1930.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 61η

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Πρόεδρος τῆς Βουλῆς). Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῷ ἑορτασμῷ τῆς ἑκατονταετηρίδος τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν ἀποκαταστάσεως ἐξεδηλώθησαν αἱ συμπάθειαι ὅλου τοῦ πολιτισμένου κόσμου. Ἀρχηγοὶ κρατῶν ηὐχήθησαν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας, πρωθυπουργοὶ πρὸς τὸν ἡμέτερον πρωθυπουργόν, καὶ ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀπήντησαν δὲ οἱ πρὸς οὓς ἀπηυθύνοντο, ἐκφράζοντες τὰς εὐχαριστίας καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς συμπαθείας τούτων. Μεταξὺ τούτων ὅμως καὶ ἓν Κοινοβούλιον φίλης καὶ γείτονος μεγάλης Δυνάμεως — τὸ Ἰταλικὸν — ἐξεδήλωσε χθὲς ἐν πανηγυρικῇ συνεδριάσει τὴν ζωηρὰν αὐτοῦ συμπάθειαν. Τοῦτο δὲ ἐγνώσθη καὶ εἰς ἐμὲ ἐπισήμως. Νομίζω ὅτι διερμηνεύω ὄχι μόνον τὰ αἰσθήματα ἡμῶν ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἂν ζητήσω νὰ ἐξουσιοδοτηθῶ διὰ νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς τὴν βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν ὡς ἐκπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ πιστεύω ὅτι ἀνταποκρίνομαι πρὸς τὰ εὐγενῆ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἂν ἀναμνησθῶ μετὰ ζωηρᾶς συγκινήσεως ὅλων τῶν Κρατῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον διὰ τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ θυσιῶν ἐπεσφράγησαν τοὺς μεγάλους ἀγῶνας τῶν προγόνων ἡμῶν πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἐλευθέρας ἡμῶν Πατρίδος.

§3Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι νὰ ἀποσταλῶσι συγχαρητήρια τηλεγραφήματα εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς καὶ παρακαλοῦμεν νὰ διαβεβαιώσητε κ. Πρόεδρε, τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἰταλικοῦ λαοῦ ὅτι μὲ βαθυτάτην εὐγνωμοσύνην ἡ Ἑλλὰς ἤκουσε τοὺς ἀπογόνους τοῦ Σανταρόζα καὶ τῶν ἄλλων φιλελλήνων οἱ ὁποῖοι ἐβοήθησαν τὸν ἀγῶνα τῆς ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας συμμετέχοντας εἰς τὸν ἑορτασμὸν τῆς ἑκατονταετηρίδος.

§4Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι φυσικὸς ὁ ἐνθουσιασμὸς μεθ’ οὗ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν συμμετοχὴν τῶν Μεγάλων τῆς Ἑλλάδος φίλων κατὰ τὰς ἑορτὰς ἐπὶ τῇ 100ῇ ἐπετείῳ ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀποκαταστάσεως. Ἐπὶ τῇ συμμετοχῇ ταύτῃ ἡ εὐγνωμοσύνη ὅλων ἡμῶν εἶναι ἐπιβεβλημένη.

§5Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Συμφωνοῦμεν καὶ ἡμεῖς ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἰταλικοῦ Κοινοβουλίου τὴν ἔκφρασιν τῆς βαθυτάτης ἡμῶν εὐγνωμοσύνης διὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῶν αἰσθημάτων τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ἐπὶ τῷ ἑορτασμῷ τῆς 100ετηρίδος τῆς ἐθνικῆς παλιγγενεσίας. Θὰ ἐπεθυμοῦμεν δὲ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ ὅπως διαδηλωθοῦν ἅπαξ ἔτι τὰ αἰσθήματα τῆς ἀναλλοιώτου εὐγνωμοσύνης καὶ συμπαθείας διὰ τῶν ὁποίων ὁ ἑλληνικὸς λαὸς περιβάλλει τὴν φίλην καὶ γείτονα χώραν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς. Ἡ ἕνωσις ἀναπήρων ὁλικῆς ἀνικανότητος Ἀττικῆς ζητεῖ τὴν ἀνέγερσιν σανατορίου ἐν Πάρνηθι καὶ νοσοκομείου ἐν Αἰδηψῷ ἐκ τῶν πόρων τοῦ ταμείου θυμάτων πολέμου. —Ἡ ἐργατοϋπαλληλικὴ τάξις Ἀθηνῶν ζητεῖ τὴν ἄμεσον ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων καὶ τὴν παράτασιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ε. Κουλουμβάκης, Ε. Πριμίδης καὶ Ν. Τζερμιᾶς καταθέτουσιν ἀναφορὰν διαφόρων ἐπαγγελματιῶν ἀνταλλαγῆς τῶν ἐπιτρόπων περὶ βʹ ἀναγκαστικοῦ δανείου δι’ ὁμολογιῶν. —Οἱ ὑπάλληλοι τῶν ἐνταῦθα φυλακῶν παρακαλοῦν ὅπως χορηγηθοῦν καὶ εἰς τούτους τὰ 3)16 τοῦ μισθοῦ των. —Οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας Βιάννου παρακαλοῦν ὅπως ὑπαχθοῦν διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς εἰς Ἡράκλειον μεθ’ οὗ συνδέονται δι’ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ. —Οἰκογένειαι πολλῶν ὑποκαταδίκων φυλακῶν Θεσσαλονίκης ζητοῦν τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ διευθυντοῦ τῶν φυλακῶν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ κτηματιῶν Ἄρτης περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἑσπεριδοειδῶν. —Ἡ ἕνωσις δημοσίων ὑπαλλήλων Καλαβρύτων ζητεῖ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 80 ἐκ τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ὡς ἀντισυνταγματικοῦ. Ὁ Γ. Γαρόζης ἰατρὸς παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ἡ σύνταξις λεπτομεροῦς καταλόγου ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορούντων σπεσιαλιτέ. —Ἡ ἕνωσις ἀναπήρων ὁλικῆς ἀνικανότητος Ἀθηνῶν ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ ψηφισθησομένου νομοσχεδίου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 3122 εἰς ἀναπήρους ὁπλίτας καὶ οἰκογενείας τῶν παθόντων ἢ φονευθέντων ὁπλιτῶν ἐν τῷ στρατῷ τῆς ἀμύνης. —Ὁ τέως ἀνθυπολοχαγὸς Παν. Τσιριγὸς κάτοικος Γαργαλιάνων αἰτεῖται τὴν ἀπονομὴν συντάξεως. —Ὁ σύνδεσμος πτυχιούχων ἐμπορικῶν σχολῶν Χανίων διαμαρτύρεται διὰ τὴν πρόσληψιν ὡς λογιστῶν ἀγροφυλακῆς τῶν πτυχιούχων τῶν γεωργικῶν σχολῶν. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Τζερμιᾶς, Ε. Καρυωτάκης, Κ. Πετσάλης καὶ Ι. Περδικογιάννης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως κλάσεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου εἰσαγωγῆς». —Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀργυρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν περὶ τελωνειακοῦ δασμολογίου νόμων». —Ὁ κ. Β. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεων τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων». —Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μειώσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἐλαιῶν κ. λ. π. φόρου καὶ περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ φορολογίας τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιωδῶν ἐν γένει προϊόντων διατάξεων». —Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Καλογερᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας ἐπιδόματος 3)16 εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν ἐνίων ὑπουργείων». —Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ταλιαδοῦρος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ φορολογίας τῶν ἁπλῶν ἀμβύκων». —Οἱ κ. κ. Α. Παππᾶς (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως δημοτικῶν νοσοκομείων καὶ τοιούτων νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου καὶ περὶ αὐξήσεως τῆς παρεχομένης ἐπιχορηγήσεως εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Ἐρυθρὸν Σταυρὸν κλπ.». —Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ μεταβολῶν κλάσεων βιομηχανικῶν τινων εἰδῶν τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου. 2) Περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4202 περὶ διευκολύνσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων πρὸς ἀπόκτησιν κατοικίας καὶ 3) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2110 νόμου περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1165 περὶ τελωνειακοῦ κώδικος ἕνεκα τῆς στατιστικῆς καὶ περὶ τέλους στατιστικῆς». —Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἱεροκηρύκων». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Σῖμος, Λ. Κογεβίνας, Α. Γαλανάκης, Ι. Γοβατζιδάκης κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μειώσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἐλαιῶν κλπ. νόμου». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως ἐκχωρήσεως προνομίου κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς τηλεφωνικῆς συγκοινωνίας». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Ἰανουαρίου 1930 Ν. Δ. περὶ τοῦ τρόπου διαθέσεως τῆς ἐν Κεφ. 17 ἄρθρου 2 τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων ὑπουργείου Συγκοινωνίας τῆς χρήσεως 1929–30 ἀναγραφείσης πιστώσεως διὰ τὴν μεταρρύθμισιν τῶν παλαιῶν ἀνακτόρων εἰς μέγαρον Βουλῆς καὶ Γερουσίας». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1930–1931: Συζήτησις ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων: Ἐσωτερικῶν, Προνοίας, Δικαιοσύνης, Παιδείας, Ὑγιεινῆς κλπ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἰασωνίδης.

§7Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ὑπουργείων Προνοίας καὶ Παιδείας. Τὸ ὑπουργεῖον Προνοίας παρ’ ὅλον τὸν ζῆλον καὶ παρ’ ὅλην τὴν ἐργατικότητα τοῦ σεβαστοῦ μου φίλου καὶ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀθηνῶν κ. Ἐμμανουηλίδου δὲν ἀνταποκρίνεται ἀπὸ ἀπόψεως μέσων καὶ πρὸς τὸ ὄνομα καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ὑπουργεῖον κοινωνικῆς προνοίας θὰ ἔπρεπε νά ἦτο τὸ ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον θά ἔπρεπε νά συμβουλευθοῦν ὅλοι οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ διότι ὅλη ἡ κρατικὴ μηχανὴ καὶ ὅλη ἐν γένει ἡ τόνωσις τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν, δὲν ἀποβλέπει εἰμὴ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν μιᾶς κοινωνικῆς προνοίας. Ἐν τούτοις τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο ἐκτὸς τοῦ ἔργου τῆς στεγάσεως καὶ κερματίων τινῶν τὰ ὁποῖα διαθέτει ὑπὲρ τῶν ὀρφανοτροφείων καὶ φιλανθρωπικῶν τινῶν καταστημάτων, θά ἠδύνατο μᾶλλον νά ὀνομασθῇ ὑπουργεῖον συντάξεων καὶ θυμάτων πολέμου. Ὑπάρχουν καὶ ἐν εὐρώπῃ εἰδικὰ ὑπουργεῖα, ὑπουργεῖα συντάξεων, καὶ ὡς τοιοῦτον μᾶλλον θὰ μποροῦσε νὰ ὀνομασθῇ καὶ τὸ ὑπουργεῖον Προνοίας διότι ἄλλην τινά πρόνοιαν, πρόνοιαν κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων, πρόνοιαν ἐργασίας, πρόνοιαν πολυτέκνων, πρόνοιαν ἐν γένει θεσμῶν κοινωνικῶν, δὲν βλέπομεν νὰ δύναται νά ἀσκῆται ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τούτου, ὄχι διότι λείπει τό πρόγραμμα ἤ διότι λείπει ἡ θέλησις, ἀλλά διότι λείπουν τά πρὸς τοῦτο μέσα. Ἀναγινώσκω ὅτι διά τά ἀγαθοεργά ἱδρύματα διατίθεται 1½ ἑκατομμύριον δραχμῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἰδίᾳ εἰς τάς μεγαλουπόλεις ὅπου ὑπάρχουν σωματεῖα φιλανθρωπικά ἐκπορευόμενα ἰδίᾳ ἀπὸ τὴν κρατικὴν καὶ ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, σωματεῖα τὰ ὁποῖα τιμοῦν τὴν Ἑλλάδα, καὶ σωματεῖα τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ ἐτύγχανον ἁδρᾶς τῆς Κυβερνητικῆς ὑποστηρίξεως. Θὰ περιορισθῶ εἴς τινα τῶν σωματείων τῆς πόλεως τῆς Θεσσαλονίκης, καὶ θὰ ἀναφέρω εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τὸν φοίνικα τὸν προσφυγικόν, ὁ ὁποῖος φοῖνιξ προσφυγικὸς ἀπὸ τοῦ 1925 καὶ ἐντεῦθεν σιτίζει κάθε μεσημέρι καὶ κάθε βράδυ περὶ τοὺς 1000 ἀπόρους μαθητάς. Τοῦ δίδει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας 50.000 δραχμὰς Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ἁπλοῦν τοῦτο σωματεῖον τὸ ὁποῖον σιτίζει 1000 μαθητὰς νὰ μπορέσῃ νὰ εὐδοκιμήσῃ καὶ νὰ ἐκτελέσῃ ἀπροσκόπτως τὸν ὡραῖον του προορισμόν, ἐὰν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας δὲν ἔχει μίαν καλὴν ἐπιχορήγησιν, καὶ δὴ μίαν ἐπιχορήγησιν παγίαν. Ἔχομεν τὸ σωματεῖον «Μέλισσα» παλαιὸν ὀρφανοτροφεῖον, τὸ ὁποῖον ἐκληρονόμησεν τὸ ὀρφανοτροφεῖον Σμύρνης. Ἔχει 200 τροφίμους ὀρφανὰ καὶ ὀρφανάς. Ἀγωνίζεται ἀγῶνα τιτάνειον διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ του. Ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας διατίθεται καὶ πάλιν, οὐχὶ παγίως ἕνα ἐλάχιστον κονδύλιον. Εἶναι τὸ ἄσυλον τοῦ παιδιοῦ, τὸ ὁποῖον λαμβάνει μὲν ἕν ἐπίδομα πάγιον ἀλλ’ εἶναι τοῦτο εὐτελές. Εἶναι ἡ μέριμνα ἡ μία, εἶναι μέριμνα ἡ ἄλλη, καὶ ἐν γένει καὶ ἄλλα φιλανθρωπικὰ σωματεῖα, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς τιμοῦν τὸν Ἑλληνισμόν. Ὁ σεβαστὸς κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχε συστήσει ἄλλοτε, ὅπως καταρτισθῇ ἕνας πίναξ τῶν ἐν τῷ Κράτει λειτουργούντων εὐδοκίμως φιλανθρωπικῶν σωματείων. Ἐσκέπτετο ὅπως ἐφοδιάσῃ δι’ ἐπιδομάτων γενναίων, τὰ σωματεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὄντως ἐκπληροῦν μίαν κοινωνικὴν ἀποστολήν. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας, παρακαλῶ θερμῶς, ὅπως ὁ πίναξ οὗτος, ὑποβληθῇ ὄντως εἰς τὸ κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅπως ἐγκριθῇ ὁ πίναξ οὗτος κατὰ πρῶτον, ὥστε νὰ ἀντιληφθοῦν τὰ σωματεῖα, ὅτι ὑπάρχῃ μία ἀνωτέρα ἐποπτικὴ καὶ προστατευτικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία δίδει ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ ἐκτελέσουν τὸν ὡραῖον αὐτῶν προορισμόν. Διὰ τὰ ὀρφανοτροφεῖα ὑπάρχει ἕνα κονδύλιον 5.000.000 δραχμῶν. Ἀπὸ ὀρφανὰ εἶναι γεμάτη ἡ Ἑλλάς. Ὁσαδήποτε καὶ ἂν κατεσκευάζωντο, δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ συμπεριλάβουν ὅλα τὰ ὀρφανά, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ πόλεμοι εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ ἡ συμφορὰ εἰς τὴν Ἀσιατικὴν τοιαύτην, ἔχουν συγκεντρώσει ἐν Ἑλλάδι. Νέα ὀρφανοτροφεῖα δὲν ἔχουν ἐγερθῆ. Τὰ μέσα τῶν ὑφισταμένων δὲν ἔχουν αὐξηθῆ. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παραγνωρίζουν τὴν Ἑλληνικὴν πραγματικότητα, οὔτε ζῶ μακρὰν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μακρὰν τῶν ἀγώνων τοὺς ὁποίους καταβάλλει ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργός, διὰ νὰ ἐμφανίσῃ ἕναν ἰσοσκελισμένον προϋπολογισμόν, προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον νὰ μὴ δύναται νὰ θίξῃ οὔτε ἀφελὴς τῶν πραγμάτων ἄγνοια, οὔτε καὶ πίστις κακή. Ἀλλ’ ἐφόσον ἀποστολὴ ἡμῶν εἶναι, καὶ νὰ ἐκφέρωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς λαϊκὰς ἀνάγκας, δὲν δύναμαι νὰ ἀντιπαρέλθω τὸ κεφάλαιον τῶν ὀρφανοτροφείων ἐὰν δὲν συνίστων ὅπως, ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, ἐπίσης, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, ἐφοδιάσῃ δι’ ὅλων ἐκείνων τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων τὰ ὀρφανοτροφεῖα καὶ μὴ αὐξανόμενα ἀκόμη κατ’ ἀριθμὸν θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκπληρώσουν τὸν προορισμὸν αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέγασιν, εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς στεγάσεως πάσχομεν ἀπὸ ὑδροπυκίαν. Οὐδεὶς Νεῖλος ποταμὸς δύναται νὰ κορέσῃ τὴν δίψαν ἡμῶν. Χιλιάδες οἰκογενειῶν εὑρίσκονται ἄστεγοι ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι 20.000 αἱ οἰκογένειαι αἱ ἀγροτικαὶ τῶν ὁποίων πίνακα παρουσιάζει ἡ διαλυομένη Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, πίνακα περιέχοντα ἀστέγους ἀγρότας. Τῶν ἀστέγων ὁ ἀριθμὸς καὶ 20.000 καὶ 30.000 καὶ 40.000 καὶ μὲ οἱονδήποτε ἄλλον ἤθελεν λεχθεῖ ἀριθμόν, οὐδέποτε θὰ μπορέσωμεν νὰ πλησιάσωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων τῶν πασχόντων ἀστέγων ἀδελφῶν ἡμῶν. Ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ μέγα αὐτοῦ ἐπιτελεῖον, τοῦ ὁποίου ἁπλοῖ στρατιῶται καὶ ἀγγελιαφόροι τυγχάνομεν ἡμεῖς, ἐπηγγέλθη καὶ περισσεύματα ἐν τῇ ὁδῷ ποὺ ἐκπληροῦν τὴν ὑπόσχεσιν αὐτοῦ, ἐπηγγέλθη νὰ καταστήσῃ ἀγνώριστον τὴν Ἑλλάδα. Δι’ οἱονδήποτε μέσων ἐκπολιτιστικῶν καὶ ἂν ἐφοδιάσωμεν τὴν Ἑλλάδα, ἐφόσον θὰ ὑπάρχουν ἄστεγοι πολῖται, εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ὡραῖον τοῦτο ἰδεῶδες. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος, ὑστάτη προσπάθεια νὰ καταβληθῇ ἀλλαχόθεν νὰ γίνουν οἰκονομίαι, ὥστε τὸ κονδύλιον τῆς ἀνεγέρσεως οἰκίσκων καὶ διὰ τοὺς γηγενεῖς καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ χωρὶς ἐν τῷ μεταξὺ νὰ λησμονῶνται καὶ οἱ οἰκοδομικοὶ συνεταιρισμοί, διότι δὲν βλέπομεν οὔτε δραχμὴν διὰ τοὺς συνεταιρισμούς. Γνωρίζω ὅτι ἐν τῇ Κυβερνήσει ὑπάρχει ποιά τις προκατάληψις ἐναντίον οἰκοδομικῶν συνεταιρισμῶν, ἀλλ’ ἔχομεν ἕνα νόμον, νόμον ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἐν ἰσχύει ἀπὸ μιᾶς τριετίας καὶ πλέον. Πρὸς τὸν νόμον τοῦτον ἰσχύοντα καὶ ὑπάρχοντα πολλοὶ προϋπάρχοντες συνεταιρισμοὶ ἔχουν συγκροτηθῆ, εἶναι ὥριμοι πρὸς δανεισμόν. Δὲν ἐπιτρέπεται οἱ οὑτωσεὶ πρὸς τὸν νόμον τοῦ Κράτους, συμμορφωθέντες καὶ εἰς ὡριμότητα δανεισμοῦ ἀχθέντες συνεταιρισμοὶ νὰ ἀγνοηθοῦν καὶ βαθμηδόν, ὥστε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδὲν κονδύλιον ὑπὲρ αὐτῶν. Ἂν συνέβησαν καταχρήσεις, εἰς ποῖον κλάδον τῆς κοινωνικῆς ζωῆς τῆς Χώρας δὲν παρουσιάζονται τοιαῦται; Ἀλλ’ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ὑπάρχει ἐξουσία, ὥστε αἱ καταχρήσεις καὶ αἱ κακίαι νὰ μὴ καθιστοῦν περιττεύουσαν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν πολιτῶν πρόνοιαν αὐτοῦ. Σκεπτέον, βέβαια, ποία νεωτέρα ὁδὸς θὰ διανοιχθῇ ὑπὲρ τῶν οἰκοδομικῶν συνεταιρισμῶν διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλὰ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμμορφωθεῖ πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ὥριμοι πρὸς δανεισμόν, νομίζω ὅτι ὑπάρχῃ κεκτημένον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ παρίδωμεν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ἐπικαλοῦμαι τὴν στοργὴν καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὅπως εἶπα πρὸ ὀλίγου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδαιμονήσῃ ἡ Ἑλλὰς ἐφόσον ἔχει ἀστέγους πολίτας. Ἀπὸ τὸν Λαὸν τὸν Ἑλληνικὸν καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἀγνώριστος, θὰ ζητήσῃ, καὶ δικαίως, ἀπόδοσιν καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς Χώρας. Ἀλλὰ ἕνας πολίτης γιὰ νὰ μπορέσῃ νὰ ἀποδώσῃ, πρέπει νὰ ἔχῃ στέγην, νὰ ἔχῃ ἥσυχον τὸ μυαλό του, ὥστε ὅλας τὰς δυνατότητας καὶ ὅλα τὰ προσόντα του νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ Θεὸς θελήσας νὰ ζητήσῃ ὡρισμένα πράγματα ἀπὸ τὸν Ἀδὰμ θελήσας νὰ ἐπιβάλῃ ἀξιώσεις ἀποδόσεως ἀπὸ τὸν Ἀδὰμ πρῶτα τὸν ἐστέγασε εἰς τὸν παράδεισον καὶ ὕστερα τοῦ ἔθεσε τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους τοῦ ἔθεσε. (γέλωτες).

§8Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὴ τὸ ἐπικαλεῖσθε αὐτὸ διότι ἦτο εἰς τὸ ὕπαιθρον.

§9Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἂς ἤμουν ἐγὼ καὶ οἱ πρόσφυγες ἐκεῖ τότε καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο χώρα εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐπεθύμουν καὶ πάλιν νὰ προσέλθωσιν νὰ ζήσωσι οἱ Θεοί...

§10Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Διὰ νὰ σᾶς καθησυχάσω ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἱδρύματα καὶ πέρυσι κατ’ εἰσήγησιν ἰδικήν σας μεταξὺ τῶν ἄλλων συναδέλφων ἐκάμομεν ὅτι ἦτο δυνατὸν διὰ τὰ ἱδρύματα καὶ ἐφέτος βεβαίως θὰ πράξωμεν. Δὲν θὰ εὕρετε θερμότερον συνήγορον ἐμοῦ ὑπὲρ τῶν ἐντίμων συνεταιρισμῶν, διότι ὑπάρχουν ὁμολογουμένως πολλοὶ οἱ ὁποῖοι παρεξετράπησαν.

§11Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Δὲν τὸ ἠμφισβήτησα ποτέ.

§12Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἀλλ’ αἱ ἐπικρίσεις ὅταν ἐπεκτείνονται ἐπὶ τῆς ἐλλείψεως τῶν μέσων τότε μοῦ φαίνονται ὅτι εἶναι κατὰ τῆς μοίρας καὶ τότε δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ συμμαχήσω μαζί σας.

§13Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπέκρινα· διεπέρωσα μίαν κατάστασιν· αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας ὅτι ζῇ ἐν τῇ σκιᾷ.

§14Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Θὰ κάμω μίαν ἀκριτομυθίαν. Ἐπειδὴ χιλιοστὸς ὑπεμνήσατε καὶ σεῖς τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Προέδρου ὅτι μετὰ τετραετίαν θὰ καταστήσῃ ἀγνώριστον τὴν Ἑλλάδα, δὲν θὰ περάσῃ μία ἑβδομὰς καὶ σεῖς θὰ ἐννοήσετε ὅτι τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ προσφυγικῆς ἀπόψεως κινδυνεύει ὁ κ. Πρόεδρος νὰ καταστήσῃ ἀγνώριστον.

§15Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ὅταν ἀκούσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ ὅσα θὰ εἴπῃ θὰ εἶμαι ἐκ τῶν πρώτων τῶν ἄλλωστε ἠθισμένων νὰ χειροκροτοῦν, σεβαστέ μοι κύριε ἐπὶ τῆς Προνοίας ὑπουργέ. Καὶ τώρα μεταβαίνω εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας Διὰ τοῦ κ. Παπανδρέου Γλαῦκα Ἀθήναξε θέλω κομίσει ἂν θὰ ἀναπτύξω ὅπως καὶ θὰ ἀναπτύξω δύο ζητήματα ἀφορῶντα τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης. Θὰ τὸ πράξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἵνα καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀσπαζομένη καὶ υἱοθετοῦσα τὸν πόνον τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης ἐνισχύσει μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως αὐτὸν εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους ἀνέλαβε καὶ εὐδοκίμως διεξάγει. Ἀλλὰ πρὸ πάσης εἰσόδου εἰς τὸ θέμα μου ἐπειδὴ εἶναι καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν θὰ τοῦ κάμω τὴν ἑξῆς παράκλησιν: Πέρυσι μετὰ τινων συναδέλφων ἐπεσκέφθημεν τὴν μονὴν τῆς Λαύρας εἰς τὰ Καλάβρυτα. Ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ ἐκκλησία ἐντὸς τῆς ὁποίας ἀνεκηρύχθη ὑπὸ τοῦ Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανοῦ ἡ Ἑλληνικὴ ἀνεξαρτησία. Ἡ ἐκκλησία αὐτὴ ἔχει πολλὰς ρωγμάς. Ἄλλοτε πρὸ 20 ἢ 30 ἐτῶν ἡ βασίλισσα Ὄλγα διὰ δαπάνης 5 χιλιάδων δραχμῶν περιέζωσε αὐτὸν τὸν ναΐσκον, ἀλλὰ διὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου ἕτερα ρήγματα παρουσιάσθησαν εἰς τὸ κτίριον τοῦτο. Δὲν χρειάζονται πολλαὶ χιλιάδες ὥστε ὁ ναΐσκος ὁ ἱστορικὸς νὰ δεθῇ διὰ σιδηροῦ κλοιοῦ ἢ διὰ σιδηρᾶς ζώνης. Θὰ παρεκάλουν θερμῶς ἐπὶ τῇ Ἐθνικῇ ταύτῃ ἑκατονταετηρίδι ὅπως ἐρωτηθῇ τὶ ποσὸν χρειάζεται, θὰ πρόκειται περὶ 5 ἢ χιλιάδων δραχμῶν....

§16Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ζήτημα ποσοῦ.

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ ζητηθοῦν πληροφορίαι καὶ ἄν πράγματι παρίσταται ἀνάγκη θὰ διαταχθῇ ἀμέσως.

§18Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ θερμῶς. Ἕτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον πάλιν ἀφορᾷ τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν παίδευσιν τῆς χώρας εἶναι τὸ ζήτημα τῆς πρακτικοποιήσεως τῆς μορφώσεως τῆς Ἑλληνικῆς Νεολαίας. Θὰ ἀναγνώσω μίαν ἐπιστολὴν ἡ ὁποία θὰ προξενήσῃ ἀγαλλίασιν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ σεβαστοῦ κ. Προέδρου καὶ τῶν μελλῶν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὁ σπόρος τῆς φιλαγροτικῆς πολιτικῆς τὸν ὁποῖον ἔρριψε ἁδρότατα ἤρχισε νὰ βλαστάνῃ εἰς τὰς ψυχὰς τῆς μαθητευομένης νεολαίας ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ ὄντως ἀναμέναμεν νὰ ἀσπασθῇ τὸ ἀγροτικὸν πρόγραμμα καὶ νὰ αἰσθανθῇ παλμοὺς ἀγροτικῆς πολιτικῆς καὶ ἀγάπης. Ἀπὸ τὸ χωρίον Ραχιᾶ τῆς περιφερείας Βερροίας ἔλαβον μίαν ἐπιστολὴν ἀπὸ τοὺς μικροὺς μαθητὰς καὶ τὰς μαθητρίας περὶ τοὺς 15, οἱ ὁποῖοι γράφουν τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει).

§19Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Τὸ γράμμα δὲν τὸ ἔκαμαν τὰ παιδιά.

§20Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Καὶ ἂν τὸ γράμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι γραμμένο μὲ χέρι παιδικὸν ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὸν διδάσκαλον δὲν νομίζετε ὅτι καὶ ἂν τὸν διδάσκαλον ἔχομεν κατακτήσει εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἡμῶν πολιτικὴν εἴμεθα ἄξιοι συγχαρητηρίων; Λοιπὸν θὰ συνεχίσω καὶ εἴθε ὅλοι οἱ διδάσκαλοι τοιαύτας ἐπιστολὰς νὰ ὑπαγορεύουν εἰς τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προτοῦ ἀναλάβει τὰ ἡνία τοῦ Κράτους καὶ τὸν παρακαλούσαμεν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα μᾶς ἔλεγε δὲν ἐπανέρχομαι ὡς κυβερνήτης θὰ ἐπανέλθω ὡς διδάσκαλος, ὥστε εἴμεθα εἰς τὸ πλαίσιον τῆς πολιτικῆς μας. (ἀναγινώσκει). Εὔχομαι ὅπως τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ τῆς Γεωργίας εὑρεθοῦν ἐν τῇ δυνατότητι τῶν μέσων τῶν οἰκονομικῶν νὰ ἱδρύσουν μίαν σχολὴν καὶ ἐπιτευχθῇ νὰ ζωσθῇ ὁ ναΐσκος τῆς ἐπαναστάσεως καὶ νὰ δοθῇ μία σχολὴ εἰς τὴν Βέρροιαν γεωργικὴ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ νομίζω ὅτι εὑρίσκομαι ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντος.

§21Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα μέσων οἰκονομικῶν, διότι προβλέπονται ἐπαρκέστατα. Εἶναι ζήτημα εἰδικοῦ προσωπικοῦ καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἱδρύσωμεν τόσας δι’ ὅσας ἐπαρκεῖ τὸ ὑπάρχον προσωπικόν. Παραλλήλως μεριμνῶμεν πρὸς δημιουργίαν ἐπαρκεστάτου προσωπικοῦ διὰ τὸ μέλλον.

§22Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Καὶ τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα τῆς ἀγορεύσεώς μου. Εἰς δύο ἐρεύνας τὰς ὁποίας διεξήγαγεν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἡ ἐφημερὶς «Φῶς» διὰ τὰς ξενικὰς σχολὰς καὶ ἡ ἐφημερὶς «Μακεδονία» διὰ τὴν κοινοτικὴν περιουσίαν πρὸς ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων. Προκειμένου περὶ τῶν σχολῶν δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰς ἐποχὴν τοιούτου ἀλλαλαγμοῦ ἐκ μέρους ὅλων τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν καὶ τῶν Ἀμερικανικῶν τοιούτων ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν παλιγγενεσίας καὶ τῶν ἑορτῶν τὰς ὁποίας ἑορτάζομεν, δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἐχρησιμοποίει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μίαν γλῶσσαν δριμείαν, μίαν γλῶσσαν σοβινιστικήν, διότι τὸ ζήτημα τῶν ξενικῶν σχολῶν εἶναι κυρίως ζήτημα πολιτικόν. Ἔχομεν Κυβέρνησιν καὶ πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ εὐχαριστεῖτο βλέπουσα ξενικὰς σχολὰς ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἀλλ’ ἴσως ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων ἐπέβαλε τὴν ἀποσιώπησιν ἑνὸς πόνου, τὸν ὁποῖον αἰσθάνεται πᾶσα Κυβέρνησις καὶ πᾶς Ἕλλην. Ἂν ἐπιτροχάδην θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν προπαγανδιστικῶν σχολῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ θὰ τὸ πράξω ἰδίᾳ διὰ νὰ ἀποδείξω ἅπαξ τὴν ἐπείγουσαν καὶ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην ὅπως ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀποκτήσωμεν εὐπρεπῆ σχολικὰ κτίρια, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προσήρχοντο ὄχι μόνον οἱ ἡμέτεροι Ἕλληνες μαθηταί, καὶ εἶναι 20 καὶ 3 χιλιάδες τὸν ἀριθμὸν ἐν Θεσσαλονίκῃ οἱ μαθηταί, ἀλλὰ καὶ οἱ ξένοι ἀκόμη νὰ θαυμάσουν τὴν τοπικὴν ὑπεροχὴν τῆς μορφώσεως ἡμῶν καὶ αὐτομάτως φυσιολογικῶς ἄνευ σοβινισμοῦ νὰ φυτοζωήσουν τὰ κέντρα αὐτὰ τὰ ὁποῖα δικαίως ἡ ἐφημερὶς ἡ ὁποία διεξήγαγε μίαν ὡραίαν ἔρευναν ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀποτελοῦντα Κράτος ἐν Κράτει. Ἄλλοτε ἐν Κωνσταντινουπόλει εἰς τὴν σχολὴν Saint Georges εἶχε λάβει χώραν ἕν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον κατετάραξεν τὴν δημοσίαν Ἑλληνικὴν συνείδησιν καὶ τότε τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πάντα ἄλλον εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ περιποιεῖται τὰς ξένας δυνάμεις, διότι μέχρις ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος μόνον εἰς ἐκείνας ἐστηριζόμεθα καὶ δι’ ἐκείνων παρετείναμεν τὴν προνομιακὴν ἡμῶν ζωὴν ἐν Τουρκίᾳ. Τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον προέβη εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς σχολῆς γλωσσῶν καὶ ἐμπορίου. Καὶ ἐντὸς μιᾶς δεκαετίας ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἐνδόξου πατριάρχου Ἰωακεὶμ τοῦ Γʹ τοῦ μεγαλοπρεποῦς ἡ σχολὴ γλωσσῶν καὶ ἐμπορίου ἐκ τοῦ Πατριαρχείου ἱδρυθεῖσα καὶ ὑπ’ αὐτοῦ συντηρουμένη κατώρθωσεν νὰ ἁμιλλᾶται πρὸς ὅλας τὰς ξενικὰς σχολὰς καὶ νὰ ἑλκύσῃ πρὸς ἑαυτὴν τὴν μεγαλειτέραν πλειοψηφίαν τῶν εἰς ξένας σχολὰς φοιτώντων Ἑλλήνων μαθητῶν. Εἰς τοιαῦτα τινὰ συμπεράσματα θὰ καταλήξω καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὰς ξενικὰς σχολάς. Ἐν Θεσσαλονίκῃ διατηρεῖται δυστυχῶς τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον παρελάβομεν ἀπὸ τοὺς Τούρκους, τὸ καθεστὼς τῶν ξενικῶν προνομίων τοῦ νὰ εἰσέρχωνται καὶ νὰ μὴ ἐρωτῶνται τοῦ νὰ διδάσκουν καὶ νὰ μὴ ἐλέγχωνται, ἡμεῖς δὲ καταπνίγοντες τὸν πόνον δὲν ἐθεωρήσαμεν πρέπον νὰ ἀνακινήσωμεν ἕνα ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ οἱ μᾶλλον μοντερνίζοντες Εὐρωπαῖοι αἰσθάνονται ἰδιαιτέραν συμπάθειαν ἐν Ἀνατολῇ ὑπὲρ τῆς Θρησκείας. Ἔχομεν 5 σχολὰς καθολικὰς αἱ 3 εἶναι καλογήρων καὶ καλογραιῶν καὶ αἱ 2 εἶναι Mission Laïque. Πέρυσιν ἐδημιουργήθησαν καὶ ἐπεισόδια μεταξὺ τῶν μαθητῶν τῆς σχολῆς Mission Laïque διότι ἀνεγράφη ὅτι μαθηταί τινὲς ἠθέλησαν νὰ εἰρωνευθοῦν τὸ μάθημα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἐδημιουργήθη ἕνας θόρυβος, ὁ ὁποῖος κατέπαυσε λόγῳ μιᾶς ἀνωτερότητος ἀντιλήψεων καὶ μιᾶς πειθαρχίας πρὸς ὅσα διεμηνύθησαν ἐνταῦθα. Ὑπάρχει μία σχολὴ Ρουμανική, ἐμπορικὴ σχολή. Δὲν ὑπάρχει οὔτε εἷς μαθητὴς ἐν Θεσσαλονίκῃ οὔτε παροικία ἐν Θεσσαλονίκῃ Ρουμανική. Ἄλλωστε ὑπάρχουν δύο γυμνάσια ἐν Ἰωαννίνοις καὶ Γρεβενοῖς, τὰ ὁποῖα ἄριστα ἀρκοῦν, ἵνα παράσχουν τὴν μόρφωσιν τὴν Ρουμανικὴν εἰς τοὺς Ρουμάνους μαθητάς, ἀλλὰ ἡ ἐμπορικὴ σχολὴ καὶ δὴ ἐσωτερική, δὴ συντηροῦσα τοὺς μαθητὰς βεβαίως δὲν εἶναί τι τὸ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτισμοῦ ἀλτρουϊστικόν. Ἡ σχολὴ ἡ Γερμανικὴ παλαιὰ ἐπὶ Τουρκίας σχολὴ παρουσιάζει μίαν μεθοδικότητα ἐργασίας, ἡ ὁποία ἑλκύει πολλοὺς μαθητάς. Ἡ σχολὴ ἡ Ἰταλικὴ εἶναι σχολὴ τῆς ὁποίας οἱ διδάσκαλοι εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας τῆς Ρώμης. Ἡ σχολὴ ἡ Ἀμερικανικὴ ἀποτελεῖ ὄντως ἐξαίρεσιν. Ἡ σχολὴ ἡ Ἀμερικανικὴ δὲν εἶναι ἀπὸ ἐκείνας τὰς σχολὰς αἱ ὁποῖαι θέλουν νὰ ἐμφυσίσουν μίαν ἰδιαιτέραν προὐτίμησιν ὑπὲρ ὡρισμένης ἐθνότητος. Ἡ σχολὴ ἡ Ἀμερικανικὴ φροντίζει νὰ δημιουργήσῃ μαθητὰς δυναμένους νὰ ἀντιμετωπίζουν τὰ προβλήματα τῆς κοινωνίας καὶ τῆς ζωῆς κατὰ τρόπον Ἀμερικανικόν. Ὁ ἐκπαιδευτικὸς ἐπιθεωρητὴς ἐν Θεσσαλονίκῃ νομίζει ὅτι σχολάς τινὰς ἐκ τῶν ξενικῶν αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ἐπισκεφθῇ ἢ καὶ ἐπισκεπτόμενος τυπικώτατα εἰσέρχεται καὶ ἐξέρχεται διαπιστώνων μόνον ἄν τὰ Ἑλληνικὰ παραδίδονται εἰς ὥρας ὡρισμένας, ἀλλὰ δὲν ἐξετάζει ἄν καὶ τὸ πνεῦμα τῆς διδασκαλίας ἔχει μεταβληθῇ. Ἀλλὰ τὸ πνεῦμα δὲν μετεβλήθη. Αἱ μέθοδοι δὲν μετεβλήθησαν. Οἱ στόχοι καὶ οἱ σκοποὶ παραμένουν πάντοτε οἱ αὐτοί, ὡσὰν νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν Χαμητικὴν ἐποχὴν ἢ εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Χουσεῒν Χουσνῆ πασσᾶ. Νὰ κηρύξωμεν τὸν πόνον μας; Ἄν δὲν εἴχωμεν τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῆς Πολιτείας καὶ ἄν ἡ Πολιτεία ἡ Ἑλληνικὴ ἠδύνατο νὰ ζήσῃ μεμονωμένη ἐν τῇ οἰκογενείᾳ τῶν πεπολιτισμένων κρατῶν, εἴχομεν ὅλην τὴν δύναμιν νὰ σκορπίσωμεν καὶ σαρώσωμεν τὰς ἐν λόγῳ γενικὰς σχολάς. Ἀλλὰ εἴμεθα ὄχι μόνον ὡς ἄτομα, ἀλλὰ καὶ ὡς Κράτος εἴμεθα ὑπάρξεις κοινωνικαὶ καὶ ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀφήσωμεν τὸν χειρισμὸν τοῦ ζητήματος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς καὶ ὁ λαὸς δυνάμεθα νὰ κηρύξωμεν ὅτι αἰσθανόμεθα μίαν βαθυτάτην ὀδύνην καὶ πικρίαν διότι ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ ἀποτελεῖ τὴν Ἑλλάδα τῆς Ἑλλάδος, ἐν Θεσσαλονίκῃ ὀργιάζει ἡ προξενικὴ προπαγάνδα τὶ ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν; Οὐδὲν ἄλλο εἰμὴ ν’ ἀντιτάξωμεν εἰς τὴν προπαγάνδαν αὐτήν, σχολὰς εὐπρεπεῖς μεθόδους ἐκπαιδευτικὰς τοιαύτας ὥστε νὰ ἐμφανίσωμεν ἕνα τοπικὸν ἐκπαιδευτικὸν πολιτισμὸν ἀνώτερον ἐκείνου τὸν ὁποῖον εἰσηγοῦνται αἱ ξενικαὶ σχολαί. Μάλιστα οἱ μοναχοὶ διὰ τὴν Θεσσαλονίκην ἐπιφυλλάσσουν παραλλήλως πρὸς τὴν παλαιὰν θρησκευτικὴν πολιτικὴν ἔχουν ἰδιαιτέραν μέριμναν διὰ τὴν πόλιν τῆς Θεσ)νίκης, ἔχουν φωτογραφίας καὶ εἰκόνας τοῦ Πατρὸς Φιλίππου ἐπιβιβαζομένου ἐξ Εὐρώπης καὶ ἀποβιβαζομένου εἰς τὴν προκυμαίαν τῆς Θεσσαλονίκης. Τὰ πράγματα αὐτὰ δὲν διαφεύγουν οὔτε τὴν γνῶσιν οὔτε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ πολιτικὸν μέρος θὰ τὸ χειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἰδικόν μας τὸ ἐκπαιδευτικόν. Ἐν Θεσσαλονίκῃ ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου ἔχομεν 25000 μαθητῶν, εἰς 18 χιλ. εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ 5.000 διὰ τὰ γυμνάσια καὶ διὰ τὸ ἀνώτερον παρθεναγωγεῖον πρακτικὸν Λύκειον καὶ διὰ τὰ δύο διδασκαλεῖα. Διὰ 23 χιλ. μαθητὰς Ἕλληνας ἡ πόλις τῆς Θεσσαλονίκης χρειάζεται 65 σχολικὰ κτίρια, ἀξίας καὶ δαπάνης 90 ἑκατομ. δραχμῶν, ὑπὸ ἀνέγερσιν ἢ εὐπρόσωπα ὁπωσδήποτε ἔχει 7 ἢ 8 καὶ χρειάζονται 55 νέα σχολικὰ κτίρια διὰ νὰ στεγασθοῦν αἱ 23 χιλ. μαθηταὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων τῶν γυμνασίων τῶν διδασκαλείων τοῦ λυκείου καὶ τοῦ ἀνωτέρου παρθεναγωγείου, ὑπάρχουν κ. ὑπουργέ, εἰς Μακεδονίαν πόλεις μικραὶ μικροπόλεις τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ ζηλεύσῃ ἡ πόλις τῆς Θεσσαλονίκης. Εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν κατορθώθη κ. Πρόεδρε, νὰ ὑπάρχουν ἐν πολλοῖς σχολεῖα ὡραῖα καὶ ἵνα μεταχειρισθῶ μίαν φρᾶσιν καλλιτεχνικὴν σχολεῖα καλλιμάρμαρα ἐνῷ τοιούτων σχολείων στερεῖται ἡ πόλις τῆς Θεσσαλονίκης. Πρὸ τριῶν μόλις μηνῶν κατέρευσεν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῆς διδασκαλίσσης ἡ στέγη ἑνὸς μικτοῦ σχολείου. Τὸ γυμνάσιον τῶν θηλέων ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης στηρίζεται εἰς ἕνα κτίριον τοῦ ὁποίου τὸ κάτω πάτωμα εἶναι τὸ καφφενεῖον ὁ Παρθενών. Ἐκ τῶν διδασκαλείων τὸ πρῶτον τὸ τῶν ἀρρένων εἶναι κάπως εὐπρόσωπον ὅλα τὰ ἄλλα σχολεῖα εὑρίσκονται εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν. Κατὰ τὴν ἔρευναν τὴν ὁποίαν διεξήγαγε ἡ ἐφημερὶς Μακεδονία τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργὸς καὶ τῆς ὁποίας συνοπτικὴν περίληψιν ἀνέφερα ἐδῶ ἀπὸ τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου ὑπεβλήθη πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργὸν ἐκ μέρους τῆς σχολιατρικῆς ὑπηρεσίας Θεσσαλονίκης ἡ ἐπίσημος ἔκθεσις, ὅτι ἕνα μέρος τῶν μαθητῶν εἶναι καχεκτικοὶ καὶ τὰ 40% εἶναι προφυματικοὶ τὸ δὲ ὄνομα τοῦ ἰατροῦ εἶναι Βαλιάνδης. Ἡ Θεσσαλονίκη εἶναι μία πόλις ἡ ὁποία ἔχει μία τεραστίαν κοινοτικὴν περιουσίαν ἀνερχομένην εἰς 150 ἑκατ. δρχ.

§23Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὶ στοιχεῖα ἔχετε δι’ αὐτό;

§24Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης ἐπὶ μίαν πενταετίαν δὲν εἶχε καιρὸν νὰ ἀσχοληθῇ διὰ κτίρια σχολικὰ ἐφ’ ὅσον ἐφρόντιζε νὰ στεγάσῃ τοὺς τεχνίτας πρόσφυγας. Ἡ ἐφημερὶς Μακεδονία διεξήγαγε μίαν ἔρευναν ἐπὶ 15 ὁλοκλήρους ἡμέρας ἔδωσε ἀριθμοὺς καὶ ἔχω ἐκθέσεις τῆς ἐφορίας τῶν σχολείων Θεσσαλονίκης. Πρὸ δέκα ἡμερῶν ἔληξεν ἡ ἔρευνα τῆς ἐφημερίδος καὶ δὲν εἶδον ἐγὼ τὴν Μητρόπολιν περὶ πολλοῦ ποιουμένην τὴν δημοσίαν γνώμην νὰ προβῇ εἰς διαψεύσεις πρὸς διόρθωσιν τῶν πεπλανημένως τυχὸν ἀναγραφέντων κονδυλίων.

§25Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Σᾶς ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν διότι, κατόπιν μιᾶς διαταγῆς τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζετε τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας πρὸ ἐτῶν εἶχε γίνει ἐκτίμησις πραγματογνωμόνων τῆς κοινοτικῆς περιουσίας τῆς Θεσσαλονίκης ἡ δὲ συνολικὴ ἀξία τῆς περιουσίας ἐξετιμήθη εἰς 15 ἑκατομ. δραχ. Λόγῳ τῆς μεγάλης αὐτῆς διαφορᾶς σᾶς ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν.

§26Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἀνέφερα τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἐνέγραψε (ἡ Μακεδονία), ἐὰν οἱ ἀριθμοί μου εἶναι ἐσφαλμένοι ὤφειλε πρὸ πολλοῦ ἡ Μητρόπολις, ὅπως σᾶς εἶπα περὶ πολλοῦ ποιουμένη τὴν δημοσίαν γνώμην νὰ προβῇ εἰς ἀνασκευὴν τῶν κονδυλίων αὐτῶν τῶν πεπλανημένως τυχὸν ἀναγραφέντων. Ἀλλ’ ἐδῶ ἡ ἐφημερὶς Μακεδονία ἀναγράφει μίαν σχολικὴν περιουσίαν τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ καὶ μακρὰν οὖσαν αὐτὴν τὴν περιουσίαν, κ. Πρόεδρε,—δὲν πρόκειται νὰ ἀμφισβητηθοῦν οἱ ἀριθμοὶ καὶ τὰ κονδύλια τὰ ὁποῖα ἀνέφερα μικρὰ ἢ μεγάλη κοινοτικὴ περιουσία ὑπάρχει ναὶ ἢ οὒ καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει κοινοτικὴ περιουσία καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ σεμναὶ παραδόσεις τῶν κοινοτικῶν περιουσιῶν τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ νὰ διατίθενται ὑπὲρ σχολικῶν κτιρίων καὶ εὐαγῶν ἱδρυμάτων. Τὶ μὲ ἐνδιαφέρει ἐμὲ ἂν ἐξετιμήθη εἰς 15 ἑκατομ. ἢ 115 ἑκατομ. Ὅταν οὕτως ἢ ἄλλως ὁμολογεῖται ὅτι ὑπάρχει μία περιουσία 15 ἑκατ. πρὸς τί, κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας ἀφ’ ὅτου ἔλαμψε ὁ ἥλιος τῆς ἐλευθερίας ἐν Θεσσαλονίκῃ δὲν ἀνεγέρθησαν γυμνάσια καὶ δὲν κατεσκευάσθησαν σχολεῖα; Πρὸς τὶ ἀπεκλίσθησαν οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοί; Πρὸς τὶ οἱ ἐπίτροποι τῶν προσφυγικῶν ἐκκλησιῶν δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἀνωτέρας ἐνοριακῆς ἀντιπροσωπείας; Μήπως καὶ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα τέκνα τῆς ἰδίας πατρίδος δὲν εἴμεθα δημόται Θεσσαλονίκης καὶ δὲν ἀποτελοῦμεν μέλη αὐτῆς; Ἀλλά, κ. Πρόεδρε ἡμεῖς ζῶμεν εἰς τὸ περιθώριον τῆς κοινοτικῆς περιουσίας καὶ τῆς κοινοτικῆς ζώνης τῆς Θεσσαλονίκης.

§27ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς ἠγέρθησαν σχολεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι μέγαρα.

§28Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ναὶ ἀλλὰ θὰ ἔλεγον, ὅτι τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν τὰ σχολεῖα τὰ ἤγειρε τὸ Κράτος ὁ πτωχὸς Ἕλλην φορολογούμενος ἡ ἐπιτροπὴ ἀποκαταστάσεως τὸ ὑπουργεῖον Παιδείας ἄλλοτε τὸ ὑπουργεῖον Προνοίας καὶ τὸ ταμεῖον τῶν κοινοτικῶν περιουσιῶν. Ἀλλὰ βεβαίως διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν καλλιμαρμάρων σχολείων τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν δὲν συνέβαλε οὔτε συνέτεινε ἡ μεγάλη καί πλουσία κοινοτικὴ περιουσία τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης. Ἔγινε νόμος 2508 εἰς τὰ 1920 περὶ ἐξακριβώσεως καὶ ἐκτιμήσεως τῶν περιουσιῶν καὶ τῶν πόρων τῶν πρώην Ἑλληνικῶν κοινοτήτων· ὡραῖοι νόμοι, κύριοι, παρῆλθε μία τετραετία καὶ μόλις εἰς τὸ 24 ἐξεδόθη τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα τοῦ νόμου ἐκείνου. Ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος Θεοδοσόπουλος ἐπελήφθη κατὰ τὸ διάταγμα τοῦτο τῆς ἐξακριβώσεως τῶν πόρων καὶ τῆς περιουσίας τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων Θεσσαλονίκης. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ περιουσία ἐκείνη ἐτέμνετο εἰς περιουσίαν κοινοτικήν, εἰς περιουσίαν ἐνοριακήν, εἰς περιουσίαν ἐκκλησιαστικήν, εἰς περιουσίαν σχολικὴν καὶ περιουσίαν εὐαγῶν ἱδρυμάτων, ἡ Μητρόπολις ἤγειρεν στάσεις κατὰ παντὸς στοιχείου περιουσιακοῦ τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς λογαριασμὸν τῶν Ἑλληνικῶν ἐκπαιδευτηρίων καὶ ἐσταμάτησεν τὸ ἔργον τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου. Κατόπιν ἐξεδόθη νομοθετικὸν διάταγμα ἐπὶ Παγκάλου εἰς τὸ 1926, διὰ τοῦ ὁποίου κατηρτίσθη μία ἐκκαθαριστικὴ ἐπιτροπή. Ἡ ἐκκαθαριστικὴ ἐπιτροπὴ κατένειμε τὴν περιουσίαν τῆς κοινότητος Θεσσαλονίκης εἰς περιουσίαν ἐκκλησιαστικὴν, περιουσίαν εὐαγῶν ἱδρυμάτων. Ἡ περιουσία ἡ σχολικὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ 10 οἰκίας, ἀπὸ 91 μαγαζιὰ ἀπὸ τρία μεγάλα οἰκόπεδα, ἀπὸ κληροδοτήματα, ἀπὸ τίτλους ἀπὸ ἐντόκους καταθέσεις, ἀπὸ λειβάδια καὶ ποῖα ἄλλα στοιχεῖα περιουσιακὰ ὑπάρχουν ἐν τῷ κόσμῳ; Πάντων τούτων κάτοχος εἶναι ἡ λεγομένη σχολικὴ περιουσία. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς «Μακεδονίας» ἡ περιουσία αὐτὴ ἀνέρχεται εἰς 45.000.000 δραχμῶν. Χρειαζόμεθα 90.000.000 δραχμῶν διὰ νὰ στεγάσωμεν τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν. Ζητοῦμεν 90.000.000, διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἐν Θεσσαλονίκῃ τὰ παιδιὰ τοῦ Λαοῦ νὰ φοιτοῦν μόνον 2–3 ὥρας τὴν ἡμέραν καὶ νὰ μὴ ἔχουν μάθημα μετὰ μεσημβρίαν, διότι γίνονται.

§29Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν κατάστασιν ποὺ εἶναι τὰ σχολεῖα αὐτά, εἶναι εὐεργεσία διὰ τοὺς μαθητὰς διότι τὰ κλείνομεν εἰς τῆς φυλακὲς αὐτὲς μόνον μισὴν μέρα.

§30Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ζητοῦμεν 90.000.000 ἑκατομμύρια δραχ. Σήμερον πολλῶν κονδυλίων περικοπὴν καὶ ἀκροτηριασμὸν ἔκαμε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπιτρέπετε λοιπὸν ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον προϋπολογισμὸν βαρυνόμενον μὲ 10.500.000.000 δραχμῶν, ἐπιτρέπετε ἔχοντες τοιαύτην, οἵαν ἔχομεν περιουσίαν ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐπιτρέπετε νὰ χρησιμοποιήσωμεν καὶ νὰ ζητοῦμεν 90.000.000 δραχμῶν ἀπὸ τὸν κρατικὸν προϋπολογισμόν; Ἐνῷ ἠμποροῦμεν μὲ 55.000.000 τῆς περιουσίας καὶ μὲ ἄλλα 30.000.000 τὰ ὁποῖα θὰ ἔδιδε ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, νὰ ἔχωμεν κτίρια ὡραῖα εὐπρεπῆ, καὶ πρὸ παντὸς ὑγιεινά. Κύριε Πρόεδρε, ἔχετε τετραπλάσιον προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς. Ἀποστολὰς ἔχετε φέρῃ ἐξ Εὐρώπης τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι νὰ μᾶς παρουσιάζουν καὶ ὀλίγον ξενομανεῖς. Καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπτοήθητε ἐνώπιον καὶ αὐτῆς τῆς κραυγῆς. Στοιχεῖον πολύτιμον τῆς λαϊκῆς ὑγείας εἶναι ἡ ὑγεία τοῦ μαθητοῦ. Ὁ Ταρντιὲ εἰς τὸν λόγον τὸν προγραμματικὸν τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησε κατὰ μῆνα Νοέμβριον ὅταν ἀνῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, εἶπε, «ἐκ τῶν περισσευμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ περίπου 5.000.000.000 φράγκων, διὰ νὰ τὰ κάμω τί; Διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς φυλῆς καὶ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν τεχνικοοικονομικῶν μέσων τῆς παραγωγῆς. Καὶ ἔδωκε 1.700.000.000 φράγκων διὰ τὴν γεωργικὴν πολιτικήν, ἔδωσε 500.000.000 διὰ κτίρια σχολικά, ἔδωσε 500.000 000 διὰ τὴν διοχέτευσιν ὕδατος ποσίμου. Καὶ τότε ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἔχω κάποτε μερικοὺς πολιτικοὺς ἐξαφνισμοὺς καὶ εἶχον ἀναχαιτίσει ἐμαυτόν, εἶπον εἴμεθα ὄντως.... Ὥστε εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπάρχουν χωρία, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν διδακτήρια; Ὑπάρχουν εἰς τὴν Γαλλίαν συνοικισμοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν πόσιμον ὕδωρ; Καὶ ἡμεῖς ἀπ’ ὀλίγων μόλις ἐτῶν ζητοῦμεν νὰ ἔχωμεν ὅλα διὰ μιᾶς, δὲν τὰ ἔχομεν διότι δὲν ἐπαρκεῖ ὁ Ἑλληνικὸς προϋπολογισμός. Δι’ ἐκεῖνα ὅμως ποὺ ἐπαρκεῖ ὁ κοινοτικὸς προϋπολογισμὸς Θεσσαλονίκης ἐπιβάλλεται νὰ διατηρήσωμεν ὅλην ἡμῶν τὴν ἀκαμψίαν καὶ νὰ ἐπιμείνωμεν, ὥστε αὐτὴ ἡ κοινοτικὴ περιουσία νὰ ρευστοποιηθῇ, ὡς ρευστοποιεῖται ἡ μοναστηριακὴ τοιαύτη καὶ δι’ ἐπικουρίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας νὰ ἔχωμεν κτίρια σχολικά. Ἤδη ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀπηύθυνε συγχαρητήρια πρὸς τὴν κοινότητα τῆς Καβάλλας, διότι ἡ Καβάλλα παρεχώρησε τὴν κοινοτικήν της περιουσίαν 3 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ νὰ φκιάσῃ κτίρια σχολικά.

§31Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπιθυμῶ καὶ πάλιν νὰ ἐπαναλάβω τὸν ἔπαινον τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν πόλιν τῆς Καβάλλας καὶ νὰ τὴν ἐπικαλεσθῶ πρὸς μίμησιν δι’ ὅλας τὰς ἄλλας πόλεις, διότι ἀσφαλῶς προβαδίζει εἰς τὸ εὐγενὲς ἔργον τῆς ἀνεγέρσεως σχολείων.

§32Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. (Ὑφυπουργὸς Ὑπ. Συμβουλίου). Εἰς τὴν Καβάλλαν ὑπάρχουν δύο τάξεις, μία τάξις πολὺ πλουσία τῶν καπνεμπόρων καὶ μία ἄλλη πολὺ πτωχή, τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Εἶναι λοιπὸν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ὁ ὁποῖος ἔκαμεν αὐτό. Τὸ λέγω αὐτό, διότι ὑπάρχει ἡ ἰδέα ὅτι ἡ Καβάλλα εἶναι πλουσία. Ἀλλὰ πρὸ μηνῶν καὶ ἕτερος σεμνὸς Λεβίτης τοποτηρητὴς τῆς χηρευούσης Μητροπόλεως Δράμας, ὁ σεβασμιώτατος Πανάρετος ἐν τῇ ἰδιότητι αὐτοῦ ὡς ἀρχηγοῦ τῶν κοινοτικῶν ὀργανισμῶν τῆς πόλεως Δράμας, κατῆλθεν εἰς Ἀθήνας καὶ ἐζήτει νὰ ὑποθηκεύσῃ τὴν κοινοτικὴν περιουσίαν διὰ νὰ ἀποκτήσῃ κτίρια σχολικὰ καὶ ἡ πόλις τῆς Δράμας. Πῶς νὰ μὴ φθονοῦμεν, πῶς νὰ μὴ ζηλεύωμεν, ἀλλὰ καὶ πῶς νὰ μὴ ἐξανιστάμεθα ὅταν βλέπωμεν μίαν περιουσίαν 55 ἑκατομ. δραχμῶν, 15 κατὰ τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργόν;

§33Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). 25.

§34Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. 25 ἑκατομ. νὰ βλέπωμεν αὐτὴν τὴν περιουσίαν περὶ τὶ νὰ ἀσχολεῖται καὶ περὶ νὰ τυρβάζει; Ἀκούσατε.

§35Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπὴν ὑπὸ τύπον πληροφορίας;

§36Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ὅσας θέλετε. Ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν ἐδῶ ἀπηχῶ τὴν φωνὴν καὶ τὴν ἠχὼ τῆς ἐφημερίδος «Μακεδονίας» ἐὰν δὲ εἶμαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἔχει καλῶς, ἀλλ’ ἂν δὲν εἶμαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ συνδράμετε καὶ σεῖς, ὥστε προτοῦ ἀναχωρήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὴν Μακεδονίαν ἡ περιουσία αὐτὴ ν’ ἀρχίζῃ νὰ κινῆται νὰ κλονίζεται ν’ ἀπάρῃ. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ ἡμέρᾳ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν στοργικὴν αὐτοῦ προστασίαν καὶ νὰ παραστῇ εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν θεμελίων λίθων 55 σχολικῶν κτιρίων. Μὰ εἶναι ὡραῖον ὄνειρον, εἶναι ἀντάξιον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπανέφερεν ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἡ ψῆφος ἡ ὁποία τὸν δέχεται ὡς μίαν διάνοιαν ἐν τῷ κόσμῳ τῆς Ἑλλάδος, ὡς μίαν ἀγαλλίασιν Ἐθνικήν, ὡς ἕνα ὑψηλὸν ἰδεῶδες.

§37Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μοῦ ἐπιτρέπετε τώρα; Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἀγορεύσεώς σας κινδυνεύει νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς ἄλλας πόλεις τῆς Μακεδονίας ἡ Θεσσαλονίκη ὑστερεῖ εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀνάγκης τῆς ταχείας ἀνεγέρσεως τῶν διδακτηρίων. Ὑποθέτω ὅτι ἀγνοεῖτε τὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία ἐγένετο ἀφ’ ἧς ἐφηρμόσθη ὁ νόμος 2508 μέχρι τῆς σήμερον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δανείου τῆς ἐκπαιδευτικῆς προνοίας. Ὁ νόμος 2508 εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐψηφίσθη εἰς τὸ 1920 καὶ ἐγένετο τότε τῇ εἰσηγήσει μου ὡς ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου 2508 ἐβραδύνθη, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔπεσε καὶ αἱ ἑπόμεναι Κυβερνήσεις δὲν ἠθέλησαν νὰ ἐφαρμόσουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον εἶδον ἐφαρμοζόμενον κατὰ τὸ 1925. Ἀλλὰ καὶ τότε ἦτο βραδεῖα ἡ κίνησις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος δὲν κατέστη δυνατὸν παρὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ 2 ἔτη καὶ νὰ γίνῃ ἡ ἐκκαθάρισις τῆς περιουσίας τῆς κοινοτικῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ δανείου τῆς ἐκπαιδευτικῆς προνοίας, διὰ προγράμματος ἐργασίας τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς παιδείας καὶ τὸ ὁποῖον πρόγραμμα ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, προέτεινεν ὅπως ὁλόκληρος ἡ περιουσία αὐτῆς διατεθῇ διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν κτιρίων. Ἐν τῷ προγράμματι τούτῳ προβλέπονται ὅλαι αἱ ἀνάγκαι αἱ ἐκπαιδευτικαὶ τῆς Θεσσαλονίκης, ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθοῦν ἐκ τῶν δυνάμεων τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσῃ τὸ Κράτος σήμερον, καὶ ἐζήτησε τὴν ἔγκρισιν τοῦ προγράμματος ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ὅπως ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑποθηκευθῇ ἡ περιουσία αὐτὴ διότι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ἄμεσος ἐκποίησις καὶ ρευστοποίησις, δὲν εἶναι δὲ καὶ συμφέρουσα, διότι ἀρχικῶς ὅλα τὰ καταστήματα τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε προηγουμένως εἶναι δεσμευμένα ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ἡ περιουσία αὐτὴ δὲν ἔχει σήμερον παρὰ συνολικὴν πρόσοδον 800 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς τοιαύτης προσόδου, ἐὰν θελήσητε νὰ πραγματοποιήσητε ἄμεσον ρευστοποίησιν σήμερον, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε ὅλα τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἐξετίμησεν ἡ ἐφημερὶς τῆς Μακεδονίας οὔτε κἂν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡ πραγματογνωμοσύνη ἐθεώρησεν ὅτι ἀντιπροσωπεύουν τὴν ἀξίαν τῆς περιουσίας ταύτης. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ἐνέκρινε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, διεξάγονται διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἢ μᾶλλον τῆς Ἀγροτικῆς πρὸς σύναψιν χρεωλυτικοῦ δανείου τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς μίαν πρώτην ἀνέγερσιν τῶν κτιρίων. Ἀτυχῶς ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα ἐξήντλησε τὰ διαθέσιμα κεφάλαιά της καὶ οὕτως ἀνεβλήθη ἡ ἐξεύρεσις τῶν χρημάτων διὰ τὴν παροχὴν τοῦ δανείου τούτου. Ἀλλά, ὡς εἶχε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ δηλώσῃ, θὰ προέλθῃ εἰς ἄμεσον συνεννόησιν διὰ τὴν ἐνίσχυσιν.

§38Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ὑποθηκεύεται ἡ περιουσία αὐτή, διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ κεντρικὸν πρόγραμμα τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης. Ἂν κ. ὑπουργέ, ἐζητήθη ἡ ὑποθήκευσις μέρους τῆς ἐν λόγῳ κοινοτικῆς περιουσίας, γνωρίζετε διατί; Ὄχι διὰ νὰ ἀνεγερθοῦν σχολεῖα, ἀλλὰ διὰ ν’ ἀνεγερθῇ ἕνα προσοδοφόρον μέγαρον.

§39Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι κ. Ἰασωνίδη.

§40Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἡ διδακτηριακὴ ὑπηρεσία τῆς γενικῆς διοικήσεως λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργόν. (ἀναγινώσκει).

§41Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅπως φαίνεται, οὔτε ἡ διδακτηριακὴ ὑπηρεσία τῆς γενικῆς διοικήσεως γνωρίζει τὰ πράγματα. Τὸ ζήτημα εἶναι ὡς ἑξῆς: Ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς σχεδίου Θεσσαλονίκης παρεχωρήθη εἰς τὴν σχολικὴν ὑπηρεσίαν τῆς Θεσσαλονίκης ἕνα οἰκόπεδον ἐν τῇ κάτω ζώνῃ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ἀναγείρῃ τὴν ὑπὸ τοῦ ἀνοικοδομικοῦ κανονισμοῦ προβλεπομένην οἰκοδομήν· ἂν δὲ ἐντὸς τῆς προβλεπομένης προθεσμίας δὲν ἀνεγείρῃ τὴν οἰκοδομὴν αὐτὴν, θὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος τοῦ οἰκοπέδου τούτου. Ἡ κοινότης παρεκάλεσεν ἐπανειλημμένως νὰ δοθοῦν προθεσμίαι καὶ εἰ δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῇ ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τοῦ σχεδίου Θεσσαλονίκης καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ σχεδίου πόλεων τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνεναίσῃ εἰς τὴν ἄποψιν ταύτην, διότι ὑπῆρχον καὶ ἄλλα οἰκόπεδα χορηγηθέντα ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν εἰς τὴν κοινότητα Θεσσαλονίκης. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἠναγκάσθη ἡ κοινότης Θεσσαλονίκης νὰ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας τῆς διαθέσεως τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τοῦ προβλεπομένου κτιρίου, διὰ νὰ μὴ κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἑνὸς οἰκοπέδου τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλην ἀξίαν καὶ τὸ ὁποῖον συμπληροῖ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον εἴτε ἡ ἐφημερὶς «Μακεδονία» περιέλαβεν εἰς τὴν γενομένην ἐκτίμησιν, εἴτε εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς πραγματογνωμοσύνης περιέλαβε καὶ τὸ ἄλλο ποσόν. Ἑκάτερον τῶν ποσῶν τούτων θέλῃ ἐκπεσθῇ κατὰ τὴν ἀξίαν, ἐὰν δὲν γίνῃ ἡ ἀνοικοδόμησις.

§42Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἀποδέχομαι τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας δίδετε. Ἀλλὰ μήπως εἶναι οἰκόπεδον, τὸ ὁποῖον ἀντήλλαξεν ἡ Ἰσραηλιτικὴ κοινότης;

§43Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι.

§44Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἐφορία καὶ δημογεροντία τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης, προεδρευομένη ἀπὸ τὸν πρόεδρον μητροπολίτην Θεσσαλονίκης Γεννάδιον, ὅταν τὰ οἰκόπεδα τῆς περικαύστου ζώνης ἠγοράζοντο ἢ ἐπωλοῦντο, ἡ μὲν Ἰσραηλιτικὴ κοινότης κατώρθωσε διὰ τῶν ἀποθεμάτων αὐτῆς νὰ πάρῃ τὰ καλλίτερα οἰκόπεδα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἡμετέρα Μητρόπολις ὄχι μόνον δὲν ἠγόρασεν καὶ αὐτή—διὰ λόγους τοὺς ὁποίους αἰσθάνεται πᾶσα ἐθνικὴ ψυχή—ὄχι μόνον δὲν ηὔξησε τὴν κτηματικὴν περιουσίαν ἀλλὰ καὶ ἀντήλλαξε μὲ τὴν κοινότητα τὴν Ἰσραηλικὴν οἰκόπεδον πρὸς οἰκόπεδον, ἵνα οἱ 4 προβολεῖς, αἱ 4 γωνίαι τῆς ὁδοῦ Βενιζέλου ἀποκτήσωσιν κτίρια Ἑβραϊκά. Τὸ μέγαρον ἡ «Αἴγλη», τὸ μέγαρον τὸ «Παλλάδιον», τὸ μέγαρον τοῦ ξενοδοχείου «Σεσ.....» καὶ μέρος τοῦ «Γαρὰ–Σεράϊ», 4 δηλαδὴ ὡραῖαι γωνίαι τῆς ὁδοῦ Βενιζέλου ἠγοράσθησαν διὰ νὰ γίνουν μέγαρα τῆς κοινότητος τῆς Ἰσραηλιτικῆς.

§45Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. συνάδελφος νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι δὲν διεξάγει συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ἀλλὰ εἶναι καθαρῶς οἰκογενειακῆς φύσεως ἢ μᾶλλον ἐπερώτησις κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§46Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Εἶμαι ἐκτὸς τοῦ θέματος; Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§48Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἔχομεν προϋπολογισμὸν 150.000 διὰ κτίρια σχολικά. Ἔρχομαι καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω: ἢ δώσατε τὰ κτίρια, ἢ πάρετε τὴν περιουσίαν τῆς Θεσσαλονίκης. Εἶμαι λοιπὸν ἐκτὸς τοῦ θέματος; Ἡ ἐφορία τῶν σχολείων τῆς Θεσσαλονίκης διεχειρίσθη αὐτὴν τὴν περιουσίαν τῶν 55 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, κατὰ τὴν «Μακεδονίαν» καὶ 25 ἑκατομμυρίων, διεχειρίσθη ἐπὶ δύο ἔτη, 1926–1927 καὶ 1927–1928. Κατὰ τὰ δύο αὐτὰ ἔτη ἡ σχολικὴ περιουσία ἀπέφερεν 1.207.000 δραχμῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκθεσις αὐτῆς ταύτης τῆς ἐφορείας τῶν σχολείων Θεσσαλονίκης, τῆς ὁποίας περικοπὴ καὶ συνοπτικὴ ἔκθεσις ὑπεβλήθη πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργόν. Ἐντὸς δύο ἐτῶν, λοιπόν, ἀπέφερεν 1.207.000 δραχμῶν. Ἐκ τούτων ὑπὲρ τῶν σχολείων διετέθησαν μόνον 184.000 δραχμῶν. Τὰ ὑπόλοιπα (ἀναγινώσκει): «Ἀσφάλιστρα τοῦ οἰκήματος καὶ τῶν ἐπίπλων τῆς Μητροπόλεως....» Ὅλα αὐτὰ διετέθησαν ἀπὸ τὰ εἰσοδήματα τῆς σχολικῆς περιουσίας. Ἀνέφερε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργός, ὅτι ὅταν εἰς τὸ 1928 παρέλαβον οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπιτροπῆς εἴχομεν ἐτήσιον εἰσόδημα 800.000 δραχμῶν. Αἴ, λοιπόν, ἐκ τῶν 800.000 δραχμῶν μόνον 300.000 διετέθησαν ὑπὲρ σχολικῶν ἀναγκῶν, καὶ αἱ ὑπόλοιποι 500.000 δραχμαὶ ἐξητμίσθησαν εἰς διάφορα ἔξοδα ἀνάλογα πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως. Σωστὰ ἐγράφησαν εἰς τὸν τύπον, πάλιν ἐπαναλαμβάνω. Ἐὰν μὲν ἡ ἐφημερὶς «Μακεδονία» κακῶς ἐλάλησε διατὶ ἡ Μητρόπολις δὲν ἔσπευσε νὰ ἐπανορθώσῃ αὐτὴ ἰδίᾳ, εὐλαβουμένη καὶ φωτίζουσα τὴν κυρίαρχον δημοσίαν Ἑλληνικὴν γνώμην; Ἐὰν δὲ καλῶς ἐλάλησεν ἡ ἐφημερίς, οὐδὲν ἄλλο ὑπολείπεται εἰμὴ ὁ κ. ὑπουργός...

§49Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διατὶ δὲν ἐφέρατε τοὺς προϋπολογισμοὺς τοὺς ἐπισήμους;

§50Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. ..... λαμβάνω τὸ φραγγέλιον ἀνὰ χεῖρας ὤφειλε νὰ ἐκκαθαρίσῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διότι ἡ ἐφημερὶς «Μακεδονία» εἰς τὴν ἔρευναν αὐτὴν δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἔχω ἀναφέρει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀναφέρει καὶ διαχειρίσεις, πωλήσεις περιουσιῶν ἄνευ δημοπρασίας, ἀναφέρει μίαν περιπέτειαν 15 ὁλοκλήρων ἐτῶν. Ἀλλὰ εἰς αὐτὰ δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω. Ἀναφέρει ἐπίσης τὰ σχολικὰ κτίρια καὶ ζητοῦμεν αὐτὴ ἡ περιουσία νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῶν σχολικῶν κτιρίων. Εἴπομεν καὶ πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἰς τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης ἐπιτρέπονται σχολικὰ κτίρια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπέκτησαν οἱ ἴδιοι οἱ συνοικισμοί. Εἴπομεν τότε, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐφοριακὴν ἀντιπροσωπείαν ἀπεκλείσθη τὸ λαχεῖον τὸ προσφυγικόν, διότι τὸ διάταγμα ἦλθε καὶ τὸ ἔκανε ἐδῶ εἰς τὰ 1924 ὁ μητροπολίτης. Τὸ διάταγμα δὲ αὐτὸ ἐπέκλεισεν ὅλους τοὺς εἰς τὰς παραφυάδας τῆς πόλεως εὑρισκομένους συνοικισμούς. Καὶ ἔτσι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἔξω ἀπὸ τὴν περιουσίαν αὐτὴν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον, ἡμεῖς οἱ ξένοι θεωρηθέντες πρὸς τὴν περιουσίαν, οἱ ἀνάξιοι θεωρηθέντες ὅπως μετάσχωμεν αὐτῆς. Ἕνα πνεῦμα τοπικιστικόν, ἕνα πνεῦμα ἀπολύτως ἀποκλειστικὸν ἐκράτησεν καθ’ ὅλην τὴν συγκρότησιν τῶν διαφόρων νομοθετικῶν καὶ διαταγματικῶν διατάξεων τῶν ἀφορώντων καὶ ἀφορωσῶν τὴν περιουσίαν τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης. Ἡ περιουσία αὐτὴ ἀνήκει γενικῶς μὲν εἰς ὅλην τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης, τῆς ὁποίας δημόται εἴμεθα καὶ ἡμεῖς, ἀνήκει ἐπίσης ἐν γένει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δι’ ὑπερόχων θυσιῶν καὶ διὰ ποταμῶν αἵματος ἐκληρονόμησεν ἐν τῷ συνόλῳ πᾶν ὅ,τι εἶχε παραγάγει καὶ πᾶν ὅ,τι εἶχε προαγάγει ὁ ἀλύτρωτος Ἑλληνισμός. Συνεπῶς καὶ ἠθικῶς καὶ νομικῶς ἔχομεν δικαίωμα καὶ τὴν περιουσίαν ν’ ἀπαιτήσωμεν καὶ ἔλεγχον ν’ ἀξιώσωμεν καὶ τὴν ρευστοποίησιν αὐτῶν ν’ ἀπαιτήσωμεν. Διότι μόνον ὅταν γίνουν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐξαγγέλλω καὶ ὡς δημότης τῆς θετῆς μου πατρίδος, τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης καὶ ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ὡς ταπεινὸς ὅπως εἶπον, στρατιώτης τοῦ ἀρχηγοῦ ὁ ὁποῖος κυβερνᾶ, τότε μόνον εὐπρόσωποι καὶ ἀγαλλιῶντες θὰ ἐμφανισθῶμεν καὶ μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ μετά τινα ἔτη ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ τάλαντον τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωκεν ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς δὲν τὸ καταχώσαμεν εἰς τὴν γῆν ἀλλ’ ἔκαμε πολλαπλάσια αὐτοῦ διὰ νὰ ἀξιωθῶμεν ἐκ νέου καὶ πάλιν λευκῶς καὶ πανηγυρικῶς τῆς ψήφου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (χειροκροτήματα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς.

§52Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐνῷ εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι μὲ τὸν κατελθόντα ἐκ τοῦ βήματος ἀγαπητὸν συνάδελφον σχετικῶς μὲ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ ἐκκλησιαστικὴ περιουσία τῆς Θεσσαλονίκης, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διαφωνήσωμεν εἰς τὸ κυριώτερον σημεῖον εἰς τὸ ὅτι ὁπωσδήποτε ἡ διαχείρισις αὐτῆς ἐγένετο τοπικιστικῶς. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ἐντόπιον στοιχεῖον ἠδιαφόρησεν διὰ τὰ κοινοτικὰ τῆς Θεσσαλονίκης. Τοὐναντίον τὸν ἔλεγχον τὸν ὁποῖον ἔκανε ἡ ἐφημερὶς «Μακεδονία» τὸν ἤρχισεν πρῶτος ὁ κοινοτικὸς ἐπίτροπος Καμόνας καὶ ἐγὼ εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Θεσσαλονίκης. Ἀντίγραφον δὲ τοῦ ἐλέγχου περιέλαβεν ἡ «Μακεδονία». Εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ προβλεφθῇ τὸ 1920 μία κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη τὸ 1922 συνεπεία τῆς προσφυγῆς τόσου ἀριθμοῦ προσφύγων. Τὸ σφᾶλμα ἔγκειται εἰς τό ὅτι δὲν ἐδιορθώθη τὸ κακὸν ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν τοῦτο. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ κάνωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς ἐπικρίσεις, εἶναι καιρὸς νὰ κάνωμεν μίαν σύσκεψιν διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ, διότι κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐγένετο διαπίστωσις πράγματι ὅτι εἶχεν ἀτελείας ὁ νόμος αὐτός. Διότι δίδει, κύριοι, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν κατὰ τόπους ἐπιτροπῶν εἰς τὴν ἀνωτάτην ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἄν δὲν ἦσαν ἀρεστοὶ οἱ ἐπίτροποι αὐτοὶ ἀκυρώνει τὰς ἐκλογὰς καὶ κάνει ἐπανάληψιν Εἶναι πραγματικῶς μία ἀταξία τὴν ὁποίαν δὲν τὴν εἶδεν ἡ «Μακεδονία» πρώτη τὴν ἔκαναν οἱ ἐντόπιοι. Μάλιστα ἐπεδόθη καὶ μήνυσις καὶ ἐπελήφθη ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ διοικητοῦ Ἀδοσίδου, τῆς ἀνωμαλίας τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς καὶ ἐξεδόθη, καὶ πρότασις τοῦ εἰσαγγελέως ἡ ὁποία ἔκρινεν ὅτι δὲν ὑπάρχει πραγματικῶς ἀνωμαλία δυναμένη νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον διώξεως τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ σκοπίμου τῆς διαθέσεως τῆς περιουσίας, εἰς τὴν ὁποίαν συμφωνοῦμεν ὅτι πρέπει πραγματικῶς νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος ρευστοποιήσεως τῆς περιουσίας ἵνα γίνουν σχολεῖα κρατικά, διότι εἶναι πικρὸν παράπονον ὅλων τῶν κατοίκων τῆς Θεσσαλονίκης ὅτι ἐπὶ τῆς περιόδου τοῦ μητροπολίτου αὐτοῦ δὲ ἔγινεν κανὲν ἀγαθοεργὸν ἔργον, οὔτε ἐκκλησία οὔτε σχολεῖα καὶ εὐλόγως γεννᾶται τὸ ἐρώτημα τί γίνονται τὰ χρήματα αὐτά. Ζητῶ λοιπὸν νὰ γίνῃ μία ἀπογραφὴ τῆς περιουσίας, νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ καὶ κατόπιν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ σκεφθῇ πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ περιουσία αὕτη νὰ διατεθῇ. Διότι ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη σύγχισις ὑπάρχει καὶ περιουσία ἡ ὁποία δὲν ἦτο προωρισμένη μόνον διὰ σχολεῖα ἀλλὰ εἶχεν καὶ ἄλλους σκοπούς. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι κοινὴ ἡ περιουσία ἐπέρχεται ἡ σύγχισις καὶ αὐξάνεται ἡ περιουσία εἰς τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπεν ὁ συνάδελφος, ἐνῶ πραγματικῶς ἡ περιουσία αὐτῶν δὲν ὑπερβαίνει τὰ 50 ἑκατομμύρια. Δὲν συμφωνῶ εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ ἐπιθυμία αὕτη εἶναι μονομερὴς μιᾶς τάξεως. Εἶναι ἡ ἀξίωσις ὅλου τοῦ λαοῦ τῆς Θεσσαλονίκης ὅτι πρέπει νὰ μπῇ εἰς τὸν δρόμον της αὐτὴ ἡ περιουσία. Διότι εἶναι κατωτέρα τῆς περιγραφῆς τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐν τῇ θαυμασίᾳ ὄντως περιγραφικῇ δεινότητι ἔκαμε τοῦ σχολείου τῆς Θεσσαλονίκης. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐντρεπόμεθα ὡς Ἔθνος, ὡς λαὸς, ὅταν ἔρχωνται οἱ Ἰσραηλῖται καὶ μᾶς λέγουν ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ στείλουμε τὰ παιδιὰ μας εἰς τὰ σχολεῖα τὰ Ἑλληνικὰ διότι κινδυνεύει ἡ ζωή των. Δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῶν σχολείων τῆς Θεσσαλονίκης τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε μᾶς ἀπησχόλησεν πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ταχύτερον διὰ τὴν Θεσσαλονίκην διότι ὑπάρχουν τόσα ξένα σχολεῖα καὶ τόσοι ξένοι καὶ τοῦτο εἶναι εἷς λόγος ἐπὶ πλέον ὅπως ἡ Κυβέρνησις ρυθμίσῃ τὸ ζήτημα τῆς σχολικῆς περιουσίας τῆς Θεσσαλονίκης, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ νὰ μᾶς λέγουν οἱ Ἰσραηλῖται: πῶς θέλετε τὰ παιδιὰ μας νὰ ἔρχωνται στὰ σχολεῖα σας ὅταν κινδυνεύει ἡ ζωή των; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιτακτικὴ ἀξίωσις τοῦ Μακεδονικοῦ λαοῦ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§54Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταὶ, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχω μίαν ἀπάντησιν. Ἀποτελεῖ πλάνην ἡ γνώμη ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος μόνον ἐκ τῶν ἰδίων πόρων νὰ ἀνεγείρῃ τὰ σχολικὰ κτίρια τῆς χώρας. Τὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους ἀνέρχονται περίπου εἰς 7 χιλιάδας. Ἑπομένως, μὲ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμούς, ἀντιπροσωπεύουν ἀξίαν δισεκατομμυρίων. Εἶναι συνεπῶς προφανὲς ὅτι εὑρίσκονται ὑπὲρ τὴν ἀντοχὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§55Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. 7 χιλιάδες εἶναι ὅλα τὰ σχολεῖα;

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως νὰ νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ κλείσωμεν τὰ σχολεῖα.

§57Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ ἑπομένως εἶναι προφανές, ὅτι ὁ κατάλληλος τρόπος πρὸς ἀνέγερσιν τῶν κτιρίων θὰ εἶναι ἡ τοπικὴ πρωτοβουλία ἐπικουρουμένη ἀπὸ τὸ Κράτος. Τὴν γραμμὴν αὐτὴν ἔχουν ἀκολουθήσει καὶ αἱ κοινότητες καὶ εἶναι γνωστόν, ὅτι ἔχουν θαυματουργήσει. Τὸ σύστημα τῆς ἐπικουρείας τοῦ Κράτους ὑπῆρξεν γονιμώτατον, ὑπάρχει δὲ βάσιμος ἐλπὶς ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν τὰ σχολικὰ κτίρια τῶν κοινοτήτων θὰ ἔχουν ἀνεγερθῇ καὶ ἡ τιμὴ θὰ ἀνήκῃ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν κοινοτικὴν πρωτοβουλίαν. Δυστυχῶς οἱ δῆμοι καθυστεροῦν, καὶ δι’ αὐτό ἡ κατάστασις τῶν σχολικῶν κτιρίων τῶν πόλεων εἶναι οἰκτρά. Καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Γερουσίαν εἶχον ἀφορμὴν νὰ ἀπευθύνω ἔπαινον πρὸς τὰς κοινότητας καὶ μομφὴν πρὸς τοὺς δήμους διὰ τὴν ἀσύγνωστον αὐτῶν καθυστέρησιν. Ἀναμένομεν τὴν πρωτοβουλίαν τῶν δήμων, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπικουρήσωμεν. Αὐτὸ συνέβη εἰς τὴν Καβάλλαν, αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Βεβαίως τὸ Κράτος εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ γενναίαν ἐπικουρίαν δίδει ἠμπορεῖ νὰ διαθέσῃ τὰ ἐνοίκια καὶ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἑκάστης πόλεως ὡς τοκοχρεωλύσιον πρὸς ἐξασφάλισιν ἐπαρκοῦς δανείου, καὶ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀποφασίσει νὰ ἀκολουθήσῃ. Καὶ πρὸς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν ἀπηυθύνθημεν καὶ πρὸς τὸ ταμεῖον Παρακαταθηκῶν καὶ δανείων, καὶ ἐξωτερικὸν δάνειον προσπαθοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν. Ἐλπίζομεν ὅτι αἱ προσπάθειαι θὰ εὐοδωθοῦν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἴμεθα προσεχῶς εἰς θέσιν νὰ διαθέσωμεν σημαντικὰ ποσὰ διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολείων τῶν πόλεων. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω ὅτι τὰ κεφάλαια ταῦτα μόνα δὲν θὰ εἶναι ἀπολύτως ἐπαρκῆ· θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ συμμετάσχουν καὶ οἱ δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ἐλπίζω ὅτι θὰ συναισθανθοῦν τὴν βαρεῖαν ταύτην ὑποχρέωσιν. Καὶ παρέχω σήμερον ἐπισήμως τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἐὰν πράγματι ἐκδηλωθῇ πρωτοβουλία τῶν Δήμων, τὸ Κράτος εἶναι ἕτοιμον γενναίως νὰ ἐπικουρήσῃ. (χειροκροτήματα) Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰδικώτερον τὴν Θεσσαλονίκην, γνωρίζω ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι οἰκτρά. Ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβον γνῶσιν τῆς καταστάσεως ἐπεκοινώνησα καὶ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ μὲ τοὺς ἁρμοδίους ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐπικοινωνήσας ἐπίσης μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Κοινοτικῆς περιουσίας, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εὗρον προθυμίαν ἀμέριστον πρὸς διάθεσιν ὁλοκλήρου τῆς κοινοτικῆς περιουσίας διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων. Ὅ,τι ὅμως ὑπολείπεται, εἶναι μόνον ἡ ἀνεύρεσις τοῦ καταλλήλου τρόπου τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς περιουσίας αὐτῆς καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι εἰς μίαν κοινὴν σύσκεψιν, ἡ ὁποία θὰ λάβῃ χώραν εἴτε ἐν Ἀθήναις εἴτε ἐν Θεσσαλονίκῃ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁμοφώνως ἀποβλέπομεν εἰς τὴν ὁλοκληρωτικὴν ρευστοποίησιν τῆς κοινοτικῆς ταύτης περιουσίας, ἐπὶ τῇ βάσει πάντοτε προηγουμένης ἀποτιμήσεως, διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σχολικῶν κτιρίων Θεσσαλονίκης. Καὶ ὅταν τὰ κεφάλαια τῆς κοινοτικῆς περιουσίας ἀποτελέσουν τὴν βάσιν, τότε τὸ Κράτος θὰ ἐπικουρήσῃ. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι διὰ τῆς συνεργασίας ταύτης ταχέως θὰ ἐπέλθῃ τὸ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἠξίωσαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως οἱ κύριοι βουλευταὶ Θεσσαλονίκης.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ αἰτήσεως τοῦ Εἰσαγγελέως «περὶ παραχωρήσεως ἀδείας διώξεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Καρασεβδᾶ» κατηγορουμένου ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ ἀδίκῳ ἐπιθέσει καὶ ἀποφαίνεται περὶ τῆς μὴ διώξεως αὐτοῦ, φρονοῦσα ὅτι δὲν συντρέχει λόγος διὰ τὴν ἄρσιν τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας. Ἐπίσης προκειμένου περὶ τοῦ βουλευτοῦ κ. Λούλου κατηγορουμένου ἐπὶ παρανόμῳ ὁπλοχρησίᾳ, ἀποφαίνεται ὅτι δὲν συντρέχει λόγος ἄρσεως τῆς ἀσυλίας. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὰς ἀποφάσεις αὐτάς.

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ναί.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κουρτίδης.

§61Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερος. Ἡ ἱστορία τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων, ἡ ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι αὐτόχρημα ἱστορία πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος. Μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ Βυζαντίου καὶ τὴν φυγάδευσιν τῶν Βυζαντινῶν λογίων, ἐφυγαδεύθησαν καὶ τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀναγέννησιν καὶ τὴν μεταρρύθμισιν τῆς Εὐρώπης. Τὸ ὑπόδουλον ἔθνος ὑπαχθὲν ὑπὸ τὴν εἱμαρμένην δουλείαν ὑπέστη τὴν ἀτυχίαν σχεδὸν εἰς τὰ περισσότερα μέρη νὰ μὴ ἔχῃ ἐκπαίδευσιν. Οἱ νάρθηκες, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους ἐχρησίμευσαν διὰ τὴν κατήχησιν καὶ διδασκαλίαν τῶν κατηχουμένων, ἐχρησίμευσαν ὡς καταφύγιον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ δουλεύοντος γένους. Οἱ Ἱερεῖς ἀνέλαβον τὴν διδασκαλίαν τῶν παιδίων, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰ περισσότερα ὑπόδουλα μέρη μέχρι τῆς σήμερον οἱ ἱερεῖς ἀποκαλοῦνται διδάσκαλοι. Ἀπὸ τὸν τέως ὑπόδουλον ἑλληνισμόν, σήμερον δὲ ἐλεύθερον, κάτωθεν τῶν Θερμοπυλῶν, εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, μόνον εἰς ἕνα σημεῖον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὑπῆρχεν ἓν σχολαρχεῖον, εἰς τὴν Δημητσάναν, ὅπου ἐμαθήτευσεν καὶ ὁ ἀπαγχονισθεὶς πατριάρχης Γρηγόριος ὁ Εος. Δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἡ ὁποία εὑρέθη ὑπὸ ἄλλας πολιτικὰς συνθήκας αἱ ὁποῖοι ἐξησφάλισαν τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν μόρφωσιν τῶν Ἑπτανησίων. Πολὺ πρὸ τοῦ 1821, πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, Θεσσαλοί λόγιοι ἐγκατεστάθησαν εἰς τὴν Βιέννην καὶ ἵδρυσαν παροικίαν σπουδαιοτάτην. Ἐκ τούτων δὲ καὶ ἄλλων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο ὁ Ἀρχιμανδρίτης Γρηγόριος ὁ Κωνσταντᾶς ὁ Ἄνθιμος Γαζῆς ὁ ἰατρὸς Ζήσης Κάβρας καὶ ὁ Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων, ἵδρυσαν τὸ πρῶτον Λύκειον εἰς τὸ Πήλιον. Τὰ ἄλλα μέρη τοῦ ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ ἦσαν πολὺ εὐτυχέστερα, διότι ἠκολούθησαν τὰ γράμματα εἰς ἀνώτερα Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἡ σχολὴ τῆς Ξηροκρήνης εἰς τὴν Ἀνδριανούπολιν, ὅπου ὑπῆρχεν σπουδαιοτάτη βιβλιοθήκη, εἰς τὸν Ἄθω, Κοζάνην, Ἰωάννινα, Κυδωνίας καὶ Τραπεζοῦντα, ὅπου ὑπῆρχεν τὸ φροντιστήριον. Καὶ ὀλιγώτερον ὅλων εἰς τὴν Σμύρνην. Αἱ Ἀθῆναι, μικρὰ κωμόπολις τότε, διεκρίνετο διὰ τὴν ἀσημότητα αὐτῆς. Μόνον ἓν σημεῖον ἐκπαιδεύσεως Ἑλληνικῆς, ἴχνος γραμμάτων ἀπαντᾶ μὲ τὸν περιώνυμον Μητροπολίτην Μελέτιον ὁ ὁποῖος ἀφῆκεν καὶ ὁμιλίας λαμπρὰς, στὴν Γεωγραφίαν του καὶ τόσα ἄλλα πράγματα. Συνέχεια τῶν σχολείων τούτων μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ὑπῆρξαν τὰ διάφορα γυμνάσια εἰς τὸν ὑπόδουλον Ἑλληνισμόν. Μετὰ τὴν κάθοδον τοῦ Καποδίστρια ὡς Κυβερνήτου ἤρχισε νὰ γίνεται ἡ ἀναγέννησις τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ ἡ ἀναζωπύρωσις τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων. Ὁ Καποδίστριας ἔδωκε σαφέστατα καὶ πολὺ παιδαγωγικῶς τὰς βάσεις τῶν δημοτικῶν σχολείων. Μετὰ τὸν Καποδίστριαν ὁλόκληροι δεκαετηρίδες παρῆλθον, κατὰ τὰς ὁποίας οὐδὲν βῆμα ἔγινε διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Τὰ πρῶτα βήματα τῆς ἐνισχύσεως καὶ τῆς τελειοποιήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων ἔγιναν ὑπὸ τοῦ γυμνασιάρχου Πετρίδου, πατρὸς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κορινθίας, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τῆς Πρωθυπουργίας τοῦ Δεληγιάννη ἀνέλαβε τὴν ριζικὴν καὶ πραγματικὴν μεταρρύθμισιν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Καὶ αὐτὸ τὸ διδασκαλεῖον τῶν Ἀθηνῶν ἀκόμη δὲν εἶχεν ἱδρυθῆ. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο, μολονότι εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα οὐδὲν σχολεῖον παιδαγωγικὸν ὑπῆρχεν, εἰς τὸν ὑπόδουλον Ἑλληνισμὸν ἐλειτούργουν δύο πρότυπα διδασκαλεῖα, τῆς Θεσσαλονίκης μὲ τὸν Χαρίσιον Παπαμάρκου καὶ τῶν Σερρῶν μὲ τὸ Μαρούλην, πρότυπα διδασκαλεῖα τὰ ὁποῖα πρὸ τοῦ 1878, ὀλίγον ἔτι πρὸ τοῦ Ρωσσοτουρκικοῦ πολέμου ὁ ὁποῖος ἀφύπνισεν τὴν Ἑλληνικὴν συνείδησιν τὴν Μακεδονικὴν καὶ τὴν Θρακικὴν καὶ μετὰ τὸν ὁποῖον διεσπάρησαν οἱ τελειόφοιτοι τῶν διδασκαλείων Σερρῶν καὶ Θεσσαλονίκης ἀνὰ τὴν Θράκην καὶ Μακεδονίαν, ἐφήρμοσαν τὸ νεώτερον Γερμανικὸν σύστημα, τὸ ἑξατάξιον, τὸ ὁποῖον μόλις μετὰ 50 χρόνια, πέρυσι δηλ. εἰσήγαγε καὶ ἡ παλαιὰ Ἑλλάς. Τοιουτοτρόπως προηγήθημεν ἡμεῖς οἱ τέως ὑπόδουλοι εἰς τὴν ἀρτίαν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν κατὰ 50 χρόνια ἀπὸ τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀναγέννησιν καὶ τὴν μεταρρύθμισιν τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει ἡ Ἑλλάς. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ἀναστήλωσιν τῶν δημοτικῶν σχολείων κάμνει ἕν σπουδαιότατον βῆμα, καὶ τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι ἡ κατάργησις τῶν λεγομένων ἐκείνων Ἑλληνικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζω ἐγὼ τοὐλάχιστον, ποῖον παιδαγωγικὸν σκοπὸν εἶχον καὶ ποῖον σχολικὸν χαρακτῆρα. Εἶχον δῆθεν χρησιμεύσει ὡς μία γέφυρα, ὡς μία βαθμὶς ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ περάσουν, ὡς ἕνα πουργκατόριο ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ περάσουν οἱ τελειόφοιτοι τῶν δημοτικῶν σχολείων εἰς τὰ γυμνάσια. Ἡ κατάργησις τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων ἐσημείωσεν ἕνα σπουδαιότατον βῆμα εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Ἐπίσης ἕνα ἄλλο σπουδαῖον σημεῖον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος ἀποτελεῖ καὶ ἡ κατάργησις, ἡ ἤδη ἀποφασισθεῖσα καὶ γενομένη, ἡ κατάργησις τῶν μονοταξίων διδασκαλείων. Οὐχ ἧττον ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι καθὼς λειτουργοῦσι τὰ διάφορα διδασκαλεῖα σήμερον ὑποβάλλουν τὸ Κράτος εἰς περισσοτέρας δαπάνας, εἰς πολλὰς δαπάνας–δὲν θέλω νὰ εἴπω εἰς πολυτελεῖς δαπάνας· καὶ ὅτι ἡ διαρρύθμισις τῶν διαφόρων διδασκαλείων τοῦ Κράτους ὄχι μόνον θὰ ἐπιφέρῃ οἰκονομίας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ θὰ εἶναι ἀρτιωτέρα εἰς ἀπόδοσιν ἐκπαιδευτικήν. Ἐὰν ἀντὶ τῶν ἑξαταξίων διδασκαλείων ἱδρυθοῦν διδασκαλεῖα διτάξια, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ φοιτοῦν ἀπόφοιτοι τῶν γυμνασίων ἀκούοντες ἐπὶ δύο ἔτη τὰ ἰδιαίτερα αὐτὰ παιδαγωγικὰ μαθήματα, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὰ διδασκαλεῖα αὐτὰ θὰ εἶναι ὀλιγώτεραι καὶ ἡ ἀπόδοσις ἡ ἐκπαιδευτικὴ θὰ εἶναι σημαντικωτέρα καὶ μεγαλειτέρα, διότι εἰς τὰ διδασκαλεῖα φοιτοῦν πρὸς εἰδικὴν μόρφωσιν καὶ εἰδικὸν καταρτισμόν. Τὰ σπουδαιότερα μαθήματα τὰ διδασκόμενα εἰς τὰ διδασκαλεῖα εἶναι τὰ φιλοσοφικὰ λεγόμενα μαθήματα, ἡ ψυχολογία καὶ ἡ λογική—διότι τὰ παιδαγωγικὰ εἶναι συμπεράσματα τῆς λογικῆς καὶ τῆς ψυχολογίας—δὲν μπορῶ δὲ ἐγὼ νὰ ἀντιληφθῶ ὅτι μαθηταὶ καὶ μαθήτριαι, αἱ ὁποῖαι πηγαίνουν ἐκεῖ ἀπὸ ἀστικὰς σχολὰς διὰ νὰ μορφωθοῦν εἰδικῶς, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτισθοῦν εἰς τὰ μαθήματα αὐτὰ τῆς ψυχολογίας καὶ τῆς λογικῆς· ἐνῷ τελειόφοιτοι τῶν γυμνασίων ἀκούοντες ἐπὶ δύο ἔτη τὰ παιδαγωγικὰ μαθήματα θὰ μπορέσουν καλλίτερα νὰ καταρτισθοῦν εἰς τὴν ψυχολογίαν καὶ τὴν λογικήν, διότι αὐτὰ θέλουν νὰ προηγηθῇ κἄποιος καταρτισμός. Ἔρχομαι εἰς ἓν ἄλλο σημεῖον. Ὁ σεβαστός μου κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν πρωθυπουργικόν του λόγον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι τῆς Θεσσαλονίκης, ὑπεσχέθη τὴν κατάργησιν τῶν γυμνασίων, τῶν τόσων πολλῶν γυμνασίων. Ἔκτοτε ὄχι μόνον δὲν ὠλιγόστευσαν τὰ διάφορα γυμνάσια τὰ κλασικά, ἀλλὰ ἴσως καὶ νὰ ἐπερίσσευσαν· ἡ δὲ περίσσεια καὶ ὁ πλεονασμὸς τῶν γυμνασίων τοῦ Κράτους γίνεται εἰς βάρος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θέλω νὰ τονίσω ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν γνώμην, ὅτι ἑνὸς ἔθνους μόνον ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ εἶναι ἀρτία καὶ πλήρης διὰ νὰ δίδῃ πολίτας χρηστοὺς καλοὺς καὶ ἀγαθούς. Ὁ πλεονασμὸς τῶν γυμνασίων σημαίνει τὴν πληθώραν τοῦ λογιωτατισμοῦ καὶ τῶν ἀργομίσθων, ἐνῷ ἡ συντήρησις καλῶν καὶ ἀρτίων δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν κατὰ τὸ τελειότερον σύστημα μὲ ἓξ ἐτῶν ἐκπαίδευσιν, θὰ δώσουν πολίτας καλούς, ἔχοντας τὰς στοιχειώδεις καὶ ἀπαραιτήτους ἐκείνας γνώσεις τῶν γνωστῶν μαθημάτων, ὥστε νὰ μπορέσουν κατόπιν νὰ γίνουν καλοὶ ἐπαγγελματίαι καὶ καλοὶ πολίται. Ἠλπίσαμεν ὅτι θὰ ὀλιγοστεύσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν γυμνασίων. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος πρὸ ὀλίγου ἀνέγνωσε τὴν χαρακτηριστικὴν ἐκείνην ἐπιστολήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ζητοῦν μαθηταὶ δημοτικοῦ σχολείου νὰ ἱδρυθοῦν γεωργικὰ σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα προτιμοῦν νὰ εἰσέλθωσιν, διότι θὰ ἀρυσθῶσιν ἐκεῖ ὄχι μόνον γνώσεις, ἀλλὰ καὶ ἐφόδια ἵνα ριφθῶσιν εἰς τὴν πάλην καὶ τὰ κύματα τῆς ζωῆς. Θὰ εἶναι περιττὸν νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος τόσον παγκοίνως γνωστοῦ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπορρέει κατὰ τὸ πλεῖστον κατὰ τὴν γνώμην μου, καὶ ἡ δυστυχία τῆς σημερινῆς γενεᾶς. Καὶ φέρω τὸ παράδειγμα τῆς Βουλγαρίας. Εἶναι Κράτος μὲ πληθυσμὸν 4.500.000–5.000.000. Ἔχει διαιρέσει ὁ πρακτικὸς αὐτὸς λαὸς—ὁμιλῶ δὲ ἐκ πείρας, διότι διέμεινα ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ ἐσπούδασα τὴν λειτουργίαν τῆς κρατικῆς μηχανῆς,—ἔχει διαιρέσει εἰς 8 ἐκπαιδευτικὰς περιφερείας ὅλον τὸ Κράτος. Εἰς αὐτὰς τὰς ὀκτὼ ἐκπαιδευτικὰς περιφερείας ἔχουν ἓν διδασκαλεῖον, ἔχουν μίαν ἐμπορικὴν σχολὴν μὲ ἄρτια καὶ πλήρη ἐργαστήρια χημείας φυσικῆς, φυσικῆς πειραματικῆς, γεωλογίας, ζωολογίας καὶ τὰ τοιαῦτα, ἔχουν δὲ καὶ 8 γυμνάσια καὶ μάλιστα δὲν ἀκολουθοῦν τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μας τὸ κλασσικόν, ἀλλ’ ἀκολουθοῦν τὴν real chool, τὴν πραγματικὴν μέθοδον λεγομένην, τῆς ὁποίας εἰσηγητὴς εἶναι ὁ μέγας παιδαγωγὸς τῆς Γερμανίας Ράϋν. Ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν νά ἐγκολπούμεθα ἀκόμη τὸν κλασσικισμὸν καὶ ἐξακολουθοῦμεν ἐν πολλοῖς τὴν Ἑρβαρτιανὴν μέθοδον. Μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα χρόνια εἰσήχθη καὶ ἐδῶ ἡ μέθοδος τοῦ Ράϋν, ἡ Γερμανικὴ, ἡ ὁποία ἐφοδιάζει τοὺς μαθητὰς μὲ πρακτικὰς γνώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσωσιν, καθὼς εἶπον, καὶ ὡς ἐφόδια διὰ τὴν πάλην τῆς ζωῆς Ἔχουν δὲ ἀποσπάσει οἱ Βούλγαροι καὶ ἕνα καθηγητὴν τῆς φιλολογίας, διδάκτορα τῆς φιλολογίας ὁ ὁποῖος διδάσκει εἰς τὰ γυμνάσια τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν καὶ τὴν Λατινικὴν, ὥστε οἱ μαθηταὶ οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν κατόπιν νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὰς ἐπιστήμας νὰ μποροῦν νὰ ἔχουν κλασσικὴν ὁπωσδήποτε μόρφωσιν καὶ νὰ μπορέσουν νὰ γίνουν λόχου χάριν νομικοί, θεολόγοι καὶ τὰ τοιαῦτα. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι οἱ Βούλγαροι εἶναι πολὺ πρακτικὸς λαὸς καὶ ἔχει προαχθῆ περισσότερον ἡμῶν εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα. Θὰ ἤθελον κατόπιν τούτων νὰ εἶχον δεδηλωμένην τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὅτι, κατὰ τὰς ἐπαγγελίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἕν ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων θὰ εἶναι τοῦτο: νὰ περιορισθοῦν καὶ νὰ ἐλαττωθοῦν τὰ κλασσικὰ γυμνάσια.

§62Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν κλασσικὴν παίδευσιν εἶναι ἡ ἑξῆς: Δὲν εἶναι πολιτικὴ περιορισμοῦ ἁπλῶς τῆς κλασσικῆς παιδεύσεως, ἀλλ’ εἶναι πολιτικὴ ἀντικαταστάσεως τῆς κλασσικῆς παιδεύσεως. Εἶναι πολιτικὴ ἀντικαταστάσεως διὰ πρακτικῶν ἐπαγγελμάτων. Τὸ πρᾶγμα ἔχει μίαν διαφορὰν πρακτικὴν τὴν ἑξῆς: Ἐὰν ἦτο ἁπλῶς πολιτικὴ περιορισμοῦ, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς καταργήσεις ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς δυνατότητας τῆς καταστάσεως. Ἐὰν βραδύνωμεν εἰς τὴν κατάργησιν, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι σήμερον, ὅπως καὶ προηγουμένως ἐτόνισα, δὲν ὑπάρχουν δυνατότητες ἀντικαταστάσεως, ἐπειδὴ στερούμεθα γεωπόνων. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσωμεν σήμερον γεωργικὴν σχολὴν ἄνευ γεωπόνων; Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον, ἐνῷ ἐχαράχθη ἡ κατεύθυνσις, βραδύνει ἡ ἐφαρμογή. Παραλλήλως ὅμως προσπαθοῦμεν νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν καταλλήλων γεωπόνων ὥστε νὰ ἱδρύσωμεν γεωπονικὰς σχολάς.

§63ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ἐχαράχθη ἡ πολιτικὴ αὐτή;

§64Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐχαράχθη διὰ τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν. Ἐκτὸς ὅμως αὐτῶν, διὰ τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν ὡρίσαμεν ὅτι γυμνάσια τὰ ὁποῖα κατὰ τὰ δύο ἔτη τῆς λειτουργίας των ἔχουν ἀριθμὸν μικρότερον τῶν 40 μαθητῶν καταργοῦνται δι’ ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς αὐτῆς θὰ εἶναι προσεχὴς ἡ κατάργησις τῶν ἡμιγυμνασίων. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ ἕνα ἀσήμαντον ἀριθμὸν μαθητῶν, 5 ἢ 10, νὰ διαθέτωμεν 2 καθηγητάς. Αὐτὰ ὡς πρὸς αὐτά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λοιπά, προνοοῦμεν διὰ τὴν δημιουργίαν ἐπαρκοῦς καὶ καταλλήλου προσωπικοῦ. Καὶ ἐφ’ ὅσον δημιουργοῦμεν κατάλληλον προσωπικὸν θὰ προβαίνωμεν εἰς ἵδρυσιν γεωργικῶν σχολῶν καὶ εἰς κατάργησιν περισσοτέρων ἡμιγυμνασίων. Ἐπιπροσθέτως σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ παίδευσις μπορεῖ καλλίτερον νὰ εὐδοκιμήσῃ μὲ τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν. Ὅταν ἑπομένως συντελεσθῇ προσεχῶς ἡ νομαρχιακὴ αὐτοδιοίκησις θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δώσωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοὺς πόρους τοὺς προβλεπομένους κατὰ τὸν Κρατικὸν προϋπολογισμὸν δι’ αὐτὰ τὰ ἡμιγυμνάσια καθὼς καὶ τὰ ὑπὸ κατάργησιν γυμνάσια, καὶ ταὐτοχρόνως τὴν ἐξουσιοδότησιν νὰ κανονίζῃ ἡ τοπικὴ πρωτοβουλία τὰς γεωργικὰς καὶ ἐν γένει ἐπαγγελματικὰς σχολάς. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὑπὸ τὰς συνθήκας ταύτας, δηλαδὴ καὶ οἰκονομικῆς ἐπικουρίας καὶ τοπικῆς πρωτοβουλίας, ἡ εὐδοκίμησις θὰ εἶναι πλήρης.

§65Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κύριε ὑπουργέ, ὅτι πολὺ μονομερῶς μὲ ἱκανοποιεῖ ἡ ἀπάντησίς σας, διότι ἐγὼ ἐννοῶ ὅτι ἡ ἀντικατάστασις τῶν καταργηθησομένων γυμνασίων δὲν θὰ εἶναι μονόπλευρος ἀλλὰ θὰ εἶναι πολύπλευρος, ὄχι μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν γεωργίαν.

§66Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐτόνισα τὰς γεωργικὰς σχολὰς διότι πρόκειται νὰ ἀποτελέσουν τὸν μεγαλείτερον ἀριθμὸν ἀλλὰ δὲν εἶναι αἱ μόναι καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον καὶ γενικώτερον ἐπαγγελματικαί.

§67Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπῆρχεν σκέψις τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἀντικατασταθῇ διὰ πραγματικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὑπῆρξεν ἄλλωστε καί ἄλλη σκέψις, νὰ καταργηθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐκπαίδευσις ἐν Ἑλλάδι, καὶ τοῦτο κατορθώθη.

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς τὴν ἐμπορικὴν ἐκπαίδευσιν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἐνδείκνυται νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς ἐπεκτάσεως αὐτῆς, ἀλλὰ μᾶλλον πρὸς περιορισμὸν διότι ὑπερέβη ἤδη ἡ παραγωγὴ τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως. (ἱλαρότης).

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν ἐπιτρέπεται, μίαν παρατήρησιν: Θὰ μποροῦσε νὰ γίνῃ μία μεταρρύθμισις τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τοῦτο: νὰ μορφώνωνται οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὸ ἐμπόριον διὰ συστάσεως νυκτερινῶν ἐμπορικῶν σχολῶν, κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τοῦ ἐν Ἀθήναις ἐμπορικοῦ συλλόγου ὁ ὁποῖος διατηρεῖ ἐμπορικὴν σχολὴν 4 ἔτη.

§70Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν: Ἡ ἀποτυχία τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν συνέβη διότι, ὡς συνήθως, ἐδώσαμεν θεωρητικὸν χαρακτῆρα καὶ θεωρητικὰς κατευθύνσεις καὶ οὕτω ἀπεμακρύνθησαν ἀπὸ τὸν πρακτικὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξουν αἱ διάφοροι ἐμπορικαὶ σχολαί. Συνηθίσαμεν οἱ Ἕλληνες νὰ μὴ εἴμεθα πρακτικοί, νὰ εἴμεθα πάντοτε μὲ θεωρίας. Εἶναι ἐλαττωματικὴ ἡ μόρφωσις τῶν ἀποφοίτων τῶν διαφόρων λεγομένων ἐμπορικῶν σχολῶν· οὔτε Γαλλικὰ μανθάνουν, οὔτε καμμίαν ἄλλην γνῶσσαν καλῶς, οὔτε τελείως τὴν λογιστικήν, οὔτε ἄλλας πρακτικῶς ὠφελίμους γνώσεις, ἀλλὰ περιορίζονται εἰς πολλὰς θεωρητικὰς γνώσεις. Ἀπὸ αὐτὰ προσέρχεται ἡ ἀποτυχία τῶν διαφόρων ἐμπορικῶν σχολῶν.

§71Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι ὀρθά, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀριθμὸς εἶναι μέγας.

§72Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Βεβαίως, καὶ ποσοτικῶς καὶ ποιοτικῶς. Ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν διαφόρων γυμνασίων ὄχι μόνον θὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν δυστυχῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τελειώνουν τὰ γυμνάσια καὶ δὲν ἔχουν κανὲν ἐφόδιον διὰ νὰ ριφθοῦν εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς, ὄχι μόνον τοῦτο θὰ περιορίσῃ, ἀλλά, διὰ νὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν πλευρὰν τοῦ ζητήματος, θὰ δώσῃ καὶ ἀρκετὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα θὰ διατεθοῦν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ εἰς αὐτὸ ἀποβλέπω ἐγώ, εἰς τὸ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις. Τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἀποτελοῦν τὰ χαλκεῖα εἰς τὰ ὁποῖα σφυρηλατεῖται ἡ νεότης καὶ δίδεται ἡ Ἐθνικὴ ἀγωγή. Αἱ ἑστίαι τῆς ἐθνικῆς προόδου εἶναι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ ὄχι τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὀλίγους ἐνδιαφέρουν. Μᾶς ἐνδιαφέρει νὰ τελειώσουν τὸ ἑξατάξιον σχολεῖον, νὰ μάθουν τὰ γράμματά των καὶ νὰ γίνουν ἐπαγγελματίαι διὰ νὰ ζήσουν, ὄχι ν’ αὐξήσουν τόν ἀριθμὸν τῶν θαμώνων τῶν καφενείων καὶ τῶν πεζοδρομίων. Ὑπ’ αὐτὴν ἔννοιαν ὡμίλησα.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ πολλῆς συμπαθείας ἠκούσαμεν τὰ λεγόμενα σας, διότι σιγὰ–σιγὰ μορφώνεται ἡ γνώμη ὅτι τὰ γυμνάσια εἶναι ἀπὸ τὰς αἰτίας τῆς κακοδαιμονίας μας.

§74Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κανεὶς δὲν ἔχει ἀντίρρησιν εἰς αὐτό.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἅμα κόψουμε τὰ γυμνάσια ἐξεγείρεται ὁ κόσμος.

§76Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα· δὲν βλέπει ἄλλων ἀναγκῶν θεραπείαν καὶ διὰ τοῦτο νομίζει ὅτι θὰ σωθῇ μὲ ἓν γυμνάσιον. Ἐὰν τὸ Κράτος ἐπήρκει εἰς ἄλλας ἀνάγκας, θὰ ἐπεθύμει καὶ τὴν κατάργησιν.

§77Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔλθω εἰς τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ὁμιλίας μου. Ἐπειδὴ ὡμίλησα περὶ δημοτικῶν σχολείων, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ νομοῦ Ἕβρου ἀλλὰ καὶ τοῦ νομοῦ Ροδόπης, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τμῆμα τῆς Θρακικῆς μας πατρίδος—διότι εἶναι οἱ δύο δίδυμοι νομοὶ ποὺ ὑπελείφθησαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος—, ὑπὸ ἔποψιν κτιρίων τῶν δημοτικῶν σχολείων ἔχω νὰ σημειώσω ὅτι εἶναι ἀρίστη· τοῦτο δ’ ὀφείλεται, καθὼς ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τὸ μὲν εἰς τὸ φίλεργον καὶ τὸν πατριωτισμὸν τῶν κατοίκων, τὸ δὲ εἰς τὴν μέριμναν τὴν ὁποίαν παρέσχε πράγματι τὸ Κράτος διὰ τὴν ἵδρυσιν δημοτικῶν σχολείων εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας. Καὶ δὲν εἶναι κοινὸν μυστικὸν ὅτι ἡμεῖς οἱ ξεκινοῦντες ἀπὸ τὸ βορειότερον σημεῖον τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἀπ’ ὅπου καὶ ἂν περάσωμεν εἰς τὸ ὑψηλότερον μέρος εἰς τὸ πλέον ὑγιεινὸν μέρος τοῦ χωρίου, τόσον τῶν παλαιῶν ὅσον καὶ τῶν προσφυγικῶν, κατ’ ἐξοχὴν τῶν προσφυγικῶν, ἐπὶ τοῦ ὑγιεινοτέρου σημείου εἶναι πραγματικῶς, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν τοῦ κυρίου ἐκ Θεσσαλονίκης συναδέλφου, καλλιμάρμαρα ἔχουν ἱδρυθῆ τὰ διάφορα δημοτικὰ σχολεῖα μὲ ὡραῖον κῆπον. Πρὸς τοῦτο δὲ ἔχω νὰ ἐκφράσω καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν κατοίκων τοῦ νομοῦ Ἕβρου, ἰδιαιτέρως, διότι πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας προκατέβαλε ποσὸν 2 ἑκατομμυρίων ἀπὸ τὸ ἀποφασισθὲν ποσὸν πρὸς ἐξακολούθησιν καὶ συμπλήρωσιν τῶν δημοτικῶν σχολείων.

§78Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐτίμησα τὴν τοπικὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐδήλωσα συγχρόνως ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐξακολουθήσω τὸ αὐτὸ μέτρον ὅπου ἐκδηλωθῇ ἡ αὐτὴ τοπικὴ πρωτοβουλία.

§79Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. .. καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν κατοίκων διότι θ’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦδε καὶ ἡ συμπλήρωσις τῶν διαφόρων σχολείων καὶ δύναμαι νὰ εἴπω μετὰ τοῦ ἀρχαίου λυρικοῦ, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Κυβέρνησις ἀρχομένου τοῦ ἔργου τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ἔθηκε τηλαυγὲς πρόσωπον, διότι πραγματικῶς ἔθεσε τηλαυγὲς πρόσωπον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις. Θὰ ἤθελα μόνον νὰ παρακαλέσω ἐπὶ ἑνὸς σπουδαιοτάτου ζητήματος διὰ τὸν τόπον, διὰ τὸν νομὸν Ἕβρου. Εἰς τὸν νομὸν Ἕβρου καθὼς καὶ εἰς τὴν ἀνατολικὴν Θρᾴκην, κατ’ ἀντίθεσιν ἑνὸς ἄλλου Ἑλληνικοῦ τμήματος τῆς ἡμετέρας πατρίδος ὅπου οἱ ἄνθρωποι ἦσαν ἐν μέρει ξενόγλωσσοι—ἄλλοι ὁμιλοῦν ἄλλην γλῶσσαν— εἰς ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει τὸ ζήτημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν Μακεδονίαν, τὸ ζήτημα τῶν ξενοφώνων, τὸ Σλαυϊκὸν Μακεδονικὸν ἰδίωμα. Εἰς τὴν Θρᾴκην ὁ Ἑλληνισμὸς ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον εἶναι σχεδὸν Ἑλληνόφωνος. Μεταξὺ ὅμως τοῦ Ἑλληνοφώνου πληθυσμοῦ ὑπάρχουν 8 ἕως 10 Ἀλβανόφωνα χωρία, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν παράδοσιν, πρὸ 200 ἐτῶν μετηνάστευσαν ἀπὸ τὴν περιφέρειαν τῆς Κορυτσᾶς. Συγχρόνως δὲ πρὸς ἀνατολὰς τῆς Ἀδριανουπόλεως μέχρι τῶν 40 Ἐκκλησιῶν, ἔνθεν κἀκεῖθεν ἑνὸς χειμάρρου, ὑπῆρχον ἀρκετοὶ πληθυσμοὶ Τουρκόφωνοι. Μικρὸν μέρος δὲ ἐκ τοῦ τμήματος τῆς Ὀρεστιάδος εἶναι ἐπίσης τουρκόφωνον. Εἰς αὐτοὺς προσετέθησαν οἱ περισσότεροι Ἀλβανόφωνοι καὶ Τουρκόφωνοι τῆς ἀνατολικῆς Θρᾴκης καὶ ἦλθον καὶ ἐγκατεστάθησαν εἰς τὸν νομὸν Ἕβρου. Τοιουτοτρόπως ἔχομεν ἐκεῖ ἓν μέρος Ἀλβανοφώνων καὶ Τουρκοφώνων. Ἐκτὸς τούτου εἰς τὸν νομὸν Ἕβρου μετηνάστευσεν ἓν μέρος Ἑλλήνων ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν, ἀπὸ τὴν παλαιὰν ἀνατολικὴν Ρωμυλίαν. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐπὶ 50 ἔτη ἐστεροῦντο παντελῶς σχολείων. Ποῦ καὶ ποῦ μερικοὶ ἐπήγαιναν εἰς τοὺς ἱερεῖς ἢ εἰς ἄλλους γνωρίζοντας ἀνάγνωσιν καὶ τοὺς ἐμάθαιναν κρυφὰ, καὶ ἐλάχιστοι ἐξ αὐτῶν τῶν μεταναστῶν ἡλικίας 50 ἐτῶν καὶ κάτω γνωρίζουν ἀνάγνωσιν καὶ γραφήν. Λοιπὸν μέγα μέρος ἐξ αὐτῶν συνέρρευσε καὶ ἀποκατεστάθη αἰσιώτατα, ὑπὸ ἐξαιρετικῶς εὐμενεῖς συνθήκας, διότι αὐτοὶ συναπεκόμισαν, ὡς ἐν ἡσυχίᾳ μεταναστεύσαντες, καὶ μέγα μέρος τῆς κινητῆς των περιουσίας καὶ ἐγκατεστάθησαν εἰς τὸν νομὸν Ροδόπης καὶ Ἕβρου. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι πρέπει νὰ ἀποτελέσουν τὸ ἀντικείμενον μιᾶς ἰδιαιτέρας μερίμνης, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον, ὡς γνωστόν, ὡς γεωγραφικὴ ἔκτασις ὁ νομὸς τοῦ Ἕβρου ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ὄψεις, τὴν μίαν πρὸς τὴν Τουρκίαν τὴν ἄλλην δὲ πρὸς τὴν Βουλγαρίαν. Ποίαν σημασίαν θὰ εἶχεν ἡ ἀρτία συντήρησις τῶν δημοτικῶν σχολείων προκειμένου περὶ προσφύγων ἀνατολικῆς Θρᾴκης, προσφύγων ἀλβανοφώνων καὶ τουρκοφώνων, ὡς καὶ μεταναστῶν οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 50 ἔτη ἐστερήθησαν τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα, εἶναι περιττὸν νὰ ἐξαρθῇ. Βεβαίως ἰδιαίτερος νόμος ἐπρονόησεν εὐτυχῶς, πέρυσι διὰ τὴν ἵδρυσιν σχολείων εἰς τοὺς παραμεθορίους πληθυσμούς· εἰς τὸ σημεῖον δὲ τοῦτο οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰμὴ μόνον, ὅτι οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοὶ οἱ ἐλθόντες ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν καὶ ἀπὸ τὴν Θρᾴκην ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰς πόλεις, οἱ γεωργικοὶ ὅμως πληθυσμοὶ τῶν διαφόρων κωμοπόλεων—σημειώσατε δέ ὅτι αἱ κωμοπόλεις ἦσαν πάρα πολλαὶ εἰς τὴν ἀνατολικὴν Θρᾴκην ἔχουσαι 500–600 σπίτια—ἀρκετὰ διατηροῦν ἑξατάξια σχολεῖα μὲ 4–5 δασκάλους. Σήμερον λοιπὸν ὁ κοινὸς κρατικὸς ὁδοστρωτὴρ καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἰσοπέδωσεν αὐτοὺς καὶ ἔφερεν ἐκεῖ τὴν ἰσοπέδωσιν. Διὰ τοῦ νόμου ἔρχεται καὶ τὸ καλὸν ἔρχεται καὶ τὸ κακὸν, εἶπεν ὁ ἀρχαῖος Σόλων. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐσηκώθησαν ἀπὸ τὴν ἀνατολικὴν Θράκην, ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν καὶ ἦλθον νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ καὶ ἀπετέλεσαν χωρία μὲ 100–200 σπίτια μένουν μὲ ἕνα μόνον δάσκαλον. Ἐκκρεμοῦν δὲ αἱ προτάσεις τῶν δύο ἐπιθεωρητῶν, Ἀλεξανδρουπόλεως καὶ Διδυμοτείχου, ἐκκρεμοῦν αἱ προτάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὤφειλεν ἀπὸ πέρυσι νὰ εἶχε γίνει ἡ προαγωγή, διότι δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐρχόμεθα εἰς τακτικὴν ἐπαφὴν μὲ τὸν κόσμον νὰ ἀκούωμεν παράπονα ἠτιολογημένα καὶ δίκαια διότι μᾶς λέγουν: Ἐπὶ Τουρκοκρατίας εἴχομεν 4–5 δασκάλους εἰς τὸ χωριό μας· ἐμάνθαναν τὰ παιδιά μας γράμματα, καὶ σήμερον πῶς θὰ μάθουν τὰ παιδιά μας γράμματα; Γνωστὸν εἶναι ὅτι εἰς τὰ μονοτάξια αὐτὰ σχολεῖα ἕνας δάσκαλος ἔχει νὰ διδάξῃ 4–6 τάξεις, ἀφήσατε δέ, ὅτι καὶ ἐκεῖ ποὺ εἶναι 5–6 δάσκαλοι, ξεύρομεν σήμερον τὶ γίνεται· ἀλλ’ ἐπὶ τέλους κάτι γίνεται. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε ὑπουργέ, ὅπως διὰ τὰ σχολεῖα αὐτὰ τὰ εὑρισκόμενα ὑπὸ τὴν πρότασιν τῶν ἐπιθεωρητῶν τοῦ νομοῦ Ἕβρου, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δοθῇ ἰδιαιτέρα προσοχή, ὥστε νὰ προαχθοῦν αὐτὰ τὰ σχολεῖα.

§80Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε συναφῶς νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν, ὅτι ἐπὶ τῶν προτάσεων τῶν 2 ἐπιθεωρητῶν τοῦ νομοῦ Ἕβρου, τοῦ Διδυμοτείχου καὶ τῆς Ἀλεξανδρουπόλεως, τὸ ὑπουργεῖον ἔχει ἤδη ἀπαντήσει διὰ τὴν ἵδρυσιν αὐτῶν. Εἰς μὲν τὸ Διδυμότειχον ἓξ σχολείων, εἰς δὲ τὴν Ἀλεξανδρούπολιν δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸν ἀριθμόν. Τελευταίως μοῦ ἐδόθη διαβεβαίωσις, ὅτι μὲ τὸν τελευταῖον προϋπολογισμὸν θὰ γίνουν αἱ προαγωγαί. Συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησιν, ὅπως αἱ ἐνέργειαι αὐταὶ γίνουν.

§81Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπόσχομαι, ὅτι θὰ τὴν μεταβιβάσω εἰς τὸν γείτονα.

§82Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς ἀμέσως τώρα, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ ἀναμείνω τὴν συζήτησιν τοῦ οἰκείου προϋπολογισμοῦ.

§83Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δύνασθε, προχωρήσατε.

§84Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ἰατροῦ τὸ ἐπάγγελμα ἤθελα νὰ εἴπω καὶ μερικὰ πράγματα διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς. Βλέπω τὴν ἰδιάζουσαν προσοχὴν τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν ὁ σεβαστὸς κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ ζητήματα τοῦ ὑπουργείου τούτου, καθ’ ὅσον ἡ ἀποδοχὴ τοῦ νὰ διευθύνῃ αὐτὸς τὸ ὑπουργεῖον αὐτό, σημαίνει κατ’ ἐμέ, καὶ κατ’ ἄλλους βεβαίως, τὴν ἰδιάζουσαν προσοχὴν καὶ μέριμναν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν τῆς Ὑγιεινῆς. Ἤθελα μάλιστα νὰ εἴπω τῆς Ἐθνικῆς Ὑγείας καὶ νὰ προτείνω τῆς Ἐθνικῆς Ὑγείας νὰ ὀνομασθῇ τὸ ὑπουργεῖον αὐτό. Πρὸς τοῦτο δὲ μοὶ ἔδωκε τὴν ἀφορμὴν τὸ ὅτι ἡ Τουρκία Ἐθνικῆς Ὑγείας ὑπουργεῖον ὀνομάζει τοῦτο ἐν τῇ νέᾳ δημοκρατίᾳ της, δὲν τὸ ὀνομάζει ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς· καὶ ἡ Βουλγαρία ἅμα τῇ ἱδρύσει, ὄχι ὑπουργείου ἀλλὰ διευθύνσεως, τρόπον τινὰ ὑφυπουργείου, τὸ ὀνομάζει ὑφυπουργεῖον Ἐθνικῆς Ὑγείας. Θὰ ἤθελον καὶ ἐγώ, ὅπως καὶ τὸ ἰδικόν μας ὑπουργεῖον ὀνομασθῇ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ὑγείας, διότι νομίζω ὅτι τὸ ὄνομα τοῦτο πληρέστερον ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν προορισμόν του.

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπουργεῖον μας δὲν λέγεται ὑπουργεῖον Ὑγείας, ἀλλ’ ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς, καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸ τὸ ὄνομα ἀποδίδει καλλίτερα τὸ πρᾶγμα.

§86Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Καλῶς ἁπλῶς μίαν γνώμην ὑπέβαλον. Ἐπὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ μέρους θὰ ἤθελον ὅπως ἐπισπευσθοῦν αἱ ἐργασίαι τῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ νὰ ὀργανωθῇ ἡ λειτουργία τῶν ἀντιελονοσικῶν συνεργείων καὶ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἀντιελονοσικὴ ἐργασία. Ὁ ἐχθρὸς εἶναι πολὺ πλέον ἐπικίνδυνος ἀφ’ ὅσον τὸν φανταζόμεθα, διότι δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὰς πεδιάδας ὅπως τὸν φαντάζονται μερικοὶ ἀλλ’ ἀνερριχήθη καὶ ἔκαμεν ἐγκαταστάσεις εἰς τὰς ὑψηλὰς κορυφάς, ὑπερέβη τὰ κράσπεδα καὶ ἐγκατέστησεν ἐπὶ τῶν ὑψηλοτέρων κορυφῶν τὸν βωμόν του, βωμόν εἰς τὸν ὁποῖον πολλὰ ἀριθμοῦνται τὰ θύματα, τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην ἀποθνήσκουν ἀπὸ αἱματουρίαν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ Δυτικωτέραν Θρᾴκην, ὅπου ὁ πατὴρ τῆς ἰατρικῆς θαυμάσια περιέγραψε τὸν αἱματουρικὸν πυρετόν. Ἐξακολουθοῦν δὲ ἀτυχῶς οἱ τριταῖοι καὶ τεταρταῖοι, καὶ συχνότατοι καὶ ἀτελείωτοι νὰ ἐπέρχωνται οἱ θάνατοι. Ἄνθρωποι καθίστανται ἀκατάλληλοι διὰ πᾶσαν ἐργασίαν. Ἑπομένως τοῦτο ἀποτελεῖ ἓν οὐσιωδέστατον ζήτημα ὄχι πλέον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλὰ τῆς Ἐθνικῆς ὑπάρξεως. Βλέπει κανεὶς παιδιὰ μικρὰ 7–8 ἐτῶν μὲ τόσες κοιλιές, σπλῆνες, ὅπου ἐνθυμοῦμαι τὸν καθηγητὴν κ. Καραμίτσαν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔφερε παράδειγμα ἀρρώστους μὲ πελωρίους σπλῆνας. Τὶ νὰ ἀναμένῃ τὸ Ἔθνος ἀπὸ τοιούτους πολίτας; Ὁ κίνδυνος εἶναι πολὺ μεγάλος καὶ πρέπει ἀναλόγως, νὰ εἶναι σοβαρωτέρα ἡ προσοχὴ εἰς τὸ οὐσιωδέστατον αὐτὸ ζήτημα. Βεβαίως ἔπρεπε νὰ στρατολογηθοῦν εἰς τὸν καθηγητικὸν σύλλογον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεδειγμένοι ἐπιστημονικῶς ἀπὸ ἰατροὺς κατὰ τὴν γνώμην μου ἔπρεπε νὰ στρατολογηθοῦν αἱ κορυφαὶ καὶ αἱ εἰδικότητες εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὅλοι εἰδικῶς κατηρτισμένοι. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὅλοι Καρδαμίτσηδες διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, οὐχ’ ἧττον ὅμως φρονῶ, ὅτι ἠδύνατο νὰ καταβληθῇ μεγαλειτέρα προσοχὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὸν καθηγητικὸν σύλλογον, διότι γνωρίζω πολὺ καλὰ ὅτι μέσα εἰς αὐτοὺς εὑρίσκεται ἕνα πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐσπούδασεν καὶ ἐδῶ καὶ εἰς τοὺς Παρισίους ὀφθαλμίατρος. Τί θὰ κάμῃ αὐτός; Ἀφοῦ ἀπέτυχεν εἰς τὸν ὀφθαλμολογικὸν κλάδον, τὸ ἐγύρισε εἰς τὴν χειρουργικήν. Ἀδέξιος καὶ ἐκεῖ, τὸ ἐγύρισεν εἰς τὴν μαιευτικὴν καὶ ἔπειτα εἰς τὴν παθολογικήν. Ἐδῶ βέβαια τὰ πράγματα εἶναι σκοτεινὰ δὲν συλλαμβάνεται ἡ ἀμάθεια εἰς τὴν παθολογίαν, εἶναι σκοτεινὸ πρᾶγμα, ἐνῷ εἰς τὴν μαιευτικὴν συλλαμβάνεται, διότι δὲν παίζει παιγνίδι οὔτε καὶ ἡ χειρουργικὴ εἶναι παιγνίδι, διότι ἂν κόψῃ μιὰ ἀρτηρία ὁ ἄρρωστος πηγαίνει οὔτε εἰς τὰ μάτια, τὰ ὁποῖα θὰ τὰ τυφλώσῃ. Ἔχω τὴν γνώμην, λοιπόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποδοθῇ μεγαλυτέρα σπουδαιότης καὶ ἀνάλογος νὰ εἶναι καὶ ταχίστη μάλιστα ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀντιελονοσιακῶν συνεργείων καὶ ἡ λειτουργία αὐτῶν.

§87Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀπὸ ἕνα ἐμπνευσμένον διευθύνοντα, ἔχουν οὐσιωδῶς ἐλαττωθῆ αἱ φοβεραὶ συνέπειαι τὰς ὁποίας ἀναφέρετε. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸν νὰ τὸν βάλουν ταχύτερα.

§88Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι μυδραλλιοβόλα. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θέλομεν κανόνια τῶν 42.

§89Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Νὰ μὴ χάσωμεν καὶ αὐτούς.

§90Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Βεβαίως, ἀλλ’ ἐδῶ χρειαζόμεθα τῶν 42, χρειαζόμεθα σπουδαιοτάτην ἐργασίαν. Ἔρχομαι εἰς ἕνα ἄλλο ζήτημα ἐπίσης σπουδαῖον. Τὸ ζήτημα τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας—τακτοποίησις δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ὑφίσταται — τῆς συστάσεως μᾶλλον τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας. Ὅσοι εἶχον τὴν τύχην νὰ ταξιδεύσουν ἄλλοτε εἰς τὴν Αἴγυπτον, εἰς τὴν Ἐρυθρὰν θάλασσαν, ὅπου ὑπῆρχε τὸ λοιμοκαθαρτήριον τοῦ Τὸρ Σινᾶ εἰς τὴν Σμύρνην ὅπου ὑπῆρχε τὸ λοιμοκαθαρτήριον τῶν Κλαζομενῶν, εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν θὰ ἀντελήφθησαν βεβαίως ὅτι ὑπῆρχε μία ὑπηρεσία ὑγειονομικὴ τελειοτάτη καὶ ἀρτιωτάτη, τόσον εἰς τὴν Τουρκίαν ὅσον καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον. Εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν ὑπῆρχεν ἡ ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ τῆς ὁποίας μέλη εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι ὅλων σχεδὸν τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, τὰ ὁποῖα ἐνδιεφέροντο διὰ τὸ ζήτημα τῶν διαφόρων ἐπιδημιῶν τῶν τροπικῶν χωρῶν. Ὑπῆρχεν ὑπηρεσία ἀρτιωτάτη. Ἡ Τουρκία εἶχεν ἕνα λοιμοκαθαρτήριον εἰς εἰς τὴν Τροπολίτιδα, εἶχεν τὸ λοιμοκαθαρτήριον τῶν Κλαζομενῶν ἔξωθι τῆς Σμύρνης, καί τοιουτοτρόπως εἶχεν ἀρτίαν ὑπηρεσίαν. Ἡμεῖς τὶ ἔχομεν; Ἔχομεν δῆθεν ἕνα λοιμοκαθαρτήριον ὁσάκις δηλαδὴ συμβαίνει νὰ γίνῃ καὶ καμμία ἐπιδημία τότε ἐν σπουδῇ καὶ προχείρως κάμνομεν κἄτι τι. Προχειρολογοῦντες πάντοτε κάμνομεν νὰ λειτουργήσῃ τὸ λοιμοκαθαρτήριον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἐπί τινας ἡμέρας καὶ ἀφήνομεν ἐκτεθειμένον τὸ λοιμοκαθαρτήριον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἢ καὶ ἀλλαχοῦ ἀποδίδοντες μάλιστα καὶ εὐχαριστήρια εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ εἰς τόν τύπον καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἴσως, ἐννοεῖται διότι κατωρθώθη νὰ κατασταλῇ καὶ νὰ περιορισθῇ ἡ πανώλης λόγου χάριν ἡ ὁποία ἐπῆγεν εἰς τὰς Πάτρας. Βεβαίως τὸ τοιοῦτον δὲν κατωρθώθη, κατὰ τὴν γνώμην μου ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, ἀλλὰ χάρις εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν εὔνοιαν τοῦ ἡλίου ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Πατρίς μας· διότι ἂν ἐλαμβάνετο ἡ μέριμνα τότε ἔπρεπε νὰ γίνῃ τοιαύτη ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν νὰ εἰσέλθῃ ἡ πανώλης, διότι ἡ πανώλης ἦλθεν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ἢ τὴν Ἰταλίαν ἢ ἄλλοθεν. Ὅταν ἔχωμεν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν ἀρτίαν μὲ ἰατροὺς μονίμους εἰδικῶς κατηρτισμένους, τότε δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν ἐπιδημίαν νὰ μᾶς ἔλθῃ. Ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ κατὰ τὸ 1914 καὶ 1915 πῶς ἐγίνετο ἡ ἀπολύμανσις εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἔξω τῆς Θεσσαλονίκης εἰς τὸ ἀκρωτήριον τοῦ Καραμπουρνοῦ ὑπεχρέουν τὰ πλοῖα τὰ ἐξ Εὐρώπης νὰ πηγαίνουν ἐκεῖ διὰ νὰ γίνεται ἡ ἀπολύμανσις, ἀπολύμανσις κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Ὁμήρου, διότι εἰς τὸν Ὅμηρον ἀναφέρεται ὅτι ὅταν ὁ Ὀδυσεὺς ἐφόνευσε τοὺς αὐθάδεις μνηστῆρας, εἶπε: «φέρε μου τὸ θειάφι ν’ ἀπολυμάνω». Καὶ ὁ Ὅμηρος λοιπὸν ἐγνώριζεν ὅτι τὸ θειάφι ἔχει ἀπολυμαντικὴν δύναμιν καὶ τὸ ἴδιον Ὁμηρικὸν σύστημα ἐγίνετο εἰς τὴν Θεσσαλονίκην εἰς τὸν κεντρικώτερον λιμένα τῆς Ἑλλάδος. Ἐγένετο ἡ ἀπολύμανσις μὲ πινάκια εἰς τὰ ὁποῖα ἔκαιγαν ὀλίγο θειάφι, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ θειάφι φέρει αἱμορραγίας πνευμονικάς, εἶχον δὲ παρακληθῆ καί ἐγὼ τότε, ἐπειδὴ εἶχον ὑπηρετήσει εἰς τὴν Αἴγυπτον, εἶχον παρακληθῆ ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Ρέπουλην νὰ ἀναλάβω τὰ καθήκοντα τοῦ ὑγειονομικοῦ ἰατροῦ. Προηγουμένως δὲ τὰς διατυπώσεις αὐτὰς τὰς ἔκαμεν ἀλλαχοῦ μὲν ὁ λιμενάρχης, εἰς ἄλλα δὲ μέρη ἕνας πρώην γραμματεὺς εἰρηνοδικείου. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν μεγάλην σημασίαν εἰς τὸν καταρτισμὸν καὶ τὴν ρύθμισιν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας Διότι τὸ τοιοῦτον ὄχι μόνον εἶναι σωτήριον καὶ ὠφελιμώτατον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐκτιθέμεθα ἀπέναντι τῶν ξένων ὅτι εἴμεθα τόσον ὀπισθοδρομικοί.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἕβρου συνάδελφος φρονεῖ ὅτι δὲν κινδυνεύει ἡ δημοσία ὑγεία καὶ ὅτι μόνον διὰ τὸν τύπον ἔγινα ἐγὼ ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς. Μᾶς εἶπεν ὅτι συχνὰ μᾶς ἔρχονται κρούσματα πανώλους εἰς τὴν Ἑλλάδα, τελευταίως δὲ ἀκόμη εἰς τὸν Πύργον. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ὑπάρχει κανὲν μέσον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἠμπορεῖτε νὰ ἐμποδίσητε νὰ ἔλθῃ ἓν κροῦσμα εἰς οἱανδήποτε χώραν. Δὲν ὑπάρχει κανὲν μέσον ἐκτὸς ἐὰν θέλετε νὰ ἐφαρμόσετε καραντίναν ἀγρίαν. Ἀλλ’ ἐὰν θέλετε νὰ μεταχειρισθῆτε αὐτὰ τὰ μέσα τὰ ἄγρια καὶ τὰ ἀπολίτιστα, θὰ σᾶς ἀπέκλειον ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη καὶ θὰ κατορθώνατε μὲν νὰ μὴ ἔλθῃ ἓν κροῦσμα πανώλους εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ τὸν Πύργον, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἀπεθνήσκατε ἀπὸ τὴν πεῖναν. Τὸ Κράτος εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταστείλῃ ἐμφανιζομένην μίαν ἐπιδημίαν. Ἀπὸ 20 ἐτῶν τὸ Κράτος εἶναι ἐπαρκέστατον καὶ ὠργανωμένον κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε κατώρθωσε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα νὰ μὴ ἀφήσῃ καμμίαν ἐπιδημίαν νὰ εἰσβάλῃ καὶ νὰ ἀναπτυχθῇ. Τί ἄλλο περισσότερον θέλομεν; Ἀντὶ δὲ νὰ ἀπευθύνωμεν τὰς εὐχαριστίας μας πρὸς τὰς ὑπηρεσίας διὰ τὰς τόσας προσπαθείας τὰς ὁποίας καταβάλλουν, ἔρχεσθε σεῖς καὶ μάλιστα ἕνας ἰατρὸς γιὰ νὰ μᾶς πῆτε ὅσα μᾶς εἴπατε. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ὅτι δὲν ἔγινε τίποτε διὰ τὴν ὑγείαν καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου μᾶς εἶπεν ὅτι ἓν ἀπὸ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνεστήθη διὰ νόμου μεταπολεμικῶς, τῆς ἑλονοσίας ἦτο ἄλλοτε ὀφθαλμίατρος, ἦτο ἀνίκανος κλπ. Τὰ ζητήματα εἶναι προσωπικά, κ. βουλευτά, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνεπτύξατε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πῶς τολμᾶτε νὰ ἔρχεσθε εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς διὰ νὰ καταγγείλετε ὅτι δὲν κάμνομεν τίποτε διὰ τὴν ὑγείαν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν κάνει τόσα, ἔχομε κάνει ἀπὸ πέρισυ μίαν ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ τοὺς διασημοτέρους ὑγιεινολόγους τοῦ κόσμου, ἡ ὁποία ἔκαμε μίαν ἐργασίαν 2000 σελίδες καὶ μᾶς ὑπέδειξε τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν; Κάθε μέρα προχωροῦμεν μὲ βῆμα σταθερόν. Ἡ σχολὴ τῆς ὑγιεινῆς θὰ ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς Ὀκτωβρίου. Σήμερον ἐδέχθην καὶ ἐπισήμως δύο διακεκριμένους ὑγιεινολόγους τῆς Ἀμερικῆς, τὸν ἕνα ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκ τῶν διασημοτέρων ἑλονοσιολόγων τοῦ κόσμου καὶ τὸν κ. Ράϊχ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑγιεινολόγος μηχανικὸς λίαν διακεκριμένος, ἀποστελλόμενοι καὶ οἱ δύο ἀπὸ τὸ ἵδρυμα τοῦ Ροκφέλλερ διὰ νὰ συνεργασθοῦν μὲ ἡμᾶς καὶ νὰ μᾶς βοηθήσουν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὑγειονομικῆς μας ὑπηρεσίας. Οὐδέποτε εἰς καμμίαν ὑπηρεσίαν δὲν ἔγινεν εἰς τόσον ὀλίγον διάστημα χρόνου μεγαλειτέρα ἐργασία καὶ ἀποδοτικωτέρα ἐργασία ἀπὸ ὅ,τι γίνεται ἐδῶ διὰ τὴν ὑγιεινήν. Καὶ ἔρχεσθε τοῦ λόγου σας, ὁ ὁποῖος παρουσιάζεσθε μάλιστα, ὑποθέτω ὡς φίλος τῆς Κυβερνήσεως. Τέτοιοι φίλοι νὰ ἦσαν ὅλοι, διὰ νὰ ἐμβάλητε τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν κόσμον ὅτι τὸν γελοῦμε καὶ τὸν ἀπατοῦμε. Ἄξιος ὁ μισθός σας!!

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαδᾶς.

§93Χ. ΛΑΔΑΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως 1930–1931 εἰσάγεται μὲ ἀναγεγραμμένας πιστώσεις 224.448.983 ἔναντι πιστώσεων 229.271.603 ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον πιστώσεως 5 περίπου ἑκατομμυρίων. Εἰδικώτερον: αʹ) διὰ τὰ τακτικὰ ἔξοδα ἀναγράφονται πιστώσεις δραχ. 220.522.980 ἔναντι πιστώσεων 1929–30 δρχ. 209.245.600 ἤτοι ἐπὶ πλέον δρχ. 11.277.380. βʹ) Δι’ ἔκτακτα ἔξοδα ἀναγράφονται πιστώσεις δραχ. 3.926.003, ἔναντι πιστώσεων 1929–30 δραχ. 26.003, ἤτοι ἐπὶ πλέον πιστώσεις δραχ. 3.900.000. Δὲν ἀναγράφεται ὅμως ἡ ἐξ 20 ἑκατομμυρίων πίστωσις (κατηγορία III) ἐκ διαθέσεως πλεονάσματος χρήσεως 1927–1928, ἐξ οὗ καὶ ἡ ἐν τῷ συνόλῳ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ τῶν 4.822.620. Αἱ τελευταῖαι αὗται πιστώσεις (20 ἑκατομ.) ἀφεώρων ἀναγεγραμμένην πίστωσιν 5 ἑκατομμυρίων δι’ ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Κορίνθῳ καὶ 15 ἑκατομμυρίων δι’ ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις. Κατ’ ἀκολουθίαν δὲν πρόκειται περὶ μειώσεως δαπανῶν, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς περὶ αὐξήσεως κατὰ δραχμὰς 15.177.380. Πρώτη πίστωσις εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν τακτικῶν ἐξόδων ἀναγράφονται αἱ ἀποδοχαὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας. Εἰς τὸ κεφάλαιον δὲ τοῦτο δίδεται ὁλόκληρος ἡ εἰκὼν τῆς ἀταξίας ἐν τῇ ὑπαλληλικῇ ὑπηρεσίᾳ. Οὕτω ὑπάρχουν δύο διευθυνταί: αʹ) μὲ μισθὸν εἰσαγγελέως ἐφετῶν, εἷς τῆς διοικήσεως δικαιοσύνης καὶ ἕτερος ὁ τῆς διοικήσεως φυλακῶν. Ὁ εἷς ἐκ τούτων ὁ διευθυντὴς τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἔγινεν εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν δυνάμει Παγκαλικοῦ διατάγματος μὴ κυρωθέντος εἰσέτι. Φαίνεται ὅμως ὅτι ἀφ’ ἧς ὑπῆρχε ἡ θέσις τοῦ διευθυντοῦ τῆς διοικήσεως φυλακῶν ἡ θέσις αὕτη ἦτο βαθμοῦ καὶ μισθοῦ εἰσαγγελέως ἐφετῶν καθ’ ἃ λεπτομερῶς ἀναπτύσσω ἐν τῇ ἐγγράφῳ εἰσηγήσει μου. Καὶ ὁ ἕτερος λοιπὸν διευθυντὴς ἐκμεταλλευόμενος αὐτὴν τὴν ἐξαιρετικὴν διάταξιν ἔγινεν καὶ αὐτὸς εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν δι’ ἄλλης προσωπικῆς διατάξεως. Οὕτω δὲ καὶ οἱ δύο διευθυνταὶ ἔχουσι τὸν αὐτὸν βαθμὸν εἰσαγγελέως ἐφετῶν. Περαιτέρω ὑπάρχει εἰς τὸ τμῆμα προσωπικοῦ τμηματάρχης μὲ τὸν βαθμόν. (ἀναγινώσκει). «Περαιτέρω εἰς τὸ τμῆμα προσωπικοῦ συναντῶμεν τμηματάρχην αʹ «ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ....διευθυντοῦ βʹ». Εἰς τὸ τμῆμα ἐκκαθαρίσεως δαπανῶν τοῦ ὑπουργείου συναντῶμεν τμηματάρχην αʹ «ἐπὶ τίτλῳ καὶ μισθῷ διευθυντοῦ αʹ» καὶ 3 εἰσηγητὰς «ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ τμηματάρχου βʹ» καὶ ἑτέρους 3 εἰσηγητὰς «ἐπὶ μισθῷ τμηματάρχου βʹ». κλπ. κλπ. Εἰς τὸ τμῆμα διεκπεραιώσεως συναντῶμεν τμηματάρχην αʹ «ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ διευθυντοῦ βʹ τάξεως» καὶ εἰσηγητὴν «ἐπὶ μισθῷ τμηματάρχου βʹ». Εἰς τὴν διεύθυνσιν φυλακῶν συναντῶμεν εἰσηγητὴν «ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ τμηματάρχου βʹ» καὶ ἕτερον «ἐπὶ μισθῷ τμηματάρχου βʹ». Εἰς τὸ τμῆμα διαχειρίσεως φυλακῶν τμηματάρχην αʹ «ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ διευθυντοῦ αʹ» καί....δακτυλογράφους αʹ «ἐπὶ μισθῷ γραμματέως αʹ τάξεως». Περαιτέρω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 1930–31 ἀναγράφονται νέα κονδύλια, μὴ ἀναγραφόμενα εἰς τὸν τῆς παρελθούσης χρήσεως, τὰ ἑξῆς: αʹ) Δι’ ἔξοδα φωτισμοῦ, θερμάνσεως, ἔξοδα συντηρήσεως, καθαριότητα κλπ. δραχ. 84.000, καὶ βʹ) Δι’ ἔξοδα ὑπηρεσιακῶν δημοσιευμάτων, ἀγορὰν συγγραμμάτων καὶ περιοδικῶν δρ. 6.000. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ κονδύλιον περισυνῆς χρήσεως δραχ. 180.000 δι’ ἔξοδα λειτουργίας γραφείων (γραφ. ὕλη κλπ.) περιορίζεται ἤδη εἰς 80.000. Ἐπίσης περιορίζεται τὸ δι’ ἡμερομίσθια καθαριστῶν καὶ ἐργατῶν δι’ ὑπηρεσίας ἐν τῷ ὑπουργείῳ ἀπὸ δραχ. 50 χιλ. εἰς 45 χιλ., μολονότι ἔδει τοῦτο νὰ διαγραφῇ καὶ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 8 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, προνοοῦν ἐπίσης περὶ καθαριότητος, καὶ αὐξανομένης ἐν ἀνάγκῃ τῆς πιστώσεως τῶν 84.000 κατὰ τι ποσόν, ἵνα μὴ ἀναγράφηται διπλῆ πίστωσις διὰ καθαριότητα. Παραμένει πρὸς ἐξέτασιν πίστωσις μισθώματος παραρτήματος ὑπουργείου. Εἰς κεφ. 2 ὑπάρχουν ἀναγεγραμμέναι αἱ πιστώσεις διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ὡς πρὸς ταύτας παρατηροῦμεν: Αὔξησιν κατὰ 170 χιλ. τῆς ἐκ δραχμῶν 345 χιλ. πιστώσεως δι’ ἔξοδα λειτουργίας γραφείων, ἀναγραφομένων διὰ τὴν νέαν χρῆσιν τῶν χωριστῶν πιστώσεων δραχ. 310 χιλ. διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν γραφείων, δραχ. 5 χιλ. διὰ τηλεγραφικὰ καὶ ταχυδρομικὰ καὶ δραχ. 200 χιλ. διὰ φωτισμόν, θέρμανσιν καὶ καθαριότητα. Φρονοῦμεν ὅτι τὸ τελευταῖον κονδύλιον εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ δέον νὰ περικοπῇ κατά τι. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ πίστωσις τῆς παλαιᾶς χρήσεως ἐκ δραχ. 500 χιλ. διὰ τὴν ἐγκατάστασιν μειοῦται εἰς δραχ. 100 χιλ. Ὡς ἐπίσης μειοῦται κατὰ 140 χιλ. ἡ ἐξ 150 χιλ. περυσινὴ πίστωσις δι’ ἀγορὰν συγγραμμάτων, περιορισθεῖσα μόνον εἰς δραχ. 10 χιλ., ἥτις εἶναι λίαν ἀνεπαρκὴς καὶ δέον ν’ αὐξηθῇ. Ὡς πρὸς τὰ δικαστήρια. Τὸ προσωπικὸν τῶν δικαστηρίων ἐν συνόλῳ ἀνέρχεται εἰς 4149, ὡς ἐμφαίνεται ἀπὸ λεπτομερεῖς πίνακας τοὺς ὁποίους ἔχω. Ἀλλ’ ἐνῷ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μισθοὺς τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας αὐτοὶ εἶναι κανονισμένοι ἐπὶ τῇ βάσει περίπου τῶν σημερινῶν ἀναγκῶν τῆς ζωῆς, ὡς πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐλήφθη μὲν μέριμνα ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως πρὸς βελτίωσιν τοῦ χορηγηθέντος εἰς αὐτοὺς ἐπιδόματος λόγῳ ἐνοικίου, ἀλλὰ πάντως εἶναι ἀνεπαρκές. Εἰς τὴν ἔκθεσίν μου ὑπάρχει μία παραβολὴ μὲ τοὺς μισθοὺς τῆς Γιουγκοσλαβίας καὶ τῆς Βουλγαρίας ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει ὅτι οἱ δικαστικοί μας ἀμείβονται κατώτερον τῆς Γιουγκοσλαβίας ἀνώτερον δὲ τῆς Βουλγαρίας. Πρέπει δὲ νὰ σημειωθῇ ὅτι ὁ τιμάριθμος τῆς ζωῆς εἶναι μεγαλείτερος τῆς Σερβίας. Πρέπει ἐν τούτοις νὰ σημειωθῇ ὅτι οἱ μικροὶ μισθοὶ παρ’ ἡμῖν εἶναι καὶ φαινομενικοὶ διότι ἔχομεν ἐκτὸς τοῦ ἐπιδόματος λόγῳ ἐνοικίου, ἔχομεν καὶ αὐξήσεις ἀπὸ 5, 10, 15 καὶ 25% ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ μισθοῦ ἐπὶ τῇ συμπληρώσει ὡρισμένου χρόνου ὑπηρεσίας. Ἔχομεν καὶ τὰς διαφόρους ἀποσπάσεις ὑπαλλήλων αἱ ὁποῖαι σκεπάζονται καὶ προσθέτους ἀποδοχάς, διὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ ρυθμισθοῦν κατὰ τρόπον ὥστε ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ νὰ ὑπηρετοῦν περιοδικῶς διὰ νὰ ἀποφεύγεται αὐτὸ τὸ θέαμα τῶν διαφόρων ἀποσπάσεων κατὰ τὰς ὁποίας οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι προσλαμβάνονται εἰς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα κατὰ προτίμησιν καὶ δημιουργοῦνται τοιουτορόπως προνομιοῦχοι δικαστικοὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀποδοχῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν λειτουργίαν τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔχομεν ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν πίστωσιν τῆς περυσινῆς χρήσεως μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι ἔχομεν αὔξησιν 690.000 δραχ. διὰ τὸ ἐπίδομα, λόγῳ ἐνοικίου, τὸ ἴδιον εἰς τὰ ἐφετεῖα, ἔχομεν αὔξησιν ἀλλὰ καὶ αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς φαινομενική. Εἰς τὰ πρωτοδικεῖα ἔχομεν αὔξησιν 6.255.000, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ εἶναι φαινομενικὴ αὔξησις, διότι ἀποτελεῖ καὶ αὐτὴ τὸ ἐπίδομα τὸ ὁποῖον δίδεται λόγῳ ἐνοικίων. Ἐδῶ εἶναι ἄξιον προσοχῆς ὅτι μία πίστωσις ἐκ τοῦ περυσινοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ 1.500.000 διὰ φωτισμὸν θέρμανσιν καὶ καθαριότητα περιωρίσθη κατὰ 213.000. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος. Διότι δὲν ὑπάρχει θέρμανσις εἰς τὰ δικαστήρια αὐτὰ καὶ δὲν ὑπάρχει καθαριότης καὶ ὅπου δίδομεν αὐτὸ τὸ ποσόν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ αἶσχος εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται τὸ πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν. Εἰς τὰ εἰδικὰ ὑποθηκοφυλακεῖα καὶ τὰ ἔμμισθα ληξιαρχεῖα, δὲν ἔχομεν αὐξήσεις. Εἰδικώτερον εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν τὸ ἑξῆς: Ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προτείνῃ περισσοτέρας οἰκονομίας διότι ἡ ἐπίτευξις τούτων δύναται νὰ ἐπέλθῃ μόνον διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων. Ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ θεσμοῦ τῶν μονομερῶν δικαστηρίων ὁ ὁποῖος εἰσήχθη ἀκριβῶς ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὁ ὁποῖος παρέσχεν εἰς τοὺς πολίτας ταχεῖαν, ἄμεσον καὶ πλησιέστατα πρὸς αὐτὸν κειμένην τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, εἶναι ἕνα ἀσφαλὲς βῆμα πρὸς τὴν μεταρρύθμισιν ταύτην, ἥτις πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν δικαιοσύνην ἐπὶ τῶν ἁπλῶν ὑποθέσεων, διότι ἡ τοῦ 1929 δὲν συνεπληρώθη, προκύπτει ὅτι ὑπάρχουν πρωτοδικεῖα εἰς τὰ ὁποῖα καθ’ ὅλον τὸ ἔτος εἰσήχθησαν 246 ὑποθέσεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἐματαιώθησαν 110. Κατανοεῖτε ἐντεῦθεν πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκδιδομένων ἀποφάσεων ἀφοῦ τόσαι ὑποθέσεις συζητοῦνται. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς φυλακὰς αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγραφόμεναι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν παρουσιάζουν αὔξησιν 1.313.780. Ἐζητήθη δι’ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις 1.241.000 δι’ ἀνέγερσιν φυλακῶν εἰς Ἡράκλειον. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναγράψῃ αὐτὴν τὴν πίστωσιν διότι τὸ σχετικὸν ἔγγραφον δὲν ἔφερε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὅσον ἀφορᾶ τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους αἱ φυλακαὶ αὐταὶ αἱ ὁποῖαι ἀπασχολοῦν ὡρισμένον προσωπικὸν εἶναι εἰς μὲν τὰς Ἀθήνας αἱ φυλακαὶ Ἀβέρωφ, Συγγροῦ, εἰς δὲ τὰς ἐπαρχία ὑπάρχουν 47 τοιαῦται τελείως ἀνοργάνωτοι. Εἰς τὰς φυλακὰς αὐτὰς ἐκρατοῦντο τὴν 1 Ἰανουαρίου 1930 ἐν ὅλῳ 5.591 κατάδικοι καὶ ὑπόδικοι 1831. Ἐπίσης δὲ κρατοῦνται καὶ 363 καθ’ ἅπαν τὸ κράτος διὰ χρέη. Ἐσημειώσαμεν ἰδιαιτέρως τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν, διότι ἐὰν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὑπάρχουν κρατούμενοι διὰ χρέη καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται μετὰ τὴν ἀπότισιν τῆς ποινῆς των ἐπ’ ἀδικήματι, παραμένει ὁ ἀριθμὸς τῶν κρατουμένων διὰ φορολογικὰ χρέη ἐλάχιστος. Εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μένουν δι’ ἀπότισιν τῶν ἐξόδων τῶν ποινικῶν θὰ εἶναι αἱ ἡμίσεις. Καταλαβαίνετε πόσος θὰ εἶναι ἐλάχιστος ὁ ἀριθμὸς τῶν κρατουμένων διὰ χρέη φορολογικά. Ἔχω εἰς τὴν ἔκθεσιν ὁλόκληρον τὸν πίνακα τῶν κρατουμένων ὥστε νὰ φαίνεται πόσον ὑπερβολικὰ λέγονται διὰ τοὺς διὰ χρέη πρὸς τὸ δημόσιον κρατουμένους. 263 ἦσαν ὅλοι μαζῇ τὸν Ἰανουάριον. Ἐκ τῆς στατιστικῆς αὐτῆς προκύπτει, ὅτι κατὰ τὸ 7ήμερον κρατοῦνται 28, οἱ ἐκτίοντες ποινὴν 7–30 ἡμερ. 150, οἱ διανύοντες ποινὴν 1–3 μηνῶν 340 καὶ οἱ διανύοντες ποινὴν 3–6 μηνῶν 451. Αὐτὸ ἔχει ἀξίαν, διότι αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν αὔξουσαν ἐλάττωσιν μέχρι τῆς ἐκμηδενίσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἐγκληματικότητος. Διότι ἐνῷ εἴχομεν 81 ἢ 87 εἰς τὸ 1026, 86 καὶ 96 εἰς 1929, 85 καὶ 32 εἰς τὸ 1928 τώρα ἐφθάσαμεν εἰς 1% αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ μετατροπῆς ποινῶν. Τὸ πρᾶγμα ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν οἰκονομιῶν ἐπὶ τῶν φυλακῶν. Πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν φυλακῶν ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ πῶς διοικοῦνται αἱ φυλακαὶ αὐταί. Δυνάμει τοῦ ἀπὸ 11 Μαρτίου 1926 Παγκαλικοῦ διατάγματος–περιέργως μὴ ὑποβληθέντος εἰσέτι ὑπὸ τὴν ψῆφον τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων—μετετράπη εἰς Αὐτόνομον Ὀρνισμὸν ἡ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης Διεύθυνσις Διοικήσεων Φυλακῶν. Ὁ σκοπὸς ὁρίζεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 ὡς ἑξῆς: «Κυρία ἀποστολὴ τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ εἶναι ἡ πλήρης καὶ ἐντατικὴ ἐκμετάλλευσις τῆς ἐργασίας τῶν κρατουμένων, διὰ τῆς ἱδρύσεως μονίμων ἢ κινητῶν ἀγροτικῶν φυλακῶν, διὰ τῆς ἀναλήψεως τῆς διὰ καταδίκων ἐκτελέσεως μεγάλων ἔργων ἀποξηράνσεως καὶ ἄλλων ἔργων, δημοσίας ἢ κοινῆς ἀσφαλείας, ὡς ταῦτα καθορίζεται εἰς τοὺς νόμους 2231, 3090 καὶ εἰς τὸ Ν. Δ. τῆς 28 Σεπτεμβρίου 1925 ἢ ὅπως ἄλλως ἤθελεν ὁρισθῆ διὰ τῶν νεωτέρων διατάξεων. Ἐπίσης σκοπὸς τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ εἶναι ἡ συγκρότησις βιομηχανικῶν καὶ χειροτεχνικῶν ἐργαστηρίων ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευσις τῶν κρατουμένων καὶ ἡ διὰ τούτων ἐκτέλεσις Κρατικῶν παραγγελιῶν. Μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Νομοθετικοῦ τούτου διατάγματος ἡ Ἀνωτάτη Διοίκησις Φυλακῶν ἀνῆκεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἔχοντα παρ’ αὐτῷ τὸ ὑπηρεσιακὸν Συμβούλιον τῶν Φυλακῶν, ἀποτελούμενον ἐκ τοῦ διευθυντοῦ τῆς διοικήσεως τῶν Φυλακῶν, ὡς Προέδρου, ἐκ τῶν δύο Τμηματαρχῶν τῆς Διοικήσεως τῶν φυλακῶν καὶ ἑνὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν φυλακῶν, ἐκ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, ὡς καὶ τοῦ ἀρχαιοτέρου τῶν Ἀντεισαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο, τοῦ ὁποίου αἱ γνωμοδοτήσεις εἶχον κατὰ τὸ πλεῖστον συμβουλευτικὴν ἁπλῶς ἰσχὺν διὰ τὸν ὑπουργόν, ἠδύνατο ὡς ἐκ τῆς ἐκθέσεως αὐτοῦ ν’ ἀποφαίνεται μετὰ μεγίστου κύρους ἐπὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων τῶν ἀφορώντων τὴν Διοίκησιν τῶν Φυλακῶν. Διὰ τοῦ Παγκαλικοῦ ὅμως Νομοθετικοῦ τούτου Διατάγματος, ἄρθρον 1 ἐδ. 4 ὡρίζετο ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀσκεῖ τὴν κατὰ τὰς κειμένας διατάξεις πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ἐν γένει τῶν φυλακῶν καὶ τῶν ὑπηρεσιακῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου, εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ ὁποίου δύναται νὰ παρίσταται καὶ προεδρεύῃ αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 3 ὅτι αἱ διατάξεις αἱ διέπουσαι τὰς θέσεις, τὰς ἀποδοχάς, τὴν ὑπηρεσιακὴν τάξιν καὶ λοιπὴν ὀργάνωσιν τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ κέντρου καὶ τῶν φυλακῶν παραμένουσιν ὡς ἔχουσι. Δύναται ὅμως τὸ Δ. Συμβούλιον, τῇ ἐγκρίσει τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ λάβῃ μέτρα διὰ τὴν ὀνομασίαν, τὴν καλλιτέραν διαρρύθμισιν τῶν τμημάτων καὶ τῆς δικαιοδοσίας αὐτῶν, ὡς καὶ τὴν ἀπρόσκοπον λειτουργίαν τῶν ἐκ τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ ἐξαρτωμένων ὑπηρεσιῶν, ἐκδιδομένων σχετικῶν πρὸς τοῦτο Διαταγμάτων. Τὸ 1926 ἐνομοθετήθησαν τὰ ἑξῆς παράδοξα, ἀποτελοῦντα πρωτοφανῆ κατάργησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ εἶναι περίεργον πῶς εἰσέτι κανεὶς τῶν ὑπουργῶν δὲν ᾐσθάνθη ἑαυτὸν ὑπόχρεων νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν τοιούτων περιέργων διατάξεων. Οὕτω τὸ ἄρθρον 2 τοῦ συμπληρωτικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος τῆς 16 Σεπτεμβρίου 1926 ὁρίζει ὅτι: Ἄρθρον 2. 1. Αἱ ἀποφάσεις τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου αἱ ἀφορῶσαι τὸν διορισμόν, μετάθεσιν, προαγωγήν, πειθαρχικὴν δίωξιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν φυλακῶν, ἐκτέλεσιν ἐπισκευῶν τῶν κτιρίων τῶν φυλακῶν, ἀξίας ἄνω 30 χιλιάδων δραχμῶν, ἀνέγερσιν νέων κτιρίων φυλακῶν καὶ σύναψιν τῶν ἀναγκαίων δανείων, ἔγκρισιν πιστώσεων ἄνω 300 χιλιάδων, ἵδρυσιν ἢ κατάργησιν φυλακῶν, σύναψιν συμβάσεων ἐκμισθώσεως τῆς ἐργασίας τῶν κρατουμένων, αὔξησιν ἢ μείωσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν φυλακῶν, κατάθεσιν, διαχείρισιν, ἀνάληψιν καὶ διάθεσιν τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας τῶν κρατουμένων, ὡς καὶ παντὸς ποσοῦ κατατεθειμένου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ σκοποὺς σωφρονιστικοὺς καὶ τὸν καθορισμὸν τῆς μερίδος τῆς χορηγουμένης εἰς τοὺς ἐργαζομένους κρατουμένους ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας αὐτῶν, ἐκτελοῦνται παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἴτε διὰ διαταγῆς, εἴτε διὰ πράξεως αὐτοῦ, εἴτε διὰ Διατάγματος ἀναλόγως τοῦ περιεχομένου. 2) Ἐὰν ὁ ὑπουργὸς δὲν ἤθελε συμφωνῇ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ἐπαναφέρει τὸ ζήτημα εἰς τὸ συμβούλιον διὰ τοῦ εἰσηγουμένου τοῦτο ὑπαλλήλου, δι’ οὗ διαβιβάζει καὶ τὴν αἰτίαν τῆς διαφωνίας του. 3) Ἡ δευτέρα ἀπόφασις τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν ὑπουργόν. 4) Αἱ λοιπαὶ ἀποφάσεις τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ἐκτελοῦνται παρὰ τοῦ Προέδρου αὐτοῦ. Ἀποτέλεσμα ὅτι διὰ τῶν Ν. Δ. τούτων κατηργήθη πᾶσα οἱαδήποτε ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῶν φυλακῶν ἐξουσία τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ἐν γένει τῶν φυλακῶν, καθὼς ἐπίσης κατηργήθη καὶ τὸ ὡς ἄνω ὑπηρεσιακὸν Συμβούλιον, ἡ δὲ ἀνωτάτη διοίκησις τῶν φυλακῶν περιῆλθεν ἐξ ὁλοκλήρου οὐχὶ μόνον ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν τῆς καθαρῶς διοικητικῆς ἐξουσίας εἰς Αὐτόνομον Ὀργανισμὸν διοικούμενον ὑπὸ Συμβουλίου, τοῦ ὁποίου μετέχουσιν ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, ὁ τμηματάρχης τῆς Γεωργίας εἷς ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἔχων βαθμὸν τμηματάρχου καὶ ἄνω καὶ δύο ἕτερα μέλη, ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων ἐμποροβιομηχάνων ἢ τῶν εἰδικῶς ἀσχοληθέντων εἰς βιομηχανικογεωργικὰ ζητήματα, ἅτινα ὅμως ἀντεκατεστάθησαν διὰ νεωτέρου Ν. Διατάγμ. τῆς 16 Σεπτεμβρίου (ἄρθρ. 1) ἐκδοθέντος πρὸς τροποποίησιν, συμπλήρωσιν καὶ αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τοῦ πρώτου, δι’ ἑνὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν φυλακῶν. Τοῦ Συμβουλίου τούτου μετέχουσιν ἐπίσης ὡς μὴ μόνιμα μέλη ἀμφότεροι οἱ τμηματάρχαι τῶν Φυλακῶν ὁσάκις πρόκειται νὰ εἰσηγηθῶσι θέματα τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῶν, ἀλλὰ χωρὶς καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ καὶ παρὰ τὴν ἁρμοδιότητά των νὰ ἔχωσιν ἀρχικῶς δικαίωμα ψήφου, τὸ ὁποῖον ὅμως ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς τὸ νεώτερον Ν. Διάταγμα, τροποποιῆσαν κατὰ τοῦτο τὸ 2 ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Ν. Διατάγματος. Ἀπέναντι τοῦ Συμβουλίου τούτου ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατέχει ὅλως παθητικὴν θέσιν. Δὲν εἶναι ἢ ἁπλοῦς διεκπεραιωτὴς τῶν ἀποφάσεων τούτου (καὶ μάλιστα μόνον τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν ἀνέθηκεν εἰς αὐτὸν τὸν νεώτερον Ν. Διάταγμα ἐν ἄρθρῳ 2, διότι τὰς λοιπὰς ἀποφάσεις ἐκτελεῖ ὁ Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου). Οὕτω ἡ διαχείρισις κλπ. τῶν δῆθεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ κατατεθειμένων ποσῶν γίνεται ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τοῦ Α. Ο. καὶ μάλιστα ἔγκρισις πιστώσεων μέχρι 300.000 δραχ. δὲν ὑποβάλλεται κἂν εἰς τὸν ὑπουργόν. Καὶ δὲν ὀφείλει μὲν ὁ ὑπουργὸς ἄνευ ἀντιρρήσεως νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις, ἃς ὁ νόμος ὁρίζει ὅτι ὑποβάλλονται εἰς αὐτόν, εἰς περίπτωσιν ὅμως διαφωνίας αὐτοῦ, δύναται τὸ Συμβούλιον νὰ ἐκδώσῃ δευτέραν ἀπόφασιν, ἥτις ὁριστικῶς πλέον δεσμεύει τὸν ὑπουργόν. Δὲν ἠθέλησαν ἐν τούτοις τὸ ὑπὸ κρίσιν Ν. Διάταγμα ν’ ἀπαγορεύσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ παρίσταται εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ Συμβουλίου. Ἀπ’ ἐναντίας ἐπέτρεψεν εἰς αὐτὸν νὰ προεδρεύῃ τούτου, πλὴν τὸ σκιῶδες τοῦτο δικαίωμα οὐδεὶς ὑπουργὸς ἠθέλησέ ποτε ν’ ἀσκήσῃ. Κατ’ οὐσίαν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀπογυμνωθεὶς πάσης πραγματικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῶν φυλακῶν, δὲν δύναται ἢ νὰ παρίσταται ἀπαθὴς θεατὴς τῆς καταστάσεως αὐτῶν καὶ οὐδὲ τὴν διαχείρισιν νὰ τακτοποιήσῃ. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν καὶ τὸν Αὐτόνομον Ὀργανισμὸν ἀπὸ ἀπόψεως προϋπολογισμοῦ. Διὰ τῶν Ν. Δ. ὡς ἄνω ὁ Α. Ὀργανισμὸς ἀπέκτησε πλήρη οἰκονομικὴν καὶ διαχειριστικὴν αὐτοτέλειαν. Αἱ σχετικαὶ διατάξεις τοῦ Ν. Δ. τοῦ Μαρτίου 1926 εἶναι αἱ ἑξῆς: Ἄρθρον 4. Τὸ κατ’ ἔτος ἐγγραφόμενον εἰς τὸν Κρατικὸν Προϋπολογισμὸν διὰ δαπάνας τῶν Φυλακῶν κονδύλιον καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Ν. Δ)τος τῆς 25 Ἰουλίου 1925, ἐκδοθέντος εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 5 τῆς ἰδίας χρονολογίας Ν. Δ)τος «περὶ αὐξήσεως χρηματικῶν ποινῶν καὶ προστίμων» προβλεπόμενον ποσὸν περιέρχεται εἰς τὸν δημιουργούμενον Αὐτόνομον Ὀργανισμόν, ὅστις ἀποσύρει τοῦτο δι’ ἐνταλμάτων τμηματικῶς καὶ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῶν Φυλακῶν. Ἄρθρον 5. Ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τῶν εἰς τὸν Αὐτόνομον Ὀργανισμὸν περιερχομένων ποσῶν ὡς καὶ τῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ σκοποὺς σωφρονιστικοὺς κατατιθεμένων δυνάμει τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων καθορίζεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου μέχρις ἐκδόσεως εἰδικοῦ Δ)τος καθορίζοντος τὰ τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ. Ὁ Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς δύναται τῇ ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνάπτῃ δάνεια δι’ ἀνέγερσιν κτιρίων φυλακῶν ἢ ἱδρυμάτων πρὸς πρόληψιν τῆς ἐγκληματικότητος τῶν παίδων ἢ ἄλλους παρεμφερεῖς σκοπούς. Ἄρθρον 6. Ἐφ’ ὅσον κατ’ ἔτος διὰ τῆς ἐργασίας τῶν κρατουμένων ἡ ὑπηρεσία τῶν φυλακῶν θὰ καθίσταται αὐτάρκης, θὰ μειοῦται ἀναλόγως τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἀναγραφόμενον κονδύλιον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἄρθρον 7. Ὁ ἐτήσιος ἰσολογισμὸς τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ ὑποβάλλεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, δημοσιεύεται εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνακοινοῦται πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐν σχέσει πρὸς ταῦτα ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν τὰ ἑξῆς: 1) Ὅτι παρὰ τὰ ἄρθρ. 4 καὶ 5 δὲν περιῆλθεν εἰσέτι εἰς τὸν Αὐτόνομον Ὀργανισμὸν τὸ διὰ τὰς δαπάνας τῶν φυλακῶν κονδύλιον τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἑπομένως δὲν ἐφηρμόσθη τὸ ἄρθρ. 4, ἐξακολουθοῦντος τοῦ συστήματος τῆς διὰ προβλέψεως πιστώσεων ἐκ τοῦ Κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου διεξαγωγῆς τῆς ὑπηρεσίας τῶν φυλακῶν, μὴ ἱδρυθείσης εἰσέτι τῆς ἰδιαιτέρας λογιστικῆς ὑπηρεσίας. Ἐν τούτοις φαίνεται ἤδη ἀρξαμένη ἡ ἐργασία πρὸς δημιουργίαν ἰδίας λογιστικῆς ὑπηρεσίας τῶν Φυλακῶν, διότι διωρίσθησαν ἤδη δύο ἀρχιλογισταί, ἀναλαβόντες τὴν δημιουργίαν στελεχῶν διὰ ταύτην. 2) Ὅτι, παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρ. 7, μέχρι σήμερον οὐδεὶς ἐτήσιος ἰσολογισμὸς τοῦ Α. Ὀργαν. ὑπεβλήθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον, οὐδ’ ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, οὐδ’ ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ δικαιολογία ὅτι ἐξακολουθεῖ ἰσχύον τὸ διὰ τοῦ Κρατικοῦ Προϋπολογισμοῦ σύστημα εἶναι ἀφελής, ἐφ’ ὅσον, ὡς κατωτέρω θὰ ἴδωμεν, ὁ Αὐτ. Ὀργανισμὸς διαχειρίζεται ἄλλα σπουδαῖα ποσά, ἀνερχόμενα εἰς ἑκατομμύρια. 3) Ὅτι διὰ τοῦ Ν. Δ. τούτου ἀπονέμεται οὐ μόνον οἰκονομικὴ αὐτοτέλεια, ἀλλὰ καὶ πλήρης ἀνεξαρτησία καὶ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ἀλλὰ ποία ἡ ἀνάγκη τῆς δημιουργίας ἑνὸς τοιούτου ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐνῷ τὰ δαπανώμενα διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν Φυλακῶν ὡς ἄνω ποσὰ λαμβάνει παρὰ τοῦ Κράτους διαφεύγει ἐν τούτοις τὸν ἔλεγχον ἐν τῇ διαχειρίσει αὐτῶν πάσης Κρατικῆς ἐξουσίας; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅπως διευκολύνωμεν τὴν προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν χρῆσιν τῶν Φυλακῶν εἰδῶν ἢ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργου ἀφορῶντος εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν Φυλακῶν, ἐν ἐπειγούσῃ μάλιστα ἀνάγκῃ παρέκλισις ἀπὸ τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου ἀποβαίνει πολλάκις ἀπαραίτητος. Ὁ νόμος ὅμως 3090 τῆς 12 Ἰουλίου 1924 ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων διὰ καταδίκων, ἐπέτρεψεν ὅπως ἡ προμήθεια εἰδῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν πρώτην ἐγκατάστασιν κινητῶν φυλακῶν, ἤτοι ἱματισμοῦ, ὑποδήσεως καταδίκων, ἐργαλείων κλπ. ἐνεργῆται καὶ ἄνευ δημοπρασίας, ὁ δὲ νόμος περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν κειμένων νόμων περὶ Φυλακῶν τοῦ Κράτους τῆς 28 Σεπτεμβρίου 1925 διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 19 κατέστησεν εὐχερεστέραν τὴν ἐπισκευὴν ἢ μεταρρύθμισιν κτιρίων φυλακῶν, ὁσάκις ἡ ἀπαιτουμένη δι’ αὐτὰς δαπάνη δὲν ὑπερβαίνει τὰς 30 χιλιάδας δραχμάς, ὡς καὶ τὴν προμήθειαν εἰδῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν Φυλακῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἐδαφ. 3 τοῦ ἄρθρου 11 ἐπεξέτεινε τὰς διατάξεις τοῦ πρώτου καὶ τῶν γεωργικῶν Φυλακῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει, ἄλλως τε τοῦ πρώτου τῶν νόμων τούτων ἱδρύθησαν καὶ ἐλειτούργησαν πᾶσαι αἱ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ συσταθεῖσαι ἀγροτικαὶ Φυλακαὶ ὡς ἡ ἀγροτικὴ Φυλακὴ Τίρυνθος, ἡ τῆς νησίδος Βίδου παρὰ τὴν Κέρκυραν, ἡ τῆς Κασσαβετείου παρὰ τὸν Ἁλμυρόν, ἡ κινητὴ Φυλακὴ Καλογραίζας, καθὼς καὶ αὐτὴ τέλος ἡ κινητὴ Φυλακὴ Τριπόλεως, Σπάρτης, Γυθείου, ἱδρυθεῖσα πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς συνδεούσης τὰς ἄνω πόλεις. Ἂν ἠθέλαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν πληρεστέραν ἀνεξαρτησίαν ἀπὸ τῶν περιοριστικῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου, δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ συνάπτῃ κατόπιν γνωμοδοτήσεως τοῦ κατηργηθέντος ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου τῶν Φυλακῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποφαίνεται κατὰ πολὺ ἐγκυρότερον παρ’ ὅτι τὸ διὰ τοῦ παρόντος Ν. Διατάγματος συσταθὲν Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ, ἄνευ προηγουμένης δημοπρασίας δι’ οἱανδήποτε σύμβασιν, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀξίας τοῦ ἀντικειμένου αὐτῆς, ἀφορῶσαν εἴτε τὴν προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων εἰδῶν διὰ τὴν χρῆσιν τῶν Φυλακῶν, εἴτε εἰς τὴν ἐκτέλεσιν παντὸς ἔργου, ὡς ἡ ἐπισκευὴ ἢ μεταρρύθμισις κτιρίου, ἀφορῶντος εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν Φυλακῶν ἐν γένει, ὅτι σημαντικῶς ἠθέλομεν διευκολύνει τὴν ἐγκατάστασιν καὶ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν κινητῶν ἢ γεωργικῶν φυλακῶν, τὴν ἵδρυσιν καὶ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν ὁποίων θεωρεῖ ἐν ἄρθρῳ 2 τὸ Ν. Δ)γμα ὡς τὴν κυρίαν ἀποστολὴν τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ; Τὰ ἀποτελέσματα τῆς περιέργου αὐτῆς ἀσυδοσίας θὰ σημειώσωμεν κατωτέρω. 4) Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ ποσά, ἅτινα διατίθενται ὑπὸ τοῦ Κράτους χάριν τῶν Φυλακῶν; αʹ) Τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. βʹ) Τὰ ἔσοδα ἐκ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου 2231 τοῦ 1920. γʹ) Τὰ ἐκ τοῦ νόμου περὶ μετατροπῆς τῶν μικρῶν ποινῶν. δʹ) Τὰ ἐκ τοῦ νόμου περὶ αὐξήσεως τελῶν κλπ. Ἂς ἐξετάσωμεν ταῦτα ἓν πρὸς ἕν. Ἡ συσχέτισίς των θὰ ἀποδείξῃ πόσον ὀλεθρία ὑπῆρξεν ἡ οἰκονομικὴ καὶ διαχειριστικὴ αὐτοτέλεια, ἀλλὰ θὰ μᾶς δώσῃ ὡς συμπέρασμα πῶς καὶ μέχρι τίνος σημείου πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ Ν. Δ. καθ’ ὃ μειοῦται ἀναλόγως τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἀναγραφόμενον κονδύλιον διὰ τὰς Φυλακάς, ἐφ’ ὅσον ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν θὰ καθίσταται αὐτάρκης ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν κρατουμένων. Αʹ. Τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν 1930–31 εἶναι ἀναγεγραμμέναι πιστώσεις διὰ τὰς Φυλακὰς τοῦ Κράτους 37.436.500 ἔναντι 36.759.520 τῆς παρελθούσης χρήσεως, ἤτοι ἐπὶ πλέον 1.313.780. Ἐκ τούτων προβλέπονται διὰ μισθοδοσίαν προσωπικοῦ ὠργανωμένων καὶ ἀνοργανώτων Φυλακῶν δρχ. 15.056.000 ἔναντι παρελθούσης χρήσεως δρχ. 13.846.000 (ἤτοι αὔξησις 1.210.000), δι’ ἐνοίκια δρχ. 1.113.000 καὶ διὰ τροφὴν καὶ ἄρτον κρατουμένων δρχ. 17.788.000. Παραμένουν οὕτω δι’ ἄλλας ἀνάγκας τῶν φυλακῶν (ἐπισκευάς, ἐνδυμασίαν κρατουμένων κλπ.) δρχ. 3.479.500. Ι. Ἐν πρώτοις παρατηρητέον, ὅτι δαπάνη δρχ. 15.056.000 διὰ μισθοὺς προσωπικοῦ ἀνοργανώτων καὶ ὠργανωμένων φυλακῶν ἐν σχέσει πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν καταδίκων καὶ ὑποδίκων (7.002) εἶναι ὑπερβολική. Ὀφείλεται δὲ τοῦτο αʹ) εἰς τὸ πολυάριθμον τῶν ἀνοργανώτων φυλακῶν, αἵτινες ἀνέρχονται, ὡς εἴδομεν, εἰς 45. Δυνάμει τοῦ ἄρθρ. 14 τοῦ Ν. Δ. τῆς 16 Ἰανουαρίου 1923 «περὶ συστάσεως παρὰ τῷ ὑπουργείῳ Δικαιοσύνης ὑπηρεσιακοῦ συμβουλίου φυλακῶν καὶ ἀνωτάτου σωφρονιστικοῦ συμβουλίου κλπ.» ὁρίζεται ὅτι «ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ ὑπηρεσιακοῦ συμβουλίου τῶν φυλακῶν, νὰ καταργῇ φυλακάς, εἰς ἃς κρατοῦνται κάτω τῶν τριάκοντα κρατουμένων. Οἱ εἰς τὰς ὡς ἄνω καταργουμένας φυλακὰς κρατούμενοι μεταφέρονται εἴτε εἰς ἰδιαίτερα διαμερίσματα τῶν ἀστυνομικῶν καταστημάτων, διοριζομένου τοῦ ἀναλόγου προσωπικοῦ, εἴτε εἰς ἄλλας πλησίον φυλακάς, κατὰ τὰ εἰδικώτερον διὰ Β Διαταγμάτων κανονισθησόμενα. Ἐπιτρέπεται ἐπίσης ὅπως εἰς ἰδιαίτερα διαμερίσματα ἐγκληματικῶν Φυλακῶν κρατῶνται κατάδικοι ἐκτίοντες ποινὴν ἐπανορθωτικὴν ἀνωτέραν τῶν ἓξ μηνῶν, μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπηρεσιακοῦ Συμβουλίου Φυλακῶν. Ἂν τὸ τοιοῦτον ἠδύνατο νὰ ἀποτελῇ ζήτημα συζητούμενον κατὰ τὸ 1923, σήμερον, μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου 3782 «περὶ μετατροπῆς εἰς χρηματικὰς μικρῶν ποινῶν φυλακίσεως ἢ κρατήσεως», πρέπει νὰ κατασταλάξῃ εἰς ἀπόφασιν. Εἴδομεν ἀνωτέρω, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῆς ἐγκληματικότητος τῶν ἐκτιόντων ποινὰς φυλακίσεως μέχρις 6 μηνῶν εἶναι ἤδη πολὺ μικρόν, ἐλάχιστον δὲ τό τῶν ἐκτιόντων μικροτέραν ποινήν. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ μελετηθῇ σοβαρῶς ἡ συγχώνευσις Φυλακῶν ἀνοργανώτων. Οὕτως ἡ στατιστική, ἣν ἀνωτέρω ἐδημοσιεύσαμεν, μᾶς δίδει, ὅτι ἡ Φυλακὴ Ἀλεξανδρουπόλεως ἔχει ὑποδίκους 13 καὶ καταδίκους ἐν ὅλῳ 24, ἐξ ὧν 12 μόνον οἱ ἐκτίοντες ποινὴν φυλακίσεως ἄνω τοῦ ἔτους. Ἡ Φυλακὴ Βερροίας καταδίκους 10, ἐξ ὧν 5 ὑπὲρ τὸ ἔτος καὶ ὑποδίκους 16. Ἡ Φυλακὴ Γρεβενῶν καταδίκους 16, ἐξ ὧν ὑπὲρ τὸ ἔτος 2 καὶ ὑποδίκους 7. Ἡ Φυλακὴ Ἐδέσσης καταδίκους 18, ἐξ ὧν ὑπὲρ τὸ ἔτος 7 καὶ ὑποδίκους 11. Ἡ φυλακὴ Καρπενησσίου καταδίκους 11, ἐξ ὧν ὑπὲρ τὸ ἔτος 5 καὶ ὑποδίκους 8. Ἡ φυλακὴ Καστορίας καταδίκους 12. ἐξ ὧν ὑπὲρ τὸ ἔτος 4 καὶ ὑποδίκους 8. Ἡ φυλακὴ Πολυγύρου καταδίκους 7, ἐξ ὧν ὑπὲρ τὸ ἔτος 1 καὶ ὑποδίκους 4, Ἡ φυλακὴ Φλωρίνης 19 ἐξ ὧν ὑπὲρ τὸ ἔτος 5 καὶ ὑποδίκους 1. Ἡ φυλακὴ Χανίων καταδίκους 13, ἐξ ὧν ὑπὲρ τὸ ἔτος 7 καὶ ὑποδίκους 1 κλπ. κλπ. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἀριθμῶν καταφαίνεται πόσον εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ συγχώνευσις τῶν ἀνοργανώτων φυλακῶν. Τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ ἐπιφέρῃ μόνον οἰκονομίαν λόγῳ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν ἐνοικίων, ἀλλὰ καὶ σωφρονιστικῶς θὰ ἐπιτρέψῃ τὴν εὐχερεστέραν ὀργάνωσιν τῶν Φυλακῶν, περιλαμβανόντων μόνον τοὺς ὑποδίκους καὶ τοὺς ἄνω τῶν 6 μηνῶν καταδίκους διὰ τοὺς λοιποὺς δημιουργουμένων εἰδικῶν κρατητηρίων εἰς τὰ ἀστυνομικὰ καταστήματα, ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ τὸ ὑπερβολικὸν τοῦ ποσοῦ ὀφείλεται βʹ) εἰς τὸν ἄνευ συστήματος καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ προσωπικοῦ, κατὰ τρόπον προδίδοντα καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Α. Ο. οἷαν καὶ εἰς τὴν διαχείρισιν ὅπως κατωτέρω—σπατάλην. Οὕτω αἱ Φυλακαὶ Συγγροῦ, ἔχουσαι 402 κρατουμένους, ἔχουν 37 φύλακας, αἱ Φυλακαὶ Ἀβέρωφ μὲ 327 κρατουμένους 35 φύλακας, αἱ Φυλακαὶ Π. Στρατῶνος μὲ 708 κρατουμένους 34 φύλακας, αἱ Φυλακαὶ Αἰγίνης μὲ 710 κρατουμένους 26 φύλακας. Ἁπλῆ σύγκρισις μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῶμεν πόσον δυσχερῶς δύναται νὰ ἀποκρουσθῇ ἡ ἐπιβαλλομένη ἐκ τῶν πραγμάτων ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φυλάκων Τὸ αὐτὸ ἀσυστηματοποίητον παρατηρεῖται εἰς τοὺς λογιστάς. Οὕτω αἱ Φυλ. Συγγροῦ (κρ. 401) 1 λογιστής. 2 φύλ. λογισταί. Φυλ. Π. Στρατῶνος (708 κρ.) 3 φύλακες λογισταί, Φυλακαὶ Ἀβέρωφ (κρ. 327) 1 λογιστής, 2 φύλακες λογισταί, Φυλακαὶ Αἰγίνης (κρ. 410) 2 φύλ. λογισταί. Εἶναι ἐξώφθαλμον, ὅτι ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ κατὰ 1 ὁ ἀριθμὸς τῶν λογιστῶν τῶν Φυλακῶν Ἀβέρωφ καὶ Συγγροῦ, ἀφοῦ ἔχουν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν κρατουμένων μὲ τὰς Φυλακὰς Αἰγίνης, δύναται δὲ νὰ βοηθηθῶσιν οἱ λοιποὶ ἀπὸ κρατουμένους ἐγγραμμάτους. Ἂν θέλετε καὶ τὴν εἰς τὸ διευθυντικὸν προσωπικὸν ἀκαταστασίαν, ἰδοὺ 1 Φυλακαὶ Ἀβέρωφ (κρ. 327) 1 διευθ., 2 ἀρχιφ., 4 ὑπαρχιφύλακες, Φυλακαὶ Συγγροῦ (402) διευθ. ὑποδιευθ., 1 ἐπόπτης, 1 ἀρχιφ. 4 ὑπαρχιφύλακες, Φυλακαὶ Π. Στρατῶνος διευθ., 1 ἀρχιφ., 3 ὑπαρχιφύλακες κλπ. ΙΙ. Ἀφ’ ἑτέρου παρατηρητέον, ὅτι τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν τῶν 17.788.000 διὰ τροφοδοσίαν κρατουμένων δὲν φαίνεται ἐπαρκές, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν χρῆσιν ἐχρειάσθη, ἀναπληρ. πίστωσις 4 ἑκατ. δραχμῶν περίπου. ΙΙΙ. Τέλος τὸ ἀπομένον ποσὸν 3.479.500 δι’ ὅλας τὰς ἄλλας ἀνάγκας τῶν Φυλακῶν (ἐνδυμασίαν κρατουμένων ἐπισκευὰς κλπ.) θὰ ἦτο λίαν ἀνεπαρκὲς καὶ δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ σοβαρὸς λόγος περὶ ριζικῆς μεταρρυθμίσεως Φυλακῶν, πολὺ δὲ περισσότερον περὶ ἀναγέρσεως νέων, ἂν μὴ ὑπῆρχον καὶ ἄλλα ποσά διατιθέμενα ὑπὲρ τῶν Φυλακῶν τοῦ Κράτους οὐχὶ ἐκ τοῦ Πρ)σμοῦ. Καὶ τὰ ποσὰ ταῦτα εἶναι: Βʹ. Τὰ ἐκ τοῦ νόμου 2231 τοῦ 1920. Κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νόμου 2231 τοῦ 1920 «οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἀσχολοῦνται εἰς τοιαῦτα ἔργα οἱ κατάδικοι, ἡ καταβλητέα ὑπὸ τῶν τρίτων φυσικῶν ἢ νομικῶν προσώπων διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτῶν καὶ τὴν ἀπασχόλησιν τοῦ οἰκείου προσωπικοῦ ἀποζημίωσις, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ἥμισυ τοῦ κανονικοῦ μισθοῦ, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη ἀποζημίωσις διὰ τὴν πρώτην ἐγκατάστασιν, τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν περίθαλψιν τῶν καταδίκων καὶ τὰ παρόμοια, καθορίζονται ἑκάστοτε ἐν ἰδίαις μετὰ τῶν τρίτων συμβάσεσιν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης». Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ αὐτοῦ νόμου «οἱ ἐντὸς ἢ ἐν τῇ περιοχῇ τῶν Φυλακῶν ναοὶ θεωροῦνται ναοὶ ἰδιόκτητοι, ἀνήκοντες εἰς τὸ Δημόσιον, ἱερουργοῦσι δὲ ἐν αὐτοῖς οἱ ἱερεῖς τῶν φυλακῶν. Ἡ διαχείρισις τῶν εἰσοδημάτων καὶ τὰ τῶν δαπανῶν διὰ τούτους ἐνεργοῦνται ὑπὸ τοῦ λογιστοῦ τῶν φυλακῶν, ὅπου ὑπάρχει τοιοῦτος ὑπὸ τὴ προσωπικὴν εὐθύνην τοῦ διευθύνοντος τὴν φυλακήν. Ἐν αἷς φυλακαῖς δὲν ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις περὶ διοικητικοῦ καὶ φυλάξεως προσωπικοῦ τῶν νόμων 123 καὶ 160, τὴν διαχείρισιν ταύτην ἔχει ὁ ἐπιστάτης, ὑπὸ τὴν προσωπικὴν εὐθύνην ἑνὸς μέλους τῆς ἐφορίας τῶν φυλακῶν, ὑποδεικνυομένου ὑπ’ αὐτῆς. Τὰ ἐν τῇ περιοχῇ τῶν Φυλακῶν λειτουργοῦντα παντοπωλεῖα καὶ ὀψοπωλεῖα ἐκμισθοῦνται διὰ δημοπρασίας ἢ καὶ ἄνευ τοιαύτης μετὰ πρότασιν τοῦ διευθυντοῦ ἢ τῆς ἐφορίας τῶν Φυλακῶν καὶ ἀπόφασιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 12 Συμβουλίου ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἢ κατ’ ἐντολὴν τούτου, ὑπὸ τοῦ οἰκείου Νομάρχου. Τὰ μισθώματα ταῦτα καταβάλλονται εἰς τόν λογιστήν, ἢ ὅπου δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος εἰς τὴν ἐφορίαν τῆς Φυλακῆς καὶ κατατίθενται ἅμα ὡς ὑπερβῶσι τὰς 500 δραχμὰς παρὰ τῷ ἐν τῇ ἕδρᾳ τῆς Φυλακῆς καταστήματι ἀνεγνωρισμένης Τραπέζης. Αἱ κατὰ τὰς προηγουμένας παραγράφους πρόσοδοι, ὡς καὶ τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 12 προϊὸν τῆς ἐργασίας τῶν καταδίκων, θεωροῦνται ἔσοδα τῆς φυλακῆς καὶ διατίθενται, ἀναλαμβανόμενα κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 12, πρὸς συντήρησιν τοῦ νοσοκομείου τῶν φυλακῶν, πρὸς πληρωμήν τῶν νοσοκόμων, βελτίωσιν τῆς διαίτης τῶν κρατουμένων ἢ πρὸς σωφρονιστικόν τινα σκοπὸν κλπ. κατὰ προτίμησιν δὲ τῆς φυλακῆς ἐξ ἧς προέρχονται, συμφώνως πρὸς τὰς ἑκάστοτε εἰδικὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Κατὰ τὸν αὐτὸ ὡς ἄνω τρόπον κατατίθενται καὶ ἀναλαμβάνονται, θεωρούμενα ὡς ἔσοδον τῆς φυλακῆς, καὶ τά τυχὸν μέχρι τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος ὀφειλόμενα μισθώματα ὀψοπωλείων κλπ. ὡς καὶ τὸ εἰσπραχθὲν προϊὸν τῆς ἐργασίας καταδίκων». Τὰ ποσὰ ταῦτα διαχειρίζεται ὁ Αὐτόνομος ὀργανισμὸς τῶν φυλακῶν κατὰ τὴν πλήρη αὐτοτέλειαν τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ μὴ κυρωθέντι Ν. Δ. ἐξηρημένην πάσης ἐποπτείας, ἐξαιρούμενος τῶν λογιστ. νόμων καὶ τό χείριστον αὐτοελεγχόμενος. Εἰς τὶ ποσὸν ἀνῆλθον τὰ ποσὰ ταῦτα ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Α. Ὀργανισμοῦ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἔχωμεν ἀκριβεῖς πίνακας, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ διαχειρισθεὶς ἀνεξελέγκτως τὰ ποσὰ ταῦτα Α.Ο.Φ. δὲν ὑπέβαλε τὸν κατὰ νόμον ἐτήσιον ἰσολογισμὸν του ἀπὸ τῆς συστάσεώς του μέχρι σήμερον, οὐδ’ ἔργον ἄλλως ἡμῶν ἦτο νὰ ἐλέγξωμεν τὴν διαχείρισίν του, χαρακτηριστικὸν καὶ τοῦτο διὰ νὰ κριθῇ κατὰ πόσον πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ διὰ τὸν Α.Ο.Φ. κατάργησις παντὸς ἐλέγχου καὶ ἡ προνομιακὴ του ἐξαίρεσις ἀπὸ τῶν δεσμευτικῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ καὶ τῶν ἄλλων νόμων. Ἀλλὰ διὰ νὰ σχηματίσῃ πλήρη εἰκόνα ἡ Βουλὴ τῆς σπατάλης ἵνα μεταχειρισθῶμεν τὴν ἐπιεικεστέραν ἔκφρασιν— ἥτις διέκρινε τὸν Α.Ο.Φ. εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ποσῶν τούτων, σημειοῦμεν ὅτι ἐκ προχείρου λογαριασμοῦ ὃν ἐζητήσαμεν ἐξάγομεν ὅτι κατὰ τὸ 1929 (1 Ἰανουαρίου–31 Δεκεμβρίου) ὁ Α.Ο.Φ. ἐδαπάνησεν ἐκ τῶν ἐσόδων τούτων ἅτινα ἀνεξελέγκτως διαχειρίζεται δρ. 4.995.682.40 ἐξ ὧν εἰδικώτερον.

Εἰδικώτερον σημειοῦμεν δαπανηθέντα εἰς τὸ κεφάλαιον ὁδοιπορικὰ ἔξοδα ὑπαλλήλων «Ἡλ. Λαγᾶκον ἐν Γαλλίᾳ δραχμὰς 6.954.50—Ε. Τσούμην εἰς Ἑλβετίαν δραχμὰς 2.471.75—Ν. Βλάμην δι’ Εὐρώπην δραχμὰς 12.000». Ἐπίσης ἐξαίρομεν δαπάνην 143.355 δραχμῶν δι’ ἐπιδόματα, οἰκονομικὰς ἐνισχύσεις ὑπαλλήλων, ὑπερορίας ὑπαλλήλων, περιλαμβάνοντα ἐπιδόματα ἀρκετῶν ὑπαλλήλων μεταξὺ τῶν ὁποίων πάντοτε οἱ ὑπάλληλοι Ἡ. Λαγᾶκος καὶ Ν. Βλάμης. Ἐπίσης σημειοῦμεν ὅτι τὰ δι’ ἐγκαταστάσεις, βελτιώσεις, κτιρίων ἐπισκευὰς φυλακῶν ἀνοικοδομήσεις κλπ. ἔχουν ὡς ἑξῆς διὰ τὸ 1929.

Εἰς τὸ κεφάλαιον τέλος: ἀγοραὶ μηχανῶν, κτηνῶν, ἐργαλείων, αὐτοκινήτων ἐπιδιορθώσεις κλπ. ἀνευρίσκομεν εἰς Ἡλ. Λαγάκον δραχμὰς 6.045.50 δι’ ἀγορὰν ἐπιστημονικῶν βιβλίων. Εἰς Κ. Σιφναῖον 10 τόμους νέων νόμων δραχμὰς 2.500 καὶ εἰς Ι. Μουσούρην 25 τόμοι ὁμοίου βιβλίου 3.750, ἐκδίδοντας ἀμφοτέρους εἰς συλλογὴν τοὺς δημοσιευομένους νόμους κλπ., ὅπερ ἀποτελεῖ ἀσύγγνωστον ἐλευθεριότητα ἐπὶ τῶν χρημάτων τοῦ δημοσίου ἐκ μέρους τοῦ

Α.Ο.Φ.

Περαιτέρω εἰς Ν. Βλάμην δι’ ἀγορὰν γραμμοφώνου δραχμὰς 6.000, εἰς Φ. Καλμούχου δι’ ἀγορὰν γραμμοφώνου καὶ πλακῶν δραχμῶν 10.000 κλπ. Περαιτέρω ὑπὸ τὸν τίτλον μικρὰ ἔξοδα εἰς Ἀγγ. Κλεισούνην δι’ ἐκτύπωσιν συλλογῆς Ν. Βλάμη δραχμὰς 25.000 εἰς τὸν αὐτὸν διὰ τὴν μετάφρασιν Justice Pénale δραχμὰς 3.000. Δὲν χρειάζονται περισσότερα διὰ νὰ ἐννοήσῃ κανεὶς ὁποία σπατάλη καὶ ἔλλειψις νοικοκυρωσύνης ἐπεκράτησε λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς αὐτοτελείας καὶ τοῦ ἀνεξελέγκτου εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ Φυλακῶν. Πρὸς συμπλήρωσιν θὰ ἠθέλαμεν νὰ σημειώσωμεν ἔτι καθ’ ἃ καταφαίνεται ἐκ τῶν σημειώσεων εἰς τὸ πρόχειρον τῶν ἐξόδων 1929 ὅπερ μᾶς παρεδόθη τὰ πάντα γίνονται ἄνευ δημοπρασίας καὶ τὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται ἐπ’ ὀνόματι ὑπαλλήλων διὰ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν, ὡς ἐπίσης καὶ ἐπ’ ὀνόματι τῶν διευθυνόντων τὰς φυλακὰς κατὰ τρόπον μὴ παρέχοντα καμμίαν ἐγγύησιν ὅτι μετὰ φειδοῦς γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἐν τέλει σημειοῦμεν ὕπαρξιν ἰδίου αὐτοκινήτου διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν φυλακῶν.

§94Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Θὰ ἐγίνοντο αὐτὰ ἐὰν δὲν ὑπῆρχε ὁ αὐτόνομος ὀργανισμός;

§95Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μᾶς εἰπῆτε τὶ σημαίνουσιν ὅσα λέγετε. Δηλαδὴ ὑπονοεῖτε ὅτι ἐγένετο κακὴ τῶν χρημάτων διαχείρισις. Ἐπίσης νὰ ἀποσαφηνίσητε διὰ τὰς ἐν Εὐρώπῃ δαπάνας διὰ τὰς ὁποίας τόσον ἐπιμένει ὁ κ. ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος.

§96Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διὰ τὰς ἐν Εὐρώπῃ δαπάνας εἶπον ὅτι εἶναι ὀλίγαι. Ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν γνωρίζω ἐντιμώτερον ὑπάλληλον ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἕτερον ἑκάτερον.

§97Χ. ΛΑΔΑΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Θὰ ἴδητε ὅτι κάμνω εἰδικὴν μνείαν ὅτι καλῶς ἔγινεν εἰσαγγελεὺς ἐφετῶν, διότι ἔτσι ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀπὸ τὸ 1887, ταὐτοχρόνως ὅμως λέγω ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς οἰκονομικῆς αὐτοτελείας. Ἐδῶ διὰ νὰ πάρῃ εἷς οἱοσδήποτε δυστυχὴς ὑπουργὸς 600.000 δραχμὰς πίστωσιν θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος θὰ γίνουν συζητήσεις καὶ πάλιν συζητήσεις θὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ γενικὸν λογιστήριον θὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν κ. Ματζαβῖνον, ἐνῷ ἐκεῖ εἶναι ἕνα συμβούλιον καὶ αὐτὸ τὸ συμβούλιον βγάζει ὅσα λεπτὰ θέλει χωρὶς νὰ πάρῃ κανεὶς χαμπάρι καὶ χωρὶς νὰ γίνεται καμμία δημοπρασία. Αὐτὰ τὰ λέγω ἵνα περιχαρακώσω τὴν εὐθύνην τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μένωσιν ἔτσι, νὰ ἐκδίδουν ἐντάλματα χιλιάδων δραχμῶν χωρὶς νὰ φέρωσιν κανένα ἰσολογισμὸν εἰς τὴν Βουλήν, διότι τὰ ποσὰ αὐτὰ τὰ διεχειρίσθησαν καὶ τὰ διαχειρίζονται δυνάμει τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ μὲ τὸ συμβούλιον τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Πρέπει νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι οἱ ἰσολογισμοὶ ἀποστέλλονται εἰς τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον τὴν πρώτην τριμηνίαν ἑκάστου ἔτους. Ἐπῆγαν εἰς τὸν ἐλεγκτικὸν συνέδριον; Πολὺ ἀμφιβάλλω. Ἐκεῖνο ποὺ ἐξεύρω εἶναι ὅτι ὅταν τὸν ἐζήτησα ἐγὼ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸν κατήρτιζαν. Ἐπίσης ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ζητήσει κἄπως τὴν ἀτέλειαν αὐτὴν νὰ τὴν μεταβάλῃ.

§98Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω ὑποβάλλει νομοσχέδιον.

§99Χ. ΛΑΔΑΣ. Δι’ αὐτὸ ἤρχισαν νὰ συντάσσουν τοὺς ὑπολογισμούς. Ὅταν ἐπῆγα ἐγὼ κατόρθωσα νὰ πάρω τοῦ 1929 καὶ αὐτὸν ἐν σχεδίῳ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ δὲν κάμνουσι τὸ καθῆκον των, διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τινὲς φυλακαὶ τὰς ὁποίας ὠργάνωσαν εἶναι φυλακαὶ ἄρτιαι, ὅπως ἐπίσης ὀφείλω νὰ ἐπανορθώσω κἄτι τι τὸ ὁποῖον ἔγραφε ὁ πρώην ἐπιθεωρητὴς τῶν φυλακῶν εἰς τὴν «Ἑστίαν» ὁ ὁποῖος ἐδιάβασε τὴν ἔκθεσιν, ἀλλὰ δὲν ἐδιάβασε ὅτι τὰ κονδύλια τῶν 15 ἑκατομμυρίων εἶναι ἀνέπαφα καὶ τοὺς ἔγραψε τόσα ἑκατομμύρια ποὺ διαχειρίζεσθε τὶ τὰ ἐκάματε; Αὐτὰ δὲν τὰ διεχειρίσθησαν. Μένουν ἀνέπαφα, ἵνα χρησιμεύσουν ὡς βάσις τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὰς φυλακάς. Τώρα παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ὅτι ἔγιναν καὶ ὀλίγαι τινες χαριστικαὶ πράξεις, διότι λόγου χάριν θὰ ἴδητε εἰς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται ἀπὸ τὸ Κράτος δίδονται ἀπὸ τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν οἰκονομικαὶ ἐνισχύσεις καὶ ἐπιδόματα. Λόγου χάριν θὰ ἴδητε Ἡλίας Λαγάκος ἐπίδομα, Πουλογιάννης ἐπίδομα.

§100Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὶ θέσιν ἔχουσιν αὐτοί;

§101Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἐπιθεωρηταὶ φυλακῶν. Πληρώνονται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ παίρνουσι καὶ ἐπιδόματα.

§102Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω λεπτομερῶς ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου, διότι νομίζω εἰς μερικὰ σᾶς λείπουν αἱ πληροφορίαι καὶ τίθενται καὶ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἐπειδὴ δὲ ἐθίξατε καὶ πρόσωπα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρέμβω εἰς τὴν συζήτησιν καὶ νὰ δώσω τὰς πληροφορίας. Πρόκειται περὶ προσώπων τὰ ὁποῖα μετεκπαιδεύονται εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν δυνάμει δὲ τῶν κειμένων νόμων οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ μετεκπαιδευόμενοι ἔχουσι δικαίωμα νὰ πάρωσι πλὴν τῆς κανονικῆς των μισθοδοσίας καὶ ἐπίδομα μέχρι 50%.

§103Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἀπὸ ποῦ πληρώνονται αὐτὰ τὰ ἐπιδόματα; Ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν; Ποῖος νόμος τὸ λέγει αὐτὸ νὰ τὰ πάρετε ἀπὸ τὸν αὐτόνομον ὀργανισμόν. Ὅσες φορὲς ἐπήγαινα διὰ πληροφορίας μὲ ἄρχιζαν ἀπὸ δῶ, μὲ ἄρχιζαν ἀπὸ κεῖ καὶ πληροφορίαι δὲν μοῦ ἐδίδοντο. Μοῦ λέγουν ἔχομεν νόμον. Τοὺς λέγω φέρατε αὐτὸν τὸν νόμον περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Εἶναι ὁ νόμος πρῶτα τὸ Παγκαλικὸν διάταγμα τὸ ἀρχικὸν καὶ δεύτερον ἐκεῖνο ποὺ σᾶς κατήργησε τοὺς ὑπουργούς. Ἀπὸ ἐκεῖ πέρα πρέπει νὰ μᾶς ποῦν ποῖος νόμος τὸ λέγει ὅτι εἰς ὑπαλλήλους ποὺ στέλλει τὸ Κράτος εἰς τὴν Εὐρώπην ποὺ παίρνουν τὸν μισθόν τους ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν θὰ τοὺς δώσωμεν καὶ ἐπιδόματα παρὰ πάνω. Συνομολογῶ καὶ ἐγὼ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι παίρνουσι μικρὸν ἐπίδομα ἐν σχέσει πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τοὺς χρειάζονται, ἀλλὰ εἶναι καιρὸς πλέον νὰ μπῇ κἄποια τάξις εἰς τοὺς λογαριασμούς.

§104ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Προκειμένου μάλιστα περὶ χαριστικῶν πράξεων.

§105Χ. ΛΑΔΑΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ αὐτό.

§106Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρόκειται περὶ ἐνισχύσεως τῶν μετεκπαιδευομένων οἱ ὁποῖοι μὲ τὴν γλίσχρον μισθοδοσίαν τοῦ γραμματέως ἢ τοῦ εἰσηγητοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῶσι εἰς τὴν Εὐρώπην.

§107Χ. ΛΑΔΑΣ. Νὰ γίνῃ νόμος, διότι κατὰ περίεργον σύμπτωσιν ἔχομεν ἀποστολὴν εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ νὰ ἀγοράσῃ τρουμπέτες διὰ τὰς φυλακάς. Ὑπάρχει δαπάνη ὁλοκλήρων 10.000 δι’ ἀγορὰν γραμμοφώνων διὰ τὰς φυλακάς.

§108Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατακρίνετε τὴν δαπάνην αὐτήν;

§109Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Δὲν ἔχουν δικαίωμα οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἀκούουν καὶ λίγο γραμμόφωνον, ἀφοῦ προέρχονται τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τῶν φυλακισμένων;

§110Χ. ΛΑΔΑΣ. Εἰς δύο φυλακὰς θὰ ὑπάρχουν γραμμόφωνα καὶ εἰς τὰς ἄλλας, ὁ ὑποκόπανος τοῦ χωροφύλακος.

§111Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ συστήματος τῆς διαχειρίσεως, καὶ τὸ ζήτημα τῆς σκοπιμότητος καὶ τῆς κατ’ οὐσίαν ἐκτελέσεως τῶν δαπανῶν αὐτῶν.

§112Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἂν ἔλθῃ νόμος καὶ μᾶς εἴπῃ ὅτι εἰς ὅλας τὰς φυλακὰς μποροῦν νὰ ἔχουν ψυχαγωγίας, τὸ καταλαβαίνω. Εἰς τὰς δύο φυλακὰς εἰς τὰς γυναικείας καὶ εἰς μίαν ἄλλην ὑπάρχει κονδύλιον δι’ ἀγορὰν γραμμοφώνων ἐνῷ ὑπάρχουν ἄλλαι φυλακαὶ εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχει τίποτε, οὔτε τζάμια.

§113Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρόκειται περὶ τῶν φυλακῶν Ἀβέρωφ, αἱ ὁποῖαι ἔχουν γίνει διὰ σωφρονιστικοὺς λόγους καὶ ἡ ψυχαγωγία τῶν φυλακισμένων εἶναι ἀπαραίτητος. Δὲν ὑπάρχει ὁ ἴδιος λόγος καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας φυλακάς.

§114Χ. ΛΑΔΑΣ. Σοβαρῶς λέγετε ὅτι εἶναι ψυχαγωγία μόνον πρὸς ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν; Σεῖς ἔπρεπε νὰ βάλετε ἕνα σύστημα καὶ νὰ μπῇ τάξις εἰς ὅλα αὐτὰ.

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ὑπάρξεως τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ τῶν φυλακῶν εἶναι ἀνατρεπτικὴ τῆς ἐννοίας τοῦ Κράτους. Ἐὰν ὑπάρχῃ κἄποια ὑπηρεσία στενότατα συνδεδεμένη μὲ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην εἶναι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ποινῶν. Τὶ θὰ εἰπῇ αὐτόνομος ὀργανισμός; Μήπως πρόκειται περὶ σταφίδος; Ὁ ὀργανισμὸς βεβαίως αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν δὲν στέκει. Καὶ εὐτύχημα εἶναι ὅτι ἐπὶ κεφαλῆς ἔχομεν ἕναν ἄνθρωπον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην. Τώρα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀποστελλομένων δι’ ἐκπαίδευσιν δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι μὲ τὸν μισθόν των θὰ μποροῦν νὰ πᾶνε. Ἀλλ’ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. εἰσηγητοῦ εἶναι ὀρθή, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ κανονίζῃ καὶ τὰς δαπάνας καὶ τὸ ἐπίδομα τῶν ἀποστελλομένων, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον φρονῶ ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐντελῶς ἀνεξέλεγκτον. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ ὁρίζῃ τὰς ἀποδοχὰς αὐτάς. Δὲν μποροῦμε νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν νὰ ὁρίζῃ ὅτι ὁ α θὰ πάρῃ τόσα καὶ ὅτι ὁ β θὰ πάρῃ τόσα χωρὶς νὰ ἔχωμε τὸν ἔλεγχον.

§116Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ἔχετε, κύριε Πρόεδρε, ἀνθρώπους ἐμπιστοσύνης εἶναι προτιμώτερον νὰ κανονίζουν αὐτοὶ τὶ θὰ πάρουν ὁ κάθε ἕνας, διότι ἄλλαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἑνὸς καὶ ἄλλαι αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἄλλου, ἄλλαι αἱ δαπάναι εἰς τὴν μίαν πόλιν καὶ ἄλλαι εἰς τὴν ἄλλην.

§117Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ εἴπωμεν ὅτι καταργοῦμεν τὸ Δημοκρατικὸν Πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸν ἔλεγχον εἰς ὅλας τὰς πράξεις καὶ διαλέγομεν μερικοὺς ἀνθρώπους, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐμπιστοσύνην καὶ τοὺς λέγομεν: Κάμετε σεῖς ὅτι θέλετε, διότι εἶσθε τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης μας. Ἀλλ’ ἐὰν ἐγένετο τοιοῦτον τι τὸ Κράτος θὰ ἦτο δεσποτικόν, δὲν θὰ ἦτο το πολίτευμα τὸ σημερινὸν εἰς τὸ ὁποῖον ὅλοι καὶ ὑμεῖς περισσότερον παντὸς ἄλλου πιστεύετε.

§118Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἐπειδὴ ὡμίλησα περὶ χαριστικῶν πράξεων, θὰ ἴδετε ὅτι ἡ ἐργασία εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομιῶν, δὲν ἔγινε διὰ νὰ μεμφῇ τοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλὰ διὰ νὰ τοὺς περιχαρακώσῃ, νὰ μπῇ μία τάξις εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Θὰ ἤθελον νὰ σημειώσω τὸ ἑξῆς περίεργον διὰ νὰ ἴδητε τὶ πιέσεις ὑφίστανται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα διαχειρίζονται. Μεταξὺ τῶν ἄλλων διαχειρίσεων ὑπάρχουν καὶ δύο ὑπάλληλοι ἀνώτεροι τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὁ Σιφναῖος καὶ ὁ Μουσσούρης, οἱ ὁποῖοι κάνουν μίαν συλλογὴν καὶ βγάζουν ἕνα κώδηκα τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι βγαίνουν ἀπὸ ἐδῶ μέσα. Θὰ εἴπετε ὅτι θὰ πάρουν ἕνα διὰ τὸ ὑπουργεῖον, θὰ πάρουν δύο. Ὄχι. Ὁ ἕνας ὑπάλληλος 25 σώματα καὶ ὁ ἄλλος ὑπάλληλος ἄλλα εἴκοσι πέντε.

§119Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸ θεωρητικὸν μέρος εἶμαι σύμφωνος, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ διά τὸν λόγον τοῦτον καὶ νομοσχέδιον συνέταξα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλα νὰ κριθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐλέγχει πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἄξιαι ἐλέγχου.....

§120Χ. ΛΑΔΑΣ. Αὔριον θὰ ἔλθῃ ἄλλος ὑπάλληλοι ὁ ὁποῖος θὰ βγάλῃ μίαν συλλογὴν καὶ θὰ ζητῇ ἀπὸ τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν νὰ τὴν τυπώσῃ. Πρέπει νὰ περιχαρακώσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τὴν διάθεσιν αὐτῶν τῶν ποσῶν καὶ χαίρω πολὺ διότι καὶ εἰς τοῦτο μὲ ἐδικαίωσε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καμμία τάξις ὅταν ὑπάρχουν αὐτόνομοι ὀργανισμοὶ περὶ πραγμάτων τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν αὐτὸ τὸ Κράτος, διότι ὁ σκοπὸς τῶν φυλακῶν εἶναι ὁ κυριώτερος κρατικὸς σκοπός. (χειροκροτήματα).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης.

§122Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶχον σκοπόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν μὴ κατόπιν τῶν λεχθέντων ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κατὰ τὴν γνώμην μου, ἔμεινε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ἐλαχίστους ἔστω ὑμῶν ἡ ἐντύπωσις ὅτι εἰς τὴν διοίκησιν τῶν φυλακῶν λαμβάνουν χώραν πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς σπατάλης. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φίλα φρονοῦν πρὸς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἐκφράσω τὴν κατάπληξίν μου, διότι ἀκούονται φωναὶ ἐναντίον τῆς ἐκ τῶν ὀλίγων ἴσως ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας ἔχομεν, πρὸς τὴν ὁποίαν ὀφείλονται ἐξαιρετικαὶ χάριτες διὰ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς σήμερον παρουσίασεν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν ἠδίκησεν ἑαυτὸν ἀσχοληθεὶς εἰς τὴν σύνταξιν μακροσκελοῦς ἐκθέσεως ἵνα καυτηριάσῃ τὰς ἐξαιρετικὰς σπατάλας, αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν χώραν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν φυλακῶν. Ὡς πρώτην κατηγορίαν ἀνέφερεν ὅτι ὑπάρχει ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς τῶν φυλακῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ Κράτος, ὁ δὲ ὑπουργὸς εἶναι ἐντελῶς ξένος. Ἀτυχῶς ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν ἄποψιν ταύτην, ἐνῶ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Πράγματι ἐδημοσιεύθη ἓν παγκαλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύετο αὐτόνομος ὀργανισμὸς τῶν φυλακῶν ἐπὶ τῆς δικτατορίας, ἀλλὰ τὸ διάταγμα τοῦτο οὐδέποτε ἴσχυσε, κύριοι συνάδελφοι. Πρὸς τί λοιπὸν αὐτὸς ὁ θόρυβος τῆς αὐτονομίας ἀποξενώσεως τοῦ ὑπουργοῦ, τῆς ἀποξενώσεως πάσης ἐξουσίας καὶ ἐλέγχου τῶν Κυβερνήσεων; Ἢ μήπως τυχὸν ἀγνοεῖ ὅτι δὲν ὑφίσταται καὶ δὲν ἰσχύει τὸ περίφημον περὶ αὐτονομίσεως τῶν φυλακῶν νομοθέτημα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ διαπρεπὴς δικηγόρος κ. Λαδᾶς; Στηριζόμενος λοιπὸν ἐπὶ τούτου λέγει: δὲν ἔδωσεν ἰσολογισμὸν τῶν πράξεών του ὁ αὐτόνομος ὀργανισμός. Μὰ τί ἰσολογισμὸν νὰ κάμῃ, κ. συνάδελφοι, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει;

§123ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διαχειρίζεται.

§124Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω τί διαχειρίζεται. Αὐτὰ εἶναι ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται ὅπως διαχειρίζεται καὶ τὰ ἄλλα ἔξοδά του. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ διάταγμα περὶ αὐτονομίας τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν φυλακῶν δὲν ὑφίσταται, δὲν ἰσχύει. Προχωρῶν περαιτέρω ὁ κ. συνάδελφος ὁμιλεῖ καὶ περὶ χαριστικῶν πράξεων, περὶ δωρεῶν αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τοὺς ἐκπαιδευομένους καί, κατὰ σύμπτωσιν, ἀναφέρει μόνον τινὰς ἐξ αὐτῶν. Καὶ τὰ περίφημα αὐτὰ κονδύλια εἶναι 6.000 δραχ. 2472 δραχ. 4 χιλ. δραχ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωσε τὴν ἁρμόζουσαν ἀπάντησιν, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ νομοθετικὸν διάταγμα τοῦ 1925, τὸ ὁποῖον χορηγεῖ τὰ ἐπιδόματα αὐτὰ, χωρὶς τοῦτο νὰ ὀφείλεται εἰς τὴν περίφημον αὐτονομίαν τοῦ ὀργανισμοῦ. Ὁμιλεῖ περὶ ἀγορᾶς βιβλίων τὰ ὁποῖα ἠγόρασεν ὡρισμένος ὑπάλληλος, τὸν ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει του. Ἀλλὰ αἱ 6 χιλ. δραχ. ἐδόθησαν δι’ ἀγορὰν βιβλίων τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα διὰ τὴν βιβλιοθήκην τῆς διευθύνσεως τῶν φυλακῶν τὰ ὁποῖα καὶ παρεδόθησαν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἂν μὴ δι’ ἐκδόσεως ἐντάλματος ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου ὁ ὁποῖος τὰ ἔφερεν ἐκ Γαλλίας; Ὡμίλησε καὶ περὶ σπατάλης αὐτοκινήτου τοῦ διευθυντοῦ τῶν φυλακῶν. Ὑπάρχει, κύριοι, ἓν αὐτοκίνητο ψωραλέον, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς ὅλας τὰς φυλακὰς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὸ ὁποῖον σκοπὸν ἔχει νὰ μεταφέρῃ τοὺς διαφόρους φύλακας καὶ τοὺς διαφόρους κρατουμένους, ἡ δὲ περίφημος δαπάνη συνολικῶς εἶναι 25 χιλ. ἐτησίως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦ αὐτοκινήτου κάμνει χρῆσιν καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς διοικήσεως τῶν φυλακῶν ἀπεδόθη ὅτι τοῦ ἔχει χορηγηθῆ καὶ αὐτοκίνητον. Ὡμίλησε καὶ περὶ ἄλλων ἑκατομμυρίων ὁ κ. συνάδελφος ἐκ μετατροπῆς τῶν μικρῶν ποινῶν. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια οὐδέποτε ἀπεδόθησαν εἰς τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν ὡς θὰ βεβαιώσῃ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Συνεπῶς πρὸς τὶ ἡ τοιαύτη κατηγορία; Ὡμίλησεν ὅμως καὶ περὶ ἑνὸς κονδυλίου 4.900.000 δραχ. καὶ ὑπεστήριξε καὶ τοῦτο ὅτι ἀπορρέει ἐκ τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀναληθές, κύριοι συνάδελφοι. Τὸ κονδύλιον στηρίζεται εἰς τὸν νόμον 2231 τοῦ 1920 τὰ δὲ 4 ἑκατομ. εἶναι προϊόντα μιᾶς ἐννεαετίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται ὁ διευθυντὴς τῶν φυλακῶν, ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν, ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, δύο διευθυνταὶ τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας καὶ εἷς διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Καὶ τὰ ποσὰ αὐτὰ διετέθησαν δι’ ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἀνέγνωσε καὶ τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν θὰ ἔκρινεν ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖαι δαπάναι. Καὶ κατώρθωσε διὰ τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ ἡ διεύθυνσις τῶν φυλακῶν, διὰ τοῦ κονδυλίου τῶν 4½ ἑκατομ. νὰ δημιουργήσῃ τὸ μοναδικὸν ἑλληνικὸν θαῦμα τὸ ὁποῖον παρουσιάζουν αἱ Ἑλληνικαὶ φυλακαὶ ἐκ τῶν ὁποίων μετέβαλε τὰς περισσοτέρας ἀπὸ τρώγλας εἰς ἱδρύματα πραγματικῶς ἄξια λόγου καὶ κατώρθωσεν ἡ διεύθυνσις τῶν φυλακῶν νὰ δημιουργήσῃ ἱδρύματα τὰ ὁποῖα ἀριθμοῦν σήμερον περιουσίαν 34 ἑκατ. δραχμῶν δηλ. διὰ τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ τῶν 5 ἑκατ. δρχ. εἶναι εἰς θέσιν αἱ ἀγροτικαὶ φυλακαὶ νὰ ἔχουν περιουσίαν 35 ἑκατ. δρχ. Αὐτὴ εἶναι ἡ περίφημος σπατάλη περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν.

§125Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὔτε περὶ σπατάλης ὡμίλησεν.

§126Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁμιλεῖ εἰς τὴν ἔκθεσίν του, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ ἀντικείμενον δημοσιογραφικῆς διαμάχης. Ποία εἶναι ἡ θέσις τῶν φυλακῶν πάντες γνωρίζετε. Πάντως εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς βεβαιώσουν οἱ ἀξιότιμοι ὑπουργοὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς Γεωργίας ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἄμεσον γνῶσιν τῆς καταστάσεως τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ ἐργασία τῆς διοικήσεως τῶν φυλακῶν, διὰ τὴν ὁποίαν φρονῶ ὅτι ὅλοι σχεδὸν εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι παρουσιάζει πράγματι ἐξαιρετικὴν σημασίαν καὶ ἀποτελεῖ, ὡς καὶ προηγουμένως ὡμίλησα, ἐξαιρετικὸν θαῦμα.

§127Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει δυνάμενος νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ καὶ τοῦ ἔργου του.

§128Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ τοῦ ἔργου του. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ περισσότερον, κ. συνάδελφοι, ἐπ’ αὐτῶν. Ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας. Περὶ τοῦ ὑπουργείου τούτου ἐπανειλημμένως ἀπησχόλησα τὴν Βουλήν. Ἀτυχῶς ὅμως κάθε μου προσπάθεια κατὰ τὸ παρελθὸν ὄχι μόνον δὲν ἀπέφερε τοὺς ἀναμενομένους καρπούς, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἀντὶ νὰ καλλιτερεύῃ, ἐχειροτέρευεν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἡ κατάστασις. Ἐπείσθην λοιπὸν ὅτι ἢ εἶχον ἄδικον ἢ ὅτι δὲν ἤμην ὁ ἀντάξιος ἑρμηνευτὴς τῆς πραγματικῆς καταστάσεως. Προσεπάθησα, λέγω, ἐπανειλημμένως νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν πολλῶν Κυβερνήσεων ἐπὶ τῆς σημασίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ Δημοσίας Ἀντιλήψεως. Δυστυχῶς ὅμως ἡ φωνή μου ὑπῆρξε φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἠναγκάσθην νὰ σιωπήσω. Ἡ εἰσήγησις ὅμως ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Δράμας, μοῦ δίδει τὸ θάρρος νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον καὶ νὰ ρίψω τὴν τελευταίαν, τὴν τελειωτικὴν ἔστω βολὴν κατὰ τοῦ νεκροῦ τὸν ὁποῖον ἡ ἔκθεσις ἐκείνη παρέδωκεν εἰς ἡμᾶς.

§129Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἡ τελειωτικὴ βολὴ ρίπτεται ὅμως ἐκ μέρους τῶν ἀγωνιζομένων ὅταν ἡττῶνται. Προσέχετε, γλῶσσα λανθάνουσα τὰ ἀληθῆ νὰ μὴ λέγῃ.

§130Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρὶν ὅμως εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν, κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς τραγικῆς παρεξηγήσεως. Θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου Προνοίας καὶ Δημοσίας ἀντιλήψεως, ἐνῷ ὁ ὀργανισμὸς περὶ τοῦ ὁποίου προβλέπονται τὰ ἔξοδα ταῦτα οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν τὴν Δημοσίαν Ἀντίληψιν καὶ τὴν Κοινωνικὴν Πρόνοιαν, καί ἐλπίζω νὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Ἂς ἐξετάσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται συνολικῶς 359 ἑκατομμύρια ἔξοδα, ἐκ τούτων τὰ 233 ἑκατομμύρια ἀναγράφονται ὑπὲρ τῶν συντάξεων θυμάτων πολέμου καὶ τὰ 50 ἑκατομμύρια διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων, 20 ἑκατομμύρια ἀναγράφονται διὰ μισθοὺς προσωπικοῦ, ἐνοίκια κτιρίων, γραφεῖα κλπ., ὥστε δὲν ἀπομένει παρὰ ἐλάχιστον, ἀνάξιον λόγου ποσὸν διὰ τὴν Κοινωνικὴν Πρόνοιαν καὶ τὴν Δημοσίαν Ἀντίληψιν. Ἂς παρακολουθήσωμεν κατὰ σειρὰν τὰ διάφορα κονδύλια· καὶ ἀρχίζομεν ἀπὸ τὰ σοβαρώτερα, ἀπὸ τὸ κονδύλιον τῶν θυμάτων πολέμου. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις ἡ ἐπικρατοῦσα εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο ὅλοι οἱ συνάδελφοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ βεβαιώσουν. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ, διότι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀσχοληθῶ. Τοῦτο μόνον ἀρκοῦμαι νὰ εἴπω: ὅτι παρουσιάζει τὴν θλιβερωτέραν εἰκόνα. Εἰσηγούμενος τὸ 1924 τὸν νόμον 3122, ἐβεβαίωσα τὴν Βουλήν, ὅτι συμφώνως πρὸς τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα τῆς παροχῆς τῶν συντάξεων, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργει ὁ νόμος ἐκεῖνος, αἱ συντάξεις τῶν θυμάτων πολέμου, ἐὰν ἡ ἁρμοδία κρατικὴ ὑπηρεσία ἐδείκνυε τὴν στοιχειώδη ἐπιμέλειαν καὶ τὸ στοιχειῶδες ἐνδιαφέρον, ἔπρεπε κατὰ 90% νὰ ἔχουν τερματισθῆ ἐντὸς ἑνὸς διμήνου· καὶ δὲν ἦτο ὑπερβολή.

§131Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀποκεντρωτικὸν ἦτο τὸ σύστημα;

§132Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ναί.

§133Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἀπέτυχε.

§134Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐν τούτοις ἀντὶ τῶν 2 μηνῶν εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τὸ 8ον ἔτος καὶ ἐπικρατεῖ αὐτὴ ἡ ἀκαταστασία ἡ ὁποία ἐπεκράτει τὴν χρονικὴν ἐκείνην περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρξατο λειτουργοῦν τὸ τμῆμα ἐκεῖνο. Εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἀσχολοῦνται οἱ ἴδιοι, ἵνα μὴ εἴπω περισσότεροι ὑπάλληλοι καθ’ ἣν στιγμὴν 60 χιλιάδες αἰτήσεων ἔχουν ἐκδικασθῆ. Καὶ ἐρωτᾶται: Εἰς τὶ ἀσχολοῦνται; Κανεὶς δὲν δύναται νὰ βεβαιώσῃ. Ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ ὑπέστη ἐξαιρετικὰς περιπετείας χάρις εἰς τὰς αὐθαιρεσίας τῶν διαφόρων ἰσχυόντων κατὰ διαφόρους ἐποχάς. Εἰς τὰ 1925 τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ θὰ περιέλθῃ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν του.

§135Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀρθότατον.

§136Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὀρθότατον λέγω καὶ ἐγώ· εἶμαι σύμφωνος. Μετεβιβάσθη λοιπὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ὑπηρεσία. Μετὰ ἓν ἔτος ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ἰσχυρότερος παράγων τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1925 καὶ εἶπεν ὅτι αἱ συντάξεις θὰ ἔλθουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§137Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κάκιστον.

§138Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κάκιστον λέγω καὶ ἐγώ.

§139Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄν ἔμεναν ἐκεῖ, θὰ εἶχαν τελειώσει.

§140Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὰ συμβαίνουν ὅταν δὲν κυβερνοῦν οἱ δικηγόροι, διότι ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι αὐθαίρετοι.

§141Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἰς τὰ 1927 ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἔγινε καὶ ἐκεῖνος παράγων καὶ κατώρθωσε νὰ ἐπαναφέρῃ πάλιν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Προνοίας. Καὶ οὕτω πως ἡ ὑπηρεσία τῆς παροχῆς τῶν συντάξεων εἰς τὰ θύματα πολέμου παρουσιάζει τὴν εἰκόνα τὴν ὁποίαν παρουσίασαν αἱ Ἀθῆναι τὴν 1 Σεπτεμβρίου, πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ ἐνοικιοστασίου. Καὶ ἔτσι χάρις εἰς τὰ σοφὰ ταῦτα μέτρα τῶν διαφόρων παραγόντων καθυστερεῖ κατὰ τρόπον τραγικὸν ἡ ὑπηρεσία ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ μεγαλειτέρα προσοχή. Περὶ οἰκονομιῶν αἵτινες δύνανται νὰ ἐπέλθουν δὲν θὰ κάμω λόγον τὴν ἑσπέραν ταύτην. Καὶ ἄλλοτε εἶχον ἀσχοληθῇ, ὑπεστήριξα δὲ καὶ ὑποστηρίζω ὅτι μία ἐπιμεμελημένη διαχείρισις τοῦ ζητήματος, ὄχι μόνον θ’ ἀπέφερεν οἰκονομίας, ἀλλὰ θὰ παρεῖχε γενναιοτέραν ἐνίσχυσιν εἰς τὰ πραγματικὰ θύματα τοῦ πολέμου. Δὲν ὑποστηρίζω νὰ αὐξηθῇ ὁ προϋπολογισμός, διότι δὲν εἶναι εἰς θέσιν τὸ Κράτος νὰ τὸν αὐξήσῃ. Ἀσφαλῶς ὅμως λέγω, ὅτι ἐὰν ἐπεδεικνύετο τό στοιχειῶδες ἐνδιαφέρον, ἀσφαλῶς καὶ ὀλιγώτερα ἀδικήματα θὰ ἐπήρχοντο καὶ γενναιότερον θὰ ἦτο τὸ Κράτος εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς εἶναι θύματα πολέμου καὶ πραγματικῶς ἔχουν ἀνάγκην γενναιοτέρας ἐνισχύσεως. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀπήντησεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ὅτι—κατὰ λάθος— ἔγιναν οἰκονομίαι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, δηλαδὴ ἐξῃρέθησαν οἱ ἄποροι. Δὲν εἶναι καὶ τοῦτο ἀληθές. Ἐξεδόθη ἕν κωμικὸν διάταγμα κατὰ τὸ 1927, τὸ ὁποῖον δὲν ἐχρησίμευσεν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς ἕνα ἐκβιασμὸν ἐκ μέρους τῶν διαφόρων Προέδρων τῶν κοινοτήτων τῶν ἀτυχῶν θυμάτων πολέμου διὰ μιᾶς ἀκαταστασίας, διὰ τῆς δημιουργίας ἑνὸς χάους.

§142Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀκαταστασία ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἐτροφοδότησε καὶ τροφοδοτεῖ ἀπειρίαν δικηγορικῶν γραφείων.

§143Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Καὶ μὴ δικηγορικῶν, εἰδικῶς ἀσχολουμένων μ’ αὐτά.

§144Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ναί. Καὶ μὴ δικηγορικῶν.

§145Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀσχολοῦνται εἰς ὑπηρεσίας τοιαύτας μόνον μὴ δικηγόροι, ἢ τοὐλάχιστον μόνον κατὰ πρόσχημα δικηγόροι. Οἱ δικηγόροι οἱ ἀσκοῦντες τὸ ἐπάγγελμά των κανονικῶς, οὔτε κατεδέχθησαν οὔτε θὰ καταδεχθῶσι ποτὲ νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τοιαύτας ἐργασίας.

§146Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν πρόκειται κανεὶς νὰ θίξῃ τὸ δικηγορικὸν σῶμα. Εἰς ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα ὑπάρχουν καὶ καλοὶ καὶ κακοί.

§147Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Δικηγορικὰ γραφεῖα ἔχουν ἰδίους ἀντιπροσώπους καὶ παρακολουθοῦν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν συντάξεων. Καὶ λέγουν εἰς τοὺς διαφόρους δικαιουμένους συντάξεων: «Θὰ μᾶς δώσετε 30% νὰ σᾶς βγάλουμε τὴν σύνταξιν».

§148Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δικηγορικὰ γραφεῖα, πλανᾶσθε πιστεύοντες τοῦτο. Ἄλλο τό νὰ ἔχῃ δίπλωμα καὶ ἄλλο δικηγόρος.

§149Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἔχομεν μίαν κακὴν συνήθειαν: Ὁσάκις συμβαίνει ἄτοπόν τι διαρκῶς νὰ τὸ ρίπτωμεν εἰς τοὺς δικηγόρους. Ὑπάρχουν δικηγόροι ὅπως εἰς ὅλων τῶν εἰδῶν τὰ ἐπαγγέλματα, οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ κάμουν ἐκεῖνο ποὺ κάνουν. Ὑπάρχει μερὶς δικηγόρων εἰς τὴν πατρίδα τοῦ κ. Τριποδάκη, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν εἰσαγωγὴν νόμου διὰ τὴν κατάργησιν τῶν νόμων περὶ διαταράξεως τῆς κατοχῆς, διότι εἶχον ἐφεύρει νὰ κάνουν ἀγωγὴν περὶ διαταράξεως ὅταν ἔμπαινεν ἕνα πρόβατον εἰς ἕνα κτῆμα, διὰ νὰ εἰσπράττουν τὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Ἡ πλειονότης ὅμως τῶν δικηγόρων ἀποτελεῖ κόσμημα τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας.

§150Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Οὐδεὶς λέγει τὸν Ἡρακλέα, κύριοι συνάδελφοι. Οὐδεὶς ἤθελε νὰ ἀποδώσῃ μομφὴν εἰς τὸ τὸ δικηγορικὸν σῶμα.

§151Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν ἔκαμα τὴν παρατήρησιν διὰ σᾶς, διότι καὶ σεῖς ἔχετε τὴν τιμὴν νὰ εἶσθε δικηγόρος.

§152Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι θέλουν νὰ παραστήσουν τοὺς δικηγόρους, τοὺς ἄνδρας καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς ἀρετῆς, ὡς καθάρματα δημοκοπικά. (θόρυβος).

§153Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ εἶπε κανεὶς τίποτε, κ. συνάδελφε, ὥστε νὰ εἶσθε τόσον αὐστηρὸς εἰς τὴν συνηγορίαν.

§154Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλῆτε περὶ καθαρμάτων δημοκοπικῶν, καὶ ὅταν ἀκόμη ἔχετε ἀντιθέτους γνώμας.

§155Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἡ ὑπηρεσία μὲ πληροφορεῖ ὅτι ὑπάρχει ἀπὸ ἐτῶν διαταγὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ὑπηρεσία δὲν δίδει πληροφορίας παρὰ μόνον εἰς τοὺς δικαιούχους πολίτας, εἰς τοὺς βουλευτὰς καὶ δικηγόρους. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ παρουσία τῶν δικηγόρων οὐ μόνον δὲν παρουσιάζει ἄτοπόν τι, ἀλλὰ τοὐναντίον, παρέχει μείζονα ἀσφάλειαν καὶ διὰ τὸν ἰδιώτην καὶ διὰ τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία πραγματεύεται τὸ ζήτημα.

§156Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.......

§157Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠθέλησα νὰ ἀποδώσω μομφὴν εἰς κανένα.

§158Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποχρεωθῇ ν’ ἀνακαλέσῃ. (διαμαρτυρίαι, θόρυβος).

§159Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ δώσω ἐξήγησιν, κύριε Πρόεδρε. Εἷς τῶν μεγίστων ἐπιστημόνων τῆς συγχρόνου ἐποχῆς ὁ περικλεὴς συνταγματολόγος ὁ πρὸ ὀλίγου ἀποθανὼν Dugaut, εἰς μίαν περίφημον διάλεξίν του εἶπε τὰ ἑξῆς ὁμιλοῦντος ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ τὸ ἐπάγγελμα τῶν δικηγόρων, καὶ λησμονῶν ὅτι εἰς τὴν μεγάλην ἐπανάστασιν τῆς Γαλλίας κατηργήθη τὸ ἐπάγγελμα τῶν ἐπιστημόνων καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὰ δικαστήρια ἡ χυδαιοτέρα ὕβρις, καὶ ἡ φαυλοτέρα συκοφαντία. Ὑπάρχουν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ καθ’ ἣν θὰ παύσουν νὰ ἔχουν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχουν εἰς τὰς Κυβερνήσεις καὶ τὰ Κοινοβούλια οἱ νομικοί, θὰ παύσουν νὰ ἔχουν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχουν εἰς τὸν κόσμον οἱ δικηγόροι. Καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι ἐφόσον θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸν κόσμον πρόοδος, δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ δημοκοπία· οἱ δημοκόποι εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες εἴτε ἐντὸς τῶν πόλεων εἴτε ἐκτὸς τῶν πόλεων, εἴτε ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος εἴτε ἔξω αὐτῆς ἀπό τινος χρόνου ἐκρήγνυνται εἰς κραυγὰς ἐναντίον τῆς τάξεως τῶν δικηγόρων, ἐναντίον τῶν ἐπιστημόνων τῆς Χώρας, ὅταν δὲ παύσουν οἱ νομικοὶ νὰ κυβερνοῦν τὸν κόσμον, θὰ τὸν κυβερνᾷ ἡ ἀκαταστασία, μετὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔλθῃ ἡ ἀναρχία καὶ ἡ φαυλότης. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας εἶχον νὰ δώσω.

§160Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν ἠθέλησα νὰ ἀποδώσω μομφὴν εἰς τοὺς δικηγόρους, τοὺς ὁποίους τοὐναντίον πολὺ ὑπολήπτομαι.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουδούρη, παρακαλῶ ἐξακολουθήσατε τὴν ἀγόρευσίν σας.

§162Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Προνοίας.

§163Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. (ἀπὸ τῆς θέσεώς του). Πρέπει νὰ προσθέσω, ὅτι δι’ οὐδένα ὡρισμένως εἶπόν τι· πᾶν ὅ,τι εἶπον, τὸ εἶπον ἐναντίον τῶν κραυγῶν αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους αἱ δικογραφίαι κυκλοφοροῦν μεταξὺ τῶν δικηγόρων καὶ δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν παράδειγμα ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους νὰ ἐχάθη ἓν ἔγγραφον ἀπὸ μίαν δικογραφίαν. Ἐπάγγελμα τὸ ὁποῖον ἔχει τίτλους τοιούτους.

§164Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε.....

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χαβίνη, ὁ κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον. Οὐδὲν ἐχαρακτηρίσθη οὔτε ἀπὸ τὸ ἓν μέρος, οὔτε ἀπὸ τὸ ἄλλο ὡς προσβολή.

§166Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, δὲν μὲ ἀφορᾷ, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω ἀναπαντήτους τὰς φράσεις τοῦ κ. συναδέλφου.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν εὑρίσκει ὅτι ὑπάρχει σημεῖόν τι τὸ ὁποῖον παρέχει ἀφορμὴν νὰ λάβετε τὸν λόγον. Ἀφοῦ ἐπιμένετε, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἄν δέχεται νὰ σᾶς δοθῇ ὁ λόγος.

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει λόγος.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης.

§170Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἀνέγνωσε σημείωμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὅτι δὲν πρέπει νὰ δίδωνται πληροφορίαι ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον εἰμὴ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, εἰς βουλευτὰς καὶ εἰς δικηγόρους. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι τὸ ἤδη ἀπὸ ἔτους ἐφαρμοσθὲν μέτρον εἶναι ὀρθόν. Ἀσφαλῶς πρέπει νὰ δίδωνται πληροφορίαι εἰς οἱονδήποτε. Αἱ καταχρήσεις δὲ περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε καὶ αἱ περιπτώσεις εἰς τὰς ὁποίας ἀνεμίχθη πληθώρα δικηγορικῶν γραφείων ὡς καὶ αἱ περιπτώσεις καθ’ ἃς αἱ ἁρμόδιοι ὑπηρεσίαι ἔδιδον πληροφορίαι εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα, ἀποδεικνύουν ὅτι εἰς τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνας δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ ὀφειλομένη τάξις καὶ δὲν ἐδεικνύετο τὸ προσῆκον ἐνδιαφέρον ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, παρὰ τῶν ὁποίων αἱ πληροφορίαι ἐζητοῦντο. Ἀπεστέλλοντο ἐπιστολαὶ ἐκ μέρους τῶν γραφείων διὰ τῶν ὁποίων εἰδοποιοῦντο ἄγνωστοι δικαιοῦχοι, ὅτι: «πρέπει νὰ λάβετε ἕξ χιλιάδας δραχμάς, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰς λάβετε ἂν δὲν μεσολαβήσω ἐγώ. Ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ σᾶς διευκολύνω ἄν μοῦ δώσετε τὸ τρίτον, τὸ τέταρτον». Οὕτω αἱ ὑποθέσεις ἔμενον κατὰ μέρος οἱ δὲ λαμβάνοντες τὰς ἐπιστολὰς ἐδικαιολόγουν τὴν καθυστέρησιν διὰ τὴν μὴ ἔγκαιρον εἰδοποίησιν τοῦ ἐμφανιζομένου εὐεργέτου ὁ ὁποῖος ἀπέστειλε τὴν ἐπιστολὴν καὶ ὑπέσχετο τὸν τερματισμὸν τῆς ὑποθέσεώς των. Ὁλόκληρος κόσμος ἔπεσε θῦμα τῆς τοιαύτης πλεκτάνης. Συνέβαινε νὰ ἐκδίδωνται ἐντάλματα δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν, καὶ τὰ ἐντάλματα δὲν ἐστέλλοντο. Ἐστέλλοντο καταστάσεις, χωρὶς νὰ εἰδοποιοῦντο οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Ἰδοὺ ποῦ ὑπῆρχεν ἡ ἀσθενὴς πλευρά, τὴν ὁποίαν ἐξεμεταλλεύοντο οἱ διάφοροι ἐπιτήδιοι. Δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὅμως θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς καταστάσεως ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ, καὶ εἰς τὸ τέλος θά εἴπω ποῦ ὀφείλεται αὕτη. Διὰ τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς δικογράφου διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἀπαιτεῖται παρὰ ἡ ἐργασία ἑνὸς εἰκοσιτετραώρου καταναλίσκεται πολλάκις ὁλόκληρον ἔτος. Ἀπέθανεν ὁ σύζυγος καὶ πρόκειται νὰ μεταβιβασθῇ ἡ σύνταξις εἰς τὴν σύζυγον· δὲν ἀπαιτεῖται παρὰ ἕνα πιστοποιητικὸν τῆς ἁρμοδίας κοινοτικῆς ἀρχῆς περὶ τοῦ θανάτου τοῦ συζύγου καὶ τῆς ὑπάρξεως ἐν ζωῇ τῆς χήρας. Ἐντὸς ἑνὸς εἰκοσιτετραώρου πρέπει νά μεταβιβασθῇ ἡ σύνταξις. Ἐν τούτοις, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ἐγὼ ἀπὸ ἐτῶν ἀσχολοῦμαι εἰς τοιούτου εἴδους μεταβιβάσεις, καὶ εἶχον οἱ νομάρχαι τὸ δικαίωμα τῆς μεταβιβάσεως αὐτῆς. Εἰς μίαν ἐγκύκλιον τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας ἐδίδετο τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ ἐξεδίδοντο αἱ καταστάσεις ἐκ μέρους τῶν νομαρχῶν. Ἀλλὰ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀναθέσεως ὑψίστων ὑπηρεσιῶν εἰς τοὺς νομάρχας, κρίνει αὐτοὺς τοὺς νομάρχας ἀναξίους διὰ τὴν σύνταξιν τῶν συνταξιοδοτικῶν καταστάσεων.

§171Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ πληρωμαὶ τῶν συντάξεων, κύριε συνάδελφε, διεξάγονται ἄριστα, καὶ κατὰ τρόπον μάλιστα ὁ ὁποῖος ἔχει προκαλέσει εὐχαριστίας ὅλων τῶν συναδέλφων. Ἀφήνω δὲ ὅτι ἐπιβάλλομεν καὶ τοῦτο, νά πληρώνωνται οἱ συνταξιοῦχοι τὸ πρῶτον δεκαήμερον ἑκάστου τριμήνου.

§172Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅταν ὅμως δὲν πληρώνωνται ἀμέσως ἐπιστρέφονται τὰ ἐντάλματα.

§173Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν δὲν προσέρχεται ὁ δικαιοῦχος διὰ νὰ πληρωθῇ, εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπιστρέφωνται αἱ καταστάσεις εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον· ἕνεκα τούτου δὲ ἀπεδείχθη, εὐτυχῶς, ὅτι σωρεία συνταξιούχων ἦσαν ἀνύπαρκτοι καὶ ἀρκετὰ ἔχασεν τὸ Κράτος ἀπὸ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀπεδείχθη ἐπαναλαμβάνω ὅτι πολλοὶ συνταχιοῦχοι δὲν ἦσαν πραγματικοί. Πάντως ἡ ὑπηρεσία διεξάγεται τώρα πολὺ καλλίτερα.

§174Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε ὑφυπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἤθελα νὰ πῶ ἄν καλλίτερα τώρα ἢ πρότερον διεξάγεται ἡ ὑπηρεσία. Εἶπον μόνον τοῦτο, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀναθέσωμεν λειτουργίας ὑψίστης σημασίας εἰς τοὺς νομάρχας, τοὺς κρίνομεν ἀνικάνους διὰ τὴν σύνταξιν μιᾶς συνταξιοδοτικῆς καταστάσεως. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προκαλέσῃ τοῦτο τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγώ, κύριε ὑφυπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀντὶ νὰ συγκεντρώσω ὅλο τὸ ἔργον τοῦτο εἰς τὰς κεντρικὰς ὑπηρεσίας, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σωστό, θὰ ἐλάμβανον τὰ μέτρα μου κατὰ τῶν νομαρχῶν ἐκείνων, καὶ θὰ τοὺς ἐτιμώρουν αὐστηρότατα, διότι δὲν ἐκτελοῦν ἕνα στοιχειῶδες καθῆκον. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι διεξάγονται καλλίτερον αἱ ὑπηρεσίαι· ἀλλὰ ἠδύναντο νὰ διεξαχθοῦν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς καὶ ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἁρμόδιαι πρὸς τοῦτο. Διότι, ἀλλοίμονον ἐὰν ἐπιφορτίσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κέντρου καὶ μὲ τὴν σύνταξιν τῶν συνταξιοδοτικῶν καταστάσεων τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Εἶναι τοῦτο ὡς ἐὰν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον τοῦ στρατοῦ νὰ ἀσχολῆται καὶ εἰς τὴν μαγειρικὴν τοῦ στρατεύματος. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. ὑφυπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Μετὰ τρεῖς μῆνας πολλοὶ ταμίαι ἐπιστρέφουν τὰ ἐντάλματα. Μετέβην καὶ ἐγὼ καὶ ἐζήτησα τὴν ἀποστολὴν τῶν συνταξιοδοτικῶν καταστάσεων ἀπὸ τὸν ταμίαν, γνωρίζετε δὲ τὶ μοῦ ἀπήντησε; «δὲν εἶναι δυνατὸν—μοῦ εἶπεν—νὰ πληρώσωμεν ἕνα δικαιοῦχον τοῦ ὁποίου ἐπεστράφησαν τὰ χρήματα ἂν δὲν προσαγάγητε πιστοποιητικόν, νὰ ἀποδείξετε ὅτι ὑπάρχει ἐν τῇ ζωῇ». Καθ’ ἥν στιγμὴν ἐκδίδονται καταστάσεις ἐπ’ ὀνόματί των διὰ μεταγενέστερον χρόνον, ἐρωτῶ, διὰ τίνα λόγον ζητεῖται πιστοποιητικόν;

§175Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν). Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς ἢ τῆς πληρωμῆς; ὀφείλομεν νὰ διακρίνωμεν τὰ ζητήματα.

§176Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δι’ ὅλα τὰ ζητήματα.

§177Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄν εἰς τὰ ταμεῖα δὲν προσέρχηται ὁ συνταξιοῦχος ἐπὶ τρίμηνον ἵνα εἰσπράξῃ τὴν σύνταξιν σημαίνει κατὰ τὸ πλεῖστον ὅτι εἶναι ἀνύπαρκτος καὶ ἑπομένως τὸ μέτρον αὐτὸ τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου ὑπῆρξε πράγματι σωστικόν, διότι κατώρθωσε σωρείαν δῆθεν συνταξιούχων νά τοὺς ἀποκαλύψῃ. Βεβαίως ὑπάρχουν καὶ ἐλάχισται περιπτώσεις ὡρισμένων συνταξιούχων, οἱ ὁποῖαι φαίνεται ὅτι δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἢ διότι εἶναι ἀσθενεῖς ἢ δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον ἀφίνουν ἀπλήρωτα τὰ ἐντάλματα. Αἱ περιπτώσεις αὐταὶ εἶναι ἐλάχισται καὶ θεραπεύονται ταχύτατα ἀπὸ τὸ γενικὸν λογιστήριον.

§178Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὑπερεθεμάτισα καὶ συνέστησα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ τοὺς διαγράψῃ, διὰ νὰ ξεκαθαρισθῇ ὁ πραγματικὸς ἀριθμὸς τῶν δικαιούχων.

§179Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ ἕξ μῆνας παραμένουν εἰς τὰ ταμεῖα καὶ ὕστερα ὁ ταμίας ἐπιστρέφει τὰ ἐντάλματα αὐτὰ εἰς τὸ γενικὸν λογιστήριον.

§180Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὥστε τὸ πιστοποιητικὸν ὅτι ὑπάρχει ἐν τῇ ζωῇ τὸ εὑρίσκετε σωστό;

§181Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ εἶναι λεπτομέρεια.

§182Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ ὁποία βασανίζει τοὺς δικαιούχους, διότι ὑπάρχει ἕνας νόμος ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι παραγράφονται μετὰ πενταετίαν.

§183Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ παράπονον περὶ βραδείας πληρωμῆς.

§184Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφισβήτησις. Εἴπομεν ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας τὸ σπουδαιότατον ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμόν του εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 233 ἑκατομμυρίων διὰ τὰ θύματα τοῦ πολέμου. Ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ πέραν τῶν 2–3 ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι νὰ ἀσχολοῦνται μόνον διὰ τὰς μεταβολὰς τὰς ἐπερχομένας καὶ διὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταστάσεων. Θέλω δηλ. ν’ ἀποδείξω τοῦτο: ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ὁ ἀριθμὸς καὶ ἡ δαπάνη διὰ μίαν ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ τὸ ⅒, τὸ 1)20 τῶν ἐργαζομένων ἐν αὐτῇ. Δεύτερον ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 50 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων. Τὸ ποσὸν τοῦτο, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἀσφαλῶς ἀνεπαρκὲς διὰ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας καλεῖται νὰ πληρώσῃ. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ μέχρι ποίου σημείου ἀντέχει ὁ προϋπολογισμὸς, ὥστε νὰ αὐξήσῃ τὴν δαπάνην αὐτήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ἐννοήσω, εἶναι τοῦτο: Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας νὰ ἀπασχολῆται μὲ τὴν ἀνέγερσιν σπιτιῶν, μὲ μηχανικούς, μὲ ἐργάτας, καὶ ἐν γένει μὲ ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία εἶναι ὅλως ξένη πρὸς αὐτό; Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία πόσας οἰκογενείας προσφυγικὰς ἔχει νὰ στεγάσῃ, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ποῖα εἶναι τὰ οἰκονομικὰ μέσα τὰ ὁποῖα δύναται νὰ διαθέσῃ. Δὲν ἔχει λοιπὸν παρὰ κατασκευάσῃ ἀνάλογον ἀριθμὸν σπιτιῶν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ μέσα τὰ ὁποῖα τοῦ παρέχει ὁ προϋπολογισμός. Πρὸς τί ἡ δαπάνη εἰς μηχανικοὺς καὶ ἐργολάβους ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων;

§185Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ποῦ εἶναι τὰ ἑκατομμύρια;

§186Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ σᾶς διαβάσω ὁλόκληρον τὸν προϋπολογισμὸν νὰ ἴδητε περὶ τίνος ἀσχολεῖται. Δὲν εἶναι μόνον ἡ στέγασις τῶν προσφύγων κ. ὑπουργέ. Δυστυχῶς αὐτὴ ἡ ἀντίληψις φέρεται ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο θέλω νὰ τονίσω ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας δὲν εἶναι ἡ στέγασις τῶν προσφύγων μόνον. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι Ἐθνικὸν ζήτημα καὶ διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀσχολοῦνται ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι καὶ ὅλα τὰ ὑπουργεῖα. Ὅλαι ἀτυχῶς αἱ Κυβερνήσεις παραβλέπουν τὸν ὑψηλὸν ρόλον τὸν ὁποῖον ἐκαλεῖτο νὰ παίξῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, τὸ ὁποῖον κατέληξε νὰ γίνῃ προσφυγικὸν μόνον ἵδρυμα, προσφυγικὴ μόνον ἰδιοκτησία. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγκλημα. Λοιπὸν ἀκούσατε, κύριοι, τὰ κονδύλια ἀποζημιώσεως, ὁδοιπορικῶν κ.λ.π.(ἀναγινώσκει).

§187Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν ὁμιλεῖτε διὰ τὸν προϋπολογισμὸν 30–31, ἀλλὰ ἀναδρομικῶς διὰ τὸ 1914.

§188Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ κατηγορῶ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ὅτι παρεγνώρισαν τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ κατέστησαν αὐτὸ ἕνα νεκρὸν ὀργανισμὸν ἀσχολούμενον, οὐχὶ καλῶς καὶ τοῦτο, διὰ τὰ ἀποκλειστικῶς προσφυγικὰ ζητήματα ἢ μᾶλλον διὰ τὴν στέγασιν τῶν Ἀθηνῶν. Ἀκούσατε, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὰ κονδύλια διὰ τὴν δημοσίαν ἀντίληψιν: (ἀναγινώσκει). Εἶναι μιὰ δουλειὰ δηλαδὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἄριστα ἠδύνατο νὰ ἀσχολῆται ἅπαξ κατὰ δεκαπενθήμερον ἐπὶ ἕν τέταρτον τῆς ὥρας εἷς ὑπάλληλος τοῦ εἰδικοῦ λογιστηρίου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Μηνιαῖα βοηθήματα: (ἀναγινώσκει). Εἶναι μικραὶ συντάξεις καθαρῶς τεχνικῆς ὑπηρεσίας, μὲ τὰς ὁποίας δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Ἔξοδα κηδειῶν τῶν ὑπαλλήλων: (ἀναγινώσκει). Ἡ ἔκδοσις ἑνὸς ἐντάλματος δηλαδή. Αὐτὸ τὸ ἔνταλμα ἠμποροῦσε νὰ τὸ βγάλῃ τὸ γενικὸν λογιστήριον. Δὲν βλέπω διατί ἀσχολεῖται ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας μὲ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι βουλευταί, λέγονται δημοσία ἀντίληψις. Ἀπασχολεῖται προσωπικὸν 20πλάσιον, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἤρκει εἷς γραφεὺς βʹ τάξεως τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου διὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν σχετικῶν ἐνταλμάτων ἐπ’ ὀνόματι τῶν ἱδρυμάτων εἰς τὸ ὄνομα τῶν ὁποίων ἀναγράφονται αἱ πιστώσεις αὗται. Προχωροῦμεν περαιτέρω. «Ὁδοιπορικά...» (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ δι’ ἔργα στεγάσεως, κύριοι συνάδελφοι, 50.000.000 πληρώνονται ὡς μισθοὶ ἐκτάκτων ὄχι τοῦ τακτικοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν παρὰ νὰ ἀναθέσῃ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν δημοσίων ἔργων ἡ ὁποία ἀσφαλῶς εἶναι εἰς θέσιν πολὺ καλλίτερα ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως νὰ ἀσχολῆται εἰς τὴν ἀνέγερσιν συνοικισμῶν, νὰ ἀναθέσῃ τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων ἔργων ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίων τὰ ὁποῖα θὰ ἐγκρίνῃ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ ὑπουργείου. 233.000 000 διὰ θύματα πολέμου, ὑπηρεσία ἡ ὁποία δύναται νὰ διεξαχθῇ κατ’ ἐξαιρετικῶς ἄριστον τρόπον μὲ 3–4 ὑπαλλήλους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξάγωμεν τὴν ὑπηρεσίαν μὲ ὀλίγα κοράσια στρατολογούμενα ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ καὶ μὲ ὀλίγους ἐκτάκτους ὑπαλλήλους στρατολογουμένους ἄνευ οὐδενὸς προσόντος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκκαθαρισθοῦν αἱ ἐκκρεμεῖς αἰτήσεις ὅταν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν οἱ ὑπάλληλοι προσέρχωνται καὶ ἐργάζονται μίαν ἕως δύο ὥρας 5½–6¼. Βεβαίως ἐφόσον ἐξακολουθεῖ ἡ τακτικὴ αὐτὴ ἀσφαλῶς θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἰδίαν χαώδη κατάστασιν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ συμβῇ ἄλλως, ἐφόσον οἱ ὑπουργοὶ τῆς Προνοίας οὐδέποτε ἐγνώρισαν ἀντικείμενον τῆς ἁρμοδιότητός των ἄλλο, ἐκτὸς τῶν καθαρῶς προσφυγικῶν ζητημάτων. Σᾶς ἐδιάβασα τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ Κοινωνικῆς Προνοίας. Τώρα νὰ σᾶς διαβάσω καὶ τὸν νόμον ὁ ὁποῖος ἀναγράφει τὸν προορισμὸν τὸν ἐξαιρετικῶς ὑψηλὸν σκοπὸν τοῦ ὑπουργείου αὐτοῦ. Καὶ τώρα ἂς ἰδοῦμε τὶ ἀπὸ αὐτοὺς γίνεται. Ὑπάρχουν διευθυνταί, τμηματάρχαι, κόντρα τμηματάρχαι, διάφορα γραφεῖα καὶ ἐπιθεωρηταί.

§189Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐργάζονται ἀπὸ τὰς 8½ ἕως τὰς 10 τῆς νυκτός.

§190Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω πόσο ἐργάζονται. Ἀλλοίμονον ὅμως ἐὰν ἐργάζωνται. Ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ μὴ ἐργάζωνται, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καταναλίσκεται περισσότερον φῶς καὶ περισσότερον χαρτὶ τοῦ δημοσίου.

§191Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὅταν λέγετε κ. συνάδελφε, ὅτι τὰ προσφυγικὰ ζητήματα δὲν δύνανται ν’ ἀποτελοῦν ἕνα ὑπουργεῖον αὐτὰ καὶ μόνα πρέπει νὰ γνωρίζετε καὶ τὰ χρέη τὰ ἠθικὰ τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀπέναντι τῶν προσφύγων καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν πληθυσμῶν καὶ τὴν ἔκτασιν τῶν ἀναγκῶν. Πῶς δύνασθε νὰ λέγετε ὅλα αὐτά; «καλλίτερον νὰ μὴ ἐργάζωνται»; Τί πρέπει νὰ γίνῃ; Ἕνα ἑκατομ. πληθυσμόν, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ὁποίου ἀπὸ ὅλην τὴν Εὐρώπην ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀκούει παρὰ ἐπαίνους ἔπρεπε νὰ τὸν ἀφίσωμεν νὰ ἐχάνετο; πρέπει νὰ ἀφήνωμεν τὰ πτώματα εἰς τοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως τὰ ἐσπείραμεν εἰς τοὺς ἀγροὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας; Νομίζετε ὅτι εἶναι περιττὸν δημόσιοι ὑπάλληλοι Ἕλληνες νὰ ἐργάζωνται ἀπὸ τὰς 8½ μέχρι τῆς 10ης νυκτερινῆς, καὶ λέτε νὰ μὴ ἐργάζωνται, ἀντί, ὡς ἔντιμος βουλευτὴς ὅπως εἶσθε νὰ ἐκφράζετε εἰς τοὺς ἐντίμους αὐτοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ἐργατικοὺς αὐτοὺς νέους ὅλην τὴν εὐγνωμοσύνην, διότι ἐργάζονται μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις διὰ νὰ ἀνακουφίσουν ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον τὰ δεινὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν συζύγους ὅπως καὶ σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μητέρας ὅπως καὶ σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν παιδιὰ ὅπως καὶ σεῖς, τὰ ὁποῖα ὅμως παιδιά, ὡς καὶ αἱ μητέρες πεινοῦν καὶ μένουν εἰς τὸ ὕπαιθρον; (Εὖγε, εὖγε, χειροκροτήματα).

§192Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ συμπάθεια τὴν ὁποίαν τρέφω εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Προνοίας μὲ ἔκαμεν νὰ μὴ τὸν διακόψω διὰ νὰ τοῦ δώσω τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφράσῃ ἄλλην μίαν φορὰν τὸν πόνον του ὑπὲρ τῶν προσφύγων, εἰς τὸν πόνον τοῦ ὁποίου ἑνώνω καὶ ἐγὼ τὸν ἰδικόν μου. Ἀλλὰ τίς εἶπε, κ. ὑπουργέ, νὰ μὴ μαζεύετε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τοὺς δρόμους, νὰ μὴ τοὺς περιθάλπετε, νὰ μὴ χορηγῆτε φάρμακα εἰς τοὺς ἀσθενεῖς; Ἐγὼ λέγω ὅτι ἔχετε, ἀτυχῶς τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἔρχεσθε μὲ τόσον ζωηρὰ χρώματα νὰ μεταφέρετε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δηλαδὴ ὁ μοναδικὸς σκοπὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως δὲν εἶναι παρὰ τὸ προσφυγικὸν καὶ μόνον ζήτημα. Διότι μεταξὺ τῶν προσφύγων εἶναι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατὰ περισσότερον ποσοστὸν ἔχουν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι θὰ καταστήσητε νεκρὸν ἕνα ὀργανισμὸν τὸν πολυτιμότερον ἴσως ἐπειδὴ δὲν σᾶς μένει καιρὸς παρὰ νὰ ἀσχολῆσθε μὲ τὴν στέγασιν πότε τῆς Καισαριανῆς καὶ πότε ἑνὸς ἄλλου συνοικισμοῦ. Αὐτὸ ἤθελα νὰ ἀποδείξω κ. ὑπουργὲ, ὅτι ὄχι μόνον σεῖς ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν προκατόχων σας, ἐκτὸς μιᾶς καὶ μόνον ἐξαιρέσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἕβρου βουλευτοῦ ὁ ὁποῖος ἀτυχῶς....

§193Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Τώρα καταλαβαίνω διατὶ λέτε αὐτὰ τὰ πράγματα. (ἱλαρότης).

§194Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Τοῦ λείπουν τὰ μέσα. Ἔχει ἄφθονον πατριωτισμὸν καὶ στοργήν.

§195Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν τὸν ἀμφισβήτησα τὸν πατριωτισμόν σας. Αὐτό, κύριοι, ἐτόνισα, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας θεωρεῖται ὡς προσφυγικὴ ἰδιοκτησία.

§196Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν 200.000 δραχ. δίδονται διὰ τὰ θύματα πολέμου καὶ ὑπάρχουν θύματα τὰ ὁποῖα δὲν λαμβάνουν οὔτε μίαν δραχ. ὡς σύνταξιν ἀπωλέσαντα τὰς συζύγους των καὶ τὰ τέκνα των καὶ διατίθενται μόνον 50.000.000 διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων, δὲν σοβαρολογεῖτε, κ. συνάδελφε, ὅταν λέγετε ὅτι ἀσχολούμεθα μόνον μὲ τοὺς πρόσφυγας.

§197Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Παρακαλῶ. Δὲν θέλω νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος αὐτὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Συμεώνογλου, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ δημιουργηθῶσι παρεξηγήσεις. Λέγετε ὅτι 50.000.000 μόνον διαθέτομεν διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων καὶ τὰ ἀκοῦτε αὐτὰ καὶ οἱ πρόσφυγες ἀκόμη. Ὄχι, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε διεκρίθη διὰ φειδῶ. Πέρυσιν εἶχε διαθέσει 200 ἑκατομμύρια, ἐφέτος ἔχει διαθέσει ἄλλα 130 ἑκατομ, καὶ μὲ τὴν εὐχὴν τοῦ κ. συναδέλφου.......

§198Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἂν ἐπρόκειτο ἡ εὐχὴ ἡ ἰδική μου νὰ γίνῃ πραγματικότης, κάθε πρόσφυξ ἔπρεπε νὰ εἶχε καὶ ἀπὸ ἕνα παλάτι. Δὲν θέλετε νὰ μὲ ἐννοήσετε, καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι πρόσφυγες φρονοῦν ὅτι πρόκειται νὰ τοὺς καταπατήσω τὰ οἰκόπεδα.

§199Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Προσωπικῶς δὲν διάκειμαι ἐναντίον σας· ἂν ἡ φωνή μου εἶχε κάποιον τόνον αὐτὸ εἶχε ἄλλην αἰτίαν. Ἀλλὰ καίτοι ἀναγνωρίζω καὶ τὴν εἰλικρίνειάν σας καὶ τὸ ἐνδιαφέρον σας ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ ἐν γένει ὑπὲρ τῶν πτωχοτέρων τάξεων, ἐν τούτοις ὀφείλω, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης συγχίσεως καὶ παρεξηγήσεως νὰ τονίσω καὶ νὰ τὸ ἀποδείξω ὅσον δύναμαι ὅτι τὸ ζήτημα φαίνεται ὅτι δὲν τὸ γνωρίζετε.

§200Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ καὶ ἐγὼ θέλω νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ, ἂν τὸ ἠξεύρω ἢ δὲν τὸ ἠξεύρω ἐγὼ καλλίτερα ἀπὸ ἐσᾶς.

§201Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐν πρώτοις μοῦ εἴπατε ὅτι εἶναι 50.000.000 τὰ 300.000.000.

§202Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ εἶδα νὰ γράφετε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἐπιτρέψατέ μου, κ. ὑπουργέ, νὰ μὴ ἔχω τὴν δύναμιν τοῦ προφητεύειν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§203Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Μὰ φίλε κ. συνάδελφε, διετελέσατε πρόεδρος τοῦ ταμείου τῶν θυμάτων πολέμου, δὲν εἶσθε μακρὰν τοῦ ὑπουργείου, ὥστε ἠδύνασθε νὰ μοῦ κάμετε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἐρωτήσητε.

§204Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀλλὰ ὑπάρχει ἐπίσης, κύριοι, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἕνα κονδύλιον ἐκ 10 ἑκατομ. τὸ ὁποῖον θὰ διατετίθεται διὰ τοὺς πληττομένους ἐκ θεομηνιῶν σεισμῶν κλπ. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ διανέμεται διὰ τῶν ἁρμοδίων νομαρχῶν καὶ ἀναλόγως τῆς καταστροφῆς τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστανται. Δὲν ἕπεται ὅμως ὅτι, ἐπειδὴ τὸ Κράτος προέβλεψεν ἕνα ποσὸν διὰ τὰς θεομηνίας πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἰδικὸν γραφεῖον· διότι μία τοιαύτη ὑπηρεσία πρέπει νὰ εἶναι ὠργανωμένη καὶ κατηρτισμένη καλῶς οὕτως ὥστε, ὅταν συμβαίνουν αἱ καταστροφαί, νὰ ἐκδίδωνται ἀμέσως τὰ ἐντάλματα. Ἐπίσης ὑπάρχει καὶ σχετικὴ περίθαλψις διὰ τῆς περισυλλογῆς τῶν ἀλητῶν εἰς εἰδικὰ ἱδρύματα. Ἀλλὰ γνωρίζετε ποῖον ὑπουργεῖον εἶναι ἁρμόδιον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν; Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἂν τὰ παιδιὰ αὐτὰ ἀφεθοῦν εἰς τὴν κοινωνίαν θὰ γίνωσιν ἐγκληματίαι καὶ ἐπειδὴ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἔγκλημα παίρνει ἐκεῖνο τὰ παιδιὰ αὐτά. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἔχομεν καὶ γραφεῖον ἐράνων, τὸ ὁποῖον σκοπὸν ἔχει τὴν κατάρτισιν ἐπιτροπῶν ἐράνων. Λέγει λοιπὸν ὁ νόμος, ὅτι ἂν πρόκειται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν συλλογὴν ἐράνων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, τότε τὴν ἄδειαν τὴν δίδει ὁ νομάρχης ἂν πρόκειται διὰ τὸ ἐξωτερικὸν τὴν δίδει ὁ ὑπουργός. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Διατὶ νὰ τὴν δίδῃ τὸ ὑπουργεῖον; Μήπως ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ ὁ ἔρανος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν θὰ ὑπάρχῃ μεγαλειτέρα ἀσφάλεια διὰ τὴν παρακολούθησιν τοῦ ἐράνου καὶ διὰ τὴν διάθεσιν αὐτοῦ; Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὴν διαδικασίαν αὑτὴν εἶναι, ὅτι ἂν πρόκειται νὰ τὴν ὑπογράψῃ ὑπουργὸς τὴν ἄδειαν ἡ ἄδεια θὰ ληφθῇ μετὰ ἕνα μῆνα, ἐνῶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ τὴν ὑπογράψῃ ὁ νομάρχης ἡ ἄδεια θὰ ἐδίδετο μετὰ 8 τὸ πολύ ἡμέρας.

§205Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ τὸ σωστὸ εἶναι νὰ τὴν ὑπογράψῃ ὁ ὑπουργὸς, ὅστις ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ σταθμίζῃ καὶ τὴν σκοπιμότητα τῶν ἐράνων.

§206Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀσφαλῶς, κ. ὑπουργέ, σωστὸ εἶναι αὐτὸ ἀλλ’ ὅμως ἔχει γραφῇ μόνον στὰ χαρτιά. Ξέρετε πότε θὰ εἶχε μίαν ἐξαιρετικὴν σημασίαν; Ὅταν ἦσαν ὑπηρεσίαι προπαρασκευαστικαὶ ἵνα ὄχι μόνον ἐλέγχουν τὸ ποιὸν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν τὸν ἔρανον ὄχι μόνον νὰ ἐλέγχουν ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐνεργῆται ὁ ἔρανος, ἀλλὰ νὰ ἐλέγχῃ καὶ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ συγκεντρωθῇ καὶ νὰ παρακολουθοῦν τὸν ἔρανον ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς μέχρις τῆς διαθέσεως καὶ τῆς ἐλαχίστης πεντάρας. Τότε ἀσφαλῶς κύριε ὑπουργὲ θὰ συνεφωνοῦμεν. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ ἡ θέσις διὰ νὰ ὑπάρχει ὁ τμηματάρχης καὶ νὰ εἰσηγῆται εἰς τὸν ὑπουργὸν τὴν ὑπογραφὴν ἀσυζητητεὶ τῆς ἐγκρίσεως τῆς ἐπιτροπῆς, τότε κ. ὑπουργὲ εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ὑπηρεσία, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ δαπανᾷ διὰ τοιούτου εἴδους ὑπηρεσίας. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ὅτι σκοπὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας εἶναι αἱ ἐργασίαι εἰς τὰς ὁποίας σήμερον ἀσχολοῦνται; Μήπως λέγω ἐγὼ ὅτι τὸ κείμενον τοῦ νόμου ποὺ σᾶς ἀνέγνωσα περὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ἀποστολῆς τοῦ ὑπουργείου εἶναι μικρᾶς σημασίας; Εἶναι ὑπερτάτης, ὅπως θὰ σᾶς εἴπω ἐντὸς ὀλίγου. Ἀλλ’ αὐτὰ κύριε ὑπουργέ, γράφονται μόνον εἰς τὸ χαρτὶ καὶ σκοπὸν ἔχουν τὴν διατήρησιν ἑνός πολυτελεστάτου προσωπικοῦ τοῦ ὁποίου μικρὸν μέρος δὲν εἶναι ὑπεύθυνον τῆς καταστάσεως αὐτῆς διότι ἀσφαλῶς μεταξὺ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ ὑπάρχει ἕνα ποσοστὸν ἄξιον παντὸς ἐπαίνου. Ὑπάρχουν ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἐπανειλημμένως διεμαρτυρήθησαν καὶ μετὰ μεγάλης θλίψεως ἔβλεπον τὴν καταρράκωσιν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου καὶ ἐπανειλημμένως προέβησαν εἰς τὴν ὑποβολὴν ὑπομνημάτων διὰ τῶν ὁποίων συνίστων εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργοὺς ἢ νὰ γίνῃ πραγματικῶς τὸ ὑπουργεῖον ὑπουργεῖον Ἀντιλήψεως, ἢ νὰ κλείσῃ τὰς πύλας του. Ὁ ἀξιότιμος ὑφυπουργός τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου ἐπανειλημμένως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ νὰ σκεφθῇ κατὰ ποῖον δυνατὸν τρόπον δύναται νὰ ὀργανωθῇ σκοπιμώτερον τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο. Δὲν θέλω δι’ αὐτῶν νὰ θίξω οὔτε ὑμᾶς, κύριε ὑπουργὲ τῆς Προνοίας οὔτε τοὺς προκατόχους σας, ἀλλὰ λέγω ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις ἀπέδωσε τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ὑπουργεῖον καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ κατανοήσῃ τὸν ρόλον τὸν ὁποῖον καλεῖται νὰ παίξῃ μεταπολεμικῶς εἰς τὴν χώραν μας, ὅπως καὶ εἰς τὰς ἄλλας χώρας, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας. Σᾶς ἀνέφερα καὶ τὸ περιεχόμενον τῆς ἐργασίας εἰς τὴν ὁποίαν ἀσχολεῖται τὸ ὑπουργεῖον, κύριοι, διότι σᾶς ἀνέφερα καὶ τὰ κονδύλια τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὰ κεφάλαια καὶ τὰ ἄρθρα τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπείσθητε, ὅτι ὡς εἶπον εἰς τὴν ἀρχὴν πρόκειται περὶ τῆς τραγικῆς παρεξηγήσεως καὶ ὅτι μόνον ὁ τίτλος παρουσιάζει ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπηρεσία ὀνομαζομένη ὑπουργεῖον Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ Κοινωνικῆς Προνοίας. Ἐὰν μεταβῆτε κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ὁποίας δέχεται τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ, θὰ ἰδῆτε ἕνα πλῆθος κόσμου συνωθούμενον καὶ βλασφημοῦν τὴν ὥραν τῆς γεννήσεώς του διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ. Πρὸ τοῦ θεάματος αὐτοῦ εὑρέθην καὶ ἐγὼ μίαν ἡμέραν καὶ ἠρώτησα τὶ ζητᾷ ὅλος αὐτὸς ὁ κόσμος. Ὁ ὑπάλληλος εἰς τὸν ὁποῖον ἀπευθύνθην καὶ ἠρώτησα μοῦ εἶπεν, ὅτι ὁ περισσότερος κόσμος ποὺ ἔρχεται ζητεῖ ἀπαλλοτριώσεις σπιτιῶν καὶ διάφορα τοιούτου εἴδους, τὸ ἄλλο μέρος γυρεύει νὰ μὴ τοὺς πάρουν τὰ σπίτια ἄλλοι δὲ ἀγωνίζονται ποῖος πρῶτος νὰ πάρῃ τὰ ψυχία, ἐκ τῶν διανεμομένων κατὰ πρωτότυπον τρόπον οἰκοπέδων καὶ ἄλλων σχετικῶν μὲ συνοικισμούς. Παρηκολούθησα καὶ ἐγὼ διαφόρους ἀνθρώπους εἰς τὰ γραφεῖα. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ θέαμα ἦτο ἐντελῶς ἀκατανόητον. Ἐζήτουν διαφόρους πληροφορίας ἐντελῶς ἀσχέτους πρὸς τὸ ὑπουργεῖον καὶ τοῦτο διότι δὲν ὑπάρχει οὐδὲν σύστημα οὐδεμία ὀργάνωσις· συνεπῶς, τὶ πρέπει νὰ γίνῃ; Ὅσον ἀφορᾷ τὰ θύματα πολέμου τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὰ 9)10 τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, κύριοι, ἂς σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂς θελήσῃ νὰ μελετήσῃ σοβαρῶς τὸ ζήτημα ὅπως σκέπτεται νὰ τὸ μελετήσῃ καὶ ὅπως ἔχω δεδομένα καὶ πιστεύω ὅτι γνωρίζει πραγματικῶς ὅτι ἡ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται δὲν πρέπει νὰ ἀφίνῃ ἡσύχους τοὺς ἁρμοδίους, καὶ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου δὲν ἔχει νὰ ἀπασχολήσῃ παρὰ ἐλαχίστους ὑπαλλήλους εἰς τὰ δάκτυλα τῆς μιᾶς χειρὸς μετρουμένους διὰ τὴν συνέχισιν τῆς ὑπηρεσίας. Διὰ τὴν στέγην τῶν προσφύγων δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον της. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἦτο γενναιοτέρα εἰς κάθε χορήγησιν προνομίου προκειμένου περὶ ἱκανοποιήσεως τοῦ σκοποῦ τούτου. Καὶ θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας ὑπερεθεμάτιζεν πρὸς τοῦτο. Εἶπον ἀπόψε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὸ εὐχάριστον σημεῖον νὰ φαίνεται γενναιοτέρα. Διότι ἀσφαλῶς, κ. βουλευταί, καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως καὶ ἀπὸ τὰς στατιστικὰς—διότι καὶ ἐγὼ παρακολουθῶ τὸ ζήτημα χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ εἶμαι πρόσφυξ—ἐξ ἰδίας λοιπὸν ἀντιλήψεως ἐπείσθην καὶ ἐγὼ ὄχι τόσον διὰ τὰς Ἀθήνας καί τὸν Πειραιᾶ ὅσον διὰ τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν ὁποίαν περιώδευσα καὶ ἐγὼ χωρὶς νὰ εἶμαι πρόσφυξ καὶ χωρὶς νὰ ἔχω προσφυγικὰς ψήφους, καὶ ἐγὼ λέγω διεπίστωσα ὅτι ἡ στέγη τῶν προσφύγων εἶναι ἕνα ἐξαιρετικὸν σημεῖον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προκαλέσῃ—καί εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ προκαλέσῃ ὅπως προεκάλεσεν καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν—τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ διαφωνῶ μὲ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ στέγη τῶν προσφύγων, ὁ ὁποῖος τρόπος δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἐξαντλήσῃ τὸ ½ ἴσως καὶ περισσότερον, τῶν διατεθειμένων διὰ τὴν στέγην κεφαλαίων, διὰ προσωπικόν, δι’ ἐργολάβους διὰ μονίμους ἢ μὴ μονίμους ὑπαλλήλους καὶ διὰ διάφορα ἄλλα ἔξοδα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἀκατανόητα. Λοιπὸν θεωρῶ ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω: Πρέπει ἡ Ἑλλὰς ἢ δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία νὰ ἀσχοληθῇ διὰ τὴν δημοσίαν ἀντίληψιν καὶ τὴν κοινωνικὴν Πρόνοιαν; Ναὶ ἢ Ὄχι; Ἀνεξαρτήτως γηγενῶν καὶ προσφύγων, ἔργον τῆς κοινωνικῆς προνοίας εἶναι νὰ περιλαμβάνῃ εἰς τὰς ἀγκάλας της καὶ νὰ προστατεύῃ ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην τῆς Κρατικῆς συνδρομῆς, εἴτε πρόσφυγες εἶναι εἴτε γηγενεῖς. Ἡ φτώχεια ἔχει ἀνάγκας πολλὰς καὶ πρέπει νὰ τύχῃ ἀπαραιτήτως τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως. Οὕτω εἶναι τὸ ζήτημα ἀξιότιμε κ. ὑπουργὲ τῆς Προνοίας, καὶ μὴ μὲ ὑποπτεύεσθε ὡς ἐχθρὸν ὕπουλον ἀναμένοντα ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους διὰ νὰ ἔλθω νὰ σᾶς πολεμήσω. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶπον ὅτι ἔχει ἀφοσιωθῆ τὸ ὑπουργεῖον ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ὑποστηρίζω ὅτι ἔπρεπεν νὰ ἔχῃ ἀφοσιωθῆ περισσότερον. Ἀλλὰ ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἀφοσιωθῆ κατὰ τρόπον συστηματικόν, κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ στοιχειώδης λογικὴ καὶ ἡ στοιχειώδης κρίσις. Κοινωνικὰ προβλήματα τοιαύτης σημασίας, ὡς τὸ προσφυγικὸν δὲν λύονται, κ. ὑπουργὲ τῆς Προνοίας, διὰ τῆς προχειρολογίας καὶ τοῦ τσαπατσουλισμοῦ, δὲν λύονται διὰ τῆς παροχῆς 20 πεντηκονταδράχμων. Λύονται διὰ τῆς μελέτης τῆς συστηματικῆς καὶ σοβαρᾶς τοῦ ζητήματος καὶ διὰ τῆς συνεργασίας τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν γνῶσιν καὶ τὴν θέλησιν, ὄχι μόνον τὸν πόνον, ὁ πόνος δὲν φθάνει, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι εἰς θέσιν σωφρόνως καὶ ψυχραίμως νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα καὶ νὰ τὸ φέρωσιν εἰς πέρας, μέχρι τοῦ σημείου τοὐλάχιστον ἐκείνου μέχρι τοῦ ὁποίου ἀντέχει ἡ οἰκονομικὴ ὑπόστασις τῆς Χώρας. Καὶ θέτω λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἐρώτημα. Εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δημιουργήσωμεν κοινωνικὴν πρόνοιαν καὶ δημοσίαν ἀντίληψιν ἐν Ἑλλάδι; Ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ποίους πόρους δύναται νὰ διαθέσῃ διὰ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν, διὰ τὸν κοινωνικὸν τοῦτον σκοπόν; Ἐὰν δὲν ἔχῃ πόρους πολλοὺς τότε ἐκείνους τοὺς ὁποίους διαθέτει νὰ τοὺς διαθέτῃ κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διατίθενται καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Ἐὰν ἔχῃ πόρους πολλοὺς τότε θὰ ἤμεθα καὶ ἡμεῖς εὐτυχέστεροι. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Δημοσίας Ἀντιλήψεως τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἀποτελεῖ παρὰ μίαν διακωμῴδησιν τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ καὶ τοῦ τίτλου τὸν ὁποῖον φέρει. Δὲν ἔρχομαι νὰ κατηγορήσω οὐδένα. Οὔτε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν φροντίζει διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, τοῦ ὁποίου τὴν σημασίαν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἔρχομαι μόνον νὰ διαφωτίσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαφωτίσω τοὺς ἁρμοδίους ἐπὶ τῆς καταστάσεως, καὶ νὰ μὴ τοὺς ἀποκοιμήσω; Διότι ἐπληροφορήθην παρ’ ἀνθρώπων ἀγνοούντων τὸ ζήτημα ἢ θελόντων νὰ τὸ ἀγνοοῦν, ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα Πρόνοια καὶ Δημοσία ἀντίληψις καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ μένωμεν ἥσυχοι διότι ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία προχωρεῖ εἰς τὸ ἔργον της. Λοιπὸν διὰ νὰ ἱκανοποιήσω καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος ἐξηγέρθη ὡς ὕαινα διότι ἔκαμα μίαν ἐξαίρεσιν χωρὶς νὰ μὲ ἀφήσῃ νὰ τελειώσω. Διὰ νὰ σᾶς ἱκανοποιήσω, κ. συνάδελφε, σᾶς λέγω τοῦτο, ὅτι ἡ κατάστασις τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, ὀφείλεται κατὰ μέγιστον λόγον εἰς τὸ ὅτι εἰς ὅλας τὰς κεφαλὰς ἐπεκράτησεν ἡ ἰδέα ὅτι ὁ ὑπουργὸς αὐτοῦ πρέπει νὰ εἶναι ἀπαραιτήτως πρόσφυξ.

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἡμεῖς ἔχομεν πρόσφυγα ὑπουργόν.

§208Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ σεῖς, κ. ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Καὶ γνωρίζετε ὅτι διεφώνησα δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Καὶ δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος φρονῶ καὶ νομίζω, ὅτι οἱ συνεργάται τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ καταμερίζωνται ἀναλόγως τῶν περιφερειῶν τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύουν. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παίρνῃ τοὺς συνεργάτας της, νὰ τοὺς ἐκλέγῃ μεταξὺ τῶν ἀνωτέρων, μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποβοηθήσουν τὸ ἔργον της. Ἐὰν οὗτοι συμπίπτει νὰ κατάγωνται ἀπὸ μίαν περιφέρειαν δὲν βλέπω ποὺ ὑπάρχει τὸ τρωτόν. Ἐὰν μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων προσφύγων ὑπάρχουν, καὶ ὑπάρχουν ἀσφαλῶς ἄνθρωποι ἱκανοὶ διατὶ νὰ μὴ χρησιμοποιηθῶσι καὶ εἰς ἄλλα ὑπουργεῖα ὅπου ἡ συμβουλή των θὰ εἶναι περισσότερον ἴσως χρήσιμος; Διὰ τίνα λόγον ἐπεκράτησε κακῶς τὸ ὑπουργεῖον αὐτό, νὰ ἔχῃ πρόσφυγα ὑπουργόν, διότι εἶναι προσφυγικόν. Ὄχι κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως· ὑπάρχουν ὑπηρεσίαι ἄλλων ὑπουργείων τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγαλειτέραν δικαιοδοσίαν ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, καὶ συνεπῶς δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ ἐπεκράτησεν αὐτὴ ἡ ἰδέα τῆς ὁποίας σεῖς εἶσθε κληρονόμος, ὅτι τοῦ ὑπουργείου τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας πρέπει νὰ προΐσταται πρόσφυξ. Καὶ ὄχι μόνον, κύριοι βουλευταὶ δὲν πρέπει νὰ προΐσταται πρόσφυξ, διότι θὰ καθυστερήσουν τὰ ζητήματα τῆς Δημοσίας ἀντιλήψεως καὶ Κοινωνικῆς Προνοίας, δὲν πρέπει νὰ προΐσταται πρόσφυξ ἀκριβῶς ἵνα ἐξυπηρετηθῇ περισσότερον ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσετε, ὥστε ὁ πρόσφυξ ὑπουργὸς θὰ ἀσχολεῖται ὀλιγώτερον τοῦ ὑπουργοῦ τοῦ γηγενοῦς; Ὄχι, κύριοι συνάδελφοι. Εἶπα καὶ πάλιν καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ τὸ πιστεύομεν ὅλοι ἀκραδάντως ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα Ἐθνικόν. Ἐὰν θέλετε νὰ προχωρήσῃ πάρα πέρα ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία ἀφορᾷ καὶ τὴν ἰδίαν ἡμῶν ὕπαρξιν, δὲν πρέπει νὰ γίνεται περιορισμός, νὰ γίνεται διάκρισις ὅταν συζητοῦμεν διὰ τοιαῦτα ζητήματα. Νομίζω ὅτι ἀσφαλῶς δὲν πρέπει νὰ προΐσταται πρόσφυξ. Δύναται νὰ εἶναι ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ εἶναι ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οἱουδήποτε ὑπουργείου, μόνον εἰς τὸ ὑπουργεῖον αὐτό, διότι μόνον ὑπὸ τοιούτους ὅρους δέν θὰ δώσῃ τὴν σφραγῖδα τοῦ καθαρῶς προσφυγικοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ θὰ τὸ κατευθύνῃ εἰς τὸν δρόμον ἐκεῖνον διὰ τὸν ὁποῖον τὸ προώρισεν ὁ νομοθέτης. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν λύσιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων κύριοι συνάδελφοι, θὰ εἶμαι δικαιότερος, διότι ἂς μὴ τὸ κρύβωμεν, ἂς λέγωμεν ὠμὰς ἀληθείας, διότι δὲν ἔχομε τίποτε νὰ κερδίσωμεν αὐταπατώμενοι διότι δὲν θὰ ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὰς διαφόρους ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἔργον προσφυγικὸν μόνον ἀλλὰ ἔργον καὶ γηγενὲς τῶν διαφόρων οἱ ὁποῖοι θὰ τὸ πιέζουσι, καὶ βέβαια δὲν θὰ ἐπηρεάζεται διότι δὲν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι δίδων ὡρισμένην κατεύθυνσιν, ποία θὰ εἶναι καὶ ἡ κομματική του τύχη; Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ τὸ τονίζω ὅτι εἰς τοῦτο πρέπει νὰ προσέξῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἀσφαλῶς εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ προσφυγικὸς κόσμος θὰ εὕρῃ τὴν πρότασιν μου ταύτην ἐξυπηρετοῦσαν περισσότερον τὰ συμφέροντα του. Κύριοι βουλευταί, παγκόσμιος θύελλα ἡ ὁποία ἀνέτρεψε τὰ πάντα εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ἡ ὁποία μετέβαλε τοὺς βιωτικοὺς ὅρους καὶ ἐδημιούργησεν μίαν κοινωνικὴν δυστυχίαν τὴν ὁποίαν ἐκμεταλλεύονται καθημερινῶς οἱ ἐχθροὶ τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, δὲν δύναται νὰ ἀντιμετωπισθῇ, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ ὑποκοπάνου,—ἀπαντῶ εἰς κἄποιον συνάδελφον— παρὰ μόνον διὰ μέτρων ψυχραίμων, μέτρων σωστικῶν διὰ τῶν ὁποίων θὰ περιορισθῇ ἡ δυστυχία. Εἰς τοὺς κενοὺς στομάχους καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ζοῦν ἐν ἀπαθλιώσει, οἱασδήποτε καὶ ἐὰν δώσητε συμβουλὰς οἱαδήποτε καὶ ἐὰν ἐφαρμόζητε μέτρα ἢ τὸ ἰδιώνυμον ἀδίκημα τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἀσφαλῶς θὰ ἀνάψητε μίαν πυράν. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη ὅπου καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει κἄποιο ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων τοὺς ὁποίους ἐδημιούργησεν ἡ τοῦ πολέμου δυστυχία, ἱδρύθη τὸ ὑπουργεῖον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως, τὰ ὁποῖα παίζουν τὸν μεγαλείτερον ρόλον καὶ τὰ ὁποῖα ἀπορροφοῦν μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργείων. Κατεῖδον καὶ τὰς χώρας ἐκείνας καὶ εἰς τὰ Βαλκάνια, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ κοινωνικὴ μηχανὴ ἐφ’ ὅσον δὲν ἱδρυθοῦν βράχοι κατὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐκσπᾶ ἡ λύσσα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πολεμοῦν τὸ κοινωνικὸν καθεστώς. Ἵδρυσαν λοιπὸν τὰ ὑπουργεῖα τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Δημοσίας Ἀντιλήψεως, τὰ ὁποῖα ἐξελίχθησαν εἰς πραγματικοὺς κοινωνικοὺς βωμούς. Τὸ ἴδιον καθῆκον ἔχει καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινή. Τὸ ἴδιον καθῆκον ἔχουν καὶ ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις καὶ ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθοῦν ὡριμώτερον κατὰ πόσον θὰ λειτουργήσῃ τελεσφορώτερον καὶ ἀναλόγως πάντοτε τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας καὶ εἰς τὴν Χώραν μας αὐτὸς ὁ κοινωνικὸς θεσμός. Ἐὰν δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις, πρώτη ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τὸ καταργήσῃ ἵνα μὴ τὸ ἀφίνῃ νὰ ὑπάρχει διὰ νὰ χρησιμεύσῃ μόνον ὡς εἷς ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἀσφαλίζει παρὰ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι χάρις εἰς τὸ ὅτι μίαν ἡμέραν εἶδον εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὄνομά των ἀναγραφόμενον, ἐνέγραψαν ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δυστυχοῦς ταύτης Χώρας.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος.

§210Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: ὅτι τὸ κονδύλιον τὸ ἀναγραφόμενον διεύθυνσις αὐτοδιοικήσεως, περιλαμβάνον καὶ τὰς Κεντρικὰς ὑπηρεσίας καὶ τὴν διεύθυνσιν αὐτοδιοικήσεως ἀναγράφει 36.000.000 δραχμῶν. Δὲν λαμβάνεται δηλαδὴ οὐδεμία πρόνοια περὶ τοῦ τρόπου τῆς μελετωμένης διοικήσεως τῆς Χώρας, παρὰ παραμένουν ἀκόμη τὰ ποσὰ τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος. Οἱ ὅλοι ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι 627, ἐξ αὐτῶν διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, τοῦ Κέντρου εἶναι 126. Οἱ λοιποὶ εἶναι εἰς τὰς ἐπαρχίας. Μέχρι σήμερον, δηλαδὴ μέχρι Μαρτίου τοῦ 1930 ἔχει ἀνέλθει ὁ ἀριθμὸς τῶν κοινοτήτων εἰς 5225. Ἐὰν κατανείμωμεν αὐτὰς τὰς κοινότητας εἰς 35 Νομαρχίας τοῦ Κράτους, ἔχομεν ἀριθμόν, κατὰ μέσον ὅρον, κοινοτήτων εἰς ἕκαστον νομὸν 150. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι βουλευταί, νὰ διοικηθοῦν 150 κοινότητες μὲ τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν τῶν Νομαρχιῶν. Ὁ μέσος ὅρος τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Νομαρχιῶν εἶναι 10, διότι ὑπάρχουν Νομαρχίαι αἱ ὁποῖαι ἔχουν 19 ὑπαλλήλους, ὅπως ἡ Νομαρχία Ἀττικῆς καὶ Θεσσαλονίκης, ὑπάρχουν ὅμως καὶ Νομαρχίαι, ὅπως τῆς Ζακύνθου, Ἄρτης κτλ. τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων ἀνέρχεται εἰς 5–6. Δὲν μπορεῖ κύριοι βουλευταί, 10 ὑπάλληλοι νὰ ἐπαρκέσουν εἰς τὴν διοίκησιν 150 κοινοτήτων. Εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον. Εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον τοῦτο. Διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων καθηκόντων, τὰ ὁποῖα τοὺς ἀναθέτουν διάφοροι νόμοι τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα, ἕνα ἔγγραφον νὰ στείλῃ καθ’ ἡμέραν ἑκάστη κοινότης, εἶναι 150 κοινότητες καὶ ἑπομένως 150 ἔγγραφα ποῖος θὰ τὰ ἐνεργήσῃ αὐτά; Πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ τονώσωμεν τὸ προσωπικὸν τῶν νομαρχιῶν διὰ νὰ δυνηθοῦν καὶ αἱ κοινότητες νὰ ἐκπληροῦν πραγματικῶς τὸν προορισμόν των καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κύριοι βουλευταί, θὰ καταστείλωμεν καὶ τὴν ἀστυφιλίαν. Δηλαδὴ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο: Ὅτι αἱ κοινότητες μόναι των δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθοῦν ἐὰν δὲν ὑπάρχει δρῶσα ἡ διοίκησις, ἡ ὁποία θὰ τὰς προαγάγῃ καὶ θὰ τοὺς ὑποδείξῃ ποῖα εἶναι τὰ κατάλληλα μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λαμβάνωνται εἰς ἑκάστην περίπτωσιν. Εἰς ἑκάστην νομαρχίαν ἀπαραιτήτως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἷς ἐπιθεωρητής, τρόπον τινὰ τῶν κοινοτήτων ὑπάλληλος νομαρχιακός, ὁ ὁποῖος θὰ περιέρχεται τὰς διαφόρους κοινότητας, ἐπιστρέφων δὲ εἰς τὴν ἕδραν του νὰ ἀναφέρῃ τὰς ἐλλείψεις καὶ ὅτι ἄλλο παρετήρησε κατὰ τὴν περιοδείαν του.

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὶ θὰ εἶναι αὐτοὶ οἱ ἐπιθεωρηταί.

§212Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Διοικητικοὶ ὑπάλληλοι.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι δὲν εἶναι καθόλου ἁρμόδιοι διὰ νὰ διοικοῦν τὰς κοινότητας.

§214Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἡ σχολὴ τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων, τοῦτο ἐπιδιώκει, δὲν ἔχετε μελετήσει τὸν ὀργανισμὸν τῆς, κύριε ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός της.

§215Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ξεύρω εἶναι ὅτι οἱ σημερινοὶ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανοι.

§216Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶναι βαρεῖα ἡ φράσις, τὴν ὁποίαν ἐκφέρετε, διότι ἂν ὑπάρχουν ὑπάλληλοι ἱκανοί, ἔντιμοι καὶ χρηστοὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, εἶναι οἱ διοικητικοί.

§217Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἡ νομαρχία Ἀττικοβοιωτίας, ἡ ὁποία ἔχει κίνησιν 350 ἐγγράφων τὴν ἡμέραν ἔχει μόνον ἕναν εἰσηγητὴν καὶ ἕναν γραμματέα. Καὶ μόνον γιὰ αὐτὴ τὴ δουλειὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἐπαρκέσῃ ὁ χρόνος. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου εἶναι ἀδύνατον νὰ φέρουν εἰς πέρας αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν.

§218Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος τόσον ἐπαξίως διευθύνει τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο, θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του καὶ θὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τῶν νομαρχιῶν, ὄχι μόνον διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἀνέφερα, ἀλλὰ καὶ διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὰ πρόθυρα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀποσυγκεντρώσεως καὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Δὲν μπορεῖ, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐφαρμοσθῇ οὔτε αὐτοδιοίκησις οὔτε ἀποσυγκέντρωσις ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ τὸ κατάλληλον προσωπικόν. Θὰ μοῦ εἴπετε ὅτι ἡ σύστασις, τὴν ὁποίαν κάμνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν βεβαίως θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμόν. Γνωρίζω ὅμως ὅτι εἴς τινα τῶν ὑπουργείων οἱ ὑπάλληλοι εἶναι ὑπεραρκετοί. Φρονῶ, ὅτι διὰ τὰς μετατάξεις τῶν ἀπὸ τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ μπορῇ νὰ ἀνατεθῇ εἰς αὐτοὺς διοικητικὴ ὑπηρεσία. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ὑπουργεῖα. Τὰ γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι ἔχουν περίσσειαν ὑπαλλήλων. Νὰ γίνῃ μετάταξις ἐξ αὐτῶν διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§219Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ παύσουν καὶ οἱ διαγωνισμοὶ καὶ αἱ ἐξετάσεις πρὸς εἰσαγωγὴν νέων ὑπαλλήλων ἐντελῶς.

§220Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν διοίκησιν χρηστήν, τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν κάμνω πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει σοβαρῶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ ἄλλα κονδύλια τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θὰ τὰ ἐξετάσω παρακάτω. Τὸ μεγαλείτερον κονδύλιον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν χωροφυλακήν, θὰ ἐξετάσω δὲ αὐτὸ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς ὁ ὁποῖος κατ’ αὐτὰς πρόκειται νὰ ψηφισθῇ. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω ὅτι τὰ παρὰ τοῦ δημοσίου εἰσπραττόμενα ἔσοδα τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων δὲν ἀποδίδονται ὅλα.

§221Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖα εἶναι.

§222Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὁ φόρος τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων.

§223Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος πρὸ 18 ἐτῶν ἀνέλαβε τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν οἰκονομίαν ἀνέλαβε καὶ τὸν φόρον αὐτόν, ἀπεφασίσθη δὲ ὅπως καταβάλλεται εἰς αὐτοὺς ἓν ποσοστόν.

§224Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δίδεται ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραττόμενον.

§225Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸ δίδομεν ὅλο.

§226Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Δὲν παρακολουθεῖ τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ.

§227Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τώρα ἐπικρατεῖ σκέψις νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον τοὺς δίδομεν.

§228Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τῆς ἀστυνομίας μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δίδομεν τώρα εἰς τοὺς δήμους, δίδομεν πολὺ περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττομεν ἀπὸ τὸν φόρον αὐτόν.

§229Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Καί διὰ τὸν φόρον τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων ἤθελον νὰ παρατηρήσω ὅτι εἰς ἄλλας πόλεις εἶναι μεγάλος ἐνῷ εἰς ἄλλας εἶναι μικρός. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ ἄτοπον.

§230Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μελετῶμεν τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς.

§231Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κατὰ τὰ ἄλλα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι πλήρης φειδωλός, ἄξιος συγχαρητηρίων ὁ ὑποβαλὼν αὐτὸν ὑπουργός.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης.

§233Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ εἶχον κανένα λόγον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐὰν δὲν ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νὰ τονισθοῦν εὐχαριστίαι πρὸς τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἐπιμελῆ καὶ ἐμπεριστατωμένην αὐτοῦ ἔρευναν πρὸς διευκρύνισιν ζητημάτων καὶ ἰδίᾳ κονδυλίων, τῶν ὁποίων ἡ διάθεσις νομίζω ὅτι γεννᾷ παρ’ ἡμῖν ἐντύπωσιν ἥκιστα ἱκανοποιητικὴν περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον διετίθεντο ταῦτα. Διότι, κύριοι, ὑπὸ τὴν πρόφασιν καὶ τὴν δικαιολογίαν τῆς προαγωγῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν καταδίκων καὶ τῆς χρησιμοποιήσεως αὐτῶν εἰς κοινοφελῆ ἔργα διατίθεται ποσὸν ἀνεξελέγκτως ὑπὸ ἑνὸς ὀργανισμοῦ παρανόμως ὑφισταμένου καὶ λειτουργοῦντος, διότι εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ νομοθετικὸν αὐτὸ διάταγμα τὸ ἱδρῦον τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν δὲν ἐκυρώθη. Εἶναι ὀδυνηρὸν τὸ ὅτι τοιοῦτος παρανόμως ὑφιστάμενος ὀργανισμὸς διαθέτει τεράστια κονδύλια. Κατὰ τὸ ἔτος 1929–30 διέθεσε 4.900.000 διὰ προορισμούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ξένοι πρὸς αὐτοὺς καὶ οἱ ὁποῖοι προβλέπονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν φυλακῶν. Διατίθενται δὲ ἡμερομίσθια 366.000 ἐνῷ ὁ προϋπολογισμὸς τοιοῦτον κονδύλιον δὲν προβλέπει. Ἑπομένως τὰ ποσὰ ταῦτα δὲν εἶναι ποσά, τὰ ὁποῖα διατίθενται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλ’ εἶναι ποσὰ τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ τῶν πόρων τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Ἑπομένως τοῦτο καὶ μόνον, καίτοι ὑπάρχουν καὶ πλεῖστα ἄλλα κονδύλια, τοῦτο καὶ μόνον παρέχει ἀσφαλῶς τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς λειτουργεῖ πράγματι καίτοι μὴ ὑφιστάμενος νομίμως. Ὀργανισμός, κύριοι, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι μόνον παράνομος, δὲν εἶναι μόνον ἀντισυνταγματικός, ἀλλὰ περιέχει διατάξεις ἀντιτιθεμένας εἰς στοιχειώδη οἰκονομικὴν ἀρχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὸ ἐλάχιστον ἔσοδον τοῦ δημοσίου πρέπει νὰ ἀναγράφεται ἐν τῷ δημοσίῳ προϋπολογισμῷ. Ἐν τῷ ὀργανισμῷ αὐτῷ ὑπάρχουν διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας οὗτος διὰ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ δαπανόμενα δὲν δίδει εἰς οὐδένα λογαριασμόν, ἁπλῶς συντάσσει ἕνα ἐτήσιον ἀπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλει εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ δημοσιεύεται ἀνακοινοῦται δὲ ἁπλῶς εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ καὶ ὁ τοιοῦτος ἁπλῶς ἀπολογισμὸς καίτοι, ὡς σᾶς εἶπον, ἐλειτούργησε ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς καὶ διεχειρίσθη σοβαρὰ κονδύλια δὲν ὑπεβλήθη οὔτε εἰς τὸ ὑπουργεῖον οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν ἀνεκοινώθη. Ἑπομένως καὶ ἡ ὑπόθεσις τὴν ὁποίαν ἔκαμε ὁ προλαλήσας συνάδελφος, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπεβλήθη εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἀποδεικνύεται ἀναληθὴς ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἔπρεπε μετὰ τὴν δημοσίευσιν νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Πόσα δὲ εἶναι τὰ κονδύλια ταῦτα τὰ ὑπ’ αὐτοῦ διαχειρισθέντα, Κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον τόσον προχωρησάσης τῆς ὥρας νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, καίτοι ἔχω μακρὸν λογαριασμὸν ἐδῶ. Περιορίζομαι μόνον εἰς τοῦτο, νὰ εἴπω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε ὄχι μόνον νὰ στιγματίζῃ τὸν πολιτισμὸν τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐμπνέῃ τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ τὴν δυσφορίαν καὶ ἀγανάκτησιν παντὸς ἐπισκεπτομένου αὐτάς, ἐν τούτοις ἀφειδῶς καὶ ἀστόργως δαπανῶνται ὁλόκληρα ἑκατομμύρια τελείως ἀνεξελέγκτως, καὶ δαπανῶνται ταῦτα εἰς πολυτελεῖς ἐμφανίσεις, διότι, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς αὐτοκινήτου, πρόκειται περὶ δύο αὐτοκινήτων, ἕν αὐτοκίνητον τῆς μεταφορᾶς τῶν καταδίκων καὶ ἕν αὐτοκίνητον χρησιμοποιούμενον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῆς διευθύνσεως.

§234Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ μεταφορὰ τῶν καταδίκων εἶναι πολυτέλεια;

§235Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Πρόκειται περὶ δύο αὐτοκινήτων, διότι ἐνῷ μόνον ἕν προβλέπεται ἀπὸ τὸν ὀργανισμόν, προβλέπεται καὶ ἄλλο ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν. Δαπανῶνται δὲ ποσὰ καὶ εἰς ἐκπαιδευτικὰς ἀποστολὰς καὶ εἰς ἄλλους προορισμοὺς τελείως ἀσχέτους πρὸς τὰς γενικωτέρας ἀνάγκας τῶν φυλακῶν. Διὰ τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους δαπανῶνται 45.000.000 περίπου, δηλαδὴ τὸ ¼ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Διότι εἰς τὰ 37.500.000 πρέπει νὰ προστεθοῦν 1.500.000 τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τῶν φυλακῶν, ἡ ὁποία ἐνῷ ἔπρεπε νὰ βαρύνῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἀνήκει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς. Ἔπειτα εἶναι καὶ τὸ κονδύλιον τῶν μεταφορῶν τῶν καταδίκων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕτερα 4.000.000 περίπου.

§236Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑπῆρχε πραγματικῶς πρόβλεψις νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς διὰ τὴν ὑγιειονομικὴν ὑπηρεσίαν τῶν φυλακῶν, ἀλλὰ κατόπιν νέας ἀποφάσεως ἐπανέρχονται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§237Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν φυλακῶν.

§238Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁμιλῶ περὶ τοῦ κονδυλίου τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου.

§239Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐν τούτοις καίτοι δαπανῶνται τοιαῦτα ποσά, ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε ὄχι μόνον τὸ αἴσθημα τῆς ἀπονομῆς τοῦ δικαίου τῶν δικαστῶν νὰ ἀμβλύνεται, ἀλλὰ καὶ νὰ παρασύρῃ αὐτοὺς πολλάκις εἰς ἐπιεικεῖς ἀποφάσεις. Ἀλλὰ τὸ αἴσθημα αὐτὸ γεννᾶται, κατὰ μείζονα λόγον, καὶ εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τὴν ψυχὴν τῶν ἐνόρκων δικαστῶν. Καὶ ἑπομένως, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀπορῶμεν, ὅταν βλέπωμεν ἀποφάσεις ἐξαιρετικῶς ἐπιεικεῖς τῶν τακτικῶν δικαστηρίων καὶ τῶν ὁρκωτῶν δικαστηρίων, προερχομένας ἐκ τοῦ αἰσθήματος τῆς ἐπιεικείας καὶ τῆς εὐσπλαχνείας πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὑποστῶσιν μίαν τοιαύτην συντριβὴν τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ ἡ τεραστία, θὰ ἦτο ὄχι μόνον ἄσκοπος καὶ ματαία ἀλλὰ θὰ ἦτο καὶ ἀδικαιολόγητος, ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται δι’ αὐτῆς νὰ καλλιτερεύσῃ ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν μας. Ἀντιθέτως δὲ γεννᾶται μία κατάστασις ἀκαταστασίας καὶ ἀναρχίας ἡ ὁποία κρατεῖ εἰς τὸ σύστημα τῶν φυλακῶν μας καὶ ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς καμμίαν ἄλλην χώραν καὶ εἰς κανὲν ἄλλο σύστημα. Νομίζω, λοιπόν, διὰ τούτους τοὺς λόγους ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἔχει καθῆκον, θέτων κατὰ μέρος τοὺς νέους νόμους καὶ τὰς ἀνακαινιστικὰς μεταρρυθμίσεις τῆς νομοθεσίας, τὰς ἥκιστα ἀμφιβόλου ἀποτελεσματικότητος, νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ συστήματος τῶν φυλακῶν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ὑφισταμένης καταστάσεως, διότι ἐκτὸς τῶν 5.000.000 περίπου ἔχομεν καὶ 30.000.000 περίπου ἐκ τῆς μετατροπῆς τῶν ποινῶν, ἑπομένως τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν ὑφίσταται ὁλόκληρον. Πλέον τούτου, κύριοι, ἐτέθη ζήτημα τὸ ὁποῖον πρέπει δικαίως καὶ ἀναγκαίως νὰ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι δὲ τοῦτο τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως αὐτῆς—ἀφήνω κατὰ μέρος τὴν ἐξέτασιν τοῦ χρονίως νοσοῦντος ζητήματος τοῦ πρωτοδικείου Ἀθηνῶν, καὶ τὸν οὐδένα ἀπασχολῆσαν ζήτημα τῆς στεγάσεως τῶν ἄλλων δικαστηρίων. Νομίζω ὅτι πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τὸ ζήτημα τοῦτο, διὰ νὰ παύσῃ ἡ κατάστασις τῆς φερεοίκου δικαιοσύνης, διὰ μέσου οἰκημάτων ἀνηλίων, σκοτεινῶν καὶ ἐρειπωμένων, ἥκιστα συντελούντων, ὄχι μόνον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀξιοπρεπῆ παράστασιν καὶ τὸ γόητρον αὐτῆς. Ζήτημα ἐπίσης σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἰδιαιτέρως νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν καλουμένων ὡς μαρτύρων. Διότι, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καλῶς λειτουργοῦσαν Δικαιοσύνην καὶ ἀποτελεσματικῶς ἐπληροῦσαν τὸ καθῆκόν της, ὅταν δὲν ἔχωμεν τοὺς ἀναγκαίους μάρτυρας πρὸς διαλεύκανσιν τῶν ἀδικημάτων. Ἡ κατάστασις τῆς ἀποζημιώσεως τῶν μαρτύρων εἶναι τοιαύτη, ὥστε πᾶς πολίτης, κινεῖ πάντα λίθον νὰ ἀποφύγῃ τὴν δαπάνην τῆς μεταβάσεώς του ἐνώπιον τῶν δικαστῶν. Πολλάκις ἀναγκάζεται νὰ ἔλθῃ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς αὐτὴν τὴν συνείδησίν του, ψευδορκῶν καὶ ἰσχυριζόμενος ὅτι δὲν γνωρίζῃ τίποτε ἐπὶ ὑποθέσεων τὰς ὁποίας καλῶς γνωρίζει διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὰς δαπάνας τῆς μαρτυρίας. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, καὶ ἡ διαλεύκανσις τῶν ἀδικημάτων εἶναι ἀμφίβολος καὶ ἡ ταχεῖα ἐκδίκασις καὶ διεκπεραίωσις τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων, πολλάκις δὲν ἐπιτυγχάνεται, διότι δὲν τιμωροῦνται οἱ ἀπουσιάζοντες μάρτυρες, διότι οἱ δικασταὶ πλὴν τῶν δαπανῶν ἀναγνωρίζοντες ὅτι πολλάκις οὔτε σιδηροδρομικὴ οὔτε ἄλλη τις συγκοινωνία ὑπάρχει εἰς τὸν τόπον τῶν δικαστηρίων οὐδέποτε καταδικάζουσιν αὐτούς. Εἶναι λοιπὸν ἕνα σημεῖον σπουδαῖον, διὰ τὸ ζήτημα τῆς καλλιτέρας διευθετήσεως τῶν δικαστικῶν μας πραγμάτων, τὸ ζήτημα τῆς δικαίας ἀποζημιώσεως τῶν μαρτύρων. Ἐπίσης τὸ ζήτημα τῆς λειτουργίας τῶν ὁρκωτῶν δικαστηρίων εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργόν. Ὁσονδήποτε, κύριοι, καὶ ἂν ἐπικρίνεται ἡ διὰ τῶν ὁρκωτῶν δικαστηρίων ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐπικρίνωνται τὰ ὁρκωτὰ δικαστήρια, ἐν τούτοις σήμερον, ἡ ἀντικατάστασις αὐτῶν ὑπὸ ἄλλων δικαστηρίων, εἴτε τακτικῶν εἴτε μικτῶν, ὑπὸ οὐδενὸς ὑποστηρίζεται. Κατὰ τὸ τελευταῖον ἐν Βρυξέλλαις συνέδριον, οὐδεὶς εὑρέθη νὰ ὁμιλήσῃ ἐναντίον τῶν ὁρκωτῶν δικαστηρίων. Ἐν τούτοις ἡ σύνθεσις τῶν ὁρκωτῶν δικαστηρίων ἡμῶν, διέπεται ἀπὸ ἕνα παλαιὸν νόμον τοῦ 1880, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ καλούμενοι νὰ δικάσωσι, περιλαμβάνονται εἰς κατηγορίας ἀρχομένας ἀπὸ τοῦ ἐκτελέσαντος καθήκοντα ὑπουργοῦ ἢ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, μέχρι τοῦ γνωρίζοντος γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν μόνον. Φαντασθῆτε, κύριοι, τοιαύτη σύνθεσις, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν συγχρονισμένην. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐνόρκων αὐτῶν πρέπει νὰ εὑρίσκεται καὶ νὰ ἐκλέγεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὄχι μόνον οὗτοι νὰ παρέχουν τὰ ἐχέγγυα τῆς ἀμεροληψίας καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς γνώμης, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινῆς μορφώσεως, τῆς ἀντιλήψεως καὶ τῆς πείρας. Παραλλήλως πρὸς τοῦτο, εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν καλουμένων ἐνόρκων δικαστῶν. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι δὲν εἶναι σήμερον ἀνεκτὴ ἡ ἀντίληψις ὅτι ὁ πολίτης πρέπει νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του δωρεάν. Φρονῶ ὅτι οἱανδήποτε θεωρητικὴν ἐπιχειρηματολογίαν καὶ ἂν ἀντιτάξῃ τις, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀντιλήψεως αὐτῆς, ἐν τῇ πράξει οὐδέποτε θὰ πείσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ ἐκπληρώσουν τὸ καθῆκον τοῦτο. Διότι ὁ ἔνορκος δικαστής, ὁ καλούμενος εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου, ὅταν εὑρεθῇ ἐντὸς ἑνὸς περιβάλλοντος δικαστικοῦ, ὑπαλλήλων, δικηγόρων, πάντων ἀμειβομένων, καὶ πολλῶν μάλιστα ἐξ αὐτῶν γεναιώτατα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῇ ὅτι αὐτὸς μόνος πρέπῃ νὰ ἐκπληρῇ δωρεὰν μίαν ὑποχρέωσιν ἡ ὁποία τὸν ἀπομακρύνει ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικάς του ἐργασίας, ὑπὸ τὰς σημερινὰς μάλιστα οἰκονομικὰς συνθήκας τοῦ βίου τὰς τόσον δυσχερεῖς. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ἀποζημίωσις αὐτὴ ἔστω καὶ εἰς βάρος τῶν ἐγκληματούντων διὰ τοὺς ὁποίους δὲν χρεωστεῖ τίποτε ὁ φιλήσυχος πολίτης νὰ ἀπομακρύνεται τῆς ἐργασίας του εἰς βάρος τῆς οἰκογενείας του. Διὰ τοῦτο δὲν ἔχει καλῶς ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, διότι πολλάκις οἱ μὲν ἐκ τῶν εὐπόρων προτιμῶσι νὰ καταβάλωσι τὴν ποινὴν καὶ νὰ ἀπουσιάζωσιν, οἱ δὲ μὴ ἔχοντες τὰ μέσα ἀναγκάζωνται νὰ προσέρχωνται, ἵνα μὴ ὑπόκεινται εἰς τὴν ποινήν. Ἀλλὰ καὶ ἕνεκα τούτου διατίθενται πολλάκις δυσμενῶς πρὸς τοὺς διαδίκους ἐκείνους πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπευθύνουν παρακλήσεις ἐξαιρέσεως, καὶ δὲν γίνονται αὗται ἀποδεκταί. Νομίζω λοιπὸν ὅτι καθῆκον ἐπιβεβλημένον εἶναι νὰ καθιερωθῇ ἡ ὑποχρέωσις τῆς πληρωμῆς τῶν καλουμένων ἐνόρκων. Αἱ μεταρρυθμίσεις αὗται, αἱ δύο κυρίως, τὰς ὁποίας προτείνω, ὁσονδήποτε κ’ ἐὰν ἐμφανίζονται ἀσήμαντοι, εἶναι κεφαλαιώδους σημασίας. Εἶναι ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι σπουδαίως θὰ προαγάγωσι τὴν καλὴν λειτουργίαν παρ’ ἡμῖν τῆς δικαιοσύνης μέχρις ὅτου κατορθώσωμεν ὁριστικὴν καὶ ριζικὴν ἀνακαίνισιν καὶ τῆς ἀστικῆς καὶ τῆς ποινικῆς ἡμῶν νομοθεσίας κατὰ τρόπον προσαρμοζόμενον πρὸς τὴν σημερινὴν τὴν συγχρονισμένην κοινωνικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν ἀντίληψιν. Ἄλλο σημεῖο, κύριοι, διὰ νὰ τερματίσω τὸν λόγον ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπίσης πρέπει ν’ ἀσχοληθῇ ὁ κ. ὑπουργός, εἶναι ἡ πλήρωσις τῶν κενῶν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ ἑλκύσῃ πρὸς τὴν δικαιοσύνην ὅλους τοὺς ἔχοντας ὄρεξιν πρὸς ἐργασίαν καὶ πρὸς σταδιοδρομίαν ἐν τῷ δικαστικῷ κλάδῳ νέους ὥστε νὰ ἐνισχύσῃ καὶ θετικῶς τὴν δικαιοσύνην. Διότι, κύριοι, ἂν ἡ δικαιοσύνη ὑπέστη ἴσως ἢ μᾶλλον ἀσφαλῶς ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων δημοσίων ὑπηρεσιῶν τὴν ἐπίδρασιν τῶν μεταπολεμικῶν περιστάσεων, ἐν τούτοις ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ὅτι καὶ ὁ κλάδος οὗτος ἀπώλεσε πολλὰς ἐκ τῶν βαθμίδων ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας εἶχεν ὑψωθῆ προπολεμικῶς.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προνοίας.

§241Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Βουδούρην, ὁ ὁποῖος πλέον ἢ ἅπαξ μᾶς διεβεβαίωσεν ὅτι διὰ τῶν λεγομένων του δὲν ἐπρόκειτο νὰ μὲ θίξῃ προσωπικῶς, νὰ μὴ θιγῇ διὰ τῶν ὅσων θὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν. Ἀναγνωρίζω τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου καὶ θὰ παραδεχθῶ ὅτι οὐδεμίαν πικρίαν δικαιοῦμαι νὰ ἐκδηλώσω, ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος εἶπε τινα τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοι ἔχουν ἐν τῷ τύπῳ γράψει, ὅτι δηλαδὴ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας δὲν ἔχει τὴν δικαιοδοσίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ἔχῃ ὡς ὑπουργεῖον Δημοσίας Ἀντιλήψεως. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο ἐρωτῶ; Ὅτι εἶναι ἀληθὲς τὸ ὁμολογῶ. Βεβαίως τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἀντιλήψεως ἠδύνατο νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν Δημοσίαν Ἀντίληψιν. Πρέπει ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι οὔτε ἀνύπαρκτον ἱκανότητα ἦλθα νὰ διεκδικήσω ἐν Ἑλλάδι, οὔτε ἀνύπαρκτα προσόντα νὰ ἐπιδείξω. Καὶ νομίζω ὅτι καθῆκον συνειδήσεως δὲν ἐκτελεῖ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπιτυγχάνει μεγάλην δικαιοδοσίαν, ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔστω καὶ περιοριζόμενος εἰς ὅσα ἐτάχθη εὑρίσκει τὸν τρόπον νὰ δρᾷ καλῶς. Δὲν παρέλαβον εἰμὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ ἔδωσαν καὶ ὅλας μου τὰς δυνάμεις ἀφιέρωσα μόνον εἰς τὸ νὰ πράξω τὸ καθῆκον μου εἰς ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον μὲ περιώρισαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουδούρης ἔλαβεν εἰς χεῖρας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Τουρκίας. Πρῶτα–πρῶτα, εἶπε μὲ συνωπτικὸν τι ὕφος, ὅλα τὰ καθήκοντα τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας δὲν εἶναι τίποτε καὶ ἑπομένως τό ὑπουργεῖον τοῦτο πρέπει νὰ λείψῃ. Ὅλη του ἡ θεωρία ἦτο μία ἀπόπειρα διασπορᾶς τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας, οὕτως ὥστε τὸ ὑπουργεῖον νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον. Ἀλλ’ ἡ θεωρία του δὲν ἦτο πρωτότυπος. Ἐφηρμόσθη ἐπὶ τῆς Δικτατορίας. Τότε διάφοροι ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου ἀφηρέθησαν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ ἐδόθησαν εἰς διάφορα ἄλλα ὑπουργεῖα. Ἔμειναν εἷς ἀνώτατος διευθυντὴς μὲ βαθμὸν ὑπουργοῦ. Δὲν φρονῶ ὅμως ὅτι καθήκοντα τὰ ὁποῖα μετά τινας ὀλιγωρίας ἀπηρίθμισεν ὁ κ. συνάδελφος στεροῦνται σημασίας. Ἡ συντήρησις, ἐπικύρωσις καὶ διοίκησις τῶν διαφόρων ἱδρυμάτων, ὀρφανοτροφείων κλπ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀποτελοῦν καθῆκον, τὸ ὁποῖον στερεῖται σπουδαιότητος. Μόνον, ἄν νομίζωμεν ὅτι τὰ ἀσθενῆ πλάσματα δὲν χρήζουν περιθάλψεως, τότε μόνον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ φιλανθρωπία καὶ ἡ κοινωνικὴ ἀλληλεγγύη εἶναι τι, τὸ ὁποῖον παρέλκει ὅτι ἀποτελοῦν ρητορικὰ μόνον σχήματα εἰς ἀγορεύσεις ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ὄχι καθήκοντα δυνάμενα νὰ ἀπασχολήσουν μίαν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Διὰ τὰς συντάξεις εἶπεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀνήκουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Διατὶ ὄχι; Ἄν μετεφέροντο εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐκεῖ θὰ διεξήγετο καλῶς· ἀλλὰ εἰσήχθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας διότι τὸ ζήτημα τῆς προστασίας τῶν θυμάτων πολέμου ἀποτελεῖ ὑπηρεσίαν κοινωνικῆς προνοίας· Παρεπονέθη ὅτι ὑπάρχει ἀκαταστασία. Ποία ἀκαταστασία; τὸν ἠρώτησα. Καὶ ἔχω τὸ παράπονον ὅτι ὁ κ. Βουδούρης, εἰς τοῦ ὁποίου τὰς γνώσεις ἔχω ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην, δὲν μὲ διεφώτισε καὶ ἔτι περισσότερον παραπονοῦμαι ὅτι ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μᾶς κατηγορήσῃ δὲν διετύπωσε καὶ κάτι τὸ ὁποῖον νὰ ἀξίζῃ μίαν ἀπάντησιν. Εἶπεν ὅτι παρεμβαίνουν δικηγόροι καὶ δὲν πρέπει νὰ παρεμβαίνουν δικηγόροι. Τοῦτο εἶναι μία νέα ἀρχὴ τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορῶ ἐγὼ νὰ ἐφαρμόσω εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Τοὺς δικηγόρους προκειμένου περὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν ἰδιωτικῶν δικαιωμάτων πᾶσα ἀρχὴ ὀφείλει νὰ τοὺς δέχεται. Ἄν γίνεται κατάχρησις ἄλλο ζήτημα. Αἱ καταχρήσεις ἔχουν ἴδιον τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον περιλαμβάνονται. Ἐν τούτοις κατ’ ἀπόφασιν πρὸς τὰ ἀνωτέρω προσέθεσεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι εἰς πάντα ζητοῦντα πρέπει νὰ δίδωνται πληροφορίαι καὶ ἐρωτῶ: καὶ μόνον εἰς τοὺς δικηγόρους δὲν πρέπει νὰ δίδωνται πληροφορίαι; Ἀπεδείχθη ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἔχει ζητήσει νὰ γίνωνται αἱ καταστάσεις ἀπὸ τοὺς νομάρχας καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἄν ἐγίνοντο ἀπὸ τοὺς νομάρχας ἴσως θὰ διεξήγετο ἡ σχετικὴ ὑπηρεσία ταχύτερον. Ἀλλ’ ἐθεωρήθη ἀσφαλέστερον νὰ γίνωνται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον. Ὁ κ. συνάδελφος ἀπαριθμῶν τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου ἐλησμόνησε τὸ ταμεῖον θυμάτων πολέμου. Εἶναι ἐν τούτοις καὶ αὐτὸ ὑπηρεσία Δημοσίας Ἀντιλήψεως. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀξία λόγου Δημοσία Ἀντίληψις, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονήσῃ, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπὲρ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος ἔπαθον, εἶναι ἄξιοι προστασίας, ἡ δὲ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἀσχολεῖται μὲ τὰ θύματα ἐκεῖνα δὲν εἶναι ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν δύναται κανεὶς νὰ διαγράψῃ. Μολονότι δὲν ἤθελε νὰ μὲ θίξῃ ὁ κ. Βουδούρης ὑπέδειξεν ὅτι ὑπῆρχεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργεῖον εἰργάζετο καλλίτερον. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἴσως δὲν γνωρίζει πῶς παρέλαβον τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν κατηγορῶ κανέναν ἀλλὰ κατὰ καθῆκον ὀφείλω νὰ ἐκθέσω τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρῆκα τὸ ὑπουργεῖον ὅταν ἀνέλαβα τὰ καθήκοντά μου· εἶδα ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἶχεν ὀργανισμὸν ἄκυρον, ἦτο νομοθετικὸν διάταγμα μὴ ὑποβληθὲν ἐγκαίρως εἰς τὴν Βουλήν. Εἶδα ὅτι εἶχον ἀπολυθεῖ μόνιμοι ὑπάλληλοι διὰ τοῦ διατάγματος ἐκείνου καὶ οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἰσῆλθον εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἀξιοῦντες λόγῳ τῆς ἀκυρότητος τοῦ διατάγματος νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις των, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεβάρυνεν τὸ δημόσιον μὲ ἑκατομμύρια ὁλόκληρα. Εἶδα ὅτι διετίθεντο οἰκήματα δημόσια, τῶν ὁποίων ἡ ὁλικὴ ἀξία ἀνήρχετο εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ὁ δὲ σχετικὸς νόμος ἦτο ἄκυρος διότι ἦτο διάταγμα μὴ ἐγκριθὲν παρὰ τῆς Βουλῆς. Εἶδα ὅτι εἴτε περὶ προστασίας ἀπόρων, εἴτε περὶ προστασίας ὀρφανῶν κλπ. ἐπρόκειτο, ὅλοι οἱ σχετικοὶ νόμοι ἦσαν ἄκυροι, ἦσαν Ν. Δ. Ὑπῆρχε τὸ ὑπουργεῖον, διότι ὑπῆρχε, κατὰ τὸν νόμον δὲν ὑπῆρχεν. Ἡμεῖς ἐδώσαμεν νόμιμον κῦρος εἰς τὸ ὑπουργεῖον διότι ἐτακτοποιήσαμεν τὴν ἀταξίαν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπῆλθεν ἡ ἀκαταστασία ἐκείνη διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορούμεθα. Δὲν ἔχομεν πλέον εἰς χεῖρας ἄκυρα δικτατορικὰ διατάγματα τὰ ὁποῖα θὰ ἐφηρμόζοντο, διότι οὕτω ἤθελεν ὁ ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο καὶ νὰ μὴ τὸ θελήσῃ. Ὅταν ἀνέλαβον τὰ καθήκοντά μου κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὑπουργεῖον ἦτο ὑπερπλῆρες καθ’ ἑκάστην ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔτρεχον ἐκεῖ διὰ νὰ εὕρουν ἀνακούφισιν τινά. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶναι ἀληθὲς κατὰ τὸ ἑξῆς μόνον: Ἤρχοντο καὶ ἐζήτουν οἰκήματα, ἀλλὰ δὲν ἤρχοντο διὰ νὰ ζητήσουν τὰ ἰδικά των οἰκήματα, διότι δὲν πήραμε κανενὸς τὸ σπίτι. Ποίαν οἰκίαν ἀφῄρεσεν τὸ ὑπουργεῖον διὰ νὰ δεχθῇ ὅτι τὸ ἥμισυ πλῆθος κινεῖται διὰ νὰ λάβῃ κατοικίαν καὶ τὸ ἕτερον ½ διὰ νὰ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῆς κατοικίας του; Ἤρχοντο χιλιάδες ἄνθρωποι καὶ ἐζήτουν δωμάτια τῶν παραπηγμάτων, γεμᾶτα ἀπὸ ζωΐφια, γεμᾶτα ἀπὸ κορέους, ἀπὸ βόρβορον, ἀπὸ ἀκαθαρσίαν. Παραπήγματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ στεγαζόμενος ἔβλεπεν τὸν οὐρανὸν ἀπὸ τὴν κατοικίαν του, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀνεπαύετο ἔπλεεν εἰς τὸ νερό. Αὐτὰ τὰ παραπήγματα μὲ παρακλήσεις, μὲ δάκρυα, ὡς οἶκτον καὶ ἔλεος ἐζήτουν χιλιάδες ἄνθρωποι καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν ἀδιάθετα. Ὁ κύριος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ὑπὲρ τῶν προσφύγων πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα ὄχι μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ. Ὅλα ταῦτα μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ εἴπω τότε ὅτι δὲν γνωρίζω τὸ ζήτημα. Φαίνεται ὅτι δὲν περιώδευσεν τοὺς συνοικισμοὺς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἡ ζωή...

§242Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι ἀσχολεῖται ἀποκλειστικῶς διὰ τοὺς ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ συνοικισμοὺς χωρὶς νὰ μπορῇ νὰ ἱκανοποιῇ καὶ αὐτούς.

§243Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἠξεύρατε τοὺς σταύλους τοῦ Σούτσου εἰς τὸ Μαροῦσι; Εἴδατε ὅτι ἀποτελοῦσαν στῖγμα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἔ! Αὐτὸ τὸ στῖγμα χάρις εἰς αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει σημασίαν, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐξαλείφεται. Εἴδετε κύριε συνάδελφε, τὰς λεγομένας ἀποθήκας τοῦ Ἐμπεδοκλέους; Γνωρίζετε ὅτι οὔτε εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Μεσσαίωνος οἱ ἄνθρωποι δὲν ἔζων ὅπως ζοῦν ἀνθρώπινα πλάσματα ἐκεῖ, ὅπου τὸ μέρος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ ἑστία νοσημάτων καὶ διὰ τὰς Ἀθήνας κίνδυνος μολύνσεως καὶ ἐπιδημιῶν. Ἔ λοιπὸν αἱ ἀποθῆκαι αὐταὶ χάρις εἰς αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἤρχισαν νὰ ἐξαφανίζονται. Εἴδατε κ. συνάδελφε, τὸ σκοπευτήριον; Εἴδατε τὶ κατάστασις ἐπεκράτει ἐκεῖ; Τὶ στῖγμα ἀπετέλει διὰ τὸν πολιτισμὸν τῆς Ἑλλάδος; Δὲν λέγω ὅτι ἔλλειψε. Τὸ πνεῦμα εἶναι πρόθυμον, ἀλλὰ τὰ μέσα ἀσθενοῦν. Ἐμετριάσθη ὅμως τὸ κακὸν χάρις εἰς τὰ νεόκτιστα 200 οἰκήματα. Χάρις εἰς τὰ νέα οἰκήματα τὰ παραπήγματα τὰ ὁποῖα ἐζητοῦντο μὲ δάκρυα εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἐλέγετο ὅτι ἐγίνοντο ἀγοραπωλησίαι ὕποπτοι κλπ. τὰ παραπήγματα αὐτὰ σήμερον ἔπαυσαν νὰ εἶναι περιζήτητα. Τὰ ἀντικαταστήσαμεν ἐξ ὁλοκλήρου τὰ παραπήγματα, κατωρθώσαμεν νὰ τὰ ἀραιώσωμεν νὰ ἔχωμεν δὲ καὶ κενὰ τοιαῦτα εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ὅλως διόλου ἀστέγων. Ὅταν ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον εὗρον ἐν Ἀθήναις τὸν ὡραῖον συνοικισμὸν τῆς Νέας Φιλαδελφείας. Καὶ τὶ ἦτο οὗτος; Σπίτια, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν ὁριζόντιον ἰδιοκτησίαν, τὸ ἄνω πάτωμα εἰς μίαν οἰκογένειαν τὸ κάτω πάτωμα εἰς ἄλλην οἰκογένειαν καὶ ὑπῆρχον κατοικίαι διὰ τὰς ὁποίας διὰ νὰ τὰς πάρουν οἱ πρόσφυγες ἔπρεπε νὰ πληρώσουν 90.000 δραχμὰς εἰς ὁμολογίας. Ἦτο αὐτὸ προσφυγικὴ ἀποκατάστασις; Ἢ ἦτο μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἀφῃροῦντο ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας αἱ ὁμολογίαι τὰς ὁποίας εἶχον πάρῃ ὡς ἀποζημίωσιν; Δὲν ἐγνώριζα ὅσα γνωρίζετε σεῖς, κ. συνάδελφε. Ἀλλὰ γνωρίζω καλλίτερον τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας. Ἐσκέφθημεν, ὅταν ἤλθομεν καὶ ἐφορτωθήκαμεν εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πλούσιον, ὅτι τὰ μέσα μας εἶναι ὀλίγα, ὁ κόσμος τὸν ὁποῖον θὰ στεγάσωμεν εἶναι ἄπειρος, ἐσκέφθημεν ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος ἑκατοντάδες χιλιάδες δραχμῶν νὰ διατεθοῦν ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ δὲν ἔχουν τὸ ψωμί τους. Καὶ ἀντὶ τῶν μεγάρων ἔστρεψα τὴν προσοχὴν εἰς λαϊκὰς κατοικίας. Δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τοὺς σχετικῶς εὐποροῦντας. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὸν ὄγκον τῶν πενομένων καὶ μετῆλθον μίαν πολιτικὴν στεγάσεως καθαρῶς λαϊκήν. Καὶ μὲ τὰ 200.000.000, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ὀφείλουν οἱ πρόσφυγες νὰ εἶναι εὐγνώμονες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μὲ τὰ 200.000.000 ἐντὸς 7 ἢ 8 μηνῶν τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο τὸ χαρακτηριζόμενον ἀσήμαντον, ἡ ὑπηρεσία ἡ θεωρηθεῖσα ἀργόσχολος κατώρθωσε ἐντὸς 7 ἢ 8 μηνῶν νὰ δώσῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας 3–4.000 οἰκήματα, οὕτως ὥστε σήμερον χάρις εἰς αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον 20.000 ἄνθρωποι εὗρον μίαν στέγην, στέγην ἡ ὁποία δὲν ἀνατρέπεται ἀπὸ τοὺς ἀνέμους, στέγην τὴν ὁποίαν διὰ νὰ συγκρατήσουν δὲν τὴν δένουν εἰς τὸ ἔδαφος μὲ σχοινιὰ οἱ πρόσφυγες. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ τὸ ἑξῆς: Δὲν ἠθελήσαμεν τοὺς πρόσφυγας νὰ θεωρήσωμεν εἶδος τι ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι μὲ ξένας δαπάνας εὑρίσκουν κατοικίας τοὺς ἠθέλαμεν νοικοκυραίους. Διότι γνωρίζομεν ὅτι οἱ πρόσφυγες κατὰ κανόνα εἶναι ἐθνικισταὶ καὶ ὅτι ἡ σταθερότης των εἰς τὸν ἐθνικισμὸν καὶ ἡ πεποίθησίς μου ὅτι δύναται νὰ ἀποτελέσουν στοιχεῖον ἐννόμου τάξεως ἀπαιτεῖ νὰ εἶναι νοικοκυραῖοι. Δὲν ἐδώσαμεν δωρεὰν γενικῶς, στέγην εἰμὴ εἰς τοὺς ἐνδεεστέρους, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους καθωρίσαμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλαφροὺς ὅρους οὕτως ὥστε μὲ ἐλαχίστην δαπάνην ἐκ μέρους των οἱ πρόσφυγες νὰ γίνουν νοικοκύριδες. Ὅπως ὁ Α ἢ Β ἔχει τὸ μέγαρόν του καὶ ὁ πτωχὸς πρόσφυξ ἔχει τὴν πτωχικὴν ὑγειᾶ καὶ στερεὰν κατοικίαν του. Κύριε συνάδελφε, εἴπατε ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ περιοριζώμεθα μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας. Ἰδοὺ διατὶ εἶπα ὅτι δὲν γνωρίζετε καλὰ τὰ πράγματα. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐφέτος διεθέσαμεν περίπου 50 ἑκατ. δραχ. διὰ στέγην κύριοι συνάδελφοι εἰς τὴν Δράμμαν διεθέσαμεν 30 ἑκατ. καὶ ἀντιστοίχως παρεδόσαμεν 200 οἰκήματα. Εἰς τὴν Καβάλλαν διεθέσαμεν ἄλλα 21 ἑκατ. εἰς τὴν Μιτηλήνην ἄλλα 13, εἰς τὴν Χῖον 12, εἰς τὴν Κοζάνην Κιλκίς, Γεννιτσά, Κατερίνην, Σαμοθράκην ἀνὰ 1 ἑκατομ. Αὐτὰ ἔγιναν ἐντὸς 7–8 μηνῶν, κύριε συνάδελφε. Μὴ νομίσετε ὅτι τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔχω θεωρῶ ὡς πατρικὸν κτῆμα, τὸ ὁποῖον μετὰ πείσματος κατακρατῶ, τὴν κρατῶ διότι νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἐκτελῶ μίαν ὑπηρεσίαν καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἶναι ὀλίγον τι χρήσιμος. Ἐὰν ἐννοοῦσα ὅτι δὲν εἶναι χρήσιμος, ὁ πρῶτος ποὺ ἤθελε ρίψει κατὰ τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος θὰ ἤμην ἐγὼ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τὰ φιλοπροσφυγικὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐξεφράσατε. Δὲν πιστεύω νὰ συνίστανται μόνον εἰς λέξεις. Πιστεύω ὅτι πηγάζουν ἀπὸ τὴν καλωσύνην σας ἀλλὰ προσέξετε προπαντὸς νὰ ἀποφεύγετε τὰς ἀντιφάσεις. Μὲ ἐρωτήσατε: τὰ προσφυγικὰ μόνον ζητήματα θὰ ἀποτελοῦσαν τὸ μέλημα ἑνὸς ὑπουργοῦ; Κύριε συνάδελφε τὸ ὑπουργεῖον δὲν εἶναι προσφυγικὸν μόνον εἶναι ὑπουργεῖον δημοσίας ἀντιλήψεως. Ἀλλὰ καὶ ὁ προορισμὸς του ἦτο ἡ λύσις των προσφυγικῶν ζητημάτων. Νομίζετε ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα εἶναι τόσον ἁπλᾶ ἢ τόσον ἐπουσιώδη ὥστε νὰ μὴ δικαιολογῆται ἡ ὕπαρξις ἑνὸς ὑπουργείου; Διὰ τὴν μελέτην καὶ ἐπίλυσιν αὐτοῦ οἱ πρόσφυγες παρέδοσαν, γλῶσσαν, πατρίδα, αἰσθήματα, ὅλα τὰ διεφύλαξαν. Ἦλθαν ἐδῶ καὶ ἀποτελοῦν ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Λοιπὸν τοῦτο τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτεῖ ὥστε οἱ ἄνθρωποι οὗτοι νὰ ἔχουν ὅρους τινὰς ἀνέσεως ὥστε νὰ ἔχουν τὸ θάρρος διὰ περαιτέρω ἐργασίαν, τὸ ἐθνικὸν μέλλον τοῦτο ἀπαιτεῖ. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, ὅταν λέγετε κύριε συνάδελφε ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ἐθνικόν. Διότι πρὶν ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἤθελον τὰ προσφυγικὰ ζητήματα νὰ ρίψουν εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων ἔλεγον: Μὴ ὁμιλῆτε διὰ τοὺς πρόσφυγας, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα ἐθνικόν. Καὶ ἐπειδὴ ἦτο τὸ ζήτημα ἐθνικόν, ἄρα κανεὶς δὲν ἔπρεπε νὰ ὁμιλῇ περὶ αὐτοῦ ἡ ἀναγκαία συνέπεια τῆς παραδόξου θεωρίας ἦτο ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα παρεκτελοῦντο. Οἱ πρόσφυγες ἔπαθον τόσα, ὥστε ζητοῦν θετικὰ πράγματα αἱ ὡραῖες φράσεις ἔπαυσαν νὰ τοὺς πείθουν. Ἡ φρᾶσις: τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ἐθνικὸν δὲν τοὺς μαγεύει. Οἱ πρόσφυγες πρέπει νὰ ἴδουν ἔργα ἐξυπηρετοῦντα τὸ συμφέρον αὐτῶν νὰ συμβιβάζονται καὶ πρὸς τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τελευταῖον ζήτημα, ὅτι τοῦ ὑπουργείου δὲν πρέπει νὰ προΐσταται πρόσφυξ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω. Μέχρι αὐτοῦ τοῦ σημείου δὲν κατέρχομαι. Μόνον ἐπειδὴ γνωρίζω καὶ τὴν διαλεκτικὴν καὶ τὴν λογικήν σας ἱκανότητα θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ μιᾶς ἀντιφάσεως. Δὲν θέλετε νὰ ὑπάρχῃ διάκρισις μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Συμφωνώτατα. Ἀλλὰ ὅταν λέγετε ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν πρέπει νά εἶναι πρόσφυξ τὶ ἄλλο κάνετε πλὴν ἀπεριφράστου διακρίσεως; (χειροκροτήματα).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρσέλλος.

§245Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἐγὼ κύριοι εἶχα πολλὰ νὰ εἴπω, ἀλλὰ μόνον θὰ δράξω τὴν εὐκαιρίαν δι’ ἕνα παραμικρὸν ζήτημα ὅπως ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ γεννηθῇ μία εὐχὴ διὰ τὸ Σανατόριον τῆς Πάρνηθος. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Προνοίας ἀναγράφεται ἓν κονδύλιον 10 ἑκατομμυρίων. Αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι ἀπὸ τὸν πρόσθετον φόρον ἐσωτερικῆς καταναλώσεως τῶν καπνῶν, εἶναι δὲ πρὸς νοσηλείαν τῶν ἀναπήρων. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν διετίθετο ὅπως ἔπρεπε νὰ διατεθῇ διότι ἐνῷ οἱ ἀνάπηροι ἐζήτουν παραπήγματα εἰδικὰ εἰς τὴν Αἰδηψὸν διὰ θεραπείαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε ἀπὸ 1912–1925 μετέπειτα ἀντεκατεστάθη τοῦτο δι’ ἑνὸς ὡρισμένου ποσοῦ νὰ πηγαίνουν οἱ ἀνάπηροι νὰ κάμνουν τὰ λουτρά των. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι ἐγένετο ἐκμετάλλευσις πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ αἱ ἐφημερίδες ἀνέγραψαν τελευταίως οὕτως ὥστε νὰ πηγαίνουν καὶ εἰς τὰ Μέθανα, νὰ πηγαίνουν μὲ τὸ ἕνα ἀτμόπλοιον καὶ νὰ ἔρχωνται μὲ τὸ ἄλλο. Τὸ κονδύλιον εἰς τὸν σημερινὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἀναγράφεται διὰ ζητήματα νοσηλείας. Εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ εὐχὴ ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐξέφρασαν καὶ δι’ ἐπερωτήσεων οἱ κύριοι συνάδελφοι Βλαχογιάννης καὶ Βασιλειάδης νὰ ληφθῇ πρόνοια συνδυασμοῦ τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον θὰ ἠδυνάμεθα ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἔχοντες ἀνάγκην, νὰ δύνανται μὲ ὀλίγα νοσήλεια νὰ νοσηλεύωνται. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ φυματιῶντες καὶ ὅπως καὶ ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς προγραμματικάς του δηλώσεις τόσον εἰς τὰς βουλευτικὰς ὅσον καὶ εἰς τὰς γερουσιαστικὰς ἐδήλωσε ὅτι θὰ διαθέσῃ ἕνα μεγάλο ποσὸν διὰ κτίρια νοσοκομείων καὶ σανατορείων. Σήμερον ἀκριβῶς εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ ὅπως ἕνα μέρος τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον διατίθεται κακῶς καὶ ἀστόχως ἀπὸ τὰ 10.000.000 τοῦ ταμείου θυμάτων πολέμου διατεθῇ διὰ τὰ νοσήλεια, ὅπως ἀνέπτυξα καὶ προηγουμένως διὰ τὰ νοσήλεια ταῦτα καίτοι οἱ ἀνάπηροι καὶ αἱ ὀργανώσεις των καὶ οἱ βουλευταὶ κ. κ. Βασιλειάδης καὶ Βλαχογιάννης ζητοῦν ὥστε καὶ διὰ παραπηγμάτων νὰ γίνεται εἰς Αἰδηψὸν ἡ νοσηλεία των ἐν τούτοις οὐδὲν κατώρθωσαν ἀλλ’ ἐξακολουθοῦν νὰ γίνωνται καταχρήσεις, λοιπὸν καλὸν θὰ ἦτο ἕνα μέρος τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ νὰ διατεθῇ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς διαθέτει διὰ νὰ αὐξηθοῦν τὰ παραπήγματα τῆς νοσηλείας, οὕτως ὥστε νά ἐκπληρωθῇ ὁ πόθος ὁ ὁποῖος ἐξεφράσθη καὶ ὁ ὁποῖος παρ’ ὀλίγον νά ἐγένετο πραγματικότης ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Μιχαλακοπούλου, ὅπως ἱδρυθῇ τὸ στρατιωτικὸν σανατόριον εἰς τὴν Πάρνηθα. Καὶ τότε ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐπερωτήσεως καὶ κατηρτίσθη τὸ συμβούλιον τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τὸ ὁποῖον εἶχε τότε τὸ κληροδότημα τοῦ Ρούζη, ἀντενεργοῦσε δὲ διὰ νὰ μὴ γίνῃ τὸ σανατόριον εἰς τὴν Πάρνηθα. Εὐτυχῶς τὸ σημερινὸν συμβούλιον ἐπιληφθὲν τοῦ ζητήματος ἀπεφάσισε τὸ σανατόριον νὰ γίνῃ ἐκεῖ ἐπάνω. Καλὸν λοιπὸν θὰ εἶναι διὰ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτοῦ μὲ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διαθέτει τὸ ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν νὰ σταματήσῃ αὐτὸ τὸ αἶσχος τὸ ὁποῖον ὑπάρχει πρὸ τῆς πόλεως «Σωτηρία». Διότι κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ νὰ προστίθενται νέα παραπήγματα εἰς τὴν «Σωτηρίαν», εἰς τὰ πρόθυρα τῆς πόλεως, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὁλόκληρον Πάρνηθα ἡ ὁποῖα εἶναι τὸ Νταβὸς τῆς Ἑλλάδος. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ ἐξοδεύωνται χρήματα ἀσκόπως ἐνῷ θὰ εἰμπορούσαμεν, ἐπαναλαμβάνω ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ κονδύλιον αὐτὸ τοῦ ὑπουργείου Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιτύχωμεν ὥστε καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ στρατιῶται κατὰ ἕνα ποσοστὸν νὰ νοσηλεύωνται εἰς τὴν Πάρνηθα, ἀλλὰ συγχρόνως, διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον σπαταλᾶται σήμερον ἀσκόπως διὰ τὰ θύματα πολέμου νὰ νοσηλεύωνται καὶ αὐτὰ πολλὰ τῶν ὁποίων εἶναι φυματιῶντα. Εἶναι μία κατάλληλος εὐκαιρία νὰ γίνουν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἐπὶ τῆς Πάρνηθος πραγματικὰ σανατόρια καὶ ὄχι ὅπως ἄλλοτε νὰ ἐξοδεύωνται ἑκατοντάδες χιλιάδων διὰ νὰ νοσηλεύωνται εὐάριθμοι μόνον ἀξιωματικοὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν. Εἰς τὰ σανατόρια αὐτὰ θὰ δύνανται νὰ νοσηλεύωνται καὶ ξένοι ἀκόμη.

§246Α. ΠΑΠΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Κύριε βουλευτά, νομίζω ὅτι κάμετε μίαν μικρὰν σύγχισιν. Τὸ ζήτημα τῆς «Σωτηρίας» δὲν εἶναι ζήτημα σανατορίου, εἶναι ζήτημα ἀραιώσεως ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι εἶναι κίνδυνος διὰ τοὺς ἄλλους ποὺ συγκατοικοῦν μαζί των. Εἶναι δύο ζητήματα, κ. συνάδελφε, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς χωριστά, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς θεραπείας τῆς φυματιώσεως τὸ ὁποῖον ὑπάγεται εἰς τὰ σανατόρια καὶ εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀπομονώσεως τῶν φυματιώντων, τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα προληπτικόν. Ἡ δὲ «Σωτηρία» ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἶναι ἀληθὴς σωτηρία διὰ τὰς Ἀθήνας.

§247Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Φαντάζεσθε, κ. ὑπουργέ, ὅτι ἐφόσον εἶναι τόσον πλησίον δὲν ἐπικοινωνεῖ μὲ τὰς Ἀθήνας.

§248Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βέβαια ὀρθὸν θὰ ἦτο κατόπιν τῆς ἐπεκτάσεως τῶν Ἀθηνῶν, ἡ «Σωτηρία» νὰ ἦτο ὀλίγον μακρύτερον, νὰ μὴ εἶναι τόσον πλησίον. Ἀλλ’ ἀκοῦτε ἐδῶ· αὐτὰ τὰ φθισιατρεῖα δὲν εἶναι σανατόρια καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ κεῖνται πλησίον εἰς τὴν πόλιν διότι ἐκ τῆς πόλεως συνήθως προσέρχονται οἱ ἀσθενεῖς καὶ ἔχουν ἀνάγκην νὰ εἶναι πλησίον τῶν συμφερόντων των καὶ τῶν οἰκογενειῶν των διὰ νὰ εἰμποροῦν νὰ τοὺς παρακολουθοῦν. Δὲν εἰμποροῦν νὰ πᾶνε μακράν, ὅλοι αὐτοὶ δὲν πρόκειται νὰ ἐπιδιώξουν τὴν θεραπείαν των, ἀλλὰ πᾶνε διὰ τὴν ἀθανασίαν. Δὲν εἰμπορεῖ νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς ἄν τοὺς στείλλωμεν ἐκεῖ ἀπάνω.

§249Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Σᾶς εἶπα νὰ τοὺς στείλλωμεν ἐκεῖ ἐπάνω ὅλους ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ μεμονωμέναι θεραπεῖαι.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ναὶ βέβαια. Ἡξεύρω ἐγὼ ἕναν ὁ ὁποῖος εἶναι 20 χρονῶν. Ἐπῆγε διὰ νὰ ἀπομονωθῇ καὶ ἔμεινεν ἐπὶ 20 χρόνια. Ἀλλ’ αὐταὶ εἶναι ἐξαιρέσεις. Πάντως σανατόρια αὐτὰ δὲν εἶναι. Διὰ τὸν στρατὸν εἰμποροῦμεν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν, εἰμποροῦμεν νὰ τὸ κάμωμεν ἐκεῖ.

§251Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ συστήσω ἐγὼ, τὸ στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον δηλαδὴ εἰς τὴν Πάρνηθα, καὶ ἰδίως τὸ προσωρινὸν θεραπευτήριον τῶν λουτρῶν εἰς τὴν Αἰδηψόν. Διότι εἰς τὴν τελευταίαν περίοδον ἔχουν ἀποδειχθῇ ὅτι γίνονται πολλαὶ καταχρήσεις.

§252Κ. ΒΛΑΧΟΘΑΝΑΣΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ ἔμαθεν τὶ ἔγεινεν ἐφέτος εἰς τὴν Αἰδηψόν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη συζητήσεως ἐντὸς τῆς Βουλῆς.

§253Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἤθελον νὰ συστήσω μόνον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Προνοίας.... Θὰ συνίστων εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, ὥστε ἕνα ποσὸν νὰ καθορισθῇ, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν προηγουμένων ἐτῶν νὰ γίνουν ἔστω καὶ προσωρινὰ παραπήγματα διὰ τοὺς ἀναπήρους τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην λουτροθεραπείας ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ στέλλῃ εἰς αὐτὰ καὶ ἀξιωματικοὺς ἔχοντας ἀνάγκην λουτροθεραπείας. Οὕτω θὰ ἀποφευχθῇ ἡ μετάβασις τόσον τῶν ἀναπήρων ὅσον καὶ τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν Αἰδηψὸν ἥτις τοὺς στοιχίζει πάρα πολλά. Αὐτὸ ἤθελον νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος.

§255Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὰ σύγχρονα κράτη κρίνονται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πολιτισμοῦ των ἀπὸ τὴν κοινωνικήν των πρόνοιαν ἀπὸ τὴν μέριμνάν των ἀπέναντι τῶν τάξεων αἱ ὁποῖαι πάσχουν λόγῳ διαφόρων αἰτίων. Ἡ Ἑλλὰς βεβαίως ὡς κράτος ἐλεύθερον ἑκατὸ ἐτῶν δὲν δύναται παρὰ νὰ θεωρηθῇ πρωτόγονον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς. Δὲν μποροῦμε νὰ κρίνωμεν σκληρὰ οὔτε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν οὔτε καὶ τὰς παρελθούσας διότι δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των ἰδίως ἀπὸ αὐτῆς τῆς πλευρᾶς. Τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον διατίθεται διὰ τὴν πρόνοιαν γενικῶς ἐν τῇ ὁποίᾳ συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ στέγασις τῶν παθόντων ἐκ καταστροφῶν πληθυσμῶν βεβαίως δὲν εἶναι σοβαρὸν παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἔχομεν βελτιώσῃ τρόπον τινὰ τὴν θέσιν μας ὡς κράτος ἀπέναντι τῶν κοινωνικῶν τάξεων αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἂν καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀριστερὰν παράταξιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω, διότι παρηκολούθησα καὶ τὸ ἔργον τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων ὡς ἐνδιαφερόμενος διὰ τὴν κατάστασιν τῶν προσφύγων, εἶμαι λέγω ὑποχρεωμένος ὡς τίμιος ἄνθρωπος ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διέθεσε περισσότερα ποσὰ ἀπὸ τὰς ἄλλας Κυβερνήσεις ἰδιαίτατα δὲ ἀφ’ ἧς ἡμέρας προΐσταται τοῦ ὑπουργείου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν. Τοῦτο εἶναι εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διατίθεται γενικῶς διὰ τὴν στέγασιν δὲν εἶναι μόνον 50 ἑκατομμύρια, διότι γνωρίζω, ὅτι πρόκειται νὰ διατεθοῦν ἄλλα 80 ἑκατομμύρια, γνωρίζω δὲ ἀκόμη, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἔχει ἄλλα 30 ἑκατομμύρια καὶ ἑπομένως τὸ ὅλον ποσὸν εἶναι 150 ἑκατομμύρια. Ἑπομένως ἂν παραβάλωμεν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον διατίθεται σήμερον μὲ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διετίθετο ἄλλοτε τὸ ποσὸν εἶναι ὁμολογουμένως διπλάσιον. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἡ κατάστασις τῶν ἀστέγων ἀστῶν εἰς τὰς μεγαλουπόλεις καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἰς τὰ κέντρα τῆς Μακεδονίας πραγματικῶς δὲν εἶναι εὐχάριστος. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ γενικώτερα μέτρα διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων ὥστε νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα αὐτό, διότι καὶ ἄλλοτε ἐτονίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὑπάρχει κοινωνικὸς κίνδυνος, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῆς στέγης ἀποτελεῖ τὴν βάσιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν κινεῖται κανεὶς πρὸς τὴν ἀριστεράν. Πρέπει νὰ παραδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ κοινωνία ἡ σημερινὴ λειτουργεῖ καὶ ὑπάρχει ὡς τοιαύτη, ἔχουσα ὡς βάσιν τὴν στέγην καὶ ὅτι ἡ στέγη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία συγκεντρώνει τοὺς ἀνθρώπους καὶ ὅτι διὰ τὴν σημερινὴν μορφὴν τῆς κοινωνίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δώσωμεν ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τὴν στέγασιν τῶν ἀστικῶν οἰκογενειῶν. Διότι ὁμολογουμένως εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν ὁ ἀστικὸς πληθυσμὸς κατοικεῖ εἰς ὑπόγεια καὶ ἀνήλια μέρη. Μεγαλύτερον δὲ πρόβλημα στεγάσεως θὰ μᾶς δημιουργήσῃ καὶ μᾶς δημιουργεῖ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου πόλεων, ἡ ὁποία ἀχρηστεύῃ πλέον τῶν 50% τῶν ἀστικῶν τουρκικῶν κτημάτων. Καὶ ὁ κίνδυνος λοιπὸν οὗτος θὰ μᾶς δημιουργήσῃ ἕνα ἐπὶ πλέον ποσοστὸν ἀστέγων οἰκογενειῶν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ τοῦτο σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν. Ἀπὸ τὰς στατιστικὰς καὶ τὰς μελέτας τὰς ὁποίας ἔκαμε ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ τῶν ὁποίων ἔχει γνῶσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐμφανίζεται ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀστέγων εἰς τὴν Μακεδονίαν. Οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες ἄστεγοι ὑπολογίζονται εἰς 35 χιλιάδες τοὐλάχιστον. Παραδέχομαι, ὅτι δὲν εἶναι παρὰ 25 χιλιάδες, ἀλλὰ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν σχεδίων πόλεων ἐξακολουθοῦσα, ὡς ἐξακολουθεῖ, θὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτόν.

§256Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔπρεπε νὰ πωλήσωμεν τὰ ἀνταλάξιμα σπίτια εἰς τὴν δημοπρασίαν.

§257Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἐγένετο κατόπιν τῆς σχετικῆς συμβάσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγένετο σκέψις πραγματικῶς νὰ μπορέσωμεν νὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων εἰς τὰ ἀνταλλάξιμα κτήματα τοῦτο βεβαίως ἐγέννησε πλείστας ὅσας ἀντιρρήσεις.

§258Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Οἱ χειρότερον ἐστεγασμένοι ἐν Μυτιλήνῃ πρόσφυγες εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰ ἀνταλλάξιμα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴν φέρετε αὐτὸ τὸ ζήτημα διότι ἀλλοίμονόν μας.

§259Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἕνα μέγα μέρος καὶ αὐτῶν δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἀξίαν οἰκονομικὴν καὶ ὅτι ἡ περιουσία αὐτὴ ἐν πολλοῖς ἔχει σήμερον ἀξίαν οἰκοπέδου καὶ ἑπομένως δὲν ὑπελογίσαμεν μέσα εἰς τὰ ἐρείπια αὐτὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων. Ἕνα 25% εἶναι οἰκήματα ἄξια κατοικήσεως καὶ τὰ ὁποῖα πάλιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιλάβουν πολυμελεῖς οἰκογενείας, διὰ τοῦτο ἡ περιουσία αὐτὴ ρευστοποιεῖται καὶ μαζεύεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν ὁμολογιῶν, Λέγω κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἑξῆς: ὅτι ἀντιμετωπίζοντες τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε μετὰ μίαν δεκαετίαν, διαθέτοντες μόνον 150 ἑκατομμύρια νὰ λήξῃ ἡ ὑπόθεσις τῆς στεγάσεως. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποβλέψῃ μετ’ ἐπιτυχίας εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς στεγάσεως δι’ ὅλους τοὺς πρόσφυγας — διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἐθνικόν — πρέπει νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας δι’ ἑνὸς δανείου εἰδικοῦ. Κύριοι βουλευταί, προτοῦ ἔλθω εἰς ἄλλο θέμα ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν πρὸς τὸν κ. Βουδούρην. Ὁ κ. Βουδούρης εἶπεν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον Κοινωνικῆς Προνοίας μίαν ἡμέραν εἶναι ὑπουργεῖον μίαν δὲν εἶναι καὶ ὅτι εἶναι μόνον προσφυγικὸν κτλ. Ἡ ψυχολογία ἡ ἰδική σας, κ. συνάδελφε εἶναι αὐτὴ ἐκείνη ἡ ὁποία ὤθησε πάντοτε τὸ ὑπουργεῖον Προνοίας νὰ εὑρίσκεται ὑπὸ διαρκῆ μεταφορὰν μὲ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα. Ὅλα τὰ ὑπουργεῖα ἐνόμιζον ὅτι ἡ Κοινωνικὴ πρόνοια ἦτο τῆς ἁρμοδιότητός των καὶ ἐκήρυξαν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο παναρμοδιότητα.

§260Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ εἶπον ἐγὼ κ. συνάδελφε;

§261Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο μπορεῖ νὰ σκορπισθῇ ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ.

§262Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὰ δὲν τὸ εἶπον αὐτό.

§263Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι τὸ σημερινὸν περιεχόμενον τοῦ ὑπουργείου Προνοίας δὲν δικαιολογεῖ τὴν ὕπαρξιν ὑπουργείου.

§264Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ἐλέχθησαν, κ. συνάδελφε.

§265Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι τὸ περιεχόμενον τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου Προνοίας δὲν δικαιολογεῖ τὴν ὕπαρξιν ἰδιαιτέρου ὑπουργείου. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν εἶπον ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνισχυθῇ οὐσιαστικῶς, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας εἶναι συνυφασμένον μὲ τὴν τύχην τόσων δυστυχῶν ἀνθρώπων, ἐγὼ δὲ νομίζω ὅτι ἡ δυστυχία αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων μᾶς ἐπέβαλεν νὰ δημιουργήσωμεν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Κοινωτικῆς Προνοίας. Καὶ κατὰ τοῦτο νομίζω ὅτι συνεισφέρει εἰς τὸν τόπον ἀπὸ ἀπόψεως πολιτισμοῦ καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε μετὰ τόσης σφοδρότητος νὰ εἴπητε ὅτι τὸ ὑπουργεῖον Κοινωνικῆς Προνοίας κατήντησε σχεδὸν προσφυγικὸν κτλ. Ἐγὼ βλέπω ὅτι δὲν πηγαίνουν μόνον οἱ πρόσφυγες εἰς τὸ ὑπουργεῖον Προνοίας, πηγαίνουν ὅλοι οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλος ὁ κόσμος ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκη, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύεται ἀπὸ διάφορα κονδύλια. «Συντάξεις θυμάτων». Βεβαίως ἐγὼ νομίζω ὅτι μέσα εἰς τὰ ποσὰ αὐτὰ δὲν συμπεριλαμβάνεται οὐδεὶς πρόσφυξ. Σᾶς ἔκανα μίαν παρατήρησιν κ. συνάδελφε ὅτι ὁ Μικρασιατικὸς ἀγών, ὁ Θρακικὸς ἀγὼν καὶ ὁ ἀγὼν τῶν Ποντίων ἔσχεν θύματα, ἡ δὲ ἔκθεσις ἡ Ἀμερικανικὴ ἀναφέρει ὅτι ἀπωλέσθησαν κατὰ τὸν Παγκόσμιον πόλεμον 80.000 ψυχαὶ Ἑλλήνων, οἱ πλεῖστοι δὲ αὐτῶν ἦσαν ἄνδρες. Ποία οἰκογένεια προσφυγικὴ λαμβάνει σύνταξιν, διότι κατήντησεν νὰ γίνῃ θῦμα πολέμου; Οὐδεμία προσφυγικὴ οἰκογένεια.

§266Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Χιλιάδες.

§267Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς πρόσφυξ, ἐγένετο συνταξιοῦχος, οὐδεὶς πρόσφυξ ἠθέλησε ποτὲ τοῦτο. Οἱ πρόσφυγες θέλουν διὰ τῆς ἐργασίας των νὰ ἀποζοῦν χωρὶς νὰ ἀποβλέπουν ποτὲ εἰς τὴν σύνταξιν. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς κάνετε πικρὰς παρατηρήσεις ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο κατήντησε προσφυγικὸν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διαπιστοῦται ἀπὸ διάφορα κονδύλια ὅτι τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ εἰς ἐπιδόματα καὶ βοηθήματα δίδει 90% εἰς τοὺς γηγενεῖς καὶ 10% εἰς τοὺς πρόσφυγας. «Βοηθήματα». Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγεται, καὶ νὰ νομίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὅτι ὁ προσφυγὸς κόσμος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τρώγει χωρὶς νὰ ἀποδίδῃ.

§268Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι κ. συνάδελφε.

§269Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ εἴπατε, ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον ὡμιλήσατε ὅλα αὐτὰ διαφαίνονται μεταξὺ τῶν γραμμῶν.

§270Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν μπορῶ νὰ σᾶς παράσχω μίαν εὔκολον εὐκαιρίαν, διὰ νὰ ὑπερασπίσητε ἀνθρώπους τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ πονῶ ὡς καὶ σεῖς. Ἐξακολουθεῖτε νὰ λέτε ὅτι τὸ εἶπον διὰ νὰ δρέψητε καρπούς.

§271Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελε, πραγματικῶς ἡ συζήτησις εἶναι ἀνιαρά, ἀλλὰ ταύτην δὲν προεκάλεσα ἐγώ.

§272Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν μὲ ξενίζει ἡ ἀνιαρότης.

§273Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ συζήτησις σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἀνιαρά.

§274Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποχρεοῦσθε νὰ δεχθῆτε τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Βουδούρη.

§275Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὁμιλοῦμεν κ. συνάδελφε πρέπει νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ πάρα πολὺ εἰς τὰς ἐκφράσεις μας καὶ τὰ διανοήματά μας, διότι ἄλλως προκαλοῦμεν τὴν ὑπόνοιαν τῶν ἄλλων. Ὁ κ. συνάδελφος ἐδήλωσεν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον Κοινωνικῆς Προνοίας δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸν χαρακτῆρα τὸν προσφυγικόν. Ἀλλὰ κ. συνάδελφε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἀπὸ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς δημιουργίας του κατ’ ἐξοχὴν ἐξυπηρέτει πράγματι τὸν προσφυγικὸν κόσμον, διότι 99% οἱ ἀναξιοπαθοῦντες οἱ ἔχοντες ἄμεσον ἀνάγκην καὶ συντηρήσεως ἀκόμη ἦσαν οἱ πρόσφυγες. Πῶς ἠθέλατε νὰ μὴ ἔχῃ προσφυγικὸν περιεχόμενον, πῶς ἠθέλατε νὰ μὴ λέγουν ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν προσφυγικὸν ὑπουργεῖον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι αἱ Κυβερνήσεις καλῶς ἔπραξαν δημιουργήσασαι τὸ ὑπουργεῖον μὲ περιεχόμενον προσφυγικὸν διότι ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἐρχόμενος ἐδῶ ἀντιμετώπισε τὸ Κράτος μέσα σὲ ἕνα ὑπουργεῖον καὶ εὗρεν ἀμέσως τὴν στοργὴν αὐτοῦ· ἀκόμη δὲ τὸ Κράτος ὀρθῶς ἔπραξεν, ἀναθέτων τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιλύσεως ἐπὶ μέρους τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος εἰς πολιτευόμενον πρόσφυγα διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ οὐδεμία διαμαρτυρία ἐκ μέρους ἀνευθύνων ὅτι τὸ Κράτος καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς ἔκαναν τίποτε. Ὁρίστε κύριοι ἔχετε τὸ ὑπουργεῖον ἐργασθεῖτε καὶ ἀποδώσατε. Καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἦτο ὀρθοτάτη ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τῆς σημερινῆς νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ ἀκόμη τοποθετημένον πρόσφυγα ὑπουργόν. Εἴπατε ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας εἶναι ὀργανισμὸς νεκρός. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι νεκρός, ἔχει ἀποδώσει ἀφ’ ἧς ἀνέλαβεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἀπέδωσαν δύο ἢ τρεῖς Κυβερνήσεις συλλήβδην. Ἐζητήσατε ἀκόμη καὶ ἐθίξατε καὶ ἐκάματε νύξιν ὅτι πρέπει νά ἔχῃ κἄποιον κῦρος τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι διενοήθητε νὰ θίξητε τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Ἐμμανουηλίδη. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος ὅμως ν’ ἀποκαταστήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὸ κῦρος τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας, διότι ὁ ὑπουργὸς τῆς Προνοίας δὲν εἶναι κοινὸν πρόσωπον πολιτικόν. Ὁ ὑπουργὸς τῆς Προνοίας εἰργάσθη εἰς τὸν πολιτικόν του βίον προήσπισε τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ὅσον ἐπεβάλλετο νὰ τὰ προασπίσῃ καὶ εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ἂν καὶ τὸ Φανάρι καὶ οἱ πολιτικοὶ οἱ προερχόμενοι ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τοῦ ὑποδούλου, νομίζω ἐγὼ ὅτι τὰ θύματα τῆς σημερινῆς καταστάσεως θὰ ἦσαν ὀλιγώτερα, αἱ δὲ ἀντιθέσεις ἡμῶν μὲ τὸν Τουρκικὸν Λαὸν θὰ ἦσαν πολὺ ὀλιγώτεραι. Θίγω ἀκροθιγῶς τὰ πράγματα. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὡμίλησε καὶ περὶ ἐλαττώματος μυστικισμοῦ ἀκόμη, μυστικισμοῦ τῶν προσφύγων καὶ ἀπέδωσε τὸ ἐλάττωμα τοῦτο καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Προνοίας. Κύριοι συνάδελφοι δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν γνωρίζετε ἀπὸ ἱστορίαν. Ἴσως γνωρίζετε περισσότερα πράγματα ἀπὸ ἐμέ. Ἀλλ’ ἐὰν διαβάζετε τὸν Ἀνατὸλ Φρὰνς θὰ ἐβλέπατε ὅτι ὁ μυστικισμὸς εἶναι κτῆμα τῶν Ἀνατολικῶν Λαῶν.

§276Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸς δὲν εἶναι μυστικισμός.

§277Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ξέρω ἐγὼ τί λέγω, ξέρω τί εἴπατε καὶ ξέρω τὶ διαβάζω. Ὁ μυστικισμὸς εἶναι κτῆμα τῶν Ἀνατολικῶν λαῶν καὶ ἡ δυναμικότης τοῦ μυστικισμοῦ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔδιδεν ἔνθεον δύναμιν καὶ εἰς τὸν Χριστὸν διὰ νὰ ἀναπλάσῃ τὴν σημερινὴν κοινωνίαν. Καὶ ἕναν τοιοῦτον ἐξαιρετικὸν μυστικισμὸν βλέπετε εἰς τοὺς ἀνθρώπους τῆς Ἀνατολῆς, τοῦτο πρέπει νὰ σᾶς κάμω ἰδιαζόντως νὰ χαίρεσθε, διότι μέσα εἰς τὴν καρδιά τους εἶναι ριζωμένο τὸ αἴσθημα τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν ἄνθρωπον. Ὁ μυστικισμὸς εἶναι ὑπέροχος. Καὶ νομίζω ὅτι τὸν ἔχετε καὶ σεῖς εἰς τὰς φλέβας σας αὐτὸν τὸν μυστικισμόν. Κύριε ὑπουργέ, ἤθελα νὰ παρατηρήσω ὀλίγα τινα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους ὑπῆρχεν ἓν κονδύλιον 15 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀνέγερσιν στηλῶν. Ὁ παρὼν προϋπολογισμὸς δὲν ἀναγράφει οὐδὲν κονδύλιον διὰ τὴν προσφυγικὴν στέγην. Ἡ βάσις τοῦ νὰ στεγάσωμεν τοὺς πρόσφυγας, ὥστε νὰ μετέχουν κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὴν στέγασιν καὶ οἱ ἴδιοι, βοηθούμενοι ἀπὸ τὸ Κράτος, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπονεκρωθῇ ἐφ’ ὅσον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος διετέθησαν 15 ἑκατομμύρια εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς τοὺς ἀνεγείροντας συνοικισμούς. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μέτρα ὅπως ἐνισχύσῃ τοὺς συνεταιρισμοὺς τοὺς προσφυγικούς. Δυνάμει τοῦ νόμου εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ πρόσφυγες νὰ διαθέσουν τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας τοῦ βοηθήματος. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ παρελθόντος ἔτους ἀναγράφει ἓν ποσὸν 15 ἑκατομμυρίων περίπου. Ὁ προϋπολογισμὸς τῆς τρεχούσης χρήσεως 1930–31 δὲν ἀναγράφει οὐδὲν κονδύλιον. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως οἱ πρόσφυγες ἔχοντες πεποίθησιν, οἱ δυνάμενοι νὰ συνδράμουν καὶ τὸ Κράτος καὶ τοὺς ἑαυτούς των εἰς τὴν στέγασιν, ἠγόρασαν οἰκόπεδα, ἀνηγέρθησαν οἰκήματα, ὑπέβαλον τὸ καταστατικόν των, ἐνεκρίθησαν τὰ καταστατικὰ καὶ σήμερον ζητοῦν χρήματα ἀπὸ τὸ Κράτος, ἀλλὰ τὸ Κράτος τοὺς ἀρνεῖται, τοὺς λέγει δὲν ἔχω χρήματα.

§278Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὰς τροπολογίας. Προβλέπονται 10 ἑκατομμύρια.

§279Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπαρκεῖ.

§280Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις βραδύτερον θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τίνα τρόπον πρόκειται νὰ ἐνισχυθῇ ἐφέτος τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, ἐν σχέσει πρὸς τὴν στέγασιν, διότι βέβαια τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διετέθησαν δὲν εἶναι ἀνάλογα. Ἀλλ’ ἔχει ἡ Κυβέρνησις σχέδιον ὡρισμένον τὸ ὁποῖον θὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν της.

§281Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μᾶς ἱκανοποιεῖ τοῦτο. Μόνον θὰ παρακαλέσω ὅπως κατὰ τὴν διάθεσιν τῶν νέων ποσῶν, νὰ διατεθοῦν περισσότερα κονδύλια εἰς τοὺς συνοικισμούς, διότι ὠθοῦμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοὺς πρόσφυγας νὰ ἐνδιαφέρωνται καὶ μόνοι των διὰ τὴν κατοικίαν των, διότι πολλάκις μόνοι των εὑρίσκουν τὰ οἰκόπεδα καὶ τοῦτο συντείνει, ἵνα εἰς τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων δημιουργοῦνται τόσα ζητήματα, ἀρχίζουν τὰ δωμάτια κλπ. καὶ μπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πλεῖστοι συνοικισμοὶ δὲν ἔχουν χρήματα νὰ προχωρήσουν, ἐνῶ ἔκαμαν ἕνα μεγάλο μέρος τῆς ἐργασίας. Νομίζω ὅτι ἐπείγει ἡ διάθεσις αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἶναι ἀνώτερον ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ περισυνόν. Διὰ τὰ ἔργα ὁδοποιΐας διατίθεται κατὰ τὸν λήξαντα προϋπολογισμὸν 1 ἑκατομμύριον περίπου δραχμῶν. Ὁ παρὼν προϋπολογισμὸς ἔχει μόνον 500 χιλιάδας δραχμῶν. Τὸ ποσὸν θεωροῦμεν ὅτι δὲν εἶναι καὶ ἐπαρκὲς καὶ τὸ ποσὸν τοῦ 1 ἑκατομμυρίου, ὡς γνωρίζετε θὰ εἶναι ἀνεπαρκές. Ἐντὸς 5 μηνῶν θὰ ἐξαντληθῶσι. Ἐφέτος τὸ περιώρισε εἰς 500 χιλιάδας δραχμῶν. Πάντως εἶναι ἀνάγκη, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος κάμνει συνοικισμούς, νὰ φροντίζῃ καὶ διὰ τοὺς δρόμους καὶ διὰ σχολεῖα· ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν παράπονον. Νομίζω δὲ ὅτι τὸ κονδύλιον αὐτὸ τῆς ὁδοποιΐας δὲν μπορεῖτε νὰ τὸ ἐλαττώσητε, ἀλλ’ εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ αὐξήσητε εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἀποζημιώσεων τῶν ἐκτάσεων. Ἡ ἀξία τῶν ἀπαλλοτριωθεισῶν ἐκτάσεων διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀστῶν ὑπολογίζεται περίπου εἰς 350 ἑκατομμύρια. Ἐπὶ μίαν συνέχειαν ἐτῶν ὁ προϋπολογισμός σας δὲν προβλέπει τὴν διάθεσιν εἰδικοῦ ποσοῦ Νομίζω δὲ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νὰ μεριμνήσῃ νὰ πληρώσῃ τὴν ἀξίαν τῶν οἰκοπέδων αὐτῶν, διότι εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιμείνω ἐξαιρετικῶς καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀκούσῃ ἓν λεπτόν. Εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὑπουργείου Προνοίας ὑπάγονται τὰ ἀγροτικὰ ὑποτροφεῖα. Εἴπατε ὅτι δὲν ἔκαμε τίποτε τὸ ὑπουργεῖον. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον διὰ τὰ ἀγροτικὰ ὑποτροφεῖα, νὰ ὑπάρχῃ τὸ ὑπουργεῖον· θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἡ ὕπαρξίς του. Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν του τέσσαρα ὑποτροφεῖα Τατοΐου, Ἰωαννίνων, Σερρῶν καὶ Μυτιλήνης. Τὸ ζήτημα τῶν ὑποτροφείων εἶναι σπουδαῖον κατὰ τὴν γνώμην μου. Τὸ ὑποτροφεῖον Σερρῶν ἔχει 250 στρέμματα γῆς ἀπὸ τὸν ἴδιον τόπον. Ἡ δρᾶσις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας εἶναι γνωστή, διότι πολιτεύεται ἀπὸ μιᾶς εἰκοσιπενταετίας, καὶ ἐνόμισα ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν ἐγὼ ὁ ὁποῖος γνωρίζω τὴν ἱστορίαν του καὶ τὴν δρᾶσιν του νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἀποκαταστήσω τὴν θέσιν του. Ἐγὼ ἔκαμα τὸ καθῆκον μου, διότι ἀλλοίμονον εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἄν ἡ ἀντιπολίτευσις ἦτο ἄρνησις τῶν πάντων. Τότε δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἔχει πεντακόσια στρέμματα πρώτης τάξεως γῆς, ἔχει ἓν τμῆμα ὡς πειραματικὸν σταθμόν, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἔχω καλλιεργήσει ἀπὸ ἐφέτος καὶ ἔχω ὑπολογίσει ὅτι ἡ ἐσοδεία θὰ εἶναι πολὺ ἱκανοποιητική. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω ὅτι γίνεται σοβαρὰ ἐργασία ἐκ μέρους τῶν ἐπιστημόνων, καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ παιδιὰ θὰ περιμένωμεν νὰ ἐξέλθουν δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν εἰσαγάγωμεν καὶ τὰ μαθήματα τὰ συνεταιριστικά, ἐὰν εἰσαγάγωμεν καὶ τὴν νομοθεσίαν τὴν γεωργικὴν ἐν συνόλῳ θὰ δυνηθῶμεν καὶ θὰ πρέπῃ νὰ χρησιμοποιήσωμεν τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῶν σχολῶν αὐτῶν ὡς ὁδηγούς, γενικῶς εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ ὡς διδασκάλους ἀκόμη εἰς τὰς σχολὰς αὐτάς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς κάμνει νὰ δυσφορῶμεν καὶ νὰ διατυμπάνωμεν ἀκόμη διαμαρτυρίας εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐνῷ τὸ Κράτος τὰ ἵδρυσε αὐτὰ τὰ πράγματα ἐπὶ 1½ ἔτος ζητεῖ νὰ στεγασθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ παιδιὰ εἰς 32 μικρὰ δωμάτια. Ἤρχισαν νὰ διαμαρτύρωνται ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ ζοῦν μὲ τοιαύτην στενοχωρίαν, ζητοῦν νὰ ἀνεγερθῇ τὸ ἀγροτικὸν οἰκοτροφεῖον, τὸ ὑπουργεῖον λέγει ὅτι δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ αὐτὰ τὰ ἐλάχιστα τὰ ὁποῖα ἔχει διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ κτιρίου, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀπαλλάξωμεν 32 οἰκήματα, θὰ ἐργασθῶμεν δὲ καὶ ἡμεῖς νὰ συλλέξωμεν ἐράνους, νομίζω δὲ ὅτι ἄν τὸ ποσὸν τοῦ ἐράνου αὐτοῦ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ἥμισυ τῆς δαπάνης τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ κτιρίου τὸ ὁποῖον δὲν θὰ κοστίσῃ πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, θὰ διευκολυνθῇ πολὺ τὸ Κράτος, ὥστε νὰ λείψῃ ἡ πρόφασις τῆς ἐλλείψεως τοῦ χρήματος.

§282Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ἕνα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπα. Λίγο πολὺ οἱ πρόσφυγες πρέπει νὰ πληρώνουν, λοιπὸν αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον πληρώνουν σήμερον τὸ εἰσπράττει ἡ γενικὴ διοίκησις, ἑπομένως τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ δύνανται πολὺ καλὰ νὰ διατεθοῦν διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἀγροτικῶν οἰκοτροφείων ὅταν τὸ μέγα μέρος τῆς δαπάνης διατεθῇ ἀπὸ ἐκεῖ.

§283Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ κ. ὑπουργὸς τὴν ἐπρότεινα προσωπικῶς ἐγὼ σήμερον, εἶπον ὅτι θὰ ὑπάγω ἀπὸ σπίτι σὲ σπίτι νὰ φροντίσω διὰ τὴν εἴσπραξιν τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ, ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ μᾶς ἐπιστρέψῃ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐδώσαμεν σήμερον περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον.

§284Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ σχολεῖα αὐτά, τὸ προέχον κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν εἶναι νὰ προσαρμοσθῶσιν πρὸς τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Τώρα ἔχομεν ἄλλην ἐκπαίδευσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ ἄλλην ἐκπαίδευσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ ἐνῷ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν ἔχει χρήματα διὰ νὰ συντηρῇ μαθητάς, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἔχει τὰ τρία τέσσαρα σχολεῖα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κύριος συνάδελφος μὲ ὅλα τὰ μέσα ὥστε νὰ ἔχουν πολλοὺς μαθητάς.

§285Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ὑπηρεσίαι τῶν δύο ὑπουργείων εὑρίσκονται εἰς ἐπαφήν.

§286Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρέπει νὰ καταργηθοῦν αὐτὰ τὰ ἀγροτικὰ οἰκοτροφεῖα διότι ὅλοι ὅσοι ἐξέρχονται ἀπὸ αὐτὰ ζητοῦν διορισμόν.

§287Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. συνάδελφος ζητοῦν νὰ διορισθοῦν ὑπάλληλοι.

§288Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅλοι οἱ ἐξελθόντες πέρυσι μαθηταὶ ἐζήτησαν καὶ διωρίσθησαν μέχρις ἑνός.

§289Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ ἔκαμαν συλλογικὴν διαμαρτυρίαν, καὶ τοὺς ἀπήντησα ὅτι τὸ χωριὸ τῆς Ἑλλάδος δὲν θὰ ὑπάγῃ ἐμπρός, ὅταν τὰ παιδιὰ τὰ ὁποῖα μανθάνουν γράμματα δὲν θέλουν νὰ μείνουν στὸ χωριό. Ἑπομένως ὀρθῶς θὰ πράξῃ τὸ Κράτος ἐὰν τοὺς ἐξασφαλίσῃ θέσιν λογιστοῦ τῶν συνεταιρισμῶν, καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς συνεταιρισμοὺς νὰ τοὺς προσλαμβάνουν. Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ἀγροτικὸν ὀρφανοτροφεῖον.

§290Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ φροντίσωμεν διὰ μελλούσης προνοίας καὶ διὰ τὸ ὀρφανοτροφεῖον.

§291Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ταχέως θὰ πραγματοποιηθῇ ἡ διδομένη ὑπόσχεσις. Πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος ἤθελα νὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὰ θύματα τοῦ πολέμου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦτο ἔχει κατατεθῇ ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου καὶ ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἀναβάλλεται ἀνεβλήθη ἐπανειλημμένως καὶ δὲν ψηφίζεται, θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ διότι αὐτὰ τὰ θύματα τῆς κατηγορίας αὐτῆς...

§292Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Θὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ τροπολογία.

§293Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω προτοῦ λήξῃ ἡ περίοδος νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι θύματα αὐτῆς τῆς κατηγορίας εἶναι οἱ πρωτοπόροι τοῦ Ἐθνικοῦ κινήματος τῆς Θεσσαλονίκης.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νικολίτσας.

§295Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Εἰς τὸ κεφάλαιον 2 ἄρθρον 1 διὰ τὸ ὑγειονομικὸν κέντρον Ἀθηνῶν συμφώνως πρὸς τὸν λογιστικὸν νόμον ἔπρεπεν αἱ δαπάναι τοῦ προσωπικοῦ νὰ εἶναι χωριστὰ καὶ τῶν προμηθειῶν νὰ εἶναι χωριστά. Ἐπίσης οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑγειονομικοῦ τούτου κέντρου ἔχουν μισθοὺς δυσαναλόγους πρὸς τοὺς τῶν ἄλλων Δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ὑγιεινῆς, διότι δὲν πρόκειται βεβαίως περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ξένου, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ προσωπικοῦ, οὗτινος μέρος αὐτοῦ προσλαμβάνεται μὲ μισθοὺς πολὺ διαφόρους τῶν ἄλλων Κρατικῶν ὑπαλλήλων. Ὑπάρχει εἰς τὸ αὐτὸ κεφάλαιον εἰς τὸ ἄρθρον 3 ποσὸν 1.805.000 δι’ ἀποδοχὰς προσωπικοῦ κατὰ θάλασσαν ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας. Περὶ τούτου νομοσχέδιον δὲν ἔχει ὑποβληθῇ μέχρι σήμερον. Ὑπάρχει ἕτερον ποσὸν 3½ ἑκατομ. διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ λεπροκομείου Σπιναλόγκας. Τὸ λεπροκομεῖον τοῦτο ἀποτελεῖ αἶσχος διὰ τὸν πολιτισμόν. Θὰ παρεκάλουν, ἂν εἶναι δυνατόν, τὸ ποσὸν τῶν 3½ ἑκατομμυρίων τὸ ὁποῖον διατίθεται διὰ τὸ λεπροκομεῖον τῆς Σπιναλόγκας, νὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἵδρυσιν καὶ λειτουργίαν εἰς ἄλλο μέρος λεπροκομείου. Ἐπίσης εἶναι ἀναγεγραμμένον ποσὸν 600 χιλ. δι’ ἔκδοσιν ἑνὸς περιοδικοῦ «Ὑγεία» καὶ ἀγορὰν διαφόρων συγγραμμάτων. Καὶ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο βλέπω αὔξησιν πιστώσεως. Ἐν σχέσει μὲ τὰς δαπάνας διὰ τὴν ἑλονοσίαν δὲν ἔχω ἢ νὰ συγχαρῶ τὸν κ. ὑπουργὸν διὰ τὰς δαπάνας αὐτάς. Ἔχομεν μόνον ἀντιρρήσεις ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως, τὰς ὁποίας θ’ ἀναπτύξωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνεπαρκεῖς αἱ δαπάναι αὐταὶ καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ συνδυάσῃ τὸν πόλεμον κατὰ τῆς ἑλονοσίας μὲ εἰδικὰ τμήματα ἐξυγιάνσεως τὰ ὁποῖα νὰ λειτουργήσωσι δι’ εἰδικῶν ταμείων κατὰ κοινότητας. Ἐπίσης παρατηρῶ ὅτι διὰ τὸν ἀντιφυματικὸν ἀγῶνα ἐλάχιστα ποσὰ διετέθησαν. Εἶχον ὑποσχεθῆ οἱ ἁρμόδιοι ὅτι θὰ διετίθεντο 50.000.000. Ἀντὶ τούτων ὅμως ὅλως ἀνεπαρκῆ ποσὰ διετέθησαν. Διὰ τὴν ἵδρυσιν σανατορίων ἀναγράφονται μόνον 4.000.000 τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ὅλως ἀνεπαρκές. Ἐπίσης δὲν εἶναι δικαία ἡ κατανομὴ τῶν ἐπιχορηγήσεων τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ ὑγειονομικῶν τινων ἱδρυμάτων, διότι δίδονται ἐπιχορηγήσεις εἰς ὡρισμένα ἱδρύματα, ἄλλα δὲ δημοσίας φύσεως παραλείπονται τελείως. Πρέπει ὅλα τὰ ἱδρύματα νὰ λαμβάνουν. Ἐπίσης παρατηρῶ ὅτι ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν «ἔξοδα συστάσεως καὶ λειτουργίας ἐν γένει προσφυγικῶν νοσοκομείων Ἀθηνῶν...» (ἀναγινώσκει).

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρηστομάνος.

§297Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ὁ ἀναγινώσκων τὸν προϋπολογισμὸν θαυμάζει βέβαια τὴν γενναιοδωρίαν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὡς πολιτικὸς καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς ἰατρὸς πρέπει νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τόσον γενναῖα ποσὰ διέθεσεν ὑπὲρ τῆς ὑγείας τοῦ τόπου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως αὐτῶν, αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον· δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτῶν σήμερον. Ἄλλως τε αὐταὶ κανονίζονται διὰ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐκκρεμοῦν σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ λάβω τὸν λόγον. Τοῦτο μόνον θέλω νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. ὑπουργόν, ὅτι θὰ ἤθελον μερικαὶ ὀργανώσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν, Κρατικαί, νὰ εἶναι ὀλίγον ποιὸ ἀποκεντρωμέναι. Ὅλα τὰ νοσοκομεῖα τοῦ Κράτους ἐξαρτῶνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον. Ὅλοι οἱ λογαριασμοὶ τῶν προμηθειῶν ἐλέγχονται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἐγκρίνονται. Ἐνῷ ἐὰν ὑπῆρχον εἰς τὰ Κρατικὰ νοσοκομεῖα ἀδελφᾶτα, ὀργανώσεις αἱ ὁποῖαι νὰ προΐστανται αὐτῶν, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο τὸ πρᾶγμα πολὺ καλλίτερον. Πῶς εἶναι δυνατόν, κ. ὑπουργέ, ὁ ὑπουργὸς ἢ ὁ διευθυντὴς τῆς ὑπηρεσίας σας νὰ γνωρίζῃ τὶ ἀκριβῶς γίνεται εἰς τὴν Δράμαν ἢ εἰς τὴν Καβάλλαν; Πρέπει νὰ δώσωμεν ζωὴν εἰς τὰς ὀργανώσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι προΐστανται ἐν εἴδει ἀδελφάτων τῶν νοσοκομείων. Ὅπως ὁ Εὐαγγελισμός, ὅπως τὸ Ζάννειον ἔχουν ἓν ἀδελφᾶτον, τὸ ὁποῖον μεριμνᾶ περὶ αὐτῶν καὶ τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖ τὴν ὅλην ὑπηρεσίαν των, οὕτω πως πρέπει καὶ τὰ λοιπὰ νοσοκομεῖα νὰ ἔχουν τὰς ὀργανώσεις των. Καὶ ναὶ μὲν ἡ «Σωτηρία» ἔχει ἓν τοιοῦτον ἀδελφᾶτον, ἀλλ’ εἶναι σκιώδης ἡ δύναμίς του. Σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσετε μεγαλειτέραν αὐτοτέλειαν εἰς τὰ νοσοκομεῖα.

§298Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Διὰ τὸ ζήτημα τῆς «Σωτηρίας» ἀντέγραψα τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβάλατε σεῖς.

§299Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τὸ διώρθωσα αὐτό. Δὲν κατηγορῶ ὅμως τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον τῆς «Σωτηρίας», ἀλλὰ τὴν κατάστασιν μὲ τὴν ὁποίαν εἰργάζετο ἕως τώρα, διότι τὸ ἀδελφᾶτον του ἦτο κάτι τι νεκρόν. Ὅταν ἤμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἤμην ἠναγκασμένος νὰ ὑπογράφω ὅλας τὰς καταστάσεις τῶν προμηθευτῶν. Μίαν ἡμέραν εἶδον 44700 δραχμὰς διὰ προμήθειαν πορτοκαλίων ἑνὸς μηνὸς δι’ ἕνα νοσοκομεῖον. Μοῦ ἐφάνη τὸ ποσὸν ὀλίγον μεγάλο. Ἀνεδίφησα, καὶ εἶδον ὅτι ὑπελογίζετο τὸ πορτοκάλι πρὸς 5.50 δραχμάς. Ἀλλὰ τόσο δὲν ἐκόστιζεν ἕνα πορτοκάλι καὶ μάλιστα τὸ ἀκριβώτερο. Κυττάζω ἄλλα νοσοκομεῖα, βλέπω τὸ ἴδιο 5.50 δραχ. τὸ πορτοκάλι. Ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὴν ἀγορανομίαν καὶ ἔμαθα ὅτι τὰ πορτοκάλια εἶχον 3.50 δραχ. Ὑπῆρχεν ὅμως ἓν εἶδος πορτοκαλίων, ὀνόματι βουβάλια τῆς Ἰταλίας, τὰ ὁποῖα πράγματι εἶχον 5.50 δραχμές. Καὶ ἔτσι ὅλα τὰ νοσοκομεῖα εἶχον προμηθευθῆ ἀπ’ αὐτὸ τὸ εἶδος. Συνιστῶ λοιπὸν τὴν ἀποκέντρωσιν ὀλίγον τῶν νοσοκομείων μὲ ἀδελφάτα, ὅπως εἰς τὸν Εὐαγγελισμὸν καὶ εἰς ἄλλα, ὥστε οἱ προϊστάμενοι τῶν νοσοκομείων νὰ ἔχουν τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν εὐθύνην.

§300Α. ΠΑΠΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἡ ὑπηρεσία μοῦ ἔδωκε τὴν πληροφορίαν ὅτι ἀπὸ 7 μηνῶν ἔχουν γίνει οἰκονομίαι 25% ἐπάνω εἰς τὰς προμηθείας τῶν νοσοκομείων.

§301Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Χαίρω πολύ. Ἴσως ἀκριβῶς ὁ θόρυβος τὸν ὁποῖον ἔκανα τότε νὰ ἦτο ἡ ἀφορμὴ νὰ προσέξουν καλλίτερα. Ἑτέρα παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω εἶναι ὅτι τὸ Κράτος δὲν μετεχειρίσθη ἰδιόλου τὸν θεσμὸν τῶν ἰατρικῶν συλόγων δὲν τοὺς μετεχειρίσθη ὡς ὄργανον βοηθητικὸν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ μετεβλήθησαν οὗτοι εἰς ὀργανισμοὺς ὅλως διόλου ἀναγκασμένους νὰ σκέπτωνται μόνον περὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν των συμφερόντων καί οὐχὶ περὶ τῆς ὑγιεινῆς τοῦ τόπου. Θὰ ἤθελον νὰ μεταχειρισθῇ τὸ ὑπουργεῖον τοὺς ἰατρικοὺς συλλόγους διὰ τὴν κατὰ τόπους περιφερειακὴν ὑγειονομικὴν ἐνέργειάν των καὶ δρᾶσιν. Θὰ οἰκονομούσαμε πολλὰ χρήματα καὶ θὰ εἴχωμεν καὶ ὄργανα ἀνεπτυγμένα καὶ ἱκανά. Ἄλλο τι δὲν θέλω νὰ παρατηρήσω, παρὰ μόνον ὅτι διὰ τοὺς λεπροὺς δὲν βλέπω νὰ λαμβάνεται ἡ μέριμνα ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶχε ληφθῇ, δηλ. νὰ μεταβληθῇ εἰς πραγματικὴν ἀποικίαν λεπρῶν ἡ Σπιναλόγκα. Εἶχον εἴπη ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀγορασθῇ ἓν τμῆμα γῆς, νὰ κτισθοῦν οἰκήματα κατάλληλα, συγχρόνως δὲ νὰ χορηγηθῇ εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους—οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἐργασθοῦν—νὰ τοὺς δοθῇ ἀρκετὸς χῶρος ὥστε νὰ ἐπαρκοῦν μεταξὺ των, καὶ τὸ Κράτος νὰ οἰκονομήσῃ ποσὰ τοιαῦτα ὥστε ἀκριβῶς νὰ δύναται νὰ τοὺς βοηθήσῃ καὶ νὰ τοὺς βελτιώσῃ τὴν ὕπαρξιν. Ὅσον ἀφορᾶ μερικὰ νοσοκομεῖα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν ἐπιχορηγήσεις διὰ νοσηλείαν ἀπόρων, θὰ ἤθελα νὰ παρατηρήσω ὅτι καὶ ἐκεῖ γίνονται πολλὲς φορὲς ἐκ μέρους τῶν πασχόντων καταχρήσεις. Βεβαίως πᾶς πάσχων εἶναι ἄξιος πάσης προστασίας ἐκ μέρους τοῦ Κράτους· ἀλλὰ πολλάκις χάνεται ἓν ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδίδομεν εἰς ἕνα ἄπορον, εἰς ἕνα εὔπορον ὁ ὁποῖος εἰμποροῦσε νὰ πληρώσῃ. Γνωρίζω π. χ. πολλοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἰμποροῦσαν κάλλιστα νὰ πληρώσουν κάτι τι εἰς νοσοκομεῖα καὶ ἐν τούτοις νοσηλεύονται δαπάναις τοῦ Κράτους· θὰ ἔπρεπε τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ τακτοποιηθῇ ὥστε ἡ κοινότης ἐκείνη, ἡ ὁποία δίδει πιστοποιητικὰ ἀπορίας νὰ εἶναι καὶ ὑποχρεωμένη νὰ καταβάλλῃ τὰ νοσήλεια εἰς τὸ νοσοκομεῖον ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θὰ νοσηλευθῇ, νοσήλεια εὐθηνὰ τρίτης τάξεως. Βεβαίως μέρος τῶν ποσῶν τούτων διατίθεται καὶ ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων, ὅπως π. χ. τὸ νοσοκομεῖον Ἀθηνῶν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἀλλάξῃ τοὺς τίτλους τῶν νοσοκομείων, διὰ νὰ εἶναι εὐκολωτέρα ἡ νοσηλεία ἐφ’ ὅσον αὐτὸς εἶναι σκοπὸς τῶν νοσοκομείων, εἰς πάντας, διότι πολλοὶ εὑρίσκουν ἀντίδρασιν κατὰ τὴν εἰσαγωγήν των.

§302Α. ΠΑΠΑΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Δὲν εὑρίσκω ἀντίδρασιν, ἀλλὰ δὲν μεταβαίνουν νομίζοντες ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν προσφύγων.

§303Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Καλὰ θὰ εἶναι νὰ λείψῃ ἡ διάκρισις αὐτή.

§304Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Θέλετε νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε; Ἡ διάκρισις αὐτὴ δὲν ἔγινε διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Ὅταν ἱδρύθησαν τὰ νοσοκομεῖα αὐτὰ ἱδρύθησαν διὰ τὸν λόγον ὅτι ἦλθαν ἐδῶ οἱ πρόσφυγες καὶ δὲν εἶχον ποῦ νὰ στεγασθοῦν καὶ ὡς ὑγιεῖς ἀλλὰ καὶ ὡς ἄρρωστοι καὶ ἔπρεπε νὰ ἠξεύρουν ποῦ θὰ ἐπήγαιναν. Λοιπὸν ἱδρύθησαν αὐτά τὰ νοσοκομεῖα τὰ ὁποῖα ἔφεραν αὐτὸν τὸν τίτλον τῶν νοσοκομείων προσφύγων. Ὁ τίτλος αὐτὸς ἔμεινεν. Ἀλλὰ εὐτυχῶς ὁ προορισμὸς τῶν νοσοκομείων ἔχει ἐπεκταθῆ καὶ σήμερα δὲν ὑπάρχει διάκρισις καμμία εἰς τὰ νοσοκομεῖα αὐτά. Εἶναι λοιπὸν πολὺ φυσικὸν καὶ παραδέχομαι καὶ ἐγὼ ὅτι ὁ τίτλος αὐτὸς τῶν προσφυγικῶν νοσοκομείων καλὸν εἶναι νὰ ἐκλείψῃ. Ἠμποροῦμεν ἄν θέλετε, νὰ κάμωμεν μίαν προσθήκην ὥστε νὰ ὀνομάζωνται κρατικὰ νοσοκομεῖα.

§305Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη πίστωσις καὶ διὰ τὰ προσφυγικὰ ἰατρεῖα.

§306Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ εἰς αὐτό. Εἶναι ἤδη τελειωμένον τὸ ζήτημα. Ἠξεύρετε ὅτι αὐτὰ ἦσαν τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων καὶ ὀνομάζονται ἀγροτικὰ ἰατρεῖα δὲν ἔχουν κανένα τίτλον προσφυγικόν. Ὅταν τὰ εἶχε ἡ ἐπιτροπὴ ἀποκαταστάσεως προσφύγων, ἐπειδὴ εἶχε τὴν γνώμην ὅτι αὐτὰ ἔχουν ὡς σκοπὸν μόνον τὴν περίθαλψιν προσφύγων φυσικὰ δὲν ἐχρέωνε τοὺς πρόσφυγας ἐνῷ οἱ γηγενεῖς ἐπλήρωνον. Ὑπῆρχε δηλαδὴ ἕνα σύστημα τὸ ὁποῖον δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἐξακολουθήσῃ. Σήμερον τὰ ἰατρεῖα αὐτὰ εἶναι κοινὰ καὶ διὰ τοὺς γηγενεῖς καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§307Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἀναγνωρίζω τὰς ἀνάγκας αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον διὰ τὴν σύστασιν τῶν ἰατρείων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπίσης θὰ ἔπρεπεν ἐφ’ ὅσον μὲ τὸ νέον σύστημα τὸ ὁποῖον ἐγκαινιάζομεν τῆς πληρωμῆς τῶν ἰατρῶν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους κρατικοποιοῦμεν τὴν ἰατρικὴν περίθαλψιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, διὰ τοῦτο θὰ ἤθελα νὰ ἰσχύσῃ ἕνα γενικὸν μέτρον δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἐν σχέσει μὲ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν τῆς κρατικοποιήσεως τῆς ἰατρικῆς.

§308Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Κύριε βουλευτά, θὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅταν γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Τώρα ἔχω μόνον νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ Κράτος εὑρέθη πρὸ καιροῦ εἰς μίαν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην νὰ ἱδρύσῃ ἐκεῖ 58 ἰατρεῖα ἀγροτικὰ τὰ ὁποῖα προσέφεραν τὰς μεγίστας τῶν ὑπηρεσιῶν, θὰ ἦτο δὲ ἀπάνθρωπον ἄν τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην διὰ τὸν ἕνα λόγον ἢ διὰ τὸν ἄλλον, διὰ λόγους θεωρητικοὺς ἄφινε ὅλους αὐτοὺς τοὺς πληθυσμοὺς ἄνευ ἰατρικῆς περιθάλψεως.

§309Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἐπίσης θὰ παρεκάλουν, οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν τῶν ἰατρείων νὰ εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἄλλων κλάδων. Σχετικῶς μὲ τὸν ἀντιτραχωματικὸν ἀγῶνα, εὐχαρίστως πιστοποιῶ ὅτι διετέθη ἕνα ποσὸν ἐκ 300 χιλιάδων. Ἀλλὰ βλέπω ὅτι εἰς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον δὲν ἀναφέρεται ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ διατεθῇ τὸ ποσὸν αὐτό.

§310Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἀκριβῶς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἔχετε τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Ἐν τῇ συζητήσει ὅμως τοῦ νομοσχεδίου θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§311Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἤθελα ἐπίσης νὰ παρακαλέσω, νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ ὑγειονομικῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν φαρμακείων. Ἡ ἐπιθεώρησις ὅπως γίνεται σήμερον, διὰ τῶν δύο ἐπιθεωρητῶν τῶν ὑπαρχόντων, δὲν εἶναι πραγματική. Θὰ ἐπεθύμουν ἡ ἐπιθεώρησις αὐτὴ νὰ γίνῃ πραγματική. Νὰ ἐπιθεωροῦνται καὶ τὰ φάρμακα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὰ φαρμακεῖα καὶ τὰ εἰσερχόμενα τῶν φαρμάκων καὶ τὰ ἐξερχόμενα κατόπιν συνταγῆς ἀκόμη ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλέγχωνται, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πολλὰ τῶν συσκευασμάτων τούτων δὲν ἐξέρχονται καλῶς κατασκευασμένα. Ἐπίσης θὰ παρεκάλουν νὰ ἱδρυθοῦν μικροβιολογικὰ ἐργαστήρια εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, διότι εἶναι γνωστὸν πόσον πολύτιμα εἶναι αὐτά.

§312Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ ζήτημα τῶν μικροβιολογικῶν ἐργαστηρίων εἰς τὰς διαφόρους πρωτευούσας περιλαμβάνεται εἰς τὴν νέαν ὀργάνωσιν ἡ ὁποία γίνεται.

§313ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ κρατικοποιηθοῦν ὅλα αὐτά.

§314Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Π. χ. ἔχομεν τὴν πρώτην ὀργάνωσιν τῶν νομῶν Ἄρτης, Ἀλεξανδρουπόλεως, Θεσσαλονίκης κλπ., ἐκεῖ θὰ γίνουν ἐργαστήρια.

§315Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ μέριμνα καὶ διὰ τήν.

§316Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν ἀπὸ τὴν πρώτην ὥραν ἐργαστήρια εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§317Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Παρατηρῶ ὅτι πλεῖσται ὑπηρεσίαι τῆς Ὑγιεινῆς ὑπάγονται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς· μεταβιβαζομένης δὲ τῆς ὑπηρεσίας τῶν θυμάτων πολέμου εἰς τὸ ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν καὶ τῆς ὑπηρεσίας ἀνεγέρσεως κτιρίων εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταργηθῇ τὸ ὑπουργεῖον Προνοίας καὶ νὰ ἐπέλθῃ σημαντικὴ οἰκονομία καὶ νὰ παύσουν ὅλαι αἱ αἰτιάσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας κ. Ζαβιτζιάνου.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζᾶκος.

§319Α. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ὅταν ἐγένετο ἡ αὔξησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς ἐνόμιζον ὅτι μέγα μέρος θὰ διετίθετο τοὐλάχιστον διὰ τὴν φυματίωσιν, διότι ἡ φυματίωσις ὡς καὶ ἡμεῖς κ. ὑπουργὲ ἀνεγνωρίσατε, εἶναι ἕν κοινωνικὸν νόσημα τὸ ὁποῖον τόσον φθείρει τήν κοινωνίαν. Ὅλα τὰ Κράτη ὄχι μόνον ἔλαβον μέτρα προφυλακτικὰ κατὰ τῆς φυματιώσεως, ὄχι μόνον κατέβαλον προσπαθείας καὶ διέθεσαν μεγάλας πιστώσεις ὑπὲρ τῆς ὀργανώσεως τῆς ἀντιφυματικῆς, ἀλλὰ καὶ ἐπέβαλον ὥστε ὁ προσβαλλόμενος ἀπὸ φυματίωσιν νὰ ἦτο ὑποχρεωμένος εἴτε αὐτὸς εἴτε ὁ θεράπων ἰατρός του νὰ δηλώσῃ τὴν ἀσθένειαν, ἵνα συνεπείᾳ τοιαύτης ὑποβληθῇ εἰς μίαν εἰδικὴν θεραπείαν. Ἀποτέλεσμα δὲ αὐτῶν τῶν προφυλακτικῶν μέτρων ἦτο νὰ ἐλαττωθῇ ἡ μεταδοτικότης εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ Κράτη. Καίτοι καθ’ ἑκάστην τὸ νόσημα αὐτὸ κατακτᾷ ἔδαφος, καίτοι ὅλαι αἱ τάξεις ἔχουν θιγῆ ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς φυματιώσεως, καίτοι ὁ προϋπολογισμὸς ηὐξήθη κατὰ ἑκατομμύρια, ἐν τούτοις εἰς τὸν ἐφετεινὸν προϋπολογισμὸν παρετηρήθη ὅτι δὲν διατίθεται τίποτε ὑπὲρ τῆς φυματιώσεως. Νομίζω ὅτι δύο εἶναι οἱ κίνδυνοι οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὴν κοινωνίαν, ἡ ἑλονοσία, κατὰ τῆς ὁποίας εὐτυχῶς διατίθεται μία γενναία πίστωσις, καὶ ἡ φυματίωσις ὁ ἐκ τῆς ὁποίας κίνδυνος ἴσως εἶναι ἀνώτερος διότι καθιστᾷ τὸν ἄνθρωπον ὄχι μόνον ἀνίκανον πρὸς ἐργασίαν ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον διὰ τὰ ἄλλα μέλη τῆς κοινωνίας. Διὰ τοῦ χρόνου διαιωνιζομένης τῆς ἀσθενείας του, προτοῦ ἐπιφέρει τὴν ἐξόντωσιν τῆς οἰκογενείας του, ἐπιφέρει τὸν θάνατον αὐτοῦ τὸν οἰκονομικόν. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν νὰ διετίθετο ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ μεγαλείτερον κονδύλιον καὶ νὰ ἐλαμβάνετο μέριμνα περὶ τῆς φυματιώσεως, ὥστε νὰ παρουσιάζετο μία σχετικὴ ἐργασία κατὰ τοῦ κινδύνου αὐτοῦ τοῦ κοινωνικοῦ. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν νὰ αὐξηθοῦν αἱ πιστώσεις αἱ ἀφορῶσαι τὴν φυματίωσιν αἵτινες θὰ δώσουν τὰ μέσα ἵνα κατορθώσωμεν καὶ δημιουργήσωμεν μίαν ἀντιφυματικὴν ὀργάνωσιν τῆς ὁποίας τόσην ἀνάγκην ἔχει ἡ χώρα μας καὶ ἐκ τῆς ὁποίας τόσον δεινῶς πάσχει μεταπολεμικῶς. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἡ μικρὰ πίστωσις ἡ ὁποία ἔχει διατεθῆ ὑπὲρ τῶν σανατορίων ὡς ἐπιχορήγησις, καὶ αὐτὴ ἀνίσως ἔχει διανεμηθῆ.

§320Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Δὲν εἶναι μόνον 4 ἑκατομμύρια. Διαβᾶστε πάρα κάτω.

§321Α. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἀκριβῶς θέλω νὰ εἴπω ὅτι παρελείφθησαν καὶ ἄλλα σανατόρια, τὰ ὁποῖα ἐκ παραλλήλου καὶ συγχρόνως τὰ σανατόρια αὐτὰ ἐδικαιοῦντο ἐπιχορηγήσεις εἰς ἐκεῖνα μάλιστα ἅτινα καὶ σήμερον ἔχουν ἀρκετὰ κεφάλαια ὥστε προσεχῶς νὰ ἱδρυθοῦν, ὡς εἶναι τὸ σανατόριον τῆς Μεσσηνίας τὸ ὁποῖον εἶναι σύγχρονον μὲ τὸ τῆς Πέτρας· καὶ ἐνῶ ὁ νόμος ἀναγράφει πίστωσιν, οὔτε πέρυσι ἀνεγράψατε, οὔτε ἐφέτος. Καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἀπὸ τὴν χορήγησιν τὴν ὁποίαν ἔχετε τῶν 4 ἑκατομμυρίων νὰ ἀναγράψητε καὶ μίαν πίστωσιν δι’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει τὰς μεγαλειτέρας ἐλπίδας διὰ τὴν ἀνέγερσίν του. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς φυματιώσεως δι’ ἣν πιστεύω ὅτι θὰ ληφθοῦν μέτρα ἀνάλογα πρὸς τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον διατρέχει ἡ κοινωνία. Ἀπὸ τὸ ἄλλο κονδύλιον τῶν 24 ἑκατομμυρίων κατὰ τῆς ἑλονοσίας πρέπει νὰ διατεθῇ τὸ μεγαλείτερον μέρος διὰ τὴν δωρεὰν χορήγησιν τῆς κινίνης. Ἐὰν ὁ χωρικὸς εἶχε τὴν κινίνην του, ἀσφαλῶς ἡ ἑλονοσία δὲν θὰ εἶχε τὰς διαστάσεις αὐτὰς καὶ οὔτε θὰ παρουσίαζε τὸ φαινόμενον αὐτὸ ἀπὸ τῆς βρεφικῆς μέχρι τῆς ἐνηλίκου ἡλικίας νὰ εἶναι καχεκτικὰ τὰ παιδιὰ καὶ ἕτοιμα πρὸς ἐκκόλαψιν οἱασδήποτε ἄλλης μεταδοτικῆς νόσου. Καὶ θὰ ἤθελα τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ διατεθῇ διὰ τὴν δωρεὰν διανομὴν τῆς κινίνης καὶ ὄχι διὰ τὴν πολυτελῆ ἐκείνην ὀργάνωσιν τοῦ προσωπικοῦ τὸ ὁποῖον ἀρχίζει ἀπὸ συνεργεῖα, ἐπόπτας, ἐπιθεωρητάς, ὑπερεπιθεωρητὰς καὶ θὰ καταλήξωμεν ὥστε τὴν πίστωσιν αὐτὴν ὁλόκληρον νὰ τὴν δαπανήσωμεν εἰς τὸ προσωπικόν, ἐνῷ ἡ καλλιτέρα προπαγάνδα εἶναι ἡ διανομὴ δωρεὰν τῆς κινίνης, διότι ἡ ἑλονοσία δὲν θέλει οὔτε προπαγάνδα οὔτε τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον κινίνην.

§322Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν ἐπείσθην ἀπολύτως ὅτι εἶμαι ἀνίκανος νὰ ἐκφράσω τὰ διανοήματά μου, ὥστε νὰ μὴ γίνωμαι ἀντιληπτὸς ἀπὸ ἐκείνους πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπευθύνομαι. Ἴσως τοῦτο μοῦ χρησιμεύσῃ ὡς μάθημα ἵνα μὴ ὑποπέσω πάλιν εἰς τὸ ὀλίσθημα εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσα κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν. Ἀπαντῶν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Προνοίας μοῦ ἀπηύθυνε τὴν κατηγορίαν ὅτι ἐπετέθην ἐναντίον τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου.

§323Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Τόσον ἤμην βέβαιος διὰ τὸν χαρακτηρισμόν σας ὥστε δὲν ἀπηύθηνα τοιαύτην κατηγορίαν.

§324Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅσοι μὲ παρηκολούθησαν καὶ ἠμποροῦν νά μὲ παρακολουθήσουν εἰς τὸ πρωτότυπον σύστημα τῆς διαλεκτικότητός μου, θὰ ἠννόησαν ὅτι πᾶν ἄλλο ἢ τοιοῦτον εἶχον σκοπόν. Τοὐναντίον ὑπεστήριξα, ὅτι μεγαλειτέρα πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι πρέπει νὰ παρέχεται κατὰ συστηματικώτερον τρόπον. Ἐγὼ ἐχώρισα τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ἀπὸ τὸ ζήτημα τὸ γενικώτερον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Δημοσίας Ἀντιλήψεως καὶ ὑπεστήριξα ὅτι, ἐὰν νομίζῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ νὰ ἰσχύσῃ καὶ ἐδῶ ἡ Κοινωνικὴ Πρόνοια καὶ ἡ Δημοσία Ἀντίληψις πρέπει νὰ λάβῃ αὐτὰ τὰ μέτρα ἵνα μὴ μείνῃ ἡ Ἑλληνικὴ Χώρα μὲ τὸν μεγάλον καὶ πολλὰ ὑποσχόμενον τίτλον τοῦ ὑπουργείου χωρὶς ὅμως νὰ ἔχῃ καὶ περιεχόμενον οὐσιαστικόν. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Προνοίας εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν ὑπαγωγὴν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγὼ ὑπεστήριξα κατὰ ποῖον τρόπον νὰ διεξαγάγηται ἡ ὑπηρεσία τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Δημοσίας Ἀντιλήψεως, ἀδιαφορῶν εἰς ποῖον ὑπουργεῖον θὰ ὑπάγεται. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι νὰ τεθῇ τέρμα εἰς μίαν κατάστασιν, ἥτις ὅλοι οἱ συνάδελφοι πιστεύω θὰ νομίζουν ὅτι δὲν εἶναι εὐχάριστος. Ὡμίλησα περὶ παρεμβάσεως τρίτων προσώπων, καὶ μοῦ εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ δικηγόρων, καὶ ἀφυπνισθεὶς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος παρουσιάσθη ὡς συνήγορος ἀνθρώπων μὴ κατηγορουμένων. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ εἶπον, ὅτι ἐὰν ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ διεξήγετο μὲ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ ὑπέδειξα καὶ μὲ τὸ στοιχειωδέστερον ἐνδιαφέρον ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη ἐπεμβάσεως οὔτε δικηγόρου οὔτε τρίτων προσώπων καὶ πρὸ παντὸς ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ οἱ ὁποῖοι μεταβαλλόμεθα εἰς ταχυδρομικοὺς διανομεῖς καὶ σπαταλῶμεν χρονικὸν διάστημα χρόνου πολυτίμου δι’ ὑποθέσεις διὰ τὰς ὁποίας οὔτε κἂν ἔπρεπε νὰ σκεπτώμεθα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπέμβασιν τρίτων προσώπων, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐσχηματίσθησαν ἐκ τούτου δικογραφίαι πολλαί, αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν μὲν εἰς τὸν εἰσαγγελέα, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν εἶδον τὸ φῶς τῆς ἐπ’ ἀκροατηρίῳ διαδικασίας, ὑπεύθυνοι δὲ διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν εἶναι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἔδωσαν τὴν δέουσαν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δώσουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Δημοσίας Ἀντιλήψεως. Τὸ μόνον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον μπορῶ νὰ συγχαρῶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο, εἶναι ἡ δρᾶσις του εἰς τὰ ὀρφανοτροφεῖα. Δὲν μπορῶ ὅμως νὰ ἀποκρύψω τὴν ἀνησυχίαν μου ὅτι ἴσως νὰ μὴ ἔχῃ ληφθῇ ἡ δέουσα φροντὶς καὶ τὰ μέτρα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων τὰ ὀρφανοτροφεῖα θὰ καταστοῦν κοινωνικοὶ παράγοντες ἐπωφελεῖς καὶ ὄχι παράσιτα. Πρέπει νὰ προσέξωμεν μήπως τὰ ὀρφανοτροφεῖα αὐτὰ εἶναι συγκεντρωτήρια ὀρφανῶν χωρὶς νὰ λαμβάνεται καὶ ἡ δέουσα πρόνοια εἰς κατὰ πόσον παρέχεται καὶ ἡ ἐκπαίδευσις ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ τὰ καταστήσῃ πολυτίμους κοινωνικοὺς παράγοντας ἅμα ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς ἐξόδου των ἐκ τοῦ ὀρφανοτροφείου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Προνοίας μᾶς εἶπεν ὅτι τὸ κονδύλιον τῶν ὀρφανοτροφείων εἶναι ἀνεπαρκὲς ἐντελῶς καὶ ὅτι θὰ ζητήσῃ αὔξησιν αὐτοῦ ἔχει δὲ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι θὰ δοθῇ τοιαύτη. Ἡ διαβεβαίωσίς σας αὐτὴ, κ. ὑπουργὲ, εἶναι ἐξαιρετικῶς εὐχάριστος. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ἐπίσης ὅτι ἡ κατάστασις τῶν προσφύγων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς εἶναι ἀθλιεστάτη, μᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνισχυθῇ καὶ τὸ κονδύλιον τοῦτο, ἐλπίζει δὲ ὅτι καὶ τούτων ἡ κατάστασις θὰ βελτιωθῇ. Ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ὅτι ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο ἐκτελέσῃ τοὺς δύο αὐτοὺς προορισμούς, αὐτὰ καὶ μόνον εἶναι ἱκανὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν ὕπαρξίν του. Ἐγὼ δὲ εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰς παλαιὰν ἐποχὴν ὑπεστήριξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἔπρεπε νὰ συσταθῇ ὑπουργεῖον προσφύγων εἰς τὸ ὁποῖον νὰ περιληφθοῦν ὅλαι αἱ προσφυγικαὶ ὑποθέσεις. Τὸ ὑπεστήριξα τοῦτο καὶ τὸ ὑποστηρίζω, καὶ φρονῶ ὅτι εἶναι λάθος ὅλων τῶν Κυβερνήσεων ποὺ δὲν ἔκαμαν τοῦτο. Θὰ ἤμην δὲ εὐτυχὴς ἐὰν ἔβλεπα αὐτὸ πραγματοποιούμενον. Συνεπῶς τὶ σχέσιν ἔχουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον ἐγὼ μὲ τὰς κατηγορίας ποὺ μοῦ ἀπέδωσεν ὁ κ. συνάδελφος καὶ αἱ ὁποῖαι ἀφῆκαν νὰ νοηθῇ ὅτι ἴσως νὰ ἔχουν καὶ ἀντιπροσφυγικὰ ἐλατήρια;

§325Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαῦτα ἐλατήρια δὲν διέγνωσα.

§326Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ ὑπεστήριξα ἐγώ. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν πολιτευτὴς φρονεῖ ὅτι ἡ μέριμνα τοῦ ὑπουργείου Προνοίας ὑπὲρ τῆς Κοινωνικῆς Ἀντιλήψεως καὶ Δημοσίας Προνοίας εἶναι ἐπαρκής.

§327Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν ἐγὼ. Εἶπον ὅτι εἴπατε, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας εἶναι καθαρῶς προσφυγικὸν καὶ ὅτι ἡ κοινωνικὴ πρόνοια πρέπει νὰ εἶναι δι’ ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἐγὼ σᾶς ἀπέδειξα τὸ ἑξῆς ὅτι τὰ κονδύλια τὰ ὁποῖα διατίθενται διὰ τὴν Κοινωνικὴν Πρόνοιαν διατίθενται κατὰ 90% διὰ τοὺς γηγενεῖς.

§328Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἰς τὸν ἑαυτόν σας τὸ ἀπεδείξατε, ὄχι εἰς ἐμέ.

§329Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα διατίθενται διὰ τὴν Κοινωνικὴν Πρόνοιαν διατίθεται διὰ τὸν γηγενῆ λαὸν καὶ οὐχὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§330Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅλη ἡ ἀποψινὴ περιπέτεια δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἔχει καὶ μίαν εὐχάριστον ὄψιν, τὴν εὐχάριστον ὄψιν ὅτι χωρὶς νὰ τὸ θέλω ἴσως ἔδωσα εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Σερρῶν συνάδελφον τὴν εὐκαιρίαν νὰ παραστῇ ὡς συνήγορος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐλέγξω καίτοι ὁ κ. συνάδελφος ἀνήκει εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν τὴν ἄκραν ἀριστεράν· συγχρόνως δὲ ἄθελα ἐπαναλαμβάνω, καὶ χωρὶς νὰ τὸ προβλέπω ἔδωσα μίαν εὐκαιρίαν εἰς τὸν κύριον συνάδελφον νὰ παραστῇ θερμότατος συνήγορος τοῦ ἐκ μέρους μου κατηγορηθέντος μου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας διὰ τὸ κῦρος καὶ τὴν δρᾶσιν τοῦ ὁποίου ἐξήντλησε τόσην εὐγλωττίαν, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς λόγος. Τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας τὸν συμπαθῶ καὶ τὸν ἐκτιμῶ ἐξαιρετικῶς, τὸ γνωρίζει ἄλλως τε. Οὔτε τὸ κῦρος του ἠμφισβήτησα οὔτε τὴν ἐν τῷ παρελθόντι δρᾶσιν του, ἡ ὁποία εἶναι τόσον γνωστὴ κατὰ τὸ παρὸν ὅσον καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ὥστε δὲν ἔχει ἀνάγκην οὐδενὸς συνηγόρου, καὶ μάλιστα καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν κατηγορήθη παρ’ οὐδενός εἰδικώτερον δὲ συνηγόρου ὡς ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Σερρῶν.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς.

§332Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἔχω νὰ παρατηρήσω κ. Πρόεδρε, εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους προλαλήσαντας τὰ ἑξῆς: Εἰς μὲν τὸν κ. Νικολίτσαν ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔργα τῆς Ὑγιεινῆς θὰ ἴδῃ ὅτι ὑπάρχει ἕνα κονδύλιον εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Πρέπει νὰ ξέρετε ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρχουν βιβλιοθῆκαι· ὥστε αἱ 600 χιλιάδες δραχμαὶ αἱ ἀναγραφόμεναι εἰς τὸ προϋπολογισμὸν δὲν εἶναι πολλαί. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἑλονοσίας νομίζω ὅτι καλλίτερα εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν γιὰ τὴν ὥρα. Διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν σανατορίων ὁ κύριος Καλαντζᾶκος εἶπεν ὅτι δὲν διαθέτει ὁ προϋπολογισμὸς ἀρκετά, θά παρατηρήσω ὅτι διαθέτει διὰ τὴν φυματίωσιν γενικῶς περὶ τὰ 40 ἑκατομμύρια. Ἐάν βάλουμε καὶ τά διάφορα ἄλλα ἐπιδόματα τά ὁποῖα διατίθενται, εἶναι πολὺ περισσότερα ἀπὸ 40 ἑκατομμύρια δὲν γνωρίζω ὅμως πόσα ἀκριβῶς διότι δὲν ἔχω πρόχειρον τὸν λογαριασμόν. Ὁπωσδήποτε εἶναι ἕνα κονδύλιον τὸ ὁποῖον εἶναι ἀρκετά μεγάλον δι’ ἕν προϋπολογισμὸν 200 ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν ὁποίων τά 35 ἑκατομμύρια πηγαίνουν εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ κέντρου τά ὁποῖα καὶ θά καταπολεμήσουν τὴν φυματίωσιν, διότι μεταξὺ τῶν κέντρων αὐτῶν θά ὑπάρχουν τά ἰατρεῖα τά ἀντιφυματικά τά ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα. Ὥστε βλέπετε γενικῶς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς ὅτι διατίθεται ἕνα ποσὸν σχετικῶς ἀρκετά μεγάλον διά τό ζήτημα τῆς φυματιώσεως. Ἐπίσης ὡμίλησεν ὁ κ. Νικολίτσας διά τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θά διαθέσῃ τὸ Κράτος διά τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας τοῦ λιμένος. Διά τὸ ζήτημα τοῦτο θά κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον ἐν καιρῷ, διότι ἦτο ἐντελῶς ἀδύνατον νά μπορέσουμε νά κάμουμε ὅλα τά νομοσχέδια τά ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νά γίνουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς καὶ τά ὁποῖα χρήζουν ἐπιστημονικῆς μελέτης μεγίστης, καθὼς γνωρίζουν ὅλοι ὅσοι ἔχουν ἀσχοληθῆ μὲ τά ζητήματα τῆς ὑγιεινῆς. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ζήτημα τῶν σανατορίων, προχθὲς εἶπον ὅτι λόγοι ὑπέρτατοι ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως μᾶς ἔκαναν νά ἀναβάλωμεν τά νομοσχέδια τῶν σανατορίων καὶ ὅτι μελετοῦμεν ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν στιγμὴν μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ἔκανε τὴν παρατήρησιν ὁ κ. Νικολίτσας ὅτι δὲν ἔχουν κατατεθῆ ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχουν κατατεθῆ διότι πρῶτον πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον θὰ μπορέσουν νὰ λειτουργήσουν, καὶ καθὼς μοῦ ἐξήγησεν ὁ κ. ὑπουργός τῶν Οἰκονομικῶν ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον εἶχον ὑποδείξει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ διότι ἐζήτησα πράγματα τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἀπόψεως λογιστικῆς δὲν στέκονται· καὶ ἐφ’ ὅσον ἀναγνωρίζω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει μεγαλειτέρας γνώσεις οἰκονομικὰς ἀπὸ ἐμὲ φυσικὰ δὲν εἶχον παρὰ νὰ ὑποκύψω καὶ νὰ ἰδοῦμε μαζὺ πῶς θά μπορέσουμε νά βροῦμε τά χρήματα αὐτά. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ζήτημα τῆς Σπιναλόγγας, διὰ τὸ ὁποῖον ἔκανε λόγον ὁ κ. Νικολίστας καὶ ὁ κ. Χρηστομᾶνος ἔχω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς. Ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ μακρῶν δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα διὰ νὰ τῆς ἀποδείξω ὅτι εἰς τὴν Σπιναλόγγα γίνονται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔργα τὰ ὁποῖα αὔριον θὰ μεταβάλουν τὴν κατάστασιν καὶ ὅτι συνάμα ἐλάβομεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα διὰ νὰ μπορέσουμε νὰ κάμουμε μίαν ἀποικίαν λεπρῶν εἰς τὴν Σπιναλόγγα. Ἤθελον νὰ ὁμιλήσω ἐπίσης διὰ δύο ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Χρηστομᾶνος. Τὸ ἕνα εἶναι τὸ ζήτημα τῶν Ἀδελφάτων διὰ τὰ νοσοκομεῖα καὶ τὸ ἄλλο εἶναι τὸ τῶν ἰατρικῶν συλλόγων. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ἀδελφάτον πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ κανεὶς ὅτι ἡ νομοθεσία τῶν διαφόρων νοσοκομείων καὶ τῶν διαφόρων σανατορείων εἶναι νομοθεσία πολύπλοκος διότι κάθε ἵδρυμα ἔχει τὴν ἰδιαιτέραν του νομοθεσίαν. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ μπορέσουμε σὲ τόσο λίγο χρονικὸν διάστημα νὰ κάνουμε ἕνα νόμο ὁ ὁποῖος νὰ συμπεριλάβῃ ὅλα τὰ νοσοκομεῖα τὰ Κρατικὰ νὰ κάνουμε δηλαδὴ μιὰ ἑνοποίησι τῶν νόμων. Ἀρχίσαμε δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀπὸ τὰ φαρμακεῖα, ὅταν ἐπῆγα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς ὑπῆρχεν ὁλόκληρος σωρεία νόμων ὅσον ἀφορᾷ τά φαρμακεῖα. Πρέπει λοιπὸν νά κάνουμε τὴν ἑνοποίησιν τῶν νόμων τὸ ἴδιο δὲ πρᾶγμα θά κάνουμε καὶ δι’ ὅλην τὴν νομοθεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς, ἡ ὁποία νομοθεσία εἶχε γίνει σπασμωδικῶς, διότι ἀρχικῶς ἦτο γενικὴ διεύθυνσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, πέρασε ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ εἶχε διαφόρους διακυμάνσεις, τῶν ὁποίων τά ἀποτελέσματα εἶναι ἡ πολυνομία ὅπου δὲν εὑρίσκει κανεὶς οὔτε ἀρχὴν οὔτε τέλος. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ζήτημα τῶν ἰατρικῶν συλλόγων ἔχω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θά εἶναι εὐτυχὲς ἐάν ἔχῃ τὴν σύμπραξιν τῶν ἰατρικῶν συλλόγων. Δὲν ἔχουν παρά νά μᾶς ὑποδείξουν οἱ ἰατρικοὶ σύλλογοι τί μέτρα καὶ τί ὑπηρεσίας θέλουν νά προσφέρουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Δὲν ἠμπορεῖ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐπιτάσσῃ τοὺς ἰατρικοὺς συλλόγους καὶ νά τοὺς λέγῃ: θά κάνετε αὐτὸ ἢ ἐκεῖνο. Ἀφήνω εἰς τὸ τέλος τὸ ζήτημα, τὸ σπουδαιότατον, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Νικολίτσας καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τῶν ἰατρῶν. Καθὼς γνωρίζετε, ἕως τώρα ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς ἐξετελεῖτο ἀπὸ ἰατροὺς οἱ ὁποῖοι ἔπαιρναν 2 ἢ 3 ἢ 4 χιλ. δραχμῶν κατὰ μῆνα καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐξασκήσουν τὸ ἐπάγγελμα. Τὶ γίνεται λοιπόν; Βεβαίως ὁ ἰατρὸς ἐξασκεῖ τὸ ἐπάγγελμα του καὶ διὰ τὰς 2, 3 ἢ 4 χιλ. δραχμῶν ποὺ ἔχει ὡς μισθὸν προσφέρει μὲν ὑπηρεσίας ἀλλά τὰς θεωρεῖ ὡς κἄτι τὸ πρόσθετον εἰς τὴν κυρίαν ἀπασχόλησίν του ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἐξάσκησις τοῦ ἐπαγγέλματός του. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ ἔχῃ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν ὠργανωμένην καὶ λειτουργοῦσαν κανονικῶς. Σήμερον ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς ἰατροὺς οἱ ὁποῖοι ἔρχονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου Ὑγιεινῆς τοὺς ζητοῦμεν προσόντα μεγάλα. Διαλέγομεν τοὺς καλλιτέρους ἰατροὺς ποὺ ἔχομεν εἴτε ἐδῶ εἴτε εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τοὺς ζητοῦμεν νά μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα νά ἐξασκήσουν τὸ ἐπάγγελμα τῆς ἰατρικῆς. Τοὺς παίρνομεν ἐπὶ συμβάσει. Ὅταν, φυσικά, θέλωμεν νά πάρωμεν ἐπιστήμονας ἀνεγνωρισμένης ἀξίας καὶ τοὺς ζητοῦμεν νά ἀφιερώσουν ὅλο τὸν καιρό τους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τοὺς παίρνομεν ἐπὶ συμβάσει, δηλαδὴ χωρὶς τάς ἀσφαλείας τάς ὁποίας ἔχουν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι γενικῶς, εἶναι φυσικὸν νά τοὺς πληρώσωμεν καὶ περισσότερον. Ἔκαμε μνείαν, ἐπίσης, ὁ κ. συνάδελφος περὶ μιᾶς δακτυλογράφου. Ἡ δακτυλογράφος αὐτὴ ἔχει τά ἑξῆς προσόντα, ὅτι ξέρει Ἀγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά καὶ Ἑλληνικά, ἐννοεῖται ὅτι τὰ ξέρει ἐξαιρετικῶς καλὰ, ξέρει δὲ καὶ στενογραφίαν καὶ φυσικὰ ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ζητήσῃ καὶ αὐτὴ ὡρισμένον μισθόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μπορέσῃ νὰ εὕρῃ κανεὶς τοιούτους ὑπαλλήλους, χωρὶς καὶ νὰ τοὺς πληρώσῃ, ἀφοῦ εἰς οἱανδήποτε Τράπεζαν θὰ ἔπαιρνε πολὺ μεγαλείτερον μισθόν. Σήμερον, ὅταν θέλωμεν νὰ κάμωμεν μίαν ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της πρέπει καὶ νὰ ζητήσωμεν πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν ἐξαιρετικὰ προσόντα καὶ ὅπως καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας θὰ τοὺς πάρωμεν ἐπὶ συμβάσει. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι οἵτινες ἔκαμαν ὥστε ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ ἐγὼ γίνω ὑπουργός, νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ν’ ἀναλάβῃ μίαν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία ἔθετεν ὡς βάσιν καὶ ὡς ὅρον τὸ ν’ ἀπασχολοῦνται ἀποκλειστικῶς οἱ ἰατροὶ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας μὲ τὰ ἔργα των καὶ ὅτι πρέπει νὰ πληρώνωνται, φυσικά, ἀναλόγως τῆς ἀξίας των καὶ ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας προσφέρουν, χωρὶς ὅμως τοῦτο νὰ θεωρῆται ὡς μόνιμος μισθός. Ὅταν μετὰ 2 ἢ 3 χρόνια θὰ μονιμοποιηθοῦν οἱ ὑπάλληλοι, τότε θὰ εἶναι καιρὸς νὰ ἴδωμεν τὶ θὰ γίνῃ. Αὐτὰ εἶχον ν’ ἀπαντήσω ἐν ὀλίγοις.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§334Δ. ΔΙΓΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω δύο λέξεις εἰς ἀντίκρουσιν τῶν αἰτιάσεων τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐξέφερεν ἐναντίον τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾶ τὰς ὑπηρεσίας τῶν φυλακῶν. Λυποῦμαι πολὺ διότι ἀκαίρως βεβαίως ἔρχεται ἡ ἀπάντησις αὕτη εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπουσιάζει ἐκ τῆς Βουλῆς ὁ εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Οὐχ’ ἧττον ὅμως εἶμαι ὑποχρεωμένος πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἀληθείας νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις. Ἐδήλωσα, διακόπτων τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι εἶμαι σύμφωνος πληρέστατα ὡς πρὸς τὸ θεωρητικὸν μέρος τῆς μορφῆς τὴν ὁποίαν φέρει ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς τῶν φυλακῶν, ὁ ὁποῖος ὡς ἐκ τῆς αὐτοτελείας τὴν ὁποίαν προσέλαβε διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ 1926, πραγματικῶς κατήργησε τὴν Κοινοβουλευτικὴν εὐθύνην τοῦ ὑπουργοῦ, ἐφόσον διὰ σπουδαιοτάτας ἐνεργείας οὐδόλως ἀπαιτεῖται ἡ ἔγκρισις τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ ὁσάκις ἀπαιτεῖται, ἐν περιπτώσει διαφωνίας, ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη τοῦ συμβουλίου καὶ ἑπομένως ἐκμηδενίζεται ἡ Κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη τοῦ ὑπουργοῦ: Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἔχω ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται τὸ συμβούλιον τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ τῶν φυλακῶν καὶ ἀνασυνιστᾶται ὑπηρεσιακὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης γνωμοδοτεῖ ἐπὶ τῶν μεγαλειτέρων ζητημάτων, τῆς γνώμης αὐτοῦ μὴ οὔσης ὑποχρεωτικῆς διὰ τὸν ὑπουργόν, ἐπὶ δὲ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων ὑποβάλλει πρότασιν, ἡ ὁποία, καθ’ ὃν τρόπον καὶ διὰ τὰ ἄλλα συμβούλια, θὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν ὅτι τότε μόνον ἐκτελεῖται, ὁσάκις ὑπάρχει σύμφωνος γνώμη καὶ τοῦ ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν εἶμαι σύμφωνος, ὡς πρὸς τὸ θεωρητικὸν μέρος μὲ τὰς σκέψεις τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν συμφωνῶ οὐδόλως πρὸς τὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ὁποῖον ἔδωκεν, εἰς τὴν διαχείρισιν τὴν γενομένην ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῶν φυλακῶν καὶ τοῦ συμβουλίου τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Καὶ πρῶτον μέν, ἡ διαχείρισις τὴν ὁποίαν διεξήγαγεν ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς φυλακῶν δὲν ὑπῆρξε διάφορος ἐκείνης τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τοῦ 1926, διότι οὔτε ἔσοδα περιῆλθον εἰς τὸν αὐτόνομον ὀργανισμόν, ἀλλ’ ἐξηκολούθη τάς πιστώσεις νά τάς διαχειρίζεται τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης κατά τοὺς κειμένους νόμους, ἀλλ’ οὔτε τά διά μεταγενεστέρου νόμου ἔσοδα, ὅπως εἶναι π. χ. τά τῆς αὐξήσεως τῆς ποινικῆς διαδικασίας, οὔτε ταῦτα δὲν περιῆλθον εἰς τὸν αὐτόνομον ὀργανισμόν, τὸ δὲ συμβούλιον δὲν διεχειρίσθη παρά μόνον τά ἔσοδα τά ἐκ τοῦ νόμου 2231, προκύπτονται ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν καταδίκων τῶν χρησιμοποιουμένων εἰς τά διάφορα ἐργαστήρια ἢ εἰς διαφόρους ἄλλας ὑπηρεσίας εἴτε ἐκ τῶν προϊόντων τῶν διαφόρων πρατηρίων, καφενείων ἢ ναῶν, τῶν εὑρισκομένων εἰς τάς φυλακάς. Ἀνέρχεται δὲ συνολικῶς τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 2½ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Τὸ ἔτος 1929 ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς διεχειρίσθη μεγαλείτερα ποσά, διότι ὑπῆρχον κατατεθειμένα εἰς Τραπέζας χρηματικά ποσὰ τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν περὶ ἀμνηστείας καὶ παραγραφῆς τῶν ἀδικημάτων διαταγμάτων ἐκείνων. Ὁ πίναξ τὸν ὁποῖον εἶχεν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀναβιβάζει τὰς δαπάνας εἰς 4.900.000, ἐχαρακτήρισεν δὲ τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου ὡς σπατάλην. Νομίζω ὅτι ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ πίνακος ἐκείνου εἶναι ἱκανὴ νά ἀναιρέσῃ τελείως τὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ὁποῖον ἔδωκε καὶ νά δώσῃ εἰς τὴν δαπάνην ταύτην τὸν ἐντελῶς ἀντίθετον χαρακτηρισμὸν διότι ἄν προσέξῃ κανεὶς εἰς τά κονδύλια τά διάφορα, θά ἴδῃ ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 4.900.000 ποσὸν μὲν 4.200.000 διετέθη διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν τῶν κτιρίων τῶν φυλακῶν, διὰ τὴν ἀγοράν κλινῶν καὶ ἄλλης ἐπιπλώσεως. Περαιτέρω ποσὸν 490.000 περίπου δραχμῶν διετέθη διά τὴν ἀγοράν τῶν...Δὲν εἶναι δαπάνη τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι ἀπόδοσις εἰσπράξεως μεγαλειτέρας, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται μεταξὺ τῶν ἐσόδων τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, διότι κατά τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, οἱ κατάδικοι ἐργαζόμενοι πληρώνονται ὡρισμένα ἡμερομίσθια ἐκ τῆς προσφερομένης ἐργασίας, τά ὁποῖα ἀναγράφονται ὡς ἔσοδα καὶ μέρος τούτων ἀποδίδεται εἰς τοὺς ἰδίους καταδίκους ἀποφυλακιζομένους. Ὑπολείπεται μόνον, συνεπῶς, ἐκ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν 4.900.000 ποσὸν 190.000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον διετέθει διά διάφορα ἔξοδα ὁδοιπορικά τῶν ὑπαλλήλων, δι’ ἐπιδόματα τῶν ἐν τῇ Εὐρώπῃ σπουδαζόντων καὶ δι’ ὁδοιπορικά ἔξοδα τῶν ἐν Εὐρώπῃ μετεκπαιδευομένων ὑπαλλήλων. Εἶπον, διακόπτων τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι τά ποσά ταῦτα τῶν ἐπιδομάτων ἐδόθησαν εἰς τοὺς ἐν Εὐρώπῃ μετεκπαιδευομένους ὑπαλλήλους δυνάμει νόμου. Ἡ διάταξις εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος τῇ 28)9)1925 «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ φυλακῶν νόμων», διά τοῦ ὁποίου ὁρίζεται ὅτι οἱ ἐν Εὐρώπῃ μετεκπαιδευόμενοι λαμβάνουσιν καὶ πρόσθετον ἀμοιβὴν μέχρι τοῦ ἡμίσεως τῆς μισθοδοσίας των. Ἐπίσης δὲ λαμβάνουσι καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ τῆς μεταβάσεώς των καὶ ἐπιστροφῆς ἐκ τῆς Εὐρώπης. Ἐπομένως καὶ ἡ δαπάνη τῶν 190 χιλιάδων δραχμῶν εἶναι ἀπολύτως δεδικαιολογημένη καὶ νόμιμος. Δὲν νομίζω ὅτι εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἐπίσης καὶ ὁ κύριος ἐκ Τριχωνίας βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἐχαρακτήρισεν οἰκτρὰν τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν μέχρι βαθμοῦ τραγικότητος καὶ ἀπέδωσε ταύτην εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν τῶν φυλακῶν. Δὲν εἶναι ἀρίστη βέβαια ἡ κατάστασις, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ βελτίωσις εἶναι ἀξία νὰ ἐπισύρῃ ἐπαίνους ὑπὲρ τῆς προϊσταμένης τῶν φυλακῶν ὑπηρεσίας, ἰδίᾳ δὲ ἡ λειτουργία τῶν ἀγροτικῶν φυλακῶν νομίζω ὅτι ἀπέδωκε τοιαῦτα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ γεμίσωσιν τόμους ὁλοκλήρους. Ἐπεσκέφθην τὰς φυλακὰς τῆς Τύρινθος καὶ εἶδον τὸ καταπληκτικόν, τὸ ὁποῖον συνέβη ἐκεῖ. Εἶδον ὅλους τοὺς φυλακισμένους ἐργαζομένους καὶ κατωρθώθη ὥστε τὰ διάφορα συνεργεῖα τῶν καταδίκων νὰ φρουροῦνται ἀπὸ ἕνα φύλακα, 30 πρόσωπα δηλαδὴ ἀπὸ ἕνα φύλακα, ἐνῷ εἰς τὴν Γερμανίαν οὐδέποτε ἡ φύλαξις ἀριθμοῦ μείζονος τῶν 15 ἀνετέθη εἰς ἕνα φύλακα. Μὲ τὴν φύλαξιν δὲ ταύτην δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀπόδρασιν σημειουμένην εἰς τὰς φυλακάς ἐκείνας. Τοῦτο σημαίνει ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐργασίας ἐπέφερε τὰ ἀγαθώτερα τῶν ἀποτελεσμάτων. Ὅσον ἀφορᾷ μίαν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι θά ἔπρεπε κατ’ ἀρχὴν νὰ ὀργανωθῶσιν αἱ φυλακαί, νομίζω ὅτι τὸ εἶπεν ἐκ παραδρομῆς χωρὶς νά προσέξῃ τοὺς ἀριθμούς. Διότι ἡ δαπάνη ἀνέρχεται μόνον εἰς 2 ἑκατομμύρια καὶ εἰς 13½ ἑκατομμύρια εἶναι ἡ τῶν ὠργανωμένων φυλακῶν, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν φυλακισμένων ἀνέρχεται εἰς 3.500 ἀπέναντι 14.000 εἰς τὰς ὀργανωμένας. Ἑπομένως ἔχομεν εἰς τὰς ἀνοργανώτους φυλακὰς τὸ ⅐ περίπου τῆς δαπάνης. Τοῦτο εἶναι λίαν φυσικόν διότι αἱ ὠργανωμέναι φυλακαὶ εἶναι αἱ ἐγκληματικαὶ φυλακαί, εἰς τὰς ὁποίας φυλλάσσονται κακοῦργοι καὶ ἡ φύλαξις εἶναι ἐντονωτέρα. Ἐπίσης δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει καμμία σπατάλη εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ λογιστικοῦ προσωπικοῦ. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς παρεπλανήθη ἐκ τῶν λέξεων, νομίσας ὅτι ὁ ὅρος «φύλαξ λογιστὴς» σημαίνει ὑπηρεσίαν λογιστικήν. «Φύλαξ λογιστὴς» εἶναι ὁ ἀνώτερος βαθμὸς τοῦ φύλακος καὶ δὲν ἐκτελεῖ λογιστικὴν ὑπηρεσίαν· λογιστικὴν ὑπηρεσίαν προσφέρει μόνον ὁ λογιστής· Ἑπομένως οὔτε ἐν τῇ διατάξει τοῦ λογιστικοῦ προσωπικοῦ ὑπάρχει ἀταξία τις.

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§336Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, κ. συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὀλυμπίας βουλευτὴς, ὅταν ὡμίλει εἶπε διάφορα πράγματα ἐπικρίνων τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ ἐν γένει ἐργασία εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ ἐξήγγειλε νέους δογματισμοὺς τὴν νύκτα ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ εἶπεν εἰς ἐμὲ: σεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν, ἔπρεπε νὰ εἶσθε ὀξύτερος ἀπὸ ἐμὲ καὶ νὰ μὴ ἀναγνωρίσητε καμμίαν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ στέκεσθε εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν στέκεσθε. Ἡ ἔννοια τῶν λεχθέντων παρ’ αὐτοῦ εἶναι αὐτὴ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἔχω δικαίωμα, ἄν καὶ νεώτερος αὐτοῦ εἰς τὴν πολιτικήν, νὰ δογματίσω κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἀξίωμα πάντοτε διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν, νὰ ὁμολογῇ πᾶν ὅ,τι κάμνει ἡ Κυβέρνησις συμβάλλον εἰς τὴν πρόοδον τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ νὰ κατακρίνῃ μετὰ σφοδρότητος πᾶν ὅτι πράττει εἰς βάρος τοῦ τόπου. Ἄν δὲ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μὲ παρηκολούθει, θὰ ἐπείθετο ὅτι πρῶτος ἐγὼ εἶπα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ ποσά τὰ ὁποῖα διατίθενται διὰ τὴν κοινωνικὴν πολιτικὴν νὰ εἶναι ἐπαρκῆ, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μόνον τελευταίως ἤρχισε νὰ κάμῃ κοινωνικὴν πολιτικήν. Ἐνῷ εἶπα καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ τὸ τονίζω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διέθεσε περισσότερα ἀπὸ τὰς ἄλλας Κυβερνήσεις διὰ τὴν στέγασιν, προσέθεσα ὅμως ὅτι ἄν ἐξακολουθήσωμεν τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διαχειριζόμεθα τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως, θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἡ στέγασις τῶν προσφύγων. Θὰ εἶναι ἀνάγκη δι’ ἑνὸς δανείου νέου ἐντὸς τριετίας νὰ λύσωμεν τὸ πρόβλημα τῆς στεγάσεως. Κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλετε νὰ μάθετε ὅτι εἰς τὴν πολιτικήν μου καὶ τὴν τακτικήν μου θὰ εἶμαι εἰλικρινὴς, θὰ εἶμαι δὲ ὀξὺς ὅταν αἱ Κυβερνήσεις δὲν θὰ πράττουν τὸ καθῆκον των. Ἡμεῖς δὲν ἐμάθαμεν νὰ ἐξυπηρετῶμεν ἀτομικὰ συμφέροντα, εἰμὴ μόνον συμφέροντα γενικά. Ἄν δέ, κ. συνάδελφε, ὡμιλήσαμεν διὰ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Προνοίας προσωπικῶς ὑπεραμυνόμενος τοῦ κύρους του καὶ τοῦ προσώπου του, θέλω νὰ μὲ δικαιολογήσητε. Εἰς τὸν τόπον μου ἡ δρᾶσις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας εἶναι γνωστή, διότι πολιτεύεται ἀπὸ μιᾶς εἰκοσιπενταετίας καὶ ἐνόμισα ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν ἐγὼ ὁ ὁποῖος γνωρίζω τήν ἱστορίαν του καὶ τὴν δρᾶσιν του νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἀποκαταστήσω τὴν θέσιν του. Ἐγὼ ἔκαμα τὸ καθῆκον μου, διότι ἀλλοίμονον εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἄν ἡ ἀντιπολίτευσις ἦτο ἄρνησις τῶν πάντων. Τότε δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Βουλήν.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν, Προνοίας, Δικαιοσύνης, Παιδείας, Ὑγιεινῆς κλπ. παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτοὶ οἱ εἰδικοὶ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐξόδων τῶν ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν, Προνοίας, Δικαιοσύνης, Παιδείας, Ὑγιεινῆς κλπ.). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προστασίας τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας φυσικοῦ ὄξους». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπολογισμοῦ εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς τῶν ἀποζημιώσεων τῶν ἐξ ἀτυχημάτων παθόντων ἐν τῇ ἐργασίᾳ ἐργατῶν καὶ ὑπαλλήλων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2112 περὶ ὑποχρεωτικῆς καταγγελίας τῆς συμβάσεως ἐργασίας ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 1.30′ μετὰ μεσονύκτιον)