1930.12.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23η

ΔΕΥΤΕΡΑ 22 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Συνεταῖροι πρόσφυγες τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ πωλήσεως σουλτανίνας Σητείας Κρήτης, διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἄδικον διαγραφήν των ἐκ τοῦ μητρώου. —Οἱ ποτοποιοὶ Ξάνθης διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ γενικοῦ διοικητοῦ Θράκης διὰ τὴν κακὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἑρμηνείαν τοῦ νόμου 4123. —Ὁ Χ. Ἀναστασιάδης κάτοικος Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ διευθυντοῦ τῶν φυλακῶν ἀρνουμένου νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸ ἄρθρον 63 τοῦ νόμου 4845. —Οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Λεβαδείας, διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν παρέλκυσιν τῆς ἐπιλύσεως τῶν ζητημάτων των ζητοῦν τὴν ἄμεσον κατάθεσιν νομοσχεδίου διαβαθμίσεώς των. —Ἡ γεωργικὴ ἑταιρεία Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ὑπὸ τῶν κρατικῶν δενδροκομικῶν σταθμῶν πώλησιν δένδρων εἰς χαμηλὰς τιμὰς πρὸς ζημίαν τῶν ἰδιωτικῶν φυτωρίων. —Τὸ συνδικάτον ἀνέργων ἐργατῶν ἐπισιτισμοῦ ζητεῖ τὴν παροχὴν 1.000 δρ. ἐπιδόματος πρὸς χορήγησιν ἑβδομαδιαίων ἐπιδομάτων καὶ διανομὴν συσσιτίου. —Αἱ ἀναπηρικαὶ ὀργανώσεις Πατρῶν, ζητοῦν τὴν χορήγησιν ἀδειῶν χαρτοπαιξίας καὶ δισχιλιοδράχμου ἐνισχύσεως κατὰ τὰς ἑορτάς. —Ἡ ἕνωσις συνεταιρισμῶν Σερβίων, διαμαρτυρομένη διὰ τὴν ὑπερβολικὴν ἐκτίμησιν κατὰ στρέμμα τῶν παραχωρηθεισῶν γαιῶν εἰς δραχ. 750, παρακαλεῖ ὅπως ἐκτιμηθῶσιν αὗται εἰς δραχ. 400 κατὰ στρέμμα. —Οἱ ἐπαγγελματίαι Λαρίσσης, ἡ πανεργατικὴ συγκέντρωσις Σερρῶν, τὸ σωματεῖον καπνεργατῶν Σωχοῦ, ἡ ἕνωσις παλαιῶν πολεμιστῶν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ Πέλλης ζητοῦν τὴν ἀκύρωσιν τῆς καταδικαστικῆς ἀποφάσεως τῶν δύο στρατιωτῶν, καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ πειθαρχικοῦ οὐλαμοῦ Καλπακίου. —Οἱ Σ. Ἰορδανίδης καὶ Ν. Σκούμας κληροῦχοι καὶ κάτοικοι Μ. Παζαρακίου (Σαραζλὰρ) τοῦ τέως δήμου Ἀρμενίου τῆς Λαρίσσης ζητοῦν τὴν ἀνάκλησιν τῶν ὑπ’ ἀριθμ. 27351 καὶ 37662 ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, περὶ ἐπικυρώσεως τῶν κλήρων των εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς των. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Ροδόπουλος, Σ. Ἀναστασιάδης καὶ Ι. Κουτσίνας καταθέτουν ὑπόμνημα τοῦ συνεταιρισμοῦ ἀποκαταστάσεως ἀστέγων Τυρνάβου. —Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Πολυχρονάκης καταθέτει αἴτησιν φοιτητῶν τοῦ ἐν Ἀθήναις Πανεπιστημίου ἐγγραφέντων τὸ πρῶτον κατὰ τὸ ἔτος 1923–24. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Σπηλιώτης καταθέτει αἴτησιν ἑνώσεως ἀναπήρων πολέμου καὶ θυμάτων περιφερείας Θηβῶν περὶ χορηγήσεως ἐπιδόματος κατὰ τὰς ἑορτάς. Ἐπίσης ἀνακοινῶ τὰ ἑξῆς τηλεγραφήματα: «Βουλευτὴς Ἀνθρακόπουλος ἀντιπροσωπεύει ἀτομικάς του φασιστικὰς δοξασίας, καθὼς καὶ φασιστῶν Μουτούση, Παγκούστου καὶ Σοφιανοπούλου, οὐδένα ἀγρότην ἀντιπροσωπευόντων. Γνώμας ἀγροτῶν Βερροίας καὶ περιφερείας αὐτῆς θὰ διερμηνεύῃ ὁ βουλευτὴς Δράμας Τζεγᾶς, ἐκλεγεὶς ὑπὸ σῆμα ἀγροτικοῦ κόμματος. Ἀντιπρόσωπος Βερροίας ἀγροτικοῦ κόμματος Ἑλλάδος καὶ Γενικὸς Γραμματεὺς Παραρτήματος Βερροίας Ἀναστάσιος Λεονάρδος» «Ἀγροτικὸν κόμμα Ἑλλάδος ἐκπροσωπεῖ ἡγέτης Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος Ἀνθρακόπουλος, ἑρμηνεύων γνώμην κόμματος Βουλήν. Ὁμὰς Χατζηγιάννη οὐδένα ἐκπροσωπεῖ, διαγραφεῖσα κόμματος. Ἐντολῇ ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς. Γενικὸς Γραμματεὺς Παγκοῦτσος. Τμήματα: Κατερίνης Μπακάλωφ, Λαρίσσης Ζουνάλης, Καρδίτσης Παππᾶς, Σερρῶν Πεταλωτής, Βερροίας Κατσανᾶς, Γρεβενῶν Ματούσης, Τρικκάλων Παπαθανασίου, Γιαννιτσῶν Ἀλεξανδρίδης, Ἐδέσσης Σακσαμανόγλου». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας τῶν περὶ ἀποδοχῶν διατάξεων τοῦ νόμου 4620 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ «Ἐθνικοῦ καὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κλπ.» καὶ τοῦ νόμου 4751 «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Ὀκτωβρίου 1929 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1924 περὶ ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων πολιτικῶν ὑπαλλήλων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4631 «περὶ καθορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν συμβολαιογράφων». Οἱ κ. κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας), Ἐμμ. Ἐμμανουηλίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας), καὶ Β. Δεληγιάννης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου 4180 περὶ ὑποχρεωτικῆς προσλήψεως ἐφέδρων κλπ.». Οἱ κ. κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας), καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 11)11 Μαΐου 1929 περὶ συστάσεως Ἑλληνικοῦ Ταπητουργικοῦ Ὀργανισμοῦ καὶ 2) Περὶ ἐγκρίσεως τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ τὴν ἐνέργειαν ἀπογραφῆς τῶν βιομηχανικῶν καὶ ἐμπορικῶν ἐπιχειρήσεων». Οἱ κ. κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καὶ Β. Δεληγιάννης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4113 περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τῶν διὰ τοῦ λιμένος Θεσσαλονίκης εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων». Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) Περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν παροχὴν προνομίου ἐκμεταλλεύσεως τῶν πτώσεων Τριποτάμου πόλεως Βερροίας, νομοῦ Θεσσαλονίκης, ὡς καὶ τοῦ προνομίου φωτισμοῦ, κινήσεως καὶ τροχιοδρομικῆς συγκοινωνίας τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης. καὶ 2) Περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν παραχώρησιν προνομίου ὑδροηλεκτρικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πτώσεων Βλαδόβου. Ὁ κ. Α. Μιχαλακόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν».

§2Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. ὑπουργέ.

§4Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε διὰ νὰ ἐπωφεληθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν διακοπῶν, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐγένετο διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ 1926. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ λεπτομερειῶν, θέλω νὰ εἴπω ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ὅτι διὰ τῆς γενομένης διαρρυθμίσεως ἐπέρχεται οἰκονομία τοὐλάχιστον 1 ἑκατομ. δραχμῶν εἰς τὸν δημόσιον προϋπολογισμόν, καὶ δεύτερον ὅτι τίθεται μία γενικὴ ἀρχὴ ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ προαχθῇ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ γραμματέως ἂν δὲν ἔχῃ τοὐλάχιστον δίπλωμα γυμνασίου, εἰς δὲ τὸν βαθμὸν τοῦ τμηματάρχου ἂν δὲν ἔχῃ δίπλωμα Πανεπιστημίου διότι θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ μὴ παρασιωπήσω ὅτι δυστυχῶς εἰς τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπάρχουν καὶ πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὔτε δίπλωμα γυμνασίου.

§5Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Εὐθυμιάδη.

§7Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Εἶναι γνωστὸν κύριοι, ὅτι ἡ θνησιμότης εἰς τοὺς διοφόρους προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς εἰς διάστημα δύο καὶ μόνον ἐτῶν εἰς τὰς περιφερείας τῶν Γεννιτσῶν Κιλκὶς καὶ ἀλλαχοῦ ἔφθασεν εἰς τὰ 35%. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων ἠναγκάσθη νὰ ἱδρύσῃ 50 ἀγροτικὰ ἰατρεῖα. Τὰ ἰατρεῖα αὐτὰ εἶχον συκοφαντηθῆ ὑπὸ τῶν ἰδιωτικῶν ἰατρῶν διότι ἔπαυεν ἀπὸ τοῦδε ἡ ἐκμετάλλευσις αὐτοῦ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἐσχάτως λόγῳ οἰκονομιῶν ὁ κ. ἐπὶ τῆς ὑγιεινῆς ὑπουργὸς δι’ ἑνὸς διατάγματος ἔκλεισε τὰ φαρμακεῖα αὐτῶν τῶν ἰατρῶν καὶ ἄφησε μόνον τοὺς ἰατροὺς μάλιστα μὲ ἠλαττωμένους μισθοὺς—ἀντὶ 7 χιλ. δραχμῶν παίρνουν 5 χιλιάδες—ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνας ἰατρὸς εἰς ἀπόκεντρον μέρος νὰ ἐξυπηρετήσῃ αὐτὸν τὸν κόσμον χωρὶς φαρμακεῖον.

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶμαι τόσον ἀπησχολημένος αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὥστε δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀκούσω. Ἄλλωστε ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς δὲν εἶναι ἐδῶ.

§9Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ζητῶ νὰ διατηρηθοῦν τὰ φαρμακεῖα τὰ ὁποῖα διέταξεν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ κλείσουν.

§10Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διέταξε νὰ φύγουν μόνον οἱ φαρμακοποιοί.

§11Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§12Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον μόνον σχετικὴν δήλωσιν ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑφυπουργοῦ τῆς ὑγιεινῆς.

§13Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. (Ὑφυπουργὸς Πολιτικ. Γραφείου). Δὲν θὰ κλείσουν.

§14Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Θὰ κλείσουν, διότι ἐστάλη τηλεγράφημα ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς ὅπως καταργηθοῦν τὰ φαρμακεῖα εἰς τὰ ἀγροτικὰ ἰατρεῖα, καὶ νὰ μείνουν μόνον οἱ ἰατροί. Σᾶς ἐρωτῶ; εἶναι δυνατὸν ἕνας ἰατρὸς ὁ ὁποῖος ἔχει 10–20–30.000 εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν τόπον ἄνευ φαρμακείου; Ἐγὼ κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ καὶ τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε πρόεδρε, ἐφόσον δὲν θὰ συνεδριάσωμεν αὔριον νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λόγια διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Καλπακίου· δηλαδὴ ὄχι τοῦ λόχου ἀλλὰ περὶ τῆς καταδικαστικῆς ἀποφάσεως. Ἡ ἑλληνικὴ συνείδησις δὲν μπορεῖ νὰ ἀνεχθῇ ἐκτέλεσιν θανατικῆς καταδίκης διὰ τὰ παραπτώματα διὰ τὰ ὁποῖα ἔγινεν ἡ καταδίκη. Ἐπειδὴ εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀσκήσῃ ὅλην τὴν ἐπιείκειαν διὰ τοὺς στρατιώτας αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι νέοι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι περιέπεσαν εἰς ἀδίκημα τὸ ὁποῖον ὅμως κατὰ τὴν κοινὴν ἀντίληψιν περὶ τοῦ δικαίου τῶν Ἑλλήνων δὲν συνεπάγεται τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν κοινὴν αὐτὴν ἀξίωσιν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας.

§16Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§18Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συστήσῃ εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον Στρατοῦ, προκειμένου νὰ δοθοῦν δάνεια κατ’ αὐτάς εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς, νὰ δοθοῦν καὶ εἰς τοὺς ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι ἐξομοιοῦνται κατὰ πάντα μὲ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ. Αὐτοὶ ἔχουν πάρει δάνεια 4 μηνῶν, τώρα δὲ λόγῳ τῶν ἑορτῶν θὰ τοὺς δοθοῦν καὶ δύο μηνῶν ἀποδοχαὶ ὡς δάνειον. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθοῦν δάνεια καὶ εἰς τοὺς ἐν διαθεσιμότητι καὶ ὄχι μόνον εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας διατάξεων τοῦ νόμου 4697 περὶ συστάσεως βιβλίων διεκδικήσεων». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3983 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17)9)26 Ν. Δ. περὶ ἐπιδομάτων, διακριτικῶν σημείων εἰδικότητος κ.λ.π. τῶν ὑπηρετούντων ἐπὶ τῶν ὑποβρυχίων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμιῶν, συμπληρώσεως, καὶ ἑρμηνείας διατάξεων τοῦ νόμου 4428 περὶ τρόπου διακοπῆς τῆς παραγραφῆς». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως συστάσεως συνεργείου διὰ τὸν ἔλεγχον καὶ τακτοποίησιν δικαιολογητικῶν πληρωμῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων ἐνεργουμένων ὑπὸ τῶν ταμιῶν ἰδίᾳ αὑτῶν ἁρμοδιότητι». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τῶν ξένων σχολείων». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κωνσταντόπουλος.

§21Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Γερουσίας νομοσχεδίου περὶ ξένων σχολῶν· εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅσοι παρηκολούθησαν τὴν γενομένην ἐν τῇ Γερουσίᾳ συζήτησιν, θὰ ἔχουν πεισθῆ ὑποθέτω, καὶ περὶ τῆς σοβαρότητος τοῦ νομοθετήματος καὶ περὶ τῆς βαρύτητος τῶν ἐπιχειρημάτων διὰ τῶν ὁποίων ὑπερήσπισε τὸ νομοσχέδιον ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργός. Ἑπομένως τὸ πρᾶγμα καθίσταται εἰς ὑμᾶς εὔκολον καὶ ἁπλοῦν, διότι ὅ,τι εἶχε νὰ λεχθῇ εἴτε ὑπέρ εἴτε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐλέχθη καίτοι αἱ ἀντιρρήσεις περιωρίσθησαν μᾶλλον εἰς τὸν τρόπον καὶ τὰς λεπτομερείας τῆς ἐφαρμογῆς παρὰ ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἐλέχθη ἐν πλάτει ἐν τῇ Γερουσίᾳ, καὶ ἑπομένως τὸ ἔργον μας ἔχει κατὰ πολὺ ἁπλουστευθῆ. Θὰ περιορισθῶμεν εἰς μίαν σύντομον εἰσήγησιν, διερμηνεύοντες τὴν γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, τὴν γνώμην τῆς ὁποίας εἴμεθα διερμηνεῖς κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν. Τόσον ἐν τῇ Γερουσίᾳ, ὅσον καὶ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ ἐπιτροπῇ ὁμόφωνος ὑπῆρξεν ἡ γνώμη περὶ τοῦ νομοθετήματος κατ’ ἀρχήν, καὶ εἰς ἀμφότερα τὰ σώματα. Εἶχεν ὡς κατακλεῖδα τὸ ὅτι πρέπει ὁμοφώνως νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Γερουσίας, καὶ ἐνεκρίθη παμψηφεὶ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Οὔτε πνεῦμα μισαλλοδοξίας, ἀπέναντι τῶν ἑτεροδόξων τῶν εὑρισκομένων ἐν Ἑλλάδι, οὔτε φόβος ἢ κίνδυνος προπαγάνδας ἐκ μέρους τῶν ξένων ὀργανώσεων, ὑπῆρξε τὸ ἐλατήριον τὸ ὁποῖον ἤγαγε τὴν κυβέρνησιν εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ὅτι δὲν ὑπῆρξε πνεῦμα μισαλλοδοξίας ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ὅλης δράσεως καὶ τῆς ὅλης ἐμφανίσεως τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἑκατονταετοῦς ἐλευθέρου βίου. Τὸ Ἑλληνικὸν κράτος ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς ἑλληνικῆς ἀνεξαρτησίας διὰ τῆς πρώτης αὐτοῦ ἐθνικῆς συνελεύσεως ἐν Ἐπιδαύρῳ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ ἀγῶνος, ἐκήρυξε τὴν ἀνεξιθρησκείαν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἔκτοτε ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ συνελεύσεις ἀπὸ τοῦ 64 μέχρι τῆς χθεσινῆς, ἐπεκύρωσαν τὴν ἄποψιν ταύτην. Ὅλαι αἱ θρησκεῖαι εἶναι ἐλεύθεραι ἐν Ἑλλάδι, μὲ τὸν ὅρον νὰ μὴ προβαίνουν εἰς προπαγάνδαν. Ἑπομένως πνεῦμα μισαλλοδοξίας δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλ’ οὔτε καὶ φόβος ἢ κίνδυνος προπαγανδισμοῦ ἐκ μέρους ἡμῶν ἀπέναντι τῶν ἑτεροδόξων ὀργανώσεων, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Ὅπως θὰ ἀναπτύξω εἰς τὸν λόγον μου θέλει νομίζω ἀποδειχθῆ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος καθ’ ὅλην τὴν μακραίωνα αὐτοῦ ἱστορίαν οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ ἀσκήσῃ προπαγάνδαν εἰς βάρος τῶν ξένων. Ὁ λόγος ὁ ὁποῖος ἤγαγεν τὴν κυβέρνησιν εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι λόγος καθαρῶς ἐσωτερικός, τρόπον τινα οἰκογενειακός. Θέλομεν, κ. βουλευταί, ἁπλούστατα, τὰ παιδιὰ τῶν Ἑλλήνων, νὰ παραμείνουν Ἕλληνες, καὶ τίποτε περισσότερον. Θέλομεν ἡ παιδικὴ ψυχή, τὸ ὡραιότερον καὶ εὐγενικώτερον πρᾶγμα ποῦ ὑπάρχει εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ζωήν, νὰ αἰσθανθῇ τοὺς πρώτους παλμοὺς τῆς ζωῆς ἐντὸς περιβάλλοντος Ἑλληνικοῦ. Θέλομεν ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ νὰ γαλουχηθῇ μὲ καθαρῶς Ἑλληνικὸν γάλα. Εἶναι ἕνα καθαρὸ ἀρνάκι, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀντικατοπτρίζῃ, τὴν ὡραιότητα, καὶ τὴν καθαρότητα τοῦ περιβάλλοντός του, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ψυχήν του νὰ ἀφήσωμεν νὰ σχηματίζωνται ξένα σχήματα καὶ ξέναι μορφαί. Διότι τὰ ξένα αὐτὰ σχήματα, δημιουργοῦν μίαν ἀμφίβολον κατάστασιν ἡ ὁποία δημιουργεῖ χάος εἰς τὴν παιδικὴν ψυχήν. Ἑπομένως ὁ πρώτιστος λόγος ὁ ὁποῖος μᾶς ὡδήγησε εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, εἶναι λόγος καθαρῶς παιδαγωγικός. Καὶ ἀποροῦμεν πῶς ἄνδρες τόσον σοφοὶ καὶ καθόλου ἐξαίρετοι, ὡς εἶναι οἱ προϊστάμενοι τῶν ἐν Ἑλλάδι ξένων ὀργανώσεων παρανοοῦντες τὸν παιδαγωγικὸν τοῦτον λόγον, ἠθέλησαν νὰ εὕρουν ἄλλα ἐλατήρια εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Καὶ ἐὰν ἔλειπον κ. Βουλευταί, ὅλοι οἱ ἄλλοι λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, λόγοι ἱστορικοί, κοινωνικοί, λόγοι φυλετικοί, καὶ ἐὰν ἔλειπον ὅλοι οἱ ἄλλοι λόγοι, θὰ ἤρκει καὶ μόνον ὁ παιδαγωγικὸς λόγος διὰ νὰ καταστήσῃ ἐπιβαλλομένην τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Διότι ἡ παιδικὴ ψυχή, κάτι τὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ αὐξάνηται ὡς ἄνθος ἰθαγενές, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποπνέῃ ὅλην τὴν ὡραιότητα τοῦ περιβάλλοντος τῆς φυλῆς του, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ζεῖ καὶ ὑπάρχει τὸ παιδί. Ὑπάρχει στάδιον, κύριοι, διὰ τὰς ἑτεροδόξους ἢ ἑτερογλώσσους ὀργανώσεις. Ἀφήσαμεν πληρεστάτην ἐλευθερίαν εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, ὥστε θὰ δύνανται αἱ καθ’ ὅλα ἀκμαῖαι καὶ ἀξιόλογοι ξέναι ὀργανώσεις, νὰ ἐξακολουθήσουν διδάσκουσαι τὸν πολιτισμόν των καὶ τὰς ἰδέας των. Ἡ πρώτη ὅμως ἐκπαίδευσις, ἡ δημοτική, πρέπει νὰ παραμείνῃ εἰς χεῖρας ἐθνικάς. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν θεωρεῖται θεμιτὸν νὰ παραδίδωνται τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ εἰς ξένας χείρας. Καὶ εἰς τὴν Ρουμανίαν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μᾶλλον ἐξειλιγμένον τῶν βαλκανικῶν κρατῶν, καὶ τῆς ὁποίας τὰ πράγματα γνωρίζω ὁπωσδήποτε ἐκ προσωπικῆς πείρας, καὶ ἐκεῖ δὲν ἐπιτρέπεται, ὄχι μόνον εἰς τοὺς ἁπλῶς ἀλλοδόξους ἢ ἑτερογλώσσους, ὄχι μόνον εἰς τοὺς μὴ φίλα πρὸς αὐτοὺς φρονοῦντας ἀλλογλώσσους λαούς, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτοὺς ἀκόμη τοὺς φιλικώτατα προσκειμένους λαούς, ἀπαγορεύεται, ἐπὶ ποινῇ κλεισίματος τῆς σχολῆς, ἡ παραδοχὴ καὶ ἑνὸς μόνου παιδιοῦ τοῦ Ρουμανικοῦ λαοῦ εἰς ξένον σχολεῖον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὅτι ἀποβλέπει δῆθεν εἰς ἄλλους σκοπούς, ὅτι θέλει νὰ περιορίσῃ τρόπον τινὰ τὰς ξένας ὀργανώσεις, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπὲρ τις καὶ ἄλλη ἐφιλοδόξησε νὰ συγχρονίσῃ τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὰ μᾶλλον πεπολιτισμένα σύγχρονα Κράτη τῆς Εὐρώπης. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι μέτρον καθαρῶς ἐθνικὸν καὶ καθαρῶς παιδαγωγικόν. Διὰ τοῦτο εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ ὁμοφώνως τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἕν ἄλλο πρᾶγμα, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μὴ προσέξωμεν ἡμεῖς. Ἀπό τινος ἡ Κοινὴ Γνώμη εἶναι τεταραγμένη, ὁ Τύπος καθημερινῶς φωνάζει καταγγέλλων πράγματα τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλην χώραν βεβαίως δὲν θὰ ἐπετρέποντο. Κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν ἔδωσεν ἐξ ἀρχῆς τὴν προσήκουσαν προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα. Ἡ Ἐκκλησία παραπονεῖται ὅτι παραμελοῦμεν τὰ ἠθικὰ συμφέροντα αὐτῆς καὶ ὅτι κἄποια ἀβελτηρία παρατηρεῖται ἀπέναντι αὐτῆς ἐκ μέρους μας. Δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ κωφεύσωμεν εἰς τὰς ἐπικλήσεις αὐτάς, ἡμεῖς, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ὀρθοδοξία ἀποτελεῖ οὐσιῶδες στοιχεῖον τῆς Ἐθνικῆς μας ὑποστάσεως. Πόσον εὐπαθὴς καὶ πόσον εὔθικτος εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ εἰς τὰ τοιαῦτα ζητήματα τὸ γνωρίζετε, ὅλοι κύριοι βουλευταί, ὥστε νὰ εἶναι περιττὸν, νομίζω νὰ τὸ ἐπαναλάβω ἐγώ. Πεῖρα μακρά καὶ παθήματα ἔτι μακρότερα μᾶς ἐδίδαξαν ὅτι πρέπει πάντοτε νὰ προσέχωμεν, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἀσυγχώρητος ἐὰν δὲν ἀπεφάσιζεν ἐπὶ τέλους νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ἐπικίνδυνον αὐτὴν ἐκκρεμότητα. Καὶ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς εἶναι ἡ ὑποβολὴ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου δίδεται μία λύσις, ἡ πλέον λογική, ἡ πλέον ἠθική, ἡ πλέον δικαία καὶ πρὸ παντὸς ἡ πλέον πεπολιτισμένη. Δὲν ἀφαιρεῖ τίποτε ἀπὸ τὰς ξένας ὀργανώσεις, τοὐναντίον παραχωρεῖ εἰς αὐτὰς ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ μεταδώσουν τὸν ἀναμφισβητήτως ὑπέρτερον πολιτισμόν των. Δὲν δυνάμεθα ὅμως καὶ νὰ ἀδιαφοροῦμεν ἐπ’ ἄπειρον εἰς τὰς ἐπικλήσεις τῆς Ἐκκλησίας καὶ εἰς τὰς δικαίας διαμαρτυρίας τοῦ λαοῦ. Διὰ νὰ λείψουν ὅλα αὐτὰ ὑπεβλήθη τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπὸ τὴν κρίσιν σας, κύριοι βουλευταί. Ἐλέχθη ὅμως, κύριοι βουλευταί, καὶ ἐγγράφη εἰς ὑπομνήματα ὑποβληθέντα καὶ εἰς σᾶς καὶ εἰς ὅλους τοὺς γερουσιαστὰς ἐκ μέρους τῶν ξένων ὀργανώσεων, ἐλέχθη διὰ τῶν ὑπομνημάτων αὐτῶν καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τῶν ἐφημερίδων τῶν καθολικῶν ὀργανώσεων ὅτι ἡμεῖς, ἡ Κυβέρνησις δηλαδή, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀμύνης δῆθεν κατὰ τῶν ξένων προπαγανδιστῶν, ζητεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ εἰς τὰς συνειδήσεις των τὰ παιδιὰ τῶν Καθολικῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ἐπειδὴ ἐλέχθη τοῦτο, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, κύριοι βουλευταὶ ἰδιαιτέρως δὲ ἐγὼ ὡς εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰς κατηγορίας αὐτὰς τῶν ξένων ὀργανώσεων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι βουλευταὶ νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν. Εἶπον προηγουμένως ὅτι ἡ ὀρθοδοξία ἀποτελεῖ ἕνα οὐσιωδέστατον μέρος τῆς ἐθνικῆς μας συνειδήσεως. Ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες πιστεύομεν, ὅτι τὸ ὀρθόδοξον δόγμα εἶναι τὸ τελειότερον μεταξὺ ὅλων τῶν χριστιανικῶν δογμάτων, ὡς προερχόμενον ἀπ’ εὐθείας καὶ ἀναλλοιώτως ἐκ τῶν πρώτων πηγῶν τῆς διδασκαλίας τοῦ θεμελιωτοῦ τῆς θρησκείας μας, ὅπως αὕτη ἡρμηνεύθη καὶ κατωχυρώθη ὑπὸ τῶν ἁγιωτάτων Οἰκουμενικῶν Συνόδων τῆς Ἐκκλησίας. Καίτοι ὅμως πιστεύομεν ὅτι τὸ ὀρθόδοξον δόγμα εἶναι τὸ τελειότερον μεταξὺ ὅλων τῶν χριστιανικῶν δογμάτων, ἐν τούτοις οὐδέποτε ἠσκήσαμεν προπαγάνδαν εἰς βάρος τῶν ἄλλων χριστιανῶν, οὔτε κατὰ τοὺς μεγάλους χρόνους τοῦ Βυζαντίου, ὁπότε ὅλοι οἱ λαοί, καὶ ἰδιαιτέρως οἱ Βαλκανικοί, θαμβωμένοι ἀπὸ τὴν λάμψιν καὶ τὴν γοητείαν τοῦ Βυζαντίου προσήρχοντο αἰχμάλωτοι ψυχικῶς πρὸς τὴν μεγάλην τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ τότε ἀκόμη, ἐνῷ εἴχομεν ὅλα τὰ μέσα νὰ ἐκχριστιανίσωμεν καὶ νὰ ἐξελληνίσωμεν τοὺς λαούς, οὐδέποτε μετήλθομεν βίαν, οὐδέποτε ἠσκήσαμεν προπαγάνδα. Ἴσως τοῦτο νὰ ἔσχε τὰ μειονεκτήματά του δι’ ἡμᾶς ἐθνικῶς, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχει, καὶ γεγονὸς εἶναι ὅτι αὐτὰ συνέβησαν. Ἀλλὰ διατὶ τάχα τὸ Βυζάντιον δὲν ἤσκησεν προπαγάνδα; Διότι τὸ Βυζάντιον, ἔχον τὴν ἐπίγνωσιν ὅτι εἶναι κληρονόμος καὶ συνεχιστὴς ἑνὸς μεγάλου πολιτισμοῦ, ἐνόμισεν ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ τηρήσῃ τὰς κυρίας γραμμὰς τοῦ πολιτισμοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἡ κυρία γραμμὴ ἦτο ὄχι βιαία καθυπόταξις ἀλλὰ παροχὴ τοιαύτης ἐλευθερίας εἰς τοὺς ἄλλους, ὥστε νὰ καθίσταται δυνατὴ ἡ σύγκρισις μεταξὺ τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ ἰδικοῦ των καὶ τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη γραμμὴ τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος καὶ οἱ διάδοχοί του. Αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμὴ καὶ ἡ κατεύθυνσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ὡδήγησε εἰς τὰ μεγάλα καὶ ἀπίστευτα ἀποτελέσματα περὶ τῶν ὁποίων ὁ Πλούταρχος λέγει, ὅτι «Βακτριανῶν καὶ Γεδρωσίων παῖδες (τοῦ σημερινοῦ Ἀφγανιστὰν καὶ Βελουχιστὰν) τὰ τοῦ Σοφοκλέους καὶ Εὐριπίδου τραγῳδίας ἐδιδάσκοντο». Οὐδέποτε ὁ Ἑλληνισμός, οὔτε ὁ ἀρχαῖος οὔτε ὁ μεσαιωνικὸς ἤσκησεν βίαν ἐπὶ τῶν ξένων συνειδήσεων. Ἀφῆκε τοὺς ξένους αὐτοὺς νὰ ἀντιληφθοῦν τὴν ὑπεροχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, καὶ συγκρίνοντες τὸν ἴδιον πολιτισμὸν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν νὰ ἀσπασθῶσιν αὐτόν, οἰκείᾳ βουλήσει οἰκείᾳ προαιρέσει. Ὥστε βίαν καὶ προπαγάνδαν οὐδέποτε ἤσκησεν ὁ Ἑλληνισμός. Κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας, κύριοι βουλευταί, εὑρέθημεν πάντοτε ἐν ἀμύνῃ, μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε ἔπεσαν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς ἀμύνης μεγάλαι φυσιογνωμίαι ὑπέροχοι Ἱεράρχαι καὶ Πατριάρχαι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον θύματα ξένων προπαγανδῶν καὶ ξένων ραδιουργιῶν. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς τοῦ Μεγάλου Κυρίλλου τοῦ Λουκάρεως εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ καταννοηθῇ ἡ ἔννοια τῶν ὅσων λέγω. Ὅταν ἠλευθερώθη ἡ Ἑλλάς, ἀπὸ τὰς πρώτας ἀκόμη ἡμέρας τῆς ἀνεξαρτησίας μας, ὅλαι αὐταὶ αἱ καχυποψίαι μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν ἀλλοδόξων, ὅλαι αὐταὶ αἱ διαφοραί, ἐξηλείφθησαν ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ διὰ μιᾶς οἱ καθολικοὶ ἀδελφοὶ τῆς Ἑλλάδος μετέσχον καὶ αὐτοὶ ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μὲ τοὺς λοιποὺς Ἕλληνας εἰς τὰς περιπετείας, τὰς θυσίας, τὰς συμφορὰς τοῦ πολέμου. Δι’ αὐτὸ καὶ ἡ πρώτη ἐν Ἐπιδαύρῳ ἐθνική Συνέλευσις ἀπὸ τῆς πρώτης συνεδρίας αὐτῆς ἐκήρυξεν τὸ ἀνεξίθρησκον, ἐκήρυξε τὴν ἰσότητα ὅλων τῶν Ἑλλήνων θρησκευτικῶς. Ἔκτοτε ἐξέλιπον αἱ παρεξηγήσεις. Ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη. Εἰς τὰς ξένας ὀργανώσεις κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς συνήθισε νὰ βλέπῃ τοὺς φορεῖς ἑνὸς ὑπερτέρου πολιτισμοῦ. Εἰς τὰς ξένας ὀργανώσεις καὶ εἰς τοὺς ἰθύνοντας τὰ τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν δὲν βλέπει μόνον τοὺς ἐκπαιδευτάς, δὲν βλέπει μόνον τοὺς παιδαγωγούς, ἀλλὰ βλέπει καὶ τοὺς εὐγενεῖς ἀντιπροσώπους μεγάλων Λαῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐβοήθησαν διὰ νὰ ἀπελευθερωθῶμεν. Δι’ αὐτὸ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐν τῷ συνόλῳ του πάντοτε ἐσεβάσθη τὰς ξένας ὀργανώσεις, εἴτε ἐκπαιδευτικαὶ ἦσαν αὐταὶ εἴτε φιλανθρωπικαὶ εἴτε θρησκευτικαί, εἴτε ὁτιδήποτε ἄλλο. Ἀναγνωρίζομεν, κύριοι, ὅτι διὰ πολλὰ ἴσως ἀκόμη ἔτη ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῶν ὑπερτέρων φώτων τῶν εὐρωπαϊκῶν λαῶν, ὅτι θὰ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην τῆς βοηθείας ὀργανώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκπροσωποῦν μεγάλων συγχρόνων λαῶν πολιτισμόν. Δὲν ἐννοοῦμεν ὅμως νὰ ἀφήσωμεν καὶ ἀπροστάτευτα τὰ συμφέροντα τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως. Οὐδαμοῦ ἠκούσθη νὰ παραδίδωνται αἱ ἁπλοϊκαὶ ψυχαὶ τῶν παιδιῶν εἰς ξένας χεῖρας. Δὲν ζητοῦμεν νὰ περιορίσωμεν τὰς ξένας ὀργανώσεις καὶ τὰ ξένα σχολεῖα. Ζητοῦμεν τὰ παιδιὰ τῶν Ἑλλήνων μέχρι τοῦ 12 ἔτους τῆς ἡλικίας των, μέχρι τῆς ἀποφοιτήσεώς των ἐκ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου νὰ εἶναι ἐμπεπιστευμένα εἰς χεῖρας Ἑλλήνων. Διὰ τοὺς λόγους τοὺς παιδαγωγικούς, τοὺς ἱστορικούς, καὶ τοὺς φυλετικούς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τηρήσωμεν τὸν κανόνα αὐτόν, καὶ τοῦ κανόνος αὐτοῦ ἀκριβῶς κατοχύρωσις εἶναι, ὁ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν κύριοι βουλευταί, νόμος, ὁ ὁποῖος τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἐπιδιώκει τὴν λύσιν, ἥτις εἶναι ἡ πλέον δικαία, ἡ πλέον τιμία, ἡ πλέον πολιτισμένη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἀποπείρας ἐκ μέρους ἡμῶν πρὸς προπαγανδισμὸν παιδιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἀνηκόντων εἰς ἄλλο θρησκευτικὸν δόγμα. Ὁ νόμος σαφῶς καθορίζει ἐν ἄρθρῳ 6 ὅτι καί ἐλάχιστος ἀριθμὸς ἀλλοδόξων μαθητῶν ἐὰν ὑπάρξῃ εἰς Ἑλληνικὸν σχολεῖον, ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ διορίσῃ διδάσκαλον τῶν θρησκευτικῶν ἢ καθηγητὴν ὁμόδοξον, ὥστε παρεξηγήσεις περὶ προπαγανδισμοῦ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν. Ὅλα ἑπομένως τὰ ἐπιχειρήματα ὅσα ἀνεπτύχθησαν εἴτε διὰ τῶν ἐφημερίδων, εἴτε διὰ τῶν ὑπομνημάτων τῶν ξένων ὀργανώσεων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν πέρασι ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπὶ ξενοφοβίᾳ ἢ ἐπὶ προθέσει καταδιώξεως τῶν ξένων, μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐφιλοδόξησε νὰ συγχρονίσῃ τὴν Ἑλλάδα μέχρι σημείου μάλιστα καὶ νὰ κατηγορηθῇ ὡς ὑπεράγαν ξενοματίζουσα, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις Κυβέρνησις διατρανώσασα πάντοτε τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ ἔθνους πρὸς τοὺς μεγάλους τῆς Δύσεως Λαούς οἱ πρωτοπόροι τῶν ὁποίων, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἑκατονταετοῦς ἐλευθέρου βίου τῆς Ἑλλάδος ἐγένοντο δι’ ἡμᾶς φορεῖς πολιτισμοῦ. Ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην ἥτις θὰ ὑφίσταται διὰ πολλὰ ἔτη ἀκόμη, ὅπως δανειζόμεθα ξένα φῶτα, ἂν καὶ ταῦτα κατ’ οὐσίαν βεβαίως εἶναι ἰδικοῦ μας προγονικοῦ πολιτισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὅμως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποδεχώμεθα διὰ δευτέρας χειρός. Κατόπιν τούτων ἔχομεν τὴν γνώμην κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἀποτελέσῃ ἐξαίρεσιν, ἀλλὰ θὰ ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμα τῆς Γερουσίας ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον, διότι εἶναι ἐθνικὴ ἀνάγκη. Ὡς εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν ὅπως ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως πειθομένη εἰς τὰς εὐθείας εἰσηγήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, τῶν ἀντιλήψεων τῆς ὁποίας γίνομαι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ διερμηνεὺς ὅπως μιμουμένη τὸ ὑψηλὸν παράδειγμα τῆς Γερουσίας ἡ ὁποία τόσον ὁμοφώνως καὶ τόσον ὁμοθύμως ἐψήφισε τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀκολουθοῦσα τὴν φωνὴν τῆς ἰδίας συνειδήσεως, ἀλλὰ καὶ τὴν σθεναρὰν καὶ ἐπιτακτικὴν φωνὴν ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅπως περιβάλῃ διὰ τῆς πατριωτικῆς ψήφου αὐτῆς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ψηφίσατέ το, κύριοι βουλευταί, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ἄνευ περιορισμοῦ καὶ ἄνευ ἐπιφυλάξεων. Ψηφίσατέ το, διότι θὰ εἶναι διὰ τὸ καλὸν τῆς Ἑλλάδος. (χειροκροτήματα).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ματαλών.

§23Δ. ΜΑΤΑΛΩΝ. Κύριοι βουλευταί, ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Ἰσραηλιτῶν Θεσσαλονίκης θέλω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν ἐν σχέσει μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ξένων σχολῶν. Οἱ ἰθύνοντες κύκλοι τῶν Ἰσραηλιτῶν τῆς Θεσσαλονίκης χαιρετίζουν τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς μίαν ἰσχυρὰν ἐνίσχυσιν τῆς προσπαθείας τὴν ὁποίαν κατεβάλλομεν ἀπὸ χρόνια διὰ τὴν διάδοσιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης μεταξὺ τῶν νέων Ἰσραηλιτικῶν γεννεῶν (χειροκροτήματα).

§24Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν οἱ Ἰσραηλῖται ἐπεκρότησαν τὸ πρᾶγμα· χαίρω ὅμως ἰδιαιτέρως διότι καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπαναλαμβάνεται ἡ βεβαίωσις.

§25Δ. ΜΑΤΑΛΩΝ. Ἀπό τινος ἤδη εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Ἰσραηλιτικῆς κοινότητος ἐφαρμόζεται τὸ Κρατικὸν πρόγραμμα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλληνικὴν διδασκαλίαν—ὄχι μόνον ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα διδάσκεται μὲ τὴν μεγαλειτέραν προσοχήν, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ θέματα ἀκόμη τῆς διδασκαλίας— ἐκτὸς τῆς Ἰσραηλιτικῆς γλώσσης καὶ ἱστορίας, διδάσκονται εἰς τὴν Ἑλληνικήν. Καὶ τὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα ἀκόμη ἐξακολουθοῦν, ἂν μπορῶ νὰ πῶ ἔτσι, ἓν εἶδος ἁμίλλης μεταξὺ αὐτῶν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς Ἑλληνικῆς μορφώσεως Κύριοι βουλευταί, ἂν ὑπῆρχον μέχρι τοῦδε ἑκατοντάδες, θὰ τὸ εἴπω καθαρά, Ἰσραηλιτικῶν παιδιῶν τὰ ὁποῖα ἐφοιτοῦσαν εἰς τὰ ξένα σχολεῖα, τοῦτο ὠφείλετο ὄχι εἰς τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν νὰ μὴ μάθουν τὴν Ἑλληνικὴν ἢ νὰ μάθουν ὀλίγον τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἔλλειψιν σχολείων. Δὲν εἶχον ἀρκετὰ σχολεῖα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην διὰ νὰ μπορέσουν ὅλα τὰ Ἰσραηλιτόπαιδα νὰ ἱκανοποιήσουν τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν, νὰ μάθουν ὅπως πρέπει τὴν Ἑλληνικήν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, εὐτυχῶς, ὅταν ἔλαβε τὸ μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς φοιτήσεως εἰς ξένα σχολεῖα, ἀντελήφθη εὐθὺς ἀμέσως, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὴν πραγματικὴν κατάστασιν καὶ μετὰ μίαν ἔρευναν ἀπεφάσισε τὴν ἵδρυσιν πέντε Κρατικῶν σχολείων διὰ τοὺς Ἰσραηλίτας τῆς Θεσσαλονίκης, καὶ δι’ αὐτὸ ἐκφράζομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν βαθεῖαν μας εὐγνωμοσύνην. (χειροκροτήματα). Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο. Μὲ ἀληθινὸν φιλελευθερισμόν, μὲ ἀξιοθαύμαστον εὐρύτητα ἀντιλήψεως, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὰ ἰδιαίτερα αἰσθήματα καὶ τὰς ἰδιαιτέρας ἀνάγκας τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ πληθυσμοῦ καὶ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ δώσῃ εἰς αὐτὰ τὰ Κρατικὰ σχολεῖα τὸν χαρακτῆρα Ἑλληνοϊσραηλιτικῶν σχολείων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ Ἰσραηλῖται θὰ μπορέσουν ὄχι μόνον ν’ ἀποκτήσουν πραγματικὴν εὐρεῖαν Ἑλληνικὴν μόρφωσιν, ἀλλ’ ἀκόμη ἐπίσης ν’ ἀποκτήσουν καὶ Ἰσραηλιτικὴν μόρφωσιν. Τοιουτοτρόπως ὁ κ. ὑπουργὸς ἀκολουθεῖ μίαν πολιτικὴν ποὺ τιμᾷ καὶ αὐτὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ὁποίαν συμμετέχει.

§26Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅπως τιμᾷ καὶ σᾶς διότι διδάσκετε μερικοὺς Ἕλληνας εἰς ποίαν γλῶσσαν πρέπει νὰ ὁμιλοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος.

§27Δ. ΜΑΤΑΛΩΝ. Μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ ἐν λόγῳ μέτρον θὰ διευκολύνῃ καὶ ἐπισπεύσῃ τὴν γλωσσικὴν καὶ ψυχικὴν ἀφομοίωσιν τῶν Ἰσραηλιτῶν μὲ τοὺς Ἕλληνας, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ τηρήσῃ, ὅπως μέχρι τοῦδε, πολιτικὴν εὐρυτάτων ἀντιλήψεων ἔναντι τῶν Ἰσραηλιτῶν, ὅπως τὸ ἔκαμε, τονίζω, μέχρι τοῦδε, εἶμαι βέβαιος, καὶ μπορῶ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ Ἰσραηλῖται ὄχι μόνον δὲν θὰ ἐγείρουν καμμίαν ἀντίρρησιν κατ’ αὐτοῦ τοῦ μέτρου, ἀλλ’ ἀπεναντίας θὰ χαιρετίσουν αὐτό, ὄχι μόνον μὲ προθυμίαν, ἀλλὰ καὶ μὲ ἐνθουσιασμόν. (χειροκροτήματα).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρέκας.

§29Α. ΠΡΕΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς εὑρισκόμενον σήμερον νομοσχέδιον, ἐψηφίσθη ὡς γνωστὸν ὑπὸ τῆς Γερουσίας κατόπιν ἐξονυχιστικῆς καὶ λεπτομεροῦς συζητήσεως ὅλων τῶν δι’ αὐτοῦ θεσπιζομένων διατάξεων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὴ ἀποβλέπον εἰς διακρίσεις, προκειμένου περὶ τῶν ξένων σχολείων, εἰς ξένα σχολεῖα καλῶς λειτουργοῦντα καὶ συνεπῶς διατηρήσιμα καὶ εἰς ξένα σχολεῖα μὴ λειτουργοῦντα καλῶς καὶ συνεπῶς καταργήσιμα, χαράσσει ζήτημα ἀρχῆς σπουδαιότατον, τῆς ἀρχῆς τοῦ φρονηματισμοῦ τῶν Ἑλληνοπαίδων. Διότι ἐπιβάλλεται πράγματι ὅπως εἰς τὰς ἁπαλὰς τῶν Ἑλληνοπαίδων ψυχὰς ἐμπνευσθῇ καὶ βαθύτατα ριζωθῇ ἡ ἰδέα τῆς Πατρίδος καὶ δημιουργηθῇ εἰς αὐτὰ ἐνσυνειδήτως ἡ ἐντύπωσις ὅτι δικαιοῦνται καὶ πρέπει νὰ ὑπερηφανεύωνται διότι ἐγεννήθησαν καὶ εἶναι τέκνα Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ ἀνήκοντα ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ὀφείλεται ἔπαινος εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδία εἰς τὸν εἰσηγούμενον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ τῶν Θρησκευμάτων κ. ὑπουργόν, καθόσον εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κοινὰ δαιμόνια, κομμουνισμοῦ ἢ κοσμοπολιτισμοῦ ἢ καὶ οὐνιτισμοῦ ἐπιχειροῦν νὰ ἐπιβάλουν εἰς τὰς ἁπαλὰς τῶν νέων Ἑλλήνων ψυχάς, ἐπιβάλλεται καθ’ ἣν στιγμήν, λέγω, αὐτὰ τὰ κοινὰ δαιμόνια ἐπιχειροῦν νὰ εἰσβάλουν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν νέων τῆς Ἑλλάδος, ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως δι’ ὅλων τῶν μέσων καὶ ὅλων τῶν δυνάμεων ἡμῶν νὰ ἀντιταχθῶμεν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἡμῶν ἀμυνόμενοι. Ἄκρως διαφωτιστικὴ ὑπῆρξεν ἡ ἐν τῇ Γερουσίᾳ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον δὲν θὰ ἐλάμβανον τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἂν μὴ δύο κυρίως λόγοι πρὸς τοῦτο μὲ ἔφερον στὸ βῆμα. Ὁ πρῶτος τῶν λόγων τούτων εἶναι ὅτι ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι, τῇ Θήρᾳ, λειτουργεῖ ἀπὸ μακροτάτου χρόνου σχολὴ Ἑλληνογαλλικὴ σημαντικωτάτας ὑπηρεσίας παρασχοῦσα εἰς τοὺς συμπολίτας μου. Καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ἐν τῇ συνοδευούσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκθέσει παρατίθενται ἀποσπάσματα ἐξ ἐκθέσεως τοῦ ἁρμοδίου ἐπιθεωρητοῦ, ἐν οἷς διαπιστοῦνται ὅτι «μόνον τρία ἐκ τῶν 46 ξένων σχολείων ἐφαρμόζουν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου 7965 ὡς πρὸς τὴν διδασκαλίαν τῶν Θρησκευτικῶν, Ἑλληνικῶν, Γεωγραφίας καὶ ἱστορίας καὶ φαίνονται ἀποσκοποῦντα μόνον τὴν ἐν τῇ χώρᾳ μας διάδοσιν τῆς ξένης γλώσσης καὶ γενικῶς τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Χώρας των, χωρὶς νὰ ἀσκοῦσι προπαγάνδαν θρησκευτικὴν ἢ ἐθνικήν, δὲν δύναται δυστυχῶς νὰ λεχθῇ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὰ ἄλλα καί πρὸ πάντων, διὰ τὰ σχολεῖα θηλέων».

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ τρία σχολεῖα;

§31Α. ΠΡΕΚΑΣ. Δὲν τὰ κατονομάζει ὁ ἐπιθεωρητής.

§32Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐρωτᾶται, κ. Πρόεδρε, ὁ ὑπουργὸς νὰ ἀπαντήσῃ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ τρία σχολεῖα, καὶ δὲν ἀπαντᾷ.

§33Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχω δικαίωμα ν’ ἀπαντήσω ὅταν κρίνω ὅτι εἶναι καιρός. Παρεμβαίνετε διακόπτοντες καὶ προκαλοῦντες ἡμᾶς ν’ ἀπαντήσωμεν ἀκαίρως.

§34Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Σᾶς ἠρώτησεν ὁ ρήτωρ καὶ ὁ κ. Παπαναστασίου.

§35Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁ ρήτωρ δὲν ἠρώτησεν ἐγὼ θὰ ἀπαντήσω, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα.

§36Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ὡς παρατηρεῖτε, κύριοι βουλευταί, ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἁρμοδίου ἐπιθεωρητοῦ καταφαίνεται ὅτι καὶ τὰ 46 σχολεῖα δὲν λειτουργοῦν καλῶς, λειτουργοῦν ἐλαττωματικῶς, λειτουργοῦν πλημμελῶς μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τρία μόνον ἐξ αὐτῶν, μὴ κατονομαζόμενα ὅμως ἐν τῇ ἐκθέσει, δὲν κάμνουν προπαγάνδαν θρησκευτικὴν ἢ ἐθνικήν.

§37Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ τὸ νὰ μὴ κάμουν προπαγάνδαν δὲν μεταβάλλεται τὸ ζήτημα.

§38Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπιθυμῶ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῆς συζητήσεως νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὁ λόγος τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ἡ προπαγάνδα τῶν ξένων σχολείων, ὁ λόγος εἶναι ὁ χαρακτὴρ τῶν ξένων σχολείων. Διότι εἶναι ξένα σχολεῖα, διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπομεν εἰς τὴν Δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν νὰ φοιτοῦν εἰς αὐτὰ Ἑλληνόπαιδες. Ἑπομένως ὁ χαρακτὴρ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι Ἐθνικός. Δὲν ἐπικαλοῦμαι τὴν προπαγάνδαν ὡς λόγον τοῦ νομοσχεδίου.

§39Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ ἡ προπαγάνδα, ἡ ὁποία ἀσκεῖται.

§40Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μοῦ ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι εἶναι ξένα σχολεῖα, καὶ εἰς αὐτὸ στηρίζω τὴν ἀνάγκην τοῦ νόμου. Διότι ἡ ἀρχὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀναχωρῶ εἶναι ὅτι εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ὁ Ἑλληνόπαις πρέπει νὰ ἀναπνέῃ τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς Ἑλλάδος.

§41Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τὸ οὐνιτικὸν σχολεῖον μένει ἀνοικτόν.

§42Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν ὑπάρχουν σχολεῖα Ἑλληνικὰ Ἑλλήνων ὑπηκόων, αὐτὰ εἶναι σχολεῖα Ἑλληνικά. Ἐὰν Ἑλληνικὰ σχολεῖα ἄλλου δόγματος ἐνεργοῦν προσηλυτισμόν, ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως ἀνήκουν εἰς τὴν δικαιοσύνην. Εἶναι σαφὴς ἡ ἀρχή, ὅτι ὡς Ἕλληνες ὑπήκοοι, δικαιοῦνται νὰ ἔχουν ἰδιωτικὰ σχολεῖα. Ἐνεργοῦντες προσηλυτισμόν, ὑπάγονται εἰς τὴν δικαιοσύνην.

§43Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Εἶναι τόσον μᾶλλον ἐπικίνδυνος, ὅσον εἶναι κεκαλυμμένος.

§44Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπέναντι τῶν Οὐνιτῶν ἠξιώσαμεν νὰ τερματισθῇ ὁ δόλος τοῦ σχήματος καὶ ἐπεβάλομεν τὴν μεταβολὴν τούτου. Σήμερον οἱ Οὐνῖται ἐγκατέλειψαν τὸ ὀρθόδοξον σχῆμα καὶ φέρουν ρενδικόταν καὶ πλατύγυρον πῖλον, ἑπομένως τὸ σχῆμα μετεβλήθη. Ἐὰν καὶ μετὰ τὴν μεταβολὴν τοῦ σχήματος ἀσκοῦν προσηλυτισμὸν, θὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὴν δικαιοσύνην.

§45Α. ΠΡΕΚΑΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἀποσαφηνίσω ὅτι κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τοῦ ὑποβαλόντος τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Γερουσίαν παρατίθενται ἀποσπάσματα τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἁρμοδίου ἐπιθεωρητοῦ, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον δὲν υἱοθετῇ τὰ ἀποσπάσματα ταῦτα, πάντως τὰ ἐπικαλεῖται. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καταλογίζονται τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας εἰς βάρος τῶν ξένων σχολῶν ἐπεβάλλετο νὰ ἐρωτήσω: ἆρα γε καὶ ἡ Ἑλληνογαλλικὴ σχολὴ Θήρας παρὰ τὰς περὶ τοῦ ἀντιθέτου πληροφορίας μου περιελαμβάνετο μεταξὺ τῶν σχολῶν αὐτῶν αἱ ὁποῖαι τόσον ἐλαττωματικῶς ἢ καὶ ἐγκληματικῶς λειτουργοῦσι; Διότι πρέπει, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω πρὸς τιμὴν τῶν καθολικῶν τὸ δόγμα τῶν συμπατριωτῶν μου ὅτι ἁπαξάπαντες οἱ συμπολῖταί μου καθολικοὶ εἶναι ὄχι μόνον ἁπλῶς Ἕλληνες ἀλλ’ εἶναι ὑπὲρ Ἕλληνες τὸ φρόνημα καὶ τὴν καρδίαν.

§46Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ καὶ ἐπιλαμβάνομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ εἴπω ὅτι, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐμπνέεται ἀπὸ τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ Ἕλληνες καθολικοὶ εἶναι ἐπίσης Ἕλληνες ὅπως καὶ οἱ Ὀρθόδοξοι. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως καμμία ἐξαίρεσις.

§47Α. ΠΡΕΚΑΣ. Πλεῖστοι δὲ ἐξ αὐτῶν, ἐκ τῶν καθολικῶν συμπολιτῶν μου, ἐτιμήθησαν παρακαθήσαντες ὡς βουλευταὶ καὶ πληρεξούσιοι κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὰ Ἐθνικὰ συνέδρια. Διὰ νὰ ἄρω λοιπὸν τὰς ἀμφιβολίας μου ταύτας, ἀφοῦ καὶ αὐτοὶ ἐδιδάχθησαν εἰς αὐτὴν τὴν σχολήν, παρεκάλεσα ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν μέσῳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας κ. ὑπουργὸν, νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν, τὰς ἐκθέσεις τοῦ ἁρμοδίου ἐπιθεωρητοῦ, περὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης λειτουργίας τῆς ἐν Θήρᾳ Ἑλληνογαλλικῆς σχολῆς. Δυστυχῶς ἐκθέσεις τοιαῦται δὲν προσεκομίσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι καὶ τῆς σήμερον, θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ τῶν Θρησκευμάτων κ. ὑπουργὸν, ὅπως καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, μὴ παρίδῃ τὴν παράκλησίν μου ταύτην, ἀλλὰ ἂν καὶ ἐφόσον ὑπάρχουσι τοιαῦται ἐκθέσεις, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ ταύτας εἰς τὴν Βουλήν, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ θεωρηθῇ ὅτι τὸ στίγμα αὐτῆς τῆς ἐγκληματικῆς λειτουργίας τῶν ξένων σχολῶν βαρύνει καὶ τὴν ἐν Θήρᾳ ἀπὸ μακροτάτου χρόνου λειτουργοῦσαν Ἑλληνογαλλικὴν σχολήν. Ὁ δεύτερος λόγος, κύριοι βουλευταί, ὅστις μὲ ἠνάγκασε νὰ ἀπασχολήσω σήμερον τὴν Βουλὴν εἶναι ὅτι ἱκανὸς ἀριθμὸς μαθητῶν καὶ μαθητριῶν, τέκνων Ἑλλήνων πολιτῶν, οὐχὶ δὲ μόνον καθολικῶν ἀλλὰ καὶ Ὀρθοδόξων τὸ δόγμα, ἀναγκάζονται μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς Ἑλληνογαλλικῆς σχολῆς, νὰ μεταγραφῶσιν εἰς τὰ Δημοτικὰ σχολεῖα τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου. Ἀλλὰ τὰ σχολεῖα ταῦτα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως χώρου καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διδάσκοντος προσωπικοῦ καταδείκνυνται ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἀποστολῆς των, παρακαλῶ δὲ νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἀναγνώσω συγκεκριμένα τινὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποδείξωσι πλήρως αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἰσχυρίσθην. (ἀναγινώσκει). Ἐπίσης τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Οἴας διὰ ἐπισήμου πράξεώς του ἀπευθύνεται πρὸς ἐμὲ καὶ λέγει. (ἀναγινώσκει).

§48Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πόσους μαθητὰς ἔχει τὸ ἡμιγυμνάσιον;

§49Α. ΠΡΕΚΑΣ. Δὲν γνωρίζω, γνωρίζω ὅμως ὅτι σήμερον τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ἔχει ὑπερδιακοσίους.

§50Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἡμιγυμνάσιον ἔχει ἀριθμὸν κάτω τῶν εἴκοσι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς θέσεις τῶν δημοδιδασκάλων σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐνέκρινεν ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς πιστώσεις τῶν κενῶν θέσεων, ἐὰν ἑπομένως ἐπὶ μακρὸν χρόνον κενὴ θέσις δὲν ἔχει συμπληρωθῆ αὐτὸ βαρύνει τὰς τοπικὰς ἐκπαιδευτικὰς ἀρχὰς ἐφ’ ὅσον δὲν μοῦ ἀνεκινήσατε τὸ ζήτημα, θὰ ζητήσω νὰ μάθω ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις κενῆς θέσεως μὴ συμπληρωθείσης καὶ καὶ μετὰ τὴν χορήγησιν τῶν πιστώσεων.

§51Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τῆς πρωτευούσης τῆς Θήρας. Τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας μὲ 200 μαθητὰς εἶχε πρὸ τῆς καταργήσεως τῆς Ἑλληνογαλλικῆς σχολῆς δύο διδασκάλους, τοὺς ὁποίους ἔχει μέχρι σήμερον. Ἀλλά, μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς Ἑλληνογαλλικῆς σχολῆς, οἱ μαθηταὶ συνέρρευσαν εἰς τὸ δημόσιον δημοτικὸν σχολεῖον.

§52Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὅλαι αἱ πιστώσεις, ὅσας διέθετον διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν σχολείων, ἐχρησιμοποιήθη εἰς τὰ κέντρα ὅπου ἀπηγορεύθη ἡ φοίτησις τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὰς ξένας σχολάς, δηλαδὴ Ἀθηνῶν, Θεσσαλονίκης, Κερκύρας, Κορίνθου καὶ Πατρῶν. Ἦτο φυσικὸν νὰ τὰς χρησιμοποιήσω ἐκεῖ ὅπου θὰ ἦτο ἀθρόα ἡ μεταγραφὴ τῶν μαθητῶν αὐτῶν, καὶ διότι ὀφείλομεν νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δεχθῶμεν τοὺς μαθητὰς τῶν ὁποίων τὴν φοίτησιν εἰς τὰς ξένας σχολὰς ἀπαγορεύομεν.

§53Α. ΠΡΕΚΑΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον Θήρας, ἔχω νὰ προσθέσω ὅτι ἀπέναντι τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν μαθητῶν, ἡ Κοινότης τῆς Θήρας ἡ ὁποία εἶναι πενιχροτάτη, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ χορηγήσῃ μικρὰν πίστωσιν, προσωρινήν, διὰ νὰ προσλάβῃ ἰδίαις δαπάναις καὶ τρίτον διδάσκαλον.

§54Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς περιφερείας Νάξου ἔκαμε πρότασιν διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου Θήρας.

§55Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τὸ γνωρίζω καὶ θὰ τὸ ἀναφέρω, ἀλλ’ ἐσπεύσατε νὰ τὸ συμπληρώσητε ἀφοῦ θὰ τὸ ἀνέφερα. Ταῦτα μὲν ἔκανεν ἡ κοινότης Θήρας, οἱ δὲ κάτοικοι προέβησαν περαιτέρω, παρεκάλεσαν καὶ ὑπεχρέωσαν συνταξιοῦχον διδάσκαλον νὰ ζητήσῃ τὴν ἵδρυσιν ἰδιωτικοῦ δημοτικοῦ ἐκπαιδευτηρίου ἵνα κατορθώσῃ καὶ στεγάσῃ τὰ παιδιὰ εἰς ἰδιωτικὸν ἄλλως τε σχολεῖον, ἀφοῦ ἐν τῷ δημοτικῷ σχολείῳ ἕνεκα τῆς πληθώρας τῶν μαθητῶν κατεδεικνύοντο ἀνεπαρκῆ τὰ δύο προϋπάρχοντα καὶ ὑπάρχοντα σχολεῖα.

§56Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ καθυστέρησις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐπροκάλεσε τοῦτο.

§57Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔχει προτείνει τὴν προαγωγὴν αὐτῶν πρὸ τῆς καταργήσεως.

§58Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διότι σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὅπου ὑπῆρχον ξέναι σχολαί, ἐκεῖ αἱ προαγωγαὶ συνετελέσθησαν.

§59Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἴσως τὴν ἐν Θήρᾳ σχολὴν νὰ μὴν τὴν ἐθεώρησαν ξένην, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς Νάξου ἐπρότεινε τὴν προαγωγὴν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου Θήρας καὶ Ἴου, ἀλλ’ οὐδεμία ἐκ τῶν προτάσεων αὐτοῦ ἐξετελέσθη, διότι ὡς ἤκουσα τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἠρνεῖτο νὰ χορηγήσῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις.

§60Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ πλήρωσις τῶν κενῶν θέσεων, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπείγουσαι προαγωγαὶ θὰ γίνουν ἀπὸ τοῦ νέου οἰκονομικοῦ ἔτους, δηλαδὴ ἀπὸ τὸν Ἀπρίλιον, ὄχι διὰ χορηγήσεων νέων πιστώσεων, ἀλλὰ διὰ ἐξοικονομήσεως πιστώσεων ἐξ ἄλλων κονδυλίων τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§61Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ταῦτα διὰ τὸ σχολεῖον Θήρας. Τὸ σχολεῖον Καρτερούλη καὶ τοῦτο ἔχει περὶ τοὺς 200 μαθητὰς μὲ ἕνα καὶ μόνον διδάσκαλον, καὶ τοῦτον ἱερέα καὶ μὴ ἐπαρκοῦντα. Τὰ αὐτὰ διὰ τὸ σχολεῖον ἐμπορίου θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθοῦν. Τώρα ὡς παρετήρησα, κύριοι βουλευταί, μολονότι καὶ πρὸ τῆς καταργήσεως τῆς Ἑλληνογαλλικῆς σχολῆς ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐζήτησε τὴν προαγωγὴν ὡρισμένων σχολείων, ἕνεκα τῆς πληθώρας τῶν μαθητῶν καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ἡ αὐτὴ κατάστασις μέχρι σήμερον. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραλείψω καὶ κἄτι ἄλλο, τὸ ἄλλο αὐτὸ εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἀπὸ μακροῦ χρόνου παραμένει ἐν χηρείᾳ ὁ μητροπολιτικὸς θρόνος τῆς Θήρας πρὸς μεγίστην βλάβην τῆς ἐκπαιδευτικῆς καὶ ἐθνικῆς ἀκόμη διαπαιδαγωγήσεως τῶν νησιωτῶν εἰς τὴν Θήραν, ἔνθα ὑπάρχει ἕδρα καθολικοῦ ἐπισκόπου καὶ μάλιστα τῆς περιοπῆς τοῦ σημερινοῦ ἐπισκόπου ὁ ὁποῖος ὡς ἄλλος Μυριὴλ τοῦ Οὐγγὼ ἔχει διάπλατα τὰς θύρας του εἰς πάντα χριστιανὸν καὶ εἰς πάντα ἄνθρωπον ἀδιακρίτως θρησκεύματος. Ἡ παράλειψις αὐτὴ τῆς πολιτείας τοῦ νὰ ἔχῃ ἀπὸ μακροῦ χρόνου κατεδικάσει τὰς νήσους καὶ ἐν γένει τὴν ἐπαρχίαν εἰς χηρείαν τοῦ Μητροπολιτικοῦ Θρόνου, εἶναι παράλειψις, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω παρὰ ὡς ἐπιζημιωτάτην. Δι’ ὅλα αὐτὰ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀφοῦ καὶ πάλιν τὸν συγχαρῶ διὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου εἰσάγονται, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ψηφίσωμεν ἐκθύμως, ἀφοῦ τὸν συγχαρῶ λέγω, διότι δι’ αὐτῶν ἐπιδιώκει τὴν ἀνάπλασιν τῆς ψυχῆς τῶν Ἑλληνοπαίδων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἐξετάσῃ μετ’ εὐμενείας καὶ τὰς παραλείψεις αὐτάς, τὰ ὁποίας ὑπέδειξα τόσον διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν σχολῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, οὕτως ὥστε νὰ καταστῶσι ταῦτα ἐπαρκῆ πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ των, ὅσον καὶ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς κενῆς ἕδρας τοῦ Μητροπολίτου τῆς Θήρας διότι χωρὶς τοῦτο ὁ κατήφορος θὰ εἶναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ μὴν ἠμπορέσωμεν νὰ τὸν σταματήσωμεν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ράλλης.

§63Π. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐπικρίνωμεν τὴν βάσιν τοῦ νομοθετήματος. Ὁ ἄξων περὶ τὸν ὁποῖον στρέφεται τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὀρθός. «Τὰ σχολεῖα πρέπει νὰ ζοῦν ὑπὸ ἀτμοσφαῖραν Ἑλληνικὴν—νὰ εἶπε τόσον ὡραῖα ὁ κ. ὑπουργός—καὶ διὰ νὰ ζοῦν εἰς ἀτμοσφαῖραν Ἑλληνικὴν ὑποβάλλομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ξένων σχολῶν». Δὲν νομίζομεν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἡ ἀτμοσφαῖρα αὐτὴ πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ. Ἐπὶ μίαν ἑκατονταετίαν ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, μὲ ὅλους τοὺς μικροὺς πόρους τοὺς ὁποίους εἶχε ἐδημιούργησε παιδείαν καὶ ἀτμοσφαῖραν Ἑλληνικὴν, καὶ πατριωτικὴν συνείδησιν τοιαύτην, ὥστε ἐντὸς τῆς ἑκατονταετίας νὰ διαπράξῃ ἀληθῶς μεγάλα θαύματα τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Δὲν νομίζομεν ἀπολύτως ὡς ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ πρόκειται νὰ ἐγκαινιάσωμεν τὴν ἐθνικὴν ἀτμοσφαῖραν, πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν ἀτμοσφαῖραν Ἑλληνικήν. Διότι Ἑλληνικὴ ἀτμοσφαῖρα ὑπῆρξε δημιουργημένη. Ἑλληνικὴ ἀτμοσφαῖρα εὑρίσκετο καὶ ἕδρα, Ἑλληνικὴ ἀτμοσφαῖρα ὑπῆρχεν καὶ εἰς τοιοῦτον μάλιστα σημεῖον ὥστε βεβαίως ὅλα τὰ θαύματα τὰ ὁποῖα διέπραξεν ἡ Ἑλλὰς τὰ διέπραξεν ὑπὸ τὴν ἀτμόσφαιραν τὴν Ἑλληνικήν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε τότε εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Ἑπτάννησον. Δὲν πρόκειται, νὰ ἐπικρίνωμεν τὸ σχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἀπεναντίας ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου μᾶς εὑρίσκει ἀπολύτως συμφώνους, θὰ ἠθέλωμεν μάλιστα ἡμεῖς νὰ προχωρήσωμεν καὶ ἀκόμη περισσότερον. Θὰ ἠθέλωμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν σκέψιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, θὰ ἠθέλωμεν μάλιστα ἡμεῖς ἀκόμη περισσότερον πλειοδοτοῦντες νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀναμέναμεν καὶ ἄλλα νομοσχέδια ὥστε νὰ κατακλύσουν τὴν Ἑλληνικὴν ἀτμόσφαιραν μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε νὰ μὴ παρασιάζωνται τὰ ἀσφυξιογόνα ἀέρια, τὰ ὁποῖα ρίπτονται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀτμόσφαιραν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀκόμη ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἐπὶ 210 φοιτητῶν πλέον τοῦ ἡμίσεως εἶχε τοιαύτην ἰδέαν περὶ Πατρίδος, ὥστε οἱοσδήποτε καὶ ἂν τοὺς ἤκουε δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ φρίξῃ.

§64Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς παρέχω τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἡ εὐθύνη δὲν βαρύνει τοὺς νέους ἀλλὰ τὸ ἀτυχὲς ἐρώτημα τὸ ὁποῖον διετύπωσεν ὁ κοσμήτωρ τοῦ Πανεπιστημίου διότι ὅταν ἐρωτᾶτε ἕνα νέον 16 ἐτῶν ἐὰν διατηρῇ πίστιν πρὸς τὴν πατρίδα ἢ πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν εἶναι προφανὲς ὅτι δημιουργεῖται μία σύγχυσις πῶς νὰ ἀπαντήσῃ.

§65Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι τερατῶδες αὐτό.

§66Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Πταίουν οἱ καθηγηταὶ δι’ αὐτό.

§67Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι τὰ γυμνάσια τῆς Ἑλλάδος, οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ γυμνασιάρχαι οὐδέποτε σχεδὸν κατὰ τὴν ὁλότητα αὐτῶν παρέσχον ἀφορμὴν εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην. Οἱ νέοι ὅμως οἱ ὁποῖοι ἐξητάσθησαν, εἶναι ἀπόφοιτοι γυμνασίων. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ νὰ στρέφωνται κατηγορίαι ἐναντίον τῶν Ἑλληνικῶν γυμνασίων δηλαδὴ τῶν καθηγητῶν καὶ γυμνασιαρχῶν, οἱ ὁποῖοι ἐμφανίζουν τὰ πλέον σώφρονα στοιχεῖα τῆς Ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν εἶναι, λοιπόν, ἐπιτετραμμένον ἀπὸ μίαν ἀτυχῆ ἐρώτησιν, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε σύγχυσιν νά λέγωμεν ὅτι ἔπρεπε συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς νὰ ἐξυμνήσουν τὴν ἰδέαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν.

§68Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπάρχει πνεῦμα μιᾶς συμμορίας ἡ ὁποία προπαγανδίζει ἐν Ἑλλάδι, τῆς συμμορίας τῆς ἀτιμωτέρας ὅλων τῶν χωρῶν καὶ ὅλων τῶν αἰώνων, τῆς συμμορίας τῶν μαλλιαρῶν.

§69Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς εἶναι ἡ πίστις πρὸς τὸ Ἔθνος ὡς δημιουργικὸν παράγοντα πολιτισμοῦ. Ἑπομένως ἡ πίστις πρὸς τὸ Ἔθνος ὡς παράγοντα τῆς διεθνοῦς κοινωνίας, ὄχι ὡς στοιχεῖον ἀρνήσεως τῆς διεθνοῦς κοινωνίας, ἀλλὰ ὡς στοιχεῖον δημιουργικὸν τῆς διεθνοῦς ζωῆς. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ὅμως τὸ Ἔθνος μας δὲν εἶναι ἰδέα τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ ἐκφράσῃ καὶ νὰ ἀναπτύξῃ ὁ μαθητὴς τῶν 16 ἐτῶν. Ἡ πατρὶς εἶναι λειτουργία πολιτισμοῦ τοῦ συνόλου τῆς ἀνθρωπότητος. Ἀλλὰ ἡ λεπτὴ αὕτη σύνθεσις εἶναι ἀνωτέρα τῆς πνευματικῆς δυνάμεως τῶν μαθητῶν τῶν 16 ἐτῶν. Δι’ αὐτὸ τὸ ἐρώτημα ἦτο ἀτυχές.

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἐρώτημα εἶναι μωρὸν, διότι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν περιέχει ἄρνησιν τῆς Πατρίδος.

§71Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὔτε εἶναι νέα ἰδέα ὅτι ἡ πατρὶς εἶναι ἰδέα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀνθρωπότητος. Δὲν εἶναι νέα ἰδέα. Ὅλαι αἱ ὀρθαὶ ἰδέαι εἶναι ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου προέρχεται ὁ πολιτισμός, ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν πολιτισμόν. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς πολιτισμὸς δὲν ἦτο ἐναντίον τῆς ἀνθρωπότητος.

§72Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι βουλευταί, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπικρίνω τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀσφαλῶς οἱ Ἑλληνόπαιδες πρέπει νὰ ζήσουν ὑπὸ μίαν ἀτμόσφαιραν Ἑλληνικήν. Ἀσφαλέστατα δὲ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ὅπου εἶναι ἡ ἐλπὶς τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ζῶσιν καὶ νὰ ἀναπτύσσωνται ὑπὸ ἀτμόσφαιραν πατριωτικὴν καὶ θρησκευτικὴν ἀκόμη. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τούτου τὸ ἐρώτημα εἰς τὰς σκέψεις ἡμῶν εἶναι ἄμεσον. Πῶς θὰ ἔχομεν αὐτὴν τὴν πατριωτικὴν ἀτμόσφαιραν, πῶς θὰ δημιουργήσωμεν τὴν πατριωτικὴν ἀτμόσφαιραν τὴν ὁποίαν ἐπιθυμοῦμεν; Ἡ ἀπάντησις εἶναι μία: Διὰ τῶν διδασκάλων. Ὄχι μόνον διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῶν, ὄχι μόνον διὰ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κέκτηνται ἕνα οἱονδήποτε χαρτὶ ἐκ μέρους τοῦ Πανεπιστημίου ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ποιότητος τῶν διδασκάλων. Καὶ ὅταν ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, δὲν δυνάμεθα παρὰ κρίνοντες τὸ νομοσχέδιον, νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μίαν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς πρὸς τὸ λαμβανόμενον μέτρον σήμερον καὶ ἡ ὁποία καθ’ ἡμᾶς ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὴν ὀρθὴν κατεύθυνσιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶν εἰς παράπονα διαφόρων εἶπε τοῦτο. Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὄχι ξένα, εἶναι ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα καὶ διεύθυνσις καὶ προσωπικὸν καὶ διδάσκαλοι εἶναι Ἕλληνες. Ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν παρηκολούθησε τὴν ὀρθὴν αὐτὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν διέγραψεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου καθιεροῖ μόνον ὡς γενικὴν γραμμὴν, μίαν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Οὐχ’ ἧττον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας παρεμβάλλων καὶ διατάξεις αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ γεννήσουν καὶ ζητήματα συνταγματικὰ, καὶ ζητήματα προσβολῆς δικαίων ἀναμφισβητήτως δὲ καὶ ζητήματα διεθνῆ. Ἀλλὰ πρὸ παντός, ὡρισμέναι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου δύνανται νὰ γεννήσουν καὶ χάσματα μεταξὺ μιᾶς μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, χάσμα τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς φέρῃ καὶ πάλιν εἰς διαστάσεις, καὶ εἰς διαστάσεις τοιαύτας ὥστε νὰ εἶναι ἀγεφύρωτοι λόγῳ τοῦ ὅτι μεγάλη μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νομίζει ὅτι προσεβλήθη αὐτὸ τοῦτο τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημά του. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν περιπτώσεων αὐτῶν καὶ ἐλπίζω νὰ πείσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅτι ἔχομεν δίκαιον. Ἐὰν ἠκολουθῆτο ἡ γραμμὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν καταλήξῃ θὰ εἶναι τὸ αὐτό, ἐνῷ ἀντιθέτως δὲν θὰ ἔχωμεν τὰς ἀντιρρήσεις, δὲν θὰ ἔχωμεν τὰ ζητήματα, δὲν θὰ ἔχωμεν τὰς προσβολὰς τοῦ δικαίου, δὲν θὰ εἴχωμεν καὶ τὴν διάκρισιν ἐκείνην, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, θὰ εἶναι ἀγεφύρωτος. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐστράφη εἰς ἀντίθετον ὁδόν. Ἀντὶ νὰ καθορίσῃ καὶ νὰ λάβῃ μίαν γραμμὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁρισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων ἠθέλησεν νὰ δώσῃ ὁρισμὸν τῶν ξένων σχολείων. Καὶ μέχρις ἑνὸς σημείου, ὁ ὁρισμὸς τοῦ νομοσχεδίου καίτοι οὐχὶ ὀρθὸς ἀπὸ πάσης ἀπόψεως, εἶναι ἀνεκτός. Ἀλλὰ παρεμβαίνει καὶ σημεῖον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γεννήσῃ τὰ ζητήματα, τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον ἀποτελεῖ κάτι τὸ παράδοξον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑαυτὸ ἀποτελεῖ προσβολὴν τοῦ δικαίου, καὶ προσβολὴν συνταγματικῶν διατάξεων. Ἡ παράγραφος ἡ τελευταία παρεξηγήθη δεινῶς, καὶ παρεξηγήθη δεινῶς διότι εἶναι μία παράγραφος ἡ ὁποία δὲν πρόκειται νὰ ρυθμίσῃ γενικὰ ζητήματα ἀλλὰ ἀποσκοπεῖ ὡρισμένον ἵδρυμα. Εἶναι παράγραφος ἡ ὁποία ἀποσκοπεῖ νὰ κλείσῃ ἀποκλειστικῶς ὡρισμένον ἐκπαιδευτικὸν ἵδρυμα, καὶ τὸ ὁποῖον τὸ ἐζωγράφισε. Καὶ πρόκειται περὶ τοῦ Λεοντείου Λυκείου.

§73Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν συμφωνῶ πρὸς τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Προκειμένου περὶ τοῦ Λεοντείου Λυκείου φρονῶ ὅτι ἱδρύθη ὑπὸ ξένου νομικοῦ προσώπου κατὰ τὸ συμβούλιον ὑπὸ τῆς ἐν Ρώμῃ Ἁγίας Ἕδρας κατὰ τὸ συμβούλιον τὸ ἀφορῶν τὸ Λεόντειον Λύκειον καὶ διὰ τοῦ ὁποίου μεταβιβάζεται ἡ ἱδρυτικὴ ἄδεια ἀπὸ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τοῦ ἀποθανόντος Πετὶ εἰς τὸν κ. Σκάσσην κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1929, ὁρίζεται ὅτι (ἀναγινώσκει). Ἑπομένως καθ’ ὁμολογίαν ἐκείνου ὑπάγεται καὶ εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν δηλαδὴ τῆς ἱδρύσεως ὑπὸ νομικῶν προσώπων μὴ Ἑλληνικῶν ἢ μὴ ἑδρευόντων ἐν Ἑλλάδι.

§74Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνατρέψῃ τὴν συνταγματικότητα. Ἐὰν ἔχῃ ἱδρυθῆ ἀπὸ ξένον ὑπήκοον δὲν δύνασθε νὰ στηριχθῆτε εἰς μίαν φράσιν τοῦ συμβολαίου καὶ ἡ ὁποία ἀνατρέπει τὴν συνταγματικότητα. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ Λεόντειον Λύκειον ἔχει ἱδρυθῆ ἀπὸ τὸν μακαρίτην Μαραγκόν, ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ στηρίξετε αὐτό.

§75Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Παρεπιμπτόντως ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὴν συζήτησιν ὡρίσαμεν τὰ σχολεῖα. Τὸ νομοσχέδιον θέτει κανόνας δικαίου. Ποῖα ὑπάγονται εἰς τοὺς κανόνας αὐτοὺς εἶναι ὑπόθεσις τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων.

§76Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ἀποκρούετε.

§77Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἑπομένως ὑπόθεσις ἰδική μου. Εἶναι τοῦ σώματος ὡς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Προσδιώρισα ποὺ ὑπάγεται ἕκαστον ξένον σχολεῖον ἢ ἑκάστη ξένη ἰδιωτικὴ σχολή. Διὰ τοῦτο οὐδαμοῦ ἀναφέρει περὶ ξένης ἢ ἰδιωτικῆς σχολῆς. Μόνον κανόνες δικαίου διαγράφονται.

§78Π. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ζήτημά μας εἶναι διαφορετικόν, Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀναμφισβητήτως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ρυθμίζῃ σχέσεις μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν δύναται νὰ τὰς ρυθμίζῃ αὐθαιρέτως, ἀλλ’ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀκολουθῇ ὡρισμένους κανόνας δικαίου.

§79Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργός τῆς Παιδείας). Θέτει κανόνας δικαίου, δὲν ἀκολουθεῖ. Τὸ Σύνταγμα καὶ ἡ ἠθικὴ τάξις ἐντὸς τῆς ὁποίας κινεῖται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία.

§80Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι, κύριε ὑπουργέ. Διότι κανεὶς νόμος δὲν προσκρούει εἰς τὸ Σύνταγμα ἐφ’ ὅσον δὲν προσβάλλει κεκτημένα δικαιώματα.

§81Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν τὰ προσβάλλει, ἀλλὰ τερματίζει δικαιώματα θεωρούμενα κεκτημένα. Ἔχει δὲ ὁ νόμος πάντοτε δικαιώματα νὰ ὁρίζῃ πῶς κέκτηνται τοιαῦτα. Ἀλλοίμονον ἐὰν δικαιώματα ἅπαξ κεκτηθέντα καθίσταντο αἰώνια.

§82Π. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κριθῇ ἡ περίπτωσις αὐτὴ τοῦ Λεοντείου Λυκείου ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Καὶ δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν ἐπὶ τούτου τὸν κύριον ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας ἐὰν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων διατάξεων τοῦ νόμου τὸ Λύκειον αὐτὸ περιῆλθεν νομίμως εἰς τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον τὸ ἔχει σήμερον. Ἐὰν ὑποτεθῇ καὶ ὅτι κατὰ τούς ἰσχύοντας νόμους τὸ Λεόντειον Λύκειον περιῆλθεν εἰς Ἕλληνα ὑπήκοον καὶ συγκεκριμένως εἰς τὸν καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου κ. Σκάσσην, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσῃ ἡ διάταξίς σας εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι δὲν ἀποβλέπει εὐθέως πρὸς τὸ Λεόντειον Λύκειον, τὸ ὁποῖον ἐκ τούτου θέλει νὰ καταργήσῃ.

§83Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς εἶπον ποὺ ὑπάγεται τὸ Λεόντειον Λύκειον. Ὑπάγεται εἰς τὴν πρώτην διάταξιν, διότι ἱδρύθη ὑπὸ ὀργανισμοῦ Ἑλληνικοῦ ἢ ὑπὸ ὀργανισμοῦ μὴ ἑδρεύοντος ἐν Ἑλλάδι.

§84Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἓν ἐκπαιδευτικὸν ἵδρυμα ποὺ ἔχει ἱδρυθῆ πρὸ 60 ἐτῶν ἀπὸ ἐπίσκοπον ξένον ἔχει περιέλθει εἰς Ἕλληνα ὑπήκοον, θὰ εἴπητε, ὅτι αὐτὸ εἶναι ξένον; Διότι προσβάλλομεν κεκτημένα δικαιώματα ἀπείρων προσώπων.

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κεκτημένα δικαιώματα ἀπέναντι τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας δὲν ὑπάρχουν. Εἶναι κεκτημένα μέχρις ὅτου νόμος νέος τὰ τερματίσῃ. Δὲν τὰ ἀκυρώνει. Δικαιώματα κτηθέντα ὑφίστανται. Ἀφ’ ἧς ὅμως τερματισθοῦν παύουν ὑφιστάμενα. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν προσβάλλετε, σᾶς παρέχω τὴν ἀπάντησιν, ὅτι νομοθετοῦντες σήμερον δὲν ἠθέλομεν νὰ ἐμπαίξωμεν τὴν Κοινὴν Γνώμην εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθημεν νομοσχέδιον εὐθὺ καὶ εἰλικρινές. Εἶναι γεγονὸς ὅτι κατὰ τὸν παρελθὸν ἔγιναν εἰκονικαὶ καὶ τυπικαὶ μεταβιβάσεις. Θὰ ἦτο ἄτοπον καὶ δὲν θὰ συνεβιβάζετο πρὸς τὴν πρακτικότητα τοῦ μέτρου καὶ τὴν σοβαρότητα τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ τὰς ἐρειδώσωμεν. Σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ διευθυντὴς τῆς Γερμανικῆς σχολῆς διακεκριμένος φιλέλλην μὲ ἐπεσκέφθη καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι τὸ Λεόντειον Λύκειον ἔκανε μίαν τυπικὴν μεταβίβασιν διὰ νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς αὐτὸν νὰ μεταβιβάσῃ τὸ σχολεῖον εἰς Ἕλληνα ὑπήκοον. Ἐὰν ἐπετρέπομεν τὴν μεταβίβασιν εἶναι βέβαιον, ὅτι ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ σχολαὶ τῆς Ἑλλάδος θὰ εἶχον κάνει εἰκονικὰς μεταβιβάσεις καὶ οὕτω θὰ εἴχαμεν ἐμπαίξει τὸν Λαόν. (χειροκροτήματα).

§86Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι ἡ μεταβίβασις αὐτὴ ἐγένετο ἀδείᾳ τοῦ προκατόχου σας;

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα. Ἡ μεταβίβασις ἔγινε διὰ τὸν λόγον τὸν τυπικὸν νὰ προστεθῇ ἡ τετάρτη τάξις τοῦ Γυμνασίου, ἡ ὁποία ἄλλως ἦτο ἀδύνατον νὰ προστεθῇ. Ἦτο καί εἰκονική, διότι κατὰ τὸ συμβόλαιον ἠγοράσθη ἡ ἱδρυτικὴ ἄδεια τοῦ Λεοντείου Λυκείου ἀντὶ 10.000 δραχμῶν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον κ. Πρόεδρε, ἡ μεταβίβασις ὑπῆρξε καὶ τυπικὴ καὶ εἰκονική.

§88Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ λέγω τοῦτο, ὅτι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων προσβάλλεται μία πρᾶξις ὡς εἰκονική, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχε τὸ Κράτος.

§89Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν μετέχει. Τὸ συμβούλιον εἶναι μεταξὺ ἰδιωτῶν, ὁ δὲ προκάτοχός μου δὲν ἠκολούθει τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἀκολουθοῦμεν. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐπὶ τόσον χρόνον ἠρκεῖτο εἰς τὰ τυπικὰ στοιχεῖα καὶ εἶναι φυσικόν, ὅτι καὶ ὁ προκάτοχός μου ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι, ἠρκοῦντο εἰς αὐτὰ τὰ τυπικὰ στοιχεῖα. Σήμερον θὰ ἀλλάξωμεν πολιτικήν, νέαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς νέας πολιτικῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς καταδολιεύσεως τοῦ Κράτους, τὴν ὁποίαν σεῖς παρατηρεῖτε ὡς τυπικὴν καὶ εἰκονικήν. Ὁ καταδολιευόμενος κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας εἶναι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν. Διότι ἡ πρᾶξις αὐτὴ καθ’ ὑμᾶς ἔγινε διὰ νὰ προστεθῇ ἡ 4η τάξις τοῦ Γυμνασίου, ἡ ὁποία δὲν ἐπετρέπετο. Λοιπόν, σεῖς λέγετε, ὅτι τὴν τυπικὴν καὶ εἰκονικὴν πρᾶξιν τὴν ἐδέχθη ὁ προκάτοχός σας διὰ νὰ καταδολιευθῇ τὸ Κράτος.

§91Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι δόλος.

§92Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνητε τὴν πρᾶξιν οὕτω πως.

§93Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διαμαρτύρομαι διότι δὲν ἐχαρακτήρισα ποσῶς τὴν πρᾶξιν τοῦ προκατόχου μου. Παραδίδω δὲ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ γεγονός, ἂν ἡ ἁπλῆ μεταβίβασις τῆς ἱδρυτικῆς ἀδείας ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐσωτερικῆς ὀργανικῆς μεταβολῆς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὀνομάζηται τυπικὴ μεταβίβασις καὶ δεύτερον ἐμπιστεύομαι εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὸ γεγονὸς ὅτι ἀντὶ 10.000 δραχμῶν ἔγινε ἡ μεταβίβασις. Ἄν ὁ χαρακτηρισμὸς ὁ εἰκονικὸς δὲν εἶναι κυριολεκτισμὸς σᾶς παρακαλῶ κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ μᾶς δώσητε σεῖς τὸν κατάλληλον. Διότι εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν ἀντιπροσωπεύει τὸ ποσὸν εἰλικρινῶς τὴν μεταβίβασιν τῆς κολοσσιαίας οἰκονομικῆς ἐπιχειρήσεως τοῦ Λεοντείου Λυκείου. Ἄρα τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐτέθη τυπικῶς καὶ μόνον, διὰ νὰ συντελεσθῇ τὸ τυπικὸν γεγονὸς ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου θὰ προσετίθετο ἡ 4η τάξις. Οὐδεὶς δόλος.

§94Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν κάνετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ κρίνητε τὴν προηγουμένην πρᾶξιν τοῦ ὑπουργοῦ.

§95Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν μέμφομαι κανένα. Θέλετε νὰ ἐξαχθοῦν συμπεράσματα τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰς προθέσεις μου.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε δίκαιον ὁμιλοῦντες περὶ εἰκονικότητος ἂν δὲν ἤθελεν ληφθῆ ὑπ’ ὄψει ὅτι αὐτὸ τὸ σχολεῖον ἀνήκει εἰς τὴν κοινότητα τῶν Ἑλλήνων καθολικῶν.

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οὐδαμόθεν γίνεται ἀντιληπτόν.

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν. Λοιπὸν ἐφόσον τυπικοὶ λόγοι διευκολύνουν τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ τοῦ σχολείου οἱ Ἕλληνες καθολικοὶ νὰ τὰ μεταβιβάσουν εἰς τὸν κ. Σκάσσην. Λοιπὸν ἡ οὐσία ποία εἶναι; ὅτι τὸ σχολεῖον αὐτὸ ἀνήκει εἰς ὑπηκόους Ἕλληνας.

§99Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τότε δὲν κλείει.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει τὸ γεγονὸς ὅτι περιῆλθε ἐπὶ μικρὸν χρονικὸν διάστημα εἰς ἱεράρχην ξένον καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀνήκει εἰς ξένον ὑπήκοον διότι ἡ καθολικὴ Ἐκκλησία ἔχει παγκόσμιον χαρακτῆρα. Αὐτὸ εἶναι τὸ γεγονός.

§101Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπαντῶ συνοπτικῶς εἰς ὅλην τὴν συζήτησιν· ἀρνοῦμαι ἐξαιρέσεις.

§102Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει νομίζω ὅτι καὶ ἡ συζήτησις περιττεύει.

§103Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι δά.

§104Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐφόσον λέγετε ὅτι δὲν δέχομαι τίποτε.

§105Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπαντῶ καὶ σᾶς δηλῶ ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῶ ἐξαιρέσεις. Σεῖς ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφέρετε τὰς ἀντιλήψεις σας καὶ ἐγὼ θὰ ὑποστηρίξω τὰς ἰδικάς μου. Ἐγὼ ὡς ὑπεύθυνος ὑπουργὸς σᾶς ἀπαντῶ ὅτι ἀρνοῦμαι ἐξαιρέσεις.

§106Π. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω κύριε ὑπουργὲ ὅτι ἡ σκέψις ἡ ὁποία σᾶς ἤγαγε εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς τελευταίας παραγράφου εἶναι σκέψις τὴν ὁποίαν ἐξεδηλώσατε πρὸ ὀλίγου ὅτι ἡ εἰκονικὴ μεταβίβασις σᾶς ἔκαμε νὰ ὑποβάλητε τὴν τελευταίαν παράγραφον.

§107Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§108Π. ΡΑΛΛΗΣ. Μὰ εἴπατε ὅτι ἱδρύθη....

§109Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγὼ τὸ θεωρῶ ὅτι ἱδρύθη ἑπομένως ἔχομεν διαφορὰν ἀντιλήψεων.

§110Π. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω κ. ὑπουργὲ ὅτι ἂν ἠκολουθῆτο ἡ ἄλλη ὁδὸς τὴν ὁποίαν ὑποδείξαμεν, ἂν ἠκολουθῆτο καὶ ἐκείνη ἡ ὁδὸς τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀφήνει νὰ ὑποδεικνύῃ ὅτι ἡ βάσις περὶ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὸ νομοσχέδιον ἦτο ἡ βάσις νὰ ἐκκαθαρισθοῦν αἱ Ἑλληνικαὶ σχολαί, ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ καθιεροῦτο ἡ βάσις αὐτὴ τότε δὲν θὰ ἔκαμνον καμμίαν συζήτησιν περὶ τῆς Λεοντείου σχολῆς, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἶναι Λύκειον Ἑλληνικὸν μὲ ἀτμόσφαιραν Ἑλληνικὴν, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω ὑπερελληνικὴν· ἐν τῷ Λεοντείῳ, δὲν ἀγνοεῖ δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὅτι διδάσκουν περὶ τοὺς 50 καθηγηταὶ Ἕλληνες, ὅτι διδάσκουν 15 δημοδιδάσκαλοι Ἕλληνες καὶ 4 Θεολόγοι τῆς Θεολογικῆς σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ πόσοι ξένοι;

§112Π. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω τὴν πληροφορίαν.

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ κ. Τζουβέλη 35 Ἕλληνες 42 ξένοι.

§114Π. ΡΑΛΛΗΣ. 52 Ἕλληνες καὶ 42 ξένοι.

§115Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τόσους ἔχει ὁ κ. Τζουβέλης.

§116Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ κ. Τζουβέλης ἐμφανίζεται ὡς πατὴρ ἢ κηδεμὼν τέκνων τὰ ὁποῖα ἔδωσε νὰ διδάσκωνται εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον.

§117Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δι’ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ ἠξεύρῃ ἄριστα καὶ νὰ τὰ εἰσηγῆτε.

§118Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ κάμῃ τοιαύτην ἔκθεσιν περὶ τῶν σχολείων. Λοιπὸν σᾶς λέγει καὶ ὁ ἴδιος ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔχει συγγενεῖς του μαθητὰς εἰς τὸ Λύκειον, αὐτὸ θὰ πῇ ὅτι ὁ κ. Τζουβέλης ὁ ὁποῖος κήδεται πάρα πολὺ τῆς ἀτμοσφαίρας τῆς Ἑλληνικῆς θὰ ἐπείσθη ὅτι καὶ αὐτὸ ἔχει ἀτμόσφαιραν ὑπερελληνικὴν καὶ δι’ αὐτὸ ἔθεσε τὰ παιδιά του πρὸς μάθησιν εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, κ. ὑπουργὲ ἀπαγορεύεται ἡ φοίτησις παιδιῶν Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας εἰς τὰ σχολεῖα ξένης ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς νηπιαγωγεῖα. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος. Θὰ ἤθελον σχετικῶς μὲ τὴν 2αν παράγραφον, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν, διότι μὲ ἀνησυχεῖ ἕνα ζήτημα τὸ ὁποῖον πιθανὸν νὰ δημιουργηθῇ ἐπὶ τούτου ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς. Ἔχομεν τὴν περίθαλψιν τῆς Ἐγγὺς Ἀνατολῆς ἡ περίθαλψις λοιπὸν διατηρεῖ οἰκοτροφεῖα, ἐπίσης ἔχει ἀναλάβει τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ὀρφανῶν Ἑλληνοπαίδων. Ἡ περίθαλψις αὐτὴ λειτουργεῖ ἐνταῦθα ἀπὸ τοῦ 1922, ἀλλὰ καθ’ ἃς ἔχομεν πληροφορίας ἔχει ἀκόμη καὶ μικρὰ Ἑλληνόπαιδα, τὰ ὁποῖα εἶναι κάτω τῶν 14 ἐτῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἐκπαιδεύονται. Λοιπὸν ἀπαγορεύοντες τὰ οἰκοτροφεῖα καὶ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα αὐτὰ οἱ μαθηταὶ αὐτοὶ τὶ θὰ γίνουν;

§119Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐλάβομεν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν ἂν εἶναι ξένα σχολεῖα ἢ οἰκοτροφεῖα δὲν ἀσχολοῦμαι εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης σχολῆς. Ἐὰν εἶναι ξένα δὲν θὰ δύνανται νὰ δεχθοῦν Ἑλληνόπαιδας δὲν θὰ δύνανται νὰ εἰσαχθοῦν Ἑλληνόπαιδες. Ἀλλὰ τότε τὸ πατριωτικὸν ἵδρυμα περιθάλψεως ἔλαβε πίστωσιν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν μικρῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς οἰκοτροφεῖα Ἑλληνικά, ἤρχισεν δὲ ἤδη αὐτὴ ἡ ἀπορρόφησις.

§120Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου οὐδὲ λεπτὸν ἔφθασε, καὶ οὔτε εἰς τὸ μέλλον θὰ φθάσῃ. Καὶ ἐν τούτοις θὰ μείνουν τὰ ὀρφανὰ εἰς τοὺς δρόμους......

§121Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐλήφθη πρόνοια.

§122Π. ΡΑΛΛΗΣ. ... διότι μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο καμμία προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Οὐδέποτε ἔφθασεν ἐκεῖ ἡ κοινωνικὴ πρόνοια τοῦ Κράτους καὶ κινδυνεύομεν νὰ ρίψωμεν εἰς τοὺς δρόμους παιδιὰ τῆς Ἀμερικανικῆς περιθάλψεως καὶ νὰ κλείσωμεν τὰ ὀρφανοτροφεῖα διὰ νὰ μᾶς μείνῃ ἡ δόξα ὅτι καθιεροῦμεν μίαν κοινὴν διάταξιν καὶ ὅτι δὲν ἐδέχθημεν οὐδεμίαν ἐξαίρεσιν.

§123Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνησυχία, διότι ἐπρονόησα πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§124Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν πάσει περιπτώσει, ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαπιστώσω αὐτὴν τὴν ἀνησυχίαν των. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἴδω τὰ ὀρφανὰ νὰ τρέχουν εἰς τοὺς δρόμους τῆς Σύρου, θὰ τηλεγραφήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ἀμέσως.

§125Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν θὰ τρέξουν.

§126Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, τῆς 2ας παραγράφου ἔχω μίαν παρατήρησιν θεωρητικὴν κ. ὑπουργέ. Ὁρίζετε ὅτι οἱ καθηγηταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ διδάσκουν εἰς τὰ ξένα σχολεῖα πρέπει νὰ εἶναι τὸ γένος καὶ τὴν ἰθαγένειαν Ἕλληνες.

§127Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Συμφωνῶ εἰς αὐτό.

§128Π. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ γένος καὶ τὴν ἰθαγένειαν Ἑλληνικήν, αὐτὸ εἶναι ἀντισυνταγματικόν.

§129Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἴμεθα σύμφωνοι.

§130Π. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, θὰ ἐδημιουργοῦντο δύο εἴδη Ἑλλήνων τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρὸς λύπην τοῦ κ. Κουλουμβάκη, τείνουν ἀκόμη εἰς δημιουργίαν Βαλκανικοῦ πολίτου.

§131Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι πρὸς γενικὴν ἀγανάκτησιν. Ἀλλὰ δὲν τὸ παραδέχομαι, καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὸν λόγον.

§132Π. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 κ. ὑπουργὲ νὰ εἴπω μετὰ λύπης ὅτι ἀνήκω εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἡ ὁποία ἔχει πληθυσμὸν καθολικῶν. Πολλαὶ χιλιάδες εἶναι οἱ καθολικοί. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ φέρω τὴν φωνὴν τῶν καθολικῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἶναι σύμφωνοι ἀπολύτως πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως σύμφωνοι οἱ καθολικοί, ὅπως ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ Κράτος, ἢ τοὐλάχιστον εἶναι ἀποκλειστικῶς Ἑλληνική. Καὶ τοῦτο ἀκόμη, διότι καὶ οἱ καθολικοὶ τῆς Σύρου, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν πέντε περίπου κοινότητας, ἀποστέλλουν τὰ παιδιά τους εἰς τὰ κρατικὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἔχω ὅμως νὰ παρατηρήσω μετὰ λύπης μου τοῦτο. Ὅτι ἕνα σχολεῖον μιᾶς κοινότητος Μάνα στερεῖται ἀπὸ ἑνὸς ἔτους ἱεροδιδάσκαλον. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο κ. ὑπουργέ. Ἀλλὰ ἀνῆλθον τὰς κλίμακας τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἑκατοντάκης, συνήντησα τὴν ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία μὲ ἐβεβαίου πάντοτε ὅτι ἀπέστειλε τοιοῦτον. Μετὰ πολλὰ ἀνεβοκατεβάσματα, μὲ εἰδοποίησεν ὅτι ὑπῆρχεν τὸ ἔγγραφον εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Μετέβην ἐπανειλημμένως εἰς τὸν κ. Ἐξαρχάκην ὁ ὁποῖος μὲ ἐβεβαίου ὅτι θὰ σταλῇ. Ἀλλὰ κατόπιν ἐβαρύνθην καὶ δὲν ἐπῆγα. Ἐν τούτοις ἀκόμη, δὲν ἔχει διορισθῇ ἐκεῖ ἱεροδιδάσκαλος.

§133Π. ΛΕΒΑΝΤΗΣ. Ὑπάρχουν καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην δεκάδες σχολεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν διδασκάλους, καὶ εὑρίσκονται κλειστά.

§134Π. ΡΑΛΛΗΣ. Μὰ τὶ σχολεῖα ἐννοεῖτε; Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ ἱεροδιδασκάλων, πρὸς διδασκαλίαν τῆς καθολικῆς θρησκείας. Ὁμιλῶ περὶ τούτου ὅτι ἐφόσον εἶναι Ἕλληνες οἱ καθολικοί, ἔχομεν μίαν ὑποχρέωσιν ἡμεῖς ὡς Ἕλληνες πολῖται ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσωμεν, ὅπως τοὺς παρασχεθῇ τοὐλάχιστον εἷς ἱεροδιδάσκαλος διὰ τὴν θρησκευτικήν των ἐκπαίδευσιν.

§135Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἔχει ἐξαντληθεῖ ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐγκρίνει τὸν διορισμὸν τοῦ ἱεροδιδασκάλου, ἀλλὰ πταίει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον.

§136Π. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὶ σᾶς συνδέει μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὥστε νὰ ἀπαντᾶτε ἀντ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι νὰ τύχω μιᾶς ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Θὰ παρακαλέσω κ. ὑπουργὲ νὰ ἐπιληφθῆτε προσωπικῶς τοῦ ζητήματος, διότι κλονίζετε πολὺ τὴν πεποίθησιν τῶν συμπολιτῶν μας, τῶν Ἑλλήνων ἐπιτέλους.

§137Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι προβλεπομένη θέσις; Ἐὰν εἶναι σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι δι’ ὅλας τὰς κενὰς θέσεις ὑπάρχουν πιστώσεις.

§138Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι μόνον δὲ αὐτὸ τὸ σχολεῖον, ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα σχολεῖα, τὰ ὁποῖα στεροῦνται ἱεροδιδασκάλου ἐπὶ ἑξάμηνον. Πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ἱεροδιδάσκαλος ἀμείβεται μὲ 500 δραχ. μηνιαίως καὶ ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ηὗρε νὰ κάνῃ οἰκονομίαν εἰς τὸ πεντακοσιόδραχμον τοῦ ἱεροδιδασκάλου ὁ ὁποῖος θὰ διδάξῃ τόσα Ἑλληνόπαιδα. Ὡς πρὸς τὴν παράγραφον 4ην τοῦ ἄρθρου 9ου κ. ὑπουργέ, συμφωνῶ πρὸς τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν θέτετε ἀλλὰ τὸ νὰ ἀποκλείετε εἰς τὸ αὐτὸ ἐκπαιδευτήριον νὰ λειτουργῇ καὶ ἕνα ἄλλο σχολεῖον ξένον, νομίζω ὅτι δὲν δικαιολογεῖ οὔτε τὴν βάσιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν θέτει τὸ νομοσχέδιον. Λέγετε ὅτι θέλετε νὰ προστατεύσητε τὴν Ἑλληνικὴν ἀτμόσφαιραν, καὶ φθάνετε μέχρι τοῦ σημείου νὰ νομίζετε ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀτμόσφαιρα θὰ θιγῇ ἀπὸ τὸν τύπον ἑνὸς ἐκπαιδευτικοῦ κτιρίου. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἰς ἓν δημοτικὸν σχολεῖον Ἑλληνικὸν μὲ Ἕλληνα διευθυντὴν καὶ Ἑλληνικὸν προσωπικόν, λειτουργεῖ καὶ ἕνα ἄλλο ξένον σχολεῖον, νομίζετε ὅτι τοῦτο θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν συνείδησιν τὴν Ἑλληνικὴν τοῦ παιδιοῦ;

§139Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εὑρίσκω ὅτι καὶ αὐτὸ θὰ ἀπετέλει πρόθεσιν καταστρατηγήσεως. Μάλιστα μοῦ ἐπροτάθη ἀπὸ διευθυντὴν ξένου σχολείου ὁ ὁποῖος μὲ παρεκάλεσε νὰ τοῦ ἐπιτρέψω τὸ ξένον σχολεῖον νὰ τὸ κάνῃ Ἑλληνικὸν δημοτικὸν σχολεῖον, καὶ παραπλεύρως ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ οἰκήματος νὰ ἔχῃ ξένον σχολεῖον μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐγὼ τοῦ ἀπήντησα ὅτι αὐτὸ εἶναι καταστρατήγησις, καὶ τὸ μέτρον μας εἶναι εὐθύ, καὶ νὰ τὸ πάρουν ἀπόφασιν.

§140Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὄχι μόνον αὐτὰ εἶναι ἀστεῖα ἀλλὰ καὶ ὅτι εἴμεθα κακοὶ διδάσκαλοι πρὸς τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν ὅταν φοβούμεθα ὅτι ἡ λειτουργία ἐν τῷ αὐτῷ οἰκήματι ξένου μὲν Ἑλληνικοῦ δημοτικοῦ σχολείου θὰ ἔχῃ τοιαύτην σημασίαν ὥστε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος τοῦ μαθητοῦ, ὁ ὁποῖος εἰσέρχεται νὰ διδαχθῇ εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε κακὸς διδάσκαλος, ὅταν ἐν Τριπόλει εἰς μίαν ἐπίσημον ἡμέραν, εἰς τὸν ἑορτασμὸν τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἑλλάδος ὅταν ἐγένετο ὁ πανηγυρισμὸς τῆς Κολοκοτρωνεϊκῆς ἰδέας, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὤφειλε νὰ εἴπῃ ὅτι τέλος πάντων αὐτὰ ἐπέρασαν καὶ ὅτι ἕνας Παστὲρ δύναται σήμερον νά ἀντικαταστήσῃ 100 Κολοκοτρωναίους. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἡ μαθητιῶσα νεολαία ἦτο δυνατὸν ἀκούουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο δυνατὸν νὰ κλονισθῇ ψυχικῶς, νὰ κλονισθῇ Ἑλληνικῶς, ἂς εἴπωμεν τὴν φράσιν.

§141Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἤκουσεν ἡ μαθητιῶσα νεολαία ὅτι πρέπει αἱ φιλοδοξίαι μας νὰ ἱκανοποιηθοῦν καὶ εἰς τὸ μέλλον.

§142Π. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἴδιον θὰ μάθουν καὶ εἰς τὰ Γερμανικὰ σχολεῖα.

§143Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην μου ὁ μεγαλείτερος στρατιωτικὸς καὶ πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς Ἀρχαιότητος ἴσως καὶ τῶν αἰώνων ἁπάντων ἦτο ὁ Θεμιστοκλῆς. Ἀλλ’ ἐν τούτοις παραδέχομαι ὅτι διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὸν κόσμον, ἐνδοξότερος εἶναι ὁ Σωκράτης. Φρονεῖτε ὅτι ἀντιτίθεμαι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Πατριωτισμόν; Ἐὰν ὁ Παστὲρ εἶναι ἐνδοξότερος ἀπὸ πολλοὺς Στρατηγοὺς καὶ πολιτικοὺς τῆς Γαλλίας, τοῦτο καταστρέφει τὸν Γαλλικὸν Πατριωτισμόν;

§144Π. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτον τι. Εἶπον ὅτι δὲν καταστρέφομεν τὸν ἰδικόν μας πατριωτισμὸν ὅταν δεχθῶμεν ὅτι ἡ Γαλλία ἔχει μεγαλειτέρους πολιτικούς, οὔτε καταστρέφομεν τὸν Ἑλληνικὸν πατριωτισμὸν διότι εἶναι ἡ Γαλλία μεγαλείτερον Κράτος· διότι πρέπει νὰ μιμηθοῦμε τὴν Ἀγγλίαν τὴν Γαλλίαν τὴν Γερμανίαν. Διότι αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ διάταξις, νὰ μὴ ἐπιτρέπεται εἰς ἓν ξένον σχολεῖον, νὰ μὴ ἐπιτρέπεται ἐντὸς τοῦ ἐκπαιδευτηρίου αὐτοῦ νὰ ὑπάρχῃ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, διότι εἶναι δυνατὸν τὸ πατριωτικὸν αἴσθημα τοῦ παιδὸς νὰ κλονισθῇ.

§145Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ποίαν ἔννοιαν ἔχει; Τὸ πρᾶγμα εἶναι σαφὲς διατὶ τὸ θέλουν;

§146Π. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ διατὶ τὸ θέλουν, δὲν εἴμεθα ἐδῶ ἡμεῖς πληρεξούσιοι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέροντα· ὥστε τὸ διατὶ τὸ θέλουν, δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ ἀπευθύνετε εἰς ἡμᾶς. Ἐγὼ εἶμαι βουλευτὴς καὶ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου καὶ δὲν εἶμαι πληρεξούσιος ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουν συμφέροντα.

§147Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπειδὴ ὅμως ἐγὼ ἐμάντευσα διατὶ τὸ ἤθελον δι’ αὐτὸ τὸ.....

§148Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ πρώτην φορὰν ἀνῆλθον τὸ βῆμα τοῦτο καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ κρατήσω. Θὰ ἐπεθύμουν, κ. ὑπουργέ, ἀλλὰ τονίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ βεβαίως ἀποτελεῖ ξεχωριστὸν τι ἀπὸ τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἐσωτερικῆς φύσεως, θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ συστήσω εἰς τὸν....

§149Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀποτελεῖ τμῆμα, τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς, ὀργανικόν.

§150Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἠκολουθήθη εἶναι μὲν ὀρθόν, ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐπιφέρει μίαν διαταραχὴν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐδημιουργήσατε τὸ 6 μικτὸν γυμνάσιον, ἐδημιουργήσατε.....

§151Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ γυμνάσιον δὲν εἶναι μικτὸν κατὰ τὸν νόμον.

§152Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ἐν τούτοις εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας εἶναι μικτά.

§153Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὡς κατάστασις ἀνάγκης καὶ ὄχι ὡς νόμος· καὶ σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἡ κατεύθυνσις πρὸς τὴν ὁποίαν τείνομεν εἶναι ἡ ἑξῆς: Προνοοῦμεν ὥστε ἀπὸ τῆς 8ης μέχρι 1ης μ.μ. νὰ εἶναι τὸ γυμνάσιον ἀρρένων, ἢ ἀντιστρόφως καὶ ἀπὸ τῆς 2ας μ.μ. ἕως τῆς 6ης γυμνάσιον θηλέων καὶ ἀντιστρόφως, ὥστε νὰ ἰσχύῃ ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ὁ νόμος εἰλικρινῶς εἰσάγει, ἡ ἀρχὴ τῆς χωριστῆς παιδεύσεως εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Διότι αὐτὴν τὴν ἀρχὴν καὶ εἰσάγομεν καὶ πιστεύομεν.

§154Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλπίζω κ. ὑπουργέ, ὅτι τὸ πρόγραμμα τὸ Κυβερνητικὸν ταχέως θὰ πραγματοποιηθῇ.

§155Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐντὸς 2 ἐτῶν τὸ κτηριακόν.

§156Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἐλπίζω ὅτι θὰ ληφθῇ μέριμνα γενικωτέρα διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἱδρύωμεν μόνον γυμνάσια, ἀλλὰ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἱδρύωμεν καὶ παρθεναγωγεῖα. Δὲν πρόκειται νὰ ἱδρύωμεν γυμνάσια διὰ νὰ διδαχθοῦν τὴν κλασσικὴν ἐκπαίδευσιν αἱ θυγατέρες τῶν Ἑλλήνων.

§157Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οἰκοκυρικὰς σχολάς.

§158Π. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἀνώτερα παρθεναγωγεῖα.

§159Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀνώτερα παρθεναγωγεῖα ὑπάρχουν.

§160Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχουν, ἀλλὰ δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐκπαιδευτικαὶ ἀνάγκαι κατὰ τὴν σύστασίν των. Ἐνῶ ἔπρεπε νὰ ἱδρυθῇ ἓν παρθεναγωγεῖον ἀνώτερον εἰς τὸν νομὸν τῶν Κυκλάδων ὅπου ὑπάρχουν πολλαὶ σχολαὶ καθολικῶν, ὄχι μόνον δὲν ἐγένετο τοῦτο ἀλλὰ καὶ κατηργήθη τὸ ὑπάρχον Ἑλληνικὸν σχολεῖον θηλέων. Εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀφίνονται τὰ τέκνα τοῦ κόσμου ἐλεύθερα νὰ πᾶνε νὰ ἐπιζητήσουν τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ὁποίαν θέλουν, διότι δὲν θέλουν νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὸν κλασσικισμὸν—καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιδοθοῦν—εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος κλείει ὅλα τὰ σχολεῖα εἰς τὰ ὁποῖα μποροῦν νὰ μορφωθοῦν......

§161Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰς μέσας σχολάς.

§162Π. ΡΑΛΛΗΣ. Κλείετε τὸ σχολεῖον θηλέων, διότι κατηργήθη ἐκ τοῦ νόμου καὶ δὲν τὸ ἀντικατεστήσατε.

§163Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Παρέχεται ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὸ μέτρον κατήργησε μέσας ξένας σχολάς. Ὁμιλεῖτε περὶ τούτου, ὅτι δὲν προνοήσαμεν ὥστε νὰ ἱδρύσωμεν καὶ ἡμεῖς μέσας σχολὰς διὰ τὰ θήλεα καὶ σᾶς ἀπαντῶ ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἀφορᾷ μόνον τὴν πρώτην ἐκπαίδευσιν.

§164Π. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τρόπον ὥστε νὰ δώσωμεν τὴν εὐχέρειαν εἰς τὸν κόσμον νὰ πάῃ νὰ μορφωθῇ.

§165Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι προφανῶς ἀσύνδετον πρὸς τὸ παρὸν νομοσχέδιον διότι δὲν θίγομεν τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν.

§166Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλπίζω καὶ σᾶς εὔχομαι εἰλικρινῶς ἐπὶ τῆς ὑπουργίας σας νὰ γίνῃ καὶ αὐτό.

§167Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πηγαίνουν ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος νὰ σπουδάσουν ἐκεῖ.

§168Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπὸ ὅλην τὴν Ἑλλάδα πηγαίνουν ἐκεῖ. Ἀλλ’ ὅταν ἐκάμαμε τὸ Κολλέγιον ὑπερεπληρώθη μαθητῶν. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὁ Ἕλλην προτιμᾶ ξένα σχολεῖα ὅταν εἶναι ἀντάξια νὰ ἐκπληρώσουν τὸν προορισμόν των. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλλίτερον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ τὰ ὀλίγα αὐτὰ ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ της καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἱδρύσῃ σχολὰς τοιαύτας οἰκοκυρικάς, εἰς τὰς ὁποίας....

§169Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Στερούμεθα διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Αὐτὸ εἶναι ἡ δυσχέρεια.

§170Π. ΡΑΛΛΗΣ. Ἰδοὺ τὸ πλεονέκτημα τῶν σχολῶν τῶν ξένων.

§171Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πρόκειται περὶ τῆς μέσης· δὲν πρόκειται περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§172Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Στερεῖσθε προσωπικοῦ κατωτέρου;

§173Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, πρακτικῶν σχολῶν δηλαδὴ σχολῶν 2 καὶ 3 ἐτῶν γεωργικῶν, οἰκοκυρικῶν, ἐπαγγελματικῶν, αὐτοῦ τοῦ τύπου τῶν σχολῶν στερούμεθα προσωπικοῦ. Θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν Σιβιτανίδειον σχολὴν προσωπικόν, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ τὴν ἵδρυσιν καὶ τὴν προκοπὴν αὐτῶν τῶν σχολῶν.

§174Π. ΡΑΛΛΗΣ. Τελευτῶν, κύριε ὑπουργέ, ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ἐπιθεωρητής. Ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς ὁμιλῶν διὰ τὰ κορίτσια τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς τὰς καθολικὰς σχολάς, λέγει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Νομίζω ὅτι ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς δὲν εἶναι καθόλου καλὸς ψυχολόγος. Εἰς τὰς Ἑλληνίδας μητέρας αἱ ὁποῖαι ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς σχολὰς αὐτάς, ὀφείλομεν τοὺς καλλιτέρους πολίτας καὶ τοὺς καλλιτέρους πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικοὺς καὶ τοὺς καλλιτέρους ἐπιστήμονας. Εἰς τοὺς γονεῖς ἐκείνους αἱ ὁποῖοι ἀπέστειλαν τὰ κορίτσια των διὰ νὰ διδαχθοῦν εἰς τὰ καθολικὰ σχολεῖα, εἰς τοὺς γονεῖς αὐτοὺς ἀνήκει τὸ μέρος τῆς μαλθακότητος καὶ τῶν ἄλλων πραγμάτων περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ ὁ κ. ἐπιθεωρητής. Νομίζω, ὅτι καὶ οἱ γονεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔστειλαν τὰ παιδιά των εἰς τὰ καθολικὰ σχολεῖα καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶχον συζύγους ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐφοίτησαν εἰς τὰ καθολικὰ σχολεῖα, καὶ ἐκεῖνοι ἔχουν Ἑλληνικὴν συνείδησιν ἴσην, ὅσον καὶ ὁ κ. ἐπιθεωρητής.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§176Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γνωσταὶ αἱ ἀφορμαὶ αἱ ὁποῖαι ἤγαγον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία συνώδευσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, αἱ ἀφορμαὶ τὰς ὁποίας μᾶς ὑπαινίσσεται καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας. Αἱ ἀφορμαὶ αὐταὶ συγχέονται πρὸς τὸν δημοσιογραφικὸν θόρυβον ὅτι εἰς ὡρισμένα σχολεῖα συντηρούμενα ὑπὸ θρησκευτικῶν ταγμάτων γίνεται προπαγάνδα προσηλυτιστική. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας, καίτοι ὡρμηθεὶς ἐκ τῆς ταραχῆς, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὴν δημοσίαν Ἑλληνικὴν Γνώμην ἀπὸ τὰ τοιαῦτα δημοσιεύματα, ἐν τούτοις βεβαιώνει ὅτι δὲν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ διαπιστώσῃ ὅτι τὰ σχολεῖα ταῦτα, περὶ ὧν πρόκειται, δὲν ἀσκοῦσιν ἄμεσον προπαγάνδαν θρησκευτικὴν ἢ Ἐθνικήν, ἀλλ’ ἐπάγεται ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀσκεῖται μία ἔμμεσος προπαγάνδα εἰς εὐρυτάτην κλίμακα διότι ὅταν ὁ μαθητὴς ζήσῃ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν εἰς ξένον περιβάλλον ὅταν καθ’ ἑκάστην ἀκούῃ ἐκθειαζόμενον τὸν πολιτισμὸν καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ ξένου Κράτους καὶ ὁμιλεῖ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ, ἀσφαλῶς θὰ αἰσθανθῇ γενομένας εἰς τὴν ψυχήν του τὴν ἀγάπην καὶ τὸν θαυμασμὸν πρὸς πᾶν τὸ ξένον καὶ περιφρόνησιν πρὸς πᾶν τὸ Ἑλληνικόν. Τώρα δὲν ἠξεύρω ἂν αὐτὰ εἶναι τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἢ τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καταστάλαγμα. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἐκ τῆς βάσεως ἐκείνης ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θέτει τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς μίαν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀμφισβητήσῃ, εἰς μίαν ἀρχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν, προκειμένου νὰ δοθῇ Ἐθνικὴ διαπαιδαγώγησις τοῦ Ἑλληνόπαιδος, μείζονα ἐμπιστοσύνην παρέχει τὸ Ἑλληνικὸν δημοτικὸν σχολεῖον ἢ τὸ ξένον. Τὸ ξένον ἐκπαιδευτήριον ὅσον ἀμέμπτως καὶ ἂν λειτουργῇ, ὅσον καὶ ἂν ἀπέχῃ τῆς ἐνασκήσεως προπαγάνδας, εἴτε Ἐθνικῆς εἴτε θρησκευτικῆς, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ παιδείαν Ἑλληνικήν. Οἱ διδάσκαλοι καὶ παιδαγωγοὶ πρέπει νὰ ἔχουν ζωντανοὺς εἰς τὴν ψυχήν των τοὺς ἰδανικοὺς τύπους σύμφωνα μὲ τοὺς ὁποίους ἐπιθυμοῦν νὰ διαπλάσουν τοὺς μαθητάς. Κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς, οὕτω διατυπουμένης, δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ διατυπωθῇ οὐδεμία ἀντίρρησις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω εἶναι τοῦτο: Πῶς μετὰ μίαν ἑκατονταετίαν ἐθνικιστικοῦ βίου μετὰ μίαν 40ετίαν καθ’ ἣν λειτουργοῦν—δὲν γνωρίζω ἂν καὶ πρότερον—ξένα σχολεῖα ἐν Ἑλλάδι, πῶς μετὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν πολέμων κατὰ τοὺς ὁποίους ὁ Ἕλλην ἀπέδειξεν ὅτι διαπνέεται ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοθυσίας χάριν τῶν ὑψηλοτέρων Ἐθνικῶν ἰδανικῶν, ἐρχόμεθα σήμερον νὰ εἰσηγηθῶμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐχὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν αὐτήν, ἀλλὰ μετὰ τοσαύτης θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω θὰ εἶναι βέβαια τρομερὰ ἡ λέξις καὶ ἐπιθυμῶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ μὴ μὲ παρεξηγήσῃ—μετὰ τοσαύτης νομοθετικῆς σκαιότητος, διότι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον νὰ ψηφισθῇ, ἐὰν εἰσηγεῖτο ἡ ψήφισις αὐτοῦ μεταβατικῶς, δηλαδὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει μιᾶς μεταβατικῆς καταστάσεως ἐὰν ἡ διάταξις αὐτοῦ δὲν ἐνεῖχε διατάξεις ἀπολύτως προσωπικάς, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐπρόκειτο νὰ δημιουργήσῃ, καθ’ ὃν τρόπον φοβοῦνται οἱ καθολικοὶ συμπολῖται μου, δυσκολίαν εἰς τὴν κατήχησιν καὶ τὴν διδασκαλίαν τοῦ θρησκεύματός των, ἐὰν λέγω, δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτων πραγμάτων, ἀλλ’ ἤρχετο ὡς ὁμαλὸν νομοσχέδιον, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει, ὅπως σᾶς εἶπα, ὅτι ἐζήσαμεν μίαν 100ετίαν καλλιεργοῦντες τὰ Ἐθνικὰ ἰδανικὰ κατὰ τρόπον τόσον τελεσφόρον ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ ἀποδείξῃ κατὰ τὴν προσπάθειαν αὐτοῦ πρὸς ὁλοκλήρωσιν τῆς Μεγάλης Ἰδέας ἀρετὰς ἃς ὀλίγοι ἄλλοι δύνανται νὰ ἀποδείξουν, καὶ προκειμένου περὶ 10000 μαθητῶν περίπου, εἰς ὅσους ἀναβιβάζουν τοὺς εἰς ξένα δημοτικὰ σχολεῖα καὶ σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως φοιτῶντας Ἑλληνόπαιδας, χωρὶς νὰ γίνεται διάκρισις πόσοι ἐξ αὐτῶν ἀντιστοιχοῦν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, πόσοι ὑπάγονται εἰς ἑτεροθρήσκους κλπ. Ἐὰν ταῦτα πάντα παρεβλέποντο, θὰ ἐξηγεῖτο ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ὁμόθυμον τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς· ὅπως τὴν ἔχει ὁμόθυμον κατὰ βάσιν, θὰ τὴν εἶχε καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Δυστυχῶς ὅμως δὲν συνέβη τοῦτο. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν ὁποῖον ἐγένετο καταφυγὴ ἐκ μέρους τῶν ἀνησυχησάντων ἱεραρχῶν τῆς ἐν Ἑλλάδι Καθολικῆς Ἐκκλησίας εἰς δύο τηλεγραφήματά του καθώρισε τὴν ἀκολουθουμένην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως· δίδω δὲ σημασίαν ἰδιαιτέραν εἰς τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ διότι προέρχεται ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατὰ τὴν τελευταίαν εἰκοσαετίαν ἐπὶ τὸ πλεῖστον διάστημα χρόνου ἡ ἰδία ἐχάραξεν τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν, καθόσον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, οἱ πλεῖστοι νόμοι οἱ διέποντες τὰ τῶν ξένων σχολῶν εἶναι τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, νομίζω δὲ καὶ τινὲς τῆς Κυβερνήσεως Συνασπισμοῦ εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον καὶ τὰ δημοκρατικὰ κόμματα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐτόνισε τὰ ἑξῆς εἰς δύο τηλεγραφήματα. (ἀναγινώσκει). Ὥστε βλέπετε ὅτι κατὰ προτροπὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι συνετάχθη καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας τοῦτο δὲ φαίνεται καὶ ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ὁμιλῶν περὶ ξένων σχολῶν, δέχεται ὅτι ξένα σχολεῖα δὲν εἶναι ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἡ διεύθυνσις καὶ τὸ προσωπικὸν καὶ οἱ διδάσκαλοι εἶναι Ἕλληνες. Ἀδιαφορεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ποῖος ἵδρυσε τὰ σχολεῖα αὐτά. Ἄλλο τὸ γεγονὸς τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς σχολείου ἔν τινι τόπῳ καὶ ἄλλο τὸ γεγονὸς τοῦ χαρακτῆρος τοῦ σχολείου, ἐφόσον δὲν ἀποτελεῖ ἀτομικὴν περιουσίαν τοῦ ἱδρυτοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου τὰς σκέψεις ἐν τούτοις ὀρθῶς ὑπενθύμισε πρὸ ὀλίγου εἰς μίαν διακοπήν του ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας καθορίζει ὅτι οὐσιαστικῶς τὸ σχολεῖον πρέπει νὰ εἶναι Ἑλληνικόν, ὅταν καὶ ἡ διεύθυνσις καὶ τὸ προσωπικὸν καὶ οἱ διδάσκαλοι εἶναι Ἕλληνες. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ νομοσχέδιον θὰ ἴδωμεν—καὶ ἐν τούτῳ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως—ὅτι ἡ διάταξις τοῦ πρώτου ἐδαφίου τοῦ αʹ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ματαιώνει, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πιστεύσῃ ὅτι ματαιώνει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποσχέσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὸ ἐὰν σχολεῖόν τι πληροῖ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου θὰ ἀνήκῃ τελικῶς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέθετε, φαντάζομαι, ὅτι ὁ νόμος θὰ ὁρίσῃ ποῖα εἶναι τὰ Ἑλληνικὰ καὶ ποῖα τὰ ξένα σχολεῖα. Τὸ ἐὰν δὲ σχολεῖόν τι χαρακτηρισθῇ ὑπὸ τῆς διοικήσεως κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, κακῶς ὡς Ἑλληνικὸν σχολεῖον, ἢ κακῶς ὡς ξένον ἐνῷ εἶναι Ἑλληνικόν, τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον δίκης· καὶ εἰς τοῦτο λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως «δὲν ἀνακατεύομαι». Ὡς κριτήριον ἐτέθη οὐχὶ ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις τοῦ σχολείου, ἀλλ’ ὡς κριτήριον ἐτέθη... (δὲν ἠκούσθη). Θὰ ἐνόμιζον ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἤθελεν ἀκούσῃ προσοχῆς τὰς παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι ἀκούονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ αἱ ὁποῖαι ἀπορρέουν ἐκ τῆς προθέσεως οὐχὶ νὰ ματαιώσωσι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὀρθὴν βάσιν τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζομεν. Ὀφείλει νὰ ἀκούσῃ τὰς παρατηρήσεις, καὶ νὰ μὴ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τοῦ ἐπιχειρήματος «οὔ μὲ πείσῃς κἄν μὲ πείσῃς» τὸ ὁποῖον ἐξετόξευσεν πρὸς τὸν κ. Ράλλην.

§177Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον ὅτι δὲν δέχομαι ἐξαιρέσεις.

§178Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἐξαιρέσεις δὲν θέλω καὶ ἐγώ.

§179Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Βλέπετε ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι. Εἶπον ἁπλῶς ἀρνοῦμαι ἐξαιρέσεις. Βλέπετε ὅτι τὸ εὑρίσκετε ὀρθόν. Ἐξαιρέσεις δὲν θέλω νὰ ὑπεισάγωνται διὰ νόμου.

§180Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου σεῖς εἰσάγετε ἐξαιρέσεις. Ὑπὸ τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασιν δὲν εἶναι Ἑλληνικὸν τὸ σχολεῖον;

§181Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἐνεστῶσα κατάστασις ὅτι σήμερον ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν Ἕλληνος ὑπηκόου, ἀλλὰ χθὲς ἦτο ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ξένου ὑπηκόου. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις. Τὸ νομοσχέδιον θέτει κανόνα δικαίου. Αὐτὸ δὲν εἶναι κανὼν δικαίου, εἶναι κανὼν ἀδικίας.... Δὲν δύναται οὔτε εἶναι ὀρθόν, οὔτε εἶναι δίκαιον νὰ ἀπαγορευθῇ διὰ διατυπώσεως τοῦ νομοσχεδίου ἡ καταφυγὴ εἰς τὸ κριτήριον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τηλεγραφηθεῖσαν ἐκ Γενεύης αὐτὴ θὰ ἔχῃ τὴν ἁρμοδιότητα νὰ κρίνῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Λεόντειον Λύκειον, τὸ ὁποῖον καὶ μᾶλλον ἀφορᾷ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1, εἰδοποιηθεὶς περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐζήτησα καὶ ἐγὼ νὰ λάβω γνῶσιν τοῦ συμβολαίου τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Τὸ συμβόλαιον αὐτὸ δὲν εἶναι πρᾶξις προσδιορίζουσα τὰς σχέσεις τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἐκπαιδευτηρίου ἔναντι τῆς διοικήσεως.

§182Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ......

§183Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ ἐκ τῶν ἰδιωτικῶν συμβολαίων. Αὐτὸ θὰ προέλθῃ ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐγγράφων, διὰ τῶν ὁποίων ἐχορηγήθη ἀρχικῶς ἡ ἄδεια περὶ συστάσεως τοῦ σχολείου. Ἐὰν δὲ αἱ πληροφορίαι μου δὲν μὲ λανθάνουν, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἔγγραφον ἀναγόμενον εἰς τὴν πρώτην περίοδον, πρὶν ἀναλάβῃ τὸ χαρτοφυλάκιον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ πρώτη ἄδεια ἐχορηγήθη εἰς τὸν προϊστάμενον τῆς κοινότητος τὸν Σεβασμιώτατον κ. Μαραγκόν, ἀρχιεπίσκοπον τῶν καθολικῶν, Ἕλληνα πολίτην, τοῦ ὁποίου οἱ πρόγονοι παρεκάθησαν νομίζω καὶ εἰς τὰς ἐπαναστατικὰς συνελεύσεις ἐγγεγραμμένον εἰς τὸ δημοτολόγιον Ἑρμουπόλεως. Ἐχορηγήθη δὲ ἡ ἄδεια παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑπ’ ἀριθ. 10.552 τῆς 3 Αὐγούστου 1889, διατυπωθεῖσα εἰς ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς χεῖρας του ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Ἡ πρώτη σύνθεσις τοῦ Λεοντείου Λυκείου, ἱδρυθέντος διὰ χρημάτων τῶν Ἑλλήνων καθολικῶν, τῇ συνδρομῇ καὶ τοῦ Πάπα ἀνετέθη καθὼς καὶ ἡ ὀργάνωσις εἰς τὸν διακεκριμμένον καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου Στέφανον Κυπάρισσον. Ἔχω κατάλογον τῶν διδαξάντων διδασκάλων τοῦ σχολείου τούτου εἰς τὸν ὁποῖον βλέπει. (ἀναγινώσκει). Τώρα προκειμένου τὸ Λεόντειον Λύκειον νὰ περιβάλῃ καὶ τετάρτην γυμνασιακὴν τάξιν, μὴ ἐπιτρεπόντων τῶν νόμων νὰ γίνῃ τοῦτο, παρὰ ἐὰν ἐτίθετο ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν Ἕλληνος ὑπηκόου, παρεκλήθη ὑπὸ τοῦ ἀμέσως προκατόχου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὁ καθηγητὴς κ. Σκάσσης καὶ ἀνέλαβε παρὰ τοῦ διαχειριστοῦ τῆς ἐν Ἑλλάδι καθολικῆς Ἐκκλησίας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἵδρυμα Ἑλληνικὸν καὶ παρέλαβε τὴν ἱδρυτικὴν ἄδειαν τοῦ σχολείου, καταβαλὼν 10.000 δραχμάς. Ἡ πρᾶξις αὕτη συνετάγει τὴν 17 Σεπτεμβρίου 1929. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας δὲν ἦτο ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ θόρυβος δὲν εἶχε δημιουργηθῆ. Ἡ παραχώρησις ἐνεκρίθη. Πῶς εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ γίνεται λόγος περὶ εἰκονικῆς πράξεως.

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναχωρήσω, θέλετε νὰ διακόψητε τὴν ὁμιλίαν σας διὰ νὰ καταθέσω δύο νομοσχέδια. Θὰ ἤθελον ν’ ἀνακοινώσω τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως αἱ ὁποῖαι ὅπως γνωρίζετε, ἀπησχόλησαν τελευταίως τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρόν, τοῦ ζητήματος δηλαδὴ τῆς κινίνης καὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἄρτου. Καὶ διὰ μὲν τὸ πρῶτον ζήτημα φέρω καὶ ὡρισμένον νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον τὸ καταθέτω σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Δεύτερον θ’ ἀνακοινώσω σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς διατύπωσιν ἀποφάσεων ὡρισμένων ἀποφάσεων ἐφ’ ὅσον ὅπως γνωρίζετε, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει ὑπουργὸν, ὁ δὲ ἀναπληρωτὴς ἦτο προσωρινῶς ἀναπληρωτὴς καὶ πρόκειται σήμερον νὰ συμπληρωθοῦν αἱ θέσεις δι’ αὐτὸ εἶπον μόνον τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κινίνην ἡ εἰσαγωγή, ἡ συσκευασία. (ἀναγινώσκει). Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἄρτου κ. βουλευταὶ ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς εἴπω τὰς ἀντιλήψεις μου, εἰς τὰς ὁποίας ἔχω φθάσει ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν εἰς τὸ ζήτημα καὶ ὅπως σᾶς εἶπον εἶμαι πρόθυμος νὰ τὰς μεταβάλω ἐὰν πεισθῶ περὶ τοῦ ἐναντίου, ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς τὰς ἀνακοινώσω ἀπὸ τοῦδε διότι καὶ θὰ δώσω πρὸς δημοσίευσιν καὶ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν κατ’ ἐντολήν μου μελετήσας τὸ ζήτημα μοῦ ὑπέβαλεν ὁ Γενικὸς γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, διὰ νὰ μελετήσετε τὸ ζήτημα κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν. Ἐγὼ εἶχα φθάσει εἰς τὴν ἑξῆς σκέψιν ὅτι διὰ νὰ κατορθώσωμεν καὶ παύσει ἡ διηνεκὴς κατηγορία καὶ ὑποψία κατὰ μιᾶς τάξεως ἐντίμων ἐργατῶν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας ὅπως εἶναι οἱ ἀλευροβιομήχανοι, διὰ νὰ παύσῃ ἡ ὑπόνοια, διὰ νὰ παύσουν αἱ ἐνδεχόμεναι καταχρήσεις ἄν τυχὼν ὑπάρχουν, εἶναι ἀνάγκη νὰ χωρίσωμεν τὸ σιτεμπόριον ἀπὸ τὴν ἀλευροβιομηχανίαν ἐφ’ ὅσον ὁ ἀλευροβιομήχανος ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τὸ σιτάρι τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῆς ὑπηρεσίας, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ ἐφ’ ὅσον ὅπως ἐξετέθη ἀπὸ τοῦ βήματος ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὰ χαρμάνια τὰ ὁποῖα κάμομεν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων κανονίζομεν τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου εἶναι ὑποθετικὰ καὶ φανταστικά, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἔρις μὲ τοὺς ἀλευροβιομηχάνους διότι ἐνῷ ὁ νόμος ἐπιτρέπει εἰς αὐτοὺς νὰ φέρουν καὶ ἄλλο σιτάρι τοὺς λέγομεν ὅτι μᾶς ἔκλεψαν. Ἐπῆγαν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ παρ’ ὅλας τὰς ὀκτὼ ἀποφάσεις δυστυχῶς, ἡ Κοινὴ γνώμη ἐξακολουθεῖ διηνεκῶς νὰ ὑποπτεύηται τὸ πρᾶγμα: πόσον μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἀνώτεροι δημόσιοι ὑπάλληλοι συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ ἐμπεδωθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόνοια. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὸ σιτεμπόριον ἀπὸ τὴν ἀλευροβιομηχανίαν. Διὰ τὸ σιτεμπόριον ὅτι οἱ ἔμποροι ἠμποροῦν νὰ συνεταιρισθοῦν μὲ τὰς Τραπέζας διὰ νὰ καταρτίσουν ἕνα ὅμιλον, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἀποκλείεται νὰ λάβουν μέρος οἱ ἀλευροβιομήχανοι, ἀλλὰ ὄχι ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τῶν ὡς ἀλευροβιομηχάνων. Μία τοιαύτη ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν ὑπουργείων τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Γεωργίας καὶ Ἐσωτερικῶν θὰ κανόνιζε κατὰ μακρότερα χρονικὰ διαστήματα, ποία εἰσαγωγὴ σίτου θὰ γίνεται. Ὁ ὅμιλος δὲ αὐτὸς θὰ παραγγέλλῃ φυσικὰ τὸν σῖτον τὸν ὁποῖον θὰ τοῦ παραγγέλλωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων, αὐτὸς ὁ ὅμιλος δὲ θὰ παραδίδῃ εἰς τοὺς ἀλευροβιομήχανος τὴν ποσότητα τοῦ σίτου. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνεται ζήτημα πλέον ὅτι οἱ ἀλευροβιομήχανοι ἔφεραν ἄλλο χαρμάνι, παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶχε καθορισθῆ διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ ἄρτου. Θὰ εἶναι εὔκολο ὅπως τὸ ἑκάστοτε ἐρχόμενον χαρμάνι ἐξακριβοῦται πόσην ἀπόδοσιν ἔχει ὥστε θὰ βελτιώσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως, χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ καμμία ἀμφιβολία καὶ ἐπ’ αὐτοῦ. Θὰ ὑπάρχῃ ὑπεύθυνος ὑπηρεσία ἀποτελουμένη ἀπὸ τὰς σχετικὰς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τῆς ἀγορανομίας, ἡ ὁποία θὰ εἰσηγῆται εἰς τοὺς ὑπουργοὺς τὴν λῆψιν τῶν ἀποφάσεων ὅσον ἀφορᾷ τὸ εἶδος τοῦ σιταριοῦ. Αἱ διατιμήσεις θὰ παύσουν νὰ εἶναι ἑβδομαδιαῖαι ὅπως εἶναι σήμερον, πρέπει νὰ εἶναι μακροτέρας διαρκείας ἴσως 2–3 μηνῶν, ἀλλ’ δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις νὰ μὴ ξεύρωμεν ἑκάστην δευτέραν πόσο θὰ πληρώσωμεν τὸ ψωμί. Σημειωτέον ὅτι ἀποβλέπω τοὐλάχιστον ἐγὼ εἰς τὸ νὰ χρησιμοποιήσωμεν ὅλα τὰ σιτάρια τὰ ἀρτοποιήσιμα τῆς χώρας δηλαδὴ καὶ τὸν ἀραβόσιτον καὶ τὴν κριθὴν καὶ τὴν σύκαλιν, διότι γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ ἀγροὶ τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι μποροῦν νὰ καλλιεργηθοῦν μὲ κριθὴν—ἀλλὰ ὄχι μὲ σιτάρι—ἡ ὁποία ἔχει τὸ πλεονέκτημα νὰ ὀριμάζῃ 4 ἑβδομάδες ἐνωρίτερα. Δὲν ἐννοῶ νὰ καταργήσωμεν τὴν σημερινὴν ποιότητα τοῦ λευκοῦ, ἀλλὰ ἐννοῶ νὰ δημιουργήσωμεν πλὴν τοῦ λευκοῦ αʹ ποιότητος, καὶ λευκὸν βʹ ὁ ὁποῖος θὰ περιέχῃ τὸν λευκὸν σῖτον μὲ πρόσθετον ἀραβόσιτον, καὶ θὰ εἶναι καὶ αὐτὸς ἄρτος καλός. Ἔγινε τοιοῦτο ψωμί. Γνωρίζετε ὅτι συνεκροτήθη ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἀπεφάνθη. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν μέλανα ἄρτον θὰ διατηρήσωμεν τὴν σημερινὴν ποιότητα, ἀλλὰ θὰ κατασκευάσωμεν ἐπίσης καὶ ποιότητα βʹ μέλανος ἄρτου περιέχουσαν κριθάρι. Ὅσοι μετέβησαν εἰς Θεσσαλονίκην, εἶδον ὅτι τὸ μαῦρο ψωμί, τὸ ὁποῖον περιέχει 25% κριθάρι εἶναι καλλίτερον ἀπὸ τὸν μαῦρον σῖτον ποὺ ἔχομεν ἐδῶ ἀναμφισβητήτως. Ὁ χωρισμὸς τώρα αὐτοῦ τοῦ σιτεμπορίου, ἀπὸ τὴν ἀλευροβιομηχανίαν μᾶς φέρει εἰς τὸ νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν δίκαιον καὶ ἀκριβῆ καθορισμὸν τοῦ ἐμπορικοῦ κέρδους ἀφ’ ἑνὸς καὶ βιομηχανικοῦ ἀφ’ ἑτέρου, ἐνῷ ἡ ἐργασία αὐτὴ μέχρι σήμερον ἦτο δύσκολος μᾶς ἐπιτρέπει δὲ καὶ τὸν σαφῆ καθορισμὸν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, διότι δὲν ἀφίνεται πλέον εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν ἀλευροβιομηχάνων ὑπὸ τὴν ἰδιότητά των ὡς εἰσαγωγέων τοῦ σίτου νὰ κανονίζουν τὰ χαρμάνια ὅπως αὐτοὶ θέλουν. Συγχρόνως, ἀφοῦ εἰσαγάγωμεν τὸν σῖτον καὶ τὸν παραδώσωμεν εἰς τὸν ἀλευροβιομήχανον, καὶ ἐξακριβώσωμεν ποία εἶναι ἡ εἰς ἄλευρα ἀπόδοσις τοῦ σίτου ἔχομεν νὰ κανονίσωμεν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς ἀλέσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ κέρδη τῆς ἀλέσεως δύναται νὰ προέλθῃ μία οὐσιώδης οἰκονομία ἂν ἀποφασίσωμεν, ὅπως νομίζω ὅτι θ’ ἀποφασίσωμεν, νὰ ἐκλαϊκεύσωμεν τὴν ἀλευροβιομηχανίαν. Ὑπάρχει σήμερον ἕνας μῦλος τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπολύτως σύγχρονος, καὶ ὁ ὁποῖος δύναται ν’ ἀρκεσθῇ εἰς βιομηχανικὸν κέρδος πολὺ μικρόν, διότι ὅλαι αἱ δαπάναι τῆς ἐκφορτώσεως κ.τ.λ. γίνονται διὰ σιλό, καὶ ἑπομένως ἐὰν εἴχαμεν ὅλους τοὺς ἀλευρομύλους ὡς αὐτὸν θὰ εἴχωμεν ψωμὶ πολὺ φθηνό. Ὑπάρχουν παρὰ τὸν ἀλευρόμυλον τοῦτον ἄλλοι ἀλευρόμυλοι τῆς αὐτῆς τάξεως ἀλλὰ κακῶς τοποθετημένοι. Δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὴν ἀμοιβὴν τῆς ἀλευροβιομηχανίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μύλου Ἁγίου Γεωργίου μόνον, θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄδικον καὶ σχεδὸν δημευτικὸν νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἄλλους ἀλευρομύλους οἱ ὁποῖοι ὑφίστανται τὸ μειονέκτημα ὅτι δὲν εὑρίσκονται παρὰ τὴν θάλασσαν, νὰ τοὺς εἴπωμεν ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθοῦν εἰς τὸ κέρδος ἐκεῖνο. Λοιπὸν θὰ κανονίσωμεν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀλευρομύλους οἱ ὁποῖοι εἶναι πρώτης τάξεως ἀλλὰ δὲν εἶναι τοποθετημένοι καλῶς, διάφορον ἀμοιβὴν λαμβάνοντες ἐπίσης ὅλα τὰ μέτρα ὅπως ἀναπληρωθῇ ἄλλοθεν ἡ ἔλλειψις τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ἕνεκα τοῦ ὅτι δὲν εὑρίσκονται παρὰ τὴν παραλίαν. Ἔχομεν ὅμως κατηγορίαν τρίτην ἀλευρομύλων, τῶν ὁποίων ἡ θέσις εἶναι ἥκιστα εὐχάριστος. Ὁ κόσμος νομίζει ὅτι ὅλοι οἱ ἀλευροβιομήχανοι ἀποκομίζουν μεγάλα κέρδη. Ἀλλὰ ἐγὼ γνωρίζω ἀπὸ πληροφορίας ἐπισήμους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι πλεῖστοι τῶν ἀλευροβιομηχάνων μόλις κατορθώνουν νὰ ζοῦν, εὑρίσκονται δὲ εἰς οἰκονομικὰ χάλια... Εἰς αὐτοὺς ἀπὸ πολλοῦ εἴπομεν ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ σᾶς παρακολουθοῦμεν ἐσᾶς τῆς τρίτης ποιότητος, ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας σας, δὲν θέλομεν νὰ ποῦμεν οὔτε εἰς τὴν πρώτην ποιότητα οὔτε εἰς τὴν δευτέραν ἀλλὰ παίρνουμε κἄτι τι τὸ μέσον μεταξὺ δευτέρας καὶ τρίτης. Εἶπον εἰς τὸν κ. Πιστολάκην εἰς τὸν ὁποῖον ἀνέθεσα νὰ μελετήσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα: κύτταξε νὰ ἐξετάσῃς ἂν εἶναι δυνατὸν αὐτοὺς τοὺς ἀλευρομύλους νὰ τοὺς ὀργανώσωμεν, ὅλους αὐτούς, διὰ νὰ κτίσουν πρὸς τὴν θάλασσαν ἕνα ἕως δύο συγχρονισμένους ἀλευρομύλους. Ὑπάρχουν δὲ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Πιστολάκη τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ οὔτε ὁ δημόσιος προϋπολογισμός, οὔτε ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου πέραν ἑνὸς ἐλαχίστου ποσοστοῦ διὰ τὴν ὀργάνωσιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου.

§185Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐννοεῖτε τοὺς μικροὺς ἀλευρομύλους τῶν χωρίων;

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁμιλῶ διὰ τὴν ἀλευροβιομηχανίαν τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν ἄλλων μεγάλων πόλεων. Διὰ τοὺς ἄλλους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν ἀνάλογα μέτρα. Προτείνεται ὅμως εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Πιστολάκη ὅτι ἠμποροῦμεν εἰς τοὺς τόπους ὅπου γίνεται ἡ συγκέντρωσις τοῦ ἐγχωρίου σίτου νὰ βοηθήσωμεν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἐκεῖ μύλων προηγμένων διὰ νὰ γίνεται καὶ ἐκεῖ ἡ ἀλευροποίησις τοῦ σίτου, καὶ νὰ ἀναγκάζωνται νὰ τὰ στέλλουν ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ τὰ συλλέγομεν εἰς μακρυνοὺς τόπους. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι, δὲν θὰ ἀκολουθήσω εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ σύστημα τοῦ νὰ δώσωμεν ἀποζημίωσιν εἰς τοὺς ἔχοντας τρίτης τάξεως ἀλευρομύλους, ἀλλὰ θὰ τοὺς κάμωμεν ὅπως καὶ αὐτοὶ ἀποκτήσουν μύλους ἐντελῶς συγχρονισμένους. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρτοποιΐαν, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ βαίνωμεν μὲ βῆμα ταχὺ εἰς τὴν ἐκβιομηχανοποίησιν, διότι ὑπάρχει καὶ ἡ κοινωνικὴ ἄποψις καὶ τοὐλάχιστον ὁ μελετήσας τοῦ ζητήματος τούτου φρονεῖ, ὅτι δύναται καὶ ἡ κοινωνικὴ αὕτη ἄποψις νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ἐπὶ χρόνον ἀρκετὸν ἀκόμη νὰ συζοῦν καὶ οἱ παλαιοὶ φοῦρνοι, καθὼς καὶ οἱ σημερινοὶ φοῦρνοι τοὺς ὁποίους ἔχουν. Ἀλλὰ κυττάξατε ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ἀλευροβιομηχάνου καὶ τοῦ ἀρτοποιοῦ εἷς παράγων ὁ ὁποῖος ἐπιβαρύνει τὸ ψωμὶ μὲ 12–14 λεπτά, ἢ τὸ ψωμὶ ἢ τὸν σῖτον δὲν ἠξεύρω καλὰ μὲ 12–14 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Αὐτὸς εἶναι μία κατηγορία πωλητῶν ἀσκούντων βέβαια ἐπάγγελμα, ἀλλ’ ἄχρηστον ἐπάγγελμα διὰ τὴν κοινωνίαν. Εἶναι οἱ λεγόμενοι....Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐγγυῶνται εἰς τοὺς ἀλευροβιομηχάνους ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνην ὅτι οἱ φοῦρνοι θὰ πληρώνουν τὸν ἄλευρον ποὺ τοὺς δίδουν οἱ ἀλευροβιομήχανοι καὶ πέρνουν 12–14 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Αὐτὸν τὸν ὀργανισμὸν τὸν παρασιτικὸν ἔχομεν καθῆκον νὰ τὸν ἐκτοπίσωμεν τὸ ταχύτερον, καὶ ἠμποροῦμεν νὰ τὸν ἐκτοπίσωμεν. Νὰ ὀργανώσωμεν τοὺς φουρνάρηδες εἰς συνεταιρισμοὺς οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν ἐπιφάνειαν οἰκονομικὴν μεγαλυτέραν, ἵνα δύνανται ἀπέναντι τῶν ἀλευροβιομηχάνων, διότι αὐτοὶ τοὺς πωλοῦν τὰ ἄλευρα, νὰ δύνανται νὰ ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνην ἡ ὁποία σήμερον πληρώνεται τόσον ἀκριβά. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς μελέτης ἡ ὁποία μοῦ ὑπεβλήθη θὰ ἰδῆτε ὅτι εἶναι καὶ μία ἄλλη σπουδαία οἰκονομία, ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν ζυθοζύμην ἡ ὁποία εἶναι ἕνα εἶδος προζυμίου τεχνικοῦ, τὸ ὁποῖον καταλαμβάνει μικρὸν χῶρον καὶ κάνει καλλίτερον τὸ ψωμί. Ἀλλὰ φαίνεται τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, ὅτι πληρώνομεν εἰς ὅλους τοὺς ἀρτοποιοὺς τὴν ζυθοζύμην αὐτὴν, ἐνῶ ὅλοι οἱ ἀρτοποιοὶ δὲν κάνουν χρῆσιν αὐτῆς, διότι πλεῖστοι ἐκ τῶν μικρῶν φούρνων χρησιμοποιοῦν τὸ προζύμι. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ καλλίτεροι φοῦρνοι χρησιμοποιοῦν τὴν ζυθοζύμην φαίνεται ὅτι ὅλοι οἱ ἀρτοποιοὶ βάζουν εἰς τὰ ἀρτοποιητικὰ καὶ τὴν ζυθοζύμην τὴν ὁποίαν δὲν χρησιμοποιοῦν. Αὐταὶ εἶναι ἐν ὀλίγοις αἱ σκέψεις αἱ ὁποῖαι μὲ ἤγαγον εἰς τὸ νὰ ἀναθέσω εἰς τὸν κ. Πιστολάκην νὰ ἐπαληθεύσῃ τὰς ἰδέας αἱ ὁποῖαι ἀπὸ μακροῦ γνωρίζοντας τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τὸν νοῦν μου, μὲ ἤγαγον εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ πιστεύω ὅτι δύνανται νὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς μίαν λύσιν. Καὶ φαίνεται ἐκ τῆς μελέτης αὐτῆς ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα θὰ εἶναι αἱ κύριαι γραμμαὶ, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ μᾶς δώσουν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἠκούσαμεν ὅτι παραπονεῖται ἡ Κοινὴ Γνώμη, ὅτι δὲν ἐλύσαμε τὸ ζήτημα, μολονότι γνωρίζει ὅτι εὑρέθημεν εἰς μίαν ἔλλειψιν ὑπουργοῦ, τὴν ὁποίαν ἐπέφερε παρεξήγησις ἡ ὁποία ἠγέρθη μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Σίδερη, ἡ ὁποία ὡς ξέρετε κατέληξε εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν ἑνὸς τόσον καλοῦ συναδέλφου μας καὶ τόσον πολιτίμου μέλους τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν θὰ ἐπιστρέψῃ ἡ Βουλή, μετὰ τὰς ἑορτὰς, ὁ νέος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τοῦ ὑπουργοῦ Γεωργίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁποῖοι ὅλοι ἐνδιαφέρονται ἀμέσως διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἔχουν φθάσει εἰς τὴν διατύπωσιν ὡρισμένου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφοῦ τὸ συζητήσουν μαζύ μου, καὶ φθάσομεν εἰς ὁριστικὴν διατύπωσιν θὰ τὸ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ψηφισθῇ.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῶν σχολῶν παρακαλεῖται ὁ κ. Ἀραβαντινὸς, ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§188Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ἐπανέρχομαι, λοιπόν, εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς πνευματικῆς τροφῆς καὶ ὑγείας τῶν Ἑλληνοπαίδων. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ χαρακτηρίσω ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ νομοσχεδίου ἐπέρχεται μία μεταρρύθμισις εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους μετά τινος νομοθετικῆς σκαιότητος, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ παρακαμφθῇ. Νομίζω ὅτι ἐξήντλησα τὸ θέμα τοῦ Λεοντείου Λυκείου, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ξένον. Ἀλλ’ ἡ νομοθετικὴ σκαιότης ἐκδηλοῦται καὶ εἰς ἄλλην διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν τοῦ νομοσχεδίου ψηφιζομένου ὡς ἔχει, οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται διὰ τὴν τύχην τῆς ἐκπαιδεύσεώς των ἤδη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐκπαιδευομένων εἰς ξένα σχολεῖα. Πρέπει νὰ κάμῃ ἐντύπωσιν τὸ γεγονὸς ὅτι φοιτῶσιν εἰς αὐτὰ μαθηταὶ Ἕλληνες ἐφόσον δὲν ἐγένετο ἡ προσέλευσις δι’ καὶ ἀθεμίτου συναγωνισμοῦ καὶ δι’ ἄλλων μέσων εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ εἰς τὰ ξένα σχολεῖα φοίτησις ἀνταποκρίνεται πρὸς μίαν ἀνάγκην τῆς κοινωνίας δηλαδὴ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐκμαθήσεως μιᾶς ξένης γλώσσης. Εἶναι νομίζω ἄδικον ὡς ἀρξάμενοι τῆς ἐκμαθήσεως μιᾶς ξένης γλώσσης νὰ τὴν διακόψουν. Εἶναι ἐπίσης ἄδικον ἐφόσον τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπει τὴν φοίτησιν εἰς τὰς τάξεις τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὰς ξένας σχολὰς νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν φοίτησιν αὐτὴν διὰ τὴν 5ην καὶ 6ην τάξιν αἵτινες μέχρι πρό τινος ἐθεωροῦντο ὡς τάξεις τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου ὑπερακοντίζει τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους προέθετε καὶ ἐκείνους τοὺς ὁποίους συνδέουν μὲ τὴν φοίτησιν εἰς ξένα σχολεῖα οἱ Ἕλληνες γονεῖς. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου κατάλογον ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνονται οἱ γονεῖς καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν ἅτινα ἐφοίτησαν εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι τέκνα τοῦ τέως Προέδρου τῆς Δημοκρατίας κ. Κουντουριώτη, ὑπουργῶν ὅπως τοῦ κ. Σπυρίδη, τοῦ κ. Βουρλούμη πρεσβευτῶν καὶ ἄλλων ἐξεχόντων πολιτῶν μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὰ τέκνα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας.

§189Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μόνον ἐπὶ τρεῖς μῆνας πρὸ τριῶν ἐτῶν καὶ κατόπιν τὰ ἀπέσυρα.

§190Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ τὰ ἐπήγατε πάλιν εἰς ξένον σχολεῖον, τὸ Κολλέγιον.

§191Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ Ἀμερικανικὸν Κολλέγιον δὲν εἶναι ξένον σχολεῖον καὶ δύνασθε νὰ τὸ ἰδῆτε ἀπὸ τὰς ἐκθέσεις.

§192Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Σᾶς ἐζήτησα τὴν ἔκθεσιν καὶ σήμερον ἀκόμη θὰ ἐπεθύμουν νὰ τὴν εἶχον διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ἀσκόπους συζητήσεις. Ἐπίσης καὶ τὰ τέκνα ἄλλων πρώην ὑπουργῶν ὅπως εἶναι τοῦ κ. Μανουηλίδου ἐξεπαιδεύθησαν εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον. Ἐπίσης ὁ πρώην ὑπουργὸς κ. Σπυρίδης μὲ ἐβεβαίωσε ὅτι ἐνῷ ὁ υἱός του ἦτο ἀπείθαρχος εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ ἀμελής, μόλις εἰσῆλθεν εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον ἔγινε μαθητὴς πρώτης τάξεως καὶ ἐμποτισμένος Ἐθνικῶν ἰδεωδῶν. Διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕν ὄνομα Ἕλληνος, ὁ ὁποῖος ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἐξεπαιδεύθη εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον καὶ τοῦ ὁποίου ἡ προτομὴ ὡς Ἐθνικοῦ ἥρωος στολίζει τὴν σχολὴν ἐκ τῆς ὁποίας προσδοκῶμεν πολλὰ τὰ ὠφέλιμα διὰ τὰ τέκνα μας, τὸν Ἀριστείδην Μωραϊτίνην, τὸν ἀεροπόρον τοῦ ὁποίου ἡ διαγωγὴ ὑπῆρξεν εἷς διάττων ἀστὴρ εἰς τὸ στερέωμα τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας. Ὅταν ἔχω τοιοῦτον παράδειγμα περὶ τῆς Ἐθνικῆς ἀγωγῆς τῆς παρεχομένης εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ παρατρέξω τὰς ἴσως θεωρητικὰς γνώμας τοῦ κ. Ἐπιθεωρητοῦ τοῦ ὁποίου αἱ πληροφορίαι ὅτι ὅλοι οἱ Ἐπιθεωρηταί, ἀπὸ τοῦ 1926 δὲν καθωδήγησαν δι’ ἐκθέσεων τοὐλάχιστον τοὺς προκατόχους τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας διὰ νὰ μὴ χορηγήσουν τὴν ἄδειαν ὅπως τὸ Λεόντειον Λύκειον περιλάβει καὶ 4ην γυμνασιακὴν τάξιν καθιστάμενον τελείως ἰσότιμον πρὸς τὰ ὀρθόδοξα Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὰς ἐπὶ μέρους διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐκ τῶν ὁποίων μοῦ ἐφείλκυσαν δύο τὴν προσοχήν. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 διὰ τῆς ὁποίας ἐκεῖ παραγκωνίζεται κάθε μέτρον τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ πρέποντος. Ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς ἐγγραφέντας εἰς τὰ ξένα δημοτικὰ σχολεῖα μαθητὰς εἴτε πρόκειται περὶ Ἑλλήνων, εἴτε πρόκειται περὶ μὴ Ἑλλήνων πολιτῶν ἔχομεν δὲ τοιούτους καὶ ἐξ Ἑλληνικῆς καταγωγῆς καὶ ἐκ ξενικῆς καταγωγῆς (ἀναγινώσκει).... Λέγει δηλαδὴ τὸ νομοσχέδιον ὅτι εἴμεθα τόσον ἄρτιοι, τόσον τέλειοι περὶ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τοιοῦτον Σινικὸν τεῖχος ἔχομεν ὀρύξει, ὥστε ἐὰν εὑρεθῇ ἕνας Γερμανός, ὁ ὁποῖος ἔχει φοιτήσει εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον εἴτε ἕνας Γάλλος, αὐτὸς ἐὰν θέλῃ δὲν δύναται νὰ φοιτήσῃ εἰς τὰ ἰδικά μας.

§193Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Εἶμαι σύμφωνος νὰ ἀποσαφηνισθῇ τὸ «μαθηταὶ Ἕλληνες ὑπήκοοι».

§194Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς καθορίζει ὅτι δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψει του τοὺς ἀλλοδαποὺς ὑπηκόους. Παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά. Εἰς τὸ ἄρθρον 13. Ἐπειδὴ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δεχθῶ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ὡς ὑπουργὸς τῆς πατρίδος του εἶναι εἰλικρινὴς καὶ κατήρτισε τὸ νομοσχέδιόν του εἰς τρόπον, ὥστε......... ἡ φοίτησις εἰς τὰ ξένα σχολεῖα μέσης ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ἄρθρον 13 λέγει: (ἀναγινώσκει). Αὐτὴ ἡ διάταξις σημαίνει, ὅτι ἐὰν δὲν περιορισθῇ ἡ διάταξις εἰς τὰ ξένα δημοτικὰ σχολεῖα καταλήγομεν νὰ περιγράφεται ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου σας.

§195Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀποσαφηνισθῇ. Σᾶς ἐξηγῶ τὸ διατί. Ἀφ’ ἧς ἔλαβα τὸ μέτρον καὶ διὰ τοὺς ἀλλοδαποὺς ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας μαθητὰς νὰ φοιτήσουν εἰς τὰ ἰδικά μας προνοῶν νὰ μὴ ὑπάρχουν ἐξετάσεις. Καὶ εἶπα, ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν ἐφέτος ποὺ θὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ μεταγραφὴ νὰ γίνῃ δι’ ἁπλῆς δηλώσεως ἄνευ ἐξετάσεων διὰ νὰ διευκολύνω τὴν μεταγραφήν.

§196Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τώρα θὰ ἔλθω εἰς τὸ ἐπωδυνώτερον σημεῖον τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 6. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 λέγει: (ἀναγινώσκει)...Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μὲ τὰ Ἑλληνικὰ ἑτερόδοξα σχολεῖα τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει δυσκολίαν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ τῶν Ὀρθοδόξων Ἑλληνικῶν σχολείων, εἰς τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν διάλυσιν τῶν ξένων δημοτικῶν σχολείων πρόκειται νὰ διδάσκεται ἡ θρησκευτικὴ διδασκαλία, ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἀνεφάρμοστος διότι ἡ Καθολικὴ Ἐκκλησία δὲν ἀναγνωρίζει....Ἀφ’ ἑτέρου τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκκλησίαν διότι πρόκειται περὶ Ἑλλήνων πολιτῶν οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν συνταγματικὸν χάρτην ἀπολαμβάνουν πλήρους ἐλευθερίας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ τοῦ αὐθαιρέτου ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν διδασκαλίαν τῶν ἱερῶν μαθημάτων. Καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ἰδιαιτέρως μήπως καὶ διέλαθεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας μήπως κακῶς εἰσηγήθησαν εἰς αὐτὸν οἱ ἁρμόδιοι τεχνικοὶ σύμβουλοι τὸ πρᾶγμα. Διότι δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἑτέραν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν πάντες οἱ Ἕλληνες μαθηταὶ εἴτε ὁμόδοξοι εἴτε ἑτερόδοξοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ φοιτῶσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα τὰ κατὰ πλειοψηφίαν ὀρθόδοξα μήπως παρεμβάλλονται προσκόμματα εἰς τὸ νὰ διδάσκωνται τὰ θρησκευτικά των μαθήματα Ἕλληνες ἑτερόδοξοι συμπολῖταί μας. Τὸ βῆμα τοῦτο δὲν εἶναι μόνον τῶν ὀρθοδόξων χάριτι θείᾳ, εἶναι βῆμα ἀντιπροσωπείας Ἐθνικῆς, καὶ τὸ Ἔθνος μας τοῦτο ἀποτελεῖται ἀπὸ πολίτας ἀνήκοντας καὶ εἰς ἕτερα θρησκεύματα ἀλλά καὶ εἰς ἕτερα δόγματα. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, καὶ ἡ ἑκατονταετής μας παράδοσις τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου τὴν ἔχει καθιερώσει, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ διὰ διεθνῶν συνθηκῶν εἰς τὰς ὁποίας ἑκουσίως ὑπεβλήθημεν διότι πιστεύομεν ὅτι τοῦτο πράττοντες πράττομεν σύμφωνα μὲ τὸν πολιτισμόν μας τὸν Ἐθνικὸν καὶ Χριστιανικόν, ὥστε νὰ μὴ παρεμβάλλωμεν προσκόμματα εἰς τὴν διδασκαλίαν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἐκ τῆς κακῆς εἰσηγήσεως τῶν τεχνικῶν συμβούλων, εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅτι: λάβε τὸ μέτρον αὐτὸ, σοῦ τὸ ἐπιψηφίζωμεν καὶ ὀρθῶς εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα νὰ προνοήσωμεν νὰ διδάσκηται εἰδικῶς τὸ μάθημα τῶν ἱερῶν· τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ προκαλέσωμεν τὴν εἰσροὴν ξένων καθολικῶν διότι οἱ ὑπάρχοντες καθολικοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσουν μετὰ τὴν διασπορὰν τῶν ἑτεροδόξων μαθητῶν, εἰς τὰ διάφορα σχολεῖα. Σήμερον δὲν δυνάμεθα εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα νὰ διδάσκωμεν ἡμεῖς τὰς ξένας γλώσσας. Διότι ἔλαβε πρόνοιαν ὁ κ. ὑπουργὸς περὶ δημιουργίας καὶ ἀποκτήσεως πτυχίου ξένων γλωσσῶν ἀλλὰ τὰ παιδία δὲν καινοτομοῦν διδάσκουν· εἷς καὶ μόνον προσῆλθεν εἰς τὴν Γαλλικὴν σχολὴν διὰ νὰ ὑποστῇ τὰς ἐξετάσεις διὰ τὴν ἀπόκτησιν Γαλλικοῦ πτυχίου, καὶ οὗτος εἶναι ζήτημα, ἂν θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ νὰ διδάσκῃ τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον. Τοῦτο δὲν εἶναι μικρὸν καὶ ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὡς ἀντιπροσωπείαν σύμπαντος τοῦ Ἔθνους, ἔκκλησιν πρὸς τὸ εὐφυὲς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὅπως μὴ θελήσῃ διὰ τῆς ἐπιμονῆς του νὰ δημιουργήσῃ πράγματα εἰς τὸ Κράτος, καὶ νὰ μᾶς ἐμφανίσῃ, ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιώκει ἕνα ἠθικὸν Ἐθνικὸν σκοπὸν νὰ μᾶς ἐμφανίσῃ εἰς τὴν κακοβουλίαν τὴν ἔξωθεν ὡς ἀνθρώπους μεσαιωνικοὺς τυραννοῦντες τοὺς ἑτεροθρήσκους. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν δύναται ἐκ τῆς κληρονομίας τῆς Βυζαντινῆς, νὰ ἐπαίρηται διὰ μισαλλοδοξίαν. Καύχημα διὰ τὴν ὀρθόδοξον ἐκκλησίαν εἶναι ὅτι ὑπῆρξε πάντοτε ἀνεξίθρησκος. Ἄς μὴ κάμωμεν, ὕστερα ἀπὸ τὴν περίοδον τὴν ὁποίαν διανύομεν ὡς ἔθνος, κατόπιν ὅλων τῶν ταλαιπωρειῶν τὰς ὁποίας ὑπέστημεν, ἀλλὰ καὶ κατόπιν τῶν τίτλων τοὺς ὁποίους ἐκ νέου ἀνανεώσαμεν, ὅτι εἴμεθα ἕνας λαὸς πολιτισμένος καὶ ἀνεξίθρησκος νὰ δημιουργήσωμεν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πρόθεσις, διότι βεβαίως ταῦτα λέγων, δὲν ἐξαιρῶ τὴν πρόθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἣν θεωρῶ ἁγνήν, νὰ δημιουργήσωμεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι κατατυραννοῦμεν τοὺς ἑτεροθρήσκους, τοὺς ὁποίους χρησιμοποιοῦμεν ὡς Ἕλληνας πολίτας διὰ τὰ βάρη, ἀλλὰ δὲν σεβόμεθα τὴν θρησκευτικὴν αὐτῶν συνείδησιν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεώς των.

§197Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ Κράτος ἔχει καὶ ἐνδιαφέρον καὶ δικαίωμα νὰ ρυθμίζῃ τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἰδίως τὰ τῆς νεαρᾶς ἡλικίας κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι γνωστὸν καὶ φυσικὸν ἡ διδασκαλία, ἡ ἐκπαίδευσις, ν’ ἀσκῇ μείζονα ἐπιρροὴν ὡς πρὸς τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ψυχὴν τῶν ἐκπαιδευομένων παρ’ ὅτι εἰς τὰ ἀνώτερα σχολεῖα. Νομίζω ὅμως ὅτι εἴς τινα σημεῖα τὸ νομοσχέδιον φθάνει εἰς ὑπερβολὴν ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε ν’ ἀποφευχθῇ. Ὅλον τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀντιλήψεως, ὅτι τὰ ξένα σχολεῖα οὐδεμίαν παρέσχον ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος, ἐνῷ εἶναι πραγματικὸν γεγονὸς ὅτι μερικὰ ἐκ τῶν σχολείων αὐτῶν προσέφερον σπουδαίας ὑπηρεσίας, ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπὸ τοὺς ἀποφοίτους τῶν σχολείων αὐτῶν, ἀποφοίτους διαπρέψαντας εἰς τὸν δημόσιον βίον, διαπρέψαντας εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον, διαπρέψαντας εἰς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν πατρίδα. Ὅταν ἔχωμεν αὐτὸ τὸ δεδομένον τὸ ἀναμφισβήτητον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ρίπτωμεν σήμερον τὴν λήθην τοῦ ἀναθέματος γενικῶς κατὰ τῶν ξένων σχολείων. Ἠμπορεῖ σήμερον τὸ Κράτος νὰ νομίσῃ ὅτι ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἀνάγκην τῶν ξένων σχολείων, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε τὴν στιγμὴν αὐτὴν τῆς καταργήσεως τῶν ξένων σχολείων εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ φαινώμεθα ὅτι ἀρνούμεθα γενικῆς ὑπηρεσίας ἀναμφισβητήτως παρασχεθείσης εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Τὸ ἄλλο ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ νομοσχέδιον δημιουργεῖ κἄποιαν ἀνισότητα μεταξὺ Ἑλλήνων ὑπηκόων καθολικῶν καὶ ἑτεροδόξων. Ποῦ ἔγκειται αὐτὴ ἡ διαφορά; Ἔγκειται εἰς τὸ ἑξῆς: ὅτι ναὶ μὲν οἱ ξένοι ὑπήκοοι εἶναι δυνατὸν νὰ διατηροῦν σχολεῖα, ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ κατηγορίαι σχολείων ἱδρυθέντων ἀπὸ Ἕλληνας ὑπηκόους καὶ τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς ἄλλους ὑπηκόους καὶ τὰ ὁποῖα μ’ ὅλα ταῦτα χαρακτηρίζονται ὡς ξένα σχολεῖα, ἐνῷ ἡ διδασκαλία εἰς αὐτὰ εἶναι σύμφωνος μὲ τοὺς κειμένους νόμους, γίνεται Ἑλληνιστὶ καὶ ἐν γένει ἐφαρμόζεται τὸ πρόγραμμα τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ ἐν τούτοις τὰ σχολεῖα αὐτὰ κλείουν ἐπειδὴ μετεφέρθησαν ἐπί τινα χρόνον εἰς ὑπηκόους ξένους. Ἕπεται ὅτι τὰ σχολεῖα αὐτὰ εἶναι ξένα, ἐφόσον λειτουργοῦν μὲ τὸ πρόγραμμα τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας; Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι δημιουργεῖται μία ἀνισότης καὶ δι’ αὐτὸ θὰ προέτεινον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰ ἄλλα βεβαίως κάμνει μίαν πολὺ σοβαρὰν ἐργασίαν, θὰ ἐπρότεινα τὴν περικοπὴν τοῦ πρώτου ἄρθρου κατὰ τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζονται ὡς ξένα σχολεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καίτοι ἱδρύθησαν ἀπὸ Ἕλληνας, καίτοι ἀνήκουν εἰς Ἕλληνας ἐν τούτοις θεωροῦνται ξένα σχολεῖα. Αὐτὴ ἡ διάταξις νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν τρόπον τινὰ, καὶ ἡ διαγραφή της δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ καμμίαν ἐξαίρεσιν καὶ συνεπῶς διὰ τῆς διαγραφῆς αὐτῆς δὲν παρουσιάζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὅτι δηλαδὴ δὲν δέχεται ἐξαιρέσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία παρατήρησις τὴν ὁποίαν εἶχα νὰ κάμω, καὶ ἡ ἄλλη παρατήρησις εἶναι ἡ περικοπὴ τοῦ ἄρθρου 9ου δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται εἰς λειτουργοὺς τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως νὰ διατηροῦν δημοτικὰ σχολεῖα. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι οἱ λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐκ τῆς ἀπασχολήσεώς των τῆς ὑποχρεωτικῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν καιρὸν ὥστε νὰ εἶναι διευθυνταὶ ἢ ἰδιοκτῆται σχολείων δημοτικῶν, προκειμένου ὅμως περὶ λειτουργῶν ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως δὲν ἰσχύει τοῦτο. Νομίζω ὅτι οἱ λειτουργοὶ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως ἰδίᾳ τοῦ φιλοσοφικοῦ τμήματος ἔχουν τὸν καιρὸν νὰ ἔρχωνται εἰς ἀμεσωτέραν ἐπαφὴν μὲ τὴν ζωὴν τὴν ἐκπαιδευτικήν. Κατά συνέπειαν νομίζω ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν λειτουργῶν τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τὴν ἀνάμιξίν των εἰς τὴν ζωὴν τὴν ἐκπαιδευτικὴν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δὲ δικαιολογημένη.

§198Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταὶ ἐλέχθη ὅτι ἡ προσθήκη αὐτὴ ἔχει προσωπικὸν χαρακτῆρα, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲ ἴχνος ὑποψίας δέχομαι τὴν διαγραφήν. Παρέχω ὅμως τὴν πληροφορίαν ὅτι δὲν ἀποτελεῖ οὔτε προσωπικὴν, οὔτε κἄν νέαν διάταξιν, διότι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου ὁ ἰσχύων τὸ ἀπαγορεύει. Τὸ ἄρθρον 68 τοῦ ἰσχύοντος τοῦ Πανεπιστημίου ὀργανισμοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὴν διαγράφω αὐτὴν τὴν διάταξιν πρὸς διάλυσιν πάσης παρεξηγήσεως.

§199Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ διαγραφὴ ποίαν ἔννοιαν ἔχει;

§200Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅτι δὲν δημιουργεῖ ἀσυμβίβαστον τὸ ἀξίωμα τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ ὅτι ἂν ἐπιτρέπεται ἢ ὄχι θὰ κριθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου.

§201Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὥστε σεῖς κατ’ ἀρχὴν δὲν ἀποκρούετε τὴν ἰσότητα τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου.

§202Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἐπιθυμῶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον νὰ ὑποστῇ τὴν παρεξήγησιν, ὅτι παρενεβλήθη μία διάταξις διὰ μίαν μεμονωμένην προσωπικὴν περίπτωσιν.

§203Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν δοθῇ τοιαύτη ἑρμηνεία τὸ δέχομαι.

§204Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ «ἀνώτατα» δέχομαι κ. Πρόεδρε, ἀπὸ τὸ παρὸν κείμενον νόμου νὰ διαγραφῇ.

§205Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις εἶχα νὰ κάμω καὶ νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡμεῖς ὡς Κράτος Δημοκρατικόν, ἀλλὰ καὶ ὡς Κράτος ἐνδιαφερόμενον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καί τῶν ὁμοεθνῶν μας τῶν διεσπαρμένων εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς γῆς, καὶ διεκδικούντων τὸ δικαίωμα τῆς σχολικῆς ἐλευθερίας, εἴχομεν κάθε λόγον εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ σχετικῶς νὰ εἴμεθα διαλλακτικοὶ καὶ ἐν μέρει ἐπιεικεῖς. Βεβαίως πρέπει νὰ ρυθμίσωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἔχομεν καὶ ὁμοεθνεῖς διεσπαρμένους εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς γῆς οἱ ὁποῖοι ποθοῦν νὰ διατηρήσουν τὰ σχολικὰ ἱδρύματα.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος.

§207Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τάσσομαι κύριοι βουλευταί, ἄνευ ἐνδοιασμῶν ὑπὲρ τῆς βάσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ προκειμένου. Ἐπικροτῶ εἰλικρινῶς τὴν πρόθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατόρθωσε νὰ λάβῃ μέτρα ριζικὰ πρὸς διόρθωσιν ἑνὸς ἀτόπου, πρὸς διόρθωσιν ἑνὸς ζητήματος λεπτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐπικινδύνου. Ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου καταγωγῆς εἶχον τὴν ἀφορμὴν μοῦ ἐδόθη καὶ ἡ εὐκαιρία, καὶ εἶχον καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἐξετάσω ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ ἔχω καθῆκον νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι τὰ ξένα σχολεῖα, ὄχι βεβαίως ὅλα, τὸ τονίζω, ἐξήσκησαν καὶ ἐξασκοῦν συστηματικῶς ἀντεθνικὴν προπαγάνδαν ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ προσηλυτισμὸν πρὸς ξένα δόγματα. Αὐτὴ εἶναι μία ἀλήθεια ἀναμφισβήτητος. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διαθέτουν ἄπειρα μέσα, καὶ δίδακτρα δωρεάν, καὶ βιβλία δωρεάν, καὶ ἔξοδα νοσηλείας δωρεάν, καὶ χρῆμα εἰς τὰς οἰκογενείας, ὅταν πείθωνται ὅτι ὑπάρχουν οἰκονομικαὶ περιστάσεις δυσμενεῖς. Καὶ τὸ χείριστον, διδασκαλίαν ἐπικίνδυνον, ἐπιτηδείαν καὶ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐπιζημίαν. Ἐπιλαμβάνονται μὲ τὸν θαυμασιτώτερον τρόπον καὶ τὸν τεχνικώτερον, τῆς ἀνεγέρσεως ἱδρυμάτων καὶ παραπλανῶνται οἱ πολλοὶ ἐκ τῆς ἐντυπώσεως ὅτι πρόκειται τὰ τέκνα των νὰ ἐκμάθουν ξένας γλώσσας καὶ κατατάσσουν αὐτὰ εἰς τὰς σχολάς των καὶ ὕστερα οἱ ἀφελεῖς αὐτοὶ μὴ γνωρίζοντες τὰ βαθύτερα αἴτια τῆς κατατάξεως, εἶναι καὶ εὐχαριστημένοι ἐκ τῶν πολλῶν εὐκολιῶν τὰς ὁποίας ἀπολαμβάνουν ἀπὸ τὰ σχολεῖα αὐτά. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα γίνεται εἰς μεγάλην ἔκτασιν αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἡ ἐργασία. Ὑπάρχει δὲ πληθυσμὸς ὄχι μικρὸς κατοικῶν σιμὰ εἰς τὴν πόλιν τῆς Κερκύρας, πληθυσμὸς καθολικός, ἀλλὰ μὲ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ αἴσθημα Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς προοδευτικός, πληθυσμὸς ὁ ὁποῖος παράγει. Ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς ἔγινεν ἀντικείμενον πλήρους ἐκμεταλλεύσεως ἀπὸ τὰ ξένα σχολεῖα. Ἵδρυσαν εἰς τὸ καταλληλότερον μέρος μίαν σχολὴν καὶ συνεκέντρωσαν ὅλους τοὺς μαθητὰς ἐκεῖ, καὶ δὲν ὑπάρχει εἷς μαθητὴς φοιτῶν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα πλέον. Τὰ σχολεῖα τοῦ τόπου μου ἦσαν δύο κατηγοριῶν, τινὰ ἀπέβλεπον εἰς καθαρῶς πολιτικοὺς προπαγανδιστικοὺς ἀντεθνικοὺς σκοπούς, τὰ ἄλλα δὲ εἶχον καθαρῶς σκοπὸν προσηλυτισμοῦ πρὸς ἄλλα δόγματα. Διὰ τὰς ἁμαρτίας μας ἔγινεν εἰς τὴν Ρώμην τὸ Κογκορδάτον, δηλαδὴ συνεβιβάσθη ἔπειτα ἀπὸ τόσα χρόνια τὸ βατικανὸν μὲ τὸ ἐπίσημον Ἰταλικὸν Κράτος, καὶ τὰς συνεπείας τοῦ Κογκορδάτου τὰς πληρώνωμεν βαρύτατα, διότι ἡ συνεργασία αὐτὴ ἔγινε μεταξὺ τῶν 2 σχολῶν, καὶ ἐνετάθη καὶ ἡ προπαγάνδα εἰς τὰ μέρη αὐτά. Ἡ κατάστασις εἶναι λυπηρὰ καὶ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως δυσάρεστος. Ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ λέγηται, διότι εἶναι ἀλήθεια. Τὸ βέβαιον τώρα εἶναι ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ ἡ τόσον δυσάρεστος ὀφείλεται κατὰ τὴν ἔκτασίν της κατὰ μέγα μέρος ἀσφαλῶς εἰς τὴν ἀμέλειαν μὲ τὴν ὁποίαν ἐξησκήθη ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἡ ἐποπτεία καὶ ἡ ἐπιθεώρησις τῶν σχολείων ἐκείνων. Ἐὰν οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἐλάμβανον τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἠδύναντο νὰ λάβουν, βεβαίως τὸ κακὸν δὲν ἤθελε λάβει τοιαύτην ἐπέκτασιν. Ἀλλὰ κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἀρύομαι ἐξ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ φοιτοῦν μαθηταὶ 9½ χιλιάδες εἰς τὰ ξένα σχολεῖα. Τὸ πρᾶγμα εἶναι θλιβερόν. Τώρα ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἔχω μίαν προκατάληψιν ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν τὰς ὁποίας ἐξετίμησα. Ὤφειλον νὰ ἐκτιμήσω ὡς προερχόμενα ἀπὸ τὴν πατρίδα ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέρχομαι. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἔλεγον τὸ ἴδιον ἐὰν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου σχολεῖα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν προπαγανδιστικὸν σκοπόν. Βεβαίως ἐκτιμῶ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι προκειμένου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πρέπει νὰ εἶναι πάντοτε Ἑλληνική, καθαρῶς Ἑλληνική, εἶναι μία παρατήρησις. Ἀλλὰ ἐγώ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔβλεπα τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους διεῖδον, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον, διότι δὲν ὑπάρχουν οἱ κίνδυνοι οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον εἰς ὡρισμένας περιφερείας ἐξ ὡρισμένων ἄλλων σχολῶν, ὅπως ἦσαν π. χ. αἱ Γερμανικαὶ σχολαί, αἱ Ἀμερικανικαὶ σχολαί, ἴσως καὶ διάφοραι Γαλλικαὶ σχολαί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ Λεόντειον Λύκειον διὰ τὸ ὁποῖον ἤκουσα τόσα πολλὰ νὰ λέγωνται. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἐὰν πρόκηται νὰ χωρήσω εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, τοῦ κατὰ βάσιν ἀπολύτως ὀρθοῦ νόμου, θὰ προέβαινον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ διὰ διαταγμάτων, διότι ἤθελον ἐκτιμήσει ὅτι ὁπωσδήποτε ὑπάρχει μία κατάστασις ὀδυνηρά, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας συνεκεντρώθησαν 9½ χιλιάδες παιδιὰ εἰς τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα, καὶ τὴν ὥραν ποὺ τὸ Κράτος κλείει ἀποτόμως τὰ σχολεῖα αὐτά, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχῃ τὰ μέσα εὐχεροῦς μετατάξεως τῶν μαθητῶν ἐκείνων εἰς ἄλλα σχολεῖα. Τὰ πράγματα εἶναι σοβαρά, διότι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν δὲν εἶναι διεσπαρμένος εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὁπότε ἡ μετάταξις δὲν θὰ ἦτο δυσχερής. Ὁπωσδήποτε καὶ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἶναι πλήρως ὑπερφορτωμένα. Ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος αὐτὸς διὰ διαταγμάτων, θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ διατάγματα αὐτὰ βεβαίως νὰ προηγηθοῦν ἐκεῖ ὅπου πρέπει καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν βαθμιαίαν κατάργησιν τῶν ἄλλων σχολείων, ἐκ τῶν ὁποίων ὑπάρχει κίνδυνος δηλαδὴ νὰ ἀπαγορεύσῃ τὰς νέας ἐγγραφάς, κατὰ τρόπον, ὥστε ἀπὸ ἔτος εἰς ἔτος νὰ περιορίζωνται τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ ἠδύνατο νὰ διοχετευθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς βαθμηδόν, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ δημιουργοῦνται δυσχέρειαι καὶ ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπόφευκτα μὲ τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη. Ἤκουσα νὰ λέγουν πολλοὶ καὶ διὰ τὸ Λεόντειον Λύκειον. Αἱ πληροφορίαι καὶ ἐμοῦ εἶναι ἄριστα. Πρόκειται περὶ μιᾶς σχολῆς ἀξίας προσοχῆς ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐδικαιολογῆτο εἰδικὴ διάταξις μὲ τὴν κατάργησίν της, οὔτε βλέπω τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους διέβλεπεν ὁ κ. ὑπουργός. Ὁ κ. ὑπουργὸς λέγει. Θὰ δώσωμεν τὸ μέσον τῆς καταστρατηγήσεως τοῦ νόμου. Ὄχι. Διότι ἡ διάταξις ἀναφέρεται εἰς τὸ παρελθόν. Ἐὰν εἶχε τεθῇ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ σχολεῖα τὰ διευθυνόμενα ἀπὸ Ἕλληνας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου.....βεβαίως δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμία καταστρατήγησις, διότι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου λύει τὸ ζήτημα καὶ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἄλλη περίπτωσις. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐδικαιολογῆτο εἰδικὴ διάταξις διὰ τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα, ὅπως δὲν νομίζω, ὅτι τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα δὲν ἐκπληροῦν αὐτὸν τὸν σκοπὸν πρέπει νὰ κριθοῦν μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον μὲ τὰ ἄλλα. Ἑπομένως νομίζω ὅτι τὸ ὑμέτερον ἔργον, κύριε ὑπουργέ, θὰ μείνῃ ἀτελὲς, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν προσθέσωμεν εἰδικὴν διάταξιν διὰ τὰ σχολεῖα τὰ Οὐνιτικά. Αὐτὰ ἐφ’ ὅσον διευθύνονται ἀπὸ δῆθεν Ἕλληνας, τὸ τονίζω, ἀπὸ δῆθεν Ἕλληνας, αὐτὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων πρόκειται νὰ λειτουργήσουν ἐλευθέρως. Ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μου, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπεκόμισα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὁ τύπος τοῦ Οὐνιτικοῦ σχολείου εἶναι ὁ ἐπικινδυνωδέστερος, ὅλων τῶν ἄλλων καὶ δὲν σᾶς μένει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι γνωρίζω καλὰ τὸν τύπον τὸν ὁποῖον ἐφαρμόζουν εἰς τὰ σχολεῖα, ταῦτα, διὰ τὰ ὁποῖα τόσον δριμύτατα ὡμίλησα. Τὰ Οὐνιτικὰ σχολεῖα εἶναι τὰ μᾶλλον ἐπικίνδυνα. Ἡ ἀστυνομία τῶν πόλεων παρηκολούθησε μετὰ μεγάλης προσοχῆς ὅλην τὴν κίνησιν, καὶ μὲ εἶχε ἐνήμερον ὅλων τῶν λεπτομερειῶν. Εἶχον ἔλθει εἰς ἐπανειλημμένας συνεντεύξεις μὲ τὸν ἀξιότιμον προκάτοχόν σας κ. Γόντικαν, καὶ ἐλήφθησαν τότε μέτρα. Σήμερον μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος ἢ μᾶλλον ἡ βεβαιότης ὅτι τὰ σχολεῖα αὐτά, ὄχι μόνον δὲν πρόκειται νὰ τὰ ζημιώσουν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ τὰ ὠφελήσουν. Οἱ μαθηταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ φεύγουν ἀπὸ τὰ ἄλλα, θὰ πηγαίνουν εὐχερέστατα ἐκεῖ καὶ θὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν αὐτῶν. Νομίζω, κύριε ὑπουργέ, καὶ τὸ λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος καὶ νὰ βάλωμεν εἰδικὴν διάταξιν, διότι ἄνευ αὐτῆς τῆς διατάξεως θὰ προσφέρωμεν ὑπηρεσίαν εἰς ἐκείνους.....

§208Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πῶς θὰ τὴν τακτοποιήσητε πρὸς τὸ Σύνταγμα;

§209Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι κωμικοτραγικὸν νὰ φεύγουν οἱ μαθηταὶ ἀπὸ τὴν Γερμανικὴν σχολήν, νὰ φεύγουν ἀπὸ τὸ Λεόντειον καὶ νὰ πηγαίνουν εἰς τὰ σχολεῖα τὰ Οὐνιτικά.

§210Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διατηροῦνται;

§211Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διατηροῦνται τὰ Οὐνιτικὰ σχολεῖα, ἔχουν τὸ Κογκορδάτον καὶ δὲν θὰ δροῦν μόνον θρησκευτικῶς, ἀλλὰ καὶ πολιτικῶς δηλαδὴ ἀντεθνικῶς. Θὰ εἶναι κωμικὸν καὶ ἀστεῖον νὰ φεύγουν οἱ μαθηταὶ ἀπὸ σχολὰς Γερμανικὰς καὶ νὰ πηγαίνουν εἰς τὰ Οὐνιτικὰ σχολεῖα. Καὶ ἔφθασε εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ὑπὲρ τῆς βάσεως τοῦ ὁποίου τάσσομαι, ὅπως εἶπον, ὁλοψύχως, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν, παρὰ νὰ κάμῃ τὴν ἐκπαίδευσιν καθαρῶς Ἑλληνικήν. Ἐγὼ τάσσομαι ὑπὲρ τῆς βάσεως αὐτῆς, διὰ τὰ ἀντεθνικὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ δρᾶσις τῶν σχολείων αὐτῶν. Ἐν ᾗ περιπτώσῃ παραμείνει τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ μείνουν ἐλεύθεροι οἱ Οὐνῖται, τότε τὰ ἀποτελέσματα, τὰ τόσον εὐεργετικά, τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ ἐπιτύχωμεν, δὲν θὰ τὰ ἔχωμεν.

§212Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πόσα νομίζετε ὅτι εἶναι τὰ Οὐνιτικὰ σχολεῖα; Δὲν εἶναι οὔτε κἄν σχολεῖα. Εἶναι 2 οἰκοτροφεῖα. Χρειάζονται ὅμως ἄδειαν διὰ τὴν ἵδρυσιν σχολείων καὶ ἂν ἡ διοίκησις ἔχει διαπιστώσῃ ὅτι ὑπάρχει πρόθεσις προσηλυτισμοῦ, ἡ ἄδεια δὲν θὰ δίδηται. Πρέπει νὰ σᾶς παράσχω καὶ τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Ἐὰν διαπιστωθῇ κακὴ λειτουργία Ἑλληνικοῦ ἢ δημοτικοῦ σχολείου, ἡ διοίκησις δικαιοῦται νὰ ἄρῃ τὴν ἄδειαν. Ἑπομένως ἡ ὠφέλεια εἰς τὴν Χώραν μας εἶναι πλήρης. Ἑπομένως ἡ δυσκολία ποία εἶναι; Προκειμένου περὶ τῶν ξένων σχολῶν δικαιούμεθα ἐν πάσῃ ὥρᾳ νὰ ἀνακαλέσωμεν τὴν ἄδειαν τῆς λειτουργίας.

§213Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅταν ἐγὼ ἤμην ὑπουργός, πρὸ 1½ ἔτους, μῆνες πολλοὺς πρίν, ἐκουβεντιάζαμε μὲ τὸν συνάδελφόν μου διὰ νὰ ληφθοῦν μέτρα ἐπὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς ἅτινα ἀτυχῶς, δὲν ἐλήφθησαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητῶ εἶναι: Πρῶτον νὰ μὴ μπορῇ νὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν Οὐνιτικῶν σχολείων ὁ ὁποῖος μοιραίως θ’ αὐξήσῃ καὶ δεύτερον, νὰ μὴ ἔχουν ἐκεῖνο τὸ δικαίωμα νὰ ζητοῦν ἄδειαν—θέλω δηλαδή, ὁ νόμος νὰ στερήσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ δικαιώματος, νὰ δώσῃ περαιτέρω ἀδείας καὶ νὰ σᾶς ἀπαλλάξωμεν.

§214Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔλαβεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας δύο πλήρη μέτρα. Πρῶτον παραπέμπει ἐπὶ προσηλυτισμῷ, καὶ σήμερον δίδουν λόγον εἰς τὴν δικαιοσύνην. Δεύτερον: ἀλλαγὴν σχήματος ἡ ὁποία συνετελέσθη καὶ δὲν δύναται ἑπομένως νὰ ὑπάρξουν παράπονα ὅτι καθυστερήσαμεν.

§215Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν λέγω τοῦτο καὶ σᾶς συγχαίρω.

§216Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ προχωρῶ: ὅταν διαπιστώσω διὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν ἀταξίαν τοιαύτης φύσεως, δηλαδὴ ἀταξίαν προπαγανδιστικὴν προσηλυτισμοῦ, θὰ ἄρω τὴν ἄδειαν. Ἑπομένως ἔχω εἰς τὰ χέρια μου μίαν πλήρη ἐξουσίαν, δὲν μοῦ χρειάζεται τίποτε ἄλλο.

§217Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι πρῶτα θὰ ἔπαιρνα τὰ μέτρα ἐκεῖνα, καὶ τὰ μὲν καὶ τὰ δέ, ἀλλὰ πρῶτα ἐκεῖνα διότι βλέπω τὸν κίνδυνον ἐξ αὐτοῦ μεγαλείτερον καὶ θετικώτερον.

§218Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχει τὸ Σύνταγμα.

§219Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὡραιότατα. Καὶ μὲ τὸ μέτρον ποὺ λέγω ἐγὼ τὸ ἴδιο εἶναι. Ἔχομεν τρόπους πολλούς, χωρὶς τὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὰ εἶπον, διότι οὕτω νομίζω ὅτι τὸ ἔργον σας θὰ ἦτο πλῆρες. Ἄν καὶ αὐτὸ δὲν κάμητε, εὔχομαι αἱ παρατηρήσεις μου καὶ οἱ λόγοι μου νὰ ἀποτελέσουν μίαν τῶν ἀφορμῶν ὅπως αἱ ἄδειαι αὐταὶ ἀρθοῦν διότι ἅμα τὰ ἐξετάσητε, θὰ τὰ πιστοποιήσητε καὶ θὰ ἀνακαλέσητε τὰς ἀδείας δι’ αὐτῶν δὲ θὰ καταλήξωμεν εἰς τὰ ἴδια ἀποτελέσματα.

§220Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἠθέλησα νὰ διακόψω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις εἰς τὴν Βουλὴν ἐξ ἀφορμῆς παρεμπίπτοντος τινὸς λόγου. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἔδωσε τὴν ἐξήγησιν ὅτι ἕνεκα τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν τῆς ἐπαρχίας του εἶναι ἴσως προκατειλημμένος. Ἡ ἐξήγησις αὐτὴ τὸν ἔκαμε νὰ προβῇ εἰς μίαν δήλωσιν, ἡ ὁποία εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετος, πρὸς ὅσα ἐγὼ καὶ ἡ ὑπ’ ἐμὲ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν γνωρίζομεν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ὅταν τὴν 25ην Αὐγούστου ἐλήφθη ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἡ ἀπόφασις ὅτι, οἱ Ἑλληνόπαιδες τὴν στοιχειώδη αὐτὴν ἐκπαίδευσιν ὀφείλουν νὰ διανύσουν εἰς οὐσιαστικῶς Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἡ πρώτη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔσπευσε νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν ὅτι θὰ σεβασθῇ ἀπολύτως τὴν ἀπόφασιν ταύτην καὶ ὅτι ἀναγνωρίζει, καὶ γενικώτερον, ἀλλὰ καὶ εἰδικώτερον ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ ἐν αὐτῷ κρατοῦντος ὅτι εἶναι πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῆς ὅπως θέλει, ὑπῆρξεν ἡ Ἰταλική. Δὲν θὰ ἔκαμνον τὴν δήλωσιν αὐτὴν, ἂν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας δὲν εἶχε τὴν ἐντύπωσιν—καὶ καλῇ τῇ πίστει βεβαίως—ὅτι μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν συμφωνίαν τοῦ........ ὑπῆρξεν ἐνέργεια θετικὴ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ἀντιθέτως πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν ἐξακριβώσει. Ὤφειλον, λοιπόν, νὰ κάμω τὴν δήλωσιν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μίαν διαμαρτυρικὴν ἐπιφύλαξιν εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας.

§221Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶχον καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις εἶναι εὐφυὴς καὶ ἤθελε κάμει τὸ διάβημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔκαμε.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουντζουρίδης.

§223Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχα νὰ κάμω ἐπὶ δύο ἄρθρων τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου τὰς ἐπρόλαβαν ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι προλαλήσαντες καὶ πραγματευθέντες περὶ τούτων, ὥστε νὰ μὲ ἀπαλλάσουν τοῦ κόπου νὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτῶν. Οὐχ’ ἧττον, ἐπειδὴ ἐζήτησα τὸν λόγον καὶ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα θὰ εἴπω τινά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀκουσθῶσιν σχετικῶς μὲ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπακόλουθα τῆς ἐφαρμογῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ κάθε Ἕλλην νὰ εὑρίσκηται σύμφωνος μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ πατάξωμεν πάντα προσηλυτισμὸν καὶ πᾶσαν προπαγάνδαν γενομένην εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀλλ’ ἐδημιουργήθη εἰς ἐμὲ ἡ ἀπορία ἐὰν τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἔχῃ καὶ τὰ ἀποτελέσματα σύμφωνα μὲ τὴν πνοήν, ἡ ὁποία τὸ ἐνέπνευσεν. Ὡμολογήθη ὅτι αἱ λειτουργοῦσαι ἐν Ἑλλάδι ξέναι σχολαί, ὄχι ὅλαι, ἐνεργοῦσι προπαγάνδαν καὶ ὡμολογήθη τοῦτο καὶ ἀπὸ τὰ ἐπίσημα ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως.

§224Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οὐδέποτε ἐπεκαλέσθην ἐγὼ τοῦτο ὡς δόγμα.

§225Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Εἴπατε, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτι δὲν ἐνεργοῦσιν ὅλαι αἱ σχολαὶ προπαγάνδαν καὶ ὅτι....

§226Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀνεκοίνωσα πορίσματα τῆς ἐκθέσεως, διότι δὲν χρειάζεται τὸ ἐπιχείρημα. Ἐπὶ ἄλλης βάσεως στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον. Ἄλλοτε ἂν ὑπάρχῃ εὐκαιρία θὰ ἀσχοληθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ, τώρα μοῦ εἶναι ἀδιάφορον.

§227Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κατέληγεν εἰς ἓν σκληρὸν μέτρον στρεφόμενον ἐναντίον σχολῶν τὰς ὁποίας δὲν ἐπίστευεν ὅτι ἐνεργοῦσι προπαγάνδαν τὸ μέτρον τοῦτο θὰ τὸ ἐχαρακτήριζεν ἡ ἀδικία.

§228Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐτόνισα ἐπανειλημμένως καὶ θὰ χρειασθῇ νὰ τὸ ἐπαναλάβω, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ δίδηται εἰς σχολεῖα Ἑλληνικά. Αὐτὸ δὲν ἔχει τὴν προϋπόθεσιν οὔτε ὅτι ἀσκεῖται προπαγάνδα εἰς ξένας σχολάς, οὔτε ὅτι λειτουργοῦν πλημμελῶς. Ἀναχωρῶ ἀπὸ μίαν ἀρχὴν ἰσχύουσαν εἰς ὅλον τὸν σύγχρονον κόσμον, εἰς τρόπον ὥστε, νὰ μὴ ἐκτεθῶμεν εἰς καμμίαν παρεξήγησιν ἀρχὴ ἐθνικῆς ἀνατροφῆς, καὶ τοῦτο εἶναι.

§229Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Χαίρω διότι ἀπομακρύνετε τὴν παρεξήγησιν καλύπτοντες αὐτὴν μὲ τὴν δικαιολογίαν τῆς Ἐθνικῆς ἀνατροφῆς. Ἐδόθη ὅμως μία ἀφορμὴ ἡ ὁποία ἐνέπνευσε τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἐπειδὴ σεῖς κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας θέλετε νὰ καλύψητε τὴν αἰτιολογίαν τοῦ μέτρου, τὴν ἀποκαλύπτω ἐγώ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ξένα σχολεῖα τινά, λειτουργοῦντα ἐν Ἑλλάδι, ἐνεργοῦν προπαγάνδαν. Ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, τὸ ὁποῖον δὲν μπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ κανεὶς ὅτι εἶναι καὶ ξέναι τοιαῦται σχολαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ξέναι καὶ πρὸς πᾶσαν προπαγάνδαν. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὴν δευτέραν ταύτην κατηγορίαν λέγω ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι μέτρον ἄδικον. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ διὰ τὴν πρώτην κατηγορίαν διαφωνῶ, διότι ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ προσηλυτισμὸς ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἓν φαγητὸν, τὸ ὁποῖον δὲν ὀρέγονται οἱ Ἕλληνες. Δὲν ἔχει ἡ ἱστορία νὰ μᾶς ἐπιδείξῃ μέχρι σήμερον, ἡ μακραίωνος ἱστορία, ὅτι εὑρέθησαν Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ὑπέκυψαν εἰς τὸν προσηλυτισμόν. Ἀνεφέρθη μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἐδῶ καὶ εἰς τὴν ἄλλην Βουλὴν τὸ παράδειγμα τῶν 107 σπουδαστῶν τῆς Θεσσαλονίκης. Καὶ ἐθεωρήθη καὶ αὐτὸ ὡς ἓν ἐπιχείρημα ὅτι πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ παρέμβῃ καὶ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα της. Τὸ πρᾶγμα αὐτό, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, νὰ τὸ θεωρήσω παρεμφερές, ἀλλ’ ὄχι κύριον.

§230Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ νομοσχέδιον προϋπῆρξεν.

§231Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐλέχθη καὶ ἐξ αὐτοῦ λαμβάνω τὴν ἀφορμὴν νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι τὸ σχολεῖον, τὸ ὁποῖον παρεσκεύασε τοὺς νέους αὐτούς. Διότι τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐμόρφωσαν τὴν Ἐθνικήν μας ὀντότητα καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ψυχὴν καὶ ὅπως ἐτόνισεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἡ μέση ἐκπαίδευσις μάλιστα δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὁπωσδήποτε παρεσκεύασε τὰς ψυχὰς τόσον πεπορωμένας, ὥστε νὰ ἔρχωνται καὶ νὰ λέγουν ὅτι ἡ Πατρὶς δὲν εἶναι τίποτε. Βέβαια ἀναμφισβητήτως ὑπῆρξε μία πτῶσις μεταπολεμικὴ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ἡ ὁποία ἐπεσκέφθη καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν ὁποίαν προήγαγεν ἴσως καὶ ἡ Πολιτεία. Καὶ ἐδημιουργήθη μία κατάστασις, ἡ ὁποία εἶναι ξένη πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῆς ἠθικῆς τὴν ὁποίαν εἴχομεν προπολεμικῶς. Καὶ βλέπομεν, κύριοι, τοὺς νέους νὰ ἐντρυφοῦν εἰς τὰ ποταπὰ καὶ μόνον. Ἔπαυσαν πλέον ἐκεῖναι αἱ ὡραῖαι ἰδέαι καὶ τὰ αἰσθήματα, ἔπαυσε καὶ αὐτὸς ὁ ἔρως νὰ στεγάζηται εἰς τὰς καρδίας των καὶ ὅλοι τρέπονται εἰς τὸν ὑλισμόν. Εἰς τοῦτο δὲν πταίει τὸ σχολεῖον, ἀλλὰ ἡ κοινωνία, καὶ πρὸ παντὸς ἡ Πολιτεία. Ὄταν οἱ μικροὶ παραδειγματίζωνται βλέποντες τὰ ἐδώλια τῶν ὑψηλῶν θέσεων καταλαμβανόμενα ἀπὸ ἀνθρώπους στερουμένους τιμῆς καὶ ἠθικῆς ὑποστάσεως, βεβαίως τὸ παράδειγμα αὐτὸ ἀπηχεῖ τὰς ψυχάς των. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὥστε δὲν θὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ὀφείλω νὰ ἐκτιμήσω τὴν προσπάθειαν καὶ τὴν ὁρμὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅπως προσδώσῃ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν νέαν μορφήν, ὀφείλω ὅμως ταὐτοχρόνως νὰ σημειώσω καὶ νὰ τονίσω ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡ προσπάθεια καὶ ὁ ζῆλος, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλοι παράγοντες, οἱ ὁποῖοι πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ συμπαρομαρτοῦν, διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Δὲν ἀρκεῖ ἡ προσπάθεια μόνον, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ τὸ σύστημα. Ἀπαραιτήτως ἀπαιτεῖται ἡ ἐπέκτασις προσπαθείας διὰ τὰς ψυχὰς καὶ τὴν ἠθικὴν ἀνατροφὴν καὶ ὄχι μόνον διὰ τὰ κτίρια τῶν σχολείων. Ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὰ δὲν πρέπει ἡ φροντὶς νὰ περιορίζηται μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ νὰ ἐπεκταθῇ, νὰ ἔλθῃ καὶ πάρα κάτω εἰς ἡμᾶς τοὺς ἄλλους τοὺς ἐπαρχιώτας. Συγκεκριμμένως θὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ καὶ θὰ ἀναφέρω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅτι ἡ ἐπαρχία Ναυπλίας, ἡ ὁποία ἔχει καὶ ἀξιώσεις ἂν ὄχι μεγαλειτέρας, ἀλλ’ ἴσας μὲ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας στερεῖται ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐπιθεωρητοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὰ καθήκοντα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τὰ ἐκτελεῖ ὁ νεώτερος καθηγητής, ὁ ὁποῖος καταλαμβάνετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ἀπερροφημένος ἀπὸ τὰς ἄλλας ὥρας τῆς διδασκαλίας του, νὰ κάμνῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἔργον.

§232Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ἀσθενὴς ὁ ἰδικός σας καὶ ἔχει ἀναρρωτικὴν ἄδειαν.

§233Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Μετέβην εἰς περιοδείαν κατὰ τὰς διακοπὰς εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ ἐπεσκέφθην χωρία, τῶν ὁποίων τὰ σχολεῖα δὲν εἶναι οὔτε τρῶγλαι, κ. ὑπουργέ. Σᾶς ἀναφέρω τὰ ἑξῆς: ὅτι εἰς ἓν σχολεῖον εἰς τὸ ὁποῖον φοιτοῦν 80 παιδιὰ κορίτσια καὶ ἀγόρια ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ἔχει οὔτε στέγην, οὔτε πάτωμα κατοικεῖ καὶ ἡ οἰκογένεια τῆς διδασκαλίσσης, ἡ ὁποία μαγειρεύει ἐντὸς τῆς ἰδίας οἰκίας.

§234Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἴμεθα τόσον σύμφωνοι, ὥστε ἀπετέλεσε τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως σταυροφορίαν ἡ βελτίωσις τῶν διδακτηρίων. Βεβαίως εἶναι ἀδύνατον ἡ βελτίωσις νὰ συντελεσθῇ αὐτομάτως. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ ἥμισυ τοῦ προβλήματος τῶν κοινοτικῶν σχολείων ἐλύθη. Ὡς πρὸς τὰ διδακτήρια δὲ τῶν πόλεων ἐπαναλαμβάνω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐντὸς δύο ἐτῶν σχεδὸν ὅλα θὰ ἔχουν ἀνεγερθῆ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν βέβαια ὅτι οἱ δῆμοι θὰ ἐκπληρώσουν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχουν, νὰ δώσουν τὰ οἰκόπεδα καὶ ἕν μέρος τῆς συνδρομῆς.

§235Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, βέβαια δὲν θὰ εἶχον τὴν ἀξίωσιν διὰ ταχυδακτυλουργικῆς ἐπεμβάσεως νὰ γίνουν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀλλ’ εἶναι μερικαὶ ἄμεσοι ἀνάγκαι.

§236Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅταν πληροφοροῦμαι διὰ τὸ ἐπεῖγον ἐνεργῶ πάραυτα.

§237Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, κ. ὑπουργέ, ἀναμφισβητήτως ἡ διδασκαλία τῶν ξένων γλωσσῶν θὰ ἀποβῇ προνόμιον τῶν διαθετόντων χρηματικὰ μέσα. Σεῖς εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπητε, ὅτι κατὰ τὴν ἀποφοίτησιν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν οἱ ἀποφοιτῶντες ξένην γλῶσσαν, εἶναι ὅμως γνωστὸν, ὅτι αἱ ξέναι γλῶσσαι εἰς τὴν μικρὰν ἡλικίαν ἐκμανθάνονται.

§238Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αἱ μέσαι σχολαὶ διατηροῦνται. Καὶ ἀκριβῶς διὰ τὴν προπαρασκευὴν δι’ αὐτὰς προβλέψαντες, περιελάβομεν διάταξιν ἐπιτρέπουσαν τὴν διδασκαλίαν ξένης γλώσσης, εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§239Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ ἤδη ἐγγεγραμμένοι μαθηταὶ οἱ διανύοντες τὰ δύο τελευταῖα ἔτη εἰς ξένας σχολὰς νά......

§240Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι πλέον ἀδύνατον. Καὶ εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπὰς καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν τὰ ἐπανέλαβα: Ἡ εἰδοποίησις τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον ἀπηύθυνεν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ σχολικοῦ ἔτους εὗρεν εὐήκοον οὖς εἰς τὰ 6)7 τῶν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπερροφήθησαν εἰς τὰ δημοτικὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Δὲν μένει, παρὰ μόνον εἷς ἐλάχιστος ἀριθμὸς σήμερον. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα: Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβραβεύσωμεν αὐτὸν τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν καὶ νὰ συνεχίσωμεν μίαν ἀταξίαν καὶ σύγχισιν εἰς τὴν λειτουργίαν αὐτῆς τῆς ἀρχῆς. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον κρίνω ὅτι καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ξένων σχολείων, τὰ ὁποῖα προσαρμόζονται εἰς μίαν κατάστασιν, πρέπει νὰ τὴν ρυθμίσωμεν αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἀμέσως καὶ ὁριστικῶς. Ὁ ἐλάχιστος ἀριθμὸς θὰ ὑποχρεωθῇ μετὰ τὰς ἑορτὰς νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γιαννόπουλος.

§242Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω, κύριοι βουλευταί, νὰ κάμω εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπὶ τοῦ ὡρισμένου αὐτοῦ σημείου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς φαίνεται ἀπομακρυνόμενος τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν θέτει. Ἀναντιρρήτως διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπιδιώκεται καὶ καταβάλλεται μία προσπάθεια δημιουργίας Ἐθνικῆς συνειδήσεως. Ὡς εἶναι γνωστὸν ἡ Ἐθνικὴ συνείδησις δημιουργεῖται ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς διδασκαλίας καθαρῶς Ἑλληνικῆς Παιδείας, Ἑλληνικῆς γλώσσης, δηλαδὴ Ἑλληνικῆς ἱστορίας, γεωγραφίας, θρησκευτικῶν καὶ παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ οὐδενὸς ξένου. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νομοσχεδίου καθιεροῦται εἰς τὰ Ἑλληνικὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ ἡ διδασκαλία μιᾶς ξένης γλώσσης, ἐκτὸς προγράμματος. Νομίζω ὅτι τοῦτο καθίσταται περιεργότερον διότι ἐσεῖς ὁμολογεῖτε εἰς δύο σημεῖα τῆς ὑπουργικῆς σας ἐκθέσεως, εἰς τὸ μὲν ἓν σημεῖον λέγοντες ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ὁ χρόνος τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως διὰ τοῦ ἄλλου δὲ λέγετε ὅτι διὰ τῆς διδασκαλίας ξένων γλωσσῶν καταπονοῦνται οἱ μαθηταὶ εἰς βάρος τῆς ἄλλης μορφώσεως. Εἰς τὸ συνέδριον τῶν ἐπιθεωρητῶν ἐξεφράσθη μία εὐχὴ περὶ ἐλαττώσεως τῶν ὡρῶν διδασκαλίας τῶν δημοτικῶν σχολείων.

§243Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ θὰ γίνῃ.

§244Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πῶς ἔρχεσθε καὶ τὸ παρατείνετε τὸ πρᾶγμα;

§245Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἄδειαν δίδω εἰς τὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα μόνον, εἰς τὰς δύο τάξεις καὶ μόνον μίαν ὥραν.

§246Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς φρονῶ ὅτι ἀποτελεῖ μίαν νόθευσιν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, διότι τὰ ἰδιωτικὰ παρέχουν τὴν διδασκαλίαν αὐτὴν ὄχι μόνον εἰς τὰς τελευταίας τάξεις ἀλλὰ εἰς ὅλας τὰς τάξεις μὲ ἁδρὰ δίδακτρα. Ἀλλὰ ὡς ἐπληροφορήθην τελευταίως καὶ εἰς αὐτὰ τὰ δημόσια σχολεῖα παραδίδουν ἐκτὸς προγράμματος μὲ δίδακτρα.

§247Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν ὑπάγῃ ἕνας δάσκαλος καὶ ζητήσῃ νὰ μανθάνῃ ξένην γλῶσσαν εἰς τὰ παιδιά, πῶς θὰ ἐμποδίσω ἐκείνους ποῦ θέλουν νὰ μάθουν;

§248Δ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα τὰ δημοτικὰ καὶ τὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα διδάσκουν τὴν Γαλλικὴν ἀπὸ τῆς αʹ τοῦ δημοτικοῦ.

§249Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ ἀπαγορεύεται ἀπολύτως.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§251Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἐξετάζω καθόλου, κύριοι συνάδελφοι, ἂν γίνηται προπαγάνδα ἢ δὲν γίνεται, ἀδιάφορον. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν γίνεται τοῦτο δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, δὲν εἶναι θέμα τῆς παρούσης συζητήσεως τὸ ἐὰν γίνεται ἢ ὄχι προπαγάνδαν πιθανὸν νὰ ὤθησε εἰς σκέψεις τινὰς καὶ ἡ προπαγάνδα, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ βασισθῇ δὲν ἔχει ἀνάγκην αὐτοῦ τοῦ πραγματικοῦ γεγονότος. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ἐγὼ τὸ κυρίαρχον Κράτος, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν εὔνοιαν τοῦ Ἔθνους δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ἀκόμη περισσότερον τὴν μεγάλην καὶ ἱερὰν ἔννοιαν τῆς Πατρίδος τὴν ὁποίαν ἀρνοῦνται μόνον ἄνθρωποι ἀμαθέστατοι ἄνθρωποι ἀνάξιοι νὰ ὀνομάζωνται ἄνθρωποι, δὲν δύναμαι λέγω νὰ ἐννοήσω οὔτε Κράτος, οὔτε Ἔθνος, οὔτε τὴν ἔννοιαν τῆς πατρίδος, χωρὶς τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ Κράτους, νὰ διδάσκῃ ἑαυτὸ κατὰ τὰς ἀντιλήψεις του καὶ τὰς πεποιθήσεις του, κατὰ τὰς παραδόσεις του καὶ τοὺς ἱστορικούς του σκοπούς, τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ. Ὅλα τὰ ἄλλα δὲν ἔχουν θέσιν εἰς τὴν συζήτησιν διότι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ στοιχειώδη τινὰ ἐπιστημονικὴν ἀντίληψιν τοῦ θέματος διότι κυριαρχία δὲν εἶναι μόνον διὰ νὰ πολεμήσωμεν ἢ νὰ μὴ πολεμήσωμεν· τί εἶδος κυριαρχία εἶναι αὐτή, ἐὰν δὲν ἀφορᾷ καὶ τὴν ψυχὴν τῶν κυριαρχουμένων καὶ δι’ αὐτὸ κύριοι λέγω τί εἴδους κυριαρχία εἶναι αὐτή. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ἔχει βάσιν ἀκλόνητον. Καὶ ταῦτα λέγω ἐγὼ κύριοι, ὅστις εἶναι γνωστὸν πόσον σφοδρῶς ἀντιτιθέμην πρὸς τὸ ἐφαρμοζόμενον ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δεχθῇ, ὅπως τὸν συγχαρῶ μὲ ὅλην μου τὴν ψυχὴν διότι ὄχι μόνον κατήρτισε καὶ ὑπέβαλεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑποστηρίζῃ μὲ ἕναν ἐνθουσιασμὸν πολὺ ἄξιον. Δύναται μάλιστα νὰ ὑπερηφανεύηται ὅτι ἤρχισαν καὶ νὰ ζημιοῦνται. Εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἔχομεν ἀπὸ ἐκεῖ ἔγγραφον ἐπίσημον, τὸ ὁποῖον λέγει «τὸ ζήτημα τῆς ὑποχρεωτικῆς μορφώσεως τῶν Βουλγαροπαίδων....... (ἀναγινώσκει). Διότι τὸ πρᾶγμα λέγω εἶναι ἐμφανές, δὲν χρειάζονται ἐπιχειρήματα ὅταν λέγει τις Κράτος κυρίαρχον ἐννοεῖ καὶ δικαίωμά του εἶναι νὰ ἔχῃ Ἑλληνικὰ δημοτικὰ σχολεῖα.

§252Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖα λέγονται Βουλγαρικὰ σχολεῖα εἰς τὴν Βουλγαρίαν...

§253Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑποθέτω, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγομεν ἡμεῖς Ἑλληνικά.

§254Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνα ὅμως τὰ ὁποῖα λέγομεν ἡμεῖς Ἑλληνικὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν τὰ θεωρεῖ Ἑλληνικά.

§255Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Μὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι περὶ Ἑλληνικῶν σχολείων, ἀλλὰ περὶ τῶν ξένων σχολείων.

§256Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὕτω λοιπὸν ἔχει τὸ πρᾶγμα, καὶ ὅταν οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, νομίζω ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ εἴπῃ κανεὶς περισσότερα. Ἐν τούτοις θέλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς διαπρεπέστατον μέλος τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι παρόν, διότι ἐὰν ἦτο παρὸν τότε θὰ εἴχωμεν νὰ εἴπωμεν μεταξύ μας καὶ κἄτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνεφάρμοστον τὸ μέτρον, διότι δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ διδάξωμεν τοὺς ἑτεροδόξους δι’ ἑτεροδόξων διδασκάλων καὶ τοιουτοτρόπως καταργοῦμεν τὴν ἔννοιαν τῆς ἀνεξιθρησκείας, καὶ δὴ τὶ ἄλλο θὰ εἶναι ἀκόμη τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ συμφορὰν διότι λέγει θρησκευτικὰ διὰ τοὺς καθολικοὺς δὲν διδάσκονται παρὰ μόνον ἀπὸ ἱερεῖς διότι αὐτοὶ εἶναι θεολόγοι. Δὲν ὑποθέτω ὅτι τοῦτο εἶναι μεταξὺ τῶν δογμάτων δηλαδὴ ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ εἶναι θεολόγος, παρὰ μόνον ἐὰν εἶναι κληρικός. Αὐτὸ εἶναι παράλογον καὶ δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ μάλιστα ἀπὸ τὸ διαπρεπὲς αὐτῆς μέλος, τώρα, λέγων ὅτι θὰ ὑπάρξῃ διασπορὰ καὶ θὰ εἶναι ἀνεφάρμοστον, διότι θὰ ὑπάρξῃ ἡ διασπορά; Μήπως τώρα δὲν εἶναι ὀλίγα τὰ ξένα σχολεῖα, διατὶ νὰ ὑπάρχῃ ἡ διασπορά. Ὅπου εἶναι σχολεῖα ξένα καὶ διδάσκουν οἱ καθολικοὶ ἐκεῖ πλησίον κάπου ὑπάρχουν πάντως καὶ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ὑπάγουν τὰ τέκνα των. Δὲν εἶναι φυσικὰ ἐπιχείρημα τὸ λεχθὲν ὅτι «μοῦ εἶπε κάποιος φίλος μου ὅτι εἶχεν ἕναν υἱὸν τὸν ὁποῖον ἀπέστειλε εἰς ξένον σχολεῖον καὶ ἐκεῖ ἐγένετο σπουδαῖον πρόσωπον. Μὲ ἕνα παράδειγμα δὲν νομοθετοῦμεν καὶ αὐτὰ κύριοι νὰ λέγωνται ἀπὸ τόσον διαπρεπῆ ἐπιστήμονα. Λοιπὸν μὲ παραδείγματα μεμονωμένα δὲν δύναται νὰ γίνεται συζήτησις ὑπὸ νομοσχεδίου τόσον σημαντικοῦ. Δι’ ἐμὲ δὲν ὑπάρχουν ἄλλα ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὸ ἐπίκαιρον τοῦ πράγματος διότι ἐγὼ πιστεύω ὅτι σήμερον εἰς τὰ δημοτικά μας σχολεῖα καὶ τὰ Ἑλληνικὰ τὰ ὁποῖα ὀνομάζονται ἡμιγυμνάσια, βεβαίως δὲν ὑπάρχῃ ἐκπαίδευσις οὔτε εἰς τὰ βιβλία οὔτε εἰς διδακτικὰ πρόσωπα, διότι τὰ μὲν βιβλία εἶναι πρὸς ἐκκαθάρισιν, οἱ δὲ διδάσκαλοι ἐφόσον μάλιστα ἀνετέθη εἰς αὐτοὺς νὰ διδάσκουν καὶ εἰς ἀνωτέρας τάξεις εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς, διότι πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν εἶναι ἁπλῶς ἀπόφοιτοι τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Ἀλλὰ θὰ ψηφίσω μὲ ὅλην μου τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐπὶ πλέον αὐτὴ ἡ τεραστία πλάνη, μία ἀπὸ τὰς μεγαλειτέρας πλάνας, ὅτι εἰς ἕνα ἔθνος πολιτισμένον ὑπάρχουν δύο γλῶσσαι, παρ’ ἡμῖν γλῶσσα καθαρεύουσα καὶ γλῶσσα δημοτική. Μία εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ Ἔθνους, ἡ γλῶσσα τῆς νομοθεσίας, ἡ γλῶσσα τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων, ἡ γλῶσσα τῶν ἐμπορικῶν βιβλίων. Ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἶναι ἡ ἀκαταστασία προφορικοῦ λόγου. Διότι ἕνεκα αὐτῆς τῆς τεραστίας πλάνης, ὀχυρούμενοι ὄπισθεν αὐτῆς τῆς πλάνης, ὡρισμένοι ἄνθρωποι ἐπήραμεν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἐκυριάρχησαν αὐτῆς καὶ παρεκτρέπουν τὴν οὐσίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐμποδίζουν κυριαρχοῦντες εἰς τὸν σήμερον ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος — ὅσας καὶ ἂν ἔχητε τινὲς ἐξ ἡμῶν διαφωνίας πρὸς αὐτὸν (ἐγὼ ἴσως ἔχω περισσοτέρας), πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶναι ὑπουργὸς θεμιτουργὸς πράγματι μὲ ἐνθουσιασμόν, διότι ὄχι μόνον ἔχει εὐρεῖαν ἐπιστημονικὴν κατάρτισιν καὶ θέλησιν νὰ ἐργασθῇ, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ἔχει καὶ φιλοδοξίαν εὐγενεστάτην.

§257Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι δὰ φιλοδοξίαν.

§258Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ φιλοδοξία εἶναι ἀπὸ τὰς εὐγενεστέρας ἀρετὰς τοῦ ἀνθρώπου, ἰδίως διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας. Οἱ ἐπιδραμόντες λοιπόν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ κυριαρχοῦντες αὐτῆς, τὸν ἐμποδίζουν εἰς τὸ ἔργον. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐὰν περάσουν πολιτικοὶ ἄνδρες ὅπως ὁ σημερινός ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας διαδοχικῶς ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου θὰ πεισθοῦν ὅτι μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ κατ’ οὐσίαν σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι ἐξυπηρετεῖται τάχα ὁ δημοτικισμός, ἡ Ἑλλὰς κατακρημνίζεται εἰς ἕνα κατήφορον ὅπου ὁ Θεὸς νὰ βάλῃ τὸ χέρι του. Διότι κύριοι βουλευταὶ, τὸ παράδειγμα τῶν ἐξετασθέντων διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι παράδειγμα ὀδυνηρότατον. Διότι δὲν ἐκηρύχθησαν ἁπλῶς ὑπὲρ διεθνῶν τινῶν ἀπόψεων καὶ διότι δὲν ὡμίλησαν ἀφελῶς ἢ ἀμελῶς περὶ πατρίδος, ἀλλ’ ἐξύβρισαν τὴν Πατρίδα.

§259Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δέκα ἐπὶ διακοσίων.

§260Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ποῦ ὀφείλεται αὐτό; Ὁφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἡ συμμορία περὶ τῆς ὁποίας εἶπον προηγουμένως κατώρθωσεν νὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ἐμπνέουσα καὶ ἄλλους ἀκόμη κατώρθωσεν ὥστε νὰ εἶναι διάχυτον πνεῦμα ἀμελείας, πνεῦμα περιφρονήσεως πρὸς τὰς παραδόσεις μας, καὶ τοιουτοτρόπως διευκολύνεται ἡ προπαγάνδα ἡ ἀναρχικὴ εἰς τὰ σχολεῖα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὑπάρχουν πυρῆνες κομμουνιστικοὶ εἰς Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ εἰς γυμνάσια ἰδίως. Ὑπάρχουν πυρῆνες μαθητῶν προσηρμοσμένων εἰς τὰ δόγματα τῆς ἀναρχίας. Δὲν εἶναι πράγματα τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ ν’ ἀρνηθῇ κανείς. Ἐκτὸς τούτου τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν τὸ ἔχομεν ἀντιληφθῆ ὡς συγχρονισμένοι ἄνθρωποι. Ἐξακολουθοῦμεν ν’ ἀποδίδωμεν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἀπέδιδον εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς καὶ εἰς τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς πρὸ 100 καὶ 150 ἐτῶν. Ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ ἢ ἐθνικὴ διάνοια τὸ ἐθνικὸν συναίσθημα δὲν μορφοῦνται σήμερον ὑπὸ τῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τόσον μεγάλον βαθμὸν ὅσον ἐμορφοῦντο ἄλλοτε. Διότι ὑποθέσατε ὅτι ἔχετε τὰ τελειότερα σχολεῖα τοῦ κόσμου τὰ τελειότερα ἐκπαιδευτικὰ βιβλία τοὺς τελειοτέρους διδασκάλους, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔντυπα, αἱ ἐφημερίδες, τὰ περιοδικά, τὰ βιβλία, τὰ προπαγανδιστικὰ φυλλάδια, βαδίζουν ἀντίθετον ὁδὸν καὶ ἐκτελοῦν διάφορον ἔργον, τὶ νὰ σᾶς κάμῃ ἡ ἐκπαίδευσις; Συγχωρήσατέ μου κύριοι, νὰ ἄρω μίαν παρεξήγησιν. Ἐγὼ καὶ εἰς τὴν δημοσίαν μου ζωὴν προέρχομαι ἀπὸ τοῦ θεωρείου ἐκείνου· ἐπὶ ἔτη ἀρκετὰ ἐκεῖ ἠργάσθην, ἀπὸ 40 ἐτῶν ἔφηβος ἢ σχεδὸν πρόσηβος ἀκόμη τότε ὑπηρετῶν τὴν δημοσιογραφίαν. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἐγὼ δὲν αἰσθάνομαι ἓν μέρος τῆς ψυχῆς μου ὅτι εἶναι ψυχὴ δημοσιογράφου. Ἀλλ’ ἐν τούτοις πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ὡς σύγχρονοι ἄνθρωποι. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν δυνάμεθα μόνον μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν, ἐὰν δὲν λάβωμεν εὐρύτερα μέτρα ὡς Νομοθετικὸν Σῶμα, νὰ διαπλάσωμεν τὴν ἐθνικὴν ψυχήν. Πιστεύω δὲ ἀδιστάκτως, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν θὰ εὕρωμεν τὸν ὀρθὸν δρόμον, χαιρετίζω δὲ μὲ ἐνθουσιασμὸν καὶ θὰ ψηφίσω μὲ ἐνθουσιασμὸν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θέτει τὴν βάσιν τῆς ἐθνικῆς μας ἀκεραιότητος.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διακόψωμεν τώρα καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 10½.

§262Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψωμεν.

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§264Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διατί, κ. Πρόεδρε, ἐπείγεσθε νὰ διακόψητε;

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ράλλης.

§266Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω καὶ συνεπῶς τὸ πεντάλεπτον χρονικὸν διάστημα τὸ ὁποῖον χρειάζομαι δὲν δικαιολογεῖ τὴν διακοπήν. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν ἀρχὴν ὅτι πρέπει οἱ Ἑλληνόπαιδες νὰ ἀναπνέουν ἐν ἀτμοσφαίρᾳ Ἑλληνικῇ. Ἀλλ’ ὡς παρετήρουν διακόπτων τὸν ἀξιότιμον φίλον μου τὸν κ. Κουλουμβάκην, τοῦτο εἶναι ζήτημα.... Πρόκειται περὶ Ἑλληνοπαίδων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀναπνέουν ἀτμοσφαίραν Ἑλληνικήν. Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ ἀναπνέουν; Ὁ Κουλουμβάκης ἀνέφερε τὴν Βουλγαρίαν. Ὑποθέτω ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐφαντάσθη ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ Ἑλληνόπαιδες νὰ διδάσκωνται...... Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπαγορεύει τὴν λειτουργίαν ὡρισμένων Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ ἀπαγορεύει εἰς τοὺς Ἑλληνόπαιδας νά ἀναπνέουν Ἑλληνικὴν ἀτμοσφαίραν εἰς ὡρισμένας σχολάς. Τοῦτο λέγομεν, διότι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου λέγει τὸ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). Λοιπόν, ἐρωτῶ: εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν εἶναι Ἑλληνικὸν τὸ σχολεῖον τὸ ὁποῖον περιῆλθε ποτὲ κατὰ τι διάστημα εἰς πρόσωπον φυσικὸν ἢ νομικὸν μὴ Ἑλληνικόν; εἶναι δυνατόν, κ. ὑπουργέ, νὰ ἰσχυρίζεσθε ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ μὴ Ἑλληνικότητα τοῦ σχολείου, τὸ ὅτι περιῆλθε ποτὲ ἡ ἰδιοκτησία του εἰς πρόσωπον φυσικὸν ἢ νομικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο Ἑλληνικόν; Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἰσχυρίζεσθε τοιοῦτόν τι καὶ ὅτι καὶ ὑμεῖς ὁ ἴδιος δὲν ἐπροσέξατε κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου τούτου, ἐὰν πραγματικῶς ἐπιδιώκῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν λέγεται. Τὸ ὅτι δὲ δὲν ἐπροσέξατε σεῖς ὁ ἴδιος, σᾶς τὸ ἀπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καβάλλας συνάδελφος, εἰπὼν ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ περιέχει ἕνα πρωτοφανῆ νομικὸν πολιτισμόν, ὅτι ἔχομεν ἓν νομικὸν πρόσωπον ἑδρεῦον ἐν Ἑλλάδι μὴ Ἑλληνικόν. Ὑπάρχουν καὶ νομικὰ πρόσωπα ἑδρεύοντα ἐν Ἑλλάδι μὴ Ἑλληνικά; Εἶσθε νομικὸς καὶ ἀπορῶ, κ. ὑπουργέ, πῶς δὲν ἐπροσέξατε, ὅτι νομικὰ πρόσωπα μὴ Ἕλληνες ὑπήκοοι δὲν ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὴ ἡ διατύπωσις, νομίζω, ἀποδεικνύει ὅτι οὐχὶ μεγάλην προσοχὴν εἰς τὴν σύναψιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ κατεβάλατε, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον προηγουμένως ὅτι δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα προσοχή. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι οἱ Ἑλληνόπαιδες πρόκειται νὰ ἀναπνέουν ἀτμοσφαίραν Ἑλληνικήν. Ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι σύμφωνος εἰς τοῦτο εἶναι ὁ κ. ὑπουργός, ὁ ὁποῖος σήμερον ὅταν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον ἰσχυρίσθη τοιοῦτόν τι, διότι πρότερον urbi et orbe διεκήρυξεν ὅτι τὸ μέτρον ὑπηγόρευσεν ξένη προπαγάνδα.

§267Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχετε δηλώσεις μου;

§268Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας καὶ εἶσθε ὁ αἴτιος τῆς δημιουργίας τῆς ἀντιστάσεως τῶν ξένων, διότι δὲν ἀσκοῦν καμμίαν προπαγάνδαν.

§269Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν δημοσίευμα εἰς τὰς ἐφημερίδας, τὸ ὁποῖον νὰ διαπιστώνῃ τοιοῦτόν τι.

§270Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ Σύνταγμα, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 23 τοῦ Συντάγματος τῆς τελευταίας παραγράφου; Εἶναι σαφὴς καὶ λέγει τὸ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). Ἀλλά, βεβαίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος ἐπρόκειτο νὰ κάμετε νόμους τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι τὴν λειτουργίαν τῶν ἐκπαιδευτηρίων αὐτῶν νὰ ἀξιοῦν κατὰ παράβασιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 23 τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐρωτῶ: ἀνεγνώσατε κἂν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν; Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν εἰς τὸ ἄρθρον 8 λέγει: (ἀναγινώσκει). Πῶς ἔρχεσθε σήμερον νὰ λέγετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ φοίτησις κατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 23 τοῦ Συντάγματος καὶ κατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 8 τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ φοίτησις εἰς Ἑλληνικὰ σχολεῖα—τὸ τονίζω Ἑλληνικὰ σχολεῖα—Ἑλληνοπαίδων; Διότι Ἑλληνικὸν εἶναι τὸ σχολεῖον, τὸ ὁποῖον περιῆλθε ποτὲ κατὰ τι διάστημα χρόνου εἰς ξένον ὑπήκοον καὶ τὸ ὁποῖον σήμερον ἀνήκει εἰς Ἕλληνα ὑπήκοον. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πραγματικῆς ἐρωτῶ: Θὰ κλείσετε τόσα σχολεῖα, θὰ ἐκβάλετε τῶν σχολείων 3000 περίπου Ἑλληνόπαιδας, καὶ ποῦ θὰ τοὺς στεγάσετε; Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἀκόμη οὐδεμία μέριμνα ἐλήφθη πρὸς στέγασιν τῶν Ἑλληνοπαίδων καὶ ἐζητήσατε νὰ λάβετε δάνειον τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν στέγασιν τῶν Ἑλληνοπαίδων αὐτῶν. Σήμερον, διατὶ ἔρχεσθε καὶ παίρνετε ἀπὸ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα—καὶ πάλιν τὸ τονίζω—3000 μαθητὰς καὶ τοὺς πετᾶτε εἰς τοὺς δρόμους; Καὶ ἐν τίνι δικαιώματι ἔρχεσθε καὶ στερεῖτε τοὺς γονεῖς τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν κτηθέντων διὰ τὰ τέκνα των δαπάναις καὶ κόποις πολλοῖς; Νομίζετε, κ. ὑπουργέ, ὅτι ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ—καὶ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι θὰ ψηφισθῇ, διότι γνωρίζομεν πῶς ψηφίζονται τὰ νομοσχέδια ὁσάκις ἕνας ὑπουργὸς ἐπιμένει εἰς αὐτό— νομίζετε, λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καθιστάμενον νόμος τοῦ Κράτους θὰ παραμείνῃ ὀρθὸν ὅταν θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν δικαστηρίων ἢ εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ὅπου, ὡς γνωρίζετε, ἡ πλειοψηφία δὲν σχηματίζετε ἐκ τῆς ἐπιμονῆς ἑνὸς μόνον προσώπου; Ἐγὼ ἐν πεποιθήσει φρονῶ, ὅτι θὰ καταρριφθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως καὶ ἄλλα. Καὶ ἄλλοτε ἔλεγον τοῦτο καὶ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς ἐγέλα ὅταν τὸ ἔλεγον, καὶ ἦλθε τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας κατόπιν καὶ μὲ ἐδικαίωσε. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ γενόμενον νόμος θὰ κρημνισθῇ καὶ πάλιν ὡς ἐκεῖνα περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα ἄλλοτε, ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Κύριοι, ἤκουσα τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἰπόντος, ὅτι δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν τῶν ἐξεραίσεων. Ἴσως ἔχει δίκαιον. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται διά τὸ Λεόντειον Λύκειον καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται διὰ τὸ Γερμανικὸν σχολεῖον, εἶναι ἀληθῶς ἐγκληματικόν. Τὸ Λεόντειον Λύκειον εἶναι ἕνα Ἑλληνικὸν Λύκειον, τὸ ὁποῖον ὅπως σᾶς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καβάλλας συνάδελφος ἱδρύθη ἀπὸ ἓν σῶμα τὸ ὁποῖον ἐτίμησε καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους τὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ τὸν Κυπαρίσσην Στέφανον ἀπὸ προσωπικότητας μεγάλας αἱ ὁποῖαι ἐτίμησαν τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον καὶ ἐν τῇ ξένῃ, καὶ δύναμαι νὰ προσθέσω ὅτι ἀπὸ τὴν διδασκαλίαν τοῦ Στεφάνου Κυπαρίσση ἐξῆλθον κατὰ δεκάδας διακεκριμένοι ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν εἰς τὸ πεδίον τῶν μαχῶν μαχόμενοι ὑπὲρ τῆς Πατρίδος. Καὶ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς δὲν ἦτο Ἕλλην διότι δὲν ἦτο ὀρθόδοξος. Εἶναι ἐγκληματικὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται διὰ τὴν Λεόντειον Σχολήν, εἶναι ἐγκληματικὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται διὰ τὴν Γερμανικὴν σχολήν, καὶ σᾶς ἀναφέρω ὅτι εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ γνωρίσω ἐκ πείρας τοῦτο διὰ τὴν Γερμανικὴν σχολήν, διότι τὰ δύο μικρά μου τέκνα τὴν πρώτην τάξιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου τὴν ἐφοίτησαν εἰς τὴν Γερμανικὴν σχολὴν καὶ ἐπαίρομαι διὰ τοῦτο. Διότι αἰσθάνομαι ὅτι τὴν μόρφωσιν, τὴν μόνην κληρονομίαν ποὺ θὰ τοὺς ἀφήσω, τὰς βάσεις αὐτῆς τῆς μορφώσεως ἀπέκτησαν πρῶτον εἰς τὸ Γερμανικὸν σχολεῖον. Γνωρίζω θετικῶς ὅτι ἐν τῇ Γερμανικῇ σχολῇ οὐδὲν ἀπώλεσαν ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν αἰσθημάτων, ἀπέκτησαν μόρφωσιν Ἑλληνικὴν ἡ ὁποία τοὺς χρησιμεύει διὰ νὰ τελειοποιήσουν τὴν μόρφωσίν των καὶ διδάσκονται ἀπὸ καθηγητὰς μόνον Ἕλληνας· μόνον τὴν Γερμανικὴν διδάσκονται ἀπὸ Γερμανοὺς καὶ τοῦτο εἶναι ὀρθὸν διότι γνωρίζετε, ἐπειδὴ ὅλοι ἐφοιτήσαμεν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα ποιὰ κωμικοὶ ἐμφάνισις ἦτο ἡ ἐμφάνισις τῶν Ἑλλήνων διδασκάλων τῶν διδασκόντων τὴν Γαλλικήν. Πέποιθα ὅτι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον κάμνομεν σήμερον ὁμιλοῦντες κατὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς τὴν Βουλὴν θὰ ἀποβῇ ἄκαρπον, ἀλλὰ ἡ φωνή μας δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀκουσθῇ ἐκεῖ ὅπου θὰ ἀκουσθῇ καὶ ἐκεῖ ὅπου ἀποδίδεται ἡ δικαιοσύνη.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τηλυκίδης.

§272Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐτονίσθη, κύριοι, ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 6 εἶναι κακὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαγορεύσεως διδασκαλίας εἰς ἑτεροδόξους μαθητάς. (ἀναγινώσκει)......... Δὲν ἐννοῶ τὴν διατύπωσιν αὐτὴν καθ’ ἣν ἐθέσατε ὡς βάσιν τὴν διαπαιδαγώγησιν καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι αὐτό, ὅτι ὁ σκοπὸς εἶναι τὰ μικρὰ παιδιὰ νὰ διδάσκωνται εἰς τὴν μητρικήν των γλῶσσαν τὰ πρῶτα στοιχεῖα τῆς μορφώσεως τῆς στοιχειώδους· κατόπιν δὲ ἔρχεσθε διὰ τοῦ ἄρθρου καὶ θέτετε καὶ ἄλλην βάσιν ὅτι γίνεται καὶ προπαγάνδα. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς δηλαδὴ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀφήνω τὸν βαθύτερον σκοπὸν τοῦ ἄρθρου, καὶ λέγω ὅτι ἡ διατύπωσις δὲν εἶναι ὀρθή. Δὲν ἐπιτρέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ λέγετε ὅτι θὰ ἐκκλησιάζωνται εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῶν Ὀρθοδόξων.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§274Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅλοι οἱ ἀγορεύσαντες εὑρέθησαν νὰ εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὴν κεντρικὴν ἰδέαν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι οἱ Ἑλληνόπαιδες πρέπει νὰ διδάσκωνται μὲ τὴν ἔμπνευσιν τὴν Ἑλληνικὴν καὶ μὲ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Εἶναι ἀδιάφορον πόθεν ἤχθη ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς σκέψεως αὐτῆς. Βεβαίως παρετηρήθησαν, ὡς ἀναφέρει καὶ ἡ καταχωρημένη ἔκθεσις ἑνὸς εἰδικοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὅτι ἡ ἀφορμὴ ἦτο ὅτι ἐγένετο μία προπαγάνδα ἀντεθνικὴ ἀπὸ ὡρισμένα σχολεῖα, ἐνῷ ἀντιθέτως ἀπὸ τὰ ἄλλα ἐγένετο ἡ ὀφειλομένη Ἑλληνικὴ μόρφωσις. Ἀλλ’ αὐταὶ ἦσαν ἁπλῶς ἀφορμαὶ αἱ ὁποῖαι ἤγαγον εἰς τὴν σκέψιν οὐχὶ νὰ καταργηθοῦν τὰ σχολεῖα τά ὁποῖα ἐδίδασκον ἀντεθνικῶς ἢ ἀντιθρησκευτικῶς ἀποτρέποντα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἀλλὰ ἤχθη εἰς τὴν ἁγνὴν σκέψιν νὰ εἴπῃ ὅτι οἱ Ἑλληνόπαιδες πρέπει νὰ διδάσκωνται ἀπὸ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου ἡ ὁποία διετύπωσε τὸ νομοσχέδιον ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ποῖα εἶναι τὰ σήμερον λειτουργοῦντα σχολεῖα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ὥρισεν ποῖαι εἶναι αἱ ξέναι σχολαὶ· εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἔχουν καθηγητὰς ξένους ἢ νομικὰ πρόσωπα ἑδρεύοντα ἐν ξένῃ χώρᾳ ἢ ἔχει τὴν διεύθυνσιν αὐτῶν ξένος. Ἀλλὰ εἰς τὸν καθορισμὸν αὐτὸν ἐγεννήθη, ὅπως παρατηρεῖτε, μία ἀμφιβολία ἂν περιλαμβάνεται καὶ μία σχολὴ τὴν ὁποίαν ἤθελεν νὰ καταργηθῇ ἡ ὑπηρεσία ἢ ὁ ὑπουργός, ἤτοι τὸ Λεόντειον Λύκειον. Καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν προηγουμένως ὅτι καὶ σήμερον θεωρεῖ ὅτι ἡ ἄδεια τῆς ἱδρύσεως διατελεῖ εἰς ξένον πρόσωπον, διότι ὁ νῦν διευθυντὴς δὲν εἶναι πραγματικὸς διευθυντὴς, διότι ἡ πρᾶξις συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἡ ἵδρυσις μετεβιβάσθη εἰς τὸν κ. Σκάσην Ἕλληνα καθηγητὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, εἶναι τυπικὴ καὶ εἰκονική. Ὁμολογῶ ὅτι ἂν παρίστατο ἰδιώτης καὶ ἔλεγεν τοῦτο μετὰ τὴν ἐνέργειαν ἡ ὁποία ἐγένετο παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, δὲν θὰ ἐθεωρεῖτο ὅτι ἔπραξεν καλῶς, διότι ὁ προκάτοχός του εἰς πρᾶξιν ἐπίσημον τῆς δικαιοδοσίας του ἀνεγνώρισε τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς μεταβιβάσεως εἰς τὸν νῦν διευθυντὴν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναγνωρίσεως ταύτης τὶ ἔκαμε; Τοῦ ἔδωσε τὴν ἄδειαν νὰ συστήσῃ καὶ τετάρτην τάξιν τοῦ γυμνασίου, ἐπιτρεπομένην μόνον εἰς τὰ Ἑλληνικὰ Γυμνάσια. Δὲν γνωρίζω, δὲν ἔχω πληροφορίας ἰδιαιτέρας διὰ νὰ πιστοποιήσω καὶ τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ἀραβαντινοῦ ὅτι προεκλήθη ἡ μεταβίβασις ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ συμπολίτης μου χρησιμοποιήσας καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα εἶχε φροντίσει νὰ βεβαιωθῇ περὶ τῆς ἀληθείας. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει πῶς δίδεται μία πρᾶξις ἐπίσημος ἡ ὁποία ν’ ἀναγνωρίζεται ὑπὸ τοῦ ἐκδόντος ταύτην ὑπουργοῦ ὡς πραγματικὴ καὶ οὐσιαστικὴ καὶ κατόπιν ὁ ἴδιος ὁ ὑπουργὸς νὰ λέγῃ: «Ξέρετε; ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἦτο εἰκονική». Ἐὰν τὸ τοιοῦτον ἐγίνετο πρὸ τοῦ δικαστηρίου, μόνον τὸν γέλωτα εἰς βάρος τοῦ ὁμολογοῦντος θὰ ἐπροκάλει διότι εἶναι τελείως ἀναξιοπρεπές. Καὶ φθάνομεν εἰς αὐτὰ τὰ συμπεράσματα, διότι δὲν βλέπομεν νὰ ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ποῖον εἶναι τὸ ξένον σχολεῖον. Καὶ εἶναι περίεργον ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲν βλέπομεν διατυπουμένας τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Προέδρου της Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἐχαρακτήρισε τὰ ξένα σχολεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδιωτικῆς πράξεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει ἄλλων ἰδιοτήτων. Καὶ ποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιόν σας ἐὰν αὔριον, ὅταν θὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, ἔλθῃ ἕνας καὶ σᾶς ζητήσῃ μίαν ἄδειαν διὰ σχολεῖον; δὲν θὰ μπορέσητε νὰ δώσητε ταύτην παρὰ μόνον διὰ νόμου;

§275Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπάρχει ὁ νόμος περὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων.

§276Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τότε θὰ τὸν ἐφαρμόζετε καὶ δι’ αὐτά. Δὲν νομίζω ὅτι ἔτσι δυνάμεθα νὰ καθορίζωμεν τὶ εἶναι ξένον σχολεῖον. Τὸ νομοσχέδιόν σας ἀκόμη ἔχει μίαν διάταξιν εἰς τὸ ἄρθρον 9 κατὰ τὴν ὁποίαν «δὲν ἐπιτρέπετε ἡ ἵδρυσις ἰδιωτικῶν σχολείων...» (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ ὅταν δὲν ἐπιτρέπεται τοῦτο, τὶ ἐννοεῖτε; ὅτι μεταβάλλεται καὶ τοῦτο εἰς ξένον σχολεῖον; Ἐὰν ὑπάρχῃ ἰδιωτικὸν Ἑλληνικὸν σχολεῖον τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς κτίριον ξένου σχολείου, τότε καὶ αὐτὸ μεταβάλλεται εἰς ξένον, διότι μὲ τὸ νὰ μὴ ἐπιτρέπεται σημαίνει ὅτι γίνεται ξένον. Ὑποθέσατε ὅτι ὁ διευθυντὴς τῆς Γερμανικῆς Σχολῆς παραχωρεῖ τὸ κτίριον διὰ νὰ ἱδρυθῇ ἕνα δημοτικὸν σχολεῖον καθαρῶς Ἑλληνικὸν, ὑπὸ τοὺς ὅρους ποὺ καθορίζετε διὰ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, καὶ ἐντὸς τοῦ κτιρίου αὐτοῦ θὰ διδάσκεται μόνον ἡ Γερμανικὴ γλῶσσα οὕτως ὥστε νὰ δύνανται νὰ παρακολουθοῦν τὴν Γερμανικὴν γλῶσσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ παρακολουθήσουν τὴν Γερμανικὴν γλῶσσαν εἰς ἀνωτέρας τάξεις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιόν σας, τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ἔπειτα τὸ νομοσχέδιόν σας δημιουργεῖ μίαν ἀναστάτωσιν διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Θὰ λεχθῇ ἐπ’ αὐτοῦ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἔκαμε μίαν σχετικὴν ἐγκύκλιον. Βεβαίως ἡ ἐγκύκλιος αὐτὴ ἦτο μία προειδοποίησις. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ φαντασθῇ κανεὶς, ὅτι ἡ προειδοποίησις ὅτι θὰ γίνῃ ἕνα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἦτο ἐνδεχόμενον καὶ νὰ μὴ γίνῃ, εἴτε διότι δὲν θὰ τὸ ἐδέχοντο τὰ νομοθετικὰ σώματα εἴτε διότι θὰ μετεβάλλοντο αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ὑποθέτω, λέγω, ὅτι δύναται κανεὶς νὰ φαντασθῇ ὅτι αὐτὴ ἡ προειδοποίησις ἔπρεπε νὰ ὑποχρεώσῃ τούς μαθητὰς νὰ μὴ ἐγγραφοῦν εἰς τὰ σχολεῖα ποὺ ἐφοίτων. Καὶ τώρα τὶ λέγετε εἰς αὐτούς; «Θὰ φύγετε ἀπὸ τὸ μέσον τοῦ ἔτους νὰ ὑπάγητε εἰς τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα ὁ ὑπουργὸς εἰς τὸ νομοσχέδιον θεωρεῖ Ἑλληνικά». Δημιουργεῖται λοιπὸν μία μεγάλη ἀνωμαλία καὶ ὑποθέτω ὅτι ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνον τοῦ λόγου ὀφείλει νὰ μὴ διατυπώσῃ ἀντιρρήσεις ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς διατάξεως διὰ τῆς ὁποίας ἡ λειτουργία τοῦ νομοσχεδίου θ’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ ἐρχομένου σχολικοῦ ἔτους. Ἔτσι θὰ ἀφεθοῦν οἱ γονεῖς νὰ τακτοποιήσουν τὰ τέκνα των· διότι πῶς ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ ἔτους θὰ πᾶνε ἀπὸ τὸ ξένον εἰς τὸ Ἑλληνικόν; Νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐκ τῆς φοιτήσεως 4 μηνῶν ποὺ ὑπολείπονται μέχρι τέλους τοῦ σχολικοῦ ἔτους θὰ βλαφθῇ ἡ Ἐθνική μας ἀγωγή; Δὲν τὸ φαντάζομαι. Διότι ἐὰν ἦτο τόσον ἐπιβλαβὴς ἡ διδασκαλία, τότε δὲν ξέρω τί νὰ εἴπω δι’ ὅ,τι ἔγινε μέχρι σήμερον ἐκ τῆς παραμελήσεως τοῦ μέτρου τούτου. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὡς διατυποῦται δὲν εἶναι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προστατεύει τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, διότι ὑπερακοντίζει τὸν σκοπὸν τῆς προστασίας τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας. Ἡ δὲ ὑπερακόντισις εἶναι εἰς τὴν περίπτωσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀπαγορεύεται ἡ λειτουργία σχολείων τὰ ὁποῖα κἄποτε ἱδρύθησαν ὑπὸ ξένων προσώπων. Τὸ ἓν ἐκ τῶν σχολείων τούτων σήμερον λειτουργεῖ καὶ διευθύνεται ὑπὸ Ἕλληνος σύμφωνα μὲ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους. Ἡ διάταξις αὐτὴ τείνουσα εἰς τὸ νὰ κλείσῃ καὶ μόνον τὸ σχολεῖον αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς προσωπικὴ διάταξις καὶ θίγει μίαν τάξιν Ἑλλήνων πολιτῶν, ὅπως εἶναι ἡ τοῦ καθολικοῦ δόγματος Ἕλληνες πολῖται τοὺς ὁποίους δὲν πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει ὄρεξιν νὰ τοὺς θίξῃ. Ἐπίσης θεωρῶ ὅτι ὑπερβαίνῃ τὸν σκοπὸν καὶ ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἵδρυσις Ἑλληνικῶν Δημοτικῶν σχολείων ἐντὸς κτιρίων ἐντὸς τῶν ὁποίων λειτουργεῖ μία ξένη σχολή, ὅπως εἶναι τὸ κτίριον τῆς Γερμανικῆς Σχολῆς. Τὶ θὰ γίνῃ εἰς τὴν περίστασιν καθ’ ἣν οἰκοδομήσῃ δίπλα; Καταλαμβάνετε λοιπὸν ὅτι καταντᾶ τὸ τὶ εἶναι Ἑλληνικὸν ἢ ξένον σχολεῖον νὰ τὸ ὁρίζωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἱδρυτοῦ ἢ τοῦ ἂν περιῆλθε ποτὲ εἰς ἕνα ξένον, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τύπου; Διότι ἂν εἶναι δίπλα, ἐπιτρέπεται· ἂν εἶναι μέσα δὲν ἐπιτρέπεται. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπηρετεῖται οὕτω ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον θέτει τὸ νομοσχέδιον. Ἤθελα νὰ κάμω ἀκόμη μίαν παρατήρησιν σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Βεβαίως ἡ διαπαιδαγώγησις εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα πρέπει νὰ γίνεται Ἑλληνική. Ἀλλὰ μέχρι σήμερον ὡς δημοτικὸν σχολεῖον ἐθεωροῦμεν τὰς τέσσαρας τάξεις καὶ οὕτω πως ἐλειτούργουν. Ἤδη προσετέθη τὸ γυμνάσιον τὸ ὁποῖον περιέλαβεν τὰς δύο τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ ηὐξήθη κατὰ μίαν τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Δὲν νομίζετε λοιπὸν ὅτι δύναται νὰ γίνῃ ἕνας περιορισμός, νὰ μὴ ἐπιτρέπεται ἡ φοίτησις μέχρι τῆς τετάρτης τοῦ νῦν δημοτικοῦ σχολείου, κατὰ δὲ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη νὰ ἐπιτρέπεται ἡ φοίτησις εἰς τὰ χαρακτηριζόμενα ὡς ξένα σχολεῖα; Διότι πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι τὰ ξένα σχολεῖα ἐκπληροῦν καὶ μίαν ἄλλην ἀνάγκην ἡ ὁποία εἶναι αἰσθητὴ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκμαθήσεως μιᾶς ξένης γλώσσης· ὑπάρχουν μὲν ἄνθρωποι οἵτινες δύνανται νὰ ἐκμανθάνωσι ξένας γλώσσας κατ’ ἰδίαν πληρώνοντες, ἀλλὰ τὸ πλῆθος τοῦ Λαοῦ δὲν ἔχει τὰ μέσα. Διατί λοιπὸν αὐτὰ τὰ τέκνα τοῦ Λαοῦ, διὰ τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν τὴν πρόνοιαν διὰ τὴν ἐθνικὴν των ἐκπαίδευσιν, νὰ μὴ θέλωμεν νὰ τοὺς παράσχωμεν καὶ τὰ μέσα νὰ λαμβάνουν τὴν μόρφωσιν ἐκείνην ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ βίου;

§277Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι τὰ τέκνα τοῦ Λαοῦ πληρώνουν τὰ ἴδια λεπτὰ στὰ ξένα σχολεῖα, ποὺ θὰ ἐπλήρωναν καὶ ἐὰν εἶχαν ἰδιαίτερον διδάσκαλον.

§278Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τόσον εἶναι βαθεῖα ἡ ἀνάγκη περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλῶ, ὥστε τὸ νομοσχέδιον περιέλαβεν μίαν διάταξιν διὰ τὰ Ἑλληνικὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὅτι καὶ ἐκεῖ εἰς τὴν πέμπτην καὶ τὴν 6ην τάξιν θὰ διδάσκωνται μίαν ξένην γλῶσσαν. Ὑποθέτω ὅτι ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς κατ’ ἐλάχιστον ἐμελέτα τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ ἐξήταζε τὴν πραγματικὴν κατάστασιν, βεβαίως δὲν θὰ ἔβαζε τὴν διάταξιν αὐτὴν ἡ ὁποία δὲν εἶναι εἰμὴ πρὸς εἰρωνείαν τοῦ Λαοῦ ὅτι θὰ διδάσκεται μίαν ξένην γλῶσσαν, Γαλλικά, Γερμανικὰ κλπ.

§279Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) Εἰς τὰ ἰδιωτικὰ λέγω θὰ διδάσκεται καὶ μία ξένη γλῶσσα.

§280Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔστω καὶ εἰς τὰ ἰδιωτικά. Φαντάζεσθε ὅτι θὰ διδάσκεται τὴν στιγμὴν ποὺ δὲν ὑπάρχουν διδάσκαλοι οἱ ὁποῖοι νὰ διδάξουν ξένας γλώσσας; Γνωρίζομεν ὅτι διδάσκονται γαλλικὰ καὶ εἰς τὸ γυμνάσιον, ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω κανεὶς ἐξ ἡμῶν νὰ ἔμαθε ποτὲ αὐτὰ τὰ Γαλλικά. Ἐὰν λοιπὸν ἀναγνωρίζετε αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, ἀφήσατε τὴν φοίτησιν τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν ἐλευθέραν, διὰ νὰ κατορθώσετε νὰ ἐπιτύχετε τοῦτο. Καταλήγων λέγω τὸ ἑξῆς: Κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀνεξαρτήτως ὅλων τῶν ἄλλων παρατηρήσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ὅτι ὡς εἶναι τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου ποῖα εἶναι τὰ ξένα σχολεῖα, αὐτὸ δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν βάσιν του ὑπερακοντίζει δὲ κατὰ πολὺ τὸν σκοπὸν ὅταν ἔχει διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν σχολεῖα Ἑλληνικὰ ὅπως εἶναι τὸ Λεόντειον Λύκειον — διότι δι’ αὐτὸ μᾶς ὑπεβλήθη σχετικὸν ὑπόμνημα — τὰ θεωρεῖ ὡς ξένα, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν ἐξυπηρετεῖ οὔτε τὰ συμφέροντα τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§282Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. τῆς Κυβερνήσεως). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας παρατηρήσεις θὰ ἀπαντήσῃ, κύριοι βουλευταί, ὁ συνάδελφός μου. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐγένετο μνεία ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀντίκειται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ἣν ἔχει ἡ Ἑλλὰς νὰ σέβεται τὰ δίκαια τῶν μειονοψηφιῶν, ἔχω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: Τὸ ζήτημα τοῦτο προτοῦ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐξητάσθη παρ’ ἡμῶν ἐμπεριστατωμένως, καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία διάταξις ἐν αὐτῷ ἡ ὁποία νὰ θίγῃ τὰ δίκαια τῶν μειονοψηφιῶν. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 λέγει: «οἱ πολῖται Ἕλληνες οἱ ἀνήκοντες εἰς ἐθνικὰς θρησκευτικὰς ἢ γλωσσικὰς μειονότητας θὰ ἀπολαύουν τῆς αὐτῆς μεταχειρίσεως καὶ τῶν αὐτῶν ἐγγυήσεων νόμῳ καὶ πράξει μὲ τοὺς λοιποὺς πολίτας Ἕλληνας. Θὰ ἔχουν ἰδίως τὸ αὐτὸ μὲ ἐκείνους δικαίωμα ἱδρύσεως, διευθύνσεως καὶ συντηρήσεως φιλανθρωπικῶν, θρησκευτικῶν ἢ κοινωνικῶν ἱδρυμάτων, σχολείων καὶ ἄλλων ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων, μὲ τὸ δικαίωμα νὰ κάμνουν ἐλευθέρως χρῆσιν τῆς γλώσσης των καὶ νὰ ἐξασκοῦν ἐλευθέρως τὴν θρησκείαν των». Ἡ διάταξις αὕτη ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἠδύνατο νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἐπιτρέπουσα εἰς τὸν ἀνήκοντα εἰς μειονότητα νὰ ἱδρύσῃ σχολεῖον τὸ ὁποῖον θὰ περιλαμβάνῃ ὡς μηθητὰς καὶ τοὺς μὴ ἀνήκοντας εἰς τὴν μειονότητα, διότι θὰ ἠδύνατο οὕτως νὰ ἐγκαθιδρυθῇ προπαγάνδα ἀφόρητος καὶ λίαν ἐπιζήμιος. Δὲν πρόκειται εἰδικῶς περὶ τῶν καθολικῶν ἢ τῶν Ἰσραηλιτῶν συμπολιτῶν μας, οἱ ὁποῖοι βεβαίως, ὡς γνήσιοι Ἕλληνες, δὲν ἔχουν καμμίαν διάθεσιν προπαγανδιστικήν. Ἀλλὰ μοιραίως θὰ ἐπεξετείνετο εἰς ὅλας τὰς μειονότητας τὸ πλεονέκτημα καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ τὸ παράδοξον θέαμα, μία φυλετικὴ μειονότης νὰ ἔρχεται καὶ νὰ λέγῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος: Ἐγὼ εἶμαι μὲν μειονότης ἀπὸ Ἕλληνας ὑπηκόους, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἔχω σχολεῖα δι’ ἑμαυτόν, ἀλλὰ θὰ πάρω ὡς μαθητὰς καὶ ἄλλους μὴ ἀνήκοντας εἰς τὴν μειονότητά μου, θὰ τοὺς διδάσκω τὰς ἰδέας μου, θὰ προσπαθήσω νὰ τοὺς ἀφαιρέσω τὸν ἐθνικισμόν των, καὶ σὺ τὸ Κράτος ὀφείλεις νὰ τὸ ἀνεχθῇς. Ἐρωτῶ: τὶς θὰ ἐπροστάτευε πλέον τὰς πλειονότητας ἔναντι τοιαύτης ἐλευθέρας προπογάνδας ἐκ μέρους τῶν μειονοτήτων;

§283Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ δὲν ὑπεστηρίχθη.

§284Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. τῆς Κυβερνήσεως). Παρακαλῶ, δώσατε μου μίαν διασάφησιν τὶ εἴπατε.

§285Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μοῦ καταλογίζετε μίαν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν εἶπον.

§286Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. τῆς Κυβερνήσεως). Ἀλλὰ τὶ εἴπατε; Ἐὰν δὲν τὸ εἴπατε, τότε οἱ λόγοι μου θὰ ἦσαν περιττοί. Ἀλλ’ ἔτι ἀφορᾷ τὴν καθολικὴν μειονότητα, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ποσῶς γλωσσικὴ μειονότης δὲν εἶναι οὔτε φυλετικὴ μειονότης, ἕνα καὶ μόνον κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχὰς ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῇ ἡ Ἑλλάς: τὰ τῆς ἐλευθέρας τελέσεως τῆς θρησκείας των, συμπεριλαμβανομένου εἰς τοῦτο καὶ τοῦ μὴ ἐξαναγκασμοῦ θρησκευτικῆς διδασκαλίας, ἀλλοίας ἐκείνης τὴν ὁποίαν πιστεύουν οἱ γονεῖς καὶ τὰ τέκνα τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν μειονότητα ταύτην. Ὅτι ἀφορᾷ τὴν ἐλευθέραν λειτουργίαν τῶν θρησκευτικῶν πραγμάτων, ὑποθέτω δὲν γεννᾶται ζήτημα ἐκ τοῦ νομοσχεδίου.

§287Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου......

§288Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. τῆς Κυβερνήσεως). Ὅτι ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν θρησκείαν, τὴν ἐλευθέραν δηλαδὴ τέλεσιν ἄσκησιν τῶν θρησκευτικῶν ἰδεῶν, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένον οὐδὲν Κράτος νὰ δεχθῇ. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὑποθέσατε ὅτι μία θρησκευτικὴ μειονότης θέλει νὰ ἔχῃ τὴν διδασκαλίαν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὅπως ἦτο εἰς τὴν Γαλλίαν μέχρι πρὸ 30 ἐτῶν, θρησκευτικήν, ὄχι λαϊκήν ὡς εἶναι σήμερον, δηλαδὴ καὶ τὴν γεωγραφίαν καὶ τὴν Ἱστορίαν καὶ τὴν κοσμογραφίαν καὶ τὴν φυσικὴν καὶ τὴν χημείαν νὰ θέλῃ νὰ τὴν διδάσκουν μόνον οἱ ἱερωμένοι καὶ κατὰ τὰς δογματικὰς δοξασίας των. Νομίζετε ὅτι τὸ Κράτος δεσμεύεται ἀπὸ τὰς διατάξεις περὶ μειονοτήτων, εἰς βαθμὸν ὥστε νὰ δεχθῇ τοιαύτην κατάστασιν; Βεβαίως ὄχι. Κατόπιν λοιπὸν συνεννήσεως μετὰ τοῦ συναδέλφου μου ἐθεωρήθη πλήρως ἱκανοποιοῦσα τὰς ὑποχρεώσεις μας περὶ μειονοτήτων—καὶ ἀναλαμβάνω πλήρη τὴν εὐθύνην ἐγώ— ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ τέκνα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς θρησκευτικὴν μειονότητα δὲν εἶναι ὑποχρεωμένα, ἐὰν δὲν θέλουν, νὰ ἀκούουν μαθήματα θρησκευτικά, οἷα ἀκούει ἡ πλειονότης.

§289Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ μάλιστα θὰ τοὺς ἀπηγόρευον νὰ ἀκούουν τὰ μαθήματα.

§290Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. τῆς Κυβερνήσεως). Ἐγὼ λέγω ποῖαι εἶναι αἱ διατάξεις αἱ διεθνεῖς. Δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τοὺς ἐξασφαλίσωμεν ἡμεῖς δι’ ἰδίων μας δαπανῶν, τὴν διδασκαλίαν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων τῶν ἀναγομένων εἰς τὸ δόγμα αὐτῶν. Μόνον ὅπου ἀποτελοῦν σοβαρὰν, σπουδαίαν ἀπολογίαν, δύνανται νὰ ζητήσουν συμμετοχὴν εἰς τὰ τυχὸν παρεχόμενα ὑπὸ τοῦ Κράτους βοηθήματα. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι τὸ νομοσχέδιον προχωρεῖ περαιτέρω καὶ προνοεῖ καὶ περὶ διδασκάλου εἰδικοῦ, ὅπου ὑπάρχουν ἔστω καὶ πέντε μαθηταί. Δύναμαι νὰ δώσω κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη οὐδένα περιορισμὸν καθιεροῖ διὰ τὰς μειονότητας. Παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε τὴν διαβεβαίωσιν αὐτὴν καὶ νὰ γνωρίζητε ὅτι καὶ πρὸς τὰς μειονότητας δὲν θὰ δημιουργήσῃ τὸ νομοσχέδιον, οὔτε τὴν παραμικρὰν παρεξήγησιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους κύκλους.

§291Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἰσχυρίσθην ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 8ου τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν, εἶναι ὑποχρέωσις τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς ξένας μειονότητας νὰ ἔχουν σχολεῖα. Περὶ τούτου δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἕν εἶναι τὸ ἀναμφισβήτητον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δυνάμει αὐτῆς δὲν δύνανται νὰ ἀξιώσουν νὰ διδάσκωνται καὶ οἱ μὴ εἰς τὴν μειονότητα ἀνήκοντες εἰς τὰ σχολεῖα τὰ Ἑλληνικά. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2ου τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν; Ἰδοὺ διατὶ ἀπαγορεύται ἡ φοίτησις. (ἀναγινώσκει). Ὑποθέσατε ὅτι ἕνας καθολικὸς ἔχει ἱδρύσει μίαν σχολὴν, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 8 τῆς συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Αὐτὸ ἀπαγορεύεται ἀπὸ τοὺς κειμένους νόμους.....

§292Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. τῆς Κυβερνήσεως). Διότι κατὰ τὰς διατάξεις περὶ μειονοτήτων ἔχω δικαίωμα νὰ τὸ ἀπαγορεύσω. Μόνον τὴν θρησκευτικήν των διδασκαλίαν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς δώσω, διότι δὲν ἀποτελοῦν οὔτε φυλετικὴν οὔτε γλωσσικὴν μειονότητα. Μόνον τὴν θρησκευτικὴν διδασκαλίαν. Δὲν μποροῦν νὰ μᾶς εἰποῦν: ἀφήσατε τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν νὰ τὴν μάθουν οἱ Ἑλληνόπαιδες αὐτοὶ ὅπως θέλω ἐγώ, κατὰ τὰς καλογηρικάς των δηλαδὴ ἀντιλήψεις θὰ τοὺς ἀφήσωμεν νὰ διδάσκουν τὴν Ἱστορίαν ἔτσι;

§293Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς κατηχήσεως τῆς θρησκευτικῆς.

§294Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπαγορεύεται εἰς εἰς τὰ ξένα σχολεῖα........... (ἀναγινώσκει).

§295Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἐπέφερα ἐπ’ αὐτοῦ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν: ὅτι κατὰ τὴν θρησκείαν τὴν καθολικὴν δὲν ὑπάρχουν διδάσκαλοι ἄλλοι, παρὰ μόνον ἱερεῖς.

§296Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν; Ποῖος ἐμποδίζει, ἂς εἴπωμεν καθαρὰ τὰ πράγματα, ποῖος ἐμποδίζει τοὺς καθολικοὺς Ἕλληνας νὰ κάμουν τὰ σχολεῖα ὅπως τὰ θέλουν;

§297Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπαγορεύεται.

§298Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπαγορεύεται νὰ κάμουν σχολεῖα οἱ Ἕλληνες καθολικοῦ δόγματος, ὅπως δὲν ἀπαγορεύεται νὰ κάμουν καὶ οἱ διαμαρτυρόμενοι καὶ οἱ εὐαγγελισταὶ σχολεῖα ἐν Ἑλλάδι.

§299Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παρατήρησίς σας εἶναι ὀρθοτάτη. Εἶμαι ὀπωσδήποτε σύμφωνος μαζύ σας, ἀλλὰ δὲν εἶναι σύμφωνον τὸ νομοσχέδιον. Ξέναι σχολαί....

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ξέναι σχολαί. Εἶναι Ἑλληνικαί, ὅπως εἶναι τὰ εὐαγγελικὰ καὶ ἑβραϊκά, τὰ διαμαρτυρόμενα καὶ τὰ Κινέζικα ἀκόμη, ἂν μοῦ ἔλθουν ἀπὸ τὴν Κίνα μειονότητες. Κάμνω τὴν διαβεβαίωσιν τὴν ρητήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν κάμνει οὐδεμίαν διάκρισιν μεταξὺ τῶν σχολείων τῶν Ἑλληνικῶν, εἴτε ταῦτα σχηματίζονται ἀπὸ ὀρθοδόξους, εἴτε ἀπὸ καθολικούς, εἴτε ἀπὸ Ἰσραηλίτας, εἴτε ἀπὸ οἱουσδήποτε. Δὲν κάμνομεν οὐδεμίαν διάκρισιν. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, μετὰ ἑκατὸν ἐτῶν ἐλεύθερον βίον, θὰ ἤρχετο μία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις—καὶ μάλιστα θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὑπὸ ἕνα πολίτευμα δημοκρατικὸν—νὰ θεωρήσῃ ὅτι ὑπάρχει διάκρισις καὶ διαφορὰ μεταξὺ ἑνὸς σχολείου τὸ ὁποῖον ἱδρύουν οἱ καθολικοὶ Ἕλληνες καὶ ἑνὸς σχολείου τὸ ὁποῖον ἱδρύουν οἱ .....

§301Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Οἱ καθολικοὶ Ἕλληνες ἵδρυσαν τὸ Λεόντειον Λύκειον.

§302Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα ἀρχῆς. Εἶναι ζήτημα........ θὰ πᾶνε νὰ τὸ δικάσουν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§303Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει νὰ .........

§304Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἡμεῖς θεωροῦμεν καὶ ἔκαμνον καὶ τὴν δήλωσιν αὐτὴν καὶ εἰς τὸν καθολικὸν Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος μὲ ἐπεσκέφθη καὶ τοῦ εἶπον: Πῶς σᾶς ἐπέρασεν ἡ ἰδέα ὅτι ἡμεῖς θεωροῦμεν ὑποδεέστερον ἀπὸ ἕνα ὀρθόδοξον σχολεῖον, ἕνα καθολικὸν σχολεῖον Ἑλληνικόν; Πῶς σᾶς ἐπέρασεν αὐτὴ ἡ ἰδέα;

§305Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἰδού· διότι τὸ νομοσχέδιον ἀντίκειται εἰς τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν τὴν ὁποίαν δίδετε. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ: δὲν εἶναι ὀρθότερον νὰ μεταβληθῇ ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ νομοσχεδίου, συμφώνως πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε;

§306Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁμιλῆτε διὰ τὸ Λεόντειον Λύκειον, δὲν τὴν ἠξεύρω τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Τὴν ἠξεύρει ὁ ὑπουργός μου. Δηλῶ ὅτι δὲν μποροῦσε νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν ἰδέαν Ἑλλήνων Κυβερνητῶν— ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἐγὼ προΐσταμαι φιλελευθέρας Κυβερνήσεως ὅτι ἓν σχολεῖον καθολικῶν Ἑλλήνων κατέχει ὑποδεεστέραν θέσιν ἀπὸ ἕνα σχολεῖον ὀρθόδοξον. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἡ ἐσχάτη ὕβρις πρὸς τὴν ὑπόληψιν τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι καθολικοί. Ξέρετε ὅτι ἀπὸ ἑκατὸν ἐτῶν ζοῦμεν μὲ τοὺς καθολικοὺς συμπολίτας μας ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ. Ἡ ἐνέργεια αὐτὴ δὲν νομίζω ὅτι θίγει κανένα. Ἀλλ’ ἡ ἐνέργεια αὕτη ἀνταποκρίνεται πρὸς βαθύτερον αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, καὶ σκοπὸν ἔχει νὰ ἐκτοπίσῃ τὰ ξένα σχολεῖα. Ξένα δὲ λέγω τὰ μὴ Ἑλληνικά. Ὄχι τὰ καθολικὰ ἐφ’ ὅσον εἶναι Ἑλληνικά. Θὰ κτυπήσῃ τὰ ξένα σχολεῖα, καὶ ταῦτα μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Δὲν εἴμεθα ἐναντίον τῶν σχολῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Τοὺς εἴπομεν: Θέλετε νὰ μᾶς κάμητε μίαν σχολὴν νὰ βγάζητε καθηγητὰς τῆς Γαλλικῆς, τῆς Ἀγγλικῆς, τῆς Ἰταλικῆς; Θὰ σᾶς εἴμεθα εὐγνώμονες. Καὶ Πανεπιστήμιον ἐὰν θέλωσι νὰ κάμωσι κατ’ ἀρχὴν δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν. Ἀλλ’ εἴπομεν, διὰ τὰ παιδιὰ τὰ μικρά, ἀφήσατέ μας νὰ ἔχωμεν τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, διότι ἀλλέως δημιουργοῦμεν Λεβαντίνους καὶ ὄχι Ἕλληνας. (χειροκροτήματα). Δὲν προσβάλλω κανένα διὰ τῆς λέξεως Λεβαντῖνος. Ὁμιλῶ διὰ τοὺς συμπολίτας μου, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν εἰς τοιαῦτα ξένα σχολεῖα, ὅτι ἔμειναν Ἕλληνες καὶ εἶναι Ἕλληνες διότι ἔτυχε νὰ ἔχουν χαρακτῆρα ἰσχυρόν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐρωτῶ τὸ Λαϊκὸν κόμμα: ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσητε τὴν ὀρθότητα τῆς ἀντιλήψεως αὐτῆς, ὅτι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ γίνεται εἰς Ἑλληνικὰ σχολεῖα;

§307Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ρητῶς τελευταίως εἴπαμεν ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις τῶν Ἑλληνοπαίδων πρέπει νὰ γίνεται ἀπὸ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως ὀρθή. Ἀλλὰ τὸ λάθος τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἐμὲ εἶναι ὅτι, ἀντὶ νὰ ὁρίσῃ τὰ ξένα σχολεῖα ἐκ τῆς ἀπόψεως τοῦ περιεχομένου, ὥρισεν ἐκ τῆς ἀπόψεως τοῦ...

§308Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ γνωρίζω.

§309Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ ἐγνωρίζατε, διότι σεῖς ἐδηλώσατε......

§310Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἄν τὸ Λεόντειον Λύκειον εἶναι Ἑλληνικὸν ἢ ξένον, δὲν ἔκαμα τηλεγράφημα.

§311Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπάρχει διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν, ἂν ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρξῃ κανεὶς ἱδρυτὴς ξένος, αὐτὸ θὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ξένον σχολεῖον.

§312Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω τὸ ζήτημα καὶ δὲν μπορῶ νὰ συζητήσω. Ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ἀραβαντινόν, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον λέγῃ ὅτι ἕναν πολίτην Ἕλληνα τὸν στεροῦμεν τῆς ἰθαγενείας του, τοῦτο θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικόν.

§313Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§314Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς λέγει ὅτι δὲν τὸν στεροῦμεν, ἀλλὰ ρυθμίζομεν τὸ ζήτημα. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ λύσωμεν ἡμεῖς. Θὰ τὸ λύσουν τὰ δικαστήρια.

§315Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὴν ἀρχὴν εἴμεθα σύμφωνοι. Εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου διαφωνοῦμεν.

§316Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἠξεύρω τὸ ζήτημα καὶ δὲν μπορῶ νὰ συζητήσω. Ἀμφιβάλλετε ὅτι ἐὰν εἰς ὑπήκοον Ἕλληνα εἴπωμεν, διὰ νόμου ὄχι δι’ ἀποφάσεως, ὅτι σὲ στεροῦμεν τῆς ἰδιότητος τοῦ Ἕλληνος, ὅτι τὰ δικαστήρια θὰ μᾶς εἰποῦν ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸς ὁ νόμος;

§317Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ ἴδιον πιστεύομεν καὶ ἡμεῖς.

§318Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐγκριθῇ εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν τὸ νομοσχέδιον, ἀφοῦ ἄλλως τε καὶ σεῖς δὲν γνωρίζετε τὸ ζήτημα.

§319Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις ἔχει γνῶσιν. Ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει γνῶσιν ἑνὸς ἄρθρου εἰδικοῦ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔχει γνῶσιν καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐν γνώσει. Δὲν μπορεῖτε νὰ πῆτε ὅτι δὲν ἔχει γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν τὸ ἔχω διαβάσει. Δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὰ ὅλα τὰ νομοσχέδια νὰ περνᾶνε ἀπὸ μένα.

§320Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅταν σεῖς λέγετε ὅτι δὲν τὸ ἐδιαβάσατε.......

§321Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ ἐδιάβασα, διότι ἔχω πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ὑπουργόν μου.

§322Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαλύσω μίαν πλάνην. Ἐγὼ λέγω τοῦτο: Ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι ἕνας ὑπήκοος ἀλλοδαπὸς ἱδρύσῃ ἓν ἐκπαιδευτήριον καὶ ἀποκτήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, σεῖς ἔχετε αὐτὸ τὸ ἐξωφρενικόν, ὅτι τὸ ἐκπαιδευτήριον αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἀπέκτησε τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κλείσητε ὡς ξένον.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§324Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀπολύτως σαφής, καὶ διότι τὸ θέμα ἐξηντλήθη δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθω. Ἀνεγνωρίσθη ἄλλως τε ὁμοφώνως, ὅτι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ εἶναι Ἐθνική. Ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἰσχύει εἰς ὅλα τὰ σύγχρονα Κράτη, εἰσαγομένη ἑπομένως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ οὐδεμίαν παρεξήγησιν. Ἡ παρεξήγησις ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ, ἦτο μήπως εἰσάγοντες τὴν ἀρχὴν τῆς Ἐθνικῆς ἀνατροφῆς τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως, ἐδημιουργοῦμεν τυχὸν οἱανδήποτε διάκρισιν δόγματος μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχει διάταξις τοῦ νομοσχεδίου ἡ ὁποία νὰ καθιερώνῃ τοιαύτην διάκρισιν, ἀλλά, τοὐναντίον, ὑπάρχουν ρηταὶ διατάξεις τοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι ἀποκλείουν τὴν δυνατότητα τοιαύτης διακρίσεως.

§325Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Σᾶς ἀπέδειξα τὸ ἐναντίον διὰ τοῦ ἄρθρου 6.

§326Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὸ ἰδικόν σας.

§327Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἀρνοῦμαι τὴν πατρότητά του.

§328Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τοῦ νομοσχεδίου; Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τὴν διεκδικῶ ὁλόκληρον ἐγώ. Σεῖς θὰ ἔχετε κατόπιν τὴν δυνατότητα τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§329Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν μπορεῖτε νὰ τὸ εἰπῆτε σὲ μένα ὡς βουλευτήν. Πρέπει νὰ μάθετε νὰ ἐκφράζεσθε.

§330Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἕκαστος ἔχει τὴν εὐθύνην τῶν κειμένων του. Τὸ ἄρθρον 9 § 2, ὁρίζει ὅτι ἡ ἄδεια χορηγεῖται εἰς πολίτας Ἕλληνας ἀνεξαρτήτως δόγματος. (ἀναγινώσκει). Τὸ προσέθεσα ρητῶς, διότι ἀκόμη ἐδημιουργεῖτο αὐτὴ ἡ παρεξήγησις ἀπὸ ἄλλους καλοπίστους καὶ ἀπὸ ἄλλους κακοπίστους, διὰ νὰ τὴν τερματίσω ὁριστικῶς. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μετὰ τὴν ρητὴν καὶ κατηγορηματικὴν διάταξιν αὐτήν, σύγχυσις καὶ παρεξήγησις, ἢ δημιουργεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου οἱαδήποτε διάκρισις δόγματος μεταξὺ Ἑλλήνων ὑπηκόων; Ἔχομεν κατόπιν τῆς διατάξεως αὐτῆς κάθε δικαίωμα καὶ παράπονον ἀκόμη καὶ διαμαρτυρίας ἐναντίον τῆς συνεχιζομένης παρεξηγήσεως. Ἐλέχθη, κύριοι βουλευταί, ἐν σχέσει πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι εἰσήχθη ἀποτόμως. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τοιαύτης φύσεως νομοσχέδια κατ’ αὐτὸν μόνον τὸν τρόπον εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ εἰσαχθοῦν καὶ νὰ ἐπικρατήσουν, διότι ἡ παράτασις δημιουργεῖ προφανῶς μίαν ἐκκρεμότητα, ἡ ὁποία ταλαιπωρεῖ τοὺς ἐνδιαφερομένους, τοὺς ἐξωθεῖ εἰς συνεχεῖς προσπαθείας, καὶ ἑπομένως διακυβεύει τὴν ἀσφάλειαν τοῦ μέτρου εἰς τὸ μέλλον. Πιστεύω ἀκόμη εἰλικρινῶς, ὅτι μόνον μία Κυβέρνησις ὁμοία τῆς σημερινῆς καὶ τοῦ γοήτρου τῆς σημερινῆς, τοῦ ἀντλουμένου ἀπὸ τὴν προσωπικότητα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβάλῃ ἀποτελεσματικῶς τὸ Ἐθνικὸν τοῦτο μέτρον. Ἐλέχθη ὅτι τὸ νομοσχέδιον δημιουργεῖ διακρίσεις μεταξὺ τῶν σχολείων. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ὁποίαν ἐμμένομεν εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀντίθετος. Ἡ ἄρνησις πάσης ἐξαιρέσεως. Εἴμεθα βαθύτατα πεπεισμένοι, κύριοι βουλευταί, ἐπιθυμῶ νὰ καταστήσω εἰς ὅλους σαφὲς ὅτι εἴμεθα τελείως ἀπροκάλυπτοι, δὲν ἔχομεν τὴν φιλοδοξίαν ὡς Κυβέρνησις παρὰ τῆς ἐπικρατήσεως ἑνὸς ὑγιοῦς μέτρου Ἐθνικοῦ. Ἀπὸ οὐδὲν ἄλλο ἐλατήριον ὡρμήθημεν διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἔχομεν βαθεῖαν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δημιουργία ἐξαιρέσεως θὰ ὡδήγει ἀναγκαστικῶς εἰς κατάρρευσιν τοῦ μέτρου, ἔστω καὶ ἂν ἡ ἐξαίρεσις αὐτὴ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὡς ἐπιχείρημα ἕνα λόγον τυπικὸν, διότι ἄμεσος συνεπείᾳ τῆς ἐξαιρέσεως αὐτῆς θὰ ἦτο ἡ διεκδίκησις καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας ξένας σχολὰς τῆς αὐτῆς τυπικῆς εὐκολίας. Καὶ δὲν γνωρίζω ποία Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ εἰς μίαν ξένην σχολὴν τὴν προσφορὰν ἑνὸς τυπικοῦ ἐπιχειρήματος, εἰς τρόπον ὥστε ν’ ἀπαλλαγῇ τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ νόμου. Ἡ δικαιοσύνη θὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καθιερουμένων κανόνων τοῦ δικαίου ποῖαι εἶναι αἱ ξέναι σχολαὶ καὶ ποῖαι αἱ Ἑλληνικαί, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἀναφέρεται οὔτε τὸ ὄνομα τοῦ Λεοντείου Λυκείου οὔτε ἄλλης σχολῆς. Ἀλλὰ διότι ἀνεφέρθη τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον καὶ τώρα ἐπανελήφθη, ὅτι σήμερον ἡ ἱδρυτικὴ ἄδεια τοῦ Λεοντείου Λυκείου εὑρίσκεται ἐπ’ ὀνόματι Ἕλληνος ὑπηκόου, πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι παρουσιάσθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἀντιπρόσωποι καὶ τῶν ἄλλων ξένων σχολῶν. Ἦλθεν ὁ διευθυντὴς τῆς Γερμανικῆς σχολῆς καὶ μοῦ εἶπεν: Ἔχομεν τὸν κ. Λογοθετόπουλον, καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐὰν πρόκηται τὸ τυπικὸν αὐτὸ στοιχεῖον—θὰ ἐξηγηθῇ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ ποῖον λόγον εἶναι μόνον τυπικὸν στοιχεῖον— ἐὰν πρόκηται τὸ τυπικὸν αὐτὸ γεγονὸς νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὸ Λεόντειον, σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μεταβιβάσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἱδρυτικὴν ἄδειαν εἰς τὸν κ. Λογοθετόπουλον, ὥστε νὰ μὴ κλείσῃ τὸ Γερμανικὸν σχολεῖον. Εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι τὴν αἴτησιν ταύτην θὰ ὑπέβαλλον ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ ἄλλαι ξέναι σχολαὶ, καὶ θὰ εὑρισκώμεθα μίαν ἡμέραν μὲ τὴν τυπικὴν ἁπλῶς μεταβίβασιν εἰς Ἕλληνα ὑπήκοον, μὲ ἐσωτερικὸν ὅμως ὀργανισμὸν καὶ λειτουργίαν ἀμετάβλητον. Δηλαδὴ αἱ χεῖρες θὰ ἦσαν χεῖρες, καὶ ἡ φωνὴ φωνὴ Ἰακώβ. Ἡμεῖς ὅμως ὑπεσχέθημεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἕνα τίμιον, εὐθύ, εἰλικρινές, καὶ σοβαρὸν μέτρον καὶ ἐκ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ἀναχωροῦντες ἐπιμένομεν ὥστε νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλας ἀνεξαιρέτως τὰς ξένας σχολάς, διὰ νὰ ὑπάρξῃ τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀμεροληψίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τηλεγραφῶν ἐκ Γενεύης ἐδήλωσε— καὶ ἐπανειλημμένως ἐτονίσθη τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος—ὅτι ξέναι σχολαὶ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἔχουν ξένον διδακτικὸν προσωπικόν. Διότι πρόκειται περὶ τοῦ Λεοντείου Λυκείου καὶ διότι οἱ ρήτορες ἐπεκαλέσθησαν τὸ τηλεγράφημα τοῦτο διὰ νὰ συναγάγουν συμπεράσματα σχετικῶς πρὸς τὸ Λεόντειον Λύκειον, παρέχω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν ὅτι εἰς τὸ Λεόντειον Λύκειον ὑπηρετοῦν 35 Ἕλληνες καὶ 42 ξένοι διδάσκαλοι. Παρέχω ἐπίσης τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ εἰς τὸ Λεόντειον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπισήμου ἐκθέσεως τοῦ κ. Τζουμαλέα διδάσκονται (ἀναγινώσκει). «15 ὥρας....» Ἐπίσης παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι τὸ Λεόντειον ἐπιθεωρεῖται ἀπὸ ἐπιθεωρητὴν στελλόμενον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐκ Τουρίνου. Κατὰ τὴν βεβαίωσιν ἐπίσης τοῦ ὑπευθύνου τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν ξένων σχολῶν, ἐπίσης προσδιορίζει ὁ κανονισμός, τὸν ὁποῖον ἔχει κυκλοφορήσει τὸ Λεόντειον ὅτι (ἀναγινώσκει). «τὸ εὐαγὲς τοῦτο ἵδρυμα διοικεῖται ὑπὸ τῶν freres Maristes». Θέλετε, κύριοι, περισσότερα οὐσιαστικὰ γεγονότα, διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι εἶναι κατ’ οὐσίαν τὸ Λεόντειον Λύκειον ξένη σχολή; Ἠρωτήθην ἐπίσης ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κορινθίας, ποῖα εἶναι τὰ τρία σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς ὡς σχολεῖα καλῶς λειτουργοῦντα. Καὶ ἀπαντῶ. Τὰ τρία αὐτὰ σχολεῖα εἶναι τὰ δύο Γερμανικὰ Ἀθηνῶν καὶ Θεσσαλονίκης, καὶ τὸ Ἀμερικανικὸν κολλέγιον Θεσσαλονίκης.

§331Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἐπεθεωρεῖτο ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν ξένων σχολῶν, διότι δὲν ἐθεωρεῖτο τὸ Λεόντειον ξένη σχολή.

§332Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπεθεωρεῖτο ἀπὸ τὸν γενικὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν ξένων σχολῶν.

§333Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ, παρὰ νὰ δεχθῶ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ μου.

§334Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πρὸ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁπότε ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ἂν εἶναι Ἑλληνικὸν ἢ εἶναι ξένον, τὸ Λεόντειον δὲν ἐπεθεωρεῖτο ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν ξένων σχολῶν. Διεμαρτυρήθη τὸ Λεόντειον ὅτι εἶναι Ἑλληνικόν, καὶ τότε ὁ κ. ὑπουργὸς ἔστειλε τὸν ἐπιθεωρητήν.

§335Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ἀπολύτως σαφὲς ὅτι καὶ τὸ Λεόντειον Λύκειον εἶναι οὐσιαστικῶς ξένη σχολή. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, λόγος οὐσιαστικός, λόγος ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης καὶ ταὐτοχρόνως λόγος προνοίας· διότι οἱαδήποτε ἐξαίρεσις ὄχι μόνον τὴν ἠθικὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐκλόνιζεν, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως θὰ τὸ ἐξώφλει καὶ διὰ τὸ μέλλον, ἐπειδὴ δὲν θὰ ὑπῆρχε Κυβέρνησις δυναμένη νὰ ἀρνηθῇ οἱανδήποτε τυπικὴν διευκόλυνσιν καὶ εἰς τὰς ἄλλας ξένας σχολάς. Ἐλέχθη ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, καὶ παρὰ τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, ἐπικροτήσαντος κατὰ τὰ ἄλλα τὸ νομοσχέδιον, ὅτι τά μέτρα τά ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει ἐναντίον τῶν ξένων προπαγανδῶν, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ καὶ πρέπει νὰ συμπληρωθοῦν. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις εἶναι Κυβέρνησις φιλελευθέρα, ἑπομένως ἐμπνέεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ ἀρχὴν ἐλευθερίας, ἀλλὰ καταπάτησιν τῆς ἐλευθερίας καὶ ἐπιδίωξιν προπαγάνδας εἴτε προσηλυτισμοῦ εἰς τὸν τόπον μας. Ἀποτελεῖ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου, περίπου κατάλυσιν τῆς κυριαρχίας. Καὶ διά τοῦτο ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἔλαβε ριζικὰ καὶ ἀποτελεσματικὰ μέτρα ἐναντίον καὶ τῆς προπαγάνδας καὶ τοῦ προσηλυτισμοῦ. Ὑπεστηρίξαμεν ὅμως καὶ ἐπαναλαμβάνομεν ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ἡ κατάπνιξις τῆς προπαγάνδας. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἁπλῆ, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις τῶν Ἑλληνοπαίδων πρέπει νὰ εἶναι Ἑλληνική. Διότι ἡ ἀτμόσφαιρα τὴν ὁποίαν ἀνέπνεαν εἰς τὰς ξένας σχολὰς δὲν εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀναπνέουν εἰς τὴν μικράν των ἡλικίαν. Πιστεύω ὅτι καὶ ἐὰν ἀκόμη μία ξένη σχολὴ λειτουργῇ ἀμέμπτως, τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Ἕλλην μαθητὴς ἀπὸ τοῦ 6ου μέχρι τοῦ 12ου ἔτους τῆς ἡλικίας, θὰ λέγῃ ἐρωτώμενος, ὅτι μεταβαίνει εἰς τὸ Γερμανικὸν ἢ εἰς τὸ Γαλλικὸν σχολεῖον, αὐτὸ θὰ ἐδημιούργει εἰς τὴν ψυχήν του τὴν ὑποτίμησιν τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ του. Διότι θὰ ἠσθάνετο ὅτι μέσα εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος ἢ εἰς τὰς μεγαλουπόλεις τῆς Ἑλλάδος τὸ Κράτος του εἶναι ἀνίκανον καὶ ἀνεπαρκὲς νὰ τοῦ δώσῃ ἐκπαίδευσιν κατάλληλον καὶ διὰ τοῦτο οἱ γονεῖς του τὸ στέλνουν εἰς ξένα σχολεῖα· τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο θὰ ἐδημιούργει εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἕλληνος μαθητοῦ, ὑποτίμησιν τῆς Πατρίδος του καὶ ὑπερτίμησιν τοῦ ξένου πολιτισμοῦ. Δὲν εἰσηγούμεθα λοιπὸν τὸ παρὸν νομοσχέδιον διὰ νὰ καταπολεμήσωμεν τὴν προπαγάνδαν, καὶ διὰ τοῦτο συμβαίνει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν νὰ μὴ ἐπικαλούμεθα τὴν προπαγάνδαν τῶν ξένων σχολῶν. Τὸ εἰσηγούμεθα πιστεύοντες μόνον εἰς μίαν γενικὴν θεωρητικὴν παιδαγωγικὴν ἀρχὴν, ὅτι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ διδάσκηται εἰς ἀτμόσφαιραν Ἐθνικὴν διότι τότε ἀποκτᾶται ἡ συνείδησις ἡ Ἐθνικὴ καὶ ἡ συνείδησις ἡ γλωσσικὴ εἰς τὸν νεαρὸν μαθητήν. Ἀλλὰ εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς Οὐνιτικῆς προπαγάνδας, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως θὰ παρέμενεν ἐλευθέρα καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι οἱ Οὐνῖται εἶναι Ἕλληνες ὑπήκοοι. Ἀπήντησα εἰς τὸν ἀξιότιμον πολιτευτὴν Κερκύρας καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡμεῖς ἐλάβομεν μέτρα ριζικὰ πρὸς καταδίωξιν ξένης προπαγάνδας. Πρῶτον παρεπέμψαμεν τοὺς Οὐνίτας ἐπὶ προσηλυτισμῷ εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐφόσον πιστοποιήσῃ τὴν εὐθύνην, θὰ πράξῃ τὸ καθῆκον της· δεύτερον ἠξιώσαμεν ἀπὸ τοὺς Οὐνίτας νὰ ἀλλάξουν σχῆμα διὰ νὰ μὴ παραπλανοῦν τὸ Ὀρθόδοξον πλήρωμα, καὶ ἔχομεν σήμερον τὴν ἐπίσημον καὶ ὑπεύθυνον ἀπάντησιν ὅτι συνεμορφώθησαν καὶ φοροῦν πλέον ρενδικόταν καὶ πλατύγυρον πῖλον εἰς τρόπον ὥστε ἡ παραπλάνησις νὰ εἶναι ἀδύνατος. Ἠρωτήθημεν ἀκόμη καὶ διὰ τὰ Οὐνιτικὰ σχολεῖα τὶ πρόκειται νὰ κάμωμεν, ἐφόσον τὰ οὐνιτικὰ σχολεῖα εἶναι ἰδιωτικὰ σχολεῖα Ἑλλήνων ὑπηκόων. Κατ’ ἀρχὴν ἔχουν δικαίωμα ὑπάρξεως. Ἀλλ’ ἀποτελεῖ δικαίωμα τῆς διοικήσεως ἡ ἀνάκλησις τῆς ἀδείας, ἐὰν δὲν λειτουργοῦν ταῦτα καλῶς. Ἑπομένως ἀποτελεῖ δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἄδειαν καὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν λειτουργίαν, ἐφόσον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων τῶν ὑπευθύνων ἀρχῶν διαπιστωθῇ ὅτι παραβαίνουν τὸ πρόγραμμα καὶ ἐκτρέπονται ἀπὸ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς λειτουργίας τῶν Ἑλληνικῶν ἰδιωτικῶν σχολῶν. Καὶ παρέχω προσθέτως τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι διέταξα τὸ κλείσιμον καὶ τῶν δύο σχολείων ἤδη καὶ ἔχουν προσφύγει ταῦτα εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Δύναται ἑπομένως ὑπερηφάνως νὰ ἰσχυρισθῇ ἡ Κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων, ὅτι οὐδὲν μέτρον παρέλειψε διὰ νὰ πλήξῃ τὰς προπαγάνδας αἱ ὁποῖαι ἐπιχειροῦν προσηλυτισμόν, παρεξηγοῦσαι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ ὑποθέτουσαι ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ ἔδαφος ἀσύδοτον. Ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἀρκεσθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ μέτρα τῆς ἀρνήσεως, ὅπως ἀποτελεῖ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς φοιτήσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὰς ξένας σχολὰς καὶ ἡ καταδίωξις τοῦ προσηλυτισμοῦ, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὰ μέτρα τὰ θετικὰ πρὸς δημιουργίαν μιᾶς Ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἡ ὁποία ὡς ἐκ τῆς ποιοτικῆς της ὑπεροχῆς θὰ ἠχρήστευεν αὐτομάτως τὰς ξένας σχολάς. Δὲν ὑπάρχει καμμιὰ ἀμφιβολία, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἀλήθεια αὐτὴ εἶναι ἀναμφισβήτητος, ἀλλὰ τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν αἰσθάνεται βαθύτατα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐφιλοδόξησε νὰ τάξῃ τὴν παιδείαν ὡς πρώτην ὑπόθεσιν τοῦ ἔθνους. Ὑπάρχει κλάδος τῆς παιδείας διὰ τὸν ὁποῖον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐμερίμνησε; Δὲν εἶναι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἤγειρε μίαν ἀληθῆ σταυροφορίαν διὰ τὴν ἀνέγερσιν ὑγιεινῶν καὶ εὐπρεπῶν διδακτηρίων; Εἰς 2500 περίπου κοινότητας ἐχορηγήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῶν φιλελευθέρων χορηγίαι διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν κοινοτικῶν σχολείων. Καὶ μὲ τὴν πρόθυμον διάθεσιν τῶν κοινοτήτων, πρὸς τὰς ὁποίας ἀπονέμομεν δίκαιον ἔπαινον, καὶ μὲ τὸν ἐνθουσιασμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῶν διδασκάλων δυνάμεθα σήμερον νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ διδακτηριακοῦ προβλήματος τῶν κοινοτήτων ἔχει λυθῆ. Καὶ ἐὰν μὲ τὴν αὐτὴν μέριμναν καὶ μὲ τὸν αὐτὸν ἐνθουσιασμὸν προχωρήσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν πλήρη ἱκανοποίησιν ὅτι: τὰ σχολεῖα ὅλων τῶν κοινοτήτων θὰ ἔχουν πλέον ὁριστικῶς ἀνεγερθῆ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὰς πόλεις, εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι μὲ τὴν σύναψιν τοῦ σχολικοῦ δανείου— ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐπίσης ἕνα ὑπερήφανον τίτλον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως—καὶ μὲ τὴν πρόθυμον συνδρομὴν τῶν δήμων οἱ ὁποῖοι καὶ οἰκόπεδα διαθέτουν καὶ χρήματα, ἐντὸς δύο ἐτῶν θὰ ἔχουν ἀνεγερθῆ σχεδὸν ὅλα τὰ σχολικὰ κτίρια τῶν Ἑλληνικῶν πόλεων. Δικαιούμεθα ἑπομένως νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ἀρκεῖται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἰς τὰ μέτρα τῆς ἀρνήσεως, ἀλλὰ εἶναι Κυβέρνησις δημιουργικὴ εἰς τὸν κλάδον τῆς ἐκπαιδεύσεως. (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθημεν μόνον εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῶν διδακτηρίων· ἐμεριμνήσαμεν διὰ τὴν μετεκπαίδευσιν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ καὶ εἰς τὴν ἀποστολὴν ὑποτρόφων, εἰς τρόπον ὥστε, νὰ δημιουργήσωμεν μίαν ἀληθῆ ἡγέτιδα τάξιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐμεριμνήσαμεν ἐπίσης καὶ διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν διδασκαλείων καὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀπὸ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ ὁποίου κυρίως προσδοκῶμεν τὴν Ἐθνικὴν ἀναγέννησιν, διότι τὸ Πανεπιστήμιον παρασκευάζει πρὸ παντὸς τὴν ἡγέτιδα τάξιν καὶ οὐδεμία ἀναγέννησις εἶναι δυνατὴ, ἐὰν δὲν ἐμπνευσθῇ ἀπὸ τὸ ἀνώτατον πνευματικὸν ἵδρυμα τῆς Χώρας. Ἐβελτιώσαμεν τὴν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι ἐγκαταλείψαντες τὰ γραφεῖα, ὅπου δὲν ἔχουν πλέον καμμίαν ἐργασίαν διότι αἱ μεταθέσεις ἐντὸς τοῦ ἔτους ἀπαγορεύονται, περιοδεύουν τὴν Ἑλλάδα, καὶ αἰσθάνομαι ἀληθῆ εὐχαρίστησιν ἀνακοινῶν ὅτι: ὅλαι αἱ ἐκθέσεις τὰς ὁποίας μοῦ ὑποβάλλουν διαπιστώνουν ὅτι ἀληθῶς νέον πνεῦμα ὑπάρχει εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Διότι ὁ κλάδος ὁ ἐκπαιδευτικὸς εἶναι φιλότιμος κλάδος, καὶ αἰσθάνεται ὅτι πρέπει ν’ ἀνταποκριθῇ καὶ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἔθνους καὶ εἰς τὴν ἔκκλησιν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δημιουργήσωμεν μίαν γενεὰν καλλιτέραν ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν, κύριοι βουλευταί, νὰ κατηγορηθῇ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὅτι παρέλειψε καμμία φροντίδα διὰ μίαν ἀληθῆ ἀναγέννησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ στοιχεῖον ὀργανικὸν τοῦ προγράμματος τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἀποτελεῖ καὶ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς φοιτήσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων εἰς τὰς ξένας σχολάς, εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὅπως καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν ἐτόνισα ἀποδίδομεν διπλῆν σημασίαν. Ἀποδίδομεν τὴν οὐσιαστικὴν σημασίαν, διότι ἀληθῶς καταργοῦμεν ἓν κακὸν τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ σύγχρονα Κράτη ἔχουν σήμερον καταργήσει, ἀλλὰ ταυτοχρόνως καὶ μίαν συμβολικὴν σημασίαν, ὅτι δηλαδὴ συγκεντρούμεθα εἰς μίαν βαθεῖαν συνείδησιν τῆς λαϊκῆς ἐθνικῆς μας ἀποστολῆς, διὰ νὰ ἐξορμήσωμεν πρὸς ἓν καλλίτερον μέλλον. (χειροκροτήματα).

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ τὸ κάτωθι ἔγγραφον τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. (ἀναγινώσκει). Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενοι ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας διὰ διατάγματος ὑπὸ σημερινὴν ἡμερομηνίαν εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ὑποβληθεῖσαν αὐτῷ παραίτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Ἐλ. Βενιζέλου, ὡς ὑπουργοῦ Ὑγιεινῆς, Ἀεροπορίας καὶ Στρατιωτικῶν, διατηροῦντος τὴν προεδρίαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τῶν ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης κ. Δ. Δίγκα, καὶ ἐπὶ τῆς Γεωργίας κ. Κ. Σπυρίδη, ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Β. Καραπαναγιώτη, ἐπὶ τῆς Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως κ. Ἐμ. Ἐμμανουηλίδου, ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Δ. Μπότσαρη, Γεν. Διοικητοῦ Κρήτης κ. Γ. Κατεχάκη, Γεν. Διοικητοῦ Θράκης κ. Γ. Κακουλίδου, καὶ τοῦ ὑφυπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ν. Ἀβραὰμ καὶ νὰ διορίσῃ ὑπουργοὺς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Ν. Ἀβραάμ, ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κ. Β. Καραπαναγιώτην, ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας τὸν κ. Δ. Δίγκαν, ἐπὶ τῆς Γεωργίας τὸν κ. Ἀπ. Ἀλεξανδρῆν, ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς τὸν ἤδη ὑφυπουργὸν κ. Παππᾶν, ἐπὶ τῆς Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως κ. Α. Ἰασωνίδην, ἐπὶ τῆς Ἀεροπορίας τὸν ἤδη ὑφυπουργὸν κ. Α. Ζάνναν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Γ. Κατεχάκην, ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τὸν κ. Π. Ἀργυρόπουλον, Γεν. Διοικητὴν Κρήτης τὸν κ. Ν. Ἀσκούτσην, Γεν. Διοικητὴν Θράκης τὸν κ. Ι. Καλογερᾶν, καὶ ὑφυπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας τὸν κ. Χρ. Λαδᾶν. Δεχθῆτε, ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου πρὸς ὑμᾶς ὑπολήψεώς μας. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουρ. Συμβουλίου. Ε. Βενιζέλος.

§338ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 4½ μ. μ. (Ὥρα 11 μ. μ.)