1930.03.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59η

ΤΕΤΑΡΤΗ 26 ΜΑΡΤΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν καπνεργατῶν Βόλου ζητούντων ὅπως τοῖς ἐπιστραφῶσι τὰ βιβλιάρια καὶ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ ἐργασία. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Καλογερᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν συνταξιούχων δασονόμων ζητούντων τὴν ἐπαναφορὰν των ἢ τὴν πλήρη σύνταξιν καὶ συμμετοχήν των εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαθανάσης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Μεσολογγίου ζητούντων τὴν ἀναβολὴν καταβολῆς τῶν καθυστερουμένων δόσεων μισθώματος ἰχθυοτροφείου Κλεισόβης λόγῳ καταστροφῶν, ἃς οὗτοι ὑπέστησαν κατὰ τὴν τρέχουσαν περίοδον. —Ἡ ἕνωσις ἀπόρων οἰκογενειαρχῶν πολεμιστῶν ζητεῖ τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν λαϊκῶν κατοικιῶν. —Οἱ ἰδίαις δαπάναις ἐγκατασταθέντες ἀστοὶ πρόσφυγες ἐν Ἀθήναις ζητοῦν τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν. —Αἱ διδασκάλισσαι Κερκύρας ζητοῦν συμπλήρωσιν τοῦ νόμου περὶ συντάξεων καὶ τὴν παροχὴν τῶν συντάξεών των μετὰ τὸν θάνατόν των εἰς τοὺς ἄνδρας καὶ τὰ τέκνα των. —Ἡ ἀγροτικὴ ἕνωσις Ἐπανομῆς καὶ ἡ ἕνωσις ἀγροτῶν προσφύγων Ἁγίας Τριάδος ζητοῦν τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν ἀγροτῶν Βερλάντζης, Μεταμορφώσεως καὶ Ἀμφίσσης. —Ἡ πανηπειρωτικὴ ὁμοσπονδία ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου ζητεῖ τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας ὑποβολῆς δικαιολογητικῶν πρὸς παροχὴν συντάξεως ἐξαιρετικῶς διὰ τὴν περιφέρειαν Πρωτοδικείου Ἰωαννίνων. —Ὁ βουλευτὴς Λ. Ἰασωνίδης καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Θεσσαλονίκης αἰτουμένου τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 4010. —Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ ταμείου ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς Λευκάδος σχετικὸν μὲ τὴν ὑπηρεσίαν στεμφυλοπνεύματος ἐν Λευκάδι. —Ἡ ἀστικὴ ἕνωσις κτηματιῶν Θεσσαλονίκης ζητεῖ τήν τροποποίησιν τῆς συμβάσεως περὶ τηλεφώνων. —Ὁ σύνδεσμος τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων Λαυρίου καὶ Καβάλλας ζητεῖ τὴν ἄμεσον κατάθεσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων καὶ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 2112. —Οἱ ὑπάλληλοι Τ.Τ.Τ. Ἀττικοβοιωτίας τῆς Κορινθίας ζητοῦν τὴν τροποποίησιν τῆς παραγράφου τοῦ ἄρθρου 30 σχετικῶς μὲ τὴν παροχὴν συντάξεως εἰς τὸ ἀπολυθησόμενον προσωπικόν. —Οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑποθηκοφυλακείου Ἀθηνῶν ζητοῦν τὴν θεραπείαν τῆς εἰς αὐτοὺς γενομένης ἀδικίας, παραλειφθέντας κατὰ τὰς γενομένας αὐξήσεις τῶν μισθῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. —Ὁ ἐλαιουργικὸς σύνδεσμος διαμαρτύρεται διὰ τὴν χορήγησιν καλλιεργητικῶν δανείων ὑπὸ τοῦ ὑποκαταστήματος Λαμίας. —Ὁ δήμαρχος Ἀγρινίου δι’ ὑπομνήματός του γνωρίζει σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος ἐν Μεσολογγίῳ. —Οἱ ἀντιπρόσωποι συνεταιρισμῶν καὶ σταφιδαγροτικῶν σωματείων Καλαμῶν ζητοῦν τὴν τροποποίησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ αὐτονόμου σταφιδικοῦ ὀργανισμοῦ. —Ὁ λαὸς τῆς Κυπαρισίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς ἕδρας τῆς ὑποδιοικήσεως χωροφυλακῆς Τριφυλλίας εἰς τὴν παραλίαν τῆς Κυπαρισσίας. —Οἱ κάτοικοι Μάνεσι διαμαρτύρονται διά τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν μοναστηριακῶν περιουσιῶν Λαύρας καὶ Μεγάλου Σπηλαίου. —Ὁ βουλευτὴς Καβάλλας κ. Α. Θεολογίτης καταθέτει ἀναφορὰν τῆς ἠλεκτρικῆς ἑταιρείας Καβάλλας, αἰτούσης, ὅπως προστατευθῇ τὸ σανατόριον «Ἐλπίς». Οἱ κ. Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καὶ Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ ὀφειλῆς ἀποζημιώσεως κτημάτων ἀπαλλοτριωθέντων ὑπὲρ τὰς διατάξεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Κοθρῆς, Α. Γαλανάκης, Α. Μυλογιαννάκης καὶ Ι. Περδικογιάννης ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4456». Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων». 1) Περὶ διακανονισμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἀποφοίτων τῶν ἀνωτάτων σχολῶν καὶ τῶν προσηρτημένων σχολῶν τοῦ Ε. Μ. Πολυτεχνείου». 2) Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Λονδίνῳ διομολογηθείσης ἀναθεωρήσεως τῶν διεθνῶν ταχυδρομικῶν συμφωνιῶν περὶ συνδρομῶν ἐφημερίδων, εἰσπράξεων κλπ.». καί Ἐπὶ τῆς ὑπὸ τῆς ψηφισθείσης ὑπὸ τῆς Γερουσίας προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 2070 καὶ 3940 περὶ Ἐθνικοῦ Μετσοβίου Πολυτεχνείου». Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3755 τῆς 8–12 Ἰουλίου 1929 περὶ ἀπαγορεύσεως πωλήσεως ἐλαιολάδων ἀναμεμιγμένων μετὰ σπορελαίων κλπ. Ἡ μειοψηφία τῆς αὐτῆς Ἐπιτροπῆς ὑποβάλλει ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου ἰδίαν ἔκθεσιν. 1) Περὶ προστασίας τῆς παραγωγῆς φυσικοῦ ὄξους καὶ ἐμπορίας αὐτοῦ καὶ 2) Περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῆς διοικήσεως τῆς Ἀνωνύμου Ἑταιρείας Κ. Λ. Ἀλεξοπούλου καὶ Σα. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 2928 Ν. Δ. περὶ θεραπείας παραπόνων ἀδικηθέντων ὁπλιτῶν Χωροφυλακῆς καὶ ἀποκαταστάσεως αὐτῶν εἰς τοὺς βαθμούς των». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Εὐριπαῖος καὶ Π. Τσιτσίλιας ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ καὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κλπ». Ἡ ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν κάτωθι προτάσεων νόμων: 1) Περὶ χορηγήσεως ἀδείας φαρμακείων εἰς ἐπιστήμονας φαρμακοποιοὺς ἰδιοκτήτας καταστημάτων ἐν λειτουργίᾳ μὲ ἐκμισθωμένας ἀδείας καὶ 2) Περὶ μονιμοποιήσεως τῶν παρὰ προσφύγων ἱδρυθέντων φαρμακείων. Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἐγκαταστάσεων τῶν κατοίκων τοῦ κατολισθαίνοντος χωρίου Κομπιλάδι–Πατρῶν εἰς στερεώτερον καί ἀσφαλέστερον ἔδαφος». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4173 περὶ δασικοῦ κώδικος». Οἱ κ. κ. Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας), Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4383 περὶ καθορισμοῦ ἐπιτροπῆς ἐλέγχου καὶ ἐκδικάσεως τίτλων κυριότητος ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων ἀλλοδαπῶν ὑπηκόων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς ὁμάδος καπνεργατῶν Ἀγρινίου.

§2Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Πρόκειται περὶ τῶν καπνεργατῶν, κύριε ὑπουργέ, ἐξαγωγῆς καπνοῦ Πηλίου. Διὰ τοῦ νόμου περὶ προστασίας καπνεργατῶν προβλέπεται προστασία δι’ ἐκείνους τοὺς καπνεργάτας οἱ ὁποῖοι συνεπλήρωσαν 66 ἡμερομίσθια. Οἱ καπνεργάται ὅμως αὐτοὶ λόγῳ τοῦ ὅτι ἐπετράπη ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἄνευ ἐπεξεργασίας δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐργασθοῦν ἐπὶ 60 ἡμέρας καὶ ἕνεκα τούτου στεροῦνται τῶν εὐεργετημάτων τῶν παρεχομένων ὑπὸ τοῦ ταμείου. Παρακαλῶ λοιπόν, ὅπως ληφθῇ μία μέριμνα εἰδικὴ ὑπὲρ αὐτῶν. Πρόκειται περὶ 60 περίπου καπνεργατῶν, νομίζω, δέ, ὅτι ἡ εἰδικὴ αὕτη μέριμνα πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὲρ αὐτῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτὸς κύριος βουλευτὴς ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Ματαράγκας Μεσολογγίου «περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν Λυσιμαχίας καὶ Τριχωνίας».

§4Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Οἱ κάτοικοι Ματαράγκας παραπονοῦνται ὅτι ἡ ἐργασία τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Λυσυμαχίας καὶ Τριχωνίας δὲν προχωρεῖ ὅπως ἔδει νὰ προχωρήσῃ. Ἰδίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἐπὶ μιᾶς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ ταμείου τῶν ἔργων αὐτῶν καὶ ἑνὸς ἰδιώτου εἰς τὸν ὁποῖον ἐξεχωρήθησαν ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ ταμείου. Πρόκειται κυρίως περὶ χρήματος τὸ ὁποῖον διατίθεται ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἀναδόχου.

§5Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐνοικιαστὴς εἶναι;

§6Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶναι ἐκδοχεύς. Νομίζω ὅτι τὸ σημεῖον τοῦτο πρέπει νὰ διαφωτισθῇ μὲ μίαν ἐξέτασιν, ἀπὸ διττῆς ἀπόψεως διότι νομίζω ὅτι δὲν ἔχει καὶ τοιοῦτον δικαίωμα τὸ ταμεῖον νὰ ἐκχωρήσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ δικαιώματα καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ κόσμου νὰ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει τὴν θέλησιν ἑνὸς ἰδιώτου, προκειμένου περὶ σκοπῶν κοινοφελῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νικολίτσας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§8Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Πρέπει νὰ ἐπιστήσετε τὴν προσοχὴν τοῦ εἰδικοῦ ἐπόπτου ἐπὶ τῶν ἔργων ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν αὐτῶν, διότι ἀπό τινος χρόνου ἡ πρόοδος τῶν ἔργων εἶναι βραδεῖα. Παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσετε τὴν προσοχήν σας διότι πλησιάζει καὶ ἡ λῆξις τῆς προθεσμίας. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ μέριμνα καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνόρυξιν τῶν αὐλάκων.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς ἑνώσεων πρακτόρων ἀσφαλειῶν Καλαμῶν καὶ Μυτιλήνης.

§10Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος μάλιστα εἶναι εἰδικὸς εἰς τὰ τοιαῦτα ἔργα νὰ θελήσῃ νὰ ἐξετάσῃ μετ’ εὐμενείας μερικὰ αἰτήματα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Ἔχει ὑποβληθῇ σχετικὴ ἀναφορά.

§11Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νὰ μοῦ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐμποροϋπαλλήλων Δράμας.

§13Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Συνιστῶ, κύριε Πρόεδρε τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τῶν ἐμποροϋπαλλήλων Δράμας, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ κοινωνικῶν ἀσφαλίσεων καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2112, πρὸς τὸν κύριον ὑπουργόν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ἑνώσεως συντακτῶν Ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων.

§15Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς τῆς ἑνώσεως τῶν συντακτῶν διὰ τὴν ἵδρυσιν δημοσιογραφικῆς σχολῆς. Ἡ σχολὴ αὕτη εἶχεν ἄλλοτε συστηθῆ ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε νὰ συνεχίσῃ τὴν ἐργασίαν της καὶ ἤδη ἐπανασυνιστᾶται. Τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς μορφώσεως τῶν συντακτῶν τῶν ἐφημερίδων εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θέλει ἐπιδειχθῇ πλήρως κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην.

§16Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς μορφώσεως τοῦ συντακτικοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐφημερίδων, μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετ’ ἐνδιαφέροντος θὰ ἐξετάσῃ τὴν αἴτησιν αὐτήν.

§17Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ἔρχεται χορηγόν, ἐὰν κάθε ἐπαγγελματικὴ ὀργάνωσις θέλῃ νὰ ἱδρύσῃ σχολήν, προκειμένου ὅμως περὶ τῆς αὐξήσεως αὐτῆς τῶν συντακτῶν τῶν Ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ ὅτι ἡ δημοσιογραφικὴ σχολὴ αὕτη ἱδρύθη τῇ συστάσει του καὶ πολλοὶ ἐδέχθησαν νὰ διδάξουν εἰς αὐτὴν δωρεὰν καί, κατ’ ἀρχὰς παρηκολούθησαν τὴν διδασκαλίαν ἀρκετοὶ ἀκροαταὶ ἀλλὰ μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου δὲν εὕρισκον οἱ καθηγηταὶ εἰ μὴ ἓξ ἢ ὀκτὼ διὰ νὰ παρακολουθήσουν τὴν διδασκαλίαν καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱ καθηγηταὶ εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναχωρήσουν. Ἤδη τὸ κυριώτερον εἶναι ἂν ἠνόησαν οἱ ὑποβάλλοντες τὴν αἴτησιν αὐτήν, τὴν ἀνάγκην τῆς λειτουργίας τῆς σχολῆς αὐτῆς.

§18Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἡ ἕνωσις συντακτῶν σᾶς δίδει τὴν ἀπόλυτον βεβαίωσιν ὅτι ἐνισχυομένη ἀπὸ τὸ Κράτος θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπιδείξῃ σπουδαιότατα ἀποτελέσματα. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὅπως ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἐπιστήσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν της ἡ Κυβέρνησις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Κηφισσοχωρίου.

§20Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὴν ἐθνικὴν ὁδὸν Τιθορέας–Σουλέμπεη–Ριγγινίου–Καμμένων Βούρλων καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ αὕτη εἰς τὸ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργεῖον, παρακαλῶ δὲ ἅμα τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ ἐπ’ αὐτῆς τὰ δέοντα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης ἐπὶ τηλεγραφήματος τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Τρικκάλων.

§22Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ζητεῖται ἡ ἔναρξις τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ Τρικκάλων– Ἀγρινίου. Εἶναι δὲ τοῦτο δικαιότατον διότι διὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑπολειπομένου τμήματος πρόκειται νὰ συνδεθοῦν αἱ δύο μεγάλαι πόλεις τοῦ νομοῦ Τρίκκαλα καὶ Καρδίτσα αἵτινες στεροῦνται πάσης συγκοινωνίας. Πρέπει δὲ νὰ ληφθῇ προσέτι ὑπ’ ὄψει ὅτι ἂν δὲν κατασκευασθῇ τὸ μικρὸν αὐτὸ τμῆμα, μέγα μέρος τῆς Θεσσαλίας δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ συγκοινωνίσῃ μὲ τὴν Ἤπειρον διὰ τῆς κατασκευαζομένης ὁδοῦ Τρικκάλων–Ἰωαννίνων. Ὡς εἶναι γνωστὸν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἀρχίσῃ τὴν κατασκευὴν διαφόρων ὁδῶν ἐλπίζω δὲ ὅτι δὲν θὰ παρίδῃ καὶ τὴν αὔξησιν αὐτὴν διότι ἡ ὁδὸς περὶ ἧς πρόκειται εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χριστούλας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου.

§24Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὁ ὁποῖος καὶ ἐξ ἰδίας πείρας, γνωρίζει τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας ὁ νομὸς Τρικκάλων, ὅπως μὴ ἐπιβραδυνθῇ ἐπὶ πλέον ἡ συμπλήρωσις τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐν λόγῳ μικροῦ τμήματος.

§25Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Αἱ συστάσεις τῶν κ. βουλευτῶν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§26Π. ΦΛΩΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ ἑνώσω κ. ὑπουργὲ τὴν παράκλησίν μου.

§27Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§29Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ ἑνώσω τὰς παρακλήσεις μου, ἰδίᾳ δὲ νὰ διατυπώσω ἕν παράπονον ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ὅτι, εἰς τοὺς πίνακας τῶν ὁδῶν τῶν 3 τελευταίων ἐτῶν οἱ ὁποῖοι συνετάχθησαν μέχρι τοῦδε, ὁ νομὸς Τρικκάλων ἔχει παραγκωνισθῇ. Ἐζήτησα στατιστικὴν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον καὶ μοῦ ἐδόθη ἡ ἑξῆς ἀπάντησις: ὅτι εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων ἀναλογεῖ ἁμαξιτὴ ὁδὸς 0.34 μέτρα καθ’ ἣν στιγμὴν ἄλλοι νομοὶ ἔχουν ἀναλογίαν 5 μέτρων, 6 μέτρων, 4 μέτρων, καὶ ἡ ἀναλογία ποικίλει ἀπὸ τριῶν ἕως 5 μέτρων, ἐξαιρετικῶς ὁ νομὸς Τρικκάλων ἔχει ἀναλογία, 0.34 πόντων εἰς ἕκαστον κάτοικον. Ἡ ὁδὸς δ’ αὕτη Τρικκάλων Καρδίτσης, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ συνδέσῃ δύο πρωτευούσας ἐπαρχιῶν — ἢ μίαν πρωτεύουσα νομοῦ — καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀφετηρία τῆς μεγάλης ὁδοῦ Ἀγρινίου–Τρικκάλων, δὲν εἶναι συντελεσμένη καὶ δὲν ἀπαιτεῖται παρὰ νὰ γίνῃ μία ἐπιχωμάτωσις καθόσον καὶ τὰ ὑπάρχοντα καὶ καταστρέφονται καὶ νὰ γίνῃ καὶ μία γέφυρα.

§30Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὰς συστάσεις αὐτὰς ὅλας θέλω λάβῃ ὑπ’ ὄψει μου.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Εὐρυτανίας, Νεραΐδος κλπ. διαμαρτυρομένων διότι ἡ ὁδὸς Καρπενησίου–Ἀγρινίου πρόκειται νὰ μεταβάλῃ κατεύθυνσιν.

§32Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐλέχθη ὅτι ἡ ὁδὸς Καρπενησίου–Ἀγρινίου πρόκειται νὰ μεταβάλῃ κατεύθυνσιν καὶ νὰ διέλθῃ ἐξ ἑνὸς αὐχένος ὕψους 1000 μέτρων. Τοῦτο ἀναμφισβητήτως, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἐξυπηρετικὸν τῆς συγκοινωνίας ἐκείνης ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην ἡ συγκοινωνία κατὰ τοὺς χειμερινοὺς μῆνας, θὰ διακόπτεται. Πλὴν τῶν ἄλλων ὅμως ἡ πραγματοποίησις τῆς παρεκλήσεως ταύτης εἶναι καὶ παράνομος, διότι κατὰ τὸ σχετικὸν διάταγμα δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μεταβολὴ τῶν σημείων διελεύσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παρακαλῶ, νὰ ληφθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη ὑπ’ ὄψει.

§33Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἡ ἀνησυχία τῶν ἀναφερομένων εἶναι ἀδικαιολόγητος, διότι δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ παρέκλισις αὕτη.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς ἀδελφότητος ἁμαξηλατῶν κλπ.

§35Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἐπανειλημμένως ἔχουσι γίνει δηλώσεις ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι δὲν θὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία, διὰ νὰ ὑποβάλωσι δηλώσεις ἀποζημιώσεως οἱ ἁμαξηλάται. Νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀπόφασίν του καθόσον ὑπάρχουσι ἄνθρωποι δικαιούμενοι, νὰ τύχωσι ἀποζημιώσεως, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδυνήθησαν ἐγκαίρως νὰ ὑποβάλωσι αἰτήσεις.

§36Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν εἶναι ζήτημα ὑπουργοῦ αὐτὸ ἀλλὰ ζήτημα Βουλῆς.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐκτὸς ὑπηρεσίας εὑρισκομένων φανοκόρων τῆς ἑταιρείας ἀεριόφωτος.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην τῶν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας εὑρισκομένων φανοκόρων τῆς ἑταιρείας ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν οἵτινες δὲν ἀπεζημιώθησαν, ὡς θὰ ἔπρεπε, νὰ ἀποζημιωθοῦν, κατ’ ἀναλογίαν τῆς ἀποζημιώσεως, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὰς ἄλλας τάξεις τῶν τεθέντων εἰς ἀργίαν ἐργατῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργὸν ὅπως ἐξετάσῃ μετ’ εὐνοίας τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ περιλαμβανόμενα αἰτήματα.

§39Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ τὰ ἐξετάσω κ. πρόεδρε.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Λογκᾶς.

§41Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῇ Συγκοινωνίας νὰ θελήσῃ εὐνοϊκῶς νὰ κρίνῃ τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Λογκᾶς, οἵτινες ζητοῦν, ὅπως ἡ ὁδὸς Πεταλιδίου–Κορώνης διέλθῃ ἐκ Λογκᾶς. Ἡ κωμόπολις Λογκᾶ ἀριθμεῖ περὶ τὰς 2 χιλιάδας κατοίκων, παράγει τὰ καλλίτερα καὶ εὐγεστότερα προϊόντα τῆς Μεσσηνίας, λόγῳ ὅμως τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας δὲν δύνανται νὰ μεταφερθῶσι ταῦτα πρὸς κατανάλωσιν καὶ οὕτω ἐνῷ ἐργάζονται οἱ κάτοικοι καὶ παράγουν ὡραιρτάτους καρποὺς δὲν ἀμείβονται διὰ τὴν ἐργασίαν των.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς 43 ἐργατοϋπαλλήλων Σερρῶν τοῦ πτωχεύσαντος οἴκου Λ. Μαρούλη.

§43Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργόν. Ἡ Κυβέρνησις, κύριε ὑπουργὲ, ἔλαβε μέτρα στοργικὰ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους τῆς ἑταιρίας τῆς χρεωκοπησάσης Μαρούλη, καὶ ἐδέχθη, νὰ καταβάλῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ προσωπικοῦ τῆς Καβάλλας. Δὲν ὑπῆρξε ὅμως δικαία ἡ Κυβέρνησις πρὸς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους. Ὑπάρχει ἕνας ἀριθμὸς ὑπαλλήλων τῆς αὐτῆς ἑταιρείας ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὰς Σέρρας καὶ ὁ ὁποῖος ζητεῖ, νὰ τύχουν τῆς αὐτῆς στοργῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐφόσον ἔκαμε τὴν ἀρχήν, νὰ προστατεύσῃ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους, ἐφόσον μάλιστα τὸ Κράτος, δὲν πρόκειται νὰ χάσῃ, διότι μὲ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς περιουσίας αὐτοί, θὰ εἶναι οἱ πρῶτοι οἱ ὁποῖοι, θὰ λάβουν τὰ λεπτά των. Δικαίως ἄλλωστε παραπονοῦνται, διατὶ οἱ ἐν Καβάλλᾳ ν’ ἀποζημιωθοῦν καὶ οἱ ἐν Σέρραις νὰ μὴ ἀποζημιωθοῦν.

§44Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε βουλευτά, τὸ ζήτημα ἀπησχόλησε διὰ μακρῶν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἐξεδόθη μία ἀπόφασις διὰ 600 χιλιάδας καὶ ἐπληρώθησαν οἱ τῆς Καβάλλας. Μεταγενεστέρως ἦλθε ἕνας ἄλλος κατάλογος ὀφειλῶν, τῶν ἐργατῶν Ξάνθης τῇ εἰσηγήσει ὅμως τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπερρίφθη. Δὲν ἠμποροῦμεν διαρκῶς, νὰ ἀνανεώνωμεν αὐτὴν τὴν προκαταβολὴν τοῦ Κράτους. Ἡ ὀφειλὴ εἶναι προνομιακὴ καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι δύνανται νὰ ἀσκήσουν τὰ δικαιώματά των, κατὰ τῆς ὑφισταμένης περιουσίας τῆς ἑταιρείας.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς κεκανονισμένης ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται.

§46Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Ἡρακλείδη.

§48Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἡ ἐξόντωσις τῆς τρομερᾶς λῃστοσυμμορίας Τζατζᾶ ἀνεκούφισε τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, περισσότερον δὲ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς ὑπαίθρου χώρας, τὴν ὁποίαν ἐλυμαίνετο ἡ τρομερὰ αὕτη συμμορία. Ἡ πρώτη πληροφορία μετέδωσε χαρὰν ἐνθουσιασμοῦ εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Λαρίσσης. Διὰ τὴν ἐξόντωσιν καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς εἶναι ἄξια θερμοτάτων συγχαρητηρίων. Ἐπέπρωτο ὅμως τὴν πληροφορίαν τῆς ἐξοντώσεως μετὰ μίαν μακρὰν καὶ ἡρωϊκὴν μάχην μὲ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς νὰ διαδεχθῇ ἡ πληροφορία τοῦ ἡρωϊκοῦ φόνου κατὰ τὴν μάχην ἑνὸς ἀνθυπασπιστοῦ τοῦ Δαφέρμου καὶ ἑνὸς χωροφύλακος τοῦ Τσάμη. Ἐπειδὴ κ. Πρόεδρε, ὅταν πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ ἡμίσεως περίπου προκειμένου ν’ ἀνακαταταχθῇ ὁ ἐν λόγῳ ἀνθυπασπιστὴς Δαφέρμος μοῦ ἐδόθη ἀφορμὴ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς χωροφυλακῆς νὰ κάμω τὰς δεούσας συστάσεις, διότι ὑπῆρχον μερικαὶ ἀντιρρήσεις, μοῦ ἐδόθη ἀφορμὴ λέγω, νὰ δώσω τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος Δαφέρμος μοῦ ἔδωσεν ὅτι ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς θὰ ἔφερε ἀποτελέσματα εἰς τὴν καταταδίωξιν τῶν λῃστῶν. Τὴν ὑπόσχεσιν αὐτὴν τὴν ἐτήρησε καὶ μετὰ 22 ἡμέρας ἀφ’ ἧς ἀνεκατετάχθη ἐξώντωσε τὸν λήσταρχον Κατσαβέλην εἰς μίαν ἡρωϊκὴν μάχην στῆθος πρὸς στῆθος. Μετὰ τὴν ἡρωϊκὴν αὐτὴν πρᾶξιν προάγεται εἰς ἀνθυπασπιστήν. Ἀλλὰ δὲν ἤρκεσε τοῦτο. Πρὶν συμπληρωθῇ ὁ δεύτερος μὴν προέβη εἰς τὴν ἐξόντωσιν δευτέρου λῃστάρχου τοῦ Βιλώνη Μακατοῦ. Διὰ τὴν δευτέραν αὐτὴν ἀνδραγαθίαν του, ἡ Πολιτεία δὲν τὸν προήγαγεν εἰς δεύτερον βαθμόν, διότι συμφώνως πρὸς τὸν νόμον δὲν δύναται νὰ προαχθῇ ἀξιωματικὸς ἄν δὲν παρέλθουν 6 μῆνες ἀπὸ τῆς δευτέρας ἀνδραγαθείας. Ὅταν βραδύτερον μὲ συνήντα μοῦ ἐξέφραζε τὴν λύπην του διὰ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ τὸν ἀπογοητεύσω τοῦ εἶπα ὅτι ἡ Πολιτεία θὰ λάβῃ μέτρα, ἀλλ’ αὐτὸς ὀφείλει νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ καθῆκον του καὶ μοῦ ἔδωκε καὶ πάλιν τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι ὁ ἴδιος θὰ προέβαινεν εἰς τὴν ἐξόντωσιν τῆς λῃστοσυμμορίας Τζατζᾶ καίτοι προέβλεπεν ὅτι θὰ ἐφονεύοντο ἑκατέρωθεν καὶ μοῦ ἐξέφραζεν ἕν πικρὸν παράπονον καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, μοῦ εἶπεν ὅτι προέβλεπεν ὅτι θὰ φονευθῇ, διότι πρόκειται περὶ μιᾶς φοβερᾶς λῃστοσυμμορίας καὶ ὅσον ἀφορᾶ μὲν τὴν σύζυγόν μου καὶ τὰ 4 τέκνα μου ἡ Πολιτεία θὰ λάβῃ μέριμναν, ἀλλὰ τὶ θὰ γίνῃ ἡ μητέρα μου καὶ ἡ ἀδελφή μου τὴν ὁποίαν δὲν θὰ προλάβω νὰ ὑπανδρεύσω; Καὶ τοῦ ἔδωκα τὴν ὑπόσχεσιν, ὡς βουλευτὴς νὰ φέρω τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἤθελον νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐν προκειμένῳ καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν παρομοίαν, ἀμοιφθοῦν γενναίως οἱ μετέχοντες εἰς τὴν ἐξόντωσιν λῃστοσυμμοριῶν, προστατεύονται δὲ ἰδιαιτέρως αἱ οἰκογένειαι τῶν πεσόντων. Τοῦτο μόνον θὰ ἱκανοποιῇ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι προσέφερον τὴν θυσίαν τῆς ζωῆς των, ἀλλὰ καὶ τὸ γενικὸν αἴσθημα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὰ σχετικὰ μέτρα ἐν προκειμένῳ.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιος.

§50Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἄν ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξοντώσεως τῆς ληστοσυμμορίας Τζατζᾶ, ἐπῆλθε διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔσπευσεν ἀμέσως ν’ ἀπονείμῃ τὰς ἀμοιβὰς εἰς τοὺς φονεῖς τοῦ Μπαμπάνη αὐθημερόν, ὄχι μόνον τὴν ἀποζημίωσιν, ἡ ὁποία ἦτο ὡρισμένη, ἀλλὰ καὶ ἔδωκε καὶ ἀπὸ 5.000 δραχμὰς εἰς ἕκαστον, καὶ διότι ἐξελέγησαν τὰ κατάλληλα ὄργανα διὰ τὴν καταδίωξιν τῶν ληστῶν. Δὲν εἶναι αἱ ἐκτοπίσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουν ἀποτελέσματα, ἀλλὰ ἡ ἐμπέδωσις τῆς πεποιθήσεως ὅτι θὰ καταβληθοῦν εἰς τοὺς πραγματικῶς δικαιουμένους αἱ ὑπεσχημέναι ἀμοιβαί.

§51Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἐξόντωσις τῆς συμμορίας Τζατζᾶ ἀποτελεῖ χρονικῶς μὲν τὸν προτελευταῖον, οὐσιαστικῶς δὲ τὸν τελευταῖον σταθμὸν εἰς τὸ ἔργον τῆς καταστολῆς τῆς ληστείας. Εἶπον οὐσιαστικῶς ὅτι ἀποτελεῖ τὸν τελευταῖον σταθμόν, διότι πρόκειται περὶ τῆς σημαντικωτέρας συμμορίας, ἐκείνης ἡ ὁποία ἐστήριζεν καὶ τὰς ἄλλας, τὰς καθωδήγει καί, ἀκόμη περισσότερον, τὰς ὠργάνωνε. Ἀλλὰ χρονικῶς εἶναι προτελευταία διότι ὑπολείπεται ἀκόμη μία διμελὴς συμμορία, τῆς ὁποίας ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἐξόντωσις θά εἶναι ταχεῖα. Ὅταν πρὸ δύο μηνῶν, ἀπαντῶν εἰς τάς ἐπικρίσεις διά μέτρα σκληρὰ πράγματι καὶ ἀνελεύθερα ὡς καὶ ἐγὼ ὡμολόγησα, μέτρα τά ὁποῖα εἶχε λάβει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀνενδότως ἐπεζήτησεν νά ἐξακολουθῇ νά τά ἔχῃ εἰς ἐφαρμογήν, ὅταν, λέγω, ἀπαντῶν εἰς τάς ἐπικρίσεις αὐτὰς παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νά δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πίστωσιν τινά χρόνον, συνοδεύων τὴν παράκλησιν αὐτὴν μὲ τὴν βεβαίωσιν ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος θὰ παρουσιάζοντο τὰ ἀποτελέσματα, ἤμην βέβαιος, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐὰν δὲν ἐπήνθησε μειδίαμα εἰς τὰ χείλη μερικῶν ποὺ μὲ ἤκουαν, ἀσφαλῶς ὅμως εἰς τὴν ψυχήν των θὰ ὑπῆρχεν ἰσχυρὸς δισταγμός. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι καὶ ἐγὼ εἶχον δισταγμούς, ὅταν ἔδιδα τὴν διαβεβαίωσιν αὐτήν, ἀλλὰ εἶχα τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὅταν τὸ Κράτος θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν ἔκτασιν τὰ μέσα ποὺ διαθέτει, ὅταν ἡ χωροφυλακὴ θὰ εὕρισκεν ὅλην ἐκείνην τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν συνδρομὴν ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ νὰ ἐπιτελέσῃ ἔργον τόσον δυσχερές, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο ἀσφαλές. Καὶ εἰς τὰς προβλέψεις μου ἐκείνας δὲν ἀπέτυχον. Ὁ ἔπαινος ἀνήκει πρωτίστως εἰς τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, εἰς τὴν λαμπρὰν δρᾶσιν τοῦ ὁποίου καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὴν ἐθελοθυσίαν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Δαφέρμου καὶ τοῦ ἄνευ θητείας χωροφύλακος Τσάγκα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἡρωϊσμὸν τῶν ἄλλων βαθμοφόρων, ὀφείλεται ἡ ἐξόντωσις τῆς συμμορίας. Τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ λάβῃ μερίδιον εἰς τοὺς ἐπαίνους, διότι νομίζει ὅτι δὲν ἔκαμε τίποτε περισσότερον, παρὰ τὸ καθῆκον ποὺ ἔχει κάθε Κυβέρνησις, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἡ Κυβέρνησις δὲν νομίζει ὅτι τὸ ἔργον ἐτερματίσθη, καὶ δὲν τὸ νομίζει, ὄχι διότι ὑπάρχουν ἀκόμη συμμορίαι, ἀλλὰ διότι εἶναι ἀνάγκη τῶν μέτρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτρέπουν ὥστε ὄχι πλέον νὰ καταστέλλωμεν ἐμφανιζομένην τὴν ληστείαν ἀλλὰ νὰ προλάβωμεν περαιτέρω τὴν δημιουργίαν ληστείας. Εἰδικῶς ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἁγυιᾶς συναδέλφου ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὄχι μόνον ἐσκέφθη, ἀλλὰ καὶ ἀπεφάσισε νὰ ἀπονείμῃ ὄχι τὴν σύνταξιν τὴν καθοριζομένην ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας, ἀλλὰ ηὐξημένην τοιαύτην. Ἡ κειμένη νομοθεσία ἀπονέμει εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ τέκνα τοῦ φονευθέντος ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντος ἀνθυπασπιστοῦ Δαφέρμου τὴν σύνταξιν ὑπολοχαγοῦ, ἀλλὰ ἡ σύνταξις ὑπολοχαγοῦ περιορίζεται εἰς τὸ γλίσχρον ποσὸν τῶν 1120 δραχμῶν.

§52Ν. ΞΗΡΟΣ. Θὰ μποροῦσε ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν προαγάγῃ καὶ κατόπιν νὰ τοῦ ἀπονείμῃ τὴν σύνταξιν μὲ τὸν ἀνώτερον βαθμόν.

§53Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις θὰ καταθέσῃ νομοσχέδιον—θὰ τὸ ἔκαμνε δὲ ἀπὸ προχθές, ἂν συμφώνως πρὸς τὴν εἰδικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος δὲν ἐχρειάζετο ἡ γνωμοδότησις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου—θὰ καταθέσῃ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ τέκνα τοῦ φονευθέντος θὰ ἀποδίδεται ὡς σύνταξις ὁλόκληρος ὁ μισθός τὸν ὁποῖον ἐλάμβανε, δηλαδὴ περὶ τὰς 3.000 δραχ. Ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο τὴν μόνην μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀμοιβὴ θὰ κατανεμηθῇ κατὰ τρόπον δίκαιον. Δίκαιος δὲ τρόπος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις κατὰ πρῶτον λόγον θὰ ἀποβλέπῃ εἰς ἐκείνους ποὺ ἐφόνευσαν τοὺς λῃστάς, μεταξὺ αὐτῶν δὲ θ’ ἀποβλέψῃ καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν Δαφέρμου, ὥστε ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλην ὑλικὴν ἀπολαβὴν ἡ ἀπορφανισθεῖσα οἰκογένεια. Εἰδικῶς διὰ τὴν μητέρα καὶ τὰς ἀδελφὰς τοῦ Δαφέρμου, αἱ ὁποῖαι καὶ αὐταὶ στεροῦνται τοῦ προστάτου των ἡ Κυβέρνησις δὲν νομίζει ὅτι δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ν’ ἀποδώσῃ καὶ εἰς αὐτὰς ἰσόβιον σύνταξιν, ἀλλὰ θὰ τὴν προστατεύσῃ ὑπὸ ἄλλον τύπον, θὰ τῆς δώσῃ ἕνα ποσόν, ὥστε νὰ ἠμπορῇ νὰ ἀναπληρωθῇ ἡ ἐκ τοῦ θανάτου τοῦ προστάτου της δημιουργηθεῖσα δυσχερὴς κατάστασις. Τὸ νομοσχέδιον θὰ κατατεθῇ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ἁρμόδιος, ἐντὸς τῆς αὔριον, θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον, διὰ νὰ λάβουν σάρκα καὶ ὀστᾶ αἱ ὑποσχέσεις αὐταί. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ποὺ ἀνηγγέλθη ἡ ἐξόντωσις τῆς συμμορίας Τζατζᾶ, ἀνεχώρησεν ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τῆς χωροφυλακῆς, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐπὶ τόπου, διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ ποῖοι εἶναι οἱ διακριθέντες εἰς τὴν ἐξόντωσιν τῆς συμμορίας, ὥστε νὰ δοθῇ πρὸς αὐτοὺς ἡ ἠθικὴ ἀμοιβή, νὰ χωρήσῃ δὲ κατόπιν καὶ ἡ ὑλική. Εἶναι γνωσταὶ αἱ δυσχέρειαι διὰ τὸ ζήτημα τῆς προαγωγῆς. Εἶναι γνωστὸν ἐπίσης μέχρι τινὸς βαθμοῦ ὁ νόμος ἐπιτρέπει τὴν ἀπονομὴν ἀνωτέρου βαθμοῦ, ἀποστερῶν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τοὺς ἀξιωματικοὺς ὡρισμένων βαθμῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, προτοῦ ἀρχίσει ἡ συστηματικὴ δίωξις τῆς λῃστείας, εἶχον ἀναλάβει ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ γίνῃ τροποποίησις, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπονεμηθῇ ἀνώτερος βαθμὸς καὶ εἰς ἀξιωματικούς. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέτρων τούτων, νομίζω ὅτι θὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἱκανοποίησις καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινῆς γνώμης.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περιελαμβάνεται καὶ ὁ φονευθεὶς χωροφύλαξ;

§55Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαιότατα περιλαμβάνεται καὶ ὁ φονευθεὶς χωροφύλαξ. Βεβαιότατα θὰ λάβῃ ἡ οἰκογένειά του μέρος τῆς ἀμοιβῆς.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ταμείου προνοίας τῶν ἐργατῶν θαλάσσης». (γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 6, 17 καὶ 93 τοῦ νόμου 4411 καὶ προσθήκης μεταβατικῆς διατάξεως εἰς τὸν αὐτὸν νόμον 4411». (Γίνεται δεκτὴ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῶν ἄρθρων 17, 19 καὶ 63 τοῦ νόμου περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως, προαγωγῆς, στασιμότητος κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Π. Ν.». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐναρμονίσεως τοῦ περιεχομένου τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ νόμου 4411 περὶ συγκροτήσεως, προελεύσεως, προαγωγῆς, στασιμότητος κλπ. τῶν στελεχῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ 4444 τοιούτου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως τῶν ἀγοραπωλησιῶν καπνοῦ». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἀποδημίας καὶ μεταναστεύσεως καὶ διαβατηρίων νόμων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13)14 Νοεμβρίου 1929 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ὑπ’ ἀριθμὸν 3769 καὶ 3770 νόμων περὶ ἀρτοποιΐας». (Ψηφίζεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαθανάσης.

§58Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἓν τῶν ζητημάτων τῆς ἐσωτερικῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς Χώρας ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ἀναλαβοῦσα τὴν ἀρχὴν ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ἐπιστήσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν καὶ ἐπιμέλειαν αὐτῆς, εἶναι καὶ τὸ ἀφορῶν τὴν γεωργίαν ἐφ’ ἧς ὡς γνωρίζετε, στηρίζεται ὅλης τῆς Χώρας καὶ Ἐθνικ. Οἰκονομίας ἡ πρόοδος καὶ ἀνόρθωσις. Συνεπὴς ἀληθῶς πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις, εἰσηγήθη ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους νομοσχέδιον ὁλοκληρωτικὸν ἀναδιοργανώσεως τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας, διότι, ὡς ἐδήλου, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ γεωργικοῦ προγράμματος αὐτῆς ἦτο ἀδύνατος ἄνευ τῆς τοιαύτης ἀναδιοργανώσεως καὶ μὲ τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν ὑφισταμένων γεωργικῶν ὑπηρεσιῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, συνταχθὲν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐμπεριστατωμένης καὶ ἐπιστημονικῆς ἐκθέσεως τῶν καλλιτέρων παρ’ ἡμῖν ἐπιστημόνων γεωπόνων, ἔτυχε τῆς ὁμοθύμου τῆς Βουλῆς ἐπιδοκιμασίας ἀλλὰ καὶ τῆς ἐπικουρίας καὶ ἡμῶν τῶν καθημένων ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ, πρὸς καλλιτέραν αὐτῆς διαμόρφωσιν. Ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἀπῄτει δαπάνας καὶ ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 80 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἡ ἐπιβάρυνσις αὕτη ἐγένετο ἄνευ ἀντιρρήσεων ἀποδεκτή, διότι κοινὴ ἦτο παρὰ πᾶσιν ἡμῖν ἡ ἀντίληψις ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις αὐτὴ ἦτο ἀπολύτως δεδικαιολογημένη, ἡ ἀποσκοποῦσα τὴν ἐνίσχυσιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Ἀντιθέτως θὰ ἦτο ἥκιστα δεδικαιολογημένη ἡ γνώμη καὶ θὰ ἀντετάσσετο εἰς τὸ λαϊκὸν αἴσθημα, ἐκεῖνος ὅστις θὰ ἀντετάσσετο κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοιούτου ἀνακαινιστικοῦ προγράμματος τὸ ὁποῖον θὰ συνετέλει εἰς τὸ νὰ φέρῃ καὶ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν δρόμον τῆς συγκεντρώσεως τῶν προσπαθειῶν πρὸς αὔξησιν τῆς ἐσωτερικῆς αὐτῆς παραγωγῆς, ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται καὶ εἰς τὰ ἄλλα γείτονα καὶ γενικῶς εἰς τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη. Διὰ τοῦτο, ἀντιθέτως πρὸς τὰ συμβαίνοντα εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας ἡ αὔξησις τῶν κονδυλίων τῶν διατιθεμένων πρὸς προαγωγὴν τῆς γεωργίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρῃ ἀντίρρησιν, διότι ἀποτελεῖ ἐνέργειαν δεδικαιολογημένην ἀλλὰ καὶ καθῆκον ἐπιτακτικὸν ὁ περιορισμὸς πάσης ἀπολύτως ἀναγκαιούσης δαπάνης δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν καὶ ἡ διάθεσις ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας. Καὶ μόνη ἡ σκέψις αὐτὴ ἦτο ἱκανὴ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν κατὰ 18 ἕως 20 περίπου ἑκατομμύρια αὔξησιν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὄχι μόνον, ἀλλὰ καὶ νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὸν ἀνεπαρκῆ διὰ τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ γεωργικοῦ προγράμματος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τῶν γεωργικῶν προϊόντων εἰς τὸ Κράτος ἰσοφαρίζεται σχεδὸν ὑπὸ τῆς ἐξαγωγῆς τοιούτων οὐχ’ ἧττον πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡ παραγωγὴ ἡ γεωργικὴ εἶναι ἐλαττωματική. Εἶναι ἐλαττωματικὴ κατὰ τοῦτο, διότι ἐνῷ ὑπερβαίνει οὐσιωδῶς τὰς ἀνάγκας τῆς Χώρας εἰς προϊόντα μὴ ἀμέσως καταναλώσιμα καὶ μὴ συντελοῦντα εἰς τὴν διατροφὴν τοῦ λαοῦ, ἀντιθέτως ἐμφανίζει ἀνεπάρκειαν εἰς τὴν παραγωγὴν τῶν προϊόντων τῶν συντελούντων εἰς τὴν διατροφήν. Διότι ἐνῷ χρειαζόμεθα 13 ἑκατομμύρια περίπου μετρικῶν στατήρων δημητριακῶν καρπῶν παράγομεν 7.500.000 περίπου, εἰσάγομεν δ’ ἔξωθεν 5 ἑκατομμύρια μετρικῶν στατήρων. Ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὀσπριοειδῆ καὶ τὰ γεώμηλα, ἡ παραγωγὴ ἡμῶν ἡ ἐσωτερικὴ ηὐξήθη κατὰ 200.000 μετρικοὺς στατῆρας διότι παράγωμεν ἤδη 800 χιλ. μετρικοὺς στατῆρας ἐνῶ καταναλίσκωμεν 1.200.000. Ἑπομένως παράγωμεν ἔλαττον 6% τῆς ἐτησίας ἡμῶν καταναλώσεως. Εἰδικῶς ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγωγὴν τοῦ σίτου, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀποτελεῖ τὸ σπουδαιότερον εἶδος τῆς διατροφῆς τοῦ λαοῦ, αἱ σημειωθεῖσαι κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν οὐσιώδεις ἐλαττώσεις καὶ τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς καταναλώσεως τῶν ἄλλων προϊόντων, ὡς τοῦ ἀραβοσίτου καὶ βρίζης, συνέβαλλον ὥστε νὰ ἐλαττωθῇ ἡ παραγωγὴ τοῦ σίτου οὐσιωδῶς κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν διότι ἡ παραγωγή μας κατῆλθε ἀπὸ 45½% εἰς 37%. Ἑπομένως προφανὴς καθίσταται ἡ ἀνάγκη τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ ζητήματος τοῦ σίτου διὰ τῆς λήψεως ριζικῶν μέτρων ἀναλόγων πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἀλλαχοῦ, ὄχι διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς καλλιεργείας τοῦ σίτου κατ’ ἔκτασιν—διότι ἀναμφισβητήτως ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εὑρισκώμεθα εἰς καλὸν σημεῖον—ἀλλὰ διὰ τῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ γεωργοῦ πρὸς χρησιμοποίησιν τῶν νεωτέρων, τῶν ἐπιστημονικωτέρων καὶ συγχρονισμένων μεθόδων καλλιεργείας καὶ τῆς χρησιμοποιήσεως ἐκείνων τῶν εἰδῶν τοῦ σπόρου τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλωσιν ἡ ἐδαφολογικὴ καὶ κληματολογικὴ σύνθεσις τῆς Χώρας μας. Ἀλλ’ ἡ δυσαναλογία αὕτη, κύριοι, δὲν ἐμφανίζεται μόνον μεταξὺ φαγωσίμων καὶ μὴ προϊόντων μας, ἀλλ’ ἐμφανίζεται καὶ μεταξὺ σίτου καὶ τῶν λοιπῶν προϊόντων μας. Κατὰ ἕνα πίνακα τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ἐνῷ ἡ καλλιέργεια τοῦ σίτου κατ’ ἔκτασιν ἀντιπροσωπεύει τὰ 83%, ἡ καλλιέργεια τῶν ὀσπριοειδῶν τὰ 4,7%, τῶν κτηνοτροφικῶν 4.3% καὶ τῶν λαχανικῶν 8%. Δηλαδὴ εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς δυσαναλογίας καὶ ἡ δυσαναλογία αὐτὴ ὠφείλεται σπουδαίως εἰς τὴν παρ’ ἡμῖν κρατοῦσαν μονοκαλλιέργειαν τῶν διαφόρων προϊόντων, μονοκαλλιέργειαν ἡ ὁποία εἰς χώραν ὡς ἡ ἡμετέρα εἶναι ὀλεθρία, διότι ὄχι μόνον δὲν παρέχει τὴν εὐχέρειαν εἰς τὸν γεωργὸν τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς προσηκούσης τοῦ ἐργασίμου χρόνου, ἀλλὰ καὶ ἐκθέτει σοβαρῶς αὐτὸν εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων ἀντιμετωπίσεως τῶν καιρικῶν συνθηκῶν τῶν θεομηνειῶν κλπ. Ἀλλὰ καὶ ἀντιμετωπίσεως τῶν κρίσεων τῶν γεωργικῶν προϊόντων ὡς ἔχομεν ἤδη τὴν κρίσιν τοῦ καπνοῦ καὶ τὴν κρίσιν τοῦ ἀραβοσίτου. Ἡ ἔκτασις ἡ καλλιεργουμένη εἶναι σήμερον βεβαιωμένον ὅτι ηὔξησεν οὐσιωδῶς κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν ἀνελθοῦσα εἰς 22½ ἑκατ. στρέμματα, δηλαδὴ ἀποτελεῖ τὰ 18,5 τῆς ὅλης ἐπιφανείας τῆς Χώρας. Δυστυχῶς ὅμως καίτοι ἐμφανίζεται ἡ αὔξησις αὐτὴ ἔχομεν τὴν αὔξησιν αὐτὴν ἐκδηλουμένην μόνον σοβαρῶς εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ, διότι ἡ παραγωγικότης αὐτοῦ ἡ εὔκολος διάθεσις καὶ ἡ τιμή του παρέχει εὐκολώτερον τὰ μέσα τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν ἀναγκῶν πρὸς τὸ ζεῖν διὰ κάθε οἰκογένειαν μὲ ὀλιγώτερα μέσα καὶ μὲ ὀλιγωτέραν ἐργασίαν. Καὶ ἐντεῦθεν ἡ προτίμησις ἐν σχέσει πρὸς τ’ ἄλλα προϊόντα, καὶ ἔχομεν δυστυχῶς ἐλάττωσιν καλλιεργείας αὐτῶν ἀλλ’ ἔχομεν μικρά τινα ἀσήμαντον ἐλάττωσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν δημητριακῶν. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, κύριοι βουλευταί, εἶναι προφανές, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ διὰ καλῶς ὀργανωμένης γεωργικῆς ὑπηρεσίας ρύθμισις τῆς καλλιεργείας καὶ παραγωγῆς, ἵνα ᾖ ἀνάλογος πρὸς τὰς πιθανὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως. Καὶ εἰς τοῦτο ἀσφαλῶς σπουδαίως συντελεῖ ἡ ὀργάνωσις ἡ γεωργικὴ ἡ ἐπελθοῦσα διὰ τοῦ νόμου περὶ ἀνασυγκροτήσεως τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας, διότι διὰ τοῦ νόμου τούτου προβλέπεται ἡ ἵδρυσις γεωργικῶν ἱδρυμάτων ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ γίνωνται αἱ προσήκουσαι γεωργικαὶ ἔρευναι καὶ θὰ σφυρηλατῶνται οἱ ἀναγκαῖοι δεσμοὶ καὶ ἡ ἀναγκαία ἐπαφὴ μεταξὺ τοῦ γεωργικοῦ κόσμου καὶ τῶν γεωργικῶν τοῦ Κράτους ὑπηρεσιῶν. Τὰ σπουδαιότερα τῶν τοιούτων γεωργικῶν ἱδρυμάτων εἶναι οἱ σταθμοὶ τῶν γεωργικῶν ἐρευνῶν, Τοιούτων σταθμῶν προβλέπεται διὰ τοῦ νόμου ἡ ἵδρυσις 20 περίπου, μὲ δαπάνας ἱδρύσεως 20 ἑκατ. καὶ δαπάνας λειτουργίας 5.000.000 ἐτησίως. Τοιοῦτοι ὅμως γεωργικοὶ σταθμοὶ ἐρεύνης δὲν ἱδρύθησαν μέχρι σήμερον πλὴν ἑνὸς μόνον ὁ ὁποῖος λειτουργεῖ ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ μονομερῶς διότι εἶναι σταθμὸς μόνον καλλιτερεύσεως φυτειῶν. Πλὴν αὐτοῦ οὐδεὶς ἄλλος ἱδρύθη ἐνῷ ἡ ἵδρυσις αὐτῶν εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ἔπρεπεν κύριον μέλημα τῆς γεωργικῆς ὀργανώσεως νὰ εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἵδρυσις τοιούτων σταθμῶν ἐρεύνης πρὸς βελτίωσιν καὶ ἐξέτασιν καὶ ἔρευναν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς γεωργίας. Ἕτερα ἱδρύματα γεωργικὰ τὰ ὁποῖα προβλέπονται ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ εἶναι ἐπίσης καὶ ἀναγκαῖα εἶναι οἱ πρωτότυποι ὡς πειραματικοὶ ἀγροί. Τοιούτων ἀγρῶν προβλέπεται ἡ ἵδρυσις 40. Δυστυχῶς καὶ ἐκ τούτων οὐδεὶς μέχρι σήμερον ἱδρύθη πλέον τῶν φυτωρείων καὶ τοῦ δενδροκομείου Φλωρίνης, Θεσσαλονίκης, Σερρῶν καὶ Ἰωαννίνων, ἐνῶ ἡ ἵδρυσις πλήρων γεωργικῶν σταθμῶν πρωτοτύπων εἶναι ἀναγκαία καὶ ἐπιβεβλημένη χάριν τῆς εἰσαγωγῆς καὶ διδασκαλίας τῆς τυροκομίας, τῆς μελισσοκομίας τῆς ἀναπτύξεως καὶ βελτιώσεως τοῦ κλαδεύματος καὶ ἐμβολιασμοῦ καὶ πλείστων ἄλλων κλάδων τῆς γεωργίας. Διὰ τὴν ἵδρυσιν αὐτῶν προβλέπεται μία δαπάνη ἀληθῶς μεγάλη ἀλλὰ ἀπολύτως δικαιολογημένη 42 ἑκατομμυρίων καὶ διὰ τὴν λειτουργίαν αὐτῶν μία δαπάνη 5 ἑκατομμυρίων ἐτησίως. Ἐπίσης καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἡ πρόβλεψις ἡ ὑπάρχουσα ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμῷ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς ὀργάνωσιν τῶν γεωργικῶν αὐτῶν ἱδρυμάτων. Ἐπίσης διὰ τοῦ νόμου προβλέπεται ἵδρυσις μεταβατικῶν γεωργικῶν σχολῶν προωρισμένων διὰ τὴν διδασκαλίαν τοῦ κλαδεύματος, τοῦ ἐμβολιασμοῦ καὶ πλείστων ἄλλων πρακτικῶν γνώσεων. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἐπ’ αὐτῶν, καίτοι προεβλέφθη μία δαπάνη δὲν ὑπάρχει σχετικὸν κονδύλιον ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἵδρυσις σταθμῶν ἐγγείου βελτιώσεως προβλέπεται. Ἐν τούτοις ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμῷ δὲν ὑπάρχει σχετικὴ πρόβλεψις διότι τὸ ὅλον τῶν προβλέψεων τῶν τακτικῶν ἐξόδων ἀνέρχεται εἰς 1.800.000 διὰ γεωργικὰ ἱδρύματα, ἡ ὁποία πίστωσις ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὴν λειτουργίαν τούτων δεδομένου ὅτι δὲν ὑπάρχει μέχρι σήμερον ἱδρυμένος κανείς. Ὑπάρχει μόνον ἐν Πάτραις εἷς σταθμὸς ἐγγείου βελτιώσεως, ὁ ὁποῖος ὅμως ὄχι μόνον στερεῖται τῶν ἀναγκαίων ἐργαλείων ἀλλὰ στερεῖται καὶ αὐτῆς τῆς στέγης, διότι στεγάζεται εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου Πατρῶν. Ἑτέρα ὑπηρεσία τῆς ὁποίας ἡ ὀργάνωσις προβλέπεται καὶ εἶναι ἐπίσης ἀναγκαία, εἶναι ἡ φυτοπαθολογικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὑπηρεσία ἡ προωρισμένη ὄχι διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἰδιοτήτων τοῦ ἐδάφους μας καὶ τὴν βελτίωσιν αὐτοῦ ὡς ἐκ τῶν ἐγγείων βελτιώσεων, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν διαφόρων ἐπιδημιῶν. Δυστυχῶς τακτικὴ πρόβλεψις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν δὲν ὑπάρχει διότι καὶ αὐτὴ συνεχωνεύθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς γενικῆς διευθύνσεως. Ἐπίσης κύριος κλάδος τῆς γεωργίας ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἰδιαιτέρως πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ὑμῶν, εἶναι ὁ κτηνοτροφικός. Διότι ἂν συγκρίνωμεν τὴν κατάστασιν τῆς κτηνοτροφίας ἡμῶν ἐν σχέσει πρὸς ἄλλας κτηνοτροφίας ἄλλων χωρῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἴμεθα ἐν μειονεκτικῇ θέσει. Ἐὰν ἀναγάγωμεν εἰς μονάδας κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς στατιστικῆς ὁ ὁποῖος γίνεται προκειμένου περὶ κτηνοτροφίας τὸ σύνολον τῆς κτηνοτροφίας μας καὶ καθ’ ὃν ἰσοῦται μία μονὰς πρὸς ἕνα βοῦν 4 χοίρους καὶ 10 μικρὰ ζῶα. Κατὰ τοιοῦτον στατιστικὸν ὑπολογισμὸν ἔχομεν δύο (2) ἑκατ. μονάδων κτηνοτροφικῶν. Ἐὰν αὐτὰς τὰς συγκρίνωμεν πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῆς Χώρας ὑπολογιζόμενον πρὸς 6½ ἑκατομ., ἔχομεν μίαν ἀναλογίαν μιᾶς μονάδος πρὸς 3 κατοίκους ἐνῷ ἡ ἀναλογία αὐτὴ εἰς τὰς ὁμόρους χώρας καὶ ἰδιαιτέρως ἐν Ρουμανίᾳ εἶναι 1½ πρὸς 1 κάτοικον, καὶ ἐν Σερβίᾳ 1 πρὸς 1. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡμεῖς ὑστεροῦμεν εἰς ἀριθμὸν μεγάλων ζῴων, ἀλλὰ καὶ τὰ μεγάλα ζῷα τῆς Ἑλλάδος ὑπολείπονται καὶ κατὰ μέγεθος καὶ κατὰ βάρος τῶν αὐτῶν ζῴων τῶν ἄλλων χωρῶν, εὑρίσκομεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν πολὺ σοβαρᾷ μειονεκτικῇ θέσει ἀπὸ ἀπόψεως κτηνοτροφίας, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἐσωτερικὸς ἐφοδιασμὸς εἰς κρέας γίνεται ἔξωθεν κατὰ μέγιστον μέρος. Ἡ κατάστασις ὅμως αὕτη θὰ χειροτερεύσῃ ἂν δὲν λάβωμεν μέτρα. Ἡ ἐφαρμογὴ κύριοι τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου καὶ οἱ ἕνεκα αὐτοῦ διαμελισμοὶ μεγάλων κτημάτων, πολλαχοῦ μάλιστα καὶ ἡ κακὴ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ κηρυχθέντων ἀπαλλοτριωτέων χαρακτηρισθέντων ὡς γεωργικῶν κτημάτων καθαρῶς κτηνοτροφικῶν, ἡ ἐφαρμογὴ λέγω, αὕτη οὐσιωδῶς περιώρισεν τὴν κτηνοτροφίαν παρ’ ἡμῖν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κατέστησεν δύσκολον τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὑφισταμένης. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πλὴν τῆς σπουδῆς πρὸς ἵδρυσιν τῶν 4 γεωργικῶν σταθμῶν οἱ ὁποῖοι προβλέπονται διὰ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου νομίζω ὅτι πρέπει ταχέως νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα ἐνισχύσεως καὶ ἀναπτύξεως τῆς κτηνοτροφίας τῆς χώρας. Ἕτερον προϊὸν ὅπερ ἰδιαιτέρως πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὁ καπνός. Τὸ προϊὸν τοῦτο τοῦ ὁποίου ἡ καλὴ ρύθμισις ἀσφαλῶς ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς οἰκονομικῆς ἐξελίξεως τῆς χώρας, πρέπει νὰ κρατῇ ἀδιάπτωτον τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὑφίσταται τὸ προϊὸν τοῦτο διπλοῦν σήμερον ἀνταγωνισμόν: ἀνταγωνισμὸν ἐκ μέρους τῶν ἄλλων καπνοπαραγωγικῶν χωρῶν καὶ ἀνταγωνισμὸν ἐκ τῶν μὴ καπνοπαραγωγικῶν τοιούτων, ἀλλ’ ἐχουσῶν καπνοβιομηχανίαν ἡ ὁποία ἐπιδιώκει τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ κέρδους τοῦ καπνοῦ ἐκ τοῦ παραγωγοῦ καὶ μετάθεσιν αὐτοῦ εἰς τὴν καπνοβιομηχανίαν. Εἶναι δὲ ἀντιληπτὸν εἰς πάντας ὅτι ἡ κρίσις ἡ ἄμεσος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἔχει ἄμεσον ἀντίκτυπον ὄχι μόνον ἐπὶ τῶν καπνοπαραγωγικῶν τάξεων ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Μέτρα τοιαῦτα εἶναι πλεῖστα ὑπὸ τὴν μελέτην τῆς ἁρμοδίας Κοινοβουλευτικῆς ἐπὶ τοῦ καπνοῦ Ἐπιτροπῆς. Ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρῶτον τοιοῦτον μέτρον ἡ ἐλάττωσις τῆς φορολογίας, φορολογίας ἀληθῶς ἐπαχθοῦς οὐ μόνον δημοσιονομικῶς στερουμένης δικαίας βάσεως, διότι φορολογεῖ ὄχι μόνον τὸ κέρδος ἀλλὰ καὶ τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ ἔξοδα καὶ αὐτὰ τὰ χρέη τοῦ γεωργοῦ — ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον καθιστώσης δύσκολον τὸν συναγωνισμὸν μὲ τὸν καπνὸν τῶν ἄλλων χωρῶν λόγῳ τῆς αὐξήσεως τοῦ κόστους τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ. Ἐπίσης ἡ ἵδρυσις γεωργικῶν ἱδρυμάτων ἢ προτύπων κτημάτων πειραματικῶν ἐν οἷς θὰ γίνεται ἡ προσήκουσα διδασκαλία πρὸς βελτίωσιν μεθόδων καλλιεργείας καὶ συλλογῆς καὶ συσκευῆς τοῦ καπνοῦ εἶναι ἐπιβεβλημένη. Διότι ἐν αὐτοῖς πλὴν τούτου θὰ γίνεται καὶ ἡ διδασκαλία τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς προσηκούσης τῶν λιπασμάτων, διὰ τῶν τοιούτων δὲ γραφείων ἐπὶ πλέον θὰ ὑπαχθῇ εἰς μίαν τάξιν εἰς μίαν ἀρχὴν ἡ ὅλη παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ. Διότι σήμερον ἕκαστος παραγωγὸς φυτεύει ὅπου θέλει, ἐκτὸς τῶν βαλτωδῶν μερῶν ἅτινα ἐξῃρέθησαν ὑπὸ τοῦ ἐσχάτως ψηφισθέντος νόμου, οἱονδήποτε ποσὸν θέλει οἱανδήποτε ἔκτασιν καὶ οἱονδήποτε εἶδος, πειραματιζόμενος αὐτὸς ὁ ἴδιος ὄχι μόνον ἐπὶ τῆς ποσοτικῆς παραγωγῆς τοῦ ἀγροῦ του, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ποιοτικῆς τοιαύτης. Λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγοραστῶν καὶ ἰδίᾳ τῶν μεσιτῶν δὲν ἔχουσι τὴν προσήκουσαν ἱκανότητα καὶ εἰδικότητα διακριβώσεως αὐτῶν, ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἕνα μέρος κατωτέρας ποιότητος καπνοῦ ἐπὶ κινδύνῳ δυσφημίσεως τῆς Ἑλληνικῆς παραγωγῆς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἕκαστος γεωργὸς δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει του τὴν καταλληλότητα τοῦ ἀγροῦ του εἰς παραγωγὴν ὡρισμένου εἴδους καπνοῦ, ἀλλὰ παρακολουθεῖ τὴν κίνησιν τοῦ καπνοῦ, τὴν ζήτησιν μᾶλλον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς καλλιεργείας ὡρισμένους εἴδους αὐτοῦ. Ἐπομένως εἶναι ἀνάγκη ἱδρύσεως τοιούτων γραφείων, τοιούτων γεωργικῶν ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον θὰ συντελέσουν εἰς τὴν διατήρησιν τῆς καλῆς ποιότητος τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν περιορισμὸν καὶ τὸν καθορισμὸν τῆς ποσότητος καὶ ἐπιβολὴν ἐν γένει μιᾶς ἀρχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πρέπῃ νὰ βελτιωθῇ ἡ καπνοπαραγωγὴ γενικῶς. Ἤδη τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ ἄλλα τῶν ὁποίων ἡ συζήτησις καὶ ἡ ἀνάπτυξις δὲν εἶναι τῆς παρούσης καὶ ἐν γένει ἡ καπνικὴ πολιτικὴ τῆς χώρας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τείνῃ εἰς τὸ νὰ φέρῃ εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν τὸν καπνοπαραγωγὸν μετὰ τῆς καταναλώσεως· Καὶ τοῦτο πιστεύω ὅτι δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν ὀργανουμένων εἰδικώτερον καὶ ἀρτιώτερον, ἐνισχυομένων οἰκονομικῶς ἀλλὰ καὶ ἐρχομένων εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῶν ἔξω διὰ τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πρακτόρων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι οὕτω θὰ ἀναλάβωσιν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι τὴν διάθεσιν τοῦ προϊόντος αὐτῶν. Ἡ συνεταιριστικὴ αὐτὴ κίνησις, κύριοι, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ κλάδον ἐπίσης τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας, παρ’ ἡμῖν δὲν εὑρίσκεται εἰς ἐνθαρρυντικὸν σημεῖον. Τὸ πνεῦμα τὸ συνεταιριστικόν, καίτοι ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν ἐν Ἑλλάδι ἐκδηλούμενον εἰς ἑνώσεις κτηνοτροφικὰς μισθώσεις λιβαδίων κλπ., ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ 1915, ὅτε συστηματικώτερον ἐξεδηλώθη διὰ τὴν συνεταιριστικὴν ὀργάνωσιν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Κράτους ἔλαβεν ἀληθῶς μίαν τεραστίαν αὔξησιν διότι ἀνῆλθον οἱ συνεταιρισμοί μας εἰς 5000 περίπου, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἀνταπεκρίθησαν εἰς τὰς προσδοκίας καὶ τὰς ἐλπίδας, αἱ ὁποῖαι ἐστηρίχθησαν ἐπ’ αὐτῶν. Διότι ἐκ τῶν 5 χιλιάδων περίπου συνεταιρισμῶν αἱ 4 χιλιάδες εἶναι συνεταιρισμοὶ γεωργικῆς πίστεως λόγῳ τῶν εὐκολιῶν τοῦ δανεισμοῦ τὰς ὁποίας παρέχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, εἶναι 201 συνεταιρισμοὶ ἀγορᾶς, 289 πωλήσεως, καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ τοῦ σπουδαιοτέρου κλάδου τῆς γεωργίας, οἱ παραγωγικοὶ 176. Ἀλλὰ τὸ ἔτι μᾶλλον δυσάρεστον, κύριοι, εἶναι ὅτι ἡ τρέχουσα ἐξέλιξις τῆς συνεταιριστικῆς ὀργανώσεως ἐμφανίζεται μᾶλλον ἀποκαρδιωτικὴ· διότι ἐνῷ αὐξάνουσι κατὰ 70% οἱ συνεταιρισμοὶ γεωργικῆς πίστεως οἱ πιστωτικοὶ συνεταιρισμοὶ πωλήσεως καὶ ἀγορᾶς ἀπὸ 8% κατῆλθον εἰς 6%, οἱ δὲ παραγωγικοί, ἐκεῖνοι δηλαδὴ τῶν ὁποίων ἰδιαιτέρως ἔπρεπε νὰ ἀναμένεται ἡ αὔξησις, περιωρίσθησαν εἰς 4%. Τὰ ἐλαττώματα αὐτά, κύριοι, ὀφείλονται εἰς τὴν ἔλλειψιν πίστεως πρὸς τὴν συνεταιριστικὴν ἰδέαν, διότι ὁ λαὸς δὲν διεφωτίσθη καὶ δὲν διεπαιδαγωγήθη προσηκόντως, καίτοι καὶ ἡ ἐνίσχυσις ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἡ διδασκαλία τῶν νεωτέρων μεθόδων καὶ ἡ διάθεσις τῶν προϊόντων καὶ τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας καὶ τὸ πνεῦμα τῆς ἀποταμιεύσεως, ὡς γνωστόν, μόνον διὰ τῶν συνεταιρισμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθοῦν. Εἰς τοῦτο θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ὑπαίτιον καὶ τὸ Κράτος. Διότι ὅταν ὠργάνωσε τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐποπτείας καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν συνεταιρισμῶν, ἐστρατολόγησε τὸ προσωπικὸν τῆς ἐποπτείας αὐτῆς εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν χωρὶς νὰ ἀποβλέψῃ εἰς εἰδικὰ προσόντα, εἰς εἰδικὰς γνώσεις, καὶ οὕτω τὰ πρόσωπα ταῦτα τὰ ἐκτελοῦντα τὴν ἐποπτείαν τῶν συνεταιρισμῶν, μὴ ἔχοντα τά ἴδια συνείδησιν συνεταιριστικήν, μὴ ἔχοντα τὰ ἴδια σαφῆ ἀντίληψιν τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ τὸν ὁποῖον καλοῦνται νὰ ἐπιτελέσωσι, μὴ γνωρίζοντα τὰ ἴδια ποῖον εἶναι τὸ ἔργον τὸ τόσον σοβαρὸν διὰ τὸ ὁποῖον ἐκλήθησαν, ὄχι μόνον δὲν εἰργάσθησαν πρὸς διαφώτισιν τοῦ λαοῦ καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν παρ’ αὐτῷ τῆς συνεταιριστικῆς ἰδέας τῆς συνεταιριστικῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ δὲν εἰργάσθησαν οὔτε καὶ εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ τὸ ἁπλοῦν τοῦ ἐλέγχου· καὶ διὰ τοῦτο ἐνεφανίσθη εἰς ὅλους τοὺς συνεταιρισμοὺς πληθώρα ἀνωμαλιῶν διαχειριστικῶν, αἱ ὁποῖαι φυσικὸν ἦτο νὰ κλονίσουν σοβαρῶς τὴν πίστιν τοῦ γεωργικοῦ κόσμου πρὸς τοὺς συνεταιρισμοὺς ἐπὶ προφανῇ καὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ αὐτῆς τῆς προόδου τῆς γεωργίας τῆς χώρας. Νομίζω λοιπόν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τῆς ἀναδιοργανώσεως, δύναμαι νὰ εἴπω, τῆς συνεταιριστικῆς πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἰδιαιτέρως ἡ προσοχὴ καὶ ἡ ἐπιμέλεια τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Ὡς πρὸς τὸ πρόγραμμα τὸ γεωργικόν, κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐνῷ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ὑστερεῖ, ἴσως ἐκ κακῆς θελήσεως, εἰς τὴν ἐφαρμογήν του, ἐν τούτοις τοῦτο ἐφηρμόσθη πλήρως ὅσον ἀφορᾷ τὰ μισθολόγια. Διότι ἐνῷ αἱ δαπάναι τοῦ προσωπικοῦ ηὐξήθησαν κατὰ 80.000.000 περίπου ηὐξήθησαν δὲ γενικῶς αἱ δαπάναι ἐφ’ ὅλων τῶν κονδυλίων τῶν μὴ παραγωγικῶν, ὡς π. χ. διὰ τὰς ἀποδοχὰς τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ ἀπὸ 21.800.000 ἐφθάσαμεν εἰς 28.000.000, εἰς τὰς ἀποδοχὰς τακτικῶν ἐργατῶν ἀπὸ 3,500.000 ἐφθάσαμεν εἰς 7,500.000...

§59Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἡ αὔξησις μισθῶν, ἢ παίρνομεν περισσοτέρους ἐργάτας οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς χρειασθῶσιν;

§60Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Διὰ τοὺς τακτικοὺς ἐργάτας εἶμαι σύμφωνος ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὔξησις μισθῶν, ἀλλὰ παρατηρεῖται μία αὔξησις τεραστία εἰς τοὺς ἐκτάκτους ἐργάτας.

§61Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει φόβος ὅτι αὐξάνομεν τοὺς μισθούς. Θὰ εἴπῃ ὅτι αἱ διάφοροι ὀργανώσεις θὰ πάρουν ἐργάτας περισσοτέρους.

§62Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ διαχείρισις εἶναι δύσκολον νὰ ἐλεγχθῇ. Ἐφόσον, λοιπόν, δὲν ἔχομεν ἵδρυσιν καὶ προαγωγὴν γεωργικῶν ἱδρυμάτων, νομίζω ὅτι ἡ αὔξησις αὐτὴ δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη, ἢ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι λίαν περιωρισμένη εἰς ἐκτάκτους ἐργάτας, διότι ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἶναι δυσκολώτατος ὁ ἔλεγχος. Ὁ ἔλεγχος αὐτὸς δὲν φθάνει εἰς τὸ κέντρον. Ὅπου ὑπάρχουν γεωργικὰ γραφεῖα διευθυνόμενα ἐντίμως καὶ εἰλικρινῶς, βεβαίως εἶναι εὔκολος ἡ ἐργασία αὕτη, ἀλλὰ δυστυχῶς πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, ὅτι εἰς πλεῖστα γεωργικὰ γραφεῖα ἐσημειώθησαν τοιαῦται ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν καὶ ἐπεμβάσεις δικαστικάς. Ἐπίσης ἐξαιρετικῶς νομίζω ηὐξήθησαν, καίτοι φρονῶ ὅτι μετὰ τὸν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ψηφισθέντα νόμον θέλουσι καταργηθῇ, τὰ ἔξοδα διατεθίμενα δι’ ἀμοιβὰς μόνον τῶν μελῶν τοῦ γεωργικοῦ συμβουλίου. Ἀλλὰ μετὰ τὸν περιορισμὸν ὁ ὁποῖος θὰ προστεθῇ, ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ διατεθῇ τὸ κονδύλιον αὐτό. Ἕτερον κεφάλαιον τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπίσης πρέπει νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, εἶναι τὸ τῆς Ἐθνικῆς Δασοκομίας. Ἡ ὀργάνωσις τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας ἔχει σκοπὸν βεβαίως ὄχι μόνον τὴν ἔντασιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν δασῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν διατήρησιν τῶν πηγῶν τοῦ δασικοῦ πλούτου, καὶ τοιαύτην ὀργάνωσιν τῆς παραγωγῆς αὐτῶν, οὕτως, ὥστε πολυπληθεστέρα καὶ πλουσιωτέρα νὰ ὑπάρξῃ, ἀλλὰ καὶ τὴν ρύθμισιν τῶν σχέσεων δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν, ὡς ἐπίσης καὶ τὴν δικαιοτέραν κατανομὴν τῶν δασικῶν προϊόντων. Δυστυχῶς ὑπήρξαμεν ἐξαιρετικῶς ἀσταθεῖς εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς. Ἀπὸ τοῦ 1914 εἰσήχθησαν καὶ ἔγιναν 3 πλήρη σχέδια ἀναδιοργανώσεως τῆς δασικῆς μας ὑπηρεσίας, χωρὶς σοβαρῶς τό ἕνα νὰ διαφέρῃ ἀπὸ τὸ ἄλλο καὶ χωρὶς διάφορα σοβαρὰ ἀποτελέσματα νὰ δώσῃ τὸ ἕνα ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἀλλ’ ἁπλῶς ἕκαστος διευθυντὴς τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας ἀνερχόμενος εἰς τὸ ἀξίωμα αὐτὸ ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε ἀπὸ τῆς ἑπομένης νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἀντιλήψεις. Πρὶν ψηφισθῇ ὁ ἤδη ἰσχύων νόμος, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ δασικοῦ κώδικος, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ διαχωρισμοῦ τῶν κυρίως δασικῶν περιφερειῶν ἀπὸ τῶν βοσκοτόπων. Ἀπέβλεπον διὰ τοῦ νόμου τούτου, διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ δοθῇ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν καὶ τὴν γεωργίαν ἡ ἀπαραίτητος ἔκτασις πρὸς κτηνοτροφικὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ γεωργικὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῆς ὁποίας παρενεβάλλετο ἀσκόπως καὶ πολλάκις τυραννικῶς τὸ ἀνάστημα τοῦ δασικοῦ ὀργάνου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἐντοπισθοῦν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος αὐτῶν οἱ δασικοὶ ἐντὸς ὡρισμένων τόπων δασικῶν διαμερισμάτων, ἵνα καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ καθήκοντος αὐτῶν εἶναι εὐκολωτέρα, καὶ ὁ ἔλεγχος αὐστηρότερος. Ἐν τούτοις ἡ πρότασις αὐτὴ ἐθεωρήθη ἀπὸ τὴν δασικὴν ὑπηρεσίαν ὅτι ἀφήρει τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῆς ὅτι τῆς περιορίζει τὰ δικαιώματα, διότι κατὰ τόν ἰσχύοντα νόμον ἡ δικαιοδοσία τῶν δασικῶν ὀργάνων ἐκτείνεται ἐφ’ ὁλόκληρον τὴν ὕπαιθρον χώραν. Καί ἀντετάχθη μετὰ πείσματος ὁ τότε διευθυντής, ὁ μακαρίτης Μαρκόπουλος, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἐδέχθη νά συμπεριλάβῃ τὴν πρότασιν ἐκείνην νόμου εἰς τὸ τότε καταρτιζόμενον σχέδιον νόμου. Δυστυχῶς ὅμως περιέλαβεν αὐτὴν κατὰ τρόπον μὴ ἐφαρμόσιμον καὶ διὰ τοῦτο ἡ πρόοδος αὐτὴ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἔμεινε σχεδὸν γραμμένη στὸ χαρτί. Ὡς ἐπίσης καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ τρόπου τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἰδιωτικῶν δασῶν διετυπώθη κατὰ τρόπον μὴ ἐκτελέσιμον. Διὰ τοῦτο ἦλθε πρὸ ὀλίγου ἄλλο νομοσχέδιον συμπληρωματικόν. Ἐνῷ λοιπὸν οὐδεμία πρόοδος ἐσημειώθη ἀπὸ τῆς τοιαύτης δασικῆς ἀναδιοργανώσεως εἰς τὰ δασικὰ πράγματα, ἐν τούτοις ἐδημιουργήθη μία αὔξησις δαπανῶν τεραστία 8 περίπου ἑκατομμυρίων. Διότι ὄχι μόνον σχεδὸν προήχθησαν πάντες οἱ ὑπηρετοῦντες ὑπάλληλοι τότε, καὶ σᾶς ἀναγινώσκω πίνακα ἐκ τοῦ ὁποίου φαίνεται ὅτι ἐκ τῶν 14 ἐπιθεωρητῶν προήχθησαν 13, ἐκ τῶν 45 δασοκόμων οἱ 40, ἐκ τῶν 14 δασαρχῶν οἱ 13, ἐκ τῶν 170 κ.ο.κ. πλὴν ἀριθμοῦ 4–5, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον εἰς τοὺς μὴ προαχθέντας ἐδόθη τὸ δικαίωμα ἐφόσον συμπληροῦν πενταετίαν—συνεπλήρουν δὲ τότε ὅλοι τοιαύτην ὑπηρεσίαν— νὰ λαμβάνωσι τὸν μισθὸν καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ τῆς ὀργανικῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦν καὶ οὕτω ηὐξήθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ὅσον ἀφορᾷ τὴν δασικὴν ὑπηρεσίαν κατὰ 8.000.000. Ἐνῷ δὲ δαπανῶμεν 40.000.000, ἤτοι κατὰ 8 πλειότερα τοῦ παρελθόντος ἔτους, διὰ τὴν δασικήν μας ὑπηρεσίαν, δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν βελτίωσιν ταύτης. Ἀλλὰ καὶ οὔτε ἀναμένομεν τοιαύτην. Τὸ χειρότερον δὲ εἶναι, ὅτι δὲν λαμβάνεται οὐδεμία πρόνοια διατηρήσεως καὶ ἀναπαραγωγῆς τῶν δασῶν. Διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπαφίεται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν προβλεπομένων ἐπιτροπῶν ἀναδασώσεων, ἀλλὰ διὰ λόγους ὄχι μόνον οἰκονομικοὺς ἀλλὰ καλλωπιστικοὺς καὶ ἐξωραϊστικούς. Αὐτά, κύριοι, ἐν ὀλίγοις εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὄχι βεβαίως διὰ νὰ ἑλκύσω καὶ νὰ προκαλέσω τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοῦτο ἀναμφισβητήτως ὑφίσταται εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν ἀμείωτον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἐφ’ ὡρισμένων σημείων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀκόμη δὲν ἔχει ὀργανωθῇ ἡ ἀναγκαία ὑπηρεσία καὶ δὲν ἔχει ληφθῇ τοιαύτη, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἐνισχυθῇ περισσότερον οὐ μόνον οἰκονομικῶς ἀλλὰ καὶ παραγωγικῶς ὁ κλάδος αὐτὸς τῆς ἐσωτερικῆς μας παραγωγῆς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς.

§64Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅπως πρὸ 10 ἐτῶν ἐψηφίσθησαν οἱ ἀγροτικοὶ νόμοι, ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἤλπισεν εἰς τὴν ἀγροτικὴν αὐτοῦ ἀποκατάστασιν καὶ πάντες οἱ ἀκτήμονες ἀγρόται ἤλπισαν ὅτι θὰ ἀνατείλουν δι’ αὐτοὺς ἡμέραι εὐημερίας, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς ἡμέρας τὰς ὁποίας διῆγον ὅτε οὗτοι ὡς δοῦλοι ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν διαφόρων γαιοκτημόνων ἐκαλλιέργουν τὴν γῆν. Παρῆλθεν ἔκτοτε μία ὁλόκληρος δεκαετία καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων δὲν ἔχει γίνει καὶ ἐὰν ἔγινε, ἔγινε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε σήμερον νὰ ὑπάρχῃ πραγματικῶς ἡ ἀγροτικὴ ἐκείνη δυσφορία παρ’ ὅλοις ἐκείνοις περὶ τῶν ἀλλέως πως ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν φροντίσει. Παρ’ ὅλα τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἐξώδευσεν διὰ τὴν δημιουργίαν διαφόρων ὑπηρεσιῶν καὶ δὴ διαφόρων ἐποικιστικῶν ὑπηρεσιῶν, τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἡ ὑπηρεσία μας μέχρι σήμερον προσέφερε πρὸς τοὺς ἀγρότας εἶναι τοιαῦτα ὥστε νὰ μὴ δικαιολογοῦν τὴν ἐπὶ πλέον αὐτῆς παραμονήν. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον —καὶ τότε ἤμην βουλευτής— ὅταν ἐψηφίζετο τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος ἐπρότεινα τότε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος ἐντὸς τοῦ ὁποίου θά ἐγίνετο ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, διότι οἱ ἐντεταλμένοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, δηλαδὴ τὰ ἐποικιστικὰ ἐκεῖνα γραφεῖα οὐδόλως θὰ ἐφρόντιζαν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν.

§65Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὸ κόμμα σας κατεψήφισε τὸ ἄρθρον 119.

§66Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν μὲ ἀντελήφθητε κ. συνάδελφε. Ἀπερρίφθη ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὑπέβαλα, ἐν ᾗ ἔλεγον νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος ἐντὸς τοῦ ὁποίου θά γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Τοῦτο ὑπεστήριξε τὸ κόμμα μας, τότε καὶ σεῖς δὲν ἀπεδέχθητε. Ἐδημιουργήθησαν, κ. συνάδελφοι, μέχρι σήμερον 36 ἐποικιστικὰ γραφεῖα καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἀπηλλοτριώθησαν μέχρι σήμερον περὶ τὰ 1585 ἀγροτικὰ κτήματα. Ἐδημιουργήθησαν μέχρι σήμερον 1580 συνεταιρισμοὶ ἀποκαταστάσεως. Διὰ τούς συνεταιρισμούς, δὲ κύριοι, ἀποκαταστάσεως θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τὴν ἑξῆς φράσιν: δὲν πρόκειται περὶ συνεταιρισμῶν ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ περὶ συνεταιρισμῶν, οἱ ὁποῖοι ὡς μόνον σκοπὸν αὐτῶν ἔχουν τὴν λεηλασίαν τῶν χρημάτων αὐτῶν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, διότι ἡ ἐπίβλεψις ἡ ὁποία γίνεται ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ εὑρισκώμεθα πρὸ θεάματος λεηλασίας τῶν χρημάτων αὐτῶν καί, ἂν ἤθελον αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, νὰ ἀναζητήσουν τὰ διάφορα ἔξοδα τῶν διαφόρων συνεταιρισμῶν τῶν συντελεσθέντων μέχρι σήμερον, θὰ ἴδουν ὅτι τὰ ἔξοδα φθάνουν εἰς ποσὸν πολλῶν ἑκατομμυρίων καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ τῶν χρημάτων τούτων νὰ ἔχουν ἀποκατασταθῆ οἱ ἀκτήμονες καί, κατὰ τὸ ½, ἀποπληρώσει τὰ κτήματα αὐτῶν. Ἀλλά, κύριοι ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται ποσῶς αἱ μέχρι σήμερον παρελθοῦσαι Κυβερνήσεως νὰ δικαιολογηθῶσι —καὶ βαρύνει ἡ τοιαύτη πολιτικὴ παντὸς ἄλλου περισσότερον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διότι τὸ κόμμα τοῦτο ἐπὶ 15 ἔτη ὁλόκληρα, σχεδὸν συνεχῆ, διῴκησε τὸ Κράτος.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους.

§68Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἀσφαλῶς. Διότι μέχρι σήμερον, κ. συνάδελφοι, διὰ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσατε οἱ ἀριθμοὶ ἔρχονται καὶ σᾶς διαψεύδουν. Ἐκ τῶν 1500 κτημάτων τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον ἔχουν ἀπαλλοτριωθῆ, ἔχουν ἐκδικασθῆ παρὰ τῶν διαφόρων δικαστηρίων πόσα νομίζετε, κ. συνάδελφοι — διὰ νὰ χαρακτηρίσητε τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσατε —; Μόνον 511 κτήματα, ἐκ τούτων δὲ ἔχουσιν ὁριστικῶς διανεμηθῆ μόνον 81. Δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἠκολουθήσατε πολιτικὴν ἀγροτικὴν πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἢ παρεδώσατε τοὺς ἀτυχεῖς αὐτοὺς καλλιεργητὰς εἰς χεῖρας τῶν διαφόρων ἐκμεταλλευτῶν, εἴτε πολῖται εἶναι οὗτοι, εἴτε πολιτευόμενοι, εἴτε δὲν ξεύρω τί; Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ φέρω ὡρισμένα παραδείγματα διὰ νὰ σᾶς εἴπω πόσα χρήματα παρὰ τῶν διαφόρων συνεταιρισμῶν ἔχουν λάβει οἱ διάφοροι ἐπιτήδειοι, ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προστασίας αὐτῶν, ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἐκδικάσεως τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἐὰν θέλετε, κύριοι, συστήσατε μίαν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἰδῆτε τὶ χρήματα ἔχουν ἐξοδευθῆ παρὰ τῶν διαφόρων συνεταιρισμῶν εἰς τοὺς διαφόρους προστάτας. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ὡρισμένα παραδείγματα διὰ νὰ ἰδῆτε ὅτι ὑπάρχουν συνελεύσεις συνεταιρισμῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συμβληθῆ μετὰ διαφόρων προσώπων ἵνα κατορθώσουν καὶ ἐπιδικασθῆ ἓν κτῆμα, καὶ ἔχουν ἔλθει εἰς διαφωνίας διὰ νὰ λάβουν οἱ διάφοροι ἐκεῖνοι προστάται πρὸς 5, καὶ 10 καὶ 15 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Ἐφ’ ὅλων δὲ τούτων τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας οὐδὲν μέχρι σήμερον ἔλαβε μέτρον ὑπὲρ τῶν συνεταιρισμῶν. Ἄν θὰ ἠθέλατε νὰ ἀναζητήσητε καὶ τὰ ἄλλα ἔξοδα τῶν συνεταιρισμῶν, θὰ ἰδῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ἔξοδα ξενίας συνεταιρισμῶν 50, 60, 70 χιλιάδες δραχμές. Οἱ μέχρι σήμερον δὲ ἀκτήμονες γεωργοὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ὑπὸ διηνεκῆ ἀνησυχίαν ἐὰν καὶ κατὰ πόσον τὸ κτῆμα αὐτό, τὸ ὁποῖον τοὺς παρεδόθη προσωρινῶς εἶναι δικό τους, ἀνέρχονται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 60 χιλιάδων. Ὑπάρχουν δηλαδὴ γεωργοὶ ἀκτήμονες εἰς τοὺς ὁποίους ἐδώκατε μίαν σπιθαμὴν γῆς διὰ νὰ τὴν καλλιεργήσουν καὶ δὲν ξεύρουν ἂν θ’ ἀποκατασταθοῦν ὁριστικῶς καὶ ἂν θὰ μείνουν μέχρι τέλους εἰς αὐτό. Ὡς εἶπον καὶ πρὸ ἡμερῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἔξω τῆς Ἀττικῆς παρεδόθη ἀπὸ τὸ 1925 ἓν κτῆμα εἰς τοὺς ἀκτήμονας τῶν Ἀχαρνῶν καὶ τοὺς παρεδόθη ἡ νομή, ἀλλ’ ἐξεδόθησαν ἀλλεπάλληλοι διαταγαί, δι’ ὧν ἄλλοτε ἐγκαθίσταντο εἰς τὸ κτῆμα καὶ ἄλλοτε ἐξεδιώκοντο καὶ σήμερον εἶναι ἔξω. Ἡ ἐποικιστικὴ ὑπηρεσία, κύριοι συνάδελφοι, μέχρι σήμερον ἔχει ἐξοδεύσει πάμπολα ἑκατομμύρια εἰς προσωπικὸν καὶ εἰς ἄλλα κονδύλια, τὰ ὁποῖα ὅπως θὰ ἴδετε εἰς ἓν τμῆμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τὰ ἔξοδα τῆς ἐποικιστικῆς ὑπηρεσίας εἶναι: «Ἀποδοχαὶ προσωπικοῦ διευθύνσεως καὶ γραφείων ἐπικισμοῦ 10 ἑκατομμύρια. Ἀποδοχαὶ ὑπαλλήλων τεχνικῆς ὑπηρεσίας ἁπασῶν τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ταμείου ὑπαγομένων ὑπηρεσιῶν 4 ἑκατομμύρια». Δηλαδὴ τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων τῶν ἐποικιστικῶν γραφείων ἀνέρχεται εἰς 67 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Τὰ διάφορα γραφεῖα, ὡς λειτουργοῦν μέχρι σήμερον, εἶναι γραφεῖα διεκπεραιώσεως διαφόρων ἀναφορῶν ἀγροτῶν ζητούντων τὴν ἐκδίκασιν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Τὸ χείριστον πάντων εἶναι, ὅτι ὡς ἐκ τῆς βραδύτητος τῆς ἐποικιστικῆς ὑπηρεσίας ἔχουν ἐπέλθει δυσάρεστα ἀποτελέσματα εἰς τὴν Ἐθνικὴν καὶ τὴν ἰδιωτικὴν Οἰκονομίαν. Ὅταν ὑπάρχουν 60 χιλιάδες καλλιεργηταὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ξεύρουν ἂν τὸ κτῆμα τὸ ὁποῖον τοὺς ἐδόθη προσωρινῶς εἶναι πράγματι ἰδικόν των, δὲν ἠμποροῦν νὰ καλλιεργήσουν ἐντατικῶς οὔτε μὲ τὴν ὄρεξιν μὲ τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος γνωρίζει ὅτι τὸ κτῆμα εἶναι ἰδικόν του καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπέρχεται μείωσις εἰς τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἀπολύτως εἶναι ἀναγκαία ἡ ταχεῖα συμπλήρωσις ἢ μεταρρύθμισις τῶν νόμων περὶ συνεταιρισμῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε οἱ συνεταιρισμοὶ νὰ μὴ εἶναι πηγὴ καταχρήσεων, ἀλλ’ ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηρίζεται ἡ ἀποκατάστασις. Ἐκάμαμεν τὸν νόμον περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἀλλὰ δὲν μοῦ λέγετε: εἴδατε ποτὲ συνεταιρισμόν, πρόεδρον συνεταιρισμοῦ ἢ σύμβουλον συνεταιρισμοῦ νὰ κατηγορηθῇ ἢ νὰ φυλακισθῇ διὰ τὰς καταχρήσεις τὰς ὁποίας ἔχουν κάμει μέχρι σήμερον;

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ὄχι; Εὑρίσκονται τοιοῦτοι εἰς τὰς φυλακάς.

§70Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δέχομαι ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὰς φυλακάς, ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο ποῖος πταίει; Πταίει αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἐπίβλεψιν ἀσκεῖ ἐπὶ τῶν συνεταιρισμῶν μέχρι σήμερον, ἐκτὸς ἂν πιστεύετε ὅτι ὑπάρχει ἐπίβλεψις διὰ τοὺς συνεταιρισμούς. Ἀλλὰ ποία δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐπίβλεψις, ὅταν μέχρι σήμερον οὐδεὶς προσῆλθε νὰ ρυθμίσῃ τὰ τῶν συνεταιρισμῶν; Ἀλλ’ ἐντὸς ὀλίγου θὰ μᾶς ἔλθουν σχέδια περὶ συστάσεως τῶν συνεταιρισμῶν καὶ πρὸς πρόληψιν τῶν καταχρήσεων. Καὶ ὑποστηρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης. Τίς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὑπάρχει ἀναλήθεια ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν καὶ τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἀνέφερα, ἐὰν τὰ ἔξοδα αὐτὰ τῶν ἐποικιστικῶν γραφείων τὰ ἀνερχόμενα ὑπὲρ τὰ 170 ἑκατομμύρια, ἐὰν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου ἀνελάμβανον αὐτά; Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ νὰ δώσῃ μίαν κατεύθυνσιν εἰς τὰ κτήματα, εἰς τὴν συλλογὴν ἀξιωματικῶν, εἰς τὴν συλλογὴν μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ μεταβοῦν διὰ νὰ διανείμουν τὰ κτήματα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, κύριοι συνάδελφοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ λάβῃ τὸ Κράτος ὑπ’ ὄψιν του, ἦτο νὰ ἀφήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς νὰ ἔλθουν εἰς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεις μὲ τοὺς ἰδιοκτήτας διὰ νὰ ἐξαγοράσουν τὰ κτήματα καὶ γίνουν κύριοι τῶν κτημάτων. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὅσοι ἐκ τῶν συνεταιρισμῶν καὶ ἐκ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἦλθον εἰς ἀπ’ εὐθείαν συνεννόησιν μετ’ αὐτῶν, ἠγόρασαν τὰ κτήματά των εἰς εὐτελεστάτην τιμήν· ἐκεῖνοι δὲ εἶναι σήμερον οἱ καλλίτεροι καλλιεργηταὶ καὶ οἱ καλλίτεροι ἀγρόται.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅπου τὸ ἐζήτησαν οἱ καλλιεργηταὶ δὲν τὸ ἠρνήθη τὸ ὑπουργεῖον νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν.

§72Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο πρὸ παντὸς χρειάζεται νὰ ἐξευρεθοῦν ποῖοι εἶναι οἱ ἀκτήμονες· ἀλλ’ ὡς λειτουργοῦν σήμερον τὰ τῶν ἐποικιστικῶν ὑπηρεσιῶν, εἶναι ἀδύνατον αἱ ἐποικιστικαὶ ὑπηρεσίαι νὰ εὕρουν τοὺς πραγματικῶς ἀκτήμονας. Καὶ παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς φαινόμενον, ὅτι ἐνῷ ἀποκαθίστανται ἀκτήμονες εἰς ἕν κτῆμα, μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν ἐκδιώκονται ἀπὸ αὐτὸ τὸ κτῆμα καὶ ἔρχεται ἕνας ἄλλος. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους νὰ γίνῃ ἀποκατάστασις ἀκτημόνων καλλιεργητῶν; Ἐὰν θέσητε ἕνα μέσον ὅρον τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα αἱ διάφοροι ἐποικιστικαὶ ὑπηρεσίαι διένειμον, ἐὰν θέσητε ἕνα μέσον ὅρον 50 ἑκατομμυρίων, ἔχουν ἐξοδευθῆ περὶ τὰ 500 ἑκατομμύρια μέχρι σήμερον παρὰ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν δι’ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν· ἔναντι δὲ αὐτῶν τῶν ἑκατομμυρίων οὐδὲν ἔχουσιν ἐπιτελέσει πρὸς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθησαν. Μήπως ὅλοι οἱ νόμοι οἱ ἀγροτικοί, οἱ δύο νόμοι οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν, μήπως καὶ ὁ ἄλλος νόμος ὁ ἐμφυτευτικὸς δὲν εἶχαν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα; Δὲν ἔφερεν εἰς δίκας τοὺς ἐμφυτευτὰς μὲ τοὺς ψιλοὺς κυρίους; Ἐὰν ἠδυνάμεθα δι’ ἑνὸς καὶ μόνου ἄρθρου νὰ εἴχομεν καὶ τὸ ἐμφυτευτικὸν ζήτημα λύσει, ὥστε νὰ μὴ μένωσι δυστυχεῖς ἐμφυτευταὶ θύματα τῶν ἀκτημόνων καὶ δυνηθῶμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ μὲν ἐμφυτευτὴς νὰ λαμβάνῃ τὰ ¾, ὁ δὲ ψιλὸς κύριος νὰ λαμβάνῃ τὸ ¼ ἄνευ ἀποζημιώσεως, τότε τὰ πράγματα θὰ ἦσαν εἰς τὴν θέσιν των. Σήμερον ὅμως εὑρισκόμεθα εἰς τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, οἱ ἐμφυτευταὶ νὰ γίνωσι καὶ πάλιν ἀκτήμονες, διότι εὑρίσκονται καθημερινῶς εἰς δίκας μὲ τοὺς ψιλοὺς κυρίους τῶν κτημάτων. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐφόσον ἡ κατάστασις αὐτὴ εἰς τοὺς ἀγρότας εἶναι τοιαύτη, δὲν πρέπει νὰ μᾶς φαίνεται παράδοξον πῶς διαμαρτύρονται οἱ ἀγρόται, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο βλέπουν εἰμὴ τὸν χωροφύλακα ὁ ὁποῖος ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας τοὺς παρακολουθεῖ διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων. Εἰδικῶς διαμαρτύρονται διότι μέχρι σήμερον οὐδὲν νομοθέτημα ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ οὗ νὰ προβλέπεται ἡ ταχεῖα διανομὴ τῶν κτημάτων καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ κλήρου, οὕτως ὥστε νὰ δυνηθοῦν καὶ ἐκεῖνοι νὰ εἶναι βέβαιοι ὅτι θὰ ἔχωσιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοὺς ἐδόθη προσωρινῶς. Ἐδόθησαν τὰ κτήματα εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς, γνωρίζετε δέ ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς αὐτοὺς νὰ κτίσουν ἔστω καὶ μίαν καλύβαν ἐπὶ τοῦ κλήρου αὐτῶν διὰ τὴν στέγασίν των. Γνωρίζετε, ὅτι δὲν τοὺς χορηγεῖται ἄδεια ἐπὶ τοῦ κλήρου διὰ νὰ κτίσουν ἔστω καὶ μίαν καλύβαν διὰ νὰ εἰσέλθουν. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καλλιεργήσῃ, κύριοι, ὁ καλλιεργητής, ὅταν ἀπαγορεύεται εἰς τὸν κλῆρον τὸν ὁποῖον τοὺς δίδετε νὰ κτίσουν; Ὅλα αὐτά, κύριε ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ἔχουσι μίαν ὑπόθεσιν, ὅτι δὲν δύνανται ἐπ’ ἄπειρον οἱ καλλιεργηταὶ νὰ ἐπιμείνουν πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις, καὶ ἀναγκάζεσθε νὰ ὑποβάλητε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ ὁποίου ἀντὶ νὰ φροντίζητε διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν καλλιεργητῶν, ἀπαγορεύετε εἰς τοὺς συνεταιρισμούς, τὴν ἀνάμιξιν εἰς τὴν πολιτικὴν διότι λέγεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι οἱ σύμβουλοι τῶν συνεταιρισμῶν ἀναγκαστικῶς κηρύσσονται ἔκπτωτοι, ἐφόσον ἀναμιγνύονται εἰς τὴν πολιτικήν. Βεβαίως, κύριε ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας ἐφόσον ἀκολουθεῖτε τὴν πολιτικὴν ταύτην, ὁ ἀγρότης ὑποχρέωσιν ἔχει καὶ δικαίωμα νὰ στραφῇ πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις καὶ νὰ ἴδῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ τοῦ δώσουν τὴν ταχεῖαν ἀποκατάστασιν. Πρῶτον λοιπὸν μέλημα ἡμῶν θὰ εἶναι ὄχι ἡ ὑποβολὴ τῶν τοιούτων νομοσχεδίων, ἀλλ’ ἡ πρόνοια περὶ λήψεως τῶν ἀναγκαίων μέτρων διὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν. Τὰ ἔξοδα κινήσεως θὰ ἠδύναντο νὰ περιορισθοῦν πολύ, κύριε ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, διότι οἱ ἀτυχεῖς χωρικοὶ εὑρίσκονται πρὸ μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως τῆς νομοθεσίας μας μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν διακατεχομένων δασῶν καὶ ἐκτάσεων, ὥστε δὲν ἠμποροῦν νὰ κάμουν τίποτα. Βλέπετε ὁλόκληρα χωριὰ εἰς τὰ ὁποῖα οἱ χωρικοὶ ἔχουν τοὺς ἀμπελῶνάς των, τὰ σπίτια των, τὰ ὁποῖα ὅμως τὸ δημόσιον ἔχει κηρύξει ὡς δημόσια. Ἀπαγορεύεται εἰς αὐτοὺς καὶ ἡ ξύλευσις ἀκόμη καὶ κατὰ παράβασιν αὐτῶν τῶν διατάξεων τοῦ κώδικος, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν ἐδῶ καὶ ἠλπίσαμεν πάντες ὅτι ἡ ψήφισις αὐτοῦ τοῦ κώδικος θὰ ἐπέφερεν ἀνακούφισιν εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἀλλ’ αἱ δασικαὶ ὑπηρεσίαι τὸν παρερμηνεύουν, προβαίνουν εἰς πρωτόκολλα κατὰ τῶν χωρικῶν καὶ εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὰς φυλακὰς πολλοί. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι καθημερινῶς εἰς τὸν παλαιὸν στρατῶνα φέρουν διὰ δασικὰς παραβάσεις καὶ ἐγκλείουν σωρείαν ἀνθρώπων. Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐλάμβανεν μέτρον ὑπὲρ τῶν ἀτυχῶν χωρικῶν, αὐτοὶ θὰ ἐσείποντο εἰς τὰς φυλακάς. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὅταν ὁ νόμος ἐπιτρέπῃ εἰς τὸν χωρικὸν νὰ μεταφέρῃ ξηρὰ ξύλα, ὑποχρεοῦνται τὰ ὄργανα τὰ δασικὰ νὰ ἐφαρμόζουν πιστῶς τὸν νόμον. Ὅταν βγάζετε ἀπαγορευτικὴν διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας ἀπαγορεύεται ἡ ξύλευσις καὶ διὰ τὰς οἰκιακὰς ἀνάγκας, ἐφαρμόζεται ὁ νόμος;

§73Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὁ νόμος λέγει ὅτι ὑπάρχουν περιφέρειαι εἰς τὰς ὁποίας ἀπαγορεύεται ἀπολύτως ἡ ξύλευσις.

§74Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὁ νόμος λέγει ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ ξύλευσις μόνον εἰς τὰ δάση τὰ πρότυπα. Οὐδὲν δάσος ἐν Ἀττικῇ εἶναι πρότυπον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεσχέθη ταχεῖαν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν καὶ διανομὴν πλήρη. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τοῦ εἴπω ὅτι μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη ἐγένετο. Τὶ τὴν θέλετε τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἀφοῦ ὁ ἀγρότης δὲν γνωρίζει ἄν τὸ κτῆμα εἶναι ἰδικόν του; Θὰ πάρῃ τὸ δάνειον καὶ θὰ τὸ διαθέσῃ ἀλλαχοῦ. Ἔχομεν καὶ ἕνα ἄλλο κονδύλιον εἰς τὴν ἐποικιστικὴν ὑπηρεσίαν 7.500.000 δραχμῶν δι’ ἀγορὰν ἐφοδίων καὶ σπόρων. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ κατάχρησις ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸ κονδύλιον αὐτὸ εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῶν ἁρμοδίων. Ὅλα τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα δίδονται δῆθεν πρὸς ἀγορὰν σπόρων καὶ ἐφοδίων, ὅλα ταῦτα ἐξατμίζονται· διότι μόλις λαμβάνονται παρὰ τῶν διαφόρων ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν γίνεται καμμία ἐπίβλεψις ἐκ μέρους τῶν ἐποικιστικῶν ὑπηρεσιῶν, οὐδὲν ἄλλο πράττουν, παρὰ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποὺ τοὺς δίδονται τὰ δάνεια αὐτά, μόλις ἀγοράσουν εἴδη καλλιεργείας, τὰ πωλοῦν τὴν ἑπομένην. Ἀλλὰ μήπως καὶ ὁ διδόμενος σπόρος πρὸς καλλιέργειαν δὲν πωλεῖται; Πωλεῖται καὶ αὐτὸς κύριοι συνάδελφοι, γίνεται δὲ καὶ πρόξενος ζημίας πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πράγματι θέλουν νὰ καλλιεργήσουν τὴν γῆν.

§75Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι εἰς βάρος τῶν γεωργῶν.

§76Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν θὰ ἐπώλουν τὸν σπόρον, ἐὰν ἐγνώριζον ὅτι τὸ χωράφι εἶναι ἰδικόν των.

§77Ν. ΞΗΡΟΣ. Τόσον ἐλλείπει ἡ γεωργικὴ συνείδησις ἀπ’ αὐτούς;

§78Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Πῶς νὰ σχηματισθῇ γεωργικὴ συνείδησις, ἀφοῦ ὅλα τὰ γεωργικὰ γραφεῖα εἶναι γραφειοκρατικὰ καὶ ἀφοῦ ἀντὶ νὰ ἐξέρχωνται οἱ γεωπόνοι διὰ νὰ διδάσκουν τὸν ἀγρότην ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις αὐτοῦ καὶ πῶς νὰ καλλιεργῇ τὴν γῆν, ἐξέρχονται μόνον διὰ νὰ δικαιολογοῦν τὰ διάφορα ὁδοιπορικά; Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ φέρῃ τὸ ταχύτερον τροποποιήσεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου τοιαύτας ὥστε νὰ ἐξασφαλίσουν εἰς τοὺς ἀγρότας τὴν ἐκδίκασιν τῶν κτημάτων καὶ τὴν διανομὴν τῶν κλήρων· διότι ἄνευ τούτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε ὅτι ἀκολουθεῖτε ἀγροτικὴν πολιτικήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἔχω νὰ συστήσω, εἶναι ὅτι πρέπει πρὸ παντὸς ὁ νόμος περὶ συνεταιρισμῶν νὰ μεταρρυθμισθῇ, ἐγὼ δὲ θὰ ἔφθανον καὶ μέχρι τοῦ σημείου τῆς καταργήσεως ὅλων τῶν συνεταιρισμῶν, νὰ γίνῃ νέον σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐκπροσωποῦνται οἱ διάφοροι ἀγρόται. Διότι οἱ συνεταιρισμοὶ ὡς ἔχουν σήμερον εἶναι πηγὴ καταχρήσεων καὶ τίποτε ἄλλο.

§79Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ καὶ μέσον κομματικῶν ἐκμεταλλεύσεων. Ὑπάρχει ὅμως ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 602.

§80Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐὰν δὲν λάβητε τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς προτείνομεν, οἱ ἀγρόται ἔχουν δικαίωμα νὰ στραφοῦν πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις. Τοῦτο θὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀκηδίας τοῦ Κράτους ἔναντι αὐτῶν. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, κ. συνάδελφε. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὴ νομίσετε ὅτι ὁμιλεῖ περὶ τῶν συνεταιρισμῶν. Ἔχει μόνον ἕνα ἄρθρον καὶ λέγει ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς προέδρους τῶν συνεταιρισμῶν καὶ εἰς τὰ μέλη νὰ μετέχουν...

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὸ βρίσκετε αὐτὸ μικρὸν, κύριε συνάδελφε;

§82Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Βεβαίως, κύριοι, ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, ὅταν λέγομεν περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ὅλοι ὑμεῖς οἱ μὴ ἔχοντες τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσχοληθῆτε μὲ τοὺς ἀριθμοὺς θὰ νομίζετε ὅτι ἐγένετο κἄποια ἐντατικὴ ἐργασία πρὸς ἀποκατάστασιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν διεβεβαίωσα τὴν Βουλὴν ὅτι ἐπὶ 1580 κτημάτων τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθησαν ἀπαλλοτριωτέα, ἔχουν διανεμηθῇ μόνον 81, βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὸ Κράτος ἀκολουθεῖ πραγματικὴν γεωργικὴν πολιτικήν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀκολουθουμένην πολιτικήν. Καὶ διὰ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸ ὁποῖον ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον 15ετίαν κυβερνᾷ τὸν τόπον καὶ εἶναι τὸ πλέον ὑπεύθυνον παντὸς ἄλλου, ἔπρεπεν ἡ γεωργικὴ πολιτικὴ νὰ ἔχῃ ἤδη δώσει τοὺς καρπούς της, διότι καὶ ἡ δυσπραγία τοῦ γεωργικοῦ κόσμου προέρχεται ἐκ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως καταθέσῃ σχέδιον νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς».

§84Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑποβαλλόμενον σχέδιον νόμου δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς κενοτομία, ἀποτελεῖ εἰς τὰ πλεῖστα αὐτοῦ ἄρθρα ἐπανάληψιν τῶν διατάξεων αἱ ὁποῖαι περιέχονται εἰς τὰ ὑπὸ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως κατατεθέντα σχέδια νόμου διὰ τὸν ὀργανισμὸν τῆς χωροφυλακῆς, τὸ μὲν πρῶτον κατὰ τὸ 1928 ὑπὸ τοῦ τέως ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ζαβιτζιάνου, τὸ δὲ δεύτερον λήγοντος περίπου τοῦ 1929 ὑπὸ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ἀργυροπούλου. Ἐπὶ δύο μόνον σημείων τοῦ ὀργανισμοῦ θέλω νὰ ἐπιστήσω ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς σημείων τὰ ὁποῖα θίγονται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρω ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὸ πρῶτον σημεῖον εἶναι ἡ ὑπαγωγὴ τῆς χωροφυλακῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ μέχρι τοῦδε κρατοῦν σύστημα εἶναι ὅτι τὰ μὲν καθαρῶς στρατιωτικὰ ζητήματα ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ ὑπουργείου Στρατιωτικῶν πάντα δὲ τὰ λοιπὰ ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἔχουν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι εἶναι ὀρθοτέρα ἡ πλήρης ὑπαγωγὴ τοῦ σώματος εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπειδὴ ἐν τούτοις ἡ ἰδέα αὐτὴ δὲν ἔχει ὡριμάσει, δὲν θὰ ἐπεθύμουν δὲ νὰ δώσω λαβὴν εἰς παρεξηγήσεις καὶ εἰς σχόλια, ἐμμένω εἰς τὸ κρατοῦν σύστημα καὶ ἑπομένως τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς τὸ θεωρῶ ὡς ἐξακολουθοῦν νὰ ὑπάγεται εἰς ἀμφότερα τὰ ὑπουργεῖα. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε κρατοῦντα ἔχει αὐτὸς τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως οὐδεμίαν πειθαρχικὴν ἔχει ἐξουσίαν ἐπὶ τοῦ σώματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνετέλει καὶ συντελεῖ ὥστε παρὰ τὴν προσπάθειαν τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς νὰ ἀκολουθῇ τὴν γραμμὴν τὴν χαρασσομένην ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν παρὰ τὴν προσπάθειαν, λέγω αὐτὴν δὲν σπανίζουσι παραδείγματα κατὰ τὰ ὁποῖα τὸ συναίσθημα ὅτι δὲν εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ τιμωρήσῃ τοὺς παρεκτραπέντας, ἀλλ’ ἄλλος ὑπουργὸς, καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑποθέσεων ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ὑπουργείου εἰς τὸ ἄλλο μεσολαβοῦσι καὶ χρονοτριβαὶ καὶ ἡ γραφειοκρατικὴ βραδύτης συνετέλεσαν καὶ συντελοῦν ὥστε νὰ καθίσταται πλέον ἀναγκαία ἡ ἐξάρτησις ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐλέγχεται καθ’ ἑκάστην σχεδὸν συνεδρίασιν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διότι δὲν λαμβάνει μέτρα ἐναντίον ὡρισμένων παρεκτρεπομένων ὀργάνων τῆς χωροφυλακῆς. Καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παραπέμπῃ ἑκάστοτε τὰ ζητήματα αὐτὰ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὴ παρακολουθῶν τὸ ἔργον τῆς χωροφυλακῆς εἰμὴ ἀκροθιγέστατα, διότι παρ’ αὐτῷ δὲν ἔχει παρὰ ἕνα ταγματάρχην τῆς χωροφυλακῆς καὶ μερικοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχει τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ κρίνῃ καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἔχομεν τὸ παράδοξον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως, ἀλλὰ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσῃ τὰς ἀποφάσεις του αὐτὰς σεβαστὰς μὴ ἔχων οὐδεμίαν ἐξουσίαν ἐπὶ τῆς χωροφυλακῆς. Τὸ ἄτοπον αὐτὸ διορθώνεται διὰ τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου, διότι παρέχεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ αὐτὴ πειθαρχικὴ ἐξουσία ἡ ὁποία ἰσχύει διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι ἐθεωρήθη ὡς σκοπιμώτερον ὅπως ἡ παραπομπὴ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς εἰς ἀνακριτικὰ συμβούλια ἐπειδὴ θίγει τὸν νόμον περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν, θίγει τὸ ζήτημα τῆς συνθέσεως τῶν συμβουλίων, καὶ χρειάζεται καὶ κάποιο στρατιωτικὸν πνεῦμα, καὶ δι’ αὐτὸ παραμένει εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἴσως ἀργώτερον πεισθοῦν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς καὶ ὅλοι οἱ ἀσχολούμενοι μὲ τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς ὅτι θὰ πρέπει τὰ πράγματα νὰ ὁδηγήσουν εἰς τὸ νὰ μεταβιβασθῇ ὁλόκληρος καὶ ἡ ὑπολειπομένη ἁρμοδιότης τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως τὰ πράγματα δὲν θίγονται παρὰ μόνον ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ τιμωρία ἢ μᾶλλον ἡ ἀπειλὴ τῆς τιμωρίας ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παρεκτρέπονται καὶ ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ νὰ κρατήσῃ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς στενωτέραν ἐπικοινωνίαν, ἑπομένως νὰ καταστήσῃ ἐντονώτερον τὸ συναίσθημα τῆς εὐθύνης ἀπέναντι τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῶν ὀργάνων τῆς χωροφυλακῆς. Εἶναι καὶ ἡ ἄλλη πλευρά, ἡ πλευρὰ τῆς ἠθικῆς ἀμοιβῆς. Κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε κρατοῦν σύστημα, εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀμοιβῶν, εἰς τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν καὶ ἐν γένει εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς τῶν ἠθικῶν ἀμοιβῶν, ἡ χωροφυλακὴ ἐν τῇ δράσει της παρηκολουθεῖτο ἐξ ὁλοκλήρου ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι τὸ προάγον τοὺς ἄνδρας τῆς χωροφυλακῆς ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι τὸ ἀπονέμον ἐπαίνους καὶ παντὸς εἴδους ἠθικὰς ἀμοιβὰς εἰς τοὺς συντελέσαντας εἰς τὴν δίωξιν τῆς ληστείας κτλ. Οὕτως ἔχομεν τὸ παράδοξον ὁ ἕνας ὑπουργὸς νὰ παρακολουθῇ τὴν δρᾶσιν των καὶ νὰ εὑρίσκεται ἐν πλήρῃ ἀδυναμίᾳ νὰ ἀπονέμῃ οἱανδήποτε ἀμοιβήν, ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσηγήσεων ποὺ τοῦ κάνει ἕνας ταγματάρχης, ὁ ὁποῖος ὁσονδήποτε καλὸς καὶ ἂν εἶναι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς χωροφυλακῆς. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεμία ἐξουσία. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν ἀμέσως εἰς μεταβολὴν τοῦ συστήματος τῶν προαγωγῶν, ἐφ’ ὅσον τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς διατηρεῖ τὸν στρατιωτικὸν χαρακτῆρα καὶ ἐφ’ ὅσον ἑπομένως οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ ἔχουν τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχει ἡ σύνθεσις τοῦ συμβουλίου τῶν ἀντιστρατήγων. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ βλέπῃ ἀξιωματικοὺς δράσαντας, τῶν ὁποίων ἡ προαγωγὴ ἔπρεπε νὰ συντελεσθῇ ταχύτερα, διότι ἄλλαι εἶναι αἱ ἐπικρατοῦσαι ἀντιλήψεις εἰς τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, διότι εἴπομεν ὅτι οὔτε οἱ ἀντιστράτηγοι ἔχουν γνῶσιν οὔτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει γνῶσιν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν εἰς ὅλα τὰ ζητήματα νὰ γίνηται καθημερινὴ ἐπικοινωνία μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔχομεν ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ προαχθοῦν, διότι ὑπάρχουν ὡρισμένα στοιχεῖα εἰς βάρος των. Κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα θὰ κρίνωνται οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῶν ἀντιστρατήγων, ἀλλὰ τὰ διατάγματα τῶν προαγωγῶν θὰ ὑπογράφωνται ὑπὸ τῶν δύο ὑπουργῶν. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν διὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς ἐξουσίας εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅστις θὰ ὑπογράφῃ τὰ διατάγματα μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν θὰ δοθῇ κἄποιο κῦρος εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὥστε νὰ εἶναι πραγματικῶς κύριος τῶν εὐθυνῶν μὲ τὰς ὁποίας βαρύνεται ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ὑπουργείου. Εἰσάγεται ἡ προστασία ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς ἡ ὁποία πλέον ἀποτελεῖ τὸν κανόνα δι’ ὅλους τοὺς δημοσίους λειτουργοὺς καὶ μοναδικὴν ἐξαίρεσιν ἀπὸ ὅλους τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ἀπετέλει διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς· εἰσάγεται φραγμὸς εἰς τὰς μετακινήσεις τῶν ἀξιωματικῶν τούτων. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς δύνανται νὰ μετατίθενται ἐπὶ ἁπλῇ, συνηθέστατα δὲ ἀναιτιολογήτῳ, προτάσει τῶν ἑκάστοτε ἀρχηγῶν τῆς χωροφυλακῆς, διότι δὲν εἶναι ᾐτιολογημένη ἡ πρότασις «διὰ λόγους ὑπηρεσίας» καὶ ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς εἴπω ποῖα εἶναι τὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα προκύπτουν ἐκ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Ὡς πρὸς μὲν τὴν πλευρὰν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς, εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς χωροφυλακῆς ὑπάρχει μία συγκέντρωσις ἐξουσιῶν, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς καμμίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν. Οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τοῦ στρατεύματος ἔχει τοιαύτην δικαιοδοσίαν. Ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καὶ αὐτὸς παρὰ ἕνα φραγμὸν νὰ δεχθῇ ἢ νὰ μὴ δεχθῇ. Εἶναι δὲ συνηθέσταται αἱ ἐπεμβάσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διὰ νὰ εἶμαι ἐν ἀκριβείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ πρέπει νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀνθίστανται εἰς τοὺς πειρασμοὺς ν’ ἀναστέλλουν ἑκάστοτε προτάσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς, ἀφοῦ δύνανται τόσον εὐκόλως νὰ τὸ κάμουν. Ἐκ τῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐνεργείας μένει ἡ ἐντύπωσις εἰς τὸ σῶμα ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς τῆς χωροφυλακῆς εἶναι ὁ παρίας τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων νὰ μετατοπίζηται, νὰ ἐκσφενδονίζηται ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἄλλο. Ἡ κατάστασις αὐτὴ παύει διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς, διότι καταρτίζεται τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον συμβούλιον γνωμοδοτεῖ διὰ τὰς μετακινήσεις τῶν ἀξιωματικῶν, εἶναι δὲ ἡ γνωμοδότησις ἁπλῶς συμβουλευτικὴ καὶ ὄχι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν ὑπουργόν, δὲν δύναται δηλαδὴ ὁ ὑπουργὸς ἄνευ συμφώνου γνώμης τοῦ συμβουλίου αὐτοῦ νὰ μεταθέσῃ. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἐκ τῶν καθηκόντων αὐτοῦ καθ’ ἑκάστην ἀναμιγνύεται καὶ καθ’ ἑκάστην δημιουργεῖ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι οἱ προϊστάμενοι ἐκ πνεύματος ἀλληλεγγύης δὲν θέλουν νὰ μεταθέτουν, δι’ αὐτὸ ἐθεωρήθη σκόπιμον νὰ μετέχουν τοῦ συμβουλίου τούτου καὶ ἰσάριθμοι δικαστικοί, ὄχι τόσον διότι τὰ λοιπὰ μέλη τοῦ συμβουλίου τὰ ὁποῖα στρατολογοῦνται δὲν εἶναι ἱκανὰ ὥστε νὰ προφυλάσσουν τοὺς κατωτέρους συναδέλφους των ἀπὸ αὐθαίρετον μετάθεσιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ φύσις τῆς ὑπηρεσίας εἶναι τοιαύτη ὥστε ἐπιβάλλεται πολλάκις ταχεῖα ἀπομάκρυνσις ἀστυνομικοῦ τινος καὶ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ δεθοῦν αἱ χεῖρες τῆς διοικήσεως. Δίδεται ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως πάλιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς καὶ τῇ ἐγκρίσει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ γίνῃ μετακίνησις, ἀλλ’ εἰς ρητὰς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἀναφερομένας περιστάσεις· ἐντὸς ὅμως τριῶν μηνῶν συνερχόμενον τὸ συμβούλιον τῶν μεταθέσεων δέον νὰ προσδώσῃ ὁριστικὸν κῦρος ἢ νὰ τὴν ἄρῃ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπιζητεῖται ἕνας συμβιβασμὸς μεταξὺ τῆς ἀνάγκης τῆς προστασίας τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος εἰς ἐκτάκτους περιπτώσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ κυριωτέρα τῶν εἰσαγομένων καινοτομιῶν. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἐπιζητεῖται ἐπίσης καὶ ἡ ριζικὴ μεταβολὴ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς χωροφυλακῆς κατὰ ἕνα τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπέλθῃ καὶ οἰκονομία δαπάνης, ἀλλὰ καὶ ἁπλούστευσις τοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ μελέται τῶν οἰκονομικῶν συστημάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ταχέως, δι’ αὐτὸ θεσμοθετεῖται μὲν ἡ μεταβολὴ αὕτη, ἀλλὰ ἐπαφίεται εἰς τὴν διοίκησιν διὰ διαταγμάτων νὰ θέσῃ εἰς ἰσχὺν τὰς διατάξεις αὐτάς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιφέρονται οἰκονομίαι σημαντικαί. Αἱ οἰκονομίαι αὗται δὲν γίνονται ἐπὶ ζημίᾳ τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ γίνονται ἐπ’ ὠφελείᾳ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιζητεῖται καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, διότι ἐκ τῆς μελέτης, ἡ ὁποία ἔχει γίνει καὶ ὑπὸ τῶν προκατόχων καὶ ὑπ’ ἐμοῦ διεπιστώθη ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς ὑπερέβη τὰς ἀνάγκας τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἴσως μάλιστα.....

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀφίνετε αὐτὴν τὴν λεπτομέρειαν.

§86Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρὸς τὰ μέτρα αὐτὰ τὰ βασικὰ συμπίπτει καὶ ἡ λῆψις ἄλλων μέτρων ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὁποίων ἐλπίζεται ὅτι τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, τοῦ ὁποίου τὴν δρᾶσιν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπῄνεσα ἐκ τῆς ἐξοντώσεως τοῦ Τζατζᾶ, ἐλπίζεται ὅτι θὰ τονωθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ δυνηθῇ ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἐντελέστερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον τὸν προορισμόν του.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§88Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν τὴν Βουλήν. Ὀλίγας μόνον παρατηρήσεις θέλω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους πλέον, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ἐγκλείει εἰς τοὺς κόλπους του τὸ ἐμπόριον, τὴν βιομηχανίαν, τὰς πλουτοπαραγωγικὰς πηγάς, τὴν Ἐργατικὴν Νομοθεσίαν, καὶ ἐν συνόψει εἶναι ὁ γενικὸς διαιτητὴς ὅλων τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων. Ἐκ τῆς καλῆς αὐτοῦ λειτουργίας καὶ τῆς σώφρονος κατευθύνσεώς του κατὰ μέγα μέρος ἐξαρτᾶται ἡ προαγωγὴ τοῦ τόπου καὶ ἡ ἠρεμία τῶν κοινῶν τάξεων. Ἐκ τῆς δράσεως αὐτοῦ καὶ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον χειρίζεται τὰ ἀναφαινόμενα μεγάλα προβλήματα δύναται νὰ πείσῃ τὴν κοινωνίαν ὅτι αἱ πηγαὶ τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος δὲν ἐστήρρευσαν, ἀλλ’ ὅτι ἄντικρυς πρὸς τ’ ἀναρχικὰ κηρύγματα εἶναι δυνατὸν νὰ παγιώσῃ ἠθικωτέραν καὶ τιμιωτέραν τάξιν πραγμάτων ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Δὲν θ’ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Εἶναι γνωστὴ καὶ ὀφείλεται ἡ πρώτη του δρᾶσις εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Εἶναι γεγονὸς ὅτι τὸν τελευταῖον καιρὸν ἐστερήθη τὸ ἐν λόγῳ ὑπουργεῖον τοῦ ἀνωτάτου ἐκείνου προσωπικοῦ του ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον τὸ ἐχειραγώγησε κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, καὶ σήμερον ὁπότε τὰ προβλήματα εἶναι μεγαλείτερα καὶ ἐπιτακτικώτεραι αἱ ἀνάγκαι ἐμφανίζεται εἰς προσωπικὸν ὑλικὸν πτωχότερον. Αἱ μεγάλαι ἐπιχειρήσεις ὡς ἀμοίβουσαι πλουσιώτερον, ἐστέρησαν τὸ Κράτος ἐπιλέκτων στοιχείων διότι δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ εἰς παροχὰς μισθῶν τοὺς ἰδιωτικοὺς οἰκονομικοὺς ὀργανισμούς. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι βουλευταί, τὸ ἐμπόριον, διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν τῶν παρατηρήσεών μου τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ. Δὲν ἀντιμετώπισε καὶ δὲν ἐχειραγώγησεν ἐπαρκῶς τὰς ἐμπορικάς μας συναλλαγὰς ἐκεῖ ὅπου ἀξιοῦν αὐτὸ αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Σήμερον γράφεται ὁ μοιραῖος ἐπίλογος τῆς μεταπολεμικῆς ἐποχῆς, διότι ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην φορὰν σήμερον γίνεται καταφανὴς ἡ διάσεισις τῶν οἰκονομικῶν θεμελίων τῆς Εὐρώπης. Τὰ προηγμένα Κράτη ἔσπευσαν ἐγκαίρως νὰ κατατοπισθοῦν ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν μεταπολεμικῶν φαινομένων συνάπτοντα συμβάσεις ἐμπορικάς, ἐγκαθιστῶντα ἐμπορικοὺς ἀκολούθους, ἀσφαλίζοντα τὰ Ἐθνικά των προϊόντα ἔναντι τῶν ἀναφαινομένων κινδύνων. Ἔναντι τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν προϊόντων, τοῦ καπνοῦ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου, τὸ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἐξεπλήρωσεν ὅσας εἶχεν ὑποχρεώσεις. Ὤθησεν εἰς αὔξησιν τὴν καπνοπαραγωγὴν, χωρὶς νὰ λάβῃ πρότερον μέτρα κατάλληλα τοποθετήσεως τῶν περισσευμάτων τοῦ καπνοῦ, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐνεφανίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργὸς ἐστερημένος ἐπιχειρημάτων κατὰ τῶν ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος ἐλέγχων. Δὲν θὰ μακρυγορήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ διότι αἱ φωναὶ τῶν ἐν ἀπογνώσει εὑρισκομένων καπνοπαραγωγῶν καὶ Ἑλλήνων καπνεμπόρων εἶναι ἔναυλοι ἀκόμη εἰς τὰ ὦτα ὅλων μας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔλαιον δὲν θ’ ἀσχοληθῶ μὲ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἀντιμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τῆς στιγμῆς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι δυστυχῶς μόλις ἐσχάτως ἤρχισε κινουμένη πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Δὲν δύναμαι ὅμως ν’ ἀποσιωπήσω μίαν τακτικὴν συνεχιζομένην εἰς τὸν τρόπον τῆς συσκευασίας καὶ ἐξαγωγῆς ἐλαίου καὶ ἐλαιῶν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Κατὰ τοὺς τελευταίους μάλιστα καιροὺς ἔχομεν καὶ ἐπισήμους ἐκθέσεις, ἐξ ὧν καταφαίνεται ὅτι ἡ ἀπροσεξία, ἡ κερδοσκοπία, ἡ νοθεία, ὅλαι αἱ τάσεις διὰ τὸν ἀθέμιτον πλουτισμὸν ἐξεδηλώθησαν εἰς πολλὰ κέντρα καταναλώσεως τοῦ προϊόντος μας αὐτοῦ, εἰς βάρος καὶ τῆς ἐξαγωγῆς καὶ τῶν ἐμπορικῶν οἴκων τῶν σοβαρῶν. Προχθὲς ἀκόμη αἱ ἐφημερίδες ἔγγραφον ὅτι τὸ ἔλαιον καὶ αἱ ἐλαῖαι καὶ τὰ σῦκα καὶ ἡ σταφὶς ἐξάγονται κατὰ τρόπον ἄθλιον καὶ εἰς βάρος τοῦ προϊόντος. Ἡ ἔλλειψις ἐμπορικῶν ἀκολούθων καὶ πάσης ἐπιβλέψεως ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων μᾶς κατήντησεν εἰς τὴν ἐλευθέραν αὐτὴν δυσφήμησιν ἐκ μέρους ἐνίων, τῶν προϊόντων μας. Δὲν ἀναγγέλω τίποτε νέον διότι γνωρίζω ὅτι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς βουλευτὰς εἶναι γνωστὴ καὶ ἡ νοθεία καὶ ἡ ἀθλία συσκευασία τῶν ἐξαγομένων προϊόντων μας.

§89Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Σεῖς νομίζετε ὅτι ἐμπορικὰ καταστήματα ἀξίας, ἐκ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν πολλὰ κυρίως εἰς τὴν Καβάλλαν, εἶναι ἱκανὰ νὰ κάμουν τοιαύτας καταχρήσεις;

§90Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὁμιλεῖ μόνον διὰ τὸν καπνόν, ὁμιλεῖ καὶ διὰ τὴν σταφίδα καὶ διὰ τὰ σῦκα καὶ διὰ τὸ ἔλαιον, καὶ δι’ ὅλα ἐν γένει τὰ ἐξαγόμενα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν προϊόντα μας.

§91Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Μὴν ἀνησυχῆτε, κ. συνάδελφε! Δὲν ἠθέλησα ν’ ἀποδώσω μομφὴν γενικῶς εἰς τοὺς ἐξαγωγικοὺς οἴκους μας, ἀλλὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν ὑπευθύνων ἐπὶ τῶν συνεπειῶν τὰς ὁποίας ἔχει διὰ τὸν τόπον ἡ προσπάθεια μερικῶν νοθευτῶν καὶ κερδοσκόπων τοὺς ὁποίους γνωρίζομεν ἀσκοῦντας εἰς βάρος τῶν ἐθνικῶν προϊόντων, εἰς βάρος τῆς ἐμπορικῆς ἠθικῆς, εἰς βάρος τοῦ Κράτους. Αἱ καταγγελίαι μου αὐταὶ εἶναι συνεπεῖς καὶ πρὸς τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πρεσβευτῶν μας. Τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον ὑφίσταται καὶ αὐτὸ τὰς συνεπείας τῆς οἰκονομικῆς ἐπιδημίας ἡ ὁποία μαστίζει τὴν Εὐρώπην, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα ἀλλ’ ἀφέθησαν νὰ ἐξελλίσσωνται μοιρολατρικῶς τὰ πράγματα εἰς ὅλα τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα. Ηὐξήσαμεν ἀλογίστως τὸν πληθυσμὸν τῶν κυριωτέρων πόλεων τοῦ Κράτους δι’ ἀνεγέρσεως πληθώρας ἀστικῶν συνοικισμῶν ἐκεῖ ὅπου ὁ ὑπάρχων ἐμπορικὸς καὶ ἐπαγγελματικὸς κόσμος μόλις ἠδύνατο νὰ συντηρηθῇ. Ὁ ἄνευ προγράμματος ἐποικισμὸς τῶν ἀστῶν προσφύγων ὑπῆρξεν ἕνα κτύπημα ὀλέθριον διὰ τὸν ἀστικὸν προσφυγικὸν κόσμον ἐκ τῆς πληθώρας τῶν παρασιτικῶν ἐπαγγελμάτων. Ἀναφέρω ἁπλούστατον παράδειγμα τὴν πόλιν τῆς Καβάλλας, ἡ ὁποία ἐτριπλασιάσθη εἰς ἀστικὸν πληθυσμὸν ἐνῷ ἐμειώθη αἰσθητῶς τὸ περιθώριον ἐκ τοῦ ὁποίου ἀπέζων οἱ ἐπαγγελματίαι καὶ ἔμποροι μιᾶς πόλεως εἴκοσι χιλιάδων κατοίκων. Παρόμοια συνέβησαν καὶ εἰς πλείστας ἄλλας πόλεις, καὶ ἀντὶ νὰ προλάβωμεν τὸ κακόν, τοποθετοῦμεν τὸν ἀστικὸν προσφυγικὸν κόσμον εἰς κέντρα ἀστικὰ ὅπου εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσουν, καὶ θὰ φθάσωμεν συντόμως εἰς τὸ σημεῖον ν’ ἀντιμετωπίζωμεν τὴν διαρροὴν τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὴν ἐγκατάλειψιν τῶν οἰκιῶν των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν βιομηχανίαν δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι εἶναι γνωστὴ ἡ ἀγωνία ὑπὸ τῆς ὁποίας κατέχεται. Τὰ μελετώμενα μέτρα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ μία στοιχειώδης διὰ τὴν βιομηχανίαν ἀνακούφισις, ἐκ τῆς ἑδραιώσεως τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται καὶ τὸ ἡμερομίσθιον τῶν ἐργαζομένων. Διὰ τὰς νέας χώρας ὑπάρχει τρόπος καὶ ἡ μικρὰ βιομηχανία νὰ τονωθῇ καὶ ὁ ἐμπορικὸς καὶ ἐπαγγελματικὸς κόσμος νὰ ἐνισχυθῇ καὶ ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι ἡ παροχὴ κτηματικῶν δανείων ἢ ἡ διανομὴ τῶν ὁμολογιῶν τῶν πολεμοπαθῶν. Ἡ κτηματικὴ πίστις εἶναι ἐλαχίστη ἐνῷ πλήρεις εἶναι αἱ ἐγγυήσεις καὶ μεγάλαι αἱ περιουσίαι καὶ τὰ κτήματα. Τὸ παράπονον συνεχίζεται εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Θρᾴκην, διότι μὲ τὸ σταγονόμετρον παρέχεται ἡ πίστις αὐτὴ ἐνῷ ἀντιθέτως ἀφθονωτάτη εἶναι εἰς ὡρισμένα διαμερίσματα τοῦ Κράτους. Ἡ μὴ ἀντιμετώπισις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἶναι μία ἐπὶ πλέον παράλειψις ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων. Θέλομεν νὰ πιστεύωμεν, ὅτι τὸ νέον συναφθησόμενον κτηματικὸν δάνειον δὲν πρόκειται νὰ διατεθῇ ἀγνοουμένου καὶ πάλιν τοῦ κόσμου τῶν κτηματιῶν τῆς Νέας Ἑλλάδος. Ἡ ἀναβολὴ ἐπίσης τῆς διανομῆς τῶν ὁμολογιῶν τῶν πολεμοπαθῶν δικαίως χαρακτηρίζεται ὡς ἀδικαιολόγητος, καὶ ἡ καθυστέρησις αὕτη ἐπιδεινώνει τὴν θέσιν τῶν πασχόντων πολεμοπαθῶν. Τὰ συλλαλητήρια καὶ αἱ διαμαρτυρίαι συνεχίζονται, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον διὰ λόγους τοὺς ὁποίους οὐδόλως δικαιολογεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ν’ ἀναβάλλεται ἡ διανομὴ τῶν ὁμολογιῶν.

§92Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα τῶν ὁμολογιῶν τῶν πολεμοπαθῶν ἀνήκει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν. Κακῶς ἄρα φαντάζονται ὅσοι φαντάζονται ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἀντίρρησιν εἰς τὴν διανομήν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπισπεύδει τὴν διανομήν, ἀλλὰ θέλω νὰ κανονίσω τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ὁποῖον μόλις ἀποσταλοῦν αἱ ἀποφάσεις περὶ πληρωμῆς θ’ ἀρχίσῃ τὴν διανομήν.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄλλωστε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοῦ ὡμίλησεν, καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν προχωρεῖ μὲ τὴν ἀπαιτουμένην ταχύτητα καὶ πρέπει νὰ ἐπισπεύσωμεν.

§94Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἡ διανομὴ ὀφείλει νὰ ἐπιταχυνθῇ καὶ νὰ μὴ χρονίσῃ. Πρόκειται περὶ ζητήματος ἐξαιρετικῆς σοβαρότητος διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θρᾴκην, ἀφοῦ ἔχομεν κρούσματα πτωχεύσεων διὰ δέκα ἢ εἴκοσιν χιλιάδες δραχμῶν. Ἄλλο σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐξήντλησε τὰς προσπαθείας του τὸ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ τουρισμοῦ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἄλλα Κράτη καταβάλλουν κολοσσιαίας προσπαθείας καὶ δημιουργοῦν πόρους σοβαροὺς ἐκ τῆς ἐπισκέψεως ξένων περιηγητῶν, ἡμεῖς, ἔχοντες τὰ ἀθάνατα μνημεῖα καὶ τὸν ὡραιότερον οὐρανὸν καρκινοβατοῦμεν εἰς τήν προπαγάνδαν αὐτήν. Ἡ μόνη ἐνίσχυσις τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς τουρισμοῦ, εἶναι ἡ ἐπιχορήγησις τεσσάρων ἑκατομμυρίων ἐκ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ. Οἱ ἀρχαιολογικοὶ τόποι στεροῦνται καὶ δρόμων καὶ κέντρων παραμονῆς, καὶ τὰ ὡραιότερα Ἑλληνικὰ τοπεῖα εἶναι ἀπροσπέλαστα εἰς τοὺς ξένους καὶ περιηγητάς, ἐκ τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας καὶ τῶν κινδύνων τῆς ὑγείας καὶ τῶν κακοποιῶν. Παρ’ ὅλα αὐτά, εἶναι γεγονὸς ὅτι αὐξάνει κατ’ ἔτος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπισκεπτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κατά τὸ 1922 εἴχομεν δώδεκα χιλιάδας ἐπισκέπτας, τὸ 1923 δεκατέσσαρας χιλιάδας, τὸ 1924 εἰκοσιμίαν χιλιάδας, τὸ 1925 εἴκοσι δύο χιλιάδας, τὸ 1926 τριάκοντα ἑπτὰ χιλιάδας, τὸ 1927 τεσσαράκοντα δύο χιλιάδας, τὸ 1928 ἑβδομήκοντα τρεῖς χιλιάδας, τὸ 1929 ἑκατὸν δέκα χιλιάδας, ἐκ τῶν ὁποίων 40 χιλιάδες Ἕλληνες καὶ 69 χιλιάδες ἀλλοδαποί. Πρὸς τὴν πλευρὰν αὐτὴν κ. βουλευταὶ ὀφείλομεν σοβαρώτερον νὰ στραφῶμεν, διότι δύναται ὁ Τουρισμὸς νὰ ἀποβῇ μία πηγὴ πλούτου διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ὀφείλομεν νὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ζῶμεν ὑπὸ τὴν Ἀκρόπολιν καὶ ὅτι δέον νὰ δημιουργήσωμεν δι’ αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, συνθήκας διαβιώσεως τοιαύτας εἰς τοὺς ξένους καὶ περιηγητάς, ὥστε νὰ μὴ τοὺς βλέπωμεν συτιζομένους εἰς τὰ ὑπερωκεάνειά των καὶ ἀδυνατοῦντας νὰ περιοδεύσουν τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ὅ,τι περισσότερον μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον, κ. βουλευταὶ εἶναι ἡ ἐξέτασις τῆς ἐργατικῆς μας νομοθεσίας καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐργατικῶν νόμων. Ἡ νομοθεσία ἡ ἐργατικὴ ἐν Ἑλλάδι εἶναι πλουσιωτάτη καὶ ἀποτελεῖ ὀγκώδεις τόμους ἐστιβαγμένους εἰς τὴν διεύθυνσιν ἐργασίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλ’ εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι κατὰ μέγα μέρος οἱ ἐργατικοὶ νόμοι δὲν ἐφαρμόζονται ἐν Ἑλλάδι. Ἔχομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς οἰκονομίας καὶ διεύθυνσιν ἐργασίας μὲ τρεῖς μόνον ἐπιθεωρητὰς καὶ ὀκτὼ ἐπόπτας δι’ ὅλον τὸ Κράτος καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Βουλγαρία ἔχει 17 ἐπόπτας, ἡ δὲ παλαιὰ Σερβία 24. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν. Ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργὸς θὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ κεφαλαιώδους αὐτοῦ σημείου, διὰ νὰ αἰσθανθῇ καὶ ὁ ἐργάτης ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἐκπροσωπεῖται μόνον μὲ τὸν ὑποκόπανον, τὸ ἰδιώνυμον, καὶ τὰς ἐξορίας, ἀλλ’ ἐκπροσωπεῖται καὶ διὰ τῆς στοργῆς καὶ τῆς μερίμνης ὑπὲρ τῆς ὑγείας καὶ τῆς ἀσφαλείας αὐτοῦ. Ἡ ἀνάθεσις τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐργατικῶν νόμων εἰς τὰς ἀστυνομικὰς ἀρχάς, ἀποτελεῖ ἕνα μελανὸν σημεῖον ὀπισθοδρομικότητος καὶ ἀδυναμίας. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τηρήσωμεν τὰς ὑποσχέσεις ἃς ἀνέλαβεν ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς διεθνοῦς συμβάσεως τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν. Ποία ἡ θέσις τῶν ἐργαζομένων ἐν Ἑλλάδι σήμερον; Αἱ ἐκθέσεις αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς διευθύνσεως ἐργασίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας παρουσιάζουν μίαν τραγικὴν καὶ ἀθλίαν κατάστασιν, ἐκθέτουσαν τὴν Ἑλλάδα ὡς Κράτος πεπολιτισμένον. Ἡ ἐξέτασις τῶν συνθηκῶν τῆς διαβιώσεως, ὡς ἐμφανίζονται εἰς ὑπεύθυνα ὑπηρεσιακὰ κείμενα, ἀποτελοῦν μίαν πρόκλησιν εἰς κάθε ἀμερόληπτον κριτὴν καὶ ἀφοπλίζουν ὅλους ἐκείνους τοὺς μεγαλοστόμους οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ θεραπεύσουν διὰ συμβουλῶν καὶ νουθεσιῶν μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία κυριολεκτικῶς ἀτιμάζει τὸ Κράτος. Δὲν θέλω νὰ μακρυγορήσω ἀναγινώσκων ὅλας τὰς ἐκθέσεις.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μία καὶ δύο ἐκθέσεις δὲν βλάπτουν ἂν ἀναγνωσθοῦν.

§96Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Τὸ κεφάλαιον ὅμως περὶ ἐφαρμογῆς τῶν ἐργατικῶν νόμων αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ ἀναγνώσω ἐφόσον μάλιστα δὲν πρόκειται περὶ ἰδικῆς μου ἐρεύνης, ἀλλὰ περὶ ἐρεύνης ἐπιθεωρητοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἰδοὺ τὶ λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Σαλιβέρου. (ἀναγινώσκει). Οἱ ἐργατικοὶ νόμοι καὶ ἰδίως αἱ περὶ ὡρῶν ἐργασίας καὶ ἡλικίας τῶν ἐργαζομένων τοῦ νόμου ΔΚΘʹ εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστος εἰς τὴν Μακεδονίαν μὴ ἐξαιρουμένης καὶ αὐτῆς τῆς Θεσσαλονίκης. Γυναῖκες καὶ ἀνήλικα ἐργάζονται εἰς τὰ νηματουργεῖα τῆς Βερροίας καὶ τὰ ὑφαντουργεῖα τῆς Ναούσης καὶ τῆς Ἐδέσσης ὑπὲρ τὰς 12 συνεχεῖς ὥρας καθ’ ἑκάστην, μὲ μιᾶς μόνον ὥρας μεσημβρινὴν ἀνάπαυσιν καὶ ταύτην μόνον κατὰ τοὺς καυστικωτέρους θερινοὺς μῆνας τοῦ ἔτους. Εὗρον ἐργοστάσια εἰς τὴν Βέρροιαν εἰς τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ νυκτερινὴ ἀνάπαυσις ἔχει καταργηθῆ καὶ αἱ ἐργάτιδες ἐργάζονται ἐναλλὰξ καθ’ ἑβδομάδα αἱ ἡμίσεις ἀπὸ τῆς 7ης πρωϊνῆς μέχρι τῆς 7ης ἑσπερινῆς καὶ ἄλλαι ἀπὸ τῆς 7ης ἑσπερινῆς μέχρι τῆς 7ης πρωϊνῆς μὲ διπλάσιον ὡς μοὶ εἶπον διὰ τὴν νυκτερινὴν ἐργασίαν ἡμερομίσθιον, πολὺ ὅμως ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς δηλώσεως ταύτης τόσον τοῦ ἐργοστασίου ὅσον καὶ τῶν ἐργατῶν καὶ ἐργατίδων. Εὗρον ἐργοστάσια εἰς τὰ ὁποῖα ἡ μεσημβρινὴ ἀνάπαυσις καὶ κατ’ αὐτοὺς ἀκόμη τοὺς θερμοτέρους μῆνας τοῦ ἔτους, ἔχει τελείως καταργηθῆ καὶ αἱ ἐργάτιδες ὑποχρεοῦνται νὰ τρώγουν ἐπὶ ποδὸς καὶ συγχρόνως ἐργάζωνται καὶ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς τοῦ ἡλίου μέχρι τῆς 8ης ἢ 9ης ἑσπερινῆς ὥρας. Εὗρον ἐργοστάσια εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Κυριακὴ ἀργία εἶναι ἄγνωστος καὶ τὸ εἰς αὐτὰ ἐργατικὸν προσωπικὸν ὑποχρεοῦται νὰ ἐργάζηται συνεχῶς ἐπὶ μῆνας καὶ μὲ ἐλάχιστα διάμεσα χρονικὰ διαστήματα ἀναπαύσεως. Εὗρον ἐργοστάσια εἰς τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ φυσικὴ ἀνάγκη ὑποβάλλεται εἰς περιορισμοὺς καὶ ἡ ἐκπλήρωσις αὐτῆς μόνον καθ’ ὡρισμένας ὥρας ἐπετρέπετο. Εὗρον τέλος ἐργοστάσια εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἀνηλίκων ὑπερβαίνει πάντα βαθμὸν ἀπανθρωπίας καὶ προκαλεῖ τὴν ἀγανάκτησιν καὶ αὐτοῦ τοῦ μᾶλλον ἀγροίκου καὶ σκληροῦ βασανιστοῦ, διότι ἡ χρησιμοποίησις νηπίων μὴ συμπληρωσάντων τὸ 12ον ἔτος τῆς ἡλικίας των εἰς ἐργασίας ἐπιπόνους, συνεχεῖς καὶ μακρὰς δὲν δύναται ἢ καὶ τὴν σκληροτέραν νὰ μαλλάξῃ καρδίαν καὶ τὸν μᾶλλον σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ αὐτῶν εὐμενῶς. Ἅπασαι αἱ ἀνωτέρω παραβάσεις τοῦ προστατευτικοῦ νόμου περὶ ἀνηλίκων καὶ γυναικῶν δυστυχῶς λαμβάνουσι χώραν, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐν γνώσει καὶ τῇ ἀνοχῇ τῶν ἀστυνομικῶν ἀρχῶν, αἵτινες εἶναι ἐπιφορτισμέναι διὰ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν ἐργατικῶν νόμων αἵτινες εἰς τὰς σχετικὰς παρατηρήσεις μου ἀντέταξαν ὡς δικαιολογίαν τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ καταλλήλου προσωπικοῦ καὶ τὴν ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ χωροφυλάκων, ὅπως δυνηθῶσιν ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς ὅλας τὰς ἀνατεθειμένας εἰς αὐτὰς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αἱ παραβάσεις τοῦ νόμου ΔΚΘʹ αἵτινες καθιστῶσιν ἐπιτακτικὴν τὴν ἀνάγκην παρουσίας ἐν Μακεδονίᾳ νομίμου καὶ ἐπαρκοῦς κατ’ ἀριθμὸν ὑπηρεσίας ἐξ Ἐπιθεωρητῶν καὶ Ἐποπτῶν ἐργασίας, διότι καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐργατικοὶ νόμοι, ἐλάχιστα ἢ οὐδόλως ἐφαρμόζονται καὶ ἰδίως εἰς τὰ ἐκτὸς τῆς Θεσσαλονίκης βιομηχανικὰ κέντρα. Ὁ νόμος περὶ ὑγιεινῆς καὶ ἀσφαλείας τῶν ἐργατῶν εἶναι εἰς τὰ περισσότερα ἐργοστάσια ἄγνωστος, καὶ αἱ ὑγιειναὶ συνθῆκαι καθὼς καὶ τὰ μέτρα τῆς ἀσφαλείας διὰ τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τῶν ἐργαζομένων ἐλάχιστα ἢ οὐδόλως ἐφαρμόζονται. Οὕτω τὰ περισσότερα τῶν μηχανημάτων στεροῦνται προφυλακτικῶν, καὶ τὰ στοιχειωδέστερα ὑγιεινὰ μέτρα θεωροῦνται ὡς ἐξαιρετικὴ πολυτέλεια, δι’ ὃ καὶ ἡ ὕπαρξις ἀποχωρητηρίων ἀποπνικτικῆς δυσοσμίας καὶ ὀχετῶν μεστῶν πάσης ἀκαθαρσίας ἐκ βιομηχανικῶν ὑπολειμμάτων ἐντὸς αὐτῶν τῶν τόπων ἐργασίας δὲν εἶναι πρᾶγμα ἀσύνηθες εἰς Μακεδονικὰ ἐργοστάσια καὶ μάλιστα σοβαρῶν ἐγκαταστάσεων. Αἱ βιωτικαὶ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ζῶσιν οἱ ἐργατικοὶ πληθυσμοὶ τῆς Μακεδονίας εἶναι διάφοροι εἰς τὰ διάφορα βιομηχανικὰ κέντρα εἰς ἃ ἐργάζονται. Οὕτω ὁ ἐργατικὸς κόσμος τῆς Θεσσαλονίκης εὑρίσκεται ὑπὸ τὰς καλλιτέρας σχετικῶς συνθήκας, διότι καὶ κατοικίαν ἔχει σχετικῶς οἰκονομικὴν καὶ ὑγιεινὴν καὶ τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης προμηθεύεται εὐθυνώτερα καὶ καλῆς ποιότητος, ἐνῶ οἱ ἐργάται τῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων, ἀποτελούμενοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀπὸ πρόσφυγας στεροῦνται οἱ περισσότεροι τοὐλάχιστον ὑποφερτῆς κατοικίας, ἐξακολουθοῦντες μετὰ ἑξαετίαν ὁλόκληρον ἀπὸ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς νὰ ζῶσι συγκεντρωμένοι εἰς ἀνήλια καὶ βρωμερὰ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ παλαιὰ τουρκικὰ οἰκήματα, λουτρὰ καὶ τεμένη ἢ καὶ ὑπὸ σκηνὰς καὶ νὰ ζῶσι μὲ τρόφιμα ἀμφιβόλου ποιότητος καὶ κατὰ πολὺ ἀκριβώτερα καθ’ ὃν χρόνον καὶ τὰ ἡμερομίσθια αὐτῶν εἶναι μικρότερα. Εἶναι προφανὲς ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας βιώσεως, ἡ ὑγεία τσῦ ἐργατικοῦ κόσμου τῆς Μακεδονίας δὲν εἶναι εὐχάριστος, διότι ἐκτὸς τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως καὶ ἡ ἐξαντλητικὴ συνεχὴς καὶ μακρὰ ἐργασία καταπονεῖ τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς καθιστᾶ ἀσθενικοὺς καὶ ἀχρήστους πρὸς ἐργασίαν, ἐξ οὗ καὶ ἡ παρατηρουμένη μικρὰ σχετικῶς ἀπόδοσις αὐτῶν εἰς ἔργον. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου τῆς Θράκης διότι οὗτος εὑρίσκεται ὑπὸ ἀσυγκρίτως καλλιτέρας βιωτικὰς συνθήκας, ὡς πρὸς τὴν κατοικίαν καὶ ὡς πρὸς τὰ τρόφιμα, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ εἰς τὰ ἡμερομίσθια ἅτινα ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καπνικά, εἶναι μεγαλείτερα. Αἱ βιωτικαὶ συνθῆκαι τῶν ἐργατῶν ἐν Θεσσαλίᾳ εἶναι ἀσυγκρίτως, τῶν τῆς Μακεδονίας, καλύτεραι, διότι καὶ ἡ κατοικία ἐδῶ δὲν εἶναι ἀπρόσητος καὶ τὰ τρόφιμα δὲν σπανίζουσιν ὅπως συχνότατα συμβαίνει εἰς Μακεδονικά τινα βιομηχανικὰ κέντρα καὶ ὡς παράδειγμα ἀναφέρω, τὴν δυσκολίαν εἰς ἣν εὑρέθη ἡμέραν τινὰ ὁ μάγειρος τοῦ συσσιτίου τοῦ ἐν Νιαούσῃ ἐργοστασίου Λαναρᾶ–Κύρτση καὶ Σια θελήσας νὰ μαγειρεύσῃ βακαλάον, μὴ κατορθώσας ν’ ἀνεύρῃ τὴν ἀναγκαιοῦσαν αὐτῷ ποσότητα τῶν 30–40 ὀκάδων εἰς ὅλα τὰ παντοπωλεῖα τῆς Ναούσης. Αἱ ἐκ τῆς γενομένης ἐπιθεωρήσεως τόσον ἐν Μακεδονίᾳ ὅσον καὶ ἐν Θράκῃ καὶ Θεσσαλίᾳ ἐντυπώσεις μου ὅσον ἀφορᾷ τὰς καθόλου ὑγιεινὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐνδιαιτῶνται καὶ ἐργάζεται ὁ ἐργατικὸς αὐτῶν πληθυσμὸς δὲν εἶναι καθόλου εὐχάριστοι διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἕνεκα τῆς καθόλου ὑγιεινῆς καταστάσεως τῶν ἐκεῖ ἐργατικῶν τάξεων. Ἡ δημοσία ὑγεία γενικῶς ἐν Μακεδονίᾳ, Θράκῃ καὶ Θεσσαλίᾳ δὲν εἶναι εὐχάριστος μοιραίως ἑπομένως ἡ ὑγεία τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου εἶναι ἀκόμη περισσότερον δυσάρεστος, διότι ἐκτὸς τῆς ἑλονοσίας ὁ ἐργατικὸς κόσμος μαστίζεται καὶ ὑπὸ τῶν ἐπαγγελματικῶν νόσων αἵτινες βραδέως ἀλλ’ ἀσφαλῶς ὁδηγοῦσιν εἰς τὴν ἀνικανότητα πρὸς ἐργασίαν καὶ τὴν φυματίωσιν, ἀπὸ τῆς ὁποίας δὲν μαστίζονται μόνον οἱ καπνεργάται, ἀλλὰ δεκατίζονται καὶ οἱ ἐργάται τῶν ὑφαντουργείων, τῶν βυρσοδεψείων καὶ τόσων ἄλλων βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων. Καίτοι δὲν ὑπάρχουν ἀκριβῆ κατ’ ἐπάγγελμα στατιστικὰ δεδομένα περὶ τῶν ἐκ φυματιώσεως κατ’ ἔτος προσβαλλομένων ἐργατῶν οὐχ ἧττον αἱ ὑπάρχουσαι πληροφορίαι εἶναι θλιβεραὶ καὶ τὰ τῆς φυματιώσεως θύματα μεταξὺ τῶν ἐργατικῶν ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι περισσότερα παντὸς ἄλλου μέρους τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὴν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀπελπιστικὴν ταύτην κατάστασιν εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ ὑγεία τοῦ ἐκεῖ ἐργατικοῦ κόσμου δὲν συντελεῖ μόνον τὸ εἶδος καὶ αἱ συνθῆκαι τῆς ἐργασίας ἀλλὰ τὰ μέγιστα συμβάλλει καὶ ἡ ἔλλειψις πάσης διαίτης καὶ τὸ σπουδαιότερον ἡ τελεία ἔλλειψις ὑγιεινῆς κατοικίας, δι’ ὃ καὶ ἡ μέριμνα τοῦ Κράτους δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰ προστατευτικὰ κατὰ τὴν ἐργασίαν μέτρα, ἀλλὰ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς καθόλου συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ὁ ἐργατικὸς οὗτος κόσμος ἐνδιαιτᾶται καὶ τρέφεται γενικῶς ζῇ, ὁπότε καὶ μόνον δύναται νὰ ἐπέλθῃ ριζικὴ θεραπεία τοῦ κακοῦ. Καθὼς καὶ ἐν τοῖς προηγουμένοις, εἶπον, εὗρον ἐργαζομένους ἐπὶ 10 καὶ 12 συνεχεῖς ὥρας ἐργάτας προφανῶς ἂν μὴ φυματικούς, πάντως ὅμως ἐξηντλημένους καὶ ἀνικάνους πρὸς ἐργασίαν καὶ ὅμως παλαίοντας καρτερικῶς ὅπως κερδίσουν ἔστω καὶ ἓν τεμάχιον ἄρτου. Ὁμολογῶ δ’ ὅτι ἐθαύμασα τὴν φιλάνθρωπον ἀνοχὴν ἐργοστασιαρχῶν τινων διατηρούντων εἰς τὴν ἐργασίαν των ἐργάτας ἀποδεδειγμένως ἀνικάνους πρὸς ἐργασίαν καὶ οὐδὲν ἀποδίδοντες καὶ τοῦτο ἵνα μὴ θίξωσι ὡς μὴ εἶπον, τὸ ἠθικόν των, ἀπολύοντες αὐτοὺς μετὰ μακρὰν μάλιστα καὶ εὐδόκιμον εἰς τὸ ἐργοστάσιόν των ἐργασίαν, ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς κατεχούσης αὐτοὺς νόσου». Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐργατικὴν κατοικίαν ὁ ἐκ τῶν ἐποπτῶν ἐργασίας κ. Μαλαγαρδῆς γράφει τὰ ἑξῆς ἐκ Καβάλλας: (ἀναγινώσκει). Ἡ κατάστασις τῶν ἐργατῶν ἀπὸ ἀπόψεως κατοικίας δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐν πολλοῖς οἰκτρά, καθόσον ἡ πλειονότης τῶν ἐργατικῶν οἰκογενειῶν ἥτις εἶναι ἐγκατεστημένη εἰς πολυκατοικίας ἀναγερθείσας δαπάναις τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας ἢ τῆς Ε.Α.Π. λόγῳ τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοικιῶν, κατέχει ἓν, σπανίως δὲ καὶ δύο δωμάτια ἀνεξαρτήτως ἀριθμοῦ μελῶν, μαγειρεῖον δὲ καὶ λοιπὰ χρειώδη κοινὰ δι’ ὅλας τὰς συγκατοικούσας ἐν πολυκατοικίᾳ οἰκογενείας. Ἀλλὰ καὶ αἱ λοιπαὶ ἐργατικαὶ οἰκογένειαι, αἵτινες εἶναι ἐγκατεστημέναι, κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς οἰκήματα ἀνταλλάξιμα, δὲν εὑρίσκονται ἀπὸ ἀπόψεως κατοικίας εἰς καλλιτέραν κατάστασιν λόγῳ τῆς ἀθλίας καταστάσεως τῶν οἰκημάτων τούτων, ἅτινα ποσῶς δὲν ἐπεσκευάσθησαν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὑπὸ τῆς διαχειριζούσης τὴν ἀνταλλάξιμον περιουσίαν Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἰδικῶς ἐν Καβάλλᾳ ὅτε κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς καπνεργασίας προσέρχονται οἱ ἐκ Θάσου ἢ ἐκ τῶν διαφόρων χωρίων καπνεργάται, πρὸς ἀποφυγὴν πληρωμῆς μεγάλου ἐνοικίου, ἐνοικιάζουσιν 6 καὶ 8 ἀκόμη ἐργάται καὶ ἐργάτριαι ἓν καὶ μόνον δωμάτιον ἔνθα διαμένουν, ὑπὸ ὅρους βέβαια ἐξαιρετικῶς ἀνθυγιεινούς. Εἰς τὸν ὡς ἄνω τόπον διαβιώσεως ὀφείλεται ἐν μέρει καὶ ἡ μεταξὺ τῶν ἐργατῶν καὶ ἐργατριῶν παρατηρουμένη ἔκλυσις τῶν ἠθῶν, συντελούσης βέβαια πρὸς τοῦτο καὶ τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν δευτέρων, εἰδικῶς δὲ διὰ τὴν καπνεργατικὴν τάξιν, καὶ ὁ στενὸς ἐν τῇ ἐργασίᾳ συγχρωνισμὸς τῶν καπνεργατῶν καὶ καπνεργατριῶν, ὑποβοηθούσης καὶ τῆς φύσεως τοῦ ἐπεξεργαζομένου προϊόντος, ὅπερ λόγῳ τῆς ἐν αὐτῷ περιεχομένης Νικοτίνης, ἐπιδρᾷ διεγερτικῶς ἐπὶ τῶν ἐργαζομένων. «Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ θεωρῶν καθῆκον μου ν’ ἀναφέρω ὑμῖν ὅτι τόσον οἱ Διοικηταὶ Χωροφυλακῆς Καβάλλας καὶ Δράμας ὅσον καὶ οἱ ὑπ’ αὐτοὺς ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται μοὶ παρέσχον πᾶσαν δυνατὴν συνδρομὴν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν ἐργατικῶν Νόμων καὶ γενικῶς ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων μου, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν Δ)τὴν τῆς Ὑποδιοικήσεως Χωροφυλακῆς Ξάνθης, ὅστις παρὰ τὰς πρὸς τοῦτο συστάσεις μου ἐπέδειξε τόσον αὐτὸς ὅσον καὶ ὁ Ἔπαρχος Ξάνθης ἀσύγνωστον ἀδιαφορίαν ὡς καὶ σχετικῶς ἀνέφερα καὶ εἰς τὴν Ἀνωτέραν Διοίκησιν Χωροφυλακῆς Θράκης. Διὰ τοὺς ὡς ἄνω ἀναφερομένους λόγους, φρονῶ ὅτι αἱ ἐκτὸς τῆς ἕδρας μου ἐπιθεωρήσεις θὰ ἔπρεπε νὰ ἦσαν μᾶλλον συχνότεραι, ὅπερ θὰ κατωρθοῦτο ἐὰν ὑπῆρχεν εἰς τὴν διάθεσίν μου χρηματικὸν ποσόν, ἐπ’ ἀποδόσει λογαριασμοῦ, ὥστε νὰ δύναμαι νὰ κινοῦμαι εὐχερῶς ὁσάκις ἐκαλούμην πρὸς τοῦτο, ἢ ὁσάκις ἔκρινα σκόπιμον κατόπιν πάντοτε καὶ τῆς ὑμετέρας ἐγκρίσεως» Διὰ δὲ τὰς Καπναποθήκας Μακεδονίας, Θράκης τὰς ὁποίας ὁ κ. Σαλιβέρης ἐπιτοπίως ἐξήτασεν ἐὰν πληροῦν τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς γράφει τὰ ἑξῆς εἰς τὴν ἔκθεσίν του (ἀναγινώσκει). «Ἐκ τῶν 117 ἐν ὅλῳ ἐν Καβάλλᾳ καπναποθηκῶν εὑρέθησαν λειτουργοῦσαι 107 ἀπασχολοῦσαι ἐν ὅλῳ 12293 ἄτομα ἐξ ὧν ἄνδρες 7382 καὶ γυναῖκας 4911. Ἅπασαι αἱ καπναποθῆκαι αὗται καίτοι ἐπιβλητικαὶ εἰς μέγεθος καὶ ὄγκον ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως οὐχὶ ὀλίγας παρουσιάζουσιν ἐλλείψεις. Ὅλαι ἄνευ ἐξαιρέσεως στεροῦνται διαμερισμάτων παραμονῆς τοῦ προσωπικοῦ κατὰ τὰς ὥρας τῆς διακοπῆς τῆς ἐργασίας καὶ τὰ διαλείμματα καὶ οὕτω βλέπει τις τὸ παράδοξον φαινόμενον κατὰ τὰ χρονικὰ ταῦτα διαστήματα νὰ πλημμυρίζουν αἱ ὁδοὶ τῆς Καβάλλας καὶ νὰ καταλαμβάνωνται τὰ πεζοδρόμια τῶν πέριξ τῶν ἀποθηκῶν ὁδῶν ὑπὸ τῶν ἐργαζομένων ἐξ ὧν οἱ περισσότεροι καὶ ἰδίως αἱ γυναῖκες καὶ τὰ ἀνήλικα ἀναγκάζονται κατὰ τὰς μεσημβρινὰς ὥρας καὶ ὑπὸ τὸν καυστικὸν ἥλιον τοῦ θέρους καὶ τὸ ψύχος καὶ τὰς βροχὰς τοῦ χειμῶνος νὰ παραμένωσι καὶ νὰ προγευματίζωσιν εἰς τὸ ὕπαιθρον μέχρι τῆς μεταμεσημβρινῆς ὥρας ἐργασίας. Ἡ κατάστασις αὕτη φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ ἐν ἀνάγκῃ πρόνοια ὅπως ὑποχρεωθῶσιν οἱ ἐν Καβάλλᾳ καπνοβιομήχανοι καὶ διαθέσωσιν εἰς ἑκάστην ἀποθήκην ἀνάλογον πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐργαζομένων διαμέρισμα, διὰ τὴν ἑστίασιν καὶ παραμονὴν τοῦ ἐργατικοῦ των προσωπικοῦ κατὰ τὰ διαλείμματα καὶ τὰς μεσημβρινὰς ὥρας τῆς διακοπῆς. Ἀντιθέτως αἱ εἰς Πράβιον ἐπιθεωρηθεῖσαι 7 καπναποθῆκαι εὑρέθησαν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν εἰς καλλιτέραν κατάστασιν. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἐκ τῶν ὑπαρχουσῶν καπναποθηκῶν εὗρον ἐν λειτουργίᾳ 29 τοιαύτας μὲ ὁλικὸν ἀριθμὸν προσωπικοῦ ἐκ 4259 ἀτόμων ἐξ ὧν 2188 ἄνδρες καὶ 2131 γυναῖκες. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω καπναποθηκῶν μόνον 5 εὑρέθησαν ὑστεροῦσαι ἐντελῶς ὑπὸ πᾶσαν ὑγιεινὴν ἔποψιν καὶ δύνανται νὰ κριθῶσι ὡς ἀκατάλληλοι καὶ ἐπικίνδυνοι διὰ τὴν ὑγείαν τῶν ἐν αὐταῖς ἐργαζομένων. Εἰς τὴν Ξάνθην ἐκ τῶν 48 καπναποθηκῶν μόνον 6 εἶναι νέαι καὶ καθαραί, ὅπως καὶ ἐκ τῶν 23 τῆς Δράμας ἐξαίρεσιν κάμνουσι μόνον 4 καὶ ἐκ τῶν 29 τῶν Σερρῶν μόνον δύο, ἐκ δὲ τῶν 10 ἃς εὗρον ἐργαζομένας ἐκ Κομοτινῇ οὐδεμία ἀπολύτως πληροῖ καὶ τοὺς μᾶλλον στοιχειώδεις ὅρους τῆς ὑγιεινῆς καὶ τέλος ἐκ τῶν ὑπὲρ τριάκοντα τοιούτων ἐν Βόλῳ μόνον 11 εὑρέθησαν νέαι καὶ καθαραὶ καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ὑγιειναί. Ὁπωσδήποτε αἱ ὑγιειναὶ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐργάζονται ὑπὲρ τὰς 30 χιλιάδας ἐργατῶν καὶ ἐργατίδων ἐν Μακεδονίᾳ, Θράκῃ καὶ Βόλῳ δὲν εἶναι γενικῶς εὐχάριστοι, δικαιολογοῦνται δὲ πληρέστατα τὰ σχετικὰ παράπονα τῶν καπνεργατῶν καὶ θὰ ἐτύγχανον τῆς γενικῆς ἀποδοκιμασίας ἐὰν ταῦτα δὲν κατέληγον καὶ περιωρίζοντο εἰς τὴν αὔξησιν καὶ μόνον τοῦ ἡμερομισθίου. Τὰ ὑπὲρ τῶν καπνεργατῶν νομοθετικῶς ληφθέντα προστατευτικὰ μέτρα, εἶναι ἀληθές, ὅτι παρουσιάζουσιν αἰσθητὴν ἐξαίρεσιν καὶ ἰδιαιτέραν ὅλως ὑπὲρ αὐτῶν μέριμναν τοῦ Κράτους, ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς ἄλλας ἐργατικὰς τάξεις ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἢ καὶ χειροτέρας ἐργαζομένας συνθήκας, δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου ὅτι δύνανται νὰ θεωρηθῶσι καὶ ὡς ἀπολύτως ἱκανοποιημένοι ἐφ’ ὅσον αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐπὶ 48 ὥρας τὴν ἑβδομάδα ἐργάζονται εἰς καθιστικὴν ἐργασίαν καὶ ἀκίνητοι σχεδὸν καθ’ ὅλον τὸ σῶμα καὶ ὑστεροῦσιν ὑγιεινῶς καὶ σοβαρῶς ὑποσκάπτουσι τὴν ὑγείαν των, ἐκθέτοντες εἰς προφανῆ κίνδυνον καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν των. Ὁ μέγας ἄλλωστε ἀριθμὸς τῶν φυματιώντων μεταξὺ τῶν καπνεργατῶν ἐν σχέσει πρὸς ἄλλας ἐργατικὰς τάξεις εἶναι νομίζω ἀρκετὴ ἀπόδειξις τῆς καταστάσεως ταύτης καὶ ἐνδεικτικὴ τῶν μέτρων ἅτινα ἐπιτακτικῶς διὰ τὴν θεραπείαν αὐτῆς πρέπει νὰ ληφθῶσιν. Εἰς τὰς ἐν Ξάνθῃ καπναποθήκας εὗρον ἐργαζομένους ἄνδρας 2846 καὶ γυναῖκας 1222, καὶ ἐπὶ πλέον 720 μέλη συνεταιρισμῶν καπνοπαραγωγῶν ἐργατῶν. Εἰς τὴν Κομοτινὴν ἠργάζοντο 833 ἄνδρες καὶ 370 γυναῖκες. Εἰς τὴν Δράμαν 1096 ἄνδρας καὶ 1404 γυναῖκες, εἰς τὰς Σέρρας 1478 ἄνδρες καὶ 834 γυναῖκες, εἰς τὸ Πράβιον 317 ἄνδρες καὶ 215 γυναῖκες, εἰς τὴν Κοζάνην 73 ἄνδρες καὶ 315 γυναῖκες καὶ τέλος εἰς τὸν Βόλον 477 ἄνδρες καὶ 1481 γυναῖκες.

§97Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Πῶς λέγεται ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἔκθεσιν;

§98Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὴν ἔκθεσιν ὑπέβαλλεν ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐργασίας κ. Σαλίβερος. Πρόκειται περὶ ἐκθέσεως τοῦ 1928. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας γνωρίζει τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν διότι ἀνεγνώσθη ἐνώπιον τῶν μελῶν τοῦ ἁρμοδίου τμήματος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ὑπὸ ἀντιπροσώπου τῆς Διεθνοῦς τοῦ Ἄμστερταμ. Δὲν πρόκειται νὰ καταλογήσω εὐθύνας τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω εἶναι νὰ γνωσθῇ ἡ πραγματικότης, διότι εἶναι ἀνάγκη καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, νά κατανοηθῇ ὅτι τὰ κοινωνικὰ προβλήματα ὀφείλομεν νὰ τὰ ἀντιμετωπίζωμεν ἐφαρμόζοντες τοὺς κειμένους νόμους, τοὺς ὁποίους ἐπαγγελόμεθα ὅτι λαμβάνομεν ὑπὲρ τῶν πασχόντων, ἐνῷ τοὺς ἐγκαταλείπομεν ὑπὸ τὰς χειροτέρας τῶν συνθηκῶν. Ἐὰν αἱ τάσεις αἱ ἀναρχικαὶ ἐκδηλοῦνται περισσότερον εἰς τὴν Μακεδονίαν παρὰ εἰς ἄλλα Κράτη, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰς μελανὰς σελίδας τὰς ὁποίας ἀνέγνωσα, διότι ἀσφαλῶς αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκονται ἑκατοντάδες χιλιάδες ἀνθρώπων, ἐκτρέφουν ἀκωλύτως τὰς μαύρας ἰδέας αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦν τὰς μάζας εἰς τὴν ἀνταρσίαν καὶ τὴν ἐχθρότητα κατὰ τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος. Ἀλλὰ δὲν μᾶς συνετίζουν φαίνεται αἱ ἀθλιότητες αὗται· διότι μετ’ ἐκπλήξεως ἀνέγνωσα εἰς τὸ ἐπίσημον ὄργανον τῶν βιομηχάνων μίαν δριμυτάτην ἐπίθεσιν ἐναντίον τοῦ Ἀλπέρτου Τόμας ὅστις μᾶς ἐπεσκέφθη ἐσχάτως διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐργατικῶν συνθηκῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸν ἀπεκάλεσαν καὶ ἀνεπιθύμητον πρόσωπον τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμιὰ δουλειὰ νὰ ἔρχεται εἰς τὸν τόπον μας. Καὶ δὲν ἔφθασε μόνον αὐτὸ ἀπεκάλεσαν γρεκύλλους καὶ ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἦλθον εἰς ἐπαφὴν καὶ συνεσκέφθησαν μετὰ τοῦ Ἀλπέρτου Τόμας Μεταξὺ αὐτῶν βεβαίως ἦσαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων πολιτευταὶ καὶ διανοούμενοι.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ τίτλος εἶναι κοινὸς μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ὑμῶν.

§100Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἐμένα δὲν μοῦ ἔκαναν τὴν τιμὴν αὐτήν, ἀλλ’ ἀναφέρων τ’ ἀνωτέρω θέλω νὰ τονίσω ὅτι ὑπάρχουν καὶ κακοὶ ἐργοδόται οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς στάσεώς των καὶ τῆς διαγωγῆς των ἀντὶ ν’ ἀμβλύνουν τὴν κατάστασιν τὴν ἐξωθοῦν κατὰ τρόπον ἐπικίνδυνον.

§101Π. ΛΟΥΒΑΡΗΣ. Ἡ ἔκθεσις κατὰ τοῦτο εἶναι ἀκριβής, ὅτι εἰς μόνον τὴν Θεσσαλονίκην ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας. Δυστυχῶς ὅμως εἰς τὰ κέντρα τὰ βιομηχανικὰ τὰ ἐκτὸς τῆς Θεσσαλονίκης δὲν ἐφαρμόζονται, ὡς ἰσχυρίζονται τινές. Τὸ περίεργον εἶναι τὸ ἑξῆς ὅτι ἐνῷ εἰς τὰ κέντρα αὐτὰ τὰ βιομηχανικὰ δὲν ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας, παρατηρεῖται ὀλιγωτέρα ἡ διάδοσις τῆς ἀνατρεπτικῆς ἰδεολογίας, ἐνῷ ἀντιθέτως εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ὅπου ἐφαρμόζονται σχεδὸν κατὰ γράμμα αἱ διατάξεις αὗται συμβαίνει τὸ ἀντίθετον. Ἡ παρατήρησίς μου ἀποβλέπει εἰς τὸ ἑξῆς, νὰ ἐνισχύσω ὄχι μόνον τὸν ἀξιότιμον ἀγορητὴν ἀλλὰ καὶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἰς τὸ νὰ ἐπιληφθῇ μετ’ αὐστηρότητος, τῶν συμβαινόντων εἰς τὰ βιομηχανικὰ κέντρα, ὅπου εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ἡ ἀγρία αὐτὴ κατάστασις.

§102Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Διὰ νὰ πιστοποιηθῇ ὅμως ὅτι ἡ ἔκθεσις εἶναι ἀμερόληπτος σᾶς ἀναφέρω ἓν μοναδικὸν παράδειγμα τὸ ὁποῖον ὁ κ. Σαλίβερος ἐκθέτει. Οὕτω περὶ ἑνὸς ὑφαντουργείου ἐν Νιαούσῃ γράφει τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει). Μεταξὺ τῶν ὑφαντουργείων τῆς Νιαούσης τὴν πρωτεύουσαν θέσιν κατέχει τὸ ἐριουργεῖον Λαναρᾶ– Κύρτση καὶ Σια μὲ δύναμιν ὑδραυλικῆς πτώσεως 400 ἵππων καὶ ἠλεκτρικὴν τοιαύτην παρεχομένην ὑπὸ τῶν ἐν Βερροίᾳ ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων τοῦ νηματουργείου «Βέρμιον», 600 ἵππων καὶ 218 ἱστοὺς καὶ 3800 ἀδράκτια μὲ προσωπικὸν δὲ ἀνδρῶν 320 καὶ γυναικῶν 360. Εἰς ἅπαν τὸ προσωπικὸν τοῦ ἐργοστασίου παρέχεται καθ’ ἑκάστην μεσημβρίαν συσσίτιον ἐκ μιᾶς μερίδος ἐξαιρετικῆς καθ’ ἃ ἀντελήφθη ποιότητος, τροφῆς δὶς τῆς ἑβδομάδος ἐκ κρέατος καὶ ὀσπρίων, ἰχθύων ἢ λαχανικῶν τὰς λοιπάς. Τὸ μαγειρεῖον τοῦ ἐργοστασίου ἀπαστράπτον ἐκ καθαριότητος ἀποτελεῖται κυρίως ἐξ ἑνὸς ἀτμολέβητος μετ’ ἀναλόγου διὰ τὴν προετοιμασίαν τῶν φαγητῶν προσωπικοῦ καὶ συγκοινωνοῦν πρὸς εὐρυτέραν νεόδμητον ὑψηλὴν καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν καθαρὰν αἴθουσαν ἑστιατορίου μεθ’ ὅλων τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν ἑστίασιν 700 περίπου ἀτόμων, τραπεζῶν καὶ καθισμάτων καὶ λοιπῶν σκευῶν ἅτινα εἶναι ἠριθμημένα καὶ διὰ τὴν ἀποκλειστικὴν ἀτομικὴν χρῆσιν ἑκάστου ἐργάτου ἢ ἐργάτιδος. Εἰς τὴν αὐτὴν αἴθουσαν τοῦ ἑστιατορίου γίνεται καθ’ ἑκάστην ἑσπέραν διδασκαλία διὰ τοὺς ἀγραμμάτους ἐργάτας ἢ ἐργάτιδας καὶ γίνονται διαλέξεις σχετικαὶ πρὸς ἠθικοποιητικὰ ἢ ἐπαγγελματικὰ ζητήματα. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ πατρικὴ μέριμνα ἣν δεικνύουν οἱ προϊστάμενοι τῆς ἐπιχειρήσεως διὰ τὴν ἠθικὴν καὶ πνευματικὴν μόρφωσιν τοῦ προσωπικοῦ των καὶ τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ διὰ τὴν ὑγείαν αὐτῶν δεικνύουσιν παρέχοντες ἰατρικὴν περίθαλψιν καὶ φάρμακα δωρεὰν συγκρατεῖ τὸ προσωπικὸν ἀφωσιωμένον πρὸς τὸ ἐργοστάσιον καὶ πρόθυμον δὲ καὶ ἐργατικὸν εἰς τρόπον ὥστε οὐχὶ μόνον οὐδὲν μοὶ διετυπώθη παράπονον παρ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον εὐχαριστίαι καὶ ἐκδηλώσεις εὐγνωμοσύνης μοὶ διετυπώθησαν. Ἀσφαλῶς, κ. βουλευταί, ἡ ἀνάγνωσις τῆς περικοπῆς αὐτῆς ἀποδεικνύει ὅτι ἐκεῖ ὅπου οἱ ἐργοδόται αἰσθάνονται καὶ σκέπονται ὡς ἄνθρωποι αἱ συνθῆκαι τῶν ἐργαζομένων ἀποπνέουν ἕνα ἀνώτερον ἀνθρωπισμόν. Δὲν θὰ σᾶς κουράσω περισσότερον κ. βουλευταί, σᾶς ἀπέδειξα διὰ κειμένων αὐτοῦ τούτου τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ἡ ἐργατικὴ νομοθεσία εἶναι σχεδὸν ἀνύπαρκτος εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀντιλαμβάνεσθε πόσον ἄνανδρον εἶναι νὰ στρέφωνται ὅλα τὰ βέλη ἐναντίον τετρακοσίων χιλιάδων ἀνθρώπων ἐργαζομένων ἐν Ἑλλάδι, χαρακτηριζομένων πάντοτε καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ὡς κομμουνιστῶν ἐναντίον τῶν ὁποίων ὅλοι ἐπιδεικνύομεν τὴν πυγμὴν εἰς τὴν παληκαρωσύνην διὰ νὰ συντρίψωμεν δῆθεν τὸν ἐχθρὸν τῆς ἀνατροπῆς. Ὀφείλομεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ὀφείλομεν εἰς τὰς στρατιᾶς τῶν ἐργαζομένων ἀνθρώπων ν’ ἀποδώσωμεν περισσοτέραν κοινωνικὴν δικαιοσύνην. Οὕτω θ’ ἀποδείξωμεν ὅτι δὲν ἐστείρευσαν αἱ πηγαὶ τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ δικαιότερον ἡ ζωὴ ἀντὶ τοῦ ἀναρχικοῦ Παραδείσου πρὸς τὸν ὁποῖον στρέφονται ὅταν τὸ Κράτος δὲν ἐκπληρεῖ τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ ἐφαρμόζει τοὺς νόμους του.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης.

§104Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἰς συζήτησιν προηγουμένην, κύριοι βουλευταί, συζητουμένου σχετικοῦ τινος νομοσχεδίου περὶ διαρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας ἀνέφερα εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐπὶ τῶν δαπανῶν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τῶν ἀφοροσῶν τὴν ὁδοποιΐαν ἔπεσε σκληρὰ ἡ ψαλὶς τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, οὕτως ὥστε δὲν ἀφῆκε παρὰ ἐλάχιστον ἀληθῶς ποσὸν διὰ τὸν πολύτιμον τοῦτον κλάδον, τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ ἀξιότιμος, κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν τότε ὅτι ἀνέφερα ἀνακριβείας εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ἄπειρος σεβασμὸς τὸν ὁποῖον τρέφω πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πεποίθησις ὅτι ὅσα εἶπε τὰ εἶπε κατόπιν ἐσφαλμένων πληροφοριῶν μοὶ ἐπέβαλον νὰ σιωπήσω ἐπιφυλλασσόμενος ἵνα εἰς τὴν πρώτην εὐκαιρίαν δώσω τὰς ἀναγκαιούσας ἐξηγήσεις καὶ πείσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πόσον ὑπῆρξε σκληρὸς καὶ ἄδικος. Τὰ περὶ ὁδοποιΐας ζητήματα, κύριοι βουλευταί, ὡς γνωστὸν ρυθμίζονται ὑπὸ τοῦ νόμου 3404, ὁ ὁποῖος νόμος εἶναι μεταγενέστερος τοῦ νόμου τῆς συμβάσεως Μακρῆ, καὶ ὁ ὁποῖος προέβλεψε τὸν τρόπον καὶ διὰ ποίων οἰκονομικῶν μέσων θὰ ἔλθουν εἰς πέρας τὰ ἔργα τῆς συγκοινωνίας δηλ. ἐκείνων τῶν ὁποίων δὲν ἤθελε ἐπιληφθῇ ἡ ἑταιρεία ἐκείνη. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου συνιστᾶται τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι. (ἀναγινώσκει). Διὰ τὴν συντήρησιν καὶ κατασκευὴν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, καὶ ὡς πόρος τοῦ ταμείου ὁρίζεται τὸ ἐκ τῆς φορολογίας τῆς βενζίνης ἔσοδον, (ἀναγινώσκει), καὶ ἐκ διαφόρων ἄλλων φορολογιῶν. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ διὰ τοῦ νόμου τούτου προβλέπεται καὶ ἡ σύστασις ἐπαρχιακῶν ταμείων, τῶν ὁποίων σκοπὸς εἶναι ἡ συντήρησις τῶν ὑφισταμένων ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καὶ ἡ κατασκευὴ νέων τοιούτων, πόροι δὲ τοῦ ταμείου τούτου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προορισμοῦ του ἦτο τὸ προϊὸν προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Ἐρωτᾶται ἤδη κατὰ πόσον διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν προϋπολογισμοῦ προβλέπεται ἡ σχετικὴ ἐκείνη δαπάνη διὰ τῆς ὁποίας τὰ δύο ταῦτα ταμεῖα θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ φέρουν ἐλάχιστον μέρος τοῦ προορισμοῦ εἰς πέρας. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται διὰ γενομένην προμήθειαν ὁδοστρωτήρων 12 ἑκατομμύρια. Ἀντὶ τῶν 20 τὰ ὁποῖα ἐζήτησαν ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, διὰ συντήρησιν ἐθνικῶν ὁδῶν 70 ἑκατομμύρια ἀντὶ τῶν ζητηθέντων 120 ἑκατομμυρίων. Εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ συντήρησις τῶν ὁδῶν εὑρίσκεται εἰς ἀθλιέστατον σημεῖον δὲν εἶναι δὲ σχῆμα λόγου νὰ εἴπῃ τις ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν νέαι κατασκευάζονται ὁδοί, αἱ παλαιαὶ ὁδοὶ μένουν ἐντελῶς ἀσυντήρητοι οὕτως ὥστε αἱ περισσότεραι ἐξ αὐτῶν ἔχουν ἀνάγκην ἀνανεώσεως τελείας. Ὁ ἀκριβὴς προϋπολογισμὸς πρὸς συντήρησιν τοῦ ὑπάρχοντος δικτύου ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον περὶ τὰ 250 ἑκατομμύρια, ἡ δὲ ἀναγραφομένη δαπάνη δὲν εἶναι οὔτε κἂν 70 ἑκατομμύρια. Ἐκ τῶν 70 ἑκατομμυρίων τὰ 35 πρέπει νὰ πληρωθοῦν εἰς ἐργολάβους δι’ ἔργα τῶν ὁποίων ἡ ἐκμετάλλευσις ἐγένετο τὴν παρελθοῦσαν χρῆσιν. Συνεπῶς διὰ τὴν συντήρησιν 5 χιλιάδων χιλιομέτρων πιστεύω, ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καὶ ἐθνικῶν αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς ἀξιοθρήνητον σημεῖον δὲν ἀπομένουν παρὰ 35 μόνον ἑκατομμύρια. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσῃ καὶ νὰ σκεφθῇ κατὰ πόσον διὰ τοῦ γλίσχρου αὐτοῦ ποσοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπισκευασθῇ τὸ ἓν ἑκατοστὸν τῶν ὁδῶν αἵτινες ἔχουν ἀνάγκην ἐπισκευῆς. Καὶ ἐρωτᾶται τὶ θὰ γίνῃ; Δὲν δυσκολεύομαι, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω τὶ θὰ γίνῃ. Θὰ γίνῃ ὅτι ἔγινε καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ὅτι θὰ γίνῃ καὶ διὰ τὰ ἄλλα κονδύλια. Θὰ εὐνοοῦνται ἀσφαλῶς αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι καὶ αἱ περιφέρειαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν εὐτυχίαν οἱ ἀντιπρόσωποί των νὰ παρακάθηνται εἰς τὰ πρῶτα ἐδώλια. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνας τὰς περιφερείας αἱ ὁποῖαι ἐκτὸς τῆς ἄλλης παραγωγῆς δὲν ηὐτύχησαν νὰ ἀποδώσουν εἰς τὴν Βουλὴν ἀνθρώπους ἐξαιρετικοὺς οἱ ὁποῖοι νὰ κατέχουν τὰ πρῶτα ἐδώλια, ἀντὶ τῶν τελευταίων τὰ ὁποῖα κατέχομεν ἡμεῖς. 35 ἑκατομμύρια κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ συντηρηθοῦν οἱ ἐθνικοὶ καὶ ἐπαρχιακοὶ δρόμοι. Δεύτερον κεφάλαιον δι’ ἀρωγὴν ἐπαρχιακῶν ταμείων ὁδοποιΐας, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν πρόσοδον τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων 15 ἑκατομμυρίων, ἀντὶ τῶν ζητηθέντων 30 ἑκατομμυρίων. Νὰ σημειώσητε δὲ ὅτι ἐκεῖ οἱ ἁρμόδιοι ὑπηρεσίαι, ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐζήτησαν τόσα κατόπιν ἐπανειλημμένων διαβεβαιώσεων τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου του ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένος ὄχι νὰ ἐπιδείξῃ γενναιοδωρίαν τινὰ ἀλλὰ νὰ περιορίσῃ τὴν ἀφάνταστον πράγματι σκληρότητά του.

§105Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐξ αὐτῶν τῶν 15 ἑκατομμυρίων πρόκειται νὰ πληρωθοῦν τὰ προηγούμενα.

§106Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν φθάνουν κ. συνάδελφε. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν πληροφορίαν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ τὰς ἐδίδατε ὅταν ἠκούσθη ἡ φωνὴ ὅτι λέγω ἀνακριβείας, εὐτυχῶς ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω ὅτι ἀξιότιμοι συνάδελφοι θορυβοῦν καὶ ἀπειλοῦν μόνον εἰς τὸ γραφεῖον τῶν ὑπαλλήλων περὶ τῆς ὁδοποιΐας καὶ λήψεως τῶν μέτρων τῶν οἰκονομικῶν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ λόγους ἴσως σκοπιμότητος τοὺς ὁποίους δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσω, εἶναι περισσότερον σιωπηλοί. Διὰ κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν δίδονται 5 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ δι’ ὅλας τὰς ὑπὸ ἐκτέλεσιν ὁδοὺς αἱ ὁποῖαι ὑπερβαίνουν τὰ 400 ἑκατομμύρια δίδονται 5 ἑκατομμύρια. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὅλαι αἱ ὁδοὶ μένουσιν ἀνεκτέλεστοι καὶ ὅλα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ παρελθόν πηγαίνουν χαμένα ἐντελῶς. Διὰ κατασκευὴν τεχνικῶν ἔργων κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι ἐκτελοῦν τὰ χωματουργικὰ 15 ἑκατομ. ἀντὶ τῶν ζητηθέντων 20. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν συνάδελφος ὁμιλῶν προχθὲς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνέπτυξε διὰ μακρῶν ποίαν σημασίαν θὰ εἶχεν διὰ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὴν ἐν γένει Ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἡ ἀρωγὴ τοῦ Κράτους εἰς τὰς κοινότητας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι διὰ προσωπικῆς ἐργασίας θὰ ἤθελον νὰ δημιουργήσουν μίαν ἀνεκτὴν συγκοινωνίαν. Ἠκούσθησαν διάφορα ποσά, ἄλλοι μάλιστα εἶπαν ὅτι πρέπει νὰ δοθοῦν 200 ἑκατομμύρια τὸ ἔτος, ἄλλοι, ἴσως περισσότερα, ἄλλοι 100. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, κ. συνάδελφοι, ὅτι μὲ 50 μὲ 30, ἔστω, ἑκατομμύρια θὰ δημιουργηθῇ τοιοῦτος ὀργασμὸς ἐκ μέρους τῶν κοινοτήτων ὥστε ἐὰν ἐξακολουθήσουν τὰ 30 ἑκατομμύρια διατιθέμενα ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, νὰ μὴν ὑπάρχῃ χωρίον ἐν Ἑλλάδι, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ συνδέεται μὲ τὰ ἄλλα τῆς περιοχῆς μὲ ἁμαξιτὴν ὁδόν. Ἀντιπροσωπεύω ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία δὲν διακρίνεται οὔτε διὰ τοιούτου εἴδους πρωτοβουλίαν οὔτε δι’ ἐργατικότητα ἐξαιρετικήν. Ἐν τούτοις μικρὰ προπαγάνδα τὴν ὁποίαν ἐνίσχυσα καὶ ἐλαχίστη βοήθεια, ἴσως 200 χιλιάδων δραχμῶν συνετέλεσαν οὕτως, ὥστε νὰ κατασκευασθοῦν δρόμοι, ἀξίας 5 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων. Δὲν ζητοῦν οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ τὰ τεχνικὰ ἔργα παρὰ τὴν χάραξιν τῆς ὁδοῦ ἐκ μέρους ἑνὸς μηχανικοῦ. Ἐξασφαλίσατε εἰς αὐτοὺς τὰ τεχνικὰ ἔργα καὶ θὰ ἴδητε πόσην πρωτοβουλίαν καὶ ἐργατικότητα θὰ ἀναπτύξουν, χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἐφαρμώσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα συνέστησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν συνάδελφος καὶ τὰ ὁποῖα ἐνίσχυσεν ὁ ἄλλοτε δικτάτωρ τῆς Βουλγαρίας, ὁ ἀείμνηστος Σταμπολνίσκυ. Ἀλλὰ διαβεβαιῶ ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ προστρέξῃ εἰς τοιούτου εἴδους μέσα, διότι αἱ ἐλπίδες της καὶ αἱ ἀξιώσεις θὰ ἱκανοποιηθοῦν πλήρως τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ κατασκευάσῃ τὰς γεφύρας, τὰς τυχὸν ὑπαρχούσας γεφύρας, καὶ θὰ ἐξασφαλίσῃ ἀκόμη τὴν ἀποστολὴν ἑνὸς μηχανικοῦ διὰ τὴν χάραξιν.

§107Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε φέρτε ἓν παράπονον ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ζητοῦνται, διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς πρωτοβουλίας τῶν χωρικῶν, ἀλλὰ λησμονεῖτε, μοῦ φαίνεται, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐψήφισεν αὐτὸν τὸν νόμον διὰ τοῦ ὁποίου 20 ἑκατομμύρια δίδονται εἰς τοὺς οὕτω πως ἐργασθέντας χωρικούς, καὶ τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἐπέφερε μέγιστα ἀποτελέσματα. Ἀκριβῶς αἱ 200.000 τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἐδόθησαν.

§108Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀκριβῶς αὐτὸ θέλω νὰ τονίσω ὅτι, ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ εἰσηγηθῇ ἓν τόσης σημασίας μέτρον, ὀφείλει νὰ τὸ φέρῃ εἰς πέρας καὶ νὰ μὴ τὸ ἀφήσῃ ἡμιτελές.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πράγματι ὅταν θὰ ἔχῃ χρήματα. Ἐφέτος θὰ διαθέσωμεν 300 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὴν ἄλλην ὁδοποιΐαν ἐκ τῶν περισσευμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§110Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω κ. Πρόεδρε. (ἀναγινώσκει). Ἐκ τούτων ὀφείλονται δι’ ἐκτελεσθέντα ἔργα 146 ἑκατ. καὶ ὁ προϋπολογισμὸς προβλέπει ἐδῶ 45 ἑκατ. δηλαδὴ ὄχι μόνον δὲν θὰ γίνῃ κανένα καινούργιο ἔργον ἀλλὰ 90 ἑκατ. θὰ μείνουν ὀφειλόμενα εἰς διαφόρους ἀτυχεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν ξεύρω ἂν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑποστοῦν μίαν τοιαύτην σκληρότητος τιμωρίαν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους.

§111Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξουν καθυστερήσεις ἐκτὸς ἐὰν ἐδόθη ἐντολὴ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν πιστώσεων.

§112Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὰ ὀφείλονται. Λυποῦμαι ποὺ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὰς λεπτομερείας.

§113Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ Κράτος ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἠμπορεῖ νὰ εἶναι φειδωλόν, ἀλλ’ εἶναι καλόπιστον. Ἂν ἐξετελέσθησαν ἔργα ἐντὸς τῶν πιστώσεων αὐτῶν, τὰ ἔργα αὐτὰ ἐπληρώθησαν μέχρι κεραίας.

§114Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγονται ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν διαψεύδουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον ἐγὼ ὅτι διὰ τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ τῶν 45 ἑκατομμυρίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπολύτως τίποτε. Ὑπάρχουν ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα τῆς ὁδοποιΐας. Διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν ταμείων τούτων ἐπεβλήθησαν διάφοροι φόροι εἰδικῶς πρὸς τοῦτο, οἱ δὲ πολῖται ἀγογγύστως ὑπέστησαν τὴν φορολογίαν αὐτὴν διότι τοῖς ἐλέγετο ὅτι εἶναι φορολογία παραγωγικὴ τὸ ἐκ τῆς ὁποίας εἰσπραχθησόμενον ποσὸν θὰ διατεθῇ διὰ ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν. Τὸ ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης ἔσοδον κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμοὺς ἀνέρχεται εἰς 105 περίπου ἑκατομ. ἐξ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων ἀτυχῶς ὅμως καὶ ταῦτα εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ γενικοῦ κουρβανᾶ, οἱ δὲ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι τὸ Γενικοῦ Λογιστηρίου τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐλησμόνησαν νὰ φέρουν καὶ τὰς δαπάνας ὑπὲρ ἐκείνων διὰ τοὺς ὁποίους ἦσαν προωρισμένα. Ἐρωτᾶται λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν εἰς τὸν λαόν, ὅτι σοῦ ἐπιβάλλομεν φορολογίαν 100 καὶ πλέον ἑκατομμύρια δι’ ἔργα ὁδοποιΐας, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ εἰσάγομεν εἰς τὸν γενικὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὅταν ἔρχεται τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας σὲ ἀγνοοῦμεν; Ἀφίνω νὰ κρίνετε σεῖς ἂν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ μετέρχεται τοιαύτην τακτικὴν διότι ἂν εὕρῃ μιμητὰς ἐκ μέρους τῶν φορολογουμένων πολιτῶν εἰς τὴν τακτικήν της ἐκείνην ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1928 τὸ ἔσοδον τοῦτο εἰσπράττεται ἀνελιπῶς καὶ καταβάλλεται ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν τὴν ρητὴν καὶ τὴν ἀναγραφομένην ἐν τῷ νόμῳ ὅτι θὰ διατίθεται ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας καὶ ὅμως ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου δὲν ἀποδίδεται οὔτε ἓν λεπτόν. Ἔρχομαι, κύριοι, καὶ εἰς τὸ ἔσοδον ἐκ τῆς βενζίνης. Τὸ ἔσοδον τοῦτο προωρίσθη ἐξ ὁλοκλήρου διὰ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ κατεσκευάζοντο καὶ δὲν θὰ συνετηροῦντο ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας Μακρῆ, ἀντὶ ὅμως τῶν 320 ἴσως δὲ καὶ 350 ἑκατομ. τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἐκ τοῦ φόρου τῆς βενζίνης ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μόλις ηὐδόκησεν νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας τὰ 100 ἑκατομμύρια οὔτε κἄν τὸ τρίτον ἐκ τοῦ εἰσπραττομένου φόρου ἐπὶ τῆς βενζίνης. Ἐκ τῶν 350 ἑκατομ. ἴσως, λέγω τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἐκ τοῦ φόρου τῆς βενζίνης ἵνα διατεθοῦν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, δὲν ἐδόθη οὔτε κἄν τὸ τρίτον. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν: ἐδώσαμε 540 ἑκατομ. εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῶμεν ὅτι ἐδόσαμεν ἀνεπαρκῆ ποσὰ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν; Ἀπαντῶ: δίδετε 540 ἑκατομ. ἐκ τούτων τὰ 400 ἑκατομ. ἐδώσατε εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ, ἥτις καὶ ἀνέλαβε νὰ συνάψῃ ἴδιον δάνειον. Δὲν θέλω νὰ κρίνω τὴν ἑσπέραν ταύτην κατὰ πόσον καλῶς ἢ κακῶς ἐδώθησαν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ; εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογίζονται τὰ 400 ἑκατομ. εἰς τὸν προϋπολογισμόν;

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι δυνατὸν εἰς τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας.

§116Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅταν ἐγένετο ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας, ἦτο ὁ νόμος τῆς συμβάσεως Μακρῆ καὶ διὰ τῆς συμβάσεως.............

§117Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπολογίζεται ὅτι ἔδωσα καὶ 70 ἑκατομ. τελευταίως εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας ἐξ ὧν τὰ 30 ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων;

§118Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Βλέπω τὸν προϋπολογισμὸν τὶ λέγει.

§119Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σεῖς ὁμιλεῖτε τὶ ἔδωσα εἰς τὸ παρελθόν. Ἔχω βέβαια εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὰς πιστώσεις μου μὲ τὴν πρόβλεψιν ὅτι θὰ δώσω αὐτάς. Ἄν ἡ πρόοδος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτρέψει αὐξήσεις, θὰ δώσω αὐξήσεις. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἐδώσαμεν πέραν τῶν ἀναγεγραμμένων τὰ 70 ἑκατομμύρια εἰς τὰ 1929–1930 ἐδώσαμεν 70 ἑκατομμύρια 40 ἐκ τοῦ φόρου τῆς βενζίνης καὶ 30 ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων. Ἐκτὸς αὐτῶν ἐδώσαμεν καὶ ἀθρόως 300 ἑκατομμύρια, δὲν περιωρίσθημεν ἁπλῶς εἰς τὰς ἀνεγεγραμμένας πιστώσεις. Ὅταν ὑπάρχῃ ἀποθεματικὸν 450 ἑκατομμύρια εἰς τὸν προϋπολογισμὸν βέβαια τὸν πρῶτον λόγον θὰ πάρῃ ἡ ὁδοποιΐα. Τίποτε δὲν ἐμποδίζει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1930–31 νὰ δώσῃ περισσότερα. Αὐτὸ θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἠδικήθη ἡ ὁδοποιΐα ἀπὸ ἀπόψεως διαθέσεως ποσῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σημασίαν ἔχει ὅτι ἐντὸς τοῦ ἔτους 1929–30 ἐδόθησαν 370 ἑκατομμύρια.

§120Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ μόνον ἐνδιαφέρον εἶναι ἡ ὑπόσχεσις ὅτι ἐν τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου θὰ φανῇ γενναιότερος.

§121Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὴν πραγματοποίησιν τῆς ὁποίας ἐγγυᾶται ὁ προηγούμενος προϋπολογισμός.

§122Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ἂν ἡ ὑπόσχεσις αὐτὴ πραγματοποιηθῇ. Τόσον ἐγὼ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς ὅσον καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοί μου. Ὡμίλησα περὶ 540 ἑκατομμυρίων διὰ νὰ εἴπω ὅτι τὰ 400 ἑκατομμύρια ἐδόθησαν διὰ τὴν σύμβασιν Μακρῆ, ἡ δὲ σύμβασις Μακρῆ εἶχεν ἀναλάβῃ ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ ὡρισμένους δρόμους καὶ σᾶς ἀνέφερα τὰ κονδύλια τὰ ὁποῖα διέθεσαν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν διὰ τὸ τρέχον ἔτος.

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ μηχανισμὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι τοιοῦτος: Ἀπὸ σήμερον ἀφίνεται ἕνα ποσὸν τεράστιον 450.000.000 δραχμῶν ὥστε νὰ χρησιμοποιηθῇ ἀναλόγως τῆς ἐξελίξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ φθάσωμεν ποτὲ εἰς ἔλλειμμα.

§124Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἐπαναφέρουν εἰς τὸ προηγούμενον στάδιον τῶν ἐλπίδων διότι πολλάκις ἐτόνισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι τὴν Κυβέρνησιν ἐνδιαφέρει ἡ ὁδοποιΐα. Ἐγὼ βλέπων ὅτι ἡ ἀντοχὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι τοιαύτη ὄχι διότι πταίει ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνάγκας. Ἐπιμένω εἰς τὸ ἄλλο σημεῖον καὶ ἐρωτῶ: Εἶναι δυνατὸν νὰ μένουν ἀσυντήρητοι αἱ ὑπάρχουσαι ὁδοί; εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ ἡ ἐκτέλεσις ὁδῶν αἱ ὁποῖαι μένουν ἀπὸ τεσσαρακονταετίας μισοκαμωμέναι, ἐξ ἀντιθέτου νὰ κατασκευάζωνται νέαι ὁδοὶ τῶν ὁποίων ἀσφαλῶς ἡ χρησιμότης ἴσως εἶναι μικροτέρα, ἐκείνων τὰς ὁποίας ἀνέφερα. Καὶ δὲν νομίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι εἰς τοιαύτην εὑρισκόμενος θέσιν, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ κατὰ πόσον τὰ περίφημα προγράμματα τῆς ἑταιρείας ἐκείνης ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθοῦν μετ’ εὐλαβείας καὶ δὲν νομίζει ὅτι ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ὅτι μέρος ἐκ τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα θὰ διατεθοῦν εἰς τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ ἔπρεπε νὰ διατεθοῦν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὑπὸ ἐκτέλεσιν τοιούτων; Ἀντιπροσωπεύω ἐπαρχίαν ἡ ὁποία μετὰ 100 ἐτῶν ἐλεύθερον βίον δὲν ἔχει οὔτε 5 χιλιομέτρων ἁμαξιτὴν ὁδὸν, καὶ τοῦτο διότι οὐδέποτε ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους της εἰς τὰ πρῶτα ἑδώλια τῆς αἰθούσης, εἰδικώτερον δὲ νὰ δώσῃ ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, διότι αὐτὴ ἦτο ἡ κρατήσασα τακτική. Τὸ σοφότερον μέτρον θὰ ἦτο κ. ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας ἐὰν ἠθέλατε νὰ ἀποδώσητε δικαιοσύνην εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, μόνον διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἠδύνασθο ν’ ἀποδώσητε τοιαύτην. Ἴσως εἶναι ὀλίγον πρωτότυπον, ἐν τούτοις εἶναι ἀληθὲς κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐὰν μελετήσετε τὰς στατιστικάς, ζητήσετε πληροφορίας, τότε θὰ ἴδητε κατὰ πόσον τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον συνιστῶ θ’ ἀποφέρῃ καρποὺς ἀγλαοὺς ἢ θ’ ἀποδώσῃ τοὐλάχιστον δικαιοσύνην. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς πλειοψηφίας.

§125Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νὰ φροντίσῃ καὶ ἡ ἐπαρχία νὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους τῆς μειοψηφίας.

§126Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὑπάρχει ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μία ὁδὸς ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ Α καὶ τὸ Ω τῆς ὑπάρξεώς της, καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἐκτέλεσις ἐκρίθη ἀναγκαία πρὸ 40 ἐτῶν.

§127Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Παρεγράφη.

§128Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τοὐναντίον κ. ὑπουργὲ, διακόπτεται ἡ παραγραφὴ κατὰ διαβολικὴν σύμπτωσιν εἰς τὰς παραμονὰς ἑκάστης ἐκλογῆς (γέλωτες). Ἔχουν ἐξοδευθῆ δεκάδες ἑκατομμυρίων χρυσῶν δραχμῶν, ἐν τούτοις ὁ δρόμος αὐτὸς ἔχει ἐγκαταλειφθῆ εἰς τὴν τύχην του. Ἀνέλαβον καὶ ἐγὼ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μίαν ὑποχρέωσιν χωρὶς νὰ εἶμαι ἀρχηγὸς κόμματος, νά κατορθώσω νὰ πείσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἕνα μέτρον διὰ τὴν συνέχισιν τῆς ὁδοῦ ἐκείνης. Ἐὰν τὸ κατορθώσω θὰ νομίσω ὅτι τὸ ἔργον μου ἔληξεν καὶ θὰ πεισθῶ ὅτι προσέφερα τὴν ὑψίστην ὑπηρεσίαν. Ἀτυχῶς ὅμως δὲν τὸ κατώρθωσα κ. Πρόεδρε. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας διαρκῶς ἔχει τὴν ἀτυχίαν νὰ μὲ ἀκούει διαμαρτυρόμενον. Ἐφρόντισα διὰ τὰς μελέτας, διὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς τοὺς ἔφερα δὲ ὁ ἴδιος μοῦ ὑπεσχέθη ὅτι θά διαταχθῇ ἡ δημοπρασία, ἀλλ’ ἡ δημοπρασία δὲν διατάσσεται, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν δίδει τὰς ἀναγκαιούσας πιστώσεις.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅλοι αὐτοὶ οἱ δρόμοι τοὺς ὁποίους ἀπεφάσισεν νὰ κατασκευάσῃ ὁ κ. Χρηστομᾶνος μὲ τὴν σύμβασιν τοῦ Μακρῆ, ὅλαι ἀφοροῦν τὴν ἐπαρχίαν τῶν Σερρῶν;

§130Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὄχι.

§131Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ὁ δρόμος περὶ οὗ πρόκειται ἀτυχῶς δὲν εἶναι ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι χαρακτηρίζονται ὡς Ἐθνικαὶ ὁδοί.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀποδεικνύεται ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἔκαμον δρόμους μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν των, ἀλλὰ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§133Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ὁ δρόμος αὐτὸς διέρχεται μέσῳ....

§134Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν λέγω διὰ τὸν δρόμον αὐτὸν, λέγω δι’ ἄλλον. Οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης βλέπουν ἀπέναντι τῆς ὄχθης τοῦ Ἀλφειοῦ, κατασκευαζομένην ὁδὸν πολυτελῆ, ἓξ μέτρων, διότι λέγουν ὅτι ἐκείνη εἶναι Ἐθνικὴ ὁδός. Καὶ ἐρωτῶ: Εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ νὰ μένῃ ἐγκαταλελειμμένη ὁδὸς ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω ἔχει ἀρχίσει πρὸ 40 ἐτῶν καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἔχουν δαπανηθῇ δεκάδες χιλιάδων, καθ’ ἣν στιγμήν, δίδονται ὁδοὶ τῶν ὁποίων ἡ χρησιμότης καὶ ἡ ἀνάγκη δὲν εἶναι τόσον ἐπιβεβλημένη; Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἤθελον νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπαναλαμβάνω νὰ καταναλίσκωνται ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων διὰ νέας ὁδοὺς ἐφ’ ὅσον ἐγκαταλείπονται εἰς τὴν τύχην των οἱ παλαιότεροι. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι εἶναι πρέπον, ἂς ἀποφασίσῃ καὶ ἂς δηλώσῃ ρητῶς ὅτι αἱ ὁδοὶ αἱ ὑπὸ ἐκτέλεσιν θὰ μείνουν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθοῦν οὕτως ὥστε οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι νὰ λάβουν τὰ μέτρα των. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν ἐπαναλαμβάνω νὰ διαθέτετε 35.000.000 διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ὀλιγώτερον ἀπαιτοῦνται 250.000.000. Ὑποστηρίζω, κύριοι, ὅπως ὑποστηρίζῃ κάθε στοιχειωδῶς καὶ τιμίως σκεπτόμενος ἄνθρωπος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ μετέρχεται πολιτικὴν ἑλιγμῶν Ἐφ’ ὅσον ἔχει νόμους ὀφείλει νὰ τοὺς ψηφίσῃ διότι ἀλλοίμονον ἐὰν δίδῃ τὸ Κράτος τοιοῦτον παράδειγμα τῶν ἑλιγμῶν. Δὲν δύναται νὰ θυσιασθῇ ἡ εἰλικρίνεια ἀπέναντι οὐδεμιᾶς σκοπιμότητος. Ἢ ὀφείλει νὰ δώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς ἐπαρχιακῆς τὸ ἔσοδον ἐκ τῆς βενζίνης ἢ νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον καὶ νὰ εἴπῃ: ὅτι δὲν ἀντέχω νὰ ἐφαρμόσω τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐψήφισα, ἢ ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰσπράττει ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ διὰ ὁδοποιΐαν ἢ ὀφείλει νὰ εἴπῃ καθαρὰ ὅτι οἱ φόροι αὐτοὶ εἰσπράττονται διὰ νὰ τοὺς συγκεντρώσω εἰς τὸν γενικὸν κορβανᾶν. Τὸ σημεῖον αὐτὸ περισσότερον ἐνδιαφέρει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Χώραν ὁλόκληρον ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁδῶν. Διότι τὶ θὰ ἀπαντήσετε εἰς τοὺς χωρικοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλῶς πῶς ἔχουν τὰ πράγματα, καὶ οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι φορολογούμεθα μὲ τὸν τάδε φόρον, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, διατὶ δὲν τὸν δίδετε; Φορολογούμεθα διὰ τὸν φόρον τῆς βενζίνης καὶ μᾶς εἴπατε, ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι σκληρὸς ὀφείλετε νὰ τὸν δεχθῆτε διότι ὁ φόρος αὐτὸς θὰ διατεθῇ εἰς τὴν ὁδοποιΐαν οὕτως ὥστε καὶ σεῖς θὰ γίνετε πλουσιώτεροι. Ἐν τούτοις δὲν τοὺς δίδετε. Ἂς τοὺς καταργήσῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἂς εἴπῃ εἰλικρινῶς ἡ Κυβέρνησις: ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς Χώρας δὲν ἐπιτρέπει νὰ δώσω περισσότερα τῶν ὅσων δίδω. Ἔχουν, κύριοι, ἐπαρχιακὰ ταμεῖα τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν λειτουργοῦν. Ἡ χορήγησις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἶναι μηδαμινή. Ἡ ἀπόδοσις τῶν φόρων ἐκείνων οἵτινες κατὰ τὸν πρῶτον ψηφισθέντα νόμον ἔπρεπε νὰ κατατίθενται εἰς τὸ ἁρμόδιον ταμεῖον καὶ νὰ παραδίδονται εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα, ὁδοποιΐας κατηργήθη καὶ εὑρίσκεται εἰς τὸν κορβανᾶν, εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ δέ ταμεῖα δὲν μένει παρὰ μία ἐξαιρετικὴ ἀμοιβὴ 5μελοῦς συμβουλίου. Διότι ὁ νόμος ἐκεῖνος κατ’ ἐμὲ ἀδικαιολογήτως, προέβλεψε ἵνα εἰς τοὺς λαμβάνοντας μέρος εἰς τὰ ταμεῖα δημοσίους ὑπαλλήλους, δίδεται ὡς ἀμοιβὴ μέχρι τοῦ ¼ τῶν ἀποδοχῶν των, καὶ ὄχι ἐπὶ τοῦ μισθοῦ των. Δηλαδὴ ὁ πρόεδρος τοῦ ταμείου, ὁ νομάρχης νὰ πέρνῃ 3.000 τὸν μῆνα τὰ δὲ ἄλλα μέλη ἀνάλογα ποσά.

§135Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διατὶ λέγετε ὅτι ἀδικοῦμεν τὰ ταμεῖα, ἐφ’ ὅσον ὅτι εἰσπράξεις πραγματοποιοῦνται δίδονται; Τὸ παρελθὸν ἔτος ἐπραγματοποιήθησαν 30 ἑκατομμύρια εἰσπράξεις καὶ ἀπεδόθησαν.

§136Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἀπεδόθη εἰμὴ ἐλάχιστον ποσόν.

§137Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ ἐφέτος δηλῶ ὅτι ἐφ’ ὅσον καὶ ὅτι θέλει πραγματοποιηθῆ θὰ τὸ ἀποδώσω.

§138Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσπράττονται ἢ ὄχι μετὰ τῶν ἄλλων φόρων.

§139Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν κάμνω πρόβλεψιν δι’ αὐτά, ἐγὼ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἔχω λογαριασμόν.

§140Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὥστε ἐπιμένετε νὰ ὑποστηρίζετε ὅτι ἀπεδώσατε εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, ὅσα εἰσεπράξατε;

§141Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 30.000.000 καὶ ὅταν εἰσπραχθοῦν καὶ ἄλλα θὰ τὰ δώσω. Πάρτε τὴν σελίδα 37 τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ θὰ ἰδῆτε ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν πρόβλεψιν, διότι δὲν τὰ βάζω καθόλου εἰς τὸν κορβανᾶ.

§142Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι τὸ ἔσοδον τὸ προβλεπόμενον διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας ὑπερβαίνει τὰ 100.000.000. Τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξηγήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Λέγει ὅτι ἔδωσε 30.000.000. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους καὶ ν’ ἀποδώσῃ τοὺς εἰσπραττομένους φόρους διὰ τοὺς σκοποὺς ἐκείνους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐτέθησαν οἱ φόροι, ἢ ὀφείλει νὰ εἰσηγηθῇ τὴν κατάργησιν τῶν νόμων αὐτῶν, δι’ οὓς λόγους εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ. Ὀφείλομεν ὅμως νὰ γνωρίζομεν καλῶς ποῖα ἔργα διὰ τῶν ὑπαρχόντων πόρων θὰ γίνουν καὶ ποῖα δὲν θὰ γίνουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βλέπωμεν, ἄλλους μὲν λαμβάνοντας μερίδαν λεόντων ἐκ μέρους τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἄλλους δὲ μὴ λαμβάνοντας οὐδὲ ψιχία. Ἂς μελετήσῃ τὸ ζήτημα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ἂς τὸ μελετήσῃ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μέχρι ποίου σημείου, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀφοῦ ἐξαντλήσῃ ὅλην τῆς τὴν γενναιοδωρίαν νὰ κανονίσῃ διὰ ποῖα ἔργα θὰ διατεθῇ καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ εὕρῃ ὅτι πρέπει νὰ διατεθῇ διὰ τὰς μεγαλειτέρας σημασίας. Πρὸ καιροῦ ἐψηφίσθη νομοθετικὸν διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐκαλούμεθα ν’ αὐξήσωμεν τοὺς μισθοὺς τῶν μηχανικῶν τῶν ἀσχολουμένων μὲ τὰ δημόσια ἔργα. Διότι ὅπως λέγει ἡ ἔκθεσις ἐκείνη ἡ πληθωρικότης τῶν ἐκτελουμένων ἔργων ἠνάγκασεν τοὺς ἐπιχειρηματίας ν’ αὐξήσουν τοὺς μισθούς, οὕτως ὥστε μηχανικοὶ ὑπηρετοῦντες εἰς τὰ δημόσια ἔργα νὰ τραποῦν πρὸς τοὺς ἐπιχειρηματίας. Συνεπῶς εὑρισκόμενοι πρὸ τῆς σκληρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, εἴμεθα καὶ ἡμεῖς ὑποχρεωμένοι ν’ αὐξήσωμεν τοὺς μισθούς. Πρὸ τῆς ἀνάγκης λοιπὸν αὐτῆς τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον ἠναγκάσθημεν ὅλοι νὰ ψηφίσωμεν τὴν αὔξησιν ἐκείνην. Ἠλπίσαμεν τότε ὅτι διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ θὰ ἐτονοῦντο τὰ ἐπαρχιακὰ γραφεῖα. Ἀτυχῶς ὅμως αἱ ἐλπίδες μας αὐταὶ διεψεύσθησαν. Καὶ παριστάμεθα πρὸ τοῦ θεάματος τὰ μὲν 9)10 τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων νὰ ἔχουν συγκεντρωθῇ εἰς τὰς Ἀθήνας.....

§143Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Οὔτε εἷς.

§144Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ δὲ ὑπόλοιπον ⅒ νὰ ἔχῃ κατανεμηθῇ εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ γραφεῖα κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἄνισον. Ὑπάρχει γραφεῖον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τριφυλλίας μὲ ἕνα μηχανικὸν καὶ ἕνα βοηθὸν τοπογράφον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν του τρεῖς ὁλοκλήρους ἐπαρχίας. Καὶ τὸ γραφεῖον δὲν ἐτονώθη ἐνῷ ὑπάρχουν περιφέρειαι μὲ τὴν ἰδίαν ἂν ὄχι μικροτέραν ἔκτασιν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν προσωπικὸν πολὺ μεγαλείτερον. Ἐὰν ζητήσω καὶ θὰ ζητήσω νὰ κατατεθῇ πίναξ τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ποῦ τοῦτο ἀσχολεῖται θὰ δικαιολογηθοῦν ὅσα εἶπον περὶ προνομιούχων περιφερειῶν. Δὲν ζητοῦμεν λοιπὸν νὰ ἐκβιάσωμεν τὴν παροχὴν ἀφθόνων οἰκονομικῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέσῃ. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ὑποκύψωμεν καὶ νὰ πειθαρχήσωμεν εἰς κάθε της διάθεσιν. Ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν ἰσότητα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν μέτρων. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα, λέγω, νὰ καταγγείλωμεν ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ἡ αὐτὴ τακτικὴ ἀπέναντι ὅλων τῶν περιφερειῶν τῆς Χώρας. Ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς μεγαλειτέρας ἢ νὰ παύσῃ συνεχίζουσα τὴν τακτικὴν τῶν προνομιούχων. (χειροκροτήματα).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§146Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καβάλλας ἔκαμε παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τούτων. Εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐπτώχυνεν ὑπὸ ἔποψιν προσωπικοῦ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐπτώχυνεν ὑπὸ ἔποψιν προσωπικοῦ. Πρῶτον, διότι ἀπεσπάσθησαν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας σοβαρὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τῆς γεωργίας ἔχει καὶ τὰ δάση. Δὲν ἔχει ἑπομένως τὸ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀνάγκην μείζονος προσωπικοῦ τοῦ ὑπάρχοντος. Ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς ἐννοεῖ ὅτι ἐπτώχυνεν ὑπὸ ἔποψιν ποιότητος τὸ προσωπικόν, νομίζω ὅτι καὶ ἐκεῖ δὲν ἔχει δίκαιον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ σύστασιν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας περιέλαβεν ἐξέχοντά τινὰ πρόσωπα σπουδάσαντα ἐν τῇ ξένῃ, τὰ ὁποῖα, διότι εὑρῆκαν καλλιτέραν ἀμοιβὴν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐπέτρεπεν ὁ Ἑλληνικὸς προϋπολογισμὸς ἀπεχώρησαν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν εἶναι ἐπιμελὲς καὶ κάμνει τὴν δουλειά του πολὺ καλά. Ὁ κ. βουλευτὴς ὑπέδειξεν, ὅτι πρέπει νὰ δημιουργήσωμεν ἐμπορικοὺς ἀκολούθους καὶ ἡμεῖς, μιμούμενοι τὰ ἄλλα Κράτη. Λυποῦμαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ αὐτὴν τὴν γνώμην. Ἔχομεν ἐδῶ ἕνα θεσμὸν ἐμπορικῶν συμβούλων ὁ ὁποῖος λειτουργεῖ ἀρκετὰ καλὰ χωρὶς νὰ κοστίζῃ τίποτε ἀπολύτως εἰς τὸ δημόσιον. Ὅπου δηλαδὴ συμπίπτει νὰ ὑπάρχῃ ἕνας ὁμογενὴς ἐγκατεστημένος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ἐμπορευόμενος μᾶς τὸν συνιστᾶ ὁ ἐκεῖ ἀντιπρόσωπός μας, ὁ πρεσβευτής, καὶ τὸν διορίζομεν.

§147Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀμισθεί;

§148Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀμισθεί. Ἐφόσον ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα μᾶς παρέχουν οἱ πρεσβευταί μας δι’ αὐτὰ τὰ πρόσωπα εἶναι ἱκανοποιητικὰ τὰ διορίζομεν ὡς ἐμπορικοὺς συμβούλους. Ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου εὑρῆκα πολλοὺς τοιούτους συμβούλους διαμένοντας ἐν Ἑλλάδι, τοὺς ὁποίους καὶ ἔπαυσα διότι δὲν ἐτηρεῖτο ὁ νόμος. Διὰ τὸν θεσμὸν τῶν ἐμπορικῶν ἀκολούθων δὲν μποροῦμεν νὰ μιμηθῶμεν τί γίνεται ἀλλαχοῦ, διότι τὰ μεγάλα Κράτη ἔχουν ποικιλίαν προϊόντων καὶ μεγάλην ἐξαγωγὴν καὶ ἔχουν ἕνα λόγον νὰ διατηροῦν αὐτοὺς τοὺς ἐμπορικοὺς ἀκολούθους διὰ νὰ παρακολουθοῦν τὴν κίνησιν τῆς ἐξαγωγῆς. Ἡμεῖς ἔχομεν ὀλίγα γεωργικὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα μετροῦνται εἰς τὰ δάκτυλα π. χ. τὸν καπνόν, τὴν σταφίδα, τὸ ἔλαιον, τὰ σῦκα κ.τ.λ. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Δυνάμεθα νὰ στείλωμεν ἐμπορικοὺς ἀκολούθους χάριν τοῦ καπνοῦ, εἰς ὅλην τὴν Οἰκουμένην, διότι εἰς ὅλην τὴν οἰκουμένην καταναλίσκεται ὁ καπνός; Καὶ τὶ θὰ διδάξουν αὐτοὶ οἱ ἐμπορικοὶ ἀκόλουθοι; Τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ καταναλωθῇ ὁ καπνός; Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, θεωρῶ ὡς μίαν ἄσκοπον πολυτέλειαν τὴν δημιουργίαν θέσεων Ἐμπορικῶν ἀκολούθων παρ’ ἡμῖν. Ἐὰν ἀναδειχθῇ ἡ βιομηχανία μας εἰς μεγάλον βαθμὸν βραδύτερον καὶ ἔχομεν καὶ μέσα οἰκονομικὰ περισσότερα, δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ ἐμμίσθων ἐμπορικῶν ἀκολούθων. Ἀλλὰ πρὸς τὸ παρὸν διὰ τῶν ἐμπορικῶν συμβούλων μας δυνάμεθα κάλιστα νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰς ἀνάγκας μας τὰς ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικάς. Ἄλλωστε αἱ πρεσβεῖαι μας τώρα δὲν ἔχουν καὶ μεγάλην διπλωματικὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ τὰς ἀπασχολῇ, ὥστε δύνανται κάλλιστα νὰ ἀφοσιωθοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ ἔργον αὐτό. Ὤφειλα δὲ νὰ εἴπω πρὸς τιμήν των, ὅτι ἀπό τινος χρόνου μετὰ μεγάλης δραστηριότητος ἐργάζονται περὶ τὰ θέματα ταῦτα καὶ πολὺ συχνὰ ἔχομεν ἐκθέσεις ἐμπεριστατωμένας, περὶ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν. Ὁ κ. βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα ἵνα καταστείλωμεν τὰς νοθείας καὶ τὴν κακὴν συσκευασίαν τῶν προϊόντων μας. Κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ ὑπερβολικὰ ὅσα γράφονται καὶ λέγονται καὶ μεταδίδονται περὶ τῆς κακῆς συσκευασίας καὶ τῆς κακῆς ποιότητος τῶν προϊόντων. Νομίζω δέ, ὅτι κακῶς ἀποδίδεται εἰς τὸ ἐμπόριον ἡ ἐνοχὴ αὐτῶν τῶν νοθειῶν. Ὅπως σᾶς εἶπα, τὰ προϊόντα μας εἶναι γεωργικά, ὁ καπνός, τὸ κρασί, τὸ λάδι, τὰ σῦκα, ἡ σταφίδα κ.τ.λ. Ὁ ἔμπορος δὲν ἐξάγει παρ’ ὅτι παραλαμβάνει ἀπὸ τὸν παραγωγόν. Ὑποτιμῶμεν τὴν νοημοσύνην τοῦ Ἕλληνος ἐμπόρου, ὁ ὁποῖος θὰ παραλαμβάνῃ ἓν προϊὸν καλῆς ποιότητος καὶ θὰ τὸ χειροτερεύσῃ διὰ νὰ τὸ στείλῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Αὐτὸ θὰ ἦτο μωρὸς νὰ τὸ κάμῃ, διότι μίαν μόνον φορὰν θὰ γελάσῃ τὸν πελάτην του, ἀλλὰ δευτέραν φορὰν δὲν θὰ τὸν γελάσῃ. Δυστυχῶς ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι οἱ παραγωγοὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ παράγουν τὰς ποιότητας, ἐκείνας τὰς ὁποίας ζητεῖ ἡ κατανάλωσις. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ λάδι; Γνωρίζετε πολὺ καλὰ καὶ ἰδίως οἱ ἐκ Κρήτης προερχόμενοι εἰς ποίαν κατάστασιν δίδεται εἰς τὴν κατανάλωσιν τὸ λάδι Κρήτης. Διατὶ ἡ Κέρκυρα ἐξάγει καλὸ λάδι; Εἶναι προηγμένος ὁ παραγωγὸς καὶ παράγει πολὺ καλλιτέρας ποιότητας τῆς Κρήτης καὶ τῆς Μυτιλήνης. Ἠκούσατε ποτὲ παράπονα κατὰ ἐξαγωγέως Κερκυραίου; Ἐγράφη ποτὲ ὅτι ἐνόθευσε τὸ λάδι του; Ἡμεῖς τοὐλάχιστον δὲν τὸ ἠκούσαμεν ποτέ, διότι εἰς τὴν Κέρκυραν ἡ ἐλαιοπαραγωγὴ ἀνεπτύχθη ὑπὸ ὅρους πολὺ καλλιτέρους ἀπὸ ὅ,τι ἀνεπτύχθη εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα. Δὲν εἶναι Κυβερνητικὴ ἐνέργεια, ἡ ὁποία ὤθησε τοὺς Κερκυραίους νὰ κάμνουν καλὸ τὸ λάδι τους.

§149Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅπου δὲν εἶναι ἐπαρκῶς διαπαιδαγωγημένος ὁ λαὸς ἐκεῖ πρέπει νὰ προσέλθῃ ἐπίκουρον τὸ Κράτος.

§150Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐννοήσῃ τοῦτο, ὅτι τὰ προϊόντα τὰ ἐξαγόμενα πρέπει νὰ παρασκευάζωνται ἀπὸ τὸν παραγωγὸν εἴτε γεωργὸς εἶναι οὗτος εἴτε βιομήχανος. Ὁ ἔμπορος ἔχει ἄλλην δουλειάν. Ἔχει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ τρόπου τῆς συσκευασίας του, ἔχει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς διαβαθμίσεως τῶν ποιοτήτων, ἔχει νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ τῆς καταναλώσεως καὶ νὰ μάθῃ τὶ καταναλίσκει ἡ μία χώρα καὶ τὶ καταναλίσκει ἡ ἄλλη χώρα. Γράφουν αἴφνης ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν ὅτι ἐστάλη ἐκεῖ σταφὶς ἐλεεινῆς ποιότητος. Ἤθελα νὰ σᾶς ἐρωτήσω: Ἐὰν ἤρχετο ἀπὸ τὴν Πετρούπολιν ἕνας Ρῶσσος καὶ ἔβλεπε ὅτι ἡμεῖς τρώγομεν ταραμᾶ καὶ δὲν τρώγομεν χαβιάρι θὰ ἔλεγε: Τὶ στέλλουν οἱ Ρῶσσοι ἐξαγωγεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἐὰν ἕνας παραγωγὸς ἔβλεπε τὶ προσφέρουν ἐδῶ εἰς τὰ διάφορα cabarets ὡς champagne καὶ μὲ τιμὴν 400 δραχμὰς τὴν φιάλην καμπανίτην θὰ ἔλεγε δικαίως ὅτι δυσφημοῦν τὸν Γαλλικὸν καμπανίτην οἱ ἐξαγωγεῖς τῆς Γαλλίας, ὁ ἔμπορος δὲν στέλλει εἰς τὴν κατανάλωσιν παρὰ ὅ,τι τοῦ ζητεῖ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στείλλῃ ὁ ἐξαγωγεὺς σταφίδα σκιᾶς Αἰγίου ὅταν ὁ καταναλωτὴς τοῦ ζητεῖ ποιότητα Καλαμῶν. Λοιπὸν ὁ καταναλωτὴς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κανονίζει τὸ ἐξακτέον προϊόν. Δὲν εἶναι ὁ ἐξαγωγεὺς ὁ ὁποῖος θὰ εἰπῇ εἰς τὸν καταναλωτὴν τὶ τοῦ χρειάζεται. Ὅταν ἐπετρέπετο παρ’ ἡμῖν ἡ εἰσαγωγὴ 3ης καὶ 4ης ποιότητος ἀλεύρων καὶ ἐζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὸν Καναδᾶ νὰ μᾶς στείλῃ ἄλευρα 3ης καὶ 4ης ποιότητος εὐθύνεται δι’ αὐτὸ ὁ ἐξαγωγεὺς Ἀμερικανὸς ἢ ὁ Καναδὸς ἢ εὐθύνεται ὁ εἰσαγωγεὺς Ἕλλην; Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι ὁ ἐξαγωγεὺς ἔμπορος στέλλει εἰς τὴν κατανάλωσιν ἐκεῖνο ποὺ τοῦ ζητοῦν. Ἠξεύρετε ὅλοι σας ὅτι ὁ ἔμπορος ἔχει ἓν δειγματολόγιον εἴτε βιομηχανικῶν εἴτε γεωργικῶν προϊόντων. Τὰ στέλλει εἰς τὸν καταναλωτὴν καὶ τοῦ λέγει: ἔχω α, β, γ καὶ δ ποιότητας. Ἡ α ποιότης ἔχει τὴν δεῖνα τιμήν, ἡ β τὴν δεῖνα καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Ὁ καταναλωτὴς θὰ ἐξετάσῃ τὶ θέλει καὶ θὰ παραγγείλῃ.

§151Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μὰ ἂν δὲν στείλῃ ὅτι τοῦ ζητοῦν;

§152Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ εἶναι ἀπάτη. Ἄν κάμῃ αὐτὸ δὲν ἔχει καμμιὰ ὠφέλεια. Μιὰ φορὰ θὰ ἀπατήσῃ τὸν πελάτην του.

§153Γ. ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἡ ἀναλογία δὲν εἶναι αὐτὴ· ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ Ἑλληνικὰ προϊόντα ἐξάγονται ἀπώλητα. Ἐκεῖ στέλλωνται ποιότητες τελείως ἀκατάλληλοι. Δὲν εἶναι ἡ κατανάλωσις τοῦ Κράτους τὸ ὁποῖον κανονίζει τὴν τιμὴν ἀλλὰ οἱ ἐξαγωγεῖς στέλλουν πράγματα τελείως ἀκατάλληλα.

§154Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ εἶναι μωρὸς ἐκεῖνος ὁ ἐξαγωγεὺς ὁ ὁποῖος θὰ ἀποστείλῃ ἀπώλητα ἐμπορεύματα νοθευμένα. Ἐγὼ δὲν ὑπολογίζω ἐπὶ τῶν ἀξιώσεων. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ κυβερνητικῶν μέτρων ἀναγομένων εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ βελτιώσωμεν τὴν ποιότητα τῶν προϊόντων μας. Πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν παραγωγὸν δηλαδὴ εἰς τὴν πηγήν. Ἡ εὐθύνη ἡ ἐμπορικὴ περιορίζεται εἰς τὴν συσκευασίαν διότι αὕτη εἶναι ἔργον τοῦ ἐμπορίου. Ἐλπίζομεν σὺν τῷ χρόνῳ διὰ τῆς διαπαιδαγωγήσεως τοῦ ἐμπορίου, διὰ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου, καὶ ἰδίᾳ τῆς συναισθήσεως τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κεντρίζῃ τὸν ἔμπορον νὰ ἐπιδιωχθῇ ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἡ βελτίωσις τῆς συσκευασίας τῶν προϊόντων ὥστε νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὴν κατανάλωσιν ὑπὸ καλλιτέραν μορφήν. Ὁ κ. βουλευτὴς Καβάλλας ἐπέμενε εἰς τὸ ζήτημα τῶν συνοικισμῶν καὶ εἶπεν ὅτι ἐξακολουθοῦμεν νὰ κάμνωμεν ἀστικοὺς συνοικισμούς. Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίζωμεν τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐγένοντο αὐτοὶ οἱ συνοικισμοί. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ μέτρων κυβερνητικῶν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ὑπερεπαγγελματισμόν. Ἐντὸς μιᾶς ὀκταετίας ἀπὸ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπορροφηθῇ 1½ ἑκατομμύριον πληθυσμοῦ, καὶ νὰ συγχωνευθῇ καὶ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν τροχιὰν ἡ ὁποία θὰ προσηρμόζετο πρὸς τὰς δεξιότητας τὰς ὁποίας εἶχεν ἕκαστος τῶν ἀποκαθισταμένων. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὀλίγην ὑπομονὴν καὶ ἡ κρίσις ἡ ὑπερεπαγγελματικὴ ἔχει ἐν ἑαυτῇ τὴν θεραπείαν. Ὅταν οἱ πολλοὶ παντοπῶλαι, οἱ πολλοὶ κουρεῖς, οἱ πολλοὶ ὑφασματέμποροι δὲν θὰ μπορέσουν νὰ ζήσουν θὰ ἀλλάξουν ἐπάγγελμα, καὶ θὰ χρησιμοποιηθοῦν εἰς τὰς εἰδικότητάς των τοιουτοτρόπως δὲ θὰ ἐπέλθῃ ἡ κοινωνικὴ ἰσορροπία. Διὰ νομοθετικῶν μέτρων δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ νὰ ἐκλείψῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς οὐδὲν μέτρον θεραπείας μᾶς ὑπέδειξεν.

§155Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Νὰ μὴ γίνωνται ἀστικοὶ συνοικισμοὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν χρειάζονται ὅπως εἶναι εἰς τὴν Καβάλλαν.

§156Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀναγνωρίζω τὸ παράπονον τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ δανείου τῆς κτηματικῆς πίστεως. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν διατὶ δὲν ἐδόθησαν μείζονα δάνεια κτηματικῆς πίστεως. Ἡ χρηματικὴ ἀνεπάρκεια ὑπηγόρευσε τὴν διακοπὴν τῶν δανείων τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης. Ἐλπίζω ὅτι διὰ τοῦ νέου δανείου θὰ εἰσαχθοῦν χρήματα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ὥστε νὰ παραχωρηθῶσι δάνεια προτιμωμένων τῶν νέων χωρῶν. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε εἰς ὅσα εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Γερουσίας πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἐργατικῶν νόμων. Ἡ ἔκθεσις τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσε ὁ κ. βουλευτὴς Καβάλλας διεκτραγῳδεῖ πράγματι μίαν κατάστασιν τὴν ὁποίαν οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῇ ὡς ἐκπροσωποῦσα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μία Κυβέρνησις Φιλελευθέρων θὰ ἤθελε ἀπέναντι τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ὅτι αἱ συνθῆκαι μας αἱ κοινωνικαὶ δὲν ἐπιτρέπουν τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τῶν ἐργατικῶν νόμων, δηλαδὴ τὴν προστασίαν καὶ τοῦ ἀνηλίκου καὶ τῆς γυναικός, καὶ τὴν τήρησιν ὅλων τῶν ὑγιεινῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἐπιβάλλουν οἱ ἐργατικοὶ νόμοι. Γνωρίζω πολὺ καλὰ ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπάρχουν χιλιάδες καταστήματα μικροεπαγγελματικὰ καὶ ἀνθυγιεινὰ ὑπόγεια. Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐργατικῶν νόμων διὰ τῆς καταγγελίας ὅλων αὐτῶν τῶν παραβάσεων νὰ θεραπεύσωμεν τὸ κακόν; Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν στερούμεθα στέγης, καὶ εἰς στιγμὰς κρισίμους ἐπαγγελματικὰς δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τοὺς ἐργατικοὺς νόμους περὶ ὑγιεινῆς ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν ὀκτάωρον εἰς πλείστας ὅσας τῶν βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἔχομεν ὑφαντουργίαν. Γνωρίζετε ὑπὸ ποίους ὅρους λειτουργεῖ· γνωρίζετε ποῖος ὀξύτατος καὶ ἄγριος συναγωνισμὸς γίνεται μεταξὺ τῶν ὑφαντουργείων μας, καὶ τῶν ὑφαντουργείων τῶν ἄλλων χωρῶν ἤτοι τῆς Ἀγγλίας Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας. Ἐὰν ἡ πληροφορία μου εἶναι ἀκριβὴς ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις δίδει καὶ prime εἰς τὰ προϊόντα τῶν βιομηχανιῶν αὐτῶν. Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν σύμβασιν τῆς Βασιγκτῶνος καὶ νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς ὥρας τῶν ὑφαντουργείων; Ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι θὰ κλείσουν τὰ ὑφαντουργεῖα καὶ θὰ ρίψωμεν εἰς τοὺς δρόμους χιλιάδας ἐργατῶν καὶ θὰ τοὺς στερήσωμε τοῦ ἐπιουσίου.

§157Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἄγαν φιλανθρωπία καταντᾷ ἄγαν ἀπανθρωπία.

§158Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἔρχομαι εἰς τὰ ἀνήλικα καὶ τὰς γυναῖκας. Ξεύρετε ὅτι ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ δὲν μᾶς ἔφερε κἄν ἄνδρας ἱκανοὺς πρὸς ἐργασίαν παρὰ γέροντας, γυναῖκας καὶ παιδιά. Μὰ τὶ θέλετε νὰ γίνουν αὐτὰ τὰ παιδιὰ καὶ αἱ γυναῖκες; Συνελέγησαν ἀρκεταὶ χιλιάδες εἰς τὰ διάφορα ὀρφανοτροφεῖα, ἀπασχολεῖ οὐκ ὀλίγους ἐργάτας ἡ ταπητουργία. Ἐὰν μία μητέρα ἔχει δύο παιδιὰ 12 ἢ 13 ἐτῶν καὶ εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἐργασθῇ εἰς ἕνα ἐργοστάσιον, τὶ θέλετε νὰ τὰ κάμῃ αὐτὰ τὰ παιδιά; Θὰ τὰ πάρῃ μαζί της; Εἰς ἐπίσκεψιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς πολλὰ ἐργοστάσια εἶδα νὰ ἐργάζωνται παιδιά. Ἠθέλησα νὰ ἐλέγξω τὸν ἐργοδότην διότι ἐπιτρέπει τὴν ἐργασίαν εἰς αὐτὰ τὰ παιδιά. Ἐνεφανίσθη ἡ μητέρα ἡ ὁποία μοῦ εἶπε: Σᾶς παρακαλῶ κ. ὑπουργέ, εἴπατέ μου τὶ θέλετε νὰ τὰ κάμω, ποῦ θέλετε νὰ τὰ ἀφήσω; Ἐδῶ τοὐλάχιστον τὰ ἔχω καὶ τὰ βλέπω. Καθὼς βλέπετε αἱ κοινωνικαὶ συνθῆκαι μᾶς ἐπιβάλλουν ν’ ἀφήνωμεν ἐνίοτε νὰ κοιμῶνται καὶ νόμοι πρὸς τὸ παρὸν κ. βουλευτά. Τοῦτο ὅμως δὲν ἐμποδίζει τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς ἐργασίας νὰ κάμνουν τὸ καθῆκον των καὶ νὰ γράφουν αὐτὰς τὰς ἐκθέσεις ποὺ μᾶς ἀνεγνώσατε, καὶ αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς ἔφθασαν καὶ μέχρι τοῦ Ἄμστερνταμ, μετεβιβάσθησαν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν διὰ νὰ μᾶς κακολογοῦν οἱ ξένοι ὅτι τάχα εἴμεθα ἀπάνθρωποι, διότι δὲν τηροῦμε τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους ἔχομεν θεσπίσει. Ἀλλ’ ἐὰν οἱ ξένοι ἐγνώριζον ποῖαι εἶναι αἱ πραγματικαὶ κοινωνικαί μας συνθῆκαι καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους παλαίει ἡ βιομηχανία μας, ὑποθέτω ὅτι θὰ ἦσαν πολὺ ἐπιεικέστεροι εἰς τὰς κρίσεις των. Ἄλλωστε σεῖς κ. Θεολογίτη, ἐτονίσατε ὅτι ἡ βιομηχανία μας ἐκβάλλει κραυγὰς δυσφορίας, δυσπραγίας, ζητεῖ τὴν ἐπικουρίαν τῶν Κυβερνώντων. Ἐφόσον λοιπὸν ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας διατελεῖ ἡ βιομηχανία μας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνιστᾶτε νὰ καταστήσωμεν τὴν θέσιν της ἀκόμη δυσχερεστέραν ἀπὸ ὅτι πράγματι εἶναι.

§159Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἤθελον νὰ μοῦ καταλογίσετε τὴν κακολογίαν αὐτὴν διὰ τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τῶν ἐργατικῶν νόμων, οὔτε ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν ἀναγνωρίζω τὰς συνθήκας ταύτας.

§160Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ ἔκθεσις τὰ λέγει αὐτά.

§161Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ὑπάρχουν μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διορθωθοῦν.

§162Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐγὼ ἐξετάζω τὰ πράγματα ἀπὸ τῆς γενικωτέρας ἀπόψεως διότι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εὑρίσκεται ἐν τάξει. Οἱ ἐπιθεωρηταί του διαπιστώνουν τὴν κατάστασιν καταγγέλλουν τὰ γεγονότα καὶ εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως ἐνεργείας καθαρῶς, ὑπηρεσιακῶς ἐν τάξει. Ἀλλ’ ἐξετάζω τὸ ζήτημα ἀπὸ κυβερνητικῆς ἀπόψεως. Φαντάζεσθε ὅτι δυνάμεθα αὐστηρῶς νὰ ἐφαρμόσωμε τοὺς ἐργατικοὺς νόμους; Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα. Ἔχομεν δικαίωμα νὰ παρακολουθήσωμεν τὰ πράγματα ἐκ τοῦ σύνεγγυς. Δι’ αὐτὸ δὲ καὶ ἔχω ἕτοιμον πρὸς ὑποβολὴν νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου αὐξάνωμεν τοὺς ἐπιθεωρητὰς ἐργασίας ὥστε νὰ παρακολουθοῦν τὰ πράγματα ἐπαρκέστερον καὶ νὰ θεραπεύσωμεν ἕνα μεγάλο μέρος τῶν δεινῶν τὰ ὁποῖα πραγματικῶς βαρύνουν τὸν ἐργατικὸν κόσμον. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἔχει εἰς τὸ ἐνεργητικόν της τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν, καὶ δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ τὴν ἀγνοήσῃ καὶ ἡ ὁποία δὲν θὰ προσπαθήσῃ νὰ τὴν συμπληρώσῃ καὶ νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ πληρέστερον. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων εἶναι Κυβέρνησις ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν κακῶς κειμένων ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς καὶ ὄχι μόνον μονοπλεύρως.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιδωρίκης.

§164Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἄν καὶ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φίλων τῆς μακρηγορίας, κ. βουλευταί, νομίζω ὅμως ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων. Ἀλλ’ ἐπίσης νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας χωρὶς ἀναδρομικῶς νὰ κάμωμεν λόγον περὶ ταύτης. Διότι ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς τῆς μέχρι σήμερον θὰ ὁδηγηθῶμεν περὶ τῶν ληπτέων μέτρων. Ὅλοι γνωρίζετε ὅτι μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἑλληνικῆς ἐπικρατείας πληθυσμὸς 600–700.000 ἐξῆλθεν ἀπὸ τὰς κρύπτας καὶ σπήλαια διὰ νὰ ἀποτελέσῃ τὸν πληθυσμὸν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Ἦσαν γυμνοὶ καὶ ἀνυπόδητοι καὶ πεινῶντες, ἦσαν ἄστεγοι ἡ δὲ Χώρα ὁλόκληρος τότε, ὅπως πάντες γνωρίζετε ἦτο σχεδὸν ἔρημος καὶ ἀκαλλιέργητος. Ὁ πρῶτος καὶ ἄξιος Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος εὑρέθη πρὸ δυσχερεστάτης καταστάσεως, ἀλλ’ εὑρέθη ἐπίσης πρὸ παντελοῦς ἐλλείψεως μέσων ὅπως ἔλθῃ εἰς ἀνακούφισιν ἰδίως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου διότι ὁ πληθυσμὸς κατὰ 95% ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀγρότας. Μάτην ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον δικαίως θρηνεῖ ἡ Ἑλλὰς ἂν καὶ παρῆλθαν ἔκτοτε 100 ἔτη, μάτην ἔκρουσεν τὰς θύρας ὅλων τῶν ξένων Κυβερνήσεων ζητῶν ἕνα δάνειον πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν. Αἱ τότε μεγάλαι δυνάμεις θεωροῦσαι αὐτὸν ὡς πρόσκοπον τῆς Μοσχοβιτικῆς πολιτικῆς ἠρνήθησαν. Ἔμενεν λοιπὸν εἰς αὐτὸν νὰ ἐκφράσῃ τὴν μεγίστην του συμπάθειάν του πρὸς τὸν γεωργικὸν κόσμον καὶ προσπαθήσῃ δι’ ὅλων τῶν μέσων τῶν πενιχροτάτων τὰ ὁποῖα ὡς Κυβερνήτης τῆς Χώρας εἶχεν, νὰ τὸν συντρέξῃ. «Γεωργῶν εἶπεν καὶ μόνον ἔχω ἀνάγκην καὶ οὐδενὸς ἄλλου». Ἀλλὰ κύριοι τὶ ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ; Καὶ οὕτω ὁλόκληρος ἐκεῖνος ὁ πληθυσμὸς ἠσχολήθη μόνος καὶ ἀβοήθητος διὰ νὰ ἀναγείρῃ οἰκίας διὰ νὰ ἀνακτίσῃ τοὺς ναοὺς αὐτοῦ καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον διὰ νὰ καλύψῃ τὴν Χώραν ἐντελῶς ἀβοήθητος διὰ τῶν μεγάλων ἐκείνων ἐλαιώνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον τὴν κοσμοῦν, διὰ τῶν μεγάλων ἐκείνων ἀμπελοφυτειῶν καὶ τῶν ποικίλων ἄλλων εἰδῶν τῆς καλλιεργείας. Πῶς ἔγιναν λοιπὸν τὰ θαύματα ταῦτα; Ἰδοὺ ὅτι δὲν εἶναι τόσον ὅσον κοινῶς ἀναγνωρίζεται ἀποκρουστέα ἡ θεωρεία τοῦ Laisser — Tair ἢ καὶ οἰκονομολογικὴ ἄλλωστε. Μόνος ἀβοήθητος ὁ ἀγρότης ἐν μέσῳ περιστάσεων δυσμενεστάτων, ἐν μέσῳ ὅρων δυσμενεστάτων καὶ ἀντιτιθεμένων, διότι καὶ ἡ λῃστεία ἤκμαζεν καὶ ἔλλειψις συγκοινωνίας ὑπῆρχε καὶ ἔλλειψις πάσης χρηματικῆς πίστεως οὐ μόνον ἀλλὰ καὶ ἡ δικαιοσύνη δὲν ἦτο εἰς τὸ ὕψος της μόνος, λέγω, ἐθαυματούργησε. Ἀλλὰ θὰ ἦτο καὶ περιττὸν νὰ μνημονεύσω ταῦτα διότι ὅλοι τὰ γνωρίζετε καὶ ὅτι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις μέχρις ἐσχάτων, δὲν ἠσχολήθησαν σπουδαίως διὰ τὴν δημιουργίαν εὐνοϊκῶν ὅρων ὑπὲρ τῆς γεωργίας. Παρ’ ὅλα ἐν τούτοις ταῦτα ποῖα ἦτο ἡ διαφορὰ τῆς καταστάσεως τῆς Χώρας γενικῶς, ἐν συγκρίσει μὲ τὴν σκοτεινὴν ἐκείνην ἐποχὴν τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Βασιλείου. Ἀληθῶς τεραστία. Τὶ δεικνύουσιν ὅλα αὐτά; Δεικνύουσιν ὅτι ὁ Ἕλλην ἀγρότης ἔχει ἐν αὐτῷ δύναμιν μεγάλην ἀρκεῖ μόνον νὰ μὴ παρεμβληθῶσιν ἐμπόδια εἰς τὴν δραστηριότητά του ἥτις καὶ μόνη ἀφιεμένη δύναται νὰ ἐπιτελέσῃ πολλά, ἀρκεῖ μόνον λέγω νὰ μὴ παρεμβληθῶσιν ἐμπόδια εἰς τὴν δραστηριότητά του. Μολονότι ἦτο ἐστερημένος παντελῶς συγκοινωνίας, ἔζη ἀποκλεισμένος καὶ ἀπομεμονωμένος δὲν εἶχε ἀσφάλειαν οὔτε δημοσίαν, οὔτε κτηματικὴν ἐμαστίζετο ὑπὸ τοκογλύφων, ἐν τούτοις διὰ τῆς ἐργατικότητός του, τῆς οἰκονομίας καὶ μὲ μίαν οἰκιακὴν βιοτεχνίαν τὴν ὁποίαν ἡ νεωτέρα βιομηχανία δὲν εἶχεν ἀκόμη φονεύσει, ἠδυνήθη νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὰς ποικίλλας ἀληθῶς περιπετείας, αἱ ὁποῖαι ἑκάστοτε τὸν εὕρισκον. Ἠδυνήθη ὅπως προεῖπον εἰς ὑμᾶς, νὰ παρουσιάσῃ ἓν θέαμα Χώρας καλῶς σχετικῶς καλλιεργουμένης. Εἶναι δὲ, κύριοι βουλευταί, ἀξιοσημείωτον ὅτι εἰς ἣν ἐποχὴν διετέλει ἐν μέσῳ τόσων δυσχερειῶν δεκατιζόμενος ἀπὸ τοὺς ἑλώδεις πυρετοὺς καὶ διωκόμενος ἀπὸ τὰ διάφορα κακοποιὰ στοιχεῖα ἕνεκα ἐλλείψεων δημοσίας ἀσφαλείας, στερούμενος τῶν πάντων ἐνέμεινε πιστὸς εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ καὶ οὐδεμίαν εἶχε τάσιν πρὸς μετοίκισμα εἰς τὰς πόλεις. Καὶ πάντες ἐνθυμεῖσθε ὅτι μέχρις ἐσχάτων, αἱ διάφοροι ἐπαρχιακαὶ πόλεις τῆς Ἑλλάδος ἔμενον ἄνευ προόδου τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν. Εἶχε δηλαδὴ ὁ Ἕλλην ἀγρότης τὴν προσήλωσιν πρὸς τὴν γῆν. Ἀλλ’ ἐξεταστέον, ἐξησθένισεν ἡ προσήλωσις ἥτις εἶναι ὁ σπουδαιότερος παράγων πρὸς εὐδοκίμισιν, ἢ μή τυχὸν ἐδημιουργήθησαν ἄλλοι ὅροι ἀπομακρύνοντες αὐτὸν ἀπὸ τὸν ἀγρόν, ἐξεταστέον παρ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν λιτότητα εἶχεν ἐξασφαλίσει τὸ ἰσοζύγιον τῶν δαπανῶν αὐτοῦ. Δυστυχῶς οὐδὲ τότε εἶχε ἐξασφαλίσει τὸ ἰσοζύγιον, δι’ αὐτὸ δὲ ἐτράπη πρὸς τὴν μετανάστευσιν. Ἠδύνατο μάλιστα νὰ θεωρηθῇ ὁ τόπος οὗτος ὡς τόπος ἐξορμήσεως, διότι ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἀνεχώρουν ἄνθρωποι ὑγιεῖς πρὸς τὰ διάφορα σημεῖα τῆς Οἰκουμένης πρὸς τὴν Τουρκίαν τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, πρὸς τὴν Αἴγυπτον, πρὸς τὴν Ἀμερικὴν καὶ πρὸς ὅλα τὰ σημεῖα τῆς ὑφηλίου. Δυστυχῶς ποικίλλαι περιπέτειαι καὶ ἐθνικαὶ καταστροφαὶ συνετέλεσαν ὥστε ν’ ἀποκλεισθοῦν αἱ διέξοδοι αὗται. Ὁ πληθυσμὸς ὁ πλεονάζων δὲν ἔχει καμμίαν διέξοδον. Ἡ γῆ ἡ Ἑλληνικὴ παρ’ ὅλην τὴν καλλιέργειαν τὴν μέχρι τοῦδε, δὲν νομίζω ὅτι δύναται ὁπωσδήποτε καλλιεργουμένη νὰ παραγάγῃ τόσα εἰσοδήματα, ὥστε νὰ ἀποτελέσῃ τὸ πλῆρες ἰσοζύγιον αὐτοῦ, διότι, σημειώσατε, ἐν τῷ μεταξὺ τὸ εἶδος τῆς νέας ζωῆς τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ἡ τῆς συγκοινωνίας ἀνάπτυξις, ἡ ἐκ τῶν ταξειδίων πρόοδος τὸ εἶδος τῆς ζωῆς ὑπῆρξεν δαπανηρότερον, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν ἀρχέγονον τρόπον τῆς ζωῆς τοῦ ἀγρότου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου καὶ ἡ αὔξησις τῶν ποικίλλων ἄλλων ἀναγκῶν τὸν ἔφερεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε νὰ ἀνησυχῇ περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ, εἰς τοῦτο δὲ καὶ εἰς οὐδὲν ἄλλο ὀφείλονται τὰ διάφορα συμπτώματα, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας, οὐδὲ εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ἀτυχῆ ἢ τὴν εὐτυχῆ, τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ εἰς ἄλλο τι ὀφείλονται ταῦτα. Ὀφείλονται εἰς τὸ γεγονὸς τοῦτο: Ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος στερηθεὶς πάσης ἐξόδου πρὸς οἱονδήποτε σημεῖον, εὑρισκόμενος εἰς καλλιεργουμένην γῆν οὐχὶ πλουσιωτάτην, ρέπει εἰς τὰς ἀνησυχίας, ἐξ’ οὗ καὶ εἰς μετοικισίαν τινὰ πρὸς τὰς πόλεις. Ἐκ τούτου δ’ ἐπιζητεῖ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Καί ἤδη, κύριοι βουλευταί, ἐρωτᾶται πρῶτον εἶναι ἀληθῶς ἐπικίνδυνος ὁ οὐρμπανισμός, εἶναι ἀληθῶς τοιαύτη ἡ συρροὴ πρὸς τὰς πόλεις, ὥστε νὰ ἐμβάλλῃ εἰς ἀνησυχίας καὶ νὰ προκαλῇ τὴν λῆψιν μέτρων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ οὐρμπανισμὸς ἢ ἡ ἀστυφιλία δὲν ἐμφανίζονται ὑπὸ τοιαύτην μορφήν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι πολλοὶ ἐργάται νομίσαντες ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσωσι οἰκονομικῶς καλλίτερον εἰς τὰς πόλεις, ἐξαιρῶ τὴν περίστασιν τῶν προσφύγων διότι αὐτὴ εἶναι ἐντελῶς ἔκτακτος περίστασις, συνέρρευσαν πρὸς αὐτάς. Δηλαδὴ συνέρρευσαν πρὸς δύο ἢ τρεῖς πόλεις ἐξαιρῶ τὰς Ἀθήνας, διότι αἱ ἄλλαι πόλεις τῆς Ἑλλάδος κατ’ ἀναλογίαν αὐξάνουν. Λοιπὸν φρονῶ ὅτι ἡ τόσον διαφημιζομένη ἀστυφιλία ἢ οὐρμπανισμὸς δὲν παρουσιάζεται παρ’ ἡμῖν εἰς ἐπικίνδυνον σημεῖον, διότι βεβαίως πολλοὶ ἀγρόται συρρέουσιν εἰς τὰς πόλεις, ἀλλ’ οὐχὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐγκατασταθοῦν ὁριστικῶς. Βεβαίως εἰς τὰς πόλεις πάντοτε μιὰ μερὶς τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ συρρέει καὶ ἐγκαθίσταται ὁριστικῶς· διότι ἡ μερὶς τοῦ ὑγιοῦς ἐκείνου πληθυσμοῦ εἶναι ἐκείνη ἥτις ἀνανεώνει ἑκάστοτε τοὺς ἀστικοὺς πληθυσμοὺς τῶν πόλεων. Τὸ φαινόμενον δὲ τοῦτο δὲν παρουσιάζεται τὸ πρῶτον. Πάντοτε μία ἀναλογία ἀγροτῶν συρρέει πρὸς τὰς πόλεις ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Ἤδη παρουσιάζει μίαν μεγαλειτέραν πως ἔντασιν ἀλλ’ ὄχι μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε νὰ ἐμπνεύσῃ κατ’ ἐμὲ ἀνησυχίας. Ἐξαιρῶ τὸν φιλαθηναϊσμόν. Ὁ φιλαθηναϊσμὸς ἔχει ἄλλα αἴτια, δὲν ἔχει αἰτίαν τὸν οὐρμπανισμόν. Ἡ ἕδρα τῆς Κυβερνήσεως πάντοτε καὶ πανταχοῦ ἑλκύει πληθυσμοὺς πρὸς ἑαυτὴν ἕνεκα διαφόρων λόγων τοὺς ὁποίους περιττὸν θεωρῶ ν’ ἀναπτύξω. Ἀλλ’ ἂς μὴ θεωρῶμεν ὅτι καὶ ἡ μεγέθυνσις τῶν πόλεων εἶναι τὶ μέγα κακόν. Αἱ μεγάλαι πόλεις ὑποστηρίζουν τὴν κατανάλωσιν τῶν γεωργικῶν προϊόντων, ὥστε ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως ἀναπληρώνουν τὴν ζημίαν ὁποίαν κάμουν εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ ἄλλοτε ἡ Ἑλλὰς εἶχε μικροτέρας ποτὲ μικρὰς πόλεις ἀλλ’ εἶχε καὶ τὴν κατανάλωσιν ἐλαχίστην καὶ ὅλοι γνωρίζομεν προϊόντα πλεῖστα τῶν ἐπαρχιῶν ἔμεναν ἐκεῖ ἀζήτητα ἐντελῶς ἄνευ ἀξίας. Ἀλλὰ ἤδη ὅπως εἶπον προηγουμένως εἰς ἡμᾶς, κ. βουλευταί, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ δυσάρεστον σημεῖον καθ’ ὃ ὁ ἀγρότης εὑρίσκεται εἰς στενοχωρίαν καὶ ἐρωτᾶται κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ εἰς ἀρωγὴν ἡ Κυβέρνησις; Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὡμίλησε ἐπ’ αὐτοῦ, ὅπως ὅμως ἀνέγνωσα εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φρονεῖ ὅτι διὰ τῆς καθοδηγήσεως τοῦ ἀγρότου καὶ διὰ τῆς ἐνισχύσεως αὐτοῦ εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξήσῃ ἡ παραγωγὴ καὶ συνεπῶς τὸ ἔσοδον αὐτοῦ. Δὲν ἀρνοῦμαι οὐδὲ ἀποκρούω ὅτι ἡ καθοδήγησις καὶ ἡ ἐνίσχυσις εἶναι μέσα ἐπιβοηθητικὰ καὶ ἐπ’ αὐτῶν στηρίζεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ εὐχαρίστως θὰ ψηφίσω. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι τὰ μόνα, διότι ἐὰν στηριχθῶμεν εἰς αὐτὰ ἀποκλειστικῶς καὶ παραμελήσωμεν τὴν δημιουργίαν ὅρων εὐνοϊκῶν διὰ τοὺς ἀγρότας, δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν καὶ πολλὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἤθελον ἐρωτήσει τίνες εἶναι οἱ εὐνοϊκοὶ αὐτοὶ ὅροι πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ στραφῇ ἀμέριστος ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς; Τίνες εὐνοϊκοὶ ὅροι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθοῦν εἰς τὸν ἀγρότην, ὥστε συντρεχούσης τῆς καθοδηγήσεως καὶ τῆς ἐνισχύσεως, περὶ ὧν προνοεῖ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτήν; Ἡ δημιουργία τῶν εὐνοϊκῶν αὐτῶν ὅρων δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Δημιουργία εὐνοϊκῶν ὅρων εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκτιμῶν τὴν κατάστασιν τοῦ ἀγρότου, ἐκτιμῶν τὴν φορολογικὴν αὐτοῦ ἀντοχὴν καὶ ἀκριβῶς ὑπολογίζων τὰ εἰς αὐτὸν ἐπιβεβλημένα φορολογικὰ βάρη, ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἴσως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠδύνατο νὰ μοῦ εἴπῃ. Καὶ κατὰ ποῖον ἀσφαλῆ τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ φορολογικὴ ἀντοχὴ τοῦ ἀγρότου καὶ τὸ φορολογικὸν βάρος, τὸ ὁποῖον βαρύνει αὐτόν; Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μακρὰ ἐγένετο συζήτησις περὶ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, περὶ πληρωμῆς φορολογιῶν, ἡ δὲ γενικὴ ἐντύπωσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὴν συζήτησιν ταύτην, δὲν σφάλλομαι, νομίζω, νὰ εἴπω ὅτι ἀοριστία τις ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Θὰ ἐνόμιζον ὅμως ὅτι ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέθετε εἰς τρεῖς ἢ τέσσαρας ἀξίους οἰκονομικοὺς ἐπιθεωρητάς, οἵτινες περιερχόμενοι τὰς ἐπαρχίας νὰ ἐξήταζον τὴν κατάστασιν τῶν ἀγροτῶν κατὰ διαμερίσματα, καὶ οἵτινες θὰ ἠδύναντο ἀκριβῶς νὰ ἀνεύρωσι τὸ ποσὸν τῶν φόρων τοὺς ὁποίους πληρώνει ἕκαστος ἀγρότης ὡς καὶ τὸ ποσὸν τῶν εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει, νομίζω ὅτι διὰ τοῦ πρακτικοῦ τούτου μέτρου θὰ ἠδύνατο ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἔχῃ ἓν ἀσφαλὲς δεδομένον καὶ περὶ τοῦ φορολογικοῦ βάρους τοῦ ἀγρότου καὶ περὶ τῆς φορολογικῆς ἀντοχῆς αὐτοῦ.

§165Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοῦ βάρους ἐκ τῆς ἐμμέσου φορολογίας ἢ τῆς ἀμέσου;

§166Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀμέσου καὶ ἐμμέσου. Δὲν σᾶς ἀποκρύπτω, κ. ὑπουργέ, ὅτι τὴν ἐργασίαν ταύτην ἐν σμικρῷ τὴν ἔκαμα ἐγώ. Δηλαδὴ ἐκάλεσα διαφόρους ἀγρότας μέσης καταστάσεως καὶ τοὺς παρεκάλεσα νὰ μοῦ ἀπαριθμήσουν ἀκριβῶς τὰ ἀκαθάριστα αὐτῶν εἰσοδήματα. Τοὺς καθωδήγησα κατόπιν νὰ μοῦ εἴπουν τὶ φόρους ἐμμέσους καὶ ἀμέσους πληρώνουν διότι δὲν ἐγνώριζον ἀκριβῶς. Ἠδυνήθην λοιπὸν νὰ πλησιάσω εἰς ἓν συμπέρασμα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀκριβές. Λυποῦμαι ὅτι ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν τούτων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν ἀξιῶ τὸ ἀλάθητον, συνήγαγον ὅτι ὁ ἀγρότης φορολογεῖται ἴσως ὑπὲρ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ. Ἰδοὺ λοιπὸν ἕνα στάδιον δημιουργίας εὐνοϊκῶν ὅρων ὑπὲρ τοῦ ἀγρότου ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται καὶ ἔχει ὅλην τὴν πρὸς τοῦτο διάθεσιν, νὰ διαρρυθμίσῃ τὰς σχέσεις τοῦ ἀγρότου πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχάς, οὕτως ἁπλουστέρας, ὥστε νὰ μὴ ἐπιπροστίθεται εἰς τὰς δαπάνας αὐτῶν τὰς διαφόρους καὶ μία δαπάνη ἕνεκα τῶν σχέσεων αὐτοῦ πρὸς τὰς ἀρχάς. Θὰ σᾶς ἔλεγον ἐπὶ παραδείγματι, ἀποθνήσκει ἑνὸς χωρικοῦ ὁ πατήρ. Ἐψηφίσαμεν ἄλλοτε ἐμοῦ ἀντιλέγοντος καὶ ἀντιδρῶντος ἕνα φόρον περὶ κληρονομιῶν. Βεβαίως μὲ τὰς τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸν νόμον αὐτόν, ὁ γεωργὸς διαφεύγει κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν φορολογίαν αὐτήν, ἀλλ’ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ προστρέξῃ εἰς ἕνα δικολάβον, ἀπέχοντα ὅπως γνωρίζετε ὥρας ἐκ τῆς κατοικίας αὐτοῦ, διὰ νὰ κάμῃ μίαν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ μεταφέρῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας, διὰ νὰ τὴν δώσῃ εἰς τὸν ἔφορον μαζὶ μὲ ἕνα πιστοποιητικὸν τοῦ Προέδρου 40–50 δραχμῶν, τόσον κοστίζει αὐτὸ εἰς τὸν ἀγρότην. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ πιστοποιητικοῦ, τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας πληρώνει εἰς τὸν δικολάβον, τὰ δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ πληρώσῃ εἰς ἄλλον δικολάβον πηγαίνοντας εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας τὰς ἡμεραργίας κλπ. καὶ προσθέσετε ὅλα αὐτά, θὰ εἴπετε ἰδοὺ ἕνας ἄγνωστος φόρος, μὴ σειμειούμενος εἰς νόμον τινά, ὅστις προστίθεται εἰς τὸν ἀγρότην. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται καὶ ἄλλους ὅρους εὐνοϊκοὺς νὰ δημιουργήσῃ ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν. Γνωρίζετε, ὅτι ὁ ἀγρότης διατελεῖ ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τοῦ ποσοῦ τῶν φόρων, καθὼς καὶ τῆς ἡμέρας τῆς πληρωμῆς. Εἶναι φαίνεται, πολὺ δύσκολον ὁ ἑκάστοτε οἰκονομικὸς ἔφορος ἑκάστης ἐπαρχίας νά ἀποστέλλῃ ἕνα πλήρη κατάλογον εἰς τὸν Πρόεδρον ἑκάστης κοινότητος, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ σημειοῦται ἐπακριβῶς ὁποῖον φορολογικὸν βάρος βαρύνει ἕκαστον φορολογούμενον.

§167Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸν ὅρον τῆς διαδικασίας δὲν τὸν εἴδατε;

§168Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν τόν εἶδα, κ. ὑπουργέ. Συμβαίνει λοιπόν, νὰ ἀγνοῇ τὰς προθεσμίας, νά μὴ εὑρίσκῃ εἰσπράκτορα, ἢ καὶ ἀργὰ νὰ γνωρίσῃ τὰς προθεσμίας, καὶ μίαν πρωΐαν ποὺ εἶναι εἰς τὸ χωράφι του ἕνας χωροφύλαξ μὲ ἕνα ἔνταλμα βιαίας προσαγωγῆς τὸν ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ἀρχήν.

§169Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ ποίου εἴδους φόρον;

§170Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Ὁ κ. ταμίας ἐκδίδει τὰς γενικὰς προσκλήσεις, ὅπως γνωρίζετε, δίδει δὲ τοὺς φορολογικοὺς καταλόγους εἰς τοὺς εἰσπράκτορας διὰ νὰ εἰσπράξουν.

§171Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ ποῖον φόρον;

§172Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Διὰ φόρον αἰγοπροβάτων, χοίρων, μεγάλων ζῴων ἀγροφυλακῆς κλπ.

§173Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αἰγοπροβάτων γίνεται συμφώνως πρὸς τὴν δήλωσιν Προσέρχεται κάμνει μίαν δήλωσιν καὶ τὴν δίδει εἰς τὸν Πρόεδρον.

§174Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μάλιστα· ὕστερα; Καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, ἐπειδὴ δὲν ξεύρει πότε θὰ πληρώσῃ ὁ ταμίας στέλλει ἕνα ἔνταλμα εἰς τὴν ἀστυνομίαν.

§175Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοῦ λοιποῦ, θὰ σταλῇ εἰς τὴν κοινότητα. Αὐτὸ θὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦ λοιποῦ.

§176Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δύναμαι, νὰ σᾶς συγχαρῶ δι’ αὐτὸ κ. ὑπουργέ. Λοιπὸν ἔλεγον, ὅτι μέχρι σήμερον ὁ χωροφύλαξ ὡδήγει αὐτὸν εἰς τὴν ἀστυνομίαν καὶ ἂν εἶχε χρήματα νὰ πληρώσῃ, διότι ὁ εἰσπράκτωρ δὲν ἦτο παρόν, ἔπρεπε, νὰ ὑπάγῃ μέχρι τῆς πρωτευούσης διὰ νὰ πληρώσῃ. Φαντασθῆτε τώρα ἄλλαι διατυπώσεις, νέαι ἡμεραργίαι κλπ. Συμβαίνει ὅμως καὶ ἕνα ἄλλο, κύριοι. Πολλάκις ἔχει πληρώσει, δὲν διεφύλαξεν ὅμως τὴν ἀπόδειξιν. Ἀφοῦ εἶναι δύσκολον εἰς ἡμᾶς νὰ διαφυλάττωμεν ἀποδείξεις, εἶναι πολὺ δυσκολώτερον διὰ τὸν ἀγρότην· καὶ τότε πληρώνῃ ἐκ δευτέρου.

§177Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχουν δοθῆ διαταγαί, νὰ μὴ πηγαίνουν χωροφύλακες, ἄνευ συνοδείας εἰσπρακτόρων. Καὶ ἕνα ἄλλο θὰ σᾶς προσθέσω: ὅταν πηγαίνουν χωροφύλακες, εἶναι δυνατὸν νὰ σταλοῦν τὰ χρήματα διὰ τοῦ ταχυδρομείου.

§178Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε κ. ὑπουργέ, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐγὼ κατοικῶ κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰ γνωρίζω ὅλα αὐτὰ καλά· πολὺ εὐχάριστον ὅμως εἶναι, ὅτι ὅλα αὐτά, θὰ λείψουν εἰς τὸ μέλλον, ὡς λέγετε. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ὁποῖος δύναται νὰ λάβῃ, καὶ ὡς εὐχαρίστως μανθάνω ἔλαβεν ἤδη μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ ἀγρότου εἶναι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀποδίδω δὲ μεγάλην σπουδαιότητα εἰς τὴν λῆψιν μέτρων τοιούτων ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι φρονῶ, ὅτι θὰ εἶναι πολὺ λυσιτελῆ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἐπιβεβλημένον τὸ ταχύτερον νὰ προνοήσῃ περὶ ἑνὸς τρόπου ἐκδικάσεως τῶν πταισματικῶν διαφορῶν τῶν χωρικῶν. Εἶναι ἀπαραίτητον νὰ φροντίσῃ ὅπως αἱ μικροδιαφοραὶ αὗται ἐκδικάζωνται εἰς τὰ ἴδια αὐτῶν χωρία. Διότι σήμερον τί γίνεται; Καλοῦνται εἰς ἀπόστασιν 3, 4, 5 καὶ 6 ὡρῶν εἰς τὸ ἁρμόδιον πταισματοδικεῖον, οἱ οὕτω δὲ καλούμενοι δὲν πληρώνονται, χάνουσι 1 ἢ καὶ 2 ἡμερομίσθια καὶ ἐπιστρέφουν εἰς τὰ χωριά των. Ἰδοὺ καὶ μία ἐπιπρόσθετος φορολογία, ἂς τὴν ὀνομάσωμεν, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει τὸν ἀγρότην.

§179ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχομεν τὰ κινητὰ Πταισματοδικεῖα.

§180Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὑπάρχουν εἰς 1 ἢ 2 σημεῖα ἐκτὸς τῆς ἕδρας. Αὐτὸ μειώνει κατά τι τὴν δυσχέρειαν τοῦ ἀγρότου καὶ τὰς δαπάνας ἀλλὰ δὲν τὴν θεραπεύει.

§181Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄν κάμωμεν εἰς κάθε χωρίον πταισματοδικεῖον αὐτὰ κάποιος θὰ τὰ πληρώνῃ.

§182Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὸ μέσον εἶναι εὐχερέστατον καὶ τὸ εἰσηγήθητε σεῖς νομίζω ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν ἔγινε. Εἷς ἐπιθεωρητὴς τῶν ἀγροφυλάκων τῆς περιφερείας, γεωπόνος δὲ ἀπαραιτήτως νὰ ἔχῃ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδικάσεως καὶ ὅλων τῶν ἀγροζημιῶν μεταβαίνων καὶ εἰς τὸν τελευταῖον συνοικισμόν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν ἐπιβολὴν μιᾶς ποινῆς δι’ ἀγροζημίαν νὰ τρέχῃ ὁ εἰρηνοδίκης μετὰ τοῦ γραμματέως καὶ ὑπογραμματέως. Ὁ γεωπόνος διοριζόμενος ἀνώτερος ἐπόπτης τῶν ἀγροφυλάκων δύναται νὰ μεταβαίνῃ εἰς κάθε χωρίον. Θὰ βελτιωθῇ δὲ καὶ τὸ ποιὸν τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων, διότι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνῃ ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν ζημιῶν, ἀλλὰ καὶ ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν ἀγροτῶν, τῶν ψευδομαρτύρων καὶ τῶν ψευδομηνυτῶν.

§183Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὁμιλεῖτε μόνον δι’ ἀγροζημίας;

§184Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μάλιστα. Κατὰ 90% αἱ ἀγροζημίαι, εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι φέρουν τοὺς ἀγρότας εἰς τὸ πταισματοδικεῖον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ εὐνοϊκὸς αὐτὸς ὅρος τὸν ὁποῖον δύναται νά δημιουργήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος ταχύτατα νὰ λάβῃ μέτρα περὶ τῆς ἐξυψώσεως τῆς θέσεως τοῦ εἰρηνοδίκου. Ἀποτελεῖ τὸν δικαστὴν τοῦ λαοῦ, τὸν σπουδαιότατον, τὸν μόνον. Ἐκδικάζει ὁ εἰρηνοδίκης τὸ ὅλον τῶν ὑποθέσεων τοῦ ἀγρότου, εἰρηνοδίκης δὲ εἰς περιωπὴν συγκεντρῶν, ἐκτὸς τῶν γνώσεων, τὴν πεῖραν καὶ τὴν λογικὴν δύναται νὰ ἀποβῇ ὠφελιμώτατος εἰς τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας, διότι δὲν εἶναι μόνον δικαστικὸν ὄργανον, ἀλλ’ εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων διοικητικῶν ὀργάνων καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν μίαν ἡμέραν δὲν καταλήξωμεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν διοίκησιν εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον γίνεται καὶ ἀλλοῦ. Τό γε νῦν ἔχον ὁ εἰρηνοδίκης εἶναι σπουδαιότατον διοικητικὸν ὄργανον εἰς τὴν ἀγροτικὴν περιφέρειαν. Τὶ δὲ συμβαίνει σήμερον. Ἄωροι, ἄπειροι, ἂν μὴ καὶ ἀμαθεῖς ἐστερημένοι κοινωνικῆς καὶ βαθείας πείρας, ἡ ὁποία τοῖς εἶναι ἀπαραίτητος, ἐκδικάζουσι κατὰ διαφόρους ἀντιλήψεις ἄλλοτε ὀρθάς, ἄλλοτε πεπλανημένας καὶ διαστρεβλωμένας, συχνὰ δὲ ἀναπληροῦνται ἀπὸ τοὺς γραμματεῖς τῶν εἰρηνοδικείων, ἀκαταλληλότατα ὄργανα πρὸς ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης κατὰ τὸ πλεῖστον. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη ἂν θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν εὐνοϊκοὺς ὅρους ὑπὲρ τοῦ ἀγρότου καὶ νὰ ἐξυψώσωμεν τὸν δικαστὴν αὐτόν· ἐξυψοῦμεν δὲ αὐτὸν, προάγοντες κατὰ μισθὸν καὶ μὴ ἀποκλείοντες εἰς αὐτὸν πᾶσαν ἐλπίδα προαγωγῆς, ἀλλὰ μὴ προάγοντες εἰς πρωτοδίκην καὶ ἐφέτην, προάγοντες αὐτὸν μόνον κατὰ μισθόν, δηλαδὴ ὁ εἰρηνοδίκης ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν εὐδοκίμως ἐπὶ τόσα ἔτη λαμβάνει τὸν μισθὸν τοῦ πρωτοδίκου, τὸν μισθὸν τοῦ ἐφέτου. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δύναται νὰ δημιουργήσῃ εὐνοϊκοὺς ὅρους διὰ τὸν ἀγρότην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνος οὗτος. Καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ἀπὼν εἶναι καὶ οὗτος κατάλληλος εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν εὐνοϊκῶν ὅρων. Ἐπιπολαίως πως καθωρίσθη ὅτι μέχρι τοῦ 14ου ἔτους τῆς ἡλικίας ἕκαστον ἄρρεν ἢ θῆλυ τέκνον τοῦ ἀγρότου εἶναι ὑποχρεωμένον εἰς φοίτησιν ἐν τῷ σχολείῳ, διότι ἄλλως ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὰ δυνατὸ πρόστιμον. Σημειώσατε ὅτι τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως εἶναι ἕξ, ὅπως γνωρίζετε, συνεπῶς τὸ 12ον ἔτος εἶναι ἐκεῖνο μέχρις οὗ εἶναι ὑπόχρεον νὰ φοιτήσῃ κάθε παιδὶ ἢ κόρη τοῦ ἀγρότου, ἐὰν θεωρήσωμεν ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ εἶναι ἓξ τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχουν καὶ ἀγράμματα παιδιὰ καὶ κορίτσια, καθωρίσθη ὅτι μέχρι τοῦ 14ου ἔτους τῆς ἡλικίας ἀναγκαστικῶς θὰ προσέρχωνται ταῦτα εἰς τὰ σχολεῖα. Γνωρίζετε πόσα ἑκατομμύρια αὐτὸ καὶ μόνον τὸ μέτρον κοστίζει εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν; Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῇ, θὰ ἀνήρχετο εἰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων, διότι τὸ παιδὶ τοῦ ἀγρότου τὸ πέραν τοῦ δεκάτου ἔτους εἶναι ὁ σπουδαιότερος βοηθὸς αὐτοῦ. Αὐτὸ τὸ παιδὶ ἢ τὸ κορίτσι θ’ ἀναπλήρωσῃ τὸν ἀγρότην εἰς τόσας ἐργασίας. Ἔλεγον λοιπόν, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ζημιοῖ σπουδαίως τὸν ἀγρότην, διότι τὸν ἀποστρέφει τοῦ βοηθοῦ αὐτοῦ, ὅστις τὸν ἀναπληρώνει εἰς τὸν κύκλον τῶν ἐργασιῶν του στερούμενος δὲ τούτου, ἀναγκάζεται νὰ ἀποκόπτῃ ἐκ τῶν ἡμερομισθίων αὐτοῦ ἀρκετά, διότι ἡ παραφυλακὴ τῶν ζώων, ἡ καθοδήγησις αὐτῶν εἰς τοὺς λειμῶνας καὶ εἰς τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, ἡ συγκομιδὴ τῶν ξύλων καὶ τῶν ἄλλων προϊόντων ἐγένοντο μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὰ παιδιὰ τῆς ἡλικίας αὐτῆς. Ἤδη στερηθεὶς τούτων, ἀναγκάζεται ὁ ἀγρότης ὁ ἴδιος, ἐγκαταλείπων ἄλλην σπουδαιοτέραν ἐργασίαν, ν’ ἀφοσιωθῇ εἰς αὐτὸ καὶ οὕτω ἐπέρχεται κατὰ τὴν κρίσιν μου μία σπουδαιοτάτη ζημία εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς καὶ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι ἁρμόδιος εἰς τὴν δημιουργίαν εὐνοϊκῶν ὅρων ὑπὲρ τοῦ ἀγρότου, ἢ τοὐλάχιστον εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ μὴ δημιουργῇ δυσμενεῖς ὅρους εἰς τὴν δρᾶσιν αὐτοῦ. Λυποῦμαι κ. βουλευταί, διότι τὸ ἀκατάλληλον τῆς ὥρας καὶ ὁ κάματος ὁ εὔλογος ὑμῶν μὲ ἐμποδίζει νὰ ἐξετάσω ἓν πρὸς ἓν ὅλα τὰ ὑπουργεῖα, κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπιβεβλημένον νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν εὐνοϊκῶν ὅρων χάριν τοῦ ἀγρότου, ἢ τοὐλάχιστον τὸν ὅρων τῶν δυσμενῶν. Εἰς τοῦτο, ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον πρὸς ὑμᾶς, ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν. Φρονῶ δὲ, ὅτι κάθε ὑπουργεῖον δύναται νὰ ἐπαυξήσῃ τοὺς εὐνοϊκοὺς ὅρους ὑπὲρ τοῦ ἀγρότου καὶ αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν αἴφνης, τὸ ὁποῖον κοινῶς θεωρεῖται ξένον παντελῶς πρὸς τὸν ἀγρότην, καὶ τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ εὐνοϊκοὺς ὅρους ὑπὲρ τοῦ ἀγρότου, θέτον αὐτὸν εἰς ἀσφαλῆ καὶ βεβαίαν ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν ἐν τῇ ξένῃ διατελούντων τώρα ἀδελφῶν καὶ τῶν τέκνων του, πληροφοροῦν αὐτὸν περὶ τῆς τύχης ἐκείνων, διαβιβάζον εἰς αὐτὸν τὰ ἐκεῖθεν ἐκπεμπόμενα καὶ διευκολῦνον διὰ παντὸς τρόπου τὰς σχέσεις του. Δὲν θέλω, διότι ἔπρεπε νὰ ἐκταθῶ πολύ, νὰ σᾶς εἴπω ὁποίαν ἐπιρροὴν μεγίστην δύναται νὰ ἔχῃ διὰ τὴν πρόοδον τοῦ ἀγρότου ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδὲ ποίαν τρισμεγίστην ἐπιρροὴν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργοῦ, οὐδ’ ἐπίσης ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν ἀποτελεῖ τὸ σύνολον τῶν ἐνεργειῶν μιᾶς διοικήσεως, μιᾶς ἐνεργείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν μὲν ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν μετέλθῃ χάριν τοῦ ἀγρότου, διότι ἐκ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς καὶ ἐκ τῆς ἐπιτυχίας αὐτῆς δὲν ἐξαρτᾶται μόνον τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται καὶ ἡ ἀσφάλεια τοῦ καθεστῶτος, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ διατρέξῃ οὐδὲ τὸν ἐλάχιστον κίνδυνον. Ἐξετάσωμεν διὰ τίνων μέσων ὁ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν προϋπολογισμὸς θέλει ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ἀγρότου καὶ ἐπὶ τῆς βελτιώσεως τῆς παραγωγῆς, ὅπως εἶπον πρὸς ὑμᾶς, διὰ δύο μέσων διὰ τῆς καθοδηγήσεως δηλαδὴ διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν μέσων ἐκείνων καὶ τῶν τρόπων ἐκείνων τῶν διαφόρων καλλιεργειῶν δι’ ὧν θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ διὰ τῆς ἐνισχύσεως, διὰ τῆς οἰκονομικῆς δηλαδὴ ἐνισχύσεως αὐτῶν. Δὲν θέλω νὰ ἀποτρέψω τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας ἀπὸ τὰ μέτρα ταῦτα, θὰ ψηφίσω μετ’ εὐχαριστήσεως τὸν προϋπολογισμὸν ὡς εἶναι συντεταγμένος. Ἀλλ’ ἤθελα νὰ τὸν παρακαλέσω ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μὴ πιστεύσῃ ἀπολύτως ὅτι ἡ καθοδήγησις τοῦ ἀγρότου εἶναι καὶ τόσον εὐχερής. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὶ εἰς ἄλλας Χώρας συμβαίνει, θὰ ἴδωμεν ἐπὶ παραδείγματι εἰς Ἀγγλίαν μέχρι τοὺς ἔτους 1854 (ὑποθέτω δὲ ὅτι ἡμεῖς σήμερον δὲν εἴμεθα εἰς ἀνώτερον σημεῖον ἀπὸ ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο τὸ Ἀγγλικὸν Ἔθνος κατὰ τὸ 1854), εὑρίσκομεν λοιπὸν ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ ἂν καὶ ἡ γεωργία εὑρίσκετο εἰς ἀκμήν, μία καὶ μόνη καθ’ ὅλην τὴν Ἀγγλίαν ὑπῆρχε γεωργικὴ σχολή. Πῶς λοιπὸν ἤκμαζε γεωργικῶς ἡ Χώρα ἐκείνη, ἐνῷ, ἐξ ἄλλου, ἐστερεῖτο καὶ γεωργικῶν σχολῶν καὶ τῶν διαφόρων ἄλλων παραρτημάτων αὐτῶν; Τοῦτο συνέβαινε, κ. βουλευταί, διότι ὑπὲρ τὰς σχολὰς καὶ ὑπὲρ τὴν ἐπιστήμην αὐτὴν διὰ τὰς πλείστας, διὰ τὰς περισσοτέρας τῶν περιστάσεων, προκειμένου περὶ ἐνεργείας τοῦ ἀγρότου τὸ μέγιστον κεφάλαιον εἶναι ἡ πεῖρα. Ἡ πεῖρα, ἡ πάντων διδάσκαλος, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία καθωδήγησε καὶ ἐκεῖ καθοδηγεῖ καὶ παρ’ ἡμῖν τὸν ἀγρότην εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ πρὸς καλλιέργειαν τῆς γῆς. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὸ Βέλγιον, τὴν Ἑλβετίαν, χώρας γεωργικῶς ἀκμαζούσας, μέχρι τοῦ 1850 δὲν ἀπαντῶνται γεωργικαὶ σχολαί.

§185Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἴσως διότι ἡ ἐπιστήμη ἡ γεωργικὴ δὲν εἶχε προοδεύσει.

§186Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐν τούτοις ἡ γεωργία εἶχε προοδεύσει τὰ μέγιστα, ὅπως καὶ παρ’ ἡμῖν μέχρι τοῦ 1910 ἄνευ οὐδεμιᾶς σχολῆς ἀνεπτύχθη ἡ ἀμπελοφυτεία, ἡ σταφιδοφυτεία καὶ ἡ ἐλαιοφυτεία καὶ ἄλλαι καλλιέργειαι. Ἀλλά, τελευτῶν, κ. βουλευταί, ἤθελον συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἔχῃ ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι διὰ τῆς οἰκονομικῆς λεγομένης ἐνισχύσεως τοῦ ἀγρότου εἶναι δυνατὸν ἀσφαλῶς νὰ ἐπέλθουν εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις εἶναι ἕνα δίκοπο μαχαῖρι καὶ καλῶς μὲν χειριζόμενον δύναται νὰ ὠφελήσῃ τὸν ἀγρότην, κακῶς ὅμως χειριζόμενον δύναται νὰ τὸν παραβλάψῃ σπουδαίως. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν θὰ ἐρωτήσητε, ὅταν δώσωμεν χρήματα εἰς τὸν ἀγρότην, νὰ τόν παραβλάψωμεν; Ὅταν δὲν τὰ δώσωμεν εἰς κατάλληλον ἐποχήν, ὅταν δὲν εἶναι ἀνάλογα τὰ ποσά, εἶναι δυνατὸν νὰ βαρύνωμεν, νὰ χρεώσωμεν αὐτὸν καὶ νὰ τὸν καταστρέψωμεν οἰκονομικῶς. Δι’ αὐτὸ ἤθελα συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ παρακολουθήσῃ μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τὴν οἰκονομικὴν εἰς τὸν ἀγρότην, οὐδὲ νὰ πιστεύῃ ὅτι ἀπολύτως οἱαδήποτε οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ὠφέλιμος εἰς αὐτόν. Ἐν περιλήψει, κ. βουλευταί, αὐτὰ εἶναι ὅσα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ νομίζω, ὅτι ἕνεκα τῆς ἀληθῶς δυσαρέστου καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς καὶ ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων ἀληθῶς περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ θὰ ἐχρειάζετο ὁλόκληρος ἡ μέριμνα, ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὄχι μόνον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, νὰ στραφῇ πρὸς αὐτούς, ὅπως δυνηθοῦν ἀπερισπάστως ν’ ἀσχοληθοῦν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς, ἥτις κατ’ ἐμὲ εἶναι ἡ ἱερωτέρα λειτουργία ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ (χειροκροτήματα)

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρηστομᾶνος.

§188Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ ἀκροατήριον συνίσταται ἐκ 4 συναδέλφων καὶ 4 ὑπουργῶν. Εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφίζηται ὁ προϋπολογισμὸς τόσον σημαντικῶν ὑπουργείων μὲ τοιουτοτρόπως συγκεκροτημένην Βουλήν, μὲ τοιαύτην παράστασιν συναδέλφων; Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, κύριος Βουδούρης, παρεπονέθη, ὅτι οἱ διατελέσαντες ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας, προετίμησαν τὰς ἑαυτῶν πατρίδας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων δημοσίων ἔργων, χωρὶς ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς νὰ διαμαρτυρηθῇ καὶ νὰ φέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των.

§189Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔκαμα καμμίαν διακοπήν.

§190Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὡμίλησα περὶ μιᾶς τακτικῆς τοῦ παρελθόντος. Τὸ εἶπα αὐτό, χωρὶς νὰ θέλω νὰ περιλάβω εἰς τὴν τακτικὴν αὐτὴν σᾶς καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας.

§191Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω ὅτι ἡ κατανομὴ τῶν κατασκευαστέων ὁδῶν ἐγένετο κατὰ περιφερείας ἀπολύτως ἀκριβοδικαία. Ἡ ὁδοποιΐα διενεμήθη εἰς ὅλους τοὺς νομοὺς ὁμοιομόρφως. Κατ’ ἐξαίρεσιν μόνον προετιμήθησαν ὁδοὶ τινὲς συνοδεύουσαι μεγαλείτερα συμφέροντα καὶ ἰδίως ὁδοὶ παραμεθόριοι. Ἀλλὰ κατὰ τὰ λοιπὰ κατενεμήθησαν αἱ κατασκευαστέαι ὁδοὶ ἀκριβοδικαίως καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Παρακαλῶ νὰ μὲ διακόψητε, κ. ὑπουργέ, ἵνα μοὶ εἴπητε ἐὰν οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα ἢ ὄχι.

§192Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἀφοῦ τὸ θέλετε ναί. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἐγένετο ἔτσι, εἶναι πανθομολογούμενον αὐτό.

§193Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ὁμιλήσω μὲ προέλαβεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὀλυμπίας συνάδελφος καὶ εἶπεν ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ εἴπω καὶ ἐξεδήλωσε καὶ αὐτὸς τὸν πόνον του διότι ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀπεδόθησαν ὅλα τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἀποδοθοῦν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ταμεῖον Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Πράγματι....

§194Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπεδόθησαν 30 ἑκατομμύρια ὅσα δηλαδὴ καὶ εἰσεπράχθησαν. (ἀναγινώσκει.) Αὐτὰ εἰσεπράχθησαν καὶ αὐτὰ ἀπεδόθησαν.

§195Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἐφόσον ἀκολουθεῖται τὸ σήμερον ἐφαρμοζόμενον σύστημα ὁδοποιΐας δὲν νομίζω ὅτι τὰ 30 ἢ 35 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα διαθέτει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἐπαρκέσουν διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν, ὅπως δὲν θὰ ἐπαρκέσουν ἴσως οὔτε τὰ 100 ἑκατομμύρια διὰ τὴν Ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Ἐθνικῶν ὁδῶν. Διότι φρονῶ ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον χρησιμοποιοῦμεν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πταίει. Εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην πταίει τὸ σύστημα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. Τί γίνεται ἕως τώρα; Γίνεται κἄτι τι τὸ ἀπίστευτον. Προκηρύσσεται διαγωνισμὸς διὰ τὴν συντήρησιν Ἐθνικῆς τινὸς ὁδοῦ, διαγωνισμὸς ἐν ἀρχῇ προμηθείας σκύρων καὶ διατίθεται διὰ τὰ ἀναγκαιοῦντα σκῦρα ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ πίστωσις ἡ ὁποία ἔχει διατεθῆ ἀπὸ τὸ κέντρον δι’ αὐτὴν τὴν ὡρισμένην ὁδόν. Κομίζονται τὰ σκῦρα. Κατατίθενται εἰς τὰ κράσπεδα τῆς ὁδοῦ· καὶ ἀφοῦ διὰ τῆς προμηθείας ταύτης κατηναλώθη ὁλόκληρος ἡ πίστωσις, ἐγκαταλείπονται ἐκεῖ εἰς τὰ πλάγια τῆς ὁδοῦ ἐπὶ 2, 3, 5 ἢ καὶ 10 ἔτη. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ὁδὸς καταστρέφεται ἔτι μᾶλλον ἐνῷ τὰ σκῦρα τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπολογισθῆ δι’ ὡρισμένον βαθμὸν βλάβης τῆς ὁδοῦ μετὰ 10 ἔτη—ἐκ τῆς ἐπ’ αὐτῶν ἐλαττώσεως δύναταί τις νὰ μετρήσῃ τὸν χρόνον τῆς προμηθείας αὐτῶν—ὅταν πλέον ἀποφασισθῇ καὶ ἡ κυλίνδρωσις τῆς ὁδοῦ ἀποδεικνύονται ἀνεπαρκῆ, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ἀρχικὴ βλάβη τοῦ καταστρώματος τῆς ὁδοῦ μετεβλήθη εἰς πραγματικὴν καταστροφὴν. Τότε ἐπακολουθεῖ ἄλλη προμήθεια καὶ νέα κατάθεσις αὐτῶν εἰς τὰ πλάγια τῆς ὁδοῦ καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Εἰς τὴν Δημητσάναν, εἰς τὴν Σπάρτην, εἰς Μακεδονίαν, ἀλλὰ καὶ ὅπου τυχὸν μετέβην, παντοῦ, εἰς τὰ πλάγια τῶν ὁδῶν ὑπάρχουν ἐρριμένα σκῦρα. Θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν καὶ συμφέρον νὰ γίνῃ καὶ ἡ προμήθεια τῶν σκύρων καὶ ἡ σκυρόστρωσις συγχρόνως. Φρονῶ ὅτι ὡς βάσις συστήματος συντηρήσεως ὁδῶν δέον νὰ τεθῇ, ὅτι ὅταν δι’ ὁδόν τινὰ διατίθεται ποσὸν ἀνεπαρκὲς διὰ τὴν πλήρη αὐτῆς συντήρησιν, ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν ἐπαρκεῖ παρὰ μόνον διὰ 15 χιλιόμ. λ.χ. τότε εἶναι προτιμώτερον νὰ στρωθοῦν καὶ νὰ κατασκευασθοῦν τὰ 15 αὐτὰ χιλιόμετρα τελείως καὶ κατόπιν εἰς ἄλλην περίοδον νὰ ἐπισκευασθῶσι καὶ σκυροστρωθῶσι τὰ ὑπόλοιπα. Οὕτω ἓν τμῆμα τοὐλάχιστον τῶν ὁδῶν θὰ εἶναι πάντοτε καλῶς συντετηρημένον. Ἑτέρα σύστασις τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν εἶναι, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὸ ἑξῆς: Τὰ 100 ἑκατομμύρια τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἠμπορεῖτε νὰ τὰ χορήσητε εἰς 2 κατηγορίας ἀνὰ 50 ἑκατομμύρια. Καὶ 50 μὲν ἑκατομμύρια διὰ τὰς ἐπειγούσας ἢ καὶ προχείρους σκυροστρώσεις καὶ ἐπισκευάς, 50 δὲ ἵνα χρησιμοποιηθοῦν ὡς τοκοχρεωλύσιον δανείου 500 ἢ 550 ἑκατομμυρίων δεκαετοῦς διαρκείας, ἐπαρκοῦς διὰ τὴν συντήρησιν καὶ ἀνανέωσιν μεγάλου ἀριθμοῦ ὁδῶν. Συντήρησιν τοὐλάχιστον 10 ἐτῶν. Τὸ ὑπουργεῖον θὰ ἔπρεπε νὰ καλέσῃ τὰς ἐργοληπτικὰς ἑταιρείας καὶ νὰ εἴπῃ εἰς αὐτάς: πόσα θέλετε διὰ τὴν τελείαν ἀνακαίνισιν τῆς τάδε ὁδοῦ καὶ πόσο συγχρόνως διὰ τὴν διατήρησίν της ἐπὶ 10 ἔτη; Καθόσον τυγχάνει γνωστὸν ὅτι ἄν ἐπιστρωθῇ ὁδός τις διὰ πίσσης θὰ στοιχίσῃ μὲν ἡ ἀρχικὴ ἀνανέωσις κατά τι περισσότερον ἀφ’ ὅτι στοιχίζει σήμερον ἀλλὰ κατόπιν ὅτε θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρία νὰ τὴν διατηρήσῃ ἐπὶ 10 ἔτη συνεχῆ καὶ θὰ στοιχίσῃ ἐλάχιστα. Ἐνῷ σήμερον στοιχίζει ἡ διατήρησις τῶν ὁδῶν μέγιστα ποσὰ ἢ μᾶλλον θὰ ἐστοίχιζε ἐὰν ἐγίνετο, διότι οὐδεμία συντήρησις αὐτῶν γίνεται. Ἐνῷ ἐὰν ἤθελεν γίνῃ ἐφ’ ἅπαξ καλὴ ἀνανέωσις καὶ ἄν, ἐπαναλαμβάνω, ἤθελε συγχρόνως ἀναλάβῃ ὁ ἀνάδοχος καὶ τὴν εὐθύνην τῆς συντηρήσεως τότε καὶ ἡ δαπάνη θὰ ἐμετριάζετο καὶ ἡ ὁδὸς θὰ διετηρεῖτο πολὺ περισσότερον χρόνον καὶ πολὺ καλλίτερον. Διότι ὁ ἀνάδοχος θὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ κάμῃ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τελείαν κατασκευὴν καὶ προσεκτικὴν ἐργασίαν. Μόλις δὲ ἤθελεν ἐμφανισθῇ ἡ παραμικροτέρα ἐκδορὰ τῆς ὁδοῦ θὰ ὑπαγορεύῃ τὸ συμφέρον αὐτοῦ νὰ ἔχῃ ἕνα συνεργεῖον τὸ ὁποῖον ἀμέσως θὰ ἐπισκευάζῃ τὴν φθοράν, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ διατηρεῖται θαυμασίως ἡ ὁδὸς ἄνευ πολλῶν δαπανῶν. Οὕτω ἐλαχίστη θὰ εἶναι ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως κατὰ τὸ διάστημα τῆς 10ετίας. Κατὰ τὴν 10ετίαν ὅμως ταύτην θὰ ἔχῃ ἀποπληρωθῆ τὸ δάνειον τοκοχρεωλυτικῶς. Μετὰ δὲ τὴν 10ετίαν δύναται πάλιν ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ἀναγράψῃ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐπάναγκες διὰ νὰ γίνῃ νέον τοκοχρεωλυτικὸν δάνειον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Τώρα ἀφίνομεν τὰς ὁδοὺς ἁπλούστατα νὰ καταστρέφωνται κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα συντηρήσεως, ὑποφέρει δὲ ὁ κόσμος τρομερά. Ἐπέρχεται οὕτω φθορὰ μεγίστη εἰς βενζίνην εἰς τροχοφόρα καὶ εἰς ἐλαστικά, αἱ μεταφοραὶ ἀποβαίνουν δαπανηραὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὥστε ἰσοφαρίζονται δι’ αὐτῶν ἀσφαλῶς αἱ ἀρχικαὶ δαπάναι εἰς τὸ πολλαπλάσιον. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι ἂν ὑπολογίσῃ τις τὴν ἀπαιτηθεῖσαν δαπάνην διὰ τὴν ἐπίστρωσιν τῆς μεταξὺ Παλαιοῦ Φαλήρου καὶ Γλυφάδας, πρὸ 8ετίας ὁδὸν χωρὶς νὰ ὑποστῇ αὕτη ἔκτοτε καμμίαν ἐπιδιόρθωσιν διότι εἶχε καλῶς κατασκευασθῆ, εἶμαι πεπεισμένος λέγω ὅτι ἂν ὑπολογίσῃ τις τὶ ποσὸν θὰ ἐστοίχιζεν αὕτη ἂν δὲν κατεσκευάζετο οὕτως ὅπως κατεσκευάσθη πράγματι, ἀλλ’ ὅπως κατασκευάζονται αἱ συνήθεις ἐθνικαὶ ὁδοὶ θὰ ἐπείθετο ὅτι τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν, ἤτοι τῆς ἀρχικῆς κατασκευῆς καὶ τῆς δεκαετοῦς συντηρήσεως, θὰ ἦτο πολὺ μεγαλείτερον. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν μέθοδον τῆς συντηρήσεως. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα πολὺ σοβαρὸν καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω ἐπ’ αὐτοῦ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Σημαντικωτάτη εἶναι ἡ ἐπαρκὴς προίκισις τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων καὶ ἡ ἀρωγὴ τοῦ Κράτους διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν ἐκ μέρους τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν δήμων, τοῦ Κράτους χορηγοῦντος τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τεχνικῶν ἔργων ἢ τμήματος τῆς ὁδοῦ. Τὸ τοιοῦτον ἔχει μεγίστην ψυχολογικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν κατοίκων καὶ συντελεῖ ὥστε καὶ οἱ πολῖται νὰ μὴ ἀναμένουν τὰ πάντα παρὰ τοῦ Κράτους καὶ τῶν Κρατικῶν ὑπηρεσιῶν ἐλευθεροῦται δὲ τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ἐκτελῇ τὰ πάντα ἀπὸ τοῦ Κέντρου. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ὅπως ἐπέτυχε τὸ σύστημα τοῦτο τῆς συνεργασίας Κράτους καὶ κοινοτήτων διὰ τὴν ἵδρυσιν σχολικῶν κτιρίων, ὅπως οἱ κάτοικοι ἔκτισαν σχολεῖα μόνον μὲ μικρὰν σχετικῶς βοήθειαν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς ταύτης ἐφαρμοζομένη ἡ ἐπαρχιακὴ καὶ κοινοτικὴ ὁδοποιΐα εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἔχῃ πολὺ μεγάλην ἐπιτυχίαν, θὰ ἐπεκταθῇ πολὺ περισσότερον καὶ θὰ ἔχῃ πολὺ μεγαλείτερα ἀγαθὰ ὡς ἐπακολούθημα παρὰ ὁ ἄκρατος κρατισμός. Δίδον ἀρωγήν τινα δηλαδὴ τὸ Κράτος καὶ ἀφίνον τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας, τὴν ὁποίαν τώρα δὲν ἀφίνει νὰ ἐκδηλωθῇ, θὰ συντελέσῃ πολὺ εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ὅλης κακοδαιμονίας τῶν ὁδῶν. Ὅμοιά τινα θὰ εἴπω μεθαύριον ὅταν θὰ συζητηθῇ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς. Διότι εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ εἶναι μόνον ρυθμιστὴς τῶν τάσεων τοῦ Λαοῦ καὶ οὐχὶ ἐκτελεστὴς παντὸς λειτουργήματος. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὴν ὁδοποιΐαν Μακρῆ. Νομίζω ὅτι τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ἔχει ὑποπέσει εἰς σφάλματα σημαντικὰ ἐπὶ τῶν ὑπολογισμῶν του μέχρι σημείου ἀπειλοῦντος τὴν καταστροφὴν τοῦ ὅλου ἔργου. Διότι ὑπελογίσθη ἀρχικῶς ὅτι θὰ ἐστοίχιζεν ἡ κατασκευὴ ἑκάστου χιλιομέτρου ὁδοῦ κατὰ μέσον ὅρον πολὺ φθηνότερον ἢ ὅσον πράγματι ἐστοίχισε μέχρι τοῦδε. Καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι ἀρχικῶς ὑπελογίσθη ὑπερβολικὰ μικρὸν ποσὸν δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον· τὴν ἑξῆς δὲ πληροφορίαν μεταδίδω εἰς τὴν Βουλήν: Ὅτε ἤμουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, μοῦ εἶπον ὅτι 650 χιλιάδες δραχμῶν ἤρκουν κατὰ μέσον ὅρον δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον ὁδοῦ, εἴτε ὀρεινῆς εἴτε πεδινῆς μετὰ τῶν τεχνικῶν των ἔργων. Σήμερον ἀποδεικνύεται τοὐναντίον, ὅτι μόλις περὶ τὸ ἕνα ἑκατομμύριον θὰ ἐπαρκέσῃ δὲ ἕκαστον χιλιόμετρον. Καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ἀναγκαιούσης δαπάνης δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον ἐγένετο ἀνεπαρκής, ἐπεκρίθησαν τιμολόγια κατασκευῆς καὶ ἐργασίας ὁδῶν ὑπερβολικά. Διατὶ εἶναι ὑπερβολικά; Διότι ἀναλαμβάνουν τὴν κατασκευὴν τμημάτων ὁδῶν ἑταιρεῖαι, αἵτινες κρατοῦσαι ὑπὲρ ἑαυτῶν ποσοστόν τι ἐκχωροῦν εἰς ἄλλους ἐργολάβους τμηματικῶς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ οὗτοι εἰς ἄλλους πάλιν. Καὶ οὕτως, ἵνα ὑποληφθῇ ποσόν τι καὶ διὰ τὴν ἀμοιβὴν τῶν ἐργατῶν, ἡ ἀρχικὴ τιμὴ πρέπει νὰ εἶναι σχετικῶς μεγάλη. Γνωρίζω περίπτωσιν καθ’ ἥν ἔργον τι τῆς ὁδοποιΐας Μακρῆ ἄφησε μέγα κέρδος καὶ εἰς τὸν τρίτον ἔτι ὑπεργολάβον, καὶ ἄλλην περίπτωσιν καθ’ ἥν ἄφησε κέρδος 50% εἰς τὴν τρίτην ὑπεργολαβίαν ἐπὶ τῆς ὅλης ἀξίας τῶν ἔργων. Τὰ γεγονότα ταῦτα ἀποδεικνύουν κακὸν ὑπολογισμὸν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν, καὶ δι’ αὐτὸ φοβοῦμαι ὅτι ἡ ὁδοποιΐα θὰ στοιχίσῃ εἰς τὸ Κράτος πολὺ περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἐξ ἀρχῆς ὑπελογίσθησαν καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ὅλον πρόγραμμα τῆς ὁδοποιΐας. Ἕτερον ζήτημα, εἶναι τὸ σύστημα τῆς παραχωρήσεως τῶν ὁδοστρωτήρων ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ἀναδόχους τῆς συντηρήσεως ἢ τῆς κατασκευῆς τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Ὡς ἰατρὸς καὶ ὡς βουλευτὴς ταξιδεύων συχνότατα βλέπω πολλάκις ναυάγια ὁδοστρωτήρων κατακειμένων εἰς τὰ πλάγια τῶν ὁδῶν ἐπὶ ἔτη μακρά. Τοῦτο δὲ διότι δὲν ὑπάρχει σύστημα οἰκοκυρευμένον διαθέσεως, χρησιμοποιήσεως, περισυλλογῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδοστρωτήρων. Οἱ ὁδοστρωτῆρες χορηγοῦνται συνήθως εἰς τὰς διαφόρους ἑταιρείας αἱ ὁποῖαι ἀναλαμβάνουν τὴν κατασκευὴν ἢ συντήρησιν τῶν ὁδῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐπιστρέψουν αὐτοὺς εἰς καλὴν κατάστασιν μετὰ τὸ πέρας τῆς ὁδοστρωσίας ἢ νὰ πληρώσουν τὴν δαπάνην τῆς ἐπισκευῆς. Ἀλλ’ αὗται τοὺς παραδίδουν συνήθως εἰς κακὴν κατάστασιν, εἰς κατάστασιν μὴ ἐπιτρέπουσαν τὴν χρησιμοποίησίν των ἄνευ πολυδαπάνων ἐπισκευῶν, διότι οὐδεὶς ἔλεγχος ἐνεργεῖται κατὰ τὸν χρόνον τῆς ὑπὸ τῶν ἐργολάβων χρησιμοποιήσεως αὐτῶν. Φαντασθῆτε λοιπὸν ποίου εἴδους ὁδοστρωσία ἐπιτυγχάνεται μὲ τοὺς ὁδοστρωτήρας κατεστραμμένους. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι χωρὶς καλοὺς κυλίνδρους δὲν γίνεται καλὴ ὁδοστρωσία. Θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ τὸ ἑξῆς: νὰ παραδίδωνται μὲν οἱ ὁδοστρωτῆρες εἰς τοὺς ἐργολάβους, ἀλλὰ οὗτοι νὰ ὑποχρεοῦνται νὰ τοὺς ἐπιστρέψουν εἰς καλὴν καὶ χρησιμοποιήσιμον κατάστασιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος κατόπιν νὰ στείλῃ συνεργεῖα εἰς τὰ πέρατα τῆς χώρας, ὅπου ἔτυχε νὰ ἀκινητοποιηθοῦν οἱ ὁδοστρωτῆρες οὗτοι, καὶ νὰ πληρώνωμεν ἡμερομίσθια ἐπὶ ὁλοκλήρους μῆνας μέχρι τῆς ἐπισκευῆς, ἀμφιβόλου καὶ ταύτης. Πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἀνάδοχος τῆς ὁδοστρωσίας νὰ ἐπιστρέψῃ τὸν ὁδοστρωτῆρα εἰς ἀρίστην κατάστασιν. Τοῦτο ἔχει καὶ τὴν ἑξῆς σημασίαν, ὅτι δηλαδὴ δὲν θὰ διακόπτεται ἀναγκαίως πᾶσα ὁδοποιητικὴ ἐργασία μέχρι τῆς ἐπισκευῆς τῶν ὁδοστρωτήρων. Ἔχω πρόσφατον παράδειγμα τοῦ νομοῦ Λακωνίας. Ἐκεῖ ἡ ὁδοποιΐα ἐσταμάτησεν ἐπὶ ἔτος διότι δὲν ὑπῆρχεν ὁδοστρωτὴρ χρησιμοποιήσιμος. Ἐστάλησαν ἐντεῦθεν συνεργεῖα, τὰ ὁποῖα μετὰ 4 μῆνας ἐδέησε νὰ ἐπιτύχουν τὴν κίνησιν τοῦ ἑνὸς ὁδοστρωτῆρος τοῦ νομοῦ ἐκείνου. Ἄλλος ὁδοστρωτὴρ εἶχε πέσει εἰς χαράδραν τινὰ καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ κινηθῇ. Οὕτω ἐπὶ ἓν ἔτος εἶχε σταματήσει ἡ ὁδοποιΐα εἰς ὁλόκληρον τὸν νομόν. Ἐὰν ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ ἀνάδοχος νὰ παραδίδῃ τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ παραλαμβανομένους ὁδοστρωτῆρας εἰς ἀρίστην κατάστασιν, δὲν θὰ ἐπήρχετο ἡ βραδύτης αὕτη. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ δημόσια ἔργα, θὰ ἤθελον ὅμως νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργόν, ἀφοῦ δυνάμει νόμου ηὐξήθησαν τὰ ἐπιδόματα τῶν μηχανικῶν διὰ νὰ τοὺς προσελκύσωμεν.

§196Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Καὶ διὰ νὰ τοὺς σταματήσωμεν νὰ μὴ φύγουν.

§197Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Μάλιστα, διότι αἱ μισθοδοσίαι τὰς ὁποίας προσφέρουν αἱ μεγάλαι ἑταιρεία Φαουντέσιον, Οὖλεν καὶ κ.λ.π., εἶναι πολὺ μεγαλείτεραι. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ αὐξήσωμεν τὴν μισθοδοσίαν τῶν μηχανικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατήσωμεν αὐτοὺς ἔναντι τοιούτων προσφορῶν, ἂν θέλουν νὰ φύγουν καὶ δὲν ἀγαποῦν τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ἔλεγον λοιπόν, ὅτι θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζα, ἂν μὲ τὴν δοθεῖσαν αὔξησιν τῶν 40% προσῆλθον πολλοὶ μηχανικοὶ εἰς τὰ δημόσια ἔργα.

§198Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Προσῆλθον 8.

§199Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Καὶ ηὐξήσατε τῶν ἄλλων τοὺς μισθούς;

§200Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Διατί; ἐὰν εἴχομεν διαρροὴν ἄφθονον; Ἄλλωστε τὸ ζήτημα συνεζητήθη καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶσθε καὶ σεῖς ὑπουργός.

§201Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Καὶ τότε ἐφρόνουν, ὅτι ἦτο ἄσκοπον νὰ δώσωμεν τόσα χρήματα εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχονται στερρῶς τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ἐνῷ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐσκόπουν νὰ φύγουν πράγματι, δὲν θὰ τοὺς συγκρατήσωμεν μὲ τὴν σχετικῶς πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν ἑταιρειῶν ἐκείνων μικρὰν αὔξησιν τῶν 40% ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ των μισθοῦ. Ὡς πρὸς τὸ μέτρον τοῦτο ἐγὼ διεφώνησα τότε ἔχων τὴν γνώμην, ὅτι θά ἠδυνάμεθα νὰ προσελκύσωμεν νέας δυνάμεις εἰς τὰ δημόσια ἔργα, ἐὰν ὑπεχρεώναμεν τοὺς ἐξερχομένους τοῦ Πολυτεχνείου νὰ ὑπηρετήσουν ἐπὶ ἓν τοὐλάχιστον ἔτος εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ δημοσίου, πρὸς πρακτικὴν ἐξάσκησιν αὐτῶν τῶν ἰδίων, οἵτινες θὰ ἐγίνοντο οὕτω πρακτικῶς καλείτεροι. Διότι ὅπως εἰς τὴν ἰατρικὴν διὰ τὴν χορήγησιν τῆς ἀδείας ἐξασκήσεως αὐτῆς παρεμβάλλομεν τὸ ἔτος τῆς ἀστυκλινικῆς, ὅπως εἰς τὰ νομικὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἀπερχόμενος τῶν φοιτητικῶν ἑδωλίων νὰ ἐξασκηθῇ εἰς δικηγόρον πρακτικῶς, οὕτω καὶ οἱ μηχανικοὶ δὲν πρέπει ἀπὸ τὰ ἑδώλια τῆς θεωρητικῆς των σπουδῆς νὰ εἰσέρχωνται ἀμέσως εἰς τὴν πρακτικὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος, ἄνευ τῆς πρακτικῆς ἐκείνης ἀσκήσεως εἰς τὸν κλάδον εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιδοθοῦν ἐν τῷ μέλλοντι χωρὶς νὰ χειραγωγηθοῦν προηγουμένως ἐπί τινα χρόνον. Ἔχει δ’ εὐτυχῶς τὸ Κράτος σήμερον σειρὰν ἐκτελουμένων ἔργων εἰς τὰ ὁποῖα ἄριστα δύναται νὰ μορφωθῇ ὁ νέος μηχανικὸς ἵνα γίνῃ πράγματι χρησιμώτατος. Ἀλλὰ ἂς ἔλθω τώρα καὶ εἰς ἕτερόν τι ζήτημα, εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν. Ἑκάστη διεύθυνσις τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἔχει ἀνὰ ἕν ταμεῖον ὑπὸ τὴν προστασίαν της. Ἡ διεύθυνσις τῶν Τ.Τ.Τ. ἔχει τὸ ταχυδρομικὸν ταμιευτήριον τοῦ ὁποίου πρόεδρος, ἄρα ἐλεγχόμενος ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Τ.Τ.Τ. εἶναι ὁ ἴδιος ὁ ἐλέγχων, ὁ διευθυντὴς δηλαδὴ τῶν Τ.Τ.Τ. Ἐπίσης τὰ δημόσια ἔργα ἔχουν τὸ ταμεῖον τῶν μονίμων ὁδοστρωμάτων καὶ τὸ τῶν λιμενικῶν μηχανημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων σπουδαιότερον εἶναι τὸ ταμεῖον τῶν Μονίμων ὁδοστρωμάτων. Ἀλλὰ ἡ σιδηροδρομικὴ διεύθυνσις ἔχει καὶ αὐτὴ τὸ ταμεῖον της, τὸ ταμεῖον προνοίας αὐτοκινήτων λεωφορείων, οὗτινος καὶ πάλιν προΐσταται ὁ ἐλέγχων τὴν διαχείρισιν τοῦ ταμείου τούτου διευθυντὴς τῶν σιδηροδρόμων. Πρὸς διόρθωσιν τοῦ ἀτόπου τούτου εἶχον ὑποβάλει σχέδιον νόμου, μὴ γενόμενον ὅμως τελικῶς δεκτὸν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς περὶ ἀσυμβιβάστου ὡρισμένων τινῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ἰδίου ὑπουργείου. Τὸ νὰ τυγχάνωσι δὲ προϊστάμενοι τῶν ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους τοὺς διευθυντὰς τῶν ὑπηρεσιῶν ταμείων, εἶναι τὶ τὸ ἄτακτον. Ἐπίσης ὀφείλω νὰ συστήσω οἰκονομίαν τινά. Τὸ ταχυδρομικὸν ταμιευτήριον εἶχε πέρυσι 240 ἑκατομμυρίων καταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἴσως ἐφέτος νὰ ἀνῆλθον εἰς 300.000.000. Τοὺς μισθοὺς λοιπὸν τῶν 25 ὑπαλλήλων τοῦ ταχυδρομικοῦ ταμιευτηρίου πληρώνει τὸ Κράτος, ἐνῷ ἕνα τραπεζιτικὸν κατάστημα καὶ ἐὰν δὲν εἶχε τὰς καταθέσεις ταύτας ἀσφαλῶς θὰ ἠδύνατο ἀνέτως ἐκ τοῦ περιθωρίου τῶν κερδῶν του νὰ πληρώνῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων του. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐπαρκοῦν τὰ ἔσοδα διὰ νὰ καλύψουν τὰ ἔξοδα τῶν μισθῶν τοῦ προσωπικοῦ του, ἤτοι τὸ 1⅓ ἑκατομμύριον περίπου ὅπερ θὰ ἀναγκαιοῖ πρὸς τοῦτο.

§202Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ εἴχατε εἴπῃ καὶ ἄλλοτε.

§203Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἐγένετο ἀποδεκτόν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ γίνῃ ἱκανὴ οἰκονομία διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ δὲν θὰ λέγεται ὅτι τὸ Κράτος εἶναι τὸ κοινὸν ταμεῖον διὰ νὰ πληρώνῃ τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα. Θὰ διδαχθοῦν δὲ οἱ ἐκεῖ ἐργαζόμενοι, ὅτι πρέπει νὰ ἐργασθοῦν καλῶς ἵνα ἐξοικονομηθῇ ὁ μισθός των. Ἐπίσης ὀφείλω ν’ ἀναφέρω, ὅτι ὑπάρχουν αὐτοκίνητά τινα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας περισσότερα τοῦ δέοντος.

§204Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐτακτοποιήθη τὸ ζήτημα.

§205Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἔπειτα καὶ ὡς πρὸς τὴν μίσθωσιν τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν καταστημάτων ἐγένετο σπατάλη τις. Καθ’ ὃν χρόνον ἤμουν ὑπουργός, ἐνοικιάσθησαν δύο ἢ τρία καταστήματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ ἐνοικιασθοῦν. Ἀλλὰ διὰ μὲν τὸ πρῶτον εὕρηκα ὑπόσχεσιν δοθεῖσαν ἤδη ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου ὑπουργοῦ τὸ δὲ ἄλλο, εἰς Κηφησίαν ἐνοικιάσθη τὴν ἑπομένην τῆς ἀποχωρήσεώς μου ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ἐνῷ εἶχα ἀπορρίψει τὴν ἐνοικίασιν ταύτην διότι τὸ παλαιὸν κατάστημα ἦτο ἀρκετὰ καλὸν καὶ καθαρώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο ποὺ ἐνοικίασαν. Καὶ τὸ μὲν παλαιὸν ἐστοίχιζε 1500 κατὰ μῆνα, ἐνῷ τὸ νέον ἐμισθώθη ἀντὶ 5500 δραχμῶν μηνιαίως. Ἐκ τῶν μικρῶν τούτων πραγμάτων πλειστάκις ἐπαναλαμβανομένων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν σημαντικαὶ οἰκονομίαι, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον γενικῶς ἐπιζητεῖται ὅπως τὰ τῶν Τ.Τ.Τ. καταστήματα ἔχουν δωμάτια κατάλληλα διὰ τὰς οἰκογένειας τῶν διευθυντῶν. Οὗτος εἶναι ὁ κυριώτερος σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουν αἱ δαπανηραὶ ἐνοικιάσεις. Ἄν δὲ παρατηρήσῃ ὁ κ. ὑπουργός, θὰ εἴδῃ ὅτι αἱ συνηθέστεραι καταγγελίαι τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων κατὰ τῶν διευθυντῶν των, αἱ συνηθέστεραι ἀφορμαὶ διαπληκτισμοῦ εἶναι ὅτι οἱ διευθυνταὶ τῶν Τ.Τ.Τ. συνήθως καταλαμβάνουν τά μεγαλείτερα καὶ τὰ καλλίτερα δωμάτια τῶν Τ.Τ.Τ. καταστημάτων διὰ τὰς οἰκογενείας των, διὰ δὲ τὴν ὑπηρεσίαν χρησιμοποιοῦν τὰ μικρότερα καὶ τὰ μᾶλλον ἀνήλια δωμάτια. Ἐντεῦθεν γεννᾶται συνήθως ὁ θόρυβος καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον οἱ διευθυνταὶ ἐπιζητοῦν τὰ ἀκριβώτερα μίσθια.

§206Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ διεύθυνσις τῶν δημοσίων κτημάτων ἔλαβεν ἤδη τὸ μέτρον νά ἐπιβαρύνωνται οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι οἱ κατοικοῦντες εἰς αὐτά, καί συνιστᾶται ἐκτιμητικὴ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία καθορίζει τὸ πληρωτέον μίσθωμα.

§207Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Εἶναι εὐχῆς ἔργον τοῦτο. Ἄλλο σημεῖον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ φέρω τὸν λόγον εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν μικρῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῇ Χώρᾳ. Νὰ ἀφήσωμεν τοὺς κατοίκους νὰ κατασκευάσουν τὰ μικρὰ ὑδραυλικὰ ἔργα μόνοι των βεβαίως, δὲν εἶναι δυνατόν, ἀλλὰ διὰ καταλλήλου φορολογίας ἐπὶ τῶν ὠφελουμένων ἐκ τῶν ἔργων τούτων κτημάτων καὶ διὰ τῆς ἀναλόγου ἀρωγῆς τοῦ Κράτους εἶναι δυνατὸν νὰ συναθροισθῇ τοσοῦτον ἐτήσιον εἰσόδημα, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσοδήματος τούτου νὰ γίνῃ ἡ ὁλικὴ καὶ ριζικὴ ρύθμισις τῶν χειμάρρων, προλαμβανομένων τῶν ἐκ τῶν ὑδάτων καταστροφῶν. Ἐὰν δὲ τὸ συλλεχθησόμενον ποσὸν δὲν ἐξαρκέσῃ ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐξαρκέσῃ εἰς πολλὰ μέρη, τότε νὰ ἔρχεται τὸ Κράτος ἀρωγὸν συμπληροῦν τὰ ἐλλείμματα, οὕτως ὥστε διαθρυπτόμενοι ὑπὸ φιλοτίμου ἁμίλλης οἱ κάτοικοι νὰ στρέψουν εἰς τὴν φορολογίαν ἑαυτῶν.

§208Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκριβῶς διὰ τοιούτου εἴδους ἔργα, μικρὰ ὄχι ἀπὸ ἀπόψεως σημασίας ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως προϋπολογισμοῦ, λαμβάνεται πρόνοια καὶ ὑπάρχει νομοσχέδιον κατατεθειμένον διὰ τοῦ ὁποίου ἔρχεται ἀρωγὸν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔργα αὐτὰ θὰ ἀπαιτοῦν δαπάνην ἀνωτέραν ἐκείνης τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ προσφέρῃ ἡ κοινότης ἢ ἡ περιφέρεια ἐντὸς τῆς ὁποίας γίνεται τὸ ἔργον.

§209Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ἀκόμη, ὅτι τὰ ἔργα ταῦτα εἶναι μικτὰ μὴ ἀνήκοντα οὔτε μόνον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας οὔτε ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας πρέπει νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν χειμάρρων, ὅταν ἔχουν ἤδη διαμορφωθῇ εἰς πραγματικοὺς χειμάρρους, ἐνῷ διὰ νὰ προληφθῇ τὸ κακὸν ἐν τῇ γενέσει του ἀπαιτεῖται ἡ ἐπέμβασις τῶν ὀργάνων τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ χείμαρρος εἶναι ἐλάχιστος ρύαξ ἀκόμη τοῦ δάσους ἢ τοῦ βουνοῦ. Τότε χρειάζεται ὅπως διὰ ξύλων καί φραγμάτων περιορισθῇ καὶ ἀναχαιτισθῇ ὁ ρύαξ, ἵνα μὴ μεταβληθῇ εἰς χείμαρρον. Ἡ καταστροφὴ ἡ ὁποία ἐπιτελεῖται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοὺς χειμάρρους εἶναι ἀπερίγραπτος, καὶ ἀσφαλῶς μεγαλειτέρα ἀπὸ τὰς καταστροφὰς τοῦ Στρυμῶνος καὶ τοῦ Ἁλιάκμονος. Εἰς τὴν Πελοπόννησον μετὰ τὴν βροχὴν ὁλόκληρος ἡ πέριξ θάλασσα χρωματίζεται μὲ τὸ χρῶμα τῆς ἰλύος ἣν παρέσυρον οἱ χείμαρροι ἀπὸ τὰ βουνά, τὰ ὁποῖα ἔχουν γυμνωθῇ πάσης φυτείας καὶ δασῶν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐπιβάλλεται ἡ ἐπέμβασις τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Δὲν πρέπει νὰ ἐνοικιάζῃ, δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπῃ κἄν εἰς τοιαῦτα ἐπικίνδυνα διὰ τὴν γένεσιν χειμμάρων μέρη τὴν βοσκήν. Φρονῶ ὅτι αἱ αἶγες εἶναι ὁ μεγαλείτερος ἐχθρὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἀφορμὴ τῆς καταστροφῆς τῶν δασῶν της. Ἄν ὑπολογίσητε τὸ εἰσόδημα τῶν αἰγῶν, τὰς ὁποίας ὑπολογίζουν εἰς 3 ἑκατομμύρια, θὰ εὕρητε ὅτι τὸ ἐξ αὐτῶν ἀποκομιζόμενον κέρδος εἶναι ἐλάχιστον ἀπέναντι τῶν ὑπ’ αὐτῶν προκαλουμένων καταστροφῶν· διότι δὲν καταστρέφονται μόνον τὰ δάση, τὰ ὁποῖα ἐκ περισσοῦ καίουν οἱ ποιμένες, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν σχηματιζομένων ἐκ τῶν γυμνοθεισῶν κλιτύων τῶν ὀρέων χειμάρρων καταστρέφονται ἀγροί, ἀμπελῶνες, ἐλαιῶνες, χωρία, τὰ πάντα. Αἱ ζημίαι εἶναι ἀφάνταστοι καὶ ταῦτα πάντα δὲν εἶναι εὔκολον ν’ ἀντικατασταθοῦν· θὰ ἔπρεπε ν’ ἀντικατασταθοῦν αἱ αἶγες διὰ προβάτων. Ἄλλο ζήτημα οἰκονομικὸν ἐπίσης εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ταμείου λιμενικῶν μηχανημάτων. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, τὸ Κράτος νά ἔχῃ καὶ νὰ συντηρῇ μηχανήματα δι’ ἴδιον λογαριασμόν. Ἔχομεν πεῖραν τῶν ὁδοστρωτήρων. Ἐν τούτοις παρηγγέλθησαν καὶ ἐκομίσθησαν τοιαῦτα ἀξίας πολλῶν ἑκατομμυρίων. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἐντὸς ὀλίγου τὰ μηχανήματα ταῦτα θὰ καταστραφοῦν, καὶ πολὺ δικαίως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Σακαλῆς τά ὠνόμασεν καραβίδας καὶ τὰς μεγαλειτέρας καραβίδας μάλιστα ποὺ ὑπάρχουν. Θὰ ἤμην τῆς γνώμης νὰ παύσῃ ἡ προμήθεια νέων λιμενικῶν μηχανημάτων, ἀφοῦ ὑπάρχει ἤδη ὀργανισμὸς αὐτόνομος, ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ ἐκμισθῇ εἰς τὰς μικρὰς λιμενικὰς ἐπιτροπὰς τὰ μηχανήματά του ὁπότε θὰ ἐχρειάζοντο. Ἐπίσης ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως ὁ μετακληθεὶς καθηγητὴς τῆς λιμενολογίας μή εἶναι μόνον καθηγητής.

§210Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν θὰ εἶναι καθηγητὴς ἀλλὰ ἐπιθεωρητὴς λιμενικῶν ἔργων.

§211Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Θὰ ἠδύνατο ἄριστα νὰ εἶναι καὶ καθηγητὴς ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ, διότι οἱ μαθηταὶ οὗτοι στεροῦνται σήμερον καθηγητοῦ λιμενολογίας. Ἐν τῇ προκηρύξει μου εἶχον προτρέψει νὰ ἐκτελῇ οὗτος συγχρόνως καὶ καθήκοντα ἐπιθεωρητοῦ τῶν λιμένων, διότι ἔχομεν πολλοὺς λιμένας ἐν Ἑλλάδι, καὶ πολλοὺς μάλιστα ὑπὸ κατασκευήν, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἔπρεπε νὰ δώσωμεν ρυθμὸν καὶ ὁμοιόμορφον κατεύθυνσιν. Δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐφαρμοζόμενον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον, δηλαδὴ νὰ ἐπιθεωρῇ τὰ ἔργα τοῦ λιμένος ὁ νομομηχανικός, ὅστις, ὅπως γνωρίζετε, συμβαίνει πολλάκις νὰ μὴ ἔχῃ οὔτε ἀκούσει ποτὲ μαθήματα λιμενολογίας. Θὰ εἶχον ἴσως πολλὰ νὰ εἴπω ἀκόμη, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν περισσότερον. Θὰ ὁμιλήσω ὅμως διὰ δαπάνην τινὰ ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μειωθῇ. Οὐχ’ ἧττον ἡ προσπάθειά μου τοῦ νὰ περικόψω τὴν διὰ τὰς ἐξαιρεσίμους ἡμέρας ἀποζημίωσιν διά τινας, τοὐλάχιστον τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τῶν Τ.Τ.Τ. προὐκάλεσεν ὡς ἀνέφερε πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, αὔξησιν ἀντὶ ἐλαττώσεως τῶν δαπανῶν.

§212Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρέστην καὶ ἐγὼ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν καὶ ἀντελήφθην τοῦτο, ὅτι ἡ προσπάθεια πρὸς περικοπὴν τῶν ἐξαιρεσίμων ἡμερῶν προεκάλεσεν ἄλλο ζήτημα τῶν ὑπαλλήλων τῶν Τ.Τ.Τ. οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχον μίαν διαβάθμισιν.

§213Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἐγὼ οὐδέποτε ἐσκεπτόμην οὔτε ἤθελον νὰ περικόψω τὰς ἐξαιρεσίμους ἡμέρας, καὶ πράγματι κατὰ τὰς ἐξαιρεσίμους ἡμέρας ἐργάζονται τηλεγραφικοὶ ἢ ταχυδρομικοὶ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ ὑπάρχουν πλεῖστοι ὅσοι ἐκ τῶν ὑπαλλήλων ἀνώτεροι καὶ ἀνώτατοι, ἐπιθεωρηταί, λογισταί,.....

§214Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς ἐπίρρωσιν τῶν σκέψεών σας λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὰ πλεῖστα τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν εἶναι κλειστὰ τὰ τηλεγραφεῖα τὴν Κυριακήν.

§215Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. .... οἵτινες μεταβαίνοντες εἰς τὰ γραφεῖα των κατὰ τὰς ἐξαιρεσίμους ἡμέρας ἐσημείουν ἁπλῶς τὴν παρουσίαν των. Οὕτω μετέβαινον χωρὶς νὰ ὑφίσταται ἐπείγουσα ἀνάγκη εἰς τὰ γραφεῖα ἐλέγχου τῶν ταινιῶν τῶν τηλεγραφημάτων, πρὸς καθορισμὸν τελῶν καταβληθέντων πρὸ μηνῶν ἂν ὄχι πρὸ ἐτῶν. Ἐλέγχου ἀναγκαίου ἴσως, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπείγοντος. Βεβαίως πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὸ ἐπίδομα τῶν ἐξαιρεσίμων ἡμερῶν ἀναγκαῖοι ὑπάλληλοι διὰ τὰς ἐπειγούσας ἐργασίας. Τότε ὅμως ἐσκόπευον νὰ ἐπιστήσω τὸν περιορισμὸν τῶν ἐξαιρεσίμων ἡμερῶν, πάντως μετὰ τὴν διαβάθμισιν τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸν καθορισμὸν βασικοῦ μισθοῦ ἐπιτρέποντος τὴν ἄνευ στερήσεων διαβίωσιν τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων. Μίαν ἔτι πρότασιν θὰ εἶχον νὰ κάμω, τὴν ἑξῆς: Μέρος τῶν ὑπαλλήλων, τοὐλάχιστον οἱ κατώτεροι καὶ νεώτεροι νὰ ἐκμάθουν δακτυλογραφίαν οὕτως ὥστε ὅταν ἀποφασισθῇ νὰ παύσουν οἱ νέοι διορισμοί, νὰ μὴ συμπληροῦνται αἱ θέσεις τῶν ἀπερχομένων δακτυλογράφων ἢ τοὐλάχιστον μέρους τῶν δακτυλογράφων.

§216Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ διαμαρτυρηθῇ τὸ γένος.

§217Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ βαθμηδόν, χωρὶς νὰ παύσουμε καμμίαν. Ὅτε ἤμην μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομιῶν μία ἐκ τῶν προτάσεών μου ἦτο νὰ μὴ παυθῇ κανεὶς ὑπάλληλος, διότι τοῦτο θὰ ἦτο σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ διορισθῇ καὶ κανεὶς νέος ὑπάλληλος. Ἐὰν τὸ μέτρον τοῦτο εἶχεν ἐφαρμοσθῇ ἔκτοτε, ἀλλοία θὰ ἦτο ἡ κατάστασις σήμερον.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος.

§219Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ νομίζω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ πρόκειται νὰ κρίνωμεν ὁλόκληρον τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τήν γεωργικὴν πολιτικὴν διὰ τὴν ὁποίαν δὲν νομίζω ὅτι δὲν ἐνδιαφέρεται καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔχομεν βασικὰς διαφορὰς καὶ ἀντιλήψεις ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς οἰκονομίας. Ἐφόσον δὲ τὸ ζήτημα νομίζω ὅτι εἶναι σοβαρώτατον, ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τοῦ Ἀγροτικοῦ κόμματος νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ διατυπώσω μερικὰς παρατηρήσεις. Νομίζω ὅτι κανεὶς ὅταν ὁμιλῇ ἀπὸ τοῦ βήματος εἶναι ὑποχρεωμένος, ἐφόσον θὰ ἀναπτύξῃ ἀπόψεις ὡς πρὸς τὸν τρόπον καὶ τὸ σύστημα τῆς ὀργανώσεως τῶν γεωργικῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ ὡς πρὸς τὰς μεθόδους τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν, νομίζω ὅτι ἐφόσον τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον διὰ τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας ἡ ὁποία αὐτὴν τὴν στιγμὴν μᾶς ἐπιβάλλει νὰ ἀγορεύσωμεν, διότι ἐπ’ αὐτῆς καὶ μόνον ἡ οἰκονομία τοῦ τόπου στηρίζει τὰς ἐλπίδας της, δὲν εἶναι δυνατὸν νομίζω κ. συνάδελφοι, ἐνώπιον 5–6 συναδέλφων νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς τοῦ τόπου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ θὰ διατυπώσω διαμαρτυρίαν· νομίζων δὲ ὅτι ὀρθολογῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ νὰ ὁμιλήσουν ἄλλοι συνάδελφοι καὶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ μίαν ἡμέραν εἰδικῶς νὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν εἴτε ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως, διότι δὲν μοῦ εἶναι δυνατὸν σὲ 10–15 λεπτὰ τῆς ὥρας νὰ ἀναπτύξω τοιοῦτον σοβαρὸν ζήτημα.

§220Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δύνασθε νὰ ζητήσετε ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν πρόταξιν τῆς τοιαύτης ἐπερωτήσεως.

§221Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ συνεχίσω. Κύριοι βουλευταὶ ἀπὸ τὴν ἔρευναν τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, διεπίστωσα ἀπολύτως ὅτι ἡ πολυτέλεια τῆς δαπάνης τῆς διοικήσεως τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἥ τε τῶν ἐσωτερικῶν αὐτῆς ὑπηρεσιῶν καὶ ἡ τῶν ἐξωτερικῶν προέρχεται ἀπὸ τὴν σφαλερὰν ἔννοιαν τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἄλλοτε μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ἀναπτύξω καὶ εἶπα ὅτι ἡ γεωργικὴ πολιτικὴ ἡ ἀγροτικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι πολιτικὴ θεωρητική. Ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν εἶναι πολιτικὴ ἐφαρμογῆς, δηλονότι πολιτικὴ πρακτικῆς. Αὐταὶ αἱ θεμελειώδεις δύο ἀρχαὶ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς καθοδηγήσουν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Ὁ χωρικὸς διὰ νὰ καταστῇ ἢ μᾶλλον διὰ νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὴν νεωτέραν ἐπιστήμην τῆς Γεωργίας, ἔχει ἀνάγκην τὸν ὁδηγὸν ἢ τὸν καθοδηγητήν του νὰ τὸν ἔχῃ κοντά του. Ἄν θελήσωμεν θεμελιωδῶς νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν σημερινὴν κατάστασιν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐγκαταστήσωμεν ἀγροτικῶς τοὺς γεωπόνους εἰς ὁμάδας χωρίων. Πᾶσα ἄλλη πολιτικὴ ἐφαρμοζομένη εἰς τὰ γραφεῖα, ἤτοι διὰ περιοδειῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἢ ἐσωτερικόν, εἶναι πολιτικὴ προχειρολογίας. Ἐπομένως νομίζω, κύριοι συνάδελφοι καὶ κ. ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ κάμετε μίαν ὁδὸν νέαν διὰ νὰ μπορέσετε νὰ σεμνύνεσθε μεθαύριον, ὅτι ἐδώσατε νέαν ὤθησιν περὶ τοῦ τὶ θὰ πράξουν αἱ ὑπηρεσίαι ἐκ τοῦ κέντρου διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου ἢ ἑνὸς περιοδικοῦ, τὶ θὰ πράξῃ ὁ νομογεωπόνος εἷς, ἢ δύο, ἢ τρεῖς, περιοδεύοντες μίαν ὁμάδα χωρίων, κατὰ τίνα τρόπον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ θὰ μπορέσωμεν νὰ πείσωμεν τὸν χωρικὸν ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ σωστὸς δρόμος τῆς καλλιεργείας. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου κατὰ τίνα τρόπον πρόκειται νὰ λειτουργήσουν αἱ ὑπηρεσίαι, διότι μετὰ λύπης μου διεπίστωσα, παρ’ ὅτι ἐδιάβασα τὸν νόμον, μετὰ λύπης μου, λέγω διεπίστωσα ὅτι ἔγινε κἄποια σπουδὴ ἀδικαιολόγητος, ἡ ὁποία ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε διαλύονται καὶ αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἤδη εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ κινδυνεύομεν νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ χάους οἰκονομικοῦ· διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπευθυνθῶμεν εἰς ὑπηρεσίας εἰς τὰς ὁποίας νὰ εὕρωμεν τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶναι προσωπικῶς ὑπεύθυνον διότι πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν ὠθεῖ τὴν γεωργίαν. Διελύθησαν αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, αἱ δὲ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας μόλις ἤρχισαν νὰ λειτουργοῦν. Καὶ ἄν ἐρωτήσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὶ ἔπραξαν αἱ γεωργικαὶ ὑπηρεσίαι εἰς τὴν Μακεδονίαν κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα τῶν 7 μηνῶν ἢ τῶν 4 μηνῶν, ἀφ’ ἧς ἐτέθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ὁ νόμος οὐσιαστικῶς, θὰ ἰδῆτε ὅτι σπουδαῖα πράγματα δὲν ἀπέδωσαν, πλήν, καὶ πρὸς τιμήν της τοῦτο, εἰς τὸν καθορισμὸν μονάχα τῶν καλλιεργηθησομένων ἐκτάσεων διὰ τὴν καπνοκαλλιέργειαν. Ἐκεῖ παρετηρήθη μία ἐξαιρετικὴ κίνησις ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἀλλ’ ἀπὸ ἄλλων ἀπόψεων οὐδεμία σοβαρὰ ἐργασία ἐγένετο. Καὶ λέγω ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς διοικήσεως τοῦ κέντρου, τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ κέντρου καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἶναι ὁ βαθμὸς μὲ τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐγκαθιστᾷ τοὺς γεωπόνους, νομίζω ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν τὰς νέας κατευθύνσεις τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ πάρῃ ἡ γεωργία. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ὑποχρεούμεθα βασικῶς νὰ διαφωνήσωμεν καὶ νὰ ζητήσωμεν μετ’ ἐπιμονῆς νὰ ἐξέλθουν οἱ γεωπόνοι εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν. Βέβαια μία τοιαύτη πολιτικὴ θὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνας. Ἀλλὰ δυνάμεθα ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον τὸν ἀγροτικόν, νὰ ἀρχίσωμεν κατὰ περιφερείας ὥστε νὰ μὴ ἀντιμετωπίσωμεν τόσας δυσκολίας· καὶ νομίζω ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος—ἡ ὁποία εἶναι ἀτροφικὴ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀλλὰ θὰ ἀποκτήσῃ δύναμιν διότι οὐδεὶς θὰ ἀντιδράσῃ—θὰ θελήσῃ νὰ μᾶς βοηθήσῃ. Θὰ ἐργασθῶμεν μετὰ φανατισμοῦ ὅλοι μας διὰ νὰ καταστῇ καὶ αὐτὴ πραγματικὴ Τράπεζα. Πρέπει δὲ οἱ γεωπόνοι, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν τὴν ἐπιστήμην αὐτήν, νὰ εἶναι ἐγκατεστημένοι εἰς ὁμάδας χωριῶν ἀναλόγως τῶν ἐδαφικῶν καὶ ἄλλων συνθηκῶν, καὶ νὰ ἀρχίσουν νὰ κάμνουν τὴν λεγομένην γεωργοοικονομικὴν ἔρευναν. Διότι, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν διερχόμενοι μονάχα οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας νὰ κάμουν αὐτὴν τὴν ἔρευναν, διότι μία γεωργοοικονομικὴ σοβαρὰ ἔρευνα προαπαιτεῖ συνεχῆ ἐργασίαν, εἰς ὡρισμένους τόπους, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποδώσῃ ἀποτελέσματα Ὀφείλουν νὰ παραμείνουν ἐπὶ τόπου ἐπὶ 2 ἢ 3 καὶ 5 ἀκόμη ἔτη, νὰ ἐρευνήσουν τὸ ἔδαφος, νὰ κάμουν ἀναλύσεις ἐδαφικάς, νὰ παρακολουθήσουν ποία καλλιέργεια προοδεύει εἰς τὴν περιοχήν των καὶ τότε, μὲ ἕνα ἄλλον εἰδικόν, καὶ ὁ εἰδικὸς αὐτὸς θὰ εἶναι ὁ οἰκονομολόγος, ἢ ὁ πολιτικός, θὰ δυνηθῶμεν τότε νὰ κάμωμεν τὴν πραγματικὴν ἔρευναν, διὰ νὰ δώσωμε σοβαρωτέρας κατευθύνσεις εἰς τὴν γεωργίαν. Ἐὰν δὲν κάνουμε αὐτὰ κύριοι βουλευταὶ καὶ κύριε ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, φοβοῦμαι ὅτι κτίζομεν ἐπάνω εἰς τὴν ἄμμον τὸ σπῆτι τῆς γεωργικῆς μας πολιτικῆς. Τὰ δὲ ἀποτελέσματα δὲν θὰ εἶναι εὐχάριστα διότι καὶ μετὰ μίαν δεκαετίαν ἀκόμη θὰ εὑρισκώμεθα σχεδὸν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Οἱ γεωπόνοι πιστεύω ὅτι δὲν ἔχουν ἀντίρρησιν εἰς τοιαύτην πολιτικὴν τοῦ Κράτους, ἐὰν θὰ ἐχαράσσετο. Οὔτε ζητοῦν ἀμέσως τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα χρειάζονται διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Διότι νομίζω ὅτι ἕνας γεωπόνος διὰ νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς ὁμάδα χωργιοῦ θὰ ἔχῃ ἀνάγκην 100–150 στρεμμάτων, τοὐλάχιστον εἰς τὴν Μακεδονίαν. Θὰ ἔχῃ ἀνάγκην μιᾶς στέγης, θὰ ἔχῃ ἀνάγκην χρημάτων. Ἐπὶ 10 στρεμμάτων θὰ κάμῃ τὴν ἀποδεικτικὴν καλλιέργειαν καὶ ἐπὶ τῶν ὑπολοίπων θὰ κάνῃ τὴν ἐπιχείρησίν του. Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ γεωπόνοι δὲν ἔχουν ἀντίρρησιν νὰ τοὺς καταβληθοῦν ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἐτῶν ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια. Καὶ βεβαίως διὰ μίαν τοιαύτην ἐπιχείρησιν ἀπαιτοῦνται 250–300.000. Ἐὰν τὴν κάνωμεν αὐτὴν τὴν πολιτικὴν εἶναι δυνατὸν μετὰ σοβαρότητος νὰ προχωρήσωμεν· διότι ἀντιθέτως θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἀνατρέψωμεν τὸ σημερινὸν σύστημα τῆς πολιτικῆς τῆς γεωργικῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἴτε εἰς τὸ κέντρον εἴτε εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ὑπηρεσίας. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶναι τεραστίας σημασίας ὑπουργεῖον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ ἀποφασίζῃ μονομερῶς χωρὶς νὰ ἔχῃ μίαν παντοκρατορίαν ὑπουργοῦ εἰς τὴν γνώμην του, καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Καὶ θὰ ἔλεγα ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ὑπουργεῖα ἀποτελοῦν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Λέγω ὅτι ἐὰν θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ἐξασκεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῶν ἄλλων ὑπουργείων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ δαπανήσωσιν ἕνα ποσόν, τότε θὰ ἠμποροῦσε πραγματικῶς ἕνας ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ προσφέρῃ πολλὰς ὑπηρεσίας. Διότι ἡ γεωργία δὲν εἶναι μονομερὴς ἀλλὰ πολυμερής. Ἐνῷ ἡμεῖς, περιορισθέντες εἰς τὸ στενὸν ὅριον τὸ γεωπονικόν, δὲν τῆς ἐδώσαμεν ἀρκετὸν ἔδαφος ὥστε νὰ περιλάβῃ καὶ τὴν συγκοινωνιακὴν πολιτικὴν τῆς χώρας καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Ἐθνικῆς οἰκονομίας. Διότι πᾶσα βιομηχανία ἡ ὁποία θὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ τὴν νοοτροπίαν τῶν διευθυνόντων τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας θὰ εἶναι βιομηχανία ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς βάρος μιᾶς μελλοντικῆς πολιτικῆς. Ἐνῷ ἐὰν μία βιομηχανικὴ πολιτικὴ προέρχεται ἀπὸ τὸ ἔδαφος τὸ ἐθνικόν, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τότε θὰ ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἀνωτέραν κατεύθυνσιν εἰς τὴν βιομηχανίαν τοῦ τόπου. Θὰ ἐδημιούργει τὴν ἐδαφικὴν βιομηχανίαν, θὰ ἐδημιούργει τὴν ἀποκέντρωσιν τὴν βιομηχανικὴν εἰς τὰ ἀγροτικὰ κέντρα καὶ τότε θὰ ἀπηλλασσόμεθα πραγματικῶς ἀπὸ τὴν πίεσιν τῶν πόλεων καὶ τοῦ προλεταριάτου τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται κάθε ἡμέραν. Ὥστε δὲν μπορεῖ νὰ σεμνύνεται καὶ νὰ ὑπεραίνεται ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ὅτι οὕτως ἐφήρμοσε ἀγροτικὴν πολιτικήν, ἀγροτικὴν πολιτικὴν σοβαράν, ἀγροτικὴν πολιτικὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἠμποροῦμεν νὰ περιμένωμεν τὴν ἀνάπλασίν μας. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῶν τακτικῶν ἐξόδων παρατηροῦμεν, κύριοι συνάδελφοι, αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Αἱ ἀποδοχαὶ τοῦ προσωπικοῦ ηὐξήθησαν ἀπὸ 7.650.000 εἰς 8.300.000 Τὰ ὁδοιπορικὰ ἀναλόγως καὶ ἐκεῖνα ηὐξήθησαν. Ἐπίσης βλέπομεν εἰς δύο μέρη ἀναγεγραμμένην δαπάνην δι’ αὐτοκίνητον. Αἱ ἀποδοχαὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ 21.770.000 ἔφθασαν εἰς 28.000.000, τεραστία εἶναι ἡ διαφορά. Αἱ ἀποδοχαὶ τῶν ἐργατῶν αὐξάνονται. Δι’ ἀποδοχὰς δὲ τῶν ἀλλοδαπῶν εἰδικῶν τεχνιτῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐργατῶν προσλαμβανομένων ἐπὶ συμβάσει, 5.000.000.

§222Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρόκειται περὶ τῶν οἰνοκλαδευτῶν. Ἔχομεν φέρει καμμιὰ σαρανταριὰ οἰνοκλαδευτάς. Ἐπίσης ἔχομεν καὶ τοὺς συσκευαστὰς καὶ ἐλαιοκλαδευτάς.

§223Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι πολύ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἐπιμένω ἐπ’ αὐτοῦ. Πέρυσι τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα γενικῶς τῆς διευθύνσεως γεωργίας ἦσαν περίπου 5.500.000, ἐφέτος εἶναι 9.000.000. Παρατηροῦνται τὰ κονδύλια ηὐξημένα ἐν τῇ διοικήσει. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὐχαρίστως παρατηρῶ, δὲν ξεύρω ἂν θὰ τὸ ἴδω καὶ εἷς ἄλλο σημεῖον εἶναι ὅτι διὰ τὴν εἰδικὴν λεγομένην μηχανικὴν καλλιέργειαν τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε δὲν βλέπω κονδύλιον εἰδικόν.

§224Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδίδετο ἓν ποσὸν 5.000.000 ἐκ τῆς παρελθούσης χρήσεως.

§225Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας μᾶς πληροφορεῖ ὅτι παρέχονται 5.000.000 διὰ τὴν μηχανικὴν καλλιέργειαν. Καὶ ἐὰν μὲν τὸ ποσὸν τοῦτο διατίθεται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαρχόντων μηχανημάτων τῆς βενζινοκαλλιεργείας ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀκόμη διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἀναγκαιούντων ἀκόμη μηχανημάτων καὶ ἐὰν πρόκειται τὰ μηχανήματα αὐτὰ νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς μεγάλας ἐκχερσώσεις, ἀσφαλῶς ἡ πολιτικὴ ὑμῶν δὲν εἶναι σφαλερά. Διότι κατὰ βάσιν ἡ τεχνικὴ καλλιέργεια μπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι ἐπιστημονικῶς ἐξηγεῖται ὡς ἡ καλλιτέρα. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι ἡμεῖς ἐδῶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διότι καὶ ἐκεῖ ὅπου ἐχρησιμοποίησαν τὴν μηχανικὴν καλλιέργειαν καὶ ἐκεῖ κανεὶς παρατηρεῖ ἐγκατάλειψίν της· καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν Ἀμερικὴν περιωρίσθη σοβαρῶς. Εἰς τὴν Αὐστρίαν παρατηρεῖ κανεὶς περιορισμὸν ἀπόλυτον εἰς τὸ Βέλγιον καὶ σχεδὸν παντοῦ ἡ μηχανικὴ καλλιέργεια ἔχει περιορισθῇ. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ὅλους ἡμᾶς, ὅτι εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν εὐγενῶν προϊόντων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν μηχανικὴν καλλιέργειαν. Ἐκεῖ ποὺ θέλομεν νὰ ἐντείνωμεν τὴν προσοχήν μας καὶ νὰ καλλιεργήσωμεν τὴν γῆν εἰς ἓν μῆκος ἐκτάσεως μεγάλο, εἶναι ἡ Μακεδονία. Μηχανικὴ καλλιέργεια, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ πρὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀγροτῶν προσφύγων εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ θὰ ἐδικαιολόγει τοῦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν οἱ χωρικοὶ ἐγκατεστάθησαν καθ’ ὁμάδας συγκεντρώσεως, εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν ἐνηργήσαμεν ἓν σύστημα, ἓν εἶδος διανομῆς ἐπὶ δύο ἔτη καὶ ἐφηρμόσαμεν ἕν εἶδος διανομῆς 2ας ἢ 3ης κατηγορίας, καί ἀλλοῦ, τετάρτης ὁσάκις ἐπέβαλεν τὸ ἔδαφος τοῦτο...

§226Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μέχρις ὀγδόης ἐφθάσαμεν.

§227Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σπανίως, κ. ὑπουργέ, διότι ἐγὼ ἔλαβον μέρος εἰς τὰς διανομὰς καί ἑπομένως ἔχω ὅλην τὴν πεῖραν νὰ κρίνω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν μηχανικὴν καλλιέργειαν καὶ ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Δυστυχῶς ὅταν ἔγινεν ἡ σύσκεψις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν προσεκλήθην—καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ διότι δὲν προσεκλήθην εἰς ταύτην· δὲν ἀπευθύνω εἰς σᾶς τὴν διαμαρτυρίαν μου, κ. ὑπουργέ, ἀλλ’ εἰς τὰς ὑπηρεσίας σας, αἱ ὁποῖαι ἐγνώριζον ὅτι ἐγὼ εἶχον ἀρχὰς βασικάς, ἀντίθετον γνώμην, καὶ γνώμην ἔγκυρον ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο νὰ ἀμφισβητηθῇ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι ἀπὸ τὴν πεῖραν ἐγνώριζον πλεῖστα ὅσα πράγματα καὶ θὰ συνεκρουόμεθα, ἐνόμισεν ἡ ὑπηρεσία σας ὅτι θὰ ἠδύνατο μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τόσην ὅσην ἐγὼ πεῖραν, θὰ ἠδύνατο νὰ καταγάγῃ τὴν νίκην νέας ἐφευρέσεως. Ἄν ἐρευνήσητε τ’ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας θὰ ἴδητε ὅτι, καὶ ἄλλοι γεωπόνοι πρὸ 4, 5 καὶ 6 ἐτῶν εἰσηγήθησαν τὸ μέτρον τοῦτο, ἀλλ’ ἐκεῖνοι τότε ἦσαν μικροί δὲν εἰσηκούσθησαν ἤ μᾶλλον ἐξεδιώχθησαν· τοὺς εἶπαν: «φύγετε· μὴ μᾶς ἀνακατώνετε.

§228Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὐδεμία ὑστερόβουλος σκέψις ὑπῆρχεν εἰς τὴν παράλειψιν τοῦ νὰ μὴ κληθῆτε.

§229Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω τοιαύτην σκέψιν εἰς τὰς ὑπηρεσίας: ἄλλως θὰ κατηρχόμην καὶ εἰς τὸν Τύπον καὶ εἰς τὰ χωριά, καὶ θὰ ἔλεγα ὅτι οἱ ἐκπρόσωποι τῶν χωρικῶν ὁσάκις συζητοῦνται σοβαρώτατα ζητήματα καὶ πρόκειται νὰ ἀνατραπῇ ἡ οἰκονομία τοῦ τόπου δὲν καλοῦνται. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι δὲν ἐγένετο ἐκ προθέσεως καὶ τὸ πιστεύω ἀπολύτως.

§230Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὐδόλως.

§231Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἱκανοποιεῖ ἡ δήλωσίς σας, κ. ὑπουργέ. Ἀλλὰ λέγω τὸ ἑξῆς: Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν μηχανικὴν καλλιέργειαν ἐκεῖ ὅπου ἔγιναν ὁριστικαὶ διανομαί; Δυστυχῶς ὄχι· δὲν εἶναι δυνατόν, εὐτυχῶς κατὰ τὴν γνώμην μου. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν μηχανικὴν καλλιέργειαν καὶ ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔγιναν ὁριστικαὶ διανομαί; Ἀπαντῶ: δὲν εἶναι δυνατόν, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν συνηθίσατε τὸν ἀγρότην εἰς ἕνα τόπον διανομῆς καὶ δὴ προσωρινῆς διανομῆς, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι κῦρος ὁριστικῆς διανομῆς μετὰ τὴν πάροδον τοῦ εἴδους τῶν ὁριστικῶν...

§232ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίας, κ. συνάδελφε, ἐννοεῖτε προσωρινὰς διανομάς;

§233Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκείνας τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐποικισμοῦ κατὰ τὸ 1924, 1925, 1926 ἅμα τῇ ἐγκαταστάσει τῶν προσφύγων. Ὁριστικὰς δὲ καλῶ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μετὰ τὴν καταμέτρησιν, μετὰ τὸν καθορισμὸν τῶν γαιῶν εἰς ποιότητας καὶ ἔχουν μόνιμον τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἐγκατάστασιν τοῦ κληρούχου των.

§234Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Αἱ ὁριστικαὶ διανομαὶ ἀνατρέπουσι τὰς προσωρινάς;

§235Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, λέγω ὅτι τὸ κῦρος καὶ τῶν προσωρινῶν διανομῶν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ κύρους τῶν ὁριστικῶν.

§236ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μοῦ φαίνεται, κ. συνάδελφε, ὅτι ὅποιος εἶχε πολλὰ βώδια ἅρπαξε πολλὰ χωράφια.

§237Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ξεύρω αὐτά. Ἡ περίπτωσις τοῦ ὅτι ὅποιος εἶχε πολλὰ βώδια μόνον ἐκεῖνος ἐπῆρε, δὲν εἶναι ἀληθής. Ὑπάρχει βέβαια, καὶ ἡ περίπτωσις ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐποικισμοῦ ἔδωκε κατὰ τὴν πρώτην ἐγκατάστασιν ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν της. Ἔτσι πῆραν διάφορα ἄτομα κλῆρον ἀνώτερον, καὶ λόγῳ αὐτῶν τῶν ἀδικιῶν ζητοῦμεν ὁριστικὰς διανομάς. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργήσωμεν μηχανικὴν καλλιέργειαν εἰς τὴν Μακεδονίαν; Δικαιολογεῖ τοῦτο τὸ ἔδαφος, ἡ ἐδαφολογικὴ σύνθεσις τῆς Μακεδονίας; Ἂν εἰς τὴν Μακεδονίαν διατρέξητε ἀπὸ τὰ Πρώϊα καὶ μέχρι ἔξω ἀπὸ τὰ Πρώϊα τὸ μέγιστον μέρος τῆς πεδιάδος, θὰ ἰδῆτε ὅτι κάθε 15, 20, 50 μέτρα ἡ γῆ ἀλλάζει· σ’ ἕνα κομμάτι χωραφιοῦ θὰ δῆτε στὸ ἄκρον «τρίτης κατηγορίας», «δευτέρας κατηγορίας» καὶ ἄμμος εἰς τὸ μέσον. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὅταν ὑπάρχῃ τοσαύτη ἀνομοιογένεια ἐδάφους, νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι θὰ συγκεντρώσῃ πρώτης ποιότητος 10 στρέμματα ἵνα τὰ δώσῃ ὡς κλῆρον ὁριστικόν; Πῶς εἶναι δυνατὸν, νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι θὰ συγκεντρώσῃ δευτέρας κατηγορίας 20 στρέμματα, τρίτης κατηγορίας 60 στρέμματα ἵνα δώσῃ ὡς κλῆρον; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχετε σήμερον ν’ ἀνατρέψητε τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν; Διότι, κάμετε μίαν ἀναλογίαν ὅτι ἔχετε 200 οἰκογένειες εἰς ἕνα χωριὸ καὶ ἔχετε 5 χιλ. στρέμματα· ἐκ τούτων τὰ 1000 εἶναι πρώτης κατηγορίας. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν θά δυνηθῆτε νὰ φθάσετε εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἔχετε συγκεντρωμένα 20 στρέμματα τῆς πρώτης ποιότητος — καὶ ἂν τὰ ἔχετε θὰ εἶναι σπάνιον φαινόμενον — διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ ἐγκαταστήσητε εἰς αὐτὰ ὀλίγους κληρούχους. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Προσεπάθησα νὰ πείσω τὴν συνείδησίν μου ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Κατὰ τὴν τελευταίαν μου περιοδείαν εἰς τὰ χωριὰ κατέβηκα, πῆρα τοὺς χωρικούς, ἀνοίξαμε τὴν γῆν νὰ δοῦμε πόσα μέτρα ἀπὸ κάτω θὰ βροῦμε χῶμα καὶ πόσο παρὰ κάτω θὰ βροῦμε ἄμμο. Βλέπετε λωρίδες–λωρίδες τῆς γῆς, πηγαίνετε 30 πόντους ἀλλοῦ 10 πόντους καὶ βρίσκετε ἄμμο. Καὶ τότε σᾶς ἐρωτῶ: ποῦ θὰ πᾶνε αἱ ἀρώσεις τῶν χωρικῶν, ποῦ θὰ πᾶνε τὰ σπαρτά των, ὅταν κάθε τόσο, συναντοῦν τὴν ἄμμο; Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ἔχω καὶ ἓν ἄλλο νὰ παρατηρήσω. Θὰ συγκεντρώσητε τοὺς κλήρους ὑπὸ τὴν ἀνομοιογένειαν αὐτὴν τοῦ ἐδάφους, δὲν θὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας εἰς τὰς λεπτομερείας τὴν ποιότητα τῆς γῆς, θὰ καλέσητε τοὺς χωρικοὺς καὶ θὰ σᾶς εἴπουν: «μάλιστα, δεχόμεθα νὰ μᾶς δώσετε 10 στρέμματα πρώτης κατηγορίας»· σπανίως θὰ εὑρεθῇ χωρικὸς ποὺ νὰ σᾶς πῇ «δώσατέ μου 60 στρέμματα τρίτης κατηγορίας», διότι δημιουργεῖται ἀδικία ἐὰν αὐτοὶ μὲν ἐργάζωνται ὀλιγώτερον ἀλλ’ ἀποδίδουν περισσότερον, τοὺς δὲ ἐπὶ μεγαλειτέρων ἐκτάσεων τοὺς ὑποχρεώνετε νὰ καταβάλλουν μεγαλυτέραν ἐργασίαν καὶ νὰ ἔχουν ὀλιγωτέραν ἀπόδοσιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σοβαρολογῶμεν ὅταν κεφαλαιώδη σημεῖα τοῦ προγράμματος αὐτοῦ εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὸ πρόγραμμα αὐτο; Ἐγώ νομίζω, κ. ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας ὅτι θὰ εἶναι προτιμώτερον νὰ ἀφήσητε ἐλευθέραν τὴν βούλησιν τῶν γεωργῶν, χωρὶς νὰ ἐπηρεασθῆτε ἀπὸ τὸν φόβον ὅτι θὰ καταδιωχθῶσι μεθαύριον ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν.

§238Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε περὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς αὐτῆς. Ὁμιλεῖτε περὶ γεωπόνων τοὺς ὁποίους θὰ ἐξαναγκάσω, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ φοβηθῶσι νὰ λάβωσι τὴν δικαίαν κατεύθυνσιν. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος κίνδυνος. Θεωρεῖτε δὲ ὡς ἀπερίσκεπτον μέριμναν νὰ θελήσωμεν νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν ἡ μέχρι τοῦδε διανομὴ ἐξυπηρετῇ τὰς ἀνάγκας τοῦ χωρικοῦ καὶ ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἄλλη ὁδὸς τὴν ὁποίαν θὰ ἠδυνάμεθα ἐνδεχομένως νὰ χαράξωμεν.

§239Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ὡμιλήσατε περὶ νεφελωδῶν πραγμάτων. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ νεφῶν, ὁμιλῶ πάντοτε περὶ τῶν πραγμάτων. Δὲν ὁμιλῶ περὶ νεφελωμάτων, εἶπα μόνον νὰ ἀφήσητε ἐλευθέρους τοὺς γεωπόνους, ν’ ἀποφανθῶσιν καὶ νὰ εἴπουν τὴν γνώμην των. Βεβαιωθῆτε, ὅτι οἱ πλεῖστοι γεωπόνοι τῆς Μακεδονίας.....

§240ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ γνωπόνοι τῆς Μακεδονίας θέλουν νὰ κάμουν πολιτικήν, δι’ αὐτὸ δὲν συμφωνοῦν εἰς ὅλα αὐτά.

§241Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ νομίσητε ὅτι θέλω νὰ κάμω πολιτικὴν αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἄν ἤθελον νὰ κάμω πολιτικήν, ἔχω καὶ βιαίαν γλῶσσαν, καὶ δύναμαι νὰ κάμω πολιτικήν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οἱ γεωπόνοι δὲν πολιτεύονται.

§242Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ εὑρεθῶμεν ἀντιμέτωποι τῶν νομογεωπόνων καὶ θὰ στραγγαλίσωμεν τὴν γνώμην των τὴν ἐπιστημονικήν.

§243Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον βεβαιεῖτε ὅτι θὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιστήμης, θὰ καταπαύσω τὸν λόγον μου ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ἐὰν νομίζετε ὅτι ἡ συγκεντρωτικὴ πολιτικὴ τοῦ μικροῦ κλήρου ἐπιβάλλεται, αὕτη δύναται νὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα διὰ τὰς εὐγενεῖς καλλιεργείας, ἀλλ’ ἡ συγκέντρωσις αὐτὴ τοῦ κλήρου δὲν δικαιολογεῖται διὰ τὰ δημητριακά. Διότι ἂν μοῦ δώσετε 30–40 στρέμματα καὶ ἡ εἰς αὐτὰ ἐπιχειρηθεῖσα καλλιέργεια καταστραφῇ ἐκ θεομηνίας οἱασδήποτε, τότε θὰ πρέπῃ νὰ δημιουργήσετε ἓν ταμεῖον βοηθείας, διότι μετὰ τῆς καλλιεργείας του θὰ καταστραφῇ καὶ ὁ καλλιεργητής. Δὲν πρέπει νὰ παραβλέπωμεν ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ἐπηρρεάζεται ἀπὸ ὅλας τὰς μεταβολάς. Καὶ ἄλλοτε ἐτόνισα ὅτι ἡ Μεσόγειος ἐπιδρᾶ εἰς ἀπόστασιν 50 χιλιομέτρων ἀπὸ τὴν θάλασσαν, δὲν ἔχομεν ἐδῶ ἓν θετικὸν κλῆμα ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ καλλιέργεια τῶν δημητριακῶν. Ὅταν ὁ κληροῦχος αὐτὸς τῶν 40 στρεμμάτων προβῇ εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν δημητριακῶν καὶ ἐπέλθῃ μία τοιαύτη θεομηνία, θὰ καταστῇ πένης καὶ συνεπῶς δικαιοῦχος εἰς ἕν ταμεῖον τὸ ὁποῖον δὲν ἔχετε. Ἀλλὰ μοὶ εἶπον οἱ χωρικοὶ καὶ κἄτι ἄλλο: «Ὅταν μοῦ βάλλετε τὴν μηχανὴν εἰς τὴν καλλιέργειαν, τὶ δουλειὰ θὰ κάμνωμεν ἡμεῖς; Μόνον διὰ τὸ ἁλῶνι θὰ μᾶς ἔχετε; Δὲν σκέπτεσθε ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ μᾶς ἀναγκάσετε νὰ διαλογιζώμεθα κακά; Ἐνῷ ὅταν ἔχομεν ἐργασίαν, ὅταν καλλιεργοῦμεν τὰ χωράφια μας σηκονώμεθα τὸ πρωΐ, παίρνουμε τὸ ζῶον μας πηγαίνομεν εἰς τὴν ἐργασίαν μας καὶ δὲν μᾶς μένει καιρὸς νὰ σκεπτώμεθα τὸ ἕνα καὶ τό ἄλλο». Προσέξατε πολὺ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον καὶ εἰς τὰ λόγια τὰ ὁποῖα ἀκούομεν ἀπὸ τοὺς χωρικούς. Πῶς θέλετε ἐσεῖς νὰ πᾶτε ἐναντίον τῆς δυναμικότητος αὐτῆς τῆς διανοητικῆς καταστάσεως τοῦ χωρικοῦ;

§244Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ἡ ψυχολογία ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸ ἔργον. Ὅσον δ’ ἀφορᾶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι οἱ χωρικοὶ θὰ μείνουν ἄνευ ἐργασίας μὲ τὴν μηχανικὴν καλλιέργειαν, σᾶς ἀπαντῶ ὅτι ἀντὶ νὰ ἔχῃ ἕνα ἀροτῆρα βοῦν, θὰ ἔχῃ δύο ἀγγελάδας. Εἶναι λυπηρὸν νὰ λέγωμεν ὅτι πρέπει νὰ διατηρήσωμεν εἰς τὸν χωρικὸν ἕν σύστημα ἀροτριώσεως δαπανηρὸν, διὰ νὰ τοῦ δώσωμεν ἐργασίαν.

§245Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντιτάσσομαι, κ. ὑπουργὲ κατὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ καὶ τὸ μέλλον θὰ δείξῃ ἐὰν ἔχω δίκαιον.

§246Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς καὶ θὰ ἔλθετε νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι ἐγὼ ἔχω δίκαιον.

§247ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἀναγκάσῃ τὸν χωρικὸν νὰ κάμῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο.

§248Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη τῆς δημιουργίας καλλιεργείας κατὰ βάσιν, καὶ προσέξατε εἰς τοῦτο τοὺς ψυχολογικοὺς αὐτοὺς ὅρους. Εἰς τὴν Μακεδονίαν....

§249Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε πάντοτε περὶ Μακεδονίας. Ἀλλὰ λησμονεῖτε τὴν Θεσσαλίαν ὁλόκληρον.

§250Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἀπολύτως τὴν κατάστασιν τῆς Θεσσαλίας. Ἐπειδὴ ὁ φίλος μου κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπεν ὅτι ἀντὶ νὰ ἔχῃ ὁ χωρικὸς τὸ βῶδι του εἶναι καλλίτερον νὰ ἔχῃ δύο ἀγελάδας. Καὶ ἐγὼ τοῦ θέτω τὸ ἐρώτημα, τὸ βῶδι τὸ χρειάζεται διὰ τὴν ἀναπαραγωγήν, τὰς ἀγελάδας δύνασθε νὰ τὰς ἀποκτήσετε ἀμέσως ἐὰν ἐφαρμόσητε τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν σᾶς ὑποδεικνύω. Νὰ ὑποχρεώσητε δηλαδὴ τὸν χωρικὸν εἰς τὴν βοσκὴν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ σπείρῃ ἕνα στρέμμα τριφύλι καὶ νὰ τὸν πείσετε ὅτι τὸν κλῆρον δὲν τὸν ἐδώσατε μόνον εἰς αὐτὸν καὶ τὴν οἰκογένειάν του, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ζῷον τὸ ὁποῖον ἔχει. Ἐὰν μίαν τοιαύτην ἐμψυχωμένην πολιτικὴν κάμετε θὰ φέρετε ἀποτέλεσμα, τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ δὲν δύνασθε νὰ τὸ φέρετε διατάσσοντες ἐκ τῶν γραφείων. Ἐὰν θέλετε νὰ ἀποκτήσετε κτηνοτροφίαν διδάξατε καὶ πείσετε τὸν χωρικὸν νὰ φυτεύῃ κάθε χρόνο ἕνα στρέμμα τριφύλι. Αὐτὴν τὴν πολιτικὴν πρέπει νὰ κάμουν οἱ γεωπόνοι. Αὐτὴν τὴν δουλειὰ ποὺ τὴν κάνω ἐγὼ εἰς τὰ χωριά, νὰ τὴν κάνουν οἱ γεωπόνοι. Ἡμεῖς κάνουμε αὐτὴν τὴν δουλειὰ ἀπὸ μίαν πίστιν, ἀπὸ μίαν πίστιν βαθυτάτην. Αὐτοὶ πρέπει νὰ τὴν κάνουν ἀπὸ ὑποχρέωσιν πρὸς τὸ Κράτος καὶ ἀπὸ σεβασμὸν πρὸς τὴν ἐπιστήμην. Θὰ περιορίσω, κύριοι βουλευταί, τὸν λόγον μου διότι πεινῶ καὶ ὑποφέρω ἀπὸ τὸν στόμαχόν μου. Ἐγὼ ἔκανα τὰς διαμαρτυρίας μου ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὅτι ἕν τόσον σπουδαῖον ζήτημα θέλομεν νὰ τὸ διέλθωμεν ἐνώπιον πέντε συναδέλφων. Ἡ τελευταία μου παρατήρησις εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι ἐφ’ ὅλων τῶν κονδυλίων ποὺ διατίθενται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὰ ὁπωσδήποτε παραγωγικὰ κονδύλια εἶναι 72 ἑκατομμύρια περίπου δραχμῶν δηλαδὴ 15% ἐπὶ τῆς φορολογίας τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου καὶ λέγω τὸ ἑξῆς: Εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν καὶ νὰ πιστεύωμεν ἀπολύτως ὅτι ὄντως ἡ γεωργική μας πολιτικὴ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας; Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ κἄτι νὰ κάμῃ Πρέπει οἱ γεωπόνοι νὰ ὑπάγουν εἰς τὰ χωριά. Μόνον ἔτσι μποροῦμε νὰ μελετήσωμεν τὴν Μακεδονίαν καὶ παρὰ πάνω ἄλλο τμῆμα τῆς χώρας. Πᾶσα ἄλλη πολιτικὴ εἶναι πολιτικὴ τῆς ρουτίνας, ἀλλὰ λέγω τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἵνα μπορέσῃ νὰ σεμνύνεται ὅτι προσφέρει ὄντως ὑπηρεσίας σοβαρὰς εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, πρέπει νὰ στραφῇ ἀπολύτως πρὸς τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς τοῦ χωρικοῦ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν βλέπω νὰ διατίθεται καὶ νέον κονδύλιον διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν χωρικῶν διὰ τὴν ταχυτέραν κατασκευὴν καὶ ἀνέγερσιν ἀποθηκῶν, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε μερικὰ κονδύλια ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ποὺ εἶναι γιὰ κἄτι περιοδείας συνεχεῖς κ.λ.π., νὰ περικοποῦν. Πρέπει ἐπίσης νὰ εἴπω ὅτι ἡ κρίσις τῆς ἐργασίας τοῦ ἐργάτου τῆς γῆς δὲν εἶναι φαινόμενον τῆς Ἑλλάδος μόνον ἀλλὰ ἡ κρίσις εἶναι φαινόμενον παγκόσμιον. Τὸ μεταπολεμικὸν οἰκονομικὸν σύστημα περιορίσθη ἀπολύτως πρὸς τὰς βιομηχανικὰς κατευθύνσεις καὶ δημιουργεῖ σήμερον εἰς βάρος τῆς χωρικῆς τάξεως καὶ παγκοσμίως καὶ διεθνῶς μίαν κατάστασιν μειώσεως τῆς ἀξίας τῆς ἐργασίας μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε νὰ φθάνουν νὰ μὴ παίρνουν τὸ ἐλάχιστον τῆς συντηρήσεως. Βεβαίως δὲν εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐκπέμψει ἐντεῦθεν συμβουλὴν πρὸς τὰ ἄλλα κράτη καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη. Ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ ἀγροτικὴ τάξις πρέπει νὰ συγκινήσῃ ὅλην τὴν Κυβέρνησιν. Αἱ Μεσογειακαὶ χῶραι, π. χ. ἠμποροῦν νὰ ἑνωθοῦν, αἱ ἄλλαι δὲ χῶραι πρέπει νὰ ἔλθουν εἰς μίαν ἕνωσιν προστασίας ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσωσιν τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν. Ἐὰν τὰ κράτη δὲν κατευθυνθοῦν πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν καὶ τὴν πολιτικὴν καὶ δὲν προστατεύσουν τὴν ἀξίαν τῆς ἐργασίας τοῦ ἀγρότου εἶναι μοιραῖον νὰ δημιουργηθῇ κίνημα χωρικῶν ὄχι μόνον εἰς τὴν Βαλκανικήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Μεσευρώπην, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν δύσιν κίνημα χωρικῶν διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πίπτει ἡ ἀξία τῶν γεωργικῶν προϊόντων, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πίπτει ἡ ἀξία τῆς ἐργασίας τοῦ ἀγρότου, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἀξία τῶν γεωργικῶν προϊόντων νὰ εἶναι καθαρά, διότι ἐπιπίπτει καὶ κατὰ τῶν ὤμων τῶν χωρικῶν. Εἶπα λοιπόν, ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἀποδείξῃ ἢ θὰ ἐμφανίσῃ πρώτη πρὸς ὅλα τὰ κράτη τὴν κρίσιν τὴν ὁποίαν διέρχονται οἱ χωρικοί. Πάντως ὅμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω διὰ νὰ ἀκούσουν καὶ οἱ χωρικοὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν διέρχονται δὲν εἶναι μόνον κρίσις τῶν γεωργικῶν προϊόντων τῆς Ἑλλάδος, εἶναι κρίσις παγκόσμιος. Ἀπ’ αὐτὴν τὴν γῆν ἐδῶ πρέπει ν’ ἀκουσθῇ ἡ φωνή, ὅτι ἐὰν τὰ ἔθνη τὰ γειτονικά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀγροτικὰ δὲν ἑνωθοῦν νὰ προστατεύσουν τοὺς χωρικοὺς καὶ τὴν παραγωγήν των, δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ σύγχρονον οἰκονομικὸν σύστημα νὰ μὴ κλονισθῇ βαθύτατα. Ὁ πόνος τῶν γεωργῶν εἶναι γενικός. Εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ τὴν Σερβίαν πένονται. Ὅλα αὐτὰ τὰ φαινόμενα πρέπει νὰ μᾶς συγκινήσουν, ἡμεῖς δὲ πρῶτοι νὰ ὑποδείξωμεν ἐντεῦθεν εἰς τὰ μέρη αὐτὰ ὅτι πρέπει νὰ ρυθμισθῇ ἡ παραγωγὴ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ μὴ κλονισθῇ τὸ ἔδαφος τὸ ὁποῖον μοιραίως θὰ κλονισθῇ μετά τινα χρόνον. Δὲν θὰ σᾶς παραπέμψω εἰς τοῦτο τὸ τὶ ἔκαμαν τὰ ἄλλα κράτη παρὰ μόνον οἱ γείτονες. Τὴν στιγμὴν λοιπὸν αὐτὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Σερβία ἐπιβάλλεται εἰς τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας διὰ νὰ ἀγοράσουν τὰ γεωργικὰ προϊόντα ἢ καὶ πᾶν ἄλλο προϊὸν τὸ ὁποῖον εἶναι ἐδαφικόν, ἐθνικόν, νὰ τὸ ἀγοράζουν ἀκόμη καὶ 10% ἀκριβέστερον ἀπὸ τὴν τιμὴν τοῦ ἐξωτερικοῦ, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλγαρία καί ἡ Ρουμανία ἐφήρμοσαν τὸν ἀνάμικτον ἄρτον πολὺ καλλίτερον ἀπὸ τὸν λευκόν, ἡμεῖς ἀγωνιζόμεθα νὰ πείσωμεν τὸν ἑαυτόν μας ὅτι πρέπει νὰ στραφῶμεν πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργείας ὀφείλει νὰ θέσῃ ζήτημα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἀποθέματα τῶν χωρικῶν ἔχουν ἐξαντληθῇ καὶ ἡ ὑποτίμησις τῶν προϊόντων εὑρίσκεται εἰς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκρατήσωμεν τὸν χωρικὸν ἐὰν δὲν δώσωμεν τὴν πρέπουσαν ἀνατίμησιν εἰς τὰ προϊόντα. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἶναι ὑποχρέωσις τῆς πολιτείας ν’ ἐφαρμόσῃ ἐπειγόντως τὰ μέτρα ταῦτα, ν’ ἀγοράσῃ τὰ συγκεντρωμένα προϊόντα τῶν χωρικῶν, νὰ χρησιμοποιήσῃ ἡ ἀλευροβιομηχανία τοῦ τόπου τὸν ἀνάμικτον ἄρτον, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν μεγαλειτέραν ὑποτίμησιν τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Εἶναι ἐπιβεβλημμένον ἀκόμη τὸ δασμολόγιον τὸ ὁποῖον καθορίζεται νὰ εἶναι ἀνώτερον εἰς ὡρισμένα εἴδη διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ συγκρατήσωμεν τοὺς χωρικούς. Δὲν θὰ ἐθρήνουν ἐὰν ὁ χωρικὸς τῆς Ἑλλάδος εἶχε 100–200 στρέμματα, θὰ ἔλεγον ἔχει ἐκτάσεις μεγάλας, δὲν ἔχει ἀνάγκην. Ἀλλὰ δὲν ἔχει τίποτε σχεδόν. Ἡ δὲ μοναδικὴ Ἐθνικὴ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι αὐτὴ, καὶ ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ ἀγροτικοῦ κόμματος τῆς Ἑλλάδος, εἶμαι ὑποχρεωμένος διὰ δευτέραν φορὰν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἐκτάκτως τὰ μέτρα αὐτά. Νὰ συνέλθῃ ἐπειγόντως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ν’ ἀποφασίσῃ ὥστε νὰ ἐξαντληθοῦν τὰ τοπικὰ ἀποθέματα, ἐν ἀνάγκῃ νὰ περιορίσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν σίτου, κατὰ ἕνα ποσοστὸν 20% ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ εἰσερχόμενον δι’ ἕνα ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα διὰ νὰ ἐξαντλήσωμεν τ’ ἀποθέματά μας. Ἀντίθετος πολιτικὴ εἶναι ἐθνοκτόνος εἰς βάρος καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν καὶ τῶν γεωργικῶν τάξεων. Διότι ὁ λαὸς τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης, αἰσθάνεται βαθύτατα τὴν ἀνάγκην τῆς συγκεντρώσεως τῶν προϊόντων, τῆς ἀναμίξεως αὐτοῦ εἰς τὸν ἄρτον, τοῦ περιορισμοῦ τῆς εἰσαγωγῆς, διὰ νὰ συγκρατήσωμεν τὴν γεωργίαν Γεωργικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι ἐκείνη διὰ τῆς ὁποίας θὰ δώσωμεν πιστώσεις εἰς τὸν χωρικόν. Τὸ πρώτιστον εἶναι ἡ σοβαρὰ μελέτη τῆς καταστάσεώς μας τῆς γεωργικῆς, ἡ μελέτη ἡ γεωργοοικονομικὴ καὶ δεύτερον ἡ περιφρούρησις τῆς ἀξίας τῶν προϊόντων τῶν γεωργῶν μας, ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι νὰ πεισθοῦν ὅτι τὸ σημερινὸν καθεστὼς δὲν εἶναι τόσον ἄδικον ἐναντίον των.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαὴλ.

§252Ι. ΜΙΧΑΗΛ. Παραιτοῦμαι τοῦ λόγου ἀλλ’, ἐκ μέρους τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως διαμαρτύρομαι, διότι νομίζω ὅτι εἶναι προσβολὴ κατὰ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν νὰ συζητῇ ἡ Βουλὴ ἓν τόσον σοβαρὸν ζήτημα, παρουσίᾳ τόσου μικροῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν.

§253Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως προηγήθη συνεννόησις, περὶ συνεχίσεως τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ μέχρι τῆς 13ης νυκτερινῆς.

§254Ι. ΜΙΧΑΗΛ. Ἐὰν ἔγινεν τοιαύτη συνεννόησις εἶχε τὴν ἔννοιαν ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἦτο παροῦσα.

§255Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Οὐδέποτε τοιαῦται συνεννοήσεις γίνονται ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι θὰ παρίστανται οἱ βουλευταί, διότι ὀφείλουν νὰ παρίστανται.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου νόμου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτοὶ οἱ εἰδικοὶ προϋπολογισμοὶ τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν, Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Συγκοινωνίας, Γεωργίας καὶ τῶν Εἰδικῶν Ταμείων Ἐποικισμοῦ, φορολογίας Οἰνοπνεύματος. Λαχείου Στόλου καὶ ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος, Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἀντιφυλλοξηρικῆς ἀμύνης καὶ ἐλαίας).

§258Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 14 τρέχοντος μηνὸς ἐψηφίσθη εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἑρμηνείας, συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4097 «περὶ παροχῆς ἀποζημιώσεως εἰς συνταξιούχους ἀνταλλαξίμους», γενομένων ἀποδεκτῶν τῶν σχετικῶν τροπολογιῶν, τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τροπολογίας μετὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συναδέλφου εἴχομεν ὑποβάλει ἀπὸ 4 Δεκεμβρίου π. ἔ. Παραλειφθείσης ὅμως τῆς ἀναγραφῆς ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς τροποποιήσεως ταύτης, κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, τῆς 15 Μαρτίου ἐψηφίσθη τὸ σύνολον τοῦ ὡς ἄνω σχεδίου νόμου χωρὶς νὰ περιλαμβάνεται ἐν αὐτῷ ἡ ἐν λόγῳ τροπολογία, καὶ οὕτω ἀπεστάλη εἰς τὴν Γερουσίαν ἐσφαλμένον κείμενον παρακαλῶ συνεπῶς ὅπως ἐπενεχθῇ ἡ δευτέρα διόρθωσις. «Ἡ Βουλὴ, ἐρωτωμένη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, δέχεται δι’ ἀναστάσεως τὴν διόρθωσιν ταύτην, καὶ ἀποφασίζει ὅπως περιληφθῇ εἰς τὸ ἐν λόγῳ σχέδιον νόμου παραλειφθεῖσα τροπολογία, ἔχουσα οὕτω: «Μετὰ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ σχεδίου νόμου νὰ προστεθῇ ἴδιον ἐδάφιον, ἔχον οὕτω: Ὄπου ἐν τῷ ἰδίῳ νόμῳ ἀναγράφονται αἱ λέξεις «τῆς τελευταίας δεκαετοῦς ἐνεργοῦ συνταξίμου ὑπηρεσίας» θεωροῦνται ἀναγραφόμεναι αἱ λέξεις «τῆς τελευταίας δεκαετοῦς συνταξίμου ὑπηρεσίας» διαγραφομένης τῆς λέξεως «ἐνεργοῦ».

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ἄλλου θέματος πρὸς συζήτησιν λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον καὶ ὥραν 4½ μ. μ. (Ὥρα 11.45′ μ. μ.)