι πᾶς τις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἀντιστάσεως.

§165Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ὄχι μόνον δὲν γνωρίζει τὴν δρᾶσιν ἑκάστου ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζῃ ἡμᾶς οὔτε πόρρωθεν. Κύριοι βουλευταί, βαθύτατα συνεκίνησεν ἡμᾶς ἡ ἀφήγησις τῶν γεγονότων τῆς ἐν Μακεδονίᾳ Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως ὑπὸ τοῦ ἐκ Δράμας ἡρωϊκοῦ συναδέλφου κ. Παπαδοπούλου.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο θέμα.

§167Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἐν ὀργῇ). Σᾶς παρακαλῶ κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ...........

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως νὰ ὁμιλήσητε.

§169Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι μᾶς ἀφηγήθη ὁ συνάδελφος ἀποτελεῖ θρῦλον. Ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ περισυλλέξῃ καὶ νὰ ἀναγράψῃ οὐ μόνον τὰ γνωστὰ γεγονότα ἀλλὰ καὶ τὰς λεπτομερείας τῆς Ἀντιστάσεως, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελέσουν ὁλόκληρον ἱστορίαν. Δὲν πρέπει ἡ ἱστορία αὐτὴ νὰ μείνῃ ἄγνωστος, ὅπως ἔμειναν ἄγνωστοι πολλαὶ λεπτομέρειαι μιᾶς ἄλλης ἐποποιΐας, τῆς ἐποποιΐας τοῦ 1821. Καὶ τότε συνέβη αὐτὸ διότι δὲν ὑπῆρχε Κράτος, οὔτε Κυβέρνησις διὰ νὰ μεριμνήσῃ σχετικῶς. Τώρα ὑπάρχει Κυβέρνησις καὶ δύναται νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν συγγραφὴν τῆς συγχρόνου ἱστορίας μας. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ ἱστορικοὺς ἐρευνητὰς καὶ ἱστορικοὺς συγγραφεῖς διὰ νὰ συγγράψουν τὴν ἐποποιΐαν αὐτὴν τῆς παρούσης γενεᾶς. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν Ἀντίστασιν ἔχει, ὡς εἶπον, ἡ Ἐπιτροπὴ ἁρμοδιότητα ἐρεύνης καὶ ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δημιουργηθὲν ζήτημα τῆς εὐθύνης τῶν διαφόρων πολιτικῶν καὶ τῶν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος Ὑπουργῶν καὶ Πρωθυπουργῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου ζήτημα τὸ ὁποῖον τόσον ἀστόχως καὶ ἀκαίρως ἔφερεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλ. Κόμματος, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει ἁρμοδιότητα ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ νὰ ἐρευνήσῃ τὸν βίον καὶ τὴν πολιτείαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἐφ’ ὅσον οὗτοι δὲν εἶχον ἀναλάβει δημόσια λειτουργήματα. Δὲν ἐμποδίζεται βεβαίως, ἡ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐρευνήσῃ τὴν πολιτείαν καὶ τὴν δρᾶσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον Δημόσιον λειτούργημα, δὲν εἶναι ὅμως ἡ ἁρμοδία ἐκ τοῦ νόμου. Τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ νόμος «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» διαγράφουν ὡρισμένον τρόπον συγκροτήσεως Ἐπιτροπῆς πρὸς ἕνα τοιοῦτον σκοπόν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος ἡ Βουλὴ δικαιοῦται νὰ κατηγορῇ τοὺς πταίσαντας Ὑπουργοὺς ἢ Πρωθυπουργούς, ἐπὶ παραβάσει τοῦ νόμου τοῦ 1876, ὁ ὁποῖος προβλέπει τὰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας οἱ διαχειριζόμενοι δημόσια Ὑπουργήματα παραπέμπονται ἐνώπιον Δικαστηρίου ὁριζομένου ὑπὸ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος. Οἱ ὁμιλήσαντες περὶ συγκροτήσεως ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὴν πολιτείαν τῶν ἀναλαβόντων Κυβερνητικὰ Ὑπουργήματα κατὰ τὸν χρόνον τοῦ πολέμου, λησμονοῦν τὰς διατάξεις αὐτὰς τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ εἶναι δωδεκαμελὴς καὶ προβλέπεται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν καὶ ἐνεργεῖ προανάκρισιν ἐναντίον πολιτικῶν ἀνδρῶν ἀναλαβόντων δημόσιον Ὑπούργημα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχῃ λόγος συστάσεως τοιαύτης Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ἀνάκρισιν ἐνατίον οἱουδήποτε, διαχειρισθέντος τὰ Δημόσια πράγματα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Λέγεται ὅμως καὶ θρυλεῖται, ὅτι, οἱ ἀναλαβόντες—ἢ τινὲς ἐκ τῶν ἀναλαβόντων—Ὑπουργεῖα ἢ Πρωθυπουργίαν εἰς τὴν χώραν τοῦ Φαραὼ δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον των ἀναλόγως πρὸς τὰς μεγάλας περιστάσεις, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν μεγάλην σκοπιάν, εἰς τήν ὁποίαν τοὺς ἔφερεν ἡ μοῖρα, ἀντὶ νὰ ἀτενίζουν πρὸς τὴν ἀγωνιώδη πορείαν τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, ἥτις διήρχετο τὴν μεγαλειτέραν καμπὴν τῆς ἱστορίας της, καὶ νὰ δημιουργήσουν ἱστορίαν καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν τους καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀπέβλεψαν μόνον εἰς ζητήματα ἀφορῶντα τὴν πολιτικήν των ὑπόστασιν. Ψίθυροι ἀκούονται πανταχόθεν, ὅτι οἱ Πολιτικοὶ αὐτοὶ—ἢ τινὲς ἐξ αὐτῶν....

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§171Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀνταπεκρίθησαν πρὸς τὰς περιστάσεις. Δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα ἡ Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ ἐξεταστικὴν Ἐπιτροπὴν ἀφορῶσαν τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ Πρωθυπουργούς, τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἀλλά, μετὰ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία δέον νὰ διεξαχθῇ ἐν ἐκτάσει καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ εὕρῃ γεγονότα συνιστῶντα βάσιν παραπομπῆς τῶν Ὑπουργῶν καὶ Πρωθυπουργῶν ἐκείνων ἐνώπιον Δικαστηρίου, τότε καὶ μόνον πρέπει νὰ συσταθῇ 12μελὴς Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐνεργήσῃ προανάκρισιν. Ἀπὸ τοῦδε ὅμως δὲν εἶναι σκόπιμον νὰ γίνῃ αὐτό, διότι πῶς θὰ μορφώσῃ γνώμην ἡ Βουλή, ὅτι ὑπάρχουν γεγονότα συνιστῶντα τὴν περίπτωσιν παραπομπῆς; Καὶ πῶς θὰ προσάψωμεν μίαν μομφὴν εἰς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι προσέφερον ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, συνιστῶντες ἀβασανίστως ἐξεταστικὴν ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπήν;

§172Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπουργὸς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας). Κύριε συνάδελφε, ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς, ἀμφισβητεῖτε τὴν συνταγματικότητα τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ συνδέετε αὐτὴν τὴν πρότασιν μὲ τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, τὸ ὁποῖον προβλέπεται ἐκ τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν». Ὀφείλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος, ἡ Βουλὴ συνιστᾷ ἐξεταστικὰς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπάς.

§173Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ ποίων περιπτώσεων; Νὰ ἐρευνήσῃ τὸν βίον τῶν ἰδιωτῶν;

§174Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Δι’ ὅλα τὰ ζητήματα.

§175Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπουργὸς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας). Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, συνεστήθη ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Ἐγεννήθη τό ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1911, πῶς θὰ λειτουργήσῃ αὐτὴ ἡ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπή. Καὶ ὁ ἀείμνηστος Δημητρακόπουλος....

§176Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος νὰ προβλέπῃ περὶ διώξεως τῶν γλωσσοπλαστῶν καὶ νόμος τοῦ 1876 περὶ εὐθύνης αὐτῶν. Κύριοι βουλευταί, καταλήγων ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν δύναται νὰ συσταθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, πρὸς ἔρευναν τῆς πολιτείας τῶν Ὑπουργῶν καὶ Πρωθυπουργῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἐὰν τὸ ζήτημα δὲν ἐξαντληθῇ προηγουμένως ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ὁποία νὰ μορφώσῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δύναται ὅμως νὰ συσταθῇ Ἐπιτροπὴ πρὸς ἔρευναν τῶν πραγμάτων καὶ προσώπων τῆς Ἀντιστάσεως ὡς ἐπρότεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ;

§178ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§180ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6ην μ. μ., μὲ ἀντικείμενον ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφορὰς καὶ ἐρωτήσεις καὶ κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. (Ὥρα 12.45′ μεταμεσονύκτιος)