1930.06.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 89η

ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 1930

Προεδρία Αʹ. Ἀντιπροέδρου κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ἡ προσφυγικὴ γενικὴ συγκέντρωσις διαμαρτύρεται διὰ τὴν σπουδὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς κύρωσιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν καὶ παρακαλεῖ ἀμφότερα τὰ Νομοθετικὰ Σώματα νὰ προστατεύσωσι τὰ δίκαια τῶν προσφύγων. —Τὰ τέσσαρα σωματεῖα τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν, ἤτοι ὁ Σύνδεσμος Κτηματιῶν μὴ ἀνταλλαξίμων Κωνσταντινουπολιτῶν τῆς Κοινότητος Καλλιθέας, ὁ Σύνδεσμος τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν, καὶ ὁ σύλλογος Κωνσταντινουπολιτῶν παρακαλοῦσιν ὅπως ἡ Κυβέρνησις μὴ προβῇ εἰς οὐδεμίαν τροποποίησιν τῆς θέσεως αὐτῶν κατὰ τὴν ψήφισιν τῆς μετὰ τῆς Τουρκίας συμβάσεως. — Ὁ προσφυγικὸς κόσμος Ἡρακλείου Κρήτης, Βόλου, Σερρῶν, Χαλκίδος, Θεσσαλονίκης, Καλαμῶν, Ἀγρινίου, Καβάλλας καὶ ἡ Ἀνωτάτη Ἐπιτροπὴ προσφύγων Ἀθηνῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Σπηλιάδης καὶ Ν. Συριόπουλος καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Μυρτιᾶς τοῦ νομοῦ Ἠλείας, δι’ ἧς οὗτοι ζητοῦν τὴν παροχὴν μικροπροθέσμων δανείων. — Ὁ Σύλλογος ἀστῶν προσφύγων Βερροίας ζητεῖ τὴν ἀναστολὴν ἐκτελέσεως τῶν ἐνταλμάτων τῆς Ε.Α.Π. — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Πολυχρονάκης καταθέτει τηλεγράφημα τῶν Συλλόγων Ἡρακλείου Κρήτης ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων Ἥστερν. — Οἱ κάτοικοι Λεβαδείας, Καναλίων, Καρδίτσης, Βάρδας, Μάκρης, καὶ Μακρακώμης ζητοῦν τὴν παροχὴν ἐνισχύσεως διὰ τὴν παντελῆ καταστροφὴν τῆς καλλιεργείας τῶν ἐκ τῆς βροχῆς καὶ χαλάζης. — Οἱ φορολογούμενοι φόρου οἰκοδομῶν Καζακλὰρ διαμαρτύρονται διὰ τὴν παράλογον ἐγγραφὴν εἰς τοὺς καταλόγους τοῦ φόρου οἰκοδομῶν τοῦ 1926 καὶ ζητοῦν τὴν ἀποστολὴν ἀνωτέρου ὑπαλλήλου πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. — Οἱ δημοδιδάσκαλοι διαφόρων κατηγοριῶν τῆς Μεγαλουπόλεως ζητοῦν τὴν προαγωγὴν των. — Ὁ φιλόλογος Ἀρ. Ταβουλάρης ζητεῖ τὴν παροχὴν ἐνισχύσεως διὰ τὴν ἵδρυσιν Ἑλληνικοῦ Λυκείου ἐν Παρισίοις. — Ὁ ἐργολάβος τῆς κατασκευῆς τῆς γεφύρας Πρέσπας Κ. Κατροῦζος διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ μηχανικοῦ Φλωρίνης μὴ παραλαμβάνοντος τὴν ὑπ’ αὐτοῦ συντελουμένην ἐργασίαν. — Οἱ πρόσφυγες Ἕλληνες ὑπήκοοι Ἀθηνῶν καὶ Χίου ζητοῦν τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀποζημίωσίν των, συμφώνως τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῆς κριθῆς καὶ τῆς βρώμης». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 3598 καὶ 4382 ἀφορώντων τὴν προστασίαν τῆς ἐγχωρίου σιτοπαραγωγῆς». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς ἑταιρείας «Ἴκαρος» συναφθείσης συμβάσεως, περὶ παραχωρήσεως εἰς αὐτὴν τοῦ προνομίου τῆς ἀποκλειστικῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐναερίων μεταφορῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κολιαλέξης.

§3Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ εἰσήγησις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι λίαν σαφής. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐμελέτησε λίαν ἐπισταμένως τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν σχέδιον συμβάσεως μετὰ τῆς ἑταιρείας Ἰκάρου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἑταιρεία αὐτὴ «Ἴκαρος» ἀποτελεῖ ἐμπορικὴν ἀεροπλοΐαν ἐθνικήν, κρατικὴν καὶ τὸ Κράτος θὰ εἶναι μέτοχον τῶν 50% τῶν κερδῶν.

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τῶν ζημιῶν τῆς ἑταιρείας.

§5Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἀλλ’ ὁ κυριώτερος σκοπὸς τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἑταιρείας εἶναι ἡ πρόοδος τῆς ἐμπορικῆς ἀεροπλοΐας ἐν Ἑλλάδι καὶ ἡ ἀπόκτησις συνειδήσεως ἀεροπορικῆς παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ Λαῷ. Διότι εὐθὺς ἀπὸ τὸν εὐρωπαϊκὸν πόλεμον, ὅπου ἀπεδείχθη ἡ μεγάλη χρησιμότης τοῦ ἀεροπλάνου ὡς πολεμικοῦ ὅπλου προῆλθον τὰ διάφορα Κράτη εἰς σύμπτηξιν ἐμπορικῆς ἀεροπλοΐας ὅπως εἰς τὴν Γαλλίαν, τὴν Γερμανίαν τὴν Ἀγγλίαν ὡς καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐρχόμεθα πολὺ βραδύτερον. Ἐνῷ ἀποτελοῦμεν τὸν κόμβον τῶν ἀεροπορικῶν συγκοινωνιῶν μεταξὺ τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀσίας καὶ γενικῶς τῶν διαφόρων Μεγάλων Δυνάμεων, τόσον τῶν μητροπόλεων ὅσον καὶ τῶν ἀποικιῶν καὶ ἑπομένως ἔπρεπε, ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ, μία σύμπηξις ἐμπορικῆς ἀεροπορίας νὰ εἶχε πραγματοποιηθῇ πρό τινος ἴσως καιροῦ, ἐν τούτοις εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐν τῇ Βαλκανικῇ εἴμεθα οἱ τελευταῖοι οἱ ὁποῖοι προωθούμεθα εἰς τὴν σύμπηξιν ἐμπορικῆς ἀεροπορίας. Ποῖα εἶναι τὰ ὠφελήματα τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ τὸ Κράτος ἐκ μιᾶς ἐμπορικῆς ἀεροπορίας; Πρῶτον καὶ κυριώτερον εἶναι ὅτι θ’ ἀποκτήσῃ ἐφεδρικὸν ἱπτάμενον προσωπικὸν τεχνικόν, ὡς καὶ ἀεροπορικὸν ὑλικὸν τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκεται ἐν ταῖς ἀποθήκαις καὶ ἐν καιρῷ στρατεύσεως θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν εἴτε νὰ ἐπιστρατεύσωμεν τὸ ἱπτάμενον καὶ τεχνικὸν προσωπικὸν εἴτε νὰ ἐπιτάξωμεν τὸ ἀεροπορικὸν ὑλικὸν τὸ εὑρισκόμενον ἐν ταῖς ἀποθήκαις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως οἱ ἐν τῷ στρατεύματι εὑρισκόμενοι ἀεροπόροι ὑποχρεοῦνται νὰ ἵπτανται ἐπὶ τῶν ἀεροπλάνων τῶν ἐμπορικῶν ὡς δεύτεροι ὁδηγοὶ καὶ τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς πτήσεως τὸ ὁποῖον θὰ ἐκτελεῖται ἐν τῇ ἐμπορικῇ ἀεροπλοΐᾳ, θὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὡς τοιοῦτον ἐν τῇ στρατιωτικῇ τοιαύτῃ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ ἀποκτήσῃ μίαν συνείδησιν ἀεροπορικῆς συντηρήσεως, διότι ἐπὶ ἐμπορικῶν ἀεροπλοίων θὰ ἵστανται χωρὶς νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς διαφόρους ἐπιδεξιότητας τὰς ὁποίας θὰ ἠδύναντο νὰ δείξουν ἐν τῷ στρατεύματι, ἀλλὰ θὰ δείξουν συντηρητικότητα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐκ τῆς ἐμπορικῆς ἀεροπλοΐας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν μεγάλην ἀεροπορικὴν σχολὴν πολιτικὴν καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ Κράτος θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔλθῃ εἰς μίαν συμφωνίαν μὲ τὰς ἀεροπορικὰς σχολὰς τὰς πολιτικὰς ὥστε αὐτὰ τὰ βάρη τὰ ὁποῖα σήμερον δαπανῶνται διὰ τὴν ἀεροπορίαν τοῦ Κράτους νὰ εἶναι μικτά, καὶ τότε θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἔχομεν ἀεροπορικὸν προσωπικὸν ἱπτάμενον ὅπως τοῦτο παρατηρῆται καὶ εἰς ἄλλα Κράτη. Εἰσερχόμενος εἰς τὴν ἐπιχορήγησιν, ἡ ὁποία δίδεται ὑπὸ τοῦ Κράτος εἰς τὴν ἑταιρείαν, εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη εὐθὺς ὡς συμπήγνυνται αἱ ἐμπορικαὶ ἀεροπλοΐαι, δίδεται μία ἀποζημίωσις, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν προώθησιν τῆς ἀεροπλοΐας, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν ἀπὸ ἀπόψεως ἐμπορικῆς νὰ μπορέσῃ νὰ κρατηθῇ. Ἡ ἀποζημίωσις καταβάλλεται ἑκάστοτε ἀναλόγως τῆς ἀποδόσεως τῆς ἐμπορικῆς ἀεροπλοΐας. Αἰσθάνομαι τὸν ἑαυτόν μου εὐτυχῆ διότι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς τὸ εὐχάριστον σημεῖον νὰ συνάψῃ μίαν σύμβασιν ἐμπορικῆς ἀεροπλοΐας, ἡ ὁποία θὰ ἀποδώσῃ τόσον ἀπὸ ἀπόψεως ἀεροπορίας, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐμπορικῆς καὶ εὔχομαι ὅπως ἀποδώσῃ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἑλλάδος. (χειροκροτήματα).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γραφικῶν δικαιωμάτων τῶν ὑπαλλήλων τῶν δικαστικῶν καὶ μεταφραστικῶν γραφείων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραγραφῆς κακουργημάτων τινῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατιωτικῆς ἱεραρχίας καὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Καλογερᾶς.

§8Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν μακρὰν περίοδον τοῦ ἐλευθέρου Κράτους, αἱ ἐνέργειαι τῶν στρατιωτικῶν προβιβασμῶν ἐγένοντο ὡς ἑξῆς: Οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ ἐπροβιβάζοντο κατ’ ἀρχαιότητα καὶ οἱ ἀνώτεροι πάντες κατ’ ἐκλογὴν παραλειπομένων τῶν στασίμων. Ἐνυπῆρχεν ἐν τούτοις κατ’ ἀντιγραφὴν τοῦ Γαλλικοῦ νόμου διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ⅓ τῶν ὑπολοχαγῶν ἔπρεπε νὰ προβιβάζεται κατ’ ἐκλογὴν καὶ τὸ ½ τῶν λοχαγῶν κατ’ ἐκλογήν. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἐφηρμόσθη τότε, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν τότε νὰ ἐφαρμοσθῇ, φαίνεται ὅτι ἀπόπειραι ἐγένοντο ἀπὸ τὸν μακαρίτην Τρικούπην, διότι ἤθελε νὰ προβιβάσῃ τὸν Μαυροκορδᾶτον, ἀλλὰ δὲν ἔγεινε. Κατόπιν, μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ἐνομίσθη ὅτι εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμή, ἵνα οἱ διακρινόμενοι κατὰ τοὺς πολέμους ἀξιωματικοί, κριθῶσι κατὰ πίνακας ὑπὸ τοῦ συμβουλίου. Ὑπῆρξαν παράπονα σφοδρά, ἡ Κυβέρνησις προεδρευομένη καὶ τότε ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐψήφισε νόμον, ὅπως αὐτὴν τὴν στιγμήν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεθεωρήθησαν οἱ πίνακες ἐκεῖνοι. Συνῆλθεν τὸ συμβούλιον καὶ ἀνεθεώρησε τοὺς πίνακας. Ἀλλὰ καὶ οἱ πίνακες ἐκεῖνοι δὲν ἐφηρμόσθησαν, δηλαδὴ ἐγένοντο αἱ προαγωγαὶ κατ’ ἀρχαιότητα. Κατὰ τὸ 1919 ἐγένοντο προαγωγαὶ κατ’ ἐκλογὴν καὶ κατὰ τὸ 1923–1924 αἱ ἀναλογίαι ἦσαν αἱ ἑξῆς: Τὸ ⅓ τῶν ὑπολοχαγῶν καὶ τῶν λοχαγῶν προάγονται κατ’ ἐκλογὴν καὶ τὰ ⅔ κατ’ ἀρχαιότητα. Ἡ δικτατορία κατήργησε τὴν διάταξιν τῆς προαγωγῆς κατ’ ἐκλογὴν καὶ καθιέρωσε τὴν προαγωγὴν κατ’ ἀρχαιότητα. Ἀλλὰ δυστυχῶς κατήργησε καὶ μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε θεσμόν, ὁ ὁποῖος εἶχεν εἰσέλθει πλέον εἰς τὰ ἤθη τῆς Χώρας. Δηλαδὴ οἱ δὶς κρινόμενοι στάσιμοι δὲν ἠδύναντο νὰ προαχθῶσιν, οὐδὲ νὰ ἀναλάβωσι διοίκησιν. Ὅταν ἐπανῆλθεν καὶ πάλιν ἡ ὁμαλὴ περίοδος ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἠκυρώθη ἡ διάταξις αὐτὴ τῆς δικτατορίας καὶ ἐπανῆλθεν καὶ πάλιν ἡ διάταξις αὐτὴ τῆς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγῆς, ἀλλὰ μὲ ποσοστόν. Διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 12 Νοεμβρίου 1927, ἐκ τῶν ὑπολοχαγῶν τὸ ⅒ ἠδύνατο νὰ προάγεται κατ’ ἐκλογὴν καὶ τὰ 9)10 κατ’ ἀρχαιότητα. Ἐκ τῶν λοχαγῶν τὰ ⅔ κατ’ ἀρχαιότητα καὶ τὸ ⅓ κατ’ ἐκλογήν. Ἐπεδιώκετο δηλαδὴ τότε, ἵνα ὑποδαυλίζεται καὶ προωθῆται πρὸς τὰ ἐμπρὸς ἡ ὄρεξις πρὸς ἐργασίαν ἐκ τῶν μερικῶν ἐξεχουσῶν φυσιογνωμιῶν νὰ δύνανται νὰ ἀναλάβωσι διοίκησιν. Ἀλλὰ προσεπάθησε τότε ἡ Βουλή, ὅπως ἐνθυμοῦμαι, κατόπιν ἐπιμονῆς μου, ἵνα κατοχυρώσῃ εἰ δυνατὸν τὸ μέτρον τοῦτο. Ἐψήφισε νόμον ἵνα δημοσιεύεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διαταγὴν ἡ πρᾶξις ἐκείνη τοῦ ἀξιωματικοῦ διὰ τὴν ὁποίαν διεκρίνετο. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα κατὰ τὸ ἔαρ τοῦ 1928, ὅτε ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρουσίασε κατὰ τρόπον ἀντικανονικὸν κοινοποίησιν μιᾶς διαταγῆς πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὁ νόμος, διὰ τῆς ὁποίας ὡρίζοντο ἄλλοι λόγοι καὶ ἔφερεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου καθωρίζετο ἡ προαγωγὴ ἐντελῶς διαφορετικά. Δηλαδὴ τὰ 6)10 τῶν ὑπολοχαγῶν ἔπρεπε νὰ προάγωνται κατ’ ἐκλογήν, τὰ 4)10 κατ’ ἀρχαιότητα. Ἐγὼ τὸν τρόπον αὐτὸν τὸν παράδοξον ἐπολέμησα καὶ δὲν ἔβλεπα καὶ τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν. Ἰσχυρίσθησαν, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, τοῦ νὰ εἶναι τόσον λίγη ἡ ἀναλογία κατώρθωσαν οἱ ἀνθυπασπισταὶ καὶ μερικὰ ἄλλα πρόσωπα —ἐπιτελεῖς— ὥστε νὰ εἶναι καὶ αὐτοί, νὰ εἶναι, ὅμως καὶ οἱ ἄλλοι. Ἀντέταξα, ὅτι ἔχει αὐτὸ κάποιαν βάσιν, ἀλλὰ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δὲν δύνανται νὰ προαχθῶσιν τινές, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἶναι εἰς τὸν κατάλογον καὶ θὰ μποῦν ἄλλοι ἀπ’ ἔξω. Μάλιστα, τὸ ὑπεστήριξαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅπως ὁ κ. Χαβίνης, οἱ ὁποῖοι ἐπροτίμησαν τὴν κατ’ ἐκλογὴν προαγωγήν. Ἐγένετο ἐν πάσῃ περιπτώσει αὕτη δεκτὴ καὶ εὑρέθημεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὅπου κατηρτίσθησαν οἱ πίνακες καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον περιορίζει τὴν ἀναλογίαν αὐτήν. Ἐγὼ εὑρίσκω πολὺ ἐπαινετὴν τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως. Μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως δὲν θεραπεύει τελείως τὴν κατάστασιν, δηλαδὴ ἀντὶ τὰ 8)10 νὰ περιορισθοῦν εἰς 6)10, διότι ἐὰν εἰς ἕνα βαθμὸν π. χ. τοῦ ταγματάρχου εἶναι 100 οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ κληθοῦν, ἐὰν ἰσχύῃ αὐτὴ ἡ διάταξις, εἶναι ἐνδεχόμενον οἱ ἐπιτελεῖς νὰ εἶναι κατ’ ἐκλογὴν καὶ ἑπομένως οἱ ἄλλοι κατ’ ἀρχαιότητα.

§9Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐλέχθη ὅτι εἰς τὸν πίνακα κατ’ ἐκλογὴν τάσσονται κατ’ ἀρχαιότητα;

§10Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Βεβαίως. Ἀλλὰ συμβαίνει τὸ ἑξῆς: Ἔχομεν 100. Χηρεύουν 10 θέσεις. Δὲν ἐμποδίζει νὰ εἶναι κατὰ σειρὰν οἱ κατ’ ἐκλογὴν. Ἀλλὰ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κριθοῦν κατ’ ἐκλογὴν οἱ τελευταῖοι.

§11Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰ πράγματα δὲν γίνεται.

§12Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Πρέπει νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τοῦτο κατοχυροῦντες περισσότερον τὸν τρόπον τῆς εὑρέσεως τῶν ἱκανῶν.

§13Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιτρέπει αὐτὸ τὸ σύστημα τὴν εὕρεσιν τῶν ἱκανῶν τὰ 6)10.

§14Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ποὺ ⅓ καὶ ποὺ 6)10. Ὄχι μόνον τὸ θεωρῶ ἐγὼ πολὺ ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐξεφράσθη ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν περίοδον νὰ μὴ ἐγένοντο καθόλου κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμοὶ καὶ ἂν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις καὶ αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν νὰ τὴν περιορίσῃ ἀκόμη περισσότερον.

§15Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κάτω τῶν 6)10;

§16Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μάλιστα. Τὸ πολὺ νὰ εἶναι μισὸ καὶ μισό, διότι θὰ μπερδέψωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ψυχικῆς συνοχῆς, διότι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ περάσουν θ’ ἀπομονωθοῦν οἱ δὲ ἄλλοι θὰ ἐξεγερθοῦν. Καὶ ἐφόσον μὲν κυβερνᾶται σεῖς δὲν ὑπάρχει ἀνησυχία. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει νομοθετοῦντες ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ βασιζόμεθα ἐπὶ ἑνὸς ἀνδρὸς ἢ ἐπὶ πραγμάτων τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σταθερὰν βάσιν. Λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει τὴν γνώμην ὅτι οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ νὰ προάγωνται κατ’ ἀρχαιότητα παραλειπομένων τῶν στασίμων, οἱ δὲ ἀνώτεροι πάντες κατ’ ἐκλογήν, ὅταν καθιεροῦτο ἡ ἀναλογία τοῦ ⅒ κατ’ ἀρχαιότητα τῶν ἀνωτέρω ἐγένετο ἡ ἑξῆς σκέψις: ὅτι ἐπειδὴ εἶναι ὀλίγον σκληρὸν τὸ μέτρον διὰ νὰ εἰπῇ κανεὶς ὅτι εἶναι στάσιμος, θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας νὰ ἐξυπηρετηθῇ καὶ ἕνα ποσοστὸν αὐτῶν νὰ τοὺς προάγωμεν κατ’ ἀρχαιότητα, ὅτι δηλαδὴ δὲν εἶσαι ἄξιος πρὸς διοίκησιν, ἀλλὰ δὲν εἶσαι καὶ στάσιμος, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον τὸ συμβούλιον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ συνεπῶς ἡ κρίσις του νὰ εἶναι αὐστηρὰ καὶ ν’ ἀφήσῃ περισσοτέρους στασίμους. Δι’ αὐτὸ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι οἱ κατώτεροι νὰ προάγωνται πάντες κατ’ ἀρχαιότητα παραλειπομένων τῶν στασίμων οἱ ἀνώτεροι ὅλοι κατ’ ἐκλογὴν παραλειπομένων τῶν στασίμων. Πάντως ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ χρειασθῇ νὰ γίνῃ ἴσως τοὐλάχιστον δι’ αὐτοὺς μία ἀναθεώρησις τῶν κρινομένων κατ’ ἀρχαιότητα ἂν δὲν θὰ ἦσαν τελείως προβιβάσιμοι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τώρα ὅτε τὰ πράγματα ἤρχισαν νὰ ἐφησυχάζουν ὁλοσχερῶς καὶ αἱ ἀμφισβητήσεις μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἀνατραπῇ διὰ 2–3 χρόνια αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ αἱ προαγωγαὶ νὰ γίνωνται τῶν μὲν κατωτέρων κατ’ ἀρχαιότητα τῶν δὲ ἀνωτέρων κατ’ ἐκλογὴν παραλειπομένων τῶν στασίμων καὶ βραδύτερον νὰ εἰσαχθῇ ὅ,τι ἰσχύει εἰς ὅλα τὰ ἐλεύθερα ἐπαγγέλματα ὅπου ὁ ἐργαζόμενος περισσότερον κερδίζει, ἀπολαμβάνει περισσότερον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ διὰ τὰ στελέχη ἐκ τῆς στάσεως τῶν ὁποίων θὰ ἐξαρτηθῇ ἴσως μίαν ἡμέραν ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος. Ἡ γνώμη λοιπὸν τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι διά τινα χρονικὴν περίοδον νὰ ληφθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον, νὰ γίνωνται αἱ προαγωγαὶ οὕτω πως καὶ κατόπιν νὰ εἰσαχθῇ τὸ μέτρον ἐκεῖνο διὰ κατοχυρώσεως τῶν ἐλαχίστων. Ἀλλὰ μέχρις ὅτου γίνουν αὐτὰ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι μέχρι τοῦ ⅓ δύναται τὸ συμβούλιον διὰ νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν ἐπιλογὴν νὰ προάγῃ κατ’ ἐκλογήν.

§17Α. ΠΑΠΑΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν νομίζετε ὅτι καὶ εἰς τὴν χωροφυλακὴν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον αὐτό;

§18Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ συνεστήθη καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἂν τυχὸν ἤθελεν ἐπικρατήσῃ τὸ μέτρον τοῦτο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν χωροφυλακήν. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχει καὶ ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὑπομοίραρχοι ἐξαιροῦνται καὶ δύνανται νὰ προαχθοῦν κατ’ ἐκλογὴν καὶ τὴν κατηργήσαμεν. Μάλιστα δὲ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ εἶμαι σαφής. Βεβαίως εἶναι ἀνάγκη νὰ προάγεται κατ’ ἐκλογὴν ἕνας μικρὸς ἀριθμὸς ὑπολοχαγῶν διότι αὐτοὶ εἶναι τὸ ὑλικὸν ποὺ ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ στηριχθῇ, αὐτὸ ἐφηρμόσθη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Μεγάλου Ναπολέοντος, καὶ εἶναι καὶ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ὠθεῖ περισσότερον τοὺς ἀξιωματικούς.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης.

§20Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ ψήφισις ἑνὸς νόμου περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν ἠδύνατο νά ἔχῃ τὴν περιωρισμένην ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἔχει ὡς ὑπεβλήθη τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς βουλῆς, δηλαδὴ τὴν ἔννοιαν θεραπείας προσωπικῶν παραπόνων. Ἐπειδὴ φρονῶ ὅμως ὅτι ἕνας νόμος περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν ἔχει πολὺ εὐρυτέραν τὴν ἀποστολὴν διὰ τὸ στράτευμα, δι’ αὐτὸ ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ὁ νόμος κατὰ τὸν ὁποῖον γίνονται οἱ προβιβασμοὶ εἰς στράτευμα ἐπιδρᾷ ἀμέσως ἐπὶ τῆς ποιοτικῆς ἀξίας τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ, διότι ἡ ἀξία ἑνὸς στρατοῦ κρίνεται ἐκ τῆς ἀξίας τῶν στελεχῶν αὐτοῦ. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ χωρὶς νὰ κάμῃ λάθος ὅτι τὰ 9)10 τῆς ἀξίας ἑνὸς στρατοῦ, εἶναι ἡ ἀξία τῶν στελεχῶν αὐτοῦ. Ἴσως ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἡττᾶτο ἐὰν ἐγένετο μία ἐπιλογὴ καλυτέρα τῶν ἀνωτέρων στελεχῶν πρὸ τοῦ πολέμου καὶ κατ’ αὐτὸν ἀκόμη τὸν χρόνον τοῦ πολέμου, ὅτε οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ἐτοποθετήθησαν εἰς τὰς διαφόρους διοικήσεις. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶχε τὴν δύναμιν καὶ οἱ στρατιῶται ἔπραξαν ἀκέραιον τὸ καθῆκον των καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ ὑπερβῶσι τοὺς βράχους τοῦ Σαγγαρίου καὶ νὰ φθάσωσιν εἰς Ἄγκυραν, ὁπότε ὁ πόλεμος θὰ ἐτερματίζετο δι’ Ἑλληνικῆς νίκης. Καὶ ἂν τοῦτο δὲν κατωρθώθη προῆλθεν ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν διοικήσεων. Εἶναι κύριοι παγκοσμία καὶ αἰωνία ἀρχὴ ἀπὸ καταβολῆς κόσμου ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ὅπου τὰ Ἔθνη εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δημιουργήσουν στρατόν, εἶναι λέγω παγκοσμία καὶ αἰωνία ἀρχὴ, ὅτι ὁ στρατὸς αὐτοδιοικεῖται καὶ αὐτοδιοικεῖται κατὰ τὸν ἀπολυταρχικώτερον τρόπον. Καὶ εἰς αὐτὰ τὰ δημοκρατικώτερα τῶν Ἐθνῶν ὁ ἀρχιστράτηγος ἢ τὸ στρατιωτικὸν συμβούλιον ἔχουν δικαιώματα σχεδὸν ἀπολυταρχικὰ ἐπὶ τῆς τύχης τῶν ἀξιωματικῶν. Οὐδεὶς σκέπτεται ποτέ, αἱ πολιτεῖαι αἱ ὁποῖαι ἐπιθυμοῦν νὰ ἔχουν τὸν στρατόν των πάντοτε εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του, οὐδέποτε σκέπτονται νὰ ἐπεμβαίνωσι εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν τὴν ποιότητα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατεύματος. Νομίζω βεβαίως ὅτι ὑπάρχει ἕνας λόγος διὰ νὰ διοικοῦνται τὰ πράγματα καθὸν τρόπον διῳκήθησαν μέχρι σήμερον. Ἴσως πρό τινος χρόνου ἀκόμη τὰ ἀνώτερα στελέχη τοῦ στρατεύματος δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἐνασκήσουν τὰ ὑψηλὰ αὐτῶν καθήκοντα τὰ ὁποῖα ἡ πολιτεία ἐνεπιστεύθη εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διῴκησαν τὸ στράτευμα κατὰ τρόπον σχεδὸν ἀνεξέλεγκον. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν βελτιωνώμεθα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τὰ ἀνώτερα μας στελέχη ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν καθίστανται καλύτερα. Καὶ νομίζω ὅτι ὅτι ἡ πολικὴ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει εἰς τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα νὰ τείνῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἐξασφαλίσῃ τοιαύτας ἀνωτέρας διοικήσεις εἰς τὸ στράτευμα, ὥστε νὰ δύναται τοῦτο ν’ αὐτοδιοικηθῇ χωρὶς νὰ ἀπασχολῇ καθ’ ἑκάστην τὴν Κυβέρνησιν, καὶ χωρὶς νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβάλωμεν ἑκάστοτε τοὺς νόμους διὰ νὰ θεραπεύωμεν παράπονα προσωπικά. Δὲν γνωρίζω ἂν ὅλα ἐγένοντο καλῶς ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου στρατιωτικοῦ συμβουλίου κατὰ τὰς συσκέψεις πρὸς σύνταξιν τῶν πινάκων προβιβασμῶν, ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω μάλιστα ὅτι κανεὶς δὲν γνωρίζει ἂν θὰ ἐγένοντο λάθη καὶ ἴσως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς νομίζομεν λάθη νὰ μὴ εἶναι λάθη ἀλλὰ νὰ εἶναι σωστά. Διότι ὅλοι ὅσοι διοικήσαμεν στρατόν, ὅλοι ὅσοι ἐγνωρίσθημεν μὲ τοὺς ἀξιωματικούς, ὅλοι ὅσοι εἴδωμεν τὴν ἀνδρείαν μερικῶν ἐξ αὐτῶν κατὰ τὸν πόλεμον δὲν ἔχομεν τὴν ἐλευθερίαν τῆς σκέψεως νὰ κρίνωμεν μὲ ἀπόλυτον ἀντικειμενικότητα. Εἴδομεν ἕνα ἀξιωματικὸν διακρινόμενον ὑπὸ τὰς διαταγάς μας καὶ τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν τὸν ἐθαυμάσαμεν διὰ τὴν ἀνδρείαν του διὰ τὴν ἱκανότητα του, ἴσως νὰ ὑπάρχῃ ἕνας ἄλλος καλλίτερος τὸν ὁποῖον δὲν διοικήσαμεν καὶ τὸν ὁποῖον δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσωμεν. Συνεπῶς δὲν θέλω νὰ εἴπω οὔτε ἂν ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ συμβουλίου εἶναι σωστὴ οὔτε θέλω νὰ εἴπω ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποβάλετε θὰ διορθωθοῦν τὰ ἀδικήματα τὰ ὁποῖα τυχὸν ἐγένοντο καὶ ὅτι ἀπόλυτος δικαιοσύνη θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὰς ἐνεργειθησομένας προαγωγάς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω, εἶναι ὅτι εἶναι συμφέρον τοῦ στρατεύματος νὰ αὐτοδιοικεῖται. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι οὔτε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ οὔτε τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου συνετάχθησαν οἱ πίνακες οἱ ὑποβαλλόμενοι σήμερον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πληροῦν τὴν σκοπιμότητα τῆς καλλιτέρας ἐπιλογῆς τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος καὶ τῆς δικαιοτέρας ἀπονομῆς τῶν βαθμῶν εἰς τὰ στελέχη. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς δυσκόλως ἀνέχεται προαγωγὰς διακεκριμμένας καὶ ἐν αὐτῷ ἀκόμη τῷ πολέμῳ, ὁπότε οἱ προαγώμενοι ἔχουν νὰ παρουσιάσουν τὸ ἐνεργητικὸν ὅτι κινδυνεύει ἡ ζωή των. Δὲν εἶναι βεβαίως εὔκολον νὰ ἀνεχθῇ τοιούτους προβιβασμοὺς ἐν καιρῷ εἰρήνης. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐνταῦθα δὲν ἐπρόκειτο περὶ μονομερῶν προαγωγῶν, ἀλλὰ ἐπρόκειτο μᾶλλον περὶ ἐπιλογῆς τῶν διοικητῶν τῶν συνταγμάτων τοῦ μέλλοντος καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νομίζω ὅτι τὸ ἀνώτατον στρατιωτικὸν συμβούλιον ἐξεπλήρουν ἓν πατριωτικὸν καθῆκον. Ἀφοῦ ὅμως παράπονα διετυπώθησαν κατὰ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς καὶ ἀφοῦ ὑπό τῆς Κυβερνήσεως ἀπεφασίσθη νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος, ἔρχομαι καὶ ἐγὼ νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν πρότασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἡ ὁποία ζητεῖ ὅπως ἐπανέλθῃ ἐν ἰσχύῃ ὁ παλαιὸς νόμος ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη λελογισμένως, μπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς χωρὶς νὰ προκαλέσῃ παράπονα ἐπὶ τόσα ἔτη. Δηλαδὴ ὁ νόμος ὁ ὁποῖος καθιερώνῃ τὴν κατ’ ἐκλογὴν εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς προαγωγὴν καὶ τὴν κατ’ ἀρχαιότητα εἰς τοὺς κατωτέρους ἀλλὰ εἴτε ἡ γνώμη αὐτὴ ἐπικρατήσῃ τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου καθ’ ὃν τρόπον προτείνῃ ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, εἴτε ἐπικρατήσῃ ἡ γνώμη νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, φρονῶ πάντως ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ταὐτοχρόνως ἡ ἐργασία πρὸς σύνταξιν τῶν πινάκων τῶν προακτέων, διότι ἡ γενομένη ἐργασία ἐγένετο ἐπὶ τῇ προϋποθέσει τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπροσωπῇ τέλος πάντων τὴν θέλησιν καὶ τὴν σχετικὴν δικαιοσύνην εἰς τοὺς γενομένους προβιβασμούς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς.

§22Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶμαι τῆς γνώμης κύριοι βουλευταὶ ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ ἂν ψηφισθῇ δὲν πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ὡς νόμος κατὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ ἀνωτάτου στρατιωτικοῦ συμβουλίου, αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν καὶ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν ὑπουργόν. Ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἰσχύσῃ κατὰ τῶν ἀποφάσεων τούτων τοῦ ἀνωτάτου στρατιωτικοῦ συμβουλίου θὰ ἐνθαρρυνθῶσι οἱ θορυβοῦντες παραπονούμενοι καὶ τότε εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ ἐγείρονται τίποτε ἄλλο παρὰ παράπονα καὶ διαμαρτυρίαι καὶ ἐξεγέρσεις κατὰ τῶν ἄνω συμβουλίων καὶ ἐν γένει, κατὰ πάσης ἀποφάσεως τῶν προϊσταμένων ἀρχῶν τοῦ στρατεύματος. Ἀσχέτως ὅμως τῆς ἀπόψεως ταύτης ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἰς τὸ στράτευμα ὅπως καὶ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, αἱ προαγωγαὶ τῶν στελεχῶν πρέπει νὰ γίνωνται καὶ κατ’ ἐκλογὴν ὄχι μόνον κατ’ ἀρχαιότητα, διότι ἂν δὲν γίνονται καὶ κατ’ ἐκλογὴν ὄχι μόνον πρόοδον εἰς τοὺς κλάδους αὐτοὺς δὲν θά ἔχωμεν, ἀλλὰ καὶ ὀπισθοδρόμησιν. Ἀρχαιότης θὰ πῇ στασιμότης καὶ ἡ στασιμότης ἄγει εἰς ὀπισθοδρόμησιν. Ἐὰν δὲ ἡ προαγωγὴ καὶ κατ’ ἐπιλογὴν εἶναι ἓν μέτρον ἐπιβαλλόμενον εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς Πολιτείας, εἰς τὸ στράτευμα αὐτὸ τὸ μέτρον εἶναι ἀκόμη περισσότερον ἐπιτακτικόν. Διατί; Διότι ἁπλούστατα πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἐξήλθομεν ἀπὸ μακροὺς καὶ πολλοὺς πολέμους. Ὁ πόλεμος εἶναι μία ἀπόδειξις τῆς ἱκανότητος, δὲν εἶναι τεκμήριον μόνον ὅπως ὅλαι αἱ ἄλλαι ἐπιδόσεις τῶν ἀξιωματικῶν. Κατὰ συνέπειαν ὅταν ἐκ τῶν πολέμων αὐτῶν ἔχομεν τοιαύτας ἀποδείξεις τῆς ἱκανότητος τῶν ἀξιωματικῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ λάβωμεν ταύτας ὑπ’ ὄψει διὰ τὰς προαγωγὰς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ νὰ στηριχθῶμεν μόνον στὴν ἀρχαιότητα; Ἐξ ἄλλου ὁ πόλεμος εἶναι μὲν ἀπόδειξις ἱκανότητος εἰς τὸν βαθμὸν εἰς τὸν ὁποῖον ὑπηρέτησεν κανείς, διὰ τοὺς ἀνωτέρους ὅμως βαθμοὺς αὐτοῦ ὅπως ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία του χρειάζεται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ μόρφωσις τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ ἀξιωματικὸς εἰς τὰ γενικὰ σχολεῖα ἀξιωματικῶν. Ἐπὶ πλέον τῆς γενικῆς μορφώσεως πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ πρακτικὴ καὶ θεωρητικὴ μόρφωσις ποὺ γίνεται τμηματικῶς εἰς τὰ εἰδικὰ σχολεῖα ἐφαρμογῆς, εἰς ἕκαστον βαθμὸν διὰ τῶν ξένων ἀποστολῶν αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουν τόσον ἄριστα ἀποτελέσματα. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ παρίδωμεν ὅλας τὰς ἀποδείξεις καὶ νὰ στηριχθῶμεν μόνον εἰς τὴν ἀρχαιότητα, διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπιβάλλεται νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα ταῦτα καὶ διὰ τὸν σοβαρὸν λόγον ὅτι ἔχομεν πληθώραν στελεχῶν. Δὲν ἠμποροῦμεν κάθε ὥραν καὶ στιγμὴν ὅπως εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην τελευταίως, διορθώνοντες τὰ σφάλματα προηγουμένων ἐτῶν νὰ πληρώνωμεν πολλὰ διὰ νὰ ὀλιγοστεύσωμεν αὐτά. Ἐν τῇ προσπαθείᾳ τῆς ἐλαττώσεώς των πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἄνω στοιχεῖα καὶ νὰ πληρώνωμεν περὶ πλέον συντάξεις εἰς ὅσους θέλουν ἑκουσίως νὰ ἀποσυρθοῦν.

§23Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔχομεν πληθώραν.

§24Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐκάμαμεν περὶ ἑκουσίας ἀποχωρήσεως εἶχεν ἀποτέλεσμα, ὅτι δὲν ἐξῆλθον ὅλοι, ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι. Ἐξ ἄλλου ἕνεκα τῶν νέων περιστάσεων καὶ ἰδεῶν ὑφ’ ἃς ἐξελίσσονται τὰ στρατεύματα, τὰ στελέχη τὰ μόνιμα πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα, καὶ ἐκλεκτά. Πάντοτε λοιπὸν θὰ περισσεύουν, ὥστε ἐπιβάλλεται νὰ λαμβάνωμεν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα οὕτως ὥστε νὰ μένουν τὰ ἐκλεκτὰ καὶ ἐξέρχονται τὰ μέτρια στελέχη τοῦ στρατεύματος. Κύριοι, λέγων ταῦτα θέλω νὰ ἀντιταχθῶ εἰς τὰς γνώμας τῆς ἐπιτροπῆς τῆς κοινοβουλευτικῆς, ἡ ὁποία κατὰ πλειοψηφίαν ἐκηρύχθη κατὰ παντὸς προβιβασμοῦ κατ’ ἐκλογήν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν δὲν καταργεῖ τὴν ἐπιλογήν, μόνον ἐλαττώνει τὸν βαθμὸν τῆς χρήσεώς της. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς τοῦτο, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἰσχύσῃ κατ’ ἀποφάσεων εἰλημμένων τοῦ στρατιωτικοῦ συμβουλίου, διότι θὰ εἶναι κακὸν προηγούμενον. Ἐπὶ πλέον προτείνω νὰ ἀνατεθῇ διὰ τοῦ νόμου εἰς τὰ μέλη τοῦ συμβουλίου νὰ ὁρίζουν τὸν βαθμόν, τὸ ποσοστὸν καθ’ ὃ θὰ γίνεται ἡ κατ’ ἐκλογὴν προαγωγή, ἀναλόγως μὲ τὰ στοιχεῖα ποὺ θὰ ἔχουν νὰ κρίνουν ἐὰν ὑπάρχουν ἀναμφισβητήτως καὶ κατ’ ἐκλογὴν προαχθησόμενα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς κατ’ ἀρχαιότητα προβαλλόμενον ὅτι δέον οὕτω αὕτη νὰ γίνεται λόγῳ τῶν ὑπαρχόντων παθῶν καὶ ἵνα κατευνασθῶσι ταῦτα, ἀντιτάσσω ὅτι πάθη δὲν ὑπάρχουσι πλέον ἀρκετὰ τὰ ἐπλήρωσε ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Μόνον τινὲς ἐπικαλοῦνται δῆθεν ὑπάρχοντα πάθη πρὸς σκοποὺς πολιτικούς.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§26Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ἐτόνισεν τὴν ἀνάγκην νὰ αὐτοδιοικηθῇ τὸ στράτευμα κατὰ ἕνα ἀπαράβατον νόμον τόν ὁποῖον δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀμφισβητήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ διαβεβαιώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου δὲν θίγεται καθόλου ἡ αὐτοδιοίκησις τοῦ στρατεύματος· διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατηρτίσθη κατὰ σύμφωνον γνώμην τῶν ἰθυνόντων σήμερον τὸ στράτευμα, ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἀντιστρατήγων. Ὡμολόγησαν δὲ καὶ οἱ κ. ἀντιστράτηγοι ὅτι πράγματι ὁ νόμος δὲν εἶναι προσαρμοσμένος πρὸς τὴν καθ’ ἡμᾶς πραγματικότητα, αὐτοὶ δὲ οἱ ἴδιοι ἐπρότειναν τὴν μεταβολὴν κατὰ πλειοψηφίαν ἢ μᾶλλον ὁμοφώνως πλὴν ἑνὸς ἐπρότειναν τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου κατὰ τὸ σήμερον ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον προνοοῦντες ὅτι πράγματι ὁ ὑπάρχων καὶ ἰσχύων μέχρι σήμερον νόμος εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε δημιουργοῦνται ἀληθῶς, καὶ παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν τῶν ἀντιστρατήγων ἀδικίαι καὶ παρεξηγήσεις εἰς τὸ στράτευμα, παρεξηγήσεις εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Ἐπομένως, δὲν θίγεται καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καθόλου ἡ αὐτοδιοίκησις διότι ὅ,τι ὑποβάλωμεν σήμερον ἡμεῖς τὸ ὑποβάλωμεν ἀφοῦ λάβωμεν τὴν γνώμην καὶ τὴν ἔγκρισιν τῶν ἀντιστρατήγων.

§27Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Οἱ κ. ἀντιστράτηγοι θὰ κάμουν νέας ἐργασίας.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§29Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ ἀναλογία μόνον θὰ μεταβληθῇ.

§30Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι πολὺ ἐπιπολαία ἡ γνωμοδότησις τῶν ἀντιστρατήγων, διότι ἄλλο ἀποτέλεσμα ἔχομεν ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου καὶ ἄλλο ἐκ τοῦ προτεινομένου.

§31Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ δυνατὸν ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς τροπολογίας τοῦ νόμου αὐτοῦ.

§32Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι οἱ κ. ἀντιστράτηγοι ὅταν ἔκαμαν τοὺς πίνακας τοὺς ὑποβεβλημένους ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ παλαιοῦ δὲν διεμαρτυρήθησαν καὶ δὲν εἶπαν ὅτι αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι λελανθασμένα καὶ ὅτι πρέπει νὰ διορθωθοῦν, διότι ὁ νόμος δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ φέρωμεν πραγματικὰ ἀποτελέσματα. Τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα ἠδύναντο νὰ ἐπέλθωσι καὶ ἀπὸ πρὶν, ἀλλὰ κατὰ τοῦ ἀποτελέσματος αὐτοῦ δὲν διεμαρτυρήθησαν. Μόνον ὅταν διεμαρτυρήθησαν οἱ παραπονούμενοι καὶ ἐπιέσθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τότε ἀπεδέχθησαν τὸν νέον νόμον.

§33Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἤλθομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἕνα νόμον.

§34Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Τὸν νέον νόμον τὸν ἐφηρμόσατε κατὰ τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου προέρχονται πλεονάσματα καὶ διὰ τοῦ νέου νόμου τὸν ὁποῖον ἀποδέχεσθε ἐπέρχονται μεταβολαί.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§36Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον πρωτήτερα, διότι μοῦ φαίνεται καινοφανὴς ἡ θεωρία αὐτὴ. Τίνα σχέσιν ἔχει τὸ ἕνα ζήτημα μὲ τὸ ἄλλο; Ὅταν ἕνας ἀξιωματικὸς κρίνεται προδιδαστέος κρίνεται διότι ἔχει προσόντα διὰ τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Οἱ κ. κ. ἀντιστράτηγοι ἔκριναν ὀρθῶς ὅταν ἔγιγεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγεται τώρα. Ἐὰν γίνῃ τὸ ἀντίθετον, ξεύρετε τὶ θὰ γίνῃ κ. Πρόεδρε; Θὰ εἰποῦν ὅτι οἱ ἀντιστράτηγοι εἶχον ὑπ’ ὄψιν των ὡρισμένα πρόσωπα. Τώρα θὰ εἶναι τερατῶδες θὰ εἶναι παρερμηνεία τοῦ νόμου περὶ προαγωγῆς τῆς βάσεως τοῦ προβιβασμοῦ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ἢ οὔ; Αὐτὸ βέβαια εἶναι ἀπόλυτον, δὲν εἶναι σχετικόν, τὸ δὲ ζήτημα ἐὰν θὰ γίνῃ κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον ἡ προαγωγὴ εἶναι ζήτημα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Οἱ ἀξιωματικοὶ καταρτίζουν τοὺς πίνακας κατ’ ἀρχαιότητα καὶ κατ’ ἐκλογήν. Οἱ κατ’ ἐκλογὴν ἔχουσι περισσότερα προσόντα ἀπὸ τοὺς ἄλλους. τώρα ἐὰν θὰ γίνουν τὰ 8)10 ἀπὸ ἐκεῖ ἢ τὰ 4)10 ἡ ἀνωτέρω ἀναλογία εἶναι ζήτημα ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, κ. Πρόεδρε, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλην σχέσιν μὲ τὴν ψυχολογίαν τοῦ στρατεύματος καὶ τὴν ψυχολογίαν τοῦ Λαοῦ. Δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν οἱ προθιθασμοὶ κατὰ τὴν Α ἢ Β ἀναλογίαν μὲ τὸν καταρτισμὸν τῶν πινάκων.

§37Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Κονδύλη.

§39Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐν τῇ πραγματικότητι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ὅπως τὸ ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πρεβέζης βουλευτής. Ἐν τῇ πραγματικότητι οἱ ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὸ στράτευμα ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐὰν ποτὲ γίνῃ πόλεμος πρόκειται νὰ δρέψωσι τοὺς καρποὺς τῶν καλῶν ἢ τῶν κακῶν στελεχῶν αὐτῶν, ἀπὸ τοῦδε προσπαθοῦν νὰ κάμουν ἐπιλογὴν ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις τῶν συνταγμάτων. Καὶ ἡ διοίκησις τῶν συνταγμάτων ἔχει ἀποβῆ σήμερον κολοσσιαίας σημασίας, διότι εἰς τὰ συντάγματα ἐδόθη πληθὺς νέων ὅπλων καὶ συνεπῶς εἰς συνταγματάρχης ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ διοικήσῃ 3 χιλ. ἄνδρας χρησιμοποιοῦντας διάφορα ὅπλα, πρέπει νὰ ἔχῃ ποικίλην μόρφωσιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον οἱ στρατηγοὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ διοικήσουν τὰ σώματα καὶ τὰς στρατιὰς αὔριον, σκέπτονται ἀπὸ τοῦδε νὰ προπαρασκευάσουν ἐκείνους ποὺ θὰ διοικήσουν τὰς μονάδας, καὶ συνεπῶς ὅταν πρόκειται νὰ κάμουν προβιβασμούς, κάμνουν πάντοτε μίαν ἐπιλογὴν διοικητῶν. Ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἐν τῇ πραγματικότητι τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν ἔχει ὡς ἑξῆς. Ὑπάρχει ὁ παλαιὸς νόμος ὁ ὁποῖος ἔλεγεν: «οἱ ἀνώτεροι κατ’ ἐκλογήν, οἱ κατώτεροι κατ’ ἀρχαιότητα οἱ μὴ δυνάμενοι δὲ νὰ προθιθασθοῦν κατ’ ἐκλογήν, στάσιμοι». Ὁ νόμος αὐτὸς ἦτο σωστὸς καὶ ἦτο ἐφαρμόσιμος διότι οἱ στάσιμοι ἦσαν ὀλίγοι καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ κάμουν ὁμάδα δυναμένην νὰ παρουσιάσῃ σοβαρὰ παράπονα ἄξια ἐξετάσεως. Μὲ τὸν νέον νόμον, ἐνῶ προηγουμένως ἐπετρέπετο νὰ εἶναι καὶ τὰ 2)10 κατ’ ἀρχαιότητα, δὲν κατορθοῦται ἡ φυσιολογικὴ τοῦ στρατεύματος ἐκκαθάρισις. Δι’ αὐτὸ κύριοι βουλευταί, προσεχώρησα εἰς τὴν γνώμην τῆς ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Διότι πρόκειται περὶ ἀνθρώπων εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων θά ἐμπιστευθῇ τὸ ἔθνος συμφέροντα μεγάλα καὶ δὲν ἔχει πολλὰ συντάγματα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ νὰ δώσῃ καὶ εἰς μερικοὺς ἀνικάνους. Διότι 2–3 στασίμους ἐφέτος ἢ τοῦ χρόνου, μπορεῖ νὰ τοὺς βγάλῃ κανεὶς ἀπὸ τὸ στράτευμα δικαιολογημένα. Ὅταν ὅμως ἔχει 4 στασίμους καὶ 4 κατ’ ἀρχαιότητα εἶναι δυνατὸν νά...

§40Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐὰν ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως τὸ ὑποβάλλῃ ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἄρθρον, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νέας ἐργασίας. Ἐὰν ὅμως ἤθελε γίνῃ δεκτὴ ἡ ἄποψις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ νὰ προαχθοῦν κατ’ ἀρχαιότητα, τότε ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἄλλη ἐργασία.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε θὰ ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος ὅτι αἱ προαγωγαὶ εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν πρέπει νὰ γίνωνται πάντοτε κατ’ ἐκλογήν, ἀποκλειομένων τῶν στασίμων. Αὐτὸς ἦτο καὶ ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ἴσχυεν ἄλλως τε ἐδῶ. Ἤδη ὁ νόμος αὐτὸς μετερρυθμίσθη καὶ καθωρίσθησαν 2 πίνακες ὁ τῶν προακτέων εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν κατ’ ἐκλογὴν καὶ τῶν κατωτέρων κατ’ ἀρχαιότητα. Ἡ συμμετοχὴ εἰς τὸν τελευταῖον πόλεμον ἐδημιούργησεν μίαν κατάστασιν πραγμάτων τοιαύτην, ποὺ εἶναι δύσκολον εἰς ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος διεκρίθη εἰς τὸν ἕνα βαθμὸν νὰ προαχθῇ εἰς τὸν ἄλλον βαθμόν. Αὐτὴ ἡ σκέψις ἤγαγεν εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ ἰσχύοντος καθεστῶτος διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθησαν προακτέοι κατ’ ἐκλογὴν καὶ προακτέοι κατ’ ἀρχαιότητα καὶ οἱ στάσιμοι. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἔγεινεν ἡ διάταξις. Σήμερον ὅμως οἱ πίνακες συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰδέας ὅτι δύο εἶναι αἱ ὁδοὶ τῆς προαγωγῆς, ὁ εἷς κατ’ ἐκλογὴν καὶ ὁ ἄλλος κατ’ ἀρχαιότητα. Διότι ἕνεκα ἀνησυχιῶν αἱ ὁποῖαι ἐξεδηλώθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ἡ πλειοψηφία αὐτοῦ ἐδέχθη ὅτι πράγματι ἴσως ἡ ἀναλογία ποὺ τάσσεται ἐκ τοῦ νόμου εἶναι πάρα πολὺ μεγάλη διὰ τοὺς προακτέους κατ’ ἐκλογὴν καὶ ἔμειναν σύμφωνοι ὅλοι, πλὴν ἑνὸς τῶν ἀρίστων ἄλλως τε ἀξιωματικῶν. Ἀφοῦ ἐξήτασαν τοὺς πίνακας εἶπον ὅτι αὐτὴ ἡ ἀναλογία πρὸς 6 ἢ 4 νομίζουν ὅτι ἔχει καλῶς καὶ ὅτι τοῦτο διευθετεῖ τὸ πρᾶγμα. Ὁ εἷς ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος ἐμειοψήφισεν εἶχε τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν πινάκων, διότι ἐὰν ἐγνώριζεν ὅτι θὰ ἐγίνετο 6 ἢ 4 θὰ ἐζήτη τὴν ἀναθεώρησιν ὡς στασίμου τινὸς τὸν ὁποῖον τώρα ἄφησεν διότι ἤξευρεν ὅτι δὲν θὰ προαχθῇ. Ἀλλ’ αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη τοῦ ἑνός. Ἡ Κυβέρνησις ἀφοῦ ἤκουσεν τὴν γνώμην ὅλων ἐπροτίμησεν ν’ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν τὴν ὁδὸν τήν ὁποίαν καὶ εἰσηγῆται καὶ σήμερον διότι νομίζει ὅτι εἶναι ἡ καλλιτέρα ὁδὸς δι’ ὁριστικὴν ρύθμισιν τῶν καθ’ ἡμᾶς πραγμάτων. Ἀλλ’ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ὅπου οἱ προακτέοι εἶναι πάρα πολλοὶ θὰ ἐδημιούργη ἀρκετὰ παράπονα δίκαια τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε ἐδημιουργήθησαν. Θὰ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐδημιουργήθησαν ἀμέσως μετὰ τὸν Βαλκανικὸν πόλεμον, ὁπότε καὶ τότε μετὰ τὸν πόλεμον ἐλέχθη νὰ γίνουν αἱ προαγωγαὶ κατ’ ἐκλογὴν καὶ τὸ πρᾶγμα δὲν ἐπεκράτησεν, διότι δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν πραγματικότητα. Θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον ὅπως ὑποβάλλεται, διότι εἶναι ὁ καλλίτερος τρόπος νὰ τελειώσουν αἱ δυσχέρειαι αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουτζουρίδης.

§44Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου βεβαίως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ μακρυγορήσω, παρὰ συνοπτικῶς νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ὅτι....

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε; Μὴ θεωρήσετε ὅτι μπορεῖτε μετὰ ἓξ μῆνας νὰ μᾶς εἴπετε ὅτι θὰ μᾶς φέρετε νομοσχέδιον νέον. Νομίζω ὅτι ἡ ρύθμισις τὴν ὁποίαν ἐκάμαμε, εἶναι μία ρύθμισις προσωρινή, καὶ αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ κρατοῦσα γνώμη καὶ εἰς τὸ συμβούλιον τῶν στρατηγῶν, ἀλλὰ δὲν μποροῦμε ν’ ἀναλάβωμεν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν μεταρρυθμίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§46Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις...

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἀποτελεῖ ἀποδοκιμασίαν τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου.

§48Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου οὕτω πῶς διατυπουμένη ἴσως εἰς αὐτὸ τείνει. Ἀπορῶ δὲ πῶς μερικοὶ συνάδελφοι ἐξέθεσαν γνώμας αἱ ὁποῖαι μεταφέρουν τὸ ζήτημα ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ εἶναι. Κατεσκευάσαμεν μετ’ ἀγῶνας μίαν ἐπετηρίδα καὶ ἡ ἐπετηρὶς τοῦ στρατεύματος κατεσκευάσθη καὶ πρέπει νὰ ὑποτίθεται ὅτι ἀποτελεῖ τὴν πρέπουσαν τάξιν τῆς σειρᾶς τῶν διαφόρων βαθμῶν τῶν διαφόρων ἀξιωματικῶν. Πλὴν διὰ τῆς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγῆς ὡς γίνεται εἰς ἀνωτέρους βαθμοὺς, ἐπέρχεται μία ἀναστάτωσις τῆς ἐπετηρίδος. Ἡ κατ’ ἐκλογὴν προαγωγὴ δὲν μπορεῖ νὰ λείψῃ βέβαια, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι μία μετὰ φειδοῦς ἀμοιβή. Τότε μεταφέρομεν τὸ ὄνομα τοῦ κατ’ ἐκλογὴν εἰς τὸ τοῦ κατ’ ἀρχαιότητα, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ κατ’ ἀρχαιότητα εἰς τὸ τοῦ στασίμου. Κατ’ ἐκλογὴν πρέπει νὰ τίθηται ὅπως εἶπεν καὶ ὁ στρατηγὸς κ. Καλογερᾶς, μία ἐξέχουσα φυσιογνωμία, ἡ ὁποία νὰ εἶναι κοινῇ συνειδήσει ἀνεγνωρισμένη εἰς τὸ στράτευμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἓν στράτευμα τὸ ὁποῖον ἔχει π. χ. 400 ταγματάρχας εἰς τὸ πεζικὸν νὰ εἶναι οἱ 100 κατ’ ἐκλογήν. Καὶ οἱ ἄλλοι; Τότε πρέπει νὰ τοὺς διώξωμεν τοὺς ἄλλους. Πρέπει νὰ ληφθῇ ἕν μέτρον, διότι τὸ κατ’ ἐκλογὴν πρέπει νὰ εἶναι κάτι τὶ ἄκρως ἐξαιρετικόν. Τὶ γίνεται; Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν θέλω νὰ νομισθῇ ὅτι θέλω νὰ κατακρίνω τὴν κατάταξιν τῆς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγῆς, τὴν κατακρίνω ἀπὸ ἀπόψεως τρόπου κατατάξεως. Τὶ θὰ γίνῃ τώρα κ. Πρόεδρε; Ἀναστάτωσις, διότι οἱ τελευταῖοι ἐν τῇ ἐπετηρίδι θὰ ἐξέλθουν πρῶτοι καὶ οἱ πρῶτοι θὰ γίνουν τελευταῖοι. Ἔπειτα τὸ ἄλλο: Ἰσχυρίσθησαν ἐδῶ μερικοὶ ἀγορεύσαντες ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἦσαν φιλοπόλεμοι, ἄξιοι πολέμου, καὶ εἰς αὐτὰ τὰ προτερήματα ἐστηρίχθη τὸ ἀνώτατον συμβούλιον. Ὅλοι κύριοι, ἐπολέμησαν. Κανεὶς δὲν εἶναι ἀπόλεμος. Ὅσοι ἦσαν ἀπόλεμοι, ἐξῆλθον τοῦ στρατεύματος. Ὅσοι εἶναι σήμερον εἰς τὴν ἐπετηρίδα, ἔχουν ὅλοι τιμὴν καὶ ἀξίαν ἀπὸ ἀπόψεως πολεμικῆς.

§49Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὅμως ὅλοι διὰ τοὺς ἀνωτάτους βαθμούς.

§50Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Βεβαίως ὄχι. Ἐκτὸς δὲ αὐτῶν καὶ τοῦτο ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα τῶν τοιούτων θυσιῶν των πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ τῶν ὅσων ἐπεδείξαντο κατὰ τὰς μάχας ἰδιοτήτων ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν καὶ διὰ πολεμικῶν σταυρῶν ἐτιμήθησαν καὶ κατ’ ἐκλογὴν προήχθησαν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἐπίσης ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ νομίζω ὅτι δὲν ἔχει κανένα λόγον τὸ κατ’ ἔτος συνερχόμενον Ἀνωτ. Συμβούλιον νὰ ἀποφαίνηται περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἀξιωματικῶν διὰ διάστημα χρόνου 9 μηνῶν. Διότι δὲν ξεύρω κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τὶ δύναται νὰ συμβῇ, ὥστε νὰ θεωρηθῇ ἕνας πρὸ 9 μηνῶν στάσιμος, κατ’ ἐκλογὴν μετὰ 9 μῆνας προακτέος, καὶ ἕνας κατ’ ἀρχαιύτητα, στάσιμος. Τοῦτο ἔχει δύο κακά: ὅτι πρῶτον ἀπασχολεῖ τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς εἰς συμβούλια, εἰς πιέσεις, εἰς στενοχωρίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐλαττώνει καὶ μειοῖ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ συμβουλίου κάθε χρόνο, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ χάνωσι τὸν χαρακτῆρά των. Ἐνῷ, ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ ξεύρουν ὅτι οὐδεὶς τολμᾷ νὰ καταπατήσῃ τὴν ἱκανότητά των καὶ ὅτι μετὰ 3 ἔτη θὰ κριθῶσιν ὅτε θὰ ἔχουν ἓν σύνολον ὑπηρεσιῶν δυνάμενον ν’ ἀποτελέσῃ ὑλικὸν κρίσεως, τότε ἀναμφισβητήτως, διευκολύνεται ἡ κατάστασις καὶ ἀπὸ ἀπόψεως στρατεύματος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως στελεχῶν. Χαίρω πολὺ διότι ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλῃ τὸ ὅριον τῶν προαγωγῶν ἀλλὰ θὰ πρότεινον, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ αὐξήσῃ τοῦτο κατὰ ἕνα ἀριθμὸν ἀκόμη, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι ἡμίσεις κατ’ ἐκλογὴν καὶ ἡμίσεις κατ’ ἀρχαιότητα.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔγινεν ἐν συμφωνίᾳ μὲ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον καὶ ἀφήσατε τὸ πρᾶγμα ὅπως ἔχει τεθῆ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον καθιερώθη ἡ νέα ἀναλογία τῶν προακτέων κατ’ ἐκλογὴν καὶ κατ’ ἀρχαιότητα εἶναι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ἐξέθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δηλαδὴ ὅτι ἡ τελευταία ἱστορία τοῦ στρατεύματος εἶχεν ἀναδείξει πολλοὺς ἀξιωματικοὺς προσηνεγκόντας ὑπηρεσίας εἰς τὸ στράτευμα, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται πολλῶν ἄλλων στοιχείων προάγωνται κατ’ ἐκλογήν. Ἐλήφθη, λοιπὸν τὸ μέτρον ὅπως καὶ αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἄλλως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, θὰ καθίσταντο στάσιμοι, ὅπως καὶ αὐτοὶ προάγονται κατ’ ἐκλογήν. Κατὰ συνέπειαν ἡ νέα αὐτὴ κατ’ ἐκλογὴν προαγωγὴ δὲν ἔχει τὴν ἣν μέχρι τοῦδε ἔννοιαν τῆς ἀποδιδομένης δηλαδὴ κατ’ ἐξαίρεσιν προτιμήσεως ἄλλων ἀξιωματικῶν λόγῳ ὑπηρεσιῶν. Ἔχει τὴν ἔννοιαν τῆς προαγωγῆς τῶν ἱκανῶν πρὸς κατάληψιν ἀνωτέρας θέσεως. Δυστυχῶς τὸ συμβούλιον δὲν ἐφήρμοσεν ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸν νεώτερον νόμον. Ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ κατατάξῃ εἰς τὸν πίνακα τῶν κατ’ ἐκλογὴν προακτέων, ἐκείνους τοὺς ὁποίους νομίζει τὸ συμβούλιον ὅτι εἶχον ἐξαιρετικὴν ὅλως ἱκανότητα νὰ προαχθοῦν. Ἐξ αὐτοῦ ἐδημιουργήθη μία ἀνωμαλία. Εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὅτι πρέπει νὰ φροντίζωμεν ὅπως τὰς διοικήσεις τοῦ στρατεύματος καταλαμβάνωσιν ἀξιωματικοὶ ἱκανοὶ ἢ καὶ ἄριστοι ἀξιωματικοί. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ὁμόνοιαν καὶ τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸ στράτευμα, ἡ ὁποία διασαλεύεται τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν νεώτεροι ἀξιωματικοὶ βλέπουν ὅτι, μολονότι ἔχουν ὅλα τὰ στοιχεῖα νὰ προαχθοῦν, παραμερίζονται ἀπὸ ἄλλους ἕνεκα τῆς κρίσεως τοῦ συμβουλίου, ἡ ὁποία δὲν εἶναι καὶ πάντοτε ἀλάθητος. Διὰ τοῦτο ἦλθε τὸ νέον νομοσχέδιον νὰ διορθώσῃ τὸ κακὸν καὶ ἐρωτᾶται: μετὰ τὴν διόρθωσιν ἡ ὁποία γίνεται, ἀποκαθίστανται τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των; Τοῦτο εἶναι ζήτημα πραγματικόν, ὅπερ δὲν δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ ἀπὸ τοῦδε ἡ Βουλή. Ἐὰν ἔχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι ἀποκαθίστανται τὰ πράγματα......

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ συμβούλιον, πλὴν τῆς γνώμης ἑνός, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέτρου αὐτοῦ, ἔχει τὴν γνώμην ὅτι καλῶς ἔχουν τὰ πράγματα.

§55Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι τῆς γνώμης μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πρεβέζης, ὅτι ζήτημα ἀναθεωρήσεως τῶν πινάκων δὲν μπορεῖ νὰ γεννηθῇ διότι ἔκρινε τὸ συμβούλιον ἕνα ἕκαστον ἀξιωματικὸν καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ὁ ἔλεγχος νὰ μὴ γίνεται κατ’ ἔτος, διότι ἐνδεχόμενον κατὰ τοὺς 12 μῆνας νὰ συμπέσουν γεγονότα τὰ ὁποῖα νὰ μεταβάλουν τὴν κρίσιν τοῦ συμβουλίου. Ἐκεῖνο μόνον τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξεταστέον, εἶναι ἐὰν ἡ νεωτέρα ἀναλογία ἀποκαθιστᾷ τὰ πράγματα εἰς τὸ δίκαιον μέτρον.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§57Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἐσκόπευον, κ. βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μολονότι, συμβαίνοντος νὰ ἀπουσιάσω κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, ὅλας σχεδόν, ἀνέγνων εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν διότι τάχα ἡ γνώμη τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ, εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργόν.

§58Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι τάχα· εἶναι ὑποχρεωτική.

§59Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀνέγνων εἰς τὰς ἐφημερίδας ὡς δηλωθὲν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τάχα ἡ γνώμη τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ ὑπουργόν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν συνεζητήθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ γενόμενον νόμος νομοσχέδιον «περὶ ἀποσυγκεντρώσεως» καὶ εἶπον κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, νομίζω δὲ ὅτι συνεφωνήσαμεν πάντες, πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, ὅτι οὐδεμία οὐδενὸς συμβουλίου ἀπόφασις εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν ὑπουργὸν ἐφ’ ὅσον ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης δὲν εἶναι δυνατὴ παρὰ δυνάμει τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ὑπουργοῦ, διότι κατὰ τὸν ἰσχῦον παρ’ ἡμῖν Σύνταγμα, ὁ ὑπουργὸς διὰ μόνης τῆς ὑπογραφῆς του εἶναι ὑπεύθυνος· καὶ ἂν εἶναι ὑπεύθυνος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπογράφῃ καθ’ ὑποχρέωσιν. Ἂν ὑπογράφῃ καθ’ ὑποχρέωσιν τότε δὲν εἶναι ὑπεύθυνος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ οὐδαμῶς τὸ Πολίτευμα ἡμῶν, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ εἰς πᾶσαν ἐνέργειαν εὐθύνη. Οὔτε ὁ στρατὸς αὐτοδιοικεῖται. Εἶναι καλόν, εἶναι ἄριστον νὰ μελετᾷ κανεὶς τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὴν μελετᾷ οὐχὶ μόνον κατὰ πλάτος ἀλλὰ καὶ κατὰ βάθος. Ἡ ἱστορία δὲ λέγει ὅτι ὁ στρατὸς ὁ ὁποῖος κατέκτησε τὸν κόσμον, ὁ στρατὸς τῆς Ρώμης δὲν εἶχεν αὐτοδιοίκησιν. Ἐκυβερνᾶτο ὑπὸ τῆς Ρωμαϊκῆς συγκλήτου. Ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε τὸ μεγαλείτερον σημερινὸν Κράτος ἐν τῷ κόσμῳ, τὸ Κράτος τὸ Ἀγγλικὸν δὲν αὐτοδιοικεῖται, κυβερνᾶται ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου. Ὅταν κατὰ τὴν πρώτην συνδιάσκεψιν τῶν Παρισίων ὁ μακαρίτης στρατάρχης Φὸς προέβαλεν γνώμας, τὰς ὁποίας ἤθελεν μὲ τρόπον τινὰ πιεστικὸν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας ὁ μακαρίτης καὶ ἐκεῖνος Μπόναρ Λῶ εἶπεν εἰς τὸν Κλεμανσώ. Ἐὰν ἐν Ἀγγλίᾳ στρατάρχης ἐφέρετο κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν του μετὰ 5 λεπτὰ τῆς ὥρας θὰ ἔπαυε νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν». Μιᾶς πόλεως οἱ στρατοὶ κατέκτησαν μέγα μέρος τοῦ κόσμου τοῦ τότε, οἱ στρατοὶ τῆς Βενετικῆς Δημοκρατίας ἢ ἀριστοκρατίας ἐὰν θέλετε, διότι ἐκυβερνῶντο ἀπὸ τὴν Ἐνετικὴν Σύγκλητον. Οἱ στρατοὶ τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως τῆς Γαλλίας τῶν ὁποίων τὸ μένος καὶ τὴν ὁρμὴν ἐξεμεταλλεύθη ὁ μεγαλοφυὴς μετὰ ταῦτα ἀρχηγὸς αὐτῆς Ναπολέων, ἀπέκτησαν τὸ μένος ἐκεῖνο καὶ τὴν ὁρμὴν ἐκείνην διότι ἐπεβλέποντο ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Κοινοβουλίου. Βέβαια ὑπῆρξαν καὶ στρατοὶ θριαμβεύσαντες αὐτοκρατορηθέντες. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καθόλου ἀντίθετον πρὸς τὸ μένος τοῦ στρατεύματος, πρὸς τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος καὶ πρὸς τὴν ὁρμὴν αὐτοῦ τὸ νὰ διοικῆται ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον διὰ τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως. Ἐγὼ νομίζω, κ. βουλευταί, χωρὶς νὰ εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἁπλῶς θεωρῶ περιττὸν ἐγὼ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο εὔκολον νὰ ἐφαρμοσθοῦν αἱ γνῶμαι αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἀπόψε, κυριώτατα κατὰ τὴν ἀντίληψιν μου, ἀπὸ τὸν ἔγκριτον ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴν ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι μόνον διακεκριμένος Κοινοβουλευτικὸς ἀνὴρ τώρα, ἀλλὰ ὑπῆρξεν χθὲς ἀνώτατος ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, χωρὶς νὰ εἶναι καμμία ἀνάγκη ἐπαναλαμβάνω νὰ ὑποβληθῇ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, διότι οἱ προβιβασμοὶ εἶναι πράξεις Κυβερνητικαὶ κατ’ ἐξοχήν, ὑπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ γνώμη τοῦ ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου εἶναι ἁπλῶς συμβουλευτικὴ καὶ δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑποχρεωτικότητα διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν θέλωμεν νὰ τηρῶμεν καὶ νὰ ἐφαρμόζωμεν πιστῶς τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, λέγει: «Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ μόνης τῆς ὑπογραφῆς του εἶναι ὑπεύθυνος». Πῶς εἶναι ὑπεύθυνος ἐὰν ὑπογράφῃ καθ’ ὑποχρέωσιν; Ἐὰν ἔχῃ ὑποχρέωσιν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὑπεύθυνος; Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔπρεπεν νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν γνώμην τοῦ ἀνωτάτου στρατιωτικοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον δὲν αὐτοδιοικεῖ κανένα ἀλλὰ ἐποπτεύεται ἀπὸ τὴν ὑπεύθυνον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας Κυβέρνησιν, καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τοὺς προβιβασμοὺς ἕτοιμος πάντοτε νὰ δώσῃ λόγον νὰ δώσῃ εὐθύνας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κατ’ ἐξοχὴν μάλιστα οἱ προβιβασμοὶ εἰς τοὺς ἀνωτάτους βαθμοὺς τοῦ στρατεύματος κατ’ ἐξοχὴν ἰδιαίτατα ἡ προαγωγὴ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ εἶναι πράξεις ἀνωτέρας ἀξίας κυβερνητικαὶ αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ πηγάζουν ἀπολύτως ἀπὸ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ πηγάζουν διὰ τοὺς στρατιωτικούς.

§61Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ τονισθῇ τοῦτο τὸ τελευταῖον, διότι δὲν γνωρίζω ποῦ πάλιν θὰ ὀλισθήσωμεν, κύριοι βουλευταί, ποῦ πάλιν θὰ ὀλισθήσωμεν διὰ νὰ ἀκούσωμεν κατηγορίας ἐναντίον τοῦ κοινοβουλίου καὶ ἐναντίον τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Διότι ὄχι μόνον κατὰ τὰς πρὸ ἡμερῶν συζητήσεις ἠκούσθη ἐνταῦθα ὅτι αἱ γνῶμαι τοῦ συμβουλίου εἶναι ὑποχρεωτικαί, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἡ γνώμη, αὐτὴ περιελήφθη καὶ εἰς τὰ διατάγματα τὰ ἐκτελεστικὰ τοῦ νόμου τῆς ἀποκεντρώσεως, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη γνώμη συμβουλίου ὑποχρεωτική. Θεωρῶ λοιπὸν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον περιττόν.

§62Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§63Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀξιότιμε ἐκ Βονίτσης βουλευτά, ὁ ὁποῖος εἶσθε τόσον ἡρωϊκὸς ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὑπήρξατε ἡρωϊκώτερος εἰς τὰς μάχας, ὅταν πρὸ ἡμερῶν ἀνέπτυσσα τὰς γνώμας τὰς ὁποίας ἀναπτύσσω ἀπόψε εἶσθε ἐνθουσιωδέστατα σύμφωνος μαζί μου.

§64Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σᾶς λέγω τοῦτο: Ὅτι δὲν ἔχω ἀντίρρησιν ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν συμβουλίων δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωτικαί, ἀλλὰ ἀντιθέτως ὅτι οὔτε ὁ ὑπουργὸς χωρὶς αὐτὰ μπορεῖ νὰ ἐπιληφθῇ στρατιωτικῶν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἐδῶ διὰ νὰ γίνουν αὐτά, πρέπει νὰ προσθέσωμεν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν αἱ ἀποφάσεις τῶν συμβουλίων εἶναι ὑποχρεωτικαί.

§65Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ νόμος εἶναι ἄκυρος, ἀντίκειται εἰς τὸ σύνταγμα ἀποτόμως, τραχύτατα, ἀσυγχώρητα. Καὶ εἶναι ἄκυρος, διότι καταλύει τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως, καταλύει τὴν εὐθύνην αὐτῆς, καταλύει αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν τοῦ κοινοβουλίου ἀντιπροσωπεύοντος τὸ Ἔθνος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπλίου βουλευτής, ὅτι δηλ. εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψουν ἄτοπα εἶναι ἀληθές. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι τάχα ἡ κατάστασις εἶναι ἄψογος, δὲν εἶναι ἀληθές. Βέβαια, κανονικώτερον θὰ ἦτο νὰ γίνουν προβιβασμοὶ καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐὰν δὲν ἤθελον γίνῃ κατὰ δικαιοσύνην καὶ πρὸς ὄφελος τοῦ στρατεύματος. Ἀλλὰ καθὼς ἔχουν τὰ πράγματα, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι ἐὰν ψηφισθῇ...

§66Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτον πρᾶγμα.

§67Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἴπατε, ὅτι ὅπως ἔχει ἡ ἐπετηρὶς σήμερον, ἡ κατάστασις εἶναι ἄψογος, μετὰ τόσας ἐκκαθαρίσεις καὶ τόσας ἐνεργείας ὅλοι εἶναι ἄξιοι τιμῆς. Ἐν τούτοις ἐὰν ἤθελεν ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ ἤθελεν ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑπάρχει ὑποχρέωσις διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἤθελεν προαχθῇ ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος ἦτο διοικητὴς τάγματος ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ᾐχμαλωτίσθη τὸ τάγμα του καὶ ὁ διοικητὴς τοῦ τάγματος εὑρέθη εἰς Ρεδεστόν. Ἐὰν ἤθελεν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, ἐὰν ἤθελεν ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑποχρεωτικῶς ἐκτελεῖ οἱωνεὶ διαταγὰς ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἤθελον προβιβασθῇ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἀντίκρισαν τὰς ἀκτὰς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, εἰς ἀνωτέρους βαθμούς.

§68Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διατὶ δὲν θέλετε νὰ εἶσθε σαφέστερος;

§69Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς περιμένω, κ. ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν. Γνωρίζετε πόσον σᾶς ἐκτιμῶ καὶ σᾶς σέβομαι ὡς κοινοβουλευτικὸν ἄνδρα καὶ σᾶς ἀγαπῶ ὡς παλαιὸν ἐκλεκτότατον καὶ παλαιόν μου φίλον, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἐμποδίζει νὰ κάμετε τοὺς προβιβασμούς, νὰ τοὺς προβιβάσητε αὐτοὺς καὶ νὰ σᾶς ἐλέγξω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης αὐστηρότατα. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τὸ ἰδικόν μου. Τὸ καθῆκον τὸ ἰδικόν σας εἶναι νὰ προβιβάσητε τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐγὼ δὲν θὰ κάνω προβιβασμοὺς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οὔτε ὑποβιβασμούς. Ἐγὼ χαράσσω μόνον τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἐπιτάσσει τὸ πολίτευμα τῆς πατρίδος μου, πρὸς τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι ὁλόψυχον σεβασμόν. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς διότι αἰσθάνομαι ἀπόλυτον σεβασμὸν πρὸς τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταθῇ μὲ ὑπουργοὺς ἀνευθύνους καὶ μὲ διοικητικὰ συμβούλια ἐπίσης ἀνεύθυνα. Διότι ποῖος θὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα ἔχων δικαίωμα νὰ ἐλέγξῃ τὸ ἀνώτατον στρατιωτικὸν συμβούλιον; Καὶ τοῦτο μάλιστα δὲν θὰ πράξῃ ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὸ συμβούλιον, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὸν θεσμὸν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος δὲν πρέπει νὰ τίθεται ὑπὸ συζήτησιν, καὶ διὰ τοῦτο τὸ κοινοβούλιον πρέπει νὰ προασπίζῃ ἑαυτὸ ἐλέγχον τὸν ὑπουργόν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐλέγξῃ τὸν ὑπουργὸν πρέπει ὁ ὑπουργὸς νὰ ἐνεργῇ κατ’ ἐλευθερίαν καὶ ὄχι καθ’ ὑποχρέωσιν. Σεῖς μοῦ λέτε ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένος. Ἀλλὰ ἀφοῦ εἶσθε ὑποχρεωμένος, τὶ ἔλεγχον νὰ σᾶς κάμω κ. ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν; Εἴπατε ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ στρατιωτικοῦ συμβουλίου εἶναι ὑποχρεωτικὴ γιὰ σᾶς.

§70Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον μόνον ὅτι ὁ νόμος ὑποχρεώνει...

§71Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὰ ὁ νόμος αὐτός, κ. ὑπουργέ, εἶναι ἄκυρος, διότι ἀντίκειται πρὸς τὸ Σύνταγμα. Σεῖς εἶσθε ὁ ὑπεύθυνος καὶ ἑπομένως κατὰ τὴν ἰδικήν σας κρίσιν, κατὰ τὴν ἰδικήν σας πρωτοβουλίαν πρέπει νὰ κάμετε τοὺς προβιβασμοὺς, διότι τότε καὶ μόνον τότε τὸ κοινοβούλιον θὰ δύναται νὰ σᾶς ἐλέγξῃ, καὶ θὰ σᾶς ἐλέγξῃ κ. ὑπουργέ. Ἐγὼ ἀδιαφορῶ διὰ τὰς ἀποφάσεις, ἀλλὰ καὶ πᾶς κοινοβουλευτικὸς ἄνθρωπος ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀδιαφορήσῃ δι’ αὐτάς. Δύνασθε νὰ φέρετε τὰς γνώμας αὐτὰς καὶ ἐνταῦθα, ἀλλὰ μόνον ὡς συμβουλευτικὰς καὶ οὐχὶ ὡς φετφάδες αὐτοδιοικουμένων καὶ ἀνευθύνων προσώπων. Καὶ τὰ πρόσωπα αὐτὰ καὶ ὁ θεσμός, καὶ τὸ σύνολον τοῦ συμβουλίου καὶ ἕνα ἕκαστον ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ, εἶναι ὑπεύθυνα ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ὑμεῖς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. (χειροκροτήματα).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας.

§73Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριοι βουλευταί, οὔτε τὴν ἀξίαν τῶν στρατιωτικῶν στελεχῶν θὰ ἐξετάσω τὴν ὁποίαν ἄλλοι ἐπεκαλέσθησαν, οὔτε θὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ μεταπολεμικὴ κατάστασις μετέβαλεν ἄρδην τὰ πάντα· νέοι συντελεσταὶ ἐπενέβησαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν τέχνην καὶ συνεπῶς νέα ὁδὸς ἐχαράχθη, τὴν ὁποίαν πρέπει μετὰ φρονήσεως καὶ μεγάλης προσοχῆς νὰ παρακολουθῶμεν. Οὐδεὶς ἀντεῖπεν οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντείπῃ ὅτι τὰ στελέγχη τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ εἶναι ἄρτια, καὶ ἐκεῖ ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ τείνουν αἱ προσπάθειαι τῆς Κυβερνήσεως τῆς τε παρούσης καὶ πάσης ἄλλης. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ ζήτημα τῶν προαγωγῶν ἐγείρετε μία διαφωνία μεταξὺ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐμοῦ καὶ διὰ τοῦτο ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν. Ἡ θεσπιζομένη διαφορὰ προακτέων κατὰ 8)10 κατ’ ἐκλογὴν καὶ 2)10 κατ’ ἀρχαιότητα εἶναι ὑπερβολικὴ καὶ δυσανάλογος. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι ἐπὶ δέκα ἀξιωματικῶν οἱ ὀκτὼ εἶναι ἄξιοι τοῦ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμοῦ καὶ οἱ δύο μόνον κατ’ ἀρχαιότητα. Θεσπίζεται ἡ προαγωγὴ κατ’ ἐκλογήν, μᾶλλον διὰ νὰ σώσῃ τὰ προσχήματα καὶ διὰ νὰ προσδώσῃ εἰς τοὺς προβιβαζομένους κατ’ ἐκλογὴν ὀντότητα καὶ κῦρος. Πρὶν ὑπῆρχον κατηγορίαι προακτέων καὶ στασίμων· ἐκ τῶν προακτέων προήγετο τὸ ⅓ κατ’ ἐκλογὴν εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς καὶ τὰ ⅔ κατ’ ἀρχαιότητα. Αὐτὴ ἦτο ἐξ ἀρχῆς ἡ πορεία τὴν ὁποίαν ἐχάρασσον ὅλοι οἱ ὑπουργοί. Τώρα οὐσιαστικῶς προακτέοι εἶναι οἱ κατ’ ἐκλογὴν προαγόμενοι, στάσιμοι δὲ οἱ κατ’ ἀρχαιότητα. Τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐκολονόητον, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι τὰ κενὰ εἶναι ὀλίγα αἱ δὲ ἀπαιτήσεις πολλαί. Ἂν ὑπάρχουν 10 θέσεις κεναὶ καὶ ὑπάρχουν 10 προταθέντες κατ’ ἐκλογὴν καὶ ἄλλοι 10 κατ’ ἀρχαιότητα, εἶναι προφανὲς ὅτι οἱ 8 προαγόμενοι θὰ εἶναι οἱ κατ’ ἐκλογήν, καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι θὰ μείνουν στάσιμοι. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι τόσον μεγάλη δυσαναλογία μεταξὺ τῶν κατ’ ἐκλογὴν προαγομένων καὶ τῶν κατ’ ἀρχαιότητα. Ὀφείλω ὅμως νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν ὅτι δυνατὸν εἰς τὰ στελέγχη τοῦ στρατοῦ νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄνθρωποι ἐξαιρετικῆς ἱκανότητος καὶ ἀξίας. Αὐτοὶ θὰ εἶναι οἱ ὀλίγιστοι. Μὴ θέλωμεν εἰς τοὺς ὀλιγίστους αὐτοὺς νὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλους οἱ ὁποῖοι διὰ τὸν α ἢ β λόγον ἔχουν ἄλλας ἱκανότητας ὄχι ὅμως καὶ στρατιωτικὴν τοιαύτην. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ προκαλῇ τὴν περιέργειαν εἶναι ὅτι ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἄλλοτε ἦτο φειδωλὸς εἰς τὰς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγάς, τώρα μετεβλήθη εἰς ἔνθερμον ὑπερασπιστὴν τούτων. Ἄλλοτε μάλιστα καὶ νόμον ἐψήφισε πρὸς ἄρσιν τῆς στασιμότητος ὡρισμένων ἀξιωματικῶν.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τὸν νόμον τώρα.

§75Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἄλλοτε λέγω, καὶ νόμον ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγὰς καὶ περιώριζεν αὐτάς.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν τὸ ἐνθυμοῦμαι αὐτό.

§77Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ τὸ ἐνθυμῆσθε, κ. Πρόεδρε, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ πεισθῆτε εἰς τὰ λεγόμενά μου. Ἐκ τοῦ ψηφισθέντος ἐκείνου νόμου ἠδικήθην ἐγὼ ὁ ἴδιος. Πάντως τότε ἦτο ἐντελῶς ἀντίθετος ἡ ἀντίληψίς σας. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μειώσῃ κατά τι τὴν ἀναλογίαν τὴν ὑπάρχουσαν μεταξὺ τῶν κατ’ ἐκλογὴν καὶ καὶ κατ’ ἀρχαιότητα προαγομένων, καὶ ἂν ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν ἱκανῶν αὐτῶν Ναπολέοντες Ἀλέξανδροι Ἀνίβαι κλπ., τότε ἀμείψατε αὐτούς, οὐδεὶς θὰ ἀντείπῃ.

§78Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι διὰ τοὺς ἱκανοὺς ἢ κατ’ ἐκλογὴν προαγωγή. Οἱ Ναπολέοντες καὶ οἱ Ἀλέξανδροι κατακτοῦν τὰς αὐτοκρατορίας εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν.

§79Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Συμφωνῶ ἀπολύτως πρὸς τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως, τάσσομαι δὲ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον δὲν πρόκειται νὰ θιχθῶσιν οἱ συνταχθέντες πίνακες τοῦ συμβουλίου.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§81Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ μέρους ὅλων τῶν ρητόρων τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως ἔγιναν ἔπαινοι πρὸς τὴν κατ’ ἐκλογὴν προαγωγήν, ὡς νὰ ὑπῆρχεν ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ νὰ μὴ πιστεύσῃ ὅτι εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, ὡς καὶ εἰς τὸν στρατιωτικὸν πρέπει νὰ ἡγοῦνται οἱ ἄριστοι. Οὐδεὶς βεβαίως ἔχει ἀντίθετον γνώμην. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι ποῖοι εἶναι οἱ ἄριστοι αὐτοὶ καὶ πῶς θὰ ἐκλεγοῦν οὗτοι. Δι’ ἐμέ, κύριοι βουλευταί, ἡ παρατηρηθεῖσα ἀνωμαλία εἰς τοὺς πίνακας προαγωγῶν δὲν μὲ ἐξέπληξεν, διότι ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, συζητουμένου τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν ἠγόρευσα ὅπως πείσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ τοῦτο. Καὶ εἶμαι, κύριοι βουλευταί, ἐναντίον τῆς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγῆς εἰς τὸν ἰδικόν μας στρατόν, διότι βασίζομαι ἐπὶ μιᾶς κυρίως ἰδέας. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι δι’ ἕνα στρατὸν ὁ ὁποῖος δρᾶ συνολικῶς, τὸ μεγαλεῖτερον πλεονέκτημα αὐτοῦ εἶναι ἡ συνοχή. Ἂν ἔχετε στρατὸν ἀποτελούμενον ἀπὸ ἀρίστους ἀξιωματικοὺς καὶ δὲν ἔχει συνοχὴν εἶναι μηδέν. Ἀντιστρόφως ἂν ἔχετε στρατὸν ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ καλοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ἔχει καὶ συνοχήν, θὰ εἶναι ἄριστος στρατός. Διὰ σχετικοῦ νόμου, κύριοι βουλευταί, ἀνατίθεται εἰς τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ κρίνῃ τὴν ἀτομικὴν ἱκανότητα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ κατατάξῃ τούτους εἰς πίνακας κατ’ ἐκλογήν, κατ’ ἀρχαιότητα καὶ στασιμότητα. Ἡ ἐκτίμησις ὅμως τῆς ἀξίας αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀντιλήψεως πολλῶν Σωματαρχῶν καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἐνδεχόμενον καλῇ τῇ πίστει τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ διαπράξῃ σφάλματα. Τὰ σφάλματα ταῦτα προκαλοῦσι παράπονα καὶ συζητήσεις ἐχούσας ὡς ἀποτέλεσμα τὴν χαλάρωσιν τῆς στρατιωτικῆς ἀλληλεγγύης καὶ συναδελφότητος. Ἡ βελτίωσις τῆς ποιότητος τοῦ στρατοῦ ἡ προερχομένη ἐκ τῆς προαγωγῆς ἐνίων ἀξιωματικῶν θεωρουμένων ὡς ἱκανῶν εἶναι τόσον μικρά, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἰσοφαρίσῃ τὴν μεγίστην ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ὁ στρατὸς ἐκ τῆς ἐλλείψεως πάσης συναδελφικῆς ἀλληλεγγύης καὶ ἐκ τοῦ κλονισμοῦ τὸν ὁποῖον ὑφίσταται τὸ κῦρος τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Ἄλλως τε, ὡς καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐτόνισα, ἐὰν ὑπάρχουν εἰς τὸν στρατὸν μερικαὶ ἐξοχότητες, ἔχουν ὅλον τὸν καιρὸν νὰ διακριθῶσι διότι κατὰ κείμενον ἤδη νόμον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Συνταγματάρχου κρίνονται οἱ ἀξιωματικοὶ ὄχι μόνον ὡς προακτέοι κατ’ ἐκλογὴν καὶ κατ’ ἀρχαιότητα ἀλλὰ καὶ ἀποστρατευτέοι ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου ὅταν δὲν εἶναι ἱκανοὶ διὰ τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Εἶναι τοῦτο ἓν μέγα ὅπλον τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἵνα κανονίσῃ τὰς Ἀνωτάτας Διοικήσεις. Εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Συνταγματάρχου γίνεται ἡ λεπτοτέρα ἐπιλογὴ ἀξιωματικῶν. Ἔχουσι συνεπῶς τὸν χρόνον ὅλοι οἱ θεωρούμενοι πολὺ καλοὶ ἀξιωματικοί, ὅταν φθάσωσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου νὰ ἀνέλθωσι τάχιστα εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ. Ἡ κατ’ ἐκλογὴν προαγωγὴ ἀξιωματικῶν θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλας δυσαρέστους συνεπείας διὰ τὸν στρατόν. Ἐὰν σήμερον προαχθῶσι νέοι ἀξιωματικοὶ εἰς ἀνωτέρους βαθμούς, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι εἰς τὸ μέλλον καὶ ὅλοι οἱ νέοι ἀξιωματικοί, οἱ ἔχοντες τὰ αὐτὰ προσόντα μὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προάγονται σήμερον, θὰ ἔχωσι τὴν ἀπαίτησιν νὰ προαχθῶσιν εἰς μικρὸν χρόνον εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς, καὶ σήμερον μὲν ὑπάρχει ἡ εὐχέρεια αὐτή, διότι ὑπάρχουσι πολλαὶ κεναὶ θέσεις καὶ δύνανται οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἀνέλθωσι νέοι εἰς ἀνωτέρους βαθμούς, ἀλλὰ μετά τινα χρόνον ἢ μᾶλλον μετὰ τὰς προαγωγὰς αὐτὰς αἱ προαγωγαὶ θὰ εἶναι ἐλάχισται καὶ οἱ ἱκανοὶ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ προαχθῶσι εἰς 2 ἢ 3 ἢ 4 ἢ 5 χρόνια θὰ δυσανασχετῶσιν, θὰ θεωρῶσι τοὺς ἑαυτούς των ἠδικημένους καὶ θὰ καταβάλλωσιν πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως αὐξηθῶσιν αἱ θέσεις καὶ κηρυχθῶσι στάσιμοι οἱ ἀνώτεροί των διὰ νὰ προαχθῶσιν αὐτοί. Ἄλλως τε, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν κατ’ ἀρχαιότητα προαγωγὴν ὑπάρχει ἡ ἐπιλογὴ μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν. Ὑπάρχουν π. χ. λοχαγοὶ οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ἱκανοὶ μόνον διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, εἰς τὸν βαθμὸν δὲ αὐτὸν κρίνονται στάσιμοι. Οἱ ὑπόλοιποι ἀνέρχονται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου. Ὑπάρχουσι μερικοὶ οἱ ὁποῖοι κρίνονται στάσιμοι, οἱ ὑπόλοιποι ἀνέρχονται εἰς τὸν βαθμὸν συνταγματάρχου, εἰς τὸν βαθμὸν δὲ τοῦ συνταγματάρχου ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ κηρύξῃ ἀξιωματικοὺς εἰς ἀποστρατείαν. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς καὶ ἄλλοτε, κύριοι βουλευταί, εἶχον κηρυχθῆ κατὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὸν στρατόν. Διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου δὲν μεταβάλλεται ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου μόνον ἐλαττοῦται ἡ ἀναλογία τῶν κατ’ ἐκλογὴν προακτέων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νά ἐπιμείνω νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἀναλογία ἡ ἀναφερομένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου ὑπάρχει μία μόνον θέσις κενὴ καὶ ὅτι οἱ 30 πρῶτοι ἐκρίθησαν προακτέοι κατ’ ἀρχαιότητα ὁ δὲ 31ος κατ’ ἐκλογήν· ἐὰν μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν 1ην παράγραφον τοῦ νόμου, θὰ προαχθῇ ὁ 31ος εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου καὶ θὰ παραλειφθῶσιν οἱ 30 πρῶτοι. Φαντάζεσθε ὅτι οἱ τριάκοντα ἀντισυνταγματάρχαι δὲν θὰ παραπονεθοῦν καὶ δικαίως κατὰ τὴν γνώμην μου;

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς δηλῶ κατηγορηματικῶς ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ δὲν θὰ ἐνεργήσω τίποτε ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἑπομένως δὲν εἶμαι διατεθειμένος μὲ κανένα τρόπον νὰ δεχθῶ τὴν τροποποίησιν αὐτῆς τῆς ἀναλογίας ἡ ὁποία καθιερώθη ἐν συμπράξει καὶ συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Ἡ ρύθμισις τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι προσωρινή, κατ’ ἐμέ, ὅπως γίνεται δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου.

§83Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀνωμαλία εἶναι τόσον μεγάλη τώρα, διότι εἶναι πολλαὶ αἱ κεναὶ θέσεις καί, ἐπὶ παραδείγματι, ὁ ταγματάρχης ὁ ὁποῖος ἔχει ἀριθμὸν 40 προάγεται, καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀριθμὸν 10 δὲν προάγεται. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θὰ κάμῃ δεκτὴν τὴν τροπολογίαν μου, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας Συμφωνίας περὶ τρόπου ἐφαρμογῆς τῆς ἐν Λωζάνῃ ὑπογραφείσης συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς ἑλληνοτουρκικῶν πληθυσμῶν καὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 9 Δηλώσεως». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μακᾶς.

§85Λ. ΜΑΚΑΣ. Πιστεύω βαθύτατα, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ διαδηλώσωμεν σύσσωμοι τὴν ζωηράν μας ἱκανοποίησιν διὰ τὴν ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς ὑποβαλλομένην σήμερον συμφωνίαν, τῆς 10 Ἰουνίου μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ νὰ ἐκφράσωμεν τὰ συγχαρητήρια μας πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τοὺς συνεργάτας του, διὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτῆς. Δὲν ἀναμένετε βεβαίως, κύριοι βουλευταί, νὰ προβῶ εἰς εὐρεῖαν ἀνάλυσιν τῆς συμφωνίας ταύτης μετὰ τὰς δηλώσεις εἰς τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προέβη πρὸ ἑβδομάδος ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μετὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης βουλευτοῦ. Νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον ν’ ἀκουσθοῦν μερικαὶ συμπληρωματικαὶ ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι καταλήγουν εἰς τὸ ἀνεπιφύλακτον συμπέρασμα τῆς ἀνάγκης τῆς κυρώσεως τῆς συμφωνίας ταύτης. Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει ἥτις προτάσσεται τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, σημειοῦνται οἱ διάφοροι σταθμοὶ τοὺς ὁποίους διήνυσαν αἱ Ἑλληνοτουρκικαὶ διαπραγματεύσεις, ἀπὸ ἑξαετίας ὁλοκλήρου. Καὶ ὅπως καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ἀπὸ τὴν ἀναμέτρησιν τοῦ διαρρεύσαντος χρόνου, πρόκειται σαφὲς τὸ συμπέρασμα ὅτι, κάθε παρερχόμενον ἔτος καθίστα ἔτι δυσκολωτέραν τὴν περιφρούρησιν καὶ κατοχύρωσιν τῶν συμφερόντων καὶ δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο ἡ συμφωνία νὰ καθορίσῃ. Ἀλλὰ φαντασθεῖτε κ. βουλευταί, ποία θὰ ἦτο αὐτὴ ἡ σήμερον ὑποβαλλομένη ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν Ἑλληνοτουρκικὴ συμφωνία ἂν ἀπὸ τὸ 1924 ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι ἰσχυρὰ Κυβέρνησις δυναμένη νὰ διαπραγματευθῇ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, εἰς τὴν πλάστιγγα δὲ τῶν διαπραγματεύσεων ἂν ριφθῇ ὁλόκληρον τὸ βάρος καὶ ὁλόκληρον τὸ κῦρος τοῦ σημερινοῦ Κυβερνήτου τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ ἀποδεικνύει καὶ εἶναι τοῦτο ἕνα μάθημα μοῦ φαίνεται, τὸ πρῶτον δίδαγμα τὸ ὁποῖον προκύπτει, ὅτι ἡ ἀποφασιστικότης καὶ ἡ πραγματικὴ γνῶσις ὅτι θέλῃ κάνῃ. Εἰς μία διαπραγμάτευσιν εἶναι ἀπόλυτον ἐχέγγυον τῆς ἐπιτυχίας ταύτης. Βεβαίως ὑπάρχουν ἀκόμη θιασῶται τῆς παρελκυστικῆς πολιτικῆς, οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἰδέας, ὅτι διὰ τῶν διακοινώσεων ἐπιφυλάσσονται δικαιώματα καὶ σώζονται ζητήματα. Ἀλλὰ μοῦ φαίνεται ὅτι ἔρχεται ἡ πεῖρα τῶν τελευταίων ἐτῶν ν’ ἀποδείξῃ ὅτι τοὐναντίον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τὰ ζητήματα περιπλέκονται καὶ αἱ διαπραγματεύσεις καθίστανται πολὺ πλέον ἐπίπονοι. Σπεῦδε βραδέως, ἀλλὰ σπεῦδε ἄν θέλῃς νά ἐπιτύχῃς ἕνα ἀποτέλεσμα. Εἰς τὰς παρελκύσεις τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ διαπραγμάτευσις ὅπως ἀνεγνώρισεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἦσαν ἀμέτοχοι βεβαίως καὶ μερικαὶ ἰδικαί μας εὐθύναι. Ἐκ τούτου συνάγομεν ἕνα ἄλλο δίδαγμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τόσον εὐστόχως ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλαδὴ στενὴ ἐθνικιστικὴ ἀντίληψις δὲν πρέπει νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἰς τὸν βωμόν ἑνὸς κακοῦ ἐννοουμένου πατριωτισμοῦ πρέπει νὰ θυσιάζωνται ἀντιλήψεις σοβαραὶ, ἀντιλήψεις διὰ τῶν ὁποίων νοθεύεται ἡ Κυβερνητικὴ εὐθύνη, συσκοτίζεται αὐτὴ καὶ ἄγουσι συχνάκις εἰς ἀδιέξοδον τὰ διπλωματικὰ ζητήματα. Βεβαίως δὲν προβλέπω ὅτι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν διαπραγματεύσεων, ἡ ὑπόθεσις περιεπλάκη ἕνεκα τῆς ἀνωμάλου πολιτικῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο τὸ Κράτος. Εὑρέθημεν πρὸ περιστάσεων τὰς ὁποίας ρητῶς ἀνομολογεῖ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις καὶ αἱ ὁποῖαι ἐδυσχέραινον τὰς διαπραγματεύσεις ὅπως τονίζεται ἐν τῇ ἐκθέσει. Ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμφωνίας τοῦ 1924 προσέκρουσεν εἰς σοβαρὰς δυσχερείας λόγῳ ἰδίᾳ τῆς χρησιμοποιήσεως πλείστων κτημάτων Τουρκικῶν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Καὶ ἡ πραγματικὴ αὐτὴ κατάστασις ὑπῆρξεν ἀναμφισβητήτως ἡ αἰτία καὶ ἡ ἀφορμὴ τῶν ἔκτοτε προστριβῶν καὶ δυσχερειῶν, νομίζω δὲ ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ ὑπομνισθῇ τοῦτο διότι τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα ἀποδεικνύεται οὕτως ὅτι ὄχι μόνον ἐδικαιολόγησεν τὰς Ἑλληνικὰς ἀπόψεις καὶ ἀπαιτήσεις, ἀλλὰ κατὰ μέγα μέρος ἐτροφοδότησεν καὶ τὰς Τουρκικὰς ἀντιρρήσεις. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς γενικὰς συνθήκας ἀντιμετωπίσασα τὸ ζήτημα ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη πρὸ τῆς πλέον ἀχαρίστου ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ἐτέθη ποτὲ εἰς διπλωματίαν ἐπὶ πλέον δὲ τὴν δυσχέρειαν τῆς περιστάσεως ἐπέτειναν καὶ μερικὰ ἄλλα γεγονότα τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι πρέπει σαφῶς νὰ τονισθοῦν. 1) Ὁ Μηχανισμὸς τῆς κατ’ ἄτομον ἐκτιμήσεως τῆς περιουσίας τῶν ἀνταλλαξίμων ὁ ὁποῖος ἠλέγχθη ταχέως ὡς μηχανισμὸς δυσκίνητος, ἐν τέλει δὲ ὡς ἀπολύτως ἀνεφάρμοστος. Ἀλλὰ καὶ ὁ ὀργανισμὸς κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνετέθη ὁ χειρισμὸς τῆς μηχανῆς αὐτῆς, ὁ ὀργανισμὸς οὗτος ἀπεδείχθη ἐπίσης κάθε ἄλλο παρὰ ἀποτελεσματικός. Διότι αἱ μικταὶ ἐπιτροπαὶ κατὰ τὰς συνθήκας τῆς Λωζάννης ἀπετελοῦντο ἐξ 11 μελῶν ἐκ τῶν ὁποίων 8 ἦσαν Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι καὶ τὰ τρία ἄλλα μέλη οὐδέτερα. Δεδομένου δὲ ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν ἦτο δυνατὸ νὰ λαμβάνωνται παρὰ κατὰ πλειοψηφίαν, ἐκ τούτου προέκυπτε ἡ ἀπόλυτος ἀδυναμία τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἐπιβάλλῃ τὰς μέσας ἐκείνας λύσεις τὰς ὁποίας τὸ συμβιβαστικὸν πνεῦμα ὑπεδείκνυε καὶ διὰ τῶν ὁποίων θὰ διευκολύνετο πολὺ ἡ διαπραγμάτευσις. Φαντασθῆτε τέλος καὶ τὸ ἑξῆς τὸ ὁποῖον μοῦ φαίνεται ὅτι πρέπει νὰ ἐξαρθῇ, διότι ἴσως δὲν ἐμορφώθη παρά τινι μερίδι τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης ἐπαρκὴς συνείδησις διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ: Ὅτι τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Τουρκίας ἀντιμετωπίσαμεν δυστυχῶς ὡς Κράτος ἡττημένον ἀπέναντι Κράτους νικητοῦ. Ἦτο λοιπὸν δυστυχῶς φυσικὸν εἰς ἡμᾶς νὰ ἀπόκειται νὰ κάμωμεν τὰς μεγαλειτέρας ὑποχωρήσεις διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἕνα συμβιβασμὸν τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον ἡ Τουρκία δὲν ἀπετέλει καὶ δὲν ἀποτελεῖ ἀκόμη μέλος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ὅτι, καὶ γεωγραφικῶς καὶ διπλωματικῶς ἀπομακρυνθεῖσα τοῦ κέντρου τῆς βαρύτητος τῆς Εὐρωπαϊκῆς πολιτικῆς, δὲν ὑπόκειται τόσον εὐκόλως εἰς τὰς εἰσηγήσεις, εἰς τὰς συμβουλὰς ἐκείνας τὰς ὁποίας εἴτε ἡ Γενεύη εἴτε φίλαι ἡμῶν δυνάμεις θὰ ἠδύναντο διὰ συμβιβαστικοὺς λόγους νὰ τῆς ἀποτείνουσι. Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη ὅτι πᾶσα λογικὴ θυσία ἔπρεπε νὰ φθάσῃ εἰς ἕνα ἀποτέλεσμα. Ἡ παρέλκυσις ἢ διαιώνισις τῶν ζητημάτων θὰ καθίστα ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον, ἐπὶ πλέον καὶ πλέον, δύσλυτα τὰ ζητήματα καὶ θὰ ἐνετείνετο ἡ κατιοῦσα τῶν Ἑλληνικῶν ἐπιτυχιῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συγχρόνως πρέπει νὰ τονισθῇ εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξήντλησε καὶ πᾶν μέσον, πᾶν λογικὸν μέσον προστασίας τῶν Ἑλληνικῶν δικαιωμάτων καὶ συμφερόντων. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται τόσον ἐκ τοῦ χειρισμοῦ διὰ τοῦ ὁποίου διεξήγαγε τὰς διαπραγματεύσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων, ὅσον καὶ ἀπὸ τὰς διαπραγματεύσεις τὰς σχετικὰς μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλαξίμων περιουσιῶν. Τὸ ζήτημα τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων, κύριοι βουλευταί, καθὼς σαφῶς γνωρίζετε ὑποδιαιρεῖται ἀναλόγως τῶν κατηγοριῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑποδιαιροῦνται αὗται. Ὑπάρχουν οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι ὑπάρχουν οἱ δικαιοῦχοι τῆς 9ης δηλώσεως, ὑπάρχει ἡ κατηγορία τῶν ἐταμπλὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὑπάρχει τέλος καὶ ἡ κατηγορία τῶν λεγομένων φυγάδων. Ἀνελθοῦσα εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις αὕτη εὑρέθη ἐν σχέσει πρὸς τὰ ζητήματα τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων ἀπέναντι τῆς συμφωνίας τῶν Ἀθηνῶν τοῦ 1926, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις μετά τινας μῆνας ἀπηύθυνεν καὶ ὡρισμένας προτάσεις. Ἡ συμφωνία τοῦ 1926 τῶν Ἀθηνῶν τὶ εἶχε ἀποφασίσει ὅσον ἀφορᾶ τοὺς μὴ ἀνταλλαξίμους; Πρῶτον τὴν ἀπόδοσιν πάσης τῆς ἐν Κωνσταντιπόλει κτηματικῆς περιουσίας τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, 2ον τὴν ἐξαγορὰν τῶν ἔξω τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐν Τουρκίᾳ κτημάτων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων μέχρι ποσοῦ ἴσου πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν ὀφειλὴν ἐκ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν ἐν Ἑλλάδι κτημάτων τῶν Τούρκων ὑπηκόων. Καὶ 3ον τὴν ἀπόδοσιν τῆς Ἑλληνικῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει περιουσίας τῶν δικαιούχων τῆς 9ης δηλώσεως. Αἱ δὲ προτάσεις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως τὴν 12 Δεκεμβρίου 1928, ἐβασίσθησαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπὶ τῆς συμφωνίας ταύτης, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ἐπὶ τῆς ἄνευ ἐκτιμήσεως καταβολῆς ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ἑνὸς χρεωστικοῦ ὑπολοίπου ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένου καὶ μὲ σύγχρονον ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς, ὅσον ἀφορᾷ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοὺς φυγάδας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τοὺς ἐταμπλί. Τὸ δὲ χρεωστικὸν αὐτὸ ὑπόλοιπον ὡρίσθη ὑπὸ τῆς Τουρκίας εἰς 300.000 λίρες ὡς ἐπὶ πλέον τῆς ἀξίας τῶν ἐν Ἑλλάδι κτημάτων τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων Τούρκων. Κύριοι βουλευταί, ποὺ κατελήξαμεν; Αἱ μὲν 300.000 λίρες καταβάλλονται. Σημειωτέον ὅμως ὅτι 150.000 λίρες ἐξ αὐτῶν διατίθενται διὰ τὴν ἀποζημίωσιν φροντίδι τῆς Τουρκίας τῶν ὁμογενῶν τῶν ἐπανερχομένων ἐν Κωνσταντινουπόλει ὡς ἐταμπλὶ διὰ τὴν ἔξω τῆς περιφερείας τῆς Κωνσταντινουπόλεως εὑρισκομένην κτηματικήν των περιουσίαν. Καὶ αἱ ἄλλαι 150.000 λίραι προορίζονται διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἐν τῇ Δυτικῇ Θρᾴκῃ Μουσουλμάνων ἐταμπλὶ διὰ τὴν ἐκτὸς τῆς περιφερείας τῆς Δυτικῆς Θρᾴκης περιουσίαν αὐτῶν. Ἄλλαι δὲ 125.000 λίραι θὰ καταβληθοῦν κατὰ δόσεις πρὸς ἀπόσβεσιν πάσης ὑποχρεώσεως χρηματικῆς ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους ἢ πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ πάλιν ὅμως ἐξ αὐτῶν θὰ προέλθουν ὡς ἀποζημίωσις εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ἐταμπλὶ διὰ τυχὸν κτήματα αὐτῶν εὑρισκόμενα ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀλλὰ μὴ δυνάμενα νὰ ἀποδοθοῦν. Τέλος, ἐκτὸς τῶν 425.000 αὐτῶν λιρῶν προβλέπεται ἡ καταβολὴ καὶ ἑτέρου ποσοῦ 15.000 λιρῶν ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος ὡς πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν, διὰ τὰ ἀποδοτέα σήμερον κτήματα αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ὅμως κατέστη ἀδύνατον νὰ ἀποδοθοῦν. Δηλαδὴ αἱ συνολικαὶ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συμποσοῦνται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 440.000 λιρῶν καὶ τοῦτο ὅμως ἀπέναντι ἑνὸς ποσοῦ 500.000 λιρῶν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τριετίας ἤδη ἐξῆλθε τοῦ δημοσίου ταμείου ὡς ἐγγύησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἀπέναντι ὅμως τῆς χρηματικῆς αὐτῆς θυσίας τὶ ἐπετύχομεν; Ὄχι μόνον ἀπόσβεσιν πάσης ὑποχρεώσεώς μας πρὸς τοὺς Τούρκους ἢ τοὺς Μουσουλμάνους δικαιούχους, ὄχι μόνον καὶ διὰ μέσου τῆς Τουρκίας διὰ τὴν ἔξω τῆς Κωνσταντινουπόλεως περιουσίαν των, ἀλλ’ ἐπίσης—καὶ νομίζω ὅτι τὰ σημεῖα ταῦτα πρέπει νὰ τονισθοῦν διότι ἀποτελοῦν ἀναμφισβήτητον τῆς Κυβερνήσεως ἐπιτυχίαν—ἐπετεύχθησαν καὶ τὰ ἀκόλουθα ἀκόμη ἀποτελέσματα. Πρῶτον ἡ ἀπόδοσις εἰς τοὺς Ἕλληνας ἐν Τουρκίᾳ ὑπηκόους ὁλοκλήρου τῆς κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας αὐτῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει. Δεύτερον, ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἰδιότητος τοῦ ἐταμπλὶ εἰς ὅλους τοὺς σήμερον ἐν Κωνσταντινουπόλει εὑρισκομένους καθὼς καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπῆλθον τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐφωδιασμένοι μὲ διαβατήρια τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας. Τρίτον ἡ ἀναγνώρισις ἐπίσης ὡς ἐταμπλὶ τῶν γυναικῶν, τῶν ἀνηλίκων τέκνων καὶ τῶν ἐνηλίκων θυγατέρων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται σήμερον ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀδιαφόρως τοῦ μὲ ποῖον διαβατήριον ἢ κατὰ ποῖον τρόπον ἀπῆλθον αἱ οἰκογένειαι ἐκ Τουρκίας. Τέταρτον, μίαν ἄλλην σπουδαιοτάτην συνέπειαν ἔχει ἡ σύμβασις ὅτι αἴρονται πάντα τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ πιεστικὰ τῆς ἐλευθερίας τὰ ὁποῖα εἶχον σχεδὸν καταστήσει τὸν βίον ἀβίωτον εἰς τοὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐταμπλί. Διότι ἡ δέσμευσις τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν εἶχε φθάσει μέχρι τοῦ σημείου νὰ μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ συνάπτειν γάμον, μέχρι τοῦ σημείου νὰ μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκποιεῖν ἢ ἀποκτᾶν περιουσίαν, μέχρι τοῦ σημείου νὰ μὴ ἔχουν κἂν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας κυκλοφορίας, οὐδὲ κἂν ὅπως προσφάτως ἐλέχθη τὸ δικαίωμα τοῦ θανάτου, ἐφ’ ὅσον ὡς ἱστάμενοι ἀπέναντι τοῦ νόμου εἶχον τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ νὰ διαθέσουν μετὰ θάνατον τὴν περιουσίαν των, ἄρα δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐμφανίζωνται οὔτε καὶ ὡς μέλλοντες νὰ ἀποθάνουν. Πέμπτον δὲ καὶ τελευταῖον ἐπέτυχεν ἡ σύμβασις τὴν κατοχύρωσιν ὅλων τῶν κτηματικῶν δικαιωμάτων, ὅλων τῶν ἐταμπλὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας. Αὐτὰ ἐπετύχομεν Δι’ ὅν τινα δὲ δὲν γνωρίζει τὴν πραγματικὴν ἐν Τουρκίᾳ κατάστασιν καὶ τὴν πείσμονα ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ, ἐπιμονὴν μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία δὲν ἔπαυσε διεκδικοῦσα σπιθαμὴν πρὸς σπιθαμὴν τὸ ἔδαφος κατὰ τὰς διπλωματικὰς διαπραγματεύσεις, ἡ ἐπίτευξις τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων ἀποτελεῖ, ἐπαναλαμβάνω, ἀναμφισβήτητον ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ἀξία συγχαρητηρίων καὶ τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐδέχθη ὡς μίαν εὐγνωμοσύνην καὶ ἀνακούφισιν. Ἀλλὰ παραμένει, κύριοι βουλευταί, καὶ μία ἄλλη κατηγορία μὴ ἀνταλλαξίμων, ἡ κατηγορία τῶν φυγάδων, ἐκείνων, δηλαδή, οἱ ὁποῖοι ἀνεχώρισαν ἐκ Τουρκίας, εἴτε ἄνευ διαβατηρίων ἐντελῶς, εἴτε ἄνευ διαβατηρίων τῆς Τουρκικῆς Δημοκρατίας. Ἐκ τούτων, τινὲς εἶχον τὰ λεγόμενα Μουσουλμανικὰ διαβατήρια περὶ τὰ ὁποῖα ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα διεξήχθη σπουδαιότατος διπλωματικὸς ἀγών, δίκαιος νομίζω, ἀπὸ ἑλληνικῆς ἀπόψεως. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπεστήριξεν, ὅτι τὸ γεγονὸς ὅτι εἶχαν τοιαῦτα διαβατήρια οἱ Ἕλληνες οἱ ἀπαρχόμενοι ἐκ τῆς Τουρκίας, δὲν ἕπεται ὅτι συνεπῆγε ἐναντίον των τὴν ἄρνησιν τῆς ἰδιότητος ἐταμπλὶ. Καὶ πρὸς στιγμὴν μάλιστα ἡ μικτὴ ἐπιτροπὴ ἔτεινε νὰ ἀποκλίνῃ ὑπὲρ τῆς ὑποδείξεως μιᾶς λύσεως εὐνοϊκῆς κατὰ τὸ μᾶλλον, καὶ ἧττον διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἄποψιν ἐφ’ ὅσον ἐπροτείνετο νὰ θεωρηθοῦν ὡς κανονικὰ διαβατήρια ἅπαντα τὰ ὑπὸ ἀρχῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν Τουρκικὴν Δημοκρατίαν ἐκδεδομένα τοιαῦτα μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1922. Δυστυχῶς ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐπέμενε ἀνενδότως ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀπόψεως. Δὲν ἐπετεύχθη δὲ ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπιστροφῆς καὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν περιουσιῶν ὡς εἰς ἐταμπλὶ τῶν λεγομένων τούτων φυγάδων. Ἀλλ’ ἤδη ἡ Κυβέρνησις προνοεῖ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατηγορίαν ταύτην τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων νὰ ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τοὺς ἔχοντας Μουσουλμανικὰ διαβατήρια, διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου διὰ τοῦ ὁποίου ἐξαγγέλλεται ἡ διὰ μεταγενεστέρου νομοθετήματος ἀποζημίωσις τῶν δικαιούχων τῶν κατόχων Μουσουλμανικῶν διαβατηρίων καὶ δικαιούχων ἀποζημιώσεως....

§86Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξηγηθῇ καλῶς ἀπὸ τοῦδε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως εἰς ἀκέραιον, ἀλλὰ περὶ μιᾶς ἀναλόγου ἀποζημιώσεως.

§87Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐδέχθη ὅπως ἡ ἀρχικὴ ἀπαίτησις τῶν 450.000 λιρῶν περιορισθῇ εἰς 425.000 ἵνα δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ διὰ τῶν 25.000 αὐτῶν λιρῶν νὰ ἀποζημιώσῃ καὶ τὴν κατηγορίαν τῶν λεγομένων φυγάδων. Διὰ τοῦ διπλοῦ τούτου μέτρου αἴρεται ἀναμφισβητήτως μία ἀδικία, ἡ ὁποία ἄλλως θὰ προσεγένετο εἰς ἱκανὸν μέρος τοῦ ὁμοιογενοῦς ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ ἐρχόμεθα ἤδη, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ σοβαρώτερον τῶν ζητημάτων ἀπέναντι τοῦ ὁποίου εἶχε νὰ ἀντεπεξέλθῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὰ τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς διαπραγματεύσεις. Πρόκειται περὶ τοῦ προβλήματος τῶν ἀνταλλαξίμων, τὸ ὁποῖον πρέπει, νομίζω μὲ ἀπόλυτον ψυχραιμίαν νὰ ἐξετασθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Σᾶς εἶναι γνωστὸν, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ πρόβλημα τῶν ἀνταλλαξίμων δεσπόζεται ὑπὸ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς τῆς ὑπογραφείσης κατὰ Ἰανουάριον 1923 ἐν Λωζάννῃ ἡ ὁποία ὅμως δὲν εἰσῆλθεν ἐν ἰσχύϊ παρὰ πολὺ περισσότερον τοῦ ἔτους μετὰ ταῦτα. Εἶναι ὅμως κεφαλαιῶδες νὰ ὑπομνήσωμεν τρία τινὰ συναφῆ σημεῖα: Ἀφ’ ἑνὸς ὅτι κατὰ τὸ μέγιστον μέρος ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Ἕλληνας ἀνταλλαγέντας ἡ σύμβασις αὕτη ἦτο νὰ νομιμοποιήσῃ ἁπλῶς μίαν πραγματικὴν κατάστασιν δυστυχῶς ἤδη ὑφισταμένην καὶ δὴ ἀπολύτως εἰς βάρος αὐτῆς. Διότι μόνον διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1923 καὶ τῆς ἀναγκαστικῆς συνεπεία ταύτης ἀποδημήσεως ἐκ τῆς Ἑλλάδος ὅλων τῶν Μουσουλμάνων ὅλων τῶν τῆς Δυτικῆς Θρᾴκης. Καὶ διὰ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν περιουσιῶν τῶν Μουσουλμάνων τούτων, ἐξευρέθη, τὸ ἀνταλλακτικὸν κεφάλαιον ἀπέναντι τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ Ἕλληνες ἀνταλλαγέντες, οὕτω δηλαδὴ ἐξευρέθη τὸ ἔδαφος τῆς ἀποζημιώσεως τῶν Ἑλλήνων ἀνταλλαγέντων. Εἶναι δὲ προφανὲς ὅτι βοηθητικῶς μόνον ὡρίσθη ὑπὸ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς ὅτι μετὰ τὴν ἐκτίμησιν, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἴδωμεν πῶς καθωρίσθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ, μετὰ τὴν ἐκτίμησιν ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ ἐξήγετο ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τῆς ἄνευ παραβολῆς, ἕνα χρεωστικὸν ὑπόλοιπον εἶναι εἰς βάρος τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ Κράτους, τότε καὶ μόνον ἀπέναντι τοῦ ὑπάρχοντος ἐκ τοῦ χρεωστικοῦ ὑπολοίπου θὰ ὑπῆρχε ἐφ’ ἑξῆς νόμιμος ἀπαίτησις τῶν ἀνταλλαξίμων. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 14 τῆς συμβάσεως ἀνταλλαγῆς τὰ ὁποῖα ὁρίζουν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι ἀπαραίτητος ὅρος, ἀπὸ τὴν προηγουμένην ἐκπλήρωσιν τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἀπολύτως ἡ ἐξαγωγὴ χρεωστικοῦ ὑπολοίπου εἰς βάρος τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ Κράτους θὰ εἶναι ἡ ἐκτίμησις τῶν περιουσιῶν. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅτι ἐκτίμησις αὕτη δέον νὰ εἶναι κατ’ ἄτομον. Εἶναι δηλαδὴ προφανὲς κ. βουλευταί, ὅτι ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ κατ’ ἄτομον τοιαύτη ἐκτίμησις τὴν ὁποίαν ἐθέσπισεν ἡ σύμβασις, καθίστατο ἐν τοῖς πράγμασι ἀδύνατος, ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ θὰ ἦτο ἀδύνατος ἡ ἐξαγωγὴ εἰς βάρος τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ Κράτους ἑνὸς χρεωστικοῦ ὑπολοίπου ἦτο ἀδύνατον νὰ νοηθῇ δικαίωμα ἐπὶ ἀνυπάρκτου χρεωστικοῦ ὑπολοίπου καὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ νοηθῇ ἀπαίτησις ἀποζημιώσεως, ἐπὶ ἄλλου ποσοῦ ἐκτὸς τῆς ἀνταλλασσομένης ἐκείνης περιουσίας, ἡ ὁποία ὅπως εἴδομεν ἀποτελεῖ τὸ μόνον μόνιμον καὶ ἤδη ἐκκαθαρισμένον ἐπίπεδον ἀποζημιώσεως τῶν ἀνταλλαξίμων. Ἀλλ’ ἐπίσης, κύριοι, πρέπει νὰ τονίσω ὅτι τὴν ἑρμηνείαν ταύτην τῆς συμβάσεως τὴν καὶ μόνην λογικὴν καὶ ὀρθὴν οὐδέποτε ἀπέκρυψεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὰς παραμονὰς μάλιστα τῶν γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν ὁπότε τὸ ζήτημα ἐτέθη ἐπὶ τάπητος, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε διὰ ρητῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ υἱοθετήσῃ ἀπολύτως καὶ ἀποκλειστικῶς τὴν ἑρμηνείαν ταύτην. Καὶ ἦλθε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν νὰ διαδηλώσῃ ὅτι ἐν τῇ μεγάλῃ του πλειοψηφίᾳ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἐν τῇ μεγίστῃ του πλειοψηφίᾳ ὁ προσφυγικὸς Κόσμος, ὅτι ὁπωσδήποτε ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος σύσσωμος υἱοθέτησε τὴν ἄποψιν ταύτην. Οὕτως δὲ καθοριζομένων τῶν ὑφισταμένων δικαιωμάτων, καθίσταται προφανὲς ὅτι ἓν μόνον πρᾶγμα θὰ ἐδικαιούμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν. Ἀλλὰ διατὶ δὲν ἔγινε ὅπως ὁρίζῃ ἡ σύμβασις ἡ ἐκτίμησις τῶν περιουσιῶν, καὶ διατὶ ἡ νέα σύμβασις δὲν προνοεῖ περὶ τοῦ σημείου τούτου; Εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο ἀπαντᾷ καὶ ἡ γνωμοδοτικὴ ἔκθεσις τῶν εἰδικωτέρων μελῶν τῆς μικτῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἀνεγνώσατε, ἀπαντᾷ καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ ἀπαντᾷ ἐπίσης καὶ ἡ ἀμείλικτος τῶν πραγμάτων λογική. Διότι τὶ συμβαίνει κ. βουλευταί μὲ τὴν ἐκτίμησιν αὐτήν; Τὴν 15 Ἰανουαρίου 1925, ὁ Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς κ. Γούϊλμ ἐδήλωσεν εἰς μία ἔκθεσιν του δημοσιευθεῖσαν, ὅτι ἐθεώρει ἀπραγματοποίητον τὴν κατ’ ἄτομον ἐκτίμησιν.

§88Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῦ ἐδημοσιεύθη;

§89Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἐδημοσιεύθη καὶ διενεμήθη εἰς ὅλους τοὺς βουλευτάς. Συνηγορεῖ διὰ τὴν διαδικασίαν τῆς συνοπτικῆς καὶ συνολικῆς ἐκτιμήσεως, ὡς ἴσως δυναμένης νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν κατ’ ἄτομον τοιαύτην. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐπὶ πλέον καὶ ἄλλην διαπίστωσιν. Ἔχομεν καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τὴν πιστοποίησιν τῆς ἰδιότητος τῶν ἀνταλλαξίμων τῶν ὑποβαλλόντων δηλώσεις, θὰ ἀπῃτεῖτο χρονικὸν διάστημα ἐτῶν ὁλοκλήρων, διὰ τὴν διεξαγωγὴν δὲ τοῦ προκαταρκτικοῦ αὐτοῦ ἔργου θὰ ἀπῃτεῖτο καὶ δαπάνη χιλιάδων λιρῶν διὰ τὴν ἐξέτασιν δηλαδὴ τῶν δηλώσεων τούτων. Θὰ ἀπῃτοῦντο δὲ δι’ ἄλλας ἐργασίας συναφεῖς, καὶ ἄλλα ἀπέραντα ἔτη, καὶ ἄλλαι ὑπέρογκοι δαπάναι χιλιάδων λιρῶν. Λοιπὸν ὀρθότατα λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει της, ἐν τῇ γνωμοδοτήσει της, ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οὐδετέρων ὅτι σήμερον ἀκόμη θεωρεῖται ὑπὸ ταύτης βέβαιον ὅτι τυχὸν συνέχησις ἢ μᾶλλον ἔναρξις τοῦ ἔργου τῶν κατ’ ἄτομον ἐκτιμήσεων θὰ συνήντα δυσχερείας ἀνυπερβλήτους. Ὅτι θὰ ἐπρόκειτο περὶ ἔργου—ἐπαναλαμβάνω αὐτολεξεὶ—τὸ ὁποῖον θὰ ἐβύθιζε τὸ ζήτημα εἰς πραγματικὸν ἀδιέξοδον. Ἀλλ’ ἐρωτᾶτε τότε κύριοι βουλευταί: δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διαδικασία τῆς συνοπτικῆς καὶ συνολικῆς ἐκτιμήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέδειξε τὸ προαναφερθὲν μέλος τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς; Τὸ ἐπίστευσε ὁ κ. Γουΐλιμ πρὸς στιγμὴν τὸ ἐπίστευσε καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ δυστυχῶς κύριοι βουλευταί, ἀπέναντι τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης εἴχαμεν μίαν ὠμὴν πραγματικότητα ἡ δὲ ὠμὴ πραγματικότης μᾶς ἔλεγε τοῦτο: ὅτι θὰ ἐπρόκειτο περὶ τροποποιήσεως τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ ὅτι ἑπομένως θὰ ἀπῃτεῖτο μία νέα συμφωνία μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, διὰ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ προτεινομένη νέα μέθοδος καὶ ὅτι ἑπομένως θὰ ἐχρειάζετο ἀπαραιτήτως ἡ συγκατάθεσις τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Τὴν συγκατάθεσιν δὲ ταύτην ἠρνήθη ἀπολύτως ἡ Τουρκία νὰ δώσῃ. Ἀλλὰ καὶ πάλιν, κύριοι ἐν τῇ γνωμωμοδοτικῇ των ἐκθέσει οἱ οὐδέτεροι λέγουν ρητῶς ὅτι καὶ ἡ μέθοδος αὕτη θὰ ἔδιδε κατ’ ἀνάγκην καὶ αὐτὴ λαβὴν εἰς πλεῖστα ὅσα λάθη. Καὶ δὲν θὰ ὡδήγει εἰς ἀποτέλεσμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ εἶχε τις ἐμπιστοσύνην. Ἑπομένως τὶ ἀπέμενεν νὰ γίνῃ; Ἀπέμενον δυναταὶ τρεῖς λύσεις, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσι αὗται ὡς λύσεις. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἀνάθεσις εἰς τὰ οὐδέτερα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος ἀφοῦ θὰ εἶχε δηλωθεῖ ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχε χρεωστικὸν ὑπόλοιπον, εἰς βάρος εἴτε τῆς μιᾶς, εἴτε τῆς ἄλλης δυνάμεως. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ταπεινῆς σκηνοθεσίας καὶ νομίζω ὅτι εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι οὐδὲ πρὸς στιγμὴν ἐδέχθη νὰ συζητήσῃ τοιαύτην λύσιν. Δευτέρα λύσις θὰ ἦτο μία ρητὴ διάταξις περὶ μὴ ἀποζημιώσεως, λύσις τῆς ὁποίας οὐδεμία Κυβέρνησις ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην. Τρίτη δὲ λύσις ἀπέμενε ἡ ἐξάρτησις τῆς διευθετήσεως τοῦ ζητήματος ἀπὸ τὴν διαιτητικὴν ἀπόφασιν τῶν οὐδετέρων, ἀλλὰ μὲ ἐλευθερίαν ἀμφοτέρων τῶν Κυβερνήσεων νὰ δεχθοῦν ἢ ὄχι τὴν διαιτητικὴν ταύτην ἀπόφασιν. Σᾶς εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα κατελήξαμεν. Ἔχομεν τὴν γνωμοδότησιν τῶν οὐδετέρων τῆς 12 Ἰουνίου ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πιστοποίησιν περὶ τοῦ ἀδυνάτου τῆς ἐκφράσεως γνώμης περὶ τοῦ ἂν καὶ ὑπὲρ ποίου τῆς Ἑλλάδος ἢ τῆς Τουρκίας ὑπάρχει χρεωστικὸν ὑπόλοιπον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνταλλάξιμον περιουσίαν. Καὶ τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον προκύπτει λογικῶς ἀπὸ τὴν πιστοποίησιν ταύτην, εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀποσβεστικοῦ συμψηφισμοῦ. Καὶ εἰς τοῦτο ἐφθάσαμεν. Καὶ ἤδη ἐρωτᾶτε τὶ ἄλλο ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ ἡ Ἑλλάς, ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως, τὸ δίλημμα ἦτο σαφές, ἢ ἀποδοχὴ τῆς λύσεως ταύτης, ἢ διακοπὴ τῶν διαπραγματεύσεων μὲ ὅλας τὰς συμπαρομαρτούσας συνεπείας. Ἀπὸ ἐσωτερικῆς δὲ ἀπόψεως τὸ καθῆκον ἦτο σαφές. Τὸ καθῆκον ὑπεδείκνυε τοῦτο: Νὰ ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις ὅπως ἔρχεται καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ὡς διαχειριστὴς ἀλλοτρίων ἔκαμα ὅτι μποροῦσα καὶ ἐπέτυχα ὑπὲρ ἡμῶν μόνον τὴν Μουσουλμανικὴν περιουσίαν τῆς ὁποίας ἡ ἀξία πάντως δὲν ἀφίσταται κατὰ πολὺ τῆς ἰδικῆς σας. Ἀλλὰ καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης ἔκαμα ἤδη περισσότερα πολὺ περισσότερα. Σᾶς ἔδωσα ἀπέναντι τῆς ἐν Τουρκίᾳ περιουσίας σας καὶ ἄλλα πολλὰ διὰ νὰ σᾶς ἱκανοποιήσω περισσότερον, χωρὶς δὲ πρὸς τοῦτο νὰ ἔχω οὐδεμίαν νομικὴν ὑποχρέωσιν. Ἐὰν ἔκαμνα περισσότερα θὰ ἐκινδύνευα νὰ ὁδηγήσω ἐν πλήρει συνειδήσει τὸ Κράτος ἐξωτερικῶς εἰς μίαν αὐτοκτονίαν καὶ εἰς μίαν ἀσφαλῆ ἐσωτερικὴν χρεωκοπίαν. Ἡ Ἑλλὰς λέγω ἐθεώρησε ὅτι θὰ ἦτο κατωτέρα ἑαυτῆς νὰ εἴπῃ τὶ ἄλλο. Ἀλλ’ ἔρχεται ἐπίσης καὶ λέγει εἰς τοὺς τυχὸν ἀδικουμένους ὅτι τὴν κοινωνικὴν ὑπὲρ αὐτῶν μέριμναν δὲν θὰ τὴν ἐγκαταλείψω. Δὲν θὰ τοὺς δώσω ἀποζημίωσιν, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀστέγους τυχὸν θὰ δώσω στέγην καὶ εἰς τοὺς ἀνέργους θὰ προσπαθήσω νὰ δώσω ἐργασίαν. Θὰ ἀναγάγω τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν εἰς πραγματικὴν ὑπηρεσίαν κοινωνικῆς προνοίας καὶ ἡ κοινωνική σας ἀνάγκη θὰ ἔχῃ ὡς ὅριον θεραπείας καὶ ἱκανοποιήσεως μόνον τὴν οἰκονομικήν μου ἀντοχήν. Καὶ ἤδη εἰς τόν πατριωτισμὸν τῶν ἐνδιαφερομένων ἀπόκειται νὰ ἀπαντήσουν εἰς μίαν τόσον ἀνδρικὴν καὶ τόσον εἰλικρινῆ στάσιν ἢ διὰ τοῦ «ἀνάγκᾳ καὶ Θεοὶ πείθονται» ἢ διὰ τοῦ «ἀποθάνετω καὶ ἡ ψυχή μου μετὰ τῶν ὁμοφύλων». Καὶ τέλος ἔρχομαι κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν ἑτέραν πλευρὰν τῆς ὑπὸ τὴν κύρωσιν ὑμῶν συμφωνίας. Ἡ συμφωνία αὕτη ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν Ἑλληνικῶν σχέσεων ἦτο ὄχι μόνον σκόπιμος, ὄχι μόνον ἀναγκαία, ἀλλὰ καὶ ἀπαραίτητος. Ἦτο συμφέρουσα διὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἀπομεινάντων ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ ὁμογενῶν, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 100 χιλιάδας. Διότι τὶ τοὺς ἀνέμενε κ. βουλευταί, ἐὰν ἡ συμφωνία αὕτη δὲν εἶχεν ὑπογραφεῖ; Ἡ ἐκρίζωσις. Τὶ τοὺς παρέχετε τώρα; Ἡ κατοχύρωσις. Ἀλλὰ ἐπίσης τὶ θὰ ἀπετέλει διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἡ μὴ ὑπογραφὴ τῆς συμφωνίας; Ἕνα ἀφόρητον βάρος ἐπὶ πλέον. Τὶ δὲ ἀποτελεῖ ἤδη σήμερον; Ἕνα ἐπὶ πλέον κρίκον τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συνεργασίας. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ γενικὰ ὑλικὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος ἡ συμφωνία αὕτη εἶναι ἐπαναλαμβάνω ἀπαραίτητος, διότι αἱ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας διαφοραὶ ἐξομαλύνονται ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως, διότι σωζόμεθα ἀπὸ τὰς ἐπὶ πλέον δαπάνας τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν καὶ τῆς μικτῆς τοιαύτης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον κ. βουλευταί. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω μίαν θεωρίαν τὴν θεωρίαν κατὰ τήν ὁποίαν ἡ θάλασσα ἑνώνει, θεωρίαν ἡ ὁποία ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι ἀπὸ ἐτῶν ἤδη ἐξηγγέλθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι οὕτω ἀναμφισβήτητον κ. βουλευταί ὅτι ὑπὲρ τὸ Αἰγαῖον ὀρθοῦται μία γέφυρα. Ἡ γέφυρα αὕτη ἐφόσον εἰς τὴν ἀντιπέραν ὄχθην ὑπῆρχεν συμπαγὴς Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς ἦτο γέφυρα Ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης, κατὰ τὸ 1919 καὶ 20 ἡ γέφυρα αὕτη ἐγένετο μάλιστα μία γέφυρα Ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως, τὸ ἑπόμενον δὲ ἔτος ἡ γέφυρα αὕτη μετεβλήθη φεῦ! εἰς γέφυραν τῶν στεναγμῶν, καὶ δι’ αὐτῆς διέρρευσε ἐνταῦθα ὁ ἀτυχήσας Ἑλληνικὸς πληθυσμός. Ἀλλ’ ἤδη κύριοι εἰς μὲν τὴν ἀντιπέραν ὄχθην ἐδημιουργήθη ἕνα Κράτος Ἑλληνικὸν καὶ ὁμοιογενὲς εἰς ταύτην δὲ τὴν ὄχθην ἐπίσης ἀπεκτήσαμεν Κράτος συμπαγές καὶ ὁμοιογενές. Τὶ χωρίζει πλέον αὐτὰ τὰ Κράτη; Τίποτε καὶ ἡ γέφυρα παραμένει γέφυρα ποῦ ἀναμφισβητήτως ἐπεβάλλετο νὰ γίνῃ γέφυρα συνδιαλλαγῆς καὶ γέφυρα συμφιλιώσεως καὶ γέφυρα συνεργασίας. Γνωρίζετε ἄλλωστε κύριοι βουλευταί, τὴν σταθερὰν ἐλπίδα τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς προσεχοῦς συνάψεως καὶ ἄλλων συμφωνιῶν συνθηκῶν μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἐπί τινα καιρὸν ἐνομίσθη σχετικῶς ὅτι ἡ συνομολόγησις τῶν συνθηκῶν τούτων θὰ ἠδύνατο νὰ συγχρονισθῇ μὲ τὴν συνομολόγησιν τῆς ὑπὸ τὴν κύρωσιν ὑμῶν συμφωνίας. Ὁ συγχρονισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι δυνατὸς πλέον, ἀλλ’ ἡ συσχέτισις παραμένει στενή. Ἀπὸ τὰς ὑπευθύνους δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τόσον ἐδῶ, ὅσον καὶ ἐν Ἀγκύρᾳ, προκύπτει ὅτι τῶν συμφωνιῶν καὶ συνθηκῶν τούτων αἱ γενικαὶ γραμμαὶ ἔχουν ἤδη χαραχθῆ. Θὰ ἀνοιχθοῦν τότε κ. βουλευταί, πλεῖσται ὅσαι δυνατότητες νομίμου συνεργασίας μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν συνεργασίαν ταύτην ἀναμένομεν μετ’ ἐμπιστοσύνης, διότι ἐξ αὐτῆς ἴσον μὲ ἡμᾶς συμφέρον ἔχει καὶ ἡ Τουρκία. Ἐκ μέρους μας κύριοι βουλευταί, τρία τινά χρειάζονται πρῶτον δεξιὰ τοῦ ζητήματος διαχείρισις καὶ φαντάζομαι ὅτι ὅλοι θὰ εὐλογήσωμεν τὴν τύχην μας διότι τὴν διαχείρισιν θὰ τὴν διαπραγματευθῇ ὁ μεγαλείτερος σύγχρονος διπλωμάτης τοῦ κόσμου. Δεύτερον χρειάζεται ἡ συσσωμάτωσις πέριξ αὐτοῦ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρας, ὑγιεοδεστέρας μερίδος τῆς Ἑλληνικῆς κοινῆς γνώμης, καὶ διὰ τοῦτο, ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, ἐπιβάλλεται ὅσον τὸ δυνατὸν διὰ μεγαλειτέρας πλειοψηφίας κύρωσις ὑπὸ τῶν νομοθετικῶν σωμάτων τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ ἓν τρίτον στοιχεῖον. Ἀπαιτεῖται ἡ ἐκτίμησις τοῦ νέου πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ ἐν Τουρκίᾳ. Ἐκεῖ ὅπου ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία ἄλλοτε ἀπετέλει ἕνα κοσμοπολιτικὸν χάος, εὑρίσκεται τώρα μία ἐθνικὴ Δημοκρατία. Κράτος ἐν Κράτῃ δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον βεβαίως ἐν αὐτῇ νὰ νοηθῇ. Καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ἀντιληφθῶμεν πρῶτοι πάντων ἡμεῖς. Εἶμαι ὅμως ἐπίσης βέβαιος, ὅτι συντόμως θὰ πρυτανεύσῃ ἐν τῷ Κράτει τοῦτο ἡ πεποίθησις περὶ τῆς ἀνάγκης συνεργασίας με τοὺς Εὐρωπαίους, εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῶν ὁποίων μοιραίως θὰ ἀποτανθῇ ἡ Τουρκία πρὸς τοὺς Ἕλληνας. Ἡ ἐξέλιξις τῶν μεταξὺ τῆς Τουρκίας σχέσεών μας καὶ ἡ προσεχὴς σύναψις συνθήκης φιλίας, συνθήκης ναυτικῆς ἰσοπλίας μετ’ αὐτῆς, ἀναμφιβόλως θὰ προσθέσῃ ἕνα νέον ὀγκόλιθον εἰς οἰκοδόμημα τῆς ἐξωτερικῆς ἀσφαλείας τοῦ τόπου. Ἔτσι συμπληροῦται σχεδὸν ὁ κύκλος ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔχομεν αἰχμαλωτίσῃ τὴν εἰρήνην. Οὕτω θὰ προαχθῇ ἡ ἰδέα τῆς Βαλκανικῆς συνεννοήσεως. Οὕτω θὰ προαχθῇ καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ ἰδέα τῆς Εὐρωπαϊκῆς συσσωματώσεως. Ὁλόκληρος λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς καὶ ὡς φιλερηνηκὴ καὶ ὡς σώφρων καὶ λογικῆς χώρα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιδοκιμάσῃ τὴν συνθήκην ταύτην. Ὅπως κάθε συνθήκη, καὶ αὕτη εἶναι βεβαίως ἡ συνισταμένη τῆς δυναμικότητος μας, τῶν κληροδοτημάτων τοῦ παρελθόντος, τῶν ἀναγκῶν τοῦ παρόντος, καὶ τῶν προόψεων καὶ δυνατοτήτων τοῦ μέλλοντος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι κατερχόμενος τοῦ βήματος ἔχω τὸ καθῆκον νὰ εἴπω, εἶναι ὅτι μεταξὺ τῶν προόψεων καὶ δυνατοτήτων τούτων τοῦ μέλλοντος, μόνον εὐοιώνως δικαιοῦται κανεὶς νὰ διαβλέψῃ. (χειροκροτήματα).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεωνίδας.

§91Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἡ Πολιτικὴ Προοδευτικὴ Ἕνωσις συνελθοῦσα ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου αὐτῆς ἀρχηγοῦ ἐμελέτησε τὸ κείμενον τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως. Ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἐπρόκειτο νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ δυστυχῶς ἠσθένησε καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ προσέλθῃ ἐν τῇ σημερινῇ συνεδριάσει, ἀπεφασίσθη καὶ ἐδόθη εἰς ἐμὲ ἡ ἐντολὴ ὅπως ἐγγράφως καὶ ἐπὶ χειρογράφου ἀνακοινώσω τὸ περιεχόμενόν της ἐν τῇ Βουλῇ. (ἀναγινώσκει.) «Ἡ Πολιτικὴ Προοδευτικὴ Ἕνωσις θὰ ἐθεώρει σκόπιμον ὅπως ἡ συζητουμένη συμφωνία προσήγετο πρὸς ἔγκρισιν μετὰ τῶν ὑπολοίπων συμβάσεων, αἵτινες εὑρίσκονται ὑπὸ διαπραγμάτευσιν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὰς ὁποίας ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἐξέφρασε τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ τύχουν ἱκανοποιητικῆς λύσεως. Ἐπὶ τούτοις, ἡ αὐτὴ Πολιτικὴ Προοδευτικὴ Ἕνωσις δηλοῖ ὅτι, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν γενικωτέραν ἐξυπηρέτησιν ἐθνικῶν συμφερόντων πρὸς τὴν σημερινήν των ἐκδήλωσιν, θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς κυρώσεως τῆς συμφωνίας, μὲ τὴν ἔννοιαν τὴν δοθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι «οὐδὲν δικαίωμα γεννᾶται ἐκ ταύτης ὑπὲρ τοῦ συνομολογουμένου συμψηφισμοῦ ζημιουμένων». Ἡ Πολιτικὴ Προοδευτικὴ Ἕνωσις δὲν ἐθεώρησε οὔτε ὀρθὴν οὔτε ἐπιβεβλημένην τὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐξ ὑπευθύνων χειλέων ἀνομολόγησιν τῆς Ἑλλ. ὑπαιτιότητος διὰ τὴν βραδύτητα καὶ τὰς ἀποκλίσεις κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς ἐπίτευξιν τῆς τελικῆς συμφωνίας, ἐφόσον μάλιστα τόσον ὑπερβολικὴ ὑπῆρξεν ἡ μακροθυμία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰς μετὰ τῶν βιαιοτήτων παραβάσεις παραδεδεγμένων κανόνων τοῦ Διεθνοῦς καὶ Ἰδιωτικοῦ Δικαίου, ὧν ἐγένετο παραίτιος διεξαγομένων τῶν διαπραγματεύσεων ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις. Τοιαύτη πολιτικὴ ἄλλως τε δὲν εἶναι προωρισμένη, κατὰ τὴν κτηθεῖσαν πεῖραν, νὰ διευκολύνῃ μελλούσας διαπραγματεύσεις, ἢ καὶ αὐτὴν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συζητουμένης συμφωνίας. Ἡ Πολιτικὴ Προοδευτικὴ Ἕνωσις παρὰ ταῦτα, καὶ παρὰ τὰ τρωτά, τὰ ὁποῖα, ἕνεκα συμφυῶν πρὸς τὰ πράγματα δυσχερειῶν ἀλλὰ καὶ τῶν ἀστοχιῶν πρὸς τὰς διαπραγματεύσεις, παρουσιάζει ἡ συμφωνία αὕτη, προσδοκᾷ ὅτι ἡ εἰλικρινὴς ἐφαρμογή της θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν Βαλκανικὴν εἰρήνην καὶ θὰ δώσῃ ἀφορμὴν νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ Ἑλληνικὴ συμβολὴ εἰς τὸν ὑψηλότερον τοῦτον σκοπὸν» (χειροκροτήματα).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἔχει τὸν λόγον.

§93Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρακαλῶ ὅπως προσκληθοῦν ἄλλοι ἐμοῦ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§95Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐζήτησα ἐγὼ τὸν λόγον.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ζητοῦντος οὐδενὸς ἀρχηγοῦ τῶν κομμάτων τὸν λόγον ἡ συζήτησις θεωρεῖται περαιωμένη ὡς πρὸς Ἄρθρον μόνον.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Προηγουμένως εἴπατε ὅτι ὁ κ. Τσιγδέμογλου θὰ ὁμιλήσῃ μετὰ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπα ἐγὼ τοιοῦτον τι τὸν ἐκάλεσα νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ὁ κ. Τσιγδέμογλου ἤθελε νὰ ὁμιλήσῃ μετὰ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων.

§99Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ὁμιλήσουν ἄλλοι καὶ κατόπιν ἐγώ, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ὁμιλήσω πρῶτος.

§100Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε δὲν εἶναι δυνατὸν συμβάσεις τοιαύτης σημασίας διὰ τὰ γενικώτερα τῆς Χώρας συμφέροντα νὰ συζητοῦνται ὑπὸ ὅρους τοὺς σεῖς νομίζετε.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ποίους ὅρους;

§102Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ ἀκούσετε. Εἶναι νομίζω ἐνδεδειγμένον ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως νὰ συζητοῦν καὶ νὰ ἐκφέρουν τὴν γνώμην των ὅσοι ἄλλοι ἔχουν νὰ ὁμιλήσουν, καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ μένουν ἐλεύθεροι νὰ ἐκθέσουν τὴν γνώμην των τελευταῖοι. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ ἀκόμη ὅτι ἐζήτησα τὸν φάκελλον τῶν διαφόρων ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει καταθέσει εἰς τὴν Βουλήν, τὰ εὗρον δὲ εἰς τὴν οἰκίαν μου κατὰ τὴν τρίτην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. Δὲν ἦτο ἑπομένως δυνατὸν ἐν τῷ βραχεῖ ἐκεῖνο διαστήματι νὰ διεξέλθω ὄγκον τοσούτων ἐγγράφων καὶ ἑπομένως νὰ εἶμαι παρεσκευασμένος, ὡς ὤφειλον, νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοιαύτης σπουδαίας συμφωνίας. Ἐζήτησα τὸν φάκελλον τῶν διαφόρων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε καταθέσει εἰς τὴν Βουλήν, τὸν ἐζήτησα ἐπανειλημμένως, σήμερον δὲ τὸν εὗρον εἰς τὴν οἰκίαν μου τὴν 3 μ. μ. Δὲν ἦτο συνεπῶς δυνατὸν εἰς τόσον μικρὸν διάστημα νὰ μελετήσω τὰ ἔγγραφα ταῦτα καὶ νὰ εἶμαι παρασκευασμένος διὰ νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον.

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον βεβαιοῦτε, ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν ἀπὸ τῆς προχθὲς τὰ ἐλάβατε μόνον σήμερον τὸ ἀπόγευμα δέχομαι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ αὔριον. Νὰ ἀρχίσωμεν ὅμως τὴν συνεδρίασιν εἰς τὰς 11 ἢ 11½, ἔστω καὶ 12½ μεσημβρίας, ἀφοῦ προγευματίσωμεν, ἵνα ἔχωμεν τὸν καιρὸν νὰ τελειώσωμεν.

§104Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἂν αὔριον ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις εἰς τὰς 4 μ. μ. δυνάμεθα τὰ τελειώσωμεν.

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά, εἰς τὰς 4. Παρακαλῶ τότε νὰ ὁμιλήσουν ἀπόψε ὅσοι εἶναι ἕτοιμοι νὰ λάβουν τὸν λόγον.

§106Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν τὴν ἡμέραν τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εὑρίσκονται εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα, ἄλλοι τῶν κ. κ. βουλευτῶν τὰ ἐζήτησαν καὶ τὰ ἔλαβον σήμερον. Ἐν τούτοις ἐφ’ ὅσον εἶναι γεγονός, ὅτι δὲν ἐμελετήθη ὁ φάκελλος ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὀρθὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ κ. Τσαλδάρη καὶ τοῦ κ. Καφαντάρη νὰ ὁμιλήσουν πρῶτοι ὅλοι οἱ ἄλλοι.

§107Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε παρετήρησα καὶ ἐγὼ καὶ πάντες, ὅτι δὲν ἐκάματε μίαν πρόσκλησιν μόνον, ἐκάματε ἐπανειλημμένας προσκλήσεις πρὸς πάντας τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ ἐγγραφοῦν διὰ νὰ ὡμιλήσουν καὶ οὐδεὶς ἐνεγράφη νὰ ὁμιλήσῃ. Πρώτην φορὰν αὐτὸ συμβαίνει πάντοτε καὶ εἰς τὰς πειὸ σπουδαιοτέρας συζητήσεις ποῦ ὑπάρχουν αἱ μέγισται ἀντιρρήσεις ἅπαξ μόνον καλεῖται τοὺς μὴ ἐγγεγραμένους νὰ ἐγγραφοῦν, καὶ ἀμέσως κηρύσσετε τὴν συζήτησιν περαιωμένην. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι κάποια ἀντίρρησις σοβαρὰ ὑπάρχει καὶ ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς συνειδήσεως ἐμποδίζει τὸν καθένα νὰ ὁμιλήσῃ, φαίνεται ὅμως ὅτι ὑπάρχει πνεῦμα ἐκμεταλλευτικῆς ἀντιπολιτεύσεως τῶν ἔργων τῶν τριάδων, καὶ ἐνῷ ἐπικρατεῖ κατ’ ἀρχὰς ἡ συνείδησις τοῦ νὰ μὴ δώσῃ τὴν ἀφορμὴν νὰ δηλωθῇ τὸ πνεῦμα τῶν τριάδων, ἠγέρθησαν τινὲς διὰ νὰ ἐπαναφέρουν τὴν συζήτησιν. Δὲν ξεύρω ἂν ἡ Βουλὴ ἢ ἡ Κυβέρνησις θὰ δεχθῇ τὴν ἐπανάληψιν τῆς συζητήσεως.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ συζήτησις διὰ τὴν αὔριον 4 μ. μ. Ἤδη παρακαλῶ ἐπειδὴ εἶναι ὅλοι οἱ κ. κ. βουλευταὶ συγκεντρωμένοι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν τεσσάρων μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ταμείου τῆς ἀσφαλῄσεως βουλευτῶν καὶ γερουσιαστῶν. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Κουτσοπέταλος καὶ Μουντζουρίδης ὅπως ἔλθωσιν ὡς ψηφολέκται. (Ἐνεργεῖται ἡ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας ἐκλογὴ τῶν τεσσάρων βουλευτῶν μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν ψηφολεκτῶν τῶν κ. κ. Δ. Κουτσοπετάλου καὶ Ι. Μουντζουρίδη).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης τῆς διαλογῆς προέκυψε τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 172. Ἔλαβον δὲ ψήφους οἱ κ. κ. Ν. Γαρδικιώτης 171, Κ. Γκότσης 170, Ν. Ξηρὸς 170, Σ. Τρικούπης 168, Α. Μπακάλμπασης 165, Β. Χατζηλίας 165, Β. Κυρέλλος 164, Ν. Ἀσκούτσης 164, Κ. Βουδούρης 2, Α. Ζωγράφος 2, Πανταζίδης 2, Φ. Μανουηλίδης 1, Α. Μάρκου 1 καὶ Κωνσταντόπουλος 1. Ἑπομένως ἐξελέγησαν τακτικὰ μὲν μέλη οἱ κ. κ. Ν. Γαρδικιώτης, Κ. Γκότσης, Ν. Ξηρὸς καὶ Σ. Τρικούπης, ἀναπληρωματικοὶ δὲ οἱ κ. κ. Α. Μπακάλμπασης, Β. Χατζηλίας, Β. Κυρέλλος καὶ Ν. Ἀσκούτσης. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου θέματος πρὸς συζήτησιν ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη καὶ ἡ συνεδρίασις λύεται δι’ αὔριον 4 μ. μ. (Ὥρα 8.30′ μ. μ).