1930.06.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 85η

ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ ἀκρωτηριασμένοι καὶ βαρέως τραυματισμένοι ἀξιωματικοὶ τοῦ νόμου 2588 ζητοῦν τὴν ἐπέκτασιν τοῦ νόμου περὶ καταβολῆς τῶν παθόντων ἐν πολέμῳ ἀξιωματικῶν καὶ εἰς αὐτούς. — Οἱ κάτοχοι διπλωμάτων τοῦ ἐξωτερικοῦ ὀδοντοϊατροὶ ζητοῦν ἢ τὴν παράτασιν τῆς προσωρινῆς ἀδείας των ἢ τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν εἰς ἐξετάσεις. — Αἱ σταφιδικαὶ ὀργανώσεις Ἠλείας παρακαλοῦσιν ἅπαντας τοὺς ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν καταγομένους κ. κ. βουλευτὰς ὅπως μεταβῶσιν εἰς τὸ συγκροτούμενον ἐν Πύργῳ τὴν 22 Ἰουνίου ἐ. ἔ. σταφιδικὸν συνέδριον. — Οἱ κάτοικοι Ρεθύμνης παρακαλοῦσιν ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα προβῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν καθυστερουμένων ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαρτίου χρημάτων, ἀντίτιμον τῆς παραδοθείσης σούμας. — Ὁ σύνδεσμος ἐμπόρων ἐλαιολάδων Μυτιλήνης ζητεῖ τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαγορεύσεως ἀναμίξεως σπορελαίων μετ’ ἐλαιολάδων. — Τριάκοντα συνεταιρισμοὶ τῆς περιφερείας Καλαμῶν ζητοῦν τὴν ἄμεσον καταγγελίαν τῆς Ἑλληνογαλλικῆς συμβάσεως. — Αἱ προσφυγικαὶ ὀργανώσεις Βόλου, Θηβῶν, Σερρῶν καὶ Πατρῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς συμβάσεως. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει τηλεγραφήματα οἰνοπαραγωγῶν Λευκάδος ζητούντων τὴν εἰσαγωγὴν οἴνων εἰς τὴν Γαλλίαν. —Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει τὴν ὑπ’ ἀριθ. 528 ἀναφορὰν τοῦ Γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου Πρεβέζης περὶ παροχῆς ἐνισχύσεως εἰς τὴν Γεωργικὴν Σχολὴν Λευκάδος. —Ὁ σύνδεσμος ἀμπελοκτημόνων Τυρνάδου ζητεῖ τὴν ἵδρυσιν φυτωρίου κλημάτων καὶ παράρτημα ἐδαφολογικοῦ χημικοῦ ἐργαστηρίου. —Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πετρίδης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Κλιμεντίου ζητούντων τὴν παροχὴν ἀρωγῆς διὰ τὴν καταστροφὴν τῶν σπαρτῶν των. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Καλογερᾶς ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4733 περὶ προστασίας τῶν πολυτέκνων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Κονδύλης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς οἰκογενείας Δογάνη.

§3Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε γνωστὸν τυγχάνει ἓν ἐπεισόδιον τοῦ ὁποίου θῦμα ὑπῆρξεν ὁ λοχαγὸς Δογάνης. Ὁ Δογάνης ὑπῆρξεν πρότυπον ἀρετῆς ὡς ἄνθρωπος πλήρης ἐνθουσιασμοῦ καὶ γενναιότητος ὡς στρατιώτης. Ἔπεσεν δὲ καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπερήσπιζε τὸν προϊστάμενον του γενόμενον. (δὲν ἠκούσθη). Νομίζω ὅτι πρέπει εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ἐφηρμόσθη διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας τοὺς δολοφονηθέντας. Διά τοῦτο παρακαλῶ ἡ ἀναφορὰ νὰ σταλῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μὲ τὴν παράκλησιν ὅπως ὁ ὑπουργὸς εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον διὰ νὰ παράσχῃ εἰς τὴν χήραν Δογάνη τὴν σύνταξιν παθόντος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης.

§5Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ἐτόλμουν κ. ὑπουργὲ νὰ προτείνω νὰ δοθῇ αὔξησις συντάξεως εἰς τὸν ἀείμνηστον λοχαγὸν Δογάνην ἂν δὲν ἐγνώριζον τὰς ὑπηρεσίας τῆς οἰκογενείας Δογάνη. Ὁ ἥρως ὁ πραγματικὸς αὐτὸς ἥρως, εἶχε τὴν τύχην νὰ τὸν σεβασθοῦν αἱ σφαῖραι τῶν Τούρκων καὶ τῶν Βουλγάρων ἐπέπρωτο ὅμως δυστυχῶς νὰ εὑρεθῇ Ἑλληνικὴ σφαῖρα νὰ τὸν θανατώσῃ. Εἶναι ἀξία ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ νὰ τύχῃ καὶ ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς ὑποστηρίξεως διότι ἀληθῶς προσέφερεν μεγάλας καὶ ὑψίστας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα. Ὁ ἀδελφός του ὁ ἥρως ἐκεῖνος Δογάνης ἐκ τοῦ θανάτου τοῦ ὁποίου καὶ ὁ λόφος ἀκόμη ἔλαβεν τὸ ὄνομα Δογάνη, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀνεπτέρωσεν εἰς τὰς ἀρχὰς τὸ αἴσθημα τοῦ στρατοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Δὲν πρέπει ἡ Πατρὶς νὰ παρορᾷ τοιαύτας ὑπηρεσίας εἰς τοιαύτην ἐποχή. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ μαζὺ μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος νὰ δοθῇ πραγματικὴ ὑλικὴ ἀμοιβὴ εἰς τὴν οἰκογένειαν του.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐμπόρων καὶ ναυτικῶν πρακτόρων Θεσσαλονίκης.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφορᾶ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας. Αἱ μεταφοραὶ διὰ Θεσσαλονίκης ἔχουν ὑποστῆ μίαν μείωσιν λόγῳ τῶν κομίστρων καὶ ἐσχάτως μόνον ἐφηρμόσθη ἕνα ἑνιαῖον τιμολόγιον τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ προαγάγῃ τὰς μεταφορὰς διὰ Θεσσαλονίκης, διότι εἶναι ἀρκετὰ ὑψηλὸν καὶ οἱ ἔμποροι προτιμοῦν νὰ μεταφέρουν τὰ ἐμπορεύματα διὰ Θεσσαλονίκης διὰ τῶν λιμένων Τεργέστης καὶ ἄλλων. Τόσα ἐμπορεύματα ἐξαγόμενα ἐκ Σμύρνης ἀντὶ νὰ μεταβιβάζωνται εἰς τὴν Εὐρώπην διά Θεσσαλονίκης σιδηροδρομικῶς, μεταβιβάζονται διὰ Τεργέστης ἢ ἄλλων λιμένων. Τώρα νὰ μεταβληθῇ τὸ τιμολόγιον διὰ τὰ ἐμπορεύματα τὰ μεταφερόμενα διὰ τῶν σιδηροδρόμων ἐκ Θεσσαλονίκης εἶναι δύσκολον, διότι ἔχει ἐπέλθει συμφωνία μετὰ τῆς Γιουγκοσλαυΐας. Θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μία ἐλάττωσις κομίστρων, διὰ τὰ ἐμπορεύματα τὰ ὁποῖα μετακομίζονται διὰ τῆς Θεσσαλονίκης διὰ τὰς χώρας τὰς ἐκτὸς τῆς Γιουγκοσλαυΐας οὕτω, ὥστε δὲν ἔχει οὐδὲν συμφέρον ἡ Γιουγκοσλαυΐα ἀπολύτως, διότι δὲν ἔχει λιμένας οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξυπηρετοῦντο διὰ θαλάσσης ἐκ τῆς μεταφορᾶς αὐτῆς τῶν ἐμπορευμάτων θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸν νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς σιδηροδρόμους νὰ συστήσουν ἐπιτροπὴν ὅπως ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν Γιουκοσλαυϊκῶν σιδηροδρόμων διὰ νὰ ἐπέλθῃ μία σοβαρὰ ἐλάττωσις κομίστρων δι’ αὐτὰ τὰ ἐμπορεύματα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ μεταφέρωνται εἰς τὰς χώρας τὰς πέραν τῆς Γιουκοσλαυΐας. Ἔτσι τὸ ἐμπόριον τῆς Θεσσαλονίκης ἠμποροῦσε νὰ ζωογονηθῇ, ἐμπόριον τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται σήμερον εἰς μίαν καχεξίαν.

§8Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σύστασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως.

§9Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Νὰ σημειωθῇ παρακαλῶ ἡ δήλωσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, διότι δὲν ἐκάμαμεν τὴν ἐλευθέραν ζώνην εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν τὴν ἐκάμαμεν διὰ νὰ προσελκύσωμεν τὸ ξένον ἐμπόριον.

§10Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς διανομῆς τῆς ἐπικηρύξεως τῶν λῃστῶν Ρεντζαίων.

§12Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἠναγκάσθην τὴν ἐπερώτησιν νὰ μετατρέψω εἰς ἐρώτησιν διὰ νὰ ἔλθῃ συντόμως πρὸς συζήτησιν. Τὸ ποσὸν τῆς ἀμοιβῆς τῆς συλλήψεως τῶν Ρεντζαίων ἐδόθη εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι οὔτε κἂν συνήργησαν. Διότι συνώδευσαν τοὺς συλληφθέντας ἐκ Βουλγαρίας καὶ τοὺς μετέφεραν εἰς Ἀθήνας ἐδόθη ἀμοιβὴ εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι οὐδεμία κἂν σχέσιν εἶχον μὲ τὴν σύλληψιν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ σύλληψις ἔγινε ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας ἐν Ρουμανίᾳ καθ’ ὑπόδειξιν τοῦ κ. Γάσπαρη. Τὸ 1½ ἑκατομμύριον ἐκορπίσθη καὶ διεμελίσθη εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν προσέφερον. Νομίζω ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα πρέπει νὰ τὰ προβλέπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς διότι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἠργάσθησαν διὰ τὴν σύλληψιν δὲν ἔλαβον οὐδὲ ὀβολόν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηνοτροφικοῦ συνεταιρισμοῦ Νεοχωρίου Παραχωληΐτιδος.

§14Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ Φεβρουαρίου πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου 4108 θέλουν συσταθῇ ἐπιτροπαὶ περὶ διανομῆς εἰς τὰς κοινότητας τῶν λειβαδίων τῶν διαλελυμένων μονῶν. Ἐν τούτοις εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Μεσσολογγίου αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν ἐλειτούργησαν εἰσέτι καὶ ἐξακολουθοῦν τὰ λειβάδια ταῦτα νὰ παραμένουν εἰς χεῖρας τῶν ἐνοικιαστῶν κτηνοτρόφων, οὕτως ὥστε τὰ ζῶα τῶν κοινοτήτων δὲν ἔχουν ποὺ νὰ βοσκήσουν. Παρακαλῶ, λοιπόν, νὰ διαταχθῇ ταχέως ἡ παραχώρησις τούτων εἰς τὰς κοινότητας.

§15Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἐμποροβιομηχανικοῦ συλλόγου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου.

§17Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Οἱ ἐπαγγελματίαι τῆς περιφερείας Αἰτωλοακαρνανίας παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἐνστάσεων κατὰ τῶν καταλόγων τῶν φορολογικῶν, διότι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰσέπραττε τότε 150.000 τώρα εἰσπράττει 15.000 μόνον. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἀποτελεῖ μίαν ἀνακούφισιν ἀλλὰ δὲν αἴρεται ἡ βάσις τῆς ἀδικίας αὐτῆς διὰ τὴν ὁποίαν παραπονοῦνται. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα.

§18Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ μοῦ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά.

§19Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ κ. ὑπουργέ.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Ἐμπεσσοῦ περὶ ἐπισκευῆς τῆς γεφύρας ποταμοῦ Ἰνάχου.

§21Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ θὰ παρακαλέσω πολὺ νὰ δώσετε προσοχὴν διότι εἶναι σπουδαιοτάτης σημασίας, καθόσον ὄχι μόνον ἐξυπηρετεῖ τὴν συγκοινωνίαν Εὐρυτανίας καὶ Βάλτου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως κτηνοτροφικῆς ἐξυπηρετεῖ τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ὑπενθυμίζω, ὅτι ἡ δαπάνη δὲν θὰ εἶναι πολὺ μεγάλη, διότι πρόκειται περὶ τῆς ἀναγέρσεως τοῦ ἑνὸς βάθρου τοῦ καταστρώματος τῆς Γεφύρας. Εἶναι ἀπολύτως ἐπειγούσης ἀνάγκης διότι ἔχομεν πολλάκις καὶ θύματα.

§22Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἡ ἀναφορά.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κολιαλέξης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Κορίνθου.

§24Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Κύριε Πρόεδρε συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν τῶν συμπολιτῶν μου Κορινθίων οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπέβαλον καὶ ζητοῦσι τὴν ἀναστολὴν τῆς ὑπ’ αὐτῶν πληρωμῆς τῶν φόρων ἐλαιοδακάτης καὶ ρητίνης τοῦ ἔτους 1926–1927. Ὅπως γνωρίζῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἵνα δοθῇ μία διαβάθμησις τῶν ἐξοφλήσεων κατὰ δόσεις τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ ταμείου τὸ ὁλικὸν ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 1.200.000 Ποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν τὸ χρέος αὐτὸ πρὸς τὸ δημόσιον διὰ φόρους;

§25Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§26Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς δημοδιδασκάλων περὶ εἰσαγωγῆς των εἰς μονοτάξια διδασκαλεῖα.

§28Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου ἐπὶ ἀναφορᾶς σωματείων πρὸς λῆψιν μέτρων πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν αἰτημάτων τῶν ὑπαλλήλων Ὕστερν.

§30Α. ΜΑΡΚΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης.

§32Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ταλιαδοῦρος.

§34Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σακκαλῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἀποστράτου ὑπολοχαγοῦ Κ. Λεβεντάκη.

§36Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαστρατῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων περιφερείας Κύμης.

§38Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Διάφοροι ἐνέργειαι τῆς ἐφορίας Κύμης προεκάλεσαν τὴν δυσφορίαν τῶν ἐκεῖ φορολογουμένων, ἀλλὰ ἰδιαιτέρως ἡ ἐνέργεια τῆς ἐφορίας διὰ τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν ὁ ὁποῖος ἐβεβαιώθη πρὸ 2–3 ἐτῶν καὶ ὁ ὁποῖος προεκάλεσεν τὴν ἀγανάκτησιν καὶ ἔφερε εἰς ἀπόγνωσιν τοὺς κατοίκους λόγῳ τῶν ἀδικιῶν, Ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου διὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὁ ὁποῖος ἐστάλη ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐπείσθη περὶ τοῦ βασίμου τῶν παραπόνων αὐτῶν τῶν δικαίων, ἐναντίον τῶν φορολογικῶν ἀντιλήψεων τοῦ ἐφόρου Κύμης. Κατελόγισε ὡς φορολογητέα οἰκοδομήματα καλύβας χωρικῶν μὲ τίμημα σχεδὸν ἐπαύλεων.

§39Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχουν δικαίωμα προσφυγῆς οἱ φορολογούμενοι εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐφόρου.

§40Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ὑπαλλήλου ὁ ὁποῖος θὰ ἐφρόντιζε διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ δημοσίου θὰ ὑπῆρχε κἄποια δικαιολογία. Ἀσφαλῶς ὅμως γίνεται ἀπὸ κακοπιστίαν διότι εἰς τὰ παράπονα ποὺ τοῦ ἐγένοντο ἔλεγε, πηγαίνετε, νὰ τὰ κάνετε εἰς τὸν Βενιζέλο. Ἐκτὸς τούτου αἱ καταπιέσεις ποὺ ἔκανε εἶναι ἀνήκουστοι. Μόνον ἂν οἱ φορολογούμενοι ἔδιδον αὐτοπροσώπως τὰς δηλώσεις τὰς ἐδέχετο, ὑπολογίζετε δὲ ἀπὸ 10 καὶ 15 ὡρῶν νὰ ἔρχωνται ἄνθρωποι μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπιδώσουν τὰς δηλώσεις ὅτι μόνον κατόπιν διαταγῶν τοῦ ὑπουργείου ἐδέησε νὰ τὰς δεχθῇ ἂν τοῦ ἐστέλλοντο.

§41Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξανθόπουλος ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν ἀγροτῶν κτλ.

§43Α. ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβερὰ θεομηνία, κύριοι συνάδελφοι, ὄχι πλέον ἀκρίδες ἢ πλημμύρα, ἀλλὰ ἀσθένεια φυτοπαθητική, ἡ σκορίασις τῶν σιτηρῶν ἔπληξεν τὴν Δυτικὴν πλευρὰν τῆς Χαλκιδικῆς καὶ κατέστρεψεν τελείως τὴν σιτοπαραγωγὴν της ἡ ὁποία μέχρι πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἐφαίνετο ὅτι θὰ ἦτο ἐφέτος πλουσιωτάτη. Ἐνῷ πέρυσιν, κ. βουλευταί, ἡ ἐσοδεία αὐτῆς τῆς περιφερείας λόγῳ τῆς ἀνομβρίας ἦτο πτωχὴ καὶ ἤλπιζον οἱ γεωργοὶ ἀπὸ τὴν ἐφετεινὴν νὰ πληρώσουν καὶ τὰ χρέη των καὶ νὰ ἐξοικονομήσουν καὶ τὰ πρὸς τὴν διατροφήν των, ἡ ἐνσκήψασα αὐτὴ ἀσθένεια κατέστρεψεν τελείως τὴν παραγωγὴν καὶ ἐξήλειψεν τὰς ἐλπίδας τῶν γεωργῶν. Εἰς ὅλην τὴν πεδιάδα τῆς Δυτικῆς Χαλκιδικῆς τὴν λεγομένην τῆς Καλαμαριᾶς, ἀπὸ τῆς Νέας Ποτειδέας καὶ Νέων Μουδανίων μέχρι Καλλικρατείας οἱ γεωργοὶ δὲν θὰ ἔχουν οὔτε τὸ πρὸς διατροφήν των σιτάρι διότι καὶ τὸ ὀλίγον ἐκεῖνο ποὺ ἔγινεν εἶναι βεβλαμένον ἀπὸ τὴν σκορίασιν καὶ πιθανὸν νὰ εἶναι καὶ ἐπιβλαβὲς διὰ τὴν ὑγείαν των. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, κ. βουλευταί, πρέπει νὰ προβλέψωμεν μήπως ἡ ἀσθένεια μένει στὶς καλαμιὲς ἢ εἰς τὸ χῶμα καὶ μεταδοθῇ καὶ εἰς τὴν ἐρχομένην ἐσοδείαν ἡ ἀσθένεια. Ἀπέλπιδες οἱ ἀγρόται τῶν μερῶν αὐτῶν, πρόσφυγες κατὰ τὸ πλεῖστον τείνουσιν τὰς χεῖρας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ζητοῦντες βοήθειαν. Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας ἔσπευσεν ἐπὶ τόπου, ἀντελήφθη τὴν κατάστασιν, ἐλπίζω δὲ ὅτι θὰ εἰσηγήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα πρὸς ἀνακούφησιν τῆς συμφοροπλήκτου αὐτῆς περιφερείας. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν ἵνα σπεύσῃ καὶ ἀνακουφίσῃ ὑλικῶς διὰ ἐφέτος τοὐλάχιστον τοὺς παθόντας καὶ συγχρόνως ἀποστείλῃ καὶ ἐπιστήμονας ἵνα ἐξετάσωσιν ἀπὸ φυτοπαθολογικῆς ἀπόψεως τὸ ζήτημα μὲ τὸν φόβον μὴ μείνῃ ἡ ἀσθένεια ἐνδημικὴ καὶ ἔχομεν ζημίας καὶ τὸ ἐρχόμενον. Συγχρόνως θὰ ἤθελα νὰ ἐπρότεινα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα καὶ ἠθικῶς ἔλθει ἀρωγὸς εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτήν, ἵνα τονώσῃ τὸ καταπεσὼν ἠθικόν της ἐκ τῆς συμφορᾶς αὐτῆς. Οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας αὐτῆς ἔχουσιν τὸ παράπονον ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς συγκοινωνίας παρηγκωνίσθη ἡ περιφέρειά των. Ἐνῷ εἶναι ἡ πλέον πλουτοφόρος ἀπὸ γεωργικῆς ἀπόψεως, ὅλαι αἱ διὰ τὴν Χαλκιδικὴν δοθεῖσαι ἐφέτος πιστώσεις διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν ἐδόθησαν δι’ ὁδοὺς τῆς Βορείου Χαλκιδικῆς ὅπου ἐφέτος γίνεται ἡ ὁδὸς Ἀρναίας–Πολυγύρου, ἐνῷ αὐτῆς τῆς περιφερείας ἡ συγκοινωνία ἐγκατελείφθη διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν ἥτις δὲν ἔχει ἐπαρκεῖς πόρους καὶ ἄδηλον πότε θὰ γίνῃ. Ἄν ἦτο δυνατόν, κ. Πρόεδρε, καὶ ἡ ὁδὸς αὐτὴ τῆς πληγείσης περιφερείας νὰ κατετάσσετο εἰς τὰς Ἐθνικὰς ὁδοὺς ἵνα γίνῃ τὸ ἐρχόμενον ἔτος· ἡ ὑπόσχεσις μόνον αὐτὴ καθὼς καὶ ἡ ἄμεσος ἵδρυσις τοῦ ἀποφασισθέντος πρακτορείου τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης εἰς Νέα Μουδανιά, ἡ ὑπόσχεσις λέγω αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο ἱκανὴ νὰ ἀνακουφίσῃ ἠθικῶς τοὺς παθόντας καὶ θὰ ἀνεπτέρωνε τὸ συνεπείᾳ τῆς συμφορᾶς καταπεσὼν ἠθικόν των.

§44Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ὀφείλω νὰ σᾶς γνωρίσω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἔλαβε γνῶσιν τῶν ζημιῶν αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον εἰς Μακεδονίαν καθὼς καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας καὶ κατήρτισεν ἐπιτροπὴν ἥτις θὰ μεταβῇ ἐκεῖ διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἀπὸ ἔποψιν φυτοπαθολογικὴν τὴν ἀσθένειαν καὶ νὰ λάβῃ τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα ἵνα μὴ μείνῃ ἐνδημικὴ ἡ ἀσθένεια. Συγχρόνως θὰ διατάξω τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν νὰ διευκολύνῃ τοὺς ἀγρότας οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ὁμολογουμένως ζημίας.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιβαθινόπουλος ἐπὶ τηλεγραφήματος προέδρου σωματείου τοῦ καταργηθέντος καπνεργοστασίου Ἀργοστολίου.

§46Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς καπνεργοστασίου ποῦ ὑπῆρχε εἰς τὴν Κεφαλληνίαν καὶ τὸ ὁποῖον κατηργήθη ὅπως κατηργήθησαν, ὅλα τὰ ἄλλα ἀλλὰ διὰ τὰ ὁποῖα ὅμως ἐλήφθη μία φροντὶς διὰ τοὺς ἐργάτας τους. Ἡ Κεφαλληνία ἐλησμονήθη. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι ἡ Κεφαλληνία εἶναι μία νῆσος ἡ ὁποία ὑπάγεται καὶ αὐτὴ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ οἱ κάτοικοι αὐτῆς πληρώνουν ὅπως ὅλοι οἱ ἄλλοι φόρους.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ συνδέσμου βυρσοδεψεργατῶν τοῦ νομοῦ Χανίων.

§48Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Κύριε ὑπουργέ, δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὅστις θὰ προέτεινα νὰ πληρωθῶσιν ἀμοιβαὶ ἢ νὰ σταματήσῃ πᾶσα πρόοδος βιομηχανική. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ σπουδαιοτέρα βιομηχανία τῆς Κρήτης καὶ ἰδίως τῶν Χανίων εἶναι ἡ βυρσοδεψία καὶ ἐπειδὴ αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἤρχισαν νὰ δίδουν χρηματικὰς ἀμοιβὰς εἰς διαφόρους δηλαδὴ λεμβούχους, σιγαροποιούς, ἁμαξηλάτας καὶ παραγωγεῖς δι’ αὐτὸ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἵνα φροντίσῃ διὰ νομοθετικοῦ μέτρου καὶ ἐπιβάλῃ δασμὸν εἰς τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα δέρματα καὶ ὁ δασμὸς οὗτος διατεθῇ ὑπὲρ τῶν βυρσοδεψεργατῶν Χανίων. Ἡ βυρσοδεψία Χανίων ἐσταμάτησε καὶ τὸ προσωπικὸν μένει ἄνευ ἐργασίας πενόμενον, στερούμενον καὶ τοῦ ἄρτου λόγῳ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν μηχανημάτων. Οἱ βυρσοδέψαι ἔχουν ὑποβάλλει καὶ ὑπόμνημα εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ παρακαλοῦν νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἵνα ληφθῇ σύντονον μέτρον πρὸς θεραπείαν τῶν δικαίων παραπόνων τῶν βυρσοδεψῶν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τὸ πρῶτον ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ἀνωτάτης σχολῆς Καλῶν Τεχνῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τῶν φορολογικῶν ὑποχρεώσεων τῶν δικαιούχων ἀποζημιώσεων δυνάμει τοῦ νόμου 4591 κλπ.». Ἀπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σακαλῆς.

§50Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὁμολογῶ κ. βουλευταὶ ὅτι εἰς τὴν προσκομισθεῖσαν ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐργασίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πολὺ ὀλίγα σημεῖα τὰ ἐπ’ ἐμοί, εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἦσαν ἄξια σοβαρᾶς μελέτης καὶ ἐρεύνης. Μεταξὺ τῶν ὀλίγων σημείων τὰ ὁποῖα κρίνω ἄξια διερευνήσεως καὶ ἐπικρίσεων εἶναι καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Πρόκειται κύριοι περὶ τῆς φορολογίας τῶν ἀποζημιώσεων τὰς ὁποίας θὰ εἰσπράξουν κατόπιν τῶν ἐν Χάγῃ συμφωνιῶν οἱ ζημιωθέντες Ἕλληνες. Ὀρθῶς ὁ κ. ὑπουργὸς ἔκρινε ὅπως ἡ προκειμένη πρόσοδος μὴ φορολογηθῇ κατὰ τοὺς κειμένους παντοίους καὶ πολλοὺς φορολογικοὺς νόμους ἀλλὰ δι’ ἑτέρου τινὸς τρόπου ὅπως οὕτω ἀποφευχθοῦν αἱ πολλαὶ ταλαιπωρίαι τὰς ὁποίας ὑφίστανται φορολογούμενοι διὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ ὀφειλομένου ποσοστοῦ φορολογικοῦ καθ’ ἕνα ἕκαστον φορολογικὸν νόμον. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἀγαθὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἑνὸς τρόπου καθορισμοῦ τοῦ καταβλητέου φορολογικοῦ ποσοστοῦ θὰ ἔπρεπε τὸ μέτρον τοῦτο τὸ καθοριζόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὸ ποσὸν τὸ προκῦπτον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν κατ’ ἰδίαν νόμων, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὀρθῶς ποιῶν ἔθεσε τὴν εὐχέρειαν εἰς τὸν νόμον ὅπως ὁ ἐνδιαφερόμενος φορολογούμενος ἐὰν εὑρίσκῃ τὸ μέτρον τοῦτο ὑπέρμετρον προσφύγῃ καὶ ἐπιζητήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν κειμένων παντοίων φορολογικῶν νόμων. Διὰ τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς δὲν γίνεται τίποτε ἄλλο παρὰ ἀνατρέπεται τὸ ὑποσχεθὲν ἀγαθὸν διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πάντως θὰ προσφύγουν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν κειμένων παντοίων φορολογικῶν νόμων παρὰ νὰ δεχθῶσι τὸ δι’ ἑνιαίου τρόπου καθοριζόμενον ποσοστόν. Κακὸς ὑπολογισμὸς γενόμενος ἤγαγεν ὅπως τὸ ποσοστὸν αὐτὸ εἶναι πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀπὸ μέρους φορολογικῶν νόμων. Διότι ποῖοι εἶναι οἱ νόμοι οἱ φορολογικοὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ πλήξουν τὴν πρόσοδον ταύτην; Ἀναφέρονται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Εἶναι ἡ φορολογία τῶν καθαρῶν προσόδων τοῦ κεφαλαίου καὶ ἡ φορολογία τῶν ἐκτάκτων κερδῶν. Καὶ ἡ μὲν φορολογία τῶν καθαρῶν προσόδων ἐκάλυπτε προφανῶς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν ἀποζημιώσεων τὸ ἀνταποκρινόμενον εἰς τοὺς τόκους καὶ εἰς τὸ διαφυγὸν ἴσως κέρδος. Ἀλλὰ κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν οἱ ὀφειλόμενοι φόροι ἐξ εἰσπράξεων τοιούτων, ἀναγομένων μάλιστα εἰς παλαιοτέρας χρήσεις κατόπιν τῶν προσφάτως ψηφισθέντων σχετικῶν νόμων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων, τοῦ ἐξ ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων κέρδους πλήσσονται ἐν συνόλῳ διὰ ποσοστοῦ 19, 60% ἤτοι μὲ 10% τοῦ βασικοῦ φόρου καὶ 42% ἐπὶ πλέον διὰ σύντομον περίοδον λήγουσαν κατὰ τὴν τρέχουσαν χρῆσιν γίνονται 14% καὶ μὲ τὰ πρόσθετα λόγῳ ἀναγκαστικῶν δανείων κλπ. εἶναι 19, 60%, ἀλλὰ τὰ 19, 60% κατόπιν τοῦ προσφάτως ψηφισθέντος νόμου ἐλαττοῦτες κατὰ 5%. Ἐφόσον πρόκειται περὶ προσόδων ἀναγομένων εἰς παρελθούσας χρήσεις ἂν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ πρόσοδος αὐτὴ πρέπει νὰ πληρωθῇ μὲ ποσοστὸν 9, 8%.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν ἀνήκουν εἰς παλαιὰς χρήσεις αὐτά;

§52Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι ἀπαιτήσεις ἀναγόμεναι εἰς τὸ παρελθὸν τὰς ὁποίας ἀπαιτήσεις δὲν τὰς εἰσέπραξε τὸ Κράτος ἐξ ἀκουσίου ἁμαρτήματος ἀλλὰ ἐξ ἀνωτέρας βίας.

§53Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θὰ ἐβεβαίωσαν πρωτήτερα τὸν φόρον.

§54Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπενθύμησα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι παρεμφερὴς πρόσοδος οἵα εἶναι τοῦ νόμου περὶ ἀποζημιώσεως συμμαχοπαθῶν ἀπηλλάγει παντὸς φόρου.

§55Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ ἐκεῖνο εἶναι ἐλάχιστον ποσοστόν.

§56Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἔπειτα ὑπάρχει ἕνα ἄλλο γεγονὸς κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ μέχρι δραχμῆς τὸ ποσοστὸν τὸ καθοριζόμενον ἐν τῷ νόμῳ. Ἡ εἴσπραξις αὐτοῦ εἶναι ἀναμφισβήτητος μέχρι δραχμῆς —τοῦτο ἀποτελεῖ ἀσφαλῶς τοὐλάχιστον διπλάσιον τοῦ κανονικοῦ φορολογικοῦ ποσοστοῦ. Αὐτὸς εἶναι ἕνας σοβαρώτατος λόγος ὅτι θὰ εἶναι διὰ τὸ δημόσιον ἀνέξοδον, διότι καθόσον ἀφορᾷ τὰς ὀφειλὰς ἔχομεν καὶ τοῦτο κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ὅτι δίδεται μικρὰ προθεσμία τμηματικῆς πληρωμῆς. Ἐδῶ θὰ εἶναι ἁδρεία εἴσπραξις καὶ ἐπὶ τῇ ἁδρείᾳ προκαταβολῇ πάλιν δικαιοῦνται εἰς μείωσιν τινὰ ὅταν συντρέχει ὁ λόγος τῆς προκαταβολῆς. Δηλαδὴ εἶναι ἐξόφλησις ἐφ’ ἅπαξ πληρωτέα. Αὐτὰ καθόσον ἀφορᾷ τὸ τμῆμα τὸ ἀντιστοιχοῦν εἰς τοὺς φόρους καὶ τὸ γενικὸν κέρδος ἀλλὰ ὅπου τὰ πράγματα λαμβάνουν μορφὴν ἀκόμη τραγικωτέραν εἶναι τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου τὸ ἀναφερόμενον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου ἐπὶ τῆς εἰσπραχθείσης ἀξίας τῶν περιουσιακῶν στοιχείων τῶν ἀπωλεσθέντων ἢ μειωθέντων περιουσιακῶν στοιχείων. Καὶ παραδόξως κύριοι γεννᾶται ἡ ἑξῆς παρεξήγησις ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας· ἐνόμισεν ὅτι καὶ ἐπ’ αὐτῶν θὰ εἶχε τόπον ἡ λεγομένη ἔκτακτος φορολογία. Καθ’ ἃς μοῦ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία διασαφήσεις ἡ ὀφειλὴ τῆς ἀξίας ἀντιστοιχεῖ μὲ τὴν φορολογίαν τοῦ τύπου Β τοῦ νόμου τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, δηλαδὴ εἰς τὴν ὀφειλὴν τῶν πλήττουσαν τὸ ἀντίτιμον τῶν πωληθέντων ἢ τορπιλλισθέντων πλοίων. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει γεννᾶται ἡ ἑξῆς παρεξήγησις ἡ τότε λεγομένη φορολογία τοῦ πλοίου καθὼς ἐνθυμοῦμαι ζωηρότατα διότι πολὺ μὲ ἀπησχόλησε τὸ θέμα αὐτὸ ἦτο αὐτὴ ἡ δήλωσις τοῦ τότε ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ καὶ νῦν, ὅτι δὲν ἦτο φορολογία πραγματικὴ τοῦ κεφαλαίου διότι τότε μετὰ περισσοτέρου δισταγμοῦ ἐβαίνομεν εἰς τὰς τοιαύτας φορολογήσεις.

§57Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε.

§58Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Σεῖς ἀνάγεσθε εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη φορολογία πράγματι ἦτο μία παρακράτησις ἐξηναγκασμένη ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ πλοίου τοῦ πωληθέντος ἢ τορπιλλισθέντος ἐπὶ τῷ τέλει ὅπως ὁ ἐφοπλιστὴς διαθέσῃ ἐπαρκὲς κεφάλαιον ἐφεξῆς διὰ τὴν ἀγορὰν πλοίων, ὁπότε ἐπεστρέφετο αὐτὸς ὁ λεγόμενος φόρος δηλ. φόρος δὲν ἦτο.

§59Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δηλαδὴ ἀντιστρόφως ὁ φόρος ἐπεβάλλετο ἀλλὰ χάριν τῆς ἐνισχύσεως τῆς ναυτιλίας ἐπεστρέφετο.

§60Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Διὰ νὰ μὴ διαξηφιζόμεθα περὶ τὰς λέξεις τοῦτο πάντως συνέβαινε, ὅτι αὐτὸς ὁ λεγόμενος φόρος ἐπεστρέφετο. Ἐὰν θέλετε λοιπὸν νὰ ἀκολουθήσητε τὴν σκληρὰν καὶ τόσον ἐπικριθεῖσαν ἐκείνην τακτικὴν καὶ σήμερον, ἡ ναυτιλία δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀντίρρησιν. Λέγει εἰς ὑμᾶς κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ναυτιλία, ἐὰν θέλετε νὰ συνεχίσετε τὴν πολιτικὴν ἐκείνην ἐπιβάλατε τὸ φορολογικὸν ποσοστὸν καὶ συγχρόνως περιβάλατέ μας μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαθέσωμεν ποσὸν διπλάσιον τοῦ ποσοστοῦ ἐκείνου δι’ ἀγορὰν πλοίων, ὁπότε νὰ λαμβάνωμεν ἐκείνην τὴν πραγματικὴν ἐγγύησιν. Αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ σοβαρῶς. Ἀλλ’ ὑπεράνω ὅλων αὐτῶν τῶν λόγων ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶναι ἐπιβεβλημένη σοβαρὰ ἐλάττωσις ὄχι πολὺ πέραν τοῦ ἡμίσεως, τὸ ἀφαιρετέον ποσοστὸν δὲν πρέπει νὰ εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον τοῦ ἡμίσεως, καθόσον ἀφορᾶ τοὺς τόκους, ἀλλὰ πλήρης ἀπαλλαγὴ ἀπὸ πάσης φορολογίας ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶχε τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ λεγομένη ἔκτακτος φορολογία τῶν πλοίων τῶν πωληθέντων ἢ τορπιλλισθέντων. Ὑπεράνω αὐτῶν τῶν λόγων διὰ τοὺς ὁποίους, ἐπιβάλλεται τοιαύτη τροπολόγησις τοῦ σχεδίου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, μὴ λησμονῶμεν ἐπὶ τέλους καὶ ὅσα λέγομεν — δὲν τὰ λέγει μόνον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὰ λέγει ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος — τὸ ὅτι ὠφείλομεν νὰ προστατεύσωμεν τὴν ναυτιλίαν καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἴμεθα εἰς ἀπόλυτον συνέπειαν πρὸς τὰς τοιαύτας ἡμῶν διαθέσεις, ὅταν εἰς ἑκάστην περίπτωσιν ἐὰν λαμβάνομεν πρόσοδον ναυτιλιακὴν, νὰ πλήττωμεν μετ’ ἐξαιρετικῆς αὐστηρότητος ταύτην. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι θετικώτερον μέτρον προστασίας τῆς ναυτιλίας δὲν ὑπάρχει ἀπὸ τὴν εὐλάβειαν τοῦ ναυτιλιακοῦ κεφαλαίου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ πρόκειται κατὰ τὰ τέσσαρα πέμπτα περὶ ναυτιλιακοῦ κεφαλαίου. Ἀλλὰ κύριοι, εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι κατὰ μέγιστον μέρος πρὸς τὴν θάλασσαν πρέπει νὰ τείνωμεν καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶμαι ἀπολύτως ἐκ τῶν προτέρων πεπεισμένος ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει δείξῃ τὴν προσήκουσαν προσοχήν.

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ εἰς μίαν ἀνάγνωσιν;

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν εἶναι.

§63Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Ἐφ’ ὅσον ὁ φόρος οὗτος, κύριοι συνάδελφοι οὐδεμίαν δυσχέρειαν ἤθελεν παρουσιάσει τόσον κατὰ τὴν βεβαίωσιν ὅσον καὶ κατὰ τὴν εἴσπραξιν αὐτοῦ, εἶμαι διατεθειμένος νὰ μειώσω τὸ ποσοστὸν αὐτοῦ δι’ ἀμφοτέρας τὰς κατηγορίας, τὴν αʹ καὶ τὴν βʹ εἰς 12%.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§65Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιθυμεῖ καὶ ἡ πλευρὰ αὐτὴ νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀποφάσεις σας διότι καὶ ἡ πλευρὰ αὐτὴ εἶναι διατεθειμένη, νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως μιᾶς εὐμενεστέρας φορολογίας, ὅπως πολὺ καλὰ εἴπατε σεῖς, ἔχουσι δώσει προκαταβολὰς καὶ εἰσπράττεται ἀμέσως. Λαμβάνω δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τοὺς ἐδώσατε 25% ἀπέναντι τῶν 40% τὰ ὁποῖα εἶχον ἀποφασισθῆ, νὰ λάβωσι, ἑπομένως δὲν ἐζήτησαν, νὰ καρπωθῶσι μεγάλα ὠφέλη. Διὰ τοῦτο πρέπει, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν.

§66Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Ὑπάρχουσι διαφυγόντα κέρδη εἰς τὰς ἀποζημιώσεις.

§67Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ναί, ἀλλὰ εἶναι αὐτὸ τόσο μικρὸν τὸ ποσόν, ὥστε σχεδὸν εἶναι τίποτα. Καταλήγων, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, νὰ ἐπιληφθῶμεν καὶ νὰ προστατεύσωμεν τὴν ναυτιλίαν μας, ἡ ὁποία εἶναι γνωστὸν ποίαν κρίσιμον περίοδον διέρχεται σήμερον καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ δεύτερον παραγωγικὸν παράγοντα τῆς Χώρας. Αὐτὰ εἶχα, νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ συνόλῳ ἂς σκεφθῶσι ἐπ’ αὐτῶν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος, ὅτι αἱ ἐπιβαρύνσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τώρα ἀποζημιοῦνται εἰς τὸ ἀκέραιον εἶναι ὑπερβολικαί, καὶ εἶναι ἠθικὴ ἡ ἀξίωσις περὶ ἐλαττώσεως αὐτῶν τῶν ἐπιβαρύνσεων, καθόσον πρόκειται περὶ τῆς ναυτιλίας, ἡ ὁποία μαστίζεται σήμερον ἀπὸ τὴν κρίσιν. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα. Φέρατε εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ὅλους ὅσοι ἔχουσι λάβει ἀποζημιώσεις κατόπιν τῶν συμφωνιῶν τῆς Χάγης. Καὶ ἄλλοτε ὡμιλήσαμεν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἐτονίσαμεν τὴν διαφορὰν τῆς τύχης, τὴν ὁποίαν ἔχουσι ὑποστῆ ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ πλοῖα ἐπετάχθησαν καὶ ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων τὰ πλοῖα κατεστράφησαν. Καὶ οἱ μὲν πρῶτοι ἀποζημιοῦνται, οἱ δὲ δεύτεροι ἀποζημιοῦνται κατὰ πολὺ ὀλιγώτερον βαθμόν.

§70Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Περὶ αὐτῶν ἀναφέρεται εἰς τὴν τροπολογίαν, ὅτι δύνανται, νὰ ἀποζημιωθῶσι μέχρι τοῦ ἡμίσεως τῆς ἀξίας.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατί δὲν τὸ βάζετε εἰς τὸ νόμον αὐτό. Ἐγὼ δὲν εἶδα τὴν τροπολογίαν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἡσαΐας.

§73Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε θέλω, νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου εἰς τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον εἶπε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐκ τῶν μέχρι σήμερον ἀποφάσεων, τὰ δικαστήρια δὲν δίδουν τίποτε, ἀπὸ ὅτι πράγματι, θὰ ἐκέρδιζον τὰ πλοῖα, ἐὰν δὲν ἐτορπιλλίζοντο. Ἑπομένως οἱ πλοιοκτῆται τῶν τορπιλλισθέντων κατὰ τὸ 1916 πλοίων εὑρέθησαν εἰς πολὺ μειονεκτικωτέραν θέσιν, ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν οἱ λοιποὶ ἐφοπλισταί, οἱ ὁποῖοι ἐκαρπώθησαν τὰ ἐκ τοῦ πολέμου κέρδη καὶ οἱ ὁποῖοι, θὰ πληρωθῶσι καὶ σήμερον. Ἐὰν λάβῃ δὲ ὑπ’ ὄψιν τις καὶ τὴν ψυχικὴν ὀδύνην, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν αὐτοί, διότι δὲν ἦσαν βέβαιοι, ὅτι θὰ νικήσῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἑπομένως, θὰ πληρωθῶσι ἀπὸ τὴν Γερμανίαν, βλέπει ἀμέσως τὴν μειονεκτικὴν των κατάστασιν. Καὶ ἀκόμη πρέπει, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἐὰν ἡ περιουσία των ἦτο ἓν πλοῖον καὶ τὸ ἔχασαν τὸ πλοῖον αὐτό, δὲν ἐγνώριζαν πρῶτον, ἐὰν θὰ πληρωθῶσι καὶ δεύτερον ἔμειναν ἐπὶ δεκαπέντε χρόνια χωρὶς περιουσίαν. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας ἔχουσι προσφέρει καὶ νὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα ἐπιεικέστερον δι’ αὐτούς.

§74Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ γίνῃ δεκτόν, κ. Πρόεδρε μὲ τὴν τροπολογίαν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς τοῦτο ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐν Στοκχόλμῃ ἑταιρείας Actiebobaget Krenger καὶ Tol συμβάσεως περὶ χορηγήσεως δανείου 1000.000 λιρῶν πρὸς ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Αἰλιανός.

§78Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Τὸ προσαγόμενον πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον ἀφορᾷ, ὡς γνωστὸν τὴν σύναψιν δανείου ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν παρὰ Σουηδικοῦ οἴκου διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων. Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θὰ εἶχον νὰ διατυπώσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀφορῶσαι τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως εἶναι αἱ ἑξῆς: Τὸ δάνειον συνάπτεται εἰς τὰ 85 ἐπὶ τόκῳ 6% καὶ ἐπὶ προθεσμίᾳ ἐξωφλήσεως 24 ἐτῶν. Πραγματικῶς δηλαδὴ ὁ τόκος ἀνέρχεται ἐπὶ τοῦ πράγματι μέλλοντος νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ταμεῖον ποσοῦ, εἰς 7,01. Πρώτη παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ διατυπώσωμεν εἶναι ὅτι ὁ τόκος αὐτός, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν συνθηκῶν τῶν σημερινῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας τελεῖ ἡ διεθνὴς χρηματαγορά, εἶναι μεγάλος. Ὁμολογουμένως τόκος 7% σήμερον εἶναι τόκος ὑπερβολικός. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐξ αἰτίας ἑνὸς παρελθόντος διὰ τὸ ὁποῖον δὲν βαρύνεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ λόγῳ μιᾶς σειρᾶς πραγμάτων, ἡ ὁποία καθιερώθη ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὅλα τὰ νέα δάνεια Ἑλλάδος εἶναι βεβαρυμένα μὲ τόκους τόσους μεγάλους, ὥστε εἶναι δύσκολον νὰ συναφθοῦν ἕτερα μὲ πολὺ εὐνοϊκοτέρους τόκους. Πλὴν δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἐξακολουθήσῃ. Κύριε ὑπουργὲ τὸν Οἰκονομικῶν, ὅταν ὁ προεξοφλητικὸς τόκος εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἀνέρχεται εἰς τὸ 3, 3½, 4%, βεβαίως δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ πληρώσωμε ἡμεῖς 7% ὅταν ἡ διεθνὴς χρηματαγορὰ εὑρίσκεται βεβαρυμένη μὲ χρῆμα καὶ τὸ δίδει εὐθηνότερα. Δὲν εἶναι φρόνιμον.

§79Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δίδει εὐθηνότερα εἰς μακροπροθέσμους τοποθετήσεις;

§80Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐρωτᾷ ἐὰν ἔχω νὰ ἀναφέρω ἓν μακροπρόθεσμον δάνειον ἐπὶ τόκῳ εὐθηνοτέρῳ, θὰ τὸν ἀντερωτήσω, θέλει νὰ ἐκτιμήσω μήπως τὸν εὐθηνότερον τόκον χωρὶς νὰ συνυπολογήσω καὶ τὴν πίστιν τῆς ὁποίας χαίρουν τὰ διάφορα κράτη ὧν ζητῆται ἡ σύγκρισις τῶν τόκων.

§81Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἠρώτησα διὰ νὰ ἐννοήσω τὶ θέλετε νὰ εἴπητε. Καὶ ἐρωτῶ. Ὑποστηρίζετε ὅτι ὑπάρχει εὐθηνὸν χρῆμα σήμερον διὰ μακροπροθέσμους τοποθετήσεις.

§82Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Αὐτὴν τὴν πεποίθησιν ἔχω.

§83Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι ὡμιλήσατε περὶ τῆς πτώσεως τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω τὶ ἐννοεῖτε, ὅτι ὑπάρχει χρῆμα πρόθυμον διὰ τοποθετήσεις μακροπροθέσμους ὡς καὶ διὰ τοποθετήσεις βραχυπροθέσμους;

§84Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Εἶναι κύριε, κοινὸν μυστικὸν ὅτι ἡ διεθνὴς χρηματαγορὰ εὑρίσκεται βεβαρυμένη μὲ χρῆμα, καὶ ἔχετε ἀπόδειξιν τὴν γενικὴν πτῶσιν τοῦ βαρομέτρου τοῦ τόκου. Καὶ νομίζω ὅτι αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας τελεῖ ἡ διεθνὴς χρηματαγορὰ εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐπέτρεπον τὴν σύναψιν δανείων μὲ εὐθηνότερον τόκον. Ἀλλὰ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἔχω νὰ παρατηρήσω κυρίως τοῦτο τὸ πολὺ σοβαρόν: Ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δανειζόμεθα εἶναι ἀναληπτέον ὁλοσχερῶς τὴν 1ην προσεχοῦς μηνὸς Αὐγούστου, δηλαδὴ θὰ βαρυνθῶμεν μὲ ὁλόκληρον τὴν τοκοχρεωλυτικὴν ἐτησίαν δόσιν εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τοῦ ἐπικειμένου Αὐγούστου. Ἐρωτᾶται ὅμως διὰ ποῖα ἔργα δανειζόμεθα; Δανειζόμεθα διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολείων. Εἶναι φυσικὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ πρόγραμμά του, εἶναι τμῆμα τοῦ προγράμματός του, εἶναι φυσικὸν νὰ μελετήσῃ καλῶς ποῦ θὰ ἀνεγερθοῦν τά σχολεῖα, πῶς θὰ ἀναγερθοῦν. Πρέπει νὰ ἑτοιμασθοῦν τὰ σχέδια. Καὶ ἐὰν ἀκόμη ὁ κ. ὑπουργὸς μὲ ἐβεβαίου ὅτι τά σχέδια ταύτην τὴν στιγμὴν εἶναι ἕτοιμα, θὰ εἶχον νὰ προσθέσω ὅτι τὸ χρονικὸν διάστημα τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν οἰκοδομῶν εἶναι ἀσφαλῶς μέγα, καὶ δὲν θά ἦτο ὀρθὸν νὰ βαρυνθῶμεν μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁλοσχερῆ τοῦ δανείου εὐθὺς ἀμέσως, ἐφόσον τὸ χρῆμα τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν ἀμέσως καὶ ὁλοσχερῶς.

§85Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι τὰ σχολεῖα θὰ ἔχουν ἀνεγερθῇ ἐντὸς 2 ἐτῶν.

§86Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, χαίρω διὰ τὴν διασάφησιν, τοῦτο μὲ πείθει ὅτι περισσότερον περὶ τοῦ γεγονότος τούτου ὅτι ἡ ὁλοσχερὴς πληρωμὴ θὰ ἔχῃ ἐκτελεσθῇ μετὰ τὰ 2 ἔτη. Εἶναι δὲ γνωστὸν πῶς βαδίζουν αἱ ἐπιμετρήσεις ἐπὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ἐπέρχεται βραδυπορεία περὶ τὴν πληρωμὴν καὶ ἡ τελευταία ἐπιμέτρησις θὰ γίνῃ εἰς τὸ τέλος τῆς διετίας.

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγὼ ὑπόσχομαι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι θὰ ἔχουν περατωθῆ ἐντὸς 2 ἐτῶν.

§88Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν ἀντιλέγω.

§89Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ βεβαίωσις μοῦ χρειάζεται ἐκπαιδευτικῶς. Σᾶς χρειάζεται ἐπίσης ὡς ἐπιχείρημα διὰ τὰς σκέψεις σας.

§90Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅτι μετὰ 2 ἔτη θὰ γίνῃ ἡ παραλαβὴ ἡ ὁποία δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητός του ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τοὺς τεχνικούς. Καὶ ὀφείλω νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ὁποῖος γνωρίζει πόσον καθυστεροῦνται συνήθως τὰ ἐντάλματα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν οἰκοδομήσει καὶ παραδώσει τὰ κτήρια, ὀφείλω λέγω νὰ τὸν ἐρωτήσω, εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι πολάκις χρειάζονται 6 μῆνες διὰ νὰ ἐξοφληθοῦν οἱ δικαιοῦχοι; Συνεπῶς ὑπολογίζω διὰ τὴν πλήρη ἐξόφλησιν καὶ ½ τοὐλάχιστον ἀκόμη ἔτος πέραν τῶν 2 ἐτῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐδήλωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς ὡς ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν. Δηλαδὴ 2½ ἔτη ἐν συνόλῳ κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τὴν ὁλοσχερῆ πληρωμὴ τῶν μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκτελέσουν τὰς οἰκοδομάς. Διατί, λοιπὸν Κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι σᾶς ἀφορᾷ εἰδικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, διατὶ θὰ βαρυνθῶμεν ἀπὸ τοῦδε μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὅλου δανείου, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ χρῆμα αὐτό......

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ὁλοσχερὴς ἡ ἐπιβάρυνσις; Ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ πλεονάζον νὰ διατεθῇ εἰς μίαν ἄλλην Τράπεζαν, δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ ἐπιχείρημα.

§92Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν ἐπεζήτησα ἀκριβῶς. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως μοῦ λέγει ὅτι τὸ χρῆμα δὲν θὰ μείνῃ ἔρημον. Κάπου θὰ ὑπάγῃ. Ποῦ θὰ ὑπάγῃ.

§93Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς διαφωτήσω, ἀλλὰ κάμνετε διαλογικὴν συζήτησιν.

§94Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπωμεν.

§95Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, λέγω τὸ ἑξῆς. Ἐφ’ ὅσον γίνεται ἀναβολὴ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὀφείλω νὰ εἴπω ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐὰν μὲν ἡ τοποθέτησις γίνῃ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐπὶ ἴσῳ τόκῳ ἔχει καλῶς, ἂν ὅμως ἡ τοποθέτησις πρόκειται νὰ γίνῃ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν μὲ ἴσον τόκον, δὲν θὰ παύσῃ τὸ ἐπιχείρημά μου νὰ ὑπάρχῃ ἀκέραιον. Θὰ ὑπάρχῃ ἀκέραιον, διότι τὸ συνάλλαγμα τὸ ἀντίστοιχον θὰ ἐξέρχεται ἀπὸ τὸν τόπον καὶ μοῦ εἶναι τελείως ἀδιάφορον ἂν θὰ τὸ πληρώσῃ εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν τὸ Ἑλληνικὸν ἰσοζύγιον διὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἢ δι’ οἱασδήποτε ἄλλης πηγῆς.

§96Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θὰ εἰσέλθῃ τὸ συνάλλαγμα;

§97Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Δὲν λέγω ἐγὼ ὅτι δὲν θὰ εἰσέλθῃ τὸ συνάλλαγμα, ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου. Λέγω ὅμως ὅτι θὰ ἐξέρχεται ἄνευ λόγου ἀπὸ τοῦδε τὸ συνάλλαγμα τοῦ τοκοχρεωλυσίου δανείου τὸ ὁποῖον δὲν θὰ χρησιμοποιηθῇ ὁλοσχερῶς παρὰ ἐντὸς 2½ ἐτῶν. Εἶμαι συνεπῶς ὑπὲρ τῆς τροποποιήσεως τῆς συμβάσεως ὥστε νὰ ἐπιτευχθῇ, ἀντὶ δανείου, ἀνοικτὴ πίστωσις μέλλουσα νὰ ὁλοκληρωθῇ ἐντὸς 2½ ἐτῶν, διότι τὰ ἐπιχείρημά σας, καθ’ ὃ τὸ χρῆμα εἰσερχόμενον θὰ τοποθετηθῇ εἰς τράπεζαν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἡ ὁποία μᾶς πληρώνῃ ἴσον τόκον, εἶναι ἐπιχείρημα πάντοτε εἰς βάρος τοῦ οἰκονομικοῦ τῆς χώρας ἰσοζυγίου.

§98Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ δίδῃ μετὰ δύο χρόνια;

§99Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Μάλιστα. Πίστωσιν ἀνοικτὴν ἐφ’ ἧς θὰ ἀποσύρωμαι ὅταν ἔχομεν ἀνάγκην.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§101Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὴ λαβὼν, κύριοι βουλευταὶ γνῶσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ διότι θὰ ἦτο δύσκολον πράγματι καὶ νὰ ἀναγινώσκῃ τις τὸν ὄγκον τῶν νομοθετημάτων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συζητηθοῦν ἐντὸς μίας ἑβδομάδος, παρεκάλεσα προχθὲς νὰ ἀναβληθῇ εἰ δυνατὸν ἢ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἢ ἐπιψήφισις διὰ σήμερον διὰ νὰ λάβω τὸν καιρὸν νὰ ρίψω ἕνα βλέμμα ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ζητήσω ἀπαραιτήτους τίνας δι’ ἐμὲ πληροφορίας. Παρασχεθείσης προθύμως τῆς ἀναβολῆς, ἀπηύθηνα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας μίαν σειρὰν ἐρωτημάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων, ὄχι βεβαίως ἐφ’ ὅλων, ἔλαβον πρὸ ὀλίγου μόλις μίαν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν θεωρῶ τελείως ἱκανοποιητικήν. Δὲν θὰ ζητήσω βεβαίως ἀναβολὴν περαιτέρω τῆς συζητήσεως ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ γίνῃ γνωστὸν ὅτι δὲν θὰ εἶναι σφάλμα ἰδικόν μου ἐὰν παρουσιασθοῦν κενὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ἢ κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω πρὸ παντὸς νὰ τονίσω εἶναι ὅτι δὲν τίθεται ὡς ἀμφιβάλλω παρ’ οὐδενὸς ἡ χρησιμότης τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολικῶν κτιρίων ἡ ὁποία πληροῖ ἀναμφισβητήτως μίαν σπουδαίαν κοινωνικὴν ἀνάγκην. Εἶναι ἄξιος ἐπαίνου ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ὁποίου καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ὁποίου θὰ πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ τῆς μᾶλλον εὐπροσώπου καὶ ὑγιεινῆς στεγάσεως τῆς μαθητευομένης νεολαίας. Ἀτυχῶς ὅλαι αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους δὲν γίνονται μόνον χάριν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας καὶ θὰ ἦτο εὐτύχημα ἐὰν τὸ δημόσιον εἶχε φθηνὰ τὰ μέσα διὰ νὰ παρέχῃ ἀρτιωτέραν καὶ δικαιοσύνην καὶ ἐκπαίδευσιν καὶ δημοσίαν ὑγείαν καὶ δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ κοινωνικὴν ἀντίληψιν, διὰ νὰ προάγῃ συντόνως ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ ἐνισχύῃ πλέον ἐπαρκῶς τὴν κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν ἄμυναν αὐτοῦ. Ἐὰν εἶχε τὴν ἀφθονίαν αὐτὴν τῶν μέσων, τὸ ἔργον ὑποθέτω τῶν κυβερνώντων θὰ κατήντα ἐντελῶς ἀσήμαντον καὶ κατὰ 95% ὑπόθεσις μᾶλλον τεχνικῆς φύσεως. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται καὶ τὸ δημόσιον καὶ οἱ πορίζοντες εἰς αὐτὸ τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως εἰς τὸ νὰ ἐπεκτείνουν τὰς χορηγήσεις των ἐπ’ ἄπειρον, προσκόπτουν ὅλαι αἱ δυσχέρειαι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν ἀκανθώδη τὸν δρόμον τοῦ κυβερνῶντος. Λέγω αὐτὰ ὡς ἐν προλόγῳ διότι ἐπιθυμῶ νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς σοβαρότητος δηλαδὴ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ μόνον ἀπόψεων τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ δάνειον τοῦ 1 ἑκατ. λιρῶν συναπτόμενον μετὰ τῆς ἑταιρείας Actiebolageret Kreuget Tol, ἡ ὁποία ὡς γνωστὸν ἀπολαύει μιᾶς παγκοσμίου φήμης καὶ κατέχει τὰ σκῆπτρα τῆς βιομηχανίας τῶν κτιρίων, περιέχει τὸν ὅρον κατὰ τὸν ὁποῖον ὁλόκληρον τὸ ποσσὸν τοῦ δανείου θὰ ἀναληφθῇ παρὰ τοῦ ἀναδόχου οἴκου χωρὶς τὸ δάνειον αὐτὸ νὰ ἐκτεθῇ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν οὔτε νὰ τεθοῦν εἰς κυκλοφορίαν οἱ τίτλοι εἰς μεγάλον ἀριθμόν. Ὁ ὅρος αὐτὸς εἶναι ἐκ τῶν ἀναμφισβητήτων πλεονεκτημάτων τῆς συμβάσεως, καθ’ ὅσον ἀποφεύγεται τοιουτοτρόπως ὁ κίνδυνος μιᾶς μεγαλειτέρας πιέσεως τῶν Ἑλληνικῶν ἀξιῶν ἐπὶ τῆς χρηματαγορᾶς διὰ τῆς θέσεως εἰς κυκλοφορίαν καὶ νέων τίτλων. Τὸ πλεονέκτημα αὐτὸ βεβαίως μετριάζεται ὁπωσοῦν διὰ τῆς ἄλλης ρήτρας διὰ τῆς ὁποίας παρέχεται εἰς τὴν ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα νὰ προεξοφλῇ τὰς ὀλιγαρίθμους ὁμολογίας διὰ καταθέσεως αὐτῶν εἰς τὴν Τράπεζαν, ἢ καὶ νὰ τὰς μεταβιβάσῃ δι’ ἁπλῆς ὀπισθογραφήσεως ἀπὸ τοῦ 1931 Παραμένει βεβαίως ἕν οὐσιῶδες ἐπιχείρημα, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὁ ὅρος τῆς ὀπισθογραφήσεως εἶναι δυνατὸν ἐν δεδομένῃ στιγμῇ νὰ δημιουργήσῃ μίαν πρόσθετον πίεσιν διὰ τὰς Ἑλληνικὰς ἀξίας. Ἄλλος ὅρος τῆς συμφωνίας αὐτῆς εἶναι ἐκεῖνος περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησε καὶ ὁ προηγηθεὶς ἐμοῦ συνάδελφος δηλαδὴ ὁ καθορισμὸς τῆς τιμῆς τῆς ἐκδόσεως ὡς τὰ 85% καὶ ὁ τόκος εἰς τὰ 6%, τὸ ὁποῖον ἀναβιβάζει τὴν ἐτησίαν τοκοχρεωλυτικὴν ὑπηρεσίαν, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ γενικοῦ Λογιστηρίου εἰς 7,29% ἐτησίως. Ὁ ὅρος αὐτὸς δὲν εἰμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ἐξαιρετικῶς εὐνοϊκὸς ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις τῆς διεθνοῦς ἀγορᾶς, ὅσον καὶ ἂν εἶναι τόσον ἀκριβὲς τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἀντέταξε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐπὶ τῶν μακροπροθέσμων δανείων δὲν παρατηρεῖται σήμερον τάσις πτώσεως τοῦ τόκου οἵα παρατηρεῖται ἐπὶ τῶν βραχυπροθέσμων τοποθετήσεων. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ θὰ εἶχεν ἀξίαν ἂν ἐπρόκειτο νὰ εἴχωμεν ἀπόλυτον καὶ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην συνάψεως τοῦ δανείου τούτου ἀμέσως, διότι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν δεδομένον μίαν σταθερὰν τῆς χρηματαγορᾶς τροπὴν εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλὲς ὅτι ἡ γενικὴ τάσις πρὸς ὑποβιβασμὸν τοῦ τόκου δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ σήμερον ἢ αὔριον νὰ παρασύρῃ ἐπίσης εἰς πτῶσιν καὶ τὸν τόκον τῶν μακροπροθέσμων δανείων καὶ τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τοποθετήσωμεν τὸ δάνειον μας ὑπὸ ἀσυγκρίτως ἐπωφελεστέρας συνθήκας. Τὸ σημεῖον ὅμως τὸ σοβαρὸν τῆς συμβάσεως, κύριοι, εἶναι ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ἐπέστησε τὴν προσοχὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος δηλαδὴ τὸ ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου θὰ καταβληθῇ εὐθὺς ἀμέσως καὶ ἀπὸ τῆς 1ης προσεχοῦς Ὀκτωβρίου θ’ ἀρχίσῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου ἡ ἐνερχομένη ἐτησίως, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, εἰς 29 ὑποθέτω ἕως 30 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Καὶ ἐγεννήθη καὶ εἰς ἐμὲ ἡ ἀπορία: εἴμεθα ἡμεῖς εἰς θέσιν σήμερον νὰ ἀναλάβωμεν τὴν κατασκευὴν σχολικῶν κτιρίων εἰς μίαν τόσην ἔκτασιν, ὥστε νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἐπωφελῶς τὸ δάνειον αὐτὸ εὐθὺς ἀμέσως καὶ νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν νὰ καταβάλλωμεν ἀσκόπους τόκους ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἕως ὅτου εὑρεθῶμεν ἐπαρκεῖς εἰς τὸ νὰ ἀναλάβωμεν τὴν μεγάλην ἀνέγερσιν τῶν ἐκπαιδευτηρίων; Ἐζήτησα περὶ τούτου πληροφορίας ἀκριβῶς ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, διότι ἐκτὸς τῶν 375.000.000, τὰ ὁποῖα σήμερον λαμβάνομεν διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ ἔχομεν ἤδη διαθέσει διὰ τὴν τὴν ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων 100.000.000 ἐκ τῶν περισσευμάτων τοῦ 1927–1928 καὶ ἄλλα 90.000.000 ἐκ τῶν πλεονασμάτων τῆς χρήσεως 1929–1930, τὸ ὅλον δηλ. 190.000.000. Καὶ ἠρώτησα τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἐκ τῶν 190.000.000 πόσον ποσὸν ἐπραγματοποιήθη μέχρι σήμερον, πόσα σχολικὰ κτίρια ἀνηγέρθησαν ἀπὸ ἑνὸς ἔτους καὶ πλέον, διὰ νὰ ἔχωμεν περίπου ἓν μέτρον ἀριθμοῦ κατὰ τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῶν διδακτηρίων. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν εἶχον οὐδεμίαν σαφῆ ἀπάντησιν.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπάντησις δὲν ἦτο σαφὴς διὰ τὸν λόγον ὅτι τὸ σύστημα τῆς διαθέσεως γίνεται διὰ χορηγιῶν, δι’ ἐπικουρίας τῶν κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἀνεγέρσεως.

§103Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ πάλιν δὲν εἶναι λόγος αὐτὸς νὰ μὴ ἔχωμεν μίαν πληροφορίαν πόσα σχολεῖα ἀνηγέρθησαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἔτους αὐτοῦ. Διότι ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι διετέθη ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν περισσευμάτων τοῦ 1927–1928 τῶν 100 ἑκατομμυρίων, καὶ ἐπίσης διετέθησαν 12 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν περισσευμάτων τῆς χρήσεως 1929–1930 καὶ ὅτι μένουν ἑπομένως ἄνευ διαθέσεως 78 ἑκατομμύρια τῶν περισσευμάτων τῆς χρήσεως 1929–1930. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ διάθεσις δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν δι’ ἐμέ, διότι ἡ σύμβασις εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπογραφῇ καὶ ἑπομένως ἡ πίστωσις νὰ θεωρηθῇ πραγματοποιηθεῖσα, ἀλλὰ τὰ κτίρια νὰ μὴ ἀνεγείρωνται καὶ ἡ πληρωμὴ νὰ ἐπιβραδυνθῇ εἰς μακρότατον χρόνον καὶ αὐτὸ εἶναι κυρίως τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει διὰ νὰ κρίνωμεν τὴν σημασίαν αὐτοῦ τοῦ δανείου καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς συνάψεώς του. Λοιπὸν ἐκ τῶν πληροφοριῶν τοῦ ὑπουργείου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούσωμεν κατὰ ποῖον βαθμὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναληφθῇ καὶ νὰ ἐνταθῇ ἡ οἰκονομικὴ προσπάθεια τοῦ Κράτους διὰ νὰ διατεθῇ τὸ ποσὸν τῶν 375 ἑκατομμυρίων. Πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔδωσε τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν σχολείων θὰ ἔχῃ περατωθῇ ἐντὸς διετίας. Ἐκτιμῶ ἀπολύτως καὶ τὴν διαβεβαίωσιν τὴν ὁποίαν μᾶς παρέσχε καὶ τὴν αἰσιοδοξίαν ἐκ τῆς ὁποίας διαπνέεται ἡ διαβεβαίωσις. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ βαδίσωμεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους διὰ τῆς καλῆς ἡμῶν θελήσεως ἢ καὶ διὰ χρησμῶν. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν σαφῶς ἐὰν εἶναι δυνατὴ ἡ πραγματοποίησις τῆς διαβεβαιώσεως αὐτῆς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἡ ὁποία καὶ θέλει ἀναβάλῃ τὴν ἀποπεράτωσιν αὐτῶν τῶν σχολικῶν κτιρίων ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη, καθὼς εἶπεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος. Ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου αὐτοῦ ἐντὸς τῶν 2½ ἐτῶν. Θεωρῶ τοῦτο ἀπολύτως ἀδύνατον, ἀκριβῶς δὲ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἔχομεν σήμερον οὐδένα στοιχειώδη πίνακα, πόσα κτίρια ἐστρατεύθησαν ἀπὸ τὰ περισσεύματα ἀπὸ τὸ χρῆμα τῶν περισσευμάτων, μᾶς πείθει ὅτι θὰ χρειασθῇ ἀκόμη ἀρκετὸς χρόνος διὰ νὰ ἐξαντλήσωμεν τὰ 190 ἑκατομμύρια τῶν περισσευμάτων καὶ διὰ νὰ ἀρχίσωμεν κατόπιν νὰ σκεπτώμεθα περὶ τῆς διαθέσεως τῶν 375 ἑκατομμυρίων. Θὰ χρειασθῇ δηλαδὴ νὰ παρέλθῃ πολὺς, μέγιστος χρόνος διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν συμπλήρωσιν ὅλου τοῦ ἔργου διὰ τὸ ὁποῖον συνάπτομεν σήμερον τὸ δάνειον τοῦ 1 ἑκατομμυρίου λιρῶν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι μποροῦμεν καὶ νὰ ἐπισπεύσωμεν ὅσον θέλομεν τὴν ἀνέγερσιν τῶν διδακτηρίων. Ἀρκεῖ νὰ προκηρύξωμεν δημοπρασίας καὶ νὰ παραδώσωμεν τὸ ἔργον τῆς ἀνεγέρσεως εἰς τοὺς ἐργολάβους. Ἀλλ’ ἐφόσον ἡ τεχνική μας κατάρτισις εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ μπορῇ νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ τὴν αὐστηρὰν παρακολούθησιν καὶ ἐπίβλεψιν τῆς γενησομένης ἐργασίας, τοιαύτη τις ἐνέργεια θὰ ἀντέκειτο καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν στοιχειώδη μέριμναν διὰ τὰ δημόσια συμφέροντα. Διότι θὰ ἦτο βέβαιον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐφόσον δὲν ἔχομεν μηχανικοὺς καὶ τεχνικὰς ὑπηρεσίας ἐπαρκεῖς διὰ νὰ ἐποπτεύσουν τὴν ἀνέγερσιν τόσου ἀριθμοῦ σχολείων, ὅτι ὁλόκληρον αὐτὸ τὸ ποσὸν κατὰ τὸ πλεῖστον θὰ περιήρχετο εἰς τὰ θυλάκια τῶν ἐργολάβων, τὸ δὲ πρόβλημα τῶν σχολικῶν κτιρίων θὰ ἔμενεν ἀκέραιον καὶ πάλιν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἐπισπεύσεως τῆς ἐργασίας καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἢ ἀποπερατώσεως αὐτῶν ὑφ’ οἱασδήποτε συνθήκας, πρόκειται ἐὰν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀποπερατώσωμεν ἐντὸς δύο ἐτῶν — καὶ τοῦτο καὶ πάλιν δὲν δικαιολογεῖ τὴν ἄμεσον σύναψιν τοῦ δανείου — τὴν ἀνοικοδόμησιν τῶν σχολείων ὑπὸ ἐγγυήσεις ἐξασφαλιζούσας ἀπολύτως τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Εἶχον ἀναγνώσει, κύριοι, τελευταίως τὰς ἐφημερίδας, ὅτι διὰ τὴν χρηματοδότησιν τῶν σχολικῶν κτιρίων προσεφέρθη ἤδη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἀναλάβῃ τὴν παροχὴν ὅλων τῶν ἀναγκαιούντων πρὸς τοῦτο κεφαλαίων ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν αἱ ὁποῖαι θὰ ἐχορηγοῦντο ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν αἱ ὁποῖαι θὰ παρουσιάζοντο ἐκ τῆς προόδου τῆς ἐργασίας. Εἶχε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν διέξοδον, διέξοδον, ἡ ὁποία παρεῖχε πάσης φύσεως πλεονεκτήματα διὰ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς ἀνεγέρσεως. Διότι διὰ τῆς προκαταβολῆς αὐτῆς τὰ βάρη τοῦ Κράτους θὰ ἐλαττοῦντο ἐν τῷ μέτρῳ τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τῆς σχολικῆς στεγάσεως διότι διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ θὰ ἀπεφεύγετο ἡ ἐκροὴ συναλλάγματος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διότι διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ θὰ ἐδίδετο εὐκαιρία εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκλέξῃ αὐτὴ τὴν κατάλληλον στιγμὴν τῆς τοποθετήσεως ἑνὸς ἐξωτερικοῦ δανείου ὑπὸ ὅρους ἐπωφελεστέρους λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς γενικῆς ροπῆς πρὸς ὑποτίμησιν, πρὸς εὐθηνίαν τοῦ χρήματος, ἡ ὁποία θᾶττον ἢ βράδιον θὰ ἔχῃ ἀντίκτυπον σχετικὸν καὶ ἐπὶ τῶν μακροπροθέσμων τοποθετήσεων. Διότι τὰ πλεονεκτήματα δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον παρωράθησαν.

§104Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνεδιάζοντο μὲ τὴν κατασκευὴν μαζί;

§105Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅσῳ προχωροῦσαν αἱ ἐργασίαι, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐζήτει χρήματα καὶ θὰ ἔδιδεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα.

§106Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ πρότασις τῆς χρηματοδοτήσεως ἦτο συνδυασμένη μὲ τὴν κατασκευήν;

§107Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὴν ἐρώτησίν σας. Ὑπῆρχε λοιπὸν καὶ ἡ διέξοδος αὐτὴ μιᾶς ἀμέσου χρηματοδοτήσεως διὰ τὴν συνέχισιν τῆς κατασκευῆς τῶν σχολικῶν κτιρίων καὶ ὄχι ἐπιβάρυνσις.

§108Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ὑπῆρχον τοιαῦται προτάσεις καὶ ἐξητάσθησαν;

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπῆρχον τοιαῦται καὶ ἐξητάσθησαν συντομώτατα.

§110Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ τῆς ἀπορρίψεως τῶν προτάσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ διὰ τῆς συνάψεως τοῦ σημερινοῦ δανείου θὰ ἔχωμεν μίαν ἐτησίαν ἐπιβάρυνσιν 30 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζομεν ἐπὶ πόσον χρόνον θὰ εἶναι ἄσκοπος, διότι δὲν θὰ γίνῃ τοποθέτησις τοῦ χρήματος αὐτοῦ. Θὰ ἔχωμεν ἐπιβάρυνσιν 30 ἑκατομμυρίων τόση εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου, μὴ ἀνταποκρινομένων εἰς πραγματικὴν δαπάνην διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολείων. Ἡ ἀπορία αὐτὴ ἐγεννήθη καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ὅμως ἐθεώρησεν ἐπαρκῆ τὴν ἐξήγησιν, ἡ ὁποία ἐδόθη καὶ σήμερον, ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτό, τὰ 375 ἑκατομμύρια δὲν πρόκειται νὰ μείνουν ἄπρακτα, ἀλλ’ ἔτι θὰ τοποθετηθοῦν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ἡ ὁποία θὰ πληρώνῃ εἰς τὸ δημόσιον ἕνα τόκον 7%. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ἐπαρκῆ τὴν δοθεῖσαν ἐξήγησιν. Ἐγὼ ἔχω ἀπορίας τινάς. Ἔχει πράγματι ἀνάγκην ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα καὶ νέων κεφαλαίων ἐκτὸς τῶν 1600 ἑκατομμυρίων;

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε; Δὲν εἶναι 1600 ἑκατομμύρια· εἶναι 970.

§112Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου αὐτὸ κ. Πρόεδρε. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἕνα γεγονὸς τόσον οὐσιῶδες. Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι συμφερώτερον εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν νὰ λαμβάνῃ τὸ χρῆμα μὲ τόκον 7%, παρὰ νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 8% διὰ τὰς πιστώσεις της. Περὶ αὐτῶν δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ γίνῃ ἡ χρησιμοποίησις τοῦ δανείου διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ἡ μόνη μας ἐνίσχυσις τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ ἡ εὐθηνεία τῶν κεφαλαίων της, ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἀντικείμενον μιᾶς ὅλως ἰδιαιτέρας μερίμνης ἀσχέτως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν σχολικῶν κτιρίων καὶ ἰδιαιτέρως τελείως ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὰς δαπάνας τῶν σχολικῶν κτιρίων. Ἂν ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἔχῃ τὰ κεφάλαιά της θὰ ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ μία φροντὶς ὥστε τὰ κεφάλαια αὐτὰ νὰ ἔρχωνται εἰς αὐτὴν κενά. Καὶ εἶναι τοῦτο δυνατόν. Ἄλλωστε εἶναι σήμερα ἕνας ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἰδίαν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν καὶ εἶναι ὑποθέτω εἰς θέσιν νὰ λαμβάνῃ, νὰ προμηθεύεται αὐτὸς τὰ ἀναγκαιοῦντα εἰς αὐτὸν χρήματα ὑπὸ ὅρους ἀπολύτως εἰς αὐτὸν εὐνοϊκούς.

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα;

§114Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι. Ἡ Ἀγροτική. Σήμερον τηλεφωνικῶς μοὶ ἐδόθη ἀπὸ τὰ γραφεῖα τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἡ πληροφορία, ὅτι ἔχει ἤδη προτάσεις μιᾶς σοβαρωτάτης Τραπέζης τοῦ ἐξωτερικοῦ, τῆς Ἰταλοελληνικῆς, ἡ ὁποία προσφέρει εἰς αὐτὴν κεφάλαια ἀντὶ τόκου 5¾%.

§115Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὲ τίνα προθεσμίαν;

§116Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐζήτησα πολλὰς πληροφορίας. Τοὺς ἐζήτησα μόνον αὐτὰ τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ μὴ ἔρχωμαι ἐδῶ καὶ προχειρολογῶ. Τοὺς εἶπα: τὶ ἀνάγκας ἔχετε; Τί χρήματα ἔχετε;

§117Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει γνῶσιν αὐτῆς τῆς προτάσεως.

§118Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν ἔχει γνῶσιν τὴν ἀνακοινῶ, διότι ἴσως ἀσκήσει μίαν σπουδαίαν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἔστω καὶ προσωρινῶς. Διότι ἄν, ὡς φαίνεται ὅτι εἶναι βέβαιον προσφέρωνται εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ὑπὸ ἰδίαν της εὐθύνην κεφάλαια τόσον εὐθηνά, σημαίνει ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον σήμερον λιμνάζει εἰς τὴν Εὐρώπην θὰ προσφερθῇ καὶ ἐδῶ ὑπὸ ὅρους ἀπολύτως εὐνοϊκωτέρους καὶ διὰ τὰ μακροπρόθεσμα δάνεια καὶ κυρίως διὰ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Αὐταὶ εἶναι κύριοι, αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχον νὰ ὑποβάλω διὰ τὴν σύμβασιν αὐτήν. Γενικώτερον θὰ παρετήρουν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προβαίνωμεν εἰς μίαν δανειακὴν πολιτικήν. Ἡ εὔκολη καὶ πρόχειρος αὐτὴ συνομολόγησις ἐξωτερικῶν δανείων εἶναι ὑποθέτω τὸ κλασσικὸν σημεῖον μιᾶς ἀστοχάστου δανειακῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ὑποθάλπει τὴν σπατάλην. Σήμερον τὸ Κράτος εὑρίσκεται ὑπὸ ἐξαιρετικῶς εὐνοϊκὰς ταμειακὰς συνθήκας. Ἠμπορῶ νὰ εἴπω ὅτι ἔχει μίαν εὐμάρειαν ὁμοίας τῆς ὁποίας σπανίως ἔχει οἱονδήποτε Κράτος. Ἔχει 603 ἑκατομμ. ἐκ τῶν περισσευμάτων τῆς χρήσεως 1927–28 τὰ ὁποῖα εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ αὐξηθοῦν ἀκόμη περισσότερον ἀπὸ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ. Ἔχει 500 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν περισσευμάτων τῆς χρήσεως 1928–29, 300 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν περισσευμάτων τῆς τρεχούσης χρήσεως 1929–30 καὶ 633 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν πλεονασμάτων τοῦ δανείου τῶν ἐλλειμάτων. Δηλαδὴ ἔχει ἐν συνόλῳ σήμερον 2 δισεκατομμύρια 100 ἑκατομμύρια εἰς τὴν διάθεσίν της.

§119Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διαθέσιμα;

§120Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διαθέσιμα ἀπὸ ἑνὸς ἔτους. Ἐγὼ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑποστηρίζω ὅτι καθ’ ὅλας αὐτὰς τὰς περιόδους δὲν ξεύρω πόσα διετέθησαν: ξεύρω ὅτι ἀνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 1927–28 ποσὸν 530 ἑκατομμυρίων καὶ ὅτι ἐψηφίσθη καὶ νόμος διὰ τοῦ ὁποίου διετίθενται τὰ περισσεύματα τῆς χρήσεως τοῦ 1928–29 καὶ συναφῶς ἔχει ζητηθῆ ἐξουσιοδότησις διὰ γενικώτερον καθορισθέντας σκοποὺς ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν πλεονασμάτων τῶν 633 ἑκατομμυρίων. Ὁπωσδήποτε ὅμως κατὰ τὰς τελευταίας αὐτὰς περιόδους τὸ Κράτος ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν του ἕνα ἀπόθεμα 2.200.000.000. Καὶ πῶς θέλετε νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν 2.200.000.000 δρχ. δὲν θὰ ἦτο ἐπαρκὲς διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἀμεσωτέρας τοὐλάχιστον τῶν ἀναγκῶν, ἐκείνας αἵτινες θεωροῦνται ὅτι δὲν εἶναι ἐπιδεκτικαὶ ἀναβολῆς, διὰ νὰ προσφύγωμεν σήμερον εἰς σύναψιν τοῦ δανείου διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων; Ἀναγνωρίζω πληρέστατα κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅσα χρήματα περισσότερα διαθέτομεν τόσον περισσοτέρας κοινωνικὰς ἀνάγκας θὰ πληρώσωμεν. Ἀλλὰ ἡ πρόνοια περὶ τοῦ μέλλοντος, μᾶς ἐπιβάλλει νὰ εἴμεθα ἐφεκτικοί. Διότι ἂν σήμερον μὲ τὴν παραδειγματικὴν καὶ ἀληθῶς πρωτοφανῆ εὐμάρειαν τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀναγκαζόμεθα νὰ προσφύγωμεν εἰς σύναψιν δανείου, τί θέλετε νὰ γίνῃ αὔριον ὅταν ἀναφανοῦν καὶ πάλιν αἱ δύσκολαι περιστάσεις; Τί θέλετε νὰ γίνῃ ὅταν εὑρεθῇ τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσφύγῃ καὶ πάλιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διερχόμενον κρισίμους στιγμάς; Τί θὰ εὕρῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐὰν σήμερον ἐξαντλήσωμεν τὰ περιθώρια τῆς πίστεώς του, ἐὰν σήμερον ἐπιβαρύνωμεν ἐπὶ τοσοῦτον τὸ δημόσιον χρέος; Θὰ εὕρωμεν ἀναμφισβητήτως τὰς θύρας κλειστάς, καὶ τότε τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν θὰ ἔχῃ πλέον τὴν ἐκλογὴν ν’ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν 2.200.000.000 δραχ., ἀλλὰ θὰ εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀδυναμίαν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς στοιχειώδεις καὶ ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας. Αὐτὸς ὁ φόβος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ μᾶς συγκρατήσῃ νὰ μὴ προεξοφλήσωμεν τὸ μέλλον ἀλλὰ νὰ βυθίζωμεν τὸ βλέμμα ἐπ’ αὐτὸ, ὥστε ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸ Κράτος νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς μᾶλλον ἀπροόπτους. Δι’ αὐτὸ θὰ τονίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως αὐτῆς, ἀλλ’ οὔτε κἂν καὶ εἰς τὴν ὁριστικὴν αὐτῆς ματαίωσιν. Ἀλλὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς παρουσιαζομένας ἀνάγκας, εἴτε διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων, εἴτε διὰ τὴν κατασκευὴν παραγωγικῶν ἔργων, εἴτε διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν παραγωγικῶν ἔργων, εἴτε διὰ τὰς καὶ ἀνάγκας τῶν σιδηροδρόμων, εἴτε διὰ δημοτικὰς δαπάνας, εἴτε δι’ οἱανδήποτε ἄλλην δαπάνην, νὰ συνδυάσῃ αὐτὰς μὲ τὰ διαθέσιμα τὰ ὁποῖα ἔχει ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ τῶν περισσευμάτων καὶ νὰ κανονίσῃ μίαν συστηματικὴν πολιτικὴν συμπληρώσεως τῶν ποσῶν αὐτῶν διὰ τῆς συνομολογήσεως δανείων, ὄχι τμηματικῶν ἀλλὰ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρων διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι ἡ δανειακὴ αὐτὴ πολιτικὴ δὲν θὰ ἐξαντλήσῃ τοὺς πόρους τοῦ Κράτους. Πρέπει νὰ σημειώσωμεν ἀκόμη, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ματαιώσωμεν ἀπὸ τοῦδε καὶ ὑπὸ ὁμαλὰς ἀκόμη περιστάσεις νὰ καταστήσωμεν δυσχερῆ τὴν ἐλπίδα μιᾶς γενικωτέρας μετατροπῆς τοῦ Δημοσίου χρέους ἐκ τῆς ὁποίας ὁ Λαὸς θὰ κερδίσῃ ὁλοκλήρους ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Κατὰ τὴν γνώμην μου αὐξανομένου ἐπ’ ἄπειρον τοῦ δημοσίου χρέους ὑπὸ ὅρους ὄχι ἀπολύτως εὐνοϊκούς, θὰ καταστήσωμεν ἀδύνατον τὸ τοιοῦτον. Θὰ ἔλεγον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν, θὰ συνίστων εἰς αὐτὴν τὴν σύμβασιν νὰ μὴ τὴν πραγματοποιήσῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλὰ νὰ ρυθμίσῃ μίαν πολιτικὴν συνδυάζουσαν τὰ ἐκ τῶν περισσευμάτων μὲ τὰς δανειακὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι θὰ κριθοῦν ἀπαραίτητοι. Καὶ ἂν κριθοῦν ἀπαραίτητοι, ἔχει ὅλην τὴν δύναμιν ἡ Κυβέρνησις νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ πρόγραμμά της. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Κράτος θ’ ἀπαλλαγῇ πολλῶν κινδύνων καὶ πολλῶν ἀπροόπτων τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναφανοῦν εἰς τὸ μέλλον, καὶ δυστυχῶς τὰ πειράματα τῶν οἰκονομικῶν ἐξυγιάνσεων δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπαναλαμβάνωνται ἐπ’ ἄπειρον.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης.

§122Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν πρόκειται κύριοι συνάδελφοι νὰ εἰσέλθω εἰς ἀνάλυσιν τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ βροντοφωνήσω εἶναι ἡ ἀνάγκη ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἰδίᾳ εἰς τὰς νέας χώρας ἀπὸ ἀπόψεως σχολικῶν κτιρίων. Ἄλλωστε ἐπὶ τοῦ προκειμένου κατ’ ἐπανάληψιν ἔγινε συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ὅτε ἀπὸ τὰ πλεονάσματα διετέθησαν ποσὰ ὡρισμένα 100 ἑκατομμυρίων κατὰ τὸ 1928–29 καὶ 90 ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1929– 30 τότε ὅλοι οἱ ἐκπρόσωποι ἰδίᾳ τῶν ἀγροτικῶν περιφερειῶν, διεμαρτυρήθησαν διὰ τὸ ἀνεπαρκὲς τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον διατίθεται προκειμένου περὶ αὐτῶν. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐξετασθῇ εἶναι κατὰ πόσον διὰ τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα εἴχομεν εἰς τὴν διάθεσίν μας κατωρθώσαμεν νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ὑπαρχούσας ἀνάγκας. Τὴν διαπίστωσιν ταύτην ὑποθέτω, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίᾳ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος τελευταίως ἐπεσκέφθη τὰς Νέας Χώρας. Ἐκεῖ θὰ διεπίστωσεν μία πραγματικὴ αὐτοθυσία ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐκ μέρους τῶν διαφόρων κοινοτήτων αἱ ὁποῖαι παρὰ τὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν διέρχονται, λόγῳ τῆς κρίσεως τῶν τιμῶν τῶν γεωργικῶν προϊόντων, ἐν τούτοις ἀποκόπτουσιν ἀπὸ τοὺς κοινοτικοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ αὐτὰ τὰ ἀναγκαιότατα ποσὰ διὰ τὴν συντήρησιν τῆς κοινότητος καὶ διαθέτουν αὐτὰ πρὸς κατασκευὴν τῶν Σχολικῶν κτιρίων. Ἑπομένως φαντάζομαι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ αἴτησις ἡ κατ’ ἐπανάληψιν διατυπωθεῖσα ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἄλλωστε ἡ σχετικὴ ἐργασία ἔχει γίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ὑπάρχει, κύριοι, ἐδῶ ἕνας μικρὸς θεσμός, ἀσθενικὸς ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ὁ θεσμὸς τοῦ ταμείου ἀνταλλαξίμων τῶν κοινοτικῶν περιουσιῶν. Ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς κατώρθωσε ὄχι μόνον νὰ μαζέψῃ ἕνα μικρὸν ποσὸν τοῦ ὁποίου μέρος μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς διετέθη, ἀλλὰ κατώρθωσε νὰ ἑτοιμάσῃ καὶ τὴν σχετικὴν ἐργασίαν, ἴσως ὑπὸ τύπον συμπληρώσεως τῆς ἐργασίας τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ κάμῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνάγκας τῶν σχολικῶν κτιρίων αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἑπομένως φαντάζομαι ὅτι κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν θὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀνάγκην τῆς συνάψεως παρεμφεροῦς δανείου προκειμένου περὶ τῶν σχολικῶν κτιρίων. Καὶ ἐρχόμεθα ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν τὴν γενομένην πρότασιν ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρότασιν ἀποσκοποῦσαν ὄχι μόνον εἰς χρηματοδότησιν, ἀλλὰ συνάμα ἔχουσα καὶ ἕνα οἰκονομικὸν χαρακτῆρα. Φαντάζομαι ὅτι ἂν ἡ πρότασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐγένετο ἀποδεκτή, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο νὰ δολοφονηθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου μία πρωτοβουλία τῶν κοινοτήτων τῶν Νέων Χωρῶν, διότι οὐδέποτε θὰ ἐδέχοντο αἱ κοινότητες αἱ ὁποῖαι σήμερον ἀπὸ τὰ μικρὰ πλεονάσματα τῶν προϋπολογισμῶν των θέτουν τὰ βάθρα τῶν σχολικῶν κτιρίων, καὶ αἱ ὁποῖαι περιμένουν ἐνίσχυσιν σχετικὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ τὰ ἀποτελειώσουν, δὲν θὰ ἠμποροῦσαν ποτὲ νὰ δεχθοῦν ἐπιβολὴν ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων τῶν ὁριζομένων ἐκ μέρους τοῦ κέντρου. Αὐτά, κύριοι εἶχον νὰ παρατηρήσω περὶ τῆς συμβάσεως. Σκοπός μου ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου δὲν εἶναι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν ὅρων. Διεπιστώθη, καὶ διαπιστῶ τὴν μεγίστην ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως μιᾶς κοινοτικῆς πρωτοβουλίας, ἡ ὁποία ἄνευ τοῦ τρόπου τοῦ παρόντος ὁ ὁποῖος προβλέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ πεθάνῃ καὶ νὰ ἐκμηδενισθῇ.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§124Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, εὐχαριστῶ θερμῶς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν διὰ τὰς εὐμενεῖς κρίσεις του, περὶ τῶν προσπαθειῶν τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω ὅτι μοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὴν Βουλήν, νὰ ἐγκαταλείψωμεν κατ’ οὐσίαν τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ πρότασις, αὕτη ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁλόκληρον, θὰ κριθῇ ἀπαράδεκτος.

§125Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἀπὸ τὴν ἀρχὴν μάλιστα συνέστησα νὰ περιορισθῶμεν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἀπόψεων, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐρχώμεθα νὰ πλειοδοτῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνεγέρσεως σχολικῶν κτιρίων. Τὴν ἀνάγκην ταύτην οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ. Ἐγὼ συζητῶ τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος καὶ λέγω ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἓν διαθέσιμον ποσὸν 190.000.000 θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναμείνωμεν ἐπ’ ὀλίγον χρόνον, διὰ νὰ εὕρωμεν εὐνοϊκοτέρους ὅρους καὶ νὰ πληρώσωμεν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην δι’ ὀλιγωτέρων θυσιῶν.

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει ποσὸν διαθέσιμον 190.000.000. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παράσχω συγκεκριμένας πληροφορίας. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος διετέθησαν ἐκ τῶν περισσευμάτων 100 ἑκατομμύρια, ἐξ αὐτῶν 10.000.000 πρὸς ἐνέγερσιν γυμναστηρίων καὶ 90.000.000 πρὸς ἐπικουρίαν διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων. Τὸ ποσὸν διετέθη....

§127Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τῶν 90.000.000 διετέθη;

§128Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα.

§129Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας’ ὑπάρχουν δύο κονδύλια, τὸ ἕν εἶναι τὸ ἀναγραφὲν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1929–30, 100. 000.000.

§130Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁμιλῶ περὶ αὐτοῦ.

§131Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπάρχει καὶ τὸ ἄλλο.

§132Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ προχωρήσω καὶ εἰς αὐτό. Ἀνεγράφησαν λοιπόν, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 100.000.000 καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἀνεγράφησαν εἰς προϋπολογισμὸν τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους διὰ πρώτην φοράν, διότι μέχρι τοῦ παρελθόντος ἔτους διετίθεντο μόνον οἱ πόροι ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν.

§133Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶχον τοιαῦτα πρίν.

§134Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐπὶ ἑκατὸν χρόνια ἠμποροῦσαν νὰ εἶχον.

§135Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἠμποροῦσαν νὰ εἶχον περισσεύματα δηλαδή. Ἀφήσατε τὰς παραδοξολογίας.

§136Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀνεγράφησαν, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ποσὰ πρὸς ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τοῦτο χωρὶς ν’ ἀποτελῇ μομφὴν διὰ τὸ παρελθόν, ἀποτελεῖ ἐν πάσῃ περιπτώσει διαπίστωσιν ἑνὸς πραγματικοῦ γεγονότος....

§137Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δέχομαι ἀπολύτως τὴν διαπίστωσιν.

§138Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ποσὸν τοῦτο διετέθη πρὸς ἐπικουρίαν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν κοινοτικῶν σχολείων, λυποῦμαι δὲ διότι ἡ ὑπηρεσία δὲν ἔφερεν αὐτὴν τὴν συγκεκριμένην πληροφορίαν ἐπὶ τῶν αἰτημάτων τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, διετέθη πρὸς ἐπικουρίαν ἀνεγέρσεως 1600 διδακτηρίων.

§139Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν ἔχω αὐτὴν τὴν πληροφορίαν.

§140Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐλπίζω κατόπιν τῆς δοθείσης πληροφορίας, νὰ συνομολογήσῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ὑπῆρξεν ἀνεκτίμητος ἡ διάθεσις τοῦ ποσοῦ καὶ γονιμωτάτη ἡ ἀπόδοσις.

§141Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐνισχύσεις τί ἐννοεῖται;

§142Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ ἔννοια τῆς ἐνισχύσεως ἡ πρωτοβουλία τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολικῶν κτιρίων ἀνήκει εἰς τὰς κοινότητας, αἱ ὁποῖαι προσφέρουν οἰκόπεδα, προσωπικὴν ἐργασίαν καὶ μέρος τῆς δαπάνης, καὶ τὴν ὑπόλοιπον μόνον δαπάνην προσφέρει τὸ Κράτος. Διότι ἐὰν ἐπρόκειτο τὸ Κράτος νὰ τ’ ἀναγείρῃ ὁλόκληρα ἐξ ἰδίων δαπανῶν, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ διαθέσῃ τὰ δισεκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται. Ἡ πολιτικὴ λοιπὸν τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν...

§143Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐδόθησαν τὰ 100 ἑκατομμύρια;

§144Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰ 90 ἑκατομμύρια ἐδόθησαν καὶ ἐπικούρησαν τὴν ἀνέγερσιν 1600 διδακτηρίων.

§145Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν πόσα σχολεῖα ἀνηγέρθησαν; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημμά μας ὁλόκληρον.

§146Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ πληροφορίας τῶν ἐπιθεωρητῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐβεβαίωσαν ὅτι διὰ τῆς ἐπικουρίας τοῦ Κράτους καὶ τῆς συμβολῆς τῶν Κοινοτήτων, ἡ ἀποπεράτωσις εἶναι ἀσφαλής.

§147Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὰ πόσα;

§148Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). 1600.

§149Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, Ἄς διεξαγάγωμεν τὴν συζήτησιν καλλίτερον διὰ νὰ διαφωτισθῶμεν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ ἴδωμεν πότε πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθοῦν τὰ 375 ἑκατομμύρια, δὲν εἶναι ὅτι ἐχορηγήθησαν αἱ πιστώσεις εἰς τὰς Κοινότητας, ἀλλὰ ἐὰν διεπιστώθη ἂν αἱ Κοινότητες ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἔχουν μηχανικούς διὰ νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολείων, κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα, ἂν ἀνηγέρθησαν....

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀνεγείρονται, ὄχι ἀνηγέρθησαν.

§151Κ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἰς τὴν Μακεδονίαν διετέθησαν πρὸς ἐνίσχυσιν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας 50 ἑκατομμύρια καὶ ἔγιναν κτίρια σχολικὰ ἀπὸ τὰς Κοινότητας 340 ἑκατομμυρίων.

§152Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔγιναν.....

§153Κ. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μάλιστα. (χειροκροτήματα).

§154Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, ποίαν χρησιμότητα θὰ ἔχουν αἱ πληροφορίαι τῆς ὑπηρεσίας ἐνώπιον μιᾶς Βουλῆς ἀποτελουμένης ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν οἱ ὁποῖοι ἔχουν προσωπικὴν ἀντίληψιν αὐτῆς τῆς εὐγενοῦς δημιουργίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; (χειροκροτήματα).

§155Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω προσωπικὴν ἀντίληψιν.

§156Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν 2½ ἐτῶν κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦμεν τὰς ἐργασίας, εἶναι τεράστιον. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ Κοινότητες θὰ ἔχουν τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, κατόπιν καὶ τῆς σχετικῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν αὐταὶ διαθέτουν καὶ τῶν οἰκοπέδων καὶ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας τὴν ὁποίαν διεξάγουν ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἐντὸς τὸ πολὺ 2 ἐτῶν τὰ σχολικὰ κτίρια θὰ εἶναι τερματισμένα.

§157Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἡ ἀνέγερσις τῶν σχολικῶν κτιρίων εἶναι καλλιτέρα ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν παντὸς δημοσίου ἔργου.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Προχωρῶ λοιπόν, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν παροχὴν τῶν συγκεκριμένων στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν. Διετέθησαν λοιπὸν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 90 ἑκατομ. καὶ εἶχον τὴν γονιμωτέραν ἀπόδοσιν, τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον ἡ ὑπηρεσία, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν διεπίστωσαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος διεθέσαμεν τὰ 60 ἑκατομ, διότι ἐκ τῶν 100 ἑκατομ. τοῦ τρέχοντος ἔτους δέκα ἑκατομ. ἐπίσης προορίζονται διὰ τὰ γυμναστήρια, 25 ἑκατομ. διετέθησαν πρὸς ἀνέγερσιν καὶ ἐπισκευὴν τῶν μουσείων καὶ τῆς ἀνωτάτης σχολῆς τῶν καλῶν τεχνῶν, τὰ ὑπόλοιπα δὲ προορίζονται διὰ τὴν ἐπικούρησιν ἐπίσης τῶν κοινοτικῶν σχολικῶν κτιρίων. Γνωρίζουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐπισκέπτονται τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ λαμβάνουν πληροφορίας περὶ τῶν πιστώσεων, γνωρίζουν πόσον ἄμεσος ὑπῆρξεν ἡ διάθεσις αὐτῶν καὶ πόσον γονιμωτάτη ἐπίσης ὑπῆρξεν ἡ ἀπόδοσις.

§159ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§160Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἑπομένως τὰ ποσὰ τὰ ὁποία προέβλεψε μέχρι τοῦδε ὁ προϋπολογισμός, διετέθησαν ἤδη. Καὶ μολαταῦτα, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εὑρίσκεται ἀκόμη ἐνώπιον μιᾶς τραγικῆς καταστάσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινίσω, ὅτι ὁλόκληρος ἡ διδακτηριακὴ πολιτικὴ μέχρι τοῦδε, ἀπέβλεπεν εἰς ἐνίσχυσιν τῶν κοινοτικῶν σχολείων. Ἀλλὰ τὸ πρόβλημα τῶν πόλεων εἶχε ἐγκαταλειφθῇ. Καὶ ὅμως ἡ κατάστασις τῶν σχολικῶν κτιρίων εἰς τὰς πόλεις εἶναι κυριολεκτικῶς ἐπικίνδυνος.

§161Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Κυρίως εἰς τὸν Πειραιᾶ, κ. ὑπουργέ.

§162Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι μόνον εἰς τὸν Πειραιᾶ. Τὸ πρόβλημα τῶν σχολικῶν κτιρίων εἰς τὰς πόλεις δὲν εἶναι μόνον ζήτημα κτιριακόν, κατήντησεν ἡ οὐσία τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας ζητήματος. Διότι συνέβη τοῦτο: Ἐκάμαμεν μίαν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν μεταβάλαμεν τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως ἀπὸ τὰς 4 τῆς δημοτικῆς, 3 τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου 4 τοῦ γυμνασίου εἰς δύο ἑξαταξίους κύκλους, ἀλλὰ διετηρήσαμεν τὰ παλαιὰ κτίρια. Τοιουτοτρόπως εὑρισκόμεθα ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν ἐνώπιον τῆς ἑξῆς ἀπεριγράπτου καταστάσεως: Κάθε γυμνάσιον ἔχει περίπου 1500 μαθητάς, οἱ 1500 μαθηταὶ ἔχουν κατανεμηθῇ εἰς πέντε καὶ ἑπτὰ διάφορα ὑγιεινὰ κτίρια ἀπέχοντα ὁλοκλήρους συνοικίας ἀπ’ ἀλλήλων. Ἡ διεύθυνσις ἑπομένως τῶν γυμνασίων εἶναι ἀδύνατος ἡ μετάβασις τῶν καθηγητῶν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς οἰκήματος εἰς τὸ ἄλλο διὰ νὰ συνεχίσουν τὴν διδασκαλίαν εἶναι ἐπίσης ἀδύνατος. Εὑρισκόμεθα ἑπομένως ἐνώπιον μιᾶς πραγματικῆς ἀποσυνθέσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατόν, κατόπιν τῆς πραγματικῆς αὐτῆς καταστάσεως, νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἀπολύτως ἐπείγουσα ἡ ἀνάγκη τῆς λύσεως τοῦ κτιριακοῦ ζητήματος τῶν σχολείων; Καὶ δὲν εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ περαιτέρω ἐγκατάλειψις τῶν σχολικῶν κτιρίων ἰδίως εἰς τὰς πόλεις, θὰ ἀπετέλει προδοσίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ; (χειροκροτήματα).

§163ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ τῆς ὑγείας αὐτοῦ.

§164Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐνώπιον αὐτῆς τῆς ἐπειγούσης καὶ ἐπιτακτικῆς καταστάσεως εὑρέθημεν, κύριοι βουλευταί. Καὶ ὅμως δὲν ἐσκέφθημεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους. Ἔγινε λόγος περὶ τοῦ σχολικοῦ δανείου ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ τῶν συνήθων δανείων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν πρόσθετον ἐπιβάρυνσιν. Ἀλλὰ τὸ δάνειον τῶν σχολικῶν κτιρίων δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Ἀποτελεῖ ἁπλῶς κεφαλαιοποίησιν τῶν μισθωμάτων. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἐλέγχεται ἡ κεφαλαιοποίησις τῶν μισθωμάτων, ὅπως θὰ ἔπρεπε νὰ ὀνομασθῇ τὸ σχολικὸν δάνειον; Ἠλέγθημεν ἐπίσης, διότι δὲν ἀνεμείναμεν τὰς προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Παρέχω καὶ ταύτην τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, χωρὶς καθόλου νὰ εἶναι οἰκονομικῶς εὐμενέστεραι, ἔγιναν ἐν τούτοις συνδιασμέναι καὶ πρὸς τὴν τεχνικὴν ἐκτέλεσιν, ὑπὸ τοῦ ὁμίλου τῶν τεχνικῶν ἑταιριῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅρος ἐπίσης τῶν ὁποίων ἦτο ἡ ἐκτέλεσις ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ. Κύριοι βουλευταί. Ἐφ’ ὅσον τὸ σύστημα τῆς παροχῆς δανείου ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν τεχνικὴν ἐκτέλεσιν ἐμπνέει ἐν γένει τόσον ἀμφίβολον ἐμπιστοσύνην, εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ κἂν συζητήσιμον προκειμένου περὶ τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολείων; Δὲν πρόκειται, εἰς τὴν περίπτωσιν, περὶ ἑνιαίου τεχνικοῦ ἔργου, δὲν πρόκειται κἂν περὶ ἑνὸς ἔργου, τὸ ὁποῖον θὰ συντελεσθῇ εἰς ὡρισμένον τόπον. Πρόκειται περὶ τοῦ πλήθους τῶν σχολείων, τῶν ἐγκατεσπαρμένων εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατόν, καὶ πῶς θὰ ἦτο ἀκόμη ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν ἑλληνικὴν ἐπαρχίαν νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὸν ὅμιλον τῶν τεχνικῶν ἑταιριῶν τῶν Ἀθηνῶν, διὰ τὴν ἁπλουστάτην ὑπόθεσιν τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ σχολείου των; Εἶμαι ἐντελῶς βέβαιος, ὅτι ὄχι μόνον αἱ δαπάναι θὰ καθίσταντο ὑπέρογκοι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἠθικὸν ἀγαθὸν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολείων θὰ διεβάλλετο καὶ θὰ ἀντεστρέφετο, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀναγγελθῇ εἰς τὰς ἑλληνικὰς ἐπαρχίας ὅτι τοὺς ἐπιβάλλομεν τὸν ζυγὸν τῶν ἑταιριῶν τῶν Ἀθηνῶν, (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἀκόμη λόγον ἦτο ἀδύνατον. Δὲν πρόκειται ἡμεῖς νὰ ἐκτελέσωμεν τὰ σχολεῖα εἰς ἀκέραιον διὰ τοῦ δανείου. Ἡμεῖς ζητοῦμεν οἰκόπεδα ἀπὸ τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας ζητοῦμεν ἀκόμα συμβολὴν χρημάτων. Χθὲς ἐπεσκέφθην τὴν Κηφισιάν. Τοὺς εἶπα: σᾶς προσφέρομεν δύο ἑκατομμύρια, θὰ προσφέρεται ὅμως τὰ οἰκόπεδα καὶ ἄλλα δύο ἑκατομμύρια. Ἐπεσκέφθην τὸ Ἀμαρούσιον, καὶ τοὺς εἶπα: σᾶς προσφέρομεν 3 ἑκατομμύρια ἀλλὰ ὁ ὅρος εἶναι ὅτι τὰ ὑπόλοιπα 3 ἑκατομμύρια θὰ εἶναι ἰδικά σας, καὶ τὰ οἰκόπεδα ἐπίσης ἰδικά σας. Καὶ ὄχι μόνον τὸ ἀπεδέχθησαν, ἀλλὰ ἐξέδωκαν αὐθημερὸν ψηφίσματα εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν λοιπὸν πρόκειται νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ὁδὸν αὐτήν, τὴν ἐπίκλησιν δηλαδὴ τῆς ἠθικῆς πρωτοβουλίας καὶ τῆς οἰκονομικῆς συμβολῆς τοῦ τόπου, κατὰ τίνα τεχνικὸν τρόπον θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τῶν σχολείων, διὰ τῆς παρεμβάσεως καὶ τῆς ἐπιβολῆς τῶν τεχνικῶν ἑταιρειῶν τῶν Ἀθηνῶν.

§165Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς ποῖον ἀπαντᾶτε;

§166Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀπαντῶ κύριε Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, εἰς τὸ ἰδικόν σας ἐρώτημα, ἐὰν ὑπῆρξε προσφορὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ διατὶ δὲν ἐπροτιμήθη. Παρέχω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐδηλώσατε, ὅτι δὲν ἐγνωρίζατε, παρέχω λέγω, τὴν πληροφορίαν ὅτι αἱ προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς ἦσαν συνδυασμέναι μὲ τὴν ἐκτέλεσιν, καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος συνάγω τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπηκολούθουν καὶ τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζω ἀπαράδεκτα.

§167Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Συνάγετε τὰ συμπεράσματα, ἀλλὰ δίδεται ἡ ἐντύπωσις ὡς νὰ ὑπεστηρίχθη παρ’ ἡμῶν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνωνται δεκταὶ αἱ προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐφ’ ὅσον ἦσαν συνδυασμέναι μὲ τὴν ἀνάθεσιν τοῦ ἔργου εἰς τὰς τεχνικὰς ἑταιρίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγώ, εἶναι ὅτι ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίας ὅτι ἔγινε μία προσφορὰ τῆς Τραπέζης περὶ χρηματοδοτήσεως τῶν ἔργων διὰ προκαταβολῆς χορηγουμένης ἀναλόγως τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν κατὰ τὰς παρουσιαζομένας ἀνάγκας. Ὁ ὅρος αὐτὸς ἦτο ἀπολύτως εὐνοϊκὸς καὶ σύμφορος ἐὰν δὲν συνεδυάζοντο αἱ προτάσεις τῆς Τραπέζης μὲ ἄλλας ἐπίσης αἱρέσεις, αἱ ὁποῖαι παρεῖχον τὰ ἔργα, εἰς ἐπιχειρήσεις τεχνικάς. Ἐγὼ βεβαίως εἶχα ἄγνοιαν αὐτῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις καλῶς ἔκαμε.

§168Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, παρέσχον ἐπίσης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐντὸς διετίας τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀνεγερθοῦν διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, θὰ ἔχουν ἀνεγερθῇ. Ἠρωτήθην, ἔχετε τὴν τεχνικὴν ἐπίβλεψιν ἐπαρκῆ; Προβαίνομεν ἤδη εἰς τὴν πλήρη ὀργάνωσιν τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀνεθέσαμεν δὲ τὴν διεύθυνσιν τοῦ γραφείου μελετῶν εἰς τὸν διακεκριμένον ἀρχιτέκτονα κ. Ἐμπράρ, τοῦ ὁποίου πλέον τὴν ἔγκρισιν θὰ φέρουν ὅλα τὰ σχέδια τῶν σχολείων. Ἐπεκαλέσθημεν ἐπίσης τὴν συνεργασίαν καὶ τῶν Ἑλλήνων ἀρχιτεκτόνων, οἱ ὁποῖοι εὐγνωμόνως ἀπεδέχθησαν τὰς προτάσεις μας. Τοιουτοτρόπως καὶ ἀριθμὸν ἀρχιτεκτόνων ἔχομεν ἐπαρκῆ, ἀλλὰ καὶ πλήρη ἐγγύησιν, ὅτι τὰ νέα σχολεῖα δὲν θὰ ἱκανοποιήσουν μόνον τὰς ἐκπαιδευτικάς μας ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐμφανίσουν ρυθμὸν ἀντάξιον τοῦ πολιτισμοῦ μας. Ὑπολογίζομεν, λοιπόν, ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστων μηνῶν, ἐξευρισκομένων ἐν τῷ μεταξὺ τῶν οἰκοπέδων διὰ τῆς πρωτοβουλίας καὶ τῆς οἰκονομικῆς δαπάνης τῶν Δήμων, θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ προκηρύξωμεν τὰς δημοπρασίας. Εἰς τὰς δημοπρασίας θὰ τάξωμεν προθεσμίαν 8–10 μηνῶν, ἡ ὁποία εἶναι προφανῶς ἐπαρκεστάτη. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἔχωμεν ὑπέρβασιν προθεσμίας, ἡ ὁποία θὰ πληρωθῇ βεβαίως μὲ αὐστηρὰς ποινικὰς ρήτρας, θὰ ἐφθάναμεν ἔστω εἰς 12 ἢ 14 μῆνας. Εἶναι, λοιπόν, βέβαιον ὅτι ἐντὸς 2 ἐτῶν ἡ ἀνέγερσις θὰ ἔχῃ περατωθῇ καὶ τὰ τέκνα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ἐγκαταλείψουν τὰς τρώγλας, διὰ νὰ στεγασθοῦν εἰς ἀληθινὰ σχολικὰ κτίρια (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ ὑπεστηρίχθη ἀκόμη, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ἀποτελεῖ σφάλμα ἡ πολιτικὴ τοῦ σχολικοῦ δανείου. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ, καίτοι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ ἐπεκταθῇ ὁ συναδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, διότι τὸ ἀντίστροφον εἶναι ἀκριβές. Ἐνῷ τὸ δάνειον οὐδόλως ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολοσμόν, ἐφ’ ὅσον ἀποτελεῖ μόνον κεφαλαιοποίησιν μισθωμάτων ταὐτοχρόνως ὅμως, πρόκειται νὰ ζωογονήσῃ οἰκονομικῶς εἰς μίαν ἐποχὴν οἰκονομικῆς δυσχερείας τὴν ἑλληνικὴν ἐπαρχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ προσφέρῃ ἐργασίαν καὶ χρῆμα. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἑπομένως καὶ ἀπὸ τῆς οἰκονομικῆς του πλευρᾶς, νὰ ἐπικριθῇ τὸ σχολικὸν δάνειον; Δι’ αὐτό, κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν βαθυτάτην πεποίθησιν ὅτι διὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ σχολικοῦ δανείου, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν προσέφερε μίαν μεγάλην ὑπηρεσίαν καὶ θὰ δύναται εἰς τὸ μέλλον—ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ὁ χαρακτηρισμὸς—νὰ τὴν ἐπικαλῆται ὡς ἕνα ὑπερήφανον τίτλον της! (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§170Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι βουλευταί, οὐδεὶς νομίζω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπάρχει ὁ ἀμφισβητῶν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους νὰ ἀνεγείρῃ διδακτήρια διὰ τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν τόσον εὐγλώττως ἀνέπτυξεν ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφός μου, διαγράψας ταὐτοχρόνως καὶ τὴν οἰκτρὰν πραγματικῶς κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἀκόμη μέγα μέρος τῶν Ἑλληνικῶν διδακτηρίων. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ὅπως καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν ἐλέχθη, μεταξὺ τῶν κυριωτέρων μελημάτων της, ἔθηκε καὶ τὴν ἀνέγερσιν διδακτηρίων διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ διέθεσε πρὸς τοῦτο 200 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν περισσευμάτων τῶν προηγουμένων χρήσεων. Ἀλλὰ ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου τὰ 200 ταῦτα ἑκατομμύρια ἦσαν βεβαίως ἀνεπαρκῆ διὰ νὰ πληρώσουν ὅλας τὰς ἀνάγκας τὰς οἰκονομικὰς τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ, ἡ ἀνέγερσις ἔστω καὶ μὲ τὴν βοήθειαν τῶν κοινοτήτων, ἡ ἀνέγερσις τόσων διδακτηρίων. Παρίσταται λοιπὸν τὸ πρόβλημα τῆς περαιτέρω ἀνεγέρσεως διδακτηρίων. Βεβαίως εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο ἂν ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν καὶ ἄλλας ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν περισσευμάτων δι’ ἀνέγερσιν διδακτηρίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο δυνατόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν διότι τὰ περισσεύματα εἶναι σχετικῶς ὀλίγα ἀπέναντι τῶν ἀναγκῶν μας. Ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι μας ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ περισσεύματα τὰ ὁποῖα διαθέτομεν; Διότι δὲν πρέπει νὰ παρορᾶται παρ’ οὐδενὸς ὅτι τὰ περισσεύματα τῶν Ἑλληνικῶν τούτων προϋπολογισμῶν εἶχον διατυπωθῆ, ἦσαν οἰκονομίαι προελθοῦσαι ἐκ τῆς ἀποφυγῆς ἐκπληρώσεως ὡρισμένων τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεων, ἀποφυγῆς τὴν ὁποίαν ἐπέβαλλε ἡ μέριμνα περὶ διατηρήσεως τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν πρέπει νὰ παρωρᾶται, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ἰδικός μας ἂν ἤθελεν ἀναγράψῃ τὰς πιστώσεις τὰς ἐπιβεβλημένας δι’ ἓν Κράτος, δὲν θὰ εἶχεν τὰ περισσεύματα τὰ ὁποῖα παρουσιάζει καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1927–1928 καὶ τοῦ 1928–1929 καὶ ὁ τελευταῖος προϋπολογισμὸς τοῦ 1929–1930. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον πολλαὶ ἐνεφανίζοντο ἀνάγκαι, δικαίως πᾶσαι, καὶ εὐλόγως πᾶσαι ἀξιοῦσαι τὴν μέριμναν αὐτῶν τῶν περισσευμάτων. Ἠναγκάσθη λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις διὰ δύο νόμων τοὺς ὁποίους εἰσηγήθη προηγουμένως εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τοὺς ὁποίους ἐψήφισεν αὕτη, ἠναγκάσθη νὰ διαμετρήσῃ συμμέτρως τὰ περισσεύματα ταῦτα εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς διαφόρους, τὰς ἐξ ἴσου ἐπαναλαμβάνω δικαιολογημένας. Γνωρίζει ἡ Βουλὴ ποῦ διετέθησαν τὰ περισσεύματα ταῦτα, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ἐγὼ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰ διάφορα κονδύλια εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται. Ἐὰν ἐξετάσητε τὰ κονδύλια ταῦτα δὲν δύνασθε παρὰ νὰ βεβαιώσητε ὅτι κανὲν ἐξ αὐτῶν δὲν ἀποτελεῖ πολυτέλειαν καὶ ὅλα ἀποτελοῦν ἐπιβεβλημένην ἀνάγκην. Ἀλλὰ θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ἀφοῦ κύριοι, διεθέσατε τὰ περισσεύματα μὴ κάμνετε σχολεῖα. Ἐνόμιζον ὅτι οὐδεὶς θὰ ὑπεστήριζε ὅτι πρέπει νὰ μή κάμωμεν σχολεῖα ἐφόσον δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ κάμωμεν διὰ περισσευμάτων. Θὰ ἦτο ἀληθῶς ἀξιοθρήνητον ἐὰν ἀνεμέναμεν νὰ λύσωμεν ὅλον τὸ διδακτηριακὸν πρόβλημα διὰ τῶν ἰσχνῶν πόρων τοὺς ὁποίους διαθέτομεν ἐκ τῶν τελῶν. Θὰ παρήρχοντο δύο ἀκόμη γεννεαὶ πρὶν κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν σχολεῖα καὶ ἐν τῷ μεταξὺ θὰ χαλάσουν παλαιά, λοιπὸν τὸ πρόβλημα ἦτο ὠμόν. Θὰ κάμωμεν ἢ δὲ θὰ κάμωμεν σχολεῖα; Ἀξίζει τὸν κόπον νὰ κάμωμεν σχολεῖα; Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ αὐτὸ σοβαρῶς. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ καλὰ νὰ δανεισθῆτε, ἀλλὰ νὰ δανεισθῆτε ὑπὸ συμφέροντας ὅρους καὶ οἱ ἀξιότιμοι ρήτορες οἱ δύο παρελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εὗρον ὅτι τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον κάμομεν δὲν εἶναι ὑπὸ συμφέροντας ὅρους. Πρὶν ἀναλύσω τοὺς ὅρους ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω, ὡς ὀρθῶς ἐτόνισε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ὅτι δὲν πρόκειται κύριοι περὶ δανεισμοῦ ἀλλὰ πρόκειται περὶ κεφαλαιοποιήσεως οὕτως εἰπεῖν τῶν μισθωμάτων καὶ τῶν τελῶν τῶν διατεθειμένων καὶ σήμερον.

§171Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Καὶ σεῖς τὰ λέγετε αὐτὰ κ. ὑπουργέ;

§172Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κάτι ξεύρω καὶ ἐγὼ καὶ θὰ σᾶς εἴπω. Λοιπὸν πρόκειται περὶ κεφαλαιοποιήσεως τῶν μισθωμάτων καὶ μέρους τῆς προσόδου τῶν τελῶν, ἡ ὁποία κεφαλαιοποίησις ἔχει τὸ ἑξῆς ἀγαθὸν ὅτι ἐντὸς διετίας ἀμέσως θὰ μᾶς παράσχῃ τὴν χρῆσιν σχολείων τῶν ὁποίων τὸν ἀριθμὸν σᾶς εἶπε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπὸ τοῦδε καὶ ἡ ὁποία μετὰ εἴκοσι τέσσαρα (24) ἔτη θὰ μᾶς παράσχῃ πλήρη τὴν κυριότητα τῶν σχολείων, χωρὶς ἐν τῷ μεταξὺ νὰ βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν παρὰ μόνον διὰ τῶν μισθωμάτων τοῦ χρόνου ὁ ὁποῖος θὰ μεσολαβήσῃ μέχρι τοῦ πέρατος τῆς διετίας τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν διδακτηρίων, βάρος τὸ ὁποῖον ἐὰν θέλωμεν δυνάμεθα νὰ μὴ τὸ ἐπιθέσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὥστε χωρὶς κανένα οὐσιαστικὸν βάρος ἔχομεν δύο οὐσιαστικὰ ἀγαθά. Χρῆσις ἀπὸ τοῦδε τῶν σχολείων τῶν δυναμένων νὰ προέλθωσι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 320.000.000 κυριότητι πλήρει μετὰ 24 ἔτη, καὶ ἀπαλλαγὴ τῶν μισθωμάτων τὰ ὁποῖα σήμερον καταβάλλομεν. Ἀλλὰ ἐλέχθη ὅτι οἱ ὅροι δὲν εἶναι καλοί. Δὲν εἶναι ἄραγε καλοὶ ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς διεθνοῦς χρηματαγορᾶς; Ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι, δὲν τὸ ἀγνοεῖ κανεὶς ἐκ τῶν θελόντων νὰ ἀσχοληθοῦν περὶ τὰ τοιαῦτα, ἐὰν πράγματι ὑπάρχῃ τόση προεξοφλητικὴ τάσις καὶ προθυμία προσφορᾶς κεφαλαίων μόνον διὰ βραχυπροθέσμους τοποθετήσεις. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, δὲν τὸ ἠμφισβήτησε κανεὶς μέχρι σήμερον. Προκύπτει ἐξ ὅλων τῶν ἐνδείξεων τῶν διεθνῶν χρηματαγορῶν. Δὲν ὑπάρχει ἀκόμη προθυμία διὰ μακροπροθέσμους τοποθετήσεις. Δὲν γνωρίζω τοὺς λόγους. Λέγουσιν ὅμως ὅτι τὸ κοινὸν δὲν ἐπανῆλθε ἀκόμη εἰς τὸν προπολεμικόν του ρυθμόν. Δὲν ἔφυγε ἀκόμη ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς κερδοσκοπίας. Καὶ ἑπομένως δίδει μὲν προθύμως τὸ χρῆμα του ἀλλ’ εἶναι διστακτικός, διὰ μακροπροθέσμους τοποθετήσεις. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δίδῃ τὸ χρῆμα του διὰ μακροπροθέσμους τοποθετήσεις, δὲν τὸ δίδει διὰ νὰ ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν τῆς δι’ αὐτοῦ κερδοσκοπίας. Γνωρίζετε ὅτι ὅσα δάνεια ἐξεδόθησαν τελευταίως ὑπὸ κεφαλαιοποίησιν ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἐπέτυχον. Γνωρίζετε ἀκόμη ὅτι εἶναι ἕνα ὁλόκληρον πρόβλημα τὸ δάνειον τοῦ κ. Ζούγκ. Εἶναι μεγάλο πρόβλημα πῶς θὰ κεφαλαιοποιηθῇ. Καὶ ἀκριβῶς πρόκειται περὶ δανείου διὰ τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρονται ὅλαι αἱ Δυνάμεις, ὅλαι αἱ χρηματαγοραί, ὅλα τὰ Κράτη τὰ μεγάλα, ὅλοι οἱ κύριοι τοῦ χρήματος. Καὶ τὸ προϊὸν θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ θηλάκια αὐτῶν τῶν ἰδίων τῶν δανειζόντων. Λοιπὸν ταῦτα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας διὰ νὰ κρίνωμεν τὸ δάνειον. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην αὐτά. Μεταχειριζόμεθα τὰ ἰδικά μας δάνεια. Καὶ σᾶς λέγω διὰ νὰ κρίνετε πόσα δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν σήμερον, πρέπει νὰ κρίνετε πόσον ἡ πίστις μας ὑπολογίζεται εἰς τὴν χρηματαγορὰν τοῦ Λονδίνου. Καὶ ὑπολογίζεται ἐξαιρετικῶς διότι ἀπέδειξε ὄντως ἀντοχὴν ἀξιοθαύμαστον ἀπέναντι τῆς πίστεως ἄλλων Κρατῶν πολὺ μεγαλειτέρων καὶ εὐρωστοτέρων. Ἀλλ’ ἐὰν σήμερον θελήσωμεν νὰ ἐκδώσωμεν δάνειον εἰς τὴν Ἀγγλικὴν χρηματαγορὰν θὰ μᾶς εἴπουν ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς δανείου. Θὰ μᾶς ἔλεγον ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς δανείου διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον προηγουμένως σᾶς εἶπον. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα μακροπροθέσμων δανείων. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν μᾶς ἔλεγον αὐτὸ, πάλιν θὰ ἔλεγον πῶς καὶ εἰς ποῖον βαθμόν, καὶ μὲ ποῖον καθαρὸν προϊὸν καὶ μὲ πραγματικὸν τόκον, δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν. Τὸ παραγωγικόν μας δάνειον κυμαίνεται εἰς ἀνωτάτην τιμὴν περὶ τὰ 88, συνήθως 87. Τὸ δάνειον τοῦτο προηγεῖται κατὰ πολὺ τῶν ἄλλων δανείων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὅταν προσέρχεται κανεὶς νὰ δανεισθῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δανεισθῇ ἀκριβῶς ὅσον εἶναι ἡ πίστις του, ἀλλὰ κάτι πάρα κάτω, διότι ἐὰν προσφέρω τὰς νέας μου ὁμολογίας εἰς τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν εἶναι τοποθετημέναι ἀλλοῦ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ σπεύσω νὰ πάρω τὸ νέον δάνειον τὴν στιγμὴν ποὺ εἶναι ἄγνωστος ἡ τύχη του, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχω τὸ προηγούμενον τὸ ὁποῖον εἶναι τοποθετημένον καὶ τοῦ ὁποίου γνωρίζω ἀκριβῶς τὴν τιμήν.

§173Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Τὸ σχολικὸν εἶναι εἰς δημοσίαν ἐγγραφήν;

§174Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σεῖς συγκρίνετε μὲ τὴν χρηματαγοράν.

§175Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐκθέτετε τὴν κατάστασιν τῆς χρηματαγορᾶς, τὸ ὅτι δὲν εἶναι κυκλοφορίσιμον τό δάνειον εἶναι εὔνοια.

§176Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εὔνοια τίνος. Τοῦ Κράτους ἢ τοῦ Τραπεζίτου;

§177Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ τῆς καταστάσεως τῆς διεθνοῦς χρηματαγορᾶς. Διὰ τὰ δάνεια αὐτὰ τὰ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἐκτεθειμένα, δὲν μποροῦν νὰ ἰσχύσουν οἱ ὅροι τῆς δημοσίας γνώμης τῆς πίστεως ἡ ὁποία ἀποδίδεται ἀπὸ τὸ πολὺ κοινόν, νὰ ἰσχύσουν διὰ τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἕνας τραπεζίτης συνάπτων δάνεια ὁλοσχερῶς μὴ κυκλοφορίσιμα. Τοῦτο εἶναι ὑπὲρ τοῦ δανείου.

§178Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ συγκρίνω τὸ δάνειον αὐτὸ μὲ τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον θὰ συνήπτετο ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους μὲ τὸν τραπεζίτην καὶ σᾶς λέγω ὅτι, οἱ καλλίτεροι ὅροι διὰ τὸν τραπεζίτην εἶναι οἱ τῆς δημοσίας ἐγγραφῆς. Λοιπὸν ὅταν σᾶς λέγω νὰ τὸ κάμωμεν δάνειον δημοσίας ἐγγραφῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν πέραν τοῦ 83,40 ὅπερ μᾶς δίδει μίαν κεφαλαιοποίησιν 7.31 χρεωλύσιον. Τὸ 85 μᾶς δίδει 7.33 μὲ 6%. Ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη ὅπως βλέπετε. Ἀπέναντι δὲ αὐτῆς τῆς διαφορᾶς ἔχομεν τὸ πλεονέκτημα ὅτι ἐκδίδομεν δάνειον τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δημοσίας ἐγγραφῆς καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει οὐδὲ κἄν τὴν προεξόφλησιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν ὅλαι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν δανειστῶν, δὲν τὴν ἔχει κατὰ τὴν πρώτην διετίαν. Ἰδοὺ καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον ἔχομεν. Εἶναι δὲ τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, τὸ ὅτι δὲν πληρώνωμεν ἔξοδα ὑπηρεσίας δανείου, οὔτε ποσοστά, οὔτε προμήθειαν. Λοιπὸν τὸ δάνειον τοῦτο συγκρινόμενον μὲ τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν σήμερον ὑπὸ τοὺς καλλιτέρους δυνατοὺς ὅρους, εἶναι καλλίτερον, εἶναι ἐλαφρότερον οὐσιαστικῶς. Καὶ ἐπιπροσθέτως ἔχει τὸ πλεονέκτημα διὰ τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον, ὅτι δὲν φορτώνει, δὲν ἐπηρεάζει τὴν πίστιν ἡμῶν. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ὅταν θελήσωμεν νὰ συγκρίνωμεν σοβαρῶς τὸ δάνειον μὲ τὸ καλλίτερον δυνατὸν δάνειον τὸ ὁποῖον μποροῦμεν νὰ κάμωμεν σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο συνάπτεται ὑπὸ ἐξαιρετικῶς καλοὺς ὅρους. Ἀλλ’ ἠρώτησεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν διατὶ δὲν ἐκάμαμεν τὰς προσφορὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δεκτάς. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν, ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ εἶχεν ὄντως κάμει προτάσεις περὶ ὑπονόμων, ὁδοστρώσεων καὶ σχολικῶν κτιρίων, τὰ ὁποῖα πάντα θὰ ἐγένοντο διὰ προκαταβολῆς 600–700 χιλιάδων λιρῶν καὶ μετὰ τὴν πρώτην διετίαν θὰ ἐγένετο τὸ δάνειον πρὸς ἐνίσχυσιν, δηλαδὴ κατὰ τὴν πρώτην διετίαν θὰ ἐδίδοντο διὰ τὰς τρεῖς αὐτὰς ἀνάγκας ὑπονόμους Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Θεσσαλονίκης, δηλ. διὰ τὰς ὁδοστρώσεις Ἀθηνῶν, Πειραιῶς Θεσσαλονίκης, καὶ διὰ τὰ σχολικὰ κτίρια 600–700 χιλιάδων λιρῶν. Αὐταὶ ἦσαν αἱ προτάσεις· σᾶς ἀφήνω νὰ κρίνετε ἂν διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἠκούσατε ἀναπτυσσόμενον ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῆς Παιδείας. Ἀλλ’ εἶχεν ἕναν ἄλλον πρόσθετον ὅρον, εἶχε 7% καὶ προμήθειαν ἰδιαιτέρως καὶ εἶχεν ἀκόμη καὶ τὸν ὅρον τῆς κατασκευῆς τῶν ἐν λόγῳ ἔργων ὑπὸ ὡρισμένων ἑταιρειῶν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι αὐτόχρημα ἡ πρότασις αὕτη ἀντετίθετο πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως τῆς συντόμου ἀνεγέρσεως τῶν σχολικῶν κτιρίων. Ἀλλ’ ἐλέχθη ὅτι, διατὶ δὲν ἐδέχθητε καὶ ἄλλας τινὰς προτάσεις; Ὑπῆρχε καὶ πρότασις τῆς Ἰταλικῆς Τρεπέζης ἡ ὁποία μᾶς ἔδιδε χρήματα μὲ 5½%. Μοῦ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία διατὶ τάχα, ἐφόσον ὑπῆρχε τόση ἀφθονία χρημάτων εἰς τὴν Ἰταλικὴν ἀγοράν, διατὶ τάχα παρέστη ἡ ἀνάγκη νὰ δανεισθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι διὰ τὴν κτηματικὴν πίστιν, γνωρίζετε μὲ πόσην κεφαλαιοποίησιν; Μοῦ ἐγεννήθη ἀμέσως ἡ ἀπορία ὅτι, ἐνῷ ὑπῆρχε τόσον χρῆμα Ἰταλικὸν διαθέσιμον μὲ βάσιν μικρὰν κεφαλαιοποίησιν, διατὶ τάχα πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς ἀφοῦ ἔρρεε τὸ χρῆμα τόσον ἀφθόνως εἰς τὴν Ἰταλικὴν ἀγοράν, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ δανεισθῶμεν μὲ μίαν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὅπως δὲν ἠδυνήθημεν νὰ δανεισθῶμεν ἀπὸ τὴν Ἰταλικὴν ἀγορὰν διὰ τὴν κτηματικήν μας πίστιν; Ἀλλὰ δὲν εἶχον καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτου τινός. Παρεκάλεσα τὸν κύριον γενικὸν διευθυντὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ μᾶς φέρῃ τὴν πρότασιν. Ἀκούσατε τὶ λέγει. (ἀναγινώσκει). Ὑποθέτω ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῆς τῆς προτάσεως, δὲν θὰ ἔχετε τὴν ἀπορίαν διατὶ δὲν ἀπετάνθημεν εἰς τὴν Ἰταλικὴν Τράπεζαν.

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπεβλήθησαν ἄλλως τε εἰς ἡμᾶς αἱ προτάσεις ἀπ’ εὐθείας.

§180Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ διετυπώθη καὶ μία ἄλλη ἀπορία, διετυπώθη καὶ ἡ ἀπορία ὅτι, εἷς ἀπὸ τοὺς βαρεῖς ὅρους τοῦ δανείου εἶναι ὅτι θὰ πάρωμεν τὰ χρήματα ἀμέσως. Βεβαίως οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ ὅτι ἐὰν εὑρίσκαμεν μίαν Τράπεζαν ἡ ὁποία νὰ μᾶς ἔδιδε τὰ χρήματα ἐπὶ μακροπροθέσμῳ δανεισμῷ, θὰ ἦτο ἀπείρως προτιμώτερον. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εὑρέθη καμμία τοιαύτη Τράπεζα καὶ δὲν ἠδυνήθημεν κἄν νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸν ὅρον τοῦτον οὔτε διὰ τὴν προκαταβολὴν τοῦ πρώτου ἔτους. Δὲν ἐδέχθησαν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ οἱ τραπεζῖται ἡμῶν οὔτε οἱ ἐν Λονδίνῳ. Εἶπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβωμεν τοιαύτας εὐθύνας σήμερον. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν σοβαρῶς ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὸν τραπεζίτην μας, ὁπότε, θὰ ἔχομεν ἀνάγκην; Ἦτο ἀνάγκη νὰ πάρωμεν τὰ χρήματα, ἐὰν ἠθέλαμεν νὰ πάρωμεν δάνειον δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ προβάλωμεν τοιαύτην ἀξίωσιν. Ἀλλὰ ἡ ἄμεσος τῶν χρημάτων καταβολὴ γεννᾷ ἕνα ζήτημα τόκων ἀμέσων μέχρι τῆς δαπάνης. Δηλαδή, θὰ ἐζημιώνετο τὸ Κράτος ἐν τῷ μεταξὺ τόσον, ὅσον ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου ποὺ πληρώνει, μὲ τὸν τόκον ποὺ θὰ λάβῃ ἐκ τῆς ἄλλης χρησιμοποιήσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν. Λοιπὸν ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν τὸ παραμέλησα καθόλου. Ἔλαβα ὅλα τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων, δὲν θὰ ὑπάρξῃ κατὰ τὴν γνώμην μας καμμία ζημία ἐκ τῶν διαμέσων αὐτῶν τόκων. Ὅπως γνωρίζει ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωμεν 250 ἑκατομμύρια ἀκόμη ἐκ τοῦ παραγωγικοῦ δανείου, ἐκ τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ παραγωγικοῦ δανείου, ἀλλ’ οὐδεὶς θὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὅσον ἐνωρίτερον δώσωμεν τὰ χρήματα τόσον καλλίτερον εἶναι διὰ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Μὲ τὰς σημερινὰς συνθήκας καὶ ἂν διαθέσωμεν ἀπὸ τοῦδε 250 ἑκατομμύρια θὰ ἦτο καὶ διὰ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ διὰ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν πολὺ καλλίτερον. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ διαθέσωμεν τὰ 250 ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἀπὸ τοῦδε, ὥστε, νὰ λάβωμεν τὸν τόκον. Ἡ συμφωνία προβλέπει καὶ τὴν περίπτωσιν τῆς διαθέσεως τῶν 250 ἑκατομμυρίων ἐκ τῆς δευτέρας καταθέσεως. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγέ τις πολὺ καλά, ἀλλὰ ἔχετε καὶ διαθέσιμα ἐκ τῶν δύο προκαταβολῶν; Μάλιστα ἔχομεν. Ἐξ αὐτῶν δὲ ἔχουσι διατεθῇ περὶ τὰς 900 χιλιάδας λιρῶν ὑπολείπονται περὶ τὸ 1 ἑκατομμύριον. Θέλω, νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἔχομεν συμφωνήσει διὰ συμβάσεων μὲ τὴν «Βούλκαν», μὲ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἔχομεν συμφωνήσει νὰ ἔχομεν τὸ δικαίωμα, νὰ προεξοφλῶμεν τὴν ἐτησίαν δόσιν, τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ κημαινομένου χρέους, ἡ δὲ τοιαύτη προεξόφλησις ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀποσβαίνει κατὰ 1 σχεδὸν ἔτος ὁλόκληρον προτήτερα τὸν τόκον τοῦ δανείου εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, δίδει καὶ τόκον προεξοφλητικὸν 7%, τὸν ὁποῖον μᾶς ἔδωσε καὶ πέρυσι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Ἑπομένως δὲν ἔχομεν νὰ χάσωμεν τίποτε ἐὰν διαθέσωμεν 200,300 ἑκατομμύρια ἐκεῖ. Δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς καμμίαν δυσχέρειαν, καὶ ὅταν ἔλθουν τὰ χρήματα τῆς Ἀμερικανικῆς προκαταβολῆς, νὰ μεριμνήσωμεν περὶ διαθέσεως αὐτῶν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀφήσῃ καμμίαν ἀξίαν λόγου ζημίαν ἐκ τῶν τόκων εἰς τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον. Ἀλλ’ ἐξ ἀφορμῆς τοῦ δανείου ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῶν Προοδευτικῶν ὡμίλησε γενικώτερον περὶ δανειακῆς πολιτικῆς, περὶ ἀστόχου δανειακῆς πολιτικῆς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Κύριοι Βουλευταὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι πολλὰ ἔχομεν δανεισθῆ καὶ πολλὰ ὀφείλομεν ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ δανειακὴ αὐτὴ πολιτικὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ βαρύνῃ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν οὔτε ἡ δανειακὴ πολιτικὴ οὔτε ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ ἀστόχου, τὸν ὁποῖον ἔδωσε ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς Εὐρυτανίας. Ἡμεῖς ἀληθῶς ἐξεδώσαμεν ἕνα δάνειον παραγωγικὸν 4 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἂς ἴδωμεν ποῖα δάνεια ἐξεδώσαμεν. (ἀναγινώσκει). Ἡ δανειακὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε, νὰ κατακριθῇ, διότι μεταξὺ τοῦ δανείου τῶν 4 ἑκατομμυρίων λιρῶν καὶ τῆς προκαταβολῆς τῆς γενομένης διὰ τὰ παραγωγικὰ ἔργα ποσοστὸν καὶ ἀνάλογον καὶ εἰς τὴν σύμβασιν τῆς ἀποξηράνσεως τοῦ Στρυμῶνος, τὴν ὁποίαν συνῆψε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἕνα ποσοστὸν τοῦ δανείου τούτου τῶν 4 ἑκατομμυρίων καὶ τὸ σημερινὸν δάνειον τοῦ 1 ἑκατομμυρίου λιρῶν εἶναι εἰς βάρος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τῶν δανείων τούτων ὑπερηφάνως φέρει ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν ἔχομεν ὅμως πολιτικὴν παραγωγικήν, ἐὰν τὰ δάνεια τὰ ὁποῖα κάμομεν διὰ τὰ παραγωγικὰ ἔργα, εἶναι δάνεια ὄντως παραγωγικά, ὄντως ἀποδοτικά, ἀποδοτικώτερα ὅλων εἶναι τὰ δάνεια διὰ τὸν Στρυμῶνα, διότι ταχύτερον ὅλων ὁ Στρυμών, θὰ ἀποδώσῃ τὰς γαίας του εἰς τὴν Ἑλληνικὴν φιλοπονίαν, ταχύτερον ὅλων θὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἄρδευσιν τῶν σήμερον ἀκαλλιεργήτων. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπόν, νὰ γίνεται κρίσις περὶ τῆς δανειακῆς μας πολιτικῆς καὶ μάλιστα κρίσις βαρεῖα. Δὲν θέλω, νὰ ἀμφισβητήσω, ὅτι τὸ δανειακὸν βάρος εἶναι μέγα, ἀλλ’ εἶναι ἀποτέλεσμα ἄλλης πολιτικῆς, ἄλλων περιστάσεων, διὰ τὰς ὁποίας δὲν εὐθύνεται βέβαια ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Εἶναι δὲ μεγαλείτερον, διότι ἔχει καὶ τόκους μεγάλους καὶ διότι ἀποσβέννομεν τὰ δάνεια ἡμῶν γοργῶς διὰ τῆς τακτικῆς καὶ ἐκτάκτου ἀποσβέσεως. Εἶχον ἄλλοτε τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου μὲ τὴν σημερινὴν τακτικὴν καὶ ἔκτακτον ἀπόσβεσιν, θὰ δυνάμεθα ἐντὸς 15 ἐτῶν, νὰ ἀποσβέσωμεν τὸ ἥμισυ τοῦ δημοσίου χρέους ηὐξημένον κατὰ 150 ἑκατομμύρια λίρας, ὅσον ποσοστὸν διαθέτομεν διὰ παραγωγικὰς καὶ ἄλλας ἀνάγκας. Εἶναι δίκαιον, νὰ ἐξακολουθήσωμεν πληρώνοντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ δάνειά μας. Εἶναι δίκαιον, νὰ ἀνεχώμεθα βάρος τοῦ δανείου περισσότερον τοῦ κεφαλαίου μας; Δὲν πρέπει ἄραγε νὰ προσπαθήσωμεν, ὥστε νὰ ἐπιτύχωμεν δανεισμὸν μὲ μικρότερον τόκον καὶ μάλιστα μικροτέρας εἰς προθεσμίας; Βεβαίως οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο. Λόγοι δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς παρούσης γεννεᾶς ἐπιβάλουν νὰ σκεφθῶμεν κατὰ τίνα τρόπον τὸ βάρος τὸ δανειακὸν δὲν θὰ τὸ φέρῃ αὐτὴ ὁλόκληρον, κατὰ τίνα τρόπον καὶ ἡ μέλλουσα γενεὰ θὰ φέρῃ, καὶ ἐκείνη τὸ βάρος, λόγοι δικαιοσύνης ἐπιβάλλουν μίαν τοιαύτην σκέψιν τὴν ἐπιβάλλουν ἀκόμη καὶ λόγοι εἰδικοῦ δημοσίου συμφέροντος, ὅτι θὰ πληρώνωμεν μικρότερον τόκον διὰ δάνεια καὶ θὰ ἔχομεν συμφέρον τοῦ δημοσίου ταμείου. Τὸ ἐπιβάλλει ἀκόμη ἂν θέλετε καὶ μία στοιχειώδης πρόνοια εὑρέσεως νέων πόρων διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας θὰ παρουσιάζουν οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος διότι παρ’ ὅσα καὶ ἐὰν ἐλέχθησαν, ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἕνα πρᾶγμα εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ σημερινὸν Κράτος, καὶ ὅλα τὰ Κράτη ἄλλωστε, ἀνέκαθεν δὲν αὐξάνουν τὸν προϋπολογισμόν. Εἶναι τοῦτο φυσικὸν εἶναι νόμος οἰκονομικὸς ὁποῖος σήμερον ἀκόμη περισσότερον πρέπει νὰ τηρῆται λόγῳ τῆς μορφῆς τοῦ Κράτους τοῦ σημερινοῦ. Καὶ ἡμεῖς ἑπομένως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκολουθῶμεν τὸν φυσικὸν τοῦτον νόμον. Λοιπόν, ἡμεῖς, ὡς εἴπωμεν πολλάκις, πρέπει νὰ περιλάβωμεν πιστώσεις εἰς τὸν προϋπολισμόν μας διὰ νὰ ἀρθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τοῦ συγχρόνου κράτους ἐκπληροῦντος τὰς ὑποχρεώσεις του ἀπέναντι τῶν φορολογουμένων. Τὰς νέας ταύτας πιστώσεις εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ εὕρωμεν δι’ αὐξήσεως τοῦ φορολογικοῦ βάρους τῶν Ἑλλήνων. Εἶναι γνωσταὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου αἱ ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ τοὺς εὕρωμεν διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἀποδόσεως ὡρισμένων φόρων, αὐξήσεως διττῶς ἐπιβαλλομένης, καὶ αὐξήσεως ἐπιδιωκομένης ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς τονώσεως τοῦ ἐθνικοῦ ἀγαθοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν τόνωσιν ἡ Κυβέρνησις δὲν μπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ ὅτι οὐδὲν ἠμέλησεν ἴσως μπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ ὅτι λίαν γοργῶς βαίνει. Θὰ ζητήσωμεν τὰς νέας αὐτὰς πιστώσεις ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν αὔξησιν τῆς ἀποδόσεως τῶν κειμένων φόρων, θὰ συζητήσωμεν ἐπίσης καὶ εἰς τὴν ἐξοικονόμησιν ἐκ τῶν πιστώσεων, ἐγὼ τοὐλάχιστον τὴν βλέπω ἀξιόλογον, νὰ προέρχεται ἐκ τῆς ἐνοποιήσεως τῶν δανείων, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὴ σήμερον, καὶ ἡ ὁποία ἐλπίζω ὅτι θὰ εἶναι δυνατὴ αὔριον, ὅταν θὰ ἐπανέλθῃ ὁ τακτικὸς οἰκονομικὸς ρυθμὸς εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Μίαν τοιαύτην μετατροπὴ θὰ μᾶς ἔδιδε ἀρκετὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων ὑπὲρ τοῦ δημοσίου Ταμείου, ἐὰν διὰ καταλλήλου διαρρυθμίσεως, τοῦ ζητήματος καὶ τῶν ἐκτάκτων ἀκόμη ἀποδόσεων δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν μεγαλυτέραν ἀνακούφησιν, ἐὰν ὅπως τὸ ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ γίνῃ ἡ ἀπόδοσις ὡρισμένων παραγωγικῶν ἔργων π. χ. ὅπως τῶν γαιῶν, διατεθῇ κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τακτικὴν ἀπόσβεσιν εἰς τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δανειακὴ καὶ ἐπαναλαμβάνομεν ὅτι δὲν ἤξιζε τὴν κατάκρισιν τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν.

§181Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκ τῶν δύο ὑπουργῶν οἱ ὁποῖοι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος, διὰ ν’ ἀπαιτήσουν εἰς ὅσα παρ’ ἐμοῦ ἐλέχθησαν, ὁ εἷς ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὴν συζήσιν τόνον, θὰ ἔλεγον, φιλικὸν κάπως, ὁ δεύτερος δὲ ἀπήντησεν εἰς παρατηρήσεις κατὰ τὸ πλεῖστον μὲν διατυπωθείσας.....

§182Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Καὶ εἰς τοὺς δύο σᾶς ἀπήντησα.

§183Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τὶ ἀνακριβέστερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι μέχρι τοῦ τελευταίου ἔτους, τοῦ 29–30 δὲν εἶχον ἀναγραφῇ πιστώσεις τὸν προϋπολογισμὸν τόσον γενναῖαι διὰ τὴν ἀνέγερσιν κτιρίων, ὅσαι ἀνεγράφησαν εἰς τοὺς δύο τελευταίους προϋπολογισμούς. Δὲν φαντάζομαι νὰ ὑποθέσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι ὅλαι αἱ ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Κράτους διαδεχθεῖσαι ἀλλήλας Κυβερνήσεις, καὶ μεταξὺ τῶν ὁποίων ἴσως καὶ αἱ Κυβερνήσεις αἱ τελευταῖαι, δὲν ἐσκέφθησαν ποτὲ ὅτι αἱ σχολικαὶ ἀνάγκαι ἱκανοποιοῦνται παρ’ ἡμῖν κατὰ τὸν οἰκτρότερον τρόπον, ὅτι τὰ διδακτήρια ἦσαν τρῶγλαι καὶ ὅτι οἱονδήποτε ἐκπαιδευτικὸν σύστημα θὰ ἐχώλαινε καὶ θὰ προσέκρουε εἰς τὴν ἀτέλειαν καὶ τὴν ἀθλιότητα τῶν σχολικῶν κτιρίων εἰς τὰ ὁποῖα ἐστεγάζετο ἡ μαθητευομένη νεολαία. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ὑποθέτω εἶχον πρόχειρον τὴν ἀντίληψιν ὅτι καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ θέσις τῶν σχολικῶν κτιρίων ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴν ἐπιτρέπεται ἡ συνέχισις τῆς καταστάσεως ἄνευ κινδύνου τῆς νεολαίας τῆς Ἑλληνικῆς. Ἐὰν δὲν προέβησαν καὶ αὗται εἰς δαπάνας ἀθρόας...

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὰς κατακρίνομεν.

§185Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν δὲν προέβησαν εἰς ἀθρόας δαπάνας καὶ εἶχε τὴν τιμὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ διαθέσῃ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων, ὑποθέτω ὅτι ἡ δικαιολογία εἶναι ἁπλῆ, διότι ἀπὸ καταβολῆς Κράτους δὲν συνέπεσε εἰς οὐδεμίαν μέχρι τοῦδε περίστασιν τὸ Κράτος νὰ διαθέτῃ τόσα ἄφθονα χρήματα ὅσα ἤρχισεν νὰ διαθέτῃ ἀπὸ 3 ἐτῶν. Καὶ θὰ ἦτο ἀληθὴς παράληψις καθήκοντος ἐὰν τὸ Κράτος σήμερον, ἔχον ἀποθέματα 2.100.000.000, δὲν ἐσκέπτετο ὅτι μία ἐκ τῶν πρώτων μεριμνῶν αὐτοῦ θὰ ἦτο νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν οἰκτρότητα αὐτὴν τῶν σχολείων καὶ νὰ φροντίσῃ ὅπως στεγασθῇ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ νεότης εἰς κτίρια καὶ διδακτήρια εὐπροσωπότερα καὶ ὑγιεινά. Καὶ ἂν ἀκόμη κατὰ τὸ παρελθὸν δὲν ἐλήφθη φροντὶς μιᾶς ἀθρόας ἀνοικοδομήσεως σχολείων διὰ τῆς μεθόδου τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ὑπῆρχε εἷς ἄλλος σοβαρώτερος λόγος. Εἶναι διότι τὰ ἐξωτερικὰ δάνεια δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀνώδυνα, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ἀκόμη κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχονται νὰ καλύψουν μίαν δαπάνην τὴν ὁποίαν ἤδη ὑφίσταται τὸ Κράτος, δηλαδὴ ὅταν ἔρχωνται νὰ καλύψουν τὴν πληρωμὴν τῶν μισθωμάτων τά ὁποῖα καταβάλλει ἐκ τῶν ἰδίων. Δὲν ἔχει τὴν αὐτὴν σημασίαν ἐὰν πληρώσῃ 30.000.000 εἰς μισθώματα διδακτικῶν κτιρίων, μὲ τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ διὰ μιᾶς ἐτησίας ὑπηρεσίας καταβαλλομένης διὰ τῆς ὑπηρεσίας δανείων ἐξωτερικῶν. Διότι τὸ δάνειον τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ὅταν ἀκόμη ἀναγνωρίζεται ἡ ὑπηρεσία εἰς τὴν δαπάνην τῶν 30.000.000 τὰ ὁποῖα διατίθενται σήμερα διὰ πληρωμὴν μισθωμάτων, καὶ δὲν γνωρίζω ἂν διὰ 375.000 000 θὰ ἀνεγερθοῦν τόσα σχολεῖα, ὥστε νὰ μὴν ὑπολείπεται καὶ μία ἀνάγκη μερικῶν οἰκημάτων διὰ νὰ πληρώσῃ τὸ δημόσιον ἐνοίκια ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀπολύτως ὁ συμψηφισμὸς τῶν 30.000.000, ἔχει μίαν σπουδαιοτάτην ἐπίδρασιν ὅτι περιορίζει καὶ στενεύει τὴν ἐλαστικότητα τῆς δημοσίας πίστεως καὶ ὅτι ὁ περιορισμὸς αὐτὸς καὶ ἡ ἐλαστικότης τῆς δημοσίας πίστεως ἐντὸς στενοτάτων ὁρίων, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ εἰς μίαν ὡρισμένην στιγμὴν ἀπήχησιν ὀλεθρίαν. Εὔκολον εἶναι εἰς πᾶσαν περίστασιν ἐφόσον ἔχομεν περισσεύματα καὶ ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν τοῦ Διεθνοῦς ἐλέγχου νὰ δανειζώμεθα διὰ νὰ πληρώνωμεν τὰς ἀνάγκας τὰς ἐσωτερικὰς δι’ ἐξωτερικοῦ δανείου. Δὲν εἶναι δὲ δύσκολον τοῦτο. Ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ χρειασθῶμεν καὶ πάλιν τὴν ἐξωτερικὴν πίστιν ἡ ὁποία θὰ θελήσῃ διὰ νὰ μᾶς δανείσῃ, θὰ θελήσῃ καὶ αὐτὴ ἀσφάλειαν καὶ ἀσφάλεια δὲν θὰ ὑπάρχει καὶ τὸ Κράτος θὰ ἔλθῃ εἰς ἀμηχανίαν. Διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ λεχθὲν, ὅτι δὲν κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ κεφαλοποιοῦμεν τὰς πληρωμὰς τῶν μισθωμάτων καὶ ἂν αὐτὸ γίνεται ἔχει πολὺ περισσότερον δυσάρεστον σημασίαν διότι τὰ μισθώματα τὰ ἀναπληρώνομεν διὰ μιᾶς ἐτησίας τοκοχρεωλυτικῆς ὑπηρεσίας καταβαλλομένης εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§186Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Φοβεῖσθε δηλαδὴ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου;

§187Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν φοβοῦμαι τίποτε ἐγώ. Θέτω μίαν ἀρχὴν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσοφαρίζωμεν τὴν ἀρχὴν μιᾶς τολοχρεωλυτικῆς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν πληρωμὴν μισθωμάτων 30.000.000 ἐσωτερικῶν. Ἐκτὸς τῆς δαπάνης τῶν 30.000.000 ἡ σύναψις ἑνὸς ἐξωτερικοῦ δανείου καὶ ἡ πληρωμὴ μιᾶς τοκοχρεωλυτικῆς ὑπηρεσίας ἔχει δυσάρεστους γενικὰς οἰκονομικὰς συνεπείας ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμελῶμεν τὴν σημασίαν αὐτήν. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅτι αἱ προτάσεις τὰς ὁποίας ἔλαβε τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦσαν τελείως ἀπαράδεκτοι διότι συνεδυάζοντο πρὸς ἀξιώσεις χορηγήσεως τῶν ἔργων εἰς ἑταιρείας αἱ ὁποῖαι θὰ μετέβαλον τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων εἰς ἐπιχείρισιν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν ἀποκρουστέαι ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ἂν εἶναι τοῦτο ἀπολύτως ἀκριβές, ἂν πράγματι αἱ προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦσαν τοιαύτης φύσεως, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἠδυνάμην ἐγὼ οὐδέποτε νὰ συστήσω νὰ δοθῇ ἡ ἀνέγερσις τῶν σχολικῶν κτιρίων εἰς ἑταιρείαν ἐμπορικήν. Ἡ ἀπορία μου ὡς πρὸς τὰς προτάσεις αὐτὰς εἶναι ἂν ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἀρχῆς ἡ ὁποία ἐδόθη παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως προσπαθήσῃ τροποποιοῦσα τὰς προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς προσφερομένης προκαταβολῆς. Ἂν δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχὴν τῶν προτάσεων αὐτῶν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τῆς ἀνεγέρσεως τῶν διδακτηρίων διὰ προκαταβολῶν ἐσωτερικῶν χορηγουμένων παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀπευθύνθη πρὸς τὴν Τράπεζαν καὶ προσεπάθησε νὰ πείσῃ αὐτὴν τὸ μὲν νὰ χωρίσῃ τὰς προτάσεις αὐτῆς ἀπὸ τὴν ἐπιχείρισιν τῶν ἐργοληπτικῶν ἑταιρειῶν τὸ δὲ νὰ μὴ συνδυάσῃ αὐτὰς πρὸς χορήγησιν περαιτέρω δανείου. Ἐὰν τοῦτο ἔπραξε καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔμενεν ἀνένδοτος τότε καλῶς ἔπραξεν καὶ ἀπέκρουσε τὰς προτάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐὰν τὸ παρέλειψε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπω ὅτι ἐξετέλεσε πλήρως τὸ καθῆκόν της, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο δυνατὸν συνεχιζομένης τῆς προσπαθείας της νὰ ἐπιτύχῃ ὥστε νὰ δοθῇ ἡ προκαταβολὴ μόνον ἄνευ τῶν ὅρων τῶν ἐπαχθῶν τοὺς ὁποίους ἀπέκρουσε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἡμᾶς εἶναι τοῦτο, ὅτι βεβαίως θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γίνῃ τὸ δάνειον διὰ μιᾶς προκαταβολῆς νὰ γίνῃ ἡ χρηματοδότησις τῶν σχολικῶν κτιρίων διὰ προκαταβολῆς ἡ ὁποία ἔχει ἀπειρίαν πλεονεκτημάτων. Διότι θὰ ἦτο ὀρθὸν ἡ χρηματοδότησις αὐτὴ ὑπὸ τύπον προκαταβολῆς νὰ γίνῃ ἐσωτερικῶς, διότι καὶ αὐτὸ ἔχει πολλὰ πλεονεκτήματα. Ἂν καὶ τὰ δύο αὐτὰ δὲν ἦσαν δυνατὰ καὶ ἐξήντλησε ἡ Κυβέρνησις ὅλας της τὰς προσπαθείας, ἀλλὰ τὰς ἐξήντλησε εἰς μάτην, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὄχι ὅτι ἔπρεπε νὰ ματαιώσῃ τὴν καταβαλλομένην προσπάθειαν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ συστήματος τῶν σχολικῶν κτιρίων ἀλλὰ νὰ ἀναβάλῃ ἐπί τινα χρόνον ἀκόμη τὴν σύναψιν τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου διὰ τά σχολικὰ κτίρια, ἐφ’ ὅσον εἶχε ἀκόμη πόρους διαθεσίμους ἐκ τῶν περισσευμάτων, ἵνα ἐπιτύχῃ ὡς ἦτο βέβαιον ὅτι θὰ ἐπετύγχανεν, ὅρους καλλιτέρους, λέγω, νὰ ἀναβάλει διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι εἶχεν ἀκόμη ἐκ τῶν περισσευμάτων ἡ Κυβέρνησις ἕνα ποσὸν διαθέσιμον 60–70 ἑκατομμυρίων.

§188Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 200 καὶ παραπάνω.

§189Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον, διότι προσθέτι ἀκόμη θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαθέσῃ καὶ προσωρινῶς διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ ἀνέγερσις τῶν κτιρίων ἐκ τῶν ἀποθεμάτων τῶν προερχομένων ἀπὸ τὰ περισσεύματα ἓν γενναιότατον ποσὸν διὰ τὴν ἀθρόαν ἐπιχείρισιν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν διδακτηρίων, νὰ διαθέσῃ ἀκόμα ἕνα ποσὸν 200.000.000. Τί θὰ τὴν ἠμπόδιζε τὴν Κυβέρνησιν ἐφόσον παρέμενε ἀδιάθετον μέγα ποσὸν ἐκ τῶν περισσευμάτων νὰ χρησιμοποιήσῃ προσωρινῶς 100, 200, 250 ἑκατομμύρια διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων, διὰ νὰ ἐκλέξῃ αὐτὴ τὴν ὥραν τῆς συνάψεως τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου ὑπὸ ὅρους ἀπολύτως συμφέροντας.

§190Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λέγετε ὅτι ἔχομεν 60.000.000 διαθέσιμα ἐκ τῶν περισσευμάτων. Σᾶς λέγω ὅτι εἶναι 200 καὶ σᾶς πληροφορῶ ὅτι αὐτὰ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ τὰ διαθέσω ἐγὼ τοὐλάχιστον διὰ σχολεῖα. Τὰ θέλω ὡς ἓν περιθώριον ἀσφαλείας. Ἀλλὰ πῶς ἐννοεῖτε νὰ κάμω ταμειακὴν εὐκολίαν εἰς τὰ σχολεῖα;

§191Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὶ θὰ πῇ ταμειακὴ εὐκολία; Θὰ τὰ διαθέτετε προσωρινῶς.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν περισσεύματα διὰ νὰ διαθέσωμεν. Μήπως θέλετε διὰ νόμου;

§193Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου εὔκολος εἶναι.

§194Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς βάρος ἄλλων ἔργων;

§195Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ τὰ διαθέτετε προσωρινῶς ἵνα σεῖς ἐκλέξητε τὴν ἐποχὴν τῆς συνομολογήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου.

§196Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τῇ ἀναλήψει, ἀπὸ ποῦ;

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον τὸ ὁποῖον θὰ συνήπτατε σεῖς εἰς κατάλληλον ἐποχήν.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ ἦτο κυμαινόμενον χρέος.

§199Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κυμαινόμενον χρέος. Κυμαινόμενον χρέος εἶναι ἡ διάθεσις τῶν περισσευμάτων.

§200Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν μᾶς λέγετε διὰ Νόμου νὰ τροποποιήσωμεν τὴν διάταξιν αὐτήν, τότε εἶναι ἄλλης Κυριακῆς ἀνάγνωσμα. Ὡς τώρα μᾶς λέγετε ποῦ εἶναι τὰ περισσεύματα. Τὰ ἔχομεν διαθέσει. Ὅπως δὲ λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θέλει καὶ ἓν μέρος τῶν περισσευμάτων νὰ τὸ διαθέσῃ, διότι τὸ θέλει ὡς μίαν ἀσφάλειαν.

§201Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι εὑρίσκεται εἰς πλάνην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§202Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καμμία πλάνη. Θέλετε νὰ παραβιάσωμεν τόν νόμον; Νὰ τά διαθέσωμεν δι’ ἄλλους σκοποὺς παρ’ οὓς τὰ διαθέσαμεν;

§203Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἐγίνετο μία ἐξουσιοδότησις πρὸς διάθεσιν τῶν περισσευμάτων. Δὲν ἀνεγράφησαν πιστώσεις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὰ περισσεύματα τοῦ 1929 –1930:

§204Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς πληροφορήσω. Τὸ 1927–1928 εἶναι εἰδικῶς. Τὸ 1928– 29 ἐπίσης εἰδικῶς. Διὰ τὰ παραγωγικὰ 152.000.000 ἀπὸ τὰ πλεονάσματα τοῦ δευτέρου νόμου. Διὰ τὴν ἀγροτικὴν 250.000.000. Διὰ τὰ προσφυγικὰ 100.000.000.

§205Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅλα αὐτὰ δι’ ἀποφάσεώς σας;

§206Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δυνάμει τοῦ νόμου τῶν περισσευμάτων, τὸ 1929 ἔχομεν κάμει δύο νόμους ἔχομεν νόμον ὁ ὁποῖος δίδει εἰδικῶς τὰ πλεονάσματα τῆς χρήσεως 1928–1929, 581 ἑκατομμύρια καὶ κατόπιν λέγει εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, «ἐπιτρέπεται...... (ἀναγινώσκει).

§207Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ νόμος δὲν σᾶς ἔδωσε τίποτε, ἐλάβατε ἐξουσιοδότησιν.

§208Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὲ ἐρωτᾶτε τὶ ἔχω σήμερον, σᾶς λέγω ποὺ τὰ ἔδωσα.

§209Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σεῖς θέλετε νὰ ὑπεκφύγετε, ἀλλ’ εἶναι δύσκολον, ἀφήσατε μὲ νὰ ἐξακολουθήσω.

§210Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μοῦ ζητήσατε μίαν ἀπάντησιν.

§211Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νὰ μοῦ δώσητε ἀπάντησιν, μὴ κάμνετε ὑπεκφυγάς. Ὁ νόμος 5085 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει).

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δι’ ὡρισμένους σκοπούς.

§213Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπελείπετο λοιπὸν νὰ ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ ὑπουργοῦ, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ὡρίζοντο τὰ ποσὰ τὰ διατιθέμενα δι’ ἕκαστον τῶν προορισμῶν αὐτῶν.

§214Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπληρώθησαν ἤδη.

§215Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν θέλετε διαλογικῶς νὰ μὲ ἐμποδίσητε εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου βεβαίως ἔχετε τὸ δικαίωμα, ἀλλ’ αἱ παρατηρήσεις σας δὲν ἔχουν ἀπολύτως καμμίαν βάσιν. Διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὅλην τὴν ἐξουσίαν τροποποιοῦσα βεβαίως τὸν νόμον ἀσφαλῶς, νὰ μὴ ἀναλάβῃ ὑποχρέωσιν καὶ δὲν ἀνέλαβε μέχρι τοῦδε ὑποχρέωσιν διὰ δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκρίνοντο ἐπιδεκτικαὶ ἀναβολῆς τινὸς καὶ νὰ διαθέσῃ ἓν μέρος τῶν περισευμάτων τοῦ 1628–29, νὰ κρατήσῃ τὸ περίσσευμα τῶν 300.000.000 δραχμῶν τῆς νέας χρήσεως ὡς ἀσφάλιστρον, νὰ διαθέσῃ ἐκ περισσευμάτων τοῦ 1928–29 καὶ τῶν πλεονασμάτων 132.000.000 διὰ μίαν πρόχειρον χρηματοδότησιν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολικῶν κτιρίων, οὕτως ὥστε νὰ ἐκλέξῃ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν τῆς συνάψεως τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ὑπὸ ὅρους ἀπολύτως ἐπωφελεστέρους καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι ἐὰν δὲν ἤθελε σπεύσει εἰς τὴν σύναψιν τοῦ δανείου αὐτοῦ, μετά τινα χρόνον ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου θὰ ἐγένετο ὑπὸ ὅρους ἀπολύτως συμφερωτέρους. Διατί; Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν: ἔχετε παράδειγμα μακροπροθέσμου σήμερον τοποθετήσεως ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους; Καὶ ἐὰν δὲν ἔχωμεν σήμερον παράδειγμα ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους τοποθετήσεως, ἀσφαλῶς δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι παρακολουθοῦντες τὴν γενικὴν ροπὴν ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν χρηματαγορὰν πτῶσιν τοῦ ἐνοικίου τοῦ χρήματος σήμερον παρουσιαζομένην ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς πτώσεως τοῦ ἐνοικίου διὰ τὰς βραχυπροθέσμους τοποθετήσεις ἀλλὰ μὲ τὴν ἀσφαλῆ πρόβλεψιν τῆς βεβαιότητος ὅτι λόγῳ τοῦ γενικοῦ ρεύματος καὶ μὲ τὴν προσφορὰν τοῦ κεφαλαίου θὰ ἔχωμεν μετ’ ὀλίγον ἄνευ σχεδὸν ἀναβολῆς τῆς βραδύτητος προσφορὰν χρήματος τοῦ πλεονάζοντος σήμερον εἰς τὴν ἀγορὰν διὰ τοποθετήσεως μακροπροθέσμου ὑπὸ ὅρους εὐθηνοτέρους. Καὶ θὰ εἴχομεν τότε τὸ δάνειον τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων ὄχι τόσον ἐπαχθὲς διὰ τὸ δημόσιον. Ἀπὸ τὴν θέσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπομακρυνθῶμεν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὰ μέσα τῆς ἱκανοποιήσεως τῆς καλύψεως μιᾶς κοινωνικῆς ἀνάγκης σπουδαιοτάτης τῆς ἀνεγέρσεως καὶ κατασκευῆς τῶν σχολικῶν κτιρίων θὰ ἔλεγον ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἀδυναμίαν καὶ ἀναγκάζεται νὰ ζητήσῃ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου διότι δὲν ἔχει ἄλλην διέξοδον. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔχει σήμερον ἓν ἀπόθεμα πλεονάζοντος χρήματος, θὰ ἠδύνατο προσωρινῶς νὰ διαθέσῃ ἓν μέρος αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς σχολικὰς ὅταν αὗται θὰ ἐμφανίζοντο. Καὶ νὰ ἀνέμενε, ἐπαναλαμβάνω τὴν σύναψιν τοῦ ἐξωτερικοῦ δανείου εἰς ἐποχὴν κατάλληλον. Δὲν τὸ ἔπραξεν. Καὶ ἡμεῖς ὡμιλήσαμεν περὶ ἀστοχάστου οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Δὲν ἀνατρέξαμεν εἰς τὸ παρελθόν. Εἴπομεν ἀστόχαστον οἰκονομικὴν πολιτικὴν ὅτι ἀποτελεῖ ἡ πρόχειρος συνομολόγησις ἐξωτερικῶν δανείων, ἀστόχαστον δανειακὴν πολιτικήν, θέλοντες νὰ προλάβωμεν τὰς καταχρήσεις τοῦ μέλλοντος.

§216Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως.

§217Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως τὰς καταχρήσεις τοῦ μέλλοντος, διότι ἔχομεν γνῶσιν ὅτι χρειάζεται σήμερον συμπλήρωσις τοῦ παραγωγικοῦ δανείου, ὅτι θὰ χρειασθῇ ἓν δάνειον διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ὅτι θὰ χρειασθῇ ἓν δάνειον διὰ τὰς κοινοτικὰς ἀνάγκας, ἑνὸς δανείου διὰ τὰ σχολικὰ κτίρια. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίσῃ ἐπ’ αὐτῶν συμπτωματικὴν πολιτικὴν βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν ἐπιβάρυνσιν τοῦ δημοσίου χρέους, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι ἀδιάφορος διὰ τὸ μέλλον. Συνεστήσαμεν λοιπὸν νὰ ἀποσυρθῇ ἡ σύμβασις αὐτὴ ὄχι διὰ νὰ παρακωλυθῇ ἡ ἀνέγερσις τῶν κτιρίων ἀλλὰ νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον καταλληλότερον συμφερώτερον διὰ τὸν λαόν, συμφερότερον διὰ τὸ δημόσιον· Ἐξῆρεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ αὐτὸς τὴν πολιτικὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπω τῆς μετατροπῆς πράγματι τοῦ ἐπαχθοῦς δημοσίου ἡμῶν χρέους. Ἀλλὰ διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν ἑνὸς προγράμματος τόσον πραγματικῶς ἐνδεδειγμένου ἡ μόνη σκέψις ἡμῶν δὲν πρέπει νὰ εἶναι εἰμὴ πῶς νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς ὑπολοίπους ἀνάγκας καὶ νὰ ἀποφύγωμεν παντὶ σθένει τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους περισσότερον, διὰ νὰ ἀφήσωμεν ἀβίαστον τὴν ἀνύψωσιν τῶν τίτλων μας εἰς τὴν διεθνῆ χρηματαγορὰν ἐκ τῆς ὑψώσεως τῶν ὁποίων καὶ μόνον ὑπὲρ τὸ ἄρτιον θὰ εἶναι δυνατὴ καὶ εὐνοϊκὴ ἡ μετατροπὴ τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐὰν σήμερον εἰσέλθωμεν εἰς μίαν νέαν δανειστὴν πολιτικὴν καὶ σήμερον ἐκδώσωμεν ἓν δάνειον καὶ αὔριον ἐκδώσωμεν ἄλλο δάνειον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσῃ ἡ μετατροπὴ τοῦ Δημοσίου χρέους, ἡ πραγματοποίησις τῆς μετατροπῆς δημοσίου χρέους ματαιοῦται διὰ παντός. Αὐτὴ κύριοι ἦτο ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὄχι ἀποκρούοντες, ὄχι ἀμφισβητοῦντες τὴν χρησιμότητα τῆς διαθέσεως ἑνὸς ποσοῦ ὁπωσδήποτε μεγάλου διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν διδακτηρίων, ἀλλ’ ἀμφισβητοῦντες τὴν πρακτικότητα καὶ τὴν χρησιμότητα τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως. Εἴπομεν ἡμεῖς: ἔχετε ἀνάγκην 375 ἑκατομμυρίων διὰ νὰ κάμετε τὰ σχολικὰ κτίρια. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμετριασθῇ, οὕτως ὥστε νὰ μὴ συνάπτωμεν τὰ δάνεια εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ δημόσιον καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν μὲ τὴν πληρωμὴν 30 ἑκατομμυρίων ἀδικαιολογήτως. Ἐὰν τοῦτο εἶναι δυνατὸν ἀναβάλετε τὴν πραγματοποίησιν αὐτὴν τοῦ δανείου καὶ διαθέσατε ἐκ τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα ἔχετε εἰς χεῖρας σας διὰ νὰ συνεχίσετε ἀπροσκόπως τὸ ἔργον αὐτό. Ἀναφέραμεν ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δανειζομένη πρὸς 7% ἔχει νὰ ὠφεληθῇ ἐφ’ ὅσον λαμβάνει τὰς πιστώσεις της ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πρὸς 8%. Ἀλλ’ εἴχωμεν μίαν πληροφορίαν τηλεφωνικῶς δοθεῖσαν εἰς ἡμᾶς σήμερον ὅτι ἐγένοντο προσφοραὶ εἰς αὐτὴν μὲ 5¾%. Ἀποδεικνύεται ἡ πληροφορία αὕτη ἀνακριβής. Ἡ τοποθέτησις λοιπὸν τοῦ δανείου αὐτοῦ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν βεβαίως εἶναι συμφέρουσα διὰ τὴν Ἀγροτικὴν τράπεζαν, λέγω ὅμως ἀφοῦ ἰσχυρίζομαι ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ξεχωρίσωμεν ἐντελῶς τὰ δάνεια τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης νὰ φροντίσωμεν νὰ γίνῃ ἡ ἐνίσχυσις αὐτῆς καθ’ ἄλλον ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τρόπον, διότι εἶναι ἄδικον πρᾶγμα νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ λαμβάνῃ πιστώσεις ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν πρὸς 7%. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπαρκέσῃ κατ’ ἄλλον τρόπον εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ θέλωμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγροτικῆς πίστεως διὰ τῶν σχολικῶν κτιρίων, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀνέγερσις δὲν εἶναι δυνατὴ οὔτε ἐντὸς τριετίας καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι δίκαιον νὰ ἔχωμεν διὰ τὰς σχολικὰς ἀνάγκας διαθέσιμον ποσὸν ἀνῆκον εἰς τὸ Κράτος. Διότι ἡ διάθεσις ἐπίσης τῶν περισσευμάτων αὐτοῦ δὲν θὰ ἦτο ἀθρόα, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ διαθέσωμεν 375 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν περισσευμάτων διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων θὰ ἦτο δὲ δυνατὸν αὐτὰ τὰ περισσεύματα νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἐφ’ ὅσον παρίστανται αἱ ἀνάγκαι. Αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἴχομεν νὰ κάμωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου παρατηρήσεις βεβαίως, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα μᾶς παρεχωρήθησαν. Μᾶς ἐδόθη ἡ πληροφορία σήμερον ὅτι ἀνεγείρονται 1600 κτίρια εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι πιθανὸν αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς νὰ εἶναι ἀκριβὴς ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ μᾶς εἴπουν πόσων κτιρίων ἐγένετο ἡ ἀποπεράτωσις καὶ τὴν πληροφορίαν αὐτὴν δὲν τὴν εἴχομεν οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἔχωμεν, οὔτε ἡ Βουλὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ἐπερατώθησαν.

§218Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἐπερατώθησαν.

§219Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐξακολουθοῦν νὰ γίνωνται καὶ ὅσον ἂν γίνωνται ἐκ μέρους τῶν κοινοτήτων ἔχουν καὶ αἱ κοινότητες ἀνάγκην τεχνικῆς ἐπιβλέψεως διὰ νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων, διότι τὰ κτίρια δὲν ἐνεργοῦνται παρὰ τῶν ἰδίων τῶν χωρικῶν ἀλλ’ ἐκ μέρους ἐργολάβων, καὶ ἐφόσον οὗτοι δὲν ἔχουν ἐπίβλεψιν, εἶναι δυνατὸν νὰ προβοῦν εἰς κατάχρησιν. Ἡ σπουδὴ λοιπὸν πρὸς σύναψιν τοῦ δανείου αὐτοῦ δὲν δικαιολογεῖται οὐδαμόθεν. Ἔχει τὸ Κράτος τὰ μέσα νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς σχολικὰς ἀνάγκας χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δημόσιον χρέος μὲ 375 ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§221Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων εὐτυχῶς συνεφώνησε μὲ τὴν Κυβερνητικὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ ἀνέγερσις διδακτηρίων εἶναι ἀνάγκη ἐπείγουσα. Ἐζήτησε μόνον νὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν κατέφυγεν εἰς σύναψιν τοῦ δανείου τῆς συμβάσεως τῆς ὁποίας τὴν κύρωσιν ζητῶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν σήμερον. Μᾶς κατέκρινε διὰ πολλοὺς λόγους. Μᾶς εἶπε γιατὶ δὲν χρησιμοποιεῖτε τὰ περισσεύματα τὰ ὁποῖα ἔχετε, καὶ ὅταν τοῦ ἀπαντήσαμεν ὅτι τὰ περισσεύματα εἶναι διατεθειμένα κατ’ ἀρχὴν μὲν ἠρνήθη ὅτι εἶναι διατεθειμένα, ὅταν δὲ ὑποστὰς ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ὁποῖον ματαίως προσεπάθουν νὰ συγκρατήσω, διακοπήν, ἠναγκάσθη νὰ τὸ παραδεχθῇ, μᾶς ἠρώτησεν δὲ διατὶ δὲν τροποποιοῦμεν τὸν τρόπον τῆς διαθέσεώς του ὥστε ἕνα μέρος νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὰ σχολικὰ κτίρια. Τοῦ ἀπηντήσαμεν ἁπλούστατα, διότι δὲν αἰσθανόμεθα καμμίαν ἀνάγκην νὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον διὰ τοῦ ὁποίου διεθέσαμεν τὰ περισσεύματα. Δὲν μπορεῖ νὰ θεωρηθῇ σοβαρὸς ἄνθρωπος τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Καφαντάρη νὰ ἰσχυρίζεται τοιαῦτα πράγματα καὶ νὰ μᾶς λέγῃ: Μὰ κύριοι, μπορούσατε νὰ ἀλλάξετε τὸν νόμον ἐκεῖνον καὶ νὰ βρῆτε χρήματα νὰ ἐξοδεύσετε διὰ τὰ σχολικὰ κτίρια.

§222Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν ἔλεγον ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένα, ἠννόουν ὅτι δὲν ὑπῆρχε ἀνάληψις ὑποχρεώσεως, καὶ ἐφόσον δὲν ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἐλευθερία εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰ διαθέσῃ ὅπως θέλῃ.

§223Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φρονεῖ ὅτι δὲν ὑπάρχῃ ἀνάληψις ὑποχρεώσεων, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸν ἐπληροφόρησεν ὅτι ὄχι μόνον ἀνάληψις ὑποχρεώσεων ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ ἐδαπανήθησαν 150 ἑκατομμύρια διὰ τὰ παραγωγικὰ ἔργα, οὔτε τότε ἐπείσθη ὁ κ. Καφαντάρης.

§224Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δύνασθε νὰ ἴδητε τὰ διαθέσιμα τοῦ ταμείου εἰς τὴν κατάστασιν.

§225Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὰ τί σχέσιν ἔχουν τὰ διαθέσιμα;

§226Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχουν σχέσιν. Πῶς δὲν ἔχουν;

§227Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι μπορούσαμε καὶ τὴν πῆτα νὰ ἔχουμε ὁλόκληρη καὶ τὸν σκύλο χορτασμένο, διότι εἰς αὐτὸ ἀναλύεται ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Καφαντάρη, ὅταν μᾶς λέγῃ: Κάμετε σχολεῖα! Ποῖος θὰ σᾶς ἐμποδίσῃ; Ἔχετε περισσεύματα. Τοῦ λέγω ὅτι τὰ ἔχομεν διαθέσει. Ἀλλ’ ἐὰν νομίζετε ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως εἶναι πραγματικῶς κοινοβουλευτικὸς, φανῆτε ἐπιεικής. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ κατηγορία, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν λέγει: Βέβαια σχολεῖα πρέπει νὰ κάμωμεν. Σημειωτέον ὅτι τὸ εἶπε μόνον μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, εἰς τὴν πρώτην του ἀγόρευσιν μᾶλλον τείνει νὰ καταστήσῃ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην συνειδητὸν ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ μὴ ἐξοδεύσωμεν δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀλλ’ ὕστερα τὸ ἀπεδέχθη. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι ἐπλανήθη τὴν πρώτην φορὰν καὶ εἶναι πολὺ εὐχάριστον, διότι μᾶς λέγει τώρα ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν τὰ σχολεῖα καὶ δὲν εἶναι κατάστασις διδακτηρίων ἡ σημερινὴ αὐτῶν κατάστασις.

§228Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἑρμηνεία τῶν λόγων μου ἰδική σας αὐτὰ ποὺ λέγετε.

§229Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἀφοῦ λοιπὸν αὐτὴ ἡ θεωρία, ἀφοῦ τὸ σύστημα αὐτὸ τοῦ καὶ σκύλου χορτάτου καὶ τῆς πήτας ὁλόκληρης δὲν ἀρκεῖ νὰ τὰ ἐκτελέσῃ, σᾶς εὑρίσκω καὶ ἐγὼ ἄλλο σύστημα: Σᾶς πληροφορῶ ὅτι ἡ Τράπεζα δέχεται. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξήγησεν ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν μᾶς ἔδιδεν 375 ἑκατομμύρια διὰ τὰ σχολικὰ κτίρια, ἡ Τράπεζα μᾶς εἶχε κάμει μίαν πρότασιν νὰ μᾶς δώσῃ περὶ τὰς 600 χιλιάδας λιρῶν ἢ καὶ περισσοτέρας, νομίζω ὅτι ἔφθανε μέχρι 250 ἑκατομμύρια δραχμῶν ὡς προκαταβολήν, ἄνοιγμα πιστώσεως μὲ 7% τόκον διὰ νὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ τοὺς ὑπονόμους, διὰ τὴν ὁδοστρωσίαν τῶν τριῶν πόλεων. Ἂν εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 250 ἑκατομμυρίων νὰ χωρέσῃ καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ὑπονόμων καὶ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοστρώσεως τῶν τριῶν πόλεων! Τώρα ὅταν ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦλθε νὰ μοῦ εἴπῃ «διατὶ τέλος πάντων προτιμᾶτε αὐτὸ τὸ κεφάλαιον τὸ ἐξωτερικόν;», εἶπα ὅτι: τὸ ἰδικόν σας ἐννοῶ νὰ τὸ χρησιμοποιήσω διὰ τὴν κατασκευήν, διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς τῶν ὑπονόμων. Διότι πιστεύω ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τοὺς ὁποίους κάμνει ὁ δῆμος Ἀθηναίων ὅτι δύναται νὰ κάμῃ τοὺς ὑπονόμους χωρὶς καμμίαν δαπάνην τῶν δημοτῶν δὲν εἶναι εὔκολον καὶ ὅτι θὰ ἔλθῃ ὁ Δῆμος καμμιὰ ὥρα νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ἐλᾶτε νὰ μᾶς βοηθήσητε νὰ κάμωμεν τοὺς ὑπονόμους καὶ τότε θὰ εἴπω εἰς τὴν Τράπεζαν: ἐλᾶτε τώρα νὰ συνεννοηθῶμεν. Καὶ πρέπει μάλιστα νὰ σᾶς δηλώσω ἀπὸ τοῦδε ὅτι ἐγώ, ἀντιθέτως ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Δήμου Ἀθηναίων θὰ εἶμαι διατεθειμένος εἰς τὴν αὐτὴν περίπτωσιν νὰ μὴ κάμω δημοπρασίαν διὰ τὸ ἔργον τῶν ὑπονόμων, ἀλλὰ νὰ κάμω ἀπ’ εὐθείας σύμβασιν μετὰ τῶν ἑταιρειῶν τὰς ὁποίας θὰ πατρονάρῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἐλέχθη δὲ ἄλλωστε εἰς ἐκείνην τὴν περίστασιν ὅτι δύναται νὰ γίνῃ καὶ ἡ ἀνάθεσις εἰς αὐτὰς τὰς ἑταιρείας ὄχι βεβαίως τῶν σχολείων, ἀλλ’ ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μοῦ εἶπε: πολὺ καλὰ βέβαια χρειάζονται περισσότερα χρήματα δι’ ὅλην αὐτὴν τὴν δουλειὰ καὶ σωστὸ εἶναι νὰ πάρωμεν χρήματα ἀλλ’ εἶναι προτιμότερον νὰ μᾶς ἀφήσητε ἡμᾶς νὰ συνέλθωμεν καὶ νὰ σᾶς προσφέρωμεν τὸ δάνειον αὐτὸ τότε ἀπὸ κοινοῦ. Ἀπήντησα δέ, λοιπόν, ὅτι δὲν εἶχα καμμίαν δυσκολίαν νὰ συνεννοηθῇ ἡ Τράπεζα μὲ τὸν Κρούγιερ, εἶχον ὅμως δηλώσει ὅτι δὲν μπορῶ νὰ εἴπω τοῦ Κρούγιερ ὁ ὁποῖος μᾶς ἔκαμε τὰς προτάσεις τὰς ὁποίας συνεζήτησα ὅτι δὲν τὰς δέχομαι ἂν δὲν ὑπάγῃ εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἐφόσον κρίνονται αἱ προτάσεις τοῦ Κρούγιερ ἄξιαι συζητήσεως συμφέρουσαι θὰ τὰς διαπραγματευθῇ. Ἔχετε ὅμως σεῖς ὅλην τὴν εὐκαιρίαν ἄν θέλετε νὰ συνεννοηθῆτε μὲ τὸν Κρούγιερ καὶ νὰ μᾶς τὰς ὑποβάλητε. Ἀλλ’ ἄν ἐγὼ εἶπον αὐτὸ εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ περιμένω καμμίαν συνεννόησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μετὰ τοῦ Κρούγιερ διὰ τὸν λόγον ὅτι περιῆλθεν εἰς γνῶσιν μου ἐπιστολὴ τὴν ὁποίαν ἐπέταξεν ἕνας μεσίτης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης...

§230ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αἶσχος.

§231Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός)...... πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Κρούγιερ ἐν Ἀθήναις διὰ τῆς ὁποίας ἐπιστολῆς τοῦ ἔλεγεν: Τὶ κάνεις αὐτοῦ; ποῦ προσφέρῃς 85% τιμὴν τοῦ δανείου καθαρὸν προϊὸν τοῦ δανείου; Αὐτὰ εἶναι πολλά, ἡμεῖς ἔχομεν καλλιτέρους ὅρους. Καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, κύριοι, ὅτι ἦτο ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ μίαν εὐθύνην ἔχει ἡ Τράπεζα ὅτι μεταχειρίζεται μεσίτην ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ καταφεύγῃ εἰς τοιαῦτα μέσα.

§232ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν θὰ ἦτο Ἕλλην.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐθύνη τῆς Τραπέζης. Ἐλπίζω ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς ποὺ ἔδωσα, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἂν ἦτο εἰς τὴν θέσιν μου θὰ ἐδείκνυε τὴν ἰδίαν ἀγανάκτησιν τὴν ὁποίαν ἔδειξα καὶ ἐγὼ καὶ θὰ διέκοπτε πᾶσαν περαιτέρω συννενόησιν καὶ θὰ συννενοεῖτο ἐπ’ εὐθείας μὲ τὸν Κρούγιερ.

§234Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἐδείκνυα ἀγανάκτησιν διὰ παντὸς εἴδους κατάχρησιν. Μὰ ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτό.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ξεύρετε σεῖς αὐτά· σᾶς τὰ λέγω καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐδεικνύατε τὸ ἴδιον αἴσθημα. Αὐτό λέγω καὶ ἐγώ. Μὲ ἐπικρίνετε, διότι ἀνυποκρίτως τὸ βεβαιώνω; Ἐσκέφθην πολύ, κύριοι ἂν ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ καταγγείλω τοῦτο τὸ πρᾶγμα ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἦτο καθῆκον μου διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ κάποιος καθαρμὸς γενικώτερος καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ δεκτὸν ὅτι μπορεῖ νὰ παρεμβαίνῃ εἰς τοιαύτας ὑποθέσεις ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς μεσίται τῆς Τραπέζης ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι οὕτως ἐνεργοῦν, χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξεγείρεται κατὰ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐτελειώσαμε ὅτι καὶ ἡ πῆτα δὲν μπορεῖ νὰ μείνῃ ἀφάγωτη καὶ ὁ σκῦλος χορτάτος καὶ δὲν μποροῦσαν νὰ τελειώσουν τὰ σχολεῖα, ἀφοῦ ξεκαθαρίσαμεν ὅτι ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δὲν μπορούσαμεν νὰ κάμωμεν δάνειον διότι δὲν ὑπῆρχαν χρήματα τὰ ὁποῖα μπορούσαμεν νὰ δανεισθῶμεν, διότι μᾶς ἐδόθησαν 250 ἑκατομμύρια διὰ σκοποὺς οἱ ὁποῖοι ἤθελον 600 ἕως 700 ἑκατομμύρια τὶ ἄλλο λοιπὸν ἔμενε νὰ κάμωμεν; ἢ νὰ μὴ κάμωμεν τὰ σχολεῖα ἢ νὰ μὴ κάμωμεν τὸ δάνειον, τὸ δὲ δάνειον ὅπως σᾶς ἐξήγησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Παιδείας ἔγεινε ὑπὸ τοὺς ἀρίστους δυνατοὺς ὅρους, διότι δὲν ἔπρεπε παρὰ νὰ τὸ συγκρίνετε μὲ τὴν τιμὴν τῶν δανείων μας εἰς τὴν καλλιτέραν δι’ αὐτὸ ἀγορὰν τοῦ Λονδίνου καὶ εὑρίσκετε ὅτι ἡ τιμὴ μὲ τὴν ὁποίαν παίρνομεν τὸ δάνειον εἶναι πλεονέκτημα· ἔχει δὲ καὶ τὸ πρόθεστον πλεονέκτημα ὅτι δὲν ἐκδίδεται εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ὅτι δὲν δίδονται τίτλοι εἰς τὸν κομιστὴν ἀλλὰ δίδονται τίτλοι ὀνομαστικοὶ εἰς διαταγὴν βέβαια, ὅπως γίνεται συνήθως. Ἄν ἐπρόκειτο περὶ ἐκδόσεως δανείου θὰ ἀπέστεργον ἀπολύτως νὰ συνάψω αὐτό, διότι θὰ ἐθεωροῦσα ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ κάμω τοιοῦτο δάνειον καθ’ ἣν μάλιστα στιγμὴν ἐπέκειτο μετὰ 6 μῆνας ἕως ἕν ἔτος ἡ ἔκδοσις ἑνὸς δανείου 8 ἑκατομ. διὰ τὰ παραγωγικὰ ἔργα. Ἀλλὰ ὅταν εὑρίσκω ἕνα τραπεζίτην ὁ ὁποῖος δανείζει τὸ Κράτος αὐτὰ τὰ χρήματα ὑπὸ ὅρους συμφέροντας ἦτο φυσικὸν νὰ τὸ δεχθῶ, ἐφόσον δὲν πρόκειται νὰ βαρυνθῇ ἡ ἀγορὰ μὲ αὐτοὺς τοὺς τίτλους διὰ νὰ ἐπηρεασθοῦν οἱ τίτλοι μας εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλ’ ἐγὼ διαφωνῶ εἰς ἕν ἄλλο σημεῖον καὶ μὲ τοὺς δύο ρήτορας οἱ ὁποῖοι ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος. Κατὰ τοῦτο δὲ διαφωνῶ καὶ μὲ τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης. Καὶ οἱ ρήτορες οἱ δύο καὶ ἡ Τράπεζα ὑποστηρίζουν ὅτι εἶναι καλλίτερον ἐὰν ἠμπορούσαμε νὰ πάρωμε τὸ δάνειον εἰς τὸ ἐσωτερικόν, παρὰ νὰ τὸ πάρωμεν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν. Ἀπέδειξα ἤδη ὅτι δὲν ὑπῆρχεν δάνειον εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Ἀλλὰ λέγω ὅτι καὶ ἂν τὸ ἔβρισκον ἐγὼ θὰ ἐπροτιμοῦσα τὸ ἐξωτερικόν. Θὰ μοῦ εἴπητε: διατί; Θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω ἀμέσως, διότι ὅλη ἡ προσπάθειά μας, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι συνίστατο εἰς τὸ πῶς θὰ δημιουργήσωμεν οὕτως τὰ δημόσια οἰκονομικά μας καὶ τέτοια τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν μας, κυρίως δὲ τὰ δημόσια οἰκονομικά μας, ὥστε νὰ προσελκύσωμεν χρήματα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸ παντός, εἰ δυνατὸν Ἑλληνικὰ χρήματα εὑρισκόμενα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ἐὰν δὲ δὲν εἶναι τοῦτο ἀκόμη δυνατὸν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, ὅλοι οἱ Λαοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην νὰ πᾶνε εἰς οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται στενοχωρημένοι οἰκονομικῶς ὅλοι αὐτοὶ οἱ Λαοὶ ἔχουν ἀνάγκην ἐξωτερικῶν δανείων διὰ νὰ κάμουν αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀρκεῖ τὰ δάνεια αὐτὰ νὰ συνάπτωνται ὑπὸ ὅρους τοὺς προσήκοντας, ὄχι ἰδιαιτέρως ἐπαχθεῖς. Εἶπον κατὰ τὰς συζητήσεις πρὸς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Σεῖς δὲν μοῦ δίδετε παρὰ 250.000.000. Αὐτὰ μόλις θ’ ἀρκέσουν διὰ τὰ δύο πρῶτα χρόνια διὰ τὰ παραπάνω μοῦ λέγετε νὰ συνεννοηθῆτε μὲ τὸν Κρούγερ. Σᾶς εἶπον διατὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ προχωρήσῃ ἡ συνεννόησις, ἀλλὰ εἶπον ὅτι, ἐὰν κατώρθωνες νὰ μοῦ εἴπῃς, νὰ καὶ ἄλλα 320.000.000 δραχμῶν — τὰ ὁποῖα ἐγὼ εἶχον τότε ἐδῶ, τὴν στιγμὴν ποὺ ὁ Κρούγερ μοῦ τὰ ἔδιδεν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὄχι ὅρους καὶ ἐπαχθεστέρους ἀπὸ ἐκείνους ποὺ μοῦ τὰ δίδεις ἐσύ — ἐγὼ θὰ προτιμοῦσα νὰ πάρω τὰ χρήματα τοῦ Κρούγερ διότι τὸ συμφέρον μας εἶναι νὰ ἔλθουν χρήματα ἀπ’ ἔξω, διότι δὲν ὑπάρχει ἐπάρκεια εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ γνωρίζετε ποῖος εἶναι ὁ τόκος τὸν ὁποῖον πληρώνουν ἀκόμη καὶ σήμερον καὶ αἱ βιομηχανίαι μας καὶ τὸ ἐμπόριον. Εἶπον λοιπὸν εἰς τὴν Τράπεζαν, δὲν θὰ ἔκλεινα ἐγὼ τὰ ταμεῖα σου διὰ νὰ δεχθῶ νὰ μοῦ δώσῃς 600.000.000 δραχμῶν διὰ τὰς τοὺς ὑπονόμους καὶ διὰ τὰ σχολεῖα.

§236Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Χρήματα διὰ νέων δανείων; Ἑπομένως ἡ δανειακὴ πολιτικὴ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἐπ’ ἄπειρον; Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική σας;

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι σοβαρὰ αὐτὴ ἡ διακοπή. Ἡ θέσις σας σᾶς ἐπιβάλλει νὰ συζητῆτε κατὰ τρόπον σοβαρόν.

§238Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπῆρξα ποτέ μου σοβαρός.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποστηρίζετε λοιπὸν ὅτι ἐγὼ εἶπον ὅτι πρέπει νὰ κάνωμεν δάνεια ἔτσι, χάριν τῶν δανείων; Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτον τι. Δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ μοῦ τὸ λέγετε.

§240Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ εἰσροῆς ξένων δανείων.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν κ. Πρόεδρε νὰ ἐπέλθῃ τάξις εἰς τὰς διακοπάς διὰ νὰ μὴ ἐκτραχυνθῇ ἡ συζήτησις; Μὲ ταράσσουν οἱ λόγοι του καὶ ἠμπορεῖ νὰ μὴ κρατήσω τὴν ψυχραιμίαν μου.

§242Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ οἱ ἰδικοί σας λόγοι μὲ ταράσσουν καὶ ἐν τούτοις κρατῶ τὴν ψυχραιμίαν μου.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαγορεύονται αἱ διακοπαί, κύριοι βουλευταί.

§244Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅρους καλλιτέρους παρ’ ἐκείνους τοῦ παρόντος δανείου δὲν εὑρίσκομεν. Δὲν μπορεῖτε λοιπὸν νὰ μοῦ λέγετε ὅτι «ἄς μὴ παίρνῃς τὰ δάνεια τώρα, ἂς εὕρωμεν ὅπου μποροῦμεν χρήματα διὰ νὰ κάμωμεν τὰ σχολεῖα καὶ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ δημιουργηθοῦν καλλίτεροι ὅροι διὰ νὰ ἐκδώσῃ τὸ δάνειον», ὅταν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν διστάζει νὰ δανείζεται σήμερον μὲ τόκους ἀνωτέρους πάντως τῶν ἰδικῶν μας.....

§245Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ πολὺ ἀνωτέρους.

§246Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός)...... διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κτηματικῆς πίστεως. Ὅταν μιλῆτε διὰ χρήματα, αὐτά, κύριοι, θὰ τὰ πάρετε. Ἀλλὰ ἀμέσως δὲν σᾶς τὰ δίδωμεν εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμὸν. Δὲν ξεύρετε ὅμως ὅτι δὲν δίδονται μακροπρόθεσμα δάνεια εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν; Τοὺς ἀπαντήσαμεν ὅτι δὲν ζημιωνόμεθα τίποτα διότι ἐν τῷ μεταξὺ τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ τὰ χρησιμοποιήσωμεν δανείζοντες αὐτὰ εἰς τὴν Κτηματικὴν πρὸς 7% καὶ ἑπομένως δὲν ἔχομεν νὰ ζημιωθῶμεν τίποτε. Διὰ νὰ μᾶς ἀποκρούσουν τὸ ἐπιχείρημά μας αὐτὸ μᾶς λέγουν: μὰ ἡ Τράπεζα ἡ Ἀγροτικὴ εὑρίσκει χρήματα μὲ 5½%. Ἐξηκριβώθη περὶ τίνος πρόκειται. Ἅμα ἐτελείωσαν αὐτὰ μᾶς λέγουν: κύριοι τὸ ζήτημα τῆς ἐνισχύσεως τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐξετάζετε ἔτσι περιέργως ἐν σχέσει μὲ τὰ σχολεῖα, πρέπει νὰ ἐξετάσητε νὰ τὸ λύσετε τὸ ζήτημα αὐτὸ ἄλλως ἂν μπορῆτε καὶ νὰ ἀποφύγετε νὰ πληρώνετε τὸ 8% ἐπὶ τῶν πιστώσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶναι λοιπὸν καὶ αὐτὸ σοβαρὸν τὸ ἐπιχείρημα. Εἴπομεν κύριοι ἡμεῖς ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ τὸ κάμνομεν διὰ νὰ μπορέσωμεν νὰ δώσωμεν αὐτὰ τὰ χρήματα εἰς τὴν Ἀγροτικὴν ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην διὰ νὰ μᾶς εἴπουν μὰ ἔτσι θὰ εὕρετε χρήματα διὰ τὴν Ἀγροτικήν; Εἴπομεν ὅτι τὸ δάνειον τὸ κάμνομεν διὰ νὰ κάμωμεν σχολεῖα καὶ ἐφόσον μᾶς κατηγορεῖτε ὅτι θὰ πληρώνωμεν τόκον, ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι θὰ τὰ δώσωμεν ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν μὲ τόκον 7% τὸν ὁποῖον μπορεῖ νὰ πληρώσῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, διότι ἀντὶ αὐτῶν θὰ ἔπαιρνε ἀπὸ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μὲ 8%. Εἶναι, κύριοι σαφέστατα τὰ πράγματα.

§247ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σαφέστατα.

§248Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησίς μου ἀνέλαβε νὰ ὠθήσῃ τὸν τόπον μας μὲ ὅλας της τὰς δυνάμεις πρὸς τὴν πρόοδον. Ἐγὼ ξέρω ὅτι εἶναι δύσκολον ὄχι ἀδύνατον ὡς πρὸς τὴν περίπτωσιν αὐτήν· εἶναι πολὺ δύσκολος ἡ προώθησις ἑνὸς τόπου πρὸς τὴν πρόοδον ἄνευ δαπανῶν. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι δὲν ἐδίστασα νὰ δώσω ἐκ τῶν περισσευμάτων 200.000.000 διὰ τὰ σχολεῖα νὰ δώσω τόσα χρήματα ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν γεωργίαν, τόσα διὰ τὴν ὑγείαν, τόσα διὰ τὴν παιδείαν. Καὶ παρεῖχον βεβαίως ἐκτεθειμένην τὴν πλευράν μου εἰς τὰς ἐπιθέσεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ ὁποία μοῦ λέγει: Μὰ ὁ Βενιζέλος δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι τόσον κακὸς ἀλλ’ εἶναι σπάταλος. Ὅλο ἔξοδα κάμνει. Βέβαια, κύριοι, ἐὰν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ φοβοῦνται πολλοὶ ὅτι δὲν κρατῶ καλὸν λογαριασμὸν καὶ ὅτι ἡ δημιουργὸς πνοὴ ἡ ὁποία μὲ ἐμπνέει μπορεῖ νὰ μὲ φέρῃ καμμία στιγμὴ νὰ πέσω ἔξω νὰ ρίψω τὸ καράβι ἔξω—ὑπάρχουν οἱ ἀνησυχοῦντες διὰ τοῦτο ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχουν ἀνησυχοῦντες ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα, κύριοι νὰ παρίσταται μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλὰ εἰς πᾶσαν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διότι ἔχει κάμει ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐνῷ δὲν ὑπόσχεται ἐλάττωσιν φόρων, ἀναλαμβάνει ὅμως νὰ μὴ αὐξήσῃ τοὺς κειμένους φόρους καὶ ἐὰν ποτὲ ρίψῃ τὸ καράβι ἔξω ὅπως φοβοῦνται οἱ ἀντίπαλοί της δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ζητήσῃ αὔξησιν τῶν φόρων, ἀλλὰ θὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἀπέτυχεν καὶ θὰ ἐκχωρήσῃ τὴν θέσιν της εἰς ἄλλην. Νομίζω, κύριοι, ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ διατυπουμένη ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ θεωροῦνται ὡς ἄνθρωποι σοβαροί, εἶναι πολιτικὴ ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ μὴ ἱκανοποιῇ τινὰς τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἱκανοποιεῖ ἀπολύτως τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὁ ὁποῖος νομίζει ὅτι ὁ τόπος θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἐὰν κατώρθωνε τὸν προϋπολογισμόν του νὰ τὸν κατεβάσῃ ἀπὸ τὰ δέκα δισεκατομμύρια εἰς τὰ 7 δισεκατομμύρια διὰ νὰ τὰ πληρώσῃ πάρα πάνω εἰς τόκους τῶν δανείων τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου τὸν ὁποῖον μάλιστα μπορεῖ νὰ αὐξήσῃ καὶ τὴν χωροφυλακὴν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ εἰσπράττῃ τοὺς φόρους καὶ ὅλα τὰ ἄλλα νὰ τὰ καταργήσῃ καὶ νομίζει ὅτι ἐὰν τὰ κατώρθωνε αὐτὰ θὰ τοῦ ἔκαναν καὶ κανένα χρυσοῦν ἄγαλμα οἱ συμπολῖται του, λυποῦμαι ἐγὼ ἀπέναντι τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, διαφωνῶ ἔστω, εὑρισκόμενος εἰς ἄκραν ἀντίθεσιν ἀκριβῶς. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἐὰν οἱ πόροι μας δὲν αὐξηθῶσιν οὐσιωδῶς ἐντὸς τῶν προσεχῶν ἐτῶν, εἶναι ἀδύνατον πραγματικῶς νὰ πραγματοποιήσωμεν γενικὰ ζητήματα προόδου. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἐγγύησιν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἡ ἰδική μας εἶναι ἡ σωστὴ εἶναι τοῦτο: ὅτι τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων μας δὲν ζητοῦμεν νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς ἐπιβολῆς βαρῶν. Διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δὲν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντικαταστήσῃ τοὺς ὑπάρχοντας φόρους δι’ ἄλλων βαρυτέρων. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέσον μὲ τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν οὐσιωδῶς νὰ αὐξήσωμεν τὰς προσόδους τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ καλλίτερος τρόπος πραγματικῶς διὰ νὰ ὠθήσωμεν τὸν τόπον εἰς τὴν πρόοδον. Ὅπως εἶπεν ἤδη ὁ συνάδελφος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι πλὴν τῆς ἐντεῦθεν μελλούσης νὰ προέλθῃ αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τῆς μελλούσης νὰ ἐπέλθῃ μεγίστης εἰσροῆς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὑπάρχει καὶ ἄλλος τρόπος νὰ αὐξήσωμεν τὰς προσόδους μας: ὁ ἐκ τῆς τροπῆς τῶν δανείων μας, τροπῆς ἡ ὁποία βέβαια δὲν εἶναι δυνατὴ σήμερον ἀλλὰ ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἐλπίδος ἐὰν περιμένωμεν ὅτι θὰ γίνῃ ἐντὸς δύο ἐτῶν. Ὅταν θὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰς προσόδους μας, δὲν θὰ διαθέτωμεν βέβαια αὐτὰ ἀποκλειστικῶς εἰς θεραπείαν ἀναγκῶν σχετιζομένων μὲ τὴν πρόοδον τοῦ τόπου. Θὰ κάμωμεν καὶ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ὠφεληθῇ τὰ μεγάλα μέτρα ἀπὸ τὴν οἰκονομίαν αὐτὴν ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰς δαπάνας. Ἀλλὰ ὅλον τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἐξαναγκάζοντας τὸ ὕδωρ τῆς δεξαμενῆς τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος νὰ ἐκρέῃ εἰς στενωτέρους ὁσημέραι κρουνοὺς καὶ νὰ μένῃ ἀφθονώτερον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅλο ἐκεῖνο τὸ ποσόν, εἰ δυνατὸν, θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν διὰ νὰ ὠθήσωμεν τὸν τόπον εἰς τὴν πρόοδον, χωρὶς κἂν νὰ ἀποκλείωμεν ὅτι ἐκ τῆς ἐντεῦθεν αὐξήσεως τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν τῶν δημοσίων προσόδων θὰ εἴμεθα διατεθειμένοι, ἐν μέτρῳ πάντοτε, νὰ προβαίνωμεν εἰς ἐλάττωσιν τῶν ὑπαρχόντων φόρων. Ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν κ. βουλευταί, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος δὲν εἶναι ἐνδεδειγμένος νὰ κατηγορῇ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διὰ τὴν δανειακὴν πολιτικήν. Διότι χωρὶς καθόλου βέβαια νὰ τὸν κατηγορῶ διὰ τὰ δάνεια τὰ ὁποῖα συνῆψε, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα, ἔχω καθῆκον νὰ τοῦ ὑπομνήσω, διότι νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν τὸ ὑπέμνησεν ὁ συνάδελφός μου ὅτι καὶ τὸ δάνειον τὸ ἀφορῶν τὰ ἔργα τοῦ Στρυμῶνος ἡμεῖς μὲν τὸ ἐξεδώσαμεν ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις εἶχε ληφθῆ ἤδη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διεδέχθημεν. Ὥστε δὲν ἠμπορεῖ οὗτος τὸ δάνειον τὸ παραγωγικὸν νὰ τὸ ρίπτῃ εἰς τὴν ράχην μας ὡς ἀπόδειξιν ὅτι ὁ Βενιζέλος ἔχει τὴν μανία τῆς δανειακῆς πολιτικῆς.

§249Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῖος σᾶς εἶπε τοιοῦτόν τι; Ποῖος σᾶς εἶπε περὶ δανειακῆς πολιτικῆς; Ἐγὼ θεωρῶ τιμήν μου διότι μετῆλθον ἐκείνην τὴν πολιτικήν.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διότι εἴπατε ὅτι τὸ ἐπίθετον εἶναι ἰδικόν μου. Ἀλλὰ κύριοι, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἀφήσω νὰ ταράσσεται ἡ δημοσία γνώμη ἐκ τῶν συζητήσεων αὐτῶν, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι κατὰ κρημνὸν φέρεται ἕνα Κράτος ὅταν καταντᾶ νὰ δανείζεται καὶ μάλιστα εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διότι τότε ἔχει σημασίαν διὰ νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰ ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ του, διὰ νὰ πληρώνῃ τὰ ἐλλείμματά του. Τότε ἡ πολιτικὴ ἡ δανειακὴ εἶνε κατεστρεπτικὴ καὶ ὀλεθρία. Ὅταν δανείζεσθε διὰ νὰ ἐκτελέσητε ἔργα κατ’ ἐξοχὴν παραγωγικά, ὅπως εἶναι οἱ δρόμοι, ὁ Ἀξιός, ὁ Στρυμών, ὅταν δανείζεσθε διὰ νὰ στεγάσητε τὴν νέαν μας γενεὰν εἰς σχολεῖα ἀνθρωπινὰ καὶ δὲν πρόκειται διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ νὰ βαρύνητε τὸν προϋπολογισμόν σας πέραν ἴσως τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου κατὰ τὰ ἔτη τῆς ἐκτελέσεως καὶ ὄχι ὁλοκλήρου αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, παρὰ μόνον καθόσον θὰ ἐκτελοῦνται τὰ ἔργα, διότι ἐν τῷ μεταξὺ θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ θὰ παίρνωμεν τόκον, ὅταν λέγω τὰ δάνεια ποὺ κάμνετε εἶναι διὰ ἔργα παραγωγικά, ἢ διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν διδακτηρίων ὅπως εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ ἐνσπείρωμεν ἀνησυχίαν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ λαοῦ διὰ τὴν δανειακὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ ἔργα τὰ παραγωγικὰ καὶ τὸ δάνειον διὰ τὰ σχολεῖα, δὲν θ’ ἀποφανοῦν κἂν κύριοι, δὲν ἀποτελοῦν κἂν βάρος Δημοσίου χρέους ἀνώτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα χρόνου ἔχομεν ἐλαττώσει ἀπὸ τό παραγωγικόν μας χρέος, διὰ τῆς καταβολῆς χρεολυσίου. Τίνα λόγον ἔχετε ν’ ἀνησυχῆτε, ὅταν κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τὸ δημόσιον χρέος μας δὲν θ’ αὐξάνει οὔτε κατὰ μίαν πεντάραν, διότι ὅταν πέρνομεν ὡς δάνειον τὸ δίδομεν ὄχι ὡς τόκον ἀλλ’ ὡς χρεωλύσιον τῶν παλαιῶν δανείων; Τί ἀνησυχεῖτε λοιπὸν ὅταν τὸ μὲν χρέος δὲν αὐξάνει ἡ δὲ γῆ ἡ Ἑλληνικὴ παρασκευάζεται διὰ τῶν ἔργων καὶ τῆς ὁδοποιίας καὶ τοῦ Στρυμῶνος καὶ τοῦ Ἀξιοῦ διὰ νὰ ἀποδώσῃ πολλαπλάσιον κατ’ ἔτος ἐθνικὸν εἰσόδημα, ἡ δὲ δαπάνη τῶν 375 ἑκατομμυρίων αὐτῶν δραχμῶν διὰ τὰ σχολεῖα δὲν προσθέτει οὐδὲν βάρος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, πλὴν ἴσως τῆς ὑπηρεσίας τῶν 2 πρώτων ἐτῶν; Πρόκειται ἐπαναλαμβάνω νὰ βοηθήσῃ ὅπως ἡ νέα γενεὰ εἰς τὴν ὁποίαν στηρίζομεν ὅλας τὰς ἐλπίδας διὰ τὸ μέλλον νὰ ἠμπορέσῃ νὰ στεγάζεται εἰς σχολεῖα ἄξια πολιτισμένου Κράτους καὶ ὄχι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχομεν σήμερον.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου.

§252Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἂν δὲν ἐλάμβανεν ἡ συζήτησις γενικώτερον χαρακτῆρα. Εἶμαι καὶ ἐγὼ τῆς γνώμης ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς ἕνα σημεῖον δανειακῆς πολιτικῆς τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει μὲ ἰδιαιτέραν φρόνησιν νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς κάθε ἰδέαν καλύψεως οἰκονομικῶν ἀναγκῶν διὰ νέων δανείων. Τί σημασίαν ἔχει ὁ περιορισμὸς τῆς δανειακῆς πολιτικῆς; Ἔχει τὴν σημασίαν ὅτι περιορίζει τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων προώρων, ἔργων μὴ ἀμέσως παραγωγικῶν. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅταν πρόκειται νὰ γίνωνται δαπάναι μὴ ἀμέσως παραγωγικαί, δημιουργοῦνται δανειακὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἀποβαίνουν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ ἐσωτερικοῦ δανείου, δὲν θὰ ἠγείρετο οὐδεμία ἀντίρρησις, διότι θὰ ἐπρόκειτο διὰ τοῦ δανείου ὄχι νὰ δημιουργηθοῦν νέα βάρη, ἀλλὰ νὰ κεφαλαιοποιηθοῦν ὑπάρχοντα ἤδη βάρη. Ἡ ἀντίρρησις ἠγέρθη διότι πρόκειται περὶ ἐξωτερικοῦ δανείου καὶ εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ὅτι πρέπει νὰ προτιμῶνται τὰ ἐσωτερικὰ ἀπὸ τὰ ἐξωτερικὰ δάνεια. Διότι ἰδίως ὅταν δὲν πρόκειται περὶ διαθέσεως τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου δι’ ἀμέσως παραγωγικὰ ἔργα, τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα ὑποδουλοῦται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τοῦτο ἀποβαίνει εἰς βάρος καὶ τῆς γενικῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας καὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ: ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀναβολὴ τῆς ἱκανοποιήσεως τῆς ἀνάγκης τὴν ὁποίαν ἀποβλέπει νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ δάνειον; Ἦτο δυνατὸν ἡ ἀνάγκη αὐτὴ νὰ ἐξυπηρετηθῇ μὲ ἐσωτερικὸν δάνειον; Ὕστερα ἀπὸ ὅσα ἐξέθεσε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ὑπάρξῃ ὑποθέτω οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἐξεύρεσις τοῦ δανείου εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἦτο ἀδύνατος. Εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι νὰ προτιμῶνται οἱ Ἕλληνες κεφαλαιοῦχοι, ἀλλὰ οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ προτίμησις αὕτη πρέπει νὰ γίνεται μὲ θυσίας τοῦ συνόλου, μὲ θυσίας τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Καὶ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσῃ τις ὅτι ἡ προσπάθεια ἡ ὁποία κατεβλήθη ὅπως τὸ δάνειον περὶ οὗ πρόκειται καλυφθῇ εἰς τὸ ἐσωτερικόν, δὲν ἦτο προσπάθεια ἀξία ἐπαίνου ἢ τοὐλάχιστον ἀξία ἀποδοχῆς. Δὲν θὰ ἦτο ἐπίσης δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ ἀνάγκη ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῇ μὲ τὸ δάνειον ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ. Ἦτο ἀδύνατος ἡ ἀναβολὴ διότι δὲν ἐπρόκειτο διὰ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου νὰ καλυφθοῦν ὅλαι αἱ δαπάναι τῶν σχολείων. Θὰ ἦτο δὲ πραγματικῶς ἄδικον ἐὰν ἠθέλαμεν σταματήσῃ τὸν ζῆλον αὐτὸν τῶν κοινοτήτων πρὸς ἀνέγερσιν κτιρίων καταλλήλων καὶ ἱκανοποιούντων τὰς νεωτέρας συνθήκας πρὸς ἀποφυγὴν ἑνὸς δανείου τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰ δημόσια οἰκονομικά.

§253Γ. ΜΟΔΗΣ. Πρὸ ἐτῶν εἶχα ἀναγνώσει ἕνα βιβλίον ἑνὸς Ἰταλοῦ περὶ τῶν διαφόρων βαλκανικῶν χωρῶν, εἰς τὸ ὁποῖον περιέγραφε τὴν κατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὰ ἄλλα Βαλκανικὰ Κράτη καὶ ἰδίως τὴν Βουλγαρίαν, ἡ ὁποία ἐντὸς 10ετίας εἶχε προικίσει ὅλα τὰ χωρία της μὲ κτίρια πολυτελέστατα τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ οἱ πραγματικοὶ φορεῖς τοῦ πολιτισμοῦ, ἐνῷ ὅλα τὰ παλαιὰ χωρία τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος μετὰ 100 ἐτῶν ἐλεύθερον βίον στεγάζουν τὰ σχολεῖα τους εἰς ἰδιωτικὰς κατοικίας.

§254Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν εἰς γνώμας ξένας· ἔχομεν ὅλοι ἄμεσον ἀντίληψιν τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως τῶν σχολείων. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ κοινότητες ἔρχονται καὶ προσφέρονται δι’ ἰδίων ἐξόδων νὰ καλύψουν τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν δαπανῶν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν κτιρίων, θὰ ἦτο τὸ Κράτος ὄχι πατρικόν, ἀλλὰ θὰ ἦτο πατριὸς θὰ ἦτο ὄχι φιλικὸν πρὸς τὸν πληθυσμὸν ἐκεῖνον ἐὰν ἠρνῆτο εἰς τὰς κοινότητας νὰ ἀνεγείρῃ τὰ σχολεῖα. Τὸ δάνειον αὐτὸ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἔχει καὶ μερικὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀναγνωρισθοῦν. Τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν διεθνῆ ἀγορὰν ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν πρόκειται νὰ ἐπιρεάσῃ τὴν κυκλοφορίαν τῶν Ἑλληνικῶν δημοσίων χρεογράφων, ἂν δὲν ἀπατῶμαι δὲ παρετηρήθη καὶ μία αὔξησις τῶν Ἑλληνικῶν δημοσίων χρεογράφων εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ Λονδίνου. Εἶναι δὲ καὶ ἕνα ἄλλο γεγονός, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ θὰ συναφθῇ ὄχι διὰ μεσητῶν μεγάλων μεσιτικῶν οἴκων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ ἀποβλέπουν εἰς προμηθείας καὶ ὅτι ἐπὶ πλέον ἀνοίγει διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν πιστωτικῶν ἀναγκῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ μία νέα μεγάλη χρηματαγορὰ ἡ ὁποία κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, κατὰ τὴν τελευταίαν ἀκόμη ἔκδοσιν τοῦ δανείου τῆς διεθνοῦς Τραπέζης, ἀποκτᾶ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέραν σημασίαν. Αὐτὰ καὶ μόνον εἶχα νὰ εἴπω διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν πλήρη ἐπιδοκιμασίαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου (χειροκροτήματα).

§255Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ διατυπώσω μίαν διαμαρτυρίαν διότι ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ἠθέλησε νὰ καταβιβάσῃ εἰς ἐπίπεδον ὄχι ἀντάξιον......

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, δὲν εἶσθε διατεταγμένος νὰ ὁμιλήσητε.

§257Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι ἐντόνως δι’ αὐτό.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§259Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δι’ ἐμέ, κύριοι βουλευταί, δύο σημεῖα τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἄνευ ἀπαντήσεως. Αἱ λεπτομέρειαι τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου νομίζω ὅτι δὲν διηυκρινίσθησαν ὅπως διηυκρινίσθη προηγουμένως καὶ τὸ ζήτημα ὅτι ὑπάρχει ἐπάρκεια χρηματικῶν μέσων, ὥστε νὰ μὴ συναφθῇ τὸ δάνειον ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων διὰ τὰ ὁποῖα προορίζεται, ὅτι ὑπάρχει ἐπάρκεια μέσων ἐκ τῶν περισσευμάτων ὅπως γίνῃ ἡ χρηματοδότησις διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων. Ἀλλὰ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶν, εἶπεν ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω δικαίωμα δὲν εἶμαι ὁ ἐνδεδειγμένος νὰ ἐπικρίνω τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως διότι τὰ δάνεια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνῆψεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶχον τὴν ἀρχὴν των εἰς τὰς Κυβερνήσεις εἰς τὰς ὁποίας ἐγὼ συμμετεῖχον, τὸ παραγωγικὸν δάνειον, τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας τὰ δάνεια τὰ ἀποξηραντικὰ συνήφθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων. Καὶ εἶναι ἀκριβής, ἀκριβέστατος ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἡ πολιτικὴ τῶν παραγωγικῶν δανείων, καὶ μόνον τῶν παραγωγικῶν δανείων, ἐνεκαινιάσθη καὶ ἐφηρμόσθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων. Ἀλλὰ σήμερον τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ἐνῷ τὰ δάνεια ἐκεῖνα συνήφθησαν διὰ παραγωγικὰ ἔργα ἐπὶ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων, φέρεται σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατηγορία συγκεκαλυμμένη διὰ τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ταύτην, τί σημαίνει συνήθως; Ὅτι τὰ παραγωγικὰ ἔργα οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ἐσκέφθη νὰ ἀπεδώσῃ εἰς τὴν πρωτοβουλίαν ἡμῶν Ἀλλὰ εἰς ποῖον ἀπεδόθη ἡ πρωτοβουλία τῶν παραγωγικῶν ἔργων; Αὐτὰ ἐννοεῖ νὰ οἰκειοποιηθῇ ἐξ ὁλοκλήρου ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἔχομεν πρὸ ἡμῶν τὸ γεγονὸς τῆς πολιτικῆς τῆς συνάψεως τοῦ δανείου τῶν ἔργων, ἀλλὰ ἡ τιμὴ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων πρέπει νὰ περιέλθῃ ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἂν ἤθελον, λοιπόν, νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ σοβαρότητος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θὰ ἐπεκαλούμην αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμὸν ἀκριβῶς. Δὲν εἶναι σοβαρὸν οὐδὲ εὐθὺ νὰ ἐγκαλοῦνται αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, τῶν ὁποίων συμμετεῖχον διότι μετήρχοντο πολιτικὴν δανειακὴν χρήσιμον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Ἐθνικῆς παραγωγῆς καθ’ ὃν χρόνον ἡ Κυβέρνησις πειρᾶται νὰ καρπωθῇ ὁλόκληρον τὴν τιμὴν τῆς ἐκτελέσεως τῶν παραγωγικῶν ἔργων. Τὰ παραγωγικὰ δάνεια συνήφθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ δάνεια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνήφθησαν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ συναφθοῦν δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνουν οὐδὲ τὸν δημόσιον προϋπολογισμὸν οὐδὲ τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν, ἀλλὰ νὰ ἀναπτύξουν τοὺς πόρους τοῦ Κράτους ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς κοινωνίας. Τὸ δεύτερον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς δανειακῆς πολιτικῆς. Εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «ἠθέλατε νὰ διστάσωμεν ἡμεῖς νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ ἑνὸς ἐσωτερικοῦ δανείου καὶ ἑνὸς ἐξωτερικοῦ δανείου; Τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν; Εἶναι ἡ εἰσροὴ ἀλλοδαποῦ χρήματος εἰς τὴν χώραν. Καὶ ὅταν ἐπιδιώκωμεν τὴν εἰσροὴν ἀλλοδαποῦ χρήματος εἰς τὴν χώραν δὲν ἔρχεσθε νὰ χαιρετίσητε ὅτι συνάπτωμεν ἕνα δάνειον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἰσρεύσῃ εἰς τὸν τόπον μας 1 ἑκατομμύριον λιρῶν;» Ὄχι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἐρχόμεθα νὰ καταγγείλωμεν, διότι δὲν ἀποτελεῖ ἐνίσχυσιν τῶν πόρων τοῦ Κράτους ἡ εἰσροὴ τοιούτου χρήματος εἰς τὴν χώραν. Ἀποτελεῖ ἀπονέκρωσιν τῆς δημοσίας καὶ τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐνισχύσητε τοὺς πόρους τοῦ Κράτους κατὰ τοιοῦτον τρόπον, τότε καὶ ἡ δανειακὴ πολιτικὴ θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν δανεισμὸν μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων καὶ νὰ χαιρετίσωμεν κάθε ἐπιβάρυνσιν μὲ ἕνα θούριον. Σήμερον γνωρίζομεν ἡμεῖς, ὅτι ὅσον αὐξάνεται τὸ ἐξωτερικὸν δημόσιον χρέος τῆς χώρας τόσον στενεύομεν τὰ ὅρια τῆς πίστεως τοῦ Κράτους τόσον προεξοφλῆται τὸ μέλλον τῆς χώρας. Γνωρίζομεν ἡμεῖς, ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν εἶναι αὐταὶ πάντοτε καὶ ὅτι ἔρχονται στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερα τὰ ὅρια τῆς πίστεως. Ὅταν ἐρχώμεθα νὰ στενέψωμεν τὰ ὅρια καὶ νὰ ἐξαντλήσωμεν τὰ ὅρια εἰς στιγμὰς ὄχι ἐπιβλητικῆς καὶ ἀναποτρέπτου ἀνάγκης, δι’ ἐξωτερικῶν χρεῶν οἱασδήποτε φύσεως, τότε λέγομεν ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ δὲν εἶναι παραγωγικὴ ἐρχομένη εἰς ἐνίσχυσιν τοῦ Κράτους διότι τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον εἰσρέει δὲν εἶναι χρῆμα τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ ζωογονήσῃ τοὺς πόρους του ἀλλὰ εἶναι χρῆμα τὸ ὁποῖον ἔρχεται εἰς τὸν τόπον αὐτὸν διὰ νὰ ἀποστραγγίσῃ πᾶσαν ἰκμάδα, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ δημόσιον καὶ τὴν κοινωνίαν ὑποχρεώσεις ἐτησίας πληρωμῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ περιορίζωνται τὰ διαθέσιμα αὐτοῦ, τὰ ὅρια τοῦ δανεισμοῦ αὐτοῦ διὰ τὰς περιστάσεις τῆς ἀνάγκης. Αὐτὰ ἦσαν κυρίως τὰ δύο σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ εἶναι τὰ δύο οὐσιώδη σημεῖα τῆς σημερινῆς συζητήσεως. Δὲν ἀποτελεῖ ἐθνικὴν πολιτικὴν καὶ ὑγιᾶ πολιτικὴν ἡ σύναψις ἐξωτερικῶν δανείων, ἀπολύτως. Ἀποτελεῖ ὑγιᾶ πολιτικὴν ἡ πρόοδος καὶ ἡ ἐνίσχυσις τῶν παραγωγικῶν πόρων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ μετὰ προσοχῆς, μετὰ τόσης προσοχῆς ἀπαιτεῖται, ὥστε ἐγὼ θὰ ἔλεγον καὶ προκειμένου περὶ παραγωγικῶν δανείων θὰ ἔπρεπε νὰ εἴμεθα καὶ ἐκεῖ σώφρονες. Καὶ δὲν τὸ λέγω ἐγὼ κύριοι βουλευταί, τὸ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ μεταστρέφῃ τὰ πράγματα. Πῶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Τὸ εἶπεν ὅταν ἀπήγγειλε τοὺς πρωθυπουργικούς του λόγους εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἦλθε νὰ μᾶς κατηγορήσῃ ὡς δημαγωγούς· διὰ ποῖον λόγον; Διότι ἐσκέφθημεν νὰ συνάψωμεν, ἢ μᾶλλον διότι ἐσκέφθημεν νὰ δώσωμεν εἰς μελέτην τὴν κατασκευὴν τῶν παραγωγικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν μελέτην τόσης ἐκτάσεως ἔργων, καὶ ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία ὑπέσχετο τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν διὰ τῆς συνάψεως ἐξωτερικῶν δανείων εἶναι πολιτικὴ καθαρῶς δημαγωγική. Εἶχε λοιπὸν ἐντελῶς ἀντίθετον γνώμην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μέχρι σήμερον διὰ τὴν δανειακὴν πολιτικὴν καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παραγωγικῶν ἔργων.

§260Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὴν ἀθρόαν ἐκτέλεσιν ἔργων παραγωγικῶν.

§261Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μᾶς κατήγγειλεν ὡς δημαγωγούς.... διότι ἐσκέφθημεν νὰ συνάψωμεν παραγωγικὸν δάνειον, καὶ σήμερον ἔρχεται νὰ προασπίσῃ κάθε δάνειον ἐξωτερικῆς πολιτικῆς χρήματος ἔξωθεν ἐρχομένου νὰ ζωογονήσῃ τοὺς Ἐθνικοὺς πόρους. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν εὐχέρειαν τῆς μετατροπῆς τῶν πεποιθήσεών μας. Γνωρίζομεν ποῖαι εἶναι αἱ κατευθύνσεις μιᾶς ὑγιοῦς πολιτικῆς. Δὲν ἠθελήσαμεν νὰ παρεκκλίνωμεν ἀπὸ αὐτήν. Δὲν θὰ παρεκλίνωμεν ποτὲ εἰς τὸ μέλλον. Ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῇ τὸ σημερινὸν δάνειον καὶ δὲν ἀπεφεύχθη. Ὁ ἀντίκτυπος τῆς σπουδῆς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ἐπιζήμιος. Θέλομεν ἀκριβῶς νὰ ἀναχαιτίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν προχειρότητα τοῦ ἐξωτερικοῦ δανεισμοῦ. Συνεστήσαμεν πρῶτοι ἡμεῖς εἰς αὐτὴν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς μελέτης ὅλων τῶν ἀναγκῶν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν διάθεσιν τῶν περισσευμάτων, νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἱκανοποίησιν πληθώρας ἀναγκῶν ἔστω καὶ δι’ ἐξωτερικοῦ δανείου ἀλλὰ ἐν ἐπιγνώσει τοῦ βάρους τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ δυσχεράνῃ καὶ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν μετατροπὴν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ περιέλθωμεν ποτὲ εἰς στιγμὰς καθ’ ἃς θέλοντες νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πίστιν θὰ εὕρωμεν τὰς πύλας κλειστάς, ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀρχίσωμεν πειράματα νέας οἰκονομικῆς ἐξυγιάνσεως.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§263Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δανείου ἔλαβε χαρακτῆρα εὐρύτατον, παρὰ τὰ ὅρια τὰ ὁποῖα ὑπηγόρευε τὸ νομοσχέδιον. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ τὸ ὁποῖον συνομολογεῖται ἀπὸ τὸν οἶκον Κρούγιερ κατ’ ἀρχὴν θεωρῶ ὅτι παρέχει τὸ εὐάρεστον σημεῖον ὅτι καὶ μὲ νέας πιστωτικὰς ἀγορὰς ἔρχεται εἰς ἐπαφὴν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ εὑρίσκει τὴν πίστην του καὶ ἐκεῖ ἀνοικτήν. Ὁ οἶκος Κρούγιερ εἶχε συνομολογήσει καὶ ἄλλοτε δάνειον ἐδῶ, ἀλλὰ κυρίως δὲν ἦτο δάνειον ἀλλὰ ἦτο ἀνάληψις μιᾶς ἐκτελέσεως· ὥστε ἐὰν πρόκειται περὶ δανείου πραγματικῶς εἶναι τοῦτο τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον συνομολογεῖται σήμερον. Καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι εἰς ἄλλην ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς ἐπρόκειτο νὰ συνομολογήσῃ τὸ τριμερὲς δάνειον ὁ οἶκος οὗτος προσέφερε μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον, διότι νομίζω ὅτι ἡ προσφορὰ τὴν ὁποίαν τότε ὁ οἶκος ἔκαμεν ἐνταῦθα, μολονότι δὲν ἐγένετο δεκτὴ καὶ δὲν ἐπραγματοποιήθη ἐν τούτοις συνετέλεσεν νὰ ἐνισχύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν, διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τούτου. Καὶ εἰς ἐμὲ εἶχε κάμει ἐντύπωσιν ἱκανὴν καὶ ἐσκεπτόμην νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ ἑνὸς ὅρου τοῦ δανείου δηλ. τὸ ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο δίδεται ἀμέσως καὶ ἄρχεται ἡ προκαταβολὴ τῶν τόκων εὐθὺς ἀμέσως. Εἶναι φυσικὸν ὅτι τοῦτο εἶναι ὅρος ἐπαχθής, διότι θὰ ἔχωμεν δάνειον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ πληρώνωμεν μεγαλεῖτερον τόκον ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνωμεν, ἐὰν τοποθετήσωμεν ὁπωσδήποτε τοῦτο εἰς μίαν Τράπεζαν. Τὸν ὅρον τοῦτον τὸν εὑρίσκω οὐχὶ εὔλογον διὰ τὸ δάνειον καὶ ἤθελον νὰ ζητήσω ἐπὶ τῇ βάσει τούτου πληροφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως προέκυψεν ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Τράπεζα θὰ τὸ τοκίσῃ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Ἑπομένως ἐξέλειπεν κατ’ ἐμὲ ὁ ὅρος αὐτὸς ὁ ὁποῖος καθιστᾷ τὸ δάνειον ἐπαχθὲς ἐφόσον ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα διὰ τοῦτο θὰ πληρώνῃ 7%, ἀντὶ τοῦ δανείου διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπλήρωνεν μεγαλεῖτερον τόκον πρὸς τὴν Τράπεζαν· νομίζω ὅτι μικρὰ διαφορὰ θὰ μένῃ, ἴσως 7.29. Ὁ τόκος πόσον ἔρχεται;

§264Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 7.01· πραγματικῶς μὲ τὸ τοκοχρεωλύσιον 7.3.

§265Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. 7.01 θὰ πάρωμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἔρχεται 7.31· εἶναι μία διαφορὰ μικρὰ εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου.

§266Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω οὔτε 7, διότι εἴχομεν ἀναλάβει κάποιαν ὑποχρέωσιν. Πάντως ἀπὸ κἄποιο δάνειον θὰ τὸ ἐκάναμε αὐτό.

§267Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἠμπορούσαμε νὰ δώσωμεν 300 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὴν ἄλλην προκαταβολὴν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὰ περισσεύματα ἐκ τῶν διαφόρων προϋπολογισμῶν τὰ ὁποῖα ἔχετε καὶ τὰ περισσεύματα τὰ ὁποῖα ἔχετε ἐκ τοῦ δανείου πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμάτων τοῦ τριμεροῦς νομίζω ὅτι αὐτὰ δὲν ἔπρεπε νὰ τὰ διαθέσετε διὰ τοὺς σκοποὺς διὰ τοὺς ὁποίους τὰ διεθέσατε. Δὲν ἔπρεπε νὰ τὰ διαθέσητε διὰ τὸν σκοπὸν ποὺ τὰ διεθέσατε, πρὶν ἢ πληρώσετε τὰ χρέη σας πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν.

§268Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν μποροῦσα νὰ κάμω αὐτὸ τὸ χρέος, αὐτὸ εἶναι ἡ ἐτησία δόσις πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ κυμαινομένου χρέους τὴν ὁποίαν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δίδω εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Ἐὰν εἶχον ταμειακὴν εὐχέρειαν ὅπως εἶχα πέρυσι, θὰ τὴν ἔδιδον ἐκ τοῦ ταμείου διὰ νὰ κερδίσω τὸν τόκον ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς καταβολῆς καὶ τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως.

§269Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω τοῦτο. Ὅτι ἐνῷ εἴχατε κατὰ τὰ τρία συνεχῆ ἔτη τὰ περισσεύματα αὐτὰ, δὲν τὰ διαθέσατε καλῶς.

§270Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ διέθεσα.

§271Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴχατε ὑποχρέωσιν τὰ περισσεύματα αὐτὰ νὰ μὴ τὰ διαθέσητε δι’ ἄλλας ἀνάγκας αἱ ὁποῖαι δὲν ἠδύνατο ποτὲ νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς ἀπολύτως ἐπιτακτικαὶ διότι ἐὰν ἦσαν τοιαῦται ἐπίσης θὰ ἔπρεπε νὰ τὰς περιλάβητε ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ πρώτη διάθεσις τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ κάμητε, ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ συνετέλει εἰς ἀπόσβεσιν χρέους ποὺ ἔφερε βαρὺ τόκον, καὶ τοῦτο ἦτο τὸ χρέος πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Διατὶ λοιπὸν δὲν ἀπεσβέσατε τοῦτο διὰ τῶν περισσευμάτων;

§272Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶχα κανένα χρέος. Διὰ συμβολαίου πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ἀνέλαβα τὴν ὑποχρέωσιν ὅταν θὰ κάμω τὸ δεύτερον τμῆμα τοῦ παραγωγικοῦ δανείου, νὰ δώσω 250.000.000. Τὸ παραγωγικὸν δάνειον δὲν τὸ ἔκαμα ὅμως καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τὰ ἔδωσα.

§273Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὰ ἐδώσατε, ἀλλὰ πληρώνετε τόκον.

§274Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι.

§275Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τότε ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσητε ἐν τῷ μεταξὺ τοὺς τόκους.

§276Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι λέγω.

§277Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τῶν σχολείων, βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀνεγέρσεως κτιρίων καὶ τῆς ἐνισχύσεως τῶν κοινοτήτων ἐκ τοῦ δημοσίου πρὸς ἀνέγερσιν σχολείων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ ζητήσω σχετικῶς, εἶναι ὅπως ἡ κατανομὴ τῆς ἐνισχύσεως γίνῃ δικαία. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ καταρτίσῃ ἕνα κατάλογον τῶν ἀναγκαίων σχολείων τοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταλόγου αὐτοῦ νὰ κατανείμῃ τὸ δάνειον.

§278Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Συνιστᾶται νὰ γίνῃ ἡ κατανομὴ κατὰ τὰς ἀνάγκας ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μισθωμάτων πρὸς ἀποφυγὴν τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§279Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐφόσον πρόκειται περὶ σχολείων, πρέπει νὰ γίνῃ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν.

§280Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν θέλωμεν νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν τὸν προϋπολογισμόν, δὲν μποροῦμε νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν βάσιν τῶν μισθωμάτων.

§281Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν ἔχετε σκοπὸν διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ πραγματικῶς νὰ θεραπεύσητε τὴν ἀνάγκην τῶν διδακτηρίων, ἡ ὁποία ἀνάγκη ὁμολογῶ ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰς πρώτας ἀνάγκας τοῦ Κράτους δὲν δύνασθε παρὰ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰς ἀνάγκας καὶ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν νὰ δημιουργήσητε τὰ σχολεῖα. Δὲν δύνασθε νὰ συνδιάσητε διὰ τὰ σχολεῖα οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἐγὼ ἐκδηλῶ τὰς ἀντιλήψεις μου, ὅτι ἂν θέλετε νὰ ἀνταποκριθῆτε εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐκπαιδεύσεως σᾶς ὤθησαν εἰς τοῦτο, δὲν μπορεῖτε παρὰ νὰ τὰς ἐκπληρώσητε ὅπως πρέπει. Διότι ἐὰν ἀποβλέπετε εἰς οἰκονομικοὺς ἁπλοὺς σκοποὺς μὲ τὸ δάνειον τοῦτο, ὀφείλω νὰ σᾶς ψέξω ὅσον δύναμαι περισσότερον. Διότι ἐὰν δι’ οἰκονομικοὺς σκοποὺς ἐκάνατε τὸ δάνειον τοῦτο, εἶναι πολὺ κακόν, διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω οὔτε μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι συνωμολόγησις δανείων μὲ τὸ ἐξωτερικὸν δὲν εἶναι ἐπικίνδυνος διὰ τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν. Δὲν θὰ μὲ πείσῃ ἡ θεωρία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶνε προτιμότερον τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον ἔστω καὶ ἂν εὕρισκε δάνειον ἐν τῷ ἐσωτερικῷ.

§282Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἔννοια τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην κεφαλαίων διὰ τὴν τόνωσιν τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας καὶ ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα σήμερον καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ δίλημμα μεταξὺ δανείου ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν τὸ δάνειον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ὑπὸ τὰς σημερινὰς ὅμως συνθήκας.

§283Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χαίρω διότι σεῖς ὁ ὑπεύθυνος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἠθελήσατε δι’ ὅσων εἴπατε νὰ ἀναλάβετε τὴν εὐθύνην διὰ τὰς γνώμας ταύτας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγὼ κατ’ ἐκείνου ἀντιτίθεμαι· διότι συνομολογήσας δάνεια ἔχει ἐπιβαρύνει ἀληθῶς τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τῆς χώρας. Διότι εἶναι ἀνάγκη, ἀνάγκη ἀνεγνωρισμένη παρὰ παντὸς, ὅπως ἡ παροῦσα γενεὰ ἐλαφρυνθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ παροῦσα γενεὰ νὰ ὑφίσταται ὅλα τὰ βάρη τῆς καταστροφῆς τῆς πολεμικῆς καὶ ἐκτὸς αὐτῶν νὰ ὑφίσταται καὶ ὅλα τὰ βάρη τῆς παραγωγῆς, ἡ ὁποία παραγωγὴ δὲν θὰ ἀποδώσῃ τὰ ὀφέλη της εἰς τὸ παρὸν ἀλλ’ εἰς τὸ μέλλον. Ἐὰν θέλωμεν πράγματι νὰ εἴμεθα δίκαιοι πρὸς τὴν γενεὰν αὐτὴν ἡ ὁποία τόσα ὑπέστη, εἶναι ἀνάγκη νὰ εὕρωμεν πάντα τρόπον νὰ τὴν ἀνακουφίσωμεν καὶ δι’ αὐτὸ ἡ συνημολόγησις οἱουδήποτε ἔστω καὶ μακροπροθέσμου, δανείου εἰς τὸ ἐξωτερικόν, εἶναι δάνειον τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει δυσχέρειαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐν τῷ προσήκοντι χρόνῳ τῶν δανείων μας μετατροπὴν ἐφ’ ὅσον δὲν συντρέχουν οἱ δύο ὅροι τῶν ὁποίων ὁ εἷς εἶναι τὸ δυνατὸν τῆς συνωμολογήσεως μακροπροθέσμων δανείων μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλαφροὺς τόκους, καὶ ὁ δεύτερος ἡ ἀσφάλεια τῆς σταθεροποιήσεώς μας, διότι καὶ εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀμέριστον τὴν προσοχήν μας καὶ τὰ δάνεια τὰ ἐξωτερικὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ἀναγκάζουν ἑκάστοτε νὰ ἐξάγωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα, δὲν εἶναι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐποικοδομητικά. Καὶ θὰ ἤθελον ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμπνεώμεθα, καὶ πρὸ παντὸς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ ὅλον τὸ πνεῦμα τῆς αἰσιοδοξίας ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐμπνέεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀληθῶς προτέρημα δι’ ἕνα Κυβερνήτην νὰ ἔχῃ πάντοτε τὸ πνεῦμα αὐτὸ τῆς μεγάλης αἰσιοδοξίας, διότι τοῦτο τὸ πνεῦμα ἀληθῶς δίδει ὤθησιν εἰς ἔργα καὶ εἰς μίαν ταχυτέραν πρόοδον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι εἶναι δυνατόν, ἐνῶ βαδίζουμε μὲ βῆμα ταχύ, αἴφνης νὰ προσκόψωμεν καὶ ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐπιχειρήσωμεν καμμίαν πρόοδον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ τὸ καταστρέψωμεν. Δὲν εἶναι εὔκολον νὰ λέγωμεν ὅτι θὰ αὐξήσῃ ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ καὶ ἑπομένως οἱ κρουνοὶ διαρκῶς θὰ ρέουν. Γνωρίζετε σεῖς ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι οἱ κρουνοὶ σήμερον δὲν ρέουν μετὰ τῆς αὐτῆς εὐκολίας μετὰ τῆς ὁποίας ἔρρεον προτήτερα, ἡ δὲ αὔξησις αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἀναμένομεν ἐκ τῶν δανείων τῶν παραγωγικῶν ἢ ἄλλων καὶ ἡ ἔντασις τῆς δυνάμεως τῆς πηγῆς θὰ ἐπέλθῃ πολὺ βραδέως. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως ὑπάρχει κόσμος πολὺς ἄστεγος πάσχων. Ἐὰν διεξέλθητε τὴν ἀγορὰν θὰ ἴδετε ὅτι ὑπάρχουν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ τέσσαρα κλειστὰ καταστήματα. Αὐτὸ σημαίνει οὐχὶ ἔντασιν τῆς πηγῆς ἀλλὰ σημαίνει στέρευσιν τῆς πηγῆς καὶ δι’ αὐτὸ τὰ παραγωγικὰ δάνεια δὲν συνιστᾶται ποτὲ νὰ γίνωνται συσσωρευτικῶς. Καὶ πρὸ παντὸς ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι νὰ προσέξητε πῶς θὰ τὰ καταστήσετε καὶ ἀποδοτικά. Διότι τὰ ἔργα τὰ παραγωγικὰ τὰ ὁποῖα τελοῦνται εἰς τὴν Μακεδονίαν θὰ θελήσουν ἴσως ἄλλο τόσον ποσὸν διὰ νὰ καταστήσουν τὰς γαίας ἐκείνας παραγωγικάς. Καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὴν δανειακήν μας πολιτικὴν ἂς φανῶμεν ὁσονδήποτε συνετώτεροι, ἂς φανῶμεν ὁσονδήποτε περιωρισμένοι. Διότι σήμερον ἔχοντες διαρκῶς τὰ δάνεια, δὲν ἀντιλαμβανόμεθα τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας πραγματικῶς ἔχει ὁ τόπος· ἀλλ’ ὅταν τὰ δάνεια αὐτὰ παύσουν καὶ ἡ παραγωγὴ δὲν θὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως νὰ δώσῃ τὰ ἀποτελέσματά της, τότε θὰ αἰσθανθῶμεν τὰς ἀνάγκας καὶ θὰ τὰς ἴδωμεν διαφόρους ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας βλέπομεν σήμερον. Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι δικαιοῦται διαρκῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπαναλαμβάνῃ ὅτι τηρεῖ τὸν λόγον της τὸν ὁποῖον ἔδωσε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν, ὅτι δὲν θὰ τὸν βαρύνῃ μὲ νέα βάρη, ἀλλ’ ἀρκεῖται εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εὗρεν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ κανεὶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς μίαν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἐγένετο ἡ προσπάθεια νὰ ἐπέλθῃ ἡ περισυλλογὴ ἀπὸ τῆς μεγάλης οἰκονομικῆς ἀνωμαλίας τοῦ παρελθόντος. Διὰ τὴν περισυλλογὴν δὲ ἐκείνην, διὰ τὴν ρύθμισιν μᾶλλον τῆς οἰκονομικῆς ἀνωμαλίας τοῦ παρελθόντος συνομολογήσαμεν δάνεια καὶ διὰ τὴν ρύθμισιν τῆς ὁποίας ἠναγκάσθημεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν κόσμον βαρεῖς φόρους. Οἱ φόροι τοὺς ὁποίους ηὕρατε ἦσαν βαρύτατοι. Δὲν ἔχει λοιπὸν δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ λέγῃ ὅτι: ἐγὼ δὲν ἐπιβάλλω ἄλλους φόρους, κρατῶ ἐκείνους ποὺ ἔχω. Διότι κάθε Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ κάνῃ πᾶν τὸ δυνατὸν ὅταν βλέπει ἐκ τῶν πραγμάτων πλέον ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἰδιαιτέρας σπουδῆς καὶ ἰδιαιτέρας μερίμνης ὅταν βλέπει ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι οἱ φόροι αὐτοὶ εἶναι ὑπερβολικοί, ἔχει καθῆκον νὰ τοὺς ἐλαττώσῃ. Θὰ ὁμιλήσω δὲ καὶ θὰ ἀποδείξω εὐθὺς ἀμέσως ὅτι δυστυχῶς ἐπὶ πολλῶν πραγμάτων δὲν ἐτήρησεν κἂν τὰς ὑποσχέσεις της: ἔχομεν φόρους τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλει ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 80.000.000 καὶ οἱ ὁποῖοι πλέον δὲν συνδέονται μὲ καμμίαν αἰτίαν ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν τὴν ἐπιβολήν των, ὥστε νὰ ἐξακολουθήσουν νὰ ἰσχύουν. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, κ. ὑπουργὲ, ὅτι κρατεῖτε ἀκόμη τὸν σταφιδικὸν φόρον καὶ ὁ σταφιδικὸς πληθυσμὸς πληρώνει 31.000.000, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἴχατε ἐλαττώσει αὐτόν. Αὗται εἶναι αἱ ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ ζητήματος.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουπαροῦσος.

§285Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ἐφαρμοστέας οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὁρμώμενος ἐκ τῶν λόγων τῶν διαφόρων κ. κ. ἀρχηγῶν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν συμφωνῶ ἀπολύτως πρὸς τὰ λεχθέντα, ὅτι τὰ παραγωγικὰ ἔργα εἶναι προτιμότερα ἀπὸ τὴν ἀνέγερσιν διδακτηρίων. Καὶ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα μόνον διὰ νὰ εἴπω ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ ἔχει ἓν μόνον πραγματικὸν ἐλάττωμα, ν’ ἀποκλεισθοῦν ὅλαι αἱ κοινότητες, αἱ πόλεις καὶ τὰ χωρία, τὰ ὁποῖα εἴτε διὰ κληροδοτημάτων εἴτε δι’ ἰδίων πόρων κατεσκεύασαν διδακτήρια, τὰ ὁποῖα ἂν ἦσαν καλὰ κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀνεγέρσεώς των, σήμερον εἶναι τελείως ἀκατάλληλα. Ὅλοι ὡμολόγησαν προκειμένου γενικῶς περὶ διδακτηρίων, ὅτι ταῦτα εἶναι τρῶγλαι καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι ὅλοι οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων νὰ αἰσθάνωνται μεγάλην εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν μέριμναν τὴν ὁποίαν ὑπὲρ τῶν διδακτηρίων λαμβάνει. Διὰ τῆς ἀνεγέρσεως τῶν διδακτηρίων αὐτῶν, ὄχι μόνον ἡ ἐκπαίδευσις θὰ διευκολυνθῇ, ἀλλὰ καὶ ἡ σπουδάζουσα νεολαία θὰ εὕρῃ τὴν ὑγείαν της. Ἀλλ’ ἵνα ἡ προσγινομένη εὐεργεσία εἶναι πλήρης, ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐντείνῃ τὰς προσπαθείας της, ὥστε νὰ κατασκευάσῃ τὰ διδακτήρια ὅλων τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν διαφόρων συνοικισμῶν, ὁριστικῶς ἀποφασίζουσα τὴν ἀνέγερσιν ὅλων τῶν 1800 διδακτηρίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα.

§286Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐσεῖς γνωρίζετε, ὅτι οἱ πόροι τῶν σχολείων ὑπὸ τῶν κοινοτήτων διατίθενται.

§287Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Δὲν ἀρνούμεθα τοῦτο.

§288Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Γνωρίζω τὴν ἀγαθήν σας πρόθεσιν, ἀλλὰ μὴ νομίζετε ὅτι πρόκειται, νὰ κάμωμεν μίαν πολιτικὴν ἐγκαταλείψεως τῶν κοινοτήτων. Μέχρι τοῦδε ἡ πολιτικὴ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς παιδείας ἐπὶ τῆς διαθέσεως τῶν περισσευμάτων ἦτο ἐπικουρική, εἶναι λοιπὸν φυσικὸν ὅτι ἐπιθυμοῦντες νὰ μεριμνήσωμεν ὑπὲρ τοῦ συνόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὀφείλομεν νὰ συμπληρώσωμεν τὴν μέριμναν ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη ὑπὲρ τῶν κοινοτήτων, καὶ τὴν ὁποίαν θὰ συνεχίσωμεν. Ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: ἐὰν δὲν πρόκειται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὰ σχολεῖα τῶν πόλεων, οὐδέποτε ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι θὰ ἀνεγερθῶσι σχολικὰ κτίρια εἰς τὰς πόλεις, διότι εἰς τὰς πόλεις οὔτε ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία ὑφίσταται, οὔτε οἱ δῆμοι συνεισφέρουν, δὲν θὰ γίνωσι δὲ σχολεῖα ἐὰν μίαν ἡμέραν μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις δὲν ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν νὰ κάμῃ σχολικὰ κτίρια εἰς τὰς πόλεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Προσθέτω ἐπίσης, ὅτι τὰ σχολικὰ κτίρια τῶν πόλεων εἶναι πλέον ἐπείγοντα, διότι αἱ συνθῆκαι τῆς ὑγιεινῆς εἶναι περισσότερον δυσμενεῖς εἰς τὰς πόλεις, παρὰ εἰς τὰς κοινότητας. Ἑπομένως ἡ παράλειψις ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ὑφίσταται ὑπῆρξε βαρεῖα. Ἐπανόρθωσιν τῆς βαρείας αὐτῆς παραλείψεως θέλει νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις. Προσθέτω δὲ ὅτι θὰ ζητηθοῦν ἀπὸ τοὺς δήμους, συμφώνως πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχουσι καὶ προσφοραὶ οἰκονομικαὶ καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους θὰ γίνῃ προσφορὰ οἰκονομικῶς καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ θέσωμεν εἰς ἐφαρμογήν. Δὲν πρόκειται λοιπόν νὰ ἐγκαταλειφθοῦν αἱ κοινότητες αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε προνομιακῶς ἐμερίμνησαν. Θὰ συνεχίσωμεν τὴν ἐνίσχυσιν τῶν κοινοτήτων μεριμνῶντες καὶ διὰ τὰς πόλεις.

§289Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Χαίρω πολύ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διεπίστωσε μίαν πραγματικότητα, ὅτι δηλαδὴ ἐπὶ ἑκατὸν ἔτη δὲν ὑπάρχει οὔτε ἕνα σχολεῖον εἰς τὰς πόλεις. Ἀλλ’ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, νὰ εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς ἕως πότε αἱ πόλεις θὰ ζοῦν προνομιακῶς εἰς βάρος τῶν κοινοτήτων; Ἐὰν τὸ Κράτος ἔδωσεν εἰς τὰς κοινότητας ἕνα ποσοστὸν 15–20% ἐχρειάσθησαν 80% διὰ νὰ γίνουν τὰ σχολεῖα αὐτῶν. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς φέρω ὡρισμένα παραδείγματα, κύριε ὑπουργέ, ὅτι κοινότητες τῶν ὁποίων τὰ σχολικὰ κτίρια ἐστοίχισαν 1 ἑκατομμύριον δραχμὰς τὰς ἐτόνωσε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους μόνον μὲ 100 χιλιάδας δραχμάς. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ λύσῃ τὸ σχολικὸν πρόγραμμα τῶν πόλεων· τοὐναντίον, εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ διὰ τὰς κοινότητας ἀκόμη. Εἶναι λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἀξία ἰδιαιτέρας εὐγνωμοσύνης, διότι λύει ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ σχολικὸν ζήτημα τῶν πόλεων καὶ ἰδίως τῶν πόλεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι πρῶται ἔπρεπε νὰ δώσωσι τὸ παράδειγμα τῆς κατασκευῆς σχολείων. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη, νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως παραλλήλως, ὄχι μόνον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀλλὰ καὶ διὰ ἰδιαιτέρων πόρων νὰ συνεχίσῃ τὴν κατασκευὴν τῶν σχολείων. Αὐτὸν τὸν λόγον εἶχεν ἡ ἄνοδός μου εἰς τὸ βῆμα.

§290Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πολὺ καλά.

§291Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, μόνον μιὰ φορὰ τὸ χρόνο ἀνερχόμεθα εἰς τὸ βῆμα.

§292Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μοῦ ἔκαμε ἐντύπωσιν ὁ τρόπος τῆς ὁμιλίας. Διότι συνεζητήσατε, ὡς νὰ ἐπρόκειτο διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ νὰ καταστρέψωμεν τὰ σχολεῖα τῶν κοινοτήτων.

§293Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, νομίζω ὅτι τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι ἐλεύθερον διὰ πάντα ὅστις ἔρχεται ὡς ἐκπρόσωπος ἑνὸς λαοῦ καὶ μάλιστα μὲ τοιαύτην πλειοψηφίαν. Ἐὰν σᾶς ἐκράτησα, σᾶς ἐκράτησα διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν τῆς ἀγορεύσεώς μου. Σᾶς εἶπα, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ἀνόδου εἰς τὸ βῆμα εἶναι νὰ σᾶς ὑποδείξω τοὺς πόρους, διὰ τῶν ὁποίων θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἡ ἐργαζομένη ἐπαρχία νὰ ὁλοκληρώσῃ τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῶν σχολείων. Νὰ ἀπαιτηθῇ ἀπὸ τὸν κατ’ εὐφημισμὸν ὀνομαζόμενον ὀργανισμὸν Ἐθνικὴ Τράπεζα, νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε. Καὶ ὅταν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠθέλησε νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λόγῳ λεπτότητος, ἡμεῖς ἐζητήσαμεν, νὰ εἴπωμεν ὠμά, ὅτι εἶναι ἵδρυμα ζῶν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ.

§294Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε συνάδελφε· διότι εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἔννοιαν τῶν ἀγορευσάντων κυρίων συναδέλφων δὲν ὑπῆρχε κἄν ἡ ὑπόνοια περὶ τοιαύτης ἰδέας. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐὰν ὡμίλησε περὶ προσώπων ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ἐδήλωσε, ὅτι δὲν ἀμφιβάλλει, ὅτι ἡ πρότασις τῆς Τραπέζης ἦτο σπουδαία. Ὥστε αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι ἰδικαί σας ἀντιλήψεις, ὄχι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν σεῖς λέγετε ἰδικάς σας ἀντιλήψεις, βεβαίως δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι......

§295Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Πρέπει νὰ κληθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως καὶ νὰ ὑποβληθῇ ἐναντίον της κατηγορία καὶ νὰ δώσῃ λόγον. Ἡ πολιτικὴ τῆς Τραπέζης δὲν εἶναι παρὰ μία ἐπιβουλὴ κατὰ τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου τῆς χώρας. Πρὸ 2 μηνῶν συνῆλθον ἅπασαι αἱ Τράπεζαι τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἔκαμαν ἕνα ἐκπληκτικὸν ἀνακοινωθὲν ὅτι ὑπάρχουν τόσα πολλὰ χρήματα ὥστε εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ κατεβάσουν τὸν τόκον. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν παρεκαλέσαμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπεκτείνῃ ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα τὰ δάνειά της εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ ἐλάβομεν ἀρνητικὴν ἀπάντησιν, ἔρχεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπὶ κεφαλῆς ἑνώσεως Τραπεζῶν καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι διὰ τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα τοποθετεῖτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐπειδὴ ἔχομεν πολλὰ χρήματα δι’ αὐτὰ τὰ κεφάλαια θὰ σᾶς δώσωμεν 2% ὀλιγώτερον τόκον· ἐνῷ ἀντιθέτως αὐξάνει τὸν τόκον τῶν δανείων τὰ ὁποῖα μᾶς χορηγεῖ. Ἤθελα νὰ καταλήξω εἰς τὸ ἑξῆς, χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ κάνει ἡ Τράπεζα διότι ἔχει δεξαμενὰς χρυσοφόρους, τὰ κληροδοτήματα. Ἐὰν θέλῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς κατασκευῆς τῶν σχολικῶν κτιρίων ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος, ἰδοὺ χρήματα τὰ ὁποῖα κρατεῖ ἡ Τράπεζα χωρὶς νὰ δίδῃ τόκους καὶ διὰ τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς ἐπιτρέπει καὶ νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας. Ἰδοὺ μία λύσις τὴν ὁποίαν συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἦλθε καιρὸς ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων. Εἶναι καιρὸς νὰ ἀπαιτήσῃ λογαριασμὸν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὶ γίνονται τὰ κληροδοτήματα.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου;

§297ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροποποιήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπισκευῆς καὶ συμπληρώσεως τῆς ἐπιπλώσεως τοῦ προεδρικοῦ μεγάρου». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου- «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου 4042 περὶ ταμείου θυμάτων πολέμου». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βουδούρης.

§301Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θεωρῶ ἄσκοπον τὴν ὑποβολὴν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου διὰ τοῦ ὁποίου, ὡς ἀναγράφεται, ἐπιτρέπεται εἰς τὰς Γενικὰς διοικήσεις ἡ σύστασις παραρτημάτων τοῦ ταμείου θυμάτων πολέμου. Λυποῦμαι δὲ διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ εἶναι ἐδῶ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ἀντιληφθοῦν περὶ τίνος πρόκειται. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν μετ’ ἐκπλήξεως παρατηρῶ ὅτι ἡ συζήτησις τῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων, τοῦ προκαλεῖ κἄποιαν ἀγανάκτησιν. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ὑποβληθῇ διότι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον θέλει νὰ τροποποιήσῃ προβλέπει περὶ συστάσεως, περὶ ἱδρύσεως παραρτημάτων ταμείου θυμάτων πολέμου εἰς κάθε νομαρχίαν· συνεπῶς δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἀπολύτως λόγος νὰ λέγετε ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὰς γενικὰς διοικήσεις.... διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ τροποποιουμένου νόμου ἐπιτρέπεται ἡ σύστασις εἰς κάθε ἕδραν νομαρχίας, φαντάζομαι, ὅτι ἐκεῖ ποὺ ἐπιτρέπεται τὸ μεῖζον ἐπιτρέπεται καὶ τὸ ἔλαττον. Ἐγὼ διαφωνῶ ριζικῶς, ὅπως διεφώνησα καὶ ἄλλοτε, εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου 4042 κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται ἡ σύστασις παραρτημάτων τοῦ Τ. Θ. Π, διότι ἡ διάταξις αὕτη, παρὰ τὸ ἀποκεντρωτικὸν τὸ ὁποῖον παρουσιάζει καὶ τὸ ὁποῖον κατεγοήτευσεν ὅλους μας, εἶναι αὐτόχρημα ἀνεκτέλεστος. Τὸ Τ.Θ.Π. σκοπὸν ἔχει τὴν προστασίαν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν ἀναπήρων. Ἔχει ἓν συμβούλιον αὐτόνομον τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὅλα τὰ μέτρα, παρακολουθοῦν τὸν ἀριθμὸν τῶν μὴ ἀποκατασταθέντων, τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται κλπ. Ἔχει συγχρόνως καὶ ἕνα προϋπολογισμόν. Ἐρωτᾶται: διὰ τῆς συστάσεως τῶν ἱδρυμάτων τί θὰ γίνῃ; Ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς τοῦ ταμείου τοῦ κεντρικοῦ θὰ καταπολεμηθῇ εἰς τὰ διάφορα συσταθησόμενα ἱδρύματα καὶ κατὰ ποῖον τρόπον; Λέγω ὅτι ἔχει 10 ἑκατομμύρια προϋπολογισμὸν τὸ ταμεῖον αὐτὸ καὶ συνιστᾶται εἰς τὴν Αʹ νομαρχίαν ἵδρυμα, παράρτημα. Τὶ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ θὰ μεταβιβασθῇ; ὁ νόμος προβλέπει ὅτι θὰ προΐσταται τοῦ ταμείου ἕνας γραφεὺς τῆς νομαρχίας, ἕνας τεχνικὸς ὑπάλληλος καὶ κἄποιος ἄλλος ἀναπληρωτής...

§302Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι δυνητικὴ ἡ διάταξις.

§303Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὰ δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ «δύναται». Διότι ἐδῶ βλέπω κίνδυνον καὶ ὑποστηρίζω ὅτι μόνον ἄνθρωποι, μὴ παρακολουθήσαντες στοιχειωδῶς τὴν τεχνικὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἀνατεθέντος εἰς τὸ Τ.Θ.Π. ἔργον, δύνανται νὰ ὑποστηρίζουν ὡς σκοπὸν αὐτοῦ τὴν ἵδρυσιν παραρτημάτων.

§304Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σεῖς ὡς Πρόεδρος ἄλλοτε θὰ γνωρίζετε ποίας δυσκολίας συναντᾷ κάθε ἀνάπηρος διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων του εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον.

§305Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ κεντρικὸν συμβούλιον καθορίζει καὶ ἕνα πρόγραμμα μέτρων ὑπὲρ τῶν ἀναπήρων, πρόγραμμα τὸ ὁποῖον, καὶ διὰ λάγους στοιχειώδους δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους σκοπιμότητος καὶ πρὸς ἀποφυγὴν παραπόνων καὶ διαμαρτυριῶν, πρέπει νὰ τὸ διατηρήσῃ ἀπὸ τὸ α ἕως τὸ ω. Ἐρωτᾶται θὰ ὑπάρχῃ ὁμοιομορφία μέτρων μεταξὺ τοῦ Κεντρικοῦ καὶ τῶν διαφόρων ἱδρυμάτων ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων ἱδρυμάτων τὰ ὁποῖα θὰ συσταθοῦν; Δηλαδὴ τὶ θὰ γίνῃ: λέγει τὸ Κεντρικὸν συμβούλιον ὅτι παρέχει 1000 δραχ. διὰ βοήθημα εἰς τὴν αʹ. κατηγορίαν. Τὸ παράρτημα, τῆς Κερκύρας τὶ θὰ λέγῃ; Θὰ εἶναι διεκπεραιωτὴς ληφθεισῶν ἀποφάσεων; Οἱ ἀνάπηροι ἱκανοποιοῦνται τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Τ.Θ.Π. θὰ λειτουργήσῃ κατὰ ἕνα τρόπον λογικὸν καὶ δίκαιον δηλ. πρῶτον, πρέπει νὰ ὑποβοηθηθῇ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους οὐ μόνον οἰκονομικῶς ἀλλὰ καὶ ἠθικῶς πρέπει δηλ. ν’ ἀντιληφθοῦν αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι τὸ ἠγνόησαν τελείως, ὅτι εἶναι καὶ αὐτὸ ἕνας κρατικὸς ὀργανισμὸς ἐξυπηρετῶν μίαν μικρὰν ἔστω, ὑπηρεσίαν ἀλλὰ τὸ νὰ μᾶς λέγετε ὅτι, διὰ τῆς συστάσεως παραρτημάτων θὰ διευκολυνθοῦν οἱ ἀνάπηροι τῶν ἐπαρχιῶν, τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἀληθὲς εἶναι ὅτι οἱ ἀνάπηροι τῶν ἐπαρχιῶν ἔχουν παραγνωρισθῇ καὶ ἀσφαλῶς δὲν ἔχουν λάβει οὔτε ποσοστὸν τῶν εὐεργετημάτων ὧν ἔτυχον οἱ ἐν Ἀθήναις. Διότι ἀτυχῶς οὐδεὶς—καὶ τὸ δηλῶ κατηγορηματικῶς—ἐκ τῶν ἁρμοδίων δὲν θέλει νὰ ἀσχοληθῇ μὲ κἄποιαν σοβαρότητα δι’ ἓν ἐξαιρετικῆς σοβαρότητος ἔργον καὶ δὲν ἀσχολοῦνται εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὸ νὰ μὴ ταράσσεται ἡ χώνευσις αὐτῶν. Δι’ αὐτὸ τὰ εὐεργετήματα τοῦ Ταμείου περιωρίσθησαν εἰς τοὺς ἐν Ἀθήναις διαρκῶς ἐνοχλοῦντας τοὺς ἁρμοδίους καὶ διαρκῶς εὑρισκομένους εἰς τὰς θύρας τοῦ Τ.Θ.Π. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ὄχι ὅτι μηχανικοὶ λόγοι εἶναι οἱ δημιουργήσαντες αὐτὴν τὴν πραγματικὴν ἀδικίαν εἰς βάρος τῶν ἐπαρχιωτῶν ἀναπήρων. Λυποῦμαι ποὺ δὲν εἶναι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδῶ, ὁ ὁποῖος εἶχε πρωτοστατήσει εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, διὰ νὰ ἀντιληφθῇ—διότι δὲν ξεύρω ἂν τοῦ ἐδόθη ἓν ὑπόμνημα ποὺ τοῦ ὑπέβαλλον ἢ ἂν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ τὸ διαβάσῃ—τὴν κατάστασιν καὶ θὰ ἐπείθετο ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ψηφίσεως νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξυπηρετοῦν οὐδὲ πρακτικοὺς κἄν σκοπούς, νὰ ἐξυπηρετηθῇ τὸ ὅλον ζήτημα, ὅπερ προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ Τ.Θ.Π.

§306Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει διαθέσιμον ποσὸν διὰ κατασκευὴν συνοικισμοῦ ἀναπήρων ἐν Ἀθήναις; Νομίζω ὅτι τὸ Ταμεῖον ἔχει μέγα ποσὸν διαθέσιμον.

§307Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἔχει τίποτα. Σᾶς λέγω ὅτι τὸ Ταμεῖον θυμάτων πολέμου λειτουργοῦν ὅπως λειτουργεῖ δὲν θὰ ὑπάρξῃ παρὰ ὀλίγους μῆνας ἵνα μὴ εἴπω ἡμέρας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας τὸν τόσον πράγματι ἐνδιαφερόμενον διὰ τὸ ζήτημα ἀντὶ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια διὰ τῶν ὁποίων οὐδεὶς ἀπολύτως ἐξαιρετικὸς σκοπὸς ἐξυπηρετεῖται οὐδὲ προάγεται καὶ κατ’ ἐλάχιστον τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου τόσον ἐνδιαφέρον δεικνύει, νὰ ἀφοσιωθῇ εἰς τὴν στενωτέραν παρακολούθησιν τῆς λειτουργίας τοῦ Ταμείου καὶ ἐρχόμενος εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους νὰ γνωρίσῃ ποὺ εὑρίσκονται τὰ τρωτὰ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ὁποίων νὰ ἐπιδοθῇ. Πρὸ παντὸς δὲ ὅπως καὶ ὁ ἴδιος εἶμαι βέβαιος ὅτι πιστεύει, νὰ μὴ ἀφεθῇ νὰ θεωρεῖται ἐκ μέρους τῶν ἀδικουμένων ἀναπήρων ὅτι ἡ μόνη κατάστασις διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἱκανοποιηθῶσι τὰ δίκαια αἰτήματά των θὰ εἶναι ἡ ἵδρυσις παραρτημάτων. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἤθελα νὰ τονίσω καὶ νὰ ἐνισχύσω τὸν κ. ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος πιστεύω θὰ εἶναι σύμφωνος μαζί μου, ἀλλὰ δὲν εἰξεύρω διὰ ποίους λόγους ὑπέβαλε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐμμέσως ἀφήνει νὰ πιστεύεται ὅτι ἡ ἵδρυσις τῶν περιφήμων αὐτῶν παραρτημάτων θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐλύθη μέχρι σήμερον.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης ἑδρῶν περιφερειακῶν διευθύνσεων πρὸς ἀποκέντρωσιν τῶν Τ.Τ.Τ.». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψήφισιν τοῦ τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως ἐν γένει τῶν μισθώσεων ἐπὶ παντὸς εἴδους ἀστικῶν ἀκινήτων».

§311Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἐπεθύμουν νὰ ἔχω τὴν ἐπίσημον δήλωσιν καὶ ἑρμηνείαν σας ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 29 διατάξεως τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ἐνοικιοστασίου (ἀναγινώσκει). Ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω, ἄν τὸ καθαρὸν μίσθωμα θὰ ἐξευρεθῇ ἀφοῦ ἀφαιρεθῇ τὸ 3% τὸ καταβαλλόμενον εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ εἰς τὸ ποσὸν 10% τῶν δαπανῶν, ἀποσβέσεως τὰς ὁποίας ἀναγνωρίζει ὁ νόμος περὶ φορολογογίας οἰκοδομῶν. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι, βεβαίως ἔτσι θὰ εἶναι. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ ἔχω καὶ τὴν ἰδικήν σας γνώμην.

§312Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὑπάρχει καμμίαν ἀμφιβολία ὅτι καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως τοῦ νόμου εἶναι νὰ ἀνευρεθῇ τὸ καθαρὸν μίσθωμα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν σχετικῶν φόρων μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ εἰσφορὰ τοῦ 3%. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας τὰς ἀναγκαίας πρὸς συντήρησιν τοῦ ἀκινήτου εἰς αὐτὰς θὰ ἀφαιροῦνται, τὸ ποσὸν ὅμως τούτων δὲν εἶναι βεβαίως τὸ πρὸς καθορισμὸν τῆς φορολογίας καθαρᾶς προσόδου ἐκπιπτόμενον, ἀλλὰ τὸ διὰ τὰς ἀναγκαίας ἐπισκευάς τοῦ ἀκινήτου ἀπαραίτητον ποσὸν δαπάνης, ὅπερ ἄν εἶναι πραγματικὸν θὰ ἐξευρεθῇ ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκποιήσεως τοῦ κτιρίου τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν» (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 7 Ἀπριλίου 1930 Συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 27 Αὐγούστου 1927 κωδικοποιηθείσης Συμβάσεως». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροποποιήθη ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μέτρων τινῶν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς καί τινων εἰδικῶν κλάδων αὐτῆς». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαστρατῆς.

§315Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Κατ’ ἐπανάληψιν σᾶς ἔχω εἴπῃ, κ. ὑπουργέ, ὅτι ἡ σηροτροφικὴ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου σας εἶναι κακοποιός, δὲν προάγει τὴν σηροτροφικὴν ἐργασίαν, ἀλλὰ τοὐναντίον μάλιστα προσκόμματα τῆς φέρει καὶ ἐμπόδια μεγάλα, εἶναι ὀπισθοδρομική. Διὰ τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἐπιφέρει εἰς τοὺς κειμένους νόμους, φέρει δυσκολίας ἀκόμη μεγαλειτέρας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ εἴχετε σεῖς νὰ ζητήσητε πρὸς προστασίαν τῆς σηροτροφίας θὰ ἦτο, διὰ μιᾶς γενναίας ἀποπείρας σας πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐκτὸς τῆς ἀναστολῆς τοῦ φόρου τῆς ἐξαγωγῆς τῶν κουκουλίων, ἐπιτύχῃ καὶ τὴν ἀναστολὴν τοῦ ἐγγύου φόρου, ὁ ὁποῖος εἶναι μηδαμινὸς φόρος χρησιμεύων μόνον διὰ νὰ προκαλῇ ἐπεισόδια, διὰ νὰ καθυστερῇ τὴν σηροτροφίαν εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον. Εἰς τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν ἔχω νὰ σᾶς διαπιστώσω ὅτι ἀπὸ δύο ἐτῶν, ἀφ’ ὅτου ἤρχισε νὰ ἐφαρμόζεται ὁ νόμος αὐτὸς τῆς φορολογίας ἐμειώθη εἰς τὸ τέταρτον ἡ παραγωγὴ τῶν κουκουλίων, ἀσφαλῶς δὲ θὰ ἐξαλειφθῇ ἐντελῶς. Ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχετε ὑποβάλλει ζητῶ τὴν διαγραφὴν τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ 24 ἄρθρου. (ἀναγινώσκει). Ἐφ’ ὅσον τοὺς ἐλεγκτὰς τοὺς διορίζετε, ὅπως τοὺς διορίζετε καὶ ἐφόσον τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἔχουν πρὸς διορισμὸν τὰ ἐλαττώνετε τώρα καὶ ἐργάται σχεδὸν προάγονται εἰς τὸν βαθμὸν αὐτόν, εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνον νὰ ἀφήνετε τοὺς διπλωματούχους καὶ διπλωματούχους ἀνωτέρων σχολῶν σηροτροφίας εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν τῶν ἐργατῶν. Ἔχει ὁ ἐλεγκτὴς εἰς τὴν διάθεσίν του τὸ μέσον διὰ νὰ καταστρέψῃ τὸν σπόρον τοῦ σπορέως ὅταν παρεκτραπῇ καὶ νὰ μὴ ἀφίνῃ νὰ κυκλοφορῇ ὁ σπόρος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐργασία τὴν ὁποίαν κάμνουν, διὰ νὰ καθυστερῇ ὁ ἐλεγκτὴς τὴν ἄδειαν ἑνὸς διπλωματούχου; Παραβλέπω τὴν παρατυπίαν ὅτι δὲν μᾶς ἀναφέρατε τὰς καταργουμένας διατάξεις καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν. Ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἑνὸς διπλωματούχου ἀνωτέρας σχολῆς ὑποστάντος τὰς ἐξετάσεις ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν σεῖς καταρτίζετε, νὰ τῷ ἀφαιρῆτε αὔριον τὴν ἄδειαν ἁπλῶς ἀπὸ ἕνα καπρίτσιο.

§316Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς Γεωργίας δὲν ἔχει ἀρκετὸν βαθμόν; Θέλετε νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸν ἐλεγκτὴν καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὸν ἐπιθεωρητήν;

§317Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἀπολύτως. Τὸ θεωρῶ ἐπικίνδυνον κ. ὑπουργέ.

§318Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐκεῖνοι θὰ κάμουν τὸ καθῆκόν των, ὅπως ἡ ὑπηρεσία τὸ προβλέπει.

§319Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἀφοῦ τοὺς ἀφαιρεῖ τὴν ἐργασίαν, τοὺς καταστρέφει τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας ὁ ἐλεγκτής.

§320Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὥστε προτιμᾶτε νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ προϊόντος ἕνας ἄνθρωπος, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην;

§321Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Καὶ πρέπει, κ. ὑπουργέ, διότι δὲν τοῦ ἀφίνετε τὸ προϊόν.

§322Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ ἐλεγκτὴς μετὰ σύμφωνον γνώμην τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας.

§323Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. «Τοῦ διευθυντοῦ τῆς γεωργίας».

§324Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας, εἶναι μία προσωπικότης σήμερον μὲ τὸν νόμον.

§325Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν ἕνα δικαίωμα εἰς τὸν σποροποιὸν διὰ νὰ δύναται νὰ δικαιολογηθῇ καὶ αὐτός.

§326Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δικαίωμα ν’ ἀναφέρεται εἰς τὸ γεωργικὸν συμβούλιον.

§327Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἔχομεν παραδείγματα.

§328Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δέχομαι τὴν τροπολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἐφεσιβάλῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν ἐνώπιον τοῦ γεωργικοῦ συμβουλίου τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον φυσικά......

§329Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Διὰ τοὺς κυτιοποιοὺς...

§330Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχομεν κυτιοποιεῖα πρώτης τάξεως εἰς τὴν Ἑλλάδα...

§331Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ὄχι, κ. ὑπουργέ.

§332Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πάρετε τὰ κυτία τῶν σιγαρέττων...

§333Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Εἶναι εἰδικὰ κυτία αὐτά, δὲν κατασκευάζονται ἐδῶ. Ζητῶ ἐπίσης νὰ μὴ δημιουργοῦνται δαπάναι χωρὶς λόγον.

§334Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατὶ δὲν θέλετε νὰ πάρωμεν τεχνίτας, ἔχομεν τόσην ἀνάγκην ἀνθρώπων.

§335Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Δὲν ἐμπιστεύομαι καθόλου τοὺς ἀνθρώπους τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργόν. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῆς ἀπὸ 23 Ἀπριλίου 1929 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Ἑταιρίας The Blackburn Aeroplane Motor & Ltd κλπ.» (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. τῆς 11 Νοεμβρίου 1925, περὶ διοικήσεως Δημοσίων Κτημάτων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ἐνισχύσεως τῶν Μονάδων Στρατιωτικῆς Ἀεροπορίας δι’ ἐκτάκτων τεχνιτῶν καὶ ἰδιωτικῶν ἐργατῶν. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ἐξομοιώσεως τῶν ἀποδοχῶν τοῦ προσωπικοῦ τῆς Στρατιωτικῆς καὶ Ναυτικῆς Ἀεροπορίας καὶ αὐξήσεως τοῦ ἀεροπορικοῦ ἐπιδόματος». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§341ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινων περί δημοσίου λογιστικοῦ νόμου». (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 11]7] 27 Ν. Δ. περὶ ἐπιβατικῶν ἀτμοπλοίων καὶ τοῦ νόμου 4195 περὶ ἀθεμίτου συναγωνισμοῦ αὐτῶν». (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας καὶ συμπληρώρεως τοῦ νόμου 4653 περὶ διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως». (ψηφισθέντος τὸ πρῶτον ὑπό τῆς Γερουσίας) (ψηφίζεται τό σύνολον)

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 10.30 μ. μ).