1933.04.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 2α

Δευτέρας 3 Ἀπριλίου 1933

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρα 6 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγιγνώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπέστειλε τὸ ἑξῆς ἔγγραφον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. «Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενοι ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας διὰ διατάγματος ἀπὸ 6 Μαρτίου ἐ. ἔ. εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν Αὐτῷ παραίτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Ἐλευθ. Βενιζέλου καὶ νὰ διορίσῃ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Α. Ὀθωναῖον. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν Αὐτῷ παραίτησιν τῶν Ὑπουργῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακοπούλου, Δικαιοσύνης κ. Α. Μάρκου, Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Μαρῆ, Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων κ. Α. Μυλωνᾶ, Οἰκονομικῶν κ. Γ. Καφαντάρη, Συγκοινωνίας κ. Γ. Παπανδρέου, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ προσωρινῶς Γεωργίας κ. Α. Παπαναστασίου, Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως κ. Γκότση, Στρατιωτικῶν κ. Γ. Κατεχάκη, καὶ Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας κ. Ι. Κουνδούρου, Ὑπουργῶν Γενικῶν Διοικητῶν, Μακεδονίας κ. Γ. Ἐξηντάρη, Θράκης κ. Γ. Ζερβοῦ καὶ Ἠπείρου κ. Δ. Νότη Μπότσαρη, Ὑφυπουργῶν Συγκοινωνίας κ. Γ. Λεβαντῆ, Γεωργίας κ. Ἀν. Μπακάλμπαση καὶ Οἰκονομικῶν Σ. Κρεμεζῆ. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν τὸν κ. Ε. Τσιμικάλην, ἐπὶ τῆς Γεωργίας καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸν κ. Θ. Μανέταν, ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ Δικαιοσύνης τὸν κ. Κ. Μανέταν, ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων καὶ Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Α. Μαζαράκην, ἐπὶ τῆς Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως τὸν κ. Περ. Δημούλην καὶ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας τὸν κ. Ἰω. Δεμέστιχαν. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος ἀπὸ 7 Μαρτίου ἐ. ἔ. εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Νικ. Μαυρουδῆν, τοῦ κ. Ἀλ. Μαζαράκη διατηροῦντος τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων, ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Λ. Γιδόπουλον, τοῦ κ. Κ. Μανέτα διατηροῦντος τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Ἀλ. Κορυζῆν, τοῦ κ. Ε. Τσιμικάλη διατηροῦντος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸν κ. Σπ. Κορώνην, τοῦ κ. Θ. Μανέτα διατηροῦντος τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας καὶ ἐπὶ τῆς Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως τὸν κ. Γ. Πανᾶν. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος ἀπὸ 9 Μαρτίου ἐ. ἔ. εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν Αὐτῷ παραίτησιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ Ἀεροπορίας Ὑπουργοῦ κ. Ἰω. Δεμέστιχα καὶ νὰ διορίσῃ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν τὸν ἐπὶ τῆς Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως Ὑπουργὸν κ. Γ. Πανᾶν, προσωρινῶς δὲ ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας Ὑπουργὸν τὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων Ὑπουργὸν κ. Ἀλέξανδρον Μαζαράκην. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος ἀπὸ Μαρτίου ἐ. ἔ. εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν Αὐτῷ παραίτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ἀλ. Ὀθωναίου καὶ νὰ διορίσῃ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου τὸν κ. Π. Τσαλδάρην. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν Αὐτῷ παραίτησιν τῶν Ὑπουργῶν, ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ν. Μαυρουδῆ, ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Δ. Γιδοπούλου, ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ε. Τσιμικάλη, ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας κ. Ἀλ. Μαζαράκη, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ἀλ. Κορυζῆ, ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Κ. Μανέτα, ἐπὶ τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας κ. Σπ. Κορώνη, ἐπὶ τῆς Γεωργίας κ. Θ. Μανέτα καὶ ἐπὶ τῆς Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Γ. Πανᾶ. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν κ. Δ. Μάξιμον, ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων τὸν κ. Πέτρ. Ράλλην, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Σπ. Λοβέρδον, ἐπὶ τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας τὸν κ. Γ. Πεσματζόγλου, ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ Ἀεροπορίας τὸν κ. Ι. Ράλλην, ἐπὶ τῆς Γεωργίας τὸν κ. Ι. Θεοτόκην, ἐπὶ τῆς Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως τὸν κ. Ι. Μακρόπουλον, ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Γ. Κονδύλην καὶ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τὸν κ. Ἀλ. Χατζηκυριάκον. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργὸν Γενικὸν Διοικητὴν Θράκης τὸν κ. Μιλτ. Μαντᾶν. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑφυπουργὸν παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ τὸν κ. Β. Σαγιᾶν. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος, τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑφυπουργοὺς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Μ. Εὐλάμπιον, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸν κ. Σ. Στεφανόπουλον, ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας τὸν κ. Κ. Τσαλδάρην, ἐπὶ τῆς Κρατικῆς Ὑγιεινῆς καὶ Ἀντιλήψεως τὸν κ. Σπ. Τσακόπουλον. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου διατάγματος, τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη ν’ ἀναθέσῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Ὑπουργὸν ἄνευ χαρτοφυλακίου κ. Π. Τσαλδάρην μέχρις ὁρκωμοσίας τοῦ διορισθέντος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ κ. Γ. Κονδύλη. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη ν’ ἀναθέσῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ Ἀεροπορίας Ὑπουργὸν κ. Ι. Ράλλην, μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ διορισθέντος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ κ. Ι. Μεταξᾶ. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη ν’ ἀναθέσῃ τὰ καθήκοντα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας εἰς τὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων Ὑπουργὸν κ. Πέτρον Ράλλην μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ διορισθέντος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ κ. Ι. Θεοτόκη. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος ἀπὸ 13 Μαρτίου ἐ. ἔ. εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν Αὐτῷ παραίτησιν τῶν Ὑπουργῶν ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων κ. Π. Ράλλη καὶ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Ράλλη καὶ νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας Ὑπουργὸν κ. Ι. Ράλλην, ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων τὸν κ. Θ. Τουρκοβασίλην καὶ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας τὸν κ. Πέτρ. Ράλλην. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς Μακεδονίας τὸν κ. Φιλιπ. Δραγούμην καὶ Κρήτης τὸν κ. Ι. Μουντζουρίδην. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου Διατάγματος, τῆς αὐτῆς ὡς ἄνω χρονολογίας, εὐηρεστήθη νὰ διορίσῃ Ὑπουργὸν Γενικὸν Διοικητὴν Ἠπείρου τὸν κ. Ἀλ. Ἐμπειρῖκον Κουμουνδοῦρον. Δεχθῆτε, Ἀξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ»

Γνωρίζω προσέτι πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ βουλευτὴς Ροδόπης κ. Ἀναστ. Μπακάλμπασης, ἐκλεγεὶς ἀριστίνδην Γερουσιαστὴς, ὑπέβαλε δι’ ἐπιστολῆς του πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὴν παραίτησίν του ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Ἐπίσης γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι αἱ Ἐπιτροπαὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς κατηρτίσθησαν ὡς ἑξῆς: Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς: Ν. Κρανιωτάκης, Κ. Τσουκαλᾶς, Δ. Μπαμπάκος, Ι. Σκανδαλάκης, Κωνσταν. Κορόζος, Ι. Κούνδουρος καὶ Γ. Παπανδρέου. Κοσμήτορες Βιβλιοθήκης: Δ. Λόντος, Ν. Ἀντωνόπουλος καὶ Κ. Κανελλόπουλος. Λογιστικοῦ Βουλῆς: Ν. Τσιριγώτης, Σ. Πολυζωγόπουλος, Ν. Κάρτσωνας, Ι. Νικολίτσας καὶ Σ. Πιστολάκης. Ὁ κ. Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Βουλευτὴς Ἰωαννίνων) ὑποβάλλει τὰς κάτωθι προτάσεις νόμων: 1) «Περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ δασικοῦ κώδικος». 2) «Περὶ διακανονισμοῦ τῆς διαφορᾶς ἀγροκτημάτων τινῶν τῆς Ἠπείρου». 3) «Περὶ διευθετήσεως τῆς διαφορᾶς τοῦ ἀγροκτήματος Κερασόβου τῆς Κονίτσης». Ὁ κ. Μ. ΕΥΛΑΜΠΙΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ παροχῆς δανείων παρὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Πολιτικῶν Ὑπαλλήλων εἰς τοὺς Μετόχους αὐτοῦ». Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ, Α. ΣΤΡΑΤΟΣ, Φ.

ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ, Α. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ, Α. ΚΑΚΑΡΑΣ, Ν.

ΣΙΓΑΛΟΣ, Ι. ΜΑΛΛΩΣΗΣ κλπ. ὑποβάλουν πρότασιν νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 44 τοῦ νόμου 5650 τροποποιοῦντος τὸν νόμον «περὶ Ἱεραρχίας προβιβασμῶν καὶ καταστάσεως τῶν στελεχῶν τῆς Ἀεροπορίας». Γνωρίζω προσέτι πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, τακτικὸν μέλος τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Βουλευτῶν καὶ Γερουσιαστῶν, ἐξελέγη ὁ κ. Σῖμος Μπαλᾶνος ἀναπληρωματικὸν δὲ ὁ κ. Δ. Λόντος.

§3Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§5Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταὶ, Αἱ ἐκλογαὶ τῆς 5ης Μαρτίου ἐνεργηθεῖσαι ὑπὸ τὰς γνωστὰς εἰς πάντας συνθήκας, ἀπέδειξαν πλειονοψηφοῦντα τὰ τέως ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει καὶ νῦν ἐν τῇ Κυβερνήσει συμπράττοντα κόμματα. Πολιτικὴν ὡριμότητα, ἱκανὴν νὰ ἐμπνεύσῃ ἀσφαλῆ τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι βαθύτατα ἐρριζωμένον εἰς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν, ἀποδεικνύων ὁ ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς τελευταίας ψήφου του, ἔδωκεν αὐτὸς οὗτος τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν εἰς τὴν ἐτυμηγορίαν του τῆς 25ης Σεπτεμβρίου, ἥτις τόσον εἶχε παραγνωρισθῆ ἀπὸ τὰ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει κόμματα. Καὶ ἐπεκρότησε τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς μετὰ τόσης ἐπιμονῆς εἴχομεν δώσει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προτελευταίας ἐκλογῆς, ὅτι δηλαδὴ ἐπέβαλε τοῦτο νὰ κυβερνηθῇ ἡ Χώρα ἀπὸ τὰ κόμματα τὰ ἀντιπολιτευθέντα τὴν ὑπερτετραετῆ κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων. Αἱ μεγάλαι ἀρεταὶ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, τῶν ὁποίων τὴν ἔξαρσιν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος θεωρεῖ ὑποχρέωσιν τιμῆς ἡ Κυβέρνησις, δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὴν ἀποδειχθεῖσαν διὰ τῆς ἐτυμηγορίας του πολιτικὴν ὡριμότητα. Τὰ ἐπακολουθήσαντα τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου γεγονότα παρέσχον εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀποδείξῃ διὰ τῆς θαρραλέας καὶ ἀποφασιστικῆς στάσεώς του καὶ τὴν πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἀφοσίωσιν καὶ πίστιν του, καὶ τὴν ἀκατάβλητον δύναμίν του νὰ ἀμύνεται τῶν ἐλευθεριῶν του, καὶ νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν κυρίαρχον θέλησίν του. Ὑποχρέωσιν τιμῆς θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξάρῃ τὴν πρὸς τὸ καθῆκον προσήλωσιν καὶ τὴν πατριωτικὴν στάσιν τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ, στόλου καὶ ἀεροπορίας. Σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοί, ἔσπευσαν, ὅτε ἐξεδηλώθη τὰς πρώτας πρωϊνὰς ὥρας ἡ θρασεῖα ἀπόπειρα νὰ ἀνατραπῇ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα καὶ νὰ ἐγκαθιδρυθῇ ἐναντίον τῆς λαϊκῆς θελήσεως δικτατορία, στερουμένη παντὸς ἠθικοῦ ἐρείσματος, νὰ ὀρθωθοῦν ἐναντίον τῶν κινηματιῶν καὶ νὰ διαδηλώσουν τὴν ἀπόφασίν των, ὅπως οὗτοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἔνοπλον τοῦ ἔθνους δύναμιν, ἐπιβάλουν τὸ κράτος τοῦ νόμου καὶ τὴν ὑποταγὴν εἰς τὴν νομίμως ἐκφρασθεῖσαν λαϊκὴν θέλησιν. Ἡ τιμὴ τῆς ἐντὸς ὡρῶν καταπνίξεως τοῦ κινήματος ἀνήκει ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸν λαὸν καὶ τὰς ἐνόπλους τοῦ ἔθνους δυνάμεις. Χάρις εἰς τὴν ψυχραιμίαν τοῦ λαοῦ, ἐπιδείξαντος ὑπέροχον ἀληθῶς ψυχικὸν σθένος, ἐν τῇ ἀμύνῃ ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν του, χάρις εἰς τὴν πατριωτικὴν στάσιν τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν, πλὴν εὐαρίθμων ἐξαιρέσεων, οἱ στασιασταὶ ἐστερήθησαν ὄχι μόνον τοῦ ἠθικοῦ ἀλλὰ καὶ τοῦ ὑλικοῦ ἐρείσματος διὰ νὰ φέρουν εἰς πέρας τὸ ἐθνοκτόνον ἐγχείρημά των καὶ ἀπεμονώθησαν. Τὸ ἐγχείρημά των παρέμεινεν ἐγκληματικὴ κατὰ τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἀπόπειρα καὶ τὸ πραξικόπημά των κατεπνίγη ὡς στάσις, ἥτις οὐδὲ πρὸς στιγμὴν ἐπεκράτησε, διὰ νὰ δημιουργήσῃ ἐπαναστατικὸν δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἤδη ἐπικαλοῦνται οἱ δράσται αὐτῆς, ἐπὶ τῷ σκοπῷ ὅπως ἀποφύγουν τὰς ἐπιβληθησομένας ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος μας κυρώσεις. Ἀλλ’ οὐδὲ κἂν θὰ ἐξεδηλοῦτο ἡ ἀπόπειρα ἐναντίον τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἡ εὑρισκομένη ἐν τῇ Ἀρχῇ, δὲν ἐτήρει τὴν παθητικὴν, ἵνα μὴ χαρακτηρίσω ἄλλως, στάσιν τὴν ὁποίαν ἀπὸ τῆς νυκτὸς τῆς 5ης Μαρτίου κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πραξικοπήματος ἐτήρησεν ἔναντι τῶν ὀργανωτῶν αὐτοῦ. Καὶ ὅμως ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὡς πάντες ἐνθυμεῖσθε, εἶχε διακηρύξει ὀλίγας μόλις ἡμέρας πρὸ τῆς 5 Μαρτίου, φανταστικοὺς ἐμφανίζων κινδύνους ἐκ τῆς παρατάξεως ἡμῶν, ὡς πρὸς τὴν ὑποταγὴν πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν, ὅτι θὰ ἔθραυε τὴν κεφαλὴν παντὸς ὅστις θὰ ἐτόλμα νὰ ὑψώσῃ τὸ ἀνάστημά του (ζωηρὰ παρατεταμένα χειροκροτήματα) ἐναντίον τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας. Κληρονόμος κακοῦ παρελθόντος, ἐπίλογος τοῦ ὁποίου ὑπῆρξε τὸ αἱματηρὸν πραξικόπημα τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν, ἡ παροῦσα κυβέρνησις οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν διενοήθη μνησικακοῦσα, τὴν ἐκδίκασιν νὰ θέσῃ ὡς κατευθυντήριον γραμμὴν τῆς στάσεώς της ἔναντι τῶν δραστῶν τῆς ἐγκληματικῆς ἀνταρσίας. Ὅπως καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ πραξικοπήματος μετὰ ψυχραιμίας καὶ συνέσεως ἀντιμετωπίσαμεν τὴν κατάστασιν, συντελέσαντες, ὅσῃ ἡμῖν δύναμις, διὰ τὸν κατευνασμὸν τοῦ ἐν δικαίᾳ ἐξεγέρσει λαοῦ καὶ παρασχόντες εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ τοὺς νομίμους Ἀρχηγοὺς τοῦ Στρατοῦ, τὴν στάσιν τῶν ὁποίων καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καθῆκον θεωρῶ νὰ ἐξάρω, τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον ἀντλοῦμεν ἐκ τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειονοψηφίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος καὶ τῆς τάξεως, οὕτω καὶ ὅτε ἀνελάβομεν τὴν Ἀρχὴν οὔτε ἔκτακτα δικαστήρια συνεκροτήσαμεν, οὔτε εἰς ἐξαιρετικὰ μέτρα προήλθομεν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ ἠρεμίᾳ ἐνεπιστεύθημεν εἰς τὴν δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος τὸν κολασμὸν τῶν ἐνόχων τῆς ἀνταρσίας. Μνησικακία καὶ ἐκδικήσεις ἀποτελοῦν πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὴν μεγάλην ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία καὶ τῆς κρισιμότητος τῆς καταστάσεως πλήρη ἔχει ἐπίγνωσιν καὶ τῶν προσδοκιῶν, τὰς ὁποίας ἐπ’ αὐτῆς στηρίζει ἡ πλειονοψηφία τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ σαφῆ ἔχει συναίσθησιν. Φιλοδοξία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ συγκεντρώσῃ τὰς δυνάμεις τῆς Χώρας, νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν σύμπνοιαν καὶ τὴν ἑνότητα ὅλων τῆς Ἑλλάδος τῶν πολιτῶν διὰ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον τῆς ἐσωτερικῆς περισυλλογῆς καὶ ἀνορθώσεως, τὸ ὁποῖον μετ’ ἐνθουσιασμοῦ καὶ αἰσιοδοξίας ἀναλαμβάνει. Τοῦ κυβερνητικοῦ ἡμῶν προγράμματος, Κύριοι Βουλευταί, βασικὴν ἀποτελεῖ ἐπιδίωξιν ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος· προέχον δηλ. τούτου ζήτημα εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Χώρας καὶ ἰδιαιτέρως τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὅστις καὶ κατὰ τὴν λήξασαν οἰκονομικὴν χρῆσιν κατέλιπεν ἔλλειμμα καὶ προβλέπεται ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀρξαμένην τοιαύτην θὰ καταλίπῃ οὗτος περὶ τὸ 1100–1200 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐφόσον τὰ πράγματα παραμείνωσιν ἐν τῇ ὑφισταμένῃ καταστάσει.

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς πόσον ποσὸν ὑπολογίζεται τὸ ἔλλειμμα, κύριε Πρόεδρε;

§7Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Κατὰ τὰς ὑπηρεσιακὰς πληροφορίας τὸ ἔλλειμμα εἶναι περὶ τὰ 450 ἑκατομμύρια. Πρέπει δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἄλλοτε, πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὅτε εἶχον ἀναλάβει τὴν Κυβέρνησιν, εἶχον ὑπολογίσει τοῦτο εἰς 750 ἑκατομμύρια. Καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐπίσης μοῦ εἶπε τότε ὅτι ὑπελόγισεν αὐτὸ περὶ τὰ 750 ἑκατομμ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἂν αἱ εἰσπράξεις ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου καὶ κατόπιν ἐδιπλασιάζοντο, τὸ ἔλλειμμα, ὡς εἶχεν εἴπει ἄλλοτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἦτο περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια μηνιαίως. Μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου αἱ προβλέψεις τοῦ ἄλλοτε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπηλήθευσαν ἀκριβῶς μολονότι πρέπει νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τὸ ἔλλειμμα ἦτο 18.000.000.

§8Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῖος ἦτο ὁ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§9Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βαρβαρέσσος. Ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου ὅμως καὶ ἔκτοτε εἴχομεν μικρότερα ἐλλείμματα, κυρίως δὲ τὸν Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον εἴχομεν πλείονας εἰσπράξεις. Ἡ Κυβέρνησις, ὑπ’ ὄψιν ἔχουσα τὴν ὑψίστην σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς Χώρας ἐν γένει τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ ἐπιδιώξῃ κατὰ πάντα τρόπον τὴν κάλυψιν τοῦ προβλεπομένου ἐλλείμματος. Πρὸς τοῦτο δ’ ἀποβλέπει κατὰ πρῶτον εἰς τὴν συστηματικὴν ἐφαρμογὴν οἰκονομιῶν καὶ τὴν φειδὼ κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν διαφόρων κονδυλίων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς ἔπραξεν ἤδη κατὰ τὴν πρὸ τῶν ἐκλογῶν βραχεῖαν περίοδον. Θὰ λάβῃ δὲ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τούτων πᾶσαν δυνατὴν πρόνοιαν ὅπως μὴ παρακωλύηται συνεπείᾳ τούτου ἡ λειτουργία τῶν ἀναγκαίων τοῦ Κράτους ὑπηρεσιῶν καὶ ἱκανοποιῶνται αἱ στοιχειώδεις ἀνάγκαι τοῦ Κράτους. Ὀφείλω δὲ ὡς πρὸς τοῦτο νὰ σημειώσω ὅτι τὸ Κράτος ἡμῶν καθυστερεῖ, ὡς πρὸς τὴν ἱκανοποίησιν στοιχειωδῶν τινων ἀναγκῶν, ὡς τῆς ὑγιεινῆς καὶ τῆς στεγάσεως, ὑπολειπομένων ἀστέγων προσφύγων, ἀθλίως διαβιούντων, ὡς ἐπίσης καὶ ἄλλων ἐκ σεισμῶν παθόντων καὶ ἰδίᾳ τῶν τελευταίων ἐκ Χαλκιδικῆς. Ὡς πρὸς ταύτας δέ, ὄχι μόνον οἰκονομίαι δὲν δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν ἀλλὰ καὶ αὔξησις δαπανῶν θὰ χρειασθῇ πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Ἐπὶ πλέον ἡ Κυβέρνησις θὰ προβλέψῃ εἰς τὴν μείζονα ἀπόδοσιν τῶν ὑφισταμένων φόρων διὰ τῆς προσηκούσης ρυθμίσεως τῆς φοροτεχνικῆς ὑπηρεσίας, ὥστε ἡ βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τῶν φόρων νὰ καταστῇ ἁπλῆ καὶ συστηματικὴ καὶ νὰ μὴ φέρωσι μόνον τὰ βάρη οἱ νομοταγεῖς πολῖται, ἀποκατασταθῇ δὲ ἡ ὀφειλομένη φορολογικὴ δικαιοσύνη διὰ τῆς λήψεως τῶν ἀναγκαίων μέτρων πρὸς ματαίωσιν τῆς διαφυγῆς τῶν φόρων. Ὡς πρὸς τοῦτο δέον νὰ μεταρρυθμισθῇ καὶ ἡ ὑφισταμένη ὑπηρεσία, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἀπέλυσεν ἤδη, χωρὶς ν’ ἀντικαταστήσῃ διὰ νέου, τὸ ἔκτακτον προσωπικόν. Ἡ ταχεῖα καὶ ἀποτελεσματικὴ ἐκδίκασις τῶν ἐνστάσεων τῶν φορολογουμένων καὶ ἡ ἔμπνευσις εἰς τὸν λαὸν τῆς πεποιθήσεως ὅτι τὸ παρ’ αὐτοῦ εἰσφερόμενον καταναλίσκεται εἰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἐξυπηρετικὰς δι’ αὐτὸν, θὰ συντελέσωσιν ἐπίσης εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς φορολογικῆς ἐπιδόσεως. Ἐν τέλει ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὴν μονοπώλησιν ὡρισμένων εἰδῶν μεγάλης καταναλώσεως καὶ ἔχει ὑπ’ ὄψει φορολογικάς τινας μεταρρυθμίσεις διὰ τῶν ὁποίων θὰ ζητήσῃ νὰ ἐπιβαρυνθῶσι κυρίως αἱ μᾶλλον εὔποροι τάξεις. Μετὰ συμπαθείας δὲ ἀποβλέπουσα εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις, συστηματικὴν θὰ καταβάλῃ προσπάθειαν νὰ ἀνακουφίσῃ ταύτας βαθμιαίως ἐκ τῆς πληττούσης αὐτὰς ὑπὲρ τὰς δυνάμεις των φορολογίας, ἰδίως μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην πιστώσεως χρόνου διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα, καθ’ ὃ ἀνέλαβε τὴν Ἀρχὴν, θεωρεῖ δὲ ἄλλως ἀναγκαῖον, ὅπως πρὸ τούτου, ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν δανειστῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸς διακανονισμὸν τοῦ πρὸς αὐτοὺς χρέους τῆς Χώρας ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ θὰ ἐξαρτηθῇ ἄλλως τε τὸ ἀσφαλὲς τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πρὸς τοῦτο δὲ ἡ Κυβέρνησις διεξάγει διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν πιστωτῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐπιδιώκουσα ὅπως ὁ διακανονισμὸς οὗτος συντελεσθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς δυναμικότητος τῆς Χώρας ἀπὸ δημοσιονομικῆς καὶ συναλλαγματικῆς ἀπόψεως νὰ ἐξακριβωθῇ δηλ. αὕτη κατόπιν ἐπιτοπίου, ἐνταῦθα ἐξετάσεως, ὅπου καὶ εὐχερεστέρα ἡ ἐξακρίβωσις. Ἡ Κυβέρνησις πρὸς τοῦτο εἶναι διατεθειμένη νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν δανειστῶν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα πρὸς ἔρευναν καὶ πλήρη πιστοποίησιν τῆς καλῆς πίστεως καὶ εἰλικρινείας τῆς Χώρας, διὰ τῶν ὁποίων καὶ πιστεύει νὰ ἐπιτύχῃ πάντα δίκαιον διακανονισμὸν σύμφωνον πρὸς τὴν δυναμικότητα τῆς Χώρας καὶ μὴ παρακωλύοντα τὴν περαιτέρω ἐξέλιξιν ταύτης. Ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ρύθμισιν τοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ καὶ τὴν τοῦ ἐσωτερικοῦ τοιαύτην κατὰ τρόπον ἐξυπηρετικὸν τῆς ὅλης οἰκονομίας τῆς Χώρας. Μέχρις ὅτου καταστῇ δυνατὴ ἡ ὁριστικὴ κατοχύρωσις τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν νομίσματος, πρὸς διατήρησιν σχετικῆς εὐσταθείας τούτου καὶ ἀποφυγὴν μεγάλων διακυμάνσεων, ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἔπραξε καὶ ἄλλοτε, θὰ ἐφαρμόσῃ πάντα τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα. Διὰ τὴν ὁριστικὴν δὲ αὐτοῦ κατοχύρωσιν θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἀπολεσθείσης ἐμπιστοσύνης τῶν κεφαλαίων πρὸς τὴν χώραν, πρὸς τοῦτο δ’ ἀναγκαία καὶ ἡ λῆψις μέτρων πρὸς τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν θεραπείαν τῶν ἐκ τοῦ ἀτυχοῦς ἐκείνου ἀναγκαστικοῦ νόμου περὶ δραχμοποιήσεως παθόντων καταθετῶν καὶ ἰδίᾳ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ βιούντων μεταναστῶν, μολονότι δὲν παραγνωρίζει ἡ Κυβέρνησις τὰς ὡς πρὸς τοῦτο σοβαρὰς δυσχερείας μετὰ τὴν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν. Ἐπίσης θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὴν μείωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τοιούτου. Πρὸς τοῦτο δὲ ἡ Κυβέρνησις προτίθεται καὶ εἰδικὴν νὰ συστήσῃ διεύθυνσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου καὶ μελετᾷ τὴν καθιέρωσιν μονοπωλίων ὡς πρὸς ὡρισμένα εἴδη, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ πᾶσαν δυνατὴν πρόνοιαν, ὅπως μὴ ἀποκλεισθῇ τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ἀγογγύστως μέχρι τοῦδε καὶ μετὰ θυσιῶν τῶν συμφερόντων του, δύναμαι νὰ εἴπω, ὑπέστη διαφόρους περιορισμούς. Ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὴν ἀντικατάστασιν ἐν τῇ ἐγχωρίᾳ καταναλώσει ὅσον τὸ δυνατὸν τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων εἰδῶν, δι’ ἀναλόγων ἐγχωρίων, καὶ πρὸς τοῦτο ἔχει ὑπ’ ὄψιν νὰ ὠθήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν λυγνιτωρυχείων καὶ ἐρευνητικὰς νὰ ἐκτελέσῃ ἐργασίας ἐπὶ τῶν τοιούτων ἐν Μακεδονίᾳ πρὸς ἀντικατάστασιν δι’ ἐγχωρίου λυγνίτου εἰς εὐρυτέραν κλίμακα τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου γαιάνθρακος. Μολονότι ὁ τραπεζιτικὸς ἡμῶν ὀργανισμὸς ἱκανοποιητικὴν ἀποδεικνύει ἀντοχὴν ἀπέναντι τῆς παγκοσμίου οἰκονομικῆς κρίσεως, ἔχει ἀνάγκην ἐνισχύσεως. Πρὸς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἀποβλέπει εἰς τὴν συγχώνευσιν διαφόρων, τῶν σπουδαιοτέρων, τραπεζιτικῶν οἴκων τῆς χώρας, διὰ τῆς ὁποίας καὶ συγκέντρωσις κεφαλαίων καὶ οἰκονομία ἐξόδων δύναται νὰ ἐπέλθῃ, ἀφοῦ πάντως ληφθῇ ἡ ἀναγκαία καὶ ὀφειλομένη πρόνοια διὰ τοὺς τυχὸν ἀπομακρυνθησομένους ὑπαλλήλους. Δὲν περιλαμβάνει δὲ εἰς τὴν συγχώνευσιν ταύτην οὔτε τὴν Ἐθνικήν, οὔτε τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, τῶν ὁποίων θεωρεῖ σκόπιμον μόνον τὴν στενωτέραν συνεργασίαν, χωρὶς νὰ θίγηται οὐδετέρας τούτων ἡ αὐτοτέλεια, ὅπως καταστῇ ἐφικτὴ ἡ προσήκουσα ρύθμισις τῆς πίστεως καὶ τῆς κυκλοφορίας. Εἰς τὴν συγχώνευσιν δ’ ἐπίσης δὲν ὑπολογίζεται καὶ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα εἰδικοὺς ἐξυπηρετοῦσα σκοπούς, δι’ οὓς ἀνάγκη παρίσταται ἐνίσχυσις τῶν κεφαλαίων της. Ἡ αὔξησις τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, ἡ ρύθμισις τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου, ἡ διαχάραξις ἐν τῷ συνόλῳ λελογισμένης συγκοινωνιακῆς καὶ βιομηχανικῆς πολιτικῆς καὶ ἡ τόνωσις τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας ἀποτελοῦν τὰ κυριώτερα στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀσχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ὡς πρὸς τὰ γεωργικὰ προϊόντα ἀποβλέπει μετ’ ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ δὴ εἰς τὰ σπουδαιότερα τούτων, ὡς τὸν καπνόν, τὸν σῖτον, τὸ ἔλαιον, τὴν σταφίδα, τὸν βάμβακα καὶ τὸν οἶνον. Εἰς βάρος δὲ αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ ἀναλόγως τῶν ἐξ αὐτοῦ δυνατῶν μέσων θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων παραγωγικῶν ἔργων, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα καὶ θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἐκτελέσεως μεταρρύθμισιν τῶν σχετικῶν συμβάσεων. Πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ ἀγρότου καὶ ἀσφάλισιν τῆς ἐργασίας τούτου, ἡ Κυβέρνησις θὰ εἰσηγηθῇ τὸ ἀκατάσχετον ὡρισμένης ἐλευθέρας αὐτοῦ περιουσίας καὶ τὴν κατάργησιν τῆς ἐγγείου φορολογίας, τῆς δεκάτης, ἡ ὁποία ἄλλως οὐδ’ ἐφηρμόσθη καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας τῆς παρασχεθείσης ἀναστολῆς. Ἐπίσης θὰ ἐπιδιώξῃ καὶ τὸν περιορισμὸν σχετικῶς πρὸς τὴν καθιερωθεῖσαν διατίμησιν τοῦ εἰς συνάλλαγμα ἀντιτίμου τῶν ἐξαγομένων προϊόντων εἰς μικρότερον, κατὰ τὸ δυνατόν, ποσοστόν, καθόσον τοῦτο καὶ φορολογίαν ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς ἀποτελεῖ καὶ παρακωλύει ταύτην, ἐνῷ ἀνάγκη παρίσταται διὰ τὴν χώραν, ὅπως αὕτη προαχθῇ. Εἰς τὴν βιομηχανικήν της πολιτικὴν ἡ Κυβέρνησις ἀποβλέπει πρὸ παντὸς εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἐπιχειρήσεων, αἵτινες ἐκμεταλλεύονται κυρίως πρώτας ὕλας τῆς χώρας ἢ καὶ ἐγχωρίους κινητηρίους δυνάμεις. Ὡς πρὸς δὲ τὰς λοιπὰς θὰ ἀσκήσῃ πάντα δυνατὸν περιορισμὸν κατὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ ἐκείνων, αἵτινες ἐρείδονται οὐσιωδῶς ἐπὶ τῆς ἀνωμάλου νομισματικῆς καταστάσεως, καὶ θὰ λάβῃ πᾶν κατὰ τὸ δυνατὸν μέτρον πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ὑπαρχουσῶν τοιούτων πρὸς ἀποφυγὴν καταστροφῶν κατὰ τὴν περίοδον τῆς μεταβολῆς τῆς νομισματικῆς καταστάσεως. Εἰδικώτερον θὰ ἀποβλέψῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν βιομηχανίαν τῶν ξένων, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιδεκτικὴ ἀναπτύξεως εἰς τὴν χώραν μας, ὡς ἐπίσης καὶ τὴν προαγωγὴν τῆς ἁλιείας, διὰ τῆς ὁποίας ὄχι μόνον ὑγιεινὴ καὶ εὔωνος διὰ τὸν λαὸν τροφή, ἀλλὰ καὶ ἐργασία ἱκανὴ εἰς τὸν ἐργατικὸν κόσμον θὰ παρασχεθῇ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἐξύψωσιν τοῦ ἐργάτου καὶ τὴν ἐν ἁρμονίᾳ συνεργασίαν αὐτοῦ μετὰ τοῦ ἐπιχειρηματικοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἐπίσης θὰ προστατεύσῃ. Καὶ ὅπως ἀμβλύνῃ πᾶσαν μεταξὺ αὐτῶν τυχὸν ὀξεῖαν ἀντίθεσιν, πρὸ τῆς ἐκρήξεως οἱασδήποτε ἀπεργίας τῶν ἐργατῶν ἢ τῶν ἐργοδοτῶν, θὰ εἰσηγηθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν τὴν ἐφαρμογὴν μέτρων ἀναλόγων πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη κρατοῦντα. Θὰ ἐνισχύσῃ ἐπίσης τὴν ἐποπτείαν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐργατικῶν νόμων, καὶ θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν προσήκουσαν ρύθμισιν τοῦ ὑφισταμένου νόμου «περὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων», διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τούτου, διότι ὡς ἔχει σήμερον, διὰ ποικίλους λόγους, δὲν εἶναι δεκτικὸς ἐφαρμογῆς. Ἐπίσης θὰ λάβῃ τὰ δυνατὰ μέτρα πρὸς καταπολέμησιν τῆς ἀνεργίας, καὶ ἐκτὸς τῶν γραφείων πρὸς εὕρεσιν ἐργασίας, θὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἐργασίαν εἰς τοὺς ἕλληνας ἐργάτας, διὰ πάντα τὰ ἐν Ἑλλάδι τελούμενα ἔργα. Ἐπίσης ἀποβλέπει νὰ ὀργανώσῃ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν πρὸς περίθαλψιν τῶν ἐν ἐνδείᾳ διατελούντων. Ἡ Κυβέρνησις συνέστησεν ἤδη Ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν τριῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν πρὸς μελέτην διὰ τὴν ἱκανοποιητικὴν κατὰ τὸ δυνατὸν λύσιν τῶν διαφόρων ζητημάτων τῶν προσφύγων καὶ τῶν συγγενῶν πρὸς τούτους πληθυσμῶν. Καὶ πρωτίστως θὰ λάβῃ πρόνοιαν πρὸς χορήγησιν στέγης εἰς τοὺς στερουμένους τοιαύτης ἐκ τούτων, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ θέλει ἀναγραφῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσὸν 50 ἑκατομμυρίων διὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἐκτὸς τῶν ἄλλοθεν ὑπὸ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης διατιθεμένων. Ἐκ τῶν κυριωτέρων μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ὑγιεινὴ τῆς χώρας, ἡ ὁποία δυστυχῶς πολλῶν ἔχει ἀνάγκην. Ἡ οἰκονομικὴ ὅμως κατάστασις δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἱκανοποίησιν τούτων ἐν συνόλῳ. Ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν θὰ καταβάλῃ προσπάθειαν πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως. Ἔχει δὲ ἤδη θέσει τὰς βάσεις πρὸς ἐπαύξησιν σημαντικὴν κλινῶν δι’ ἀπόρους φυματιῶντας, ὡς ἐπίσης ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ Πανεπιστημίου πρὸς ἵδρυσιν νέας κλινικῆς περιλαμβανούσης ἐπίσης ἱκανὰς κλίνας δι’ ἄλλους ἀπόρους πάσχοντας, καὶ τέλος ὅπως εἰς τὸ Προσφυγικὸν Νοσοκομεῖον προστεθῇ περίπτερον πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων ἀκαταλλήλων παραπηγμάτων. Ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν πρὸ παντὸς ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ κύρους τοῦ Κράτους καὶ τὸν σεβασμὸν τοῦ νόμου, ὡς ἐπίσης καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας ἐν ὑπαίθρῳ καὶ ἐν τῇ πόλει καὶ τὴν ἀπόλυτον προστασίαν τοῦ κοινωνικοῦ ἡμῶν καθεστῶτος, κατὰ πάσης ἐναντίον αὐτοῦ ἐπιβουλῆς. Ἐπίσης θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀποσυγκέντρωσιν ἐν τῇ διοικήσει καὶ τὴν ἐπέκτασιν τῆς αὐτοδιοικήσεως ἐν τῷ δευτέρῳ βαθμῷ. Ἐπίσης δὲ τὴν προσήκουσαν ὀργάνωσιν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, ὥστε αὗται ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν προορίζονται, ὡς ὑπηρεσίαι τεταγμέναι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν νομίμων συμφερόντων τῶν πολιτῶν παρὰ τῶν ὁποίων, εὐλόγως, ἀξιοῦσαι σεβασμόν, ὀφείλουσι τὴν αὐτὴν πρὸς αὐτοὺς συμπεριφοράν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς παρελθούσης ἤδη περιόδου ταύτης συνέστησε ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος διὰ πᾶσαν τυχὸν ὑφισταμένην ὡς πρὸς τοὺς διαφόρους πολιτικοὺς ὑπαλλήλους ὡς καὶ ἀξιωματικοὺς διαφορὰν μισθοδοσίας καὶ ἀποκατάστασιν τῆς ὀφειλομένης ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης. Ἰδιαιτέραν θέλομεν καταβάλει μέριμναν πρὸς βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸ παντὸς διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν τοιαύτην ὡς καὶ τὴν στοιχειώδη, ὡς ἐπίσης διὰ τὴν προστασίαν τῶν καλῶν τεχνῶν καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τοῦ κλήρου, ἐν τῷ μέτρῳ πάντοτε τῆς δυναμικότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ ταχεῖα ἀποπεράτωσις τῶν δικαστικῶν κωδίκων καὶ ἡ ἁπλοποίησις διαδικασίας πρὸς ταχεῖαν καὶ ἀσφαλῆ ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης διὰ τὴν ὁποίαν προτιθέμεθα καὶ τῶν μονομελῶν δικαστηρίων τὴν εἰσαγωγὴν διὰ τὰς πολιτικὰς ὑποθέσεις καὶ τὴν κατεύθυνσιν τῆς διαδικασίας εἰς τὸν ἀνακριτικὸν τύπον, θὰ ἀπασχολήσῃ ὡσαύτως τὴν Κυβέρνησιν. Ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἐμπεδώσεως τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ἀναπτύξεως φιλίας μεθ’ ὅλων τῶν Κρατῶν, καὶ δημιουργίας εἰλικρινῶν ἀπέναντι πάντων σχέσεων. Μετ’ ἰδιαιτέρας δὲ συμπαθείας ἀποβλέπει εἰς τὴν προσέγγισιν τῶν Βαλκανικῶν Χωρῶν καὶ θὰ παράσχῃ εὐμενὲς ἔδαφος καὶ πρὸς τὴν γείτονα Βουλγαρίαν ὡς καὶ τὴν Ἀλβανίαν διὰ τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν μεταξὺ τῶν Κρατῶν τούτων καὶ τῆς Ἑλλάδος οἰκονομικῶν δοσοληψιῶν καὶ τὴν σύναψιν Συμφώνου φιλίας καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐμπορικῶν συνθηκῶν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀμοιβαίων τῶν συμφερόντων. Ἡ μετανάστευσις τοῦ πληθυσμοῦ εἰς πρόσφορα διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἐδάφη καὶ ἰδίᾳ εἰς ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἄλλοτε προσέφυγε, θὰ εἶναι ἐκ τῶν προσπαθειῶν καὶ ἐπιδιώξεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς εἰρηνικὴν πολιτικὴν ἀποβλέπουσα ἡ Κυβέρνησις εἶναι προδιατεθειμένη καὶ σύμπτυξιν τῶν στρατιωτικῶν Μονάδων νὰ ἐνεργήσῃ καὶ ἐλάττωσιν τῆς στρατιωτικῆς θητείας, τὰ ὁποῖα καὶ οἰκονομίας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ θὰ ἐπιφέρωσι καὶ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας συντελοῦσιν. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι ταῦτα θὰ ἐνεργηθῶσιν ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον τῆς τηρήσεως τῆς ἀπαιτουμένης ἀμυντικῆς δυνάμεως διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας. Πιστεύω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἀρκετὰ σαφῶς διέγραψα τὰς κεντρικὰς τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν κατευθύνσεις καὶ πλήρη, κατὰ τὸ δυνατόν, ἔδωκα εἰκόνα τῶν ἐπιδιώξεων αὐτοῦ, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυσχερὴς ἡ ἐπὶ τούτων κρίσις σας. Ἵνα δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι, νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ βαρὺ ἔργον, τὸ ὁποῖον εἰς ἐκτέλεσιν τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς ἀνέλαβεν, ἔχει ἀνάγκην τῆς συνεργασίας τῶν δύο Νομοθετικῶν Σωμάτων. Καὶ εἰς μὲν τὴν Βουλὴν στηρίζεται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας, ἥτις θὰ συνδράμῃ αὐτὴν εἰς τὸ ἔργον της, εἰς τὴν Γερουσίαν ὅμως εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ πλειοψηφία, προελθοῦσα ἐκ παλαιοτέρας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἐτυμηγορίας, δὲν εἶνε φιλικὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡμῶν· εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν διὰ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν σχηματισθεῖσαν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀπὸ τοῦ 1927, ὅτε ἐψηφίσθη τὸ ἐν ἰσχύϊ Σύνταγμα ἡμῶν, δι’ οὗ ἐθεσμοθετήθη ἡ Γερουσία, ἐξεδηλώθησαν αἱ ἀμφιβολίαι τῆς Κοινῆς γνώμης ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρησιμότητα τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἡ πλειοψηφία μὲ τὴν ὁποίαν ἐνεκρίθη ὑπὸ τῆς Συντακτικῆς Βουλῆς ἡ καθιέρωσις καὶ παρ’ ἡμῖν τῆς Γερουσίας, ὑπῆρξε χαρακτηριστικὴ ἀπήχησις τῶν ἀμφιβολιῶν τῆς Κοινῆς γνώμης, ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα τοῦ θεσμοῦ. Ὁ εἰς ἐκτέλεσιν τῆς Συνταγματικῆς διατάξεως ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ 1928 Νόμος «περὶ ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν» καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν συνεκροτήθη τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1929 ἡ Γερουσία ἐνέτειναν τὰς λαϊκὰς ἀμφιβολίας. Ἡ τετραετὴς δρᾶσις τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ θεσμοῦ. Δὲν διέψευσε δὲ ἡ Γερουσία διὰ τῆς μέχρι τοῦδε δράσεώς της τὰς περὶ χρησιμότητος αὐτῆς ἀπόψεις τῶν ὑποστηρικτῶν τοῦ θεσμοῦ, μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλυτέραν ἄσκησιν τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου· τὰς διέψευσε καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρησιμότητά της διὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος παρεχόμενα εἰς αὐτὴν δικαιώματα σχετικῶς πρὸς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Διότι ἡ πλειοψηφία τῆς Γερουσίας στενῶς κομματικὴν ἔχουσα ἀντίληψιν, δὲν ἐδίστασε νὰ κυρώσῃ διὰ τῆς ψήφου της τὴν κατὰ πρόδηλον παραβίασιν τοῦ Συντάγματος γενομένην διάλυσιν τῆς προηγουμένης Βουλῆς. Ἡ πρᾶξίς της δὲ ἐκείνη τεθεῖσα παρ’ ἡμῶν ἐνώπιον τοῦ Λαϊκοῦ κριτηρίου κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 5ης Μαρτίου ἀπεδοκιμάσθη ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δυστυχῶς ἡ πλειοψηφία τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν τελευταίων ἐκλογῶν καὶ παρὰ τὴν ἔκδηλον πρὸς τὸν θεσμὸν καὶ τὴν διατήρησιν αὐτοῦ ἀντίθεσιν τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ Λαοῦ, νέας παρέσχεν ἀποδείξεις ἐμμονῆς εἰς ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι σήμερον εἶναι ἀπαράδεκτοι. Δὲν διενοήθημεν οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῶμεν ὅπως παρεμποδίσωμεν τὴν Γερουσίαν εἰς τὴν ἐλευθέραν ἄσκησιν ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεών μας. Τοὐναντίον ἐπιθυμοῦμεν αὐστηρὸν τὸν ἔλεγχον αὐτὸν καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ εἰς τὸ ἕτερον Νομοθετικὸν Σῶμα, διότι ὁ ἔλεγχος ἀκριβῶς τῶν κυβερνητικῶν πράξεων διασφαλίζει τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιθυμοῦμεν τὴν ἄσκησιν δικαίας καὶ τιμίας ἀντιπολιτεύσεως ἀναλόγου πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς εἴχομεν ἀσκήσει, ὅταν οἱ ἀντίπαλοί μας ἦσαν περιβεβλημένοι μὲ τὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶχε χαρακτηρίσει ὡς ὑποδειγματικὴν καὶ ἀξίαν νὰ τὴν μιμηθῇ, ὅταν δοθῇ περίστασις, δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει νὰ δεχθῶμεν μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας συστηματικὴν κατὰ τῆς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν ἀντίδρασιν, ὑπονόμευσιν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνελάβομεν. Ὑπερτάτην ἔναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅστις μᾶς περιέβαλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του ἔχομεν ὑποχρέωσιν, ἐὰν ἐκδηλωθῇ τοιαύτη κατὰ τοῦ ἔργου ἡμῶν ἀντίδρασις, νὰ ἀμυνθῶμεν. Θὰ ἦτο ἀσύγνωστον νὰ ἀφήσωμεν τὴν Χώραν καὶ τὰ τεράστια αὐτῆς προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν λύσιν, ἀπροστάτευτα ἐνώπιον τῆς τυχὸν ἐπιβουλῆς, καὶ νὰ θέσωμεν τὸ γενικὸν συμφέρον εἰς ἥσσονα μοῖραν. Ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἐλπίζῃ ὅτι, ἡ ἀντιπολίτευσις ἀντιλαμβανομένη τὴν κρισιμότητα τῆς καταστάσεως θὰ συμβάλῃ διὰ τῆς τακτικῆς της καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ εἰς τὸ δεύτερον προπαντὸς Νομοθετικὸν Σῶμα διὰ τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος, ὥστε νὰ ἀποτραπῇ ἡ ρῆξις μεταξὺ τῶν δύο Σωμάτων, τὴν ὁποίαν εἰλικρινῶς ἀπευχόμεθα. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔχει τὸν λόγον.

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἀγορεύσεώς μου θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ διακοπάς, διότι θὰ διεξαχθῇ ἠρεμώτερον ἡ συζήτησις καὶ θὰ τελειώσωμεν ταχύτερον. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν ἀφορᾷ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου τὰς διακοπὰς εὐχαρίστως θὰ δεχθῶ.

§12Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εὐχαριστῶ, ἀλλὰ θὰ προσπαθήσω νὰ μὴ λάβω τὴν ἀνάγκην νὰ σᾶς διακόψω, ἢ ἐλαχίστας διακοπὰς νὰ κάμω.

§13ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀνεμένοντο μετὰ μεγάλου ἐνδιαφέροντος, ὄχι μόνον διὰ νὰ γνωρίσωμεν εἰς τὰς γενικὰς γραμμάς της τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν προτίθεται νὰ ἐφαρμόσῃ, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ μάθωμεν ἐπισήμως ποία εἶνε ἡ στάσις της ἀπέναντι τοῦ ὑπὸ τῶν φίλων της ἀνακινηθέντος ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῶν ἐκλογῶν ζητήματος τῆς πραξικοπηματικῆς καταργήσεως τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ καὶ εὔχεται μάλιστα αὐστηρὸν τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεών της καὶ εἰς τὰ δύο Νομοθετικὰ Σώματα. Δὲν εἶνε ὅμως διατεθειμένη νὰ ἀνεχθῇ συστηματικὴν ἀντίδρασιν κατὰ τῆς προσπαθείας της καὶ ὑπονόμευσιν τοῦ ἔργου της. Τὸ μέρος τοῦτο τῶν κυβερνητικῶν δηλώσεων εἶναι βεβαίως ἱκανοποιητικόν. Ἠμπορῶ νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν πρέπει νὰ φοβῆται καμμίαν συστηματικὴν ἀντίδρασιν κατὰ τῆς προσπαθείας της καὶ ὑπονόμευσιν τοῦ ἔργου της. Ἀναγνωρίζω ἀκόμη ὅτι δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἀνεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τοιαύτην τυχὸν συστηματικὴν ἀντίδρασιν καὶ ὅτι θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα, καὶ μάλιστα τὸ καθῆκον, νὰ ἀμυνθῇ κατ’ αὐτῆς. Ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι χωριζόμεθα ἀπολύτως ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον εἶνε Συνταγματικῶς ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ ἄμυνα αὕτη. Διότι, εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδηλοῦτο μία τοιαύτη συστηματικὴ ἀντίδρασις, ἡ Κυβέρνησις ἔχει εἰς χεῖράς της συνταγματικὸν μέσον ἀμύνης, προκαλοῦσα διὰ τῶν φίλων της τὴν αὐτοδιάλυσιν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ.

§14Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω εἰς αὐτὸ τὸ μέρος τὴν παρατήρησιν ὅτι ἐγὼ δὲν ὥρισα κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ. Ὡμίλησα περὶ τοῦ δικαιώματος καὶ τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω ὡς καὶ σεῖς ἀναγνωρίσατε, ὅτι ὀφείλω νὰ ἀμυνθῶ χάριν τῆς χώρας. (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν Θωρείων).

§15Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μόνον εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅλα τὰ ἐνδεχόμενα. (Στρεφόμενος ἀκολούθως ὁ κ. Βενιζέλος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς παρακαλεῖ, ὅπως τὰ θεωρεῖα μὴ μετέχουν εἰς ἐκδηλώσεις).

§16Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ καὶ ἐγὼ θερμῶς κ. Πρόεδρε, νὰ γίνῃ σύστασις εἰς τὰ θεωρεῖα ὅσον τὸ δυνατὸν ἐντονωτέρα νὰ μὴ προβαίνουν εἰς καμμίαν ἐκδήλωσιν οὔτε κατὰ τὴν ἔλευσίν μας οὔτε κατὰ τὰς ἀγορεύσεις μας, διότι τοῦτο εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμόν. Καὶ ὅταν ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἡμεῖς θέλομεν τὴν τάξιν καὶ τὴν νομιμότητα θὰ παρακαλέσω τοὺς φίλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ κάμουν τὰς ἐκδηλώσεις των, νὰ παρακολουθοῦν τὸ πρόγραμμά μας τῆς τάξεως καὶ τῆς νομιμότητος.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν παραμικρὰν ἐκδήλωσιν τῶν θεωρείων θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν.

§18Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔλεγον λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει εἰς χεῖράς της συνταγματικὸν μέσον ἀμύνης προκαλοῦσα διὰ τῶν φίλων της τὴν αὐτοδιάλυσιν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ προσέλθῃ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, καὶ καταγγέλουσα τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ ζητήσῃ νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῆς ὁ λαὸς διὰ τῆς ψήφου του. Τοιαύτη τυχὸν δικαίωσις τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τῆς λαϊκῆς ψήφου δὲν θὰ ἤρκει βέβαια διὰ τὴν ἄμεσον κατάργησιν τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος, διότι δὲν θὰ ἐπληροῦντο δι’ αὐτῆς καὶ μόνης ὅλοι οἱ ὅροι τῆς Συνταγματικῆς ἀναθεωρήσεως. Ἀλλὰ μία τοιαύτη ἐπιτυχία τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς αὐτὴν μόνον τὴν πλειοψηφίαν κατὰ τὰς κοινὰς συνεδριάσεις τῶν δύο Νομοθετικῶν Σωμάτων, ἀλλὰ θὰ ἀπετέλει καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν σοβαρὰν προειδοποίησιν ὅτι ἐμμένουσα εἰς τακτικὴν ἀποδοκιμασθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἐκλογέων, θὰ ἐξετίθετο εἰς τὸν κίνδυνον τῆς ὁριστικῆς καταργήσεώς της. Ἐὰν ὅμως καὶ ἡ προειδοποίησις αὕτη ἀπέβαινεν ἀτελεσφόρητος, ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶχε τὴν εὐχέρειαν, προβαίνουσα κατὰ τὸ ἔτος 1935 εἰς ἐκλογὰς πρὸς ἀνανέωσιν τοῦ ἑνὸς τρίτου τῆς Γερουσίας καὶ θέτουσα κατ’ αὐτὰς τὸ ζήτημα τῆς καταργήσεώς της, νὰ ἐπιτύχῃ, ἐὰν ἤθελεν ἐπιδοκιμασθῆ ὑπὸ τῶν ἐκλογέων, τὴν ἀναγκαίαν πλειονοψηφίαν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν σύμφωνον πρὸς τὸ πολίτευμα κατάργησίν της.

§19Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν φοβεῖσθε ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τὰ δύο ἔτη τῆς ἀναμονῆς εἶναι πολλά, καὶ ὅτι πρέπει νὰ μοὶ δοθῇ τὸ μέσον.........

§20Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρὸ πάντων ὅμως πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ ἡ ἔξοδος ἀπὸ τὴν συνταγματικὴν νομιμότητα. Ἀτυχῶς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἔχει φίλους οἱ ὁποῖοι βιάζονται πάρα πολύ. Ἀλλὰ καθῆκόν του εἶναι νὰ τοὺς ἐπιβάλῃ νὰ ἔχουν ὑπομονήν. Διότι τὰ γραπτὰ πολιτεύματα εἰς τοιοῦτον κυρίως ἀποβλέπουν τὸν σκοπόν· εἰς τὸ νὰ θεσπίζουν ἀνασταλτικοὺς χαλινούς, ὄχι μόνον κατὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς νομοθετικῆς, ὅπου τοὐλάχιστον ἡ συντακτικὴ ἐξουσία διαφέρει τῆς συνήθους νομοθετικῆς, ὅπως παρ’ ἡμῖν. Ἀκριβῶς δὲ αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἐπιδιώκουν αἱ ἐγγυήσεις μὲ τὰς ὁποίας τὸ σύνταγμα περιβάλλει τὴν ἀναθεώρησίν του. Εἷς δὲ τῶν κυριωτάτων σκοπῶν τῆς ἱδρύσεως τῆς Γερουσίας ἦτο νὰ χρησιμεύσῃ αὕτη ὡς ἄγκυρα ἀσφαλείας καὶ ἕρμα τοῦ σκάφους τῆς Πολιτείας. Ἐγγυάται, ὡς εἶπε προχθὲς μετὰ τὴν ἐκλογήν του ὁ Πρόεδρος τῆς Γερουσίας, κατὰ ἀμελετήτων καὶ ἐσπευσμένων ριζοσπαστικῶν λύσεων, αἱ ὁποῖαι συνήθως ἐμφανίζονται μετὰ πᾶσαν ἐκλογικὴν νίκην. Ἄλλως τε, ἐὰν ἅπαξ ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας παρεβίαζε τὸ Πολίτευμα εἰς τὸ ὁποῖον καὶ αὕτη καὶ οἱ φίλοι της χθὲς ἀκόμα ὤμοσαν ὅρκον πίστεως, ποίαν ἐμπιστοσύνην ἠδύνατο νὰ ἐμπνεύσῃ ὅτι ἀπὸ τὴν πρώτην αὐτὴν καταπάτησιν τοῦ Πολιτεύματος δὲν θὰ ἐφερόμεθα εἰς δευτέραν καὶ τρίτην, ἕως ὅτου ὁδηγηθῶμεν εἰς πλήρη ἀνατροπήν του; Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐσφετερίζετο τὴν ἐξουσίαν νὰ καταργήσῃ τὸ Βʹ Νομοθ. Σῶμα θὰ μετέβαλε αὐτὴν εἰς Συντακτικὴν Συνέλευσιν καὶ τοῦτο θὰ ἀπετέλει πλήρη ἐπανάστασιν. Ποῖος θὰ τὴν ἠμπόδιζε τότε νὰ ἄρῃ καὶ τὴν μονιμότητα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, διὰ νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν εἰς τὸν πολιτικόν μας βίον κατὰ 25 ὅλα ἔτη; Καὶ ποῖος θὰ ἠμπόδιζε τότε τὰ πλέον ἀδιάλλακτα στοιχεῖα τῆς πλειονοψηφίας νὰ ἐπιδιώξουν ριζικωτέρας ἀνατροπάς; Καὶ ποῖος δὲν βλέπει ποῦ ἠμπορούσαμεν νὰ ὁδηγηθῶμεν τότε; Ποῖος ἄλλως τε ἠμπορεῖ νὰ φαντασθῇ ὅτι εἰς τὸ μέσον τοιαύτης πολιτικῆς ἀνωμαλίας θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ἀντιμετώπισις τῆς παγκοσμίου κρίσεως, ἡ οἰκονομικὴ καὶ δημοσιονομικὴ ἀνασυγκρότησις τῆς χώρας καὶ ἡ διατήρησις τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τῆς δραχμῆς; Ἐρωτήσατε τὸν Ὑπουργόν σας τῶν Οἰκονομικῶν ἐὰν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἀνασυγκρότησις ἐν μέσῳ τοιαύτης πολιτικῆς ἀνωμαλίας. Ἄν δὲν ἀρκεῖ ἡ μαρτυρία του, ἐρωτήσατε τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεώς σας, τὸν κ. Μάξιμον. Ἀλλὰ διατὶ θὰ ἀνετρέπατε τὸ Πολίτευμα γινόμενοι ἐπαναστάται διὰ τῆς πραξικοπηματικῆς καταργήσεως τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος; Διότι ἔχετε ἀπέναντί σας ἀντιπολίτευσιν ἀδιάλλακτον, ὅπως ὑποστηρίζει ὁ φιλικὸς πρὸς ὑμᾶς τύπος; Ἀλλ’ εἰς τὶ συνίσταται ἡ ἀδιαλλαξία αὐτή; Εἰς τὸ ὅτι ὁ ἀντιπολιτευόμενος τύπος εἰς τὰς ἀπειλὰς τοῦ κυβερνητικοῦ, ὅτι θὰ ἀνατραπῇ τὸ πολίτευμα, ἀπαντᾷ μετὰ ἀναλόγου ὀξύτητος; Εἰς τὸ ὅτι, ἀφοῦ ἀπεκρούσθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἡ πρότασις τῆς ἀντιπολιτεύσεως περὶ καταρτισμοῦ κοινοῦ ψηφοδελτίου διὰ τοὺς ἀριστίνδην Γερουσιαστάς, δὲν ἐψηφίσαμεν τὸ μονομερῶς καταρτισθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κομματικὸν ψηφοδέλτιον; Καὶ δὲν ἔπρεπεν ἀντιθέτως νὰ ἐκτιμηθῇ ὅτι διὰ ψήφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως θὰ ἐξησφαλίζετο ἀπὸ τῆς πρώτης ψηφοφορίας ἡ ἐκλογὴ δύο ἐκ τῶν ὑποψηφίων τοῦ κομματικοῦ ψηφοδελτίου τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐξησφαλίζετο δ’ ἐπίσης καὶ ἡ ἐπιτυχία καὶ τρίτου, τοῦ συμπαθεστάτου γενικῶς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν δὲν διεγράφετο τὸ ὄνομά του ἀπὸ μερικὰ κυβερνητικὰ ψηφοδέλτια;

§21ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν διεγράφη.

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ. Ἐὰν τὸ πρᾶγμα ἀμφισβητεῖται, νὰ παρακληθῇ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐξετάσῃ τὰ ψηφοδέλτια καὶ νὰ βεβαιωθῇ, ἂν ἁπλῶς δύο ἐκ τῶν συναδέλφων τοῦ Ὑπουργῶν δὲν ἀπέσχον τῆς ψηφοφορίας; Ὄχι, Κύριε Πρόεδρε, τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν δύνασθε σοβαρῶς νὰ ὑποστηρίξετε ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀριστίνδην Γερουσιαστῶν ἀπέδειξαν ἀδιαλλαξίαν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐκτὸς ἐὰν διὰ νὰ ἀναγνωρίσετε τὸ διαλλακτικὸν πνεῦμα μας ἀπαιτεῖται νὰ ψηφίζωμεν, καὶ περὶ ἐκλογῆς προσώπων προκειμένου, σύμφωνα μὲ τὰς ἐπιταγάς σας. Ἄν τοιοῦτόν τι ἀναμένετε παρ’ ἡμῶν, περιττὸν βέβαια νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι δὲν θὰ γίνωμεν ποτὲ ἐθελόδουλοι....

§23Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν διακοπήν. Εἴπατε ὅτι κατηρτίσαμεν κομματικὸν ψηφοδέλτιον, ἐνῷ τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι οὐδὲν πρόσωπον κομματικὸν περιελήφθη. Δὲν ἦτο οὐδεὶς ἐκ τῶν ὑποψηφίων πολιτευόμενος κομματικός. Ἦσαν ἁπλῶς φίλοι κατὰ τὸ πλεῖστον προσωπικοί. Ἐὰν θέλετε μάλιστα θὰ σᾶς προσθέσω τὸ ἑξῆς: ἡ ἔννοια τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν τῶν ἀριστίνδην Γερουσιαστῶν δὲν εἶναι νὰ αὐξήσωμεν τὴν δύναμιν τοῦ πλειονοψηφοῦντος ἐν τῇ Γερουσίᾳ κόμματος ἡ ἔννοια εἶναι νὰ παρασχεθῇ καὶ εἰς τὸ ἕτερον κόμμα ἡ ἀναγκαία αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ του, ἵνα μὲ μείζονα δύναμιν καὶ μὲ μείζονα συνδρομὴν παρίσταται ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γενικὴ ἀντίληψις ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ἡ Γερουσία ἐλησμόνησε τελείως ποῖος εἶναι ὁ προορισμός της καὶ δι’ αὐτὸ κατηγορῶ τὴν Γερουσίαν.

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι ἡμεῖς ἀκριβῶς ἐπεδιώξαμεν καὶ ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ πρόσωπα αὐτὰ τὰ δέκα καὶ νὰ ἐκλέξωμεν ἀπὸ κοινοῦ πέντε ἡ Κυβέρνησις καὶ πέντε ἡ ἀντιπολίτευσις. Διατὶ λοιπὸν μὲ κατηγορεῖτε;

§25Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν κατηγορῶ ὑμᾶς· κατηγορῶ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ἔχει ἡ πλειονοψηφία τῆς Γερουσίας. Χωρὶς νὰ ἐπεκταθῶ εἰς ἄλλα στοιχεῖα ἡ Γερουσία ἠθέλησε νὰ τεθῇ πλήρως ἀντιμέτωπος.

§26Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν διαπνεόμεθα ἀπὸ πνεῦμα κομματικόν. Ἐὰν ἡμεῖς ἐφροντίζαμεν νὰ βγάλωμε καὶ τοὺς δέκα ἰδικούς μας, θὰ τὸ ἐπιτυγχάνομεν. Δὲν τὸ ἐκάμαμεν. Ἄλλως τε σεῖς δὲν μᾶς ἀνεκοινώσατε κἄν τὸ ψηφοδέλτιόν σας. Ἐὰν μᾶς τὸ ἀνεκοινώσατε θὰ ἐβλέπαμεν ὅτι ὑπάρχουν μέσα Ὑπουργοί σας καὶ θὰ ἐφροντίζαμε νὰ τοὺς βάλωμε, διότι ὑποχρέωσίς μας ἦτο νὰ περιλάβωμεν εἰς τὸ ψηφοδέλτιόν μας τὸ ὄνομα τοῦ κ. Μαξίμου, τοῦ κ. Λοβέρδου, τοῦ κ. Δεμερτζῆ—λέγω τοῦ κ. Δεμερτζῆ, διότι ὅπως γνωρίζετε ὁ κ. Στρέϊτ εἶναι σοβαρῶς ἀσθενὴς καὶ θὰ ἦτο χρησιμώτατος διὰ τὸ δεύτερον Νομοθετικὸν Σῶμα ὁ κ. Δεμερτζῆς. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι ἐνεργήσαμεν κομματικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀριστίνδην Γερουσιαστῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων πολὺ σοβαρωτέρων ἔπρεπε νὰ ἀναμένετε τὴν ἐκδήλωσίν μας. Τὰ ζητήματα αὐτὰ εἶναι τὰ τῆς οἰκονομικῆς ἀνασυγκροτήσεως τῆς χώρας. Εἰς τὴν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀπευθυνθεῖσαν προχθὲς ἐπιστολήν σας ἐκφράζετε τὴν ἐλπίδα ὅτι «εἰς τὴν μάχην, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς σπουδαῖον ἐχθρόν, ὁ ὁποῖος καθ’ ἡμέραν καταβάλλει γύρω μας ἰσχυρότερα κράτη, τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν», δηλ. ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διεξαγάγῃ διμέτωπον πόλεμον πληττομένη «τὸ μὲν ἐκ τῶν δυσχερειῶν τῆς καταστάσεως, τὸ δὲ ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων της». Δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν διαβεβαίωσιν ποὺ ἔδωκα ἀπὸ τοῦ δημοσιογραφικοῦ βήματος, ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου αἱ ἀνησυχίαι του, ὅπως θὰ ἀποδείξουν τὰ πράγματα, εἶναι ἐντελῶς ἀστήρικτοι. Ἀντὶ νὰ φοβῆσθε ὅτι πολιτικοί σας ἀντίπαλοι θὰ σᾶς παρεμβάλουν προσκόμματα εἰς τὸν ἀγῶνά σας πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, ἠμπορεῖτε, κ. Πρωθυπουργέ, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ ἔχετε αὐτοὺς πολυτίμους παραστάτας καὶ βοηθοὺς καὶ συναγωνιστάς. Διότι μολονότι δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω μετὰ κύρους παρὰ μόνον ἐξ ὀνόματος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκ τῶν αὐτῶν ἀπολύτως ἐμπνέονται ἰδεῶν καὶ οἱ λοιποὶ ἀρχηγοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Αὔριον θὰ τεθῇ ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τῆς ὁριστικῆς ρυθμίσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ δημοσίου χρέους μας. Ἠμπορεῖτε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐφόσον ἀναχωρεῖτε ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ χώρα θὰ δώσῃ ὅ,τι ἐπιτρέπουν εἰς αὐτὴν οἱ πόροι της, ἀλλὰ χωρὶς νὰ παραγνωρισθῇ πόσον τραγικῶς χαμηλὴ εἶναι ἡ στάθμη τῆς ζωῆς τοῦ ἐργάτου καὶ τοῦ ἀγρότου μας, καὶ χωρὶς νὰ παροραθῇ ὅτι ὁ σημερινὸς προϋπολογισμός μας κατήντησε προϋπολογισμὸς πείνης, ἀρνούμενος νὰ μεριμνήσῃ ἢ νὰ μεριμνήσῃ ἐπαρκῶς περὶ λαϊκῶν ἀναγκῶν, διὰ τὰς ὁποίας λαμβάνεται ἡ προσήκουσα πρόνοια, ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ κάθε ἄλλου πολιτισμένου κράτους, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὡς βάσις τῶν ἀπαραιτήτων δημοσίων ἀναγκῶν μας, εἰς τὸ ζήτημα, λέγω τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ σᾶς παράσχωμεν ἀμέριστον τὴν ὑποστήριξίν μας ὅπως ὁμιλήσητε μὲ κῦρος, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς δώσῃ ἀπέναντι τῶν ξένων ἡ πεποίθησις ὅτι ὄπισθέν σας ἔχετε ὁλόκληρον τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Μεθαύριον θὰ παρουσιάσετε τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηριχθῇ ὁ προϋπολογισμός σας. Ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα αὐτοτελῆ πλειονοψηφίαν, τῆς ὁποίας ἐστερεῖτο ἡ προηγουμένη Κυβέρνησίς σας, δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ ὅσας ἐγκρίνει οἰκονομίας καὶ νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς ψήφου μας. Ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ εἶναι βεβαία, ὅτι, ἐφόσον θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ αὐξήσῃ τὴν φορολογίαν, δὲν θὰ ἀκούσῃ νὰ τὴν καταγγέλλωμεν ὅτι αὐξάνει ἄνευ ἀνάγκης τὰ βάρη τοῦ λαοῦ, ἡ ἐκτέλεσις δὲ τοῦ καθήκοντός μας θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ νὰ ἀποδείξωμεν ἐν ἀνάγκῃ τὰ τρωτὰ τῶν προτεινομένων μέτρων, διὰ νὰ προτείνωμεν ἄλλα τυχὸν καλύτερα. Ἀλλ’ ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ εἰς τὰς ἀντιλήψεις της, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι καὶ τὸ Βʹ Νομοθ. Σῶμα θὰ τὴν διευκολύνῃ πρὸς ἐπιψήφισιν τῶν μέτρων του. Μετ’ ὀλίγον χρόνον, ὅταν ὁ κίτρινος τύπος ἀνακαλύψῃ ὅτι οὔτε ἡ Κυβέρνησίς σας ἐννοεῖ νὰ ὑποβληθῇ ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν του, θὰ ἀρχίσῃ νὰ τῆς ἐπιτίθεται μὲ αὐτὴν τὴν σφοδρότητα, μὲ τὴν ὁποίαν ἐπετίθετο κατὰ τῆς Κυβερνήσεώς μου, καὶ δὲν θὰ παραλείψῃ διὰ τῶν δημοσιευμάτων του νὰ κλονίζῃ τὴν δραχμὴν μὲ τὴν ἀνοσίαν προσδοκίαν νὰ βλάψῃ τὴν Κυβέρνησίν σας. Εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι θὰ προσέλθωμεν ἐπίκουροι τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διατηρηθῇ ἡ πρὸς τὸ ἐθνικὸν νόμισμα ἐμπιστοσύνη. Εἶναι πιθανὸν νὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις μίαν ἡμέραν πρὸ τῆς ἀπειλῆς τῆς κηρύξεως γενικῆς ἀπεργίας. Ἡ γενικὴ ἀπεργία ἀποτελεῖ ἐπαναστατικὴν ἐνέργειαν, πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ στηρίζηται εἰς τὴν ἀμέριστον συνεργασίαν μας. Μία μερὶς δημοσίων ὑπαλλήλων δὲν ἠμπορεῖ ἀκόμη νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι ἐργοδότης, κατὰ τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ ἐξεγείρωνται ὡς κοινοὶ μισθωτοί. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ ἐνώπιον τοιαύτης ἐξεγέρσεως, δύναται νὰ στηρίζεται εἰς τὴν πρόθυμον συνδρομὴν τῆς ἀντιπολιτεύσεως πρὸς διατήρησιν τῆς ἐννοίας τοῦ Κράτους. Περιττὸν βέβαια νὰ προσθέσω ὅτι ἡ ὑπόσχεσις αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπεχείρει νὰ ἄρῃ τὴν συνταγματικὴν μονιμότητα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων.....

§27Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴδατε τοιοῦτόν τι εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως;

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὸν φιλικόν σας τύπον.

§29Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε δύνασθε ἴσως νὰ εἴπητε πολλὰ κακά.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἡ κυριωτέρα διακοπή, τὴν ὁποίαν ἐκάματε καὶ διὰ τὴν ὁποίαν χαίρω μεγάλως. Ἡ Κυβέρνησις ὑποθέτω, ὅτι θὰ καταλήξῃ ταχέως εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου νὰ ἐπεκτείνεται μέχρι τῶν ἐφημερίδων, αἱ ὁποῖαι προπαγανδίζουν καθ’ ἡμέραν τὴν βιαίαν ἀνατροπὴν τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, διότι ἄνευ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας ταύτης εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι πλήρης καὶ ἀποτελεσματικὴ ἡ ἄμυνα κατὰ τῶν ἀνατροπέων αὐτοῦ. Ὅταν φθάσῃ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ εἶναι βεβαία, ὅτι θὰ ἔχῃ ἀμέριστον τὴν ὑποστήρηξιν τοῦ φιλελευθέρου κόμματος πρὸς ψήφισιν τῶν ἀναγκαίων Συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων. Ἡ Κυβέρνησις ἠμπορεῖ γενικώτερον νὰ εἶναι βεβαία ὅτι, εἰς κάθε μέτρον της ἐξυπηρετικὸν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος θὰ μᾶς εὕρῃ εἰλικρινῶς διατεθειμένους νὰ βοηθήσωμεν τὸ ἔργον της. Ζωηρότατος εἶνε ὁ πόθος μας νὰ ὑπάρξῃ ὁ κυβερνητικὸς βίος σας ὅσον τὸ δυνατὸν μακρός, ὥστε, ὅταν θὰ προσέλθωμεν ἐκ νέου ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνουν οὗτοι τὸ κυβερνητικόν σας ἔργον, χωρὶς νὰ ἠμπορῆτε νὰ προβάλετε ὅτι ἐκ κακοβουλίας ἰδικῆς μας ἠμποδίσθητε νὰ δείξητε, τί εἶσθε ἄξιοι νὰ ἐπιτύχητε.

§31Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπατε ἐκ κακοβουλίας. Ἐὰν θέλετε τὸ διορθώνω, ἐξ ἀστοχήματός σας.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι εἶπα εἰς τοὺς παραπονουμένους διὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ὅτι δυστυχῶς τὸ ἐλατήριον, ποῦ ἔκαμε τὸν ἑλληνικὸν λαὸν νὰ μὴ μᾶς ψηφίσῃ, ἦτο ἴσως διότι ἐπίστευσεν ὅτι ἐρρίψαμεν τότε τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ μείνωμεν ἡμεῖς. Ἀλλ’ αὐτὰ ἂς τὰ ἀφήσωμε τώρα. Ἀλλ’ εἶναι περιττὸν ἴσως νὰ προσθέσω ὅτι καμμία ἄμεσος ἢ ἔμμεσος ἀπειλὴ δὲν θὰ μᾶς ἐξαναγκάσῃ νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας ὑπὲρ μέτρων, τὰ ὁποῖα τυχὸν ἀποβλέπουν εἰς ἐξυπηρέτησιν κομματικῶν ἀποκλειστικῶς συμφερόντων καὶ τὰ ὁποῖα τοὐναντίον ἀντιτίθενται εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον. Εἶναι εἰς ὅλους γνωστὸν ὅτι οὐδαμῶς παραγνωρίζω τὰ ἐλαττώματα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὑποστηρίζω ὅμως ὅτι τὰ ἐλαττώματα ταῦτα εἶναι πολὺ μικρότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ παρουσίαζε διὰ τὴν χώραν μας κάθε ἄλλο πολίτευμα, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι εἰλικρινῶς προσηλωμένος εἰς αὐτό. Κυριωτάτη ἀρετή, τὴν ὁποίαν διατηρεῖ ἀκόμη τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἶναι ὅτι, εἰλικρινῶς ἐφαρμοζόμενον, ἐξασφαλίζει τὸ πολυτιμότατον ἀγαθὸν τοῦ ἀστασιάστου πολιτικοῦ βίου καὶ τῆς ὁμαλῆς διαδοχῆς τῶν Κυβερνήσεων. Ἐὰν παύσῃ νὰ ἀσφαλίζῃ τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, ἐὰν ἰδίως ἐξ ἐνεργειῶν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὅτι αἱ ἐγγυήσεις τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας ἐξασφαλίζει τὸ Δημοκρατικόν μας Πολίτευμα, δὲν γίνονται σεβασταὶ ἀπὸ τὰ πολιτικὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα μόλις ἐπιτύχουν μίαν, εἴτε μεγάλην εἴτε καὶ μικρὰν ἁπλῶς πλειοψηφίαν, εἶναι ἕτοιμα νὰ καταπατήσουν κάθε συνταγματικὴν ἐγγύησιν διὰ νὰ ἐγκαθιδρύσουν ἀντὶ τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς εὐλαβείας πρὸς τὸ πολίτευμα τὴν διαδοχικὴν παρουσίαν των, τότε ἂς ἐπιτρέψῃ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος μὲ τὴν μεγαλειτέραν πολιτικὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωκε τὸ θλιβερὸν προνόμιον τῆς ἡλικίας, νὰ τὸν διαβεβαιώσω ὅτι ἀντὶ τοῦ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου θὰ ἔχωμεν ἀπαύστως στασιασμούς, ἕως ὅτου ἐπέλθουν τὰ φυσικὰ ἀποτελέσματα κάθε συνεχιζομένης ἀναρχίας.

§33Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Νὰ πιστεύσετε ὅτι ἔχει τόσας ρίζας τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ὥστε οὐδεμία στάσις κατ’ αὐτοῦ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅλοι γνωρίζομεν εἰς ποίας συμφορὰς ὡδήγησε τὴν χώραν ὁ βαθὺς χωρισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον περιῆλθεν ὁ πολιτικὸς κόσμος πρὸ 18 ἐτῶν, καὶ τοῦ ὁποίου αἱ συνέπειαι εἶναι αἰσθηταὶ ἀκόμη καὶ σήμερον (φωναὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κύριε Πρωθυπουργέ, συστήσατε νὰ μὴ μὲ διακόπτουν.

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Κύριοι Βουλευταί, παρετηρήσατε ὅτι καθ’ ὅλην τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠγόρευον οὐδεμία διακοπὴ ἐγένετο ἐκ τῆς ἀντιθέτου μερίδος. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων παρεκάλεσε νὰ μὴ γίνῃ καμμία διακοπή. Ἐξαιρετικῶς ἔκαμε τὴν τιμὴν εἰς ἐμὲ νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ διακοπάς. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ἐξ ὀνόματος τῶν ἀρχῶν τὰς ὁποίας ὑποστηρίζομεν καὶ ὀφείλομεν νὰ τηρῶμεν πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, νὰ μὴ διακόπτητε, ἀλλὰ νὰ συμμορφωθεῖτε πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ ἀγορεύοντος, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται κατὰ τὸν Κανονισμὸν νὰ εἶναι σεβαστὴ καὶ νὰ τηρῆται (χειροκροτήματα).

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀπὸ ἑξαετίας καὶ πλέον, ἀφ’ ἧς συνεκροτήθη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ἐτερματίσθη ὁ ἐμφύλιος σπαραγμὸς καὶ εἰσήλθομεν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος ἀνδρικῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἐστερεώθη τοσοῦτον ὥστε ἡ κατὰ τὴν 6ην Μαρτίου ἐπιχειρηθεῖσα διακοπὴ αὐτοῦ νὰ ματαιωθῇ ἄνευ κἂν χρήσεως βίας διὰ τῆς ἠθικῆς ἁπλῆς ἐπιβολῆς του. Τὸ πολυτιμότατον αὐτὸ ἀγαθὸν ἂς ἑνώσωμεν τὰς προσπαθείας μας, ὅπως μὴ τὸ χάσωμεν. Διότι μᾶς εἶναι ἀπαραίτητον καὶ διὰ τὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς δημοσίας καὶ ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας συνεκλόνισε βαθύτατα ἡ παγκοσμία οἰκονομικὴ κρίσις καὶ διὰ τὴν τελεσφόρον διαχείρισιν τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζει ὁ μεταπολεμικὸς κόσμος καὶ τὰ ὁποῖα κατέστησεν ὀξύτερα καὶ ἀνησυχαστικώτερα ἡ ἐπίτασις καὶ ἡ παράτασις τῆς παγκοσμίου κρίσεως καὶ διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἡνωμένοι νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς δυσχερείας καὶ τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἠμπορεῖ νὰ δημιουργήσῃ διὰ τὸν κόσμον ἐνδεχομένη ἀποτυχία τῆς συνδιασκέψεως τοῦ ἀφοπλισμοῦ καὶ τῆς παγκοσμίου οἰκονομικῆς συνδιασκέψεως. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ ὅπως ἀποχωρήσωμεν ἀπὸ τὴν σημερινὴν συζήτησιν ἕνα τμῆμα οὐσιῶδες, τὸ ἀφορῶν τὸ κίνημα τῆς 6 Μαρτίου, τὸ ὁποῖον νὰ παραπέμψωμεν εἰς συζήτησιν ἄλλην ἡμέραν, ἀπὸ κοινοῦ ὁρισθησομένην. Ἂν θέλετε δέχομαι νὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως διότι δὲν εἶναι οὐσιῶδες μέρος τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ὁποῖον κυρίως θέλομεν νὰ περιορισθῶμεν σήμερον. Θὰ διεξέλθω ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀλίγα τινὰ ἐκ τῶν σημείων τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος, πρῶτον διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν μου ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῆς τρεχούσης χρήσεως ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 450 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑπελόγιζα πρὸ πέντε μηνῶν καὶ ὄχι εἰς τὸ ποσὸν τῶν 750 ἑκατομμυρίων εἰς τὸ ὁποῖον ὑπελόγιζεν αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ τοῦτο εἰς κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθεν ἀπροσδοκήτως ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν. Δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω ὅτι ἔχει ἐσφαλμένας πληροφορίας. Ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων κατὰ 100 ἑκατομμύρια μηνιαίως κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1932–1933 ὑπελογίσθη ὅτι ἔμελλε νὰ γίνῃ κατὰ τοὺς 6 πρώτους μῆνας τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους. Δι’ ὁλόκληρον δὲ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους προεβλέπετο μείωσις τῶν εἰσπράξεων κατὰ 100 ἢ 150 ἑκατομμύρια μόνον.

§37Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τούτοις εἴχαμεν διὰ μόνον τὸν Ὀκτώβριον 180 ἑκατομμυρίων μείωσιν τῶν εἰσπράξεων.

§38Γ. ΜΑΡΗΣ. Τὸν Ὀκτώβριον ἐλάβομεν τὰ περιοριστικὰ μέτρα. Ἑπομένως τὸν Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον ἦσαν περιωρισμένα τὰ ἔσοδα. Ἄρα καὶ οἱ ἐφετεινοὶ μῆνες θὰ ἔχουν τὴν ἀπόδοσιν περίπου τὴν περυσινήν.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφ’ ὅτου ἠναγκάσθημεν, ἕνεκα τῆς πτώσεως τῆς ἀγγλικῆς λίρας, νὰ λάβωμεν τὰ περιοριστικὰ μέτρα, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1931 ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων ἤρχισε περιοριζομένη.

§40Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν τῷ μεταξύ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ διαρρεῦσαν οἰκονομικὸν ἔτος, ἐλήφθησαν καὶ μέτρα αὐξήσεως τῆς φορολογίας.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ εἴχομεν λάβει ἡμεῖς.

§42Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὔξησις τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ἐπῆλθεν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἰδικῆς μου, ἡ ὁποία εἶναι οὐσιώδης.

§43Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ δέχομαι. Διὰ τὸ ἐξωτερικὸν δημόσιον χρέος ἐλπίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία διαφορὰ ἀντιλήψεων. Ἐν τούτοις θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐμμείνω ὀλίγον εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, διὰ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἄρωμεν τὴν ἐνδεχομένην παρεξήγησιν. Δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τῆς ληξάσης χρήσεως ἦτο προϋπολογισμὸς πείνης καὶ τοιοῦτος θὰ εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τῆς ἐρχομένης. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι αἱ δημόσιαι μας δαπάναι αἱ ἀπαραίτητοι εἶναι ἐκεῖναι ποῦ ἀναγράφονται εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς αὐτούς.

§44Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω τοῦτο ὅτι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἡ σκέψις αὐτὴ περιλαμβάνεται πλήρως, διότι σᾶς εἶπον ὅτι ἔχομεν ἀνάγκας τινάς, αἱ ὁποῖαι χρειάζονται νέας δαπάνας. Σᾶς ὡμίλησα μόνον περὶ τῶν πλέον οὐσιωδῶν καὶ τῆς ὑγιεινῆς. Διότι ἐὰν ὁ κόσμος ἐξακολουθεῖ νὰ πεθαίνῃ ἀπὸ ἀρρώστειες, τότε ἀλλοίμονον! Ἔθεσα μάλιστα καὶ ἕνα ἄλλον ὅρον, ὅτι ὄχι μόνον ἀναλόγως τῆς ἀναγκαιότητος δέον νὰ κανονισθῇ τὸ χρέος μας καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἱκανοποιηθοῦν αἱ ἀνάγκαι αὐταί, ἀλλὰ πρέπει ἡ χώρα νὰ εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ περαιτέρω ἐξέλιξις.

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σύμφωνοι. Γνωρίζετε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀπεσταλμένου τοῦ Διεθνοῦς γραφείου ἐργασίας τῆς Γενεύης ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἡ στάθμη τῆς ζωῆς τοῦ ἐργατικοῦ μας κόσμου εἶναι ἡ κατωτάτη τῆς Εὐρώπης.

§46Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὁποία μᾶς ἐπέκρινε διὰ τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν.

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ διαβεβαιώσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐγκρίνω ἀπολύτως τὴν ἀποδοχὴν ἐκ μέρους της ἢ τὴν αἴτησιν ἐκ μέρους της, ἀποστολῆς ἀντιπροσώπου τῆς δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Εἶναι καλύτερον δι’ ἡμᾶς ἡ ἀντιπροσωπεία αὕτη ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὁμολογιούχων.

§48Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ἡμεῖς πρὶν συντάξωμεν τὸν προϋπολογισμόν, διὰ νὰ διατηρήσωμεν ὁλόκληρον τὴν πίστιν τῆς χώρας ἔναντι τῶν πιστωτῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ παρεπονέθησαν ὅτι τοὺς ἐκανονίσαμεν πληρωτέαν ποσότητα μονομερῶς, ἐθεωρήσαμεν σκόπιμον εὐθὺς ἀμέσως νὰ τοὺς ἀνακοινώσωμεν ὅτι πρόκειται νὰ ἐργασθῶμεν διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅτι παρίσταται ἀνάγκη νὰ προβῶμεν εἰς αὐτὸ τὸ ταχύτερον καὶ τοὺς ἐκαλέσαμεν νὰ στείλουν ἐδῶ ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐξετάσουν τὴν δυναμικότητα τῆς χώρας. Ἐννοεῖται ὅτι ἐπεριμέναμεν νὰ στείλουν ἐδῶ ἀντιπροσώπους, διότι ἐδῶ ἀλλοιῶς θὰ ἰδοῦν τὴν πραγματικότητα.

§49Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κ.Τ.Ε. θὰ εἶναι πλέον ἀμερόληπτος.

§50Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ἀντιπρόσωποι ἀμφεταλαντεύθησαν ἐὰν θὰ ἔλθουν ἢ ὄχι. Φαίνεται ὅτι δὲν εἶχον τὰ κατάλληλα πρόσωπα διὰ νὰ στείλουν, καὶ μᾶς ἔκαμαν τὴν πρότασιν νὰ στείλουν ἀντιπρόσωπον τῆς Κ.Τ.Ε. Ἡμεῖς ἐν πλήρει καλῇ πίστει τοὺς εἴπαμεν «Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐξετάσητε σεῖς τὴν κατάστασιν. Θέλετε τώρα νὰ στείλετε ἀντιπροσώπους δικούς σας ἢ ἀντιπροσώπους τῆς Κ.Τ.Ε. ἡμεῖς οὐδεμίαν ἔχομεν ἀντίρρησιν. Διότι ἡμεῖς ἔχομεν ἀποφασίσῃ εἰλικρινῶς νὰ ἐξετάσητε τὴν κατάστασίν μας, ἔχομεν δὲ σαφῶς καθορίσει ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν δὲν ἔχουν ἄλλο ἔργον εἰμὴ νὰ ἐξετάσουν τὴν κατάστασίν μας. Δὲν θὰ ἐπεκταθοῦν πέραν τούτου».

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ἐνισχύσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς αὐτό.

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν οὐδένα λόγον νὰ μὴ θέλωμεν τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Κ.Τ.Ε. οἵτινες δὲν θὰ περιορισθοῦν παρὰ εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ μόνον.

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τραπεζιτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι πρὸς τὰς ἀντιλήψεις της, μὲ μίαν μόνον ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἡ αὐτοτέλεια τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης πρέπει νὰ παραμείνῃ ἀπαραμείωτος, καὶ ὅτι ἐπιδίωξίς μας πρέπει νὰ εἶναι ἡ συγχώνευσις τῶν διαφόρων Τραπεζῶν πλὴν τῆς Ἐθνικῆς εἰς μίαν μεγάλην Τράπεζαν, ἡ ὁποία μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ἐξυπηρετῇ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας καὶ μὲ τὴν ὕπαρξιν αὐτοτελοῦς ἐκδοτικοῦ ἱδρύματος, ἔχοντος ἀντίληψιν τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος, ὥστε νὰ εἶναι ρυθμιστὴς ἀποτελεσματικὸς τοῦ νομίσματός μας.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ διὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου.

§55Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἷς ἀπὸ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλεται ἡ συγχώνευσις τῶν Τραπεζῶν, εἶναι διὰ νὰ μειωθοῦν αἱ γενικαὶ δαπάναι, ὁπότε θὰ εἶναι εὐκολώτερον νὰ περιορισθῇ ὁ τόκος, ὁ ὁποῖος εἶναι βαρὺς καὶ ὁ ὁποῖος ρυθμίζεται μὲν ἀπὸ τὸν νόμον τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, ρυθμίζεται ὅμως κατὰ ἕνα ποσοστὸν ἀξιόλογον καὶ ἀπὸ τὰς δαπάνας εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλονται τὰ Τραπεζιτικὰ ἱδρύματα καὶ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται παρὰ νὰ τὸ πάρουν ἀπὸ τοὺς ὀφειλέτας των.

§56Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ συστήσῃ εἰς ὅλας τὰς Τραπέζας καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἐκδοτικὴν ὅτι παρίσταται ἀνάγκη περιορισμοῦ δαπανῶν, μὴ ἀναγκαίων, καὶ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν πρέπει νὰ ἀσκήσῃ.

§57Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ διαπιστώσω τὴν ἱκανοποίησίν μου διὰ τὴν βεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων θὰ εἰσαχθῇ παρ’ ἡμῖν ὁριστικῶς. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπικρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν διότι ἔχει ἀντιρρήσεις ὡς πρὸς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἔχει ψηφισθῆ καὶ ἡ ψήφισις τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι ἔγινε μὲ κἄποιαν σπουδὴν διὰ γνωστοὺς λόγους. Ὅτι θὰ ἐπεθυμοῦμεν σήμερον, θὰ ἦτο νὰ ἠξεύραμεν —δὲν περιμένω ἐπ’ αὐτοῦ ἄμεσον ἀπάντησιν—ποῖα εἶναι τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τοῦ νόμου τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὡς μὴ καλῶς ἔχοντα.

§58Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς δώσω ἄμεσον ἀπάντησιν, ἀλλὰ ἐὰν τὸν ἀναγνώσητε θὰ ἴδητε ὅτι ὡς ἔχει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τόσον ἀόριστον.

§60Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν σήμερον.

§61Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ λέγετε τόσον γενικῶς, διότι ναὶ μὲν ἐψηφίσθη ἐσπευσμένως, ἀλλ’ οὐδὲν ἄλλο νομοσχέδιον ἐμελετήθη τόσον ἐπισταμένως ὅσον αὐτό, διότι ἐμελετήθη ἀπὸ τὸ Διεθνὲς γραφεῖον ἐργασίας τῆς Γενεύης, ἀπὸ τὸν κ. Σεμπάουν, ὁ ὁποῖος εἶναι αὐθεντία εἰς τὰ ἀφορῶντα τὰς κοινωνικὰς ἀσφαλίσεις. Ὑπεβλήθησαν διάφοροι παρατηρήσεις, ἀλλὰ δὲν εἴχατε καιρὸν νὰ τὰς μελετήσετε καὶ ἐφροντίσατε νὰ ἐκδοθοῦν τὰ Διατάγματα.

§62Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω ὅτι αἱ μελέται, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἦσαν μελέται εὐρεῖαι, ἀλλ’ αἱ μελέται αὗται ἐστεροῦντο ἑνὸς οὐσιώδους προσόντος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον, δηλαδὴ ὅτι δὲν ἐμελετήθησαν αἱ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι τοῦ τόπου, διὰ νὰ ἴδῃ, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρεσκεύασε τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐὰν ἡ ἔλλειψις αὐτὴ δὲν παρετηρήθη ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν, τοῦτο προῆλθε διότι τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη ἄνευ συζητήσεως. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅμως, ἡ ὁποία συνέστη διὰ τὴν μελέτην τοῦ νομοσχεδίου ὑπεβλήθησαν διάφοροι παρατηρήσεις, ἀλλὰ δὲν εἴχετε καιρὸν νὰ τὰς συζητήσετε διότι εἴχετε λόγους νὰ τὸ παρουσιάσετε ὡς ἕνα νόμον ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι οὔτε σεῖς εἴχετε ὑπ’ ὄψει σας νὰ τὸ ἐφαρμόσητε, διότι δὲν ἐφροντίσατε νὰ ἐκδοθοῦν τὰ διατάγματα.

§63Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω ὅτι δὲν μέμφομαι τὴν κυβέρνησιν διότι θεωρεῖ τὸν μελετηθέντα νόμον ὡς μὴ ἐφαρμόσιμον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν εἶναι, πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν, νὰ μᾶς γνωσθοῦν ποῖα εἶναι τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τὰ καίρια, εἰς ἃ προσκόπτει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου. Πολλοὶ ἐκ τῶν ἐργοδοτῶν ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ οἰκονομική μας κατάστασις εἶναι τόσον κακή ὥστε δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ διὰ νὰ καθιερώσωμεν τὰς κοινωνικὰς ἀσφαλίσεις. Κατὰ τῆς ἀντιλήψεως ταύτης ἐγὼ ἀντιτίθεμαι ἐντόνως. Ὁ δὲ Σεμπάουν εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὑποστηρίζει ὅτι αἱ περιστάσεις τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως εἶναι καταλληλότεραι διὰ νὰ ἐπιβληθοῦν αἱ κοινωνικαὶ ἀσφαλίσεις, χαίρω δὲ διότι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καταφάσκει εἰς τοῦτο καὶ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἴμεθα σύμφωνοι.

§64Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξεύρω ἂν συμφωνῆτε μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ἂν καὶ πότε εἶναι καλυτέρα ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων.

§65Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένω. Θὰ ἤθελα νὰ ἠξεύρωμεν ἀπὸ τοῦδε ποῖα εἶναι καὶ τὰ καίρια σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα προσκόπτει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, ὁπότε θὰ εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία θὰ διεξαχθῇ ἀπὸ τοῦδε διὰ τοῦ τύπου, νὰ σχηματισθῇ μία κοινὴ γνώμη καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ἤμεθα παρασκευασμένοι ὥστε νὰ ὁμογνωμήσωμεν......

§66Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναμαι ν’ ἀρνηθῶ ὅτι καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς σας καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς μας ἀνακύπτει ἡ ἀνάγκη τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων καὶ δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι τοῦτο προνόμιον, οὔτε τῆς μιᾶς μερίδος, οὔτε τῆς ἑτέρας. Ταχέως θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ χαίρω πολύ, διότι θὰ τύχῃ τῆς ὑποστηρίξεως καὶ τῆς ἰδικῆς σας πτέρυγος.

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κυρίως οἱ λόγοι μου ἀπευθύνονται πρὸς τὸν ἐργοδοτικὸν κόσμον, διότι ἔχω τὸ δικαίωμα νομίζω νὰ τοῦ εἴπω ὅτι, ἂν καὶ ἔχω διαβληθῆ πολλάκις ὡς ἀριστερίζων καὶ ὑπεράγαν φιλεργατικός, ἀνήκω ἐν τούτοις εἰς τὴν ἀστικὴν τάξιν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ἡ καλὴ πίστις μου, ὅταν ὑποστηρίξω εἴτε κατὰ τοῦτον εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, διότι ἄλλωστε, ἀφοῦ δίδεται ἀφορμὴ νὰ τὸ εἴπω, πρέπει νὰ δηλώσω ὅτι ἂν ὑποστηρίζω τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς τὸ ὑποστηρίζω ὑπὸ τὴν ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν, ὅτι αὐτὸ διαρκῶς θὰ ἐπιζητῇ νὰ βελτιώσῃ τὴν τάξιν τῶν ἀποκλήρων, τὴν τάξιν ἐκείνην ἡ ὁποία προσφέρει ὡς μόνον κεφάλαιον, ποὺ ἔχει τὴν δύναμιν τῶν μυώνων της καὶ ἡ ὁποία συντελεῖ εἰς τὴν παραγωγήν. (Χειροκροτήματα). Ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον εἶμαι ὑπὲρ τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Ἀλλὰ πρέπει ἀκριβῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουν περισσότερον ἀπὸ τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς νὰ ἀντιλαμβάνωνται τὰς ὑποχρεώσεις των ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἀπορώτεροι καὶ κατὰ πάντα τρόπον, εἴτε διὰ τῆς κοινωνικῆς ἀντιλήψεως, εἴτε καὶ διὰ τῆς Κρατικῆς παρεμβάσεως, νὰ φροντίζουν νὰ βελτιώνουν τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν. Λέγω λοιπόν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν ἐργοδοτικὸν κόσμον, ὅπως τοῦ εἶπα πρὸ διετίας εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὅτι πρέπει νὰ μὴ παρουσιάζῃ καμμίαν ἀντίδρασιν κατὰ τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ καὶ εἰλικρινῶς νὰ βοηθήσῃ καὶ αὐτὸς τὴν κοινωνίαν καὶ τὰ Νομοθετικὰ Σώματα, ὥστε νὰ φθάσωμεν νὰ ἐκπονήσωμεν ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ μᾶς ἐξασφαλίζῃ ὅτι δὲν θὰ συνεχίζεται μία κατάστασις πραγμάτων, τὴν ὁποίαν ἡ σημερινὴ ἀντίληψις τῆς κοινωνίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἕνα ἐργάτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἄλλον πόρον παρὰ μόνον τὰς δυνάμεις τῶν μυώνων του, ὅταν ἀσθενήσῃ νὰ εἴπητε εἰς τὴν οἰκογένειάν του ὅτι τώρα θὰ ἀποθάνῃς ἀπὸ τὴν πεῖνα. Ὅταν οἱ θεσμοὶ τῆς εὐπορίας εἶναι τόσον ὀλίγοι, ὅταν ὅλα τὰ νοσοκομειακὰ κρεββάτια, ποὺ ἔχομεν, εἴτε δημόσια εἴτε δημοτικά, εἴτε ἰδιωτικὰ εἴτε κοινοτικὰ δὲν ὑπερβαίνουν τὰς 11½ χιλιάδας, δὲν ἠμπορεῖ ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία νὰ ἀνεχθῇ αὐτό, ὅπως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνεχθῇ ὅτι, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἐργασθεὶς καθ’ ὅλην του τὴν ζωήν, ἔφθασεν εἰς γῆρας καὶ κατέστη ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν, νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι θὰ ἀποθάνῃ. Δὲν εἶναι ἀνεκτὸν αὐτό. Δὲν εἶναι ἀνεκτὸν εἰς τὴν οἰκογένειαν ἐκείνου ὁ ὁποῖος εἰργάσθη εἰς ὅλην του τὴν ζωὴν καὶ ὁ ὁποῖος ἀπέθανε νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἐπίκουρος ἡ κοινωνία. Ἂς σκεφθῶμεν ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα καὶ ἂς μᾶς βοηθήσουν ὥστε τὸν θεσμὸν αὐτὸν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον—διότι χρειάζεται ὁ ἀναγκαῖος χρόνος διὰ τὴν μελέτην—νὰ τὸν καταστήσωμεν θεσμὸν τοῦ Κράτους μας. Θέλω νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν μου διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτόνισε τὴν ἀνεπαρκῆ μέριμναν τοῦ Κράτους διὰ τὴν ὑγείαν τῆς χώρας καὶ ἠμπορῶ νὰ βεβαιώσω ὅτι εἰς κάθε θυσίαν τὴν ὁποίαν θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ κατὰ τελευταῖον λόγον φυσικὰ εἰς τοὺς φορολογουμένους διὰ νὰ αὐξήσῃ τὰ μέσα τῆς καλυτέρας μερίμνης ὑπὲρ τῆς ὑγείας θὰ εὕρῃ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸν Ἀρχηγόν του ἀπολύτως σύμφωνον.

§68Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Χαίρω πάρα πολύ.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι εἶναι τραγικόν, κύριοι, ὅτι δὲν ἔχομεν πάρα πάνω ἀπὸ 11½ χιλιάδες κρεββάτια.

§70Σ. ΤΣΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Πολὺ ὀλιγώτερα, κύριε Πρόεδρε.

§71Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον ἐπανειλημμένως μετεχειρίσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῶν Φιλελευθέρων τῶν 11 χιλιάδων κλινῶν, τὸν ἔχει ἴσως ἐκ λανθασμένης πληροφορίας. Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο εὐτυχὴς πάρα πολὺ ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἕνα τοιοῦτον ἀριθμὸν κλινῶν.

§72ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὲ τὰ δημοτικὰ μαζί.

§73Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τονίζω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑγείαν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθοῦν κἄποια ριζικώτερα μέτρα, διότι ἀναντιρρήτως δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ κοινωνία νὰ ἀνεχθῇ πληθυσμὸν ἄπορον ἄνευ ἐργασίας, πάσχοντα, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἔχῃ οὐδὲν μέσον πρὸς στοιχειώδη ἱκανοποίησιν. Δι’ αὐτὸ σήμερον βλέπομεν ὅτι πολλοὶ παραστρατίζουν ἀπὸ τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς καὶ πολλοὶ ἀρχίζουν νὰ τὸ ἐπιβουλεύωνται. Ἔχουν ἕνα ὅπλον μέγιστον, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζονται ὅσον ἀφορᾷ τὸ καθεστὼς αὐτό. Δι’ αὐτὸ δὲν ὁμιλῶ μόνον πρὸς τὴν πτέρυγα τὴν ἰδικήν μου, ὁμιλῶ πρὸς ὁλόκληρον τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἔθνους, ὁμιλῶ πρὸς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ὀφείλει νὰ ὑποστῇ ἀγογγύστως πᾶσαν θυσίαν, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑγείας τοῦ ἐργάτου (χειροκροτήματα). Εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ αὐτὸ διὰ νὰ δώσωμεν τὴν ὑγείαν εἰς τὸν λαόν.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς διὰ τὰς δηλώσεις αὐτὰς τὰς ὁποίας χειροκροτῶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς. Πρέπει νὰ τονίσω ὅτι ὁ ἀριθμὸς τὸν ὁποῖον εἶπα, δὲν εἶναι αὐθαίρετος. Προέρχεται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς καὶ περιλαμβάνει τὰς παντὸς εἴδους κλίνας. Ὁμολογῶ ὅτι λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν μετὰ πολλῆς χαρᾶς τὴν ὑποδειχθεῖσαν αὔξησιν τῶν κλινῶν διὰ φυματιῶντας κατὰ 1100, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλη ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζει ὅτι αὐτὸ εἶναι κάτι τι, ἀλλὰ εἶναι ἐλάχιστον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ. Καὶ ἠμπορῶ νὰ διαβεβαιώσω ἄλλην μίαν φορὰν τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ εὕρῃ ἀπὸ ἐμὲ ἀμέριστον τὴν ὑποστήριξιν, ὅταν θὰ φθάσῃ εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα διὰ νὰ ζητήσῃ εἰδικῶς δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀπὸ τὸν λαὸν θυσίας τινὰς διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία δὲν εἶναι μόνον ἐπιβεβλημένη ἀπὸ ἀνθρωπιστικοὺς λόγους, ἀλλὰ εἶναι, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀπὸ ἐγωϊστικώτερα ἐλατήρια, διότι τίποτε δὲν χρησιμεύει ὡς καλύτερον ὅπλον εἰς τοὺς θέλοντας νὰ ἀνατρέψωσι τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς παρὰ ὅτι ἕνας ἄνθρωπος ποὺ εἶναι πτωχὸς καὶ θέλει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον διὰ νὰ νοσηλευθῇ, νὰ μὴ δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο. Ἐπίσης νὰ εἶναι βέβαιος ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι μετὰ πολλῆς συμπαθείας παρηκολούθησα τὴν μελέτην του πρὸς ἄρσιν τῶν ἀδικιῶν εἰς τὴν νομοθεσίαν τῶν ὑπαλλήλων, στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν. Θὰ μνημονεύσω μόνον ὅτι ἀπὸ πολλῶν μηνῶν ἡ Κυβέρνησίς μου, ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ παρελθόντος ἔτους, εἶχεν ἀποτανθῆ εἰς τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον διὰ νὰ γίνῃ ἡ σχετικὴ μελέτη ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Δὲν νομίζω, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Ὅταν ἔλθῃ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία εἰς τὴν ὁποίαν θὰ διατυπωθῇ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν εἰς γενικὰς γραμμὰς ἐξέθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπιφυλαχθῶμεν φυσικὰ νὰ συζητήσωμεν τὰ ὑποβληθησόμενα μέτρα καὶ νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ βελτιωθῶσι ταῦτα, ἐφόσον θὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀνάγκη. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ μόνον ὁ κ. Πρωθυπουργός, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος, νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι εἰς τὰς δηλώσεις του ὑπάρχει ἓν κενόν, τὸ δὲ κενὸν αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεφέρθη χθὲς ἢ προχθὲς εἰς μίαν ἐφημερίδα εἷς ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεώς του καὶ ἀφορᾷ τὸν ἠθικὸν καθαρμόν. Δηλαδὴ τὸ Λαϊκὸν κόμμα προσερχόμενον εἰς τὰς ἐκλογάς, ὑπεσχέθη εἰς τὸν λαὸν ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ τὸν ἠθικὸν καθαρμὸν διὰ τῆς παραπομπῆς εἰς τὸ Δικαστήριον ὅλων ἐκείνων τῶν δημοσίων Ἀρχῶν καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ὑπέπεσαν εἰς ἐγκλήματα, εἴτε ταῦτα κολάζονται ὑπὸ τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» εἴτε ὑπὸ ἄλλων νόμων. Δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν· τὸ λέγω μόνον διὰ νὰ τὴν παρακαλέσω, ὥστε κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν μας, μετὰ τὰς προσεχεῖς ὑποθέτω διακοπάς, ἕνεκα τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ εἶναι ἐκ τῶν πρώτων, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ἀπασχολήσουν. Ἐν τῷ μεταξὺ εἷς ἐκ τῶν φίλων μου θὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τοῦ «πόθεν ἔσχες».

§75Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τὸ ἔχω ἐγώ, κ. Πρόεδρε.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν πλὴν τῆς καταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ ἑνὸς φίλου μου, ὁ ὁποῖος τὸ ἔχει ἕτοιμον, νὰ καταθέσωσιν καὶ οἱ ἄλλοι τὰ ἰδικά των, ὥστε ὅλα αὐτὰ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν καλυτέραν διατύπωσιν τοῦ σχετικοῦ νόμου, διότι τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι παρ’ ὅλα τὰ τρωτὰ ἑνὸς τοιούτου νομοθετήματος, ἡ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτὴν διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν κυρίως νὰ ξεκαθαρίσωμεν ἐὰν ὑπάρχωσιν ἢ ὄχι τοιαῦτα ἀδικήματα, ὥστε αἱ ὑπολήψεις καὶ τῶν δημοσίων ἀνδρῶν ἀλλὰ καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ἀμείβομεν τόσον γλίσχρως, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων πολλοὶ εἶναι θαυμάσιοι ἄνθρωποι νὰ δύνανται νὰ προστατεύωνται κατὰ τῆς συκοφαντίας. Διότι ἄλλως κινδυνεύομεν ν’ ἀπομακρύνωμεν ἐκ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν τὰ καλύτερα στοιχεῖα καὶ ἴσως νὰ μὴ ἠμποροῦμεν μίαν ἡμέραν νὰ στρατολογῶμεν καὶ τοὺς δημοσίους ἄνδρας μας, ἐφόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς παράσχωμεν τὰ μέσα τῆς προστασίας, τῆς τιμῆς καὶ τῆς ὑπολήψεώς των (Χειροκροτήματα).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§78Σ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργ. τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ ἐγκρίσεως τριῶν δωδεκατημορίων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ 1932–33». Ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν σήμερον νὰ καταθέσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐγκριθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ὑπηρεσιακόν, ὥστε πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ ψηφισθῇ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεταξᾶς.

§80Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἤκουσα, Κύριοι Βουλευταί, μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν λεπτομερῆ συζήτησιν τῶν κυβερνητικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῷ προγράμματι τῆς Κυβερνήσεως, λησμονήσας ὁμολογῶ τὴν πραγματικότητα ἐν μέσῳ τῆς ὁποίας ζῶμεν, λησμονήσας τί συνέβησαν ἐν τῷ μεταξύ, ἀπὸ δύο μηνῶν περίπου, καὶ ἐνόμισα ὅτι εὑρισκόμεθα μέσα εἰς μίαν Συνέλευσιν ἐντὸς τῆς ὁποίας πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἀντίθετοι γνῶμαι, ἀλλὰ ἐν τῇ ὁποίᾳ ὑπάρχει μία κοινὴ συνεργασία καὶ μία ἀπόλυτος συμφωνία ὡς πρὸς τὴν καλὴν αὐτῶν συνεργασίαν. Ὅταν ἐτελείωσεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τότε ἀνεμνήσθην ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ εἴχαμεν καὶ μερικὰ συνταρακτικὰ γεγονότα, τῶν ὁποίων τὴν συζήτησιν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μετὰ πολλῆς δεξιότητος καὶ ἐπιμελείας ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὴν ἑσπέραν ταύτην, μεταθέσας εἰς τὸ μέλλον, δὲν γνωρίζω ἐὰν τὸ προσεχὲς ἢ τὸ ἀπώτερον.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν ἡμέραν ἂς ὁρίσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§82Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Θὰ ἐπεθύμουν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Θὰ εἶμαι σύντομος διὰ δύο λόγους. Πρῶτον σύντομος εἶμαι ἐκ χαρακτῆρος καὶ δεύτερον, μετέχων τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἑνὸς ἐπιλέκτου μέλους τοῦ Κόμματος, σύμμαχος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποφασισμένος νὰ ὑποστηρίξω τὴν Κυβέρνησιν εἰς κάθε σημεῖον τῆς ἐκδηλώσεως αὐτῆς, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δὲν ἔχω καὶ νὰ συζητήσω ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι ἐκ τῶν προτέρων ἀπολύτως σύμφωνος. Ἐπιθυμῶ μόνον νὰ ἐξάρω μερικὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔτυχον νὰ ἔχω, προτοῦ ἡ Κυβέρνησις καταλήξει εἰς ὡρισμένας ἀποφάσεις διὰ διάφορον γνώμην. Τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας ἴσως ἔλαβεν ἔκτασιν πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ λάβῃ. Δὲν εἶναι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ ζήτημα τὸ κατὰ πόσον οἱ Γερουσιασταὶ ἀντιτίθενται ἢ ὄχι εἰς τὴν ἑκάστοτε βούλησιν τῆς Κυβερνήσεως ὅσον τὸ ἄλλο, τὸ κατὰ πόσον ἡ πλειονοψηφία τῶν Γερουσιαστῶν εἶναι ἐκ τῶν προτέρων καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ἀποφασισμένη νὰ γίνεται ὄργανον τῆς βουλήσεως τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ Σῶμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἄγκυρα σωτηρίας, ἐὰν ἀνεδεικνύετό ποτε μία Βουλὴ ἔχουσα ριζοσπαστικὰς ὑπὲρ τὸ δέον διαθέσεις, δὲν εἶναι πλέον παρὰ ἡ ἄγκυρα τῆς σωτηρίας ἑνὸς καὶ μόνον κόμματος, τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἐκεῖ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διερωτῶμαι, τί προσφέρει ἕνα τοιοῦτον Σῶμα εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν; Ἀνωμαλίαν μεγίστην καὶ τίποτε ἄλλο. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῶσιν τὰ πράγματα ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ, μεταβαλλομένης ἴσως τῆς διανοητικότητος τῶν ἀξιοτίμων Γερουσιαστῶν τῶν ἀποτελούντων τὸ ἕτερον Σῶμα. Καὶ τὸ δεχόμεθα εὐχαρίστως καὶ θὰ ἀναμείνωμεν τοῦτο καὶ θὰ ὑποστηρίξωμεν εἰς τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν. Τονίζομεν ὅμως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐτόνισε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ δεχθῶμεν οἱανδήποτε ἀντίδρασιν, προερχομένην ἐκ τοῦ Σώματος τούτου ὅπως παρακωλύσῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Πιστεύομεν δὲ ὅτι ἀντίδρασις θὰ ὑπάρξῃ ὄχι εὐθὺς ἀμέσως, ἀλλὰ ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ, ὅταν ἡ Γερουσία νομίσῃ ὅτι παρουσιάζεται ἡ ὥρα ἢ ἡ περίστασις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ μὴ συμφέρῃ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της ἐν τῇ Βουλῇ (Χειροκροτήματα). Νομίζω δέ, ὅτι ἕως τότε θὰ εἶναι ἐπαρκὴς ὁ χρόνος διὰ νὰ εὕρωμεν καὶ νὰ προετοιμάσωμεν τὰ συνταγματικὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀποβολὴ τοῦ νεκροῦ τούτου ὀργανισμοῦ ἀπὸ τὸν πολιτειακὸν ὀργανισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Καὶ λέγω Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας, διότι κατὰ παράδοξον τρόπον ὁ τύπος, ὁ προσκείμενος εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων θεωρεῖ τὴν Γερουσίαν ὡς κάτι ἀναπόσπαστον τῆς Δημοκρατίας. Ἐγὼ τοὐναντίον θὰ ἐνόμιζα ἀντιθέτως, ὅτι ἡ Δημοκρατία θὰ εἶναι ἀκόμη περισσότερον Δημοκρατία ἂν ἔλειπε τὸ Σῶμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἕνα χαλινὸν πολλὲς φορὲς λίαν ὑπερβολικὸν τῆς διὰ τῆς Βουλῆς ἐκδηλουμένης θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ὁπωσδήποτε, ἐπαναλαμβάνω, ἐλπίζομεν ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ θὰ εὕρωμεν τὰ συνταγματικὰ αὐτὰ μέσα, τόσον μᾶλλον ὅσον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μᾶς ἐδίδαξε τοὺς τρόπους διὰ τῶν ὁποίων εὑρίσκει τις τὰ τοιαῦτα συνταγματικὰ μέσα. Καὶ ἀναφέρομεν σαφῆ παραδείγματα, ἐνθυμούμενοι ὅτι εἰς τὰ 1928, μόλις διελύθη ἡ Βουλὴ, μετετράπη ὁ ἐκλογικὸς νόμος διὰ Προεδρικοῦ Διατάγματος, ἐδόθη δὲ τότε ἡ ἐξήγησις ὅτι ναὶ μὲν ἡ Βουλὴ δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς εἶναι ἐκ τῶν προτέρων γνωστή, διότι τὸ Λαϊκὸν κόμμα εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ἐπίσης σύμφωνον μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Ἄρα κόμμα Λαϊκὸν σὺν κόμμα Φιλελευθέρων ἀποτελεῖ μεγάλην πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως ἐκδίδομεν ἓν Νομοθετικὸν Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἀλλάζει ὄχι μόνον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἄλλο θέλομεν.

§83Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Συνάδελφε, ὀφείλω σχετικῶς πρὸς τοῦτο νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὸ ἑξῆς: Ὅτι τὸ κόμμα τὸ Λαϊκὸν δὲν ἦτο σύμφωνον ὅπως δὲν εἶναι σήμερον πρὸς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξε καὶ εἰσήγαγεν ἔκτοτε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Διότι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι τὸ χειρότερον σύστημα πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως, διότι δημιουργεῖ μίαν τοιαύτην μεγάλην ἀνισότητα μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, ὥστε οἱ πραγματικῶς διαπνεόμενοι ἀπὸ κοινοβουλευτικὰς καὶ δημοκρατικὰς ἀρχὰς ἔπρεπε νὰ αἰσθάνωνται θλίψιν διότι εἰσήγαγον τοιοῦτο νομοσχέδιον. Ἔχομεν τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα μὲ στενωτάτην περιφέρειαν εἰς τὴν νέαν δὲ Ἑλλάδα ὡς κάτι τι διακεκριμένον καὶ ἐξαιρετικὸν μὲ εὐρυτάτην περιφέρειαν. Ἔχομεν μίαν μικρὰν περιφέρειαν μὲ 3.000 κατοίκων, ἥτις ἐκλέγει ἕνα βουλευτήν, καὶ ἄλλην περιφέρειαν μὲ 40.000 κατοίκων ἥτις ἐκλέγει πάλιν ἕνα βουλευτήν, πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ καυχᾶται ὁ Κοινοβουλευτισμὸς οὔτε ὁ Δημοκρατισμός, διότι οὕτω πως ἴσως καταδικάζετε καὶ ἐμὲ καὶ τὸ κόμμα τὸ Λαϊκὸν εἰς τὸ ἁμάρτημα, ἐκ τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶμαι ἀπηλλαγμένος.

§84Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἀλλὰ ἔχομεν καὶ ἄλλον τρόπον. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων πολλάκις ἐδημοσίευσε διὰ τοῦ τύπου ὅτι θὰ ἐπεθύμει τὴν μεταβολὴν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ἐπὶ τὸ ἰσχυρότερον καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἔθετε, προκειμένων ἐκλογῶν, τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὸν λαόν. Οὕτως ὥστε ἐὰν ἔχῃ τὴν νίκην ἐκ τῶν ἐκλογῶν τούτων θὰ ὑπετίθετο ὅτι εἶχε καὶ τὴν ἐκδηλουμένην θέλησιν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἦτο οὗτος σύμφωνος καὶ εἰς τὴν Συνταγματικὴν αὐτὴν μεταβολήν, ἡ ὁποία καὶ θὰ ἐγίνετο εὐθὺς ἀμέσως.

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑποστηρίζετε ὅτι ἐγὼ διὰ τοῦ Τύπου ὑπεστήριξα τὴν αὔξησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας;

§86Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ναί.

§87Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τοὐναντίον, ρητῶς ἐζήτησα νὰ ἐξουσιοδοτηθῶ ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν δι’ ἐνδεχομένην μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, ἀφ’ ἑνὸς διὰ τὸν Τύπον, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Δὲν ἐζήτουν, βεβαίως, τὴν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος κατὰ τὸ πρότυπον τοῦ Ἀμερικανικοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀναθέτει εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας μείζονα δικαιώματα, διότι τὰ κακὰ αὐτοῦ εἶναι πολὺ μεγαλύτερα ἀπὸ τὰ ἀγαθά. Ἐζήτησα μόνον αὔξησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δηλ. τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως, ὥστε δὲν θὰ ἐδιαβάσατε μόνος σας ὅσα ἐγράφησαν· σᾶς τὰ εἶπαν, καὶ δὲν σᾶς τὰ εἶπαν καλά.

§88Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Πάντως, ἐὰν ὁ λαὸς σᾶς ἔδιδε τὴν πλειονοψηφίαν διὰ τῶν ἐκλογῶν, θὰ εἴχατε τὸ δικαίωμα νὰ προβῆτε εἰς τὰς μεταβολὰς αὐτάς.

§89Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἴσως θὰ συντομευθῇ ἡ συζήτησις ἐὰν σᾶς εἴπω ὅτι μετὰ τὴν πάροδο τῆς 5ετίας—καὶ ἐπέρασαν 5 ἔτη ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Συντάγματος—εἶναι δυνατὴ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ εἶναι αὕτη σύμφωνος μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν δηλ. ὑπάρχῃ ἐν τῇ Βουλῇ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἐν τῇ Γερουσίᾳ πλειονοψηφία, δύναται τότε νὰ προταθῇ ὡρισμένη μεταρρύθμισις, νὰ περάσουν 3 μῆνες, νὰ συνέλθουν τὰ δύο Σώματα εἰς Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ τότε διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν ⅗ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐπιζητουμένη μεταρρύθμισις.

§90Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὁπωσδήποτε τὸ γεγονὸς ὅτι ἐτέθη ἐνώπιον τοῦ λαοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὸ ζήτημα τοῦτο, σημαίνει ὅτι ἐκ τῶν προτέρων ἐδίδετο διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἡ ἔκδηλος θέλησις τοῦ λαοῦ καὶ ἑπομένως ἐδίδετο ἐνίσχυσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν μεταβολὴν ταύτην. Τί σύστημα θὰ ἠκολουθεῖτο κατόπιν ὅπως ἐπέλθῃ ἡ μεταβολὴ αὐτή; Τοῦτο δὲν ἐλέχθη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀκολουθηθῇ ἡ ὁδὸς τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ Σύνταγμα, τότε θὰ ἦτο ἐντελῶς περιττὸν νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὰς ἐκλογάς. Ὁπωσδήποτε θὰ τὸ ἔχωμεν καὶ αὐτὸ ὑπὸ σημείωσιν εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναγκασθῶμεν νὰ εὕρωμεν τοὺς συνταγματικοὺς τρόπους καταργήσεως τῆς Γερουσίας. Καὶ τώρα εἰσερχόμεθα καὶ εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων παριστάνοντος ὅτι εἶνε ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνη καὶ ἡ ὁμαλότης εἰς τὴν χώραν καὶ νὰ ἀποφύγωμεν πᾶν ὅ,τι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνταράξῃ τὴν γαλήνην ταύτην τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἐν ἀνησύχῳ καταστάσει τὸ ἐθνικὸν νόμισμα καὶ ἐν γένει ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν οἰκονομία. Καὶ λέγω: ὥστε τὴν νύκτα τῆς 5ης Μαρτίου ἦτο ἐξησφαλισμένον τὸ ἐθνικὸν νόμισμα καὶ ἡ ἐν γένει οἰκονομία τῆς χώρας κατὰ τοιοῦτον τρόπον...

§91ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κάτω, κάτω (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§92Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. ... ὥστε πλὴν τῆς ἄλλης εὐδαιμονίας καὶ οἰκονομικῆς εὐημερίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ ὁποία θὰ συνεχίζετο, νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς ἑαυτοὺς καὶ τὴν πολυτέλειαν ἑνὸς στασιαστικοῦ κινήματος;

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν θέλῃ νὰ περιληφθοῦν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα.

§94ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἐπρότεινα, διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ζητῶ παρέλκυσιν, θὰ ἐπρότεινα νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τὴν Τετάρτην. Νὰ τελειώσωμεν τὴν συζήτησιν ἀπόψε νὰ πάρῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἔγκρισιν τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων καὶ τὴν Τετάρτην νὰ συζητήσωμεν εἰδικῶς ἂν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τὴν ἰδικήν σας, ἀφορᾷ ἔλεγχον πολιτικὸν ἰδικόν μας, καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸν ὑποστῶ καὶ σᾶς ζητήσω ἂν θέλετε, χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ κανείς, ἂν θέλετε νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις αὐτή. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς χώρας.

§96Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠδυνάμην νὰ παρέλθω πρὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ἕναρξιν τῶν συνεδριάσεών της, χωρὶς νὰ ἀναφέρω τὸ τρομακτικὸν ὅσον καὶ θρασύτατον ἐκεῖνο ἐγχείρημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἀπόπειρα καταργήσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως, εὐθὺς μόλις αὕτη κατέστη γνωστὴ εἰς τὸν λαόν. Δὲν ἤθελον διὰ τούτου νὰ προκαλέσω συζήτησιν οὔτε νὰ ζητήσω εἰδικὰς εὐθύνας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχω καθόλου καμμίαν ἀντίρρησιν, ὡς ἐδήλωσα, νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος ταύτην τὴν ἑσπέραν. Ἀλλ’ ἐφόσον εὕρωμεν εὐκαιρίαν νὰ κάμωμεν τὴν συζήτησιν εἰς ἄλλην ἡμέραν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων θὰ εἶχε ἀντίρρησιν, διότι ὡς γνωρίζετε, μολονότι ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰς ἰδέας τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἶναι πάντοτε ἕνας Ἀρχηγὸς Κόμματος ὁ ὁποῖος δύναται καὶ ἀνεξαρτήτως πῶς νὰ θέτῃ καὶ χειρίζεται ὡρισμένα ζητήματα. Ἕν μόνον ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν γνωρίζω ἂν τὴν ἡμέραν τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὴν Τετάρτην, θὰ εἶναι εὔκολον εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Προτείνω νὰ ὁρίσητε τὴν ἡμέραν τὴν ὁποίαν θὰ κρίνετε καταλληλοτέραν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος.

§98Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ κοινὴ γνώμη δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἀσχάλλῃ διὰ τὸ ἔγκλημα τὸ ὁποῖον ἐγένετο καὶ δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀφήσωμεν ἄνευ ἀπαντήσεως τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον τόσον τὴν ἐνδιαφέρει.

§99ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπόψε, ἀπόψε.

§100Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι ὑπῆρξαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι τὴν ἑπομένην μιᾶς ἐκλογῆς ἠθέλησαν, ναὶ ἠθέλησαν νὰ ἀκυρώσουν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ζητοῦμεν ἀκριβῶς νὰ συζητηθῇ, ἀλλὰ παρετηρήσαμεν, καὶ ἐφάνη ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐδέχθη, ὅτι δὲν ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ ζήτημα τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφορᾷ, κυρίως, ἐπίκρισιν τοῦ παρελθόντος. Ἐζήτησα λοιπὸν νὰ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν συζήτησιν διὰ νὰ τερματισθῇ ἡ ἀποψινὴ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιτρέψατέ μου, κ. Μεταξᾶ, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὅλοι ἔχομεν καθῆκον νὰ προσπαθήσωμεν ὅπως ἑνώσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς ἐνεργείας μας, ἄλλοι ἀπὸ τῆς πτέρυγος τῆς Κυβερνήσεως, ἄλλοι ἀπὸ τῆς πτέρυγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται μπροστά μας. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ τ’ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ τὸν καλύτερον τρόπον ἂν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, μὲ τὸν τόνον τὸν ὁποῖον ἐλάβομεν μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς, ἀνακινήσωμεν ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐξάψῃ τὰ πάθη. Ἂς τὸ ἀφήσωμεν.

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατί; διατὶ (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῶν Βουλευτῶν τῆς δεξιᾶς).

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ζητῶ καὶ πάλιν τὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἂς τελειώσωμεν τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν καὶ ἔχομεν καιρὸν νὰ ἐξάψωμεν τὰ πάθη μας.

§104Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ τηρήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ψυχραιμίαν μας, νὰ μὴ γίνεται ἡ συζήτησις μὲ θορυβώδεις χειρονομίας.

§105Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὴν ἰδέαν, μᾶλλον τὴν γνώμην ὅτι, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τὴν ἀφορῶσαν τὸ ἔγκλημα τὸ σκευωρηθὲν κατὰ τὴν 6ην Μαρτίου, πρέπει νὰ ζητεῖτε παρ’ ἡμῶν νὰ μὴ ἐξάπτωνται τὰ πάθη. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ἔχω τὴν ἐλπίδα τοὐλάχιστον, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ εὕρῃ, καὶ πρέπει νὰ εὕρῃ, ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν σύμφωνον, ὅτι τὸ ἀποπειραθὲν ἦτο ἔγκλημα μέγιστον, ἔγκλημα τὸ ὁποῖον θὰ ἀποδοκιμασθῇ ὁμοθύμως, ἄνευ συζητήσεως, ἄνευ εὑρέσεως δικαιολογίας τινός. Ὅλη ἡ Βουλὴ ἀδιακρίτως κόμματος θὰ καταδικάσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεχειρήθη κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ζητηθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἶναι νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια, τόσον ἐντεῦθεν ὅσον καὶ ἐκεῖθεν, ὅπως αὐτὸν τὸν τόπον παραδώσωμεν ἐκεῖ ὅπου ἀνήκει, δηλαδὴ εἰς τὸν λαὸν (Χειροκροτήματα).

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν εἴχαμεν βεβαιωμένα τὰ γεγονότα πῶς ἔχουσιν, ἡ κρίσις ὑμῶν εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἦτο σύμφωνος ....

§107Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω βεβαιωμένον ὅτι ἐμέ, ἐνῷ ἤμην ἀσθενής, ἀπετόλμησαν νὰ μὲ θέσουν ὑπὸ κράτησιν, ἐνῷ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὅπως καὶ σήμερον ἐξεπροσώπουν τὴν δύναμιν πεντακοσίων χιλιάδων Ἑλλήνων ψηφοφόρων.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Θέλω νὰ μάθω ἁπλῶς ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιθυμῇ νὰ μποῦμε καὶ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν.

§109Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἀφοῦ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπιθυμοῦν, ἢ μᾶλλον ἡ Κυβέρνησις εἶναι σύμφωνος εἰς τὴν πρότασιν τῶν Φιλελευθέρων, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ ἄλλην ἡμέραν, βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρω εἰς τοῦτο ἀντίρρησιν, ὄχι μόνον διότι ἐπιθυμῶ νὰ ὑποστηρίξω τὴν Κυβέρνησιν εἰς πᾶσαν ἐκδήλωσιν τῆς πολιτικῆς της, ἀλλὰ καὶ διότι ἐπιθυμῶ νὰ παράσχω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὅλον τὸν χρόνον τὸν ὁποῖον χρειάζεται, ὅπως κατὰ τὴν μεθεπομένην συνεδρίασιν δυνηθῇ νὰ ἀμυνθῇ κατὰ τῶν κατηγοριῶν αἵτινες τῷ ἀπευθύνονται. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν ἀγνοεῖτε, κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν σᾶς ἐκφέρει ἡ πλειονότης τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ὅτι ὑμεῖς εἶσθε ὁ ἠθικὸς αὐτουργὸς τοῦ κινήματος (Φωναί: μπράβο, μπράβο. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ μέρους τῶν κυβερνητικῶν βουλευτῶν).

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀκριβῶς οἱ τελευταῖοι λόγοι τοῦ κ. Μεταξᾶ ἀποδεικνύουν πόσον εἶχον δίκαιον ἐγὼ καὶ πόσον ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκρινεν, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τὸ παραπέμψωμεν πρὸς συζήτησιν εἰς ἄλλην ἡμέραν, ἐντὸς τῆς παρούσης ἑβδομάδος, οἱανδήποτε, ὁρισθησομένην ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν εἶναι σωστὸ ἐπὶ τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βλέπετε πόσα κοινὰ σημεῖα συνεργασίας ὑπάρχουν, νὰ ἔλθωμεν ἀπόψε καὶ νὰ τὰ χαλάσωμεν. Ὥστε ἂς ἐπιφυλαχθῶμεν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος εἰς ἄλλην ἡμέραν νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ, διότι βλέπετε ὅτι ὑπάρχει κατηγορία ὅτι ὁ ἠθικὸς αὐτουργὸς τῆς ἐπαναστάσεως ἤμην ἐγώ.

§111Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Στάσεως, ὄχι ἐπαναστάσεως.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχει καλῶς. Εἶμαι ἕτοιμος νὰ προσέλθω καὶ νὰ ἀπολογηθῶ. Αὐτὰ εἶχα νὰ εἴπω, ὅτι τὰ τελευταίως λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Μεταξᾶ ἀποδεικνύουν πόσον δίκαιον εἶχον νὰ ζητήσω νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§114Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ συνασπισμός, Κύριοι, τῶν ἐν τῇ κυβερνήσει κομμάτων ὅστις κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς ὡς τοιοῦτος, συνεκέντρωσεν ἐπαρκῆ πλειονοψηφίαν ἡ ὁποία παρέχει εἰς αὐτὸν τὰ μέσα καὶ δημιουργεῖ δι’ αὐτὸν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ταχυτέρας κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπιλύσεως τῶν προβλημάτων τῆς χώρας. Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν καὶ τὸ συμφέρον τῆς χώρας ἐπιβάλλει καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ παρακολουθήσωμεν μετὰ πάσης ἠρεμίας καὶ ἄνευ ἀντιπολιτευτικῆς προδιαθέσεως τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, διατηροῦντες, βεβαίως, ἀκεραίας τὰς ἀντιλήψεις μας ἀλλ’ ἀποφεύγοντες νὰ παρεμβάλωμεν προσκόμματα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων διὰ τῶν ὁποίων οἱ φέροντες σήμερον τὰς εὐθύνας διὰ τὰς τύχας τοῦ τόπου νομίζουν ὅτι θὰ κατορθώσουν νὰ τὸν ἐξαγάγουν ἀπὸ τὰς δυσχερείας του. Ἐκ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς θὰ ἐμπνέεται ἡ στάσις τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος καὶ ἡ ἄσκησις τῆς κριτικῆς του, εἴτε ἐπὶ τῆς γενικῆς τῆς Κυβερνήσεως πολιτικῆς, εἴτε ἐπὶ τῶν κατ’ ἰδίαν ἐνεργειῶν, διὰ νὰ ἀφεθῇ αὐτῇ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ὁ παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ζητηθεὶς σήμερον νὰ καταστήσῃ ἐμφανεῖς τὰς ἀγαθάς της προθέσεις καὶ τὸ μέτρον τῆς χρησιμότητός της. Κατόπιν τῆς δηλώσεως αὐτῆς θὰ εἶμαι συντομώτατος εἰς τὴν ὁμιλίαν μου. Δὲν πρόκειται, ἄλλως τε, νὰ προδικασθῇ ἡ δρᾶσις τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῶν προγραμματικῶν της δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ τοὐλάχιστον μέρους, δὲν διαφέρουν οὐσιωδῶς ἐκείνων τὰς ὁποίας ἀνέγνωσεν ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε τὸ πρῶτον ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν. Δὲν θὰ λυθοῦν τὰ μεγάλα ζητήματα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦν διὰ τῆς διατυπώσεως γενικῶν μόνον κατευθύνσεων. Ἔχουν ἀνάγκην συντόνων μέτρων δυναμένων νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς πολλαπλᾶς τοῦ Ἔθνους ἀνάγκας, καὶ τῶν μέτρων τούτων δὲν ἔλαβεν ἀκόμη τὴν εὐκαιρίαν ἡ Βουλὴ νὰ καταστῇ ἐνήμερος. Ὁ προϋπολογισμὸς τῆς ἀρξαμένης χρήσεως, δι’ οὓς λόγους ἐξετέθη σήμερον παρὰ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν κατετέθη ἀκόμη καὶ τὰ νομοθετήματα τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκονται εἰσέτι ὑπὸ κατάρτισιν καὶ εἴμεθα ἑπομένως ὑπόχρεοι νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ὑποβολήν των διὰ νὰ τὰ κρίνωμεν. Δὲν συντρέχει λοιπὸν ἤδη περίπτωσις ἐπεκτάσεως τῆς ὁμιλίας μου. Θὰ εἶχον μόνον νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ ὅλως ἰδιάζουσαν προσοχὴν εἰς τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαπραγματεύσεων διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ ἐξωτερικοῦ δημοσίου χρέους καθόσον ἐκ τοῦ τρόπου τῶν διαπραγματεύσεων θὰ ἐξαρτηθῇ, κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ ἡ ἔκβασις αὐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκταθῶ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου περισσότερον. Αἱ γνῶμαί μου κατέστησαν, ὑποθέτω, παρὰ τῶν ὑπηρεσιῶν γνωσταὶ εἰς τοὺς κυβερνῶντας καὶ δὲν εἶχον ἔκτοτε λόγον νὰ μεταβάλω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἀντιλήψεις. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν κατώρθωσα νὰ ἀντιληφθῶ τί ἀκριβῶς ὑπονοεῖ τὸ μέρος τῶν δηλώσεων τὸ ἀφορῶν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ Ἐκδοτικοῦ Ἱδρύματος. Ἐλέχθη ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ συγχώνευσις καὶ ἡ ἐνίσχυσις τῶν ἄλλων ἰδιωτικῶν ἐμπορικῶν ἐπιχειρήσεων, καὶ εἰς τοῦτο εἴμεθα πλήρως σύμφωνοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Προσετέθη ὅμως ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ καὶ καὶ ὁ συντονισμὸς τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης μετὰ τῆς Ἐθνικῆς. Δὲν γνωρίζω εἰς τί θ’ ἀποβλέπῃ ὁ συντονισμὸς αὐτὸς καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θ’ ἀποβλέπῃ οὐδὲ ὡς σκοπὸν ἔχει τὴν ἐξασθένησιν τοῦ Ἐκδοτικοῦ ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ διαθέτῃ ὅλην τὴν ἀναγκαίαν δύναμιν πρὸς ἐπιβολὴν τῶν ρυθμίσεων, ἃς ἐπιβάλλει τὸ κοινωνικὸν συμφέρον. Θὰ περιμείνωμεν ἐπὶ τούτου πλείονας διασαφήσεις καὶ τὴν κατάθεσιν τῶν κυβερνητικῶν μέτρων διὰ νὰ ἐπεκταθῶμεν περισσότερον, νὰ ἐκθέσωμεν τὰς γνώμας μας. Εἶμαι καὶ ἐγὼ εὐτυχής, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσε μετὰ τόσης κατηγορηματικότητος, ὅτι ἔχει τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἀδημονῶ νὰ μάθω ποῖαι εἶναι αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας κρίνει ἀναγκαίας ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ καταστῇ ὁ θεσμὸς ἐφαρμόσιμος, διότι θὰ ἔλθῃ ὁπωσδήποτε ἡ ὥρα νὰ μάθωμεν τὰς τροποποιήσεις ταύτας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ παρακαλῶ, εἶναι νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐργασία ἡ ἀναγκαία διὰ τὰς τροποποιήσεις ταύτας διὰ νὰ καταστῇ ἡ συζήτησις τοῦ μέτρου καὶ ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ ἐφικτὴ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς. Εἰς ὃ σημεῖον εὑρίσκεται ἤδη ὁ ἐργατικὸς κόσμος, ἡ παράτασις τῆς ἐκκρεμότητος περὶ ἕνα τοιοῦτον θεσμὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ ἄνευ ἐπιζημίου ἀντικτύπου εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔφερε τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τῶν λυπηρῶν γεγονότων τῆς 6 Μαρτίου καὶ ἐξέφρασε τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ πραξικοπήματος καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸν καταμερισμὸν τῶν εὐθυνῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξ αὐτοῦ ἐπήγασαν. Εὑρίσκων ἀπολύτως εὔλογον τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅπως θέμα ἀφορῶν εὐθύνας ἄλλης Κυβερνήσεως συζητηθῇ εἰς εἰδικὴν συνεδρίασιν, πρότασιν ἐφ’ ἧς ἐξέφρασεν ἤδη τὴν συγκατάθεσίν του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλω ἐπεκτείνει σήμερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὸν λόγον. Ἕν μόνον ἔχω νὰ παρατηρήσω ἀπὸ τοῦδε· συνεπεῖς πρὸς τὰς ἀρχὰς ἐξ ὧν οὐδέποτε ἀπέστημεν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ καταδικάσωμεν ἀνεπιφυλάκτως τὸ πραξικόπημα τῆς 6 Μαρτίου. Δὲν θὰ μᾶς ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ ἐπιδοκιμάσωμεν ἀπολύτως καὶ ὅλας τὰς ἔκτοτε λαβούσας χώραν ἐνεργείας ἐξ ἀφορμῆς τοῦ πραξικοπήματος τούτου. Ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω, ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ θέμα πρὸς συζήτησιν.

§115Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε μίαν ἐνέργειαν κατὰ πάντα νόμιμον. Ἔστειλεν εἰς τὴν Δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος καὶ εἰς τὴν τακτικὴν Δικαιοσύνην ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατὰ τοσούτῳ κατάφωρον τρόπον ἐγκλημάτησαν. Τὶ ἄλλο ἔχετε νὰ κατηγορήσητε; Τί δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις; Σᾶς λέγω ὅτι οὐδεὶς οὐδεμίαν κἂν πληροφορίαν ἐζήτησεν. Ἔχομεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης. Μὴ λέγετε ὅτι δὲν ἐπιδοκιμάζετε τὰς ἐνεργείας μας, διότι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἡ νόμιμος καὶ ἐπιβεβλημένη.

§116Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐκθέτω τὰς ἀντιλήψεις τὰς ἰδικάς σας· ἐγὼ ἐκθέτω τὰς ἰδικάς μου γνώμας. Οὐδὲ εἶναι δυνατόν, συμμορφούμενος πρὸς τὰς συστάσεις σας, νὰ παρασιωπῶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ἀκριβὲς ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§117Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οἱαδήποτε γνώμη θὰ ἦτο ἐπέμβασις εἰς τὸ ἔργον τῆς Δικαιοσύνης.

§118Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ τούτου, ἀλλ’ εἶπον ἁπλῶς ὅτι δὲν ἐπικροτῶ ὅλας τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὡρισμένων δημοσίων ὀργάνων. Θὰ ὁμιλήσωμεν ὅταν παραστῇ ἡ ὥρα. Σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα: ὅτι κατὰ παράβασιν θεμελιωδῶν συνταγματικῶν ἐγγυήσεων, τῶν ἐγγυήσεων τῶν ἀφορωσῶν τὴν οἰκιακὴν ἀσυλίαν, ἐνηργήθησαν ἔρευναι εἰς οἴκους φιλησύχων πολιτῶν, ὅσον δὲ καὶ ἂν ἡ παραπομπὴ τῆς ὑποθέσεως ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης ἀποτελεῖ κατ’ ἀρχὴν ἐνέργειαν ὀρθήν, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐπὶ ζητήματος ἐξόχως πολιτικῆς φύσεως, ὅπως εἶναι ἡ καταστολὴ καὶ ἡ τιμωρία ἑνὸς κινήματος, ἡ πολιτικὴ ἄποψις δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς δευτέραν μοῖραν.

§119ΛΑΖ. ΚΡΙΕΖΗΣ. Λησμονεῖτε ὅτι σᾶς ἐπῆγαν εἰς τὰ καράβια νύχτα.

§120Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐλησμόνησα. Εἶμαι ὁ ἴδιος.

§121Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν, ὅτι βλέπω μίαν, τρόπον τινὰ, προστασίαν ἐκ μέρους μιᾶς πτέρυγος, ἑνὸς ἐγκλήματος.

§122Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγώ, Κύριοι Βουλευταί, μίαν μικρὰν ἱστορίαν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἡ ὁποία μοῦ ἐπιτρέπει νὰ ὑπομνήσω ὑπερηφάνως ὅτι ἐντονώτερον τῶν ἄλλων ἀντετάχθην πάντοτε κατὰ πάσης βιαίας καταστάσεως ἀγωνισθεὶς ὑπὲρ τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμαλότητος καὶ νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκφρασθεὶς ὡς ἐξεφράσθην περὶ τῶν ἐνεργειῶν αἵτινες ἐπηκολούθησαν εἰς τὸν τερματισμὸν τοῦ κινήματος, δὲν τὸ ἔπραξα διὰ νὰ προστατεύσω κανένα, ἀλλὰ διότι ἐπιθυμία καὶ ἰδική μου ὡς καὶ ὅλης τῆς ἀγωνιώσης σήμερον Ἑλλάδος εἶναι ν’ ἀποκατασταθῇ καὶ πάλιν ἡ ψυχικὴ τοῦ λαοῦ ἑνότης. (Διακοπαὶ καὶ σχετλιασμοὶ ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος) καὶ εἰλικρινῶς λυποῦμαι, ὅτι αἱ διασπαρεῖσαι φῆμαι περὶ πραξικοπηματικῆς καταργήσεως τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος δὲν συνετέλεσαν ποσῶς εἰς τοῦτο. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε θέλει γνώμην περὶ τῶν θεσμῶν τῆς χώρας καὶ τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ οὐδεὶς δικαιοῦται, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἰδεῶν του, νὰ προβῇ εἰς βιαίαν ἀνατροπὴν τῶν συνταγματικῶν ὅρων καὶ τῶν ὀργανισμῶν τῶν ρυθμιζόντων τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Εἷς δὲ τοιοῦτος θεσμὸς καλῶς ἢ κακῶς,—εἶναι τοῦτο ἀδιάφορον—ἐγκαθιδρυθεὶς εἶναι καὶ ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας. Ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων παραδείγματα καταστρατηγήσεως τοῦ πολιτεύματος καὶ σὺν τοῖς ἄλλοις ἐπεκαλέσθη τὴν αὐθαίρετον μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1928. Γνωρίζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὅτι ὑπῆρξα εἷς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐντονώτατα διεμαρτυρήθησαν διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἀναγκαστικοῦ ἐκείνου Διατάγματος. Αἱ δύο περιπτώσεις εἶναι ἐντελῶς ἄσχετοι πρὸς ἀλλήλας. Εἶναι διάφορος ἡ τροποποίησις νόμου, ἔστω καὶ ἐκλογικοῦ, δι’ ἀναγκαστικοῦ διατάγματος, τροποποίησις μὴ ἀποκρουομένη ἀπολύτως ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς μας νομοθεσίας, ἔστω καὶ κατ’ οὐσίαν ἀποκρουστέα, καὶ ἄλλο ἡ κατὰ τοιοῦτον ἢ παρεμφερῆ τρόπον ἀνατροπὴ οὐσιωδῶν τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν διατάξεων.

§123Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὴ ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἔδωκεν εἰς τοὺς Φιλελευθέρους αὐτὴν τὴν πλειονοψηφίαν ἡ ὁποία ὡδήγησε τὸν τόπον ἐκεῖ ποῦ τὸν ὡδήγησε. Ἔχει λοιπὸν μεγίστην σημασίαν ἡ μεταβολὴ αὐτή.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει βεβαίως σημασίαν μεγίστην ἀλλὰ δὲν ἔχει νομικήν τινα σχέσιν πρὸς τὴν κατάργησιν τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος, ἥτις, κατὰ βάσιν ἀντίθετος πρὸς τὸ πολίτευμα, δὲν θὰ ἦτο παρὰ πρᾶξις ἐπαναστατικὴ στρεφομένη κατὰ τῶν ἐρεισμάτων τῆς συνταγματικῆς τάξεως, ὅπως τὰ ἐρείσματα ταῦτα ἀντιλαμβάνεται ὁ Καταστατικὸς ἡμῶν Χάρτης.

§125Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε πράγματι τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ μεταβολὴ δι’ ἀναγκαστικοῦ διατάγματος τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τὸ Πολίτευμα ἡμῶν; Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐὰν κατὰ τύπους ὁ ἐκλογικὸς νόμος δὲν εἶναι συνταγματικός, κατ’ οὐσίαν ὅμως πράγματι εἶναι νόμος συνταγματικός; Δὲν νομίζετε ὅτι ὑπῆρξε μία συνταγματικὴ παράβασις;

§126Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀλλ’ εἰς τὴν κατ’ οὐσίαν παράβασιν τοῦ Πολιτεύματος ἡ ὁποία ὡς φρονεῖτε ἐπέρχεται διὰ τῆς ἐκδόσεως ἑνὸς ἀναγκαστικοῦ Διατάγματος, ἀτόπως ἔστω, ἐκδιδομένου, προστίθεται εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς καταργήσεως τῆς Γερουσίας ἡ κατάφωρος παράβασις τῶν Συνταγματικῶν τύπων. Τί σημαίνει ἄλλως τε ὅτι ἔγινε παρεκτροπή τις παρ’ ἄλλων καὶ ποῖον στήριγμα παρέχει αὕτη πρὸς ἀπομίμησιν καὶ διάπραξιν καὶ ἄλλων ἐκθέσμων, πολὺ περισσότερον ἐκθέσμων ἐνεργειῶν;

§127Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ οὐδενὸς τρόπου καὶ δὲν εἰμπορεῖτε νὰ παίρνετε αὐτὰ ποὺ γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§128Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἔχει ἀπὸ δεκαετίας ἀναπετάσει τὴν σημαίαν τῆς νομιμότητος καὶ καταφέρεται καὶ βάλλει ἀενάως καὶ ἀκαταπαύστως ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τῆς σκοπιμότητος.....

§129Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὴν ὁποίαν ἰδέαν διαδηλοῖ πάντοτε.

§130Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ εἶναι εὐχάριστον, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τούτου. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ἐν ὀνόματι σήμερον τῆς σκοπιμότητος νὰ παραβῆτε διάταξιν οὐσιώδη τοῦ Συντάγματος διὰ νὰ καταργηθῇ εἷς ἐκ τῶν κυριωτέρων μοχλῶν τοῦ Πολιτεύματος ἡμῶν; Αἱ δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβη σήμερον ἡ Κυβέρνησις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶναι ἀρκεταὶ διὰ νὰ φέρουν τὴν σχετικὴν καθησύχασιν τῆς κοινῆς γνώμης ἀκόμη καὶ ἡ ἐπανάληψις ἡ ὁποία ἔγινε τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα—ὅπως ἄλλως τε καὶ ἐπίστευον καὶ τὸ πιστεύω—ὅτι τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐξακολουθεῖ νὰ ἀντιτίθεται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς σκοπιμότητος διὰ τροποποιήσεων ἐκνόμων καὶ διὰ μεταβολῶν ἐκθέσμων καὶ ἡ δήλωσις, λέγει, ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν ἀρχικὴν ταύτην ἀρχὴν καὶ σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ μᾶς παρέχῃ τὴν ἀπόλυτον ἀσφάλειαν ὅτι δὲν θὰ ἀπειληθῇ τι ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, διότι μία τοιαύτη μεταβολὴ τῶν συνταγματικῶν ὁρίων, ἡ γινομένη παρὰ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, καὶ ἂν ἀκόμη ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐκρίνετο παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἴτε παρ’ οἱουδήποτε ἄλλου χρήσιμος, δὲν ἦτο δυνατὸν ἐὰν ἠθέλομεν ἀποβλέψει εἰς τὸ σύνολον τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, δὲν ἦτο δυνατὸν εἰμὴ νὰ ἀποτελέσῃ μίαν βαθεῖαν, βαθυτάτην διαταραχὴν ὅλης τῆς τάξεως, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ βασιλεύῃ εἰς τὴν χώραν, ὅλης τῆς ἀσφαλείας τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν.

§131Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βοηθήσατε διὰ νὰ διατηρηθῇ.

§132Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν θὰ θέσωμεν ἐδῶ φαντάζομαι τὸν κανόνα διὰ τὸ μέλλον, ὅτι οἱ θεσμοὶ διατηροῦνται μόνον ὑπὸ ὡρισμένας ἀρεστὰς εἰς τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο κόμμα προϋποθέσεις. Ἀλλ’ εἶμαι ἐν πάσῃ περιπτώσει βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ προκύψῃ ἀντίδρασις δυναμένη νὰ ματαιώσῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἀντίδρασις δὲν εἶναι ἡ ἀντικειμενικὴ ἐπίκρισις ἢ ἡ διατύπωσις ἐπιστημονικῶν ἀντιλήψεων ἐπὶ τῶν ζητημάτων καὶ ὁ καλόπιστος ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν μέτρων. Καὶ ἐὰν ἐπὶ τούτου εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι τὰ πράγματα θὰ βαδίσουν ἀσφαλῶς κατ’ εὐχὴν καὶ δὲν ἔχωμεν νὰ φοβώμεθα τίποτε διὰ τὸ προσεχὲς οὔτε διὰ τὸ ἀπώτερον μέλλον, θὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν ὅτι ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον προέχει τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῆς ψυχικῆς ἑνότητος τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἡ σύμπνοια τοῦ πολιτικοῦ κόσμου πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα κατατρύχουν τὸν ἑλληνικὸν λαόν, ἀντιμετώπισιν ἡ ὁποία καθ’ ἃ χθὲς ἀκόμη διεκήρυξεν ὁ κυριώτερος τῆς Κυβερνήσεως παράγων, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι δυνατή, εἰμὴ μόνον ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἐθνικῆς συμπνοίας τῆς ὁποίας τὸ σύνθημα ὑποχρέωσιν ἔχει νὰ δώσῃ πρώτη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις (χειροκροτήματα).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§134Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ρήτωρ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν παραπονεθέντα ὅτι οἱ Βουλευταὶ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως δὲν πειθαρχοῦν εἰς τὴν σύστασιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀχαρακτήριστος ἐγκληματικὴ πρᾶξις τῆς 6ης Μαρτίου προκαλεῖ τοιαύτην ἀγανάκτησιν εἰς ὅλους ἡμᾶς, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ διατηρῶμεν τὴν ὀφειλομένην εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις ψυχραιμίαν, καὶ ἡ ἀγανάκτησις αὕτη, ἡ εὔλογος καὶ δεδικαιολογημένη, ἐξάπτεται ἔτι περισσότερον ὅταν βλέπῃ ἡ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία πολιτευομένους, καὶ δὴ Ἀρχηγούς, κομμάτων, προσπαθοῦντας νὰ δικαιολογήσωσι τὰς στασιαστάς. Βεβαίως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εὑρίσκεται ἐν τάξει, διότι μόλις ἀνῆλθε εἰς τὸ βῆμα ἤρξατο τῆς ἀγορεύσεώς του καταδικάζον τὸ πανάτιμον αὐτὸ κίνημα. Ἀτυχῶς ὅμως δὲν ἔκαμε τὸ ἴδιον καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἀπεγνωσμένας καταβάλλει προσπαθείας ἔκτοτε πῶς νὰ σώσῃ τὸν στασιαστὴν τῆς 6ης Μαρτίου. Ἀκόμη χθὲς δὲν ἐδίστασεν, ἀνακρινόμενος, νὰ καταθέσῃ ὅτι ἡ Ἐπανάστασις Πλαστήρα ἐπεκράτησε ἐπὶ 14 ὥρας. Τὸν σκοπὸν τοῦ φιλοτεχνηθέντος αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων δημιουργηθέντος ἐπιχειρήματος, ἀντιλαμβάνεσθε πάντες. Σήμερον ὁ ἴδιος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, θέλων νὰ ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν, ἐζήτησε τὴν παραπομπὴν αὐτῆς εἰς ἄλλην ἡμέραν. Καὶ θὰ ἐστέργομεν εἰς τοῦτο εὐχαρίστως, ἂν ὁ κ. Βενιζέλος κατεδίκαζε τὸ ἐθνοκτόνον αὐτὸ κίνημα, τὸ ὁποῖον ἐστρέφετο κατὰ τῆς θελήσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐξεδήλου τὴν μετάνοιάν του δι’ ὅσα ὑπὲρ αὐτοῦ ἐπεκαλέσθη. Δυστυχῶς ὅμως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων φαίνεται ἐμμένων εἰς τὰς ἀρχικάς του ἀντιλήψεις τοῦθ’ ὅπερ θὰ καταστήσῃ τὴν προσεχῆ συζήτησιν ὀξυτάτην.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀστέρ. Ζουρμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§136ΑΣΤΕΡ. ΖΟΥΡΜΠΑΣ. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ, παρὰ τὴν διαφορὰν συνθέσεως αὐτῆς, συνέχειαν τῆς ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ Ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς ὁποίας συνέβαλε καὶ τὸ Ἀγροτικὸν καὶ Ἐργατικὸν κόμμα, τοῦ ὁποίου τὰς γνώμας ἐνετάλην σήμερον νὰ ἀνακοινώσω. Σήμερον δὲν ἔχομεν λόγον νὰ δώσωμεν διάφορον ψῆφον ἀπὸ ἐκείνην ποὺ ἐδώκαμεν τὸν περασμένον Ἰανουάριον. Καὶ τοῦτο διότι ἡ διαφορὰ ἀντιλήψεων ποὺ μᾶς ἐχώριζε τότε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, κατέστη ἐν τῷ μεταξὺ μεγαλυτέρα καὶ τὰ μετέχοντα αὐτῆς κόμματα, κατορθώσαντα νὰ ἀσφαλίσουν διὰ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν πλειονοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἔχουν ἀνάγκην καὶ τῆς ἰδικῆς μας ὑποστηρίξεως ὅπως παραμείνουν εἰς τὴν Ἀρχήν. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Μαρτίου κατέστησαν ἀπαραίτητοι μετὰ τὴν ἀδιάλλακτον στάσιν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἀποκρούσαντος πεισμόνως τὴν ἰδέαν τοῦ σχηματισμοῦ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν ὑπῆρξεν εὐνοϊκὸν διὰ τὰ μετέχοντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν κόμματα, ἰδίᾳ τὸ Λαϊκόν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι τοῦτο ὀφείλεται περισσότερον εἰς τὸ ἐφαρμοσθὲν ἐκλογικὸν σύστημα καὶ εἰς τυχαῖα γεγονότα καὶ ὀλιγώτερον εἰς μεταστροφὴν τοῦ δημοσίου φρονήματος, ἡ ὁποία, ἐφόσον ἐξεδηλώθη, δέον νὰ ἀποδοθῇ ἀπὸ κάθε ἀμερόληπτον κριτὴν κατὰ μέγιστον μέρος εἰς τὴν κατάχρησιν ἀμελετήτων καὶ ἀπραγματοποιήτων ὑποσχέσεων ποὺ ἔκαμαν χρῆσιν τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Κυβέρνησιν κόμματα εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅσον δήποτε εὐνοϊκὸν καὶ ἂν θεωρηθῇ δι’ αὐτὰ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα, δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ δικαιολογῆται — πολλοῦ γε καὶ δεῖ — ὁ τόνος τῶν σημερινῶν καὶ τῶν ἔξω τῆς Βουλῆς δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλων τινῶν μελῶν αὐτῆς, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον τῆς μεγαλυτέρας μερίδος τοῦ φιλικοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τύπου. Πρὸ παντὸς δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν περικοπὴν ἐκείνην τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ποὺ ἀφορᾶ τὴν συνεργασίαν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καὶ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς τῶν κομμάτων τῆς σημερινῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ συνεργασία αὕτη, ἐπεβλήθη κατόπιν τῆς ἀποκρούσεως ἀπὸ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τόσον τῆς γενικωτέρας συνεργασίας τῶν κομμάτων, ὅσον καὶ τῶν ἰδιαιτέρων πραγματικῶν ἀξιώσεων τοῦ ἰδικοῦ μας κόμματος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρεξηγήσας τὴν ἐκ μέρους μας ὑπεράσπισιν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, ὅτε ἐγίνοντο ἄδικοι, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας, ἐναντίον του ἐπιθέσεις, ἐνόμισεν ὅτι ἡ στάσις μας ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπέβη δι’ ἡμᾶς κομματικῶς ἐπιζημία εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ Σεπτεμβρίου ἐπωφελὴς δὲ εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἀντὶ νὰ δημιουργῇ δι’ ἡμᾶς δικαιώματα ἀπέναντι αὐτοῦ, ἐγέννησεν ἀντιθέτως δι’ ἡμᾶς ἀπέναντί του δεσμοὺς τρόπον τινα ὑποτελείας. Εἰς αὐτὴν τὴν περίεργον παρεξήγησιν ὀφείλονται οἱ ἰσχυρισμοὶ του περὶ παραβάσεως δῆθεν ἐκ μέρους μας τῆς ἐντολῆς τοῦ λαοῦ, τῆς δοθείσης διὰ τῶν ἐκλογῶν τοῦ Σεπτεμβρίου. Ὅμως, ἐπὶ τῶν ὅλως ἀβασίμων αὐτῶν ἰσχυρισμῶν, δὲν συντρέχει λόγος νὰ ἀπασχολήσω σήμερον περισσότερον τὴν Βουλήν. Σπουδαιότητα ἔχουν ἐκεῖναι αἱ πράξεις καὶ αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν φίλων αὐτῆς, αἱ ἐμφαίνουσαι περιφρόνησιν τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων καὶ προθέσεις πρὸς δημιουργίαν ἀνωμαλιῶν. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐπὶ τέλους ἀνεγνώρισε καὶ ἐπισήμως τὸ Πολίτευμα καὶ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐχαιρετίσαμεν καὶ ἡμεῖς ὁλοψύχως. Μόλις ὅμως ἀσφαλίσαντα διὰ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν πλειονοψηφίαν ἐσχημάτισαν Κυβέρνησιν τὰ συνεργαζόμενα εἰς αὐτὴν κόμματα, ἤρχισαν ἀπειλοῦντα κατάλυσιν τοῦ Δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος, μεταβολὴν ἀντισυνταγματικὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ κατάργησιν τῶν Συνταγματικῶν ἐγγυήσεων τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν. Τὰ πράγματα ἐξειλίχθησαν μάλιστα μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ συζητῆται ἡ λῆψις τοιούτων ἐκτρόπων μέτρων εἰς τὰ Ὑπουργικὰ Συμβούλια. Δὲν θὰ συζητήσωμεν σήμερον περὶ τῆς χρησιμότητος ἢ μὴ τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ σταθῇ ὄρθιον τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα καὶ νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ πολιτικὴ ζωὴ τοῦ τόπου ἀπὸ ἀπροόπτους καὶ αἰφνιδιαστικὰς μεταβολάς, προκαλουμένας ἀμελετήτως ἀπὸ παροδικὰς πλειονοψηφίας. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ μὴ τονίσωμεν ὅτι ἡ Γερουσία ἕως σήμερον, ὄχι μόνον οὐδεμιᾶς ζημίας ὑπῆρξε πρόξενος, ἀλλὰ καὶ ἀπέδωκεν ἐπωφελὲς ἔργον, συμβαλοῦσα εἰς τὴν ἐπιμελεστέραν ἐπεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων καὶ διευκολύνασα τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μεγάλων ἐπαγγελματικῶν τάξεων δι’ ἁρμοδίων προσώπων καὶ τὴν χρησιμοποίησιν διὰ τὰς νομοθετικὰς ἐργασίας εἰδικῶν ἀνθρώπων εὑρισκομένων ἔξω τῆς κομματικῆς ζωῆς. Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ καταδικάσωμεν τὴν ἀξίωσιν τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, ὅπως ὑποκύψῃ ἡ Γερουσία εἰς τὰ κελεύσματα αὐτῆς, ὅπερ ἐὰν συνέβαινεν θὰ καθίστα ἀναπότρεπτον τὴν κατάργησιν αὐτῆς. Ἡ Γερουσία ἔχει πολιτικὴν δύναμιν ὁμοίαν πρὸς τὴν τῆς Βουλῆς. Ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκφέρουν γνώμας ἀντιτιθεμένας πρὸς τὰς πολιτικάς των ἀντιλήψεις. Ἔχουν βέβαια τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κρίνουν τὰ δημόσια περισσότερον ἀπροκαλύπτως παρ’ ὅσον οἱ Βουλευταὶ νὰ βλέπουν τὰ πράγματα ὄχι ὑπὸ κομματικὸν πρίσμα. Ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι προορισμὸς των εἶναι νὰ ἐγκρίνουν πάντοτε τὰ κυβερνητικὰ μέτρα. Τοὐναντίον ὑποχρέωσίς των εἶναι νὰ ἀποκρούουν μέτρα ἐπιβλαβῆ, ἔστω καὶ ἂν ταῦτα ζητοῦνται ἐπιμόνως ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ὁποτεδήποτε προελθούσης ἀπὸ τὰς ἐκλογάς. Εἶναι καὶ ἡ Γερουσία λοιπὸν ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα, ἔχον ἴδια δικαιώματα, διαγραφόμενα καθαρῶς ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, τὰ ὁποῖα δὲν δικαιοῦται καμμία πλειονοψηφία νὰ μεταρρυθμίσῃ ἄλλως παρ’ ὅπως διεγράφει αὐτὸ τὸ Σύνταγμα. Ἡ παραβίασις αὐτῆς τῆς ἀρχῆς καταργεῖ τὴν σταθερότητα τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἀποτελεῖ ἐπαναστατικὴν ἐνέργειαν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ὡς τοιαύτη νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἀπὸ τοὺς ἔχοντας συναίσθησιν τῶν δικαιωμάτων τους πολίτας. Εὐτυχῶς σήμερον ἐπεκράτησαν μετριοπαθέστεραι σκέψεις καὶ εὔχομαι πρὸς τὸ καλὸν τοῦ τόπου νὰ μὴ ἐκδηλωθοῦν τοῦ λοιποῦ αἱ ἀνατρεπτικαὶ ροπαί, αἱ ὁποῖαι ἐδικαιολόγησαν ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ ἀπονενοημένον κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς κατεδικάσαμεν. Σχετικῶς μὲ τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα εὐχαρίστως βλέπομεν ἀπὸ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὁλονὲν περισσότερον ἀναγνωρίζεται ἡ ὀρθότης τῶν ἀντιλήψεων, τὰς ὁποίας ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ὑποστηρίζομεν, ὅτι δηλαδὴ πρὸς οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν τοῦ τόπου ἐπιβάλλεται ἡ ἑνιαία διεύθυνσις τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου καὶ ἡ ἑνιαία διαχείρισις τῶν κυριωτέρων εἰδῶν μεγάλης καταναλώσεως, καθὼς καὶ ἡ ἐπιμελεστέρα ἐπιδίωξις τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν προϊόντων. Φοβούμεθα ὅμως εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀρχῶν αὐτῶν μὴ προκύψουν σοβαραὶ διαφωνίαι, διότι δὲν βλέπομεν νὰ γίνεται ἀποδεκτὴ ἡ κοινωφελὴς μορφὴ τῶν ὀργανισμῶν ποὺ θὰ συσταθοῦν διὰ τὴν νέαν ὀργάνωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου. Εἰς τὰ μέτρα τὰ ὑπὲρ τῆς γεωργίας δὲν εἴδομεν νὰ γίνεται κανεὶς λόγος περὶ ἐπαρκοῦς μετριασμοῦ τῶν ὑπερβολικῶν φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων τῶν κυριωτέρων ἡμῶν γεωργικῶν προϊόντων, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν πλέον ἐπαχθεῖς κατόπιν τῆς ἐπιβολῆς παρακρατήσεως ἑνὸς μέρους τοῦ ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς ἐγχωρίων προϊόντων προερχομένου ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ὄχι εὐχάριστον ἐπίσης ἐντύπωσιν μᾶς ἐπροξένησεν ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀναβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τῶν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων. Δὲν γνωρίζομεν ἀκριβῶς ποίας μεταρρυθμίσεις σκέπτεται νὰ προτείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν σχετικὸν νόμον. Ὅμως νομίζομεν, ὅτι αἱ τυχὸν ἀτέλειαι αὐτοῦ θὰ ἠδύναντο νὰ διορθωθοῦν καὶ μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐφαρμογῆς του, ἡ ἀναβολὴ τῶν ὁποίων δὲν δικαιολογεῖται. Ἡ μέριμνα πρὸς συμπλήρωσιν τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως εἶναι ἐπιτακτική. Ἡμεῖς θὰ χαρῶμεν πρῶτοι, ἐὰν ἤθελε καταστῆ δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τῶν προεκλογικῶν ὑποσχέσεων τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς ἐκ τούτου νὰ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐθνικὸν καὶ κοινωνικὸν καθῆκον. Μετὰ τὰς ὀλίγας αὐτὰς προχείρους παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν Κυβερνητικῶν δηλώσεων, εἶναι ἀρκετὸν ἐὰν προσθέσω τὰ ἀκόλουθα: Τὸ Ἀγροτικὸν καὶ Ἐργατικὸν κόμμα, συνεπὲς πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δέον πάντοτε νὰ ἀναπτύσσῃ θετικὴν δρᾶσιν, θὰ ἀσκήσῃ βεβαίως αὐστηρὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, ἀλλὰ θὰ προσπαθήσῃ νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, συντελοῦν τὸ καθ’ ἑαυτὸ ὥστε αἱ νομοθετικαὶ ἐργασίαι τοῦ Σώματος νὰ ἀποβοῦν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον καρποφόροι. Ἐλπίζομεν ὅτι ἐπὶ πολλῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι καὶ τὰ μᾶλλον ἐπείγοντα, θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Ὅσον καὶ ἂν ἡ κυρία ἀρχὴ τοῦ κόμματός μας ὅτι τὸ Κράτος δέον νὰ ἐργάζηται συστηματικῶς πρὸς διαρκῆ ἐξύψωσιν τῶν ἀγροτικῶν καὶ ἐργατικῶν τάξεων πρὸς τὴν κατεύθυνσιν δημιουργίας πολιτικῆς, κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἀσφαλιζούσης ἴσους ὅρους ἀναπτύξεως τῆς προσωπικότης κάθε ἀνθρώπου, δὲν γίνεται ἀσπαστὴ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δὲν γίνεται ἐπαρκῶς ἀποδεκτὴ ἡ ἄλλη ἐπίσης θεμελιώδης ἀρχή μας, ὅτι τὰ ζωτικώτερα συμφέροντα τοῦ τόπου εἶναι τὰ ἀγροτικὰ καὶ εἰς αὐτῶν τὴν προστασίαν πρέπει κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον νὰ ἀποβλέπῃ τὸ Κράτος ὅμως τὰ πράγματα εἶναι τόσον ἐπιβλητικά, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ παραγνωρίσουν ἐντελῶς τὰ ἄλλα κόμματα. Διὰ τοῦτο πιστεύομεν, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅσον δήποτε συντηρητικὰς, κοινωνικὰς καὶ οἰκονομικὰς ἀρχὰς καὶ ἂν ἔχῃ, δὲν θὰ ἀποφύγῃ ἀπὸ τοῦ νὰ προτείνῃ καὶ μέτρα ἀνταποκρινόμενα ὁπωσδήποτε καὶ εἰς τὰς ἰδικάς μας ἀξιώσεις. Ἐξ ἄλλου ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ εἶναι βεβαία ὅτι θὰ ἔχῃ ἀμέριστον τὴν ὑποστήριξιν ἡμῶν εἰς τὴν προσπάθειάν της πρὸς περιστολὴν τυχὸν περιττῶν δαπανῶν καὶ ἰδίως εἰς τὸν ἀγῶνα της ὅπως πείσῃ τοὺς ἐξωτερικοὺς δανειστὰς ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ προσαρμόσουν τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ λαοῦ καὶ ὅπως συμβάλουν εἰς τὴν μεγαλυτέραν κατανάλωσιν τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων. Ἰδίως θέλομεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι θὰ τεθῇ ὁριστικὸν τέρμα εἰς τὰς ἀντισυνταγματικὰς τυμπανοκρουσίας καὶ ἀπειλάς, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν αὐταὶ καθ’ ἑαυτὰς ἐκτροπὴν ἀπὸ τοῦ πολιτεύματος. Ἀρκετὰ ὑπέφερεν ὁ τόπος ἀπὸ τὸν μεγάλον ἐσωτερικὸν διχασμόν. Θὰ ἦτο ἔγκλημα ἐὰν ἀπὸ ἐμπάθειαν ἢ κομματικὴν βουλιμίαν ἤρχιζε τώρα, ὅπου τόσον ὑποφέρει ὁ λαὸς καὶ ἐξαιρετικὴ ἀβεβαιότης δημιουργεῖται ἀπὸ διεθνοῦς ἀπόψεως, μία νέα περίοδος μεγάλου ἐσωτερικοῦ διχασμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ προξενήσῃ ὄχι μικρότερα δεινὰ ἀπὸ τὸν τελευταῖον τοιοῦτον ποῦ ὅλοι ἐνομίσαμεν ὁριστικῶς τερματισθέντα μετὰ τὴν ἐπίσημον ἀναγνώρισιν τῆς Δημοκρατίας ὑπὸ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἐν τέλει ὀφείλομεν νὰ ἐκφράσωμεν τὴν ἱκανοποίησίν μας διὰ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, σχετικῶς μὲ τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος. Εὐτυχῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀκολουθεῖ τὸ Κράτος ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἐγκρινομένην ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα. Ἰδιαιτέρως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξάρωμεν τὴν ἀνάγκην τῆς στενωτέρας συσφίγξεως τῶν σχέσεών μας μὲ τὰ ἄλλα Βαλκανικὰ Κράτη. Αὐτὴ θὰ παγιώσῃ τὴν εἰρήνην εἰς τὴν Βαλκανικὴν καὶ θὰ δημιουργήσῃ εὐνοϊκωτέρους ὅρους οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῶν λαῶν αὐτῆς. Θὰ εἶναι ἀξία γενικῆς ἐπιδοκιμασίας ἡ Κυβέρνησις, ἐάν, χρησιμοποιοῦσα τὰς σημερινὰς εὐνοϊκὰς περιστάσεις, κατορθώσῃ νὰ προαγάγῃ κατὰ τρόπον θετικὸν τὴν ὑψηλὴν ἰδέαν τῆς Βαλκανικῆς Ἑνώσεως.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§138ΑΛ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς τὰς ὁποίας διὰ τῶν προγραμματικῶν αὐτῆς δηλώσεων ἡ Κυβέρνησις ἀπόψε ἀνέπτυξεν, θὰ ἀπαντήσωμεν καὶ ἡμεῖς διὰ γενικῶν τινῶν παρατηρήσεων, διότι ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς δυνατότητος τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτῆς, δὲν δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ συζητήσωμεν τὰς λεπτομερείας. Αἱ λεπτομέρειαι δὲ ἔχουν μεγίστην σημασίαν, μάλιστα μετὰ τὴν ἐπιφύλαξιν τὴν ὁποίαν λίαν ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐτόνισε, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν μέτρων τούτων ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς χώρας. Θὰ εὕρῃ καὶ ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις, τὴν μερίδα τοῦ Ἀγροτικοῦ κόμματος τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦμεν, συμπαραστάτιδα εἰς ὅσα μέτρα ἤθελεν φέρει ἐνώπιον ἡμῶν τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀποβλέπει εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον. Διότι ἡμεῖς, ὅπως εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξωμεν καὶ εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τὰς ἀναπτυχθείσας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἄλλην Βουλὴν, ἡμεῖς ἔχομεν ὡς βάσιν τῶν κατευθύνσεών μας τὸ κοινωνικὸν συμφέρον, χάριν τοῦ ὁποίου τὸ Κράτος ἄνευ δισταγμοῦ δέον νὰ ἐπεμβαίνῃ, παραμερίζον τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα χάριν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τῆς κοινωνίας. Ἐφόσον ἐπὶ τῶν γενικῶν αὐτῶν γραμμῶν ἡ Κυβέρνησις φέρει μέτρα, τὰ ὁποῖα, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἀνταποκρίνωνται τελείως πρὸς τὰς ἀρχὰς ἡμῶν, τὰς πλησιάζουν τοὐλάχιστον, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιπολιτευτικῆς προδιαθέσεως θὰ συντρέξωμεν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὡς καὶ ἄλλοτε ἐτονίσαμεν ἀντιλαμβανόμεθα τὸ ἔργον τῆς ἀντιπολιτεύσεως παραγωγικὸν καὶ ὄχι ἀρνητικόν. Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω ὅτι φρονοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ ὑποτάσσηται, νὰ πειθαρχῇ ἡ οἰκονομία τῆς χώρας εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον. Εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως εἴδομεν σημεῖα τινὰ καὶ ἐκδηλώσεις τῆς ἀρχῆς αὐτῆς. Ἂς εὐχηθῶμεν, ὅτι αἱ ἐκδηλώσεις αὐταὶ θὰ πραγματοποιηθοῦν. Διότι ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι θὰ προβῇ καὶ εἰς ἑνιαίαν διαχείρισιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου καὶ εὐχόμεθα ἡ κατεύθυνσις αὐτὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου νὰ λάβῃ βάσεις τιμίας. Ἐτόνισεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ἀναπτύξῃ τὸ σύστημα τῶν ἀνταλλαγῶν· ἐτόνισεν πρὸς τούτοις ὅτι θὰ προβῇ εἰς μίαν συστηματοποίησιν τῶν Τραπεζῶν, καὶ εἰς τοῦτο θὰ μᾶς εὕρῃ συμφώνους, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ὅρον, ὅτι δὲν θὰ μεταπέσῃ ἡ συστηματοποίησις αὐτὴ εἰς ἕνα εἶδος Τράστ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποβῇ εἰς βάρος τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς παραγωγῆς μας πρέπει νὰ βασισθῶμεν ἐπὶ σταθερῶν ὀργανισμῶν καὶ ὡς τοιοῦτοι, τοὐλάχιστον εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν, εἶναι οἱ συνεταιρισμοὶ εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἐλπίζομεν νὰ δώσῃ ἰδιαιτέραν προσοχὴν χάριν τοῦ καλοῦ τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Ἀλλ’ ὄχι μόνον ἐσωτερικῶς πρέπει νὰ πειθαρχήσῃ ἡ οἰκονομία εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον χωρὶς νὰ προέλθῃ κατάπνιξις τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις θὰ πρέπῃ νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία καὶ εἰς ἄλλα Κράτη ὑποστηρίζεται καὶ καρποφορεῖ τῶν διεθνῶν δηλ. συνεννοήσεων, τὴν πραγματοποίησιν διαφόρων οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ὥστε νὰ καταπαύσῃ ὁ ἄκρατος λεγόμενος ἀνταγωνισμός, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν βαθυτέραν αἰτίαν τῆς σημερινῆς κρίσεως καὶ τῆς σημερινῆς δεινῆς καταστάσεως τῆς ἀνθρωπότητος, ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτὸς ὁ ὁποῖος δημιουργεῖ τὴν ἐπίθεσιν τοῦ οἰκονομικοῦ πολέμου καὶ ὁ ὁποῖος προκαλεῖ μοιραίως τὴν ἄμυναν ἐκ μέρους ἄλλων Κρατῶν κατὰ τῆς ἐπιθέσεως διὰ τῆς ὑψώσεως τῶν τελωνειακῶν τειχῶν καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς αὐταρκείας. Θὰ ἔπρεπε νὰ καταδαμασθῇ ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτὸς χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος καὶ πάντοτε ἄνευ καταπνίξεως τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ κίνητρον τῆς προόδου. Ἐπίσης πρέπει ἡ Κυβέρνησις, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς συνεννοήσεως τῶν Κρατῶν, νὰ ἐπιδιώξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας. Θὰ πρέπῃ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἰσορρόπησις τῶν πληθυσμῶν τῶν διαφόρων Κρατῶν ἀναλόγως καὶ τῶν δυνατοτήτων τῆς ἀπασχολήσεώς των. Θὰ μᾶς εὕρῃ περαιτέρω ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω, συμφώνους εἰς τὴν προσπάθειάν της, διὰ τὴν ἀναπροσαρμογὴν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν της καὶ εἰς τὴν μεταβληθεῖσαν ἄρδην δημοσιονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, τὴν μεταβληθεῖσαν ἀπὸ ἀπόψεως προϋπολογισμοῦ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως συναλλαγματικῆς, τὴν μεταβληθεῖσαν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πτώσεως τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων. Ἀπὸ τὰ πολλὰ βάρη, τὰ ὁποῖα φέρει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν δύναται νὰ ἀνθέξῃ περισσότερον. Ἂν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ριζικῶς καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀποβλέψῃ θὰ μᾶς εὕρῃ βοηθούς. Καὶ μάλιστα ἤθελον νὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀναπροσαρμογὴ ἡ ὁποία ἀνεγνωρίσθη βαθμηδὸν ὡς μία ἠθικὴ ἀρχὴ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, θὰ ἔπρεπε νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς καὶ προκειμένου περὶ τῶν ἐσωτερικῶν χρεῶν τῶν μικρῶν βιοπαλαιστῶν καὶ ἰδίᾳ τῶν ἀγροτῶν, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα Κράτη γειτονικὰ ἐσκέφθησαν, ὅτι δηλ. δὲν εἶναι δυνατὸν μία μικρὰ γεωργικὴ ἐκμετάλλευσις νὰ ὀρθοποδήσῃ ἐὰν ἐπικάθηνται ἐπ’ αὐτῆς βάρη δυσβάστακτα. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν ἤκουσα ἔστω καὶ γενικωτέρας ὑποσχέσεις ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν ὑπὸ τύπον λίαν ἀόριστον περὶ τούτου. Θὰ ηὐχόμεθα νὰ ἦτο πλέον συγκεκριμένος, ὅτι ἀκόμη δὲν ἔχει τίποτε νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ὡς πρὸς τὸ περίφημον ὑποσχεθὲν 25% τῶν προσφύγων. Θὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀπάντησιν, προκαταβολικῶς μόνον διαβλέπομεν τὰς μεγάλας δυσκολίας ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν κατώρθωσεν εἰς τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις νὰ εἶναι μᾶλλον συγκεκριμένος.

§139Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔμεινεν ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα καὶ εἰς τὸ πρόγραμμά της ἔθεσεν, δηλ. ὅτι θὰ μελετήσῃ πάντα δυνατὸν συνδυασμὸν ὥστε ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπέλθῃ ἡ δυνατὴ ἱκανοποίησις τῶν δικαίων προσφυγικῶν ἀξιώσεων. Καὶ τοῦτο πράττει ἤδη. Ὅταν δὲ θὰ ἔχῃ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης θὰ σᾶς εἴπῃ ἐὰν ὁ δυνατὸς αὐτὸς συνδυασμὸς εἶναι πραγματοποιήσιμος ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ἐκτάσει ἢ ἐν μέρει. Δὲν τὸ λέγω τοῦτο διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἐκερδήσαμεν μὲ τοιαύτας ὑποσχέσεις, διότι εἶναι δυστυχῶς βεβαιωμένον ὅτι ἐκ μέρους τοῦ κόσμου, ὃν ἀφεώρα τοῦτο, ἐλάχιστοι ψῆφοι ἐδόθησαν εἰς ἡμᾶς. Λέγω τοῦτο διότι ὅσα ἐλέχθησαν εἰς τὰς προγραμματικάς μας δηλώσεις συμφωνοῦν μὲ τὸ πρόγραμμα μὲ τὸ ὁποῖον ἐπολιτεύθησαν τὰ νικήσαντα κόμματα.

§140Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχω τὴν ἀνάμνησιν ὅτι εἰς τὰς προεκλογικὰς συνομιλίας διετυπώθη ἡ σαφὴς καὶ ἄνευ ὅρων ὑπόσχεσις περὶ πληρωμῆς τοῦ 25%.

§141Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ διαβάσητε τὰς προεκλογικάς μας δηλώσεις, διότι ....

§142Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἔχω αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν.

§143Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ὁμιλῶμεν ἐπὶ τῶν ἐντυπώσεών σας καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν πραγματικῶν γεγονότων;

§144ΑΛ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐφόσον δὲν μᾶς προσάγετε τὸ μέτρον αὐτὸ τὸ θαυματοποιόν, τὸ τῆς χορηγήσεως τοῦ 25%, θὰ ἀναμένωμεν καὶ θὰ κρίνωμεν εὐθὺς ὡς προσαχθῇ τοῦτο. Ὡς πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἀσφαλίσεις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι χρήζει τὸ νομοσχέδιον λεπτομερεστέρας μελέτης καὶ ἐρεύνης, διὸ καὶ ἐντεῦθεν θὰ προέλθῃ μία ἀναστολὴ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ. Εὐχόμεθα ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶναι ἀπολύτως εἰλικρινής, καὶ νὰ ἴδωμεν τὸ ταχύτερον ἐφαρμοζόμενον τὸν κοινωνικὸν αὐτὸν θεσμὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀναμένουν ἀνακούφισιν τόσαι ἐργαζόμεναι τάξεις. Θὰ ηὐχόμεθα δὲ κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ τύχῃ μάλιστα καὶ μεγαλυτέρας ἐπεκτάσεως βαθμηδόν, εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον, ὅπως περιλάβῃ ἀκόμη καὶ ἄλλας κατηγορίας εἴς τε τὰς πόλεις καὶ τοὺς ἀγρούς. Κύριοι, διὰ τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως τῆς Γερουσίας καὶ τῶν κατ’ αὐτῆς ἀπειλῶν δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει στάδιον μεγάλης συζητήσεως, οὔτε νὰ ἀναπτύξωμεν ἐνταῦθα ποία εἶναι ἡ γνώμη ἡμῶν ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην δηλαδὴ τῆς ὑπάρξεως τοῦ δευτέρου τούτου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἀλλ’ ἐφόσον τοῦτο ὑπάρχει, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ προεκάλει μεγάλην ἀνωμαλίαν ἐὰν ἐπεδίωκε τὴν κατάργησιν τοῦ ἑτέρου αὐτοῦ σκέλους τοῦ Δημοκρατικοῦ μας Πολιτεύματος, ὅπως τοῦτο συνεκροτήθη. Δὲν φαντάζομαι λοιπόν, ὅτι αἱ ἀπειλαὶ θὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἀλλὰ αἱ ἀπειλαὶ δυστυχῶς ἐπιφέρουν ἤδη μίαν ἀνησυχίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ηὐχόμην, ὅπως καὶ ἀπὸ ἄλλους προλαλήσαντας ἐτονίσθη, θὰ ηὐχόμην νὰ μὴ ἐνέσπειρεν ἡ Κυβέρνησις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπέλθῃ τὸ ταχύτερον ἡ ὁμαλότης τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεσχέθη. Δὲν θὰ εἰσέλθω ἐπίσης εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα τοῦ κινήματος τῆς 6ης Μαρτίου, ἐφόσον ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις ὡρίσθη δι’ ἄλλην ἡμέραν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν ὅτι τὸ κίνημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγκρίνωμεν, οὐδὲ ἐνεκρίναμεν, ἐφόσον ἀντετίθετο πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ὅτι τὸ κίνημα τοῦτο κατεστάλη ἀμέσως, χάρις εἰς τὰς συμβιβαστικὰς διαθέσεις τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ τῶν σήμερον κυβερνώντων. (διαμαρτυρίαι).

§145Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως). Ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει νὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι μετ’ ἐγκληματιῶν οὐδέποτε ἔκαμε οὔτε θὰ κάμῃ συμβιβασμούς, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε (Θόρυβος).

§146Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τοῦτο· ἡ σύστασις περὶ τάξεως κατὰ τὴν συζήτησιν ἀπέβλεπε μόνον εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων;

§147Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐξεγείρει τὴν συνείδησιν παντὸς ἀνθρώπου καὶ δοκιμάζει κανεὶς ἓν αἴσθημα ὑψίστης ἀγανακτήσεως Σεῖς εἶσθε ἐν ἀπολύτῳ τάξει. Σεῖς ἀφορίζετε τὸ κίνημα ἐκεῖνο. Ἐὰν τοῦτο ἔπραττε καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, νὰ ἀποκηρύξῃ.....

§148Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἄλλο τὸ ζήτημα.

§149Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργ. τῆς Παιδείας). Ἐὰν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κατέβαλλε μίαν προσπάθειαν ὑπὲρ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐλέγομεν, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θά ἐδεχόμεθα καὶ τὴν ἀναβολὴν καὶ ὅλα. Ἀλλ’ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐβεβαίωσε τοῦτο, ὅτι τὸ κίνημα ἐπεκράτησεν ἐπὶ 14 ὥρας· δηλαδὴ ἀποτελεῖ τοῦτο μίαν προσπάθειαν ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων πρὸς δημιουργίαν δικαίου διὰ τὴν προστασίαν τῶν κινηματιῶν αὐτῶν. Δὲν δύναταί τις νὰ παραβλέψῃ τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰ μέλη τοῦ κόμματος τούτου.

§150Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν νομίζομεν ὅτι ἡ παρατήρησίς σας εἶναι σχετικὴ πρὸς ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου σεῖς ὡμιλήσατε. Ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συστήσῃ τάξιν διὰ τὴν κανονικὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως. Αὐτὴν τὴν παράκλησιν ὑπέβαλα ἐγώ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ δίδετε ἀφορμὴν νὰ γίνωνται τοιαῦται αἰτιάσεις ἐκ μέρους τῶν κ.κ. Βουλευτῶν. Πρέπει νὰ συστήσω εἰς τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπιτρέψουν ἵνα αἱ συζητήσεις γίνωνται ὁμαλῶς. Βεβαίως, ἓν θέμα τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κίνημα τῆς 6ης Μαρτίου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξάπτῃ, ἀλλὰ παρακαλῶ εἰς τοῦτο νὰ ἔχητε τὴν δύναμιν τῶν νεύρων σας καὶ νὰ μὴ ἐξάπτεσθε (διαμαρτυρίαι).

§151ΑΛ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω. Κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγκρίνωμεν τὸ κίνημα. Ἀλλὰ τὸ κίνημα τοῦτο διὰ τῆς συμβιβαστικῆς ἐκείνης λύσεως τῆς Κυβερνήσεως τῶν Ἀντιστρατήγων τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθησαν πάντες ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, ἔπρεπε νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ὁμαλότητα καὶ εὔχομαι ἡ συμβιβαστικὴ αὐτὴ τάσις τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ ἐφεξῆς. Εὔχομαι ἐπίσης ὅπως ὅλαι αἱ προσπάθειαι μερικῶν ἐκ τῶν φίλων του περὶ παρεκκλίσεως ἀπὸ τῆς τοιαύτης γραμμῆς, παρεκκλίσεως πρὸς ἀδιαλλαξίαν, ἀποτύχουν, καὶ τοῦτο διὰ τὸ ἀγαθὸν τῆς χώρας.

§152Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀγνοῶ ἐὰν θὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ δευτερολογήσω, κάμνω μόνον μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ τέλους τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Μυλωνᾶ. Τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω, καθὼς καὶ ὅλα τὰ συμπράττοντα μετ’ αὐτοῦ κόμματα, τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι βεβαίως προδιατεθειμένα κατὰ πάντα δυνατὸν τρόπον νὰ ἐπιφέρουν τὴν γαλήνην εἰς τὸν τόπον. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὰ πράγματα· ὅτι ἐγὼ ἐδέχθην οἱανδήποτε συμβιβαστικὴν λύσιν περὶ τῶν στασιαστῶν. Ἐγκλήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα διαπράττονται τόσον ἀσυστόλως, τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδηλώθη ἡ λαϊκὴ θέλησις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγχωρηθῶσι.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηγιάννης.

§154Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Λαμβάνομεν τὸν λόγον ἐκ μέρους τῆς ἀγροτικῆς παρατάξεως, ἐὰν δὲ ἐντὸς τῆς Βουλῆς εἶναι μικρὰ ἡ ἀγροτικὴ δύναμις, ποὺ ἐκπροσωποῦμεν, πιστεύομεν, ὅτι διερμηνεύομεν ἐδῶ πιστότερον τοὺς πόθους καὶ τὰς τάσεις τῶν ἀγροτικῶν ὀργανώσεων, αἱ ὁποῖαι ἔξω ἀπὸ χιμαίρας στηρίζουν τὴν ἑλληνικὴν ἀναδημιουργίαν ἐπάνω εἰς τὴν πραγματικότητα. Παρὰ τὰ τρωτά, ἀλλ’ ἐπιδεκτικὰ βελτιώσεως, σημεῖα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν δημοκρατικὸν χαρακτῆρα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀποτελεῖ ἐγγύησιν διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς χώρας ὁμαλότητα. Ὑπὸ τὴν εὐρυτάτην αὐτοῦ ἔννοιαν τὸ δημοκρατικὸν ἰδεῶδες δὲν εὗρε καλύτερον διερμηνέα ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸν πνεῦμα οὔτε φορέα καλύτερον ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Ἐὰν ἄλλοι λαοὶ ἐτράπησαν πρὸς πειραματισμοὺς δικτατορικούς, οἱ ὁποῖοι ἀποπνίγουν τὴν φωνὴν τῶν μαζῶν, δὲν ὑπάρχει ἐδῶ κανεὶς οὔτε ἱστορικὸς οὔτε κοινωνικὸς λόγος νὰ χάσῃ τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ νὰ χάσῃ ἔτσι καὶ κάθε δυνατότητα νὰ διεκδικήσῃ τὴν οἰκονομικήν του ἀπολύτρωσιν. Ἀλλ’ εἶναι φανερόν, ὅτι, ἐκ τῶν δύο πολιτικῶν κόσμων ποὺ ἀπαρτίζουν τώρα τὰς δύο ἀντιμαχομένας μεγάλας παρατάξεις, ἡ πράγματι κοινοβουλευτικὴ καὶ οὐσιαστικώτερον δημοκρατικὴ καὶ πιστεύουσα εἰς τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, εἶναι ἡ κυβερνητικὴ παράταξις. Μὲ τὰ ἐν τῇ Κυβερνήσει κόμματα μᾶς συνδέει κοινὸς ἐκλογικὸς ἀγών. Καὶ ὅταν ὁ φασισμὸς μὲ τὴν ἰταμὴν φαντασίαν τῆς 6ης Μαρτίου ἠπείλησε νὰ ἐγκαθιδρυθῇ καὶ ἐδῶ, ἡ ἀγροτική μας παράταξις συνέπραξε μὲ τὰ νικήσαντα κόμματα καὶ μὲ τὸ Βʹ Σῶμα Στρατοῦ εἰς τὴν ἀντεπανάστασιν, ἡ ὁποία κατέστειλε τὸ θρασὺ κίνημα καὶ διέσωσε τὰς Συνταγματικὰς ἐλευθερίας. Τὰ νικήσαντα κόμματα δὲν θὰ βαδίσουν ἐπὶ ρόδων. Ἡ προδιαρρεύσασα τετραετία παρέδωκεν εἰς αὐτὰ μίαν Ἑλλάδα κατεστραμμένην οἰκονομικῶς καὶ νοσοῦσαν ἠθικῶς. Ἐπαγγελματικὸς πληθωρισμὸς καὶ ἑκατοντάδες χιλιάδων ἀνδρῶν ἄνευ ἐπαγγέλματος καὶ δίχως ἐργασίαν εἰς τὰς πόλεις, κρίσις τῶν γεωργικῶν προϊόντων καὶ στενότης γῆς εἰς τὴν ἐξοχήν, φορολογικὰ βάρη τριπλάσια ἐν συγκρίσει πρὸς ἄλλας Βαλκανικὰς χώρας, δημόσιον χρέος ὑπεράνω πάσης οἰκονομικῆς τοῦ τόπου ἀντοχῆς, καὶ ἕνα τερατῶδες ἐτήσιον ἔλλειμμα εἰς τὸ γενικὸν οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον τῆς χώρας, ἀποτελοῦν παγίους συντελεστὰς οἱ ὁποῖοι μοιραίως θὰ ἐπαυξάνουν τὴν τραγωδίαν τῆς ἑλληνικῆς ζωῆς, ἂν δὲν ἀντιμετωπισθοῦν διὰ μέτρων ριζικῶν καὶ ἀμέσων. Ἐφόσον δὲ μὲ τὸ παγκόσμιον κλείσιμον τῶν χωρῶν εἰς τὴν μετανάστευσιν, ἡ ἔξοδος ἑνὸς πλεονάζοντος ποσοστοῦ τοῦ πληθυσμοῦ μας, καὶ ἂν ἦτο αὕτη ἐπιθυμητή, δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ μόνην τὴν δύναμιν τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ Χώρα ὀφείλει νὰ λύσῃ τὰ μεταπολεμικά της προβλήματα μὲ τὰς ἰδίας της δυνάμεις καὶ ἀπὸ τοὺς ἰδικούς της πόρους. Καὶ πιστεύομεν, ὅτι αἱ δυνάμεις αὐταὶ καὶ οἱ πόροι αὐτοὶ ὑπάρχουν. Ἀρκεῖ νὰ εὑρεθοῦν καὶ νὰ καλλιεργηθοῦν καὶ νὰ προστατευθοῦν, ὥστε νὰ ἀμείψουν τοὺς σκαπανεῖς των. Ἀπὸ τὰ συμπράττοντα ἐν τῇ Κυβερνήσει κόμματα, ἔχοντα τὰς ἰδικάς των πολιτικὰς πεποιθήσεις, δὲν θὰ ἀξιώσωμεν νὰ υἱοθετήσουν ὁλόκληρον τὸ Ἀγροτικὸν πρόγραμμα. Ἀλλ’ ἂν ἡ χώρα αὐτὴ δὲν θέλει νὰ γνωρίσῃ πικροτέρας ἡμέρας, καὶ ἐάν, ὅπως τὸ πιστεύωμεν, ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ στηριχθῇ ἐπάνω εἰς τὴν λαϊκὴν πλειονοψηφίαν, ἡ ὁποία καὶ τὴν ἔφερε εἰς τὴν Ἀρχήν, ὀφείλει παράλληλα πρὸς ἄλλας ἐργαζομένας τάξεις, νὰ στραφῇ μὲ ἰδιαιτέραν στοργὴν πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς γῆς, ποὺ ἀποτελοῦν τὸν μοχλὸν τῆς ἑλληνικῆς ἀναβιώσεως. Θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον...

§156ΦΩΤ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἀντιλαμβάνομαι, Κύριοι, ὡς παλαιὸς γνώριμος τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι ἡ παρέμβασις ἐν τῇ συζητήσει ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ ἄλλου θέματος, εἶναι βεβαίως ἀντικανονική. Ἔχω ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν, κατόπιν τῶν ὅσων ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν περὶ τοῦ ἠθικοῦ καθαρμοῦ, νὰ εἴπω καὶ νὰ ἐπαναλάβω ὅτι ἀπὸ τοῦ 1927 εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ τοῦ «πόθεν ἔσχες», τὴν ὁποίαν καὶ θὰ ἐπαναφέρω εὐθὺς ὡς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μὲ ἐγγράψῃ ὡς πρῶτον εἰς τὴν πρώτην συνεδρίασιν, μετὰ τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἐκτὸς τῆς προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλει, ἔχω ἕτοιμον καὶ τὸν ἰσχύοντα Ρουμανικὸν νόμον καὶ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μοῦ εἴπουν ὅτι πρῶτος θὰ ὁμιλήσω, ἐκθέτων τὰς γνώμας μου ἐπὶ τῆς προτάσεως, τότε βεβαίως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀφήσω τὴν συζήτησιν διὰ τὴν περαιτέρω ἐξέλιξιν.

§157Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς συνίστων ὅπως, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ἐγγραφῆτε εἰς τὰς ἀναφορὰς, ὅπως καταθέσητε καὶ ὑποστηρίξητε τὴν πρότασίν σας.

§158Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ὅπως γνωρίζετε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν, διότι ἐγὼ θέλω νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν.

§159Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε ἐπὶ τῶν δηλώσεων....

§160Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸν κανόνα τὸν κοινοβουλευτικόν, ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι, ἐφόσον χρειάζεται νὰ κάμῃ τις ἀντίκρουσιν μόνον τῶν γνωμῶν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ κάμῃ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Συνάδελφον νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν τήρησιν τῆς τάξεως.

§161Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἔθιγον τὰς δηλώσεις τὰς Κυβερνητικὰς οὔτε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κάμω λόγον, ἐφόσον ἀνήκω εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα. Ἀλλὰ μόνον θὰ ἤθελον ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς καταργήσεως τῆς Γερουσίας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐντολῆς ὡς πρὸς τὸ Σῶμα τοῦτο.....

§162Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα περιελήφθη εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις.

§163Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παραιτοῦμαι.

§164ΑΘ. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Λυποῦμαι ποὺ εἶμαι ἀναγκασμένος ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ὕστερα ἀπὸ τὴν παρέλασι ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτὸ καὶ ἄλλων ὡς ἀγροτικῶν βουλευτῶν καὶ Ἀρχηγῶν ἀγροτικῶν ὁμάδων. Οἱ ἐμφανιζόμενοι ἐκπροσωποῦν ναὶ μὲν ὁμάδας ποὺ ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα καὶ ἰσχυρίζονται φυσικὰ ὅτι ἐκπροσωποῦν τὸ Κόμμα, εἶναι ὅμως πλέον κόμματα προσωπικὰ μὲ ἕνα Ἀρχηγὸ ἐπὶ κεφαλῆς. Ὅπως εἶναι γνωστὸν τὸ Ἀγροτικὸν Κόμμα εἶναι Κόμμα ἀρχῶν μὲ ταξικὸν χαρακτῆρα χωρὶς ἀρχηγό, διευθυνόμενον καὶ διοικούμενον συνολικῶς, καὶ τὴν ἱστορίαν, τὴν παράδοσιν καὶ τὰς ἰδεολογικὰς πεποιθήσεις τοῦ κόμματος αὐτοῦ συνεχίζομεν ἡμεῖς καὶ τὸ ἐκπροσωποῦμεν. Εἶναι γνωστὸ στὴ Βουλὴ, ὅτι ἡμεῖς συνεπράξαμε προεκλογικῶς μὲ τὰ ἐν τῇ Κυβερνήσει συμπράττοντα ἤδη κόμματα τῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὴ στὶς βόρειες ἐπαρχίες τῆς χώρας, ὅπου εἴχαμε καὶ ὑποψηφίους σὲ ὅλους σχεδὸν τοὺς συνδυασμούς. Μὲ τὰ ἀποτελέσαντα τὴν ἡνωμένη ἀντιπολίτευσιν Κόμματα καὶ ἤδη κυβερνῶντα τὴ χώρα, συνεπράξαμε μόνον προεκλογικῶς καὶ γιὰ λόγους καθαρῶς πολιτικοὺς χωρὶς καμμιὰ δέσμευσι μετεκλογικῶς. Συνεπῶς, ἀδέσμευτοι πάσης μετεκλογικῆς ὑποχρεώσεως, εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ κανονίσωμεν τὴν στάσιν μας σύμφωνα μὲ τὶς ἰδεολογικές μας πεποιθήσεις καὶ ὅπως κρίνομεν σκόπιμον καὶ ὀρθόν. Συνεπράξαμε προεκλογικῶς διότι, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει μας τοὺς ὅρους καὶ τὶς συνθῆκες κάτω ἀπὸ τὶς ὁποῖες διαλύθηκε ἡ Βουλὴ ποὺ προῆλθε ἀπὸ τὶς ἐκλογὲς τῆς 25ης Σεπτεμβρίου τοῦ 1932, τὸν τρόπο τῆς ἀνατροπῆς τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὰ ἐπανελθόντα εἰς τοὺς κόλπους του μικρὰ κόμματα, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει μας τοὺς ἀπροκαλύπτους καὶ προδιαγεγραμμένους σκοποὺς τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον διενεργοῦντο οἱ ἐκλογές, τὸν ρόλον ποὺ ἔπαιξε μέσα στὴν πολιτικὴν ζωὴ τοῦ τόπου τὸ βενιζελικὸν κόμμα ὡς Πολιτικὸν συγκρότημα καὶ τὶς πολιτικὲς συνέπειες ποὺ θὰ προέκυπταν τυχὸν στὸν τόπο ἀπὸ μία αὐτοτελῆ καὶ ἀνεξάρτητη κάθοδό μας, ἐκρίναμε ἀναγκαία καὶ ἐπιτακτικὴ τὴν ἐκλογικὴ σύμπραξί μας μὲ τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ μὲ τὰ λοιπὰ συνεργαζόμενα μετ’ αὐτοῦ κόμματα. Μὲ τὴν σύμπραξί μας ἐκείνη ἀποβλέψαμε, στὸ νὰ δώσουμε τὸν ψυχολογικὸ παράγοντα, τὸν ἠθικὸ συντελεστὴ καὶ τὶς μικρές μας κομματικὲς δυνάμεις στὴν ἑνιαία παράταξι τῶν κομμάτων τῆς ἡνωμένης ἀντιπολιτεύσεως καὶ νὰ κτυπήσουμε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων γιὰ ν’ ἀποτρέψουμε ἔτσι τοὺς κινδύνους τῆς καταλύσεως τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν τῆς οἰκονομικῆς ὑποδουλώσεως τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων στὴν ξένη καὶ ντόπια κεφαλαιοκρατία. Κόμμα ἡμεῖς καὶ ἀντιπρόσωποι ἑνὸς μαζικοῦ κινήματος τῶν φτωχῶν στρωμάτων τῆς ὑπαίθρου, στὸ πρόσωπο τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, εἰδικὰ στὴ σημερινὴ περίοδο, διακρίνομε τὸν ἱκανώτερον ἐκπρόσωπο τῆς ἐκμεταλλευτικῆς κεφαλαιοκρατίας καὶ κατὰ συνέπειαν τὸν πλέον ἐπικίνδυνο ἐχθρὸ τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διεκήρυττε ἤδη ἐπίσημα προεκλογικῶς ὅτι θὰ τροποποιοῦσε τὸ Σύνταγμα καὶ ἄφηνε νὰ διαφαίνεται ὅτι θὰ κατέλυε καὶ τὶς πολιτικὲς ἐλευθερίες καὶ τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα θὰ τὸ ἀνέστελλε, παίζοντας ἔτσι τὸ ρόλο τοῦ φορέα τοῦ Φασισμοῦ γιὰ τὴ χώρα μας. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀγῶνας του, ὅπως μὲ κάθε μέσο κρατήσῃ τὴν ἐξουσία, ἐπρόδιδε ξεκάθαρα τοὺς σκοπούς του, ὅπως συνεχίσῃ τὴν καταδυνάστευσι τοῦ λαοῦ, ἀνατρέπων κάθε τι ποὺ ἔμεινε ὄρθιο εἰς τὸν τόπον γιὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ἰδιοτελῶν κομματικῶν σκοπῶν καὶ τῶν συμφερόντων τῆς Κεφαλαιοκρατίας. Ἐπὶ πλέον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ τὴν πολύχρονη διατήρησι τῆς ἐξουσίας, μὲ τὰ γνωστὰ μέσα καὶ τὴν τακτικήν του εἶχε καταντήσῃ Κράτος ἐν Κράτει καὶ ἀποτελοῦσε ἕνα πραγματικὸ καρκίνωμα καὶ μία μόνιμο ἀντίδρασι γιὰ κάθε πρόοδο στὸν τόπο· ἀποτελοῦσε ἕνα πραγματικὸ δημόσιο κίνδυνο. Δὲν ἐδίστασε στὴν περασμένη τετραετία νὰ φιμώσῃ τὸ στόμα τοῦ λαοῦ καὶ τὸν τύπο μὲ σειρὰ ἀντιδραστικῶν ἀντισυνταγματικῶν καὶ ἀνελευθέρων νόμων μὲ τὸ μοναδικὸ σκοπὸ ν’ ἀποφύγῃ τὸν ἐλεύθερο λαϊκὸ ἔλεγχο καὶ νὰ μένῃ ἀνενόχλητο ἀπὸ τὶς φωνὲς καὶ τὶς διαμαρτυρίες τοῦ ἐργαζομένου καὶ πεινασμένου λαοῦ. Ἔχοντας δὲ ὄπισθεν αὐτοῦ τυφλὸν ὑπηρέτην στὶς ὑπηρεσίες του μία μερίδα στρατιωτικῶν παραγόντων, ἔσειε ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ὡς φόβητρον τὸν κίνδυνον τῆς στρατιωτικῆς δικτατορίας καὶ τῶν στρατιωτικῶν κομμάτων, θέτοντας πάντοτε τὸ δίλημμα ἀπὸ λαὸ μεταξὺ τῶν δύο κακῶν, ἢ νὰ προτιμᾷ νὰ κυβερνᾶται ἀπὸ τὸν Βενιζέλον εἰδεμὴ θὰ κυβερνηθῇ ἀπὸ τοὺς στρατιωτικούς. Ἔτσι μὲ τὰς μεθόδους αὐτὰς εἶχεν ἐμπνεύσει τὴν πεποίθησι σ’ ἕνα μεγάλο μέρος τοῦ λαοῦ ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ἀήττητος, καὶ ἐνόσῳ αὐτὸς ζῇ κανεὶς δὲν μπορεῖ, δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ τοῦ ἀφαιρέσῃ τὴν ἐξουσία, οὕτως ὥστε ὁ λαὸς αὐτὸς νὰ ἐνασκῇ τὰ πολιτικά του δικαιώματα κάτω ἀπὸ μιὰ ἀτμόσφαιρα ἠθικοῦ καὶ ψυχολογικοῦ ἐκβιασμοῦ. Τὸ γεγονὸς αὐτό, ἐπιζήμιο γιὰ τὴν κανονικὴ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ γιὰ τὴν πολιτικὴ ὁμαλότητα τοῦ τόπου, τόσον εἶναι ἀληθές, ὥστε καὶ πολιτικοὶ ἄνδρες πού ἐκυβέρνησαν ἄλλοτε τὴν χώραν, ἱδρύσαντες ξεχωριστὰ κόμματα, ἤσκησαν δριμεῖαν καὶ σφοδροτάτην ἀντιπολίτευσιν ἐναντίαν τῆς ἀντιλαϊκῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Βενιζέλου τῆς τελευταίας τετραετίας καὶ πρὸς στιγμὴν θὰ παρέσυραν τὸν λαὸν ν’ ἀναγνωρίσῃ στὰ πρόσωπά τους τὰ σύμβολα τοῦ ἠθικοῦ πολιτικοῦ ρυθμοῦ καὶ τοὺς πολιτικοὺς τῆς τρίτης καταστάσεως. Ἀντὶ ὅμως νὰ συνεχίσουν τὸν ἀγῶνα τους, ἀπογοητευθέντες ὡς φαίνεται, καὶ αὐτοί, ἔκυψαν τὸν αὐχένα τους μπροστὰ στὴν παντοδυναμίαν τοῦ ἀήττητου Ἀρχηγοῦ καὶ ἐπανῆλθον ἐκεῖ ὁπόθεν ἀπεσπάσθησαν. Αὐτὸ τὸ μυστηριῶδες πέπλο ὕφαινε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μὲ μέθοδο καὶ μὲ σύστημα γύρω ἀπὸ τὸν Ἀρχηγό του καὶ στὸν φετιχισμὸ αὐτὸν εἶχαν ὑποχρέωσι ὅλες οἱ Δημοκρατικὲς πολιτικὲς ἀριστερὲς δυνάμεις νὰ ἀντιδράσουν. Ἔτσι τὸ Φιλελεύθερον κόμμα, καὶ μὲ τὶς δεδηλωμένες καὶ ἐμφανεῖς σχεδὸν ἐνέργειες Στρατιωτικῶν παραγόντων, καλλιεργῶντας τὴν ἰδέαν μέσα στὸ λαὸ ὅτι καὶ σὲ περίπτωσι ἀκόμη νίκης τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲ θὰ παρέδιδον τὴν ἐξουσίαν, ἦταν ἕτοιμο νὰ δρέψῃ τὶς δάφνες τοῦ ἀηττήτου νικητοῦ καὶ νὰ πανηγυρίσῃ τὸν θρίαμβόν του καὶ πάλιν γιὰ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν λαὸ σὲ πραγματικὴ πλέον πολιτικὴ καὶ οἰκονομικὴ ὑποδούλωσι. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ λαϊκὸν κόμμα, κατὰ μέγα μέρος κόμμα μὲ μικροαστικὸν περιεχόμενον, εὑρίσκομεν ὅτι μὲ ὅλα τὰ ἐλάχιστα ὑπολείμματα τοῦ φεουδαρχισμοῦ ποὺ περικλείει ἀκόμη στοὺς κόλπους του καὶ τὴν προσήλωσί του ἕνεκα τούτου σὲ ἕνα ἐκπνέοντα ἀντιδραστικὸ ρωμαντισμὸ ἀπὸ τὴν μέχρι τοῦδε ἱστορίαν του, ἡ διαγωγή του τουλάχιστον παρουσιάζει μεγαλυτέρας ἐγγυήσεις καὶ γιὰ τὸ κοινοβουλευτικὸ πολίτευμα καὶ γιὰ τὶς πολιτικὲς ἐλευθερίες τοῦ λαοῦ. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι τῆς ἐκλογικῆς συμπράξεώς μας μὲ τὸ κόμμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τοὺς ὁποίους διακηρύξαμε καὶ πρὸς τὸ λαό, τονίζοντες ὅτι οἱ πολιτικὲς τους ἐλευθερίες κινδυνεύουν ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἀπὸ τὴν βενιζελικὴ στρατοκρατία. Τὰ γεγονότα δὲν μᾶς διέψευσαν. Τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν ὁ Στρατηγὸς Πλαστήρας, μόλις ἔγιναν γνωστὰ τὰ δυσμενῆ διὰ τὸν Βενιζέλον ἀποτελέσματα, ἀνεκήρυξε τὸν ἑαυτό του δικτάτορα καὶ ἔκαμε τὴν γνωστὴ ἐπανάστασι γιὰ νὰ σώσῃ!! καὶ πάλιν τῇ χώρᾳ ἀπὸ τὴν καταστροφὴ ἐν ὀνόματι τοῦ βενιζελικοῦ Θεοῦ, τοῦ Θεοῦ τῆς ἀνταρσίας καὶ τῶν στασιαστῶν. Εἶναι περιττὸν νὰ τονίσωμεν ὅτι στὴν κοινὴ συνείδησι ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους ὑπεύθυνος τοῦ κινήματος θεωρεῖται ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὁ ὁποῖος ἐνῷ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν ἐξαπέλυε μύδρους καὶ ἠπείλει ὅτι θὰ κατέπνιγε μὲ τὴ φωτιὰ καὶ μὲ τὸ σίδερο κάθε κίνημα ποὺ θὰ ἐστρέφετο ἐναντίον τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας καὶ τῆς γαλήνης τοῦ τόπου, τὴν πρωΐαν τῆς Δευτέρας τῆς 6ης Μαρτίου ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του ἐγκαταλείψας ἀνάνδρως τὴν χώραν στὴ κρισιμώτερη στιγμὴ ἀκυβέρνητον, γενόμενος οὕτω ὑπαίτιος ἐμφυλίου σπαραγμοῦ τὸν ὁποῖον πασχίζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὑποτιμῶν τὴν νοημοσύνην τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ πείσῃ ὅτι τὸν ἐπρόλαβε. Θεωροῦμε τὸν μεγαλύτερο ἐμπαιγμὸ καὶ πρόκλησι γιὰ τὸν ἑλληνικὸ λαὸ ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ μοναδικὸς ὀργανωτὴς τοῦ κινήματος, ἀντὶ νὰ εὑρίσκεται στὰς φυλακάς, ὁμιλεῖ ὡς ἐντελῶς ξένος πρὸς τὸ κίνημα, ἐξετάζεται ὡς μάρτυς, τὸν ὁποῖον μάλιστα ἐξευτελιστικῶς μεταβαίνει ἡ δικαιοσύνη νὰ τὸν ἐξετάσῃ κατ’ οἶκον εἰς τὸ ἁμαρτωλὸ Μέγαρο τῆς Λεωφόρου Κηφισίας. Γιὰ μᾶς ἦτο γνωστὸν πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὅτι ἀσελγοῦντες ἐπὶ τῆς δυστυχίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ οἱ Βενιζελικοί, εἶχαν ἕτοιμο καὶ ὠργανωμένο τὸ κίνημα ποὺ θὰ ἐξεδηλώνετο στὴν περίπτωσι ποὺ θὰ ἔχαναν τὰς ἐκλογάς. Μᾶς τὸ ἀνεκοίνωσε ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὁ κ. Σοφιανόπουλος ὁ ὁποῖος γιὰ τὶς ὑπηρεσίες ποὺ προσέφερε βαφτίστηκε ἀπὸ τὸ Βενιζέλο σὲ ἀρχηγὸ τοῦ Α.Κ.Ε. καὶ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τοὺς Φιλελευθέρους στὰς Σέρρας γιὰ νὰ βγῇ βουλευτής. Ἦταν δὲ τὸ κυριώτερο ἐπιχείρημα μὲ τὸ ὁποῖο προσπάθησε νὰ παρασύρῃ τὸ Ἀγροτικὸ κόμμα στὴ φανερὴ καὶ κατόπιν συγκεκαλυμμένη συμμαχία μὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ σπουδαιότερο ἐλατήριο γιὰ νὰ συμπράξουμε ἡμεῖς μὲ τὸ Λαϊκὸ Κόμμα ἀπέναντι τῆς βενιζελικῆς στρατοκρατίας, νὰ προστατεύσωμε δῆθεν τὶς πολιτικὲς ἐλευθερίες τοῦ λαοῦ. Εὐτυχῶς οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὁλόκληρο σχεδὸν τὸ στράτευμα σὰν τίμια παιδιὰ τοῦ φτωχοῦ καὶ τιμίου ἑλληνικοῦ λαοῦ μὲ τὴν τίμια ἀντίστασί τους καὶ ἡ αὐθόρμητος ἐξέγερσις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπέτρεψαν νὰ προστεθῇ μία κηλῖδα στὴν ἱστορία τοῦ στρατεύματος καὶ προσέφεραν τὴν μεγαλύτερη ὑπηρεσία στὸ Ἔθνος. Στὶς ἐκλογὲς τῆς 5ης Μαρτίου δὲν ἐνίκησαν τὰ κόμματα ἀλλὰ ἐνίκησε καὶ κατήγαγε πραγματικὸν θρίαμβον ὁ ἑλληνικὸς λαός. Μὲ τὴν ψῆφο του ἐδείχθη ἀντάξιος τῆς ἱστορίας του καὶ τῶν πολιτικῶν του ἐλευθεριῶν καὶ δικαιωμάτων καὶ μὲ τὴν ἐνεργητικὴν ἐξέγερσί του ἐναντίον ἐκείνων ποὺ ἐπεχείρησαν νὰ καταπατήσουν καὶ νὰ στραγγαλίσουν τὰ κυριαρχικά του δικαιώματα, ἀπέδειξεν ὅτι εἶναι ὁ μόνος ἀκοίμητος καὶ ἄξιος φρουρὸς τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐπέβαλε μόνος του τὴν κυρίαρχο θέλησί του. Ἤδη, νομίζω ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι τοὐλάχιστον ἡ πολιτικὲς ἐλευθερίες καὶ ἡ πολιτικὴ ὁμαλότης θὰ ἀποκατασταθοῦν ἀπὸ τὰ κυβερνῶντα κόμματα εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ὁ λαὸς ὅμως ὀφείλει νὰ εἶναι πάντοτε ἄγρυπνος καὶ ἀκοίμητος φρουρὸς διότι ἂν ἐνικήθηκε ὁ Βενιζέλος καὶ ἐχτυπήθηκε ἡ στρατοκρατία οὔτε ἡ κεφαλαιοκρατία χτυπήθηκε τελειωτικὰ οὔτε οἱ ἐχθροὶ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ θὰ λείψουν ποτὲ καὶ πολλοὶ θὰ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ φιλοδοξήσουν μὲ ἀπατηλὲς ὑποσχέσεις μὲ ψεύτικα συνθήματα καὶ μὲ θυματουργικὲς δῆθεν ἰδιότητες, νὰ φορέσουν τὸ φωτοστέφανον τοῦ δικτάτορος γιὰ νὰ σώσουν δῆθεν τὸν λαό!! Τὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν συμπράττοντα κόμματα ἔτυχον σημαντικῆς πλειονοψηφίας γιὰ νὰ κυβερνήσουν. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὰ περιέβαλε μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην του διότι πιστεύει, ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα θὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸν τόπον τὴν πολιτικὴ ὁμαλότητα, θὰ ἀποκαταστήσῃ τὰς καταπατηθείσας πολιτικὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, θὰ τὸν ἀπαλλάξῃ ἀπὸ βαρύτατες φορολογίες καὶ θὰ μετατοπίσῃ τοὺς δυσβαστάκτους φόρους ἀπὸ τοὺς ὤμους τῶν φτωχῶν καὶ ἀδυνάτων οἰκονομικῶς εἰς τοὺς ὤμους τῶν ἰσχυρῶν καὶ πλουσίων. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἀναμένει τὴν διάθεσιν τῶν προϊόντων του καὶ τὴν προστασίαν αὐτῶν ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἐμπορικοῦ κεφαλαίου καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν του ἀπὸ τὰ δυσβάστακτα χρέη καὶ τὴν ἐνίσχυσίν του οἰκονομικῶς καὶ τεχνικῶς γιὰ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς του καὶ βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς ζωῆς του. Ἀναμένει νὰ ἰδῇ καλυτέρας ἡμέρας ζωῆς ὁ ἐργαζόμενος Ἑλληνικὸς Λαὸς μὲ τὴν ἐπίλυσιν ὅλων τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων μὲ τὴν ἐξεύρεσιν ἐργασίας γιὰ τοὺς ἀνέργους ἐργάτες ποὺ περιφέρονται στοὺς δρόμους πεινασμένοι καὶ κουρελιασμένοι καὶ μὲ τὴν κατάργησιν τῆς αἰσχρᾶς ἐκμεταλλεύσεως τῆς κοινωνικῆς ἐργασίας ὅλων τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων ὑπὸ τοῦ ἐκμεταλλευτικοῦ κεφαλαίου. Ἀναμένει ἀκόμη ὁ Λαὸς τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ὡς ἀχρήστου καὶ ἀντιδραστικοῦ, τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Αὐτοδιοικήσεως καὶ τὴν σύστασιν Λαϊκῶν Δικαστηρίων γιὰ τὸν αὐστηρὸ ἔλεγχον ὅλων τῶν ὑπευθύνων γιὰ τὶς καταχρήσεις τοῦ δημοσίου χρήματος τῆς περασμένης τετραετίας καὶ τὴν παραδειγματικὴν τιμωρίαν των. Τέλος οἱ ἐργαζόμενοι τοῦ χωριοῦ καὶ τῆς πόλεως περιμένουν ὅπως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὄχι μὲ ἡμίμετρα ἀλλὰ μὲ μέτρα ριζοσπαστικὰ ἀντικεφαλαιοκρατικὰ ἀνυψώσῃ τὸ οἰκονομικὸ καὶ κοινωνικὸ ἐπίπεδο τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Γνωρίζει, ὑποθέτω, ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀνεργία ποὺ μαστίζει τοὺς ἐργάτες καὶ θὰ γνωρίζῃ βέβαια ὅτι οἱ ἐργοδόται, ἐκμεταλλευόμενοι τὴν ἀνεργία καὶ τὴ δυστυχία τῶν ἐργατῶν, κατεβάζουν τὸ μεροκάματο καὶ ἐκβιάζουν αἰσχρότατα τοὺς ἐργάτας νὰ ἐργάζωνται χωρὶς ἀποζημίωσιν πέραν τῶν νομίμων ὁρίων. Ἀπὸ τὰς περιοδείας ποὺ κάναμε εἰς τὴν βόρειο Χαλκιδική, διεπιστώσαμεν ὅτι ἡ ἑταιρεία τῶν ἐκεῖ Μεταλλείων Στρατονίκης ἐκμεταλλεύεται αἰσχρῶς καὶ βαναύσως τοὺς ἐργάτας. Ὑπάρχουν ἐκεῖ εἵλωτες πραγματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐργαζόμενοι δέκα ὧρες μέσα στὰ ἔγκατα τῆς γῆς σὲ μιὰ πραγματικὴ ὑπὸ τὴν γῆν κόλασιν ἀπολαμβάνουν μόλις 25– 40 δρχ. μεροκάματο. Ὑφιστάμενοι παντοειδεῖς πιέσεις ἐκδιώκονται καὶ ἀπολύονται τῆς ἐργασίας καὶ ὕστερα ἀπὸ 15 ἢ 20 καὶ 30 χρόνια ἐργασία χωρὶς καμμία ἀποζημίωσι. Ἡ ἑταιρεία ἐκεῖ ἔχει ἰδικούς της νόμους καὶ τὸ Κράτος δὲν ἐμφανίζεται πουθενά. Οἱ ἐργάτες οὔτε λέξιν διαμαρτυρίας τολμοῦν νὰ προφέρουν διότι ἀπολύονται ὡς ταραξίαι καὶ δῆθεν κομμουνισταί. Καταγγέλλω τὴν κατάστασιν καὶ θὰ προσκομίσω εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν συγκεκριμένα στοιχεῖα καὶ γεγονότα καὶ θὰ ἀναμένω τὴν λῆψιν ὅλων τῶν δικαίων καὶ ἐπιβαλλομένων δραστηρίων μέτρων εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν πρὸς προστασίαν τῶν σκλάβων ἐργατῶν καὶ πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ Κράτους. Ἐκεῖνο ποὺ μαστίζει τὸν τόπον μας καὶ τὴν ἀνθρωπότητα ὁλόκληρον, ἀπὸ μικροῦ ἤδη χρόνου καὶ μὲ μορφὴν χρονίας καὶ μονίμου νόσου καὶ τοῦ ὁποίου τὴν ἐπίλυσιν καὶ ἀντιμετώπισιν ἀναμένει ὁ λαὸς ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, εἶναι τὸ οἰκονομικὸ πρόβλημα, ἡ ὀξεῖα οἰκονομικὴ κρίσις ποὺ ἔχει ὁδηγήσει τὴν χώραν σὲ πραγματικὸ οἰκονομικὸ ξεχαρβάλωμα. Γιὰ νὰ θεραπευθῇ ὅμως ἡ νόσος αὐτὴ καὶ γιὰ νὰ ἔχωμεν ἐλπίδες ἀναρρώσεως τοῦ τόπου ἀπὸ τὸ σημερινὸ οἰκονομικὸ δρᾶμα πρέπει πρωτίστως νὰ γνωρίσωμε τὰ πραγματικὰ αἴτια τῆς σημερινῆς ἐξαθλιώσεως τῶν ἐργαζομένων τάξεων καὶ ὁλοκλήρου τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων. Ἀπὸ τὶς προγραμματικὲς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως βγάζομε ἀναγκαστικὰ τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ὅπως ἦταν φυσικὸ σαφῆ ἀντίληψιν τῆς οἰκονομικῆς τραγωδίας τῶν ἐργαζομένων τάξεων, καὶ δὲν ἔχει ἀντιληφθῆ τὰ πραγματικὰ αἴτια τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως. Τοῦτο γίνεται ἀκόμη περισσότερο καταφανὲς καὶ ἔκδηλο ὅταν πάρουμε ὑπ’ ὄψει μας τόσο τὴ σύνθεσι τῆς κυβερνήσεως ὅσο καὶ τὶς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς, ὁ ὁποῖος ἐνῷ κηρύσσει τὴν χώραν εἰς κατάστασιν πολιορκίας καὶ ἁρματώνεται γιὰ τὴ μάχη ἐναντίον τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, ἐπιστρατεύει καὶ ἐπιτάσσει γιὰ τὰ ἁρμόδια οἰκονομικὰ Ὑπουργεῖα τοὺς κυριωτέρους καὶ σπουδαιοτέρους ἐκπροσώπους ἐκείνων ἐναντίον καὶ μόνον τῶν ὁποίων πρέπει νὰ στραφῇ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ☐ ἀνακουφίσῃ τὸν ἐργαζόμενον λαόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ σημασία τῆς ἀναθέσεως τῶν κυριωτέρων Ὑπουργείων εἰς τοὺς κ. κ. Λοβέρδον, Μάξιμον καὶ Πεσματζόγλου. Ὑπάρχουν βέβαια στὶς προγραμματικὲς δηλώσεις καὶ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλομε νὰ τονίσωμε ὅτι ὄχι μόνον συμφωνοῦμε ἀλλὰ πλειοδοτοῦμε κατ’ ἀρχήν, ἀλλὰ θὰ ἐξαρτήσουμε τὴν ἔγκρισιν τῶν μέτρων τούτων ἀπὸ τὸν τρόπον καὶ τὸ σύστημα ποὺ θὰ ἐφαρμοσθοῦν. Τὸ μονοπώλιο τῆς καπνοβιομηχανίας καὶ ἡ μονοπώλησις τοῦ σίτου εἶναι μέτρα ποὺ θὰ ἀνακουφίσουν σὲ μεγάλο μέρος καὶ τὴν Ἑλληνικὴ κοινωνία καὶ τὶς ἐνδιαφερόμενες ἀγροτικὲς παραγωγικὲς τάξεις θὰ προστατεύσουν, ὅταν ὅμως περιέλθουν στὴ διαχείρισι καὶ ἀπόλυτο ἐξουσία τοῦ Κράτους καὶ τεθοῦν ὑπὸ τὸν πραγματικὸ λαϊκὸ ἔλεγχο καὶ γίνουν ὄχι μὲ τὸ μοναδικὸ σκοπὸ τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων ἀλλὰ τῆς προστασίας τῶν προϊόντων τῶν παραγωγῶν καὶ τῆς κοινωνίας τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων. Οἱ προγραμματικὲς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐμφανίζουν ἕνα μεγάλο κενὸν καὶ εἶναι ἀνεπαρκεῖς στὸν τομέα τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς καὶ ὀργανώσεως τῆς Γεωργικῆς παραγωγῆς. Ἡ Κυβέρνησις παραλείπει ἐντελῶς καὶ ἐλησμόνησε φαίνεται τὸ ζήτημα τῶν δυσβαστάκτων χρεῶν ποὺ βαρύνουν τοὺς ἀγρότας γενικὰ γηγενεῖς καὶ πρόσφυγες πρὸς τοὺς τοκογλύφους, πρὸς διαφόρους Τραπέζας πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ πρὸς τὴν Ε.Α.Π. Ἐὰν δὲν ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ εἶναι μεγάλη ἀφέλεια νὰ ὁμιλοῦμε περὶ αὐξήσεως καὶ βελτιώσεως τῆς παραγωγῆς περὶ ἰσοσκελίσεως τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Αὐτὴ τὴ στιγμὴ οἱ Χωροφύλακες καὶ οἱ εἰσπράκτορες μὲ ἐντάλματα τῆς Α.Τ.Ε. καὶ τοῦ Δημοσίου ἀναγκάζουν τοὺς ἀγρότας νὰ ἐγκαταλείπουν τὶς ἐργασίες των καὶ ἀπογοητευμένοι νὰ κρύβωνται στὶς χαράδρες. Καὶ αὐτὴ ἡ τραγωδία ἔχει μόνιμον πλέον χαρακτῆρα καὶ ἀποκαρδιώνει τοὺς ἀγρότας. Ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις δὲν λύει ριζικὰ τὸ σταφιδικὸ ζήτημα, ὥστε νὰ χειραφετήσῃ τὸ προϊόν αὐτὸ ἀπὸ τὴν παντοειδῆ ἐκμετάλλευσι τοῦ κεφαλαίου. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐξωτερικὴ πολιτική, καμμιὰ δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις γιὰ τὴν πολιτικὴ τῆς εἰρήνης καὶ εἰλικρινοῦς συνεννοήσεως μετὰ τῶν ἄλλων κρατῶν καὶ γειτονικῶν χωρῶν. Παρατηροῦμεν ἁπλῶς μόνον καὶ ἐφιστῶμεν τὴν προσοχὴ τῶν ἐργαζομένων τάξεων ἐπὶ τοῦ ἀψυχολογήτου καὶ ἀντιεπιστημονικοῦ συνθήματος ποὺ ρίχνουν ὡρισμένοι δημοκόποι, περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπανόδου τῶν πληθυσμῶν μας εἰς τὰς ἑστίας των, νὰ μὴ τυχὸν παρασυρθοῦν στὸ δίκτυον τῆς κεφαλαιοκρατίας ἡ ὁποία δυνατὸν νὰ φροντίσῃ ἐκεῖνο ποὺ τυχὸν δὲν θὰ μπορέσῃ νὰ τὸ ἐπιτύχῃ εἰρηνικὰ καὶ διὰ τῆς διπλωματίας, τὴν ἐκπόρθησιν καὶ κατάκτησιν δηλαδὴ νέων ἀγορῶν, λόγῳ τοῦ ὑφισταμένου κεφαλαιοκρατικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, νὰ τὸ ἐπιτύχῃ μὲ ἕνα αἱματηρὸ καὶ ὀλέθριο πόλεμο χρησιμοποιοῦσα τὸ δημογραφικὸ πρόβλημα. Γιὰ μᾶς ἡ πηγὴ τοῦ κακοῦ καὶ τῆς ἀνθρωπίνης δυστυχίας δὲν εἶναι μόνον ἡ κακὴ διανομὴ τῆς γῆς μεταξὺ τῶν λαῶν, ἀλλὰ ἡ κακὴ καὶ ἄδικος κατανομὴ τοῦ πλούτου μεταξὺ τῶν κοινωνικῶν τάξεων. Μόνον μὲ τὴν πολιτικὴ κυριαρχία τῶν ἐργαζομένων τάξεων θὰ λυθοῦν αὐτόματα καὶ τὰ κοινωνικὰ προβλήματα καὶ τότε θὰ γίνῃ ἡ πραγματικὴ συνεννόησις τῶν λαῶν καὶ θὰ βασιλεύσῃ ἡ εἰρήνη. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἐπαναλαμβάνομεν, κόμμα μικροαστικοῦ κοινωνικοῦ περιεχομένου, κατὰ τὸ πλεῖστον, θὰ μποροῦσε νὰ παίξῃ ὁπωσδήποτε ἕνα ριζοσπαστικὸ ρόλο καὶ νὰ σημειώσῃ ἕνα σταθμὸ προοδευτικὸ γιὰ τὸν τόπο ἂν μποροῦσε νὰ κρατηθῇ εἰς ἀπόστασιν καὶ ἀνεπηρέαστον ἀπὸ τὴν μεγάλην κεφαλαιοκρατίαν. Τόσον αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ αἱ καθημερινῶς ἐκδηλούμεναι διαθέσεις καὶ προθέσεις τῶν μελῶν της καὶ ὅλα τὰ σημεῖα τῶν καιρῶν μᾶς δείχνουν ὅτι καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα δὲν μπορεῖ παρὰ κατ’ ἀναλλοίωτο κανόνα κοινωνικὸ ν’ ἀκολουθήσῃ καὶ αὐτὸ τὸ μεγαλύτερό του ἀδελφό, τὸ Φιλελεύθερο κόμμα, καὶ νὰ προσδεθῇ στὸ ἅρμα τῆς μεγάλης κεφαλαιοκρατίας τῆς ὁποίας καὶ θὰ μεταβληθῇ σὲ πιστὸ ὄργανο. Στὴ προοπτική μας αὐτὴ πιστεύουμε ἀπόλυτα καὶ εὐχόμεθα ὁλοψύχως νὰ γίνῃ τὸ θαῦμα καὶ νὰ διαψευσθοῦμε. Ἡμεῖς πιστεύομεν ἀπόλυτα, ὅτι ἡ σημερινὴ κρίσις τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τῆς χώρας μας εἶναι ἀποτελέσματα τῆς κεφαλαιοκρατικῆς ἀναρχικῆς ὀργανώσεως τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως καὶ τῆς συγκεντρώσεως τῶν μέσων τῆς παραγωγῆς εἰς ὀλίγα χέρια. Ἡ σημερινὴ κρίσις εἶναι κρίσις αὐτοῦ τοῦ κοινωνικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον εἶναι προωρισμένον νὰ σωριασθῇ καὶ νὰ πέσῃ κάτω ἀπὸ τὶς γιγαντιαῖες δυνάμεις τῶν ἀντιθέσεων ποὺ γεννᾶ καὶ δημιουργεῖ αὐτὸ τὸ κοινωνικὸ καθεστώς. Ἡ κοινωνικὴ πυραμὶς ἤδη αἰσθητὰ ἔχει ἀντεστραμμένη τὴ βάσι της καὶ μὲ τὸν μικρότερον σάλο τῶν κοινωνικῶν στρωμάτων κινδυνεύει ν’ ἀνατραπῇ Ἡ πολιτικὴ κατάστασις ποὺ διεμορφώνεται τελευταῖα στὴν Εὐρώπη, τῆς ὁποίας ἴσως θιασῶτες ἐκδηλωτικώτεροι θὰ ὑπάρχουν καὶ στὴ χώρα μας κατὰ γελοιογραφικὴν ἀπομίμησιν δὲν εἶναι παρὰ οἱ διάφορες τελευταῖες πολιτικὲς μορφὲς καὶ φόρμες ἀμύνης καὶ ἀντιδράσεως ἐναντίον τῆς ἐπερχομένης νέας σοσιαλιστικῆς κοινωνίας. Ὁ φασισμὸς εἶναι τὰ τελευταῖα ψυχορραγήματα τοῦ κεφαλαιοκρατικοῦ συστήματος καὶ τοῦ καθεστῶτος τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀνθρώπου ἀπὸ ἄνθρωπον. Ὀφείλει νὰ καταλάβῃ ὅλος ὁ κόσμος καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι γιὰ νὰ δώσουμε διέξοδον στὸ κοινωνικὸ πυρετὸ τῶν ἐξαθλιωμένων καὶ ἐκμεταλλευομένων τάξεων καὶ γιὰ νὰ ἀνασάνῃ ὁ λαός, πρέπει νὰ προσαρμοσθοῦμε μὲ τὴν πραγματικότητα. Πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἀμέσως γενικὸ χρεωστάσιο καὶ νὰ ἐπιδιωχθῇ καὶ ἡ διαγραφὴ ὡρισμένων χρεῶν τοῦ δημοσίου γιὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ πρ)σμὸς ἀπὸ τὸ κονδύλιον τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ δημοσίου χρέους. Ὀφείλουμε νὰ ποῦμε στοὺς δανειστάς μας ξεκάθαρα ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ πληρώσωμε. Τὸ Κράτος πρέπει ἀφοῦ τακτοποιήσει καὶ περιορίσει τοὺς πολυπληθεῖς τραπεζιτικοὺς ὀργανισμοὺς καὶ περικόψει τοὺς ἡγεμονικοὺς μισθοὺς τῶν μεγιστάνων ἀνωτέρων ὑπαλλήλων καὶ Διευθυντῶν, νὰ τοὺς θέσῃ ὄχι ὑπὸ τὸν τυπικὸν ἔλεγχόν του ὅπως σήμερον ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ λαοῦ. Ἔτσι θὰ προλάβῃ καὶ τὴν τοκογλυφίαν καὶ ἐκμετάλλευσιν καὶ τὴν λαϊκὴν ἀποταμίευσιν θὰ προστατεύσῃ. Νὰ κρατικοποιηθοῦν ὅλες οἱ μεγάλες βιομηχανικὲς ἐπιχειρήσεις γιὰ νὰ μπορέσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀνεργίαν, περιορίζουσα τὶς ὧρες ἐργασίας γιὰ νὰ δοθῇ δουλειὰ στοὺς ἀνέργους. Ἐπίσης τὸ μεγάλο ἐξαγωγικὸ καὶ εἰσαγωγικὸ ἐμπόριο νὰ περιέλθῃ στὸ Κράτος, λαμβανομένων ὡς βάσιν τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ὠργανωμένων παραγωγικῶν τάξεων. Πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν καὶ διὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ ἀνταλλαγὴν τῶν κυριωτέρων ἐθνικῶν προϊόντων καπνοῦ, σταφίδος, ἐλαίου κλπ. πρέπει νὰ ληφθοῦν ὡς βάσεις αἱ δευτεροβάθμιοι ὀργανώσεις τῶν συνεταιρισμῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐνισχυθοῦν καὶ νὰ ὀργανωθοῦν συστηματικώτερα. Νὰ ὀργανωθῇ ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ μὲ ὅλα τὰ μέσα ποὺ ἔχει ἡ σύγχρονος μηχανικὴ καὶ τεχνικὴ ἐπιστήμη, ἀφοῦ προηγουμένως ρυθμισθοῦν τὰ ποικιλόμορφα χρέη τῶν ἀγροτῶν διὰ τῆς διαγραφῆς ὡρισμένης κατηγορίας τῶν χρεῶν καὶ τῆς μετατροπῆς τῶν λοιπῶν εἰς εἰκοσαετῆ μακροπρόθεσμα. Ἡ Α. Τ. Ε., ἂν θέλουμε νὰ εἴμεθα ἀμερόληπτοι, εἶναι ἀνάπηρος κεφαλαίων καὶ στερεῖται ἀναλόγου στοργῆς πρὸς τοὺς ἀγρότας. Πρέπει νὰ περιέλθουν εἰς αὐτὴν ἄνευ χρονοτριβῆς αἱ καταθέσεις τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων, τῶν κληροδοτημάτων καὶ ὅλων τῶν νομικῶν προσώπων τὰς ὁποίας νέμεται ἀτόκως σχεδὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς εἶναι ἕνα ἐκ τῶν πλέον ἀπαραιτήτων καὶ πρωταρχικῶν ὅρων γιὰ τὴν ὀργάνωσιν καὶ βελτίωσιν τῆς παραγωγῆς, αἱ κοινωνικὲς ἀσφάλειες, τὶς ὁποῖες ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διὰ λόγους κομματικοὺς ὑπεσχέθη ἄλλοτε πρὸς τοὺς ἐργάτες, πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ ἐφαρμοσθοῦν εἰς βάρος τοῦ ἐργοδοτικοῦ κεφαλαίου καὶ νὰ ἐπεκταθοῦν καὶ στοὺς ἀγρότας. Ἐπίσης τὰ δάση νὰ παραχωρηθοῦν εἰς τὰς κοινότητας, οἱ ὁποῖες θὰ τὰ ἐκμεταλλεύωνται ἀνάλογα, παραχωροῦσαι καὶ ποσότητα ξυλείας στοὺς χωρικοὺς ὑλοτόμους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἄλλον πόρον ζωῆς. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως μὲ τὰς δηλώσεις της καὶ μὲ τὴν ἐν γένει πολιτική της δὲν δύναται νὰ μᾶς ἐγγυηθῇ καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ στὸ λαὸ μιὰ τέτοια πολιτική, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως εἶναι πολιτικὴ ἀντιτιθεμένη καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς κεφαλαιοκρατίας καὶ πρὸς τοὺς δογματισμοὺς τῶν ἀστικῶν κομμάτων. Καὶ ὅμως αὐτὰ εἶναι τὰ ζωτικώτερα ζητήματα, τῶν ὁποίων τὴν πραγματοποίησιν ἀναμένει ὁ ἀγροτικὸς καὶ γενικὰ ὁ ἐργαζόμενος κόσμος ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Ἀντὶ ὅμως ὅλων αὐτῶν ὁ μὲν Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μόλις ἀνέλαβε τὰ καθήκοντά του ἔσπευσε νὰ περιορίσῃ τὰ συνεργεῖα τῆς διανομῆς. Γιὰ νὰ κάμῃ περισσότερον ἔκδηλες τίς διαθέσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ φλέγοντος ζητήματος τῆς Αὐτοδιοικήσεως κατήργησε καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς Τοπογραφικῆς ὑπηρεσίας ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκη. Ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀντὶ νὰ μεριμνήσῃ νὰ ἐξεύρῃ τὶς δυνατότητες γιὰ τὴ συμπλήρωσι τῶν κενῶν θέσεων τῶν σχολείων τῆς ὑπαίθρου ὅπου παρατηρεῖται τὸ φαινόμενον νὰ μὴν ὑπάρχουν διδάσκαλοι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν σχολεῖα καὶ τὸ ἀντίθετο, ὡς πρῶτον του μέλημα εἶχε στραφῆ πρὸς τοὺς δημοτικιστὲς διδασκάλους μὲ τὴν ἀπειλὴ ὅτι θὰ τοὺς ἐκδιώξῃ καὶ θὰ τοὺς πετάξῃ στοὺς δρόμους γιατί, ἀφοῦ εἶναι δημοτικισταὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ εἶναι καὶ κομμουνισταί. Διαμαρτύρομαι καὶ διὰ τὴν τακτικὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀπέναντι τῶν προοδευτικῶν στοιχείων τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ γιὰ τὴν τιμὴ ποὺ κάμει ὁ κ. Ὑπουργὸς στοὺς κομμουνιστάς· ἐπίσης διαμαρτύρομαι γιὰ τὴν ἐν γένει διαγωγὴν καὶ τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους οὐσιαστικὰ ἔχει θέσει ὑπὸ διωγμόν. Γιὰ ὅλους τοὺς λόγους αὐτοὺς ποὺ ἀναπτύξαμεν καὶ ποὺ ἐξεθέσαμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ διότι πιστεύομεν ὅτι τὰ σημερινὰ κοινωνικὰ προβλήματα καὶ τὴν οἰκονομικὴ κρίσιν εἶναι ἀδύνατον νὰ τὰ λύσῃ Κυβέρνησις ἀστικὴ καὶ ὅτι μόνον Κυβερνήσεις προερχόμενες μέσα ἀπὸ τὶς ἐργαζόμενες καὶ ἐκμεταλλευόμενες τάξεις εἶναι δυνατὸν μὲ τὰ μέτρα ποὺ ἀναπτύξαμεν νὰ δώσουν λύσεις σοσιαλιστικές, νὰ χτυπήσουν κεφαλαιοκρατία, ν’ ἀνακουφίσουν τὸν ἐργαζόμενον λαὸν καὶ νὰ ὀργανώσουν τὴν παραγωγὴ ἐπάνω σὲ ἐξελεικτικὲς σοσιαλιστικὲς βάσεις, διευθυνομένης ἐπιστημονικῶς οἰκονομίας, διστάζομεν νὰ περιβάλωμεν τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τῆς μιᾶς ἔστω ψήφου μας, ἐκ τῆς ὁποίας ἄλλωστε δὲν κρίνεται ἡ τύχη της, οὔτε καὶ ἔχει ἀνάγκην, καὶ διὰ τοῦτο τὴν καταψηφίζομεν. Μόνον μία σοσιαλιστικὴ κοινωνία. Θὰ σώσῃ τὴν ἀνθρωπότηττα καὶ θ’ ἀπαλλάξῃ τοὺς ἐργαζομένους ἀπὸ τοὺς πολέμους καὶ ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσι.

§165Β. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βασιλικὸς ἔχει τὸν λόγον.

§167Β. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ διὰ τὴν στάσιν του διότι ἐξελέγη βουλευτὴς μὲ τὰς ψήφους τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τὸ μόνον ποὺ εἶχε νὰ κάμῃ ἦτο νὰ παραιτηθῇ ἀφοῦ δὲν ἐνέκρινε τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως· ἄλλως ἡ στάσις του αὕτη δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἐπιεικῶς ἀχαρακτήριστος.

§168ΑΘ. ΤΑΝΟΥΛΑΣ. Ἡμεῖς συνεπράξαμεν ὡς κόμμα ἀνεξάρτητον καὶ ὄχι ὡς Λαϊκὸν κόμμα. Ἑπομένως εἶναι ἀστεῖα αὐτὰ ποὺ λέγει ὁ κ. Συνάδελφος καὶ θέλω νὰ συστήσω ὅτι εἶναι γνώμη μόνον δική του καὶ ὄχι τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παγκοῦτσος ἔχει τὸν λόγον.

§170ΑΠ. ΠΑΓΚΟΥΤΣΟΣ. Τὸ Ἀγροτικὸν κόμμα, τὸ πραγματικό, πιστεῦον εἰς τὰς ἀρχάς του, δὲν ἐδέχθη νὰ κάμῃ καμμίαν συνεργασίαν μὲ καμμίαν παράταξιν διότι εἶναι κόμμα ἀντικεφαλαιοκρατικόν. Πιστεύει ὅτι πρέπει νὰ ὀργανωθῇ μοναχό του καὶ διαφωτίζον τὰ διάφορα ὑγιᾶ στοιχεῖα τοῦ τόπου, νὰ διαμορφώσῃ ἕνα κόμμα πράγματι ἀριστερό. Τὸ Ἀγροτικὸ κόμμα θέλει νὰ ξυπνήσῃ τὸν πολὺ λαὸ νὰ μὴ πιστεύῃ στὰ ψεύτικα ἰδανικά, νὰ μὴ πιστεύῃ εἰς ἐκεῖνα ποὺ τοῦ κανοναρχοῦν τὰ ἔμψυχα καὶ ἄψυχα ὄργανα τοῦ μεγάλου κεφαλαίου. Αἱ ἰδέαι ποὺ ρίχνουν ἀμφότερα τὰ κεφαλαιοκρατικὰ συγκροτήματα στὴν Ἑλλάδα, εἴτε Λαϊκοί, εἴτε Βενιζελικοὶ λέγονται, εἶναι ἕνα μεγάλο ψεῦδος καὶ τὸ ψεῦδος αὐτὸ παρουσιάστηκε σήμερα ποὺ ἀμφότερες οἱ παρατάξεις εὑρέθησαν ἡνωμένες, παρὰ τὶς διαφορὲς ποὺ τοὺς χωρίζουν.... Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀμφότεραι αἱ παρατάξεις ἔχουν ἐμπιστοσύνην καὶ ἡ Κυβέρνησις, θὰ φροντίσῃ νὰ εὐχαριστηθῇ ἡ κεφαλαιοκρατία. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τι ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ καὶ θεσμοῦ ἀχρήστου, ὅπως τὸν νομίζομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἐναντίον τῶν Γερουσιαστῶν ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὅτι, ἂν οἱ Γερουσιασταὶ δὲν ψηφίζουν τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, θὰ τοὺς διαλύσῃ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ἔχασε τὸ ἠθικὸν δικαίωμα νὰ διαλύσῃ τὴν Γερουσίαν. Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ δεχθῇ κανένα συμβιβασμόν. Ἔπρεπε νὰ εἴπῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν: Ἔχεις κ. Ὑπουργέ, τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ἰδικήν μου, τῆς πλειονοψηφίας δηλαδὴ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ μείνῃς διὰ νὰ μὲ βοηθήσῃς. Ἀλλὰ τὸ Ἀγροτικὸν κόμμα ἔχει τὴν γνώμην ὅτι, ἂν πρέπῃ νὰ διαλυθῇ ἡ Γερουσία, πρέπει νὰ διαλυθῇ διότι μαζὺ μὲ τὴν Βουλὴν ἀπέδειξεν ὅτι ἔχει ἀπόλυτον τὴν πλειοψηφίαν ἡ κεφαλαιοκρατία, διότι ἐψηφίσθησαν ὄχι οἱ Στρατηγοὶ καὶ οἱ ἐπιστήμονες τῶν κομματικῶν ψηφοδελτίων, ἀλλ’ οἱ κυριώτεροι ἐκπρόσωποι τοῦ κεφαλαίου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐκεῖνο τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἐτόνισε περισσότερον ὅλων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ διὰ νὰ αὐξηθῇ ἡ παραγωγὴ χρειάζεται ν’ ἀπαλλαγοῦν οἱ γεωργοὶ ἀπὸ τὴν τοκογλυφίαν. Πρέπει πρῶτα νὰ ἀποδοθῇ ἡ χώρα εἰς τὸν γεωργόν. Πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπόλυτα ἡ σεισάχθεια, νὰ γίνῃ χρεωστάσιον διὰ τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια. Πρέπει νὰ γίνῃ ἐθνικοποίησις τῶν τραπεζῶν, μονοπώλησις τῶν κυριωτέρων προϊόντων, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς κοινωνικὰς ἀσφαλίσεις χρειάζεται νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ οἱ ἀγρόται. Διότι εἶναι ἀλήθεια σκληρὸν νὰ γίνῃ νόμος ποὺ νὰ περιλάβῃ τοὺς ἐργάτας καὶ ὄχι τοὺς χωρικούς. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι αἱ κοινωνικαὶ ἀσφαλίσεις δὲν θὰ ψηφισθοῦν παρὰ ὅταν θὰ πρόκειται καὶ αὐτὴ ἡ τετραετία νὰ τελειώσῃ, ὅπως καὶ ἡ ἄλλη. Δι’ αὐτὸ διαμαρτύρομαι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ Ἀγροτικὸν κόμμα πιστεύει ὅτι δὲν θ’ ἀλλάξῃ ἡ κατάστασις τοῦ πτωχοῦ καὶ ἐργαζομένου κόσμου μέσα εἰς τὸ Ἀστικὸν καθεστώς, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀπαθλίωσις τῶν ἐργαζομένων μαζῶν. Θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ Ἀγροτικὸν κόμμα ν’ ἀγωνίζεται διὰ νὰ διαφωτίσῃ τὴν πλατειὰ ἑλληνικὴ μάζα νὰ μὴ πιστεύῃ εἰς τὰ λόγια ποὺ τῆς λέγουν οἱ παράγοντες καὶ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ φροντίζῃ νὰ ὀργανώσῃ τὴν παραγωγήν, τὴν ἀνταλλαγήν τῶν ἀγαθῶν σύμφωνα μὲ τὴν ποσότητα τῆς καταβολῆς ποὺ κάμνει κάθε ἄνθρωπος καὶ ὄχι ὅπως σήμερον ποὺ οἱ πολλοὶ διαθέτοντες τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς κατορθώνουν νὰ ζοῦν ἀνέτως, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ ἐργαζόμενοι ἐργάζονται νηστικοί, πεθαίνουν χωρὶς γιατρὸ καὶ χωρὶς φάρμακα. Ἡ κρίσις δὲν θὰ περάσῃ, διότι ἡ κεφαλαιοκρατικὴ τάξις θέλει νὰ ξεπεράσῃ τὴν κρίσιν εἰς βάρος τοῦ κόσμου. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους, ὅτι οἱ κεφαλαιοκράται ὀργανοῦνται πυρετωδῶς διὰ νὰ κάμουν ἕνα πόλεμον. Συνεπῶς ἡμεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύωμεν οὔτε εἰς τὰς ὑποσχέσεις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, οὔτε εἰς τὸ ἐνδιαφέρον τῶν ἄλλων Ἀρχηγῶν τῶν ἀστικῶν κομμάτων, διότι αὐτὰ φυσικὰ μὲ τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἔχουν, κάμουν πολὺ καλά, ἐφόσον ὁ λαὸς τόσον ἀφιονισμένος ἀπὸ ὡρισμένες ἰδέες τοὺς πιστεύει. Εἴμεθα δὲ βέβαιοι, ὅτι ἡ κατάστασις δὲν θὰ καλυτερεύσῃ ἀλλὰ καὶ θὰ χειροτερεύσῃ, διότι διὰ νὰ λυθοῦν τὰ ζητήματα αὐτὰ σήμερον, πρέπει ἡ κεφαλαιοκρατία νὰ πληρώσῃ τὰ σπασμένα τοῦ πολέμου, ἀλλὰ διὰ νὰ πληρώσῃ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ κόμμα μὲ ἀριστερὲς κατευθύνσεις, ἔπρεπε νὰ εἶναι ὠργανωμένον ἄριστα καὶ νὰ φέρῃ τὴν ριζικὴν μεταβολὴν ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ νὰ λυθοῦν τὰ σημερινὰ προβλήματα. Δι’ αὐτὸ τὸ Ἀγροτικὸν κόμμα, μὴ πιστεῦον οὔτε εἰς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι μέσα εἰς τὸ ἀστικὸν καθεστὼς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῇ διὰ τοὺς πολλοὺς καλλιτέρα κατάστασις, θὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν (χειροκροτήματα).

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§172Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ δευτερολογήσω ἐπὶ τῶν ἀγορεύσεων τῶν διαφόρων Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, σχετικῶς πρὸς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἡμῶν, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν ἦσαν αὗται ἐναντίον, ἀλλ’ ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὰς δηλώσεις. Ὡς πρὸς τὸ οὐσιῶδες ζήτημα τῆς Γερουσίας, νομίζω ἐπαρκῶς ἀνέπτυξε τὰς γνώμας τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Βεβαίως, εἴμεθα πάντοτε ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, καὶ νομίζω ἀσφαλῶς ὅτι ἡ Γερουσία κανὲν κενὸν δὲν πληροῖ. Δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ πληρώσῃ κανένα κενόν, καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἐὰν καὶ εἰς συμφωνίαν ἔφθαναν τὰ κόμματα νὰ καταργήσουν ἕνα θεσμὸν τόσον ἄχρηστον, ὁ ὁποῖος ἕνα καὶ μόνον ἔχει καλόν, ὅτι ἐπιβάλλει δαπάνας εἰς τὸ Κράτος, εἰς ἐποχὴν ποὺ ἔχομεν ἀνάγκην οἰκονομιῶν. Ἀκόμη δὲ κατασπαταλᾷ τὰς δυνάμεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὴν Γερουσίαν καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο χρησιμώτερον νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὸν τόπον κατ’ ἄλλον τρόπον. Σήμερον ἔχω καὶ ἰδιάζουσαν ἀκόμη αἰτίαν κατὰ τοῦ θεσμοῦ. Νομίζω, ὅτι ἐξεδηλώθη, ἰδίᾳ ἀπὸ τῆς τελευταίας πρὸ τῶν ἐκλογῶν συνεδριάσεως αὐτῆς, μία κατάστασις κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Γερουσία δὲν ἵσταται ὑψηλὰ, εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ εὑρίσκεται, διότι τόσον κακῶς ἐχρησιμοποίησε τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχε κατὰ τὴν τελευταίαν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ τελευταίως καὶ ἄλλα ἀκόμη γεγονότα μὲ διέθεσαν ἀκόμη χειρότερα κατ’ αὐτῆς. Τώρα τὶ σκέπτομαι νὰ πράξω; Βεβαίως δὲν σκέπτομαι νὰ πραξικοπηματήσω. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, ἐὰν ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας τῆς Γερουσίας φθάσῃ εἰς τὸ ἀπροχώρητον, ὥστε νὰ φέρῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, τότε δὲν θὰ ἐλέγετο πραξικόπημα ἡ ἄμυνα τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἀσκήσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ δικαιώματος τοῦ τόπου. Διότι, ὅπως ὅλοι γνωρίζετε καλῶς, ὁ κύριος νόμος εἶναι ὁ νόμος ὁ ὁποῖος προστατεύει, σώζει τὴν πατρίδα. Ἔχω ἀκόμη τὴν ἐλπίδα, ὅτι τοιαύτη περίστασις δὲν θὰ παρουσιασθῇ. Ἄλλως πᾶσα πρᾶξις ἡμῶν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλως παρὰ μόνον ἀπὸ ἀπόψεως τάξεως. Εἰς τὸ Σύνταγμα, ὡς εἶναι διατετυπωμένον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τις κανένα ἀπολύτως τρόπον σύμφωνον πρὸς αὐτὸ περὶ καταργήσεως τοῦ Σώματος αὐτοῦ. Ὑποθέτω δ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσιν καὶ πολλοὶ ἄλλοι σύμφωνοι, ἂν μὴ μόνον τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐν τῇ Ἀρχῇ, νὰ ἐμποδίσουν τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ πᾶσαν ἐνέργειαν πρὸς ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, καὶ παρακαλῶ, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, νὰ ζητηθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐὰν ἐγκρίνῃ τῆς Κυβερνήσεως τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις.

§173Γ. ΜΑΡΗΣ. Δι’ ἀναστάσεως, κ. Πρόεδρε.

§174Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος ὅπως γίνῃ ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει νὰ ἀντείπῃ.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως;

§176ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§178Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεδριάσωμεν, δὲν συνῆλθον ἄλλως τε καὶ αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί, ἵνα συνεδριάσωσι καὶ ὑποβάλωσι τὰς ἑαυτῶν ἐκθέσεις ἐπὶ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, θὰ σταλῶσι δὲ προσκλήσεις πρὸς τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς περὶ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς.