1931.06.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 106η

ΣΑΒΒΑΤΟΝ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 1931

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Τ. Ἀναστασίου καταθέτει τηλεγράφημα τῆς ἐπιτροπῆς σιτοπαραγωγῶν Ἀχαΐας καὶ Ἠλείας ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ συγκεντρώσεως σίτου νὰ παραλάβῃ καὶ συγκεντρώσῃ σῖτον κλπ. εἰς παραγωγικοὺς δήμους Φαρῶν, Δήμου, Τρικαίας, Βουπρασίων, Μυρτουντίων καὶ Πηνειΐων. — Ὁ Νικόλαος Μανιάτης ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ διαμαρτύρεται, διότι δὲν ἐνηργήθη τίποτε ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης εἰς τὴν Βουλὴν καὶ Γερουσίαν ὑποθέσεώς του. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Στομίου Κορινθίας παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευθῇ ἡ ἀπὸ Δερβένιον εἰς Καμάριον κατασκευὴ τμήματος τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Κορίνθου–Πατρῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Παπαφλέσσας καταθέτει αἴτησιν τῆς Δεσποίνης χήρας Δελάλη κατοίκου Νέας Κοκκινιᾶς ζητούσης τήν ἀπόδοσιν τῆς αὐθαιρέτως καταληφθείσης οἰκίας της ὑπὸ τῆς Ἑλένης Λάμπρου. — Ἡ Παμβουρλιωτικὴ ἕνωσις Ἀθηνῶν ἀποστέλλει ψηφίσματα συγκεντρώσεων τῶν ὀργανώσεων τῶν προσφύγων τῶν συνοικισμῶν Καισαριανῆς, Νέας Ἐρυθραίας, Νέας Φιλαδελφείας, Βύρωνος, Νέων Σφαγίων, Ταμπουρίων, Ἀναστάσεως, Πολυγώνου, Κοκκινιᾶς καὶ Νέας Ἰωνίας ζητουσῶν τὴν ἀναγνώρισιν ὑπὸ τοῦ Κράτους τῆς νομικῆς καὶ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν προσφύγων, τὴν λογοδότησιν διὰ τὴν διαχείρησιν τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας καὶ συμψηφισμὸν τῶν προσφυγικῶν χρεῶν. —Ὁ σύνδεσμος ἀγοραστῶν κτημάτων ἀνταλλαξίμων Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ ληφθέντος μονομεροῦς μέτρου διὰ τοῦ νόμου 4725 περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ φόρου οἰκοδομῶν τῶν ἐκποιουμένων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀκινήτων, καὶ ζητεῖ τὴν ἐλάττωσιν τῶν τόκων κλπ. —Ὁ σύνδεσμος τῶν ἐν Μεσσηνίᾳ ἀλυτρώτων, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικήσεως τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Θεολογίτης καταθέτει αἴτησιν τῶν κατοίκων Παλαιοχωρίου, ζητούντων τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τοῦ ἐπιβληθέντος ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καπνεργοστασίου Πραβίου προστίμου δι’ ἔλλειμμα καπνοῦ ἐσοδείας 1929. —Ὁ ἴδιος κ. βουλευτὴς καταθέτει τηλεγράφημα τῶν προέδρων τῶν προσφυγικῶν συλλόγων Καβάλλας διαμαρτυρομένων διὰ τὴν κατεδάφισιν τῶν παραπηγμάτων τῶν μικροεπαγγελματιῶν πτωχῶν προσφύγων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Λεβαντῆς καταθέτει ὑπόμνημα τῆς πανελληνίου ἑνώσεως ἐφέδρων ὁπλιτῶν τέως Κρητικῆς χρωφυλακῆς ἐν Μακεδονίᾳ ζητούσης τὴν παροχὴν συντάξεως. —Ὁ δήμαρχος, τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, οἱ συνεταιρισμοὶ καὶ κάτοικοι τῶν συνοικισμῶν Βερροίας, ζητοῦν τὴν ἀπόρριψιν τῆς συμβάσεως Τριποτάμου. —Ὁ πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Παγασσῶν διαμαρτύρεται διὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον περὶ καταβολῆς ὑπὲρ τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμείου ὁδοποιΐας Βόλου 10% ἐπὶ τῶν ἐτησίων ἐσόδων τοῦ Δήμου. —Οἱ ἐργάται καὶ ἐργάτριαι κλωστοϋφαντουργείων Πατρῶν διαμαρτύρονται διὰ τὸ κλείσιμον τῶν ἐργοστασίων κλωστοϋφαντουργίας καὶ παρακαλοῦν ὅπως, ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἰνστιτούτου βάμβακος. —Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος Κωπαΐδος συγχαίρει τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ, ἐπὶ τοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένου βάμβακος. —Τὰ ἰσραηλιτικὰ σωματεῖα καὶ ὀργανώσεις Θεσσαλονίκης ἐκφράζουν τὴν ἱκανοποίησίν των διὰ τὰς δηλώσεις τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς κοινότητός των. —Ἡ ἕνωσις ἐφέδρων πολεμιστῶν Ξάνθης ζητεῖ τὴν ἄμεσον διάλυσιν τῆς «Μακαμπῆ» Θεσσαλονίκης. Οἱ κ. κ. Ν. Ἀβραὰμ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου πέμπτου τοῦ νόμου 4057 περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 30ης Ὀκτωβρίου 1925, περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ τελωνειακοῦ Κώδικος». Οἱ κ. κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς διεθνοῦς συμβάσεως περὶ ἱδρύσεως διεθνοῦς γραφείου χημείας ἐν Παρισίοις». Οἱ κ. κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) καὶ Β. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου 3685 περὶ παραβολῆς τῶν ἀτμοπλοίων κλπ.». Οἱ κ. κ. Λ. Ἰασωνίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ διατηρήσεως τῶν παρὰ τῷ τμήματι προστασίας θυμάτων πολέμου τοῦ ὑπουργείου Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως ὑπηρετούντων ἡμερομισθίων ὑπαλλήλων μέχρι 31 Μαρτίου 1931». Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 16 Ἰουνίου 1931 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ ρευστοποιήσεως τοῦ πρὸς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος χρέους τοῦ Δημοσίου». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ χρησιμοποιήσεως καὶ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν διὰ τὴν πληρωμὴν ἀγροτικῶς ἐγκατεστημένων δικαιούχων ἀνταλλαξίμων» 2) «Περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐνοικιαστῶν χρηματοκιβωτίων παρὰ Τραπέζαις ἐν Τουρκίᾳ κατασχεθέντων ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως». —Οἱ βουλευταὶ κ. Κ. Ζαβιτσιᾶνος καὶ Κ. Σαρακηνὸς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3905, περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ Κερκύρας». —Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Καρυωτάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τρόπου ἐξοφλήσεως τῶν ἐνυποθήκων Μουσουλμανικῶν ἀκινήτων». —Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ συλλόγου Λευκαδίων Ἀμερικῆς παρακαλοῦντος ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ μέτρα πρὸς ἐμπαίδωσιν τῆς διασαλευθείσης δημοσίας τάξεως εἰς τὴν κοινότητα Ἐγκλουβῆς Λευκάδος. —Αἱ Ἰσραηλιτικαὶ Ὀργανώσεις Θεσσαλονίκης ἐκφράζουν τὴν εὐγνωμοσύνην των πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ τὰς γενομένας δηλώσεις ἐπ’ ἀφορμῇ τῶν τελευταίων εἰς βάρος αὐτῶν λυπηρῶν γεγονότων. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Κογεβίνας ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων Κερκύρας περὶ ἀπαλλαγῆς φόρου οἰκοδομῶν.

§3Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ξεύρω περὶ τίνος πρόκειται, κ. Κογεβίνα, καὶ θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα. Ἐὰν ὅμως ὑπόκεινται εἰς πληρωμὴν φόρου θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ τὸν πληρώνουν.

§4Λ. ΚΟΓΕΒΙΝΑΣ. Ὀφείλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὸ ἑξῆς, ὅτι τὰ ἀγαθοεργὰ καταστήματα Κερκύρας ἀριθμοῦν σήμερον βίον 3½ αἰώνων καὶ σήμερον κινδυνεύουν νὰ κλείσουν. Πρέπει δὲ νὰ σημειωθῇ καὶ τοῦτο ὅτι ἔγινε κατάσχεσις διὰ φόρους οἰκοδομῶν ἐξ οἰκημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐνοικιάσει εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον τοὺς καθυστερεῖ ἀκόμη τὰ μισθώματα.

§5Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρώτην φορὰν μοῦ λέγεται ὅτι τὸ Δημόσιον καθυστερεῖ μισθώματα. Δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθές, διότι τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἔχει ἐπάρκειαν χρημάτων. Ἐὰν μοῦ τὸ ἐλέγετε αὐτό πρίν ἀσφαλῶς θὰ ἤμην εἰς θέσιν νὰ σᾶς δόσω ἀπάντησιν. Σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι, ἐὰν ὑπόκεινται εἰς τὴν πληρωμὴν φόρου, θὰ πληρώσουν καὶ αὐτά. Ὀφείλω δὲ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῆς ὅλης διαχειρίσεως τῶν ἀγαθοεργῶν ἱδρυμάτων, διότι μὲ μίαν οἰκονομικωτέραν διαχείρισιν πιθανῶς θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ καταβάλουν τοὺς φόρους.

§6Λ. ΚΟΓΕΒΙΝΑΣ. Ἡ πορεία τῶν καταστημάτων αὐτῶν καθυστέρησε, διότι ἐτέθη ὁ φόρος ὑπὲρ τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ, ἐκτὸς δὲ τούτου ἔχουν μετοχὰς τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία ἐφέτος δὲν ἔδωσε μέρισμα. Δὲν ὀφείλονται αἱ δυσχέρειαι εἰς κακὴν διαχείρισιν. Ἄλλωστε λόγῳ τῆς καταστάσεως προέβησαν εἰς μείωσιν ὅλων τῶν μισθώσεων κατὰ 15%. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μελετήσητε καλῶς τὸ ζήτημα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ, Ἀνθρακόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐμπορικοῦ, ἐπαγγελματικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ κόσμου τῆς πόλεως Σερρῶν.

§8Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἀφορᾷ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἔμποροι καὶ ἐπαγγελματίαι τῆς πόλεως Σερρῶν καὶ πάσης φύσεως σωματεῖα, συνῆλθον ἐκτάκτως, ἐσκέφθησαν διὰ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν ἡ ὁποία μαστίζει τὸν τόπον καὶ ὑπέβαλον μακρὸν ὑπόμνημα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ζητοῦντες ὅπως ληφθῶσι ἐξαιρετικὰ μέτρα ἐπειγόντως. Ἡ οἰκονομικὴ κρίσις τοῦ πληθυσμοῦ ἰδιαίτατα τοῦ ἐπαγγελματικοῦ καὶ τοῦ βιοτεχνικοῦ, περιῆλθεν εἰς ἄκρως ἐπικίνδυνον κατάστασιν, διότι αἱ συνεχεῖς καταστροφαὶ εἰς τὴν πεδιάδα Σερρῶν ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ μὴ πώλησις τῶν καπνῶν ἐπέφερε κλονισμὸν εἰς τὰς βιοτεχνικὰς καὶ ἐπαγγελματικὰς τάξεις. Ὡς μέσα θεραπείας τῆς καταστάσεως προτείνουν πρῶτον νὰ ἀγορασθῶσιν τὸ ταχύτερον τὰ καπνὰ τῆς 2ας ποιότητος, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀγοράζονται τὰ πρώτης. Δευτέρα παράκλησις, ὅπως γενικώτερα μέτρα λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ δυνηθοῦν οἱ ἀγρόται νὰ ἀποκτήσουν οἰκονομικὴν δύναμιν κυκλοφορίας, ὡς μέτρα δὲ θεραπευτικὰ θεωροῦν τὸ ζήτημα τῆς ταχείας ἐνοικιάσεως τῶν χρεῶν τῶν ἀγροτῶν, διότι ἐφόσον δὲν θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκποίησις τῶν χρεῶν των, δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀγορὰ διὰ νὰ ἀποκτήσῃ συναλλαγματικὴν οἰκονομικήν, διότι διὰ τῆς ἑνοποιήσεως θὰ ἀπαλλαγοῦν τῶν μεγάλων χρεῶν των. Τὸ τρίτον μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ σοβαρώτερον καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω καταθέσει ἐπερώτησιν ἡ ὁποία δὲν θὰ γίνῃ, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐνισχύσεως ἐκ μέρους τῶν Τραπεζῶν ἢ μᾶλλον τῆς μὴ πιέσεως ἐκ μέρους τῶν Τραπεζῶν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Γνωρίζετε ὅλοι σας, ὅτι αἱ Τράπεζαι καὶ ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, περιώρισαν τὰς πιστώσεις των κατὰ ἓν δισεκατομμύριον δρ. Ἐκεῖνοι μὲν τὸ θεωροῦν ὡς εὐτύχημα, ἡμεῖς δὲ τὸ θεωροῦμεν ὡς δυστύχημα. Αἱ Τράπεζαι παντελῶς ἔχουν ἀνακαλέσει τὰς πιστώσεις των καὶ μόλις τοὺς ἐπιστραφεῖ ἡ πίστωσις τοῦ καθενός, ἀνακαλοῦν ὁλόκληρον τὴν πίστωσιν καὶ ἔτσι δὲν μποροῦν νὰ συνεχίσουν τὰς ἐπιχειρήσεις των. Τὸ πρᾶγμα ἔχει καταντήσει ἀρκετὰ ἐπικίνδυνον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ καὶ ἡ ἀναφορὰ καὶ ἡ ἐπερώτησις ἡ ὁποία δὲν θὰ συζητηθῇ, νὰ ἐπεμβῇ ταχέως, ὥστε ἂν πρόκειται αἱ Τράπεζαι νὰ περιορίσουν τὰς πιστώσεις των κατὰ 50% νὰ τὸ κάμουν, ἀλλὰ νὰ περιορίσουν εἰς 100% τὰς πιστώσεις των, ὥστε ὅλαι αἱ ἐπιχειρήσεις νὰ εὑρίσκονται ὑπὸ φαλιμέντο. Νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνος ἡ πρᾶξις των καὶ συντελεῖ ὥστε νὰ δημιουργηθοῦν κοινωνικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ δημιουργοῦνται.

§9Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε, ἐπανειλημμένως τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀνεφέρθη εἰς τὰς Τραπέζας καὶ ἐγγράφως, ἀλλὰ καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας συνέστησε πᾶσαν δυνατὴν διευκόλυνσιν εἰς τὸ ἐμπόριον ἰδίᾳ δὲ εἰς τὸ μικροεμπόριον. Δὲν περιορίσθη δὲ μόνον εἰς τοῦτο ἀλλὰ συνέστησε εἰς ὅλας τὰς ὀργανώσεις ἐπαγγελματικὰς καὶ βιοτεχνικὰς νὰ ἑνωθοῦν εἰς πιστωτικοὺς συνεταιρισμούς, διότι τοῦτο θὰ διευκόλυνε τὰς Τραπέζας εἰς τὸ νὰ παρέχουν εἰς αὐτοὺς πιστώσεις καὶ διότι τότε θὰ ὑπῆρχεν ἡ ἐγγύησις τῆς λαμβανομένης πιστώσεως καὶ μεγαλυτέρα ἀσφάλεια διὰ τὰς Τραπέζας. Εἶναι φυσικὸν καὶ εἰς τὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν διερχόμεθα, τὸ κεφάλαιον νὰ φαίνεται δειλὸν καὶ νὰ περιορίζῃ τὴν ἀναγκαίαν ἐπέκτασιν. Ἡ Κυβέρνησις πέραν τῶν συστάσεων δὲν δύναται νὰ ἐπέμβῃ περισσότερον. Κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν τὰ Τραπεζιτικὰ ἱδρύματα νὰ δίδουν μείζονας πιστώσεις ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας πρέπει νὰ δίδουν; Συστάσεις κάμνομεν καὶ ἐφ’ ὅσον τὰς ἀκολουθοῦν τὰς συστάσεις μας ἐπιτυγχάνομεν ποιάν τινα ἀνακούφισιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φρονεῖτε ὅτι πραγματικῶς πέραν τῶν συστάσεων δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο;

§11Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας, κ. Πρόεδρε, διότι ἡ ἀπόγνωσις ὠθεῖ εἰς πλήρη ἀναρχίαν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοντοδίνας ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Προέδρου τῆς κοινότητος Σιατίτσης περὶ μεταθέσεως καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου.

§13Κ. ΚΟΝΤΟΔΙΝΑΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουτζουρίδης, ἵνα ὁμιλήσῃ σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν κατόχων ὁμολογιῶν τοῦ Αʹ Ἀναγκαστικοῦ Δανείου.

§15Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ἀπησχόλησα τὴν Βουλὴν σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν κατόχων ὁμολογιῶν τοῦ Αʹ Ἀναγκαστικοῦ Δανείου καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ ὑπέβαλε νομοσχέδιον, δι’ οὗ θὰ ᾖρε τὴν παραγραφὴν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ Αʹ Ἀναγκαστικοῦ Δανείου, αἵτινες εἶχον κληρωθεῖ εἰς τὸ ἄρτιον καὶ δὲν ἐξωφλήθησαν ὑπὸ τῶν κατόχων, καίτοι παρῆλθε πενταετία ἀπὸ τῆς κληρώσεώς των. Γνωρίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἐξώφλησαν οἱ κάτοχοι ταύτας καὶ ἀναγνωρίζει τὸ δίκαιον τῆς ἄρσεως τῆς παραγραφῆς, διότι οἱ κάτοχοι δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῶν κληρωθέντων ἀριθμῶν, τῶν πινάκων τῆς κληρώσεως δημοσιευθέντων καὶ κοινοποιηθέντων λίαν πλημμελῶς. Ἐπαναλαμβάνω τήν παράκλησιν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις μεριμνήσῃ νομοθετικῶς.

§16Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀναγνωρίζω τὸ δίκαιον τῶν παραπόνων, βεβαιῶ δὲ ὅτι ἐπεφυλάχθην ὅτε ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ διά νὰ ἴδωμεν μέχρι ποίου ποσοῦ ἀνέρχεται τὸ ποσόν. Ἄς ἀφήσωμεν λοιπὸν διὰ τὴν ἄλλην σύνοδον τὸ ζήτημα. Τώρα οἱ πίνακες ἀποστέλλονται εἰς ὅλας τάς κοινότητας, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ κατορθώνουν ἄνθρωποι ἁπλοϊκοί νὰ λαμβάνουν γνῶσιν. Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἀσκεῖ κἄποιαν ἐπιρροὴν διὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουτζουρίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συμπολίτου του καπνεμπόρου Δ. Λούρη.

§18Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Καταθέτω, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφορὰν ταύτην μὲ τὴν παράκλησιν νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον καί ἐξετασθῇ εὐμενῶς, ἀφοῦ πρόκειται περὶ δικαιοτάτης αἰτήσεως, καθόσον ὁ ὑπαίτιος τῆς προηγουμένης ζημίας εἰς τοὺς καπνεμπόρους εἶναι τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἀφοῦ τοὺς ὑποχρέωσεν νὰ κατασκευάσουν ὡρισμένου τύπου κυτία, ὡς τὰ διὰ τῆς καθιερώσεως μιᾶς ποιότητος καπνοῦ ὁρισθέντα ἠχρηστεύθησαν ταῦτα καὶ οὕτω προφανῶς ἐζημιώθησαν. Ὁμοίως θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν σιγαροποιῶν τῶν μὴ ἀποζημιωθέντων, διότι ἀπουσίαζον εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν στρατόν. Εἶναι σκληρὸν νὰ μὴ ἀποζημιωθῶσι, διότι ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα, ἐνῶ οἱ ἐδῶ παραμένοντες ἀπεζημιώθησαν.

§19Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐγὼ δὲν ἔχω σχέσιν μὲ τὸν καταναλισκόμενον καπνόν· εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ζήτημα, ἐζητήσαμεν καταστάσεις, ἀλλὰ δὲν κατωρθώθη νὰ τὰς ἔχωμεν ἀκόμη.

§20Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Εἰδικοὶ δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι οἱ διευθυνταὶ τῶν ἐργοστασίων.

§21Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄς μᾶς στείλουν αὐτοὶ πληροφορίας.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Ἀετομηλίτσης τῆς Κονίτσης ζητούσης βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ διοικητικοῦ προσωπικοῦ εἰς τὸ σχολεῖον τῆς Κοινότητος.

§23Π. ΦΛΩΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν. Δὲν ζητοῦν παρὰ νὰ προστεθῇ εἷς διδάσκαλος ἀκόμη.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν μετόχων τῆς Ἠλεκτρικῆς ἑταιρείας Μεσολογγίου, διαμαρτυρομένων κατὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§25Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§26Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ εἴπω ἐγὼ δύο λέξεις: ὑπάρχει μία ἠλεκτρικὴ ἑταιρεία Μεσολογγίου, ἡ ὁποία ἔχει σύμβασιν μὲ τὸν δῆμον Μεσολογγίου. Δυστυχῶς οἱ μέτοχοι αὐτῆς ἔχουν διαιρεθεῖ εἰς δύο στρατόπεδα καὶ ἀλληλοτρώγονται. Τελευταίως τὸ Ὑπουργεῖον κατόπιν μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ Ἐφετείου ἐκάλεσε καὶ τοὺς μὲν καὶ τοὺς δὲ νὰ κάμουν συνέλευσιν καὶ νὰ τακτοποιηθῇ τὸ πρᾶγμα. Αὐτὸ ἐθεωρήθη ὡς ἐπέμβασις. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ ἐπεμβάσεως διότι τότε θὰ προέβαινε τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὴν διάλυσιν τῆς ἑταιρείας, διότι δὲν εἶναι ἐν τάξει.

§27Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Οἱ μέτοχοι διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐπέμβασιν τοῦ ὑπουργείου προκειμένου περὶ ἑνὸς μετόχου εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν δίδει πιστοποίησιν, ὅτι ἔχει μετοχάς, διότι δὲν κατέβαλε τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν αἱ μετοχαί.

§28Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄς μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ παρακαλῶ.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐργατῶν ὁδοποιΐας τῆς ὁδοῦ Ἀνασυλίτσης–Κονίτσης.

§30Π. ΦΛΩΡΟΣ. Οἱ ἐργάται αὐτοὶ παραπονοῦνται ὅτι ἡ ἑταιρεία τοὺς κατατυρανεῖ καὶ τοὺς καθυστερεῖ τὰ ἡμερομίσθια 2–3 ἑβδομάδων, καθ’ ἣν στιγμὴν στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου.

§31Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ ζητήσω πληροφορίας.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4684 περὶ διοικήσεως καὶ διαχειρίσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας καὶ συγχωνεύσεως τῶν μικρῶν Μονῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνακαινήσεως τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν». Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§33Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον περὶ ἀνακαινήσεως τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν πρόκειται νὰ συμπληρώσῃ ἕν σπουδαιότατον ἔργον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐν τῇ Χώρᾳ Ὅπως γνωρίζετε, αἱ ὑπὸ τῆς ἑταιρείας Μακρῆ, κατασκευαζόμεναι ἐθνικαὶ ὁδοὶ δὲν ἀποτελοῦσι πλῆρες δίκτυον ὁδοποιΐας, διότι ἢ εἶναι τμήματα συμπληροῦντα τὰς παλαιὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς ἢ ἀποτελοῦσιν ἐν πολλοῖς δευτερευούσας συγκοινωνιακὰς ἀρτηρίας. Αἱ ὁδοὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὰς φυσικὰς γραμμὰς τῶν συγκοινωνιῶν ἀποτελοῦσι κεντρικὰς ἀρτηρίας συγκοινωνιῶν τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς Χώρας πρὸς ἀλλήλας. Αἱ ἐθνικαὶ αὐταὶ ὁδοί, ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖοι διετίθεντο πρὸς συμπλήρωσιν αὐτῶν, κατ’ ἀντίθεσιν τῆς μεγάλης κινήσεως, ἡ ὁποία τελευταίως ἀνεπτύχθη, περιῆλθον εἰς κατάστασιν πραγματικῶς οἰκτρὰν εἰς τρόπον ὥστε ἡ δι’ αὐτῶν συγκοινωνία οὐ μόνον εὐχάριστος νὰ μὴ εἶναι ἀλλ’ ἐν πλείστοις λίαν κουραστικὴ καὶ ἐπικίνδυνος μάλιστα, ἡ δὲ κατάστασις τῶν παλαιῶν τεχνιτῶν ὁδῶν καθίσταται ἀκόμη πλέον οἰκτρὰ σήμερον, ὅτε τὸ κυριώτερον μέσον τῆς συγκοινωνίας εἶναι τὸ αὐτοκίνητον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὁμαλὰς καὶ εὐκόλως συντηρουμένας ὁδοὺς ἵνα καὶ αἱ δαπάναι αὐτῶν τῆς συντηρήσεως καὶ λειτουργίας εἶναι ὀλιγώτεραι, καὶ ἡ δι’ αὐτῶν κίνησις εἶναι ὁμαλωτέρα. Ἀλλ’ ἡ καταστροφὴ τῶν παλαιῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἐὰν δὲν ληφθοῦν σύντονα μέτρα θὰ ἀποβῇ ὁλοκληρωτικὴ μέχρι τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν κυκλοφορίαν αἱ κατασκευαζόμεναι ὑπὸ τῆς συμβάσεως Μακρῆ νέαι ὁδοί. Καθίσταται συνεπῶς ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη μιᾶς ἀμέσου καὶ ριζικῆς ἀνακαινίσεως τῶν παλαιῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν, καὶ τὴν ἀνάγκην ταύτην σκοπεῖ νὰ πληρώσῃ τὸ ὑπὸ κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον. Δὲν πρόκειται περὶ μιᾶς πλήρους συντηρήσεως τῶν παλαιῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καθ’ ὃ σύστημα ἐγένετο μέχρι σήμερον, διότι μία τοιαύτη συντήρησις ἔστω καὶ ἂν εἶναι πλήρης καθ’ ὅλον τὸ ἀνάπτυγμα τῶν ὁδῶν αὐτῶν, δὲν θὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ κύριον μέσον τῆς συγκοινωνίας τῆς σήμερον, τὸ αὐτοκίνητον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ριζικὴ ἀνακαίνισις τῶν παλαιῶν ὁδῶν ἡ ὁποία θὰ περιλάβῃ τὴν διευθέτησιν τῶν ὁδῶν αὐτῶν καὶ πλάτυνσιν τῶν καμπυλῶν αὐτῶν εἰς πολλὰ μέρη δὲ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὁδοστρώματος αὐτοῦ ἀλλὰ ἐπὶ πλέον καὶ ἀσφαλτικὴν ἐπάληψιν τοῦ κατασκευαζομένου ὁδοστρώματος, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι ἄνετος ἡ κυκλοφορία διὰ τοῦ αὐτοκινήτου ἵνα εἶναι δυνατὸν τὸ αὐτοκίνητον εἰς τὰς ὁδοὺς αὐτὰς νὰ δώσῃ τὰ πλεονεκτήματα τῆς ταχύτητος καὶ τῆς ἀνέσεως. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ τοῦ Κράτους διετάχθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας πρὸ καιροῦ νὰ προβοῦν εἰς τὴν παρασκευὴν καὶ χάραξιν προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν αἱ ὁποῖαι θὰ διατεθοῦν διὰ μίαν τοιαύτην ριζικὴν ἀνακαίνισιν τῶν παλαιῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς συνεκεντρώθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας. Τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης εἶναι τοιοῦτον ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας νὰ βαστάσῃ τὸ βάρος τῆς ἀμέσου ἀνακαινίσεως ὁλοκλήρου τοῦ ἀναπτύγματος τῶν παλαιῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ διαίρεσις τῶν ὁδῶν εἰς κατηγορίας ἀναλόγως τῆς συγκοινωνιακῆς σημασίας ἑκάστης ὁδοῦ. Μία τοιαύτη πρόχειρος διαίρεσις κατὰ ἐντολὴν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐγένετο. Καὶ κατὰ τὴν γενομένην διαίρεσιν προκύπτει ὅτι αἱ τῆς πρώτης κατηγορίας παλαιαὶ ἐθνικαὶ ὁδοὶ ἔχουσιν συνολικὸν ἀνάπτυγμα 3600 μέτρων, ἡ δὲ κατασκευὴ αὐτῶν φυσικὰ θὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνην 470 ἑκατομμυρίων, εἰς τὴν ὁποίαν ἐὰν προθέσωμεν τὴν δαπάνην τῆς ἀσφαλιστικῆς ἐπαλήψεως θὰ ἔχωμεν συνολικὴν δαπάνην 700 ἑκατομμυρίων. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀνακαίνισιν τοῦ τμήματος τούτου ἀκριβῶς τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἀκολουθηθῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ὅπως παρατηρεῖται ἐκ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, πρόκειται νὰ λάβῃ χώραν διαγωνισμός. Εἰς τὸν διαγωνισμὸν αὐτὸν θὰ εἶναι δεκτοὶ ὄχι μόνον ἑταιρεῖαι ἀλλὰ θὰ εἶναι δεκτὰ καὶ ἄτομα τὰ ὁποῖα θὰ παρέχουν τὰ ἐχέγγυα μιᾶς ἀπολύτου τεχνικῆς καταρτίσεως πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Τὰ κριτήρια ἐν τῷ διαγωνισμῷ τούτῳ θὰ εἶναι ὅπως ἀναφέρονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰ ἑξῆς: 1) ὁ συναγωνισμὸς περὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν τιμῶν μονάδος, περὶ τὴν ἀπόδοσιν τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν. 2) ὁ συναγωνισμὸς περὶ τὸ ποσοστὸν τοῦ ἐργολάβου ἀναδόχου τὸ κέρδος καὶ τὰ γενικὰ ἔξοδα, καὶ 3) τὸ ποσοστὸν ἐκπτώσεως ἐπὶ τῶν ὀνομαστικῶν τιμῶν τῶν ἐκδοθησομένων ἐντόκων γραμματίων διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν τὰ ἐκτελούμενα ἔργα, μεταξὺ τῆς ὀνομαστικῆς τιμῆς καὶ τῆς τιμῆς ἐκδόσεως αὐτῶν, καὶ τὸ ὁποῖον ποσοστὸν ὅπως ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ τὰς 5000. Μεταξὺ τῶν τριῶν αὐτῶν κριτιρίων θὰ διεξαχθῇ ὁ διαγωνισμός, οἱ δὲ γενικοὶ ὅροι οἱ ὁποῖοι ἐπισυνάπτονται εἰς τὸ νομοσχέδιον καθορίζουν τὸν μηχανισμὸν κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ διεξαχθῇ ὁ διαγωνισμὸς καὶ θὰ γίνῃ ἡ κρίσις τοῦ προτιμητέου διὰ τὴν ἀνάθεσιν τοῦ ἔργου. Ὅπως βλέπετε εἰς τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου κύριοι βουλευταί, θὰ γίνουν δεκτοὶ εἰς τὸν διαγωνισμὸν ὄχι μόνον ἀνάδοχοι οἱ ὁποῖοι θὰ προσφερθοῦν νὰ ἀναλάβουν ὁλόκληρον τὸ ἔργον ἀλλὰ θὰ εἶναι δεκταὶ καὶ τμηματικαὶ προσφοραί. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ὡς ὅριον μικροτέρας προσφορᾶς τὸ ποσὸν τῶν 100 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχωμεν δυσκολίαν νὰ δεχθῶμεν καὶ κατὰ τι μικρότερον ὅριον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διευκολύνωμεν τὴν συμμετοχὴν εἰς τὸν διαγωνισμὸν καὶ μικροτέρων ἀκόμη οἰκονομικῶν τεχνικῶν ὀργανισμῶν. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον προβλέπει ταὐτοχρόνως καὶ τὴν πλήρωσιν μιᾶς ἄλλης ἀνάγκης τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ὅπως γνωρίζετε ὑπάρχουν 27 συνομολογήσεις συμβάσεων κατασκευῆς ἔργων Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι ἀνεπαρκῶς χρηματοδοτούμεναι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν εἰς πέρας τὰ ἔργα διὰ τὰ ὁποῖα συνομολογήθησαν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους ἀναγράφει πίστωσιν 50 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας ἡ συνολικὴ δαπάνη διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἐν τῇ συμβάσει ἐκτελουμένων ἔργων, ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 280 ἑκατομμυρίων. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐπιόντων ἐτῶν νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀναγράφοντες τὴν πίστωσιν τῶν 280 ἑκατομμυρίων θὰ ἀπαιτηθῶσιν 6 ἔτη διὰ τὴν ὁριστικὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως προβλεπομένων ἔργων. Διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ μία ταχυτέρα ἀποπεράτωσις τῶν ἔργων τούτων ἡ ὁποία θὰ συντελῇ ὄχι μόνον εἰς τὴν οἰκονομικωτέραν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ταχυτέραν ἀπόδοσιν εἰς τὴν κυκλοφορίαν τῶν ὁδῶν ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀλλέως παρὰ νὰ συνομολογηθῇ ἕνα δάνειον μικροτέρας προθεσμίας χρησιμοποιούμενον ὡς τοκοχρεωλύσιον τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαθέτῃ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀνάγκης ταύτης. Διὰ τῆς τοιαύτης διαρυθμίσεως τῶν πραγμάτων θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς μικρότερον χρονικὸν διάστημα νά ἀποπερατωθῶσιν τὰ ἔργα τὰ διὰ τῶν συμβάσεων τούτων προβλεπόμενα. Μεταξὺ ὅμως τῶν ὁδῶν τὰς ὁποίας ἀφορῶσιν αἱ συμβάσεις αὗται, περιλαμβάνεται καὶ ἡ ὁδὸς Ἄρτης–Τρικκάλων ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἴσως τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς δαπάνης, διότι ἡ προϋπολογιζομένη δαπάνη ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 250 ἑκατομμυρίων. Ἐσκέφθημεν συνεπῶς, ὅτι θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς δαπανηρᾶς ταύτης ὁδοῦ διὰ εὐθετότερον χρόνον καὶ νὰ περιορισθῇ ἡ πρόνοια τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὰς 26 συμβάσεις τῶν ὁποίων ἡ συνολικὴ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 130 ἑκατομ. ἐν ὅλῳ. Προβλέπεται ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας νὰ συνάψῃ δάνειον μὲ τὸ ἐσωτερικόν, εἴτε μετὰ τοῦ ταμείου παρακαταθηκῶν καὶ δανείων, εἴτε μετὰ ταμιευτηρίου—δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν καὶ μετὰ οἱουδήποτε τραπεζιτικοῦ οἴκου τοῦ Ἐσωτερικοῦ—καὶ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ προϊὸν τοῦτο διὰ μίαν καλλιτέραν χρηματοδότησιν τῶν 26 πλέον τούτων συμβάσεων. Τρίτη μέριμνα τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον εἶναι ἡ πρόβλεψις ὅπως ἐξευρεθῇ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τὴν παροχὴν ἀρωγῆς εἰς τὰς κοινότητας πρὸς ἐκτέλεσιν τεχνικῶν ἔργων κοινοτικῆς ὁδοποιΐας. Ἔχουν συγκεντρωθεῖ ἐγκεκριμμέναι μελέται εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας διὰ τὰ ἐθνικὰ ἔργα τῶν διαφόρων κοινοτήτων ἀνερχόμεναι εἰς τὸ ποσὸν τῶν 52 ἑκατομ. Ὁ προϋπολογισμὸς ἀναγράφει πίστωσιν μόνον 10 ἑκατομ, παρ’ ὅλην δὲ τὴν ἔνθερμον ὑποστήριξιν ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ μέρους τῶν διαφόρων βουλευτῶν, καὶ παρ’ ὅλην τὴν προθυμίαν τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐνισχύσῃ τὸ κονδύλιον τοῦτο, κατέστη ἀδύνατον καὶ ἀνέφικτον, διότι ἡ κατάστασις τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπιτρέπει αὔξησιν τῶν πιστώσεων. Συνεπῶς μὲ τὴν πίστωσιν ταύτην τῶν 10 ἑκατ. ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξακολουθήσωμεν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποπερατωθῶσιν τὰ ἔργα ταῦτα παρὰ εἰς μίαν διάρκειαν 5–6 ἐτῶν. Προβλέπει λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τὴν συνομολόγησιν ἑνὸς δανείου εἴτε παρὰ τοῦ Ταμείου Παρακαταθηκῶν καὶ Δανείων, εἴτε παρὰ τοῦ Ταμιευτηρίου εἴτε ἂν εἶναι δυνατὸν, παρ’ οἱουδήποτε τραπεζιτικοῦ οἴκου πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν 50 ἑκατομ. διὰ νὰ δοθῶσιν ὡς ἀρωγὴ εἰς τὰς διαφόρους κοινότητας πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν τεχνικῶν ἔργων κοινοτικῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα ἐγκαίρως θὰ ἐκτελεσθῶσιν. Ἡ πληρωμὴ τῶν ἔργων τῆς πρώτης κατηγορίας, δηλαδὴ τῆς ἀνακαινίσεως τῶν παλαιῶν ὁδῶν, ὅπως προβλέπει τὸ νομοσχέδιον θὰ γίνῃ δι’ ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων τοῦ Κράτους. Ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 5 μονάδας. Ἑπομένως τὸ ποσὸν τοῦ ὅλου δανείου, κατ’ ἀνάγκην διὰ μιᾶς τροπολογίας τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα καὶ ἡ ὁποία διενεμήθη χθὲς τὸ ἑσπέρας ἀναβιβάζεται ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν 600 ἑκατομ. εἰς 750 ἑκατομ. διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐνδεχομένη διαφορὰ τῆς τιμῆς ἐκδόσεως καὶ τῆς ὀνομαστικῆς τιμῆς τῶν γραμματίων. Τὸ ποσὸν τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ δανείου τῶν ἐντόκων τούτων γραμματίων κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τῶν 750 ἑκατομ. ἀνέρχεται εἰς 82 ἑκατομ. ἐτησίως, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν θὰ καταβληθῇ ἀπὸ τὸ πρῶτον ἔτος. Διότι τὸ νομοσχέδιον προβλέπει ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς τριετίας κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ γίνῃ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τῆς ἀνακαινίσεως δὲν θὰ καταβληθῇ τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον ὁ τόκος. Ἑπομένως θὰ ἀρχίσῃ ἡ καταβολὴ τοῦ τοκοχρεωλυσίου μόνον μετὰ τὸ τρίτον, ἔτος διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τῶν 182 ἑκατομ. εἰς ὃ ποσὸν ἀνέρχεται ἡ ἀνάγκη τῶν κοινοτικῶν ὁδῶν ὡς καὶ αἱ ἀρωγαὶ τῶν κοινοτήτων ἐκ 50 ἑκατομ. δραχ. Διὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου θὰ ἀπαιτηθῇ ἕνα ποσὸν ἐξ 25 ἑκατ. δρ. περίπου. Ἑπομένως τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον θὰ ἀνέλθῃ ἐν πλήρει ἐξελίξει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 107 ἑκατομ. ἐτησίως. Τὸ ποσὸν τοῦτο προβλέπεται ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωσίσῃ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ διὰ μόνων τῶν πόρων αὐτοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἀποδόσεως τοῦ φόρου τῆς βενζίνης, ὅπως καθορίζεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ τρέχ. ἔτους ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 200 ἑκατ. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον τὸ προϊὸν τοῦ φόρου τῆς βενζίνης τὸ ὁποῖον σὺν τῷ χρόνῳ βαίνει αὐξανόμενον καὶ βαίνει αὐξανόμενον ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τῆς κινήσεως καὶ κυκλοφορίας τοῦ αὐτοκινήτου. Ἐκ πίνακος τὸν ὁποῖον ἔχει καταρτίσει ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας προκύπτει, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν αὐτοκινήτων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη παρουσιάζει ἕνα ποσοστὸν 20% ἑκάστης προοδευτικῆς αὐξήσεως ἐν σχέσει πρὸς τὸ προηγούμενον ἔτος, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1924 καὶ ἐντεῦθεν ἐνῷ προηγουμένως ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ ἦτο μεγαλυτέρα. Ἐὰν συνεπῶς, δεχθῶμεν καὶ ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ἡ αὔξησις αὐτὴ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐξ ὅσων παρουσιάζονται κατὰ τὸ αὐτὸ μέτρον εἶναι πρόδηλον ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ ταμείου διὰ τοῦ τοκοχρεωλυσίου — προβλέπεται καὶ δάνειον — θὰ ἔχουν ἀσφαλῶς μίαν αὔξησιν μόνον ἐκ τοῦ φόρου τῆς βενζίνης ἥτις θὰ ὑπερβαίνῃ ἴσως τὰ 25% ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὑπολογίζονται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως μὲ τὸ τρίτον ἔτος ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων τούτων ἐκ μόνης τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τῆς βενζίνης τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 260 ἑκατομ.: ἀφαιρουμένων δὲ τῶν 130 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ἀμφοτέρων τῶν δανείων θὰ ὑπολείπεται ἀκόμη ποσὸν 130 ἑκατομ. διὰ τὰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἔχῃ καὶ πολλὰς ἄλλας ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουν σήμερον. Ὅταν ἀποδοθοῦν εἰς τὴν κυκλοφορίαν αἱ καταρτιζόμεναι διὰ τῆς συμβάσεως Μακρῆ ὁδοί ὅπως καὶ αἱ ἀνακαινισθησόμεναι δυνάμει τοῦ νῦν νομοσχεδίου, ἤδη θὰ προκύψῃ ἡ δαπάνη τῆς ἐκουσίας συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τούτων. Ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως βεβαίως θὰ εἶναι μικροτέρα τῆς ἀνάγκης τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ συντήρησις τῶν σημερινῶν ὁδῶν εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται. Ἀλλὰ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν αὔξησιν τοῦ διαστήματος τῶν ὁδῶν λόγῳ τῆς προσθήκης τοῦ νέου δικτύου. Ἡ δαπάνη θὰ εἶναι ἀρκετὰ σημαντικὴ, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἰς τὸ μέλλον θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν δαπάνην τῆς ἀνακαινήσεως τῶν ὑπολοίπων 1700 χιλιομέτρων ἐθνικῶν ὁδῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν προβλέπει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει λέγεται ὅτι θὰ ἐκτελεσθοῦν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τούτων τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, προβλέπει ἕτερον νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχει καταρτισθῇ ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην θὰ ὑποβληθῇ δὲ κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προβλέπει τὴν ρύθμισιν τῆς κυκλοφορίας τῶν αὐτοκινήτων εἰς τὰς νέας ὁδούς. Προβλέπει προσέτι, ὅτι αἱ δαπάναι διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν τούτων πρέπει νὰ καταβάλωνται ἐκ τῶν εἰσπράξεων ἐπὶ τῆς κινήσεως τῶν ὁδῶν αὐτῶν. Καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἕνα σύστημα φορολογίας, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀντίκρυσμα τῆς δαπάνης συντηρήσεως τῶν νέων ὁδῶν. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1929 ἡ συνολικὴ δαπάνη τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν ἀνήρχετο εἰς 19 ἑκατομ. λίρες, ἔναντι συνολικῆς φορολογίας τῶν αὐτοκινήτων 21 ἑκατομ. λιρῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κανονισθῇ ἡ κυκλοφορία εἰς τὰς νέας ὁδοὺς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκολουθηθοῦν διάφορα συστήματα. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποβλέψωμεν βεβαίως εἰς μίαν μονοπώλησιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ διευκόλυνε τὴν βεβαίωσιν μιᾶς φορολογίας. Ἐντούτοις καὶ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἐφηρμόσαμεν, διότι νομίζω ὅτι ἐν Ἑλλάδι, ὅπου δὲν ἔχει ἀκόμη ἀναπτυχθεῖ ἡ κυκλοφορία τοῦ αὐτοκινήτου θὰ ἔπρεπε διὰ μίαν περίοδον ἔστω νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Ἑπομένως διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβλέπεται, ὅτι θὰ κανονισθῇ ἡ κίνησις ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένου ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Συγκοινωνίας αὐτῆς παρὰ μόνον κατόπιν μιᾶς ἀδείας, ἡ ὁποία θὰ καθορίζῃ καὶ τὸν τύπον τοῦ αὐτοκινήτου καὶ τὰ δρομολόγια. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω περισσότερον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μέρος τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως καὶ προβλέπει νὰ δημιουργήσῃ τὸν ἀντίκτυπον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ μεγάλου δανείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἄλλων ἀναγκῶν τῆς ὁδοποιΐας τῆς περαιτέρω, δηλαδὴ τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν καὶ τῆς συμπληρώσεως τοῦ τμήματος τῶν παλαιῶν ὁδῶν περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ἔχει δὲ τὴν πεποίθησιν ἡ Κυβέρνησις ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐξυπηρεῖται μία οὐσιωδεστάτη ἀνάγκη τῆς χώρας δηλαδὴ ἡ ἀνακαίνισις τῶν παλαιῶν ὁδῶν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας, ἀλλὰ πρόκειται καὶ νὰ ὠθήσῃ τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, ἥτις θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν πολὺ μεγαλυτέρας ἀξίας ἔργων συντελεστικῶν καὶ ἐξυπηρετικῶν τῆς ἐθνικῆς Οἰκονομίας τῆς χώρας.

§34Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, κ. Πρόεδρε, θὰ ψηφισθῇ εἰς μόνην συζήτησιν.

§35Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἅμα ἔχετε ἀντίρρησιν εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τὸ συζητήσωμεν δίς.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης;

§37Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἡ ἐμπεριστατωμένη εἰσήγησις εἰς τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη νὰ προβῇ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸς ἠπλούστευσε τὸ ἔργον τῆς εἰσηγήσεως τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς πυκνὴν μάλιστα μορφὴν παρουσιάσθη μονίμως τὸ παράλογον φαινόμενον νὰ ἐπιδιώκωμεν πάντοτε τὴν ἐπίτευξιν οἰκονομιῶν εἰς βάρος τῆς καλῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τῆς Χώρας. Καὶ τὸ φαινόμενον αὐτὸ ἦτο κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον ἔντονον καὶ δυσάρεστον καθ’ ὅσον παραλλήλως πρὸς τὴν ροπὴν πρὸς τὰς οἰκονομίας ἐπαρουσιάζετο ἡ ἀνάγκη τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν ὁδῶν καὶ τῆς προσαρμογῆς αὐτῶν πρὸς τὰς νέας ἐκ τοῦ αὐτοκινήτου εἰσαχθείσας συνθήκας. Ὅπως τότε, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἠθέλησε νὰ δώσῃ μείζονα ποσά, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησε ἐπαρκῆ ἐν τῷ μέτρῳ τῆς οἰκονομικῆς ἀντοχῆς τῆς Χώρας. Δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι τοῦτο ἦτο ἀποτελεσματικόν: οὐδόλως θά ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ βελτίωσις τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως τῶν ἐθνικῶν μας ὁδῶν ἄνευ τῆς λύσεως τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Διὰ νὰ κατατοπισθῇ ἡ Βουλὴ ὀφείλομεν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι τοῦτο μεριμνᾷ μόνον περὶ τμήματος τῶν ἐθνικῶν τῆς Χώρας ὁδῶν. Ὡς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς διήρεσε εἰς τρεῖς κατηγορίας. Τὴν κυριωτέραν καὶ ἀριθμοῦσαν περισσότερα χιλιόμετρα—3550 χιλιομ. ὁδῶν μεγάλης κυκλοφορίας ἐπὶ συνολικοῦ μήκους 5284 χιλ. ἐθνικῶν ὁδῶν, τὴν κατηγορίαν βʹ ἐκ χιλιομ. ἐθνικῶν ὁδῶν μέσης κυκλοφορίας καὶ τὴν κατηγορίαν γʹ ἐκ χιλιομ. μικρᾶς κυκλοφορίας. Τὴν αʹ κατηγορίαν αὐτὴν πρόκειται νὰ βελτιώσωμεν διὰ τοῦ σήμερον ὑπὸ τῆς Βουλῆς συζητουμένου μέτρου, ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχωμεν τὸ σύνολον τῆς εἰκόνος τῆς ὁδικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας πρέπει ν’ ἀτενίσωμεν μετὰ προσοχῆς καὶ στοργῆς καὶ εἰς τὰς ἄλλας δύο κατηγορίας τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ προσθέτως καὶ εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ κοινοτικὰς τοιαύτας. Τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς διὰ τὸ συζητούμενον νομοθέτημα εἶναι γενικόν, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι εἶναι ἄνισον. Καὶ εἶναι ἄνισον, διότι ἡ εἰς ἐθνικὰς ὁδοὺς σήμερον κατανομὴ τῆς Χώρας εἶναι ἐπίσης ἄνισος, διὰ νὰ ἔχωμεν δὲ μίαν ἰδέαν ἀρκεῖ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ μᾶλλον εὐνοούμενος εἰς ἐθνικὰς ὁδοὺς τοῦ Κράτους νομὸς ὁ τῆς Φθιώτιδος καί Φωκίδος ἔχει 369 χιλ. ἐθνικῆς ὁδοῦ καὶ ὁ ὀλιγώτερον εὐνοούμενος ὁ νομὸς Λασηθίου μόνον χιλ. 20. Μεταξὺ τῶν ὁρίων αὐτῶν κυμαίνονται οἱ ἄλλοι νομοὶ π. χ. ὁ τῆς Ἀττικοβοιωτίας μὲ 272, ὁ τῆς Θεσσαλονίκης μὲ 208 ὁ τῆς Πρεβέζης μὲ 90, ὁ τῆς Χαλκιδικῆς μὲ 23, ὡς εἶπον δὲ διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῶν ὁδῶν, πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰς ἐπαρχιακὰς ἂν μὴ καί τὰς κοινοτικάς. Ὁπωσδήποτε ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω ὅτι, διὰ τοῦ λαμβανομένου σήμερον πολυτίμου μέτρου δὲν πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ πρόβλημα τὸ ὁδικὸν εἰς ὅλην του τὴν ἔκτασιν ἀλλὰ γίνεται ἕν μέγα βῆμα πρὸς τὴν ὁριστικὴν αὐτὴν λύσιν. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εὐθὺς ὡς ἐπελήφθη τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος αὐτοῦ, ἠσθάνθη ἕνα δισταγμὸν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν βάσιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τὸ κύριον μέρος τῆς συζητήσεως πράγματι κατηναλώθη ἵνα ἀποδειχθῇ κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἐπροτίμησε τὴν μορφὴν τῆς οἰκονομικῆς βάσεως ὑφ’ ἥν τὸ παρουσιάζει ἢ ἐὰν θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ ἐπιληφθῇ εἰς συναπτὰ ἔτη 4–5 δι’ ἐτησίων ἰσοπόσων ἑκάστοτε κονδυλίων, τῆς ἀμέσου καὶ ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ ἐπιτήρησιν τοῦ Κράτους ἀναλήψεως καὶ ἀνακαινίσεως τῶν ἐθνικῶν μας ὁδῶν. Δὲν ὑπάρχει, κ. βουλευταί, ἀμφιβολία, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο παρουσιάζει πλεονεκτήματα ἱκανά, προφανῶς δέ, ὅτι εἶναι σύστημα οἰκονομικώτερον. Ἀπομακρύνεται τῆς μορφῆς τῆς συμβάσεως ἢ τῶν συμβάσεων, μορφῆς ἡ ὁποία κινεῖ πάντοτε καὶ συζητήσεις καὶ κινεῖ ἐνίοτε εἰς ὑποψίας. Θὰ ἐπέτρεπε νὰ ἀποφύγωμεν γενικὰ τινα ἔξοδα τὰ ὁποῖα βεβαίως πρέπει νὰ καταλογισθῶσιν ὑπὲρ τῶν μελλόντων ἀναδόχων. Ἀλλὰ συγχρόνως παρουσίαζε δυσκολίας εἰς τὸ Κράτος, διότι δὲν ἔπρεπε μετὰ τὴν σειρὰν ταύτην τῶν 4–5 ἐτῶν νὰ ἐξασφαλισθῇ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν θὰ διέθετε παγίως τὰ ποσὰ αὐτά. Ἀλλὰ εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν τὸ Δημοκρατικόν, ἡ ἐκ τῶν προτέρων δέσμευσις τοῦ μέλλοντος — ἰδίως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς διαθέσεως τῶν κονδυλίων — εἶναι κάτι τι ἔξω τοῦ Συντάγματος καὶ ἔξω τῆς πιθανότητος. Καὶ εἶναι δυστυχῶς πικρὰ πολλῶν ἐξ ἡμῶν ἡ πεῖρα ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν κρουόντων τὴν θύραν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν αὔξησιν τῶν ποσῶν τῶν διατεθειμένων ἑκάστοτε διὰ τὴν συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν. Ἡ λύσις αὐτὴ ἡ ἀπ’ εὐθείας ἐκ τῶν κόλπων τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τὴν εὐθύνην καὶ ἐπιτήρησιν τοῦ Κράτους, προερχομένη ἡ λύσις αὐτὴ θὰ ἦτο δυνατή, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο ἀσφαλής. Ἀλλὰ ἐν τῷ μεταξὺ πῶς θὰ εἶχον ἐξασφαλίσει ὅτι ἡ λύσις δὲν θὰ μείνῃ ἐπὶ τοῦ χάρτου, ἀλλὰ θὰ λάβῃ τὴν μορφὴν πραγματεύσεως; Καὶ συγχρόνως θὰ εἶναι σύντομος; Ἑπομένως ἡ οἰκονομικὴ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν διὰ τῆς ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀναλήψεως τῆς ἐργασίας ταύτης ἐκτὸς τῶν ἀμφιβολιῶν τὰς ὁποίας θὰ μᾶς παρέχῃ, θὰ ἔχῃ συγχρόνως καὶ τὸ μειονέκτημα, ὅτι θὰ διήρκῃ περισσότερον χρόνον καὶ συνεπῶς αἱ ὁδοὶ ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον θὰ ἐφθείροντο καὶ ἔτι πλέον τούτου δὲν θὰ ἐπήρχετο ἀρκετὰ ἐγκαίρως δημοσιονομικὴ βελτίωσις εἰς τὸν τόπον, τὴν ὁποίαν ἐγγυᾶται ἡ ἔγκαιρος ἀνακαίνισις τοῦ ὁδικοῦ μας συστήματος. Ἰδοὺ, κύριοι βουλευταί, ὅμως, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος ἀντιμαχομένων σκέψεων εὑρεθεῖσα ἡ Ἐπιτροπὴ κατέληξεν ὁριστικῶς εἰς τὸ νὰ προκρίνῃ τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν προέτεινε καὶ ἡ Κυβέρνησις θεωροῦσα ὅτι αὕτη μὲν παρουσιάζει μειονεκτήματά τινα, ἀλλὰ εἶναι ἀσφαλὴς καὶ ἀνεπίδεκτος ματαιώσεως διὰ τὸ μέλλον. Ἐκ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ ὀφείλω νὰ τονίσω σημεῖά τινα ἵνα πλήρως ἡ Βουλὴ κατανοήσῃ τὴν σημασίαν τοῦ ἀναληφθησομένου ἔργου. Ἡ ἀνακαίνισις τῶν ὁδῶν συνδυάζεται συγχρόνως μὲ τὰ κινητὰ ὑπ’ αὐτοκινήτου συνεργεῖα συντηρήσεως τούτων. Εἶναι τοῦτο τελειοποίησις, οὕτως εἰπεῖν τοῦ συστήματος τῆς παλαιᾶς ὁδοστατικῆς, θὰ συμβάλῃ δὲ ἀσφαλῶς εἰς τὴν ἔγκαιρον ἀναστολὴν τῆς φθορᾶς τῶν ὁδῶν καὶ τὴν ἄμεσον αὐτῶν ἐπισκευήν. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς ὡμίλησε καὶ περὶ ἑτέρων συνυποβαλλομένων νομοσχεδίων διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ρυθμισθῇ ἡ ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν κυκλοφορία τῶν αὐτοκινήτων καὶ τροχοφόρων ἡ ὑποβληθησομένη φορολογία κλπ.

§38Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Τὴν Ἐπιτροπὴν μὴ ἀναφέρετε, εἴμεθα ὀλίγα μέλη.

§39Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, νὰ τὸ πῆτε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν ἀφορᾷ ἐμέ. Ἐγὼ ἐδέχθην μίαν ἐντολήν. Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἀκούσω τὴν σύστασίν σας. Ὀφείλομεν ὅμως νὰ ἔχωμεν ἴσως ἐνδοιασμούς τινας περὶ τῆς εἰκαζομένης ἀμέσου ἀποδόσεως τὴν ὁποίαν θὰ μᾶς φέρῃ ἡ ἐπιβληθησομένη εἰδικὴ φορολογία, ἐπὶ τῆς κινήσεως. Ἡ ἀπόδοσις βεβαίως θὰ εἶναι προϊοῦσα. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι σωφρονέστερον νὰ μὴ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ φθάσῃ ἀμέσως ἕνα ποσόν 100.000.000. Ἕν τοιοῦτόν τι ἤκουσα εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§40Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ φορολογία ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβλεπομένη θὰ ἀποδώσῃ κατὰ τὰς προβλέψεις τῶν ὑπηρεσιῶν πολὺ περισσότερον καὶ ἀπὸ ἐκεῖνον τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀποβλέπει καθόλου εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῆς φορολογίας, ἀλλὰ εἰς τὸ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν δαπάνην διὰ τοῦ ὑπάρχοντος προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ τῆς αὐτομάτου αὐξήσεως τοῦ φόρου τῆς βενζίνης καὶ τῆς ἀποδόσεως εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ.

§41Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἶναι τόσον ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὥστε οὐδενὸς ἐξ ὑμῶν διέλαθεν τῆς μνήμης, ὅτι ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον πρὸ 4 ἐτῶν τῆς ὁδοποιΐας, τὸ βασικὸν, περὶ κατασκευῆς τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν, τὰ εἰσρεύσαντα ἐκ τοῦ φόρου βενζίνης ἀνήρχοντο εἰς 65 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διὰ νὰ φθάσουν ἐν πάσῃ ταχύτητι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι τὰ 200 ἑκατομμύρια κατὰ τὴν νέαν χρῆσιν.

§42Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Δὲν εἶναι τόσον πολλὰ, εἶναι 100 ἑκατομμύρια.

§43Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπάρχει μία ροπὴ πρὸς τὰ ἄνω ραγδαία. Ἑπομένως ἡ ἐντὸς τριετίας αὔξησις κατὰ 25% ποὺ προβλέπει ὁ κ. ὑπουργὸς εἶναι κατωτέρα τῆς πραγματικότητος, διότι ἀπὸ τετραετίας ἔχομεν ἐτησίαν αὔξησιν ἄνω τῶν 10% συγχρόνως δὲ ἡ συμπλήρωσις τοῦ ὁδικοῦ δικτύου θὰ ἐπέφερεν μίαν ραγδαίαν αὔξησιν τῶν εἰσπράξεων ἐκ τοῦ δασμοῦ. Ἠκούσαμεν, κύριοι βουλευταί, περαιτέρω τῆς εἰσηγήσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ σχετικῶς μὲ τὸ δεύτερον σκέλος τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἀφορῶν καὶ τὴν συνομολόγησιν ὑπὸ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας δανείου πλέον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν διὰ συμβάσεων κατασκευαζομένων Ἐθνικῶν ὁδῶν, τῶν ἔξω τῆς συμβάσεως Μακρῆ καὶ διὰ τὴν προικοδότησιν τῶν κοινοτικῶν ὁδῶν ὅσον ἀφορᾶ τὴν κατασκευὴν τῶν τεχνικῶν αὐτῶν ἔργων. Καὶ ἤκουσα εἰς τὸ τέλος εὐχαρίστως, ὅτι ὑπῆρχεν πρόβλεψις αὐξήσεως τοῦ ἐξ 180 ἑκατομμυρίων ποσοῦ καὶ πέραν τούτου. Ἡ σκέψις αὐτὴ ἀνταποκρίνεται πλήρως πρὸς πρότασιν ἣν ἐνταῦθα θὰ ἔκαμμεν, ὥστε τὸ ποσὸν ν’ ἀνέλθῃ ἄνω τῶν 200 ἑκατομμυρίων τουλάχιστον. Ἐπιθυμοῦμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὅτι, περισσότερα τῶν 50 ἑκατομμυρίων δραχμῶν θὰ διατεθῶσιν διὰ τὰ τεχνικὰ ἔργα τῆς κοινοτικῆς ὁδοποιΐας. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἐὰν μέχρι τῆς στιγμῆς ὑπελογίσθη ἡ ἀξία αὐτῶν εἰς 52 ἑκατ. εἶναι βέβαιον, ὅτι πλεῖστα ἄλλα χρησιμότατα ἔργα διατελοῦσιν ὑπὸ μελέτην, ἢ εἰσέτι ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐπελήφθη τοῦ προϋπολογισμοῦ των. Εἰς τὴν σημερινὴν δὲ δυσχέρειαν διὰ τῆς ὁποίας διέρχεται ἡ Ἑλλὰς ἔστω καὶ ὀλιγωτέραν τῶν ἄλλων Κρατῶν, τὸ νὰ δοθῇ διὰ μικροῦ ποσοῦ σχετικῶς πρὸς τὰ τεχνικὰ ἔργα, ἡ εὐκαιρία ὥστε μέγα τμῆμα τοῦ πληθυσμοῦ νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὰς κοινοτικὰς ὁδοὺς καὶ νὰ μὴ ματαιωθῇ ὁ εὐγενὴς αὐτὸς ὀργασμὸς ὁ καταλαβὼν τὴν χώραν ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον, ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως μίαν μέριμναν τὴν ὁποίαν ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει υἱοθετίσῃ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἤθελον νὰ εἶχον τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας.

§44Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ μιᾶς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ἔχω ἑτοίμην σχετικῶς πρὸς τὸ ἄρθρον 8ον λέγω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ δάνεια αὐτὰ νὰ μὴ καθορισθοῦν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 180 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ εἰς ὃ ποσὸν δύναται νά ἐξυπηρετηθῇ τὸ ποσὸν τῶν 25 ἑκατομμυρίων μὲ τὸ ὁποῖον προικίζεται ἐτησίως. Καὶ τοῦτο διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: διότι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀποπερατώσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁδῶν δι’ ἐντόκων γραμματίων καθ’ ὃ σύστημα καὶ τῆς ἐνάρξεως τῶν ὁδῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν καὶ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν διὰ συμβάσεων ἐκτελουμένων ὁδῶν θὰ εἶναι πολὺ μικρὸν λόγῳ τῆς μικροτέρας διαρκείας τοῦ τοκοχρεωλυσίου καὶ τοῦ μικροτέρου τόκου· ἑπομένως θὰ εἶναι δυνατὸν ἐὰν ὑπάρχῃ ἕνα περίσσευμα περὶ τὰ 46 ἑκατομ., βεβαίως αὐτὸ τὸ περίσευμα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διατεθῇ διὰ τὰ ἔργα ταῦτα.

§45Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν τοῦτο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔγκυρος ἑρμηνεία τῆς τροπολογίας σας, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι πλήρως ἱκανοποιημένη.

§46Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι τὸ ὑπερβάλλον, ἀλλὰ μέρος τοῦ ὑπερβάλλοντος.

§47Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀρκεῖ ἡ δυνατότης αὐτή. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐπεθύμουν νὰ ἐφελκύσω ἐπ’ ὀλίγον ἀκόμη τήν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Τὰς ὑπολογισθείσας δαπάνας πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν κειμένων συμβάσεων τῆς ὁδοποιΐας ἀναβιβάζει τὸ ὑπουργεῖον εἰς 280 ἑκατ. Ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν ἀπομένει ὁλόκληρος ἡ ὁδὸς Ἄρτης–Τρικκάλων, ἀρτηρία τὴν ὁποίαν ἀναβάλλουσι δι’ εὐθετώτερον χρόνον ὡς μέλλουσαν νὰ στοιχίσῃ 250 ἑκατ. δραχμάς. Ἐφ’ ὅσον ἐπιδιώκομεν τὴν ὁλοκληροτικὴν λύσιν τοῦ προγράμματος τῆς ὁδοποιΐας, δὲν νομίζω δίκαιον, κύριοι ἀρτηρίαι νὰ τεθῶσιν ἐντελῶς ἐκποδών.

§48Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Αὐτὴ ἡ ὁδὸς πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ μεγαλείτερα ὀρεινὰ διαμερίσματα τῆς Θεσσαλίας καὶ ἡμεῖς διαμαρτυρώμεθα κατὰ τῆς μελετωμένης καταργήσεως τῆς ὁδοῦ αὐτῆς.

§49Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν καταργοῦμεν τὴν ὁδὸν αὐτήν, ἀλλὰ ἐπειδὴ εἶναι δαπανηρὰ λόγῳ τοῦ ἐδάφους διὰ τοῦ ὁποίου διέρχεται, ἀλλὰ καὶ γενικῶς λόγῳ τοῦ ἀναπτύγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει, δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους δὲν δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν περὶ αὐτῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι ἔχομεν πρόβλεψιν 15 ἑκατομμυρίων μόνον.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἐπερίμενον τόσα χρόνια, δὲν μποροῦν νὰ περιμένουν ὀλίγον ἀκόμα;

§51Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὁπωσδήποτε ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ μελετήσῃ κανείς, ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γραφῇ εἰς τὸ πρόγραμμα Μακρῆ.

§52Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ δὲν εἶναι δυνατὸν μόνον μὲ τὰ 250 ἑκατ. τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ νὰ ἐξυπηρετηθοῦν αἱ ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας. Θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ φθάσωμεν εἰς 4.200 ἑκατ. κατὰ ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἔχομεν κάμει. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως μελετᾷ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ δύναται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῶν 6 ἑκατ. λιρῶν, δαπάνην ἀπαιτηθησομένην διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ὁλοκλήρου τοῦ ἀναπτύγματος. Βεβαίως εἰς τὰ ποσὰ ἐκεῖνα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθοῦν μεγαλείτερα.

§53Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀλλ’ ἂς μὴν ἀπομακρυνθῶμεν τῆς βάσεως τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου: ἀρκοῦμαι νὰ κρατήσω τὴν ἐλπίδα αὐτήν, ἀλλὰ θὰ παρατηρήσω συγχρόνως, ὅτι διὰ τοῦ περιορισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐσχάτως δημιουργεῖται εἰς τὴν ὁδοποιΐαν πράγματι ὑφίσταται κίνδυνος διακοπῆς τῶν δύο μετώπων ἐργασίας τῆς Ἀνατολικῆς καὶ δυτικῆς Ἑλλάδος. Διότι ἐκτὸς τῆς ὁδοῦ αὐτῆς καθ’ ὅσον γνωρίζω κλονίζεται καὶ ἡ ἐλπὶς διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ὁδοῦ Ἰωαννίνων– Ζαγορίων–Γρεβενῶν. Θὰ πρέπει λοιπὸν νὰ λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παραπίπτουν αἱ ἐλπίδες κατασκευῆς ὁδῶν χρησίμων, ἀναγκαίων καὶ κερδοφόρων. Σχετικῶς πρὸς τὰ περὶ τῆς αὐτοκινητικῆς καταναλώσεως τῶν ὁδῶν τὰ ὀρθὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας πρέπει νὰ συμπληρωθοῦν μὲ τὴν σκέψιν ὅτι, βεβαίως δὲν θὰ εἶναι ἀνεκτὴ ἡ ἰδέα τῆς μονοπολιακῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ δυκτίου τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Τὸ τοιοῦτον θ’ ἀπετέλει ἕνα μεγάλον κίνδυνον κατὰ τῶν δυκτίων καὶ συγχρόνως θὰ ἐδημιούργει μίαν ἀσφυκτικὴν κατάστασιν διὰ τὰς τοπικὰς συνθήκας τῶν διαφόρων περιοχῶν. Ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει κανεὶς ὁ ἀντειπὼν εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄνεσιν τῶν ταξειδιωτῶν τὴν ὕπαρξιν σταθμῶν, συνεργείων καὶ ἀποθηκῶν, τήν ἐξασφάλισιν τῆς καλῆς ἐμφανίσεως καὶ ποιότητος τῶν ὑπαλλήλων, τὴν ἐξασφάλισιν τῆς φορολογικῆς ἀποδόσεως τὴν ἐξυπηρέτησιν ἀπευκτέας τινὸς ἐπιστρατεύσεως ἐκ μέρους τῶν αὐτοκινήτων, καὶ μέσων πολυτίμων μεταφορῶν, θὰ πρέπει τὸ νομοσχέδιον νὰ ρυθμίζῃ αὐστηρῶς πάντα ταῦτα. Μετὰ τὴν δημιουργίαν καὶ ὕπαρξιν τῆς ἐγγυήσεως τούτων μόνον θὰ ἐξυπακούεται ἡ παροχὴ ἀδείας κυκλοφορίας εἰς αὐτοκίνητα συγκοινωνίας ἐπὶ τῶν κυρίων ὁδῶν.

§54Α. ΛΟΥΛΗΣ. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ ἀποφευχθῇ τὸ μονοπώλιον.

§55Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μονοπώλιον δὲν θὰ κάμωμεν. Μόνον, θὰ δόσωμεν ὡρισμένους ὅρους τοὺς ὁποίους πρέπει τὸ αὐτοκίνητον νὰ πληρῇ.

§56Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Καὶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, ἄς ἐξετάσωμεν τὰ κυριώτερα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὸ ἄρθρον 1 ἠκούσασε ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ δανείου ἀναβιβάζεται ἀπὸ 600 εἰς 750 ἑκατ. δρχ. ὀνομαστικῶς, διότι θὰ καθωρισθῇ καὶ τιμὴ ἐκδόσεως. Τὸ ἄρθρον 2ον ἔχει πραγματικῶς ἄριστα διατυπωθεῖ. Ἐξασφαλίζεται, ὅτι ἡ δημοπρασία θέλει ἐνεργηθῇ βάσει ἀναλύσεως τιμῶν καὶ συγγραφῆς ὑποχρεώσεων. Ἐξασφαλίζεται ἐπίσης, ὅτι ἀνάλυσις τῶν τιμῶν δὲν θὰ περιλάβῃ τιμὰς ἡμερομισθίων καὶ ὑλικῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ κανονισθοῦν ἐφ’ ἅπαξ. Τοιουτοτρόπως ἐξασφαλιζόμεθα ἀπὸ τοῦ κινδύνου, ἐνῷ συνεχῶς ὁ τιμάριθμος τῆς ζωῆς κατέρχεται, ἐνῶ ἡ ἀξία τῶν ὑλικῶν ταπεινοῦται νὰ βλέπωμεν ἑκάστοτε εἰς δημόσια ἔργα ἀναπηδώσας ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου τὰς τιμὰς τοῦ κόστους. Εἰς τὸ ἄρθρον 4 ἄριστα ἔχει διατυπωθεῖ ἐκ ποίων στοιχείων ὀφείλει διὰ μειοδοσίας νὰ ἐνεργηθῇ ὁ διαγωνισμός. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας φρονεῖ, ὅτι τὸ καθορισθὲν ποσοστὸν γενικῶν ἐξόδων, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὴν ἦτο 21%, ἐπληροφορήθη δὲ παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὅτι τοῦτο ὁρίζεται εἰς 20, εὑρίσκει ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τοῦτο ὑπερβολικόν. Ἐλπίζομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ παραδεχθῇ νά ὁρισθῇ 19% ὡς ἄθροισμα τῶν κερδῶν διὰ τὰ γενικὰ ἔξοδα, δι’ ὠφέλειαν καὶ προμήθειαν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ἀνάδοχος ἢ οἱ ἀνάδοχοι ἀπαλλάσσονται τῆς δαπάνης τοῦ ἐλέγχου τῶν ἔργων κατὰ τὸ πλεῖστον, ἑπομένως ἀπαλλάσσονται μιᾶς δαπάνης 2% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἔργων, προσθέτως δὲ τοὺς παρέχει τὸ Κράτος τὴν εὐχέρειαν μετὰ τὸ πέρας τῶν ἔργων τὰ ὄργανα καὶ μηχανήματα νὰ τὰ ἀγοράσῃ, ἐὰν εὑρίσκωνται εἰς ἀρίστην κατάστασιν μετὰ τὸ τέλος τοῦ ἔργου, ἀντὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς τιμῆς. Μὲ τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα καθ’ ἡμᾶς εἶναι ἐπαρκέστατον τὸ 19% ὡς ἀνώτερον ὅριον. Παρατρέχω τὰ λοιπὰ ἄρθρα ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεμίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ εἴπω. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐργοληπτικὸν σύστημα τῶν ἔργων, εὑρίσκομεν, ὅτι ἄριστα ὁρίζεται σχετικῶς μὲ τὰ οἰκεῖα τιμολογία τῶν σταθερῶν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐργολαβίας τιμῶν. Σχετικῶς μὲ τὴν διαιτησίαν, λίαν καλῶς ἀλλὰ καὶ μὲ πλήρη ἐξασφάλισιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους ἔχουσι διατυπωθῆ ταῦτα ἐν τῇ συμβάσει. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον ἐκπτώσεως τῶν ἀναδόχων, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τροποποίησιν. Ὁρίζεται ὅτι ὁ ἀνάδοχος δύναται δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοιμετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος κτλ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον ἡ ἔκπτωσις νὰ ἐπέρχεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προτάσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, μετὰ γνώμην τοῦ συμβουλίου, οὐχὶ ὑποχρεωτικῶς σύμφωνον γνώμην. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει τὰ συμβούλια νὰ ἀσκοῦσι αὐτὰ τὴν κυριαρχίαν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι πρᾶξις διοικητικὴ ἡ ἔκπτωσις τοῦ ἀναδόχου, εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲ ὁλόκληρον, ἴσως ἵνα γενικευθῇ καὶ ἡ προσωπικὴ εὐθύνη τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἀσκοῦντος καθήκοντα εἰσηγητοῦ, ἀπόκειται νὰ κρίνῃ πότε νομίζει, ὅτι ἔργον τοιαύτης εὐρύτητος δὲν εὗρεν ἀντάξιον ἢ ἀνταξίους ἀναδόχους. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ περὶ προκηρύξεως δημοσίου διαγωνισμοῦ, διατυποῦνται ἀρτιώτατα. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς ἰδίαν ὁμιλίαν καὶ ἐνταῦθα διετύπωσεν τινὰς τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι πραγματικῶς ρυθμικωτέραν καθιστῶσι τὴν λειτουργίαν τῆς συμβάσεως. Ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα πλήρως αὐτὰς καὶ συνιστῶμεν καὶ τὴν ψήφισιν ταύτην. Καὶ ἤδη ὀφείλω νὰ διατυπώσω τὴν ἀμφιβολίαν μου, ὅλως προσωπικήν, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἐπηληθεύθη καὶ ἄλλοτε ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ Αὐγούστου 1927 περὶ ὁδοποιΐας, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 580.000.000 δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν ἀνακαίνισιν. Συνεζήτησα μετὰ τῆς ὑπηρεσίας τὰ ἐπιχειρήματα ἐφ’ ὧν βασίζω τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ εὗρον μὲν πραγματικῶς ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας μετὰ μερίμνης διέταξε τοὺς νομομηχανικοὺς καὶ ὅλας τὰς ἀρχὰς ἵνα ὑποβάλωσι τοὺς πιθανοὺς προϋπολογισμούς, νομίζω ὅμως ὅτι δὲν προεβλέφθησαν καὶ αἱ γενικώτεραι παραλλαγαὶ τῶν χαράξεων ὅπου αὗται ἐπιβάλλονται.

§57Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπελογίσατε καὶ διὰ τὰς ἀνακαινιζομένας.

§58Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἡ ἀνακαίνισις εἶναι ἔργον τὸ ὁποῖον πλησιάζει πολλάκις τὴν ἀνακατασκευήν. Αἱ ἁμαξιτοὶ ὁδοὶ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον πρωτογενεῖς ὁδοί. Κατεσκευάσθησαν δι’ ἁμάξας ἱππηλάτους καὶ οὐχὶ δι’ αὐτοκίνητα. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ συνιστῶ ὅ,τι καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον, ὅτι διὰ νὰ ἔχωμεν ὁδοὺς ἀνακαινισμένας ἀπαγορεύεται νὰ σκεφθῶμεν αὐστηρὰς οἰκονομίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελικὴν αὐτῶν χάραξιν. Θὰ δεχθῶμεν κατ’ ἀνάγκην παραλλαγὰς εἴς τινα τμήματα μήκους ἴσως ἱκανῶν χιλιομέτρων, διότι δὲν ὠφελεῖ τίποτε νὰ ἐπιτύχωμεν μίαν προσωρινὴν λύσιν μὴ ἀνταποκρινομένην εἰς τὰς συνθήκας συγχρονισμένων ὁδῶν. Θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ σκεφθῶμεν ὅτι σήμερον ἀποτεινόμεθα πρὸς τὴν αἰωνιότητα τῶν μεταφορῶν, μέχρις ὅτου τοὐλάχιστον ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ τροχὸς δὲν θὰ χρησιμεύῃ πλέον, κυλιόμενος ἐπὶ τῆς γῆς, διὰ μεταφοράς. Θὰ πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὅτι αἱ κλίσεις δὲν θὰ εἶναι πολὺ ἀπότομοι, καὶ ἐπὶ τούτου κάμω ἔκκλησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, τὸν ὁποῖον βλέπω ἐνταῦθα μετ’ αἰσιοδοξίας ρέποντα πρὸς τὰς ἀνωφερείας, ὀρειβατοῦντα, ἂς εἴπωμεν οὕτως, εἰς τὰς προθέσεις του. Δὲν πρέπει κἂν νὰ δεχθῶμεν τὸ 8% εὐχερῶς ὡς κλίσιν. Γενικῶς μᾶς φέρουσιν ὡς παράδειγμα τὸ διάταγμα τοῦ 1929, βάσει τοῦ ὁποίου ἐργάζεται ἡ Γαλλία. Τὸ διάταγμα αὐτὸ ὁμιλεῖ διὰ χώρας εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει πυκνότατον δίκτυον συγκοινωνίας καὶ ἄρισται μηχαναὶ εἰς τὰ ὀχήματα. Ἡμεῖς καὶ μὲ τὰς μηχανὰς ἡμῶν, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν θὰ εἶναι ποτὲ εἰς τὴν περιοπὴν τῶν Γαλλικῶν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἱππήλατον κίνησιν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ μίαν γενεὰν ἀκόμη δὲν δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ νὰ παρασκευασθῇ ὅλον τὸ ὁδικὸν δίκτυον τῆς χώρας μὲ κλίσεις λίαν ἀνίσους καὶ μεγίστας, δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν λύσεις ὑπερβολικάς. Τὸ 8%, κ. ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, εἶναι ὑπερβολικὸν βλέπετε καὶ ἀντιοικονομικόν. Εἰς ὅλα τὰ ἄλλα στοιχεῖα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μεγάλας οἰκονομίας, διότι τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα δύνανται νὰ βελτιώνωνται κατόπιν προοδευτικῶς, ἀλλ’ αἱ κλίσεις ἐπηρεάζουσαι αὐτὴν ταύτην τὴν χάραξιν τῆς ὁδοῦ ὀφείλουσιν ἐξ ἀρχῆς νὰ εἶναι κλίσεις εὔμετροι. Ἔχω νὰ φέρω ὡς παράδειγμα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τὴν ὁδὸν Πρεβέζης Ἰωαννίνων, ἡ ὁποία εἶναι ὁδὸς μὴ ἀνταποκρινομένη—ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἡ περίφημος Κανέτα—εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς σημερινῆς αὐτοκινητιστικῆς συγκοινωνίας. Θὰ πρέπει ἀσφαλῶς νὰ λάβῃ χώραν ἡ παραλλαγὴ τῶν 20 χιλιομέτρων, τὴν ὁποίαν ἀπὸ 7 ἐτῶν ἐμελέτησαν, ἐνέκριναν καὶ παρεδέχθησαν αἱ ὑπηρεσίαι. Ἐὰν γίνῃ ἡ παραλλαγὴ, θὰ κοστίσῃ βέβαια κάτι τι τὸ ἔργον, ἀλλ’ αἱ δαπάναι συντηρήσεως μειοῦνται εἰς τὸ μηδὲν καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις θὰ εἶναι πλεονεκτική.

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς κλίσεις, νομίζω πὼς εἶσθε ὀλίγον αὐστηρός, διότι εἰς τὴν Γαλλίαν, ποὺ ἐπεκαλέσθητε πολλοὶ δρόμοι ὀρεινοὶ ἀνεβαίνουν μὲ κλίσιν πολὺ μεγαλυτέραν καὶ καταβαίνουν μὲ κλίσιν πολὺ μεγαλυτέραν.

§60Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἰδοὺ τὶ συμβαίνει εἰς τὴν Γαλλίαν· Παρεδέχθησαν τὰς ὁδοὺς μὲ μεγάλην κλίσιν ἐφ’ ὅσον παρακωλύει αὐτὰς ἡ σύνδεσις τοῦ ὅλου δικτύου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι νοητὸν, εἶναι δι’ ὁδὸν ὀρεινὴν ἔστω εἴς τι τμῆμα ἀλλ’ ἀποτελοῦσαν μέρος γενικωτέρας ἀρτηρίας νὰ διακόπτεται τὸ ὅλον τῆς συγκοινωνίας διότι εἰς ἓν μικρὸν τμῆμα ὑπάρχει μία ἀπότομος κλίσις.

§61Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ ἐγκύκλιος τὴν ὁποίαν ἐξέδωκα κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον προβλέπει διὰ τὰς κλίσεις καθ’ ὃν τρόπον σκέπτεσθε σεῖς. Διὰ τῆς ἐγκυκλίου ἐκείνης ἐλέχθη ὅτι ἁπασῶν τῶν ὁδῶν τῆς αʹ κατηγορίας καθὼς ἐπίσης καὶ τῶν κυριωτέρων τῆς βʹ κατηγορίας, αἱ κλίσεις δὲν θὰ ἀνέρχωνται ἄνω τοῦ 6%.

§62Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τὸ σφάλμα τὸ κύριον τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δικτύου τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν εἶναι ὅτι ἐγένετο παραδεκτὸς εἷς ὁμοιόμορφος τύπος, Στάνταρ, σφάλμα κολοσσιαῖον. Εἶπον ὅτι θὰ ἔχῃ 6 μέτρα πλάτος καὶ 6% κλίσιν, εἴτε ἡ ὁδὸς αὐτὴ εἶναι ὀρεινὴ ὁδὸς ὅπου θὰ πάῃ μόνον ἕνας περιηγητὴς εἴτε μία λεωφόρος, διὰ τῆς ὁποίας θὰ κυκλοφορῇ τὸ ἐμπόριον. Ἔχομεν ὁδοὺς ὀρεινάς, εἰς τὰς ὁποίας γίνεται μία πραγματικὴ σπατάλη. Κατεσκευάσθησαν ὁδοὶ διὰ τῶν ὁποίων θὰ διέρχεται ἓν ὄχημα καθ’ ἑξαμηνίαν μὲ τὴν ἰδίαν ἀναλογίαν μὲ τὴν ὁποίαν κατεσκευάσαμεν τὴν διεθνῆ λεωφόρον Θεσσαλονίκης–Ἀθηνῶν. Ἡ ὕπαρξις τοῦ Στάνταρ, τοῦ ἑνιαίου μέτρου, μαρτυρεῖ εὐχέρειαν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι καὶ ἡ καταλληλοτέρα λύσις. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐτόνισα, εἶναι ὅτι ἡ ἐποπτεία τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ἀσκῆται αὐστηρά, ἡ ἐποπτεία δὲ αὕτη μέχρι σήμερον ὑπῆρξε χαλαρά, διότι ἴσως δὲν ἔχει δοθῆ εἰς τὸν θεσμὸν τῆς γενικῆς ἐπιθεωρήσεως οὔτε ὁ ρυθμὸς οὔτε ἡ δικαιοδοσία ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ δοθῇ. Σήμερον ὅμως, ὁπότε τὸν ὅλον ἔλεγχον τῶν ἔργων τὸν ἀναλαμβάνει αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας πρέπει πραγματικῶς νὰ ἀποκτήσῃ ἀρτίαν γενικὴν ἐπιθεώρησιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ὁπλίσῃ μὲ ὀλιγάριθμον, ἀλλ’ αὐστηρότατον ἐπιτελεῖον, οὕτως ὥστε ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς νὰ ἀποκτήσῃ ὀξυδερκεῖς καὶ αὐστηροὺς ὑπηρεσιακοὺς ὀφθαλμούς, διὰ τῶν ὁποίων τὸ Κράτος θὰ βλέπῃ τὰ γινόμενα. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, ἐντείνωμεν τὴν προσπάθειαν αὐτὴν καὶ προσθέτως ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ βαθμιαίως ἐξασφαλίσωμεν τὴν βελτίωσιν καὶ τῆς βʹ κατηγορίας τῶν ὁδῶν, ἐὰν προϊόντες βελτιώσωμεν καὶ συγχρονίσωμεν τὰς ὁδοὺς τὰς ἐπαρχιακάς, ἐὰν διὰ τοῦ συμπληρωματικοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα πρὸ ὀλίγου δώσωμεν τὸν δέοντα ταχὺν παλμὸν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων τῶν τεχνικῶν κοινοτικῆς ὁδοποιΐας, θὰ φθάσωμεν εἰς ἓν πραγματικῶς θαυμαστὸν ἀποτέλεσμα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δημοσιονομίας διὰ τὸ Κράτος μας. Καὶ τὸ ὅραμα τῆς χθὲς αὐτὸ σήμερον ἀρχίζει νὰ γίνεται πραγματικότης. Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν ἀποτελεῖ ἓν γενναῖον βῆμα διὰ τὴν πραγμάτωσιν τόσων ὡραίων ὀνείρων, τὰ ὁποῖα ἐφαίνοντο ὅλως φευγαλέα. Αἱ καλλοναὶ τῆς Ἑλληνικῆς φύσεως θὰ καταστοῦν τότε προσιταὶ εἰς ὅλους. Οἱ ξένοι θὰ προσελκυσθοῦν. Θὰ ἀκμάσῃ εὐχερῶς καὶ ἐφθηνῶς κινούμενον τὸ ἐμπόριον, καὶ ἡ βιομηχανία ἐπίσης θὰ ἀνδρωθῇ. Θὰ ἀνθήσῃ ἡ γεωργία, θὰ συγχρονισθῇ καὶ θὰ τονωθῇ ἐπίσης ἡ κτηνοτροφία. Ὁ παραγωγὸς θὰ πλησιάσῃ τὸν καταναλωτήν. Ἡ ἐπίρρωσις τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἡ ἐμπέδωσις τῆς ἀσφαλείας ἡ ἀκλόνητος, ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς στρατιωτικῆς ἀσφαλείας τῆς Χώρας, ἡ ἀνακούφισις τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ θὰ συνοδεύσουν τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ ἔργου αὐτοῦ. Ἡ Ἑλλὰς τοιουτοτρόπως θὰ παρουσιασθῇ ὡς παράγων πολύτιμος τῶν μεταπολεμικῶν εἰρηνιστικῶν ἰδανικῶν. Ἡ νέα αὕτη νίκη θὰ ἀξίζῃ σχεδὸν ὅσον καὶ ἡ ἐλευθερία. Θὰ εἶναι ὡραία ἡ ἀνατολὴ τῆς ἡμέρας αὐτῆς τὴν ὁποίαν θὰ προλειάνῃ σήμερον ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βερδελῆς.

§64Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τιθεμένου σήμερον νομοσχεδίου σκοπεῖται ἡ πλήρωσις μιᾶς ἐλλείψεως, τὴν ὁποίαν ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν, διὰ νὰ μὴ εἴπωμεν πάντοτε, ἤκουε κανεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πρόκειται περὶ τῆς συντηρήσεως, πρόκειται περὶ τῆς καλῆς καταστάσεως τῶν Ἐθνικῶν μας ὁδῶν κατὰ γενικώτερον ἐπιστημονικὸν τρόπον. Ἀλλ’ ἵνα τις ἀντιληφθῇ καλλίτερον τὴν σημασίαν τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου, καλὸν εἶναι νὰ ἀνατρέξωμεν ὀλίγον τι εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ὁδοποιΐας ἐν Ἑλλάδι, διότι ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς ὁδοποιΐας ἀσφαλῶς δύναταί τις νὰ ἀντλήσῃ τὰ διδάγματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέψουν ἵνα μὴ καὶ εἰς τὸ μέλλον αἱ Ἑλληνικαὶ ὁδοὶ εὑρεθοῦν καὶ πάλιν εἰς τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκονται. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξῃ κανεὶς πολὺ μακρυά, ἀρκεῖ νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὸ θέρος τοῦ 1927, ἀρκεῖ νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἀρκεῖ νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὸν πρῶτον θεμέλιον λίθον τῆς σημερινῆς ὁδοποιϊκῆς, μπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι. Κατὰ τὸ 1927 ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Οἰκουμενικῆς κατ’ ἀρχὰς τοῦ στενοῦ συνασπισμοῦ ὑπέβαλε νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἐφιλοδόξησε ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς ὁδοποιΐας ἐν Ἑλλάδι ἠδύνατο ὁριστικῶς νὰ λυθῇ. Θὰ μακρηγορήσω ὀλίγον τι ἐκ τῆς σημασίας τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, διότι ὀφείλω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ τονίσω, ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου πηγάζουν ὅλα τὰ κακὰ τῆς σημερινῆς καταστάσεως καὶ τοῦτο διότι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ὑπεβλήθη μὲ τὴν ἀκρίβειαν ἐκείνων τῶν ἀριθμῶν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀνέμενέ τις ἀπὸ ἓν νομοσχέδιον προερχόμενον ἐξ ἑνὸς τεχνικοῦ ὑπουργείου. Ἂν μελετήσῃ κανεὶς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ λογιστηρίου, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἡ ὁποία ἔδιδε τὴν σαφεστέραν εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς τότε καταστάσεως, βλέπει τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν τότε λέγοντας ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης διετίθεντο διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀπὸ 1924–1925–1926 καὶ ἐντεῦθεν περὶ τὰ 200 ἑκατομμύρια. Ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον καὶ νὰ συντηρηθοῦν καὶ νὰ γίνουν νέαι ὁδοί. Συγκεκριμένως διὰ τὸ οἰκονομικὸν ἔτος 1927–1928 ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀναφέρει ὅτι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν τρέχουσαν ἀνάγκην 430 ἑκατομ. περίπου, ἐνῷ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἦτο διατεθειμένος νὰ δώσῃ περισσότερα τῶν 400, ἐν τῇ πραγματικότητι δὲ ἐδόθησαν ὀλιγώτερα τῶν 200 ἑκατομμυρίων. Τὸ ποσὸν τῶν 200 ἑκατομ. λέγει ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας (ἀναγινώσκει). Τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται ἐτησίως ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι ἀκόμη ἀδύνατον νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἐξυπηρετεῖ ὁπωσδήποτε τὰς ἀνάγκας τῆς συντηρήσεως. Ἀσφαλῶς, ἐκ τοῦ μικροῦ ποσοῦ τῶν 59 ἑκατομ. δὲν ἠδύνατο ὡσαύτως νὰ ἀσφαλισθῇ καὶ ἡ κατασκευὴ πολλῶν νέων ὁδῶν. Ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας πιεζόμενος ἴσως ἀπὸ ἄλλας ἀνάγκας τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα τῆς ὁδοποιΐας ἐν Ἑλλάδι διὰ τῆς συνάψεως ἑνὸς δανείου μέχρι ποσοῦ τῶν 6.000.000 λιρῶν ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξησφαλίζετο ἡ συμπλήρωσις τοῦ ὅλου δικτύου τῆς χώρας, ταὐτοχρόνως δὲ θὰ ἐπετυγχάνετο καὶ ἡ ἀνακαίνισις τῶν ὑφισταμένων τότε ὁδῶν. Ἐγένετο κἄποιος ὑπολογισμὸς τὸν ὁποῖον εὑρίσκει κανεὶς εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Λογιστηρίου, ὁ ὁποῖος ὑπολογισμὸς λέγει ὅτι τὸ σύνολον τῶν ὑφισταμένων τότε ὁδῶν τοῦ Κράτους ἀνέρχεται περίπου εἰς 10 χιλ. χιλιόμετρα καὶ ὅτι ἐκ τῶν 10 τούτων χιλιάδων χιλιομέτρων ἠδύνατο διὰ μιᾶς εὐφυεστάτης ἐξοικονομήσεως τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ μὴ ἔχῃ ν’ ἀσχοληθῇ παρὰ μὲ 2500 χιλιόμετρα τῶν ἄλλων ἀφιεμένων εἰς ὀργανισμούς. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Μέχρι τοῦ 1927 ὅλαι αἱ ὁδοὶ τοῦ Κράτους εὑρίσκοντο εἰς ἴσην μοῖραν καὶ κατεσκευάζοντο ὅλαι δαπάναις τοῦ Δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Ὁ τότε ὑπουργὸς ἐσκέφθη νὰ μοιράσῃ τὰς ὁδοὺς τοῦ Κράτους καὶ νὰ δημιουργήσῃ τὰς ἐθνικὰς λεγομένας ὁδούς, τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ τὰς δημοτικάς. Ἐθνικαὶ ὁδοὶ ἦσαν αἱ μεγάλαι ἀρτηρίαι τῶν συγκοινωνουσῶν πρωτευουσῶν νομῶν μὲ ἄλλας ἐπαρχιακὰς πρωτευούσας. Ἐννοεῖται ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου αἱ 10 χιλ. χιλιομέτρων, τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦσαν δημόσιοι ὁδοί, ὑπεβιβάσθησαν αὐτομάτως κατὰ ἕνα πολὺ μεγάλο ποσόν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας τὰς ἀναβιβάζει τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς εἰς 2000 χιλιόμετα, εἰς 3000 τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ εἰς 1000 χιλιόμετρα τὰς δημοτικάς. Εὑρέθημεν ἑπομένως μὲ ἓν δίκτυον ἐθνικῶν ὁδῶν 2.300 χιλιομέτρων καὶ ὅτι ὅλαι αἱ ἄλλαι 4000 ἦσαν μικροτέρας σημασίας. Καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας τότε εἶπε τὰ ἑξῆς: Προκειμένου νὰ συμπληρώσω τὸ ἐθνικὸν δίκτυον τῆς χώρας μοῦ ὑπολείπονται ἀκόμη 1500 χιλιόμετρα περίπου, διὰ νὰ συντηρήσω δὲ τὰς ὑφισταμένας ὁδοὺς μοῦ χρειάζονται 25 ἑκατομ, Ἄν κάμω ἕν δάνειον σήμερον 6 ἑκατομ. λιρῶν, ὅπως καὶ ἔγινε, θὰ δυνηθῶ διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ νὰ κατασκευάσω τὰ 1.500 χιλιόμετρα, ταὐτοχρόνως δὲ νὰ περισώσω ἀπὸ τὸν Κρατικὸν προϋπολογισμὸν 40.000.000 ἀπὸ τὰ διατιθέμενα διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὑφισταμένων ὁδῶν. Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἐφθάσαμεν ὅμως εἰς τὸ ἑξῆς περίεργον ἀποτέλεσμα. Ἐνῷ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὁ προϋπολογισμὸς ἐπεβαρύνετο μὲ....... μετὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου ὁ προϋπολογισμὸς ἐπιβαρύνεται μὲ 160, διὰ τοῦ ἑξῆς ἁπλουστάτου τεχνάσματος: Μεταφέρονται αἱ κατασκευαὶ καὶ αἱ δαπάναι τῆς τρεχούσης φύσεως εἰς τοὺς ἀπωτέρους προϋπολογισμούς. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦσαν 200 ἑκατομμύρια. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔρχεται μία ἐπιχορήγησις τοῦ δημοσίου 100 ἑκατ. ὁ φόρος τῆς βενζίνης 60.000.000, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι ἔχομεν καὶ μίαν οἰκονομίαν 40.000.000 κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη. Ἐννοεῖται ὅτι ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους ἐμφανιζόμενον τὸ νομοσχέδιον τῆς ὁδοποιΐας ἔχει μίαν ἐξαιρετικῶς εὐχάριστον ὄψιν καὶ θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ τὸ ἐπικροτήσῃ, ὅπως εἶπον ὅμως ἐν τῷ μεταξὺ ἀφήνεται περὶ τὸς 5–6 χιλ. χιλιομέτρων ἐπαρχιακῶν θεωρουμένων τότε ὁδῶν, εἰς τὸ ἔλεος τῶν ἱδρυομένων ἐπαρχιακῶν ταμείων. Τὶ ἦσαν τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα; Νέοι ὀργανισμοὶ δημοσίου, οἱ ὁποῖοι ἐπροικοδοτοῦντο μὲ 300 χιλ. δραχμῶν ἐτησίως καὶ μὲ ποσοστὸν ἐπὶ τῶν ἐμμέσων φόρων. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις, ὅπως ἐνεφανίσθη τὴν στιγμὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου διὰ διαταγμάτων ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθοῦν ποῖαι ἦσαν πραγματικῶς αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοί. Διὰ τοῦ Δ)τος ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ ἦσαν ἐσφαλμένοι κατὰ τὸ ἥμισυ. Αἱ ὑπάρχουσαι τότε ἐθνικαὶ ὁδοὶ δὲν ἦσαν 2300, ἀλλ’ ἦσαν 5065 χιλιόμετρα. Ἐννοεῖται λοιπόν, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ εἶχον ἀποτόμως πολλαπλασιασθῆ. Τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἦλθε καὶ ἐκληρονόμησεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ ἀπὸ ἐδῶ τώρα ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τῆς ὁδοποιΐας. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων εὑρέθη μὲ ἓν πρόγραμμα ἐγκεκριμένων κατασκευαστέων μὲν ἐθνικῶν ὁδῶν 5000 χιλιομέτρων κατασκευαστέων δὲ σύμφωνα μὲ τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας 2½ χιλ. χιλιομέτρων. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων φυσικὰ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ τὸ πρόγραμμα τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἤρχισε τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Εὐθὺς ὅμως ἀντελήφθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν, ὅπως εἶχε τότε ὑποσχεθῆ ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, νὰ κατασκευασθοῦν δρόμοι μὲ μόνιμα ἢ ἡμιμόνιμα ὁδοστρώματα καὶ ἐσκέφθη ὅτι ἕν ἁπλοῦν ὁδόστρωμα θὰ ἦτο ἀρκετὸν καὶ ἤρχισαν νὰ κατασκευάζωνται ἀνὰ πᾶσαν ἐσχατιὰν τῆς Ἑλλάδος καὶ νέαι ὁδοί. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ 100 ἑκατομ. ὡς ἀρωγὴν τοῦ Δημοσίου καὶ τὸν φόρον τῆς βενζίνης· εὐσυνειδήτως δὲ φερόμενος καθ’ ὅλα τὰ τρέχοντα ἔτη τὰ προσέφερεν εἰς τὸ ταμεῖον ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἦσαν ἐσφαλμένοι οἱ ὑπολογισμοί, αἱ περισσότεραι ὁδοὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐγκατελείφθησαν, ὥστε σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς πράγματι δεινῆς καταστάσεως σχεδὸν κατεστραμμένων ὁδῶν. Ἐὰν τὰ λέγω ταῦτα, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον δι’ ἁπλῆν ἱστορίαν. Εἶπον ἐξ ἀρχῆς ὅτι πρέπει νὰ μᾶς γίνῃ μία ἀφορμὴ νὰ διδαχθῶμεν κάτι ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν ἱστορίαν τῆς ὁδοποιΐας. Καὶ τὸ δίδαγμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξαγάγωμεν εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δρόμους χωρὶς νὰ δαπανῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐμφανίζωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καταστάσεις εὐαρέστους ὡς πρὸς τὴν λύσιν ἑνὸς προβλήματος, αἱ ὁποῖαι ὅμως νὰ μὴ ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πραγματικότητα. Εὑρισκόμεθα λοιπόν, κύριοι, πρὸ 5000 χιλιομέτρων ἐθνικῶν ὁδῶν, διὰ τὰς ὁποίας, κατὰ μέσον ὅρον, ἐδαπανήθησαν 50 ἑκατ. σχεδὸν δραχμῶν ἐτησίως διὰ τὴν συντήρησιν. Ἐννοεῖται, ὅτι διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, 50 ἑκατ. ἐτησίως εἶναι ἓν ποσὸν, τελείως ἀνεπαρκὲς διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν καὶ εἰς ἥν κατάστασιν ἀκόμη εὑρίσκοντο ἀπὸ τοῦ 1927. Χρειάζεται πραγματικῶς σήμερον αὐτὴ ἡ βασικὴ ἀνακαίνισις, αὐτὴ ἡ βασικὴ συντήρησις, καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο βέβαια δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ μὲ εὕρῃ σύμφωνον ὁ κ. ὑπουργός. Διότι ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς παρούσης συνόδου δὲν ἔπαυσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ διατυμπανίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ στρέψωμεν ὅλην μας τὴν προσοχὴν πρὸς τὴν συντήρησιν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Εἶμαι εὐτυχής, ὅτι αὐτὸ συνέτεινεν εἰς τὴν ὁριστικὴν καὶ ριζικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀνακαινίσεως τῶν ὁδῶν. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν, προσθέτων ὅτι εὐελπιστῶ, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ προβλεπόμενον ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τῶν 750 ἑκατομμυρίων θὰ ἐπαρκέσῃ, ἂν ὄχι ὅπως ἐξηγγέλθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Μπότσαρην, διὰ τὴν ριζικὴν ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν......

§65Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶπον τοιοῦτον τί.

§66Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Πάντως εὐελπιστῶ, ὅτι μία ριζικὴ συντήρησις πρέπει νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ θὰ ἐπιτευχθῇ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον τμῆμα τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ τὸ δάνειον τῶν 180 ἑκατ. τὸ ὁποῖον προορίζεται διὰ τὰς προηγουμένας ἤδη ὑποχρεώσεις τὰς ἀνειλημμένας τοῦ δημοσίου, ἔχω νὰ κάμω μίαν γενικωτάτην παρατήρησιν. Βεβαίως αἱ ὁδοὶ αἱ προβλεπόμεναι ὑπὸ συμβάσεων εἶναι σημασίας ἐξαιρετικῆς καὶ θὰ ὤφειλε πραγματικῶς νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ κατασκευὴ αὐτῶν. Ἀλλὰ παραλλήλως πρὸς τὰς ὁδοὺς ταύτας ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη κατηγορία ὁδῶν ἐγκεκριμένων ὑπὸ νόμων, ὁδῶν τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ ἔχει ἀποφασισθῆ πολὺ πρὶν ἢ τὸ νομοσχέδιον τῆς ὁδοποιΐας λάβει τὸ φῶς, ὁδῶν αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐγκεκριμέναι ἀπὸ 10–15 καὶ 20 ἐτῶν καὶ τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ πραγματοποιηθῇ λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας πάντοτε τῶν πόρων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὰς ὁδοὺς ταύτας, ἐπειδὴ ἐφαντάσθησαν οἱ ἑκάστοτε ὑπουργοί, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσιν ἐκ τῶν τρεχόντων πόρων τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἐθεώρησαν σκόπιμον νὰ τὰς ὑπαγάγουν εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς συμβάσεως Μακρῆ. Νομίζω, ὅτι ἐφ’ ὅσον σήμερον ἐπιδιώκεται ἡ ὁριστικὴ ἐκκαθάρισις τοῦ παρελθόντος, δηλαδὴ ἡ ὁριστικὴ κατασκευὴ τῶν προβλεπομένων διὰ συμβάσεων ὁδῶν, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ μία εὐρυτέρα προσπάθεια, ὥστε εἰς τὸ ποσὸν τῶν 180 ἑκατ., συμπληρούμενον ἐν ἀνάγκῃ νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ αἱ σπουδαιότεραι τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τῶν νόμων ὁδῶν. Ἔχω βεβαίως ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ εὐελπιστῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι μὲ τὰ 25 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θέλει σᾶς δώσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ μπορέσητε διὰ τῆς συνδρομῆς τῶν ἐντόκων γραμματίων νὰ ἐπιτύχητε μεγαλύτερον ποσόν. Εὐελπιστῶ, λέγω, ἀλλὰ δὲν εἶμαι βέβαιος, διὰ τοῦτο δὲ δὲν θὰ εἶχα καμμίαν ἀντίρρησιν ἢ μᾶλλον θὰ παρακαλοῦσα νὰ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ νόμου. Θὰ ἐπαναλάβω δὲ τὴν πρότασιν νὰ καθορισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἓν ποσοστὸν ποὺ θὰ διατίθεται διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ νόμου. Βάλετε, ἂν θέλετε, 80%, πάντως πρέπει νὰ τεθῇ ἓν ποσοστὸν ἵνα μὴ ἴδωμεν ἐγκαταλελειμμένας ὁδοὺς τῶν ὁποίων ἡ ὕπαρξις ἔγινεν ἀπὸ τόσων ἐτῶν καὶ τῶν ὁποίων ἡ συντήρησις θὰ καταστῇ προβληματική. Ἑπομένως, κύριοι, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ σημερινοῦ ἐπιτυγχάνομεν κατὰ πρῶτον μὲν λόγον τὴν ὁριστικὴν αὐτῶν — δὲν θέλω νὰ εἴπω τὴν λέξιν ἀνακαίνισιν, διότι σημαίνει καὶ ἀνακατασκευήν...

§67Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀνακαίνισις εἶναι ἐπαναφορὰ εἰς τὴν παλαιὰν κατάστασιν.

§68Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ναί, ἀλλὰ ἡ ἀνακαίνισις εἶναι ριζικωτέρα. Δηλαδὴ reconstanction σημαίνει ἀνακαίνισις, ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ τοιαύτη, συγχρόνως δὲ ξεκαθαρίζεται καὶ ἡ κατάστασις τῶν ὑφισταμένων σήμερον ἡμιτελῶν ὁδῶν. Ἀλλά, κύριοι, τίθεται σήμερον τὸ ἐρώτημα: Μετὰ τὴν νέαν αὐτὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ ταμείου Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ποία θὰ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου αὐτοῦ κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη; Ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σήμερον τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ ὁμιλῇ μετὰ μεγάλου ἐνθουσιασμοῦ διὰ τὴν δυναμικότητα τοῦ ταμείου αὐτοῦ καὶ διὰ τὰς ἐνδεχομένας ἐντὸς τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος ἐργασίας καὶ πολλῶν ἄλλων ὁδῶν καὶ συμπλήρωσιν τῶν ὑφισταμένων. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἀπέχει τῆς πραγματικότητος. Ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας δὲν εἶναι ἀνθηρά. Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ αὐξήσῃ τὰ χορηγούμενα ποσὰ εἰς τὸ ταμεῖον Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Καθὼς γνωρίζετε, σήμερον αἱ ὅλαι πρόσοδοι τοῦ ταμείου αὐτοῦ εἶναι 100 ἑκατομ., ἀρωγὴ τοῦ Δημοσίου καὶ ὁ φόρος βενζίνης. Αὐτὰ δὲ ὅλα μαζὶ κάμνουν 200 ἑκατομμύρια. Εἶδα ὅτι ἀναβιβάζει εἰς μέγα ποσοστὸν τὴν ἐπαύξησιν ἐκ τῆς φορολογίας τῆς βενζίνης. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ συμφωνήσω μαζί σας διότι δὲν εἶναι τόσον ἐξαιρετικὴ ἡ αὔξησις.

§69Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν δέχεσθε ὅτι παρουσιάζει μίαν ἀναλογίαν πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν αὐτοκινήτων;

§70Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ὄχι πολύ.

§71Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὰ αὐτοκίνητα δὲν κάθηνται.

§72Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ὄχι. Κατωτέρω θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τοὺς ἀριθμούς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύω, εἶναι ὅτι ἄν δεχθῶμεν μίαν αὔξησιν τῆς φορολογίας τῆς βενζίνης προοδευτικήν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον μὲ τὸ τοκοχρεωλύσιον τῶν σημερινῶν δανείων θὰ ὑπερβῆτε τὰ 100 ἑκατομμύρια περίπου. Ἑπομένως τὸ τοκοχρεωλύσιον τοῦ τμήματος τοῦ παραγωγικοῦ δανείου τὸ ἀφορῶν τὴν ὁδοποιΐαν ἔχει ἤδη φθάσει σήμερον εἰς τὰ 100.000.000, θὰ εἶναι δὲ προσεχέστατα 150, ἅμα συμπληρωθῇ δὲ τὸ δάνειον τῶν 200.000.000 θὰ εἶναι 220 000.000.

§73Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μερικοὺς ἀριθμούς; (ἀναγινώσκει). Ἐγὼ δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου πλήρως τὴν αὔξησιν αὐτήν. Ἀλλὰ εἰς τοὺς λογαριασμούς μου ὑπελόγισα 8% αὔξησιν κατ’ ἔτος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ συμπληρώσωμεν τὴν τριετίαν ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ νὰ αὐξηθῇ εἰς 25%.

§74Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἐγὼ δέχομαι τὸν ἀριθμὸν τῶν αὐτοκινήτων ποὺ μοῦ λέγετε. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω ὅμως τὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐπίσης νὰ δεχθῶ.

§75Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐδῶ ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν κατὰ πόσον θ’ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς ἐὰν ἀποδοθοῦν εἰς τὴν κυκλοφορίαν καὶ αἱ ἄλλαι ὁδοί. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὸ 1927–1928 δηλαδὴ πρὸ τεσσάρων ἀκριβῶς ἐτῶν.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἔθεσεν ἐνώπιόν μας ὁ κ. ὑπουργός, πρέπει νὰ βάλωμεν καὶ τὰ μεγάλα αὐτοκίνητα τῆς Πάουερ.

§77Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Εἶναι ὅλα. Ἀλλὰ ἐγώ, κ. ὑπουργέ, λαμβάνω τὸ ἄλλο ὑπ’ ὄψιν. Εἰς τὰ 1927–28 ὅταν ἐγένετο τὸ νομοσχέδιον τῆς ὁδοποιΐας, ἡ ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἔλεγε τότε ὅτι τὰ ἔσοδα ἐκ τῆς φορολογίας τῆς βενζίνης ὑπολογίζονται εἰς 65 ἑκατομ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 1931–1932 τὸ ταμεῖον Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἰσπράττει ἀπὸ φόρους 100 ἑκατομ. Αὐτὰ ἠξεύρετε, κ. ὑπουργέ, τί τὰ κάμει τὸ ταμεῖον Ἐθνικῇ ὁδοποιΐας.

§78Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ σήμερον ἐπανειλημμένως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἔδωκεν ἐξηγήσεις ὅτι δὲν ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας τὸ σύνολον τῆς ἀποδόσεως τοῦ φόρου τῆς βενζίνης, ἀλλὰ μόνον τὸ μέρος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὡρίσθη ὅτι ἀποτελεῖ πρόσοδον τοῦ ταμείου Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας.

§79Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος καὶ κατ’ ἐμέ.

§80Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὁ συνολικὸς φόρος τῆς βενζίνης εἶναι 124 ἑκατομ.

§81Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὴν στενὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας. Δέχομαι μόνον τὸν βασικὸν φόρον τῆς βενζίνης τὸν ὁποῖον δικαιοῦται νὰ παίρνῃ τὸ ταμεῖον ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἐφέτος εἰσέπραξεν 100 ἑκατομμύρια. Καὶ βεβαίως ἐὰν χαρισθοῦν καὶ τὰ ὑπόλοιπα αὐξάνει καὶ θὰ ἔχωμεν 65%. Ἐὰν δηλαδὴ διὰ νεωτέρου νόμου τὸ προικοδοτήσητε μὲ τὰ ἄλλα τὰ ὑπόλοιπα, ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου θὰ εἶναι ἀνθηρά. Ἀλλὰ τώρα τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἰσπράττει 100 ἑκατομ. ἀπὸ τὸν φόρον τῆς βενζίνης.

§82Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν τὸν ἔχετε παραβάλλει τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου ἐθνικῆς ὁδοποιΐας.

§83Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Εἶναι ἡ ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου περὶ ἀποδόσεως τοῦ φόρου. Δὲν ἀναφέρει ἂν εἶναι ὁ πρόσθετος ἢ ὄχι· πάντως τὸ Γενικὸν Λογιστήριον λέγει 65. Ταῦτα, κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἰδεολογικὸν μέρος τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, καίτοι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω, ὅτι θὰ ὠφείλαμεν ἴσως νὰ ἐλαμβάνωμεν καὶ μίαν γενικωτέραν μέριμναν καὶ ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Γνωρίζετε κύριοι, ὅτι αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ σήμερον, αἱ ὑπάρχουσαι μόνον, εἶναι 3675 χιλιόμετρα. Ὅτι διὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἐπαρχιακὸν δίκτυον τῆς σήμερον χρειάζονται 11 χιλιάδες χιλιόμετρα. Οἱ πόροι τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων σήμερον εἶναι 4.000 δρχ. ἐκ τοῦ ταμείου ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ 2% τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι μὲ τοὺς πόρους τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων σήμερον μόλις δύνανται ν’ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὑφισταμένων ὁδῶν. Δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεμία πιθανότης νὰ κατασκευασθῇ μία ἐπαρχιακὴ ὁδὸς ἀπὸ τὰς τακτικὰς προσόδους τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων. Θὰ εἶχον λοιπόν, κ. ὑπουργέ, νὰ προτείνω, ὅπως ληφθῇ μία μέριμνα ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων. Τὴν μέριμναν δὲ αὐτὴν δὲν τὴν θέλω ἐκ μέρους τοῦ Κράτους οὐσιαστικὴν, δηλαδὴ προικοδότησιν, θὰ τὴν ἤθελον ἁπλῶς μόνον ἠθικήν, δηλαδὴ τὸ Κράτος ὅπως ἐγένετο καὶ διὰ ἕνα εἰδικὸν ταμεῖον τὸ ταμεῖον Πηλίου, θὰ ἤθελον τὸ Κράτος νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐγγύησιν αὐτοῦ πρὸς σύναψιν δανείου καὶ διὰ τὰ λοιπὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα. Εἶναι ἐνδεχόμενον πολλὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα — βεβαίως ὄχι ἀπὸ τοὺς τοσοῦτον εὐνοϊκοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἐπέτυχεν τὸ ταμεῖον Πηλίου — νὰ ἐξεύρουν δάνειον, ὥστε νὰ κολακεύωνται νὰ πιστεύουν καὶ αὐτοί, ὅτι μποροῦν ποτὲ νὰ κατασκευάσουν ἕνα τμῆμα μιᾶς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ. Ταῦτα κύριοι, ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅσον ἀφορᾷ τὸ τμῆμα τὸ θεωρητικὸν ἃς εἴπωμεν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Τώρα θὰ ἔλθω εἰς τὸ τμῆμα τῆς ἐφαρμογῆς, πῶς δηλαδὴ αὐταὶ αἱ ὡραῖαι ἰδέαι πρόκειται σήμερον νὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἐν πρώτοις διὰ τὴν ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν βλέπω ὅτι ζητεῖτε ἀνάδοχον ἢ ἀναδόχους οἱ ὁποῖοι ν’ ἀναλαμβάνουν ταὐτοχρόνως καὶ τὴν παροχὴν τοῦ δανείου καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ὁμολογῶ ὅτι τὸν συνδυασμὸν τῶν δύο τούτων πραγμάτων δὲν τὸν ἀντιλαμβάνομαι καὶ δὲν τὸν δέχομαι ἀπολύτως, διότι πιστεύω, ὅπως ἄλλωστε ἤκουσα καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἕνας ἀνάδοχος διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως ζητήσῃ χρήματα εἴτε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν εἴτε εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ θὰ ἐπιτύχῃ νὰ εὕρῃ χρήματα, δὲν βλέπω διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τὰ χρήματα αὐτά, ὁπότε ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσιζε νὰ ἐπιμεληθῇ αὐτὴ τῆς ἐξευρέσεως τοῦ δανείου δὲν θὰ εὑρισκόμεθα πλέον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν ἕνα ἀνάδοχον ἀρκετὰ φερέγγυον καὶ ἀρκετὰ μεγάλον, δυνάμενον ν’ ἀναλάβῃ τὸ σύνολον, ἢ τοὐλάχιστον ἀναδόχους τοιούτους οἱ ὁποῖοι νὰ μποροῦν ν’ ἀναλάβουν μεγάλα τμήματα ἐκ τῆς ἀνακαινίσεως τῶν ὁδῶν. Καὶ ἐξηγοῦμαι εἰδικώτερον. Διὰ τῆς προκηρύξεως ἡ ὁποία συνοδεύει τὸ σχέδιον νόμου ἀναφέρεται ὅτι ζητοῦνται ἀνάδοχοι οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δεχθοῦν νὰ κατασκευάσουν ἔργα διὰ ποσὸν οὐχὶ κατώτερον τῶν 100 ἑκατομμυρίων καὶ οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν ὡρισμένας προϋποθέσεις: νὰ εἶναι ἑταιρεία ἀνεγνωρισμένη, ἀνώνυμος ἑταιρεία καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς.

§84Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι μόνον ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι, ἀλλὰ καὶ ἰδιῶται.

§85Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Καὶ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ἕνας ἰδιώτης νὰ καταθέσῃ διπλασίαν ἐγγύησιν κλπ. Ἡ πρόθεσις δὲ ἡμῶν, εἶναι ψηφίζοντες αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, νὰ μὴ χρησιμοποιήσωμεν τοὺς μικροὺς ἐργολάβους, ἀλλὰ νὰ περάσωμεν καὶ πάλιν δι’ ἑνὸς μεγάλου ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος νά εἶναι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐὰν διὰ τοῦτο μετὰ τὰ ἐπανειλημμένα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπιχειρήματα ἐπείσθητε διὰ τὴν σύμβασιν τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, δυσκολεύομαι λέγω νὰ δεχθῶ τὰ ἴδια ἐπιχειρήματα καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν τῆς ἀνακαινίσεως. Διότι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ὅταν ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις Μακρῆ ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὡς μεγαλείτερον ἐπιχείρημα ἐχρησιμοποίει πάντοτε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν τῶν ἔργων εἰς μικρὸν ἐργολάβον εἴτε εἰς μικρὰς ἑταιρείας τοιαύτας αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ δίδουν ἀπόλυτον ἐγγύησιν, ἀλλ’ ἐτονίσθη τότε ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθοῦν ἁπλᾶ ἔργα, ἀλλὰ κυρίως νὰ κατασκευασθοῦν ἀσφαλτικὰ ὁδοστρώματα τὴ ὁποῖα ἀπαιτοῦν μίαν ἐπιστημονικὴν ὀργάνωσιν τῆς ἑταιρείας καὶ μίαν τεχνικὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν δὲν μπορεῖ νὰ ἔχῃ ὁ μικρὸς ἐργολάβος. Ἀλλά, κ. ὑπουργέ, σήμερον πρόκειται περὶ ἐξευρέσεως χαλίκων, πρόκειται περὶ ἀσημάντων πραγμάτων διὰ τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως ἡ μεσολάβησις μιᾶς μεγάλης ἑταιρείας δὲν εἶναι συμφέρουσα διὰ τὸ δημόσιον. Καὶ δὲν εἶναι συμφέρουσα διὰ τὸ δημόσιον διότι πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐὰν αἱ μεγάλαι τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι αἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν ἔργα ὁδοποιΐας μεγάλα πολλάκις παρέχουν τμήματα ἔργων εἰς μικροτέρους ἐργολάβους, ἀσφαλῶς τοῦτο θὰ παρατηρηθῇ, εἰς μεγαλειτέραν κλίμακα προκειμένου περὶ ἀνακαινίσεως τῶν ὁδῶν, δηλαδὴ δι’ ἔργα πολὺ ἁπλᾶ. Λέγων τοῦτο δὲν θέλω νὰ προσπαθήσω νὰ ἀποκλείσω τὰς μεγάλας τεχνικὰς ἑταιρείας, καὶ θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν θὰ εἰμποροῦσα νὰ γίνουν ἀπὸ τὰς μεγάλας αὐτὰς ἑταιρείας, ἀλλὰ γνωρίζω πόσον εἶναι ἀπησχολημέναι. Δὲν θὰ μὲ ἐνδιέφερεν ἀκόμη τοῦτο τὸ πρᾶγμα ἐὰν δὲν εἶχον μίαν ἄλλην πεποίθησιν. Ἡ πεποίθησίς μου, εἶναι ὅτι ἂν καταφύγωμεν εἰς μικροὺς ἐργολάβους, ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν μίαν ἔκπτωσιν ἐν σχέσει μὲ τὸ 21% ἐξαιρετικὰ σημαντικὴν, μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ πέσῃ εἰς τὰ 10%. Καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατί. Εἰς 21% προβλέπει ὁ οἶκος Μακρῆ τὰ γενικά του ἔξοδα. Αἱ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι αἱ ὁποῖαι ἀναλαμβάνουν τὰ ἔργα, τὰ ἀναλαμβάνουν μὲ 16%. Πρόκειται περὶ ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ γίνουν εἰς μέρη ὅπου ἡ ἐργασία δὲν εἶναι τόσον εὔκολος καὶ ραγδαία καὶ ἐπικερδής, ὅσον θὰ εἶναι εἰς μίαν ἀνακαίνισιν μιᾶς ὁδοῦ, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ εἰς τὰς πόλεις καὶ θὰ ἔχῃ ὅλας τὰς εὐκολίας τῆς μεταφορᾶς. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ἀνάλυσις ἡ ὁποία ἔγινε σήμερον εἶναι κατὰ πολὺ βελτιωμένη ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀνάλυσιν τιμῶν τοῦ Μακρῆ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ἐν σχέσει καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι οἱ τοπικοὶ ἐργολάβοι θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσουν μείωσιν 4.80 προβλέπεται δι’ ἀπόσβεσιν μηχανημάτων καὶ ἐργαλείων διότι τήν ἐποχὴν ἐκείνην προεβλέπετο ἡ κατασκευὴ μονίμων ἢ ἡμιμονίμων μόνον ὁδοστρωμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἀπῃτεῖτο ἡ ἀγορὰ πολλῶν ἐργαλείων. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνακαίνισιν αὐτῶν τῶν ὁδῶν, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς πρόκειται νὰ τοὺς δώσωμεν τοὺς ὁδοστρωτῆρας....

§86Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ἐκεῖ τοὺς ὁδοστρωτῆρας τοὺς δίδει τὸ Κράτος.

§87Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Τοὺς ὁδοστρωτῆρας τοὺς δίδομεν καὶ τώρα. Καὶ τὸ ἴδιον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον λέγετε σεῖς, τὸ εἶπον. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἕν σημεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ τὸ παραβλέψωμεν Εἰδικῶς δὲ νομίζω, ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος δὲν συμφέρει νὰ παραμένῃ εἰς τὴν προκήρυξιν τῆς δημοπρασίας αὐτό τὸ 21%, διότι δίδομεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἴμεθα διατεθειμένοι περὶ τὸ ποσοστὸν τοῦτο νὰ ἐκχωρήσωμεν τὰ ἔργα Προκειμένου νὰ γίνῃ μία τελείως νέα σύμβασις, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνεκτὸν νὰ ἐκχωρήσωμεν εἰς τὸν ἐργολάβον ποσοστὸν δικαιολογοῦν ἀπόσβεσιν μηχανημάτων ἢ ἐργαλείων, οἷον ἐδώσαμεν εἰς τὸν οἶκον Μακρῆ. Ταυτοχρόνως θὰ εἶχα νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἂν ἢ Κυβέρνησις δὲν εἶναι διατεθειμένη κατ’ οὐδένα τρόπον νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐντόκων γραμματίων τοὐλάχιστον νὰ ὑποβιβάσῃ τὸ ποσὸν τῶν 100.000.000 εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν μικρότερον ποσοστὸν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς μικροτέρους τεχνικοὺς ὀργανισμοὺς νὰ μετάσχουν.

§88Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἐδήλωσα.

§89Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἐδηλώσατε εἰς πόσον.

§90Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πόσον ὑποστηρίζετε σεῖς;

§91Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. 20.000.000.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. 10.000.000.

§93Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὅσον μικρότερον θὰ γίνῃ, θὰ ἔχωμεν ἀγαθώτερα ἀποτελέσματα. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν Τριπόλεως ἂν ἐμφανισθῇ ἕνα group μὲ 8% καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην μὲ 15% δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν εἰς ὡρισμένας περιφερείας ὡρισμένα ποσοστὰ πολὺ χαμηλά. Ἐπίσης, κ. ὑπουργέ, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκομαι τώρα εἰς τὸ βῆμα, ἔχω νὰ κάμω μίαν μικρὰν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6, διὰ τοῦ ὁποίου προβλέπεται ἡ ἐνίσχυσις τοῦ προσωπικοῦ. Γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν ἄπειρα κενὰ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων.

§94Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἔκτακτον προσωπικὸν ἔχει ἀπορροφήσει ὁλόκληρον τὸ περιθώριον τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§95Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν: ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ, νὰ ληφθῇ ἀπὸ τὸ δάνειον. Ἔπρεπε νὰ ληφθῇ....

§96Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας.

§97Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρνηθῇ; Ἐφ’ ὅσον δὲ διὰ τῆς τροποποιήσεως τῆς συμβάσεως Μακρῆ ἐπετύχαμεν ἐλάττωσιν τῶν ποσοστῶν κατὰ 4%, διατὶ νὰ μὴ διαθέσωμεν τὸ 1% τῆς ἐλαττώσεως αὐτῆς διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ; Δὲν εἶχα βασικὰς ἀντιρρήσεις κ. ὑπουργέ, μίαν παρατήσιν ἔκαμα διότι θέλω νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ ζήτημα τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων ἔργων. Ἔχομεν διατυμπανίσει ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις μηχανικῶν. Ἐγὼ δὲν εἶχον τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις τοιούτου προσωπικοῦ, ἀλλ’ ἔλλειψις κατωτέρου προσωπικοῦ, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ὑστερεῖ ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων ἔργων. Δὲν ἔχομεν μὲν ἐργοδηγοὺς, ἐνῷ ἔχομεν ἀποφοίτους γυμνασίων οἱ ὁποῖοι κάθε ἡμέραν ἔρχονται καὶ μᾶς ζητοῦν μίαν οἱανδήποτε θέσιν. Διατὶ λοιπὸν νὰ μὴ ἱδρύσωμεν μίαν σχολὴν ἐργοδηγῶν; διότι κ. ὑπουργέ, θὰ ἰδῆτε ὅτι οἱ μηχανικοὶ τρέχουν ὁλόκληρον ἡμέραν διὰ νὰ ἐξακριβώσουν ἕνα ἀσήμαντον γεγονὸς τὸ ὁποῖον θὰ μποροῦσε νὰ ἐξακριβώσῃ ἕνας μικρότερος ὑπάλληλος. Ἄν θέλωμεν, λοιπόν, νὰ θεραπεύσωμεν τὴν κατάστασιν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου πρέπει νὰ ἔχωμεν ἱδρύσει καὶ σχολὰς ἐργοδηγῶν.

§98Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἄρθρον 6 προβλέπει τὴν πρόσληψιν ἐκτάκτου προσωπικοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς μελέτας τῶν ἔργων δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς αὐτὰ τὰ πρόσωπα, εἰς ἀλλὰ ἕνα εἰδικὸν μηχανικόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν σχολῶν εἶναι ζήτημα μελέτης.

§99Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὁδῶν τὸ ὁποῖον εἶναι λίαν ἐπίκαιρον. Ἔλεγον προηγουμένως ὅτι δὲν βλέπω ρόδινα τὰ πράγματα διά τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἐπειδὴ προβλέπω ὅτι δὲν θὰ φθάσῃ τὸ δάνειον τὸ παραγωγικὸν τῶν 200.000.000 νομίζω ὅτι λίαν προσεχῶς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις του. Καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶπεν ὅτι ἔχομεν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ὁδῶν καὶ ὅτι ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ὁδῶν θὰ βγάλωμεν ὅ,τι μᾶς χρειάζεται διὰ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Νομίζω ὅτι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τὰ πράγματα δὲν εἶναι καὶ τόσον εὐχάριστα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀνακοινώσω μερικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι λίαν διαφωτιστικὰ καὶ τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς ἐπιτρέπουν ἀπὸ τοῦδε νὰ κάμωμεν προβλέψεις περὶ τῶν μελλόντων πόρων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἡ ἀνάγκη τοῦ ταμείου κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι μικροτέρα τῶν 400.000.000, διότι παρὰ τὴν ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν παρ’ ὅλην τὴν καλὴν κατασκευὴν τὴν ὁποίαν ὁ οἶκος Μακρῆ προβλέπει διὰ τὰς νέας ὁδοὺς, δὲν θὰ παύσουν καὶ αἱ σήμερον ἀνακαινιζόμεναι ὁδοὶ νὰ ἔχουν ἀνάγκην συστηματικῆς συντηρήσεως. Καὶ διὰ τὴν συντήρησιν ἑνὸς τοιούτου δικτύου πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ ταμεῖον 400.000.000 ἐτησίως, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὰ τοκοχρεολύσιά του. Ὁ φόρος τῆς βενζίνης δὲν εἶναι ἀρκετός. Θέλετε λοιπόν, νά δεχθῶ ὅτι σὲ 4 χρόνια θὰ διπλασιασθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν αὐτοκινήτων; Δὲν μπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ αὐτό, διότι ὅλα τὰ πράγματα ἔχουν ἕνα παρόν. Δὲν μπορῶ νὰ δεχθῶ ὅτι σὲ 4–5 χρόνια θὰ ἔχωμεν 40.000 αὐτοκίνητα. Ἄλλωστε μὴ νομίζετε ὅτι κυκλοφοροῦν καὶ ὅλα τὰ αὐτοκίνητα, αὐτὴ ἡ ἀντίληψις εἶναι ἐσφαλμένη.

§100Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ αὔξησις ἀνέρχεται εἰς 20% ἐτησίως. Ἐγὼ ὑπελόγισα 8% χωρὶς νὰ ὑπολογίσω καὶ τὴν αὔξησιν ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ὅταν θὰ δοθοῦν αἱ νέαι ὁδοὶ εἰς τὴν κυκλοφορίαν.

§101Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἕνα αὐτοκίνητον θὰ κάμῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν χιλιομέτρων. Ἐγὼ ὑπολογίζω, ὅτι περισσότερα ἀπὸ 2–2½ χιλιάδες χιλιόμετρα δὲν θὰ ἔχωμεν.

§102Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐὰν ἐξετάσετε τὰς στατιστικὰς ὅλων τῶν Κρατῶν θὰ ἴδητε, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν κυκλοφορούντων αὐτοκινήτων εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰς ὁδούς, εἶναι βεβαίως ἀνάλογος πρὸς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν πληθυσμόν. Λοιπὸν πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν ἐδῶ ὑπὸ ἀνεπτυγμένας ὁδοὺς τὸν ἀριθμὸν τῶν αὐτοκινήτων τὰ ὁποῖα θὰ κυκλοφορήσουν, καὶ ἔχω πλέον τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ ἀριθμὸν τῶν αὐτοκινήτων πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς 40 χιλιάδας.

§103Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν κυκλοφορούντων αὐτοκινήτων εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν πρόοδον τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ ἐδῶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κατασκευάσωμεν δρόμους εἰς τὰ κατσάβραχα καὶ δὲν βλέπω τοὺς χωρικοὺς νὰ ἀνεβοκατεβαίνουν μὲ τὰ αὐτοκίνητα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ αὐτῆς τῆς στιγμῆς πρέπει νὰ κρατήσωμεν ἀπὸ τὴν συζήτησιν αὐτήν εἶναι, ὅτι πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ προβῶμεν εἰς οἱονδήποτε μέτρον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁδῶν καὶ δὲν βλέπω παρὰ δύο μόνον δυνατοὺς τρόπους ἢ θὰ αὐξήσωμεν τὸν φόρον τῆς βενζίνης ὁπότε θὰ ἔχωμεν τὴν ἀμεσωτέραν καὶ εὐκολωτέραν ἀπόκτησιν ἐκείνων τῶν ὁποίων χρειαζόμεθα διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἢ θὰ ἐπιβαρύνωμεν κάθε αὐτοκίνητο μὲ ἕνα χιλιομετρικὸν δασμόν, φόρου. Ὑπολογίζομεν ὅτι, σήμερον ἐπὶ 20 χιλ. αὐτοκινήτων ἐτησίως διανύονται περὶ τὰ 40 χιλ. χιλιόμετρα. Ὥστε ἂν θέλωμεν νὰ προσπορισθῶμεν διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ αὐτοκίνητον μὲ μίαν δραχμὴν κατὰ χιλιόμετρον.

§104Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). 2000 χιλιόμετρα εἶναι 150.000 κατὰ μῆνα εἶναι 5 χιλιόμετρα τὴν ἡμέραν μόνον τόσα διανύονται;

§105Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Λάθος 20.000· τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἂν θέλωμεν ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς πόρους τοῦ ταμείου ὁδοποιΐας πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τώρα νὰ βάλωμεν οἱονδήποτε φόρον εἴτε ὑπὸ μορφὴν τῆς βενζίνης, εἴτε ὑπὸ μορφὴν τοῦ φόρου τοῦ χιλιομετρικοῦ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἀποδοχῆς τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας ἔκαμα, εὐελπιστῶ καὶ ἐγὼ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ βελτιωθῇ ριζικῶς ἡ κατάστασις τῶν ὑφισταμένων σήμερον ὁδῶν, ταὐτοχρόνως δὲν θὰ ἐνισχυθοῦν καὶ τὰ κοινοτικὰ ἐκεῖνα ἔργα ὑπὲρ τῶν ὁποίων τόσον πολὺ ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα. (χειροκροτήματα).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης.

§107Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένη κύριοι βουλευταί, ἡ ἀνάγκη ἡ ὁποία ἐνέπνευσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Διότι ἀναμφισβητήτως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνεκτὴ ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ ὁ μὴ συγχρονισμὸς αὐτῶν καὶ ἡ προαγωγή των εἰς κατάστασιν ἐπιτρέπουσαν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συγχρόνων ἀναγκῶν τῆς συγκοινωνίας. Ἀλλὰ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ζητήματος ἐκ μέρους τῶν προλαλησάντων συναδέλφων δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐξέλθω σοβαρῶν ἀποριῶν, οὗτος δ’ ἀκριβῶς εἶναι ὁ λόγος ὅστις μὲ φέρει ἐπὶ τὸ βῆμα. Διὰ τῶν λαμβανομένων μέτρων δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ ἀνάγκη ἡ κυκλοφοριακὴ ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν μεγάλων ἐκείνων ἀρτηριῶν, τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν αἱ ὁποῖαι ὑπήχθησαν εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ. Ἐκ τῶν ὁδῶν τούτων τμήματα τινὰ μὲν ἔχουσιν ἀνασκαφῆ καὶ εὑρίσκονται ὑπὸ ἐκτέλεσιν, ἀλλὰ τὰ ὑπόλοιπα τμήματα οὐ μόνον παραμένουσιν ἀπρόσβλητα, ἀλλὰ καὶ δυσχεραίνεται καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὡς ἔχουσι συνεπείᾳ τῆς μὴ συμπληρώσεως τῶν προσβληθέντων τμημάτων. Τοῦτο φρονῶ ὅτι ἀποτελεῖ μίαν ἔλλειψιν τὴν ὁποίαν δέον πρωτίστως νὰ συμπληρώσῃ τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον διότι ἀκριβῶς ἐξ ἀφορμῆς αὐτῶν τῶν ὁδῶν ἤχθημεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας. Εἶναι ἔναυλος ἀκόμη ὑπόσχεσις ἡ δοθεῖσα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ὁδῶν τῶν Ἐθνικῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ θὰ ρυθμισθῇ λίαν προσεχῶς καὶ κατὰ τρόπον ἱκανοποιοῦντα τὰς ἀξιώσεις τοῦ κοινοῦ τὸ ὁποῖον μετὰ δαπάνην δισεκατομμυρίων δραχμῶν, δὲν εἶδεν ἀκόμη οὔτε ἕνα τμῆμα τῶν τοιούτων ὁδῶν παραδιδόμενον εἰς τὴν χρῆσιν αὐτοῦ. Ἀντὶ τούτου ὅμως εἰσάγεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀναγκαῖον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ κατὰ τὴν γνώμην μου οὐχὶ ὀρθῶς τὸ ἴδιον σύστημα τὸ ὁποῖον διέπει καὶ τὴν σύμβασιν ἑταιρείας Μακρῆ. Δὲν δύναμαι κύριοι, ν’ ἀντιληφθῶ καὶ κατανοήσω, διὰ τίνα λόγον ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων διὰ τοῦ αὐτοῦ συστήματος τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν. Τὸ σύστημα, κύριοι, τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν, εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ἔφερεν εἰς χρησιμοποίησιν ἡ πολεμικὴ κατάστασις λόγῳ τῆς ρευστότητος τῆς οἰκονομικῆς λόγῳ τῆς ἀσταθείας τοῦ συναλλάγματος, καὶ τῆς ἀσταθείας τῶν ἡμερομισθίων κλπ. Ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξευρεθῇ ἓν σύστημα προσαρμοζόμενον ἑκάστοτε πρὸς τὰς ἐμφανιζομένας οἰκονομικὰς καταστάσεις. Τὸ σύστημα ὅμως τοῦτο, ἤδη μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν νομισματικὴν σταθεροποίησιν, τὴν σταθεροποίησιν τῶν ἡμερομισθίων, ὁπωσδήποτε δὲ καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ βίου ὅρων, τὸ σύστημα λέγω τοῦτο δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἤδη τὸ ἐξυπηρετικὸν τῶν συμφερόντων τοῦ ἐργοδότου, ἀπόδειξις δὲ τρανὴ καὶ ἀναμφισβήτητος εἶναι ἡ σύμβασις Μακρῆ ἡ ὁποία ἐνῷ ἐν τῷ νόμῳ ἀπὸ νομοτεχνικῆς ἀπόψεως καὶ θεωρητικῶς κρινομένη δὲν νομίζω, ὅτι ἐμφανίζει καὶ πολλὰ τὰ τρωτά, ἐν τῇ ἐκτελέσει ὅμως ἀπετέλεσε ἕνα ἀληθῆ παναμᾶν. Τοῦτο δὲ δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον, διότι ἐγένετο ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἀτελειῶν τοῦ συστήματος αὐτοῦ τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν. Εἶναι κύριοι, δεινὴ ἡ ἐκμετάλλευσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τούτου. Διότι, ὅπως εἶναι γνωστόν, εἰς τοὺς λαβόντας ἀφορμὴν νὰ μελετήσωσι τὰ τῆς λειτουργίας τοῦ συστήματος τούτου, ἡ ἀνάδειξις τοῦ ἀναδόχου μεταξὺ τῶν συναγωνιστῶν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κόστους μιᾶς ὁδοῦ τῆς Α ἢ Β ὁδοῦ ἡ ὁποία λαμβάνεται ὡς βασικὴ ὁδός. Ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης ἐφαρμόζονται αἱ ἀναλύσεις τῶν τιμῶν ἑκάστου τῶν συναγωνιστῶν καὶ ἐκ τοῦ συνόλου τῆς ἀποδόσεως τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει ἡ ἐκτέλεσις τῆς ὁδοῦ ταύτης μὲ τὴν ἀντίστοιχον τιμήν, φαίνεται ποῖος ἐκ τῶν συναγωνιστῶν θέτει τοὺς εὐνοϊκωτέρους ὅρους. Ἐν τῷ σημείῳ ὅμως τούτῳ ἐνδέχεται τὸ ἑξῆς νὰ συμβῇ, τὸ ὁποῖον καὶ συνέβη κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως Μακρῆ. Ὁ εἷς Α ἐκ τῶν συναγωνιστῶν θέτει ἀνάλυσιν τιμῶν, ἡ ὁποία κατὰ προτίμησιν εἰς τὰ χωματουργικὰ ἔργα δίδει μικροτέραν τιμὴν ἐνῷ ἀντιθέτως δίδει μαγαλυτέραν τιμὴν εἰς τὰ ἔργα ἐκβραχισμοῦ ἢ εἰς ἄλλα οἱαδήποτε τεχνικὰ ἔργα. Ἡ βασικὴ ὁδὸς ὅμως παρουσιάζει μεγάλας μὲν ἐκτάσεις χωματουργικῶν ἔργων, μικρὰς δὲ τοιαύτας ἐκβραχισμῶν. Ἡ τοιαύτη ἀνάλυσις κατ’ ἀνάγκην θὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι ἡ μᾶλλον εὐνοϊκὴ διὰ τὸν κρίνοντα ἐργοδότην. Ἀλλ’ ὅταν ἡ ἀνάλυσις αὐτὴ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν εἰς μίαν ἄλλην ὁδὸν ἢ εἰς τὴν αὐτὴν ὁδὸν ὑπὸ μίαν ἄλλην χάραξιν διὰ βραχωδῶν ἐδαφῶν θὰ ἴδῃ τις, ὅτι ἐκεῖ δημιουργεῖται ἡ μεγαλυτέρα πηγὴ τῶν καταχρήσεων καὶ ὑπερβολικῶν κερδῶν τοῦ ἀναδόχου, ἀντιστοίχως δὲ τῶν ζημιῶν τῶν τεραστίων τοῦ ἐργοδότου. Τὸ σύστημα δὲ τοῦτο ἤδη δὲν γνωρίζω ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ ἐφαρμόζεται εἰς οὐδὲν ἐκ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν, σύστημα ἐπιβληθὲν ἐξ ὡρισμένων ἐκτάκτων συνθηκῶν, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἤδη τὸ σύστημα τὸ ἐξυπηρετικὸν τῶν νέων συμβάσεων. Θὰ ἐφρόνουν εἰδικῶς προκειμένου περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὁδῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀφορᾶ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἓν ἐκ τῶν δύο γνωστῶν παλαιοτέρων συστημάτων καὶ δὴ τὸ σύστημα τῆς κατ’ ἀποκοπὴν ἀναθέσεως τῆς ἀνακαινίσεως καὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν ἢ τμημάτων αὐτῶν διὰ μίαν χρονικὴν περίοδον εἰς διαφόρους εἰδικὰς ἑταιρείας, ὁπότε θὰ εἴχωμεν πολλαπλᾶ τὰ ὠφέλη. Πρῶτον διότι θὰ ἐγνωρίζωμεν ὅτι θὰ δώσωμεν ἕν ὡρισμένον σταθερῶς ποσόν, θὰ ἐγνωρίζαμεν ἐπίσης ἀσκοῦντες τὸν προσήκοντα ἔλεγχον, διότι καὶ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν εἰς τὸν αὐστηρὸν Κρατικὸν ἔλεγχον στηριζόμεθα, θὰ ἐγνωρίζωμεν λέγω ὅτι τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται εἶναι ἔργα ἄξια τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον δαπανῶμεν, καὶ ἐκ τρίτου θὰ εἴχωμεν καὶ σύμφωνον εἰς κοινὸν συμφέρον τὸν ἀνάδοχον, ὁ ὁποῖος, διότι θὰ εἶχεν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων ἐπὶ ἕν χρονικὸν διάστημα 10–15 ἐτῶν θὰ εἶχεν καὶ οὗτος συμφέρον νὰ κατασκευάσῃ αὐτὰ καλῶς διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὥστε κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα αὐτὸ ἔχῃ ὀλιγωτέραν φθορὰν καὶ ἑπομένως ὀλιγωτέρας δαπάνας. Τὸ σύστημα τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον τοῦ συστήματος τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν ἑνὸς συστήματος τὸ ὁποῖον, θὰ ἔπρεπε ἤδη μετὰ τὴν πεῖραν τῆς ἐφαρμογῆς του νὰ μελετηθῇ προσεκτικῶς ὡς καὶ τὸ ἄλλο τὸ ἐπίσης ἰσχύον τὸ κατὰ μονάδα ἐργασίας, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἐξ ἴσου ἐλαττωματικόν. Ἀλλὰ κύριοι, ἀνεξαρτήτως ὅλων αὐτῶν, ποὺ εἶναι αἱ μελέται αἱ ὁριστικαὶ αἱ θετικαί, τὰς ὁποίας ἔχοντες σήμερον ὑπ’ ὄψει μας προκειμένου περὶ τῶν ὁδῶν αὐτῶν τῶν 3.500 χιλιομ. θὰ ἔχωμεν τὴν βεβαιότητα ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 750.000.000 εἶναι τὸ ἐπαρκές; Διότι τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ ἀνακαινίσεως ὁδῶν. Ἡ ἀνακαίνησις ὅμως μιᾶς ὁδοῦ εἶναι ὅρος εὐρύς. Περιλαμβάνει μεγάλην ἔκτασιν ἐργασιῶν. Ὅπως δὲ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον ἐδήλωσεν, ἐν τῇ ἀνακαινήσει τῆς ὁδοῦ περιλαμβάνεται ἡ διαρρύθμισις τῆς χαράξεως αὐτῆς, ἡ διαρρύθμισις τῶν κλίσεων τῆς ὁδοῦ καμπυλότητος.

§108Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶπον τοιοῦτον τι εἶπον τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ, θὰ εἶναι ἡ διαρρύθμισις τῶν καμπυλῶν καὶ μόνον.

§109Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ διαρρύθμισις τῆς ὁρατότητος; Εἶναι ἀναγκαῖα ἡ διαρρύθμισις αὕτη λόγῳ τοῦ προορισμοῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἀνακαινίζομεν τὰς ὁδοὺς αὐτάς, διότι θέλομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ συγχρονίσωμεν τὰς ὁδοὺς νὰ τὰς καταστήσωμεν ἐκμεταλλευσίμους καὶ συγχρονισμένας πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς λειτουργίας τῶν αὐτοκινήτων. Ἑπομένως ἡ ὁρατότης εἶναι ὅρος ὁ ὁποῖος πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ ληφθῇ ὄψιν καὶ ἑπομένως ἡ τοιαύτη διαρρύθμισις περιλαμβάνει ἀσφαλῶς μεταβολὴν χαράξεως εἰς πολλὰ σημεῖα. Ὅταν ὅμως ἔχομεν μεταβολὴν χαράξεως ἔχομεν εὐρὺ τὸ περιθώριον τῆς δαπάνης. Εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μετατοπίσωμεν τὸν ἄξονα τῆς ὁδοῦ ὁπότε ἔχομεν νέαν ὁδὸν ὑπὸ κατασκευὴν καὶ ὄχι ἀνακαίνησιν ὁδοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Εἶναι καὶ ἄλλο σημεῖον ἐπίσης σοβαρώτατον καὶ ἴσως τὸ σοβαρώτερον ὅλων, τὸ ὁποῖον παραβλέπει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἢ μᾶλλον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν δαπανῶν, ὁ ὁποῖος ἐγένετο καὶ ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ ὁποίου συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὡς γνωστὸν τὰ μεγαλύτερα τμήματα τῶν ὁδῶν εὑρίσκονται ἐπὶ μαλακοῦ ἐδάφους εἰς ἐπίπεδα μέρη. Τὰ τοιαῦτα τμήματα δὲ τῶν ὁδῶν διὰ νὰ ἐπαλειφθοῦν διὰ μάλθης ἔχουσι ἀνάγκη σταθεροῦ καὶ ἀσφαλοῦς ὑποστρώμματος, ὑποστρώμματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι ἤδη αἱ ὁδοὶ αἱ ἐθνικαὶ μὲ τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον κατεσκευάζοντο ἕως τώρα. Καὶ ἀκριβῶς ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ λόγου, ὅλαι αἱ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουσι κατασκευασθῆ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἅμα τῇ διελεύσει αὐτοκινήτων ἢ τροχοφόρου ἐν γένει βαρείας ἕλξεως ὑφίστανται μικροκαθηζήσεως καὶ ἔχομεν οὕτω τὰς κοιλότητας τὰς ὁποίας ἐμφανίζουσι ὅλαι ἤδη αἱ ὁδοί. Ἑπομένως ἔχομεν ἀνάγκην μιᾶς ἀνακαινίσεως ἡ ὁποία νὰ περιλάβῃ καὶ τὴν κατασκευὴν ὑποστρώμματος πετρωτοῦ, λιθωτοῦ, διότι ἄνευ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἀσφαλτόστρωσις, διότι ἡ ἄσφαλτος μὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπαλείψωμεν τὴν ὁδὸν θὰ συντριβῇ εἰς τὴν πρώτην χρησιμοποίησιν λόγῳ τῆς ὑποχωρήσεως τοῦ ἐδάφους ἑπομένως ἡ ἀνακαίνισις λοιπὸν εἶναι ἐργασία σοβαρωτέρα τῆς ἁπλῆς ἐπισκευῆς καὶ ὄχι μόνον ἁπλῶς σοβαρωτέρα ἀλλὰ καὶ δαπανηροτέρα διότι κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω αἱ τοιαῦται διασκευαὶ τῶν ὁδῶν δηλαδὴ διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ ὑποστρώμματος στοιχίζουν περίπου 400.000 δρχ. κατὰ χιλιόμετρον. Ἐὰν δὲ συμβῇ αὐτό εἰς τὸ ¼ ἢ τὸ ⅕ τοῦ ὅλου δικτύου τῶν ὁδῶν τῶν ὑπὸ ἀνακαίνισιν ἀνατρέπονται ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ καὶ ἀπορροφᾶται τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ κεφαλαίου τοῦ διαθεσίμου. Ἑπομένως νομίζω ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοὶ ἐγένοντο ἐπὶ σφαλερᾶς βάσεως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ διὰ τὴν ἀνακαίνισιν τόσης ἐκτάσεως δικτύου ὁδῶν. Ἀλλὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ παραδόξως — ἐνῷ οὐδαμόθεν ἐνδείκνυται, ὅτι ἐγένοντο ὁριστικαὶ μελέται τῶν ὁδῶν αὐτῶν — ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν λαμβάνεται κἂν πρόνοια περὶ τῶν μελετῶν αὐτῶν. Ποῖος θὰ κάμῃ τὰς μελέτας; Θὰ τὰς κάμῃ ὁ ἀνάδοχος ἢ θὰ τὰς κάμῃ ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων; Διότι ἐὰν μὲν τὰς κάμῃ ὁ ἀνάδοχος ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ 750.000.000 δὲν θὰ ἐπαρκέσουν εἰς 1500 χιλ, διότι ὁ ἀνάδοχος θὰ δώσῃ τοιαύτην κατεύθυνσιν εἰς τὰς χαράξεις, ὥστε νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ συμφέρον του, καὶ χωρὶς νὰ θεωρηθῇ κακοήθης ὁ ἀνάδοχος δι’ αὐτό, διότι δὲν δύναται νὰ παρίδῃ τὸ συμφέρον του. Ἐὰν δὲ δὲν τὰς κάμῃ ὁ ἀνάδοχος, ποῖος θὰ τὰς κάμῃ;

§110Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐφόσον δὲν λέγει τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀνάγκην θὰ δεχθῶμεν ὅτι τὰς μελέτας θὰ τὰς κάμῃ τὸ Κράτος.

§111Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Σύμφωνοι, ἀλλὰ μελέτη, κύριοι, δὲν εἶναι μία πασσάλωσις μία χάραξις μιᾶς ὁδοῦ. Ἡ μελέτη πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ ἐργασίαν ἐπιστημονικὴν ἥτις πρέπει νὰ στηρίζεται ἐπὶ τῶν δεδομένων τῆς κινήσεως τῶν λεπτομερειῶν—ὄχι μόνον τῆς ἐπιβατικῆς κινήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐμπορικῆς, διότι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς κινήσεως θὰ ἐξευρεθῇ τὸ κόστος τῆς μεταφορᾶς προσώπων καὶ ἐμπορευμάτων. Λοιπὸν διὰ μίαν τοιαύτην ἐργασίαν, ἡ ὁποία εἶναι τόσον σοβαρά, ὥστε εἰς τὸν ἀνάδοχον, τὸν Μακρῆν, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν τοιαύτην μὲ τοιαῦτα στοιχεῖα ἔκαμε, καὶ δι’ αὐτὸ κατεβαραθρώθη ὁλόκληρον τὸ σύστημα—διότι ἐγένοντο, δυστυχῶς, ἐργασίαι καὶ ὁδοὶ ἄνευ καμμίας μελέτης εἰς αὐτὸν διὰ τὴν τοιαύτην ἐργασίαν τὴν τόσον σοβαρὰν ἐδίδαμεν 4% εἰς τὸν ἀνάδοχον ἐπὶ τῆς ἀξίας τῆς ὑποδομῆς, δηλαδὴ ἔφθασεν ἡ ἑταιρεία Μακρῆ νὰ λαμβάνῃ 25 καὶ 30 χιλιάδες δραχ. τὸ χιλμ. Μία ἐργασία, λοιπόν, ἡ ὁποία ἔχει τοιοῦτον κόστος δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἐργασία πρόχειρος. Πρέπει νὰ εἶναι κατ’ ἀνάγκην ἐργασία σοβαρά, ἐπιστημονική. Πάσχει ἐν προκειμένῳ λοιπὸν ἐλάττωμα τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μαρτυρεῖ καὶ ὅτι εἶναι προϊὸν ἐσπευσμένης ἐργασίας. Ἀλλὰ παραλλήλως πρὸς αὐτό, κύριοι, συμβαίνει κάτι τὶ ἄλλο, ἐπίσης σοβαρόν. Τὰ 750 ἑκατομμύρια κατανεμόμενα εἰς 3 ἔτη, ὅσον θὰ εἶναι ἡ διάρκεια τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν δίδουν 250 ἑκατομ. τὸ ἔτος. Ἀλλὰ κατανεμόμενα τὰ 250 ἑκατομ. εἰς τὸ σύνολον τῶν νομῶν τοῦ Κράτους, δίδουν εἰς ποσὸν 6–8 ἑκατ. κατὰ νομόν. Ἔργα ὅμως 6–8 ἑκατομ. κατὰ νομὸν εἶναι ἔργα τοιαῦτα, ὥστε νὰ χρειάζεται μία σύμβασις γενικὴ δι’ ὁλόκληρον τὸ Κράτος, καὶ δὲν εἶναι ἔργα τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ ρυθμισθοῦν ὀρθώτατα διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τῶν κατὰ τόπους προϊσταμένων τῶν γραφείων νομομηχανικῶν—νὰ ρυθμισθοῦν δὲ κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ καὶ ἐξησφαλισμένην ἔχοντα τὴν ἀπόδοσιν; Μὰ εἶναι νὰ γίνεται σοβαρὰ συζήτησις διὰ σύναψιν συμβάσεων διότι τὸ Κράτος θὰ διαθέσῃ 6 ἑκατομ. δι’ ἕνα νομὸν εἰς τρία ἔτη; Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα ἡ σοβαρότης μὲ τὴν ὁποίαν ἐμφανίζεται τὸ ἔργον αὐτό, τὸ συμβατικὸν καὶ νομοθετικόν. Νομίζω, μάλιστα, ὅτι σοβαρωτέρα σκέψις θὰ ἐπέβαλε, ἵνα τὸ Κράτος χωρὶς νὰ συζητῇ περὶ ὅλων αὐτῶν, νὰ ἐξεύρῃ ἓν δάνειον—καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἐξεύρῃ, δάνειον τόσον ἐξησφαλισμένον καὶ μὲ τόσον τόκον, ἓν δάνειον μάλιστα μεγαλύτερον τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ καὶ νὰ τὸ διαθέσῃ διὰ τῶν κατὰ τόπους νομομηχανικῶν, τροφοδοτοῦν οὗτοι ὄχι ἕνα μόνον ἀνάδοχον, ἀλλ’ ὅλους τοὺς ἐργολάβους πάσης τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τρόπον δὲ τοιοῦτον καὶ ὁ ἔλεγχος θὰ ἦτο πλήρης καὶ ἡ εὐθύνη μεγαλυτέρα, ἀκόμη δέ, θὰ ἦτο ἐξησφαλισμένη καὶ ἡ μᾶλλον οἰκονομικὴ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀσφαλὴς ἐκτέλεσις αὐτῶν. Τοῦτο δὲ φαίνεται τὸ συναισθάνονται καὶ οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἔθεσαν μίαν διάταξιν παρεπομένην εἰς τὸ νομοσχέδιον, διὰ τῆς ὁποίας τὶ λέγουν; Εἰς τὸν συναγωνισμὸν τοῦτον γίνονται δεκτοὶ ἀνάδοχοι καὶ διὰ ποσὸν οὐχὶ κατώτερον τῶν 100 ἑκατ. δραχμῶν, Δηλαδὴ — καὶ θὰ τὸ ἀντιτάξῃ ὡς ἐπιχείρημα ὁ κ. ὑπουργὸς ἴσως ἀντικρούων με—ὅτι ἔλαβεν μέριμναν καί περὶ αὐτοῦ τὸ ὑπουργεῖον, διότι δῆθεν ἐπιτρέπει συμμετοχὴν καὶ εἰς ἀναδόχους μικροτέρους. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἀνεφάρμοστος καθ’ ὃν τρόπον εἶναι τεθειμένη, διότι πῶς θὰ γίνῃ ἡ διάθεσις; Πῶς θὰ ἐμφανισθῇ αὐτὸς ὁ ἐργολάβος τῶν 100 ἑκατ. δραχμῶν ὡς συναγωνιστής; Ὡς συναγωνιστὴς ποίου ἔργου; Ποῦ θὰ εἶναι τὸ ἔργον αὐτό; Ποῦ θὰ ἐκτελεσθῇ; Εἰς τὴν Μακεδονίαν, τὴν Θράκην, τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα ἢ τὴν Ἤπειρον; Διότι διὰ νὰ ὑποβάλλῃ προτάσεις, ἀνάλυσιν τιμῶν καὶ μάλιστα μὲ ὡρισμένα ἡμερομίσθια, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν τόπον καὶ τὴν περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον. Πῶς εἶναι δυνατόν, λογικῶς, νά ἐμφανισθῇ ἕνας ἐργολάβος καὶ εἴπῃ; Ἐγὼ ἀναλαμβάνω ἔργον 100 ἑκατ. χωρὶς νὰ ἔχω καθωρισμένον ποὺ θὰ εἶναι τὸ ἔργον αὐτό; Εἶναι δ’ ἀναγκαῖον τοῦτο διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι ὁ ἐργολάβος εἶναι ἐπιχειρηματίας καὶ θέλει καὶ πρέπει νὰ κερδίσῃ. Ποῖαι ἐπιτροπαὶ θὰ κρίνουν καὶ θὰ καθορίσουν τὰ ἡμερομίσθια; Ἔπειτα ποία θὰ εἶναι ἡ ἀπόδοσις τοῦ ἐργάτου; Πρέπει νὰ γνωρίζῃ τοῦτο, διότι ἄλλη εἶναι ἡ ἀπόδοσις τοῦ Μακεδόνος ἐργάτου, ἄλλη τοῦ Ἠπειρώτου καὶ ἄλλη τοῦ Πελοποννησίου. Ὅλα αὐτὰ διὰ τοὺς σοβαρῶς μελετῶντας καὶ κρίνοντας τὰ ἔργα εἶναι ἄξια ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ προνοίας. Καὶ εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον ἄξια προσοχῆς, κύριοι βουλευταί, ὅταν ἔχωμεν δεδομένον ὅτι ξέναι ἑταιρεῖαι ἔρχονται εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ προσλαμβάνουν ἐργάτας διαφόρων εἰδικοτήτων καὶ τοὺς μεταφέρουν εἰς τὴν Αὐστρίαν, τὴν Οὐγγαρίαν, τὴν Βουλγαρίαν—διατί; Διότι ἔχουν μεγαλυτέραν ἀπόδοσιν ἀπὸ τοὺς ἰδικούς των ἐργάτας. Τόσον παρακολουθοῦν τὰ ζητήματα αὐτά. Διότι εἶναι ἄξια ἰδιαιτέρας προσοχῆς ἀπὸ μίαν ἐπιχείρησιν. Ἑπομένως πῶς καλοῦμεν ἡμεῖς τὸν ἐργολάβον τὸν Ἕλληνα, νὰ προσφέρῃ μίαν ἀνάλυσιν τιμῶν χωρὶς νὰ ξεύρῃ ποῦ θὰ γίνουν τὰ ἔργα, χωρὶς νὰ δύναται νὰ ὑπολογίσῃ καὶ τὴν σταθερότητα ἀκόμη τῶν ἡμερομισθίων; Ἑπομένως ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἀνεφάρμοστος καὶ περιττή. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον τοῦτο.

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ δημοπρασία θὰ λέγῃ ποιὸ κομμάτι θὰ γίνῃ.

§113Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό. Ἐδῶ, ἐὰν παρουσιασθοῦν ἕνας–δύο συναγωνισταὶ τῶν 100 ἑκατ. Θὰ παρουσιασθῇ καί ὁ ἀνάδοχος ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ. Πῶς αὐτοὶ θὰ δώσουν ἀνάλυσιν τιμῶν; Λοιπὸν δὲν εἶναι ἐφαρμόσιμος ἡ διάταξις αὐτή. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου ὡς διατυποῦνται κολοβοῦται καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν, διότι τί σημαίνει «ἀνάλυσις τιμῶν»; Ἀνάλυσις τιμῶν σημαίνει μία ἐργασία, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ἐργάτου—σταθερὰν ἀπόδοσιν, ἀλλὰ καὶ κυμαινόμενον—ποῖον τὸ ἡμερομίσθιον, τὸ ὁποῖον λέγει ἐδῶ ὁ νόμος θὰ καθορίσῃ ἐφ’ ἅπαξ δι’ ὁλόκληρον τὴν περίοδον τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων μία ἐπιτροπή. Ἄς ἐξετάσωμεν ποία ἡ συνέπεια τῆς ἀποδόσεως τοῦ ἐργάτου. Θὰ ἐξεύρῃ δηλαδὴ ὁ ἐργολάβος ἐργάτην, ὁ ὁποῖος νὰ ἀποδίδῃ πολλὰ καὶ νὰ παίρνῃ ὀλίγα λεπτά. Ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος παίρνῃ ὀλίγα λεπτὰ καὶ δίδει μεγαλυτέραν ἐργασίαν, αὐτὸς κάμνει κακοτεχνίαν. Ἑπομένως ἐκ τῶν ὅρων αὐτῶν τῆς συμβάσεως ἐνισχύεται καὶ ὑπὸ θάλπεται ἡ κακοτεχνία ἀκριβῶς... Ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτὸ ἦτο καὶ ἓν ἐπιχείρημα προτιμήσεως τοῦ συστήματος αὐτοῦ τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν, διότι ἐξησφάλιζε τοὺς ἐργοδότας ἀπὸ τὰς κακοτεχνίας. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ σύστημα τὸ καταργοῦμεν, διότι ὑποχρεώνομεν τοὺς κατασκευαστὰς νὰ θέτωσι ἡμερομίσθια ἀσφαλῆ καὶ ὡρισμένα δι’ ὅλην τὴν περίοδον. Ἑτέρα διάταξις, κύριοι, ἀρχὴν μᾶλλον ἀποτελοῦσα τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἔρευναν τῶν καθ’ ἑκάστην διατάξεων, εἶναι ἡ χορήγησις καὶ εἰς ἐργολάβους ποσοστοῦ 21% κατ’ ἀνώτατον ὅριον κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐν ᾧ τοῦτο κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, εἶναι 20% καὶ 19% κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καί δὲν γνωρίζω ποῖον ποσοστὸν κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως. Πάντως φρονῶ, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν 19%, εἶναι ποσοστὸν μεγάλο, καὶ περὶ τούτου δύναται πᾶς τις νὰ πεισθῇ μελετῶν τὸ πρακτικὸν αὐτοῦ τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων ἀναλύσεως τιμῶν τῆς συμβάσεως Μακρῆ συνταχθέν, οἱ ὁποῖοι ὅροι ἦσαν ὀλιγώτερον πλεονεκτικοί, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον πρακτικὸν σοβαρῶν ἐπιστημόνων, ὑποστηρίζεται, ὅτι καὶ τὸ 17% εἶναι πολὺ Εἶναι δὲ κατὰ τοσούτῳ μᾶλλον διὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν πολὺ, ὅταν ἔχωμεν ὅρους πολὺ μᾶλλον πλεονεκτικοὺς ἢ εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην, διότι τὰ ἔξοδα τοῦ ἐλέγχου βαρύνουν τώρα τὸν ἐργοδότην, ἐνῶ ἐκεῖ βαρύνουν τὸν ἀνάδοχο ἐπὶ πλέον δὲ ἐλάχιστα ἔξοδα θὰ ἔχῃ ὁ ἀνάδοχος, ἀποσβέσεις ἐργαλείων καὶ μηχανημάτων, διότι προκειμένου περὶ τοῦ συστήματος τῆς ὁδοποιΐας τῆς ἁπλῆς ἀνακαινίσεως τῶν ὁδῶν, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον δὲν ἀπαιτοῦνται τόσον τεράστια μειονεκτήματα, οἷα ἀπαιτοῦνται διὰ τὸ σύστημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὁδῶν ὑπὸ τοῦ Μακρῆ, διότι ἐκεῖ ἐπρόκειτο περὶ κατασκευῆς ὁδῶν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ σοβαρώτατα μηχανήματα, ἐνῶ ἐν προκειμένῳ πρόκειται περὶ ἁπλῆς ἀνακαινίσεως, δηλαδὴ ἑνὸς ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν ἀπαιτεῖ χρησιμοποίησιν σοβαρῶν μηχανημάτων, ὥστε νὰ καλύπτεται αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 4% δι’ ἔξοδα ἀποσβέσεως ἐργαλείων.

§114Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Τὴν ἡμέραν καθ’ ἥν συνεδρίαζεν ἡ ἐπιτροπὴ διεξήγετο μία σοβαρωτάτη συζήτησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ πλεῖστα μέλη αὐτῆς παρευρίσκοντο ἐδῶ. Καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς ἐλήφθη ἐκείνην τὴν ἡμέραν καὶ ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς διωρίσθη ἐκείνην τὴν ἡμέραν. Συνεπῶς οὔτε τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἦσαν εἰς θέσιν νὰ μελετήσουν τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἐθεώρησα ἀπαραίτητον νὰ φέρω τοῦτο εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς.

§115Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο δεδομένου ὅτι καὶ ἐγὼ ἀνεζήτησα τὸν τόπον συνεδριάσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν ἀνεύρω, διότι εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ παρακολουθήσω τὰς ἐργασίας αὐτῆς καίτοι μὴ ὢν μέλος αὐτῆς καὶ νὰ φωτισθῶ ἐπὶ τῶν πολλῶν προβλημάτων τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνεδρίασεν χωρὶς τὰ μέλη της καὶ ἐκτὸς τῶν αἰθουσῶν τῆς Βουλῆς φαίνεται. Αὐταί, κύριοι, ἦσαν αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχα νὰ κάμω, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω δὲ ὅτι τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς μαζὺ μὲ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔγειναν ὑπὸ ἄλλων κ. κ. συναδέλφων, θὰ εἶναι ἱκαναὶ νὰ πείσουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς τοῦτο ἐμφανίζεται πρὶν ἢ συζητηθῇ καὶ μελετηθῇ ὁλόκληρον τὸ συγκοινωνιακόν μας σύστημα καὶ ἰδίᾳ τὸ ὁδικόν. Διότι παραλλήλως πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὑπάρχον καὶ διατηρούμενον ἐν ἰσχύϊ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, ὑπὸ τῆς ἑταιρείας Μακρῆ καὶ πρὸς τὰς τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν συμφώνως πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ θεσπισθοῦν αἱ διατάξεις τοῦ νέου συστήματος τῆς ἀνακαινίσεως τῶν ὁδῶν. Ἄλλως φρονῶ, ὅτι οὐδεμίαν ἀνάγκην δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τοῦτο.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριοι βουλευταί, μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ συμπληρώσῃ τὸ πρόγραμμά της ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ὁδῶν. Τὸ πρόγραμμα ὅμως αὐτό, ὅπως ἁπλῆ ἀνάγνωσις μπορεῖ νὰ πείσῃ, κάθε ἄλλο παρὰ πλῆρες πρόγραμμα μπορεῖ νὰ θεωρηθῇ. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται ἡ ἀνακατασκευή, ἢ ἀνακαίνισις, ἂν θέλετε, ὡρισμένων Ἐθνικῶν ὁδῶν μήκους 3600 χιλιομέτρων. Δὲν λαμβάνεται καμμία μέριμνα δι’ ἄλλας Ἐθνικὰς ἐπίσης ὁδοὺς μήκους 1700 χιλιομέτρων καὶ δὲν λαμβάνεται ἐπίσης καμμία μέριμνα διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἡμέραν κατασκευάζονται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως Μακρῆ καὶ ἄλλων συμβάσεων κατασκευῆς ἔργων ὁδοποιΐας. Ἐκρίθη, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ ἀνακατασκευὴ τῶν ὁδῶν τῶν Ἐθνικῶν τοὐλάχιστον ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐντατικὴν κυκλοφορίαν, χωρὶς ἴσως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ἐὰν ὅλαι αἱ ὁδοὶ αὐταὶ τῶν 3700 χιλιομέτρων εἶναι πράγματι εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, καὶ ἐὰν πράγματι ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ ἡ αὐτὴ ἀνακατασκευὴ δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς δρόμους. Πρόκειται νὰ γίνῃ ἀνακατασκευή, εἰς τρόπον ὥστε τὰ ὁδοστρώματα νὰ εἶναι ἡμιμόνιμα, δηλαδὴ νὰ γίνῃ ἀνάληψις μὲ μαλφικὰ ὑλικά, εἰς τρόπον ὥστε ἡ διατήρησις τῶν ὁδῶν νὰ εἶναι διαρκεστέρα. Ἀλλ’ ἐνῷ αὐτὸ γίνεται διὰ τὰ 3.600 χιλιόμετρα, ἔχομεν τοὺς δρόμους τῆς συμβάσεως Μακρῆ καὶ τῶν ἄλλων συμβάσεων μιᾶς ἐκτάσεως 2.800 χιλιομέτρων, οἱ ὁποῖοι γίνονται ὅλοι μὲ μακαντάμ, καὶ μὲ ἁπλῆν ἐπάλειψιν μὲ πίσσαν. Ἐὰν θεωρεῖται ἀπαραίτητον ὅπως οἱ ἐντατικῆς κυκλοφορίας δρόμοι ἔχουν μαλφικὴν ἐπάλειψιν, τότε πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα, ὥστε καὶ οἱ ἄλλοι δρόμοι τῆς συμβάσεως Μακρῆ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐντατικὴν κυκλοφορίαν κατασκευασθῶσι ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης ἀπόψεως, προκειμένου περὶ ἁπλῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, δέχομαι ἐπὶ τέλους ὅτι αὐτὰ ὡς 3.600 χιλιόμετρα εἶναι δρόμοι ἐπείγουσαν ἔχοντες ἀνάγκην ἀνακατασκευῆς, ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα ἀμέσως περὶ τῆς συντηρήσεως αὐτῶν τῶν δρόμων μετὰ τὴν ἀνακατασκευήν, περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ἄλλων 1800 χιλιομέτρων Ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ περὶ συντηρήσεως τῶν δρόμων συμβάσεως Μακρῆ καὶ ἄλλων συμβάσεων κατασκευῆς ὁδῶν. Διότι οἱ δρόμοι μετὰ ἕνα χρόνον ἔχουν ἀνάγκην συντηρήσεως. Ποῖα εἶναι ἡ μέριμνα, ἡ ὁποία λαμβάνεται; καμμία μέριμνα. Ποία εἶναι ἡ σκέψις τῆς Κυβερνήσεως; ἄγνωστος. Ἕνα μόνον πρᾶγμα μανθάνομεν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον: ὅτι ἡ Κυβέρνησις παραδίδει ὅλα τὰ ἔργα εἰς τὸν ἀνάδοχον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ ἔπρεπε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἐπιστραφῇ διὰ νὰ ἔλθῃ πληρέστερα μελετημένον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ πῶς πρόκειται νὰ συντηρηθοῦν ἢ νὰ κατασκευασθοῦν οἱ δρόμοι, διότι ναὶ μὲν ἔχουν ἐξαιρετικὴν σημασίαν οἱ δρόμοι τῆς ἐντατικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι δρόμοι εἶναι σπουδαιότατοι καὶ συμφέρον ἔχομεν ἵνα καὶ ὁ λαὸς γνωρίζῃ ποίαν μέριμναν λαμβάνει ἡ Βουλὴ διὰ τὴν συμπλήρωσιν ὅλων τῶν δρόμων. Τὸ πρόγραμμα εἶναι πλημμελὲς καὶ χρήζει μεγαλυτέρας μελέτης διὰ νὰ ἔχωμεν ἀναπαυμένην τὴν συνείδησιν, ὅτι πράγματι ἐμεριμνήσαμεν σοβαρῶς διὰ τὴν συντήρησιν τῶν δρόμων. Αὐτὰ εἶναι, ἂς εἴπωμεν, ἡ γενικὴ παρατήρησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ αἱ καθ’ ἑκάστην διατάξεις, αἱ βασικαὶ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι τοιαῦται ὥστε νὰ μᾶς πείσουν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ λυσιτελέστερον σύστημα, τὴν καλλιτέραν μέθοδον ἀνακατασκευῆς τῶν δρόμων αὐτῶν διὰ τὸ Δημόσιον. Καὶ πρῶτον ἐνῷ ἡ σύμβασις Μακρῆ ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν συμφέρει καθόλου εἰς τὸ Κράτος ὁ συνδυασμὸς χρηματοδοτήσεως καὶ κατασκευῆς τῶν ἔργων, ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδία, ἡ ὁποία ἐξεχώρισε τὴν χρηματοδότησιν, ἔρχεται καὶ πάλιν καὶ τὴν συνδυάζει. Διατί, τὸ γεγονὸς ὅτι πρόκειται περὶ μικροῦ ποσοῦ ἔργου, δὲν εἶναι ἀρκετόν, διότι ἀπεδείχθη σαφῶς ὅτι, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐργολήπτης, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι κεφαλαιοῦχος, ἂν ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὴν ἐνόχλησιν, ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσκομίσῃ αὐτὸς τὸ δάνειον, εἶναι φυσικὸν ὅτι θὰ προσφέρῃ καλλιτέρους ὅρους. Ἡ δουλειά του εἶναι νὰ κατασκευάζῃ ἔργα, δὲν εἶναι νὰ προμηθεύῃ χρήματα καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὴν δουλειά του ἔχει τὴν μεγαλυτέραν ἀπόδοσιν καὶ ἐκεῖ πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ. Δὲν ὑπάρχει ἡ δικαιολογία αὐτοῦ τοῦ συνδυασμοῦ. Τὸ γεγονός, ὅτι πρόκειται περὶ ἐσωτερικοῦ δανείου, πάλιν δὲν δικαιολογεῖ τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο ἐνεργειῶν, πιστώσεως καὶ ἐκτελέσεως ἔργων. Ἐλέχθη προκειμένου περὶ τῆς συμβάσεως Μακρῆ, ὅτι δὲν μᾶς συμφέρει, διότι θίγει τὴν πίστιν τοῦ Κράτους εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἐνῷ δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐλαττώσῃ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἐπειδὴ ἡ σύμβασις ἐκείνη ἔθετε τοιαῦτα ὅρια ὥστε ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐκτεθῇ ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἐνῷ οἱ ἴδιοι ἐπιχειροῦν νὰ ἐξεύρουν τὸ δάνειον τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων ὁδοποιΐας. Ἐδῶ τοιαῦτα ὅρια δὲν ὑπάρχουν οἱ ἐργολῆπται εἶναι ἐλεύθεροι· ἔχουν συμφέρον νὰ μειοδοτήσουν ὅσον δύναται, ἀλλὰ πάντως θὰ διαπραγματευθοῦν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἔκθεσιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους ἀξίαν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τί θὰ προσφέρουν ὡς ἐγγύησιν οἱ ἐργολῆπται διὰ νὰ ἐξεύρουν τὸ δάνειον, θὰ προσφέρουν τοὺς πόρους τοῦ ταμείου Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν καὶ αὐτοὺς τοὺς πόρους δὲν δύναται νὰ τοὺς προσφέρῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ συνάψῃ ἕν δάνειον δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα; Πολὺ καλλίτερον δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ὥστε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Καμμία δικαιολογία δὲν παρέχεται ἐκ μέρους τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸν συνδυασμὸν αὐτὸν χρηματοδοτήσεως καὶ ἐκτελέσεως, συνδυασμὸν ἀποδειχθέντα ἀλυσιτελῆ. Ἀλλ’ εἶναι ἀλυσιτελής, καὶ ἀπὸ μίαν ἄλλην ἄποψιν· τὰ ἔργα αὐτὰ ἢ θὰ ἐκτελεσθοῦν συνολικῶς ἀπὸ ἕνα ἀνάδοχον, ἢ ἀπὸ πολλοὺς ἀναδόχους. Ἄν ἐκτελεσθοῦν ἀπὸ ἕνα ἀνάδοχον, τότε ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν τὴν ἀκριβωτέραν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, καὶ ἴσως εὐθηνοτέρους ὅρους δανείου, ἂν ἐκτελεσθοῦν ἀπὸ πολλοὺς ἀναδόχους, θὰ ἔχωμεν ἀσφαλῶς τὴν εὐθηνοτέραν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ὥστε, ἂν ἡμεῖς θέλωμεν νὰ κάμωμεν πράγματι οἰκονομικώτερα τὰ ἔργα, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωμεν, ὥστε νὰ ἀναλάβουν τὸ ἔργον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ζητήσουν ὀλιγώτερα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων. Ἐφ’ ὅσον αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον μας ὁ εἷς ἀνάδοχος δύναται βέβαια νὰ ἐξεύρῃ δάνειον ἐφθηνότερον ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἀκριβωτέραν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Δικαιολογεῖται αὐτὴ ἡ καταφυγὴ εἰς ἕνα μεγάλον ἐργολήπτην; Ἐλέχθη καὶ πολὺ δικαίως, ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα εἶναι ἔργα ἁπλᾶ δὲν πρόκειται περὶ ἔργων δυσχερῶν ἀλλὰ περὶ ἁπλῶν, τὰ ὁποῖα συνήθως ἐκτελοῦνται ἀπὸ μικροὺς ἐργολάβους. Ἐκ τούτων ἕπεται, ὅτι θὰ συνεβούλευον νὰ γίνουν, ὡς ἐγένετο μέχρι τοῦδε, ἀπὸ ἐργολάβους, οἱ ὁποῖοι δὲν παρέχουν καὶ μεγάλας ἐγγυήσεις ἐκτελέσεως ἔργων; ὄχι! Καὶ ὅταν συνεζητοῦμεν τὴν σύμβασιν Μακρῆ ἐτόνισα, ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθοῦν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, δηλαδὴ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἐργασίας τμηματικῶς διεσκορπισμένας εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, δὲν δικαιολογοῦν καὶ δὲν καθιστοῦν συμφέρουσαν συγκεντρωμένην ἐπιχείρησιν. Ἡ τοιαύτη ἐπιχείρησις δι’ ἔργα ἐκτεταμένα εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἀσφαλῶς εἶναι ἀκριβωτέρα. Καὶ δι’ αὐτὸ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἶναι ὄχι νὰ γίνῃ δημοπρασία πρὸς ἀνάληψιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἔργων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δυσχεραίνει καὶ τὸν ἀνταγωνισμόν Ὑπάρχουν ἐργολῆπται ἴσως, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐκτιμήσουν καλὰ τὰς συνθήκας εἰς μίαν περιφέρειαν. Εἰς τὴν διακήρυξιν τῆς δημοπρασίας ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνωνται ὅλαι αὐταὶ αἱ περιφέρειαι. Δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ μειοδοτήσῃ σοβαρῶς εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα διότι οὐδεὶς ἐπιχειρηματίας δύναται νὰ τὸ κάμῃ αὐτό. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἶναι νὰ διαιρεθῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς περιφερείας ἀνὰ 1–2–3 νομούς, ὅπου αἱ συνθῆκαι εἶναι παρεμφερεῖς. Αὐτὸ ἔχει τὸ πλεονέκτημα ὅτι θὰ γίνῃ εἰς ἑκάστην περιφέρειαν ἔκπτωσις τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Φρονῶ ὅτι τὰ 10 ἑκατομ. εἶναι ἀρκετὸν ποσόν. Βεβαίως ἐν ἀναλογίᾳ κατὰ περιφέρειαν θὰ κανονισθοῦν καὶ νομίζω, ὅτι δέον νὰ εἶναι ὄχι πολὺ μεγάλο τὸ ποσόν. Αὐτὸ εἶναι ἀρκετόν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαῖον αὐτῆς τῆς καταβολῆς εἶναι, ὅτι ἀναμφισβητήτως ἔχομεν ἕνα περιορισμὸν σοβαρώτατον γενικῶν ἐξόδων. Σήμερον γνωρίζομεν ὅτι μὲ τὴν σύμβασιν Μακρῆ ἐδίδομεν 25% γενικῶν ἐξόδων. Αὐτὰ τὰ ἔργα ἐκτελοῦνται ἀπὸ ἐργολάβους, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν 16%, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ εἰς πολλὰς περιπτώσεις δὲν ἐκτελοῦν τὰ ἔργα ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ δι’ ὑπεργολάβων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον καθόλου γενικὰ ἔξοδα καὶ εἰς πολλὰς περιπτώσεις ἐκτελοῦν τὰ ἔργα μὲ τιμὰς κατωτέρας τῆς συμβάσεως. Λοιπὸν ἐν ἀνάγκῃ θὰ εἶναι δυνατὸν μὲ τὸν περιορισμὸν τὰς ἐκτάσεως τῶν ἔργων δι’ ἕκαστον ἀνάδοχον νὰ φθάσωμεν 10% maximum γενικῶν ἐξόδων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ κατέλθωμεν τοῦ ὁρίου αὐτοῦ θὰ ἔχωμεν δηλαδὴ ἕν σπουδαιότατον κέρδος. Ὑπάρχουν ἀρκεταὶ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι καὶ ἐργολάβοι τῶν πόλεων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἀναλάβουν τὰ ἔργα δὲν ὑπάρχει ὅμως λόγος νὰ δημιουργήσωμεν συγκεντρωτικὲς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ πάρουν καὶ γενικὰ ἔξοδα ἄνευ λόγου ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης. Μία ἄλλη πασατήρησις ποὺ ἔχω νὰ κάμω εἶναι αὐτὸ τὸ λεγόμενον εἰς τὸ σχέδιον νόμου ὅτι ἡ σύμβασις θὰ ἔχῃ ἰσχὺν νόμου. Εἶναι τοῦτο κἄτι τὸ ὁποῖον νομικῶς δὲν στέκει. Συμβάσεις ἀκόμη ψηφιζόμεναι ὡς παράρτημα νομικὸν καὶ αὐταὶ αἱ συμβάσεις ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐκρίθησαν ὅτι δὲν ἔχουν ἰσχὺν νόμου. Ἐπίσης ἡ γενικωτέρα ρήτρα τῆς ἀναθέσεως εἰς διαιτησίαν τῆς λύσεως τῶν διαφορῶν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸ σῶμα τοῦ νόμου καὶ ὄχι εἰς τὸ σῶμα διακυρήξεως τῆς δημοπρασίας. Αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις ποὺ εἶχα νὰ κάμω καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται ἀπαραιτήτως εἶναι ὁ χειρισμὸς χρηματοδοτήσεως καὶ ἐκτελέσεως. Δεύτερον, ἡ διαίρεσις τοῦ Κράτους κατὰ περιφερείας εἰς τρόπον ὥστε νὰ γνωρίζουν οἱ ἐργολάβοι ὑπὸ ποίας συνθήκας θὰ ἐκτελέσουν τὰ ἔργα. Καὶ τρίτον ἡ λῆψις διαφόρων μέτρων συντηρήσεως τῶν ὁδῶν διὰ τῆς διοργανώσεως εἰδικῶν συνεργείων ἐφοδιαζομένων μὲ ὅλα τὰ κατάλληλα ἐργαλεῖα εἰς τρόπον ὥστε κάθε βλάβη τῶν δρόμων νὰ διορθώνεται ἀμέσως, διότι οἱ δρόμοι ἔχουν τρόπον τινὰ μίαν ὀργανικὴν σύνθεσιν; ὅταν εἰς ἕνα μέρος γίνῃ μία ὀπή, ὅλος ὁ δρόμος σὺν τῷ χρόνῳ καταστρέφεται. Αὐτὸ πρέπει νὰ γίνεται διὰ νὰ μὴ ἐπέρχεται ἡ ἀποσύνθεσις τῶν δρόμων, μὲ τὴν ἔκτασιν ποὺ ἐπῆραν οἱ δρόμοι μας καὶ μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς κυκλοφορίας δι’ αὐτοκινήτων ἔχομεν ἀνάγκην μέσων ἀναλόγων διὰ τὴν ἐπείγουσαν διόρθωσιν τῶν δρόμων. Ἐκτὸς τούτου νομίζω ὅτι, ἐφ’ ὅσον μονομερῶς λαμβάνεται μέριμνα περὶ τῶν 3.000 χιλιομέτρων, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ποῖοι εἶναι οἱ δρόμοι τῆς ἐντατικῆς κυκλοφορίας. Εἰς τὰ 1918 ἐψηφίσαμεν ἕνα νόμον εἰς τὸν ὁποῖον καθορίζομεν ποῖαι εἶναι αἱ ἀρτηρίαι τοῦ Κράτους.

§118Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶναι γνωσταὶ αἱ ἀρτηρίαι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν γνωρίζομεν ἡμεῖς. Ἤθελα νὰ κάμω ἀκόμη μίαν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Προκειμένου νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ μονιμωτέρα ἀνακατασκευὴ μερικῶν δρόμων νὰ ἐπισπευσθῇ τοὐλάχιστον ὁ δρόμος καθ’ ὅλην τὴν διαδρομὴν αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς συνδέει μὲ τὴν Εὐρώπην. Ἔχομεν ἀνάγκην αὐτοῦ διὰ τὴν δι’ αὐτοκινήτου συγκοινωνίαν μὲ τὴν Εὐρώπην. Καὶ πρέπει νὰ τακτοποιηθῇ τὸ ταχύτερον, διότι αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ μᾶς δώσῃ ἄλλας ὠφελείας, δηλαδὴ ἀνάπτυξιν τοῦ τουρισμοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐκτὸς αὐτοῦ δὲν ὑπεβλήθη ἀκόμη νομοσχέδιον περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν δρόμων αὐτῶν. Δὲν γνωρίζω πῶς σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις τῶν δρόμων. Θὰ ἤθελον ὅμως, προκειμένου περί τῶν δρόμων, οἱ ὁποῖοι εἶναι παράλληλοι μὲ τοὺς σιδηροδρόμους νὰ λαμβάνεται κἄποια πρόνοια περὶ ἐκμεταλλεύσεως αὐτῶν ἀπὸ τοὺς σιδηροδρόμους.

§120Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν μας ἡ δὲ γνώμη σας εἶναι ὀρθή.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν θέλωμεν νὰ συντηρήσωμεν τοὺς δρόμους αὐτοὺς, τὴν ἐκμετάλλευσιν νά τὴν δώσωμεν εἰς τοὺς σιδηροδρόμους.

§122Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ καταρτισθὲν, προβλέπει διάφορον ἐκμετάλλευσιν τῶν παραλλήλων ὁδῶν, καὶ διάφορον ἐκμετάλλευσιν τῶν καθέτων.

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς. Ἄν γίνεται αὐτὴ ἡ σκέψις, δὲν ἠξεύρω ἄν θὰ ἔπρεπε καὶ ἡ ἀνακατασκευὴ τῶν ὁδῶν νὰ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους. Ἄν σκέπτεσθε δηλαδὴ πράγματι νά ἀναθέσετε εἰς τοὺς σιδηροδρόμους τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν παραλλήλων ὁδῶν ὄχι δηλαδὴ τῶν μικρῶν τμημάτων, ἀλλὰ τῶν μεγάλων συγκοινωνιῶν, δὲν ἠξεύρω ἄν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατεθῇ καὶ ἡ ἀνακατασκευὴ τῶν ἰδίων ὁδῶν εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν καὶ τὸ συμφέρον τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, μ’ ὅλον ὅτι ἀναγνωρίζω τὴν ἐπείγουσαν ἀνάγκην τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, ὑποστηρίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ καλλίτερα, ὥστε νὰ ὑποβληθῇ ἀρτιώτερον εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα.

§124Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω μίαν παρατήρησιν νὰ κάμω εἰς τό ὑπό συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἦλθε καιρὸς νὰ ληφθῇ μία μέρινα διὰ τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς τὰς παλαιὰς αὐτὰς ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὰς κυριωτέρας ἀρτηρίας τοῦ Κράτους, καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποτελέσουν ἀσφαλῶς τὸν σκελετὸν τοῦ ὅλου δικτύου, μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ὅλων τῶν ὁδῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅμως δὲν προβλέπεται καθόλου ἡ κατασκευὴ μονίμων ὁδοστρωμάτων καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι μία ἔλλειψις τοῦ νομοσχεδίου. Ὅλοι οἱ δρόμοι τῆς μεγάλης συγκοινωνίας, προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θὰ γίνουν μὲ ἡμιμόνιμον ὁδόστρωμα. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ποία εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τοῦ αὐτοκινήτου κατὰ καὶ μετὰ τὸν μεγάλον πόλεμον. Ὅλα τὰ Κράτη τὰ λαβόντα μέρος εἰς τὸν πόλεμον, μετὰ τὸ πέρας αὐτοῦ ἠναγκάσθησαν νὰ κάμουν τελείαν ἀνακαίνισιν τῶν μεγάλων ὁδικῶν ἀρτηριῶν, διότι τὰ ὁδοστρώματα τῶν μεγάλων ἐθνικῶν ὁδῶν, δὲν ἄντεχαν πλέον εἰς τὴν πίεσιν τῶν μεγάλων ὁδῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ, εἰς τὰ μεγάλα αὐτὰ Κράτη, ἐγένετο ἀνακαίνισις τῶν μεγάλων ἀρτηριῶν καὶ ἀνακατασκευὴ αὐτῶν μὲ μόνιμον ὁδόστρωμα. Ὑπάρχουν καὶ ἐν Ἑλλάδι ὁδοὶ μεγάλης κυκλοφορίας, ὁδοὶ διὰ τῶν ὁποίων γίνεται ἀποκλειστικῶς ὅλη ἡ κίνησις καὶ ὅλος ὁ ἀνεφοδιασμὸς τῶν περιφερειῶν. Τοιαῦται ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι ἐξυπηρετοῦν μεγάλην συγκοινωνίαν καὶ παραλλήλως τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει οὔτε σιδηροδρομικὴ γραμμή, οὔτε ἀτμόπλοια, αἱ ὁδοὶ αὗται εἶναι 4–5 ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Μία εἶναι Δράμα–Καβάλλας. Ὁ δρόμος Πρεβέζης–Ἰωαννίνων. Εἰς τὸν δρόμον αὐτὸν δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέσον συγκοινωνίας. Ὁ δρόμος Τριπόλεως–Σπάρτης ἐπίσης. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ Κοζάνης–Σέροβιτς. Πιθανὸν δὲ νὰ εἶναι καὶ ἄλλοι. Διὰ τὰς ὁδοὺς αὐτὰς κ. ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ θεσπίσωμεν τὸ μόνιμον ὁδόστρωμα ἄνευ τοῦ ὁποίου οὐδέποτε θὰ ὑπάρξουν δρόμοι. Δυστυχῶς καίτοι εἶχε ληφθῇ πρόνοια εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας ἄλλοτε διὰ τὴν ὁδὸν Πρεβέζης–Ἰωαννίνων νὰ γίνῃ αὕτη μὲ μόνιμον ὁδόστρωμα, ἐδόθη πίστωσις μόνον 3 ἑκατ. δρχ. διὰ τὴν ἀνακαίνισιν, πίστωσις ἡ ὁποία εἶναι μηδαμινὴ καὶ καλύτερον ἦτο νά μὴν ἐδίδετο ὥστε νὰ μὴν ρίπτεται στάχτη εἰς τὰ μάτια τοῦ κόσμου. Τὰ αὐτοκίνητα πού κυκλοφοροῦν ἐπὶ τοῦ δρόμου αὐτοῦ εἶναι βαρέα ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξῃ τὸ ὁδόστρωμα. Τοῦτο εἶναι πασίγνωστον καὶ εὑρίσκεται ἐν πλήρῃ γνώσει ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας. Καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἄν περιλαμβάνετο διάταξις σχετικὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τό ποσὸν τῶν 150 ἑκατ. θὰ ὑφίστατο μεγάλη ἀφαίμαξιν τοὐλάχιστον τὸ ⅓ ἂν μὴ τὸ ½ θὰ κατεναλίσκετο διὰ τὰς ὁδοὺς αὐτάς. Φρονῶ ὅμως, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ. Εἰς αὐτὰς τὰς ὁδοὺς δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέσον συγκοινωνίας. Δὲν ἔχουν οὔτε σιδηροδρόμους οὔτε θάλασσαν. Δὲν ὑπάρχει καμμία συγκοινωνία μεταξὺ τῶν περιφερειῶν αὐτῶν καὶ ὁ κόσμος εἶναι ἀποκλεισμένος ἐντελῶς. Δὲν δύναται κἄν νὰ τροφοδοτηθῇ. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι σοβαρωτάτη ἡ ἔλλειψις τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τὴν δαπάνην τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρῃ. Φρονῶ, ὅτι πρέπει εἰδικῶς διὰ δρόμους διὰ τοὺς ὁποίους ὑπάρχει σχετικὴ ἔκθεσις τῆς ὑπηρεσίας νὰ ψηφισθῇ τὸ μόνιμον ὁδόστρωμα, διότι πᾶσα ἄλλη δαπάνη θὰ εἶναι ματαία καθ’ ὃν μετὰ τρεῖς μῆνας θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, διότι δὲν θὰ ἀνθέξουν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν βαρέων αὐτοκινήτων καὶ λόγῳ τῆς μεγάλης κυκλοφορίας ἡ ὁποία γίνεται. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὡς ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὅπου ἀνεπτύχθη τὸ αὐτοκίνητον ἐν τῇ μεταπολεμικῇ ἰδίᾳ περιόδῳ προέβησαν εἰς τὴν τελείαν ἀνακαίνισιν ὅλων τῶν μεγάλων ὁδῶν, ὅλα τὰ Κράτη.

§125Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μήπως θὰ ἔπρεπε νὰ τὰς ἀφήσωμεν τὰς ὁδοὺς αὐτάς;

§126Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δηλαδὴ νὰ καταδικάσωμεν εἰς τὸν δι’ ἀσιτίας θάνατον ὡρισμένας περιφερείας; Εἶναι μία θυσία τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κάμῃ τὸ Κράτος δι’ ὡρισμένας περιφερείας, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται ὅλων τῶν ἄλλων μέσων συγκοινωνίας. Μόνον αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, ἐλπίζω, ὅτι θὰ ληφθῇ σοβαρῶς, ὑπ’ ὄψιν, διότι πράγματι εἶναι ἀθλία ἡ κατάστασις τῶν ὁδῶν αὐτῶν. (χειροκροτήματα).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης.

§128Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 δύο λέξεις κ. πρόεδρε Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ ἠθέλησα νὰ τὸν διακόψω καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τῶν δοθεισῶν διὰ τῶν εἰδικῶν συμβάσεων. Δὲν λαμβάνεται πρόνοια διὰ τὴν ὁδὸν Ἄρτης–Τρικκάλων καίτοι εἶναι μία ὁδὸς ἡ ὁποία ἐξυπηρετεῖ μέγα τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὸ τμῆμα τοῦτο στερεῖται παντελῶς συγκοινωνίας. Νομίζω, κ. ὑπουργέ, ὅτι δὲν εἶναι πολλὰ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα χρειάζονται ἐνῶ ἐξ ἄλλου γίνονται ἄλλαι ὁδοί, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς ὁδοὶ πολυτελείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν διπλὰς συγκοινωνίας, ἔχουν ἀτμόπλοια καὶ σιδηρόδρομον καὶ ἐν τούτοις ἕνας ὁλόκληρος νομὸς ἀφήνεται ἐπί 50 ἔτη ἄνευ συγκοινωνίας. Ὅπως θὰ εἶναι γνωστὸν ἀπὸ πενταετίας ἐξωδεύθησαν 10 ἑκατ. διὰ τὴν ὁδόν αὐτήν. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τὶ θὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ τμῆμα, θὰ ἐγκαταλειφθῇ;

§129Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω, ὅτι ἀπήντησα καὶ προηγουμένως: ἡ ὁδὸς αὐτὴ Τρικκάλων δὲν καταργεῖται. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἀπαιτεῖ δαπάνην 150 ἑκατ. τὸ δὲ νομοσχέδιον ἐξοικονομεῖ μὲ 130 ἑκατ. 26 ἄλλας συμβάσεις ἐρωτῶ τὶ εἶναι ὀρθώτερον, νὰ κάμωμεν τὴν ὁδὸν Ἄρτης–Τρικκάλων καὶ νὰ ἀφήσωμεν 26 ὁδοὺς τοῦ Κράτους, ἢ νὰ κάμωμεν 26 ὁδοὺς τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν τὴν μίαν δι’ ἀργότερα;

§130Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ διὰ τὸ κατασκευασθὲν μέρος τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ ἐπιχωμάτωσιν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἐδαπάνησεν 10 ἑκατ. τὶ θὰ γίνῃ; Ἐρωτῶ θὰ θελήσωμεν νὰ χαθοῦν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια ποὺ ἐδαπανήθησαν; Τέλος πάντων ἄν πρόκειται νὰ σταματήσῃ νὰ συμπληρωθῇ τοὐλάχιστον ἡ ὁδὸς μέχρι τοῦ σημείου τὸ ὁποῖον ἐγένετο.

§131Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ θὰ τὸ ἐξετάσωμεν. Θὰ γίνῃ αὐτό.

§132Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Αὐτὰ ἤθελα νὰ εἴπω, διότι τὸ μέρος αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν συγκοινωνίαν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζούκας.

§134Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ὁδὸς Τρικκάλων–Ἄρτης εὑρίσκεται εἰς τὸ μέσον τῆς κατασκευῆς. Ἔχουν δαπανηθεῖ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς εἶπεν ὁ κ. προλαλήσας ἑκατομμύρια, ἑκατομμυρίων, καὶ εἶναι ἕως τὴν μέση κατασκευασμένος ὁ δρόμος αὐτός. Εἶναι κατασκευασμένος δὲ μέχρι τοῦ σημείου ὅπου ὑπάρχει δάσος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεκμετάλλευτον, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκμεταλλευθῇ, διότι δὲν ὑπῆρχον συγκοινωνίαι. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ 1928 ἄν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη μου, εἶχε γίνει νόμος πρὸς ἐκμετάλλευσιν τοῦ δάσους αὐτοῦ τοῦ προτύπου, τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ ὁποίου ἔχει παραχωρηθῆ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον διὰ λόγους καθαρῶς ἐπιστημονικούς, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρότυπον δάσους. Ἀλλὰ ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι τὸ δάσος, ὁ δρόμος αὐτὸς εἶναι ἐπιβεβλημένος καὶ δι’ ἄλλους λόγους, διότι ὁλόκληροι δῆμοι εἶναι ἀποκλεισμένοι ἀπὸ τὸν κόσμον. Ἄν θελήσῃ κανεὶς νὰ μεταβῇ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς δήμου εἰς τὸν ἄλλον, διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ τσακισθῇ, διότι δὲν ὑπάρχει δρόμος. Εἶναι ἐπιβεβλημένον ὁ δρόμος αὐτὸς νὰ γίνῃ διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς συγκοινωνίας τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντελῶς ἀποκεκλεισμένοι.

§135Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἤθελα νὰ κάμω καὶ ἐγὼ μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ περὶ τῆς ἀνακατασκευῆς, προβλέπεται ἡ ἀνακαίνισις τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν, σύμφωνα μὲ τὸν τελευταῖον νόμον ποὺ διαιροῦνται οἱ δῆμοι εἰς κατηγορίας. Ἐν τούτοις ὑπάρχει ἡ ὁδὸς Ἁγυιᾶς ἡ ὁποία ἔχει μίαν μόνην ἀρτηρίαν καὶ ἡ ὁποία ἂν καὶ ἦτο Ἐθνική, τώρα τὴν μετέτρεψαν εἰς ἐπαρχιακήν, καὶ ἐτέθη εἰς τὴν 2αν κατηγορίαν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οὐδέποτε θὰ γίνῃ ἡ ὁδὸς αὐτή.

§136Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν πρόκειται περὶ Ἐθνικῆς ὁδοῦ.

§137Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἦτο Ἐθνικὴ ὁδὸς ἄλλοτε. Κατὰ τὴν κατανομὴν τὴν περιέλαβον εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν)

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνάψεως μετὰ τῶν λοιπῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν συμφωνιῶν πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν ταχυδρομικῶν σχέσεων, ἀποφάσεων πρὸ τῆς Βαλκανικῆς Διασκέψεως τῶν Ἀθηνῶν τοῦ 1930». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δωρεὰν ἐκτελέσεως τῆς ἀπὸ 23 Αὐγούστου 1929 διαιτητικῆς ἀποφάσεως ἐπὶ τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἀνωνύμου Ἑλληνικῆς Ἑταιρείας Ὑδάτων τῶν πόλεων Ἀθηνῶν —Πειραιῶς καὶ περιχώρων διαφορᾶς». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) (Προτάσει τοῦ κ. Ι. Μαρῆ (ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν) μετατρέπονται εἰς τακτικὴν διαδικασίαν καὶ ψηφίζονται εἰς συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον τὰ σχέδια νόμου. 1) Περὶ τρόπου ἐξοφλήσεως τῶν ἐνυποθήκων ἀπαιτήσεων ἐκ Μουσουλμανικῶν ἀκινήτων». 2) Περὶ διαθέσεως ὁμολογιῶν τοῦ δανείου 5% τοῦ 1914 πρὸς ἐξαγορὰν καὶ ἀπόσβεσιν ὁμολογιῶν ἐξωτερικῶν δανείων τύπου 8%.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεσχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1931 συμβάσεως περὶ συνομολογήσεως ὑπὸ τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ σεισμοπαθῶν Κορινθίας δανείου 210 ἑκατομμυρίων κλπ.» Ὁ κ. Πετρίδης.

§142Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶμαι ἀναγκασμένος νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου ἐκ μέρους τῶν σεισμοπλήκτων διὰ τὴν κατάστασιν εἰς ἣν ἔχουν περιέλθει, διότι παρ’ ὅλα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἐχορήγησεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς τραγωδίας ἐκείνης ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς δὲν κατώρθωσε νὰ καταλήξῃ εἰς ἕνα ἀπτέλεσμα σχετικῶς ἱκανοποιητικόν. Ὀφείλω δὲ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ νὰ ἐκφράσω καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν κατοίκων ὑποβάλω δὲ καὶ σχετικὰ ψηφίσματα διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως διὰ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὄντως ἀποτελεσματικὴν αὐτοῦ ἐργασίαν πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας παρουσίασε δυσχερείας κατὰ τὴν σύναψιν αὐτοῦ. Καὶ μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία κατὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς νὰ ἐκφράσω τὴν δυσφορίαν τῶν κατοίκων διότι ὁ ὀργανισμὸς δὲν ἐξετέλεσε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐκτελέσῃ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅπως συνετέθη καὶ εἶναι συντεθειμένος ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς οὔτε εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον του. Τὸ δεκαμελὲς καὶ δεκατριμελὲς συμβούλιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ ἀποτέλεσμα καὶ ἴσως εἰς τοῦτο κυρίως ἀποδίδουν τὴν μὴ συντέλεσιν σοβαρῶν πραγμάτων μέχρι τοῦδε. Εἶναι ἀνάγκη νὰ προσέξῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ νὰ προβῇ εἰς ἱκανὰς τροποποιήσεις τοῦ ὀργανισμοῦ, τοιαύτας ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτῆς νὰ προκύψῃ κἄτι τι τὸ ὠφέλιμον. Διότι μέχρι τοῦδε οὐδεὶς γνωρίζει ποία εἶναι ἡ σεισμοπάθεια τῶν διαφόρων περιφερειῶν. Ἐλήφθησαν μέτρα διὰ μίαν περιφέρειαν καὶ ἀφέθησαν ὅλαι αἱ ἄλλαι ἐντελῶς ἀπροστάτευτοι καὶ δὲν ἠδυνήθησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐκτὸς τῆς Κορίνθου ν’ ἀπολαύσουν τ’ ἀγαθὰ τῆς στεγάσεως. Εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ φέρῃ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καθορίσῃ τὶ θὰ λάβῃ ἑκάστη περιφέρεια, νὰ καθορίσῃ τὰς σχέσεις τῶν σεισμοπαθῶν πρὸς τὸν ὀργανισμὸν καὶ πρὸς τὴν δανείστριαν τράπεζαν. Διότι οὐδεὶς γνωρίζει πῶς θά πληρωθοῦν ὅλα αὐτά, διότι οὐδὲν σύστημα οἰκοδομήσεως ἔχει καταστρωθῆ. Διά τοῦτο πρέπει ὁ κ. ὑπουργὸς ν’ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ ὀργανισμοῦ νά εἰσαγάγῃ ὅλας ἐκείνας τὰς μεταρρυθμίσεις καὶ τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι θά συντελέσουν εἰς τὴν δικαίαν ἀπονομὴν τοῦ δανείου εἰς ἑκάστην σεισμόπληκτον περιφέρειαν. Ἐάν δὲν γίνῃ αὐτὸ θά κατασπαταληθῇ καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν ὅπως καὶ τά ἄλλα.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 4464 καὶ 4591 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν πολεμοπαθῶν». Ὁ κ. Χατζηλίας.

§144Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν νόμον περὶ πολεμοπαθῶν περιελήφθη μία ἱστορικὴ ἀνακρίβεια, ἡ ὁποία ἐὰν εἶχε θεωρητικὴν μόνον σημασίαν τὸ πρᾶγμα δὲν θά ἦτο σπουδαῖον. Ἀλλά ἔχει σημασίαν εἰς βάρος ὡρισμένης τάξεως πολεμοπαθῶν. Ἡ ἱστορικὴ ἀνακρίβεια εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁρίζει ὁ νόμος ὅτι ὁ Ἑλληνοβουλγαρικὸς πόλεμος ἔχει ἡμέραν λήξεως τὴν συνθήκην τῶν Βερσαλλιῶν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ὁρίζῃ ὡς ἡμέραν λήξεως τὴν συνθήκην τοῦ Νεϊγὺ καὶ ἕνεκα τούτου οἱ ζημιωθέντες μεταξὺ τῶν 2 αὐτῶν ἡμερομηνιῶν ἔμειναν ἀπ’ ἔξω λόγῳ τῆς ἀνακριβείας αὐτῆς καίτοι εἶναι πολεμοπαθεῖς.

§145Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νά σᾶς εἴπω μὲ τὶ ποσὸν μποροῦμε νά ἐπιβαρυνθοῦμε μὲ τὴν τροπολογίαν σας. Θὰ ἐδεχόμην ὅμως μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία νά λέγῃ ὅτι διὰ διατάγματος δύναται νά ἐπεκταθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου......

§146Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Δέχομαι τὴν πρότασίν σας διότι εἶναι τόσον δίκαιον τὸ πρᾶγμα ὥστε νομίζω ὅτι θὰ τὸ ἀποδεχθῇ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον Τώρα κατὰ τὸ 1927 ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἶδεν τὴν ἀθλιότητα εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντο πολεμοπαθεῖς γηγενεῖς.

§147Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ πρέπει νὰ τοὺς βάλουμε αὐτοὺς εἰς τὸν διακανονισμὸν τῶν προσφύγων.

§148Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προσφύγων. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἶδεν ὅτι τοὺς κατοίκους τῶν Σερρῶν...

§149Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ζητήσητε ὅπως μὴ πληρώσουν τὰ χρέη των πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως.

§150Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω: ὁμογενεῖς πολεμοπαθεῖς οἱ ὁποῖοι ἐστεγάσθησαν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως κατ’ αἴτησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κατὰ παρέκκλισιν τοῦ δανείου τὸ ὁποῖον ἐγένετο διὰ τοὺς πρόσφυγας αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι τώρα πρέπει νὰ πληρώσουν τὰ σπίτια των, ἐνῷ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἀπεκατεστάθησαν δὲν τὰ πληρώνουν.

§151Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι ἐδώσαμεν εἰς ἀπόρους πολεμοπαθεῖς στέγην δωρεὰν δυνάμει τοῦ νόμου ἐκείνου σεῖς λέγετε, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ πληρώνουν αὐτοί; νὰ τὸ συζητήσωμεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος.

§152Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Πάρτε ἐξουσιοδότησιν καὶ τὸ συζητῶμεν.

§153Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὅταν συνεζητεῖτο ἡ κατανομὴ τῶν ποσῶν ὑπεβλήθη ἐκ μέρους ἡμῶν καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὅτι δικαιωματικῶς ἔπρεπε νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ πρῶτον ζημιωθέντες κατὰ ξηρὰν εἰς τὰς ἀποικίας ἢ ἐπὶ τοῦ Γερμανικοῦ ἐδάφους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἀσφαλίσει καὶ δὲν ἔλαβον τὰ κεφάλαιά των, κατ’ ἀντίθεσιν τῶν ἀσφαλισάντων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀσφαλίσει τὰ κεφάλαια των καὶ ζητεῖται τώρα παρ’ αὐτῶν τὸ διαφέρον καὶ οἱ τόκοι καὶ ἑπομένως εἶναι δίκαιον κατὰ προτίμησιν νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πληρωμὴ εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἀσφαλίσει τίποτε. Καὶ ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ προτίμησιν πῶς νὰ κανονισθοῦν; Οἱ ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ὄχι μόνον τὰς ὑλικὰς καταστροφάς, ἀλλὰ καὶ τὴν μεταγωγήν των εἰς Βουλγαρίαν καὶ τὸν θάνατόν των ἐκεῖ, πέρνουν ἕνα ἐλάχιστον ποσοστόν, καὶ θέλετε δι’ αὐτούς, διότι ἔλλειπον εἰς τὸ ἐξωτερικόν, εἰς τὰς ἀποικίας νὰ τοὺς δώσουμε κατὰ προτίμησιν;

§155Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὄχι δὲν ζητοῦμεν αὐτό.

§156Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ζητεῖτε τὸ ἑξῆς οἱ παθόντες κατὰ ξηρὰν—καὶ εἶναι οὗτοι εἰς τὰς ἀποικίας τῆς Ρουμανίας—ἐπειδὴ μειονεκτοῦν τῶν κατὰ θάλασσαν παθόντων—ἐπειδὴ οἱ παθόντες κατὰ θάλασσαν ἐπῆραν τὰ ἀσφάλιστρα, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ δὲν ἐπῆραν—ζητοῦν νὰ προτιμηθοῦν εἰς τὰ ποσοστὰ μετὰ τὰ 20%. Θὰ εἶναι πιθανὸν νὰ μείνῃ ἕνα ποσὸν καὶ αὐτοὶ ζητοῦν νὰ προτιμηθοῦν.

§157Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ δέχομαι Νὰ τὸ συζητήσωμεν τότε ἂν μείνῃ καὶ ὄχι τώρα ἐξ ἀπήνης.

§158Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μεταξὺ τῶν ζημιωθέντων ἐκ τοῦ Βουλγαρικοῦ πολέμου ἐχορηγήθησαν ἀποζημιώσεις εἰς τοὺς ὑποστάντας ἀπὸ τὸν ἐχθρὸν ζημίας. Ἀλλὰ οἱ φυλακισθέντες ὑπὸ τῶν συμμάχων — εἰς αὐτοὺς δὲν ἐδόθησαν ἀποζημιώσεις Τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῶν ἀφορᾷ ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ὁποίαν θὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἐπίσης μία ἄλλη τροπολογία ἀφορᾷ τοὺς ὁπλίτας μόνον τοῦ Γκέρλιτς εἰς τοὺς ὁποίους ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα οὐσιαστικῶς νὰ ἀποζημιωθοῦν. Ἀλλὰ αὐτοὶ ἀγνοοῦντες ὅτι εἶχαν τὸ δικαίωμα ὑποβολῆς αἰτήσεως πρὸς ἀποζημίωσιν δὲν εἶχον ὑποβάλει τὰς αἰτήσεις των καίτοι τὸ δικαίωμα εἶχεν ἀναγνωρισθεῖ καὶ ἤδη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ ἐδηλώθη καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἡ σχετικὴ τροπολογία ἀφορᾷ τὴν χορήγησιν προθεσμίας καὶ εἰς τοὺς μὴ ὑποβαλόντας αἰτήσεις.

§159Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τοὺς ὁπλίτας, οἱ ὁποῖοι ἐκρατήθησαν εἰς τὸ Γκέρλιτς πέραν τῆς ἀπολύσεως τῆς κλάσεώς των εἶχον ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ λάβω μέτρα, ἀλλὰ πρόκειται περὶ πολλῶν χιλιάδων καὶ ἂν δώσωμεν, θὰ ἀφαιρέσωμεν ποσοστὰ ἀπὸ τάς ὀρφανὰ καὶ τάς χήρας τά ὁποῖα θὰ κατανεμηθοῦν κατά τόσον μικρὸν ποσοστὸν ὥστε εἶναι ἀστεῖον νά τοὺς τά δώσωμεν. Διὰ τὸ Γκέρλιτς ὄχι. Διὰ τοὺς ἄλλους συμμαχοπαθεῖς δέχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὥστε εἰς τὴν παράγραφον 4 τοῦ 2 ἄρθρου νά τεθῇ «καθορισθησόμενον συμπεριλαμβανομένων καί τῶν παθόντων ὑπὸ τῶν συμμαχικῶν ἀρχῶν.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανουηλίδης.

§161Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀκουσθοῦν μερικαὶ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀφοροῦν βεβαίως ριζικὴν μεταβολήν, ἀλλὰ τροπολογίας ἐλαφράς, αἵτινες ἐκ τῆς πείρας τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάλλεται νά συζητηθοῦν. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 ὑπάρχει μία προθεσμία σχετιζομένη πρὸς τοὺς μὴ ὑποβάλοντας πιστοποιητικὰ καὶ αἰτήσεις. Φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μία τοιαύτη προθεσμία νά ἔχῃ κῦρος καὶ ἰσχὺν ἐφ’ ὅσον οἱ πολεμοπαθεῖς τῆς κατηγορίας αὐτῆς δὲν ἔχουν εἰδοποιηθεῖ ἐγκαίρως περὶ τῆς προθεσμίας ταύτης, ἐφ’ ὅσον εἶναι γνωστόν...

§162Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖοι εἶναι οἱ πολεμοπαθεῖς αὐτοί;

§163Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐὰν ἔχετε λόγους νά διατηρῆτε κἄποιαν δυσφορίαν ἐκ προηγουμένων ἀγορεύσεων θά ἤθελα νά σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νά προσθέσω τίποτε εἰς αὐτὴν τὴν δυσφορίαν ἀλλὰ θά σᾶς ἀναπτύξω μερικά πράγματα, τά ὁποῖα ἡ πεῖρα ἐντελῶς μᾶς ἐδίδαξεν, διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νά μεταβαίνομεν καθημερινῶς εἰς τά γραφεῖα τῆς ὁδοῦ Μάρνη Εἶναι ἀνάγκη νά ἀκουσθοῦν μερικαὶ γνῶμαι, διότι ἐκ τῶν γνωμῶν αὐτῶν πιθανὸν νά διορθωθοῦν μερικά σημεῖα τά ὁποῖα εἶναι ἀποκαίτητα καί διά τὴν ὑπηρεσίαν καί διά τὸ ὑπουργεῖον. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι τοιαύτη προθεσμία δὲν εἶναι δυνατὸν νά τεθῇ, διά τὸν ἑξῆς λόγον. Εἶναι γεγονός, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αἱ ἐκδοθεῖσαι κατὰ χιλιάδας δὲν ἔχουν μέχρις ὥρας κανονισθεῖ εἰς τοὺς δικαιούχους. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὰ γραφεῖα δὲν ἔχουν ἐνημερότητα δὲν εἶναι δυνατὸν νά ἔχουν τὴν ἀπαίτησιν ὅπως χωρικοὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν παραμεθόριον, πολῖται ἀγράμματοι, νά λάβουν γνῶσιν τῆς τελειωτικῆς αὐτῆς προθεσμίας ἥτις θεσπίζεται διά τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νά ἔχωμεν τὴν ἀπαίτησιν, ὅταν ἡμεῖς δὲν ἐκτελοῦμεν τὸ καθῆκον μας, ὅταν ἡμεῖς διά τῶν ὑπηρεσιῶν μας δὲν ἔχωμεν ἐνημερώσει τοὺς ἐνδιαφερομένους.....

§164Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχομεν τρίμηνον προθεσμίαν.

§165Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶναι γεγονός, ὅτι αἱ ἀποφάσεις αἱ κατὰ χιλιάδας ἐκδοθεῖσαι δὲν ἔχουν κανονισθεῖ.

§166Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχομεν ἐκ τοῦ νόμου τρίμηνον προθεσμίαν.

§167Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ναί, ἀλλὰ ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ λάβουν γνῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐνδιαφέρον νὰ εἰδοποιηθοῦν.

§168Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὰ τοὺς ἀγνώστους πρόκειται νὰ εἰδοποιήσωμεν;

§169Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀγνώστων ἀλλὰ πρόκειται περὶ εὐρυτέρας δημοσιότητος. Τὸ ἁμαρτωλὸν παρελθὸν ἐδίδαξεν ὅτι οὐδέποτε μέχρι τῆς σημερινῆς ἐποχῆς εἰς τὰ ἀκρότατα σημεῖα ὅπου ὑπάρχουν δικαιοῦχοι, εἴτε διὰ τῶν κοινοτικῶν ἀρχῶν εἴτε διὰ δημοσιότητος εἴτε ἐπ’ ἐκκλησίαις ἐγένοντο γνωστὰ τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα ἑκάστοτε νομοθετικῶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει μάλιστα καὶ ἡ ἑξῆς χαρακτηριστικὴ περίπτωσις ὅτι διὰ νὰ ἀποφύγωμεν δῆθεν τοὺς μεσάζοντας δικηγόρους καὶ δικολάβους ἐδημιουργήσαμεν τὴν παρέμβασιν τῆς κοινότητος. Ἐνῷ δὲ κατὰ χιλιάδας αἱ κοινότητες ἔχουσι ἀποστείλει τὰ ἔγγραφα τῶν δικαιούχων ἐν τούτοις εἰς καμμίαν κοινότητα ἐστάλη οἱαδήποτε σχετικὴ ἀπάντησις. Συνεπῶς δὲν παρέχεται ἐκ τοῦ παρελθόντος καμμία ἐγγύησις ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ πραγματικῶς δυστυχεῖς καὶ πένητες οἵτινες διότι δὲν εἶχον τὰ μέσα νὰ ἐπιδώσουν τὰς αἰτήσεις των ἐγκαίρως...

§170Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Δὲν δύναμαι νὰ παρατείνω τὴν προθεσμίαν διότι πιθανὸν νὰ μοῦ φέρουν καὶ νέους ἀποζημιωτέους οἱ ὁποῖοι τώρα τὸ ἐνεθυμήθησαν μετὰ 15 χρόνια ἀλλὰ καὶ διότι ἐφ’ ὅσον μένει ἀνοικτὴ ἡ θύρα τῆς ὑποβολῆς αἰτήσεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ ὅλον ποσὸν τῆς ἀπαιτηθησομένης ἀποζημιώσεως καὶ ἑπομένως δὲν μπορῶ νὰ κάμω κατανομήν. Μοῦ ζητεῖτε τοῦτο μετὰ 10 χρόνια κατὰ τὰ ὁποῖα ἐδέχοντο αἰτήσεις αἱ ἀρχαὶ τῆς Ἑλλάδος, ὄχι μόνον ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, μετὰ 10 χρόνια νὰ δώσω νέαν προθεσμίαν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνῷ ἐκοιμῶντο ἐπὶ 10 χρόνια ἔρχονται σήμερον νὰ ζητήσουν ἀναστολὴν τῆς ἀποζημιώσεώς των διὰ νὰ ἐπιβραβευθῇ ἡ ἀμέλειά των.

§171Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Λοιποῦμαι διότι δὲν ἔχετε παρακολουθήσει τὸν μηχανισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι δὲ φυσικὸν τὸ πρᾶγμα διότι μόλις τελευταίως τὸ ὑπουργεῖον ἐπελήφθη τοῦ δυσκόλου αὐτοῦ ἔργου. Καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω διατί. Ἐδῶ δὲν πρόκειται οὔτε περὶ νέων δηλώσεων. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ μὴ ἔχοντες δηλώσεις ἐμπροθέσμους καὶ ἐγκαίρους, κατατεθειμένας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ θεωρηθοῦν καὶ ὡς ἐμπρόθεσμοι. Ἐκεῖνοι ὅμως οἱ ὁποῖοι κατέθηκαν ἀπὸ ἐτῶν τας δηλώσεις καὶ δὲν τὰς συνεπλήρωσαν μὲ τὰς αἰτήσεις καὶ πιστοποιητικά ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ δήλωσίς των ἡ παλαιὰ παρὰ τῇ ἐπιτροπῇ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θεωρηθοῦν ἐκπρόθεσμοι.

§172Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Περιλαμβάνονται εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§173Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὄχι. Διότι ὁμιλοῦμεν περὶ ὑποβολῆς ἐντὸς τριμήνου αἰτήσεων. Συνεπῶς ἐὰν κάποιος ἔχει τὴν δήλωσίν του ἀπὸ τοῦ 1920 καὶ δὲν ἀπέδωσεν αἴτησιν θὰ θεωρηθῇ ἐκπρόθεσμος.

§174Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ ἀντίρρησιν ἔχετε κατὰ τῆς διατάξεως ὅπως αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι κάμουν τὰς αἰτήσεις των ἐντὸς τριμήνου;

§176Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Φυσικὸν εἶναι ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐντὸς 3 μηνῶν δὲν δύνανται νὰ πληροφορηθοῦν.

§177Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ θέλετε νὰ γίνῃ.

§178Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νὰ δοθῇ προθεσμία μεγαλυτέρα.

§179Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ τὴν κάμω 6μηνον. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ θλιβερὸν σημεῖον εἶναι ὅτι, πᾶσα περαιτέρω κατανομὴ ἀναβάλλεται ἐπὶ 6μηνον καὶ ἑπομένως καὶ ἡ ὑπηρεσία καὶ τὰ ἔξοδα αὐξάνονται. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§180Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἰμπορῶ νὰ κάμω συζήτησιν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§181Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν τοὺς 3 μῆνας νὰ τοὺς κάμω 6.

§182Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ διπλασιάσητε εἰς 6 τοὺς 3 μῆνας. Ἀλλὰ τονίζω τοῦτο, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῆς ὁδοῦ Μάρνη, ὀφείλει νὰ δώσῃ εὐρύτερον ἐνδιαφέρον εἰς τὴν προθεσμίαν αὐτήν. Μέχρι τοῦδε 10ετὴς πεῖρα μᾶς ἐδίδαξεν ὅτι δὲν ἐγένετο τὸ πρᾶγμα αὐτό.

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι πρέπει νὰ ἀναλάβετε νὰ τὸ ὑποδείξετε εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 10 χρόνια δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ λάβουν γνῶσιν τῆς προθεσμίας καὶ νὰ ὑποβάλουν αἰτήσεις καὶ ἔρχονται σήμερον νὰ τὰς ὑποβάλουν.

§184Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἁρμόδια ὑπηρεσία ὀφείλει νὰ δώσῃ πλήρη δημοσιότητα εἰς τὸν νόμον, διότι ἔχει καὶ τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὰ μέσα.

§185Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πολὺ καλὰ ἡ προθεσμία τῶν 3 μηνῶν του ἄρθρου 5 γίνεται 6 μῆνες.

§186Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Μία σύστασις ἐκ μέρους σας εἶμαι βέβαιος ὅτι εἰμπορεῖ νὰ διορθώσῃ τὰ πράγματα. Ὑπάρχει ἐπίσης μία ἑτέρα κατηγορία δηλωσάντων πολεμοπαθῶν, οἵτινες ἠδικήθησαν προφανῶς, διότι κατὰ τὰς ἀρχικὰς δηλώσεις ὄντες ἀγράμματοι, ὑπέγραψαν πράγματα, τά ὁποῖα δὲν συνεβιβάζοντο πρὸς τὴν πραγματικότητα. Παρουσιάσθη δὲ ἡ ἑξῆς περίπτωσις: ὅτι εἰς τὸ ἴδιον χωρίον τῆς αὐτῆς κατηγορίας πολεμοπαθῶν, οἱ μὲν ἀποζημιώθησαν, οἱ δὲ δὲν ἀπεζημιώθησαν, διότι αἱ δηλώσεις των ἦσαν κατά διάφορον τρόπον συντεταγμέναι καὶ οὕτω ἐδημιουργήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν πολεμοπαθῶν δὲν ἐτήρησε τὰ αὐτὰ μέτρον καὶ σταθμὰ δι’ ἀνθρώπους τῆς αὐτῆς κατηγορίας.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀναπότρεπτον εἰς αὐτάς τάς ὑποθέσεις νά γίνουν ἀδικίαι.

§188Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι αὐτῆς τῆς κατηγορίας δύναται νά γίνῃ μία μεθοδικὴ ἀναθεώρησις ἀπὸ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς.

§189Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἀπερρίφθησαν αἱ αἰτήσεις αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατόν.

§190Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὄχι αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατὸν νά ὑποστηρίξω τοιαῦτα πράγματα. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «δήλωσιν ἀγραμμάτων...».

§191Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν μποροῦν νά γραφοῦν αὐτά μέσα εἰς τὸν νόμον, Τὸ ἁπλούστερον εἶναι τὸ ἑξῆς κύριοι. Ὑπάρχουν ὡρισμένα παραδείγματα ἀδικίας, παρακαλοῦμεν νά ἐξετάσητε περὶ αὐτῶν τῶν συγκεκριμμένων παραδειγμάτων. Εἶναι τόσον ἀόριστος ἡ διατύπωσις τῆς τροπολογίας σας, ὥστε δὲν ἐπιτυγχάνεται τίποτε.

§192Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἤθελον μόνον ἐπειδὴ ἐλέχθη ὅτι ὑπεστήριξα κάτι τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄδικον, νά δώσω τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν, ὅτι ἡ τάξις αὐτὴ πάσχει καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία σας πρώτη διεπίστωσεν ὅτι πρόκειται περὶ ἀδικίας.

§193Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ δὲν εἶναι γνωστόν. Νά διατυπώσητε αὐτά τά πράγματα δι’ ἀναφορᾶς ἢ ἐπερωτήσεως. Θὰ ἴδω τοὺς φακέλλους καὶ θά ἐξετάσω ἐάν ὄντως τά παράπονα εἶναι δίκαια, πρῶτον αὐτὸ καὶ δεύτερον ἐάν δύναται νά λυθῇ σήμερον τὸ ζήτημα. Θὰ γίνῃ διοικητικὴ ἔρευνα καὶ ἀναλόγως θά φροντίσωμεν.

§194Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἕν τρίτον σημεῖον τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν καὶ ἕτερος συνάδελφος ἐξ Ἕβρου. Εἰς τοὺς Φεριώτας κατόπιν τῶν ἐπανειλημμένων ζημιῶν τάς ὁποίας ὑπέστησαν ἐδόθη κατόπιν πολυετῶν ἐνεργειῶν ὑπὸ τῆς ΣΠΑ ἓν ἑκατομμύριον πρὸς ἀνέγερσιν τῶν οἰκημάτων των Εἶναι ἀληθές, διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ὅτι ὅταν ἐδόθη τὸ ποσὸν δὲν ἐλέχθη ὅτι θὰ συμπεριληφθῶσι καὶ εἰς τὴν μετέπειτα εὐεργετικὴν διάταξιν τῶν διὰ στέγασιν 60.000.000 μεταγενεστέρως ψηφισθεῖσαν.

§195Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε ἦτο ἄγνωστον τοῦτο.

§196Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀποκλείσωμεν τοὺς Φερεάτας, ἐφ’ ὅσον ἐγίνετο ἡ κατόπιν εὐεργετικὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως χορήγησις τῶν 60 000.000.

§197Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εὑρίσκω καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ διάκρισις, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἡ ρύθμισις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§198Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἀναγνωρίζεται τὸ δίκαιόν των, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ ρυθμίσωμεν.

§199Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ συμπεριλάβωμεν.

§200Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω πάντως τὴν ἐλπίδα ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατόπιν τῆς σημερινῆς δηλώσεώς του θὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Ὑπάρχει καὶ ἡ περίπτωσις ὀλίγων δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 1917 δὲν ἐγκατέλειψαν τὰς θέσεις των κατόπιν διαταγῶν τῶν γενικῶν διοικήσεων, διαταγῶν, τὰς ὁποίας ἔχουν εἰς χεῖρας των καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ζημίας καὶ καταστροφὰς ἀπωλέσαντες τὰς ἐπιπλώσεις των καὶ ὅλην τὴν κινητήν των περιουσίαν. Φρονῶ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα, καὶ ἐὰν δὲν μποροῦν νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ αὐτοὶ διὰ λόγους τυπικοὺς εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του διὰ τὸ μέλλον.

§201Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. (Ὑποστηρίζει τροπολογίαν μὴ ἀκουόμενος).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ κώδικος νόμων περὶ τελωνειακοῦ δασμολογίου εἰσαγωγῆς καὶ τοῦ τελωνειακοῦ κώδικος». (Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Ἐφ’ ἅπαξ συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας μετὰ τὴν ψήφισίν του ὑπὸ τῆς Βουλῆς τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως ὡρισμένου εἴδους ἀποφάσεων τῶν Διοικητικῶν Δικαστηρίων φορολογικῶν παραβάσεων». (Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 3122 κλπ.». (Ψηφίζεται ὡς ἐτροποποιήθη εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§203ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5 μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 10.15 μ. μ.)