1946.05.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 7η

Τετάρτη 22 Μαΐου 1946

Προεδρία ΙΩ. Γ. ΘΕΟΤΟΚΗ

(Ὥρα 5.40′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλῶ τοὺς μὴ ὁρκισθέντας κ. κ. βουλευτὰς ὅπως προσέλθουν καὶ δώσουν τὸν νενομισμένον ὅρκον. Προσέρχεται ὁ βουλευτὴς Σάμου Ἐμμανουὴλ Σοφούλης καὶ δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ἔχοντα οὕτω: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάττω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ Γραμματέως τῆς Γερουσίας Καναδᾶ κ. Μόγερ, ἔχον οὕτω: «Πρὸς τὴν Α. Ε. Ἰωάννην Θεοτόκην Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἀθήνας Εἶμαι ἐξουσιοδοτημένος νὰ γνωρίσω τὴν λῆψιν τοῦ Ὑμετέρου μηνύματος ἀπευθυνομένου πρὸς τὴν Γερουσίαν Καναδᾶ καὶ νὰ γνωρίσω Ὑμῖν ὅτι αἱ ὑμέτεραι ὑποδείξεις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων ἔχουν διαβιβασθῆ πρὸς μελέτην εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Δ. Μόγερ, Γραμματεὺς τῆς Γερουσίας Καναδᾶ» (Χειροκροτήματα). Ἐπίσης ἀνακοινῶ τηλεγράφημα τοῦ Πανηπειρωτικοῦ Συνδέσμου Ἀμερικῆς, ἔχον οὕτω: «Πρὸς τὴν Α.Ε. κ. Ἰωάννην Θεοτόκην Πρόεδρον Ἑλληνικῆς Βουλῆς Ἀθήνας Ἐκδηλώσεις συμπαθείας Ἑλληνικῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς Βορείου Ἠπείρου μας συγκινοῦν βαθύτατα στόπ. Ἑλληνικωτάτη αὐτὴ γωνία ὁποία ἐπλούτησε τὴν ὡραίαν μας πρωτεύουσαν μὲ τὰ ὡραιότερα κτίριά της καὶ ἡ ὁποία ἐπὶ μακρὸν διάστημα εἶχε τὸ εὐτύχημα νὰ ἀντιπροσωπευθῇ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν, εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἕνωσίν της μὲ τὴν Ἑλλάδα στόπ. Λοχαγὸς Ἀναλίας Γκράχαμ εἰς ἔκθεσίν του πρὸς τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς Ἑλλάδος περιγράφει μὲ τὰ ζωηρότερα χρώματα τὴν συνδρομὴν καὶ τὴν ἀνδρείαν τοῦ Λαοῦ εἰς τὰ τραγικὰ ἔτη τῆς Κατοχῆς κλείων τὴν μνημειώδη ἔκθεσίν του μὲ τὰ ἀκόλουθα. «Εἰς τὰ βουνὰ τῆς Ἠπείρου ζῇ εἷς ἐκ τῶν πλέον ἐνδόξων καὶ ὑπερηφάνων λαῶν τῆς ἀνθρωπότητος. Ζήτωσαν οἱ Ἠπειρῶται. Ζήτω ἡ Ἑλλάς. Τζὼν Γκράχαμ». Ἀπόφασις τῆς Ἀμερικανικῆς Γερουσίας διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῆς Βορείου Ἠπείρου εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι μία ἀκόμη ἔνδειξις τῆς παγκοσμίου κοινῆς γνώμης ὑπὲρ τοῦ δικαίου ἀγῶνος μας, ὅστις μὲ ἀγωνίαν ἀναμένομεν νὰ στεφθῇ ὑπὸ πλήρους ἐπιτυχίας. Πανηπειρωτικὸς Σύνδεσμος Ἀμερικῆς Πρόεδρος Δόκτωρ Φώτιος Π. Κυρίτσης» (Χειροκροτήματα) Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν διαφόρους ἀναφορὰς καὶ ὑπομνήματα.

§3Α. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Ἡ ἐν Ἀθήναις ἑδρεύουσα Δωδεκανησιακὴ Ἐπιτροπὴ ἀποστέλλει πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ἀπὸ 20 Μαΐου ἔγγραφον δι’ οὗ ἀπευθύνει ἐγκάρδιον ἀδελφικὸν χαιρετισμὸν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅστις ἐστάθη πάντοτε ἀκλόνητος εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Δωδεκανήσου, μὲ αἷμα, μὲ ἀγάπην καὶ μὲ εἰλικρινῆ ἀδελφικὴν στοργὴν καὶ πιστεύει ἀκραδάντως ὅτι ἐντὸς ὀλίγου Δωδεκανήσιοι βουλευταὶ θὰ πυκνώσουν τὰς τάξεις τοῦ Κοινοβουλίου καὶ θὰ συνεορτάσουν τὸ μέγα γεγονὸς τῆς ἐνσωματώσεως τῆς πολυπαθοῦς Δωδεκανήσου μετὰ τῆς ἀθανάτου μεγάλης Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κεντρικὴ Ἐπιτροπὴ Ἑλληνικῶν Δικαίων ἀπευθύνει χαιρετισμὸν πρὸς τὴν πρώτην μεταπολεμικὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ πιστεύει ἀπολύτως εἰς τὴν πλήρη ἱκανοποίησιν τῶν Ἐθνικῶν Δικαίων τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸν κύριον πόθον καὶ αἴτημα τοῦ θυσιασθέντος καὶ μαρτυρήσαντος Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Διαπιστώνει ὅμως ὅτι αἱ διαπιστωθεῖσαι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν Ἐθνικαὶ διεκδικήσεις ὑπολείπονται κατὰ πολὺ τῶν Ἐθνικῶν πόθων καὶ δικαίων, ὡς ταῦτα διετυπώθησαν εἰς τὴν ἐν ἀντιγράφῳ ὑποβαλλομένην διακήρυξίν των καὶ πιστεύει, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἔχει καθῆκον νὰ θέση ἄνευ ἐπιφυλάξεων τὰς δικαίας ἀξιώσεις τοῦ Ἔθνους ἐνώπιον τῆς παγκοσμίου κρίσεως καὶ νὰ ἀξιώσῃ τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῶν ὡς καθολικὴν θέλησιν καὶ ἀξίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἐπιτροπὴ Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Μεσσήνης διαμαρτύρεται διὰ κατάργησιν ἐκπτώσεων ἐπὶ γεωργικῶν φαρμάκων. Ἡ Ἕνωσις Γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Ρεθύμνης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἀπόλυσιν τῶν αἱρετῶν ἀντιπροσώπων της ἀπὸ τὸ Συμβούλιον Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ὁ Σύλλογος πωλησάντων ἀκίνητα ἐπὶ κατοχῆς Χίου, παρακαλεῖ διὰ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς ἀκύρωσιν τῶν ἀγοραπωλησιῶν τούτων. Ὁ Σύλλογος πωλησάντων ἀκίνητα Πατρῶν ζητεῖ τὴν ταχεῖαν ρύθμισιν τοῦ ζητήματός των. Ὁ Δήμαρχος Μεσολογγίου χαιρετίζει τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ παρακαλεῖ, ὅπως ἐκφρασθῇ ἔντονος διαμαρτυρία πρὸς τὰς Βουλὰς τῶν συμμάχων κρατῶν διὰ τὰς συνεχιζομένας θηριωδίας εἰς βάρος τῶν ἀδελφῶν Βορειοηπειρωτῶν. Ἡ Ἕνωσις Τυπογράφων Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὰ εἰς βάρος συναδέλφων των γεγονότα καὶ ζητεῖ τὴν λῆψιν αὐστηρῶν μέτρων. Ὁ Σύνδεσμος Ἐθνικοφρόνων Βορείου Ἑλλάδος διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὴν δολοφονίαν τεσσάρων ἀστυνομικῶν ὑπὸ τῶν συμμοριτῶν τοῦ Κ.Κ.Ε. καὶ παρακαλεῖ, ὅπως κηρυχθῇ τὸ Κομμουνιστικὸν Κόμμα ἐκτὸς Νόμου καὶ συλληφθοῦν οἱ ἡγέται του ὡς ἠθικοὶ αὐτουργοί. Ὁ Λαὸς Παναιτωλίου διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ δολοφονίαν Ἐθνοφύλακος Χαραλάμπους Καρδαλέμη διαπραχθεῖσαν τοῦ κομμουνιστοῦ Χρήστου Σκαρδάκη καὶ παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῶσιν αὐστηρότατα μέτρα κατ’ ἀποθρασυνθέντων Ἐαμοκομμουνιστῶν. Οἱ ἀκτήμονες τοῦ Νομοῦ Κιλκὶς ζητοῦν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν μεγάλων ἀγροκτημάτων τοῦ Νομοῦ τους, χορήγησιν μακροπροθέσμων δανείων καὶ ἐφοδιασμόν των μὲ ἀροτριῶντα ζῶα καὶ γεωργικὰ ἐργαλεῖα. Οἱ Ἀστέριος Γ. Ἀλατᾶς Γεώργιος Οὐζούνης κλπ. κάτοικοι Σερρῶν καὶ ἔμποροι ἀνταλλακτικῶν αὐτοκινήτων ζητοῦν τὴν καταβολὴν τῆς ὁρισθείσης ἀποζημιώσεως εἰς εἶδος ἢ χρῆμα διὰ τὰ ἐπιταχθέντα εἴδη αὐτοκινήτων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος κατὰ τὸν Ἑλληνοϊταλικὸν πόλεμον. Ἐπιτροπὴ ἐπαγγελματιῶν αὐτοκινητιστῶν Θεσσαλονίκης ζητεῖ τὴν ἄρσιν τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν τὴν κήρυξιν ὡς κεκορεσμένων πασῶν τῶν ἐν τῇ Χώρᾳ ἀστικῶν ἢ ὑπεραστικῶν λεωφοριακῶν γραμμῶν τὴν ἐλευθερίαν ἐργασίας εἰς πάντα ἐπαγγελματίαν αὐτοκινητιστὴν καὶ τὴν κατάργησιν τῶν προνομιακῶν ἀδειῶν κυκλοφορίας. Ἡ Ἐθνικὴ καπνεργατικὴ ἕνωσις Βόλου ζητεῖ τὴν χορήγησιν ἐπιδομάτων ἀνεργίας καὶ ἐξασφάλισιν τῶν πόρων

Τ.Α.Κ.

Ὁ Σύνδεσμος ὁλικῶς καὶ μερικῶς καταστραφέντων καταστηματαρχῶν Ἀθηνῶν ὑποβάλλει σχέδιον Νόμου ρυθμίζοντος τὰς σχέσεις μισθωτῶν καὶ ἐκμισθωτῶν τῶν καταστραφέντων ἐκ τοῦ ἐμφυλίου πολέμου καταστημάτων. Ἐπιτροπὴ πωλησάντων ἀκίνητα ἐπὶ Κατοχῆς Ἐπαρχίας Ναυπλίου ζητεῖ τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἀγοραπωλησιῶν. Ἐπιτροπὴ συζύγων κρατουμένων ὀφειλετῶν ζητεῖ τὴν κατάργησιν φόρου πλουτησάντων εἰς τὴν Βουλγαροκρατηθεῖσαν περιοχήν, τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν συζύγων των καὶ τὴν ἄρσιν κατασχέσεως περιουσιῶν των. Κάτοικοι Μεθώνης–Κατερίνης διαμαρτύρονται διὰ σύνθεσιν Κοινοτικῶν Συμβουλίων καὶ ἀντικατάστασιν ὑπὸ Ἐπιτροπῆς Κέντρου διανομῶν. Οἱ πολεμισταὶ δημόσιοι ὑπάλληλοι ζητοῦν τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς ἀνασταλείσης 113 Συντακτικῆς Πράξεως. Ἐπιτροπὴ Καθηγητῶν Γυμνασίων Καλαμῶν ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῆς ὑπ’ ἀριθμ. 113 Συντακτικῆς Πράξεως, ὡς ἀντιϋπαλληλικῆς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συνέχεια συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Σακελλαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§5Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, τὸ «Πανελλήνιον Ἐθνικὸν Κόμμα» ὅπερ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, προερχόμενον ἐκ τῆς «Ἱερᾶς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως», τῆς ὀργανώσεως ἐκείνης τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως, ἡ ὁποία ἤρχισε τὴν ἀθόρυβον δρᾶσιν της εὐθὺς μετὰ τὴν εἴσοδον τοῦ ξένου κατακτητοῦ καὶ ἡ ὁποία ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τοὺς ἀφανεῖς ἥρωάς της, τὰ ἀφανῆ πολλαπλᾶ θύματά της, ἀλλὰ καὶ τὰς θετικὰς ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους ὑπηρεσίας της, ἃς εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκτιμήσουν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ἀρκετὰ ἐκ τῶν σημερινῶν μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, δηλοῖ, ὅτι συνεπὲς πρὸς τὴν μέχρι τοῦδε ἱστορίαν του θὰ ἐνισχύσῃ ἀδιστάκτως τὴν ἐκ τοῦ Λαοῦ προελθοῦσαν Κυβέρνησιν—μὲ τὰ Κόμματα τῆς ὁποίας ἄλλωστε καὶ συνεργάσθη κατὰ τὰς ἐκλογάς— χωρὶς ὅμως νὰ διστάσῃ νὰ ἐλέγξῃ τὰς πράξεις της, ἄν αὗται παρεκκλίνουν τῶν ἐπαγγελιῶν της. Ἡ πρώτη σκέψις ὅλων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ στρέφεται πρὸς τὰς σκιὰς ἐκείνων, οἵτινες ἐθυσιάσθησαν διὰ τὴν δόξαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐὰν θέλωμεν νὰ τιμήσωμεν ἔργῳ τὴν μνήμην τῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων ἡρώων καὶ ἀφανῶν μαρτύρων τοῦ ἐθνικοῦ ὁλοκαυτώματος, ὀφείλομεν νὰ παραδειγματισθῶμεν ἀπὸ τὴν αὐταπάρνησίν των καὶ νὰ ἐργασθῶμεν μετὰ φανατισμοῦ, διὰ νὰ καταστήσωμεν τὴν θυσίαν των συντελεστικὴν τοῦ Μεγαλείου καὶ τῆς εὐημερίας τῆς μεταπολεμικῆς Ἑλλάδος. Τὸ ἔργον εἶναι βαρὺ καὶ τὰ προβλήματα τεράστια. Ἤδη δὲ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀναμένει: 1) Δικαίωσιν τῶν θυσιῶν τοῦ Ἔθνους κατὰ τὸν λήξαντα πόλεμον. Εἴμεθα ἀτυχῶς ὑποχρεωμένοι νὰ διαπιστώσωμεν ὅτι οὐδεμία μέχρι τῶν ἐκλογῶν Κυβέρνησις ἔσχε τὸ θάρρος ἀνδρικῶς νὰ διεκδικήσῃ αὐτά, τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δικαιοῦται ἔναντι τῶν ὅσων προσέφερεν εἰς τὸν Συμμαχικὸν ἀγῶνα. Ὅταν βλέπωμεν τοὺς ἀθλίους ἡττημένους νὰ φθάνουν εἰς τὸν κυνισμὸν νὰ διεκδικοῦν καὶ σήμερον τμήματα τῆς Βορείου Ἑλλάδος, ἐπαναστατεῖ ἡ ψυχή μας μὲ τὴν ἐπιδειχθεῖσαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔλλειψιν θάρρους νὰ διεκδικήσωμεν τὸ σύνολον τῶν Ἐθνικῶν μας ἀπαιτήσεων, ἀναλογιζόμενοι ὄχι μόνον τὴν ἔκτασιν τῶν θυσιῶν εἰς αἷμα καὶ ὑλικὰ ἀγαθά, ἀλλὰ καὶ τὸν ἱστορικὸν ρόλον, τὸν ὁποῖον ἔπαιξεν ἡ Πατρίς μας ἀπὸ τῆς ἐνδόξου 28ης Ὀκτωβρίου 1940 καὶ ἐντεῦθεν. Ὀφείλομεν νὰ ἀξιώσωμεν, τονίζω τὴν λέξιν, νὰ ἀξιώσωμεν τὸ σύνολον ἐκείνων ποὺ δικαιοῦται ἡ Ἑλλάς, δὲν θὰ ὑπάρξῃ δὲ οὔτε ἕνας Ἕλλην, οὔτε ἐντὸς οὔτε ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ εὑρεθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Πανελλήνιον Κόμμα ἔχεται στερρῶς τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἐν τούτοις ὅμως θεωρεῖ ἀπαραίτητον νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν τὸ εὑρίσκει ἀπολύτως σύμφωνον ἡ γενομένη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διατύπωσις τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων περιοριζομένων μόνον εἰς τὴν Δωδεκάνησον, τὴν Β. Ἤπειρον καὶ εἰς τὴν στρατηγικὴν διὰ λόγους ἀσφαλείας διαρρύθμισιν τῶν μετὰ τῆς Βουλγαρίας συνόρων μας. Ἴσως ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν ἀξιώσεών μας τούτων νὰ εἶχε προφανῶς ἐπηρεασθῆ ἀπὸ τὴν δήλωσιν τὴν γενομένην ἐκ μέρους τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως καὶ υἱοθετηθεῖσαν ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ παρόντος πολέμου, ὅτι ὁ πόλεμος οὗτος δὲν εἶναι κατακτητικός. Θὰ διέλαθεν ὅμως ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τῆς προσοχῆς τῆς Κυβερνήσεως τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ φοβερὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διέπραξαν αἱ ἐχθρικαὶ ὀρδαὶ καὶ εἰς τὴν πατρίδα μας καὶ εἰς ὅσας χώρας αὗται κατέκτησαν ἐξέτρεψαν τὸν πόλεμον τοῦ ἀρχικοῦ του σκοποῦ καὶ χαρακτῆρος, ὅστις ἐπεχειρήθη νὰ ἐμφανισθῇ ὡς ἰδεολογικός, δηλαδὴ ὡς σύγκρουσις πολιτευμάτων καὶ συστημάτων. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἐκτροπὴ αὕτη ἀνέτρεψε τελείως τὴν ἀρχὴν τὴν διατυπωθεῖσαν εἰς τὴν συμμαχικὴν ἄποψιν, πολλῷ δὲ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἐν συνεχείᾳ ἐπεζητήθησαν καὶ αἱ συνοριακαὶ μεταρρυθμίσεις ὄχι μόνον ἐπ’ ὠφελίᾳ τῶν νικησάντων συμμάχων, ἀλλ’ ἀτυχῶς καὶ τῶν πρῴην συνοδοιπόρων τοῦ Ἄξονος. Δὲν εἶναι κατὰ συνέπειαν δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν ἱστορικὴν ταύτην καμπὴν τῆς ἀνθρωπότητος νὰ ἀπομακρυνθῇ κἂν τῶν ἀρχῶν αὐτῶν καὶ νὰ ἐμφανισθῇ ἀπομακρυνομένη ἐκείνων, τῶν ὁποίων τῆς ἐπιβάλλουν νὰ ἀξιώσῃ ὄχι μόνον λόγοι ἱστορικοί, ὄχι μόνον λόγοι γεωοικονομικοί, ὄχι μόνον στοιχειώδεις δημογραφικαὶ ἀνάγκαι, ἀλλὰ καὶ λόγοι ἠθικῆς τάξεως καὶ λόγοι πραγματικῆς ἀσφαλείας καὶ κατοχυρώσεως τῆς εἰρήνης τῆς τε Βαλκανικῆς καὶ τῆς παγκοσμίου. Βάσει ὅλων αὐτῶν τὸ Πανελλήνιον Κόμμα, διακηρύσσει ὅτι διὰ νὰ ἱκανοποιηθοῦν στοιχειωδῶς τὰ ἀπαράγραπτα δίκαια τῆς Ἑλλάδος ἡ συνοριακὴ γραμμή, ἥτις δέον νὰ καθορισθῇ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς Ἀδριατικῆς, νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν ροῦν τοῦ ποταμοῦ Σκοῦμπι, νὰ διχοτομήσῃ τὰς λίμνας Ἀχρίδα καὶ Πρέσπαν καὶ ἐκεῖθεν μὲ ἐλαφρὰν διαρρύθμισιν τῶν πρὸς τὴν Γιουγκοσλαυΐαν συνόρων, νὰ φθάσῃ εἰς τὸ Μπέλλες ὁπόθεν νὰ προχωρήσῃ εὐθέως πρὸς βορρᾶν καὶ εἶτα πρὸς βορειοανατολικά, ὥστε νὰ περιλάβῃ ὁλόκληρον τὸ συγκρότημα τοῦ Ὀρβήλου, ὁλόκληρον τὴν περιοχὴν τοῦ Νευροκοπίου καὶ ἐν συνεχείᾳ ὁλόκληρον τὸν ὀρεινὸν ὄγκον τῆς Ροδόπης, κατόπιν νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πρὸ τοῦ 1912 ὁροθετικὴν γραμμὴν τῶν βουλγαροτουρκικῶν συνόρων τῆς Θράκης μέχρι τῆς Ἀδριανουπόλεως. (Χειροκροτήματα). Ἐπαναλαμβάνομεν, ροῦς τοῦ ποταμοῦ Σκοῦμπι, διέλευσις διὰ τῆς Ἀχρίδος καὶ Πρέσπας, σημερινὰ ἑλληνογιουγκοσλαυϊκὰ σύνορα μὲ ἐλαφρὰν διαρρύθμισιν περὶ τὴν Γευγελῆν καὶ Δοϊράνην, ὄρος Μπέλλες, ὄρος Ὄρβηλος, ὄρος Ροδόπη, παλαιὰ πρὸ τοῦ 1912 Τουρκοβουλγαρικὰ σύνορα τῆς Θράκης μέχρις τῆς Ἀδριανουπόλεως εἰς τρόπον ὥστε εἰς τὰ νέα σύνορα τῆς νέας Μεγάλης Ἑλλάδος νὰ περιληφθοῦν ὅλαι αἱ νοτίως τοῦ Ἐλβασὰν περιοχαὶ μὲ τὴν Αὐλῶνα, τὴν Β. Ἤπειρον καὶ τὸ Βεράτι. (Χειροκροτήματα). 2) Ὁλόκληρος ὁ Ὄρβηλος μὲ τὴν περιοχὴν τοῦ Πετριτσίου–Νευροκοπίου ὅσον καὶ ὁλόκληρος ὁ ὀρεινὸς ὄγκος τῆς Ροδόπης μὲ τὴν ἐν συνεχείᾳ μέχρι τοῦ Ἕβρου περιοχὴν καὶ 3) Ὑπαγωγὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα κατόπιν φιλικῆς συνεννοήσεως μετὰ τῆς φίλης Γιουγκοσλαυΐας, τῆς Γευγελῆς καὶ Δοϊράνης. Ὑποστηρίζοντες ταῦτα τονίζομεν ὅτι δὲν παραγνωρίζομεν τὰς γενικωτέρας συνθήκας, δι’ ἃς ἡ συνοριακὴ αὕτη γραμμὴ εἶναι διάφορος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε τὸ Πανελλήνιον Κόμμα διὰ τοῦ κυκλοφορήσαντος ἀπὸ τῆς 20 Ἰουνίου 1944 πολιτικοῦ του προγράμματος. Ὑποχωροῦντες ὅμως πέραν τῆς μεθοριακῆς ταύτης γραμμῆς, τὴν ὁποίαν προτείνομεν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ πραγματικῆς ἀσφαλείας τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς περιοχὰς ταύτας. Ἄλλωστε ἂς μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἐπὶ 50 καὶ πλέον ἔτη διὰ παντοίων ἐγκλημάτων ἐπεζητήθη νὰ ἀλλαγῇ ἡ δημογραφικὴ σύνθεσις τῆς Ἀνατολικῆς Ρούμελης, τὴν ὁποίαν ἀτυχῶς καὶ ἀνοήτως μετεβαπτίσαμεν εἰς Ἀνατ. Ρωμυλίαν, οὔτε εἶναι ἐπίσης δυνατὸν νὰ παραγνωρίζωμεν τὸν ἀμιγῆ Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν πλείστων περιοχῶν τῆς Μακεδονίας. Ἀσφάλεια τῆς Ἑλλάδος ἄνευ εὐθυγραμμίσεως τῶν συνόρων μας ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἄνευ ἐλαφρᾶς διαρρυθμίσεως τῶν πρὸς τὴν Γιουγκοσλαυΐαν συνόρων ἀφ’ ἑτέρου, ἀποτελεῖ πραγματικὴν φενάκην. Ἡ γερμανικὴ εἰσβολὴ τοῦ 1941 μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἐνεργήθη διὰ τοῦ Μοναστηρίου καὶ τῆς κοιλάδος τοῦ Ἀξιοῦ, ἀπέδειξε δὲ πασιφανῶς ὅτι ἡ ἀσφάλεια καὶ αὐτῆς τῆς Γιουγκοσλαυΐας εἶναι συνυφασμένη μὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Πατρίδος μας καὶ ὅτι τὰ σύνορα πρέπει νὰ εἶναι ὄχι μόνον μονοπλεύρως, ἀλλ’ ἀμφοτέρωθεν ἀδιαπέραστα ἀπὸ πᾶσαν ἐχθρικὴν ἐπιδρομήν. Νομίζομεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχουν ἱστορικὰς εὐθύνας ἔναντι τῶν ἐπιγενομένων γενεῶν ὅπως σήμερον, ὑπέρποτε ἄλλοτε, διακηρύξουν τὰ ἀπαράγραπτα Ἐθνικὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος. Σήμερον ὅτε ὁ χάρτης τῶν ἐθνῶν καὶ τῆς Εὐρώπης μεταβάλλει μορφὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φανῶμεν τόσον κατώτεροι τῶν ὅσων αἱ τόσαι θυσίαι τῆς Ἑλλάδος ἐξησφάλισαν ὡς ἀναφαίρετα δίκαια εἰς τὸ Ἑλληνικὸν γένος καὶ θέλομεν νὰ ἐλπίσωμεν καὶ ἐκφράζομεν τὴν εὐχήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ διατυπώσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν Ἐθνικῶν διεκδικήσεων ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πράγματι δικαιοῦται ἡ Ἑλλὰς καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφίστανται τῆς συνοριακῆς γραμμῆς, ποὺ προτείνει τὸ Πανελλήνιον Κόμμα σαφῶς καὶ συγκεκριμένως. Ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράγματι ἀνήκει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Κάθε ἄλλη λύσις καὶ ἄποψις δημιουργεῖ ἐπίσημον ἀπεμπόλησιν δικαίων τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἡ παροῦσα γενεὰ μόνον ἡ μετέχουσα, οὐδὲ ἀνήκουν εἰς τὴν παροῦσαν μόνον γενεάν. Ὀφείλομεν νὰ φθάσωμεν μὲ τὸ σύνολον τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς εἰρήνης. Ἐὰν οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς κατὰ τὴν σύναψιν τῶν συνθηκῶν εἰρήνης, ἐπαναλαμβάνοντες τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος πολέμου, νομίσουν ὅτι καὶ τώρα ἄλλως πρέπει νὰ ἀποφασίσουν, ἡ ἱστορικὴ εὐθύνη δὲν θὰ βαρύνῃ τὴν Ἑλλάδα, δὲν θὰ βαρύνῃ ἴσως οὔτε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, οὔτε τὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἀσφαλῶς τότε δὲν θὰ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ ἀρνηθῇ νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν γενικὴν ποθητὴν εἰρήνευσιν τῶν Κρατῶν. Ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἶναι τὸ πολιτειακόν. Ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος τὸ Πανελλήνιον Κόμμα δηλοῖ, ὅτι θὰ ἐνισχύσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς ταχυτέρας ὁλοκληρώσεως τῆς πολιτειακῆς ὁμαλότητος τοῦ τόπου. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τῆς ψήφου του ἀπεφάνθη καὶ ἡ ἐντολὴ ὅλων τῶν ἐκλογέων καὶ τῆς σημερινῆς ἐν τῇ Βουλῇ πλειοψηφίας ἦτο μία: νὰ ἔλθῃ ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος. (Χειροκροτήματα). Ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα συνεπεῖς εἰς τὴν ἐντολὴν ταύτην τοῦ Λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἐπιθυμεῖ μόνον νὰ ἔλθῃ ὁ Βασιλεὺς ἀλλὰ νὰ κατοχυρωθῇ ὁ θεσμὸς τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ἡ ὁποία σήμερον ἀποτελεῖ ἐγγύησιν διὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Εἰς τὴν κατοχύρωσιν δὲ ταύτην τοῦ θεσμοῦ ἔγκειται τὸ τεράστιον βάρος τῶν εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ σοβαρωτάτου ὅσον καὶ λεπτοῦ τούτου ζητήματος. Τὸ Πανελλήνιον Κόμμα φρονεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα τοῦ ἐρωτήματος πρὸς τὸν Λαὸν κατὰ τὸ Δημοψήφισμα. Συμφωνοῦμεν ὅτι τὸ μόνον ζήτημα τὸ ὁποῖον σήμερον ὑφίσταται εἶναι τὸ ἐὰν ὁ Λαὸς θέλῃ ἢ ὄχι τὴν ἐπάνοδον τοῦ Βασιλέως Γεωργίου. Ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ἔθεσεν αὐθορμήτως τὸ πρόσωπόν του ὑπὸ τὴν Λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν, καίτοι οὐδεὶς δύναται σοβαρῶς νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι τοῦτο ἦτο σύμφωνον πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Λαοῦ. Συνεπῶς μόνον ἐπ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ δοθῇ ἀπάντησις κατὰ τὸ Δημοψήφισμα. Ἐπίσης ζήτημα τὸ ὁποῖον σοβαρῶς ἐνδιαφέρει τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀξιοῖ νὰ λογοδοτήσουν οἱ ὑπεύθυνοι τῶν ἀνοσιουργημάτων ποὺ διεπράχθησαν ἀπὸ τοῦ 1941 καὶ ἐντεῦθεν τόσον εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν ὅσον καὶ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα).

§6ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ λογοδοτήσουν καὶ διὰ τὸ 1936 ἕως 1941.

§7Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Περιμένετε, κ. συνάδελφε, καὶ θὰ ἀκούσετε καὶ δι’ αὐτό. Πρέπει νὰ ζητηθοῦν εὐθῦναι ἀπὸ ὅλους ἐκείνους, οἵτινες διὰ τῶν ἀντεθνικῶν καὶ ἐγκληματικῶν των πράξεων συνετέλεσαν ὅπως ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸν κολοφῶνα τῆς δόξης νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀτίμωσιν τῶν κινημάτων τῆς Μ. Ἀνατολῆς (χειροκροτήματα), εἰς τὴν ἀτίμωσιν τῆς Δεκεμβριανῆς ἐπαναστάσεως καὶ τῆς καταπτώσεως τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ἡ χώρα μέχρι τῶν ἐκλογῶν. Ἀναμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραπέμψῃ πάντας ἐνώπιον εἰδικῶν δικαστηρίων, ὡς δοσιλόγους τοῦ χυθέντος αἵματος (χειροκροτήματα), τοῦ ἀθώου ἑλληνικοῦ αἵματος καὶ τῆς δεινῶς σπιλωθείσης ἐθνικῆς τιμῆς. Ἐν συνεχείᾳ ἀναμένομεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἀκύρωσιν ὅλων τῶν πράξεων ἐκείνων αἵτινες ἀπὸ τῆς 27)4)41 καὶ ἐντεῦθεν καὶ μέχρι τῶν ἐκλογῶν ἀπετέλεσαν τὸ κορύφωμα τῆς Κομματικῆς κραιπάλης, τῆς πολιτικῆς καὶ νομοθετικῆς κραιπάλης ἔν τε τῇ Μέσῃ Ἀνατολῇ καὶ ἐνταῦθα. Ὁμοίως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἀκυρώσῃ καὶ πλείστους ἀσφαλῶς νόμους ποὺ εἶδον τὸ φῶς καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Μεταξᾶ καὶ μέχρι τοῦ 1941, ἰδίᾳ δὲ νόμους ἐξυπηρετοῦντας προσωπικὰς ὑποθέσεις καὶ ὑποθέσεις συνόλου ἀτόμων, νόμους δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν ἀμελέτητοι, ἐλαττωματικοὶ καὶ δεσμευτικοί. (χειροκροτήματα). Συμφωνοῦμεν πρὸς τὴν ἐξαγγελλομένην διαδικασίαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ταχεῖαν προώθησιν τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς. Ἡ διαγραφομένη ὅμως διάθεσις τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπιδιωχθῇ ταχύτερος νομοθετικὸς ρυθμὸς ἀνάλογος πρὸς τὴν γοργότητα τῆς ζωῆς μᾶς ἐπιβάλλει νὰ τονίσωμεν ὅτι πρέπει νὰ τηρηθῇ ἀπαρεγκλήτως ἡ ἀρχὴ ὅτι οὐδείς, τονίζομεν, οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως πρὶν ἢ ἐμβριθῶς συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ. Εἰς τὴν κεκτημένην ταχύτητα τὴν ὁποίαν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶχεν ἀποκτήσει ἀπὸ τὴν ἀκολουθηθεῖσαν κατὰ τὴν διάρκειαν μιᾶς ὁλοκλήρου δεκαετίας κακὴν τακτικὴν θέλομεν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις θὰ θέσῃ τέρμα διὰ παντός. Ὁ κοινοβουλευτισμὸς πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ δι’ ὅλων τῶν μέσων, ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ἀκούεται παντοῦ καὶ πάντοτε. (χειροκροτήματα). Θὰ εὑρεθῶμεν παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ τὴν ἐνισχύσωμεν εἰς τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας τὴν ὁποίαν βλέπομεν σήμερον ὑπὲρ ποτὲ ἀναγκαίαν καὶ ὄχι μόνον διὰ λόγους ἐσωτερικῆς τάξεως. Τὸ ζήτημα τῆς παγιώσεως τῆς τάξεως δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικόν, εἶναι ζήτημα ἐθνικόν. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ κατανοήσουν πάντες. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως παρεδέχθη ὅτι ὁ Κομμουνισμὸς ὡς πολιτικὸς ὀργανισμὸς εἶναι ἐλεύθερος νὰ προπαγανδίζῃ τὴν πολιτικήν του ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς νομιμότητος καὶ ὅτι ἐὰν ζητήσῃ νὰ ἀκολουθήσῃ μεθόδους τρομοκρατικὰς εἴτε αὐτοαμύνης, θὰ ἀντιμετωπισθῇ ὡς ἐπανάστασις. Τὸ Πανελλήνιον Κόμμα θὰ ἤθελεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ γνωρίζῃ ποῖα εἶναι τὰ ὅρια τῆς νομιμότητος τὰ ὁποῖα ὑπονοεῖ ἡ Κυβέρνησις, διότι ἀσφαλῶς κάθε κόμμα εἶναι ἐλεύθερον νὰ προπαγανδίζῃ τὰς ἀρχάς του, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν παραλύουν οὔτε παρακωλύουν τὴν κοινωνικὴν εὐρυθμίαν καὶ τάξιν. Καὶ ἐρωτῶμεν. Ὅταν ἕν κόμμα δὲν προσφεύγῃ εἰς μέσα τρομοκρατικά, ἀλλὰ δι’ ἁπλῶν ἐντολῶν μεταβιβαζομένων εἰς τοὺς ὀπαδούς του σταματᾶ τὴν κίνησιν, σταματᾶ τὰ μέσα συγκοινωνίας, διακόπτει τὸν φωτισμόν, ἐνεργεῖ σαμποτάζ, νεκρώνει τοὺς λιμένας καὶ ἀναγκάζει πλοῖα, τὰ ὁποῖα διέπλευσαν τοὺς ὠκεανοὺς διὰ νὰ ἔλθουν ἐδῶ νὰ φέρουν τὰ ἐφόδια, καὶ πάλιν νὰ φύγουν δίχως νὰ ἐκφορτώσουν τὸ πολύτιμον διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ πληθυσμοῦ φορτίον των, τότε τὸ κόμμα αὐτὸ κινεῖται ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς νομιμότητος; Καὶ ἐρωτῶμεν, κάνει τότε προπαγάνδα τῶν ἰδεῶν του; Κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ κομμουνιστὴς διδάσκαλος, ὁ κομμουνιστὴς καθοδηγητὴς θὰ δικαιοῦται καὶ πάλιν νὰ προπαγανδίζῃ εἰς τὰ σχολεῖα τὰς κομμουνιστικὰς θεωρίας καὶ νὰ ἐξυμνῇ ἀπὸ τῆς ἕδρας του τὸν ἐλεύθερον γάμον, τὴν βεβήλωσιν τῶν ἱερῶν, τὴν σπίλωσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδανικῶν; Καὶ ὅλα αὐτὰ θεωροῦνται νομιμότης καὶ νόμιμος προπαγάνδα ἰδεῶν; Τὸ Πανελλήνιον Κόμμα ἔχει ἐν προκειμένῳ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος ἀκολουθοῦσα πολιτικὴν περισσότερον σύμφωνον πρὸς τὴν ἔκδηλον θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, θὰ ἠδύνατο νὰ προσανατολίσῃ τὴν ἐναντίον τοῦ Κομμουνισμοῦ γραμμήν της βάσει τῆς θεμελιώδους ἀρχῆς ὅτι ὁ κομμουνισμὸς ὡς κόμμα δύναται νὰ προπαγανδίζῃ τὰς ἰδέας του χωρὶς ὅμως νὰ δικαιοῦται νὰ παρωθῇ τοὺς ὀπαδούς του εἰς ἐνεργείας παρακωλυούσας τὴν εὐρυθμίαν τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου, δηλαδὴ χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀτιμωρητὶ τὸ δικαίωμα νὰ προκαλῇ ἀπεργίας, σαμποτὰζ καὶ λοιπὰς ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι ἐξέρχονται τῶν ὁρίων τῆς νομιμότητος. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τὴν ἀξιοποίησιν τῶν ἐθνικῶν πόρων, τὴν κινητοποίησιν τῆς παραγωγῆς κλπ. ἐλπίζομεν ὅτι ἐπὶ ὅλων αὐτῶν θὰ ἔχωμεν τὴν δυνατότητα νὰ κρίνωμεν εἰδικώτερον ἀπὸ τὰ συγκεκριμένα μέτρα τὰ ὁποῖα ἐν συνεχείᾳ ἡ Κυβέρνησις θὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως γνωρίζομεν ὅτι ἡ πραγματοποίησις ὅλων αὐτῶν στηρίζεται εἰς τὴν ἔξωθεν βοήθειαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς ἐπληροφόρησεν ἐὰν ἔχῃ ἔστω καὶ σκιωδῶς προεξοφλήσει βοήθειάν τινα καὶ μέχρι ποίου βαθμοῦ ἐξικνουμένην. Ὁπωσδήποτε τὸ Πανελλήνιον Κόμμα λαμβάνει ὑπὸ πολλὴν ἔποψιν τὰς κυβερνητικὰς ἐπαγγελίας ὡς πρὸς τὴν προώθησιν τῆς παραγωγῆς τῆς γεωργίας, ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν ἄλλων παραγωγικῶν κλάδων καὶ ἰδίᾳ τοῦ κλάδου τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας, τὴν ἀναπλήρωσιν αὐτῆς καὶ τὴν ἄρσιν τῶν ἐμποδίων τῆς ὁμαλῆς ἀναπτύξεώς της. Εὐχόμεθα ὅπως ἐπιτευχθοῦν ἐφ’ ὅλων τούτων αἱ προβλέψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ δηλοῦμεν ὅτι θὰ παρακολουθήσωμεν μετ’ ἰδιαιτέρου ἐνδιαφέροντος τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐν προκειμένῳ ἐπαγγελιῶν, βοηθοῦντες τὸ καθ’ ἡμᾶς τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἔργου της αὐτοῦ. Θὰ παρακολουθήσωμεν μὲ ἐξαιρετικὴν προσοχὴν καὶ ἐνδιαφέρον τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σχετικῶς κρίνομεν ἀπαραίτητον νὰ ἐπιστήσωμεν ὅλως ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς δεινῆς θέσεως, εἰς ἣν ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως εὑρίσκεται ἡ μεγάλη μᾶζα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ἰδίᾳ ἡ μεσαία ἀστικὴ τάξις. Τὸ μικρεμπόριον καὶ αἱ ἐπαγγελματικαὶ καὶ βιοτεχνικαὶ τάξεις ὑποφέρουν δεινῶς ἀπὸ ἔλλειψιν ἐργασίας καὶ ἀπὸ δυσανάλογα οἰκονομικὰ βάρη, ποὺ κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον τοῖς ἐπεβλήθησαν. Κατὰ συνέπειαν οὐδεὶς φόρος θὰ εἶναι ἀνεκτὸς ὡς πρόσθετος ἐπιβάρυνσις, ἄν ὁ φόρος αὐτὸς δὲν ἐντοπισθῇ αὐστηρῶς καὶ μόνον εἰς τὸ πράγματι ἀποδεδειγμένον μεγάλον κεφάλαιον, διὰ νὰ μὴ συμβῇ ὅ,τι συνέβη μὲ τὸ περίφημον σύστημα Βαρβαρέσου, τὸ σύστημα δηλαδὴ τῆς εἰσφορᾶς, τὸ ὁποῖον ὡς γνωστὸν ἐδημιούργησε τεραστίας ἀδικίας καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν δημιουργίαν παντοίων ἀνομολογήτων ἐκβιασμῶν. Τὸ πρόβλημα τῆς ἀνοικοδομήσεως δικαίως τὸ χαρακτηρίζει ἡ Κυβέρνησις ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ μεγάλα προβλήματα τῆς Χώρας. Εἶναι ὁμολογουμένως ἔργον τεράστιον καὶ ὄντως αἱ φίλιαι σύμμαχοι Δυνάμεις πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ προσέλθουν ἀρωγοί. Διότι τὸ δρᾶμα τῶν ἀστέγων πληθυσμῶν εἶναι κάτι τὸ ἀσύλληπτον, εἶναι κάτι ποὺ προβάλλει ὡς ἀνάγκη πλέον ἢ ἐπιτακτική. Ἐπὶ τοῦ σημείου μάλιστα τούτου τὸ «Πανελλήνιον Κόμμα» ἐπιθυμεῖ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνητιν ὅπως εἰς τὸ ἔργον τῆς στεγάσεως ὅλων αὐτῶν τῶν πληθυσμῶν μὴ παραλειφθῇ ἡ ἐπιβαλλομένη Κυβερνητικὴ μέριμνα καὶ διὰ μίαν ἄλλην μικρὰν σχετικῶς μερίδα ἀστέγων πληθυσμῶν, σεισμοπαθῶν περιοχῶν — ὅπως συμβαίνει μὲ τὴν Ἀττικὴν — λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ σεισμοπαθεῖς οὗτοι ἔζησαν ἄνευ προστασίας συνεχείᾳ τῆς ἐπακολουθησάσης πολεμικῆς περιόδου. Πάντως εἰς τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἀνοικοδομήσεως ἡ Κυβέρνησις ἐλπίζομεν ὅτι θὰ κάμῃ τὴν σχετικὴν πολιτικήν της ὡς πρὸς τὸ τεχνικὸν ἰδίᾳ μέρος μετὰ μεγάλης περισκέψεως. Θεωροῦμεν δὲ ὡς πρώτην λίαν εὐχάριστον καὶ ἐλπιδοφόρον ἔνδειξιν διὰ τὴν καλὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τὴν ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τὸ ἔργον τῆς στεγάσεως, τῆς τόσον ἀνεπιθυμήτου διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς ὑπαίθρου τροχοπέδης τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ὡς πρὸς τὴν ἐργατικὴν πολιτικήν, οὐδεὶς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐγκρίνῃ πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ἐργαζομένων. Ὁμολογοῦμεν ὅμως ὅτι θὰ ἠθέλαμεν νὰ εἴχαμεν μίαν ἐπεξήγησιν περὶ τοῦ πῶς ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις τὴν κατανομὴν τῶν βαρῶν τῆς ἀνεργίας ἐφ’ ὁλοκλήρου τῆς παραγωγῆς. Τὸ Π.Ε.Κ. ἀναγνωρίζει βεβαίως τὴν ἀνάγκην ζωογονήσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ τονίσῃ ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας γενικὰς ἐπισιτιστικὰς συνθήκας οὐδεμία ἐξαγωγὴ ἐγχωρίου προϊόντος, πρώτης ἀνάγκης — ὡς π.χ. τοῦ ἐλαίου — εἶναι νοητή, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξασφαλισθῇ ἡ πλήρης ἐπάρκεια τῶν ἐγχωρίων ἀναγκῶν, Ἐννοοῦμεν δὲ ἐπάρκειαν ἄνευ αὐξήσεως τῶν τιμῶν λόγῳ ἐλλείψεως τοῦ εἴδους συνεπείᾳ τῆς ἐξαγωγῆς. Πρέπει, τονίζομεν, νὰ μὴ γίνῃ ἀλόγιστος ἐξαγωγὴ ἀναγκαίων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν ἀγαθῶν, μὲ τὴν δικαιολογίαν τῆς εἰσαγωγῆς ξένου συναλλάγματος. Καὶ τονίζομεν τοῦτο ἰδιαιτέρως: 1) Διότι τὸ μέλλον εἶναι ἀβέβαιον καὶ λίαν προβληματικόν. Καὶ 2) Διότι ἡ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀποστολὴ τροφίμων Δυνατὸν νὰ περικοπῇ κατὰ πολύ. Ἐπαναλαμβάνω: Δυνατὸν νὰ περικοπῇ κατὰ πολύ. Πάντως δὲν πρέπει νὰ μᾶς διαφεύγῃ τῆς προσοχῆς τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ λαὸς καὶ ἰδίως αἱ ἀπορώτεραι τάξεις ὑποσιτίζονται καὶ ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ ἔχουν ἐπικινδύνως κλονισθῆ μὲ τὸν λιμὸν καὶ τὰς τόσας ταλαιπωρίας. Καθίσταται συνεπῶς καὶ ἐκ τούτου ἀπαραίτητον ὅπως ὁ τιμάριθμος ἐλαττωθῇ κατὰ πολὺ εἰσέτι. Μὴ λησμονῶμεν δὲ ὅτι ὁ ὑποσιτισμὸς τῶν νέων καὶ ἐν γένει τῆς παιδικῆς ἡλικίας, ἐμφανίζει τρομερὸν πρόβλημα ὑγείας καὶ ἐπιβιώσεως τῆς φυλῆς. Ὁ Λαὸς ἀντιμετωπίζει σκληρὰς βιωτικὰς μεταπολεμικὰς συνθήκας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν εἰσαγωγῶν, μετὰ ἱκανοποιήσεως ἠκούσαμεν τὰς Κυβερνητικὰς ἐπαγγελίας. Ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δίδουσα ἐπὶ πλέον τὴν ἐπιβαλλομένην προσοχήν, θὰ σπεύσῃ νὰ ἄρῃ ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ἅτινα διὰ τῶν πολλαπλῶν διατυπώσεων δημιουργοῦν ἀνυπέρβλητα ἐμπόδια εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰδῶν χρησίμων καὶ ἰδιαίτατα ὅταν ὁ εἰσαγωγεὺς—ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὁ οἱοσδήποτε πολίτης — ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ διαθέσῃ ἴδιον συνάλλαγμα εὑρισκόμενον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Τὸ «Πανελλήνιον Κόμμα» θεωρεῖ ἐπίσης ἀπαραίτητον ὅπως ἡ πίστις ἀποκατασταθῇ τὸ ταχύτερον. Τὸ Π.Ε.Κ. εἶναι κεκηρυγμένον ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀτόμου. Εἶναι ὑπέρμαχον τῆς ἀρχῆς τῆς ἐνισχύσεως τῆς πρωτοβουλίας τοῦ ἀτόμου, ἐν τῇ ἐννοίᾳ ὅμως τῆς ἐλευθερίας τῆς μὴ ἀντιστρατευομένης τὸ καλῶς νοούμενον συμφέρον τῆς ὁλότητος. Κατὰ συνέπειαν τὸ «Πανελλήνιον Κόμμα» ἀντιτίθεται πρὸς πάντα νόμον δεσμευτικὸν τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς πρωτοβουλίας τοῦ ἀτόμου, νόμον εἴτε ὑφιστάμενον, εἴτε τυχὸν μέλλοντα νὰ προταθῇ. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἀναγγελλομένην ἐξυγίανσιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν τὸ Π.Ε.Κ. φρονεῖ ὅτι πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ ἀποσυμφορηθῇ ὁ Κρατικὸς ὀργανισμὸς ἀπὸ τὰ πλεονάζοντα στελέχη, τὰ ἀνίκανα τοιαῦτα, ὡς καὶ ἐκεῖνα ἅτινα προσελήφθησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Κατοχῆς, διὰ νὰ βοηθηθοῦν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς ζωῆς των κατὰ τὴν δραματικὴν ἐκείνην περίοδον. Νομίζομεν ὅτι ἡ ἀποσυμφόρησις αὐτὴ πρέπει νὰ γίνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχέως, χωρὶς ὅμως τοῦτο νὰ σημαίνῃ ὅτι πρέπει νὰ παυθοῦν οἱ μὲν διὰ νὰ προσληφθοῦν τυχὸν οἱ δέ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν Κρατικῶν καὶ Ὀργανισμῶν Δημοσίου Δικαίου ὑπαλλήλων πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ ἐπίπεδα 1938–39, καὶ πρὸ παντὸς νὰ ληφθοῦν ἄμεσα μέτρα βελτιώσεως τῆς ζωῆς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν. Ὡς πρὸς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ κλήρου, νομίζομεν ὅτι αὕτη ἀποτελεῖ ἀνάγκην καὶ κοινωνικὴν καὶ ἐθνικήν, ἐλπίζομεν δὲ ὅτι τὸ πρῶτον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐν συνεχείᾳ θὰ ἐξαγγείλῃ ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι ὁ ἐξαγνισμὸς — ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις—τοῦ ἱερατείου, διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἐκτραπέντων τοῦ σχήματος καὶ τῆς ὑψηλῆς ἀποστολῆς τῶν κληρικῶν. Τὸ αὐτὸ ἐλπίζομεν ὅτι θὰ γίνῃ καὶ διὰ τὴν παιδείαν καὶ δι’ ὁλόκληρον τὸν Κρατικὸν Ὀργανισμόν. Οὐδὲν ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἀνέφερε διὰ τὴν ἀποσυμφόρησιν τῶν πόλεων ἐκ τοῦ εἰς ταύτας συρρεύσαντος ὑπερπληθυσμοῦ ἀπὸ τὴν ὕπαιθρον. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι σοβαρὸν καὶ ἵνα ἀραιώσῃ ἡ συμπύκνωσις τοσούτου πληθυσμοῦ εἰς τὰ μεγάλα κέντρα καὶ ἵνα ἀποδοθοῦν ἐργατικαὶ χεῖρες εἰς τὴν γεωργίαν καὶ γενικῶς τὴν παραγωγήν, ἣν συμφέρον ἔχομεν ὅλοι ὅπως παντὶ τρόπῳ τονώσωμεν καὶ αὐξήσωμεν. Τὸ Π.Ε.Κ. μετ’ εὐγνωμοσύνης ἀναμιμνήσκεται τῶν ἀγώνων τοὺς ὁποίους αἱ ἔνδοξοι ἔνοπλοι δυνάμεις μας, μαζὶ μὲ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, διεξήγαγον ἀπὸ τῆς 28ης Ὀκτωβρίου 1940 καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἡ τιμὴ τῆς νίκης ἀνήκει εἰς τὸ σύνολον τοῦ Ἔθνους καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μονοπωλήσῃ τὸν ἀγῶνα αὐτὸν ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν καθολικός. Ἤδη τὸ «Πανελλήνιον Κόμμα» μετ’ ἐμπιστοσύνης προσβλέπει σήμερον καὶ μετὰ ἐθνικῆς ὑπερηφανείας χαιρετίζει τήν ἀνασυγκρότησιν τῶν ἐνόπλων Δυνάμεων τοῦ Ἔθνους, ἀνασυγκρότησιν καὶ ὀργάνωσιν, ἥτις γίνεται ἐπὶ νεωτάτων τεχνικῶν βάσεων, κατὰ τρόπον ποὺ ἀποτελεῖ ἐγγύησιν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς μεγάλης ἀποστολῆς τῶν μονάδων ὅλων τῶν ὅπλων. Ἀναφερόμενοι ὅμως εἰς τὴν ὅλην αὐτὴν προσπάθειαν ἀνασυγκροτήσεως καὶ ὀργανώσεως τῶν ἐνόπλων δυνάμεων κρίνομεν ἀπαραίτητον νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι θεωροῦμεν ἀψυχολόγητον καὶ ὄχι ἐξυπηρετικὸν τοῦ συντελουμένου ἔργου τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀρίστων ἀξιωματικῶν, μὲ μακρὰν ἀπὸ τοῦ 1912 πολεμικὴν πεῖραν, μὲ μόνον τὸ δικαιολογητικὸν τῆς ἐπὶ μίαν 10ετίαν παραμονῆς των εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν, χωρὶς νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ 5ετία τῆς κατοχῆς καὶ τῆς μεταπελευθερωτικῆς ἐκρυθμότητος. Νομίζομεν ὅτι πρὶν ἢ δοθῇ εἰς τοὺς ἀνωτέρους καὶ ἀνωτάτους τούτους ἀξιωματικοὺς ἡ εὐκαιρία ἵνα διὰ μικρᾶς ἐκπαιδεύσεως ἀποδείξουν τὴν ἱκανότητά των κατὰ πόσον δύνανται ἢ ὄχι νὰ προσαρμοσθοῦν εἰς τὰς νεωτέρας τεχνικὰς συνθήκας, δὲν εἶνε νοητὴ ἀλλὰ οὔτε καὶ σκόπιμος ἡ ἀπομάκρυνσίς των ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, πολλῷ μᾶλλον καθ’ ὅσον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι πλεῖστα τῶν στελεχῶν τούτων δύνανται μελλοντικῶς νὰ εἶναι πολύτιμα διὰ τὸ στράτευμα. Ἄλλως τε, ὁ γενόμενος ὑπὸ ἀνωμάλων τοῦ παρελθόντος Κυβερνήσεων διαχωρισμὸς τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος εἰς πίνακας Αʹ καὶ Βʹ μᾶς δημιουργεῖ πολλὰς— πάρα πολλὰς—ἀμφιβολίας ὡς πρὸς τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς γενομένης κρίσεως, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον βλέπομεν τοὺς περισσοτέρους ἐκ τῶν ἀνωτάτων καὶ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ποὺ συνέγραψαν τὸ Ἀλβανικὸν Ἔπος νὰ περιλαμβάνωνται εἰς τὸν πίνακα Β. Διὰ πάντα ταῦτα, ἐκφράζω τὴν εὐχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀποφάσεώς της πρὶν ἢ ἐπισταμένως καὶ προσεκτικῶς ἐξετάσῃ τὸ ὅλον ζήτημα. Ταῦτα, διὰ τὸν ἡρωϊκὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Διὰ τὸ ἔνδοξον Β. Ναυτικόν, τὸ ὁποῖον ἡ καλὴ μοῖρα τῆς Ἑλλάδος ἠθέλησε νὰ ἀποτελέσῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς τὸ σύμβολον τοῦ ἀγωνιζομένου Ἔθνους, ἡ ἀρτία κατάρτισις τῶν στελεχῶν του προοιωνίζει τὴν ἀρτίαν μελλοντικήν του σταδιοδρομίαν. Ἀτυχῶς, ὅμως, τοῦτο σήμερον στερεῖται παντελῶς ἡγεσίας. Ἐννοῶ, βεβαίως, ὄχι τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν. Εἰς τὴν ἀεροπορίαν δυστυχῶς ἡ λαῖλαψ τῶν ἀνωμαλιῶν ἐσάρωσε τὰ πάντα. Τὸ Σῶμα τοῦτο ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἀναδιοργανώσεως. Ἐλπίζομεν ὅτι θὰ εἶναι ταχίστη ἡ ἐκδήλωσις τῶν κυβερνητικῶν μέτρων καὶ διὰ τὸ Β. Ναυτικὸν καὶ διὰ τὴν Β. Ἀεροπορίαν. Μίαν ἄλλην σύστασιν καὶ παράκλησιν ἤθελα νὰ κάμω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αἱ βόρειαι ἐπαρχίαι, Θράκη, Ἤπειρος καὶ ἡ Μακεδονία, πρέπει νὰ μὴ ἐγκαταλειφθοῦν, ὅπως εἶχον ἐγκαταλειφθῆ εἰς τὸ παρελθὸν εἰς τοὺς χειροτέρους τῶν ὑπαλλήλων καὶ εἰς τοὺς ὑπὸ ἐξορίαν ἀποστελλομένους. Τόσον αἱ πολιτικαὶ ὅσον καὶ αἱ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι θὰ μεταβοῦν, ὅπως ἀναλάβουν τὸ ἄχαρι καὶ τραχὺ ἔργον τῆς ἀνιδιοργανώσεως τῶν περιοχῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐρήμαξεν ἡ ἐχθρικὴ κατοχὴ καὶ ἡ κομμουνιστικὴ ἀγριότης, πρέπει νὰ εἶναι ἐμπνευσμένοι ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν καὶ τὴν προσήλωσιν καὶ ἀφοσίωσιν εἰς τὴν ἀναστήλωσιν τοῦ ἑλληνικοῦ ὀνόματος ἐπὶ τῶν δεινῶς τραυματισθεισῶν περιοχῶν αὐτῶν. Τὸ Πανελλήνιον Κόμμα θεωρεῖ ὑποχρέωσιν νὰ διαδηλώσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην του μὲ τὴν ὁποίαν γίνεται δεκτὴ ἡ πάσης μορφῆς βοήθεια τῆς Μεγάλης Βρεττανίας καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς πρὸς τὴν μικρὰν Σύμμαχον Ἑλλάδα. Τὸ συγκινητικὸν καὶ εἰλικρινὲς ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ἐπιδεικνύεται ἐκ μέρους τῶν δύο Συμμάχων Δυνάμεων πρὸς πᾶσαν ἑλληνικὴν ὑπόθεσιν, καθιστᾶ ἔτι περισσότερον ἀρρήκτους τοὺς δεσμοὺς φιλίας, οἵτινες συνδέουν τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἀμερικὴν μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὡς μίαν δὲ εἰλικρινῆ καὶ συγκινητικὴν ἐκδήλωσιν τοῦ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐνδιαφέροντος αὐτῶν, τὸ Πανελλήνιον Κόμμα θεωρεῖ τὰς εἰς τὴν Ἑλλάδα Ἀποστολὰς διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, ἀναδιοργάνωσιν διὰ τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα εὐγνώμονες. Δὲν παραγνωρίζομεν τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἔργον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἶναι ἐκτάκτως δυσχερές, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίζει χάος καὶ ἐρείπια. Διὰ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι χρειάζεται δεξιὸς χειρισμὸς πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων, ἡ λύσις τῶν ὁποίων προβάλλει ἐπιτακτική. Θεωροῦμεν ἀπαραίτητον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ σύμφωνον τὴν γνώμην τῆς ἀντιπροσωπείας ἐπὶ παντὸς μέτρου καὶ πάσης δαπάνης καὶ πρὸ παντὸς δέον νὰ καθίσταται πλήρως ἐνήμερος ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ὅλου μηχανισμοῦ ποὺ θὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξαγάγῃ τὴν χώραν ἀπὸ τὸ πολιτικὸν χάος εἰς τὸ ὁποῖον τὴν ἔρριψεν ἀλογίστως ἡ μέχρι τῆς 31ης Μαρτίου 1946 πολιτικὴ ὅλων τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων. Τὸ Πανελλήνιον Κόμμα, ἐπαναλαμβάνω, δὲν παραγνωρίζει τὰς μεγάλας δυσχερείας τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις διότι, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι τὸ ἑλληνικὸν πρόβλημα ἔχει εὐρύτερον χαρακτῆρα καὶ ὅτι εἰς πολλὰς περιπτώσεις συμπιεζόμεθα μέσα εἰς συμπληγάδας ἑνὸς γενικωτέρου ἀνταγωνισμοῦ. Εὐχόμεθα, διὰ τὸ καλὸν τοῦ Ἔθνους, ὅπως ἡ Κυβέρνησις κατορθώσῃ ὄχι μόνον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἐπαγγελίας της, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη νὰ ὑπερβῇ ἡ ἐπιτυχία τὰς προβλέψεις της. Διατυπώνω τὴν εὐχὴν αὐτὴν καὶ δηλῶ, ὅτι θὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ψῆφος μου. Δηλοῦμεν ὅμως ὅτι θὰ διατηρήσωμεν τὸ δικαίωμα αὐστηροῦ ἐλέγχου εἰς πᾶν ὅ,τι ἤθελεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς Κυβερνητικῆς ἀποστολῆς ἀποδειχθῇ κατώτερον τῶν γενομένων ὑποσχέσεων. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, τὸ ἄρθρον 21 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἀπαγορεύει τοὺς γραπτοὺς λόγους. Δὲν ἔσχον τὴν τιμὴν προηγουμένως νὰ λάβω μέρος εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ συνεπῶς δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω τὸν λόγον τῆς διατάξεως ταύτης. Ἐὰν ὅμως ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη διὰ νὰ παρεμποδίσῃ τυχὸν λογοκλοπὰς ἢ τυχὸν ἀπεραντολογίας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψουν νὰ διαφωνήσω ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης, διότι ἡ μικρά μου πεῖρα ἐνταῦθα μοῦ ἔδωκε νὰ καταλάβω, ὅτι ἡ ἀπεραντολογία ἀποφεύγεται διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν λόγων. Ἐπὶ πλέον ἔχω νὰ δηλώσω τὰ ἑξῆς: Ὅτι εἰς πάσας τὰς Βουλὰς καὶ ἰδίως τῶν δύο προηγμένων Κοινοβουλευτικῶν Κρατῶν, Μεγάλης Βρετανίας καὶ Ἀμερικῆς διὰ πᾶσαν προγραμματικὴν δήλωσιν, ἢ πᾶσαν δήλωσιν σχετιζομένην μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ ἐπὶ σοβαρωτάτων θεμάτων οἷα τὰ θιγόμενα σήμερον, δὲν ἐπιτρέπεται ὁ ἀγορεύων νὰ ἐμπιστεύεται εἰς τὴν μνήμην του καὶ μόνον, καὶ ν’ ἀναφέρῃ γεγονότα εἰς τὰ ὁποῖα μία λέξις προστιθεμένη ἢ ἀφαιρουμένη, εἶναι δυνατὸν νὰ μετριάσῃ ἢ καὶ ἀλλοιώσῃ τὴν ἔννοιαν τοῦ κειμένου. Μὴ λησμονῶμεν δὲ ὅτι οἱ λόγοι ποὺ ἐκφωνοῦμεν ἐνταῦθα, δὲν ἐνδιαφέρουν μόνον ἡμᾶς. Ἔχουν ἀπήχησιν καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴμεθα σαφεῖς καὶ λίαν συγκεκριμένοι ἐπὶ τῶν ἀφορώντων τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ὁ ὁποῖος μὲ ἔκαμε διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν ζωήν μου νὰ παραβῶ ἕνα νόμον, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον σᾶς ζητῶ συγγνώμην. (Χειροκροτήματα).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν κανεὶς ἐκ τῶν κ. συναδέλφων ἐπιθυμῇ νὰ ἀναγνώσῃ ἀπὸ χειρογράφου, τότε πρὶν λάβῃ τὸν λόγον ὀφείλει νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς.

§9Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν ἰσχύῃ ἡ ληφθεῖσα ἀπόφασις περὶ περιορισμοῦ τοῦ λόγου εἰς τὸ τέταρτον τῆς ὥρας.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Κασιμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§11ΓΡ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως παρέχουν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὰ θέματα τὰ βασικὰ διὰ τὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους δὲν ἔχουν ἀκόμη ἐξετασθῆ ἀπὸ τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἐξουσίαν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31ης Μαρτίου. Καὶ ὅτι μοναδικὸν θέμα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Κυβέρνησιν μέχρι σήμερον καὶ τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ὡς ἡ μοναδική της ἐπιδίωξις, εἶναι τὸ θέμα τοῦ χρόνου καὶ τοῦ περιεχομένου τοῦ ἐρωτήματος τοῦ Δημοψηφίσματος. Δὲν δικαιούμεθα νὰ κατηγορήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι πιστὴ εἰς τὰς ἐπαγγελίας καὶ εἰς τὰς προεκλογικὰς ἐπιδιώξεις της, ἐπέσπευσε τὸ Δημοψήφισμα καὶ δὲν δικαιούμεθα ἀκόμη νὰ τὴν φθονήσωμεν, διότι ἡ συγκυρία τῶν διεθνῶν συνθηκῶν τῆς ἐπέτρεψε νὰ ἔχῃ μίαν ἐπιτυχίαν, ἴσως ἀμφιβόλου μέλλοντος, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ δικαιούμεθα νὰ τῆς εἴπωμεν, ὅτι τὸ θέμα τοῦ Δημοψηφίσματος, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ αὐτὸ βέβαια ἓν ἀπὸ τὰ θέματα τοῦ τόπου, πρέπει νὰ τὸ διαχειρισθῇ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ δημιουργήσῃ εἰς τὰ ἤδη ὑπάρχοντα μεγάλα προβλήματα τῆς χώρας, ἓν ἀκόμη δυσχερὲς πρόβλημα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς. Δὲν ἀρκεῖ ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χρόνου τοῦ Δημοψηφίσματος διὰ νὰ θεωρήσωμεν τὸ ζήτημα λελυμένον. Ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικῆς μὲν διότι ὑπάρχουν θέματα — καὶ μέσα εἰς τὰ θέματα αὐτὰ εἶναι πολλὲς φορὲς τὸ θέμα τῆς πολιτειακῆς μορφῆς, — τὰ ὁποῖα ἔχουν εὐαισθήτους πλευρὰς καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἐπίδειξις τῆς κρατικῆς αὐτοτελείας, ἰδιαιτέρως μετὰ τὸν πόλεμον αὐτόν, ὕστερα ἀπὸ τὸν ὁποῖον, ἡ θέσις τῆς μικρῶν Κρατῶν, μικρὰ καὶ πρὸ αὐτοῦ, ἔγινεν ἀκόμη μικροτέρα. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ προσέξῃ πολὺ διὰ νὰ μὴ καταστήσῃ τὴν ἤδη δυσχερῆ θέσιν τῆς Ἑλλάδος δυσχερεστέραν. Τοῦτο σημαίνει ὅτι, ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ θεωρήσῃ ὅτι δεσμεύεται ἀπὸ κανένα ἄλλον περιορισμὸν πολιτικὸν ἢ αἰσθηματικόν. Δεσμεύεται μόνον ἀπὸ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους πρέπει, πρὸ παντὸς ἄλλου, πρὸ παντὸς αἰσθηματισμοῦ καὶ πρὸ πάσης ἄλλης ἐπιδιώξεως, νὰ ἔχῃ καὶ εἰς τὸ πρόβλημα τοῦ Δημοψηφίσματος ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς, χρειάζεται εἰς τὸ θέμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ Δημοψηφίσματος προσοχή. Τὰ Δημοψηφίσματα δὲν λύουν ποτὲ τὰ ζητήματα τῶν πολιτευμάτων. Τὰ πολιτεύματα ἐπικρατοῦν μαχόμενα καθημερινῶς καὶ καθιστῶντα καθημερινῶς εἰς τὸν Λαὸν ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν των καὶ τὴν ὕπαρξίν των. Τὰ Δημοψηφίσματα δημιουργοῦν ἁπλῶς δι’ αὐτὰ μίαν ἀτμόσφαιραν ἀνοχῆς, ποὺ ἐπιτρέπει περισσότερον ἀμερόληπτον κρίσιν. Αὐτὴ ὅμως ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς ἀνοχῆς διὰ νὰ δημιουργηθῇ, πρέπει νὰ ἔχῃ ὡρισμένας προϋποθέσεις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ ψήφισμα περὶ καθορισμοῦ τοῦ χρόνου τοῦ Δημοψηφίσματος, πρὶν νὰ ἔχῃ λύσει, πρὶν νὰ ἔχῃ θέσει τὰς προϋποθέσεις αὐτάς, πρὶν νὰ ἔχῃ δηλαδὴ ἀδιαβλήτως καὶ ἀκλονήτως ἀποκαταστήσει τὴν τάξιν, πρὶν νὰ ἔχῃ — καὶ τοῦτο εἶναι ἀκόμη σπουδαιότερον — ἐκκαθαρίσει κατὰ τρόπον ὁριστικόν, κατὰ τρόπον τερματίζοντα καὶ ἠθικῶς καὶ ψυχολογικῶς τὴν ὑπάρχουσαν ἀνωμαλίαν, ὅλας τὰς συνεπείας καὶ ὅλας τὰς ἐκκρεμότητας τοῦ Δεκεμβριανοῦ Κινήματος, πρὶν νὰ ἔχῃ ὁλοκληρώσει κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἀδιάβλητον καὶ γενικῶς ἀνεγνωρισμένον τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Πρὶν γίνουν αὐτά, πρὶν ὑπάρξουν αἱ προϋποθέσεις αὐταὶ δὲν πρόκειται, γινόμενον τυχὸν τὸ Δημοψήφισμα, νὰ λύσῃ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Δὲν λέγω τοῦτο ἀπὸ πολιτειακὴν ἀντίθεσιν. Τὸ λέγω ὡς Ἕλλην, ὁ ὁποῖος πιστεύει ὅτι, ἀνεξαρτήτως τοῦ πολιτεύματος τὸ ὁποῖον θεωρεῖ καθένας καλλίτερον – καὶ δὲν ἀποκρύπτω ὅτι ἐγὼ θεωρῶ καλλίτερον καὶ ἀναγκαιότερον διὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν, τὸ πολίτευμα τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς) ἀνεξαρτήτως, λέγω, τῶν ἀντιλήψεων τὰς ὁποίας ἔχομεν, πρέπει τὸ Δημοψήφισμα νὰ γίνῃ ὑπὸ συνθήκας τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι νὰ δημιουργήσουν τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς ἀνοχῆς διὰ τὸ πολίτευμα ποὺ θὰ ἐπικρατήσῃ, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἢ τουλάχιστον νὰ προσπαθήσωμεν ν’ ἀπαλλαγῶμεν διά τινα χρόνον τῆς μάστιγος τῆς πολιτειακῆς διαμάχης. Τὸ θέμα τοῦ Δημοψηφίσματος ὅμως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶπα ποῖαι εἶναι αἱ ἀντιλήψεις μου, πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι τὸ κύριον θέμα τῆς στιγμῆς. Ὑπάρχουν ἄλλα θέματα, χωρὶς τὴν λύσιν τῶν ὁποίων κινδυνεύει νὰ ταφῇ ὁ τόπος, ἐνῷ, χωρὶς τὴν λύσιν τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ταφῇ. Τρία μοῦ ἐπιτρέπει ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος εἶναι περιωρισμένος, νὰ ἀναλύσω ἀπὸ τὰ θέματα αὐτά. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ θέμα τῆς Ἐθνικῆς ὁλοκληρώσεως. Τὸ δεύτερον εἶναι τὸ θέμα τῆς οἰκονομικῆς μας ἀνασυγκροτήσεως καὶ τὸ τρίτον εἶναι τὸ θέμα τῆς κοινωνικῆς μας ἰσορροπίας. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς Ἐθνικῆς μας ὁλοκληρώσεως, περιέχουν, βέβαια, τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν διεκδικήσεων, τὰς ὁποίας δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι σύμφωνος ὅλος ὁ ἑλληνικὰ σκεπτόμενος κόσμος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἀδιαμαρτύρητος ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐνεφανίσθη μία ἀπὸ τὰς διεκδικήσεις μας. Νομίζω ὅτι ἡ φιλία μας μὲ τοὺς Ἄγγλους, φιλία ἀκατάλυτος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μᾶς ὁδηγῇ εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι ἡ ἀξίωσις τῆς ἀποδόσεως τῆς Κύπρου δὲν ἀποτελεῖ διεκδίκησιν. Ἀποτελεῖ καὶ αὐτὴ διεκδίκησιν, διεκδίκησιν ἔναντι φίλων, διεκδίκησιν, διὰ τοῦτο, ἡ ὁποία μετὰ μεγαλυτέρας ἐπιμονῆς καὶ εἶναι δυνατὸν καὶ πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ. Δὲν ἀποτελεῖ, λοιπόν, μόνον ὑπόθεσιν μεταξὺ τῶν συμμάχων μας Βρετανῶν καὶ ἡμῶν, ἀποτελεῖ, συγχρόνως καὶ μίαν διεκδίκησιν ἑλληνικήν, ἓν αἴτημα τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον ζητεῖ, ἀκριβῶς διότι εἶναι φίλοι ἐκεῖνοι ἀπὸ τοὺς ὁποίους τὸ ζητεῖ, ζητεῖ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ ταχύτερον εἰς τοὺς κόλπους τῆς Πατρίδος ἡ ἡρωϊκὴ μεγαλόνησος τοῦ Νότου. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ εἶναι ἀτελεῖς καὶ ἐπὶ ἄλλων σημείων σοβαρῶν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὡς πρὸς τὴν Ἐθνικήν μας ὁλοκλήρωσιν. Εἶναι ἀτελεῖς, διότι ἔχομεν μὲ φίλας χώρας σχέσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν λάβει ἀκόμη τὴν ὁριστικήν των μορφὴν καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάγκη, ὄχι πλέον λόγῳ τῆς ἐδαφικῆς διαμορφώσεως καὶ τῶν ἐδαφικῶν ἀξιώσεών μας, ἀλλὰ λόγῳ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἢ εἶχεν ὁ Ἑλληνισμὸς ὁ ἀπόδημος εἰς αὐτάς, αἱ ὁποῖαι σχέσεις, λέγω, πρέπει νὰ λάβουν μίαν διαμόρφωσιν νέαν καὶ μίαν διαμόρφωσιν ὁριστικήν. Τὸ ζήτημα εἶναι μέγα, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ ὑποπτεύεται. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος, πιστεύω ὅμως ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἐπιδιωχθῇ ταχέως ἡ σύναψις συνθηκῶν, ὄχι ἁπλῶς φιλίας, ἀλλ’ ἡ σύναψις συνθηκῶν ἐγκαταστάσεως καὶ μεταναστεύσεως καὶ ἐπικοινωνίας μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος καὶ μεταξὺ Αἰγύπτου καὶ Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα). Ἡ πρώτη σύμβασις εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ εὕρουν αἱ συμφωνίαι Βενιζέλου–Ἰσμὲτ τὴν μόνην λογικήν των ὁλοκλήρωσιν καὶ διὰ νὰ εὕρῃ τὸ ἑλληνικὸν προσφυγικὸν πρόβλημα τὴν μόνην νοητήν, μέσα εἰς τὸ διεθνὲς πλαίσιον καὶ τὰς διεθνεῖς σχέσεις, ὡς διαμορφόνονται εἰς τὴν Ν.Α. Εὐρώπην, λύσιν. Ἡ σύμβασις μὲ τὴν Αἴγυπτον εἶναι ἀπαραίτητος, ἐξ ἄλλου, διὰ νὰ μὴ θρηνήσωμεν μετ’ ὀλίγον ζημίας, ὅπως ἐκείνας τὰς ὁποίας εἴχομεν θρηνήσει εἰς τὸ παρελθὸν ἀλλαχοῦ. Τὸ δεύτερον θέμα εἶναι τὸ θέμα τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως. Λυποῦμαι βαθύτατα καὶ λυποῦμαι, διότι νομίζω ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὅπως καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων πρέπει νὰ εἶναι ὁμόθυμος καὶ ἡνωμένος ὁ Ἑλληνικὰ σκεπτόμενος κόσμος, λυποῦμαι, διότι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσως, δὲν μὲ ἱκανοποιοῦν καθόλου, δὲν ἱκανοποιοῦν καθόλου τὸν γνωρίζοντα ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας. Ἐβεβαίωσεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ νόμισμά μας χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἀπόλυτον σταθερότητα βασιζομένη ἐπὶ τῆς οὐσιαστικῆς οἰκονομικῆς μας προσπαθείας καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἔθνους πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀπέρρευσεν ἐκ τῆς ἐλευθέρως ἐκδηλωθείσης θελήσεως τοῦ Λαοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὀρθὴν ἀντίληψιν τοῦ θέματος. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχει ὀρθὴν ἀντίληψιν καὶ ὅταν βεβαιοῖ ὅτι εἶναι ἀποφασισμένη νὰ διατηρήσῃ ἀδιατάρακτον τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ἐπιβάλῃ αὐστηρῶς τὴν ἐφαρμογήν του. Μὲ συνδέει μὲ τοὺς τρεῖς ὑπουργοὺς τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται διὰ νὰ δώσουν μίαν λύσιν εἰς τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα, φιλία καὶ ἀγάπη καὶ εὔχομαι καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν θέσιν νὰ τοὺς συγχαρῶ διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τους. Γνωρίζω ὅμως ὅτι οὔτε ὁ προϋπολογισμός μας εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσοσκελισθῇ, οὔτε εἶναι τόσο εὔκολον νὰ λέγωμεν ὅτι λόγῳ τῆς πίστεως τοῦ Λαοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διατηρεῖται σταθερὸν τὸ νόμισμά μας. Νομίζω, καὶ οἱ ὑπολογισμοί μου λέγουν, ὅτι ἂν ἀφαιρέσωμεν τὰς τυχὸν διαφαινομένας, καὶ τὰς διαβλέπω εἰς τὴν τελευταίαν κατάστασιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, προσπαθείας συγκαλύψεως τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ, συγκαλύψεως ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ γίνῃ, διότι δὲν πταίει ἀσφαλῶς ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἡ οἰκονομική μας κατάστασις εἶναι κακή, καὶ πρέπει νὰ τὴν εἴπῃ ὅτι εἶναι κακή, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν, λοιπόν, τὰς προσπαθείας αὐτάς, κατὰ τοὺς ἰδικούς μου ὑπολογισμούς, τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἀρξαμένου οἰκονομικοῦ ἔτους, θὰ πλησιάσῃ τὸ τρισεκατομμύριον δραχμῶν. Ἂν αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις τὸ ὀνομάζῃ ἰσοσκέλισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε ἐγὼ βέβαια δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἰσοσκέλισις. Οὔτε ἐπιτυγχάνεται καὶ ἡ ἰσοσκέλισις καὶ ἡ νομισματικὴ σταθερότης μὲ μόνην τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Λαοῦ. Ἡ ἐμπιστοσύνη εἶναι ἀπαραίτητος, διαλύεται ὅμως εὔκολα ἂν δὲν ὑπάρξουν καὶ αἱ οὐσιαστικαὶ προϋποθέσεις τῆς ἑδραιώσεώς της. Καὶ εἶναι κάτι βαρύτερον καὶ βαθύτερον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν. Πρέπει καὶ εἶχον τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν τῆς ὁποίας τὸ κυριώτερον Κόμμα ἐξέδωκε τὴν 15 Νοεμβρίου ἕνα λεπτομερέστατον πολιτικὸν πρόγραμμα, εἶχον τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ταύτην νὰ μᾶς εἴπῃ ποία εἶναι ἡ κατευθυντήριος γραμμή της εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν μᾶς τὴν εἶπεν. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν μᾶς τὴν λέγῃ ἡ Κυβέρνησις φοβοῦμαι ὅτι εἶναι εὐγλωττότερον ἀπὸ τὰς δηλώσεις της, τὸ πρόγραμμα τῆς 15/11. Λέγει τὸ πρόγραμμα τῆς 15/11 καὶ ἐπὶ τούτου θὰ ἀναμείνω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν δευτερολογίαν του, διότι ἂν πράγματι αὐτὴ εἶναι καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἡ θέσις, τότε ἀσφαλῶς ἡ Ἑλλὰς δὲν πρόκειται ποτὲ νὰ ἀνορθωθῇ, λέγει τὸ πρόγραμα. (Ἀναγιγνώσκει). «Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, συναισθάνεται πλήρως, ὅτι ἡ ἐπούλωσις τῶν πληγῶν, ἡ ἀνοικοδόμησις τῶν ἐρειπίων καὶ γενικῶς ἡ οἰκονομικὴ ἀνασυγκρότησις, θὰ βασισθοῦν κατὰ πρώτιστον λόγον ἐπὶ τῶν ἰδίων μας δυνάμεων». Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι περιττὸν νὰ συζητοῦμεν περὶ ἀνασυγκροτήσεως, διότι διὰ τῶν ἰδίων της δυνάμεων ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνασυγκροτήσῃ τὰ ἐρείπια, τὰ ὁποῖα ἐγκατέλειπεν εἰς αὐτὴν ὁ ἀγὼν διὰ τὴν συμμαχικὴν ὑπόθεσιν.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ πρῶτον λόγον.

§13Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Κατὰ πρῶτον λόγον πρέπει νὰ εἶναι ἡ συμμαχικὴ βοήθεια. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν συμμαχικὴν βοήθειαν πρέπει νὰ κατατείνωμεν ὅλοι καὶ πρέπει ἡνωμένοι μὲ ἐπιμονὴν καὶ μὲ πίστιν νὰ τὴν ζητήσωμεν καὶ νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὅλοι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πλευρὰν αὐτὴν (τὴν Ἀντιπολίτευσιν), εἶναι ἕτοιμοι νὰ βοηθήσουν ἀπολύτως καὶ μὲ ὅλας των τὰς δυνάμεις τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπω ἀκόμη δύο λέξεις. Ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι θὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν πίστιν καὶ εἶναι βέβαια ἐπαινετὴ ἡ διάθεσις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ αἱ πράξεις της δὲν εἶναι σύμφωνοι. Ἡ Κυβέρνησις εὗρεν—καὶ μία συγκυρία ἠθέλησεν νὰ συμπέσουν ἀκριβῶς αἱ ἡμερομηνίαι—εὗρεν ἰσχύουσαν μίαν συντακτικὴν πρᾶξιν, ἡ ὁποία ἐγένετο τῇ εἰσηγήσει μοῦ, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ἑξαμήνου, καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ συνέπεσε τὴν 18ην Μαΐου, τὴν ἑπομένην τῆς ἡμέρας τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Συντακτικὴ αὕτη Πρᾶξις ὑπ’ ἀριθ. 76/ 1945, προβλέπει περὶ ἀποδόσεως τῶν μικροκαταθέσεων τῶν Ταμιευτηρίων. Θὰ εἶχε πολὺ μεγαλυτέραν σημασίαν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δήλωσίς σας περὶ ἀποκαταστάσεως τῆς πίστεως, ἐὰν τὴν ἰδίαν ἡμέραν ἐλέγατε ὅτι τίθεται εἰς ἐφαρμογὴν ἡ Συντακτικὴ αὐτὴ Πρᾶξις ἡ ὑπ’ ἀριθ. 76, διὰ τῆς ὁποίας ἀποδίδονται μετὰ ἑξάμηνον ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς θεσπίσεώς της, αἱ καταθέσεις τῶν Ταμιευτηρίων μέχρις ὡρισμένου ποσοῦ. Καὶ βεβαίως ἀναγνωρίζω ὅτι τὸ ποσὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προβλέπομεν τότε λόγῳ τῆς ἐπακολουθησάσης μεταβολῆς τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν εἶναι μικρόν, τίποτε ὅμως δὲν θὰ σᾶς ἠμπόδιζε νὰ τὸ συμπληρώσητε διὰ νέου μέτρου. Δὲν εἶναι δικαιολογία ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀνατροπὴ κατέστησε μικρὸν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἡ Συντακτικὴ Πρᾶξις 76 προέβλεπε διὰ νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὴν πρᾶξιν. Ἀντὶ τῆς λύσεως αὐτῆς, τῆς μόνης πρακτικῆς, αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως περιορίζονται εἰς ἀορίστους ὑποσχέσεις. Τὸ τρίτον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου νομίζω ὅτι εἶναι ἀτελὲς τὸ Κυβερνητικὸν πρόγραμμα καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐδικαιούμεθα νὰ ἀξιώσωμεν νὰ ἔχωμεν ἢ μᾶλλον νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις μίαν κατευθυντήριον γραμμήν, εἶναι τὸ κοινωνικὸν πρόβλημα. Ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, καὶ ἂς μὴ πλανώμεθα, ἕνα πελώριον κοινωνικὸν πρόβλημα εἰς τὸν τόπον μας. Τὸ κοινωνικὸν αὐτὸ πρόβλημα πηγάζει ἀπὸ τὴν τραγικὴν διαφοροποίησιν ποὺ ὑφίσταται μεταξὺ τῶν εἰσοδημάτων τῶν ὀλίγων καὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν πολλῶν. Οἱ ὀλίγοι, οἱ ἐλάχιστοι, ἔχουν εἰσοδήματα πολλὰ καὶ οἱ πολλοί, οἱ ἄπειροι ἔχουν εἰσοδήματα μὲ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσουν οὔτε τὰς στοιχειωδεστέρας ἀνάγκας τῆς ζωῆς. Νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ εἰς τὴν ἐπαναστατικὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς ἢ νομίζει ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ, καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἀντιμετωπίζουν ὅλα τὰ σύγχρονα Κράτη, μὲ μέτρα τὰ ὁποῖα νὰ δίδουν τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν βεβαιότητα τῆς ἀνακουφίσεως εἰς τοὺς ἀπόρους καὶ τοῦ κολασμοῦ τῶν ὑπερβασιῶν τῶν οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν; Καὶ ποῖα θὰ εἶναι κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως τὰ μέτρα αὐτά; Δὲν πιστεύω, κύριοι βουλευταί, νὰ ὑπάρχῃ Κυβερνητικὴ προγραμματικὴ δήλωσις ἡ ὁποία νὰ ἐγένετο τὸ 1946 εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου ποὺ νὰ ἀγνοῇ τὸ κοινωνικὸν ζήτημα, ὅπως τὸ ἀγνοοῦν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Λυποῦμαι δὲ ἰδιαιτέρως διότι δι’ ἕνα τομέα ξεχωριστῆς σημασίας τὸ πρόβλημα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ μάρτυρες καὶ τὰ θύματα ὅλων τῶν οἰκονομικῶν πειραμάτων ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐντεῦθεν, δι’ αὐτὸν τὸν τομέα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἡ Κυβέρνησις ἀφιέρωσε μίαν μόνον γραμμήν, ἡ ὁποία εἰς τὸ βάθος δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν καὶ κανένα περιεχόμενον.

§14Π. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Πῶς τὸ ἀντιμετωπίσατε σεῖς αὐτὸ τὸ ζήτημα ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§15Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὅλοι ἐνθυμοῦνται ὅτι πρώτη μου πρᾶξις ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο νὰ διπλασιάσω τοὺς μισθοὺς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δὲν εἶναι δὲ μόνον οἱ ὑπάλληλοι, εἶναι τὸ σύνολον τῶν μεσαίων τάξεων αἱ ὁποῖαι ὑποφέρουν καὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὸς ὁ πόνος εἰς τὴν Βουλήν, ἂν δὲν θέλωμεν αὐτὰς τὰς μεσαίας τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς κοινωνικῆς μας ζωῆς, νὰ τὰς ρίψωμεν εἰς τὴν ἐπαναστατικὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς. Κύριοι, ἀντιλαμβάνομαι τὸ ἔργον τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν ὁποίαν μὲ κατατάσσει ἡ διαφωνία ἐπὶ τόσων βασικῶν θεμάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἀντιμετώπισις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ, ἀντιλαμβάνομαι, λέγω τὸ ἔργον τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὡς ἔργον δημιουργικόν, ὡς συμβολὴν καὶ ὡς βοήθειαν τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ ἐλεύθεροι θεσμοί, ἐφ’ ὅσον λειτουργοῦν κανονικῶς—καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ προσέξῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία της—ἔχουν ἀκριβῶς τοῦτο τὸ προσόν, ὅτι δὲν ὑποχρεώνουν τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ μεταβληθῇ εἰς ἀντίδρασιν, ἀλλὰ τὴν καθιστοῦν συνεργάτιδα τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἡ κριτικὴ εἶναι καὶ αὐτὴ μία μορφὴ συνεργασίας. Δὲν θὰ διστάσω, κύριοι, νὰ ἐπαινέσω τὴν Κυβέρνησιν ὅταν αἱ πράξεις της μοῦ δώσουν τὴν εὐκαιρίαν. Μέχρι σήμερον ὅμως καὶ αἱ πράξεις καὶ αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, μόνον τὸν ψόγον καὶ τὴν κατάκρισιν προκαλοῦν. (Χειροκροτήματα).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας ἔχει τὸν λόγον.

§17Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων μὲ μίαν ἰδιαιτέραν συγκίνησιν. Κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, κατὰ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους οἱ ἐκλεγέντες κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἔδωσαν τὸν ὅρκον καὶ ἤκουσα ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου καὶ ὑπευθύνου στόματος τοῦ Μακαριωτάτου Ἀντιβασιλέως τὴν ἐκφώνησιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, ὕψωσα τὴν φωνήν μου ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς εἰς διατύπωσιν μιᾶς ζητωκραυγῆς ὑπὲρ τοῦ κυριάρχου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δὲν τὸ ἔπραξα εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν, εἶχον αὐστηρὰν καὶ βαθυτάτην τὴν συνείδησιν τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν εἰς γνησιωτάτας καὶ νομιμοτάτας ἐκλογὰς ὁ λαὸς τῆς περιφερείας Πειραιῶς μοὶ ἀνανέωσε. (Χειροκροτήματα). Καὶ ηὐτύχησα καὶ ἐγὼ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἐμνήσθην ἀρχαίων ἡμερῶν, ὅταν ἀπὸ τῆς ἐπισήμου καὶ ὑπευθύνου ἕδρας ἐκείνης, γηραιὸς πολιτευτὴς παλαίμαχος τῶν ἐλευθέρων κοινοβουλευτικῶν ἀρχῶν ὁ ἀείμνηστος Χ. Βοζίκης (χειροκροτήματα) ἔλεγεν ὅτι ἡ αἴθουσα αὐτὴ εἶναι τὸ τέμενος τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, εἰς τὸ ὁποῖον συνεδριάζουν καὶ βουλεύονται οἱ πατέρες τοῦ Ἔθνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὠνομάσθησαν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε πατέρες τοῦ Ἔθνους καθ’ ὅλην τὴν ἐλευθέραν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, διότι καὶ κατὰ τὸν θεμελιώδη καταστατικὸν χάρτην οἱ βουλευταὶ εἶναι οἱ πρῶτοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους καὶ ηὐτύχησα νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς ζητωκραυγῆς αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ κυριάρχου Λαοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τῶν ἐκλογῶν παρέλαβε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰς χεῖρας του (χειροκροτήματα), μετὰ παρέλευσιν τόσον μακροῦ, ἀδικαιολογήτως μακροῦ χρονικοῦ διαστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐντεῦθεν ἐκ τῶν ἔνδον καὶ ἔξωθεν καὶ ἀπὸ μέρους γηραιῶν παλαιῶν δεδοκιμασμένων μαχητῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου τῆς Χώρας παρίστατο ὁ κυρίαρχος Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀνίκανος νὰ ἀσκήσῃ τὰ κυριαρχικά του δικαιώματα Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἀπὸ τὴν προεκλογικὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ προεκηρύχθησαν, ἀποτελεῖ, πρέπει νὰ ἀποτελῇ ἀναστήλωσιν τῆς κυριαρχίας τοῦ Λαοῦ, ἔκδηλον καὶ αὐθεντικήν, τῆς ὁποίας τὸ κῦρος ἀλλοίμονον δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ ἡμεῖς ἀκόμη νὰ ἀμφισβητήσωμεν εἴτε ἀνήκοντες εἰς τὴν πλειοψηφίαν, εἴτε ἀνήκοντες μοιραίως εἰς τὴν μειοψηφίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τύχη τῶν ἐκλογῶν. Μήπως τάχα πρέπει νὰ πληρωθῇ τὸ ρηθὲν ὅτι ἐνεργοῦμεν τὰς ἐκλογάς, ἵνα ἀποκτήσωμεν τὸ δικαίωμα ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ τὰς ἐγκαλοῦμεν; Ποίαν θέσιν εἶχον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ πρεσβύτου, τοῦ ἐθνικοῦ ἀγωνιστοῦ, τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι προσέφερε μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Πατρίδα, οἱ ἰσχυρισμοὶ ὅτι τάχα ἡ ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἡ ἐκδοθεῖσα κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς δὲν ἦτο ἀπόρροια νηφαλίου, ψυχραίμου καὶ πεφωτισμένης κρίσεως; Εἶπε: «Τὸ ἐξαιρετικῶς ἰδιαίτερον γνώρισμα τῶν ἐκλογῶν τῆς 31 Μαρτίου ἦτο ὅτι στερεῖται ἀπολύτως βάσεως καὶ περιεχομένου πολιτικοῦ (ἀναγινώσκει).

§18Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Τὰ ἀμφισβητεῖτε αὐτά;

§19Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργ. Ἐμπορ. Ναυτιλ.). Κυκλοφορεῖτε μὲ ὑπουργικὰ αὐτοκίνητα (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§20Χ. ΛΑΔΑΣ. Μήπως ἡμεῖς εἴμεθα ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ ἄλλοι ἡ ἀντιπολίτευσις;

§21Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργ. Ἐμπορ. Ναυτ.) Λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὁ ταῦτα ὑποστηρίξας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σήμερον, σεβαστὸς Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 30 Ἰουνίου 1925 ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἔλεγεν: «Ὁ Λαὸς δὲν ἀποφαίνεται ἐπὶ συγκεκριμένων πολιτικῶν προγραμμάτων. Ὁ Λαὸς κρίνει ὑπὸ τὸ κράτος τῶν συναισθημάτων, ἡ ψῆφος αὐτοῦ ἔχει τὴν ἔννοιαν τῆς δικαστικῆς ἐτυμηγορίας. Καταδικάζει τὸ ὑφιστάμενον Κυβερνητικὸν σύστημα καὶ καθεστώς. Καὶ ἡ ψῆφος αὐτοῦ ἔχει πάντοτε ἀρνητικὴν σημασίαν». Καὶ ἤλεγξε καὶ ἠμφισβήτησε τὴν νομιμότητα καὶ τὴν γνησιότητα τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν τῆς 31 Μαρτίου, τὰς ὁποίας διελάλησαν ἐπίσημοι ξένοι παρατηρηταὶ πρὸς ὅλον τὸν κόσμον. Ἠμφισβήτησε τότε καὶ ἔλεγεν ὅτι ὁ λαὸς αὐτὴν εἶχε τὴν ψυχολογίαν. Ἐάν, ἔλεγεν, οἱ ἐνεργοῦντες ἐκλογὰς ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψει τὰ ψυχολογικὰ ρεύματα, τότε ἐὰν τὰ ρεύματα τὰ λαϊκὰ εἶναι ἐναντίον αὐτῶν οὐδέποτε θὰ τὰς ἐνήργουν. Ἐὰν ἀνέμενον νὰ δημιουργηθοῦν αἱ ψυχολογικαὶ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι εὐμενεῖς πρὸς τὰ Κόμματα τὰ κυβερνῶντα, οὐδέποτε θὰ τὰς ἐνήργουν. Καὶ ἔλεγε πράγματι μίαν ἀλήθειαν, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ψυχολογία τοῦ Λαοῦ. Ἐλέγετο καὶ ἄλλοτε, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι δὲ νομίζω ἐπιτετραμμένον νὰ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐλέγετο προεκλογικῶς, ἐλέχθη δὲ καὶ πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τὸν ὁμιλήσαντα διὰ πρώτην, ὑποθέτω, φορὰν—ὡς ὁ ἴδιος τὸ ὡμολόγησεν, ἔχει ἤδη ὁμιλήσει ἀπὸ ἄλλα βήματα ἐπίσημα— κ. Καθηγητήν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν αἱ προϋποθέσεις τῆς γαλήνης, δὲν ὑπάρχουν αἱ ψυχολογικαὶ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπέτρεπον νὰ ἐνεργηθῇ τὸ Δημοψήφισμα. Θὰ ὁμιλήσω κατωτέρω περὶ αὐτοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ψυχολογία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, καὶ δὲν εἶναι προϊὸν πλάνης, συσκοτήσεως καὶ συγχύσεως. Εὐτυχῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁ Λαὸς ἔχει ὑγιέστατον καὶ τὸ πολιτικὸν καὶ τὸ ἐθνικόν του αἴσθημα. (χειροκροτήματα). Συνέλαβεν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ὁλόκληρον τὸ νόημα τῆς ἐθνικῆς μας ὑποθέσεως εἰς τὴν ὁποίαν συνεχώνευσε καὶ τὸ περίφημον ἐσωτερικόν μας ζήτημα. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὄχι κατὰ τρόπον πολιτικῶς ὁπωσδήποτε εὐτυχῆ καὶ ἐξυπηρετικὸν τῶν ἐθνικῶν μας συμφερόντων, ἀνεκινήθη καὶ ἐδημιουργήθη ὑπὸ τὸ σκότος τῆς κατοχῆς. Καὶ ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶχεν αὐτὴν τὴν ψυχολογίαν, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ὁποίας ἔδωκε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν πτέρυγα ἐκ τῆς ὁποίας ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις, τότε καὶ ἐθνικῶς συμπεριεφέρθη καὶ πρὸς τὸ πολίτευμα τῆς Χώρας συνεμορφώθη. Καὶ ἡ κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ, διὰ νὰ συμφωνήσῃ πρὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐτυμηγορίας αὐτοῦ, δοθεῖσα λύσις εἰς τὸ Κυβερνητικὸν ζήτημα θὰ ἀνακύψῃ ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογάς. Εἶναι ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τοὺς κανόνας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, τοὺς κανόνας τοὺς γραπτοὺς καὶ τοὺς ἀγράφους ἀπὸ τῆς καταβολῆς τοῦ ἐλευθέρου ἡμῶν πολιτικοῦ βίου, ἀφ’ ἧς μάλιστα ἐποχῆς καθιερώθη τὸ δόγμα τῆς δεδηλωμένης δυνάμει τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ἀνατίθεται εἰς τὸ πλειοψηφοῦν Κόμμα. Δὲν ἐνεκρίθη τὸ πρόγραμμα τοῦ Κόμματος τοῦ Λαϊκοῦ ἢ τῆς παρατάξεως. Ἐνεκρίθη ἐν τῷ συνόλῳ, ὅπως εἶχε διατυπωθῆ προεκλογικῶς, ὡς διετυπώθη εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, τὸ πρόγραμμα τῆς Ἡνωμένης Παρατάξεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις. Τὸ θεμέλιον καὶ ἡ βάσις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἀναστήλωσις τῆς ἀρχῆς ὅτι ὅλαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἐκ τοῦ Λαοῦ (χειροκροτήματα). Ἔκ τοῦ Λαοῦ ἐξεπορεύθη ἡ ἐντολὴ ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ πλειοψηφοῦν Κόμμα καὶ ἔχει τὴν γνωστὴν ἔννοιαν. Κύριοι βουλευταί, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω ὑπὸ τὸ πνεῦμα ἀρχῆς «pro domo suo». Ἐγὼ βέβαια ἔχω ποιάν τινα ἡλικίαν. Δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἐσταδιοδρόμησα εἰς τὸν στίβον τῆς ἐλευθέρας κοινοβουλευτικῆς ζωῆς. Εἶμαι ἰδιαιτέρως, προσωπικῶς ἐκ τῶν πιστῶν, τῶν σταθερῶς πιστῶν τοῦ ἐλευθέρου κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος καὶ συστήματος. Καὶ μὲ ἰδιαιτέραν ἱκανοποίησιν βλέπω ἐκπροσωπουμένας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἄλλας παρατάξεις. Νέας ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους συμβολίζοντας τὴν ἔνοπλον ἐθνικὴν ἀντίστασιν (χειροκροτήματα), τοῦ Κόμματος τοῦ κ. Ζέρβα, καὶ τῶν ἄλλων Κομμάτων, τοῦ Κόμματος τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ τοῦ Κόμματος τῆς Ἐθνικῆς Παρατάξεως, τῆς παρατάξεως τῆς ἡνωμένης τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τοῦ ἰδικοῦ μας Κόμματος τῶν Ἐθνικῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖται ἐπίσης μία κατ’ ἐξοχὴν καὶ ἁγνὴ ἐθνικὴ ὀργάνωσις ἐνόπλου ἀντιστάσεως τοῦ Ποντίου κ. Φωστερίδου, ὅπως ἐκπροσωπεῖται καὶ ἡ ὀργάνωσις ἐθνικῆς ἀντιστάσεως τῆς ἡρωστόμου Κρήτης. Εἶπεν ὁ κ. Ζέρβας ὅτι ἡμεῖς μὲ τοὺς τίτλους αὐτοὺς δὲν ἔχομεν φιλοδοξίαν νὰ σταδιοδρομήσωμεν εἰς τὴν πολιτικήν, ὅπως ἄλλοι πράγματι ἐδοκίμασαν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τίτλων αὐτῶν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τοῦ ἔδωκεν ἐντολὴν μὲ τοὺς ἐκπροσώπους τοὺς ὁποίους ἐξέλεξε νὰ τὸν ἐκπροσωπήσῃ ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Τὸ λέγω αὐτό, κύριοι βουλευταί, διότι εἶναι καιρὸς νὰ ἀποκολληθῶμεν ἀπὸ τῶν περιφήμων τεκμηρίων τοῦ παρελθόντος ἐπὶ τῶν ὁποίων προσεκολλήθημεν ὡς ὄστρακα. Αὐτὴ εἶναι ἡ σύνθεσις τῆς σημερινῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὴν ὁποίαν οὕτως ἠθέλησεν ὁ κυρίαρχος Λαὸς διότι αὐτὸς εἶναι ὁ συνθέτης. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι ἤκουσα μὲ κάποιαν ἔκπληξιν —ὅταν ἐσημειώθησαν μερικαὶ ἀντεγκλήσεις ἀπολύτως φυσικαὶ καὶ ἀναπόφευκτοι κατὰ τὴν προφορικὴν συζήτησιν ἐνώπιον πολυμελῶν Σωμάτων, πολὺ δὲ περισσότερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία συνέρχεται μετὰ παρέλευσιν τόσων ἐτῶν —ὅσα διετυπώθησαν σχετικῶς ἐκ μέρους τῶν ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι βέβαια ἀναλόγως πρὸς τὰ προσόντα των ἔγιναν ἀρχηγοὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ἐκτὸς τοῦ στίβου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ, καθ’ ὃν τρόπον ἔγιναν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀκόμη ἐξακολουθοῦν νὰ ἐμφανίζωνται ὡς ἀρχηγοί, ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἀσκοῦν πολιτικήν, ἐνῷ πράγματι ἀσκοῦν συνωμοσίαν. Διότι ἤσκησαν τὴν πολιτικὴν κατὰ τὴν περίοδον τῆς Κατοχῆς ὡς συνωμοσίαν ἐναντίον τοῦ κατακτητοῦ καὶ ὡς παρανομίαν καὶ νομίζουν ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ κατόπιν τῆς ἀναστηλώσεως τῆς Λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Λαοῦ νὰ ἀγνοοῦν τις ἐκλογάς, νὰ ἀγνοοῦν τὴν συνέλευσιν τὴν ὁποίαν ἐξέλεξεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ὁποῖος δὲν ἠθέλησεν ἐπὶ τέλους νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ ἐθνικὸν κοινοβούλιον τῶν Κορυσχάδων τὸ ὁποῖον, λέγουν αὐτοί, καθηγηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ μας Πανεπιστημίου, τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου ὅτι ἦτο τὸ προϊόν, ὅτι ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς πρωτοφανοῦς ἐκλογῆς ποὺ δὲν εἶχε γίνει ποτὲ καθ’ ὅλον τὸν ἐλεύθερον κοινοβουλευτικὸν βίον τοῦ τόπου. Παρόμοιαι δηλώσεις ἐγένοντο, περὶ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκδηλώσεων, ἐκ μέρους φίλων ἀρχηγῶν Δημοκρατικῶν Κομμάτων καὶ τοῦ Ἑνωτικοῦ Κόμματος, παρόμοιαι δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας μὲ τόσον ἐνθουσιασμὸν ἐπεκροτοῦντο καὶ αἱ δηλώσεις καὶ τοῦ φίλου κ. Παπανδρέου, ἐφόσον μάλιστα τώρα ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα). Εἶπεν πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Κασιμάτης ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠσχολήθη ἐπὶ τῶν βασικῶν θεμάτων ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ὁποίων κινδυνεύει νὰ ταφῇ ὁ τόπος, δὲν ἠσχολήθη ἐν λεπτομερείᾳ καὶ διὰ μακρῶν. Δὲν γνωρίζω, βέβαια, ἐὰν ὁ κ. Κασιμάτης, δὲν εἶχε λάβει τὴν εὐκαιρίαν, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπεν ἴσως νὰ ἔχῃ ὁμιλήσῃ, ἐὰν ποτὲ καθ’ ὅλον τὸν ἐλεύθερον κοινοβουλευτικὸν βίον εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς αἱ Κυβερνήσεις ἀνέλυσαν τὰ εἰδικὰ προγράμματά των ἐπὶ ἑκάστου θέματος ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὸ Κράτος καὶ τὸν Λαόν. Δὲν εἶχεν, εἶπε, πνοήν, δὲν ἠσχολήθη εἰς λεπτομερείας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν μᾶς ἀπέδειξε ποίας ἔχει λάβει ἀποφάσεις καὶ ποῖα εἶναι τὰ προγράμματα. Ὅταν, κατατεθοῦν, κύριοι, τὰ εἰδικὰ νομοθετήματα διὰ τὴν ἀνόρθωσιν ὅλων τῶν κλάδων τοῦ Κράτους, τότε ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσκήσῃ καὶ ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐτόνισεν, ὅπως δυστυχῶς καὶ οἱ ἄλλοι, ὅτι τάχα τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον πρωταρχικῶς ἀπησχόλησε τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐξεδηλώθη ἀδικαιολογήτως σπουδὴ ἡ ὁποία τάχα κινδυνεύει νὰ παραβλάψῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα δὲν ἦτο ζήτημα θεμελιῶδες, δὲν ἦτο ζήτημα βασικόν. Ἦτο μία λεπτομέρεια, μία παρωνυχίς. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἐλέχθη ἀπὸ μέρους τοῦ μὴ ἀναπτύξαντος ἐξαιρετικὴν ὀξύτητα εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν ἐπικρίσεών του κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ κ. Σοφούλη ὅτι ὑπάρχει τὸ ζήτημα τὸ καυστικόν, ὑπάρχει τὸ ζήτημα, εἶπεν ὁ κ. Σοφούλης, τὸ καθεστωτικόν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ πληγὴν ἀνοικτὴν κινδυνεύουσαν νὰ ἀποβῇ γάγγραινα, ἡ ὁποία θὰ μολύνῃ ὁλόκληρον τὸν ὀργανισμόν. Ἐὰν λοιπόν, τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀποτελῇ γάγγραιναν, τότε τί ἤλθαμεν, κύριοι, ἐδῶ νὰ πράξωμεν κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; Νὰ μὴ θεραπεύσωμεν τὴν γάγγραιναν; νὰ μὴ κλείσωμεν τὴν πληγὴν τὴν ἀνοικτήν; ἢ νὰ τὸ λύσωμεν διὰ τῆς μὴ λύσεως, διὰ τῆς ἀναβολῆς; Ἡ ἰδία δήλωσις εἶχε γίνει ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Σοφούλη ὅταν κατὰ τὴν 28–2–1945 ἐκηρύσσετο τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑπὲρ τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας σύμφωνα τάχα μὲ τὰς παραδόσεις τοῦ Κόμματος.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τάχα!

§23Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Βεβαίως, διότι ἐγὼ ἔχω ἀποδείξει τοῦτο καὶ ἐγγράφως—δὲν ξέρω ἐὰν οἱ φίλοι κ. συνάδελφοι καὶ παλαιοὶ συμμαχηταὶ τὸ ἔχουν διαβάσει—ἔχω δημοσιεύσει εἰς βιβλίον ὅλας τὰς ἀγορεύσεις τοῦ ἀειμνήστου ἱδρυτοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. (Χειροκροτήματα).

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παλαιά σας βιβλία ἔχουμε διαβάσει, καινούργια σας ὄχι.

§25Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχετε διαβάσει θὰ σᾶς συνίστων νὰ διαβάσετε καὶ μετὰ νὰ μὲ διακόπτετε, διότι καὶ ἐγὼ ἤμην ἀπὸ τοῦ 1910 φιλελεύθερος. Ἔλεγε, λοιπόν, τὰ ἴδια τότε, ἔλεγεν ὅτι πρέπει νὰ κλείσωμεν τὴν πληγὴν αὐτήν, πρέπει νὰ τὴν κλείσωμεν τὸ ταχύτερον. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ πληγῆς, εἷς στρατηγὸς Ἕλλην, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν τελευταίαν του Πρωθυπουργίαν ἐξειλίχθη εἰς ἱεροκήρυκα τῆς Δημοκρατίας ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα, ὁμιλῶν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1945 ἐν Πάτραις ἔλεγεν—ἦτο ἔκτακτος ἀπεσταλμένος τῶν Δημοκρατικῶν κομμάτων— «Δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην περὶ παραμερισμοῦ τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος. Ἀποτελεῖ πληγὴν ἡ ὁποία εἶναι ἀνοικτὴ καὶ ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ἐὰν ἀγαπῶμεν τὸν τόπον μας, νὰ τὴν κλείσωμεν τὸ ταχύτερον, ἐνεργοῦντες ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἓν τέλειον Δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἀποβῇ ὑπὲρ τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας». Ὑπῆρξε περισσότερον εἰλικρινής. Μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον ἔχει ἤδη ἀποκατασταθῆ ἡ τάξις καὶ ἡ γαλήνη εἰς τὸν τόπον. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ὅλοι οἱ προλαλήσαντες καὶ ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος καὶ ὁ κ. Βενιζέλος ἐπεσήμαιναν καὶ τὴν ἄποψιν τὴν ψυχολογικὴν τοῦ ζητήματος πρὸς τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν. Ὑποθέτω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔδωκεν ἐπ’ αὐτοῦ ἐξηγήσεις πλήρεις, ἔδωκεν ἐπ’ αὐτοῦ ἀκόμη συμπληρωματικὰς τῶν κυβερνητικῶν δηλώσεων ὁ ἀρχηγός μου ὁ σεβαστὸς Ἕλλην πολιτικός, ὁ τετράγωνος, ὁ διατυπώσας καὶ κατὰ τρόπον τετράγωνον θετικώτατα τὰς σκέψεις του ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁ κ. Γονατᾶς (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ὑπάρχουν, ἐλέχθη, καὶ ἄλλα κείμενα, ἐκτὸς τῆς ἀνακοινώσεως τῶν τριῶν συμμάχων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν, διότι ἐὰν δὲν ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν, εἶπεν ὁ κ. Βενιζέλος, ἡμεῖς εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ διαχωρίσωμεν τὰς εὐθύνας μας. Καὶ πρέπει τὰ κείμενα αὐτὰ νὰ τεθῶσιν ὑπ’ ὄψιν—ἄκουσον, ἄκουσον—ὄχι τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τῆς ἄρτι ἐκλεγείσης ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ τῆς παλαιᾶς συνθέσεως (αἶσχος). Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω τὰ ὀνόματα τῶν προσώπων, ἑνὸς ἰδίως ὁ ὁποῖος ὑπερησπίσθη καθ’ ὃν τρόπον ὑπερησπίσθη τῆς Ἐθνικῆς μας ὑποθέσεως (γέλωτες) χαρακτηρισθεὶς ἀπὸ τὴν ἰδίαν κυβέρνησιν ὡς λιποτάκτης καὶ παυθείς. Ὑπάρχει λοιπὸν τὸ κείμενον τὸ μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν βασιλικὸν λόγον ὅτι τὸ δημοψήφισμα θὰ ἐνεργηθῇ τὴν 1 Σεπτεμβρίου. Ὁ κ. Κὼξ (Ἐργατικὸς Βουλευτὴς) λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγιγνώσκει): Ποῖον σφάλμα πολιτικόν, κατὰ τί ὑπῆρξεν ἀτυχὴς ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια, ὡς πολιτικὴ πρᾶξις, ὁ καθορισμὸς τοῦ χρόνου τοῦ δημοψηφίσματος, κύριοι; Πρόκειται ἐδῶ περὶ συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλέχθησαν αὐτά, περὶ τοῦ χρόνου τοῦ δημοψηφίσματος καὶ ὄχι περὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἐρωτήματος, ὄχι περὶ τῆς μορφῆς τοῦ ἐρωτήματος ὡς θὰ τεθῇ κατὰ τὸ δημοψήφισμα, περὶ τούτων δὲν ἐγένετο κἂν λόγος κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχουν ἄλλα κείμενα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ κ. Βενιζέλος ἔχῃ ἐπίσημον κείμενον τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων. Ὑπάρχουν εἶπε ἀοριστίες γενικῶς. Ὁ κ. Κασιμάτης εἶπε, τὸ προέχον εἶναι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον γογγύζει ὁ τόπος, καὶ τὸ ὁποῖον μὲ ἐξαιρετικὴν πίστιν καὶ ἐνθουσιασμὸν ἀνέλαβε. Ὅταν κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ Νοεμβρίου ὁ Μακαριώτατος ἀνέθετε τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸν φίλον ἀρχηγὸν τοῦ Ἑνωτικοῦ κόμματος, διὰ νὰ κατηγορηθῇ καὶ ἀπειληθῇ διὰ δηλώσεων τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος ὅτι θὰ λογοδοτήσῃ καὶ θὰ εἰσαχθῇ εἰς εἰδικὸν δικαστήριον διότι ἀνέθετε τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας εἰς ἕνα ἐγνωσμένον μοναρχικὸν καὶ εἰς ἕνα δεύτερον μοναρχικὸν ὁ ὁποῖος ἐν τῷ κρυπτῷ καὶ ἐκ τῶν παρασκηνίων ἐκίνει τὰ νήματα —ἐννοοῦσε τὸν προβοκάτορα Παπανδρέα—ἔγραφεν ὁ Ριζοσπάστης (χειροκροτήματα) καὶ μὲ τὴν φωτογραφίαν τοῦ Καφαντάρη —ἐννοοῦσε τὸν προβοκάτορα δεύτερον μοναρχικὸν – ὁ ὁποῖος ἀπὸ νηπιακῆς ἡλικίας δημοκρατικός, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς οὐδένα ἄλλον νὰ εἶναι δημοκρατικός, ἀκόμη καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, ὅστις εἶναι γνωστὸς καὶ τὸν ὁποῖον ἀποκαλεῖ ὡς φασίστα καὶ τύραννον κατὰ τὴν περίοδον 1928–32. Τότε ὁ κ. Κασιμάτης ἀνέλαβε νὰ λύσῃ τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα. Αὐτὸ εἶναι τὸ προέχον, πῶς θὰ λυθῇ. Λοιπὸν ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι ἀντιλέγοντες. Ἐὰν δὲν ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις εἰς τὸν τόπον καὶ δὲν ἀναστηλωθῇ τὸ Κράτος δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἐμπιστοσύνη εἰς καμμίαν Κυβέρνησιν καὶ πρὸ πάντων εἰς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα. Οἱ παράγοντες εἶναι πρωταρχικῶς ἠθικοὶ καὶ ψυχολογικοί. Δὲν ἔχω ἀσχοληθῇ καὶ πολὺ εἰς τὰ οἰκονομολογικά, ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι εἶναι τὸ πρᾶγμα τόσον ἁπλοῦν, ὥστε νὰ εἶναι ἀντιληπτὸν καὶ ἀπὸ τοὺς τέλος πάντων μὴ εἰδικοὺς καὶ ἐπαΐοντας καὶ περισσότερον ἀπὸ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐζήτει πρὸς λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος τῆς χώρας νὰ γίνουν ἐκλογαί, νὰ γίνουν τὸ ταχύτερον διὰ νὰ ἐκλεγῇ μία Κυβέρνησις λαοπρόβλητος ὅπως εἶναι πράγματι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα). Δύνανται νὰ ἔχουν ὅσην θέλουν σοφίαν οἱ τέως καὶ νῦν καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἔλεγεν ἄλλοτε ὁ ἴδιος ὁ κ. Καφαντάρης, ἐπικρίνων τὸν μακαρίτην Ἀνδρεάδην. Τί θέλει ἐπὶ τέλους αὐτὸς ὁ περίεργος καθηγητής; διατὶ δὲν ἔρχεται ἐδῶ νὰ μᾶς τὰ πῇ; Νὰ ἔλθῃ ἐδῶ, διότι ἐδῶ εἶναι οἱ δημόσιοι ἄνδρες. Ἐδῶ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, εἶναι ἡ σχολὴ τῶν δημοσίων ἀνδρῶν, ἐδῶ ἀναδεικνύονται οἱ δημόσιοι ἄνδρες καὶ ἐδῶ ἀναδεικνύονται οἱ ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων. Ἄλλο ἂν κατὰ τὰς περιστάσεις τὰς ἀνωμάλους ἔγιναν τέλος πάντων καὶ Πρωθυπουργοὶ καὶ ἀντιπρωθυπουργοὶ τοῦ τόπου, πρὶν ἢ ὁ κυρίαρχος Λαὸς λάβῃ τὸν λόγον καὶ ἀπονείμει τὴν ἐξουσίαν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν ἐκλογές. Ἔπρεπε νὰ λυθῇ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Αὐτὰ ἔλεγαν καὶ ὅλο ἀπέφευγαν τὰς ἐκλογάς, ὅπως ὁ διάβολος τὸ λιβάνι, ἔλεγαν: Νὰ μὴ δώσωμεν τὸν λόγον εἰς τὸν Λαόν, διότι δὲν εἶναι νηφάλιος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ συνέλθῃ ἀκόμη ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἔπαθεν, ἀπὸ τὰ ἐγκλήματα τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς καὶ ἔχει τὸν φανατισμόν, ἔχει μίαν ἰδέαν τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ἐθνικήν, διότι μὲ τὸ σύνθημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται ὁ κ. Σοφούλης ὅτι διαιρεῖ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς συνδυάζει καὶ τὴν κραυγὴν «Μεγάλη Ἑλλάς». Ἀλλὰ γίνεται, κύριοι, μνεία κειμένων.

§26ΓΡ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Τὴν κλεψύδρα, κ. Πρόεδρε.

§27Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Ὅποιος θέλει τὴν κλεψύδρα κ. Χρυσοστόμου δύναται ν’ ἀποχωρήσῃ.

§28Χ. ΛΑΔΑΣ. Ὄχι δά.

§29Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Δὲν τὸ ἐπερίμενα αὐτὸ ἀπὸ τὸν κ. Χρυσοστόμου.

§30ΓΡ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως σᾶς παρακολουθῶμεν.

§31Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Γίνεται χρῆσις κειμένων. Αὐτὰ συνεφωνήθησαν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Αὐτὰ ἐλέχθησαν εἰς τὸν Λίβανον καὶ ἀναφέρουν τὰ κείμενα ὡς νὰ πρόκειται περὶ θεσφάτων, ὡς νὰ πρόκειται περὶ πραγματικῶν Ἐθνικῶν Συνεδρίων. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἔχει πολὺ μεγάλην ὁμοιότητα μὲ τὸ Συνέδριον Κορυσχάδων τοῦ Καρπενησίου. (Χειροκροτήματα). Ἔχω φωτογραφίαν τοῦ Συνεδρίου τοῦ Λιβάνου καὶ δεικνύει ἐκεῖ καὶ ἕνα ὄψιμον ἀδιάλλακτον δημοκρατικὸν καὶ τέλος πάντων ἀγωνιστὴν αὐτῆς ἢ ἐκείνης τῆς ἀντιστάσεως, τὸν κ. Καραχάλιον. Εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Λιβάνου εἶδον καὶ ἄλλους ἐκπροσώπους, τοὺς περισσοτέρους ἐκπροσώπους τοῦ Ἐάμ. Ἐλέχθη ἐκεῖ ὅτι ἡ δεδηλωμένη γνώμη τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, εἶναι νὰ παραμείνῃ ὁ Βασιλεὺς εἰς τὸ ἐξωτερικόν, νὰ ἀναμείνῃ τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, μεριμνῶν παρὰ τοῖς συμμάχοις διὰ τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα. Νὰ ἔχωμεν τὸν νοῦν μας. Ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους, ἀρχηγὸς τοῦ Ἔθνους, ἀναλαβὼν τὴν ἐντολὴν νὰ ἐργάζεται ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ καταδικάζεται εἰς ἀποδημίαν ἀναγκαστικὴν ἀπὸ τὸ συνέδριον τοῦ Λιβάνου. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἦλθε χθὲς καὶ ἕνα δικαστήριον Ἑλληνικόν, τὸ ὁποῖον αὐτὴν τὴν ἐκδοχήν, αὐτὴν τὴν περίεργον, τὴν ἀπολύτως μὴ νόμιμον, τὴν ἀντισυνταγματικήν, τὴν υἱοθέτησεν. Ὁ Νόμος 80 τοῦ 1944 — ὁμιλῶ περὶ αὐτοῦ, κύριοι βουλευταί, διότι συμπίπτει νὰ ἔχω ἀναλάβει καὶ τὴν εὐθύνην τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Νόμου αὐτοῦ διὰ τοῦ ὁποίου διωρίσθη.... — ὁ Νόμος αὐτὸς εἶναι ἀντισυνταγματικός, διότι ὁ Βασιλεὺς δὲν διώρισεν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος τὸν Ἀντιβασιλέα, ἀλλὰ εὑρίσκεται εἰς ἀναγκαστικὴν καὶ ἀκουσίαν ἀποδημίαν, τὴν ὁποίαν τοῦ ἐπέβαλλον τὰ πολιτικὰ κόμματα τὴν Χώρας καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας ἐκπροσωπούμενος παρὰ ποίων; Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν, κύριοι, ν’ ἀναγνώσω ἕνα κείμενον τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη εἰς τὸν τότε ἐξοχώτατον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Τσουδερόν, τὸν δράστην τοῦ ἀπὸ 21–9–41 Βασιλικοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπονέμει τὸν πολεμικὸν Σταυρὸν εἰς τὸν Βασιλέα τοῦ ὁποίου ἐξαίρει μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀρετῶν καὶ τὴν ἀνύψωσιν τῆς πολεμικῆς ἰσχύος τῆς Χώρας κατὰ τὰ προηγηθέντα τοῦ πολέμου ἔτη, τὰ ἔτη τῆς δικτατορίας. (Ἀναγινώσκει). Οἱ ὑπογεγραμμένοι... ........................Τζίμας. Σταματῶ διὰ νὰ ἐρωτήσω τὸν βουλευτὴν Φλωρίνης κ. Ἠλιάδην, ποῦ εὑρίσκεται ὁ Τζίμας ἢ Τζιμώφ;

§32Π. ΗΛΙΑΔΗΣ. Εἰς τὴν Σερβίαν.

§33ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ μὴ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ τὸ ὄνομά του, διότι ντροπιάζει τὴν Βουλήν.

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐρωτήσατε πῶς ἐξῆλθεν ἐκ τῶν φυλακῶν;

§35Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Μόνον ὁ κ. Κανελλόπουλος καὶ ὁ κ. Ἐξηντάρης εἶναι ἐκπρόσωποι τῶν πολιτικῶν Κομμάτων. Ὁ κ. Ἐξηντάρης ἐκπροσωπεῖ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ἔχω λάβει γνῶσιν—ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ εἴπω — τῆς τοιαύτης ἀποστολῆς τοῦ κ. Ἐξηντάρη καὶ δὲν γνωρίζω φυσικὰ τὶ ἐξεπροσώπει τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τότε.

§36Θ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ὑπογραφὴ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τοῦ κ. Γονατᾶ.

§37Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐρωτήσατε τὸν ἀρχηγόν σας.

§38Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Κύριε Τσάτσο, τὸ ὑπενθυμίζω αὐτὸ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι σεῖς γνωρίζετε καλλίτερα τὰ interna corporis τῶν μέτρων διοικήσεως τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων τῶν ἥκιστα δημοκρατικῶν.

§39Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προεκαλέσατε ἐπανειλημμένως καὶ ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῆτε δύο λέξεις ὡς διακοπήν. Κύριε Πρόεδρε, ἕκαστος δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρίζῃ πραγματικὰ γεγονότα. Πραγματικὸν γεγονὸς εἶναι ὅτι κατὰ τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς τὸ σύνολον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἐκτὸς μιᾶς μικρᾶς μερίδος τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὁ κ. Σοφούλης, ὁ κ. Γονατᾶς, ὁ κ. Θεοτόκης, ὁ κ. Στεφανόπουλος εἶχον συνυπογράψει αὐτὸ τὸ κείμενον. Καὶ ἀνέμενον ἀπὸ τὸν φίλτατον συνεργάτην μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὁ ὁποῖος ὑπέγραψε τὸ Δ/μα ὅπου διὰ πρώτην φορὰν ὁ Βασιλεὺς δηλώνει ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθῃ ἄνευ τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ, ἀνέμενον νὰ ἔχῃ προηγουμένως ζητήσει πληροφορίας ἀπὸ τὸν τετράγωνον ἀρχηγόν του, διὰ νὰ μὴ τὸν ἐκθέτει (Χειροκροτήματα).

§40Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Ὑποθέτω, ὡς πρὸς τὸν ἀρχηγόν μου, τὸν πράγματι τετράγωνον....

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος εἴπατε ὑπέγραψεν ἐκ μέρους μου;

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. Χλωρός. (Θόρυβος).

§43Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Οὐδεμία ὑπάρχει τοιαύτη ὑπογραφή. Ἐγὼ ἐκάλεσα τὸν κ. Χλωρόν, ὁ ὁποῖος ἠρνήθη διαρρήδην τοιοῦτον πρᾶγμα. (Χειροκροτήματα).

§44Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. (Μὴ ἀκουόμενος λόγῳ τοῦ θορύβου). Ἀπουσιάζατε εἰς Κέρκυραν καὶ ὡς ἐκπρόσωπος.... (δὲν ἀκούεται).... ὁ κ. Χλωρός.

§45Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Ἔχετε ὑποχρέωσιν τιμῆς νὰ προσαγάγετε τὸ τοιοῦτον ἔγγραφον.

§46Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Σεῖς ἀπεκαλέσατε τὸν Βασιλέα προδότην εἰς τὸ Δικαστήριον Ἀγρινίου τὸ 1942. Παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ὁ κ. Παπαθανάσης εἰς τὸ Δικαστήριον Ἀγρινίου τὸν ἀπεκάλεσε προδότην. (Θόρυβος).

§47Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Ψευδέστατον. Σεῖς, ἐὰν θέλετε νὰ εἶσθε ἐν τάξει πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς σας, πρέπει νὰ μεταστῆτε τῆς θέσεως αὐτῆς, διότι ἐξελέγητε ζητωκραυγάζοντες ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως.

§48Α. ΜΑΥΡΟΕΙΔΗΣ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. Πρέπει ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ μνήμη ἑνὸς ἀνθρώπου.

§49Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω μίαν ἐπεξήγησιν τοῦ κειμένου, τὸ ὁποῖον ὁ φίλτατος κ. Ἀβραὰμ ἀνέγνωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὸ κείμενον δὲν ὑπογράφεται κατὰ τρόπον ἀσυνάρτητον ὑπὸ τῶν προσώπων, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ὁ κύριος Ἀβραὰμ ἐμνημόνευσεν. Τὸ κείμενον ἔγινεν εἰς μίαν κρίσιμον στιγμὴν τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας, ὅταν ὁ ἐμφύλιος πόλεμος ἐμαίνετο ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅταν ἡμεῖς, εὑρισκόμενοι ἔξω τῆς Ἑλλάδος καὶ κατεχόμενοι ὑπὸ ἀγωνίας, ἐσκεπτόμεθα.... (Θόρυβος). Κύριοι, νομίζω ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσωμεν ὀλίγην ὑπομονήν, νὰ τελειώνωμεν τὰς φράσεις μας τοὐλάχιστον. Εἶναι ἀνάγκη, διὰ νὰ ὑπάρξῃ Βουλή. Ὅταν λοιπὸν ἡμεῖς παρακολουθοῦμεν μὲ ἀγωνίαν τὴν κατάστασιν, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις καὶ τὸ Στρατηγεῖον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἐν ἀγνοίᾳ, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐμοῦ εὑρισκομένου ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τσουδεροῦ, ἐκάλεσεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα τῶν Βουνῶν καὶ ἀπὸ τὸν ΕΛΑΣ καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα τὴν ἐλευθέραν τοῦ Στρατηγοῦ κ. Ζέρβα καὶ ἀπὸ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς μικρᾶς, ἀλλ’ ἐντίμου ἐλευθέρας Ἑλλάδος τοῦ ἀειμνήστου Ψαρροῦ (χειροκροτήματα) ἀντιπροσώπους εἰς τὸ Κάϊρον. Ἅπαντες οἱ ἀντιπρόσωποι—δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐξεπλήρωσαν καλῶς ἢ κακῶς τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβον—πάντως ἅπαντες ἐζήτησαν ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν Ἑλλάδα μέχρι τοῦ Δημοψηφίσματος. Ἐγώ, λόγῳ τῆς δραματικῆς κρίσεως ἡ ὁποία κατεῖχε τὸν τόπον.....

§50Μ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Εἶσθε ὑπόλογος διὰ τὰς πράξεις σας καὶ ὀφείλετε νὰ δώσετε λόγον.

§51Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δώσωμεν λόγον, ὅπως ἐζήτησε καὶ ὁ ναύαρχος κ. Σακελλαρίου, ἀλλὰ θὰ δώσουν λόγον ὅλοι οἱ Ἕλληνες πολιτικοὶ διὰ πράξεις καὶ παραλείψεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Κύριοι, ὁ κ. Ἐξηντάρης—συμπληρῶ ὅσα ἔχω νὰ εἴπω πρὸς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς—ὁ κ. Ἐξηντάρης ὡμίλησε καὶ ὑπέγραψεν ὡς ἐκπρόσωπος Κομμάτων τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω, εἶχον ζητήσει καὶ ἀπαιτήσει ὅπως γίνῃ τὸ Δημοψήφισμα, καὶ ὅπως μὴ ἐπιστρέψῃ ὁ Βασιλεὺς μέχρι τῆς ἡμέρας τοῦ Δημοψηφίσματος. Τὰ Κόμματα ταῦτα, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα εὗρον ὑπὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ὑπέγραψα, τὰ Κόμματα ταῦτα εἶναι: τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον μάλιστα ἐξεπροσώπει καὶ τὸ Κόμμα τῶν Ἐθνικῶν Λαϊκῶν τοῦ κ. Θεοτόκη, ἐξουσιοδοτήσαντος τὸν κ. Σοφούλην εἰς τοῦτο.....

§52Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρόεδρος Βουλῆς). Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἐξουσιοδότησις.

§53Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δεύτερον, τὸ Κόμμα τὸ Λαϊκόν, μὲ τὰς ὑπογραφὰς τῶν τριῶν ἐκ τῶν μελῶν τῆς Διοικούσης Ἐπιτροπῆς αὐτοῦ.

§54Α. ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ (Ὑπ. Παιδείας). Ἦτο τὸ Δημοκρατικὸν Λαϊκὸν Κόμμα...

§55Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ὑπόθεσις ἐσωτερικὴ τοῦ Κόμματός σας. Δὲν μὲ ἀφορᾷ. Ἐγώ, κ. βουλευταί, εὑρεθεὶς—καὶ συμφωνῶν, ἄλλως τε, εἰς τὸ περιεχόμενον λόγῳ τῆς μεγάλης ἀνάγκης—εὑρεθεὶς ἐνώπιον τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν Κομμάτων, βενιζελικῶν καὶ ἀντιβενιζελικῶν, ἐξαιρέσει τῆς ὁμάδος τοῦ ἀξιοτίμου σήμερον Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς), εὑρεθεὶς ἐνώπιον τῆς ἀπαιτήσεως ἁπάντων τῶν Κομμάτων, λέγω, ἐκτὸς τῆς ὁμάδος ταύτης, καὶ ἐνώπιον ἐπίσης τῆς ἀπαιτήσεως καὶ τῶν τριῶν ἀνταρτικῶν σωμάτων, ἐνόμισα ὅτι ὤφειλα νὰ συμφωνήσω καὶ νὰ συνυπογράψω (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νομίζω, λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἦτο χρέος τοῦ φιλτάτου μου κ. Ἀβραὰμ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ μὴ παρεξηγῇ ἡ Βουλή—διότι εἶναι τοιαύτη ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς νὰ παρεξηγῇ—ἔστω ἡ κοινοβουλευτική του πεῖρα, ἡ μακρὰ καὶ ὡραία, ὤφειλε, κατ’ ἐμέ, νὰ τὸν ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν, νὰ διατυπώσῃ τοὺς λόγους του κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ προεκάλει παρεξηγήσεις, ἀλλὰ θὰ διέλυε καὶ θὰ ἐξήγει τὰ φαινόμενα (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§56Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ εἶναι ἄδικον νὰ μὴ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν φράσιν...

§57Α. ΜΑΥΡΟΕΙΔΗΣ. ...... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§58Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε, ἢ μᾶλλον γνωρίζω, δὲν γνωρίζω πόσαι ὁμάδες καὶ ποῖαι ὁμάδες ὑπέγραψαν τοιαῦτα πρωτόκολλα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω καὶ βεβαιῶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἶναι, ὅτι τὰ 90% τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ τώρα φωνάζουν: Ζήτω ὁ Βασιλεὺς (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου καὶ τῆς δεξιᾶς).

§59Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσω, διότι συμπεριλαμβάνομαι μεταξὺ τῶν ὀργανώσεων ἐθνικῆς ἀντιστάσεως— δὲν ὁμιλῶ βέβαια περὶ τριῶν, ἀλλὰ περὶ δύο μόνον, περὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως τοῦ «ΕΔΕΣ» καὶ τῆς ἀποκληθείσης ΕΚΑ—. Νομίζω, ὅτι ἐπειδὴ ὁ κ. Κανελλόπουλος ἔθιξε τὸ ζήτημα καὶ ἀνέφερε περὶ τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν, ἔχω ὑποχρέωσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ πιστοποιήσω ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Κανελλοπούλου ἔχονται μέχρι κεραίας ἀληθείας (Χειροκροτήματα), ἀφ’ ἑτέρου δέ, ἐὰν ἡ Βουλὴ θὰ ἤθελε νὰ σχηματίσῃ γνώμην περὶ τῆς ὀργανώσεως ἐθνικῆς ἀντιστάσεως τῆς ὁποίας εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἡγοῦμαι, περὶ τῶν πράξεών της καὶ εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσκολίαν νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ ἀνταλλαγέντα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τηλεγραφήματα. Μᾶς ἐδηλώθη τότε ὅτι διὰ τηλεγραφημάτων ἀποσταλέντων διὰ μυστικῶν πομπῶν ἐκ τῆς δούλης Ἑλλάδος πρὸς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, ὅπως ἐπίσης καὶ διὰ τῶν ἰδίων ὁδῶν, ἐκ τῆς Μέσης Ἀνατολῆς πρὸς τὴν δούλην Ἑλλάδα, ὁλόκληρος δυστυχῶς, ὅπως ἐλέγετο, ὁ πολιτικὸς κόσμος συνηγόρει εἰς τὸ νὰ τεθῇ ἐνώπιον καὶ τοῦ Βασιλέως Γεωργίου ἡ παράκλησις, ἢ ἀξίωσις, ὅπως θέλετε διατυπώσατέ το, τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἀξίωσις ἡ ὁποία ἔλεγεν, ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθετε, Μεγαλειότατε, εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὶν ἢ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀνάγκης ἐπανόδου σας ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Κατόπιν αὐτοῦ, ἐπειδὴ εἴχομεν ἀπ’ ἀρχῆς λάβει τὴν ἀπόφασιν νὰ μὴ ἀναμιγνυώμεθα εἰς οὐδεμίαν πολιτικὴν πρᾶξιν οὔτε νὰ δίδωμεν χαρακτῆρα εἰς τὸν ἀγῶνα ἀντιστάσεως πολιτικῆς μορφῆς, κατόπιν αὐτοῦ ἀπέστειλα τηλεγράφημα εἰς τὸν ἐκπρόσωπόν μου νὰ ἀπόσχῃ ἀπὸ πάσης ἀναμίξεώς του εἰς τοιαύτην πρότασιν γενομένην ὅπως ἔγινεν, ὑποχρεωμένος νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν διότι εὑρίσκετο πρὸ ἀπαιτήσεως τῶν ἐν τῇ δούλῃ Ἑλλάδι, ὅπως καὶ τῶν ἐν τῇ Μέσῃ Ἀνατολῇ παραγόντων. Εἶναι ἀληθὲς καὶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κανελλόπουλος. Ἦτο τότε μία τραγικὴ στιγμὴ τῆς χώρας μας, διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ πολέμου, δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν χώραν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἀπὸ τὴν μανίαν καὶ τὴν λύσσαν τοῦ κατακτητοῦ, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ἐμφυλίου σπαραγμοῦ ὁ ὁποῖος εἶχε λάβει τὴν μορφὴν ἐξοντώσεως παντὸς τοῦ ἑλληνικοῦ. Καὶ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Κανελλόπουλος, οὕτως ἔκρινον οἱ ἐν Μέσῃ Ἀνατολῇ. Οἱ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ὅμως ὀρεινῇ Ἑλλάδι διετύπωσαν τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ τεθῇ ὑπογραφὴ τοῦ σταλέντος ὡς ἐκπροσώπου μας κ. Κομνηνοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἀπαρνηθῶ καὶ νὰ εἴπω ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων δὲν τὴν ἀπεδέχθην, ὅπως ἐγένετο ἡ πρᾶξις ἡ διαπραχθεῖσα τότε. Διότι δὲν θέλω νὰ ἀποσείσω εὐθύνας ἐπ’ αὐτοῦ, τὴν ἀνάγκην καὶ ἡμεῖς ὄχι φιλοτιμίαν ποιούμενοι, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐξεύρεσιν ἑνὸς τρόπου ἀπαλλαγῆς κατὰ τὸ δυνατὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τὸ φάσγανον τοῦ ἐαμοκομμουνισμοῦ, τὴν ἀνάγκην ταύτην ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ἠναγκάσθημεν ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν ὑπογραφεῖσαν τότε πρᾶξιν. Αὐτὰ πρὸς ἐξήγησιν τῆς Βουλῆς ἐνώπιον τῆς ὁποίας θὰ εἶχον πλήρη τὴν διάθεσιν καὶ τὴν εὐχέρειαν νὰ παρουσιάσω τὰ ἀνταλλαγέντα τότε τηλεγραφήματα (Χειροκροτήματα).

§60Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπουργ. Ἐμπορ. Ναυτ.). Ὅταν ἐγὼ ἀνέφερα τὰ κείμενα δὲν ἤθελα νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ἀκρίβειαν αὐτῶν κ. Σίδερη.

§61Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι...

§62Κ. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθ.). Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ θέμα τῆς συζητήσεως εἶναι ἐντελῶς διαφορετικὸν ἀπὸ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ διεξάγεται ἡ συζήτησις. Νομίζω ὅτι τὸ νὰ ἀνατρέχωμεν εἰς τὸ παρελθὸν δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ πράγματι νὰ συζητήσῃ εἰς ἰδιαιτέραν σύσκεψιν ἐπὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τῶν εὐθυνῶν αἱ ὁποῖαι βαρύνουν ἕνα ἕκαστον ἐξ ἡμῶν, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποφασίσωμεν. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ μέχρι τοῦ σημείου νὰ συζητοῦμεν περὶ αὐτοῦ ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία ἀπόστασις τὴν ὁποίαν θὰ παρακαλέσω νὰ θελήσωμεν νὰ τὴν παρακάμψωμεν. Ἔλαβεν ἡ Συνέλευσις τὴν ἀπόφασιν νὰ περιορίσῃ τὴν ὥραν τῆς ὁμιλίας τῶν κ. ἀγορητῶν διὰ νὰ μπορέσουμε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως.

§63Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀντιπολίτευσις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν τακτικὴν πορείαν τῶν ἐργασιῶν μας. Ἡ πρόκλησις, διὰ τὴν ἱστορίαν, δὲν προῆλθεν ἀπὸ τὰς τάξεις μας. Εἰς τὰς τάξεις μας ἀνήκει τὸ χρέος τῆς ἀμύνης. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία προκαλῇ, ἡ ἀντιπολίτευσις θὰ ἀπαντᾷ. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία πειθαρχῇ εἰς τὴν τάξιν τῶν συζητήσεων, ἡ ἀντιπολίτευσις θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἤρεμον πορείαν τῶν ἐργασιῶν μας (Χειροκροτήματα).

§64Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτ.). Δὲν νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ἐξῆλθον τοῦ θέματος ἀναγνώσας τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθην διὰ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐτέθη ἔκτοτε τὸ θέμα ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ θεσμοῦ. Ὅταν ἐπεκαλεῖτο ὁ κ. Παπανδρέου τὸ κείμενον, ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀντικρούοντας τὸν ἱστορικὸν αὐτοῦ λόγον νὰ τὸ μνημονεύσουν. Εἶναι βέβαιον ὅτι ὁ ἴδιος εἰς ἄρθρον του εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν οἱ λεγόμενοι ἄκροι ἀριστεροὶ ἤθελον νὰ ἐξομοιώσουν τὴν σημερινὴν περίοδον πρὸς τὴν περίοδον τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ἔλεγεν, ὀρθῶς καὶ εὐστόχως, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ σύγκρισις τῶν δύο ἐποχῶν. Τότε ὅσα ἐγένοντο, ἐγένοντο διότι οὐκ ἦν ἄλλως γενέσθαι. Ἐγὼ ἠθέλησα, ἀναγνώσας τὸ κείμενον αὐτό, νὰ ὑπενθυμίσω τὰς ὑπογραφὰς τῶν ἑπτὰ ἐαμοκομμουνιστῶν, διὰ νὰ ὑποστηρίξω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύω ὡς Ἕλλην, ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπουν ἐκεῖνοι ὅτι ἐκπροσωποῦν τὴν γνώμην τῆς ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης, διότι περὶ τούτου ὡμίλουν. Ἀλλ’ ἀναμνησθεὶς τῶν κειμένων αὐτῶν, δὲν εἶχα τὸ παράπαν τὴν πρόθεσιν νὰ θίξω οὔτε τὸν κ. Παπανδρέου οὔτε τὸν κ. Κανελλόπουλον. Δὲν γνωρίζω τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐστάλει τότε ὁ φίλος κ. Κανελλόπουλος. Ὀρθῶς εἶπε κατὰ τὴν διακοπήν, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ λογοδοτήσῃ καὶ νομίζω, ὅτι ἐὰν ἡ δρᾶσις του ἐκείνη ἦτο ἀντικοινοβουλευτικὴ καὶ ἐγένετο πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἐξωκοινοβουλευτικός, ὤφειλε νὰ ὁμολογήσῃ καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπουσιάζουν... (Χειροκροτήματα).

§65Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ζητῶ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐπιθυμῇ, νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν διὰ τὰ ἔργα τῆς ἰδικῆς μου κυβερνήσεως καὶ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς νὰ δώσω πᾶσαν ἐξήγησιν.

§66Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτ.). Τὰ κείμενα τὰ ἐπεκαλέσθην, διότι νομίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ τὸ ἄλλο κείμενον, τὸ τελευταῖον. Εἶναι ἡ πρώτη δήλωσις τοῦ Βασιλέως ὅτι εἶναι ἀποφασισμένος νὰ μὴ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄνευ νομίμου ἐκδηλώσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο μνεία καὶ ἑνὸς πρακτικοῦ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, θὰ ἀναφέρω μόνον τοῦτο τὸ γεγονὸς ἐν σχέσει πρὸς τὸ θέμα τὸ συζητηθὲν εἰς τὸ κείμενον αὐτό: Οἱ ὑπογράψαντες ἀνέλαβον ἐπὶ λόγῳ τιμῆς νὰ ἐνεργήσουν ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει τῆς Ἑλλάδος δημοψήφισμα σχηματίζοντες Οἰκουμενικὴν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἔκαμεν ἕνα ἐθνικὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον θὰ ἐνομοθέτει καὶ θὰ εἰσηγεῖτο εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν κοινοβουλευτικήν. Ἄν τὰς θίγω αὐτὰς τὰς ἀπόψεις, κ. βουλευταί, τὰς θίγω διότι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εὑρέθη ἐνώπιον τῶν ἰσχυρισμῶν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν μειοψηφίαν κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκπληρωθοῦν πρῶτον αἱ προϋποθέσεις τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς γαλήνης καὶ κατόπιν νὰ ἐνεργηθῇ τὸ δημοψήφισμα. Ζητοῦν ἀναβολὴν τοῦ δημοψηφίσματος ὅλοι, παράτασιν τῆς ἐκκρεμότητος ἡ ὁποία θάπτει τὴν πατρίδα μας καὶ τὴν διαιρεῖ. Ἀκριβῶς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς τῆς καθαρῶς ἐθνικῆς συντρέχει λόγος ἐπισπεύσεως τοῦ δημοψηφίσματος. Ἡ Κυβέρνησις ἐὰν πράγματι ἐπιτύχῃ τὴν ἐπίλυσιν διὰ τῶν εἰσηγήσεών της πρὸς τοὺς μεγάλους συμμάχους της εἶναι ἀξία πραγματικοῦ ἐθνικοῦ ἐπαίνου, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἐθνικῆς ἐξάρσεως, ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἐθνικῆς ἀνατάσεως ἔδωσε τὴν ψῆφον του κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Ἐλέχθη ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, πρῶτον ὑπὸ τοῦ κ. Σοφούλη, ὅτι ὑπάρχει ἓν σημεῖον τὸ ὁποῖον μᾶς ἑνώνει, ἡ Ἑλλάς. Εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου ὅτι εἰς τὸ ἐθνικὸν ζήτημα εἴμεθα σύμφωνοι. Ἔ, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ κράτους τοῦ νόμου, τοῦ δικαίου εἶναι καθαρῶς ἐθνικὸν ζήτημα. (Χειροκροτήματα). Δὲν θὰ ἀνατρέξω ἐγὼ εἰς τὸ παρελθόν, ἐπειδὴ σᾶς στενοχωρεῖ. Θὰ ἀνακαλύψω καὶ θὰ διαπιστώσω ἀπολύτως τὰς εὐθύνας τῆς ἠθικῆς αὐτουργίας τῆς διαπράξεως τῆς πράξεως. Ὑπάρχουν κείμενα, ὑπάρχουν ἀναφοραὶ σταλεῖσαι εἰς τοὺς ξένους κατὰ τὰς ὁποίας τὰ ὄργανα τοῦ Κράτους οἱ χωροφύλακές μας; δὲν εἶναι ὄργανα τοῦ Κράτους, εἶναι ὄργανα τοῦ φασισμοῦ· καὶ ἐδόθη εἰς αὐτὰ τὰ κείμενα ἀπάντησις ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, τοῦ κ. Μπέβιν. Εἶναι καιρὸς νὰ ἀφήσωμεν αὐτὰ τὰ μυθεύματα περὶ ἄκρας δεξιᾶς, περὶ φασισμοῦ καὶ περὶ κέντρου καὶ νὰ ἐνθυμηθῶμεν — ἀπευθύνομαι ἰδίως τώρα πρὸς τοὺς φίλους τοὺς παραμένοντας ἀκόμη εἰς ἓν τμῆμα τοῦ ἱστορικοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τέλους ἔχει ἀρχηγόν του τὸν ἄξιον υἱὸν τοῦ Μεγάλου ἀρχηγοῦ μας — ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰς ἀγόρευσίν του εἰς τὴν Γερουσίαν τὸ 1931: «Καὶ ἐὰν χωριζόμεθα... (ἀναγινώσκει). Διὰ νὰ ζήσῃ κανείς, διὰ νὰ ἀκούσῃ χθὲς τὸν ἐμφανιζόμενον ἀκόμη ὡς κληρονόμον του καὶ διάδοχόν του τὸν σεβαστὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων λέγοντα μετὰ τόλμης πολλῆς «σεῖς εἶσθε μοναρχικοὶ καὶ πιστεύετε εἰς τὴν ἐλέῳ Θεοῦ ἄσκησιν τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας». Εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἴμεθα ἡμεῖς ὀπαδοὶ τοῦ πολιτεύματος τῆς βασιλευομένης δημοκρατίας; Καὶ λέγει ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος καὶ λέγει ὁ καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, ὅτι τὸ πολίτευμά μας ἀπὸ τοῦ 1863 εἶνε πολίτευμα Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Διατὶ ὁ λόγος περὶ μοναρχισμοῦ· διατὶ κύριε Βοραζάνη ὁμιλεῖτε περὶ μοναρχισμοῦ;

§67Γ. ΜΕΛΑΣ. Διότι ὁ Βασιλεὺς ἔδωσε τὸν ὅρκον καὶ τὸν κατεπάτησε. Διότι ἔκαμε τὴν 4ην Αὐγούστου παραβιάσας καὶ καταπατήσας τὸ Σύνταγμα.

§68ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔδωσεν ἐξετάσεις καταλύσεως τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§69Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Δέχομαι τὴν διακοπήν, διότι γνωρίζω πόσον εὔκολον εἶνε τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, διότι ἐγνώρισα καὶ ἔζησα τὴν ἐθνικήν μας ἱστορίαν, διότι παρόμοιον ἐπιχείρημα ἀντετάχθη πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, διότι κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1917–1920 ἀνέστειλεν ἐν ὥρᾳ πολέμου τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας τοῦ Λαοῦ, ἀνέστειλε τὸν πολιτικὸν βίον τοῦ Λαοῦ καὶ μετὰ τὴν 1 Νοεμβρίου 1920 ἠσχολήθη ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος μὲ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐν πάσῃ περιπτώσει οὐδεὶς εἶναι, κύριοι, μοναρχικός, ἀποτελεῖ δὲ συκοφαντίαν, ἀποτελεῖ διαστροφὴν καὶ ἐπιστημονικὴν καὶ πολιτικήν, τὴν ὁποίαν μόνον οἱ κομμουνισταὶ διαπράττουν. Δὲν εἶσθε δημοκρατικώτερος ἐμοῦ, κύριε Μελᾶ (χειροκροτήματα). Ἔζησα καὶ ἠγωνίσθην ὑπὲρ τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν καὶ συνεπῶς ἀφήσατέ τα αὐτὰ, κύριε Μελᾶ, δὲν ἐκάμφθην πρὸ ἑνὸς δικτάτορος, οὔτε προσήγγισα καμμίαν δικτατορίαν, γνωρίζετε δὲ, ὅταν σεῖς ἀπουσιάζατε, ποῖοι τὸν ἐπεσκέπτοντο κατὰ τὴν διάρκειαν καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς δικτατορίας καὶ τὶ ἔγραφον διὰ τὸν δικτάτορα. Λοιπὸν αὐτὰ ἔλεγεν ὁ Βενιζέλος, δὲν ὑπάρχει συνεπῶς κανεὶς μοναρχικός, οὔτε ὑπεστηρίχθη τοιοῦτον τι ὅτι πρόκειται νὰ ἐγκαθιδρυθῇ ἡ ἐλέῳ Θεοῦ μοναρχία εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§70Χ. ΛΑΔΑΣ. Αὐτὰ ἐλέγοντο καὶ εἰς τὸ στρατοδικεῖον ὅταν ἐδικάζοντο.

§71Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Τὸ ζήτημα, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν μορφὴν αὐτοῦ τοῦ ἐρωτήματος τῆς ἐπανόδου ἢ μὴ τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ πρέπει νὰ τεθῇ ὁλοκληρωτικῶς. Ὑπενθυμίζομεν δηλώσεις τοῦ κ. Σοφούλη, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν τὴν 28 Ὀκτωβρίου 1945 εἰς τὸ «Βῆμα». Λέγει ὅτι «ὡς διεμορφώθη εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν τὸ πολιτειακὸν ζήτημα δὲν τίθεται πλέον ὡς ζήτημα ἰδεολογικοῦ θεσμοῦ Βασιλείας ἢ Δημοκρατίας, ἀλλ’ ὡς ζήτημα καθαρῶς προσωπικὸν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, ὡς ἱδρυτοῦ τῆς δικτατορίας τῆς 4ης Αὐγούστου». Ὁ κ. Σοφούλης, λοιπόν, λέγει ὅτι τὸ ζήτημα θὰ τεθῇ ὡς ζήτημα καθαρῶς προσωπικὸν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου. Ὁ κ. Καφαντάρης εἰς δηλώσεις του τῆς 19 Αὐγούστου 1945 εἶπεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ θεσμοῦ, πρόκειται περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως, ὁ ὁποῖος ἐγκαθίδρυσε τὴν δικτατορίαν. Παραγράφεται, σβύνεται ἡ 28 Ὀκτωβρίου, τίθεται ὅμως ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων τὸ ζήτημα, ὡς ζήτημα καθαρῶς προσωπικόν. Τώρα διατὶ ἡ Κυβέρνησις τοποθετεῖ οὕτως τὸ ζήτημα, ἐδόθη ἡ ἀπάντησις, κύριοι, ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Γονατᾶ, τοῦ ἀρχηγοῦ μου — ὡς πρὸς τὸν ὁποῖον κάμω μίαν παρένθεσιν, ἐπειδὴ τὸ εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου μὲ τὴν ὑπόμνησιν τοῦ κειμένου ἐκείνου — ὑπενθυμίζω δὲ ὅτι ἔδωσεν ἐξηγήσεις ὁ κ. Γονατᾶς εὐρείας καὶ πλήρεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἰς τὰς ἐφημερίδας (χειροκροτήματα). Διότι ἔθεσε πάντοτε τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ τὴν Ἑλλάδα ὑπεράνω ὅλων, ὡς ἔλεγε καὶ ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὅταν κατηγορεῖτο, ὅτι ἀνέστειλε κατὰ τὴν περίοδον τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου τὴν ἰσχὺν τοῦ Συντάγματος καὶ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας. Ἔ, κύριοι τοιαῦτα πράγματα εἶναι διαστροφαί, εἶναι συκοφαντίαι, ποὺ μόνον οἱ κομμουνισταὶ ἐπιτρέπεται νὰ διαπράττουν. Ἀλλὰ λέγει ὁ κ. Σβῶλος εἰς τὸ ἄρθρον ὑπὸ τὸν τίτλον «ἀπάτη», ὅτι ἐὰν ἀπαντήσῃ ὁ λαὸς ἀρνητικῶς, τότε θὰ ἔλθῃ ὁ Παῦλος. Ὁ κ. Γονατᾶς εἶπεν ὅτι βεβαίως ἡ ἀρνητικὴ ἀπάντησις θὰ εἶναι καὶ ἀπάντησις ὑπὲρ τῆς ἀβασιλεύτου δημοκρατίας.

§72Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν κυβερνητικὴν ἀντίληψιν.

§73Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Αὐτὸ οἴκοθεν νοεῖται.

§74Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἶσθε μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρέπει νὰ μᾶς δώσετε σαφῆ ἀπάντησιν.

§75Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπ. Ἐμπ. Ναυτιλίας). Τότε ἐλέχθη καὶ ἀπὸ φίλους τοῦ κ. Ζέρβα, ὅτι πῶς θὰ τεθῇ τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν κάλπην; Θὰ εἶναι ὑποψήφιος καὶ θὰ εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς τὰς ὕβρεις καὶ τοὺς προπηλακισμούς, ὡσὰν νὰ μὴ εἶναι ἀκόμη καὶ σήμερον ἐκτεθειμένος ὁ Βασιλεὺς εἰς τοὺς δειλοὺς αὐτοὺς προπηλακισμοὺς καὶ τὰς ὕβρεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἐμπίπτουν εἰς τὸν ποινικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος κοιμᾶται. Ὁπωσδήποτε ἐκεῖνος ὁ Βασιλεὺς ἐδέχθη νὰ μὴ ἐπανέλθῃ ἄνευ δημοψηφίσματος. Καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ἀπὸ ἀπόψεως συνταγματικῆς, ὅτι δὲν ἦτο κἂν δικαίωμά του, διότι ἡ βασιλικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Λαὸν (χειροκροτήματα). Δὲν ἦτο κἂν δικαίωμά του, τὸ ἔπραξεν ὅμως, διότι τοῦ παρεστάθη ὅτι πράγματι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἕνεκα τοῦ ζητήματος αὐτοῦ πετσοκόβεται, ἀλληλοσκοτώνεται καὶ ἠναγκάσθη ὁ Βασιλεὺς νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ δὲν ἦλθε καὶ ἐγένετο ὁ ἐμφύλιος πόλεμος, διότι τοιαῦτα ἐλέγοντο ἐδῶ ἀπὸ τοὺς μεγαλοφώνως καὶ ἀπὸ νηπιακῆς ἡλικίας δημοκράτας, οἱ ὁποῖοι κατέδειξαν τὸν δημοκρατισμόν των μὲ τὴν ἀποχὴν ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, μὲ τὴν ἔλλειψιν τοῦ σθένους τοῦ πολιτικοῦ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν λαϊκὴν κρίσιν καὶ εἶδεν ὁ τόπος ὑπὸ τὴν ἀγριωτέραν μορφὴν τὸν ἐμφύλιον πόλεμον νὰ κατασπαράζῃ τὴν Πατρίδα του. Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὡς ἐκλεκτὸς τοῦ Λαοῦ τῆς περιφερείας Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος προσφάτως μοῦ ἀνενέωσε τὴν ἐντολήν, εἶπον τὴν ἀλήθειαν καὶ μόνην τὴν ἀλήθειαν ὅπως τὴν αἰσθάνομαι, ὅπως τὴν διετύπωσα, ὅπως τὴν διατυπώνει, τὴν διασαλπίζει ἀνὰ τὰ πέρατα τοῦ κόσμου ἡ προσφάτως ἐκδοθεῖσα λαϊκὴ ἐτυμηγορία. Ἂς σεβασθῶμεν τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν, ἄς ἀφήσωμεν τοὺς πολιτικοὺς καὶ διπλωματικοὺς ἑλιγμούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐπιτετραμμένοι πρὶν ἢ ὁ κυρίαρχος Λαὸς λάβῃ εἰς τὰς χεῖρας του τὴν ἐξουσίαν καὶ ἀσκήσῃ τὴν κυριαρχίαν του. (Χειροκροτήματα). Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶπε τὴν γνώμην του, τὴν ἐβροντοφώνησε κατὰ τρόπον ἔγκυρον καὶ ἀδιάβλητον. Εἶναι τὸ ὀλιγώτερον αὐτὸ συκοφαντία, αὐτοδυσφήμησις ἡ παράστασις, ὅτι τὸ εἰσιτήριόν μας δὲν εἶναι ἔγκυρον, διότι ὑπὸ τὸ κράτος συσκοτισμοῦ τῶν παθῶν μᾶς τὸ ἔδωκεν. Ἐὰν τὰ πάθη αὐτὰ ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τὴν προπαγάνδαν τῆς πλειοψηφούσης παρατάξεως, τοῦτο δὲν ὀφείλεται, ὑποθέτω, εἰς καμμίαν ἔνοχον καὶ ἐγκληματικὴν προσπάθειαν τῆς ἐξουσίας. Τὴν ἐξουσίαν τὴν κατεῖχεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐνήργησε τὰς ἐκλογὰς καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι ἀναρμοδία νὰ διενεργήσῃ καὶ τὸ δημοψήφισμα πρὶν ἢ ἀκόμη φθάσωμεν εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ δημοψηφίσματος, ὁπότε ἐπὶ τέλους δύναται ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἡ μόνη κυρίαρχος, νὰ ἀποφασίσῃ ποία Κυβέρνησις θὰ διενεργήσῃ τὸ δημοψήφισμα, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀντίθετος γνώμη τῆς κυριάρχου Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἵνα ἐξασφαλισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ἀμερολήπτου διεξαγωγῆς αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ θὰ μετέλθῃ θεμιτὰ καὶ ἀθέμιτα μέσα διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν καταφατικὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὑποστηρίζω ὅτι υἱοθετοῦντες καὶ ἀποδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διετυπώθη ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ Ἀντιβασιλέως, διὰ τοῦ βασιλικοῦ λόγου περὶ διενεργείας τοῦ δημοψηφίσματος κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἡμέραν καὶ ὑπὸ τὴν μορφήν, ἡ ὁποία θὰ διατυπωθῇ δύναται....... Ἔχει κυρίως ἀνάγκην ἀποκαταστάσεως τῆς ἠθικῆς τάξεως (χειροκροτήματα). Ἐὰν ὑπῆρξαν καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης τῆς πλειοψηφίας οἱ ἐμφανισθέντες ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ μὲ τὸ προσωπεῖον τοῦ Βασιλόφρονος καὶ ἐξηπάτησαν τὸν Λαόν, βεβαίως δὲν ἔχουν τοιοῦτον δικαίωμα.

§76Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀνώτερα προσόντα. Εὖγε.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοχαρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§78Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχω τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχω σπουδὰς ἀκαδημαϊκὰς ὅπως, ὁ σεβαστὸς καὶ φίλτατος πληρεξούσιος Ἀθηνῶν κ. Ε. Κουλουμβάκης, ἠξίωσε διὰ τοὺς βουλευτάς, διότι ἡ μοῖρα ἡ ὁποία καθορίζει τὴν τύχην τῶν ἀνθρώπων, δὲν μοῦ ἐπέτρεψε, οὔτε καὶ τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον νὰ τελειώσω, (Χειροκροτήματα) ἀλλὰ μὲ ἔταξε μεταξὺ τῶν ἐργατῶν οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν δεκαπέντε καὶ πλέον χρόνια εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἑλληνικῆς ἐργατικῆς τάξεως. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτήν, ἡ ὁποία πιστεύω εἶναι ἰσότιμος μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀκαδημαϊκοῦ, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ ἐξέλεξε τὴν 31 Μαρτίου πρῶτον μεταξὺ τῶν πρώτων διὰ νὰ μεταφέρω τὴν φωνήν του μέσα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ἀνέγνωσα μετὰ προσοχῆς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀσφαλείας αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἱκανοποιοῦν τὸ λαϊκὸν αἴσθημα. Ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος ἐσφαγιάσθη, ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος ἐληστεύθη, ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος ἐδοκιμάσθη ἐπερίμενεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἀποφασισμένη νὰ θέσῃ ἐκτὸς νόμου τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, διότι εἶναι κόμμα ποὺ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα (χειροκροτήματα). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ὑπαινιγμὸς περὶ πολιτικοῦ ὀργανισμοῦ διότι, τοὐλάχιστον ἐγώ, πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωροῦνται πολιτικοὶ ὀργανισμοὶ συγκροτήματα κατασκόπων, συγκροτήματα δολοφόνων, συγκροτήματα ἐγκληματιῶν. Ἢ Κυβέρνησις ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐμφυσήσῃ εἰς τὸν Λαὸν τὸ αἴσθημα τῆς ὑπάρξεως τῶν νόμων. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ σεβασμὸς τῶν νόμων νὰ γίνῃ πραγματικότης, ἐφ’ ὅσον τὸν νόμον δὲν τὸν σέβεται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἐὰν ἐσέβετο τὸν νόμον θὰ ἐξετέλει 10 ἡμέρας μετὰ τὴν ἄνοδόν της εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸν Μπουρδῆν, Αὐγέρην καὶ Μονέδαν, διότι μόνον ἔτσι θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς Ο.Π.Λ.Α. νὰ πεισθοῦν ὅτι θὰ ἐπλήρωναν κάθε ἔγκλημά των μὲ τὴν ἰδικήν των ζωήν. Καὶ ἀποτείνομαι εἰς τὸν κ. ὑφυπουργὸν τῆς Ἀσφαλείας ὑπογραμμίζων, ὅτι ἐὰν δὲν ἐκτελεσθοῦν ὅσοι ὑπὸ τῶν δικαστηρίων κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπεδωθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ ἀσφάλεια. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁμιλῶ διὰ τὸ κεφάλαιον τῆς ἀσφαλείας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω: δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ ἀσφάλεια ἐφ’ ὅσον τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς δὲν ἐκκαθαρίζεται. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ ἡγεσία τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς νὰ εὑρίσκεται σὲ χέρια ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι κατὰ καιροὺς ὑπῆρξαν συνεργάται τοῦ Ε.Α.Μ. (χειροκροτήματα). Οὔτε εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εὑρίσκωνται ἐκτὸς τῆς χωροφυλακῆς πραγματικοὶ ἀγωνισταί, οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν ὅλην τὴν ζωήν των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Κύριοι βουλευταί, ἐσημείωσα μὲ ἐξαιρετικὴν χαρὰν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἀφορώσας τὸ κεφάλαιον τῆς προσοχῆς της εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα. Ὀφείλετε ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν προέρχεσθε ἀπὸ τὰς Βορείας ἐπαρχίας νὰ γνωρίζετε ὅτι ἐκεῖ ἐπάνω περνᾶμε μέρες τραγικές, τὸ κεφάλι μας εἶναι εἰς τὸν τορβά, αἱ ἐλευθερίαι μας δὲν ὑπάρχουν, ἡ οἰκονομική μας ζωὴ δὲν προχωρεῖ καλῶς, τὰ ἐφόδια τῆς Οὔνρρα διατίθενται εἰς τὴν Νότιον Ἑλλάδα. Δὲν ὑπάρχει δικαιοσύνη πραγματικὴ εἰς τὴν Β. Ἑλλάδα. Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ εἶναι οἱ φορεῖς τῆς ἀποσυνθέσεως τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος καὶ μὲ μεγάλη πίκρα ὑπογραμμίζω ὅτι τὰ σύνορά μας δὲν φυλάσσονται ἐπαρκῶς. Ἀπὸ τὰ σύνορά μας εἰσέρχονται μὲ μεγάλην εὐκολίαν τὰ παλληκάρια τοῦ Τίτο, οἱ ἐγκληματίαι τοῦ Ἐμβὲρ Χότζα καὶ οἱ δολοφόνοι τοῦ Δεκεμβρίου. Ἐὰν θέλωμεν νὰ σώσωμεν τὴν Β. Ἑλλάδα ὀφείλομεν νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς αὐτήν, διότι χωρὶς τὴν Β. Ἑλλάδα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἑλλάς. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐκπροσώπου τῆς ἐργατικῆς τάξεως ἀνέγνωσα μὲ ἐξαιρετικὴν προσοχὴν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἐργατικῆς της πολιτικῆς. Δὲν εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἐπαρκεῖς αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ βασίζῃ τὸ πολιτικόν της οἰκοδόμημα εἰς τὸ ἐργατικὸν κεφάλαιον ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῶν γραφείων εὑρέσεως ἐργασίας. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ στρέψῃ ἐδῶ τὴν προσοχήν της, ὑπάρχουν ἐργάται ποὺ πέρνουν μεροκάματο ποὺ ἀντιστοιχεῖ μὲ 1½ ὀκᾶ μαύρου ψωμιοῦ. Αὐτὸ δὲν λέγεται πολιτισμός, δὲν λέγεται δικαιοσύνη. Ἂς φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τὴν ζωὴν τῶν ἐργατῶν χαρούμενη καὶ εὐτυχισμένη εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ παραδίδῃ τοὺς ἐργάτας εἰς τὴν ἐγκληματικὴν διάθεσιν τῶν πρακτόρων τοῦ σλαυϊσμοῦ. Ἂς φροντίσῃ ἀκόμη ἡ Κυβέρνησις τὰς συνδικαλιστικὰς ἐλευθερίας νὰ τὰς ἑρμηνεύσῃ κατὰ τρόπον συμβιβάσιμον, προσαρμόσιμον πρὸς τὴν ὑφισταμένην πραγματικότητα. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ διασφαλίζῃ τὰς συνδικαλιστικὰς ἐλευθερίας τὰς ὁποίας ὁ κ. Ζάκκας ἐπέβαλεν εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν, διότι δι’ αὐτῶν ἐπέβαλεν εἰς τὰ συνδικάτα ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐργατικὴν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ σκοποῦν τὴν ψυχολογικὴν προετοιμασίαν τῶν ἐργατῶν εἰς μίαν ἐπανάστασιν. Αἱ συνδικαλιστικαὶ ἐλευθερίαι κατὰ τὴν περίοδον 2–1–1944 μέχρι τὸν Φεβρουάριον 1945 ἐπετέλουν μίαν αἰσχρὰν κωμῳδίαν. Συνδικαλιστικαὶ ἐλευθερίαι λέγονται ὅταν εἰς τὰς 20 Ἀπριλίου εἰς τὸ ἐργατικὸν κέντρον Θεσ)νίκης ὕστερα ἀπὸ μίαν πρότασιν τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Καπνοβιομηχανίας ἐψήφισαν 205 ἀντιπρόσωποι ὑπὲρ τῆς Βουλγαρίας καὶ μόνον 6 ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος (χειροκροτήματα); Συνδικαλιστικαὶ ἐλευθερίαι λέγονται εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅταν ἡ ἡγεσία τῆς γενικῆς συνομοσπονδίας παροτρύνῃ καθημερινῶς τοὺς ἐργάτας εἰς στάσιν καὶ ἐπανάστασιν; Δὲν ἠξεύρω ἂν διαβάζετε τὸν «Ριζοσπάστην». Φασισμὸς λέγεται, ὅταν οἱ ἐθνικῶς σκεπτόμενοι ἐργάται, ἀγωνίζονται νὰ ἀποτινάξουν τοὺς ἐγκληματίας τοῦ Κ.Κ.Ε. ἀπὸ τὰς ἐργατικὰς ἑνώσεις. Ἂν ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ διασφαλίσῃ αὐτὴν τὴν συνδικαλιστικὴν ἐλευθερίαν, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δηλῶ, ὅτι θὰ μὲ εὕρῃ ἀντιμέτωπον, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς μίαν περίοδον ποὺ τὰ πάντα ἀπειλοῦνται νὰ παρέχωνται κακῶς ἐννοούμεναι ἐλευθερίαι συνδικαλιστικαὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τὰς ἐργατικὰς ἑνώσεις ἀλλὰ εἰς τὰ κάτεργα (χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς ἱκανοποίησε μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τὰς ἀφορώσας τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν παιδείαν, ἐπεριμέναμεν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ κάμῃ μίαν ἀναγνώρισιν τιμίαν, ὅτι εἰς τὴν δικαιοσύνην ἔχουν παρεισφρύσει στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ὑπονομεύουν τὸ ἀστικὸν καθεστώς. Ὑπάρχουν εἰσαγγελεῖς, ὑπάρχουν ἀνώτεροι δικαστικοὶ λειτουργοί, οἱ ὁποῖοι δὲν κάμουν τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸ νὰ προετοιμάζουν τὴν πτῶσιν τοῦ ὑφισταμένου καθεστῶτος, ὑπάρχουν εἰσαγγελεῖς ποὺ δίδουν συγχωροχάρτια εἰς κάθε ἐγκληματίαν τοῦ Δεκεμβρίου καὶ ὑπάρχουν εἰσαγγελεῖς ποὺ κρατοῦν εἰς τὰς φυλακὰς ἑκατοντάδας πολιτῶν τῆς Μακεδονίας μὲ μόνην τὴν κατηγορίαν κάποιου κομμουνιστοῦ ὅτι ὁπλοφοροῦν παρανόμως καὶ τοὺς κρατοῦν μέχρι τῆς ἡμέρας ποὺ τὸ δικαστήριον ἀποφαίνεται ὅτι ὑπῆρξαν ἀθῶοι καὶ ὑπῆρξαν θύματα μιᾶς σκευωρίας ἐγκληματιῶν. Ἂν θέλῃ συνεπῶς ἡ δικαιοσύνη νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον της, ὀφείλει νὰ ξεκαθαρίσῃ μιὰ γιὰ πάντα τὴν δικαιοσύνην, διότι ἡμεῖς τοὐλάχιστον ποὺ ζοῦμε στὶς περιοχὲς ἐκεῖνες ποὺ αὐτὰ γίνονται καθημερινῶς ἀπὸ τὴν εἴσοδον τῶν καθαρμάτων τῶν Οὕνων, δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν συνέχισιν, κ. συνάδελφοι. Εἶπα ὅτι δὲν μᾶς ἱκανοποιοῦν αἱ δηλώσεις διὰ τὴν παιδείαν. Μάλιστα κ. βουλευταί, διότι δὲν ἠξεύρω τί γίνεται εἰς τὴν Νότιον Ἑλλάδα, ἀλλὰ εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὰς ἀγροτικὰς περιοχὰς οἱ διδάσκαλοι εἶναι Ἰνστρούχτορες, οἱ διδάσκαλοι εἶναι οἱ καθοδηγηταὶ τῆς Ο.Π.Λ.Α., εἶναι αὐτοὶ ποὺ δηλητηριάζουν τὶς ψυχὲς τῶν παιδιῶν μας καὶ τὰ προετοιμάζουν νὰ στραφοῦν ἐναντίον τῆς ἐθνικιστικῆς κοινωνίας. Ὀφείλει συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὴν παιδείαν διότι ἀπὸ αὐτὴν ἐξαρτᾶται νὰ ζήσῃ ἢ νὰ ἀποθάνῃ ἡ Ἑλλάς. Ὁ κ. Κώττας παρεπονέθη διότι ἐκφράζω ἐλευθέρως τὴν γνώμην μου. Θὰ ἤθελα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον ὁ ὁποῖος ἐπωμίσθη αὐτὸ τὸ βάρος νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βόρ. Ἑλλάδα νὰ μᾶς εἴπῃ, μήπως εἶναι ἔγκλημα νὰ ὁμιλῶμεν διὰ κάτι τι σάπιο ποὺ ὑπάρχει εἰς τὸ σῶμα τῆς πατρίδος μας; (χειροκροτήματα). Δηλῶ δὲ εἰς τὸν κ. Κώτταν ὅτι προέρχομαι ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ἐξελέγην ὑπὸ τὴν σημαίαν οὐδενὸς κόμματος, ἐξελέγην ὡς ἐργατικός, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτὴν θὰ μεταφέρω εἰς τὴν συνέλευσιν, τὴν ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν, τὴν γνώμην τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ (χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, παρηκολούθησα μὲ προσοχὴν τὰς διεξαχθείσας συζητήσεις ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὁμολογῶ, σὲ πολλὰ σημεῖα ᾐσθάνθην ἀπογοήτευσιν, διότι νέος εἰς τὴν πολιτικὴν ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἡλικίαν ἐπερίμενα νὰ ἴδω καὶ τὴν δεξιὰν καὶ τὴν ἀριστερὰν συνηνωμένας, τουλάχιστον εἰς τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς. Ἐλέχθησαν πολλὰ πράγματα τὰ ὁποῖα, ἂς μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ παλαιότεροι συνάδελφοι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν τὰ κατάλαβα. Κάποιος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων ἀντιπολιτευομένων εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμφανίζει τίποτα εἰς τὸ πρόγραμμα διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν, ἀλλὰ ἀφοῦ προηγουμένως ἐδήλωσεν ὅτι θέτει τὸν ἑαυτόν του εἰς τὴν διάθεσιν τῆς πατρίδος μὲ τὰς μικράς του γνώσεις, λέγει ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπῃ ποῖαι ἦσαν αἱ δικαί του ἀντιλήψεις διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας. Ἐλέχθησαν ἀκόμη πολλὰ πράγματα, ἐλέχθη ὅτι διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ δημοψηφίσματος θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξαντλήσωμεν ὅλα τὰ μέσα καὶ νὰ κλείσωμεν ὅλες τῆς πλευρὲς τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως τοῦ δημοψηφίσματος. Λέγει εἰς αὐτὰς ἂν πρόκειται ὁ σύντροφος Ζαχαριάδης νὰ μᾶς ἀναγνωρίσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος οὔτε κρύο οὔτε ζέστη κάνει διὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ ἡ παροῦσα ἀντιπροσωπεία καὶ τὰ κόμματα ποὺ μετέχουν εἰς τὴν Δʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, διότι ἡ παροῦσα συνέλευσις εἶμαι βέβαιος ὅτι κάθε ἀπόφασίς της καὶ κάθε πρᾶξις της, τὴν κάνει μὲ σκέψιν τὴν Ἑλλάδα καὶ μόνον τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι βουλευταί, ἴσως ἐξένισε πολλούς, διότι εἷς ἐργατικὸς ἀντιπρόσωπος ἐπροτίμησεν αὐτὴν τὴν πλευράν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω μίαν μεγάλην ἀλήθειαν καὶ εἰς τὸ δημοψήφισμα θὰ ἀκολουθήσω αὐτὴν τὴν πλευρὰν (χειροκροτήματα ζωηρά). Διότι κατ’ οὐδένα λόγον δὲν θὰ πάω μὲ τὴν πλευρὰν ἐκείνην μὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἐνταχθῇ ὁ σ. Ζαχαριάδης. Θὰ εἴπω καὶ κἄτι περισσότερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνω ὑπηρέτης τῆς ἀβασιλεύτου δημοκρατίας, διότι αὐτῆς ὑποστηρικτὴς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κατεργάζεται τὴν παράδοσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Βουλγαρίαν (χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἐξερχόμενος ὀλίγον τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα καθορίζει τὸ σεβαστὸν προεδρεῖον ν’ ἀποτείνω τρεῖς καὶ μόνον λέξεις. Ἀπὸ οἱανδήποτε πολιτικὴν ἀντίληψιν καὶ ἄν κατέχεσθε, οἱανδήποτε πολιτικὴν θέσιν καὶ ἂν κατέχετε, στρέψατε τὴν προσοχήν σας εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν, διότι χωρὶς αὐτὴν δὲν θὰ ἠμπορῇ ποτὲ νὰ πάῃ μπροστὰ ἡ πατρίδα. Φροντίσατε τὰ ἡμερομίσθιά μας νὰ τὰ κάνετε ἱκανὰ, ὥστε μὲ αὐτὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ ζοῦν τὰ παιδιά μας. Ὁλοκληρώσατε τὰς κοινωνικάς μας ἀσφαλίσεις καὶ ὕστερα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὰς κάμετε κτῆμα τῶν ἀγροτῶν, φροντίσατε ὥστε αἱ συνθῆκαι κάτω ἀπὸ τὰς ὁποίας ζῶμεν νὰ εἶναι ἀνθρώπιναι, διότι εἶναι ἐντροπὴ εἰς τὴν πατρίδα τοῦ πολιτισμοῦ τὰ παιδιὰ καὶ αἱ γυναῖκες νὰ δουλεύουν ὑπὸ συνθήκας ἀνθυγιεινάς, καὶ τὸ ποσοστὸν τῆς φυματιώσεως νὰ παρουσιάζῃ ἐξογκωμένον ἀριθμόν. Καὶ φροντίσατε εἰς τὸ διάστημα ποὺ θὰ ζήσῃ ἡ παροῦσα Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ὥστε ἡ ἐργατικὴ τάξις νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ πατρίδα τὴν ποθεῖ (χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁλόκληρος ἡ ἀριστερὰ ἀποχωρεῖ ἐν σώματι τῆς αἰθούσης).

§79Α. ΔΗΜΗΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ ἐργατικοῦ Κόμματος τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω εἰς τὴν Βουλήν, ἐπιθυμῶ ν’ ἀπαντήσω μόνον ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ ὅμως διετέλεσα ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ὑπουργὸς καὶ μάλιστα ἐν συνεχείᾳ Κυβερνήσεων μὴ κοινοβουλευτικῶν, καὶ εἶδον σήμερον εἰς τὰς ἐφημερίδας μίαν εἴδησιν ὅτι περιμένετε κάποια αἴτησιν διὰ νὰ γίνῃ εἰδικὸν θέμα, ἐπιθυμῶ νὰ ἐξουσιοδοτήσω τόσον τοὺς βουλευτὰς τῆς συμπολιτεύσεως, ὅσον καὶ τοὺς βουλευτὰς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, νὰ θέσουν τὴν ὑπογραφήν μου, διότι πρέπει, μιὰ γιὰ πάντα, πολιτικῶς, νὰ τακτοποιηθῇ μία περίοδος ἱστορική. (Χειροκροτήματα). Διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐξήρθη ἡ ἡρωϊκὴ στιγμὴ τῆς 28ης Ὀκτωβρίου, καθ’ ἣν ἡ Βασιλικὴ Κυβέρνησις, δηλαδὴ ἡ τότε Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Ἰωάννου Μεταξᾶ (χειροκροτήματα) ὡδήγησε τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν ἀπόρριψιν τοῦ Ἰταλικοῦ τελεσιγράφου, καὶ τὴν γενικωτέραν θέσιν ἔναντι τοῦ πολέμου, εἰς τὸν δρόμον τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τοῦ καθήκοντος, ἀλλὰ καὶ τῆς μεγάλης θυσίας. Ἔκτοτε οἱ Ἕλληνες ὑπήρξαμεν ἡνωμένοι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀγῶνος. Οἱ Ἕλληνες ὑπήρξαμεν πιστοὶ σύμμαχοι τῆς Μεγάλης Βρεττανίας καὶ ἀληθεῖς συναγωνισταὶ τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου. Μὲ τὴν ἀπόκρουσιν τοῦ αἰφνιδιασμοῦ τῆς φασιστικῆς Ἰταλίας καὶ τὰς μετέπειτα νίκας τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ἀνεπτερώσαμεν τὸ ἠθικὸν τῶν λαῶν ποὺ ἀγαποῦσαν τὴν δημοκρατίαν καὶ ἀγωνίζονται διὰ τὰς δημοκρατικὰς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ ἀκόμη, μὲ τὴν συνέχισιν αὐτοῦ τοῦ ἀγῶνος, μὲ τὸ δεύτερον «Ὄχι» ἀλλὰ καὶ μὲ τὸν ἀγῶνα τῆς Κρήτης, ἐδώσαμεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα ποὺ ἐπρόκειτο νὰ γίνουν καὶ αὐτὰ μὲ τὴν σειράν των θύματα ἐπιθέσεως, ὅπως ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία, ἐδώσαμεν ὅλην τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἀντιμετωπίσεως ἑνὸς ἐπερχομένου κινδύνου. Ἔτσι ἡ Ἑλλὰς συνεχίζουσα τὸν ἀγῶνα εἰς τὸ πλευρὸν τῶν Δημοκρατιῶν, ἀγῶνα ποὺ ἐκπροσωποῦσεν ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων (χειροκροτήματα) ἀπέδειξε πὼς γνωρίζει ν’ ἀγωνίζεται ὄχι μόνον διὰ τὴν ἰδικήν της ἐλευθερίαν ἀλλὰ διὰ τὰς ἐλευθερίας ὅλων ἐκείνων τῶν λαῶν ποὺ ἀπειλοῦντο ἀπὸ τὸν ναζισμὸν καὶ φασισμόν. Ἀκόμη ὅμως κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ὅπου τὰ ἠθικὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδος ἦσαν ἀπέραντα καὶ ἔφθανον παντοῦ ὅπου ὁ ἄνθρωπος ἀγωνίζεται διὰ τὴν ἐλευθερίαν του, κατὰ τὴν περίοδον λέγω ἐκείνην, ὁ σκλαβωμένος Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐσυνέχιζε τὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ κατακτητοῦ. Ἐπιφανειακῶς μόνον ἠκούετο ἡ φωνὴ τῆς πολεμικῆς τῶν ὀργάνων τοῦ κατακτητοῦ ἐναντίον τῆς ἐξορίστου Κυβερνήσεως, δηλ. ἐναντίον τοῦ Βασιλέως. Ἀλλὰ οὐσιαστικῶς κάτω ἀπὸ τὴν πραγματικότητα αὐτὴν ἐδούλευεν ἕνα κίνημα ἐθνικοαπελευθερωτικόν. Αὐτὸ τὸ κίνημα ἤρχισε νὰ προσλαμβάνῃ μορφὴν πολεμικήν, νὰ φεύγῃ ἀπὸ τὰ πλαίσια τὰ ἐθνικά, καὶ χάρις στὴν ἀνικανότητα τῆς ἐξορίστου Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ κατάντημα ποὺ ὡδηγήθημεν, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, εἰς τὸν ἐμφύλιον πόλεμον. Ἀλλὰ προτοῦ φθάσωμεν εἰς τὸν ἐμφύλιον πόλεμον, ἐσημειώθη μία κατάπτωσις, ἡ κατάπτωσις εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ ὅπως ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων δὲν εὐθύνεται διὰ τὰς πράξεις τῆς 4ης Αὐγούστου, ἔτσι καὶ δὲν εὐθύνεται διὰ τὸ κατάντημα εἰς τὸ ὁποῖον ὡδήγησαν τὰς Ἑλληνικὰς ἐνόπλους δυνάμεις τῆς Μέσης Ἀνατολῆς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εὐθύνονται δι’ αὐτό. Ἀλλ’ ὁ ἀγὼν αὐτὸς ζητεῖ τὴν ἠθικήν του δικαίωσιν. Ἡ ἠθικὴ δικαίωσις θὰ στηριχθῇ μόνον ἐπάνω εἰς τὰς Ἐθνικάς μας διεκδικήσεις. Τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα εἶναι ἀπολύτως σύμφωνον μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀκόμη ὅμως εἶναι σύμφωνον καὶ εἰς τὴν γενικωτέραν προσπάθειαν ἡ ὁποία πρέπει νὰ καταβληθῇ πρὸς ἀντιμετώπισιν ἑνὸς ἄλλου κινδύνου, τοῦ κινδύνου τῆς ἤδη ἀσκουμένης εἰς τὸ ἐξωτερικὸν προπαγάνδας ἐκ μέρους τοῦ Κολάρωφ καὶ τῶν ἄλλων Βουλγάρων κομμουνιστῶν. Διότι, ἂς μὴ αὐταπατώμεθα, ἡ χθεσινὴ φασιστικὴ Βουλγαρία εἶχεν ὡς ἀρχὴν ἐπάνω εἰς τὴν ὁποίαν ἐκινεῖτο, τὴν κατακτητικὴν μανίαν τοῦ φασισμοῦ. Ἡ νέα Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις, στηρίζεται εἰς μίαν ἄλλην ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ἡ Βουλγαρικὴ κομμουνιστικὴ ἰμπεριαλιστικὴ παραφροσύνη. Κατὰ συνέπειαν, θὰ πρέπῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὴν διαφώτισιν τῶν Ἑλλήνων τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀπὸ ἀπόψεως ἀντιμετωπίσεως τῆς προπαγάνδας αὐτῆς, διότι παρὰ τὸ ἠθικὸν κῦρος τῆς Ἑλλάδος, παρὰ ἀκόμη τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ δικαιώματά μας εἶναι ἀναφαίρετα, αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἀκόμη ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι ποικίλης μορφῆς, Βούλγαροι, οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦν νὰ κλονίσουν ἐκεῖνο ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κλονίσουν, νὰ κλονίσουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς δημοσίας γνώμης τῶν χωρῶν μὲ τὰς ὁποίας συνηγωνίσθημεν. Καὶ ὁ κλονισμὸς αὐτὸς ἔχει ἕνα κύριον σκοπόν, νὰ ἀποδείξῃ μὲ ψευδῆ στοιχεῖα, μὲ ἀναληθεῖς πράξεις, ὅτι κάποιαν δῆθεν σχέσιν ἔχει ἡ Βουλγαρία μὲ τὴν Δυτικὴν Θράκην, ἐνῷ ἡ μόνη σχέσις τῆς Βουλγαρίας μὲ τὴν Δ. Θράκην καὶ μὲ τὴν Ἀνατολ. Μακεδονίαν εἶναι αἱ σφαγαί, τὰ ἐρείπια καὶ γενικῶς, οἱ διωγμοὶ τῶν πληθυσμῶν, ποὺ τοὺς ἐγνώρισαν τόσον κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1918 ὅσον καὶ κατὰ τὴν περίοδον αὐτοῦ τοῦ πολέμου. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὸ θέμα τῶν βασικῶν προβλημάτων τῆς Χώρας, μὲ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ ἀπασχοληθῇ. Τὸ πολιτειακὸν ζήτημα εἶναι ἕνα ζήτημα ποὺ αὐτοδυνάμως προβάλλει πλέον καὶ ἀπαιτεῖ λύσιν ριζικήν. Ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, εὑρισκόμενος εἰς τὸ πλευρὸν τῶν Δημοκρατιῶν, ἀγωνιζόμενος διὰ τὰ ἴδια ἰδανικὰ, καὶ ἐκπροσωπήσας καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν περίοδον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι δὲν ἐμπνέεται ἀπὸ ἐλευθέρας ἰδέας. Ὁ Βασιλεὺς καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου ἀπεδείχθη ἄξιος τοῦ Ἔθνους. Καὶ ἀκόμη σήμερον τὸ γεγονός, ὅτι παραμένει ἐξόριστος, ὅτι ἐδέχθη—εὑρεθείς, προφανῶς, πρὸ πιέσεως, χωρὶς τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ—νὰ παραμείνῃ ἐξόριστος μέχρις ὅτου ἀποφανθῇ ὁ Λαός, τὸ γεγονός, λέγω, ἀκόμη αὐτὸ ἀποδεικνύει τὴν ψυχήν του, τὴν δημοκρατικήν του ψυχὴν (χειροκροτήματα). Συνεπῶς ἐνισχύω τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐπιτάχυνσιν τοῦ χρόνου τοῦ Δημοψηφίσματος καὶ θεωρῶ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν εἰς τὸ ἐνεργητικόν της. Ἄλλα προβλήματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ πόλεμος ἔφερεν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν. Δὲν συμφωνῶ μὲ τοὺς ἡγέτας καὶ γενικῶς τοὺς ὁμιλητὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἐπεζήτησαν νὰ πείσουν τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἁπλῶς καὶ μόνον ἀναφέρει μίαν σειρὰν προβλημάτων. Ἀσφαλῶς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις τῆς Χώρας, ἡ προελθοῦσα ἀπὸ τὸν Λαόν, ἀναφέρει αὐτὰ τὰ προβλήματα, ἀποδεικνύει ὅτι ὄχι μόνον τὰ θέτει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τῆς δημοσίας Ἑλληνικῆς γνώμης, ἀλλὰ ὅτι προτίθεται καὶ νὰ τὰ ἀντιμετωπίσῃ. Καὶ ἐπὶ ὅλων τῶν προβλημάτων αὐτῶν, τῶν σχετιζομένων μὲ τὴν ἀνοικοδόμησιν καὶ γενικώτερον, τὴν κίνησιν τοῦ παραγωγικοῦ μηχανισμοῦ τῆς Χώρας, δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀπὸ πουθενὰ καμμία σοβαρὰ διαφωνία. Ἀλλ’ ἡ ἀνοικοδόμησις αὐτὴ θὰ πρέπῃ νὰ ἐκδηλωθῇ τόσον ἀπὸ τῆς ἑλληνικῆς πλευρᾶς, ὅσον καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς συμμαχικῆς εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ μέσα τῆς ἀνοικοδομήσεως. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ τοῦτο ὑπ’ ὄψει της. Ἄλλο πρόβλημα, τὸ ὁποῖον τίθεται εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς γεωργίας. Εἰς πλείστας ὅσας περιοχὰς ἡ γεωργία, ἀπὸ ἀπόψεως καλλιεργείας, ἔχει ἀνακοπῆ. Σᾶς λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, τὴν Κεφαλληνίαν, ὁλόκληρα τμήματα τῆς, ἄλλως τε, ὄχι τόσον γονίμου νήσου, εἶναι κεκαλυμμένα ἀπὸ ναρκοπέδια καὶ καμμία καλλιέργεια δὲν εἶναι δυνατή. Εἰς ἄλλα τμήματα τῆς Πελοποννήσου ἔχουν ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τὸν κατακτητὴν ὅλα τὰ ἐργαλεῖα, τὰ μέσα δηλ. τῆς συγχρόνου καλλιεργείας. Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ μὲ τὴν Θεσσαλίαν. Ἡ τεχνικὴ ὀργάνωσις τῆς καλλιεργείας καί, ἐπὶ πλέον, ἡ ἐκτέλεσις ἔργων ἱκανῶν νὰ ὑποβοηθήσουν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας φέρονται μεταξὺ τῶν ἀντικειμενικῶν σκοπῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ βιομηχανικὴ ἀνάπτυξις, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ καλύψῃ ἕνα μέρος τῶν λαϊκῶν ἀναγκῶν, φαίνεται ὅτι, καὶ εἰς τὸν τομέα αὐτὸν, ἐκδηλοῦται ἐνδιαφέρον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπάνω εἰς ἕνα βασικὸν σημεῖον: Ὅσες βιομηχανίες ὑπάρχουν εἰς τὴν Χώραν καὶ ὑπῆρχον προπολεμικῶς, ἔστω καὶ ἂν αἱ βιομηχανίαι αὐταὶ εἶναι δραχμοσυντήρητοι, θὰ πρέπῃ νὰ διατηρηθοῦν. Αἱ κατευθύνσεις τῆς βιομηχανικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως θὰ πρέπῃ νὰ εἶναι πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῶν βιομηχανιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι τὸ σημαντικώτερον μέρος τῶν πρώτων ὑλῶν τὸ παίρνουν ἀπὸ τὸν τόπον. Διότι μόνον ἔτσι δύναται νὰ ἀξιοποιηθῇ ἕνα μέρος τῶν προϊόντων τῆς γεωργίας καί, ἐπὶ πλέον, νὰ ἐξασφαλισθῇ σταθερωτέρα ἐργασία εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ καὶ τὸ κόστος τῶν παραγομένων προϊόντων νὰ εἶναι εὐθηνότερον. Ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον, δὲν γνωρίζω ποῖαι θὰ εἶναι αἱ βασικαὶ κατευθύνσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀντελήφθην ὅμως ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρόκειται νὰ ὑποβοηθηθῇ ἡ ἀνάπτυξις τοῦ Τραπεζιτικοῦ μας ὀργανισμοῦ. Δὲν θὰ ἔχω καμμίαν ἀπολύτως ἀντίρρησιν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα ὡς ὄργανον πλέον τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀσκοῦσα δι’ αὐτῆς ἀποφασιστικὴν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν λοιπῶν Τραπεζῶν, θὰ πρέπῃ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της δύο πράγματα. Τὸν κλάδον τὸν βιομηχανικὸν καὶ τὸν κλάδον τὸν βιοτεχνικόν. Ὅλως ἰδιαιτέρως ἐφιστῶ εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι, δυστυχῶς, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Ἑνότητος ἔπληξε καιρίως τὴν λαϊκὴν οἰκονομίαν τοῦ τόπου. Οἱ βιοτέχναι, οἱ μικροαστοί, οἱ μικρέμποροι, ἀκόμη οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ ἐργάται, ὅ,τι οἰκονομίες εἶχον ἀπὸ τὸν μόχθον των τὶς ἔχασαν. Ἡ πίστις των ἐκλονίσθη καὶ σήμερα βλέπετε ὁλόκληρα βιομηχανικὰ ἐργαστήρια, τεχνίτας καὶ βιοτέχνας, νὰ μὴ ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ πάρουν μιὰ μικρὴ βαλβῖδα διὰ τὸν τόρνον ποὺ χρησιμοποιοῦν. Ἄλλοτε, εἰς τὸ παρελθόν, ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑπ’ ὄψει της τὴν βιοτεχνίαν καί, γενικώτερον, τὰ ἐλεύθερα ἐπαγγέλματα. Φρονῶ ὅτι μέσα εἰς τὴν γενικωτέραν θέσιν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς βιομηχανίας ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀνασυντάξεως, θὰ περιλαμβάνεται καὶ αὐτὸς ὁ ζωτικὸς διὰ τὸ Ἔθνος μας κλάδος. Διότι ἡ βιοτεχνία, δὲν πρέπει νὰ ξεχνοῦμε, ὅτι ἐδημιούργησε τὸ στήριγμα τῆς βιομηχανικῆς μας ἀναπτύξεως. Αἱ συγκοινωνίαι, τὰ χερσαῖα μέσα καὶ γενικῶς τὰ πλωτὰ μέσα, τὰ πολυτιμώτατα αὐτὰ στοιχεῖα τῆς συγχρόνου οἰκονομίας θὰ πρέπῃ νὰ ἀνασυγκροτηθοῦν. Ἀλλ’ ἡ ἀνασυγκρότησις αὐτὴ θὰ πρέπῃ νὰ στηρίξῃ τὴν συγκοινωνιακήν μας πολιτικὴν τόσον τὴν ἐσωτερικὴν ὅσον καὶ τὴν ἐξωτερικήν. Εἰς τὰ τρία αὐτὰ κεφάλαια ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται παρά, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὰς καταστροφὰς ποὺ ἐπῆλθον, νὰ διεκδικήσῃ ἀκόμη μίαν θέσιν ἔναντι τῶν ἀποζημιώσεων ἐκ μέρους τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἔκαναν τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τῆς χώρας. Θὰ πρέπῃ οὐσιαστικῶς νὰ ἐνδιαφερθῇ γενικώτερον καὶ διὰ τοὺς τρεῖς αὐτοὺς κλάδους ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἀναδιοργανώσεως. Καὶ τώρα ἐπιθυμῶ νὰ σταθῶ εἰς ἕνα σημεῖον. Ἐπάνω στὸ σημεῖον τῆς κοινωνικῆς καὶ ἐργατικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν συμφωνῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ διατηρηθῇ ὁ ἐλεύθερος συνδικαλισμός, διότι ἂν καὶ ἐγὼ κατηγορήθην εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὅτι δῆθεν κατήργησα τοὺς ἐλευθέρους ἐργατικοὺς θεσμούς, πρᾶγμα ψευδέστατον, ἤμην καὶ ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ ἐλευθέρου συνδικαλισμοῦ. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ πρέπῃ νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν συνεργασίαν τῶν μεγάλων ἐργατικῶν στρωμάτων, ἔχουσα ὅλην τὴν εὐχέρειαν νὰ κινήσῃ τὸν ἐργατικὸν καὶ ὑπαλληλικὸν κόσμον εἰς συναγερμόν. Ἀλλὰ διὰ νὰ τὸν κινήσῃ θὰ πρέπῃ τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον Ἐργασίας νὰ χαράξῃ τὴν βασικὴν κατεύθυνσιν εἰς τὴν πολιτικήν του. Συγκεκριμένως τὸ ὑπουργεῖον Ἐργασίας θὰ πρέπῃ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸν ἐναρμονισμὸν τῶν συμφερόντων μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως καὶ θὰ πρέπῃ αὐτὸν τὸν ἐναρμονισμὸν νὰ τὸν στηρίξῃ μόνον ἐπάνω εἰς ἓν σύστημα, σύστημα δημοκρατικόν, τὸ σύστημα τῶν συλλογικῶν συμβάσεων ἐργασίας. Διότι παρετηρήθη καὶ τοῦτο τὸ φαινόμενον, ἐνῶ αἱ συλλογικαὶ συμβάσεις ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν καὶ προγραμματικὰς διεκδικήσεις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος εἶναι ὁ δημοκρατικώτερος τῶν θεσμῶν καὶ ἀπετέλεσε μακρὰν διεκδίκησιν τοῦ Γαλλικοῦ Σοσιαλιστικοῦ κόμματος, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἐθνικῆς Ἑνότητος διὰ τοῦ κ. Πορφυρογέννη κατήργησε τὸ σύστημα τῶν συλλογικῶν συμβάσεων ἐργασίας καὶ ἔφερε τὸ ἀπηρχαιωμένον σύστημα τοῦ τιμολογίου διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν ἐργατικῶν διαφορῶν (χειροκροτήματα). Ἀκόμη θὰ πρέπῃ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐργασίας τὴν ἀνάπτυξιν τῶν βιομηχανιῶν, ἐὰν ἡ βιομηχανικὴ δραστηριότης ὑψοῦται, θὰ πρέπῃ ἐκ παραλλήλου νὰ ὑψοῦται καὶ τὸ ἐπίπεδον τῆς ζωῆς τῶν ἐργατικῶν ὑπαλληλικῶν μαζῶν. Ἐὰν αὐτὸ ἐπιτευχθῇ, τότε ἂς εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι αἱ ἐργατικαὶ καὶ ὑπαλληλικαὶ μάζαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τόσον συκοφαντηθῆ καὶ διὰ τὰς ὁποίας νομίζεται ὅτι κατὰ σημαντικώτατον μέρος ἀκολουθοῦν τοὺς κομμουνιστάς, θὰ ἀποτελέσουν τὴν πρωτοπορείαν εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς ἀνοικοδομήσεως τοῦ τόπου. Ὁ ἐργατικὸς καὶ ὑπαλληλικὸς κόσμος κάτω ἀπὸ αὐτὰς τὰς βασικὰς προϋποθέσεις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ πλευρὸν ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τῆς ἀνοικοδομήσεως καὶ πρὸς ἀντιμετώπισιν ὅλων τῶν προβλημάτων τῆς ζωῆς. Τέλος ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προβλήματος τῆς στεγάσεως, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει τόσον τὴν ὕπαιθρον χώραν, ὅσον καὶ ἐκείνους πού διαμένουν εἰς τὰ ἀστικὰ κέντρα. Συνεπῶς ἡ στεγαστικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως θὰ πρέπῃ νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἐν μέρει τὰς ἐργατικὰς ἀνάγκας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὰς βιομηχανικὰς καὶ βιοτεχνικὰς ἀνάγκας ἀφ’ ἑτέρου. Δηλαδὴ ὅπου παρίσταται ἀνάγκη, ὅπου ὑπάρχουν τόποι ἐργασίας. Τέλος ὑπεράνω ὅλων αὐτῶν ἐπιθυμῶ νὰ θέσω τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἀσφαλείας ὄχι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔθεσαν οἱ ἄλλοι ὁμιληταί, διότι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς κυβερνητικῆς ὁ κ. Θεοτόκης, ὁ νεώτερος, ἔθεσε σαφῶς τὰ πράγματα, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς μιᾶς Ἑλληνικῆς πραγματικότητος ποὺ ὑφίσταται καὶ ἡ ὁποία δὲν συνεζητήθη οὔτε ἐξητάσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡ πλευρὰ αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δημιουργεῖ νέους διαρκεῖς κινδύνους, καὶ οἱ κίνδυνοι αὐτοὶ θὰ πρέπῃ νὰ ἀντιμετωπισθοῦν διὰ τῆς προσπαθείας ὄχι μόνον τῆς ἐμπεδώσεως τῆς τάξεως, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀπονομῆς δικαιοσύνης καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω. Χωρὶς αὐτὸν τὸν παράγοντα τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος, ὑφίσταται καὶ τὸ πρόβλημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς τὴν περίοδον τῆς κατοχῆς—ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ γεγονότα τοῦ ἐμφυλίου πολέμου, χωρὶς λέγω τὴν σταθερὰν ἀντιμετώπισιν αὐτῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δυστυχῶς θὰ ἔχωμεν μίαν διαρκῆ ἐκκρεμότητα. Τὶ νομίζω πῶς πρέπει νὰ γίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτα παρὰ μόνον ἕν: ὅτι χιλιάδες ἄνθρωποι, καὶ δὲν ἐννοῶ τοὺς πραγματικοὺς δοσιλόγους, χιλιάδες ἄνθρωποι κατηγοροῦνται ὡς δοσίλογοι, χωρὶς νὰ εἶναι δοσίλογοι, ὅπως καὶ χιλιάδες ἐργάται καὶ ὑπάλληλοι καὶ ἄλλοι κατηγοροῦνται ὡς κομμουνισταὶ χωρὶς νὰ εἶναι κομμουνισταί. Εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς πρέπει νὰ δώσωμεν ὅλην τὴν εὐχέρειαν ἵνα ἀποδείξουν τὴν ἀθωότητά των ἢ θὰ πρέπῃ διὰ γενικωτέρων μέτρων νὰ ληφθῇ πρόνοια. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν τὸ Ἐργατικὸν κόμμα τῆς Ἑλλάδος ὑπενθυμίζει πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τοῦ ἐσωτερικοῦ (χειροκροτήματα).

§80Μ. ΜΑΥΡΟΓΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, διὰ νὰ φέρω πρὸ τοῦ Σώματος ὡρισμένα σοβαρὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, Μακεδονίαν καὶ Θράκην. Παραιτοῦμαι ὅμως τοῦ λόγου διὰ νὰ ἐξοικονομήσω ἔστω καὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας, διὰ νὰ εἰσέλθῃ ἔστω καὶ κατὰ ¼ τῆς ὥρας γρηγορώτερον ἡ Βουλὴ εἰς τὸ κύριον αὑτῆς ἔργον τὸ νομοθετικόν. Καὶ εὔχομαι νὰ εὑρεθοῦν καὶ ἄλλοι μιμηταὶ τῆς ἀποφάσεώς μου αὐτῆς (χειροκροτήματα). Ἐπωφελούμενος κ. Πρόεδρε μελλοντικῆς εὐκαιρίας καταλλήλου διὰ νὰ φέρω τὰ ζητήματα αὐτὰ ὑπ’ ὄψει τοῦ σώματος.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζουμπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§82Η. ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα μὲ εὐλάβειαν καὶ συγκίνησιν: α) διὰ νὰ χαιρετίσω θερμῶς ὅλους ὑμᾶς τοὺς ἰδεολόγους καὶ ἐκλεκτοὺς τοῦ Λαοῦ τῆς Αʹ μεταπολεμικῆς Βουλῆς, β) διὰ νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι καίτοι αἰσθάνομαι τιμὴν καὶ ὑπερηφάνειαν, διότι ἀνήκω εἰς τὸ ἱστορικὸν Λαϊκὸν Κόμμα, αἱ σκέψεις μου, αἱ πράξεις μου ὅπως ἐλπίζω καὶ τὸ εὔχομαι καὶ δι’ ὅλους σας, δὲν θὰ ἔχωσιν ὡς σκοπὸν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν κομματικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ μοναδικὸν γνώμονα τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν δικαίων καὶ νομίμων ἀναγκῶν τοῦ ἀναξιοπαθοῦντος ἡρωϊκοῦ Λαοῦ μας καὶ γ) διὰ νὰ σᾶς ἐκφράσω ζωηρὰν παράκλησιν, ὅπως ὑπάρξῃ μεταξὺ ὅλων ἡμῶν μεγαλύτερος ἀλληλοσεβασμὸς καὶ καλὴ θέλησις, ὅπως ἐνισχύσωμεν τὴν λαοπρόβλητον Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἀναληφθὲν παρ’ αὐτῆς κολοσσιαῖον Ἐθνικὸν ἔργον, καὶ ὑπέρ ποτε ἄλλοτε δυσχερέστερον, διὰ τὴν καλλιτέραν εὐόδωσιν τούτου. Καὶ τώρα εἰσέρχομαι εἰς τὸ θέμα διὰ νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν ἐν βραχυλογίᾳ τὰς σκέψεις μου, αἵτινες ἀπέρρευσαν ἐκ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἐπικρίσεων αἵτινες ἐγένοντο ἐκ μέρους τῶν ἡγετῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως καί τινων ἐκ τῶν προλαλησάντων κ.κ. συναδέλφων. Καὶ Ι) Ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων. Διεπιστώθη μετὰ ἰδιαζούσης χαρᾶς, ὅτι ὁμόφωνος ὑπῆρξεν ἡ γνώμη ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν μας δικαίων, πλὴν διετυπώθησαν ἀπορίαι καὶ ἀντιρρήσεις τινὲς ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως τούτων. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιθυμῶ, κ. συνάδελφοι, νὰ προσθέσω ὅτι δικαιούμεθα ν’ ἀξιώσωμεν εὐρείας ἐδαφικὰς παραχωρήσεις ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν μας ἀξιώσεων, ἔναντι τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀλβανίας καὶ οὐχὶ ἁπλῶς διαρρύθμισιν τῶν συνόρων. Ἐπίσης ἰσχυρὰν οἰκονομικὴν ἀρωγὴν ἐκ τῶν ὑπευθύνων τοῦ πολέμου καὶ ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος. Προνομιοῦχος, κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξεν ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν παγκόσμιον αὐτὴν σύρραξιν, διότι πρώτη ἔσυρε τὸ ξῖφος καὶ ἠγωνίσθη μὲ τὴν λόγχην ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς τιμῆς καὶ διεθνοῦς ἐλευθερίας. Ἡ μικρὰ εἰς πληθυσμὸν Ἑλλάς, ἀλλὰ πλουσία εἰς ψυχὴν καὶ Ἐθνικὰς παραδόσεις, δὲν ἐκάμφθη πρὸ τῆς ἀπειλῆς δύο ἰσχυρῶν Αὐτοκρατοριῶν, ἀλλ’ ἐπολέμισε μέχρι ὑστάτης πνοῆς μὲ ἀλύγιστον θέλησιν καὶ ἡρωϊσμόν, καίτοι ἐγνώριζε σαφῶς ὅτι θὰ γίνῃ ὁλοκαύτωμα καὶ θὰ μεταβληθῇ εἰς ἕνα ἀπέραντον νεκροταφεῖον. Ἠγωνίσθη καὶ ἐκάμφθη ἡρωϊκῶς διὰ νὰ διδάξῃ εἰς ὁλόκληρον τὴν πεπολιτισμένην ἀνθρωπότητα τὴν ὑψηλὴν ἔννοιαν τῆς τιμῆς καὶ τοῦ καθήκοντος. Ἡ ἔνδοξος καὶ ἡρωϊκὴ πατρίδα μας ἔσπασε τὸν πανικὸν τῆς Εὐρώπης καὶ ἐκαλύφθη ὑπὸ αἰωνίας δόξης, ἐθαυμάσθη καὶ τώρα ἀξιοῖ νὰ δικαιωθῇ. Πᾶσα τυχὸν ἐκ μέρους ἡμῶν ὑποχώρησις ἢ δισταγμὸς ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν μας Δικαίων, ἰσοδυναμεῖ τοὐλάχιστον μὲ Ἐθνικὸν ἔγκλημα. Πρέπει νὰ κατανοήσωμεν σαφῶς, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ μέλλων νὰ χαραχθῇ νέος πολιτικὸς χάρτης ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου θὰ ἰσχύσῃ διὰ πολλὰς 10ετηρίδας. Ἐπακολουθεῖ σύντομος ἀνάπτυξις τῆς νέας μεθοριακῆς γραμμῆς μας ἀπὸ τῆς Ἀδριατικῆς μέχρι τοῦ Ἕβρου καὶ δικαιολογεῖ διὰ ποίους λόγους ἱστορικούς, ἐθνολογικούς, φυλετικούς, οἰκονομικοὺς καὶ στρατηγικῆς ἀσφαλείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τονίζω ὅτι ἀπαιτεῖται προπαγάνδα εὐφυὴς καὶ λελογισμένη, διότι ὁμολογῶ μετὰ λύπης μου, ὅτι ἐπὶ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων ὁ τρόπος τῆς ὅλης διαχειρίσεως τῶν Ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων, ὑπῆρξε λίαν ἄστοχος καὶ ἀμελέτητος, ἵνα μὴ εἴπω ὄχι γνήσιος Ἑλληνικός. Ἀπαιτεῖται ἀκόμη κατὰ τὴν κρίσιν μου, διότι ηὐτύχησα νὰ συμμετάσχω εἰς διπλωματικὰς καὶ στρατιωτικὰς διαπραγματεύσεις ἐπὶ 3ετίαν ἐν Τουρκίᾳ. Ἀπαιτεῖται λέγω. α) Ἡ συνένωσις ὁλοκλήρου τοῦ ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικοῦ κόσμου πρὸς ἐκπροσώπησιν τῆς Ἑλλάδος ἐνώπιον τῶν σημερινῶν κριτῶν διὰ τὰς τύχας τῆς ἀνθρωπότητος, β) Ἡ συνεχὴς παρακολούθησις καὶ ὁ ἔλεγχος ἐκ μέρους τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῶν ἑκάστοτε σκέψεων πρὸς λῆψιν ὁριστικῶν ἀποφάσεων. ΙΙ) Περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στρατοῦ. Εἶναι ἀξίωμα, κύριοι, ὅτι ὁ Ἐθνικὸς Στρατὸς ἐνσαρκώνει τὴν ἰσχὺν τοῦ Ἔθνους. Ἔθνος ἄνευ ἰσχύος καὶ δὴ τὸ Ἑλληνικὸν δὲν νοεῖται. Πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ στρατοῦ καὶ εἶδον τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἐν ἀπολύτῳ συντομίᾳ ἐκθέσω τὰ προτεινόμενα μέτρα μὲ βάσιν τὴν ἐπιλογὴν τῶν στελεχῶν καὶ οὐχὶ τὴν ἀστόχως ἐπικρατήσασαν ἄποψιν τῆς ἐκκαθαρίσεως, ἥτις θὰ ἐπιφέρῃ μίαν ἐπικίνδυνον καὶ δεδικαιολογημένην ἀναστάτωσιν εἰς τὸ στράτευμα, Καὶ πρῶτον, ἄμεσος καὶ προσωρινὴ ἐπαναφορὰ εἰς τὸ Στράτευμα τοῦ Ἀρχιστρατήγου τῆς Νίκης μετὰ τῶν Ἀντιστρατήγων τοῦ πολέμου 1940–41 καὶ ἑτέρων δύο ἕως τριῶν Ἀντιστρατήγων ἐγνωσμένης ἀμεροληψίας, ὧν αἱ ἰδεολογικαὶ πεποιθήσεις δὲν διΐστανται πρὸς τὰς τοιαύτας τῆς σημερινῆς ἀντιπολιτεύσεως. Οὗτοι νὰ καταρτίσωσι τοὺς πίνακας τῆς ἀνωτάτης στρατιωτικῆς ἱεραρχίας μὲ κατάργησιν τῶν συνταχθέντων ἁμαρτωλῶν πινάκων Αʹ καὶ Βʹ προὐκρίνοντες ἅμα καὶ τοὺς Διοικητὰς μεγάλων μονάδων καὶ λοιπῶν ὑπηρεσιῶν μέχρι καὶ Ταξιάρχων συμπεριλαμβανομένων. Ἀκολούθως θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἐπιλογὴ τῶν Ἀξιωματικῶν μὲ ἐπιτροπὰς τῶν οἰκείων ὅπλων, σωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ Ἀνθ]γοῦ. Κριτήρια ἔσονται: Ἦθος, μόρφωσις, χαρακτήρ, διοικητικὴ ἱκανότης, διαγωγὴ κατὰ τὴν κατοχὴν μὲ ἐπικρατέστερα τοιαῦτα τὴν πολεμικὴν δρᾶσιν, τὴν ἀπόλυτον γενναιότητα καὶ τὴν διαγωγὴν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς. Ὑποχρεωτικὴ ἔκπτωσις ἐκ τοῦ βαθμοῦ τῶν ἁπάντων τῶν συμμετασχόντων ἀμέσως ἢ ἐμμέσως εἰς τὰ ἐθνοκτόνα κινήματα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς καὶ τῶν ὁπωσδήποτε εὐνοησάντων τὴν ἐαμοβουλγαρικὴν συμμορίαν τοῦ Κ.Κ.Ε., Ε.Α.Μ., Ο.Π.Λ.Α. κλπ. Ἐπὶ τῆς ἀνωτέρω κρίσεως οὐδεμία ἐπιτρέπεται ἀνάμιξις τοῦ ὑπερόχου Ἄγγλου Ὀργανωτοῦ μας ἐξαιρέσει τῆς ἀπαραιτήτου γνώμης του ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τῆς μορφώσεως, ἱκανότητος τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἐκπαιδευθέντων Στρατηγῶν καὶ Συνταγματαρχῶν. Ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα θὰ ἐξετασθῇ καὶ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ἔνδοξον Βασιλικὸν Ναυτικὸν καὶ τὴν Βασιλικὴν Ἀεροπορίαν μας, ἥτις ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην συγχρόνου καὶ ἀρίστου ἐμψύχου ὑλικοῦ. ΙΙΙ) Ἐπὶ τῆς ἐμπεδώσεως τῆς τάξεως. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι λίαν ἐπεῖγον καὶ οὐσιῶδες. Ἀνεπτύχθη χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ ἰδιάζουσαν σαφήνειαν παρὰ τοῦ φίλου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Τάξεως. Μᾶς ἀνέπτυξε πρῶτον τὰ προληπτικὰ μέτρα ἐπὶ τοῦ νόμου λῃστείας εἰς ὃν συμπεριλαμβάνεται ἐκτόπισις τῶν ὑποθαλπόντων κ.τ.λ. ἐπίσης περὶ Ἐπιτροπῆς Ἀσφαλείας καὶ ἀκολούθως περὶ τῶν μέτρων καταστολῆς, τουτέστιν πῶς θὰ ἐξοπλισθῇ ἡ Χωροφυλακὴ καὶ πῶς θὰ ἐνισχυθῇ. Εἶναι γνωστὰ, κύριοι βουλευταί, τὰ γενεσιουργὰ αἴτια τῆς συνεχιζομένης καὶ σήμερον ἔν τινι μέτρῳ τρομοκρατίας. Ταῦτα ὀφείλονται εἰς τὴν γενικὴν ἐκ τοῦ πολέμου σύγχυσιν, εἰς τὰ γνωστὰ σφάλματα τῶν συμμάχων μας καὶ τῶν Κυβερνήσεων Μέσης Ἀνατολῆς, εἰς τὴν περίφημον Ἐθνικὴν Ἑνότητα τοῦ Λιβάνου ἐξ ἧς καὶ ἡ Δεκεμβριανὴ δολοφονία τοῦ ἀθώου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, καὶ εἰς τὸν τραγικὸν νόμον τῆς ἀποσυμφορήσεως μὲ τὰς μετέπειτα συνεπείας του. Ἡ ἀκύρωσις τοῦ νόμου ἀποσυμφορήσεως, ἡ ἄμεσος σύλληψις τῶν ἀνάνδρων σφαγέων τοῦ Κ.Κ.Ε. Σήμερον προέχει καθ’ ἡμᾶς, ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἀξιωματικῶν, οἵτινες θ’ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον τῆς ἀσφαλείας εἰς ὁλόκληρον τὴν Χώραν καὶ ἡ ταχίστη ἐνίσχυσις τῶν Τμημάτων τῆς Χωροφυλακῆς, προσωρινῶς διὰ μονάδων ἐθνικοῦ καὶ τακτικοῦ Στρατοῦ μέχρις πλήρους ἐξοντώσεως τῶν ληστοσυμμοριτῶν τοῦ Κ.Κ.Ε. καὶ τῆς Ο.Π.Λ.Α. IV) Ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ. Ἐλέχθησαν, κύριοι, πολλὰ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ διετυπώθησαν τῇ ἀληθείᾳ ὑπό τινων λίαν περίεργοι ἀπόψεις καὶ ἀντιλήψεις. Ἐπὶ τούτου κάμνομεν ἔκκλησιν εἰς τὰ πατριωτικὰ αἰσθήματα τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν τῆς Ἀβασιλεύτου Δημοκρατικῆς ἰδεολογίας, ὅπως συμφωνήσουν μετὰ τῆς παμμεγίστης πλειοψηφίας καὶ θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ συνεπῶς καὶ μεθ’ ἡμῶν τῶν πολλῶν τῆς δεξιᾶς καὶ κεντρικῆς πτέρυγος, ἵνα συμβάλωσιν εἰς τὴν ταχυτέραν ἐπάνοδον τοῦ πρωταθλητοῦ τῆς Νίκης μας Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Βʹ ἥτις καὶ θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν εὐδαιμονίαν εἰς τὴν Χώραν. Συμφώνως πρὸς τὰς ἀναπτυχθείσας οὐσιαστικῶς ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τρεῖς πτυχὰς ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ, ἐφ’ ᾧ καὶ ἀπαντῶμεν σαφῶς καὶ συγκεκριμένως. Οἱ σύμμαχοι ἀνεγνώρισαν τὸ δικαίωμα τῆς προκηρύξεως Δημοψηφίσματος εἰς τὴν λαοπρόβλητον Κυβέρνησιν, ὅπερ καὶ τίθεται εἰς ἐφαρμογὴν τὴν 1ην Σ)βρίου. Συμφωνοῦμεν ἐπὶ τοῦ ἀπαραιτήτου ὅρου ἐμπεδώσεως τῆς τάξεως, τῆς ἀναθεωρήσεως, κατὰ τὸ δυνατόν, τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ τέλος ὡς πρὸς τὸν τύπον τῆς διατυπώσεως, ἐὰν θ’ ἀποφασίσῃ ὁ Λαὸς ὑπὲρ τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως Γεωργίου ἢ οὐ ἢ ὑπὲρ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας ἢ τῆς ἀβασιλεύτου τοιαύτης, κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν. Ὁ Λαὸς ἀσφαλῶς θ’ ἀποφασίσῃ ὑπὲρ τοῦ ἰσχύοντος πολιτεύματος καὶ τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως ἡμῶν, κατὰ συνέπειαν σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἄχαρι καὶ ἐπιζημίαν παρελθοντολογίαν καὶ ν’ ἀναφωνήσωμεν ὅλοι μαζύ: Ζήτω ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ τοῦ κέντρου). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο κατέρχεται τῆς προεδρικῆς ἕδρας ὁ κ. Δ. Λεονάρδος καὶ καταλαμβάνει ταύτην ὁ κ. Ι. Θεοτόκης).

§83Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιρρίπτωνται μομφαὶ κατὰ τοῦ Σώματος τῆς Ἀεροπορίας ἐν τῷ συνόλῳ της, διότι ἡ Πολεμικὴ Ἀεροπορία ἡμῶν κατὰ τὸν πόλεμον προσέφερε πολυτίμους ὑπηρεσίας καὶ ἔδρεψε δάφνας ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἐπισημοποιηθείσας διὰ πλείστων ὅσων ἡμερησίων διαταγῶν καὶ συγχαρητηρίων τοῦ Ἀνωτάτου Στρατηγείου τῶν Συμμάχων Μέσης Ἀνατολῆς τῆς Μεσογείου. Ἐὰν τυχὸν ἄτομα τινὰ παρεξετράπησαν κατὰ τὸ παρελθόν, δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ ἐπιρρίπτωνται μομφαὶ κατὰ ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος τῆς Ἀεροπορίας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον τιμῆς.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§85Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Διεπιστώθη κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν, ὅτι κατὰ τρόπον ἐντελῶς περίεργον, ἔλαβον τὸν λόγον 5 ρήτορες τῆς συμπολιτεύσεως καὶ 1 καὶ μόνος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὑπερέβησαν δὲ ὅλοι, πλὴν τοῦ ρήτορος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος μικρὸν καὶ εἰς ὀλίγα λεπτὰ ὑπερέβη τὸ 15)λεπτον, ὑπερέβησαν ὅλοι τὸ 15)λεπτον, ἀρνουμένου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐμπορ. Ναυτιλίας καὶ δὴ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ μὲν Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ διαχειρισθῇ τὸ ζήτημα μόνος καὶ ἐξ ὁλοκλήρου, νὰ ἐμφανίζῃ ἀνὰ πᾶσαν ὥραν καὶ ἀνὰ πᾶν δίωρον καὶ ἕνα μέλος τῆς συμπολιτεύσεως, διὰ νὰ ὑποστηρίζῃ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις νὰ στερῆται χρόνου πολυτίμου, διὰ νὰ φέρῃ τὰς ἀντιρρήσεις της ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Ἐδηλώσαμεν, ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συντομευθῇ ὁ χρόνος τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἡ παράβασις τῆς συμφωνίας δὲν ὀφείλεται εἰς ἡμᾶς. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσωμεν νὰ διακοπῇ ἐπὶ μίαν ὥραν ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, νὰ διατυπώσῃ τὸν ἔλεγχόν της ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ ἀξιοῦμεν νὰ τηρηθῇ ἡ ρητὴ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, καθ’ ἣν ἡ συζήτησις γίνεται μὲ ἐναλλαγὴν τῶν ἀντιλεγόντων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ δὲν ἐτηρήθη.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτηρήθη, πῶς δὲν ἐτηρήθη. Ἄλλως τε δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ μὴ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἀντιλεγόντων. Ὡς πρὸς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς ἔχουν τὸ δικαίωμα ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ λαμβάνουν τὸν λόγον.

§87Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ἐτηρήθη, διότι ἂν εἶναι ἀπὼν εἷς ἐκ τῶν ἀντιλεγόντων, τὴν σειράν του κακῶς καταλαμβάνει ἕτερος ἐκ τῶν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἀγορητῶν, ἐνῷ πρέπει νὰ καλῆται ὁ ἀμέσως ἑπόμενος ἀντιλέγων. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ. Ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι αὐτός, ποὺ εἶναι ἐγγεγραμμένος ἀμέσως κατόπιν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος συναδέλφου, δὲν εἶναι παρὼν θὰ ἔλθῃ ὁ μετ’ αὐτὸν παρὼν ἐκ τῶν ἀντιλεγόντων. Ἄλλως δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἔννοιαν ἡ διάταξις περὶ ἐναλλαγῆς τῶν ἀντιλεγόντων. Ζητοῦμεν πάντως νὰ γίνῃ διακοπὴ μιᾶς ὥρας, καὶ στέργομεν εἰς οἱανδήποτε παράτασιν τῆς συζητήσεως, ἀρκεῖ νὰ μεταβῶμεν μίαν ὥραν διὰ νὰ δειπνήσωμεν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ σειρὰ ἐτηρήθη ἀπολύτως διότι ὡμίλησαν.

§89Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ὡμίλησαν διότι ἔπρεπε νὰ εἶναι 5 ἀπὸ ἕνα μέρος καὶ 5 ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ διαφωνῶ μαζί σας ἐπὶ τῆς ἐννοίας τὴν ὁποίαν ἀποδίδετε...

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡμίλησαν κατὰ σειρὰν ὅλοι οἱ ρήτορες.

§91Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ψέγω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐμπορ. Ναυτιλίας, διότι ἔλαβε τὸν λόγον. Ἔχει δικαίωμα ἐκ ρητῆς διατάξεως νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἀλλ’ ἐξέφρασα κάποιαν δυσφορίαν, διότι ὁ λόγος αὐτοῦ ὑπερέβη πάντα χρόνον καὶ ἀφήρεσε τὸν χρόνον, ποὺ κατὰ μεγαλείτερον μέρος ἀνῆκεν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ζητοῦμεν νὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἀντιλεγόντων. Ἑπομένως ἀμέσως μετὰ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Λακωνίας νὰ κληθῇ εἷς ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς, ἂν οὗτος εἶναι ἀπὼν θὰ ἔλθῃ ὁ μετέπειτα ἐγγεγραμμένος καὶ ἀνήκων εἰς ταύτην. Διότι ἄλλως ἐπαναλαμβάνω δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι ἐναλλάσσονται οἱ ἀντιλέγοντες. Νομίζω ὅτι ἤδη εἴμεθα σύμφωνοι.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος διὰ νὰ μὴ τηρηθῇ ἡ ἐναλλαγὴ τῶν ρητόρων. Ἡ ἐναλλαγὴ τῶν ρητόρων ἐτηρήθη.

§93Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἔχει καλῶς. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς εἶπον ποῖοι ὡμίλησαν.

§95Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ζητοῦμεν πάλιν νὰ διακόψωμεν ἐπὶ μίαν ὥραν καὶ νὰ συνεχίσωμεν ὅσον θέλετε.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν διὰ μίαν ὥραν;

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτομεν διὰ μίαν ὥραν.

(Ὥρα 10 μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.30′.)

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Χατζῖσκος ἔχει τὸν λόγον.

§100Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθές, εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, κατόπιν ὑποβληθείσης προτάσεως παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐπεκαλέσθησαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Κανονισμοῦ, ἵνα τοῦ λοιποῦ οἱ ἀγορεύοντες συνάδελφοι περιορισθοῦν εἰς ¼ μόνον, καίτοι ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς διετυπώθησαν ἀντιρρήσεις, ὑπεστήριξα ὅτι ἡ πρότασις δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19, τουτέστιν δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, διότι τὸ ἄρθρον 19 προβλέπει κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἐγὼ δὲ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, προτοῦ τύχει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀσκηθῇ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος ἐπ’ αὐτῆς διὰ πράξεις ἢ παραλείψεις, διότι ὁ Κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος ἀσκεῖται ἀφ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις λάβει ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἐν τούτοις ὅμως ἐψήφισα μετὰ τῶν λοιπῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὁδηγούμενος ἀπὸ μίαν καὶ μόνην ἰδέαν, ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ τερματισμοῦ αὐτῆς τῆς ἀπεραντολογίας, ἡ ὁποία διαρκεῖ ἐπὶ μίαν περίπου ἑβδομάδα. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πρώτην φορὰν ἐμφανίζεται τὸ θέαμα αὐτό, ἐφ’ ὅσον ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπατᾶ. Διότι ἀφ’ ἧς πολιτεύομαι — καὶ πολιτεύομαι ἐπὶ μίαν 25ετίαν — τὸ φαινόμενον αὐτὸ δὲν παρετηρήθη. Εἶναι βέβαιον καὶ εἶναι, μάλιστα καὶ εὐτύχημα, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἀνανεώθη καὶ εἴδομεν καὶ ἀνανέωσιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου. Ἀλλὰ ἂς μοῦ ἐπιτρέψουν οἱ νεοεισελθόντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὄχι συμβουλὴν νὰ κάμω, ἀλλὰ μίαν ἁπλῆν ὑπόδειξιν: Ἂς συγκρατήσουν τὴν ὁρμητικότητά των. Θὰ δυνηθοῦν νὰ προσφέρουν ὑπηρεσίας καὶ νὰ συμβάλουν εἰς τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκλήθημεν. Θὰ προσφέρουν ὑπηρεσίας μεγαλυτέρας ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπάς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅταν ἡ Κυβέρνησις, συμφώνως μὲ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, καταθέσῃ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν σχέσιν μὲ τοὺς διαφόρους τομεῖς τῆς οἰκονομικῆς, κοινωνικῆς καὶ δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει δυσφορία μεταξὺ ὡρισμένων ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων καὶ ἡ δυσφορία αὕτη ἐκτείνεται καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ἡ Κοινὴ γνώμη ἀρχίζει νὰ δυσφορῇ, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἔστειλε ἡμᾶς ἐνταῦθα διὰ νὰ ἀπεραντολογήσωμεν καὶ νὰ δημοκοπῶμεν. Νὰ γίνωμεν πλέον πρακτικώτεροι καὶ ὄχι διὰ λόγων, ἀλλὰ δι’ ἔργων νὰ συμβάλωμεν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ τόπου. (Χειροκροτήματα).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργός.

§102Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὴν ἑξῆς δήλωσιν: Κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔτυχε λόγῳ ἐργασίας νὰ παρίσταμαι, ὡς ἐπληροφορήθην φίλος καὶ συνάδελφος, ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κασιμάτης, προέβη εἰς μίαν δήλωσιν, ὅτι τὸ ἔλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ πάντα γνωρίζοντα τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, θὰ πλησιάζῃ τὸ ἓν τρισεκατομμύριον. Λυποῦμαι πολύ, κ. συνάδελφοι, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαψεύσω τὸν πρώην συνάδελφόν μου, τὸ πράττω δὲ τοῦτο ἐκ καθήκοντος, διότι νομίζω ὅτι δὲν δύναται οὔτε εἶναι πρέπον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἀβασανίστως νὰ λέγωνται ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι, μεταφερόμενοι ἐκτὸς τῆς αἰθούσης καὶ παραλαμβανόμενοι ἀπὸ τὴν δημοκοπίαν τῶν δρόμων, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν ἐντυπώσεις, ἱκανὰς νὰ θίξουν τὴν πίστιν ἐπὶ τὸ ἐθνικόν μας νόμισμα καί, μάλιστα, ὅταν λέγονται παρ’ ἀνθρώπων κύρους, τὸ ὁποῖον ἔδωκε καὶ δίδει πρὸς αὐτοὺς ἡ θέσις τὴν ὁποίαν κατέλαβον, ὡς διαχειρισθέντες τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Εὑρίσκομαι, κύριοι, εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτός, ὁ ἀναφερθεὶς παρὰ τοῦ πρώην συναδέλφου μου, εἶναι τελείως φανταστικός, τόσον φανταστικός, ὥστε οὐδὲ κἂν τὸ ὕψος τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ δύναται νὰ πλησιάσῃ, ὄχι τὸ ἔλειμμα, ἀλλὰ τὸ ὕψος τῶν ἐξόδων. Εἰς τὰς 5 Ἰουνίου θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω πρὸ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1946–1947 μετὰ τῆς εἰσηγητικῆς μου ἐκθέσεως καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ δοθῇ οὕτως ἡ εὐκαιρία εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ πιστοποιήσῃ, ἐξ ἀδιαψεύστων πλέον ἀριθμῶν, τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν λόγων μου. (Χειροκροτήματα).

§103Α. ΒΑΜΒΕΤΣΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἠκούσαμεν μεθ’ ἱκανοποιήσεως τὴν δήλωσίν σας. Ἐὰν ἠθέλατε ὅμως νὰ καθησυχάσετε πλήρως τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ μᾶς ἐδίδατε καὶ μίαν ἄλλην πληροφορίαν σχετικῶς μὲ τὸ εἰς χρυσὸν ἀπόθεμα. Ἀνεκοινώθη χθὲς μία ἀνησυχαστικὴ περὶ τούτου πληροφορία, ἡ δὲ διάψευσις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑφυπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ δὲν ἦτο πλήρως ἐπαρκής. Διότι εἶπεν, ἁπλῶς, ὅτι αὐτὰ εἶναι «δημοσιογραφικαὶ ἀπασχολήσεις». Εἶναι δημοσιογραφικαὶ ἀπασχολήσεις ἢ εἶναι καὶ ψευδεῖς εἰδήσεις;

§104Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑπ. Οἰκ.). Εἶναι καὶ δημοσιογραφικαὶ ἀπασχολήσεις καὶ ψευδεῖς εἰδήσεις.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ.

§106Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Συντ.). Ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος ἔθιξεν ἀπόψε μεταξὺ ἄλλων ζητημάτων καὶ τὸ ζήτημα τοῦ εἰς χρυσὸν ἀποθέματος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι πρόκειται περὶ δημοσιογραφικῶν ἀπασχολήσεων, ἀλλὰ πρὸ παντὸς περὶ εἰδήσεων ψευδῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδαμῶς ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὰ πράγματα. Δὲν εἶναι δυνατὸν βέβαια, κύριοι βουλευταί, νὰ ἔχετε ἀπὸ ἐμὲ ἀποκάλυψιν τῶν ἀριθμῶν περὶ τοῦ ἀποθέματος εἰς χρυσόν, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διεξάγομεν τὴν μάχην ὑπὲρ τῆς δραχμῆς, εἰς τοιαύτας στιγμὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκαλύψω τὰς εἰς χρυσὸν ἐφεδρείας μας. Ἐν τούτοις ὡρισμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔλθουν ἐνώπιόν σας ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, θὰ πείσουν ὅλους ἀδιστάκτως περὶ τοῦ ὅτι ἡ δραχμὴ ἀποτελεῖ ἓν νόμισμα ἀκλόνητον εἰς τὴν βάσιν του, περὶ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἀπόλυτος καὶ πλήρης ἡ ἐμπιστοσύνη καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ ἐπὶ τὴν ἀξίαν τοῦ Ἐθνικοῦ μας νομίσματος. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον σήμερον τὰ εἴπω, διότι ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ μᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ συζητήσωμεν ἐκτενῶς πέραν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτῆς προγράμματος. Ὁμολογῶ ὅμως ἀπόψε ὅτι θλίβομαι εἰλικρινῶς ὅταν βλέπω τὴν ἄκραν προχειρότητα μετὰ τῆς ὁποίας διάφοροι βουλευταὶ προέβησαν εἰς ἐπίκρισιν τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἑνὸς εἴδους ἐπερωτήσεως, Κυβερνήσεως ἡ ὁποία δὲν ἔλαβεν ἀκόμη ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐὰν ἐξακολουθήσῃ νὰ λαμβάνῃ αὐτὴν τὴν τροπήν, ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ, δὲν θὰ μείνουν τὰ λεγόμενα ἄνευ ἀπαντήσεως πρὸ τῆς συζητήσεως τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Πάντως οἱ ἀριθμοὶ οἱ φανταστικοί, ποὺ ἐδόθησαν ἀπόψε σχετικῶς μὲ τὸν προϋπολογισμὸν ἀπὸ πρώην ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἄνδρα διαχειρισθέντα ὑπευθύνως τὰ οἰκονομικά, προκαλοῦν θλῖψιν, διότι ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὅτι οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ ὅταν δίδωνται μὲ τόσην προχειρότητα, εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσουν ἀντίκτυπον, τοῦ ὁποίου θὰ αἰσθανθῇ ἀσφαλῶς τὰ ἀποτελέσματα ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ὅταν λέγωνται τοιαῦτα πράγματα ἀντιλαμβάνεσθε, κύριοι, ὅτι παρεκκλίνει ἡ συζήτησις ἀπὸ τὴν ὁδὸν τὴν ὀρθὴν ὅτι ἔχει ἐκτραπῆ ἀπὸ τὴν ὁδὸν τὴν Κοινοβουλευτικήν, τὴν ὁποίαν ὅλοι μας γνωρίζομεν. Καὶ ἡμεῖς οἱ παλαιοὶ πολιτικοί, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα, νὰ ἀναμνησθῶμεν τοὺς μεγάλους καὶ εὐγενεῖς ἀγῶνας οἱ ὁποῖοι διεξήχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν εἰς τοὺς νέους, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται ἐνταῦθα πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἀνταποκρίνονται αὐστηρῶς εἰς τὴν ἀλήθειαν. Ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν πρέπει νὰ ἐρχώμεθα παρεσκευασμένοι καὶ ὅταν δίδωμεν ἀριθμοὺς νὰ εἶναι ἐξηκριβωμένοι, διότι ἐδῶ εἶναι τὸ ἱερὸν τέμενος τῆς ἀληθείας καὶ ἀπὸ τὰς ἐδῶ συζητήσεις θὰ ἀπορρεύσῃ ἡ ἀλήθεια. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πιστεύομεν ὅλοι εἰς τὸν κοινοβουλευτισμὸν καὶ δι’ αὐτὸ ἠγωνίσθημεν ὑπὲρ αὐτοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τοιαύτας ἐκτροπάς, αἱ ὁποῖαι ἠμποροῦν τελικῶς νὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς ἐθνικὰς περιπετείας.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρυσοστόμου ἔχει τὸν λόγον.

§108Γ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Οἱ προλαλήσαντες ρήτορες καὶ δὴ οἱ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τοσοῦτον ἤσκησαν καὶ ἐπλάτυναν τὸν ἔλεγχον αὐτῶν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε θὰ ἔλεγέ τις ὅτι οὐδὲν ἢ σχεδὸν οὐδὲν ἀπομένει πρὸς ἐξέτασιν. Συζητουμένου ὅμως τοῦ θέματος τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν διεκδικήσεων, καθῆκον ἡμῶν ἐπιτακτικὸν θεωροῦμεν, ἡμῶν τῶν ἐκπροσώπων τῆς Θράκης, τοῦ ἀκραίου τούτου τῆς Ἑλλάδος σταθμοῦ, νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὴν ἀγωνιώδη κραυγὴν τοῦ ἀκριτικοῦ τούτου Λαοῦ, ζητοῦντος ἐξωτερικὴν καὶ ἐσωτερικὴν ἀσφάλειαν, προστασίαν καὶ δικαιοσύνην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τοὺς μεγάλους ἡμῶν συμμάχους. Πάνυ δικαίως, κ. βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις ἔδωκε τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ «γενναίου» εἰς τοὺς ἀκριτικοὺς τούτους πληθυσμούς, διότι ἐλέχθη καὶ πρέπει νὰ λέγεται διὰ νὰ ἀκουσθῇ εἰς τὰ πέρατα τοῦ κόσμου καὶ πρὸ παντὸς μεταξὺ τῶν συμμάχων ἡμῶν ὅτι τρὶς ἐντὸς μιᾶς τριακονταετίας οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι ἐδιώχθησαν ἀπὸ τὸν ἴδιον βάρβαρον λαὸν καὶ ἐξερριζώθησαν καὶ διῆλθον ἐν στόματι μαχαίρας. Ἡ τελευταία ἰδίως ἐπιδρομὴ τῶν βαρβάρων ὑπῆρξε πολύ μεγαλυτέρα καὶ αἱματωτέρα τῶν προγενεστέρων. Ἑκαντοτάδες χιλιάδες Θρακῶν καὶ Ἀνατολομακεδόνων ὡδηγήθησαν μέσα εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ ἐβασανίσθησαν, χιλιάδες ἐξετοπίσθησαν ὡς πρόσφυγες εἰς τὴν δούλην Ἑλλάδα καὶ 50.000 περίπου ἐκ τούτων ἐσφάγησαν κατὰ τὸν ἀπανθρωπότερον τρόπον. Διὰ νὰ ἀντιληφθῇ δὲ ἡ Βουλὴ καὶ διὰ νὰ γίνῃ ζωηρῶς ἀντιληπτὴ ἡ εἰς αἷμα θυσία των, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ σύνολον τῶν σφαγιασθέντων ὑπὸ τῶν Βουλγάρων εἰς τὴν Ἀν. Μακεδονίαν καὶ Θράκην ὑπῆρξε πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ τὸ σύνολον ὅλων τῶν θυμάτων τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, οἵτινες ἀπέθανον εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, εἴτε εἰς τοὺς ἀγῶνας ἀντιστάσεως, εἴτε ἐνώπιον τῶν ἐκτελεστικῶν ἀποσπασμάτων, εἴτε κατὰ τὸν τελευταῖον ἐμφύλιον ἀλληλοσπαραγμόν. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ εἰς αἷμα θυσία τοῦ Λαοῦ τούτου. Καὶ ὅμως ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον τετραετίαν ἔφερε τὴν ψυχὴν εἰς τὸ στόμα, εἴτε ὑπὸ τὸν σκληρὸν ζυγὸν τῶν βαρβάρων, εἴτε ὡς πρόσφυξ εἰς τὴν δούλην Ἑλλάδα, ἔνθα ἔζη γυμνητεύων καὶ πεινῶν. Καὶ ὅμως ἐτήρησεν ὡς μοναδικὸν κεφάλαιον τὴν ἀλύγιστον ψυχικήν του δύναμιν καὶ ἀνέμενεν ἐλπιδοφόρως τὴν στιγμὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐρόδιζεν ἡ αὐγὴ τῆς ἐλευθερίας. Καὶ ἐρόδισεν ἡ αὐγὴ τῆς ἐλευθερίας καὶ τότε τὰ καραβάνια τῶν προσφύγων ἐπέστρεψαν εἰς τὴν πατρίδα των. Ὅλοι ἐπέστρεψαν γυμνοί, ράκη ψυχικὰ καὶ σωματικά, ἐρείπια μεταξὺ ἐρειπίων. Δὲν ἐλύγισαν ὅμως, διότι ἤλπιζον εἰς τὴν προστασίαν τὴν κρατικήν, ἤλπιζον εἰς τὴν στοργὴν τῆς πατρίδος. Ὀφείλομεν δὲ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ εἴπωμεν, ὅτι μία ἀγωνία συνέχει τὴν ψυχὴν τοῦ Λαοῦ ἐκείνου καὶ ὅτι δὲν μένει ἀδιάφορος εἰς τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐκτυλίσσονται γύρω ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας, οὔτε εὐπρόσδεκτα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγονται ἐπισήμως εἰς τὰς διαφόρους τραπέζας τῶν διεθνῶν συνδιασκέψεων. Εἶναι γνωστὸς ὁ πόλεμος τῶν νεύρων ὁ ἐκπορευθεὶς ἀπό μίαν δυσμενῆ ἀντίληψιν μιᾶς μεγάλης δυνάμεως, ὑπακουούσης εἰς εἰσηγήσεις κακῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἐκεῖθεν ἐκπορευομένη σύγχυσις, ἀλλὰ συχρόνως καὶ ἡ δημιουργία μιᾶς ψυχολογικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία περιάγει τὸν λαὸν τῆς Βορείου Ἑλλάδος εἰς μίαν ἀκράτητον νευρικότητα καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ τὸν ἀνακουφιστικὸν τόνον ὁ ὁποῖος θὰ τοὺς καθησυχάσῃ τοὐλάχιστον ψυχικῶς. Ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ὅταν συνετάγη τὸ ὑπὲρ τῆς Β. Ἠπείρου ψήφισμα, ὅπως ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς ψήφισμα γενικώτερον ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν διεκδικήσεων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἀξιώσεων, αἱ ὁποῖαι εὐρύνουν τὰ σύνορα τῆς Θράκης καὶ διασφαλίζουν τὴν περιοχὴν ἐκείνην καὶ δημιουργοῦν τὴν περίφημον καὶ πολυθρύλητον σπονδυλικὴν στήλην, τῆς ὁποίας τόσην μεγάλην ἀνάγκην ἔχει ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν ἐν γένει ἀσφάλειάν της. Ἐπαναλαμβάνομεν καὶ ἡμεῖς ὁμοῦ μετὰ τοῦ προτείναντος ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλή, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ὡς ἀποτελοῦσα τὴν συνισταμένην τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόθων, νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ψήφισμα τοῦτο καὶ ἐξαποστείλῃ αὐτὸ πρὸς τοὺς μεγάλους ἡμῶν Συμμάχους καὶ διὰ τούτου ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐκδηλώσει τὴν ὁμόθυμον θέλησιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν διεκδικήσεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τονώσει καὶ τὸ φρόνημα τοῦ Λαοῦ, τοῦ ἀκριτικοῦ, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἣν εὑρίσκεται λόγῳ τῶν διεθνῶν γεγονότων καὶ λόγῳ τῶν διεθνῶν φημῶν τρικυμιώδη ψυχολογικὴν κατάστασιν. Ὀφείλομεν, κύριοι βουλευταί, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὶς ἐπροβάλαμεν τὸ περίφημον ἐκεῖνο «ΟΧΙ» καὶ ἐδημιουργήσαμεν καὶ ἐπροπαρασκευάσαμεν τὴν νίκην τοῦ Ἐλ’ Ἀλαμέϊν καὶ τοῦ Στάλιγκραντ καὶ ἐσώσαμεν τὴν ἀνθρωπότητα καὶ τὸν πολιτισμόν, ὀφείλομεν ἡμεῖς καὶ πάλιν νὰ προβάλωμεν τὸ ἴδιον «ΟΧΙ» εἰς τὸ διπλωματικὸν πεδίον τῆς μάχης διὰ τὴν παγκόσμιον εἰρήνην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ σημείου τούτου, τὸ ὁποῖον εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ υἱοθετήσῃ, ὀφείλω ἐλέγχων τὰς προγραμματικὰς τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεις, νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ὅτι, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων χαρακτηρίζει τοὺς ἀκριτικοὺς πληθυσμοὺς ὡς γενναίους καὶ δηλοῖ δι’ αὐτῶν κατὰ τρόπον ὅμως τελείως ἀκροθιγῆ καὶ ἀόριστον ὅτι θέλει λάβει ἐξαιρετικὴν ἐν τῷ μέλλοντι μέριμναν διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Μακεδονίας, ὀφείλω, λέγω, ἐλέγχων τὰς προγραμματικὰς τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεις, νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ἡ προστασία αὕτη τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ λάβῃ διὰ τοὺς ἀκραίους τούτους δεινοπαθήσαντας πληθυσμούς. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ κατοχῆς ἀκόμη—καὶ ὀφείλομεν νὰ ἀποδώσωμεν τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι—αἱ κυβερνήσεις τῆς κατοχῆς εἶχον ἀναγνωρίσει τὴν ἰδιάζουσαν καὶ ἐξαιρετικῶς δεινὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι, συνεπείᾳ τῶν διώξεων τῶν Βουλγάρων, ὥστε καὶ Διεύθυνσιν παρὰ τῷ Πρωθυπουργικῷ γραφείῳ ἵδρυσαν πρὸς προστασίαν τῶν πληθυσμῶν τῆς Ἀν. Μακεδονίας καὶ Θράκης καὶ μετέπειτα μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ὑφυπουργεῖον Παλιννοστήσεως ἱδρύθη διὰ τὸν ἐπαναπατρισμὸν τούτων καὶ διὰ τὴν παρακολούθησίν των μέχρι τῆς ἀνασυγκροτήσεώς των. Ἐγένετο δηλονότι ἀντιληπτὴ καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἡ ἰδιάζουσα θέσις καὶ κατάστασις τῶν βορείων πληθυσμῶν. Καὶ ὅμως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐνῷ αἱ θυσίαι τῶν ἀκριτικῶν περιφερειῶν ὑπῆρξαν τόσον μεγάλαι, ἐνῷ οἱ πληθυσμοὶ αὐτοὶ ἀπεγυμνώθησαν ἀπὸ πάσης οἰκονομικῆς ἰκμάδος, ἐνῷ τὰ πάντα διηρπάγησαν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων, ἐνῷ, ἐπαναλαμβάνω, ἐπανῆλθον ἐκεῖ ἐπαῖται μεταξὺ ἐπαιτῶν, ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν εἰς τὰς προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις ποιεῖται διάκρισιν, ἀλλὰ χαρακτηρίζει τὴν ὑπὲρ αὐτῶν μέριμναν ὡς γενικωτέραν, περιλαμβανομένων καὶ τῶν πληθυσμῶν τούτων μέσα εἰς τὴν προστασίαν τῆς ὑπολοίπου Βορείου Ἑλλάδος. Θὰ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ εἰς τὸ Κόμμα τῆς ὁποίας διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως ἡ Βόρειος Ἑλλάς, καὶ δὴ ἡ Ἀν. Μακεδονία καὶ Θράκη, ἔδωκε τὴν πλειοψηφίαν, νὰ λάβῃ ἐξέχουσαν μέριμναν καὶ εἰς τὰς προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις νὰ ὑπῆρχεν ἴδιον κεφάλαιον προστασίας τούτων καὶ θὰ ἔδει ἀκόμη νὰ εἶχεν ἱδρύσει ἰδίαν ὑπηρεσίαν, ἴδιον ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος νά μεριμνᾷ ἐφεξῆς διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν περιφερειῶν τούτων. Διότι ὀφείλομεν, κύριοι, νὰ εἴπωμεν, ὀφείλομεν νὰ τονίσωμεν καὶ νὰ ὑπογραμμίσωμεν, ὅτι ὁ Λαὸς ἐκεῖνος εἶνε ὁ ἄγρυπνος φύλαξ τῶν συνόρων καὶ ἡ Βόρειος Ἑλλὰς ὁ ὀμφαλὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἔθνους, πάντες δὲ ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἀσφαλείας τῆς Ἑλλάδος, ἐκεῖ πρέπει νὰ στρέφωμεν τὰ βλέμματα, ἐκεῖ τὴν ψυχὴν καὶ τὸν νοῦν μας. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ δημιουργήσωμεν προπύργια ἀσφαλείας, ὅταν ὄπισθεν τούτων δὲν δημιουργοῦμεν καὶ σώματα ἱκανὰ καὶ ψυχικῶς ἀπηλλαγμένα ἀπὸ πάσης δυστυχίας καὶ ἀπὸ πάντα οἰκονομικὸν περισπασμόν; Ἰδοὺ λοιπόν, διατὶ ἐθεώρησα ὑποχρέωσιν τὸ σημεῖον τοῦτο τῶν προγραμματικῶν δηλώσεών της νὰ τονίσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀντιπαρῆλθε κατὰ τρόπον ἀόριστον καὶ ἀσαφῆ, οὐδεμίαν παρέχοντα ἐγγύησιν περὶ μελλοντικῆς προστασίας τῶν ἀκριτικῶν πληθυσμῶν. Καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν πόσην σημασίαν ἔδωσεν ἐπ’ αὐτοῦ μέχρι τοῦδε, λέγω τοῦτο. Ὅτι τινὲς τῶν ἀποσταλέντων ἵνα διοικήσουν τὴν Βόρειον Ἑλλάδα, εἴτε ὡς Γεν. Διοικηταί, εἴτε ὡς Νομάρχαι, κατὰ τὰ ἄλλα ἄριστοι, ἱκανοὶ καὶ ἀνώτεροι ἄνθρωποι, μὴ γνωρίζοντες ὅμως οὔτε τὴν ψυχολογίαν οὔτε τὴν ψυχοσύνθεσιν οὔτε τὰς ἀνάγκας τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, δὲν εἶναι οἱ ἐνδεδειγμένοι. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὴν διὰ πρώτην φορὰν χορηγηθεῖσαν αὐτῇ καταπληκτικὴν ἀληθῶς, συνεπείᾳ τοῦ γνωστοῦ κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ ρεύματος, πλειοψηφίαν, εἰς τὰς ἀκροπόλεις ἐκείνας τοῦ Φιλελευθερισμοῦ, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐκλέξῃ διὰ τὴν διοίκησιν τῶν περιοχῶν ἐκείνων ἄνδρας προερχομένους μέσα ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τῆς Β. Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔφυγαν πρόσφυγες καὶ οἱ ὁποῖοι ἔζησαν μαζὶ μὲ τοὺς πρόσφυγας τὴν προσφυγικὴν ζωὴν ἢ ἔζησαν ἐκεῖ μέσα εἰς τὰς τρώγλας καὶ τὰ ἐρείπια. Ἔπρεπε νὰ ἀνασύρῃ ἀπὸ τὰ ἐρείπια ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους καὶ νὰ παραδώσῃ τὴν Διοίκησιν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης, ὡς γνώστας τοῦ πόνου τῶν περιφερειῶν αὐτῶν. (Θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς). Γνωρίζω ὅτι ὁ θόρυβος προέρχεται ἀπὸ τοὺς νεοεισελθόντας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πολὺ ὀρθῶς δὲ ὁ κ. Χατζῖσκος ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, συστάσεις καὶ παραινέσεις πρὸς τοὺς νεήλυδας συναδέλφους νὰ μὴ θορυβοῦν ἀσκόπως καὶ ἀδικαιολογήτως, ἀλλὰ νὰ παρακολουθοῦν τὰς συζητήσεις μὲ ψυχραιμίαν σεβόμενοι τὸν Κανονισμὸν τοῦ Σώματος.

§109Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἠκούσθη συχνάκις καὶ ἐλέχθη καὶ ἀπόψε κατὰ κόρον μάλιστα, τὸ ἴδιον τροπάριον περὶ νεήλυδων, περὶ νέων καὶ περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τρόπον περιφρονητικὸν καὶ ὑποτιμητικόν. Χωρὶς νὰ παριστάνωμεν τὸν συνήγορον θὰ ηὐχόμεθα πρῶτα νὰ εἴμεθα νεήλυδες ἢ νέοι καὶ δεύτερον νὰ σταματήσῃ τέλος πάντων αὐτὴ ἡ ἐπῳδὸς καὶ αὐτὴ ἡ στομφώδης ἐπίδειξις τῶν παλαιῶν. Διότι δὲν εἴμεθα δυστυχῶς νέοι. Ὅλοι ὅμως ἔχομεν γηράσει εἰς τὴν διακονίαν τῆς Πατρίδος, ὑπηρετήσαντες αὐτὴν ὅσον ἠδυνήθημεν καλύτερον. Ἐξυπηρετήσαμεν ἀκόμα μὲ τὰς ἀσθενεῖς μας δυνάμεις καὶ τὸν κοινοβουλευτισμὸν ὅταν τοῦτο ἐκρίθη ἀναγκαῖον. Συνεπῶς δὲν μᾶς εἶναι νοητὸν πῶς καὶ διατὶ μᾶς ἀποδίδεται ἡ μομφὴ αὐτὴ τοῦ νεήλυδος ἢ καὶ τοῦ νέου πατέρα τοῦ Ἔθνους. Διατί ὁ τόσος ἐγωϊσμὸς τῶν παλαιῶν τῶν ἀρχαίων συναδέλφων; Ὁμολογοῦμεν βέβαια ὅτι σεβόμεθα τοὺς ἀρχαίους συναδέλφους μας ἐν τῇ Βουλῇ καὶ μάλιστα προσπαθοῦμεν ἀπὸ αὐτοὺς νὰ ἀρυσθῶμεν σοφίαν καὶ ἐκ τοῦ παραδείγματός των νὰ ἀντλήσωμεν διδάγματα συνέσεως, κοσμιότητος καὶ νηφαλιότητος. Δὲν διστάζομεν ὅμως νὰ διαπιστώσωμεν, ὅτι δυστυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν εἴδομεν κανένα παλαιὸν ποὺ θὰ μπορούσαμε νὰ τὸν ἔχωμεν ὡς ὑπόδειγμα καὶ ὄχι μόνον τοῦτο δὲν εἴχομεν τὴν τύχην νὰ ἴδωμεν, ἀλλὰ τοὐναντίον πολλάκις οἱ γεραίτεροι ἐγένοντο ἀφορμὴ ἐπεισοδίων. Καὶ ἐν τούτοις, ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν θὰ ἐπιχειρήσωμεν νὰ εἴμεθα οἱ τιμηταί. Θὰ ἠθέλαμε πάντες νὰ παρακαλέσωμεν, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαφωτίσῃ αὐτὴ ἡ κατὰ σύστημα κακομεταχείρισίς μας. Ἐὰν τοῦτο οἱ ἀρχαῖοι ἡμῶν συνάδελφοι ἔπραττον, πιστεύσατέ μας ὅτι θὰ ἦτο δι’ ἡμᾶς μιὰ εὐχάριστος ἔκπληξις καὶ θὰ ἀπέσπων τὴν εὐγνωμοσύνην μας διὰ τὴν καλωσύνην καὶ συγκαταβατικότητά των.

§110Γ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Ἐθνικοῦ Κόμματος, δι’ ὑμᾶς ἐξαιρετικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ νεοεισελθόντος, διότι ὄπισθεν ὑμῶν σύρετε ὀπαδοὺς τῶν ὁποίων αἱ τρίχες ἔχουν λευκανθῆ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ὅταν λοιπὸν ἄνθρωποι τοῦ Κοινοβουλίου μὲ τόσην ἱστορίαν καὶ δρᾶσιν ἀναγνωρίζουν ὑμᾶς ἀρχηγὸν καὶ ἡγήτορα κόμματος, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ λεχθῇ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ὁμιλῶν τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ μέμφεται ἀρχηγὸν κόμματος ἔχοντα ὄπισθεν αὐτοῦ ὁμάδα 30 βουλευτῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων πολλοὺς παλαιοὺς μαχητὰς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ παραίνεσίς μου, καὶ νομίζω καὶ τοῦ κ. Χατζίσκου, ἀποτείνεται εἰς μερικὰ ἁπλᾶ στελέχη τῶν Κομμάτων, εἴτε ταύτης εἴτε ἐκείνης τῆς πλευρᾶς, πρὸς τὰ ὁποῖα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑπομνήσωμεν ὅτι δίδομεν ἐξετάσεις ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ, ἐξετάσεις κοινοβουλευτικῆς εὐπρεπείας καὶ πολιτικῆς ἀξιοπρεπείας.

§111Ν. ΖΕΡΒΑΣ. Σᾶς εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐγνώμων διὰ τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἐδώσατε.

§112Γ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν παρέμβασιν ταύτην ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, οὐχὶ πλέον κατὰ τρόπον τυπικόν, οὐδὲ μὲ σκοπὸν νὰ δημιουργήσωμεν ἐντυπώσεις, νὰ τονίσωμεν ὅτι ὅλοι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ κάμωμεν μίαν σύστασιν θερμήν, μίαν ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως στρέψῃ ἰδιαζόντως τὰ βλέμματα αὐτῆς πρὸς τὰς ἀκριτικὰς περιοχάς. Τὴν στιγμὴν δὲ ταύτην ὁ ὁμιλῶν, ὁμιλεῖ διὰ τὸν πόνον τῶν συμπολιτῶν του, ὅστις εἶναι καὶ ἰδικός του. Ποιούμεθα ὅθεν ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ στρέψῃ ὁλοψύχως τὰ βλέμματα αὐτῆς πρὸς τὴν ἀκραίαν περιοχὴν κατὰ τρόπον ἀληθῶς στοργικὸν καὶ νὰ ἐνισχύσῃ τὸν κλάδον τῆς γεωργίας, διὰ τῆς παροχῆς ἐξαιρετικῶν δανείων πρὸς τοὺς σηροτρόφους καὶ γεωργούς, νὰ χορηγήσῃ ἐπαγγελματικὰ δάνεια, νὰ ἐνισχύσῃ τὴν πτηνοτροφίαν, νὰ πυκνώσῃ τὰ δίκτυα τὰ συγκοινωνιακά, νὰ ἐνισχύσῃ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, νὰ βοηθήσῃ καὶ νὰ ἐπιχορηγήσῃ τὰ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα καὶ λοιποὺς κοινωφελεῖς ὀργανισμούς, νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρεξέκλινον τοῦ ἐθνικοῦ των προορισμοῦ, νὰ ἐμπεδώσῃ τὴν ἀσφάλειαν, νὰ φροντίσῃ ὥστε τὰ ἐφόδια τῆς Οὔνρα τὰ ὁποῖα δίδονται ἐκεῖ νὰ δίδωνται, εἰ δυνατόν, κατὰ μέγιστον ποσοστὸν δωρεάν, διότι σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσουν οὐδὲ τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐφοδίων. Καὶ ὅταν ταῦτα καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν ἐὰν δὲν γνωρίζῃ νὰ διακριβώσῃ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων της πράξῃ, τότε δὲν ἐπιτελεῖται μόνον ἐκπλήρωσις καθήκοντος πρὸς τοὺς λαοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπερεψήφισαν, ἀλλὰ ἐπιτελεῖται ἀκόμη καὶ ἔργον ἐθνικὸν καὶ ἔργον ἀσφαλείας δι’ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Δὲν δυνάμεθα, ὅμως, νὰ ἀντιπαρέλθωμεν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν δὲν θίξωμεν καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἀντελήφθημεν. Ἀνεγνώσαμεν ἐπισταμένως τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀντελήφθημεν ὅτι αὗται εἶναι φερέφωνον, εἶναι πλὰξ γραμμοφώνου δηλώσεων προγραμματικῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ μία Κυβέρνησις κατὰ τὴν προπολεμικὴν ἐποχήν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔκτοτε παρῆλθε δεκαετία, μιᾶς τυραννικῆς δικτατορίας καὶ αἱματηρᾶς κατοχῆς, ἐνῷ διὰ τοῦ τελευταίου παγκοσμίου πολέμου ἀνεχωνεύθη ἡ γῆ ἐκ θεμελίων, ἐνῷ ὁ ροῦς ὁ οἰκονομικὸς τῶν λαῶν τῆς γῆς ἐξετράπη, ἐνῷ τόσα δεινὰ ἐπεσωρεύθησαν εἰς τὸν κόσμον, δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲ κατὰ πολλοστημόριον προσηρμοσμένη πρὸς τὴν σύγχρονον ἐξελικτικήν, οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν πολιτικήν, εἰς ἐποχὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ συντηρητικὰ Κράτη, ὡς ἡ Ἀγγλία, ἤλλαξαν παντελῶς κοινωνικὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν. Εἶχε λοιπὸν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμφανισθῇ κατὰ τὴν σημερινὴν ἐποχὴν τῆς ἀτομικῆς βόμβας, κατὰ τὴν σημερινὴν περίοδον τῆς τῶν πάντων ἀναχωνεύσεως, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἡ κοινοβουλευτική, ἡ ἔχουσα τὸ μέγιστον μέρος τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ καὶ συνεπῶς δυναμένη νὰ τάμῃ νέας κοινωνικὰς ὁδούς, εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐμφανισθῇ κομίζουσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὄχι τὸ ἔντυπον προγραμματικῶν δηλώσεων ἐξ ἁπλῆς ἀντιγραφῆς πεπαλαιωμένων ἐποχῶν, ὅταν κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον «ἔδεναν τοὺς σκύλους μὲ τὰ λουκάνικα», ἀλλὰ νὰ ἐμφανισθῇ σήμερον μὲ νέαν παλλομένην γραμμὴν συγχρόνου κοινωνικῆς πολιτικῆς. Ὁ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην προλαλήσας συνάδελφος, ὁ κ. Κασιμάτης, ἔθιξε τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ ἀσυγχρονίστου τῆς κοινωνικῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς ὑποχρεούμεθα νὰ τὸ ἐπαναλάβωμεν, πιστεύοντες ὅτι δὲν εἶναι ἀρκεταὶ αἱ δηλώσεις, ὡς εἶναι, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἡ Κυβέρνησις, λέγουσα μὲν ὅτι ἀναγνωρίζῃ τὴν σημερινὴν τῶν πραγμάτων κατάστασιν, θίγουσα ὅμως τὸ ζήτημα κατὰ τρόπον συγκεχυμένον καὶ ἀσαφῆ καὶ μὴ ἀφήνουσα οὐδεμίαν ἐλπίδα εἰς οὐδένα ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τάμῃ τοὺς νέους δρόμους τοὺς ὁποίους ἀναμένει ὁ Λαός. Λέγει ἡ Κυβέρνησις ὅτι «ἂν ἡ σύνθεσις τῶν πολιτικῶν θεσμῶν μὲ τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ φαινόμενα εἶναι κατ’ ἀνάγκην πάντοτε στενή, πολλῷ μᾶλλον τοῦτο συμβαίνει κατόπιν μιᾶς γενικῆς ἀναστατώσεως, ἔτι δὲ μᾶλλον καὶ ἐνώπιον ὁλοκληρωτικῆς οἰκονομικῆς ἐξαρθρώσεως καὶ καταστροφῆς. Θεσμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν ὑπὸ διαφόρους συνθήκας καὶ πάντως μέσῳ ἀτμοσφαίρας ποιᾶς τινος ὁμαλότητος εἶναι ἀνίκανοι νὰ ἀνταποκριθοῦν πρὸς τὰς ἀνάγκας περιστάσεων ριζικῶν διαφόρων καὶ ἀνησύχων». Ὁμολογεῖ δηλονότι ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικὰς αὐτῆς δηλώσεις ὅτι ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ εἶναι συγκεχυμένη ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς πολιτικῆς καὶ ὑπόσχεται διὰ τῶν προγραμματικῶν αὐτῆς δηλώσεων νὰ προσαρμόσῃ δι’ ἀναθεωρήσεως διατάξεων τοῦ Συντάγματος τὴν σύγχρονον πραγματικότητα εἰς τὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ φαινόμενα τῆς ἐποχῆς μας. Ἀλλ’ ὡς ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν κ. Κουλουμβάκην κατὰ τὴν χθεσινήν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἀγόρευσίν του, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὡς Σῶμα ἀναθεωρητικόν, τὴν τροποποίησιν, κατὰ τὸ διοικοῦν αὐτῷ, τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ Σύνταγμα, ὡς ὀρθῶς ἐχαρακτηρίσθη, εἶναι πρᾶξις τοῦ Λαοῦ μονομερής, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀλλοιώσῃ διὰ πολιτικῶν προγραμμάτων· καὶ συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις, ἐπιθυμοῦσα τυχὸν νὰ θεσπίσῃ κανόνας δικαίου, οὓς νὰ προσαρμόσῃ πρὸς τὰ νέα καὶ ἐξειλιγμένα κοινωνικὸ–οἰκονομικὰ φαινόμενα, θὰ ἔπρεπεν ἐν τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ ἐφαρμοστέου προγράμματός της νὰ στηριχθῇ μόνον ἐπὶ τῶν κειμένων νόμων καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῇ νὰ προσαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της κατόπιν πρὸς τὰς τροποποιηθησομένας διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Τὸ ὅτι δὲ τὸ Σύνταγμα εἶναι πρᾶξις μονομερὴς τοῦ Λαοῦ μὴ δυναμένη νὰ τροποποιηθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως οἴκοθεν, εἰμὴ μόνον ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καταφαίνεται καὶ ἐκ τοῦ νομικοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δικαιοῦται νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Σῶμα ὅταν τοῦτο ἀντιταχθῇ πρὸς πρότασίν της ἐπὶ ἀναθεωρητέας τινὸς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Ὑποσχομένη ὅθεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰ σύγχρονα κοινωνικὰ καὶ οἰκονομικὰ φαινόμενα οὐδὲν ἀπολύτως ὑπόσχεται, διότι ὑπόσχεται πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἐπιτελέσῃ. Δὲν εἶναι, ὅθεν, αὕτη ἡ λύσις τῶν κοινωνικῶν μας προβλημάτων. Ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν τὰ πράγματα καθαρῶς καὶ σαφῶς, ὀφείλομεν νὰ ἀναζητήσωμεν ποῦ ὀφείλεται ἡ δυσπραγία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ποῦ ὀφείλεται ἡ δυστυχία του ταύτη καὶ νὰ θελήσωμεν διὰ τῶν κειμένων νόμων, τροποποιοῦντες καὶ ἐφαρμόζοντες τούτους νὰ θεραπεύσωμεν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον σήμερον, κύριοι, εἰς ἐποχὴν τοῦ αἰῶνος μας, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐχύθησαν ποταμοὶ αἵματος οὐχὶ ἐπὶ ματαίῳ καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἐμφανίζεται σήμερον ἡ δυσανάλογος αὕτη κατανομὴ τῶν ἀγαθῶν. Πρέπει νὰ κάμωμεν δικαίαν κατανομὴν τῶν ἀγαθῶν καὶ ἀκόμη νὰ ἀφαιρέσωμεν βιαίως τὸν παρανόμως ἀποκτηθέντα πλοῦτον, τὰ δὲ ἐντίμως κτηθέντα νὰ τὰ θέσωμεν, ὡς λειτούργημα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς κοινωνίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ νέα κοινωνικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν ὑποχρεοῦται νὰ ἐπαγγελθῇ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν προγραμματικῶν αὐτῆς δηλώσεων, διότι μόνον διὰ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς τῆς κοινωνικῆς εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὴν φθοροποιὸν ἐκείνην δύναμιν, ἡ ὁποία λέγεται κομμουνισμός. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ πατάξωμεν, νὰ συνθλίψωμεν ἢ νὰ ἐξοντώσωμεν τὸν κομμουνισμὸν παραδίδοντες, καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κ. Κουλουμβάκης, 20–30 ἀρχηγοὺς εἰς τὴν δικαιοσύνην ἢ δὲν ἠξεύρω καὶ ποίους ἄλλους, διότι ὁ κομμουνισμὸς εἶναι λερναία ὕδρα καὶ ὅταν κόψετε κεφαλάς τινὰς θὰ ἐμφανισθῶσιν ἄλλαι περισσότεραι. Δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς φθοροποιοὺς ἰδέας, ἀλλὰ εἶναι ἡ νέα κοινωνικὴ πολιτικὴ ἡ ὁποία θὰ στραφῇ πρὸς τὰς μάζας, πρὸς τοὺς δυστυχοῦντας, πρὸς ὅλους ἐκείνους τῶν ὁποίων τὸ αἷμα ἀπεμύζησαν οἱ παρανόμως πλουτίσαντες καὶ οἱ μαυραγορίτες, εἶναι λέγω, —ἡ κοινωνικὴ πολιτικὴ ἡ σύγχρονος ἡ ὁποία θὰ ἀγκαλιάσῃ στοργικὰ τὰς μάζας τῶν δυστυχισμένων, θὰ ὑψώσῃ τὸ ἐπίπεδον τῆς ζωῆς των καὶ θὰ τοὺς ἀπομακρύνῃ ἀπὸ τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖ πάντοτε νὰ ἁλιεύῃ μέσα εἰς τὴν ἐξαθλίωσιν. Ἰδοὺ λοιπὸν διατὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι καὶ ἡμεῖς νὰ ἐλέγξωμεν τὸ σημεῖον τοῦτο δι’ ἔλλειψιν πάσης μερίμνης, πάσης στοργῆς, δι’ ἔλλειψιν στοιχειώδους πολιτικῆς κοινωνικῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ μέγα τοῦτο θέμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε αἱ ὀργανώσεις αἱ ἔνοπλοι, οὔτε αἱ ὀργανώσεις τῶν Χιτῶν, οὔτε αἱ ὀργανώσεις τῶν ὀργάνων τῆς τάξεως, οὔτε αἱ οἱαιδήποτε ἄλλαι δυνάμεις θὰ δυνηθῶσι νὰ σταματήσωσι τὸ ρεῦμα αὐτὸ τὸ φθοροποιὸν τῆς ἐποχῆς μας, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ὁ παγκόσμιος πόλεμος, ἐφ’ ὅσον ὁ κομμουνισμὸς ἐκμεταλλεύεται μίαν ὑπάρχουσαν ἐξαθλίωσιν, ἀλλὰ εἶναι, ἡ προστατευτικὴ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία θὰ τὸ ἀναχαιτίσῃ. Καὶ νομίζω πράγματι ὅτι τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔπρεπε νὰ ἀσχολῆται μὲ τὸ θέμα ἰδίᾳ αὐτό. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἠσχολήθη καὶ ἀσχολεῖται πολὺ μὲ τὸ ζήτημα τοῦ Δημοψηφίσματος. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐξελίχθη, ἔλαβε τὴν μορφὴν ἐλέγχου τῆς συμπολιτεύσεως ἐναντίον τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὡς ἐὰν οὐχὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ προέβη εἰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Ἀπόψε λ.χ. ἐπὶ τῶν ἀγορευσάντων, οἱ 4 προήρχοντο ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῆς συμπολιτεύσεως καὶ μάλιστα ἠγόρευσαν κατὰ τρόπον ἀπεραντολογικόν, διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Δημοψηφίσματος. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Δημοψηφίσματος. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω πέραν τῶν 3′ λεπτῶν. Ἡμεῖς τὸ ζήτημα τοῦ Δημοψηφίσματος τὸ θεωροῦμεν ἀναποσπάστως συνδεδεμένον μὲ τὰς ἐθνικάς μας διεκδικήσεις. Ἐξετάζοντες τὸν χρόνον τῆς διενεργείας του δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι εἴμεθα Λαὸς Μεσογειοβαλκανικός. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι εἰς τὴν Βόρειον Ἑλλάδα ἀκούεται ὁ γδοῦπος μεγάλης Δυνάμεως, ἡ ὁποία διὰ πρώτην φορὰν διεχύθη εἰς τὰ Βαλκάνια. Καὶ εἶναι γνωστὸν ἀκόμη ὅτι καλῶς ἢ κακῶς, ἡ δύναμις αὕτη, ἡ ὁποία εἶναι σύμμαχος καὶ φίλη μας, τρέφει μεγάλην δυσπιστίαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν συζητῶ, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς, τίς οἶδε ποίους ἀναμιμνησκομένη λογαριασμούς, ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν βλέπει μὲ καλὸν ὄμμα τὴν παλινδρόμησίν μας εἰς παλαιὰ πολιτειακὰ συστήματα. Βεβαίως εἶναι κυρίαρχος ὁ Λαὸς νὰ ἀποφασίσῃ διὰ τὸ πολίτευμά του. Ἀλλά, κύριοι, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἐθνικῶς ἐπιβεβλημένον νὰ μεταθέσωμεν τὸ Δημοψήφισμα μετὰ τὸ Συνέδριον τῆς εἰρήνης, ὅταν θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς ἐθνικάς μας διεκδικήσεις; Δὲν νομίζετε, κύριοι, ὅτι παίζομεν ἐν οὐ παικτοῖς; Δὲν νομίζετε, ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ ὑποφαινόμενος νὰ ὑψώνῃ τὴν φωνὴν αὐτοῦ, ὡς φωνὴν τοῦ Λαοῦ ἐκείνου τῆς Βορείου Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τέλους ἀπέκαμε νὰ προσφυγοποιῆται συνεχῶς καὶ δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι προτιμώτερον νὰ ὑποστῶμεν μίαν μικρὰν ζημίαν πολιτικήν, διότι ἐδῶ ἐστήριξε τὴν δικαιολογίαν της ἡ Κυβέρνησις, λέγουσα ὅτι λόγοι πολιτικῆς ὁμαλότητος ἐπιβάλλουν τὴν ταχεῖαν διενέργειαν τοῦ Δημοψηφίσματος; Δὲν νομίζετε, ἐπὶ τέλους ὅτι εἶναι προτιμώτερον νὰ ἔχωμεν μίαν ζημίαν ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν πολιτικῆς ἀνωμαλίας παρὰ νὰ ἔχωμεν μίαν ζημίαν ἐθνικήν, μίαν καταστροφὴν ἐθνικήν, ἥν νὰ κληροδοτήσωμεν εἰς τὰς ἐπερχομένας γενεάς μας, μίαν καταστροφὴν ὁμοίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήσαμεν μὲ τὴν βίαν μας τοῦ 1920; Κύριοι, ἐγαλουχήθημεν καὶ ἠνδρώθημεν μέσα εἰς τὴν πολιτικὴν σχολὴν τοῦ Μεγάλου ἐκείνου πολιτικοῦ ἀνδρός, τοῦ ὁποίου τὸ μεγαλεῖον μετὰ θάνατον πάντες ἀνεγνωρίσαμεν καὶ ἐδιδάχθημεν εἰς τὴν σχολὴν ἐκείνην νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω καὶ νὰ θυσιάζωμεν τὰ πολιτικὰ ἡμῶν συμφέροντα χάριν τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς σήμερον ὑπάρχουν διακεκριμένοι καὶ σεβαστοὶ πολιτικοὶ ἄνδρες, προερχόμενοι ἐκ τῆς ἰδίας πολιτικῆς σχολῆς, ἄνδρες οἱ ὁποῖοι τὰ ἴδια μὲ ἡμᾶς ἐδιδάχθησαν καὶ ἀναμένομεν καὶ ἀπὸ αὐτοὺς καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν γενικώτερον νὰ θυσιάσωσι τὰ κομματικά των συμφέροντα χάριν τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος (χειροκροτήματα).

§113Ι. ΜΕΛΑΣ. Ἐπειδὴ ἔχω ζητήσει καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ παραιτηθῶ, διότι πιστεύω ὅτι ἡ παραίτησις καὶ ἑνὸς ἀκόμη ἀγορητοῦ, τὰ μέγιστα θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ταχεῖαν περαίωσιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων (χειροκροτήματα).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παπαδημητρίου ἔχει τὸν λόγον.

§115Δ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ οὐσιῶδες καὶ βασικὸν αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τοῦ προσελθόντος τελετουργικῷ τῷ τρόπῳ τὴν 31ην Μαρτίου διὰ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἦτο ἡ θετικὴ ἐργασία. Καὶ ἐρωτᾶται εὐλόγως ἐὰν καὶ κατὰ πόσον κατὰ τὸ διαδραμὸν διάστημα ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐξέθεσε πρὸς ἐκείνην τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις, ἐπανερωτῶ ὡς ἕλλην, ἐπανερωτῶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ἐπανερωτῶ ὡς Ἑλληνικός Λαός, ἄν καὶ κατὰ πόσον εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἐδικαιώθη. Ὁμολογῶ πῶς πρέπει νὰ εἴπω ὅτι, ὅταν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τῶν Κυβερνητικῶν δηλώσεων ἐπὶ τῆς διατυπωθείσης μομφῆς, τῷ γὲ νῦν ἔχον, τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς πειθαρχίας πρὸς τοὺς Νόμους, τοὐτέστιν πρὸς τὴν τάξιν, ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, συνελόντι εἰπεῖν, ὅλων τῶν ζητημάτων τῆς Χώρας, ὁμολογῶ πῶς πρέπει νὰ σιγήσω, καὶ πρέπει νὰ πιστεύω βασίμως ὅτι, καὶ οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ πάρουν τὸν λόγον, τοῦτο θὰ πράξουν, διὰ νὰ δύναται ὁ Λαὸς νὰ λέγῃ πλέον ὅτι οἱ Ἀντιπρόσωποί του σκέπτονται τὴν Ἑλλάδα καὶ μόνον ἐκείνην (χειροκροτήματα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μακκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§117Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Θὰ ἤμην εὐτυχής, κύριοι βουλευταί, ἂν ἠδυνάμην, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, νὰ κατέχωμαι ἀποκλειστικῶς καὶ εἰς ἀκέραιον ἀπὸ αἴσθημα Ἐθνικῆς ὑπερηφανείας, ἀπὸ τὸ αἴσθημα ἐκεῖνο ἀπὸ τὸ ὁποῖον δικαιοῦται κανεὶς νὰ κατέχεται ὅταν εἰς τὴν κοιτίδα τοῦ ἐλευθέρου λόγου, χαιρετίζῃ τὴν ἐπάνοδον τοῦ ἐλευθέρου λόγου. Δυστυχῶς, ἡ πρόοδος τῶν συζητήσεων ἀλλὰ καὶ αὐτὴ αὕτη ἡ διατύπωσις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, δὲν μᾶς ἐπιτρέπουν νὰ κατεχώμεθα ἀπὸ τὸ ἀμιγὲς Ἐθνικὸν τοῦτο ὑπερήφανον αἴσθημα, διότι δυστυχῶς, ἐκ τῶν προλαλησάντων πολλοί, κατὰ παρέκκλισιν μάλιστα παλαιοτάτου Κοινοβουλευτικοῦ ἐθίμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ συζήτησις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῶν Κυβερνήσεων περιορίζεται μόνον μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς πτέρυγος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὴν πρόοδον τῶν συζητήσεων ἐκ τῶν προλαλησάντων πολλοὶ ἀνέπτυξαν καὶ λοιδωρίας καὶ λιβέλλους ἀκόμη καὶ προέβησαν δυσφημιστικῶς εἰς ἀναδρομὴν πρὸς μίαν ἱστορίαν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν φοβούμεθα καὶ διὰ τὴν ὁποίαν, τοὐναντίον καὶ ὑπερήφανοι ἀναμένομεν τὴν ἐτυμηγορίαν τῶν μελλουσῶν γενεῶν. Καὶ ἔγινεν εἰδικῶς προσπάθεια κατασυκοφαντήσεως τοῦ Ἕλληνος ἐκείνου, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν πολιτικὴν ὀφείλομεν ἐν τούτοις ὅτι αἱ κεφαλαί μας ἵστανται ἐπὶ τῶν ὤμων μας. Δὲν θὰ ἔπρεπεν ὅμως νὰ εἴμεθα ἀνευλαβεῖς πρὸς αὐτὰ ταῦτα τὰ συμπεράσματα τῆς ἱστορίας μας. Καὶ ὁ μὲν ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος δὲν ἔχει βέβαια ἀνάγκην δικηγόρου, ἀφοῦ συνηγορεῖ ὑπὲρ αὐτοῦ, αὐτὴ αὕτη ἡ ἱστορία.

§118Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Νὰ τὸν εὐγνωμονοῦμεν διότι ἐσκοτώθησαν ὀλίγοι (θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§119Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Καὶ μάλιστα ζητοῦμεν, ἀξιοῦμεν, ὅπως εἰδικὴ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς ἀσχοληθῇ μὲ τὴν ἱστορικὴν πολιτικὴν τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου (θόρυβος ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πλευρᾶς), ἀλλὰ τοὺς λιβέλλους ἐν τῷ μεταξὺ τοὺς ἀντιπαρερχόμεθα, κύριοι, διότι τὰ πράγματα τὰ θεωροῦμεν γνωστὰ καὶ διότι ἂν ἡ δημαγωγία μιᾶς συμπτωματικῆς πλειοψηφίας ἡ ὁποία ἀνῆλθεν....

§120Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Θὰ ἔλθῃ ἡμέρα νὰ συζητηθοῦν αἱ πράξεις τοῦ Ἀρχηγοῦ σας καὶ θὰ τὰ ποῦμε τότε.

§121Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. Δαρβέρης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόπτῃ συνεχῶς;

§122Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. ...... (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§123Α. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀπαγόρευσιν ὁ κ. Δαρβέρης.

§124Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Κύριε συνάδελφε, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μακρᾶς ἀγορεύσεώς σας δὲν σᾶς ἔκαμα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς διακόψω. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἤμην πάλιν εὐτυχὴς ἐὰν τὸ αἴσθημα τῆς πικρίας, τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι ὁμιλῶν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὠφείλετο ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὰ ὅσα οὕτω ἐλέχθησαν ἀπὸ ἀκατατοπίστους, θέλω νὰ ἐλπίζω, ὁμιλητάς. Ἡ κυριωτέρα ὅμως πηγὴ τῆς πικρίας μας προέρχεται ἀπὸ τὸ ἄκουσμα τῶν ἀναγνωσθεισῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Αὗται, ἀνεμένομεν, ὅτι θὰ ἦσαν ἐμπνευσμέναι ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῶν καιρῶν, ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῶν δέκα αὐτῶν ἐτῶν κατὰ τὰ ὁποῖα τὸ Κοινοβούλιον παρέμεινεν ἑρμητικῶς κλειστόν, ἀπὸ τὴν ψυχολογίαν αὐτῆς τῆς ἐποχῆς, χάρις εἰς τὴν ὁποίαν συνετέθησαν ἐποποιΐαι ὁλόκληροι, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέκυψε τὸ ὁλοκαύτωμα τοῦ Λαοῦ μας, ἀπὸ μίαν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήθη, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἕνας νέος κόσμος. Ἀπὸ αὐτὸν τὸν νέον κόσμον δὲν ἐνεπνεύσθη ποσῶς ἡ Κυβέρνησις. Αὐτὸς ὁ νέος κόσμος τὴν ἀφῆκε προφανῶς ἀσυγκίνητον. Δὲν ἠννόησε τίποτε. Δὲν ἐλησμόνησε τίποτε ἀπὸ τὸ παρελθόν. Δὲν ἐδιδάχθη τίποτε ἀπὸ τὴν τόσην ἱστορίαν. Καὶ εἴδομεν ἔτσι, μέσα εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, μίαν συρραφὴν κοινοτύπων ὑποσχέσεων καὶ ἐπαγγελιῶν ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐλλείπει ἡ παραμικροτέρα πνοή, ἀλλ’ ἀτυχῶς καὶ ἡ παραμικροτέρα ἐπίγνωσις τῆς μεγάλης, τῆς τραγικῆς ἑλληνικῆς πραγματικότητος. Μία μελέτη—διότι κατέγινα ἐπισταμένως εἰς τὴν μελέτην τῶν προγραμματικῶν σας δηλώσεων, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως—μία ἐπισταμένη μελέτη τοῦ ἱστορικοῦ, ὅπως θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι, ἐγγράφου τούτου, μᾶς ἀποδεικνύει ὅτι ἔγινε μία περίεργος σύγχυσις ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῶν προϋποθέσεων ζωῆς διὰ τὴν Ἑλλάδα, καί, ἀφ’ ἑτέρου τῶν κοινῶν ἐπαγγελιῶν, μὲ τὰς ὁποίας ὑπόσχεσθε, νὰ μεταβάλετε τὴν Ἑλλάδα εἰς γῆν ἐπαγγελίας. Δὲν εἶναι ἔτσι τὰ πράγματα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει σαφῶς νὰ ἀντιληφθῶμεν ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς διέρχεται τὴν κρισιμωτέραν περίοδον τῆς ἱστορίας της, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις ἐξαρτᾷ τὴν ἐπιβίωσιν ἢ τὴν μὴ ἐπιβίωσιν αὐτῆς. Καὶ θὰ ἔπρεπε τὸ ρῖγος τῆς συγκινήσεως τῆς στιγμῆς αὐτῆς νὰ εἶναι τέτοιο, ὥστε τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς τῆς ζωῆς νὰ τὰς χαράξῃ μὲ μεγάλα γράμματα, νὰ τὰς τονίσῃ μὲ ὑψηλοὺς τόνους ἡ πρώτη λαοπρόβλητος Κυβέρνησις. Ἀντιθέτως, δὲν διεσαφηνίσθη ἐπ’ αὐτῶν, ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένα ἁπλᾶ μέν, ἀλλὰ καὶ δυσκολώτατα προβλήματα, τὰ ὁποῖα συναπαρτίζουν τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς τῆς ἑλληνικῆς ζωῆς, ἐνῷ ὅλα τὰ ἄλλα δὲν θὰ εἶναι πλέον παρὰ ἐπακόλουθα, ἐάν, ὅπως ἐλπίζομεν καὶ εὐχόμεθα, ὅλαι αἱ προϋποθέσεις τῆς ζωῆς αὐτῆς ἐκπληρωθοῦν. Αἱ προϋποθέσεις αὐταὶ τῆς ἑλληνικῆς ζωῆς εἶναι, κατὰ πρῶτον λόγον, ἡ ἀπονομὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα τῆς ἐπιβαλλομένης ἐθνικῆς δικαιοσύνης διὰ τῆς δικαιώσεως τῶν ἑλληνικῶν διεκδικήσεων. Εἶναι, κατὰ δεύτερον λόγον, ἡ ὁλοκλήρωσις τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι, κατὰ τρίτον λόγον, τὸ πρόβλημα τῆς ὑγείας τοῦ ὑπονομευθέντος καὶ ὑποσιτισθέντος Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ὑγείαν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἴχατε δύο ἁπλᾶς καὶ λησμονημένας σχεδὸν λέξεις εἰς τὰς τῇδε κἀκεῖσε ἀτάκτως ἐρριμμένας ἄλλας ἐκδηλώσεις τῆς Κυβερνητικῆς σας μερίμνης καὶ τῶν Κυβερνητικῶν σας ὑποσχέσεων. Εἶναι, κατόπιν, ἡ Ἐθνικὴ Παιδεία, ἡ μήτρα αὐτὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ μέλλοντος, τοῦ μέλλοντος τοῦ Λαοῦ μας, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴν ἐρρίψατε εἰς κάποιαν γωνίαν τοῦ ἀλησμονήτου ἐγγράφου σας. Εἶναι καὶ τὸ μέγα πρόβλημα τοῦ ἠθικοῦ καθαρμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐλησμονήθη τελείως. Αὐταὶ λοιπὸν αἱ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι μαζὶ μὲ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἀποτελοῦν προϋποθέσεις ζωῆς, τὸ ἀνεκπλήρωτον τῶν ὁποίων θὰ θέσῃ ἐν κινδύνῳ αὐτὴν ταύτην τὴν ἐπιβίωσιν τῆς Ἑλλάδος, αὐταὶ λησμονοῦνται, αὐταὶ πνίγονται μέσα εἰς ἕνα ὠκεανὸν ἐπαγγελιῶν, ποὺ ὅμως εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκπληρωθοῦν πρὸ τῆς προηγουμένης ἐκπληρώσεως τῶν προϋποθέσεων τῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος. Φθάνομεν ἔτσι εἰς συμπεράσματα τὰ ὁποῖα ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται ἴσως καταπληκτικά, διότι ζῶμεν μέσα εἰς τὸν σάλον μιᾶς τεχνητῆς ἀτμοσφαίρας πέριξ τῆς πολιτειακῆς μας διαμάχης. Φθάνομεν ἔτσι εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐμφανιζόμεθα ὡς λαὸς ἐρίζων περὶ τοὺς τύπους τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν περιφρονοῦμεν, παραγνωρίζομεν, ὑποτιμῶμεν, ἀγνοοῦμεν τελείως τὴν οὐσίαν τῶν μεγάλων ἑλληνικῶν πολιτικῶν προβλημάτων. Καὶ ὁμοιάζομεν ἔτσι πρὸς συνεταίρους, οἱ ὁποῖοι φιλονεικοῦν διὰ τὴν ἐπωνυμίαν τοῦ καταστήματός των, — ἂν θὰ ὀνομάζεται βασιλευομένη ἢ ἀβασίλευτος δημοκρατία, — καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἔχουν ἀκόμη θέσει τοῦ καταστήματος αὐτοῦ οὔτε κἂν τὸν θεμέλιον λίθον. Ὄχι κύριοι, ἡ Ἱστορία θὰ μᾶς ἀποδώσῃ εὐθύνας διὰ τὴν μεγάλην, τὴν ἀποκλειστικὴν σχεδὸν σημασίαν τὴν ὁποίαν μεγάλη μερὶς τῆς πλειοψηφίας τοὐλάχιστον τοῦ Λαοῦ, ἀποδίδει εἰς τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Τὸ πολιτειακὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα δευτερεῦον. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν τόλμην νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν. Μολονότι βέβαια τοῦτο δὲν μᾶς ἐμποδίζει καὶ ἡμᾶς, ἅπαξ ἐτέθη, νὰ ἐλπίζωμεν καὶ νὰ εὐχώμεθα διὰ τὴν ταχυτέραν ἐπίλυσίν του. Διὰ νὰ λησμονήσωμεν ἐπὶ τέλους ἕνα θέμα τὸ ὁποῖον τυπικῶς μόνον μᾶς διαιρεῖ, καὶ τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἐν τούτοις μίαν οὐσιαστικὴν ἀναστάτωσιν καὶ ἀναμόχλευσιν τῶν παθῶν μεταξὺ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, ἄλλως, σχεδὸν κατὰ τίποτε εἰς τὴν ἄλλην ἰδεολογίαν των καὶ εἰς τὰς κοινωνικάς των πεποιθήσεις δὲν διαφέρουν, μεταξὺ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι τὴν στιγμὴν αὐτὴν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡνωμένοι ὅλοι ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ, ὁ ὁποῖος τὸ ρῆγμα τοῦτο ἐδημιούργησε διὰ νὰ περάσῃ, διὰ νὰ θριαμβεύσῃ καὶ νὰ ἐπιβληθῇ. (Χειροκροτήματα). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ τώρα ἡ Βουλὴ ὀλίγα μόνον λόγια ἀκόμη νὰ προσθέσω ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔχω τοσοῦτον τὴν ἐπίγνωσιν τῆς εὐθύνης οἱουδήποτε ἀνερχομένου εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ὥστε οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους θὰ ἀπευθύνω θὰ εἶναι λόγοι ἐνισχύσεώς της καὶ ὄχι λόγοι ποὺ νὰ τὴν δυσχεράνουν εἰς τὸ ἐθνικόν της ἔργον. Ὡς πρὸς τὰ ἐθνικά μας θέματα, κύριοι βουλευταί, ἔχει ἐπέλθει, εὐτυχῶς, μεταξὺ ὅλων τῶν Ἐθνικῶν κομμάτων τῆς Ἑλλάδος μία πλήρης καὶ ἀγαθὴ ὁμοφωνία. Ἐὰν ἠκούσθησαν ὡρισμέναι ὑπερβολικαὶ κραυγαὶ τὰς συγχωροῦμεν καὶ τὰς δεχόμεθα μάλιστα. Πρέπει νὰ ἀκούωνται καὶ αἱ ὑπερβολαί, διότι ἀποτελοῦν ἔξαρσιν ἐθνικισμοῦ καὶ διότι ὠφελοῦν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διεκδίκησιν τῶν μετριοπαθῶν ἐκείνων διεκδικήσεων εἰς τὰς ὁποίας μὲ μίαν μετριοφροσύνην πραγματικῶς ὑποδειγματικήν, ἔχει περιορισθῇ ἡ μεγάλη, ἡ παμμεγίστη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§125ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίας ὑπερβολὰς ἐννοεῖτε;

§126Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ἑνὸς Κράτους, δὲν εἶναι μόνον ζήτημα συλλήψεως τῶν αἰτημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ πραγματοποιήσῃ ἡ Ἐθνικὴ καὶ ἡ ἐξωτερικὴ τοῦ Κράτους πολιτική. Εἶναι καὶ ζήτημα καλλιεργείας τοῦ ἐδάφους ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐνεργήσῃ μία Ἐθνικὴ Κυβέρνησις. Εἶναι ζήτημα τόνου καὶ ὕφους, μὲ τὸ ὁποῖον τὰ αἰτήματα διαπιστοῦνται. Εἶναι δὲ ἐπίσης καὶ ζήτημα μεθόδου σύμφωνα μὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθηθῇ ἡ ὁδὸς τῆς πραγματώσεως τῶν αἰτημάτων τούτων. Καὶ ἐνῷ ὡς πρὸς τὰ αἰτήματα ταῦτα ἡ ὁμοφωνία μας εἶναι πλήρης, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ διαφωνήσω μὲ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὡς πρὸς τὸν τόνον, καὶ ὡς πρὸς τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν μέθοδον ἡ ὁποία ἠκολουθήθη διὰ τὴν προώθησιν τῶν αἰτημάτων αὐτῶν. Καλλιέργεια τοῦ ἐδάφους δὲν ἔγινε καμμία. Συμφωνῶ καὶ τὸ ἀναγνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ αἱ Κυβερνήσεις τοῦ 1945 ὑπέχουν καὶ αὐταὶ μεγάλας εὐθύνας. Δὲν λησμονῶ δὲ ὅτι μόλις πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς κατέχετε τὴν θέσιν αὐτήν. Μολαταῦτα ἀνέμενον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία τοσάκις ἐπέκρινε τὰς προκατόχους Κυβερνήσεις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διαφωτίσεως τῆς κοινῆς Γνώμης τοῦ ἐξωτερικοῦ, νὰ εἶχε ἤδη κάμῃ ἔστω καὶ ὡρισμένα δειλὰ βήματα εἰς τὸν δρόμον τῆς διαφωτίσεως ταύτης. Τὰ βήματα ταῦτα δὲν τὰ εἴδομεν, ἀλλὰ καὶ οὔτε καὶ ὡς πρὸς τὸν τόνον τῶν διεκδικήσεων δὲν ἠκούσαμεν τὸν τόνον ἐκεῖνον καὶ τὰ ἐγχειρήματα τὰ δικαιολογοῦντα τὰ αἰτήματά μας, πού ἀνεμέναμεν, καὶ ποὺ εἴχαμεν κάθε δικαίωμα νὰ περιμένωμεν καὶ νὰ ἀξιοῦμεν. Ἕνας τόνος, δὲν τολμῶ νὰ εἴπω ἡττοπαθείας, ἀλλὰ δειλίας, ἕνας τόνος, ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, ἄτονος καὶ ἄχρους, μία ἔλλειψις οἱουδήποτε ἐνθουσιασμοῦ, διότι καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς εἶναι στοιχεῖον τῆς διπλωματίας. Αὐτὰ διεπιστώσαμεν μέχρι τοῦδε. Ὡς πρὸς δὲ τὴν μέθοδον, ἦτο πλήρως ἀμέθοδος, διότι παρέστημεν μάρτυρες τοῦ ἑξῆς διπλοῦ φαινομένου. Ἐνῷ ἡ Διάσκεψις τῶν Παρισίων ἀποτελεῖ ἕνα εἶδος προδιασκέψεως τῆς εἰρήνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε παντοειδῶς αἱ Ἀντιπροσωπεῖαι τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς νὰ ἐπηρεασθοῦν ἀπὸ τὰς πολιτικὰς καὶ κυβερνητικὰς προσωπικότητας ποὺ θὰ ἐστέλλοντο ἐκεῖ, ἀντὶ τούτου, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἴσως ἐν ὀνόματι τῆς αὐτῆς ἀδιαφορίας τὴν ὁποίαν ἐπιδεικνύετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅταν σᾶς ὁμιλῶ, ἀδιαφορήσατε καὶ τὸ ἄλλο σας καθῆκον νὰ πράξητε καὶ ἐστάλη εἰς Παρισίους ὁ κ. ὑφυπουργὸς μόνον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπὶ κεφαλῆς μιᾶς ἁπλῆς πρεσβευτικῆς διασκέψεως τῶν ἀνωτέρων διπλωματικῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑλλάδος, καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη, ἀκόμη καὶ τὰ ἡττημένα, ἀκόμη καὶ τὰ δοσίλογα Κράτη, ἔστειλαν ὀγκώδεις ἀντιπροσωπείας διὰ νὰ διαδηλώσουν τὰ αἰτήματα καὶ νὰ ἐπιβάλλουν τὰς ἀπόψεις των. Δυστυχῶς ἐπίσης ὅλως ἀντιστρόφως ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὴν ἐν Ἀμερικῇ ἐκπροσώπησίν μας. Μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Βαρβαρέσου ἐσκέφθη νὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ μὲ μίαν ὁλόκληρον ἀντιπροσωπείαν. Ἐκεῖ ὅπου ἐχρειάζετο ἡ ἀντιπροσωπεία δὲν ἐστάλη, καὶ ἐκεῖ ὅπου εἶναι περιττὴ ἡ ἀντιπροσωπεία ἀναγγέλλεται ἡ ἀποστολή της. Δὲν θέλω, διότι εἶναι ἄχαρι τὸ ἔργον, νὰ δίδω στοιχειώδη μαθήματα. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ὑποδιαιρεῖται εἰς δύο Συμβούλια, εἰς τὸ ἓν τῶν ὁποίων, —τὸ ἐν Ἀμερικῇ ἑδρεῦον Οἰκονομικὸν καὶ Κοινωνικὸν Συμβούλιον—εὐτυχῶς ἐπέτυχεν ἡ Ἑλλὰς νὰ κατέχῃ μίαν ἕδραν, ἀλλὰ τὸ Συμβούλιον τοῦτο δὲν θὰ ἠμπορῇ ἀντὶ τοῦ ἀξιωματούχου ὁ ὁποῖος θὰ καταλάβῃ ἐξ ὀνόματος τῆς Ἑλλάδος τὴν ἕδραν ταύτην, νὰ δέχεται μίαν ὁλόκληρον ἀντιπροσωπείαν. Αὐτὴ ἡ ἀντιπροσωπεία δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως. Αὐτὰς τώρα τὰς ὑποδείξεις τὰς ὁποίας κάμνω διὰ τὸ καλὸν καὶ μόνον τῆς ἐθνικῆς ὑποθέσεως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τὰς συνοδεύσω μὲ μίαν ἁπλῆν εὐχήν, μὲ τὴν εὐχὴν τῆς ἑνώσεως, τῆς πραγματικῆς ἑνώσεως ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐν τῇ ἐπιδιώξει τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἐθνικῶν μας αἰτημάτων. Ἀλλ’ ἡ συνοχή, ἡ ἕνωσις αὐτή, δὲν πρέπει νὰ εἶναι μόνον φαινομενική. Δὲν πρέπει νὰ ἀρκῆσθε εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων διὰ νὰ τοὺς ἀναγινώσκετε τὰ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα τοὺς ἀνεγνώσατε χθές, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνεται κάτι τὸ οὐσιαστικώτερον, κάτι τὸ ὁποῖον διὰ τῆς συσπειρώσεως τῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας νὰ ἀντικαταστήσῃ ἐκεῖνον τὸν ἀείμνηστον ἄνδρα τῆς Ἑλλάδος, τὸν ὁποῖον, εὐτυχῶς, ἀπὸ τὰ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ χειροκροτήματα τῶν τελευταίων ἡμερῶν γίνεται ἀντιληπτὸν ὅτι τιμᾷ πλέον μετὰ θάνατον ἡ ὁλότης τοῦ ἐθνικοῦ μας κόσμου. Ἤδη πράγματι ἡ ἀπόλυτος ὁμοφωνία ἀπὸ ὅλους μαζὺ πρέπει νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἀπέθανεν. Ὅταν ὅμως ἔζη, πρὸ εἰκοσιπενταετίας, τὸν ἐλησμόνησαν οἱ τότε ὑπευθύνως διαχειριζόμενοι τὰ κοινὰ καὶ ἐπηκολούθησεν ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφή. Ἄς ἐλπίσωμεν ὅμως τώρα, ὅτι τὸ σύνολον τῶν δυνάμεων ἐκείνων ποὺ ἠμποροῦν νὰ ἀντικαταστήσουν τὸν Βενιζέλον δὲν θὰ τοὺς περιφρονήσῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Θὰ ἤθελα τελευτῶν τὸν λόγον μου, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἶχον τοὐλάχιστον τὴν ἱκανοποίησιν ὅτι σᾶς μετέδωσα τὸ ρῖγος ἐκεῖνο τῆς ἠθικῆς εὐθύνης, ἡ ὁποία σᾶς βαρύνει καὶ τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα ὅλοι νὰ ἄρητε ἐπὶ τῶν ὤμων σας ἱκανοποιητικῶς. Μολονότι ἐνῷ τὸ εὐχόμεθα, λυπούμεθα ὅμως πολὺ ἐκφράζοντες δισταγμοὺς ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν καὶ νὰ τὸ προβλέψωμεν. (Χειροκροτήματα).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰακώβου ἔχει τὸν λόγον.

§128Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ὅπως ἐγκρίνῃ καὶ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ τὸ σύνολον σχεδὸν τοῦ λόγου μου, πλὴν μιᾶς περιόδου τὴν ὁποίαν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀναγνώσω, διὰ νὰ καταχωρηθῇ αὐτουσία εἰς τὰ πρακτικά, διότι ἀναφέρεται περιοριστικῶς εἰς τὸ ἐθνικὸν ζήτημα. Ὑπάρχει μία ἀρχὴ βασικὴ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἔθνος ὄχι κατὰ τὰς ἐκλογικάς των περιφερείας, ὑπάρχει ἄλλη ἀρχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ βουλευταὶ βουλεύονται, ὑπάρχει καὶ ἄλλη κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ βουλευταὶ ὀφείλουν νὰ σέβωνται τὴν ἱεραρχίαν, ὄχι βέβαια ὅπως εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος, ζητῶ τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς ἀναγνώσω.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, δέχεται νὰ καταχωρηθῇ ὁλόκληρος ὁ λόγος τοῦ κ. συναδέλφου;

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁρίστε κ. Ἰακώβου.

§132Π. ΙΑΚΩΒΟΥ. Εὐτυχὴς λογίζομαι, κύριοι πληρεξούσιοι, διότι μοὶ δίδεται ἡ εὐκαιρία ὅπως ἐμφανισθῶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ λάβω τὸν λόγον εἰδικώτερον ἐπὶ τῶν δύο φλεγόντων θεμάτων τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἤτοι: 1) τοῦ Δημοψηφίσματος καὶ 2) τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν διεκδικήσεων. Ἀλλ’ ἐξ ἴσου εὐτυχὴς λογίζομαι διότι ἡ προχθὲς τὸ ἑσπέρας ληφθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀπόφασις, περὶ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῶν ὁμιλιῶν τῶν ἀγορητῶν μὲ ἀπήλλαξε τοῦ κινδύνου τοῦ νὰ προκαλέσω, μακρηγορῶν, τὴν δυσφορίαν τῆς Βουλῆς. Διότι ὄντως ὁ μακρὸς πόλεμος προὐκάλεσε σωματικήν τε καὶ ψυχικὴν κόπωσιν ὅλων ἡμῶν. Πρὶν ἢ προβῶ ὅμως εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ρηθέντων θεμάτων, ἂς μοι ἐπιτραπῇ μία παρατήρησις, ἤτοι ἡ ἑξῆς: Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι εἶναι εὐεργετικὴ ἡ ληφθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀπόφασις διὰ τοὺς ἀγορητάς, ὀφείλω νὰ διαπιστώσω ὅτι αἱ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰδικώτερον τοῦ ἀναπληρωτοῦ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων κ. Σίδερη καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος κ. Παπανδρέου, αἱ διατυπωθεῖσαι, λέγω, θεωρίαι περὶ ἐθίμων Κοινοβουλευτικῶν κατὰ τὰ ὁποῖα, προκειμένων προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, δὲν λαμβάνουσι τὸν λόγον οἱ Κυβερνητικοὶ βουλευταί, ἀλλὰ μόνον οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ οἱ ἀνεξάρτητοι βουλευταί, αἱ θεωρίαι αὗται δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ὑπάρχει δὲ καὶ προηγούμενον γεγονός, τὸ πρόσφατον, θὰ ἔλεγον ἂν μὴ παρενεβάλλετο ἡ δεκαετία τῆς μὴ λειτουργίας τῆς Βουλῆς, γεγονὸς σύμφωνον μὲ τὰς ἀπόψεις μου, ὅπερ ἔλαβε χώραν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Π. Τσαλδάρη τῷ 1935. Ἡ δὲ προχθεσινὴ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ὁποίαν διεδήλωσεν οὗτος ὅτι δὲν θεωρεῖ ὀρθὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅπως παραιτηθῶσι τοῦ λόγου διεπίστωσε τὴν ὀρθότητα τῶν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποστηριζομένων ἀπόψεων ὅσον ἀφορᾷ τὰ Κοινοβουλευτικὰ εἰθισμένα. Ἐρείδονται δὲ αἱ ἀντιλήψεις μου αὗται ἐπὶ δύο βασικῶν ἀρχῶν ἤτοι: 1) Ὑπάρχει, κύριοι, ἡ ἀρχὴ τοῦ ἄρθρου 67 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 κατὰ τὴν ὁποίαν «Οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ Ἔθνος καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐκλέγονται» καὶ 2) Ὑπάρχει ἡ ἀρχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν «οἱ βουλευταὶ βουλεύονται» καὶ «μόνον ὁ στρατὸς δὲν βουλεύεται». Καὶ ναὶ μὲν ὀφείλουσιν οἱ βουλευταὶ βάσει τῆς γενικῆς ἀρχῆς τοῦ Συντάγματος περὶ τῆς συντάξεως τῆς Πολιτείας νὰ ὦσι συντεταγμένοι εἰς μερίδας (Κόμματα) καὶ νὰ σέβωνται τὴν Ἀνωτάτην Ἱεραρχίαν τῶν Κομμάτων αὐτῶν —εἴθισται δὲ παρ’ ἐμοὶ νὰ τηρῶ τὴν γενικὴν ταύτην ἀρχὴν—πλὴν οἱ βουλευταὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λογίζωσι καὶ νὰ ὑπολαμβάνωσιν ἑαυτούς, ὥσπερ μαθητὰς Νηπιαγωγείων, πολλῷ μᾶλλον ὅταν πρόκειται περὶ τῶν σπουδαιοτάτων τῆς Πολιτείας πραγμάτων καὶ δὴ τῶν Ἐθνικῶν, ὁπότε καὶ δὲν ἐπιτρέπεται διαστολὴ ἢ συστολὴ τῆς Ἐθνικῆς συνειδήσεως παρὰ τῷ βουλευτῇ. Κύριοι βουλευταί, Ἔχων ὑπ’ ὄψει τ’ ἀνωτέρω προβαίνω εἰς τὴν ἔρευναν, τὴν ἀνασκόπησιν καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου θέματος τουτέστιν τοῦ Δημοψηφίσματος καί, ἀναλύων, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς: Εἶναι γνωστόν, εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα τὸ ζήτημα τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν γενέτειραν καὶ τὸν θρόνον του τὸ ἔθεσεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, πρὸ πολλοῦ, διὰ τοῦ προεκλογικοῦ αὐτοῦ προγράμματος, ἐπικειμένων τῶν ἐκλογῶν τῆς 31 Μαρτίου 1946. Καὶ ὁ Λαὸς ὑπερψηφίζων τῶν συνδυασμῶν τῆς παρατάξεως τῶν συμπραττόντων Ἐθνικῶν Κομμάτων, ἐγνώριζε καὶ τῷ διεκηρύχθη παρ’ ἡμῶν τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ προέλθῃ ἐκ τῶν ἐκλογῶν Δʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴ Ἀναθεωρητικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, ὤφειλε—διότι τοιαύτη θὰ ἦτο ἡ ἐντολὴ τοῦ Λαοῦ—ὅπως διὰ τῆς μετεκλογικῆς Κυβερνήσεώς της προκηρύξῃ τὸ Δημοψήφισμα ἵνα ὁ Λαὸς δι’ ἰδίας αὐτοῦ ἐτυμηγορίας ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἐπανόδου τοῦ Βασιλέως του ἢ μή. Ὑπερψηφίσαντος ὅθεν τοῦ Λαοῦ τῶν συνδυασμῶν τῆς μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως ἀπεφήνατο προκριματικῶς καὶ ὑπάρχει προκριματικὴ ἡ ἐτυμηγορία τοῦ Λαοῦ, ὅπως κληθῇ καὶ ἀποφανθῇ ἐκ νέου αὐτὸς οὗτος ὁ Λαός, ἐπὶ τοῦ θέματος ὡς ἀνωτέρω, καὶ δὴ δι’ ἰδίου ἐρωτήματος, περὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ ὁποίου ἐρωτήματος οὐδεμία ὑπάρχει Συντάγματος ἢ Νόμου διάταξις καὶ εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὑποστηριχθεῖσα ἀντίθετος ἑρμηνευτικὴ Συνταγματικὴ θεωρία. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος ἤτοι τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν διεκδικήσεων θὰ σᾶς παρετήρουν, θὰ ἀνέλυον καὶ θὰ σᾶς ἐξέθετον τὰ ὡς ἕπεται: Ἔχω ὑπ’ ὄψει τήν, ἐκ τῶν πραγμάτων, ἀνακύψασαν γενικὴν καὶ βασικὴν ἀρχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἡ Ἑλλάς, ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐντεταγμένη οὖσα ἐν τοῖς κόλποις τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, ὅτι ἔχει ἐξησφαλισμένον Ἐθνικὸν–Κρατικὸν βίον ἀμετρήτων αἰώνων, τόσων, ὅσων τοὐλάχιστον θὰ ὑπάρχῃ ὡς Κράτος καὶ Ἔθνος ἡ Μεγάλη αὕτη Σύμμαχός μας. Πλὴν ἔχω ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι τὴν ὕπαρξίν της ἡ Ἑλλὰς τὴν ὀφείλει εἰς τὸ αἷμα, τὴν αὐτοθυσίαν καὶ εἰς τὰ πολεμικὰ πεπραγμένα τῶν τέκνων της, τὰ ὁποῖα τέκνα της ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος μέχρι καὶ τοῦ ἀκραίου ταπεινοῦ ἀγρότου προέταξαν εἰς τὰς δύο μεγίστας Αὐτοκρατορίας τὸ «μολόντες λάβετε»—τὸ ἱστορικὸν «ΟΧΙ». Ἔχω ἐκ παραλλήλου ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ συμβολὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ στρατιωτική, ἐννοῶ—εἰς τὸν δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον— ὑπῆρξε μεγίστη, ἐφάμιλλος τῶν συμβολῶν τῶν στρατῶν τῶν μεγάλων Συμμάχων μας Δυνάμεων. Οὗτοι δὲ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους διαδηλῶ καὶ παρακαλῶ τοὺς κ.κ. στενογράφους καὶ πρακτικογράφους ὅπως, ὡς ἐκ τοῦ ἀπορρήτου τοῦ θέματος, μὴ ἐπιτρεπομένης τῆς συζητήσεως ἀνεωγμένων τῶν θυρῶν τῆς Βουλῆς καταχωρήσωσιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς δήλωσίν μου ἔχουσαν ἐπὶ λέξει οὕτω: Συνεπὴς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις μου περὶ σημαντικῆς, κατὰ τὴν βόρειον μεθόριον, ἐπεκτάσεως τῆς Ἑλλάδος, αἵτινες ἐμπεριέχονται καὶ ἀντικατοπτρίζονται ἐν τῷ πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, ὡς τὸν ὑπέρτατον τοῦ Ἐθνικοῦ προβλήματος χειριστήν, ἀπὸ 20ῆς Ὀκτωβρίου 1944 ἀπορρήτῳ ὑπομνήματί μου μετὰ συνημμένου αὐτῷ σχεδιαγράμματός μου, ἐγχειρισθέντι ἐν καιρῷ τῷ δέοντι καὶ τῷ ἀξιοτίμῳ νῦν Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργῷ, πρὸς δὲ ἔχων ὑπ’ ὄψιν ὅτι πᾶσα, ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν διεκδικήσεων, δημοσίᾳ συζήτησις ἀποβαίνει, κατὰ κανόνα, ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ βλάβῃ τῆς Ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἔχων ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τὸν δεξιόν, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ τοῦ ἐξωτερικοῦ μας ζητήματος, χειρισμόν, ἐν τῇ ἐννοίᾳ πάντοτε ἐμμονῆς μου εἰς τὰς περὶ σημαντικῆς πρὸς βορρᾶν ἐπεκτάσεως τῆς Ἑλλάδος ἀντιλήψεις μου, δηλῶ ὅτι, καὶ ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ κεφάλαια τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπικροτῶ τὴν πολιτικὴν ταύτης καὶ θέλω ὑπερψηφίσει τῆς Κυβερνήσεως». Κύριοι βουλευταί, περαίνων τονίζω ὑμῖν καὶ τὰ ἑξῆς: Ἐν τῇ διαχειρίσει καὶ τῇ ἀντιμετωπίσει τοῦ προβλήματος τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν διεκδικήσεων πρὸς τῇ ἐμπιστοσύνῃ μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῷ ἀπείρῳ σεβασμῷ μου πρὸς τὸν πατριωτισμὸν τῶν μελῶν τῆς ὁλότητος τῆς Βουλῆς, διαπιστῶ καὶ θὰ ἐθεώρουν παράλειψιν καθήκοντος ἂν μὴ ἔπραττον τοῦτο, ὅτι ἡ εὐθύνη ἡμῶν τῶν πληρεξουσίων τῆς Δʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς τῶν Ἑλλήνων Ἀναθεωρητικῆς Συνελεύσεως εἶναι καὶ ἔσεται ἀνυπολόγιστος, μεγίστη, ἱστορική. Ἐπικαλοῦμαι ὅθεν τὴν συναντίληψιν ὑμῶν τῶν πληρεξουσίων ὅλων καὶ ἀπευθύνω τὴν Ἐθνικὴν εὐχήν: Θεὸς κρατύνοι, φρουροῖ, μεγαλύνοι, τὴν Ἑλλάδα μας! Γένοιτο.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§134Γ. ΜΕΛΑΣ. Εἶχα σκοπὸν νὰ ἀπευθύνω ὀλίγας λέξεις εἰς τὴν Βουλὴν ἐν σχέσει μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀρρήκτως συνδεδεμένας μὲ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Δημοψηφίσματος, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἔχει καταπονηθῆ πολὺ ἀπὸ τὴν μακρότητα τῆς συζητήσεως καὶ ἐπειδὴ θὰ ἔλθῃ μετ’ ὀλίγον τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταθέσῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τοῦτο παραιτοῦμαι τοῦ λόγου μου.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰασωνίδης ἔχει τὸν λόγον.

§136Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρξας καὶ ἐγὼ ἀλύτρωτος, αἰσθάνομαι τὴν βαθυτάτην ἀγωνίαν τῶν ἀλυτρώτων ἀδελφῶν, καὶ εὔχομαι ὅπως λίαν ταχέως ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων καινοτομοῦσα, τίτλῳ ἐξαιρετικῷ, συγκροτήσῃ μίαν πανηγυρικὴν συνεδρίασιν εἰς τὴν Κορυτσᾶν, μίαν εἰς τὴν Ρόδον καὶ τρίτην εἰς τὴν Λευκωσίαν (Χειροκροτήματα). Εἰς τὴν Κύπρον, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀπέμεινε δακτύλιος ἀρραβῶνος, δὲν ἀπέμεινε κόσμημα, δὲν ἀπέμεινεν ἀπόθεμα τροφίμων, δὲν ἀπέμεινεν ἀπόθεμα ἐνδυμάτων. Πάντα ταῦτα οἱ Κύπριοι, καὶ ἐν Κύπρῳ καὶ καθ’ ὅλην τὴν Μ. Βρεττανίαν, ἔθεσαν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἀπέστειλαν τὰ τέκνα αὐτῶν εἰς τὸ μέτωπον, ἵνα πολεμήσουν ὑπὲρ τῶν κοινῶν ἰδεωδῶν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος (χειροκροτήματα). Ἡ Κύπρος περιέθαλψε τοὺς πρόσφυγας καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς. Καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ οἱ Κύπριοι ἀπέδειξαν μίαν ἔξοχον ἀλληλεγγύην πατριωτικήν, ἥν ἐφαμίλλως ἀπέδειξαν καὶ οἱ φλογόψυχοι Δωδεκανήσιοι καὶ οἱ θρυλικοὶ Βορειοηπειρῶται. Σχὼν τὴν τύχην, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ νὰ ἔχω παρακολουθήσει ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς ἐκείνης τὸν παγκόσμιον πόλεμον, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀπευθύνω θερμὰς εὐχαριστίας πρὸς σύμπαντα τὸν ἀπόδημον Ἑλληνισμὸν καὶ πρὸς τοὺς Λαούς, τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὸν τύπον τῶν Συμμάχων Κρατῶν δι’ ὅσα εἶπον καὶ ἔπραξαν καὶ ἐνήργησαν ὑπὲρ τῶν δικαίων τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπὲρ τῆς ἀνακουφίσεως τῶν δεινοπαθημάτων τῆς ταλαιπωρηθείσης Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν θὰ ὁμιλήσω διεξοδικῶς καὶ ὀνομαστικῶς περὶ τοῦ ἔργου τῶν διαφόρων Ἑλληνικῶν καὶ Φιλελληνικῶν Ὀργανώσεων εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος ἔχουν ἀναγνωρισθῆ καὶ παρὰ ἐπισήμων καὶ παρὰ μὴ ἐπισήμων, τῶν ὁποίων τοὺς πλείστους γνωρίζετε καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἐλαχίστους θὰ ἀναφέρω. Ὅταν τὴν 9ην Μαΐου 1941 ἤρχισεν ἡ μάχη τῆς Κρήτης, εἶχε δὲ ἤδη κατακτηθῆ ἡ Ἑλληνικὴ Πατρὶς ὑπὸ τοῦ ἀγρίου κατακτητοῦ, ὁ φιλέλλην κ. Νόελ Μπαῖκερ, νῦν ὑπουργὸς ἄνευ χαρτοφυλακίου, ἀπηύθυνεν ἐκ Λονδίνου πρὸς τὴν δουλωθεῖσαν Ἑλλάδα μίαν ὁμιλίαν ραδιοφωνικὴν καὶ διεβεβαίωσεν ὅτι ἡ Μ. Βρεττανία δὲν θὰ λησμονήσῃ ποτὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία ὄχι μόνον ἐπολέμησεν εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀγγλία ἦτο μόνη, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐλθόντας Βρεττανοὺς στρατιώτας εἰς ἐπικουρίαν της προέπεμψε μὲ τὸ χαμόγελο εἰς τὰ χείλη, ἀντὶ νὰ ἐκφράσῃ ἕνα βαθὺ παράπονον ὡς θὰ ἔπραττεν οἱοσδήποτε ἄλλος Λαός. Καὶ ἔλεγε τότε ὁ κ. Νοὲλ Μπαῖκερ ὅτι ταχέως θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ διαδράμωμεν τοὺς δρόμους τῶν πόλεων καὶ χωρίων τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ κράξωμεν «ζήτω ἡ νίκη» καὶ θὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅτι ἐπέστη ὁ καιρὸς ἵνα δικαιωθοῦν αἱ ἀξιώσεις σου καὶ ἱκανοποιηθοῦν αἱ ἀπαιτήσεις σου. Καὶ πρόσθετε «Σύμπαν τὸ Βρεττανικὸν Ἔθνος ἔχει ἱερὰν ὑποχρέωσιν ὅπως ἐξοφλήσῃ τὸ χρέος τοῦτο ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος». Ὁ δὲ κ. Κόμπτον Μακένζυ εἰς τὸ περιώνυμον σύγγραμμά του «Ἀέρας τῆς ἐλευθερίας», ὡς καὶ εἰς διαλέξεις του ἐν Λονδίνῳ, ἔλεγε τὰ ἑξῆς: «Ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν Ἀγγλίαν ἔπαιξε τὸν ἴδιον ρόλον, τὸν ὁποῖον αἱ Πλαταιαὶ διὰ τὰς Ἀθήνας εἰς τὴν μάχην τοῦ Μαραθῶνος. Καὶ ὅπως τότε ἀπεφασίσθη τὰ ἐλευθέρια νὰ ἑορτασθοῦν ἐν Πλαταιαῖς, οὕτω καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν τὰ ἐλευθέρια νὰ τὰ πανηγυρίσωμεν ἐν Ἑλλάδι. Καὶ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο. Ὀφείλομεν νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν Δωδεκάνησον, τὴν Β. Ἤπειρον, τὴν Κύπρον, τὴν Ἀνατολικὴν Ρωμυλίαν καὶ νὰ διασφαλίσωμεν τὰ σύνορα αὐτῆς πρὸς βορρᾶν κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἐπικρέμαται πλέον ὁ κίνδυνος τῆς διὰ τετάρτην φορὰν προσβολῆς τῆς Ἑλλάδος ἐκ μέρους τῶν Βουλγάρων. Καὶ πέραν τούτου. Τοσαύτη ὑπῆρξεν ἡ συμβολὴ τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν συμμαχικὸν ἀγῶνα, ὥστε ἡ Μ. Βρεττανία ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀνακηρύξῃ ὅλους τοὺς Ἕλληνας «ἐπιτίμους πολίτας» τῆς Μ. Βρεττανικῆς αὐτοκρατορίας. Καὶ ὁ σημερινὸς ὑφυπουργὸς ἐπὶ τῆς καυσίμου ὕλης, ὁ κ. Τζὼν Πάρκερ, ὁμιλῶν πρὸ ἑνὸς ἔτους εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων εἶπεν: «Ἡ Δωδεκάνησος εἶναι ἑλληνική, ἡ Β. Ἤπειρος εἶναι ὁριστικῶς ἑλληνική». Καὶ ἐτόνισε τὴν φράσιν: ὁριστικῶς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Κύπρον, ὁ κ. Πάρκερ εἶπεν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἡ Μ. Βρεττανία νὰ ἀνανεώσῃ τὴν χειρονομίαν τὴν παλαιὰν ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἑπτάνησον καὶ νὰ ἀποδώσῃ καὶ τὴν Κύπρον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν τίθεται ζήτημα παραβάσεων διὰ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Σουέζ, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἡ φυσική μας σύμμαχος, καὶ πάντοτε προσέφερεν ὁλόκληρον ἑαυτὴν ὡς βάσιν διὰ τὴν ἐξόρμησιν τῶν μεγάλων βρεττανικῶν καὶ συμμαχικῶν ἀγώνων. Εὑρισκόμενοι ἐνώπιον τοιούτων ὑποσχέσεων καὶ ἔχοντες τοσαῦτα ἀπαρασάλευτα ἐθνικὰ δίκαια, δηλοῦμεν ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο θὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ πᾶσαν αὐτῆς τὴν προσπάθειαν, ἡ ὁποία θὰ συνέβαλλεν εἰς τὸ νὰ ἀποδοθοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ τέκνα αὐτῆς τὰ ἀλύτρωτα. (Χειροκροτήματα). Ὅσον ἀφορᾷ πρὸς τὰ Βουλγαρικὰ σύνορα, καθ’ ἕκαστον ἔτος, κ. συνάδελφοι, μετ’ ἄλλων Ποντίων συναδέλφων ἐπεσκεπτόμην τὰ σύνορα, ὡς τοῦτο ἄλλωστε ἔπραττον καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, ἀλλὰ ὡς Πόντιοι ἡμεῖς εἴχομεν ἰδιαιτέραν πρὸς τοῦτο ὑποχρέωσιν, διότι συμπίπτει νὰ μᾶς συνδέουν φίλτρα εἰδικὰ μὲ τὸν ἀκριτικὸν ἐκεῖνον λαόν, ποὺ ἔγραψε, κατὰ τὸ πόλεμον, ἀφθίτου δόξης σελίδας, καὶ ἠσθανόμεθα ζωηρὰν εὐχαρίστησιν, νοσταλγικὴν, νὰ τοὺς βλέπωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν συχνότερον. Ἐπεσκέφθημεν πολλάκις καὶ τὸ Λέχοβον εἰς τὴν περιφέρειαν Σιδηροκάστρου. Ἔρχεται ἕνα συρματόπλεγμα ἀπὸ τὸ βουνό, χωρίζει τὸ χωρίον τοῦτο εἰς δύο συνοικίας, ἀνέρχεται καὶ χωρίζει μία βρύση εἰς δύο, προχωρεῖ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἀνέρχεται πάλιν εἰς μίαν διώροφον οἰκίαν, τέμνει καὶ αὐτὴν εἰς δύο ἐδάφη, εἰς ἔδαφος ἑλληνικὸν καὶ εἰς ἔδαφος βουλγαρικόν, καὶ ὕστερα τὸ συρματόπλεγμα χάνεται εἰς τὸν κάμπον. Καὶ μᾶς ἔλεγαν οἱ γενναῖοι μας ἀκρῖται τῶν συνόρων: «Σύνορα εἶναι αὐτά;». Καὶ ὄντως, ὅταν ζητοῦμεν διαρρύθμισιν τῶν συνόρων, τὴν ζητοῦμεν διότι ἄνευ αὐτῆς εἶναι ἀδύνατον νὰ κρατῶμεν εἰς χεῖρας μας τὰς κλεῖδας τοῦ οἴκου μας, ἔναντι ἀπίστων καὶ βαρβάρων γειτόνων, τῶν Βουλγάρων. Καὶ βεβαίως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀκραίους συνοικισμοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ εἶναι τετμημένοι εἰς δύο ἐδάφη, εἰς ἔδαφος ἑλληνικὸν καὶ ἔδαφος βουλγαρικόν! Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι ὁ ἐνωμοτάρχης τοῦ Λεχόβου μᾶς διηγήθη τὸ ἑξῆς χαρακτηριστικόν: Μία γυναῖκα, ἡ ὁποία κατοικοῦσεν εἰς τὸ δωμάτιον, τὸ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ ἑλληνικοῦ, ἐχρεώστει κάποιον φόρον προβάτων, καὶ ἐπῆγεν ὁ ἐνωμοτάρχης νὰ ζητήσῃ τὸν φόρον αὐτόν. Ἡ γυναῖκα ἐπέρασεν εἰς τὸ δωμάτιον τὸ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ βουλγαρικοῦ καὶ ἐθεώρησεν ἑαυτὴν εὑρισκομένην ἐν ἀσύλῳ! Ἄς ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ ἡμῶν εἰς πάντα τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ ζήσῃ μὲ σύνορα τοιαῦτα, καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι οἱ μεγάλοι μας σύμμαχοι θὰ αἰσθανθοῦν τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ἐν ὀνόματι τῆς παγκοσμίου εἰρήνης, τῆς Βαλκανικῆς εἰρήνης ἀλλὰ καὶ τῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος! Πρέπει ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς βουλγαρικῆς εἰσβολῆς! Βεβαίως, κ. συνάδελφοι, τὸ Δημοψήφισμα, συντελεῖ εἰς τὸν κατευνασμὸν τῶν παθῶν. Ἀλλὰ μὴ τὸ ἐπισπεύδετε! Καὶ δι’ οὓς λόγους εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ καὶ διότι, καὶ ἄν ἀκόμη ἐλύετο τὸ ζήτημα τὸ καθεστωτικόν, ὁ Λαὸς τῆς Δυτ. Θράκης, ὁ Λαὸς τῶν συνόρων, ὁ Λαὸς τῆς Β. Ἑλλάδος, ἐφ’ ὅσον δὲν ἴδῃ τὰ σύνορά του ἀσφαλιζόμενα διεθνῶς καὶ ὁριστικῶς, μὴ πιστεύσετε ποτὲ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ οὗτος εἰς οἱανδήποτε μόνιμον, ταχεῖαν καὶ ἀποδοτικὴν ἐργασίαν ἀνασυντάξεως καὶ ἀνοικοδομήσεως. Πρέπει τὸν Λαὸν τῶν Νέων Χωρῶν, τὸν Λαὸν τῆς Ἑλλάδος νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὸν φόβον, νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὴν ἀνέχειαν, καὶ τότε μόνον θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ Λαὸς αὐτὸς νὰ ἀρχίσῃ νὰ γίνεται ἐν νέου ἀποδοτικός. Καὶ ὄχι μόνον ὁ Λαὸς τῶν Νέων Χωρῶν, ἀλλὰ καὶ βεβαίως ὁ Λαὸς συμπάσης τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Λαὸς ὁ ἀποστεγασθείς, ὁ Λαὸς ὁ ἐρειπωθείς, ὁ Λαὸς ὁ ὑποστὰς τὰ πάνδεινα, ἐκτὸς τῆς τροφῆς καὶ τῆς ἐνδύσεως ἔχει ἀνάγκην στέγης, ἀνάγκην ἐπιτακτικήν, ἀνάγκην ἐπείγουσαν. Θὰ ὁμιλήσω ἀπόψε μόνον περὶ τῆς στεγάσεως. Περὶ τῶν ἄλλων μεγάλων λαϊκῶν ἀναγκῶν θὰ ὁμιλήσω ἄλλοτε. Μόλις πρὸς ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἐν Θεσσαλονίκῃ Δ]ντὴς τῆς Οὔνρα κ. Σίγκελτον ἐβεβαίωνε τὸν κ. ὑπουργὸν Γενικὸν Διοικητὴν Βορείου Ἑλλάδος ὅτι τὰ ὑλικὰ εἶναι ἕτοιμα καὶ ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη πιστώσεων ἐκ μέρους τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ στέγασις. Ἀλλὰ ὅλοι γνωρίζομεν τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος, ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ὁ ἡμέτερος προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τὸ στεγαστικὸν παρέχων τὰς ζητουμένας πιστώσεις. Πρέπει νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τοὺς Συμμάχους ἡ Κυβέρνησις μίαν πολλῶν δισεκατομμυρίων προκαταβολὴν εἰς βάρος τῶν ὀφειλομένων εἰς ἡμᾶς ἐπανορθώσεων, ὥστε νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἀνοικοδόμησις καὶ ἰδίᾳ ἡ στέγασις τῶν δυστυχῶν ἑλληνικῶν πληθυσμῶν καὶ ἡ περισυλλογὴ καὶ στέγασις καὶ τῶν ὀρφανῶν. Κύριοι βουλευταί, κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον, τοῦ 1942 εἶχα δημοσιεύσει εἰς τὴν ἐθνωφελέστατα ἐν Λονδίνῳ ἀπὸ τετραετίας καὶ πλέον ἐκδιδομένην ἑλληνιστὶ καὶ ἀγγλιστὶ ἑβδομαδιαίαν ἐφημερίδα «Ἑλλὰς» ἓν ἄρθρον ὑπὸ τὸν τίτλον «Υἱοθεσία τῶν κατεστραμμένων πόλεων καὶ χωρίων τῆς Ἑλλάδος». Εἶχα ὑπ’ ὄψει μου τὸ παράδειγμα τοῦ παλαιοῦ πολέμου, κατὰ τὸ ὁποῖον παράδειγμα ἡ Γαλλία ἡ πλουσία Γαλλία, καὶ αὐτὴ ἐξηντλημένη τότε, ἀνεκουφίσθη ἐξαιρετικά, διότι κατέφυγεν εἰς τὴν ἀνοικοδόμησιν τῶν κατεστραμμένων βορείων ἐπαρχιῶν της διὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς υἱοθεσίας πόλεων καὶ χωρίων Γαλλικῶν ἐκ μέρους πόλεων καὶ Δήμων ἢ Κοινοτήτων τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἀμερικῆς. Τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο εἰς τὴν «Ἑλλάδα» ἀνεδημοσιεύθη καὶ ἐσχολιάσθη εὐμενέστατα εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, τῆς Ἀμερικῆς καὶ εἰς τὴν Μ. Ἀνατολὴν καὶ εἰς τὴν Κύπρον καὶ εἰς τὴν Αὐστραλίαν καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἐν Λονδίνῳ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Θυατείρων Ἑλληνικὸς Ἐρυθρὸς Σταυρὸς ἔλαβε μίαν ἐπιστολὴν ἀπὸ μίαν μικρὰν Κοινότητα ἡ ὁποία ἠρώτα: Ποῦ δυνάμεθα νὰ ἀποτανθῶμεν καὶ πῶς ἠμποροῦμεν ἡμεῖς νὰ υἱοθετήσωμεν ἓν μικρὸν χωρίον ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα κατεστράφησαν ἐν Ἑλλάδι; Τὸ ἐρώτημα αὐτὸ μᾶς συνεκίνησε βαθύτατα. Τότε συνεστήθη εἰς τὸν Ἑλλην. Ἐρυθρὸν Σταυρὸν ἐν Ἀγγλίᾳ μία ὑποεπιτροπὴ υἱοθεσιῶν καὶ ἐξαπέστειλε μίαν θεῖαν ἐγκύκλιον–ἔκκλησιν μὲ ὁδηγίας. Τὸ Λὸς Ἄντζελες τῆς Ἀμερικῆς υἱοθέτησε τὸ Ἄργος, τὸ Σάντσλαντ τὴν Κόρινθον, τὸ Σόμερσετ τὰ Καλάβρυτα, τὸ Στάμφορτ τὸ Ληξοῦρι, τὸ Χάρτφορτ τὴν Λάρισαν. Ἄλλαι πόλεις υἱοθέτησαν πόλεις καὶ χωρία τῆς Ἑλλάδος. Ὁ βρεττανικὸς σύνδεσμος τῶν χορευτῶν, χορῶν κλασσικῶν, υἱοθέτησε τὴν Ἄμφισσαν. Τὸ Πένριθ τὴν Ἀράχωβαν κλπ. Ἡ δὲ ἐκ 500 ἀνδρῶν ἀποτελουμένη Ἕνωσις ἐκ τῶν λεγεωναρίων τοῦ μετώπου τῆς Θεσ)νίκης τοῦ 1918 ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ στρατάρχου Μὶλν συνέλεξεν 700 λίρας καὶ υἱοθέτησεν ἓν Γυμνάσιον εἰς τὴν Θεσ)νίκην. Τὰ ἀνέφερα αὐτά, κύριοι, ὄχι διὰ νὰ περιαυτολογήσω, ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπω ἁπλῶς τὸ τὶ ἔπραξα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη θὰ ἐθεωρούμην περιαυτολογῶν, «τὴν διακονίαν μου δοξάζω», ὅπως εἶπεν ὁ Ἀπόστολος Παῦλος. Τὰ λέγω αὐτά, διὰ νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐκτὸς τῆς μεγάλης προκαταβολῆς τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τοὺς συμμάχους διὰ ν’ ἀρχίσῃ ἡ στέγασις καὶ γενικῶς ἡ ἀνοικοδόμησις, δύναται καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῆς υἱοθεσίας νὰ καλλιεργήσῃ καταλλήλως, καὶ θὰ ἔχωμεν μεγάλην ἀπόδοσιν καὶ ἐν Μ. Βρεττανίᾳ, καὶ ἐν Ἀμερικῇ, καὶ εἰς τὸν Καναδᾶν, καὶ εἰς τὴν Αὐστραλίαν, καὶ εἰς τὴν Νέαν Ζηλανδίαν καὶ ἀλλαχοῦ. Καὶ ἐφ’ ὅσον μία Γαλλία διὰ τοιούτου θεσμοῦ ἔχει ἀνορθώσει μέγα μέρος τῶν βορείων ἐπαρχιῶν της, δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς, οὐχὶ ἐπαιτοῦντες, ἀλλ’ αἰτοῦντες καὶ καλλιεργοῦντες τὴν συμπάθειαν τῶν συμμάχων νὰ ἐπιτύχωμεν ἐπικουρικῶς τὴν ἀναστήλωσιν τῆς ἑλληνικῆς στέγης, τῆς ὁποίας τόσην ἀνάγκην ἔχει ἡ Ἑλλάς. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ἐνταῦθα γενομένου λόγου, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸς πάσας τὰς ἐν Μ. Βρεττανίᾳ, Ἀμερικῇ, Μ. Ἀνατολῇ, ταῖς κτήσεσι καὶ τῇ Κύπρῳ Ἑλληνικὰς καὶ Φιλελληνικὰς Ὀργανώσεις, νὰ ἐκφράσω θερμὰς εὐχαριστίας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέγασιν, μνημονεύω ἰδιαιτέρως τοὺς «Ἀμερικανοὺς φίλους τῆς Ἑλλάδος». Οἱ Ἀμερικανοὶ φίλοι τῆς Ἑλλάδος ἐξέδωσαν ἓν βιβλίον «Ἡ Ἑλλὰς τῆς αὔριον». Εἰς τὸ βιβλίον ἐκεῖνο ἐκθέτουν διὰ μακρῶν, στατιστικῶς, ἐπιστημονικῶς, οἰκονομικῶς καὶ ἐθνικῶς τὰ δίκαια τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῶν ἀλυτρώτων χωρῶν, ὡς καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται νὰ ἀνοικοδομηθῇ ἡ Ἑλλάς. Οἱ Ἀμερικανοὶ φίλοι τῆς Ἑλλάδος, εἶχον συγκροτήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν μελέτης καὶ σχεδιάσεως τῶν πόλεων καὶ χωρίων τῆς Ἑλλάδος. Παρουσίασαν τύπους σπιτιῶν νησιωτικῶν καὶ σπιτιῶν ἠπειρωτικῶν, καὶ παρουσίασαν ἐπίσης ἕνα τέλειον χάρτην ἀνοικοδομήσεως τῶν Χανίων καὶ τῆς Λαρίσης. Ἐκδίδουν καὶ ἐφημερίδα ἑβδομαδιαίαν, ἡ ὁποία ὀνομάζεται «Ὁ Φιλέλλην» καὶ ἔχουν σφραγῖδα, ἡ ὁποία φέρει τὴν ρήτραν τοῦ Ἰσοκράτους ἑλληνιστὶ «Ἕλληνας καλεῖσθαι μᾶλλον τοὺς τῆς Ἑλληνικῆς Παιδείας μετέχοντας». Νομίζω ὅτι διὰ τῆς καλλιεργείας σχέσεων μετὰ τοιούτων ἱδρυμάτων εἶναι ἐπίσης δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἀρωγοὺς εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνοικοδομήσεως τῆς Ἑλλάδος. Βεβαίως ἡ κλεψύδρα μὲ προδίδει. Ὑπερβαλὼν τὸ καθορισθὲν χρονικὸν ὅριον τοῦ λόγου, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατέλθω. Ἀλλ’ ὀφείλω καὶ πάλιν νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὸ ζήτημα τὸ καθεστωτικόν, διαφωνοῦμεν ριζικῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Σεῖς μὲν θὰ ἀμυνθῆτε τῆς Βασιλείας, ἡμεῖς δὲ θὰ ἀγωνισθῶμεν ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων πάντες ἡνωμένοι καὶ συνησπισμένοι θὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι βέβαια καὶ οἱ λυτρωμένοι ἀδελφοὶ πονοῦν τὸν πόνον τῶν ἀλυτρώτων, ἀλλ’ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπήρξαμεν κάποτε ἀλύτρωτοι, πονοῦμεν περισσότερον τὸν πόνον τῶν ἀλυτρώτων ἀδελφῶν (χειροκροτήματα).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυροειδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§138Α. ΜΑΥΡΟΕΙΔΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ παραιτηθῶ, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ λοιπὸν ἔργον.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπέης Ἀντωνόπουλος ἔχει τὸν λόγον. (Φωναί: ἀπών)

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ὁ κ. Μπιράκης ἔχει τὸν λόγον.

§141Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Πρέπει κ. βουλευταί, νὰ μὴ ἀπολείπῃ ἀπὸ τοὺς ρήτορας ἡ μετριοπάθεια, ἀλλὰ πρέπει ἐπίσης νὰ μὴ λείπῃ καὶ ἀπὸ τοὺς ἀκροατάς. Διότι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην εἰς στιγμὴν, καθ’ ἣν ἡ κατάστασις ἤδη εἶναι τεταμένη, δὲν πρέπει νὰ μεταδίδεται ὁ τόνος τῆς ἀδιαλλαξίας, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸν ἀντίκτυπόν του εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν ἡ δημοσία τάξις εἶναι τόσον ἐπιδεινωμένη. Ἀντιμετωπίζομεν, κ. βουλευταί, μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία χρήζει μεγάλης προσοχῆς, χρήζει μεγάλης περισκέψεως. Νομίζω ὅτι οὔτε ἡ περίσκεψις οὔτε ἡ προσοχὴ χαρακτηρίζουν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Χαρακτηρίζουν ταύτας μία σύγχυσις, μία ἀπερισκεψία καὶ ἀκόμη φαίνεται, ὅτι ἔχουν γραφῆ ὑπὸ τὸ κράτος ταχύτητος καὶ ὀργῆς, πράγματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὴν λῆψιν ὀρθῶν ἀποφάσεων. Διαπιστώνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ἀπαραίτητος ἡ ἐθνικὴ ἕνωσις καὶ ἄνευ τῆς ἑνώσεως, λέγει, κινδυνεύομεν νὰ μὴ γίνουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν. Ἐνῷ δὲ ἀναγνωρίζει, ὅτι τὸ Δημοψήφισμα μᾶς χωρίζει, σπεύδει τὸ ταχύτερον νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ Δημοψήφισμα. Τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην μου ἀποτελεῖ χαρακτηριστικὴν ἀντίφασιν καὶ χαρακτηριστικὴν ἀσυνέπειαν. Δὲν εἶναι μόνον ἡ σπουδὴ ἀλλὰ εἶναι καὶ ὁ κρίσιμος καιρὸς ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐπιδιώκει νὰ γίνῃ τὸ Δημοψήφισμα. Εἶναι ὁ καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ μεγάλοι δικασταὶ τοῦ κόσμου, κρίνουσι τὰς ὑποθέσεις τῆς Ἑλλάδος καὶ κατὰ τὴν περίοδον ἀκριβῶς αὐτὴν ἐξαπολύεται εἰς τὴν Χώραν ὁ σάλος διὰ τὸ Δημοψήφισμα. Καὶ ἐξαπολύεται ἀπὸ τὴν πτέρυγα αὐτήν, ἡ ὁποία τόσον ἐφαίνετο ὅτι δὲν ἤθελε νὰ γίνῃ λόγος διὰ τὸ πολιτειακόν, ὥστε διενηργήθη σφοδροτάτη πολεμικὴ κατὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων τὸν ὁποῖον κατηγόρησαν, ὅτι προώρως ἀνεκίνησε τὸ πολιτειακόν, ἀλλ’ ἦλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, καὶ προχωρῶν ἀδιάφορον διὰ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν ἀντιμετωπίζομεν καὶ ἐπικαλούμενον τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα, συμβουλεύει νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθόν. Νὰ θέσωμεν λήθην εἰς τὸ παρελθόν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρελθόν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς προσωπικὰς ἐχθρότητας καὶ ἀντιθέσεις. Διότι ἡμεῖς οἱ δημοκρατικοὶ πολιτικοὶ ἀντιτιθέμεθα εἰς τὰ προγράμματα, ἀντιτιθέμεθα εἰς τὰς πολιτικὰς σκέψεις, ἀλλὰ ἀκρότητας προσωπικὰς δὲν ἔχομεν. Νὰ λησμονήσωμεν λοιπὸν τὰς προσωπικὰς ἐχθρότητας ναί, ἀλλὰ νὰ λησμονήσωμεν τὴν ἱστορίαν, ὄχι. Διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταδιοδρομήσῃ κανεὶς Λαός, ὅταν ἀγνοῇ καὶ λησμονῇ τὴν ἱστορίαν. Ἐπαγγέλλεται τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἥσυχοι οἱ δημοκρατικοί, διότι καὶ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας εἶναι δημοκρατικαὶ αἱ βάσεις καὶ οὐδεὶς εἰς τὴν Χώραν αὐτὴν διενοήθη νὰ μεταβάλῃ τὰς βάσεις αὐτάς. Ἐν τούτοις ἡ ἱστορία λέγει, ὅτι, ἂν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ 1915 καὶ ἐντεῦθεν τὸν χρόνον τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας, δὲν ἐλειτούργησε τὸ πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ἀλλὰ τὸ πολίτευμα τῆς βασιλευομένης δικτατορίας. Ἰδοὺ διατὶ δὲν εἴμεθα ἥσυχοι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι πιστεύομεν, πιστεύομεν ἀπολύτως ἐπὶ τῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς Δημοκρατίας. Ἐξεπλάγη ἀκόμη τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὅταν ἤκουσε τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ σεβαστόν μου ἀρχηγόν, λέγοντα, ὅτι διὰ νὰ εἶναι τὸ Δημοψήφισμα γνήσιον πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ τοῦτο ὄχι μονομερὴς Κυβέρνησις καί τινες ἐκραύγασαν: Πρέπει σεῖς νὰ τὸ κάμετε; Τὸ Δημοψήφισμα, κύριοι, ἀπεφασίσθη ὑπὸ ὅλων τῶν ἀντιτιθεμένων μερίδων ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ, αἱ ὁποῖαι μερίδες, συναινοῦντος καὶ τοῦ Βασιλέως καὶ συναινούντων καὶ τῶν συμμάχων, ἔθεσαν ὑπὸ διαιτησίαν τοῦ κυριάρχου Λαοῦ τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος καὶ τῶν διαφορῶν των ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ. Δὲν εἶναι ὅμως ὀρθὸν καὶ εἶναι ἀπαράδεκτον τὸν Λαὸν αὐτὸν νὰ τὸν κυβερνᾷ καὶ νὰ τὸν ἐξουσιάζῃ τὸ ἕτερον τῶν ἐνδιαφερομένων μερίδων, αἱ ὁποῖαι ἔθεσαν τὴν λύσιν τῶν διαφορῶν των καὶ τοῦ πολιτειακοῦ ὑπὸ τὴν διαιτησίαν τοῦ κυριάρχου Λαοῦ. Ὅπως εἰς μίαν διαιτησίαν θὰ ἦτο ἀπαράδεκτον εἰς ἓν μέρος νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν καὶ ἐπιβολήν του τὸν διαιτητήν, καθ’ ὅμοιον τρόπον καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἄποψις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ὅτι διὰ νὰ εἶναι τὸ Δημοψήφισμα ἀδιάβλητον, θὰ πρέπῃ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν νὰ τὸν κυβερνοῦν τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη, τὰ ὁποῖα ἔθεσαν ὑπὸ τὴν διαιτησίαν του τὰς διαφωνίας των. Ἀλλ’ ἀντιτάσσονται τὰ ἐπιχειρήματα: Καὶ ἡ λαϊκὴ ἐντολή; Καὶ ὁ κυρίαρχος Λαός, ὁ ὁποῖος θέλει τοῦτο; Τὸν κυρίαρχον αὐτὸν Λαὸν τὸν ἐκπροσωποῦμεν ἡμεῖς, λέγει ἡ πτέρυξ αὐτή. Τυπικῶς καὶ νομικῶς, ναί. Διότι κατὰ τὴν γνώμην καὶ τῶν παρατηρητῶν, ἐψήφισε κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἡ πλειοψηφία τῶν Ἑλλήνων. Ἀλλὰ τὴν πλειοψηφίαν τῶν ψηφισάντων Ἑλλήνων, δὲν τὴν ἐκπροσωπεῖ μόνον ἡ πτέρυξ αὐτή, ἀλλὰ τὴν ἐκπροσωπεῖ καὶ ἡ πτέρυξ ἐκείνη. Καὶ τὸν κυρίαρχον Λαὸν τὸν ἐκπροσωπεῖ μὲν ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ἀλλὰ δὲν δύναται οὐδεμία μερίς, καὶ ἂν ἔχῃ τὴν τυπικὴν πλειοψηφίαν, νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι οὐσιαστικῶς εἶναι ὁ φορεὺς τῆς ἐντολῆς τοῦ κυριάρχου Λαοῦ. Εἰς δὲ τὰ πολιτικὰ σώματα καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν δὲν ἑρμηνεύονται μόνον ἀπὸ ἀπόψεως νομιμότητος τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως πραγματικότητος καὶ τῶν ἐπικρατουσῶν πραγματικῶν καταστάσεων. Ἀλλὰ καὶ ἂν θὰ σᾶς εἶναι εὐχάριστον νὰ παρίδωμεν, ὅτι εἶσθε οἱ φορεῖς τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς, θὰ εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φοβῆσθε, ὅτι θὰ παραβιάζατε τὴν ἐντολὴν τὴν καθωρισμένην, ἡ ὁποία σᾶς ἐδόθη. Οἱ ὀπαδοί σας ἔχουν ἐμπιστοσύνην εἰς σᾶς, ὅτι θὰ διαχειρισθῆτε τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς παρουσιασθοῦν, κατὰ τὸν συμφερώτερον εἰς τὴν Χώραν τρόπον. Διότι δέχομαι ὅτι καὶ ἡ μερὶς ἡ ἰδική σας, ὅπως καὶ αἱ ἄλλαι πολιτικαὶ μερίδες τοῦ τόπου, ὑπεράνω ὅλων θέτουν τὸ Ἔθνος. Πρέπει, λοιπόν, ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ἐντολῆς σας, τὴν ὁποίαν θὰ κάμετε μετὰ προσοχῆς, νὰ δεχθῆτε, ὅτι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν δίδετε εἶναι καὶ συμφέρουσα εἰς τὸ Ἔθνος. Διότι, ἂν δὲν εἶναι συμφέρουσα, τότε δύνασθε σεῖς νὰ πείσητε τὸν Λαὸν λέγοντες: δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν αὐτό, διότι ἡμεῖς εὕρομεν ὅτι ἀντιτίθεται πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Καὶ εἰς αὐτό, δύνασθε νὰ συμβουλευθῆτε τὴν ἱστορίαν, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει κανεὶς ποτὲ νὰ λησμονῇ. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι ἡ Χώρα αὐτὴ συνορεύεται ἢ μᾶλλον κεῖται εἰς γεωγραφικὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν συναντῶνται αἱ σφαῖραι ἐπιρροῆς τῶν Μεγάλων καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀντιτίθενται καὶ τὰ συμφέροντα τῶν Μεγάλων. Τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν πρέπει νὰ τὴν λησμονῶμεν καὶ δὲν πρέπει νὰ δίδωμεν καμμίαν ἀφορμὴν διὰ νὰ ἐκδηλώνουν οἱ Μεγάλοι τὴν ἀντίθεσιν τὴν ὁποίαν ἔχουν μεταξύ των εἰς βάρος ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐγίναμεν ὁλοκαύτωμα κατὰ τὴν μεγάλην αὐτὴν παγκόσμιον σύρραξιν εἰς τὴν ὁποίαν ἐκινδύνευσεν ἡ ἠθικὴ τάξις τοῦ κόσμου. Κατὰ τὸ 1920 εὑρέθημεν πρὸ παρομοίων ἀντιθέσεων. Καὶ ἐφ’ ὅσον μία Μεγάλη Δύναμις δὲν εὕρισκε καμμίαν ἀφορμὴν νὰ ἀντιτεθῇ κατὰ τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων, τὰ ἑλληνικὰ ζητήματα οὐριοδρομοῦσαν. Ἐννοῶ τὴν Γαλλίαν, ἡ ὁποία ἐν τῷ προσώπῳ τῆς Ἑλλάδος ἀντεπολιτεύετο ὡρισμένην αὐτοκρατορίαν. Ὅταν δὲ ἐξεδηλώθη ἡ ἀφορμὴ διὰ τῆς λήψεως ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπεδοκίμαζον οἱ σύμμαχοι, ἀποφάσεως ληφθείσης ὑπὸ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καὶ τότε ὑπεστήριζον, ὅτι ἦσαν οἱ φορεῖς τῆς κυριαρχίας τῆς λαϊκῆς, ὅταν, λέγω, ἐδόθη ἀφορμή, ἀντεπολιτεύθη τὴν Ἑλλάδα καὶ τὰ ἀποτελέσματα σᾶς εἶναι γνωστά. Δὲν φρονεῖτε ὅτι δυνάμεθα καὶ σήμερον νὰ δώσωμεν μίαν τοιαύτην ἀφορμὴν καὶ νὰ ὑποστῇ ζημίας ἡ Ἐθνικὴ ὑπόθεσις; Ἐγὼ δὲν εὑρίσκω πολλὴν διαφορὰν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν.

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σᾶς τὸ ἀπέδειξεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τῆς ψήφου του.

§143Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Μὴ δίδετε πάντοτε εὐθύνας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, διότι οἱ Λαοὶ πολλάκις πλανῶνται καὶ ὅταν ἀντιληφθῶσι τὴν πλάνην των, ζητοῦσιν εὐθύνας ἀπὸ τοὺς ἡγέτας των. Οἱ Λαοὶ μίαν Κυριακὴν στρώνουν κλάδους βαΐων καὶ ὑποδέχονται, καὶ τὴν ἄλλην Κυριακὴν σταυρώνουσιν. Ἀλλὰ πρέπει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ξεύρετε, ὅτι εἶναι ἱστορικὸς νόμος κατὰ τὸν ὁποῖον, οἱ προωρισμένοι ὑπὸ τῆς Θείας Προνοίας νὰ σώζουν εἰς κρισίμους περιστάσεις τὰ Ἔθνη, σώζουν ταῦτα πολλάκις ἄκοντα, ἐνίοτε δὲ καὶ ἀντιπράττοντα. Καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰ στοιχεῖα, ὅλα εἰς χεῖρας των, αὐτοὶ νὰ ἀναλαμβάνουν μίαν χειρονομίαν, ἔστω καὶ ἂν νομίζουν ὅτι ἀντιτίθεται εἰς τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Διότι, ὅταν σεῖς, πληροφορούμενοι τὴν κατάστασιν τῆς Χώρας, ἀναλάβητε τὴν εὐθύνην αὐτήν, θὰ πείσητε τοὺς ὀπαδούς σας, ὅτι ὀρθῶς ἐπράξατε. Ἐγώ, βέβαια, δὲν ἠμπορῶ νὰ πείσω τοὺς ὀπαδούς σας, διότι εἶναι προκατειλημμένοι ἐναντίον μου, ἀλλὰ σεῖς θὰ λάβητε τὴν γενναίαν χειρονομίαν ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους, καὶ σεῖς θὰ ἠμπορέσητε νὰ τοὺς πείσητε ὅτι καλῶς ἐπράξατε. Ἡμεῖς, ἔχοντες ἀκράδαντον πεποίθησιν ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα λέγομεν, περιμένομεν τὴν χειρονομίαν αὐτὴν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Διότι, δὲν θὰ εὑρίσκετο ἡ Χώρα εἰς τὴν κρίσιμον αὐτὴν κατάστασιν, ἐὰν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, πλὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀνεθεώρει τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβε κατὰ τὸ 1942, ὁπότε ἀνέλαβε καὶ ὑπεσχέθη νὰ ὑποστηρίξῃ κατὰ τὸ διενεργηθησόμενον Δημοψήφισμα τὴν ἀβασίλευτον Δημοκρατίαν. Ἐὰν δὲν ἀνεθεωροῦντο αἱ ἀποφάσεις ἐκεῖναι, θὰ παρουσιάζετο σήμερον ἡνωμένη ἡ Ἑλλάς, καὶ θὰ παρουσιάζοντο ὅλα τὰ Κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, ἄνευ διαιρέσεως, ἕνεκα τῆς ὁποίας φοβεῖται ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι κίνδυνος τὸ μὴ γίνῃ τίποτε. Ὀχυροῦται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν πράττει τι ἐναντίον τῆς γνώμης τῶν συμμάχων. Κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Διότι, εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ σύμμαχοι ἐδήλωσαν, ὅτι ἡ ἐνέργεια τοῦ Δημοψηφίσματος εἶναι δικαίωμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἐδήλωσαν συγχρόνως, ὅτι κηρύσσονται κατὰ τῆς σπουδῆς. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ἡ σπουδὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐναντία πρὸς τοὺς συμμάχους. Ἰδοὺ ὅτι, ἡ σπουδὴ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ κάμῃ τὸ Δημοψήφισμα εἰς χρόνον ἐπικίνδυνον καὶ ἐθνικῶς, καὶ δυνάμενον νὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας διὰ τὴν Χώραν, δὲν εἶναι λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ συγχαρῇ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλοῦμεν ὅτι ἐπέστη ὁ καιρὸς νὰ κάμωμεν τὸ Δημοψήφισμα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν λέγομεν, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὴς ἡ Χωροφυλακή. Καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν τῆς Χωροφυλακῆς εἶναι διπλάσιος ἀπὸ τὴν προπολεμικὴν περίοδον, διότι ἔχω τὴν ἐπίσημον πληροφορίαν ὅτι, ἐνῷ προπολεμικῶς εἴχομεν 12.000 χωροφύλακας, ἤδη εἶναι ὑπὸ τὰ ὅπλα 24.000. Καὶ δὲν ἀρκοῦν αὐτὰ παρὰ ἑτοιμάζεται καὶ βαρὺς ὁπλισμός. Καὶ ὅταν δι’ αὐτῶν ὁμολογεῖται ἡ ἐπιδείνωσις τῆς δημοσίας τάξεως, ἐρωτήσατε οἱονδήποτε, ἂν δύναται νὰ κριθῇ ἀδιάβλητον τὸ Δημοψήφισμα πρὸς τὸ ὁποῖον σπεύδετε. Σπεύδετε μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι θέλετε νὰ ἐπουλώσητε τὰς πληγὰς τῆς ἀνωμαλίας, καί, ἐν τούτοις, τὰς δυσχεραίνετε. Ἡ ἀνωμαλία δὲν διορθώνεται διὰ τῆς ἀνωμαλίας καὶ ἡ ἀδικία δὲν διορθώνεται διὰ τῆς ἀδικίας. Πέρασε τὸ τέταρτον καὶ θὰ τελειώσω, κύριοι βουλευταί, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἐλέχθησαν. Εἶπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι δὲν εἶπαν οἱ ἄλλοι ρήτορες. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ προσθέσω εἶναι, ὅτι θὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἴμεθα πλήρεις ἀνησυχιῶν διὰ τὸ μέλλον. Εἴμεθα πλήρεις ἀνησυχιῶν διότι διαπιστοῦμεν, ὅτι δὲν ἐγκαινιάζεται εἰς τὴν Χώραν ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος. Φοβούμεθα τὰς ἀνωμαλίας, φοβούμεθα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὀπισθοδρομικὴ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κηρυχθῇ, ἂν κηρυχθῇ, ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως, ὁ ὁποῖος — ἀτυχῶς καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὴν Χώραν — κατεπάτησε τὸ πολίτευμα καὶ ἐγκαθίδρυσε τὴν δικτατορίαν. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀέτειον πτῆσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ Ἔθνος, δὲν εἶναι ἀνεκτὸν νὰ τὸ ἴδωμεν ὡς ταπεινὸν ἑρπετὸν συρόμενον πρὸ τῶν ποδῶν τυραννικοῦ Βασιλέως (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§145Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ δισταγμὸν λαμβάνω τὸν λόγον διότι ἡ ὥρα ἔχει παρέλθει καὶ φοβοῦμαι πολὺ μήπως σᾶς εἶμαι ἀνιαρός. Δι’ αὐτό, ἐν συμπεράσματι, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ὅσων ἤκουσα καὶ τῶν ὅσων εἶδα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, θὰ εἴπω ὀλίγα τινά. Ἄλλως τε ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁρισθεῖσα κλεψύδρα δὲν ἐπιτρέπει περισσότερα. Τὰ ζητήματα, περὶ τῶν ὁποίων ἀσχολοῦνται αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, δύνανται νὰ συνοψισθοῦν εἰς δύο κατηγορίας. Εἰς οὐσιώδη, ἐνδιαφέροντα ὁμοιομόρφως καὶ ἀμέσως τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἀφορῶντα τὴν ζωὴν καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ, προκύψαντα ἀπὸ ἄτεγκτον πραγματικότητα καὶ παρὰ τὴν θέλησιν ἡμῶν, χρήζοντα ἀμέσου καὶ κατεπειγούσης μερίμνης, καὶ ζητήματα δευτερευούσης σημασίας, τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήσαμεν ἡμεῖς ἀπὸ ὑποκειμενικοὺς καὶ μόνον λόγους καὶ τὰ ὁποῖα, παρὰ τὴν σπουδαιοφάνειάν των καὶ παρὰ τὸν περὶ αὐτὰ δημιουργηθέντα θόρυβον, εἶναι μικρᾶς σημασίας ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς μεγάλας περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζομεν καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ μεγάλα ἠθικὰ ζητήματα καὶ παμμέγιστα κοινωνικὰ προβλήματα, πρὸς τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ ἀφιερώσωμεν ἀμέριστον τὴν προσοχήν μας καὶ τὴν ἐνεργητικότητά μας. Καὶ εἶναι εὐχάριστον καὶ τὰ μέγιστα ἐνθαρρυντικόν, τὸ ὅτι ἐπὶ τῶν πρώτων καὶ πρωτίστης σημασίας ζητημάτων, ὅπως εἶναι τὸ τῶν ἐθνικῶν μας διεκδικήσεων καὶ τῆς ἐθνικῆς μας ἀποκαταστάσεως, τὸ τῶν ἐπανορθώσεων τῶν ζημιῶν, ἃς ὑπέστημεν ἐκ τοῦ πολέμου, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως καὶ ἀνοικοδομήσεως τῆς καταστραφείσης χώρας μας καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς δημοσίας τάξεως, εἶναι, λέγω, εὐχάριστον τὸ ὅτι πάντες οἱ ἡγετικοὶ παράγοντες συμφωνοῦν πρὸς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Καὶ οὐ μόνον αὐτό, ἀλλ’ ἐξεδήλωσαν καὶ τὴν ἀξιέπαινον πρόθεσίν των, ὅπως εἶναι συμπαραστάται τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς προσπαθείας της πρὸς εὐτυχῆ ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως, ἐφ’ ὅσον οἱ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εὑρισκόμενοι ἀρχηγοὶ τῶν ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει κομμάτων, ὅπως καὶ τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει τοιούτων, εἶναι πολιτικοὶ ἄνδρες δυνάμενοι νὰ ἐξαρθοῦν εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, καὶ φλεγόμενοι ὑπὸ τῆς φιλοδοξίας νὰ παράσχουν θετικὰς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν Πατρίδα. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν δὲν ὑπάρχουν συγκρουόμενα συμφέροντα. Ὑπάρχουν κοιναὶ ὑποχρεώσεις καὶ κοινὰ καθήκοντα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τὴν Πατρίδα (χειροκροτήματα). Δὲν ὑπάρχουν ἐχθροί. Ὁ καλὸς Θεὸς τῆς Ἑλλάδος μᾶς ἀπήλλαξε τῆς παρουσίας των. Ὑπάρχουν μόνον πολιτικοὶ ἄνδρες ἁμιλλόμενοι τὶς περισσότερον καὶ τὶς ἐπωφελέστερον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα αὐτά. Τοῦτο πρέπει νὰ γνωρίσουν οἱ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, μετὰ χαιρεκακίας παρακολουθοῦντες τὰς ἀβαθεῖς διενέξεις μας καὶ μεγαλοποιοῦντες αὐτὰς ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ παραστήσουν ἡμᾶς ὡς ἄθροισμα ἀνερματίστων ὄντων ἀναξίων δῆθεν εὐρυτέρων ἐθνικῶν ὁρίων. Δὲν ὑπάρχουν ἐδῶ ἐχθροί. Αὐτοὶ δὲν ἀπετόλμησαν νὰ προσβλέψουν πρὸς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Δὲν ἀπετόλμησαν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν Λαὸν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Συνετρίβησαν ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ἐγκλημάτων των καὶ ὑπὸ τὰς ἀρὰς χιλιάδων ὀρφανῶν Ἑλληνοπαίδων, χηρῶν Ἑλληνίδων καὶ πενθουσῶν γυναικῶν, τὰς ὁποίας ἐστέρησαν τῶν συζύγων, ἀδελφῶν καὶ τέκνων (χειροκροτήματα). Πάντες ἡμεῖς ἐδῶ ἔχομεν κοινὰ ἰδανικὰ καὶ κοινὸν σημεῖον κατευθύνσεως. Ὡς σκοπὸν ἔχομεν τὴν εὐτυχίαν, κατὰ τὸ δυνατόν, τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὴν ἀναδημιουργίαν τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος (χειροκροτήματα). Καὶ ἂν ἀφήσωμεν τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν νὰ δεσπόζῃ τῶν σκέψεών μας καὶ τῶν ἐνεργειῶν μας, δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι θὰ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὴν ἱστορικὴν ἀποστολὴν τῆς παρούσης Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Καὶ εἶναι ὄντως ἱστορικὴ ἡ ἀποστολὴ τῆς Συνελεύσεως αὐτῆς. Τότε καὶ μόνον θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν ἀποτελεσματικῶς τὰ μεγάλα προβλήματα τῆς Χώρας, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπισύρουν ἀμέριστον τὴν προσοχήν μας. Εἰς ἡμᾶς ἔλαχεν ἡ μεγάλη τιμή, τιμὴ ἡ ὁποία ἀνεπήδησεν ἀπὸ κόλασιν ἐθνικῶν καὶ κοινωνικῶν περιπετειῶν, ὅπως ἀποτελέσωμεν σταθμὸν μεγάλης δημιουργίας καὶ παραδόσεων εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος, τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Κοινωνίας. Ἐδῶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν δὲν πρόκειται νὰ δοθοῦν μάχαι, οὔτε μικραὶ οὔτε μεγάλαι. Ἀστόχως ἐλέχθη ἀπὸ φέρελπιν ἀρχηγὸν ἑνὸς ἐκ τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἐδῶ θὰ δοθῇ «μεγάλη μάχη». Μάχη; Διὰ ποῖον λόγον; Καὶ διὰ ποῖον σκοπὸν μεταξύ μας; Μάχην θὰ δώσωμεν ὅλοι μαζὺ ἐν τῇ προασπίσει τῶν ἐθνικῶν μας δικαιωμάτων, ἔναντι τῶν ἐχθρῶν, καὶ ἐν τῇ ὑποστηρίξει καὶ διεκδικήσει αὐτῶν ἔναντι τῶν ἰσχυρῶν φίλων μας. Μάχην θὰ δώσωμεν ὅλοι μαζὺ διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς χώρας μας καὶ τὴν βελτίωσιν τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Μάχην θὰ δώσωμεν ὅλοι μαζὺ καὶ ἀπὸ κοινοῦ, ἐναντίον τοῦ ἐλλοχεύοντος ἐσωτερικοῦ ἐχθροῦ. Καὶ ὁ ἐχθρὸς αὐτὸς εἶναι γνωστὸς εἰς τὸ παγκόσμιον. Εἶναι ὁ ἐρυθρὸς φασισμός. Εἶναι ὁ δημιουργὸς τῶν Δεκεμβριανῶν. Ἀλλ’ ἂς κρίνωμεν ἐπιεικῶς τὸν ἀρχηγόν, τὸν προβλέποντα τοιαύτην μεταξύ μας μάχην, διότι διὰ πρώτην φορὰν εἰσέρχεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Μάχην θὰ δώσωμεν, ὡς εἶπον, ὅλοι μαζὺ διὰ μεγάλους καὶ ἐθνικοὺς σκοπούς. Μόνον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ Ἔθνους, τὸ ὁποῖον σύσσωμον προσβλέπει εἰς τὸ σημερινὸν Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, καὶ αἰσθάνονται μεγάλην ὀδύνην οἱ ἀτενίζοντες πρὸς ἡμᾶς ὅταν βλέπουν ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν δημιουργοῦνται ἐπεισόδια καὶ ἀντεγκλήσεις, αἱ ὁποῖαι ἥκιστα ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν σοβαρότητα καὶ τὴν ἀποστολὴν τοῦ Σώματος αὐτοῦ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι οἱ προκαλοῦντες ταῦτα οὐδὲν ἐξυπηρετοῦν. Τουναντίον ὑποσκάπτουν τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὴν ὑπόστασιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν ἐξυπηρετοῦν ἑαυτούς. Θὰ ἔλεγα καὶ διὰ τὴν ὑπερβολικὴν ἀγανάκτησιν μεθ’ ἧς ἐπεκρίθησαν καὶ αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβρενήσεως ὑπὸ ἀρχηγοῦ κόμματος μὲ τίτλον πράγματι συμβολικόν. Τὸ ἐλάττωμα αὐτό, τοῦ μετ’ ἀγανακτήσεως ἐπικρίνειν, ἐνδημεῖ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Πολλοὶ ἐξ ἡμῶν δὲν εἴμεθα ἀπηλλαγμένοι αὐτοῦ. Εἶναι ἴδιον τῆς Ἑλληνικῆς ἰδιοσυγκρασίας καὶ δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἐκλαμβάνεται ὡς ἐκδηλωτικὸν ἐχθρότητος. Κατεκρίθησαν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἐλλειπεῖς ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἠρνήθησαν οὗτοι ψῆφον ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτήν. Καὶ ἠκούσαμεν μετὰ σεβασμοῦ τὸν σεβαστὸν πρεσβύτην τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐθαυμάσαμεν τὴν ἀλληλουχίαν τῶν σκέψεων αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι δεδικαιολογημένως ἀρνεῖται ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ. Ἠκούσαμεν ἐπίσης καὶ τὸν ἀρχηγὸν τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων κ. Σοφοκλῆν Βενιζέλον καὶ ἐξετιμήσαμεν πολὺ τὸν ἐθνικὸν παλμὸν τοῦ λόγου του, ἀλλ’ οὔτε καὶ αὐτὸς εἶχε σοβαρὰ ἐπιχειρήματα διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἄρνησιν τῆς ψήφου του. Ἠκούσαμεν μετὰ προσοχῆς ἐπίσης τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Σοσιαλιστικοῦ Κόμματος καὶ ἡ ἀγόρευσίς του μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν μνήμην μίαν παρατήρησιν ἑνὸς μεγάλου Ἀμερικανοῦ ρήτορος, τοῦ Γούλιαμ Τζένιν Μπράϊαν, ὁ ὁποῖος, ὁμιλῶν ποτὲ πρὸς τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκατελέγετο καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, περὶ ρητορικῆς τέχνης, εἶπε, συγκρίνων τὸν Δημοσθένην πρὸς τὸν Κικέρωνα: «Ὅταν ὁ Κικέρων ὡμίλει, οἱ ἀκροαταί του, ἐγκαταλείποντες τὸν τρόπον τῆς συγκεντρώσεως, ἔλεγον —τὶ ὡραῖα ὡμίλησεν ὁ Κικέρων! —καὶ οὐδὲν ἄλλο». Οὕτω καὶ ἡμεῖς, ἀπερχόμενοι προχθὲς τὴν ἑσπέραν, καθ’ ἣν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Σοσιαλιστικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος, ὡμίλησεν, εἴπομεν «ὡραῖα ὡμίλησεν ὁ κ. Παπανδρέου», ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν οὐδὲν περιεχόμενον εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, καὶ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ δικαιολογήσωμεν αὐτὸν ἀρνηθέντα ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κατεκρίθησαν ἐπίσης αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ ἕτερον ἀρχηγὸν ὡς ἐλλιπεῖς. Καὶ ἡ ἔλλειψις αὐτῶν εὑρέθη εἰς τὸ ὅτι δὲν ἀσχολοῦνται μὲ τὸν καθορισμὸν τιμῆς τῶν προϊόντων μας. Δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ ὅτι εἰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἔπρεπε νὰ ἀναγράφωνται καὶ αἱ διατιμήσεις τῶν ἀναλισκομένων προϊόντων. Ἄν αὐτὸ ἐτίθετο ὡς ἀρχὴ θὰ ἔπρεπε μακροσκελεστάτη διατίμησις νὰ συνοδεύῃ τὰς ἑκάστοτε κυβερνητικὰς δηλώσεις καὶ δικαίως θὰ ἠξίουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ καθορισθῇ ἡ τιμὴ τῶν φασολίων καὶ κρομμύων (γέλωτες). Καὶ κατεκρίθησαν ἐπίσης αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις διότι δὲν ἀναφέρονται συγκεκριμένως καὶ ἐπωνύμως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντίστασιν, ἀλλ’ ἀναφέρονται γενικῶς καὶ ἀνωνύμως. Καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ἐὰν ἐπρόκειτο αἱ δηλώσεις νὰ ἀσχοληθοῦν ἐπωνύμως μὲ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντίστασιν, θὰ ἔπρεπε μακροσκελέστατος κατάλογος ὀνομάτων ἀγωνιστῶν ἤ καὶ πρωταγωνιστῶν νὰ συνοδεύῃ τὰς προγραμματικὰς αὐτὰς δηλώσεις. Χιλιάδες Ἑλλήνων διεξήγαγον τὴν ἀντίστασιν εἰς τὰς πόλεις, εἰς τὰ χωρία καὶ εἰς τὰ ὄρη. Γεραίρομεν τὴν μνήμην τῶν πεσόντων ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ τιμῶμεν τοὺς ζῶντας. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀποτίσωμεν τὴν ἐλαχίστην τιμὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, δουλεύοντες εἰς ξένα συμφέροντα καὶ ἐμφανιζόμενοι ὡς δῆθεν ἥρωες τῆς ἀντιστάσεως διήγειρον σκοπίμως τὴν βαρβαρότητα τοῦ κατακτητοῦ διὰ νὰ ἐπιφέρῃ ὅσας ἐπέφερε καταστροφὰς εἰς ἔμψυχον καὶ ἄψυχον ὑλικόν. Παρουσιάζουν βεβαίως ἐλλείψεις τινὰς αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις. Ἀλλὰ ἴσως αἱ παραλλείψεις αὐταὶ νὰ ἐπιβάλλωνται ἀπὸ τὴν διπλωματικὴν σιωπήν, ἥτις εἶναι ἀκούσιον προνόμιον τῶν μικρῶν Κρατῶν. Πραγματευόμεναι τας ἐθνικάς μας διεκδικήσεις, οὐδὲν ἀναφέρουν περὶ τῶν περιφερειῶν ἐκείνων τῆς Μακεδονίας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀείποτε Ἑλληνικαί, καὶ αἱ ὁποῖαι, ἐπὶ πλέον εἶναι ἀπαραίτητοι εἰς ἡμᾶς διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν συνόρων μας. Εἶναι πρόσφατον τὸ γεγονὸς τῆς εἰσβολῆς τῶν Γερμανῶν, οἱ ὁποῖοι, μὴ δυνηθέντες νὰ κάμψουν τὴν ἡρωϊκὴν ἄμυναν τῶν ὑπερασπιστῶν τῶν ὀχυρῶν τῆς Μακεδονίας, εἰσέβαλον διὰ τῆς κοιλάδος τοῦ Ἀξιοῦ καὶ εὑρέθησαν εἰς τὰ νῶτα τῶν ὑπερασπιστῶν αὐτῶν, καὶ ἠναγκάσθη ὡς ἐκ τούτου τό Ἑλληνικὸν Στρατηγεῖον νὰ τοὺς διατάξῃ νὰ συνθηκολογήσουν. Ὅλα τὰ Κράτη τῶν νικητῶν ζητοῦν τὴν προσάρτησιν τῶν γειτονικῶν χώρων μὲ τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι χρειάζονται αὐτοὺς διὰ τὴν ἀσφάλειάν των. Αὐτὴ ἡ ἀπέραντος Ρωσία προσήρτησε τὴν Καρέλιαν τῆς Φινλανδίας καὶ τὴν Ρουθηνίαν τῆς Τσεχοσλοβακίας καὶ ἀξιοῖ νὰ κατέλθῃ εἰς τὰ Δαρδανέλια μὲ τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτόν. Ἡ Γιουγκοσλαβικὴ Ἐθνοσυνέλευσις ἠξίωσε μὲ τὸν ἴδιον ἰσχυρισμὸν διὰ ψηφίσματός της, ὅπως προσαρτηθοῦν εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν ἡ Τεργέστη, ἡ Γκορίτσια, ἡ Ἰστρία, τὸ Φιοῦμε, αἱ πεδιάδες τῆς Σλοβενίας καὶ ἄλλαι περιοχαί. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας εἰς τὸ τὶ χρειάζεται ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν ἀσφάλειάν της καὶ ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν διεκδικήσεών της, διότι, ὡς ἐλέχθη πρό τινων ἡμερῶν ἐδῶ, ὡρίσθη εἰδικὴ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς πρὸς συζήτησιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δύναμαι ὅμως νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ Ἐθνικὰ αὐτῆς ὅρια εἶναι καὶ ζήτημα κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Ἔλεγε κατὰ τὸν πόλεμον ὁ τέως πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας κ. Τσῶρτσιλ, καὶ εἶπε μετ’ αὐτὸν ὁ νῦν πρωθυπουργὸς κ. Ἄτλυ ὅτι μία ἐκ τῶν συνεπειῶν τοῦ πολέμου θὰ εἶναι καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τῶν πτωχῶν λαῶν. Εἴμεθα ὁ πτωχότερος Λαός, τοὐλάχιστον τῆς Βαλκανικῆς, καὶ κατέστημεν ἔτι πτωχότεροι λόγῳ τῶν μεγάλων θυσιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστημεν χάριν τοῦ συμμαχικοῦ ἀγῶνος. Ἁπλῆ σύγκρισις πρὸς τὰς γειτονικὰς χώρας ἀποδεικνύει τοῦτο. Ἀρκεῖ μόνον τὰ λεχθῇ ὅτι ἀπὸ τὰ 127 χιλιάδες τετραγωνικὰ χιλιόμετρα τῆς Ἑλληνικῆς γῆς μόνον τὰ 19% καλλιεργοῦνται, ἐνῷ εἰς τὴν Ρουμανίαν καλλιεργοῦνται τὰ 50%, καὶ εἶναι γῆ εὐφορωτέρα, εἰς τὴν Γιουγκοσλαβίαν τὰ 30% καὶ εἰς τὴν Βουλγαρίαν τὰ 40%. Δὲν ἐπιδιώκωμεν τὴν ἀνάκτησιν τῶν ἐδαφῶν μας ἀπὸ ἰμπεριαλιστικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ ἀπὸ στοιχειώδη κοινωνικὴν δικαιοσύνην. Εἰς τὰ σημεῖα αὐτὰ εἶναι ἐλλιπεῖς αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι κατ’ ἐκεῖνα ἅτινα ἔθιξε καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἀπέδωσε, καλῇ τῇ πίστει βεβαίως, μομφὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἀντιπολίτευσις. Καὶ ἐνῶ εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὰ οὐσιώδη ζητήματα διαφωνοῦμεν εἰς τὰ ἐπουσιώδη. Διαφωνοῦμεν ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ καὶ δὴ ἐπὶ τοῦ χρόνου τῆς διενεργείας τοῦ Δημοψηφίσματος. Τὸ πολιτειακὸν εἶναι κατ’ ἐμὲ καὶ κατὰ πάντα ἀμερολήπτως σκεπτόμενον ἄνθρωπον τὸ ἐπουσιωδέστερον ζήτημα ἐν τῇ πραγματικότητι, καὶ δὴ ἐν συγκρίσει πρὸς τόσα ἄλλα φλέγοντα ζητήματα. Τὸ πολιτειακὸν δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ δημιουργηθῆ. Οἱ δημιουργήσαντες τοῦτο κακὴν ἐκδούλευσιν παρέχουν εἰς τὴν περίστασιν. Καὶ ποῖοι δημιουργοῦν τοιαῦτα ζητήματα φαίνεται ἐξ ὅσων εἶπε σχετικῶς πρὸ 2.300 καὶ πλέον ἐτῶν ὁ Ἀθηναῖος Λυσίας. Ἔλεγεν ὁμιλῶν πρὸς τοὺς Ἀθηναίους: «Πρῶτον μὲν οὖν ἐνθυμηθῆναι χρὴ ὅτι οὐδεὶς ἐστὶν ἀνθρώπων φύσει οὔτε ὀλιγαρχικός, οὔτε δημοκρατικός, ἀλλ’ ἥτις ἂν ἑκάστῃ πολιτείᾳ συμφέρει ταύτην προθυμεῖται καθεστάναι». Φαίνεται ὅτι εἶναι μοιραῖον διὰ τοὺς παρὰ τὴν Ἀκρόπολιν οἰκοῦντας νὰ ἀσχολῶνται ἀπὸ αἰώνων μὲ τὴν μορφὴν τοῦ Πολιτεύματος. Ἀσχολούμενοι καὶ ἡμεῖς μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἀναλισκόμενοι εἰς ὀξὺν ἀνταγωνισμὸν περιήλθομεν εἰς τὸ κατάντημα τῶν Βυζαντινῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 120 ἔτη κατετρίβοντο εἰς τὸ ἐὰν ἔπρεπεν αἱ εἰκόνες ἐν ταῖς ἐκκλησίαις νὰ εἶναι χαμηλὰ ἢ ὑψηλά, ἐνῶ ὅλοι ἦσαν Χριστιανοί. Οὕτω καὶ ἡμεῖς τώρα ἀναλισκόμεθα ἐπὶ τριάκοντα ἔτη εἰς τὸ ἂν πρέπῃ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Δημοκρατίας μας νὰ εἶναι ἰσόβιος ἢ αἱρετὸς Ἄρχων, ἐνῶ ὅλοι εἴμεθα δημοκρατικῶν ἀρχῶν. Καὶ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ θεωρούμεθα σοβαροὶ ἄνθρωποι! Δὲν ὑφίσταται Πολιτειακὸν ζήτημα ἐν τῇ πραγματικότητι. Ἀπὸ πολλῶν δεκάδων ἐτῶν ἔπαυσε τοῦτο ν’ ἀποτελῇ οὐσιῶδες περιεχόμενον πολιτικῶν ἀγώνων. Ἀφ’ ὅτου ὁ Λαὸς ἀνεγνωρίσθη ὡς ὁ κυριώτερος πολιτειακὸς παράγων, ὅλα τὰ πολιτεύματα εἶναι δημοκρατικὰ καὶ οἱ ἀσχολούμενοι μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι βραδυποροῦντες. Δὲν θέλω νὰ ἀλλάξω τὸν τόνον τῆς ἀγορεύσεώς μου καὶ νὰ ἐγκαταλείψω τὸ ἐπίπεδον ἀπὸ τοῦ ὁποίου ὁμιλῶ. Οὔτε θέλω νὰ θίξω οὐδένα καὶ οὐδεμίαν πολιτικὴν παράταξιν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θέλω νὰ προκαλέσω συζήτησιν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνδιαφέρουν ἀμέσως τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅπως ἐνδιαφέρῃ αὐτὸν ἡ βελτίωσις τοῦ βιοτικοῦ του ἐπιπέδου. Οὔτε καὶ ἐνδιαφέρομαι πολὺ διὰ τὸ πολιτειακὸν ζήτημα. Πιστεύω μόνον εἰς τὴν Βασιλευομένην Δημοκρατίαν διότι εὑρίσκω αὐτὴν τὸ δημοκρατικώτερον πολίτευμα (χειροκροτήματα). Καὶ εἶναι τὸ δημοκρατικώτερον πολίτευμα, διότι διασφαλίζει περισσότερον τὴν ρυθμικὴν λειτουργίαν τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν. Εἶναι ἀσφαλὲς χαράκωμα ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀχυροῦνται αἱ λαϊκαὶ ἐλευθερίαι κατὰ πάσης Κυβερνητικῆς ἢ Πρωθυπουργικῆς τυχὸν αὐθαιρεσίας, καὶ θὰ σᾶς εἴπω ἓν παράδειγμα ἐκ τῆς προσφάτου πολιτικῆς ἱστορίας μας...

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ 4η Αὐγούστου.

§147Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφαντάσθην ὅτι θὰ ἐγεννᾶτο εἰς ὑμᾶς ἡ σκέψις αὐτή. Πιστεύω ὅμως ὅτι σεῖς ὡς καλῆς πίστεως ἄνθρωπος θὰ ὁμολογήσητε ὅτι ἡ 4η Αὐγούστου δὲν ἐπεβλήθη ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Ἦτο ἀναπόφευκτον ἀποτέλεσμα τῆς τότε ἐκρύθμου πολιτικῆς καταστάσεως καὶ ἴσως τῆς προβλέψεως μεγάλων γεγονότων, ὅπως εἶναι ὁ λήξας πόλεμος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐδημιουργήθη ὑπὸ συνθήκας τοιαύτας, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἀποδοθῇ ἡ εὐθύνη εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι πάντες ἡμεῖς τότε εὑρέθημεν ὑπὸ τὴν δυσμένειαν τῆς 4ης Αὐγούστου, ὀφείλομεν ὅμως νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι πολλὰ εὐτυχῆ γεγονότα συνδέονται μὲ αὐτήν. Δι’ ἐμὲ τὸ πρωτεῦον ζήτημα δὲν εἶναι τὸ πολιτειακόν. Ἐμὲ ἐνδιαφέρει περισσότερον παντὸς ἄλλου ἡ δημιουργία καλυτέρου βιοτικοῦ ἐπιπέδου διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν θὰ ἀναλώσω τὰς μικράς μου δυνάμεις. Τὸ πολιτειακὸν ζήτημα δὲν ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐδημιουργήθη θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ παρακάμψωμεν χάριν τῶν μεγάλων περιστάσεων τὰς ὁποίας διερχόμεθα (χειροκροτήματα). Ἔπρεπε νὰ τὸ ἀποσιωπήσωμεν μέχρι τῆς τελικῆς εἰρήνης, ὁπότε θὰ ἔχουν τακτοποιηθῇ καὶ τὰ Ἐθνικά μας ζητήματα. Τὸ Πολιτειακὸν ζήτημα ἐδημιουργήθη ἀπὸ κενὰς κεφαλάς, αἵτινες, μὴ ἔχουσαι ἄλλο τι νὰ ἐμφανίσουν, δημιουργοῦν τοιαῦτα ζητήματα διὰ νὰ δικαιολογοῦν τὴν σπουδαιοφάνειάν των καὶ τὴν ἐμφάνισίν των εἰς τὸ προσκήνιον τῆς πολιτικῆς.

§148ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διαφωνοῦμεν.

§149Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφωνεῖ ὁ ἐκ τῆς δεξιᾶς συνάδελφος, διότι νομίζει ἴσως ὅτι ἐγὼ ὑποτιμῶ τὴν σημασίαν τοῦ ζητήματος. Ἐγὼ ὑποτιμῶ τὴν δημιουργίαν του καὶ τοὺς δημιουργήσαντας αὐτό. Τὸ πολιτειακὸν ζήτημα δὲν ἐδημιουργήθη ἐν Ἑλλάδι. Ἐδημιουργήθη ἐκτὸς αὐτῆς. Ἀλλὰ ἡ ἐπέκτασις ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ ἀνενέου πολλὰς πληγὰς καὶ θὰ ἐπροκάλει τὴν ἀγανάκτησιν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει κομμάτων, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιφέρω διαταραχὴν εἰς τὴν προσδοκομένην συνεργασίαν ὅλων μας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν μεγάλων σκοπῶν τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν. Δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ δημιουργηθῇ τὸ ζήτημα αὐτό, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐδημιουργήθη ἔχομεν ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς τὸν Λαὸν καὶ νὰ τὸ τερματίσωμεν τὸ ταχύτερον. Οὐδεὶς πλὴν αὐτοῦ ἔχει ἁρμοδιότητα νὰ δημιουργήσῃ τοιοῦτον ζήτημα καὶ νὰ λύσῃ αὐτό. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ ἐδημιούργησαν οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα εἶχον πρὸς τοῦτο. Λέγουν ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐδέχθη νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ.... Ἐν τίνι δικαιώματι καὶ ἐπὶ ποίας διατάξεως τοῦ Συντάγματος βασιζόμενος ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἐδέχθη νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ τὸ πολίτευμά μας; Ἀναγνωρίζομεν εἰς Αὐτὸν μεγαλοφροσύνην, ἀλλὰ δὲν ἀναγνωρίζομεν εἰς Αὐτὸν οὐδὲν δικαίωμα νὰ δεχθῇ νὰ θέσῃ τὸ Στέμμα Του, τὸ ὁποῖον συμβολίζει τὴν Κρατικὴν μεγαλειότητα, εἰς ψηφοφορίαν. Ἡ ὅλη οἰκονομία τοῦ Συνταγματικοῦ μας πολιτεύματος δὲν ἐπιτρέπει τοιούτους πειραματισμούς. Οἱ Βασιλεῖς ἐγκαταλείπουν τὸν Θρόνον των ἢ δι’ ἐπαναστάσεως, ἢ διὰ παραιτήσεως. Οὔτε ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ παροῦσα Ἀναθεωρητικὴ Συνέλευσις νὰ θέσῃ ἐρώτημα εἰς τὸν λαὸν περὶ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Διότι ἡ διάταξις ἡ καθορίζουσα τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, εἶναι θεμελιώδης διάταξις τοῦ Συντάγματος καὶ ὡς τοιαύτη δὲν δύναται νὰ τὴν θίξῃ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Ἠκούσθη ἐνταῦθα ἡ παραδοξολογία ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ εἶναι συντακτική. Κύριοι, κρίνω περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ συντακτικαὶ συνελεύσεις προέρχονται ἀπὸ ἐπαναστάσεις καὶ συνέρχονται πρὸς συγκρότησιν πολιτείας καὶ νέου πολιτεύματος. Ἡμεῖς καὶ πολιτείαν καὶ πολίτευμα ἔχομεν. Καὶ ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι δὲν ἔχει καθορισθῆ τίνες εἶναι αἱ θεμελιώδεις διατάξεις ἑνὸς Συντάγματος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ διατάξεις ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐγερθῇ ἀμφισβήτησις, ἐὰν εἶναι θεμελιώδεις, ἀλλὰ εἶναι κοινῶς παραδεδεγμένον ἀπὸ ὅλους τοὺς συνταγματολόγους συγγραφεῖς, ὅτι ἡ καθορίζουσα τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι θεμελιώδης. Θὰ ἐρριψοκινδύνευα τὴν γνώμην ὅτι τὸ θεμελιῶδες μιᾶς διατάξεως τοῦ Συντάγματος εἶναι καὶ ζήτημα ἀντιλήψεως τοῦ συνταγματολόγου. Ὑπάρχουν πολλαὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ θεωρῶνται θεμελιώδεις εἰς μίαν Χώραν, ἐνῷ δὲν θεωρῶνται θεμελιώδεις εἰς ἄλλην ὅπως π. χ. ἡ περὶ θρησκείας διάταξις θεωρεῖται θεμελιώδης παρ’ ἡμῖν, ἐνῷ ἀλλαχοῦ δὲν θεωρεῖται τοιαύτη. Ἐλέχθη ὑπὸ ἀρχηγοῦ κόμματος ὅτι τὸ πολιτειακὸν ζήτημα ἐδημιουργήθη ἐν τῷ συνόλῳ του ὑπὸ τοῦ ἰδίου Βασιλέως καὶ ὅτι ὡς τοιοῦτον πρέπει νὰ τεθῇ ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ. Καὶ ἀνέτρεξεν εἰς τὸ ἀπώτερον παρελθὸν διὰ νὰ ἀνεύρῃ τὴν 4ην Αὐγούστου, διὰ τὴν ὁποίαν ἐλαχίστην εὐθύνην ἔχει ὁ Βασιλεύς, καὶ δὲν συνήντησε κατὰ τὴν ἀνασκόπησίν του τὸ προσφατώτερον γεγονὸς τῆς μεγαλειώδους πολιτικῆς γραμμῆς, ἣν ἐχάραξεν ὁ ἴδιος ὁ Βασιλεὺς καὶ ἥτις μᾶς ἔφερεν ἐν τέλει παραπλεύρως τῶν μεγάλων νικητῶν καὶ μᾶς παρέχει ἤδη τὴν εὐκαιρίαν νὰ διεκδικῶμεν τὴν πλήρη ἐθνικήν μας ἀποκατάστασιν. Δι’ οἱονδήποτε ἄλλον θὰ ἀπηγγέλοντο διθύραμβοι ἐξ ἀφορμῆς ἑνὸς τοιούτου γεγονότος καὶ ὡς συντελεστὴς αὐτοῦ θὰ ἐθεωρεῖτο μεγάλη πολιτικὴ φυσιογνωμία τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Ὅσον καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀρνούμεθα μίαν τοιαύτην θέσιν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου εἰς τὴν ἱστορίαν μας, οὗτος τὴν κατέλαβεν ἤδη εἴτε ἐπιστρέψει εἴτε δὲν ἐπιστρέψει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ εἶναι ἀκατανόητον πῶς ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀρνοῦνται ἀναγνώρισιν τῆς μεγάλης αὐτῆς ὑπηρεσίας, καὶ οὐ μόνον αὐτὸ ἀλλὰ καὶ μετὰ μίσους ὁμιλοῦν διὰ τὸν χαράξαντα τὴν τόσον ἐθνωφελῆ πολιτικὴν γραμμήν. Ἀρεσκόμεθα ὅμως νὰ λέγωμεν πάντοτε ὅτι ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς Πατρίδος εἶναι ἀρετή. Οὕτως ἀμείβομεν τὴν ἀρετὴν ἡμεῖς εἰς τὴν Χώραν αὐτήν; Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως νὰ ἀμείβῃ τὴν ἀρετὴν ὅπως ἤμειψεν αὐτὴν ἐν τῷ προσώπῳ τῶν ἀντιστρατήγων, τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν νεωτέραν ἱστορίαν μας, θέσας αὐτοὺς εἰς ἀποστρατείαν. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀμείβῃ τις τὴν ἀρετὴν πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὶ ἐστὶ αὕτη. «Ἀρετὴ γὰρ τιμωμένη πολλοὺς ἐγείρει πρὸς ζῆλον» ἔλεγον οἱ πρόγονοί μας. Πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἀναστηλώσωμεν εἰς τὴν Χώραν μας ὡρισμένας ἠθικὰς ἀρχὰς καὶ νὰ τὰς κάμωμεν βάθρον ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ δημιουργήσωμεν μίαν καλυτέραν Ἑλλάδα, μίαν καλυτέραν ζωὴν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἂς παύσωμεν πλέον νὰ ἀναλισκώμεθα εἰς ἐπουσιώδη ζητήματα. Ἂς τερματίσωμεν τὸ Πολιτειακὸν ζήτημα. Ἡμεῖς, οἱ ὑπὲρ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, πιστεύοντες πράγματι εἰς δημοκρατικὰς ἀρχάς, ἐπιθυμοῦμεν τὴν ταχυτέραν προσφυγὴν εἰς τὸν «Δῆμον», εἰς τὸν Λαὸν διὰ νὰ ἀποφασίσῃ οὗτος ἐπὶ τοῦ Πολιτειακοῦ. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπιθυμῆτε καὶ σεῖς οἱ «Δημοκρατικοί». Καὶ ὅ,τι ἀποφασίσει ὁ Λαὸς αὐτὸ νὰ ἀποδεχθῶμεν ὅλοι. Παύσατε πλέον τὴν μικροπραγμοσύνην καὶ τὰς ἀσκόπους ἔριδας. Ἂς ἀτενίσωμεν ὅλοι μαζὺ πρὸς τὸ ἐνδεικνυόμενον καὶ μέγα σημεῖον κατευθύνσεως, πρὸς τὴν δημιουργίαν μιᾶς ἀξιοπρεποῦς Ἑλλάδος καὶ μιᾶς κοινωνίας ἐπὶ τῇ βάσει πραγματικῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης (χειροκροτήματα).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοθρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§151Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι βεβαίως εὐχάριστον εἰς ἕνα, διὰ πρώτην φορὰν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰσερχόμενον συνάδελφον καὶ τὸν πρῶτον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλοῦντα νὰ ἐμφανίζεται ἐνώπιόν σας τὴν 2αν μετὰ μεσονύκτιον, ἵνα ὁμιλήσῃ ἐπὶ ἑνὸς τόσον σοβαροῦ ζητήματος ὅπως εἶναι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις μιᾶς Κυβερνήσεως λαοπροβλήτου, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἔπειτα ἀπὸ μίαν δεκαετῆ πολιτικὴν δουλείαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐστερήθη ἀναγκαστικῶς τῶν πολιτικῶν του ἐλευθεριῶν. Ἀλλ’ εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑποχρεωμένος ἀκριβῶς διὰ τὸ ἐξαιρετικὸν αὐτῶν τῶν περιστάσεων, νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπω τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τῶν δηλώσεων αὐτῶν αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι μόνον σκέψεις ἰδικαί μου, ἀλλὰ σκέψεις μιᾶς ἡρωϊκῆς γενεᾶς τῆς Μεγαλονήσου ἡ ὁποία μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ὁρίσῃ ἀντιπρόσωπόν της ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, μὲ τὰς ὁποίας κρίνω τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι δὲ ἀπαραίτητον, ἡ κοινὴ γνώμη καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ νὰ ξέρῃ πῶς σκέπτεται ἡ ἡρωϊκὴ Μεγαλόνησος, ἡ ὁποία εἶχε τὴν ψυχικὴν δύναμιν νὰ συνεχίσῃ τὸν Ἐθνικὸν ἀγῶνα ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ σιδηρόφρακτοι στρατιαὶ τῶν φασιστικῶν Κρατῶν ἠνάγκασαν νὰ σιγήσῃ πᾶσα ἀντίστασις εἰς ὁλόκληρον τὴν Χώραν μας, καὶ ἡ ὁποία ἐπέτυχε νὰ ὀργανώσῃ τὸν ἀγῶνα αὑτῆς εἰς ὅλα τὰ πεδία καὶ εἰς τὰς πόλεις καὶ εἰς τὴν ὕπαιθρον στηριζομένη μόνον εἰς τὰς δυνάμεις της καὶ τὰς ὑλικὰς καὶ τὰς προσωπικὰς (χειροκροτήματα). Διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰδικῶς εἰς τὴν Κρήτην ὁ ἀγὼν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως ὠργανώθη μόνον ἀπὸ τὴν πρωτοβουλίαν τῶν πατριωτῶν καὶ ἐστηρίχθη εἰς τὰ οἰκονομικὰ μέσα τὰ ὁποῖα οὗτοι διέθεσαν. Ὁ Ἐθνικὸς ἀγὼν τῆς Κρήτης περιέλαβεν εἰς τοὺς κόλπους του στοιχεῖα ἀπὸ ὅλας τὰς πολιτικὰς παρατάξεις καὶ ἐκρατήθη ὑπεράνω τῶν κομματικῶν ἐκμεταλλεύσεων. Ὁ ἀγὼν αὐτὸς τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Κρήτης κατὰ τοῦτο διαφέρει τοῦ ἀγῶνος τῆς ἄλλης Ἑλλάδος, ὅτι διεξήχθη μὲ μίαν ψυχὴν καὶ μὲ μίαν πνοὴν μακρὰν πάσης κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀπέφυγε τὸ μίασμα τοῦ ἐμφυλίου σπαραγμοῦ καὶ διχασμοῦ. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἡ Κρήτη εἶχε τὴν ἀξίωσιν ὅπως ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ καὶ μὲ τὰς κατευθύνσεις αὐτὰς διεξαχθῇ καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα ὁ Ἐθνικὸς ἀγὼν καὶ ἀποφευχθῇ ὁ ἐμφύλιος διχασμός, ὁ ἐμφύλιος σπαραγμός. Ὕστερα λοιπὸν ἀπὸ μίαν κατοχήν, ὕστερα ἀπὸ μίαν στέρησιν τῶν πολιτικῶν μας ἐλευθεριῶν κατὰ τὴν ὁποίαν συνέβησαν γεγονότα εἰς τὴν χώραν μας τὰ ὁποῖα μετέβαλον τὴν ὄψιν αὐτῆς, ὕστερα ἀπὸ ἕνα πόλεμον καταστρεπτικὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἡ χώρα μας ἔπαιξε τὸν πρῶτον ρόλον ἐναντίον τῶν φασιστικῶν δικτατοριῶν τῆς Εὐρώπης, ἔπειτα ἀπὸ τὸ ἄφθονον αἷμα τῶν τέκνων της μὲ τὸ ὁποῖον ἐπότισε τὸ δένδρον τῆς ἐλευθερίας ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ ὁποίου ἡμεῖς ἀναπνέομεν ἠρέμως τὸν ἀέρα αὐτῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι συζητοῦντες σήμερον τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσωμεν νὰ ἀνεύρωμεν εἰς αὐτὰς τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο μὲ τὸ ὁποῖον σκέπτεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ μὲ τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ σήμερον ἐμφανιζομένην ἐνώπιόν του μίαν λαοπρόβλητον Κυβέρνησιν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ πολιτειακὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐχώρισεν κατὰ τρόπον φοβερὸν ὥστε νὰ ἀποτελῇ τὸν σοβαρώτερον λόγον ὁ ὁποῖος μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὸν διχασμόν, τὸ ζήτημα τοῦτο ἠδύνατο νὰ παρακαμφθῇ, διότι ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουν σοβαρώτερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν καὶ ἔπρεπε νὰ τύχουν τῆς ἰδιαιτέρας μερίμνης τῆς πρώτης λαοπροβλήτου Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπήρξαμεν ἀνέκαθεν δημοκρατικοί, ἀνέκαθεν ἠγωνίσθημεν ὑπὲρ τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας καὶ εἰς τὸ διεξαχθησόμενον Δημοψήφισμα θὰ καταβάλωμεν κάθε προσπάθειαν νὰ διαφωτίσωμεν τὸν λαὸν ὑπὲρ τῶν ἀπόψεών μας αὐτῶν, διὰ παντὸς νομίμου μέσου, πρόθυμοι ὅμως νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὴν τυχὸν ἀντίθετον λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν, ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι ἡ πραγματικὴ γνησία ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Διὰ νὰ ὑποταχθῶμεν ὅμως εἰς τὴν ἐτυμηγορίαν αὐτὴν καὶ διὰ νὰ εἶναι πράγματι γνησία ἡ ἐκδηλωθησομένη γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, πρέπει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει σήμερον τὴν εὐθύνην τῶν τυχῶν τοῦ Κράτους, νὰ προκηρύξῃ τὸ Δημοψήφισμα τοῦτο εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ πνεῦμα θὰ εἶναι ἤρεμα, ὥστε νὰ ἠμπορέσῃ ὁ Λαὸς μὲ ψυχραιμίαν νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του. Βεβιασμένη ἐκδήλωσις τῆς γνώμης τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ ὠφελήσῃ οὐδὲ τὴν παράταξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία τυχὸν πιστεύει ὅτι μὲ τήν βεβιασμένην αὐτὴν γνώμην θὰ ἔχῃ ὑπὲρ αὑτῆς τὸ ἀποτέλεσμα. Σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ τοῦ ἐμφανίσῃ ἡ Κυβέρνησις πρόγραμμα, ποὺ θὰ ἐξασφαλίζῃ ζωντανὴν διοίκησιν, πρόγραμμα τὸ ὁποῖον θὰ ὑπόσχεται ἔντιμον διοίκησιν, διοίκησιν μὲ πνεῦμα μεταρρυθμιστικόν, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπικρατήσῃ ὁμοιομόρφως ἀπὸ τῆς κεντρικωτέρας μέχρι τῆς ἀπωτάτης γωνίας τῆς χώρας. Κατὰ τὸ δίμηνον διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, οὐδὲν ἐπίσημον πρόγραμμα μᾶς ἐνεφάνισε διὰ νὰ πεισθῶμεν ὅτι πράγματι ἤρχισε νὰ κινῆται ὁ ρυθμὸς καὶ ὁ παλμὸς τοῦ Κράτους κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος, θὰ ἔχωμεν καλῶς λειτουργοῦσαν Κρατικὴν μηχανήν. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι σήμερον δὲν λειτουργεῖ ὁμαλῶς ἡ Κρατικὴ μηχανὴ καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι χωλαίνει σοβαρῶς ὁ δημόσιός μας βίος. Τίποτε δὲν ἐνεφανίσθη, τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς ἐμπνεύσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι ὕστερα ἀπὸ τὴν 10ετῆ δουλείαν καὶ τὴν φοβερὰν κατοχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπέστημεν, ὅπως γνωρίζετε, τὰς μεγαλυτέρας καταστροφὰς καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος τελείως ἐξηρθρώθη, ὅτι πηγαίνομεν πρὸς τὴν ὁδὸν τῆς διορθώσεως. Καὶ ἐνῷ ὑπάρχει ἡ εὐχέρεια νὰ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν τορπίλην τῆς ἡσυχίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, καὶ ἐνῷ ὑπῆρχεν ἡ εὐχέρεια νὰ ἀσχοληθῶμεν πρῶτον μὲ τὰ ζητήματα τῆς Ἐθνικῆς μας ἀποκαταστάσεως, τῆς οἰκονομικῆς μας ἀνασυγκροτήσεως καὶ τῆς ἐσωτερικῆς μας τάξεως καὶ ἡσυχίας, ἐν τούτοις ὅμως προτιμῶμεν νὰ ἀσχοληθῶμεν πρῶτα μὲ τὸ Δημοψήφισμα καὶ νὰ ἀχθῶμεν πάλιν εἰς ἕνα ἀγῶνα σκληρόν, χειρότερον ἀπὸ ἐκεῖνον τῶν ἐνεργηθεισῶν ἐκλογῶν. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ προχωρήσωμεν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ψυχικὴ γαλήνη καὶ ἑνότης, ὥστε νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ σοβαρὰ προβλήματα τῆς Χώρας μας, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν, ὅταν μετὰ ἓν διάστημα μικρότατον θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας διὰ νὰ προπαγανδίσωμεν ἕκαστος τὰς ἰδέας του ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ, αἱ ὁποῖαι φυσικὸν εἶναι νὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς μίαν ἀντίθεσιν καὶ εἰς μίαν διαμάχην; Ἰδού, κύριοι βουλευταί, τὶ οἱ ἐκλογεῖς μας ἀπαιτοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Λέγουν δηλαδὴ ὅτι, ὡς Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι ἐπολεμήσαμεν ὅλοι μαζί, εἴχαμεν τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν πρώτην λαοπρόβλητον Κυβέρνησιν, ἐμφανιζομένην ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου νὰ εἴπῃ: Μακρὰν κάθε ζήτημα τὸ ὁποῖον τορπιλίζει τὴν ἡσυχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ μακρὰν κάθε ζήτημα τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἀνησυχίας καὶ ἐμπόδια ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλόπιστον συζήτησιν. Μακρὰν κάθε ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ἑνότητα, μπροστὰ μόνον τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν ἀμέσως τὴν ζωήν, τὸ ψωμὶ τοῦ Λαοῦ. Καὶ πρὸς τὴν γραμμὴν αὐτήν, κύριοι συνάδελφοι, ἔδωσε τὸ παράδειγμα ἡ ἀντιπολίτευσις ἀρθεῖσα εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων δηλώσασα διὰ τοῦ στόματος τῶν ἀρχηγῶν αὐτῆς ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ βοηθήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς ὅλα ἐκεῖνα τὰ ζητήματα τὰ γνωστά, τὰ οἰκονομικά, τὰ ἐθνικά, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ εὑρίσκεται ἡνωμένη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ σπεύσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς Δημοψήφισμα τὸ ὁποῖον εἴχομεν τὴν εὐχέρειαν νὰ τὸ ὁρίσωμεν ὁπότε θέλομεν καὶ ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπε προλαλήσας συνάδελφος, ἀφοῦ τακτοποιηθοῦν ὅλα τὰ ἐθνικά μας ζητήματα. Ἀντὶ λοιπὸν διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως νὰ δοθῇ μία τοιαύτη κατευθυντήριος γραμμὴ καὶ ἀντὶ εἰς αὐτὰς νὰ ἀντιληφθῶμεν τὸ πνεῦμα, τὸν παλμόν, τὸν ρυθμόν, ἐκείνην τὴν ζωντάνια ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἔκαμε νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι θὰ μεταβληθοῦν αἱ παλαιοκομματικαὶ μέθοδοι τὰς ὁποίας κατεδίκασεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, αἱ μέθοδοι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ παρελθὸν συνετέλεσαν εἰς τὴν βραδυπορείαν τῆς Κυβερνητικῆς μηχανῆς, σήμερον θὰ ὁδηγήσουν εἰς τὴν πλήρη αὐτῆς διάλυσιν, τοὐναντίον διαπιστώνομεν ὄχι μόνον ἐκ τῶν προγραμματικῶν αὐτῶν δηλώσεων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν μέχρι σήμερον ἔργων της, ἐξ ὅλων τῶν νομοθετημάτων τὰ ὁποῖα ἐψήφισεν, ὅτι διέπεται καὶ πάλιν ἀπὸ τὸ παλαιοκομματικὸν ἐκεῖνο πνεῦμα τῆς παλαιᾶς ἐποχῆς τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν εἰς τὸ παρελθόν, ὥστε πολλαὶ ζημίαι νὰ προκληθοῦν εἰς τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις. Ἡμεῖς κυρίως, ἰδίως οἱ νεώτεροι, ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ λησμονήσωμεν τὸ παρελθόν, νὰ βοηθήσωμεν διὰ τὴν δημιουργίαν μιᾶς καλυτέρας αὔριον, καλυτέρου μέλλοντος τὸ ὁποῖον νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἀληθῶς φιλελευθέρων δημοκρατικῶν θεσμῶν ὑπὸ τοὺς ὁποίους καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ εὐσταθήσῃ μία πλήρης οἰκονομικὴ καὶ κοινωνικὴ ἐξέλιξις τοῦ τόπου μας. Δυστυχῶς παρ’ ὅλας τὰς ἐλπίδας τὰς ὁποίας εἴχομεν κατὰ τὴν κρίσιμον περίοδον τῆς κατοχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι μας ἐσκεπτόμεθα πῶς νὰ ζήσωμεν καὶ πῶς νὰ διεξαγάγωμεν τὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ κατακτητοῦ, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ βαδίσωμεν εἰς μίαν καλυτέραν αὔριον. Εἴμεθα τώρα ἀπηλπισμένοι διότι βλέπομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ προελθοῦσα ἀπὸ τὰς πρώτας ἐκλογὰς καὶ ἡ ὁποία ὅπως πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ προλαλήσας ἔτυχε μιᾶς συμπτωματικῆς πλειοψηφίας χάρις εἰς τὰ σφάλματα τῆς ἀριστερᾶς, χάρις εἰς τὰ σφάλματα τῶν κομμουνιστῶν, ἡ Κυβέρνησις αὕτη δὲν αἰσθάνεται ποία εἶναι ἡ πραγματικὴ ἔννοια τῆς λαϊκῆς ψήφου ὥστε τοὐλάχιστον τὴν συμπτωματικὴν αὐτὴν πλειοψηφίαν νὰ τὴν μεταβάλῃ εἰς πραγματικὴν πλειοψηφίαν καὶ συστηματικῶς ἐργάζεται διὰ τὴν ἀναβίωσιν καὶ σταθεροποίησιν τοῦ παλαιοκομματισμοῦ. Ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἀντιπολίτευσις θὰ εἴμεθα πολὺ εὐχαριστημένοι ἐὰν ἐβλέπαμεν ὅτι κατώρθωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ σταθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, ὅτι πράγματι ἐπέτυχε νὰ δώσῃ διὰ τῶν πράξεών της νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ἀντελήφθη τὴν πραγματικὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἡ ψῆφος τοῦ Λαοῦ εἶχε, διότι ἡ ἔννοια τῆς ψήφου τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο ἔννοια οἵαν τὴν ἐμφανίζει πρὸς ἐπίσπευσιν τοῦ Δημοψηφίσματος, δὲν ἦτο ἔννοια υἱοθετήσεως τῶν παλαιοκομματικῶν μεθόδων, δὲν ἦτο ἔννοια ἐγκαταλείψεως κάθε ἰδέας προόδου καὶ συγχρονισμοῦ ἦτο ἔννοια πράγματι δημοκρατική, ἦτο ἔννοια ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ τῆς εὐνομίας καὶ τῆς συμφιλιώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὅταν ὁ Λαὸς θέλει συμφιλίωσιν, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποδείξῃ καὶ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ ἡ συμφιλίωσις αὐτή, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποδείξῃ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνῃ ἡ συνεργασία τῶν ἀντιμαχομένων. Οἱ ἡγέται, οἱ πολιτικοὶ ἡγέται καὶ ἰδίᾳ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν τὴν λαϊκήν, αὐτοὶ ἔχουν τὴν εὐθύνην νὰ εὕρουν τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θὰ διεξαχθῇ αὐτὴ ἡ συμφιλίωσις. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐπισπεύδουσα τὸ Δημοψήφισμα, ἔρχεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην, ἥτις, ὡς εἴπομεν, ἐπιθυμεῖ τὴν ἑνότητα, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν καὶ πρὸς τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων της καὶ ἐπιβάλλεται διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ καὶ πάλιν εἰς ἡμᾶς νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀντιθέσεις καὶ διαμάχας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠξεύρομεν ποὺ εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξουν. Δὲν ἀντιλαμβανόμεθα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτήν, μὲ τὸ κολοβωμένον αὐτὸ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι γεγονὸς ὅτι δὲν ἐκπροσωπεῖ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, δίδομεν ἐξετάσεις ἐνώπιον αὐτοῦ.

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ μὴ Ἕλληνες λείπουν μόνον.

§153Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Καὶ ἀπὸ τὰς ἐξετάσεις τὰς ὁποίας θὰ δώσωμεν καὶ ἐκ τοῦ καλοῦ χειρισμοῦ τὸν ὁποῖον θὰ κάμωμεν τῶν δικαιωμάτων μας αὐτῶν ὡς κοινοβουλευτικὸν σῶμα, θὰ ἐξαρτηθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ σταθεροποίησις τοῦ Κοινοβουλίου, θὰ ἐξαρτηθῇ τὸ μέλλον τοῦ τόπου, διότι μόνον ἐκ τῆς σταθεροποιήσεως τῶν φιλελευθέρων κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ προοδεύσῃ ὁ τόπος μας. Καὶ γνωρίζομεν, κύριοι βουλευταί, ποίας καταστροφὰς ἐπέφερεν εἰς τὸν τόπον καὶ ποίας ζημίας τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ σταθοῦν εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων. Γνωρίζομεν ὅτι ἡ κατάπτωσις τῶν παλαιῶν πολιτικῶν ὀργανισμῶν παλαιότερον ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία ἀπετέλεσε μίαν δικαιολογίαν διὰ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν τόπον μας μία φασιστικὴ δικτατορία, ἡ δικτατορία τῆς 4ης Αὐγούστου, τῆς ὁποίας γνωστὰ εἶναι τὰ ἐπιβλαβῆ διὰ τὸν τόπον ἀποτελέσματα. Δικτατορία ἡ ὁποία ἐστέρησε τὸν λαὸν τῆς ἀμέσου ἐπαφῆς του μετὰ τῆς πολιτικῆς ἡγέτιδος τάξεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ πραγματοποιήσῃ μίαν νέαν πολιτικὴν καθοδήγησιν, ἡ ὁποία νὰ συμπληρώσῃ τὸ κενὸν αὐτό. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς ἐφθάσαμεν, κύριοι, εἰς τὸν παγκόσμιον πόλεμον καὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα νὰ δράσῃ καθ’ ὃν τρόπον ἔδρασεν καὶ νὰ στερηθῇ κατὰ τὴν τραγικὴν ἐκείνην περίοδον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπὸ τὴν φυσικήν του ἡγεσίαν, τὴν τοῦ πολιτικοῦ μας κόσμου. Καὶ ἐκ τοῦ λόγου τούτου προῆλθον ὅσα προῆλθον κακὰ καὶ εἰς τὴν αἰτίαν αὐτὴν ὀφείλεται, κατ’ ἐμέ, τὸ ὅτι κατώρθωσε τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα νὰ γίνῃ ὁ ἡγήτωρ, κατὰ τὴν κατοχήν, μιᾶς μεγάλης μερίδος τοῦ Λαοῦ, ὡς ἐθνικὴ ἀντίστασις. Ἀλλ’ ἐλέχθη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὅτι ὑπεύθυνος διὰ τὴν δικτατορίαν τῆς 4ης Αὐγούστου εἶναι καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Βεβαίως, εἶναι ὑπεύθυνος καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διότι εἶχε τὴν εὐπιστίαν νὰ δώσῃ πίστιν εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, τοῦ Βασιλέως, ὅτι δὲν διακινδυνεύει τὸ καθεστὼς καὶ νὰ περιβάλῃ μὲ τὴν ψῆφον του τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία διέπραξε μίαν πολιτικὴν ἀπάτην πρωτοφανῆ εἰς τὰ πολιτικὰ χρονικά. Καὶ ἂν τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐπέβαλε τὴν δικτατορίαν εἶχε καὶ μίαν πλειοψηφίαν λαϊκήν, τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι καλῶς ἐπεβλήθη, ὡς αἱ ἄλλαι δικτατορίαι τῆς Εὐρώπης, ποὺ εἶχον ἔλθει εἰς τὴν ἀρχὴν στηριζόμεναι εἰς τὴν λαϊκὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν εἶχε κανὲν λαϊκὸν ἔρεισμα καὶ κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ τὸν ἑσμὸν ἐκεῖνον τῶν χαφιέδων ποὺ παρηκολούθουν τοὺς Ἕλληνας πολιτικοὺς καὶ τοὺς ἡγέτας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας. Εἶναι, κατ’ ἐμέ, ἡ χειροτέρα στιγμὴ τὴν ὁποίαν διερχόμεθα καὶ ὡς κοινοβουλευτικὸν Κράτος, διότι ἂν τὸ Κοινοβούλιον, τοῦ ὁποίου ἀποτελοῦμεν μέλη, δὲν κατορθώσῃ νὰ σταθῇ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων καὶ ἰδίως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει τὸ βάρος τῆς εὐθύνης τῆς διοικήσεως σήμερον, δὲν κατορθώσῃ νὰ δώσῃ λύσεις καὶ κατευθύνσεις αἱ ὁποῖαι νὰ ἐμπνέουν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν λαόν, ὅτι πράγματι μία νέα ζωή, κοινωνικὴ καὶ οἰκονομική, ἀνοίγεται διὰ τὸν τόπον, τότε τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ εἶναι μόνον ἡ πτῶσις μιᾶς Κυβερνήσεως. Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἡ πλήρης χρεωκοπία τοῦ πολιτικοῦ μας βίου. Ἀλλ’ ἡ πλήρης αὐτὴ χρεωκοπία, δὲν θὰ ὁδηγήσῃ εἰς μίαν ἀναίμακτον, ὅπως παλαιότερον, ἐπέμβασιν τῶν δυναμικῶν παραγόντων ἀλλ’ εἰς ἕναν ἐμφύλιον σπαραγμόν. Εἶναι ἡ 12η παρὰ δέκα. Τὴν εὐθύνην, τὴν μεγαλυτέραν, τῶν ἀνωμαλιῶν τὴν φέρει ἡ κυβερνητικὴ παράταξις, ἡ ὁποία ἔχει τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσῃ τὰς ἐνδεικνυομένας λύσεις. Ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ὠργανώσαμε καὶ ἠγωνίσθημεν εἰς ἕναν Ἐθνικὸν ἀγῶνα εἰς τὴν Κρήτην, ἡνωμένοι καὶ ἀδελφωμένοι καὶ παραβλέποντες κάθε κομματικὸν καὶ ἀτομικὸν ὄφελος, ἀξιοῦμεν ἀπὸ ὁλόκληρον τὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰς κομματικάς της ἀντιθέσεις, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ ἀφήσῃ κατὰ μέρος καὶ τὴν ρύθμισιν τῶν ζητημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸν τορπιλισμὸν τῆς Ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ νὰ δώσῃ λύσεις εἰς τὰ ζητήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῆς ζωῆς του, θὰ τοῦ ἀνεβάσουν τὸ ἐπίπεδον αὐτῆς, καὶ νὰ ἐναρμονίσῃ τὰς σχέσεις ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οὐδεμία ἀντίθεσις νὰ ὑπάρχῃ μεταξύ των. Διότι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα χώρα πλουσία, εἴμεθα μία χώρα πτωχή, τῆς ὁποίας τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ νὰ ζήσῃ κανείς. Καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ ἔκκλησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ ἐγώ, ὡς ἐκπρόσωπος μιᾶς γωνίας τῆς Μεγαλονήσου, νὰ διεξαγάγωμεν τὸν ἀγῶνα ἡνωμένοι. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἑνότητος, ἂν ἀποτύχῃ, ἔχει καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ Κυβερνητικὴ παράταξις, ἡ ὁποία διὰ τοῦ Δημοψηφίσματος τορπιλλίζει αὐτήν. Ἂς ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰ ζητήματα αὐτά, ἂς ἀναβάλῃ τὴν λύσιν τοῦ πολιτειακοῦ, ἂς ἀσχοληθῇ μόνον μὲ τὰ ζητήματα ποὺ ἐνδιαφέρουν τὸν τόπον καὶ νὰ εἶναι βεβαία ὅτι οὕτω θ’ ἀποκτήσῃ ἓν λαϊκὸν ἔρεισμα, τὸ ὁποῖον σήμερον στερεῖται.

§154Α. ΜΑΥΡΟΕΙΔΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1936 εἶχε ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ παρουσιάσθη εἰς τὸν Βασιλέα καὶ εἶπε: Μεγαλειότατε, σᾶς συμβουλεύομεν νὰ κηρύξετε τὸν στρατιωτικὸν νόμον, διότι ἔχει διασαλευθῆ ἡ δημοσία τάξις. Τὶ ἔπρεπε νὰ κάμῃ ὁ Βασιλεύς; Ἔπρεπε νὰ κηρύξῃ τὸν στρατιωτικὸν νόμον ἢ ἔπρεπε νὰ ἀρνηθῇ; Καὶ ἂν ἐγίνετο τὸ αἱματοκύλισμα, τὶ θὰ ἐγίνετο τότε;

§155Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ κηρύξῃ τὸν στρατιωτικὸν νόμον, διὰ τὸν ὁποῖον εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, ὄχι ὅμως καὶ νὰ κουρελιάσῃ τὸ πολίτευμα καὶ νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία τὸν εἶχε περιβάλει διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της.

§156Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἠδύνατο ὁ Βασιλεύς, ἐφ’ ὅσον ὁ τότε Κυβερνήτης ἔκαμεν αὐτὴν τὴν δήλωσιν, νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἴδῃ τὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀπεφαίνετο.

§157Α. ΜΑΥΡΟΕΙΔΗΣ. Δὲν εἶχε καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλήν. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις. Οἱ βουλευταὶ Μαντούβαλος καὶ Βασιλειάδης ὁμιλοῦν, ταυτοχρόνως, μὴ ἀκουόμενοι λόγῳ τοῦ θορύβου καὶ τῶν κωδωνοκρουσιῶν).

§158Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Θέλει ὁ λαὸς νὰ φέρῃ τὸν Βασιλέα καὶ νὰ...

§159Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τὸ Δημοψήφισμα τὸ θέλομεν, ἀλλὰ τὸ θέλομεν τίμιον.

§160Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Μέσῳ συνεχομένου θορύβου). Ἐκφράζω, κύριε Πρόεδρε, τὴν βαθυτάτην μου λύπην, διότι ἐκπρόσωποι τοῦ κυριάρχου Λαοῦ ἐπαινοῦν τὴν κατάλυσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. (Χειροκροτήματα. Θόρυβος ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς).

§161Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. .... (δὲν ἀκούεται λόγῳ τοῦ θορύβου καὶ τῶν κωδωνοκρουσιῶν)... (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ἀντιπολιτεύσεως: «Κάθησε κάτω, κάθησε κάτω»)

§162Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ ὁμιλῆτε μόνον, πρέπει καὶ νὰ μᾶς ἀκούετε. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι.....

§163Α. ΜΑΥΡΟΕΙΔΗΣ. Δὲν ἐπαινοῦμεν τὸν δικτάτορα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν ἕναν ἄνθρωπον ἔκθετον, ὁ ὁποῖος συνέχισε τὸν πόλεμον.

§164Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἠδύνατο ὁ Βασιλεὺς νὰ μὴ εἴπῃ ψεύματα εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Διότι τὸν διεβεβαίωσε —τὸ γνωρίζω καλῶς— ὅταν αἱ φῆμαι εἶχον κυκλοφορήσει εἰς τὰς ὁδούς, ὅτι ὁ Μεταξᾶς ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ δικτατορίαν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ συμβῇ τοιοῦτόν τι.

§165Δ. ΜΑΝΤΟΥΒΑΛΟΣ. Ὁ Μεταξᾶς ὑπεσχέθη τὴν προεδρίαν εἰς τὸν Σοφούλην καὶ πήγανε μέσα καὶ τὰ ἐκανόνισαν... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§166Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τέλους θέλομεν νὰ ἐρωτήσωμεν: ἕως πότε θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις αὐτή;

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§169Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι προφανὴς ἡ καταπόνησις.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον ὥραν 5 μ.μ. (ὥραν 3 π. μ.)