1931.05.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 81η

ΤΕΤΑΡΤΗ 27 ΜΑΪΟΥ 1931

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει τηλεγράφημα ἱεροσπουδαστῶν Ἄρτης ζητούντων τὴν διατήρησιν τῆς ἱερατικῆς σχολῆς Ἄρτης. —Οἱ μεταφέροντες φαγώσιμα εἰς τὰ ἀτμόπλοια ἰδιοκτῆται λεμβοῦχοι Πειραιῶς παρακαλοῦν ὅπως συμπεριληφθοῦν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου 3865. —Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀνθρακόπουλος καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τῆς κοινότητος Νέου Σκοποῦ ζητοῦντος τὴν πρόσληψιν ἐργατῶν ὑπὸ τῆς ἑταιρείας Γιούλεν καὶ τὴν μετατροπὴν τῶν ληξιπροθέσμων δανείων εἰς μεσοπρόθεσμα λόγῳ τῆς καταστροφῆς ἣν ὑπέστησαν ἐκ τῶν πλημμυρῶν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Χαβίνης καταθέτει ὑπόμνημα συντεχνίας ραπτῶν Πρεβέζης ζητούσης τὴν παροχὴν ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἱματισμοῦ διὰ κατασκευήν, πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς κρίσεως ἥν διέρχεται ἡ τάξις των. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Ξανθόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν συνδέσμου κοινοτήτων Σιθωνίας ζητοῦντος τὴν παραχώρησιν δασικῶν ἐκτάσεων πρὸς ἐκχέρσωσιν. —Ὁ ἀνάπηρος πολέμου ὁλικῆς ἀνικανότητος Σπῦρος Σπυρόπουλος παρακαλεῖ ὅπως τὸ ταμεῖον θυμάτων χορηγήσῃ αὐτῷ ἐπίδομα μηνιαῖον οὗτινος δικαιοῦνται οἱ βαρέως πάσχοντες. —Ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος Ζαχάρως παρακαλεῖ ὅπως παύσῃ ἡ περαιτέρω ἐργασία κατασκευῆς ἔργων ἐπὶ τοῦ Γερανίου αὔλακος ὑπὸ τῆς ἑταιρείας λουτρῶν Καϊάφα. Ἡ ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ καὶ χορηγήσεως πιστώσεως δραχμῶν 120.000 διὰ τὴν ἐπέκτασιν καὶ διαρρύθμισιν τοῦ Δημοσίου Ἀπολυμαντηρίου Ἀθηνῶν». 2) «Περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ ἀνεγέρσεως περιπτέρων ἐν τῷ Δημοσίῳ Ψυχιατρείῳ Ἀθηνῶν». 3) «Περὶ ἐγκρίσεως συγκριτικῶν πινάκων δαπάνης ἀνεγέρσεως περιπτέρων ψυχοπαθῶν εἰς τὸ Δημόσιον Ψυχιατρεῖον Ἀθηνῶν καὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς». 4) «Περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δραχμῶν 83.300 διὰ τὴν ἐκτέλεσιν συμπληρωματικῶν ἐργασιῶν εἰς τὴν ὑπὸ κατασκευὴν ἀποβάθραν τοῦ Λοιμοκαθαρτηρίου Ἁγίου Γεωργίου». 5) «Περὶ ἐγκρίσεως διαφόρων δαπανῶν ὑγιειονομικῶν ἱδρυμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν παρελθόντων οἰκονομικῶν ἐτῶν καὶ ἀναγραφῆς τῶν σχετικῶν πιστώσεων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς». Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 38 τοῦ νόμου περὶ τηλεγραφικῆς ἀνταποκρίσεως». 2) «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς διὰ τοῦ νόμου 4547 κυρωθείσης συμβάσεως περὶ κατασκευῆς, συντηρήσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως τηλεφωνικῶν ἐγκαταστάσεων κλπ». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τῶν ὅρων παροχῆς τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους διὰ τὴν συνομολόγησιν δανείων ὑπὸ τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας «Ὑδραυλικὰ ἔργα Λακωνίας» καὶ ἀνωνύμου ἑταιρείας ἀποξηράνσεων «Λυσιμαχίας». 4) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14)2)1931 τροποποιητικοῦ παραρτήματος τῆς ἀπὸ 14 Ἀπριλίου 1925 συμφωνίας μεταξὺ Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ἑλληνικῶν Ταχυδρομείων καὶ τῆς Διεθνοῦς ἑταιρείας Κλιναμαξῶν διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ταχυδρομικῶν ἀποστολῶν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους διὰ τῆς ἁμαξοστοιχίας «Semplon Oriant Express». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ κατασιοτικοῦ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἡ αὐτὴ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τήν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 4103 τοῦ ἰσχύοντος ἐν Κρήτῃ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀγροτικὰ κτήματα τὰ ἀνήκοντα εἰς Νομικὰ Φιλανθρωπικὰ Καταστήματα». Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ λειτουργίας σχολῆς Πολέμου ἐν τῷ Πολεμικῷ Ναυτικῷ». 2) «Περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ 4411 νόμου περὶ συγκροτήσεως προελεύσεως, προαγωγῆς κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Π. Ν. ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ 4710 νόμου». 3) Περὶ κατατάξεως ὡς λιμενικῶν δοκίμων υἱῶν ἢ ἀδελφῶν πεσόντων ἐν πολέμῳ ἢ ὁπωσδήποτε ἐξαφανισθέντων». 4) «Περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ 2ου ἐδαφίου τῆς 4ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 65 τοῦ 4411 νόμου περὶ συγκροτήσεως προελεύσεως κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ καὶ Κωδικοποιήσεως τοῦ 4411 νόμου». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 2588 καὶ ὑπαγωγῆς εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ τῶν ἀναπήρων ὑπαξιωματικῶν τοῦ πολέμου 1897 καὶ τῶν ἀναπήρων φυματικῶν ὑπαξιωματικῶν συνεπείᾳ τραυμάτων ληφθέντων κατὰ τοὺς πολέμους 1897, 1912, 1913, καὶ 1916 ἕως 1922. Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ χορηγήσεως ἐφ’ ἅπαξ πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν καθυστερουμένων ἐξόδων συντηρήσεως καὶ λειτουργίας γραφείου ἐργασίας λιμένος Πειραιῶς καὶ ἐξόδων κινήσεως τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ». καὶ 2) «Περὶ χορηγήσεως ἐφ’ ἅπαξ πιστώσεως πρὸς πληρωμήν καθυστερουμένων ὁδοιπορικῶν κλπ. ἐξόδων ὑπαλλήλων Διευθύνσεως ἐργασίας καὶ Κοινωνικῆς Προνοίας Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Κουτσοπέταλος, Π. Εὐριπαῖος Α. Φωκᾶς, Π. Πετσάλης, Μ. Παπαδόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσιν πρότασιν νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου 4986)1931 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3713 περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Χ. Ζουμῆς, Ι. Νικολίτσας, Τ. Ἀναστασίου, Α. Παπαθανάσης, Ι. Γρηγοράκης, Σ. Ταλιαδοῦρος, Δ. Χατζῆς κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4506 περὶ καταστάσεως παθόντων ἐν Πολέμῳ ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Καραγιώργης, Ν. Ἀσκεπίδης, Ν. Ζαρίφης, Α. Μυλωνογιάννης κλπ. ὑποβάλλουσιν τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ καταβολῆς εἰς δέκα ἑξαμηνιαίας δόσεις ὑπὸ τῶν ἐκ τῆς θεομηνίας ζημιωθέντων ἐνοικιαστῶν φόρων ἐλαιῶν καὶ ρητίνης τοῦ ὑπ’ αὐτῶν ὀφειλομένου ὑπολοίπου τοῦ φόρου τούτου». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Ἀργυρόπουλος, Σ. Σταυρόπουλος, Κ. Κατσαδήμας, Μ. Παπαδόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσιν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923 «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων» τοῦ νόμου 4567 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Σεπτεμβρίου 1929 Ν. Δ. κλπ., τοῦ νόμου 3225 τοῦ Ν. Δ. τῆς 6 Νοεμβρίου 1926 περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Δ. «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων» τοῦ νόμου 4606 περὶ συστάσεως ταμείου ἀσφαλίσεως τοῦ ὀρθοδόξου ἐφημεριακοῦ κλήρου τῆς Ἑλλάδος καὶ περὶ καταργήσεως τῶν νόμων 2508 καὶ 4602». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Σπηλιώτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κεντούρης ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ εὐθύνης καὶ προστασίας τῶν ξενοδόχων». Ὁ κ. Α. Ἀλεξανδρῆς (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 4332 καὶ 4454 περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 27 Ἰουνίου 1929 καὶ 9 Δεκεμβρίου 1929 συμβάσεων μεταξὺ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸ καταστατικὸν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος». Ὁ κ. Ν. Ἀβραάμ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης)ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας τοῦ νόμου 4428 περὶ τρόπου διακοπῆς παραγραφῆς κλπ.». Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 91 τοῦ 4411 νόμου περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως, προαγωγῆς κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». 2) «Περὶ τροποποιήσεως τῆς διατάξεως τῆς παραγράφου 8 τοῦ ἄρθρου 38 τοῦ κωδικοποιουμένου νόμου 2740 τῆς 28]12]27 περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ» καὶ 3) «Περὶ συστάσεως Σχολῆς Ἀξιωματικῶν πληρωμάτων τηλεγραφητῶν». Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2300 περὶ ἱδρύσεως ἐν Χίῳ Χιακοῦ Ἡρώου». Ὁ κ. Α. Ἀλεξανδρῆς (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει σχέδιον «περὶ κυρώσεως τῆς κωδικοποιήσεως εἰς ἑνιαῖον κείμενον καὶ τροποποιήσεως τῶν μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι κτημάτων τῶν ἀνταλλαγέντων Μουσουλμάνων». Οἱ κ. κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς, Σ. Κωστόπουλος, Τ. Ἀναστασίου κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαιρετικῶν διατάξεων ἐπί τινων συναλλαγῶν τοῦ Δημοσίου καὶ νομικῶν προσώπων».

§3Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ πρὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Βασιλειάδη.

§5Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀτυχῶς ὁ Βοιωτικὸς Κηφισσὸς ἐπεφυλάσσει νέας καταστροφὰς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λοκρίδος καὶ Λεβαδείας. Κατόπιν τῶν χθεσινῶν καὶ προχθεσινῶν βροχῶν λαμβάνω τηλεγραφήματα ἐκ μέρους τῶν προέδρων τῶν κοινοτήτων καὶ ἐκ μέρους τῶν προέδρων τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν, τὰ ὁποῖα θὰ καταθέσω εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς καὶ οἱ ὁποῖοι μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα παρουσιάζουν τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία σήμερον εἶναι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Βοιωτικοῦ Κηφισσοῦ. Ὁ πρόεδρος τοῦ συνεταιρισμοῦ Ἐλατείας τηλεγραφεῖ ὅτι «πλημμυρίσαντος τοῦ κηφισσοῦ καταστρεφόμεθα. Ἐνεργήσατε διὰ τὴν τύχην ἡμῶν». Παρόμοια τηλεγραφήματα πλεῖστα ὅσα ἀποστέλουν ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ πρὸς πρὸς τὴν νομαρχίαν. Ἀλλ’ εὐτυχῶς συγχρόνως μὲ τὴν ἀναγγελίαν τῶν καταστροφῶν τούτων ἔχω νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρὸ ἐλαχίστων ἡμερῶν, πρὸ 3–4 ἡμερῶν, ἡ Ἀγγλικὴ ἑταιρεία ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν μελέτην τῆς διευθετήσεως τῆς κοίτης τοῦ Βοιωτικοῦ Κηφισσοῦ, ὑπέβαλεν τὴν μελέτην αὐτῆς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι ἡ ἐργασία ἡ ὁποία ἐγένετο εἶναι πράγματι ὡς φαίνεται ἀρκετὰ ἀρτία ἀλλὰ πρὸ παντὸς μᾶς δίδει τὴν ἐλπίδα ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διευθετηθῇ τὸ ἔργον τοῦτο. Διότι ἐνῷ μέχρι σήμερον ὑπελογίζομεν ὅτι διὰ τὴν ἐργασίαν τῆς διαρρυθμίσεως τῆς κοίτης τοῦ Κηφισσοῦ θὰ ἐδαπανῶντο ἴσως ὑπέρογκα ποσά, ἑκατοντάδες ἴσως ἑκατομμυρίων, ἡ ὁλικὴ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 33 ἑκατομμ. δραχμῶν, ἡ δὲ ἔκτασις ἡ ὁποία πρόκειται νὰ διασωθῇ ἐκ τῆς διευθετήσεως ταύτης εἶναι 46.400 στρέμματα. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐκ τῶν 46.400 στρεμμάτων περίπου 8.000 στρέμματα εἶναι μόνιμα ἕλη καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἀποξηρανθοῦν, ἡ ἐξυγίανσις αὕτη δὲν θὰ εἶναι μόνον χρησιμωτάτη διὰ τὴν τὴν γεωργικὴν παραγωγὴν ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν καθόλου ὑγείαν τῆς Χώρας. Ἡ δαπάνη δὲ ἡ ὁλικὴ κατὰ στρέμμα ἀνέρχεται εἰς 723 δραχμ. λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι ὅλοι οἱ γεωργοὶ οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰ στρέμματα ταῦτα καὶ οἱ ὁποῖοι τελείως κατεστράφησαν εἶναι διατεθειμένοι εἰς 200 δραχμὰς ἐτησίως κατὰ στρέμμα νὰ πληρώσουν εἰδικὸν φόρον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἕνα ἄλλο εὐεργέτημα τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Διότι καθὼς γνωρίζετε, ὁ Βοιωτικὸς Κηφισσὸς πλημμυρῶν τελείως, πολλάκις διακόπτει καὶ τὰς σιδηροδρομικὰς συγκοινωνίας μεταξὺ τῆς πρωτευούσης καὶ τῆς Β. Ἑλλάδος. Διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων αὐτῶν ἐκκαθαρίζεται τελείως, κ. ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, καὶ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ καὶ αἱ διάφοροι δημόσιαι ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι διέρχονται ἐκ τῆς περιφερείας ἐκείνης. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀτυχῶς, ἀπουσιάζει αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶχε δὲ πραγματικῶς δείξει ἐξαιρετικῶς πατρικὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην καὶ εἶχε δώσει μάλιστα καὶ μίαν ὑπόσχεσιν εἰς τὰς πολυαρίθμους ἐπιτροπὰς ἐκ τῶν ἀγροτῶν καὶ γεωργῶν οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐκ τῆς περιφερείας ἐκείνης, τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ δαπάνη δὲν θέλῃ ἀνέλθῃ πλέον τῶν 60 ἑκατομμυρίων δρχ. ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου θὰ ἀρχίσῃ ταχύτατα καὶ μάλιστα διὰ τῶν μέσων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν θέλομεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν ἰδιαιτέρως τὸν ἐθνικὸν προϋπολογισμόν· οἱ κάτοικοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι προσφέρονται ἵνα καὶ αὐτοὶ συνεισφέρωσιν εἰς τὴν ἐξυγίανσιν αὐτήν. Ἰδοὺ αἱ ζημίας τὰς ὁποίας ἀναφέρουν οἱ πρόεδροι τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν. Λέγουν ὅτι «πλημμυρίσαντος τοῦ Κηφισσοῦ καταστρεφόμεθα. Ἐνεργήσατε διὰ τὴν τύχην ἡμῶν» Πρόκειται περὶ ἐκτάσεως χιλιάδων στρεμμάτων καλλιεργουμένων διὰ βάμβακα· γίνεται ἐντατικὴ καλλιέργεια βάμβακος εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην. Αἱ πλημμύραι τοῦ Κηφισσοῦ κατέστρεψαν τελείως τὴν σποράν. Ἐτηλεγράφησαν καὶ τὸν νομάρχην καὶ διεμαρτυρήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Μὲ τὰς διαμαρτυρίας ἁπλῶς τὰς τηλεγραφικὰς δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ τίποτε. Τὸ οὐσιῶδες εἶναι ὅπως ἡ Κυβέρνησις, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς μελέτης ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρείας Boot, ἐπισπεύσῃ τὴν ἐξέτασιν τῆς μελέτης ταύτης ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων διὰ νὰ γνωρίζωμεν ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρχίσῃ ἡ ἐργασία αὐτὴ ἢ οὔ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Παπαφλέσσας.

§7Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Οἱ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως Ἀρφαρῶν τῶν Καλαμῶν, οἱ πλέον νομοταγεῖς καὶ φιλήσυχοι πολῖται τῆς Μεσσηνίας ὑπέστησαν ἐπίθεσιν ἀπὸ τοὺς λεγομένους φύλακας τῆς ἡσυχίας καὶ ἀσφαλείας τῶν πολιτῶν. Οἱ χωροφύλακες τοῦ ἐκεῖ σταθμοῦ συνέλαβον δύο πολίτας τοὺς ἔδεσαν εἰς τὸ κρατητήριον καὶ τοὺς ἔδειραν τόσον, ὥστε αἱ φωναὶ καὶ αἱ ἐπικλήσεις των ἐξηνάγκασαν τοὺς κατοίκους νὰ ἐπέμβωσι πρὸς ἀπελευθέρωσιν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν βασιβουζούκων. Οἱ χωροφύλακες κατόπιν τῆς ἐπεμβάσεως τῶν πολιτῶν ἐπῆραν τὰ ὅπλα καὶ ἐπυροβόλησαν, πρὸς ἐκφοβισμὸν εὐτυχῶς εἰς τὸν ἀέρα. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως διατάξῃ ἀνακρίσεις καὶ ἐπιβάλῃ τὴν βαρυτέραν τῶν ποινῶν ἐναντίον αὐτῶν οἱ ὁποῖοι δὲν ἐσεβάσθησαν οὔτε τὴν ἡσυχίαν οὔτε τὴν τιμὴν τῶν πολιτῶν.

§8Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λούλης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἀναπήρου Κ. Κολιὰ περὶ ἀναχορηγήσεως τῆς διακοπείσης συντάξεώς του.

§10Α. ΛΟΥΛΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς Προέδρου Κοινότητος Ἁλμυροῦ περὶ ἀποδόσεως τῶν βιβλιαρίων εἰς τοὺς καπνεργάτας.

§12Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ ταμείου ἀσφαλίσεως τῶν ἐργατῶν δικαιοῦνται βοηθήματος οἱ καπνεργάται οἱ πραγματοποιοῦντες 120 κατ’ ἐλάχιστον ὅριον ἡμερομίσθιον. Τοῦτο βεβαίως ἐγένετο πρὸς πρόληψιν καταχρήσεων ἐκ μέρους φυγοποίνων καπνεργατῶν. Ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ὑφισταμένην καπνικὴν κρίσιν διὰ νὰ πραγματοποιήσουν τοιοῦτον ποσὸν ἡμερομισθίου, εἶναι ἐντελῶς ἀνέφικτον. Ἐφ’ ὅσον δὲν οὗτοι δὲν πραγματοποιοῦν τὰ ἡμερομίσθια ὄχι ἐξ ὑπαιτιότητός των, εἶναι δίκαιον νὰ δοθῇ μία λύσις ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Οἱ διευθυνταὶ τοῦ ταμείου κατέσχον τὰ βιβλιάρια τῶν ἐργατῶν τῶν μὴ ἐργαζομένων καὶ οὕτω πως δὲν εὑρίσκουν ἐργασίαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ δώσῃ μίαν λύσιν εἰς τὴν ὑπόθεσιν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γουργουρῆς ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς κοινότητος Ἀμφίσσης.

§14Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς κάνω ἕνα παράπονον. Αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ εἶναι πρὸ τοῦ Πάσχα καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὴν φροντίσετε.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ φροντίσω. Ὁ κ. Ζούκας ἐπὶ ἀναφορᾶς Χ. Χουδροῦ, Ἀθ. Καρδούτσου καὶ Γ. Τσιάστα.

§16Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ, κ. Πρόεδρε, ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ συνασπισμοῦ κατετέθη νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον κακῶς εἶχε τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν λειβαδίων καὶ μεγάλων τσιφλικίων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Ἀλλὰ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων τὸ υἱοθέτησε, καὶ ἐπανειλημμένως νομίζω ἐγένετο ἐπαγγελία ἐκ μέρους τοῦ προκατόχου κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅτι θὰ κατετίθετο εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὸν νομοσχέδιον ἀφορῶν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι καὶ σχετικαὶ δυσχέριαι ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάρτισιν τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, ἰδίως δὲ τεχνικαὶ τοιαῦται ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν αἱ ὁποῖαι πρόκειται ν’ ἀποκατασταθοῦν, ἐπίσης καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν κτηνῶν, πράγματα τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα ἵνα καταρτισθῇ τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον. Νομίζω ὅμως ὅτι παρῆλθε πολὺ χρονικὸν διάστημα ἔκτοτε, ἵνα ἔχῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν του τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ καταθέσῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐπείγει ἡ κατάθεσις τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, ἐὰν πρόκειται πράγματι νὰ υἱοθετηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς υἱοθετήθη καθὼς προεῖπον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ συνταγματικὴ προθεσμία ἐντὸς τῆς ὁποίας εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ σχετικὸς νόμος λήγει, καὶ δὲν ὑπολείπεται παρὰ ἕνα καὶ μόνον ἔτος. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ συντάγματος, ἡ ὁποία ἐθεσπίσθη κατὰ παρέκκλησιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ συντάγματος, ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀπαλλοτρίωσιν λειβαδίων πρὸς ἀποκατάστασιν μικρῶν κτηνοτρόφων, ἐκπνέει μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους, διότι ἡ πενταετὴς προθεσμία τῆς ψηφίσεως τοῦ συντάγματος λήγει τὸν Ἰούνιον τοῦ 1932. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ ὅτι ἐπείγει ἡ κατάθεσις καὶ ἐπιψήφισις τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῇ τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον μέχρι τῶν διακοπῶν τῆς παρούσης συνόδου καὶ νὰ ψηφισθῇ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος.

§18Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλήν, διότι τὸ ζήτημα ἐπείγει, διότι ἡ συνταγματικὴ προθεσμία τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ συντάγματος ἐντὸς τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἶναι μόνον ἑνὸς ἔτους. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἀφήνῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκκρεμὲς, τῆς ἀποκατάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Πρέπει νὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ταχύτερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσωμεν ἄλλως τὸ ζήτημα τοῦτο· θὰ τὸ θεραπεύσωμεν μόνον διὰ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ψηφισθῆ ἀπὸ τὸ 1922 καὶ δὲν κατετέθη ἡ ἐργασία ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας. Εἶναι ἑτοίμη καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ ἂν θὰ κατατεθῇ, διὰ νὰ μὴ μένωμεν μόνον μὲ ἐλπίδες καὶ ὑποσχέσεις. Νὰ δοθῇ μία ἀπάντησις τὶ θὰ γίνῃ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης.

§20Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἐπείγει τὸ ζήτημα, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον.

§21Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον μελετᾷ ἡ Κυβέρνησις σπουδαίως. Ὀφείλει δὲ νὰ τὸ μελετήσῃ σπουδαίως, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον καθ’ ὅσον διὰ νὰ κάνῃ κανεὶς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων ὀφείλει νὰ εὕρῃ ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ τὴν κάνῃ. Διότι ἂν προβῶμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων χωρὶς καὶ κἄν νὰ εὕρωμεν τὰ ἀπαιτούμενα λειβάδια, τότε θὰ κάνωμεν ἕνα ἔργον ἀστεῖον. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει θέσει εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἕνα τῶν εἰδικωτέρων γεωπόνων της, ὁ ὁποῖος περιῆλθεν ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐξήτασεν σπιθαμὴν πρὸς σπιθαμὴν ποῦ ὑπάρχουν λειβάδια διαθέσιμα. Ἡ ἐργασία αὐτὴ ἐπερατώθη πρὸ μηνὸς καὶ τότε τὸ ὑπουργεῖον συνεκάλεσε τὰς ἐπιτροπὰς. Καὶ μία ἐπιτροπὴ ἦτο τῶν μεγάλων καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων, ἡ ὁποία ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Ὅταν, λοιπόν, ἦλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ συνεζήτησαν μὲ τὴν σχετικὴν ὑπηρεσίαν, τὸ νὰ λέγετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δεικνύει μέριμνα δὲν εἶναι ὀρθόν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ἐν Ἀττικῇ ἑνώσεως Λακώνων.

§23Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπάρχει μία ἀναφορά, κύριοι βουλευταί, τῆς ἑνώσεως τῶν ἐν Ἀττικῇ Λακώνων περὶ ἀνεγέρσεως ἀνδριάντος τοῦ Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου. Ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος, τέκνον ἀπὸ καταγωγῆς τῆς Μάνης πολιτευτὴς δὲ Μεσσηνίας, ὑπῆρξεν ἀπὸ τοὺς ἐξοχωτέρους πολιτικοὺς ἄνδρας τοῦ νεωτέρου Ἑλληνισμοῦ. Ἑξάκις ἐκυβέρνησε τὴν χώραν ὡς Πρωθυπουργός, εἶναι δὲ ὁ πολιτικὸς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ μεγάλου του ἀναστήματος ἐπέβαλεν εἰς τὰ πολιτικὰ ἤθη τῆς χώρας τὴν μετριοπάθειαν. Μέχρι τοῦ Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου οἱ πλήρεις ζητικότητος ἄνδρες οἱ ἀναδειχθέντες κατὰ τὸν ἀγῶνα τῆς ἀνεξαρτησίας ἐξέτρεπον ἀτυχῶς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας εἰς τραχύτητας καὶ ὑπερβολὰς. Ἀπὸ τοῦ πολιτικοῦ ἐκείνου ἀνδρός, ἐπαναλαμβάνω, ἡ πολιτικὴ μετεβλήθη εἰς συζήτησιν καὶ συνεργασίαν μετὰ πάσης εὐπρεπείας, μετὰ πάσης προσηλώσεως εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, μετὰ πάσης θετικότητος καὶ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους. Ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος εἶναι ὁ πολιτικὸς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος ἐξησφάλισε κυρίως τὴν ἡσυχίαν εἰς τὴν χώραν, εἶναι ὁ πρῶτος, κτυπήσας ἀνηλεῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς τὴν λῃστείαν. Ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος εἶναι ὁ πρῶτος μετὰ τὸν Καποδίστριαν, ἐμπεδώσας τὴν θετικότητα εἰς τὰς σκέψεις τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Τοιοῦτος ἀνὴρ ὑπῆρξεν ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μέγιστον αὑτοῦ τίτλον ἐθεώρησεν ἐκεῖνο τὸ ὁ ὁποῖον εἶπεν ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου βήματος «Εἶμαι τέκνον τῆς Βουλῆς», διότι ἦτο ἀφωσιωμένος εἰς τοὺς θεσμοὺς τοὺς Κοινοβουλευτικοὺς τῆς χώρας ἠδύνατο δὲ νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι εἶναι ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προπαρεσκεύασαν τὸ σημερινὸν δημοκρατικὸν πολίτευμα. Περὶ τοιούτου ἀνδρὸς προκειμένου, μετὰ θάρρους προσέρχομαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀναφορὰν ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς ἐπιμεληθῇ ἵνα ὑπάρξῃ καὶ ὁ ἀνδριὰς αὐτοῦ εἰς μνήμην μεταξὺ τῶν ἐπερχομένων γενεῶν, διότι ἡ μνήμη ἡ ἀοίδιος τῶν ἡγετῶν ἑνὸς ἔθνους εἶναι ἡ κατ’ ἐξοχὴν συντηροῦσα τὴν παράδοσιν ἡ ὁποία εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ ψυχὴ τῆς ἱστορικῆς ὀντότητος ἑνὸς ἔθνους (χειροκροτήματα).

§24Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Θεσσαλίας συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§26Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπετε κ. Πρόεδρε, μολονότι δὲν εἶμαι ἐγγεγραμμένος, ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγα εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου περὶ τοῦ ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου, διότι πραγματικῶς ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος ὑπῆρξεν εἰς τὴν νεωτέραν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος μία ἔξοχος φυσιογνωμία, ἡ ὁποία ἐκτὸς τῶν ἄλλων μεγάλων προσόντων τὰ ὁποῖα εἶχεν, ἀφῆκε βαθέα τὰ ἴχνη εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς χώρας καὶ λόγῳ τῆς σταδιοδρομίας αὐτοῦ καὶ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ πρὸς πρόσκτησιν τῆς Θεσσαλίας. Ἐκτὸς ὅμως αὐτῶν ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος ὑπῆρξε πραγματικῶς ὁ σκαπανεὺς τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἐν Ἑλλάδι· καὶ διὰ τοῦτον καὶ μόνον τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον ἄλλοι, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο πρέπον νὰ ἀποδειχθῇ ἡ ἐθνικὴ πρὸς αὐτὸν εὐγνωμοσύνη διὰ τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ ἀνδριάντος.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§28Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αἱ εὐχαὶ αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν καὶ ἐκ μέρους τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, καθὼς καὶ ἐκ μέρους τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς περὶ ἀνεγέρσεως ἀνδριάντος εἰς τὸν ἀείμνηστον πολιτικὸν ἄνδρα τῆς Ἑλλάδος, τὸν Ἀλέξανδρον Κουμουνδοῦρον, ὑποθέτω ὅτι ἐκπροσωποῦσι τὰ αἰσθήματα ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Δύναμαι δὲ νὰ δώσω καὶ μίαν πληροφορίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προέβη ἤδη εἰς σχετικὸν μέτρον, καθ’ ὅσον ἔμαθα ὅτι ὑπάρχει ἔγγραφον ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας διὰ τοῦ ὁποίου ἀναγγέλλεται ὅτι συνιστᾶται ἐπιτροπὴ πρὸς συλλογὴν ἐράνων διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ἀνδριάντος τούτου. Μοῦ ἐγένετο δὲ καὶ μεγάλη τιμή, διότι μὲ διώρισεν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης.

§30Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος δὲν ὑπῆρξεν μόνον σταθμὸς ἐν τῇ ἐξελίξει τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας ταύτης, ὑπῆρξεν συγχρόνως διὰ τὴν ἐποχήν του ὁ ἀμύντωρ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπεδίωξεν ἔκτοτε τὴν ἐξάπλωσιν τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων καὶ ἐπέτυχε ταύτην ἔν τινι μέτρῳ, διότι τὰ μέσα ἦσαν ἐλλιπῆ. Νομίζομεν λοιπόν, ἐφ’ ὅσον ἄλλοι ἀνδριάντες ὑψώθησαν, ὅτι ἀποτελεῖ μίαν ἔλλειψιν, ἡ ἔλλειψις τοῦ ἀνδριάντος τοῦ Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου ἀπὸ τὸν περίβολον τῆς Βουλῆς.

§31Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Καὶ ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἴμεθα σύμφωνοι καὶ διατυποῦμεν τὰς αὐτὰς εὐχάς.

§32Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἡ πολιτικὴ ἱστορία τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος ἔχει ἀφιερώσει ὡραίας σελίδας δι’ ἐξιστόρισιν τοῦ ἀνδρός τούτου, τοῦ μεγάλου ἀληθῶς πολιτικοῦ τῆς Ἑλλάδος Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου. Δὲν διεκρίθη μόνον ὡς Κυβερνήτης, ἔχων διαυγεστάτην τὴν ἀντίληψιν καὶ πλήρη ἐπίγνωσιν τῆς πραγματικότητος, ἀλλὰ διεκρίθη καὶ ὡς κοινοβουλευτικὸς ἀνήρ, συνέδεσε δὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ μὲ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Ἡ Κυβέρνησις, θέλουσα πάντοτε καὶ διακαῶς ἐπιθυμοῦσα εἰς τὴν σειρὰν τῶν ἀγαλμάτων τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἠγέρθησαν χάριν τῆς μνήμης καὶ ἄλλων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐγερθῇ καὶ τὸ τοῦ Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου, ἐσχάτως, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, προέβη εἰς σύστασιν ἐπιτροπῆς καὶ ἀναμένει τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς, μετὰ μεγάλης δὲ εὐχαριστήσεως θὰ ἴδω ἀνεγειρόμενον καὶ ἐλπίζω ταχέως—τὸ ἄγαλμα τοῦ ἐξόχου τούτου πολιτικοῦ εἰς τὸν περίβολον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανώσεως ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Ἑλληνοθαλασσία Ἕνωσις». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων τῶν δύο νομοθετικῶν διαταγμάτων τῆς 9ης Ἰουλίου 1926 περὶ συστάσεως Ταμείων Ἀλληλοβοηθείας ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ καὶ τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος καὶ τῶν τούτοις ἀντιστοιχούντων καὶ ἐξομοιουμένων, ὡς ταῦτα ἐτροποποιήθησαν διὰ τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1926 καὶ τῆς 12 Ὀκτωβρίου 1926, καθὼς καὶ τῶν ἐκτελεστῶν τούτων διαταγμάτων τῆς 1ης Σεπτεμβρίου 1926». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκπαιδεύσεως καὶ προαγωγῆς ἀνθυπασπιστῶν». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 4443 περὶ στελεχῶν τοῦ στρατοῦ καὶ 3616 περὶ στρατιωτικῆς ἱεραρχίας καὶ προβιβασμῶν». Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισίν του τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διὰ τοῦ ἀπὸ 36 Ἀπριλίου 1930 νομοθετικοῦ διατάγματος κωδικοποιηθέντων νόμων 3616 καὶ 4565 περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν κλπ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίου εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου ὑπ’ ἀριθ. 3509 περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς διεθνοῦς ἐκθέσεως Θεσσαλονίκης». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῆς τῆς παραιτήσεως ἀπὸ τῆς συμβάσεως καπνοσπόρου». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἐργατικῆς ἑστίας». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3459 τῆς 17 Μαρτίου 1928 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 νομοθετικοῦ διατάγματος, περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Μαρτίου 1926 νομοθετικοῦ διατάγματος περὶ ρυθμίσεως τῶν φορτοεκφορτωτικῶν ἐργασιῶν εἰς τοὺς λιμένας τοῦ Κράτους». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου 3221 περὶ Κτηματικῶν Τραπεζῶν, ὡς συνεπληρώθη καὶ ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3290, περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3221 περὶ Κτηματικῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ νόμου 4795 περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου 3221 περὶ Κτηματικῶν Τραπεζῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εὐθύνης καὶ προστασίας τῶν ξενοδόχων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ξεναγῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Συνεχίζεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐξαιρετικῶν διατάξεων ἐπί τινων συναλλαγῶν δημοσίου καὶ νομικῶν προσώπων». Ὁ κ. Τζερμιᾶς.

§34Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχεδίου. Ἀναφέρονται ἄλλωστε οἱ λόγοι αὐτοί, τόσον εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τῶν κυρίων ὑπουργῶν τῶν ὑποβαλλόντων τὸ νομοσχέδιον, ὅσον καὶ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἴσως δὲ καὶ εἰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν σχετικὴν ὑποβολήν. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, εἴμεθα ὅμως ὑποχρεωμένοι νὰ τονίσωμεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἄχρηστον εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦται. Διότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀναλαβοῦσα τὴν ἀρχὴν κατὰ τὸ 1928, εὑρῆκεν πραγματικῶς μίαν ἀτμόσφαιραν κεκορεσμένην ἀπὸ τοὺς ὑδρατμοὺς τῶν ὑπόπτων συμβάσεων. Καὶ διὰ μὲν τὴν σύμβασιν τῆς Πάουερ, μολονότι δι’ ἐπανειλημμένων δηλώσεών της ἠναγκάσθη νὰ ἀναγνωρίσῃ τοὺς καταστρεπτικούς της ὅρους, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιμείνῃ εἰς μερικὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὁπωσδήποτε ἐπέτυχεν μὲ ὅλην τὴν προσωπικὴν παρέμβασιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ μέτρα τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν τὸ σχετικὸν ὑπουργεῖον. Ἀλλ’ εὑρέθη πρὸ τοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ Ἀγγλικοῦ θησαυροφυλακίου, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ὁ ἴδιος ὅμως λόγος δὲν ὑφίσταται βεβαίως καὶ διὰ τὴν περίφημον σύμβασιν τῆς Φαουντέσιον, διὰ τὴν ὁποίαν εἰς εἰδικὴν ἐπερώτησιν ὑπεστηρίχθη ὅτι οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν εἶχεν τὸ Κράτος νὰ συνεχίσῃ τοὺς καταστρεπτικοὺς ὅρους μὲ τοὺς ὁποίους ἡ σύμβασις αὐτὴ δῆθεν ἐξυπηρετεῖ τὰ ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργα. Καὶ εἶναι πρόσφατος κύριοι, εἰς ὑμᾶς, ὅσοι παρηκολουθήσατε τὴν σοβαρότητα τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης, εἶναι πρόσφατος ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. πρώην ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὸ πρῶτον μέρος τῶν ἔργων τῆς Φαουντέσιον, τὸ ἀφορῶν τὰς λίμνας Ἀματόδου κ. λ. π. καὶ τὸ ὁποῖον θὰ παρεδίδετο τὸν παρελθόντα Νοέμβριον ἐδῶ. Κύριοι, ἔχομεν ἐπίσημον ἔκθεσιν τοῦ κ, ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἀπέστειλεν τὸν τεχνικὸν διευθυντὴν τῶν ὑπηρεσιῶν του κ. Κυπριανόν, ὁ ὁποῖος βεβαιοῖ εἰς τὴν ἔκθεσίν του, ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ παραδοθοῦν πρὸ 3 ἐτῶν, δὲν πρόκειται νὰ παραδοθοῦν εἰμὴ μετὰ 2½ μῆνας. Δηλαδὴ παρέρχεται καὶ τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο ἔτος τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, εἰς βάρος βεβαίως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καὶ ἐπὶ μεγίστῃ βλάβῃ τῶν δαπανῶν αἱ ὁποῖαι προκαλοῦνται. Διότι τὰ ἔργα ἡ Φαουντέσιον, ὡς γνωστόν, τὰ ἐκτελεῖ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους. Διὰ τὴν σύμβασιν αὐτήν ἦτο γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μόλις ἀνέλαβεν τὴν ἀρχήν ὅτι ἐνηργήθη καὶ δίκη ὁλόκληρος ἐν Λονδίνῳ ἐνώπιον τῶν Ἀγγλικῶν δικαστηρίων. Παρουσιάσθη εἰς μεσάζων, ὁ ὁποῖος ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν ἑταιρείαν, τὴν Ἀγγλικὴν μεσητείαν 30.000 λιρῶν, διότι ἐμεσολάβησεν δῆθεν διὰ τὴν προπαρασκευὴν τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Ἀμπατιέλλος ἤγειρεν ἀγωγὴν ἐνώπιον τῶν Ἀγγλικῶν δικαστηρίων, καὶ ἐνῷ ἦσαν ταῦτα ὅλα γνωστὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐκτὸς τῶν διαμαρτυριῶν ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ θὰ στοιχίσουν πάρα πολλὰ εἰς τὸ δημόσιον, ὅτι ἡ ἑταιρεία αὐτὴ δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐκτελέσῃ ταῦτα καὶ ἀπεδείχθη ἀκόμη ὅτι παρῆλθεν 3ετία ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν εἶχεν νὰ παραδώσῃ τὸ ἓν τμῆμα, εἴχομεν δήλωσιν πέρυσι τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ θὰ παρεδίδοντο, παρ’ ὅλην τὴν ἐπιτηδειότητα τῆς ἑταιρείας, τὸν Νοέμβριον. Παρῆλθεν καὶ αὐτή, καὶ ἤδη ἔχομεν ἔκθεσιν ἐπιτροπῆς σταλείσης ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔργα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδοθοῦν παρὰ μόνον...

§35Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Τὶ εἶπεν τὸ Δικαστήριον;

§36Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἐμένα τὶ εἶπεν τὸ δικαστήριον, ἐμένα μὲ ἐνδιαφέρει τὸ ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχει ἀπόδειξις τῶν μεσαζόντων. Τρίτη σύμβασις ἁμαρτωλὴ καθ’ ὅλας τὰς ἐνδείξεις, καθ’ ὅλας τὰς ἀποδείξεις, μὲ τὴν ὁμόφωνον γνώμην ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας—πλὴν μιᾶς μικρᾶς μερίδος—τὴν ὁποίαν εὗρεν ἡ Κυβέρνησις ἐκκρεμῆ ἦτο ἡ σύμβασις τῆς ὁδοποιΐας Μακρῆ. Δὲν ἦτο βεβαίως ἀρκετὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ δήλωσι τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν—ὅτε συνήπτετο τὸ παραγωγικὸν δάνειον—κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ ἡ σύναψις τοῦ παραγωγικοῦ δανείου νὰ ἀπετέλη καὶ δέσμευσιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συνέχισιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων παρὰ τῆς ἑταιρείας Μακρῆ. Ἀλλ’ ἦλθεν εὐτυχῶς ἡ διαφωτιστικὴ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν κυβερνητικοὶ βουλευταὶ ἐκ τῶν ὁποίων δύο εἶναι σήμερον ὑπουργοί, ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ὁ κ. Μόδης, τὴν 12)2)29, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ λεπτομερέστερον ἀνεπτύχθη τὸ ὅλον ζήτημα τῆς συγκοινωνίας ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἑταιρείας Μακρῆ. Καὶ ἀπεδείχθη ὅτι δὲν εἶχεν νόμιμον ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεχίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων διὰ τῆς ἑταιρείας Μακρῆ, πλὴν τῆς προμηθείας τῶν 400 χιλ. λιρῶν. Ἀλλὰ πλέον τὸ ζήτημα ἀπετέλει ζήτημα πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ ἐχαρακτήρισεν ὀρθώτατα ὁ ἤδη ὑπουργὸς καὶ βουλευτὴς Λέσβου κ. Παπανδρέου. Ἦτο πλέον ζήτημα πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀμφιβολία, ὅτι ἦτο ζήτημα πολιτικῆς. Καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς πλέον ἀρχίζει ἡ πολιτικὴ εὐθύνη τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, διότι ἐξηκολούθησεν μετὰ μίαν τόσην ἀνάπτυξιν τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνεστήθη ἡ ἑταιρεία αὐτή, μὲ τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς τὸ δημόσιον τὸ Ἑλληνικόν, ζημίας ἐκ τοῦ ὑπερβολικοῦ κέρδους, ζημίας αἱ ὁποῖαι ἀπεκαλύφθησαν τότε. Καὶ ἔρχεται ἡ σημερινὴ ἔκθεσις εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, καὶ ἀναβιβάζει τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστη ὁ Μακρῆς οὐσιαστικῶς, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τὸ δημόσιον εἰς 63.000.000. Παραλείπει ὅμως νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι ὁ κατ’ ἐξοχὴν μεσάζων, ὁ πραγματικὸς μεσάζων ὅλων τῶν συμβάσεων κερδίζει ἀκόμη 150.000.000, διότι εἶναι καθαρὸν αὐτό τὸ κέρδος ἀπὸ τὰ ἐπίσημα συμβόλαια τὰ ὁποῖα εὑρέθησαν τότε εἰς τὸν φάκελλον τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας, καὶ τὰ ὁποῖα κατέθεσαν ἐδῶ, κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην τῆς 12)2)28, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεδείχθη ὅτι τὸ μαθηματικὸν κέρδος τῆς ἑταιρείας Μακρῆ, ἡ ὁποία δὲν ἐχρηματοδότησεν τὰ ἔργα, ἀνήρχετο εἰς 200.000.000 δρχ. Ὅταν λοιπὸν πληρώνῃ τὰ 67.000.000, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀμφίβολον ἐὰν θὰ τὰ πάρωμεν καὶ νομικῶς καὶ πραγματικῶς......

§37Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μπορεῖ νὰ μεταβάλωμεν τήν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς συζήτησιν ἐπερωτήσεως. Κάνω τὴν δήλωσιν ὅτι εἶμαι ἕτοιμος μόλις ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον νὰ δεχθῶ κατὰ προτίμησιν εἰς πρώτην ἡμέραν συνεδριάσεως συζήτησιν ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἀφορᾷ τὰς εὐθύνας μας διὰ τὴν ὑπόθεσιν τὴν ὁποίαν μᾶς καταγγέλλετε.

§38Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Εἶναι ἕνα νομοσχέδιον ἐξαιρετικῆς σημασίας.

§39Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι καλλίτερον θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Κάματε τὴν ἐπερώτησιν κατόπιν, μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὴν δεχθῶ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἄλλος ὁ λόγος ἐὰν θεωρῆτε ὀλεθρίαν τὴν σύμβασιν ἢ ἀνεπαρκῆ, καὶ ἄλλος ὁ λόγος ἐὰν πρόκειται νὰ προτείνετε τὴν ἀπόρριψιν κατ’ ἀρχὴν ἢ προτείνετε ὡρισμένας τροπολογίας ποὺ θέλετε. Ἀλλά δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ μὲ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐπερώτησιν, διότι αὐτὸ δὲν εἶναι κανονικόν. Σᾶς δηλῶ ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ συζήτησιν ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν θὰ διατυπώσετε καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀναφέρῃ ρητῶς τὰ στοιχεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ μὲ ἐλέγξετε.

§40Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδιον περιλαμβάνεται διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ μὲν παρεμπίπτουσαι συμβάσεις θεωροῦνται ἄκυροι, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν κυρίαν σύμβασιν......

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ καθῆκόν σας εἶναι νὰ προτείνετε καὶ τὴν ἀκύρωσιν καὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως καὶ νὰ ὑποστηρίξετε τοὺς λόγους, καὶ ἄν κατὰ τὴν συζήτησιν ἡμεῖς δὲν πεισθῶμεν ἀπὸ τοὺς λόγους σας, τότε δύνασθε νὰ μᾶς κατηγορήσητε. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶμεν σύμφωνοι εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Σᾶς δηλῶ ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀκούσω μὲ τὴν μεγαλειτέραν προσοχὴν τὴν συζήτησιν τῆς σχετικῆς τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 5 καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται ἡ ἀκύρωσις τοῦ ὅλου.

§42Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἐκεῖ θὰ καταλήξωμεν.

§43Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω ὅτι εἶμαι παρεσκευασμένος καὶ κατόπιν μελέτης καὶ νομικῆς καὶ πολιτικῆς, ἀλλὰ καὶ ψυχικῶς εἶμαι παρεσκευασμένος νὰ ἀκούσω μὲ τὴν μεγαλειτέραν προσοχὴν καὶ ἴσως νὰ διατυπώσω καὶ τροπολογίαν ἡ ὁποία νὰ εἶναι εὐρυτέρα ἐκείνης τὴν ὁποίαν προτείνετε.

§44Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Περὶ αὐτοῦ συζητοῦμεν. Ἄν ἀναφέρωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ἀναφέρωμεν διὰ νά...

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ ἔλθετε εἰς τὴν οὐσίαν.

§46Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ παρηκολούθησε μετὰ ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος.

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς θέλετε νὰ εἴπητε: Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἀρνηθεῖσα τότε νὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τῆς ὑπέδειξαν, εἶναι ὑπαίτιος καὶ θέλομεν νὰ τὴν μεμφθῶμεν. Δικαίωμά σας εἶναι. Σᾶς παρακαλῶ ὅμως νὰ κάμετε ἐπερώτησιν, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὴν ὥρα μας τώρα. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ νομίζητε ὅτι θὰ ψηφίσωμεν νόμον καλύπτοντα τὴν τυχὸν ὑπάρχουσαν εὐθύνην.

§48Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἔλεγον τὰ ἑξῆς: Ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν προβλέπει διὰ τὸ παρελθὸν, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶναι ἑσμοὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν κάνουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀσχολοῦνται εἰς συμβάσεις.....(χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§49Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω ὅτι εἶμαι ἕτοιμος καὶ νομικῶς καὶ ψυχικῶς νὰ σᾶς ἀκούσω μὲ τὸ μεγαλείτερον ἐνδιαφέρον καὶ σᾶς καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους ποὺ θὰ ὁμιλήσουν. Εἶμαι ἕτοιμος νὰ σᾶς ἀκούσω καὶ νὰ δεχθῶ τὴν μεγαλειτέραν δυνατὴν ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθόν, ὅπως ἀποτρέψωμεν ζημίας τοῦ Κράτους. Ἡ μόνη ἐπιφύλαξις τὴν ὁποίαν κάμνω, εἶναι μήπως ἀνατρέχοντες τόσο πολὺ, προξενήσωμεν βλάβην τινά. Δὲν τὸ ἰσχυρίζομαι ἐγὼ αὐτό ἀλλ’ ὅταν κάμνω ἕνα νόμον μὲ ἀναδρομικὴν ἰσχύν, προσέχω. Σᾶς δηλῶ δὲ ὅτι ἂν προβληθοῦν ἐπιχειρήματα σοβαρὰ καὶ πειστικὰ κατὰ τῆς πλήρους ἀκυρώσεως τῆς ὅλης συμβάσεως, εἶμαι ἀποφασισμένος νὰ δεχθῶ τὴν ἀκύρωσιν αὐτῆς. Κάμνω δὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀναδρομῆς καὶ μοὶ ἀντετάχθησαν ἐπιχειρήματα.

§50Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Τότε ἐπιφυλάσσομαι καὶ ἐγὼ μετὰ τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ νὰ ἐπανέλθω καὶ ἀναπτύξω τὰς ἀπόψεις μου.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ μόνη ἐπιφύλαξις, εἶναι μήπως κανεὶς ἐκ τῶν κυρίων τῶν ἐχόντων νομικὸν κῦρος ἔλθῃ καὶ μοῦ ὑποδείξῃ ὅτι: κύριε αὐτὰ ποὺ κάνεις δὲν εἶναι σωστά. Ἐγὼ ἐκ τῆς προχείρου μελέτης τὴν ὁποίαν ἔκαμα δὲν εὗρον κάλυμμα νὰ ἀκυρώσωμεν γενικῶς τὰ γενόμενα, δηλαδὴ τὴν σύμβασιν ὁλόκληρον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τροπολογίας ἡ ὁποία προτείνεται εἰς τὸ ἄρθρον 5. Σᾶς εἰδοποιῶ ὅτι ἐὰν μοῦ δοθῇ τοιαύτη ἐξουσία, δηλαδὴ ἐὰν εἰς τὴν Βουλὴν δὲν προβληθοῦν λόγοι, οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς κάμουν νὰ σκεφθῶμεν ἂν πρέπει νὰ πᾶμε ἕως ἐκεῖ, δηλῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι θὰ κάμω δήλωσιν ὅτι ἀκυρῶ τὴν σύμβασιν (χειροκροτήματα).

§52Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ λάβω τὸν λόγον σήμερον, ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του ἕνα σπουδαιότατον σημεῖον, ὅτι δηλαδὴ ὅλαι αἱ συμβάσεις αἱ μετὰ τοῦ Δημοσίου κυροῦνται διὰ νόμου, καὶ ἑπομένως ἡ σύμβασις ἀποτελεῖ νόμον.

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Γνωστὸς νόμος εἶναι.

§54Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς νομικῆς ἠμφισβητήθη κατὰ πολὺ ἂν ἀποτελῇ νόμον ἢ ὄχι, καὶ ἐδιδάχθησαν πλείονες τῆς μιᾶς θεωρίαι, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ τακτικὴ δὲν γνωρίζω διατὶ καθώρισε τὴν ἀρχὴν ὅτι ὅλαι αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως ἀποτελοῦν νόμον. Τό καθιέρωσε δι’ εἰδικῆς διατάξεως, ἡ ὁποία τίθεται εἰς τοὺς νόμους αὐτούς.

§55Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅλαι αἱ συμβάσεις τὸ λέγουν αὐτό.

§56Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αὐτὴ εἰδικῶς τὸ λέγει.

§57Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αἱ περισσότεραι συμβάσεις τὸ λέγουν.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀνησυχῶ πολὺ, διότι πρόκειται περὶ πράξεως διοικητικῆς.

§59Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀποτελεῖ βασικὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου καταπίπτει ὅλο τὸ νομοσχέδιόν σας.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι εἶχον δίκαιον, ἀλλ’ εἶμαι ἕτοιμος ἀπὸ πᾶσαν ἄποψιν νὰ συζητήσω. Ἀλλὰ θὰ τὰ συζητήσωμεν. Πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ὡς τώρα δὲν ἀνησύχησα πολὺ ἀπὸ τὰ πρόχειρα ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἤκουσα.

§61Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Δὲν ὑποθέτω ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἡ παντοδυναμία τοῦ νομοθέτου..... Ἄλλωστε εἴπομεν χθὲς καὶ ἐγένετο δεκτόν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι δὲν ἐμποδίζεται, ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται περὶ περιουσιακῶν δικαιωμάτων—ὅπως λέγῃ καὶ ὁ Σαρίποπολος—δὲν ἐμποδίζεται νὰ ρυθμίσῃ ἄλλως πως τὰ πράγματα.

§62Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἄν ἀντελήφθην καλῶς, ἐπειδὴ ἡ σύμβασις ἐκυρώθη διὰ νόμου, ἡ διάταξις ἡ ἰδική μας τὴν ὁποίαν θέτομεν καὶ διὰ τῆς ὁποίας δίδομεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας νὰ κυρώσῃ τὴ σύμβασιν θὰ εἶναι νόμος.

§63Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Σύμφωνοι. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔδωκε μίαν ἐξήγησιν ἡ ὁποία ἀποκαθιστᾶ τὰ πράγματα. Ἡ διαφωνία ἔγκειται εἰς τὴν νομοθετικήν ἐξουσιοδότησιν τῆς ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως, διότι δὲν ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξηγηθοῦμε. Ὑποθέτω ὅτι ὁ νόμος, ὅπως ὑπεστήριξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, αὐτὸς ὁ νόμος ὁ ἀκυρωτικὸς τῆς συμβάσεως εἶναι νόμος καὶ δίδει εἰς τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως ἰσχὺν νόμου. Καὶ ἂν ἀκόμη εἶναι ἔτσι τὸ πρᾶγμα, οὐδὲν ἐμπόδιον ἔχομεν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος νὰ τροποποιήσωμεν τὸν ὑπάρχοντα νόμον. Ἐκτὸς τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἀκυρώσωμεν τὸν προηγούμενον νόμον καὶ ν’ ἀκυρώσωμεν τὴν σύμβασιν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ θέσωμεν καὶ κανόνας δικαίου οἱ ὁποῖοι νὰ ἐφαρμόζωνται καὶ εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὴν σύμβασιν. Τὸ μόνον εἶναι ὅτι οἱ κανόνες αὐτοὶ τοῦ δικαίου πρέπει νὰ ἐφαρμοσθοῦν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων.

§65Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἔγινα ἐπαρκῶς ἀντιληπτός. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι προκειμένου διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ὁποίου ἔγινε λόγος, λέγω ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν τὸ ἑξῆς ὑπ’ ὄψει. Ὁμιλεῖ διαρκῶς καὶ λέγει ὅτι ἡ συμφωνία ἡ ὁποία γίνεται οὕτως ἢ ἄλλως, ἢ ἡ συμφωνία ἡ ὁποία καταργεῖ τὴν σύμβασιν αὐτὴν εἶναι ἄκυρος. Ἀλλὰ περαιτέρω εἴπατε, ὅτι ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ κυρία σύμβασις εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ἰδιαιτέρων αὐτῶν συμφωνιῶν, ἡ σύμβασις τότε δύναται νά ἀκυρωθῇ· τὸ δημόσιον ἢ τὸ νομικὸν προσωπικὸν ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἰδίας συμβάσεως, καὶ ἐδῶ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, νὰ ἴδητε κατὰ ποσὸν εἶναι δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτή, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἀκυρώσητε τὴν σύμβασιν, διότι ἡ σύμβασις εἶναι νόμος τοῦ Κράτους.

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον βοηθούμενοι καὶ ἀπὸ σᾶς· ἀρκεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἀδύνατον.

§67Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Εἶναι δὲ ἐπιβεβλημένον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ γίνῃ τοῦτο ἀμέσως καὶ διὰ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὡς τουλάχιστον λέγει ἡ σχετικὴ ἔκθεσις διὰ λόγους γενικωτέρας ἠθικῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ τόπου αὐτοῦ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δίδεται ὁ τίτλος τοῦ μεσάζοντος εἰς ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος διατείνεται τουλάχιστον, ὅτι προσφέρει τὰς τεχνικάς του ὑπηρεσίας καὶ ἐπῆρεν ἀμοιβήν, καὶ νὰ δίδεται ὁ τίτλος τοῦ τιμίου ἀνθρώπου καὶ τοῦ ἐντίμου ἐργάτου εἰς ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος ἐκινητοποίησε τὰ πάντα διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν καταρτισμὸν τοιαύτης συμβάσεως. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἀφετηρίαν εἰς γενικωτέραν ἐξυγίανσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ἡ ὁποία μᾶς ἐφόρτωσεν ὅλας αὐτὰς τὰς συμβάσεις καὶ μᾶς ἔχει αἰχμαλώτους καί ἡ ὁποία διευθύνει ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα εἶναι σπουδαῖα, καὶ τὰ ὁποῖα τόσον ἐπιβαρύνουν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὅταν ἐγένετο ἡ συζήτησις ἐκάματε μίαν παρατήρησιν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, «πῶς γίνονται τώρα αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ μᾶς κοστίζουν εὐθηνότερα ἀπὸ πρότερον τὰ δημόσια ἔργα;» Καὶ σᾶς ἀπαντήσαμεν «διότι τὰ ταμεῖα μας δὲν ἔχουσι χρήματα». Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει δεσμὸς νομικὸς διὰ τὴν σύμβασιν τῆς ὁδοποιΐας.

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν: ἡ σύμβασις τῆς ὁδοποιΐας δὲν ἔχει κυρωθῆ διὰ νόμου, ἔγινε κατ’ ἐξουσιοδότησιν.

§69Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, καθωρίζετο εἰς τὸν νόμον, ὅτι αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως θὰ ἀποτελοῦν νόμον. Ἄλλως τε ὑποθέτω ὅτι ὁ ψηφιζόμενος νόμος εἶναι γενικός.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔδωσα τὴν πληροφορίαν μόνον.

§71Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις ἦτο περιωρισμένη.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐκείνην θὰ μπορούσαμεν νὰ τὴν ἀκυρώσωμεν.

§73Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἀσφαλῶς. Αὐτὸ εἶχον νὰ εἴπω· ἐπιφυλάσσομαι δὲ ἀργότερα, ἐὰν ὑπάρξουν ἀντιρρήσεις, νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς συζήτησιν κατ’ ἄρθρον. Διότι ἡ διατύπωσις τῶν διατάξεων εἶναι ἐξαιρετικῶς δυσχερὴς λόγῳ τῆς φύσεως τοῦ ζητήματος, καὶ δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν καὶ τήν συνδρομὴν καὶ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἀστικοῦ κώδικος. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§75Α. ΜΑΡΚΟΥ. Προκειμένου νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ. κ. Ζαβιτζιᾶνος καὶ Καφαντάρης ἐξυπακούεται ὅτι δύνανται νὰ ἀναπτυχθοῦν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν αἱ γνῶμαι των.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀσφαλῶς.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἄρθρον πρῶτον.

§78Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ δεχθῶμεν νὰ τεθῇ... (ἀναγινώσκει).

§79Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς τὶ ἔγινε;

§80Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι προβλέπεται αὐτὸ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον.

§81Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεδέχθη τὴν τροπολογίαν, καὶ τὴν ἀπεδέχθη παμψηφεὶ μάλιστα.

§82Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἡ πρότασις ἀνήκει εἰς τὸν κ. Ράλλην, ἀφορᾷ τὴν ἀκύρωσιν ὅλων τῶν ἀθεμίτων συμφωνιῶν αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν μετὰ τὴν κατάρτισιν τῆς κυρίας συμβάσεως. Πρόκειται περὶ συμβάσεων διαφόρων δημοσίων προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον τίποτε ἄλλο ὡς σκοπόν, παρὰ μόνον νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὰς διαφόρους ἐκχωρήσεις.

§83Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι βουλευταί, ἡ κεντρικὴ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι ἀκυροῦνται αἱ συμφωνίαι αἱ ὁποῖαι καθορίζονται εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὰς ὁποίας ἐχώρησεν μεσολάβησις προσώπων τρίτων τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθησαν ὅτι θὰ ἀσκήσουν ἀνήθικον ἐπιρροὴν ἐπὶ προσώπου τὸ ὁποῖον ἔχει δημοσίαν ἰδιότητα ἐπὶ τῷ σκοπῷ πράξεως ἢ παραλείψεως τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, ἢ ἐχώρησεν ἡ ἄλλη περίπτωσις ἡ ὁποία προβλέπεται καὶ ἀπὸ τὸν ποινικὸν νόμον, δηλ. τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἀνταγωνιστῶν ἀπὸ τὸν συναγωνισμόν. Τὸ κριτήριον δηλαδὴ τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τῆς βάσεως τοῦ νεμοσχεδίου, εἶναι ὅτι ἐξετάζεται ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον παρεσχέθησαν τὰ ἀνταλλάγματα, καὶ ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ προηγηθῇ τῆς καταρτίσεως τῆς κυρίας συμβάσεως· δηλαδὴ ἡ συμφωνία πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ πρὸ τῆς καταρτίσεως τῆς κυρίας συμβάσεως ἢ νὰ ἐπηκολούθησεν εἰς ἐκτέλεσιν προσυμφωνίας ἡ ὁποία πάλιν προηγήθη τῆς συμβάσεως. Ἐάν εἶχε τοιαύτην ἔννοιαν ἡ ὑπεργολαβία αὐτή, ἡ συμφωνία ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως καλύπτεται ἀπὸ τὰς δύο διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπὸ τὴν πρώτην διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀπὸ τὴν δευτέραν ἡ ὁποία προβλέπει τὴν ἀνήθικον μεσολάβησιν δημοσίου ὑπαλλήλου, ἢ προσώπου ἀνήκοντος εἰς νομικὸν πρόσωπον δημοσίου δικαίου, εἴτε ἄλλων προσώπων τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἡ διάταξις τῆς 2 παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1, δηλαδὴ ἐὰν ἐγένετο παραχώρησις τῆς ὑπεργολαβίας μετὰ τὴν κατάρτισιν τῆς κυρίας συμβάσεως τὸ 1928–29–30, τῇ μεσολαβήσει προσώπου, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ὅτι ἔχει ἐπιρροὴν εἰς δημόσια ὄργανα ἀσκοῦντα τὴν ἐποπτείαν ἐπὶ παραδείγματι τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως. Ἡ τοιαύτη συμφωνία εἶναι βεβαίως ἀνήθικος, διότι ἐγένετο ἡ τοιαύτη μεσολάβησις τοῦ ἁρμοδίου προσώπου, ὅπως ἀσκῇ τὴν ἐποπτείαν. Ἐπίσης ἐὰν ἔγινεν ἡ ἄλλη μεσολάδησις τῆς ἀσκήσεως ἐπιρροῆς ἡ προερχομένη ἀπὸ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου πρώτου, ἐὰν ἡ συμφωνία εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητος τῆς κυρίας συμβάσεως καὶ δὲν δύναται ὁπωσδήποτε νὰ συνδεθῇ πρὸς τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον κατηρτίσθη ἡ κυρία σύμβασις, δημιουργεῖ ἐντελῶς νέον περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου, νέαν κατηγορίαν. Δηλαδὴ πρόκειται περὶ συμφωνιῶν τὰς ὁποίας ὁ ἀνάδοχος κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως συνάπτει πρὸς ὑπεργολάβους ἢ πρὸς τρίτα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι οἱ λεγόμενοι ἀεριτζῆδες. Πῶς θὰ συσχετισθῇ μὲ τὴν κυρίαν σύμβασιν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δημιουργηθῇ ὡς ἀποτέλεσμα ἡ ἐπιστροφὴ τῆς ληφθείσης μεσιτίας ἢ προμηθείας εἰς τὸ δημόσιον...

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἔλεγον τὸ ἑξῆς. Ἡ τροπολογία εἶναι μακροτάτη, εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ ἐπισταμένως ὅπως ἐμελετήθη καὶ τὸ ὅλον νομοσχέδιον. Θὰ ἐπρότεινα λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς τροπολογίας διὰ δύο λόγους καὶ νὰ παραπεμφθῇ πρῶτον εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ θὰ ἐπιφέρῃ τὰς ἐπ’ αὐτοῦ παρατηρήσεις της ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως, καὶ δεύτερον διότι ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 5 νομίζω ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ θεωρηθῇ περιττὸν ὅλο αὐτό. Δι’ αὐτὸ προνείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις. Καὶ ἐὰν μὲν τὸ ἄρθρον 5 ψηφισθῇ σύμφωνα μὲ τὴν τροπολογίαν, δὲν θὰ ἀσχοληθῶμεν πλέον ἐπ’ αὐτοῦ· ἐὰν δὲ δὲν ψηφισθῇ, τότε θὰ ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἀστικοῦ κώδικος.

§85Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ τοιαύτη διάταξις, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὰς συμβάσεις τοῦ δημοσίου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τοῦ Ἀξιοῦ καὶ τοῦ Στρυμῶνος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὁ ἀνάδοχος ἐνεργεῖ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, καὶ συνεπῶς ἡ σύμβασις ἐμπίπτει εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τὰς θεμελιώδεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τῆς ὑπεργολαβίας καὶ τοῦ ἐργολάβου, νομίζω ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τῶν συμφερόντων τοῦ ἀναδόχου. Τὶ συμφέρον ἔχει τὸ δημόσιον νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τῶν σχέσεων μεταξὺ ὑπεργολάβου καὶ ἀναδόχου;

§86Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸ ἄρθρον 1 νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν τροπολογίαν νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν νὰ ἀποφανθῶμεν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Καί ἐὰν μὲν εἰς τὸ ἄρθρον 5 ψηφίσωμεν τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς αὐτὸ τροπολογίαν, τότε ἡ τροπολογία αὐτὴ παρέλκει. Ἐὰν ὅμως ὄχι, τότε θὰ ἔλθῃ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ παραπέμψῃ τὴν τροπολογίαν εἰς τὴν συντακτικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ κώδικος διὰ νὰ μᾶς τὴν διατυπώσῃ σύμφωνα μὲ τό ὅλον πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου.

§87Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἤθελα νὰ παρατηρήσω τοῦτο, ὅτι ἐγὼ νομίζω ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὰς σχέσεις ὑπεργολάβου καὶ ἀναδόχου, διότι αἱ σχέσεις αὐταὶ ἔδωσαν ἀφορμὴν εἰς τὴν σχετικὴν συζήτησιν.

§88Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον, κ. ὑπουργέ, ἔχω νὰ παρατηρήσω τοῦτο. Ἐσχάτως ἀνεπτύχθη εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἕνας νέος καρπὸς μεσαζόντων, νομίζω δὲ ὅτι ἐφ’ ὅσον συζητοῦμεν τὸ ἄρθρον πρῶτον πρέπει νὰ περιλάβωμεν καὶ δι’ αὐτοὺς διάταξιν. Πρόκειται διὰ τοὺς μεσάζοντας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατέστησαν τὰ θύματα τοῦ πολέμου δεύτερα θύματα ἰδικά των. Εἶναι τάξεις ὁλόκληροι, αἱ ὁποῖαι ἀποζοῦν ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας προσφέρουν ὡς μεσάζοντες εἰς τὰς σχέσεις θυμάτων πολέμου καὶ τοῦ Κράτους.

§89Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς ὑπόσχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα μὲ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν.

§90Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὸ αὐτό συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς πολεμοπαθεῖς, καὶ νομίζω ὅτι ὅλας αὐτὰς τὰς συμβάσεις πρέπει νὰ τὰς θεωρήσωμεν ἀκύρους.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον. Ἄρθρον 2. (ἀναγινώσκει),

§92Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 3 τῆς πρώτης περιόδου καὶ τίθενται αἱ φράσεις «τεχνικαὶ καὶ ἐπιστημονικαὶ ὑπηρεσίαι».

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὁ κ. Παπαθανάσης.

§94Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἐπὶ τῶν ἐξαιρέσεων τὰς ὁποίας διατυπώνει τὸ ἄρθρον 1 ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν διαγραφὴν τῆς πρώτης περιπτώσεως. Εἶναι γνωστὸν ὅτι σκοπὸς τοῦ ὅλου νομοθετήματος εἶναι ἡ προσπάθεια πρὸς ἀποκάθαρσιν καὶ ἐξαγνισμὸν τῆς ἀτμοσφαίρας ἡ ὁποία περιβάλλει τὸ σύνολον τῶν συμβάσεων τῶν τε εἰς χρυσὸν δανείων κ. τ. λ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ προκειμένου περὶ δανείων ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται καθόλου νὰ δυσχερανθῶσιν αἱ σχέσεις τοῦ Κράτους μὲ τὰς δαπάνας του καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται νὰ πληγῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ μετάσχωσιν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτάς, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὐτή ἡ ὁποία καὶ περιττή εἶναι καὶ βλαβερά.

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, νομίζω ὅτι ὀρθῶς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ — νομίζω δὲ ὁμοφώνως — ἀπέρριψε τὴν πρότασιν....

§96Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κατ’ ἀρχὴν ὁμοφώνως τὴν ἐδέχθη, καὶ κατόπιν τὴν ἀπέρριψε.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός)..... διότι ὁ κίνδυνος δὲν εἶναι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἐφοβήθησαν, μήπως δηλαδὴ πλήξωμεν τὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπλήσσοντο διότι ἐπροστατεύοντο ἀπὸ τὰ ἐδάφια 2– 4. Ὁ κίνδυνος ὁ μέγας εἶναι νὰ μὴ πλήξωμεν τὰ συμφέροντα τὰ ἰδικά μας, τοῦ Κράτους καὶ ὄχι τῶν μεσιτῶν. Ὅταν ὁμιλοῦμεν, κύριοι, περὶ δανείου τοῦ Κράτους — τοὐλάχιστον ἐγὼ θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ τὰ δάνεια τῶν νομικῶν προσώπων — ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ δανείων τοῦ Κράτους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν παρεμβολὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς, διότι κλονίζομεν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, καθ’ ὅσον οἱ συναλλασσόμενοι μεθ’ ἡμῶν θὰ φοβοῦνται νὰ πραγματευθῶσιν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος ὑστερότερον νὰ κάμωμεν ἀγωγὴν κατ’ αὐτῶν καὶ νὰ ζητήσωμεν μείωσιν τῆς προμηθείας, δηλαδὴ τὸ 5% τὸ ὁποῖον ἐδώσαμεν ὡς προμήθειαν εἰς τὴν Τράπεζαν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κατεβάσωμεν καὶ νὰ πάρῃ 4 ἢ 3%. Ἐννοεῖτε λοιπόν, κύριοι βουλευταί...

§98Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὁ τραπεζίτης τὸν ὁποῖον ὑπονοεῖτε σήμερον δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν· προστατεύεται ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου τῆς περιπτώσεως Γ.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκοῦστε ἐδῶ. Ἀμφισβητῶ ἂν εἶναι τοῦτο, ἂν καὶ ἠμποροῦσα νὰ τὸ δεχθῶ. Ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἕνας τραπεζίτης ἀναλαμβάνει νὰ ἐκδώσῃ ἕνα δάνειον καὶ συνομολογεῖ τὴν προμήθειάν του εἰς τὸ 5%, ἐγὼ ἀμφισβητῶ ἂν ἠμποροῦσε νὰ μειωθῇ αὕτη. Ἀλλὰ συνήθως, εὐτυχῶς, κατὰ τὰ τελευταῖα τοὐλάχιστον ἔτη τὰ δάνεια τοῦ Κράτους τὰ συνομολογοῦν μεγάλοι τραπεζῖται οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν τὴν ἔκδοσιν καὶ ἀναλαμβάνουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μᾶς δώσουν τὸ χρῆμα ὁλόκληρον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αὐτοὶ δὲν ἔρχονται πλέον ὡς μεσάζοντες καὶ δὲν παίρνουν προμήθειαν ὡς μεσῖται, ἀλλὰ παίρνουν προμήθειαν εἰς τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ μέρος τοῦ τόκου...

§100Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ἐδάφιον 3 ὑπόκειται εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς 2ας παραγράφου, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἐὰν εἶναι ὑπὲρ τὸ σύνηθες μέτρον ὑπόκειται εἰς μείωσιν, ἑπομένως δὲν ὑπόκειται εἰς ἀμφισβήτησιν.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκοῦτε δῶ. Μὴ φθάνωμεν εἰς ὑπερβολάς. Ἀρκεῖ τὸ γεγονός, ὅτι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία τὸ ἐξήτασε δὲν τὸ ἐδέχθη. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει δηλῶ ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δεχθῇ τέτοιο πρᾶγμα.

§102Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀφήνετε ἔκθετα ὄχι μόνον τὰ δάνεια τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τῶν νομικῶν προσώπων.

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὅταν τ’ ἀφήνωμεν ἐκτεθειμένα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι λόγος αὐτὸς διὰ νὰ βάλωμεν μίαν διάταξιν ἡ ὁποία θὰ βλάψῃ τὰ συμφέροντά μας. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι προκειμένου περὶ τῶν δανείων τοῦ Κράτους παρεμβαίνει σήμερον μόνον ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ καὶ ἡ Ἐκδοτικὴ καὶ οὐδεμία ἄλλη. Μόνον εἰς Κυβερνήσεις τῆς στιγμῆς ἢ τῆς φωτιᾶς μπορεῖ νὰ παρουσιάζεται ὁ Α καὶ ὁ Β διὰ νὰ δώσουν δάνειον καὶ νὰ τὸν δέχωνται· ἀλλοιῶς τοὺς κλείνουν αὐστηρῶς τὴν πόρτα καὶ βάζουν τοὺς κλητῆρας νὰ τοὺς διώξουν. Νομίζω ἄλλωστε ὅτι εἰς τὸν νόμον τὸν κυροῦντα τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἀναφέρεται ρητῶς ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι μεσίτης μας ἐπίσημος εἰς τὴν σύνταξιν τῶν δανείων. Τὴν ἀγαθὴν, κ. συνάδελφε, διάθεσιν τῆς τροπολογίας σας τὴν δὲν ἀμφισβητῶ, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δύναται νὰ βλάψῃ.

§104Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τουλάχιστον νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ ἄλλα νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου.

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ ἠρκούμην εἰς τὰ δάνεια τὰ κρατικά, ἀλλὰ δὲν θέλω ν’ ἀφήσω καὶ τοὺς Δήμους εἰς ὑποδεεστέραν θέσιν. Νὰ βάλωμεν λοιπὸν ὅτι «θὰ ἐξαιρεθοῦν τὰ δάνεια τὰ συναπτόμενα ὑπὸ τοῦ Κράτους καθὼς καὶ ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα δίδει τὸ Κράτος τὴν ἐγγύησίν του».

§106Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κίνδυνος τῆς δυσκολίας πρὸς κατάρτισιν συμβάσεως δὲν θὰ εἶναι διὰ τὰ δάνεια μόνον, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις. Δηλαδὴ ἡ παρατήρησις ἡ ὁποία ἐγένετο σχετικῶς πρὸς τὰ δάνεια τοῦ Κράτους δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἰσχύει καὶ δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις. Καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ἂν εἶναι συμφέρον τοῦ Κράτους ὅταν καταρτίζει συμβάσεις νὰ ἔχῃ τὸ ἕτερον μέρος μὲ τὴν ἀμφιβολίαν ὅτι δύναται συνεπείᾳ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἀκυρωθῇ αὔριον ἡ σύμβασις αὐτοῦ. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὡρμήθημεν εἰς τὸν νόμον τοῦτον ἢ μᾶλλον ὁ εἰσηγητὴς ὡρμήθη ἀπὸ μίαν ὡρισμένην σύμβασιν ἐν τῇ ὁποίᾳ συμβάλλεται τὸ Κράτος μὲ Ἕλληνας, καὶ διὰ τοῦτο προέβη εἰς τὴν δημιουργίαν νόμου δυνάμει τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Ἀλλ’ ὅταν θὰ ἔχωμεν νὰ κάνωμεν ἄλλας συμβάσεις μὲ ξένους, πολὺ φοβοῦμαι μήπως μᾶς ζητηθῇ ὅπως ὁ σχετικὸς νόμος δηλαδὴ ἡ περίπτωσις τοῦ ἄρθρου 5 μὴ ἰσχύσῃ. Ὥστε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς μὲ τὰ δάνεια, δὲν δύναται νὰ μή τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι θὰ συμβῇ καὶ διὰ τὰς ἄλλας συμβάσεις. Ἐγὼ δὲν εἶμαι καθόλου ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εὑρίσκω ὅτι ἂν ἐφαρμόσωμεν τοὺς κειμένους νόμους, καὶ θελήσωμεν νὰ τοὺς ἐφαρμόσωμεν, ὅλας τὰς διατάξεις τὰς ὁποίας περιέχει τὸ νομοσχέδιον θὰ τὰς εὕρωμεν, μόνον ποινικὰς τινὰς διατάξεις δὲν θὰ εὕρωμεν. Ἀλλὰ δὲν θέλω μὲ τοῦτο νὰ εἴπω νὰ μὴ ψηφίσετε ἀκόμη ἕνα νόμον. Εὐτυχῶς ψηφίζονται τόσον εὔκολα οἱ νόμοι, ὥστε δὲν εἶναι δύσκολον πρᾶγμα οὔτε δαπανηρὸν νὰ ψηφισθῇ καὶ ἄλλος ἕνας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίζωμεν πρὸ παντὸς νὰ ἐφαρμόζωμεν τοὺς ὑφισταμένους νόμους καὶ ὅταν θέλωμεν νὰ ψηφισθῇ κἄτι νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐνδεχομένους κινδύνους. Διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁρίζει διὰ τὰ δάνεια, θὰ συμβῇ αὔριον καὶ διὰ μίαν ἑταιρείαν ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ ἐδῶ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐγκατάστασιν ἑνὸς σιδηροδρόμου ἢ τὴν ἐγκατάστασιν μιᾶς ἠλεκτροκινήσεως, ἢ καὶ δι’ οἱανδήποτε ἄλλην μεγάλην ἑταιρείαν. Θὰ ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῆς συμβάσεως ἐκ τοῦ ὅτι αὔριον δύναται νὰ παρουσιασθοῦν μεσάζοντες. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι περισσότερον οἱ μεγάλοι ἐπιχειρηματίαι μεταχειρίζονται τοὺς μεσάζοντας. Τὰ γνωρίζομεν ὅλοι καὶ δὲν νομίζω ὅτι οἱ ξένοι εἶναι τόσον ἄγγελοι ὥστε νὰ μὴ κάμουν καὶ αὐτοὶ τὰ ἴδια. Εἶναι ὡρισμένη σύμβασις τὴν ὁποίαν δὲν ἐφέρομεν κἄν εἰς τὴν Βουλὴν ἀλλὰ ἐπεκυρώθη διὰ μιᾶς διατάξεως, διότι ἠμπορούσαμεν νὰ ἐκτεθῶμεν. Καὶ ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε σχετικῶς πρὸς τὰ δάνεια, πρέπει νὰ θέσῃ τὴν Βουλὴν εἰς πλήρη γνῶσιν ὅτι τοῦτο θὰ συμβῇ καὶ δι’ ἄλλην περίπτωσιν. Δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰδικῶς διὰ μίαν σύμβασιν, διὰ τὴν ὁποίαν ἔγινε τόσος θόρυβος καὶ ἐγὼ ὑπεστήριξα ὅτι συνεπείᾳ παραβάσεως ὡρισμένου ὅρου δύναται νὰ διαλυθῇ, δὲν ἀπεβλέψαμεν λοιπόν εἰς ὡρισμένην σύμβασιν καὶ ἐκάμομεν ἕνα νόμον. Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω.

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι ποὺ δὲν θὰ μπορέσω νὰ συμφωνήσω καθόλου μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγόν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Πρῶτον ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ παρατηρήσω ὅτι κακῶς ἀνεφέρθη ἐδῶ πάλιν ἕν μέρος τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία διεξήχθη εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὑπερτερματισθεῖσαν. Κατηγορήθην τότε ὅτι δὲν ἠκυρώσαμεν τὴν σύμβασιν, ἀξιοῦντες ἀπὸ τὸν ἐργολάβον νὰ εὕρῃ τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον δὲν μποροῦσε νὰ εὕρῃ, καὶ ἐξηγήσαμεν τότε ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ Κράτος ὅπως διερρυθμίσαμεν τὰ πράγματα μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς τάξεως, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ νὰ γυρίζουν εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς ἀγορὰς 3 ἢ 4 ἀνάδοχοι διαφόρων ἐπιχειρήσεων —τοῦ Ἀξιοῦ, τοῦ Στρυμῶνος, τῆς ὁδοποιΐας διὰ νὰ ζητοῦν δάνειον καταρρίπτοντες τὴν πίστιν τοῦ Κράτους. Ὑπῆρχε καὶ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλήν ἀπὸ τὴν προκάτοχόν μας Κυβέρνησιν ἐκ τοῦ ὁποίου συνήγετο ὅτι καὶ ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Μεταξᾶς καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καφαντάρης ἐνεπνέοντο ἀπὸ τὴν αὐτὴν ἰδέαν καὶ ἤθελον ν’ ἀφαιρέσουν τὸ δικαίωμα αὐτὸ καὶ νὰ τὸ πάρουν ἐν ὀνόματι τοῦ Κράτους. Λοιπόν, τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι τερματισμένον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατ’ οὐσίαν, καταντᾷ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ μᾶς λέγῃ ὅτι δὲν χρειάζεται τὸ νομοσχέδιον διότι οἱ ὑπάρχοντες νόμοι εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ μᾶλλον κακὸν δύναται νὰ φέρῃ, ἀφοῦ σεῖς βλέπετε ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰ δάνεια μπορεῖ νὰ δημιουργήσῃ κακὸν ἡ τροποποίησις τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. Παπαναστασίου. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι πλήρεις οἱ ὑπάρχοντες νόμοι ἀξιότιμε κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διότι ἐὰν βεβαίως κατὰ τὸ ἰσχύον δίκαιον δύναται νὰ πεταχθοῦν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἀντιβαίνουν εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη καὶ τοὺς νόμους τῆς δημοσίας τάξεως, δὲν ἐννοῶ ὅμως πῶς ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε ὁσάκις παρέχονται κατὰ τὴν συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν τοιαῦται ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐπίφασιν τοὐλάχιστον εἶναι θεμιταί ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι λόγῳ τοῦ ὑπερόγκου τῆς ἀμοιβῆς ἡ ὁποία συνωμολογήθη κινοῦν τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ πλήθους, τὸ ὁποῖον δὲν ἀναγνωρίζει ὅτι γίνεται ὡς ἔχει διὰ μίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ πατάξωμεν αὐτὰς διότι δὲν πρόκειται περὶ συμβάσεων. Ὑπάρχει εἰς τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, συνομολόγησις ἀμοιβῶν διὰ νόμιμον ἐργασίαν ἡ ὁποία ἔγινεν, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἐφ’ ὅσον ἀνέρχεται εἰς μεγάλο ποσόν, κρίνεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπερβῇ κάθε ὅριον. Σᾶς ἀνέφερα τὴν ἄλλην φορὰν ποὺ ἐγένετο σχετικὴ συζήτησις ἐπερωτήσεως, νομίζω, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ ἀνάδοχος τῆς ὁδοποιΐας ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι 3% δὲν μπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ, διότι ἀπετέλουν διάφορα ἔξοδα τὰ ὁποῖα ἔδιδε δεξιὰ καὶ ἀριστερά, 3% μὲ 180 χιλιάδες λίρες, δηλαδὴ 67.500.000 δραχμὰς καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι σωστὸν νὰ μὴν ἐψηφίζαμεν τό νομοσχέδιον καὶ νὰ πᾶνε τὰ 67.500.000 εἰς τὰ θυλάκια ἐκείνων ποὺ ἐδικαιοῦντο νὰ τὰ λάβουν ἐφ’ ὅσον δὲν ἐρχόμεθα καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ συμφωνία μεθ’ ἡμῶν ἢ ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἦτο ἀθέμιτος. Ἀλλὰ ἐλέγομεν, ὅτι τὸ δικαστήριον δύναται νὰ κρίνῃ, ὅτι ἐὰν ἦτο δυσανάλογος πρὸς τὴν παρασχεθεῖσαν ὑπηρεσίαν δύναται νὰ τὴν μετριάσῃ. Κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον δὲν θὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὡς πρὸς τὴν σκοπιμότητα τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Τώρα μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνησυχιῶν ποὺ ἔχομεν διὰ τὴν συνομολόγησιν τῶν δανείων τῶν Ἐθνικῶν θὰ ἐζημιούμεθα ἀπὸ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἢ ἐνδεχομένως καὶ ἀπέναντι ἄλλων ἑταιρειῶν ἰδίως ἀλλοδαπῶν, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται νὰ ἐκτελέσουν μεγάλα ἔργα, καὶ εἶπεν, ὅτι αὐταὶ θὰ μᾶς ἐπιβάλλωνται νὰ παραιτούμεθα. Νομίζω ναί, ἀλλὰ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὑποκλίνομαι ἀπέναντι τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Νομίζω ὅτι παραίτησις ἀπὸ τοιαύτην διάταξιν δὲν εἶναι δυνατὴ, διότι θεσπίζεται......

§108Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παραιτεῖσθε διότι τὰ ἀκυρώνετε διὰ νόμων.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ναὶ, ἀλλὰ ὅταν σήμερον μὲ ἀπειλῆτε ὅτι ὁ νόμος θέλει νὰ τὰ χαλάσῃ. Λοιπὸν ἐγὼ θὰ βάλω διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφόν μου νὰ σημειώσῃ ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς νὰ συνομολογοῦν ἔστω καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς συμβάσεις, μὲ ὅρον ὁ ὁποῖος θὰ παρεῖχε παραίτησιν ἀπὸ αὐτῆς τῆς διατάξεως.

§110Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ κ. Πρόεδρε.

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ; Εἰς τὸν ὑπουργὸν ἀπαγορεύεται νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν διὰ τῆς ὁποίας θὰ θέτῃ κατὰ μέρος τὴν διάταξιν αὐτήν. Βέβαια ἐὰν ὁ ὑπουργὸς θέλῃ νὰ πάρῃ τὴν εὐθύνην καὶ τὴν πάρῃ καὶ ἔλθει εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ τὰ γενόμενα, ὅλα εἶναι καλά, ἀλλὰ ἐὰν πάρῃ τὴν εὐθύνην καὶ ἔλθει εἰς τὴν Βουλήν, καὶ αὐτὴ τὴν ἀπορρίψῃ, θὰ πάῃ ξεπαπούτσωτος εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ χάνωμεν τὴν ὥραν μας συζητοῦντες αὐτά. Ἐγὼ ἰσχυρίζομαι τοῦτο, ὅτι ἐὰν ἔλθῃ μία ἑταιρεία ξένη μεγάλη διατεθειμένη ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλων ἔργων εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ζητήσει ἀπὸ τὴν τότε Κυβέρνησιν νὰ παραλειφθῇ ὁ ὅρος αὐτός, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ θὰ δειχθῇ ἀναξία τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς τότε Βουλῆς, καὶ τοῦ λαοῦ, ἐὰν ἤθελε δεχθῇ νὰ συζητήσῃ μὲ τοιαύτην ἑταιρείαν. Τὸ καλλίτερον ποὺ θὰ ἔχῃ νὰ κάμῃ εἶναι νὰ τῆς εἰπῇ ὅτι, σὲ παρακαλῶ ἄδειασέ μου τὴ γωνιά. Ὅταν θὰ ἔρχεται εἰς τὸ μέλλον μία ἑταιρεία ξένη, ἡ ὁποία θὰ μᾶς λέγῃ «ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ σᾶς φέρω τὸν χρυσοῦν αἰῶνα, ὑπὸ ἕνα ὅρον νὰ ἐπιτρέψητε τὴν ἀναβίωσιν τῶν μεσαζόντων, νὰ ἐπιτρέψητε ὁ βίος ὁ δημόσιος νὰ μειωθῇ» θὰ εἶναι ἀληθῶς παράδοξον νὰ πιστεύσωμεν ὅτι θὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις τόσον παχύδερμος ὥστε νὰ θελήσῃ νὰ διαπραγματευθῇ. Τὶ τοὺς θέλομεν τοὺς μεσάζοντας; Ἐὰν ἔλθῃ μία μεγάλη ἑταιρεία, καὶ ἔχομεν μίαν Κυβέρνησιν ἔντιμον νὰ συναλλαχθῇ μαζὶ της, τὶ ἀνάγκη ὑπάρχει μεσαζόντων; Ἐκτὸς ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον θὰ λειτουργῇ τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, θὰ εἶχε τὸ ἀτύχημα ἐξ οἱασδήποτε περιπτώσεως νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὄχι ἁπλῶς θὰ ἦτο παχύδερμος ἀλλὰ ἡ ὁποία ρητῶς καὶ σαφῶς θὰ ἔφερε τὴν συνομολόγησιν μιᾶς συμβάσεως ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐπορίζετο μέγα ὄφελος. Ἐὰν μὲν ἔχωμεν Κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν, εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι, μίαν τοιαύτην ἑταιρείαν θὰ τὴν στείλωμεν στὸ σπίτι της. Ἐὰν δὲ ἔχωμεν τὴν ἀτυχίαν νὰ χάσωμεν τὸ Πολίτευμα τὸ ἐλεύθερον, καὶ νὰ γίνωμεν δοῦλοι, τότε ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ψηφίζομεν δὲν ἔχουν καμμίαν ἀξίαν, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὅπως διετυπώθη.

§112Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μοῦ δίδει ἀφορμὴν νὰ ἐξηγήσω πληρέστερον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐκ τῆς θέσεώς μου. Λέγω ὅτι σήμερον ἔχομεν νόμους, δυνάμει τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ πατάξωμεν ὅλα τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα θέλει νὰ πατάξῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἔχομεν νόμους οἱ ὁποῖοι ἂν ἐφηρμόζοντο δὲν θὰ ἐγίνετο καὶ δὲν θὰ ὑφίστατο ὅλη ἡ δυσφορία ἡ ὁποία ὑφίσταται σήμερον συνεπείᾳ μιᾶς συμβάσεως. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχουν νόμοι, τότε μόνον θεωροῦνται ζωντανοὶ νὰ ὑφίστανται, ὅταν ἐφαρμόζωνται. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἕνα ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων νομικῶν τῆς Γερμανίας τὸν Γέριγκ, ὁ ὁποῖος γράφων εἰς τὸ περίφημον σύγγραμά του «τὸ πνεῦμα τῶ, νόμων» λέγει, ὅτι «ἠξεύρετε πῶς διακρίνετε μία πολιτεία ἐπὶ τῇ βάσει τίνων νόμων διοικεῖται; Ὄχι ὅταν ἁπλῶς πάρετε τὸ κείμενον τῶν νόμων καὶ ἴδετε τὶ εἰς αὐτοὺς περιέχετε ἀλλὰ ὅταν ἴδετε ποῖοι οἱ ἐφαρμοζόμενοι νόμοι ἐξ αὐτῶν». Αὐτὴ λέγω εἶναι ἡ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ἐφαρμόσατε τοὺς νόμους, καὶ ὅταν ἀποφασίσητε νὰ τοὺς ἐφαρμόσητε πλήρως, δὲν θὰ ὑπάρξῃ καμμία περίστασις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Δημοσία Γνώμη θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δυσφορῇ. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς ἄλλην κατ’ αὐτὰς ὁμιλίαν μου τὴν ὁποίαν παρεξήγησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ὁμιλήσω ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ ἄλλος ἐκ τῶν κ. ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων κατὰ τὴν συζήτησιν μιᾶς ἐπερωτήσεως, εἶπεν, ὅτι ἂς ἐλέγξωμεν τὶ ὑφίσταται ἐξ ὅλης αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ἵνα γνωρίσωμεν τὶ συμβαίνει καὶ πληρώσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι τιμωρητέα διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὑφισταμένων νόμων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὔτε τὴν πρότασιν τότε ἐκείνην, οὔτε τὴν μετέπειτα, ἠθέλησε νὰ ἀποδεχθῇ. Αὐτὸ δὲν εἶχε καθόλου τὴν ἔννοιαν μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς πλειοψηφίας αὐτῆς. Ἐν τούτοις ἤδη ἔρχεται ἕνα νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰς διατάξεις τὰς ὑφισταμένας. Καὶ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἐπαναληφθῶσι καὶ νὰ ἐπαναληφθῶσι μάλιστα 2–3–4–5 φοράς, εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος ἀλλ’ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ τῆς Βουλῆς ἐν γένει, εἶναι νὰ μὴ νομοθετήσωμεν σήμερον ἕνα νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον θὰ εἴμεθα ἠναγκασμένοι εἰς μίαν οἱανδήποτε ἄλλην περίστασιν, μίαν μεμονωμένην περίστασιν, νὰ τὸ μεταβάλλωμεν. Δὲν εἶπον τι ἄγνωστο, ποίας πιέσεις ὑφιστάμεθα πολλάκις ὅταν προβαίνωμεν εἰς τὴν κατάρτισιν συμβάσεως καὶ συμβάσεως μετ’ οἴκων ἀλλοδαπῶν. Ἔχομεν ἀνάγκας θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ δανεισθῶμεν διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν καὶ τὰς ἀνάγκας. Δὲν εἶναι μόνον ὅτι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα τὰ ὑλικά, ἀλλὰ πολλάκις στερούμεθα καὶ τῶν τεχνικῶν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εὑρισκόμεθα κατὰ τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως ὑπὸ ὅρους ὑποδεεστέρους δύναμαι νὰ εἴπω καὶ πολλάκις δενόμεθα ὅρους τοὺς ὁποίους ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις δὲν θὰ ἐδεχόμεθα. Καὶ λέγω εἰς ὅλους ὑμᾶς διατὶ τέλος πάντων μέχρι σήμερον οὐδεμία Κυβέρνησις ἔφερε τὴν σύμβασιν τῆς Πάουερ ἐνώπιον τῆς ἐδῶ τῆς Βουλῆς διὰ νὰ τὴν κυρώσῃ νομίμως ἢ νὰ τὴν ἀκυρώσῃ; Τὶ σημαίνει τοῦτο; Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ Κυβέρνησις ὑπέκυψε, καὶ τὴν ἐφήρμοσε χωρὶς νὰ τὴν κυρώσῃ. Καὶ δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ἐκυρώθη ποτὲ ἡ σύμβασις αὐτή; Οὐδέποτε. Μίαν φορὰν ἐγένετο ἐπὶ τῆς παρελθούσης περιόδου μία συζήτησις συνεπεία ἐπερωτήσεως. Δὲν ἐπεκυρώθη ἡ σύμβασις. Ἄλλην μίαν φορὰν ὅταν ἐγὼ δὲν εὑρισκόμην ἐνταῦθα, ἐγένετο μία συζήτησις ἐπὶ μιᾶς τροποποιήσεως ἑνὸς ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἐπεκυρώθη καὶ συνεπείᾳ τῆς ἐπικυρώσεως αὐτῆς τοῦ ἄρθρου ἐθεωρήθη ἐπικυρωθεῖσα ἡ σύμβασις. Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν εἴτε νομικὸς εἴτε μὴ δύναται νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ σύμβασις. Καὶ ὅταν εὑρισκόμεθα ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις, πρέπει νὰ προσέχωμεν ὅταν νομοθετῶμεν, ἵνα μὴ ἐξαπατῶμεν ἑαυτούς. Καὶ τὴν ἀνάγκην ταύτην δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι τὴν ᾐσθάνθη ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἐξῄρεσεν τὰ δάνεια καὶ ἔπραξε καλῶς διότι τὸ δάνειον δὲν ἀποτελεῖ μίαν σύμβασιν τὴν ὁποίαν δυνάμεθα ὁπωσδήποτε, νὰ ἀποφύγωμεν, νὰ συνομολογήσωμεν. Διότι δυστυχῶς ἔχομεν ἀνάγκας, καὶ ἀνάγκας σπουδαιοτάτας τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν ἄλλως εἰμὴ διὰ δανείων, καὶ οἱ δανεισταὶ πάντοτε εἶναι οἱ ἀνώτεροι δυστυχῶς. Καὶ δι’ αὐτὸ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησε ἀναγκαῖον νὰ ἐξαιρέσῃ τὰ δάνεια ὅλων αὐτῶν τῶν διατάξεων. Ἀλλὰ λέγω, ὅπως ἡ ἀνάγκη αὐτὴ παρουσιασθῇ εἰς τὰ δάνεια νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἡ ὁποία ψηφίζει τὸν νόμον τοῦτον, ὅτι πιθανόν, εὔχομαι νὰ μὴ παρουσιασθῇ, νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀναγκασθῇ, νόμον τὸν ὁποῖον θεωρεῖ τόσον σοβαρὸν νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις. Τὶ μοῦ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι αὐτοῦ; Μὰ αὐτὸ δύναται νὰ τὸ πράξῃ Κυβέρνησις Κοινοβουλευτική; Ἀλλὰ ἐγὼ λέγω Κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, διότι ὅπως Κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξαιρέσῃ τὴν περίπτωσιν τῶν δανείων, διότι τίποτε δὲν διαφέρει τὸ δάνειον ἀπὸ τὰς ἄλλας συμβάσεις, πάλιν μεσολαβοῦν Τράπεζαι ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι παρὰ τὰς Τραπέζας. Τὸ γνωρίζομεν πολὺ καλά. Νομίζω ὅτι σεῖς ὁ ἴδιος συνομολογήσατε δάνειον μὲ ἐξωτερικὸν οἶκον οὐχὶ διὰ μεσολαβήσεως Τραπέζης, ἀλλὰ ἀπ’ εὐθείας δι’ ἄλλου προσώπου ὁ ὁποῖος κάμνει αὐτὴν τὴν ἐργασίαν.

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποίου λόγου χάριν;

§114Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πῶς συνωμολογήθη τὸ δάνειον περὶ τῶν σχολικῶν κτιρίων; Δὲν συνωμολογήθη διὰ Τραπέζης, ἀλλὰ συνωμολογήθη διὰ ἀντιπροσώπου ὁ ὁποῖος κάμνει αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε πρῶτον δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβὲς ἐν τοῖς πράγμασιν. Δὲν ἐφαρμόζεται πάντοτε ἐν τοῖς πράγμασιν. Δὲν εἶναι πάντοτε αἱ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι παρεμβαίνουν διὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου, παρεμβαίνουν καὶ ἄτομα τὰ ὁποῖα εἶναι καθόλου ἔντιμα, εἶναι ἄτομα τὰ ὁποῖα διεξάγουν τοιούτου εἴδους ἐργασίαν, καὶ οὐδόλως θεωρῶ ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα εἰς μίαν περίστασιν καὶ διὰ τοιούτων ἀτόμων νὰ συνομολογήσωμεν ἕνα δάνειον τὸ ὁποῖον ἴσως δυνάμεθα νὰ τὰ συνωμολογήσωμεν ὑπὸ ὅρους εὐνοϊκωτέρους διὰ τὸ Κράτος, ἢ εὐνοϊκωτέρους διὰ τὰ διάφορα νομικὰ πρόσωπα τοῦ δημοσίου δικαίου. Λοιπὸν δὲν δύνασθε νὰ μοῦ λέγητε, ὅτι αὐτὴ ἡ περίστασις δὲν δύναται νὰ παρουσιασθῇ. Θὰ παρουσιασθῇ. Καὶ ἐξαιρεῖτε τὸ δάνειον, καὶ τὸ ἐξαιρεῖτε καλῶς, καὶ τὸ ἠξεύρετε διότι δὲν μᾶς δίδουν δάνειον, ὅταν γνωρίζουν ὅτι θὰ τὰ χαλάσωμεν ἡμεῖς. Μοῦ λέγετε «ἀλλοίμονον τὸ Κράτος ἂν εὑρεθῇ εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν» ἀλλὰ ἐγὼ δὲν σᾶς λέγω νὰ μὴ τιμωρήσετε τοὺς μεσάζοντας, ἐγὼ σᾶς λέγω νὰ φροντίσωμε νὰ ἐφαρμόσωμεν τοὺς νόμους, διότι μὲ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε ὅτι σύμβασις θὰ ἀκυροῦται, δὲν θὰ δεχθῇ οὐδὲν πρόσωπον νομικὸν ἢ φυσικὸν νὰ ἔλθῃ νὰ συμβληθῇ μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅταν γνωρίζῃ ὅτι θὰ τοῦ εἴπητε ὅτι ἔχομεν ἕνα νόμον περὶ μεσαζόντων, καὶ ὅτι ἂν ὁ δανειστὴς σᾶς δώσῃ ρεγάλον ἐγὼ θὰ σᾶς τὸ πάρω, καὶ μάλιστα μπορῶ νὰ σᾶς ἀκυρώσω τὴν σύμβασιν διότι πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον συμβαίνει διὰ τὰ δάνεια νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ συμβῇ δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις καὶ εἶπα καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν τὸ λέγω τοῦτο διὰ νὰ ματαιώσω τήν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ τὸ λέγω διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ἐν ἐπιγνώσει, ὄχι μόνον ἐκείνων τὰ ὁποῖα ψηφίζομεν ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐνδεχομένων ἀποτελεσμάτων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔσχε μίαν ἀτομικὴν ἀφετηρίαν. Προσηλώθη δὲ ἀπολύτως εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, καὶ μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν ὅτι ἔφθασεν ἡ προσήλωσις του μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου ὥστε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ φέρῃ καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, διότι ἐκεῖ ἦσαν προσηλωμένοι οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ πρόκειται περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον διακανονίζει τὸ κῦρος ὡρισμένων συμβάσεων διατὶ τάχα δέν θὰ γίνουν τοιαῦται συμβάσεις καὶ μὲ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς καὶ μὲ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας;

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ νομοθέτημα αὐτὸ αἱ συμβάσεις τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἔδωκαν ἀφορμήν.

§116Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅταν ἐρχώμεθα εἰς τὴν Βουλὴν καί θέλωμεν νὰ λάβωμεν ὡρισμένα μέτρα, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ποίας συνεπείας θὰ ἔχωμεν διότι αὔριον θὰ ἐξεγερθῇ ἡ Κοινὴ Γνώμη, θὰ ἴδῃ νὰ ἐξαιρεῖται ἀπὸ μίαν ὡρισμένην ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς. Καὶ εἶπε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὸ; Ἡμεῖς θὰ θέσωμεν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπαγορεύεται εἰς τὸν ὑπουργόν. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὐτὴ θὰ ἔχῃ τόσην ἰσχὺν, ὅσην θὰ ἔχῃ δύναμιν καὶ κῦρος ὁ νόμος αὐτός, τὸν ὁποῖον δημιουργεῖτε ἀπέναντι ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ σᾶς εἴπῃ δὲν δέχομαι ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ συμβληθῶ καὶ τότε θὰ τὸν μεταβάλετε καὶ θὰ ἔλθετε νὰ συζητήσητε τὴν κύρωσιν διὰ τὴν μεταβολὴν ταύτην, δὲν εἶναι δὲ οὔτε συνταγματικὸς ὁ νόμος διὰ νὰ προστατεύεται τουλάχιστον, διότι ἂν τὸν κάμετε συνταγματικὸν θὰ σᾶς ἀναγκάσῃ νὰ παραιτηθεῖτε, διότι μία Κυβέρνησις θὰ ἀναγκασθῇ νὰ παραιτηθῇ ὅταν εἴπῃ ὅτι θὰ ἐφαρμώσῃ μίαν σύμβασιν χωρὶς νὰ κυρωθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι τὸ Σύνταγμα ὁρίζει ὅτι οὐδεμία σύμβασις ἰσχύει ἂν δὲν κυρωθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§117Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φοβοῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπεφάσισε, ὅπως δημοσιογραφικὰ ὄργανα τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀνείγγειλαν, νὰ διεξαγάγῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως σοβαρὸν καὶ ἰσχυρὸν ἀγῶνα διότι κατηγορεῖτο μέχρι τοῦδε ὅτι δὲν εἶχε καμμίαν ὄρεξιν νὰ διεξαγάγῃ τοιοῦτον ἀγῶνα.

§118Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω εἰς κανένα νὰ εἰρωνεύεται τὸν τρόπον τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν διεξαγάγω.

§119Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῦ εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν εἰρωνείαν; Ἐάν ἔχῃ κάποιαν εἰρωνείαν ἔχει διὰ τὰς ἐφημερίδας.

§120Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ προσπαθῶ νὰ τηρήσω ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέραν εὐπρέπειαν εἰς τὰς συζητήσεις.

§121Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν δέχομαι διδάγματα εὐπρεπείας ἀπὸ κανέναν, διότι δὲν ἔδωσα ποτὲ ἀφορμὴν διὰ τοιαῦτα διδάγματα καὶ ὅταν ὁμιλῶ μὲ τόσην σοβαρότητα, ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ὁμιλῶ μὲ ὀλίγον χιοῦμορ. Ἐγὼ εἶπα ὅτι καθὼς μᾶς πληροφορεῖ ὁ Τύπος ὁ λαϊκὸς, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπεφάσισε νὰ διεξαγάγῃ ἐντονωτέραν συζήτησιν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπωφελούμενος πάσης περιστάσεως διὰ νὰ κτυπήσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ποῦ ὑπάρχει ἴχνος εἰρωνείας εἰς τὰς λέξεις αὐτὰς; Ὅλοι θὰ μοῦ ἀναγνωρίσητε πόσην προσοχὴν ἀποδίδω εἰς τὴν πτέρυγαν ἐκείνην, καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§122Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ κατ’ ἐπανάληψιν ὡμολόγησα τὴν προσοχὴν αὐτήν.

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ βλέπετε κατὰ τὴν πρώτην ἄνοδον μου εἰς αὐτὸ τὸ βῆμα ἀπέφυγα—παρ’ ὅτι δὲν θεωρῶ ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀποφύγω—νὰ θέσω εἰς δύσκολον θέσιν τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ νὰ τοῦ εἴπω. Κύριε ἀρχηγέ, τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, μὲ αὐτὰ ποὺ μᾶς λέγεις εἶναι σἂν νὰ μᾶς λέγῃς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι περιττὸν ὅτι αἱ ὑπάρχουσαι διατάξεις εἶναι ἀρκεταὶ καὶ ὅτι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι θέλετε νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ διότι ἐπιδιώκομεν νὰ ρίξωμεν στάχτην εἰς τὰ μάτια τοῦ κόσμου, διότι οἱ ὑπάρχοντες νόμοι σᾶς παρέχουν τὰ μέσα νὰ προστατευθῆτε καὶ ἂν δὲν προττατεύεσθε, εἶναι διότι δὲν ἐφαρμόζετε τοὺς νόμους. Τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτὸ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δὲν ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ τὴν ἀποκρούσῃ, καὶ τὴν παρῆλθεν ἀπαρατήρητον, καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος: ποῖος νόμος μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα τοῦ 3% τὰ ὁποῖα ἐξηκρίβωσα ἐξ ὁμολογίας τοῦ ἀναδόχου τῆς συμβάσεως ὅτι δίδονται δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ διὰ ὑπηρεσίας παρασχεθείσας εἰς ἑαυτὸν πρὸς τῆς καταρτίσεως καὶ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως; Ποῖος νόμος ὑφιστάμενος μοῦ ἐπιτρέπει νὰ ζητήσω τὸν περιορισμὸν αὐτῶν τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 67 ἑκατ. δραχμὰς; Δὲν ἔχει λοιπὸν κανένα δικαίωμα ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔρχεται νὰ μᾶς εἴπῃ καθαρῶς καὶ σαφῶς τί ἐννοεῖ, νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ ρίψωμεν στάχτην εἰς τὰ μάτια τοῦ κόσμου· ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύναψιν τῶν δημοσίων δανείων τοῦτο σημαίνει ὅτι γνωρίζει ἀπέναντι οἴκου τοῦ ἐξωτερικοῦ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐδῶ ἀπαγορεύεται νὰ μεταχειρίζεσθε μεσάζοντας ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ νόμου, καὶ μᾶς εἶπε διατὶ ἐξαιρεῖτε τότε τὰ δάνεια; μὰ τὰ δάνεια τὰ ἐξαιρῶ ὄχι διότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνάψῃ τὸ δημόσιον δάνειον μὲ τὴν παρεμβολὴν μεσαζόντων οἱ ὁποῖοι θὰ παρασύρουν τὸ Κράτος νὰ συνάψῃ δάνεια, ἀλλὰ τὰ δάνεια τὰ ἐξαιρῶ, διότι ὑπάρχει διάταξις νομοσχεδίου κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ὑπηρεσίαι παρασχεθεῖσαι νομίμως καὶ δύνανται νὰ περιορισθοῦν ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου ἐὰν ἤθελεν εὑρεθῇ ὅτι εἶναι ἐντελῶς δυσανάλογοι πρὸς τὰς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι παρεσχέθησαν. Καὶ εἶπον ὅτι θὰ ἦτο ἀνώτερον ἐκ μέρους μου, νὰ δημιουργῶμεν εἰς τοὺς μεθ’ ὧν συνεργαζόμεθα διὰ τὴν σύναψιν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων τὴν ἀνησυχίαν, ὅτι καμμιὰ φορὰ μία Κυβέρνησις ἀφοῦ συνομολογήσῃ ὅτι θὰ πάρῃ ἀπὸ τὸ Κράτος 10% (μπορεῖ, βέβαια τὸ Κράτος νὰ κάνῃ δάνεια καὶ μὲ 6% καὶ μὲ 6½%) νὰ μὴ τοὺς ὑπάρχῃ ἡ ὑπόνοια, ὅτι μπορεῖ νὰ γεννηθῇ δικαίωμα ἐκ τῶν ὑστέρων, τὸ ὁποῖον θὰ τοὺς περιορίσῃ αὐτὸ τὸ ποσοστόν, διότι αὐτὸ θὰ ἐξαγορασθῇ μὲ ὅρους δυσμενεστέρους, διότι θὰ περιλάβῃ ὁ μεθ’ οὗ συναλλασσόμεθα καὶ τὸν κίνδυνον αὐτόν, διὰ τὸν ὁποῖον κίνδυνον θὰ ζητήσῃ κάποιαν ἐξασφάλισιν τῶν χρημάτων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διατὶ ὑποστηρίζετε, ὅτι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν, θὰ μᾶς θέσῃ εἰς δύσκολον θέσιν, ἀπέναντι ἄλλων ἀλλοδαπῶν ἑταιρειῶν μεγάλων ποὺ θὰ ἐκτελέσουν δημόσια ἔργα. Ὑποθέτει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ξένοι οἶκοι σπουδαῖοι καὶ σοβαροί, οἱ ὁποῖοι θὰ θέλουν νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ κάνουν μία δουλειά, θὰ ἔλθουν τὰ μᾶς ποῦν: κύριοι ἐδῶ ἤλθαμεν νὰ κάμωμεν μία δουλειά, ἀλλὰ βλέπομεν ὅτι σεῖς ἐψηφίσατε ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ἐμποδίζει μέσα σ’ αὐτὲς τὶς σοβαρὲς δουλειὲς νὰ ἐμφυλλοχωρήσῃ καὶ μιὰ βρωμοδουλειά.

§124Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπα γιὰ βρωμοδουλειές, γι’ αὐτὸ εἶπα ὅτι δύνασθε νὰ κάμετε ὅτι θέλετε, δι’ αὐτὸ δὲν εἶπε κανεὶς ὄχι.

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε εἴμεθα σύμφωνοι. Δὲν ἐννοῶ διατὶ μὲ διακόψατε. Πῶς εἶναι δυνατὸν σοβαρὸς ἐξωτερικὸς οἶκος ἐρχόμενος ἐδῶ, νὰ μᾶς πῇ ἢ ὅτι θέλει βρωμοδουλία ἢ ὅτι ἐκάματε ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ἀποκλείει τὶς βρωμοδουλειές, καὶ θέλω νὰ σᾶς συγχαρῶ γι’ αὐτὸ τὸ νόμο. Ἐγὼ ἐκ τούτοις, καὶ μολονότι θέλω νὰ συμμορφωθῶ μ’ αὐτό, ἂν καὶ εἶχα καθαρὰ τὰ πιάτα μου καὶ τὰ κατάστιχά μου, ἐντούτοις ξεύρω ἐγὼ αὔριον ἐσὺ Κυβέρνησις ποία κακὴ πίστη θὰ δείξῃς, ἂν ἰσχυρισθῇς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἔλαβε χώραν καὶ μία βρωμοδουλεία, καὶ τὶ ἐμπιστοσύνην μπορῇ νὰ ἔχω ἐγὼ εἰς τὰ δικαστήρια σου, ὅτι δὲν θὰ δεχθοῦν τὴν ὕπαρξιν βρωμοδουλειᾶς ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπῆρξε καθόλου; Πῶς μπορεῖ νὰ νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ χειλέων τόσων ἐπισήμων, ὅσον τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐγὼ ἀληθινὰ τὸ καταλαβαίνω. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος ποὺ ψηφίζομεν δὲν θὰ μπορέσῃ ν’ ἐφαρμοσθῇ, ἐναντίον ξένων ἑταιρειῶν, μᾶς ἐπικαλεῖται τὸ παράδειγμα τῆς «Πάουερ» καὶ λησμονεῖ ὅτι ἡ «Πάουερ» ἀνήκει εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι ψηφίζομεν νόμοι διὰ τὸ μέλλον, μὲ ἀναδρομικὴν βέβαια ἰσχύν, ἀλλὰ φυσικὰ ἐκεῖ ὅπου μπορεῖ αὕτη νὰ φθάσῃ. Ἄν δὲν πλανῶμαι, ἡ σύμβασις τῆς «Πάουερ» συνήφθη ὑπὸ τὸ καθεστὼς τὸ δικτατορικόν. Μοῦ λέτε λοιπὸν, μὰ γιατὶ τότε σὺ δὲν ἦλθες ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητήσῃς τὴν ἀκύρωσιν....

§126Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἢ τὴν ἐπικύρωσιν;

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βέβαια ἢ τὴν ἐκύρωσιν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπουσίαζεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ὅταν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περιεῖχεν μίαν ρητὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐτροποποιεῖτο ἡ σύμβασις ὡς πρὸς μίαν διάταξιν, καὶ ὡς πρὸς ὅλας τὰς ἄλλας ἦτο ἰσχυρά, μοῦ ἐλέχθη ἀπὸ τὴν πτέρυγα ἐκείνην. Μὰ κύριε, ἐσὺ ἔρχεσαι καὶ ἐπικυρώνεις τὴν σύμβασιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ ἀέρα; Καὶ ἐδήλωσα τότε. Μάλιστα τὴν ἐκύρωσα καὶ τὴν ἐπισημοποίησα, διὰ νὰ παύσῃ πλέον νὰ ἀμφισβητῆται τὸ κῦρος αὐτῆς. Ἀλλὰ γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἂν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ μπορῶ νὰ κτυπήσω αὐτὰς τὰς συμβάσεις, αὐτὸ δὲν εἶναι εὐθύνη ἀτομική.

§128Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν σᾶς κατηγορῶ δι’ αὐτό.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς δὲν μὲ κατηγορεῖτε; Μοῦ λέγετε, ὅτι διατὶ δὲν ἔφερα τὴν ἀκύρωσιν. Γνωρίζετε ἀξιότιμε κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ Οἰκουμενικὴ εὑρίσκετο ὑπὸ περιστάσεις δυσχερεῖς, τὰς ὁποίας πλήρως ἀναγνωρίζω διὰ νὰ μή τῆς ἐπιρρίψω καὶ ἄλλας εὐθύνας, ὅτι εἶχεν ἀνάγκη νὰ κάμῃ τὸ δάνειον τῆς σταθεροποιήσεως καὶ τῆς περαιτέρω προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως, ἡ Κυβέρνησις ἡ Οἰκουμενικὴ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, δι’ ὁλοκλήρου τοῦ τότε πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος, νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ξένην ἡ ὁποία μετεῖχε αὐτῆς τῆς συμβάσεως—διότι ἦτο ἐγγυητὴς ἢ μᾶλλον χορηγητὴς τοῦ δανείου πρὸς τὴν ἑταιρείαν μὲ τόκον εὐθηνόν—εὑρέθη λέγω εἰς τὴν ἀνάγκην δι’ ὅλων τῶν πολιτικῶν παραγόντων τοῦ τόπου νὰ πῇ ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι ἰσχυρά. Νομίζω μάλιστα, ὅτι καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐγένετο μεγάλη συζήτησις, καὶ ἐψηφίσατε ἐγκρίνοντες τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ὕστερα οἱ δικηγόροι εὑρῆκαν ὅτι: Ξεύρεις, ὅτι ὅλα αὐτὰ ποὺ εἴπατε καὶ ἐκάματε καὶ ἐψηφίσατε δὲν ἔχουν καμμία ἀξίαν, διότι δὲν ἐψηφίσθη εἰδικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ λέγῃ ὅτι ἐγκρίνει τὰ ἀποτελέσματα. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ δώσω μαθήματα, νομικὰ, εἰς τὸν ἀξιότιμαν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διότι πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἀπεκαλύφθην πρὸ τοῦ κύρους τοῦ νομικοῦ. Ἀλλὰ τοῦ ὑπενθυμίζω μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα μπορεῖ νὰ ἐξέχασεν, ὅτι αἱ συμβάσεις αἱ τοιαῦται εἶναι ἔργον διοικήσεως, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἔρχονται καὶ κυροῦνται, μόνον καὶ μόνον, διότι εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα, ἡ φυσικὴ ὑποψία εἶναι ἀναγκαία, καὶ πρὸς ἀποφυγὴν ἐκτρόπων, ἀλλὰ καὶ πολλάκις πρὸς κάλυψιν τῆς εὐθύνης τῶν Κυβερνήσεων, ὁρίζεται ἐκ τοῦ νόμου καὶ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἡ ἀνάγκη τῆς παρεμβάσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀλλ’ αὕτη ἐγκρίνουσα τὰς συμβάσεις, κάμνει ἔργον διοικήσεως καὶ δὲν θέτει κανόνας δικαίου. Ὑπενθυμίζω ἐπίσης εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπὶ ἄλλου τινὸς ἐπιπέδου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν τοῦ ἀναγνωρίζω ἐξαιρετικὴν ἁρμοδιότητα, ἐπὶ τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, ὅτι ὅταν ἕνας ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, νομίμως ἐγκαθιδρυμένης τῆς Κυβερνήσεως, ἀναλαμβάνῃ ἀπέναντι ξένης Κυβερνήσεως ὡρισμένας ὑποχρεώσεις τοιαύτας, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀμφισβητηθοῦν αὗται, οὔτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οὔτε ἐνώπιον ἄλλης διαδικασίας ἐσωτερικῆς. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν λόγος νὰ μοῦ ὑπενθυμίσῃ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὴν σύμβασιν τῆς «Πάουερ», τὴν ὁποίαν, δὲν ἔκαμα ἐγὼ, καὶ τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὑποχρεωτικήν, πρᾶξις ἄλλου τοῦ Πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος, τὸν ὁποῖον οὐδόλως μέμφομαι, διότι ἀναγνωρίζω τὰς δυσμενεῖς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθη, καὶ δι’ αὐτό οὔτε ἐξετάζω, οὔτε συζητῶ καθόλου τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται νὰ τὸ ἀναφέρῃ καὶ αὐτό, διὰ νὰ μοῦ πῇ, τί ἔκαμες μ’ αὐτὸν τὸν νόμον σου; Θὰ εὑρεθῇς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποκύψῃς. Βέβαια, θὰ ὑποκύψῃ τὸ Κράτος ὅταν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ ἀκριβωτέρους ὅρους διὰ τὴν συνομολόγησιν μιᾶς συμβάσεως. Θὰ ὑποκύψῃ ἵνα πληρώσῃ ἀκριβωτέρους ὅρους πρὸς συνομολόγησιν μιᾶς συμβάσεως. Ἀλλὰ θὰ εὑρεθῇ ποτὲ ἐξωτερικὸς οἶκος σοβαρὸς ἐρχόμενος νὰ συνάψῃ μίαν σύμβασιν, ὁ ὁποῖος θὰ εἴπῃ, σᾶς ἐπιβάλλω μερικοὺς ὅρους, διότι ἡ κατάστασις εἶναι τοιαύτη ὥστε δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ κυκλοφορήσουν καὶ μεσάζοντες ἵνα πάρωσι καὶ αὐτοὶ χρήματα; Αὐτὸ μοιάζει σἂν τὸν ἄνθρωπο ποὺ ἐθυσιάζετο μία φορὰ διὰ νὰ στερεωθῇ τὸ γεφύρι. Ἀλλὰ θὰ μᾶς ἔλεγε, ὅτι θὰ κάμωμεν δουλειά, ἀλλὰ πῶς θὰ σταθῇ ἡ δουλειὰ αὐτὴ ἐὰν δὲν ἐμφυλλοχωρήσουν αἱ βρωμοδουλειές; Ἐγὼ ζητῶ νὰ ἀφαιρέσητε τὴν διάταξιν αὐτήν. Ἡ ἀνησυχία σας εἶναι ἀσύστατος κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος μὲ εὑρῆκε κατακριτέον μὲ μίαν πληροφορίαν ποὺ εἶπον εἰς τὰ δάνεια. Ἀλλὰ τὰ δάνεια δὲν τὰ συνομολογοῦμεν μὲ τὸν πρῶτον τυχόντα μεσίτην ποὺ μᾶς παρουσιάζεται, τὰ συνομολογοῦμεν μὲ ἐξωτερικοὺς οἴκους πρώτης περιωπῆς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην μεσαζόντων. Καὶ μοῦ εἶπεν, ἐλησμόνησες τὸ δάνειον τῶν σχολείων; Μὰ τὸ δάνειον τῶν σχολείων συνωμολογήθη ἀπ’ εὐθείας μὲ τὸν οἶκον Κροῦγερ διὰ τοῦ ἀντιπροσώπου του, ὁ ὁποῖος δὲν ἤλθε νὰ μοῦ εἴπῃ, οὔτε ἐπῆγε νὰ εὕρῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τοῦ εἴπῃ ἐμάθαμε ὅτι θέλετε νὰ κάμετε ἕνα δάνειον διὰ σχολεῖα, ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ τὰ εὕρω, τὶ μοῦ δίδετε; Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ οἴκου Κροῦγερ ἦλθεν φέρων τὰ χαρτιά του, τὸ πληρεξούσιόν του καὶ λέγει ὅτι εἶμαι ἐντεταλμένος ἀπὸ τὸ οἶκον τοῦ Κροῦγερ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι σᾶς προσφέρει ἕνα δάνειον ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν ὑπὸ αὐτοὺς τοὺς ὅρους. Ὑπάρχει λοιπὸν κανεὶς μεσάζων ἐδῶ, ὅταν ὁ Τραπεζίτης μὲ τὸν ὁποῖον συνηλλάχθημεν εἶχεν ἐδῶ ἀντιπρόσωπον, ὁ ὁποῖος ἐξ ὀνόματός του μᾶς ἐπρότεινε τοὺς ὅρους; Ὄχι, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι καὶ παρὰ Κυβερνήσεως παρ’ ὑμῶν ἀντιπροσωπευομένης δὲν θὰ γίνῃ δεκτὸν ὅτι ὅταν τῆς παρουσιάζεται ὁποιοσδήποτε κύριος καὶ ἀντιπρόσωπος οἴκου καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀκουσθῇ, ἀλλὰ θὰ τοῦ κλεισθῇ ἡ πόρτα κατὰ πρόσωπον. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εὗρε καὶ ἄλλα σφάλματα τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν ἀφορμὴν ποῦ τὸ ἐπρουκάλεσε. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, καὶ οἱ Ρωμαῖοι Αὐτοκράτορες τῶν ὁποίων τέλος πάντων καὶ τοὺς νόμους καὶ τὰ διατάγματα καὶ τὰς Νεαρὰς ἔχομεν διαβάσει εἰς κἄποιον ἐποχὴν τοῦ βίου μας, θὰ ἐνθυμούμεθα ὅτι ἀπὸ ὡρισμένας ἀφορμὰς ἤγοντο εἰς τὴν θέσπισιν κανόνων Γενικοῦ Δικαίου. Ἀφορμὴν ἐλάβομεν ἀπὸ ὅλην τὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ σύμβασις τῆς ὁδοποιΐας, τὴν ὁποίαν ὅπως πολὺ καλὰ γνωρίζετε δὲν συνῆψα ἐγώ. Ἀπὸ αὐτὴν ὡρμήθημεν καὶ ζητοῦμεν νὰ θέσωμεν κανόνα δικαίου γενικῆς ἐντελῶς φύσεως. Τὶ τὸ μεμπτὸν ὑπάρχει εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν; Καὶ τώρα θὰ ἐπιτραπῇ, κύριοι, νὰ προσθέσω ἀκόμη ὀλίγα λόγια. Ἀπὸ μακροῦ χρόνου διεξάγεται, ὅπως πολλάκις εἶπα ἐκ μέρους μιᾶς μερίδος τοῦ Τύπου τοῦ Ἑλληνικοῦ, τὴν ὁποίαν διὰ τὴν συντομίαν ὠνόμασα κίτρινον Τύπον, διεξάγεται μία ἀνουσία προσπάθεια ὅπως πεισθῇ ἡ Κοινὴ Γνώμη ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς Χώρας εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἰς ἄλλο τίποτε δὲν ἀσχολοῦνται, παρὰ μόνον εἰς τὸν προσωπικὸν πλουτισμὸν καὶ θὰ σκέπτεσθε ἴσως ὅτι κατ’ οὐσίαν δηλαδή, καὶ κατὰ τύπους τοὐλάχιστον δὲν ὁμιλοῦν περὶ ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἀποτελούντων τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν σᾶς ἀδικῶ τόσον ὥστε νὰ ὑποθέσω, ὅτι δὲν ἐννοεῖτε ὅτι τὸ ἴδιον θὰ γίνῃ αὔριον, ὅταν σεῖς θὰ διαδέχεσθε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἀρχήν. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι. Δὲν θέλω νὰ πειράξω κανένα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἡλικία μου, καὶ ἡ ἡλικία μου ἡ φυσικὴ καὶ ἡ ἡλικία μου ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἂς τὴν εἴπωμεν ἔτσι, ἂν δὲν πλανῶμαι, παρῆλθεν ἤδη ἀπὸ πολλοῦ τὸ 43 ἔτος, ἀφ’ ἧς ἐξελέγην τὸ πρῶτον βουλευτὴς καὶ ἀφ’ ἧς συνεχῶς ἔκτοτε πράττω τὰ δημόσια ἄλλοτε εἰς τὰ βουνά, ἄλλοτε εἰς τὰς πόλεις, καὶ ἄλλοτε εἰς τὰς καλύβας τῶν κοιλάδων καὶ ἄλλοτε εἰς μέγαρα τῶν πρωτευουσῶν. Λοιπὸν νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδιότης μου, μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνω πρὸς ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον μίαν σύστασιν: Μὴ ἐπιχαίρῃ κανείς. Δὲν λέγω ὅτι γίνεται τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ συνιστῶ νὰ μὴ γίνεται εἰς τὸ μέλλον. Ἄς μὴ ἐπιχαίρῃ κανεὶς ὅταν βλέπῃ μίαν τοιαύτην ἀνοσίαν προσπάθειαν ὅπως διαβληθῇ καὶ διαφημισθῇ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας. Δὲν θὰ θεωρηθῇ πολὺ ἐγωϊστικὸν ἐὰν εἴπω, ὅτι διὰ κανένα ἄλλον λόγον παρὰ μόνον ἀκριβῶς διὰ τὸ μάκρος τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον πολιτεύομαι καὶ διὰ τὸ ποικίλλον τῶν περιπτώσεων ἐνώπιον τῶν ὁποίων εὑρέθην, ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ μὲ γνωρίσῃ βεβαίως ἡ Κοινὴ Γνώμη τῆς Ἑλλάδος, καὶ μολονότι εἶναι διχασμένη ὅσον ἀφορᾷ τὴν κρίσιν της, διότι ἡ μισὴ μὲν Ἑλλὰς μεθ’ ὑπερβολῆς κρίνει τὰ πλεονεκτήματά μου καὶ τὰς ἀρετάς μου, ἡ δὲ ἄλλη μισὴ ἴσως ὅτι εἶμαι ἔμπλεος κακῶν διαθέσεων καὶ ἐλαττωμάτων καὶ ἀνομημάτων, μολονότι ἡ Ἑλλὰς ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὰ λοιπὰ εἶναι διῃρημένη εἰς δύο ἴσας περίπου μερίδας, εἰς ἕνα πρᾶγμα νομίζω ὅτι ἕως τώρα εἶναι ὅλοι σύμφωνοι, εἰς τὴν προσωπικήν μου ἀκεραιότητα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸν θώρακα, τόν ὁποῖον ἐγὼ προβάλλω πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, δὲν τὸν ἔχει κανεὶς ἄλλος, λόγῳ τοῦ ὅτι ἔχω παλαιοτέραν ὑπηρεσίαν. Ἄν λοιπὸν ἐγὼ διὰ αὐτὴν τὴν ἀρχαιότητα τῆς ὑπηρεσίας, ἀντέχων τόσον καλῶς μέχρι σήμερον, ὅπως ἐγὼ πιστεύω, καθ’ ὅλας τὰς πιθανότητας θὰ βαστάξω καὶ ἕως ὅτου συμπληρώσω τὴν τετραετῆ θητείαν τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον, φοβοῦμαι ὅτι ἡ συνέχισις αὐτοῦ τοῦ ἀνοσίου ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον— διότι δυστυχῶς τὸ νὰ κατηγοροῦνται οἱ ἄρχοντες καὶ οἱ ἀνώτατοι ὑπάλληλοι ἀνταποκρίνεται εἰς μίαν ψυχολογικὴν διάθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἡ ὁποία τὸν κάμνει νὰ διαβάζῃ μετὰ πολλῆς προσοχῆς, χωρὶς νὰ τὰ πιστεύῃ, ἀλλὰ ἀρέσκεται ἐν πάσῃ περιπτώσει—ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι ὅταν ἐγὼ ἤθελον παύσῃ νὰ κατέχω τὴν ἀρχὴν φοβοῦμαι ὅτι οἱ διάδοχοί μου δὲν θὰ βαστάξουν ὄχι τὰ τρία χρόνια καὶ τὰ τέσσερα, ἀλλὰ οὐδὲ πολὺ μικρότερον διάστημα· θὰ βαστάξουν πολὺ ὀλιγώτερον καιρόν. Καὶ ποὺ θὰ ὑπάγῃ αὐτὸς ὁ τόπος, κύριοι βουλευταί; Ποὺ θὰ ὑπάγῃ αὐτὸς ὁ τόπος, ὅταν ὄργανα τῆς δημοσίας γνώμης ἀνήκοντα κατ’ ἐπίφασιν τουλάχιστον εἰς τὸ ἀστικὸν κοινωνικὸν καθεστός, καθ’ ἡμέραν ἀπὸ τῶν στηλῶν των, προσπαθοῦν νὰ διαβάλουν τὸν πολιτικὸν κόσμον, ὄχι χειρότερα παρ’ ὅτι κάμνουν τὰ κουμμουνιστικὰ ὄργανα; Τί ἔχει νὰ γίνῃ εἰς αὐτὸν τὸν τόπον Διότι τί ἄλλο λέγουν οἱ κουμμουνισταὶ παρ’ ὅτι ἡ ἄρχουσα σήμερον τάξις, εἶναι μία τάξις διεφθαρμένη ἀπὸ τὰ νύχια ἕως τῆς κορυφήν, μέχρι μυελοῦ ὀστέων; Δὲν κάμνουν τίποτα ἄλλο παρὰ πῶς θὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς παρουσίας των εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ νὰ πλουτίσουν νοσφιζόμενοι τὰ δημόσια χρήματα. Αὐτὸ κάμνουν οἱ κουμμουνισταὶ διὰ νὰ πείσουν τὸν πολὺ λαὸν ὅτι ἡ ἄρχουσα τάξις εἶναι διεφθαρμένη. Καὶ τὸ κίνημα αὐτό, κύριοι, ἐγὼ ἄλλοτε ἦτο ἀκίνδυνον, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ θεωρήσουμεν τοιοῦτον, διότι ἡ μεταπολεμικὴ ψυχολογία παρέχει ἔδαφος καταλληλότατον διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ κουμμουνιστικοῦ αὐτοῦ μολύσματος. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ψυχολογία ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη μετὰ τό, πόλεμον ἐκ τοῦ πολέμου, ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λόγοι οἱ ὁποῖοι καθιστοῦν τὸ ἔδαφος τὸ κοινωνικὸν καὶ τὸ πολιτικὸν πρόσφορον εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀνατρεπτικῶν ἀρχῶν τοῦ κομμουνισμοῦ. Εἶναι ἡ παγκόσμιος κρίσις, εἶναι αἱ ἰδιαίτεραι περιστάσεις, αἱ ἰδικαί μας, εἶναι αἱ ἐπανειλημμέναι ἀφορίαι καὶ αἱ θεομηνίαι αἱ ὁποῖαι ἐλυμάνθησαν ἰδίως τὰς βορείους περιοχὰς τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἠξεύρομεν ἐκ τῆς μαρτυρίας ἀμερολήπτων ἐπισκεπτῶν, ὅτι εἰς τὰ μέρη ὅπου καλλιεργεῖται ὡς μοναδικὴ καλλιέργεια ὁ καπνός, εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα καλλιεργεῖται ἡ κριθή, ἡ δυστυχία εἶναι ἀληθινή, ἡ πεῖνα εἶναι πραγματική. Μέσα λοιπὸν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, πράγματι εἶναι φυσικὸν ὅτι ἡ καλλιέργεια αὐτῶν τῶν ἀνατρεπτικῶν θεωριῶν εὑρίσκει πρόσφορον τὸ ἔδαφος· ὅταν δὲ ἐπίκουροι αὐτῶν ἔρχονται οἱ ἐκπροσωποῦντες δῆθεν τὴν ἀστικὴν τάξιν δημοσιογράφοι, πῶς δὲν σᾶς ἔρχεται εἰς ψυχὴν ἡ ἀνησυχία περὶ τῆς αὔριον; Ἐνόμισα, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶχον τὸ καθῆκον νὰ εἴπω τὰς λέξεις ταύτας· εἶναι φυσικὸν ὅτι ὑπὸ αὐτοὺς τοὺς λόγους μου θὰ ἴδητε εἰς τὸν κίτρινον Τύπον ἄρθρα κύρια τὰ ὁποῖα θὰ γράφουν: βλέπετε λοιπὸν ποὺ σᾶς τὰ λέγαμε ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πεινᾷ ὁλόκληρος; τὰ ὁμολόγησεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ἐγὼ βλέπετε σᾶς εἶπον, «κύριοι, ὑπάρχει εἰς ὡρισμένας περιφερείας, ἡ δυστυχία εἶναι πραγματικὴ εἰς ὡρισμένας περιφερείας», ἀλλὰ δὲν εἶπον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πεινᾷ ὁλόκληρος. Δὲν τό δέχομαι αὐτό· δὲν εἶναι ἀληθές. Τὴν κρίσιν τὴν διέρχεται ὁ λαὸς μὲ σταθερότητα καὶ γενναιότητα ἡ ὁποία προκαλεῖ ἀληθῶς τὸν θαυμασμὸν τῶν ξένων ὅσοι δὲν μᾶς γνωρίζουν καὶ ὅσοι δὲν εἶχον περιστάσεις νὰ γνωρίσουν τὴν ζωτικότητα αὐτοῦ τοῦ λαοῦ. Ἐξήγησα πρὸ ὀλίγου καιροῦ, κατὰ τὸ γεῦμα τὸ ὁποῖον μοῦ προσέφερε τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν ἐπιμελητήριον Βόλου, τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους διερχόμεθα τὴν κρίσιν αὐτὴν τόσον γενναίως, δὲν εἶχον ἄλλωστε ἀνάγκην νὰ ἐξηγήσω αὐτὰ τὰ πράγματα πρὸς τοὺς ἀμφιτρύωνάς μου, διότι ὅπως ἀπέδειξεν ὁ λόγος τοῦ προέδρου τοῦ ἐπιμελητηρίου ἔχουν ἀκριβεστάτην ἀντίληψιν τῆς ὅλης καταστάσεως καὶ ἦσαν ἐμπνευσμένοι κήρυκες, διότι ἀναγνωρίζουν ὅλην τὴν προσπάθειαν ἡ ὁποία καταβάλλεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κηρύττω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι οἱονδήποτε ἄλλο ἐλάττωμα ἢ ἀτελείας ἠμποροῦν οἱ ἀντίπαλοί μου, εἴτε οἱ ἀμερόληπτοι ἔστω κριταὶ νὰ μοῦ προσάπτουν, δὲν μπορεῖ ὅμως κανεὶς ἔχων κόκκον καλῆς πίστεως νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἔχω τὰ μάτια μου ἔτσι ἀνοικτὰ καθημέραν διὰ νὰ ἴδω νὰ μὴ γίνεται τίποτε τὸ ἀθέμιτον καὶ τίποτε τὸ ἐπίμεμπτον κατὰ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου. Δὲν λέγω ὅτι εἶμαι ἀλάνθαστος ἀλλ’ ὅσον εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατὸν νὰ ἐντείνῃ κανεὶς τὴν προσοχήν του τὴν ἐντείνω. Τὰ ἀκάθαρτα ὄργανα τοῦ κιτρίνου Τύπου δὲν τολμοῦν νὰ μοῦ ἀμφισβητήσουν τὴν προσωπικήν μου ἀκεραιότητα, ἀλλὰ μοῦ λέγουν: τὶ σημαίνει; ἔχεις ἕνα κλοιὸν δίπλα σου ὁ ὁποῖος δὲν σὲ ἀφίνει νὰ μάθῃς τὸ τὶ γίνεται. Ἐνῷ ἐγὼ ἀναγιγνώσκω καθ’ ἑκάστην δελτίον τοῦ Τύπου τῶν Ἀθηνῶν καὶ καθ’ ἑβδομάδα δελτίον περιλήψεως τῶν ἐπαρχιακῶν ἐφημερίδων, διὰ νὰ βλέπω κάθε καταγγελίαν ἡ ὁποία γίνεται, κάθε παρεκτροπὴν ἡ ὁποία σημειοῦται, ἀκόμη δὲ καὶ τὰς πολιτικὰς γνώμας τῶν ἀρθρογράφων. Ἐξαίρεσιν κάμνω φυσικὰ δι’ αὐτὰ τὰ ὄργανα τοῦ κακοήθους Τύπου, τὰ ὁποῖα δὲν τὰ διαβάζω, διότι ἠξεύρω ὅτι δὲν ἔχουν νὰ μὲ φωτίσουν. Κάθε τὶ ποὺ βλέπω τὸ θεωρῶ ἀπορριπτέον, καὶ φοβοῦμαι μήπως πηγαίνω εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον καὶ ἂν εἶναι καὶ κανένα σωστὸ δὲν τὸ διαβάζω. Δὲν θέλω φυσικὰ νὰ διαβάσω τὴν ἀρθρογραφίαν του διότι δὲν θέλω νὰ συγχίζωμαι ἄνευ λόγου. Ὑποθέτω ὅμως ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὰ πράγματα τοῦ τόπου δὲν περιωρίσθη εἰς τὸν κίτρινον Τύπον. Βεβαίως ὁ ἄλλος Τύπος—καὶ ἡ πλειοψηφία τῶν ὀργάνων τοῦ Τύπου δὲν ἀνήκει εἰς τὰς τάξεις μου – βεβαίως ὁ ἄλλος Τύπος ἔχει τὸ ἐνδιαφέρον καὶ σημειώνει κάθε παρεκτροπὴν ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ. Ἔχω εἰς τὸ γραφεῖον μου πολυάριθμον προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖ καὶ στέλλει εἰς τὰ ὑπουργεῖα κάθε τι ποὺ θὰ παρουσιασθῇ διὰ νὰ ἐξετασθῇ καὶ γίνῃ ἡ δέουσα ἀπάντησις. Ὅσα ἔχουν τὴν εὐγένειαν νὰ τὰς δημοσιεύουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἀλλὰ δὲν τὸ κάνουν πάντοτε. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ λαμβάνω γνῶσιν καὶ ὅ,τι μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι σοβαρώτερον, ἐπιλαμβάνομαι αὐτοπροσώπως τῆς μελέτης του. Εἶπον λοιπόν, ὅτι οὐδεὶς καλῆς πίστεως ἄνθρωπος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ αὐτὴν τὴν προσπάθειαν ἡ ὁποία καταβάλλεται, ὄχι πλέον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Χώρας ὄχι πλέον διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν ὄχι πλέον διὰ τὴν ρύθμισιν τῶν σχέσεών μας μὲ τοὺς ξένους ὄχι πλέον διὰ τὴν ἐμπέδωσιν τοῦ κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ καθεστῶτος, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἠθικῆς, τοῦ ἠθικοῦ ρυθμοῦ ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ διέπῃ τὰ τῆς Πολιτείας. Καί ὅμως ὅλα αὐτὰ δὲν εὑρίσκουν καμμίαν χάριν ἀπέναντι τοῦ κακοήθους Τύπου καὶ ἐκχύνεται καθ’ ἡμέραν τὸ δηλητήριον εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην. Θὰ εἶχον τὸ καθῆκον ἄλλην μίαν φορὰν, πρὶν κατέβω τὸ βῆμα νὰ συστήσω ὅπως μὴ ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ θετικῆς ἢ ἀποθετικῆς στάσεώς της ὑποστηρίξῃ ἢ ὑποθάλψῃ τοιαύτην ἐνέργειαν τοῦ κακοήθους Τύπου, διότι πρόκειται ὄχι περὶ τῆς θέσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ πρόκειται ἀληθινὰ περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος. (χειροκροτήματα ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα).

§130Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἔξαρσιν τοῦ τελευταίου μέρους τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἀναφέρεται οὐδόλως εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ἡ ἐπάνοδός μου εἰς αὐτὸ θὰ εἶναι πολὺ πεζή. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ μὴ ἀφήσω ἀπαρατήρητα σημεῖα τινὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς ἐκ παρανοήσεως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησεν, ἄλλως ἀντιλαμβανόμενος ὅσα ἐγὼ νομίζω. Εἶπον ὅτι δὲν θεωρῶ ἄσκοπον τὸν νόμον, πιθανὸν ὅμως ὅτι πέραν τοῦ νόμου, ὁσονδήποτε καλὸς καὶ ἂν εἶναι ἕνας νόμος τὸ θεμέλιον διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἑνὸς ὡρισμένου σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν εἶναι νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Καὶ ἐπαλαμβάνω νὰ τονίζω ὅτι δὲν θὰ φθάσωμε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ νομοθετήσωμεν ὅσα σήμερον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἐφηρμόζαμεν τοὺς κειμένους νόμους. Ἂν κύριοι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ ἔλεγε: μὰ κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, θὰ δυνηθῶμεν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ λάβωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς αἰσχρῶς μεσάζοντας;

§131Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Θὰ σᾶς εἶναι χρήσιμον νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς: Ἐδῶ ἐδόθησαν 3% ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ.

§132Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω κ. Πρόεδρε ξέρω τὶ θὰ μοῦ εἴπητε.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴπατε αἰσχρῶς.

§134Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Αἰσχρῶς κατὰ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν θὰ ἀποδώσω ἐγώ. Καὶ μοῦ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πῶς θὰ δυνηθῶμεν ἄνευ τοῦ νόμου, νὰ λάβωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλαβον οἱ διάφοροι μεσάζοντες, καὶ οἱ ὁποῖοι μεσάζοντες εἶναι δύο εἰδῶν; Διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὸν κ. Πρόεδρον ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ μίαν προκατάληψιν κατ’ ἐκείνου τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ὡρισμένα ἀνταλλάγματα ἢ ὑποσχέσεις ἀνταλαγμάτων, διὰ νὰ ἀσκήσουν τὴν ἐπιρροήν των παρανόμως.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§136Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νὰ ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε μέχρι τὸ τέλος τὴν ὁμιλίαν. Ἐγὼ λέγω διακρίνω δύο εἰδῶν, ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλει νὰ πλήξῃ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρεμβαίνωσιν ἵνα ἐπιτύχουν ἀνταλλάγματα καὶ βλάψωσιν τὸ δημόσιον ἢ τὰ ἄλλα νομικὰ πρόσωπα τοῦ δημοσίου δικαίου, καὶ αὐτοὺς θέλει νὰ πλήξῃ τὸ νομοσχέδιον. Ὅλο τὸ πρῶτον ἄρθρον εἶναι αὐτὸ καὶ σᾶς λέγω ὅτι περὶ τούτου ὑφίστανται νόμοι καὶ παλαιοὶ καὶ νέοι.

§137Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ποῖοι;

§138Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν θὰ κάνω μάθημα νομικόν.

§139Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αἱ αἰσχροκερδεῖς συμβάσεις.

§140Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑφίστανται νόμοι, δυνάμει τῶν ὁποίων δύνανται ὅλοι αὐτοὶ νὰ πληγῶσιν. Καὶ ἐὰν τὸ κακὸν ἔφθασεν ἐκεῖ ποὺ ἔφθασε, ἔφθασε μόνον καὶ μόνον διότι δὲν ἐφηρμόσθησαν ποτὲ αὐτοὶ οἱ νόμοι. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι—καὶ τὸ λέγω ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης—εἶναι ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος θὰ κοιμηθῇ ὅπως ἐκοιμήθησαν καὶ ἡ ὑφιστάμενοι. Διότι ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, ὅτι ἐὰν μέχρι σήμερον εἴχομεν ἐφαρμόσει τοὺς ὑφισταμένους νόμους, βεβαίως τὸ κακὸν δὲν θὰ προεξετείνετο μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι ὑποπτευόμεθα—ἂς μὴ εἴπω ὅτι εἴμεθα βέβαιοι—ὅλοι ὑποπτευόμεθα ὅτι ἔφθασεν, ὥστε νὰ νομίζωμεν ὅτι καὶ νέα μέτρα πρέπει νὰ ληφθῶσιν. Ἀλλὰ μοῦ λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Μὰ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ὑπερβολικὰ κέρδη, τὶ θὰ γίνῃ δι’ αὐτούς; θὰ τοὺς ἀφήσωμεν νὰ ἐπωφελῶνται μιᾶς ἐξαιρετικῆς περιστάσεως διὰ νὰ κερδίζουν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; Διότι τὸ ὑπερβολικὸν κέρδος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λαμβάνουν, τὸ λαμβάνουν εἰς βάρος βεβαίως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι ὁ συμβαλλόμενος μεθ’ ἡμῶν—ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία—θὰ τὸ ὑπολογήσῃ εἰς τὰς γενικάς της δαπάνας». Καὶ λέγω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Πρὶν γίνει κανεὶς νόμος περὶ τοκογλυφίας, ἐλάμβανον οἱ τοκίζοντες δηλ. οἱ δανείζοντες χρήματα τόκον ὑπερβολικόν. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν ἡ ἀντίληψις τοῦ κοινοῦ ἦτο ὅτι αἱ ἀνάγκαι ἦσαν τοιαῦται ὥστε νὰ λαμβάνεται αὐτὸς ὁ τόκος, οὐδεὶς ἔθιξε τὰς συμφωνίας. Ἀλλ’ ὅταν ἡ ἀντίληψις τοῦ κοινοῦ μετεβλήθη, χωρὶς νὰ γίνῃ οὐδεὶς νόμος, ἦλθον τὰ δικαστήρια τὰ ὁποῖα εἶπον «Οἱ τόκοι οἱ ὑπερβολικοὶ ἀποτελοῦν μίας κακοήθη συμφωνίαν» καὶ ὑπεχρέωσεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τοὺς τόκους τούτους νὰ τοὺς ἐπιστρέψουν πέραν τοῦ νομίμου ὁρίου. Ἐὰν λοιπὸν ἔχωμεν τὸ ἠθικὸν αἴσθημα ἀνεπτυγμένον, καὶ τοῦτο θὰ εἶναι ἀνεπτυγμένον ὅταν ἡμεῖς εἴμεθα ἄγρυπνοι εἰς πᾶσαν κακοήθειαν ὅταν κολάζωμεν τὴν κακοήθειαν—δὲν πρόκειται περὶ μεγάλων πραγμάτων. πρόκειται περὶ ὡρισμένων συμβάσεων αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς ὡρισμένα χρονικὰ διαστήματα—ἐὰν ἡμεῖς εἴμεθα ἄγρυπνοι τιμωροὶ τῆς αἰσχρότητος αὐτῆς, σᾶς βεβαιῶ ὅτι καὶ τοῦτο τὸ ὑπερβάλλον θὰ ἠδύνατο νὰ ζητηθῇ. Καὶ τὶ νομίζετε ὅτι δημιουργεῖτε διὰ τοῦ νέου σας νόμου; Περιορίζετε εἰς ἕνα ὡρισμένον ποσοστόν, ἢ μᾶλλον λέγετε ὅτι ὑπερβάλλουσι τὸ σύνηθες μέτρον...(ἀναγινώσκει). Καὶ ποῖος θὰ τὸ κρίνῃ αὐτό; Θὰ τὸ κρίνῃ τὸ δικαστήριον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κρατούσης γνώμης κατὰ πόσον θὰ δύναται νὰ θεωρηθῇ κακόηθες ἢ μή. Ἀλλὰ καὶ ἄνευ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀσφαλῶς τὸ δικαστήριον εἶχε δικαίωμα νὰ κρίνῃ. Ἀλλὰ ποῦ θὰ φθάσητε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕνα πρόσφατον παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἔμαθον ὅταν εἶχον μεταβῆ εἰς Λονδῖνον. Ἐκεῖ ἐγένετο μία δίκη ἐνώπιον τῶν Ἀγγλικῶν δικαστηρίων διὰ σύμβασιν συναφθεῖσαν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀκόμη ἐν ἐνεργείᾳ διὰ τὴν σύμβασιν τῆς Φουντέσιον. Ἐζητήθησαν ἀμοιβαὶ παρὰ προσώπου τὸ ὁποῖον παρέσχεν ὑπηρεσίας διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν εἶχεν ἔγγραφα. Τὸ δικαστήριον ἐπεδίκασεν μίαν ἀμοιβήν, τὴν ὁποίαν ἐδῶ, ἂν τὴν ἀκούσωμεν, θὰ μᾶς φανῇ ἐξόχως ὑπερβολική. Νομίζω ὅτι ἐζητήθησαν περὶ τὰς 30 χιλ. λίρας. Λοιπὸν ποῖος θὰ κρίνῃ αὐτό; Θὰ κρίνῃ κατὰ τὰς ὑπαρχούσας ἀντιλήψεις. Καὶ μοῦ λέγετε ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ ἐπηρεάσῃ τοὺς ξένους ὅταν ἔχετε ἀνάγκην νὰ συνομολογήσητε μίαν σύμβασιν, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς ποῦν «ἐγὼ δὲν νομίζω ὑπερβολικὸν αὐτὸ ποὺ ζητῶ. Ἐὰν τὸ νομίζετε σεῖς οὕτω, νὰ μὴ ὑπογράψητε». Καὶ διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον φοβοῦμαι ὅτι θὰ φθάσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκάνατε διὰ τὸ δάνειον, νὰ τὸ κάνετε καὶ διὰ τὰς ἄλλας συμβάσεις. Καὶ ἕνα σκοπὸν εἶχε κυρίως ἡ ὁμιλία μου: νὰ σᾶς ἐπιστήσω τὴν προσοχήν, ὥστε νὰ προσέξητε μήπως φθάσητε εἰς τὸ ἀποτέλεσμα πράξεις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας νὰ τὰς ἀφίνητε ἐκθέτους εἰς διαφόρους περιστάσεις. Καὶ ἐπιμένω καὶ ἐπαναλαμβάνω, κ. Πρόεδρε. Θέλετε νὰ ξεκαθαρίσωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν; ἔχετε τὴν διάθεσιν; Δὲν ἀρκεῖ μόνον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ λέγωμεν ὅτι ἐπαγρυπνοῦμεν, ὅτι δὲν ἀφίνομεν νὰ ζημιωθῇ μίαν πεντάραν τὸ δημόσιον. Τὸ πιστεύω, καὶ τὸ πιστεύω εἰλικρινῶς, ὅτι τοῦτο ἔχετε ἐν τῇ ψυχῇ σας καὶ ὅτι τοῦτο θέλετε. Ἀλλά διατὶ δὲν θέλετε νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν λαὸν ἀπὸ τὴν δυσφορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι εὑρίσκεται; Καὶ ἂν ἀπαλλάξωμεν τὸν κόσμον ἀπὸ τὴν δυσφορίαν αὐτήν, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ὑπηρετοῦμεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς σκοπούς. Ὁ κόσμος πλανᾶται. Ἡ πλάνη δὲν ἀποβάλλεται οὕτω ἀποβάλλεται διὰ τῶν ἔργων. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ κύρωσις μιᾶς συμβάσεως ἡ ὁποία διατάσσεται παρ’ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, δὲν ἀποτελεῖ οὐσιώδη ἀνάγκην τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ γνωρίζῃ καὶ νὰ ἐπικυροῖ ἢ νὰ μὴ ἐπικυροῖ διὰ τῆς ψήφου του τὶ κάμνει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Καὶ εἶναι ἀκόμη καὶ ἕν: ἄλλο ἡ κύρωσις τῶν συμβάσεων διὰ τῶν νομοθετικῶν σωμάτων χρησιμεύει ὡς ἀσπὶς κατὰ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν.

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖος ζητεῖ νὰ τὴν καταργήσῃ;

§142Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπα ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν· εἶπα ὅτι δὲν εἶναι νόμος, ἀλλ’ εἶναι διοίκησις.

§144Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως— ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τίθεται μόνον νομικῶς—σεῖς λέγετε ὅτι εἶναι νόμος. Τὸ δικαστήριον τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶπεν ὅτι εἶναι νόμος καὶ χωρὶς τὴν διάταξιν, εἶπεν ὅτι εἶναι νόμος καὶ ἡ σύμβασις, καὶ διὰ κακὴν ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως ἀνήρεσε τὴν ἀπόφασιν.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τυπικὸς νόμος.

§146Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τυπικὸς ἢ οὐσιαστικός, δὲν ἔχει σημασίαν ὅταν δύναται νὰ τὴν ἐγκρίνῃ τὸ ἀνώτατον δικαστήριον. Δὲν ἠξεύρω τὶ σημασίαν ἔχει ἡ διάκρισις αὐτὴ τῶν νόμων.

§147Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὴν κάμω ἐγώ. Ἀλλὰ τὰ ἔχετε μελετήσει καὶ σεῖς καὶ τὰ γνωρίζετε καὶ σεῖς.

§148Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς διατάξεως ἐστηρίχθη μία γνώμη. Ἀλλ’ ἡ ἰδική μας τακτικὴ εἶναι, ἐνώπιον τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, νὰ μὴ ὑπάρχῃ τοιαύτη διάκρισις, νὰ δώσῃ δύναμιν νόμου εἰς ὁλόκληρον τὸ περιεχόμενον τῆς συμβάσεως. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἄνευ σημασίας ἡ κύρωσις αὐτή ὥστε νὰ λέγητε, ὅτι ἠκυρώθη ἡ σύμβασις ἡ ὁποία δὲν προήχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§149Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τῆς Πάουερ τὴν σύμβασιν;

§150Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μάλιστα, διὰ τὴν σύμβασιν τῆς Πάουερ. Δὲν νομίζω ὅτι δύνασθε νὰ λέγετε ὅτι ἠκυρώθη νομίμως, τοὐλάχιστον ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία δὲν ἦλθεν ὁλόκληρος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν θέλω νὰ ψέξω κανένα. Γνωρίζετε καὶ σεῖς, γνωρίζω καὶ ἐγὼ ὑπὸ ποίους ὅρους κατηρτίσθη ἡ σύμβασις αὐτή, ἀλλὰ ἐπικαλοῦμαι τὴν περίπτωσιν αὐτήν, διότι θέλω νὰ ἔχω ἕνα παράδειγμα πρὸς κύρωσιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπα. Δὲν θὰ εἶχα λοιπόν, κανένα λόγον νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ξένον ἐντελῶς πρὸς τὸ ὑπό συζήτησιν νομοσχέδιον. Διότι ἡ ἀντιπολίτευσις ἤσκησε πάντοτε ἀγῶνα τοιοῦτον, ὥστε τοὐλάχιστον κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ λάβῃ ἀφορμὴν οὐδεμίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ κάμῃ μίαν τρόπον τινα διδασκαλίαν. Ὅλοι θέλομεν νὰ αἰσθανώμεθα τὴν ἀνάγκην, ἵνα ὁ πολιτικὸς εἶναι ὅσον δυνατὸν ἄψογος νὰ μέμφεται διὰ τὰ λάθη του νὰ μέμφεται ὡς πολιτικὸς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ Ἔρχομαι πάλιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Θὰ ἔλθῃ αὔριον πρὸς συζήτησιν, καὶ ἐὰν σεῖς ὑπερβάλλητε ἢ δὲν ὑπερβάλλεται, θὰ τὸ ἴδωμεν. Δὲν πρόκειται νὰ τὸ εἴπωμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν αἰσθάνομαι οὐδεμίαν ἰδιαιτέραν χαράν, οὐδὲν αἴσθημα εὐχάριστον, ὅταν βλέπω νὰ κατατρίβεται ὁ πολιτικός, ἔστω καὶ ὅταν ἀνήκῃ εἰς τὸ ἀντίθετον στρατόπεδον τόσον περισσότερον, διότι ἔχω αἰσθανθεῖ καὶ ἔχω βαθύτατον εἰς τὴν ψυχήν μου τὸ αἴσθημα, ὅτι ὑπῆρξε δυστυχῶς οὐχὶ ὁ Τύπος, ἀλλὰ μία μερὶς τοῦ λαοῦ ἡ ὁποία ἐδοκίμασε καὶ ἤθελε ἐντελῶς νὰ ἐξευτελήσῃ τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας καὶ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε εἰς ἐξ ἐκείνων, ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ὁποίου ἐξευτελίζεται ὁ πολιτικὸς κόσμος εἶπεν τὸ περίφημον ἐκεῖνον, πολὺ λυποῦμαι διότι μετὰ τὰ γενόμενα ἀπέναντι μιᾶς μερίδος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, δυσκόλως θὰ εὑρεθῇ ἔντιμος ἄνθρωπος νὰ θέλῃ νὰ Κυβερνήσῃ αὐτὴν τὴν Χώραν. Καὶ αὐτὸ τὸ αἴσθημα ἠθέλησα νὰ ἐξυψώσω εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον ὅσον μοῦ ἦτο δυνατόν. Ἔπραξα τὸ ἐπ’ ἐμοί ὅ,τι ἠδυνάμην· ἂς μή φροντίσωμεν νὰ προστεθοῦν καὶ νέα.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν.

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2–8 καὶ 9, διορθωθέντος τοῦ ἐν τῷ τελευταίῳ τυπογραφικοῦ λάθους προτάσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τὸ ἄρθρον 10 ὡς ἐτροπολογήθη. Ὡσαύτως ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 11 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 12).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§154Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπανέρχομαι, κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῶν παρατηρήσεών μου τῶν χθεσινῶν. Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ὡς ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). «1. Μὲ φυλάκισιν τοὐλάχιστον τριῶν μηνῶν, καὶ μὲ χρηματικὴν ποινὴν πέντε χιλιάδων (5.000) μέχρις ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν (100.000) τιμωρεῖται πᾶς ὑπάλληλος τοῦ δημοσίου, ἢ τῶν δήμων, ἢ κοινοτήτων, ἢ πᾶς ἀντιπρόσωπος ἢ ὄργανον ἢ μέλος συμβουλίων τῶν ἐν ἄρθρῳ 1 τοῦ παρόντος προσώπων ὡς καὶ τὰ μέλη τῶν νομοθετικῶν σωμάτων ἢ δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν συμβουλίων, ἐὰν δεχθῶσιν ἀμέσως ἢ ἐμμέσως παροχὰς ἢ ὑποσχέσεις δώρων, ἢ ἑτέρων ὠφελημάτων ἢ ἐὰν ἀπαιτοῦσι τοιαῦτα ὡς ἀντάλλαγμα πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀποτελεσμάτων ἢ ὅπως διαθέσωσι τὴν ψῆφον αὐτῶν καθ’ ὡρισμένον τρόπον ἢ ἀπόσχωσιν ἐπίτηδες τῆς ψηφοφορίας». Εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν καὶ χθὲς νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ἔφερα ἀντιρρήσεις ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου «ὅπως διαθέσωσι τὴν ψῆφον αὐτῶν καθ’ ὡρισμένον τρόπον ἢ ἀπόσχωσιν ἐπίτηδες τῆς ψηφοφορίας». Εἶπον, ὅτι καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι ὑπάρχει ἀντισυνταγματικότης, ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν φράσιν ταύτην τῆς διαθέσεως τῆς ψήφου των, ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως προσβολὴ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος, τοῦ ἀφορῶντος τὴν βουλευτικὴν ἀσυλίαν διὰ ψήφου ἢ γνώμης δοθείσης ἐν τῇ Βουλῇ. Τοῦτα ἔλεγον ἐξ ἁπλῆς ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος, καὶ χωρὶς ν’ ἀνατρέξω προσφάτως τοὐλάχιστον εἰς τὰς δέλτους τῶν συνταγματολόγων τῶν διαπραγματευθέντων τὸ ζήτημα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρετήρησε χθές, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι τὸ Σύνταγμα ἠθέλησε νὰ καλύψῃ ἀδικήματα καὶ ὅτι ἠθέλησε νὰ χορηγήσῃ ἀσυλίαν εἰς βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἤθελον τόσον παραγνωρίσῃ τὴν ἑαυτῶν ἀποστολήν, ὥστε τὰ πωλήσωσι τὰ καθήκοντα των ἀντὶ εὐτελῶν νομισμάτων. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ ὀλίγου ὀρθῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔλεγεν, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ἡ ὑπονόμευσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἡ παρατηρουμένη ἀπὸ διαφόρων σημείων, ὑπονόμευσις γενομένη διὰ παραστάσεως εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν ὡς εὐτελῶν, ἀνδραπόδων, τὰ ὁποῖα πωλοῦν καὶ ἀγοράζουν. Δὲν νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατηγορεῖ τοῦ κιτρίνου Τύπου, ὡς ἀποκαλεῖ αὐτόν, ἐκεῖνο δύναταί τις νὰ κατηγορήσῃ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; μήπως κατὰ τὴν τοιαύτην διάταξιν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις μετεβλήθη αὐτὸ εἰς κίτρινον Τύπον; μήπως ἄραγε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπονομεύει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα; Ὑπάρχει, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, παράδειγμα ἐκ τοῦ ἑκατονταετοῦς ἐλευθέρου ἡμῶν βίου, ἀλλὰ καὶ ἑβδομηκοντοετοῦς κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν βίου, ὑπάρχει παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ παρίστανται βουλευταὶ πωλοῦντες τὰ καθήκοντα καὶ δικαιώματα αὐτῶν; ὑπάρχουν παραδείγματα πολλά, κατὰ τὰ ὁποῖα βουλευταὶ ἐδωροδοκήθησαν; Νομίζω ὄχι, νομίζω ὅτι οὐδέποτε παρουσιάσθη τοιοῦτον παράδειγμα, καὶ οὐδείς ποτε ἐθεώρησεν, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη δημιουργίας ἰδιωνύμου ἀδικήματος κανονίζοντος τοιοῦτον ἀδίκημα. Ἀπὸ ποὺ τὸ νομοσχέδιον παρέλαβε τὴν τοιαύτην διάταξιν; Καὶ ἂν χωρὶς κανένα λόγον περιέλαβε τὴν διάταξιν αὐτήν, δὲν νομίζετε, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πράττει πρᾶξιν ὑπονομεύουσαν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, δὲν εἶναι ὁ κίτρινος Τύπος, ἀλλὰ τὸ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ κιτρινίζον νομοσχέδιον; Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λησμονεῖ, ὅταν μέμφεται τοὺς ἄλλους, λησμονεῖ πολλάκις ἑαυτόν. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε τὴν Κυβερνήσεως τὸ εἶπον καὶ χθές, δὲν εἶπον, ὅτι δημοκοπῆτε, καὶ τὴν φράσιν τὴν ἐξήγησα ὅπως ἦτο πράγματι ὁ σκοπὸς αὐτῆς, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου ἔχει μόνον δημοκοπικὸν σκοπόν, εἶναι μόνον διὰ νὰ εὐχαριστήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δικαίως ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς συκοφάνται τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος. Μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐγένετο διάταξις αὕτη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ τὸν ἤκουσαν ὅλοι, καὶ ἤκουσα καὶ ἐγώ, κατηγόρησε τοὺς ἀντιπάλους του ὡς δημοκοποῦντας, οὐδεὶς τῶν ἀντιπάλων του ἐθεώρησεν, ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς ἀποτελεῖ ὕβριν περιλαμβανομένην εἰς σχετικὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θέλω βεβαίως νὰ εἴπω τι, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι μὴ κοινοβουλευτικόν, ἀλλὰ θὰ θεωρήσητε ἐν τῇ εἰλικρινείᾳ ἡμῶν καὶ μὲ τὸ θάρρος, τὸ ὁποῖον σᾶς χαρακτηρίζει, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν ἔχει οὐδένα ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ νὰ εὐχαριστήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατεσυκοφάντησαν κατ’ ἐπάγγελμα κατὰ σύστημα, τὸ κοινοβουλευτικὸν ἡμῶν πολίτευμα. Εἶναι δέ φράσις ἐπικίνδυνος διὰ τὰ ἤθη. Ἀλλὰ λέγω, κύριοι βουλευταί, ὅτι τοῦτο ὑποστηρίζω χωρὶς νὰ καταφύγω προσφάτως τοὐλάχιστον εἰς τοὺς συνταγματολόγους. Ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς, ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει καμμίαν γνώμην ὅταν ἡ ἀσυλία ἐδόθη διὰ νὰ καλύψῃ τὰ ζητήματα, μὲ ἀναγκάζει νὰ καταφύγω εἰς σύγγραμμα διασήμου ξένου συνταγματολόγου, καὶ ἀναγινώσκω τὸν Ἐσμόν. Ἡ διάταξις τοῦ Γαλλικοῦ συνταγματικοῦ νόμου εἶναι ἡ αὐτὴ αὕτη ἡ διάταξις τοῦ Ἑλληνικοῦ συντάγματος, ἢ μᾶλλον ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ νεωτέρου Συντάγματος, εἶναι πιστὴ μετάφρασις τῆς διατάξεως τοῦ συνταγματικοῦ Γαλλικοῦ νόμου. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νόμου τῆς 16 Ἰουλίου 1875 τοῦ Γαλλικοῦ λέγει τὰ ἑξῆς......(ἀναγινώσκει).

§155Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἐν τούτοις ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις εἰς τὸν Γαλλικὸν νόμον περὶ δωροδοκίας.

§156Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, νομίζω ὅτι ὑπάρχει κάποια παρεξήγησις. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι δὲν πρέπει οἱ βουλευταὶ νὰ διώκονται ἐπὶ δωροδοκίᾳ καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀδίκημα κατὰ τῶν βουλευτῶν ἐπὶ δωροδοκίᾳ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταστήσητε ἀντικείμενον ἐξετάσεως ἢ ἀνακρίσεως, διὰ ψῆφον δοθεῖσαν ἀπὸ τοῦ βουλευτοῦ ἐν τῇ Βουλῇ, ἢ τὴν ἀποχὴν ἐκ τῆς ψηφοφορίας.

§157Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σύμφωνος, δὲν τὸν κατηγορῶ διὰ τὴν ψηφοφορίαν. Τοῦ λέγομεν ἔξω ἀπὸ τὴν ἐπιχορήγησιν ποὺ πέρνεις ἀπὸ τὸ Κράτος· δὲν ἠμπορεῖς νὰ πάρῃς τίποτε ἄλλο.

§158Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι δύσκολον νὰ γίνουν παρατηρήσεις, διότι αἱ παρατηρήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, αἱ παρατηρήσεις ἐγένοντο ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐν ἀπουσίᾳ ὑμῶν, καὶ δὲν ἐγνώριζον τὰς ἰδικάς σας ἀντιλήψεις.

§159Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι διατυπωμένον κακῶς. Αὐτὸ θὰ εἶναι καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ σώματος, τοῦτο θὰ ἐξυπηρετῇ τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα. Δὲν ἠμπορεῖ ἕνας οἱοσδήποτε ἄνθρωπος νὰ λέγῃ ὅτι ὁ τάδε βουλευτὴς ἐπῆρε χρήματα διὰ τὴν τάδε ὑπόθεσιν. Διότι τώρα θὰ ἠμπορῇ νὰ τὸν καταγγείλῃ ἐπὶ συκοφαντίᾳ. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι προστατεύομεν ἐδῶ τοὺς συκοφαντουμένους.

§160Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει μία ἀπόστασις ἀπὸ τοῦτο τὸ ὁποῖον λέγετε καὶ ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διατυπώνει τὸ νομοσχέδιον. Ἂν ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι κακή, θὰ πῇ ἕνα καὶ μόνον ὅτι αἱ παρατηρήσεις αἱ ἰδικαί μου εἶναι ὀρθαὶ καὶ δὲν θὰ πῇ ὅτι ἐγὼ σφάλλω παρατηρῶν ὅσα παρετήρησα.

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς ἔκαμα παρατήρησιν ὅτι σφάλλετε.

§162Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἰδοὺ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως τὶ λέγει ὁ Ἐσμόν. (ἀναγινώσκει)...

§163Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βλέπετε ὁμιλεῖ περὶ δωροδοκίας εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι.

§164Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ἡμεῖς οἱ δύο, ἀλλὰ διαφωνοῦμεν πρὸς τὸ νομοσχέδιον.

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ ἐὰν ἔδωσες τὴν ψῆφον, ἢ ἀπέσχες τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐπῆρες χρήματα, καταδιώκεσαι.

§166Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Ἐσμὸν δηλαδὴ εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος μαζί μας, ἀλλὰ διαφωνεῖ τὸ νομοσχέδιον.

§167Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι κακὴ ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου.

§168Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς εἴμεθα δικαιολογημένοι, διότι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δὲν εὑρίσκεσθε παρὼν νὰ τὰ εἴπητε αὐτά.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι ἂν ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου ἔδωσεν ἀφορμήν.

§170Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔδωσεν ἀφορμὴν καὶ ὑπῆρξεν ὑπόνοια, ὅτι ὑπάρχουν πολιτικοὶ ἄνδρες οἱ ὁποῖοι τὴν ψῆφον αὐτῶν ἀπεμπόλησαν ἀντὶ πινακίου φακῆς. Ἐὰν τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα περιῆλθεν εἰς τοιαύτην ἀθλιότητα, τότε εἶναι περιττὸν τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα καὶ, τότε αἱ προσπάθειαι ἡμῶν εἶναι ὄχι μόνον μάταιαι ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιοι.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§172Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς τόσον διαπρεπὲς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, προέρχεται ἐκ τοῦ παλαιοῦ πολιτικοῦ κόσμου τοῦ πρὸ τοῦ 1909 καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα ἐκ τῆς πολιτικῆς ἱστορίας τῆς οἰκογενείας του νὰ μᾶς ἀντιμετωπίσῃ μὲ θάρρος καὶ μὲ ἀξίωσιν νὰ τιμῶμεν αὐτὸν ἐξαιρετικῶς. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς προέρχεται ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον ὁ ὁποῖος ἀνεφάνη μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1909, ἐπανάστασιν κατ’ ἐξοχὴν λαϊκὴν καὶ ἐθεώρησα καθῆκόν μου, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴν ἀφίσω τὸν μετὰ τὸ 1909 πολιτικὸν κόσμον εἰς μειονεκτικὴν θέσιν ἀπέναντι τοῦ παλαιοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ διαπρεποῦς καὶ ἀξιοτίμου τῆς Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Ράλλη ὤρθωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ λευκόν του ἀνάστημα ἐν ὀνόματι τῆς ἠθικῆς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ τοῦ Κράτους, ἐν ὀνόματι τοῦ κεφαλαίου τοῦ μεγαλειτέρου τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ μία ἐλευθέρα χώρα. Διότι, κύριοι βουλευταί, ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ μάλιστα ἡ ἀπάλειψις αὐτῆς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Κοινοβουλευτικῆς, προὐκάλεσε κακεντρεχῆ καὶ μοχθηρὰ σχόλια εἰς βάρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, καὶ ἐθεωρήθη χθὲς ἀπὸ αὐτοὺς ἀκόμη —δυστυχῶς ἐν τούτῳ, καὶ ἐφόσον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι παλαιός του φίλος, ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτήν, προκαλέσας με νὰ τοῦ κάμω παρατηρήσεις—ὅτι δὲν ἔπρεπε χθὲς νὰ αἰσθανθῇ τὴν ἀνάγκην ὅπως δικαιολογηθῇ διότι ἔκαμε μίαν τόσον ἀξιόλογον, τόσον ἀξιοπρεπῆ, τόσον ὑπερήφανον πρότασιν, νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Ἡ διάταξις εἶναι ἀπολύτως ἀντισυνταγματική, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα λαμβάνω τὸν λόγον, διότι ὅπως εἴπομεν, πάντοτε ἐπὶ τῶν συνταγματικῶν ζητημάτων δὲν τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει πᾶσαν ἐλευθερίαν νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων. Εἰς τὴν Γαλλίαν, κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπιστήμη ἀποδέχεται ὅτι εἶναι ἀξιοτιμώρητος ἡ πρᾶξις τοῦ βουλευτοῦ τοῦ λαμβάνοντος δῶρα. Στηρίζεται δὲ κυρίως εἰς μίαν ἀπόφασιν τοῦ ἀκυρωτικοῦ τοῦ 1893, διότι ἡ διάταξις ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐνόμισα—ἐὰν καλῶς ἐνόμισα—ὅτι ἐπικαλεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι διάταξις ἑρμηνευομένη κατ’ ἐπέκτασιν, ἡ διάταξις δὲ ἀφορᾷ δημοσίους λειτουργοὺς καὶ αἱρετοὺς ἀκόμη, καὶ ἡ ἑρμηνεία εἶναι πολὺ διασταλτική, δύναμαι νὰ εἴπω αὐθαίρετος, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως ἐπιτρέπεται ἡ δίωξις βουλευτοῦ λαμβάνοντος δῶρα. Κυρίως ἐπαναλαμβάνω, βασίζονται οἱ συγγραφεῖς εἰς μίαν ἀπόφασιν τοῦ ἀκυρωτικοῦ τοῦ 1893. Ἀλλὰ ἡ Γαλλία δὲν ἔχει συνταγματικὴν διάταξιν ὅπως εἶναι ἡ ἰδική μας. Εἰς τὴν διάταξιν τοῦ συνταγματικοῦ νόμου τοῦ 1885 δὲν περιέχεται ἡ φράσις «οὐδὲ ὁπωσδήποτε ἐξετάζεται» ἡ διάταξις ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκῃ σύμφωνον νομίζω, ἕνα κοινοβουλευτικὸν ἄνθρωπον, εἶναι ἡ ἰσχύουσα ἐν Ἀγγλίᾳ ὅπως ὁ βουλευτὴς δύναται νὰ εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς παρεκτροπάς του καὶ τὰς ἠθικάς του παραβάσεις, ἀλλὰ μόνον ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐὰν ἑπομένως προκειμένου κατὰ πᾶσαν πιθανότητα μετὰ πολὺ ὀλίγον χρόνον νὰ ἀναθεωρίσωμεν τὸ Σύνταγμα, ἐγένετο πρότασις νὰ εἶναι ὑπεύθυνος ὁ βουλευτὴς ἢ ὁ γερουσιαστὴς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Γερουσίας, ἐγὼ ἐὰν συμβαίνῃ νὰ εἶμαι βουλευτὴς θὰ ἐψήφιζα ναί. Ἀλλ’ ἡ παραπομπὴ τοῦ βουλευτοῦ ἢ τοῦ γερουσιαστοῦ εἰς ἀνάκρισιν ἐνώπιον ἀνακριτῶν πρωτοδικῶν, εἰρηνοδικῶν ἢ πταισματοδικῶν διὰ τὰ ἔργα καὶ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καταρρίπτει τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὑψηλὴν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ τὸ σῶμα τὸ νομοθετικὸν τὸ σῶμα τὸ πολιτικὸν τὸ ὁποῖον κυβερνᾷ τὴν Χώραν. Συνταγματολόγος διαπρεπὴς καὶ φιλόλογος— ἔχομεν μετάφρασιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν τοῦ μακαρίτου Γονίδη τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ πνεύματος, ὁ ὁποῖος ἤσκησε μεγάλην ἐπίδρασιν εἰς τὴν ἐπιστήμην τὴν πολιτικὴν διότι διεπραγματεύθη τὰ ζητήματα τῶν πολιτικῶν ἐπιστημῶν καὶ νομοερμηνευτικῶς καὶ ἱστορικῶς καὶ φιλοσοφικῶς—ἀποδίδει μεγίστην σημασίαν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγονται διακοσμητικὰ στοιχεῖα τοῦ πολιτεύματος. Δὲν εἶναι εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, κύριοι βουλευταί, ἡ διάταξις καὶ ἡ θεωρία κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν δύο ἀνεύθυνοι παράγοντες εἰς τὸ πολίτευμα: ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἢ ὁ βασιλεὺς τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Κράτους, καὶ τὸ Κοινοβούλιον. Αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ ἐπαινετὴ βέβαια ἀλλ’ ἀξιοκατάκριτος ἀφ’ ἑτέρου μακρολογία, νὰ ἀναζητῶμεν δηλαδὴ εὐθύνας πανταχοῦ καὶ τὴν κρίσιν περὶ τῶν εὐθυνῶν αὐτῶν νὰ ἐπιτρέπωμεν εἰς κατωτέρους ἀκόμη δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, καταρρίπτει τὸ κῦρος τῶν μεγάλων ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους καὶ συντρίβει τὴν νομιμοφροσύνην ἑνὸς λαοῦ· διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὀλιγώτερον προσέχουσα εἰς τὴν διάταξιν ἡ Κυβέρνησις καὶ περισσότερον ἀσχολουμένη εἰς τὰ λεξίδια τῆς διατάξεως, ἀσχολεῖται πῶς θὰ διατυπώσῃ τὴν διάταξιν νὰ ἀπαλείψῃ τάχα τὴν φράσιν «ὅτι ἔλαβε δῶρα ὁ βουλευτὴς διὰ τὴν ψῆφον αὐτοῦ ἢ διὰ τὴν ἀποχήν του ἀπὸ τῆς συνεδριάσεως. Νομίζει ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς διορθώνει τὰ πάντα; Λυποῦμαι δὲ διότι συνεφώνησε εἰς τοῦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς.

§173Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θέλετε νὰ ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς ἡ διάταξις;

§174Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως, διότι αὐτὸ τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ ἐπιχειρήσητε δὲν εἶναι παρὰ ἕνας δικολαβισμός.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιτρέπονται τοιαῦται φράσεις ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀνακληθῇ ὁ κ. βουλευτὴς εἰς τὴν τάξιν.

§176Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπιστημονικῶς ὁμιλῶ.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. βουλευτὴν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§178Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἄνευ ἐξηγήσεων μετατρέπω τὴν λέξιν σχολαστικισμὸς καὶ δικολαβισμὸς εἰς ματαιοπονίαν. Εἶναι μία ματαιοπονία. Δὲν ἤθελα νὰ θίξω οὐδένα, καὶ ὁμιλῶ καθαρῶς ἐπὶ συνταγματικοῦ ζητήματος. Εἶναι μία ματαιοπονία, διότι σᾶς παρακαλῶ ὑποθέσατε ὅτι δὲν ὑπάρχει καθόλου ἡ διάταξις ἡ συνταγματικὴ περὶ ἀσυλίας τοῦ βουλευτοῦ, δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη διάταξις καὶ θέλετε νὰ διατυπώσητε τὴν διάταξιν τὴν νομικὴν σεῖς. Τί ἄλλο θὰ ἐλέγατε ἢ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε; Πῶς θὰ διετυπώνατε κατ’ ἄλλον τινα τρόπον τὴν διάταξιν αὐτήν, παρὰ κατ’ αὐτόν; Ἀφοῦ λοιπὸν δύνασθε καὶ ὑπαρχούσης αὐτῆς τῆς συνταγματικῆς διατάξεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ βουλευτὴς διὰ τὴν ἄσκησιν ἐνταῦθα τῶν καθηκόντων του εἴτε ψηφίζων εἴτε ἀπέχων εἴτε συζητῶν εἴτε συμφωνῶν εἴτε διαφωνῶν εἴτε παρεκτρεπόμενος εἴτε ἀνακαλούμενος εἰς τὴν τάξιν εἴτε προκαλῶν τοὺς ἐπαίνους σας εἴτε προκαλῶν τὰς ἐπιπλήξεις σας, δὲν διώκεται οὐδὲ ὁπωσδήποτε ἐξετάζεται, τὶ χρησιμεύει τότε ἡ διάταξις ἀφοῦ ἠδύνασθε νὰ διατυπώσητε ὁμοίαν διάταξιν καὶ ὑπαρχούσης αὐτῆς καὶ μὴ ὑπαρχούσης; Εἴπατέ μου τὸν λόγον τότε τῆς συνταγματικῆς διατάξεως. Δὲν εἶναι κύριοι ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ συντάγματος, ἐπαναλαμβάνω, διὰ νὰ προφυλάξῃ τοὺς βουλευτὰς ἀπὸ ποινικὰς διατάξεις. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν κόσμον τοῦτον ἀτιμιτοκωτέρα πρᾶξις ἀπὸ τὴν πρᾶξιν τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ λαοῦ ὁ ὁποῖος ἀγοράζεται ἐπὶ χρήμασιν.

§179Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν διαπράξῃ ἄλλο ἀδίκημα;

§180Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀτιμοτικωτέρα πρᾶξις, φρικτωτέρα πρᾶξις.

§181Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σύμφωνοι εἰς τὰ συμπεράσματα· δὲν συμφωνοῦμεν ὅμως εἰς τὴν διατύπωσιν.

§182Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἠκούσατε τὰ συμπεράσματά μου, κύριε Πρωθυπουργέ. Δὲν μοῦ ἐκάματε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀκούσητε ὡς τὸ τέλος.

§183Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν φονεύσητε ἕνεκα τῆς γνώμης ἢ ψήφου; Δὲν διώκεσθε;

§184Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ μὲ κάμητε νὰ ζητήσῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀνακληθῶ πάλιν εἰς τὴν τάξιν.

§185Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν ἐπιστήμονα συνταγματολόγον ὅπως σεῖς. Σεῖς δὲν σέβεσθε οὔτε τὸ Σαρρίπολον οὔτε τὸν Κυριακὸν οὔτε οὐδένα ἄλλον τῶν γνωστῶν ἐγκύρων συνταγματολόγων. Τίθεσθε αὐθερέτως ὑπεράνω ὅλων αὐτῶν. Ἀλλὰ ἐγὼ στηρίζομαι εἰς αὐτοὺς καὶ ἀναφέρω γνώμας τοῦ Κυριακοῦ τοῦ Ἀραβαντινοῦ τοῦ Σαρριπόλου, ὅλων τῶν συνταγματολόγων, διὰ νὰ ἴδητε ἐὰν κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης ὁ βουλευτὴς διαπράξῃ ἀδίκημα οἱονδήποτε βεβαίως δὲν ἀπολαμβάνει ἀσυλίας διὰ τὰς πράξεις τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων του. Πρᾶξιν ἀξιόποινον πρόκειται νὰ κολάσωμεν διὰ τῆς διατάξεως, διότι ἡ ἀσυλία τῆς γνώμης ἢ ψήφου δὲν ἐπάγεται καὶ ἀσυδοσίαν δι’ ἀξιοποίνους πράξεις τελουμένας κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης.

§186Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει λόγος σπουδαῖος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ζητεῖται ἀμέσως νὰ ἀνακαλῆται εἰς τὴν τάξιν ὁ ὑπουργός. Ὁ λόγος εἶναι σοβαρός. Διότι ἐγὼ, κ. ὑπουργὲ, δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν ἐπιστήμονα συνταγματολόγον.

§187Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μὲ εἴπατε δικολάβον καὶ ἀνακινεῖτε ζήτημα ἄλλο.

§188Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν συνηθίσατε νὰ συμπεριφέρεσθε ὡς ὑπουργός.

§189Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τώρα δὲν μὲ θίγετε;

§190Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τώρα βέβαια σᾶς θίγω. Διότι δὲν εἶναι μόνον δικαίωμα εἶναι καὶ καθῆκον. Κύριοι βουλευταὶ ὅταν τις ἐντὸς τῆς Βουλῆς φονεύει ἢ ραπίζει, βεβαίως διώκεται καὶ τιμωρεῖται διὰ τὰς πράξεις αὐτάς. Διότι αἱ πράξεις αὐταὶ δὲν ἀναφέρονται, δὲν ἀνάγονται, δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἑαυτοῦ καθηκόντων. Εἶπον ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν διώκεται ἢ ὁπωσδήποτε ἐξετάζεται δι’ ὅσα ἐντὸς τῆς Βουλῆς συζητεῖ, ἐὰν ψηφίζῃ ἢ καταψηφίζῃ, ἐὰν ἀπέχῃ ἢ παρίσταται. Δι’ αὐτὸ λέγουν οἱ συγγραφεῖς αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι σύμφωνοι ἀκόμη καὶ μετ’ ἐμοῦ καὶ μεθ’ ἡμῶν καὶ μετὰ τῶν συγγραφέων τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖσθε......

§191Ν. ΑΒΡΑΑΜ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ποῖοι συγγραφεῖς;

§192Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ εἷς ἐκ τῶν συγγραφέων τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖσθε, ὁ Σαρρίπολος, λέγει ναί. Ὁ Κυριακὸς λέγει ναί. Ὁ Σαρρίπολος εἶναι σύμφωνος μαζί σας, ὁ Esmem εἶναι σύμφωνος μαζί σας, ὁ Dupiut εἶναι σύμφωνος μαζί σας. Ἀλλὰ βλέπετε ἠσχολεῖσθε εἰς τὸ νὰ διορθώνετε τὴν διάταξιν ὅταν τὰ εἶπον αὐτά. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι σύμφωνοι μαζί σας, διότι κυρίως στηρίζονται εἰς μίαν ἀπόφασιν τοῦ ἀκυρωτικοῦ τοῦ 1893, ὄχι διότι στηρίζονται εἰς μίαν διάταξιν νόμου τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖσθε διότι ἡ διάταξις αὐτὴ δυνάμει αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως οὕτως εἰπεῖν τοῦ ἀκυρωτικοῦ ἑρμηνεύεται διασταλτικῶς. Διότι δὲν ἀναφέρει τὰ μέλη τῶν νομοθετικῶν σωμάτων· ἀναφέρει δημοσίους λειτουργοὺς καὶ αἱρετοὺς ἀκόμη. Ἀλλὰ πρέπει νὰ διαστείλωμεν τοὺς αἱρετοὺς τοὺς ἄλλους, ἀπὸ τοὺς αἱρετοὺς τοὺς ἀσκοῦντας τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Οὕτως ἔχει τὸ ζήτημα. Καὶ σᾶς εἶπον ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν τιμωροῦνται ἀλλὰ τιμωροῦνται ὑπ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς, κρινούσης διὰ τὰς εὐθύνας των. Καὶ τοιαύτην διάταξιν ὅπως περιληφθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἐγὼ θὰ ἐψήφιζον εὐχαρίστως. Ἀλλὰ ἀρνοῦμαι τὴν ἀντίληψιν — διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα μου — ἀρνοῦμαι τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ βουλευτὴς ὁ παραβαίνων τὰ καθήκοντά του μένει ἀτιμώρητος. Καὶ εἶπον ἵνα ἀπαντήσω εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ὑπάρχει μεγαλειτέρα κακοήθεια μεγαλειτέρα ἀτιμία εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἀπὸ τὸ νὰ λαμβάνῃ δῶρα διὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων του ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ. Τιμωρεῖται — λέγει ὁ νόμος — αὐστηρότατα, διότι οὐδὲν κρυπτὸν ὃ μὴ φανερὸν γενήσεται. Οἱ φαῦλοι καὶ οἱ κακοήθεις γίνονται γνωστοὶ καὶ τιμωροῦνται στιγματιζόμενοι ἐνώπιον τῆς κοινωνίας, τιμωροῦνται στιγματιζόμενοι ἐνώπιον τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τιμωροῦνται οἱ τέως ἄρχοντες ἑνὸς λαοῦ, μεταβαλλόμενοι εἰς ἀνθρώπους μισητοὺς καὶ περιφρονουμένους. Οὐδεὶς ἠδυνήθη νὰ κρυφθῇ τοιαύτας διαπράττων φαυλότητας καὶ ἀτιμίας, καὶ οὐδεὶς δὲν μένει ἀτιμώρητος, διότι τιμωρεῖται μὲ τὴν μεγίστην τῶν ποινῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ περιφρόνησις τοῦ ἔθνους. Ἀφήσατε λοιπὸν τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας εἰς τὴν θέσιν των. Ἀφήσατε νὰ νομοθετικὰ σώματα εἰς τὴν ὑψηλήν των ἀξιοπρέπειαν καὶ ἀφήσατε τὸν λαὸν τιμωρὸν ἢ τοὺς συναδέλφους τιμωροὺς στιγματίζοντας τὴν ὑπόληψίν των.

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐδέχεσθε νὰ βάλωμεν μίαν διάταξιν, ὅτι ὁ βουλευτὴς ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων του δέχεται δῶρα καταδικάζεται εἰς τὴν περιφρόνησιν τῶν συμπολιτῶν του;

§194Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ νὰ καταδικάζεται ὑπὸ τοῦ κοινοβουλίου ἐπὶ ἀτιμίᾳ, ὡς ἄτιμος.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ξέρετε πολὺ καλὰ ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀντισυνταγματικά.

§196Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὰ ἐγὼ εἶπον, νὰ βάλωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα μίαν διάταξιν.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ καταδικάζεται εἰς τὴν περιφρόνησιν τὴν κοινήν. Θέλετε νὰ βάλωμεν τοιαύτην διάταξιν;

§198Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ποῖος θὰ κινήσῃ τὴν ποινικὴν ἀγωγήν;

§199Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλή.

§200Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἡ Βουλὴ δίδει ἁπλῶς τὴν ἄδειαν. Ἐγὼ θέλω καὶ δικονομίαν ἥτις νὰ καθορίζῃ, ὅτι ἡ Βουλή.......

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ δικάζῃ ἡ Βουλή;

§202Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§203Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀρκεῖσθε εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἀδικήματα τὰ ὁποῖα διαπράττονται κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου. Ἅμα τελειώσῃ ἡ περίοδος, καταδιώκονται. Σᾶς εἶπον τὴν διατύπωσιν δὲν δέχομαι ὡς ὀρθήν. Καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσῃ ὁ συνάδελφός μου, ὁ ὁποῖος τὴν πῆρε ἀπὸ τὸ προσχέδιον τοῦ ποινικοῦ κώδικος. Ἀλλὰ τὴν θεωρῶ ἐγὼ κακῶς διατυπωθεῖσαν.

§204Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ τὰ ἄλλα ἀδικήματα, ὁ βουλευτὴς κατόπιν ἀδείας τῆς Βουλῆς τιμωρεῖται ὅπως οἱ ἄλλοι πολῖται. Ἀλλὰ διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐξασκήσεως τῶν νομοθετικῶν του ἔργων καὶ καθηκόντων.

§205Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν κατηγορεῖται διὰ τὴν ἄσκησιν· κατηγορεῖται διὰ τὰ δῶρα ποὺ ἐπῆρε, διὰ τὰ χιλιάρικα.

§206Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σᾶς εἶπον καὶ ἐγὼ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παίρνουμε μίαν πρᾶξιν καὶ νὰ τὴν τεμαχίζωμεν ὅπως θέλομεν, διότι μιᾶς πράξεως ἔχομεν τὴν αἰτίαν, ἔχομεν τὴν ἐνέργειαν. ἔχομεν τὸν σκοπόν. Πῶς θὰ τὴν τεμαχίσωμεν; πῶς θὰ ἔχωμεν ἀλλοῦ τὴν αἰτίαν, ἀλλοῦ τὸν σκοπόν, ἀλλοῦ τὴν ἐνέργειαν. Μιᾶς πρᾶξις τοῦ βουλευτοῦ, ἐξασκοῦντος τὸ ἔργον του τὸ νομοθετικὸν καὶ τὰ καθήκοντά του, δὲν εἶναι, κυρίως εἰπεῖν, πρᾶξις· εἰδικώτερον εἶναι ἕνα στοιχεῖον τῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν πρέπει δὲ νὰ τὸν θέσωμεν ὑπὸ τὴν κρίσιν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Δὲν νομίζω ἄλλως τε ὅτι ἐπείγει τὸ πρᾶγμα. Μετὰ ἕν ἔτος θὰ ἔχωμεν ἀναθεώρησιν τοῦ συντάγματος καὶ δυνάμεθα νὰ τροποποιήσωμεν τὰς σχετικὰς διατάξεις, ὥστε νὰ δικάζωνται τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ στιγματίζωνται, νὰ στεροῦνται ἴσως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ νὰ στεροῦνται πάσης τιμῆς. Εἰς αὐτὰ εἶμαι σύμφωνος, ἀλλ’ εἰς μίαν λεπτολόγον νομοθετικὴν διάταξιν ἐγὼ δὲν συμφωνῶ.

§207Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὶ ἔννοιαν θὰ εἶχεν ἡ διάταξις αὐτή, ὅταν δὲν πρόκειται διὰ τὴν ψῆφον ποὺ ἐδόθη καλῇ τῇ πίστῃ; Δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ κατηγορία. Δι’ αὐτό, ἑπομένως, οὔτε ὑπῆρχε ἀνάγκη προστασίας.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§209Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐξήγησιν, ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 12 δὲν ἦτο ἰδικῆς μας πρωτοτύπου ἐμπνεύσεως. Εἰς ἕνα σχέδιον, τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη κατὰ τὸ 1911 ἐπὶ τοι σχεδίου νόμου περὶ τύπου τοῦ Δημητρακοπούλου, παρὰ τοῦ νῦν ἐκτάκτου καθηγητοῦ τοῦ ποινικοῦ δικαίου, κυρίου Γιωτοπούλου, ὑπάρχει διάταξις σχετικὴ καθιεροῦσα παρεμφερὲς ποινικὸν ἀδίκημα ἀπάτης. Τὴν διάταξιν αὐτὴν εἶχε καὶ ἄλλοτε ὑποστηρίξει γνωστὸς νομομαθὴς καὶ πολιτικὸς ὁ κύριος Θεοδωρίδης. Ἡ συνταγματικὴ διάταξις ἡ καθιεροῦσα τὴν ἀσυλίαν, διὰ τὴν γνώμην ἢ ψῆφον τοῦ βουλευτοῦ ὑπῆρχε καὶ εἰς τὰ παλαιὰ συντάγματα, ὡς γνωστόν. Ἐπ’ αὐτῆς δὲν ἐγένετο μακρὰ συζήτησις οὔτε τὸ 1864, ἀλλὰ οὔτε καὶ τελευταίως κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος ἐγένετο τοιαύτη. Ἔχουν ὅμως οἱ νομικοί μας ἀσχοληθῆ διὰ μακρῶν εἰς πραγματείας. Παρ’ ὅλων τῶν συνταγματολόγων τονίζεται, ὅτι ἡ ἀσυλία τῆς γνώμης ἢ ψήφου, περιορίζεται εἰς τὰς ἐκδηλώσεις τῆς γνώμης ἢ ψήφου καὶ οὐχὶ εἰς τὰς πράξεις, τῶν ὁποίων τυχὸν ὑπῆρξε ἀποτέλεσμα ἡ ἔκφρασις γνώμης ἢ ψήφου τοῦ βουλευτοῦ. Εἰδικώτερον ὁ ἐγκυρότερος μέχρι τῆς στιγμῆς συνταγματολόγος ὁ Μ. Ν. Σαρίπολος, λέγει ρητῶς μεταξὺ ἄλλων: «ὁ βουλευτὴς εἶναι ἀνεύθυνος μόνον διὰ γνώμην ἢ ψῆφον δοθεῖσαν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν του καθηκόντων, οὐχὶ δὲ διὰ πράξεις οἱασδήποτε. Οὕτως ὁ βουλευτὴς εἶναι ἰδία ποινικῶς καὶ ἀστικῶς ὑπεύθυνος, δυνάμενος νὰ καταδιωχθῇ δι’ ἀξιοποίνους πράξεις διαπραχθείσας ἔτι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων του π. χ. ἂν ἐδωροδοκήθη κλπ.». Ἀλλ’ ἔχομεν συγχρόνως ἐκδήλωσιν τῆς κρατούσης ἐπιστημονικῆς ἀντιλήψεως ἐπὶ τοῦ πράγματος, διατυπουμένης εἰς τὸ νέον σχέδιον τοῦ ποινικοῦ κώδικος, τὸ ὁποῖον ἔχει καταρτισθῆ παρὰ τῶν ἀνεγνωρισμένων καὶ ἐγκρίτων νομομαθῶν, τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου κ. Ἡλιοπούλου, καὶ τοῦ ἀρεοπαγίτου κ. Πανοπούλου. Αὐτὸ ἔχει εἰδικὸν ἄρθρον (ἀρ. 129) περὶ δωροδοκίας κατὰ τὸ ὁποῖον «ὁ ἐν σχέσει πρός τινα ἐκλογὴν ἢ ψηφοφορίαν, ἐνεργουμένην ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἢ ἐπιτροπῆς τινὸς αὐτῆς προτείνων παρέχων ἢ ὑποσχόμενος εἰς βουλευτὴν δῶρα ἢ ἕτερα οἱαδήποτε μὴ ὀφειλόμενα αὐτῷ ὠφελήματα ὡς ἀντάλλαγμα ὅπως μὴ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἐκλογὴν ἢ ψηφοφορίαν ἢ ὅπως ψηφίσῃ καθ’ ὡρισμένον τρόπον, τιμωρεῖται διὰ φυλακίσεως ἕως 2 ἐτῶν καὶ μὲ χρηματικὴν ποινὴν μέχρι 10 χιλ. Ὁ βουλευτὴς ὁ ἐν σχέσει πρός τινα τῶν ἐν τῇ παραγρ. 1 τοῦ ἄρθρου τούτου ἐκλογῶν ἢ ψηφοφοριῶν δεχόμενος τὴν παροχὴν ἢ ὑπόσχεσιν δώρων κλπ.......» Ἀκριβῶς αἱ ἴδιαι ἔννοιαι περιέχονται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν δημιουργοῦμεν τὶ νέον ἐκ προθέσεως τινὸς νὰ μειώσωμεν τὸ κῦρος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ ἢ νὰ τὸ ἐκθέσωμεν εἰς παρεξήγησίν τινα. Ἀντιθέτως πρόθεσις ἡμῶν, ὑπῆρξε ἡ προστασία τοῦ κύρους τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, ὅπως καὶ τῶν ἄλλων αἱρετῶν σωμάτων. Διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι βάσιμον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ κ. βουλευτής, ὁ ἄρτι κατελθὼν ἐκ τοῦ βήματος, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπολαμβάνουν εἰδικῆς τινος δοσιδικίας καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Τὸ Σύνταγμα προβλέπει μόνον τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἀδείας τῆς διώξεως τοῦ βουλευτοῦ. Δὲν καθιερεῖ εἰδικὴν δοσιδικίαν, ἔτι δὲ μᾶλλον δὲν προβλέπει ἰδιάζουσαν διαδικασίαν ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν σωμάτων. Δὲν ἐμπιστεύεται τὴν ἐκδίκασιν τῶν ποινικῶν ἀδικημάτων τῶν τυχὸν διαπραττομένων, καὶ παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ εἰς αὐτὰ ταῦτα τὰ πολιτικὰ σώματα, ἀλλ’ ἀξιοῖ ὅπως, κατ’ ἀρχὴν δημοκρατικήν, ἀρχὴν ἰσότητος ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ ποινικοῦ δικαίου, καὶ αἱ πράξεις αὐτῶν ἀνακρίνωνται καὶ ἐκδικάζωνται παρὰ τῶν αὐτῶν ποινικῶν δικαστηρίων, παρὰ τῶν ὁποίων δικάζονται πάντες οἱ πολῖται. Ἂν τυχὸν ἤθελε πράγματι γίνει δεκτόν, ὅτι ἡ διατύπωσις τῆς διατάξεως, ὡς ἔχει, ὅπως διαθέσῃ τὴν ψῆφον, δύναται νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς παρεξηγήσεις, διότι τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος λέγει: «οὐδὲ ἄλλως πως ἐξετάζεται ἕνεκα τῆς γνώμης ἢ ψήφου αὐτοῦ» δὲν θὰ εἴχωμεν ἀντίρρησιν νὰ τροποποιήσωμεν τὴν διάταξιν, ὡς τὴν ἔχει τροποποιήσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἂν λάβῃ δῶρον κατὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ. Διότι τὸ ἄρθρον εἶπε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῆς δωροληψίας, προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῆς ἀσκήσεως ἐπιρροῆς ἐκ μέρους παρὰ μέλη τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, ἢ παρὰ τῇ διοικήσῃ πρὸς διάπραξιν τῶν ἀδικημάτων τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως τροποποιοῦμεν τὸ ἄρθρον ὥστε νὰ ἀποφεύγεται κάθε τί.

§210Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ.....

§211Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, λέγομεν λόγῳ τοῦ κύρους ἢ τῆς ἐπιρροῆς τὴν ὁποίαν ἀρύεται ἐκ τοῦ ἀξιώματός του.

§212Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὐχὶ διὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων του.

§213Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω πρὸς τὰς γνώμας οὔτε τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀττικῆς, οὔτε τοῦ κ. βουλευτοῦ Οἰτύλου. Ἔχω ἐντελῶς ἀντίθετον γνώμην ἀπὸ τὴν ἰδικήν των, ὅτι δηλαδὴ διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς δὲν θίγομεν τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων ἀλλ’ ὑποστηρίζομεν αὐτά. Διότι ἄνευ τῆς καθιερώσεως αὐτοῦ τοῦ ποινικοῦ ἀδικήματος θὰ ἐπέλθῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Παπαθανάσης εἶπεν πρὸ ὀλίγου, ὅτι δηλαδὴ ἂν ἕνας κατηγορήσῃ ἕνα βουλευτήν, ὅτι ἐπῆρε χρήματα διὰ ψῆφον τὴν ὁποίαν ἔδωκε καὶ μάλιστα τοῦ εἴπῃ ὅτι ἐπηρεάσθη, ἀλλὰ ἐδέχθη μετὰ τὴν ψηφοφορίαν χρήματα ἀπὸ τὸν ἐνδιαφερόμενον, δὲν θὰ καταδιωχθῇ οὔτε ἐπὶ συκοφαντίᾳ οὔτε ἐπὶ δυσφημήσει. Θὰ ἦτο ἴσως δυσφήμησις ἂν τὰ ἐπῆρε προηγουμένως καὶ ἐπιρρεάσθη ἡ ψῆφος του. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦ εἴπῃ, ὅτι ἐψήφισε μὲ τὴν συνείδησίν του, καὶ συνετέλεσε διὰ τῆς ζωηρότητος τῆς ὑπερασπίσεως τὴν ὁποίαν παρέσχε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς βουλῆς, συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ δοθῇ μία ὡρισμένη λύσις, καὶ ἐδέχθη ἐκ τῶν ὑστέρων δῶρα τοιαύτη κατηγορία ἀπευθυνομένη ἐναντίον ἑνὸς βουλευτοῦ δὲν κινεῖ οὔτε τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν τῆς συκοφαντίας, οὔτε τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν τῆς δυσφημίσεως. Ἑπομένως διὰ τῆς διατάξεως ἐξυψώνομεν τοὺς αἱρετοὺς ἄρχοντας, διότι δίδομεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορήσουν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐγκαλοῦν διὰ τὴν διάπραξιν τῶν ἀδικημάτων αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς, μοῦ εἶπεν ὅτι τὸ νομοσχέδιόν μου ἔγινε διὰ νὰ δυσφημίσῃ, διότι καὶ αὐτὸ δυσφημίζει τοὺς πολιτικούς. Νομίζω εἶναι ἀνάγκη κύριοι, νὰ ἐξηγηθῶμεν. Πιστεύει ἀληθῶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅτι κάθε ἄνθρωπος, κάθε πολίτης Ἕλλην, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐκτεθῇ βουλευτής, δήμαρχος, δημοτικὸς σύμβουλος ἢ κοινοτικὸς σύμβουλος, ὅτι κάθε τοιοῦτος πολίτης Ἕλλην, ἅμα περιβληθῇ τὸν μανδύαν τοῦ αἱρετοῦ ἄρχοντος ἢ τοῦ ἀντιπροσώπου, πιστεύει ἀληθῶς ὅτι μεταφέρεται εἰς χώρας μυθικότητος τόσον ὑπερβαθεῖς, ὥστε ν’ ἀποκλείεται ἡ ὑπόνοια κἄν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς μπορεῖ νὰ ὑποπέσῃ εἰς τὸν πειρασμὸν καὶ νὰ διαπράξῃ ἀδίκημα; Μὰ ἂν καθιεροῦται μία τοιαύτη ἀρχὴ ἀπολύτως ἀντιδημοκρατική, ἡ ὁποία θὰ μετέβαλεν ὅλους τοὺς αἱρετοὺς ἄρχοντας καὶ ἀντιπροσώπους, εἰς μονάρχας τοῦ θείου δικαίου ἢ ἔστω καὶ τοῦ συνταγματικοῦ, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους ὁ κληρονομικὸς δὲν μπορεῖ νὰ κάμῃ ἀδίκημα, τὸ πιστεύει ἀληθῶς τοῦτο; Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς, τοῦ ὁποίου ἐπαινῶ καὶ ἐγὼ τὸ θάρρος, μὲ τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει τὰς γνώμας του, μολονότι αἱ γνῶμαί του εἶναι ἀντιδημοκρατικαὶ χωρὶς ὅμως νὰ τοῦ ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ, ὅτι ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὰ ἀντίθετα — καὶ ὅτι θέλομεν νὰ φανῶμεν εὐχάριστοι εἰς τὸ πλῆθος, πιστεύει ἀληθῶς—τὸν ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸ ἴδιον θάρρος τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ γνώμη ὅτι κατὰ τὸν ἑκατονταετῆ ἢ 87ετῆ βίον μας, διότι τόσος εἶναι ἀπὸ τοῦ Συντάγματος ἢ εἴτε ἀπὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1863, πιστεύει ὅτι δὲν εὑρέθησαν οὔτε βουλευταί, οὔτε δημοτικοὶ σύμβουλοι, οὔτε κοινοτικοὶ σύμβουλοι, οὔτε δήμαρχοι, οὔτε πρόεδροι κοινοτήτων, οἱ ὁποῖοι ποτὲ ὑπέπεσαν εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ δεχθοῦν δῶρα, ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀσκήσεως τῶν καθηκόντων των; Μὲ ἠρώτησε φαντάζεσθε ἕνα τοιοῦτον πρᾶγμα; Δὲν φαντάζομαι ἁπλῶς, ἐγὼ γνωρίζω καὶ περιστατικά. Ὁ βίος εἶναι μακρὸς καὶ γνωρίζω καὶ περιστατικά. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζετε λοιπὸν τοῦτο, καὶ νὰ λέγετε ὅτι θέλομεν τὰ δυσφημίσωμεν τὸ νομοθετικὸν σῶμα καὶ ὅτι συντελοῦμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ κιτρίνου Τύπου, ὅτι συντελοῦμεν καί ἡμεῖς εἰς τὸν δυσφημισμὸν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διότι θέλομεν νὰ κατοχυρώσωμεν αὐτὸν διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ἡ ὁποία ἐπιτρέπει εἰς τόν βουλευτήν, ἂν ἤθελε μάθῃ ὅτι περὶ αὐτοῦ ἐγένετο λόγος, ὅτι ἐφάνη ἀνάξιος τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν συμπολιτῶν του νὰ σύρῃ ἀπὸ τοῦ ὠτὸς εἰς τὸ δικαστήριον τὸν συκοφάντην διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀθωότητά του. Μποροῦμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τοιαῦτα πράγματα; Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ἐνόμισεν ὅτι θὰ κινήσῃ τὴν συμπάθειαν μας λέγων ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ σύρετε τὸν βουλευτὴν ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου ἢ εἰρηνοδικείου, ἢ δὲν ξέρω τίνος δι’ αὐτὸ τὸ ἀδίκημα; Κύριοι βουλευταί, δὲν πταίω ἐγὼ διότι δὲν ἤμουν ἐδῶ ὅτε ἐκάματε τοὺς σχετικοὺς νόμους καὶ καθωρίσατε ἐξαιρετικὴν διαδικασίαν, ἰδιάζουσαν δοσιδικίαν διὰ τοὺς δικηγόρους. Καὶ ἐλησμονήσατε νὰ καθιερώσετε τὴν ἰδιάζουσαν δοσιδικίαν διὰ τοὺς βουλευτὰς καὶ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους ἀκόμη. Ἀφοῦ ἐσκέφθητε νὰ περιβάλετε τοὺς δικηγόρους μὲ τὴν ἰδιάζουσαν δοσιδοκίαν, διατὶ νὰ μὴ περιβάλητε καὶ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους; Ἀλλὰ τοῦτο ἔγινε διὰ τοὺς δικηγόρους ὄχι μόνον διὰ τὸ ἀδίκημα αὐτὸ, ἀλλὰ δι’ ὅλα τὰ ἀδικήματα. Θὰ ἦτα εὔλογον νὰ εἶχον ὁμοίαν εἰδικὴν δοσιδοκίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἀπολαύουν τοὐλάχιστον οἱ δικηγόροι.

§214Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κάμετε το τώρα.

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ἀλλὰ δὲν μπορῶ νὰ περιμένω ἓν ἔτος ἀκόμη διὰ νὰ μεταβάλωμεν τὸ Σύνταγμα, διὰ νὰ εἴπωμεν: κύριε αἱρετὲ ἀρχῶν, ἢ αἱρετὲ ἀντιπρόσωπε, ἡ τιμὴ ἡ ὁποία σοῦ γίνεται εἶναι τόσον μεγάλη ὥστε δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιώξῃς τὴν τιμὴν αὐτὴν, παρὰ ἐὰν εἶσαι ἀποφασισμένος νὰ ζήσῃς, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχεις ἰδικήν σου περιουσίαν, ὡς πτωχὸς ἄνθρωπος, κατορθώνων ὁπωσδήποτε νὰ ἐξοικονομῇς τὰ τοῦ βίου σου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γλίσχρου ἀποζημιώσεως τὴν ὁποίαν σοῦ παρέχει τὸ Κράτος. Ἄν δὲν μπορῇς νὰ ζήσῃς μὲ τὴν γλισχροτάτην αὐτὴν ἀποζημίωσιν, νὰ ἐπιδιώξῃς ἕνα οἱονδήποτε ἄλλον ἐπάγγελμα. Ἀλλὰ δὲν μπορεῖς νὰ εἶσαι βουλευτὴς καὶ νὰ εἶσαι ἀνέγκλητος, ἐὰν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων σου, δεχθῇς δῶρα. Διότι ἔχω διατυπώσει ὁριστικὴν τὴν τροπολογίαν μου ὡς ἑξῆς: λαβὼν τὰς λέξεις τοῦ Σαριπόλου. Θὰ ἀφαιρεθοῦν ἀπὸ τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 12 ὅλα τὰ σχετιζόμενα μὲ τοὺς ἄρχοντας τοὺς αἱρετοὺς καὶ ἀντιπροσώπους, καὶ θὰ προστεθῇ «ἡ αὐτὴ ποινὴ ἐπιβάλλεται καὶ διὰ τούς ἄρχοντας καὶ ἀντιπροσώπους, οἵτινες δέχονται δῶρα ἢ ἄλλα ὠφελήματα ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων των». Τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σαφὲς εἶναι αὐταὶ αἱ λέξεις τὰς ὁποίας μεταχειρίζεται ὁ Σαρίπολος εἰς τὸ σύγγραμμά του, καὶ ἐπὶ πλέον «ἢ ἐδέχθησαν τὰ δῶρα καὶ τὰ ἄλλα ὠφελήματα ὅπως ἀσκήσωσιν τὴν ἐπιρροὴν καὶ τὸ κῦρος αὐτῶν, ἢ ὅπως παράσχουν ὁπωσδήποτε τὴν συνδρομήν των δι’ ὡρισμένους σκοπούς».

§216Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Νὰ καθιερωθῇ γενικῶς τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ βουλευτοῦ μὲ τὰ ἄλλα ἐπαγγέλματα. Νὰ μὴ μπορῇ νὰ ἀσκῇ κανένα ἐπάγγελμα.

§217Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος καὶ ἰσχυρίζομαι ὅτι βουλευτής, ὁ ὁποῖος εἶναι συγχρόνως καὶ δικηγόρος, ἐὰν ἀσκῇ τὴν ἐπιρροήν του ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, εἴτε τῶν ἄλλων ἀρχῶν, πλὴν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνεξάρτητα, ὑποπίπτει εἰς τὸ ἀδίκημα τοῦτο.

§218ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσουν ὅλοι οἱ συνάδελφοι μας ποὺ εἶναι δικηγόροι, ὅτι τοῦ λοιποῦ δὲν μποροῦν νὰ ἀναλαμβάνωσιν ὑποθέσεις ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀπολύτως ἀσυμβίβαστον καὶ τὸ λέγω ρητῶς—δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ψήφου του—ἐπιθυμῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς ἐπίσημος ἑρμηνεία, ὅτι ὁ δικηγόρος, ὁ ὁποῖος ἔγινε βουλευτὴς δὲν μπορεῖ νὰ ἀσκῇ τὰ δικηγορικά του καθήκοντα παρὰ μόνον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Καὶ ἐκεῖ ἀκόμη ἐγεννήθη ζήτημα ὅτι εἶναι ἀβέβαιον ἄν θὰ πρέπει νὰ παρίσταται ἰδίως ἐνώπιον τῶν κακουργοδικείων. Ἀλλὰ δὲν μᾶς ἀπασχολεῖ τὸ ζήτημα αὐτὸ τώρα. Δὲν εἶναι καιρὸς νὰ τὰ συζητήσωμεν. Ἰσχυρίζομαι ὅμως ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸ δικηγόρον, ὁ ὁποῖος εἶναι αἱρετὸς ἄρχων, ἂς τὸ εἴπωμεν διὰ βουλευτάς, ἴσως θὰ εἶναι πολὺ ὑπερβολικὸν νὰ τὸ ἐπεκτείνωμεν αὐτὸ εἰς τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους καὶ εἰς τοὺς κοινοτικοὺς συμβούλους, ἀλλὰ διὰ τὸν βουλευτὴν ἂν θέλετε καὶ διὰ τὸν δήμαρχον, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἐξασκῇ τὰ καθήκοντα τοῦ δικηγόρου, ἀποκλείεται ἀπολύτως ἡ ἀνάληψις διοικητικῆς ὑποθέσεως, διότι τότε μεταβάλονται εἰς μεσάζοντας, ζητῶ λοιπὸν νὰ γραφῇ στὰ πρακτικὰ αὐτὴ ἡ δήλωσις μου ὡς ἑρμηνεία τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν, ζητῶ ὅπως ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡ Βουλὴ τιμῶσα ταύτην, ἐξυψώνουσα ἀκριβῶς τὸ γόητρον της, ἀποδεικνύουσα πρὸς τὸν κόσμον ὅτι ὅταν νομίζῃ, ὅτι ὅλοι οἱ πράτοντες τὰ δημόσια εἶναι ἕνας θεσμὸς κακοποιῶν, γίνεται θῦμα τῶν ἐχόντων συμφέροντα καὶ τῶν ὑπονομευόντων τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, τὰ νομοθετικὰ σώματα δὲν παραλείπουν καμμίαν εὐκαιρίαν διὰ νὰ εὐρήνουν τὸν κύκλον τοῦ ποινικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ πλήξῃ κάθε ἐνέργειαν, ἡ ὁποία ἀντίκειται καὶ εἰς τὸν ἠθικὸν ἀκόμη νόμον.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης.

§221Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Μοῦ συμβαίνει, κύριοι βουλευταί, ἓν παράδοξον ἀτύχημα. Ὁσάκις ὑφίσταται διχογνωμία μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος, τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διακόπτων μὲ εὑρίσκεται ἀπολύτως σύμφωνος μαζί μου, οὕτω δὲ μὲ ἀναγκάζει νὰ κατέρχωμαι τοῦ βήματος, ὅταν ὅμως ἀνέρχεται ἐπί τὸ βῆμα, εὑρίσκεται πάλιν ἐπίσης πρὸς ἐμὲ διαφωνῶν. Οὕτως ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἀναγκάζωμαι νὰ σᾶς ἐνοχλῶ ἐκ νέου λαμβάνων τὸν λόγον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπευθυνόμενος πρὸς ἐμὲ εἰς μίαν διακοπήν μου μοῦ ἔλεγε: Μὰ νομίζετε ὅτι μόλις φορέσῃ κανεὶς τὴν τήβεννον τοῦ κοινοτικοῦ ἢ δημοτικοῦ συμβούλου μεταβάλλεται εἰς ἄγγελον; Ἐν πρώτοις κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οὐδέποτε ὡμίλησα περὶ κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν συμβούλων, ὡμίλησα ἀπολύτως περὶ τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν Γερουσιαστῶν, καὶ περὶ τῆς ὡς πρὸς αὐτοὺς ἐκ τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος ἀσυλίας. Οὐδέποτε ἐφαντάσθην ὅτι περιβαλλόμενος τις τὴν βουλευτικὴν τήβεννον, μεταβάλλεται ὡς διὰ μαγείας εἰς ἄγγελον. Ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι ἡ βουλευτικὴ ἀσυλία δι’ ἄλλον λόγον ἔχει καθιερωθῇ. Ἔχει καθιερωθῇ ἐν γνώσει τοῦ, ὅτι εἶναι δυνατὸν πολλάκις νὰ καλύψῃ ἀδικήματα πραγματικά, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως παρεμποδίζῃ ὑπερβασίας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Ἐσκέφθησαν δηλαδὴ ὅτι «δυοῖν κακοῖν προκειμένοιν τὸ μὴ χεῖρον βέλτιστον» τοὐτέστι προκειμένου νὰ συμβῇ τοῦτο τὸ κακὸν, καλλίτερον νὰ μείνουν ἀκαταδίωκτα καὶ μερικὰ κακά. Ἀλλὰ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μὲ ἐκατηγόρει πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐγὼ φαντάζομαι ὅτι μόλις γίνῃ εἷς αἱρετὸς ἐκλεκτός τοῦ λαοῦ μεταβάλλεται εἰς ἄγγελον, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος φαντάζεται, ὅταν εὑρίσκεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πᾶς Κυβερνήτης εἶναι ἄγγελος· ὅταν δὲν κατέλθῃ τῆς Κυβερνήσεως ὅλοι οἱ νῦν Κυβερνῆται εἶναι διάβολοι; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σήμερον φαντάζεται ὅτι οἱ διαδεχθησόμενοι αὐτὸν εἰς τὸ μέλλον θὰ εἶναι ἄγγελοι, ὅπως εἶναι αὐτός, καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ κάμουν κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας αὐτῶν καὶ νὰ καταδιώξουν τοὺς βουλευτὰς διὰ τὴν ἐνάσκησιν .......

§222Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τοὺς διώξουν.

§223Ι. ΡΑΛΛΗΣ. ... Τῶν καθηκόντων των, χωρὶς νὰ διαπράξουν ἀδικήματα. Πῶς; Διὰ τῆς πιέσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἀσκήσουν ἐπὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν εἰσαγγελέων.

§224Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν τότε μία Κυβέρνησις θέλῃ νὰ καταδιώξῃ ἕνα βουλευτὴν ἐπὶ ἀπάτῃ, ἐπὶ κλοπῇ, τὶ νὰ γίνῃ;

§225Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ψήφου. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς τὴν Βουλὴν τῆς παρελθούσης περιόδου ὅταν ἐδίδετο μία ψῆφος, ἡ ὁποία εἶχε κἄποιαν σχέσιν μὲ τὴν σύμβασιν τῆς Πάουερ, ὑπῆρξε σωρεία βουλευτῶν ἀποχωρησάντων ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταλέγωμαι καὶ ἐγώ, διότι δὲν ἤθελον νὰ δώσουν τὴν ψῆφον αὐτήν, ὡς καὶ ὁ ἤδη ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, διότι δὲν ἤθελον νὰ δώσουν τὴν ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§226Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς δὲν ἐλάβατε δῶρα διὰ νὰ κάμητε αὐτό.

§227Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Θὰ ἔλθῃ μία Κυβέρνησις κατόπιν ἡ ὁποία θὰ ἀσκήσῃ πίεσιν.

§228Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ τὶ λέγετε τώρα;

§229Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω διατὶ καθιερώθη ἡ ἀσυλία. Θὰ ἔλθῃ εἷς ἀνακριτὴς καὶ θὰ μοῦ εἴπῃ: Ἔλα ἐδῶ, διὰ νὰ ἀπόσχῃς τῆς ψηφοφορίας θὰ εἴπῃ ὅτι εἶχες σκοπὸν νὰ ἐκβιάσῃς τὴν ἑταιρείαν νὰ σοῦ δώσῃ ἕνα δῶρον, καὶ ἐπειδὴ δὲν τὸ ἔλαβες ἔφυγες ἀπὸ τὴν ψηφοφορία. Βεβαίως παραδείγματα δωροδοκίας εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους δὲν ὑπῆρξαν· τὸ λέγω πρὸς τιμήν των καὶ οὐχὶ μόνον διὰ τὴν παροῦσαν γενεάν.

§230Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φρονεῖτε ὅτι κατὰ τὴν περίοδον αὐτὴν, δὲν θὰ εὑρεθῇ βουλευτὴς καταχρώμενος τῆς θέσεώς του;

§231Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ ἐδόθη ψῆφος διὰ συμβάσεως εἰς τὴν Βουλὴν ψῆφος ἡ ὁποία νὰ ἦτο ψῆφος χάρισμα καὶ δὲν ὑπάρχει κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διατί; Διότι ὑποθέτω ὅτι ἐλάχιστα, ἂν μὴ οὐδὲν παράδειγμα, ἐλάχιστα παραδείγματα ὑπάρχουν, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σύμβασις χωρὶς νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν ὑπάρχουν βουλευταί, οἱ ὁποῖοι μεταχειρίζονται τὸ κῦρος αὐτῶν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἐπ’ ἀμοιβῇ, αὐτοὶ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως λαμβάνουν τὰ ἐπίχειρα τῆς κακίας των ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ Γκυζὼ λέγει, πὼς ὅτι ὁ λαὸς ἀγαπᾷ ἐπανευρίσκεται εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους του. Ἐὰν συνεπῶς ἐξεδείχθειαν τινὲς τόσον εὐτελεῖς, ὥστε νὰ μεταβάλουν τὸ ὑψηλὸν αὐτὸ ἀξίωμα τὸ ὁποῖον τοὺς ἐνεπιστεύθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς ἐμπόρευμα εὐτελές, θὰ τοὺς τιμωρήσῃ ὁ Λαὸς ἐφ’ ὅσον εἶναι ἄξιος καλλιτέρων ἀντιπροσώπων. Ἀμύνομαι κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος, ἀλλ’ ἐλπίζω καὶ τοῦ μέλλοντος. Τοῦ πολιτικοῦ κόσμου αὐτοῦ ὁποῖος καὶ τῶν πλειοψηφίων δὲν ὑπῆρξεν ἀνάξιος.

§232Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ μεγίστην πλειοψηφηφίαν.

§233Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι θέτει ὡς ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ ἀσκεῖν τὰ δικηγορικὰ καθήκοντα ὑπὸ βουλευτῶν δικηγόρων ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ διοικητικὰ δικαστήρια, ὅπως τὰ φορολογικὰ καὶ ἄλλα.

§234Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δικαστήρια εἶναι καὶ αὐτά.

§235Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἴμεθα οἱ ἐλάχιστοι ἐπιρρεάζοντες τοὺς ὀργανισκοὺς αὐτοὺς, καὶ τὸ ἀνέπτυξα ἄλλοτε. Ἀλλὰ ἐπὶ μιᾶς παρατηρήσεως σας, ἔχω νὰ διατυπώσω τὸ πικρὸν παράπονον, διότι εἴπατε ὅτι τὸ βουλεύεσθαι ἐδῶ, ἕκαστος ὁ ὁποῖος ἀναδέχεται τὸ ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ, πρέπει νὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς του ἀντοχῆς ἢ νὰ καθορίσῃ τὸν βίον του κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ ἐπιχορήγησις νὰ τοῦ εἶναι ἐπαρκής. Τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς ὑπησχόλησε καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω ὠμὰ καὶ εἰλικρινά, νὰ μοῦ εἴπητε ποῖοι ἐκ τῶν πλουσίων ἀντιπροσώπων ἐξυπηρέτησαν πράγματι τὸν λαόν; (χειροκροτήματα). Καὶ ποῖοι κάθονται ἐδῶ ἀπὸ τὸ πρωΐ ἕως τὸ βράδυ; 136 ἀνθρώποι μένουν ἐδῶ μέσα πολιτευόμενοι ἀπὸ διαφόρους ἐπαρχίας. Καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ καταστῇ τὸ βούλευσθαι ἐν Ἑλλάδι κτῆμα τῶν πλουσίων μόνον, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν δὲν θὰ ὑπῆρχε ἡ πραγματικὴ ἀντιπροσωπεία τοῦ λαοῦ.

§236Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τί ἐννοεῖτε μὲ αὐτό;

§237Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ μεσολαβήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐὰν θέλῃ νὰ προασπίσῃ πράγματι, τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα ἐφ’ ὅσον δημιουργεῖ αὐτοὺς τοὺς περιορισμοὺς, νὰ μεσολαβήσῃ διὰ τὴν ἐπάρκειαν τῆς βουλευτικῆς ἐπιχορηγήσεως.

§238Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιχορήγησις εἶναι γλίσχρος, ἀλλὰ σήμερον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὔξησις τῆς ἐπιχορηγήσεως μόνον τῶν βουλευτῶν; Νομίζετε ὅτι ἡ ἀμοιβὴ τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι πραγματικὴ ἀμοιβή; Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ αὐξήσωμεν οὔτε τὴν μίαν οὔτε τὴν ἄλλην, διότι θὰ ἐκθέσῃ πάλιν τὸ βουλευτικὸν σῶμα εἰς τὰς κατηγορίας καὶ τὰς διαβολὰς τῶν ἐχθρῶν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸ τοὺς κ. κ. συναδέλφους βουλευτὰς νὰ κάμουν ὑπομονὴν ὡς πρὸς αὐτό.

§239Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰς τὰ 1911, κ. βουλευταί, συνεζητοῦμεν ἐνταῦθα περὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἀμοιβὴν τῶν βουλευτῶν. Ἐπειδὴ δὲ εἶχε καταστῆ ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ αὐξηθῇ ἡ ἀποζημίωσις τῶν βουλευτῶν ἀπὸ 1800 δραχμῶν κατ’ ἔτος τὰς ὁποίας ἐλάμβανον πρότερον, τοὐλάχιστον εἰς 4.000 δραχ., ἀντιπολιτευόμενοι τινὲς βουλευταὶ ἐνόμισαν ὅτι εὗρον τὴν εὐκαιρίαν νὰ δημοκοπήσουν ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ τότε ἤμουν ὁ σφοδρότερος πολέμιος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο νὰ ὑπερασπίσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶπον, ὅτι ἡ ἀντίληψις νὰ ἀμείβωνται γλίσχρος οἱ βουλευταί, δὲν εἶναι ἀντίληψις δημοκρατική, εἶναι ἀντίληψις ἀριστοκρατική, εἶναι ἀντίληψις πλουτοκρατική, εἶναι ἀντίληψις ἀντιλαϊκή. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως—εἶχον τὴν τιμὴν—ὄρθιος νὰ φωνάζῃ: Εὖγε, εὖγε καὶ νὰ χειροκροτῇ. Τὸν εὐχαριστῶ. Ἀλλ’ ἔχω νὰ τοῦ παρατηρήσω, ὅτι ἀπόψε ὑπεστήριξεν ἀντίθετον ἀντίληψιν. Ν’ ἀπαγορεύσωμεν εἰς τοὺς δικηγόρους νὰ ἐργάζωνται ἐπαγγελματικῶς, διότι ἐπηρεάζουν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ὅτι τὸ ἀντίθετον συμβαίνει. Οἱ δικασταὶ κάνουν ἀντίστασιν. Νὰ ἀπαγορεύσωμεν εἰς τοὺς δικηγόρους νὰ παρίστανται ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, καὶ εἰς τοὺς μὴ δικηγόρους βουλευτάς, κ. Πρωθυπουργέ;

§240Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς εἰς τοὺς μὴ δικηγόρους βουλευτὰς δὲν γεννᾶται ζήτημα, διότι ἡ ἐπέμβασίς των ἐνώπιον τῶν ἀρχῶν πρὸς ἐπιτυχίαν ὀφελημάτων ὑποπίπτει εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου. Ἐνῷ διὰ τοὺς δικηγόρους βουλευτάς, θεωρεῖται θεμιτὸν τὸ πρᾶγμα νὰ ἀσκοῦν ὅλον τὸν κῦρος ποὺ τοὺς δίδει ἡ λαϊκὴ ἐντολὴ διὰ νὰ ἐπεμβαίνουν εἰς τὰς ἀρχάς. Νὰ ἐπεμβαίνουν εἶναι δικαίωμά των, ἀλλὰ νὰ μὴ τὸ κάνουν ὡς ἐπάγγελμα ἐπ’ ἀμοιβῇ.

§241Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λέγεται ὅτι εἰς τοὺς δικηγόρους βουλευτὰς, δὲν θέλετε νὰ ἐπιτρέψητε νὰ πηγαίνουν εἰς τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς ἐπαγγελματικῶς δι’ ὑποθέσεις.

§242Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ μὴ ἀναλαμβάνουν ἐπ’ ἀμοιβῇ ὑποθέσεις αἱ ὁποῖαι ἐκκρεμοῦσι ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν γνώμην μου; Ἐγὼ θεωρῶ ὅτι καὶ διὰ τοὺς μὴ βουλευτὰς δικηγόρους δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ δέχωνται ὑποθέσεις διοικητικῆς φύσεως. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐὰν ἕνας νομικὸς κάμῃ τέτοιο πρᾶγμα τὸν διώχνουν ἀμέσως. Πιστεύω διὰ τοὺς βουλευτὰς δικηγόρους ὅτι εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι.

§243Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρόκειται νὰ διατυπωθῇ ἡ διάταξις εἰς τὸν νόμον;

§244Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§245Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διὰ τίνων λόγων ἐξαιρεῖται τὰ ἄλλα δικαστήρια τὰ μὴ διοικητικά;

§246Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸν λόγον ὅτι τὰ δικαστήρια ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν ὅτι ἄγονται πράγματι ἀπὸ μίαν ὑψηλοτέραν ἀντίληψιν καὶ δὲν εἶναι ἐπιρρεπῆ εἰς ἐπιρρεασμούς.

§247Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τί ἐννοεῖτε διοικητικὰ δικαστήρια;

§248Ν. ΑΒΡΑΑΜ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Φορολογικὰ, τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον κτλ.

§249Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι ἐτέθη ἀκόμη ζήτημα ἂν μπορῇ νὰ συζητηθῇ καὶ ὁ παντελὴς ἀποκλεισμὸς τῶν δικηγόρων. Καὶ τότε τὶ θὰ κάμωμεν διὰ τοὺς βιομηχάνους βουλευτὰς, διὰ τοὺς ὁποίους ὁμολογουμένως ὑπάρχει μία προστατευτικὴ φορολογία, τὶ θὰ κάμωμεν διὰ τοὺς ἐμπόρους βουλευτὰς, τὶ θὰ κάμωμεν διὰ τοὺς ἐπαγγελματίας βουλευτὰς καὶ γερουσιαστὰς, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν διαρκῶς σεισαχθείας καὶ ἄλλα ἀκόμη προνόμοια. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ καταντήσωμεν λοιπὸν, ὅπως εἶπον εἰς τὴν πλουτοκρατικὴν ἀντίληψιν, νὰ ζητοῦμεν βουλευτὰς μόνον εἰσοδηματίας.

§250Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Τραπεζίτας.

§251Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως. Ὑπουργός, εἶπον ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁ ὁποῖος διατηρεῖ τὸ δικηγορικόν του γραφεῖον, εἶναι ὑπουργὸς ἀξιοστιγμάτιστος, διατηρῶν εἴτε ἐμμέσως, εἴτε ἀμμέσως τὸ δικηγορικόν του γραφεῖον εἶναι ἄξιος στιγματισμοῦ. Διότι ὁ ὑπουργὸς εἶναι ὑπεύθυνον πρόσωπον, διὰ τοῦτο ὑπάρχει καὶ ὁ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νόμος διὰ τοῦτο ἰδίως εὐθύνεται καὶ ποινικῶς καὶ πολιτικῶς ὁ ὑπουργός. Ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς δηλαδὴ τὸ Κοινοβούλιον ἐν τῷ συνόλῳ του, εἶναι ἀρχὴ εἶναι παράγων τῆς Πολιτείας ἀνεύθυνος. Ὅταν ἐγὼ ὡμίλουν περὶ τῆς ἀσυλίας τῶν βουλευτῶν, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου πρόσωπα, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου ὡρισμένον πρόσωπον, καὶ ἀκόμη περισσότερον δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου—καὶ τὸ ἐξήγησα—τὰς πράξεις τοῦ βουλευτοῦ τὰς ἐκτὸς τῆς ἀσκήσεως τῶν βουλευτικῶν του καθηκόντων. Ὁ φόνος, ἡ κλοπή, ἡ ἀπάτη, ἡ ὑπεξαίρεσις, ἡ πλαστογραφία, δὲν ἠξεύρω ποῖα ὀνομαστὰ καὶ ἀκατανόμαστα ἀδικήματα γίνονται δὲν ἀφοροῦν τὴν ἄσκησιν τῶν νομοθετικῶν καθηκόντων. Ἡ ἀσυλία παρέχεται οὐχὶ δι’ αὐτά, ἡ ἀσυλία παρέχεται διὰ τὴν συζήτησιν, διὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν παρουσίαν ἢ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς. Γίνεται μία παρεξήγησις. Ἡ ἀσυλία αὐτὴ ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀφορᾶ τὸν ὡρισμένον βουλευτήν, δὲν ἀφορᾶ τοὺς ὡρισμένους βουλευτάς, ἀφορᾶ τὸ σύνολον τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ σύνολον τοῦ πολιτικοῦ σώματος. Καὶ διὰ τοῦτο λέγεται ὅτι οὐδεμίαν πολιτικὴν εὐθύνην δὲν δίδουν οἱ βουλευταί, διὰ τοῦτο ἐξηγέρθην ἀπὸ τῆς θέσεώς μου ὅταν γίνεται ἔλεγχος βουλευτῶν. Διότι δὲν γίνεται ἐπερώτησις ἐναντίον βουλευτοῦ. Ἐπερωτᾶται ὁ ὑπουργὸς ἢ Κυβέρνησις ὁλόκληρος, ἐὰν εἶναι ὑπεύθυνος. Οἱ βουλευταὶ δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι οὐδὲ πολιτικῶς, ἔχουν παντελῆ ἐλευθερίαν γνώμης οὐδὲ ὁπωσδήποτε ἐξετάζεται διατὶ ἔπραξε τοῦτο ἢ ἐκεῖνο ὁ βουλευτής· οὐχὶ διὰ τὸν βουλευτήν, οὔτε διὰ τοὺς βουλευτὰς τοὺς 5 ἢ 10 ἀλλὰ διὰ τὸ σύνολον τοῦ Κοινοβουλίου διὰ τὸν θεσμὸν τοῦ Κοινοβουλίου, διὰ τὸν παράγοντα τοῦτον τὸν πολιτικὸν ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἵσταται ὑψηλὰ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὴν ὑπόληψιν αὐτοῦ. Ὅταν λέγομεν ὅτι τιμωρεῖται ὁ βουλευτὴς, καταρρίπτομεν τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἀτόμου ἢ τῶν ἀτόμων αὐτῶν, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ εἰς αὐτὸ ἐπιμένω. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: διαρρυθμίζω τὴν διάταξιν ὡς ἑξῆς: «Τιμωρεῖται ὁ βουλευτὴς ὁ λαμβάνων δῶρα διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἐπιρροῆς τῆς οἱασδήποτε ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου», θὰ μὲ εὕρισκεν σύμφωνον ἀλλὰ δι’ ἄσκησιν τῶν ἔργων τοῦ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου οὐχί.

§252Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ λάβῃ δῶρα διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἐπιρροῆς του ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου.

§253Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἡ ἀτιμωτέρα πρᾶξις.

§254Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται νὰ τὸν καλύψω.

§255Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι δὲν καλύπτεται. Θὰ πέσῃ εἰς τὴν συνείδησιν καὶ δὲν θὰ τὸν κάμετε ὑπουργὸν ὅταν λαμβάνῃ δῶρα· ὅταν εἶναι ὑπουργὸς καὶ δεχθῇ νὰ διατηρῇ δικηγορικὸν γραφεῖον, θὰ ἐκδιώκεται ἀπὸ ὑπουργὸς θὰ τὸν περιφρονήσουν οἱ συμπολῖταί του καὶ θὰ στιγματισθῇ. Αὐτὰ ἔχω νὰ εἴπω.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12.

§257ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. Ὁ κ. Παπαθανάσης.

§259Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐπὶ αὐτοῦ ἔχω μίαν παρατήρησιν. Διὰ μὲν τὴν προάσπισιν τῆς ἠθικῆς καὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν ἐτροπολογήθη ἡ διάταξις. (ἀναγινώσκει). Τὰ διὰ τοὺς δικηγόρους λεχθέντα ἐθεωρήθησαν μᾶλλον ὡς ἐπεισοδιακῶς λεχθέντα, διότι δὲν πρόκειται θετικὴ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ διότι (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου) δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀνεύρω ἐν αὐτῷ διάταξιν προστατεύουσαν τὸ δημόσιον καὶ τὴν ἠθικὴν ἀπέναντι ὡρισμένης τάξεως καὶ ὡρισμένης καταχρήσεως περὶ τῆς ὁποίας ἔχομεν δεδομένα τινά. Εἶναι γνωστὸν ὅτι δημόσιοι ὑπάλληλοι μετέχουσιν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, μετέχουσιν ἐπιχειρήσεων, εἴτε παρέχοντες εἰς αὐτὰς τὰς νομικὰς αὐτῶν γνώσεις εἴτε παρέχοντες τὰς τεχνικὰς αὐτῶν γνώσεις εἴτε παρέχοντες τὰς τεχνικὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, καὶ διὰ τὰς ὁποίας ἐπίσης ἀμείβονται. Ἀλλὰ καίτοι ἀμείβονται προσφέροντες τὰς τοιαύτας ὑπηρεσίας των εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις αὐτάς, ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει τι τὸ ἀσυμβίβαστον εἰς τὴν ἄσκησιν καὶ τῶν καθηκόντων των ὡς ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Ἐκ τούτου ἐπέρχεται βεβαίως τὸ ἄτοπον, πολλάκις οἱ τοιοῦτοι ὑπάλληλοι τῶν τοιούτων ἐπιχειρήσεων μετέχουσιν καὶ συμβουλίων ὑπηρεσιακῶν ἐντὸς τῶν ὁποίων κρίνονται πολλάκις τὰ συμφέροντα τῶν ἐπιχειρήσεων.

§260Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὁ νόμος τὸ ἀπαγορεύει.

§261Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὄχι δὲν τὸ λέγει κανεὶς νόμος.

§262Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει νόμος μόνον διὰ τὰς συμβάσεις τῶν δημοσίων ἔργων.

§263Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Λοιπὸν ὅπως ἔχει ἡ διάταξις τοῦ νόμου τιμωροῦνται βεβαίως οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἀλλ’ ὅταν δεχθοῦν ἀμοιβὴν ἢ ἐμμέσως ἢ ἀμέσως παροχὰς ἢ προσφορὰς δώρων κλπ. πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν ἐν τῇ ἄνευ ἀποτελεσμάτων». Δηλαδὴ ὅταν λαμβάνουν τὰ χρήματα πρὸς τοιοῦτον σκοπόν, τότε πρόκειται περὶ νομικῆς διατάξεως ἡ ὁποία εἶναι στενῶς ἑρμηνευτική. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν ὄχι πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ των ἀλλὰ δι’ ἄλλους σκοποὺς, διὰ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσφέρουσιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὔτε ἀπὸ τὴν διάταξιν αὐτὴν ἐμποδίζονται, ἀλλὰ οὔτε καὶ τιμωροῦνται. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι χάριν τῆς προστασίας τῶν γενικωτέρων συμφερόντων καὶ χάριν τῆς ἠθικῆς αὐτῶν ἐμφανίσεως...

§264Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποστηρίζετε ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι εἶναι συγχρόνως καὶ σύμβουλοι διαφόρων ἐπιχειρήσεων;

§265Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τεχνικῶν καὶ ἄλλων διαφόρων.

§266ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν ἔχει κῦρος.

§267Χ. ΛΑΔΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι εἶναι ἑρμηνευτικὴ διάταξις.

§268Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διατυπώσατε τάς ἐλλείψεις αὐτῆς τῆς διατάξεως, καὶ νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν.

§270ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ὡς ἐτροπολογήθη ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ὑπόλοιπα ἄρθρα, γενομένου δεκτοῦ τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§271Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὸ τῆς λήξεως τῆς συνεδριάσεως, θὰ παρακαλέσω τὰ δύο νομοσχέδια περὶ συμβάσεως ἠλεκτροφωτισμοῦ Θεσσαλονίκης καὶ τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων Βλάδαβε τὰ ὁποῖα ἀναβάλλονται, νὰ ἐγγραφοῦν πρῶτα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς προσεχοῦς Τετάρτης.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 10.10′ μ. μ.)