1933.04.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

Πέμπτη 6 Ἀπριλίου 1933

Προεδρεία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα καὶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Γερουσιαστὴς κ. Γ. Στρέϊτ ἀποστέλλει πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς ἐπιστολὴν (ἀναγινώσκει): «Κύριε Πρόεδρε, «Μετὰ συγκινήσεως ἔμαθον ὅτι ἡ Συνέλευσις, κατὰ τὴν κοινὴν τῶν δύο Σωμάτων συνεδρίαν, μὲ ἐξέλεξεν ἀριστίνδην Γερουσιαστήν, ἐφ’ ᾧ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω Ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ὅπως εὐαρεστηθῆτε καὶ ἐκφράσητε εἰς αὐτὴν τὴν βαθυτάτην μου εὐγνωμοσύνην διὰ τὴν γενομένην μοι ὑψηλὴν τιμήν, ἧς μείζονα δὲν ἠδύνατο νὰ περιποιήσωσιν εἰς ἐμὲ οἱ ψηφίσαντές με. Δυστυχῶς ἡ πολὺ βραδέως ἀποκαθισταμένη ὑγεία μου, δὲν ἐπιτρέπει ὅπως ἀνταποκριθῶ εἰς τὰ πολλαπλᾶ καθήκοντα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέβαλλε τὸ ἀξίωμα τοῦ Γερουσιαστοῦ, ὅθεν δὲν δύναμαι, πρὸς μεγάλην μου λύπην, ν’ ἀποδεχθῶ τὴν γενομένην ἐκλογήν. «Δέξασθε, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἄκρας πρὸς Ὑμᾶς τιμῆς μεθ’ ἧς διατελῶ». Ὄλως Ὑμέτερος Γ. Στρέϊτ Ἐπίσης ὁ Βουλευτὴς κ. Ἀθ. Δροσόπουλος γνωρίζει δι’ ἐπιστολῆς πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει): «Πρὸ τῆς ἐκλογῆς μου ὡς Βουλευτοῦ, κατεῖχον ἔμμισθον θέσιν παρὰ τῇ ἐνταῦθα Ἀνωνύμῳ Ἑλληνικῇ Ἠλεκτρικῇ Ἑταιρείᾳ. Ἤδη, μετὰ τὴν ἐκλογήν μου ὡς Βουλευτοῦ, δηλῶ, ὅτι προτιμῶ τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα καὶ παρῃτήθην τῆς παρὰ τῇ ὡς ἄνω Ἑταιρείας θέσεώς μου» Μετὰ τιμῆς Ἀθ. Δροσόπουλος Ὁμοίως ὁ κ. Πρόεδρος ἀναγιγνώσκει ἐξώδικον δήλωσιν τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου κ. Π. Μαυρομιχάλη, δηλοῦντος ὅτι ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του ἐκ τῆς θέσεως ὡς μέλους καὶ ὡς Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας, καὶ τοῦτο, διότι ἐν προηγουμένῃ Συνόδῳ ἡ Βουλὴ ἐθεώρησε τὴν θέσιν ταύτην ὡς ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, ὅτι ὅμως θεωρεῖ τὴν τοιαύτην ἄποψιν ἀντίθετον πρὸς τὸ ἄρθρον 40 τοῦ Συντάγματος». Ἐπίσης ὁ κ. Πρόεδρος ἀναγινώσκει τὴν ἑξῆς δήλωσιν: «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω Ὑμῖν, ὅτι διατελῶν Σύμβουλος τοῦ Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ἀργολιδοκορινθίας, ὑποβάλλω τὴν παραίτησίν μου ἀπὸ τῆς θέσεως καὶ ὡς Συμβούλου καὶ ὡς μέλους αὐτοῦ, ἐφόσον ἤθελεν ἡ ἰδιότης μου αὕτη θεωρηθῇ ἀσυμβίβαστος εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ, τὸ ὁποῖον προτιμῶ. Μετὰ τιμῆς Ε. Παπακωνσταντίνου Βουλευτὴς Κορινθίας Ὁμοίως ὁ Βουλευτὴς κ. Χρυσὸς Εὐελπίδης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς δήλωσιν: (ἀναγινώσκει). «Κύριε Πρόεδρε, Ἐκλεγεὶς βουλευτής, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω ὑμῖν ὅτι ὑπέβαλα τὴν ἀπὸ τῆς θέσεώς μου τοῦ Συμβούλου τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης παραίτησίν μου, ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Γεωργικῶν Ἐπιμελητηρίων. Μετὰ τιμῆς Χρ. Εὐελπίδης Ἀνακοινῶ προσέτι εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ ὑπέβαλον τὰ κάτωθι νομοσχέδια (ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει σχέδια νόμων. 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 5698, περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 4173 «περὶ δασικοῦ κώδικος». 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1932 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου 5411, περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 23 Σεπτεμβρίου 1931 Ν. Δ. «περὶ ἀγορᾶς ἐμπορευσίμων καπνῶν περὶ παραγωγῶν καὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 27 Αὐγούστου 1931 ὑπ’ ἀριθ. 442 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». 3) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1932 Ν. Δ. περὶ παροχῆς μέχρι 5 ἑκατομμυρίων ὀκάδων σίτου πρὸς σπορὰν εἰς τὰς ἀποδεδειγμένως καταστραφείσας σιτοπαραγωγικὰς περιφερείας». Ὁ κ. Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καὶ Σ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι τὰ κάτωθι σχέδια νόμων. 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 513 περὶ προαγωγῆς τῆς σηροτροφίας». 2) «Περὶ μέτρων ἐνισχύσεως τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς». 3) «Περὶ διαθέσεως τῶν προκυψάντων καὶ μελλόντων νὰ προκύψωσι πλεονασμάτων ἐκ τῆς ἐξαγορᾶς ἐλαίου». 4) «Περὶ ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας ἐν Ἑλλάδι». 5) «Περὶ αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῆς ρητίνης». Οἱ κ. κ. Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) Σ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Π. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῶν ἀποκαλυπτομένων ἐν Μακεδονίᾳ γαιῶν». Οἱ κ.κ. Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καὶ Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 25 Ἰουλίου 1932 Ν. Δ. «περὶ διακανονισμοῦ ἐκκαθαρίσεως τῶν ἀναστειλασῶν τὰς πληρωμὰς αὐτῶν Τραπεζῶν 1) Τραπέζης Κοσμαδοπούλου, 2) Κεντρικῆς Τραπέζης, 3) Τραπέζης Χολέβα–Μαρκατᾶ ἐν Λαρίσῃ, 4) Τραπέζης Μουχτάρη ἐν Τρικκάλοις κλπ.». Οἱ κ. κ. Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας), Σ. Λοβέρδος (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1932 ἀναγκαστικοῦ νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως συναλλάγματος ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ κλπ.». Οἱ κ. κ. Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καὶ Σ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως δασμολογικῶν τινων ἀπαλλαγῶν καὶ περὶ προκαταβολῆς τῶν δασμῶν». Ὁ κ. Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3578 «περὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων» καὶ 4375 «περὶ διαρρυθμίσεως τῶν σχολείων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως». 2) «Περὶ τῶν ἐξετάσεων τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν παρελθόντων ἐτῶν κλπ.». 3) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Ἰανουαρίου 1933 Διατάγματος «περὶ συγχωνεύσεως ὑπηρεσιῶν καὶ καταργήσεως θέσεων, διαρρυθμίσεως συμβουλίων κλπ., ὑπαγομένων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων». Ὁ κ. Σ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1932 Ν. Δ. «περὶ παρατάσεως προθεσμιῶν τινων τῶν νόμων 5420 καὶ 5671». 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας περὶ φορολογίας τῶν σφαζομένων ζώων». Ὁ κ. Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῶν νόμων 4680 καὶ 5345 πρὸς ἐκπόνησιν τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4680». 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Δεκεμβρίου 1932 ἀναγκαστικοῦ Διατάγματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4937 περὶ τροποποιήσεως τοῦ Διατάγματος τούτου, καὶ τοῦ νόμου 4937». 3) «Περὶ συγκροτήσεως Ἐπιτροπειῶν πρὸς ἐκπόνησιν νέας Πολιτικῆς Δικονομίας». Οἱ κ.κ. Γ. ΠΕΣΜΑΤΖΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καὶ Σ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ χορηγήσεως ἅλατος ἐπὶ ἠλαττωμένῃ τιμῇ εἰς ἐγχωρίους βιομηχανίας παρασκευῆς ἁλιπάστων ἰχθύων». 2) «Περὶ τρόπου καταβολῆς τῶν μὴ καταβληθεισῶν διαφορῶν κατὰ τὸ ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου 1932 Διάταγμα «περὶ ἐκκαθαρίσεως ἐκκρεμῶν συναλλαγῶν κλπ.». Ὁ κ. Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Βουλευτὴς Πειραιῶς) ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἐλέγχου περιουσιῶν». Ὁ κ. Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ (Βουλευτὴς Ὀλυμπίας) ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τοῦ πόθεν ἔσχες». Ὁ κ. ΗΛ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Βουλευτὴς Καλαμῶν) ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως τοῦ ἀνοίγματος τῶν καταστημάτων κατὰ τὴν Μεγ. Παρασκευήν. Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Ι. Ἀποστόλου. Θ. Κιζάνης, Σ. Σχινᾶς, Ι. Μάλωσης, Α. Λούλης, Π. Γαρουφαλιᾶς, Γ. Βοραζάνης, Κ. Τσουκαλᾶς, Φ. Ζαΐμης καὶ Α. Παχνὸς ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 72 τοῦ νόμου 4411, «περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως, προαγωγῆς, στασιμότητος κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων. 1) Περὶ προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1933–1934 καὶ 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ παροχῆς δανείων παρὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Πολιτικῶν ὑπαλλήλων εἰς τοὺς Μετόχους αὐτοῦ. Γνωρίζω ἐπίσης πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ κατηρτίσθησαν ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει).

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ

1) Σῖμος Μπαλᾶνος, 2) Δ. Χατζίσκος, 3) Στ. Τρικούπης, 4) Π. Μαυρομιχάλης, 5) Α. Στράτος, 6) Ν. Ἀντωνόπουλος, 7) Ἠλ. Μαυρομιχάλης, 8) Γ. Τσόχας, 9) Ἄγ. Σλῆμαν, 10) Ξεν. Μαυρομμάτης, 11) Γ. Ράλλης, 12) Κλ. Αἰγιαλίδης, 13) Ν. Βλιάμος, 14) Θ. Λιναρδᾶτος, 15) Π. Καράπαυλος, 16) Γρ. Εὐστρατιάδης, 17) Γ. Ἐξηντάρης, 18) Ἀχ. Παπαδᾶτος, 19) Π. Μαζαράκης, 20) Σπ. Σῖμος, 21) Β. Δεληγιάννης, 22) Φ. Ζαΐμης, 23) Δ. Μπότσαρης, 24) Γ. Παπανδρέου, 25) Ν. Ἀσκούτσης, 26) Ἀλ. Μυλωνᾶς, 27) Ἀλ. Μελᾶς, 28) Π. Ροζάκης, 29) Π. Λεβαντῆς, 30) Μ. Βολουδάκης.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

1) Γ. Τσόχας, 2) Σ. Τρικούπης, 3) Ν. Ἀντωνόπουλος, 4) Ν. Κρανιωτάκης, 5) Γ. Βαρβιτσιώτης, 6) Σ. Μπαλάνος, 7) Κ. Κουκουρῖκος, 8) Ε. Κώνστας, 9) Κ. Βερροιόπουλος, 10) Ἀντ. Λιβιεράτος, 11) Δ. Γιαννόπουλος, 12) Κ. Οἰκονομίδης, 13) Θ. Γκόφας, 14) Θ. Λιναρδάτος, 15) Κ. Ψάρρας, 16) Δ. Ντολιόπουλος, 17) Ε. Χατζηδάκης, 18) Ν. Ἀσκούτσης, 19) Ε. Τριποδάκης, 20) Ι. Περδικογιάννης, 21) Γ. Παπανδρέου, 22) Θ. Χαβίνης, 23) Π. Μαζαράκης, 24) Δ. Πετροπουλάκης, 25) Φ. Ζαΐμης, 26) Π. Χατζῆς, 27) Γ. Καγιᾶς, 28) Ι. Μιχαὴλ, 29) Χ. Παπασταύρου 30) Γ. Σακαλῆς, 31) Γ. Τηλικίδης.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΩΡΓΙΑΣ

1) Ν. Βογιατζῆς, 2) Κ. Κουκουρῖκος, 3) Ν. Σιγαλός, 4) Γ. Ποντίκας, 5) Α. Ἀντωνόπουλος, 6) Θ. Δεσύλλας, 7) Σ. Σχινᾶς, 8) Κ. Κανελλόπουλος, 9) Κ. Κορόζος, 10) Λ. Τσιόκος, 11) Γ. Ταρπάζης, 12) Ε. Παπακωνσταντίνου, 13) Ν. Σπέντζας, 14) Α. Μπασιᾶκος, 15) Σ. Μπινόπουλος, 16) Ν. Μπούμπουλης, 17) Γ. Βαρβιτσιώτης, 18) Α. Παγκοῦτσος, 19) Α. Ἀθηνογένης, 20) Σ. Πολυζωγόπουλος, 21) Ἠ. Ἀποσκίτης, 22) Δ. Χατζηγιάννης, 22α) Α. Τανούλας, 23) Α. Παπαδᾶτος, 24) Λ. Λαμπριανίδης, 25) Α. Λούλης, 26) Ν. Μανούσης, 27) Η. Παπαδόπουλος, 28) Θ. Χαβίνης, 29) Λ. Μαλλιάκας, 30) Ν. Ἀνδρεάδης, 31) Γ. Ζαροτιάδης, 32) Δ. Δημάδης, 33) Γ. Ἐξηντάρης, 34) Ν. Κουμάνταρος, 35) Σ. Πιστολάκης, 36) Γ. Χρυσοστόμου, 37) Δ. Εὐθυμιάδης, 38) Α. Ζουρμπᾶς, 39) Χρ. Εὐελπίδης, 40) Α. Πάλλης.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΘΝ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

1) Σ. Μπαλάνος, 2) Θ. Δεσύλλας, 3) Σ. Τρικούπης, 4) Ν. Ἀντωνόπουλος, 5) Λ. Εὐταξίας, 6) Ε. Βουρδουμπᾶς, 7) Γ. Χλωρός, 8) Ι. Χατζηκωνσταντῆς, 9) Κ. Κανελλόπουλος, 10) Α. Πρωτοπαπαδάκης, 11) Λ. Κριεζῆς, 12) Π. Μαυρομιχάλης, 13) Δ. Χέλμης, 14) Δ. Ντολιόπουλος, 15) Δ. Ἀλλαλούφ, 16) Ν. Βλιάμος, 17) Δ. Στεφανόπουλος, 18) Φ. Μοσχούλας, 19) Ν. Κρανιωτάκης, 20) Σ. Πολυζωγόπουλος, 21 Κ. Ροδόπουλος, 22) Α. Τσιριγώτης, 22α) Δ. Μπούκουρας, 23) Λ. Λαμπριανίδης, 24) Β. Ἀγγελῆς, 25) Γ. Βοραζάνης, 26) Φ. Ζαΐμης, 27) Γ. Ἡσαΐας, 28 Σ. Τσακμάνης, 29) Α. Κωνσταντινίδης, 30) Γ. Ἐξηντάρης, 31) Ν. Ἀβραάμ, 32) Α. Λούλης, 33) Ο. Πανταζίδης, 34) Χ. Πανταζίδης, 35) Γ. Βαρβούτης, 36) Στ. Πιστολάκης, 37) Ι. Τσονταρίδης, 38) Π. Γαρουφαλιᾶς, 39) Δ. Ἀμπατζόπουλος, 40) Α. Ραλλίδης.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

1) Λ. Εὐταξίας, 2) Γ. Ἐμπειρῖκος, 3) Κ. Κανελλόπουλος, 4) Λ. Κριεζῆς, 5) Π. Μαυρομιχάλης, 6) Ἰσαὰκ Μόλχο, 7) Δ. Χέλμης, 8) Δ. Λόντος, 9) Α. Ἀντωνόπουλος, 10) Ι. Γαλανόπουλος, 11) Γ. Κρεσταινίτης, 12) Ε. Κώνστας, 13) Γ. Μπακόπουλος, 14) Θ. Δεσύλλας, 15) Κ. Βερροιόπουλος, 16) Τ. Γεωργιάδης, 17) Η. Μαυρομιχάλης, 18) Λ. Τσιόκος, 19) Τ. Ροδόπουλος, 20) Β. Ἀλεξᾶτος, 21) Ν. Σπέντζας, 22) Δ. Χατζηγιάννης, 23α) Ἀλλαλοὺφ Δανιήλ, 23) Γ. Βαρβούτης, 24) Β. Δεληγιάννης, 25) Α. Δροσόπουλος, 26) Φ. Ζαΐμης, 27) Γ. Ἡσαΐας, 28) Μ. Κοθρῆς, 29) Ν. Κουμάνταρος, 30) Π. Γαρουφαλιᾶς, 31) Ν. Μανούσης, 32) Γ. Μαρῆς, 33) Θ. Λιναρδᾶτος, 34) Στ. Πιστολάκης, 35) Στ. Νικολαΐδης, 36) Η. Παπαδόπουλος, 37) Ι. Παπαδάκης, 38) Π. Πρωτοπαππᾶς, 39) Π. Ροζάκης, 40) Γ. Σακκαλῆς.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

1) Ἀθ. Παπαθανάσης, 2) Α. Κακαρᾶς, 3) Κ. Τσουκαλᾶς, 4) Γ. Μπακόπουλος, 5) Δ. Μπαμπᾶκος, 6) Γ. Εὐστρατιάδης, 7) Ι. Σκανδαλάκης, 8) Α. Λαγουρὸς, 9) Γ. Χλωρός, 10) Κ. Κορόζος, 11) Ι. Τζίβας, 12) Ν. Βλιάμος, 13) Δ. Στεφανόπουλος, 14) Γ. Κρεσταινίτης, 15) Α. Λιβιεράτος, 16) Γ. Ἀργυρόπουλος, 17) Χ. Παναγιούλιας, 17α) Ι. Χατζηκωνσταντῆς, 18) Ν. Ἀβραάμ, 19) Α. Μπιράκης, 20) Γ. Καγιᾶς, 21) Ν. Νιάνιας, 22) Γ. Χρυσοστόμου, 23) Ε. Σωτηριάδης, 24) Χ. Πανταζίδης, 25) Δ. Δημάδης, 26) Ν. Σακλαμπάνης, 27) Σ. Τσιακμάνης, 28) Ι. Κούνδουρος, 29) Χʺ Παπασταύρου, 30) Χαφοὺζ Ἀλῆ Γκαλήπ.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1) Δ. Χατζῖσκος, 2) Γ. Τουρκοβασίλης, 3) Λ. Εὐταξίας, 4) Γ. Ράλλης, 5) Ἀλ. Λαγουρός, 6) Ι. Μάλλωσης, 7) Ι. Ἀνδριόπουλος, 8) Δ. Γιαννόπουλος, 9) Ι. Τζίβας, 10) Ἀδαμ. Νικολαΐδης, 11) Δ. Ζούβας, 12) Ἀν. Τσιρώνης, 13) Σ. Πολυζωγόπουλος, 14) Ἀντ. Ἀθηνογένης, 15) Δ. Λιαπίδης, 16) Π. Καράπαυλος, 16α) Τ. Γεωργιάδης, 17) Ν. Κωνσταντόπουλος, 18) Ἀλ. Παχνὸς, 19) Ἠλ. Παπαδόπουλος, 20) Β. Χατζηλίας, 21) Γ. Χρυσοστόμου, 22) Χρ. Βαφέας, 23) Π. Ντεντιδάκης, 24) Γ. Παπανδρέου, 25) Ἀβρ. Γρηγοριάδης, 26) Ε. Σωτηριάδης, 27) Ι. Σταθάκης, 28) Γρ. Τηλικίδης, 29) Δ. Ἀμπατζόπουλος, 30) Χρ. Εὐελπίδης.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

1) Γ. Στράτος, 2) Γ. Τσόχας, 3) Β. Βασιλικὸς, 4) Α. Νταλίπης, 5) Ε. Βουρδουμπᾶς, 6) Π. Σταμούλης, 7) Γ. Κριμπᾶς, 8) Ε. Παπακωνσταντίνου, 9) Σ. Μπινόπουλος, 10) Ἀδ. Νικολαΐδης, 11) Λ. Τσιριγώτης, 12) Κ. Καλκάνης, 13) Ξ. Μαυρομμάτης, 14) Α. Μπασιᾶκος, 15) Ε. Χατζηδάκης, 16) Σ. Μπινόπουλος, 17) Γ. Παραβάντης, 18) Δ. Ντολιόπουλος, 19) Ν. Κουπαροῦσος, 20) Γ. Τουρκοβασίλης, 21) Π. Νικολαΐδης, 22) Χρ. Παναγιούλιας, 22α) Γ. Φιλιππίδης, 23) Β. Ἀγγελῆς, 24) Β. Χατζηλίας, 25) Χρ. Βαφέας, 26) Π. Λεβαντῆς, 27) Δεμὶρ Ζαδὲ Ἰμπραΐμ, 28) Γ. Ἀγγελιδάκης, 29) Σ. Νικολαΐδης, 30) Δ. Δημάδης, 31) Ἀλ. Λούλης, 32) Θ. Κιζάνης, 33) Ι. Παπαδάκης, 34) Π. Καλλιγκάτσης, 35) Δ. Ἀθηνοδώρου, 36) Α. Πιαλόγλου, 37) Κ. Προκοπίδης, 38) Ε. Παπαδόπουλος, 39) Ἀρ. Ραλλίδης, 40) Γ. Μπουρδάρας.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ

1) Κ. Καλκάνης, 2) Δ. Βούλτζος, 3) Α. Νταλίπης, 4) Π. Νικολαΐδης, 5) Γ. Τσόντος–Βάρδας, 6) Γ. Μπακόπουλος, 7) Ι. Νικολίτσας, 8) Ν. Βογιατζῆς, 9) Α. Κακαρᾶς, 10) Ν. Κρανιωτάκης, 11) Δ. Χατζῖσκος, 12) Α. Ψάρρας, 13) Δ. Μπούκουρας, 14) Δ. Ἀναγνωστόπουλος, 15) Β. Ἀποστολίδης, 16) Γ. Εὐστρατιάδης, 17) Ι. Ἀποστόλου, 18) Δ. Μπότσαρης, 19) Ι. Παπαδάκης, 20) Δ. Φλωριᾶς, 21) Θ. Χαβίνης, 22) Σ. Φραντζεσκάκης, 23) Κ. Μουρατίδης, 24) Ἐμ. Τριποδάκης, 25) Ι. Γοβατζιδάκης, 26) Ἀθ. Παπαθανάσης, 27) Γ. Μπουρδάρας, 28) Κ. Νταῆς, 29) Α. Θεολογίτης, 30) Α. Ριζιώτης.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΝΑΥΤΙΚΩΝ

1) Γ. Στράτος, 2) Π. Κάγκας, 3) Ι. Παπαδόπουλος, 4) Δ. Βούλτζος, 5) Ι. Μοναστηριώτης, 6) Α. Κόμης, 7) Ι. Μάλλωσης, 8) Π. Μπούμπουλης, 9) Σ. Παϊπέτης, 10) Γ. Ἐμπειρῖκος, 11) Σ. Σχινᾶς, 12) Ἀλ. Παΐζης, 13) Η. Μαυρομιχάλης, 14) Δ. Ἀναγνωστόπουλος, 15) Δ. Παππᾶς, 16) Ε. Μανωλάτος, 17) Θ. Κιζάνης, 18) Δ. Μπότσαρης, 19) Π. Χατζῆς, 20) Γ. Τσουδερός, 21) Γκίκας Κουλούρας, 12) Ἀλ. Ζάννας, 23) Ἀλ. Παχνὸς, 24) Σ. Χατζήμπεης 25) Π. Τσιτσίλιας, 26) Ἀθ. Κωνσταντινίδης, 27) Π. Κονταξῆς, 28) Α. Παπαγεωργίου, 29) Α. Θεολογίτης, 30) Γ. Σακκαλῆς.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

1) Δ. Βοῦλτζος, 2) Α. Πρωτοπαπαδάκης, 3) Ἀλ. Παΐζης, 4) Γ. Παραβάντης, 5) Ι. Μάλλωσης, 6) Π. Μπούμπουλης, 7) Κ. Ρεντίφης, 8) Π. Κάγκας, 9) Γ. Στράτος, 10) Θ. Γκόφας, 11) Γρ. Εὐστρατιάδης, 12) Β. Βασιλικός, 13) Γ. Ράλλης, 14) Δ. Παππᾶς, 15) Β. Ἀποστολίδης, 16) Θ. Λιναρδᾶτος, 17) Δ. Μαρσέλλος, 18) Η. Πρωτοπαππᾶς, 19) Γκίκας Κουλούρας, 20) Η. Ἀποσκίτης, 21) Δ. Φλωριᾶς, 22) Ἀλ. Ζάννας, 24) Ἀντ. Γαλανάκης 24) Π. Καλλιγκάτσης, 25) Λ. Θεοδωρίδης, 26) Σπ. Σῖμος, 27) Ι. Σταθάκης, 28) Ι. Κούνδουρος, 29) Κ. Νταῆς, 30) Δ. Εὐθυμιάδης.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΩΣ

ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗΣ

1) Ι. Νικολίτσας, 2) Φ. Μοσχούλας, 3) Γ. Πεντίκας, 4) Ι. Ἀνδριόπουλος, 5) Γ. Κριμπᾶς, 6) Κ. Οἰκονομίδης, 7) Λ. Τσιριγώτης, 8) Δ. Ζούβας, 9) Δ. Ἀσιμῆς, 10) Ν. Κάρτσωνας, 11) Ἀθ. Γραμματίκας, 12) Ἐμ. Χατζιδάκης, 13) Γ. Τσόντος Βάρδας, 14) Ἠλ. Ἀποσκίτης, 15) Θ. Λιναρδᾶτος, 16) Γ. Καλαντζόπουλος, 17) Σ. Σῖμος, 18) Α. Πιαλόγλου, 19) Γ. Ζερβός, 20) Π. Ντεντιδάκης, 21) Ι. Ἀποστόλου, 22) Κ. Μουζενίδης, 23) Γ. Τζηρίδης, 24) Μ. Σβολόπουλος, 25) Σ. Φραντζεσκάκης, 26) Γ. Ζαρωτιάδης, 27) Ὅμ. Πανταζίδης, 18) Α. Παπαγεωργίου, 29) Ἀλκ. Ριζιώτης, 30) Μ. Κύρκος. Γνωρίζω εἰσέτι πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Γερουσίας ἀπέστειλε τὸ κάτωθι ἔγγραφον: (ἀναγινώσκει). Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ φέρωμεν εἰς γνῶσιν Ὑμῶν ὅτι ἡ Γερουσία, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν αὐτῆς, καθ’ ἣν συνεζήτησεν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κ)σεως, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ περατώσῃ τὴν συζήτησιν, ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν ὅπως παρακληθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλῃ τὴν διὰ τὴν σήμερον ὡρισμένην συζήτησιν ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς 6ης Μαρτίου ἐ. ἔ., ὅπως δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὴν Νομοθετικὴν Ἐργασίαν, περατωθησομένην συντόμως, νὰ παραστῇ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς Γερουσίας πρὸς συνέχισιν καὶ τερματισμὸν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Παρακαλοῦμεν ὅθεν ὅπως φέρετε τοῦτο εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως, ἥτις ἐλπίζομεν νὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν εὐχὴν τῆς Γερουσίας.

Ὁ Πρόεδρος τῆς Γερουσίας

Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ

§3Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Μπούμπουλη.

§5ΠΕΡ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, καὶ πρὸ παντὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καίτοι ἀπουσιάζει, ἵνα προβῇ εἰς διαβήματα παρὰ τῇ Ἰταλικῇ Κυβερνήσει, ὅπως ἄρῃ αὕτη τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς διὰ καμάκων σπογγαλιείας, ἣν πρό τινος ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν ἐν Τριπολίτιδι. Εἶναι ἕνα πρᾶγμα, κ. Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον θὰ καταστήσῃ μίαν ὁλόκληρον τάξιν ἀνθρώπων ἄνεργον καὶ δὲν θὰ ἔχῃ οὐδὲ τὸ ψωμί της. Δι’ αὐτὸ θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας της διὰ νὰ ἐπιτραπῇ νὰ γίνεται ἡ ἁλιεία ὡς καὶ πρότερον. Δὲν ἠξεύρομεν διατί, διὰ πρώτην φορὰν ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ἀπηγόρευσε τὴν σπογγαλιείαν, καὶ τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ σπογγαλιεία, οὐχὶ διὰ λόγους ἐπιστημονικούς, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους. Δι’ αὐτὸ θὰ ἤθελον, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§6Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ θὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι εἶναι δυνατόν.

§7Ι. ΜΑΛΛΩΣΗΣ. Γνωρίζω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑφίσταται σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἁλιείας. Εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, ὡς πρὸς τὴν σπογγαλιείαν, ἀναφέρονται δύο κατηγορίαι σπογγαλιείας, ἡ διὰ σκαφάνδρων καὶ κυρίως μὲ σκάφανδρα ἁλιεύουν οἱ Ὑδραῖοι, Αἰγινῖται καὶ οἱ Δωδεκανήσιοι, καὶ ἡ διὰ κάμακος, τὸν ὁποῖον χρησιμοποιοῦν ἀπὸ ἑκατονταετίας οἱ Ἑρμιονεῖς κυρίως. Καὶ ἐνῷ τὸν μῆνα Φεβρουάριον ἐχορηγήθησαν ἄδειαι διὰ τὰ σκάφανδρα, διὰ τὰ πλοῖα ποῦ χρησιμοποιοῦν τὸν κάμακα δὲν ἐχορηγήθησαν τοιαῦται. Χθεσινὸν τηλεγράφημα τῆς ἐν Ρώμῃ Ἑλληνικῆς Πρεσβείας ἀναφέρει ὅτι αἱ τοπικαὶ Ἀρχαὶ τῆς Τριπολίτιδος, τῆς Βεγγάζης καὶ Κυρηναϊκῆς, ἀρνοῦνται νὰ χορηγήσουν ἀδείας τοιαύτας, ἐνῷ διὰ τὴν ἰχθυοτροφίαν εἰς τὰ ἑλληνικὰ ὕδατα, τὰ Ἰταλικὰ ἔλαβον ἄδειαν, διότι εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ὅταν, Κύριοι Βουλευταί, ὅλα τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος εἶναι καταπλημμυρισμένα ἀπὸ τὰ ἰταλικὰ πλοῖα, ἀπὸ τῆς γκαργκάδες καὶ στεροῦν τοῦ ἑλληνικοῦ ἁλιευτικοῦ κόσμου τὸ ψωμί, νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ πρέπει νὰ καταργηθῇ, διὰ νὰ μὴ εἶναι ἑτεροβαρής. Κατὰ συνέπειαν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ συνηγορήσῃ παρὰ τῇ Ἰταλικῇ Κυβερνήσει νὰ ἀρθῇ ἡ διαταχθεῖσα διὰ τὴν σπογγαλιείαν ἀπαγόρευσις.

§8Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω μίαν λέξιν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος. Τοσούτῳ μᾶλλον περίεργον εἶναι ὅτι ἀπαγορεύεται διὰ κάμακος ἡ ἁλιεία, καθόσον τὸ καμάκι δὲν παρουσιάζει οὐδένα χαρακτηριστικὸν οἷον τὸ σκάφανδρον, δηλ. χαρακτηριστικὸν ἀπάνθρωπον. Τὸ καμάκι εἶναι τὸ ἀνωδυνότερον μέσον ἁλιείας.

§9Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ συνεννοηθῶ μετὰ τοῦ ἁρμοδίου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἐνεργήσῃ οἱανδήποτε πρᾶξιν δυναμένην νὰ βλάψῃ τὰ συμφέροντα τῶν Ἑλλήνων ἐργατῶν τῆς θαλάσσης, ἐφόσον μάλιστα αὐτή, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐπωφελεῖται τῶν Ἑλληνικῶν θαλασσῶν. Μᾶλλον παρεξήγησις θὰ συνέβη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἐξετασθῇ μετὰ πάσης τῆς δυνατῆς προσοχῆς ἡ ὑπόθεσις πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐνδιαφερομένων.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Πρῶτον θέμα συζητήσεως εἶναι ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς 6ης Μαρτίου.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ ἀναβληθῇ.

§12Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐτέθη ζήτημα ἀναβολῆς. Τὸ ἔγγραφον τῆς Γερουσίας δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ πρότασιν ἀναβολῆς. Κανεὶς δὲν ἐζήτησεν ἀναβολήν.

§13Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, Κύριοι Βουλευταί, ὅτε ἀνέπτυξε τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις, καλῶς ἢ κακῶς, καλῶς ἴσως, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου καὶ ἀνέφερε τοῦτο· ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τὰ γεγονότα ταῦτα οὐδεμίαν ἄλλην πρᾶξιν πλὴν τῆς πράξεως τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν ἡ ἀνεξάρτητος Δικαιοσύνη ἀναγνωρίζει. Εἶναι πράγματι ἀληθὲς ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἀσχολεῖται ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων· εἶναι πράγματι ἀληθὲς ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἐκτελεῖ τὸ καθῆκον της. Τὴν στιγμὴν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖται γενικωτέρα συζήτησις τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐν τῇ Βουλῇ, γεννᾶται περαιτέρω τὸ ἐρώτημα, ἐὰν θὰ καταστῇ δυνατὸν ἡ ἀνεξάρτητος Δικαιοσύνη, συμφώνως καὶ μὲ τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐκτελῇ τὸ ἔργον αὐτῆς ἀνεπηρεάστως. Τὸ ἐρώτημα τοῦτο ἐγεννήθη, ὡς ἦτο φυσικόν, κ. Πρόεδρε, ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων, ἐκ μέρους ἐκείνων περὶ τῆς τύχης τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Δικαιοσύνη. Πληροφοροῦμαι ὅτι μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ διακεκριμμένους δικηγόρους θέσασα τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπεσκέφθη τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καί, οἱονεὶ ἐκλιπαροῦσα, ἐζήτησεν τὴν μὴ συζήτησιν πρὸ τοὐλάχιστον τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος. Ὁ ὑποφαινόμενος ἀναγκάζεται νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ θίξῃ καὶ τὴν τακτικὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν τακτικὴν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἐγωϊστικὴ ἡ ἄποψις κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωσι τὰς ἀρχὰς αὐτῶν, τὰς πολιτικάς, ζητοῦν συζήτησιν εἰς χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ἡ συζήτησις αὕτη θὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς τύχης τῶν κρινομένων. Ὅταν προχθὲς ἠγέρθη τὸ πρῶτον ἡ συζήτησις, ἐζήτησα νὰ ἐγγραφῶ καὶ ἐγὼ καὶ νὰ ἀναπτύξω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν θὰ ἔχει τὴν σοφίαν τὴν ὁποίαν ἔχουν αἱ γνῶμαι τῶν ἀρχηγῶν, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ τὸ κῦρος τῆς γνώσεως ἔν τινι μέτρῳ, διότι εἶμαι ἐγγύτερον πρὸς τὰ γεγονότα, ὡς ἐκπροσωπῶν ἐν τῇ δικαιοσύνῃ κατηγορουμένους τινάς. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἄλλοτέ ποτε, ὅτε συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἀποζημιώσεως ἑνὸς πλοίου τορπιλλισθέντος ἐγενόμην δριμὺς κατήγορος τῆς περιπτώσεως κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπέρχεται σύγχυσις τῆς ἰδιότητος τοῦ βουλευτοῦ καὶ τοῦ δικηγόρου καὶ τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς τὸν δικαστήν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι, ἐὰν ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, πράττω τοῦτο διότι ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ δὲν κρίνονται δίκαια ὑλικὰ ἀλλὰ καὶ πρὸ παντὸς διότι δὲν πρόκειται περὶ πελατῶν οἱ ὁποῖοι πληρώνουν ἀμοιβὰς διὰ τὴν ὑπεράσπισίν των. Καὶ κυρίως ἔλαβον τὸν λόγον, διὰ νὰ φέρω τὸ φῶς τὸ ἀπορρέον ἀπὸ τὰ ἐξηλεγμένα μέρη τῆς δικογραφίας· ἑπομένως δὲν ἔχω λόγους προσωπικοὺς νὰ μὴ θέλω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλὰ θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἄποψιν τῶν ὑπερασπιστῶν τῶν κατηγορουμένων κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ συζήτησις θὰ ἀποβῇ βλαπτικὴ εἰς βάρος τῆς ἀνεπηρεάστου ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην καὶ ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ τὸ ἔγγραφον τῆς Γερουσίας, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἢ ὄχι ἡ συζήτησις. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μὲ θεωρήσῃ ἐγγεγραμμένον.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλεξᾶτος.

§15ΒΡ. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Εἶναι ἐκπληκτικόν, κ. Βουλευταί, ὅτι ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, πρότασις τοιαύτη ἐκ μέρους τοῦ κ. Κουνδούρου καὶ τίθεται μία βάσις εἰς τὴν πρότασιν ταύτην τὴν ὁποίαν ἔδει νὰ μὴ θέσῃ ἐκεῖνος ὅστις ἐχρημάτισεν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Διότι ἀπὸ οἱονδήποτε Ἕλληνα πολίτην, ἀπὸ οἱονδήποτε Ἕλληνα βουλευτήν, ἀλλὰ προπαντὸς ἀπὸ ἕναν, ὁ ὁποῖος ἐχρημάτισεν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἔπρεπε ποτὲ νὰ λέγεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη κατὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεώς της νὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ οἱανδήποτε συζήτησιν γινομένην ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ὅτι ἦτο δυνατόν ποτε ἡ ἑλληνικὴ δικαιοσύνη τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἐξεπροσώπει καὶ τῆς ὁποίας ἄλλοτε προΐστατο, ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσῃ μέχρι τοιούτου σημείου καταπτώσεως, ὥστε νὰ γίνῃ ὄργανον τῶν πολιτικῶν παθῶν καὶ τῶν πολιτικῶν διακρίσεων. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ληφθεῖσα ὅπως ἐλήφθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Κουνδούρου τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὑποβληθεῖσα ὡς ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη, μόνον τὴν κατάπληξιν δύναται νὰ προκαλέσῃ καὶ οὐδὲν ἄλλο. Ἀκριβῶς δέ, Κύριοι Βουλευταί, διότι διὰ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἐκ τῆς προχθεσινῆς ἀγορεύσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων δὲν εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν μόνον ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλὰ διότι εἶναι ἐκτεθειμένος καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων, δι’ οὓς λόγους θὰ ἐξηγήσω μετ’ ὀλίγον, καὶ πρὸ παντὸς διότι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκτίθεται ἐξ αὐτοῦ ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη, προτείνω ἡ συζήτησις νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτοστιγμεί. Ἐὰν τὸ ἔγκλημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας, ἐὰν τὸ ἔγκλημα τῆς στάσεως, ἐὰν τὸ ἔγκλημα τῶν φόνων εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀτιμάζει τὸν ἄνθρωπον, ἐξ ἴσου ἐκθέτει καὶ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος συκοφαντεῖ ψευδῶς διὰ τοιαῦτα ἀδικήματα. Καὶ ἐὰν εἶναι σήμερον ἐκτεθειμένη εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, κατόπιν τῶν λεχθέντων ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ἐὰν εἶναι ἐκτεθειμένος ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐπιβάλλεται διὰ τοῦτο ὁ τερματισμὸς, τὸ ταχύτερον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, εἶναι ἐκτεθειμένον καὶ ἕνα κόμμα ὁλόκληρον, τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων καὶ ὁ Ἀρχηγὸς του, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τεσσάρων ἡμερῶν κατασυκοφαντεῖται ἐκ μέρους τοῦ κοκκίνου τύπου, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, διότι ὑπάρχει καὶ κόκκινος τύπος ὄχι μόνον κίτρινος. Καὶ κατασυκοφαντεῖται τὸ κόμμα καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος αʹ τοῦ, ἐπὶ τέσσαρας ὁλοκλήρους ἡμέρας ἢ μᾶλλον κατηγορεῖται διὰ τοῦ τύπου, ὁ ὁποῖος ἐκπροσωπεῖ τὰς γνώμας τῆς πτέρυγος τῆς ὁποίας προΐσταται ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς εἶναι συκοφάντης διὰ τὰ βαρύτερα ἐγκλήματα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ διότι ἔχομεν τὴν ὑπόνοιαν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι πιστεύομεν καὶ δεχόμεθα τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑπεστήριξεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὅτι ἡ κοινὴ συνείδησις ἔχει συνταραχθῆ καὶ ὅτι ἀναμένει τερματισμὸν τῆς συζητήσεως διότι προβλέπει ὅτι οἱ ἔνοχοι, οἱοιδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι οὗτοι, θέλουν νὰ ἐφαρμόσουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουν καὶ ἐπιτυγχάνουν πάντοτε οἱ οἱοιδήποτε ἐγκληματίαι οἱ εὑρισκόμενοι ἐν ὑποδικίᾳ, τὴν ἀναβολὴν τουτέστιν διότι ὁ χρόνος εἶναι ὁ καλύτερος δι’ αὐτοὺς σύμμαχος. Θέλομεν νὰ πιστεύωμεν ὅτι ἡ προσπάθεια αὐτὴ τῆς ἀναβολῆς, εἰς οὐδὲν ἄλλο τείνει ἢ εἰς τὸ νὰ προέλθῃ μία παρέλκυσις, ἡ ὁποία θὰ ἐξατμίσῃ τὴν ζωηρὰν καὶ δικαίαν ἀγανάκτησιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ὁ ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, καὶ τὴν ὁποίαν ἀγανάκτησιν διηρμήνευσε μὲ τοὺς λόγους μὲ τοὺς ὁποίους τὴν διηρμήνευσε προχθὲς ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, διὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα σπανίως ἐμφανίζονται εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῶν χωρῶν καὶ τῶν ἐθνῶν, διὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα συνταράσσουν τὴν συνείδησιν τὴν λαϊκήν, διὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα γράφουν τὰς μελανωτέρας σελίδας εἰς τὰς ἱστορίας τῶν λαῶν, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, λέγω, ἡ Βουλή, τὰ ζητήματα ταῦτα νὰ μὴ τὰ ρίπτῃ εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλλένδας, διότι αὐτὴ ἄλλως τε εἶναι ἡ ἐπιτακτικὴ ἀξίωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ὁποῖον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐκπροσωποῦμεν. Θὰ ἦτο δι’ αὐτὸν ἡ ἐσχάτη περιφρόνησις τοῦτο. Θὰ ἦτο ἡ ἐσχάτη καὶ ἡ ὑπάτη ἀσέβεια πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐνεπιστεύθησαν τὴν τιμήν, τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ζωήν των καὶ ὅλην τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ὑπόστασίν των, θὰ ἦτο λέγω ἡ ἐσχάτη ἀσέβεια ἀπέναντι τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν ἀφήσῃ τὸ σοβαρὸν αὐτὸ ζήτημα ἀνεξέταστον καὶ ἀπαρατήρητον καὶ ἠθέλομεν ἀσχοληθῆ εἰς ἄλλα ζητήματα δευτερευούσης σημασίας. Θὰ ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν ὁ Πρόεδρος τῆς Γερουσίας πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δύναμαι νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι μετὰ θάρρους πρέπει νὰ ἀπαντήσῃ αὕτη πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Γερουσίας, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἀναβολὴ ἐκεῖ τῆς συζητήσεως ἀλλὰ πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐδῶ συζήτησις, ἐφόσον ὡρίσθη τὴν ἡμέραν ταύτην, διότι τὴν ἡμέραν ταύτην ἀναμένει ὁλόκληρος ὁ ἑλληνικὸς λαὸς διὰ νὰ καταπραΰνῃ τὴν συνταραχθεῖσαν καὶ ἀναστατωθεῖσαν. (Χειροκροτήματα). Ὑποβάλλω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, διότι θὰ ἀκουσθῶσιν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς διάτοροι αἱ διαμαρτυρίαι τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰς ὁποίας ἄλλη τις πτέρυξ εἶναι ἴσως εἰθισμένη νὰ μὴ ἀκούῃ καὶ νὰ μὴ συγκινεῖται, ἀλλ’ ἡ πτέρυξ ἡ ἰδική μας καὶ ἀκούει καὶ ὑπολογίζει καὶ ἐξ αὐτῶν συγκινεῖται.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§17ΠΕΡ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι οἱ λόγοι τοῦ ἐκ Κρήτης κ. Συναδέλφου ἐγέννησαν ποιάν τινα συγκίνησιν εἰς τὴν ψυχήν μου ὅταν ἐσκέφθην ὅτι εἶναι δυνατόν, ἀνθρώπων δικαζομένων διὰ βαρύτατον πρὸς τὴν χώραν ἔγκλημα, νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ θέσις των, λόγῳ μιᾶς συζητήσεως εἰς τὴν ὁποίαν πιθανώτατα καὶ ἐγὼ θὰ ἐλάμβανον μέρος. Ἀλλ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐνεθυμήθην τὸ παρελθὸν — θὰ παρελθοντολογήσωμεν ὀλίγον, Κύριοι Συνάδελφοι φιλελεύθεροι αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐνεθυμήθην ὅτι, ὅταν ἡμεῖς δικαζόμενοι ἐσυρόμεθα ἀπὸ φυλακῆς εἰς φυλακήν, ὅταν ἡμεῖς φέροντες τὰς χειροπέδας καὶ νωπὸν ἀκόμη τὸ αἷμα τῶν συγγενῶν καὶ φίλων μας, ὄχι μόνον τοιαύτη φωνὴ δὲν ἠκούσθη διὰ νὰ μᾶς ὑπερασπίσῃ, ἀλλὰ τοὐναντίον ὅλοι οἱ σύλλογοι τῶν Φιλελευθέρων ἐζήτουν τὴν κεφαλήν μας καὶ πρῶτος, πρῶτος ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν ἐζήτησε νὰ μᾶς προστατεύσῃ, ἂν ὄχι ἀπὸ τίποτε ἄλλο, ἀλλ’ ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη ἀπὸ τὸ ἴδιον κόμμα του. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν δύναται κἂν νὰ συζητηθῇ ἡ ἀναβολή.

§18ΕΜΜ. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἔλειπε τότε ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων.

§19Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὄχι μόνον ἦτο ἐδῶ, ἀλλ’ ὁ ἴδιος ἔδιδε τὰς ἐντολάς, ὅπως θὰ ἀποδείξωμεν. Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει κἂν ζήτημα ἀναβολῆς, διότι ἡ ἀναβολὴ δὲν ὑπεβλήθη σύμφωνα πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ δὲν ὑπεβλήθη πρὸς τὸ Προεδρεῖον πρότασις ἀναβολῆς ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ κεκανονισμένου πρὸς τοῦτο ἀριθμοῦ Βουλευτῶν. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν δέον νὰ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ ἀπευθείας εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Οὐδεὶς δύναται νὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ πράξω τοῦτο, ἐφόσον μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ὑπεβλήθη πρότασις ἀναβολῆς.

§20Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐζητήθη ἡ ἀναβολή. Ὑπεβλήθη προφορικῶς. Δὲν νομίζω ὅτι ἀπαιτεῖται...

§21Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀπαιτοῦνται αἱ ὑπογραφαὶ ὡρισμένων Βουλευτῶν. Δὲν ὑπεβλήθη τοιαύτη πρότασις.

§22Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ πρότασις δὲν ὑπεβλήθη ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἐὰν ὑπεβάλετο ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἴσως ἐγὼ δὲν θὰ μετεῖχον. Ἤθελα νὰ ἔχω μίαν ἀπάντησιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου περὶ προτάσεως ἀναβολῆς, στηριζομένης εἰς τὰς ἐνεργείας ὡρισμένων δικηγόρων, ἤθελα μίαν ἀπάντησιν ἂν ἐξετιμήθησαν τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα.

§23Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀπορῶ, κ. Συνάδελφε......

§24Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι παρεκάλεσα νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§25Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Συνάδελφε, εἰς τὴν Βουλὴν αἱ ἀποφάσεις λαμβάνονται ὑπ’ αὐτῆς, κατόπιν ὡρισμένης διαδικασίας. Ἐδῶ ζητεῖτε νὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου. Ἀλλ’ ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σημασίαν, ἐφόσον δὲν ἤθελε συναινέσει ἡ Βουλή. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑποβάλητε τοιαύτην πρότασιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως αὐτῆς θὰ ὁμιλήσω ἐγὼ καὶ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι θὰ ἀκουσθῇ, ἀπὸ τοὺς φίλους μου τουλάχιστον.

§26Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ὑποβάλλω τοιαύτην πρότασιν.

§27Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ κάμητε πρότασιν ἀναβολῆς.

§28Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τώρα τὴν καταθέτω.

§29Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐφόσον, κ. Συνάδελφοι, ὑπεβλήθη πλέον πρότασις ἀναβολῆς, θὰ εἶχον νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ὅταν ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως. Χθὲς ἀκόμη, ἢ μᾶλλον προχθές, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ τὸν χαρακτηριστικὸν ἐκεῖνον γέλωτα, εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν, «παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως». Γνωρίζομεν τὸν ἄνδρα καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης διὰ διακοπῆς εἴπομεν, δὲν ζητεῖ τὴν ἀναβολὴν καὶ ἡ ἀναβολὴ σήμερον ζητεῖται παρὰ τῶν φίλων του (Χειροκροτήματα). Οὐδεμίαν σκέψιν, οὐδένα φόβον ὅτι θέλει ἐπηρεασθῆ ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη ἔχει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ὄχι, ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη ἐστάθη εἰς τὸ ὕψος της, ἀκόμη καὶ εἰς τὰς τραγικωτέρας στιγμὰς τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας. Ὁσάκις ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη μόνη της ἀφέθη νὰ κρίνῃ, ἐδικαίωσεν ὅταν ἔπρεπε νὰ δικαιώσῃ καὶ κατεδίκασεν ὅταν ἔπρεπε νὰ καταδικάσῃ. Τὰ ἔκτακτα στρατοδικεῖα καὶ οἱ διάφοροι νόμοι, τοὺς ὁποίους ἑκάστοτε ἐθέσπισαν οἱ προχειρολόγοι διὰ νὰ δικάσουν, αὐτοὶ μόνον δὲν ἔκριναν ὅπως ἔπρεπε νὰ κρίνουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη ἀπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς. Ἀπόδειξις αὐτοῦ εἶναι ἀκόμη ἡ σημερινὴ ἀπόφασις νὰ μὴ εἰσαχθῶσι δι’ ἀπευθείας κλήσεως, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη ὄχι μόνον δὲν ἐπηρεάζεται ἀλλὰ τοὐναντίον ἴσως μακροθυμεῖ πάρα πολύ. Ἀλλὰ ἡ σημερινὴ ὑπόθεσις, Κύριοι, δὲν εἶναι ὑπόθεσις οὔτε τῶν νόμων, οὔτε μονόπλευρος· ἡ σημερινὴ ὑπόθεσις εἶναι ὑπόθεσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἕνας κόσμος ὁλόκληρος αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἕνας κόσμος ὁ ὁποῖος ἀπεφάνθη τὴν 6ην Μαρτίου ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, ὑπὲρ μιᾶς τάξεως, ὑπὲρ μιᾶς ἀποκαταστάσεως τῆς γαλήνης, τῆς εὐνομίας καὶ τῆς ἡσυχίας εἰς τὸν τόπον, ἕνας κόσμος ὁλόκληρος ἀξιοῖ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐνόχων. Ἡ δίκη αὐτὴ δὲν εἶναι ὑπόθεσις οὐδενός· εἶναι ὑπόθεσις ἐθνική. Δύναμαι μάλιστα νὰ προχωρήσω ἔτι μᾶλλον· δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει ἡ δίκη αὐτή, ἡ ὁποία θὰ διεξαχθῇ εἰς ἕνα κακουργιοδικεῖον τῆς Ἑλλάδος, μὲ τὴν σημερινὴν ὑπόθεσιν. Ἐδῶ πρόκειται νὰ δικασθῇ ὁ ὑπεύθυνος τὸν ὁποῖον πάντες γνωρίζομεν.

§30Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρότασιν παραπομπῆς...

§31Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ τὴν ἀκούσετε εἰς τὸ τέλος. Ὅταν, κ. Συνάδελφοι, εἰς τὴν λήξασαν Περίοδον τῆς Βουλῆς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον...

§32Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχον πρῶτον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀναθεωρήσητε ὅσα εἴπατε, ἐν σχέσει μὲ τοὺς σκοποὺς τῆς ὑποβολῆς τῆς προτάσεώς μου. Εἶχον τὴν τόλμην νὰ συνδυάσω τὰς δύο ἰδιότητας, τὴν βουλευτικὴν καὶ τὴν δικηγορικὴν καὶ νὰ καθορίσω τοὺς σκοπούς μου, οὕτως ὥστε δὲν σᾶς ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκλάβητε, τὴν ἰδικήν μου πρότασιν τοὐλάχιστον, ὡς προερχομένην ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἰς τὸ ὁποῖον ἄλλωστε δὲν ἀνήκω. Ἐπίσης θὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως μὴ μὲ ἐξαναγκάσατε νὰ κάμω πρότασιν ἀναβολῆς διὰ τὸν τύπον, ἀφοῦ ἐθεσπίσατε καὶ σεῖς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ κάμητε μίαν πρότασιν παραπομπῆς.

§33Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ...

§34Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω καὶ θὰ ἴδητε. Θὰ κάμω πρότασιν, ἀλλὰ ὄχι μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐθεσπίσατε ἐσεῖς. Ὅταν, κ. Συνάδελφοι, κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς εἶχα τὴν τιμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἀκούσῃ τὴν ὁμιλίαν μου. Σήμερον μὲ τιμᾷ διὰ τῆς παρουσίας του καὶ εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐτυχὴς δι’ αὐτό. Κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, κ. Συνάδελφοι, εἶπα πρὸς τὴν Βουλήν. Κύριοι, ἂς μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας, ἂς μὴ θέλωμεν νὰ πιστεύσωμεν εἰς τοιαύτας τραγικὰς στιγμὰς τοῦ Ἔθνους ὅτι αἴρετε τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διότι μετετέθησαν δύο χωροφύλακες ἢ τρεῖς τηλεγραφηταί. Ἂς ἔχωμεν καλύτερα τὴν εἰλικρίνειαν νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ στρατιωτικὸς κόσμος τοῦ Πλαστήρα δὲν ἀνέχεται τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀξιοῖ ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὰ συμπράττοντα πρὸς αὐτὸ κόμματα νὰ καταψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἔλεγον τὴν φράσιν αὐτήν, Κύριοι Συνάδελφοι, ἐνῷ ἡ πραγματικότης δὲν ἦτο αὐτή. Δὲν ἤθελα νὰ εἴπω τὴν πλήρη ἀλήθειαν, διότι ἡ πλήρης ἀλήθεια θὰ ἔρριπτεν ἔλαιον εἰς τὴν πυράν, θὰ ηὔρυνεν τὸν διχασμὸν τῆς Ἑλλάδος, τὸν ὁποῖον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀνώρυξεν εἰς χάσμα καὶ φιλοτίμως ἐργάζεται τὴν ἀνόρυξιν αὐτοῦ εἰς πᾶσαν περίστασιν ὁ ἔντιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Τὸ χάσμα αὐτὸ τὸ ἀνώρυξεν ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ δὲν ἀφήνει περίστασιν διὰ νὰ μὴ κατεργασθῇ ἀκόμη βαθυτέραν τὴν ἀνόρυξίν του. Τὸ πᾶν ἔπραξε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ τὰ συμπράττοντα πρὸς αὐτὸ κόμματα διὰ νὰ γεφυρωθῇ τὸ χάσμα ἐκεῖνο. Θυσίας εἰς αἷμα, θυσίας εἰς ἀρχηγοὺς κομμάτων, θυσίας εἰς πρόσωπα καὶ ἰδέας ἀκόμη. Ἐν τούτοις αὐτὰ δὲν συνεκίνησαν τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων.

§35Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτά, θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ περιορίσητε τὴν ἀγόρευσίν σας ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι οἱ χειρισταὶ τοῦ λόγου εὐκόλως εὑρίσκουσι τρόπον νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τοῦ κυρίως ἀντικειμένου τῆς συζητήσεως ἵνα περιλάβωσιν εἰς αὐτὸ καὶ ἄλλα θέματα. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ συζήτησις, ὡς βλέπω, πρόκειται νὰ διεξαχθῇ καὶ θὰ διεξαχθῇ λίαν σοβαρῶς καὶ πρέπει νὰ διεξαχθῇ σοβαρῶς. Ἀλλὰ διὰ νὰ διεξαχθῇ σοβαρῶς, πρέπει νὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ κυρίου ἀντικειμένου, ἵνα ἐπ’ αὐτοῦ καὶ μόνον δικαιολογηθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ὑπέρ ἢ κατὰ τῆς ἀναβολῆς. Σᾶς παρακαλῶ λοιπόν, ὄχι μόνον ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὡς ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, παρακαλῶ ἰδίᾳ τοὺς φίλους μου νὰ μοῦ κάμωσι τὴν χάριν νὰ περιορίσωσι τὴν συζήτησιν τῆς ἀναβολῆς ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἀναβολῆς. Τοῦτο ἀπαιτεῖ ἀκόμη καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἡ στάσις τὴν ὁποίαν τὸ κόμμα μας, ὡς πολὺ καλῶς γνωρίζετε, εἶναι ἀποφασισμένον νὰ τηρήσῃ. Θὰ παρεκάλουν συνεπῶς καὶ σᾶς καὶ τοὺς ἄλλους κ. Συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, νὰ στηριχθοῦν ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως, διότι βλέπω ἐξεφύγατε ἐκ τοῦ θέματος τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συζητήσωμεν. Ἴσως νὰ ἔχωσί τινες λόγους νὰ διαφύγουν ἐκ τοῦ θέματος.....

§36Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχω λόγους ἐγὼ κ. Πρόεδρε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρακαλεῖ νὰ μὴ ἐπεκταθῶ πέραν τοῦ θέματος τῆς ἀναβολῆς. Σὺν τοῖς ἄλλοις εἶπεν ὅτι ἔχομεν λόγους....

§37Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ ἀπαντήσετε εἰς ἐμέ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἀπαντήσετε εἰς ἐμὲ ἀνακαλῶ.

§38Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ θρόνου τῆς νίκης;

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ποίου θρόνου τῆς νίκης;

§40Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. .... τῆς 6ης Μαρτίου, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ νίκη τοῦ λαοῦ. Ἀπὸ τοῦ θρόνου τῆς νίκης αὐτῆς δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἐπισκοπήσωμεν τὴν κατάστασιν ἐν πλήρει ψυχραιμίᾳ καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς προκαταλήψεως (φωναὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς διότι ἕνας κόσμος ὁλόκληρος, ὁ κόσμος ποῦ ἔστησεν τὸν ὑπέρλαμπρον αὐτὸν θρόνον τῆς 6ης Μαρτίου, ὁ κόσμος αὐτὸς ζητεῖ, ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο ἀλλὰ τὴν δικαίωσιν τοῦ αἵματος ποῦ ἐχύθη. Αἷμα ἀθῶον ἐχύθη εἰς τὸν βωμὸν τῆς τυραννίας. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν τὸν κόσμον αὐτὸν νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν συνεχῆ ἀγωνίαν του; Δυνάμεθα νὰ πεισθῶμεν, δυνάμεθα νὰ βασισθῶμεν εἰς τὰς τελευταίας ἐπαγγελίας τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων τὰς ὁποίας προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξήγγειλεν, ἐπαγγελίας περὶ ἡσυχίας περὶ γαληνεύσεως καὶ περὶ ἐνισχύσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἔργον της, περὶ συνεργασίας πιστῆς τῆς Γερουσίας. Ὁ Εὐριπίδης εἶπε περὶ τῆς γυναικός: «τὴν δὲ γυναῖκα οὐ πιστεύω, ἐάν τι πιστεύω, ἐὰν ἀποθάνῃ μὴ βιώσεσθαι πλέον, ὡς δ’ ἀποθάνῃ οὐδὲν πιστεύω». Τὸ αὐτὸ ἂς μᾶς ἐπιτραπῆ νὰ εἰπῶμεν καὶ διὰ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν πιστεύομεν τίποτε ἕως ὅτου ἀποθάνῃ.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αἶσχος. Αἶσχος!

§42Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ζητοῦμεν τίποτε ἄλλο, κ. Βουλευταί, παρὰ τὴν δίκην τῶν συνενόχων του, ἵνα δυνηθῶμεν τοὐλάχιστον νὰ τοὺς παρεμποδίσωμεν εἰς τὸ νὰ βλάπτουν εἰς τὸ μέλλον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσουκαλᾶς.

§44Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Πρὸ παντὸς νὰ τεθῶσιν τὰ ζητήματα εἰς τὴν θέσιν των. Τὰ τακτικὰ δικαστήρια ἐπελήφθησαν τῆς περὶ ἧς πρόκειται ὑποθέσεως, ἀλλ’ ὡς πάντες γνωρίζετε, ὑπαρέχει ἓν ὅριον εἰς τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ σταματήσῃ τὸ ἔργον της ἡ τακτικὴ Δικαιοσύνη καὶ τὸ ὅριον αὐτὸ εἶναι ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Τόσον εἶναι βέβαιον τοῦτο, τόσον εἶναι βέβαιον ὅτι τὰ τακτικὰ δικαστήρια δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέμβωσιν, ὅσον ἀφορᾶ τὴν εὐθύνην τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, ὥστε ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐρωτώμενος ὑπὸ τοῦ ἀνακριτοῦ τί ἔπραξε καὶ πῶς διῆλθε τὴν νύκτα τῆς 5ης πρὸς τὴν 6ην Μαρτίου, ἀπήντησεν ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος καὶ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ ἀνακριτοῦ.

§45Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω πόθεν ἐλάβατε γνῶσιν......

§46Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων....

§47Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέν εἶναι φανερά.

§48Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ διάταξιν τοῦ ἀπὸ 29 Δεκεμβρίου 1924 ψηφίσματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἐφαρμοζομένην δυνάμει τοῦ νόμου 5069 καὶ ἐν προκειμένῳ, διάταξιν ἡ ὁποία ἴσως σᾶς διαφεύγει, ὑποβαλλομένης τῆς ὑποθέσεως ὑπὸ τοῦ ἀνακριτοῦ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ἡ ἀνάκρισις καθίσταται φανερὰ καὶ ἔχω ἀντίγραφα ἐπίσημα τῶν καταθέσεων τῶν μαρτύρων, τὰ ἔχει δὲ καὶ ὁ κ. Κούνδουρος νομίζω.

§49Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ δώσητε καὶ ἐμένα τὰ ἀντίγραφα, διότι ἐγώ, καίτοι εἶμαι συνήγορος τῶν κατηγορουμένων, δὲν τὰ ἔχω.

§50Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἴσως δὲν εἶσθε κάτοχος τῆς διατάξεως τοῦ ψηφίσματος.

§51Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἂν δὲν εἶμαι κάτοχος τῆς διατάξεως τοῦ ψηφίσματος, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ τὰ δώσετε.

§52Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εὐχαρίστως, σᾶς τὰ δίδω.

§53Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ κάμητε χρῆσιν τῶν δικογράφων, ἂν καὶ ἔχετε δικαίωμα. Νὰ περιορισθῆτε ὅσον δύνασθε ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§54Π. ΚΑΛΛΙΓΚΑΤΣΗΣ. Ἐφόσον ὁ κ. ρήτωρ ἀναφέρει ἐκ τῆς δικογραφίας στοιχεῖα, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ζητήσωμεν ὁλόκληρον τὴν δικογραφίαν.

§55Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Λέγω λοιπόν, κ. Συνάδελφοι, ὅτι ἡ τακτικὴ Δικαιοσύνη ἔχει ἕνα φραγμόν, τὸν φραγμὸν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν καὶ συνεπῶς δὲν ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ ἀσχοληθῇ. Σῶμα τὸ ὁποῖον δύναται καὶ ὀφείλει νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ κινήσῃ τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν κατὰ τῶν ὑπουργῶν, εἶναι ἡ Βουλή. Διότι ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ Σύνταγμα μόνη κατηγορεῖ τοὺς Ὑπουργούς. Τὴν στιγμὴν λοιπὸν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ αὐτῆς ταύτης τῆς θέσεως ὁ ἔντιμος Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐξετόξευσε τὴν αἰτίασιν ὅτι θεωρεῖ ἢ αὐτὸς ἢ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὡς ἠθικὸν αὐτουργὸν τοῦ ἐγκλήματος, τοῦ διαπραχθέντος κατὰ τὴν 6ην Μαρτίου, εἶναι γεγονὸς ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ διαφωτισθῇ, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἵνα ἐνσυνειδήτως ἐν καιρῷ σκεφθῇ, ἂν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ νόμου 3398 θέλει ὑποβάλει σχετικὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τῶν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου διὰ τὸ ἔγκλημα τῆς 6ης Μαρτίου. Τούτου δεδομένου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ κανεὶς ὅτι, ἐπειδὴ διά τινας τῶν κατηγορουμένων ἐκκρεμεῖ ἡ ὑπόθεσις καὶ ἀσχολεῖται ἡ τακτικὴ ἀνάκρισις, δύναται νὰ ἀποκλεισθῇ τὸ ἕτερον Σῶμα—τῆς Βουλῆς—τὸ μόνον δικαιούμενον νὰ στραφῇ κατὰ τῶν ἄλλων κατηγορουμένων, τῶν Ὑπουργῶν. Εἶναι τοῦτο ἰσχυρισμὸς ἀντίθετος πρὸς τοὺς οἰκονομικοὺς νόμους, ἰσχυρισμὸς ἄγνωστος εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἰσχυρισμὸς ἄγνωστος εἰς πάντα περὶ τούτου ἀσχοληθέντα; Ἐὰν δηλαδὴ ἐπὶ παραδείγματι ἤθελε συμβῇ ἡ στρατιωτικὴ Ἀρχὴ νὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ἐπιληφθῇ ἀνακρίσεως κατὰ ἑνὸς λοχαγοῦ, ἐπὶ καθαρῶς στρατιωτικοῦ ἀδικήματος, καὶ ἡ τακτικὴ δικαιοσύνη πρέπει νὰ ἐπεμβῇ διὰ τοὺς πολίτας, θὰ ἠδύνατο ἆρά γε νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι ἡ τακτικὴ δικαιοσύνη πρέπει νὰ σταματήσῃ, διότι ἠμπορεῖ ἡ γνώμη της καὶ ἡ κρίσις της νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἤδη ἐπιλαβομένην δι’ ἄλλου κατηγορουμένου στρατιωτικὴν δικαιοσύνην καὶ νὰ σταματήσῃ διὰ νὰ ἀποφανθῇ προηγουμένως τὸ ἕτερον σῶμα τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης; Αἱ δύο δικαιοδοσίαι τῆς τακτικῆς ἀνακρίσεως καὶ τῆς Βουλῆς θὰ τραβήξουν τὸν δρόμον των ἑκάστη μὲ τοὺς κατηγορουμένους τοὺς ὑπαγομένους εἰς τὴν δικαιοδοσίαν των. Καὶ ἡ Βουλὴ μόνον φωτιζομένη ἐκ τῆς συζητήσεως δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς κρίσιν ἂν θὰ κατηγορήσῃ τοὺς Ὑπουργούς, ἤτοι ἂν θὰ κινήσῃ κατ’ αὐτῶν τὴν ποινικὴν ἀγωγήν. Ἔχομεν τὴν ἀνωτέραν καὶ ὑψηλοτέραν ἠθικὴν νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ὑποβάλωμεν κἂν πρότασιν περὶ κινήσεως τῆς ποινικῆς ἀγωγῆς κατὰ τῶν Ὑπουργῶν, ἂν προηγουμένως δὲν συζητήσωμεν ἐδῶ καὶ πεισθῶμεν ὅλοι ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ αὐτό.

§56Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Πρὸ τῆς ὑποβολῆς προτάσεως περὶ παραπομπῆς δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συζήτησις. Μελετήσατε τὸν νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν καὶ ὕστερα λάβετε τὸν λόγον.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε καλύτερον ἀπὸ ἐμὲ ὅτι, ὅταν γίνεται συζήτησις περὶ ἀναβολῆς, δὲν γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§58Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ κ. Συνάδελφος δὲν θέλει νὰ μὲ ἀντιληφθῇ. Ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα καὶ ἔχει ὑποχρέωσιν, ὅπως ἀμέσως θὰ ἀποδείξω, νὰ τραβήξῃ τὸν δρόμον της καὶ νὰ ἴδῃ ἂν πρέπῃ νὰ ἐγείρῃ τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν κατὰ τῶν Ὑπουργῶν ἐναρμονίζουσα τὰς ἐνεργείας της πρὸς τὰς ἐνεργείας τῆς τακτικῆς δικαιοσύνης, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ τὸν ἰδικόν της δρόμον ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους κατηγορουμένους. Καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κριθῇ ποία δικαιοσύνη ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ, ἡ δικαιοσύνη ἡ τακτικὴ ἢ ἡ δικαιοσύνη τῆς Βουλῆς, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ δικαιοσύνη τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ προηγηθῇ.

§59Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ εἶναι καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ αὐτό.

§60Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Καὶ τοῦτο διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι δὲν ἀσχολεῖται ὁ ἑλληνικὸς λαὸς περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁπλῶς ἑτερόφωτα. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς θέλει νὰ κριθῶσιν οἱ κυρίως ἔνοχοι. Θέλει νὰ μάθῃ ἐὰν εἶναι ὑπεύθυνοι οἱ ἀρχηγοὶ τοῦ Κράτους, οἱ δυνάμενοι νὰ ἐμπνεύσουν, οἱ δυνάμενοι νὰ ἐμπνέουν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρέσυραν τὰ ἑτερόφωτα, περὶ τῶν ὁποίων ἀσχολεῖται ἡ τακτικὴ δικαιοσύνη.

§61Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγὼ θὰ προσέθετον ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ καὶ κάθε δίωξις, ἕως ὅτου ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν κυρίως ὑπευθύνων.

§62Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ θέσις τοῦ ζητήματος. Διατί, ἐπαναλαμβάνω, ἡ δημοσία γνώμη ἐπείγεται νὰ πληροφορηθῇ, τίνες εἶναι οἱ κυρίως ὑπεύθυνοι καὶ ἐὰν εἶναι αἱ κεφαλαὶ ἢ τὰ ἑτερόφωτα. Διότι, κ. Συνάδελφοι, τὸ αἴσθημα κάθε λαοῦ, ἀλλὰ ἰδιαιτέρως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι πολὺ εὐαίσθητον εἰς τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὅταν ὁ λαὸς βλέπῃ ὅτι σύρωνται εἰς τὰς φυλακὰς οἱ δεκανεῖς καὶ οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ἐν τούτοις ἀδρανοῦν αἱ χεῖρες τῆς δικαιοσύνης, αἱ ὁποῖαι ἐν προκειμένῳ εἶναι αἱ χεῖρες τῆς Βουλῆς, διὰ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φέρονται διὰ κοινῆς κραυγῆς ὡς ἔνοχοι...

§63ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατὶ δὲν ὑποβάλλετε πρότασιν;

§64Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Συζητοῦμεν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τινῶν τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς. Διότι τότε θὰ εἶχον θέσιν αὐτὰ ποῦ λέγετε. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει Κανονισμὸς τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ τηρήσωμεν. Ἐπικαλοῦμαι μάλιστα τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διακεκριμένου νομομαθοῦς.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§66Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐγὼ βαδίζω κατὰ ὡρισμένην σειρὰν σκέψεων, καὶ ἀφοῦ ἀπέδειξα ὅτι μεταξὺ τοῦ ὁμοίου ἔργου τῆς Δικαιοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν ἀρχηγῶν καὶ ὑποκινητῶν τοῦ κινήματος καὶ τοῦ ἔργου τῆς δικαιοσύνης, τῆς τακτικῆς, πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν ἄλλων ἐνόχων, δὲν ὑφίσταται συνάφεια παρεμποδίζουσα τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν ἑκατέρου τῶν ἔργων, προσθέτω ὅτι ἐπικρατέστερον καὶ ἐπιτακτικώτερον εἶναι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς ὡς δικαστηρίου στηριζομένου εἰς τὸ ὅτι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἀξιοῖ, ἀλλὰ καὶ πᾶς λαὸς ἔχων αἴσθημα δικαίου, ἀξιοῖ νὰ ἀρχίζῃ κανεὶς ἀπὸ τοὺς κορυφὰς καὶ ἀπὸ τοὺς μεγάλους ὑπευθύνους καὶ ἔπειτα νὰ ἐπεκτείνεται εἰς τοὺς ἄλλους. Καὶ προσέτι ἐπιθυμεῖ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μάθῃ, ἐὰν ἡ ἐπανάστασις αὐτὴ ἡ αἱματοχυσία αὐτή, ἐγένετο ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς ἢ μήπως τὸ πρόσωπον, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐμπιστευθῆ τὰς τύχας ὁ λαός, τὸ πρόσωπον εἰς τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἐπὶ τόσον καιρὸν περιέβαλλε μὲ τόσην ἐμπιστοσύνην, τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπερημύνετο κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν ὥστε νὰ θέλῃ νὰ ἀναγράφηται ὅτι αἱ ἐλευθερίαι καὶ τὰ δικαιώματα τῶν λαῶν εἶναι ἱερά, συνεστάσιασε μεθ’ ἑνὸς ἀντιστρατήγου ἐν ἀποστρατείᾳ διὰ νὰ πνίξῃ τὴν ρητὴν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐντολὴν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς νίκης του, διὰ νὰ στείλῃ τὰ τὰνκς ὅπως σκορπίσουν τὸν θάνατον, διὰ νὰ πλήξῃ τὰς ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Αὐτὰ θέλει νὰ μάθῃ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς καὶ αὐτὸ θὰ γίνῃ μόνον διὰ τῆς συζητήσεως καὶ ἐρεύνης τῶν πραγμάτων. Καὶ ἡ συζήτησις αὕτη πρέπει νὰ διεξαχθῇ σήμερον (χειροκροτήματα). Κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν τῆς αἰθούσης αὐτῆς ἂν δὲν λάβωμεν ἀπόφασιν σήμερον, ἀπορριπτομένης τῆς περὶ ἀναβολῆς αἰτήσεως...

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκανδαλάκης.

§68Ι. ΣΚΑΝΔΑΛΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, μετὰ μεγάλης ἀνησυχίας, εὐλογωτάτης ἄλλωστε, καὶ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος καὶ τὸ Πανελλήνιον σύμπαν, ἀνέμενε τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἵνα γίνῃ ἡ δέουσα συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐγκληματικῶν γεγονότων τῆς 6 Μαρτίου καὶ ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι τῶν ἐπισήμων ἐπ’ αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐπρότεινε προχθὲς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Σήμερον ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐκ Λασηθίου ὑπέβαλε πρότασιν ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως. Εἶναι συνήγορος τῶν κατηγορουμένων καὶ φοβεῖται μήπως ἐκ τῶν ἐνταῦθα συζητήσεων ἐπηρεασθῇ ἡ δικαιοσύνη. Ἡ πρότασις ἔχει μίαν λογικὴν βάσιν —ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν. Ἀλλ’ ἐμὲ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κούνδουρου δὲν μὲ εὑρίσκει σύμφωνον, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους δι’ ἐλαχίστων θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς. Τὸ προβληθὲν μοναδικὸν ἐπιχείρημα εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ δικαιοσύνη θὰ ἐπηρεασθῇ δῆθεν ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἐν τῇ Βουλῇ. Ἡ ἑλληνικὴ δικαιοσύνη, Κύριοι, παρὰ τὰ πλήγματα τὰ ὁποῖα κατέφερεν κατ’ αὐτῆς ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὴν τραγικὴν περίοδον τοῦ 1917–1920, παρὰ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἄλλοτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θέλων νὰ καταστήσῃ ὑποχειρίους τοὺς Εἰσαγγελεῖς τῶν μεγάλων πόλεων, ἡ ἑλληνικὴ δικαιοσύνη.....

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή, κ. Πρόεδρε.

§71Ι. ΣΚΑΝΔΑΛΑΚΗΣ. ... Ἡ ἑλληνικὴ δικαιοσύνη ἵσταται πολὺ ὑψηλά. Στηριζομένη ἐπὶ τῆς εὐγενοῦς καὶ τιμίας παραδόσεως ἑνὸς Τερτσέτη, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἐπηρεασθῇ, ἀλλὰ καὶ θὰ διαφωτισθῇ, ὅπως εἶπεν ὁ ἔντιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Ἄλλως τε, κ. Βουλευταί, ἐκτὸς τῆς ἀπόψεως τὴν ὁποίαν ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Τσουκαλᾶς, δὲν πρόκειται τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ δικάσωμεν ἡμεῖς τοὺς ἐνόχους· δὲν πρόκειται νὰ ἴδωμεν ἂν ἐμπίπτουν ἢ ὄχι εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ ποινικοῦ νόμου. Ὁ ἡμέτερος ποινικὸς νόμος ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι ποινικοὶ νόμοι ἔχουν σαφῆ διαγεγραμμένα τὰ ὅρια τῶν ἀδικημάτων. Πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, πλὴν τῆς ποινικῆς εὐθύνης τὴν ὁποίαν τυχὸν ἤθελεν ἔχει — θέλω νὰ μὴ ἔχῃ — ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ συγκρότημα αὐτοῦ, πρόκειται, λέγω, νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὴν πολιτικὴν καὶ ἠθικὴν εὐθύνην αὐτῶν. Καὶ τὴν πολιτικὴν εὐθύνην καὶ τὴν ἠθικήν, τὴν πρόθεσιν ἢ τὴν ἀμέλειαν—δὲν ἐννοῶ τὴν ἀμέλειαν τοῦ ποινικοῦ νόμου — τὰς εὐθύνας αὐτὰς ἀπὸ τῶν ἀπόψεων τούτων, ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ ἀπόψε ἐρευνῶσα καὶ διαφωτιζομένη ἐκ τῆς συζητήσεως. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς προτείνω νὰ μὴ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς.

§72Θ. ΚΙΖΑΝΗΣ. Δυνατώτερα νὰ σᾶς ἀκούσουν τὰ θεωρεῖα.

§73Ι. ΣΚΑΝΔΑΛΑΚΗΣ. (Κατερχόμενος τοῦ βήματος καὶ προχωρῶν πρὸς τὴν βενιζελικὴν πτέρυγα). Ποῖος τὸ εἶπε αὐτό; Ἠθοποιοὶ εἶσθε σεῖς. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἂν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, θὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν.

§75Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, διεπιστώθη πολλάκις, ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ διαπιστωθῇ ἐξυπακούεται ἀσφαλῶς, ὅτι οὐδεὶς καταλαμβάνεται ἀπὸ φόβον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ἀλλοίμονον ἐὰν ὑπάρχωσι περιπτώσεις καὶ παραδείγματα κατὰ τὰ ὁποῖα νὰ ἀνέρχεταί τις εἰς τὸ βῆμα, εἰς οἱονδήποτε κόμμα καὶ ἂν ἀνήκῃ καὶ ἀπὸ οἱανδήποτε καὶ ἂν προέρχεται περιφέρειαν, καὶ νὰ διστάζῃ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἀπροσκόπτως καὶ ἐλευθέρως ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἵτινες θὰ ἀποτελέσουν ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος αὐτοῦ καὶ θὰ ἐκφέρω τὰς γνώμας μου χωρὶς φόβον καὶ χωρὶς πάθος. Κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὑποβαλὼν τὴν αἴτησιν ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, ἀσφαλῶς δὲν εἶχον ἐν νῷ, ὅτι ἠδύνατο νὰ συνδυασθῇ ἡ στενὴ ἔννοια, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑποβάλλεται ἐκ μέρους μου ἡ αἴτησις, μὲ τὴν γενικωτέραν ἔννοιαν καὶ μὲ τὴν γενικωτέραν σημασίαν τῶν γεγονότων. Λυποῦμαι διότι παρεγνωρίσθησαν τόσον πολὺ αἱ προθέσεις μου καὶ ἐλέχθη ὅτι ἦτο δυνατὸν, κρυφίως συνεννοούμενος μετὰ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ἀποκρύπτων — διατί καὶ πρὸς τίνα σκοπόν;—τὰς πολιτικὰς γνώμας μου ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, νὰ μεταβληθῶ εἰς ὄργανόν του καὶ νὰ εἴπω ὅσα ἐκεῖνος δὲν θέλει νὰ εἴπῃ, ἄλλας προβάλλων αἰτιολογίας τῶν λόγων μου καὶ εἰς ἄλλα ὠφελήματα πολιτικῆς μορφῆς ἀποβλέπων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ἀνήκω ἀπὸ πολλοῦ εἰς τὸ Φιλελεύθερον κόμμα. Εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι δὲν εἶμαι κατάλληλος διὰ ρόλους μὴ ἀπολύτως ἐμφανεῖς, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐμοῦ διὰ νὰ ἐκθέσῃ τὰς γνώμας του. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ θέμα μας. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ἀγαπητότατος ἄλλωστε συνάδελφος καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῇ δικηγορίᾳ, εἶπεν ὅτι δὲν γνωρίζω τὸ ψήφισμα. Δὲν θὰ ἦτο δύσκολον νὰ φοραθῇ δικηγόρος ἀγνοῶν, ὄχι ἕνα ἀλλὰ πολλοὺς νόμους, καὶ ἐπειδὴ ἡ κατηγορία εἶναι ἐλαφρὰ θ’ ἀρκεσθῶ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Τσουκαλᾶν ὅτι ὁσάκις συνέπεσε νὰ συναντηθῶμεν, καὶ συνέβη τοῦτο πολλάκις εἰς ἀγῶνας πολλοὺς ὑπὸ τοὺς δικαστικοὺς θόλους, δὲν ἐδόθη περίπτωσις νὰ δανεισθῶ νομικὰ φῶτα ὅσα καὶ ἂν διαθέτῃ ἀφθόνως. Ἐγνώριζον τὴν διάταξιν ἐκείνην τοῦ ψηφίσματος, καὶ ἂν ὑπῆρξέ τις, ὁ ὁποῖος ἀγνοεῖ τὰ στοιχεῖα τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου, αὐτὸς εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν εἶναι ὁ ἀγαπητὸς ἐξ Ἀττικῆς βουλευτής, ὅστις φορᾶται ἀγνοῶν τοὺς πολλοὺς καὶ διαφόρους λόγους, δι’ οὓς δὲν ἔχει κἂν τὸ ψήφισμα ἐν προκειμένῳ ἐφαρμογήν. Ἡ δικογραφία ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἐτερματίσθη· ἡ δικογραφία δι’ εἰδικοὺς λόγους, διὰ τὴν παραπομπὴν ἄνευ κλήσεως εἰς τὸ ἀκροατήριον, ἐστάλη εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῶν Ἐφετῶν καὶ, ἀπορριφθείσης τῆς προτάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως, ἐπέστρεψε καὶ ἐκκρεμεῖ ἀκόμη ἐνώπιον τῶν ἀνακριτικῶν γραφείων, ἐπέστρεψε δὲ μὲ αἰτιολογίαν ἐνισχύουσαν τὴν ἄποψίν μου ἢ μᾶλλον λύουσαν τὸ ζήτημα ὑπὲρ τῆς γνώμης, ὅτι δὲν εἶναι ἐφαρμοστέον τὸ ψήφισμα. Ἀλλ’ ἡ οὐσία ἐν προκειμένῳ εἶναι ἄλλη. Ἡ ὑπεράσπισις ἐζήτησε κατ’ ἐπανάληψιν ἀντίγραφα τῶν μαρτυρικῶν καταθέσεων καὶ δὲν κατέστη δυνατὴ ἡ παραχώρησις, ἐνῷ σήμερον ἀπεδείχθη ὅτι ὁ κ. Συνάδελφος κατώρθωσε νὰ ἐφοδιασθῇ μὲ τοιαῦτα ἀντίγραφα. Δὲν θέλω νὰ ὑποπτευθῶ μήτε, τὸν κ. Ἀνακριτήν, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς διεξάγει τὸ καθῆκόν του κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος, πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον, δὲν μᾶς ἔδωκε δικαίωμα νὰ τὸν χαρακτηρίσωμεν ἐπιλήψιμον, δὲν θέλω νὰ ὑποπτευθῶ μήτε τὸν κ. Τσουκαλᾶν, ὡς πρὸς τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον εὗρε τὰ ἀντίγραφα τῶν μαρτυρικῶν καταθέσεων, διότι ἠξεύρω ὅτι πρόκειται περὶ συναδέλφου, ὁ ὁποῖος σέβεται καὶ εὐλαβεῖται τοὺς νόμους. Ἐκφράζω ἁπλῶς τὴν ἀπορίαν μου καὶ διὰ τὸ πῶς εὑρέθησαν ἀντίγραφα μαρτυρικῶν καταθέσεων εἰς χεῖρας οἱουδήποτε, καὶ διὰ τὸ πῶς ἰσχυρίζεται ὅτι τοῦ ἐδόθησαν ὅταν εἶχε περατωθῇ ἡ δικογραφία ἢ μᾶλλον ὅταν εἶχε σταλῇ ἡ δικογραφία εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, εἰς ὃν ὡς ἐλέχθη δὲν ἐστάλη ὡς περατωμένη ἀλλὰ δι’ εἰδικὸν λόγον καὶ ἐπεστράφη ἀμέσως. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ κατ’ οὐσίαν θέματος ὁ κ. Τσουκαλᾶς δὲν εὑρίσκεται ἐν δικαίῳ. Θέλει τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἐξαχθῇ ἐξ αὐτῆς συμπέρασμα περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ ἢ ὄχι νὰ ζητηθοῦν εὐθύναι διὰ τὸ κίνημα ἀπὸ τὴν τότε Κυβέρνησιν. Τοῦτο εἶναι πρωθύστερον καὶ ἀντίθετον πρὸς τὸν νόμον περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν. Πρέπει πρῶτον νὰ γίνῃ πρότασις παραπομπῆς εἰς ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἶτα νὰ γίνῃ συζήτησις. Διότι ἡ πρότασις, ἐν ἄλλοις λόγοις ἡ μήνυσις, εἶναι ἡ πρώτη πρᾶξις, ἡ ὁποία διανοίγει τὴν διαδικασίαν καὶ δίδει τὰ δικαιώματα πρὸς κατηγορίαν καὶ γεννᾷ τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς ἀπολογίαν. Ἄλλως τε δὲν μᾶς ἔχετε εἰθισμένους εἰς τὸ νὰ προχωρῆτε. Κατόπιν ἐρεύνης, διότι ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἄλλην μήνυσιν, ἡ ὁποία ἔφερεν ὑπογραφὰς 120 ἐντίμων ἀντιπροσώπων τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, μήνυσιν κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία ἐν τούτοις ἐλησμονήθη. Καὶ θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σᾶς εἴπωμεν ὅτι... (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ θόρυβος).

§76ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ. Μὴ διακόπτετε· μὴ διακόπτετε.

§77Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι δέχομαι διακοπάς. Ἔχω τὴν γνώμην, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἂν ὁ πρῶτος ὁμιλήσας περὶ εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν διεδέχθη τὸ κίνημα ἢ ἀνέτρεψε τὸ κίνημα, ἐὰν ὁ πρῶτος ὁμιλήσας περὶ εὐθύνης τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων εἶχε σκοπόν......

§78ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΔΕΞΙΑΣ. Μπράβο του.

§79Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐάν, λέγω, εἶχε σκοπὸν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ τὴν ἐνσαρκώσῃ εἰς ἔργον σοβαρόν, εἰς ἔργον ἄξιον ἑνὸς σοβαροῦ κόμματος καὶ ἑνὸς ἀρχηγοῦ, καὶ ὑποβάλλει μήνυσιν ἐναντίον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πρέπει νὰ ζητήσῃ τὴν διαδικασίαν, τὴν νόμιμο, περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ οὕτω προστίθεται ἀκόμη ἓν ἐπὶ πλέον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, διότι ἡ συζήτησις θὰ διεξαχθῇ ἐκ τῶν ὑστέρων μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς αἰτήσεως, κ. Τσουκαλᾶ, ὥστε νὰ γίνουν ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἐνήμεροι τοῦ φακέλλου. Διότι δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν προνομιακὴν θέσιν τῆς κατοχῆς τῶν μαρτυρικῶν καταθέσεων, τὴν ὀφειλομένην, οὐχὶ βεβαίως εἰς σκοτίας ἐνεργείας, ἀλλὰ εἰς τὴν καπατσωσύνης σας......

§80Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἰς καμμίαν καπατσωσύνην μου δὲν ὀφείλεται τοῦτο. Ἁπλῶς μετέβην εἰς τὸν κ. Ἀνακριτὴν καὶ τὸν παρεκάλεσα, διέταξε δὲ νὰ μοῦ δοθοῦν αἱ μαρτυρικαὶ καταθέσεις. Ἠμπορεῖτε νὰ πᾶτε καὶ σεῖς, νὰ δώσετε ἑκατὸν δραχμὰς καὶ νὰ λάβητε γνῶσιν.

§81Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ σοβαροποιηθῇ ἡ μομφή, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν διαγεγραμμένον ροῦν ἀπὸ τὸ Σύνταγμα καὶ ἀπὸ τὸν νόμον ἡ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸ ἡμῶν, τότε ἀκριβῶς ἐνδείκνυται ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως. Δὲν εἶναι ἔργον ἐμοῦ νὰ ὑποβάλω τοὺς γενικωτέρους λόγους τῆς ἀναβολῆς, λέγω μόνον ὅτι καὶ οὗτοι συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς ματαιώσεως τῆς συζητήσεως πρὸς τὸ παρὸν ἢ μᾶλλον τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως. Ἠπόρησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, τοῦ ὁποίου τὴν εὐγλωττίαν ὁμολογῶ ὅτι παρηκολούθησα μὲ προσοχήν, πῶς ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐχρημάτισα ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὑποστηρίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ ἐπηρεασμόν. Ναί, ὑπηρέτησα ὡς Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης, καὶ ὑπηρέτησα μάλιστα ὑπὸ περιστάσεις ἀνωμάλους, καὶ ὅμως δὲν δύναμαι νὰ καυχῶμαι ὅτι τότε ἡ σεμνότης τῶν δικαστικῶν πραγμάτων ἐτηρήθη κατὰ τρόπον ὅστις θὰ παραμείνῃ ἱστορικός. Ναί, ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ ἀσχέτως πρὸς αὐτό, διαθέτω ἀρκετὴν δικηγορικὴν πεῖραν ἡ ὁποία μὲ διδάσκει ὅτι οὐδέποτε γίνεται ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις δι’ ὑπόθεσιν ἐκκρεμοῦσαν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι θὰ ἐπηρεασθῇ ἡ δικαιοσύνη, λόγῳ τῶν γενικωτέρων συζητήσεων καὶ λόγῳ τῶν κομματικῶν ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποστηριχθοῦν. Ἐννοοῦμεν ὅτι θὰ ἐκπαρθενωθοῦν τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ὑπερασπίσεως. Καὶ παραδειγματίζομαι· ἔρριψα μίαν γνώμην ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἐδημιούργησε δίκαιον.

§82Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς θέλετε νὰ φέρετε τὴν συζήτησιν ἐκεῖ ἀπὸ ὅπου προσπαθῶ ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ τὴν ἀπομακρύνω.

§83Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν θὰ κάμω αὐτὴν τὴν συζήτησιν. Ἔχετε, κ. Πρόεδρε παρακαλῶ τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσετε, καὶ θὰ πεισθῆτε ὅτι δὲν εἰσέρχομαι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§84Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ἀρνίσετε σεῖς, ὁ ὁποῖος κάμνετε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, διότι φοβεῖσθε ὅτι θὰ ἐπηρεασθῇ ἡ δικαιοσύνη, νὰ ὁμιλῆτε ἐκ τῶν στοιχείων, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ σᾶς πιστεύσῃ ὅτι ζητεῖτε τὴν ἀναβολὴν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Χάριν τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς τάξεως ὀφείλω νὰ σᾶς τὸ εἴπω.

§85Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς τὴν τάξιν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ μὲ διακόψητε ἵνα συνεχίσω τὴν φράσιν μου. Λοιπὸν ἔφερον ὡς παράδειγμα τοῦτο· καλῶς ἢ κακῶς, κακῶς ἂν θέλετε, ὑπεστηρίχθη ἐντεῦθεν ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἐδημιούργησε δίκαιον. Καλῶς ἢ κακῶς, καλῶς ἐὰν θέλετε, ὑπεστηρίχθη ἐκεῖθεν ὅτι ἡ ἐπανάστασις δὲν ἐδημιούργησε δίκαιον. Προκειμένου αὔριον νὰ κρίνουν περὶ τούτου οἱ δικασταί, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μείνουν ἀνεπηρέαστοι καὶ νὰ μὴ λάβουν ὑπ’ ὄψιν, ὑποσυνειδήτως ἔστω, τὴν γνώμην τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος; Πῶς, ὁποιοσδήποτε νομικός, ὅταν ἔχῃ δεδομένην τὴν γνώμην μιᾶς Κυβερνήσεως, ἑνὸς ἀρχηγοῦ Κόμματος, ὅτι ἡ ἐπανάστασις δὲν ἐδημιούργησε δίκαιον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούσῃ καὶ νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς ἀντιθέτους ἀπόψεις, τὰς ὁποίας δικαιολογοῦνται βεβαίως οἱ κατηγορούμενοι νὰ προβάλουν; Ἔφερα τὸ παράδειγμα τοῦτο, διὰ νὰ πείσω τὸν κ. ἐκ Κεφαλληνίας Βουλευτὴν ὅτι δὲν ἐννοῶ ἐπηρεασμὸν τῆς δικαιοσύνης λόγῳ πολιτικῶν φρονημάτων, ἀλλὰ φοβοῦμαι καὶ θέλω ν’ ἀποφύγω τὴν ἐκπαρθένευσιν τῶν ἐπιχειρημάτων. Θὰ ἀναφερθοῦν γεγονότα ἀνεξέλεγκτα ἐν τῇ συζητήσει. Θὰ μεταφερθοῦν εἰς τὸν κίτρινον ἢ κόκκινον ἂν θέλετε τύπον καὶ θὰ ἐκχυθῶσιν καπνοὶ καὶ θὰ γίνωσιν συσκοτήσεις καὶ θὰ δημιουργηθῇ κατάστασις, τὴν ὁποίαν δύνασθε νὰ ἐκτιμήσητε πόσον θὰ εἶναι βλαπτικὴ διὰ τὴν ἀμερόληπτον κρίσιν.

§86Κ. ΒΕΡΡΟΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πότε θέλετε νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις; Μετὰ τὸν τερματισμὸν τῆς δίκης;

§87Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω.

§88ΒΡ. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς, αὐτὸ ἐτόνισα εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου· ὅτι συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζεται ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη εἶναι δυνατὸν ὁπωσδήποτε νὰ ἐπηρεασθῇ, ἤθελεν ἐνσυνειδήτως ἢ ἀσυνειδήτως νὰ γίνῃ ὄργανον πολιτικῶν παθῶν δὲν συμφέρει, δὲν τὸ εὑρίσκω ὀρθόν. Κατ’ ἀκολουθίαν πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις εἰς τὸ κύριον θέμα, διότι ἐνῷ ἔχομεν ἐκτεθειμένον τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, ἔχομεν ἐπίσης ἐκτεθειμένον καὶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων, κατηγορούμενον ὅτι συκοφαντεῖ, δημιουργεῖτε σεῖς τώρα κατ’ αὐτὸν τρόπον ἐκτεθειμένην καὶ τὴν Δικαιοσύνην καὶ φέρετε μίαν συζήτησιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἡ πρέπουσα. Σημειώσατε δὲ ὅτι, ὡς συνήγορος, νὰ κάμετε αὐτὴν τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ ὑποστηρίξητε αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζετε, ἀλλοῦ, δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι πρέπον, συνήγορος ἐν ταὐτῷ καὶ Βουλευτὴς, νὰ ζητῆτε ἐδῶ μὲ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα τὴν ἀναβολὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κριθῇ ἂν θὰ λειτουργήσῃ ὁ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμος.

§89Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἱστορία ἑκάστου καὶ εἶναι γνωστοὶ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ παρεξηγηθοῦν ὅτι ἐπιφέρουν σύγχυσιν τῶν διαφόρων ἰδιοτήτων. Ἦτο ἀτυχὴς ὁ κ. Συνάδελφος ὁ ὁποῖος ἔθιξε τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι προλογιζόμενος εἶπον ὅτι αἰσθάνομαι πάντοτε τὸ ἠθικὸν τοῦτο κώλυμα. Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ, ἔνθεν μὲν διότι δὲν πρόκειται περὶ ὑποθέσεως ἡ ὁποία ἀνάγεται εἰς ὑλικὰ δίκαια, ἐκεῖθεν δὲ διότι δὲν πρόκειται περὶ πελατῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πελάται ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς πληρωμῆς. Μετὰ τὰς δηλώσεις ταύτας, νομίζω ὅτι ὀφείλει νὰ κρατήσῃ δι’ ἑαυτὸν ὁ κ. Συνάδελφος τὰς συμβουλὰς του καὶ νὰ εὐχηθῇ εἰς αὐτὸν ν’ ἀποστέλλῃ πάντοτε τὴν δημοσίαν ἰδιότητα ἀπὸ τὴν ἰδιότητα τὴν δικηγορικὴν τόσον βαθέως, ὅσον ἐγὼ τὴν διαστέλλω, ἐπὶ πολλὰς δεκαετηρίδας. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα, κ. Βουλευταί. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι ἂν πρόκειται ἀκριβῶς νὰ διεξαχθῇ συζήτησις σοβαρά, πρέπει νὰ γίνῃ ἀναβολή, ἀλλ’ ἰδιαίτατα διὰ τοὺς λόγους ποὺ ἐγὼ προτείνω. Ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ γίνῃ πιστευτὴ ὅτι δὲν ἔλαβεν ἄλλα μέτρα ἔκνομα, ἄλλα μέτρα αὐθαίρετα ἐναντίον τοῦ κινήματος, παρὰ τὴν παραπομπὴν εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ἐὰν λέγω, θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ γίνῃ πιστευτή, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ στέρξῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Διότι ἐὰν δὲν ἀντελήφθη ὁ κ. Συνάδελφος ποίους φόβους ἐγὼ διατυπώνω, ὑποθέτω ὅτι τοὺς ἀντελήφθη ὁλόκληρος ἡ ἄλλη Βουλή. Δὲν φοβοῦμαι ἐπηρεασμὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ λόγους κομματικοὺς, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐκτεθοῦν ἀπόψεις ξέναι πρὸς τὰ γεγονότα καὶ ἔνθεν καὶ ἐκεῖθεν.

§90Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἴπατε ὅτι ἡ Κυβέρνησις, δι’ ὅσους λόγους ἀνεπτύξατε, πρέπει νὰ στέρξῃ εἰς τὴν ἀναβολήν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ στέρξῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀναβολήν, ὅταν ἡ ἡμέρα διὰ τὴν συζήτησιν τῶν εὐθυνῶν τῆς 6 Μαρτίου καθωρίσθη βέβαια ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ κατ’ ἀξίωσιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων; Ἐὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ζητήσῃ τὴν ἀναβολήν, τὸ ζήτημα λύεται.

§91Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κ. Βουλευταί, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ἄποψις, διατυπωθεῖσα ἄλλως τε ἐντεῦθεν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ πρόκειται ν’ ἀποβῇ βλαπτικὴ ἡ συζήτησις εἰς βάρος τῶν ὑποδίκων—ἐγὼ δὲν δέχομαι τοιοῦτόν τι—τοιαύτην ἄποψιν, ἀλλὰ πᾶσαν περίπτωσιν, πᾶσαν συζήτησιν πιστεύω βλαπτικὴν διὰ τοὺς ὑποδίκους, ἂς γίνῃ. Ἀλλὰ εἶμαι ἀκόμη πεπεισμένος ὅτι ἡ συζήτησις θ’ ἀποβῇ βλαπτικὴ καὶ εἰς βάρος τῶν κυβερνητικῶν ἐκείνων δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι διετυμπάνισαν ὅτι ἡ ὑπόθεσις τοῦ κινήματος παραπέμπεται ἁπλῶς εἰς τὰ Δικαστήρια. Διὰ νὰ μεταβληθοῦν εἰς πράγματα αἱ δηλώσεις ἐκεῖναι, διὰ νὰ γίνῃ γεγονὸς ἀντικειμενικὸν τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς ν’ ἀναγνωρίσωμεν, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς νὰ ἐπικροτήσωμεν, πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, διότι τότε μόνον θὰ ἀφεθῇ ἀνεπηρέαστος ἡ Δικαιοσύνη. Ἀλλὰ μέχρι τίνος ὁρίου, ἠρώτησέ τις τῶν Συναδέλφων; Δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι πρόκειται νὰ εἶναι μακρὰ ἡ ἀναβολή. Ἡ ἀνάκρισις προχωρεῖ. Ἡ ἀνάκρισις φιλοτίμως κοπιάζει. Ἡ ἀνάκρισις εὑρίσκεται εἰς τὸ τέρμα της. Εἶναι ζήτημα 15 ἡμερῶν, 20 ἡμερῶν ὁ τερματισμὸς τοῦ σταδίου τῆς ἀνακρίσεως. Ὅταν δὲ περατωθῇ ἡ ἀνάκρισις, ὅταν δὲν ἀσκεῖται πλέον ἐπηρεασμὸς ἐπὶ τῶν μαρτύρων καὶ δὲν ἐκπαρθενεύονται τὰ ἐπιχειρήματα, τότε ἂς γίνῃ συζήτησις. Κατὰ τὴν κατάθεσιν ποὺ μοῦ ἔδωκεν ὁ κ. Τσουκαλᾶς, ὁ κ. Ἀνακριτὴς ἐρωτᾷ καὶ ἐπὶ νομικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν ζητημάτων. Ἠρώτησε καὶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, «ἐὰν ἡ ἐπανάστασις ἐδημιούργησε δίκαιον».

§92Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἠρώτησεν.

§93Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠρώτησεν. Ὅταν, λέγω, ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκφέρουν τὴν γνώμην των οἱ ἐπιτελεῖς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, οἱ ἐπιτελεῖς τῶν Φιλελευθέρων, ὅταν ἐκφέρουν τὴν γνώμην του ἕκαστος καὶ ἐπὶ τῶν νομικῶν ζητημάτων καὶ ἐπὶ τῶν πραγματικῶν ζητημάτων, ποῖον ἐπηρεασμὸν θὰ ὑποστῇ τὸ ὑλικὸν τῶν μαρτύρων, τὸ ὁποῖον προώρισται νὰ διαφωτίσῃ τὴν Δικαιοσύνην; Βεβαίως, καὶ ὅταν τερματισθῇ ἡ ἀνάκρισις, πάντοτε ὁ τοιοῦτος κίνδυνος ὑφίσταται. Εἶναι ὅμως πολὺ μεγαλύτερος ὁ κίνδυνος κατὰ τὴν προδικασίαν, ὁπότε ἀπαιτοῦνται ἁπλαῖ ἐνδείξεις, ἐνῷ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς δίκης ἀπαιτοῦνται ἀποδείξεις ἀδιάσειστοι. Δύνανται λοιπὸν νὰ ἀμυνθοῦν οἱ ὑπερασπισταὶ τῶν κατηγορουμένων ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου κατὰ τῆς ὑποβολῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀσκηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑποσυνειδήτου ἐπὶ τοῦ μαρτυρικοῦ ὑλικοῦ, δὲν δύνανται ὅμως νὰ ἀμυνθῶμεν κατὰ τὴν προδικασίαν. Ἄλλως τε ποῖον ὄφελος ἔχει νὰ ἀποκομίσῃ ὁ τόπος καὶ ποῖον ὄφελος ἔχει νὰ ἀποκομίσῃ ἡ Βουλή, καὶ ποῖον ὄφελος ἔχει νὰ ἀποκομίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐὰν γίνῃ ἡ συζήτησις σήμερον καὶ ὄχι μετὰ 15 ἡμέρας; Τί θὰ κερδήσῃ ἀκόμη τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἐκ τῆς μὴ ἀναβολῆς; Ἐὰν θέλετε μάλιστα νὰ ἀκούσητε καὶ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, ἡ πτέρυξ ἐκείνη ὤφειλε νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν μὴ ἀναβολὴν περισσότερον, διότι ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἡ φιλελευθέρα, κατηγορήθη, ἔχουσα δὲ καὶ ἐκείνη φωνὴν δύναται, γενομένης τῆς συζητήσεως, νὰ ἐξαπολύσῃ ὡραίας φράσεις καὶ βάσιμα ἐπιχειρήματα καὶ ν’ ἀποστομώσῃ τοὺς κατηγόρους της μίαν ὥραν ταχύτερον. Δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθῶ εἰς συνήγορον τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην συνηγορίας, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος, διὰ νὰ ἐξουδετερώσω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἔχει τάχα ἡ πτέρυξ ἐκείνη τὸ συμφέρον τῆς μὴ συζητήσεως, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων βασίμως, κατὰ τὴν κατάθεσιν τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωκεν ὁ κ. Συνάδελφος, δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐκεῖνος κατέπνιξε τὸ κίνημα, ὅτι ἐκεῖνος ἔρριψε τὴν ἰδέαν ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως ὡς βρόγχον εἰς τὸν λαιμὸν τοῦ δικτάτορος καὶ...

§94Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, νὰ μὴ εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος.

§95Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μήτε ἀπασχολῶ τὸ βῆμα συχνά, κατὰ τὰ τελευταῖα ἰδίως ἔτη, μήτε νομίζω ὅτι προκαλῶ, μήτε φρονῶ ὅτι λέγω ἀβάσιμα καὶ ἀδιάφορα. Συνεπῶς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ἀπὸ ὅλας αὐτοῦ τὰς πλευράς, πολὺ περισσότερον διότι ἔγινα ὁ ἠθικῶς ὑπεύθυνος τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐπλατύνθη, ἐνῷ ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ τερματισθῇ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὑπεστηρίχθη ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν πτέρυγα τῶν Φιλελευθέρων συμφέρον ἀναβολῆς καὶ ὅτι ἐγὼ ἔγινα ὄργανον τοῦ συμφέροντος τούτου καὶ ὄχι τῶν ἰδίων ἀντιλήψεων, εἶμαι ὑποχρεωμένος, λέγω, νὰ τονίσω, ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ ἡ πτέρυξ ἐκείνη τὰ ἐπιχειρήματά της. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀπὸ τὴν κατάθεσιν τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα, τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ἐξάγεται ἀδιστάκτως ὅτι, ὅτε συνεζητεῖτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἡ ἰδέα τῆς δικτατορίας, συνεζητεῖτο ταὐτοχρόνως, ἢ τοὐλάχιστον μετὰ χρόνον βραχύν, εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἡ ἰδέα τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ριφθεῖσα καὶ κυκλοφορήσασα ἔπαιξε τὸν ρόλον ἀποπνικτικοῦ βρόγχου, ἄνευ τοῦ ὁποίου....

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας ὁμιλεῖτε.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὴ συζητεῖτε ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§98Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου.

§99Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ἀπευθύνεσθε διαρκῶς πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὴν πτέρυγα αὐτοῦ, θέτοντες τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς τὸ ὁποῖον ἐθέσατε. Ἀλλὰ καθὼς γνωρίζω, καὶ δὲν σᾶς διαφεύγει τὸ ζήτημα, ἡ ἀναβολὴ δὲν ἐτέθη ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἀλλὰ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων. Ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔθεσε τὸ ζήτημα προχθές. Ἐζήτησεν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Ἀλλὰ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, κατὰ τοῦ ὁποίου στρέφεται ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις, ἐὰν ἐνδιαφέρεται νὰ γίνῃ ἀναβολή, καὶ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, θὰ ἦτο ὁ ἐνδεδειγμένος νὰ ζητήσῃ τοῦτο, καὶ πρὸς αὐτὸν δέον νὰ ἀπευθύνεσθε, διότι αὐτὸν ἐνδιαφέρει κυρίως ἡ συζήτησις ἐὰν θέλῃ νὰ ἀναβληθῇ ἢ ὄχι αὕτη.

§100Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βλέπω ἀκριβῶς, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα περιεπλάκη. Εἶμαι βέβαιος ὅτι κατὰ βάθος ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ ἀναγνωρίζουν τὴν βασιμότητα τῶν ἐπιχειρημάτων τῆς ἀναβολῆς, ἀλλ’ ἕκαστος ἀναμένει τὸν ἄλλον ν’ ἀσκήσῃ μίαν ἀναγκαίαν πρωτοβουλίαν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τίποτε νὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς ἀναβολῆς, τοὐναντίον ἔχει νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὴν κοινὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἀναγνωρίζεται ἡ βασιμότης τῶν ἐπιχειρημάτων, ὅπως ἀφεθῇ ἡ δικαιοσύνη ἐλευθέρα εἰς τὸ ἀνεπηρέαστον ἔργον της. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον εἰς τὰς δηλώσεις μου πρὸς τὸν τύπον, εἶναι ἐγωϊστικαὶ αὐταὶ αἱ ἀπόψεις Ἐν τὸ εἴπῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, τὸ δέχεται ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Λαϊκῶν καὶ τἀνάπαλιν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἱκανὸς νὰ ἐκμαιεύσω τὰς λύσεις, ὑπὸ τὰς τυπικὰς αὐτὰς δυσχερείας. Ἐγὼ ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου καὶ ἔχω πλῆρες τὸ συναίσθημα ὅτι, ἐὰν πρόκηται πραγματικῶς νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς καλυτέρας ἡμέρας, ἐὰν πρόκηται πραγματικῶς νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς βελτιώσεις τῶν κακῶς κειμένων, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀρχίσωμεν τὴν βελτίωσιν ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην, καὶ διὰ νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι πρὸ παντὸς νὰ τῆς παράσχωμεν τὸ στοιχειῶδες ἀγαθὸν τῆς ἀνεπηρεάστου ἀτμοσφαίρας, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὀφείλει κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ σκέπτεται καὶ νὰ ἀποφασίζῃ αὕτη. Ἀποτελεῖ ἄρνησιν καλῆς προθέσεως διὰ τὴν ὕψωσιν τῶν δικαστικῶν πραγμάτων ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὅτι θὰ ἀρχίσωμεν ἄνευ λόγου τινὸς σοβαροῦ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, ἐνῷ εἶναι καταφανὲς καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ τὸ ὅτι ἡ δικαιοσύνη θὰ ἐπηρεασθῇ ἐν τῇ ἀνεπιλήπτῳ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων της. Καὶ δι’ αὐτό, διὰ νὰ εὑρεθῇ ἐγγύτερον τῶν ἀπόψεων τῶν ὁποίων νομίζω, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ καθησυχάσῃ ἐν τῇ ἀγανακτήσει αὐτῆς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἔπαυσε πλέον ἐφόσον ἡ δικαιοσύνη ἐπελήφθη τῆς ἐργασίας της, ἔπαυσε πλέον ν’ ἀγανακτῇ ἡ δημοσία συνείδησις, διότι ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν δικαιοσύνην ἀπόλυτος. Ἡ δικαιοσύνη ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν της, ἡ δημοσία γνώμη δὲν ἀσχολεῖται πλέον μὲ τὴν ὑπόθεσιν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν κολακεύει τὴν Βουλὴν ἡ ἐνασχόλησις ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἔχουν ὑψίστην ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν σημασίαν, ἀλλὰ δὲν εἶναι συνδεδεμένα μὲ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα κυρίως ἀπασχολοῦν ὑπὸ τὴν μορφὴν ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν τὴν χώραν ὁλόκληρον. Βεβαίως, θὰ εἶχε νὰ ὠφελήσῃ ἀπό τινα ἄποψιν ἡ συζήτησις, διότι θὰ συνετέλει εἰς τὸ ν’ ἀκουσθῇ καὶ πάλιν ὅτι ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος ἀπεδοκίμασε πράγματι τὴν γενομένην ἐκείνην ἀπόπειραν, καὶ ᾐσθάνθη τὰ γεγονότα ἐν ᾧ μέτρῳ τὰ ᾐσθάνθη καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος...

§101Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅστις καὶ ἐκρατήθη ἐπὶ ὥρας.

§102Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ θὰ σᾶς ἀπαντήσω, ἀφοῦ τὸ θίγετε. Κακίζω τὴν πρᾶξιν ἐκείνην, διὰ τῆς ὁποίας ἐγένετο προσπάθεια νὰ κρατηθοῦν καὶ νὰ προφυλακισθοῦν ἐπίλεκτοι πολιτευταί. Καὶ δὲν θὰ τὴν κακίσω μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς παραβιάσεως τῶν ἐλευθεριῶν, ἀλλὰ θὰ τὴν κακίσω γενικώτερον. Ἡμεῖς, ὅσοι συνέπεσε νὰ γνωρίζωμεν τὰς δικτατορίας ἐκ τοῦ ἐγγύς, ἔχομεν ἐγγυτέρας γνώμας καὶ εἴμεθα...

§103Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀντέταξα εἰς αὐτοὺς τὴν ἐσχάτην περιφρόνησιν ὡς ἥρμοζεν εἰς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος αἰσθάνεται, ὅτι εἶναι πολιτισμένος, πρὸς ἀγρίους, τοὺς ὁποίους ὑπερασπίζεσθε ὑμεῖς καὶ ἡ πτέρυξ ἐκείνη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§104Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προκαλεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὰς περιπτώσεις εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχει διαφορὰ ἀντιλήψεων. Νὰ μὴ χειρονομῆτε καὶ νὰ μὴ ἐκφέρετε φράσεις, αἵτινες δὲν συνᾴδουν πρὸς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέχετε.

§105Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν θὰ μοῦ δώσητε ὑμεῖς μαθήματα. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ θέσις τὴν ὁποίαν κατέχω, μοῦ ἐπιβάλλει νὰ εἴπω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ ἡ τάξις, τὴν ὁποίαν τάξιν σεῖς καὶ ἡ πτέρυξ ἐκείνη ἀείποτε διεταράξατε.

§106Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ὅμως μερικὰ μαθήματα δὲν θὰ σᾶς ἔβλαπταν ἀφοῦ...

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (τῆς δεξιᾶς). Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκκενωθοῦν τὰ θεωρεῖα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 10 λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.20′).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§110Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐφόσον δὲν γνωρίζομεν τὶ θὰ γίνῃ μὲ αὐτὴν τὴν συζήτησιν, θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ δωδεκατημορίων».

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου;

§112ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δωδεκατημορίου». Ὁ κ. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ἔχει τὸν λόγον.

§114ΕΜ. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Ἔχω ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῆς 2ας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 7.

§115ΣΠ. ΛΟΒΕΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶμαι σύμφωνος νὰ διαγραφῇ ἡ παράγραφος αὕτη.

§116Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον ἔχει μίαν διάταξιν ἐντελῶς ἀντισυνταγματικήν, τὴν ὁποίαν εἶδε καὶ ὁ νομικὸς σύμβουλος τοῦ Ὑπουργείου καὶ εἶπε νὰ διαγραφῇ καὶ δὲν διεγράφη. Θὰ παρακαλέσω νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι αὕτη ἐτέθη ἐκ παραδρομῆς, διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ σύνολον.

§117ΦΩΚ. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον περιέχει καὶ φορολογικὴν διάταξιν καὶ δὲν δύναται κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ψηφισθῇ εἰς μίαν συζήτησιν.

§118Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις δὲν εἶναι φορολογική, διότι πρόκειται περὶ φορολογίας ὑπαρχούσης καὶ ἡ ὁποία παρατείνεται.

§119Γ. ΜΑΡΗΣ. Ἔληξεν ἡ φορολογία αὕτη καὶ ἑπομένως εἶναι νέα φορολογία.

§120Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο κατὰ λάθος περιελήφθη ἐδῶ. Διαγράφεται. Τὸ δὲ ἄρθρον 9ον νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, ἀλλὰ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συζήτησιν τὸ Σάββατον.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀποφασισθέντος ὅπως τὸ νομοσχέδιον μετατραπῇ καὶ ψηφισθῇ εἰς τακτικὴν διαδικασίαν, γίνεται τοῦτο δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη, ὁριζομένης τῆς βʹ συζητήσεως αὐτοῦ διὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων «περὶ παροχῆς δανείων παρὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν Πολιτικῶν Ὑπαλλήλων εἰς τοὺς μετόχους αὐτοῦ. Ὁ κ. Λόντος ἔχει τὸν λόγον.

§125Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ὑπάρχει ἕνα τυπογραφικὸν λάθος. Ὑπάρχουν δύο παράγραφοι. Περιέχει τὸ νομοσχέδιον δευτέραν παράγραφον, ἡ ὁποία ἀναιρεῖ ὅλην τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου. Παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ ἡ παράγραφος αὕτη. Δὲν πρέπει νὰ διαγραφοῦν αἱ φράσεις «εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ μετόχους πρὸς παροχὴν δανείου». Νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 1ον.

§126Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ φραστικῆς διατυπώσεως. Ἀλλ’ ἂς θεωρηθῇ οὕτω πως διορθωθὲν τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἂς ἔλθῃ τὸ Σάββατον νὰ συζητηθῇ καὶ αὐτὸ εἰς τακτικὴν διαδικασίαν. Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τὸ νομοσχέδιον συζητεῖται ἤδη εἰς αʹ συζήτησιν. Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν. Ἐπίσης ἀναγινώσκεται καὶ τὸ ἄρθρον 2ον. Προτείνεται ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Σχινᾶ προσθήκη εἰς τὸ ἄρθρον 2ον. Νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§127Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμφισβητήτως τὸ νομοσχέδιον εἶχεν εἰσαχθῆ ὡς ἐπεῖγον, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ διὰ τὸ πρῶτον καὶ διὰ τὸ ἄλλο πρέπει νὰ γίνῃ διόρθωσις, παρακαλῶ νὰ ψηφισθοῦν ἀμφότερα εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ νὰ γίνῃ ἡ ἐπανάληψις εἰς βʹ συζήτησιν τὸ Σάββατον.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. Γίνεται μετὰ ταῦτα δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον εἰς αʹ συζήτησιν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀποφασιζομένου ὅπως ἡ βʹ συζήτησις αὐτοῦ γίνῃ κατὰ τὸ προσεχὲς Σάββατον ὁριζομένης καὶ ὡς ὥρας συνεδριάσεως τῆς 11 πρωϊνῆς. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν συνέχειαν τῆς συζητήσεως τῶν γεγονότων τῆς 6 Μαρτίου.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Κούνδουρος νὰ συνεχίσῃ τὴν διακοπεῖσαν ἀγόρευσίν του, παρακαλῶ δὲ καὶ συνιστῶ αὐτῷ ὅπως περιορισθῇ εἰς τοὺς λόγους τῆς ἀναβολῆς.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπέβαλα τὴν παράκλησιν εἰς τὴν μακράν σας πεῖραν.....

§131Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ μοῦ ὑποβάλῃ ἰδιαιτέραν παράκλησιν, ὅπως μὴ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τῆς οὐσίας, διότι δὲν πράττω τοῦτο εἰμὴ ἐφόσον προκαλοῦμαι ἀπὸ διακοπὰς ἀναγομένας εἰς τὴν οὐσίαν. Καὶ ἐὰν ὅμως εἶχον ἀντίθετον πρόθεσιν καὶ ἐὰν ἤθελον, ὑπεκφεύγων τῶν στενῶν ὁρίων τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν, δὲν θὰ τὸ ἔπραττα ὅταν ὑπέβαλε τὴν παράκλησιν ταύτην ὁ τόσον σεβαστὸς καὶ ἀγαπητὸς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Δὲν θὰ ἀπαντήσω ἑπομένως εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκεῖνον Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος ὡμίλησε περὶ τάξεως κομμάτων καὶ προσώπων, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ κατ’ ἐξοχὴν ζήτημα οὐσίας. Ὑπόσχομαι ὅμως, ἐὰν ἔλθωμέν ποτε, καὶ εὔχομαι νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος, νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι θὰ ἐξυπηρέτει καλύτερον καὶ ἑαυτὸν καὶ τὸ κόμμα του, ἐὰν δὲν ἔκαμνε τὴν πρόκλησιν ταύτην. Ἀλλ’ ἕτερον ζήτημα οὐσίας ἐδημιούργησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εὐλόγως εἶπεν «ἠθέλησαν νὰ μὲ συλλάβουν». Διεκόψαμεν τὴν συνεδρίασιν πρὸ ὀλίγου ὅτε, ἀκριβῶς, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἔλεγον ὅτι δὲν ὑποθέτω νὰ ὑπάρχῃ τις ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας, ἀπὸ τοῦ ἀνωτέρου μέχρι τοῦ κατωτέρου, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀποδοκιμάσῃ τὴν πρᾶξιν ἐκείνην. Προσέθεσα μάλιστα ὅτι ἡμεῖς, ὅσοι συνέπεσε νὰ γνωρίσωμεν τὰς δικτατορίας ἐκ τοῦ ἐγγύς, γνωρίζομεν καὶ ἐλαττώματα αὐτῶν περισσότερα, καὶ ὅτι ἓν ἐκ τῶν πρωτίστων ἐλαττωμάτων τῶν δικτατοριῶν, διὰ τὴν Ἑλλάδα τουλάχιστον, εἶναι ἡ προσπάθεια αὐτῶν, οἵτινες εἶνε ἔνοπλοι προφανῶς, νὰ θίγουν τοὺς ἀκινδύνους καθ’ ὃ ἀόπλους ἀντιπάλους των. Αἱ δικτατορίαι ἀποτυγχάνουν, καὶ θ’ ἀποτυγχάνουν πάντοτε εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι τὸ κλῖμα εἶναι γλυκὺ, διότι δὲν ὑπάρχει δικτάτωρ μὲ τὴν ἀκαμψίαν τῶν νεύρων καὶ μὲ τὴν σκληρότητα τῆς ψυχῆς ποῦ ἀπαιτεῖ τὸ δικτατορικὸν ἔργον. Ὅπως εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, οἵτινες στηρίζονται ἐπὶ τῶν ἠθικῶν δυνάμεων, ὅ,τι ἀξίζει μία πλειοψηφία ἐκλογική, δὲν ἀξίζουν ὅλα τὰ ἅρματα μάχης ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον εἰς τοὺς ἐπαναστατικοὺς ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀγῶνες ὑλικῆς βίας, ὅ,τι ἀξίζει ἓν τεθωρακισμένον αὐτοκίνητον, δὲν ἀξίζουν αἱ πλειοψηφίαι ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου. Ἀλλοίμονον εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς κομμάτων οἵτινες παραγνωρίζουν τὴν ἀξίαν τῆς πλειοψηφίας των, ἀλλ’ ἀλλοίμονον καὶ εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς Ἐπαναστάσεων οἵτινες παραγνωρίζουν τὴν ἀξίαν τῆς ὑλικῆς βίας τὴν ὁποίαν διαθέτουν. Βλέπετε ὅτι, ὅπου χρειάζεται ὁμοφωνία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὑπάρχει, καὶ ὅτι, ὅπου χρειάζεται ἀποδοκιμασία, προηγούμεθα ἡμεῖς καὶ λαμβάνομεν πρῶτοι ἡμεῖς τὸ βάρος νὰ ἀποδοκιμάσωμεν τὰ ἀποδοκιμαστέα καὶ νὰ κακίσωμεν τὰ ἀξιοκατάκριτα. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθω. Ἕν ἐπιχείρημα μόνον ἀντετάχθη κατὰ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δυσφορεῖ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ζητεῖ νὰ χυθῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν πλῆρες φῶς. Ἡ κοινὴ γνώμη ἔχει ἤδη φωτισθῆ ἐπὶ ὅλων τῶν σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι ἐνήμερος. Ἡ κοινὴ γνώμη γνωρίζει καλῶς, ὅτι ὑπῆρξεν ἑνιαία ἡ ἀποδοκιμασία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου κατὰ τοῦ κινήματος ὡς προθέσεως καὶ ὡς συστήματος.

§132ΑΛ. ΛΑΓΟΥΡΟΣ. Ὁ τύπος γράφει τὰ ἀντίθετα.

§133Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Συνάδελφε, δὲν γνωρίζω τί γράφει ὁ τύπος. Γνωρίζω ὅμως, ὅτι οὐδεὶς σοβαρὸς ἄνθρωπος ἐπίστευσεν ἢ πιστεύει ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὑπάρχει τις ὁ ὁποῖος θὰ ηὔχετο νὰ καταλυθῇ ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν. Καὶ ἂν σεῖς πιστεύετε τὸ ἀντίθετον, ἀποδείξατέ το, διότι τὰ ἀντίθετα συμπεράσματα οὐδεμίαν ἐξυπηρετοῦν ἄποψιν. Ναί, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπασχολώμεθα μὲ ὅσα γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ μὲ ὅσα λέγονται ἀνευθύνως, εἴτε ἐκ προκαταλήψεως εἴτε ἐκ πείσματος εἴτε ἐξ οἵας δήποτε ὑστεροβουλίας, δυνάμεθα ὅμως νὰ εὐχηθῶμεν εἰς πάντα πιστεύοντα ὅτι ὑπάρχουν πολιτευόμενοι ἐπιθυμοῦντες τὴν αὐτοκατάλυσίν των ἀπὸ μίαν στρατιωτικὴν ἐπανάστασιν, ὅταν ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο νὰ δυνηθῇ νὰ φέρῃ τὰς ἀποδείξεις διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσῃ νὰ πείσῃ καὶ τὴν Βουλήν, διότι ἐπὶ θέματος τόσον σοβαροῦ χρειάζονται ἀποδείξεις. Εἶναι λοιπὸν σύμφωνος ἡ ἀντίληψις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἐπὶ τοῦ ὅτι εἶναι καταδικαστέα, ὡς πρόθεσις καὶ ὡς σύστημα, ἡ χειρονομία ἐκείνη καὶ δὲν θὰ δυνηθῇ κανεὶς ὡς εἶναι εὐνόητον—εὐτυχῶς χάριν τῆς πολιτικῆς ἱστορίας τοῦ τόπου— νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑφίστανται ριζικαὶ διαφωνίαι. Γνωρίζει λοιπὸν ἡ κοινὴ γνώμη ὅ,τι πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ οὐδόλως ὑποπτεύεται ὅτι ὑπάρχουσι πολιτευόμενοι ὑποθάλψαντες, παρακινήσαντες ἢ ἀνεχθέντες τὸ κίνημα. (Φωναί).

§134ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ παρεμβῶ· εἰσέρχεσθε ἔτσι εἰς τὴν οὐσίαν.

§135Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ κοινὴ γνώμη πρέπει ἁπλῶς ν’ ἀναμένῃ ὑπομονητικῶς τὴν.........

§136Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ἐπηρεασθῇ πολὺ ἀπὸ τὴν ἰδιότητά σας ὡς συνηγόρου καὶ δὲν ἠμπορεῖτε......

§137Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν τελῶ ὑπὸ ἐπηρεασμόν· σεῖς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν κατορθώνετε νὰ ἔχετε ἀντικειμενικὰς γνώμας. Ἡ κοινὴ γνώμη ἂς καθησυχάζῃ μὲ τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν εὐδοκιμοῦν πλέον τὰ στρατιωτικὰ κινήματα. Ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι ὑπάρχουν καὶ ριζικαὶ διαφωνίαι μεταξύ μας. Καὶ βέβαια δὲν συμφωνοῦμεν ἡμεῖς μὲ τὰς πολυειδεῖς ἐκμεταλλεύσεις τοῦ κινήματος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, μήτε μὲ τοὺς μύθους περὶ τοῦ ὅτι ὁ ἀτυχὴς καὶ ἄοπλος λαός, κατέλυσε δῆθεν τὴν ἐπανάστασιν, διότι μὲ τὰ τεθωρακισμένα αὐτοκίνητα καὶ τὰ ἅρματα μάχης οὐδεὶς ἄοπλος λαὸς δύναται νὰ ἀντιπαλαίσῃ.

§138Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀρνεῖσθε βλέπω τὴν λαϊκὴν δύναμιν.

§139Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν λαϊκὴν δύναμιν, ἀφοῦ πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον πῶς ὅ,τι ἀξίζει μία πλειοψηφία λαϊκὴ δὲν ἀξίζουν ὅλα τὰ ἅρματα μάχης· ἀρνοῦμαι ὅμως τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἀδυνατότητας καὶ θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ τὰς ἠρνεῖσθε καὶ σεῖς.

§140Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Συνέβη τὸ ἑξῆς ἔμπροσθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου: ἐπυροβόλουν τὰ τεθωρακισμένα αὐτοκίνητα καὶ ὁ κόσμος ἔμενεν ἀκόμη ἐκεῖ ἀκλόνητος.

§141Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν τὰ γενόμενα, ὅπως τὰ γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος τὴν ἡμέραν ἐκείνην συνειργάσθη μὲ τὸν φερόμενον φρούραρχον τῆς ἐπαναστάσεως......

§142Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγώ;

§143Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἦλθεν εἰς τὸ σπίτι σας ὁ κ. Τζανακάκης; Ἦλθεν ὁ Τζανακάκης καὶ μάλιστα ὡμιλήσατε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διατηρήσεως τῆς τάξεως.

§144Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν συνειργάσθη μὲ ἐμέ.

§145Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνειργάσθη τῇ προσκλήσει σας ἐπὶ πολλὴν ὥραν. Θὰ τὰ εἴπωμεν ὅταν συζητηθῇ ἡ οὐσία. Ἀλλ’ ἂς τελειώνομεν. Ἡ κοινὴ γνώμη ἡσυχάζει, διότι ὀρθῶς πιστεύει ὅτι δὲν εἶναι πλέον εὔκολα τὰ ἐπαναστατικὰ ἐγχειρήματα, εἴτε διότι καταπνίγονται ὅπως νομίζετε ἐσεῖς, εἴτε διότι καταπνίγονται ὅπως νομίζομεν ἡμεῖς, καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει λόγος ταχείας διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως. Ἐπανέρχομαι συνεπῶς εἰς τὴν πρότασίν μου καὶ λέγω ὅτι οὐδὲν ἐπιχείρημα τυπικὸν ἢ οὐσιαστικόν, στενωτέρας ἢ εὐρυτέρας σημασίας ὑπάρχει τὸ ὁποῖον νὰ ἐνδεικνύῃ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως, ἐξ ἄλλου ὑπάρχουν ἄπειρα ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι σοβαρὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἡ δικαιοσύνη, μὲ τὴν προκατάληψιν τῶν μαρτύρων, θὰ κρίνῃ ἀνεπηρέαστος ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ ἑπομένως τὴν γνώμην, ὅτι πρωτίστως ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ δείξῃ ὅτι πιστεύει εἰς οἷα ἐπαγγέλλεται καὶ διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς ἐπαγγελίας αὑτῆς περὶ τοῦ ὅτι θὰ ἀφεθῇ ἡ δικαιοσύνη ἐλευθέρα νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν της, εἶμαι βέβαιος ὅτι πρώτη ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξέλθῃ ὠφελημένη, ἐὰν ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει χαράξει ἤδη ἱστορίαν συντηρητικότητος καὶ ἐπιεικείας. Ὑποθέτω ὅτι συντηρητικὸς καὶ ἐπιεικὴς θὰ δειχθῇ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην, ἀφοῦ μάλιστα πρώτη ἡ Κυβέρνησις ἔχει συμφέρον ἀπὸ τὴν ἀναβολήν, ἐνῷ ἐξ ἄλλου ὅλαι αἱ ἀπόψεις καὶ αἱ στενώτεραι καὶ αἱ εὐρύτεραι δὲν θὰ ἐξυπηρετηθοῦν ἐὰν ἡ συζήτησις γίνῃ. Θὰ ἤθελον ἐγκαταλείπων τὸ βῆμα νὰ ζητήσω μίαν μόνον χάριν ἀπὸ τὴν Βουλήν, νὰ πιστεύσῃ ὅτι ὅλαι αἱ ἐνέργειαί μου ὀφείλονται εἰς τὸ νὰ συντελέσω τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν μικρῶν μου δυνάμεων εἰς τὴν καλυτέραν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Βεβαίως, ἐὰν γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἔχω τὰς γνώμας μου καὶ θὰ εὑρεθῶ ἴσως εἰς ὀξεῖαν ἀντίθεσιν μὲ τὴν γνώμην ἄλλων πολλῶν, καὶ θὰ τὰς ἀναπτύξω καὶ ἐγώ. Πρὸς τὸ παρὸν ὅμως ὑπὸ τὴν στενὴν ἔννοιαν τῆς προστασίας τῆς δικαιοσύνης ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ὑποστῇ ταλαντισμὸν καὶ κακομεταχείρισιν ἐκ τῆς συζητήσεως, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§146Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶχον, Κύριοι, σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι εἶμαι κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν εὐθύνην τῆς τότε Κυβερνήσεως διὰ τὸ κίνημα τῆς 6 Μαρτίου, καὶ διότι ἡ συζήτησις αὕτη θὰ ἐπηρέαζε τὴν θέσιν τῶν ἀτυχῶν κατηγορουμένων. Ἡ θέσις ἐκείνων δυνατὸν εἶναι νὰ βελτιωθῇ ἂν ἀποδειχθῇ ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης τῆς κακῆς. Ἔλαβον τὸν λόγον ὅμως κατόπιν τῶν τελευταίων λόγων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λασιθίου πολιτευτοῦ. Ἔχετε ὅλοι, Κύριοι, ὑποθέτω, λάβει τὴν ἐντύπωσιν μετὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ κινήματος, ὅτι ὅλη ἡ μετριοπάθεια τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅλη ἡ μετριοπάθεια τῆς Κυβερνήσεως γενικῶς προσκρούει εἰς τὴν ἀδιαλλαξίαν τῆς ἀντιπάλου μερίδος καὶ εἰς τὴν ἀδιαλλαξίαν τοῦ ἀντιπάλου τύπου. Καὶ διερωτῶμαι· μήπως ἐκάμαμεν ἡμεῖς τὸ κίνημα ἐκεῖνο τὸ παληὸ ποῦ ἐπρόκειτο νὰ κάμωμε καὶ τὸ κατέστειλεν ὁ Πλαστήρας; Μήπως ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν εὐθύνας δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Διότι καμμιὰ ἡμέρα ὀργίζομαι κ’ ἐγώ. Μὲ εἶχον καταδιώξει ἐξ ἄλλου ἄγρια ἐκεῖ ἐπάνω, ζητοῦσαν δὲ καὶ τὸ κεφάλι μου.

§147Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας;

§148ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Κάτσε κάτω Μὴ διακόπτεις! (θόρυβος).

§149Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἔκαμα μίαν παρατήρησιν εἰς ρήτορα, ὁ ὁποῖος ἐλπίζω νὰ μὴ ἐδυσφόρησε. Διατὶ λοιπὸν ὁ τόσος θόρυβος;

§150Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅταν ὅμως ἦλθον ἐδῶ συνηντήθην μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μὲ τὸ γαληνιαῖον ὕφος του μοῦ εἶπεν· «ἐγὼ δὲν ξέρω τίποτε. Ἡ τακτικὴ δικαιοσύνη θὰ τὰ ξεκαθαρίσῃ τὰ πράγματα αὐτά». Ἐντράπηκα διὰ τὴν ἀδιαλλαξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον καὶ συνεμορφώθην καὶ ἐγὼ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, τὸ κίνημα αὐτὸ ἦτο ἐκ τῶν ἰταμωτέρων ἐξ ὅσων ἐπαρουσιάσθησαν ποτὲ ἐνώπιον ἑνὸς λαοῦ· ἦτο ἐκ τῶν ἰταμωτέρων ραπισμάτων, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν ποτέ. Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἐχύθη τὸ βαρύτερον στοιχεῖον τέλος πάντων τῆς δικτατορίας τῆς 6ης Μαρτίου, οὔτε ἡ σύλληψις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οὔτε ἡ καταδίωξις τῶν φιλονόμων πολιτῶν καὶ τῶν νομιμοφρόνων ἀξιωματικῶν, ὅσον ἦτο ἡ ὕβρις ἡ ἰταμή, ἡ ὁποία ἐρρίφθη ἐναντίον ἑνὸς λαοῦ, λαοῦ ἱστορικοῦ, λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε τὸ ἰδεῶδες τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς Πατρίδος, λαοῦ ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα ἐπὶ τῆς γῆς ταύτης, τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Πολιτεύματος, τὴν ἐλευθερίαν τῶν συνειδήσεων, τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου. Ἐναντίον ἑνὸς λαοῦ τοιούτου ἀπετολμήθη, καθ’ ἣν στιγμὴν αὐτὸς εἶχεν ἐκλέξει τοὺς ἐκλεκτούς του, τὸ βαρύτερον πλῆγμα ποῦ μποροῦσε νὰ γίνῃ. Ἐνεφανίσθη ἕνας ἄνθρωπος καὶ τοῦ εἶπε: «Κρίνω ἔτσι κι’ ἀλλοιῶς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν, καὶ θὰ σοῦ διορίσω σήμερον τὴν κυβέρνησίν μου». Ποῖον δικαίωμα εἶχεν ὁ ἄνθρωπος αὐτός; Πόθεν ἠρύετο τὰ δικαιώματα αὐτά; Καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτός, δυστυχῶς, δὲν ἦτο κανεὶς τρελλός· ἦτο ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος συνειργάζετο μὲ τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀποβῆ συγκυρίαρχος μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ὄχι τὴν ὑπεκράτει (χειροκροτήματα). Τὸ κίνημα, Κύριοι, ἔχει προϊστορίαν βεβαίως, ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα καὶ μόλον ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ καὶ ἔκτακτα μέτρα διὰ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐνόχων, μέτρα, ἄλλωστε, τὰ ὁποῖα εἰς περιστάσεις ὀλιγώτερον ἀνωδύνους ἔλαβον αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, ἐν τούτοις οὐδὲν μέτρον ἔκτακτον ἔλαβεν. Ἁπλῶς ἀφῆκεν τὴν τακτικὴν δικαιοσύνην ἐλευθέραν μὲ τὰ ἴδια δικαστικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὸ παρελθὸν διὰ νὰ δικάσῃ τὴν ὑπόθεσιν. Ποῦ λοιπὸν ἡ ἀδιαλλαξία; Διατὶ αἱ ἐπιθέσεις ἐναντίον μας; Διότι ἐλέχθη καὶ λέγεται ὅτι τὸ κίνημα αὐτὸ δὲν κατελύθη ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ πολὺ περισσότερον δὲν κατελύθη ἀπὸ τὸν στρατόν. Ἀλλὰ πόθεν κατελύθη τὸ κίνημα;

§151ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω καὶ ἐγὼ ἂν θέλετε μὴ προχωρήσητε περαιτέρω εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι τότε λύομεν προδικαστικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς.

§152Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλω προτείνει ἐγώ, τέλος πάντων οὐδέτερος μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπειδὴ δὲν μᾶς πιάνει ὁ χρόνος, δὲν ἔχομεν ἡμέρας, διότι ἀναχωροῦμεν διὰ τὸ Μεσολόγγιον τὴν ἄλλην ἑβδομάδα, διότι ἡ συζήτησις αὕτη πρέπει νὰ κρατήσῃ ἡμέρας, διότι εἶναι ἱστορικαὶ αἱ στιγμαὶ καὶ πρέπει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἴδῃ ἐξελισσομένην πρὸ αὐτοῦ καὶ τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν προϊστορίαν καὶ νὰ λάβῃ ἀποφάσεις, θὰ προτείνω ὅπως τὴν Δευτέραν τοῦ Θωμᾶ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις.

§153ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σύμφωνοι.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν;

§155Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐφόσον ἐγὼ ἔκαμα τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀναβολῆς δέκα ἡμερῶν. Ἂν δοθῇ ἡ ἀναβολή, θὰ δοθῇ ἡ ἀναβολὴ διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐζήτησα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βενιζέλος ἔχει τὸν λόγον.

§157ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρὶν ἀρχίσω τὴν ὁμιλίαν μου ἐπιθυμῶ καὶ πάλιν νὰ δηλώσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ὅτι δὲν δέχομαι διακοπὰς παρὰ μόνον ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμὸς κατὰ τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἀλλὰ συγχρόνως θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, στρεφόμενος καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν κατὰ τῶν ἀποδοκιμασιῶν αἱ ὁποῖαι γίνονται ἀπὸ τὰ θεωρεῖα. Εἶναι καὶ αὐτὸ ἀντίθετον πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ἀλλὰ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν ἂν ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἐπιτρέψῃ τοῦτο, μολονότι προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκαυτηρίασε τὴν παρεκτροπὴν αὐτήν. Ἀλλὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν· ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ οὔτε ἀποδοκιμασίας οὔτε διακοπὰς ἀπὸ τὰ θεωρεῖα καὶ θὰ ζητήσω τὴν ἐκκένωσίν των ἀπὸ τὸν Πρόεδρον. Ἂν τοῦτο δὲν γίνῃ δεκτόν, θὰ διακόψω τὸν λόγον καὶ θὰ ἀπέλθω τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Εἶναι καλύτερον ἀπὸ πρωτύτερα νὰ λέγῃ κανεὶς ἐκεῖνο ποῦ θὰ κάμῃ, εἶναι δὲ καὶ ἀνδρικώτερον. Δὲν θέλω νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ἀπροειδοποίητοι θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν θέσιν νὰ ἔχετε τὸν Κανονισμὸν παραβιασμένον καὶ συνάμα τὸν Ἀρχηγὸν τῆς μείζονος Ἀντιπολιτεύσεως ἀπεστερούμενον τοῦ λόγου.

§158Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι ἐδόθη πᾶσα προσοχὴ εἰς τὰς περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁμιλεῖτε. Βέβαια, δὲν εὕρισκα καθόλου τακτικὸν οὐδὲ σύμφωνον πρὸς τὸν Κανονισμόν, τὸ ὅτι τὰ θεωρεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα μόνον νὰ ἀκούουν τὰς ἀγορεύσεις, ἔχουν δικαίωμα νὰ λαμβάνουν μέρος καὶ εἰς τὴν συζήτησιν εἴτε ἐπινεύοντα εἴτε τοὐναντίον ἀποδοκιμάζοντα.....

§159Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἰδίως περίστασιν.

§160Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός)...... διότι καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ συμμετοχὴν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ μάλιστα συμμετοχὴν ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τρόπον λίαν θορυβώδη. Ἔχω δὲ τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἐλάβατε ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῆτε ὅτι δὲν προσέχει ἡ Βουλὴ ὁσάκις ὁμιλεῖτε.

§161ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Προκαταβολικῶς ἔκαμα τὴν δήλωσιν, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐὰν δὲν ἐκκενωθοῦν τὰ θεωρεῖα νὰ ἀπέλθω.

§162Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἐκάματε μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν ἦτο ἐπιβεβλημένη.

§163ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὴν ἔκαμα ὡς μομφήν, τὴν ἔκαμα ὡς προειδοποίησιν.

§164Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν ἵνα τηρήσῃ τὴν ὀφειλομένην τάξιν, ἀλλὰ καὶ ἐγώ, ὡς καὶ σεῖς ἀνεγνωρίσατε, δὲν παρέλειψα νὰ καυτηριάσω πᾶσαν οἱανδήποτε παρεκτροπήν. Λαμβάνω δὲ τὴν εὐκαιρίαν νὰ συστήσω καὶ πάλιν εἰς τὰ θεωρεῖα, ἐὰν ἕως ἐκεῖ ἐκτείνεται ἡ ἐπίδρασίς μου, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἰς τοὺς κ.κ. Βουλευτὰς νὰ καταβάλουν πᾶσαν προσπάθειαν ὥστε νὰ μὴ γίνῃ καμμία ἀταξία κατὰ τὴν συζήτησιν. Προκειμένου δὲ μάλιστα περὶ τοιαύτης φύσεως συζητήσεως, ἡ ὁποία εὐκόλως δίδει λαβὴν εἰς θορύβους, παρακαλῶ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἐν πάσῃ δυνατῇ γαλήνῃ.

§165ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὰς δηλώσεις του αὐτάς, ἀλλὰ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ ὅτι ἐὰν ἐκδηλωθοῦν ἐπεμβάσεις τοιαῦται κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου, βεβαίως ἀποδοκιμαστικαὶ ὁ μόνος τρόπος εἶναι διὰ νὰ ἀμυνθῶμεν νὰ κενώσωμεν τὰ θεωρεῖα διότι ἄλλως δὲν ἔχει ἰσχὺν ἡ ἀπειλή. Καὶ τώρα ἀρχίζω τὴν ὁμιλίαν μου.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ εἴπω δύο λέξεις. (Ἀποτεινόμενος πρὸς τὰ θεωρεῖα). Εἰς τὸν παραμικρὸν θόρυβον, εἰς τὴν παραμικρὰν συμμετοχὴν εἰς τὴν συζήτησιν διὰ χειροκροτημάτων καὶ κραυγῶν, θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τῶν θεωρείων. Αὐτὸ νὰ τὸ ἠξεύρετε, διὰ νὰ μὴ γίνουν παράπονα.

§167ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀρχίζω τὴν ὁμιλίαν μου ἀποκρούων τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπηύθυνεν ὁ ἀγαπητὸς ἐκ Λασηθίου Βουλευτής, ὅτι ἀπὸ ἐγωϊστικὴν ἀντίληψιν ἐφέραμεν τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὴν ἀποκρούω, διότι ὅλοι ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμεν λόγον, καὶ δὲν ἠμποροῦσε παρὰ νὰ κάμῃ λόγον, περὶ τῶν γεγονότων τῆς 6ης Μαρτίου. Ἔκαμε δὲ λόγον κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἐπιρρίπτει εἰς ἐμέ, ὄχι βέβαια τὴν εὐθύνην ποὺ θέλει νὰ ἐπιρρίψῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ἀλλὰ κάποιαν ἠθικὴν εὐθύνην περὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω μετ’ ὀλίγον. Ἦτο φυσικὸν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ μὴ θίξω καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἀλλὰ κρίνων ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως τοῦ κοινοῦ συμφέροντος ἐπεβάλλετο νὰ ἀποφύγω, κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τοὐλάχιστον, νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι ἐννοῶ πολὺ καλά, ὅπως καὶ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἐγένετο σφοδρά, ἐνῷ ἡ προσπάθειά μου ἦτο νὰ κλεισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων μὲ μίαν εἰλικρινῆ ἐξήγησιν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸ τί ἠμποροῦσε νὰ περιμένῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν διὰ νὰ τὴν διευκολύνω εἰς τὸ ἔργον τὸ δυσχερὲς τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν, ἐπεβάλλετο, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἀποφύγω νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ἀλλ’ ὅτε ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα καὶ μοῦ ἀπηύθυνε τὴν κατηγορίαν ὅτι εἶμαι ἠθικὸς αὐτουργὸς τῶν γεγονότων τῆς 6ης Μαρτίου, ἦτο φυσικὸν ὅτι δὲν ἠμποροῦσα νὰ μείνω σιωπῶν, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ρητῶς μὲ κατήγγειλεν ὅτι δι’ ὅσων εἶχεν εἴπει προηγουμένως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δηλαδὴ παρακαλῶν νὰ ἀναβληθῇ δι’ ἄλλην ἡμέραν ἡ σχετικὴ συζήτησις, ἄλλο τίποτε δὲν ἐπεδίωκα παρὰ μόνον πῶς ν’ ἀποφύγω νὰ δώσω λόγον τῶν πράξεών μου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ τότε, ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῆς πρώτης στιγμῆς, εἶπον καὶ ἐγὼ ὅτι δὲν εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τὴν Τετάρτην. Μοῦ εἶπεν ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τὴν Τετάρτην. Τοῦ εἶπα εἰς οἱανδήποτε ἄλλην ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος θὰ ἤθελεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁρίσῃ. Θὰ ἀναγνωρίσῃ ἑπομένως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λασιθίου ὅτι ὄχι μόνον ἐγωϊστικὴ σκέψις δὲν μὲ ὡδήγησεν εἰς τὴν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν ἀπαντῶν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον πνεῦμα ἀνασκοπήσεως τοῦ κοινοῦ συμφέροντος. Τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν εἶχον σκεφθῇ ὅτι αἱ διατυπωθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων κατηγορίαι ἦτο δυνατὸν νὰ δώσουν ἀφορμὴν εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐφόσον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων δὲν συνεμορφοῦτο πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» κατὰ τὰς ὁποίας (ἀναγινώσκει) «Ἡ περὶ καταδιώξεως πρότασις εἶναι ἀπαράδεκτος ἐὰν μὴ φέρῃ τὰς ὑπογραφὰς εἴκοσι τοὐλάχιστον βουλευτῶν.....». Δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσιν εἴκοσι βουλευταὶ διὰ νὰ διατυπώσουν τὴν κατηγορίαν, ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐὰν δὲν διατυπωθῇ εἰδικὴ κατηγορία. Τώρα θὰ μὲ ἐρωτήσετε: ἔχει, ἆρά γε, ὁ ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων σαφῆ ἰδέαν — δὲν πιστεύω νὰ θίγεται, διότι δὲν εἶναι νομικὸς — ἔχει σαφῆ ἰδέαν τῆς τεχνικῆς ἐννοίας τῆς ἠθικῆς αὐτουργίας; Ἐγὼ προτιμῶ νὰ δεχθῶ προσωρινῶς ὅτι δὲν ἔχει σαφῆ ἔννοιαν, ἤ, μᾶλλον, δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν τοῦ τί εἶναι τεχνικῶς ἡ ἔκφρασις «ἠθικὴ αὐτουργία».

§168Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι δύσκολον καὶ διὰ μὴ νομικὸν νὰ μὴ ἀντιλαμβάνεται τοῦτο.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Νὰ τὸν φωτίσητε εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ὅπως ὅλοι μας ἀναγκαζόμεθα εἰς πλεῖστα σημεῖα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἴμεθα εἰδικοὶ νὰ προσφεύγωμεν εἰς τὰ φῶτα τῶν εἰδικωτέρων. Ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν πιστεύω πραγματικῶς ὅτι εἶχεν ὑπ’ ὄψει του ὅτι, διὰ νὰ διατυπωθῇ κατηγορία ἐπὶ ἠθικῇ αὐτουργίᾳ, πρέπει νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Βουλευτὴς Κραναίας ὅτι ἐκ προθέσεως παρεκίνησα τὸν στρατηγὸν Πλαστήραν νὰ προβῇ εἰς τὸ ἐπαναστατικὸν κίνημά του «ἀπειλῶν, βιάζων, προστάζων παραγγέλων, ὑποσχόμενος μισθὸν ἢ συμβουλεύων μετ’ ἀπάτης, πειθοῦς ἢ φορτικότητος καὶ τέλος προκαλῶν ἢ μεταχειριζόμενος ἐπίτηδες ὡς ἕρμαιον τὴν εἰς ἣν εὑρίσκετο πλάνην.....

§170Κ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. «.....πάθος, ψυχικὴ ὁρμή», διαβάσατέ το ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐδήλωσα ὅτι δὲν δέχομαι διακοπὰς καὶ θὰ ἐπιμείνω εἰς τοῦτο. Παρακαλῶ νὰ μὴ γίνετε ὑπαίτιοι νὰ φανῇ ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν ὅπου εὑρίσκονται ἑκατὸν τριάκοντα βουλευταὶ τῆς μιᾶς πτέρυγος καὶ ἑκατὸν δέκα τῆς ἄλλης, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ αὐτὴ ἐλευθερία τοῦ λόγου πρὸς ἐκείνην ἡ ὁποία ἠσφαλίσθη, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐπὶ τέσσαρα ὁλόκληρα ἔτη, ὁπόταν εἰς τὴν πτέρυγα τοῦ λαϊκοῦ κόμματος παρίσταντο μόνον εἴκοσι περίπου βουλευταὶ (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως). Ἐπιθυμῶ λοιπόν, νὰ διευκρινίσω τοῦτο· ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἔχει τὴν ἀπόφασιν νὰ διατυπώσῃ τὴν κατηγορίαν αὐτήν, θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἐὰν ἔλθω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ συζητήσωμεν τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, μολονότι ἐπιθυμῶ νὰ μὴ δώσω εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου κανένα χαρακτῆρα προκλήσεως, ἀλλὰ δὲν ἀφήνω καὶ τὰς προκλήσεις ἀναπαντήτους, νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἔχω τὴν ἰδέαν, ἠμπορεῖ καὶ νὰ πλανῶμαι — ὅτι θὰ βλαστημᾷ τὴν ὥρα καὶ τὴ στιγμὴ ποῦ ἀνεκίνησεν — ἐκεῖνος εἰδικῶς — τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ.

§172Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Πλανᾶσθε...

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἠμπορεῖ. Ἐπιθυμῶ, λοιπόν, νὰ διευκρινισθῇ τοῦτο—καὶ ζητῶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ μείνω σύμφωνος μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν—ὅτι ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κραναίας δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν συνεζητοῦμεν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Μένουν ὅμως αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως αἱ ὁποῖαι δὲν μὲ χαρακτηρίζουν, βέβαια, ὡς ἠθικὸν αὐτουργόν, ἀλλὰ μοῦ ἐπιρρίπτουν μίαν εὐθύνην, εὐθύνην ἠθικήν, ὅτι διὰ τῆς παθητικῆς στάσεως τὴν ὁποίαν ἐτήρησα ἄφησα νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ ἀπόπειρα ἐναντίον τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας. Πρέπει, Κύριοι, νὰ δηλώσω ὅτι ἡ κατηγορία αὐτὴ ἀναγνωρίζω ὅτι εἶναι ἀξία προσοχῆς, διότι, ἐὰν ἀπεφάσιζα τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν κατώρθωσα διὰ τοῦ Σώματος Στρατοῦ νὰ συγκρατήσω εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἀπεφάσιζα νὰ τὴν χρησιμοποιήσω ὅπως καταβάλω τὴν ἐπανάστασιν, ἦτο πιθανὸν νὰ κατεβάλλετο μέχρι τῆς μεσημβρίας τῆς Δευτέρας, καὶ ἑπομένως, τὸ κίνημα δὲν θὰ ἐξεδηλοῦτο κἂν ἐξωτερικῶς— ἀφοῦ ἡ ἐκδήλωσις ἔγινε διὰ τοῦ ἐπαναστατικοῦ διαγγέλματος τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη τὸ ἀπόγευμα τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Νομίζω ὅτι καλῶς ἑρμηνεύω τὴν κατηγορίαν ἡ ὁποία μοῦ ἀποδίδεται ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τῶν προγραμματικῶν του δηλώσεων. Μὴ φοβηθῆτε ὅτι θὰ προχωρήσω περαιτέρω. Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν ἀπόψε, ἐκτὸς ἂν μοῦ τὸ ζητήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐπιθυμῶ, ἀφοῦ μάλιστα διετυπώθη αὐτὴ ἡ ἀξίωσις τῶν δικηγόρων τῶν κατηγορουμένων, ἐπιθυμῶ ν’ ἀνταποκριθῶ πρὸς αὐτήν, μολονότι δὲν τὴν δέχομαι τὴν ἀξίωσίν των, καθ’ ὅλην τὴν ἔκβασιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ μπορεῖ νὰ περιμένῃ τὸν τερματισμὸν τῆς δίκης αὐτῆς, διότι δὲν ἠξεύρω πόσον καιρὸν θὰ βαστάξῃ, ἵνα ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξετάσεως τῆς ὑποθέσεως. Ἐν τούτοις δέχομαι τὴν ἀπάντησίν μου εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία μοῦ ἀπευθύνεται διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ τὴν δώσω ὅταν ἐκεῖνος θὰ δηλώσῃ ὅτι θεωρεῖ ἐπιστάντα τὸν καιρόν. Κατ’ ἀνάγκην αὐτὸ θὰ γίνῃ μετὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἑορτῶν. Ὅσον ἀφορᾶ, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἐνδεχομένην διατύπωσιν κατηγορίας ἐκ μέρους τοῦ κ. βουλευτοῦ Κραναίας, ἐπ’ αὐτοῦ ζητῶ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν χρησιμοποιροῦντα τὴν θέσιν του ὄχι ἁπλῶς ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς Ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις αὕτη ταύτην τὴν στιγμήν. Ἐδέχθην ἤδη τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Ριζοσπαστικοῦ κόμματος, ὅπως, ἐὰν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων διατυπώσῃ ρητῶς τὴν κατηγορίαν του, ὅπως διαγορεύει ὁ σχετικὸς περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμος, ὅπως ἡ συζήτησις γίνῃ τὴν Δευτέραν ἢ μᾶλλον νὰ ἀρχίσῃ τὴν Δευτέραν τοῦ Θωμᾶ, διότι θὰ βαστάξῃ πολλὲς ἡμέρες. Λέγω ὅτι θὰ βαστάξῃ πολλὲς ἡμέρες, διότι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἔφερε τὸν λόγον καὶ εἰς τὸ παρελθὸν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τῆς κατηγορίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Φιλελευθέρων). Κάποιος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν τῆς πτέρυγος αὐτῆς εἶπεν — νομίζω ὅτι ἦτο ὁ κ. Λόντος — μίαν στιγμὴν διακόπτων ἕνα ἐκ τῶν ρητόρων — νομίζω τὸν κ. Κούνδουρον — ὅτι συμφέρον διὰ τὴν ἀναβολὴν ἔχει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ κ. Βουλευτής.......

§174Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Εἶπον ὅτι ἐφόσον καθ’ ὑμῶν ρίπτεται ἡ κατηγορία, σεῖς εἶσθε ὁ ἁρμόδιος νὰ ὁμιλήσητε καὶ πρὸς σᾶς ἔπρεπε νὰ ἀπευθυνθῇ ὁ κ. Κούνδουρος ἵνα ζητήσῃ ἀπὸ σᾶς τὴν ἀναβολήν. Δὲν εἶπον ὅτι ἔχετε συμφέρον.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν νομίζω πῶς ἔχετε δίκαιον. Ἡ γνώμη μου ἦτο, ὅπως ἦλθον τὰ πράγματα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ἢ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ. Ἐγὼ ὅταν ἠρχόμην εἰς τὴν συνεδρίασιν, ἀπόφασιν εἶχον νὰ περιμένω νὰ ἴδω τί θὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἐν τούτοις ἡ διεξαγωγὴ τῆς συζητήσεως μὲ ἔπεισεν ὅτι τὸ καθῆκον μου ἦτο ἄλλο, διότι τὸ ἐὰν θὰ γίνῃ σήμερον ἢ αὔριον ἡ συζήτησις αὐτὴ ἢ ἐὰν θὰ ἐπωφεληθῶμεν τῶν εὐτυχῶς παρεμπιπτουσῶν ἑορτῶν διὰ νὰ τὴν ἀναβάλωμεν 15 ἡμέρας δὲν εἶναι ζήτημα συμφέροντος τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἢ τοῦ Ἀρχηγοῦ ἄλλου κόμματος, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα συμφέροντος τῆς χώρας. Διότι κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ παραγνωρίζῃ ὅτι μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς παρελθούσης Δευτέρας εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἀδιαλλαξίας τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπικρατήσει μέχρι τότε ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ τύπου, εἰς τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο ἐπῆλθε μία οὐσιώδης μεταβολὴ. Θὰ φρονεῖτε ἴσως ὅτι μόνον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει συμφέρον νὰ φθάσωμεν ὥστε τὴν ἀδιαλλαξίαν νὰ τὴν ἐκτοπίσωμεν κατὰ τὸ δυνατόν. Ἀλλ’ ἐγὼ πιστεύω ὅτι τοῦτο εἶναι ὑπέρτατον συμφέρον τῆς χώρας. Διότι ἂν ἐμπνευσθοῦν αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος ἀπὸ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξεδηλώθη ἀπὸ τοὺς πλέον ἀδιαλλάκτους ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ, τοὺς παρισταμένους εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, οἱ ὁποῖοι ἐλπίζω, καὶ νομίζω ὅτι δὲν πλανῶμαι νὰ πιστεύω, ὅτι ἀποτελοῦν μικρὰν μειονοψηφίαν, ἂν λέγω, τὸ πνεῦμα αὐτὸ δὲν κατορθωθῇ σιγὰ σιγὰ νὰ ἀντικατασταθῇ εἰς τὰς σχέσεις τῶν δύο πτερύγων ἀπὸ τὸ πνεῦμα ποῦ ἐξεδηλώθη κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς Δευτέρας, τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον κυριώτατα εἶναι ἔργον ἀντιμετωπίσεως τῶν τρομερῶν συνεπειῶν τῆς παγκοσμίου κρίσεως, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀχθῇ εἰς αἴσιον πέρας.

§176Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ εἰσχωρήσῃ πρῶτον εἰς τὴν ἰδικήν σας ψυχήν.

§177Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ὅτι μόνον ἕνα αὐτὶ ἔχω γερό. Τὸ ἄλλο εἶναι ἐντελῶς χαλασμένο. Γι’ αὐτὸ ὅ,τι λέγεται ἀπὸ τὴν πλευρὰν αὐτὴν (δεικνύει τὴν δεξιὰν) δὲν τὸ ἀκούω καθόλου. Μόνον τοὺς θορύβους ἀντιλαμβάνομαι. Εἶναι περιττὲς λοιπὸν ἡ διακοπές. Δι’ αὐτὸ ἄλλωστε ἐδιάλεξα καὶ τὴν θέσιν ἐκεῖ (δεικνύει τὰ ἐδώλια τῆς ἀριστερᾶς) διὰ νὰ συνδυάσω τὴ θέσι μου μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς ἀκοῆς μου. Ἡ πληροφορία μου εἶναι — καὶ δι’ αὐτὸ ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου — ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως συμμερίζεται τὴν ἀντίληψιν ὅτι τίποτε δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἂν κάμωμεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν σήμερον μᾶλλον ἢ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας. Μοι ἐλέχθη ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸν εὐκολύνω, καὶ ἐνῷ ἡ θέσις μου εἶναι ἡ δυσκολωτέρα, δὲν ἐδίστασα καθόλου νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος νὰ δοθῇ ἡ ζητουμένη ἀναβολὴ ἀλλ’ οὐχὶ δι’ ὅσον χρόνον ζητεῖται, ἀλλὰ διὰ πολὺ περιωρισμένον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ συμφέροντα τῶν κατηγορουμένων, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθοῦν οἱ συνήγοροί των νὰ τοὺς ἐλέγαμεν ὅτι μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ βουλεύματος δὲν θὰ ὑπῆρχε κανεὶς φόβος ἀποπείρας ἐπηρεασμοῦ τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς. Ἀλλὰ προχωρῶ καὶ λέγω ὅτι, ἂν διατυπωθῇ κατηγορητήριον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Μεταξᾶς τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ἠθικὴν εὐθύνην καὶ πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος νὰ ἀρχίσῃ ἐδῶ ἡ διαδικασία ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κατηγορητηρίου, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, δὲν θὰ ζητήσω καμμίαν ἀναβολήν, ἀλλὰ θὰ εἶμαι πρόθυμος νὰ δώσω ὅλας τὰς ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ μοῦ ζητηθοῦν. Ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀπάντησίν μου εἰς τὸ μέρος τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ἀφορῶν τὸ κίνημα τῆς 6 Μαρτίου, δι’ αὐτό νομίζω ὅτι δύναται κάλλιστα νὰ γίνῃ συζήτησις τὴν Δευτέραν τοῦ Θωμᾶ, ἀνεξαρτήτως ἂν ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἔχῃ ἐκδοθῆ βούλευμα ἢ ὄχι, διότι δὲν νομίζω ὅτι ἀπὸ αὐτὴν εἰδικῶς τὴν περιωρισμένην συζήτησιν θὰ ἠδύνατο νὰ προέλθῃ καμμία ζημία διὰ τοὺς κατηγορουμένους. Αὐτὰ ἤθελα νὰ εἴπω. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων.

§179Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἶπεν ὅτι δὲν ἀμφιβάλλει ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ βλαστημῶ τὴν ὥραν, διότι διετύπωσα τοιαύτην κατηγορίαν. Τοῦτο εἶναι ἐν μέρει ἀληθές, ἀλλὰ μετατιθέμενον χρονικῶς διότι, πραγματικῶς, πρὶν ἢ διατυπώσω τὴν κατηγορίαν, ἐβλαστήμησα τὴν ὥραν, διότι θὰ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ διατυπώσω τὴν κατηγορίαν αὐτήν.

§180Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὴν διετυπώσατε ὅμως.

§181Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Πιστεύσατε, κ. Βουλευταί, ὅτι, ὅ,τι ἔπραξα τὴν προηγουμένην Δευτέραν καὶ συνεχίζω σήμερον καὶ θὰ συνεχίσω τὴν Δευτέραν τοῦ Θωμᾶ, ἂν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, τὸ ἔπραξα μὲ πόνον ψυχῆς. Δὲν ἦτο διόλου εὐχάριστος ἡ θέσις μου νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατυπώσω κατηγορίαν ἐναντίον οἱουδήποτε πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ καὶ δὴ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἐβασανίσθην ἐπὶ ἡμέρας καὶ νύκτας· ἐβασανίσθην πολύ. Ἀλλ’ ὅταν ἤκουσα καὶ ἐγὼ μέσα εἰς τὴν συνείδησίν μου τὴν φωνήν, τὴν ὁποίαν οἱ ἄνθρωποι ἀκούομεν εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις τῆς ζωῆς των, «ὀφείλεις», τότε ἐβλαστήμησα τὴν ὥραν ἐκείνην, διότι «ὀφείλω»! Ἀλλ’ εἶπον, Κύριοι Βουλευταί, «ὀφείλω» καὶ δὲν ἐδίστασα νὰ πράξω ὅ,τι «ὀφείλω». Σᾶς ὑπενθυμίζω πῶς ἦλθεν ἡ συζήτησις τὴν προηγουμένην Δευτέραν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐζήτησε τότε νὰ χωρισθῇ ἡ συζήτησις τῶν γεγονότων τῆς 6 Μαρτίου ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ συζητηθῇ μίαν ἄλλην ἡμέραν. Ὅταν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα ἔθιξα τὰ γεγονότα τῆς 6 Μαρτίου, ὁπότε ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μοῦ εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις τὴν ἑσπέραν αὐτήν, ἀλλ’ ἄλλην ἡμέραν. Καὶ τότε ἐν τῇ ἀπαντήσει μου ἀπήντησα καὶ εἶπα, βεβαίως πρέπει νὰ συζητηθῇ ἄλλην ἡμέραν, ἀφοῦ τὸ ζητεῖτε σεῖς, διότι εὑρίσκεσθε καὶ ὑπὸ τὸ βάρος κατηγορίας, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐκφέρει ἡ πλειονότης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅτι σεῖς εἶσθε ὁ ἠθικὸς αὐτουργὸς τοῦ κινήματος ἐκείνου. Εὐχαριστῶ διὰ τὸ μάθημα τῆς νομικῆς, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μοὶ ἔδωκεν ἐκ τοῦ βήματος τούτου, καὶ διὰ τὰς συμβουλάς, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς ἄλλους νομικῶς κατηρτισμένους συναδέλφους τῆς Βουλῆς, ἵνα μὲ διαφωτίσουν ἀκόμη περισσότερον. Ὀφείλω νὰ τοῦ εἴπω ὅτι ἤμην ἐν πλήρει γνώσει τῆς σημασίας τῆς λήψεως αὐτῆς, διότι καὶ ἐγὼ εἰς τὸ παρελθόν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ θίξω, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θίξω, εἰς τὸ παρελθὸν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σπουδάσω ὀλίγα νομικὰ διὰ ν’ ἀποκρούσω καὶ ἐγὼ τὰς φοβερὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας ὑπέστην κατὰ τὸ παρελθόν, κατηγορίας, αἱ ὁποῖαι ἀπέληξαν καὶ εἰς τὴν καταδίκην μου εἰς τὴν ἐσχάτην τῶν ποινῶν (χειροκροτήματα). Ἑπομένως εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κρίνω τὶ σημαίνει ἠθικὸς αὐτουργός. Μολονότι, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, εἰσήλθετε ἢ μᾶλλον ὑπεισήλθατε καὶ εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀκολουθήσω εἰς τοῦτο, διότι τότε θὰ ἤμην καὶ ἐγὼ ὑποχρεωμένος νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν ὁλοκλήρου τῆς ὑποθέσεως καὶ τότε θὰ παρέβαινον τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν συζητοῦμεν περὶ ἀναβολῆς καὶ ὄχι τῆς συζητήσεως. Δὲν ἐπρόκειτο τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ συζητηθῇ κατηγορία ἐναντίον ὑμῶν, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων· ἐπρόκειτο τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ συζητηθῶσι τὰ γεγονότα τῆς 6 Μαρτίου. Ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης θὰ προέκυπτεν ἐὰν θὰ εἶχον τὸν ἐπαρκῆ ἀριθμὸν βουλευτῶν διὰ νὰ σᾶς διατυπώσω τὴν κατηγορίαν ταύτην.

§182ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν χωρὶς διατύπωσιν κατηγορίας, νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀρχίσωμεν ὁ καθένας νὰ λέῃ τὸ δικό του καὶ τὶ φρονεῖ καὶ τὶ ἀποδεικνύει, αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀναρχίαν εἰς κοινοβουλευτικὴν συζήτησιν.

§183Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Καὶ τότε τὶ συζήτησιν θὰ κάμωμεν διὰ τὰ γεγονότα τῆς 6 Μαρτίου;

§184ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ διατυπώσετε πρῶτον τὴν κατηγορίαν, θὰ ὁρισθῇ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ συλλέξῃ τὰ στοιχεῖα....

§185Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Καὶ ὅμως ἐδέχθητε νὰ γίνῃ συζήτησις τῶν γεγονότων τῆς 6 Μαρτίου.

§186ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πότε τὸ ἐδήλωσα;

§187Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Τὸ ἐδηλώσατε εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις καὶ εἴπατε ὅτι, ἐὰν συναινῇ νὰ μὴ γίνῃ ἡ συζήτησις συγχρόνως μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, νὰ γίνῃ μίαν ἄλλην ἑσπέραν καὶ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Ἀφοῦ τὸ εἴπατε εἰς αὐτὸν καὶ εἰς ἐμὲ ἐπαναλάβατε......

§188ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ παρεξηγήσατε.

§189Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἄ! Τὸ παρεξήγησα! Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως διότι συζητοῦμεν περὶ ἀναβολῆς. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς τὸ ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασηθίου Βουλευτὴς κατὰ τρόπον, κατ’ ἐμὲ ἐντελῶς δικανικόν. Διότι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασηθίου Βουλευτὴς εἶπεν ὅτι οἱ λόγοι οἱ ἐπιβάλλοντες τὴν ἀναβολήν, εἶναι νὰ μὴ ἐπηρεασθῇ ἡ Δικοιοσύνη ἐκ τῶν συζητήσεως, αἵτινες θὰ διεξαχθῶσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ — καὶ νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο ἔχει ἀπολύτως ἄδικον καθ’ ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι θὰ διεξήγοντο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, προέκυπτεν ὅτι ὑπάρχει εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ κίνημα ἐκεῖνο, καὶ προέκυπτεν ἀκόμη ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη παρώτρυνεν εἰς τὸ κίνημα, τότε ἡ θέσις τῶν κατηγορουμένων τῶν ὁποίων συνήγορος εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασηθίου Βουλευτής, κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ ἐλαφρύνετο πολύ. Ἀλλοία εἶναι ἡ θέσις τῶν κατηγορουμένων ἐὰν ἔσχον παρότρυνσιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀλλοία εἶναι ἡ θέσις τῶν κατηγορουμένων, ἐὰν δὲν ἔσχον καμμίαν παρότρυνσιν.

§190Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δυσκολωτέρα εἶναι.

§191Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἶναι πολὺ εὐκολωτέρα ἐὰν ἐγένετο παρότρυνσις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ποῖος θὰ τὸ ἔκρινεν αὐτό; Ἡ τακτικὴ δικαιοσύνη, ἡ ἀνάκρισις ἡ διεξαγομένη, ἢ τὰ συμπεράσματα τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔφερε καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα· ἐὰν νομίζομεν ὅτι μία τοιαύτη συζήτησις, ἡ ὁποία θὰ πρρώξυνε τὰ πνεύματα καὶ θὰ διερρίπιζε τὰ πάθη, θὰ ἦτο συμφέρουσα εἰς μίαν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν χρειάζεται ἀπολύτως ἡ γαλήνη τῆς Χώρας καὶ ἡ ἠρεμία τῆς ψυχῆς.

§192ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ τὴν διατύπωσιν τῆς ἰδικῆς σας κατηγορίας. Εἶνε καθῆκόν σας νὰ διατυπώσητε τὴν κατηγορίαν, ἐὰν πιστεύεται εἰς αὐτήν, διότι δὲν πρέπει νὰ λάβητε τίποτε ἄλλο ὑπ’ ὄψει παρὰ αὐτό. Αὐτὰ τὰ εἶπα εἰς τὴν συζήτησιν μὲ τὸν Πρωθυπουργόν. Διετύπωσε, καὶ καλῶς διετύπωσε τὴν κατηγορίαν ποὺ μοῦ ἀπηύθυνε, καὶ εἶπα ὅτι ἐπιφυλάσσομαι ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ συζητήσωμεν. Δὲν τὸ εἶπον διὰ τὸ ἰδικόν σας κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἄλλο ζήτημα σοβαρώτερον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ καλυφθῇ.

§193Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπανέρχομαι ἐπ’ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ἐὰν διατυπώσω ἐγὼ τὴν κατηγορίαν διὰ τὴν ἠθικὴν αὐτουργίαν τοῦ κινήματος, ἡ συζήτησις ὀφείλει νὰ παύσῃ αὐτομάτως ἀμέσως, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, κατ’ ἀνάγκην, ἐνῷ, ἐὰν δὲν διατυπώσω τὴν κατηγορίαν αὐτήν, τότε ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἐὰν θὰ παύσῃ ἢ ὄχι ἡ συζήτησις καὶ ἐὰν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου. Ἰδοὺ διατί, ἐὰν διατυπώσω τώρα τὴν κατηγορίαν, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ παύσῃ.

§194ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς κατηγορίας θὰ παύσῃ ἀφοῦ ἡ συζήτησις δὲν ἤρχισε;

§195Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν ἤρχισεν, ἀφοῦ συζητοῦμεν διὰ τὴν ἀναβολὴν ἢ ὄχι τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς 6 Μαρτίου. Διὰ τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου Θέλετε ἡ συζήτησις αὐτὴ νὰ ἀποφευχθῇ καὶ νὰ γίνῃ εἰς χρόνον βραδύτερον; Καὶ τὸ θέλετε διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ ἔκρηξις τῆς ἀδιαλλαξίας; Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι Βουλευταί, ἡ ἀδιαλλαξία αὐτὴ ἐπέρχεται ἐκ τῆς συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκ τῆς κατηγορίας τὴν ὁποίαν διετύπωσα ἐναντίον τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἢ ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν πραγμάτων, ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ κινήματος τῆς 6ης Μαρτίου; Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπαναλαμβάνω, νὰ φαντασθῆτε τὸ ἑξῆς· ὑποθέσατε ὅτι, ἀντὶ ἡ ἐκλογὴ νὰ δώσῃ τὴν νίκην εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ εἰς τὰ συμπράττοντα κόμματα, ἔδιδε τὴν νίκην εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, καὶ εὑρίσκετο κανεὶς ἐκ τῶν φίλων μας, εἴτε ἀξιωματικὸς ἐν ἀποστρατείᾳ ἢ ἄλλος, καὶ ἄνευ συνεννοήσεως μαζύ μας τὸν ἔπιανε ἡ τρέλλα νὰ κάμῃ μὲ κάποιους φίλους καὶ ὀπαδοὺς ἓν κίνημα, φαντάζεσθε ποῦ θὰ εὑρισκόμεθα τώρα ἡμεῖς; (Χειροκροτήματα). Ἐὰν νομίζετε ὅτι μετὰ τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου, τὰ ὁποῖα μοιραίως ἀνερρίπησαν πάθη ἅτινα ἔπρεπε νὰ κοιμῶνται, ἐὰν νομίζετε ὅτι εἶσθε ἕτοιμοι τώρα ἐνταῦθα νὰ ἐπιπέσητε οἱ μὲν εἰς τὰς ἀγκάλας τῶν δὲ, καὶ νὰ ἀσπασθῆτε ἀλλήλους ἐν ἀδελφικῇ ἀγάπῃ, καὶ ὅτι ἐγὼ ἤμην, ὁ ὁποῖος δι’ ὅσα εἶπον τὴν προηγουμένην Δευτέραν, σᾶς ἠμπόδισα ἀπὸ τὴν ἀδελφικὴν αὐτὴν σκηνήν, τότε ἀπατᾶσθε δεινῶς. (Χειροκροτήματα). Δὲν λησμονοῦνται τόσον εὔκολα πράγματα τὰ ὁποῖα διαρκῶς φροντίζομεν διὰ πράξεων τοιούτων, πράξεων οἷαι αἱ τῆς 6ης Μαρτίου, νὰ τὰ ἀναρριπίζωμεν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω δὲν μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς συζητήσεως ταύτης. Καὶ ἐγὼ μὲν θὰ διατυπώσω τὴν κατηγορίαν, ἀξιότιμε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ πρόκειται, ἐὰν ἐν τῇ Βουλῇ θὰ συζητηθοῦν σήμερον ἢ ὄχι τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου. Ἐγὼ ἀτομικῶς εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις αὐτή, τὴν ὁποίαν ἄλλωστε ὑμεῖς ἐζητήσατε. Νομίζω μάλιστα ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ καὶ δι’ ἄλλον σπουδαιότερον λόγον· νομίζω ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ἔχει καθῆκον, ἀσχέτως μὲ τὴν κατηγορίαν τὴν ὁποίαν θὰ διατυπώσω ἐγώ, ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τὰ συμβάντα καὶ κατὰ πόσον ἡ τότε Κυβέρνησις — ὄχι ἐὰν ἔχῃ ἠθικὴν αὐτουργίαν ἢ ὄχι — ἀλλὰ κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔπραξε τὸ καθῆκόν της ἢ ὄχι. Ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν ταύτην δι’ οἱονδήποτε λόγον....

§196ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ ὅταν θὰ ἀπαντήσω ἐγὼ εἰς τὰς πραγματικὰς δηλώσεις. Τὴν διατύπωσιν τῆς κατηγορίας τῆς ἠθικῆς εὐθύνης καὶ τὰ λοιπά, θὰ τὰ ἐξετάσωμεν. Ἄλλη εἶναι αὐτὴ ἡ συζήτησις καὶ ἄλλη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἰδικῆς σας κατηγορίας, τῆς ποινικῆς.

§197Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Πολὺ καλὰ. Ἀλλ’ ἀπόψε ἐπρόκειτο νὰ συζητηθοῦν τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου. Ἄλλη εἶνε ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς διατυπώσω ἐγὼ καὶ ἡ ὁποία θὰ συζητηθῇ βραδύτερον. Ἀπόψε ὅμως ἐπρόκειτο νὰ συζητηθοῦν τὰ γεγονότα.

§198Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ διατυπώσετε......

§199Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Πόσον θὰ ἐπεθύμουν, ἀγαπητὲ Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, νὰ μὴ διεκόπτατε. (Γέλωτες). Ἀποφεύγω νὰ σᾶς διακόψω καὶ ἐγώ, ἀναμιμνησκόμενος τῆς ὡραίας ἐκείνης ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν μαζὺ ἠγωνιζόμεθα τὸν εὐγενῆ ἀγῶνα τῆς συμφιλιώσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ διεκόπημεν τότε ὑπὸ τῆς πραγματικῆς ἀδιαλλαξίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§200Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ τὸν συνεχίζω τὸν ἀγῶνα αὐτόν.

§201ΦΩΝΑΙ. Ἆ! Ἆ!

§202Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν ὅμως, Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, μοῦ ἀπαγορεύετε τὴν διακοπὴν, δὲν θὰ ἐπιμείνω.

§203Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἀπόψε, ἢ μᾶλλον νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἀπόψε ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς 6ης Μαρτίου.

§204Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ δὲν ἀρχίζει ἐπὶ τέλους ἀπόψε;

§205Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. ... διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως, διότι φοβοῦμαι ὅτι, ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν ταύτην, θὰ χάσῃ τὸ κῦρος του παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ καὶ θὰ χάσῃ τὸ κῦρος του δι’ ἔλλειψιν θάρρους. Βεβαίως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ ἄλλους λόγους διὰ τοὺς ὁποίους νομίζει ἀναγκαίαν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων, ἐγώ, μολονότι ἐπιθυμῶ τὴν συζήτησιν ταύτην, θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ὑποχρεωμένον νὰ ἀκολουθήσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον θέλει νὰ ἀκολουθήσῃ, διότι δίδων ψῆφον ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐννοῶ νὰ μειώσω τὴν ἐμπιστοσύνην ταύτης οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον. Δικαιούμενος ὅμως νὰ συμβουλεύσω, συμβουλεύω νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως, τῆς ὁποίας κακῶς ζητεῖται ἡ ἀναβολή, καὶ νὰ συζητήσωμεν ἀπόψε τὰ γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου, καὶ ἀφοῦ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θέτει ζήτημα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφερα ἐγὼ τοὐλάχιστον, νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἠθικῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. (Χειροκροτήματα).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§207Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμιλῶν, Κύριοι, πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκθέτων τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἠδυνάμην νὰ παρασιωπήσω τὰ ἐξόχως θλιβερά, ἂς εἴπω οὕτω, γεγονότα τῆς 6ης Μαρτίου. Διὰ τὸν πολιτικὸν κόσμον ἦσαν ταῦτα γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε σύσσωμον ἀληθῶς νὰ ἐξεγείρουν αὐτὸν εἰς ἐπανάστασιν, διότι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Ριζοσπαστικοῦ κόμματος, οὐδέποτε δύναμαι νὰ εἴπω ἐξεδηλώθη τόσον ἰταμὴ ἡ περιφρόνησις πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Εὐθύς, μόλις τὴν ἰδίαν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν κατέστη γνωστὴ ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον οὗτος ἤθελεν νὰ διοικηθῇ, ἕνας ἄνθρωπος, δὲν ἠξεύρω πόθεν ἀντλῶν τὴν δύναμιν ἐκείνην, ἠθέλησεν αὐτὸς νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, καὶ προέβη εἰς πράξεις ἐξόχως ὀδυνηράς. Εἷς συνάδελφος ἡμῶν ἀκόμη ἀπουσιάζει ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, κλινήρης εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, διότι ἔσπασε τὸ πόδι του. Ἀλλοῦ ἐχύθη ἀνθρώπινον αἷμα, καὶ ἄλλοι πολῖται ἐξέλιπον καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν ἦτο δυνατόν, λοιπὸν, ἡ Κυβέρνησις, ἡ προελθοῦσα ἐκ τοῦ λαοῦ, προσερχομένη ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραλείψῃ, ἔστω καὶ ἁπλῆν ἔκθεσιν τῶν γεγονότων ἐκείνων, νὰ κάμῃ. Ἐφρόντισα, Κύριοι, ἐν τῇ διακρινούσῃ ἐμὲ, εἴτε ἀπὸ χαρακτῆρος εἴτε ἐξ ἀνατροφῆς μετριοπαθείᾳ, νὰ ἐκθέσω τὰ γεγονότα ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ἀχρωμάτιστα. Διότι ἀληθῶς ὅταν ἐπεκαλέσθην τὴν Δικαιοσύνην, καὶ ἡ Δικαιοσύνη εἶχεν ἐπέμβῃ ἐπὶ τοῦ ἔργου της, καθῆκον ἐμοῦ, ὡς προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως ὅσον καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, ἦτο, νὰ ἐπιτύχω ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν καταστολὴν τῶν ἐξεγέρσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἦσαν φυσικαί, φυσικώταται. Δὲν εἰσέρχομαι καθόλου εἰς τὸ παρελθόν, διότι εἶπον καὶ συνειθίζω νὰ τηρῶ ἀπαρεγκλίτως ὅ,τι ἅπαξ εἶπα, ὅτι θέτω κατὰ μέρος τὸ παρελθόν, δὲν ἤθελον νὰ εἰσέλθω εἰς ἐκεῖνο καθόλου, ἀλλὰ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα εἶχον προκαλέσει μίαν δεινὴν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία εἶχεν ἀρχίσει, καὶ ἀπὸ τὸν τρόπον ἀκόμη κατὰ τὸν ὁποῖον διενηργήθησαν αἱ ἐκλογαί, διότι αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι, αἱ τελευταῖαι, διενηργήθησαν περισσότερον ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ πεδίου, ὄχι ἐκ μέρους μας ἀλλ’ ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, παρὰ ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν. Καὶ ἀληθῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, συνήντησεν ἡ Κυβέρνησις προθέσεις τοιαύτας ὅπως βαδίσωμεν πρὸς μίαν ὁμαλότητα, διότι ὅλοι οἱ ὁμιλήσαντες ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως Ἀρχηγοί, προσεπάθησαν νὰ περιορισθῶσι κατὰ τὴν ἀγόρευσίν των εἰς τὰς ἐκδηλωθείσας πολιτικὰς ἰδέας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸ παντός, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔπραξε τοῦτο. Καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ᾐσθάνθην ἕνεκα τούτου, ὅτι τρίτην διεξήγαγον νίκην τῶν ἰδεῶν μου· νίκην κατὰ τὴν 5 Μαρτίου, νίκην κατὰ τὴν 6 Μαρτίου καὶ νίκην ὅταν προσῆλθον ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν, ἐφόσον ἦτο δυνατόν, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι πάντες εἴμεθα ἐξωτερικῶς σύμφωνοι πῶς νὰ ἐμπεδώσωμεν τὴν εἰρήνην ἐν τῷ τόπῳ, θὰ ἐπεθύμουν, λέγω, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς νὰ καταλήγωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα πῶς νὰ ἐμπεδώσωμεν τὴν ἐσωτερικὴν εἰρήνην. Ὅση ἦτο ἡ δύναμίς μου κατὰ τὸ παρελθόν, ἐφρόντισα νὰ συμβάλω ἐπὶ τοῦ πεδίου τούτου καὶ ἄν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐτηρεῖτο ἐδῶ μία τάξις τῆς μεγάλης ἀληθῶς πλειονοψηφίας, ἀπέναντι τῆς μικρᾶς τὸν ἀριθμὸν μειονοψηφίας, δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸ ὠφείλετο ἁπλῶς εἰς τὴν συγκατάνευσιν τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ὠφείλετο κατὰ μέγα μέρος — δὲν θέλω νὰ οἰκειοποιηθῶ τὸ σύνολον — ἀλλ’ ὠφείλετο κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν διεύθυνσιν ἐκείνην τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία προσεπάθει πῶς νὰ ξεχασθῇ τὸ παρελθόν, πῶς νὰ βαδίσωμεν ἐν ὁμαλότητι χάριν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων. Καὶ μολονότι πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὰς νὰ παραπονεθῶ, ἐν τούτοις τὰς παρῆλθον ὅλας, διότι ἡ ἀπόφασίς μου ἡ στερρά, ἦτο πῶς νὰ ἐμπεδώσω τὴν ὁμαλότητα ἐν τῇ χώρᾳ, τὴν ὁμαλότητα μεταξὺ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ μοῦ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν εἰς τὴν μερίδα ἐκείνην, εἰς τὴν μικρὰν τότε τὸν ἀριθμὸν ἐν τῇ Βουλῇ μερίδα, αὐτὴ συνετέλεσε νὰ ἀχθῶμεν εἰς καλύτερον μέλλον, καὶ θὰ θεωρήσω νίκην μεγάλην τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία τόσον ἐρριζωμένη ἦτο εἰς ἐμέ, ἂν ἐκδηλωθῇ καὶ ἐπικρατήσῃ καὶ τώρα λαμβανομένης μάλιστα ὑπ’ ὄψιν σήμερον καὶ τῆς μεγίστης εὐθύνης τὴν ὁποίαν φέρω ὡς Ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας, ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι ὅλων τῶν τεραστίων προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἡ χώρα μας. Ἡμεῖς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζητοῦμεν περὶ τῶν κινημάτων, περὶ τῶν στάσεων, περὶ τῶν ἀνταρσιῶν, ἐνῷ ἔχομεν τὸν ἐχθρὸν ἔξωθεν τῶν πόλεών μας, διότι ὁ μεγαλύτερος ἐχθρὸς διὰ μίαν χώραν εἶναι ἡ οἰκονομικὴ συντριβή της, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἂν δὲν κατορθωθῇ νὰ ἀπαλλάξωμεν αὐτήν, καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐγκαιρότερον μάλιστα, δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἴμεθα εἰς εὐχάριστον ἢ δυσάρεστον — δὲν γνωρίζω πῶς ἀντιλαμβάνεσθε σεῖς — θέσιν, νὰ προχωροῦμεν εἰς ὁμιλίας καὶ εἰς ρητορικοὺς θριάμβους. Καὶ θὰ συστήσω, Κύριοι, εἰς πάντας ὑμᾶς νὰ συμβάλητε ὅλοι, ἀλλ’ ὅμως εἰλικρινῶς, διότι δὲν ὑπάρχει συμβολή, ὅταν ἁπλῶς ἄλλα λέγομεν καὶ ἐναντία πράττομεν, νὰ συμβάλητε ὅλοι νὰ ἐπανέλθῃ ὁ τόπος εἰς τὴν ὁμαλότητα, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μεγαλύτερον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ἵνα ἀπαλλάξῃ αὐτὴν ἀπὸ τῆς δεινῆς συμφορᾶς, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, Ἀλλά, Κύριοι, τὴν ἔξαψιν, τὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ἀταξίαν, δυνάμεθα ἀπολύτως ἀκόμη νὰ τὴν καταστείλωμεν ὅταν παύσῃ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀντίθεσις μεταξὺ τοῦ πολιτευομένου κόσμου, διότι ἡ ἀντίθεσις αὐτὴ ἐξάπτει τὴν κοινὴν γνώμην. Καὶ ὀφείλω, χωρὶς ν’ ἀναγνωρίσω οὔτε κίτρινον τύπον, οὔτε μελανὸν νὰ εἴπω ὅτι σήμερον ὁ τύπος τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐλησμόνησε νὰ δίδῃ συμβουλὰς ἀλλ’ ὑποθάλπει τὴν ἀδιαλλαξίαν εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον σημεῖον.

§208Γ. ΜΑΡΗΣ. Μόνον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως;

§209Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περισσότερον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ λέγω ὅτι ὑποθάλπει ταύτην, διότι ἀνεγνώσατε ποίαν κριτικὴν κάμνει, καὶ ποῖα γεγονότα ἀναφέρει. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ἐὰν θέλετε νὰ εἴμεθα δίκαιοι, καὶ ὀφείλετε νὰ ἀναγνωρίσητε τοῦτο, ὅτι ὅταν ὑπάρχῃ μία κατηγορία, θίγουσα ὀπωσδήποτε ἠθικῶς, εἴτε ἐξ ἀδιαφορίας εἴτε ὅπως θέλετε, θίγουσα ὀπωσδήποτε μίαν ὡρισμένην παράταξιν, ὀφείλει ἡ παράταξις ἐκείνη νὰ χύσῃ ὕδωρ εἰς τὴν πυρὰν καὶ οὐχὶ ἔλαιον. Καθ’ ἡμέραν ἀναπτύσσονται τὰ γεγονότα ὑπὸ τοῦ τύπου τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τρόπον τοσούτῳ παραμεμορφωμένον, ὥστε κατ’ ἀνάγκην ἐξεγείρεται ἡ ἄλλη, ἡ ἀντίθετος παράταξις. Βεβαίως, δὲν ἀποδίδω εὐθύνην εἰς τὰ κόμματα διὰ τὰ γραφόμενα παρὰ τῶν ἐφημερίδων, κρίνων τουλάχιστον ἐκ τοῦ ἑαυτοῦ μου, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἐπιρροὴν εἰς οἱανδήποτε μερίδα τοῦ τύπου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ τύπος ἐγγύτερον εἰς ὡρισμένα κόμματα προσκείμενος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ὥστε νὰ μὴ γράφῃ ὅσα γράφει. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἕτερα τινὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε ν’ ἀποφεύγωνται, ἵνα μὴ δηλοῦται ἐκεῖθεν ὅτι ἐμμένομεν εἰς τὸ παρελθόν, καὶ δὲν ἐξερχόμεθα τῆς καταστάσεως ἐκείνης. Θέλετε, Κύριοι, νὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνευσις τοῦ τόπου; Πρέπει νὰ τὸ θέλετε εἰλικρινῶς, διότι ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ εἰλικρινὴς θέλησις, οὐδέποτε ......

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ἀμφισβητεῖτε τὴν εἰλικρίνειάν μας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖτε. Καὶ ἐσωτερικῶς ἀκόμη ἐὰν ἀμφιβάλλετε, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ λέγετε.

§211Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Φιλελευθέρων, δὲν θέλω νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὡρισμένα γεγονότα, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἔχω ἀφορμὰς πολλάς. Κύριοι, ἡ συζήτησις ἡ ὁποία προεκλήθη ἐκ τῶν δηλώσεών μου ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἠδύνατο ἀληθῶς νὰ γίνῃ ὡς συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Καὶ ὀφείλω ν’ ἀναγνωρίσω ὅτι ἡ πρότασις κατὰ τὴν ὁποίαν ἐζητήθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων νὰ χωρισθῇ ἡ συζήτησις, ἦτο πρότασις ὀρθή. Συνετέλεσεν ὅπως ἄνευ περιορισμοῦ τινὸς διασαφηνισθῶσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ αἱ πολιτικαὶ ἀντιλήψεις ὡς πρὸς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐφόσον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἐζήτησε ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τούτου ἰδιαιτέρως, καὶ ἐζήτησεν ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐνωρίτερον, εἰς ἐμὲ, ὁ ὁποῖος ἐδέχθην τὴν πρότασιν ταύτην, ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ προσδιορίσω τὴν συζήτησιν εἰς μίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος. Τοῦτο δὲ καὶ ἔπραξα. Δὲν ὑποθέτω ὅτι δύναται ν’ ἀρνηθῇ κανεὶς ὅτι τοῦτο ἦτο μία πρᾶξίς μου ἀπολύτως ὀρθή, ἀπολύτως πρὸ παντὸς ἐπιβαλλομένη εἰς ἐμέ. Θὰ ἦτο ἄρνησις ἐκ μέρους μου μὴ ἐπιβαλλομένης καλῆς συμπεριφορᾶς ἀπέναντι τοῦ ἀντιθέτου κόμματος, ἐὰν ἔλεγον ὅτι ἐγὼ δὲν δέχομαι νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὐτή· θὰ ἦτο ἄρνησις πολιτική, θὰ ἦτο ἄρνησις μὴ ἐπιβαλλομένης, ἐπαναλαμβάνω καλῆς συμπεριφορᾶς. Σήμερον καλῶς ὑπεβλήθη ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ἀλλὰ κατηγορήθην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λασηθίου βουλευτήν, ὅτι λόγοι ἐγωϊσμοῦ, ποῖος ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, ὑπῆρξαν οἱ ἐμποδίσαντες τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς. Ἐγώ, ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ὄχι, Κύριε Βουλευτά, δὲν πρόκειται περὶ ἐγωϊσμοῦ διὰ τόσον μικρὸν ζήτημα ἐκ μέρους μου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, δηλαδή, ἂν ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν ἀναβολήν, θὰ ἠδύνατο τοῦτο νὰ ἐξηγηθῇ ὡς πρᾶξις, ἡ ὁποία θὰ ἐδυσχέραινε τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν δηλώσεών μου καὶ τοιουτοτρόπως θὰ τὸν ἐκράτει εἰς μίαν κατάστασιν μετέωρον. Αὐτὸ εἶπα, καὶ αὐτὸ ἐδήλωσα εἰς ὅσους μοῦ εἶπον διὰ τὴν ἀναβολήν. Ἐδήλωσα δηλαδὴ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶχε κανένα λόγον, ἀνεξαρτήτως τοῦ τί ἐπροτάθη ὡς δικαιολογία, νὰ μὴ στέρξῃ εἰς τὴν ἀναβολήν, ἐφόσον θὰ ἐζήτει τοῦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν μάλιστα ἐζήτησε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἐφαίνετο ὅτι ἤθελεν νὰ γίνῃ τὸ ταχύτερον. Τώρα, ὅτε ἔχω τὴν γνώμην τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν ἐπιμένει εἰς τὴν ταχεῖαν συζήτησιν, δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ μὴ δεχθῶ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως μετὰ τὰς διακοπάς, διότι μίαν ἀκόμη τυπικὴν συνεδρίασιν θὰ ἔχωμεν. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ εἴπω ὅτι δὲν εὑρίσκω ἀρκετὰ δεδικαιολογημένην τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς ἐξ ὅσων ἀνεπτύχθησαν σχετικῶς. Ἡ συζήτησις ἐν τῷ ἑτέρῳ Νομοθετικῷ Σώματι δὲν μὲ συγκινεῖ τόσον πολύ, ὥστε νὰ θεωρῶ ὅτι ἔπρεπε νὰ παραβῶ τὸ καθῆκόν μου, τὸ ὁποῖον εἶχα πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ νὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ συνεχίσω τὴν συζήτησιν ἐκείνην εἰς τὴν Γερουσίαν, συζήτησιν ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω πόσον θὰ διαρκέσῃ, διότι ἡ Γερουσία, καίτοι δὲν ἔχει νὰ ἐκδώσῃ καμμίαν ἀπόφασιν, ἀλλὰ γνώμην ἁπλῶς θὰ εἴπῃ, ὅμως φρονῶ ὅτι θὰ παρατείνῃ ταύτην εἰς διπλάσιον ἢ τριπλάσιον χρόνον, ἀπὸ ὅσον διήρκεσεν αὕτη, διὰ νὰ ἀποδείξῃ καὶ τοῦτο ὅτι οἱ κ. κ. Γερουσιασταὶ ἀγωνίζονται νὰ μὲ ὑποστηρίξουν εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἔχω, ὅτι τὸ Σῶμα αὐτὸ δὲν εἶνε τόσον χρήσιμον. Ἀλλ’ οὔτε τὸν δεύτερον λόγον, ὅτι δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ δικαιοσύνη ἐκ τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐνταῦθα, τὸν εὑρίσκω ἀποχρῶντα πρὸς ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ταύτης. Διότι τί γίνεται ἐνταῦθα; Μήπως πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ καμμία ἀπόφασις; Ὄχι. Θὰ ἐκδηλωθοῦν γνῶμαι ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἀπείρως γράφονται καὶ συζητοῦνται, εἴτε διὰ τοῦ τύπου εἴτε ἄλλως πως. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἀποδέχομαι πλήρως ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συνεχείας τῶν πραγματικῶν δηλώσεων, ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο, καὶ γίνῃ αὕτη μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἑορτῶν συνεπεία τοῦ Πάσχα διὰ λόγους οὓς ἐξέθηκα. Ὑποθέτω δ’ ὅτι λόγῳ τοῦ ἱκανοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος θὰ παρεμπέσῃ ἐν τῷ μεταξύ, δὲν θὰ εἴμεθα τόσον ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὴν προσέγγισιν ἡμῶν πρὸς τὰ γεγονότα, θὰ εἴμεθα ψυχραιμότεροι, καὶ ἡ συζήτησις θὰ ἀρθῇ εἰς ὑψηλότερον σημεῖον πῶς νὰ συμβάλωμεν καὶ νὰ ἀποκαταστήσωμεν πλήρως καὶ νὰ ἐμπεδώσωμεν τὴν γαλήνην εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Τοιαύτας ἔχων ἰδέας, θὰ παρακαλέσω τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, καὶ τοὺς φίλους μου ἰδιαιτέρως, ὅπως δεχθοῦν τὴν γενομένην πρότασιν τῆς ἀναβολῆς διὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπακολουθήσῃ μετὰ τὰς διακοπὰς λόγῳ τῶν ἑορτῶν. Δὲν γνωρίζω πότε θὰ εἶναι ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς συνεδριάσεως, διότι αἱ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας διεξάγομεν μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Ἐξωτερικοῦ, θὰ ἀπαιτήσουν νὰ θυσιάσωμεν ἀρκετὸν χρόνον μετὰ τὰς ἑορτάς, καθ’ ὃν εἶναι δύσκολον νὰ συνεχισθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, ὡς πολὺ καλῶς ἀντιλαμβάνεσθε, δὲν δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐργασίαν ἐκείνην. Ἀπόψε δὲν θὰ γίνῃ ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία συζήτησις τὸ Σάββατον διὰ τὸ νομοσχέδιον τῶν δωδεκατημορίων.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὸ Σάββατον τὴν πρωίαν.