1933.12.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 89η

ΚΥΡΙΑΚΗΣ 31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1933

Προεδρία ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρα 1 π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ἡ ἐπὶ τῶν ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ Ε-ΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου: «Περὶ προστασίας τῶν δυνάμει τοῦ ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου 1929 Ν. Δ. περὶ ὑποχρεωτικῆς προσλήψεως ἐφέδρων κ. λπ. κυρωθέντος ὑπὸ τοῦ νόμου 4180 διορισθέντων παρὰ τοῖς Δήμοις τοῦ Κράτους ἐφέδρων παλαιῶν πολεμιστῶν». Ὁ κ. Δ. ΧΕΛΜΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου: «Περὶ τῆς ὀφειλομένης ἀμοιβῆς εἰς τούς καταδώτας κεκρυμμένων χρημάτων κλπ.». Ὁ κ. Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου: «Περὶ ἀναβολῆς τῶν Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν ἐκλογῶν καὶ καθορισμοῦ τοῦ χρόνου διενεργείας αὐτῶν». Οἱ κ. κ. Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καὶ ΣΠ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου: «Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 21 Δεκεμβρίου 1933 Συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παραδόσεως ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος 50.000 ὁμολογιῶν ὀνομαστικῆς ἀξίας δραχμῶν 50.000.000 τοῦ δανείου ἀποζημιώσεως ἀνταλλαξίμων τύπου 6% 1928 ἵνα διανείμῃ ταύτας πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ 75% τοῦ ποσοστοῦ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς τούς δικαιούχους ἀποζημιώσεως ἀστοῖς ἀνταλλαξίμους ἐκ τῆς πρώτης νομίμου προκαταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως αὐτῶν κλπ.».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§3Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, εἶναι γνωστὴ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Ἑλλάς, τῇ συναινέσει μάλιστα ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου αὐτῆς. Ἡ ἐξωτερική μας πολιτική, εἶναι ἡ ἀνάπτυξις φιλικῶν σχέσεων μεθ’ ὅλων τῶν Κρατῶν, καὶ ἰδιαιτέρως μετὰ τῶν Βαλκανικῶν τοιούτων. Ὡς ἀκρογωνιαῖος λίθος τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἐχρησίμευσε τὸ Σύμφωνον ἐγκαρδίου συνεννοήσεως, τὸ ὁποῖον συνήφθη μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας τὴν 14ην Σεπτεμβρίου 1933. Τὸ Σύμφωνον τοῦτο ὑποβάλλω ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν εἰς Ἑλληνικὸν καὶ Γαλλικὸν κείμενον, πρὸς ψήφισιν καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ σταλῇ, νὰ ἑτοιμάσῃ τὰ σχετικὰ διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον. Ἕτερον νομοσχέδιον, ἀφορῶν ἐπίσης τάς ἐξωτερικάς μας σχέσεις ἔχω νὰ ὑποβάλω, ἑτέραν συμφωνίαν, ἥτις συνήφθη μετὰ τῆς Τουρκίας πρὸς κατάργησιν τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἶχε συσταθῆ πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν διαφόρων σχέσεων, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἐκ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν. Διὰ τῆς συμφωνίας, ἥν συνήψαμεν μετὰ τῆς Τουρκίας, θὰ καταργηθῇ αὕτη μετὰ ὀκτάμηνον ἀφότου ψηφισθῇ ὁ νόμος οὗτος. Εἶνε ἀναγκαία καὶ ἡ κατάργησις καὶ ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως ταύτης πρὸς κατάργησιν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι γνωρίζετε ὅτι ἀρκετὰ δαπανῶνται, ἐνῶ ἤδη ἔχουν ἐκκαθαρισθῆ σχεδὸν κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ διαφοραί, καὶ ἐλάχισται ὑπολείπονται ἀκόμη, αἱ ὁποῖαι εἰς τὴν διάρκειαν τῶν ὀκτὼ μηνῶν, μετὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἐπέλθῃ ἡ κατάργησις, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκκαθαρισθοῦν. Οὕτω πως θὰ ἐκκαθαρισθοῦν πλέον ὁριστικῶς αἱ σχέσεις μας καὶ θὰ ἀπαλλαγῶμεν τῆς δαπάνης τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ στείλῃ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν τὰ δύο νομοσχέδια, ὅπως τὰ ἔχωμεν ἐγκαίρως πρὸς ψήφισιν μετὰ τὴν ἐκ νέου ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου: «Περὶ παρατάσεως προθεσμιῶν τινων τοῦ νόμου 5940». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Περὶ αὐτεπαγγέλτου ἀποστρατείας ἀξιωματικῶν μετασχόντων τοῦ κινήματος τῆς 6ης Μαρτίου 1933». Ὁ βουλευτής κ. Μπότσαρης ἔχει τόν λόγον.

§7Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι θεωρῶ πράγματι ματαίαν τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπιχειρημάτων εἰς τὴν σημερινήν συζήτησιν, διότι, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν καὶ πρὸ τριμήνου νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶνε τόσον προφανής ἡ ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως καταστήσῃ νόμον τοῦ Κράτους τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων, ὥστε, λόγῳ τῆς διαθέσεως ὑπ’ αὐτῆς τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας εἰς τὴν κάτω Βουλήν, καὶ τοῦ συστήματος τοῦ διέποντος τὴν ἄνω τοιαύτην, δὲν ἀπέμεινε καμμία ἀμφιβολία περὶ τοῦ ὅτι μετὰ τὸν τακτὸν χρόνον τὸ σχέδιον τοῦτο θὰ καθίστατο νόμος τοῦ Κράτους. Δὲν σημαίνει ὅμως ὅτι ἡ ματαία αὐτὴ συζήτησις εἶναι καὶ περιττή, διότι, ἐὰν συντόμως τοὐλάχιστον λάβῃ χώραν, θὰ ἀποτελέσῃ κἄτι τι τὸ διαφωτιστικὸν καὶ εὔχομαι, ὥστε, ἔστω καὶ τὴν ὑστάτην ὥραν, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι τὸ μέτρον εἰς τὸ ὁποῖον ὠθεῖ τὰ πράγματα διὰ τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς δὲν εἶναι μέτρον συντελεστικὸν τοῦ σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον τὸ προορίζει. Ὅλως τοὐναντίον, ἀποτελεῖ κἄτι τι ἐπικίνδυνον δι’ αὐτόν, τὸ ἐπικίνδυνον διὰ τὴν εὐστάθειαν τοῦ πολιτεύματος, ὅπερ δὲν ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως τὸν καλλίτερον τρόπον τιμωρίας τῶν πταισάντων. Κύριοι, καὶ κατὰ τὴν προγενεστέραν συζήτησιν, καὶ σήμερον, εἶναι ἀνάγκη νὰ τονισθῇ καὶ πάλιν ὅτι δὲν ὑπῆρξε διάφορος ἡ ἀντίληψίς μας, περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ἐρευνηθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ πταίσαντες καὶ νὰ ἐπιβληθῇ τὸ κράτος τῶν νόμων εἰς βάρος τῶν ἀξ)κῶν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐὰν εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὴν καταδίκην τοῦ κινήματος, ἐὰν εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὸ ὅτι τὰ βαρέα περὶ τὴν πειθαρχίαν ἁμαρτήματα δὲν πρέπει νὰ παραμείνουν ἀτιμώρητα, ὑπάρχει κἄτι τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι μᾶς χωρίζει βασικῶς καὶ τοῦτο εἶναι, ὅτι ἡμεῖς ἀδιστάκτως φρονοῦμεν ὅτι ἐὰν ὑπάρχουν περιπτώσεις τιμωρίας, τὸ πλαίσιον τῶν κειμένων νόμων παρουσιάζει τόσην εὐρύτητα, ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν εἰς σύστημα ἀμφιβόλου ἀποτελεσματικότητος, ἀναμφισβητήτως ἐξερχόμενον τῶν πλαισίων καὶ τῶν θεσμίων ἡμῶν καὶ λίαν πιθανῶς καὶ τῶν συνταγματικῶν ἐπιταγμάτων. Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν συμφωνῶμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς τιμωρίας, ἀνθιστάμεθα εἰς τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις προέκρινε καὶ διὰ τοὺς προμνησθέντας λόγους καὶ διότι θεωροῦμεν τὸ μέτρον τοῦτο κατ’ ἐξοχὴν κινδυνῶδες. Διότι τὶς δύναται νὰ μᾶς διασφαλίσῃ ὅτι ἐὰν παρουσιασθῇ ἐνδεχομένως μία ἄλλη Κυβέρνησις δὲν θὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοῦ προηγουμένου τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἡ νῦν τοιαύτη, διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ μίαν ἀλλοίωσιν τῆς συστάσεως τοῦ στρατεύματος, ἢ διὰ νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν ὑποκειμενικὴν αὐτῆς ἀντίληψιν εἰς τὴν θέσιν τῆς ἀντικειμενικῆς ἐρεύνης τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπουν οἱ καθεστηκότες νόμοι; Ἀλλὰ ἡ ψυχὴ τοῦ νομοθετήματος ἐμφανίζεται εἰς μίαν τῶν φράσεων τὰς ὁποίας εἶχεν ἐκφέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ὁ τότε εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας. Εἶχεν εἴπει: «Ὀφείλομεν ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ νὰ παραδώσωμεν εἰς χεῖρας ἄλλων δικαστῶν τὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων τούτων, ἐφόσον οἱ τακτοὶ δικασταὶ κατεπρόδωσαν τὸ καθῆκον των». Ἄ! Κύριοι, εἶναι ἐξαιρετικὰ τολμηρόν, ἀλλὰ δὲν εἶναι καθόλου ἀποτελεσματικὸν τὸ νὰ δισβαίνωμεν τόσον εὔκολα πέραν ἐκείνων τὰ ὁποῖα παγίως ἔχουν τεθῆ εἰς ἓν Κράτος. Καὶ θὰ εἴπωμεν: δὲν ὑπῆρξεν ἕως τώρα κανεὶς κολασμός; Εἶναι βέβαιον ὅτι μετὰ πολλῆς περισσείας παρεπέμφθησαν ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης οἱ ἀξιωματικοί, ὄχι μόνον οἱ κυρίως ἐν προκειμένῳ ἁμαρτήσαντες, ἀλλὰ καὶ δευτερεύοντες τοιοῦτοι. Ὑπῆρξε κἄν ἰσορροπία εἰς τὰς παραπομπάς; Ὑπῆρξε κἄν ἰσορροπία εἰς ὅ,τι ἀφορᾶ τὴν κρίσιν τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν στρατιωτικῶν, ἐνώπιον τῶν ὁποίων, κατὰ πρωτοφανῆ παράβασιν τῶν εἰθισμένων, προεπέμφθησαν οἱ πλεῖστοι τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, πρὶν ἡ Ποινικὴ Στρατιωτικὴ Δικαιοσύνη ἢ ἡ Ναυτικὴ τοιαύτη ἐκδώσῃ τὴν ἐτυμηγορίαν της; Γνωρίζομεν καλῶς, καὶ δὲν δύναται νὰ διαμφισβητηθῇ, ὅτι τοιαύτη ἰσορροπία εἰς τὰς κρίσεις δὲν ὑπῆρξε καὶ γνωρίζομεν τὸ παράδειγμα τοῦ ὅπλου τῆς Ἀεροπορίας, ὅπου ὁ διχασμὸς τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ τὴν στιγμὴν ταύτην φθάσας τὸν κολοφῶνα, ὁ διχασμὸς τῶν ἀξιωματικῶν κυρίως, ἀναλόγως τοῦ συστήματος τῆς ἐκ τῶν σχολῶν ἢ μὴ προελεύσεως αὐτῶν, ἔφερεν, ὥστε νὰ εἶναι αὐστηροτέρα ἡ κρίσις, προκειμένου περὶ ἁμαρτημάτων ἀξιωματικῶν προερχομένων ἐκ τῶν σχολῶν καὶ ἐπιεικεστέρα ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἐξίσου πταισάντων, ἀλλὰ προερχομένων ἐκ τῆς ἄλλης κατηγορίας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν εἴπει ἐνώπιον τῆς μεγάλης Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι προσεπάθησε βεβαίως νὰ ἐπιβάλῃ τὰς οἵας ἐνόμιζεν ὀρθὰς κυβερνητικάς του ἀπόψεις διὰ τῶν συμβουλίων, ἀλλὰ δὲν ἐπέτυχεν εἰς τοῦτο, καὶ ἐρωτηθεὶς διατὶ προσέθηκε: διότι τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου μπουκοτάρουν.... Ἡ τοιαύτη περίπτωσις ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦνται ὅτι, ἀντὶ νὰ εἶνε δικασταί, γίνονται συνήγοροι, θὰ ἔπρεπεν, ἐὰν τυχὸν ἠλήθευε τοῦτο, νὰ ἐπέσυρον πολὺ περισσότερον τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως παρ’ ὅ,τι αὐτὴ αὕτη ἡ περίπτωσις τῶν κρινομένων ἀξιωματικῶν, διότι θὰ ἐδημιουργεῖτο, μὰ τὴν ἀλήθειαν, μία περίπτωσις κακοδικίας ἀξία πάσης προσοχῆς. Καὶ ἐὰν ἐπὶ τῆς κακοδικίας αὐτῆς δὲν ὑπῆρχε πρόνοια ἐκ μέρους τῶν καθεστώτων νόμων, θὰ ἦτο ἴσως πλέον συγγνωστόν, ἐὰν ἐζητοῦμεν νὰ κατοχυρώσωμεν τὴν κρίσιν, τὴν ἀκρίβειαν τῆς κρίσεως, τῶν Συμβουλίων, τουλάχιστον, διὰ τὰς μήπω ἐκδικασθείσας περιπτώσεις, παρὰ νὰ θελήσωμεν νὰ δημιουργήσωμεν τὸ σημερινὸν νομοθετικὸν ἁμάρτημα, ἁμάρτημα τὸ ὁποῖον παρουσίαζε τὸ Κράτος ἐκδικητήν, τὸ Κράτος ἀντίδικον καὶ προσπαθοῦν, ἐν τούτοις νὰ περιβάλῃ διὰ τῆς τηβένου τοῦ δικαστοῦ δῆθεν τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀντιδικίαν. Ἡ δὲ περίπτωσις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, εἶναι κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον χαρακτηριστική, καθόσον τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἐστρέφετο ἐναντίον αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ διατὶ θὰ ἔπρεπε μόνη ἡ Κυβέρνησις νὰ προσπαθήσῃ νὰ προφυλάξῃ καὶ ἑαυτὴν καὶ τὸ κῦρος τῶν νόμων ἀπὸ τοῦ πραγματικῶς ὑπερανθρώπου σκανδαλισμοῦ, τὴν ὁποῖον αἰσθάνεται ὁ θνητός, ὅταν καλεῖται ὁ ἴδιος νὰ τάμῃ ὡς κριτὴς διαφορὰν αὑτοῦ πρὸς τὸν ἀντίδικόν του. Ἀλλ’ ὑπῆρχον καὶ τὰ δευτεροβάθμια συμβούλια τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν ὅτι δὲν ἐφάνησαν αὐστηρότερα τῶν πρώτων. Μὴ λησμονῶμεν ὅμως, ὅτι τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν συμβουλίων τούτων εἶχε καθορίσει κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογὴν ἡ Κυβέρνησις, ἦσαν κατὰ τεκμήριον πρόσωπα τῆς ἰδικῆς της ἐκλογῆς. Ἐὰν δὲν κατέστη δυνατὸν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους του τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων, ἐὰν δὲν κατέστη εἰς τούτους, δυνατὸν νὰ ἀνεύρωσιν ἐν μέσῳ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνους τῶν ὁποίων ἡ κρίσις θὰ συνέπιπτε πρὸς τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις, αἴ! πρέπει, κ. Βουλευταί νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι τοιαύτη ἦτο τοῦ στρατεύματος ἡ μέση κρίσις. Ἐὰν τὴν κρίσιν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις τὴν εὕρισκεν οὐχὶ ὀρθήν, δὲν θὰ εἶχεν ἄλλον τρόπον διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα παραπλήσιον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπεδίωκε; Εἶχον τότε προτείνει, ὡς ἀτομικήν μου γνώμην, καὶ εἶπον ὅτι κατόπιν ἡ γνώμη αὐτὴ ἐγένετο γενικώτερον ἀποδεκτή, εἶχον προτείνει τὴν σύστασιν ἑνὸς ἑνιαίου γενικοῦ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, καταρτιζομένου ἀπὸ ἀξιωματικοὺς τῶν ὅπλων ξηρᾶς, θαλάσσης, ἀέρος, ἐνισχυόμενον καὶ ἀπὸ ἄλλους ἀνωτάτους δικαστικοὺς λειτουργοὺς καὶ μίαν ἑκάστην ἐκ τῶν περιπτώσεων, ἐκδικαζομένην διὰ μικροτέρου συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ συνεκροτεῖτο δι’ ἐπὶ μέρει ἐπιλογῆς ἀτόμων ἐκ τοῦ μεγάλου τούτου γενικοῦ συμβουλίου. Ἐάν τοῦτο ἐπράττομεν, βεβαίως, θὰ ἐκινδυνεύομεν ἀκόμη νὰ θεωρηθῶμεν ὅτι νομοθετοῦμεν ἐν τῶν ὑστέρων μίαν δοσιδικίαν ἡ ὁποία δὲν προεβλέπετο, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ μᾶς προσάψουν τοῦτο, τουλάχιστον δι’ ὅσας περιπτώσεις δὲν εἶχον ἐκδικασθῇ καί τι πλέον, δὲν θὰ εἰσήρχετο σήμερον ἡ Κυβέρνησις εἰς δρόμον ὁ ὁποῖος θὰ δημιουργήσῃ μίαν ἡμέραν μοιραίως νέον πρόβλημα ἀποτάκτων, οὔτε ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἠσθάνετο τὰς ἀνησυχίας τὰς ὁποίας σήμερον αἰσθάνεται. Ἢ, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν πιστεύει εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἀμφισβητήσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ τὴν ἀπεστέρει διὰ τοῦ μέτρου τούτου πάσης βάσεως, ὥστε ν’ ἀμφισβητῇ τὴν ὀρθότητα καὶ τὸ ἀμερόληπτον τῶν κυβερνητικῶν ἐπιδιώξεων. Καὶ ὅταν ἐλέχθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δὲν δύνανται νὰ συνυπηρετήσουν μετὰ τῶν ἄλλων ἐν ὅπλοις συναδέλφων των, ἀντετάχθη παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ πεῖρα ἡ ἐκ τοῦ παρελθόντος, ὁπότε κινήματα αἱματηρότερα, ὅπως τοῦ 1923 καὶ ἄλλα προηγούμενα, κατασταλέντα, ἐπέτρεψαν ἐν τούτοις εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ συνυπηρετήσουν μετ’ ἀδελφικῶν πρὸς ἀλλήλους δεσμῶν. Καὶ μὴ λησμονῶμεν ὅτι κατὰ τοὺς πολέμους, ὅτε χαώδης ὑπῆρξεν ἡ διαφορὰ τῶν δύο παρατάξεων, οἱ ἀξιωματικοί, κυρίως ἐκ τῆς πλευρᾶς τῶν Φιλελευθέρων ἐκπορευθέντες κατὰ μεγάλην πλειοψηφίαν, μετὰ πραγματικοῦ συναδελφικοῦ ζήλου συνεπολέμησαν μετὰ τῶν βασιλοφρόνων συναδέλφων των καὶ ὅτι οἱ βασιλόφρονες οὗτοι συνάδελφοι τόσον αὐτοί, ὅσον καὶ οἱ κατόπιν ἐπανελθόντες εἰς τὸ στράτευμα, ἀνταπέδωκαν πλήρως τὴν αὐτὴν συναδελφικὴν ἀλληλεγγύην καὶ ὅτι ἐκ τῶν σήμερον κυβερνώντων τὸν στρατόν οὐκ ὀλίγοι ἀξιόλογοι ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ προέρχονται ἐκ τῆς παλαιᾶς κατηγορίας τῶν ἀποτάκτων. Ἐλέχθη προσέτι ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ ἀπόταξις δὲν εἶναι ποινή. Κύριοι, δὲν γνωρίζω διατὶ στηριζόμεθα — εἶναι κάπως λογοπαικτικὸν αὐτὸ — εἰς τὴν ρῆσιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι ἡ ἀπόταξις, ἢ μᾶλλον ἡ ἀποστρατεία, ἀποτελεῖ τὴν τελευταίαν κατάστασιν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Δὲν σημαίνει τίποτε αὐτό. Διότι ἐν προκειμένῳ πρόκειται, περὶ ἁπλοῦ εὐφημισμοῦ, καθόσον τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ἐπὶ τῶν ὁποίων, συμφώνως πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας νόμους, θὰ ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ ἀσκηθῇ ποινὴ ἀποπομπῆς ἐκ τοῦ στρατεύματος, τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, ἀναπολογήτους, ἀκρίτους τοὺς ἐξαποστέλλετε πέραν τῆς στρατιωτικῆς οἰκογενείας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔχει βαθεῖαν πίστιν ὅτι θὰ διέλθῃ ὁλόκληρον τὴν τετραετίαν ἐπὶ τῶν ὑπουργικῶν θώκων. Ἡμεῖς οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι δὲν ζηλεύομεν ποσῶς τοὺς θώκους αὐτούς, τῆς εὐχόμεθα, ἂν παραμένῃ, πᾶσαν προκοπὴν καὶ εὐδοκίμησιν, ἀλλὰ θεωροῦμεν καθῆκόν μας τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ προφυλάξωμεν καὶ τὴν Χώραν, καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ ὀλισθήματος, εἰς τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ ὑπ’ ὄψει μέτρου περιάγεται. Ἐάν, λοιπόν, φρονῇ, ὅτι θὰ παραμείνῃ ὁλόκληρον τὴν τετραετίαν, δὲν βλέπω διατὶ ἐπιδιώκει τόσον ἔκνομον λύσιν, ὥστε νὰ λησμονῇ ὅτι ἔχει καὶ ἄλλας ποινὰς εἰς τὴν διάθεσίν της, ὡς τὴν ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως, τὴν διαθεσιμότητα, τὴν θέσιν τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργείου κλπ., εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀφαιρέσῃ πᾶν πρόσχημα καὶ πᾶσαν βάσιν διαμαρτυριῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, συγχρόνως δὲ νὰ καταστήσῃ ἀβλαβεστέρους τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους, ὅπως θὰ εἶναι, ὅταν αἰσθάνονται ὅτι διατελοῦν ἀκόμη ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, παρ’ ὅσον ὅταν εὑρεθοῦν ὁριστικῶς ἔξω τῶν ὁρίων τῆς στρατιωτικῆς οἰκογενείας, καὶ δημιουργηθῇ δι’ αὐτοὺς ἡ περίπτωσις πλέον τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντεπιδρομῆς ἐναντίον τῶν ληφθέντων μέτρων. Ἰδοὺ διατί, Κύριοι Βουλευταί, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν καλῶς τὸ πρᾶγμα. Ἡ φύσις τοῦ νομοθετήματος εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀντίδρασιν, ἐκ τῆς ὁποίας εἶναι βέβαιον, ὅτι μίαν ἡμέραν θὰ ἀνακύψῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐπανόδου εἰς τὸν στρατὸν τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ τιμωρηθοῦν, τῆς ἐπανόδου τούτων εἰς τὸν στρατόν, κατὰ τρόπον πολὺ ἰσχυρότερον ἐκείνου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπεδίωξαν τὴν ἐπάνοδόν των οἱ δυνάμει τῶν κειμένων νόμων ἀπομακρυνθέντες ἄλλοτε ἐκ τοῦ στρατεύματος.

§8ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τίς μέλλων κυβερνήτης θὰ τολμήσῃ νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ;

§9Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι, δὲν ἀσχολοῦμαι εἰς τὴν μαντείαν. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι, ὁσάκις ἐδοκίμασε τὸ Κράτος νὰ λυγίσῃ πρὸς τὴν μίαν πλευράν, πλέον τοῦ ἐπιτρεπομένου μέτρου του, ἡ φυσικὴ ἀντίδρασις ἐπανέφερεν εἰς τὴν ἀντίθετον πλευρόν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποκαθίσταται ἡ ἰσορροπία. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι σφάλεται ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τὴν παραβολὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμε τῆς περιπτώσεως αὐτῆς πρὸς τοὺς ἄλλοτε, προτοῦ ἡμεῖς θεσπίσωμεν τὰ ναυτικὰ συμβούλια πρὸς τὰς ἄλλοτε κρίσεις, τὰς ὀλίγον αὐθαιρέτους ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Καὶ σφάλεται ἐπίσης, ἐὰν παραλληλίζῃ τὴν σημερινὴν αὐθαιρεσίαν πρὸς τὴν περίπτωσιν τῆς κρίσεως, προκειμένου περὶ ἀντιστρατήγων, διότι ἡ κρίσις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατόν, λόγῳ τῆς φύσεως τοῦ ζητήματος, νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου μέτρου. Κύριοι, εἴμεθα πολὺ πλησίον εἰς τὴν ψήφισιν, ὥστε παρέλκει πλέον σήμερον νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῆς ἐρεύνης ἴσως τῆς νομικῆς πλευρᾶς. Ἡμεῖς, ἐκτὸς τῆς οὐσίας θεωροῦμεν τὸ ὑπ’ ὄψιν μέτρον ὡς μέτρον ἀντισυνταγματικόν. Δὲν θὰ ἀνατρέξω εἰς ὅσα ἄλλοτε σᾶς ἀνέπτυξα πρὸ τριμήνου ἐν σχέσει πρὸς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος. Νομίζομεν ὅτι ἐκ τοῦ σημερινοῦ Συντάγματος, τὸ ἄρθρον 81 καὶ τὸ ἄρθρον 118 ἐξασφαλίζουν τὸ μέλλον περὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, δυναμένου νὰ κυρώσῃ ἀπόφασιν τῶν ἀνωτάτων Δικαστηρίων τῆς Χώρας, αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλὰ μὴ δυναμένου κἂν νὰ θίξῃ, ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως τῶν ἀποφάσεων τῶν Ναυτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν Συμβουλίων. Ἐκτὸς τούτου, ὅταν συνεζητήθη περὶ τοῦ ἐὰν καλύπτωνται ἢ ὄχι οἱ ἀξιωματικοὶ διὰ τῆς μονιμότητος ὡς οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι, δὲν ἐθεωρήθη σκόπιμον νὰ ὑπονοηθῇ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ Συντάγματι οὐδεμία ἀντεκδίκησις. Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν ἴσως τὸ Σύνταγμα τὸ τελευταῖον δὲν εἶναι πλήρως σαφὲς εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, πῶς θέλετε κατὰ κρίσιν ἀνθρώπων νομικῶν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ προστατεύονται ἀπὸ τὴν μονιμότητα ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅ,τι ὁ οἱοσδήποτε γραφεὺς μικρᾶς θέσεως, πῶς θέλετε νὰ δεχθῶμεν ὅτι ὁ κλάδος ἐκεῖνος τῆς Πολιτείας, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἡ Πατρὶς εἰς πρώτην ζήτησιν θεωρεῖ ἀνῆκον εἰς αὐτὸ τὸ Σῶμα του, τὴν ζωήν του, τὸ στάδιον, τὸ πᾶν, πῶς θέλετε νὰ δεχθῶμεν ὅτι τόσον πόνον, τόσην παρασκευὴν καὶ τόσην θυσίαν καὶ τόσην ἔνθεον πίστιν ἐπὶ τὴν ἀνάγκην τῆς προασπίσεως τῆς φυλῆς μας, πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι τὴν κιβωτὸν ταύτην τῶν ἐθνικῶν ἰδανικῶν, τὴν ὁποίαν ἐθεώρει εἷς ἕκαστος τῶν ἀξιωματικῶν, ὅτι τὴν κιβωτὸν αὐτὴν δὲν τὴν θεωρεῖ ἀξίαν προστασίας καὶ μονίμου ἐκ μέρους αὐτῆς ἀπασχολήσεως; Ἀλλὰ φρονοῦμεν, Κύριοι, ὅτι ὁ νόμος ὑμῶν καὶ πλέον τούτου, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ προσβάλῃ τὴν κρίσιν εἰς τὸ μέλλον τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας καὶ ὅτι δὲν θὰ εὐστοχήσῃ ἐναντίον τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ ὑπ’ ὄψιν νόμος. Ἀλλ’ ὅλα, Κύριοι, τὰ ἀνωτέρω καὶ ἡ νομικὴ καὶ ἡ θεωρητικὴ συνταγματικὴ ἔρευνα, ἀποτελοῦν ἓν σημεῖον δι’ ἡμᾶς δευτερεῦον. Νομίζομεν, ὅτι ἡ οὐσία προέχει, καὶ ὅτι ἡ πολιτικὴ ἔρευνα πρέπει νὰ καθοδηγήσῃ τὰς πράξεις τοῦ Σώματος ἡμῶν, τὸ ὁποῖον σήμερον καλεῖται, ὡς ἀνώτατος κοινοβουλευτικὸς δικαστής, νὰ ἐκφέρῃ τὴν ὁριστικὴν πλέον γνώμην του. Σᾶς εἶπον, ὅτι συμφωνοῦμεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην τῆς τιμωρίας τῶν τυχὸν ἁμαρτησάντων, ἀλλὰ συνεννοήθημεν καλῶς. Φρονοῦμεν ἀδιστάκτως, ὅτι σφάλλεσθε, καὶ σφάλλεσθε ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντίληψιν ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν σᾶς ἐνεπιστεύθη ὁ ἑλληνικὸς λαός. Ἐκλήθητε νὰ διοικήσητε καὶ δὲν ἐκλήθητε νὰ δικάσητε. Ἡ σύγχυσις αὐτῆς τῆς διοικητικῆς πρὸς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἀποτελεῖ κἄτι τὸ ὁποῖον μίαν ἡμέραν θὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀφετηρία ἐπικινδύνων κατολισθήσεων. Καὶ ἔχετε, ὄχι μόνον συμφέρον, ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσιν, οἱ ἰσχυρότεροι, ἢ μᾶλλον οἱ ὑπεύθυνοι, νὰ προστατεύσητε καὶ ὑμᾶς καὶ τὴν Πατρίδα ἀπὸ ὁμοίου ἀτοπήματος.

§10Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονεῖτε ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ καλῶς ἔπραξαν καὶ ἔστρεψαν τὰ ὅπλα ἐναντίον τοῦ λαοῦ;

§11Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ τὰ ἐπαναλάβω μίαν καὶ μόνην φοράν διότι εἶναι σύντομα. Συμφωνοῦμεν βαθύτατα ὄχι μόνον εἰς τὸ ὅτι καλὸν εἶναι, ἀλλὰ εἰς τὸ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ βαρὺς ὁ κολασμὸς τῶν τυχὸν ἁμαρτησάντων. Καὶ ἔχει ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς διοικητικῆς τῆς ἀνακρίσεως ὅλας τὰς εὐχερείας νὰ ἀνεύρῃ τούτους, καὶ ἔχει εἰς χεῖράς της ὅλον τὸ πλαίσιον τοῦ νόμου διὰ νὰ τοὺς πατάξῃ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐκεῖ ποῦ διαστελλόμεθα πλήρως, εἶναι ἡ ἀντίληψις περὶ τῆς διοικητικῆς ἁρμοδιότητος ὑμῶν, εἶναι ἡ σκέψις μας ὅτι βασικῶς περιπλέκετε τὴν δικαστικὴν πρὸς τὴν διοικητικὴν ἐξουσίαν, πρὸς προστριβὴν καὶ μείωσιν τοῦ γοήτρου καὶ τῆς ἀποτελεσματικότητος ἀμφοτέρων.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διαφωνεῖτε ὡς πρὸς τὴν ποινήν;

§13Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Διαφωνῶ ὡς πρὸς τὴν ὁδὸν τῆς διαδικασίας. Ὡς πρὸς τὴν ποινήν οἱ δικασταί των εἶναι ἁρμόδιοι νὰ ἐπιβάλουν καὶ ταύτην, καὶ ποινὴν πολὺ ἰσχυροτέραν, διότι οἱ δικαστικοὶ εἶναι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι οὐσιαστικῶς. Ὑπερθεματίζομεν λοιπόν. Ὄχι μόνον διότι εἶναι ἡ παροῦσα περίστασις, ἡ ὁποία τὸ ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ, διότι σᾶς βλέπομεν εἰς τὸ χεῖλος ἑνὸς κρημνοῦ ἀπὸ τὸ ὁποῖον δὲν εἴμεθα βέβαιοι εἰς ποῖον βάθος μέλλεται νὰ διαβῆτε. Κύριοι τῆς Συμπολιτεύσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἐκπορεύεται ἡ Κυβέρνησις, νομίζω ὅτι θὰ παρασυρθῶμεν, νομίζω ὅτι δὲν παρασυρόμεθα, ἀπευθυνόμενοι εἰς τὴν ὀρθοφροσύνην καὶ τὴν σύνεσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ζητήσωμεν καὶ τὴν ὑστάτην στιγμὴν νὰ μὴ παρασυρθῇ ἡ κυβερνητικὴ παράταξις εἰς τὸ βαρὺ αὐτὸ κυβερνητικὸν σφάλμα. Ἐλέγξατε, ἐρευνήσατε, καὶ τιμωρήσατε, ἀλλὰ μὴ ὀλισθαίνεται, διότι εἶναι γνωστὸν τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὸ σφάλμα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι γνωστή, οὔτε δύναται νὰ παροραθῇ ἡ τροχιὰ τῶν σφαλμάτων τούτων, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἀκολουθήσουν. Τὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα ἡμεῖς παρατηροῦμεν τὴν ἀντινομίαν, εἶναι πλείονα τοῦ ἑνός. Ἔχομεν ἐλάττωσιν μονάδων, ἐλάττωσιν συνεπῶς στελεχῶν καὶ ἀδικαιολόγητον καὶ ἀνεξέλεγκτον αὔξησιν τῶν εἰσερχομένων εἰς τὰς στρατιωτικὰς Σχολάς, κυρίως εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων. Παρατηροῦμεν μετὰ θλίψεως καὶ ἄνευ τάσεως νὰ ὑπερβῶμεν τὰ ὅρια διὰ νὰ καρπωθῶμεν — διότι θὰ εἶναι πολὺ ὀλέθριος καρπὸς νὰ καρπωθῶμεν τι— παρατηροῦμεν μετὰ θλίψεως, τὸ πόσον κινδυνεύει τὸ μικρὸν κατ’ ἀρχὴν τραῦμα τῆς Ἀεροπορίας νὰ λάβῃ σήμερον μορφὴν γαγγραίνης, παρατηροῦμεν, ὅτι ἡ αἰσιοδοξία δὲν δύναται νὰ μᾶς συνοδεύῃ πλέον ἀδιαταράκτως, ὅπως πρό τινων ἀκόμη ἐτῶν, ὅτι ἡ εἰρήνη, ἡ ὁποία ἐφαίνετο ἀνενδότως ἐστερεωμένη, καὶ ἑπομένως ἡ εἰρήνη, ἡ ὁποία παρὰ τὴν Ἀκρόπολιν ἠδύνατο νὰ λατρεύηται ἄνευ δέους, ἡ εἰρήνη αὐτὴ παρουσιάζει σήμερον σχισμάς, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προσέξωμεν, ἵνα ἐγκαίρως παρακολουθήσωμεν μὴ τυχὸν διαλυθοῦν αὗται ἑκουσίως ἡμῶν. Εἰς τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν καμπήν. Κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον εἰς τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποτελεῖ τὸ καταλληλότερον φάρμακον τῆς νόσου, τὴν ὁποίαν ἀπέβλεψε νὰ θεραπεύσῃ· ὅλως τοὐναντίον φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἀνισότης τῆς κρίσεως, ἡ ἀδιατάρακτος, παραμένει εἰς τὸν στρατὸν ἔναντι ἀξιωματικῶν καὶ στελεχῶν τινων, τῶν ὁποίων αἱ πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίαι δὲν φαίνεται νὰ εἶναι καὶ ἄνευ πραγματικοῦ θεωρητικοῦ περιεχομένου, Ἀποδίωξις ἐνδεχομένως ἀξιωματικῶν τινων, τῶν ὁποίων ἡ πικρία θὰ εἶναι ὅτι ἀπέρχονται τοῦ στρατεύματος παρὰ τούς κειμένους νόμους, χωρὶς νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν οὔτε αἱ πληγαί των, οὔτε τὰ παράσημα τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν μαχόμενοι ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ....

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐναντίον τοῦ λαοῦ!

§15Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. ... ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ, ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν ἴσχυσαν διὰ νὰ πείσουν τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐδικαιοῦντο, ὅτε ἡμάρτησαν — δὲν συμφωνοῦμεν ὅτι ἡμάρτησαν — ὅτι ἐδικαιοῦντο νὰ τύχωσι τῶν φυσικῶν των δικαστῶν.

§16ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τῆς ἀγχόνης.

§17Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κάματε νόμον, καὶ ἂν ἠμπορέσητε νὰ τὸν στηρίξητε, κάμετέ το, καὶ διὰ νὰ ἐξακολουθήσητε τὸν ἀγχόνιον πόθον, ὅταν δημιουργῆται ἕν κίνημα, καὶ ὅταν ὑπάρχει συμπλοκὴ τῶν ἀντιθέτων δυνάμεων, ἀδιαφόρως ἂν εἶναι ἔνοπλοι δυνάμεις τῆς Χώρας ἢ ὁ λαός ἢ ὁ ἀμυνόμενος πολίτης. Τὴν κρεμάλαν, ἔστω, ἐάν τούς ἔπιαναν καὶ τοὺς ἐκρεμοῦσαν θὰ ἦτο κἄτι τι ποὺ θὰ ἦτο τελειωμένον ἐπάνω εἰς τὸν καυγᾶ, ἀλλὰ μὴ ἔρχεσθε, Κύριε Βουλευτά, μὴ ἔρχεσθε νὰ εἴπητε, ὅτι δύνασθε νὰ θέσητε τὸ πάθος σας εἰς θέσιν δικαστοῦ — διότι ὁμιλεῖτε μὲ πάθος τὴν στιγμὴν αὐτήν, — διότι, ἀναμφισβητήτως, θέλετε τὴν ἐκδίκησιν μέ μορφὴν δίκης. Ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι δίκη, θὰ εἶναι ἁπλῶς νέμεσις. Ἐναντίον τοῦ σφάλματος αὐτοῦ καὶ οὐχὶ ὑπέρ τῶν τιμωρητέων, ἐναντίον τοῦ σφάλματος αὐτοῦ ἐπιθυμοῦμεν ἡμεῖς νὰ σᾶς προφυλάξωμεν καὶ πιστεύομεν, ὅτι τὰ πεπρωμένα τῆς Ἑλλάδος, οὐ μὴν καὶ ἡ μονιμότης τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ διασφάλισις τοῦ στρατιωτικοῦ σταδίου, ὅλα αὐτά, ἔστω εἰς τὴν ὑστάτην στιγμήν, θὰ εἶνε ἴσως δυνατὸν νὰ πείσουν τήν Κυβέρνησιν ὅτι ὀφείλει νὰ ἐκλέξῃ μίαν ὁδὸν νομιμωτέραν διὰ τὴν ἐπιδίωξιν τοῦ σκοπουμένου. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡμεῖς κρούομεν τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Φρονοῦμεν ὅτι θὰ πρέπῃ τὸ ταχύτερον νὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνευσις καὶ τὸ ταχύτερον ὁ στρατός, ἀπερίσπαστος ἀπὸ τοιαύτην ἀνησυχίαν, νὰ ἐπιδοθῇ καὶ πάλιν εἰς τὸ μέγα του ἔργον τῆς ἐκπαιδεύσεώς του καὶ τῆς ἀποστολῆς του, διὰ τὴν προάσπισιν μίαν ἡμέραν τοῦ ἐδάφους τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§19Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολύ, κ. Βουλευταί, ὄχι διότι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη καὶ διότι τὴν γνώμην μου ἐξέθηκα κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ διότι πιστεύω, ὅτι τὸ παρελθὸν χρονικὸν διάστημα τῶν τεσσάρων μηνῶν, δὲν ἦτο φαίνεται ἀρκετόν, ὥστε νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταβάλῃ γνώμην καὶ νὰ κρίνῃ τὸ ζήτημα κατὰ τὸν πλέον δικαιώτερον τρόπον. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν τελευταίαν στιγμὴν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν σοβαρωτάτων συνεπειῶν τὰς ὁποίας μέλλει νὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ γενόμενον νόμος τοῦ Κράτους, καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, διότι δι’ ὡρισμένας πολίτας, ἰδιαιτέρα διαδικασία πρὸς τιμωρίαν λαμβάνεται ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ὅτε τὸ πρῶτον συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον ἐν τῇ Βουλῇ ἦτο συντεταγμένον κατὰ συντηρητικὸν τρόπον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μάλιστα ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ ἐδήλωσεν ὅτι ἦτο διατεθειμένος νὰ δεχθῇ διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν μόνον κατόπιν ἠτιολογημένης ἐκθέσεως θὰ ἀποπέμπεται εἷς ἀξιωματικός, ὡς διετυπώθη ὅμως τὸ νομοσχέδιον, καθ’ ἥν στιγμὴν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπουσίαζεν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ἤτοι διὰ τῆς προσθήκης τῆς φράσεως «κατ’ ἀνεξέλεγκτον κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου» νὰ γίνεται ἡ ἔξοδος τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ στρατεύματος, ἐπὶ τῇ βάσει ἁπλῶν ἐνδείξεων, δὲν πρόκειται παρὰ περὶ καθαρᾶς προγραφῆς ὡρισμένων ἀξιωματικῶν. Τὸ δυσάρεστον ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ἔχῃ σοβαρωτάτας συνεπείας ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας καὶ τοῦ Ἔθνους, εἶναι ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου τάσσονται πλέον οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς ὑποδεεστέραν μοῖραν καὶ τῶν κλητήρων καὶ τῶν ἀγροφυλάκων, διὰ τούς ὁποίους ἀπαιτεῖται κατά τό Σύνταγμα ἀπόφασις εἰδικοῦ ὑπηρεσιακοῦ συμβουλίου, πρὸς ἀπόλυσιν. Διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς δὲν χρειάζεται κανὲν συμβούλιον. Δύνανται νὰ ἀποτάσσωνται οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ τοῦ στρατεύματος εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἁπλῶς διότι τὸ θέλει ἡ Κυβέρνησις. Μέ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ οὐδεὶς ἀξιωματικὸς θὰ εἶναι ἥσυχος ὅτι κατέχει μόνιμον θέσιν. Θὰ εἶνε ὑποχρεωμένος νὰ προσκολλᾶται ἑκάστοτε εἰς τὰ κόμματα διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν θέσιν του, θὰ ἐξευτελίζεται λοιπόν, καὶ ἡ ἀξιοπρέπειά του θὰ κατέλθῃ εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον, ἐνῷ ἡ ἀξιοπρέπεια εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἵσταται ὑψηλά, προκειμένου περὶ ἀξιώματος τόσον ὑπερηφάνου, ὅπερ ἔχει τόσον σοβαρὰν ἀποστολὴν διὰ τὸ Ἔθνος. Ἄν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις λαμβάνει αὐτὸ τὸ μέτρον διὰ τὸ κίνημα τῆς 6 Μαρτίου, ἄλλη Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τοιοῦτον μέτρον διὰ ἄλλο ζήτημα καὶ ἡ κατάστασις τοῦ στρατοῦ θὰ εἶναι ἀξιοθρήνητος. Οὐδεὶς σεβασμὸς θὰ ὑπάρχῃ. Ὁ κατώτερος θὰ προσπαθῇ νὰ ἐκδιώξῃ τὸ ταχύτερον τὸν ἀνώτερόν του διὰ νὰ προαχθῇ ὅπως δυστυχῶς γίνεται καὶ σήμερον.

§20Λ. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Αὐτὴ ἡ κατάστασις εἶναι ἀπὸ τοῦ 1917 καὶ ἐντεῦθεν. Ὁ κ. Συνάδελφος ἀντιγράφει τὴν ἱστορίαν του ἀπὸ τοῦ 1917 καὶ ἐντεῦθεν.

§21ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Ἡ ἱστορία τοῦ κ. Συναδέλφου εἶναι τιμητικὴ δι’ αὐτόν.

§22Λ. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Ὁ κ. Συνάδελφος ὁμιλεῖ ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀλλοῦ. (Δημιουργεῖται θόρυβος).

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Δηλοῦμεν ὅτι δὲν δανόμεθα προσωπικὰς προκλήσεις. Ὅσοι προβαίνουσιν εἰς αὐτάς, δὲν ὑπηρετοῦν τὴν γαλήνην τοῦ τόπου.

§24Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλεται σεβασμὸς καὶ προσοχὴ εἰς πάντα ὅστις ὁμιλεῖ ἐκ τοῦ βήματος, διότι ὁμιλεῖ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ καὶ δικαιοῦται νὰ ἐκφέρῃ τὰς γνώμας του, ὅπως θέλει. Δὲν δύναται κανείς, νὰ τὸν ἐμποδίσῃ δι’ οἱανδήποτε αἰτίαν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀφήσητε τὴν συζήτησιν νὰ διεξαχθῇ ἠρέμα καὶ κατόπιν, ὅστις ἐξ ὑμῶν θέλει, δύναται νὰ ἀναπτύξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τὰς γνώμας του.

§25Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐκτός τούτου, κ. Βουλευταί, δὲν ὑπάρχει πιθανότης ὅτι καὶ τὸν νόμον αὐτὸν θὰ τὸν ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις κατὰ ἕνα δίκαιον τρόπον. Διότι ἡ Κυβέρνησις κατὰ διάφορον τρόπον κρίνει τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐνῷ ἄλλους παραπέμπει εἰς τὸ Συμβούλιον, ἄλλους τούς προάγει. Θὰ ἐγερθῶσιν ὡς ἐκ τούτου δίκαια παράπονα τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλά, κ. Βουλευταί, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ κατηγοροῦνται ὅτι ἔλαβον μέρος εἰς ἕν κίνημα, εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου. Ἐφόσον ὅμως ἐγὼ γνωρίζω, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν ὡδήγησε τὸ τμῆμά του εἰς σύγκρουσιν κατὰ ἑνός ἄλλου τμήματος, ὅπως ὁρίζει ὁ νόμος. Ἡ ἐπανάστασις ἔγινε μόνον διὰ λόγων, προτροπῶν καὶ συζητήσεων, ἐνῷ εἰς τὸ παρελθόν, ἔγιναν συγκρούσεις, ὅπως εἰς τὸ 1923, μεταξὺ τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ στρατεύματος. Οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ οἵτινες ὡδήγησαν τὰ ἔνοπλα τμήματα ἐναντίον ἄλλων ἐνόπλων παρέμειναν εἰς τὸ στράτευμα καὶ διώκησαν τοὺς κατωτέρους των ἀμερολήπτως καὶ οἱ κατώτεροι ἐπειθάρχησαν ἀπολύτως. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τῆς Κυβερνήσεως συμφέρον εἶναι, νὰ σκεφθῇ καλύτερον καὶ νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸν νόμον αὐτόν, παρὰ νὰ ἀφήσῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων ἐκείνων, ἅτινα αὐτὴ συνεκρότησε, ἄν θέλῃ ἐπὶ τέλους, ἄς συγκροτήσῃ ἄλλα Συμβούλια ἐπίσης ἐξ ἀξιωματικῶν ἄλλων, ἐξ ἄλλων ὅπλων διὰ νὰ κρίνουν, ἔστω καὶ ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς. Διότι θὰ εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον νὰ ἀφεθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ εὑρίσκονται εἰς ἥσσονα θέσιν τῶν ἀγροφυλάκων καὶ τῶν κλητήρων. Αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου θὰ εἶναι ὀδυνηραὶ διὰ τὸ στράτευμα καὶ ὅλας τὰς εὐθύνας θὰ τὰς ὑπέχῃ ἀκεραίας ἡ Κυβέρνησις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς.

§27ΑΛ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Καὶ ἄλλοτε, κ. Βουλευταί, μᾶς ἐδόθη εὐκαιρία νὰ καταδικάσωμεν τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, τὸ κίνημα ὅμως ἐκεῖνο εἶχεν ἐλατήρια, ἅτινα ἐκ τῶν ὑστέρων ἐν πολλοῖς ἐδικαιώθησαν, διότι τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἀπέβλεπε, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν κινηματιῶν, εἰς τὴν πρόληψιν ἀνωμαλιῶν, διότι καὶ πρὸ τῆς ἀποπείρας τῆς ὁδοῦ Κηφισίας εἶχον παρασκευασθῆ καί τινες ἄλλαι ἀπόπειραι, αἱ ὁποῖαι δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐκδηλωθῶσι καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν. Παρὰ ταῦτα δὲν παύομεν νὰ καταδικάζωμεν τὸ κίνημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὴν ἑπομένην μιᾶς ἐτυμηγορίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔστω καὶ ἄν ἡ ἐτυμηγορία αὕτη δὲν ἦτο τοιαύτη, ὅπως, κατὰ κόρον ἐμφανίζεται ἑκάστοτε, ἀλλὰ μία ἀμυδρὰ πλειονοψηφία εἰς ἀριθμὸν ἑδρῶν βουλευτῶν, μειονοψηφία δὲ ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, παρὰ ταῦτα, τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου εἶναι καταδικαστέον. Διαφωνοῦμεν ὅμως ριζικῶς ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ κολασμοῦ τῶν μετασχόντων ἀξιωματικῶν. Οὐδεὶς θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπεν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ νὰ μείνουν ἀτιμώρητοι. Οἱ νόμοι τοῦ Κράτους προβλέπουν διαδικασίαν, προβλέπουν ποινάς, προβλέπουν ποινικὴν διαδικασίαν, καὶ διοικητικὴν διαδικασίαν. Ἑπομένως ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τὰς διατάξεις αὐτὰς δημιουργεῖ ἀνωμαλίας, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐπαγγέλλεται τὴν ἐξομάλυνσιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τὴν καθιερωμένην διαδικασίαν καὶ τὰς καθιερωμένας διατάξεις, προσκρούει πρὸ παντὸς εἰς αὐτὸν τὸν Καταστατικὸν Χάρτην. Διότι, Κύριοι, ἄς ἀποβλέψωμεν ὀλίγον εἰς τὴν οὐσίαν. Δὲν λέγει βεβαίως τὸ Σύνταγμα ρητῶς ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ λειτουργοὶ ὑπάγονται, ὅπως καὶ οἱ πολιτικοὶ λειτουργοί, εἰς τὴν κρίσιν τῶν κατὰ νόμον Διοικητικῶν Συμβουλίων. Ἀλλ’ εἶναι προφανές, ὅτι ἡ αὐτὴ οὐσία ὑπάρχει, ὁ αὐτὸς «ράτσιο λέγκις» καὶ εἶναι ἀδύνατον εἷς σώφρων δικαστὴς νὰ μὴ εἴπῃ ὅτι ἔχει ἐφαρμογὴν ἡ συνταγματικὴ διάταξις περὶ δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς λειτουργούς. Καὶ κατὰ μείζονα λόγον, διότι, ἄν κατωχυρώθησαν οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ κατοχυρωθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ εἶναι ἐντελῶς μακρὰν τῆς πολιτικῆς καὶ τῶν πολιτικῶν ἐπεμβάσεων. Ἑπομένως συντρέχει λόγος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ κατ’ ἀναλογίαν. Λαμβανομένου μάλιστα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀνέκαθεν ἐκρίνοντο οἱ στρατιωτικοὶ ἀποκεντρωτικῶς, δὲν ἀνεμιγνύοντο οὔτε ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς τιμωρίας, οὔτε ἄλλος τις, ἀλλ’ αἱ στρατιωτικαὶ τῶν συμβουλίων ἀρχαὶ ἐπέβαλον τὰς διοικητικὰς ποινάς, τὰς πειθαρχικὰς ποινάς. Ἄν δὲ ἐπεχειρήθη κατὰ τὸ 1923 μία παρέκκλισις ἀπὸ τῆς διατάξεως αὐτῆς καὶ πάλιν ἡ παρέκκλισις ἦτο ἀναμφιβόλως πολὺ μικροτέρα, διότι τότε συνέστη ἕν συμβούλιον ἐξ ἀξιωματικῶν, ἕν ἐξαιρετικὸν συμβούλιον διὰ μίαν ὡρισμένην περίπτωσιν, δὲν ἀνέλαβε δὲ τὴν κρίσιν αὐτὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Σημειώσατε δὲ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κατεφέρθη δριμύτατα κατὰ τῆς ἐξαιρετικῆς αὐτῆς διατάξεως ἀπὸ τὴν κειμένην νομοθεσίαν, χωρὶς καὶ τότε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἀναλάβῃ τὴν κρίσιν. Σημειώσατε δὲ ἀκόμη, ὅτι ἡ ἐποχὴ ἐκείνη ἦτο ἀνώμαλος καὶ σχεδὸν τὸ Σύνταγμα ἦτο ὑπὸ ἀναστολήν. Καὶ εἰς μίαν ἄλλην ἐποχὴν, εἰς τὸ 1917, εἰς τὸ Ναυτικὸν ἐπεχειρήθη παρέκκλισις, ἀλλὰ καὶ πάλιν, κατόπιν τῆς γνώμης μιᾶς ἐπιτροπῆς, καὶ σημειωτέον εἰς ἐποχὴν πολεμικήν. Δι’ αὐτό φρονῶ, ὅτι ὁ τρόπος τοῦ κολασμοῦ δημιουργεῖ ἕν κακὸν προηγούμενον, δημιουργεῖ καὶ ἐπιτείνει τὴν ὑπάρχουσαν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις ἄν θελήσῃ κατὰ τοὺς ἑρμηνευτικοὺς κανόνας τοῦ Δικαίου νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸ σχετικὸν 114 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τῶν συμβουλίων διοικητικῶν ὑπαλλήλων, ὅτι ἀποκλείονται οἱ στρατιωτικοί, μὲ τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀντιδιαστολῆς. Κατ’ ἀνάγκην τὸ κενὸν αὐτὸ τοῦ Συντάγματος, ἄν θεωρηθῇ κενόν, ἐφόσον δὲν ὁμιλεῖ ρητῶς καὶ περὶ στρατιωτικῶν, θὰ ἐπληροῦτο μὲ τὴν λογικήν, μὲ τὴν ἀναλογίαν. Σημειώσατε δὲ ὅτι τὸ ἄρθρον 114 τὸ ὁποῖον χρονολογεῖται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, ἐνισχύθη διὰ τοῦ δημοκρατικοῦ νεωτέρου Συντάγματος καὶ ὑπὸ μιᾶς ἄλλης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 118 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καθιερώνει μίαν ἐξαιρετικὴν διαδικασίαν τῆς Βουλῆς πρὸς ἔλεγχον τῶν πράξεων τῶν Διοικητικῶν Συμβουλίων. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο 118 ἐπιρρωνύει τὴν ἀντίληψιν ὑπὲρ τῆς κατοχυρώσεως τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τοὺς ἐξαιρεῖ ἀπὸ τὴν ἐπέμβασιν αὐτὴν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Σώματος καὶ τῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ θεμελιώδης διάταξις τοῦ ἄρθρου 114 τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις παραβιάζει. Φρονῶ, ὅτι παρέβλεψε καὶ μίαν ἄλλην. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐφόσον κατὰ τοὺς κειμένους νόμους καὶ τὴν νόμιμον διαδικασίαν ἐπεβλήθησαν ποιναί, νὰ ἀνατρέπωνται ἐκ τῶν ὑστέρων τὰ κεκριμένα δυσμενῶς διὰ τοὺς τιμωρουμένους. Περὶ αὐτοῦ ὁμιλεῖ τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ ἄρθρον 9 ὅπως καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 97, ὅτι οὐδεὶς στερεῖται τοῦ φυσικοῦ του δικαστοῦ. Βεβαίως, αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν καθ’ ἑαυτὸ δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἔχει ἐφαρμογὴν καὶ ἐπὶ τῆς διοικητικῆς ἐν γένει δικαιοσύνης, ὡς εἷς φυσικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος περιελήφθη εἰς τὸ Σύνταγμα. Καὶ ἐν τούτοις ἐστερήθησαν τοῦ διοικητικοῦ των δικαστοῦ οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι. Κύριοι, δημιουργεῖ μεγάλην ἀνωμαλίαν ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλή, διότι ἐξευτελίζει — θὰ μεταχειρισθῶ αὐτὴν τὴν βαρεῖαν φράσιν —καὶ αὐτὸ τὸ ἀνώτατον στρατιωτικὸν συμβούλιον, διότι τὶ ἄλλο λέγει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸ στρατιωτικὸν συμβούλιον; «σᾶς θεωρῶ μεροληπτικοὺς κριτάς, σᾶς θεωρῶ ἀνικάνους κριτὰς καὶ σᾶς ἀφαιρῶ τὴν ἐξουσίαν αὐτήν. Ἀνατρέπω τὰς ἀποφάσεις σας καὶ ἀναλαμβάνω ἐγὼ νὰ κρίνω». Πῶς θέλετε τότε νὰ ὑπάρχῃ εἷς σεβασμὸς τοῦ στρατοῦ πρὸς τὰς ἀνωτάτας Ἀρχάς, πρὸς τὰ Συμβούλια; Κύριοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐχαρακτήρισεν εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν πρὸς τὴν Βουλὴν ὡς ἐπιεικεῖς τὰς ἀποφάσεις τὰς ληφθείσας ἐναντίον τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν. Ἐγὼ δὲν πρόκειται ἐνταῦθα νὰ κρίνω τὸ μέτρον τῆς ἐπιβληθείσης ποινῆς, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παρίδω ὅτι ἀσφαλῶς συντρέχουν περιστάσεις ἐλαφρυντικαὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μὲ πᾶσαν εἰλικρίνειαν νὰ τὸ εἴπω τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι οἱ φυσικοί των δικασταὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κρίνουν ἄλλως. Σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι τὰ ἐλατήρια τοῦ κινήματος ἐκείνου ἐκ τῶν ὑστέρων ἐδικαιώθησαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, οἱ φυσικοὶ δικασταὶ εἶχον νὰ κρίνουν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀξιωματικῶν ὄντως ἐκλεκτῶν τὴν μόρφωσιν, τὸν χαρακτῆρα, μὲ πολεμικὰς ὑπηρεσίας πρώτης τάξεως. Σημειώσατε, ὅτι ἐπίστευσαν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἰς ἕν καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη δι’ ὀλίγον χρόνον καὶ ὑπήκουσαν εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ καθεστῶτος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον καθεστὼς συμβιβαστικῶς κατόπιν κατελύθη καὶ ἀντικατεστάθη διὰ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Ἀντιστρατήγων. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον φοβερὸν ἁμάρτημα τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, ὥστε νὰ ὑποστοῦν τὴν ἐσχάτην τῶν ποινῶν, διότι ὑπήκουσαν εἰς ἕν «ντέ φάκτο» ἐπικρατῆσαν καὶ προσωρινὸν καθεστώς. Λοιπὸν αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐλαφρυντικὴν περίπτωσιν τῶν ἀξιωματικῶν τοὺς ὁποίους ἔκρινε τὸ Συμβούλιον. Ἀλλά, Κύριοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν ἄλλην σύγκρισιν. Οἱ ἀξιωματικοὶ παρεπέμφθησαν καὶ εἰς τὰ ποινικὰ δικαστήρια καὶ ἡ δίκη των ἐκκρεμεῖ ἀκόμη. Διεπράχθη ὑπὸ ἄλλων ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων τὸ γνωστὸν ἐκεῖνο καὶ βδελυρόν, κατὰ τὴν φράσιν ὅλων, κακούργημα τῆς ὁδοῦ Κηφισίας. Κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων διενηργήθη καὶ διοικητικὴ ἀνάκρισις ἀπὸ πολλοῦ, ἀπὸ ἕνα ἄνθρωπον πρὸ παντὸς πιστὸν εἰς τὴν παράταξιν τὴν ὑμετέραν, ἀπὸ τὸν κ. Καλυβίτην καὶ ὁ κ. Καλυβίτης ἐπρότεινε τὴν παραπομπὴν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν καὶ εἰς τὴν διοικητικὴν δικαιοσύνην καὶ εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: δὲν εἶναι κατάφωρος ἡ ἀντίθεσις τῶν δύο μέτρων καὶ τῶν δύο σταθμῶν, ὅταν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ τοὺς ἀποκαλέσω, οἱ κανίβαλλοι τῆς ὁδοῦ Κηφισίας, οὐδαμῶς ἐθίγησαν διοικητικῶς, παρὰ τὴν πρότασιν τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ κ. Καλυβίτου, οὐδαμῶς ἀπετάχθησαν μέχρι σήμερον καὶ ἐν τούτοις οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι, παρὰ τὸ παράπτωμά των, ἔχουν ἕν παρελθόν, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοήσῃ, παρὰ τὴν ἐνεργητικότητα τῆς διοικητικῆς διώξεώς των, πρόκειται νὰ πληγοῦν βαρύτατα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, παρὰ τὸ διοικητικὸν δεδικασμένον; Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀναλαμβάνον μίαν τοιαύτην κρίσιν, ἀντικειμένην πρὸς τὸ Σύνταγμα, θὰ διαπράξῃ μίαν ἀδικίαν προωρισμένην νὰ ἐπιτείνῃ τὰς ἀνωμαλίας. Κύριοι, ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν εἰς τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ μέτρου. Δὲν δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, παρὰ τὰς σαφεστάτας διατάξεις τοῦ Συντάγματος, νὰ δημιουργήσῃ τὸν σημερινὸν νόμον. Ὁ σημερινὸς νόμος, Κύριοι, διὰ κάθε ἀμερόληπτον κριτήν, εἶναι ἄκυρος, εἶναι ἀντισυνταγματικός. Δὲν θὰ χρειάζεται καμμία νομοθετικὴ ἐνέργεια διαδόχου Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἰς τὰς τάξεις των. Δὲν δύναται, Κύριοι, νὰ πείσῃ ἡ Κυβέρνησις κανένα, ὅτι μετ’ ἀμεροληψίας θὰ κρίνῃ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς. Καὶ δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ πείσῃ κανένα περὶ τῆς ὀρθότητος καὶ ἀμεροληψίας τῆς κρίσεώς της, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀνθρώπους ἐπὶ τέλους, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ κινήματος αὐτοῦ ἐθίχθησαν, οἱ ὁποῖοι ἂν δὲν εἶναι κατ’ οὐσίαν ἀντίδικοι, ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἀδύνατον εἰς τὴν ψυχήν των νὰ μὴ τρέφουν ἕν αἴσθημα ἐκδικήσεως, ἕν αἴσθημα στρεφόμενον ἐναντίον τῶν κινηματιῶν. Εἶναι οἱ μᾶλλον ἀκατάλληλοι κριταὶ τῶν ἀδικημάτων αὐτῶν. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διαπράττει, εἰσάγουσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἕν μέγα σφάλμα, ἐντεῖνον τὰς ἀνωμαλίας, ἐνῶ τὸ καταδικαστέον κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, ἦτο δυνατὸν νὰ κολασθῇ κατὰ τὸν ὀρθὸν καὶ δίκαιον τρόπον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀβραάμ.

§29Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Θὰ περιορισθῶ, Κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ ζητήματος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς συνταγματικῆς καὶ νομικῆς, ἔστω καὶ τὴν δωδεκάτην ὥραν, ἔστω καὶ πέραν τῆς δωδεκάτης ὥρας, διότι νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία, ἡ θεμελιώδης ἄποψις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Γνωρίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσχοληθῇ ἐπ’ αὐτῆς ἐνώπιον τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις του καὶ ὅτι κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀποχῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μέλη τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως ἐπελήφθησαν ἐπίσης τῆς εὐκαιρίας νὰ ἀναπτύξουν τὰς σχετικὰς ἀντιλήψεις των ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἔχω λοιπόν, Κύριοι Συνάδελφοι, τὴν γνώμην ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις αὗται, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς καὶ τῶν μελῶν τούτων τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως καὶ προεβλήθησαν—ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν — ἐνώπιον τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ κρινομένου μέτρου, δὲν εἶναι συνταγματικῶς καὶ νομικῶς ὀρθαὶ καὶ βάσιμοι. Διότι ὑπεστηρίχθη μετὰ πολλῆς τόλμης, ὅτι δῆθεν οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι τακτικοὶ καὶ μόνιμοι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, δὲν εἶναι καὶ αὐτοὶ ὄργανα τοῦ Κράτους προστατευόμενα ἀπὸ ρητῶς ὡρισμένας συνταγματικὰς διατάξεις εἰδικώτερον ἀπὸ τὴν γνωστὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 114 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀσφαλίζει γενικῶς τὴν μονιμότητα ὅλων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Καὶ κατεβλήθη προσπάθεια ὅπως ἀντληθῶσιν ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὴν γνωστὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας τὴν ἐκδοθεῖσαν τῷ 1929, διὰ τῆς ὁποίας ἐλέχθη, ὅτι ἐτάμη δῆθεν ὁριστικῶς τὸ ζήτημα, ἐφόσον δι’ αὐτῆς τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας ἀπεφάνθη κατὰ πλειονοψηφίαν ὅτι, προκειμένου περὶ ἀξιωματικῶν ξηρᾶς, θαλάσσης, δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν τὸ ἄρθρον 114 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ εἶνε, νομίζω, προσῆκον νὰ ὑπομνησθῇ ὅτι, ὅτε ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις αὐτὴ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἐκ μέρους τῆς νῦν κυβερνητικῆς παρατάξεως, τότε ἀντιπολιτευομένης, ἐπεκρίθη αὕτη δριμύτατα καὶ ἐχαρακτηρίσθη ὡς σκανδαλώδης. Εἰς δημοσιεύματα τῆς ἐφημερίδος «Καθημερινή» τῆς 3ης καὶ τῆς 4ης Ἰανουαρίου 1930 ὑπὸ τὸν τίτλον.......... καὶ μὲ στοιχεῖα παχύτατα, κατηγγέλετο τὸ σκάνδαλον τῆς τερατώδους ταύτης ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὄπισθεν τῆς ὁποίας πειρᾶται σήμερον νὰ καλυφθῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἠλέγχοντο τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου, διότι, παρὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους, ἐν ὀνόματι δὲ δῆθεν μόνον τῆς ἀρχῆς μιᾶς ψευδοῦς σκοπιμότητος, τὴν ὁποίαν ἐνέπνευσε καὶ ὑπηγόρευσε προσωπικὴ ἐπέμβασις καὶ πίεσις αὐτοῦ τούτου τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἐκδοχῆς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ στεροῦνται τῆς προστασίας τῆς μονιμότητος, τῆς ὁποίας ἀπολαμβάνουν ὅλοι οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι. Ἐτονίζετο μάλιστα ὅτι ἡ σκανδαλώδης τότε κυβερνητικὴ ἐπέμβασις ἐχώρησεν ἐντὸς τῶν κόλπων τοῦ Συμβουλίου καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν ἀκόμη τῆς διασκέψεως τῆς ὁλομελείας αὐτοῦ, συμβαλοῦσα δῆθεν εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία εἶχεν ἤδη ληφθῇ ὑπὲρ τῆς ὀρθῆς ἑρμηνείας τῆς συνταγματικῆς διατάξεως. Ἐδέησε τότε μάλιστα ὁ Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας κ. Ρακτιβάν, δι’ ἐπιστολῆς του, καταχωρηθείσης εἰς τὴν αὐτὴν ἐφημερίδα, νὰ διαψεύσῃ τὴν συκοφαντικὴν ταύτην εἴδησιν. Ἀνεγράφετο συγχρόνως τότε εἰς τὴν «Καθημερινὴν» τῆς 4ης Ἰανουαρίου, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τότε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε πλήρως ἐνημερωθῆ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ θὰ ἐλάμβανε καὶ ὁ ἴδιος μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τῆς σχετικῆς ἐπερωτήσεως. Οὕτω λοιπόν, κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξηναγκάσθη τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του, κατὰ τήν ὁποίαν οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι μόνιμοι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι καὶ δὲν ἀπολαύουσι συνταγματικῆς προστασίας. Προσετίθετο μάλιστα ὅτι, κατὰ τὴν διάσκεψιν τοῦ Συμβουλίου, ἐνῷ ἐπεκράτησε κατ’ ἀρχὰς ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας τοῦ Συμβουλίου, μετεβλήθη δῆθεν αὕτη, διότι ἀνεπτύχθη κατ’ αὐτὴν ἡ ὑποβολιμαία κυβερνητικὴ ἄποψις, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ ἰσχύσῃ ἡ ἀρχὴ τῆς σκοπιμότητος, δυνάμει τῆς ὁποίας, δὲν θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἐρευνᾷ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας τὰς ἀποφάσεις τῶν Στρατιωτικῶν Συμβουλίων, διότι θὰ προσεβάλλετο ἡ διέπουσα τὴν ἐσωτερικὴν λειτουργίαν τοῦ στρατεύματος ἰδιαιτέρας ἐντελῶς φύσεως πειθαρχία. Καὶ εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῇ ἀποφάσει ταύτῃ ἐστηρίχθη εἰς τὴν προστιθεμένην εἰς τὸ ἄρθρον 102 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Ἐλ. Βενεζέλου. Ἡ δήλωσις αὐτὴ δὲν ἐπανελήφθη κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927, καὶ δὴ τοῦ ἄρθρου 114, προεκλήθη δ’ ἐξ αὐτοῦ συζήτησις μακρὰ ἐὰν ἡ παράλειψις ταύτης ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ἀκριβῶς διότι ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης ἠγνόει ὅτι προστατεύονται καὶ οἱ ἀξιωματικοί, ὡς πάντες οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, δι’ αὐτὸ παρέλειψε νὰ ἐπαναλάβῃ ταύτην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ καὶ λογικὴ ἑρμηνεία, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, συγχρόνως ἀπηλείφθη ἐκ τοῦ νέου Συντάγματος τὸ ἄρθρον 100, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 καὶ τοῦ 1911, ὅπερ ἐπροστάτευεν εἰδικῶς καὶ ἐξαιρετικῶς τὴν μονιμότητα τῶν ἀξιωματικῶν, ὁρίζον ὅτι: «μόνον ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος διατάσσει, οἱ στρατιωτικοὶ καὶ ναυτικοὶ στεροῦνται τοῦ βαθμοῦ, τῶν τιμῶν καὶ τῶν συντάξεων αὐτῶν». Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ παράλειψις αὐτὴ ἔχει τὴν λογικὴ ἀντιλογίαν. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐπικαλεῖται τὴν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν, τὴν γενομένην, ὡς εἶπον, εἰς τὸ ἄρθρον 104 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ἀλλὰ τονίζει εἰς τὴν ἀπόφασίν του, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ προστατεύονται καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου 81 τοῦ νέου Συντάγματος, ὁρίζοντος καὶ αὐτοῦ ρητῶς ὅτι: «Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἀπονέμει «κατὰ νόμον» τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ ναυτικοὺς βαθμοὺς καὶ διορίζει καὶ παύει κατὰ νόμον τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους». Καὶ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ποίου εἴδους νόμον ἐννοεῖ, ὅταν λέγῃ ὅτι ἡ ἀπονομὴ τῶν βαθμῶν, καὶ κατὰ μείζονα λόγον ἡ ἀφαίρεσις, γίνεται κατὰ νόμον. Ἐκρίθη δὲ ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔχει τὴν αὐτὴν ἔννοιαν πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 100 τῶν παλαιῶν Συνταγμάτων, ἡ ὁποία, ὡς ἡρμηνεύθη, βεβαίως δὲν προέβλεπε τὴν ἔκδοσιν εἰδικοῦ καὶ ἐξαιρετικοῦ νόμου δι’ ὡρισμένα πρόσωπα καὶ διὰ συγκεκριμένην περίπτωσιν, ἀλλὰ γενικοῦ ὀργανικοῦ καὶ καταστατικοῦ νόμου, ρυθμίζοντος τὰ τῆς καταστάσεως τῶν ἀξ)κῶν, οἷος ἄλλως ὑφίσταται ἀφ’ ἧς ὑπάρχει ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἐπεκαλέσθην εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν καὶ τὸ ἄρθρον 118 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον παρέχει ἰσχυρότατον ἐπιχείρημα πρὸς στήριξιν τῆς ἐκδοχῆς μας ταύτης. Συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον αὐτό, αἱ ἀποφάσεις τῶν κεντρικῶν συμβουλίων τῶν Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, αἱ ἀφορῶσαι ὑπαλληλικὰς μεταβολὰς καὶ προαγωγάς, ἢ ἄσκησιν πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἐξαιροῦνται τοῦ ἰδιαιτέρου ἀμέσου ἐλέγχου τῶν Βουλῶν, τὸν ὁποῖον προβλέπει διὰ τὰς ἀποφάσεις ὅλων τῶν ἄλλων συμβουλίων τῶν Ὑπουργείων. Γίνεται δηλ. ρητὴ ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ μνεία τῶν ἁρμοδίων διὰ τὰς μεταβολὰς συμβουλίων, τὰ ὁποῖα, οὕτω, εἶναι συνταγματικῶς ἀνεγνωρισμένα. Ἀλλὰ κυρίως ἡμεῖς ἐξητάσαμεν καὶ τὴν ἄλλην φορὰν τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς συγκρούσεως αὐτοῦ πρὸς τὸ ἄρθρον 97 τοῦ Συντάγματος, καὶ ἀπεδείξαμεν τὴν ἀπόλυτον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἀντισυνταγματικότητα αὐτοῦ. Ταύτην ἐπρόσεξεν, ὡς εἶδον, ἰδιαιτέρως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ προσεπάθησε νὰ ἀντικρούσῃ τοὺς σχετικοὺς ἰσχυρισμούς μας. Ἀλλ’ εἶναι φανερόν, κ. Βουλευταί, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται ὁριστικῶς διὰ τῆς ψήφου της ἡ Βουλὴ νὰ καταστήσῃ νόμον, εἶναι ἀντισυνταγματικόν, διότι δι’ αὐτοῦ μεταβάλλεται εἰς δικαστικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἔκτακτον δικαστήριον, ἐπιβάλλον ποινήν, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεστήριξεν ὅτι δῆθεν δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ ποινὰς καὶ ἐπεκαλέσθη τὸν νόμον περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν κατὰ τὸν ὁποῖον δῆθεν πάντοτε ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία εἶναι κατάστασις, καὶ ἑπομένως θὰ πρόκειται περὶ μέτρου διοικητικοῦ καὶ οὐχὶ περὶ ποινῆς. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου τονίζεται ὅτι σκοπός αὐτοῦ εἶναι, ὅπως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐπιβάλῃ τὴν αὐτεπάγγελτον ἀποστρατείαν τῶν περὶ ὧν πρόκειται ἀξιωματικῶν ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον ὅτι τὰ ἀνακριτικὰ συμβούλια, ἐνώπιον τῶν ὁποίων παρεπέμφθησαν, δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των αὐτὸ κατὰ τὴν κυβερνητικὴν ἐπιθυμίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκαλέσθη εἰδικῶς τὸ ἄρθρον 20 τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον πράγματι λέγει, ὅτι ἡ ἀποστρατεία εἶναι ἡ τελευταία κατάστασις τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐπανερχομένου εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία εἰς τὴν ὁποίαν τίθεται ὁ ἀξιωματικὸς διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου, ἕνεκα γεγονότος ἐξαιρετικοῦ, κατόπιν ἀποφάσεως ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, κατὰ τῆς ὁποίας, ἔχει προσφυγὴν ἐνώπιον δευτεροβαθμίου συμβουλίου. Ἐπίσης, περαιτέρω ὁ νόμος, ρυθμίζων εἰς τὸ ἄρθρον 52 τὰ τῆς αὐτεπαγγέλτου ἀποστρατείας ὡς ποινῆς, ὁρίζει τὰ ἑξῆς: (ἀναγιγνώσκει). Ὡς ποινὴν λοιπὸν χαρακτηρίζει ρητῶς ὁ νομοθέτης τὴν αὐτεπάγγελτον ἀποστρατείαν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐννοῶ δὲ πῶς νομικῶς ἠθελήσατε νὰ στηριχθῆτε εἰς αὐτὸν τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς τοιαύτης ἀποστρατείας ὡς μέτρου διοικητικοῦ, ἐφόσον εἶναι προφανές καὶ ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ ὀργανικοῦ αὐτοῦ νόμου, ὅτι φέρει τὸν χαρακτῆρα ποινῆς ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία, ἡ ὁποία ἐπέρχεται συνεπείᾳ παραπτώματος πειθαρχικοῦ. Διότι καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 32 τοῦ ἰδίου νόμου ὁρίζονται ρητῶς τὰ ἑξῆς: «Τὰ πειθαρχικὰ παραπτώματα...κλπ.» (ἀναγιγνώσκει). Πειθαρχικὴν ποινήν, ἐπιβαλλομένην ὡς συνέπειαν πειθαρχικοῦ παραπτώματος ἐθεώρησαν καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων τὴν αὐτεπάγγελτον ἀποστρατείαν, ὅταν παρέπεμπον τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς διὰ τὴν συμμετοχήν των εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου ἐνώπιον τῶν Ἀνακριτικῶν Συμβουλίων, τῶν προβλεπομένων ἐκ τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν καὶ κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῶν ὁποίων ἔχουν καὶ δικαίωμα προσφυγῆς ἐνώπιον δευτεροβαθμίων συμβουλίων. Οὐδεμία λοιπόν, κατ’ ἐμέ, δύναται νὰ ὑπάρξῃ νομικῶς ἀμφιβολία, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, μεταβαλλόμενον εἰς δικαστικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἔκτακτον διοικητικὸν δικαστήριον, δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐν τῷ ν)δίῳ ὁριζομένην ποινὴν τῆς αὐτεπαγγέλτου ἀποστρατείας. Εἶναι δὲ φανερὸν ὅτι οὕτω καὶ ἔκτακτον δικαστήριον συνιστᾶται μετὰ τὴν πρᾶξιν καὶ ἡ ποινὴ ὁρίζεται καὶ ἐπιβάλλεται διὰ νόμου, μὴ ἰσχύοντος πρὸ τῆς τελέσεως τῆς πράξεως, καὶ τοῦ φυσικοῦ των δικαστοῦ, τοῦ παρὰ τοῦ ἰσχύοντος πρὸ τῆς πράξεως ὡρισμένου, στεροῦνται οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι. Προσβάλλεται συνεπῶς, ἐκτὸς τοῦ ἄρθρου 97, τοῦ ἀποκλείοντος τὴν σύστασιν ἐκτάκτων δικαστηρίων καὶ τὸ ἄρθρον 8, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ποινὴ ἄνευ νόμου ἰσχύοντος πρὸ τῆς τελέσεως τοῦ ἀδικήματος, καὶ τὸ ἄρθρον τὸ ὁρίζον, ὡς γνωστόν, ὅτι «οὐδεὶς ἀφαιρεῖται ἄκων τοῦ παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένου εἰς αὐτὸν δικαστοῦ».

§30ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Λησμονεῖτε τὰ Στρατοδικεῖα!

§31Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Τὸ Σύνταγμα ἑρμηνεύομεν, κ. Βουλευτά. Λησμονεῖτε, ὅτι κατὰ τὴν πολεμικὴν ἐκείνην περίοδον, ὅπως καὶ εἰς ὅλα τὰ ἐμπεπλεγμένα εἰς τὸν πόλεμον Κράτη, ὑπῆρχεν ἀναστολὴ τῶν σχετικῶν συνταγματικῶν διατάξεων.

§32Δ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει νόμος δυνάμει τοῦ ὁποίου τὸ Συμβούλιον ἔχει δικαίωμα νὰ διώξῃ ἀντιστρατήγους. Διατὶ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διώξῃ ἀνθυπολοχαγούς; (Θόρυβος).

§33Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Γνωρίζω τὸν νόμον αὐτὸν ἀλλὰ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. (Θόρυβος). Παρατηρῶ πάντως ὅτι δὲν δύναται δι’ ἀνάρθρων κραυγῶν νὰ διεξαχθῇ συζήτησις συνταγματολογικὴ κατὰ τρόπον ἀντάξιον τοῦ βήματος τούτου καὶ τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Εἶπον, λοιπόν, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 8 καὶ τοῦ ἄρθρου 9 καὶ τοῦ ἄρθρου 97 ἀναμφισβητήτως τὸ μέτρον εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Πυλίας, εἰς τὴν σχετικήν του ἀγόρευσιν, ὡς εἶδον εἰς τὰ πρακτικά, ἐπεκαλέσθη ὑπὲρ τοῦ ἰσχυρισμοῦ του, ὅτι δῆθεν οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι μόνιμοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 40 τοῦ Συντάγματος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρονται ἰδιαιτέρως οἱ ἀξιωματικοί, διότι πράγματι ἡ διατύπωσις αὕτη ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῶσι βουλευταί. Τὸ ἄρθρον δηλαδὴ αὐτὸ ἰσχυρίσθη, κάμνει διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐμμίσθων δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ ὑποστηριχθεῖσα ἑρμηνεία αὐτοῦ καὶ τὸ ἐξ αὐτῆς ἐξαχθὲν ἐπιχείρημα βάσιμον. Ἂς ἐξετάσωμεν τοὺς ἱστορικοὺς λόγους δι’ οὓς διετυπώθη οὕτω τὸ ἄρθρον αὐτό. Τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ἀσυμβιβάστου πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα. Ὑπῆρχεν εἰδικὴ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰδιότης τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ δὲν ἦτο ἀσυμβίβαστος. Τότε ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 64, εἰς τὴν ὁποίαν διεδραμάτισαν ἐξαιρετικὸν ρόλον οἱ ἀξιωματικοί, διεξεδίκησαν οὗτοι καὶ ἐπέτυχον ὡς εἰδικὸν προνόμιον τὸ δικαίωμα νὰ πολιτεύωνται οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοί. Καὶ εἶναι γνωστοὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου οἱ ἀγῶνες, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἵνα χάριν τοῦ στρατεύματος ἀπομακρυνθοῦν τῆς πολιτικῆς. Ἀκριβῶς δὲ πρὸς διαστολὴν καὶ κατάργησιν τῆς ἐξαιρέσεως, ἡ ὁποία εἶχε καθιερωθῆ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, διετυπώθη οὕτω ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 71 εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Ἐπειδὴ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ὡρίζετο «τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου, οὐχὶ δὲ καὶ πρὸς τὰ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ», ἐκ τῆς ὁποίας ἀκριβῶς ἐξάγεται, ὅτι περιελαμβάνοντο εἰς τοὺς ἐμμίσθους δημοσίους ὑπαλλήλους, πρὸς ἔξαρσιν τῆς καταργήσεως τῆς διακρίσεως αὐτῆς προσετέθη εἰς τὴν φράσιν ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἡ φράσις «στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ», ἡ ὁποία οὐδαμῶς ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης ἠθέλησε ν’ ἀποχωρήσῃ αὐτοὺς τῶν ἐμμίσθων δημοσίων ὑπαλλήλων.

§34ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ λέγετε σεῖς αὐτό;

§35Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Μάλιστα. Ἐπὶ τῇ βάσει ὅλων τῶν σχετικῶν ἑρμηνευτικῶν στοιχείων καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ κειμένου τῶν σχετικῶν διατάξεων. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 ἔλεγε: «τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου, οὐχὶ δὲ καὶ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοῦ». Ἐκ τῆς τοιαύτης διατυπώσεως τῆς σχετικῆς διατάξεως καθίσταται φανερόν, ὅτι θεωρεῖ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐμμίσθους δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ δι’ αὐτὸ τονίζει τὴν ἐξαίρεσιν. Πρὸς διαστολὴν τῆς καταργήσεως τῆς ἐξαιρέσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία ἐτέθη διὰ τοὺς γνωστοὺς ἱστορικοὺς λόγους εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, ἦλθεν ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης τοῦ 1911, ὁ ὁποῖος, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς σχετικῆς εἰσηγήσεως ὅλων τῶν προσχεδίων καὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς, ἀπαλείψει τὴν ἐξαίρεσιν, ἡ ὁποία ἀφεώρα εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς ἐμμίσθους δημοσίους ὑπαλλήλους, τοὺς ἀξιωματικούς, ἵνα ἐφαρμοσθῇ οὕτω καὶ εἰς αὐτοὺς ὁ γενικὸς κανὼν τοῦ ἀσυμβιβάστου, ὡς τονίζεται εἰς τὰς σχετικὰς ἐκθέσεις. Οὐδαμῶς κατὰ συνέπειαν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, ὅτι ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης ἠθέλησε νὰ στερήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἰδιότητος τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ τῆς προστασίας τῆς μονιμότητος αὐτῶν. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι μὲ ἐξέπληξεν ἡ ἐκ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἀντληθεῖσα ἐπιχειρηματολογία τοῦ κ. Συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ἂν ἐξήταζε τὴν ἱστορίαν τῆς διατάξεως αὐτῆς καὶ τοὺς λόγους τῆς τοιαύτης διατυπώσεώς της, δὲν θὰ ἔφθανε νὰ στηριχθῇ ἐπ’ αὐτῆς πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰσχυρισμῶν του, οἵτινες καὶ διὰ πάντα μὴ εἰδικόν, καὶ μὴ συνταγματολογοῦντα, εἶναι πρόδηλον ὅτι δὲν δύναται νὰ εὐσταθήσῃ καὶ λογικῶς, διότι δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐστερήθησαν διὰ τοῦ νέου Συντάγματος τῆς προστασίας ἧς ἀπήλαυον πάντες οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι.

§36ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Μήπως ἔχετε καμμίαν πρόχειρον ἀγόρευσιν καὶ ἔκθεσιν; Ἔχετε δίκαιον, ἄν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ἐγένετο δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ διαστολή. Ἀλλὰ νὰ μᾶς εἴπητε ἂν ὑπάρχει ἀγόρευσις εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ὅτι ἡ φράσις ἐτέθη, ὅπως σεῖς εἴπετε, διὰ νὰ δηλωθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία διάκρισις, καὶ ὅτι ἀπολαύουν τῆς προστασίας.

§37Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Θέλετε νὰ σᾶς φέρω τὰ πρακτικὰ καὶ τὰς ἐκθέσεις; Θὰ εὕρητε τὰς αἰτιολογίας καὶ τὴν ἑρμηνείαν ποὺ ἀναφέρω εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ προσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως Δραγούμη, τὴν συντεταγμένην, ὡς γνωστόν, παρὰ τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου Ν. Σαριπόλου, τοῦ προσχεδίου τοῦ Ραλλικοῦ κόμματος καὶ τοῦ Κυβερνητικοῦ καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς.

§38ΠΕΡ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι ἔχομεν τὴν ἀντίθετον ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν τοῦ κ. Βενιζέλου.

§39Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἀλλ’ ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ ἄρθρου 71, ὅπερ ἐπεκαλέσθητε σεῖς. Ἡ δήλωσις ἐτέθη τῷ 1911 εἰς τὸ ἄρθρον 102 καὶ δὲν ἐπανελήφθη εἰς τὸ ἄρθρον 114 τοῦ 1927. Σᾶς εἶπα ὅτι διετηρεῖτο τὸ ἄρθρον 100, τὸ ὁποῖον ἐπροστάτευεν ἀπὸ τοῦ πρώτου ἀκόμη Συντάγματος ἐπαρκῶς τοὺς στρατιωτικούς, ἴσως περισσότερον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους διοικητικοὺς ὑπαλλήλους. Κατὰ τὴν ἑρμηνευτικὴν αὐτὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη καὶ τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας, θὰ ἐθίγετο ἡ πειθαρχία τοῦ στρατεύματος ἐκ τῆς ἐξετάσεως παρὰ τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας ζητημάτων, ἀφορώντων τὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν τοῦ στρατεύματος. Ἀλλ’ ὀρθῶς παρετηρήθη ὡς πρὸς αὐτό, ἄν ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης, ἑρμηνεύων οὕτω τὸ Σύνταγμα, προὐτίθετο νὰ ἀφήσῃ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν εἰς τὴν ἀνεξέλεγκτον καὶ αὐθαίρετον κρίσιν τῆς Διοικήσεως, ἤτοι τοῦ Ὑπουργοῦ, θὰ ἐδημιούργει μεγαλειτέρους κινδύνους διὰ τὴν πειθαρχίαν καὶ τὴν ἐσωτερικὴν ἑνότητα καὶ τάξιν τοῦ στρατεύματος, τὴν ὁποίαν ἐσκόπει νὰ προστατεύσῃ. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἂν ὑπάρχει τι τὸ ὁποῖον προσβάλλει περισσότερον τὴν ἔννοιαν τῆς Δικαιοσύνης καὶ κλονίζει περισσότερον τὴν ἀρχὴν τῆς ἑνότητος καὶ πειθαρχίας, τοῦτο εἶναι ἡ αὐθαιρεσία καὶ τὸ ἀνεξέλεγκτον ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς διοικήσεως. Καὶ εἶναι πράγματι θλιβερόν ὅτι κατ’ ἀτυχῆ ἔμπνευσιν καὶ ἐκδήλωσιν μέλους κοινοβουλευτικοῦ τοῦ Σώματος τούτου, τὴν τελευταίαν στιγμήν, κατὰ τὴν ψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐρήμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσετέθη πρὸς κατοχύρωσιν τῆς κυβερνητικῆς αὐθαιρεσίας καὶ ἡ φράσις «κατ’ ἀνεξέλεγκτον κρίσιν». Ὡρίσθη δηλαδή, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως «κατ’ ἀνεξέλεγκτον αὐτοῦ κρίσιν» θέσει εἰς αὐτεπάγγελτον ἀποστρατείαν ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ κλπ. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ εἰς ἄλλο νομοθέτημα ἡ τοιαύτη διακήρυξις τῆς ἀνεξελέγκτου κρίσεως δικαστικῶς, διότι, ὡς δικαστήριον, ὡς εἶπον, πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτὰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὡς ὁμολογεῖται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θὰ πρσθέσω περισσότερα, Κύριοι Βουλευταί. Εἶπον καὶ τὴν ἄλλην φοράν, καὶ ὑπενθύμισα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐτόνισε κατ’ ἐπανάληψιν ὅτι ἐπὶ τῶν νομικῶν ζητημάτων διχάζονται αἱ γνῶμαι. Καὶ εἶναι τοῦτο ἐν μέρει ἀληθές. Ἀλλ’ ὑπενθύμισα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ὅτε ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας τῷ 1929, ἐχαρακτηρίσθη ὡς σκανδαλώδης ἀπὸ τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν καὶ εἰδικῶς ἀπὸ ἐφημερίδα ἀνήκουσαν σήμερον εἰς τὴν κυβερνητικὴν παράταξιν, τὴν κοπτομένην ὑπὲρ τῆς νομιμότητος. Καὶ εἶναι παράδοξον ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη λησμονεῖται ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος ἀπὸ τὴν διεκδικοῦσαν τὸ μονοπώλιον αὐτῆς Κυβέρνησιν. Δυστυχῶς, μεταβάλλονται καὶ αἱ νομικαὶ καὶ αἱ συνταγματικαὶ ἀντιλήψεις, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, καὶ θυσιάζονται αἱ νομικαὶ πεποιθήσεις εἰς τὰς ἄλλοτε χαρακτηριζομένας ὡς ὀλεθρίας ἀπόψεις σκοπιμότητος. Δὲν νομίζω ὅμως ὅτι ἡ προκειμένη περίπτωσις ἐπιτρέπει νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτην μεταβολὴν καὶ νὰ παρασύρῃ τοὺς ἰσχυριζομένους ὅτι μάχονται ἐξ ἐπαγγέλματος τρόπον τινά, ὑπὲρ τῆς νομιμότητος, εἰς τὴν υἱοθέτησιν τῆς καθ’ ἧς ἠγωνίζοντο ἀρχῆς τῆς σκοπιμότητος καὶ τὴν καταπάτησιν ρητῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Διότι, ὅπως ἀπέδειξα, συντελεῖται ἀναμφισβητήτως διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ὠμὴ προσβολὴ τῆς ρητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος τῆς ἀποκλειούσης τὴν ἵδρυσιν ἐκτάκτων δικαστηρίων, ἐφόσον εἰς ἔκτακτον δικαστήριον μεταβάλλεται τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ὡς ποινὴν εἰς τοὺς ὑποπεσόντας εἰς ὡρισμένον πειθαρχικὸν παράπτωμα ἀξιωματικοὺς πρόκειται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν αὐτεπάγγελτον ἀποστρατείαν. Ἐλπίζω δέ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι σεῖς, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐπανάληψιν ἐδηλώσατε ὅτι δὲν θέλετε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας, οὔτε μικρόν τι λιθάριον τοῦ συνταγματικοῦ οἰκοδομήματος νὰ θιγῇ, διότι, ὡς ὀρθῶς εἴπετε, ἐὰν ἐσαλεύετο καὶ ἕν λιθάριον, δὲν δύναταί τις νὰ γνωρίζῃ ὁποίας τοῦτο θὰ εἶχε συνεπείας καὶ ἂν δὲν θὰ ἐσυνεχίζετο ὁ κλονισμὸς τοῦ οἰκοδομήματος αὐτοῦ, θὰ ἐνθυμηθῆτε τὴν ὑπερτάτην ταύτην ὑπόσχεσίν σας καὶ θὰ προτιμήσητε ν’ ἀποσύρητε, ἀντὶ τοῦ λιθαρίου αὐτοῦ, ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμήν, τὸ προφανῶς ἄστοχον καὶ ἀντισυνταγματικὸν αὐτὸ νομοθετικὸν κατασκεύασμα.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλκάνης.

§41Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν ἐσκόπουν, Κύριοι Βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὴν ἐξονυχιστικωτάτην ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος κατὰ τὴν πρώην συζήτησιν εἰς τὰ Νομοθετικὰ Σώματα, καὶ κατὰ τὴν ὁμοίαν τοιαύτην ἐνώπιον τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἔκρινα ὅμως ἐπιβεβλημένον νὰ ἀναπτύξω δι’ ἐλαχίστων τὰς ἀντιλήψεις μου ἐνώπιον ὑμῶν, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ διαφόρων ἀνακριβειῶν καὶ διαφόρων ἀνυποστάτων ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα ἤκουσα ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους. Οἱ πάντες ἀπέφυγαν ὁλοσχερῶς νὰ θίξουν τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος καὶ νὰ καταδείξουν τὸν χαρακτηρισμόν τοῦ ἐγκλήματος. Ἠθέλησαν, ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, μᾶλλον διὰ σοφιστειῶν νὰ διεξέλθουν τὸ ζήτημα, ἀπομακρυνόμενοι ἐντελῶς καὶ μὴ θέλοντες νὰ θίξουν τὴν οὐσίαν τὸ παράπαν. Καὶ ὡμίλησεν ἀξιότιμος συνάδελφος, πρὸ μικροῦ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὅστις ἐχαρακτήρησεν ὡς πειθαρχικὸν παράπτωμα τὰ γενόμενα, καὶ ἐκράτησα σημείωσιν τῆς φράσεως, ὅτι ὑπῆρξε «παράπτωμα περὶ τὴν πειθαρχίαν». Θὰ ἐχρειάζετο, Κύριοι Βουλευταί, μεγάλη δόσις θάρρους διὰ νὰ ὀνομασθῇ τὸ βαρύτατον ἔγκλημα, μία καθαρὰ συνωμοσία, μία στάσις, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς ἐπακόλουθον τὴν δολοφονίαν ἐνθουσιῶντος καὶ ἀόπλου λαοῦ, ἀγωνιζομένου διὰ τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἐλευθεριῶν του καὶ διὰ τὴν ἐπικράτησιν νομίμως, ὡς ἀπεδείχθη, τῆς ἐκδηλωθείσης θελήσεώς του. Ἑνὸς τοιούτου ἀνασιουργήματος ἐδόθη ὁ χαρακτηρισμὸς ὡς πειθαρχικοῦ παραπτώματος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τοὺς πάντας, προκειμένου ἰδίᾳ περὶ ἀξιωματικῶν, ποῖον εἶνε νοητὸν ὡς βαρύτερον ἀδίκημα, ποῖον ἔγκλημα δύναται νά φέρῃ χαρακτηρισμὸν μᾶλλον βαρύν, ἀπὸ τὴν πρᾶξιν ἡ ὁποία ἐξετελέσθη παρ’ ἀξιωματικῶν, ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς;

§42Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Προφανῶς ἀποτείνετε τὸν λόγον πρὸς ἐμέ.

§43Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὄχι.

§44Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Μετεχειρίσθην τὴν φράσιν αὐτήν, ἀλλ’ ὄχι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν.

§45Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Σεῖς εἴπετε κἄτι παρεμφερές. Ἡ ἔννοια εἶναι, ὅτι δὲν ἐδώκατε βαρύτατον χαρακτηρισμόν.

§46Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἕτερον ἑκάτερον. Εἰς τὴν καταδίκην τοῦ κινήματος βεβαίως. Δίπλα ὅμως εἰς αὐτὸ ὑπάρχουν καὶ ἐλαφρότερα παραπτώματα περὶ τὴν πειθαρχίαν. Ἕτερον ἑκάτερον. Δὲν χαρακτηρίζω ὡς παράπτωμα περὶ τὴν πειθαρχίαν τὸ κίνημα.

§47Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μὴ λησμονῆτε ὅμως, ὅτι μερικοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι διεξῆλθον τὸ ζήτημα ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐχαρακτήρισαν τὴν πρᾶξιν ὅπως εἶπον προηγουμένως.

§48Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι, κ. Συνάδελφε. Ὑπάρχει μία παρεξήγησις. Εἶναι φανερὰ ἡ παρεξήγησις. Ἔχει ἡ ὑπόθεσις τοῦ κινήματος διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς μίαν διπλῆν ὄψιν, τὴν ὄψιν τὴν ποινικήν, ἐφόσον ὑπέπεσαν εἰς μίαν παράβασιν τῶν ποινικῶν διατάξεων, καὶ τὴν ὄψιν τὴν πειθαρχικήν, ἐφόσον διέπραξαν καὶ παραπτώματα πειθαρχικά. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μυλωνᾶς, ὅτε ὡμίλει περὶ πειθαρχικοῦ παραπτώματος, ἐξήταζε τὴν ἄποψιν τὴν καθαρῶς διοικητικήν, διότι διὰ τὴν ἄλλην εἶναι ἁρμόδια τὰ ποινικὰ Δικαστήρια, τὰ ὁποῖα καὶ ἐπελήφθησαν τῆς ὑποθέσεως.

§49Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ πειθαρχικὸν παράπτωμα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὠχριᾷ, ἐξαφανίζεται δύναμαι νὰ εἴπω ὁλοσχερῶς, πρὸ τῆς βαρύτητος τοῦ ἐγκλήματος.

§50Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως, κ. Συνάδελφε, ὠχριᾷ, ἀλλὰ διὰ τὴν βαρυτέραν παράβασιν, διὰ τὸ ἔγκλημα, δὲν εἶνε ἁρμόδια οὔτε τὰ Ἀνακριτικὰ Συμβούλια, οὔτε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἶναι ἁρμόδια τὰ ποινικὰ Δικαστήρια.

§51Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἀντίληψίς σας. Ὅταν εἶναι βεβαιωμένον, καὶ δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς τὴν συμμετοχὴν ὡρισμένων ἀξιωματικῶν εἰς βαρύτατον κατὰ τῆς Πατρίδος ἔγκλημα, εἰς ἔγκλημα τοιοῦτον, κατὰ τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς κειμένους νόμους καὶ ἡ ἐσχάτη τῶν ποινῶν ἐπιβάλλεται, ἔγκλημα τοιοῦτον, ἐπισύρον καὶ αὐτὴν τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου, ὅταν τοιοῦτό τι διαπράττεται παρ’ ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἐπιτακτικὴν ἔχουν ὑποχρέωσιν νὰ προασπίζουν τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, νὰ προασπίζουν τὸ Κράτος, νὰ φορῶνται, ἄν θέλετε, οὔτε ἅπαξ, οὔτε δίς, ἀλλὰ πλειστάκις, νὰ φορῶνται καταφώρως συνωμοτοῦντες, καὶ τὴν συνωμοσίαν αὐτὴν θέτοντες εἰς ἐφαρμογήν, νὰ ἔρχωνται ἀντιμέτωποι πρὸς τὸν λαὸν τὸν προσφάτως ἐκφράσαντα τὴν γνώμην του, παρεμφερὲς δὲ ἔγκλημα δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ διανοηθῇ διὰ τὸν ἀξιωματικὸν οἱοσδήποτε πολίτης, ὅταν τοιοῦτον ἔγκλημα διαπράττεται παρ’ ἀξιωματικῶν, πῶς θέλετε νὰ χαρακτηρίσωμεν ὡρισμένους ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι, παρὰ τὸν ὅρκον των, παρὰ τὸν προορισμόν των, περιφρονοῦντες τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εὑρίσκωνται οὗτοι, λαμβάνουν τὰ ὅπλα καὶ στραγγαλίζουν τὴν θέλησιν τοῦ Κράτους, καὶ στραγγαλίζουν καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν καὶ πάντα πολίτην, τὸν ὁποῖον εὑρίσκουν ἀντιμέτωπον αὐτῶν; Ἂν θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ μεμφθῇ οἱονδήποτε, ἡ μομφὴ θὰ συνίστατο ἀποκλειστικῶς εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν ἐλήφθησαν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ριζικώτατα μέτρα, τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται τὴν στιγμὴν ταύτην, νὰ ληφθῶσι μέτρα, ὥστε νὰ ἐκλείψουν ἀπὸ τοῦ σώματος τῶν ἀξιωματικῶν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐφοράθησαν ἀνάξιοι τῶν ἐπωμίδων των, διότι εἶναι ἀνάξιοι ἀξιωματικοί, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τοιούτου εἴδους ἐγκλήματα διαπράττουν. Δὲν δύνανται κἂν νὰ λέγωνται ἀξ)κοὶ οὗτοι. Καὶ εἶνε ἐπιτακτικὴ καὶ ρητὴ καὶ σαφὴς καὶ πρόσφατος ἡ θέλησις ὁλοκλήρου τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἄν θέλετε, ἀνεξαρτήτως κομματικῆς ἀποχρώσεως, εἶναι σαφὲς ὅτι ἡ θέλησις τοῦ ὀρθῶς σκεπτομένου ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ μὴ ὁρμωμένου ἀπὸ ἄλλα συμφέροντα, εἶναι ὁμόθυμος, ἐπαναλαμβάνω, ἡ θέλησις, ὅτι δὲν πρέπει κατ’ οὐδεμίαν ἐκδοχὴν καὶ κατ’ οὐδεμίαν στιγμὴν νὰ παραμένουν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατεύματος οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐφοράθησαν οὕτω πως ἐπιλήσμονες τοῦ καθήκοντός των, οὕτω πως κακουργοῦντες. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἶναι ἆρά γε ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐνήργησαν; Ἐδιδάχθησαν εἰς τὰ σχολεῖα των, ἐδιδάχθησαν εἰς τοὺς στρατῶνας, ἐδιδάχθησαν μεταξὺ τῶν τάξεων τῶν ἀξιωματικῶν, ἵνα φέρωνται κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν ἐπανειλημμένως; Καὶ ἂν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν νὰ διαχειρισθοῦν πολιτικὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ κυριαρχήσουν ἐπὶ τῆς θελήσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ θέλουν νὰ δημιουργήσουν Κυβέρνησιν αὐτοί, οἱ λεγόμενοι παράγοντες, ἂν ἐλαμβάνοντο ἀπὸ τὴν ἰδίαν στιγμὴν ἀπὸ τὰς τότε Κυβερνήσεις, ἐλαμβάνοντο μέτρα ριζικά, βεβαιωθῆτε ὅτι τὸ κακὸν δὲν θὰ ἔφθανεν εἰς οἷον σημεῖον ἤχθη σήμερον. Προασπίζοντες, Κύριοι Βουλευταί, τοὺς οὕτω πως φοραθέντας καὶ κακουργήσαντας ἀξ)κοὺς, βεβαιωθῆτε ὅτι καταδικάζετε τὴν ὁλότητα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἰς μαρασμόν, εἰς ἀδράνειαν, εἰς κατάντημα ἀξιοθρήνητον. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ ὁ ἔντιμος ἀξιωματικός, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθοῦν οἱ νομιμόφρονες ἀξιωματικοὶ νὰ ἐπικάθηται ἐπὶ τῆς ράχεώς των ἑκάστοτε οἱοσδήποτε αὐτοκαλούμενος παράγων, οἱονδήποτε τσιράκι καὶ ὄργανον μιᾶς πολιτικῆς μερίδος. Δὲν εἶναι κατ’ οὐδεμίαν ἐκδοχὴν ἀνεκτὸν εἰς τὰς τάξεις τῶν νομιμοφρόνων ἀξιωματικῶν, νὰ ὑπάρχουν τὰ ζιζάνια αὐτὰ μέσα εἰς τὰ στελέχη τῶν ἑλλήνων ἀξιωματικῶν, μέσα εἰς τὰς τάξεις τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὡρισμένα ἰδανικά, ἐθνικὰ ἰδανικά, δὲν εἶναι λέγω, ἐπιτετραμμένον νὰ ὑπάρχουν τὰ ζιζάνια ταῦτα καὶ ἑκάστοτε νὰ ἐμφανίζουν τὴν κεφαλὴν ὑπεράνω τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν. Διὰ τῶν κινημάτων αὐτῶν ἑκάστοτε ἔφθασαν νὰ καταπατήσουν τὴν ἀρχαιότητα, ἔφθασαν νὰ συντρίψουν τοὺς συναδέλφους των, νὰ τοὺς παραγκωνίσουν, ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον διὰ τὸν λόγον ὅτι οἱ νομιμόφρονες ἐκεῖνοι ἀξ)κοὶ δὲν ἐγένοντο δοῦλοι οὐδενὸς κόμματος καὶ δὲν ἠθέλησαν κατόπιν, ὑψοῦντες τὴν κεφαλήν, νὰ δημιουργήσουν καὶ Κυβερνήσεις. Εἶναι λοιπὸν ἀληθές, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, τὸ ἔντιμον καὶ εὐγενὲς Σῶμα τῶν Ἑλλήνων νομιμοφρόνων Ἀξιωματικῶν προσδοκᾷ μετὰ πεποιθήσεως, ὁλόκληρον τὸ Σῶμα τῶν Ἑλλήνων Ἀξιωματικῶν, ὅτι θὰ ἀποδοθῇ εἰς αὐτοὺς δικαιοσύνη, καὶ δικαιοσύνη θὰ ἀποδοθῇ, ὅταν βγάλῃ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ἀπὸ τὸ κεφάλι καὶ τὸν τράχηλον εἰς τὸν ὁποῖον ἐπεκάθησαν τῶν πραγματικῶν ἐθνικῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦν νὰ ἄγουν καὶ νὰ φέρουν τοὺς συναδέλφους των, παραγκωνίζοντες καὶ στραγγαλίζοντες τὰ δίκαιά των, καταλαμβάνοντες, καθ’ ὃν τρόπον κατέλαβον τὴν Ἀρχήν, καὶ διακυβερνῶντες, καθ’ ὃν τρόπον διεκυβέρνησαν. Ἀλλὰ τὸ κατάντημα, τὸ ὁποῖον εἴδομεν τὴν τελευταίαν στιγμήν, δὲν εἶναι πρᾶγμα δυνάμενον νὰ παραβληθῇ καὶ μὲ τὰ προηγούμενα, διότι ἀποθρασυνθέντα τὰ ἴδια ἐκεῖνα πρόσωπα ἐκ τῆς ἀτιμωρησίας, γλυκανθέντα, διότι ἐκ τῶν κινημάτων αὐτῶν ἀποκομίζουσι τῇ ἀνοχῇ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, κέρδη καὶ ὠφελήματα, βαθμοὺς καὶ ἐπωμίδας, ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μὴ διστάζουν πλέον πρὸ οὐδενός, νὰ μὴ διστάζωσι πλέον, πρὸ τοῦ συγκινητικοῦ θεάματος τοῦ ἐνθουσιῶντος ὄντως καὶ ἐξερχομένου εἰς τὰς ὁδοὺς διὰ τὴν προάσπισιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ, νὰ μὴ διστάζωσι νὰ στρέφωσι τὰ πολυβόλα νά στρέφωσι τὰ ὅπλα διὰ νὰ πνίξουν εἰς τὸ αἷμα τὰ αἰσθήματα τοῦ πανηγυρίζοντος τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὴν στιγμὴν ταύτην, Κύριοι Βουλευταί, ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν μου μία φράσις τοῦ Κικέρωνος. Εἶναι ἀκριβῶς ἐπίκαιρος εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο: «Ἕως πότε θὰ καταχρῶνται τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς; Ἐπὶ πόσον χρόνον θὰ περιφέρεται ἀχαλίνωτος ἡ θρασύτης;». Διότι πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἐπὶ μακρόν, ἐπὶ μέγιστον χρόνον περιφέρεται ἀχαλίνωτος ἡ θρασύτης καὶ ἐπὶ μέγιστον χρόνον κατεχρῶντο τῆς ἡμετέρας ὑπομονῆς. Ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν μου ἐπίσης καὶ ἕν ἄλλο δόγμα τῶν Ρωμαίων: «Salus populi suprema lex esto». Ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος, ὁ ὑπέρτατος ἂς εἶναι νόμος. Καὶ ὅταν πρόκεινται ἐνώπιον ἡμῶν τοιαῦτα παραδείγματα, καθ’ ἅ, νὰ διακινδυνεύῃ ἡ ὑπόστασις τῆς πραγματικῆς Κυβερνήσεως, διότι εἰς τὸν νοῦν τῶν παραγόντων αὐτῶν θὰ ἐπικαθήσῃ ἡ ἰδέα ὅτι αὕτη δὲν συμφωνεῖ πρὸς τὸ συμφέρον των καὶ σύμφωνος πρὸς τὰς ἀπόψεις των, θέλετε ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ ληφθοῦν μέτρα ἀνώδυνα, μέτρα τουλάχιστον, διὰ τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἐγίνετο τίποτε ἄλλο, παρὰ θὰ ἐξηκολούθει ἡ παραμονὴ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν εἰς τὸ στράτευμα; Καὶ δὲν εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἄντικρυς πρὸς πᾶσαν λογικήν, τὸ ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, ὑπὸ τὰς περιστάσεις αὐτάς, ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς θὰ πρέπῃ νὰ μείνῃ ἀπαθὴς ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, νὰ μείνῃ ἀπαθὴς ἡ δημοσία γνώμη, νὰ μείνῃ ἀπαθὴς ὁ ἑλληνικὸς λαός, νὰ μείνῃ ἀπαθὴς ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ εἴπῃ εἰς αὐτούς: παραμείνατε εἰς τὸ στράτευμα καὶ θὰ λάβω ἁπλούστατα μέτρα καθ’ ὑμῶν, θὰ σᾶς τιμωρήσω μὲ μίαν ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως ἢ μὲ ἑξαμηνιαίαν προσωρινὴν παῦσιν; Νομίζετε, ὅτι τὸ πνεῦμα κανενὸς νομοθέτου, ὅταν ἐθέσπιζε τὰς διατάξεις αὐτάς, εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὴν βαρύτητα τῶν ἐγκλημάτων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται; Ἄλλοι Κύριοι Συνάδελφοι, ἀποφυγόντες νὰ θίξωσι τὴν οὐσίαν, νομίζω, τοῦ ζητήματος, ἠθέλησαν νὰ ἐνδιατρίψουν, ὡς πρὸς ἄγκυραν σωτηρίας, εἰς ὡρισμένους τύπους συνταγματικοὺς ἢ εἰς οἱουσδήποτε ἄλλους νομικοὺς τύπους, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς δὲν ἔχουσιν οὐδαμόθεν ἔρεισμα. Θὰ ἦτο τῇ ἀληθείᾳ κατάχρησις τῆς ὑμετέρας καλωσύνης, ἂν ἠθέλομεν νὰ διεξέλθωμεν ἐκ νέου τὸ συνταγματικὸν ζήτημα, μετὰ τὰς τόσον ἐμβριθεστάτας καὶ ἀποστομωτικὰς ἀπαντήσεις τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκε κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὸ Βʹ Νομοθετικὸν Σῶμα. Ἀλλὰ δὲν εἶνε ἄσκοπον νὰ ἀποδείξῃ κανείς, ἔστω καὶ δι’ ἐλαχίστων, ὅτι, κατὰ τὰς διατάξεις τὰς συνταγματικάς, τοῦ ἄρθρου 118 τοῦ Συντάγματος, τὰς ὁποίας ἀνέφεραν, πᾶν ἄλλο ἢ τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἀφοροῦν. Ἐκεῖ γίνεται λόγος περὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Οὐδεμίαν σχέσιν καὶ οὐδεμίαν ὁμοιότητα ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ τὸ προκείμενον. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀναλογία, πρέπει νὰ εἶναι τὰ θέματα ὅμοια. Ἐπὶ ἀνομοίων περιπτώσεων δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος τὸ παράπαν. Λησμονοῦμεν ὅμως ὅτι ὑπάρχει καὶ νόμος, ψηφισθεὶς ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, κατὰ τόν ὁποῖον ὁ βαθμὸς τοῦ ἀντιστρατήγου ἀκόμη ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον....

§52Π. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Μετὰ γνώμην ὅμως τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου.

§53Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. ..... καὶ ἐδόθη διὰ τοῦτο μία καὶ μόνη δικαιολογία, ὅτι, τάχα, δικαιοῦται νὰ τὸν ἀφαιρέσῃ διὰ νόμου τὸν ἀνώτατον τοῦτον βαθμὸν τῆς στρατιωτικῆς ἱεραρχίας, διότι — ἀκούσατε, ἀκούσατε!— τὸ ἴδιον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὸν ἀπένειμε. Μὰ διότι τὸν ἀπένειμε τὸ ἴδιον, δὲν ἐγένετο πλέον κτῆμα τοῦ πρὸς ὃν ἀπενεμήθη ὁ βαθμὸς οὗτος τοῦ ἀντιστρατήγου; Ἀπὸ τῆς στιγμῆς πλέον ποὺ τοῦ ἀπενεμήθη δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ γίνεται λόγος περὶ ἀφαιρέσεως. Καὶ ὅμως, διὰ νόμου ἐψηφισμένου παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὸ δικαίωμα τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀντιστρατήγου ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Συνεπῶς δὲν εἶνε καινοφανὴς ἡ διάταξις, ἡ διάταξις ἡ τόσον ἐνδεικνυομένη ἐκ τῶν περιστάσεων, ἡ διάταξις ἥτις ἐπιβάλλεται ἐξ ὑπερτάτης, ἂν θέλετε, ἀνάγκης, κοινωνικῶν συμφερόντων, ἐξ ὑπερτάτων ἐθνικῶν συμφερόντων. Δὲν ἔχει ἐπίσης οὐδὲν ἔρεισμα τὸ ἄρθρ. 114 τοῦ Συν)ματος, διότι ἐκεῖ ἀκριβῶς γίνεται διάκρισις, ὅπως καὶ εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον, μεταξὺ πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν. Διότι δὲν δύναται βεβαίως κανεὶς μετὰ λελογισμένην ἔρευναν νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι ἐξισοῦνται μὲ τοὺς στρατιωτικοὺς ὑπαλλήλους. Δι’ αὐτὸ πάνυ ὀρθῶς ἔχει καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀνωτάτου Διοικητικοῦ Δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον σαφῶς, σαφέστατα ἐδήλωσε δι’ ἀποφάσεώς του, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, Εἶναι ἰδιαιτέρα κατηγορία, φερομένη ὑπὸ τὴν τάξιν καὶ ὑπὸ τὸ ὄνομα τῶν ἀξιωματικῶν. Τὸ ἐδήλωσε τοῦτο τὸ Ἀνώτατον Διοικητικὸν Δικαστήριον. Καὶ ὅταν μὲν σᾶς συμφέρει μία οἱαδήποτε ἀπόφασις τοῦ Δικαστηρίου τούτου, τὴν ἐπικαλεῖσθε καὶ ἐπαινεῖτε καὶ ἐξυμνεῖτε τὸ Δικαστήριον, ὅταν ὅμως εἶναι εἰς βάρος σας, τότε λέγετε ὅτι δὲν εἶναι λογική. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως εἶναι σαφὴς ἡ διάταξις καὶ ἐν τῷ Συντάγματι σαφῶς γίνεται ἡ διάκρισις μεταξὺ πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν. Ὅπως ἠκούσατε καὶ πρὸ ὀλίγου, ὑπάρχει διάταξις εἰς τὸ Σύνταγμα ἐντελῶς σαφῶς ποιουμένη τὴν διάκρισιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δέν δύνανται νὰ πολιτεύωνται πολιτικοὶ ὑπάλληλοι καὶ ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ. Πρὸς ἀπόσεισιν μιᾶς τόσον σαφοῦς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πειραιῶς συνάδελφος, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἔχει, ὅπως ἔχει, κατ’ ἀντιδιαστολὴν πρὸς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864. Ἀλλ’ ἐφόσον τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 δὲν ὑπάρχει, εἶναι νεκρόν, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἦλθε τὸ νεώτερον Σύνταγμα τὸ σημερινόν, δυνάμεθα, λέγω, νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι τὸ σημερινὸν Σύνταγμα προέβη εἰς τὴν διάκρισιν αὐτὴν κατ’ ἀντιδιαστολὴν Συντάγματος μὴ ὑπάρχοντος ἢ κατ’ ἐξομοίωσιν Συντάγματος μὴ ὑπάρχοντος; Ὑπάρχει ἕν Σύνταγμα ὡρισμένον, ἰσχῦον ἀπὸ ὡρισμένης χρονικῆς περιόδου μέχρι σήμερον, καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦτο σαφέστατα ποιεῖται τὴν διάκρισιν μεταξὺ πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων ἀναφέρον αὐτοὺς εἰς διακεκριμένας τάξεις, εἰς δύο διακεκριμένας κατηγορίας. Οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον, Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν εἴχομεν τὸ δικαίωμα καὶ ἡμεῖς, καὶ οἱαδήποτε ἄλλη ἐξουσία νὰ καταφεύγωμεν διὰ τὰς ἀναλόγους ἐφαρμογὰς τοῦ Συντάγματος εἰς ἑρμηνείας εὐρυτάτας, περιλαμβανούσας τὰ πάντα καὶ ἀποσαφηνιζούσας κατὰ τρόπον ἀντίθετον πρὸς τὸ νόημα τοῦ Συντάγματος, τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ. Τὸ Σύνταγμα ὅπως εἶναι συντεταγμένον ἐφαρμόζεται ἀκριβῶς κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον καὶ δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν οὐδεμιᾶς ἀναλογικῆς ἐφαρμογῆς. Ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ γίνῃ μία ἑρμηνεία, ἀλλ’ ἀναλογία, ὅταν εἶναι σαφὴς ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρήσῃ. Ἐφόσον λοιπὸν ὑπάρχει ρητὴ διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι, σαφεστάτην ποιουμένη διάκρισιν μεταξὺ πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν, παρὰ τὴν ρητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἄλλην ἔννοιαν ἔχει τὸ Σύνταγμα, παρὰ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τόσον σαφῶς διατυπώνει τὸ Σύνταγμα. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, Κύριοι Βουλευταί, εἶμαι πεπεισμένος ἀπολύτως, ὅτι ὅσον οἷόν τε ταχύτερον, ἱκανοποιοῦντες τὴν κοινὴν γνώμην, ἱκανοποιοῦντες τὸ δίκαιον, ἱκανοποιοῦντες τὴν τάξιν τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ πατάξητε πρόρριζα τὸ κακὸν καὶ μὲ τὴν ἀπόλυτον καὶ ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι, οὕτω πράττοντες, εὑρίσκεσθε ἐν ἀπολύτῳ δικαιοσύνῃ, θὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸ παρὸν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον, ἄλλωστε, τόσην ἔχει μετριοπάθειαν, ἀνεγνωρισμένην καὶ παρ’ αὐτῶν τῶν ἀντιπάλων, νὰ κάμῃ τὴν πρέπουσαν κρίσιν. Διότι οὕτω καὶ μόνον θὰ ἀποκατασταθῇ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἰσότης εἰς τὸν τόπον αὐτόν. (Χειροκροτήματα).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τανούλας.

§55Α. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἐκπρόσωποι ἐντελῶς διαφορετικῶν ἀντιλήψεων ἐκ τῶν ὑπαρχουσῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκπροσωπουμένων ὑπὸ τῶν ἀστικῶν κομμάτων. Ὡς τοιούτων, λοιπόν, ὡς βουλευτῶν ἀνεξαρτήτων, μέσα εἰς τὴν σημερινὴν ὀξύτητα τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος καὶ τοῦ κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ποὺ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο μεγάλων πολιτικῶν μερίδων, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἡ θέσις μας, ὁμολογουμένως, εἶνε λεπτὴ καὶ δύσκολος, διότι, δυστυχῶς, εἰς τὴν Χώραν μας σήμερον ὁ κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς ἔχει φθάσει εἰς τοιοῦτον βαθμὸν καὶ σημεῖον ὀξύτητος’ ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον θέσις δι’ ἄλλην κατάστασιν, δι’ ἄλλην τρίτην πολιτικὴν κατάστασιν. Ἑπομένως, εἶναι ἠναγκασμένος κανείς, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἐπιτακτικόν του κατὰ συνείδησιν καθῆκον ἢ νὰ παρεξηγηθῇ, ἢ ἄλλως, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀποφύγῃ τὴν παρεξήγησιν, νὰ σιωπήσῃ καὶ νὰ πνίξῃ τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς του. Δι’ ὀλίγων λέξεων, ἕνεκα τούτου, θὰ ἐκθέσω τὰς ἀντιλήψεις μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου τοῦτο δὲ μόνον διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ἐπ’ αὐτοῦ στάσιν μου. Ἐν πρώτοις, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς πρακτικογράφους, ὅπως ὡρισμένα σημεῖα τοῦ λόγου μου, τά διατυπώσωσι σαφῶς εἰς τὰ πρακτικά, διότι ἡ φωνὴ ἡμῶν τῶν ἀνεξαρτήτων, τῶν ἀποτελούντων σχεδὸν μονάδας ἐντὸς τῆς Βουλῆς, πνίγεται μεταξὺ τῶν τεσσάρων τοίχων τῆς Βουλῆς, διότι βεβαίως, ὁ ἀστικὸς τύπος δὲν ἠμπορεῖ νὰ γράψῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς λέγομεν ἑκάστοτε. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπεστράφη ἀπὸ τὴν Γερουσίαν, ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τὸ στράτευμα, ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπρωτοστάτησαν καὶ ἀπετέλεσαν τὴν πρωτοπορείαν εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου. Δὲν θὰ σχολιάσω τὴν στάσιν τῆς Γερουσίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἔλεγον μόνον δύο λέξεις ὅτι, ἐνῶ ὑποστηρίζεται, καὶ ἴσως ὀρθῶς ἐν μέρει, ὅτι τὸ Βʹ Νομοθετικὸν Σῶμα ἀποτελεῖ μίαν ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα διὰ τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα, ἀπέναντι ὡρισμένων κινδύνων, τοὺς ὁποίους πιθανόν θὰ διέτρεχε, τοὐλάχιστον εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, ἐμφανίζει κάπως παράδοξον ἀντίληψιν περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος καὶ περὶ τοῦ πῶς πρέπει νὰ ἐκδηλώνωνται οἱ δημοκρατικοὶ Ἕλληνες πολῖται, εἴτε ὡς ὄργανα τοῦ Κράτους, εἴτε ὡς ἀξιωματικοί, εἴτε ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, εἴτε ὡς ἁπλοῖ πολῖται. Κατακρίνεται τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀντισυνταγματικόν. Ἐγὼ δὲν θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ἀπὸ τὴν ἄποψιν τῆς συνταγματικότητος, διότι νομίζω, ὅτι οἱονδήποτε μέτρον, ἀποβλέπον, εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς Δημοκρατίας καὶ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ εἶναι ἀντισυνταγματικόν. (χειροκροτήματα). Μάλιστα ὀφείλω νὰ διαπιστώσω καὶ νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: ὅτι αὐτὸ τὸ Σύνταγμα χρησιμοποιεῖται ἑκάστοτε καὶ ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα, ὁσάκις καὶ ὅταν συμφέρει εἰς αὐτά. Βέβαια δίδονται διάφοροι ἑρμηνεῖαι, ὑπάρχουν ὅμως εἰς τὸ παρελθόν τόσα παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα κατεπατήθη καταφανῶς τὸ Σύνταγμα καὶ δυστυχῶς ἔχω νὰ εἴπω καὶ εἰς τὴν παράταξιν τῆς ἤδη Ἀντιπολιτεύσεως διὰ μερικοὺς νόμους. Ἔχομεν ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἐστραγγάλιζε καὶ τὰς σκέψεις ὡρισμένων τάξεων ἀνθρώπων. Καὶ αὐτοὶ οἱ νόμοι ἦσαν καταφανῶς ἄντικρυς ἀντίθετοι πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος. Καὶ ὅμως αὐτοὶ οἱ νόμοι εἶναι εἰς τὸ παθητικὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, οἵτινες ἔρχονται σήμερον καὶ κατακρίνουν τοὺς νόμους τοὺς σημερινούς. Ἑπομένως τὸ ζήτημα δὲν εἶναι αὐτό, τὸ ἐάν εἶναι ὁ νόμος ἀντισυνταγματικὸς ἢ ὄχι. Μάλιστα, νομίζω, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Βουλῆς ἔχει βαθυτέραν κοινωνικὴν σημασίαν καὶ γενικωτέραν πολιτικὴν ἔννοιαν. Εἶπον τὴν ἄλλην φοράν, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ νόμος αὐτός, ὅτι τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου εἶχεν, ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τοὺς κομματικοὺς καὶ προσωπικοὺς λόγους, καὶ λόγους βαθυτέρους κοινωνικούς. Διότι πράγματι εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ κεφαλαιοκρατία ἀντιλαμβάνεται ὅτι αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι, ὅτι ἡ Δημοκρατία ἤρχισε νὰ στρέφηται ἐναντίον της καὶ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, τὰ ὁποῖα αὕτη καθιέρωσεν, ἀντιλαμβάνεται στρεφόμενα ἐναντίον της. Ἑπομένως, ὅπως καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας Χώρας κεφαλαιοκρατικάς, οὕτω καὶ ἐδῶ ἡ κεφαλαιοκρατία ἔχει κάθε συμφέρον νὰ στραγγαλίσῃ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας καὶ ἐγκαθιδρύσῃ δικτατορίαν. Δὲν θὰ ἐξετάσω λοιπὸν τὴν συνταγματικότητα τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου ὡρισμένα σημεῖα: Ἡ παράταξις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ εἰς τὸν τόπον ἱστορικῶς τὴν δημοκρατικὴν ἀντίληψιν, μᾶς λέγει, καὶ δὲν τὸ λέγει ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό, ἀλλὰ καθημερινῶς διὰ τῶν ἐφημερίδων της, ὅτι τὸ μέτρον αὐτό δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸ κτύπημα 10–20 ἢ 50 ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐστράφησαν ἐναντίον τῆς κυριάρχου θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὅτι αὐτὸ εἶνε πρόσχημα καὶ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀποδημοκρατικοποίησιν τοῦ στρατοῦ, εἰς τὴν ἐκδίωξιν δηλαδὴ ὅλων τῶν δημοκρατικῶν ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων στελεχῶν τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία μελλοντικῶς νὰ ἀνατραπῇ ἡ Δημοκρατία. Πράγματι, τὸ σημεῖον αὐτό, ἡμεῖς τοὐλάχιστον τῆς ἀριστερᾶς, οἱ ὁποῖοι πιστεύομεν, οἱ ὁποῖοι θέλαμεν τὴν Δημοκρατίαν τὴν σημερινήν, ἀστικὴν δημοκρατίαν, ὄχι ὡς σκοπόν, διότι δὲν πιστεύομεν ἀπολύτως εἰς αὐτήν, παραδεχόμεθα ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀναπτύξεώς της καὶ τὴν θέλομεν ὡς μέσον, ἵνα ὁ λαὸς ἐξελιχθῇ καὶ ἐγκαθιδρύσῃ τὴν λαϊκὴν δημοκρατίαν, πράγματι λοιπὸν τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐνδιαφέρει ἡμᾶς τοὺς ἀριστερούς. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ παράταξις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καίτοι ἱστορικῶς ἐκπροσωπεῖ τὴν δημοκρατικὴν ἀντίληψιν, παρουσιάζει πολλάκις κἄτι ἀλλοκότους περὶ Δημοκρατίας ἀντιλήψεις. Φαίνεται δὲ ὅτι ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα αἱ λέξεις ἔχασαν καὶ τὴν ἔννοιάν των καὶ δὲν ἔχουν κανὲν περιεχόμενον. Ἄς ἐξετάσωμεν. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶναι δημοκρατικοί; Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶνε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν ἠθέλησαν νὰ ἐγκαθιδρύσουν δικτατορίαν, ἀδιάφορον διὰ ποίους λόγους, εἴτε διὰ λόγους κοινωνικούς, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι δικτατορία εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετος ἔννοια ἀπὸ τὴν Δημοκρατίαν. Μετέβησαν νὰ σώσουν τὴν Δημοκρατίαν μὲ τὴν δικτατορίαν. Δὲν γίνεται λοιπὸν ἕν λογοπαίγνιον; Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ τὴ δικτατορίαν νὰ σώσωμεν τὴν Δημοκρατίαν, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δημοκρατικοί; Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Ἡμεῖς τουλάχιστον διαπιστώνομεν ὅτι καὶ σήμερον ἀκόμη μεταδίδεται καθημερινῶς ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας ὅτι σήμερον θὰ κάμῃ ὁ Κονδύλης δικτατορίαν, ὅτι αὔριον θὰ κηρύξουν ἐπανάστασιν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ Βενιζελικοί. Καὶ διερωτᾶται ὁ λαός: Ἔχει τὸν στρατὸν μαζί του, καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς ὁ Κονδύλης; Ἄλλοι λέγουν, ὄχι, ἔχουν οἱ Βενιζελικοὶ τοὺς ἀξιωματικούς. Δηλαδή, ἐδῶ ὑπάρχει μία νοσηρὰ κατάστασις. Ὑπάρχει μία νοσηρὰ κατάστασις ὅμως εἰς τὸ στράτευμα, ἡ ὁποία δυστυχῶς ὑποθάλπεται ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασις καὶ ἐκεῖ ὀφείλεται καὶ ἡ χειρονομία τῶν ἀξιωματικῶν τῆς 6ης Μαρτίου. Διότι σήμερον ὑπάρχουν ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι, καίτοι λέγουν ὅτι εἶναι δημοκρατικοί, ἐν τούτοις ἀναζητοῦν μεταξὺ των ἢ ἄλλος τὸν δικτάτορα καὶ λέγουν ὅτι μόνον μὲ μίαν στρατιωτικὴν δικτατορίαν δύναται νὰ σωθῇ ὁ τόπος. Ἄ! λοιπόν, αὐτὴ ἡ ἀντίληψις, ὄχι μόνον δὲν ἐκτυπήθη, δυστυχῶς, ἀπὸ τὰ διάφορα κόμματα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἂν καὶ ὅλοι κόπτονται καὶ ἐμφανίζονται ὡς ὑπέρμαχοι τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῆς Δημοκρατίας, ἀλλά, δυστυχῶς, μόλις ἐξέλθουν τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ συναντήσουν ἕνα ἀξιωματικόν, οἱ πολιτικοί, οἱ ἔχοντες τὰς ἀντιλήψεις αὐτάς, τοῦ λέγουν: ἔχετε δίκαιον. Καὶ μάλιστα ὑπάρχουν πολλοὶ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐφθάρη καὶ ἐξέπεσε καὶ δὲν δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας. Λοιπόν, Κύριοι, ἐγὼ λέγω, ὅτι τὰ αἴτια εἶναι βαθύτερα. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς ὡς ἔννοια συλλογικῆς σκέψεως τῶν ἀνθρώπων, δηλαδὴ ὡς ὁμαδικὴ σκέψις, εἶναι εἰς τὴν ἱστορίαν, τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀπέδωκεν ἕως τώρα ὅ,τι ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμός, θὰ ἀποδώσῃ δὲ ἐπίσης τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα καὶ μελλοντικῶς. Μόνον οὕτω, ὅταν κατανοοῦμεν τὸν κοινοβουλευτισμόν, δὲν θὰ δυνάμεθα, ἐξερχόμενοι τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἀντιμετωπίζοντες ἀντιθέτους ἰδέας, νὰ λέγωμεν: μάλιστα, ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐχρεωκόπησε. Καὶ τὸ χειρότερον εἶναι, ὅτι ὑπάρχει πολιτικὸς κόσμος ὁ ὁποῖος ἐλπίζει εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἀναζητεῖ μέσα εἰς τὸ στράτευμα τὸν δικτάτορα. Μέγα μέρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐσυνήθισε νὰ σκέπτηται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Αὐτά, Κύριοι, ἦσαν τὰ κυριώτερα αἴτια, τὰ ὁποῖα ὤθησαν τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς εἰς τὸ κίνημα τῆς 6 Μαρτίου, καὶ δι’ αὐτὸ ἐν πάσῃ περιπτώσει οὗτοι δὲν δύνανται νὰ λέγωνται ἀξιωματικοὶ δημοκρατικοί. Ἡμεῖς, πιστεύομεν, ὅτι ἡ Δημοκρατία ἀντικειμενικῶς δὲν διατρέχει κίνδυνον, ἀλλ’ ἂν ἐπρόκειτο νὰ προστατευθῇ ἀπὸ στρατιωτικὰς δικτατορίας ἢ ἀπὸ διαφόρους ἄλλους δικτάτορας, αὐτὸ ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐπρόκειτο περὶ προστασίας τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ περὶ δολοφονίας αὐτῆς. Ἡμεῖς, πιστεύομεν, ὅτι ἐὰν διατρέχῃ κίνδυνον τινὰ ἡ Δημοκρατία, διατρέχει ἀπὸ τὰς ἀντιλήψεις καὶ τὰς κινήσεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι προσπαθοῦν ἀσφαλῶς νὰ συντρίψουν τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἀσφάλεια τῆς Δημοκρατίας θὰ εἶναι αὐτοὶ οἱ 40–50 ἀξιωματικοί. Ἀντιθέτως, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κτυπηθῇ μὲ κάθε μέσον καὶ μὲ κάθε τρόπον αὐτὴ ἡ νοσηρὰ ἀντίληψις ποὺ ὑπάρχει μέσα εἰς τὸ στράτευμα, καὶ πρέπει νὰ μάθουν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ὅτι εἶναι ἀξιωματικοὶ τοῦ Κράτους, εἶναι ὑπηρέται εἰς τὴν κυριαρχικὴν θέλησιν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὅτι δὲν ἠμποροῦν ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ στρατηγοῦ, ἢ τὴν θέσιν τοῦ συνταγματάρχου ἢ καὶ ταγματάρχου, διότι καὶ αὐτὸ ἔγινε, νὰ παίξουν ρόλον δικτάτορος. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι ἡ ἀπόφασις καὶ ἡ στάσις τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ἀπέναντι τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐνέχει αὐτὴν τὴν βαθυτέραν ἔννοιαν καὶ σημασίαν, καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ ἤθελα ὁλόκληρος ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ἄν πιστεύῃ κατ’ ἀρχήν εἰς τὴν Δημοκρατίαν καὶ τούς κοινοβουλευτικοὺς θεσμούς, νά εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀμειλίκτου τιμωρίας τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, διὰ νὰ μὴ ἐπιτραπῇ εἰς οὐδένα εἰς τὸ μέλλον νὰ καταπατήσῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος ἡ ἀντίληψις τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Μάλιστα, περισσότερον ἀπὸ τὴν πλευράν ἐκείνην, θὰ ἐπερίμενα αὐτό, δεδομένου ὅτι ἐμεσολάβησαν τόσα γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ πείσουν τούς πραγματικοὺς δημοκρατικούς, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ πολιτικὴ ἀπὸ τὴν κηδεμονίαν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἄν ὑπάρχουν πολιτικοί, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὴν δικτατορίαν ὡς ἰδέαν, ἂς λάβουν τὸ θάρρος νὰ ἔλθουν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ εἴπουν: «Κύριοι, ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐχρεωκόπησεν». Ἄς τὸ εἴπουν ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ λαοῦ καὶ ἂν ὁ λαός τοὺς ἐπιδοκιμάσῃ, ἔχει καλῶς. Εἶναι ἡ περίοδος σήμερον, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην δικτατορικῶς κυβερνῶνται δημοκρατικὰ ἄλλοτε Κράτη. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ Κράτη θὰ ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσουν ὡς παράδειγμα δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι τόσον πολὺ ἀκολουθοῦμεν τὰς ξένας μεθόδους καὶ ἀντιλήψεις. Θὰ ἔπρεπε νὰ προσέξωμεν τὸ ἑξῆς: ὅτι εἰς τὴν Γερμανίαν ἔνθα εἶναι εἷς Χίτλερ δικτάτωρ, ἀνεκηρύχθη ἡ δικτατορία διὰ τοῦ λαοῦ, ἀνῆλθε καὶ ἔφθασεν ἐκεῖ ὁ Χίτλερ διὰ τοῦ λαοῦ, ἐκείνους δὲ ποὺ ἀνέτρεψε πρὸ παντὸς ἦσαν οἱ σοσιαλδημοκράται, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὅλην τὴν κρατικὴν ἐξουσίαν εἰς τὰς χεῖρας των καὶ ὁ πλέον ἐπικίνδυνος ἐχθρός των ἦτο ὁ Χίτλερ. Δέν ἐχρησιμοποίησε λοιπὸν οὗτος οὔτε τὸ στράτευμα, οὔτε τούς ἀξιωματικοὺς ἐναντίον τοῦ καθεστῶτος, ἀλλ’ ἐπεβλήθη διὰ τοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὸς ὁ Μουσολίνι δέν ἐχρησιμοποίησε τὸ στράτευμα διὰ νὰ ἐγκαθιδρύσῃ δικτατορίαν, καὶ αὐτὸς ὁ Μουσολίνι ἐξήγειρε τὸν λαόν. Ἄς ἔχουν λοιπὸν τὰς ἰδέας των περὶ δικτατορίας, ἀλλ’ ἄς τὰ διακηρύξουν μέσα εἰς τὸν λαόν, ἄς μὴ περιμένουν μὲ τὸν στρατὸν νὰ τὰς ἐφαρμόσουν. Ἐὰν λοιπόν σκέπτεται διαφόρως ὁ πολιτικὸς κόσμος, οἱ λόγοι εἶναι καθαρῶς κομματικοί, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἤρχοντο ἐδῶ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι μὲ τὸ α ἢ β ἐπιχείρημα νὰ ὑποστηρίξωσι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαπραχθῇ τὸ ἔγκλημα αὐτό, ἐναντίον τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, ὡσὰν νὰ μὴ εἶναι ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν ἐστράφησαν ἐναντίον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ δημοκρατία, ὑπὲρ τῆς ὁποίας δῆθεν ἡ παράταξις αὐτὴ κάμνει ἀγῶνα διὰ νὰ τὴν συγκρατήσῃ, δὲν διατρέχει οὐδένα κίνδυνον. Ἑπομένως μόνον λόγοι καθαρῶς κομματικοί, δηλαδὴ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ στρατοῦ ὡς μέσου πολιτικῆς ἐπικρατήσεως, τούς ὠθοῦν εἰς τὴν στάσιν αὐτήν. Ὅταν δὲ ἡ παράταξις ἐκείνη ἱστορικῶς μόνον ἐκπροσωπεῖ τὴν Δημοκρατίαν, καὶ ἡ παράταξις αὐτή ἐκπροσωπεῖ τὴν μοναρχικὴν ἰδεολογίαν, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν καλῶς, ὅτι ἡ Δημοκρατία δὲν διατρέχει κίνδυνον ἀπὸ τὴν μοναρχικὴν νοσταλγίαν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἀστικὴν πρωτοπορείαν, δηλαδή, ἀπὸ τὸν φασισμόν. Καὶ ἐναντίον αὐτοῦ εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ ἀγωνισθῶμεν. Καὶ τὸν φασισμὸν τὸν ἔφερεν ἡ στρατοκρατία ἡ ὁποία πρέπει νὰ φύγῃ. Καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ξεκινοῦντες, δὲν ἠμποροῦμεν, παρὰ νὰ εἴμεθα κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τὸν ψηφίζομεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὄχι ὅτι θὰ ἀπομακρυνθοῦν τοῦ στρατεύματος εἴκοσιν ἤ τριάκοντα ἤ ἑκατὸν ἀξιωματικοὶ ἀντίπαλοι τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, ἀλλ’ εἴμεθα ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι πρόκειται νὰ κτυπηθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ἑπομένην ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν ἐστράφησαν ἐναντίον αὐτῆς τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης.

§57ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος κ. Συνάδελφος ἐκ Χαλκιδικῆς, περαίνων τὸν λόγον του εἶπεν, ὅτι θὰ ὑπερψηφίσῃ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι ἔχει τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν πρόκειται ἡ Κυβέρνησις, χρωμένη τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τούτου, νὰ τιμωρήσῃ ἀξιωματικοὺς ἐχθρικῶς διακειμένους πρὸς αὐτήν, ἀλλὰ πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ τιμωρήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου. Δυστυχῶς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξαγάγω τὸν κ. Συνάδελφον ἐκ τῆς πλάνης αὐτῆς, καὶ θὰ τὸν ἐξαγάγω, ἀναφέρων παραδείγματα ὀνομαστικῶς. Ὅτε, Κύριοι Βουλευταί, ἐξεράγη τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, εὑρισκόμην εἰς τὰ Ἰωάννινα καὶ μετ’ ἄλλων τριῶν συναδέλφων ἀντετάξαμεν τὴν πλέον κατηγορηματικὴν ἀντίδρασιν ἐναντίον τοῦ κινήματος αὐτοῦ....

§58Ν. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Δὲν ἐτηλεγραφήσατε σεῖς;

§59ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Ὄχι. Γνωρίζουν ὡρισμένοι συνάδελφοι ἐξ Ἠπείρου, ἀνήκοντες εἰς τὴν παράταξιν αὐτήν, ὅτι ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ εἶχε τὸ θάρρος, ὅταν ἐφαίνετο τοὐλάχιστον εἰς τὰ Ἰωάννινα ἐπικρατοῦσα ἡ Δικτατορία, εἶχε τὸ θάρρος νὰ στείλῃ τηλεγράφημα, παρακαλῶν τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν νὰ καταθέσῃ τὴν Ἀρχήν. Ἀλλὰ τότε, κ. Συνάδελφοι, ὅταν εἰσῆλθον περὶ τὴν 5ην ἀπογευματινήν εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν Ἰωαννίνων, καὶ ἐκάλεσα δημοσιογράφους διὰ νὰ τοὺς παρακαλέσω νὰ δεχθοῦν δηλώσεις μου ἐναντίον τῆς διδακτορίας, μοῦ εἶπον: Κύριε Λούλη, εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν τὰς δηλώσεις αὐτάς, διότι μόλις πρὸ ἑνὸς τετάρτου μᾶς ἐκάλεσεν εἰς τὸ Στρατηγεῖον ὁ ὑποστράτηγος κ. Βλάχος καὶ ὁ Φρούραρχος κ. Γερολυμᾶτος, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀνήγγειλον ὅτι ἐκηρύχθη ἡ δικτατορία καὶ ὅτι προσεχώρησαν εἰς τὴν δικτατορίαν καὶ προσεχώρησεν ὁλόκληρος ἡ φρουρὰ τῶν Ἰωαννίνων.....

§60Ε. ΜΑΝΩΛΑΤΟΣ. Εἶναι ψεῦδος. Ὁ Γερολυμᾶτος ποτέ...

§61ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Ὀφείλετε νὰ ἀνακαλέσητε. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή, κ. Πρόεδρε.

§62ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι συμπεριφορὰ αὐτὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§63Ε. ΜΑΝΩΛΑΤΟΣ. Ὁ Γερολυμᾶτος ποτέ.

§64ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Εἶσαι εἷς ποταπὸς συκοφάντης.

§65Ε. ΜΑΝΩΛΑΤΟΣ. Εἶναι κακόηθες ψεῦδος.

§66ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Εἶσαι κακοήθης καὶ συκοφάντης σύ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ ἀνακαλέσῃ.

§68Ε. ΜΑΝΩΛΑΤΟΣ. Ἀδύνατον. Δὲν ἀνακαλῶ.

§69ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν, κ. Βουλευτά. (Πρὸς τὸν κ. Μανωλᾶτον). Ἀνακαλεῖται εἰς τὴν τάξιν ὁ κ. Βουλευτής.

§71Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κατόπιν τῶν λεχθέντων ἐκ μέρους τοῦ ρήτορος, ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οὔτε εἴδησιν, οὔτε πληροφορίαν κἄν περὶ τῆς ἀναμίξεως τοῦ ἀντιστρατήγου Γερολυμάτου εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου ἔχω μέχρι τῆς στιγμῆς ὑποβληθεῖσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§72ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν κατὰ τὴν κήρυξιν τῆς δικτατορίας, ὅταν ἐτηλεγραφήθη ἐντεῦθεν ἐκ μέρους τοῦ ἀντιστρατήγου Πλαστήρα εἰς Ἰωάννινα ὅτι ἀνεκήρυσσε τὴν δικτατορίαν, ἐὰν προσεχώρησεν ὄντως ἡ φρουρὰ Ἰωαννίνων, ὁ ὑποστράτηγος κ. Βλάχος, καὶ ποῖος ἦτο ὁ Φρούραρχος κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ φρουρὰ προσεχώρησε, καὶ ἐὰν ὁ Φρούραρχος ἐκάλεσε τοὺς Διευθυντὰς τῶν Ἐφημερίδων καὶ τοὺς εἶπεν ὅτι ἐκηρύχθη δικτατορία καὶ στρατιωτικὸς νόμος.

§73Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ἐρωτήσεις τὰς ὁποίας ἀπευθύνει ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν εἶναι ὀρθαί, οὔτε δύνανται νὰ τύχωσιν ἀπαντήσεως. Ἐξέρχεται τῶν ὁρίων, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ ὁμιλῇ. Ὀφείλει νὰ ὁμιλήσῃ μόνον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Δέν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσῃ ἵνα ἀπὸ τοῦδε λάβῃ γνῶσιν τί φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐγὼ λέγω τοῦτο. Ἀπευθύνατε ὡς βουλευτὴς ὅσας θέλετε ἐρωτήσεις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἀπαντήσῃ.

§74ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶσθε ἐλεύθερος νὰ μὴ ἀπαντήσητε, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἠρώτησε περὶ γνώμης, ἀλλὰ περὶ γεγονότων.

§75Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσῃ.

§76ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ καλά. Ἐφόσον ἀπαγορεύετε εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν σας ν’ ἀπαντήσῃ, βεβαίως δὲν θὰ ἀπαντήσῃ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει νὰ πιστοποιηθοῦν ὡρισμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν περιπέσει εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§77Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐξέρχεται ἐντελῶς τοῦ θέματος.

§78ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατὶ ἐξέρχεται τοῦ θέματος;

§79Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξέρχεται ἐντελῶς τοῦ θέματος, διότι ἐρωτᾶτε τίποτε ἄλλο, κ. Ἀρχηγέ, εἰμὴ διὰ νὰ μάθητε ποία εἶναι ἡ κρίσις διὰ τὸν....

§80ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι ἡ κρίσις. Ὁ κ. Βουλευτὴς προφανῶς θέλει νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν διώκει ὁμοίως πάντας τούς ἀναμιχθέντας εἰς τὸ κίνημα. Σεῖς θὰ εἶσθε αὔριον, κ. Πρόεδρε, δικαστής, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς αὐτὸ κατακρίνει ὅτι δὲν δύνασθε νὰ εἶσθε δικαστής.

§81Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ νὰ κατακρίνει ὅ,τι θέλει ὁ κ. Βουλευτὴς, καθὼς καὶ σεῖς. Ἡ Κυβέρνησις ἐξήγησε κατ’ ἐπανάληψιν ποία εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νομοθετήματος, σεῖς εἶσθε ἐλεύθεροι, ὡς Ἀντιπολίτευσις, νὰ τὸ κρίνητε.

§82ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ κρίνομεν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἄνευ κομματικῶν προκαταλήψεων.

§83Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι, ἄν εἶσθε ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἔπρεπε νὰ ταχθῆτε ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ σφετερισθοῦν τάς ἐλευθερίας του.

§84ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ τὸ ἀκούσητε αὐτό.

§85Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ λόγια, μόνον μὲ λόγια.

§86ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ τὸ ἀκούσητε αὐτό, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν κάθε ἡμέραν τὸ πολίτευμα, εἶναι οἱ καθήμενοι εἰς τὰ ἑδώλια αὐτά (θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ ἐκ τοῦ κέντρου). Νὰ ἐπιβάλητε τάξιν εἰς τούς ὀπαδούς σας. Μὴ στρέφεσθε πρὸς ἐμέ.

§87Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ σύνθημα εἰς τάς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ εἶναι τοῦτο: «Θέλετε ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ νὰ ἰσχύσῃ πράγματι ἢ ὄχι;». (Θόρυβος).

§88ΑΝΔΡ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ κίνημα ἐκάμαμεν ἡμεῖς;

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅσον καὶ ἂν αἱ ἐρωτήσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι ἐρωτήσεις προσωπικῆς φύσεως, δὲν εἶναι καθολοκληρίαν ἄσχετοι πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, διότι ζητεῖται νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ διαχείρισις ζητημάτων προσωπικῶν. Νὰ κρίνῃ δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ποῖοι ἀξιωματικοὶ ἔχουν θέσιν καὶ ποῖοι δὲν ἔχουν θέσιν εἰς τὸν στρατόν. Καὶ ὁ κ. Συνάδελφος διερωτᾶται, εἶνε εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτιμήσῃ τὰ πράγματα ταῦτα μετ’ ἀμεροληψίας; Καὶ ἀνέφερε παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποία ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι συμμετέσχον τοῦ κινήματος, δὲν ἐθίχθησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέλει ὁ κ. Συνάδελφος. Δέν εἶνε ζήτημα λοιπὸν ἄσχετον πρὸς τὸ θέμα.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα σᾶς ἐπαναλαμβάνω, εἶναι τελείως ἄσχετον. Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀρύεται τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ νὰ κρίνῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ τῆς Α ἢ Β πράξεως, τὸ ἀρύεται ἐκ τῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§91Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχετε δηλαδὴ παντοδυναμίαν; Ἔχετε δηλ. δικαίωμα ἐπαναστατικόν, νὰ ἀνατρέψητε τὰ πάντα ἐκ τῆς λαϊκῆς σας ἐντολῆς;

§92Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ἡ θέλησις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§93Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὸν ὑπαινιγμόν, τὸν ὁποῖον ὁ ρήτωρ ἔκαμεν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔχει μεταξὺ τῶν κατηγορουμένων τὸν ἀντιστράτηγον Γερολυμᾶτον, ἀπήντησα, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχει οὐδεμίαν μήνυσιν, οὐδεμίαν πληροφορίαν, καθαπτομένην τῆς διαγωγῆς τοῦ ἀντισυνταγματάρχου Γερολυμάτου.

§94Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἰδού, ὁ κ. Ὑπουργὸς δίδει ἐξηγήσεις.

§95Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀλλά, κατόπιν αὐτοῦ μοὶ ἀπηυθύνθη ἡ ἐρώτησις ἄν ὁ στρατηγὸς Βλάχος ἀπεδέχθη τὸ κίνημα καὶ ἐκήρυξε τὴν δικτατορίαν καὶ τὶ ἔκαμεν ὁ Γερολυμᾶτος. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὑπάρχει βεβαίως μία προκήρυξις τοῦ στρατηγοῦ Βλάχου, διὰ τὴν ὁποίαν περιελήφθη καὶ ὁ Βλάχος μεταξὺ ἐκείνων τῶν ὁποίων αἱ ὑποθέσεις θὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πρὸς κρίσιν, ἀλλὰ περὶ τοῦ κ. Γερολυμάτου μία καὶ μόνον ὑπάρχει πληροφορία, ὅτι προέτρεψε τὸν στρατηγὸν Βλάχον νὰ κτυπήσουν τὴν δικτατορίαν. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ Βλάχος ἔλεγεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοί ὑπὸ τὰς διαταγάς του, κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι Βενιζελικοί, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε, αὐτὸς ἔλεγεν, ὅτι μὲ ὅ,τι ἔχομε θὰ τοὺς κτυπήσωμεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν σημαίνει δηλ. τίποτε αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κύριος Βουλευτὴς Ἰωαννίνων, ὅτι ἡ φρουρὰ τῶν Ἰωαννίνων προσεχώρησε. Τί θὰ εἴπῃ, ἡ φρουρὰ Ἰωαννίνων προσεχώρησε. Μήπως ἔγινε καμμία ψηφοφορία μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, καὶ ἡ φρουρὰ προσεχώρησε; (ἱλαρότης). Ὁ Βλάχος ἔλαβε τὸ διάγγελμα καὶ τὸ ἐκοινοποίησεν.

§96ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Δέν ἔκαμε αὐτὸ μόνον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος πρὶν συνεχίσω τὴν ἀγόρευσίν μου νὰ πληροφορήσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω μάλιστα ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν μου αὐτῶν, ἄν θέλῃ νὰ κάμῃ ἀνακρίσεις....

§97Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης λέγει τὰ ἀντίθετα.

§98ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Ὁ στρατηγὸς Βλάχος ἐδημοσίευσε τὴν προκήρυξιν τῆς δικτατορίας καὶ τὴν κήρυξιν τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου. Ἐπίσης ὁ φρούραρχος Ἰωαννίνων κ. Γερολυμᾶτος ἀπὸ τῆς 5ης ἀπογευματινῆς μέχρι τῆς 10ης νυκτερινῆς, ὁπότε ἔλαβε τὸ τηλεγράφημα ὅτι θὰ ἐγίνετο ἡ Κυβέρνησις τῶν Ἀντιστρατήγων, φρούραρχος καὶ ἀνώτερος ἐπόπτης ἦτο ὁ κ. Γερολυμᾶτος. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις καὶ νὰ ἐρωτηθοῦν οἱ Διευθυνταὶ τῶν ἐν Ἰωαννίνοις ἐκδιδομένων ἐφημερίδων, ἄν δὲν ἐκλήθησαν οὗτοι παρὰ τοῦ κ. Βλάχου καὶ Γερολυμάτου καὶ δὲν τοὺς ἀνεκοίνωσεν ὅτι ἐκηρύχθη ὁ στρατιωτικὸς νόμος καὶ ὅτι διατελοῦν ὑπὸ λογοκρισίαν καὶ πρέπει νὰ ὑποβάλουν τὰ φύλλα των ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτοῦ, τοῦ κ. Γερολυμάτου.

§99Γ. ΚΑΓΙΑΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλέγομεν, ὅτι δὲν ἐπιδοκιμάζομεν τὴν κήρυξιν δικτατορίας, καὶ ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ Μέραρχος Ἰωαννίνων Βλάχος δὲν ἐδημοσίευσε μόνον τὸ διάγγελμα, ἀλλ’ ἐκήρυξε καὶ τὸν στρατιωτικὸν νόμον. (Φωναὶ καὶ θόρυβος ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§100ΑΛ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐάν, κ. Βουλευταί, ἠναγκάσθην νὰ φέρω τὰ παραδείγματα τοῦ στρατηγοῦ Βλάχου καὶ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου Γερολυμάτου, τὸ ἔπραξα διὰ νὰ πείσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν ἄρτι κατελθόντα τοῦ βήματος, εἰπόντα ὅτι δίδει ψῆφον, διότι ἔχει πεποίθησιν ὅτι δὲν πρόκειται διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ νόμου νὰ πλήξῃ τοὺς κομματικῶς ἀντιθέτους πρὸς αὐτὴν ἀξιωματικοὺς ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται νὰ τιμωρήσῃ τοὺς πραγματικῶς ἀναμιχθέντας εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου ἀξιωματικούς, καὶ διὰ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀντισυνταγματάρχης Γερολυμᾶτος εἶναι σήμερον διοικητὴς Συντάγματος ἐν Ἀθήναις. Τοῦτο δυστυχῶς δὲν μὲ πείθει, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νόμου θὰ τηρήσῃ εἰλικρινῶς τὴν ἀρχὴν τῆς τιμωρίας τῶν ἀναμιχθέντων εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, ἀνεξαρτήτως πολιτικῶν φρονημάτων, ἀλλ’ ὅτι θὰ εὕρῃ πραγματικῶς τὴν εὐκαιρίαν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου νὰ πλήξῃ ἀξιωματικοὺς ἀντιθέτων πολιτικῶν φρονημάτων.

§101Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θεωρῶ καθῆκον τιμῆς νὰ δώσω μερικὰς πληροφορίας διὰ τὸν στρατηγὸν Βλάχον, διότι οἱ συνάδελφοί μου, ἴσως δὲν ἐγνώριζον τὰς κατ’ αὐτὸν λεπτομερείας. Ὅτε ὁ κ. Βλάχος ἐπληροφορήθη τὸ κίνημα, ἦλθε πρὸς ἐμὲ ζωηρῶς δυσφορῶν ἐναντίον τούτου. Ἐξεδήλωσε πράγματι τὴν δυσφορίαν του καὶ μὲ ἠρώτησεν ὡς Γενικὸν Διοικητήν, τί θὰ ἔπρεπε νὰ πράξῃ. Τὸν ἐξουσιοδότησα τότε νὰ κρατήσῃ τὴν τάξιν εἰς χεῖράς του μέχρις ἐκκαθαρίσεως τῆς καταστάσεως, διότι οἱ κομμουνισταὶ εἶχον ἀναθαρρήσῃ. Περὶ τὴν δεκάτην νυκτερινήν, ἀφοῦ κατώρθωσε νὰ πληροφορηθῇ μέσῳ τῆς γραμμῆς Τρικκάλων ὅτι ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν ὁ κ. Ὀθωναῖος, μὲ ἠρώτησε διὰ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τῆς Διοικήσεως, ἐὰν θὰ ἦτο φρόνιμον νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν στρατηγὸν Ὀθωναῖον. Ἐπεκρότησα τοῦτο καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ στρατηγὸς Βλάχος κατεφέρετο βαρύτατα κατὰ τοῦ κινήματος.

§102ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Ἐκήρυξε τὸν στρατιωτικὸν νόμον, ναὶ ἤ ὄχι;

§103Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἔλαβεν ὅλα τὰ μέτρα διὰ τὴν τάξιν καὶ ἔψεξε τὸ κίνημα ἐκεῖνο.

§104ΑΛ. ΛΟΥΛΗΣ. Εἴπατέ μας, ἄν ἐδημοσίευσε τὴν προκήρυξιν καὶ ἐκήρυξε τὸν στρατιωτικὸν νόμον.

§105Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§106Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Τότε εἶναι περίεργον πῶς ἀπεκήρυξε τὸ κίνημα, ἀφοῦ ἐδημοσίευσε τὴν προκήρυξιν. (Θόρυβος καὶ κωδωνοκρουσίαι ἐκ τοῦ Προέδρου).

§107Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα νὰ κάμω μίαν δήλωσιν ἁπλῶς, ἐκ μέρους τῆς μικρᾶς μερίδος τῶν Συντηρητικῶν Δημοκρατικῶν, ὅτι θὰ καταψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, διότι φρονοῦμεν, ὅπως καὶ ὁ ἡγέτης ἡμῶν διεκήρυξεν, ὅτι δὲν εἶνε ὀρθόν, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ Συντάγματος, νὰ δημιουργηθῇ νόμος ἐκ τῶν ὑστέρων, ἵνα κρίνῃ αὐστηρότερον παραπτώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν γίνει προγενεστέρως. Αὐτὸ μόνον ἤθελα νὰ εἴπω.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου.

§109Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου, ἐπανέλαβεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὴν γνωστὴν ἐπῳδὸν, ἡ ὁποία πραγματικῶς φαίνεται τοῦ παρέχει πλήρη αὐτάρκειαν, τὴν ἐπῳδὸν ὅτι ὁ λαὸς ἀπεφάνθη καὶ ἑπομένως καὶ αἱ ἀπόψεις καὶ αἱ συζητήσεις ἡμῶν εἶναι μάταιαι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀσφαλῶς ἐπέδειξε πολλὴν τόλμην, ἀποφασίζων νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν παλαιὰν καὶ προσφιλῆ ἐπῳδόν του, ἀκόμη καὶ τὴν ἑπομένην τῆς δημοσιεύσεως τῶν ἐπισήμων ἀποτελεσμάτων τῶν τελευταίων ἐκλογῶν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν τὸ κυβερνῶν κόμμα, ἡ κυβερνῶσα παράταξις, ἔχει βεβαίως κοινοβουλευτικὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ δὲν ἔχει λαϊκὴν τοιαύτην. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὁποίου ὑπάγεται ἡ ὑπηρεσία τῆς Στατιστικῆς, ἐὰν εὑρίσκῃ ὅτι ἡ ὑπηρεσία, ἡ ἐπίσημος τῆς Στατιστικῆς τοῦ Κράτους, εἴτε ἐμερολήπτησεν, εἴτε ἔσφαλε, δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀργός. Ἀλλὰ θὰ ἠθέλομεν νὰ εἴπωμεν ἀκόμη εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐπικαλούμενος τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ, παρέχει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἰσάγει εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τὰς δικαστικὰς ἀναμνήσεις, διότι ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖται τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ, παρέχει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι αἱ ἐτυμηγορίαι τοῦ λαοῦ εἶναι, ὅπως αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις, ὁριστικαὶ καὶ τελεσίδικοι. Ἀλλ’ ἐάν ἡ ἄποψις ἦτο ἀληθής, τὸ κόμμα τὸ Λαϊκόν, τὸ ὁποῖον εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928 εἶχε τόσον ὀλίγους βουλευτάς, δὲν θὰ εὑρίσκετο σήμερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι αἱ ἐτυμηγορίαι τοῦ λαοῦ ὑπόκεινται εἰς ἀδιάκοπον ἀναθεώρησιν καὶ αἱ πράξεις τῶν Κυβερνήσεων καὶ αἱ συζητήσεις τῶν Βουλῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἐπιδιδόμεθα, αὐτὸν ἔχουσι τὸν προορισμόν, νὰ διαφωτίσουν τὸν λαὸν καὶ νὰ τὸν διευκολύνουν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἰδικῶν του ἀποφάσεων.

§110ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ λαὸς δὲν ἀπεφάνθη ποτὲ νὰ λαμβάνωνται αὐθαίρετα μέτρα.

§111Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ ἐτυμηγορίαι τοῦ λαοῦ δημιουργοῦν διὰ τὰς Κυβερνήσεις ὑποχρεώσεις, δὲν δίδουν μόνον δικαιώματα.

§112Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ καθορίζων τοὺς σκοποὺς τοῦ νομοσχεδίου, εἶπεν ὅτι ἐπιδιώκει τὸ παρὸν νομοσχέδιον τὴν ἐξύψωσιν καὶ τὴν θεμελίωσιν τῆς τάξεως ἐν τῷ στρατῷ καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ κύρους τῆς Πολιτείας. Εὑρισκόμεθα εἰς ἀπόλυτον συμφωνίαν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὀρθότητα τῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους ἐπαγγέλλεται καὶ ἐπιδιώκει. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπιθυμεῖ νὰ κρίνῃ, ὄχι ὅπως προηγουμένως ἠθέλησε καὶ πάλιν νὰ τονίσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μὲ πρῖσμα ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπιθυμεῖ νὰ κρίνῃ καὶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο διαμαρτυρόμεθα ἐναντίον τῆς βεβαιώσεως τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρέσχεν εἰς τὴν Γερουσίαν, σχετικῶς πρὸς τὰς προθέσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὁ ἀντιπολιτευόμενος πολιτικὸς κόσμος διεκήρυξε τὴν ἀλληλεγγύην του πρὸς τοὺς κινηματίας. Ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Γερουσίας....

§113Α. ΝΤΑΛΙΠΗΣ. Ὁ κ. Γονατᾶς τὸ ἐδήλωσεν, ὅτι ὀψέποτε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Ἀρχήν, θὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς κινηματίας.

§114Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κάμετε ὑπομονήν. Ἐπαναλαμβάνω τὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία τόσον ἰσχυρῶς ἐτονίσθη ἀπὸ τόσων μηνῶν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου.

§115Α. ΚΑΚΑΡΑΣ. Τὸ πιστεύετε;

§116Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἢ θὰ ὑπάρξῃ Βουλὴ ἠρεμοῦσα, ἢ θὰ διακόψωμεν τὸν λόγον. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, καθὼς ἀπέδειξε καὶ εἰς τὴν πρόσφατον ἀκόμη περίπτωσιν τῆς ἀπεργίας, ἐπιθυμεῖ ἐφ’ ὅλων τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων νὰ εἶναι παραστάτης τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ τὴν ἐνισχύῃ εἰς τὴν προστασίαν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἂν διαφωνοῦμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι εἰς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει, εἶναι εἰς τὰ μέσα τὰ ὁποῖα χρησιμοποιεῖ διὰ τὴν ἐπιδίωξιν τῶν σκοπῶν. Διότι πιστεύομεν, ὅτι τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλεται καὶ τὰ ὁποῖα θέλει νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογήν, δὲν ὑπηρετοῦσι τοὺς σκοποὺς τοὺς ὑπονομεύουν καὶ τοὺς ἀποτρέπουν. Συμβαίνει καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν τὸ φαινόμενον τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε τόσον σύνηθες εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ λόγων καὶ ἔργων, ἡ ἀσυνέπεια μεταξὺ τῶν μέσων καὶ τῶν σκοπῶν. Ἐπηγγέλθη τὴν ἐμπέδωσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ὡρκίσθη εἰς τὸ πολίτευμα τῆς Χώρας, ἀλλὰ δὲν παρῆλθον ὀλίγαι ἡμέραι καὶ ἐξαπέλυσεν ἀπειλὰς ἐναντίον τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ἔρεισμα τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἐπηγγέλθη τὴν αὐτοδιοίκησιν, καὶ δὲν παρῆλθεν ὀλίγος χρόνος καὶ ἐστραγγάλισε τὴν θέλησιν τῶν κατοίκων καὶ διεμέλισε τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, τοὺς ὁποίους κατεδίκασε... (Θόρυβος)... καὶ ἐπηγγέλθη τὴν γαλήνην τῆς Χώρας ἐν ὀνόματι τῆς ὁμαλότητος καὶ ἐξήγγειλε καθ’ ὅλας τὰς τελευταίας ἡμέρας ἀπειλὰς ἀνωμάλων μέτρων, καὶ ἐν ὀνόματι τῆς τάξεως τοῦ στρατοῦ μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν, εἰσάγει τὴν ἀποσύνθεσιν ἐν τῷ στρατεύματι. Θὰ τὸ ἀποδείξωμεν. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐπαληθεύει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὴν ρῆσιν τῆς Γραφῆς «αἱ μὲν χεῖρες αὐτοῦ εἶναι χεῖρες Ἰσάκ, ἡ δὲ φωνὴ, φωνή Ἰακώβ». Τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Ἀναγιγνώσκομεν τὸ κείμενον, διὰ νὰ τὸ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν μνήμην τῆς Βουλῆς: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κλπ.» (ἀναγινώσκει). Δέν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ συνταγματικοῦ θέματος, διότι θεωρῶ τὴν συνταγματικὴν ἄποψιν ἐξαντληθεῖσαν ἔπειτα ἀπὸ τὰς ὁμιλίας τῶν προηγουμένων συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς ὀλίγας λέξεις. Διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ μονιμότης τῶν ἀξιωματικῶν δὲν κατοχυροῦται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ρητὴ περὶ τούτου διάταξις, διότι εἶναι τόσον στοιχειώδης ἡ ἀρχὴ τῆς μονιμότητος διὰ τὸ πολίτευμα ἡμῶν, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ὅτι ἡ μονιμότης τῶν ἐσχάτων δημοσίων ὑπαλλήλων εἶνε κατωχυρωμένη καὶ εἶναι ἔκθετοι οἱ θεματοφύλακες τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀκεραιότητος τῆς Χώρας. Ἡ διάταξις ἄλλωστε τοῦ ἄρθρου 81 εἶναι σαφής, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἀπονέμει τοὺς βαθμούς, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει συγχρόνως ἡ προσθήκη ὅτι δύναται καὶ νὰ τοὺς ἀφαιρῇ. Ἀλλὰ πέρα τῶν ἀρχῶν αὐτῶν τῆς μονιμότητος, ἡ ὁποία εἶναι ἀδύνατον, ἐφόσον δὲν ὑπάρχει ρητὴ ἀπαγόρευσις νὰ θεωρῆται ἀποκλειομένη, εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ ἀντισυνταγματικότης τοῦ νόμου ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἰσάγει ποινήν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγκρατέστατος νομικός, ὁμιλῶν εἰς τὴν Γερουσίαν, ὡμολόγησεν ὅτι, ἄν πράγματι τὸ νομοσχέδιον εἰσῆγε ποινήν, θὰ παρεβίαζε τὸ Σύνταγμα, διότι παραβιάζει σειρὰν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καθίσταται εἰς δικαστικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἔκτακτον δικαστήριον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νεώτερος νόμος ἐπιβάλλει ἀναδρομικῶς τὴν ποινήν. Ἀλλ’ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ ποινὴν ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία· ἀποτελεῖ κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν. Καὶ ἐπεκαλέσθη ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, ὅπου ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία ἀναγράφεται μεταξὺ τῶν καταστάσεων. Τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία εἰς ἄλλον ἄρθρον τοῦ νόμου ἀναγράφεται ἐπίσης καὶ ὡς ποινή. Ὅπου ἑπομένως ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία ἔχει ὡς αἰτιολογίαν ἀξιόποινον πρᾶξιν, ἡ ἀπαγγελία αὐτῆς ἀποτελεῖ ποινὴν, καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν, ἡ αἰτιολογία τῆς αὐτεπαγγέλτου ἀποστρατείας ἀναγράφεται εἰς τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, ὄχι μόνον εἰς τὸ αἰτιολογικὸν τῆς ἐκθέσεως, ἡ αἰτιολογία εἶναι ἡ συμμετοχὴ εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, δηλαδὴ εἶνε πρᾶξις ἐγκληματική, καὶ ἐφόσον ἡ αἰτιολογία ἀναφέρεται εἰς πρᾶξιν ἐγκληματικήν, ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία εἶναι ποινή. Καὶ ἐφόσον ἀποτελεῖ ποινήν, εἶναι βέβαιον ὅτι προσκρούει εἰς τὸ Σύνταγμα. Εἶναι τόσον σαφεῖς αἱ διατάξεις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ νόμου νὰ εἰσαχθῇ ποινὴ μὴ ἀναγραφομένη εἰς νόμον πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι δύναται νὰ συσταθῇ ἔκτακτον δικαστήριον καὶ δικαστικὴ ἐπιτροπή, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ποινὴν ταύτην, διότι τὴν σύστασιν τοιούτων ἐπιτροπῶν ἀπαγορεύει ρητῶς τὸ πολίτευμα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρακολουθήσας τὴν συζήτησιν τῆς Γερουσίας καὶ ἀποκαμὼν ἐκεῖ ἀπὸ τὰ σοφίσματα τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπαραίτητα διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς συνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου, προέβη εἰς μίαν ὁμολογίαν· εἶπεν, θὰ κάμωμεν διὰ νὰ σωθῇ ὁ τόπος, καὶ ἀντισυνταγματικοὺς νόμους. Κρατοῦμεν τὸ ἥμισυ τῆς ὁμολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὁ νόμος δύναται νὰ εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικός. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεφώνησε τότε καὶ εἶπεν, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ἐμμένει εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς συνταγματικότητος καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐνέδωκεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὑρίσκετο εἰς τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωνε τὸν θαυμασμόν του πρὸς τὰς πολιτικὰς ἀρετάς καὶ τὴν νομιμοφροσύνην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν ὁ θαυμασμὸς αὐτὸς πρὸς τὴν νομιμοφροσύνην ἐξηκολούθει καὶ εἰς τὸ παρὸν καὶ εἰς τὸν μέλλον, διότι ὑπάρχουν πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνταποδίδων τὴν φιλοφροσύνην ἔγινε καὶ αὐτός, μὲ τὴν σειράν του θαυμαστής τῶν ἐπαναστατικῶν ἀρετῶν τοῦ συνεργάτου του. Ἀλλὰ πέρα τῶν ἀπόψεων τούτων, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν εἰς τὴν Γερουσίαν εἶπεν, πέραν τῆς συνταγματικότητος, -ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν, καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ κυρίως ἐπιμένει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν,— πέραν τῆς συνταγματικότητος, ὑπηρετεῖ κατ’ οὐσίαν τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν, ἐμπεδώνει τὸ κῦρος τῆς Πολιτείας καὶ ἀποκαθιστᾷ τὴν τάξιν εἰς τὸν στρατόν. Κύριοι Βουλευταί, εἰς μίαν ἐποχὴν κατά τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, καὶ ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος, ἐπεθύμουν ὅπως ὁ στρατὸς ἐπανέλθῃ ὁριστικῶς εἰς τὰ ἔργα του, καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος ἀφεθῇ ἀπερίσπαστος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς ἐντολῆς του, εἰς μίαν τοιαύτην ἐποχήν, δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὴν ἐπέμβασιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἐπέμβασιν τῆς πολιτικῆς εἰς τὸ στράτευμα, διότι ἡ καθιέρωσις τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἀπὸ κοινοῦ ἐπιδιώκομεν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ εἶνε ὀρθὴ γενικῶς καὶ ἀπείρως κατὰ μείζονα λόγον ἡ σημερινὴ Κυβ)σις, ἕνεκα τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐξεδηλώθη ἐκεῖνο τὸ κίνημα, στραφὲν κατὰ πρῶτον λόγον καὶ κατ’ ἐξοχὴν ἐναντίον τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλά, στραφὲν καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἔπρεπεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πλέον ἀμερόληπτον καὶ τὴν πλέον ἀπαρεξήγητον κρίσιν κατὰ τῶν ὑπευθύνων καὶ νὰ μὴ παρέμβῃ αὐτή, χαρακτηρίζουσα καὶ καθιστῶσα ἑαυτὴν ὡς δικαστὴν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐστράφησαν ἐναντίον της. Ποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πείσῃ, ὅσον καὶ ἄν εἰλικρινῶς τὸ ἐπιδιώκῃ διὰ τὴν ἀμεροληψίαν της; Ἰδού, διατὶ εἰς τὰς περιόδους τὰς δυσκόλους, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα ἁπλῶς ἥσυχοι διὰ τὰς ἀγαθάς μας προθέσεις, ἀλλά πρέπει νὰ προβαίνωμεν καὶ εἰς πράξεις αἱ ὁποῖαι μᾶς προφυλάσσουν ἀπὸ κάθε παρεξήγησιν. Καὶ ὅμως, ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἰδιοποιοῦσα τὸ δικαίωμα νὰ καταστῇ δικαστὴς τῶν ἀντιπάλων της ἐκείνων, οἵτινες στρεφόμενοι κατὰ τοῦ λαοῦ, ἐστράφησαν ταὐτοχρόνως καὶ κατ’ αὐτῆς, δίδει λαβὴν εἰς τὴν παρεξήγησιν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐπιδιώξῃ πολιτικὰς ἐκδικήσεις. Ἀλλὰ θὰ ἠθέλομεν νὰ προχωρήσωμεν ἀκόμη Ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὴν ὁποίαν ἀναλυτικώτερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Γερουσίαν. Θέλει νὰ καθιερώσῃ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν; Εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἑνότητος τῆς στρατιωτικῆς συνειδήσεως, εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τοῦ κύρους τῶν ἀξιωματικῶν. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐπῆλθε σύγκρουσις μεταξὺ προϊσταμένων καὶ ὑφισταμένων ἀξ)κῶν. Εἶνε προφανὲς τότε ὅτι ἐτραυματίσθη ἀνεπανορθώτως τὸ κῦρος τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ὑπὸ τοιαύτας δὲ συνθήκας δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ θεωρηθοῦν ἔχοντες διοικητικὴν καὶ ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας εἶναι ἐμπόδιον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πειθαρχικῆς καὶ τῆς ψυχικῆς ἑνότητος τοῦ στρατοῦ. Ἔχει καλῶς. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται τὴν ἀρχὴν αὐτὴν νὰ καθιερώσωμεν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν πρόκειται νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχήν, ὅτι ὁπουδήποτε ἤθελεν ἐπέλθει σύγκρουσις μεταξὺ ἀξιωματικῶν ἐξ αἰτίας κινημάτων εἰς τὸ παρελθόν τῆς Χώρας, δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ συγκρουσθέντες νὰ παραμείνουν, εἰς ποῖον συμπέρασμα θὰ καταλήγωμεν; Εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελεῖται παρὰ μόνον ἀπὸ ἀξιωματικοὺς ἐκτὸς κινήματος, διότι μόνον μεταξὺ ἐκείνων θὰ ὑπῆρχεν ὁμοφροσύνη ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ διότι ἔχει ἐπέλθῃ ἡ σύγκρουσις ἐξ αἰτίας τῶν ἀντιθέτων ἀπόψεων. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίξωμεν τὸν παραλογισμὸν αὐτὸν εἰς τὸν ὁποῖον ὁδηγεῖ ἡ γενικὴ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν καθιερώνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν; Ἠναγκάσθημεν ἐπανειλημμένως νὰ παραγνωρίσωμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν καὶ νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος τοῦ στρατοῦ εἰς τὰ εὐγενῆ αἰσθήματα, εἰς τὰ συναδελφικὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐμπνέουν, καὶ πρέπει νὰ ἐμπνέουν, τὸν στρατὸν τοῦ Ἔθνους, καὶ νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν λήθην τοῦ παρελθόντος. Διότι πράγματι, ἐὰν εἰλικρινῶς θέλωμεν καὶ ὁ στρατὸς καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ ἡ Χώρα νὰ προκόψουν, εἷς μόνον ὑπάρχει τρόπος, ἐὰν ὅλοι μείνωμεν σύμφωνοι, νὰ παραδώσωμεν τὸ παρελθὸν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ μέλλον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ τονίσω καὶ μίαν ἀκόμη ἄποψιν. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ δημιουργήσῃ μίαν ψυχικὴν ἀνάπαυσιν εἰς τὸν στρατὸν τὸ νομοσχέδιον. Θὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν γαλήνην. Καὶ ἐρωτῶμεν, ὅταν ἀνακοινῶμεν εἰς τὸν στρατὸν ὅτι τὸ πολίτευμα τῆς Χώρας δὲν περιέχει καμμίαν δι’ αὐτὸν κατονύρωσιν, ὅταν ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας μεριμνᾷ διὰ τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἄνεσιν τῶν δημ. ὑπαλλήλων, καὶ ἐγκατέλειψε τὰς φρουρὰς τοῦ Ἔθνους ἐκθέτους εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ἕρμαιον τῶν θελήσεων αὐτῶν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπνεύσωμεν ἡσυχίαν καὶ νὰ μὴ ἐμπνεύσωμεν ἀντιθέτως ἀνησυχίαν διὰ τὸ μέλλον; Διότι, ἐάν σήμερον πλήττονται ἐν ὀνόματι τῆς 6ης Μαρτίου ὡρισμένοι ἀξιωματικοί, πταίσαντες ἢ μὴ πταίσαντες, ἐν ὀνόματι τῆς αὐτῆς ἀρχῆς εἶναι πιθανὸν, καὶ ἴσως εἶναι βέβαιον, ὅτι αὔριον θὰ πληγοῦν καὶ ἄλλοι, ἀφ’ ἧς καθιερώθη ἡ ἀρχή, ὅτι ἡ μονιμότης τῶν ἀξιωματικῶν δὲν εἶνε κατωχυρωμένη καὶ ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία...

§117Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός. Διότι δὲν θὰ τὸ ξανακάμουν.

§118Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶμαι συμφωνότατος, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ σκοπός σας εἶναι αὐτός. Ἀλλ’ ὅταν καθιερωθῇ ἡ ἀρχή, ὅτι ἡ μονιμότης εἶναι ἀκατοχύρωτος διὰ πᾶσαν περίπτωσιν, ὅτι τὸ Σύνταγμο δὲν κατοχυρώνει αὐτήν τοῦτο θὰ σημαίνῃ ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία...

§119Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἴπετε καὶ ἄλλοτε, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν προστατεύονται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν δὲν εἶναι κοινὸν ἔγκλημα, ἀλλ’ εἶναι ἐσχάτη προδοσία....

§120Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποῖος τὸ ἀμφισβητεῖ;

§121Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν)... καὶ περὶ ἐγκληματιῶν ἐσχάτης προδοσίας δὲν μεριμνᾷ τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα ἔχει νὰ προασπίσῃ τάς λαϊκάς ἐλευθερίας. Ἄν τὸ Σύνταγμα πρόκειται νὰ προστατεύσῃ τοὺς βάλλοντας κατὰ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ἑορέτω τὸ Σύνταγμα. (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς παρατεταμένα).

§122Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Σύνταγμα, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι προωρισμένον νὰ προστατεύῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, καὶ τὰς προστατεύει κατοχυρῶνον τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀποδίδεται ἡ δικαιοσύνη. Ἀλλ’ ὅταν καταλύετε τὸ Σύνταγμα διὰ νὰ ἐπιδιώξητε τὴν προστασίαν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, κατὰ τὸν ἰδιότυπον τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ ἑκάστοτε Κυβ)σεις νομίζουν ὅτι τὰς προστατεύουν, τὸ Σύνταγμα καταλύεται καὶ παρασύρει εἰς τὴν κατάρρευσίν του καὶ τάς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀπευθύνω ἀκόμη καὶ μίαν ἐρώτησιν. Ὅταν τὸ νομοσχέδιον κατετέθη εἰς τὰς Βουλάς, ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίζετο πιστὸς θεματοφύλαξ τῆς νομιμότητος. Ἀλλὰ δοκιμάζω σήμερον μίαν ἀπορίαν. Πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ τούς αὐτοὺς τίτλους ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμφανίζῃ ἐνώπιον τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων τὸ νομοσχέδιον ἐν ὀνόματι τοῦ Συντάγματος, ἐν ὀνόματι τῆς ὁμαλότητος, ὅταν κατώρθωσε κατὰ τὸν τελευταῖον ἰδίως καιρὸν νὰ παρουσιάσῃ τὸ πρωτότυπον θέαμα Κυβερνήσεως συνομοτούσης ἐναντίον τῆς ὁμαλότητος καὶ ἐναντίον τοῦ πολιτεύματος; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§123ΠΟΛΛΟΙ ΛΑΪΚΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῦ; Ποῦ;

§124Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀναμείνατε. Φαντάζεσθε ὅτι θὰ ἀπετόλμων τοιαύτην κατηγορίαν χωρὶς τὰ κείμενα; Ἀκούσατε, δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν τὰς ἀποδοκιμάζει. Θὰ σεβασθῶ τὴν δήλωσίν του. Εἰς τὴν «Πρωΐαν» τῆς 25ης Δεκεμβρίου, ἔλεγεν. «Ἡ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐπιβληθῇ, ἔστω καὶ ἐὰν θὰ ἀπαιτηθῇ προσφυγή εἰς μέτρα ἐξαιρετικά» (ἀναγινώσκει). Καὶ περαιτέρω: «Ἀπεφασίσθη ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν δι’ αὐστηρῶν μέτρων, ἔστω καὶ ἂν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξέλθῃ καὶ τῶν συνταγματικῶν ὁρίων».

§125Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τὰ εἶπον αὐτά;

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω διὰ τὴν διάψευσιν. Εἶναι ἡ «Πρωΐα» καὶ ἔχει ἐπισήμους δηλώσεις σας.

§127Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε δίκαιον. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον εἶπον, εἶνε, ὅτι «ἂν ἐξακολουθήσῃ αὐτή ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὑπάρχουσα, καὶ δὲν δύναται ὁ πολιτικὸς κόσμος νὰ σκεφθῇ πολιτικῶς, ἐμὲ δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, δύναμαι νὰ ἀποσυρθῶ καὶ εἰς τὸν ἰδιωτικόν μου βίον». Τὸ πρῶτον μόνον εἶπον «ἐξαιρετικὰ μέτρα», ἀλλ’ ἐπαναστατικὰ δὲν εἶπον.

§128Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δηλώσεις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶναι.

§129Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρετε σεῖς τὶ γράφεται εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§130Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Γράφει. «Ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Τσαλδάρη» «Ἡ θέλησις τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐπιβληθῇ, ἔστω καὶ ἂν ἀπαιτηθῇ νὰ προσφύγωμεν εἰς μέτρα ἐξαιρετικά».

§131Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). «Ἐξαιρετικά». Ἀλλὰ ἐγὼ δὲν εἶπα αὐτά. Ἠξεύρετε αὐτὰ εἶνε σἂν τοὺς τίτλους μερικῶν ἐφημερίδων, αἱ ὁποῖαι γράφουν ὅτι, αὐτά—αὐτά, καὶ μέσα εἰς τὸ περιεχόμενον δὲν λέγουν τίποτε.

§132Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. «Ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως». «Τὰ μέτρα τὰ ἐξαιρετικά». Σᾶς ἐρωτῶ: Ἄν τὰ μέτρα εἶναι συνταγματικὰ καὶ νόμιμα, διατὶ τὰ ὀνομάσατε ἐξαιρετικά;

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι εἶναι μέτρα αὐστηρά.

§134ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιτρέπετε; Ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους ἡ τελευταία σελὶς τῶν ἐφημερίδων ἦτο γεμάτη μὲ πληροφορίας περὶ ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Ἐρωτώμενος ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰδήσεων αὐτῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔλεγε: Θὰ λάβωμεν μέτρα ἐξαιρετικὰ ἄνευ ἐνδοιασμῶν. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ θὰ τὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον ἀπὸ τοῦ βήματος.

§135Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγομεν, κ. Βουλευταί, εἶναι ὅτι οἱ σκοποί τούς ὁποίους ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν ἐπιτυγχάνονται. Ἀνατρέπονται. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν ἔχει ἔρεισμα οὔτε εἰς τὸ πολίτευμα, οὔτε εἰς τὴν νόμιμον καὶ ὁμαλὴν πολιτικὴν τάξιν. Ἀποδεικνύεται ὅτι εἶνε ἀπροκάλυπτος καὶ ὠμὴ πρᾶξις βίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐναβρύνεται, καθὼς λέγουν, νὰ ἐντρυφᾷ καὶ νὰ διημερεύῃ εἰς τὰς δέλτους τῆς ἱστορίας, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἐκεῖθεν ἀντλήσει τὸ δίδαγμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον καθίσταται σήμερον καὶ πάλιν ἐπίκαιρον, τὸ δίδαγμα ὅτι: «τὸ Κράτος τῆς βίας εἶναι ἐφήμερον, καὶ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε τὸ σοφὸν τοῦτο δίδαγμα νὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὸ παρελθόν, θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ τὸ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὸ μέλλον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρυσοστόμου.

§137ΓΡ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. «Ἄς παραδώσωμεν τὸ παρελθὸν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ τὸ μέλλον εἰς τὴν Ἑλλάδα». Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ὑπέροχος ρῆσις τοῦ διακεκριμένου προλαλήσαντος συναδέλφου κ. Παπανδρέου, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ δονῇ τὴν αἴθουσαν τὴν ἑσπέραν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν κλείομεν τὸ ἔτος τὸ παρελθὸν καὶ εἰσερχόμεθα ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν εἰς ἕν νέον ἔτος καὶ εἰς μίαν νέαν ἐθνικὴν ἀνατολήν. Κύριοι Βουλευταί, ἤ μᾶλλον, κ. Δικασταί, διότι δικαστῶν ἔργα ἀντιποιούμεθα δυστυχῶς τὴν ἑσπέραν αὐτήν, ἦτο μοιραῖον φαίνεται κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ παρελθόντος ἔτους, τοῦ πλήρους κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν τρικυμιῶν, νὰ κρίνεται ἡ τύχη εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, οὐχὶ ἁπλῶς μιᾶς ὁμάδος ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ἡ τύχη ὁλοκλήρου τοῦ στρατεύματος, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἡ τύχη αὐτὴ ἀκόμη τῆς Πατρίδος. Ἦτο μοιραῖον ἡ βάσκανος μοῖρα, κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτήν, 31ην Δεκεμβρίου τοῦ 1933, κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτήν, καθ’ ἥν παραδίδομεν τὸ παρελθὸν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ τὸ μέλλον εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν στρατός, τὸ ἀγλάϊσμα καὶ ἡ αἴγλη τῆς Πατρίδος, φρουρεῖ τὰ σύνορα ἡμῶν τὰ ἐθνικά, ἀδιαφορῶν τελείως δι’ ὅσα λέγονται καὶ συζητοῦνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἦτο μοιραῖον, λέγω, ἡμεῖς νὰ μεταβληθῶμεν εἰς τιμητὰς καὶ εἰς αὐστηροὺς δικαστάς. Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας λεχθέντων. Δέν θὰ ἐξετάσω οὔτε τὴν νομιμότητα, οὔτε τὴν συνταγματικότητα τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Δέν θὰ ὑπεισέλθω ἀκόμη οὔτε εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἤ ἄλλην τινα ἐξέτασιν τῶν συμβουλίων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα παρεπέμφθησαν καὶ τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἠλάφρυναν ἤ ἄλλως πως ἀπεφάνθησαν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, ἀλλὰ θὰ θελήσω ἕν καὶ μόνον σημεῖον νὰ ἐξάρω, ἕν σημεῖον τὸ ὁποῖον ἀναβλύζει, τὸ ὁποῖον ἀναθρώσκει ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὴν ψυχήν μου, ψυχὴν παλαιοῦ καὶ ἐμοῦ στρατιώτου, ὅπως καὶ πολλῶν ἄλλων, ψυχὴν συναγωνιστοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων καὶ τῶν ἄλλων, ψυχὴ ἡ ὁποία, ὅταν αὐτὸ τοῦτο τὸ Λαϊκὸν κόμμα, μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920, ὡδήγει τὸν ἐθνικὸν στρατόν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τοῦ Ἐσκῆ– Σεχήρ, τῆς Κοβαλίτσης καὶ τοῦ Σαγγαρίου, συνεμάχει καὶ συνηγωνία μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν στιγμὴν αὐτὴν κατηγοροῦνται ἐνώπιον τῆς ἐθν. ἀντιπροσωπείας. Ἀλλ’ ἄς μεταβληθῶ εἰς δικαστὴν τῶν ἀξιωματικῶν τούτων καὶ μεθ’ ὑμῶν ἄς κρίνω, ἄν καὶ κατὰ πόσον ἡ πρᾶξις διὰ τὴν ὁποίαν κρίνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία πρέπει νὰ τούς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἐσχάτην τῶν ποινῶν, ἥν λαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, ἤ ἄν εἶναι πρᾶξις διὰ τὴν ὁποίαν χωρεῖ ἡ ἐπιείκεια ἐκείνη τὴν ὁποίαν διαγράφουν οἱ νόμοι οἱ ἠθικοὶ καὶ ἀνθρωπιστικοὶ, οἱ νόμοι πάσης ἐννοίας ἀρετῆς καὶ καλωσύνης καὶ ἀγαθότητος. Ἄς μεταβληθῶ τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς κατήγορον καὶ ἂς εἴπω εἰς τούς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς διὰ νὰ δώσω εἰς αὐτοὺς τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀπολογηθῶσι. Διατὶ παρείδητε τὴν λαϊκὴν ἐντολήν; Διατὶ ἠθελήσατε νὰ στραγγαλίσητε τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, περὶ τῆς ὁποίας τόσον κόπτεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Διατὶ ἠθελήσατε νὰ ἔλθητε ἀντιμέτωποι πρὸς τὴν θέλησιν ἐκείνην τὴν λαϊκήν, ἡ ὁποία ἐπιστεγάζει ἀσαλεύτως τὰ πάντα καὶ τὰ Συντάγματα καὶ νόμους καὶ πάντας τούς κανόνας ἠθικῆς; Καὶ τοῦτο τὸ ἐρώτημα ὑποβάλλων εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους τούς κατηγορουμένους, θὰ δώσω, Κύριοι, τὴν ἀπάντησιν εἰλημμένην ἀπὸ τὴν πεῖραν, εἰλημμένην ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ Σώματος, εἰλημμένην ἀκόμη ἀπὸ τὴν στοιχειώδη λογικήν καὶ εἰλημμένην, ἐπὶ πλέον, ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς κόλπους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ὅταν ἐρχόμεθα, Κύριοι Βουλευταί, νὰ κρίνωμεν τὰς πράξεις ἀξιωματικῶν, θὰ κρίνωμεν ταύτας τυχόν, ὑπὸ τὸ πρῖσμα ὑφ’ ὅ κρίνομεν τὰς πράξεις ἄλλων ἁπλῶν ἰδιωτῶν, ἤ θὰ κρίνωμεν αὐτὰς ὑπὸ ἰδιαζούσης ὅλως μορφῆς πρῖσμα, οἷον εἶναι τὸ τῶν ἀξιωματικῶν; Ποῖος ἐξ ἡμῶν δέν γνωρίζει ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ἐκπαιδεύεται, μορφοῦται καὶ ἀνδροῦται μέσα εἰς τὴν ἰδέαν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Καλκάνης ἐξήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὴν ἰδέαν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἔχει ὡς προμετωπίδα καὶ σύμβολον τὸ «Salus populi suprema lex est». Ποῖος θὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ὁ ἀξιωματικός, ἀφ’ ἧς εἰσέρχεται εἰς τὴν Σχολήν, μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἥν δίδει τὸν ὅρκον πίστεως πρὸς τὴν Πατρίδα, δὲν εἶνε περισσότερον ἀφωσιωμένος, περισσότερον προσκεκολλημένος, περισσότερον ἐμπεποτισμένος, ἀπὸ τὴν αὐστηροτάτην ἐκείνην ψυχολογίαν, τὴν ἀνοιωτάτην, ἐπιτραπήτω μοι ἡ φράσις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιωματικός, ὁ στρατιώτης, ὁ φρουρὸς αὐτὸς τῆς Πατρίδος, συνεπὴς πρὸς τὸν ὅρκον του, συνεπὴς πρὸ τὴν μόρφωσίν του, τὴν καθαρῶς στρατιωτικήν, εἶναι, πρὸ παντὸς ἄλλου, ὑποχρεωμένος νὰ τηρῇ; Καὶ θὰ κρίνωμεν τὴν πρᾶξιν τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, τὸ ὀλίσθημα τοῦτο, ὑπὸ τὴν αὐστηρότητα ἐκείνην, ὑπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκρίνομεν παρομοίας καὶ συναφεῖς πράξεις τῶν ἰδιωτῶν; Δὲν θὰ εἴμεθα τότε δικασταί, δὲν θὰ εἴμεθα τότε κριταί, καὶ ἄνθρωποι ἔχοντες καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ἀνατάμωμεν τὸν κρινόμενον, καὶ ἐκ τῆς ἀνατομίας ταύτης τῆς ψυχολογικῆς νὰ ἀρυσθῶμεν πορίσματα, νὰ ἀρυσθῶμεν στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηρίξωμεν καὶ τὴν κρίσιν ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ψυχολογία ἡ ἰδιάζουσα τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ὁποία παρέχει τὸ ἐλαφρυντικὸν τῆς μετριωτέρας κρίσεως εἰς περίπτωσιν τοιούτου ὀλισθήματος, ἀλλ’ εἶναι, Κύριοι, καὶ ἡ ἱστορία αὐτοῦ τούτου τοῦ Σώματος τοῦ στρατοῦ. Δὲν ὑπῆρξαν τάχα, σᾶς ἐρωτῶ, ὀλισθήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἐλάμπρυναν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἱστορίαν; Δὲν ὑπῆρξεν ὀλίσθημα τοῦ 1844, ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ ὁποίου καθιερώθη τὸ Σύνταγμα; Δὲν ὑπῆρξε τὸ ὀλίσθημα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ 1909, διὰ τοῦ ὁποίου ἐμαγαλύνθη καὶ ἐλαμπρύνθη ἡ νεωτέρα Ἑλλάς; Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κρίνουν, ἔστω καὶ μὲ τὴν μικροτέραν ἐπιείκειαν τὰς πράξεις ταύτας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὰ κινήματα. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ κατηγορήσω τὴν Κυβέρνησιν, τὴν παροῦσαν, προσπαθοῦσαν μετὰ τόσης αὐστηρότητος νὰ καταφέρῃ τὸν πέλεκυν τῆς δικαιοσύνης ἐναντίον ἀξιωματικῶν ὑποπεσόντων εἰς ὀλίσθημα, ἀλλ’ ἐνόντων ὑπὲρ αὐτῶν, ὅπως εἶπον ἀνωτέρω, τὴν ἰδιάζουσαν ὅλως ψυχολογίαν καὶ τὴν ἱστορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνεποτίσθησαν. Ἐὰν εἶσθε κριταὶ δίκαιοι, ἐὰν εἶσθε κριταὶ εἰλικρινεῖς, ὀφείλετε νὰ λάβητε καὶ ταῦτα ὑπ’ ὄψει καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, τοὺς φυσικούς των δικαστάς. Δὲν πρέπει νὰ θελήσητε νὰ παραδώσητε τούτους ἔρμαια καὶ βορὰν εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, διότι παραδίδοντες τὸ Σῶμα τῶν Ἀξιωματικῶν εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, παραδίδετε τὸν στρατὸν ὁλόκληρον, καὶ αὐτὴν τὴν Πατρίδα, εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν καὶ τὰς κομματικὰς ἰδιοτροπίας τῶν ἑκάστοτε κυβερνητικῶν συγκροτημάτων. Ἀλλ’ ἐκράτησα διὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα τὸ δυνατώτερον ἐπιχείρημα. Συνηγορῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τῆς ἱερᾶς ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν, σᾶς ὑπεσχέθην νὰ ἀντλήσω ἀπὸ σᾶς κυρίως, ἀπὸ τὸ κόμμα τὸ ἰδικόν σας, ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τὴν ἰδικήν σας, τὸ μεγαλείτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον καὶ πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν ἀσφαλῶς, ἀλλὰ θὰ εἶναι σύμφωνον καὶ πρὸς πάντα ἐξ ὑμῶν καλῆς πίστεως διανοούμενον καὶ συζητητήν. Ποῖοι εἶναι, Κύριοι, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, οἱ τριάκοντα, οἱ τεσσαράκοντα, οἱ πεντήκοντα, τοὺς ὁποίους θέλετε νὰ καταδικάσητε; Εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διέγραψαν τὰς λαμπρὰς σελίδας, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου 1920, ὅτε κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν των, ἐσφαλμένην ἢ μὴ ἀδιάφορον, κατ’ ἐμὲ ἀπολύτως ὀρθήν, ἐνόμιζον, ὅτι οὐδὲν κόμμα, οὐδεμία πλευρὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ συνεχίσῃ ἓν ἔργον, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἀντίληψίν των, —ἐπαναλαμβάνω πάλιν, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ—ἐσφαλμένην ἢ μή, ἀνῆκεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν πλευρὰν ἐκείνην, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προήρχοντο, οἵτινες, ὑποτασσόμενοι εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920, προσέρχονται πρὸς τὴν Μ. Ἀσίαν, μάχονται εἰς τὸ Ἐσκῆ–Σεχὴρ καὶ τὴν Κοβαλίτσαν, ἀγωνίζονται εἰς τὸ Ἀφιὸν–Καραχισάρ, φονεύονται εἰς τὸν Σαγγάριον, καὶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον δικάζει σήμερον αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς ἔδωκεν ἀριστεῖα ἀνδρείας, τὰ ἀριστεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μόνον τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐθέσπισε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Καὶ οἱ κατηγορούμενοι ἀξιωματικοί, τοὺς ὁποίους δικάζετε σήμερον τόσον αὐστηρῶς, ἀφαιροῦντες αὐτοὺς ἀπὸ τοὺς φυσικούς των δικαστάς, φοροῦν, εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἔξω, ἀναμένοντας τὴν καταδίκην των, τὰ ἀριστεῖα ἀνδρείας, τὰ ὁποῖα σεῖς τοὺς ἐδώκατε. Καὶ ἐρωτῶ: Δὲν εἶνε τάχα ἄξιοι τῆς ἐπιεικείας σας οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, καὶ δὲν εἶναι μήπως ἄξιοι τῆς συγγνώμης ἀκόμη τῆς κυριάρχου θελήσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ— τὴν ὁποίαν κυρίαρχον θέλησιν ἐξετάζετε μέσα εἰς ἕν πλαίσιον ὀλίγων καὶ μόνων ὡρῶν, μιᾶς ἕκτης Μαρτίου καὶ δὲν ἐπεκτείνετε ὡς δικασταί,— διότι ἀντιποιεῖσθε, ἐπαναλαμβάνω, ἔργα δικαστῶν, δὲν ἐπεκτείνετε τὸ ἴδιον πεδίον τῆς ἀνασκοπήσεως ἐπὶ τῆς μακρᾶς καὶ γενναίας αὐτῶν στρατιωτικῆς ζωῆς; Δὲν εἶναι ἔργον, συνεπῶς, δικαστῶν, δὲν εἶναι ἔργον ἀνθρώπων ἀκόμη ἀλλ’ εἶναι ἔργον ἐκδικήσεως, εἶναι μία μελανὴ σελὶς, μία κηλίς, διὰ τῆς ὁποίας καλύπτομεν ἀπόψε τὰς δέλτους τῆς ἐργασίας ἡμῶν. Καὶ δὲν εἶναι, Κύριοι, ἄξιοι συγγνώμης, ἐκεῖνοι οἵτινες, κατὰ τὴν 1 Νοεμβρίου 1920, ἐνῶ ἄλλοι ἀξιωματικοί, ἀντιτιθέμενοι πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, δὲν ἠκολούθουν αὐτοὺς εἰς τοὺς ἀγῶνας των, ἀλλ’ ἔφευγον μακρὰν τοῦ μετώπου, — καὶ ἐν τούτοις, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, στασιάζοντες δὲν ἐτιμωρήθησαν — δὲν εἶναι περισσότερον ἄξιοι ἐπιεικείας ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ὑπείκοντες εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἠκολούθησαν ταύτην καὶ κατήγαγον τὰς νίκας τὰς ὁποίας κατήγαγον; Δέν εἶνε, Κύριοι, ἐπιτετραμμένον ἐν στιγμῇ οὑτωσὶ σοβαρᾷ, ἐν στιγμῇ κατὰ τὴν ὁποίαν καλούμεθα, κατὰ τὴν ἑσπέραν αὐτὴν τῆς 31ης Δεκεμβρίου 1933, νὰ παραδώσωμεν, ὅπως εἶπον προοιμιαζόμενος, τὸ μέλλον εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν εἶνε ἐπιτετραμμένον ἐν στιγμῇ τοιαύτῃ νὰ συζητῶμεν μέσα εἰς τὸ κοινοβούλιον περὶ τῆς τύχης τῶν ἀξιωματικῶν, περὶ τῆς τύχης τοῦ Σώματος τῶν Ἀξιωματικῶν, περὶ τῆς τύχης τῆς πατρίδος τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι — ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, καὶ ὑπογραμμίζω — ὑπερήσπισαν ὑπὸ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεσθε σεῖς, ἐν ᾧ χρόνῳ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐστασίαζον πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, διατρίβοντες ἐν Κωνσταντινουπόλει. (χειροκροτήματα).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου.

§139ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἐπεθύμουν, Κύριοι Βουλευταί, νὰ εἶχον τὴν δύναμιν, ὥστε νὰ συντελέσω, ὅπως τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐξετασθῇ, χωρὶς πάθος καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῶν κομματικῶν ἀντιλήψεων. Διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἀναμφισβητήτως ἐξαιρετικὰ σοβαρόν, ἐνδιαφέρον τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου, καί, κατὰ συνέπειαν, ἔχομεν ὅλοι συμφέρον ὅπως παραμερίζοντες πρὸς στιγμὴν τὰς μεγάλας ἀντιθέσεις, ποὺ μᾶς χωρίζουν, ἐφόσον ὅλοι τονίζομεν ὅτι εἴμεθα θιασῶται τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν, ἐφόσον ὅλοι ἐπαγγελλόμεθα τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου, ἔχομεν συμφέρον, λέγω, νὰ συνεννοηθῶμεν, κατὰ τίνα τρόπον θὰ λύσωμεν τὸ ἐπίμαχον ζήτημα, ἀσφαλίζοντες συγχρόνως τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου καὶ στερεώνοντες τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμούς. Ὅταν κανεὶς διαβάζει τὸ νομοσχέδιον καὶ μερικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι, δυστυχῶς, ἀναιροῦνται ἀπὸ ἄλλας δηλώσεις, ἄγεται νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι λέγει πάντοτε ὅτι θέλει τὸ ἀγαθόν, ἀλλὰ πράττει τὸ κακόν. Καὶ ἐξ αὐτοῦ ἴσως, ἐκ τοῦ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀποπνέει τὸ πάθος, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ τὴν συζήτησιν ἐδῶ τὴν χαρακτηρίζει τὸ πάθος. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιῶκον τὴν ἀπομάκρυνσιν ἑνὸς ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν, ἐνεχομένων εἰς τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν γαλήνην καὶ τὴν ἡσυχίαν εἰς τὸ στράτευμα, νὰ ἐξυψώσῃ τὸ κῦρος τοῦ στρατεύματος καὶ ἀσφαλίσῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Ὡς ἐκ τούτου τὸ νομοσχέδιον ἐκρίθη καὶ ἀπὸ τὰς δύο του ἀπόψεις, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς νομικότητος καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς κομματικῆς του βάσεως καὶ τῆς ἐπιδιώξεως τῶν ἀνωτέρω του σκοπῶν. Ἔγιναν ἀτυχεῖς, ἕν κίνημα τὴν 6ην Μαρτίου καὶ εὐθύνονται διὰ τὸ κίνημα ἐκεῖνο εἴτε ἀξιωματικοί, εἴτε ἁπλοῖ πολῖται. Θὰ ἦτο ἀσέβεια πρὸς τὸ πολίτευμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ἐὰν κανεὶς ἠναντιοῦτο εἰς τὸ νὰ ἐφαρμοσθοῦν αὐστηρῶς οἱ νόμοι ἐναντίον παντὸς ὑπαιτίου διὰ τὸ κίνημα ἐκεῖνο τῆς 6ης Μαρτίου, τὸ ὁποῖον ἐστράφη, ὁμολογουμένως, ἐναντίον τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν. Θὰ εἴπωμεν ποίαν ἔκτασιν εἶχε τὸ κίνημα, ἀλλὰ πάντως, ἐστράφη ἐναντίον τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν. Καὶ δι’ αὐτό, διότι θὰ ἦτο ἀσέβεια οἱαδήποτε ἐναντίωσις κατὰ τῆς τιμωρίας καὶ τῆς ποινικῆς διώξεως τῶν ὑπαιτίων, οὐδεὶς ἠναντιώθη καὶ οὐδεὶς διεμαρτυρήθη ἐκ τῶν ἐχόντων ὑπεύθυνον πολιτικὴν θέσιν, ὅτε ἠσκήθη ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία ἐναντίον τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, εἴτε ἠσκήθη ποινικὴ ἀγωγή. Οὐδεὶς ἐζήτησεν ἐπιείκειαν, οὔτε ἐκ μέρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, οὔτε ἐκ μέρους αὐτῶν τῶν κατηγορουμένων. Ἀφέθη ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις νὰ κινήσῃ τοὺς νόμους καὶ αἱ Ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι λέγει τὸ Σύνταγμα ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμόσουν τοὺς νόμους. Ὡς ἐκ τούτου, ὅ,τι ἐλέχθη ὅτι τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κηρύσσονται ἀλληλέγγυα μὲ τοὺς ὑπαιτίους τοῦ κινήματος τῆς 6ης Μαρτίου, ἦτο ἐντελῶς ἀβάσιμον. Δὲν θέλω δὲ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν πραγματικὴν λέξιν, διότι ἐπιθυμῶ ἡ συζήτησις νὰ διεξαχθῇ μὲ κάθε ἠρεμίαν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἂν ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογὴν οἱ νόμοι, δὲν πρόκειται ἂν ἐκινήθησαν αἱ Ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι ἐκ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν νόμων εἶναι ἐντεταλμέναι νὰ ἐφαρμόσουν τοὺς νόμους. Τί εἶναι, Κύριοι Βουλευταί, ὁ στρατός; Ὁ στρατὸς εἶναι ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχει ἐμπιστευθῆ τό Κράτος τὴν προάσπισιν τῆς ἀνεξαρτησίας του καὶ ἡ δύναμις ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ σύνολον ἔχει ἐμπιστευθῆ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως. Εἶναι μεγάλη ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία παρέχεται ἀπὸ τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ τμῆμά του ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγεται στρατός. Εἶναι μεγάλη ἡ δύναμις τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς χεῖράς του ὁ στρατός. Εἶναι μεγάλη ἡ ἀποστολὴ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι προωρισμένοι καθημερινῶς νὰ ἀναλογίζωνται ὅτι πρέπει νὰ εἶναι πρόθυμοι, ὅπως θυσιάζουν τὴν ζωήν των, χάριν τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Κράτους, τῆς τάξεως τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὅσον μεγάλη εἶναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ στρατοῦ, τόσον μεγάλαι εἶναι καὶ αἱ ὑποχρεώσεις του. Καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ στρατὸς, χάριν τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ἀποστολῆς του, ὡρισμένα δικαιώματα. Εἰς τὰ ἀπολυταρχικὰ Κράτη, ἅτινα ἐκπροσωποῦνται ἀπὸ τὸν ἀπόλυτον κύριον, τὸν μονάρχην, καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχουν νόμοι, ρυθμίζοντες τὰς σχέσεις τῶν πολιτῶν, τὰς σχέσεις τῶν ἐξουσιῶν, ὅπου νόμος εἶναι ἡ θέλησις τοῦ μονάρχου, φυσικὸν εἶνε, νὰ εἶνε οἱ ἀξιωματικοὶ ἕρμαια τῆς θελήσεως τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὸν νόμον καὶ τὸ Κράτος Ἀρχηγοῦ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Εἰς τὰ Κράτη ὅμως τοῦ δικαίου, ὅπου ὁ στρατὸς δὲν εἶναι ὑπηρέτης τοῦ μονάρχου, τοῦ διαχειριζομένου ἑκάστοτε τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ εἶναι ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς ἀνεξαρτησίας, τῆς τάξεως τοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου, ὁ στρατός, οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ στρατοῦ, οἱ ἀξιωματικοὶ περιβάλλονται μὲ ὡρισμένας ἐγγυήσεις, διότι ἀληθῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν ἄνθρωποι πρόθυμοι νὰ ἐκπληρώσουν τὴν μεγάλην ἀποστολήν των, ὅταν εἶναι ἐκτεθειμένοι εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν διαχειριζομένων ἑκάστοτε τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Καὶ διὰ νὰ περιφρουρηθῇ τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν, ὑπάρχει ὁ νόμος περὶ καταστατικοῦ χάρτου τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὰ Συντάγματα, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζουν τὴν μονιμότητα εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἀξιωματικῶν. Ἠμφισβητήθη ἐσχάτως, ἂν τὸ Δημοκρατικὸν Σύνταγμα τοῦ 1927, τὸ ὁποῖον περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλο Σύνταγμα εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ προστατεύσῃ τὸ Σῶμα τῶν Ἀξιωματικῶν, διότι περισσότερον ἀπὸ τὰ ἄλλα Συντάγματα αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ὀργάνωσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τὴν ἀπόλυτον καθιέρωσιν τοῦ σεβασμοῦ τῶν νόμων, ἠμφισβητήθη, ἄν αὐτὸ τὸ Σύνταγμα περιέχει τάς ἐγγυήσεις τῆς μονιμότητος, τάς ὁποίας περιεῖχον τὰ Συντάγματα, τὰ ὁποῖα ἴσχυον ἐπὶ τῆς Συνταγματικῆς Βασιλείας. Ἤδη ἀπεδείχθη, ὅτι τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἤδη ὁμιλησάντων, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ δοθῇ ἄλλη ἑρμηνεία εἰς τὸ ἄρθρον 114 καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 81 τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 118, ἀπὸ τὸ ὅτι καὶ ἐν τῷ Συντάγματι αὐτῷ καθιεροῦται πλήρως ἡ μονιμότης τῶν ἀξιωματικῶν. Δὲν ἐπανελήφθη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, καὶ δι’ αὐτὸ ἐδῶ ἔμεινε τὸ Σύνταγμα μὲ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 102 καὶ δὲν ἔγινεν ἡ δήλωσις, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὸ 1911, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἀποτελεῖ διοίκησιν, αἱ πράξεις τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι πράξεις διοικήσεως καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ὄργανα τοῦ Κράτους καὶ τῆς Διοικήσεως. Καὶ τὸ Σύνταγμα ρητῶς λέγει, ὅτι περὶ μὲν τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων ὁ Πρόεδρος ἀσκεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως, περὶ δὲ τῶν στρατιωτικῶν λέγει, ὅτι ἀπονέμει τούς βαθμούς. Ἐκ τούτου καταφαίνεται σαφῶς, ὅτι τὸ Σύνταγμα αὐτὸ θέλει μεγαλυτέραν ἐγγύησιν διὰ τὴν μονιμότητα τῶν ἀξιωματικῶν, ὡς καὶ διὰ τούς ἄλλους ὑπαλλήλους. Καὶ ὅταν ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 118 τοῦ Συντάγματος ἀναφέρει, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύνανται νὰ ὑποστοῦν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστοῦν αἱ ἀποφάσεις τῶν ἄλλων Συμβουλίων, ρητῶς φανερώνει τὸ Σύνταγμα, ὅτι σκοπὸς τοῦ συνταγματικοῦ νομοθέτου, εἶναι καὶ διὰ τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ ἰσχύσουν ὅλαι αἱ διατάξεις περὶ μονιμότητος, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν καὶ διὰ τούς ἄλλους ὑπαλλήλους. Μὲ τὸ νομοσχέδιον λοιπόν, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, πρόκειται νὰ ἐκδιωχθῇ ἀπὸ τὸ στράτευμα εἷς ὡρισμένος ἀριθμός ἀξιωματικῶν χωρὶς τὴν κρίσιν Συμβουλίου, κατὰ τρόπον ἀντισυνταγματικόν, μεταβάλλοντα τὴν Κυβέρνησιν εἰς δικαστικὴν ἐπιτροπήν. Καὶ οὕτω ἔχομεν ἀναίρεσιν σειρᾶς ὅλης συνταγματικῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 7.9.97 τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει ἀναδρομικὴν ποινὴν καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα, ὅτι ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία ἀποτελεῖ ποινήν. Καὶ ὅταν τὸ Σύνταγμα ὁμιλεῖ περὶ ἀνεγνωρισμένου δικαστηρίου, ἐννοεῖ Δικαστικὴν Ἀρχήν, θεσμοθετημένην πρὸ τῆς διαπράξεως οἱουδήποτε ἀτοπήματος. Ἀναιρεῖται καὶ ἡ ἄλλη διάταξις τοῦ Συντάγματος τοῦ ἄρθρου 97, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπονται ἔκτακτα δικαστήρια. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, πράγματι, συνιστῶνται ἀπὸ πολιτικούς, ὄχι ἀπὸ ἀμερολήπτους δικαστάς, ἀπὸ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἔκτακτα δικαστήρια. Ἐλέχθη καὶ ὑπεστηρίχθη καὶ ἄλλοτε ἔγινε παρέκβασις ἀπὸ τὴν συνταγματικὴν διάταξιν ἔγινε καὶ ἄλλοτε παρέκβασις ἀκριβῶς τῆς διατάξεως ἐκείνης τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει νὰ συνιστῶνται ἐπιτροπαὶ μετὰ τὴν ἐντέλεσιν μιᾶς πράξεως. Ἀλλ’ ὁσάκις ἔγιναν αὐταὶ αἱ παρεκβάσεις τῶν συνταγματικῶν αὐτῶν διατάξεων, τὸ Σύνταγμα ἐκοιμᾶτο, εἶχον ἀνασταλῆ αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, εἴτε διότι διεξηγάγομεν πόλεμον καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῇ σιδηρᾶ πειθαρχία εἰς τὸ στράτευμα, εἴτε διότι εὑρισκόμεθα εἰς ἐπανάστασιν, καὶ γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι αἱ ἐπαναστάσεις ἔχουν ἰδιαίτερον δίκαιον, ἀλλά καὶ τότε δὲν ἔγιναν παρεκβάσεις παρὰ μόνον αὐτῆς τῆς διατάξεως ὅτι συνεστήθησαν ἐπιτροπαὶ μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πράξεως, μετὰ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ κρίνουν ἐπιτροπαί. Οὐδέποτε ἐπεδιώχθη ἡ ἀπομάκρυνσις ἀξιωματικῶν ἀπὸ τοῦ στρατεύματος, χωρὶς τὴν γνωμοδότησιν Συμβουλίου, ἔχοντος ὑπηρεσιακὸν χαρακτῆρα. Ἀλλὰ σήμερον οὔτε εἰς κανένα πόλεμον ἔχομεν περιπλεχθῆ, οὔτε ἐν ἐπαναστάσει εὑρισκόμεθα. Ἐάν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξέλθῃ τῆς νομιμότητος, ὅτι πρέπει καὶ ὅτι ἔχει αὐτὴν τὴν δύναμιν νὰ ἐξέλθῃ τῆς νομιμότητος, ἄς τὸ εἴπῃ, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ποῖαι θὰ εἶναι αἱ συνέπειαι. Δὲν εἶνε ὅμως θεμιτόν, χρησιμοποιοῦσα ὡς πρόφασιν τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, χρησιμοποιοῦσα ὡς πρόφασιν τὴν ἐπιθυμίαν γαληνεύσεως τοῦ στρατεύματος, νὰ καταλύῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, αἱ ὁποῖαι περιφρουροῦν τὰ δημόσια δίκαια τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Λέγει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ τιμωρήσῃ ἕνα ἐπαρκῆ ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν διὰ τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ λάβῃ ἕν μέτρον διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ δημόσιον αἴσθημα. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν πράγματι οἱ ἀποτελοῦντες τὰ Συμβούλια, εἴτε τὰ πρωτοβάθμια, εἴτε τὰ δευτεροβάθμια, τὰ ὁποῖα ἔκριναν τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν ἐπετέλεσαν, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ καθῆκόν των, ἡ Κυβέρνησις πρὶν ἔλθῃ ἐδῶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν οἱουδήποτε ἄλλου μέτρου, ὤφειλε νὰ στραφῇ κατ’ ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους ἐνεπιστεύθη τὴν κρίσιν τῶν παρεκτραπέντων ἀξιωματικῶν, τῶν ἐγκληματησάντων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των. Ἀλλά, κατὰ παράδοξον τρόπον, ἡ Κυβέρνησις δέν ἐννοεῖ νὰ θίξῃ κανένα ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, κρίνοντες κατὰ τὴν συνείδησίν των, ἐπέβαλλον ἠπιωτέρας ποινὰς ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθοῦν. Καὶ ἐπὶ τέλους, μήπως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ ἄλλο μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξυπηρετῇ τοὺς σκοπούς ποὺ ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου τὰ ὁποῖα ἀνατρέπουν τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπαγγέλλεται ὅτι ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις; Ἐδηλώθη ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον ὑπευθύνως, ὅτι ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν, μολονότι οἱ ἀξιωματικοὶ περὶ ὧν πρόκειται ἐκρίθησαν ἀπὸ ἀπόψεως πειθαρχικῆς καὶ εἶναι ὑπόδικοι ἀπέναντι τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ὀφείλουν νὰ λογοδοτήσουν παρ’ ὅλα ταῦτα, λέγω, ἡμεῖς εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐγκρίνωμεν ὅπως συσταθῇ ἀναθεωρητικὸν δικαστήριον διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν καὶ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀποφάσεις τῶν ἀνακριτικῶν συμβουλίων ἤθελον ἀκυρωθῆ, νὰ ἔλθουν ἐκ νέου εἰς εἰδικὰ συμβούλια, συνιστώμενα μάλιστα ἐν μέρει ὑπὸ ἀξιωματικῶν καὶ ἐν μέρει ἀπὸ τακτικοὺς δικαστάς. Διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ καταφύγῃ εἰς ἕν μέτρον τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἐξαιρετικὸν καὶ αὐτὸ δὲν συμβιβάζεται ἀπολύτως μὲ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἔχει τὰ τρομερὰ ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου παρέχεται ἡ ἐντύπωσις ὅτι, ὄχι διὰ τοὺς σκοπούς, οἱ ὁποῖοι ἐξαγγέλλονται, ἀλλὰ δι’ ἄλλους κομματικούς, ἐπιδιώκεται ἡ ἀπομάκρυνσις ἑνὸς ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν; Διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔρχεται εἰς συνεννόησιν ἐπὶ τέλους μαζί μας, προκειμένου περ! ἑνὸς τόσον μεγάλου ἐγκλήματος, ὅπως τὴν βοηθήσωμεν ὥστε κατὰ τρόπον ὅσον τὸ δυνατὸν νόμιμον νὰ ἱκανοποιήσωμεν καὶ τὴν ἀξίωσιν νὰ τιμωρηθοῦν ὅπως ἀξίζει, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ὑπαίτιοι τοῦ ἐγκλήματος τῆς 6ης Μαρτίου, χωρὶς ὅμως νὰ γίνουν ἀδικήματα, χωρὶς νὰ καταδικασθοῦν ἀθῶοι, χωρὶς νὰ ἐμφυσηθῇ εἰς τὸ στράτευμα ἡ διχόνοια καὶ τὸ μῖσος, χωρὶς νὰ καταστῇ ὁ στρατὸς ὑποχείριος τοῦ κόμματος; Εἶπον νὰ τιμωρηθοῦν ὅλοι οἱ πραγματικῶς ἔνοχοι καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποῖοι εἶνε οἱ ἔνοχοι, ποία εἶνε ἡ ἔκτασις τῆς ἐνοχῆς αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν αἱ βάσεις τὰς ὁποίας θέτει τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν τιμωρίαν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἐὰν αἱ βάσεις αὐταὶ παρέχουν τὰς ἐγγυήσεις ἱκανοποιήσεως τοῦ δικαίου. Ἔγινε τὸ κίνημα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀθέμιτον καὶ ἀνόητον. Τὸ κατεδίκασε μετὰ ὅταν κατωρθώθη νὰ ἔλθω εἰς τάς Ἀθήνας, ὅπως κατεδίκασε καὶ ἐπολέμησα καὶ τὸν στρατιωτικὸν σύνδεσμον, ὁ ὁποῖος συνεστήθη τὸ παρελθὸν θέρος, σφοδρότερον ἀπὸ ὅ,τι οἱοσδήποτε ἄλλος ἐκ τῶν παρευρισκομένων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀγνοῶ μάλιστα ἄν τὸν σύνδεσμον αὐτόν, ὁ ὁποῖος ἀπετέλει ἀπειλὴν ἐναντίον τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, ἄν τὸ ἀπεδοκίμασαν ὅλοι οἱ παρακαθήμενοι εἰς τὰ πρῶτα αὐτὰ ἐδώλια. Λοιπόν, ὅπως κατεδίκασε καὶ ἐπολέμησα τὸν στρατιωτικὸν σύνδεσμον, ὁ ὁποῖος ἠπείλει μὲ διάλυσιν τὸ Λαϊκὸν κόμμα, καθ’ ὅμοιον τρόπον κατεδίκασε καὶ καταδικάζω τὸ κίνημα αὐτὸ τῆς 6ης Μαρτίου. Ἀλλ’ ἄς ἴδωμεν πῶς ἐξερράγη καὶ εἰς τὶ ἀπέβλεπε τὸ κίνημα αὐτό: Ἀπὸ ὅ,τι κατετέθη εἰς τὴν ἀνάκρισιν, ἐπιστοποιήθη ὅτι οἱ λόγοι, ποὺ παρεκίνησαν τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν εἰς τὸ κίνημα, ἦσαν δύο, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐφοβήθη ὅτι ἡ νίκη τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος θὰ συνωδεύετο μὲ ἀπόπειραν διαταραχῆς, εἴτε καὶ ἀνατροπῆς τοῦ πολιτεύματος.....

§140Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶχε δοκιμασθῆ τὸν Σεπτέμβριον.

§141ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν σᾶς διέκοψα καμμίαν φοράν, καὶ παρακαλῶ νὰ τύχω τοῦ αὐτοῦ σεβασμοῦ.

§142Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὸ δεύτερον δὲν ἐλέχθη πουθενὰ, τῆς ἀνατροπῆς τοῦ πολιτεύματος.

§143ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μοῦ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῦ, εἶπεν, ὅτι ὁ Πλαστήρας τοῦ εἶπεν ὅτι καὶ τὸ πολίτευμα θὰ καταλύσουν, καὶ ἐπὶ πλέον καὶ ἐμέ καὶ ἐσέ θὰ σκοτώσουν.

§144Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αὐτὸ ναί, τὸ πολίτευμα ὄχι.

§145ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς εἶπα, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ διεξαχθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ἠρεμωτέρα ἡ συζήτησις, διότι νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖον καὶ πρέπει νὰ συζητήσωμεν μὲ ὅλην μας τὴν προσοχήν. Λοιπόν, δύο ἦσαν οἱ λόγοι ποὺ ὤθησαν τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν εἰς τὸ ἀπονενοημένον του κίνημα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν εἶχε σχηματίσει προσωπικῶς ὅτι ἐκινδύνευε προσωπικῶς ἡ ζωή του, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι θὰ ἐγίνοντο ταραχαί. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ ἰδική σας ἐκδοχή, εἶναι εὐνοϊκωτέρα διὰ τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαγάγω.

§146Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἡ ἀλήθεια, δι’ αὐτὸ σᾶς τὸ εἶπα.

§147ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅτι θὰ γίνουν ταραχαί. Πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ἐξ ὅσων συνέβησαν κατόπιν καὶ ἐξ ὅσων ἀπεδείχθησαν κατόπιν, ὁ φόβος του περὶ ἀπειλῆς τῆς ζωῆς του καὶ ὁ φόβος του περὶ ἀνωμαλιῶν ἀπεδείχθη βάσιμος. Διότι ἤδη ἔχει πιστοποιηθῆ ὅτι καὶ πρὶν ἀνατραπῇ ἡ Κυβέρνησις ἡ πρώτη τοῦ κ. Τσαλδάρη, εἶχε σκευωρηθῆ μία συνωμοσία ἐναντίον τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ τοῦ κ. Πλαστήρα, καὶ ἐπὶ πλέον ἐξεδηλώθησαν τοιαῦται διαθέσεις τοῦ κρατοῦντος κόμματος, τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 6ης Μαρτίου, δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ρητὰ παραδείγματα, ὑπενθυμίζω μόνον τὰς συνεχεῖς ἀπειλὰς κατὰ τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ τῆς μονιμότητος καὶ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐκράτουν καὶ κρατοῦν ἀκόμη εἰς ἀνησυχίαν τὸν λαόν....

§148Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἶναι, διότι ἔγινε τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου.

§149ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι οὕτω, διότι ἡ συνωμοσία ἡ πρώτη, ἔγινε πρὶν γίνῃ τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου καὶ διέτι πρίν, ἄνθρωποι ἐμπιστευτικωτάτας κρατοῦντες θέσεις, ἐσκευώρουν, ἕν τῶν μυσαρωτέρων ἐγκλημάτων...

§150ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Δὲν ἔκαμαν.....

§151ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς θέλετε νὰ εἶσθε ἀμείλικτος ἐναντίον τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἐτήρησαν εὐόρκως τὸ καθῆκόν των καὶ θέλετε νὰ εἶσθε ἐπιεικέστατος ἔναντι μυσαρῶν δολοφόνων.

§152ΑΛ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Καλυβίτη, ἡ ὁποία τὰ γράφει ὅλα.

§153ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκ τῶν ὑστέρων μόνον ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ φόβοι τοὺς ὁποίους εἶχεν ὁ στρατηγὸς Πλαστήρας, δὲν ἦσαν ἀβάσιμοι. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη εἶχεν αὐτοὺς τοὺς φόβους, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δὲν ἔπρεπε νὰ κάμῃ τὸ κίνημα. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι ἄλλον χαρακτῆρα ἔχει ἡ πρᾶξις εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν ὁποίαν δικαίως ἐφοβεῖτο καὶ περὶ τῆς ὑπάρξεώς του, καὶ περὶ τῆς ἡσυχίας τοῦ τόπου καὶ περὶ τοῦ πολιτεύματος, καὶ ἄλλον χαρακτῆρα θὰ εἶχεν ἡ πρᾶξίς του, ἐὰν ἀπέβλεπεν εἰς ἕν καὶ μόνον πῶς θὰ γίνῃ κυρίαρχος εἰς τὸν τόπον αὐτόν. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τοῦ κέντρου).

§154Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ διαμαρτύρεσθε; Δὲν ἠξεύρετε; Δικηγόρος εἶναι! (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§155ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ μεταχειρίζεσθε αὐτὴν τὴν φράσιν, διότι ἐδῶ, ὅταν ἀνερχόμεθα εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, κάμνομεν καθῆκον ἱερὸν καὶ δὲν ἐπιτρέπω εἰς ὑμᾶς, οὔτε εἰς οὐδένα ἄλλον νὰ λέγῃ ὅτι εἶμαι δικηγόρος, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ σᾶς εἴπω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι σεῖς ὡς Κυβερνήτης εἶσθε συνήγορος συνωμοτῶν καὶ ἐγκληματιῶν.

§156Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν θέλετε νὰ τὸν δικαιολογήσητε; Τὶ ἄλλο πράττετε;

§157ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁμιλῶ τὴν ἀλήθειαν, ὅπως τὴν πιστεύω. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἶμαι συνήγορος οὐδενός. Ἐπιδιώκω δὲ νὰ φέρω σᾶς εἰς τὸν ὀρθὸν δρόμον. (Γέλωτες ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§158Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγετε σεῖς, ὅτι κατακρίνετε τὸ νομοσχέδιον, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶχον λόγους καὶ ἔκαμαν τὸ κίνημα. Δὲν συνηγορεῖτε;

§159ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχουν δύο διαφορετικαὶ ἔννοιαι τὰς ὁποίας πολὺ εὐκόλως ἀντιλαμβάνεσθε, διότι καὶ εὐφυΐαν ἔχετε καὶ εὐρυμάθειαν ἔχετε. Ὅταν λέγετε, εἶμαι συνήγορος, ἐννοεῖτε ὅτι εἶμαι χάριν τῶν προσώπων ἐκείνων, ἐνῶ ἐγὼ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω, τὰ λέγω χάριν τοῦ στρατεύματος. Εἶμαι συνήγορος τοῦ στρατεύματος καὶ ὄχι προσώπων.

§160Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πιστεύετε ὅ,τι θέλετε, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι συνηγορεῖτε ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὸ κίνημα.

§161ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δέν συνηγορῶ ὑπὲρ οὐδενός, Συνηγορῶ ὑπὲρ τοῦ στρατεύματος, καὶ δὲν σᾶς εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ λέγητε, ὅτι εἶμαι συνήγορος...

§162Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιμένω, διότι, ὅταν λέγετε, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔκαμαν τὸ κίνημα, διότι ἐπεβάλλετο διὰ τοῦτο καὶ δι’ ἐκεῖνο, δὲν κάμνετε μίαν συνηγορίαν ὑπὲρ τῶν κινηματιῶν;

§163ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πάλιν διαστρέφετε τὰ πράγματα. Αὐτὰ δὲν εἶναι συνηγορία οὐδενὸς προσώπου. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶπον τίποτε, τὸ ὁποῖον εἶσθε εἰς θέσιν νὰ τὸ διαψεύσητε.

§164Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ δι’ αὐτὸ εἶπα εἰς τοὺς φίλους μου διὰ νὰ σᾶς ἀκούσουν. Διότι σεῖς οὕτω σκέπτεσθε.

§165ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλετε νὰ ἀναγνωρίσητε τὴν ἰδιαιτέραν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ χαρακτηρισμὸς κάθε λέξεως. Καλὸν εἶνε νὰ μὴ διακόπτητε, διὰ νὰ εὑρισκώμεθα εἰς ἀντίθεσιν.

§166Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς διέκοψα, διότι ἄλλην ἀντίληψιν ἔχετε σεῖς περὶ αὐτοῦ καὶ ἄλλην ἡμεῖς.

§167ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς διακόπτετε διὰ νὰ θέσητε ἔναυσμα εἰς τὴν πυράν. Ἀπὸ ὅ,τι ἐξέθηκα καταφαίνεται τίνα ἦσαν τὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα ὤθησαν τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν νὰ κάμῃ τὸ κίνημα, καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν δικαιολογῶ, παρ’ ὅλην τὴν βασιμότητα τῶν λόγων τοὺς ὁποίους εἶχεν ὁ κ. Πλαστήρας. Ἀπέβλεπε λοιπὸν εἰς τὸ νὰ γίνῃ δικτατορία καὶ νὰ κρατήσῃ τὴν ἐξουσίαν; Ὁ Πλαστήρας εἶναι γνωστόν, ὅτι ἤσκησε δικτατορικὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ διοικήσῃ τὸ Κράτος. Καὶ ἐγὼ δὲν εὑρίσκομαι εἰς καλὰς προσωπικὰς σχέσεις μαζί του, καὶ ἀπόδειξις τούτου, ὅτι, ἐνῷ μετὰ μίαν ἐκλογὴν τοῦ 1922 ἀπέδειξεν ὁ λαὸς ὅτι ἐπιδοκιμάζει τὴν πολιτικήν μου, ὁ Πλαστήρας ἐκάλεσε τὸν Βενιζέλον διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Ἤσκησε λοιπὸν δικτατορίαν, ἀλλ’ ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ὄρεξιν νὰ εἶναι δικτάτωρ, διότι κατέθηκε τὴν δικτατορικὴν ἀρχὴν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀπῆλθεν.

§168Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπεν εἰς τὸ διάγγελμά του.

§169ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δηλῶ, ὅτι ἐφόσον αἱ διακοπαὶ εἶναι τοιαῦται, δὲν θὰ δεχθῶ ἄλλην διακοπήν.

§170ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Δὲν παρεδέχεσθε ὅτι ὁ Πλαστήρας εἶναι δολοφόνος;

§171ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δέν ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἔχει ὡς σημαίαν καὶ πρόγραμμα νὰ γίνῃ δικτάτωρ. Ἐξέδωκεν ἓν διάγγελμα, τὸ ὁποῖον οὔτε κἄν συνέταξεν ὁ ἴδιος, διότι ἦτο ἀνάγκη ἐκείνην τὴν στιγμὴν νὰ κάμῃ αὐτό. Ἀλλὰ τώρα δὲν πρόκειται περὶ τοῦ Πλαστήρα. Πρόκειται περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦνται. Εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρέθησαν τὴν 6ην Μαρτίου; Εἰς τὴν ἑξῆς. Ὑπῆρχε τὴν προηγουμένην μία Κυβέρνησις καὶ τὸ πρωΐ εἶχεν ἐγκατασταθῆ μία δικτατορία καὶ διαδηλώσεις ἐγένοντο εἰς τὸν δρόμον καὶ ἄλλοι μὲν ἐξ αὐτῶν ἔδειξαν στάσιν στερὰν, ἐφεκτικήν, ἄλλοι δὲ ἐδέχθησαν νὰ ὑπηρετήσουν ὑπὸ τὰς διαταγάς του. Ἐδῶ ἔγινε λόγος περὶ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ εἰς τὰ Ἰωάννινα καὶ ἐτονίσθη ὅτι ἐκοινοποίησε τὸ διάγγελμα καὶ ἐγκατέστησε λογοκρισίαν, ἠθέλησε νὰ κρατήσῃ τὴν τάξιν εἰς χεῖράς του, διότι τὸ γεγονός, ὅτι ἐδημοσίευσε τὸ διάγγελμα καὶ ἐγκατέστησε λογοκρισίαν αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Γνωρίζω καὶ ἄλλους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι, μεταβαίνοντες εἰς τὸν στρατῶνά των καὶ εὑρεθέντες πρὸ μιᾶς ἀνωμάλου καταστάσεως, εἶπον: Καθῆστε νὰ ἴδωμεν τί θὰ γίνῃ. Δὲν ἔλαβον τὰ ὅπλα, οὔτε νὰ κτυπήσουν τὸν Πλαστήραν, οὔτε τίποτε ἄλλο. Ὑπάρχει μάλιστα ἡ διαταγὴ τοῦ Σώματος Στρατοῦ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ὑπακούσουν εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου. Τὸ Ὑπουργεῖον ἦτο ὁ Πλαστήρας.

§172ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Διότι ἔφυγεν ὁ μασκαρᾶς ἐκεῖνος, ὁ Ὑπουργός.

§173ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔξεστι Κλαζομενίοις ἀσχημονεῖν. Τὸ ὅτι δὲ τὸ κίνημα ἐκεῖνο δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν μὲ ἐγκαθίδρυσιν μιᾶς δικτατορίας μονίμου, ἀπεδείχθη καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι τὴν ἰδίαν 6ην Μαρτίου, ὁ ἴδιος ὁ Πλαστήρας κατέθηκεν τὴν Ἀρχὴν καὶ διηυκόλυνε τὴν Κυβέρνησιν τῶν Ἀντιστρατήγων.

§174Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε ἐὰν τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐφονεύθησαν ἄνθρωποι;

§175ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ γνωρίζω.

§176Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπετε τὸν συνάδελφον κ. Γεώργιον Στρᾶτον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀκρωτηριασμένος;

§177ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ κρίνω ἀντικειμενικῶς. Σεῖς θέλετε νὰ γίνετε δικαστὴς καὶ δὲν θέλετε νὰ ἀκούσητε μίαν κοινοβουλευτικὴν συζήτησιν.

§178Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἀναφέρω ἐγὼ ὡρισμένα γεγονότα, τά ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε. Πρέπει νὰ τὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας.

§179ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ γνωρίζω. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅμως γνωρίζω, εἶναι ὅτι δὲν συνετέλεσεν ἡ βία διὰ νὰ κατασταλῇ ἡ ἐπανάστασις, ἀλλὰ συνετέλεσαν ἄλλα γεγονότα. Ἐγώ, Κύριοι, ἐχάρην πολύ, ποὺ εἶδον μίαν ἐξέγερσιν ἐναντίον μιᾶς ἐπαναστάσεως, ὅσον καὶ ἄν οἱ φόβοι οἱ ὁποῖοι ἐγέννησαν τὸ κίνημα ἐκεῖνο ἀπεδείχθησαν βάσιμοι.

§180ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τούς κινηματίας σεῖς τούς ἐξεθρέψατε. Ὅτε ἤλθετε εἰς τὴν Λάρισαν, τὸ αὐτοκίνητόν σας ἦτο περιεστοιχισμένον ἀπὸ ἀξιωματικούς.

§181ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πότε;

§182ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὅτε ἤλθετε νὰ ἐπιβάλητε τὴν Δημοκρατίαν.

§183ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ συνελάβατε καὶ ἐμὲ εἰς τὴν ἐκκλησίαν.

§184Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἤλθετε καὶ εἰς τὴν Λευκάδα, ἐπικεφαλῆς Σενεγαλέζων.

§185ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως, ἦλθον, διότι ἠγωνιζόμην τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς.

§186ΑΔ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ὡς ὄργανον τῶν ξένων.

§187ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐφαρμόσω τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων).

§188Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπέσυραν τὴν γενικὴν ἐπιδοκιμασίαν διὰ τὴν τάξιν τῆς Βουλῆς. Τὶ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸν ἔκαμε νὰ λησμονήσῃ τοὺς λόγους αὐτοὺς καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἠρεμίαν;

§189ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἡ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀγνοήσῃ κανείς.

§190Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ὅταν οἱ ρήτορες ὑπερβαίνουσι πᾶν ὅριον ἀνοχῆς, θὰ δέχωνται τάς ἀπαντήσεις.

§191Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δέχονται τὰς ἀπαντήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀλλ’ ὄχι διὰ διακοπῶν, διότι τότε ἐμποδίζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου.

§192Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ διακοπαὶ γίνονται παντοῦ, εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια.

§193Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐταὶ δὲν εἶναι διακοπαί. Εἶναι καθαρὰ ἀπόσπασις τοῦ λόγου.

§194Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφόσον ἀνέκυψε ζήτημα παρελθόντος, θὰ παρακαλέσω τούς ἀξιοτίμους συναδέλφους τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως νὰ ζητήσουν πληροφορίας ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τότε συναγωνιστήν μας, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔχομεν ἀμέριστον ἐμπιστοσύνην.

§195Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ρίπτητε ἔλαιον εἰς τὴν πυράν, δι’ αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ ποτὲ ἤρεμος συζήτησις. Καὶ σεῖς ὁ ὁποῖος ὑπήρξατε ἰδιαίτερος γραμματεύς τοῦ Πλαστήρα....

§196Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, πιστεύων ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετερότητος καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὰς Χώρας ὅπου κατῴκουν Ἕλληνες, ἦτο ἀνέκαθεν ὑπὲρ τῆς πολεμικῆς πολιτικῆς, καὶ ὅταν εὑρέθη εἰς τὴν σκληρὰν θέσιν νὰ τοῦ ἐπιτεθοῦν οἱ Βούλγαροι, τούς ἐπετέθη. Ὅτε δὲ κατόπιν εὑρέθη εἰς τὴν Καβάλλαν, ἐλιποτάκτησε διὰ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ἐπῆγε, καὶ ἐπῆρε τὴν Μεραρχίαν του. Κατόπιν ἐπῆγεν εἰς τὸ μέτωπον καὶ ἤρχισε νὰ πολεμῇ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920, ὁπότε ἐγένετο ἐπίθεσις. Καὶ ἐπειδὴ ἠχμαλωτίσθη ὁ στρατός, ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ μηνιαίαν ἄδειαν. Εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν εὑρισκόμενος, ἐγνώρισεν εἰς τὸν τότε προσωπάρχην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ ἐπιστρέψῃ διὰ νὰ πολεμήσῃ κατὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἀρκεῖ νὰ γίνῃ διοικητής, ἀλλὰ δέν τοῦ ἀπήντησαν καὶ ἠναγκάσθη νὰ παραμείνῃ εἰς τὸν Κωνσταντινούπολιν μέχρι καὶ τῆς μάχης τοῦ Σαγγαρίου. Ὅταν ὁ στρατός, ὁ ἑλληνικός, ἡττήθη εἰς τὸν Σαγγάριον, διὰ τῆς δημοσιογραφίας ἤρχησα νὰ ὑποστηρίζω τὰς ἰδέας μου. Οὐδέποτε συνέπραξα μὲ ξένους κατὰ τῶν Ἑλλήνων, οὐδέποτε ἠσχολήθην εἰς διενέξεις ἐσωτερικάς. Ἤμην ἐναντίον πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς διὰ ξένων ἐπιβολῆς τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς. Ὅτε διεμαρτυρήθην δι’ αὐτὸ πρὸς τὸν Βενιζέλον, μοῦ εἶπε: «Ἀφοῦ εἴμεθα σύμμαχοι, τί νὰ κάμωμεν;». Τοῦ ἀπήντησα, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν τὴν αἱματοχυσίαν. Καὶ τοῦ εἶπα ἀκόμη, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ὑπάγωμεν ἐμπρὸς μόνοι μας.

§197ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχω νὰ ἀναμιχθῶ καθόλου εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι ξένος πρὸς τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἠσκήθη ἀπὸ τοῦ 1909–1922.

§198Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν ἐσωτερικὴν ἀπολύτως.

§199ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Ἐγὼ βεβαίως τὴν ἱστορίαν δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀρνηθῶ καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἐπεδίωξα τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς μὲ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὴν ὁποίαν συμμετεῖχον. Λοιπόν, αὐτὴ ἦτο, Κύριοι, ἡ κατάστασις τὴν ἕκτην Μαρτίου καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ συμπεριφορὰ ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦνται. Διότι, ἄν ἀφαιρέσῃ κανεὶς δύο, τρεῖς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἴσως ἐξετράπησαν περισσότερον, οἱ ἄλλοι δὲν ἔκαμαν τίποτε παραπάνω,ἀπὸ ὅ,τι ἔκαμεν ὁ Μέραρχος Ἰωαννίνων διὰ νὰ τηρηθῇ ἡ τάξις μέχρις ὅτου ἔβλεπον τί θὰ ἐγίνετο, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον αἱ ἀποφάσεις τῶν Ἀνακριτικῶν Συμβουλίων δὲν ἦσαν οἷας τὰς ἀνέμενεν ἡ Κυβέρνησις. Καὶ τώρα, ἐνῶ αὐτὸ ἦτο τὸ ἔγκλημα τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ Κυβέρνησις προχειρίζεται ἡ ἰδία εἰς δικαστήριον διὰ νὰ κρίνῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ἐπὶ τῇ βάσει ἐνδείξεων, αἱ ὁποῖαι προκύπτουσιν ἀπὸ τὰς ἀνακρίσεις. Ἤδη, ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐνηργήθη ἡ ἀνάκρισις ἢ ὡρισμέναι ἀνακρίσεις, ἀποδεικνύουν ὅτι κάθε ἄλλο παρὰ τὸ ἀνώτερον πνεῦμα ἐπεκράτησε, κάθε ἄλλο παρὰ ἡ ἐπιδίωξις γαλήνης εἰς τὸ στράτευμα ἐπεδιώχθη. Ἤδη, ὁ ἐνεργήσας τὰς ἀνακρίσεις εἰς τὴν Ἀεροπορίαν, εἶναι ὁ ὑπαίτιος τῆς διαλύσεως τοῦ Σώματος, ἐναντίον τοῦ ὁποίου διατυποῦνται βαρύταται κατηγορίαι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνακρίσεων. Εἰς τὸ Ναυτικόν, ἐδημιουργήθη καὶ ἐκεῖ εἷς φάκελλος κατηγοριῶν βαρυτάτων, αἱ ὁποῖαι ἴσως, ἴσως ἀπασχολήσουν καὶ αὐτὴν τὴν Βουλήν, διότι ἐζητήθη ἡ κατάθεσις τοῦ σχετικοῦ φακέλλου. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν ἀνακρίσεων ἀπὸ πρόσωπα, ἅτινα δὲν παρέχουν τὴν πρέπουσαν πίστιν, πρόκειται νὰ κρίνῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τακτικῶν δικαστηρίων, ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ διεμαρτύρετο, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον παρεβιάζετο τὸ δίκαιον. Νὰ τιμωρηθοῦν, Κύριοι, οἱ ἔνοχοι, ἀλλ’ οἱ πραγματικοὶ ἔνοχοι. Δέν δύναται νὰ γίνουν διώξεις ἐπὶ τῇ βάσει ἀνακρίσεων συλλογικῶν ὑπὸ δικαστηρίων μεροληπτικῶν. Αὐτὸ σημαίνει κατάλυσιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν καὶ δὲν σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἔρχεσθε καὶ νὰ λέγητε, ὅτι, ὅταν ἀπειλοῦνται αἱ ἐλευθερίαι, θὰ καταλύσωμεν καὶ τὸ Σύνταγμα. Αἱ ἐλευθερίαι δὲ καταλύονται μὲ τοιαῦτα νομοσχέδια. Καὶ ἐπὶ τέλους, πῶς θὰ κρίνητε ὑμεῖς; Εἶσθε τόσον καθαροὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀπειλῶν τοῦ πολιτεύματος, εἶσθε τόσον καθαροὶ καὶ τόσον ἀμερόληπτοι, ὥστε νὰ δύνασθε νὰ ἀξιώσητε νὰ λάβητε εἰς τὰς χεῖράς σας δικαστικὴν ἐξουσίαν; Δὲν εἶσθε, Κύριοι, διότι ἀπὸ τῆς 5ης Μαρτίου αἱ ἀπειλαὶ κατὰ τοῦ πολιτεύματος δὲν ἐξέλιπον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἶνε ἀστεῖον τὸ πρᾶγμα νὰ θέλῃ νὰ μεταβληθῇ εἰς ὑπέρτατον κριτὴν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑποπέσει εἰς τὸ αὐτὸ ἀδίκημα, καὶ ὁ ὁποῖος, ἐὰν ὑπῆρχεν ἄλλη πλειονοψηφία, θὰ ἔπρεπε καὶ ὁ αὐτὸς νὰ καθήσῃ ὁ ἴδιος εἰς τὸ ἐδώλιον τοῦ κατηγορουμένου.

§200Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ μᾶς λέγετε αὐτά, ὅταν θέλωμεν νὰ τιμωρήσωμεν τοὺς καταλύσαντας τὸ πολίτευμα; Καὶ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν δικαιοῦσθε νὰ ὁμιλήσητε ποτὲ περὶ ἡσυχίας τοῦ τόπου, ποτὲ περὶ ἀντισυνταγματικότητας, διότι ὅλος ὁ βίος σας, ὁ πολιτικός, εἶναι ἀναμεμιγμένος εἰς αὐτὰς τὰς ἐνεργείας.

§201ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ λαός γνωρίζει.

§202ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σᾶς γνωρίζει ὁ λαός.

§203ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ λαὸς γνωρίζει ἀπὸ ποίους προέρχονται αἱ ἀπειλαὶ κατὰ τοῦ πολιτεύματος, καὶ ὁ λαός, ὁ ἀναγιγνώσκων τὰς ἐφημερίδας, γνωρίζει ἀπὸ ποίους καταβάλλονται προσπάθειαι καὶ γίνονται παρεκκλίσεις, διὰ νὰ προχειρισθοῦν οἱ δικτάτορες. Δὲν ἐλησμόνησεν ἄλλωστε ὁ λαὸς τὴν ἀπειλήν, ἡ ὁποία ἐλέχθη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἀπὸ μέλος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ἐὰν τυχὸν ἐτόλμα ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλονίκης νὰ ψηφίσῃ τούς ὑποψηφίους τοῦ Ἐθνικοῦ Συνασπισμοῦ, τοῦτο θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν χρησιμοποίησιν μέτρων βίας, μέτρων ἀντισυνταγματικῶν.

§204ΦΩΝΑΙ. Αὐτὰ τὰ εἴπετε μόνοι σας. Δὲν ἔγινεν ἄλλωστε τίποτε τέτοιο.

§205ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ εἴπετε σεῖς, οἱ ὁποῖοι κόπτεσθε σήμερον ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, σεῖς εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, μὲ κουστωδίας, μὲ ὑπηρεσίας, μὲ ὅλας τὰς ἐξουσίας ποὺ εἴχετε εἰς χεῖράς σας, τὰ εἴπετε καὶ ἠπειλήσατε τὸν λαὸν, ὅτι, ἐὰν δὲν σᾶς ἐψήφιζε, θὰ κατελύετε τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας. Ἤκουσα ἀπὸ τὴν πτέρυγα ἐκείνην κάποιον, ὁ ὁποῖος εἶπε, δὲν ἐξετελέσθησαν αἱ ἀπειλαί, ἀλλὰ δὲν ἐξετελέσθησαν, ἀκριβῶς διότι ὁ λαὸς ἔδειξεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ πτοηθῇ ἀπὸ τὰς ἀπειλὰς αὐτὰς καὶ σᾶς κατεδίκασε.

§206Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Παπαναστασίου δὲν βλέπει τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου 1933 καὶ βλέπει ἄλλα κινήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔγιναν.

§207ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγώ, Κύριοι Βουλευταί, λέγω ἀπὸ ποῦ προέρχονται αἱ ἀπειλαὶ καὶ ἂς ἔλθουν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὲ διαψεύσουν. Ὁ λαὸς θὰ κρίνῃ ποῖος ἐκ τῶν δύο λέγει τὴν ἀλήθειαν, διότι δυστυχῶς ὑπάρχουν ἄνθρωποι πολιτικοί, οἱ ὁποῖοι ὁρκίζονται δεκάκις τῆς ἡμέρας εἰς τὴν Δημοκρατίαν, εἰς τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας καὶ ἑκατοντάκις τῆς ἡμέρας ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἀποστολῆς των νὰ γίνουν δικτάτορες, νὰ σώσουν τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλά, τί, λοιπόν, θὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου; Θὰ ἀποκατασταθῇ ἡ γαλήνη εἰς τὸν στρατόν, ἢ θὰ ἐπισυρθῇ τὸ μῖσος καὶ ἡ ἀδιαλλαξία, ὅταν μία μερὶς τοῦ στρατοῦ ἀντιληφθῇ ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται δὲν εἶναι μέτρα δίκαια, δὲν εἶναι μέτρα προερχόμενα ἀπὸ ἐνδιαφέρον πραγματικὸν πρὸς ἐξύψωσιν τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ πρὸς ἐξυπηρέτησιν κομματικῶν συμφερόντων, πρὸς δημιουργίαν δυνάμεως εἰς τὸ στράτευμα; Τότε, βεβαίως, ἡ μερὶς αὐτὴ τῶν ἀξιωματικῶν δὲν θὰ συγχωρήσῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγχωρήσῃ τοιούτου εἴδους πράξεις, καὶ βεβαίως ἡ μερὶς αὐτὴ τῶν ἀξιωματικῶν δὲν θὰ εἶναι διατεθειμένη μὲ πνεῦμα συνδιαλλακτικὸν νὰ συνεργασθῇ ἐντὸς τοῦ στρατεύματος. Ἀντὶ νὰ ἐξυψώσητε τὸ φρόνημα εἰς τὸν στρατόν, θὰ τὸ καταρρίψητε, διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ ἀντιληφθοῦν ὅτι εἶναι ἡ τύχη των ἕρμαιον τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, βεβαίως τὸ φρόνημά των θὰ κλονισθῇ. Κλονίζετε ἀκόμη τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν ἀφοσίωσιν εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τοῦ στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες ἔκριναν τοὺς κατηγορουμένους ἀξιωματικοὺς καὶ ἐπέβαλον τιμωρίας τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖ ἐπαρκεῖς καὶ θέλει ἡ ἰδία, σχηματιζομένη εἰς δικαστήριον, νὰ ἐπιβάλῃ αὐστηροτέρας ποινάς. Νομίζετε, ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν μέτρων στερεώνετε τὴν δύναμιν ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνετε σπασμωδικῶς, καθ’ ἡμᾶς, ἀποδεικνύουν, ὅτι ἔχετε τὴν συναίσθησιν, ὅτι ἡ δύναμις δὲν ἐνισχύεται διὰ τοιούτων μέτρων. Ἄλλωστε ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν εἰς τὴν προηγουμένην περίοδον: εἶπε κἄτι τὸ ὁποῖον ἦτο ἀληθές, διότι εἶπεν: ἐγὼ θέλω νὰ εἶμαι κύριος εἰς τὸ Σῶμα τὸ ὁποῖον διευθύνω. Φοβοῦμαι, ὅτι τὸ ἄλλο μέρος εἶνε δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ κινδύνους καὶ θέλω νὰ λάβω τὰ μέτρα μου.

§208ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶπε: «Θέλω νὰ κοιμοῦμαι ἥσυχος».

§209ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν ὅτι κοιμᾶται. Εἶπε κἄτι τὸ ἀληθές. Καὶ πράγματι, καὶ ἀπὸ τὸ ἕν μέρος, καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο, ὑπάρχει ἡ ἀντίληψις ὅτι ἀπὸ τὴν ἀντίπαλον μερίδα εἶναι δυνατὸν μία ἀπειλὴ ἐφαρμογῆς βίας νὰ ἐκδηλωθῇ, καὶ κάθε μέρος λαμβάνει τὰ μέτρα του. Ἀλλὰ ποῦ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἡ κατάστασις αὐτή; Ποῦ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἡ ἀντίληψις αὐτή; Διὰ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα λαμβάνετε, φαντάζεσθε, ὅτι ἀσφαλίζετε τὴν γαλήνην; Ὅτι ἀσφαλίζετε τὴν δύναμιν; Ἀπατᾶσθε, Κύριοι, ἂν νομίζετε, ὅτι οὕτω ἀσφαλίζεται ἡ γαλήνη. Μόνον μέτρα δίκαια, μόνον μέτρα τοιαῦτα, δύνανται νὰ ἀσφαλίσουν καὶ τὸ Κράτος, καὶ τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου. Μέτρα ἄδικα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν μακρὰν ζωήν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθοῦν πάντοτε. Θὰ ἀνατραποῦν τὰ μέτρα καὶ δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ ἀνατραποῦν, ἐφόσον στηρίζονται εἰς τὸ ἄδικον. Ἂν θέλετε, πράγματι, νὰ ἐξυψώσητε τὸν στρατόν, ἂν θέλετε πράγματι νὰ τὸν προστατεύσητε, ὀφείλετε νὰ λάβητε τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπεδείξαμεν, τὴν σύστασιν νέου συμβουλίου, παρέχοντος ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, καὶ δὴ τὴν ἀμεροληψίαν. Καὶ ἂν δὲν θέλετε νὰ λάβητε αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ σᾶς δώσωμεν, σημαίνει, ὅτι αἱ προθέσεις σας δὲν εἶναι ἁγναὶ καὶ δι’ αὐτὸ τὰ μέτρα σας θὰ εἶναι βραχυτάτης διαρκείας. (Χειροκροτήματα)

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§211Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Γερουσιαστὴς ἔγκριτος, Κύριοι, ὁμιλῶν εἰς τὸ Βʹ Νομοθετικὸν Σῶμα, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, εἶπεν, ὅτι διστάζει νὰ πιστεύῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιμείνῃ, ἵνα τὸ νομοσχέδιον τὸ κάμῃ νόμον τοῦ Κράτους, καὶ μετὰ τὴν πάροδον τοῦ διμήνου, ὅταν θὰ ἔχῃ παρέλθει ἡ ὀργή, ἡ ὁποία τὸ ἐνέπνευσεν. Ἡ ἐλπὶς τοῦ ἀξιοτίμου Γερουσιαστοῦ ἀποδεικνύεται ἔωλος. Ἡ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον ἐπιμένει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ μέτρου αὐτοῦ, ἀλλὰ κατήργησε καὶ τὴν παράδοσιν τῆς διακοπῆς τῶν νομοθετικῶν ἐργασιῶν κατὰ τὰς ἁγίας αὐτὰς ἡμέρας διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ταχύτερον τὴν προχείρισιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς νόμον, καὶ θὰ τὸ ψηφίσῃ βέβαια. Ἡ ἀριθμητικὴ δύναμις δὲν εἶνε ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ δικαιώσῃ τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ δὲν ἀπαλλάσσει ἡμᾶς τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ἐγείρωμεν καὶ πάλιν τὴν φωνήν μας, καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ὅσηδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐξέγερσις καὶ ἡ καταδίκη τοῦ κινήματος τῆς 6ης Μαρτίου, δὲν ὑποθέτω ὅτι ἔχουν ἀνάγκην νὰ φωνασκοῦν περὶ τῆς ἀποδοκιμασίας καὶ τῆς καταδίκης τοῦ κινήματος ἐκείνου, ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ὁ βίος, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι συνεπὴς πρὸς τὰς ἀνωμάλους πολιτικὰς ἐξελίξεις.

§212ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Διὰ σᾶς, τὸ πιστεύω.

§213Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Λέγω, ὅσηδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀποστροφὴ κατὰ τοῦ κινήματος ἐκείνου, δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ παρασυρθῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Εἶνε μέτρον ἔκθεσμον, εἶνε μέτρον ἔκρυθμον, καὶ εἶναι μέτρον ἔκρυθμον, διότι καταλύει, διότι ἀνατρέπει τὸ δεδικασμένον, διότι παραβιάζει τὸ Σύνταγμα, διότι καταλύει κάθε ἀνασχετικὸν φραγμὸν ἐπεμβάσεως τῆς πολιτικῆς εἰς τὸν στρατόν. Τὸ μέτρον ἀνατρέπει τὸ δεδικασμένον. Οἱ νόμοι, οἱ ἰσχύοντες, διαγράφουσι σαφῶς ποία εἶνε ἡ διαδικασία, ἡ ὁποία εἶνε ἀκολουθητέα καὶ ποῖαι αἱ κυρώσεις αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τὰ ἀδικήματα, τὰ ἀφορῶντα τὸν στρατόν, καὶ οἱ νόμοι αὐτοὶ ἐφηρμόσθησαν. Ἐφηρμόσθησαν, διότι ἀφ’ ἑνός, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐκινήθη διὰ τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου ἡ ποινικὴ διαδικασία, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ὅσον ἀφορᾷ τὰς πειθαρχικὰς εὐθύνας τῶν διωκομένων ἀξιωματικῶν, μηνυθέντων ἀξιωματικῶν, ἀνακρίσεις διετάχθησαν καὶ ἐνεργήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων παρεπέμφθησαν ἐνώπιον τῶν μᾶλλον ἁρμοδίων διὰ τὴν ἐκδίκασιν συμβουλίων, καὶ τὰ ἀνακριτικὰ συμβούλια ἐπελήφθησαν τῶν ὑποθέσεων, ἐδίκασαν καὶ ἀπεφάνθησαν. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς λοιπὸν αὐτῆς, ἡ διοικητικὴ δικαιοσύνη ἐλειτούργησε πλήρως. Ὁ κολασμός, ὁ νόμιμος, ἐπῆλθε. Πιθανὸν νὰ εἶναι ἐπιεικής, πιθανὸν νὰ εἶναι αὐστηρός, αὐτὸ εἶναι ἀδιάφορον. Ἡ διοικητικὴ δικαιοσύνη ἐλειτούργησεν, ὁ νόμιμος κολασμὸς ἐπῆλθε καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς τὸ δεδικασμένον ἐκάλυψε τὴν ὑπόθεσιν. Τί ἠθέλησε σήμερον ἡ Κυβέρνησις; Θέλει σήμερον, αὐτὸ τὸ δεδικασμένον, αὐτὸ τὸ δεδικασμένον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἡ ἐκδήλωσις τῆς δικαιοσύνης. Ἡ ἀσφάλεια δὲν εἶνε δυνατόν, εἰμὴ νὰ διαταραχθῇ ὑπὸ μιᾶς ἀπειλῆς καὶ νὰ καθίσταται ἀπολύτως ἀδύνατος ἡ ἐξύψωσις, ἡ ἀνάπτυξις ἐννόμων σχέσεων. Αὐτὸ τὸ δεδικασμένον σήμερον θέλει ἡ Κυβ)σις ν’ ἀνατρέψῃ, δηλαδὴ αὐτὸν τὸν θεμέλιον λίθον τοῦ κοινωνικοῦ οἰκοδομήματος νὰ καταστήσῃ ἀφορμὴν ἀνατροπῶν κάθε ὁμαλῆς σχέσεως εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ποῖαι θὰ εἶναι αἱ ἄμεσοι, αἱ ἀπώτεραι συνέπειαι; συνέπειαι ὀλέθριαι, τὰς ὁποίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρίδῃ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία; Τὸ νομοσχέδιον παραβιάζει τὸ Σύνταγμα, τὸ παραβιάζει δι’ ὅλους τοὺς λόγους ἐκείνους, οἵτινες ἀνεπτύχθησαν καὶ οὓς ἐγὼ θὰ ὑπομνήσω μόνον δι’ ὀλίγων λέξεων. Παραβιάζει τὸ Σύνταγμα, διότι ἀφαιρεῖ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τῶν φυσικῶν δικαστῶν, καὶ τοὺς ἀφαιρεῖ, παρὰ τὴν ἀντίθετον ἐπιταγὴν τοῦ Συν)τος, στερεῖ τοὺς διωκομένους ἀξι)κοὺς τῶν φυσικῶν δικαστῶν των, καὶ εἶνε φυσικὸν ὅτι δικασταί, κατὰ γνώμην σύμφωνον, εἶνε ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶνε ἁρμόδιοι διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἀδικημάτων καθ’ ὃν χρόνον διαπράττονται τὰ ἀδικήματα. Εἶναι δὲ περισσότερον φυσικοὶ δικασταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπελήφθησαν ἤδη τῆς ὑποθέσεως, καὶ μάλιστα περισσότερον ἀκόμη ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάνθησαν ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν. Ἐάν δὲν εἶνε ἡ περίπτωσις αὐτή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ὅτι οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ στερηθῇ οὐδενὸς τῶν φυσικῶν του δικαστῶν, ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ μοῦ εἴπουν, ποία εἶναι ἡ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ἐφαρμογὴν ἡ συνταγματικὴ αὐτὴ διάταξις; Δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀπολύτως οὐδεὶς φυσικὸς δικαστής, διότι καθωρίσθησαν τὰ ἀνακριτικὰ συμβούλια, ἐπιληφθέντα τῆς ὑποθέσεως, τὰ ὁποῖα εἰδικῶς ἀπεφάνθησαν. Ἔρχεται σήμερον ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ ἀφαιρέσῃ ἡ Κυβέρνησις δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, νὰ στερήσῃ δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς τῶν φυσικῶν των δικαστῶν, νὰ τοὺς ὑπαγάγῃ εἰς μίαν διαδικασίαν αὐθαίρετον. Δὲν εἶναι ἡ παραβίασις τοῦ Συντάγματος κατάφωρος; καὶ ἐὰν δὲν εἶναι ἡ παραβίασις τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος κατάφωρος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐρωτῶ, ἐρωτῶ μετ’ ἐπιμονῆς, νὰ μοῦ εἴπουν, πότε θὰ εἶχεν ἐφαρμογὴν ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος; Εἶναι παραβίασις τοῦ Συντάγματος καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν αὐτοῦ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνουν οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἰδίας μονιμότητος τῆς ὁποίας ἀπολαμβάνουν καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι δημόσιοι λειτουργοί. Καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ —τὸ πρᾶγμα ἀνεπτύχθη διὰ μακρῶν — ὅτι μολονότι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφίσθη τὸ Σύνταγμα, ἐτύγχανον ἰδιαιτέρας ποινῆς καὶ ἰδιαιτέρας προτιμήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ μόνον ἐστερήθησαν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, τῆς προστασίας τῆς παρεχομένης εἰς ὅλους τοὺς δημοσίους λειτουργούς; Διότι εἰς ἐνίσχυσιν τῆς διατάξεως αὐτῆς, ὡς ἐλέχθη, ἕπεται ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλή, ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀκυρώνῃ τὰς πράξεις ὅλων τῶν ἄλλων ἀνακριτικῶν συμβουλίων, νὰ εὐρύνῃ αὐτὰς καὶ νὰ τὰς ἀκυρώνῃ, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπέτρεψεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ ὅταν τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ρυθμίζεται ἡ κατάστασις τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν πῶς θέλετε νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία νὰ ἀποστερήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τελείως πάσης ἐγγυήσεως, παρεχομένης ἐκ μέρους τοῦ Συντάγματος; Καὶ ἔχομεν ἀκόμη διάταξιν, πληθὺν ἄλλων διατάξεων, ἔχομεν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπονέμῃ μὲν τοὺς βαθμούς, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρῇ αὐτούς. Ἔχομεν, ἐπαναλαμβάνω, σωρείαν ἄλλων διατάξεων, δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ εἰς αὐτάς, διότι μοῦ ἀρκεῖ κἄτι ἄλλο, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βεβαίως ὑπεμνήσθη, ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιμείνω καὶ ἐγὼ περισσότερον, μοῦ ἀρκεῖ μία ὁμολογία τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁμολογία, ὅτι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπιβάλλῃ ποινήν, καὶ ἀντισυνταγματικὸν εἶναι καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἀπαράδεκτον. Εἶναι ὁμολογία τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλῃ ποινήν, καὶ ἀντισυνταγματικὸν εἶναι, καὶ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀπαράδεκτον. Ἄν λοιπὸν ἐπιβάλλῃ ποινὴν τὸ νομοσχέδιον, δὲν γεννᾶται, ὑποθέτω, καμμία ἀμφιβολία. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν εἰς τὴν Γερουσίαν, εἶπεν ὅτι, οὔτε αὐτός, οὔτε κανεὶς ἄλλος ἐκ τῶν Ὑπουργῶν του, θὰ ἐδέχετο ποτὲ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, νομοσχέδιον ἐπιβάλλον ποινὴν ἀναδρομικήν. Διότι περὶ τούτου πρόκειται καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπέμεινον οἱ ἀγορηταὶ εἰς τὸ Βʹ Νομοθετικὸν Σῶμα. Οὔτε αὐτὸς θὰ ἐδέχετο νὰ καταθέσῃ νομοσχέδιον ἐπιβάλλον ἀναδρομικὴν ποινήν, διότι τοῦτο δὲν θὰ προσέκρουε μόνον εἰς τὸ Σύνταγμα τὸ σημερινὸν καὶ εἰς τὰ Συντάγματα τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐψηφίσθησαν, καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως — δὲν εἶναι λόγοι ἰδικοί μου, εἶναι λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως — δὲν θὰ ἀντέκειτο λοιπὸν εἰς αὐτὰ μόνον, ἀλλὰ θὰ ἀντέβαινε, καὶ τὸ φοβερώτερον, θὰ προσέκρουεν εἰς ἓν ἀξίωμα νομικόν, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἀφότου ὑπάρχουν εὐνομούμεναι πολιτεῖαι, καὶ τὸ ὁποῖον ἐκυρώθη ὑπὸ τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου, τὸ ἀξίωμα, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται ποινὴ ἄνευ νόμου. Ἔχομεν λοιπὸν δεδομένον, ὅτι, ἐὰν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ πράγματι καθιεροῦται ποινή, πράγματι ἐπιβάλλεται ποινή — τὸ νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ τύχῃ κυρώσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι ἀντιτίθεται εἰς τὸν θεμελιώδη ἡμῶν Καταστατικὸν Χάρτην. Τὸ μόνον ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον γεννᾶται, εἶναι, ἂν ἐπιβάλλει ποινήν. Εἶνε τὸ ἐρώτημα αὐτό, κ. Βουλευταί τῆς πλειονοψηφίας, πῶς νὰ σᾶς τὸ εἴπω εἶνε τὸ ἐρώτημα αὐτὸ κατώτερον συζητήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐπιβάλλεται ποινὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκαλέσθη ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ὁρίζει ὅτι ἡ ἀποστράτευσις δὲν εἶναι ποινή· ὅτι ἡ ἀποστράτευσις εἶναι κατάστασις τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὴν τὴν ἀποστράτευσιν θεσπίζει. Ἄρα, δὲν πρόκειται περὶ ποινῆς. Καί, ἐφόσον δὲν πρόκειται περὶ ποινῆς, δὲν ὑπάρχει ἀπαγόρευσις εἴτε ἐκ τοῦ Συντάγματος, εἴτε ἐκ τῶν θεμελιωδῶν τοῦ Δικαίου ἀρχῶν. Ἀλλὰ πρέπει εἰλικρινῶς νὰ ὑποτιμήσωμεν ἡμᾶς αὐτούς, ἐάν ποτε ἠθέλομεν ὑποθέσει, ὅτι καὶ τὸ Σύνταγμα, καὶ αἱ θεμελιώδεις τοῦ Δικαίου ἀρχαί, τὰ δόγματα τοῦ Δικαίου, ὅταν ὁμιλοῦν περὶ ποινῆς, ἔχουν ὑπ’ ὄψει των μίαν τυπικὴν τῆς ποινῆς ἔννοιαν, ἕνα τυπικὸν τῆς ποινῆς χαρακτηρισμόν, καὶ δὲν ἔχουν ὑπ’ ὄψει τὴν ποινὴν ὑπὸ τὴν εὐρεῖαν, ὑπὸ τὴν οὐσιαστικήν της ἔννοιαν. Ὑποθέσωμεν —ὑπόθεσιν ἀδύνατον ἴσως εἰς τὴν πρᾶξιν— ἀλλ’ ὑπόθεσιν χρήσιμον διὰ τὴν διαφώτισιν τοῦ ζητήματος, ἐὰν τὸ ζήτημα ἔχῃ ἀνάγκην διαφωτισμοῦ, ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι εἰσάγεται εἷς νόμος, ὅστις θεσπίζει, ὅτι καρατόμησις εἶναι μεταβολὴ καταστάσεως, ὅτι εἶνε μία μετάθεσις ἁπλῆ ἀπὸ τῆς ζωῆς εἰς τὰς αἰωνίους μονάς. Θὰ ὑπάρξῃ τις, ὁ ὁποῖος θὰ ἐσκέπτετο ἢ θὰ ἔλεγεν: Ἄ! Ἰδοὺ ὁ νόμος. Δὲν ἐπιβάλλει ποινήν. Ἑπομένως ἐδῶ δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν οὔτε τὸ Σύνταγμα, οὔτε αἱ αἰώνιοι καὶ θεμελιώδεις τοῦ δικαίου ἀρχαί. Κανεὶς δὲν θὰ τὸ ἔλεγεν αὐτό. Καὶ ἂν δὲν τὸ ἔλεγεν εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, διατὶ θὰ τὸ ἔλεγεν εἰς τὴν παροῦσαν; Τὶ ἔγινε σήμερον; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ χωρήσῃ εἰς τὸν νοῦν ἀνθρώπου, ὅτι δέν εἶναι ποινὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ὡς κύρωσις καὶ ὡς συνέπεια ἑνὸς παραπτώματος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶνε ποινὴ τὸ θεσπιζόμενον, ὅταν τὸ νομοσχέδιόν του ὅλον αὐτὴν ἀκριβῶς ἔχει τὴν βάσιν; Διότι ποίαν βάσιν ἔχει τὸ νομοσχέδιον; Ἔχει τὴν βάσιν ὅτι τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια ἐδίκασαν ὄχι καλῶς. Ὅτι τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια δὲν ἐπέβαλον ποινὰς αὐστηράς. Ἐπέβαλον ποινάς μικράς καὶ δυσαναλόγους πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ ὀλισθήματος. Ὅτι αἱ ποιναὶ αὐταὶ δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὴν τιμωρίαν τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὸν παραδειγματισμόν, ὅστις ὀφείλει νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς τιμωρίας. Καὶ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ λέγει: Ὄχι! Τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια δὲν ἐνήργησαν καλῶς καὶ δώσατε εἰς ἐμὲ τὸ δικαίωμα νὰ ὑποκατασταθῶ ἐγὼ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἀνακριτικῶν Συμβουλίων καὶ αὐτὰς τὰς ποινάς, τὰς ἐπιεικεῖς, νὰ τάς ἐπιδεινώσω, διότι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν χρειάζονται μέτρα δρακόντεια διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν ὑποτροπάς, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν νέας ροπὰς πρὸς ἀνωμάλους λύσεις. Ἔρχεται λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ αὐτὰς τὰς ποινάς, τὰς ἐπιεικεῖς, νὰ τὰς ἀντικαταστήσῃ διὰ ποινῶν βαρυτέρων. Καὶ ὅταν τοῦτο πράττει, εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι δὲν ἐπιβάλλει ποινήν; Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ ἀπομάκρυσιν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἡ ὁποία οἱανδήποτε καὶ ἄν ἤθελε περιβληθῆ μορφήν, εἶναι ἡ βαρυτέρα τῶν ποινῶν ἐξ ὅσων δύνανται νὰ ἐπιβληθοῦν ἐναντίον δημοσίου λειτουργοῦ, εἶναι ἡ βαρυτέρα τῶν ποινῶν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐναντίον ἀξιωματικοῦ, ὅτι ἡ ἀποβολὴ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ εἶναι ἁπλῆ κατάστασις καὶ δὲν ἔρχεται ὡς κύρωσις, ὡς ποινὴ ἑνὸς παραπτώματος; Αὐτό, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς. Εἴτε ὁ νόμος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν ὁρίζει ὅτι ἡ ἀποστρατεία δὲν εἶναι ποινή, ἀλλ’ εἶναι κατάστασις, εἴτε ὁ νόμος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν ἄλλα ἐθέσπιζε, δὲν θὰ ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ παραγραφοῦν αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις καὶ οἱ θεμελιώδεις τοῦ δικαίου ἀρχαί, μόνον καὶ μόνον, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἀποτάξεως καὶ περὶ ποινῆς, ἐθέσπισεν ὡς ποινὴν τὴν ἀποστρατείαν καὶ ἔδωκεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀσήμαντά τινα πλεονεκτήματα, τὰ πλεονεκτήματα π. χ. τῆς συντάξεως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ ἡ φύσις τῶν πραγμάτων καὶ νὰ γίνῃ ἡ ποινὴ κατάστασις, περιγραφομένων οὕτω τῶν ἀρχῶν ἐκείνων τῶν συνταγματικῶν, αἵτινες ἴσχυσαν καὶ ἰσχύουν αἰωνίως. Δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ ὑποστηριχθῇ τοῦτο, Κύριοι, ἀκόμη περισσότερον, διότι ὁ νόμος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν ὁρίζει τὴν αὐτεπάγγελτον ἀποστρατείαν τῶν ἀξιωματικῶν ὡς ποινήν. Καὶ ἀνεγνώσθησαν τὰ ἄρθρα τὰ σχετικά, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται περιτράνως καὶ κατὰ τρόπον ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, ὅτι ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία εἶναι ποινὴ ἐκ τῶν βαρυτέρων, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν διὰ τὸν στρατὸν καὶ τοὺς ἀξιωματικούς.

§214Γ. ΜΠΟΥΡΔΑΡΑΣ. Εἶναι ὁμοία τῆς ἀποτάξεως.

§215Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία. Τὴν ἐκδοχὴν αὐτὴν τὴν ὑπεστήριξεν ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, συνάδελφος εὔγλωττος καὶ νομομαθὴς διακεκριμένος, ὁ κ. Ράλλης, ὁ ὁποῖος, ὑποθέτω, ὅτι καὶ αὐτὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστεύῃ εἰς τὴν ἐκδοχὴν αὐτήν. Ἔχομεν λοιπὸν δεδομένον, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάλλεται ποινή. Ἔχομεν μίαν ἀνεπιφύλακτον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁμολογίαν, μίαν συνομολόγησιν ἑπομένως ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐπιβάλλον ποινήν, εἶναι νομοσχέδιον ἀντιτιθέμενον καὶ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ πρὸς τὰς θεμελιώδεις τοῦ δικαίου ἀρχάς, νομοσχέδιον ἑπομένως ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀντισυνταγματικόν. Καὶ τώρα σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι Βουλευταὶ τῆς πλειονοψηφίας. Ὅταν ἔχετε αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι πράγματι ἀντισυνταγματικόν, σεῖς —καὶ ὅταν χωρὶς πλέον δικαιολογίαν τινά ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ ὁπωσδήποτε νὰ τὸ καταστήσῃ νόμον τοῦ Κράτους, —σεῖς ἀληθῶς θὰ τὴν παρακολουθήσητε μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ παραβλέψητε καθολοκληρίαν ὅλους τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι γεννῶνται, νὰ παραβλέψητε καθολοκληρίαν ὅλας τὰς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι προκύπτουν, νὰ παραβλέψητε καὶ τὴν ἀθέτησιν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, νὰ παραβλέψητε ἀκόμη καὶ αὐτὰς τὰς δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου, ἐπιβάλλοντος ποινήν; Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῇ Γερουσίᾳ, νομίζω, ὅτι ἀνεγνώρισε καὶ αὐτός, μὲ τὴν ὀρθοφροσύνην τὴν διακρίνουσαν αὐτόν, — δὲν ἔχει σχέσιν, δὲν ἔχει πολλὴν σημασίαν εἰς τοιαῦτα ζητήματα, ὑποπίπτοντα εἰς μίαν λογικὴν ἀντίληψιν, δὲν ἔχει σημασίαν μεγάλην ἡ νομικὴ κατάρτισις —ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεγνώρισε, νομίζω, κατενόησε, καὶ κατανοήσας ἀνεγνώρισεν, ὅτι πράγματι ὁ νόμος αὐτὸς ἀντίκειται εἰς τὰς ἐπιταγὰς τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸν ἠνάγκασε νὰ εἴπῃ ἐν τῇ Γερουσίᾳ ὅτι, ἄν πρέπῃ νὰ σωθῇ ἡ Ἑλλὰς διὰ νόμων ἀντισυνταγματικῶν, θὰ κάμωμεν νόμους τοιούτους....

§216Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μίαν διευκρίνισιν νὰ σᾶς κάμω. Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία εἶναι ποινὴ καὶ συνεπῶς ὁ νόμος ἀντισυνταγματικός, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸν κάμνομεν διὰ νὰ σώσωμεν τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὸ ἴδιον σχῆμα λόγου. Εἶναι κατώτερον ἡμῶν νὰ ὑποστηρίζωμεν ὅτι εἶναι ποινὴ ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία. Δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰς ποινάς. Ποιναί εἶναι, ἡ φυλάκισις, ἡ ἀργία δι’ ἀπολύσεως, ἡ ἀπόταξις. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν αὐτεπάγγελτον ἀποστρατείαν, κάθε χρόνον τὸ Συμβούλιον ἐκκαθαρίζει μερικοὺς ἀνικάνους, καὶ λέγει «ἀποστρατεύονται αὐτεπαγγέλτως μετὰ προβιβασμοῦ ἤ ἄνευ».

§217Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κατόπιν ἐκθέσεως ἐπὶ ἀνικανότητι.

§218Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τώρα ἔκαμεν ἔκθεσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§219Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι πρωτοφανὴς ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§220Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, διατὶ θέλετε νὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἀνέπτυξα, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων, νομίζω, ὅτι δὲν παρέμεινε καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει ποινήν; Διατὶ θέλετε νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον;

§221Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σεῖς ἐστηρίξατε τὰ ἐπιχειρήματά σας εἰς αὐτό τὸ «πίστευε καὶ μὴ ἐρεύνα». Μᾶς εἴπετε, ὅτι δὲν εἶναι ποιναὶ μόνον ὅσαι περιλαμβάνονται εἰς τὸ δίκαιον, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ποιναί ὑπὸ τὴν γενικωτέραν ἔννοιαν τῆς ποινῆς.

§222Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποινὴ εἶναι κάθε ποινή, καὶ ὅσον καὶ ἄν θέλωμεν νὰ καλυφθῇ ὑπὸ οἱονδήποτε ἔνδυμα, παραμένει πάντοτε ποινή. Ποινὴ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οὐσιαστικῶς ἀποτελεῖ ποινήν. Δὲν εἶναι ποινὴ μόνον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀνομάζετε σεῖς. Δὲν μεταβάλλει τὸν χαρακτῆρα ἡ ποινή, διότι σεῖς δίδετε ἄλλο ὄνομα. Διότι τότε θὰ ἦτο εὐκολώτατον νὰ περιγράψωμεν ὅλους τοὺς νόμους, δίδοντες εἰς τὰς πράξεις μας ψευδεῖς ὀνομασίας. Αὐτὰ ἄλλωστε τὰ ἀνέπτυξα ἤδη καὶ δὲν ἠμπορῶ διὰ μίαν φράσιν, νὰ ἐπανέρχωμαι καὶ νὰ πολυλογῶ ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος. Μὲ ἠναγκάζετε ὅμως νὰ σᾶς δώσω πάλιν μίαν εἰκόνα. Ὑπάρχουν τὰ ἴδια πράγματα, ὅτέ μέν εἶνε ποιναί, ὅτι δὲ δὲν εἶνε. Διατὶ μέ ἀναγκάζετε, λέγω, νὰ κάμνω κατάχρησιν τῆς μεταφορᾶς, τὴν ὁποίαν ἔκαμα; Διατὶ θέλετε νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ὑπάρχει θάνατος καὶ θάνατος; Ἡ ἰδία κατάστασις ἐμφανίζεται καὶ εἰς τὸν θάνατον τὸν προερχόμενον ἐκ τῆς μιᾶς αἰτίας, καὶ εἰς τὸν θάνατον τὸν προερχόμενον ἐκ τῆς ἄλλης. Ἀλλ’ ὁ θάνατος, ὁ φυσιολογικός, ὅπως ἡ ἀποστράτευσις εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις δὲν εἶναι βεβαίως ποινή. Ἡ καρατόμησις ὅμως εἶναι ἀναμφισβητήτως ποινή. Ἰδοὺ ἡ διαφορά μας. Διότι ἐδῶ ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία δὲν ἔρχεται, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς φυσιολογικὴ τοῦ ἀξιωματικοῦ κατάστασις, διότι οὗτος περιῆλθεν εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντά του. Ἐδῶ ἔρχεται ὡς συνέπεια μιᾶς συγκεκριμένης πράξεως, ὡς κύρωσις καὶ ὡς τιμωρία τῆς πράξεως ταύτης. Καὶ εἶνε δυνατὸν νὰ ὀνομάζῃ καὶ νὰ χαρακτηρίζητε, διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας, — τὸ εὐκολώτερον τούτου;— ὅτι σεῖς θεσπίζετε ἀποστράτευσιν; Ἀλλ’ ἡ ἀποστράτευσις ἡ ἰδική σας, ὡς σεῖς τὴν θεσπίζετε, εἶναι ἡ βαρυτέρα τῶν ποινῶν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν.

§223Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Ὁ ἀξιωματικός, ὁ παραπεμπόμενος ἐνώπιον ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ἀποτάσσεται, ὅταν δὲν ἔχῃ τὸ ὑποστρατευτικὸν δικαίωμα, ἀποστρατεύεται δὲ αὐτεπαγγέλτως, ὅταν ἔχει εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως ἐδῶ ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία εἶναι ἴση μὲ ἀπόταξιν.

§224Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὰ δὲν γεννᾶται καμμία ἀμφιβολία ὅτι, ὅταν ἔρχεται νὰ κυρώσῃ μίαν παράβασιν ἡ αὐτεπάγγελτος ἀποστρατεία, εἶναι ποινή. Προχωρῶ, λοιπόν, περαιτέρω διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ἀνέφερα ἐδῶ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Γερουσίαν, διὰ νὰ ὑποδηλώσω, ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεγνώρισεν, ἐμμέσως ἔστω, συγκεκαλυμμένως ἔστω, ἀνεγνώρισεν ὅμως ὁπωσδήποτε τὴν παράβασιν τὴν συνταγματικήν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπεν ὅτι: «ἐὰν πρόκειται νὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς, θὰ κάμωμεν καὶ ἀντισυνταγματικοὺς νόμους». Ἐγὼ δὲν ἀνεφέρθην εἰς ὡρισμένα ἐπιχειρήματα τῆς συνταγματικότητος. Ἐγὼ ἀνεφέρθην μᾶλλον εἰς τὴν διαίσθησιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος, καίτοι δὲν ἔχει νομικὴν κατάρτισιν, ἐν τούτοις δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι ποινὴν ἐπιβάλλει, ὅσον καὶ ἄν τὴν ποινὴν αὐτὴν τὴν ἀποκαλεῖ ἀποστράτευσιν, καὶ δι’ αὐτὸ προέβη εἰς τὴν δήλωσιν ἐκείνην. Ἂν δὲν προέβη δι’ αὐτὸ εἰς τὴν δήλωσιν ἐκείνην, ἀλλ’ ἁπλῶς ἠθέλησε δι’ αὐτῆς νὰ ἐξαγγείλῃ μίαν γενικωτέραν του ἀντίληψιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ διστάσῃ καὶ πρὸ τῆς ἐκδόσεως νόμων ἀντισυνταγματικῶν, ὅταν τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος τὸ ἐπιβάλῃ τὴν ἔκδοσιν ἀντισυνταγματικῶν νόμων, θὰ ἔλεγον πρὸς αὐτόν, ὅτι ὅλαι αἱ ἀνώμαλοι μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις, ὅλαι αἱ ἀνακηρύξεις δικτατοριῶν, ἐπεχειρήθησαν ἀκριβῶς ἐν ὀνόματι τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, ἐν ὀνόματι τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος. Καμμία ἀνωμαλία δὲν ἔλαβε μέχρι σήμερον χώραν, χωρὶς νὰ ἀναπετασθῇ ἡ σημαία τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος, ὅπως καλύψῃ τὴν ἀνωμαλίαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ σωτηρία τῆς Πατρίδος εἶναι αἴσθημα ὑποκειμενικὸν καθεὶς ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν ὅτι, πράττων κατὰ τὸν ἕνα ἤ τὸν ἄλλον τρόπον, γίνεται ὁ σωτὴρ τῆς Πατρίδος του. Ὅλοι ὅμως ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σέβωνται τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν, ὅλοι ἔχουσιν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σέβωνται τὸ πολίτευμα καὶ νὰ ὑπακούωσιν εἰς τοὺς νόμους αὐτοῦ. Ὅλοι ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ γίνωνται πιστευτοί, ὅταν ὁμιλοῦν περὶ ὁμαλότητος καὶ τάξεως, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν περὶ ὁμαλότητος καὶ τάξεως, δὲν εἶναι δυνατὸν ἑκάστοτε, προβάλλοντες ὡς λόγον τὴν σωτηρίαν τῆς Πατρίδος, νὰ ὁμιλοῦν περὶ ἀνωμάλων λύσεων, περὶ ἀνωμάλου ἐξελίξεως, νὰ ὁμιλοῦν περὶ παραβάσεων συνταγματικῶν. Διότι, ὅταν αὐτοὶ ὁμιλοῦν, καὶ εἶναι οἱ κυβερνῆται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, πῶς θὰ ζητήσουν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς ἄδειαν νὰ δικάσουν ἄλλους; Πῶς θὰ δικάσουν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δέν ἔχουν κανένα δισταγμὸν νὰ προβοῦν καὶ εἰς κατάργησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ εἰς παράβασιν τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ θεματοφύλαξ, ὁ φρουρὸς τῶν λαϊκῶν δικαίων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔρχωνται καὶ νὰ λέγουν ὅτι ἔλαβε χώραν μία ἐπιβουλὴ κατὰ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν; Πρέπει νὰ τὴν πατάξωμεν, ἔστω καὶ διὰ παραβάσεως τοῦ Συντάγματος; Ὄχι, Κύριοι Συνάδελφοι. Ἐλέχθη ἀκόμη καὶ ἕν ἄλλο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐλέχθη, ὅτι διετυπώθη — ἐνταῦθα ἢ ἐν τῇ Γερουσίᾳ, δὲν ἐνθυμοῦμαι— ἡ πρότασις ὅπως τέλος πάντων, εὑρεθῇ μία ἐνδιάμεσος ὁδὸς, ἱκανοποιοῦσα καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἱκανοποιοῦσα ἐν μέρει τοὐλάχιστον, τὸ δίκαιον, σῴζουσα τοὐλάχιστον προσχήματά τινα, σῴζουσα λείψανά τινα νομιμότητος, ἡ ἀναθεώρησις τῶν ἀποφάσεων τῶν ἀνακριτικῶν Συμβουλίων νὰ γίνῃ δι’ ἄλλων τινων ἀνακριτικῶν Συμβουλίων, συγκροτουμένων κατὰ τρόπον παρέχοντα ποιάς τινας ἐγγυήσεις, αὐστηρότητος ἔστω, τότε ἐλέχθη, δὲν ἐνθυμοῦμαι παρὰ τίνος, νομίζω παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ δεχθῇ τοιαύτην λύσιν, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται αὐτοὺς τοὺς συμβιβασμούς, διότι ἔχει τὸ σθένος νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ στρατεύματος. Λησμονοῦν ὅμως οἱ ταῦτα εἰπόντες, ὅτι ὅλοι οἱ φραγμοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὀρθωθῆ, εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐξουσίαν, ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις τῆς ἰσοβιότητος, τῆς μονιμότητος, τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τῶν ὑπηρεσιακῶν Συμβουλίων, ὅλα ἐθεσπίσθησαν δι’ ἕνα καὶ μόνον λόγον· ἀπὸ τὸν φόβον ἀκριβῶς αὐτοῦ τοῦ ἀνεπιθυμήτου κυβερνητικοῦ σθένους. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐγγυήσεις ἐθεσπίσθησαν, διότι τὸ σθένος αὐτό, τὸ κυβερνητικόν, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνέπνευσεν ἀνησυχίας, διότι ἐγνώριζον οἱ θεσπίσαντες τοὺς θεσμοὺς αὐτούς, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς πλέον ἀκατάλληλος, διὰ νὰ χειρίζηται τὴν πλάστιγγα τῆς δικαιοσύνης ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ εὑρίσκωνται διηνεκῶς μέσα εἰς τὸν στίβον τῶν πολιτικῶν παθῶν, μέσα εἰς τὸν στίβον τῶν πολιτικῶν ἀγώνων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν κρίσιν ἀνεπηρέαστον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν τὴν γαλήνην καὶ τὴν ἀμεροληψίαν τῶν δικαστῶν. Δι’ αὐτὸ ἐτέθησαν οἱ φραγμοὶ αὐτοὶ κατὰ τῶν κυβερνητικῶν ὑπερβασιῶν. Καὶ τώρα ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ λέγει τοῦτο: «Ὄχι. Ἐγὼ αὐτοὺς τοὺς φραγμοὺς τοὺς καταρρίπτω, δὲν τοὺς ἀναγνωρίζω, καὶ θὰ μεταβληθῶ ἐγὼ εἰς δικαστήν». Καὶ λέγω εἰς τὴν Κυβέρνησιν: πῶς θέλετε νὰ δεχθῶμεν ὅτι θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς σᾶς προσπάθεια μιᾶς ἀμερολήπτου κρίσεως, προσπάθεια μιᾶς γαλήνης εἰς τὴν ἀπόφασίν σας, προσπάθεια νὰ λησμονήσητε καὶ τοὺς φίλους σας, καὶ τὰς συμπαθείας σας, καὶ τὰς ἀντιπαθείας σας καὶ νὰ δικάσητε, ὅπως δικάζουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι μακράν τῶν κομματικῶν ἀνταγωνισμῶν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν παρασύρονται ἀπὸ τὰ αἰσθήματα καὶ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς συμφυεῖς πρὸς τὸν κομματικὸν ἀνταγωνισμόν; Ἀλλ’ ὡς παρετηρήθη, δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀπονέμηται τὸ δίκαιον ὀρθῶς. Ὀφείλει ἡ δικαιοσύνη νὰ παρέχῃ καὶ τὴν πίστιν περὶ τῆς ὀρθότητος. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: ποῖος θέλετε νὰ πιστεύσῃ ποτὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτή, ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ κρίνῃ κατὰ τὴν ἀνεξέλεγκτον, ὡς λέγετε, κρίσιν της, ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ, χωρὶς τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι περιβάλλουν τὰ δικαιώματα τῆς ὑπερασπίσεως τῶν κατηγορουμένων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτή, χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ, ἴσως ὑποσυνειδήτως, δὲν θὰ παρασυρθῇ ἀπὸ τὴν πολιτικήν της; Πῶς θέλετε νὰ πιστεύσῃ κανεὶς ποτὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ σταθμίσῃ τὰ πράγματα καὶ θὰ ἐξετάσῃ ὅλας τὰς ἀπόψεις καλύτερον ἀπὸ ὅ,τι ἐστάθμισαν τὰ πράγματα τὰ ὑπηρεσιακὰ Συμβούλια, ὅτι ἡ ἀπόφασίς της θὰ εἶναι ἀπόφασις δικαιοτέρα ἀπονέμουσα τὸ δίκαιον μὲ μεγαλυτέραν ἀκρίβειαν παρ’ ὅ,τι αἱ ἀποφάσεις τῶν ἀνακριτικῶν Συμβουλίων; Ὅταν αἱ Κυβερνήσεις ὑποδύονται, παρὰ τὸ προσῆκον, τὸν ρόλον τοῦ δικαστοῦ, τότε ἕν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα: ὅτι εἰς τὴν κοινὴν ἀντίληψιν καὶ οἱ ἔνοχοι μεταβάλλονται εἰς θύματα, δικαιούμενα νὰ τύχουν μίαν ἡμέραν ἱκανοποιήσεων, δικαιούμενα νὰ τύχουν μίαν ἡμέραν ἀποκαταστάσεως καὶ ἐπανορθώσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον ἀποτέλεσμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχειρίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀπονέμουσα τὸ δίκαιον, διότι καθιστᾷ καὶ τοὺς ἐνόχους ἀθώους, καὶ τοὺς ἐνόχους θύματα. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ὅταν ἡ Κυβέρνησις, καταχρωμένη τῆς δυνάμεώς της, ζητεῖ νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὰς νομίμους ἀνακριτικὰς καὶ δικαστικὰς ἀρχάς. Αὐτὸ εἶναι τὸ νομοσχέδιον. Κύριοι Βουλευταί. Δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸ δίκαιον. Δὲν συμβιβάζεται οὔτε μὲ τὰς ὑγιεῖς καὶ προαιωνίους περὶ δικαιοσύνης ἀντιλήψεις, οὔτε πρὸς τὸ πολίτευμα ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐξυπηρετεῖ καὶ οὐσιαστικῶς τὴν τάξιν. Δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διὰ τὴν τάξιν. Τὸ νομοσχέδιον — εὔχομαι νὰ μὴ γίνω μάντις κακῶν— ἀνοίγει τὰς θύρας τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν κομματισμόν. Μέχρι ποίου σημείου θὰ φθάσῃ ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος, καὶ ἕως ποῦ θὰ προχωρήσῃ ἡ κατάχρησις — ποῖος τὸ γνωρίζει; Κάθε Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τὸ ἰδικόν της κριτήριον. Τὸ νομοσχέδιον ἀνοίγει διάπλατα τὰς θύρας τοῦ στρατεύματος, ἀποτελεῖ ἕν ἀληθὲς ἔναυσμα μελλοντικῶν ὀλεθρίων ἀναστατώσεων. Ἡμεῖς, κ. Βουλευταί, ἐπράξαμεν ὅ,τι τὸ καθῆκόν μας μᾶς ἐπέβαλε, διὰ νὰ προλάβωμεν ἕν τοιοῦτον δυσάρεστον, μίαν τοιαύτην σοβαρὰν τῶν πραγμάτων τροπήν. Ἦλθε σήμερον ἡ ὥρα νὰ ἐπιτελέσῃ καὶ ἡ Βουλὴ τὸ καθῆκόν της, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι, παρὰ τοὺς δεσμούς της μὲ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τὸ ἐπιτελέσῃ, ἀπορρίπτουσα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καὶ τὴν τάξιν, καὶ τὴν νομιμότητα διασαλεύει. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§226Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν πρὸ διμήνου εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Γερουσίας, ἐνόμιζον ὅτι τὸ θέμα ἐξηντλήθη καὶ ὅτι ἡ συζήτησις ἀπόψε θὰ περιωρίζετο εἰς ὀλίγην ὥραν διὰ τὴν δικαιολόγησιν τῆς ψήφου τῶν διαφόρων κομμάτων καὶ ὁμάδων. Δυστυχῶς, οἱ ἀξιότιμοι ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠγόρευσαν ἐπὶ ἑξάωρον, ἀνηλεῶς, δύναμαι νὰ εἴπω, χωρὶς νὰ θίξουν τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Κύριοι Βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταστῇ νόμος ἀπόψε, διὰ τῆς ψήφου σας, εἶναι τὸ ἐλάχιστον ποὺ ἔκαμεν αὐτὴ ἡ Κυβ)σις πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ διασφάλισιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς) πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ στρατεύματος καὶ παραδειγματισμόν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι προτιμότερον ἦτο οἱ ἀξιωματικοί, οἱ συνεργήσαντες μὲ τὸν στασιαστὴν τῆς 6ης Μαρτίου, νὰ δικασθῶσιν ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια, νὰ κριθῶσιν ἀπὸ τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια, τὰ συνήθη — καὶ τοιαύτη ἦτο ἡ ἀρχικὴ τῆς Κυβερνήσεως διάθεσις, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἐχαρακτήριζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ κίνημα ὡς ἕν ἀσήμαντον ἐπεισόδιον. Ἀλλά, Κύριοι, ἐγεννήθη ἕν ζήτημα, ὄχι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκεῖνον ποὺ προκαλεῖ τὸ κίνημα καὶ ἐκεῖνον ποὺ τὸ ὑποστηρίζει εἰς αὐτό· δηλαδὴ τὸ ζήτημα, τί θὰ γίνουν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐπῆγαν εἰς τούς στρατῶνας καὶ εἶπον εἰς τούς κατωτέρους των: Ἐκηρύχθη δικτατορία. Ἐλᾶτε μαζί μας, καὶ ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν, ὅτι, «ἡμεῖς δὲν ἀκολουθοῦμεν δικτατορίας, παρὰ τὴν νόμιμον Κυβέρνησιν τῆς Χώρας». Ἐγεννήθη, λοιπόν, κατόπιν τὸ ζήτημα: τί θὰ γίνουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς στείλωμεν πάλιν εἰς τὸν στρατόν νὰ διοικήσουν; Εὐλόγως οἱ νομιμόφρονες ἀξιωματικοὶ ἀνησύχησαν διὰ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐλαμβάνομεν. Δὲν ἠμπορεῖ δὲ νὰ μᾶς κατηγορήσῃ κανείς, ἐὰν ἐλαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνησυχίας τῶν ἀξιωματικῶν, ὅταν εἶναι γεγραμμένη εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος ἐπιστολὴ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι τότε ἠδύνατο νὰ γίνῃ εἷς συμβιβασμὸς τοῦ ζητήματος τοῦ δυναστικοῦ καὶ νὰ σωθῇ ἡ Μεγάλη Ἑλλάς, καὶ δὲν τὸ ἔκαμε, διότι δὲν τὸ ἠθέλησαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐδῶ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ μᾶς κατηγοροῦν, διότι προσπαθοῦμεν νὰ μὴ συμβαίνουν εἰς τὸν στρατὸν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ συνέβαινον, ἄν θὰ ἐστέλομεν πάλιν εἰς τοὺς στρατῶνας τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς. Φαντάσθητε ποία θὰ ἦτο ἡ θέσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, λόγῳ τοῦ ἀναβρασμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐδημιουργεῖτο ἐκ τοῦ ὅτι οἱ κατώτεροι δὲν θὰ ὑπήκουον εἰς τούς ἀνωτέρους των, εἰς τούς ὁποίους θὰ ἔλεγον, ὅτι εἶναι ἱκανοὶ μόνον διὰ δικτατορίαν. Θὰ ἔπρεπεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ συνιστᾷ Στρατοδικεῖα. Ἀλλά, Κύριοι, διατὶ τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια δὲν τοὺς ἀπέταξαν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ; Ὁμιλοῦν, Κύριοι, περὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι καταστάσεως, ὡσὰν νὰ εὑρισκώμεθα εἰς καμμίαν εὐνομουμένην Χώραν, ὅπου ὁ στρατὸς ἡνωμένος ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του, ἡ χωροφυλακὴ ἐπίσης, ὅπου ἡ ἀστυνομία ἐπίσης ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν της, ὅπου ἡ ἀεροπορία, τὸ ναυτικὸν κλπ. δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο, παρὰ τὸ ἔργον των καὶ πῶς νὰ παραγάγουν περισσότερα ἔργα. Δέν εἶναι αὐτή ἡ κατάστασις, Κύριοι. Παρελάβομεν ναυάγιον, καὶ τὸ ναυάγιον ἐκλήθημεν νὰ διοικήσωμεν. Ἠθελήσαμεν νὰ παραπέμψωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς εἰς τὰ Συμβούλια, καὶ σᾶς ἀνέγνωσα τὴν διαταγήν μου πρὸς τοὺς ἀξιωματικούς. Ἀλλά, δυστυχῶς, τὰ Συμβούλια δὲν ἐξετέλεσαν τὰς ἀναμενομένας ἀποφάσεις. Διατί; Πρέπει, Κύριοι, νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν. Δὲν θέλω νὰ θίξω κανένα καὶ ἀποφεύγω πάντοτε τοῦτο. Ἐφόσον ὅμως εἷς κόσμος πολιτικός, ὁ ἥμισυς σχεδόν, ἐκηρύχθη ἀλληλέγγυος τῶν ἀξιωματικῶν, ἐφόσον οἱ ἀξιωματικοί, οἱ συγκροτήσαντες τὰ Συμβούλια, μόνον τὴν μερίδα ἐκείνην ἐγνώρισαν, ἡ ὁποία διώκησε τὰ κοινὰ ἐπὶ εἰκοσαετίαν, ἐφόσον τοὺς βαθμούς των ἔλαβον ἀπὸ τὴν μερίδα ἐκείνην, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δὲν εὗρον μέσα των τὴν δύναμιν νὰ συμμορφωθοῦν πρὸς τὴν ἔκκλησιν, τὴν ὁποίαν τοὺς ἔκαμα, ὅπως ἐξυψωθοῦν ὑπεράνω τῶν προσωπικῶν δεσμῶν. Καὶ εἴχομεν ἀποτέλεσμα ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, θέσαντος εἰς τετράμηνον ἀπόταξιν τὸν ἀξιωματικόν, τὸν Συνταγματάρχην, ὁ ὁποῖος διένειμε φυσίγγια εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἵνα ἐπιτεθοῦν κατὰ τοῦ γηγενοῦς στοιχείου! Καὶ μετὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας, Κύριοι, ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ τὸν στείλω εἰς τὸν στρατῶνα. Ἐφόσον λοιπὸν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι δὲν ἐξυψώθησαν ὑπεράνω τῶν προσωπικῶν δεσμῶν, ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὰς εὐθύνας, διότι ἐνόμισεν ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀνδρικώτερον ἀπὸ κάθε ἄλλην λύσιν. Ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη ἀργεῖ πολὺ καὶ δὲν γνωρίζομεν, ἂν θὰ ἔφθανεν εἰς ἀποτέλεσμα. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μένουν ἐπ’ ἄπειρον εἰς διαθεσιμότητα. Ἐάν τοὺς στείλω εἰς τὸν στρατῶνα, θὰ ἐπέλθῃ σύγκρουσις. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν: «Ἐπιβάλλετε ποινήν». Διατὶ εἶναι ποινή; Ἡμεῖς λέγομεν δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει, νὰ τιμωρηθοῦν. Ἂς τύχουν ἀμνηστείας κλπ. Πῶς κάθε χρόνον τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἐκκαθαρίζει ἀπὸ τὸν στρατὸν διαφόρους ἀξιωματικοὺς διὰ διαφόρους παθήσεις, ἀπὸ ἀρθριτισμὸν ἢ ἀπὸ ἆσθμα, ὅπως ἐγώ; Περίεργος ἀντίληψις! Καταβάλλεται κάθε προσπάθεια διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἔγινε κίνημα. Νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἑτοιμάζονται ἄλλα κινήματα, καὶ ἀναφέρουν τὸ τί ἐλέχθη εἰς προεκλογικὸν λόγον. Πιθανὸν νὰ ἐλέχθη τοιοῦτό τι, ἀλλ’ αὐτὸ εἶνε καὶ προεκλογικὸν κόλπο. (Γέλωτες). Ἀλλὰ καὶ ἄλλο πρᾶγμα λέγουν: Ὅτι τὸ κίνημα εἶναι δεδικαιολογημένον ἐκ τῶν ὑστέρων, διότι ἔγινεν ἡ ἀπόπειρα τῆς 6ης Ἰουνίου! Εἶπον πολλὰ καὶ πολλά. Ἀλλὰ τὸ τελευταῖον εἶναι πολὺ περίεργος λογική. Διατὶ τάχα ἡ 6η Μαρτίου νὰ μὴ δικαιολογῇ τὴν 6ην Ἰουνίου; Πρωθύστερον σχῆμα αὐτὸ καὶ πολὺ περίεργος λογική, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἐννοῶ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο πρᾶγμα ἠκούσθη. Ὅτι οἱ κινηματίαι ἐστράφησαν ἐναντίον τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ὄγι ἐναντίον τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν! Ἄρα, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν πρέπει νὰ τοὺς καταδιώξῃ. Ἔθραυσε τὸ πόδι του ὁ συνάδελφος κ. Στράτος, συνελήφθη ὁ κ. Πρωθυπουργός, συνελήφθη ὁ κ. Ράλλης καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν πρέπει νὰ τοὺς καταδιώξῃ! Ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ αὐτὴ ἡ χριστιανικὴ ἐπιείκεια; Ἐὰν τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ τιμωρήσῃ τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια. Ἡμεῖς κυτάζομεν νὰ ἀπομακρύνωμεν ἀπὸ τὸν στρατόν, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπῆραν τὰ ὅπλα καὶ ἐκτύπησαν τοὺς ἄλλους, καὶ δὲν μᾶς ἀφήνετε νὰ ἀπομακρύνωμεν καὶ αὐτοὺς ὅλους; Ἄλλωστε, τέλος πάντων, εἶναι ζήτημα συνειδήσεως. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς. Ἔρχονται καὶ μὲ παρακαλοῦν ἀξιωματικοὶ νὰ μὴ συμπεριληφθῶ καὶ ἐγώ, νὰ μὴ συμπεριληφθῶ καὶ ἐγώ, καὶ οὕτω αἰσθάνομαι πραγματικὴν θλίψιν ψυχικήν, διότι, διὰ νὰ σᾶς εἴπω καὶ «τοῦ φτωχοῦ τὸ δίκηο», αὐτοὶ λέγουν: ἄν ὑπάγω ἐναντίον, θὰ μὲ διώξουν· ἄν δὲν ὑπάγω πάλιν θὰ διωχθῶ. Εὑρίσκονται εἰς μίαν δυσχέρειαν, καὶ ὅταν εἶνε οἰκογενειάρχαι, τί θὰ κάμουν; Εἶναι, δηλαδή, τὸ ἔνστικτον τῆς αὐτοσυντηρήσεως. Δι’ αὐτὸ ὁ πολιτικὸς κόσμος πρέπει νὰ συμφωνήσῃ, νὰ δημιουργηθῇ μία τάξις εἰς τὸν στρατόν, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ὁ κόσμος νὰ ἀτενίσῃ εἰς τὸ μέλλον. Διότι εἶναι τρομερὸν πρᾶγμα, κάθε φοράν, ποὺ ἀλλάζει ἡ πολιτικὴ κατάστασις, νὰ τίθεται ἐν ἀβεβαιότητι διὰ τὴν αὔριον ποῖος; Ὁ ἄνθρωπος ποὺ ἐπολέμησε 10 χρόνια διὰ τὴν πατρίδα, ποὺ ἔχει πληγάς. Γνωρίζω ὅλα αὐτά, δηλαδὴ καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ κρίνω αὐστηρῶς τὴν ἐπιείκειαν τῶν ἀνακριτικῶν Συμβουλίων. Ἄλλωστε τὰ ἀνακριτικὰ Συμβούλια δὲν κατενόησαν, μερικὰ δηλαδὴ ἀπὸ τὰ μέλη ὄχι ὅλα, δὲν κατενόησαν τὴν σημασίαν τοῦ πράγματος, δὲν ἐσκέφθησαν ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἢ νὰ τοὺς ἀπομακρύνω ἀπὸ τὸν στρατὸν κατὰ τὸν ἀνωδυνότερον τρόπον, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀπομακρύνω πάντοτε, ἢ νὰ τοὺς στείλω εἰς τὸν στρατῶνα, ὅπου οἱ κατώτεροι θὰ τοὺς ἐσφύριζον.

§227ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὰ 1927, ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐπανέφερε κινηματίας ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπῆρξε κίνδυνος στάσεως. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις ἐπεβλήθη, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπανῆλθον καὶ οὐδεμία στάσις ἐγένετο.

§228Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σύμφωνος εἶμαι καὶ ἐγώ. Ἀφοῦ καθήσουν καὶ αὐτοὶ τέσσαρα ἕως πέντε χρόνια, νὰ τοὺς ἐπαναφέρωμεν μετά. Θὰ ἔχουν κοπάσει ἐν τῷ μεταξὺ τὰ πάθη (χειροκροτήματα). Ἠθέλησα νὰ εἴπω καὶ ὀλίγα τινὰ διὰ τὴν σημασίαν τοῦ κινήματος, διότι εἶναι ἀνάγκη ἱστορικῶς νὰ ξεκαθαρίζωνται αὐτὰ τὰ ζητήματα. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι ὁ Πλαστήρας — διότι τὸν γνωρίζω ὡς τιμιώτατον—δὲν ὑποθέτω, ὅτι ὁ Πλαστήρας ἐφοβήθη διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ ἔκαμε τὸ κίνημα. Τὸν θεωρῶ ἀνώτερον αὐτοῦ τὸν Πλαστήραν. Ὁ Πλαστήρας εἶχε τὴν ἔμμονον ἰδέαν —εἴτε ὁ Πλαστήρας τὴν μετέδωκεν εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, εἴτε αὐτὸς εἰς τὸν Πλαστήραν—εἶχε τὴν ἔμμονον ἰδέαν ὅτι, ὅταν ἔλθῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἰς τὰ πράγματα, θὰ θύσῃ καὶ θὰ ἀπολέσῃ, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὁ Πλαστήρας ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τῆς 25ης Σεπτεμβρίου καὶ κατόπιν, εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογάς, διεκήρυσσεν ὅτι θὰ διαλύσῃ τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ διαλυθῇ ἕν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ τὴν ἡμίσειαν τουλάχιστον Ἑλλάδα; Τί εἶναι τὸ Λαϊκὸν κόμμα; Εἶναι καμμία ὁμὰς πολιτῶν, νὰ βάλῃ τὴν περίπολον νὰ τὴν διαλύσῃ. Καὶ εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον ὁ Πλαστήρας, ὁ ὁποῖος εἶχε παληκαριά, δὲν εἶχε κρίσιν, τοῦ κατέστη ἔμμονος ἡ πεποίθησις, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα εἶναι ὁ κακὸς δαίμων. Νὰ τὸ διαλύσωμεν λοιπὸν τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ὅταν λοιπὸν εὑρέθη ὁ ἄνθρωπος πρὸ τοῦ γεγονότος ὅτι πλειονοψηφεῖ τὸ Λαϊκὸν κόμμα, εἶπεν εἰς τὸν κ. Βενιζέλον: «θὰ ὑπάγω νὰ ὁπλίσω τοὺς πρόσφυγας», καὶ ἔκαμεν ὅ,τι ἔκαμε. Δὲν εἶναι ὅτι ἐφοβεῖτο ὁ ἄνθρωπος μήπως τὸν σκοτώσῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἔκαμε τὸ κίνημα. Εἶναι ἀνώτερος τοιούτου φόβου ὁ Πλαστήρας. Ἀλλὰ τοῦ εἶχε καταστῆ μία ψύχωσις, ὅτι πρέπει νὰ διαλύσῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον, ἂν ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα, θὰ καταστρέψῃ τοὺς πρόσφυγας, θὰ φέρῃ τὸν Βασιλέα κλπ. Τελευτῶν, Κύριοι, θὰ σᾶς εἴπω καὶ ὀλίγας λέξεις δι’ αὐτὰ ποὺ ἤκουσα. «Ἀνοίγετε τὰς θύρας τοῦ κομματισμοῦ εἰς τὸν στρατόν». Εἶναι ἑρμητικῶς κεκλεισμέναι τώρα; Κύριοι Βουλευταί, τὸ νομ)διον αὐτό, εἶνε τὸ μόνον κατὰ τὴν τελευταίαν εἰκοσαετίαν, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον, στηριζόμενον ἐπὶ βάσεως ἠθικωτάτης, ἀποβλέπει εἰς τὴν διασφάλισιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν ἀπὸ τὰ ἐπανειλημμένα κινήματα, τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Χώραν αὐτὴν κατήντησαν καὶ ὀλίγον κωμικά. Εἶναι τὸ πρῶτον οὐσιαστικὸν μέτρον ὑπέρ τῆς ἀνασυγκροτήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἀνυψώσεως αὐτοῦ καὶ πάλιν εἰς τὸ ἠθικὸν καὶ πνευματικὸν ἐπίπεδον, εἰς τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ εὑρίσκεται. Μὴ ἀκούετε τὰς ἐπικλήσεις τῶν ρητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ κλείσατε τὰ ὦτα: Μὴ ἀνοίγετε αὐτὰ εἰς τὰς φωνὰς τοῦ κομματισμοῦ. Ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον, ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ εἶσθε ἥσυχοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἀποφέρῃ τοὺς καρπούς του. (χειροκροτήματα παρατεταμένα.)

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ἀπορριφθέντος σχεδίου νόμου: «Περὶ αὐτεπαγγέλτου ἀποστρατείας ἀξιωματικῶν μετασχόντων τοῦ κινήματος τῆς 6ης Μαρτίου 1933». Παρακαλῶ νὰ προσέλθουν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Μάλλωσης, Λούλης, Στράτος καὶ Παπασταύρου. Μεθ’ ὅ, τοῦ γραμματέως ἀναγιγνώσκοντος τὸ ὄνομα ἑκάστου βουλευτοῦ, διεξάγεται φανερὰ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, τοῦ ἐρωτήματος τεθέντος οὕτω. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον, ὡς τοῦτο ἀρχικῶς ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, λέγουσι ναί, καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης τῆς διαλογῆς, ὁ κ. Πρόεδρος ἀνακοινοῖ ὅτι προέκυψε τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 162, εἶπον ναὶ 133, ὄχι 29. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον, συγκεντρῶσαν τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, κατὰ τὸ ἄρθρον 30, παράγραφος 4 τοῦ Συντάγματος, γίνεται δεκτόν, κατὰ τὸ κάτωθι παρατιθέμενον πρωτόκολλον, ἔχον οὕτω:

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπικυρώσω τὰ πρακτικά.

§231ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς θὰ ἐπαναληφθοῦν, τὴν μεταπροσεχῆ Τετάρτην 10ην Ἰανουαρίου, ἐκτὸς ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη νὰ καλέσω τὴν Βουλὴν ἐνωρίτερον. Τὸ Προεδρεῖον εὔχεται εἰς τούς κ. κ. Ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ τούς κ. κ. Βουλευτὰς, ἔτη πολλὰ καὶ εὐτυχῆ.

§233ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ δοθῇ μικρὸν βοήθημα εἰς τὴν φρουρὰν τῆς Βουλῆς, λόγῳ τῶν ἑορτῶν.

§234ΦΩΝΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει τὴν παροχὴν τοῦ βοηθήματος.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10ην Ἰανουαρίου 1934. (Ὥρα 7 καὶ 30 μ.μ.)