1930.03.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 57η

ΣΑΒΒΑΤΟΝ 22 ΜΑΡΤΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 10 π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς. Οἱ κ. κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ προσθηκῶν εἰς τὸ ἄρθρον 37 τοῦ νόμου 4321 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ». Ὁ κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τρόπου ἐγκρίσεως κινήσεως στρατιωτικῶν δι’ ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας». Οἱ κ. κ. Γ. Σίδερης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν), καὶ Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ διοργανώσεως πυροσβεστικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Κράτει». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων τοῦ νόμου περὶ συντάξεως νομικῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς σύνταξιν κωδίκων Τ.Τ.Τ. ὑπηρεσίας καὶ 2) Περὶ συμπληρώσεως κενῶν θέσεων ἐν τῇ διευθύνσει τῶν Σιδηροδρόμων. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κεντούρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως τεσσάρων ἀντιλυσσικῶν σταθμῶν ἐν Πάτραις, Ἰωαννίνοις, Ἡρακλείῳ καὶ Ἀλεξανδρουπόλει». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως βιβλίων διεκδικήσεως». Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ὑγιεινῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑποχρεωτικοῦ διαγωνισμοῦ διὰ τὴν κατάληψιν θέσεων ἐμμίσθων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν βοηθῶν ἰατρῶν κρατικῶν, δημοτικῶν, κοινοτικῶν καὶ Πανεπιστημιακῶν νοσοκομείων ὡς καὶ τῶν τοιούτων τῶν ἀποτελούντων νομικὰ πρόσωπα δημοσίου ἢ ἰδιωτικοῦ δικαίου». Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καταργήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν κειμένων νόμων περὶ φυλακῶν». Ἀνακοινῶ τὴν κάτωθι ἀπάντησιν τοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργοῦ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 11ης τρέχοντος μηνὸς ἐπερωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ. κ. Α. Φωκᾶ καὶ Ρ. Λιβαθινοπούλου περὶ τῶν ζημιῶν, ἃς ὑπέστη ὁ λιμὴν Ἁγίας Εὐφημίας ἐκ τῶν τελευταίων τρικυμιῶν ἔχομεν νὰ γνωρίσωμεν ὅτι ἐλάβομεν γνῶσιν τούτων ἐκ τηλεγραφήματος τοῦ νομάρχου Κεφαλληνίας μεταβάντος μετὰ τοῦ νομομηχανικοῦ ἐπὶ τόπου καὶ ἀμέσως ἐζητήσαμεν παρὰ τοῦ τελευταίου ἔκθεσιν σχετικὴν ἀναφέρουσαν καὶ τὴν ἀπαιτουμένην περίπου δι’ ἐπανόρθωσιν δαπάνην γενικῶς, ἰδιαιτέρως καὶ μὲ τὴν δαπάνην διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀπαραιτήτων ἔργων πρὸς πρόληψιν παντελοῦς καταστροφῆς τῶν ὑπολειφθέντων. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην ὑποβληθεῖσαν ἤδη πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ζημιῶν γενικῶς θὰ ἀπαιτηθῇ δαπάνη περίπου 300.000 δραχμῶν διὰ δὲ τὰς ἐπειγούσας προχείρους ἐπισκευὰς τῶν κρηπιδότοιχων τῆς προκυμαίας τῶν τοίχων ὑποστηρίξεως τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ λιμενοβραχίονος περὶ τὰς δραχμὰς 150.000 Κατὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦ νομάρχου διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ νὰ μεριμνήσῃ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Διὰ τὴν ἐπισκευὴν ὅμως τῶν λοιπῶν ἔργων δὲν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ προσέλθῃ ἀρωγόν, ἅτε μὴ ἀναγραφομένης σχετικῆς πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους καὶ δέον τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον νὰ μεριμνήσῃ ὁπωσδήποτε δι’ αὐτήν». «Ὁμοίως ἀνακοινῶ τὰς κάτωθι ἀπαντήσεις τοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὑπουργοῦ. (ἀναγινώσκει). «Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐπιστρέφω τὴν ἀπὸ 27 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Ἡρακλείδη καὶ νὰ γνωρίσω ὑμῖν ὅτι τὸ περὶ οὗ πρόκειται διάταγμα ἐπεστράφη ἐπεξειργασμένον ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας καί, συντομώτατα ὑπογραφόμενον ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ἀποσταλήσεται πρὸς δημοσίευσιν». «Ἀπαντῶντες εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Μουτζουρίδου· ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐν Ἀραχναίῳ (Ναυπλίας, γεωργικὸν συνεταιρισμὸν Ἀμοριανὸς Γʹ ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσωμεν ὅτι οὐδέποτε κατηγγέλθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας σχετικόν τι μὲ τὴν διοικητικὴν αὐτοῦ ἀνωμαλίαν, καθ’ ἣν τὸ παλαιὸν συμβούλιον δὲν παραδίδει τὴν διοίκησιν εἰς τὸ ἐκλεγὲν νέον τοιοῦτον κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον. Ἤδη διετάχθη τηλεγραφικῶς ὁ ἐν Ναυπλίῳ ἐπόπτης τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν νὰ μᾶς ἀναφέρῃ λεπτομερῶς, ἵνα λάβωμεν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Συνέχεια ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1930–31. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργός.

§2Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸν συζητούμενον σήμερον προϋπολογισμὸν κατεθέσαμεν, κ. βουλευταί, εὐθὺς ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς συνόδου, διότι ἐπιδιώκομεν σὺν τοῖς ἄλλοις νὰ παράσχωμεν εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ὅπως ἀνέτως ἐξετάσουν καὶ συζητήσουν τὸν προϋπολογισμὸν οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἀποκλειστικὴν ἄποψιν τοῦ ἰσοζυγίου, οὐχὶ ἁπλῶς ὡς ἄθροισμα ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἀλλ’ ὡς τὴν κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐνσαρκώνουσαν τὸ Κυβερνητικὸν πρόγραμμα καὶ τὰς Κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις ἐπὶ τῆς δημοσιονομικῆς καὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ ἐνδεδειγμένως ἐκ τῶν συνθηκῶν τὰς ὁποίας διέρχεται σήμερον ἡ Χώρα. Μολονότι δ’ ἡ συζήτησις ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐνωρίτερον ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ μᾶς ἔδιδε ταχύτερον τὸ πόρισμά της, οὐχ ἧττον πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἄκαρπος ἡ ἐπὶ μακρὸν παραμονὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, διότι, ὅπως ἠκούσατε ἀπὸ τὰς ἀναπτυχθείσας ἐκθέσεις τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας, ἐφέτος ἐπιμελέστερον καὶ εὐρύτερον ἠρευνήθη ὁ προϋπολογισμός, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα αὐτοῦ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα τῶν διαφόρων ὑπουργείων, ἐδόθη δὲ καιρὸς νὰ ἐμφανισθῇ καὶ ἓν νέον δημοσιονομικὸν πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἠκούσατε ἀναπτυσσόμενον ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλὰ καὶ ἡ ὅλη ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις πληρεστέρα εἶναι ἐφέτος διὰ τῆς παρουσίας, οὐ μόνον τοῦ ἀπουσιάζοντος πέρυσι Λαϊκοῦ κόμματος, ἀλλὰ καὶ ἄλλων κομμάτων ἅτινα πρὸ ὀλίγου συνέπραττον ἐν τῇ Κυβερνήσει. Ἀνασκοποῦντες τὴν μέχρι τοῦδε συζήτησιν, κ. βουλευταί, διαπιστοῦμεν ὅτι ἂν ἐξαιρέσωμεν τὸ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ὕψους τοῦ προϋπολογισμοῦ νέον πρόγραμμα τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, διὰ τὸ ὁποῖον θ’ ἀσχοληθῶμεν εἰδικώτερον, οὐδεμία δημοσιονομικὴ πολιτικὴ ἀνεπτύχθη διαφέρουσα κατὰ βάσιν τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ. Ἐξ ἄλλου τὸ πόρισμα τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπάρχει θέμα συζητήσεως διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι αἱ ἀντιλήψεις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἀπέχουν ποσῶς ἀπὸ τὰς Κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις καί, ὡς ἠκούσατε ἀπὸ τὴν λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν τῆς ἀληθῶς εὐσυνειδήτου ἐκθέσεως τῆς καταρτισθείσης διὰ τοῦ γενικοῦ εἰσηγητοῦ καὶ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Φλωρίνης, ἡ ἐπιτροπὴ ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὴν εὐχὴν περὶ οἰκονομιῶν καὶ περὶ μείζονος μειώσεως φόρων τινῶν περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσωμεν βραδύτερον, καθ’ ὅλα τὰ λοιπὰ σημεῖα ἡ ἐπιτροπὴ συμμερίζεται καὶ ἐπιδοκιμάζει τὰς Κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις καὶ προτείνει τὴν ἄνευ μεταβολῆς τινος ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὰ θέματα ἑπομένως τῆς συζητήσεως περιορίζονται ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὰς ἐπικρίσεις καὶ τὰς διαφωνήσεις τὰς ὁποίας διετύπωσαν οἱ ἀξιότιμοι ρήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὸ νέον πρόγραμμα, ἂς εἴπωμεν εἰς τὴν νέαν πολιτικὴν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως περὶ ἧς θ’ ἀσχοληθῶμεν ἀμέσως. Εἰς ταῦτα πάντα θ’ ἀπαντήσωμεν ἐφ’ ὅσον ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως μᾶς φέρει εἰς τὰ θέματα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀναφέρονται. Ἀλλὰ πρὸ πάσης ἀπαντήσεως, σκόπιμον θεωροῦμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν εἰκόνα αʹ) τῶν μέχρι τοῦδε ἀποτελεσμάτων τῶν προηγουμένων χρήσεων μέχρι καὶ τῆς τοῦ 1928–1929, συμπεριλαμβανομένης, καὶ βʹ) τῆς ἐξελίξεως τῆς ἐκτελέσεως τοῦ τρέχοντος προϋπολογισμοῦ, καὶ γʹ) ἐπὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ ἐφ’ ὧν διετυπώθησαν ἀντιλήψεις ἄντικρυς ἀντίθετοι πρὸς τὰς Κυβερνητικὰς διαβεβαιώσεις, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ὅσον ἀφορᾷ τ’ ἀποτελέσματα τῶν χρήσεων μέχρι καὶ τῆς τοῦ 1928–29 συμπεριλαμβανομένης, διάφορα κονδύλια ἐπληρώθησαν ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων εἰς τὸ παράρτημα τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης ἐξ ὧν τινὰ ἠκυρώθησαν, προκύπτει δὲ ἐντεῦθεν περίσσευμα ὑπέρ τοῦ δημοσίου 600 ἑκατομμυρίων. Ἡ δὲ ἐξέλιξις τῶν προϋπολογισμῶν 1927–28 καὶ 1928–29 ὡς καὶ αἱ ἐκ τῶν ἐνεργητικῶν ὑπολοίπων μέχρι τοῦδε εἰσπράξεις ἀποδεικνύουν ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι θ’ ἀφήσουν περίσσευμα περισσότερον τοῦ προαγγελθέντος. Ἐπίσης ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929– 30, βλέπομεν ὅτι τὸ πρῶτον ἑξάμηνον αὐτοῦ ὑπῆρξε ἱκανοποιητικώτατον εἰς ἀπόδοσιν ὑπερβὰν τὰς προβλέψεις τῶν τακτικῶν ἐσόδων κατὰ 420 περίπου ἑκατομμύρια. Βεβαίως δὲν ἐδικαιοῦτο τις νὰ προβλέψῃ ὅτι ἡ ὑπεραπόδοσις αὕτη ἐσόδων θὰ ἐξηκολούθη καὶ κατὰ τὸ βʹ ἑξάμηνον. Τοῦτο θὰ ἦτο μία αἰσιόδοξος πρόβλεψίς μου συμβιβαζομένη μὲ τὴν συντηρητικότητα τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ προβλέψει τῶν ἐσόδων. Δοθέντος ὅμως ὅτι ἡ ὑπεραπόδοσις τοῦ αʹ ἑξαμήνου ὠφείλετο εἰς μεγαλειτέραν ἀπόδοσιν τελωνειακῶν δασμῶν καὶ φόρων καταναλώσεως καὶ ἑπομένως δὲν ἐγένετο εἰς βάρος τοῦ βʹ ἑξαμήνου, ἐδικαιοῦτο τις νὰ πιστεύῃ ὅτι τὸ βʹ ἑξάμηνον δὲν θὰ εἶχε μὲν ὑπεραπόδοσιν, θὰ εἶχε ὅμως ὁπωσδήποτε ἀπόδοσιν τοὐλάχιστον ἴσην πρὸς τὸ βʹ ἑξάμηνον τοῦ 1928– 29. Ἐὰν ἡ συντηρητικὴ αὕτη πρόβλεψις ἐπραγματοποιεῖτο, ὁ προϋπολογισμὸς 1929–30 θὰ ἔκλειε μὲ περίσσευμα 670 τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὅμως ἡ κατὰ τὸ βʹ ἑξάμηνον ἐπελθοῦσα ἀζητησία καὶ πτῶσις τῆς τιμῆς τῶν κυριωτέρων γεωργικῶν μας προϊόντων, ὡς εἰκός, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἔχῃ τὸν ἀντίκτυπόν της εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ οὕτω τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929–30 κατὰ τὸ αʹ τετράμηνον τοῦ βʹ ἑξαμήνου (Ὀκτώβριος–Ἰανουάριος) εἶναι ὀλιγώτερα τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ ἀντιστοίχου τετραμήνου τοῦ 1928–29 κατὰ 150 ἑκατομμύρια. Ἡ κυριωτέρα πτῶσις παρουσιάσθη εἰς τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις, εἰς τὸν ἔγγειον φόρον τοῦ καπνοῦ, εἰς τὴν κατανάλωσιν καπνοῦ καὶ οἰνοπνεύματος. Ἀντιθέτως τὰ μονοπώλια, τὰ χαρτόσημα κλπ. παρουσιάζουν αὔξησιν κατὰ 70 ἑκατομμύρια, ἡ ὁποία ἀφαιρουμένη ἐκ τῆς συνολικῆς πτώσεως ἀφήνει πτῶσιν καθαρὰν ἐξ 150 ἑκατομμυρίων. Καίτοι δὲ ἡ πτῶσις αὕτη δὲν φαίνεται νὰ ἐξακολουθήσῃ τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸν ἔγγειον φόρον τοῦ καπνοῦ ὀρθὸν εἶναι νὰ δεχθῶμεν ὅτι ὁ Φεβρουάριος καὶ ὁ Μάρτιος θὰ ὑπολειφθοῦν καὶ αὐτοὶ κατὰ 100 ἀκόμη ἑκατομμύρια. Οὕτω ἡ ὁλικὴ πτῶσις θὰ ἀνέλθῃ εἰς 250 ἑκατομμύρια. Ἀφαιροῦντες τὰ 250 ταῦτα ἑκατομμύρια εὑρίσκομεν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς 1929–30 ἔπρεπε νὰ ἀφήσῃ περίσσευμα 420 περίπου ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ καὶ τὸ περίσσευμα τοῦτο θὰ ὑποστῇ νέαν μείωσιν ὄχι πλέον ἐξ ἐσόδων ἀλλ’ ἐξ αὐξήσεως ἐξόδων οὕτω αʹ) Ὡς ἀνήγγειλα εἰς τὴν Βουλὴν 50 ἑκατ. προμηθειῶν τοῦ στρατοῦ τὰ ὁποῖα ἀνέγραψεν ὁ προϋπολογισμὸς 1930–31 διότι τότε ἀνεμένετο ἡ παράδοσις κατεβλήθησαν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929–30 καὶ διεγράφησαν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ 1930–31 καὶ βαρύνουν ἤδη τὸν τρέχοντα προϋπολογισμόν. β) 70 ἕτερα ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον τῶν ἀναγραφομένων ἀρχικῶς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐγκρίναμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωμεν εἰς τὸ ταμεῖον ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἑκατομμύρια 40 ἐκ τοῦ φόρου τῆς βενζίνης καὶ ἕτερα 30 ἐξ ἄλλων ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας εἰδικῶν φόρων, 5 ἄλλα ἑκατομμύρια δίδονται ἐπίσης διὰ πληρωμὴν μερίσματος ἀξιωματικῶν συνεπεία τοῦ νόμου περὶ ἐξόδου καὶ πληρωμὴν τοῦ ὑγειονομικοῦ προσωπικοῦ τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων ὑπαχθέντος εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς, καὶ κατὰ 80 ἑκατομμύρια αὐξάνεται τὸ ἀποθεματικὸν πρὸς ἀναπλήρωσιν πιστώσεων κατασταθεισῶν ἀνεπαρκῶν. Οὕτω τὸ πλεόνασμα τῶν 426 ἑκατομμυρίων θὰ μειωθῇ, κατὰ 205 ἑκατομμύρια καὶ θὰ περιορισθῇ εἰς δραχμὰς 221 ἑκατομμύρια. Ὁ προϋπολογισμός, λοιπόν, τοῦ 1929–30 καίτοι ἐπλήρωσεν ἐκτάκτους δαπάνας 80 ἑκατομμύρια διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ὑπαλληλικῶν μισθῶν, καίτοι ἐνίσχυσε πέραν τῶν ἀρχικῶν του πιστώσεων τὴν ὁδοποιΐαν καίτοι ἠλάφρωσε τὸν προϋπολογισμὸν 1930–31 ἀπὸ 50 ἑκατομμύρια προμηθειῶν τοῦ στρατοῦ καίτοι παραχωρεῖ εἰς τὸ ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὅλας τὰς ἀδιαθέτους πιστώσεις ἐκ 49 ἑκατομμ. τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καίτοι ἐπῆλθε ἀσυζητησία τῶν κυριωτέρων γεωργικῶν προϊόντων μας, ἥτις ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχῃ ἀντίκτυπον ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων, ἐθεμελειώθη τοσοῦτον ἰσχυρῶς ὥστε νὰ ἀφήσῃ καὶ περίσσευμα 220 ἑκατομμύρια. Εἰσερχόμενος ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, λέγω ὅτι κατὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν ἐσόδων ἠκολούθησεν τὴν μέθοδον, ἡ ὁποία πανταχοῦ θεωρεῖται ὡς ἡ ὑγιεστέρα καὶ ἀσφαλεστέρα, διότι ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πρᾶξις ὅλων τῶν Κρατῶν δέχονται ὅτι καλλίστη μέθοδος ἐκτιμήσεως εἶναι ἡ στηριζομένη ἐπὶ γεγονότων καὶ γεγονότων ὅσον τὸ δυνατὸν ἐγγυτέρων καὶ προσφάτων. Ἀλλὰ τοιαῦτα γεγονότα πρόσφατα παρέχει ἡ τελευταία γνωστὴ χρῆσις καὶ τούτου ἕνεκεν ὡς βάσις λαμβάνεται τὰ ἔσοδα τῆς τελευταίας γνωστῆς χρήσεως. Ἀλλὰ τελευταία γνωστὴ χρῆσις εἶναι συνήθως καὶ ὅταν ὁ προϋπολογισμὸς ὑποβάλλεται ἐγκαίρως οὐχὶ ἡ προηγουμένη δηλαδὴ ἡ τρέχουσα, κατὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτῶν, ἀλλ’ ἡ πρὸ προηγουμένη ἐκτὸς ἂν ἡ ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ βραδύνῃ ὥστε νὰ εἶναι ἤδη κατὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ γνωστὰ τ’ ἀποτελέσματα καὶ τῆς τελευταίας χρήσεως. Ὁ κανὼν οὗτος ἐφαρμόζεται ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν ἐσόδων εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην (Γαλλίαν, Ἰταλίαν, Βέλγιον, Γερμανίαν). Ἐννοεῖται ὅτι ἀκριβεστέρα γίνεται ἡ ἐκτίμησις ὅταν ληφθοῦν διὰ τὸν διαρρεύσαντα μὲν χρόνον τὰ γνωστὰ μέχρι τῆς ὑποβολῆς ἀποτελέσματα τῆς τρεχούσης χρήσεως, διὰ δὲ τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τ’ ἀποτελέσματα τῆς προηγουμένης χρήσεως. Ἀκριβῶς δὲ τοῦτο ἐπράξαμεν ἐν τῇ καταρτίσει τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ δεχθέντες ὡς ἔσοδα διὰ μὲν τὴν αʹ ἑξαμηνίαν αὐτοῦ τὰ ἔσοδα τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1929–30 τῆς τρεχούσης δηλαδὴ χρήσεως καὶ εἰδικῶς τὰ ἐκ δασμῶν, ἐμμέσων ἐν γένει φόρων καὶ μονοπωλίων, διὰ δὲ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν δεχθέντες τὰ ἔσοδα τῆς βʹ ἑξαμηνίας 1928– 29 μὲ τὰς ἀναγκαίας ἐννοεῖται αὐξομειώσεις τῶν ἀμέσων ἰδίᾳ φόρων τὰς ἐπιβαλλομένας ἐκ τῶν φορολογικῶν μειώσεων ἢ ἐξ ἄλλων λόγων. Ἡ ὑγιὴς αὕτη μέθοδος ἡ παρέχουσα κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν ἀσφαλὲς ἔδαφος ἐκτιμήσεως παρεῖχεν ἀκόμη ἀσφαλέστερον ἐν προκειμένῳ διότι λαμβάνομεν ὡς ἔσοδα τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1929 ἔτους τὸ ὁποῖον καὶ ἐκ τοῦ παγετοῦ, καὶ ἐκ τῶν θεομηνιῶν καὶ ἐκ τῶν ἐκλογῶν δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔτος εὐτυχές. Δὲν ἠμπορεῖ, λοιπόν, κανεὶς βασίμως νὰ εἴπῃ ὅτι τοιαύτην ἐνεργήσαντες ἐκτίμησιν ἐσόδων ἐδείχθημεν αἰσιόδοξοι. Αἰσιόδοξοι ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν ἐσόδων θὰ εἴμεθα ἐάν, εὑρεθέντες κατὰ τὴν αʹ ἑξαμηνίαν πρὸ μεγαλειτέρας ἀποδόσεως ὅλων τῶν δασμῶν καὶ ὅλων τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ μονοπωλίων ἐδεχόμεθα ὅτι τὴν αὐτὴν ὑπεραπόδοσιν θὰ εἴχωμεν καὶ διὰ δευτέραν ἑξαμηνίαν. Τοιαύτη ἀντίληψις θὰ ἦτο ἀρκούντως δεδικαιολογημένη, διότι ἠδύνατό τις νὰ σκεφθῇ ὅτι τὸ προηγούμενον ἔτος (1928–29) διελθὸν ἐν μέσῳ θεομηνιῶν, δαγγείου, διπλῶν ἐκλογῶν κλπ. δὲν ἦτο ἔτος κανονικῆς ἀποδόσεως φορολογικῆς, καὶ ὅτι τὴν κανονικὴν ἀπόδοσιν τὴν φορολογικὴν ἔπρεπε νὰ τὴν ἀναζητήσωμεν εἰς τὸ πρῶτον μετὰ τὴν νομισματικὴν καὶ πολιτικὴν σταθεροποίησιν ἔτος καὶ ἀφοῦ τὸ πρῶτον τοῦτο ἔτος ἀπέδωσε κατὰ τὴν αʹ ἑξαμηνίαν περισσότερον τῶν τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1928–29 ἕπεται ὅτι θὰ ἐξηκολούθη ἡ αὐτὴ ὑπεραπόδοσις καὶ εἰς τὴν βʹ ἑξαμηνίαν. Ἐκτίμησις ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων συλλογισμῶν θὰ ἦτο ἐκτίμησις αἰσιόδοξος καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀντικρούσαμεν. Διὰ τοῦτο ἐδέχθημεν ὅτι ναὶ μὲν ἡ αʹ ἑξαμηνία ἔχει ὑπεραποδόσεις, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ ἡ δευτέρα καὶ ἀφοῦ δὲν εἴμεθα βέβαιοι θὰ δεχθῶμεν ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ ἀποδόσεις ἴσας μὲ τὴν πολυπαθῆ δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1928–29. Ἀλλ’ ἠδύνατό τις ν’ ἀντείπῃ: Ὑπελογίσατε, κύριε ὑπουργὲ, ὅτι ἡ βʹ ἑξαμηνία τοῦ 1930–31 θ’ ἀπέδιδε ὅσα καὶ ἡ βʹ ἑξαμηνία 1928–29 ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ἐδέχθητε καὶ διὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1929 –30 καὶ ὅμως ἡ βʹ αὕτη ἑξαμηνία τοῦ 1929–30 δὲν φαίνεται μέχρι τῆς στιγμῆς ἀποδίδουσα ὅσα καὶ ἡ βʹ ἑξαμηνία τοῦ 1928–29, ἀλλὰ φαίνεται ὑπολειπομένη αὐτῆς κατὰ 150 ἑκατομμύρια μέχρι τέλους Ἰανουαρίου καὶ ἴσως 225 μέχρι τέλους Μαρτίου. Ἑπομένως κύριε ὑπουργὲ καὶ ἡ βʹ ἑξαμηνία τοῦ 1930–31 θὰ ὑπολειφθῇ τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1928–29 καὶ ἄρα ἐπλανήθητε κύριε ὑπουργὲ. Ἀπαντῶ ὅτι δὲν ἐννοῶ καθόλου βέβαιον ὅτι ἡ βʹ ἑξαμηνία τοῦ 1930–31 θὰ ὑπολειφθῇ καὶ αὐτῆς τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1929–30. Διὰ νὰ δεχθῶμεν τοῦτο πρέπει πρῶτον νὰ ἐξακριβώσωμεν τὴν αἰτίαν τῆς πτώσεως τῶν ἐσόδων τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1929–30, καὶ δεύτερον νὰ ἐξακριβώσωμεν ὅτι ἡ αὐτή θὰ ὑπάρξῃ κατὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ ἔτους 1929–30. Ποία δὲ εἶναι ἡ ἀφορμὴ ἡ ἀνακόψασα τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐπενεγκοῦσα τὴν πτῶσιν αὐτῶν κατὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1929–30; Εἶναι λέγουν ἡ κρίσις ἐκ τῆς σταθεροποιήσεως. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ νομίζω ὅτι ὀφείλεται εἰς ἄλλο τυχαῖον γεγονὸς τὸ ὁποῖον δὲν ἐγνωρίζαμεν καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προΐδωμεν κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὀφείλεται εἰς τὴν σύμπτωσιν τῆς ἀζητησίας καὶ τῆς ἐλαττώσεως τῆς τιμῆς τῶν κυριωτέρων γεωργικῶν προϊόντων ἐκ τῶν ὁποίων τροφοδοτεῖται ἡ ἐξαγωγή μας καὶ ἐνισχύεται ἡ ἐθνική μας οἰκονομία τοῦ καπνοῦ, δηλαδὴ ἐλαίου, οἴνου καὶ σταφίδος. Γνωρίζετε ὅτι ἐλάχιστα ἐκ τῶν προϊόντων τούτων ἐπωλήθησαν καὶ εἰς τιμὰς ἠλαττωμένας. Ἑπομένως ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία ἐστερήθη ἐν μέρει μὲν ὁριστικῶς, ἐν μέρει δὲ προσκαίρως, ἂς ἐλπίσωμεν, ἐστερήθη δισεκατομμυρίων. Τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα τὸ πραγματοποιούμενον κυρίως κατὰ τὴν βʹ ταύτην ἑξαμηνίαν ὑπέστη φαλκίδευσιν ἐν μέρει ὁριστικὴν καὶ ἐν μέρει προσωρινὴν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπηρεάσῃ δυσμενῶς τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος προέρχονται. Δὲν χρειάζεται βεβαίως καμμία ἀνάλυσις διὰ νὰ καταδειχθῇ ἡ ἀλήθεια αὕτη. Ἀλλ’ ἂν ὡς πιστεύομεν εἰς τὴν αἰτίαν ταύτην ὀφείλεται ἡ πτῶσις τῶν ἐσόδων τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1929–30 δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ ἔχῃ πτῶσιν τῶν ἐσόδων καὶ ἡ βʹ ἑξαμηνία τοῦ 1930–31 ἐκτὸς ἂν κατὰ τὸ 1930–31 θὰ ὑποστοῦν τὴν αὐτὴν τύχην τὰ γεωργικά μας προϊόντα. Ἐλπίζομεν καὶ εὐχόμεθα καὶ πιστεύομεν ὅτι δὲν θὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ κατὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος τὰς αὐτὰς δυσμενεῖς συνθήκας διὰ τὰ γεωργικὰ προϊόντα. Ἀλλ’ ὅμως ἡ σύνεσις ἐν τῇ καταρτίσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιβάλλει νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ πτῶσις τῶν ἐσόδων, ἡ ὀφειλομένη καθ’ ἡμᾶς εἰς τὴν γεωργικὴν αὐτὴν κρίσιν, θὰ ἐπαναληφθῇ καὶ εἰς τὸ 1930–31 καὶ ἄρα πρέπει νὰ ἐπιβεβαιώσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929–1930. Ἀλλ’ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ: Κύριε ὑπουργέ, δὲν ἠδύνασθε νὰ γνωρίζητε τὴν κρίσιν τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἀλλὰ διατὶ δὲν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι διατρέχομεν ὡς καὶ σεῖς παραδέχεσθε δυσχερῆ περίοδον καὶ διατὶ ἑπομένως δὲν ὑπελογίσατε καὶ ἐπὶ δυσμενῶν ἀπροόπτων; Ἀπαντῶ ὅτι καίτοι ἡ ἀπόδοσις τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1929–30 ἦτο ἱκανὴ ν’ ἀποσκορακίσῃ πάντα φόβον, καίτοι κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ ὑπολογισμὸς ἐσόδων διὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1930–31 ὡς ἴσων μὲ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1928–29 ἦτο συντηρητικώτατος ἐν τούτοις ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠρκέσθην εἰς αὐτὸν διότι δὲν ἐμπεριεῖχε ὅσην ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐμπεριέχῃ ἀπαισιοδοξίαν, καὶ διὰ τοῦτο ὑπελόγισα ἔκτοτε καὶ ἐπὶ ἀπροόπτου μειώσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐπεζήτησα τρόπον ἐξουδετερώσεως τῆς πτώσεως ταύτης. Τρεῖς τρόποι ὑπῆρχον ἐξουδετερώσεως μιᾶς ἀπροόπτου μειώσεως τῶν ἐσόδων. Ὁ πρῶτος τρόπος ἦτο νὰ ἀποφύγωμεν τὰς φορολογικὰς μειώσεις. Δὲν ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξωμεν τοῦτο διότι δὲν θεωροῦμεν ὀρθὸν ὁ δεύτερος ἀπὸ τῆς σταθεροποιήσεως προϋπολογισμὸς νὰ μὴ περιέχῃ ἀνακούφισίν τινα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τὸ φορολογικὸν βάρος τὸ ὁποῖον ἐπικάθηται ἐπὶ τῶν ὤμων του. Δεύτερος τρόπος ἦτο νὰ ἀναγράψωμεν τὰς φορολογικὰς μειώσεις τῶν ἀμέσων φόρων ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς πραγματοποιήσεως τῶν προβλεπομένων ἐσόδων. Καίτοι δέ καὶ ἐν Γαλλίᾳ ὑπεβλήθη τοιοῦτον νομοσχέδιον πρὸ ὀλίγων μηνῶν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως, περιέχον τοιαύτας φορολογικὰς μειώσεις ὑπὸ αἵρεσιν ἐν τούτοις δὲν τὰς ἐμιμήθημεν διὰ τὸ ἄτοπον, τό ὁποῖον συνεπάγονται. Τρίτος τρόπος ἦτο νά μὴ ἐγγράψωμεν καθόλου νέας πιστώσεις οὔτε διά τὴν γεωργίαν οὔτε διὰ τὴν παιδείαν, οὔτε διὰ τὴν ὑγείαν, οὔτε δι’ αὔξησιν ὑπαλληλικῶν μισθῶν οὔτε διὰ συμπλήρωσιν προσωπικοῦ. Τὸν τελευταῖον τοῦτον τρόπον ἐξελέξαμεν ὡς τὸ δυνάμενον νὰ παράσχῃ ἡμῖν τὰ μέσα νὰ ἐξουδετερώσωμεν ἀπρόοπτον τινα πτῶσιν τῶν ἐσόδων καί νὰ κατασφαλίσωμεν τὸ ἰσοζύγιον. Ἀπεβλέψαμεν ἔκτοτε νὰ μειώσωμεν ἢ νὰ διαγράψωμεν ὀλίγα ποσὰ ἐκ τῶν νέων πιστώσεων καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν προοριζομένων διὰ τὴν γεωργίαν, ὑγείαν, παιδείαν, ἀλλὰ ἐκ τῶν λοιπῶν πιστώσεων τῶν ἀφορωσῶν τὴν αὔξησιν τῶν ὑπαλληλικῶν μισθῶν καὶ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ διότι καὶ ἥσσονος βεβαίως σημασίας εἶναι ἡ δαπάνη αὕτη καὶ ρητῶς ἀνέκαθεν ἐξηρτήθη ἐκ τῆς ἀντοχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ προέβημεν εἰς ρητὴν ἐπιφύλαξιν δηλώσαντες ρητῶς ὅτι ἡ αὔξησις θὰ πραγματοποιηθῇ μόνον ἐὰν καὶ ἐφόσον ἡ ἐξέλιξις τῶν ἐσόδων ἀποδείξῃ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1930 –31 δύναται ἀνέτως νὰ βαστάσῃ τὴν προσθήκην τοῦ νέου τούτου βάρους. Προλαμβάνων δ’ ἐνδεχομένην ἀντίρρησιν, διατὶ δὲν προέβην ἀμέσως τότε εἰς τὴν περικοπὴν ἤτοι εἰς τὴν μὴ ἀναγραφήν, δηλῶ ὅτι δὲν προέβην, διότι πολὺς ὑπελείπετο ἀκόμη χρόνος μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δὲ ὁ μεσολαβῶν οὗτος χρόνος ἀπεδείκνυεν ἐξέλιξιν ἐσόδων ἱκανοποιητικὴν θὰ ἦτο ἄδικον νὰ μὴ δοθῇ ἡ ἱκανοποίησις αὕτη εἰς τοὺς ὑπαλλήλους. Ἐξ ἄλλου δὲ μὴ λησμονῆτε ὅτι δικαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ κατηγορεῖτο ὑπὸ τοῦ ὑπαλληλικοῦ κόσμου, ἐπὶ ἀπροθυμίᾳ ἐὰν ἠρνεῖτο ν’ ἀναγράψῃ πίστωσιν, τὴν ὁποίαν τὰ μέχρι τῆς καταρτίσεως ἔσοδα ἀπεδείκνυον τελείως ἀκίνδυνον διὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐνῷ σήμερον οἱ ὑπάλληλοι δὲν δικαιοῦνται βεβαίως νὰ παραπονεθοῦν διὰ τὴν μὴ ψήφισιν πιστώσεως ὑπὲρ αὐξήσεως τῶν μισθῶν των. Ἀποδεικνύεται ἐξ ὅσων εἶπον οἱ κ. κ. βουλευταὶ ὅτι οὐ μόνον δὲν ὑπῆρξα αἰσιόδοξος ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν ἐσόδων, ἀλλὰ μὴ ἀρκεσθεὶς εἰς τὴν ἐπιβεβλημένην συντηρητικότητα, ἠθέλησα ἀκόμη καὶ ἀπρόοπτα νὰ λάβω ὑπ’ ὄψει μου καὶ τὴν ἐξουδετέρωσιν τῶν ἀπροόπτων τούτων νὰ ἐπιζητήσω. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων τούτων προβαίνομεν εἰς τὰς τροποποιήσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τῶν ὁποίων τακτικὰ ἔσοδα προβλέπονται οὐχὶ 9495, ἀλλὰ μόνον 9,251—ἤτοι 9,2 ἑκατομμύρια ὀλιγώτερα τῆς ἀποδόσεως χρήσεως 1929– 1930 Ἐπίσης 9343 καὶ μόνον κατὰ 82 ἑκατομμύρια περισσοτέρα τῆς χρήσεως 1928–1929 ἀποδοσάσης 4166. Τὰ ἔκτακτα ἔσοδα ηὐξήθησαν κατὰ 51,8. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται ὁ προϋπολογισμὸς ἀνακουφισθεὶς καθ’ ὃ ποσὸν ἀνεκουφίσθη, εἶναι ἀρκούντως κατωχυρωμένος κατὰ παντὸς κινδύνου; Νομίζω ὅτι εἰς τὸ ἐρώτημα δύναταί τις ν’ ἀπαντήσῃ καταφατικῶς ἄνευ οὐδενὸς δισταγμοῦ. Ὁ προϋπολογισμὸς σήμερον προβλέπει ὅλας τὰς δυνατὰς πιστώσεις ἐσόδων, προβλέπει ἀκόμη καὶ πτώσεις, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον δὲν θὰ πραγματοποιηθοῦν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ἀκριβῶς διὰ τὴν ἀφορμὴν εἰς ἣν ὀφείλονται εἶναι ἐνδεχόμενον ν’ ἀποβοῦν πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ. Τοιαύτη λόγου χάριν εἶναι ἡ ἐκ τῆς καθυστερήσεως τῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ πτῶσις τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἡ ὁποία ὄχι μόνον πιθανῶς δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος, ἀλλὰ καὶ θά ἐνισχύσῃ τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τοῦ καπνοῦ λόγῳ τῆς μεταθέσεως τῆς πωλήσεως αὐτοῦ εἰς τὸ νέον οἰκονομικὸν ἔτος. Ἀλλά καὶ εἰς χείρονα ἀκόμη περίπτωσιν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν διατρέχει κίνδυνον. Καὶ ἂν ἐπέλθῃ ἄλλη ἀπρόοπτος πτῶσις ἐσόδων μέχρι καὶ 300 ἀκόμη ἑκατομμυρίων καὶ ταύτην δύναται νά βαστάσῃ ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων. Πρέπει ἀκόμη νά σημειωθῇ ὅτι ἔχει ἰσχυρὸν ἀποθεματικόν, ἰσχυρότερον ὅλων τῶν προηγουμένων προϋπολογισμῶν, ἀνερχόμενον εἰς 450 ἑκατομμύρια. Πρέπει ἀκόμη νά προσθέτω ὅτι ὅλαι αἱ ἀναγραφόμεναι πιστώσεις δὲν πραγματοποιοῦνται ὑποχρεωτικῶς, πρέπει δὲ νά εἶναι βεβαία ἡ Βουλὴ ὅτι θά παρακολουθήσωμεν προσεκτικῶς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ θά ἐγκρίνωμεν τὴν πραγματοποίησιν ἐκείνων μόνον τῶν πιστώσεων, τάς ὁποίας θά ἐπιτρέπῃ ἀκινδύνως ἡ προϊοῦσα ἐκτέλεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἐγγυτέρα ἑκάστοτε πρόβλεψις. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀπομείνῃ καμμία ἀμφιβολία εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἀδιαταράκτου τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ νέου προϋπολογισμοῦ. Ἴσως ἐξ ὅσων εἶπον νά μὴ μετεπείσθησαν τινές. Ἴσως νά διατηροῦν ἀκόμη φόβους. Δὲν θά προσπαθήσω περαιτέρω νά τοὺς μεταπείσω. Ὑπενθυμίζω μόνον ὅτι ἤκουσα δισταγμοὺς καὶ διὰ τὸν ὑπὸ ἐκτέλεσιν προϋπολογισμόν. Τὸν εὕρισκον τινὲς ἱστάμενον ἐπὶ ξηροῦ ἀκμῆς. Τὰ πράγματα ἐν τούτοις ἀπέδειξαν ὅτι αἱ προβλέψεις αἱ ἰδικαί μου αἱ βεβαιοῦσαι τὴν ἀπόλυτον ἐξασφάλισιν τοῦ ἰσοζυγίου ἐστηρίζοντο ἐπὶ τόσων ἀσφαλῶν δεδομένων, ὥστε παρά τὴν παρεμπεσοῦσαν σήμερον ἀπρόοπτον δὲ τότε κρίσιν τῶν γεωργικῶν μας προϊόντων καὶ παρά τά νέα ἔξοδα μὲ τά ὁποῖα ἐπεβαρύνθη ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἀφήσῃ σημαντικὸν περίσσευμα. Σήμερον τά πράγματα ἠνάγκασαν τοὺς τότε φοβουμένους νά λησμονήσουν τοὺς φόβους των καὶ νά ἐγκαταλείψουν τοὺς δισταγμούς των. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τά πράγματα μεθαύριον θ’ ἀποδείξουν ἀβασίμους καὶ τοὺς ἐκφρασθέντας φόβους διά τὸν παρόντα προϋπολογισμὸν καὶ θ’ ἀναγκάσουν τοὺς σήμερον διστάζοντας νά λησμονήσουν καὶ πάλιν τοὺς δισταγμούς των ἢ καὶ νά τοὺς μεταθέσουν εἰς τὸν ἑπόμενον προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ ἐξεφράσθησαν φόβοι διὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ μεθεπομένου προϋπολογισμοῦ, τῆς χρήσεως 1931–1932. Ὑπεστηρίχθη δηλαδὴ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1930–1931 ἰσοσκελίζει μὲ ἔκτακτα ἔσοδα καὶ εἰδικῶς τὰ ἐκ κερμάτων τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔχῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1931–1932 καὶ ἑπομένως θὰ δυσκολευθῇ νὰ ἰσοσκελίσῃ. Νομίζω κ. βουλευταὶ ὅτι δὲν εἶναι σήμερον ἡ ὥρα νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ μεθεπομένου. Ἔχομεν τὸν καιρὸν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ὅταν θὰ καταρτισθῇ. Πρόωροι δ’ ὅλως καὶ προβληματικοὶ εἶναι οἱ ἀπὸ τοῦδε ἐκφραζόμενοι φόβοι. Διότι οὐδὲν ἀποκλείει ν’ ἀφήσῃ ὁ συζητούμενος προϋπολογισμὸς περίσσευμα ἀνώτερον τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων του, ὥστε καὶ ἄνευ αὐτῶν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1931–1932 νὰ δύναται ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰ αὐτὰ ἔξοδα. Ἔπειτα ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος τοῦ 1931–1932 θὰ ἔχῃ πιθανῶς καὶ αὐτὸς τὰ ἔκτακτα ἔσοδά του καὶ ἀπὸ τοῦδε σᾶς λέγω ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ ἔσοδα ἐπὶ πλέον 70 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐκ τῶν ἐπανορθώσεων μετὰ τὴν κάλυψιν τῶν σχετικῶν ὑποχρεώσεων. Ἀλλὰ ἐὰν καὶ παρὰ ταῦτα δὲν ἰσοσκελίζῃ, ἀκλονήτως, πρέπει νὰ γίνῃ ἡ περιστολὴ τῶν δαπανῶν, ἡ ὁποία θὰ κατασφαλίσῃ τὸ ἰσοζύγιόν του. Ἀλλ’ ὑπάρχουν λοιπὸν δαπάναι δυνάμεναι νὰ περικοποῦν; Ὑπάρχουν δαπάναι περιτταί; Βεβαίως ὄχι. Δὲν ὑπάρχουν ὅμως δαπάναι πολλῶν κατηγοριῶν, ὑπάρχουν δαπάναι ἀναπόφευκτοι. Ὑπάρχουν δαπάναι παραγωγικαὶ καὶ ὑπάρχουν δαπάναι χρησιμώταται ἢ ἁπλῶς χρήσιμοι. Ἐκ τῆς τελευταίας ταύτης κατηγορίας δαπανῶν εἶναι βεβαίως δυνατὴ περικοπή, ὀδυνηρὰ μὲν ἀναπόφευκτος ὅμως, ὅταν κινδυνεύῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διότι ὑπὲρ πᾶσαν χρήσιμον δαπάνην καὶ ἀκόμη καὶ ὑπέρ πᾶσαν παραγωγικὴν δαπάνην κεῖται τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ὁποῖον εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ διαφυλάξωμεν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ. Καὶ δὲν πρέπει νά ὑπάρχῃ καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἂν ἡμεῖς καταθέσωμεν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον, θὰ λάβωμεν τὰ προσήκοντα μέτρα διὰ νὰ θεμελιωθῇ στερεῶς ὅπως καὶ οἱ μέχρι τοῦδε κατατεθέντες. Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρέπει νά ἀσχοληθῶμεν μὲ τὴν ἔκθεσιν τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως. Ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς κατεσκεύασε δύο ἐξισώσεις καὶ ἐπὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν κατορθώνει νὰ καταλήξῃ εἰς δύο μεγάλας πλάνας. Πιστεύων δηλαδὴ ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἐσόδων μεταξὺ τοῦ αʹ ἐννεαμήνου τῆς χρήσεως 1928 καὶ ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους θὰ ἐπαναληφθῇ ἀναγκαίως καὶ κατά τὸ τρέχον ἔτος, προβαίνει εἰς τὸν ἑξῆς συλλογισμόν: Ἀφοῦ, λέγει, πέρυσιν εἰσεπράχθησαν τόσα κατά τὸ αʹ ἐννεάμηνον καὶ τόσα εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔτος καὶ ἀφοῦ ἐφέτος εἰσεπράχθησαν τὸ αʹ ἐννεάμηνον 6863, ἔπεται ὅτι θά εἰσπραχθοῦν μέχρι τέλους 11.462 ἑκατομμύρια. Εὐχαριστῶν τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν διὰ τὰς ὑπεραισιοδόξους προβλέψεις του, τὸν πληροφορῶ ὅτι αἱ εὐχαί του δὲν φθάνουν εἰς τὸ ἀπραγματοποίητον ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται αἱ ἀξιώσεις του. Δὲν ἐλπίζω, οὐδ’ ἤλπισα ποτὲ νὰ φθάσουν τὰ ἔσοδα τοῦ 1929–30 εἰς τόσον ποσόν, οὔτε καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσουν. Εὐτύχημα θὰ εἶναι τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἄν φθάσουν τὰ 9400 ἑκατομμύρια, πρᾶγμα καὶ τοῦτο πολὺ δύσκολον. Οὕτω αἱ ἀξιώσεις δίδουν ἕνα λάθος εἰς τὰ ἔσοδα περὶ τὰ δύο δισεκατομμύρια. Ἀλλὰ τὸ λάθος ἐπὶ τέλους τοῦτο δὲν ἐπιφέρει καμμίαν ζημίαν. Τὸ κακὸν μόνον εἶναι ὅτι μὲ τὴν αὐτὴν μέθοδον τῶν ἐξετάσεων ἐξετάζων καὶ τὰ ἔξοδα ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητής, εὑρίσκει ὅτι θὰ γίνουν ἔξοδα εἰς βάρος τῆς ἐφετεινῆς χρήσεως 12497 ἑκατομμύρια. Ἀφαιρῶν δὲ τὰ φανταστικὰ ἔξοδα ἀπὸ τὰ φανταστικὰ ἔσοδα, εὑρίσκει ἔλλειμμα ἀναπόφευκτον 1035 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐφαρμόζων δὲ τὸν αὐτὸν συλλογισμὸν καὶ εἰς τὸν συζητούμενον προϋπολογισμὸν τοῦ ὁποίου δὲν ἤρξατο ἀκόμη ἡ ἐκτέλεσις, εὑρίσκει καὶ ἐκεῖ ἓν ἔλλειμμα ἄλλων 1.100 ἑκατομμυρίων, μελλοντικὸν αὐτό. Ἀλλ’ ἅπαξ εὗρε τὸ ἔλλειμμα ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητής, ἐρευνᾷ καὶ τὰ αἴτια διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἀποδίδων τὸ ἔλλειμμα εἰς τὰ πολλὰ ἔξοδα, εὑρίσκει ὅτι διὰ τὸν τρέχοντα προϋπολογισμὸν δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ τὸ ἀποφύγωμεν, διότι διὰ νὰ τὸ ἀποφύγωμεν θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἀκόμη νὰ διαθέσωμεν ἔξοδα 1600 περίπου ἑκατομμυρίων, ἐνῷ μᾶς ὑπολείπονται πιστώσεις μόνον 176. Πεισθεὶς δὲ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητής, κατώρθωσε νὰ πείσῃ καὶ ὁλόκληρον τό νέον κόμμα τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως, ὥστε ἔσπευσε τοῦτο διὰ τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ Κερκύρας νὰ ἐξαπολύσῃ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐν πλήρει εὐδίᾳ, τὸν κεραυνὸν τοῦ τρομεροῦ καὶ ἀφαντάστου ἐλλείμματος. Ἀπήντησα τότε, βεβαιῶν καὶ πάλιν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς μολονότι ὑπέστη βεβαίως τὴν ἐπίδρασιν κρίσεως τῶν γεωργικῶν μας προϊόντων, θὰ ἀφήσῃ ἀσφαλῶς περίσσευμα σημαντικὸν καὶ οὐδείς, ἀπολύτως οὐδείς, ὑπάρχει κίνδυνος περὶ ἐλλείμματος. Προσέθηκα ἀκόμη ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἔλλειμμα ἀφοῦ καὶ ὁ ἴδιος ὁ εἰσηγητὴς παραδέχεται ὅτι τὰ ἔσοδα εἶναι ἀνώτερα τῶν προϋπολογισθέντων κατὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ δὲ ἔξοδα ἀναγκαίως περιστρέφονται ἐντὸς τῶν ἐψηφισμένων πιστώσεων. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν κατώρθωσα νὰ μεταπείσω τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας πολιτευτήν. Ἀναρριχηθεὶς καὶ ἐκεῖνος, ἐν συνοδείᾳ τοῦ εἰσηγητοῦ, εἰς τὴν κορυφὴν τῆς μαθηματικῆς μεθόδου τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, διεσάλπιζεν ἐκεῖθεν τὰ φανταστικὰ ἐλλείματα, δὲν κατεδέχετο δὲ νὰ ἐξετάσῃ τά ἐπιχειρήματα τά ὁποῖα ἀντέτασσε ἡ κοινὴ λογικὴ καὶ τά πράγματα εἰς τάς περιέργους ἐξισώσεις τοῦ εἰσηγητοῦ. Καὶ μοῦ ἐξεσφενδόνισεν ἀπὸ τοῦ ὕψους ἐκείνου ὅτι δὲν εἶμαι ἱκανὸς νὰ παρακολουθήσω τὴν μαθηματικὴν μέθοδον τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης. Καὶ δὲν ἠθέλησε κἄν νὰ ἀντιληφθῇ ὅτι ἡ περίφημος μέθοδος τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, μὲ τὴν βοήθειαν τῆς ὁποίας ἐξευρέθη τὸ ἀνύπαρκτον ἔλλειμμα εἶναι μία ἁπλουστάτη μέθοδος τῶν τριῶν, μία μέθοδος ἀναλογιῶν, ἔχουσα τοῦτο τὸ χαρακτηριστικόν, ὅτι στερεῖται λογικῆς βάσεως ἐφαρμοζομένη ἐπὶ τῶν ἐξόδων δύο χρήσεων ἢ καὶ ἐπὶ τῶν ἐξόδων μιᾶς χρήσεως, δὲν ἠθέλησε νά ἀντιληφθῇ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα νά λέγῃ ὅτι ἀφοῦ κατά τὸ δεῖνα ἔτος ὑπάρχει ἡ δεῖνα σχέσις μεταξὺ ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων ἐννεαμήνου καὶ ἐνταλθέντων ἐξόδων ὅλης τῆς χρήσεως ἡ αὐτὴ πρέπει νά ὑπάρχῃ σχέσις μεταξὺ τῶν αὐτῶν ἐποχῶν οἱασδήποτε ἄλλης χρήσεως. Διότι, κ. βουλευταί, ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία σταθερὰ ἀναλογία ὅσον ἀφορᾷ τάς ἀναλαμβανομένας ὑποχρεώσεις καὶ τὰ ἐντελλόμενα ἔξοδα κατὰ τάς διαφόρους ἐποχὰς δύο διαφόρων χρήσεων, διότι πολλάκις διάφοροι συνθῆκαι ἐπιδροῦν ἐπὶ τῆς ἀναλήψεως καὶ τῆς ἐντολῆς τῶν ἐξόδων ἑκάστης χρήσεως. Πράγματι δ’ ἐξαιρέσει τῶν μισθολογίων τῶν συντάξεων καὶ τοῦ δημοσίου χρέους, αἱ λοιπαὶ δαπάναι ἀναλαμβάνονται καὶ ἐντέλλονται οὐχὶ ὑποχρεωτικῶς εἰς ὡρισμένον χρόνον, ἀλλ’ ἀναλόγως τῆς φύσεως τῆς δαπάνης, τῶν ἀναγκῶν, τῆς ἐπιμελείας τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῆς προθυμίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νά ἐγκρίνῃ τάς δαπάνας, ἡ ὁποία πάλιν προθυμία ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὴν ταμειακὴν του ἐπάρκειαν, καὶ ἀπὸ τάς προβλέψεις τοῦ περὶ τῆς ἐκβάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δι’ ὅλους τούτους τοὺς λόγους δύο προϋπολογισμοὶ μὲ τά αὐτά ἔξοδα δύνανται νά παρουσιάζουν καὶ εἰς τὰ ἐννεάμηνα μεγάλας διαφορὰς καὶ ἑπομένως καὶ εἰς τὴν ὑπολειπομένην χρῆσιν τὰς αὐτὰς διαφορὰς ἀλλ’ ἀντιστρόφως πλέον. Δηλαδὴ δύο προϋπολογισμοὶ 10 δισεκατομμυρίων λόγου χάριν ἑκάτερος, πιστῶς ἀμφότεροι τηρούμενοι, δύνανται εἰς τὸ αʹ ἐννεάμηνον νὰ ἔχουν ὁ εἷς 6 καὶ ὁ ἄλλος 7 δισεκατομμυρίων ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις, ὁπότε εἰς τὸ δεύτερον ἐννεάμηνον ὁ εἷς θά ἔχῃ 4 καὶ ὁ ἄλλος 3 ἔξοδα. Δηλαδὴ πολὺ καλά ἠμπορεῖ ὁ πρῶτος νά ἔχῃ 6 καὶ 4 καὶ ὁ δεύτερος 7 —ἐννεάμηνον—καὶ 3 κατά τὸν ὑπόλοιπον. Ἀλλ’ ἐνῷ οἱ προϋπολογισμοὶ εἴπομεν ὅτι ἔχουν καὶ οἱ δύο συνολικά ἔξοδα 10 δισεκατομμυρίων, ἄν ἐφαρμόσωμεν τὴν μέθοδον τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, θά εἴπωμεν ὅτι ἀφοῦ ὁ πρῶτος ἔχει 6 δισεκατομμύρια τὸ ἐννεάμηνον καὶ 4 τὸ ὑπόλοιπον χρονικὸν διάστημα, ἤτοι ἀφοῦ μεταξὺ ἐννεαμήνου καὶ ὑπολοίπου χρόνου αἱ σχέσεις ἐξόδων εἶναι 6 πρὸ 4, ἕπεται ὅτι αὐτὴ θά εἶναι καὶ διά τὸν δεύτερον προϋπολογισμὸν ἡ σχέσις ἐννεαμήνου καὶ ὑπολοίπου χρόνου καὶ ἐπειδὴ τὸ πρῶτον ἐννεάμηνον ἔχει 7 δισεκατομμύρια, τὸ δεύτερον πρέπει νά ἔχῃ 4750 καὶ ἄρα ὅλος ὁ προϋπολογισμὸς 11½ δισεκατομμύρια. Καὶ οὕτω, ἀντιστάσεως μὴ οὔσης εὑρίσκομεν ἔλλειμμα ἀνύπαρκτον 1½ δισεκατομμυρίου. Ἐννοεῖται ὅτι μετὰ τῆς αὐτῆς εὐκολίας εὑρίσκει τις καὶ ἀνύπαρκτον περίσσευμα ὡς εὐκόλως ἐννοεῖται. Καὶ ὅλα ταῦτα τά τραγελαφικά, τά ἐκτὸς πάσης πραγματικότητος συμπεράσματα, εἶναι φυσικὸν νά ἐπέρχωνται ὅταν μαθηματικαὶ ἀναλογίαι στηρίζωνται ἐπὶ τυχαίων γεγονότων καὶ τυχαίων ἀριθμῶν, τυχαῖοι δὲ ἐπαναλαμβάνω εἶναι οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἐξόδων οἱ ἀντιστοιχοῦντες εἰς τὰς αὑτὰς ἐποχάς δύο διαφόρων προϋπολογισμῶν. Εἶναι τυχαῖοι, διότι πολλὰ ἐκ τῶν συγκροτούντων αὐτοὺς κονδυλίων τυχαίως εὑρίσκονται εἰς τὸ αʹ ἐννεάμηνον, ἐνῷ ἠδύναντο νὰ εἶνε εἰς τὸ τελευταῖον τρίμηνον, δηλαδὴ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιδράσεως ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων ἠμπορεῖ τὸ αʹ ἐννεάμηνον νὰ ἔχῃ πολλὰ καὶ ὁ ὑπόλοιπος χρόνος ὀλίγα καὶ ἀντιθέτως. Φανερὸν εἶνε ἐντεῦθεν εἰς ποῖον κολοσσιαῖον σφάλμα δύναταί τις νὰ περιπέσῃ συγκρίνων δύο προϋπολογισμούς, ὧν ὁ εἷς τυχαίως ἔχει παχὺ τὸ αʹ ἐννεάμηνον καὶ ἰσχνὸν τὸ τελευταῖον τρίμηνον, ὁ δ’ ἕτερος ἔχει ἰσχνὸν τὸ ἐννεάμηνον καὶ παχὺ τὸ τρίμηνον εἰς ἔξοδα. Τοῦτο δ’ ἀκριβῶς συνέβη μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν 1928–29 καὶ 1929–30, δηλαδὴ ὁ τελευταῖος ὁ σήμερον ἐκτελούμενος, ἔχει περισσότερα ἔξοδα κατὰ αʹ ἐννεάμηνον— ὄχι βέβαια ὅσα νομίζει ὁ κ. εἰσηγητὴς—καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἔχῃ ὀλιγώτερα κατὰ τὸ τελευταῖον τρίμηνον καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ὁ ἐφετεινὸς Ἰανουάριος ἔχει ἀναληφθέντα ἔξοδα χρήσεως 147 ἑκατομμυρίων ἔναντι 376 περυσινῶν, ὁ Φεβρουάριος μόνον 138 ἀπέναντι 451 περυσινῶν. Καὶ ὅμως τὴν ἁπλουστάτην ταύτην ἀλήθειαν οὔτε τὴν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει της ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις πρὶν ἀνησυχήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν μὲ φανταστικὰ ἐλλείμματα, οὔτε καὶ τὴν ἀντελήφθην ὅταν ἐν τῷ τύπῳ ἠναγκάσθην νὰ τὴν ἐπικαλεσθῶ διὰ νὰ μὴν ἀνησυχῇ ἡ κοινὴ γνώμη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ μόνον σφάλμα εἰς τὸ ὁποῖον περιπίπτει ἡ ἔκθεσις αὕτη. Ὑποπίπτει καὶ εἰς ἄλλα ἀκόμη, διότι δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ τὸ εἶδος τῶν ἀναγραφομένων ἐξόδων εἰς ἑκάτερον τῶν συγκρινομένων προϋπολογισμῶν. Ἂν προέβαινεν εἰς τοιαύτην ἔρευναν, θὰ ἔβλεπεν ὅτι μεταξὺ τῶν ἐξόδων τοῦ 1928–29 δὲν ἔπρεπε νὰ προσθέσῃ καὶ τὸ προϊὸν δανείου σταθεροποιήσεως ἐκ 1125 ἑκατομμυρίων. Θὰ ἔβλεπεν ὅτι κακῶς ὑπολογίζει μεταξὺ τῶν ἀναλήψεων τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ αʹ ἑξαμήνου 430 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἀνελήφθησαν ἐκ τῶν πλεονασμάτων καὶ ἂν ἔβλεπε τοῦτο δὲν θὰ κατέληγεν εἰς τὸ ἐσφαλμένον συμπέρασμα ὅτι διὰ τὴν ὑπόλοιπον χρῆσιν μᾶς μένουν 176 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ θὰ μᾶς ἄφηνε τοὐλάχιστον τὸ περιθώριον 176+ 430=606. Ἀλλὰ μὲ τοιαύτην μέθοδον ὄχι μόνον δύναταί τις νὰ καταλήξῃ εἰς τὰς μᾶλλον ἐσφαλμένας προβλέψεις ἀλλὰ δύναται νὰ καταλήξῃ ὅπου φαντασθῆτε. Λόγου χάριν ἂς λάβωμεν ὡς παράδειγμα δύο προϋπολογισμοὺς τοῦ παρελθόντος, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ πραγματικότητι ἔκλεισαν μὲ ἰσοσκέλισιν ἀλλ’ ὁ εἷς ἐδαπάνησε κατὰ τὸ πρῶτον ἐννεάμηνον τὰ ¾ τοῦ συνόλου τῶν ἐξόδων, ὁ δὲ δεύτερος ἐδαπάνησε τὰ ⅗ ἢ τὰ ⅘ ἢ τὰ 5)9. Αἴ, λοιπόν, κύριοι, οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν ἔχουν τὴν ἄδειαν νὰ ἰσοσκελίσουν. Τὸ ἀπαγορεύει ἡ μαθηματικὴ μέθοδος τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, ὡς τιτλοφορεῖ ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις τὴν μέθοδόν της. Ἀληθῶς λυποῦμαι, κ. βουλευταί, διότι ἠναγκάσθην νὰ σᾶς ἀπασχολήσω εἰς ἀπόδειξιν περιττὴν ἴσως περὶ τῶν σφαλερωτάτων συλλογισμῶν τῆς ἐκθέσεως τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Ἀλλ’ ὅταν οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι προέρχωνται ἀπὸ συνάδελφον ὅστις ἀσχολεῖται εἰς τὰ οἰκονομικά, ὅταν υἱοθετήθησαν ὑπὸ τοῦ κόμματος τῆς προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὅταν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως κατέλαβε μίαν πρωΐαν ὅλας τὰς ἐφημερίδας διὰ νὰ βεβαιώσῃ κατηγορηματικῶς καὶ ἐπιμόνως ὅτι θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα ἀναπόφευκτον ἑνὸς δισεκατομμυρίου, ἤμην ὑπόχρεως ν’ ἀποδείξω ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον, ὅσον τὸ δυνατὸν καταφανέστερα τὸ ἀβάσιμον τῶν συλλογισμῶν του καὶ τὸ ἐσφαλμένον τῆς μεθόδου του. Ἐλπίζω μετὰ τὰ λεχθέντα ὅτι τοὐλάχιστον ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως θ’ ἀνακαλέσῃ τοὺς φόβους του καὶ τὰς περὶ ἐλλειμμάτων προβλέψεις του. Ὡς πρὸς τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν δὲν τολμῶ νὰ ἐλπίζω ὅτι θὰ μεταβάλῃ ἀπόψεις ἂν κρίνω ἀπὸ τὴν ἐπιμονὴν τὴν ὁποίαν πιστεύει εἰς τὰς ἐξισώσεις του, καὶ ἀπὸ τὸ ἀλάθητον τὸ ὁποῖον περιβάλλει τὰς γνώμας του. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929–30 εἴτε θέλουν εἴτε δὲν θέλουν αἱ ἐξισώσεις τοῦ κ. βουλευτοῦ, δὲν θ’ ἀφήσῃ ἔλλειμμα ἑνὸς δισεκατομμυρίου, ἀλλὰ θὰ καταλίπῃ καὶ περίσσευμα ἄνω τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ οὐσιῶδες. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν θὰ εἶχα καμμίαν δυσκολίαν νὰ κανονίσω ἄλλως τὰ ἔξοδα τοῦ αʹ ἐννεαμήνου ἐὰν ἐγνώριζα ὅτι θὰ ἐσυγχίζετο ἡ μαθηματικὴ μέθοδος τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Εὔκολον ἦτο χωρὶς καμμίαν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων νὰ ἔχω ὀλιγώτερα ἔξοδα τὸ αʹ ἐννεάμηνον, ὁπότε ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις θ’ ἀπηλλάσσετο ἀπὸ τοὺς φόβους περὶ ἐλλειμμάτων καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀπὸ τὴν ἔστω καὶ πρόσκαιρον ἀνησυχίαν τὴν ὁποίαν αἱ δηλώσεις της ἐπροξένησαν. Καὶ τὸ πρᾶγμα ἦτο εὐκολώτατον. Ἤρκει νὰ μὴ προεξοφλήσω τὴν ἀπόσβεσιν τῶν κυμαινομένων χρεῶν πρὸς τὰς Τραπέζας, νὰ δώσω βραδύτερον τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀνταλλαξίμων, νὰ ἐνεργήσω βραδύτερον τὴν ἀπόδοσιν τοῦ δασμοῦ τῆς βενζίνης νὰ ψηφίσω βραδύτερον τὴν πίστωσιν διὰ στέγασιν προσφύγων, νὰ μὴ ἐνεργῶ ἀμέσως τὴν ἔγκρισιν τῶν προμηθειῶν τῶν πολεμικῶν ὑπουργείων καὶ τῶν προμηθειῶν τῶν ἐνεργουμένων διὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν προμηθειῶν. Διὰ τοιούτων μέτρων ἦτο εὐκολώτατον νὰ ἐλαφρώσω τὸ αʹ ἐννεάμηνον κατὰ 1000 1500 ἑκατομμύρια ἢ καὶ περισσότερα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπεβαρύνετο τὸ δʹ τρίμηνον. Οὕτω ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἐφαρμόζουσα τὴν μέθοδόν της, δὲν θὰ ἐξεύρισκεν ἔλλειμμα. Ἀλλὰ θὰ εὕρισκε περίσσευμα σημαντικὸν φανταστικὸν δέ, ὅπως ἀκριβῶς φανταστικὸν εἶναι τὸ ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον εὑρίσκει σήμερον. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ μέθοδος αὕτη ἡ ὁποία στερεῖται λογικῆς βάσεως, ἐφαρμοζομένη ἐπὶ ἐκτελεσθέντος ἐν μέρει προϋπολογισμοῦ, εἶναι αὐτόχρημα ἀκατανόητος ἐφαρμοζομένη ἐπὶ προϋπολογισμοῦ οὗτινος δὲν ἤρξατο ἡ ἐκτέλεσις. Καὶ ὅμως ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐτῆς μεθόδου, προλέγει ἔλλειμμα καὶ διὰ τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸν τοῦ 1930–31. Ὅσον ἀφορᾶ τήν πολιτικὴν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, λέγω τοῦτο: ὅτι μέχρι καὶ πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ἦτο βεβαίως σύμφωνος εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ συμπέρασμα ἀναγκαίως προκῦπτον ἐκ τῆς συμμετοχῆς του εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ του. Ἀλλὰ καὶ εἰδικώτερον καὶ κατηγορηματικώτερον εἶχεν ἐκφράσῃ τὴν συμφωνίαν του εἰς τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι αἱ γενικαὶ εἰσηγήσεις ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τόσον τοῦ 1928–29 ὅσον καὶ τοῦ 1929–30 ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ διακεκριμένου κόμματος τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως εἰς ἀμφοτέρας δὲ τὰς εἰσηγήσεις ταύτας καὶ ἰδίως εἰς τὴν τελευταίαν οὐ μόνον πλήρως ἐπιδοκιμάζεται καὶ ἐπαινεῖται ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀλλ’ ἀκόμη ρητῶς ἀνομολογεῖται τὸ ἀδύνατον τῆς ἀποφυγῆς καὶ ἄλλων νέων καὶ μεγάλων μάλιστα δαπανῶν, προτρέπεται δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ ἀπὸ τοῦδε περὶ δημιουργίας νέων ἐσόδων διὰ νὰ δυνηθῇ ν’ ἀντιμετωπίσῃ προσεχεῖς ἀναποφεύκτους ἀνάγκας κοινῆς ὠφελείας. Ταῦτα ἔλεγε καὶ τοιαῦτα ἐπρέσβευε πρὸ ὀλίγων ἀκόμη μηνῶν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις. Σήμερον ὑποστηρίζει ἀκριβῶς τ’ ἀντίθετα. Σήμερον ὡς ἀνέγνωσα εἰς τὴν ἔκθεσίν της καὶ ἀνεγνώσατε καὶ ὑμεῖς πρεσβεύει ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τρεῖς χιλιάδας ἑκατομμύρια, ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι θλιβερά, ὅτι ἐγκυμονοῦνται σοβαρώτατοι κίνδυνοι καὶ εἶναι μάλιστα πιθανὸν νὰ ἐξαφανισθῇ ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ ἐξ’ ἀτροφίας λόγῳ τοῦ ὕψους τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πρώτην φορὰν εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἱστορίαν καὶ τὴν ἰδικήν μας καὶ τὴν ξένην καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον γνωρίζω ἐμφανίζεται μετάπτωσις τοσοῦτον ἀπότομος καὶ ἐπὶ τοσοῦτον σοβαροῦ θέματος ὡς εἶναι ἡ τηρητέα δημοσιονομικὴ πολιτική. Δὲν θὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον τοιαύτη μετάπτωσις συντελεῖ εἰς ἐνίσχυσιν τῆς σοβαρότητος καὶ τῆς σταθερότητος τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐμπνεύσουν αἱ γνῶμαι τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Θὰ περιορισθῶ νὰ ἐξετάσω τὴν νέαν πολιτικὴν λησμονῶν τὴν μέχρι προχθὲς τοιαύτην τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Τὶ λέγει ἡ νέα αὕτη πολιτική; Λέγει ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ συντηρούμενοι ἀπὸ φόρους πρέπει νὰ περιορισθοῦν εἰς 7½ τὸ πολὺ δισεκατομμύρια. Δὲν διευκρινίζει εἰς τί ποσὸν πρέπει νὰ περιορισθοῦν οἱ λοιποὶ προϋπολογισμοὶ πλὴν τοῦ δημοσίου τοιούτου ἀλλὰ καὶ ἄν τοὺς λοιποὺς προϋπολογισμοὺς περιωρίσωμεν εἰς τὸ ἥμισυ, ἄν τοὺς περιορίσωμεν εἰς μόνον 500 ἑκατομμύρια ὑπολείπονται 7 δισεκατομμύρια ἐντὸς τῶν ὁποίων πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ δημόσιος προϋπολογισμός. Δὲν ἐξετάζω ἂν ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι ἐφαρμόσιμος διὰ τοὺς λοιποὺς προϋπολογισμούς. Θὰ ἐξετάσω ἂν δύναται νὰ τύχῃ πρακτικῆς ἐφαρμογῆς εἰς τὸν δημόσιον προϋπολογισμόν. Εὐλόγως θ’ ἀνέμενέ τις ὅτι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν καινοτομίαν ταύτην τὴν τόσῳ τολμηρὰν θὰ εἶχον σκεφθῇ καὶ θὰ μᾶς ὑπεδείκνυον καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐφηρμόζετο, ὅτι θὰ μᾶς ὑπεδείκνυον διὰ τῆς περικοπῆς ποίων ἐξόδων θὰ κατηρχόμεθα εἰς προϋπολογισμὸν 7 δισεκατομμυρίων. Ἀλλὰ τόσον ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅσον καὶ εἰς τὰ σχετικὰ δημοσιεύματα ἐν τῷ τύπῳ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως δὲν μᾶς ἀπεκάλυψε τὸ μυστικὸν ἐπιφυλαχθεῖσα νὰ πράξῃ τοῦτο κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν δὲν μᾶς ἐφώτισε περισσότερον. Καὶ διὰ νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν δὲν ἀνεμένομεν νὰ μᾶς διαφωτίσῃ ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς τῆς πολιτικῆς της διότι, φεῦ, δὲν ὑπάρχει κανεὶς τρόπος νὰ λάβῃ σάρκα καὶ ὀστᾶ ἡ νέα πολιτική. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος: Πρόχειρος ἐξέτασις τῶν κονδυλίων τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποδεικνύει ὅτι χρειαζόμεθα 6.700 ἑκατομμύρια διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, στρατὸν στόλον, συντάξεις καὶ δημοσίαν ἀσφάλειαν. Μέχρι τῶν 7.000 ἑκατομμυρίων ὑπολείπονται τριακόσια. Μὲ τὰ 300 ταῦτα ἑκατομμύρια εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ πολιτικὴ ἕνωσις νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας δαπάνας τοῦ Κράτους ἐκτός ἐὰν ἀποφασίσῃ νὰ μὴ πληρώσωμεν τὰ χρέη μας ἢ νὰ καταργήσῃ στρατὸν καὶ στόλον. Μὲ 300 λοιπὸν ἑκατομμύρια τὸ κράτος ὀφείλει κατὰ τὴν προοδευτικὴν ἕνωσιν νὰ ἔχῃ δικαιοσύνην, παιδείαν, διοίκησιν, γεωργίαν, ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ὑπουργεῖον ἐξωτερικῶν, ὑγείαν, παραγωγικὰς δαπάνας, δημόσια ἔργα, προσφυγικὰς δαπάνας, δαπάνας κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης κλπ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη τὰ καταργήσωμεν ὅλα αὐτὰ καὶ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν μορφὴν τοῦ πρωτογόνου Κράτους, Κράτους χωροφύλακος καὶ ἂν καταργήσωμεν ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως καὶ τὴν παιδείαν καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ γεωργίαν, ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ δημόσια ἔργα καὶ προσφυγικὰς δαπάνας, καὶ παραγωγικὰς δαπάνας καὶ δαπάνας κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης καὶ ἂν ἀκόμη καταργήσωμεν ὅλους τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους μαζὶ καὶ τοὺς διδασκάλους καὶ πάλιν δὲν μᾶς ἀρκοῦν τὰ 300 ἑκατομμύρια. Διότι διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν 7 δισεκατομμυρίων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ προοδευτικὴ ἕνωσις θ’ ἀναγκάζεται νὰ δαπανήσῃ παραπάνω ἀπὸ 300 ἑκατομμύρια εἰς τελωνεῖα καὶ προσωπικὸν βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως φόρων. Ἀλλ’ εἶναι προφανὲς ὅτι τοιαύτη πολιτικὴ δὲν ἀντέχει εἰς καμμίαν σοβαρὰν συζήτησιν, δὲν ἔχει κανὲν στάδιον πρακτικῆς ἐφαρμογῆς καὶ δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ κἄν πολιτική. Διότι ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι θεωρία οὐδ’ εὐχὴ περὶ τῶν ἀδυνάτων γενέσθαι, ἀλλ’ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πρακτικὴ ἐπιστήμη πρεσβεύουσα καὶ ἐπιδιώκουσα τὰ δυνάμενα νὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἀλλ’ ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις συναισθανομένη ὅτι ἔσπευσε νὰ ὑψώσῃ σημαίαν τοιαύτης ἀπραγματοποιήτου πολιτικῆς καὶ θέλουσα νὰ μετριάσῃ τὴν κατάπληξιν τὴν ὁποίαν ἐγέννησεν ἡ πολιτικὴ αὕτη τροποποιεῖ τὰς ἀντιλήψεις της καὶ ζητεῖ τὴν βαθμιαίαν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων διὰ νὰ φθάσωμεν μετά τινα ἔτη εἰς 7 δισεκατομμύρια. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν μᾶς διαφωτίζει ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις. Δὲν μᾶς λέγει ποία καὶ κατὰ πόσον καὶ ἐντὸς πόσων ἐτῶν φρονεῖ ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν ποθητὸν προϋπολογισμὸν τῶν 7 δισεκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ πολιτικὴ αὕτη δὲν δύναται νὰ τύχῃ πρακτικῆς ἐφαρμογῆς δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐξετάσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει ποίων δεδομένων ἀριθμητικῶν καὶ ποίων συλλογισμῶν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις κατέληξεν εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτήν, τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν 7 δισεκατομμυρίων. Δὲν στερεῖται ὅμως χρησιμότητος μία τοιαύτη ἐξέτασις διότι σκόπιμον εἶναι νὰ καταδειχθῇ ὅτι ἡ ἀπαισιοδοξία ἡ ὁποία ἐμπνέει τὴν ἔκθεσιν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, τὰ ζοφερὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα καταλήγει δὲν στηρίζονται εἰς τὴν πραγματικότητα, ἀλλὰ στηρίζονται ἐπὶ συλλογισμῶν καὶ δεδομένων ἐνίοτε μὲν αὐθαιρέτων ἄλλοτε δὲ ἐσφαλμένων. Καὶ ἐν πρώτοις ἡ ἔκθεσις διδάσκουσα ὅτι πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ φορολογικοῦ βάρους δὲν ἀρκεῖ ἡ ἁπλῆ σύγκρισις τῶν ἀπορροφωμένων ὑπὸ τῆς φορολογίας ποσοστῶν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος κακίζει τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑποθέτω ἐμὲ εἰδικώτερον διότι τάχα ἔκαμα τοιαύτην τινὰ ἐκτίμησιν ἐστερημένην πάσης ἐπιστημονικῆς καὶ λογικῆς βάσεως. Ἐν τούτοις ποτὲ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Καὶ ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον εἶπον. Ἐξετάζων τὸ φορολογικὸν βάρος εἶπον ὅτι ἐν Ἑλλάδι εἶναι μέγα, εἶναι μεγαλύτερον παρ’ ὅσον ἐκφράζουν αὐτὸ οἱ ἀριθμοὶ καὶ ἡ ἁπλῆ σύγκρισις αὐτῶν πρὸς τὰ ἐν ἄλλαις χώραις κρατοῦντα. Εἶπον ὅτι θὰ ἐπλανᾶτο ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἐστηρίζετο εἰς τοὺς ἀριθμοὺς μόνον διὰ διὰ νὰ κρίνῃ τὸ Ἑλληνικὸν φορολογικὸν βάρος. Καὶ εἶπον ἀκόμη μολονότι παρ’ ἡμῖν τὰ ποσοστὰ δὲν ἀπέχουν πολὺ τοῦ συγχρόνου φορολογικοῦ ὁρίου ἐν τούτοις τὸ βάρος διὰ τὸν Ἕλληνα εἶναι πολὺ μεγαλύτερον διότι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα καὶ ἑπομένως καὶ τὸ μέσον ἀτομικὸν εἰσόδημα εἶναι μικρὸν καὶ τὸ ἀπομένον κατὰ συνέπειαν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς φορολογίας εἶναι μικρότερον ἀπὸ τὸ ἀπαιτούμενον εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Ἀλλ’ ἐνῷ οὕτω σαφῶς ὡμίλησα, ἐνῷ ταῦτα ἀναγράφονται ἀναλυτικῶς εἰς τὴν εἰσηγητικήν μου ἔκθεσιν, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁ συντάξας τὴν ἔκθεσιν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἔκρινε καλὸν νὰ μοὶ ἀποδώσῃ ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα διὰ νὰ λάβῃ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τὰ κατατροπώσῃ. Δεύτερον. Ἡ ἔκθεσις τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως στηρίζεται ἐπὶ μιᾶς αὐθαιρέτου βάσεως. Δέχεται ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα εἶναι 35 δισεκατομμύρια καὶ ἐνῷ δὲν μᾶς λέγει ποῦ στηρίζει τοὺς ὑπολογισμούς της ἀξιοῖ νὰ τοὺς δεχθῶμεν ὡς ἀλήθειαν ἀναμφισβήτητον, κακίζει δ’ ἀσπλάχνως τοὺς τολμήσαντας νὰ ἔχουν γνώμην ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα εἶναι μεγαλύτερον δηλαδὴ τὸν καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Ζολώταν ἀναβιβάζοντα αὐτὸ εἰς 47 δισεκατομμύρια καὶ ἐμὲ ὁ ὁποῖος ὑποθέτω ὅτι εἶναι 45 μόνον δισεκατομμύρια. Καὶ ἀποφαίνεται τόσον κατηγορηματικῶς καὶ τόσον ἀποφθεγματικῶς ἡ ἔκθεσις χωρὶς κἂν νὰ ἐπικαλῆται ὡρισμένα στατιστικὰ δεδομένα καὶ ἐνῷ ἀκόμη καὶ τὰ στατιστικὰ δεδομένα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔχουν σχετικὴν ἀξίαν. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς χώρας ἔνθα τὰ στατιστικὰ στοιχεῖα εἶναι ἀφθονώτερα καὶ ἀσφαλέστερα οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος παρουσιάζουν μεγάλας διαφοράς. Προχθὲς ἀκόμη ἐν τῇ Revue politique et Parlementaire ὑπελογίζετο ὅτι ἡ φορολογία ἐν Γαλλίᾳ ἀπορροφᾷ τὰ 20% τοῦ εἰσοδήματος ἐνῷ εἰς προηγούμενον φύλλον τῆς αὐτῆς ἐπιθεωρήσεως ὁ καθηγητὴς Baudhuirs ὑπολογίζει τὴν ἀπορρόφησιν εἰς 30% ἤτοι ὑπολογίζει τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα κατὰ πολὺ μικρότερον. Εἰς ἡμᾶς παρετηρήθη τοῦτο εἰς πολὺ μεγαλειτέραν κλίμακα. Δὲν γνωρίζω ἂν ἔγιναν παλαιότεροι ὑπολογισμοὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος εἰς ὅσους ὅμως γνωρίζω παρατηροῦνται αἱ ἑξῆς διαφοραί: Οἱ κ. κ. Ἄγγελος Ἀγγελόπουλος καὶ Γ. Πεσματζόγλου εἰς τὴν «Οἰκονομικὴν καὶ διοικητικὴν Ἐπιθεώρησιν» τοῦ 1928 ὑποβιβάζουν τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα εἰς 16 δισεκατομμύρια. Ὁ κ. Καφαντάρης ἀνέφερεν ἀριθμὸν 30 δισεκατομμυρίων, εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ 1927–28. Ὁ κ. Σακαλῆς 42 δισεκατομμύρια, ὁ κ. Ζολώτας ἀναφέρει 47, ἐγὼ 45 καὶ ὁ κ. Κ. Ἀγγελόπουλος 73 δισεκατομμύρια, ὁ ὁποῖος σημειωτέον δὲν εἶχε πρόθεσιν νὰ μεγαλοποιήσῃ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπεδίωκε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι μέγα ποσοστὸν αὐτοῦ ἀφαιρεῖ ἡ φορολογία. Χθὲς δ’ ἠκούσατε ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως πόσα λάθη γίνονται εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ πόσον μεγάλα εἶναι αἱ διαφοραὶ μεταξὺ τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς χώρας. Καὶ ὅμως ὅλοι αὐτοὶ οἱ τόσον διάφοροι ὑπολογισμοὶ στηρίζονται ἐπὶ στατιστικῶν δεδομένων. Διὰ τοῦτο ἔχει πολλὴν ἀλήθειαν ἡ Ἀγγλικὴ παροιμία, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ὑπάρχουν μικρὰ ψεύδη, ὑπάρχουν μεγάλα ψεύδη καὶ ὑπάρχει καὶ ἡ στατιστική, τὸ μεγαλείτερον δηλαδὴ ψεῦδος. Καὶ ὅμως ἡ ἔκθεσις τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἐννοεῖ νὰ δεχθῶμεν ὡς ἀλάθητον τὸν ὑπολογισμόν της καὶ θεμελιώνει ἐπ’ αὐτοῦ ὁλόκληρον τὴν ἀπαισιόδοξον καὶ ἀνεφάρμοστον πολιτικήν της. Ἀλλ’ ἡ μελέτη ἡ ὁποία δὲν ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἔμαθον ὅτι ἐδημοσιεύθη κατ’ αὐτὰς εἰς τὸ περιοδικὸν «Πλοῦτος» καὶ τὴν ἀνέγνωσα. Βεβαίως ἐκ μιᾶς ἀναγνώσεως δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἔλεγχος πολυπλόκου ἐργασίας ὅπως εἶναι ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος μιᾶς χώρας στερουμένης μάλιστα καὶ ἐπαρκῶν στατιστικῶν στοιχείων. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἀμέσως ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς μελέτης αὐτῆς προκύπτει φανερὰ ἡ πρόθεσις ἢ ἡ προκατάληψις τοῦ συγγραφέως νὰ περιορίσῃ εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν μικρότερον ποσὸν τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα. Χαρακτηριστικὰ δὲ τῆς προθέσεως αὐτῆς εἶναι ὅτι αʹ) εἰς ἀρκετὰ εἴδη παραγωγῆς δέχεται μικρότερον ποσὸν ἀπὸ τὸ διδόμενον ὑπὸ τῶν στατιστικῶν καὶ ἀπὸ τὸ προκῦπτον ἐκ τῶν ἐρευνῶν τοῦ ἰδίου συγγραφέως, βʹ) ἀθροίζων τὰ διάφορα εἴδη μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς κατηγορίας προβαίνει εἰς νέαν περικοπὴν καὶ γʹ) μὴ ἀρκούμενος οὐδ’ εἰς τοῦτο λησμονεῖ καὶ μερικὰ εἴδη παραγωγῆς. Οὕτω λ. χ. προκειμένου περὶ τῆς καθαρᾶς γεωργικῆς παραγωγῆς τῆς ὑποκειμένης δηλαδὴ εἰς τὸν φόρον γεωργικῆς παραγωγῆς δέχεται εἰσόδημα 4.500 ἑκατομμυρίων ὅπερ ποσὸν εἶναι προφανῶς μικρὸν λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν ὑπάγονται ὅλα τὰ σιτηρά, καὶ ὅλα τὰ δημητριακά, καὶ ὅλα τὰ κηπικὰ καὶ λαχανικὰ καὶ ἐν γένει ἡ παραγωγὴ τῆς γεωργίας πλὴν τῆς ἀμπέλου, τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν δένδρων. Κατόπιν προσθέτει διὰ σταφυλὰς 100 ἑκατομμύρια, ποσὸν προφανῶς ἐπίσης κατώτερον τῆς πραγματικότητος διὰ μίαν χώραν ἀμπελουργικὴν καὶ διὰ κλῖμα θερμὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἡ κατανάλωσις νωπῶν σταφυλῶν εἶναι μεγάλη καὶ εἰς τὸν ἀστικὸν πληθυσμόν. Δέχεται ἀξίαν σταφίδος 1.376.7 ἑκατομμύρια, διὰ τὸν καπνὸν 2.143 ἑκατομμύρια καὶ διὰ τὰ ἐλαιόλαδα 2.413 ἑκατομμύρια, προσθέτων δ’ ὅλα ταῦτα εὑρίσκει τὸ ποσὸν 11.440. Ἐκπίπτει εἶτα 2.440 ἑκατομμύρια διὰ σπόρον καὶ φθορὰν κεφαλαίου, ἤτοι 20%, ποσὸν δηλαδὴ ἀδικαιολόγητον ὅλως καὶ φθάνει εἰς τὰς 9.000 ἑκατομμύρια. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπαληθεύων τοὺς ὑπολογισμούς του λησμονεῖ ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα παράγεται καὶ οἶνος ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα ἀξίας προσεγγιζούσης τὰ 900 ἑκατομμύρια ἢ καὶ χίλια ἑκατομμύρια. Λησμονεῖ ἀκόμη ἄλλο προϊόν, τῆς ἀμπέλου, τὸ στεμφυλόπνευμα ἀξίας ἀρκετῶν ἑκατομμυρίων, ὅπως λησμονεῖ καὶ τὰ παράγωγα τῆς βιομηχανίας τοῦ ἐλαίου, τὸν ἐλαιοπυρῆνα λ. χ. τὸ πυρηνέλαιον κλπ. τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν χωρὶς νὰ ὑπολογίζῃ καὶ τὴν γεωργίαν. Οὕτω ἐκ μόνης τῆς παραλείψεως τῶν εἰδῶν τούτων ὑποβιβάζει τὸ ἐκ τῆς γεωργίας εἰσόδημα σημαντικώτατα χωρὶς τὸν ὑποβιβασμὸν τὸν ὁποῖον ἐπιχειρεῖ διὰ τῆς ὑποτιμήσεως τῆς ἀξίας τῶν εἰδῶν τὰ ὁποῖα δὲν ἐλησμόνησε καὶ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ὑπερβολικοῦ ποσοῦ δι’ ἀνύπαρκτον σπόρον ἐλαίας, ἀμπέλου κλπ. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κτηνοτροφίαν. Τὸ ἐκ τῆς κτηνοτροφίας εἰσόδημα ἐκτιμᾶται συνήθως παρ’ ἡμῖν ἄνω τῶν 7 δισεκατομμυρίων. Ὁ κ. Ζολώτας τὸ ὑποβιβάζει εἰς 6.500. Ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἀναλυτικῶς μὲν τὸ εὑρίσκει ἀνερχόμενον εἰς 5749 μεταχειριζομένη δὲ τὴν μέθοδον τοῦ καθηγητοῦ Ventello κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κτηνοτροφία ἀποδίδει 50% τῆς ἀξίας τῶν ζώων καὶ δεχομένη ἀξίαν μόνον 9 περίπου δισεκατομμυρίων καὶ ἄρα εἰσόδημα τὸ ἥμισυ, ἤτοι 4.500 δισεκατομμύρια ἐκπίπτει καὶ πάλιν 500 ἑκατομμύρια καὶ δέχεται μόνον 4 δισεκατομμύρια, ὡς ἐὰν κατήρτισε προϋπολογισμὸν καὶ ἠγωνίζετο νὰ περικόψῃ πιστώσεις. Ἡ τάσις αὕτη τοῦ συγγραφέως γίνεται καταφανεστέρα ἐὰν θελήσῃ τις νὰ ἴδῃ πῶς ἐκτιμᾷ ἓν ἕκαστον εἰσόδημα τῆς κτηνοτροφίας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐξαφανίζει καὶ 150 χιλιάδας βόας ἐκ τῆς στατιστικῆς ὡς μεζὲν φαίνεται τοῦ οἴνου. Οὕτω λ. χ. διὰ τὴν κτηνοτροφίαν δέχεται ὑπάρχοντα πτηνὰ 9.700.000 καὶ ὅμως εἰσόδημα ἐξ αὐτῶν ὅλων 150 ἑκατομμύρια, δοθέντος δ’ ὅτι τὰ πτηνὰ ἀνανεοῦνται καὶ καταναλίσκονται ἐντὸς ἔτους δέχεται ἀξίαν ἑκάστου κατοικιδίου πτηνοῦ, ἤτοι ὄρνιθος, χήνας, γάλλου κλπ. πρὸς δραχμὰς 15, ποσὸν προφανῶς ἀστεῖον. Ἐν τῷ μεταξὺ φαίνεται καταργεῖ καὶ τὰ ὠά, καταδικάζων τὰς ὄρνιθας εἰς στειρότητα. Ἀλλὰ τὴν τύχην τῶν ὀρνίθων ὑφίστανται καὶ τὰ μεγάλα κατοικίδια ζῶα, ἵπποι καὶ ὄνοι. Ὁ συγγραφεὺς παραδέχεται ὅτι ἀποδίδουν μόνον εἰς ἐργασίαν 1400 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ δὲν τὴν ὑπολογίζει, διότι τάχα περιλαμβάνεται εἰς τὸ ἐμπόριον, τὴν γεωργίαν καὶ τὴν συγκοινωνίαν. Λησμονεῖ ὅμως ὅτι τὰ θήλεα ἐξ αὐτῶν γεννοῦν καὶ οἱ γόνοι αὐτῶν εἶναι εἰσόδημα, σημαντικὸν μάλιστα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πολλῶν ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐξετάσωμεν πῶς ὑπολογίζει τὸ εἰσόδημα ἐκ τῆς ἁλιείας θὰ ἴδωμεν ὅτι ὅλα τὰ ψάρια καὶ ὅλα τὰ θαλασσινὰ καὶ ὅλον ἐν γένει τὸ προϊὸν τῆς θαλάσσης τὸ ὑπολογίζει περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια. Ἄξιον δὲ ἰδιαιτέρας παρατηρήσεως εἶναι ὅτι δέχεται ἀξίαν κατὰ μέσον ὅρον τῶν ἰχθύων καὶ θαλασσινῶν ὀλιγώτερον τῶν 13 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν. Ἂν ἔλθωμεν εἰς τὴν βιομηχανίαν, βλέπομεν τὸν ἑξῆς περίεργον ὑπολογισμόν. Βλέπομεν ὅτι ἐνθυμεῖται πλέον ὅτι ὑπάρχει καὶ οἶνος καὶ ἐνῷ δὲν τὸν ὑπολογίζει εἰς τὴν γεωργικὴν παραγωγὴν τὸν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν βιομηχανικὴν παραγωγήν. Ἀλλ’ ἄξιον ἰδιαιτέρας παρατηρήσεως εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν τῶν τροφίμων ὡς ἀξίαν πρώτης ὕλης. Οὕτω δι’ ἀξίαν βιομηχανοποιουμένου ἐλαίου καὶ οἴνου ἀφαιρεῖ ἕνα ποσὸν τεραστίως ἀπέχον ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Ἀκούσατε τὶ κάμνει: Ἀφαιρεῖ, εἰσπράττει ἀξίαν ἐλαίου καὶ οἴνου 3145 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐκπέσωμεν τὴν αὔξησιν καὶ τῶν ἄλλων πρώτων ὑλῶν τὰς ὁποίας, ἐκτὸς τοῦ ἐλαίου καὶ τοῦ οἴνου, μεταχειρίζεται ἡ βιομηχανία τροφίμων θὰ καταντήσῃ νὰ εὕρωμεν ὅτι ἡ ἀξία τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς τροφίμων εἶναι μικροτέρα τῆς πρώτης ὕλης. Πολλὰ θὰ ἠδύνατο ἀκόμη κανεὶς νὰ εἴπῃ καὶ δι’ ἄλλα κεφάλαια τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἐμπορίου, μεταφορᾶς, ὑπηρεσίας πραγματικοῦ κεφαλαίου, ἀδήλους πόρους, ἐλευθέρια ἐπαγγέλματα τὰ ὁποῖα παραδόξως ὑποβιβάζει εἰς 16.000 ἐνῷ ἡ στατιστικὴ κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τὰ εὑρίσκει 70 περίπου χιλιάδας πλὴν τῶν δημοσίων διδασκάλων, καθηγητῶν κλπ. Ἀλλ’ ἀρκοῦν νομίζω τὰ παραδείγματα τὰ ὁποῖα ἀνέφερα διὰ νὰ κριθῇ ἡ ἀξία τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ συγγραφέως καὶ ἡ ἀκρίβεια τῆς ὅλης μελέτης του. Καὶ ὅμως τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους ἀρέσκεται νὰ ἀποκαλῇ ὁ συγγραφεὺς ἀξιοπίστους, ἀνωτέρους παντὸς ἐλέγχου, ἐξηκριβωμένους καὶ ἀλαθήτους. Καὶ τὸ θλιβερὸν εἶναι ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συλλογισμῶν τούτων κατηρτίσθη τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα καὶ ἐπὶ τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος οὑτωσὶ ὑπολογιζομένου ἐθεμελιώθη ἡ μαύρη πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. Ἀλλὰ δὲν ἤρκει τὸ σαθρὸν θεμέλιον, ἐχρειάζοντο καὶ ἄλλα ἀκόμη διὰ νὰ συμπληρωθῇ ἡ πολιτικὴ αὕτη. Ἂς ἴδωμεν, λοιπόν, τὰ περαιτέρω: Τρίτον. Ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις μὴ ἀρκουμένη εἰς τὸν περίεργον ὑπολογισμὸν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἠκούσατε, καὶ ἐπιδιώκουσα νὰ μεγαλοποιήσῃ ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν βάρος, λαμβάνει ἐσφαλμένον ἀριθμὸν τοῦ συνολικοῦ φορολογικοῦ βάρους. Λέγει, δηλαδὴ ὅτι ὁ κ. Ζολώτας δέχεται τὸ συνολικὸν φορολογικὸν βάρος εἰς 8891 ἑκατομμύρια, ὅτι ἡ ἔκθεσις τὸ ὑπολογίζει εἰς 9662 ἀλλὰ συμβιβαστικῶς δέχεται τὸν μέσον ὅρον, ἤτοι 9250. Ἀλλὰ κανεὶς ἀπὸ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς δὲν εἶναι ἀκριβής. Λεπτομερὴς ἔρευνα ἐφ’ ὅλων τῶν κονδυλίων τοῦ προϋπολογισμοῦ δίδει ὡς σύνολον τῶν φόρων πάσης φύσεως 8627 ἑκατομμύρια ὡς ἑξῆς:

Ἤτοι ἡ ἔκθεσις προσθέτει αὐθαιρέτως καὶ μὲ ἕνα κατὰ μέσον ὅρον ὑπολογισμὸν εἰς τὸ συνολικὸν ποσὸν τῶν φόρων 633 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου: Τέταρτον. Ὑπολογίζει τὸ σύνολον τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν φόρων εἰς 1075 ἑκατομμύρια, ἀριθμὸν δηλαδὴ πολὺ ἀπέχοντα τῆς ἀκριβείας. Διότι κατὰ σημείωμα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅλα τὰ ἔσοδα τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων ἐκ φόρων ἀμέσων ἢ ἐμμέσων, ἐκτὸς τῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου συνεισπραττομένων, ἀνέρχονται εἰς 396 ἑκατομμύρια, ὡς ἑξῆς:

Δηλαδὴ προστίθενται ἐσφαλμένως 685 ἑκατομμύρια διὰ νὰ ἐξογκωθοῦν οἱ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ φόροι ἀπὸ 390 εἰς 1075 ἑκατομμύρια. Βεβαίως ὁ ὑπολογισμὸς ἔγινεν ἐκ πλάνης διότι ἡ ἔκθεσίς του τῇ ὁρμῇ της νὰ παρουσιάσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερον τὸ φορολογικὸν βάρος, ὑπέπεσεν εἰς τὸ ἑξῆς λάθος: αʹ) ὑπελόγισε μεταξὺ τῶν φόρων καὶ τὰ ἔσοδα τῆς περιουσίας τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων τὰ 250 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι φόροι, βʹ) ἐλησμόνησεν ὅτι ἀρκετοὶ φόροι ἀναφερόμενοι εἰς τὰ ἔσοδα τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, εἰσπράττονται ὑπὸ τοῦ δημοσίου καὶ ἀποδίδονται εἰς τοὺς δήμους καὶ οὕτω τοὺς αὐτοὺς φόρους τοὺς ὑπελόγισε δίς, γʹ) φαίνεται ὅτι περιέλαβεν εἰς τοὺς φόρους καὶ τὰ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς ἀναγραφόμενα ἔσοδα ἀπὸ χρηματικὰ ὑπόλοιπα προηγουμένων διαχειρίσεων καὶ ἀπὸ δάνεια ἴσως, διότι ἄλλως δὲν ἐξηγεῖται πῶς ἔφθασεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 1075 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, διότι: Πέμπτον. Ἄλλην πλάνην ἀνευρίσκομεν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ἀφορῶντας τοὺς πάσης φύσεως φόρους ὑπὲρ εἰδικῶν ταμείων ὧν οἱ προϋπολογισμοὶ συνάπτονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει 343 ἑκατομμύρια, ἡ πραγματικότης εἶναι 145 ἑκατομμύρια μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν, ἐννοεῖται, τῶν προερχομένων ἐξ ἀποδόσεως ὑπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἤτοι λάθος καὶ ἐδῶ 200 ἑκατομμυρίων περίπου. Ἕκτον. Διὰ τὰ ἄλλα εἰδικὰ ταμεῖα, ὧν οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν συνάπτονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει 600 ἑκατομμύρια. Ἐν τούτοις, κατὰ σημείωμα ληφθὲν ἐκ τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, εἰς ὃ συγκεντρώνονται, ὡς γνωστόν, τὰ στοιχεῖα τῆς διαχειρίσεως τῶν ταμείων τούτων, προκύπτει ὅτι τὸ σύνολον τῶν αὐτοτελῶν ἐσόδων, ἤτοι τῶν ἐσόδων τῶν μὴ προερχομένων ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, δὲν ὑπερβαίνει τὰ 385 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ λιμενικὰ ταμεῖα 164 ἑκατομμύρια, ἀγροφυλακῆς 65, μονίμων ὁδοστρωμάτων 20, ὑδραυλικῶν ταμείων 12 καὶ τῶν ταμείων προνοίας, ἤτοι ἐλαιοπαραγωγῆς, χαλαζοπλήκτων, μεταλλευτῶν, στατιστικῆς, ἐλαίας, ἄρτου κλπ., 104 ἑκατομμύρια. Οὕτω τὸ πραγματικὸν συνολικὸν βάρος τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται ἐν συνόλῳ εἰς 9.527 ἑκατομμύρια, ὡς ἑξῆς:

Ἀναβιβάζεται ἐν τῇ ἐκθέσει εἰς 11.250 ἑκατομμύρια, ἤτοι προστίθεται ἀνύπαρκτον φορολογικὸν βάρος 1720 περίπου ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον διότι: Ἕβδομον. Ἐπιζητοῦσα νὰ ἀποδείξῃ τὴν αὔξησιν τοῦ φορολογικοῦ βάρους μεταπολεμικῶς, δέχεται διὰ τὸ 1927 φόρους ὑπὲρ τοῦ δημοσίου 10.500 ἑκατομμυρίων ἀντὶ τῶν πραγματικῶν φόρων, μὴ ἀνερχομένων τότε οὐδ’ εἰς 8 δισεκατομμύρια καὶ διὰ τὴν ἀκρίβειαν 7.971 καὶ ἀφ’ ἑτέρου λαμβάνει τοὺς φόρους τοῦ 1914 ἀνερχομένους εἰς 182 ἑκατομμύρια χρυσᾶ καὶ συγκρίνων ἕνα ἀληθῆ πρὸς ἕνα ἐσφαλμένον ἀριθμὸν καὶ λησμονῶν ἀκόμη καὶ τὴν αὔξησιν ἔκτοτε τοῦ πληθυσμοῦ καταλήγει εἰς τὸ τερατῶδες συμπέρασμα ὅτι ἀπὸ τοῦ 1914 μέχρι τοῦ 1927 οἱ δημόσιοι φόροι ἐν Ἑλλάδι ὑπερετριπλασιάσθησαν αὐξηθέντες κατὰ 215% ἐνῷ ἡ σύγκρισις τῶν πραγματικῶν ἀριθμῶν μὲ τιμαριθμικὴν δραχμὴν 19 καὶ μὲ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ἐν τῷ μεταξὺ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ (4.800.000 τῷ 1914 ἀπέναντι 6.200.000 τῷ 1927) ἀποδεικνύει ὅτι ἡ αὔξησις δὲν εἶναι 215% ἀλλὰ μικροτέρα καὶ τοῦ 90%. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖται οὐδ’ εἰς τοῦτο ἡ ἔκθεσις τῆς πολιτικῆς ἑνώσεως, διότι, Ὄγδοον. Πρὸς ὑπολογισμὸν τοῦ ἀπομένοντος διὰ τὴν συντήρησιν ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, α) δέχεται ἠλαττωμένον ἐθνικὸν εἰσόδημα, β) ἀφαιρεῖ ἐξ αὐτοῦ ἀνυπάρκτους φόρους 1720 ἑκατομμυρίων καὶ γ) λησμονεῖ ὅτι μέγα μέρος τῶν ἐσόδων τῶν προϋπολογισμῶν τόσον τοῦ δημοσίου ὅσον καὶ τῶν ἄλλων ἐπιστρέφει εἰς χεῖρας ἰδιωτικὰς καὶ διατίθεται ἑπομένως πρὸς διατροφὴν Ἑλλήνων. Οὕτω λησμονεῖ ὅτι διὰ μισθολογίου ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν ἐπιστρέφονται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν 2600 ἑκατομμύρια, ὅτι ἐπιστρέφονται συντάξεις ὅτι διατρέφονται ἀπὸ τὸ Κράτος στρατιῶται καὶ ναῦται καὶ ὅτι τὸ μεγαλεῖτερον μέρος τοῦ ποσοστοῦ διατεθειμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐσωτερικοῦ χρέους καὶ ἀρκετὸν μέρος τοῦ διατεθειμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους ἐπιστρέφον εἰς χεῖρας Ἑλληνικὰς πρέπει καὶ αὐτὸ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ διὰ τὴν διατροφὴν ἀπομένον ἐθνικὸν εἰσόδημα. Ἀλλὰ τὸ κορύφωμα τῶν ἐσφαλμένων συλλογισμῶν τῆς πολιτικῆς ἑνώσεως εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἔννατον. Ἀσχολουμένη ἡ ἔκθεσις περὶ μεταπτώσεως (;) τῶν ἐμμέσων φόρων ἀναφέρει ἕνα τερατωδέστερον ἀκόμη συμπέρασμα. Ὑποστηρίζει ὅτι μία Ἑλληνικὴ οἰκογένεια μὲ εἰσόδημα 1500 δραχμῶν μηνιαίως καταβάλλει ἐμμέσους φόρους χιλίας δραχμὰς μηνιαίως!!! Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον τερατῶδες, ὥστε σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἀνέγνωσα ἐπανειλημμένως διὰ νὰ εἴδω μήπως ἠπατώμην. Ἀλλ’ ὅμως ἀναγράφεται σαφῶς καὶ διαλελυμένως ὅτι οἰκογένεια μὲ 1500 δραχμῶν εἰσόδημα πληρώνει εἰς ἐμμέσους φόρους δραχμὰς 1000 κατὰ μῆνα καὶ προστίθεται: ἤτοι 70% τοῦ εἰσοδήματός της εἰς ἐμμέσους φόρους. Ὕψιστε Θεέ!!! Καὶ τὸ ὡραῖον ὅτι ἀναφέρει καὶ τὴν πηγὴν ἐξ ἧς ἤντλησε τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Τὴν ἀποδίδει εἰς τὴν ἔρευναν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ τῆς ἀκριβείας τῆς ζωῆς. Καίτοι δὲν εἶχον καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναγράφῃ τοιαῦτα πράγματα ἡ ἔρευνα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀνέτρεξα εἰς τὴν πηγὴν καί ὡς ἦτο ἑπόμενον, δὲν εἶδον τοιαῦτα πράγματα. Εἶναι ἀληθῶς ἀκατανόητον πῶς τοὐλάχιστον δὲν ἐσκέφθησαν οἱ συντάξαντες καὶ υἱοθετήσαντες τὴν ἔκθεσιν ὅτι διὰ νὰ εἶναι τοιοῦτος ἀριθμός, ἀληθῶς ἔπρεπε νὰ ἔχῃ εὕρῃ τὸν τρόπον νὰ μὴ τρώγουν τίποτε οἱ Ἕλληνες τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Πῶς δὲν ἐσκέφθησαν ὅτι διὰ νὰ εἶναι τοιοῦτοι ἀριθμοὶ ἀληθῶς ἔπρεπε τὰ εἴδη τῆς διατροφῆς ἐν τῷ συνόλῳ των νὰ δασμολογοῦνται ἐν Ἑλλάδι μὲ δασμὸν πολλαπλάσιον τῆς ἀξίας των. Καὶ ὅμως, κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων συλλογισμῶν κατηρτίσθη ἔκθεσις μὲ ἀξιώσεις νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων ἐπὶ τῆς δημοσιονομικῆς μας καὶ τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως. Ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων συλλογισμῶν, μὲ αὐθαίρετον ὑπολογισμὸν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, μὲ διπλοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν φόρων, μὲ ἐσφαλμένας συγκρίσεις ἀριθμῶν ἐθεμελιώθη πολιτικὴ ὁλόκληρος. Καὶ τόσον κατεγοητεύθη ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἀπὸ τὰ συμπεράσματα, ὥστε δὲν ἠθέλησε ν’ ἀναμείνῃ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ νὰ ἐκθέσῃ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐστήριξεν ἐπ’ αὐτῶν, ἀλλ’ ἔσπευσεν εἰς στιγμὰς δυσκόλους διὰ τὴν οἰκονομίαν νὰ καταταράξῃ τὴν ἡσυχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ υἱοθετῶν φανταστικὰ ἐλλείμματα καὶ προλέγων καταστροφὰς καὶ ἐξαφάνισιν τῆς φυλῆς, ἐξαφάνισιν ἀναπόφευκτον διότι ἡ ἀποφυγή της ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν ἀδυνάτων πραγμάτων. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος κληθεὶς νὰ μᾶς ὑποδείξῃ πῶς θὰ ἐπέλθῃ ὁ τοιοῦτος ὑποβιβασμὸς τοῦ ὕψους τοῦ προϋπολογισμοῦ, πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ πολιτική του ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι εἶναι ἀνεφάρμοστος. Κατὰ τὴν δήλωσίν του τὴν νεωτέραν πρέπει νὰ περιορίσωμεν τοὺς φόρους τόσον τοῦ δημοσίου ὅσον καὶ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, νομικῶν προσώπων καὶ εἰδικῶν ταμείων εἰς 9,500 ἑκατομμύρια. Προχθὲς ἀκόμη ἐν τούτοις εἰς μὲν τὰς ἐφημερίδας ἐδέχετο μόνον 7,000 ἑκατομμύρια, εἰς δὲ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κόμματός του 7½. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ διΐδῃ καὶ ὁ ἴδιος ὅτι ἦσαν πράγματι ἀνεφάρμοστα τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν καὶ ἐπανῆλθε ταχέως εἰς τὴν πραγματικότητα δεχόμενος ὡς ἀναγκαίους 9,500 φόρους συνολικῶς. Ἀλλὰ τόσοι εἶναι, δὲν εἶναι περισσότεροι οἱ φόροι οἱ ἰσχύοντες σήμερον. Διατὶ λοιπὸν ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἔσπευσε νὰ ἐξαγγείλῃ τὴν νέαν πολιτικήν του πρὶν τὴν μελετήσῃ; Διατὶ ἔσπευσε νὰ καταταράξῃ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν προαναγγέλλων ὅτι θὰ ἐξαφανισθῇ διὰ τῆς ἀτροφίας ἂν ἐξακολουθήσουν οἱ σημερινοὶ προϋπολογισμοί; Ἀλλ’ ὁμολογήσας ὡς ὡμολόγησε τὴν πλάνην του ἐπέμενεν ἐν τούτοις νὰ ὁμιλῇ περὶ οἰκονομιῶν. Εἶπεν μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅτι ἠδυνάμεθα ἀπὸ τοῦ 1923 καὶ ὀφείλομεν ἔκτοτε νὰ νοικοκυρευώμεθα καὶ νὰ κάμωμεν ὅπως καὶ τὰ ἄλλα Κράτη τὰ ἐλαττώσαντα τὰ ἔξοδά των. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ταχέως θ’ ἀνακαλέσῃ καὶ τὴν γνώμην του ταύτην ὅταν σκεφθῇ ποία ἡ κολοσσιαία διαφορὰ μεταξὺ τῆς τότε καὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως, ὅταν ἀναλογισθῇ ὅτι ἔκτοτε κυρίως ἤρχισεν ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων καὶ ὅλαι αἱ σχετικαὶ δαπάναι καὶ τὰ δάνεια καὶ αἱ ὑπηρεσίαι τῆς ἐγκαταστάσεως καὶ τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ὅτι ηὔξησεν ἀποτόμως ὁ πληθυσμός μας μὲ ὅλας τὰς συναφεῖς πρὸς τὴν αὔξησιν ταύτην δαπάνας. Κατακρίνω κατόπιν τὸν κ. Ζαβιτζιᾶνον διότι ἀορίστως ὡμίλησε περὶ σπατάλης χωρὶς ὡς ὤφειλε, νὰ καθορίσῃ ποὺ κεῖται ἡ σπατάλη. Συγκρίνει τοὺς προϋπολογισμοὺς 1927–28 καὶ 1930–31 καὶ ἀποδεικνύει ὅτι ἡ μεταξὺ αὐτῶν διαφορὰ ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν αὔξησιν τῆς τακτικῆς καὶ ἐκτάκτου ὑπηρεσίας καὶ ἀποσβέσεως τοῦ δημοσίου χρέους ὑπερβαινούσης τὰ 960 ἑκατομμύρια καὶ ὀφειλομένης εἰς συμβάσεις τὰς ὁποίας δὲν συνῆψε ἡ Κυβέρνησις ἀλλ’ εὗρεν ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν ἀρχήν. Προσθέτει ὅτι καὶ τὴν ἐξ 160 ἑκατομμυρίων αὔξησιν τῶν ὑπαλληλικῶν μισθῶν εὗρεν ὑπεσχημένην ἡ Κυβέρνησις καὶ ὅτι αἱ μόναι της δαπάναι εἶναι αἱ δαπάναι ὑπὲρ τῆς Παιδείας, Ὑγείας, Γεωργίας καὶ ὅτι μόνον στενὴ καὶ ἀντιοικονομικὴ ἀντίληψις καὶ ἔλλειψις συναισθήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους ἠμπορεῖ νὰ χαρακτηρίζῃ τὰς δαπάνας αὐτὰς ὡς περιττάς, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσον ἐγένοντο κυρίως εἰς βάρος τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων διὰ στρατιωτικὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας περιέστειλεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος δὲν ὑπῆρξεν εὐτυχέστερος θελήσας νὰ εἰδικεύσῃ τὰς προτάσεις του περὶ οἰκονομιῶν. Ἂς ἴδωμεν ποῖα ἀπέδειξεν ὡς σημεῖα δυνατὰ οἰκονομιῶν. Προέτεινε τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ προέβη εἰς σύγκρισιν τοῦ ἀριθμοῦ των μεταξὺ τοῦ 1914 καὶ σήμερον, σύγκρισιν πεπλανημένην διότι ἐλησμόνησεν ὅτι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων σήμερον περιλαμβάνονται α) οἱ διδάσκαλοι 15 χιλιάδες, ἐνῷ εἰς τὸ 1914 δὲν περιελαμβάνοντο εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἀλλ’ ἀνῆκον εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας, β) ἐλησμόνησεν ὅτι μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων περιλαμβάνεται σήμερον καὶ μέρος τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἤτοι καὶ ἀστυνομία πόλεων. Ἂν ἀφαιρέσῃ τοὺς δύο τούτους ἀριθμοὺς ἀπὸ τὸν συνολικὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων θὰ ἴδῃ ὅτι δὲν ηὐξήθησαν ὅσον φαντάζεται οἱ ὑπάλληλοι. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, δὲν ὑπάρχουν περιττεύοντες ὑπάλληλοι; Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν γνώμην ὅτι εἶναι δυνατὸς ὁ περιορισμός των αὐξανομένης τῆς ἐργατικότητος τῶν ὑπολειπομένων, περιορισμὸς σχετικὸς καὶ μὴ βαίνων βέβαια μέχρις ἐξαρθρώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν ἔστω καὶ ἂν ἐλαττώσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους κατὰ 10%. Ἀποδεικνύεται κατόπιν τούτων ὅλως ἀβάσιμος ἡ βεβαίωσις τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ ὑπαλλήλων. Οὐδεμία ἑπομένως οἰκονομία διὰ τὸν προϋπολογισμὸν θὰ προέλθῃ ἐξ ἐλαττώσεως τῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἄλλη οἰκονομία ἐκ τῆς καταργήσεως σχολείων εἶναι ἀνέφικτος. Δὲν δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν εἰς αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀγραμμάτων μας, οὐδ’ εἶναι ἠθικὸν ν’ ἀρνηθῶμεν εἰς τὸν ἀγρότην τὴν στοιχειώδη διὰ τὰ τέκνα του ἐκπαίδευσιν ἀλλ’ οὐδὲ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἀνεχθῇ ὁ ἀγρότης καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἱκανὴ νὰ τὴν ἐπιβάλλῃ. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ἐπεκαλέσθη τὴν Νορβηγίαν, ἀλλὰ τὸν πληροφορῶ ὅτι Νορβηγία δαπανᾷ διὰ τὴν Παιδείαν της κατὰ κεφαλὴν ὑπερτριπλάσια ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἡ Ἑλλὰς δαπανᾷ 35 καὶ ἡ Νορβηγία 127. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν δικαστηρίων τινων τὴν ὁποίαν ἐπίσης ἀνέφερεν παρατηρῶ ὅτι ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ὅστις καὶ δικαστὴς ἐχρημάτισε πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἐφόσον δὲν καταργήσῃ καὶ τοὺς δικαστὰς ἰσοβίους ἡ οἰκονομία των θὰ περιορισθῇ εἰς τὰ ἐνοίκια. Ὅτι ἀπέναντι αὐτῆς τῆς δῆθεν οἰκονομίας θὰ ἐπέλθουν αἱ ἑξῆς συνέπειαι: α) καθυστέρησις μὲ ὅλα τὰ κακά της, β) ταλαιπωρία τοῦ κόσμου πολλαπλῆ, γ) ζημία τοῦ διαδίκου ἰσοδυναμοῦσα μὲ φορολογίαν διότι θὰ τὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ μεταβαίνῃ εἰς τόπους μακρυτέρους τῆς κατοικίας του καὶ αὐτὸς καὶ οἱ μάρτυρες καὶ δ) ζημία τοῦ δημοσίου ὑποχρεουμένου νὰ πληρώνῃ πολὺ περισσότερα ὁδοιπορικά. Τοῦτο ἄλλωστε ἀναγνωρίζει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐμπειρογνωμόνων. Ἀλλὰ εἶναι τάχα δυνατὸν νὰ κάμωμεν τὴν προταθεῖσαν οἰκονομίαν εἰς βάρος τῶν θυμάτων πολέμου: Ἀλλ’ ἀγνοεῖ λοιπὸν ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ὅτι οἱ εὔποροι δὲν λαμβάνουν; Ἄλλη οἰκονομία ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐκεῖ διὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ψευδῶν ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου, ἡ δὲ ἐργασία αὕτη γίνεται σήμερον. Ἀλλὰ πόσοι τάχα θὰ ἐκκαθαρισθοῦν; Πρέπει νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ζαβιτζιᾶνον καὶ εἰς τούς ὁμιλοῦντας ἀκόμη περὶ οἰκονομιῶν ὅτι εὔκολον εἶναι νὰ πρεσβεύῃ τις οἰκονομίας, εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲ ὅπως καὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἀλλὰ περισσότερον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ συνήθης ἐπῳδὸς τῶν κρινόντων τὰ πράγματα ἀπ’ ἔξω, εἶναι ἡ φράσις: πρέπει νά γίνουν οἰκονομίαι καὶ οἰκονομίαι αἱματηραί, Ἀλλ’ ὅσον εἶναι εὔκολον νὰ λέγεται, τόσον εἶναι δύσκολον νὰ γίνουν οἰκονομίαι εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ὅπως τὸν ἰδικόν μας. Κάτι ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ἐπ’ αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Πολιτικῆς Ἑνώσεως ὅστις παρ’ ὅλην τὴν καλήν του θέλησιν ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὄχι μόνον δὲν κατώρθωσε νὰ κάμῃ οἰκονομίας οὐδ’ ἀπὸ αὐτὴν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματός των δύο ἀστυνομικῶν σωμάτων, ἡ ὁποία γενικῶς ἐπιστεύετο ὅτι θὰ ἐπέφερεν οἰκονομίας, ὄχι μόνον δὲν ἠδυνήθη νὰ συγκρατήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου του ἐντὸς τῶν προηγουμένων ὁρίων, ἀλλ’ ἠναγκάσθη νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια αὐξάνοντα τὰς δαπάνας τοῦ ὑπουργείου του εὐλόγως βεβαίως καὶ δεδικαιολογημένως. Διὰ τοῦτο οἱ πρεσβεύοντες τὰς οἰκονομίας καλὸν θὰ ἦτο νὰ μᾶς ὑποδεικνύουν ποῦ καὶ εἰς ποῖα κονδύλια εἶναι δυναταί, ἀλλὰ καὶ ἐφαρμόσιμοι. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν τὸ λεχθὲν πολλάκις ὅτι εἰς προϋπολογισμὸν 9 ἢ 10 δισεκατομμυρίων εὔκολον εἶναι μὲ μίαν σώφρονα ἀναθεώρησιν τῶν κονδυλίων νὰ ἐξοικονομηθοῦν ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων. Διότι λησμονοῦν οἱ ταῦτα προτείνοντες ὅτι διὰ νὰ περιορίζεται ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὰ σημερινὰ ὅρια ἔγιναν προηγουμένως ὅλαι ἐκεῖναι αἱ περικοπαί, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ γίνουν ἐπὶ διαφόρων κονδυλίων. Δὲν εἶναι δὲ πολλὰ τὰ κονδύλια ταῦτα τὰ ἐπιδεχόμενα περικοπάς. Τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν κονδυλίων τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπιδέχονται καμμίαν ἐλάττωσιν, ὅπως εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους, αἱ συντάξεις, τὰ κονδύλια τῶν πολεμικῶν ὑπουργείων καὶ ἄλλα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ θὰ ὤφειλον χάριτας εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ μοῦ ὑπεδείκνυε καμμίαν σοβαρὰν οἰκονομίαν, διότι ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι καίτοι ἐπιμελῶς ἐξήτασα δὲν εὗρον στάδιον οἰκονομιῶν καὶ δὲν εὗρον, διότι ἐκινήθη ἤδη ἡ ψαλλὶς τῶν περικοπῶν ἀσπλάγχνως ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ δὲ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου εἶναι μία ἐπὶ πλέον ἀπόδειξις τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου. Ὅταν ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ σημείου νὰ φειδωλευώμεθα τὴν τροφὴν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ὅταν ἀρνούμεθα πᾶσαν αὔξησιν εἰς βουλευτὰς πενομένους, δύναταί τις εἰπεῖν μὲ τὴν ἑπτακισχιλιόδραχμον ἀποζημίωσιν, ὅταν ἀναστέλλωμεν τοὺς διορισμοὺς εἰς κενὰς θέσεις, ὅταν φειδωλευώμεθα πᾶσαν αὔξησιν μισθοῦ καὶ πᾶσαν προαγωγήν, ὅταν διὰ πᾶσαν ἔγκρισιν ἐψηφισμένων πιστώσεων γίνεται προηγούμενος αὐστηρὸς ἔλεγχος, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μὴ ἀναγνωρίζωμεν ὅτι διέπει τὴν Κυβέρνησιν πνεῦμα αὐστηρᾶς οἰκονομίας, ὅτι μὲ πόνον πράγματι δαπανᾶται τὸ χρῆμα τοῦ λαοῦ. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ διστάζωμεν νὰ λέγωμεν εἰς τὸν λαόν. Διὰ τοῦτο εἶπον καὶ ἄλλοτε καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον ὅτι ἡ πρὸς τὸν λαὸν ὀφειλομένη εἰλικρίνεια ἐπιβάλλει νὰ διακηρύξωμεν ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναμένῃ ἐλάττωσιν τοῦ ὕψους τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξ οἰκονομιῶν. Ἠμπορεῖ βέβαια ἀνευθύνως τις νὰ λέγῃ τὰ ἀντίθετα. Ἠμπορεῖ νὰ τὰ διατυπώνῃ ὡς προεκλογικὰς ὑποσχέσεις, ἀλλὰ δὲν ἀντέχουν ταῦτα εἰς καμμίαν σοβαρὰν συζήτησιν καὶ τοῦτο ἀπεδείχθη πάντοτε ὁσάκις ἔγινε συζήτησις σχετικὴ εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦτο ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ὕψους τοῦ προϋπολογισμοῦ δι’ οἰκονομιῶν, τὴν ὁποίαν ἄλλωστε ἔσπευσε νὰ ἐγκαταλείψῃ, ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι ἀνεφάρμοστος. Ἤδη ὅσον ἀφορᾷ τὴν φορολογικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως λέγω τὰ ἑξῆς: Ὑπενθυμίζω ὅτι ὅταν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν εὗρε τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν βαρέως φορολογούμενον, διότι τὸ φορολογικόν του βάρος ηὐξήθη ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως κατὰ χίλια ἑκατομμύρια, τὴν δι’ αὔξησιν ταύτην ἐπέβαλεν ὄντως ἡ προσπάθεια πρὸς ἐξυγίανσιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν καὶ πρὸς σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζουσα, ὡς καὶ ἄλλοτε ἀνέφερον ἡ ἰδία ὅτι τὸ βάρος τοῦτο ἦτο μεγαλείτερον παρ’ ὅσον τὸ παριστάνουν οἱ ἀριθμοὶ καὶ ἡ σύγκρισις αὐτῶν πρὸς τὰ ἐν ἄλλαις χώραις κρατοῦντα, διεκήρυξεν ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θ’ αὐξήσῃ τὴν φορολογίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, καὶ τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην πιστῶς ἐτήρησεν. Τονίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις χωρὶς νὰ ὑποσχεθῇ φορολογικὰς μειώσεις, ἐχάραξεν ἐν τούτοις πολιτικὴν ἀνακουφίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ταχείας καὶ συστηματικῆς. Διαγνώσασα δὲ ὅτι τὴν ἐπαχθῆ φορολογίαν καθίστα ἐπαχθεστέραν ἀφ’ ἑνὸς ἡ συσσώρευσις παλαιῶν χρεῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ διαδικασία περὶ τὴν βεβαίωσιν ἐχάραξε πρόγραμμα ἐπιδιῶκον τὴν θεραπείαν τῶν τριῶν τούτων ἀφορμῶν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ. Ἤτοι: Εἰς τὸ ζήτημα τῶν παλαιῶν χρεῶν: αʹ) Προέβη εἰς γενναίαν, γενναιοτάτην μείωσιν τῶν ὀφειλομένων, ἥτις εἰς πολλὰς περιπτώσεις ἔφθασεν τὰ 50%. βʹ) Ἐπέτρεψε τὴν κατὰ δόσεις ἐξόφλησιν τῶν ἐλαττωθέντων τούτων φόρων, ἄνευ τόκου καὶ ἄνευ προσθέτων ποσοστῶν. γʹ) Διέταξε ταχεῖαν ἀλλὰ καὶ ἐπιεικῆ ἐκκαθάρισιν ὅλων τῶν μὴ βεβαιωθέντων παλαιῶν χρεῶν, διέταξε δὲ ὑπ’ εὐθύνην της καὶ μὲ τὴν προεξόφλησιν τῆς συγκαταθέσεως τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ γίνῃ ἔλεγχος ὁσάκις ὁ ἀμφισβητούμενος φόρος δὲν ὑπερέβαινε τὰ 30% τοῦ δηλωθέντος, ἢ τὰ ὑπερέβαινε μὲν ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀνώτερος τῶν πέντε χιλιάδων δραχμῶν. Τὰ μέτρα ταῦτα ἐν ἐκτάσει ἀναφέρω εἰς τὴν εἰσηγητικήν μου ἔκθεσιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν ἐπαναλάβω σήμερον. Σήμερον δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν κοινὴν γνώμην ὅτι διὰ τῶν μέτρων τούτων ἐπετεύχθη καὶ εὑρίσκεται εὐτυχῶς ἐν τῷ τερματίζεσθαι ἡ ἐκκαθάρισις ὅλων τῶν φόρων τοῦ παρελθόντος. Ἐλπίζομεν δὲ ὅτι ἐνημερωμένη πλέον ἡ ὑπηρεσία τῆς ἀμέσου φορολογίας θὰ προβαίνῃ ἐγκαίρως εἰς τὴν βεβαίωσιν καὶ δὲν θά ἐπαναληφθῇ πλέον ἡ καθυστέρησις τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων ἡ ὁποία ἀντίκειται καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἰσότητα ἡ ὁποία πρέπει νὰ τηρῆται ἀπέναντι ὅλων τῶν φορολογουμένων πολιτῶν. Διότι φυσικὸν εἶναι ὁ πολίτης νὰ ἔρχεται δυσθύμως πρὸς τὴν ἐξόφλησιν παλαιῶν χρεῶν, ὅταν μάλιστα δὲν εὑρίσκεται εἰς ἣν ἐν τῷ παρελθόντι καλὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν καὶ φυσικὸν πρὸ πάντων εἶναι νὰ δυσφορῇ ὁσάκις ἐνεργεῖται βεβαίωσις ἀθρόα φόρων ἀνηκόντων εἰς πολλὰς παρελθούσας χρήσεις. Τὴν εὔλογον ταύτην δυσφορίαν ἀναγνωρίσασα ἡ Κυβέρνησις, προέβη εἰς ἃς γνωρίζετε μειώσεις καὶ διευκολύνσεις. Ἀλλ’ αἱ μειώσεις αὗται ὅσον καὶ ἂν εἶναι δεδικαιολογημέναι, βέβαιον εἶναι ὅτι καὶ τό συμφέρον τὸ ταμειακὸν τοῦ δημοσίου ζημιοῦν καὶ τὴν ἰσότητα μεταξὺ τῶν πολιτῶν ἀνατρέπουν, διότι οἱ ὑπὲρ τῶν ὀλίγων μειούμενοι παλαιοὶ φόροι ἐπληρώθησαν ἐν τούτοις ὑπὸ τῶν πολλῶν ἀκέραιοι καὶ ἄνευ εὐκολιῶν ἰδιαιτέρων. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκλείψῃ ἡ ἀφορμὴ τῶν ἀτόπων διὰ τῆς ἐνημερώσεως τῆς φορολογίας, τὴν ὁποίαν συστηματικῶς ἐπεδιώξαμεν καὶ τὴν ὁποίαν ἐπετύχομεν ἤδη πλήρως, δύναταί τις εἰπεῖν, διότι ὀλίγαι ἀκόμη μένουν ἐκκρεμότητες εἰς τὰς Ἐφορίας καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, αἱ ὁποῖαι ταχέως καὶ αὗται θὰ περαιωθοῦν. Ἐπεδιώξαμεν πρῶτον τὴν καλλιτέραν, ταχυτέραν καὶ δικαιοτέραν βεβαίωσιν τῶν τρεχόντων φόρων καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, αʹ) ἐπεδιώξαμεν τὴν ψήφισιν τοῦ περὶ διαδικασίας βεβαιώσεως τῆς ἀμέσου φορολογίας νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου σημαντικὴ ἐπέρχεται βελτίωσις εἰς τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, βʹ) ἐπεδιώξαμεν τὴν καλλιτέραν διαρρύθμισιν τοῦ δικαστηρίου φορολογικῶν παραβάσεων διὰ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, γʹ) ἐπεδιώξαμεν τὴν ταχυτέραν ἐκδίκασιν τῶν ἐφέσεων ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου ψηφισθέντος κατ’ αὐτάς, δʹ) ἐδώκαμεν εἰς τὸν φορολογούμενον τὸ δικαίωμα τῆς ἀναιρέσεως ἐνώπιον τοῦ συμβουλίου Ἐπικρατείας, ἵνα προφυλάξωμεν αὐτὸν ἀπὸ κακὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀπαραίτητον ὁμοιομορφίαν καὶ τὴν σταθερότητα εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν φορολογικῶν νόμων, ἡ ἔλλειψις τῆς ὁποίας πολλάκις εὔλογα ἐγέννησε παράπονα, εʹ) προέβημεν εἰς τὴν ἑνοποίησιν τῶν ἐπὶ τῶν δασμῶν παντοίων προσθέτων ποσοστῶν ὑπὲρ διαφόρων ταμείων καὶ ὀργανισμῶν καὶ ἠλαττώσαμεν αὐτοὺς συμμέτρως ὅπου ὑπερέβαινον τὰ 75% τοῦ κυρίου δασμοῦ, στʹ) προέβημεν εἰς τὴν ἁπλοποίησιν τῶν τελωνειακῶν διατυπώσεων διὰ τὰς μεταφορὰς ἐγχωρίων προϊόντων καὶ ἐλευθέρων δασμοῦ ἐμπορευμάτων, συμπτύξαντες τὰς ἀπαιτουμένας μέχρι τοῦδε 7 διαφόρους ἐγγράφους διατυπώσεις εἰς μίαν καὶ μόνην, ἐπετρέψαμεν δὲ ταὐτοχρόνως καὶ τὴν ἄνευ διασαφήσεως μεταφορὰν ἐμπορευμάτων τῆς ἀποκλειστικῆς χρήσεως τοῦ ἐπιβάτου μέχρι 200 χιλιογράμμων. Ἐχαράξαμεν γραμμὴν νὰ ἐλαττώσωμεν βαθμιαίως τὰ βαρέα ποσοστὰ τῆς ἀμέσου φορολογίας, ἐφ’ ὅσον ἡ καλλιτέρα ἀπόδοσις ὅλων τῶν κειμένων φόρων θὰ ἐπέτρεπε τοῦτο ἄνευ κινδύνου τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ τὴν καλλιτέραν ταύτην ἀπόδοσιν ἐπεδιώξαμεν διὰ τῆς καταπολεμήσεως πάσης διαφυγῆς φόρων ἀμέσων ἢ ἐμμέσων. Καὶ πρὸς τοῦτο προέβημεν εἰς τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, ἡ ὁποία καίτοι ἀκόμη δὲν ἐσυστηματοποιήθη πλήρως, ἀπέδωκεν ἐν τούτοις, κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν, ἀποτελέσματα ἀξιόλογα, πρώτην φορὰν ἐν Ἑλλάδι παρατηρούμενα, καὶ τὰ ὁποῖα θ’ ἀποβοῦν ἀκόμη σημαντικώτερα ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι. Ἐπίσης ἐπεδιώξαμεν διὰ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, τὴν κατάργησιν τῶν ποικίλων νόμων ἀτελειῶν, ὅσαι πολλάκις εἶναι ἀδικαιολόγητοι καὶ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ἀντίκεινται καὶ τὸ τίμιον ἐμπόριον ἀθεμίτως συναγωνίζονται. Καὶ ἀκόμη κατεβάλομεν ἰδιαιτέραν προσπάθειαν ὅπως ὁ ἐφορειακὸς κλάδος ἐνεργῇ πληρεστέραν τὴν βεβαίωσιν τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ἐλαττωθοῦν εἰς τὸ ἐλάχιστον οἱ διαφεύγοντες τὰς φορολογικάς των ὑποχρεώσεις, αἱ δὲ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ ἐπιτευχθεῖσαι σημαντικαὶ πρόοδοι θὰ ἀποβοῦν σημαντικώτεραι ἀπὸ τοῦ νέου οἰκονομικοῦ ἔτους ὁπότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον ἀπασχόλησις τοῦ ἐφορειακοῦ κλάδου εἰς παλαιὰς ὑποθέσεις. Ἡ προϊοῦσα δὲ καλλιτέρα ἀπόδοσις τῆς ἀμέσου καὶ ἐμμέσου φορολογίας ἐπέτρεψεν εἰς ἡμᾶς νὰ προβῶμεν ἄνευ κινδύνου τοῦ ἰσοζυγίου εἰς σημαντικὰς μειώσεις τῶν ποσοστῶν τῆς ἀμέσου φορολογίας καὶ εἰς φορολογικὰς ἀπαλλαγὰς χάριν τῆς γεωργίας, τῆς βιομηχανίας, τοῦ ἐμπορίου τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας, καὶ χάριν τῆς προσελκύσεως κεφαλαίων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω τὰς φορολογικὰς ταύτας ἀνακουφίσεις, διότι εἶναι γνωσταὶ εἰς τὴν Βουλήν· αἱ πλεῖσται δ’ ἐξ αὐτῶν περιλαμβάνονται εἰς νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας. Δικαιοῦμαι ὅμως νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἦτο ἄδικος ἐκεῖνος ὅστις ἀνασκοπῶν ὅλα τὰ ληφθέντα μέτρα δὲν θὰ ὡμολόγει ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως καταστήσῃ ὀλιγώτερον ἐπαχθὲς τὸ φορολογικὸν βάρος. Ἡ καλὴ πίστις ἐπιβάλλει εἰς πάντα ἀμερόληπτον κριτὴν ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ κατέβαλε πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν καὶ ἔλαβε μέτρα, τῶν ὁποίων τὰ περισσότερα καὶ καλλίτερα οὐδέποτε καὶ εἰς οὐδεμίαν περίστασιν ἐλήφθησαν. Παρὰ πᾶσαν δ’ ἀντίρρησιν, βέβαιον εἶναι ὅτι ἡ Κυβερνητικὴ προσπάθεια ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ ἀποτελεῖ νέον σταθμὸν ἐν τῇ φορολογικῇ μας ἱστορίᾳ. Ἀλλὰ διετυπώθη ἡ παρατήρησις ὅτι αἱ φορολογικαὶ μειώσεις εἶναι ἀνεπαρκεῖς καὶ ὅτι καὶ μετὰ ταύτας παραμένει μέγα τὸ φορολογικὸν βάρος. Ἀλλὰ πρώτη ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει ὅτι αἱ μειώσεις δὲν ἀρκοῦν διὰ νὰ καταστήσουν ἐλαφρὰν τὴν φορολογίαν μας. Πρέπει ὅμως καὶ οἱ ἀντιλέγοντες ν’ ἀναγνωρίσουν ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ποσοστῶν ἡ φορολογία ἡμῶν δὲν ἀφίσταται πλέον συγχρόνου φορολογικοῦ ὁρίου καὶ ὅτι ἂν εἶναι ἀκόμη βαρεῖα—εἶναι βαρεῖα οὐχὶ ἀπολύτως, ἀλλὰ σχετικῶς—εἶναι διότι δὲν ἔχομεν ἡμεῖς ἀνάλογον ἐπάρκειαν ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Διὰ τοῦτο ἡ προσοχὴ ἡμῶν πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τόνωσιν τῆς παραγωγῆς, εἰς αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἡ ὁποία αὔξησις θὰ ἐλαφρώσῃ τὸ φορολογικὸν βάρος περισσότερον ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ποσοστῶν. Ἀλλὰ πρέπει ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι ἂν αἱ σημαντικαὶ φορολογικαὶ μειώσεις εἰς τὰς ὁποίας προβαίνομεν εἶναι κάτω τῆς ἐπιθυμίας ὑμῶν, εἶναι ταὐτοχρόνως αἱ μόναι δυναταὶ σήμερον, ἐφ’ ὅσον ἐπιθυμοῦμεν νὰ διατηρήσωμεν—καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμένη νὰ διατηρήσῃ—ἀκλόνητον τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἠδύνατό τις νὰ ἐρωτήσῃ διατὶ δὲν ἀπεφύγομεν νέας πιστώσεις καὶ διατὶ τὸ δι’ αὐτὰς διατεθὲν ποσὸν δὲν διετέθη διὰ περαιτέρω φορολογικὴν ἀνακούφισιν; Ἡ ἀπάντησις δὲν εἶναι δύσκολος. Αἱ ἀναγραφεῖσαι νέαι πιστώσεις ἀναφέρονται εἰς τὴν παιδείαν, τὴν γεωργίαν καὶ τὴν ὑγείαν, θεραπεύουν ἀνάγκας σημαντικωτέρας τῆς φορολογικῆς ἀνακουφίσεως ἡ ὁποία θὰ προήρχετο ἐκ τῆς παραλείψεως αὐτῶν. Δὲν ἀποτελεῖ ἀνάγκην μόνον ἡ φορολογικὴ μείωσις. Ἀνάγκην ἀποτελεῖ καὶ ἡ μέριμνα διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν ἄνευ σχολείων καὶ διδασκάλων, οὐδ’ εἶναι ὀλιγώτερον χρήσιμος τῆς ἀντιστοίχου φορολογικῆς μειώσεως ἡ καταπολέμησις τῆς ἑλονοσίας καὶ αἱ διατιθέμεναι διὰ τὴν γεωργίαν πιστώσεις. Ἡ πολιτικὴ ἥτις θὰ παρέλειπε νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς παιδείας, τῆς ὑγείας, τῆς γεωργίας, θὰ ἦτο πολιτικὴ ἀπαρνήσεως στοιχειώδους ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους πρὸς τὸν λαόν, θὰ ἦτο ταὐτοχρόνως καὶ ἀντιοικονομικὴ πολιτικὴ διότι διὰ προσωρινὴν ἐξοικονόμησιν ὀλίγων ἑκατομμυρίων θὰ ἐζημίου πολλαπλασίως τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ δὲν εἶναι δὲ ἄγνωστον πόσα στοιχίζει εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν ἡ ἐκ τῆς ἑλονοσίας ἠλαττωμένη ἐργατικότης τοῦ Ἕλληνος ἀγρότου καὶ οἱ ἐξ αὐτῆς θάνατοι καὶ πόσον εἰσόδημα χάνομεν ἐτησίως ἐκ τῆς γεωργίας, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ ἔχωμεν διὰ συστηματικωτέρας μερίμνης πρὸς καλλιτέραν καλλιέργειαν τῆς γῆς. Ἀλλ’ ἤκουσα ὑποστηριζόμενον ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἐπεχείρησε πρὸς δικαίαν κατανομὴν τῶν φορολογικῶν βαρῶν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκθέσω τὰς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου Κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις. Βεβαίως τὸ φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς σημερινὰς ἐπιστημονικὰς ἀξιώσεις. Ἐφ’ ὅσον πιστεύεται ἀκόμη—παρὰ τινας ἀντιθέτους διατάξεις—ὅτι ἡ φορολογικὴ δικαιοσύνη εὕρηται ἐν τῇ μεγαλειτέρᾳ ἀποδόσει τῶν ἀμέσων φόρων ἀπέναντι τῶν ἐμμέσων, βέβαιον εἶναι ὅτι τὸ φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα εἶναι καθυστερημένον καί, ὡς ἄλλοτε ἀνέπτυξα εἰς τὴν Βουλήν, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ ἐρχόμεθα ὄπισθεν ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν καὶ προηγούμεθα μόνον ἐν τῇ Ἰταλικῇ χερσονήσῳ. Καίτοι δὲ σήμερον παρατηρεῖται ἐλάττωσις τοῦ ἐνθουσιασμοῦ ὑπέρ τῆς ἀμέσου φορολογίας καὶ ἰσχυρῶς ὑποστηρίζεται ὅτι ὀλίγοι φόροι ἄμεσοι εἶναι ἄξιοι τοῦ ὀνόματός των, ἐν τούτοις ἡ ἐπιστημονικὴ ὀρθοδοξία πρεσβεύει τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἀμέσων φόρων καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐμμέσων. Ἀλλ’ ἡ διοίκησις τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν πολλάκις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὀργάνων τῆς ἐπιστήμης. Ἡ διοίκησις τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ προσαρμόζεται πρὸς τὰς ἐν ἑκάστῳ Κράτει ἐμφανιζομένας εἰδικὰς περιπτώσεις· ὅσον δὲ αἱ εἰδικαὶ αὗται περιπτώσεις δὲν ἀνέχωνται τὴν ἐφαρμογὴν γενικῶν ἀρχῶν τῆς δημοσιονομικῆς ἐπιστήμης, ἡ τελευταία αὕτη εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραμερίζῃ πολὺ ἢ ὀλίγον, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν ἃς ἐπιβάλλει ἡ πραγματικότης. Καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ πραγματικότης δὲν δέχεται σήμερον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὀρθοδόξου δόγματος. Εὑρισκόμεθα καὶ θὰ εὑρισκόμεθα ἀκόμη ἐπὶ πολὺν χρόνον εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποβλέπωμεν πρωτίστως εἰς τὴν ἀποδοτικότητα τῶν κειμένων φόρων τὴν ἀπαραίτητον διὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ν’ ἀποφεύγωμεν μεταρρυθμίσεις ὀρθὰς μὲν ἐπιστημονικῶς, ἀπαιτούσας ὅμως ἄλλην δημοσιονομικὴν ἄνεσιν. Οὐδ’ εἴμεθα οἱ μόνοι οἵτινες εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς. Ὅλα τὰ Κράτη ὅσα ἐπεχείρησαν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν των, τῶν ἐξαρθρωθέντων ἐκ τοῦ πολέμου καὶ τοῦ νομισματικοῦ πληθωρισμοῦ, ἀφῆκαν κατὰ μέρος τὰς θεωρίας καὶ τὰ διδάγματα τῆς ἐπιστήμης καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς σκληρᾶς πραγματικότητος ἀπέβλεψαν οὐχὶ εἰς τὴν εὐλαβῆ τήρησιν τῶν δημοσιονομικῶν δογμάτων, ἀλλ’ εἰς τὴν γονιμότητα τῶν φόρων τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ των. Δὲν εἶναι ἄγνωστος ἡ πολεμικὴ τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως προεκάλεσε καὶ προκαλεῖ ἐν Γαλλίᾳ ὁ φόρος τοῦ κύκλου τῶν ἐργασιῶν. Ἀλλὰ καὶ οἱ καταπολεμήσαντες αὐτὸν ἀναμολογοῦν ὅτι οὐδὲ λόγος δύναται νὰ γίνῃ περὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ, διότι σήμερον ὁ ἀποδοτικώτερος γαλλικὸς φόρος προσεγγίζει τὰ 10 δισεκατομμύρια, πρὸ τοῦ μεγαλείου δὲ τῆς ἀποδόσεως θεωρίαι καὶ δόγματα ἐτράπησαν εἰς φυγήν. Πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Τσεχοσλοβακίας ἔλεγεν ὅτι ὑπάρχουν ἐν τῷ φορολογικῷ συστήματι τῆς Τσεχοσλοβακίας φόροι πιέζοντες τὴν παραγωγὴν καὶ ἐξαγωγήν, φόροι μὴ συμβιβαζόμενοι μὲ τὴν γεωγραφικὴν καὶ οἰκονομικὴν διασκευήν της, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν φόρων τούτων, προσέθετε, στηρίζεται τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀκόμη δὲ καὶ τὰ ἰσοζύγια τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων· καὶ ἑπομένως οὐδὲ σκέψις δύναται νὰ γίνῃ περὶ καταργήσεως αὐτῶν. Καὶ ἡ Τσεχοσλοβακία, ὡς γνωρίζετε, ἐσταθεροποίησε τὸ νόμισμά της πολὺ πρὸ ἡμῶν, οἱ δὲ προϋπολογισμοί της παρουσιάζουν ἀπὸ πενταετίας σταθερὰ καὶ σημαντικὰ περισσεύματα. Ἀλλ’ ὅταν Κράτη μὲ μεγαλειτέραν δημοσιονομικὴν ἄνεσιν ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας ἀποφεύγουν φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις, καίτοι ἀναγνωρίζουν ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημέναι ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς, θά ἦτο ἀφροσύνη ἐὰν ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι προεβαίναμεν εἰς τοιούτους πειραματισμούς. Ὅσον ἀφορᾷ ἐκφρασθεῖσαν γνώμην κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς καταστάσεως τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, λέγω ὅτι ἀνακριβῶς ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠγνόησε τὴν δυσχερῆ περίοδον τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία. Τοὐναντίον ὡς καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ 1928– 1929 καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ 1929– 1930, εἶπον τὴν ἀκμὴν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν δὲν φαίνεται νὰ παρακολουθῇ ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία. Ὡμίλησα τότε ἀναλυτικώτερον κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ συζητουμένου προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπικαλοῦμαι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Ὡμίλησα δὲ περὶ τῆς σημερινῆς δυσκόλου καταστάσεως διὰ μακρῶν, καὶ ἀνέλυσα τὴν πηγὴν τῆς ὀφειλομένην εἰς τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος καὶ κατὰ τοῦ πληθωρισμοῦ, ἐμνημόνευσα τὴν ἐλάττωσιν τῶν κερδῶν τῶν ἐπιχειρήσεων, τὴν αὔξησιν τῶν διαμαρτυρομένων γραμματίων καὶ τὴν αὔξησιν πτωχεύσεων καὶ ἐν γένει δὲν ἠρνήθην τὴν ὕπαρξιν κανενὸς ἐκ τῶν στοιχείων τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν σημερινὴν δυσχερῆ περίοδον. Δὲν διαφωνοῦμεν ἑπομένως μὲ τοὺς ὀνομάζοντας τὴν κατάστασιν «κρίσιν», ἐκτὸς ἐὰν πρόκειται ἔρις περὶ τὰς λέξεις. Διαφωνοῦμεν ὅμως μὲ αὐτοὺς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντίληψιν περὶ τοῦ ρόλου τοῦ Κυβερνητικοῦ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Δὲν θὰ παραδεχθῶμεν ποτέ, ὅτι ὁ ρόλος τῆς Κυβερνήσεως συνίσταται νὰ διατυμπανίζῃ, ἐν συναυλίᾳ μετὰ μερίδος τινὸς τοῦ τύπου, τὰς δυσχερίας τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας χρωματίζουσα μάλιστα αὐτὰς μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα οὐδὲ δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν τὸν διατυπωθέντα ὑπὸ μέλους τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως περίεργον συλλογισμόν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐὰν ὀδυρώμεθα διὰ τὴν κατάστασίν μας θὰ κινήσωμεν τὸν οἶκτον τῶν πιστωτῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ ὑπὲρ τῶν ὀφειλετῶν ἐμπόρων ἢ βιομηχάνων ὥστε νὰ παράσχουν εἰς αὐτοὺς εὐκολίας. Τοὐναντίον ἡ ἁπλῆ λογικὴ διδάσκει ὅτι τοιαύτη τακτικὴ καὶ δὴ ἐπισημοποιουμένη διὰ τοῦ Κυβερνητικοῦ στόματος θ’ ἀγάγῃ εἰς ἀποθάρρυνσιν τὸν ἐργαζόμενον καὶ θὰ μαράνῃ τὸν ζῆλον αὐτοῦ, θὰ μειώσῃ τὸ ἠθικόν του, ὅπερ ἠθικὸν εἶναι παράγων ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ οἰκονομικοῦ ἀγῶνος. Καὶ ἀκόμη τοιαύτη τακτική, ἀντὶ παραδόξως ἐλπιζομένων πιστωτικῶν εὐκολιῶν, θὰ προκαλέσῃ συντονωτέραν τὴν εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων, θὰ ἐπιφέρῃ περιορισμὸν τῶν πιστώσεων καὶ θὰ ἐκφοβίσῃ τὸ κεφάλαιον τὸ τόσον ἀπαραίτητον διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ὁ ρόλος ὁ Κυβερνητικὸς καθ’ ἡμᾶς εἶναι νὰ λέγωμεν καὶ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ τὴν ἀλήθειαν πρὸς τὸν Λαόν, διότι ἂν ἐπιζήμιος εἶναι ἡ ἀποθάρρυνσις, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀποκοίμησις δὲν εἶναι ὀρθή. Ἡ δὲ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λέγωμεν, εἶναι ὅτι πάσχομεν διότι διερχόμεθα τὴν περίοδον τῆς προσαρμογῆς πρὸς τὴν νέαν κατάστασιν, διότι διερχόμεθα τὴν περίοδον τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος, τὴν ὁποίαν διῆλθον ὅλα τὰ Κράτη ὅσα ὑπέστησαν νομισματικὸν πληθωρισμόν, ἀσφαλῶς δ’ ἀκοπώτερον θὰ διηρχόμεθα τὴν περίοδον ταύτην ἂν δὲν συνέπιπτε νὰ τὴν διερχώμεθα εἰς ἔτος διεθνοῦς οἰκονομικῆς δυσπραγίας καὶ ἄν δὲν συνέπιπτε κατὰ τὴν αὐτὴν περίοδον ν’ ἀντιμετωπίζωμεν κρίσιν τῶν γεωργικῶν μας προϊόντων, κοινὴν καὶ αὐτὴν εἰς ὅλον σχεδὸν τὸν κόσμον. Καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου παραδείγματα Κρατῶν ἰσχυρῶν οἰκονομικῶς καὶ νικητῶν παγκοσμίου πολέμου καὶ παραδείγματα Κρατῶν οὐδετέρων, ἀναφέρω δὲ τὰς δυσχερείας τῆς ὑφαντουργικῆς βιομηχανίας τῆς Ἀγγλίας τὴν αὔξησιν τοῦ ἐμπορικοῦ της ἐλλείμματος τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνέργων. Ἀναφέρω τὰς δυσχερείας τῆς Ἰταλίας, τὴν αὔξησιν τῶν πτωχεύσεων τὴν πτῶσιν τῶν βιομηχανικῶν ἀξιῶν παρὰ τὰς καλὰς ἐσοδείας καὶ τὴν ἐπιτυχῆ ἔκβασιν τῆς τιμῆς τοῦ σίτου, καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς τελευταίας δηλώσεις τοῦ Μουσολίνι ἀναγνωρίζοντος τὰς Ἰταλικὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας. Ἀναφέρω, τέλος, ἐκ τῶν οὐδετέρων τὴν Ὁλλανδίαν καὶ τὴν ἐν αὐτῇ κρίσιν τοῦ βιομηχανικοῦ ἀδάμαντος καὶ φυτικῆς μετάξης, ψευδαργύρου καὶ ἰδίᾳ ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν ἐκ τῶν ὁποίων 4 μόνον κατώρθωσαν ἐκ 14 τοιούτων, νὰ δώσουν μέρισμα. Ὅσον ἀφορᾷ, ἐπίσης εἰς τὴν κρίσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς αὐτὴ εἶναι παγκοσμία ἀφορῶσα τὸ ζακχαροκάλαμον, τὸ τεῦτλον, τὸν καφέ, τὸ τέϊον, τὸ καουτσούκ, τὸν σῖτον, τὸ ἔλαιον, τὸν οἶνον τὴν σταφίδα, λόγῳ ὑπερπαραγωγῆς εἰς ὅλας τὰς χώρας, ὑπερπαραγωγῆς ὀφειλομένης καὶ εἰς τὴν ἔντασιν τῆς καλλιεργείας καὶ τὴν τελειοποίησιν τῶν μηχανικῶν μέσων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λέγωμεν εἰς τὸν λαὸν διὰ νὰ γνωρίζῃ ὅλην τὴν κατάστασιν καὶ τὰς ἀφορμὰς τῆς δυσπραγίας. Ἀλλὰ πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ ἐμφυσήσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν τρέφομεν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία ἀτυχεῖ ἀλλὰ δὲν ὑπέστη ἀνεπανορθώτους καταστροφάς, ὅτι ἔχει δυναμικότητα διὰ νὰ ὑπερβῇ ἀσφαλῶς τὰς σημερινὰς δυσκόλους περιστάσεις ἀρκεῖ ν’ ἀντιμετωπίζωμεν τὴν κατάστασιν ψυχραίμως καὶ χωρὶς κατάπτωσιν τοῦ ἠθικοῦ, ἀρκεῖ ν’ ἀκολουθήσωμεν ὀρθὴν καὶ συγχρονισμένην οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἡ ψύχραιμος δὲ ἀντιμετώπισις τῶν πραγμάτων ἐπιβάλλει ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσφαλίσωμεν ἀκμὴν καὶ πρόοδον εἰς ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις ὅσας ἐδημιούργησεν ὁ πληθυσμός, Ὑπάρχουν μεταξὺ αὐτῶν αἱ καταδικασμέναι νὰ φυτοζωοῦν μέχρις οὗ καταπέσουν εἴτε λόγῳ πληθώρας ὁμοίων ἐπιχειρήσεων εἴτε λόγῳ κακῆς οἰκονομικῆς ἢ τεχνικῆς συγκροτήσεως ἢ καὶ κακῆς διαχειρίσεως. Ὑπάρχουν ἐπιχειρήσεις, εὐτυχῶς ὀλίγαι καὶ ὄχι μεγάλαι, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ σωθοῦν καὶ τῶν ὁποίων ἡ σωτηρία θὰ ἦτο ἀμφιβόλου ὠφελείας διὰ τὴν ὅλην ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται ἀναγκαίως θὰ λείψουν, ἀλλ’ ἡ ὀρθὴ πολιτικὴ ἐπιβάλλει νὰ ἐκλείψουν βαθμηδὸν χωρὶς ἡ πτῶσις των νὰ φέρῃ γενικώτερον κλονισμὸν εἰς τὴν ὅλην ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Καὶ τὴν ὀρθὴν ταύτην πολιτικὴν ἐφαρμόζουσα ἡ Κυβέρνησις, ἐπεδίωξε νὰ πείσῃ καὶ ἔπεισε τὰς Τραπέζας χάριν καὶ τοῦ ἰδίου συμφέροντός των ν’ ἀποφύγουν τὴν πίεσιν, ἡ ὁποία ἐπιφέρουσα ἀπότομον ἐκκαθάρισιν θὰ συμπαρασύρῃ ἴσως καὶ βιωσίμους ἐπιχειρήσεις καὶ θὰ ἐπέφερε γενικώτερον σεισμὸν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς Χώρας. Εὐχαρίστως δὲ εἴδομεν ὅτι αἱ Τράπεζαι προεξαρχούσης τῆς Ἐθνικῆς, συνεμορφώθησαν εἰς τὴν ὑπόδειξιν ταύτην. Ἀλλ’ ἔτι περαιτέρω προέβημεν. Ἐν συνεχείᾳ τῆς αὐτῆς πολιτικῆς, ὅταν ἠγγέλθη ἡ πτῶσις τῆς Τραπέζης Θεσσαλίας δὲν ἠρκέσθημεν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῶν Τραπεζῶν πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως. Συνεκαλέσαμεν ὅλους τοὺς διευθυντὰς τῶν Τραπεζῶν ἐν τῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐτονίσαμεν ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ παραμείνουν μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας πρὸ μιᾶς καταστάσεως δυναμένης νὰ ἐξελιχθῇ καὶ εἰς πανικὸν τῶν καταθετῶν. Καὶ ἐξετάσαντες ἐν συσκέψει μετ’ αὐτῶν τὴν κατάστασιν τῆς πιπτούσης τραπέζης καὶ ἰδόντες ὅτι ἠδύναντο νὰ σωθοῦν οἱ καταθέται ἄν ἀπεφεύγετο ἡ πτώχευσις καὶ διηνηργεῖτο μεθοδικὴ ἐκκαθάρισις ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὰς Τραπέζας νὰ ἀναλάβουν τὴν πληρωμὴν τῶν καταθετῶν καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς Τραπέζης τῆς Θεσσαλίας, ἐπιμεριζόμενοι μεταξὺ των τὰς ἐνδεχομένας ζημίας. Καὶ διὰ νὰ κατανικήσωμεν τοὺς διατυπωθέντας ἐνδοιασμοὺς δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ καινοτομήσωμεν, δεχθέντες νὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος τὰ 21% ἐκ τῶν ζημιῶν αἱ ὁποῖαι, εὐτυχῶς ὡς φαίνεται σήμερον δὲν θὰ ὑπάρξουν. Ὑπῆρξε δὲ τόσον ἀποτελεσματικὴ ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους, ὥστε πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἑβδομάδων ὁ τραπεζικός μας κόσμος διὰ τῶν ἐγκυρωτέρων ἀντιπροσώπων του ὑπενθυμίζω τὴν κυβερνητικὴν τότε πρωτοβουλίαν ηὐχαρίστησε τὴν Κυβέρνησιν διότι ἔσωσεν ὄντως τὴν κατάστασιν τότε. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἠδιαφορήσαμεν διὰ τὰς ὀλίγας εὐτυχῶς, ἐπιχειρήσεις, αἵτινες εἶναι καταδικασμέναι εἰς ἐξαφάνισιν, ἰδιαίτερον βεβαίως ἐνδιαφέρον ἔπρεπε νὰ δείξωμεν καὶ ἐδείξαμεν διὰ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς Ἐθνικῆς μας οἰκονομίας, διὰ τὰς ὑγιεῖς ἐπιχειρήσεις καὶ ἰδιαιτέρως δι’ ἐκείνας αἵτινες διατηροῦσαι ἀρκοῦσαν ζωτικότητα ἔχρηζον βοηθείας διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἄν εἴπω ὅτι ἐπράξαμεν σχεδὸν πᾶν ὅ,τι ὑπεδείχθη ἀπὸ τὸν ἐμπορικὸν τὸν βιομηχανικὸν καὶ ἐπαγγελματικὸν κόσμον, ὅτι ἐδώκαμεν σχεδὸν πᾶν ὅ,τι ἐζητήθη καὶ ἐνίοτε καὶ πλέον τοῦ ζητηθέντος καὶ κατὰ κανόνα προέβημεν εἰς τὰ ὑποδεικνυόμενα μέτρα πρὶν ζητηθοῦν ἢ ὑποδειχθοῦν. Οὕτω ἄν ἐξαιρέσωμεν τὴν ὁλοσχερῆ κατάργησιν τοῦ συνθετικοῦ τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν καὶ ἄν ἐξαιρέσωμεν ἀκόμη τὴν κατάργησιν τοῦ ὀκταώρου τὴν ὁποίαν ἐπίσης ἀπεκρούσαμεν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐλάβομεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα αἱ συνελεύσεις τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ βιομηχανικοῦ κόσμου καὶ αἱ ὑποδείξεις τοῦ τραπεζικοῦ κόσμου ἐθεώρουν ὡς δυνάμενα νὰ ἐξομαλύνουν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς δυσχερείας τῆς καταστάσεως. Ἐν τῇ μελέτῃ τῶν ληπτέων μέτρων προεξῆρχεν, ὡς εἶναι φυσικὸν, ὁ τρόπος θεραπείας τῆς παρατηρουμένης παρ’ ἡμῖν στενότητος τοῦ κεφαλαίου, στενότητος παρατηρουμένης ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, στενότητος τὴν ὁποίαν ἐπέτειναν ἐν τῷ προσφάτω παρελθόντι ἡ νομισματικὴ ὑποτίμησις ἡ πολιτικὴ ἀστάθεια καὶ ἄστοχὰ τινα μέτρα, ληφθέντα ὑπὸ Κυβερνήσεων τῆς ἀνωμάλου πολιτικῆς περιόδου. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐχάραξε πολιτικὴν διαπλλάττουσαν ὅρους ἀσφαλοῦς καὶ ἐπικερδοῦς τοποθετήσεως ἐν Ἑλλάδι τοῦ κεφαλαίου, ὡς εἶχα ἤδη τήν τιμὴν νὰ ἐκθέσω εἰσηγούμενος τὸν προπαρελθόντα προϋπολογισμόν, τὸν προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1928–29. Ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς πολιτικῆς ταύτης ἐλήφθη σειρὰ μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰ προηγουμένως νομοθετηθέντα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι διαμορφοῦσιν ἐν Ἑλλάδι κατάστασιν ἄκρως εὐνοϊκὴν διὰ τὸ κεφάλαιον. Ἄς ἴδωμεν τὰ μέτρα ταῦτα: 1) Ὁ νόμος 3338 ἀπαλλάσσει τῆς φορολογίας τοὺς τόκους καταθέσεων παρὰ τραπέζαις. 2) Ὁ νόμος τοῦ 1928 εἰσάγων μέτρον μοναδικὸν οὐδαμοῦ ἀλλοῦ ἰσχύον φορολογεῖ οὐχί τὰ κέρδη, ἀλλὰ μόνον τὰ μερίσματα τῶν ἡμεδαπῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. 3) Τὸ ψήφισμα τοῦ 1927 κατοχυρώνει διὰ συντακτικῆς διατάξεως τὰς εἰς χρυσὸν καταθέσεις καὶ ἀπαιτήσεις. 4) Ὁ νόμος περὶ διαδικασίας βεβαιώσεως φορολογίας καθαρᾶς προσόδου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πέρυσι, καθιεροῖ τὸ ἀπαραβίαστον τοῦ τραπεζικοῦ ἀπορρήτου διὰ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν πελατῶν, ἐπιτρέπων εἰς τὰς τραπέζας νὰ ἀρνοῦνται πρὸς τὸν ἔφορον πᾶσαν πληροφορίαν σχετικὴν μὲ τοὺς λογαριασμοὺς τούτους. 5) Ἡ νομολογία μας ἡ διοικητικὴ καθιέρωσεν ἤδη πλήρη ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ συνθετικοῦ φόρου τῆς προσόδου ὅλων τῶν δημοσίων δανείων. 6) Ἠλαττώσαμεν πέρυσι τὸν συνθετικὸν φόρον κατὰ 20%, διὰ νομοσχεδίου δὲ τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψει της ἡ Βουλὴ καθιεροῦται νέα κλῖμαξ καὶ ἐπέρχεται νέα διαρρύθμισις καθιστῶσα αὐτὸν ὄντως ἐλαφρότατον. 7) Δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ἐλαττοῦται κατὰ 20% ὁ φόρος ἐπὶ τῆς ἐκ τόκων προσόδου—τοκόσημον—, 8) Δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου ἐλαττοῦται κατὰ 25% ὁ ἐλαφρότατος ἐπὶ τοῦ μερίσματος φόρος, λαμβάνεται δὲ πρόνοια νὰ ἀπαλλάσσεται τῆς διπλῆς φορολογίας τὸ ποσοστὸν ἐκεῖνο τὸ προερχόμενον ἐκ μερίσματος φορολογηθέντος κατὰ τὴν διανομήν του. 9) Πρὸς ἐνθάρρυνσιν εἰδικῶς τοῦ διὰ τὴν βιομηχανίαν προοριζομένου κεφαλαίου, ἀπαλλάσσονται παντὸς φόρου τὰ ὁμολογιακὰ βιομηχανικὰ δάνεια διὰ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας. Τὸ σύνολον τῶν μέτρων τούτων καταδεικνύει ὅτι χάριν τοῦ κεφαλαίου παρωράθησαν ἐν πολλοῖς καὶ αἱ ἀρχαὶ τῆς φορολογικῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ ταμειακὸν συμφέρον τοῦ Κράτους, ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν ὑψηλὸν τόκον καὶ τὴν μέχρι κεραίας ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς της ὑποχρεώσεων ἐν Ἑλλάδι, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι διαπλάσσεται ἐν Ἑλλάδι κατάστασις ἄκρως εὐνοϊκὴ διὰ τὸ κεφάλαιον, ἡ ὁποία εἴμεθα βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἀποδώσῃ τοὺς καρπούς της. Ἀλλ’ ἕως τότε καὶ πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ ἀμεσωτέρου παρόντος, ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτησε μετὰ τῶν τραπεζῶν τὸν τρόπον διευκολύνσεως τῶν βιωσίμων βιομηχανιῶν μας, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀφ’ ἑνὸς μὲν προσεφέρθη νὰ ἐνισχύσῃ τὰς τραπέζας διὰ κυβερνητικῶν διαθεσίμων χάριν βραχυπροθέσμων πιστώσεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρὸς διευκόλυνσιν συνάψεως μεγάλου βιομηχανικοῦ δανείου δὲν ἠρνήθη κατ’ ἀρχὴν νὰ συζητήσῃ καὶ τὴν παροχὴν ἐγγυήσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους ὑπὸ ὅρους ἐννοεῖται, ἀσφαλεῖς. Ἀλλ’ ἐν συνεχείᾳ τῶν μέτρων ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας πρέπει νὰ μνημονεύσωμεν τὴν κατάργησιν τῆς ἀτελείας διὰ πάντα τὰ ἐγχώρια εἴδη, τὴν διὰ νόμου ὑποχρέωσιν ὅπως προτιμῶνται τὰ εἴδη τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἔστω καὶ ἀκριβώτερα μέχρι 30% τῶν ἀλλοδαπῶν εἰδῶν, τὰς διευκολύνσεις τὰς ὁποίας παρέσχομεν εἰς τὸ εἰσαγωγικὸν ἐμπόριον ἐν τῷ ζητήματι τῶν ἀποταμιεύσεων, τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἐμπορικῶν πιστώσεων τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀπὸ τὸ τοκόσημον, τὴν μείωσιν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος κατὰ 20% καὶ τὴν μεγαλειτέραν μείωσιν αὐτοῦ διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Ἀκόμη δὲ εἰδικῶς διὰ τὴν ναυτιλίαν πρέπει νὰ ὑπενθυμίσωμεν: 1) Τὴν κατάργησιν τῆς ἀδίκου διατάξεως τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς λίρας εἰς 25 δραχμὰς ὅταν ἐπρόκειτο δι’ ἀπόκτησιν πλοίων, καὶ εἰς 375 δραχμὰς ὅταν ὑπελογίζετο τὸ κέρδος. 2) Τὴν ἀτέλειαν τῶν ἐνυποθήκων ἐπὶ πλοίων δανείων τῶν συναπτομένων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. 3) Τὴν τροποποίησιν ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν πληρωμάτων τῶν πλοίων. 4) Τὰς δασμολογικὰς εὐκολίας. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν γεωργίαν δυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ ὅλην τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἐπὶ διετίαν ἀναστολὴν τοῦ φόρου γεωργικῆς παραγωγῆς, τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου, τὴν προστασίαν τῆς τιμῆς τοῦ σίτου διὰ τοῦ συστήματος τῆς συγκεντρώσεως, τὴν προστασίαν διὰ τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων, τὴν μέριμναν συνδυασμοῦ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ προμηθειῶν πρὸς τὴν ἀγορὰν καπνοῦ. Ἀλλ’ ὅταν κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἔπραξεν ὅσα σᾶς ἀπηρίθμησα, δικαιοῦται νομίζομεν, νὰ πιστεύῃ ὅτι ὀρθῶς διέγνωσε τὴν κατάστασιν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι ἐπιμελῶς παρακολουθήσασα αὐτὴν δὲν ἔμεινε μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας ἀλλ’ ἔλαβεν ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐπέβαλε μία συγχρονισμένη οἰκονομικὴ πολιτικὴ πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς καταστάσεως. Ἀλλὰ πρέπει νὰ προσθέσω, διὰ τοὺς ἀνυπομονοῦντας, ὅτι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπευθῇ ἀποκλειστικῶς διὰ τῆς Κυβερνητικῆς πρωτοβουλίας. Θὰ θεραπευθῇ πρὸ πάντων διὰ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ὀφείλουν νὰ λάβουν οἱ πάσχοντες κλάδοι τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Αἱ θυσίαι τοῦ Κράτους δὲν ἀρκοῦν καὶ ἴσως θ’ ἀποβοῦν ἀνωφελεῖς, ἐὰν ἡ βιομηχανία μας δὲν ἐννοήσῃ ὅτι πρέπει νὰ ἐξυγιανθῇ, νὰ συστηματοποιηθῇ. Εὐτυχῶς ὁ βιομηχανικὸς κόσμος φαίνεται ὅτι κατενόησε τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ μελετᾶται ἤδη ἡ συγχώνευσις διαφόρων ὁμοειδῶν ἐπιχειρήσεων πρὸς ἐλάττωσιν τῶν παραγωγικῶν ἐξόδων καὶ συγκρότησιν οἰκονομικοῦ μετώπου ἰσχυροτέρου. Καὶ τοῦτο μᾶς ἐνισχύει τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν τρέφομεν, ὅτι ἡ Ἐθνική μας Οἰκονομία θὰ διέλθῃ νικηφόρως καὶ τὰς σημερινὰς δυσχερεῖς περιστάσεις. Ὅσον ἀφορᾶ δὲ τά λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Τσαλδάρη λέγω ὅτι οὐδένα κίνδυνον διακοπῆς διατρέχουν τὰ παραγωγικὰ ἔργα, διότι ὅταν τελειώσουν τὰ προωρισμένα διὰ τὴν συνέχισιν αὐτῶν ποσὰ ἐκ τῶν περισσευμάτων, θὰ γίνῃ προσφυγὴ εἰς δάνειον τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀπεφύγαμεν ἕνεκα τῆς καταστάσεως τῆς διεθνοῦς χρηματαγορᾶς. Ἀναλαβοῦσα δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ χρηματοδοτήσῃ τὰς ἑταιρείας τῶν παραγωγικῶν ἔργων οὐδὲν κατ’ οὐσίαν παρεχώρησε, διότι αἱ σχετικαὶ συμβάσεις δὲν προβλέπουν ὑποχρέωσιν τῶν ἑταιρειῶν νὰ χρηματοδοτήσουν μὲ ὡρισμένους ὅρους, ἀλλὰ μόνον ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους νὰ δεχθῇ δάνειον μὲ ὡρισμένους ὅρους, καὶ μόνον διὰ τὴν ἑταιρείαν Μακρῆ, ὑπῆρχεν ἡ διάταξις νὰ διακόπτεται ἡ ὁδοποιΐα ἂν δὲν εὕρῃ χρήματα πέραν τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν. Ἐσφαλμένως δὲ ὁ κ. Τσαλδάρης φρονεῖ ἐπιζημίαν τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἀνταλλαξίμων 8% εἰς τὸ Λονδῖνον, διότι ἡ ὕψωσις τῆς τιμῆς αὐτῶν καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου των τοῦ πραγματικοῦ θὰ ἔχῃ εὐεργετικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ὅλου τόκου, θ’ ἀνακουφισθῇ δὲ ἡ βεβαρημένη χρηματαγορά μας ἀπὸ ἓν μέρος τοῦ βάρους της, ἡ δὲ πολιτικὴ αὕτη θὰ συντείνῃ εἰς τὴν ἐξοικονόμησιν κεφαλαίων καὶ διὰ τὴν βιομηχανίαν ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐλπίζῃ εἰς προσέλκυσιν κεφαλαίων τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐφόσον τὰ δάνειά μας κεφαλαιοποιοῦνται μὲ 9½–10%. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον καὶ δὲν θὰ ἐπεκταθῶ ἑπομένως εἰς περαιτέρω ἀνάπτυξιν τῆς ὅλης πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι μία τοιαύτη ἀνάπτυξις ἔχει βεβαίως τὴν θέσιν της κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ θέλω νὰ φεισθῶ τοῦ χρόνου τῆς Βουλῆς καὶ ἐξ ἄλλου δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης εὐρυτέρας ἀναπτύξεως διότι τὰ συντελεσθέντα κατὰ τὸ διαρρεῦσαν εἰκοσάμηνον ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἶναι τόσον πρόσφατα καὶ χαράσσουν τὴν κυβερνητικὴν πολιτικὴν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως μὲ γραμμὰς τόσον ἁδράς, ὥστε ἀρκεῖ ἁπλῆ αὐτῶν ἀνασκόπησις διὰ νὰ ἀναπαραστήσῃ ὁλόκληρον τὴν εἰκόνα τῆς κυβερνητικῆς δράσεως τόσον εἰς τὴν δημοσιονομικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ὅσον καὶ εἰς τὴν ὑπόλοιπον σφαῖραν τῆς καθόλου διοικήσεως. Ἁπλῆ ἀνασκόπησις τῶν τελεσθέντων ἀρκεῖ διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ δημοσιονομικὴ καὶ οἰκονομικὴ ἐν γένει πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, βάσιν ἔχουσα τὴν ἀντὶ πάσης θυσίας διατήρησιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν φειδὼ περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου χρήματος, ἐπιδιώκει παραλλήλως τὴν ἱκανοποίησιν νέων ἀναγκῶν, τὴν ἀνακούφισιν τοῦ φορολογουμένου λαοῦ, τὴν ἀπάμβλυνσιν τῶν συνεπειῶν τοῦ πληθωρισμοῦ καὶ τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος, τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ τὸν εὐθυνώτερον βίον. Ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας, ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς μας συντόνως ἐπιδιώκονται διὰ τῆς προσελκύσεως κεφαλαίων, διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς βιομηχανίας, καὶ διὰ τῆς πολυειδοῦς μερίμνης ὑπὲρ τῆς γεωργίας μας, μερίμνης ἐκδηλωθείσης διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, διὰ τῶν μέτρων περὶ καθοδηγήσεως τοῦ ἀγρότου μας, εἰς ἐπιστημονικὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς διὰ τῆς προστασίας τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων τῆς προστασίας ἡ ὁποία ἤγαγεν εἰς τὴν ἀναστολὴν τοῦ φόρου τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς καὶ τὴν μείωσιν τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου καὶ τὴν λῆψιν ἄλλων μέτρων πολλαπλῶν, μέτρων ἐξ ὧν προχείρως μνημονεύω τὰ μέτρα ὑπὲρ τοῦ σίτου, τοῦ ἀραβοσίτου, τοῦ καπνοῦ, τοῦ ἐλαίου, τῶν γεωμήλων, τὰ μέτρα προτιμήσεως τῶν ἐγχωρίων προϊόντων εἰς ὅλας τὰς προμηθείας μας, τὸν συνδυασμὸν προμηθειῶν μας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μὲ ἀγορὰς καπνοῦ, τὰς ἐμπορικὰς συμβάσεις κλπ. Ταυτοχρόνως δὲ συνεχίζονται ἐπιμελῶς τὰ παραγωγικά μας καὶ συγκοινωνιακά μας ἔργα καὶ λαμβάνεται πρόνοια διὰ τὴν ἐν καιρῷ ἐκτέλεσιν τῶν ὑπολειπομένων διὰ τῶν συμβάσεων αἱ ὁποῖα, ἐψηφίσθησαν ἢ εὑρίσκονται ὑπὸ ψήφισιν. Παραλλήλως χωρεῖ γοργῶς ἡ στέγασις τῶν ἀστῶν προσφύγων, ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἀγροτῶν προσφύγων καὶ ἡ συμπλήρωσις τῆς προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεως ἐξασφαλίζονται δι’ ἐπιτυχοῦς συμβάσεως μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων, ἐνῷ ταὐτοχρόνως ἐνισχύονται οἱ παραμεθόριοι προσφυγικοὶ πληθυσμοί, λύεται τὸ ζήτημα τῶν πολεμοπαθῶν καὶ λαμβάνεται ἰδιαιτέρα πρόνοια διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀπορωτέρων ἐξ αὐτῶν. Ἀλλ’ εἰς τὴν παραγωγικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως δὲν πρέπει νὰ λησμονηθῇ καὶ ἡ διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους λαμβανομένη συστηματικὴ ὑπὲρ τῆς ὑγείας μέριμνα, ἡ ὁποία δὲν ἀνταποκρίνεται μόνον εἰς στοιχειώδη τοῦ Κράτους ὑποχρέωσιν ἀλλ’ ἔχει καὶ μεγάλην οἰκονομικὴν σημασίαν ὡς αὐξάνουσα τοῦ Ἕλληνος, ἰδίᾳ τοῦ ἀγρότου καὶ συντηροῦσα τὸ οἰκονομικὸν κεφάλαιον ὅπερ ἀποτελεῖ ἡ ἀνθρωπίνη ζωή. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀλιγώτερον ἱκανοποιητικὴ ἡ εἰκὼν τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει ἡ ἀνασκόπησις τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς καὶ εἰς τὴν ὑπόλοιπον σφαῖραν τῆς διοικήσεως τῆς Χώρας κατὰ τὸ αὐτὸ εἰκοσάμηνον διάστημα. Ἡ στοιχειώδης μας ἐκπαίδευσις ἐνισχύθη σημαντικῶς διὰ τῆς ἀνεγέρσεως σχολικῶν κτιρίων, διὰ τῆς ἱδρύσεως πολλῶν ἑκατοντάδων νέων σχολείων εἰς τοὺς ἀγροτικούς μας συνοικισμούς, διὰ τοῦ διορισμοῦ ἐπαρκοῦς προσωπικοῦ διδασκάλων, ἡ ὅλη δὲ ἐκπαίδευσις μεταρρυθμίζεται συμφώνως πρὸς τὸ σύγχρονον πνεῦμα καὶ τὰς κοινωνικὰς μας ἀνάγκας. Καταφανὴς ταὐτοχρόνως εἶναι ἡ πρόοδος ἡ ὁποία ἐσημειώθη εἰς θεμελίωσιν τῆς νεαρᾶς μας δημοκρατίας διὰ τῆς ὁλοκληρώσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ ἡ πρόοδος εἰς τὴν παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἀσφαλείας ἐν τῇ Χώρᾳ διὰ τῆς πολιτειακῆς καὶ πολιτικῆς σταθερότητος, διὰ τῆς ἀπηνοῦς καταδιώξεως τῆς ληστείας καὶ διὰ τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ Κράτους μὲ τὰ ἀναγκαῖα μέσα πρὸς ἄμυναν κατὰ τῶν ἀνατροπέων τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Ταὐτοχρόνως ἡ ὀργάνωσις τῶν ἀμυντικῶν τῆς Χώρας δυνάμεων κατὰ ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν χωρεῖ μεθοδικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς οἰκονομικῆς ἀντοχῆς τῆς Χώρας καὶ τῶν πιθανοτήτων ἐξωτερικοῦ κινδύνου, ἡ δὲ πολιτικὴ αὕτη σαφῶς ἀναλυθεῖσα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔτυχε τῆς πλήρους ἐπιδοκιμασίας ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Ἂν ἀκόμη θελήσωμεν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰς ἐξωτερικάς μας σχέσεις, διαπιστοῦμεν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀποκαθιστᾷ ὁλονὲν περισσότερον τὴν διεθνῆ θέσιν τῆς Χώρας, ἐκκαθαρίζει τὸν γύρω μας διεθνῆ ὁρίζοντα διὰ τῆς συνάψεως συμφώνων φιλίας καὶ διὰ τῆς λύσεως ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν διπλωματικῶν μας ζητημάτων· εἰς τὰς ἄλλας δὲ ἐπιτυχίας της προσετέθη τελευταίως καὶ ἡ διὰ τῆς συμφωνίας τῆς Χάγης πλήρης ἀναγνώρισις τῶν παραγνωριζομένων δικαίων τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ζήτημα τῶν πολεμικῶν χρεῶν καὶ ἐπανορθώσεων, ἀναγνώρισις ἡ ὁποία ἔχει ἄμεσον ἀλλὰ καὶ διαρκῆ τὴν εὐνοϊκήν της ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας. Ἀλλὰ σταματῶ, κύριοι βουλευταί, διότι κινδυνεύω νὰ παραβῶ τὴν ὑπόσχεσίν μου ὅτι δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω περαιτέρω. Ἄλλωστε ὁ κεφαλαιώδης οὗτος ἀπολογισμὸς τοῦ Κυβερνητικοῦ ἔργου μαρτυρεῖ πῶς ἀντιλαμβάνεται ἡ Κυβέρνησις τὸν προορισμόν της καὶ πῶς ἐννοεῖ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐντολὴν διὰ τῆς ὁποίας τὴν περιέβαλεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Μαρτυρεῖ ὁ ἀπολογισμὸς οὗτος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν φωτεινὴν πρωτοβουλίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀέναον ὤθησιν τοῦ Προέδρου αὐτῆς χωρεῖ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἑνὸς προγράμματος πλήρους περιλαμβάνοντος ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ζωῆς. Προχωρεῖ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος τούτου μεθοδικῶς ἀλλὰ καὶ μὲ ταχύτητα πρωτοφανῆ εἰς τὰ Κυβερνητικὰ χρονικὰ τῆς Ἑλλάδος. Προχωρεῖ μὲ τὴν ἱκανοποίησιν ὅτι ἐξ ὅσων ὑπεσχέθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν πολλὰ συνετελέσθησαν ἤδη. Προχωρεῖ μὲ τὴν ἐλπίδα καὶ μὲ τὴν πίστιν ὅτι καὶ τὰ ὑπόλοιπα θὰ πραγματοποιηθοῦν ὄχι βεβαίως ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, ὡς πιστεύουν οἱ ἀφελεῖς καὶ ὡς ἀξιοῦσιν οἱ δημαγωγοί, ἀλλὰ θὰ πραγματοποιηθοῦν ἐντὸς τῶν χρονικῶν ὁρίων τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Καὶ χωροῦσα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ προγράμματός της δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τὴν συνείδησιν ἥσυχον ὅτι πράττει τὸ καθῆκόν της ἀπέναντι τῆς Χώρας, ὡς διαγράφουν αὐτὸ αἱ περιστάσεις τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Καὶ δικαιοῦται διὰ τοῦτο νὰ πιστεύῃ ὅτι ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ λογοδοσίας, τὴν ψῆφον τῆς ἐντολῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβεν θὰ ἐπακολουθήσῃ ψῆφος ἀπολύτου ἐγκρίσεως, ψῆφος πλήρους ἐπιδοκιμασίας τῶν πεπραγμένων. (χειροκροτήματα).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς σήμερον.

(Ὥρα 1.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 4½ μ. μ.).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1930–1931, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§5Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἤμην προητοιμασμένος ὅπως λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀλλ’ ὡς μέλος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων θεωρῶ καθῆκον νὰ δηλώσω τὴν ἱκανοποίησίν μου διὰ τὴν θαυμασίαν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἀνέπτυξε μόνον μετὰ πάσης σαφηνείας καὶ εὐρύτητος τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἡ θαυμασία του ἀγόρευσις ἀποτελεῖ κήρυγμα πίστεως διὰ τὸ λαμπρὸν μέλλον τῆς ἡμετέρας πατρίδος.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§7Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ προσωρινῶς ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι λείπει καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἐν τῷ μεταξὺ ἂς ψηφίσωμεν μερικὰ νομοσχέδια.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου συνθέσεως ἐπιτροπῆς τοῦ νόμου 4413 περὶ καταρτισμοῦ πινάκων Μακεδονομάχων». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 26 Μαΐου 1930 συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως ἀποκλειστικοῦ προνομίου ἐκμεταλλεύσεως ραδιοφωνίας πρὸς μόρφωσιν καὶ τέρψιν τοῦ κοινοῦ». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Χρηστομᾶνος.

§9Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πρόκειται περὶ τῆς ραδιοφωνίας περὶ τῆς ὁποίας βραχὺς λόγος ἐγένετο εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Ὅτι ἐν τῇ βραχυτάτῃ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ δὴ εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον ταύτης, προβλέπεται ἡ αὔξησις τῆς ἐντάσεως τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ, ἵνα οἱ ἐν τῇ ξένῃ εὑρισκόμενοι Ἕλληνες δύνανται νὰ εὑρίσκωνται ἐν στενωτέρᾳ ἐπαφῇ μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς πατρίδος. Καὶ ἡ στενωτέρα αὐτὴ ἐπαφὴ ἂς ἴδωμεν πῶς ἐπιτυγχάνεται. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ πλεῖστοι ραδιοφωνικοὶ σταθμοὶ τῆς Εὐρώπης, πλὴν τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ τοῦ Λονδίνου τῆς Ρώμης καὶ τῆς Βιέννης, ἔχουν ἰσχὺν ἐντάσεως μικροτέρας ἀπὸ τὴν προβλεπομένην διὰ τῆς σημερινῆς συμβάσεως, τῆς τῶν 14 τ. ἔ. κιλοβὰτ ἐν τῇ κεραίᾳ ὅπως ἀνέπτυξε καὶ ὁ κ. Ζωγράφος. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ ὀλίγον εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι πρόκειται περὶ συμβάσεως ἡ ὁποία θὰ δεσμεύσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινόν, τὸ ἐπιθυμοῦν ν’ ἀπολαύσῃ τὴν ραδιοφωνίαν, ἐπὶ 25 ἔτη· καὶ συνεπῶς τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μικρόν. Βεβαίως δὲν εἶναι τόσον σημαντικὸν τὸ ζήτημα τῆς ραδιοφωνίας ὅσον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν τηλεφώνων. Ἐν τούτοις δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐπὶ 25 ἔτη νὰ ἐπιβαρύνεται τὸ Ἑλληνικὸν Κοινὸν διὰ δαπάνης ἥτις θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἐπαύξησιν τῆς ἐντάσεως τοῦ πομποῦ πλέον τῶν 14 κιλοβάτ, ἐνῷ τὰ 14 κιλοβὰτ περὶ ὧν προβλέπει ἡ σύμβασις εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκῆ καὶ ἐνῷ εἰς τὰς πλείστας πόλεις τῆς Εὐρώπης ὁ πομπὸς δὲν ἔχει ἔντασιν μείζονα τῶν 5 κιλοβάτ. Μεταξὺ ἄλλων παρατηρεῖ τις εἰς τὴν σύμβασιν, ὅτι ὅλαι αἱ μεταβολαὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἐπέλθει εἰς τὸ κείμενον τῆς παλαιᾶς ἀκυρωθείσης συμβάσεως, ὀφείλονται εἰς τὴν ἀπωτέραν σκέψιν τοῦ νὰ γίνῃ τ. ἔ. ὁ ραδιοφωνικὸς σταθμὸς ἐντονώτερος καὶ ἰσχυρότερος. Ἄς ἐξετάσωμεν διατὶ πρέπει νὰ γίνῃ ὁ πομπὸς ἰσχυρότερος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ ραδιοφωνικοὶ σταθμοὶ ἔχοντες δύναμιν ὀλίγων μόνον κιλοβάτ, ὅπως π. χ. ὁ σταθμὸς τοῦ Βελιγραδίου, Νεαπόλεως καὶ ἄλλοι, ἀκούονται κάλλιστα μέχρις ἡμῶν καίτοι ἔχουν ἔντασιν 2½–7 μόνον κιλοβάτ. Πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐξ ἄλλου καὶ μὲ ποίους Ἕλληνας, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εὑρισκομένους, θέλομεν νὰ ἔλθωμεν εἰς «ἐπαφήν», ἵνα καὶ ὁ ραδιοφωνικὸς σταθμὸς καταστῇ ἰσχυρότερος. Θὰ ἐξετάσωμεν ἤδη, μὲ τοὺς Ἕλληνας ποίων μερῶν θέλομεν νὰ εὑρισκώμεθα εἰς στενωτέραν ἐπαφὴν ἐνισχύοντες τὸν πομπὸν ἀπὸ 14 κιλοβὰτ εἰς 25 κιλοβάτ. Τοιαῦτα μέρη εἶναι ἡ Αἴγυπτος, ἡ Μικρὰ Ἀσία, ἡ Ἀφρική, ἡ Ἀμερική, ἡ Αὐστραλία καὶ τὰ παράλια πρὸ παντὸς τῆς Μεσογείου. Βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς μὲ ἰσχὺν πομποῦ 14 κιλοβὰτ ἱκανοποιοῦνται ἀπολύτως οἱ Ἕλληνες τῆς Αἰγύπτου, τῆς Σμύρνης — ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι τοιοῦτοι ἀκόμη ἐκεῖ — καὶ τῶν παραλίων τῆς Μεσογείου. Ἐνῷ ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τῆς Βαρκελώνης, τῆς ὁποίας ὁ σταθμὸς ἀκούεται θαυμάσια παρ’ ἡμῖν διότι μεσολαβεῖ θάλασσα, εἶναι 780 χιλιόμετρα, τῆς Νεαπόλεως τῆς ὁποίας ὁ σταθμὸς ἔχει 2½ μόνον κιλοβὰτ καὶ ὄχι 14 ἀπέχει 58 χ.μ., καὶ ὁ τοῦ Βελιγραδίου ἔχοντος ἰσχὺν 2½ κιλοβὰτ καὶ ἀπέχοντος 880 χιλιόμετρα ἀκούονται θαυμασίως, ἡμεῖς ἐδῶ προβλέπομεν 14 κιλοβὰτ διὰ τὴν Αἴγυπτον καὶ Ἀλεξάνδρειαν ἡ ὁποία ἀπέχει μόνον 510 χιλιόμετρα καὶ μᾶς χωρίζει θάλασσα. Νομίζω ὅτι διὰ τοὺς Ἕλληνας τῆς Αἰγύπτου ὁ σταθμὸς εἶναι ἀπολύτως ἐπαρκὴς καὶ ἰσχυρός. Εἰς τὴν Σμύρνην πολὺς Ἑλληνισμὸς δὲν ἔμεινεν πλέον, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρξῃ Ἑλληνισμὸς καὶ πάλιν καὶ ἐκεῖ ἡ ἀπόστασις εἶναι μικρὰ καὶ παρεμβάλλεται θάλασσα, καὶ συνεπῶς οὐδόλως παρακωλύεται ἡ λῆψις τῶν ραδιοηχητικῶν κυμάτων. Ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ Βαλκάνια θὰ δυνάμεθα νὰ ἐρχώμεθα εὐχερῶς εἰς ἐπαφὴν μὲ πομπὸν ἰσχύος 14 κιλοβάτ, ἀφοῦ τὸ Βουκουρέστιον καὶ τὸ Βελιγράδιον γίνονται ἀκουστὰ ἐνταῦθα καὶ ἔχουσι κατὰ πολὺ ἀσθενέστερον πομπόν. Ἄρα καὶ ἡμεῖς θὰ γενώμεθα θαυμασίως ἀντιληπτοὶ ἐκεῖ. Οἱ Ἕλληνες τῆς Νεαπόλεως εὐχερῶς θὰ δέχωνται τὰ ραδιοφωνικὰ κύματα τοῦ πομποῦ μας, ἀφοῦ καὶ ἡμεῖς τοὺς ἀκούομεν ἔχοντες πομπὸν πολὺ μικροτέρας ἐντάσεως. Μόνον οἱ Ἕλληνες τῶν Παρισίων δὲν θὰ μᾶς ἀκούουν καλῶς. Ἀλλὰ οἱ Ἕλληνες τῶν Παρισίων δὲν θὰ μᾶς ἀκούσουν ὄχι μόνον μὲ πομπὸν ἰσχύος 14 κιλοβὰτ ἀλλ’ οὔτε καὶ μὲ πομπὸν 25 κιλοβάτ, διότι μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Παρισίων παρεμβάλλονται αἱ Ἄλπεις καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον οὔτε ἡμεῖς ἀκούομεν τοὺς Παρισίους καὶ συνεπῶς οὔτε ἐκεῖνοι θὰ ἀκούουσιν ἡμᾶς. Ἡ πρόβλεψις πομποῦ 25 κιλοβὰτ δὲν ἔχει ὅθεν σημασίαν τινά. Ποῦ ἀλλοῦ ὅμως ἔχομεν Ἕλληνας; Εἰς τὴν Αὐστραλίαν καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἂν ὅμως θέλωμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ αὐτούς, δὲν ἐπιτυγχάνεται τοῦτο, ἢ διὰ τῶν βραχέων κυμάτων. Παρακαλῶ δὲ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ἀπὸ τοὺς εἰδικωτέρους ἐπιστήμονας ἂν εἶναι δυνατὸν μὲ κῦμα μήκους 268 μέτρων τὸ ὁποῖον προβλέπεται διεθνῶς καὶ ἔχει δοθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄν εἶναι δυνατὸν λέγω ὄχι μὲ 25 κιλοβὰτ ἀλλὰ καὶ μὲ 50 ἀκόμη κιλοβὰτ νὰ γίνωμεν ἀκουστοὶ εἰς τοὺς Ἀντίποδας. Ἀποκλείεται ἑπομένως ἡ ἐπαφὴ ἡμῶν μὲ τοὺς Ἕλληνας τῆς Ἀμερικῆς καὶ Αὐστραλίας. Ἑπομένως μὲ πομπὸν 25 κιλοβὰτ δὲν μένει νὰ συνεννοηθῶμεν παρὰ μὲ τοὺς Ἕλληνας κατοίκους τοῦ Βερολίνου ἢ τῶν Παρισίων. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ τὸ 14 κιλοβὰτ ἐπὶ κεραίας ἐπαρκεῖ. Ἀλλ’ οἱ Παρισινοὶ ἔχουν τόσας ἄλλας ἀπολαύσεις καὶ τόσον εἶναι εὔκολον νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ γνωρίζουν τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος, ὥστε δὲν πρέπει διὰ τοὺς Παρισινοὺς καὶ μόνον νὰ ὑποχρεώσωμεν ὅλους τοὺς ἐντοπίους Ἕλληνας τοὺς στερουμένους πάσης πνευματικῆς ἀπολαύσεως νὰ πληρώνωσιν πλειότερα διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπικοινωνοῦν εὐχερῶς οἱ ἐν Παρισίοις Ἕλληνες εἰς τοὺς ὁποίους ἄλλωστε νομίζω ὅτι ὄχι μόνον μὲ 25 ἀλλὰ καὶ μὲ 50 κιλοβὰτ δὲν θὰ γίνωμεν ἀντιληπτοί.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν ἔχωμεν σταθμὸν 25 κιλοβάτ, πρέπει οἱ συνδρομηταὶ νὰ ἔχουν ἰσχυρότερον; Θὰ κοστίζῃ εἰς αὐτοὺς περισσότερον;

§11Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Βεβαίως. Τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο δικαιολογημένον ὁπωσδήποτε ἄν ἠδυνάμεθα μὲ ἰσχυρὸν πομπὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς Ἕλληνας τῆς Ἀμερικῆς μὲ τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἀπόλυτον συμφέρον νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφήν· ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν θὰ μᾶς ἀκούουν οὔτε μὲ 25 οὔτε μὲ 50 κιλοβὰτ εἰς τὴν κεραίαν. Ὅλοι οἱ ἄλλοι Ἕλληνες τῆς Μεσογειακῆς λεκάνης θὰ μᾶς ἀκούουν θαυμάσια μὲ ἔντασιν 14 κιλοβάτ. Εἶναι λοιπὸν περιττὴ ἡ μεγαλειτέρα ἰσχὺς τοῦ πομποῦ διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιβαρυνθῶμεν καὶ ὑπερβολικά.

§12Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§13Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν ἄρθρον: «Τὸ Κράτος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἢ τὴν αὔξησιν...» Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἀναλαμβάνομεν τὴν οἰκονομικὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἑταιρείας αὐτῆς, ἐνῷ διὰ τῆς παλαιοτέρας συμβάσεως, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπετρέπετο ἀλλοίωσις τῶν οἰκονομικῶν ὅρων ἐπὶ τῇ αὐξήσει τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ, δὲν θὰ ἐπεβαρύνετο καθόλου τὸ κοινόν. Ἐὰν θελήσητε ἐν τῷ μέλλοντι αὔξησιν ἰσχύος τοῦ πομποῦ, προβλέψατε διὰ νέας συμβάσεως. Νομίζω ὅτι θὰ αὐξήσῃ τὰς συνδρομὰς ὁ ἀνάδοχος, θὰ ἐλαττώσῃ τὰ πρὸς τὸ Κράτος ποσοστά, ἅμα ὡς δεχθῇ ὁ ὑπουργὸς ἢ κατορθώσῃ τέλος πάντων νὰ ζητηθῇ παρ’ αὐτοῦ ἔστω καὶ ἡ κατὰ ἥμισυ κιλοβὰτ ἐνίσχυσις τοῦ σταθμοῦ του. Τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν δικαιολογῶ ἀπολύτως νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἐν Ἀμερικῇ Ἕλληνας. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἐκπληροῦται.

§14Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι ἐκπληροῦται.

§15Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Διὰ τὴν ἐπικοινωνίαν πρὸς τὴν Ἀμερικὴν πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν πομπὸν βραχέων κυμάτων; Ὑπάρχουσι συστήματα μὲ διπλᾶ κύματα, τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀπαιτήσωμεν. Ἀλλ’ ἵνα μὴ αὐξήσωμε τὴν δαπάνην διὰ τοὺς ἐντοπίους, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπετυγχάνετο καὶ συνδρομὴ τῶν ἐν Ἀμερικῇ ὁμογενῶν, χωρὶς οὔτε τὸ Κράτος οὔτε οἱ ἐντόπιοι νὰ ἐπιβαρυνθοῦν πλειότερον. Οἱ ὁμογενεῖς μας ἐν Ἀμερικῇ θὰ ἐνεγράφοντο ὡς συνδρομηταὶ διὰ τὴν δαπάνην πομποῦ τῶν βραχέων κυμάτων. Μόνον ὅμως βραχέων κυμάτων πομπὸν δὲν δύνασθε νὰ ἐγκαταστήσητε εἰς Ἑλλάδα, διότι ταῦτα ἔχουσι περιθώριον νεκρὸν ἑκατοντάδων χιλιομέτρων καὶ συνεπῶς ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔμενεν ἔξω τῆς δράσεως τῶν βραχέων κυμάτων. Παρακαλῶ λοιπόν, ὅπως τὸ ἐδέχθη ἄλλωστε καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἵνα ὁ κ. ὑπουργὸς δεχθῇ νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν σύμβασιν, ὅ,τι δίδει εἰς τὴν ἀνάδοχον εὐχέρειαν νὰ μεταβάλλῃ τὴν σύμβασιν.

§16Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς τὸ δημόσιον, καὶ ὄχι εἰς τὴν ἀνάδοχον. Δὲν εἶναι ἡ ἔκφρασις ὀρθή.

§17Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Εἰς τὴν ἀνάδοχον.

§18Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὸ δημόσιον δικαιοῦται, ὄχι ἡ ἀνάδοχος.

§19Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀποδείξω πῶς δικαιοῦται ἡ ἀνάδοχος. Προβάλλεται λ. χ. ἀπὸ τὴν τὴν ὑπηρεσίαν ἡ ἀνάγκη τῆς μεγαλειτέρας ἐντάσεως τοῦ πομποῦ ἢ ἄλλη τις ἀντικατάστασις ἢ τελειοποίησις. Νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 17: «Ἐφόσον ὅμως ἤθελεν...» Δηλαδὴ ἀντὶ νὰ γίνῃ ὁ ἀνάδοχος ἔκπτωτος, δὲν ἔχει παρὰ νὰ φέρῃ καταλλήλως πρότασίν τινα βελτιώσεως τοῦ σταθμοῦ οἱανδήποτε ἢ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐπῆλθε βλάβη τις, ἵνα ἀποκτήσῃ νέα δικαιώματα. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δεχθῇ τὸ Κράτος ἀντικατάστασίν τινα ἢ μεταβολήν τινα τοῦ σταθμοῦ, ἐπέρχεται αὐτομάτως ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους ὅπως προβλέψῃ τὴν οἰκονομικὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως τῆς Ραδιοφωνίας. Ἰδοὺ δὲ τὶ λέγει τὸ ἄρθρον 6 εἰς τὴν τελευταίαν αὐτοῦ παράγραφον. «Ἐν ᾗ περιπτώσει....»

§20Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δηλαδὴ μία περίπτωσις ἐνισχύσεως τοῦ σταθμοῦ, ἄν παραστῇ ἀνάγκη κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ δημοσίου νὰ αὐξηθοῦν τὰ κιλοβὰτ ἀπὸ 14 μέχρις 25.

§21Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τὴν στιγμὴν ποὺ θὰ ἰσχυρισθῇ ὁ ἀνάδοχος ὅτι ἐσταμάτησεν ἡ κανονικὴ λειτουργία τοῦ σταθμοῦ διότι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐπροτιμήθη ἦτο κακόν, ὑποχρεοῦται τὸ Κράτος...

§22Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Αὐτὴ ἡ περίπτωσις εἶναι τοῦ ἄρθρου 17, ὄχι τοῦ 16.

§23Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Δυνατὸν νὰ βλαβῇ ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἀναδόχου ὁ πομπός.

§24Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Διὰ ποῖον λόγον;

§25Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἵνα ἐπέλθῃ ἡ οἰκονομικὴ ἐξυπηρέτησις, τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως.

§26Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νὰ χάσῃ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ νὰ κάμῃ νέαν;

§27Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Θὰ τὰ πληρώσωμεν ὅλα ἡμεῖς, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν δέχεσθε τὴν οἰκονομικὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως.

§28Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὴν δέχομαι σύμφωνα μὲ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 6. Τὸ ἄρθρον 17 εἶναι διάφορος περίπτωσις καὶ τὸ ἄρθρον 9 ἄλλη περίπτωσις. Ἀπορῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ σύγχυσις μεταξὺ τῶν τριῶν. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν τὸ ἐννόησα.

§29Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 9). «Ὁ ἀνάδοχος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύῃ καὶ ἑτέρους σταθμοὺς πρὸς ἐξυπηρέτησιν ὡρισμένων περιφερειῶν τοῦ Κράτους κατόπιν ἐγκρίσεως τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας, Ὁμοίως τὸ Κράτος ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου ὅπως ζητῇ ἑκάστοτε παρὰ τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας ἀναλόγως τῆς παγκοσμίου τεχνικῆς ἐξελίξεως τῆς ραδιοφωνίας, τὴν ἀντικατάστασιν ὡς καὶ ἐγκατάστασιν σταθμῶν δι’ ἑτέρων τοιούτων, συστήματος καὶ κατασκευῆς καὶ ἄλλων οἴκων. Οἱ τεχνικοὶ καὶ οἰκονομικοὶ ὅροι τῆς τοιαύτης ἀντικαταστάσεως ἢ ἐγκαταστάσεως θὰ κανονίζωνται ἑκάστοτε κοινῇ συμφωνίᾳ Κράτους καὶ ἀναδόχου ἑταιρείας». Ἀλλὰ κατὰ τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου προβλέπεται ἡ γένεσις νέας συμβάσεως. Ὥστε νέα σύμβασις θὰ γίνῃ τότε;

§30Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νέα.

§31Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ νέος νόμος διὰ νὰ γίνῃ νέα σύμβασις.

§32Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Διὰ κάθε μεταβολὴν ποὺ θὰ χρειασθῇ, ὅπως ἐχρειάσθησαν ὅλοι οἱ σταθμοὶ τοῦ κόσμου, νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ἔρχεται τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν; Εἶναι ζήτημα ἀρχῆς αὐτό.

§33Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Βεβαίως, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ μεταβληθοῦν οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι ἄρδην, ὅπως τὸ λέγετε ἐδῶ καὶ ὅπως ἰσχυρίζεσθε ὅτι θὰ γίνῃ νέα σύμβασις.

§34Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἡ ἑκάστοτε Κυβέρνησις ζητεῖ τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ τροποποιῇ τὴν σύμβασιν καὶ νὰ κάμνῃ νέαν σύμβασιν ἀναλόγως τῆς τεχνικῆς ἐξελίξεως τῆς ραδιοφωνίας.

§35Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Αὐτὸ διατὶ δὲν μπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ ἡ Βουλή; Ἐπιβάλλονται μάλιστα διὰ τὴν κύρωσιν συμβάσεων δύο ἀναγνώσεις ἄλλως τε. Ἀλλὰ καὶ σεῖς ὁ ἴδιος ἐδέχθητε εἰς τὸ ἄρθρον 6 καὶ εἶναι ἀντίγραφον ἀπὸ παλαιὰν σύμβασιν (ἀναγινώσκει). «Ὁ ἀνάδοχος ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν, ὅπως καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ προνομίου χρησιμοποιῇ ὄργανα καὶ μηχανήματα τελειοτάτου τύπου συμφώνως πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τῆς τεχνικῆς ἐν τῷ κλάδῳ τῆς ραδιοφωνίας, νὰ συγχρονίζῃ καὶ καθιστᾷ τὰς ἐγκαταστάσεις ἐπαρκῶς, ὄχι μόνον διὰ τὸ διάστημα τῆς διαρκείας τοῦ προνομίου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν μετὰ ταῦτα χρόνον συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 3». Τὸ ἐδάφιον τοῦτο ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸ τοῦ ἄρθρου 9, διότι ἐδῶ μὲν ἡ ἐξέλιξις καὶ ἡ παρακολούθησις τῆς ἐξελίξεως ἀναλαμβάνεται δωρεάν ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου, ὡς ὑποχρέωσις αὐτοῦ ἐνῷ εἰς τὸ 9ον ἄρθρον τῆς νέας συμβάσεως ἡ παρακολούθησις τῆς ἐξελίξεως τῆς ραδιοφωνίας δὲν ἀναλαμβάνεται δωρεάν, ἀλλ’ ὑπεισέρχεται τὸ Κράτος ἀμέσως εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἐξυπηρετήσεως ὁλοκλήρου τῆς ἐπιχειρήσεως. Καὶ τοῦτο ἐνῷ ἡ ραδιοφωνία δύναται νὰ ἔχῃ τόσα κέρδη ἀπὸ ρεκλάμας καὶ συνδρομὰς ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ ἐγγυηθῇ τὸ Κράτος τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς ἐξυπηρέτησιν, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον οἱ πόροι τοῦ ἀναδόχου δὲν εἶναι πάντως ἐξελέγξιμοι εὐκόλως. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ συμβάσεις μὲ ὅλα τὰ ἐργοστάσια, τὰ καταστήματα τῆς Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς τὰ πλουσιώτερα καὶ τὰ μεγαλείτερα, καὶ νὰ ἔχῃ συνδυασμοὺς ὥστε νὰ καλύπτεται χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἐλέγξῃ αὐτὰ τὰ εἰσοδήματα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ παλαιοτέρα σύμβασις δὲ ἠθέλησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐπιχειρήσεως. Μᾶς φθάνουν ἡ Πάουερ καὶ αἱ ἄλλαι ὁμοειδεῖς ἐπιχειρήσεις. Διατὶ νὰ ἀναλάβωμεν τὴν οἰκονομικὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ραδιοφωνίας ἐὰν γίνῃ παθητικὴ ἐξ ἀτασθαλιῶν τοῦ ἀναδόχου: Ἡλικίαν καὶ γνώσεις ἔχει ἂς προνοήσῃ μόνος του. Θὰ παρακαλέσω ὅθεν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ διαγραφοῦν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα προβλέπουν τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ πομποῦ πέραν τῶν 14 κιλοβὰτ ἐπὶ κερκίας, διότι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην μεγαλειτέρας ἐντάσεως. Ἐὰν δὲ θελήσῃ τὸ Κράτος νὰ ἐγκαταστήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι ἰσχυρότερον πομπόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως θεωρῶ ἐντελῶς περιττόν, ἂς κάμῃ νέαν σύμβασιν. Ἐγὼ θὰ ἤθελον πομπὸν βραχέων κυμάτων διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ὁμογενεῖς τῆς Ἀμερικῆς. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα ἑτέρας συμβάσεως. Ἡ ἐπιχείρησις ἐκείνη θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἐκ τῶν συνδρομῶν τῶν ἐν Ἀμερικῇ ὁμογενῶν, χωρὶς νὰ βαρυνθοῦν οἱ ἐντόπιοι μὲ μεγαλειτέρας δαπάνας. Ἄλλο ζήτημα σοβαρώτατον εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Εἰς τὴν πρὸ τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 6 ἀναγράφονται τὰ ἑξῆς: «Ἡ ἐγκατάστασις τοῦ σταθμοῦ ἐκπομπῆς καὶ Μουσικοῦ θαλάμου θέλει γίνῃ εἰς θέσιν ὁρισθησομένην κοινῇ συμφωνίᾳ Κράτους καὶ Ἀναδόχου ἑταιρείας κατὰ τρόπον ἐξασφαλίζοντα τὴν ἀνενόχλητον λειτουργίαν τῶν ἐν τῇ Πρωτευούσῃ λειτουργούντων ραδιοφώνων». Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἂν γίνῃ ὁ ραδιοφωνικὸς σταθμὸς ἐντὸς τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, θὰ ἐπιφέρῃ διαταραχὴν εἰς τὴν λῆψιν ραδιοακροαμάτων παρὰ τῶν ἐχόντων τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὴν δυνατότητα νὰ λαμβάνουν τὰ ἠχητικὰ κύματα ἀπὸ τὴν Εὐρώπην. Οἱ δέκται θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ χρησιμοποιηθοῦν καλῶς. Καί ὅσον ἰσχυρότερος ὁ ἐνταῦθα πομπός, τόσῳ μείζων καὶ ἡ παρεμπόδισις τῶν ἐνταῦθα δεκτῶν διὰ τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ραδιοακροάματα. Τούτου ἕνεκα εἰς τὴν παλαιοτέραν σύμβασιν εἶχε προβλεφθῆ νὰ γίνῃ ὁ πομπὸς ἔξω τῶν Ἀθηνῶν εἰς μέρος ὑποδειχθησόμενον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ἐδῶ ἡ λέξις «ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν» διεγράφη. Τί σημαίνει τοῦτο; Διατί διεγράφη; Ἵνα οἰκονομήσῃ ὁ ἀνάδοχος τὴν κατασκευὴν δύο ἐγκαταστάσεων καὶ ἵνα ἐγκαταστήσῃ δέκτην καὶ Studio ἐν τῷ αὐτῷ χώρῳ ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἵνα τοιουτοτρόπως ἔχῃ οἰκονομίαν.

§36Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Καὶ διὰ τὸ δημόσιον εἰς τὴν συμμετοχὴν τῶν κερδῶν.

§37Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τὸ δημόσιον δὲν χρειάζεται νὰ κερδίζῃ πάρα πολλὰ ἀπὸ τὴν ραδιοφωνίαν.

§38Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ἐξαρτᾶται νὰ τοῦ ἐγκρίνῃ τὴν θέσιν.

§39Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Δὲν προβλέπεται ἐν τῇ συμβάσει τοῦτο, ἐπειδὴ ὁ πομπὸς διὰ τὸ συμφέρον τοῦ κοινοῦ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἔξω τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, τὸ δὲ Studio εἰς τὸ ὁποῖον θὰ δίδωνται ἢ θὰ λαμβάνωνται αἱ συναυλίαι δέον νὰ εἶναι ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν. Δι’ αὐτὸ τὸ «ἐκτὸς»......

§40Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Διατί ὑποθέτετε ὅτι θὰ προέρχεται κάθε τροποποίησις ἐκ τοῦ ἀναδόχου καὶ ὄχι ἐκ τοῦ ὑπουργείου:

§41Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Διότι ἄν προήρχετο ἐκ τοῦ ὑπουργείου θὰ προήσπιζε τὰς συμφέροντα τοῦ δημοσίου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει. Ὅλοι οἱ δέκται τῶν Ἀθηνῶν, ἂν ἱδρύσετε πομπὸν ἰσχύος 25 κιλοβάτ, δὲν θὰ ἀκούουν ἀνεπηρεάστως ραδιοακροάματα τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἡ δὲ ἐνσύρματος ἕνωσις πομποῦ καὶ Studio θὰ στοιχίσῃ τρομερά. Ἐπίσης σημειῶ ἄλλην παράλειψιν εἰς τὴν § 7 τοῦ ἄρθρου 3 τὸν ὁποῖον λέγει: «Μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου ὅλαι αἱ ἐγκαταστάσεις τῆς ἑταιρείας παραδίδονται τῷ Δημοσίῳ εἰς ἀρίστην κατάστασιν καὶ ἀρτίως λειτουργοῦσαι, κατὰ γνωμοδότησιν τῆς τεχνικῆς ἑταιρείας τοῦ ἄρθρου 16 συμμετέχοντος καὶ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρείας». Ἔχει παραλειφθῇ ἡ λέξις «Μαρκόνι». Ἔπρεπε νὰ τεθῇ συμμετέχοντος τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρείας Μαρκόνι, ὅπως διετυποῦτο τὸ ἐδάφιον τοῦτο εἰς τὴν παλαιὰν σύμβασιν. Διότι ὅπως διατυποῦται σήμερον ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἰδίας ἑταιρείας θὰ δικάζῃ αὐτήν.

§42Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἶναι παράλειψις· νὰ τὸ προσθέσω. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§43Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἐπίσης ἔχουν διαγραφῆ ὅλαι αἱ λέξεις αἱ ὁποῖαι προβλέπουν καὶ εἰς ἄλλα ἄρθρα περὶ τοῦ ὅτι θὰ εἶναι ἰδιαίτερος ὁ σταθμὸς τῆς ἐκπομπῆς καὶ ἰδιαίτερος ὁ τοῦ μουσικοῦ θαλάμου.

§44Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἅμα εἶναι σταθμός, εἶναι ἐκπομπῆς.

§45Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Εἶναι καὶ τὸ Studio.

§46Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἄλλο εἶναι τὸ Studio.

§47Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν διεγράφη ἡ λέξις «ἐκτὸς τῆς πόλεως», ἅμα γίνῃ παραβολὴ τῶν δύο συμβάσεων.......

§48Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἄλλο ἡ ἐγκατάστασις σταθμοῦ ἐκπομπῆς καὶ ἄλλο ὁ μουσικὸς θάλαμος. Γίνεται ἡ διάκρισις. Κατὰ συνέπειαν ὅπου λέγει σταθμός, εἶναι σταθμὸς ἐκπομπῆς.

§49Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Σᾶς τὸ λέγω αὐτὸ, διότι καὶ αἱ πρῶται προτάσεις τοῦ σημερινοῦ ἀναδόχου, ἀπορριφθεῖσαι τότε προέβλεπον τὴν ἐν τῷ αὐτῷ χώρῳ ἐγκατάστασιν πομποῦ καὶ θαλάμου. Ἔπειτα εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 30, ἀφορῶντος τὰς ἀποσβέσεις τῶν ἐγκαταστάσεων, πρέπει νὰ προστεθῇ «κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 4 ἐδάφιον 3 καὶ 4».

§50Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βασιλειάδης.

§52Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, διαφωνῶ ριζικώτατα εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ νὰ προσπαθήσω νὰ προλάβω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας μὴ τυχὸν παρασυρθῇ ἐκ τῶν λεχθέντων, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν συνάδελφος ὅσα εἶπεν σήμερον ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐπιθυμῇ νὰ τὰ υἱοθετήσῃ, διότι ἡ ἐξέλιξις τῆς ραδιοφωνίας εἶναι ἁλματική. Αὕτη θὰ προσφέρῃ μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν κοινωνίαν, δι’ αὐτῆς δὲ θὰ καταπολεμηθῇ καὶ ἡ ἀστυφιλία. Ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἐὰν εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπιτρέπεται, ἀκόμη νὰ αὐξήσῃ τὴν δύναμιν τοῦ σταθμοῦ. Τὸ ἐλάχιστον δὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐδεχόμην διὰ τὸν σταθμὸν τῶν Ἀθηνῶν —δὲν ἐννοῶ διὰ τὰς Ἀθήνας, ἐννοῶ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον—εἶναι 30–40 κιλαβάτ.

§53Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἀκριβαίνουν ὕστερα αἱ δαπάναι τῶν συνδρομητῶν, δὲν ἐπιτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ νὰ διαδώσωμεν τὸ ραδιόφωνον εἰς τὰ χωριά.

§54Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὅσον ἰσχυρότερος εἶναι ὁ πομπός, τόσον εὐθηνότεροι εἶναι οἱ δέκται.

§55Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπολύτως ὀρθὸν αὐτό. Θ’ ἀρχίζουν αἱ συνδρομαὶ ἀπὸ 1.000 καὶ θὰ φθάνουν τὰς 3.000.

§56Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἀξία τῶν σταθμῶν δύναται νὰ ποικίλῃ ἀπὸ 10 σελλίνια δηλαδὴ ἀπὸ 200 δραχμάς, μὲ 200 δραχμὲς ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε δίκτυον εἰς τὸ σπῆτι σας. Ὅσον ὁ σταθμὸς εἶναι ἰσχυρότερος, τόσον ἔχετε ἀνάγκην εὐθηνοτέρου δέκτου, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὅλοι οἱ Εὐρωπαϊκοὶ ἀκραῖοι σταθμοὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται σήμερον ἐν λειτουργίᾳ, πλὴν ἐλαχίστων, ἔχουν ἰσχὺν μεταξὺ 20–30 κιλοβάτ, σημειώσατε δὲ ὅτι ἄλλοι ἐνισχύουν τοὺς σταθμούς των. Ἡ Βιέννη ἔκαμε σταθμὸν μὲ 100 κιλοβάτ, ἡ Βρέμη μὲ 150 κιλοβάτ, ἡ Ἑλβετία 200 κιλοβάτ· εἶναι φανερὸν συνεπῶς ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἐνίσχυσις τοῦ σταθμοῦ διὰ ν’ ἀκούουν ὅλοι οἱ Ἕλληνες τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἂν μὲ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ σταθμοῦ θὰ ἀκούουν οἱ Ἕλληνες τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐγὼ θέλω ν’ ἀκούουν οἱ Ἕλληνες τοῦ ἐσωτερικοῦ, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος παρουσιάζει κάτι τι τὸ ἐξαιρετικόν. Ἔχομεν πλεῖστα ὅσα ἀτμοσφαιρικὰ παράσιτα τὰ ὁποῖα δὲν παρουσιάζονται εἰς ἄλλας χώρας, τὶ θὰ γίνεται ὅμως ἐὰν ὁ σταθμὸς εἶναι μικρᾶς ἐντάσεως; Τὰ κύματα τὰ ὁποῖα θ’ ἀποστέλλῃ, λόγῳ τῶν παρασίτων θὰ ἐμποδίζωνται τόσον πολύ, θὰ ἔρχεται δὲ ἡ ἐπίδρασις τῶν κυμάτων τῶν ἐξωτερικῶν σταθμῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἰσχυρότατα, ὥστε εἰς ἀπόστασιν 200 χιλιομέτρων δὲν θ’ ἀκούεται τίποτα μὲ τὸν σταθμὸν αὐτὸν τῶν 14 κιλοβάτ. Καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι δὲν θὰ παρέλθουν ἓν ἢ δύο ἔτη καὶ θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ τὸν κάνετε τοὐλάχιστον 30 κιλοβάτ, θὰ ὑποστῆτε νέας δαπάνας καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ προσφέρητε σήμερον εἰς τὰς ἐπαρχίας, δὲν θὰ τὸ προσφέρητε. Θὰ ἤθελον λοιπὸν νὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐὰν δύνασθε, ν’ ἀλλάξητε τὴν σύμβασιν καὶ ἀντὶ τῶν 14 κιλοβὰτ νὰ βάλετε 30 κιλοβάτ. Ἀντὶ δέ, ποὺ λέγετε ὅτι δύναται τὸ Κράτος ν’ ἀλλάξῃ καὶ νὰ κάνῃ τὸν σταθμὸν 25 κιλοβάτ, τὸ 25 κιλοβὰτ νὰ τὸ κάνετε 120 κιλοβάτ, ἐὰν θέλετε νὰ ἔχωμεν ραδιόφωνον ἐν Ἑλλάδι. Ὁ κ. Χρηστομᾶνος εἶπεν ὅτι ὁ σταθμὸς τῶν Ἀθηνῶν εἶναι τόσον ἰσχυρὸς ὥστε παρακωλύει τοὺς ἐν Ἀθήναις συνδρομητάς. Ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ τοὺς Ἀθηναίους. Κυρίως ἐνδιαφέρομαι διὰ τὰς ἐπαρχίας. Διότι ἡμεῖς ἔχομεν ἐδῶ καὶ ἄλλας διασκεδάσεις τὰς ὁποίας δὲν ἔχουν οἱ ἐπαρχιῶται. Ἀλλὰ εἶμαι σύμφωνος ὁ σταθμὸς νὰ μὴ εὑρίσκεται ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, νὰ ἱδρυθῇ ἔξω τῶν Ἀθηνῶν, ὥστε οἱ συνδρομηταὶ νὰ δύνανται νὰ λαμβάνωσιν ἀνενοχλήτως τὰ διάφορα κέντρα τῆς Εὐρώπης. Ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὰ ἑξῆς: μὲ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν σᾶς κάμνω εἶναι φυσικὸν ὅτι ἡ ἑταιρεία πιθανὸν νὰ μὴ δεχθῇ τὴν αὔξησιν τῆς ἐντάσεως ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους παρουσιάζεται ἡ παροῦσα σύμβασις. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ τὸ ἐκπολιτιστικόν, τὸ ὁποῖον νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι μπορεῖ νὰ προσφέρῃ εἰς τὸν λαόν, ὅτι πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς οἰκονομικὸς πόρος τοῦ Κράτους. Ἡ ἀξία ἑκάστου σταθμοῦ ὑπολογίζετε εἰς 1.000 δολλάρια κατὰ κιλοβάτ. Διὰ 30 κιλοβάτ, θὰ ἔχωμεν δαπάνην 30.000 δολλαρίων θὰ θέλετε λοιπὸν νὰ αὐξήσετε κατὰ 16.000 δολλάρια τὴν ἀξίαν τοῦ σταθμοῦ. Ἴσως καὶ ἐγὼ νὰ μὴ εἶμαι ὁ κατάλληλος νὰ σᾶς ἀναλύσω τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ ἠμπορεῖτε νὰ συμβουλευθῆτε τοὺς τεχνικούς σας συμβούλους. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ σᾶς κάμω τὴν ἑξῆς πρότασιν. Θὰ ἤθελα τὴν ὁλοσχερῆ τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 50. Ἐγὼ θὰ ἤθελα νὰ τὸ καθορίσετε ὡς ἑξῆς: Ἀπὸ τὰ ἔσοδα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ ἑταιρεία, ἀφοῦ τῆς ἀφαιρέσωμεν τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ—νὰ λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ δαπάναι τῆς ἑταιρείας δὲν θὰ εἶναι καὶ ὑπερβολικαὶ διότι πολλὲς φορὲς θὰ διαβιβάζωνται καὶ ὡραῖα κονσέρτα κλπ. ἀπὸ μίαν πλάκα φωνογράφου. Ὥστε αἱ δαπάναι δὲν θὰ εἶναι ὑπερβολικαί. Ἀφοῦ λοιπὸν ἀφαιρέσητε τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ αὐτὴ ἡ ἑταιρεία, τῆς δώσετε ἐπίσης καὶ ἕνα 10% διὰ βιομηχανικὸν κέρδος διὰ τὴν ἐπιχείρησιν, ἀπὸ τὸ ὑπόλοιπον νὰ παίρνῃ τὸ Κράτος 60% καὶ ἡ ἑταιρεία 40%. Ὥστε ἀντὶ νὰ ἔχετε νὰ ἐλέγχητε πόσους συνδρομητὰς ἔχετε καὶ πόσους δὲν ἔχετε, νομίζω ὅτι ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως θὰ εἶναι καλλίτερον νὰ τακτοποιήσητε τὰ πράγματα. Μὴ ἐπιζητεῖτε ἀπὸ τὴν ραδιοφωνίαν, κ. ὑπουργέ, νὰ κερδίσετε. Νὰ μὴ τὸ κάμετε ὡς ἐπιχείρησιν, διότι σὲ κανένα μέρος τοῦ κόσμου δὲν συμβαίνει αὐτό. Ἐπειδὴ ὁ φίλος κ. Χρηστομᾶνος εἶπεν ὅτι σταθμὸς τοῦ Λονδίνου εἶναι 9½ κιλοβάτ...

§57Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Εἴπομεν ὅτι ἔχει 30.

§58Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ ἡ Ἀγγλία ἔχει τὸν μεγάλον σταθμὸν τοῦ Ντάβεντρι, ὁ ὁποῖος ἐξαπολύει τὰ κύματα εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἡμεῖς δὲν μποροῦμε νά ἔχουμε πολλοὺς σταθμούς, καὶ κατ’ ἀνάγκην αὐτὸς ὁ ἕνας θὰ πρέπει νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν λαὸν τοῦ ἐσωτερικοῦ χάριν τοῦ ὁποίου καὶ γίνεται ἡ σύμβασις.

§59Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν ἔγκειται οὔτε εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν πολιτευτὴς οὔτε εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κατελθὼν ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος. Ἡ σύμβασις ὡς εἶχεν καταρτισθῆ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἰσήχθη ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου Συγκοινωνιακοῦ Συμβουλίου, τότε δὲ ἐκ μέρους τοῦ Συγκοινωνιακοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον μετεῖχον καὶ εἰδικοὶ καθηγηταὶ καὶ τοῦ Πολυτεχνείου καὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐκρίθη ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ πομποῦ τῶν 15 κιλοβὰτ ἦτο ἀπολύτως ἐπαρκὴς διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ πληρώσῃ ὁ ραδιοφωνικὸς σταθμός. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐμεσολάβησεν ἡ ἀπόφασις τοῦ Διεθνοῦς Συνεδρίου, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε μᾶς εἶχε καθορίσει 20 κιλοβὰτ καὶ 350 μέτρα τὸ μῆκος τοῦ κύματος, τὸ ἀνέβασε εἰς 37 κιλοβάτ. Κατόπιν τούτου ἐκρίθη ἀπὸ μέρους τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο διατηροῦντες τὴν ἰσχὺν τοῦ πομποῦ εἰς 14 κιλοβάτ, τὸ ὁποῖον ἐκρίνετο ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι εἶναι ἐπαρκές, νὰ ὑπάρχῃ ἡ εὐχέρεια ἀπὸ τὴν σύμβασιν ὥστε ὁ σταθμὸς αὐτὸς τῶν 14 κιλοβὰτ νὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναπτυχθῇ μέχρι τῆς ἰσχύος τῶν 25 κιλοβάτ. Ἦτο ἀναντίρρητον ὅτι ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ ἐπιχειρήσεις θὰ ὑφίσταντο τὰ βάρη, τὰ δὲ βάρη προβλέπονται ἐκ τοῦ ἄρθρου 6 ὅπως τὰ ὑποστῇ συμφώνως καὶ μὲ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, τὸ δημόσιον ἐκ τῶν ποσοστῶν τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὡς κέρδη ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως αὐτῆς. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ ἄρθρου 6 εἶναι δικαίωμα τοῦ δημοσίου. Κατὰ συνέπειαν μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ πομποῦ μὲ τὴν ἰσχὺν εἰς τὴν κεραίαν τῶν 14 κιλοβάτ, ἂν κριθῇ ὅτι ἡ ἰσχὺς εἶναι ἀνεπαρκής, θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν ἀνάδοχον τὴν αὔξησιν τῆς ἰσχύος μέχρι καὶ τῶν 25 κιλοβάτ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὸ ἄρθρον 6 προσετέθη ἡ διάταξις εἰς τὴν ὁποίαν ἐτάχθη ἀντίθετος καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν πολιτευτής, καὶ τῆς ὁποίας δὲν βλέπω οὐδὲν τὸ πλημμελές, ἀπεναντίας βλέπω ὅτι εἶναι συμφέρον τοῦ Δημοσίου νὰ γίνῃ.

§60Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίθεσις, ἐπιβάλλεται μόνον νὰ μὴ δύναται ὁ ἀνάδοχος νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα.

§61Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὁ ἀνάδοχος δὲν ἔχει οὐδὲν δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα· εἶναι δικαίωμα τοῦ Δημοσίου, τὸ δὲ Δημόσιον μόνον δικαιοῦται νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν ἀνάδοχον τὴν αὔξησιν τῆς ἰσχύος τοῦ πομποῦ. Ἡ διάταξις εἶναι σαφής, ὥστε νὰ μὴ μένῃ οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ὁ ἀνάδοχος θὰ ἐπιβάλῃ τοιαύτην εἰς τὸ Δημόσιον ἀξίωσιν.

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν χρειασθῇ ὁ ἰσχυρότερος πομπός;

§63Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὑπάρχει διάταξις τοῦ ἄρθρου 6, ἡ ὁποία προβλέπει ὅτι ἂν αἱ νεώτεραι τελειοποιήσεις εἶναι τοιαῦται ὥστε νὰ ἐπιβάλλουν ποίαν τινα μετατροπὴν τοῦ σταθμοῦ, ὅπως συμβαίνει καὶ ἀλλοῦ, ἡ εὐχέρεια αὐτὴ ὑπάρχει εἰς τὴν σύμβασιν. Δὲν νομίζομεν ὅτι διὰ μίαν ἐπιχείρησιν ἡ ὁποία εἶναι ἐπωφελὴς διὰ τὸ κοινόν, ὅτι ἔπρεπε ἑκάστοτε ὁσάκις παρουσιάζεται καὶ ἡ παραμικρὰ λεπτομέρεια ἀφορῶσα τὴν λειτουργίαν αὐτῆς νὰ προσάγεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ν’ ἀπαιτῇ ἕνα ἔτος ἡ ψήφισις αὐτῆς. Γνωρίζετε ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι κατατεθειμένη εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον, καὶ μόνον τὴν στιγμὴν αὐτὴν κατώρθωσε νὰ ἔλθῃ πρὸς ψήφισιν. Πρέπει νὰ τονισθῇ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κοινοβουλευτικὴ μηχανὴ νὰ παρακολουθῇ τὰς τεχνικὰς ἐξελίξεις τῶν ἐφευρέσεων αὐτῶν. Αὐταὶ εἶναι αἱ διατάξεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντίληψιν ἡ ὁποία ἐτέθη, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τοποθεσίαν τοῦ σταθμοῦ, εἴτε ἐντὸς τῆς πόλεως εἴτε ἐκτὸς τῆς πόλεως, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ εἶναι ἐκτὸς τῆς πόλεως, ἀλλὰ δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον νὰ τεθῇ εἰς τὴν σύμβασιν τοιαύτη διάταξις τοιαύτης τεχνικῆς σημασίας. Ἐὰν αἱ ὑπηρεσίαι κρίνουν, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἐκτὸς τῆς πόλεως, τότε βεβαίως θὰ τεθῇ ἐκτὸς τῆς πόλεως, ἐὰν εἶναι ἀνάγκη. Ἐὰν ὅμως εἶναι δυνατόν, νὰ εἶναι ἐντὸς τῆς πόλεως, δὲν βλέπω διατί, θὰ ἐμποδίσωμεν τὸν ἀνάδοχον νὰ στήσῃ τὸν σταθμόν του ἐντὸς τῆς πόλεως. Τὸ δὲ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ ἀνάδοχος θὰ κερδίσῃ, δὲν πρέπει νὰ λέγεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ· καὶ κατὰ συνέπειαν οὔτε πρέπει, νὰ θέτωμεν διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων δὲν θὰ κερδίζῃ ὁ ἀνάδοχος. Ἐκ τοῦ κέρδους δὲ τοῦ ἀναδόχου θὰ ὠφεληθῇ καὶ τὸ δημόσιον, διότι τὰ κέρδη κατανέμονται μεταξὺ τοῦ ἀναδόχου καὶ τοῦ Κράτους. Κατόπιν τούτου νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οὐδεμία τροποποίησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν σύμβασιν, ὥστε ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ, ὡς ἔχει.

§64Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει ἀντίθετον γνώμην.

§65Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μερικαὶ παραλήψεις λεκτικαὶ αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων μοῦ ἐπέστησε τὴν προσοχὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν συνάδελφος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ραδιοφωνίαν εὐχαρίστως τὰς δέχομαι, διότι δὲν πρόκειται, νὰ μεταβάλλουν τὴν σύμβασιν.

§66Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, τὸ ὅτι πρέπει, νὰ εἶναι ἐκτὸς τῆς πόλεως εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ζήτημα τεχνικόν, διατὶ ἐπιμένετε κ. Χρηστομᾶνε;

§68Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπε τὸ Ἀνώτατον Συγκοινωνιακὸν Συμβούλιον, ρητῶς τὸ ἐτόνισε.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς) Ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ἐπιμονή σας δεικνύει μίαν δυσπιστίαν πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν δυσπιστίαν σας παρακαλῶ ἀποσύρατέ την. Ἐὰν εἶναι ἀνάγκη, νὰ τεθῇ ἐκτὸς τῆς πόλεως, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ τὸ κάμωμεν.

§70Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ὅταν τὸ λέγει ἡ σύμβασις πῶς θὰ γίνῃ;

§71Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἡ σύμβασις δὲν λέγει ἐντὸς τῆς πόλεως. Μετεβλήθη ἄλλωστε τὸ κῦμα ἀπὸ 390 εἰς 270, ἐὰν δὲ δὲν παραστῇ ἀνάγκη δὲν θὰ γίνῃ καμμία αὔξησις.

§72Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μία πολιτικὴ ἡ ὁποία μὲ τὴν αὔξησιν τῆς ραδιοφωνίας ἐν Ἑλλάδι, ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ ἕνα μέσον πολὺ σπουδαῖον πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 λέγει (ἀναγινώσκει) «Πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 προνομίου, ἡ ἑταιρεία θέλει ἱδρύσει Κεντρικὸν Σταθμὸν Ἀσυρμάτων Τηλεφώνων πρὸς ἐκπομπὴν 1. κρατικῶν ἀνακοινώσεων καὶ διαγγελμάτων».

§73Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πάντως θὰ εἶναι κρατικοῦ περιεχομένου.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζωγράφος.

§75Α. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ ὑποτεθῇ κρατικὸν διάγγελμα, ὡς κομματικόν. Κρατικὴ ἀνακοίνωσις, θὰ θεωρεῖται ἡ ἀνακοίνωσις ἡ Κυβερνητική. Κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον, νὰ κάμῃ ἀνακοίνωσιν τὸ Κράτος, θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις τοιαύτην. Ὅσον ἀφορᾶ τὸν πομπὸν ἔχω, νὰ εἴπω ὀλίγα τινά.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νεώτερα;

§77Α. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Βεβαίως πολὺ νεώτερα καὶ συγκεκριμμένα πράγματα. Τὸ ζήτημα τοῦ βολτὰζ δὲν παίζει κανένα ρόλον ἀρκεῖ, νὰ εἶναι μικρὸν διὰ τὴν Εὐρώπην. Διὰ μὲν τὴν Ἑλλάδα τὸ κῦμα τῶν 5 βὸλτ εἶναι ἀρκετόν, ὑπεραρκετόν, ὄχι μόνον διὰ τὴν Ἑλλάδα ἀλλὰ καὶ μέχρι Ρώμης καὶ Βουδαπέστης. Ἐὰν ὅμως θέλωμεν κῦμα, νὰ ἀποστέλῃ, κῦμα εἰς Ἀμερικὴν καὶ Ἀφρικὴν δὲν μᾶς χρειάζεται κῦμα μακρόν, ἀλλὰ βραχύ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι διὰ μακροῦ κύματος δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἀκούσητε τὰ ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν ἢ τὴν Φιλαδέλφειαν ἀποστελλόμενα ραδιοφωνήματα. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 πρόκειται περὶ τῆς ἀποστάσεως, ἀλλὰ δὲν λέγομεν, ἐὰν θὰ εἶναι βραχὺ τὸ κῦμα, ἢ μακρόν, ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορά. Ὑποθέτω δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, νὰ ἔχωμεν πομπὸν μὲ βραχὺ κῦμα καὶ πομπὸν μὲ μακρόν. Μὲ ἀποστάσεις μακρὰς τῆς Εὐρώπης π. χ. δὲν θὰ ἠμποροῦμεν, νὰ ἔχωμεν ραδιοφωνήματα, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει σύρμα συνδετικὸν ἀπὸ τὸ Παρίσι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν καθ’ ἣν στιγμὴν λαμβάνει πρόνοιαν ὡρισμένης δυνάμεως κιλοβὰτ διὰ μακρὰ κύματα, ταυτοχρόνως νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ διὰ βραχέα, δηλαδὴ ἡ δαπάνη εἶναι ὀλιγωτέρα. Ἕνας σταθμὸς ἀποστολῆς βραχέων κυμάτων πέντε κιλοβὰτ στοιχίζει 5.000 λίρας, ἕνας σταθμὸς τῶν αὐτῶν κυμάτων 15 κιλοβὰττ στοιχίζει 12.00 λίρες, κατὰ συνέπειαν ἂν θέσωμεν ἕναν σταθμὸν 24 κιλοβὰττ maximum, θὰ ἔχωμεν καὶ δαπάνην μεγαλειτέραν καὶ δὲν θὰ μᾶς ἀκούουν παρὰ μόνον ἡ Εὐρώπη, ἐνῷ ἡμεῖς θέλωμεν νὰ μᾶς ἀκούουν οἱ ἐν Ἀμερικῇ καὶ Ἀφρικῇ συμπατριῶται μας.

§78Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν κωλυόμεθα νὰ τὸ κάμωμεν εἰς τὸ μέλλον αὐτό, διότι ἂν θέλωμεν νὰ τὸ βάλωμεν ἐδῶ πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν γενικὴν ἀνασκευὴν καὶ ὁλοκλήρων ὅρων.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τῆς Βουλῆς δουλειὰ αὐτὸ, εἶναι τῆς ὑπηρεσίας.

§80Α. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι τὸ βραχὺ κῦμα 15–60 καὶ μὲ δύναμιν 5 κιλοβάττ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκουσθῶμεν εἰς τὴν Ἀμερικήν, τὰ δὲ μηχανήματα διὰ τὰ βραχέα κύματα εἶναι πολὺ οἰκονομικώτερα ἀπὸ τὰ τῶν μακρῶν κυμάτων.

§81Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἄσχετον τὸ ζήτημα τοῦ βραχέως ἢ μακροῦ κύματος. Ἡ ἑταιρεία ἔχει ὑπ’ ὄψει της ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ τὰ βραχέα κύματα διότι αὐτὰ εἶναι τὰ νεώτερα.

§82Α. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Τὰ βραχέα κύματα εἶναι μεγαλειτέρας ἐντάσεως, τὰ βραχέα κύματα εἶναι δυνάμεως α καὶ τὰ μακρὰ δυνάμεως β, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παίζει ρόλο εἶναι ἡ δαπάνη. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 λέγει ὅτι: ἀπαγορεύεται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ προνομίου..... Τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ. (ἀναγινώσκει)...

§83Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὄχι βέβαια ἀφοῦ ὁ κάθε κάτοχος ραδιοφώνου πληρώνῃ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σχέδιον νόμου ὡς ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροποποιήθη ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§87Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμῶ, κ. βουλευταί, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, νὰ ἐκφράσω ὅλην τὴν ἱκανοποίησίν μου διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ διεξήχθη ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, πλὴν ἑνός, δυστυχῶς, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸν ὁποῖον θὰ στραφῇ κυρίως τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ λόγου μου. Παρὰ τὰς διαφωνίας, αἱ ὁποῖαι μᾶς χωρίζουν μὲ τὰ διάφορα πολιτικὰ κόμματα, ἡ συζήτησις πράγματι, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἦτο διαφωτιστική. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον διαφωτιστικὴ ἡ συζήτησις. Ἀσχέτως πρὸς τὰς διαφωνίας μου ἐπὶ πολλῶν σημείων μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν διαφόρων κομμάτων, οἱ ὁποῖοι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διαφωνίας τὰς ὁποίας δὲν θέλω τώρα νὰ θίξω, εὑρέθην εἰς εὐχάριστον θέσιν νὰ χειροκροτήσω αὐτοὺς ὅταν κατήρχοντο ἀπὸ τὸ βῆμα, διότι ὁ τόνος τὸν ὁποῖον ἔδωσαν εἰς τὴν συζήτησιν ἦτο τόνος αἰσιοδοξίας καὶ ἐμπιστοσύνης εἰς τὸ μέλλον. Δυστυχῶς εἰς τὴν συναυλίαν αὐτήν, δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ, ὅλου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἐξαίρεσιν ἀπετέλεσεν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας ἐμνημόνευσε τὰ αἰσθήματα τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τῆς συμπαθείας, τὰ ὁποῖα δὲν ἀμφισβητῶ, αἰσθήματα τὰ ὁποῖα ἔδειξεν ἀπέναντί μου καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐν Ἑλλάδι πολιτικῆς ζωῆς μου. Ὅ,τι δύναμαι νὰ ἀπαντήσω εἶναι ὅτι αἰσθήματα ἐκτιμήσεως καὶ συμπαθείας ἐξεδήλωσα ἀείποτε καὶ ἐγὼ πρὸς τὸν ἀξιότιμον πολιτευτὴν Κερκύρας. Καὶ ὅταν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς δικτατορίας ἔγινεν ἀπὸ τὸν στρατηγὸν Πάγκαλον σκέψις τερματισμοῦ τῆς δικτατορίας διὰ τῆς διεξαγωγῆς ἐλευθέρων ἐκλογῶν, ἢ, διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος ὅταν ὁ τότε δικτάτωρ λέγων ὅτι τοιοῦτόν τι ἐπεδίωκε, ἐστράφη πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κερκύρας διὰ νὰ τοῦ ζητήσῃ νὰ ἡγηθῇ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία θὰ συνεκροτεῖτο ὅπως ἐπαναφέρῃ τὸν τόπον εἰς τὴν κανονικὴν πολιτικὴν ζωὴν διὰ τῆς διεξαγωγῆς ἐλευθέρων ἐκλογῶν, δὲν ἐδίστασα νὰ πείσω, ἢ μᾶλλον νὰ πιέσω τὸν πρεσβύτερον υἱόν μου, ζητηθέντα ὅπως λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἐν λόγῳ Κυβέρνησιν, νὰ κατέβῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐξετάσῃ ἄν πραγματικῶς αἱ ἐξαγγελλόμεναι διαθέσεις τοῦ δικτάτορος ἦσαν εἰλικρινεῖς καὶ ἄν ἦτο δυνατὸν διὰ τῆς συγκροτήσεως μιᾶς τοιαύτης Κυβερνήσεως νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Εἶπα «νὰ πιέσω τὸν υἱόν μου» διότι συνεπείᾳ τῶν ἐπιστολῶν, αἱ ὁποῖαι ἐλαμβάνοντο ἐντεῦθεν καὶ δι’ ὧν κοινῇ ἐξεδηλοῦτο ὁμογνωμοσύνη ὅτι αἱ ἐξαγγελλόμεναι διαθέσεις τοῦ δικτάτορος ἦσαν ἀνειλικρινεῖς, ὁ υἱός μου ἠρνεῖτο νὰ κατέβῃ καὶ ἐγὼ ἐπέμενα λέγων πρὸς αὐτόν: «Ἔχεις καθῆκον νὰ πᾷς. Θὰ γυρίσῃς πιθανῶς ἄπρακτος, ἀλλ’ ἔχεις καθῆκον νὰ πᾷς». Δὲν πρέπει νὰ λεχθῇ ὅτι εἰς μίαν τοιαύτην κρίσιμον στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔγινεν ἔκκλησις εἰς τὴν σύμπραξίν μου διὰ νὰ βοηθήσω τὸν τόπον νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ μίαν τοιαύτην περιπέτειαν ἄνευ νέας ἐπαναστάσεως, δὲν πρέπει νὰ λεχθῇ ὅτι ἐγὼ ἠδιαφόρησα. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ἐν τούτοις, ἀφοῦ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐθίχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, διατὶ ἐδέχθην νὰ μετάσχω διὰ τοῦ υἱοῦ μου εἰς τὴν ἀπόπειραν αὐτήν, διατὶ δὲν ἄφησα, ἔξω τῆς Ἑλλάδος εὑρισκόμενος, μὴ μετέχων εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τῆς Χώρας, τοὺς λοιποὺς ἐνταῦθα πολιτικοὺς ἡγέτας, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀντιθέτους γνώμας, νὰ ρυθμίσουν μόνοι των τὰ πράγματα. Καὶ πρῶτον μὲν λέγω ὅτι οὐδαμῶς ἐσκέφθην νὰ πράξω τὸ ἀντίθετον πρὸς τὰς σκέψεις τῶν ἐδῶ πολιτικῶν ἡγετῶν, πολλοὶ τῶν ὁποίων ἦσαν παλαιοὶ συνεργάται μου. Ἐνόμισα ὅμως ὅτι ἔπρεπε νὰ δοκιμασθῇ τὸ ἔδαφος μήπως κατορθωθῇ τὸ ταχύτερον νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἔβλεπα μακρόθεν ὅτι ἐγκυμονοῦσε τοὺς μεγαλειτέρους κινδύνους διὰ τὴν Ἑλλάδα, διὰ τῆς ἐπί τινα ἀκόμη χρόνον παρατάσεώς της καὶ ἤθελα συγχρόνως νὰ ἐξακριβωθῇ ἐὰν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν δι’ ὁμαλῶν πολιτικῶν μέσων, διὰ μιᾶς ἐκλογῆς τῆς ὁποίας θὰ ἐξησφαλίζετο ἡ ἐλευθερία, νὰ τερματίσωμεν τὴν δικτατορίαν, χωρὶς νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν εἰς μίαν ἄλλην ἐπανάστασιν, ἡ ὁποία, κατ’ ἐμέ, περιεῖχε τὸν κίνδυνον ὅτι ἐπειδὴ θὰ ἦτο στρατιωτική, ἦτο δυνατὸν νὰ τερματίσωμεν μίαν δικτατορίαν διὰ νὰ περιπέσωμεν εἰς μίαν ἄλλην. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θέλω νὰ ἀπευθύνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἄλλην μίαν φορὰν τὰ θερμά μου συγχαρητήρια πρὸς τὸν στρατηγὸν Κονδύλην, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ ἡγήθη ἀνατρεπτικῆς κινήσεως κατὰ τοῦ Παγκάλου, δὲν ἐσκέφθη νὰ ἐπιβουλευθῇ τὸ ἐλεύθερον τῆς Χώρας πολίτευμα, ἀλλὰ ἀφοῦ διεξήγαγεν ἐκλογὰς παρέδωσε τὴν ἀρχήν, εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀνέδειξεν ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Χώρας. Νομίζω, κύριοι, ἀρκετὰ τὰ λεχθέντα ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδιακοῦ τούτου ζητήματος. Ἀποδεικνύουν ὅμως τὰ λεχθέντα ὅτι καὶ ἡ ἰδική μου συμπάθεια καὶ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἦτο ἀληθινὴ καὶ ζωντανή. Ὅμως σήμερον εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην τὴν πολιτείαν του κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας, τὴν σχετικὴν πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς Χώρας, νὰ κρίνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ ὅλην τὴν αὐστηρότητα, ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται. Καθ’ ὃν χρόνον ἐπέκειτο ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως δὲν ἠθέλησε νὰ ἀναμείνῃ τὴν συζήτησιν τούτου, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ διασκεδάσῃ κάθε ἀνησυχίαν καὶ κάθε ἀμφιβολίαν, ἡ ὁποία τυχὸν ὑπῆρχεν εἰς τὸ πνεῦμα του. Δὲν ἀνέμενε, λέγω, τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ στηριζόμενος εἰς δεδομένα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἔδωσεν εἷς ἐκ τῶν φίλων του, καὶ τὰ ὁποῖα ἐκεῖνος ἐπορίσθη ἐκ τῆς μεθόδου τῶν τριῶν καὶ τοῦ νόμου τῶν πιθανοτήτων, ἐβγῆκε μίαν πρωΐαν δι’ ὅλου τοῦ τύπου τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἐξαγγέλλων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν τὴν μεγάλην ἀνακάλυψιν ὅτι ὄχι μόνον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929 30 ἔμελλε νὰ κλείσῃ μὲ ἕν ἔλλειμμα τεράστιον, χιλίων ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ ἦτο πλέον ἀθεράπευτον διότι εἶχε προχωρήσῃ ἤδη τὸ οἰκονομικὸν ἔτος εἰς τὸ τέρμα του, ἀλλὰ καὶ ὅτι ὁ νέος προϋπολογισμὸς τοῦ ἔ-1930–31, ὁ ὑπὸ συζήτησιν, θὰ ἔκλειε μὲ τὸ ἴδιον ἔλλειμμα τῶν χιλίων ἑκατομμυρίων, ἄν αἱ σοφαί του γνῶμαι, εἰς τὰς ὁποίας τὸν ἤγαγεν ἡ ἀπροσδόκητος ἀνακάλυψίς του, δὲν εἰσηκούοντο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ κατὰ τῆς τοιαύτης τακτικῆς τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Πρωτίστως εἶχον τὴν ἀξίωσιν νὰ ἔλθῃ νὰ μὲ εὕρῃ, ὡς χθεσινὸς συνεργάτης μου, καὶ γεμᾶτος ἀπὸ ἀνησυχίαν διὰ τὴν ἀνακάλυψίν του αὐτήν, ὄχι ἐπιχαίρων ἀντιθέτως δι’ αὐτὴν νὰ μοῦ εἴπῃ: «Ξεύρεις ποῦ πηγαίνομεν, πρόεδρε; Πηγαίνομεν εἰς μίαν καταστροφήν. Ἔλα νὰ σκεφθοῦμε μὲ ποῖον τρόπον δυνάμεθα νὰ σώσωμεν τὸν τόπον ἀπὸ τὴν καταστροφὴν αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς Κερκύρας δὲν ἐθεώρησεν ὅτι εἶχεν τοιοῦτον καθῆκον. Δὲν ἐθεώρησε κἄν ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν, διὰ νὰ ἴδῃ τὰ πράγματα διευκρινιζόμενα πληρέστερον, ἀλλ’ αἰφνηδίως ἔσπευσεν, ὅπως εἶπον, καὶ ἐξήγγειλεν αὐτὴν τὴν ἀνακάλυψιν σὰν νὰ εἶχε καταληφθῇ ἀπὸ ἐνθουσιασμὸν διότι ἀνεκάλυψε τόσον ὡραῖον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἡ ἔλλειψις ἐγωϊσμοῦ δὲν τὸν ἄφηνε νὰ τὸ ἀπολαύσῃ μόνος του ἐπί τινας τοὐλάχιστον ἡμέρας, ἀλλὰ ὤθησε νὰ τὸ ἐξαγγείλῃ καὶ καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν διὰ νὰ μετάσχῃ καὶ ἐκεῖνος τῆς ἐντεῦθεν χαρᾶς μίαν ὥραν ἀρχήτερον. Μᾶς εἶπε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως: Κατὰ τὶ ἔβλαψεν ἡ πρόωρος ἐκ μέρους μου ἐξαγγελία τῶν γεγονότων τούτων; Δὲν ἔβλαψε, νομίζει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἡ ἐξαγγελία ἑνὸς ὑπευθύνου πολιτικοῦ προσώπου, ἑνὸς ἀρχηγοῦ κόμματος, δὲν ἔβλαψε, νομίζει ἡ ἐξαγγελία αὕτη ἀνὰ πάντα τὸν κόσμον ἑνὸς ἐλλείμματος κολοσσιαίου καὶ τῆς τρεχούσης χρήσεως καὶ τῆς μελλούσης. Εἶπα ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως σὰν νὰ εἶχε καταληφθῇ ἀπὸ ἐνθουσιασμὸν διὰ τὴν ἀνακάλυψιν τοῦ κολοσσιαίου αὐτοῦ ἐλλείμματος ἔσπευσε νὰ τὴν ἐξαγγείλῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Εἶναι μακρὰν βέβαια ἀπὸ ἐμὲ ἡ σκέψις ὅτι ἔχαιρε διὰ τοῦτο. Ἡ ψυχολογία του εἶναι ἄλλη. Ὁ κ. πολιτευτὴς Κερκύρας, εἶναι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι βλέπουν διαρκῶς τὰ πράγματα, δυστυχῶς μαῦρα καὶ σκοτεινά, ὄχι μόνον ὅταν εἶναι πραγματικὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς περιστάσεις καθ’ ἃς ἀρχίζει νὰ διαφαίνεται ἡ αἰθρία εἰς τὸν ὁρίζοντα. Συνήθως βλέπει τὰ πράγματα τόσον μαῦρα, ὥστε δὲν κατορθώνει οὔτε τοὺς ἀριθμοὺς τῶν στοιχείων ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ στηρίξῃ τὰς κρίσεις του, νὰ τοὺς βλέπῃ, νὰ τοὺς διαβάζῃ σωστά. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ ἴδιος ἢ τὸ οἰκονομικὸν πρωτοπαλλήκαρόν του, ὁ κ. Ρεδιάδης, εἶναι ὁ διαβεβαιώσας ἐγγράφως τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἡ φορολογία ἐδιπλασιάσθη ἁπλῶς ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν. Εἰς μίαν διακοπὴν παρετήρησα αὐτὴν τήν τερατώδη ἀνακρίβειαν καὶ τοῦ εἶπα: Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα νὰ τὸ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι γνωρίζετε ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ Ἀγγλικὸς ἀνήρχετο πρὸ τοῦ πολέμου εἰς 200 ἑκατομμύρια λίρας περίπου καὶ τώρα εἰς 800 ἑκατομμύρια; Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἀμυνόμενος ὑπὲρ τοῦ ἀνακριβοῦς ἀριθμοῦ του, παρετήρησεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀλλ’ εἰς τὴν φορολογίαν. Ἂς μὴ ἀρκεσθῶμεν, λοιπόν, εἰς ὅ,τι ἐνδεικνύει ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἂς πᾶμε εἰς τὴν φορολογίαν: Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1909–10 μέχρι τοῦ ἔτους 1913–14 ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ κυριώτατον στοιχεῖον τοῦ Ἀγγλικοῦ προϋπολογισμοῦ ἦτο ἕνα σελλίνι καὶ 2 πέννες, διὰ κάθε Ἀγγλικὴν λίραν. Αὐτὸς ὁ φόρος ἐπολλαπλασιάσθη ἀλληλοδιαδόχως, εἰς μὲν τὸ πρῶτον ἔτος τοῦ πολέμου εἰς ἕνα σελλίνι καὶ ὀκτὼ πέννες, εἰς τὸ δεύτερον ἔτος εἰς τρία σελλίνια, εἰς τὸ τρίτον καὶ τέταρτον εἰς πέντε σελλίνια ἔπειτα εἰς ἓξ διὰ νὰ κατεβῇ ὕστερα εἰς τὰ πέντε, εἰς τὰ 4 καὶ 6 καὶ νὰ εἶναι ἀπὸ πενταετίας πλέον τέσσερα σελλίνια, δηλαδὴ ἀπὸ 14 πέννες ποὺ ἦτο ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος εἰς τὴν Ἀγγλίαν κατὰ τὸ 1913–14, σήμερον, ὕστερα ἀπὸ τόσα ἔτη μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης ἀνέρχεται ἀκόμη εἰς 4 σελλίνια. Δηλαδὴ σήμερα ὁ φόρος εἶναι τρεῖς ἥμισυ φορὲς μεγαλείτερος παρὰ εἰς το 1913–14. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς βεβαιοῖ ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ὅτι ὁ φόρος ἐδιπλασιάσθη ἁπλῶς; Ἀλλὰ μᾶς ἔδωσεν καὶ ἄλλους ἀριθμοὺς ἀνακριβεῖς. Μᾶς εἶπεν ὅτι τὰ ἐμβάσματα ἐξ Ἀμερικῆς φθίνοντα καθ’ ἡμέραν, κατήντησαν τὸ περασμένον ἔτος νὰ κατέλθουν εἰς 4 ἑκατομμύρια λίρας. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι τὰ ἐμβάσματα ἐξ Ἀμερικῆς ἔπαυσαν νὰ εἶναι ὁποῖα ἦσαν ἄλλοτε. Δὲν πλησιάζουν πλέον τὸν ἀριθμὸν 23–24 ἑκατομμυρίων λιρῶν εἰς τὰς ὁποίας εἶχον ἀνέλθῃ εἰς τὰ 1919–1920, ἀλλὰ δὲν κατῆλθον ἀκόμη εἰς τὰ 4 ἑκατομμύρια, ὅπως βιάζεται νὰ τὰ κατεβάσῃ ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις διὰ νὰ στηρίξῃ τὰ αὐθαίρετα συμπεράσματά της εἰς τοιούτους ἀναληθεῖς ἀριθμούς. Διότι κατὰ τὸ 1929 τά ἐμβάσματα ἀνῆλθον, κατ’ ἐπίσημον σημείωμα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, μνημονευόμενα ἄλλωστε καὶ εἰς τὸν λόγον τοῦ κ. διοικητοῦ τῆς Τραπέζης κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς γενικῆς συνελεύσεως, ἀνῆλθον, λέγω, εἰς 7.200.000 λίρας ἀπέναντι 6.300.000 λιρῶν τοῦ ἔτους 1928, δηλαδὴ ἀντὶ νὰ συνεχισθῇ ἡ πτῶσις τὴν ὁποίαν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν 4 παρετηρήθη καὶ πάλιν ὕψωσις ἐφέτος ἡ ὁποία ἀνῆλθεν εἰς 900.000 λίρας. Δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Ἐθνικῆς μας οἰκονομίας εἶναι ρόδινη. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι παλαίομεν κατὰ καταστάσεως τῶν ἰδιωτικῶν οἰκονομικῶν δυσχεροῦς καὶ μόνη παρηγορία ποὺ μᾶς παρέχουν τὰ γεγονότα εἶναι ὅτι κατὰ τῶν δυσχερειῶν αὐτῶν παλαίει σχεδὸν ὁλόκληρος ὁ κόσμος καί τὰ πλέον καλλίτερον συγκεκροτημένα καὶ ἰσχυρότερα οἰκονομικῶς Κράτη. Ἀλλ’ ὅ,τι ὑποστηρίζομεν εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος μαύρης ἀπαισιοδοξίας. Ὁ Λαὸς ἐργάζεται καὶ ἀνταποκρίνεται ἡρωϊκῶς εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς οἰκονομικῆς του ἀνασυγκροτήσεως. Εἰς τὴν ἡρωϊκὴν αὐτὴν προσπάθειαν ἓν καθῆκον ἔχει ὁ πολιτικὸς κόσμος: Νὰ βοηθήσῃ τὸν Λαὸν ἐνθαρρύνων αὐτὸν καὶ ὄχι ἐνσπείρων εἰς αὐτὸν τὴν ἀπογοήτευσιν. Δὲν ἐξυπηρετοῦμεν τὸν Λαὸν ὁ ὁποῖος μὲ τόσην ἡρωϊκὴν προσπάθειαν ἐργάζεται διὰ τὴν οἰκονομικήν του ἀνασυγκρότησιν, ὅταν ἐρχώμεθα νὰ τοῦ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἀπογοήτευσιν λέγοντες εἰς αὐτόν: «Κακόμοιρε τὶ νομίζεις; Ὅλα αὐτὰ ποὺ ὑφίστασαι, ποὺ ὁδηγοῦν; Ὁδηγοῦν εἰς ἕνα ἔλλειμμα 1000 ἑκατομμυρίων διὰ τὸ τρέχον ἔτος καὶ ἄλλο τόσο διὰ τὸ ἑπόμενον». Ἀλλ’ ἡ σπουδὴ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Προδευτικῆς Ἑνώσεως δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὴν ἐξαγγελίαν τῶν ψευδῶν αὐτῶν ἐλλειμμάτων Ἐβεβαίωσε συγχρόνως τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ πληρώνῃ περισσότερον ἀπὸ 7.500.000.000 δραχμῶν, δι’ ὅλα τὰ βάρη καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων καὶ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἄλλων νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου Ἐζήτησε νὰ πείσῃ περὶ τούτου τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ ἐζήτησε νὰ ἐξαγγείλῃ ὡς πρόγραμμα τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως τὴν ἐλάφρυνσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ κατὰ 3.500.000. 00 δραχμὰς ἐτησίως, θὰ ἐνόμιζε κανεὶς κύριοι, ὅτι ἡ Ἑλλάς, διατελοῦσα ἀκόμη ὑπὸ τὴν δουλείαν, ἠλευθερώθη κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον καὶ ἀποκατεστάθη εἰς ἀνεξάρτητον Κράτος, καὶ καλούμεθα σήμερον νὰ διοργανώσωμεν αὐτὸ τὸ Κράτος· ὅτι ὁ Λαὸς μᾶς ἐνεπιστεύθη τὴν ἐντολὴν τῆς διοργανώσεως αὐτῆς καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν συνήλθαμεν ἐδῶ, ἐξελέξαμεν τοὺς διαφόρους ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων καὶ ὕστερα ἀρχίσαμε τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἴδωμεν εἰς τὶ ποσὸν πρέπει νὰ ἀνέλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Κατὰ τὴν φανταστικὴν αὐτὴν συζήτησιν φαίνεται ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ νέου Κράτους διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας πρέπει νὰ ἀνέλθῃ εἰς 10.000.000.000. Ἄλλοι εἶπαν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν πρέπει νὰ ὑπερβῇ τὰ 9 δισεκατομμύρια διὰ νὰ μὴ ἐπιβληθοῦν πολλὰ βάρη εἰς τὸν λαόν. Ἄλλοι εὑρῆκαν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπερβολικὸν καὶ ὑπεστήριξαν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν πρέπει νὰ ὑπερβῇ τὰ 8.500.000.000. Καὶ τέλος ἠγέρθη ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀπεστόμωσεν ὅλους λέγων: «Κύριοι, ὁ προϋπολογισμός μας δὲν πρέπει οὔτε κατὰ μίαν δραχμὴν νὰ περάσῃ τὰ 7 δισεκατομμύρια δραχμάς. Ἐδῶ ἔχω τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ρεδιάδη ὁ ὁποῖος βεβαιώνει ὅτι ὁ Λαὸς δὲν μπορεῖ νὰ πληρώσῃ οὔτε μίαν πεντάρα παραπάνω, χωρὶς νὰ κινδυνεύσῃ αὐτὴ ἡ ἐθνική του ὑπόστασις. Προτείνω λοιπὸν νὰ δώσωμεν τόσα διὰ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Κράτους, τόσα διὰ τὰ νομοθετικὰ σώματα, τόσα διὰ τὸν στρατὸν καὶ τόσα διὰ τὸ ναυτικόν, τόσα τέλος διὰ μίαν ἑκατοστὴν τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν». Ἀλλὰ δυστυχῶς, κύριοι βουλευταί, ἡ ὑποθετικὴ αὐτὴ εἰκὼν δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς καμμίαν πραγματικότητα. Τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἐπανῆλθεν εἰς τὸν ἐλεύθερον βίον πρὸ ἑκατὸν ὅλων ἐτῶν καὶ μάλιστα ἑορτάζομεν μεθαύριον τὴν ἑκατονταετηρίδα τῆς ἀνεξαρτησίας του. Κατὰ τὸ μακρὸν αὐτὸ διάστημα ἐζήσαμεν μίαν ζωὴν πλήρη περιπετειῶν. Ἔγιναν ἐπιστρατεύσεις, ἔγιναν πόλεμοι, ἄλλοι εὐτυχεῖς ἄλλοι ἀτυχεῖς, περιήλθομεν εἰς ἐμφυλίους σπαραγμούς, καὶ τέλος ἦλθε μία Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις μετὰ μίαν καταστροφὴν τῆς δικτατορίας προσπαθοῦσα νὰ περισυλλέξῃ τὴν κατάστασιν, ἔσφιγξε τὰ πράγματα ὅπως μποροῦσε καὶ ἔκανε ἕνα προϋπολογισμὸν ὁ ὁποῖος δὲν διέφερε οὐσιωδῶς, ὅπως ἀνέπτυξε τὸ πρωΐ ὁ κ. Μαρῆς, ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερα. Καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως λησμονῶν ὅλην αὐτὴν τὴν πραγματικότητα ἔρχεται καὶ μᾶς λέγει: «Τὶ τὰ θέλετε κύριοι, πηγαίνομεν εἰς ἐθνικὴν καταστροφὴν ἐὰν δὲν περιορίσωμεν τὰ ἔξοδά μας εἰς 7½ χιλιεκατομμύρια. Ὁ συνάδελφος κ. Μαρῆς τὸ πρωΐ ἀπήντησεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Θὰ μὲ συγχωρήσετε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου σημείου νὰ ἀσχοληθῶ καὶ ἐγώ, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσο καταπληκτικόν, ὥστε νὰ θέλω νὰ ξεθυμάνω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐρωτῶν τὸ ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας: «πῶς θὰ κάμῃ τὸν προϋπολογισμόν του μὲ τὰ 7½ δισεκατομμύρια;»

§88Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 7½ δισεκατομμύρια εἶναι δι’ ὅλα.

§89Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βέβαια θὰ δεχθῶ ὅτι τὰ πεντακόσια ἑκατομμύρια πρέπει νὰ ἀφαιρεθοῦν ἀπὸ τὰ 7.500.000.000 διὰ νὰ δοθοῦν εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας καὶ εἰς ὅλα τὰ νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου. Ἂν μάλιστα ἀκολουθήσωμεν τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφαιρέσωμεν δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἔξω τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ ἀνάγκας ποσὸν χιλίων ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἂς μὴ παρασυρθῶμεν ἀπὸ τὰς ὑπερβολάς του διὰ νὰ μὴ καταστήσωμεν τὴν θέσιν του πλέον ἀπελπιστικήν. Κρατῶ λοιπὸν ἀπὸ τὰ 7.500.000.000 ποὺ μπορεῖ νὰ πληρώσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, τὰ 7.0000.000.000 διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἴδω εἰς κάλυψιν ποίων ἀναγκῶν ἠμποροῦν νὰ ἐπαρκέσουν αὐτά. Ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἀνέφερε τὸ πρωΐ ὅτι διὰ μόνον τὸ δημόσιον χρέος, τὰς συντάξεις, τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν, διὰ τὰς ἀπαραιτήτους δηλαδὴ δαπάνας τὰς μὴ δεκτικὰς περικοπῆς, θέλομεν 6.700.000.000 ἐτησίως. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως θὰ ἦτο μάλιστα διατεθειμένος νὰ αὐξήσῃ τὰ ποσὰ ποὺ διατίθενται διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον. Ἴσως μοῦ εἴπῃ ὅτι εἰς τὰς συντάξεις θὰ κάμω κἄποιαν οἰκονομίαν. Τὶ θέλει νὰ δεχθῶ ὅτι θὰ ἐξοικονομοῦμε 50, 60 καὶ 70 ἀκόμη ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεται ἴσως ὅτι τὰ παίρνουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπε νὰ τὰ παίρνουν; Δὲν θὰ τὸν ὠφελοῦσε αὐτό. Διότι ὀφείλει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι αἱ συντάξεις τὰς ὁποίας δίδομεν εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς καὶ ἕνα Κράτος σεβόμενον ἑαυτὸ δὲν μπορεῖ νὰ μὴ προσαρμόσῃ τὰς συντάξεις ποὺ δίδει εἰς ἐκείνους ποὺ τὸ ὑπηρέτησαν ἐπὶ τόσα ἔτη, σύμφωνα μὲ τὰς ἀνάγκας ποὺ ἐδημιούργησεν ἡ ἔκπτωσις τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος. (χειροκροτήματα). Δὲν θὰ ὠφελεῖτο λοιπὸν ἀπὸ τὴν μείωσιν τῶν συντάξεων, θὰ τοῦ ἔμενεν ἡ εὐκαιρία νὰ θίξῃ τὸ δημόσιον χρέος τοῦ ὁποίου ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ 3.700.000.000 δραχμῶν. Βέβαια θὰ ἦτο ἁπλούστατον νὰ τὸ ἀποκηρύξωμεν καὶ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἐσωτερικὸν χρέος ὁπότε πραγματικῶς θὰ ἐφθάναμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν χιλιεκατομμυρίων. Καὶ ἠρώτησα τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ὅταν ὡμίλησε προχθές, τὸν ἠρώτησα ἐὰν εἶναι διατεθειμένος νὰ τὸ ἀποκηρύξῃ τὸ δημόσιον χρέος καὶ ἀπήντησεν ὄχι. Ἐκεῖνο ποὺ ζητεῖ εἶναι νὰ κάμωμεν τὴν τροπὴν διὰ νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ πολλὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦ παρετήρησα προχθὲς ὅτι ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κατορθώσωμεν τὴν τροπὴν δὲν εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἢ ἐξαγγέλλουσα ἐλλείμματα καὶ καταστροφὰς καὶ κλονίζουσα τὴν ἐθνικὴν πίστιν. Εἰς 6.700 ἑκατομμύρια λοιπὸν ἀνέρχεται τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν ποὺ δὲν εἶναι δεκταὶ περικοπῆς. Ἀφοῦ δὲ πληρωθοῦν αἱ δαπάναι αὐταὶ ὑπολείπονται εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως 300 ἑκατομμύρια δι’ ὅλας τὰς λοιπὰς δαπάνας τοῦ κράτους. Ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Μαρῆς τὸ πρωῒ διὰ νὰ εἰσπράξωμεν τὰ 7.000 ἑκατομμύρια πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἄς περικόψωμεν λοιπὸν τὰς δαπάνας τοῦ ὑπουργείου τούτου αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται σήμερον εἰς 406 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ τὰς περιορίσωμεν εἰς 300 ἑκατομμύρια καὶ ἐξασφαλίσωμεν οὕτω τὴν λειτουργίαν τοῦ ὑπουργείου τούτου τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀσφαλίσῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν 7.000 ἑκατομμυρίων. Τὶ βλέπομεν ὅμως μετὰ τοῦτο; Ὅτι εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως δὲν μένει οὔτε μία πεντάρα διὰ νὰ διοικήσῃ τὴν χώραν. Θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος λοιπὸν νὰ καταργήσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ κερδίσῃ ἑκατὸν τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια ἀπὸ ἐκεῖ, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, μὲ ὅλα τὰ δικαστήρια τῆς χώρας μικρὰ καὶ μεγάλα, ἀπὸ τὸν Ἄρειον Πάγον μέχρι τοῦ τελευταίου εἰρηνοδικείου διὰ νὰ κερδίσῃ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ 224 ἑκατομμύρια, θὰ καταργήσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ κερδίσῃ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ 100 ἑκατομμύρια, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας μὲ τοὺς δρόμους καὶ τὰ δημόσια ἔργα διὰ νὰ οἰκονομήσῃ 721 ἑκατομμύρια. Εἶναι ὑποχρεωμένος, νὰ καταργήσῃ ἐπίσης τὴν παιδείαν, νὰ κλείσῃ ὄχι μόνον τὸ πανεπιστήμιον καὶ τὰ γυμνάσια ἀλλὰ καὶ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, νὰ καταργήσῃ ἀκόμη τὸ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ νὰ κερδίσῃ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ 115 ἑκατομμύρια, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διὰ νὰ κερδίσῃ ἄλλα 291 ἑκατομμύρια, τῆς Ὑγιεινῆς διὰ νὰ κερδίσῃ ἄλλα 208 ἑκατομμύρια, τῆς Προνοίας διὰ νὰ κερδίσῃ 134 ἑκατομμύρια, καὶ μόλις τότε θὰ κατορθώσῃ νὰ δείξῃ προϋπολογισμὸν ἰσοσκελισμένον. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα πολιτικὸν ἄνδρα τῆς περιωπῆς τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέπεται νὰ ἐξαγγέλλῃ πρὸς τὸς ἑλληνικὸν λαὸν τοιαύτας τερατωδίας; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ ὁ ἀρχηγὸς τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως ὅτι θὰ μποροῦσε νὰ σταθῇ εἰς τὰ πόδια του πολλοὺς μῆνας τὸ κράτος αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἄλλον σκοπὸν δὲν θὰ εἶχε παρὰ νὰ εἰσπράττῃ χρήματα, διὰ νὰ συντηρῇ χωροφυλακὴν ὅπως καταστέλλῃ τὰς λαϊκὰς ἐξεγέρσεις τὰς ὁποίας ἀναποτρέπτως θὰ προκαλέσῃ τὸ σύστημα του καὶ στρατὸν καὶ στόλον διὰ νὰ κάμῃ φιγούραν εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Πλὴν τῆς ἐσωτερικῆς τρομοκρατίας καὶ τῆς ἱκανοποιήσεως ὅτι ἔχομεν στρατὸν καὶ στόλον τίποτε ἄλλο δὲν θὰ ἔδιδεν εἰς τὸν λαόν. Αὗται εἶναι, κύριοι βουλευταί, αἱ ἀπόψεις τὰς ὁποίας διανοίγει ἡ θορυβώδης δρᾶσις τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας. Ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος ὑπῆρξε συνεργάτης μου ἐπὶ ἕν καὶ πλέον ἔτος, συνεργάτης μου δὲ ὡς σύμμαχος, ὡς ἐκπροσωπῶν ἰδιαιτέραν πολιτικὴν μερίδα, ἀπολαμβάνων ὅπως γνωρίζει, ὅλης τῆς ἐκτιμήσεώς μου καὶ τῆς συμπαθείας μου εἰς ὅ,τι μοῦ ἐζήτησεν. Ἐρωτῶ λοιπὸν διατί, κύριοι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς συνεργασίας μας ὁ κ. Ζαβιτζιᾶνος οὐδὲ ἅπαξ ἦλθε νὰ μὲ ἴδῃ διὰ νὰ μοῦ εἴπῃ: «Κύριε πρόεδρε τὶ τὰ θέλεις Κάμαμε ἕνα πρόγραμμα καλὰ πᾶνε τὰ πράγματα ἀλλὰ ὁδηγούμεθα εἰς τρομερὰν οἰκονομικὴν καταστροφήν. Τὶ καθήμεθα ἐδῶ; Δὲν μποροῦμε νὰ ξοδεύουμε 9–10 δυσεκατομμύρια δραχμὰς κατ’ ἔτος. 7½ δισεκατομμύρια μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοδεύωμεν διότι ἄλλως ὁδηγοῦμε τὸν λαὸν εἰς ἐθνικὴν διάλυσιν». Διατὶ δὲν ἦλθε οὔτε ἅπαξ νὰ μοῦ τὸ εἰπῇ ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν: Ὅπως εἶπον προχθὲς εἰς τὴν Βουλήν, κύριοι, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ κανονίσωμεν τὴν πολιτικήν μας τὴν ἀστυνομικὴν καὶ ἐπρόκειτο περὶ τῆς ρυθμίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς εἶπον εἰς τὸν συνάδελφον κ. Ζαβιτζιᾶνον; Ἐφιστῶ πολὺ τὴν προσοχήν σου ἐπὶ τῶν εἰσηγήσεων ποὺ θὰ σοῦ γίνουν ὅσον ἀφορᾶ τὸν ὀργανισμὸν τῆς χωροφυλακῆς. Ἐπειδὴ δὲν γνωρίζεις παλαιοὺς ἀριθμοὺς σοῦ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σου εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι κατὰ τὸ 1914 εἴχαμε ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς 430 καὶ ὅτι σήμερον πλησιάζομεν εἰς τοὺς 1000. Ἔκτοτε ἡ Ἑλλὰς ἐμεγάλωσεν ὀλίγον κατὰ τὴν Δυτικὴν Θράκην. Ἀλλ’ ἔκτοτε ἀφηρέθησαν αἱ πόλεις τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς, τῆς Θεσσαλονίκης, τῶν Πατρῶν καὶ τῆς Κερκύρας, αἱ ὁποῖαι ἀνετέθησαν εἰς τὴν ἀστυνομίαν τῶν πόλεων. Ναὶ μὲν ηὔξησεν ὁ πληθυσμὸς τῆς Χώρας καὶ τοῦτο θὰ ἐδικαιολόγει μικράν τινα αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στελεχῶν ἀλλ’ ὄχι βέβαια πολὺ μεγάλην. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἤκουσεν εὐχαρίστως τὰς ἀντιλήψεις μου. Ἀλλ’ ὅταν μοῦ παρουσίασε τὸν ὀργανισμὸν τὸν νέον, ὁ ὁποῖος περιεῖχεν ἱκανὰς οἰκονομίας, τὸν ἐδιάβασα καὶ τοῦ εἶπα: «Ἄκου, φίλτατε. Οἱ συνεργάται σου ἐκεῖ ζητοῦν νὰ σὲ παρασύρουν εἰς τὸ νὰ ἀφήσῃς πολλοὺς ἀξιωματικούς. Πάρε τον ὀπίσω καὶ κύτταξε νὰ ἴδῃς τὶ οἰκονομίας ἀκόμη θὰ κάνῃς». Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἔφερε καμμίαν ἀντίρρησιν. Τὸν ἐπῆρε καὶ τὸν ἐπεξειργάσθη καὶ πάλιν, τὸν ξανάφερε, ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ἐκρίθη παρ’ ἐμοῦ ὡς πολυτελὴς καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐψηφίσθη ὁ ὀργανισμός. Λέγω αὐτὰ τὰ πράγματα ὄχι διὰ νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχεν ἐπιθυμίαν οἰκονομιῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῶν οἰκονομιῶν ἦτο ζωηρότατος ἐξ ἴσου πόθος καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ μοῦ εἴπῃ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ὅτι ἂν δὲν ἦλθε νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν προσοχήν μου ἐπὶ τῆς καταστάσεως, εἶναι διότι ἐγνώριζεν ὅτι θὰ μὲ εὕρισκεν ἀκολουθοῦντα διαρκῶς πολιτικὴν σπατάλης καὶ ἑπομένως ὅτι ἦτο ἄπελπι τὸ ἔργον του. Ἐρωτῶ, λοιπόν, καὶ πάλιν διατὶ παρέλειψε τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν μου καὶ νὰ ἐξετάσῃ μαζὶ μου ἂν εἶναι δυναταὶ μερικαί τινες οἰκονομίαι ὥστε νὰ μετριάσωμεν τὴν καταστροφὴν πρὸς τὴν ὁποίαν φερόμεθα; Δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ὑποτεθῇ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν—καὶ δὲν εἶναι, σᾶς βεβαιῶ, τοῦτο σχῆμα λόγου—οὐδὲ πρὸς στιγμὴν μοῦ γεννᾶται ἡ ἰδέα ὅτι τὸ ἔκαμεν ἐπίτηδες νὰ μὲ ἀφήσῃ νὰ πέσω ἔξω διὰ νὰ ἔλθῃ αὐτὸς νὰ σώσῃ τὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ θὰ ἦτο δικαιολογημένος ἂν μοῦ ἔλεγε: «Μά, φίλτατε Πρόεδρε, ἐγὼ ὅταν μοῦ ἐζήτησες τὴν συνεργασίαν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μάλιστα μετὰ ἐπιμονῆς, ἐγὼ ἔπεσα εἰς τὴν δουλειὰ—καὶ ὄντως πραγματικῶς ἀφωσιώθη στὴν δουλειὰ—καὶ δὲν εἶχα καιρὸν νὰ σκεφθῶ περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Δὲν εἶχα μελετήσῃ εἰδικῶς αὐτὰ τὰ ζητήματα καὶ δὲν εἶχα ἀνακαλύψῃ ἀκόμη ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠμπορεῖ νὰ πληρώσῃ τόσο μεγάλο ποσόν, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ οἱ δύο, τοὺς ὁποίους συνετάξαμεν εἶναι ἐγκληματικοὶ προϋπολογισμοί. Ἀλλὰ ὕστερα ποὺ ἔφυγα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἔμεινα περισσότερον ἐλεύθερος νὰ ἀπασχοληθῶ καὶ μελετήσω αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ τότε εἶδα τὴν κατάστασιν, εἶδα ὅτι φερόμεθα εἰς τὴν καταστροφήν». Ἀλλ’ ἠμπορεῖ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰ ἐλαφρυντικὰ αὐτά; Ὄχι, κύριοι, διότι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Φλωρίνης προχθὲς ὑπενθύμισεν εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1928 ἔγραψεν εἰς τὸν τύπον μὲν τὴν ὑπογραφήν του καὶ προέβλεπεν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ 1927–1928, ὁ ὁποῖος ἔφθανεν ἤδη εἰς τὸ τέρμα του ἔλλειμμα τοὐλάχιστον διακοσίων ἕως τριακοσίων ἑκατομμυρίων. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι συνειθισμένος, φαίνεται, ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως νὰ βλέπῃ τὰ πράγματα κατὰ ζεύγη, ἰσχυρίζετο τότε ὅτι καὶ ὁ ἑπόμενος προϋπολογισμὸς τοῦ 1928–1929 θά παρουσίαζεν ὅμοιον ἔλλειμμα 200–300 ἑκατομμυρίων, λοιπὸν ἀπὸ τότε εἶχε τὴν ἰδέαν ὅτι φερόμεθα πρὸς ὀγκώδη ἐλλείμματα. Ὑπελόγιζε δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1927–28 εἰς 200–300 ἑκατομμύρια, ὅταν τὸ περίσσευμα ὑπερέβη τά 600 ἑκατομμύρια, δηλαδὴ ἐπλανήθη κατὰ 800–900 ἑκατομμύρια δι’ οἰκονομικὸν ἔτος τερματισμένον σχεδὸν ὅπως συμβαίνῃ καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1929–30. Προεῖδε δὲ νέον ἔλλειμμα καὶ διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος 1928–29 ἐνῷ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἑπομένου ἔτους, ἀντὶ τοῦ ἐλλείμματος ἐκείνου τῶν 200 ἑκατομμυρίων, κατέληξεν εἰς περίσσευμα 500 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, δηλαδὴ περιέπεσε πάλιν εἰς λάθος 760–850 ἑκατομμυρίων. Ἄλλωστε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ὅταν κατὰ τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1928 ἐξήγγειλεν αὐτὰ τὰ ἐλλείμματα ἐπέπιπτε λαῦρος κατὰ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐτόνιζεν, ἄν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι ὑπάρχει πληθώρα ὑπαλλήλων περιττῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπερβαίνουν τὰς 15 χιλιάδας.

§90Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπα τοιοῦτον τι.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴπατε, ἀλλ’ ἀκοῦτε ἐδῶ. Εἶναι καλὸν νὰ ἴδωμεν τὶ ἐγράψατε τότε, ἀλλ’ εἶναι καλλίτερον νὰ κυττάξετε τὴν ἐπιστολήν μου, τὴν ὁποίαν ἐδώσατε προχθὲς εἰς τὴν δημοσιότητα, διότι ἐγὼ δυστυχῶς δὲν ἔχω ἀντίγραφον αὐτῆς, εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν, κύριοι, τὴν ὁποίαν ἔγραψα διὰ νὰ συγχαρώ τὸν κ. Ζαβιτζιᾶνον διὰ τὸ ἐνδιαφέρον ποὺ ἔδειχνε διὰ τὰ δημόσια οἰκονομικά, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον διὰ νὰ μπορέσω νὰ τὸν συγκρατήσω ἀπὸ αὐτὰς τὰς ὑπερβολάς, περὶ ὑπάρξεως τόσον τεραστίου ἀριθμοῦ ὑπεραρίθμων ὑπαλλήλων.

§92Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μοῦ εἴπατε ὅτι συμφωνοῦμεν κυρίως εἰς τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ ἡ διαφωνία μας εἶναι ὅτι πηγαίνω πιὸ πέρα ἀπὸ ὅ,τι πρέπει.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κυρίως ἡ ἐπιστολή μου ἐγράφη, ἀξιότιμε ἀρχηγὲ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, βέβαια διὰ νὰ σοῦ εἴπω ὅτι σὲ συγχαίρω, ὅτι καλὰ εἶναι αὐτὰ ποὺ λές, καὶ ἐγὼ πιστεύω ὅτι ὑπάρχουν περισσότεροι ὑπάλληλοι ἀπὸ ὅ,τι πρέπει.—τὸ εἶπα καὶ εἰς τὸ πρόγραμμά μου καὶ τὸ λέγω καὶ σήμερον—ἀλλὰ δι’ ὄνομα Θεοῦ, μάζεψε ὀλίγον τοὺς ἀριθμούς, εἶναι ὑπερβολικοὶ καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ παρέχωμεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὑπάρχουν 15.000 ἄνθρωποι περιττοὶ μέσα εἰς τὸν ὑπαλληλικὸν κόσμον. Παραμένει, λοιπόν, τὸ ἐρώτημα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν μπορεῖ νὰ δοθῇ οὐδεμία ἱκανοποιητικὴ ἀπάντησις. Διατί, κ. ἀρχηγὲ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἐσιώπησες ἐπὶ τόσον καιρὸν καὶ ἐδέχθης καὶ ὑπὸ τὴν εὐθύνην τὴν ἰδικήν σου, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ μάλιστα ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας συμμετέσχες, ὡς ἴδιον κόμμα, διατὶ ἐδέχθης νὰ ὑποβληθοῦν δύο προϋπολογισμοὶ εἰς τὴν Βουλήν, οἱ ὁποῖοι ἠξίουν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν τρία δισεκατομμύρια περισσότερα παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός; Ὅπως εἶπα καὶ πρὸ ὀλίγου οὐδὲ πόρρωθεν ὑπάρχει εἰς τὸν νοῦν μου ἡ ἰδέα ὅτι ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως τὸ ἔκαμε διὰ νὰ ἀφήσῃ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ συντριβῇ καὶ νὰ ἔλθῃ ἀκολούθως ἐκεῖνος. Αὐτὸ τὸ ἀποκρούω ἀπολύτως. Ἀλλ’ ἡ ἀληθὴς ἐξήγησις εἶνε, κύριοι, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως ὅταν ἦλθε εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ ἦλθεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν πραγματικότητα ἀνεγνώρισεν ὅτι αἱ οἰκονομίαι, αἱ περικοπαὶ τῶν δαπανῶν, ἐὰν εἶναι εὐκταῖαι θεωρητικῶς, εἶνε πρακτικῶς ἂν ὄχι ἀδύνατοι πάντοτε, ἀλλὰ δυσχερέσταται. Ἦλθε εἰς τὰ πράγματα καὶ ἦλθε εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν πραγματικότητα καὶ ἔπαυσε νὰ ὑποστηρίζῃ ὅτι 15 χιλιάδες ὑπαλλήλων μποροῦν νὰ λείψουν καὶ ἔπαυσε νὰ πιστεύῃ ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐλλείμματα χιλιάδων ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα εἶχε προβλέψῃ ὀλίγον πρίν. Εἶδεν, ὅταν ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αἱ προερχόμεναι ἀπὸ καταργήσεις θέσεων, ὅσον εὐκταῖαι καὶ ἂν εἶναι, ἂν δὲν εἶνε ἀδύνατοι εἶνε δυσχερέσταται. Ἄλλωστε δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ παραπλανῶμεν τὸν λαὸν, διὰ νὰ πιστεύῃ ὅτι ἀπὸ περικοπὰς θέσεων μποροῦμε νὰ ἐπιτύχωμεν μεγάλας οἰκονομίας. Ἐγὼ αὐτός, κύριοι εἰς τὸν προγραμματικόν μου λόγον ἤρχισα τονίζων τὴν ἀνάγκην νὰ γίνουν οἰκονομίαι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι ἐφέροντο ἀπὸ ἄλλους — διότι ἐγὼ δὲν ἐγνώριζα ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως — ὡς περιττεύοντες καὶ ἀνέφερα τὸν ἀριθμὸν τῶν 5 χιλιάδων, τὸν ὁποῖον, εἶπον, τινές ἀναβιβάζουν μέχρι 10, — ἐγὼ ἀνέφερα τὸν ἀριθμὸν 5 χιλιάδας διὰ τὸν ὁποῖον καὶ φέρω τὴν εὐθύνην καὶ εἶπον ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ περικόψωμεν τὰ περιττὰς θέσεις, διότι εἶνε καὶ τόσον ἔντονος ἡ ἀξίωσις τῆς δημοσίας γνώμης, ὥστε εἶνε δύσκολον νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὸν λαὸν νὰ ὑφίσταται τὰ βάρη τῆς φορολογίας αὐτῆς τῆς ἐπαχθοῦς, ὅταν δὲν κάμνωμεν πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὑπαλληλικοῦ προσωπικοῦ. Κύριοι, τὸ σημεῖον τοῦτο εἶνε, δύναμαι νὰ εἴπω μετά τινος ὑπερηφανείας, εἶνε τὸ μόνον σημεῖον τοῦ προγράμματός μου, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσα κατὰ τὸ εἰκοσάμηνον διάστημα τῆς κυβερνήσεώς μου νὰ ἀνταποκριθῶ ἐντελῶς πρὸς τὰς δοθείσας ὑποσχέσεις. Δὲν ἀπελπίζομαι ἀκόμη, ἀλλὰ μέχρι σήμερον τοὐλάχιστον δὲν κατώρθωσα νὰ ἀνταποκριθῶ παντελῶς, Πρέπει νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀπὸ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις μου ἓν μέρος εἰς τὸ ὁποῖον ἔλεγα ὅτι δύνανται νὰ ληφθοῦν «μέτρα τινά, τὰ ὁποῖα θὰ διηυκόλυνον τὴν ἑκουσίαν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπομάκρυνσιν ἐνίων ἐκ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἠσφάλιζαν οἰκονομίας τινάς». Ἀνέγνωσα τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ τοῦ προγραμματικοῦ μου λόγου, ἵνα σᾶς πείσω ὅτι μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 5 χιλιάδων τοὺς ὁποίους ἐμνημόνευσα περιελάμβανον καὶ τὰς θέσεις τῶν στρατιωτικῶν, ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους ἐψηφίσθη ἤδη ὁ νόμος περὶ ἑκουσίας ἐξόδου ἐκ τοῦ στρατεύματος Εὐτυχῶς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου περιωρίσαμεν τὰς θέσεις μεταξὺ στρατοῦ, στόλου καὶ χωροφυλακῆς κατὰ χίλια περίπου πρόσωπα καὶ πρέπει νὰ δηλώσω τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὅτι εἶμαι εὐγνώμων πρὸς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν στρατιωτικῶν μας δυνάμεων, διότι εἶναι οἱ μόνοι ἀρχηγοὶ μεγάλων ὑπηρεσιῶν τοῦ κράτους, οἱ ὁποῖοι ἐβοήθησαν τὴν κυβέρνησιν ὅπως ἐπιτύχῃ αὐτὰς τὰς περικοπάς. Δυστυχῶς ἡ ἐπιτροπὴ ἡ μεγάλη τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἕως τώρα δὲν μᾶς ἔφερε εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν ἐπετύχομεν μόνον τὴν μείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων κατὰ χιλίους. Ὁ συνάδελφός μου ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν πρωΐαν ἀνέφερε τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ὑπαλλήλων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε καὶ πάλιν νὰ τοὺς ἀναφέρω καὶ ἐγώ, διότι τοὺς ἔχω ἴσως μᾶλλον ἀπηκριβωμένους τὴν στιγμὴν αὐτήν, στηρίζονται δὲ ἐπὶ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἔδωκε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Παίρνω τὴν 31ην Δεκεμβρίου τοῦ 1927 διὰ νὰ τὴν συγκρίνω μὲ τὴν 31)12)29. Ὁ συνάδελφός μου ὁ κ. Μαρῆς συγκρίνει τὸν Ἰούλιον τοῦ 1928 μὲ τὴν 12ην Δεκεμβρίου τοῦ 1930. Θὰ ἦτο βεβαίως εὐκταῖον νὰ εἴχομεν τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς, διότι ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ ἐποχὴ μᾶς βαρύνει. Ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ ἀριθμοὶ τοῦ Ἰουλίου δὲν ἠμποροῦν νὰ συγκριθοῦν μὲ τοὺς τοῦ Δεκεμβρίου, διότι δὲν ἀφαιροῦνται οἱ ἀποθανόντες καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ἐκλιπόντες ὑπάλληλοι.

§94Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ τὸ σημείωμα τοῦτο περιέχεται εἰς τὴν ἔκθεσίν μου.

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν τὸ σημείωμα τοῦτο, τὸ ἰδικόν σας παίρνω καὶ συγκρίνω. Ἦσαν τῷ 1927 τακτικοὶ ὑπάλληλοι 36173, ἔκτακτοι 3.880, ὁλικὸς ἀριθμὸς 40.053. Τὴν 31ην Δεκεμβρίου 1929 τακτικοὶ ὑπάλληλοι 38.302, ἔκτακτοι ὑπάλληλοι 2.400, ὁλικὸς ἀριθμὸς 40.702. Δηλαδὴ ἔχομεν αὔξησιν ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων κατὰ 667. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, κύριοι, ὅτι τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι μακρὰν τοῦ νὰ φανῶ πιστὸς εἰς τὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἔδωκα ἐπὶ τῆς προσπαθείας πρὸς περιορισμὸν ὅσον τὸ δυνατὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ηὔξησα αὐτοὺς κατὰ 667. Διατί; Θὰ ἐξηγήσω ἀκριβῶς, διατί, ἐνῷ ὑπεσχέθην νὰ περιορίσω ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων, εἰς ἄλλο μέρος τοῦ προγραμματικοῦ λόγου μου ἐκήρυξα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι θὰ διαθέσω ὅλον τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν καὶ διὰ τὴν γεωργίαν καὶ διὰ τὴν ὑγείαν καὶ διὰ τὴν παιδείαν. Δὲν μπορεῖτε λοιπόν, ἐὰν εἰς τοὺς κλάδους αὐτοὺς ηὔξησαν οἱ ὑπάλληλοι νὰ τοὺς καταλογίσετε καὶ νὰ εἴπετε ὅτι ἠθέτησα τὰς ὑποσχέσεις τὰς δοθείσας. Ἐὰν ἀφαιρέσετε τοὺς ὑπαλλήλους αὐτούς, θὰ εὕρετε ὅτι ἐμειώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἄλλων κλάδων. Ἐν τῷ μεταξὺ λοιπόν, κύριοι, τῶν δύο αὐτῶν ἐτῶν, ἀπὸ Δεκεμβρίου τοῦ 1927 μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1929 ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων τῆς ὑγείας κατὰ 51 τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ 722. Μὴ τρομάζετε ὑποθέτοντες ὅτι πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων πολιτικῶν Πρόκειται εἰδικῶς περὶ ἀστυνομικῶν. Ηὐξήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἀστυνομικῶν κατὰ 722 καὶ δὲν πιστεύω νὰ μοῦ εἴπετε σεῖς, ὀλιγώτερον δὲ παντὸς ἄλλου ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ὅτι κακῶς ἐκάμαμεν αὐξήσαντες τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων ἀφοῦ ἐκεῖνος τοὺς ηὔξησεν μὲ τὴν εὐλογίαν μου καὶ δὲν μποροῦσε νὰ κάμῃ ἄλλως. Εἶναι λοιπὸν ἡ ἐν τῷ μεταξὺ αὔξησις 722 ὑπαλλήλων τῆς ἀστυνομίας, 51 τῆς ὑγείας, 223 τῆς γεωργίας, 506 τῆς παιδείας τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι, τὰ 9)10 ἦσαν δημοδιδάσκαλοι.

§96Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἐξακολουθεῖ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀνεπαρκής, διότι διαθέτομεν ἕνα δημοδιδάσκαλον πρὸς 100 μαθητάς.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μᾶς κατήγγειλαν προχθές, νομίζω ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ὅτι ἔχομεν ἕνα διδάσκαλον διὰ 15 μαθητάς. Προχωρῶ τώρα. Ηὐξήθησαν οἱ ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἱ ταμειακοὶ κατὰ 399, αὔξησις τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν ὄχι ἡ διάθεσις ἡμῶν πρὸς σπατάλην, ἀλλ’ ἡ προσπάθεια ὅπως ἀνταποκριθοῦμε πρὸς τὴν ἐνημέρωσιν τοῦ ἐφοριακοῦ κλάδου, διότι εἴμεθα ἀποφασισμένοι ἀπὸ τοῦ τρέχοντος ἔτους κανεὶς φόρος νὰ μὴ μένῃ ἀβεβαίωτος πέραν τῆς οἰκονομικῆς χρήσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει καὶ νὰ μὴ ἐξακολουθῇ συμβαῖνον ἐκεῖνο ποὺ συνέβαινε εἰς τὸ παρελθόν, νὰ βεβαιοῦται μετὰ δεκαετίαν φόρος ἐναντίον ἀνθρώπων, τῶν ὁποίων ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις ἔπαυσε νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἐποχὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρεται ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, κύριοι, ἀνέρχονται εἰς 1901 καὶ ἂν ἀφαιρέσετε ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τοὺς 667 ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι σήμερον περισσότεροι παρὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1927, θὰ εὕρετε ὅτι περιωρίσαμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων κατὰ 1234 καὶ ἐὰν προσθέσετε εἰς αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τοὺς 1000 ἀξιωματικούς, θὰ ἴδετε ὅτι ἐκ τῶν 5000 ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους ἀνέφερα εἰς τὸν πρόγραμματικόν μου λόγον, ὡς δυναμένους νὰ περιορισθοῦν, θὰ εὕρετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον εἰκοσάμηνον τῆς Κυβερνήσεώς μου κατωρθώθη νὰ περιορίσωμεν τὸν περισσεύοντα αὐτὸν ἀριθμὸν κατὰ 40%. Ἀλλά, κύριοι, θὰ ἐπιμείνω ἀκόμη ὀλίγον ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ποῖαι εἶναι αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, καθυστεροῦντες κατὰ τοῦτο μέχρι σήμερον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματός μας; Διατὶ δὲν ἀπομακρύναμεν 2766 ἀκόμη ὑπαλλήλους ποὺ πρέπει ν’ ἀπομακρυνθοῦν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς 5000; Ξέρετε, κύριοι, ὅτι ὁ μέσος μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων μας εἶναι 36.000 δραχμαὶ τὸν χρόνον καὶ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν εἶναι καλὸν νὰ τὸν γνωρίζουν ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποροῦν ὁσάκις γίνεται σκέψις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἢ μᾶλλον ὁσάκις μανθάνουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη, ὅταν αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέψουν, ν’ αὐξήσῃ τοὺς μισθούς, ὅπως ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Εἶναι λοιπὸν 36.000 δραχμαὶ ὁ μέσος ὅρος τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων. 2766 ὑπάλληλοι τοὺς ὁποίους δὲν κατωρθώσαμεν ἀκόμη νὰ περικόψωμεν ἀπαιτοῦν δαπάνην 99.500.000, ἂς εἴπωμεν 100 ἑκατομμυρίων τὸν χρόνον. Ὅταν κατορθώσωμεν νὰ περικόψωμεν καὶ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτούς, νομίζω ὅτι ὅλοι ἀνεγνώρισαν ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ τοὺς πετάξωμε στὸ δρόμο, ἀλλὰ θὰ ἀναγκασθοῦμε νὰ τοὺς δώσωμε μισθὸν διαθεσιμότητος. Ἡ οἰκονομία λοιπὸν τῶν ἐξόδων, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν περικοπὴν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, ἀντιπροσωπεύει 33 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Δὲν λέγω, βέβαια, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον λόγου καὶ αὐτὸ τὸ ποσόν. Ἀλλὰ βέβαια τὰ 33 ἑκατομμύρια δραχμῶν—τὰ ὁποῖα ἄλλωστε δὲν θὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον διότι θὰ διατεθοῦν εἰς αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων πέραν τῆς ὑπεσχημένης ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1928 αὐξήσεως—δὲν θὰ μετέβαλλον οὐσιωδῶς τὴν κατάστασιν καὶ ἂν ἐξοικονομοῦντο, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει μὲ τὰ 33 αὐτὰ ἑκατομμύρια μπορούσαμε νὰ ἀναπληρώσωμεν τὰ 3.500.000.000 ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἔχει τὴν εὐγενῆ φιλοδοξίαν νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἐλπίζω, κύριοι, ὅτι μέχρι τέλους τῆς τετραετοῦς περιόδου ἀπὸ τῆς ἀνόδου εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως θὰ κατορθωθῇ ἡ δοθεῖσα ὑπόσχεσις ἐν σχέσει πρὸς τὸν περιορισμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων νὰ ἐκπληρωθῇ, εἰ δυνατὸν μέχρι κεραίας. Ἡ ὀργάνωσις τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς ἀποκεντρώσεως ἔχει ἀνάγκην ὑπαλλήλων ἔξω τοῦ κέντρου καὶ ἐλπίζομεν πολὺ ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ χρησιμοποίησις τῶν ὁπωσδήποτε περισσευόντων ὑπαλλήλων τοῦ κέντρου διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὥστε νὰ μὴ προσλάβωμεν καὶ ἐκεῖ νέους ὑπαλλήλους. Ἀλλά, κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι διὰ καλῆς διοικήσεως θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐλαττώνωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἀλληλοδιαδόχως τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δὲν εἴμεθα δυστυχῶς εἰς θέσιν νὰ δώσωμεν διὰ τὸ μέλλον αὐτὴν τὴν παρήγορον εἰκόνα εἰς τὸν ἀπὸ τὰ βάρη τῶν φόρων πιεζόμενον λαόν. Ὁ λαὸς ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ὅτι καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων θὰ αὐξηθῇ εἰς τὸ μέλλον, ἐφόσον ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων ὡς ἐκ τῆς σπουδαιότητος, τὴν ὁποίαν κατέλαβον τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα καὶ ἡ ζωὴ τῶν λαῶν, ἐπιβάλλει τὴν διαρκῆ ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν κοινωνικὴν καὶ οἰκονομικὴν ζωήν. Ἔργον τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης των καὶ τῶν καθηκόντων των, εἶναι νὰ μὴ στέργουν εἰς τὴν αὔξησιν αὐτὴν πρὶν ἢ ζυγίσουν ἐπαρκῶς ὅλους τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι προβάλλονται ὑπὲρ τῆς νέας δαπάνης. Τὸ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κάμνει τὴν ζύγισιν αὐτὴν μὲ ὅλην τὴν εὐσυνειδησίαν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς μίαν Κυβέρνησιν, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ τὸ διεκδικήσω μὲ ὑψηλὸν τὸ μέτωπον. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν σοβαρῶς νὰ ἰσχυριζώμεθα ὅτι δυνάμεθα νὰ περικόψωμεν τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὰ ⅔ τῶν σημερινῶν. Βέβαια, κύριοι βουλευταί, ἐὰν ἡ Κυβέρνησίς μου ἤθελε νὰ κάμῃ πολιτικὴν ἐντυπώσεως θὰ ἠδύνατο νὰ μὴ διαθέσῃ 750.000.000 δραχμῶν ἐκ τῶν ταμείων τοῦ Κράτους, ὑπὲρ τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, νὰ ἱδρύσῃ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν μὲ βάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον τεθῆ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος. Θὰ ἠδύνατο νὰ μὴ διαθέσῃ εἰς δύο ἀλλεπάλληλα ἔτη 200.000.000 δραχμῶν διὰ τὴν οἰκοδομὴν νέων σχολικῶν ὑγιεινῶν κτιρίων, νὰ μὴ διαθέσῃ 150.000.000 δραχμῶν διὰ τὰ στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα καὶ νὰ μὴ διαθέσῃ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διέθεσε διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς γεωργίας καὶ διὰ τὴν ὑγείαν. Θὰ μποροῦσε νὰ μὴ διαθέσῃ τὰ περισσεύματα πρὸς τοιούτους σκοποὺς καὶ νὰ ἔλθῃ νὰ κάμῃ μεγαλειτέρας ἐλαττώσεις τῶν φόρων, αἱ ὁποῖαι ὅμως θὰ ἦσαν προσωριναί, διότι δὲν πρόκειται περὶ παγίων εἰσοδημάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ περὶ ἐκτάκτων πλεονασμάτων. Ἀλλὰ θὰ ἐξυπηρετεῖτο οὕτω καλλίτερα τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς Χώρας; Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐξυπηρετοῦμε καλλίτερον τὸ συμφέρον τῆς Χώρας διὰ τῆς ἰδικῆς μας πολιτικῆς, ἡ ὁποία, ἄλλωστε, ἔχει ἐγκριθῆ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδηλώσαμεν ρητῶς ὅτι θὰ δαπανήσωμεν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα ποσὰ διὰ τὴν γεωργίαν, διὰ τὴν ὑγείαν, διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Νομίζομεν ὅτι δαπανῶντες τὰ περισσεύματα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τοιούτους σκοποὺς καὶ ἀρχίζοντες συγχρόνως νὰ ἐλαττώνωμεν βαθμιαίως τοὺς φόρους ἀκόμη καὶ εἰς ἐποχὴν παγκοσμίου οἰκονομικῆς κρίσεως, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν ἐκθέτομεν εἰς κανένα κίνδυνον τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξυπηρετοῦμε κατὰ τὸν καλλίτερον δυνατὸν τρόπον τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θεωρῶ ὅτι εἶμαι συνεπὴς εἰς τὸ πρόγραμμά μου. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι μπορεῖ νὰ ἀκολουθηθῇ καὶ ἄλλο σύστημα. Ἡ Κυβέρνησις ὁπωσδήποτε ἠκολούθησε ταύτην. Πάντως εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ συζήτησις καὶ θὰ ἦτο ἀβλαβής. Ἀλλ’ ἡ καταγγελία, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουν ἐλλείμματα καὶ μάλιστα ὀγκώδη, διαδεχόμενα ἄλληλα εἰς δύο συνεχῆ ἔτη, ἡ προσπάθεια τῆς δημιουργίας γνώμης ὅτι αἱ δημόσιαι δαπάναι δύνανται νὰ περιορισθοῦν κατὰ 3.500 ὅλα δισεκατομμύρια, ὅταν συνδυασθοῦν μὲ τὰς μαύρας προβλέψεις, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέλλον τῆς σταθεροποιήσεως, ταῦτα πάντα, κύριοι, δημιουργοῦν κατ’ ἐμὲ κινδύνους διὰ τὴν Χώραν. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι τοὺς κινδύνους αὐτούς, τοὺς ὁποίους θὰ εἴπω εἰς τί συνίστανται, δημιουργεῖ τὸ κόμμα τῆς ἀκροτάτης δεξιᾶς, τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰς πᾶσαν περίστασιν δὲν ἐσήμανε μόνον τοὺς ὑπάρχοντας κινδύνους τοῦ κομμουνισμοῦ ἀλλὰ καὶ ἐξώγκωσεν αὐτούς. Καὶ λέγω ὅτι ταῦτα ἀποτελοῦν κίνδυνον, διότι ἂν ἤθελε πιστευθῇ ἀπὸ κάπως μεγάλην μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὅτι πραγματικῶς ὅλη αὐτὴ ἡ ἡρωϊκὴ προσπάθεια καὶ ὅλων τῶν ἄλλων πολιτικῶν κομμάτων, ὅσα ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὴν δικτατορίαν, καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ στέργοντος νὰ φέρῃ τὰ δυσβάστακτα ἀληθῶς βάρη διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν οἰκονομικήν του ἀνασυγκρότησιν, ἐὰν ἐπίστευεν ὁ Λαὸς ὅτι ὅλα αὐτὰ καταλήγουν εἰς ἔλλειμμα 1.000.000.000 διὰ τὸ παρὸν καὶ ἄλλο τόσον διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἐὰν ἐγίνετο πιστευτὸν ἀπὸ σημαντικὴν μερίδα τοῦ Λαοῦ ὅτι ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτὸν 3½ δισεκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος περισσότερα βάρη παρ’ ὅσα σηκώνει νὰ πληρώσῃ, ἐάν, λέγω, ἤθελον πιοτευθῇ αὐτὰ ἀπὸ οὐσιῶδες μέρος τῆς κοινῆς γνώμης, ἐσκέφθη ποτὲ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ποῖον ἠμπορεῖ νὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Θὰ ἤμην εὐτυχής, κύριοι, ἂν τὸ ἀποτέλεσμα τοιαύτης γνώμης, ἡ ὁποία θὰ ἐγεννᾶτο εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν θὰ ἦτο νὰ ἐξεγερθῇ κατὰ τῆς Κυβερνήσεώς μου καὶ κατὰ τῶν Κυβερνήσεων ὅλων τῶν ἀστικῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκυβέρνησαν τὴν Χώραν εἰς τὸ παρελθὸν διὰ νὰ μᾶς σαρώσῃ, ἀφοῦ ἀποδεικνύεται ὅτι τόσα ἔτη τὸν ἐβάλαμε νὰ πληρώσῃ περισσότερα ἀπὸ ὅσα πρέπει καὶ νὰ καλέσῃ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως διὰ νὰ φέρῃ τὴν σωτηρίαν. Θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχής, ἀλλὰ τὸ φαντάζεται ὁ ἀρχηγὸς τοῦ δεξιωτέρου κόμματος εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι αὐτὸ θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα καὶ δὲν ἐννοεῖ ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τοιούτων ἰδεῶν διαδιδομένων εἰς τὸν Λαὸν καὶ πιστευομένων ὑπ’ αὐτοῦ, μόνον ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο νὰ φέρῃ κοινωνικὴν ἀνατροπήν; Διότι, ἂν ἠλήθευεν ὅτι ὅλοι οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοί, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὸ 1925 ἦσαν τοσοῦτον ἀσυνείδητοι ὥστε ἔβαλαν τὸν Λαὸν νὰ πληρώσῃ ἐτησίως 3½ δισεκατομμύρια περισσότερα παρ’ ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πληρώνῃ, τὸ μόνον συμπέρασμα θὰ ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κομμουνισμός, νὰ διασπείρῃ δηλαδὴ ὅτι τὸ σημερινὸν καθεστὼς εἶναι διεφθαρμένον καὶ δὲν μένει παρὰ νὰ φέρωμεν τὰ Σοβιὲτ διὰ νὰ σώσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Πῶς ὁ εὐφυέστατος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος δὲν τὰ βλέπει αὐτὰ τὰ πράγματα; Κύριοι, ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγάλους κινδύνους κατὰ τῶν ὁποίων παλαίομεν καθημερινῶς εἶναι ἡ ἔλλειψις τοῦ αἰσθήματος τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχουν οἱ δημοσιογράφοι τῆς Χώρας—δὲν ἐννοῶ ὅλους, βέβαια, τοὺς δημοσιογράφους, οὔτε εὐτυχῶς τὴν πλειοψηφίαν ἐξ αὐτῶν. Ἀλλὰ μία ἀρκετὴ μερὶς τοῦ τύπου δὲν ἔχει καμμίαν συναίσθησιν τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ γεγονὸς ὅτι κρατοῦν τὸν κάλαμον καὶ δύνανται νὰ γράφουν καθημερινῶς, ὅ,τι τοὺς περάσῃ ἀπὸ τὸ κεφάλι καὶ νὰ τὸ διασπείρουν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἀναγνωσθοῦν κατὰ χιλιάδας τὰ ἔντυπά των. Αὐτός, κύριοι, εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγαλειτέρους κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχει κάθε πολιτεία, πρὸ πάντων κάθε δημοκρατικὴ πολιτεία, καὶ μὲ τὴν ἔννοιαν «δημοκρατικὴ πολιτεία» ἐννοῶ ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεξαρτήτως τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος ὁ Λαὸς ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὸς νὰ κανονίζῃ τὰ κοινά. Ἀλλ’ ἂν, κύριοι, εἰς τὸν κίνδυνον τοῦτον προστεθῇ καὶ ὁ ἄλλος κίνδυνος πολιτικῶν ἀνδρῶν — καὶ μάλιστα νέων πολιτικῶν ἀνδρῶν — οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν συνείδησιν τῆς εὐθύνης τῶν πράξεων καὶ λόγων των, καὶ οἱ ὁποῖοι μποροῦν νὰ ἐξαγγέλλουν, ἄνευ τῆς συνειδήσεως αὐτῆς τῶν εὐθυνῶν, ἀγγέλματα, ὅμοια μ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξήγγειλεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας, τότε ἀληθινά, κύριοι τὸ μέλλον μας διαγράφεται ἀνησυχητικόν. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως δὲν ἐνόμισε καθῆκον του κἄν — ἀφοῦ παρεσύρθη ἀπὸ τὴν σπουδὴν νὰ ἐξαγγείλῃ τὴν ἀνακάλυψιν τοῦ οἰκονομικοῦ του συμβούλου εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν — ὅταν ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ἀντελήφθη ὅτι, ὅλα τὰ ἐλλείμματα ἦσαν ἀνύπαρκτα καὶ ὅτι ἀντ’ αὐτῶν ὑπῆρχον περισσεύματα ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων, δὲν ἐθεώρησε καθῆκον του νὰ ἔλθῃ εἰλικρινῶς καὶ νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου: «Παραδέχομαι, κύριοι, ὅτι ἔκαμα λάθος, ὅλοι κάμνουν λάθη καὶ ἐπικαλοῦμαι πρὸς δικαιολογίαν μου τὸ γεγονὸς ὅτι, ἀπὸ ὅλους τὰ περισσότερα, ὅπως ὁμολογεῖ τοὐλάχιστον, τὰ κάμνει ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως». Μποροῦσε, κύριοι, πολὺ καλὰ νὰ τὸ εἴπῃ. Καὶ τοῦτο ἐπέβαλλε τὸ καθῆκον του. Δὲν τὸ εἶπεν ὅμως. Ἐμάσσησε τὰ λόγια του ὅταν ἐστενοχωρήθη ἀλλὰ δὲν τὸ εἶπε. Καὶ ἡ ἐντύπωσις παρέμεινεν ὅτι πράγματι ἔχομεν ἔλλειμμα ἐφέτος 1000 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι τὸ ἀπειλούμενον ὅμοιον ἔλλειμα διὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, μπορεῖ νὰ περιορισθῇ μόνον ἐὰν θελήσωμεν νὰ φωτισθῶμεν ἀπὸ τὴν σοφίαν τὴν ὁποίαν μᾶς μετέδωσαν αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ γενομένη συζήτησις εἰς τὸν περίβολον τοῦτον θὰ διαλύσῃ κάθε ἀνησυχίαν, τὴν ὁποίαν ἐνέσπειραν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὰ ἀγγέλματα τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ἀκολουθῇ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀκράδαντον πεποίθησιν εἰς τὸ μέλλον, ὄχι ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὰ βλέπουν ὅλα μαῦρα καὶ σκοτεινὰ ἐπικαλούμενοι δῆθεν ὡς σωτήριον πρᾶγμα τὸ νὰ βλέπῃς πράγματα μαῦρα καὶ σκοτεινά. Σωτήριον πρᾶγμα εἶναι νὰ τὰ βλέπῃς ὅπως εἶναι καὶ νὰ μὴ τὰ παριστᾷς ψευδῶς. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται νὰ παρεκκλίνῃ ἀπὸ αὐτὸ χειροτέρα παρέκκλισις εἶναι ἡ παρέκκλισις πρὸς τὴν ἀπαισιοδοξίαν, ὅταν μάλιστα δὲν ἀρκεῖσαι νὰ τὴν ἔχῃς ὡς μέτρον τῶν ἀποφάσεών σου ὡς κυβερνήτου ἢ ὡς μέλος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἀλλὰ ζητῇς νὰ τὴν μεταδώσῃς εἰς τὸν λαόν. Ἄλλως, κύριοι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ ὁ ἀρχηγὸς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὡς ἕνας ἰδεολόγος αἰσιόδοξος ὁ ὁποῖος ἀρκεῖται νὰ εἶναι ἐξαπλωμένος εἰς τὸ κρεββάτι του νὰ κάνῃ ὡραῖα ὄνειρα καὶ νὰ φαντάζεται ὅτι ὁ κόσμος θὰ πηγαίνῃ κάθε ἡμέραν ἀπὸ τὸ κακὸ εἰς τὸ καλλίτερον. Εἶμαι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος εἰς τὴν αἰσιοδοξίαν τὴν βαθεῖαν ἡ ὁποία μὲ ἐμπνέει συνδέω καὶ ἐργασίαν ἡ ὁποία θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ὑπερβολική, ἀλλὰ βέβαια δὲν εἶναι κατωτέρα τῶν δυνάμεων τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ ἄνθρωπος τῆς ἡλικίας μου. Ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὅτι δίδω, καθ’ ὃ ἔχω καθῆκον, τὸ παράδειγμα καὶ εἰς τοὺς ὁμηλίκους καὶ εἰς τοὺς νεωτέρους. (χειροκροτήματα). Ἐργάζομαι, κύριοι, ἐμπνευσμένος ἀπὸ τὴν αἰσιοδοξίαν αὐτήν, ἀναζητῶν καθημερινῶς νὰ τὴν μεταδώσω εἰς τὸν λαόν, διότι μοῦ εἶναι καὶ τοῦτο ἀναγκαῖος παράγων διὰ νὰ φθάσωμεν ταχύτερον εἰς τὴν οἰκονομικήν μας ἀνασυγκρότησιν. Τὰ ἤδη ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα, κανένας καλῆς πίστεως συζητητὴς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι εἶναι παρήγορα. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἕνα εἶδος δυναμόμετρον, τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς δεικνύῃ ποία ἦτο ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος πρὸ εἴκοσι μηνῶν καὶ ποία εἶναι σήμερον, ἡ μέχρι σήμερον ἐπιτελεσθεῖσα πρόοδος, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὅλους καὶ αὐτὸν ἀκόμη τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Προοδευκῆς Ἑνώσεως θὰ ἐγέμιζε χαράν. Θὰ ἐβλέπομεν ἀπὸ τὸν δείκτην τοῦ δυναμομέτρου αὐτοῦ, τὴν σοβαρότητα τῆς γενικῶς ἐπελθούσης ἐξυγιάνσεως. Ἡ ἑδραίωσις τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας τὴν ὁποίαν ἔδωκε τὸ κτύπημα τὸ ἀποτελεσματικὸν τῆς ληστείας ἡ ἐξωτερικὴ ἀσφάλεια τὴν ὁποίαν τῆς δίδει ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐγκρίνουν, εὐτυχῶς, ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς χώρας— ἔχομεν τοὐλάχιστον τὴν παρηγορίαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ κόμμα τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως δὲν διαφωνεῖ ἀπὸ τὸν ἄλλον πολιτικὸν κόσμον—ἡ ἀφοσίωσις τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ ἔργα των ἡ ἐπιμονὴ τοῦ Κράτους ὅπως μὴ ὑφίσταται τὰς πιέσεις τῶν διαφόρων ὠργανωμένων ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι διαρκῶς ἐπιτίθενται πρὸς ἐπιβολὴν τῶν ἀντιλήψεών των, ἐπὶ ζημίᾳ καὶ βλάβῃ τῶν γενικῶν συμφερόντων, ἡ ὁριστικὴ ἐξασφάλισις τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἤδη ἐπὶ τρία κατὰ σειρὰν ἔτη, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς κίνδυνος νὰ ἴδωμεν τιθεμένην ἐν κινδύνῳ ἐφ’ ὅσον τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας διοικοῦνται καθ’ ὃν τρόπον διοικοῦνται σήμερον, ἡ ρύθμισις τῶν πολεμικῶν χρεῶν τῆς Ἑλλάδος ἡ ὁποία ἐπέτρεψε νὰ ἀποσείσωμεν ἀπὸ τοὺς ὤμους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὰ ἀδίκως ἐπιβληθέντα εἰς αὐτὸν βάρη, καὶ ἡ σήμερον ἢ μᾶλλον ἡ ἀπὸ πέρυσιν ἀρξαμένη ἐλάφρυνσις τῆς φορολογίας τὴν ὁποίαν, ἄλλωστε, δὲν εἴχομεν ὑποσχεθῆ διὰ τοῦ προεκλογικοῦ μας προγράμματος, ὅλα αὐτά, κύριοι, εἶναι ἱκανὰ πραγματικῶς διὰ νὰ ἐμπνεύσουν τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι ἡ γενομένη ἐργασία ἔχει ἀπόδοσιν καὶ δὲν γίνεται ἐπὶ ματαίῳ. Ἡ κραυγή, κύριοι, «κάτω οἱ φόροι» θὰ ἦτο ἀνοησία. Καὶ μολονότι τὸ κόμμα τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως δὲν ἔδωκε τὸν τύπον αὐτὸν εἰς τὰ κηρύγματά του ἡ οὐσία εἶναι ὅτι ζητοῦμεν, ὅτι φωνάζομεν «κάτω οἱ φόροι», ὅταν ἐρχώμεθα καὶ λέγομεν ὅτι ἠμποροῦμε νὰ περικόψωμεν κατὰ 3½ χιλιάδες ἑκατομμύρια τὰ βάρη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ὁδὸς τῆς σωτηρίας σήμερον εἶναι ἡ συνέχισις τοῦ δρόμου, εἰς τὸν ὁποῖος εἰσῆλθεν ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῆς καταργήσεως τῆς δικτατορίας. Ἐξασφαλίσαντες τὰ δημόσια οἰκονομικά, ἐξασφαλίσαντες σταθερὸν νόμισμα, διότι εἶναι σταθερὸν παρ’ ὅλας τὰς μαύρας ἀπαισιοδοξίας τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἐξασφαλίσαντες λέγω, τὰ δημόσια οἰκονομικὰ καὶ σταθερὸν νόμισμα βαίνομεν μὲ ταχύτερον βῆμα πρὸς τὴν ὁριστικὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν ἰδιωτικῶν οἰκονομικῶν. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἐλαττώνομεν κατ’ ἔτος τὸ δημόσιον χρέος μας κατὰ 1½ δισεκατομμύριον δραχμὰς μᾶς παρέχει ὅλην τὴν ἐλαστικότητα, μᾶς παρέχει ὅλα τὰ μέσα ὅπως ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀνακούφισιν τῶν βαρῶν τοῦ λαοῦ ἐντὸς τῶν ὁρίων πολιτικῆς ἐντίμου, μὴ φθανούσης εἰς τὴν ἀποκήρυξιν τῶν δημοσίων χρεῶν. Ἐνσπείροντες τὴν ἀπογοήτευσιν, ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου, μόνον τρικυμίας θὰ γεννήσωμεν καὶ πρὸ παντὸς τρικυμίας τὰς ὁποίας ἡ ἀκροτάτη δεξιὰ εἶναι ἡ φοβουμένη ἐκ παντὸς τρόπου. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, παρουσιάζουσα τὸν τρίτον προϋπολογισμὸν ἀπὸ τῆς ἀνόδου της εἰς τὴν ἀρχὴν μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ οὗτος θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀσφαλέστατον ἰσοζύγιον εἶναι διὰ τοῦτο ὑπερήφανος. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μὴ κατέλθω ἀπὸ τὸ βῆμα πρὶν ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὸν συνάδελφόν μου ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν διοικεῖ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Εἶμαι εὐτυχὴς διότι ἐνεπιστεύθην εἰς τόσον στιβαρὰς χεῖρας τὰ δημόσια οἰκονομικὰ καὶ διότι ἠμπορῶ νὰ κοιμῶμαι ἥσυχος ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶ μίαν πρωΐαν μὲ ὅλα μὲν τὰ ἄλλα νὰ πηγαίνουν καλά, μὲ τὰ οἰκονομικὰ δὲ καταβαραθρωμένα διότι τότε τίποτε δὲν θὰ στέκῃ εἰς τὴν θέσιν του. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιος ὁ ἔπαινος αὐτὸς τὸν ὁποῖον ἀπευθύνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς τὸν τόσον δύστροπον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν (χειροκροτήματα). Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κύριοι βουλευταί, ὀλίγον πρὶν κατέλθῃ ἀπὸ τὸ βῆμα ἐξέφρασε τὴν ἐλπίδα, σχεδὸν τήν βεβαιότητα ὅτι ὅταν θὰ συμπληρωθῇ ἡ περίοδος τῆς ἀρχῆς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ θὰ κληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ κρίνῃ τὸ ἔργον μας, θὰ τὸ ἐπιδοκιμάσῃ καὶ θὰ μᾶς ἐπιβάλῃ διὰ μίαν ἀκόμη τετραετίαν τὸν ζυγὸν τῆς ἐξουσίας. Φοβοῦμαι, κύριοι, μήπως αἱ ἐλπίδες τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπαληθεύσουν. (χειροκροτήματα). Λέγω φοβοῦμαι, διότι δὲν ἀποβλέπω κατὰ τὸ πρῶτον τοὐλάχιστον λόγον, εἰς τὴν μετὰ τὸ τέλος τῆς τετραετίας ἐπιδοκιμασίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὄχι διότι, ὅπως εἶπον, δὲν ἀποβλέπω εἰς τοῦτο κατὰ πρῶτον λόγον. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἀποβλέπω κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ προγράμματός μου. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θυσιάσω ἐν ἀνάγκῃ τὸν πρῶτον σκοπὸν διὰ νὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐπιτύχω τὸν δεύτερον. Θέλω νὰ διατηρήσω ὅλην τὴν ἠρεμίαν τῆς ψυχῆς, ὥστε νὰ δύναμαι νὰ κρίνω εἰς ἑκάστην περίστασιν τὰ ζητήματα ὅλως διόλου ἀντικειμενικῶς, χωρὶς νὰ ἐπηρεάζωμαι ἀπὸ τὴν σκέψιν ποῖα μπορεῖ νὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς λαμβανομένου μέτρου ἐπὶ τῆς ψήφου τῆς αὐριανῆς ἢ τῆς μεθαυριανῆς. Ὅπως εἶπον, ἐὰν καὶ μετὰ τὴν τετραετίαν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐγκρίνων τὰ γενόμενα μὲ καλέσῃ καὶ πάλιν νὰ συνεχίσω τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔχω ἀκόμη ἀρκετὰς δυνάμεις διὰ νὰ ἀναλάβω τὸ βάρος τοῦτο, τὸ βαρὺ πράγματι διὰ τὴν ἡλικίαν μου. Ἀλλ’ ἐάν, κύριοι, μετὰ τὰς νέας ἐκλογὰς εὑρεθῶ ἐπὶ κεφαλῆς ἁπλῶς τῆς μείζονος ἀντιπολιτεύσεως σᾶς παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε ὅτι εἷς ἀναστεναγμὸς ἀνακουφίσεως θὰ βγῇ ἀπὸ τὰ στήθη μου ὄχι, ἐπαναλαμβάνω, διότι ἀποκρούω τὴν συνέχισιν τῶν ὑπηρεσιῶν μου, ἀλλὰ διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πρέπει νὰ γνωρίσῃ ὅτι ἄν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς τετραετοῦς ἐντολῆς του ἀποφασίσῃ νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἄλλους τὴν ἐντολὴν τῆς διακυβερνήσεώς του, ἐγὼ ὄχι μόνον δὲν θὰ δυσφορήσω οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον, ἀλλὰ θὰ αἰσθανθῶ ἕνα αἴσθημα φυσικώτατον χαρᾶς διότι θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναπαυθῶ ἀπὸ κόπους οἱ ὁποῖοι ἴσως ὑπερβαίνουν πράγματι τὰς δυνάμεις μου καὶ διότι θὰ μοῦ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀνακτήσω νέας δυνάμεις ὥστε νὰ ἐπανέλθω ἐν ἀνάγκῃ ἀργότερα δριμύτερος. (χειροκροτήματα). Ἐὰν λοιπόν, αἱ ἐλπίδες τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελον διαψευσθῇ καὶ εὑρισκόμην ἀρχηγὸς τῆς μείζονος ἀντιπολιτεύσεως, καὶ μάλιστα ἀρχηγὸς μιᾶς ἰσχυρᾶς ἀντιπολιτεύσεως, μία τοιαύτη ἰσχυρὰ ἀντιπολίτευσις ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν μου θὰ ἐδημιούργει κατάστασιν κοινοβουλευτικὴν ἡ ὁποία θὰ ἦτο κατ’ ἐξοχὴν ἐξυπηρετικὴ τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων, διότι θὰ ἐπέβαλλεν εἰς τὰ λοιπὰ δημοκρατικὰ κόμματα νὰ δώσουν καὶ πάλιν τὸ χέρι εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, διὰ νὰ συγκροτήσουν μίαν Κυβέρνησιν βιώσιμον. Μία τοιαύτη λύσις θὰ ἐξυπηρέτει, κατ’ ἐμέ, κατ’ ἐξοχὴν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ οὐδεμίαν βλάβην δὲν θὰ ἐφοβούμεθα ἀπ’ αὐτὴν τὴν συνεργασίαν, οὐδεμίαν βλάβην, ἀσχέτως πρὸς τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ νὰ ἐμποδίσῃ κάθε βλάβην. Περιττὸν δὲ νὰ εἴπω ὅτι ἡ συνεργασία μου ὡς ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἤθελε συγκροτηθῇ θὰ ἦτο εἰλικρινὴς μὲ τὴν εὐχὴν νὰ παραταθῇ τὸ νέον κυβερνητικὸν καθεστὼς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον χρόνον, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐξυπηρετοῦντο τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν συνεχισθῇ τοῦτο ἐπὶ μακρότατον χρόνον, διότι, ἐπαναλαμβάνω, θὰ μοῦ ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία νὰ ἀνασυγκροτηθῶ καὶ ἐγὼ ὑγιεινῶς, διὰ νὰ ἠμπορέσω, ὅταν καὶ πάλιν θὰ ἤρχετο ἡ ὥρα νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἠμπορέσω νὰ προσφέρω καὶ πάλιν τὰς ὑπηρεσίας μου μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐκεῖνος ποὺ ἀναλαμβάνει τοιαύτας εὐθύνας. Κύριοι βουλευταί, ἐτελείωσα τὸν λόγον μου. Παρετάθη οὗτος ἐπὶ ὥραν περισσοτέραν παρὰ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὑπελόγιζα καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ περιωριζόμην, ἐὰν μὲ ἀφήνατε νὰ ὁμιλήσω πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως. Λυποῦμαι διότι ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα κυρίως διὰ νὰ πλήξω ἕνα χθεσινὸν συνεργάτην καὶ φίλον, ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος μοῦ εἶναι συμπαθής, ἀλλὰ κρίνων τὸ πολιτικὸν παράπτωμα ὅπως τὸ ἀντιλαμβάνωμαι ἐγώ, ζητῶ νὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀγαπητός μου συνάδελφος ἐὰν κρίνων τὸ παράπτωμα τοῦτο ἐπικίνδυνον, ἐθεώρησα ὅτι εἶναι καθῆκον μου νὰ μὴ δείξω οὐδεμίαν φειδῶ, ἀλλ’ ἀνερχόμενος τὸ βῆμα τοῦτο νὰ εἴπω καθαρὰ πῶς ἔκανε αὐτὸ τὸ παράπτωμα μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ὅτι δὲν θὰ εὑρεθοῦν εἰς τὸ μέλλον ἄνθρωποι ἀξιοῦντες νὰ κυβερνήσουν τὴν χώραν οἱ ὁποῖοι θὰ δύνανται νὰ προβαίνουν εἰς τοιαύτας δηλώσεις, μὲ τόσον ὀλίγην συναίσθησιν τῶν εὐθυνῶν τὰς ὁποίας ἔχουν ὡς πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς χώρας. (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιάνος.

§99Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Διπλᾶ εἶναι τὰ πυρὰ τὰ ὁποῖα ἐδέχθη ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις· πυρὰ ἰσχυρὰ ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πυρὰ ἰσχυρότερα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Βουλὴ καλεῖται ἐνταῦθα, ὡς καὶ πᾶς ἀμερόληπτος κριτὴς νὰ κρίνῃ ἐὰν τά πυρά ταῦτα στηρίζονται ἐπὶ βάσεως δικαίας. Κατηγορήθη κύριοι βουλευταί, ἡ Προοδ. Ἕνωσις καὶ διὰ τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν, ἐρευνήσασα τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς Χώρας καθὼς καὶ τὰ δημόσια οἰκονομικά. Ἀλλὰ κατηγορήθη αὕτη καὶ διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐξεδήλωσε καὶ ἔκαμε γνωστὰς τὰς πεποιθήσεις ταύτας. Δι’ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν λυπεῖται ἢ μετανοεῖ ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις. Εἶναι ἀπολύτως πεπεισμένη ὅτι καὶ εἰς τὸ πρῶτον μέρος καὶ εἰς τὸ δεύτερον ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον της. Ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἐν πάσῃ τῇ εἰλικρινείᾳ ἐξήτασε κυρίως τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ τόπου, καὶ ἐθεώρησε καθῆκον νὰ γνωρίσῃ ταύτην. Εἶπον ὅτι δὲν μενανοεῖ ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις οὔτε διὰ τὰς μελέτας καὶ τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν, οὔτε διὰ τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου ἔφερε ταῦτα εἰς φῶς. Διὰ τοῦτο ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ὅτι δὲν μετανοῶ, οὔτε ἔπειτα ἀπὸ τὰς συμβουλὰς τὰς ὁποίας εἰς τὸ τέλος τοῦ λόγου του ἀπηύθυνε πρὸς ἐμὲ ὁ καθ’ ὅλα ἀγαπητὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὄχι διότι οὗτος δὲν ἔχει τὸ ἀνάστημα νὰ συμβουλεύῃ ἡμᾶς, ἡ ὑπεροχὴ του καὶ ἡ ἡλικία τὴν ὁποίαν ἔχει βεβαίως τοῦ δίνουν ὅλα τὰ δικαιώματα ν’ ἀπευθύνῃ πρὸς ἡμᾶς συμβουλὰς καὶ εἰς ἡμᾶς ἐπιβάλλουν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάζωμεν ταύτας. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ὀφείλετε νομίζω νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἡ ἀξία τῶν συμβουλῶν τούτων προϋποθέτουν κἄτι: ὅτι αὐταὶ δίδονται, ὅτι αὐταὶ προσφέρονται εἰς στιγμὰς ἀπολύτου ψυχικῆς ἠρεμίας, ἄνευ τῆς ὁποίας οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχουν. Ὡς ὅμως ἀντελήφθη ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἔλλειψεν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς παρούσης συζητήσεως καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀκριβῶς ἡ ψυχικὴ ἐκείνη ἠρεμία ἥτις ἐκ τῆς σοβαρότητος τῆς διεξαγομένης συζητήσεως ἐπεβάλλετο, καὶ ἦτο ἀπαραίτητος διὰ νὰ ἔχουν ἀξίαν αἱ παρ’ αὐτοῦ διδόμεναι συμβουλαί. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἀκριβῶς αἱ συμβουλαὶ αὗται μὲ ἀφίνουν ἐντελῶς ἀσυγκίνητον. Δεδομένου δὲ ὅτι οὐδεμία πιθανότης ὑπάρχει ν’ ἀποφασίσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀπευθύνῃ εἰς ἐμὲ συμβουλὰς εἰς στιγμὰς ψυχικῆς γαλήνης, θὰ παρεκάλουν τοῦτον θερμῶς νὰ παύσῃ ἀπευθύνων ταύτας πρὸς ἐμὲ καὶ νὰ τὰς διαφυλάξῃ διὰ τοὺς πολιτικοὺς αὐτοῦ ὀπαδοὺς ἢ διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι στηρίζουν τὴν πολιτικὴν αὐτῶν προαγωγὴν ἐπὶ τῆς πρωθυπουργικῆς εὐνοίας. Ἐγὼ δὲν συμπεριλαμβάνομαι οὔτε εἰς τὴν πρώτην οὔτε εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν. Ἐγὼ στηρίζομαι μόνον ἐπὶ τῆς ἐργασίας μου καὶ τῆς ἀπολύτου καλῆς πίστεως μὲ τὴν ὁποίαν προσφέρομαι νὰ ἐργασθῶ διὰ τὸν τόπον. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον δὲν λυποῦμαι οὔτε διότι ἐδημοσιογράφησα, οὔτε διότι κατέληξα εἰς τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξα. Ἂν ἔχῃ ἀρετήν τινα τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα αὐτὴ ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι ἐν αὐτῷ ἐξασφαλίζεται ἡ δημοσιότης τῶν Κοινοβουλευτικῶν ἐργασιῶν. Ἡ δημοσιότης ἡ εὐρεῖα εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία προκαλεῖ ὅλας τὰς συζητήσεις. Ἡ δημοσιότης εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ξεκαθαρίζει τὰ πράγματα. Ἡ δημοσιότης εἶναι ἐξυπηρετικὴ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων. Τίποτε λοιπὸν τὸ ἀνάρμοστον ἂν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις, ὑποβάλλουσα μίαν ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλήν, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρῃ ταύτην εἰς τὴν δημοσιότητα. Ἡ ἔκθεσις ἡ Κοινοβουλευτικὴ δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ ἐργασίαν Κοινοβουλευτικήν. Ἀφ’ ἧς ἐπεδόθη καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀπετέλεσε κτῆμα τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ὄχι μόνον ἠδύνατο, ἀλλὰ καὶ ὤφειλε νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ φῶς ἀκριβῶς διὰ νὰ προκληθοῦν καὶ αἱ ἐπ’ αὐτῆς συζητήσεις. Διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ἢ ὁπωσδήποτε ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὑπεδείξαμεν ἡμεῖς νέον δρόμον ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐστηρίχθη μέχρι τοῦδε ἡ ἔρευνα τῶν δημοσίων Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ ἐκ τῆς δημοσιότητος αὐτῆς δὲν δυσχεραίνεται ἡ συζήτησις τοὐναντίον ἡ συζήτησις ἐκ τῆς δημοσιότητος διηυκολύνθη. Ἡμεῖς εἴχομεν τὸ θάρρος καὶ τὴν γενναιότητα νὰ δώσωμεν ἀκριβῶς ὁλόκληρον τὴν ἐπιχειρηματολογίαν ἡμῶν εἰς δημοσίευσιν διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐν ὅλῃ τῇ ἀνέσει νὰ τὴν ἐξετάσῃ καὶ νὰ τὴν ἀνασκευάσῃ. Κατὰ τὶ λοιπὸν ἐκ τῆς δημοσιότητος ἐδυσχεράναμεν τὴν συζήτησιν αὐτήν; Ἐγὼ δὲν τὸ βλέπω οὔτε πόρρωθεν. Δὲν ἐπαραξενεύθη λοιπόν, ἐστὲ βέβαιοι, ἡ Κυβέρνησις διότι ἐδημοσιεύθη ἡ ἔκθεσις ἀλλ’ ἐπαραξενεύθη ἐκ τοῦ περιεχομένου αὐτῆς. Ὅπως δημοσιεύωνται αἱ ἀγορεύσεις εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως δημοσιεύωνται αἱ Κοινοβουλευτικαὶ ἐκθέσεις καθημερινῶς, ἔτσι ἐδημοσιεύθη καὶ ἡ ἔκθεσις αὐτή. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις αὐτὴ εἶχε διὰ τὴν Κυβέρνησιν τὸ δυσάρεστον ὅτι δὲν ἦτο ἔκθεσις αἰσιόδοξος, ὅτι ἦτο ἔκθεσις μὴ ἐπικροτοῦσα τὰς Κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις πρὸς τὰς ὁποίας ἀντιτίθεται εἰς ὅλην τὴν γραμμήν. Καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἂν ἡ ἔκθεσις αὕτη ἦτο ἐνισχυτικὴ τῶν Κυβερνητικῶν ἀντιλήψεων βεβαίως δὲν ἤθελε κατηγορηθῆ ἀπὸ οὐδένα, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας τὰς ἀντιλήψεις θὰ ἐνίσχυεν. Εἶμαι λοιπὸν πεπεισμένος ὅτι ἐπετελέσαμεν τὸ καθῆκον μας. Δὲν εἶναι καθῆκον ἐκείνου ὁ ὁποῖος βλέπει τὰ πράγματα πάντοτε ρόδινα νὰ ἐκθέτῃ ταῦτα διότι οὕτω τὰ βλέπει, οὐδὲ ἐξ αὐτοῦ ἔχει νὰ κερδίσῃ τι ἡ Χώρα τὴν ὁποίαν εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ ἡ ἄμετρος αἰσιοδοξία. Διὰ τὴν Χώραν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ μανθάνῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ ὅταν αὕτη εἶναι πικρά. Τὴν κατάστασιν διευκολύνει ἡ ἀκριβὴς ἀμερόληπτος ἐκτίμησις τῶν περιστάσεων. Ἡ ἄμετρος αἰσιοδοξία τοὐναντίον εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία καὶ εἰς σπατάλας ὁδηγεῖ καὶ σημαντικῶς ἐνισχύει τὰς καθημερινῶς πολλαπλασιαζομένας ἀξιώσεις εἴτε τῶν ἀτόμων, εἴτε τῶν ὁμάδων εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν διστάζω ἀπαντῶν εἰς τὸ ἐρώτημα τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ὁμιλῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ δηλώσω μὲ τὸν κατηγορηματικώτερον τρόπον ὅτι τῶν ὑπερμέτρων αἰσιοδόξων γνωμῶν, προτιμῶ νὰ δημοσιεύωνται ἀπαισιόδοξοι τοιαῦται, αἵτινες κατ’ οὐδὲν ζημιώνουσαι προκαλοῦσι σκέψεις καὶ φρονίμους ἀποφάσεις. Ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν ὅτι ἡ δημοσίευσις ἦτο ἐπιβεβλημένη καὶ δι’ ἄλλον λόγον, σχετιζόμενον μὲ τὸν τρόπον καθ’ ὃν συντάσσεται ἐν τῇ Βουλῇ τὸ δελτίον τοῦ τύπου καὶ δίδονται εἰς τὴν δημοσιότητα τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, διότι οἱ πάντες γνωρίζομεν ὅτι ἐνῶ αἱ γνῶμαι τῆς Κυβερνήσεως περιλαμβάνονται ἐν τῷ δελτίῳ ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, αἱ γνῶμαι τῆς ἀντιπολιτεύσεως προσφέρονται εἰς τὸ κοινὸν εἰς περιλήψεις μικροσκοπικὰς μὴ ἀποδιδούσας συχνὰ οὔτε τὴν ἔννοιαν τῶν λεχθέντων. Ἄνευ ἑπομένως τῆς ἰδιαιτέρας δημοσιεύσεως τῶν ἡμετέρων γνωμῶν, οὐδεὶ ἄλλος τρόπος ὑπῆρχε νὰ μάθῃ ταύτας ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὅστις δίκαιον εἶναι νά γνωρίζῃ ὄχι μόνον τάς αἰσιοδοξίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ τὰς ἰδικάς μας ἀπαισιοδόξους γνώμας, ὡς τὰς ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ γνωμῶν εἰς τὰς ὁποίας βαθύτατα πιστεύομεν, καὶ διὰ τὰς ὁποίας θὰ εἴμεθα εὐτυχέστεροι ἂν δὲν τὰς ἐβλέπομεν πραγματοποιουμένας. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἐστὲ βέβαιοι, νὰ ἀναγινώσκῃ καθημερινῶς ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μόνον καὶ μόνον ὅτι τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ἔχουν ἄριστα, ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία ἀνθεῖ, τοῦθ’ ὅπερ ἄλλως τε αὐτὸς καλλίτερον παντὸς ἄλλου εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσῃ, καὶ ὅτι τὰ πάντα βαίνουν θαυμασίως. Ἡ ἀξίωσις τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπαναλαμβάνωνται διαρκῶς ταῦτα καὶ μόνα, καὶ νὰ διατυμπανίζωνται περισσεύματα καὶ ὅταν ἐλλείμματα ὑπάρχουν, θὰ ἐδικαιολογεῖτο μόνον καὶ μόνον ἐὰν ἡ πολιτικὴ ἡμῶν ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς συνομολογήσεως συνεχῶν δανείων, μὲ πρόγραμμα νὰ μὴ ἐπιστρέψωμεν ταῦτα. Τοιαύτην ὅμως πολιτικήν, ὡς εὐτυχῶς εἶναι εἰς ὅλους γνωστόν, οὔτε ἐσκέφθη ποτὲ νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν σκεφθῇ. Ἀλλὰ καὶ οὔτε ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν σκεφθῇ, ἡμεῖς ἠθέλομεν τὴν ὑποβοηθήσει. Ἡ Προοδευτικὴ ὅμως Ἕνωσις δὲν εἶναι ὑπερήφανος μόνον διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐξεδήλωσε τὰς γνώμας αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ περιεχόμενον αὐτῶν, καὶ ἔτι περαιτέρω εἶναι ὑπερήφανος ἔτι μᾶλλον διότι χαράσσει πρώτη αὐτὴ νέαν μέθοδον κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὅστις δὲν πρέπει νὰ συντάσσηται στὰ κουτουροῦ, ἀλλὰ νὰ στηρίζεται μόνον καὶ μόνον ἐπὶ τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας ἐξ ἧς καὶ μόνης τροφοδοτεῖται. Οὐδὲν δὲ ἱκανοποιητικώτερον διὰ τὴν Προοδευτικὴν Ἕνωσιν ὑπῆρξε τοῦ γεγονότος ὅτι ὁλόκληρος ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις ἐστηρίχθη ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Εἶδε μὲ ἄπειρον ἱκανοποίησιν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐρευνῶντα τὰ διάφορα κονδύλια τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, καὶ εἶναι ἀπείρως εὐχαριστημένη διὰ τοῦτο, ἔστω καὶ ἂν διαφωνῇ μὲ αὐτὸν εἰς τὸ μέγεθος τῶν κονδυλίων τούτων. Εἶναι καιρὸς νὰ παύσωμεν λαμβάνοντες ὡς βάσιν τὰ ἀναγκαῖα ἔξοδα, νὰ ζητοῦμεν ὅμως ὅπως, ἔστω καὶ διὰ τοῦ στραγγαλισμοῦ καὶ τοῦ γδαρσίματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νὰ καλύπτωμεν ταῦτα. Ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις εἶπεν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον: Εἶπε: «Δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ νέον Κράτος, ὅπως ἐμορφώθη καὶ ὅπως μορφώνεται, νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν πορείαν αὐτήν. Μίαν ὑποχρέωσιν πρωτίστην ἔχει κάθε Κυβέρνησις, νὰ ἐξετάζῃ τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ τόπου». Ταύτην, κύριοι, ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐστηρίχθη ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις διότι ἐπίστευσεν ὅτι θὰ ἦτο ἐγκληματικὸν ἂν ἤθελε συνεχισθῇ πολιτική, τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν περιφρονοῦσα, καὶ μάλιστα ἔπειτα ἀπὸ τὸ ἀξιοδάκρυτον σημεῖον εἰς ὃ αὕτη ἔφθασε. Θὰ ἐθεώρει αὕτη ἐγκληματικὸν ἡ συνεχὴς αὔξησις τῶν δαπανῶν νὰ καλύπτεται διὰ συνεχοῦς αὐξήσεως τῆς φορολογίας. Ἔκαμε λοιπὸν τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἐν πάσῃ συνειδήσει ὅτι ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον αὐτῆς. Δὲν ἐπίστευσεν αὕτη, κύριοι, ὅτι τὰ συμπεράσματά της ὑπῆρξαν ἀλάνθαστα. Ἐπίστευσεν ὅμως καὶ γνωρίζει καλῶς, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν βαθυτάτην αὐτῆς πεποίθησιν, καὶ τοῦτο ἔπρεπεν ἀπολύτως νὰ εἶχεν ἐκτιμηθῇ. Βεβαίως, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης δὲν εἶναι εὔκολη αὐτὴ ἡ πολιτική, διότι ἡ ἐξακρίβωσις τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος παρέχει ἀπείρους δυσχερείας. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν εἶναι εὔκολος δὲν πρέπει καὶ νὰ ἐγκαταλειφθῇ. Ἐκεῖ πρέπει νὰ στηριχθῇ ἡ ἐργασία τοῦ μέλλοντος. Καὶ δὲν συμμερίζομαι ποσῶς τὸ λεχθὲν σήμερον παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δηλαδὴ ἡ στατιστικὴ ἀποτελεῖ τὸ μεγαλείτερον ψεῦδος.

§100Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν τὸ λέγω ἐγώ, τὸ λέγει ἡ Ἀγγλικὴ παροιμία καὶ σᾶς ἀνέφερα τήν παροιμίαν.

§101Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη πεποίθησις ἡ στατιστικὴ ὑπηρεσία ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλειφθῇ, ἐνῷ τοῦτο οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ, πάντες δὲ τοὐναντίον ὑπολογίζουν πῶς εἶναι δυνατὸν αὕτη νὰ εὐρύνῃ τὸν κύκλον τῆς δράσεως αὐτῆς. Κατέληξεν ἑπομένως, κύριοι ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω. Ταῦτα διὰ μακρῶν ἐξέθηκα προχθές. Ἡ συζήτησις ἄλλωστε ἔλαβε ἄλλον τόνον, ἄλλην μορφὴν πολὺ γενικωτέραν καὶ ἤθελα θεωρηθῇ μὴ παρακολουθῶν ταύτην ἂν σᾶς ἐτυραννοῦσα μὲ ἀριθμούς. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ μιᾶς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιμόνως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετεχειρίσθη, τήν ὁποίαν καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἠκολούθησε. Μοῦ εἶπαν δηλαδὴ ἀμφότεροι: «Κύριε, μάλιστα μᾶς λέγεις ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεισφέρῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τὰ δημόσια βάρη περισσότερον ἀπὸ 7½ δισεκατ. ἢ ἀπὸ τὰ 8 τοιαῦτα. Ἀλλὰ δὲν μᾶς λές, κύριε, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κατέλθωμεν ἀπὸ τὰ 10½ δισεκατομ. εἰς τὰ 8 ἢ εἰς τὰ 7½;» Δὲν εἶπον ἐγὼ ποτὲ οὔτε ἐφαντάσθην διὰ μίαν ἔστω στιγμὴν νὰ ὑποστηρίξω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν προϋπολογισμὸν ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, ἐλαττώνοντες αὐτὸν κατὰ τὰ ποσὰ ταῦτα. Θὰ ἤμην παράφρων ἐὰν ἐπίστευα τοιοῦτόν τι. Τοιοῦτόν τι δὲν ἐπίστευα, οὔτε ὑπεστήριξα, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῶ, καὶ θὰ ἦτο ἐκ μέρους μου ἀνόητον νὰ δεχθῶ ὅτι ἐγκλήματα οἰκονομικὰ συντελούμενα εἰς βάρος τοῦ ἀτυχοῦς τούτου τόπου ἐπὶ σειρὰν ἤδη ἐτῶν, θὰ ἠδύνατο νὰ διορθωθοῦν ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην διὰ μαγικῆς ράβδου Ὡμίλησα μόνον καὶ εἶπα ποία ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ κατεύθυνσις ἡ ὁποία πρέπει νὰ τηρηθῇ, ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ τηρήσωμεν κατεύθυνσιν ἐντελῶς ἀντίθετον ἐκείνης ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἐτηρήθη. Δι’ ὀλίγων σᾶς ἀνέπτυξα προχθὲς βράδυ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρὸ ἓξ ἀκριβῶς ἐτῶν μὲ τὴν αὐτὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον, ἂν ὄχι κατωτέραν, ἀνήρχετο εἰς τέσσαρα δισεκατομμύρια. Ἔκτοτε δὲ σιγὰ–σιγὰ ὑψωνόμενος ἔφθασε καὶ 10½ δισεκατ. Ὑπῆρχον δὲ καὶ τότε ὅπως καὶ τώρα καὶ σχολεῖα καὶ δικαστήρια καὶ νοσοκομεῖα καὶ ὅσα ἐπικαλοῦνται πρὸς δικαιολογίαν οἱ δημιουργοὶ τῶν δαπανῶν. Δὲν ζητῶ λοιπὸν ἐγὼ ἀπὸ τὴν μίαν ἡμέραν εἰς τὴν ἄλλην νὰ φθάσω οὔτε εἰς 6 οὔτε εἰς τὰ 7½ δισεκ, ὅπου φθάνει ἡ ἀντοχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ δύναται νὰ συνεισφέρῃ, ἀλλὰ λέγω νὰ φθάσωμεν ἔπειτα ἀπὸ ἔτη, ὄχι εἰς τὰ 4 ποὺ ἦτο ὁ προϋπολογισμὸς πρὸ 6 ἐτῶν ἀλλὰ εἰς τὰ 8. Περὶ κατευθύνσεως οἰκονομικῆς ὡμίλησα καὶ τίποτε παραπάνω. Αὐτὸ εἶπα καὶ πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ κατεύθυνσις αὕτη θὰ ἦτο ἀπολύτως ἐπιβεβλημένη. Εἶπα, κύριοι, καὶ προχθὲς βράδυ ποὺ δικαιοῦμαι νὰ στηρίζω τὰς ἐλπίδας μου ταύτας. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ μὴ πιστεύω εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ὅταν πρὸ 6 ἐτῶν, ὡς εἶπα, ὁ προϋπολογισμός μας ἀνήρχετο εἰς τὰ 4 δισεκ. καὶ εἶχε τὸ Κράτος καὶ τὴν ἀσφάλειάν του καὶ ὅσα ὑπουργεῖα σχεδὸν ἔχει σήμερον, καὶ λέγω σχεδόν, διότι δυστυχῶς ἡ διαφορὰ εἰς τὰ ὑπουργεῖα καὶ ὑφυπουργεῖα εἶναι μεγάλη. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ πιστεύω εἰς αὐτὸ ὅταν, ἐπιτροπαὶ ἐπανειλημμέναι, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ εἰς τὰς ὁποίας ἔλαβε μέρος ὅ,τι ἄριστον ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ἔχει αὐτὸς ὁ τόπος ἀπεφάνθησαν σταθερῶς καὶ μετὰ πεποιθήσεως ὅτι ἐκεῖ εἶναι δυνατὸν νά φθάσωμεν; Εἶπα καὶ κάτι ἄλλο, κύριοι. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ πιστεύω εἰς αὐτὸ ὅταν ὅλα τά πολιτικὰ κόμματα καὶ αὐτοῦ τοῦ Κυβερνητικοῦ συμπεριλαμβανομένου ὑπεστήριξαν τὴν ἄποψιν αὐτὴν καὶ ἀνέγραψαν ὅλα ἀνεξαιρέτως εἰς τὸ πολιτικόν των πρόγραμμα οἰκονομίας; Βέβαια, κύριοι, δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἐὰν ἐξ αὐτῶν ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων οὐδὲν ἠδυνήθη μέχρι σήμερον νὰ τὰς πραγματοποιήσῃ, ἀλλ’ αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἔλλειψεν ἡ ψυχικὴ δύναμις, καὶ δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι ἀδύνατοι αἱ οἰκονομίαι διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ, ὡς καλὰ γνωρίζων τὴν καλὴν πίστιν ὅλων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὅτι ἀνέγραψαν τὰς οἰκονομίας εἰς τὸ πολιτικόν των πρόγραμμα, ἐνῷ ἐφρόνουν ὅτι ἦτο ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν. Λέγων ταῦτα ἔχω τὴν πεποίθησιν καὶ πιστεύω εἰς τὰς οἰκονομίας καὶ ὅπως εἶπα ὄχι ὅτι αἱ οἰκονομίαι θὰ γίνουν ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην, ἀλλ’ ὅτι θὰ γίνουν εἰς διάστημα ἐτῶν καὶ ὅτι ἔπειτα ἀπὸ διάστημα ἐτῶν νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ, κύριοι, νὰ εἴχομεν φθάσει. Ἀλλ’ εἶπα καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι δηλαδὴ ἐκεῖ τείνουν ὅλαι αἱ προσπάθειαι τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν νικησάντων καὶ νικηθέντων. Καὶ μοῦ παρετηρήθη ὅτι οὐχὶ ὅλα τὰ Κράτη ἠλάττωσαν τοὺς προϋπολογισμούς των καὶ μάλιστα ὅτι ὑπάρχουν τινὰ ἅτινα ηὔξησαν τούτους. Θὰ ἤμουν εὐτυχὴς ἐὰν εἰς τὰς αὐτὰς περιστάσεις εὑρίσκετο καὶ ἡ ἀτυχὴς αὐτὴ χώρα. Θὰ ἤμουν λέγω εὐτυχὴς ἐὰν καὶ ἡ χώρα αὐτὴ ἤθελε διατηρήσει τὸν προϋπολογισμόν της ἐκεῖ ὅπου τὸν εὑρῆκεν ἡ λῆξις τοῦ τελευταίου πολέμου, ἢ καὶ ἂν ἤθελε τὸν αὐξήσει εἰς τὸ ποσοστὸν ποὺ τὸν ηὔξησαν καὶ ἄλλα Κράτη, διότι θὰ εἴχωμεν ἔτσι 5, 6, 7, ὄχι ὅμως 10½ δισεκατομ. χωρὶς, κύριοι, ἐκ τῆς διαφορᾶς αὐτῆς νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐβελτιώθη ἡ διοίκησις, διότι εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους μας ὅτι πᾶν ἄλλο ἢ τοιοῦτον βραβεῖον δύναται νὰ ἀπονεμηθῇ εἰς τὴν διοίκησιν. Κατεβλήθησαν ἀκόμη προσπάθειαι νὰ μειωθοῦν αἱ ἐντυπώσεις αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς παρήχθησαν ἐκ τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους μετεχειρίσθημεν. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπα, ὅτι δηλαδὴ οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους μετεχειρίσθη ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις δὲν εἶναι ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους ἐπῆρεν ἀπὸ τοὺς δρόμους. Μᾶς κατηγόρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους μετεχειρίσθημεν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ 1914 τοῦ Ἀγγλικοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸς τὸν σημερινὸν δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ἐγώ, κύριοι, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν πόθεν συνέλεξα τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς. Ἡ πηγὴ ὑπῆρξε διπλῆ· εἶναι ἐργασίας τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν ὁ μέγας οἰκονομολόγος Shirras εἰς τὴν ἑταιρείαν τῆς στατιστικῆς τοῦ Λονδίνου, καὶ ἑτέρας ἐργασίας ἡ ὁποία ἐγένετο παρὰ τοῦ Ἰταλοῦ καθηγητοῦ καὶ διευθυντοῦ τῆς ἐν Ἰταλίᾳ στατιστικῆς Gini κατ’ ἐντολὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἐξ αὐτῶν τῶν ἐργασιῶν ἐλάβομεν τοὺς ἀριθμούς. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἔφερεν ἑτέραν πηγὴν σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν, περιωρίσθη ν’ ἀναφέρῃ τὴν διαφορὰν τοῦ Ἀγγλικοῦ εἰσοδήματος. Καὶ δὲν ἔχω οὐδένα λόγον ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν. Καὶ διότι θὰ ἦτο ἀτυχές, ἀλλὰ καὶ διότι τοὺς ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ δι’ ἐμὲ αὐτὸ ἀρκεῖ. Ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους προσεκόμισεν ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις διὰ τοῦ ἐπιλέκτου μέλους αὐτῆς κ. Ρεδιάδη, οἱ ἀριθμοὶ λέγω αὐτοὶ δὲν ἀναφέρονται μόνον εἰς τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον βεβαίως εἶναι ὁ μεγαλείτερος πόρος τοῦ Ἀγγλικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ὁ μόνος. Ἐπὶ τοῦ συνόλου δὲ τῆς Ἀγγλικῆς φορολογίας, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐπεκαλέσθημεν, οὐδεμία δύναται ν’ ἀντιταχθῇ βάσιμος ἀντίρρησις. Σχετικῶς δὲ μὲ τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα ἄγουν ὅλοι οἱ ὑφ’ ἡμῶν προσκομισθέντες ἀριθμοὶ ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω ὅτι δέχομαι κάθε συζήτησιν προσπαθοῦσαν ν’ ἀποδείξῃ ὅτι μεγαλείτερον εἶναι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα καὶ συνεπῶς μεγαλείτερον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πληρώνῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τὰ δημόσια βάρη. Μίαν συζήτησιν ὅμως δὲν δέχομαι, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχω ἀνάγκην ἀπὸ 50 ἢ χ. δισεκατομ. θὰ τὰ πάρω ὅπως–ὅπως καὶ ὅπου τὰ εὕρω, στραγγαλίζοντας καὶ καταποντίζοντας τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Τοιαύτην συζήτησιν δὲν τὴν δέχομαι διότι δὲν εἶναι ἀξία λόγου. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τὴν ὁποίαν θέτω. Καὶ ἐπὶ τῆς βάσεως ταύτης στηριχθεὶς προχθὲς ἀπέδειξα, ὅτι καὶ ἂν ἦτο ἀληθὴς ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἐκ 45 δισεκατομ. ἐτησίως κατὰ μέσον ὅρον, ἐφ’ οὗ ἐστηρίχθη ὁ κ. ὑπουργός, πάλιν τὸ ὕψος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἑπομένως ἡ σχετικὴ φορολογία πρέπει νὰ κατέλθῃ κατὰ δύο καὶ πλέον χιλιάδας ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς τοὺς παρὰ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως προσκομισθέντας ἀριθμοὺς καὶ εἰς ἄλλο σημεῖον κατηγορήθη ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις κατηγορήθη διότι στηριχθεῖσα ἐπὶ στατιστικῶν πληροφοριῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, συνήγαγε τὸ συμπέρασμα ὅτι οἰκογένεια ἀπολαμβάνουσα μηνιαίως εἰσόδημα ἐκ δραχμῶν 1.500–3.500, καταβάλλει εἰς ἐμμέσους φόρους δραχ., 1.000. Ἀλλὰ δὲν πταίομεν ἡμεῖς ἐὰν ἡ φορολογία, οὖσα μεγάλη, εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα καταλήγει. Ἡ ἐργασία τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐκάμαμεν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἶναι ἁπλουστάτη. Ἡμεῖς ἐκ τῶν στατιστικῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους μᾶς παρέχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἴδομεν πόσην ποσότητα λ. χ. ἄρτου, καυσίμου ὕλης, κ.λ.π. καταναλίσκει κατὰ μέσον ὅρον οἰκογένεια ἐκ πέντε ἀτόμων ἀποτελουμένη. Ἐξητάσαμεν εἶτα πόσους φόρους πληρώνουν τὰ καταναλισκόμενα ταῦτα εἴδη καὶ κατελήξαμεν εἰς συμπεράσματα ἀληθῆ ἀλλὰ καὶ τραγικὰ συγχρόνως, καὶ τὰ ὁποῖα ὅσον τραγικὰ καὶ ἂν εἶναι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπλήξουν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καλῶς γνωρίζουν ὄχι πλέον τὴν λιτότητα, ἀλλὰ τὰς στερήσεις ἐξ ὧν κατατρύχονται αἱ οἰκονομικῶς ἀδύνατοι Ἑλληνικαὶ οἰκογένειαι καὶ ἰδίᾳ αἱ ἀγροτικαὶ τοιαῦται. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τηρηθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων μας τακτικὴν ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ. Ἀνέφερον ἐγὼ μηνιαῖον εἰσόδημα ἐκ 1.500–3.500 δραχ. Οὗτοι δὲ διὰ λόγους ἐντυπώσεως δὲν ἐστηρίχθησαν οὔτε ἐπὶ τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῶν 3.500 δραχ., οὔτε ἐπὶ τοῦ μέσου ὅρου τῶν δύο τούτων, ἀριθμῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ κατωτέρου ὁρίου τῶν 1500 δραχ. Ἀλλ’ ἂς εἶναι βέβαιοι ὅτι ὅπου καὶ ἂν στηριχθοῦν οἱ ἀριθμοὶ μένουν πάντοτε ἀκλόνητοι. Καὶ δι’ ἄλλο κεφάλαιον κατηγορήθημεν. Κατηγορήθημεν ὅτι εἴμεθα ὑπερβολικοὶ εἰς τὰς οἰκονομίας τὰς ὁποίας ὑπεδείξαμεν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐστηροὶ ζητοῦντες ταύτας ἀπὸ τοὺς ἄλλους. Βεβαίως, κύριοι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνωμολόγησεν ὅτι τὸ μέρος τοῦτο τοῦ προγράμματός του, μέρος θεμελιῶδες ὡς θὰ ἀναγνωρίσουν πάντες, εἶναι μέρος τὸ ὁποῖον καθυστέρησεν εἰς τὴν ἐφαρμογήν, καὶ διὰ νὰ δώσῃ μίαν δικαιολογίαν τῆς καθυστερήσεως ταύτης, εἶπεν ὅτι δὲν ἠλάττωσε μὲν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων κατὰ 5.000 ὡς ὑπεσχέθη, ἀλλὰ δοθέντος ὅτι ὑπεχρεώθη νὰ προβῇ εἰς τήν σύστασιν νέων ὑπηρεσιῶν καὶ ἑπομένως αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ὁ ἀπομένων ἀριθμὸς μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ταύτην αὔξησιν εἶναι κατώτερος τοῦ ὑφισταμένου τοιούτου κατὰ τὴν σύστασιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως ὑπάρχει πάντως μείωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ἔστω καὶ ἂν ἡ μείωσις αὕτη δὲν φθάνει τὰς 5.000 ἃς ὑπεσχέθη. Ἀλλ’ ἡ πλάνη εἶναι προφανής. Ἐγὼ προσήγαγον πίνακα τὸν ὁποῖον εἶπα ποῦ ἔλαβα —ἡ ὑπηρεσία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου μοῦ ἔδωσε τὸν πίνακα αὐτόν—. Ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ προκύπτει μεγάλη διαφορὰ εἰς χιλιάδας ὁλοκλήρους ὑπαλλήλων. Ἵνα δὲ κλονίσῃ τὴν ἀξίαν τοῦ πίνακος αὐτοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦτο μὲν εἶπεν ὅτι οὗτος περιλαμβάνει τὰς ὀργανικὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν εἶναι ὅλαι συμπεπληρωμέναι, τοῦτο δέ, ὅτι ὁ πίναξ ὁ ὁποῖος ὑπάρχει εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Προνοίας τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ὁ μόνος ἀσφαλής. Εἰς ἀμφότερα ταῦτα θὰ διαφωνήσω. Ὁ πίναξ τοῦ ταμείου Προνοίας δὲν εἶναι ἀσφαλής. Ἐβεβαίωσα τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ ἁρμοδιώτερος τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ὁ διευθυντὴς τῆς στατιστικῆς ὑπηρεσίας, μοῦ εἶπε νὰ μὴ ἀποτανθῶ, ἐὰν θέλω νὰ ἔχω ἀσφαλεῖς ἀριθμούς, εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Προνοίας, διότι αὐτὸ δὲν περιλαμβάνει ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, δὲν ἐνθυμοῦμαι τὰς κατηγορίας, ἀλλ’ ἀσφαλῶς μοῦ εἶπε κατηγορίας ὑπαλλήλων μὴ συμπεριλαμβανομένων. Ἀλλ’ οὔτε ἡ ἄλλη παρατήρησις ἔχει ἀξίαν τινά. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν, δὲν εἶναι πόσοι ὑπάλληλοι εἶναι διωρισμένοι, ἀλλὰ πόσαι εἶναι αἱ ὀργανικαὶ θέσεις· διότι αὗται πληροῦνται ἀπὸ μιᾶς στιγμῆς εἰς τὴν ἄλλην καὶ ταύτας πρέπει νὰ καταργήσωμεν. Καὶ αὗται ἀναφέρονται ἀναμφισβητήτως εἰς τὸν πίνακα τὸν ὁποῖον μᾶς ἔδωσε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἐκ τοῦ ὁποίου μάλιστα παραλείπονται οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι, δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁποίων εὐθύνει πάντως τὴν Κυβέρνησιν. Ὥστε αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα καὶ δὲν εἶναι ὀρθοὶ οἱ συλλογισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο, κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἀπόλυσις τόσων ὑπαλλήλων δὲν ἔχει ὡς συνέπειαν, παρὰ τὴν ἐξοικονόμησιν ὀλίγων σχετικῶς ἑκατομμυρίων. Ὄχι. Ἡ ἀπόλυσις ὑπαλλήλων, ἡ κατάργησις ὁλοκλήρων ὑπηρεσιῶν καὶ ἡ σύμπτυξις αὐτῶν, δὲν ἔχει μόνον ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μείωσιν τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν ὡς ὑπεστηρίχθη. Ἡ μεγάλη δαπάνη ἡ ὁποία γίνεται ἐκ τῶν πολλῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῶν πολλῶν ὑπαλλήλων, εἶναι ἄλλη. Εἶναι ἡ ἐκ τῆς κινήσεως, ἡ ἐκ τῶν μεταθέσεων αὐτῶν, ἡ ἐκ τῶν ἀποζημιώσεων αὐτῶν, ἡ τῆς γραφικῆς ὕλης καὶ ἡ τῆς στεγάσεως αὐτῶν, καὶ καὶ καί! Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐπακόλουθοι δαπάναι τὰς ὁποίας συνεπάγονται οἱ πολλοὶ καὶ ἀδικαιολόγητοι διορισμοί. Ἀλλὰ δὲν ἔχω τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω περισσότερα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σήμερον ὄχι μόνον ὡμολόγησε τὴν ἀδυναμίαν του νὰ ἐκτελέσῃ τὸ μέρος τοῦτο τοῦ πολιτικοῦ του προγράμματος, ἀλλ’ εἶπε καὶ κάτι ἄλλο: ὅτι ὅπως εἶναι τὸ Κράτος πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅλοι ὅτι μοιραίως θὰ βαίνωμεν πρὸς διαρκῆ αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων. Κύριοι, τρέμω πρὸ τῆς ἰδέας αὐτῆς, πρὸ τῆς κατευθύνσεως ταύτης, πρὸ τοῦ τρόπου τούτου, πρὸ τῆς μορφῆς ἡ ὁποία πάει νὰ δοθῇ εἰς τὸ ἀτυχὲς τοῦτο Κράτος. Κράτος ὑπαλλήλων, καὶ πότε, κύριοι; Ὅταν ἐφθάσαμεν ἐν Ἑλλάδι νὰ ἔχωμεν ἕνα ὑπάλληλον ἐπὶ 19 ἐργαζομένων Ἑλλήνων, ἀναλογία ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰς τὰ Σοβιὲτ τῆς Ρωσσίας. Ἀλλά, κύριοι, κατηγορήθην καὶ διὰ κάτι ἄλλο Μοῦ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς «πῶς, κύριε Ζαβιτζιάνε, ἐνῷ ἦσο μέλος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐποχὴν ποὺ ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929–30, κατὰ τῆς πορείας τοῦ ὁποίου παραπονεῖσαι, δὲν διεμαρτυρήθης τότε; Ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν διεμαρτυρήθης κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐπέμεινες ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος συμμετέχων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ γίνουν αἱ οἰκονομίαι διὰ τὰς ὁποίας σήμερον φωνάζεις!» Εἶναι αὕτη ἡ δευτέρα κατηγορία ἡ ὁποία μοῦ ἀπαγγέλλεται. Ἀλλὰ καί δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε λογικὸν νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1929–1930, διότι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς ἦτο προϋπολογισμὸς κατὰ χίλια ἑκατομμύρια καὶ ἄνω κατώτερος τοῦ προϋπολογισμοῦ 1928–1929. Εἶχα λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὴν ἐλπίδα ὅτι αὐτὸς ἦτο ὁ καλὸς ἐκεῖνος δρόμος τὸν ὁποῖον ὠνειρευόμην ἀνέκαθεν. Δὲν παρεπονέθην διὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον. Παρεπονέθην καὶ παραπονοῦμαι σφοδρότατα κατὰ τῆς πορείας τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, διότι αὕτη ἐστηρίχθη εἰς συνεχεῖς αὐξήσεις τῶν ἐξόδων, ἅτινα μᾶς δίδουν ἀποτελέσματα τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τόσον διάφορα, ἀλλὰ καὶ τόσον μᾶλλον δυσάρεστα τοῦ πρώτου ἑξαμήνου. Δὲν εἶναι ὅμως αὕτη καὶ μόνη ἡ ἀπάντησις. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἐπλανήθην· ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι, συμμετέχων τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ψήφισιν ἔστω αὐτοῦ, πλανηθεὶς οὐδεμίαν ἔφερον ἀντίρρησιν. Ἕπεται ἐξ αὐτοῦ, σᾶς ἐρωτῶ, ὅτι ἐπειδὴ ἤμην μέλος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ὑποβολὴν ἢ ἔστω καὶ κατὰ τὴν ψήφισιν ἔπρεπε νὰ σιωπῶ; Ὄχι κύριοι. Ἔπρεπε νά εἴπω τάς ὑπονοίας μου, ἀκριβῶς διά νά ληφθοῦν τὰ ἀνάλογα μέτρα, ὅπως θὰ ἔπραττε καὶ αὐτὸς ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὁ συντάκτης τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν βάσιμος οὔτε δικαία ἡ κατηγορία αὕτη. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δικαία οὔτε ἡ ἄλλη κατηγορία, ὅτι δηλαδὴ ἐγὼ δὲν παρεπονήθην τότε διὰ τὰς οἰκονομίας. Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν πράγματα ἁπλᾶ καὶ πρόσφατα. Ἐγὼ συμμετέσχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν Βενιζέλου ὡς σύμμαχος ταύτης, ἀποφασίσας νὰ προσφέρω τὴν συνδρομήν μου τὴν ὁποίαν τόσον ἐπιμόνως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ ἐζήτησεν. Ἀπεφάσισα δηλαδὴ νὰ συμμετάσχω εἰς μίαν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία εἶχεν ὡς πρόγραμμα αὑτῆς τὰς αὐστηρὰς οἰκονομίας. Ὑπενθύμισα προχθὲς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν συνάντησίν μας εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις ὅπως μοῦ ἀνατεθῇ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἀκριβῶς ὡμίλησα περὶ τῶν οἰκονομιῶν, διὰ τὰς ὁποίας ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως ἔχω πάθει ψύχωσιν, ψύχωσιν τὸ λέγω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ. Τὸ εἶπον ὄχι μόνον τότε, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἐπῆγα εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ἀποδεχθῶ προσωρινῶς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶπον εἰς αὐτὸν τότε, ὅτι δεδομένου ὅτι μετὰ πάροδον ἡμερῶν—διότι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ἐκρίνετο παρ’ ἡμῶν βέβαιον καὶ ἀσφαλὲς— θὰ μετεφερόμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέδειξα εἰς αὐτὸν νὰ μὴ συμπληρωθοῦν αἱ κεναὶ θέσεις ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐστηρὰς οἰκονομίας. Θὰ μοῦ εἴπητε, κύριοι: «διατί δὲν τὸ ἔλεγες κάθε ἡμέραν καὶ ἔπειτα ποῦ ἐγκατεστάθης ὁριστικῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν;» Δὲν ἠμπορεῖ νὰ λησμονήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως......

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Προσέξατε τὶ θὰ εἴπετε, διὰ νὰ μὴ μὲ ἀναγκάσετε νὰ εἴπω τὰ ἀντίθετα.

§103Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, δὲν θὰ παραστῇ τοιαύτη ἀνάγκη. Λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖ νὰ λησμονήσῃ τοῦτο, ὅτι τὸ πρόγραμμα τῶν οἰκονομιῶν δὲν εἶχεν ἐγκαταλειφθῆ. Ἀνέμενεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον της ἡ ἐργαζομένη ἐξ ὑπαλλήλων Ἐπιτροπή. Τὸ πρόγραμμα τῶν οἰκονομικῶν σήμερον διὰ πρώτην φορὰν βλέπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὁριστικῶς πλέον ἐγκατέλειψεν. Ἀλλ’ ἀκόμη περαιτέρω. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμὴν ὅτι ἐγώ, εἴτε διότι ἀπηλπίσθην ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς συνθέσεως εἴτε διότι ὁπωσδήποτε ἠμέλησα, παρέλειψα νὰ τονίσω τὴν ἀνάγκην τῶν οἰκονομιῶν κατὰ τὸ στάδιον τῆς συνεργασίας μας· ἕπεται ἐξ αὐτοῦ ὅτι ἐγὼ θὰ στερηθῶ τὸ δικαίωμα νὰ ζητῶ οἰκονομίας δι’ ὅλον μου τὸν βίον, καὶ ὅταν ἀκόμη τοιαύτη οὐσιώδης παράλειψις ἔλαβε χώραν ὄχι μόνον τὸ πρῶτον ἔτος, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ καὶ εἰς τὸ δεύτερον; Καὶ ὅταν, ἀκόμη περαιτέρω, βλέπω ὅτι ἀκριβῶς ἡ παράτασις τῆς καταστάσεως γεννᾷ ὅλους τοὺς κινδύνους; Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι δίκαιον τοῦτο. Ἐκ τῆς ἀρθρογραφίας ἄλλως τε τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος, δημοσιογραφίας δηλαδὴ τὴν ὁποίαν ἔκαμα πρὸ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δημοσιογραφίας τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ μετὰ τὴν ἐκ ταύτης ἀποχώρησίν μου, προκύπτει τοῦτο μὲν ὅτι ἐγὼ σταθερῶς ἐμμένω εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν οἰκονομιῶν, τοῦτο δὲ ὅτι ἐγὼ δικαιοῦμαι νὰ ζητῶ ταύτας, καὶ κυρίως ὅταν οὐ μόνον αὗται παραλείπονται, ἀλλὰ καὶ ὅταν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀντὶ τῶν οἰκονομιῶν προβαίνει ἡ Κυβέρνησις εἰς διηνεκῆ τῶν ἐξόδων αὔξησιν. Εἶναι ἑπομένως κατ’ ἐμὲ πρὸς βαθμιαίας ἀλλ’ αὐστηρὰς οἰκονομίας ὁδὸς ἡ μόνη ἐπιβεβλημένη, ἡ μόνη τελεσφόρος, ἵνα διὰ ταύτης ἐπιτευχθῇ μείωσις τῆς φορολογίας, ἀλλὰ μείωσις αἰσθητή. Ἡ αἰσθητὴ τῆς φορολογίας μείωσις, πιστεύω ἀδιστάκτως ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς ἀνάγκην ἀληθῶς ἐπιβεβλημένην. Τὴν ἀνάγκην ταύτην διεκηρύξαμεν μὲ ὅλον τὸ θάρρος τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδιδεν ἡ συναίσθησις ὅτι ἐπιτελοῦμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν. Ὁμολογῶ ὅτι πρὶν διακηρύξω τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἐσκέφθην ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς ἀποδοθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπηνίχθη, καὶ τὸ ὁποῖον ἀφῆκε νὰ ἐννοηθῇ ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ καὶ αὐτός ἂν δὲν εἶχεν ἐνώπιον αὐτοῦ τὸ ἀντιδημοτικὸν πρόγραμμα τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, δηλαδὴ προθέσεις δημοκοπικάς, διότι εἶπεν ὅτι πρόγραμμα «κάτω οἱ φόροι» ὑπῆρξε πάντοτε δημοφιλές. Ἀλλὰ καμμία σκέψις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σταματήσῃ τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντος. Ἐπιτέλεσις δὲ καθήκοντος ἦτο ἡ ὑποστήριξις τῶν ἁγνῶν καὶ ἀνυστεροβούλων πεποιθήσεων ἡμῶν. Ὁμολογῶ ὅμως ἐπὶ πλέον, ὅτι ἀμέσως ἐσκέφθην ὅτι ἡ ἐπὶ δημοκοπίᾳ κατηγορία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρῃ στήριγμα καθ’ ἡμῶν ἀπευθυνομένη, διότι ἡ ἔμμονος στάσις ἡμῶν κατὰ πάσης ὁμαδικῆς ἢ καὶ ταξικῆς κινήσεως, ὅταν αὕτη στρέφεται κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου ἢ κατὰ τῶν συμφερόντων τοῦ συνόλου τῶν πολιτῶν, παραλύει αὐτὴ καὶ μόνη πᾶσαν μορφὴν περὶ δημοκοπίας. Ἤδη ἐπὶ πλέον εἶναι προφανές, ὅτι ἂν ἡ πορεία αὕτη εἶναι πολιτικῶς ἐπωφελὴς δὲν πταίομεν ἡμεῖς διὰ τοῦτο. Πταίουν ἐκεῖνοι οἵτινες διοικήσαντες κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὴν ἀτυχῆ ταύτην χώραν, ἐδημιούργησαν κατάστασιν ὀλεθρίαν καὶ ἐπικίνδυνον ἐπιβάλλουσαν εἰς ἡμᾶς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κινηθῶμεν ὅπως κινούμεθα. Ἀλλὰ κατηγορήθην καὶ διὰ κατ’ ἄλλο. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ἐπανέλαβε μάλιστα: «Πῶς, κ. Ζαβιτζιᾶνε, ἀφοῦ εἶχες τόσα δείγματα ἀγάπης συμπαθείας καὶ ἐκτιμήσεως ἐκ μέρους ἐμοῦ δὲν ἔσπευσες πρὸς ἐμὲ νὰ μοῦ καταστήσῃς γνωστὰ τὰ ἀπαισιόδοξα πορίσματα τῶν μελετῶν σου πρὶν ἢ διὰ τῆς δημοσιογραφικῆς ὁδοῦ κάμῃς ταῦτα γνωστὰ εἰς τοὺς πολλούς;». Βεβαίως τοῦτο θὰ ἀπετέλει παράλειψιν καὶ μάλιστα μεγάλην διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ παραπονεθῇ, ἐὰν δὲν ἤμην ἐκ τῶν προτέρων καὶ δικαίως πεπεισμένος ὅτι εἰς τοὺς λόγους μου δὲν θὰ ἐδίδετο οὐδεμία προσοχή, ἐφ’ ὅσον αἱ πεποιθήσεις μου ἦσαν καὶ εἶναι ἐκ διαμέτρου ἀντίθετοι πρὸς τὰς γνώμας τοῦ κ. ὑπουργοῦ, πρὸς τὰς ὁποίας ἐπίστευσε πάντοτε τυφλῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐξακολουθεῖ πιστεύων, καθ’ ἃ ἐδήλωσε καὶ πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πλέξας τὸ ἐγκώμιον τοῦ συναδέλφου του. Ἡ ἐπὶ ἔτος ὁλόκληρον συνεργασία μου οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν μοῦ ἄφησεν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ἐκ ταύτης δὲ ἐπείσθην ὅτι τὸ διάβημα τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρει δι’ ἐμὲ ἐπιβεβλημένον, θὰ ἦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἄσκοπον. Ἐπεβάλλετο ἑπομένως ἡ τήρησις τῆς ὁδοῦ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα δὲ ἐν τῇ ἀπολύτῳ πεποιθήσει ὅτι αὕτη ἦτο ἐξυπηρετικὴ καὶ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων, ἀλλὰ ἰδίᾳ ἐξυπηρετικὴ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφόσον ἡ πολιτικὴ μερὶς τῆς ὁποίας ἔχω τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ τὰς γνώμας διῃσθάνθη κινδύνους καὶ ἐξετίμησεν ὅτι ἤρξατο δυσάρεστος καὶ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐπικίνδυνος ἐξάντλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τὰς πεποιθήσεις της ταύτας ὤφειλε νὰ καταστήσῃ γνωστὰς, ἐν τῇ ἀπολύτῳ πεποιθήσει ὅτι τοῦτο ἦτο ἐξυπηρετικὸν ὅλων, ἀλλὰ κυρίως τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν τὴν ἑσπέραν ταύτην μετὰ τῆς ἐξαιρετικῆς ἐκείνης δυνάμεως τὴν ὁποίαν πάντες ἐξετιμήσαμεν, εὑρῆκε μίαν ἀνακολουθίαν, ἄν ὄχι ἀντίφασιν, εἰς τὴν πολιτικὴν ἡμῶν. Εἶπε δηλαδὴ ὅτι: «σεῖς οἱ κύριοι δεξιοὶ ἐμβάλλετε τοιούτους φόβους, οἱ ὁποῖοι ἐὰν κατέληγον μόνον εἰς τὸ νὰ ἀνατρέψουν Κυβερνήσεις δὲν θὰ εἶχον μεγάλην σημασίαν. Ἀλλὰ προσέξατε καλὰ μήπως, τοιούτους φόβους ἐμβάλλοντες, προκαλέσητε ἀνατροπὰς τοιαύτας αἱ ὁποῖαι θὰ δημιουργήσουν κατάστασιν, ἐκ τῆς ὁποίας καταστάσεως σεῖς θὰ εἶσθε οἱ πρῶτοι ζημιωμένοι». Κύριοι, καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου θὰ διαφωνήσωμεν. Εἶναι καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν τηρῶ συνεπεστάτη πρὸς τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν ἡμῶν καὶ τὸ καθολικὸν πρόγραμμά μας. Πιστεύομεν, καὶ πιστεύομεν ἀδιστάκτως, ὅτι μόνον ἡ περισυλλογὴ καὶ ἡ οἰκονομία θὰ δώσουν τὴν κατεύθυνσιν καὶ τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν διὰ νὰ ἀποτραπῇ κάθε κίνδυνος, ἐνῷ τοὐναντίον ἡ μεγάλη αἰσιοδοξία καὶ ἡ ταύτην ἀκολουθοῦσα ἄμετρος σπατάλη δημιουργοῦν ὅλους τοὺς κινδύνους καὶ ὁδηγοῦν εἰς τὴν ἀναρχίαν καὶ τὴν ἀποσύνθεσιν. Τοῦτο πιστεύοντες νομίζομεν ὅτι καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἐπιτελοῦμεν τὸ καθῆκον μας. Ὅπως ἐπὶ πλέον εἶπον, οὔτε ἀμφισβήτησα οὔτε ἀμφισβητῶ ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει παραγωγικὴν πολιτικήν, ὅπως ἔχει καὶ ὡρισμένην πολιτικὴν ὑγείας. Τὴν πολιτικὴν ταύτην ἀσκεῖ, ὡς εἶναι φανερόν, διὰ διαφόρων μέσων. Ἅγιοι καὶ ἄριστοι σκοποί, ἀλλὰ διαφωνοῦμεν ριζικώτατα πρὸς τὰ μέσα καὶ ἐπιτεύξεις τῶν σκοπῶν αὐτῶν. Κύριοι, καὶ ἡμεῖς θέλομεν καὶ τὸ ἓν καὶ ἡμεῖς θέλομεν καὶ τὸ ἄλλο. Ἀλλ’ ἡμεῖς τόσον τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς ὅσον καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς δημοσίας ὑγείας θὰ στηρίξωμεν, εἰς ὃ σημεῖον ἔφθασεν ἡ οἰκονομικὴ ἐξασθένησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, κυρίως καὶ πρωτίστως εἰς τὴν αἰσθητὴν μείωσιν τῆς φορολογίας. Δώσατε δυνάμεις εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, καὶ ἐστὲ βέβαιος ὅτι οὗτος καὶ περισσότερα θὰ παράγῃ καὶ δὲν θὰ ἀσθενήσῃ. Ἐπὶ τῇ βάσει ἀκριβῶς τῶν σκέψεων τούτων ὑπεστήριξα προχθὲς βράδυ, ὅτι ὄχι μόνον αὐστηρὰς οἰκονομίας πρέπει νὰ κάμωμεν, ἀλλὰ καὶ πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν ὅλας τὰς δαπάνας καὶ νὰ παύσωμεν τὰ ἔργα ἅτινα δὲν θὰ ἔχουν ἄμεσον ἀποδοτικότητα. Ἀλλά, κύριοι, ὁμιλῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν νύκτα διὰ μακρῶν σᾶς ἀπησχόλησα ἐπὶ ὡρισμένων αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἐκλόνισαν τὴν ἡμετέραν πίστιν, καὶ ἰσχυρίσθην ὅτι ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν διατρέχομεν εἶναι κυρίως κρίσις τῆς πίστεως ἡμῶν. Ἀνέπτυξα τότε καὶ ἀπηρίθμησα τὰ αἴτια εἰς ἃ ὀφείλεται ἡ ἀσθένεια αὕτη. Ἐπὶ τῶν μικρῶν τούτων αἰτιάσεών μου ἐδόθη σήμερον ἡ ἀπάντησις τόσον ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κυρίως, ὅσον καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀμφότεροι δὲ ὑπεστήριξαν ὅτι καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ δὲν καθυστέρησεν ἡ Κυβέρνησις. Βεβαίως, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις μέτρα τινά. Δὲν ἐσκέφθην ποτὲ ν’ ἀρνηθῶ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἔχει ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἡ Κυβέρνησις ἀπόλυτον τὴν καλὴν πίστιν. Ἀλλὰ ἡ δυσπιστία ἐξακολουθεῖ. Τὸ κεφάλαιον, ὅπως προηγουμένως οὕτω καὶ τώρα, ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ ἔξω ἔντρομον παρ’ ὅλην τὴν διατυμπανιζομένην οἰκονομικὴν σταθερότητα καὶ πολιτικὴν ὁμαλότητα. Ἡ δυσπιστία αὕτη δυστυχῶς, ἐξακολουθεῖ. Πρέπει δὲ νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι διὰ τὴν παράτασιν τῆς δυσπιστίας ταύτης εἶναι ἐν μέρει ὑπεύθυνος καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις καὶ ὡρισμένα μέτρα ἐναντίον τῆς πίστεως ἔλαβε, καὶ μεθόδους κατὰ βάσιν δὲν μετέβαλεν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἔδειξε πρὸς τὰ συντελεσθέντα ὅσην ἀποστροφὴν ὤφειλε νὰ εἶχεν ἐπιδείξει.

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἤθελον νὰ σᾶς διακόψω καθόλου. Ἀλλὰ θὰ ἔχετε πολὺ μικρὰν ἐκτίμησιν εἰς τὸν ἑαυτόν σας, ἐὰν δὲν ἐννοῆτε ὅτι μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε καὶ διαδίδετε, ὅτι δηλ. ἔχομεν ἔλλειμμα, ὅτι δαπανῶμεν πολλὰ καὶ ὅτι θὰ ἤρκουν δι’ ὅλας μας τὰς δαπάνας 7½ δισεκατομμύρια, ἔχετε πολὺ ὀλίγην πεποίθησιν εἰς τὸν ἑαυτόν σας ἐὰν δὲν πιστεύετε ὅτι συντελεῖτε οὕτω εἰς τὴν δημιουργίαν κινδύνων.

§105Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα διαδίδω καὶ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζω, τὰ διαδίδω καὶ τὰ ὑποστηρίζω ἀκριβῶς διὰ νὰ προλάβωμεν κατάστασιν ἡ ὁποία μοιραίως καὶ ἀναποφεύκτως θὰ δημιουργηθῇ ἐὰν σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν σπαταλῶντες καὶ κακοδιοικούμενοι. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου, δὲν παρέλειψεν ἀπὸ τοῦ νὰ ὑπενθυμίσῃ τὰς ἀτομικὰς αὐτοῦ προσπαθείας καὶ τὴν ἀληθῶς μεγάλην προσωπικὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν συνεισφέρει κατὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀμφισβητήσω ἅπαντα ταῦτα. Καὶ προχθὲς ὁμιλῶν ἐξῆρα μὲ τὰ ζωηρότερα χρώματα τὰς ἀγαθὰς ταύτας προσπαθείας, αἱ ὁποῖαι τῷ ὄντι προκαλοῦν τὸν θαυμασμὸν παντὸς ἀμερολήπτου κριτοῦ. Ἀλλ’ ἐδῶ ἀκριβῶς ἔγκειται τὸ ἀτύχημα, ὅτι δηλαδὴ μία προσπάθεια τόσον εἰλικρινὴς καὶ τόσον ἔντονος, ἀστοχοῦσα, ὡς εἶπα καὶ προχθές, εἰς τὴν διαχείρισιν ὅλων τῶν ζητημάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδώσῃ ὅσα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀναμένει, καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅσας ἐλπίδας ἐστήριξεν ἡ Ἑλλάς, ψηφίσασα ὡς ἐψήφισε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 19 Αὐγούστου. Λυποῦμαι διότι δὲν ὑπῆρξα εὐχάριστος εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἀλλὰ πιστεύω ἀδιστάκτως εἰς ὅσα ὑπεστήριξα· καὶ μὴ κλονισθεὶς οὔτε κατὰ κεραίαν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἀκλόνητον πίστιν μου ἐφ’ ὅλων τῶν σημείων τὰ ὁποῖα ἔθιξα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν περιωρίσθη εἰς αὐτά. Διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του μὲ ἐπίκρανεν εἴς τινα σημεῖα. Δὲν θὰ μνησικακήσω διὰ τοῦτο. Τὰς πικρίας θὰ λησμονήσω. Θὰ περιορισθῶ δὲ μόνον νὰ τῷ εἴπω «Πάταξον μέν, ἄκουσον δέ». (χειροκροτήματα).

§106Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶχα τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ ὁμιλήσω ἐγὼ μετ’ αὐτὸν. Ἐθεώρησα καθῆκον νὰ τὸν ἀφήσω νὰ ὁμιλήσῃ τελευταῖον καὶ δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπαντήσω. Ἤθελα μόνον νὰ θέσω εἰς αὐτὸν ἓν ἐρώτημα: Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως πιστεύει ἀκόμη ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1929–30 κλείει μὲ ἔλλειμα ἑνὸς δισεκατομμυρίου;

§107Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. — Ὄχι. Θὰ σᾶς εἴπω τί πιστεύω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐδόθησαν· θὰ σᾶς εἴπω τί σκέψεις κάμνομεν καὶ εἰς τί καταλήγομεν.

§108Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι τί σκέψεις κάμετε, τὸ ἀποτέλεσμα ποὺ καταλήγετε.

§109Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. — Σᾶς δίδω τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι νομίζω ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1929–30, περὶ τῆς ὁποίας ἄλλως τε δὲν πρόκειται σήμερον, ἠμπορεῖ νὰ μὴ φθάνῃ εἰς ἔλλειμμα χιλίων ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ τείνει πρὸς ἔλλειμμα.

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πόσον;

§111Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. — Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ προσδιορίσω. Μὴ λησμονῆτε ὅτι εὑρισκόμεθα ὄχι πρὸ ληξάσης χρήσεως· πρόκειται ἐκ τῶν 10 μηνῶν νὰ κρίνωμεν καὶ τοὺς δύο, καὶ ὅταν βλέπω τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνομεν, πῶς νὰ εἴπω ὅτι καταλήγομεν εἰς περίσσευμα;

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὸ ἑβδομάδος, ὅταν εἴμεθα ἀκόμη μακρύτερα, πῶς ἐδυνήθητε νὰ προσδιορίσητε τὸ ἔλλειμμα καὶ ἐνεπνεύσατε ἀνησυχίαν καὶ ταραχὴν εἰς τὰ πνεύματα τοῦ κόσμου, ὅτι πηγαίνομεν εἰς ἔλλειμμα χιλίων ἑκατομμυρίων ἀθεράπευτον καὶ ἐλπίζετε τοῦ μέλλοντος ἔτους τὸ ἔλλειμμα νὰ περιορίσουν αἱ ὑποδείξεις σας; Σᾶς ἐρωτῶ τώρα: ἐπιμένετε ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῆς χρήσεως αὐτῆς ἔχει ἔλλειμμα, καὶ ἔλλειμμα τόσον μεγάλο; Μᾶς εἴπατε δὲν ξέρω τὶ περὶ ἐλλείματος οὐσιώδους. Πιστεύετε ἀκόμη ὅτι θά ἔχῃ ἔλλειμμα οὐσιῶδες, ἢ ὅτι θὰ ὑπάρξῃ τοὐλάχιστον ἰσοζύγιον ἢ θὰ ἔχωμεν περίσσευμα; Νὰ μοῦ ἀπαντήσετε χωρὶς ἀγόρευσιν.

§113Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. — Μοῦ εἴπατε ὅτι πρὸ μηνὸς ἀνήγγειλα ἔλλειμα χιλίων ἑκατομμυρίων. Πρῶτ’ ἀπ’ ὅλα ἀνήγγειλα πιθανὸν ἔλλειμμα...

§114Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀθεράπευτον μάλιστα ἀνηγγείλατε.

§115Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. — Ἔκαμα καὶ μίαν ἐπιφύλαξιν τότε: ἂν ὑπάρχουν ἔκτακτα ἔσοδα μὴ ὑπολογιζόμενα...

§116Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει τέτοιο.

§117Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. — Ὑπάρχουν ἔκτακτα ἔσοδα εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Ἰανουαρίου, τὰ ὁποῖα καὶ μόνα συντελοῦν νὰ μειώσουν τό ἀρχικῶς ἐξαγγελθὲν ἔλλειμα, καὶ τὸ ὁποῖον πάντως θὰ εἶναι ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τοῦ περισσεύματος μὲ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι θὰ κλείσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δηλαδὴ ἀνώτερον τῶν 200 καὶ 250 ἑκατομμυρίων.

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τίποτε ἄλλο. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα ὁ εἰδικὸς προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων, ὡς καὶ τὸ Νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ ὑπηρεσιῶν διὰ τὴν χρῆσιν 1930–31».

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πριμίδης.

§122Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Μὴ προλαβών, κύριοι βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου, ἀνέρχομαι ἤδη ἐπὶ τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐκφράσω τὸν ἐνθουσιασμόν μου διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἐν ταὐτῷ τὰς εὐχαριστίας μου, ὡς Πειραιεύς, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίᾳ πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἔμμονον ἐπιμονὴν τοῦ ὁποίου ὀφείλεται ἡ ἐντὸς τόσον βραχέος χρονικοῦ διαστήματος σύνταξις, ἐπεξεργασία καὶ ὑποβολὴ πρὸς ψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται κατὰ τὸν ἀσφαλέστερον τρόπον ὅτι θὰ τερματισθῇ μία κατάστασις ἀταξίας καὶ ἀνωμαλίας, κατάστασις ἡ ὁποία ἦτο ὄχι μόνον ἐπιζήμιος ἐν γένει εἰς τὴν ναυτιλίαν, τὸ ἐμπόριον, τὴν βιομηχανίαν καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐργατικὴν τάξιν καὶ εἰς πάντα ἐρχόμενον εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ τὸν λιμένα τοῦ Πειραιῶς, ἀλλ’ ἐξέθετε τὴν ὑπόληψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν ξένων, εἰς τὰ ὄμματα τῶν ὁποίων ὁ πολιτισμὸς τῆς Ἑλλάδος ἀσφαλῶς ὑποβιβάζεται ὡς μὴ ὤφειλε. Ἀλλ’ ὁ ἐνθουσιασμὸς αὐτὸς ὀφείλω νὰ δηλώσω μετριάζεται κάπως ἕνεκα δύο ἐπιφυλάξεων τὰς ὁποίας μοὶ ἐγέννησε τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον. Ἡ πρώτη ἐπιφύλαξις εἶναι ἡ ἑξῆς: Εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐπιβολὴ ὁμαλότητος καὶ ρυθμοῦ εἰς τὰ τοῦ λιμένας Πειραιῶς, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ ὅπως τὰ ἔξοδα τὰ κομιστικὰ καὶ τὰ φορτοεκφορτωτικὰ μειωθῶσι σημαντικῶς, οὕτως ὥστε νὰ μὴ φυγαδεύεται τὸ ἐμπόριον ἐκ τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται: Θὰ ἐπιτευχθῇ οὕτω καὶ ὁ δεύτερος αὐτὸς σκοπός; Ἐὰν λάβῃ τὶς ὑπ’ ὄψιν τὰ βάρη καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας θὰ ἀναλάβῃ ὁ συνιστώμενος αὐτόνομος ὀργανισμός, ἐὰν λάβῃ τὶς ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἀποζημιώσῃ ὅλους τοὺς ἐργάτας τοὺς ὑπεραρίθμους, ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ βαρύνεται μὲ ὅλα τὰ ἔξοδα τῶν νέων πολλῶν ὀργανικῶν θέσεων, τὰς ὁποίας κατ’ ἀνάγκην θὰ δημιουργήσῃ ὁ ὀργανισμὸς ὡς ἐκ τοῦ πολυσυνθέτου τῆς ἀποστολῆς του, ἐὰν λάβῃ τὶς ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς θὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς δαπάνας τῶν πολλαπλῶν λιμενικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ὑπολείπονται νὰ συντελεσθῶσι καὶ αἵτινες θὰ ἀνέλθουν, ὡς ἀνεγνωρίσθη, εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων ὅλων δραχμῶν, ἐὰν λέγω, λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη θὰ βαρύνουν τὸν προκείμενον αὐτόνομον ὀργανισμὸν καὶ ὅτι μόνη πηγὴ ἐκ τῆς ὁποίας θὰ δύναται νὰ ἀντλήσῃ τὰ οἰκονομικὰ μέσα ὁ ἐν λόγῳ ὀργανισμὸς εἶναι τὰ φορτοεκφορτωτικὰ καὶ κομιστικὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράττῃ, ἄγεται ἀσφαλῶς εἰς δισταγμοὺς κατὰ πόσον θὰ εἶναι ὄντως δυνατὸν ὁ ὀργανισμὸς νὰ μειώσῃ τὰ κόμιστρα εἰδικῶς, καὶ συνεπῶς νὰ πραγματοποιήσῃ καὶ τὸν ἕτερον τῶν σκοπῶν ὁ ὁποῖος φυσικὰ εἶναι ἀπαραίτητος διὰ νὰ δύναται ὁ λιμὴν Πειραιῶς οὐχὶ μόνον νὰ εἰσαγάγῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ κρατήσῃ τὸ ἐμπόριον τὸ ὁποῖον σήμερον φυγαδεύεται. Εἶναι δισταγμὸς ὁ ὁποῖος γεννᾶται ἐν ἐμοὶ ἐφόσον λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ πληθὺς τῶν βαρῶν καὶ ὑποχρεώσεων, θὰ βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, ὥστε νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ὅτι θὰ βαρύνῃ μὲ τὰ ἔξοδα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καταθλίβουν ἀκριβῶς τὸ ἐμπόριον. Ἡ δευτέρα μου ἐπιφύλαξις ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τοῦ λιμένος. Ὡς αὕτη εἶναι ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, βλέπω ὅτι δημιουργεῖται μία πολυαρχία, βλέπω ὅτι ἔχομεν συμβούλιον μὲ πρόεδρον, ἔχομεν καὶ ἐκτελεστικὴν ἐπιτροπὴν μὲ ἄλλον πρόεδρον, κατὰ ρητὴν δὲ διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐπιτρέπεται ὁ αὐτὸς πρόεδρος νὰ εἶναι καὶ μέλος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς. Τέλος ἔχομεν ἕνα γενικὸν διευθυντήν. Φοβοῦμαι, ὅτι θὰ γεννηθῇ σύγκρουσις δικαιοδοσιῶν, καθηκόντων καὶ ἁρμοδιοτήτων καὶ προστριβαὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων αὐτῶν ἀρχῶν, ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῆς ὁμαλῆς λειτουργίας τῶν τοῦ λιμένος πραγμάτων. Θὰ ὑπεδείκνυον ἑπομένως, ὅτι παρίσταται ἀνάγκη ὁ πρόεδρος τοῦ εἰκοσιτετραμελοῦς συμβουλίου νὰ εἶναι καὶ πρόεδρος τοῦ ἐκτελεστικοῦ συμβουλίου, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν τρεῖς ἀρχάς.

§123Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Οἱ πρόεδροι δὲν εἶναι ἀρχή.

§124Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἀδιάφορον. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον νὰ γίνωσι δύο πρόεδροι, ἀφίνω ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸν γενικὸν διευθυντὴν ὁ ὁποῖος ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἔχῃ θέσιν ὑπαλλήλου ἀπέναντι τοῦ προέδρου τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ τὸ νὰ ἔχωμεν δύο προέδρους καὶ ἕνα διευθυντήν τὸ θεωρῶ περιττὸν ἐπαναλαμβάνω, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον τοῦτο νὰ ὁδηγήσῃ εἰς προστριβὰς καὶ σύγκρουσιν τῶν καθηκόντων, ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῆς εὐρυθμίας καὶ ὁμαλῆς λειτουργίας τοῦ λιμένος. Θὰ ὑπεδείκνυον ἑπομένως, ἐὰν ἦτο δυνατὸν ὁ ἕτερος τῶν προέδρων, καὶ ὁ πρόεδρος, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι πρόεδρος τοῦ 24μελοῦς συμβουλίου, νὰ εἶναι πρόεδρος καὶ τῆς ἐπιτροπῆς. Ὑποστηρίζω δὲ τοῦτο καθόσον καὶ κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἐπιτροπὴν τοῦ λιμένος Πειραιῶς ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι καὶ πρόεδρος τῆς ἑτέρας ἐπιτροπῆς.

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ ὑπάρχον καθεστώς. Αὐτὸ εἶναι τὸ παλαιόν, ἀλλὰ δὲν εἶναι καλὸ αὐτό. Πράγματι πρέπει νὰ εἶναι ἕνας ἀφωσιωμένος εἰς τὰ ἔργα του· τὸ σύστημα ἦτο κακόν.

§126Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ποία εἶναι ἡ σκοπιμότης, κύριε πρόεδρε, τοῦ διαχωρισμοῦ τῶν προέδρων;

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατὰ τῶν πράξεων τῆς ἐπιτροπῆς ἐπιτρέπεται προσφυγή, δὲν εἶναι σωστό, λοιπόν, νὰ εἶναι τὸ ἴδιο πρόσωπο καὶ πρόεδρος.

§128Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐλέγχοντος καὶ ἐλεγχομένου. Ἀκριβῶς νομίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ συμβουλίου πρέπει νὰ εἶναι καὶ πρόεδρος τοῦ ἐκτελεστικοῦ.

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγω ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως ἐμμένομεν εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον καθιερώσαμεν.

§130Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποδείξω αὐτὴν τὴν τροποποίησιν. Αὐτὰς τὰς δύο ἐπιφυλάξεις εἶχον νὰ κάμω, κατὰ τὰ ἄλλα ὀφείλω καὶ πάλιν νὰ χαιρετίσω τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι θὰ σημειώσῃ πραγματικῶς ἀξιομνημόνευτον σταθμὸν εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ τῶν ἐργασιῶν τοῦ λιμένος· εἶμαι δὲ ἀπολύτως εὐτυχής, διότι ἔλαχε καὶ εἰς ἐμὲ ἡ τύχη νὰ ὑπερψηφίσω αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σακαλῆς.

§132Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα, κύριοι βουλευταί, διότι ἔχω νὰ κάμω πολλὰς παρατηρήσεις εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν ἄρθρων, ἰδίως περὶ παροραμάτων. Ἀλλὰ πρὸ τούτου θὰ ὑποβάλω εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις: Εἰς τὸ ἄρθρον 1 § 3 φέρεται ὅτι ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου (ἀναγινώσκει)...

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§134Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐπίσης ἐν § 4 ἀντὶ «ζώνη λιμένος» νὰ γίνῃ «περιφέρεια λιμένος». Ἐδῶ εἰς τὸ 3ον ἐδάφιον ἀναφέρεται ὅτι κανονίζει τὰ τιμολόγια ὁ ὀργανισμός, τὰ τιμολόγια τῆς ἐργασίας ποὺ γίνεται, ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ λιμένος. Συμβαίνει ὅμως νά ὑπάρχῃ ἐργασία γινομένην εἰς τόπον συνορεύοντα μὲ τὴν περιφέρειαν τοῦ λιμένος, ὅπως εἶναι αἱ μεγάλαι ἀποθῆκαι. Θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν, ὅτι διὰ διατάγματος ἐπεκτείνονται τὰ τιμολόγια ταῦτα καὶ ἐπὶ τοιούτων ἐργασιῶν γενομένων ἐγγὺς τῆς περιφερείας τοῦ λιμένος.

§135Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν καὶ οἱ ἐργάται ἀκόμη.

§136Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Νὰ τεθῇ «διὰ διατάγματος ἐκδοθησομένου προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἡ ἰσχὺς τῶν τιμολογίων τούτων καὶ λοιπῶν ὅρων ἐργασίας δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ τοιούτων ἐργασιῶν ἐκτελουμένων ἐκτὸς τῆς περιφερείας τοῦ λιμένος».

§137Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχουν ἐπιχειρήσεις ἐντὸς τῆς ζώνης καὶ ἐπιχειρήσεις ἐκτὸς τῆς ζώνης. Ἐφόσον εἰσάγομεν τὴν εὐνομίαν ἐντὸς τῆς ζώνης, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἀταξίαν τὴν ἔξω τῆς ζώνης, διότι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς δύσκολον θέσιν. Πρέπει νὰ ἐπεκταθοῦν τὰ τιμολόγια τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ἐκτὸς τῆς ζώνης.

§138Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Νὰ περιλάβετε καὶ τοὺς ἐργάτας.

§139Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι. Εἶναι ἀρκετὰ τὰ βάρη ποὺ βάζομεν εἰς τὸν ὀργανισμόν.

§140Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Νὰ τεθῇ παράγραφος 4, κατά τὴν ὁποίαν οὐδεὶς τῶν ἐν τῇ προηγουμένῃ παραγράφῳ δύναται ν’ ἀσκήσῃ τὸ ἐπάγγελμά του ἐν τῷ λιμένι ἄνευ εἰδικῆς ἀδείας τοῦ ὀργανισμοῦ. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 νὰ προστεθῇ παράγραφος, ἡ ὁποία θ’ ἀποτελῇ κύρωσιν τῶν δύο τελευταίων παραγράφων.

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄρθρον 10 ἐδάφιον 1 λέγομεν ὅτι μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ πρώτου κατὰ τὸν παρόντα νόμον συμβουλίου ἀνασυνιστᾶται τοῦτο ἐφ’ ἑξῆς τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον τοῦ Δεκεμβρίου. Αὐτὸ τὸ τροποποιῶ καὶ θὰ εἴδατε τὴν τροπολογίαν.

§142Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀλλὰ καὶ τά 5 χρόνια εἶναι πολλά· ἄν ἦσαν 4 θά ἦτο καλλίτερα.

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατά τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον ἑκάστου 2ου ἔτους.

§144Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ 5 νά τὸ κάμετε 4.

§145Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Νὰ βάλωμεν κατά μέσον ὅρον 4.

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπίσης νὰ διορθωθῇ καὶ τὸ ἐδάφιον 8 ὅπως τὸ τροποποιῶ. Βάζω καὶ δύο ἐργάτας κατὰ περιφέρειαν λιμένος. Θὰ ἀναγνώσητε τὴν τροπολογίαν. Εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 14 νὰ διαγραφῇ ἡ ἀπαγορευτικὴ ρήτρα ἡ ἀπαγορεύουσα ὅπως ὁ πρόεδρος τοῦ συμβουλίου νὰ δύναται νὰ εἶναι καὶ μέλος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐπιτροπῆς.

§147Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 16 § 2 ἐδάφιον 4 ἐξέχασαν καὶ τὴν λιμενικὴν ἀρχήν. Μετά· συνεννόησιν θὰ ὁρίσῃ ὁ διευθυντὴς μετὰ τῆς τελωνειακῆς ἐπιτροπῆς· καὶ σήμερον συνεννοοῦνται αἱ δύο ἀρχαί.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, μετὰ συνεννόησιν τῆς τελωνειακῆς καὶ λιμενικῆς ἀρχῆς.

§149Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 17 παράγραφος 3 νὰ γίνῃ «τοῦ παρόντος νόμου».

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§151Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Μία θεμελιώδης παρατήρησις, κ. Πρόεδρε. Εἰς τὸ ἄρθρον 21 θὰ ἤθελον νὰ προστεθῇ παράγραφος προνοοῦσα περὶ τοῦ ἑξῆς: Μεταξὺ ὅλων τῶν ἐργαζομένων εἰς τὸν λιμένα, ἐκεῖνοι ποὺ λησμονοῦνται δυστυχῶς εἶναι δύο τάξεις ἐπίσης πολυπληθεῖς καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπίσης προσέφεραν ὑπηρεσίας ἀξιολόγους, εἶναι οἱ φύλακες τοῦ λιμένος καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἐπὶ τῆς παραλαβῆς καὶ τῆς παραδόσεως τῶν ἐμπορευμάτων. Θὰ παρεκάλουν ὅπως ἀναγραφῇ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἤδη τοιοῦτοι προτιμῶνται ἐν τῇ ἀσκήσει τῶν ἔργων.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προσθέσωμεν τόσα βάρη εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐφ’ ὅσον τῷ ἀναγκαιοῦσιν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, θὰ τοὺς προτιμήσῃ.

§153Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Καὶ μία διάταξις σωστικὴ ὀλίγον τῶν οἰκονομικῶν. Οἱ ὑπάλληλοι τῶν λιμενικῶν ταμείων ὅπως καὶ τῶν δημοτικῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ μισθολόγιον νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὸ γενικὸν μισθολόγιον τῆς γενικῆς ὑπαλληλίας, διότι αὐτοὶ εἶναι προνομιοῦχοι καὶ ἔχουν πάρει πολλοὺς τίτλους.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§155Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν ἄρθρον 21 ἐδάφιον 2. Εἰς αὐτὸ ἀναφέρεται ὅτι ὁ ὀργασμὸς θ’ ἀπολύῃ τοὺς ἀνικάνους εἴτε λόγῳ παθήματος εἴτε λόγῳ γήρατος, ὁρίζει δὲ ὅτι οὗτοι θ’ ἀποζημιοῦνται, εἴτε δι’ ἐπιδόματος ἐφ’ ἅπαξ εἴτε διὰ μικρᾶς συντάξεως. Νομίζω ὅτι χάριν τῶν συμφερόντων τῶν ὑπαλλήλων πρέπει νὰ δοθῇ μᾶλλον σύνταξις καὶ ὄχι ἐφ’ ἅπαξ ἐπίδομα, διότι τὸ ἐφ’ ἅπαξ ἐπίδομα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τὸ πάρουν καὶ νὰ τὸ φᾶνε καὶ κατόπιν νὰ εὑρεθοῦν οἱ ἄνθρωποι ἐκτεθειμένοι εἰς περαιτέρω δυστυχίαν. Λοιπὸν θὰ ἦτο ὀρθὸν χάριν προστασίας τῶν προσώπων διὰ τὰ ὁποῖα δίδεται, νὰ δοθῇ μία σύνταξις. Θὰ εἰμποροῦσαν βέβαια τὸ ἐφ’ ἅπαξ ἐπίδομα νὰ τὸ διαθέσουν διὰ μίαν ἐργασίαν ἄλλην, ἀλλὰ νομίζω ὅτι αὐτὸ συμβαίνει σπανίως.

§156Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Θὰ ἐπρότεινον τὴν ἑξῆς λύσιν, ὅπως εἰς τοὺς ἀπολυομένους λόγῳ γήρατος δίδῃ ὁ ὀργανισμὸς μηνιαίαν σύνταξιν, ἀλλὰ εἰς τοὺς παθαίνοντας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νά τοὺς δίδῃ ἕνα ἐφ’ ἅπαξ ἐπίδομα, διότι δὲν ἦτο σωστὸν εἰς ἕνα ἐργάτην, ὁ ὁποῖος θά εἶχεν ἑξάμηνον μόλις ὑπηρεσίαν νά δίδῃ ὁ ὀργανισμὸς σύνταξιν ἐφ’ ὅρου ζωῆς. Δι’ αὐτὸ καλλίτερον θά ἦτο νά ἀφήσωμεν τὸν ὀργανισμὸν νά κανονίσῃ τὸ πρᾶγμα διά νά μὴ τοῦ ἐπιβάλλωνται περισσότερα βάρη.

§157Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἐάν ἐπρόκειτο ὁ ὀργανισμὸς νά πάρῃ ὑπαλλήλους, νά πάρῃ ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς παραλαβῆς καὶ παραδόσεως ἐμπορευμάτων.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν χρειάζεται νά τοὺς πάρῃ· ἐάν θά χρειασθῇ, βεβαίως θά πάρῃ αὐτούς. Ἀφῆστε τὸν ὀργανισμόν, βάζομεν ἀρκετά βάρη· ἀφῆστε εἰς τὸν ὀργανισμὸν νά κάμῃ ὅπως θέλει.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος.

§160Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον ἵνα κανονίσῃ τά μεγάλα ζητήματα τοῦ λιμένος Πειραιῶς, τόσον τὸ τῆς διοικήσεως ὅσον καὶ τὸ τῶν ἐργατικῶν, τὸ ὁποῖον δέον νὰ λύσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνωδύνως. Καὶ ἡμεῖς συνηγοροῦμεν ὑπὲρ τοῦ σχεδίου νόμου τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ κρίσιν, ἔχω μόνον παρατηρήσεις νά ἐπιφέρω καὶ θά παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως, εἰ δυνατόν, δεχθῇ ταύτας, ἵνα κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας τὸ νομοσχέδιον ἀποβῇ τελειότερον. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 παράγραφος.

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἕν μόνον παράπονον ἔχω, ὅτι τὸ φέρετε τὴν τελευταίαν ὥραν. Γιατί, ἀφοῦ ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν μοῦ τό ἐφέρατε ἐγκαίρως; Ἐπιφυλλάσσομαι ἐν τούτοις, ἐὰν μπορέσω, ἐκ τοῦ προχείρου νὰ τὸ κρίνω.

§162Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄρθρον 2 παράγραφος 6. (ἀναγινώσκει). Φρονοῦμεν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐφόσον πρόκειται νὰ ἐκχωρηθῶσι γήπεδα πρὸς ἀνέγερσιν κτιρίων εἰς ἰδιώτας, διότι καὶ τοῦτο προβλέπεται, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ δεκαετὴς χρονικὴ περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παραχώρησις αὐτὴ θὰ δοθῇ. Καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ μακρότερος χρόνος, διότι ἡ ἐκμετάλλευσις δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ ἐκεῖνα τὰ κέρδη τὰ ὁποῖα μία ἰδιωτικὴ ἑταιρεία ἐλπίζει ὅτι θὰ ἀπεκόμιζεν ἐκ τῶν ἔργων ἅτινα ἤθελεν ἀναλάβῃ.

§163Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν μπορῶ νὰ σᾶς ὑποσχεθῶ καὶ τίποτε, ἐν τούτοις ἐπιφυλάσσομαι ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ τὸ προσθέσω. Παρακαλῶ νὰ μοῦ τὸ δώσετε νὰ τὸ μελετήσω.

§164Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 3 παράγραφος 13 γράφει· «ἐξ ἑνὸς ἀντιπροσώπου.....» (ἀναγινώσκει). Ἐν ᾗ περιπτώσει διαφωνήσουν, κύριε Πρόεδρε, τὶ θὰ γίνῃ;

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δὲν θὰ μείνῃ ἀντιπρόσωπος. Θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ συμφωνήσουν.

§166Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μίαν σπουδαιοτάτην παρατήρησιν ἤθελα νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ προσώπου τοῦ προέδρου τοῦ διοικητικοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Φρονῶ ὅτι ἐν Ἑλλάδι διὰ τοιαύτης ἐκτάσεως ἐκμετάλλευσιν, οἷα πρόκειται νὰ γείνῃ διὰ τοῦ Ὀργανισμοῦ, δὲν ὑπάρχουν πρόσωπα ἔχοντα τὴν πεῖραν τῆς τοιαύτης διοικήσεως τῆς πολυσυνθέτου, πεῖραν τεχνικήν, πεῖραν ἐμπορικήν, πεῖραν διοικητικήν, πεῖραν ἐργατικῶν ζητημάτων μεγάλων. Διὰ τοῦτο θὰ ἐφρόνουν ὅτι τοὐλάχιστον διὰ τὴν πρώτην πενταετίαν θὰ ἦτο φρόνιμον νὰ μετακληθῇ ξένος ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ μίαν πεῖραν τοιαύτης διοικήσεως τοσαύτης εὐρύτητος καὶ τοιαύτης ἐκτάσεως, οἷα πρόκειται νὰ δοθῇ εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς.

§167Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μποροῦμε νὰ κάμωμε ξένον πρόεδρον τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς.

§168Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ δώσωμεν διοικητικὰ δικαιώματα εἰς αὐτόν.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ συζητήσωμεν, ἀλλ’ ὄχι μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ ξένος ἐκεῖνος θὰ γίνῃ πρόεδρος τοῦ συμβουλίου. Ἐκεῖνο ποὺ μπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ παρὰ τῷ ὀργανισμῷ εἶναι νὰ προσληφθῇ ἕνας εἰδικὸς ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος νὰ χρησιμεύσῃ ὡς τεχνικὸς σύμβουλος διὰ τὸν ὀργανισμόν. Δὲν μποροῦμεν νὰ δώσωμεν εἰς ξένον τὴν προεδρείαν. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νομοθετικῆς προνοίας, διότι ὁ ὀργανισμὸς δύναται νὰ κανονίσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§170Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπίσης ἐν τῷ ἄρθρῳ 19, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ ὅτι εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐπιτροπὴν τὸ ἓν μέλος πρέπει νὰ εἶναι τεχνικόν.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε δίκαιον. Εἶναι σωστό.

§172Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νὰ τὸ βάλωμεν οὕτω πως. (ἀναγινώσκει). Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ παμψηφία δὲν θὰ ληφθῇ ἀπόφασις;

§173Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὄχι.

§174Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 19 παράγραφος 4 λέγει: (ἀναγινώσκει). «Ἐὰν δὲ ἡ δαπάνη εἶναι ἀνωτέρα......» Διαφωνῶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἔχουσα ὅλους τοὺς τεχνικοὺς συμβούλους, νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν ἔργων, νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ ἀκατάλληλος ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τεχνικῶν ἔργων διότι ἔχομεν κακίστην πεῖραν τοιούτων τεχνικῶν συζητήσεων ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Διὰ τοῦτο θὰ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐπιλαμβάνεται τὸ σῶμα τῆς τεχνικῆς ἐξετάσεως.

§175Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὑπάρχει νόμος καθ’ ὃν ἔργα ἀξίας ἄνω τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν ἔπρεπε νὰ ἐνεκρίνοντο διὰ νόμου. Ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι εἰλημμένη ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου τοῦ 1920. Εἰς τὴν Βουλὴν δὲ ἀνήκει ἐὰν θέλῃ νὰ εἰσέλθῃ καὶ εἰς τεχνικὴν συζήτησιν ἢ μή. Δὲν μπορεῖτε νὰ τῆς ἀποκλείσετε αὐτὸ τὸ δικαίωμα.

§176Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι οἱ τεχνικοὶ σύμβουλοι τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦσαν ἱκανοὶ νὰ κρίνουν περὶ τῆς μελέτης τοῦ ἔργου. Ἔρχομαι κατόπιν εἰς τὸ ἐργατικὸν ζήτημα. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νομίζω ὅτι ὅσα καὶ ἂν εἴπω θὰ τὰ εἴπω ματαίως. Νομίζω ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου θέλον νὰ λύσῃ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ νὰ τὸ λύσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνωδύνως διὰ τοὺς ἐργάτας, δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν οὔτε δίκαιο, νὰ ἀγνοήσῃ ὁλόκληρα σωματεῖα ἀνεγνωρισμένα καὶ νὰ τὰ θέσῃ ἐκτός.

§177Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἴσα–ἴσα, ἀφίνομεν τὴν κατάστασιν ὅπως εἶναι.

§178Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν τοὺς κάνετε ὑπαλλήλους τοῦ ὀργανισμοῦ.

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σήμερον μετὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἐπαύσαμεν νὰ κάμωμεν ὑπαλλήλους τοῦ ὀργανισμοῦ. Περιωρίσθημεν νὰ κάμωμεν μὲ ἡμερομίσθιον μόνον ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐργάζωνται ἐντὸς τῆς ἐλευθέρας ζώνης· οἱ ἄλλοι μένουν ὅπως ἔχουν. Δὲν πρόκειται νὰ ἀπολύσωμεν σήμερον ἐργάτας.

§180Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν περιλαμβάνονται οἱ ὑπάλληλοι παραλαβῆς καὶ παραδόσεως ἐμπορευμάτων καὶ τὸ σωματεῖον φορτοεκφορτωτῶν νωπῶν ὀπωρῶν καὶ λαχανικῶν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς προνοίας, καὶ θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐργάζωνται μόνον ἐκτὸς τοῦ λιμένος τοῦ ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ διοικουμένου.

§181Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ μποῦν, παρὰ μόνον ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας ἐργάτας θὰ πάρῃ ὁ ὀργανισμὸς ὅσους τοῦ ἀρέσει. Οἱ ἄλλοι θὰ μείνουν ὅπως ἔχουν σήμερον μὲ τάς ὀργανώσεις των.

§182Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ θὰ ἐργάζωνται;

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατί ὄχι; Δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὀργανισμὸν καὶ ἐὰν θέλῃ νὰ πάρῃ ἀπ’ ἔξω δικούς του ἐργάτας, ἀλλὰ τοῦ δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ πάρῃ καὶ κατ’ ἀποκοπὴν ἀπὸ τὰ σωματεῖα. Δὲν εἶναι τοῦτο ὀπισθοχώρησις ἀπέναντι ἀντιδράσεως, ἀλλὰ ὀπισθοχώρησις ἀπέναντι ἐπιχειρημάτων.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαχαίρας.

§185Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ κατόπιν τῆς συζητήσεως κατ’ ἄρθρον καὶ τῶν ἐπενεχθεισῶν τροπολογιῶν ἐπὶ 2–3 σημείων θὰ παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Προτείνω μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 2, δηλαδὴ ἐκεῖ ποὺ λέγει εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον νὰ ἐπεκταθῇ ἕως τὸ Πέραμα.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἂς πάῃ ἕως τὸ Πέραμα. Λοιπὸν νὰ τεθῇ μέχρι λιμενοβραχίονος Περάματος ἀντὶ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου.

§187Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Κατόπιν εἰς τὸ ἄρθρον 16 προτείνω νὰ προστεθῇ ἕνα ἐδάφιον καὶ νὰ ὁρίζῃ μίαν ὑποεπιτροπὴν προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ καὶ ἀποτελουμένην ἀπὸ τριῶν ἄλλων μελῶν, ἤτοι ἐξ ἑνὸς ἀντιπροσώπου τῶν ἐμπόρων, τῶν ἐργατῶν καὶ ἀπὸ ἕνα τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ νὰ εἶναι αὕτη ἡ μόνιμος ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τῶν φορτοεκφορτώσεων.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ δεχθῶ αὐτό. Αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ διὰ διατάγματος ἀλλὰ τώρα δὲν εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸ δεχθῶ. Ἄς μοῦ τὸ ἐδίδατε ἐγκαίρως, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν μπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ.

§189Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἐπίσης δὲν μνημονεύονται εἰς τὰς ἐπιτροπὰς οἱ φορτωταί, οἱ κομισταὶ τῶν ἀποθηκῶν τελωνείου, οἱ λογισταὶ καὶ οἱ φύλακες τοῦ λιμένος.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ νὰ μνημονεύωνται; ποῦ θέλετε νὰ τοὺς μνημονεύσῃ; Ἐκεῖνοι ὅπου χρειάζονται μνημονεύονται. Τοὺς ἐβάλαμε διὰ τὴν ἐλευθέραν ζώνην καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ κομισταὶ καὶ οἱ φορτωταί. Ἐὰν αὐτοὶ τοὺς ὁποίους ἐμνημονεύσατε εἶναι ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι χρειάζονται, θὰ τοὺς πάρῃ ὁ ὀργανισμός. Πρέπει δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὅταν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον οἱ ἐργάται ἐφώναζαν ὅτι δὲν τὸ θέλουν. Τώρα θέλουν νὰ τοὺς πάρω ὅλους, ἀλλὰ δὲν μπορῶ.

§191Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Τώρα ἀντελήφθησαν τὸν σκοπὸν τοῦ ὀργανισμοῦ.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν τὰ πράγματα μᾶς πείσουν ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, θὰ λάβωμεν.

§193Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Πρέπει ἀκόμη νὰ σᾶς εἴπω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αὐτοὶ ἔχουν βιβλιάρια· ὁ δὲ νόμος λέγει, ὅτι οἱ ἔχοντες βιβλιάρια ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου 3251 εἶναι φορτωταὶ καὶ κομισταὶ καὶ συνεπῶς περιλαμβάνονται καὶ αὐτοί.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Θὰ τοὺς ἀνεχθῶμεν καὶ αὐτοὺς ἐὰν τὰ πράγματα μᾶς τὸ ἐπιβάλλουν.

§195Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἐπίσης ὑπάρχει καὶ μία μερὶς ἐργατῶν οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπῆραν βιβλιάρια ἐνῷ ἐδικαιοῦντο νὰ λάβουν τοιαῦτα θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ τοὺς χορηγηθοῦν τοιαῦτα, ἐὰν ἀποδείξουν ὅτι ἐργάζονται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἰς τὰς ἐργασίας τῶν φορτοεκφορτώσεων τοῦ λιμένος.

§196Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πόσον καιρόν;

§197Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἐργάζονται ἀπὸ 15 χρόνια, ὁ δὲ Πρόεδρος των δὲν τοὺς ἔδιδε βιβλιάρια, εἴτε διότι δὲν τὸν ἐψήφισαν εἴτε δι’ ἄλλους λόγους.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Καὶ αὐτὸ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω· δὲν μπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ.

§199Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἐπίσης τὸ ἄρθρον 24 λέγει, ὅτι ὅταν πρόκειται περὶ ἐργατῶν εἶναι αὐστηροτέρα ἡ ποινή, διότι λέγει ὅτι πλὴν τῆς ἐπιβαλλομένης τιμωρίας, θὰ ἐκδιώκεται ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ.

§200Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ θέλετε νὰ εἴπωμεν; Διὰ τὸ ἐμπόριον δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν πειθαρχικὴν τιμωρίαν ἀλλὰ διὰ τὸν ἐργάτην ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπάλληλος τοῦ λιμένος διὰ λόγους πειθαρχίας, πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν αὐστηροτέραν ποινήν.

§201Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ ποινὴ τῶν 2000 δραχμῶν θεωρεῖται βαρεῖα διὰ τὸν ἐργάτην.

§202Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ τὴν ἐλαττώσωμεν· ἂς τὴν ὁρίσωμεν εἰς 1500 δραχ.

§203Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 25 ἐκεῖ ποὺ προνοεῖ διὰ τὸ ταμεῖον προνοίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπουμε κάτι τι θετικὸν καὶ συγκεκριμένον. Δηλαδὴ νὰ ὁρίσωμεν τὸ κατώτερον ὅριον ἀποζημιώσεως.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα δὲν τὸ ἔχω μελετήσει· εἶπα δὲ καὶ προχθὲς ὅπου μοῦ ἔφεραν ἕνα κατάλογον συνταξιούχων ἐξ 190, ὅτι ἡ σύνταξις αὐτὴ θὰ αὐξήσῃ. Πρέπει νὰ ξεύρετε, ὅτι ἐκ μέρους μου δὲν θὰ συναντήσητε οὐδεμίαν κακὴν διάθεσιν.

§205Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Δὲν εἶναι δίκαιον κ. Πρόεδρε, αὐτοὺς ποὺ ἐξέρχονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τὴν ἐργασίαν ὕστερα ἀπὸ τόσων ἐτῶν ἐργασίαν, νὰ τοὺς παραγκωνίσωμεν.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ βγάλωμεν πολλοὺς ἀπὸ τὴν ἐργασίαν ἐφέτος, ἀλλὰ δὲν θὰ τοὺς παραγκωνίσωμεν.

§207Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἐπίσης θὰ παρεκάλουν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν ἐλευθέραν ζώνην νὰ λαμβάνῃ φύλακας ἀπὸ τοὺς ἤδη ὑπάρχοντας τοιούτους.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν εἶναι κατάλληλοι θὰ τοὺς πάρῃ δὲν μπορεῖ νὰ τοὺς πάρῃ ὑποχρεωτικῶς.

§209Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 24 ὑπάρχει μία διάταξις ἡ ὁποία πρέπει νὰ διαγραφῇ.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπέφυγα ἐπιμελῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ἐκθέσω τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ λιμένος καὶ νὰ δικαιολογήσω τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνω. Μὴ μὲ ἀναγκάσετε λοιπὸν νὰ τὸ κάμω. Εἶναι μία κατάστασις ἡ ὁποία πρέπει νὰ διορθωθῇ καὶ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ καμμίαν τροπολογίαν.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§212Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί....

§213Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ὁμιλήσητε λακωνικῶς. (γέλωτες).

§214Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς λακωνικῆς μου καταγωγῆς ἔχω γνῶσιν τῶν λόγων ἀπεριγράπτου ἀκαταστασίας, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον. Δυστυχῶς λαμβάνω μέρος 12 παρὰ 1 λεπτὸν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ δὲν θὰ εἴπω διατὶ θὰ εἶχον σοβαρὰς ἀντιρρήσεις, ἐπειδὴ λόγῳ τῆς λακωνικῆς μου καταγωγῆς ἔχω γνῶσίν τινα τῶν πραγμάτων. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει καθόλου οἰκονομικὴν βάσιν, δημιουργεῖ δὲ τραγέλαφον ὑπηρεσιῶν ἀναμφιβόλως. Διότι ἂν προσέξητε εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ συμβουλίου, εἰς τὰ καθήκοντα τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ Γεγικοῦ Διευθυντοῦ, εἰς τὴν συνεργασίαν τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ μὲ τὸν Διευθυντὴν τοῦ τελωνείου καὶ τὸν Ἐπιλιμενάρχην, θὰ πεισθῆτε ὅτι θὰ δημιουργηθῇ τραγέλαφος.

§215Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ φύσις τῶν πραγμάτων ἐπιβάλλει τὴν συνεργασίαν αὐτῶν.

§216Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἄρθρον 9ον. Τὸ συμβούλιον εἶναι πολυτελέστατον καὶ οἱ ἐργάται λέγουν: «ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀνάλογον μερίδα εἰς τὴν πολυτέλειαν». Λοιπὸν παρακαλοῦν οἱ ἐργάται, οἱ τέσσαρες νὰ γίνουν πέντε. Νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν Γενικὴν Συνομοσπονδίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει οὐδεμίαν, κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, ἀπολύτως οὐδεμίαν θέσιν.

§217Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἡ Γενικὴ συνομοσπονδία εἶναι ὁ ἀνώτερος ὀργανισμὸς τῆς ἐργατικῆς τάξεως, εἶναι τὸ μυαλὸ τὸ σκεπτόμενον μέσα εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν.

§218Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας εἶναι ὁ νοῦς, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου εἶναι ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου, ἡ καταδημαγώγησις τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς πολλὰς περιστάσεις ἔδειξαν μεγάλην συντηρητικότητα.

§220Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὀφείλω χάριτας εἰς τὴν Γενικὴν Συνομοσπονδίαν, διότι ἔδειξε πάντοτε πνεῦμα φρονήσεως καὶ πνεῦμα συντηρητικὸν καὶ ἦλθεν εἰς ἐπικουρίαν πρὸς ἐμέ.

§221Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἦλθον εἰς προσωπικὴν σύγκρουσιν καὶ ἠναγκάσθην νὰ διακόψω τὰς σχέσεις μὲ τὸν Διευθυντὴν τῆς Συνομοσπονδίας. Δὲν τοὺς δέχομαι πλέον. Εἶναι προσωπικὸν ζήτημα. Μοῦ εἶπον ὅτι εἶπα ψέμματα.

§222Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καλῶς ἐπράξατε, κύριε Πρόεδρε, καὶ καλῶς πράττετε νὰ μὴ τοὺς δέχεσθε. Λοιπόν, οἱ ἐργαζόμενοι εἰς τὸν λιμένα παρακαλοῦν, κύριε Πρόεδρε, νὰ δεχθῆτε ἕνα ἀκόμη ἐργάτην ἀντιπρόσωπον, δύο ἀντιπροσώπους τῆς ἑνώσεως ἐργατῶν φορτοεκφορτωτῶν λιμένος καὶ προλιμένος Πειραιῶς καὶ δύο ἀντιπροσώπους τῆς ἑνώσεως ἐργατικοῦ προσωπικοῦ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς.

§223Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἦλθες εἰς τὰς 12 παρὰ ἓν λεπτόν.

§224Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δεκτόν, κύριε Πρόεδρε;

§225Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι.

§226Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παράγραφος 5 τοῦ ἐννάτου ἄρθρου. Μίαν συντακτικὴν παρατήρησιν. «Ἡ κενουμένη θέσις πληροῦται». Ὄχι «κενουμένης θέσεως». Τὸ «ἡ κενουμένη θέσις πληροῦται» νὰ διορθωθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§227Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§228Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἄρθρον 14. Οἱ ἐργάται παρακαλοῦν νὰ ἔχωσι δύο θέσεις εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐπιτροπήν. Οἱ ἐργάται σᾶς παρακαλοῦν πρὸς τοῦτο.

§229Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ κ. Κουλουμβάκης μαζί.

§230Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι ἐγώ, παρὰ μόνον ὡς ἐντελοδόχος τῶν ἐργατῶν. Ἐπίσης νὰ περιληφθῶσιν ὡς φύλακες καὶ μεταξὺ τῶν ἐργατῶν.

§231Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζητοῦμεν αὐτό.

§232Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 24 παράγραφος 8 «τιμωρεῖται διὰ φυλακίσεως μέχρις ἑνὸς ἔτους παραπεμπόμενος........... (ἀναγινώσκει)............... ὅστις δι’ ἔργων ἢ λόγων προπαγανδίζει..........................» Αὐτὸ τὸ «λόγων» τί θέσιν ἔχει ἐνῷ παρακάτω ἔχει «διὰ τῆς αὐτῆς ποινῆς τιμωρεῖται πᾶς ἐργάτης ἢ ἐργοδότης ὅστις παραβιάζει τὰ τιμολόγια εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως. Ἐπίσης καθὼς καὶ ὅστις ἐμποδίζει πάντα ἐξουσιοδοτημένον ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ ὅπως ἀναλάβῃ οἱανδήποτε ἐργασίαν». Τί θέσιν ἔχει τὸ «λόγων», εἶναι ὑπερβολή.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ εἰς τὸ κατοχυρωτικὸν ὑπῆρχε καὶ τὸ ἤθελες.

§234Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ἤμην ἐδῶ. Δὲν τὸ ἤθελα καθόλου.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπ’ ἔξω ἤσουν σύμφωνος.

§236Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αἱ κείμεναι διατάξεις ἦσαν πλέον ἢ ἐπαρκεῖς. Ὁ ποινικὸς νόμος τὰ προβλέπει ὅλα.

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂς μείνῃ καὶ αὐτὸ· καλὰ εἶναι.

§238Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 25 παράγραφος 2. «δι’ εἰδικοῦ κανονισμοῦ καταρτιζομένου κτλ.».

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς) Νὰ σᾶς εἰπῶ διατὶ ἀναφέρεται ἡ λέξις βοήθημα. Προηγουμένως τὸ ὠνομάσαμεν ἐφάπαξ ἢ μηνιαῖον ἐπίδομα. Λοιπὸν δι’ αὐτὸ τὸ λέγομεν. Ἡ παρατήρησίς σας ὅμως φέρει τὴν διόρθωσιν τῆς λέξεως οὕτω «βοηθήματος» εἰς «ἐπίδομα», ἵνα ἀναφέρεται εἰς τὴν προηγουμένην ἔκφρασιν.

§240Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ μίαν τελευταίαν παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω. Οἱ ἐργάται δι’ ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶμαι τόσον πολὺ δεξιὸς, δεξιώτερος καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ζαβιτζιάνον— καὶ τοῦτο διότι νομίζω ὅτι μόνον οἱ συντηρητικοὶ εἶναι προοδευτικοὶ ὡς ἐπίσης καὶ ὁ δεξιός, διότι οἱ ἄλλοι εἶναι ὀπισθοδρομικοί—δι’ ἐμοῦ λοιπὸν ὑποβάλλουν τὴν ἑξῆς παράκλησιν. Ἂν θὰ ἦτο καλὸν νὰ ὡρίζετο εἰς τὸ ἄρθρον 25 ἐδάφιον 4 καὶ κατώτερον ὅριον ἡμερομισθίου. Διατὶ νὰ μὴ κάμωμεν τὴν ἀρχὴν τὴν τόσον προοδευτικὴν εἰς ἕνα ὀργανισμὸν ὁ ὁποῖος εἶναι δημοσίου δικαίου, ὁ ὁποῖος ἔχει τόσας ἐγγυήσεις, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνει τόσους ἀνωτάτους λειτουργούς, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Κυβερνήσεως:

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι ἡ ὥρα εἶναι 12 παρὰ 1 λεπτὸν καὶ κατὰ τοιαύτην ὥραν δὲν συζητοῦνται τοιαῦτα ζητήματα σοβαρὰ καὶ δὲν ἀποφασίζονται.

§242Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. 12 παρὰ ἓν τέταρτον. Δὲν ὑπέδειξα ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ κατωτάτου ἡμερομισθίου διότι οἱ ἐργάται δι’ ἐπανειλημμένων ὑπομνημάτων ὑπέδειξαν τοῦτο, φαντάζομαι δὲ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐδέχθη ὅσα ἐδέχθη καὶ ὅτι διὰ διατάγματος θὰ γίνεται ὁ καθορισμὸς τοῦ ἡμερομισθίου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαρίθμου.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ τῶν ἡμερομισθίων ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ δὲν ἔχει λόγον ὁ ἐργάτης νὰ ἀνησυχῇ.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἡσαΐας.

§245Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐγένετο σοβαρὰ ἐργασία, κατέληξεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰ ἀποδεχθῇ, καὶ νὰ κανονίσῃ τὸ κατώτερον ὅριον τοῦ ἡμερομισθίου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τιμαρίθμου τῆς ζωῆς. Αὐτὸ εἶναι τόσον δίκαιον καὶ τόσον ὀρθὸν ὥστε φαντάζομαι ὅτι μία Κυβέρνησις φιλελευθέρα ὡς ἡ ἰδική σας δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νά τὸ δεχθῇ.

§246Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπεφασίσαμεν νά λύσωμεν τὸ ζήτημα μὲ τὸν νόμον, ἀλλά θά τὸ κανονίσωμεν διά διατάγματος. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν μποροῦμε νὰ κάνουμε τίποτε.

§247Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἀκόμη δύο λέξεις. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι οἱ διευθυνταὶ τῶν ὀργανισμῶν ἀσφαλῶς θά ἵστανται εἰς τὸ ὕψος των. Ἀλλά ὑπάρχει καὶ ἡ δυσπιστία τῶν ἐργατῶν. Μά τί θὰ βλάψῃ ἐάν βάλωμεν καὶ ἕνα ἀντιπρόσωπον τῶν ἐργατῶν; Τώρα, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νά μεταβάλωμεν ἢ νά τροποποιήσωμεν τὸν νόμον, ὑποβάλλω μίαν εὐχήν—ἐπειδὴ ὑπάρχει καὶ τὸ 2ον νομοθετικὸν σῶμα ἡ Γερουσία—τόσον διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ὅσον καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως, ὑποβάλλω τὴν εὐχὴν ὅπως ἀναθεωρήσετε τὰς σκέψεις σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἰς τὴν Γερουσίαν.

§248Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αἱ ἴδιαι ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπικρατήσουν εἰς τὴν Βουλὴν, αἱ ἴδιαι θὰ ἐπικρατήσουν καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§249Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἕν μόνον ἤθελον νὰ παρακαλέσω ἐν σχέσει μὲ τὸ ζήτημα τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν: Νὰ μὴ ἀφίνετε εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο μόνον τὸν διευθυντήν, διότι ὁ διευθυντὴς βέβαια καλῶς ἢ κακῶς θὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην. Ἀλλὰ ἂς δώσωμεν καὶ μίαν φωνὴν καὶ εἰς ἕνα ἐκ τῶν ἐργατῶν. Νὰ γίνῃ δηλαδὴ μία τριμελὴς ἐπιτροπή, περιλαμβάνουσα ἕνα ἐκ τῶν ἐργατῶν ἕνα ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἕνα ἀπὸ τούς..... Ἡ ὁποία νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸν διευθυντὴν τὴν γνώμην της.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, ἡ Δημοκρατία πρὸ παντὸς ἔχει ἀνάγκην πειθαρχίας. Μὴ ἐπικαλῆσθε λοιπὸν τὸ Δημοκρατικὸν αἴσθημα καὶ τὰς φιλελευθέρας ἀρχάς. Ἡ πειθαρχία ἔχει χαλαρωθῆ κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς, ὥστε ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν ἀποκαταστήσωμεν πλήρως· καὶ δι’ αὐτὸ δὲν δέχομαι τὴν διάταξιν αὐτήν. Δὲν ὑπάρχει καταδυνάστευσις καμμία Ἂς ξεύρει δὲ ὁ ἐργατικὸς κόσμος, ὅτι ὁ σκοπός μας δὲν εἶναι νὰ δυσχεράνωμεν τὴν θέσιν του. Κάθε ἄλλο. Ἔχομεν ὅλην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βάλωμεν τάξιν εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς, ἥτις ἔχει παύσει πρὸ πολλοῦ νὰ ἐπικρατῇ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν ἀποδεχόμενος τὴν πρότασιν ταύτην εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἐμβάλλω εἰς τὸν κάθε ἕνα τὴν πεποίθησιν ἡ ὁποία πρέπει νὰ τοῦ ἐμβληθῇ, ὅτι τάξιν θὰ ἔχωμεν ἀπὸ τώρα καὶ εἰς τὸ ἑξῆς. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ γίνουν ἀδικίαι.

§251Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Τέλος πάντων, κ. Πρόεδρε, φαντάζομαι ὅτι διὰ τοῦ διατάγματος θὰ ἐκκαθαρισθοῦν τὰ τοιαῦτα.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐτροποποιήθη;

§253ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Δ. Κολύμβα περὶ ἐνεργείας ἁλιευτικῶν τινων ἐκμεταλλεύσεων καὶ ἱδρύσεως συναφῶν ἐγκαταστάσεων καὶ ἐργοστασίων». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κωστόπουλος.

§255Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς σοβαρωτέρας προσπαθείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν γίνει διὰ τὴν καλλιτέραν ἐκμετάλλευσιν ἑνὸς κλάδου πολυτίμου τοῦ Ἐθνικοῦ μας πλούτου. Εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρονται αἱ διάφοροι προσπάθειαι τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ κλάδου αὐτοῦ. Οὕτω καὶ τὸ 1920 εἶχε συναφθῆ μία σύμβασις ἀνάλογος πρὸς τὴν ψηφιζομένην σήμερον, ἡ ὁποία ἦτο ὑπὸ δυσμενεστέρους ὅρους ἀπὸ τὴν σημερινὴν καὶ ἡ ὁποία τελικῶς ἀπέτυχεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Ἐπίσης ἀναφέρεται ἑτέρα προσπάθεια τοῦ ὑπουργείου, διὰ τῆς ὁποίας εἶχον συσταθῆ τὰ ὀστρακοτροφεῖα καθὼς καὶ ὁ σταθμὸς γλυκέων ὑδάτων τοῦ Ἀμαρουσίου, καὶ τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ κατέληξαν εἰς τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα, διότι οὐδεὶς πραγματικῶς ἐνδιεφέρθη δι’ αὐτά. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, φρονοῦσα ὅτι τοιαῦται προσπάθειαι εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν εἰς αἴσιον πέρας τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτὴν ἐνέκρινεν ὁμοφώνως κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως αὐτῆς, ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ μετ’ ἐπανειλημμένας καὶ διεξονυχιστικὰς συζητήσεις ὑπέβαλεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ὡρισμένας τροπολογίας. Κατὰ τὸ ἄρθρον 44 τῆς συμβάσεως ὁ ἀνάδοχος ἔχει τὸ τὸ δικαίωμα, ἐὰν κατὰ τὴν, ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν τῆς συμβάσεως ἐπέλθουν ὡρισμέναι τροπολογίαι, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποστῇ τῆς συμβάσεως καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκ 2.000 λιρῶν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει καταθέσει. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐφρόντισε νὰ διαβιβάσῃ τὰς ἐκ τῆς συμβάσεως τροπολογίας καὶ παρατηρήσεις εἰς τὸν κ. ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος συνεννοήθη μετὰ τοῦ ἀναδόχου καὶ ἐπέτυχε τὴν ἔγγραφον αὐτοῦ κατάθεσιν ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ τροπολογιῶν. Ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ Ἐπιτροπὴ διετύπωσεν ὡρισμένας παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ νὰ μὴ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν ἀνάδοχον νά ἀποστῇ τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία κατὰ τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι πολὺ ἀνωτέρα τῆς παρομοίας ἡ ὁποία συνήφθη κατὰ τὸ 1920, διὰ νά μὴ δώσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὸν ἀνάδοχον εἶναι ἀνάγκη νά ψηφισθῇ ἡ σύμβασις ὡς ἔχει.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου.

§257Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριοι, δὲν παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἠναγκάσθην ὅμως ἤδη νὰ λάβω τὸν λόγον λόγῳ τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἐκ Πατρῶν μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπεξεργασίαν τῆς ἀπὸ μέρους τῶν εἰσαγωγέων ἁλιπάστου γάδου, ὡς τοὺς ὠνόμαζεν ὁ μακαρίτης Δεληγιάννης, τοῦ βακαλάου. Ἐκ τῆς μελέτης τὴν ὁποίαν εἶχον κάμει τῆς συμβάσεως εἰς τὴν ἀρχὴν εἶχον σχηματίσει τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ σύμβασις δὲν περιεῖχε διατάξεις δημιουργούσας προνόμια ἔναντι τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μπακαλάου, εἰσαγωγῆς, ἡ ὁποία διὰ τὴν κατανάλωσιν τῆς Ἑλλάδος γίνεται κατὰ τὰ 9)10 ἀπὸ τὰς Πάτρας καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἰδιαιτέρως ἐνδιαφέρονται ξένα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ τοῦ εἴδους καὶ εἰς τὰ ὁποῖα Κράτη εἰσάγομεν ἡμεῖς προϊόντα ἰδικά μας εἰς μεγάλας ποσότητας. Ὡς ἦτο διατυπωμένη ἡ σύμβασις, ὡς ἦτο διατυπωμένον τὸ ἄρθρον 30 τῆς συμβάσεως ἀπὸ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἦτο ἐν τάξει καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία περὶ τοῦ ὅτι δὲν ἐθίγοντο τὰ δικαιώματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσάγουν βακαλάον, ἀλλ’ ὡς ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν ὡρισμένον ἄρθρον, ἀσφαλῶς δυνατὸν νὰ γεννηθοῦν ἀμφιβολίαι. Διότι τὸ ἄρθρον 4 λέγει: (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἑταιρεία ὑποχρεοῦται ὅπως ἐντὸς ......τὸν τόπον τῆς ἁλιείας». Ἀνέμενον ν’ ἀκούσω τὴν ἐξήγησιν, τὴν ἐξήγησιν τῆς προσθήκης ταύτης ἀπὸ τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν τὴν ἤκουσα.

§258Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπάρχει ρητὴ ἡ δικαιολογία ἐγένετο δηλ. εἰς ἀντάλλαγμα διαφόρων ἄλλων παραχωρήσεων τοῦ ἀναδόχου.

§259Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τῇ αἰτήσει τοῦ ἀναδόχου;

§260Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§261Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὥστε τῇ αἰτήσει τοῦ ἀναδόχου ἐτέθη φράσις εἰς τὸ ἄρθρον 30, ἡ ὁποία δημιουργεῖ προνόμια ὑπὲρ τοῦ ἀναδόχου θέτοντα εἰς κίνδυνον ἓν ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει σημαντικὰ καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§262Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖοι εἶναι οἱ κίνδυνοι;

§263Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐπιτρέπει τὴν κατεργασίαν βακαλάου ὄχι μόνον τοῦ ἁλιευομένου ἀπὸ τὸν ἀνάδοχον, ἀλλ’ ὁθενδήποτε εἰσαγομένου. Θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ ἀνάδοχος νὰ ἀγοράζῃ ἄλλοθεν παρ’ ἄλλων ἁλιευομένους τοὺς ἰχθεῖς καὶ νὰ τοὺς φέρει πρὸς ἁπλῆν ἀποξήρανσιν κερδαίνων τὸν εἰσαγωγικὸν δασμόν.

§264Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄνευ τῆς συμβάσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ, διότι διὰ νὰ κάμῃ μίαν τόσον κολοσσιαίαν ἐπιχείρησιν πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ ἀνταλλάγματα τῆς συμβάσεως.

§265Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑποθέσατε ὅτι πείθω τὸν ἀνάδοχον νὰ ἀφαιρέσῃ ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον αὐτὸ· δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ κάμῃ;

§266Α. ΜΑΡΚΟΥ. Θὰ ἠδύνατο, ἀλλὰ δὲν θὰ τὸν συνέφερε.

§267Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν καὶ ἄνευ τῆς συμβάσεως θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ κάμῃ, ἡ ἀντίδρασίς σας δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη.

§268Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἠμπορῶ νὰ βεβαιώσω ὅτι τὸ κεφάλαιον περὶ βακαλάου τὸ ἐπεβάλομεν ἡμεῖς. Δὲν εἶχε καμμίαν ὄρεξιν ὁ ἀνάδοχος· καὶ ἄν τοῦ ἐπροτείναμεν νὰ τὸ ἀφαιρέσῃ ὁλόκληρον θὰ τὸ ἐδέχετο. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ καμμίαν τροπολογίαν, διότι τὸ ἄρθρον 44 λέγει. (ἀναγινώσκει). «Ἄν κατὰ τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν ...ὡς μὴ ἰσχύουσα». Ἔχω 2000 λίρες ἐγγύησιν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὅρων· ἅμα τοῦ δώσω τὴν εὐκαιρίαν ἀφίσταται. Θὰ λάβω ὅμως ὑπ’ ὄψει τὰς συστάσεις καὶ θὰ προσπαθήσω πάσῃ δυνάμει νὰ δεχθῇ ὁ ἀνάδοχος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δεχθῇ.

§269Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὸ ἀνησυχοῦν τοὺς ἐν Πάτραις εἰσαγωγεῖς ἀνησυχεῖ καὶ τοὺς ἐν Πειραιεῖ εἰσαγωγεῖς. Ὑπολαμβάνουν, ὡς εἶναι διατετυπωμένη ἡ σύμβασις, ὅτι ὁ βακαλάος ὁ ἁλιευόμενος δι’ ἰδίων πλοίων ἀλλὰ καὶ ὁ κομιζόμενος ἐξ ἄλλων μερῶν διὰ πλοίων τῆς ἑταιρείας δὲν ὑποβάλλεται εἰς τέλος. Τοῦτο ἐγὼ δὲν τὸ συνάγω.

§270Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν τὸ λέγει πουθενὰ ἡ σύμβασις.

§271Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Διὰ νὰ λείψῃ ἡ ἀνησυχία, νὰ ἐξηγηθῇ.

§272Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον ὅτι πρώτη ἀντίρρησις εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ λιμένος Πατρῶν, διότι ὅπως ἠξεύρει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας γίνεται ἀπὸ τὴν ζωηροτέραν κίνησιν, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει ὄχι μόνον τοὺς ἐμπόρους ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας φορτηγίδων κοὶ τοὺς ἐργάτας θαλάσσης.

§273Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Καὶ ἐγὼ ἐξ ἴσου ἐνδιαφέρομαι διὰ τὸν λιμένα Πατρῶν. Θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν ἀνάδοχον νὰ διαγραφῇ ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ τὸ δεχθῇ, διὰ νὰ καθησυχάσω τοὺς εἰσαγωγεῖς καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Πατρῶν.

§274Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἄν δὲν θέλετε τὴν ἀπάλειψιν, κάμετε τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀτέλειαν διὰ τὸν βακαλάον τὸν ὁποῖον θὰ φέρῃ ἀπ’ ἔξω.

§275Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Καμμίαν ἀτέλειαν δὲν ἔχει.

§276Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Τότε νὰ γραφῇ αὐτὸ εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ τελειώνει τὸ ζήτημα.

§277Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Μάλιστα.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράντης.

§279Φ. ΣΑΡΑΝΤΗΣ. Ἄν εἶναι ἀληθὴς ἡ γνώμη ὅτι ἡ ἰχθυοτροφία εἶναι ἐνδεδειγμένη τροφὴ κατ’ ἐξοχὴν διὰ τὴν ἐνδυνάμωσιν τῆς φαιᾶς οὐσίας τότε ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς πρέπει νὰ εὐγνωμονῇ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐξαγγέλλοντα καὶ εὐωνότερα καὶ ἀφθονώτερα τὰ μέσα διὰ τὴν συνέχισιν μιᾶς ὑγιεινῆς τροφῆς. Ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. εἰσηγητὴς ἡ ὑπὸ κύρωσιν σύμβασις ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον μακρᾶς ἐρεύνης καὶ μελέτης καὶ κατεβλήθη προσπάθεια νὰ ἐξασφαλισθῇ τὸ συμφέρον καὶ τῶν καταναλωτῶν καὶ τῶν συνεταιρισμῶν χάρις εἰς τὰς φιλοτίμους προσπαθείας τῶν ὁποίων κατωρθώθη, χωρὶς νὰ τύχωσι καμμίας ἐνισχύσεως νὰ ἀναβιβάσωσι τὴν ἁλιείαν, ἡ ὁποία ἀνήρχετο εἰς 3 ἑκατομμύρια ὀκάδων ἰχθύων εἰς τὸ πολὺ εὐχάριστον σήμερον ἐπίπεδον τῶν 30 ἑκατομμυρίων ὀκάδων. Ὡς ἤδη ἐμφανίζεται ἡ σύμβασις κατόπιν τῶν τροπολογιῶν, ἐναρμονίζονται τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων τάξεων. Ἀλλ’ ἐκρίναμεν σκόπιμον χάριν τῆς προστασίας τοῦ πληθυσμοῦ, νὰ ὑποβάλωμεν τρεῖς τροπολογίας καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἐξαντλήσῃ πᾶσαν προσπάθειαν, διότι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν σύμβασιν ὅπως πεισθῇ ὁ ἀνάδοχος νὰ δεχθῇ αὐτὰς τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ ἀνώδυνοι. Διὰ τῆς πρώτης τροπολογίας ζητοῦμεν ὅπως ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως. Καὶ τὸ ζητοῦμεν αὐτὸ διὰ δύο λόγους. Ἡ ἄλλη μας τροπολογία ἀναφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 16, καὶ ζητοῦμεν ὅπως μὴ ἐμποδίζεται ἡ ἁλιεία τῶν κόλπων ἀπό τοὺς ἐλευθέρους ἁλιεῖς. Διὰ τῆς τρίτης δὲ τροπολογίας ζητοῦμεν ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ διὰ τὴν Κρήτην ἡ ζώνη τῶν τριῶν μιλλίων.

§280Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Καὶ οἱ ἁλιεῖς ἐκτὸς τῶν εἰσαγωγέων βακαλάου ἔχουν κἄποιαν ἀνησυχίαν, διότι φοβοῦνται ὅτι ἡ ἑταιρεία αὐτὴ θὰ καταλήξῃ μᾶλλον νὰ τοὺς ἀνταγωνίζεται μὲ τὰ γριγριά, τὰ ὁποῖα ἐπίσης ἁλιεύουν εἰς ἀπόστασιν τριῶν μιλλίων ἀπὸ τῆς ἀκτῆς καὶ περισσότερον. Ἰδίως φοβοῦνται λόγῳ τῶν πλεονεκτημάτων τὰ ὁποῖα παρέχονται εἰς τὴν ἑταιρείαν, καὶ ἰδίως λόγῳ τῶν ἀτελειῶν. Θὰ παρεκάλουν καὶ αὐτοὶ, ἐφ’ ὅσον εἶναι συνεταιρισμένοι, νὰ ἔχουν τὴν ἀτέλειαν.

§281Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§282Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐπίσης ζητοῦν οἱ ἁλιεῖς ὅπως ὁ Σαρωνικὸς ὁλόκληρος ἀποτελέσῃ νόμημα τῶν Ἑλλήνων ἁλιέων. Ἤθελον τέλος νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως τεθῇ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἔναρξις τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου θὰ γίνῃ διὰ διατάγματος.

§283Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς συστάσεις σας.

§284Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σᾶς συνέστησα, κ. ὑπουργὲ, μεταξὺ τῶν ἄλλων κόλπων νὰ περιλλάβετε καὶ τὸν Ἀργολικόν.

§285Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Δὲν μᾶς ἔμαθαν νὰ ἁλιεύωμεν. Πρὸ ὀλίγου χρόνου ἕνας ἀπὸ τὴν Προποντίδα ὑπέβαλεν ἕνα σχέδιον ἁλιείας. Ἀπέτυχεν ὅμως, διότι τὸ δίκτυον δὲν ἦτο τόσον καλόν. Αὐτὸ τέλος πάντων πρέπει νὰ τὸ προστατεύσωμεν.

§286Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐὰν ὑπάρχουν προνόμια ἐφευρέσεως, δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ κάνῃ χρῆσιν αὐτῶν.

§287Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 16 ἐζητήσαμεν (ἀναγινώσκει). Τοῦτο τὸ ἐζητήσαμεν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Ὅπως γνωρίζετε ὅλα τὰ ψάρια ἀκολουθοῦν μίαν ὡρισμένην πορείαν (ἐκ δεξιῶν εἰσέρχονται εἰς τοὺς κόλπους καὶ ἐξέρχονται ἀριστερά) πλὴν τοῦ κόλπου τῆς Σαλαμῖνος ὅπου ἀκολουθοῦν ἄλλην πορείαν. Διὰ τὰ 3 ναυτικὰ μίλλια (ἀναγινώσκει).

§288Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι ὑποχρεωτικὸν αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνεται διαφορετικά.

§289Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς κατεργασίας τοῦ βακαλάου πρέπει νὰ ἀπαγορευθῇ νὰ κατεργάζεται....

§290Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἁρμοδιότητος τοῦ ἰατροῦ. Νὰ πάρῃ ὁ κ. Παππᾶς τὴν τροπολογίαν καὶ νὰ τὴν εἰσαγάγῃ ὡς μέτρον ὑγιεινῆς.

§291Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν ὀστράκων κανεὶς δὲν ἔδειξεν ἐνδιαφέρον. Εἰς τὴν Χαλκίδα ὑπάρχει ὀστρακοτροφεῖον τὸ ὁποῖον ἦτο ἀρκετὰ σοβαρόν, ἀλλὰ εἶχε γίνει ἕνας σεισμὸς εἰς τὴν Χαλκίδα, ἔγινεν ἕνας κρατὴρ καὶ χάλασε. Ἐὰν δώσωμεν εἰς ἑταιρείαν τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ὀστρακοτροφείων, θὰ ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὰ ἡ ἁλιεία ἢ ὄχι;

§292Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἠξεύρω, αὐτὸ εἶναι ζήτημα τεχνικόν.

§293Χ. ΖΟΥΜΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν συρομένων δικτύων δι’ ἀτμοπλοίου, διὰ βενζίνης κλπ., ἠμποροῦν νὰ βάλουν χωλέραν;

§294Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διὰ τὴν ἀνοικτὴν θάλασσαν δὲν ἔχουν ἀνάγκην συμβάσεως ἰσχύουν αἱ γενικαὶ διατάξεις. Ἐὰν ἔλθῃ τώρα ἐκεῖ εἷς Νορβηγὸς ν’ ἁλιεύσῃ, ἠμπορῶ νὰ τὸν ἐρωτήσω ἐγὼ τὶ δίκτυον θὰ ἔχῃ;

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινάκης.

§296Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος: Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἔκθεσίν της τροποποιεῖ τὸ 16 ἄρθρον καὶ λέγει ὅτι πρέπει νὰ εἶναι 3 μίλλια μακρὰν ἵνα ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ ἑταιρίας νὰ ἁλιεύῃ. Τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον κάμνει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας πρὸς τὸν ἀνάδοχον, λέγει ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κρίνει σκόπιμον νὰ φέρῃ τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὑποδεικνύει εἰς τὸν ἀνάδοχον, μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων, προκειμένου περὶ τῆς νήσου Κρήτης, λέγει: (ἀναγινώσκει).

§297Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐλπίζω ὅτι θὰ κανονισθῇ αὐτό.

§298Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Νὰ φροντίσητε ὅπως ἐξισωθῇ καὶ ἡ Κρήτη μὲ τὰς ἄλλας ἀκτάς.

§299Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου θὰ περιέλθουν αἱ ἐγκαταστάσεις εἰς τὸ Κράτος, καὶ κινητὰ καὶ ἀκίνητα.

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰς ἐγκαταστάσεις τὰς ἐπὶ τῆς γῆς.

§301Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Τὶ θὰ ἐγκαταλείψουν μετὰ 3 ἔτη; Καλύβας συντρίμματα.

§302Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὰ δίκτυά των π. χ. ἐν καλῇ καταστάσει.

§303Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Προβλέπεται; Ὑπάρχει κατατεθειμένον σχέδιον εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὅπερ ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ μονογεγραμμένον ἀπὸ τὸν ἀνάδοχον καὶ τὸ ὑπουργεῖον; Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ προηγηθοῦν τῆς συμβάσεως.

§304Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καθορίσωμεν τὶ θὰ γίνῃ;

§305Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος προβλέπει πόσα ἑκατομμύρια ὀκάδες θὰ βγοῦν θὰ ἔχῃ καὶ τὸ σχέδιόν του. Θὰ ἔπρεπεν ἐδῶ διὰ τὰς λίμνας τῆς Μακεδονίας νὰ ληφθῇ πρόνοια, καὶ ἴσως εὔκολον θὰ ἦτο νὰ ἐγένετο προηγουμένως δοκιμασία. Ποῖος ἠξεύρει πόση μεγάλη διαφορὰ θὰ ὑπῆρχε μεταξὺ τοῦ πραγματικοῦ ἐνοικίου καὶ ἐκείνου τὸ ὁποῖον θὰ ὑποχρεοῦτο νὰ καταβάλῃ σήμερον; Ἐπίσης θεωρῶ πολὺ ἀόριστον τὸ ζήτημα τοῦ ἀναδόχου εἰς τὸν ἐμπλουτισμὸν τῶν λοιπῶν λιμνῶν.

§306Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι εἰς τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι δαπάνη 100.000 δραχμῶν ἐτησίως.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γερογιάννης.

§308Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εὐηρεστήθη νὰ συμπεριλάβῃ διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ, διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα τὴν Πρέβεζαν πρακτικὴ σχολὴ ἁλιείας. Ἡ σχετικὴ διάταξις εἶναι ἡ 3 παράγραφος ἡ ὁποία εἶναι προσκεκολλημένη εἰς τὸ ἄρθρον 39. Πρὸ πολλοῦ εἶχον σκεφθῇ νὰ ζητήσω τὴν ἀρωγὴν τοῦ Κράτους πρὸς ἵδρυσιν μιᾶς τοιαύτης σχολῆς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μοῦ ὑπεσχέθη καὶ πρὸς τοῦτο εἴχομεν καταρτίσει καὶ νομοσχέδιον αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἁλιείας διὰ τὸν Ἀμβρακικόν. Ἀργότερα ὅμως ἐπῆλθεν ἡ σύμβασις Κολυμπάρη καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐσκέφθη, ὅτι θὰ ἦτο προτιμωτέρα καὶ ὠφελιμοτέρα νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ εἰς τὴν σύμβασιν. Διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν πρακτικὴν σχολὴν ἁλιείας ἐν Πρεβέζῃ ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ καὶ διὰ τὸν Ἀμβρακικόν. Ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἔχῃ ὠφελίμους καρποὺς καὶ διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, διότι ἐκεῖ θὰ δημιουργηθοῦν ἁλιεῖς συγχρονισμένοι καὶ ὄχι ὅπως οἱ σημερινοὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀνίκανοι διὰ νὰ ἐκτελέσουν τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιχειροῦν.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σακελλαρίου.

§310Δ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Θὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησιν σχετικῶς μὲ τὴν ἀτέλειαν τῶν ἁλιευτικῶν εἰδῶν καὶ ἁλιευτικῶν συνεταιρισμῶν. Διότι, κύριε ὑπουργέ, νομίζω, ὅτι δὲν ἐμποδίζει τίποτε νὰ τεθῇ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν παρέχεται ἀτέλεια εἰς τὰ εἴδη τὰ ἀπαιτούμενα εἰς τοὺς ἁλιεύοντας μὲ κυκλικὰ δίκτυα ἁλιευτικοὺς συνεταιρισμούς. Νὰ γίνῃ ἡ διάταξις ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει).

§311Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατόν.

§312Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πρέπει νὰ γίνῃ δι’ εἰδικοῦ νομοσχεδίου.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσακμάνης.

§314Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς συμβάσεως ἐν τῇ προσπαθείᾳ της διὰ νὰ προστατεύσῃ οἱονδήποτε τυχὸν θιγόμενον συμφέρον, ἐκράτησε τὴν τακτικὴν νὰ καλέσῃ ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ ἀναπτύξῃ ἐνώπιόν των τὰς ἀπόψεις της. Μεταξὺ τῶν προσελθόντων εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑπῆρξαν καὶ οἱ ἁλιεῖς τῶν δύο λιμνῶν τῶν ἐκμισθουμένων. Κατὰ τὰς ἀπόψεις αὐτῶν καὶ κατὰ τὰ σχετικὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἡ κατάστασις τῶν ἁλιέων ἐμφανίζεται ὡς ἑξῆς: Εἰς τὴν λίμνην Ἁγίου Βασιλείου ἐργάζονται 350–400 ἁλιεῖς οἱ ὁποῖοι ἀποδίδουν κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας 500 χιλιάδες ὀκάδες ψάρια τὸ χρόνο. Τόση εἶναι ἡ παραγωγὴ τῆς λίμνης. Ὑπάρχει δὲ ἀκριβὴς κατάστασις διὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀξίαν τῶν ἁλιευομένων ἰχθύων ὁ μέσος ὅρος ταύτης εἶναι 10 δραχμάς. Λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψει ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ποσότης παράγεται ἀπὸ 150–160 βάρκες εἰς τὰς ὁποίας ἐργάζονται 350–400 ἁλιεῖς, ἀναλογεῖ μία ποσότης 3–3500 ὀκάδων ἰχθύων κατὰ βάρκαν. Ἤτοι ἀξία 30–35000 δραχμῶν. Εἰς τὰ 35 χιλιάδας δραχμῶν ἀναλογεῖ φόρος περὶ τὰς 12 χιλιάδας, ἀπομένουν δὲ μετὰ τὸν φόρον, διὰ προσωπικὴν ἐργασίαν, φθορὰν ἐργαλείων κ.τ.λ. τὰ ὑπόλοιπα, ἤτοι δραχμαὶ 20 χιλιάδες περίπου. Ἀνεγνωρίσθη, ὅτι κατόπιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς τὴν ὁποίαν ἀπολύτως ἐδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ κατόπιν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας παρέσχον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὡς μέλος της καὶ ὅστις ἐγὼ εἶχον ἰδίαν ἀντίληψιν τῆς καταστάσεως, ἤτοι ὅτι οἱ ἁλιεῖς αὐτοὶ κατ’ ἀπόφασιν τῶν ἐπιτροπῶν ἀπαλλοτριώσεων ἐφόσον εἶναι κάτοχοι μονάδος ἁλιευτικῆς δυνάμεως ἤτοι ἔχουν μίαν βάρκαν θεωροῦνται ὡς ἐπαγγελματίαι δὲν λαμβάνουν γεωργικὸν κλῆρον, εἶναι ὑποχρεωμένοι πλέον οὗτοι ν’ ἀποζοῦν μόνον ἐκ τῶν πόρων τοὺς ὁποίους ἀποδίδει ἡ ἐργασία αὐτῶν ὡς ἁλιέων. Ληφθέντος δὲ μετὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ὑπ’ ὄψει ὅτι τόση εἶναι ἡ ἀπόδοσίς των, ἤτοι κερδίζουν περὶ τὰς 10 χιλιάδας δραχμὰς ἐτησίως, περισσότεροι ἁλιεῖς ἐὰν βγοῦν ὄχι μόνον δὲν θὰ ὑπάρξῃ μεγαλειτέρα ἀπόδοσις, ἀλλὰ θὰ χειροτερεύσῃ ἡ κατάστασις αὐτή, κατέληξε ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ καλλιτερεύσῃ ἡ θέσις των, ἀφ’ ἑνὸς μὲν μειουμένου τοῦ φόρου ἀπὸ 42% εἰς 30, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐξασφαλιζομένου ἐπὶ ποσοστοῦ τῆς μελλούσης αὐξήσεως τῆς ἰχθοπαραγωγῆς διὰ τοῦ ἐμπλουτισμοῦ δι’ αὐτούς. Ἡ αὔξησις δὲ αὕτη ἀσφαλῶς θὰ ὑπάρξῃ διότι ἐφόσον ἡ ἑταιρεία δίδει μίσθωμα 1750.000 ἐνῷ κατὰ τὰ ἄλλα ἔτη τὸ δημόσιον ἐπέτυχε 1200–1300 χιλιάδας κατῆλθον δὲ ἐφέτος εἰς 600 χιλιάδας δραχμάς, πρὸς τούτοις ἡ ἑταιρεία πλὴν τῆς καταβολῆς τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ ἀναλαμβάνει συγχρόνως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δαπανήσῃ καὶ 10 χιλιάδες λίρες δι’ ἔργα ἐμπλουτισμοῦ. Πείθονται δὲ, εἰς τοῦτο οἱ ἁλιεῖς, διότι ἡ ἑταιρεία ἀποβλέπουσα ν’ ἀποκομίσῃ κέρδη θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς ἰχθυοπαραγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ καὶ καλλιτέρευσιν τῆς θέσεως τῶν ἁλιέων. Ἐφόσον δὲν λαμβάνουν πρόνοιαν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν τῶν παραλιμνίων χωρίων θὰ εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῇ μία πρόνοια ἐγκαταστάσεως τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν καὶ διὰ τοῦτο κατέλειξεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: (ἀναγινώσκει).

§315Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δώσατε τὴν τροπολογίαν.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης.

§317Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὸ μέρος τῆς συμβάσεως ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω νὰ ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων, εἶναι τὸ ἀφορῶν τὴν ἁλιείαν τῆς ἀνοικτῆς θαλάσσης. Εἶναι προφανές, ὅτι ἐκ τῆς συμβάσεως δὲν παρέχεται ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς ἁλιείας ἐπὶ τῆς ἀνοικτῆς θαλάσσης.

§318Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μπορούσαμε νὰ τό παράσχωμεν; Ὄχι.

§319Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀντιθέτως ἐπιβάλλετε εἰς αὐτὴν ἡ ὑποχρέωσις ὅπως εἰσαγάγῃ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ δύο ζεύγη καλῶν ἀτμοκινήτων συρομένων δικτύων ἁλιείας. Ἡ πρόσθετος αὐτὴ ὑποχρέωσις οὐδὲν σκοπὸν ἐξυπηρετεῖ διότι ἐν Ἑλλάδι σήμερον ὑπάρχουν 50 ζεύγη τοιούτων τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον ἐργάζονται εὐδοκίμως καὶ αὔξησαν τεραστίως τὴν παραγωγήν.

§320Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχουν ἐδῶ;

§321Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὑπάρχουν.

§322Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὰ γρί–γρὶ λέγετε;

§323Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὄχι τὰ γρί–γρί. Τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ ἐπίδοσις τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἁλιεῖς οἱ ἰδικοί μας ὥστε ἐξετόπισαν τοὺς Ἰταλοὺς ἁλιεῖς τοὺς ἁλιεύοντας εἰς τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γεννᾷ κατ’ ἐμὲ ἐκ τῆς συμβάσεως κἄτι τι τὸ ἀκατάληπτον εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 20. Κατὰ τὸ ἄρθρον 20. (ἀναγινώσκει)... Δὲν ἐννοῶ τὶ ἐννοεῖ ἡ διάταξις αὕτη.

§324Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Οὐδένα ἐμποδίζομεν νὰ ἁλιεύσῃ ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία δικαίως σᾶς λέγει ὅτι ἐφόσον ἐγὼ ἀναλαμβάνω ὡρισμένας ὑποχρεώσεις καὶ ὡρισμένα βάρη δὲν θέλω τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα μοῦ δίδετε νὰ τὰ δώσετε σὲ κανέναν ἄλλον διὰ συμβάσεως. Δὲν θέλει λοιπὸν νὰ γίνῃ ὁμοία σύμβασις ἡ ὁποία νὰ δίδῃ τὸ δικαίωμα εἰς ἄλλον νὰ ἁλιεύσῃ εἰς ἀνοικτὴν θάλασσαν.

§325Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τότε ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν θὰ ἐξησφάλιζεν τὴν ἑταιρείαν, διότι εἶναι ἐκτεθειμένη εἰς τὴν περὶ ἁλιείας ἐν ἀνοικτῇ θαλάσσῃ......

§326Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διατὶ αὐτό, ἐπῆγε εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό; Διότι ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ 6 ζεύγη, καὶ μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε τὸ tounage.

§327Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ περιορισμοὶ ὁ ὁποῖοι τίθενται ὑπὲρ τῆς ἑταιρείας, ἐν τῷ κεφαλαίῳ περὶ ἁλιείας ἀνοικτῆς θαλάσσης;

§328Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ μὴ δώσωμεν τὰ ἴδια πλεονεκτήματα εἰς ἄλλην ἑταιρείαν.

§329Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν ἔχει ἄλλο πλεονέκτημα.

§330Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ μόνον ποὺ μπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ εἶναι ὁ καθορισμὸς τοῦ εἴδους τῶν ἁλιευτικῶν. Ἐὰν τὰ ἁλιευτικὰ αὐτὰ δὲν μποροῦν νὰ καθορισθοῦν εἰς χωρητικότητα θὰ ὑπάρχῃ κίνδυνος καὶ ἀπὸ 2 βενζινακάτους.

§331Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις περιέχεται ἡ ἀτέλεια καὶ εἰς τὴν ἀνοικτὴν θάλασσαν.

§332Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὴν ἀτέλειαν αὐτὴν προβλέπει ἡ διάταξις αὐτή;

§333Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔκανε τὴν σύμβασιν διὰ νὰ προβλέπῃ τὴν ἀτέλειαν εἰς ὡρισμένα εἴδη. Ἔχω διαβάσει τὰς γενικὰς διατάξεις, ἀλλ’ αὕτη ἡ ἀτέλεια εἰς τὰ συρόμενα δίκτυα ἡ ὁποία εἶναι ἐλαχίστη δὲν εἶναι τοιαύτης σημασίας ὥστε νὰ ἐννοῇ αὐτὴν ἡ διάταξις, ἀλλὰ ἀφοῦ ἐδόθη αὐτὴ ἡ ἐξήγησις ἔχει καλῶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω εἶναι τοῦτο: Κατὰ τὸ ἄρθρον 16 ἀπαγορεύεται ἡ ἁλιεία ἀπολύτως εἰς ὡρισμένους κόλπους ὡς καὶ εἰς ἀπόστασιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μιλίου ἀπὸ τῆς ἀκτῆς τῆς θαλάσσης, αὐξηθεῖσαν εἰς τριῶν μιλίων τοιαύτην. Ἀλλ’ ἐνδεχομένη ἑρμηνεία ἢ ἀξίωσις πρὸς ἑρμηνείαν δύναται νὰ γεννήσῃ τὸ ἑξῆς ζήτημα. Τὰ ἰχθυοτροφεῖα Μεσολογγίου ὅπως εἶναι εὑρίσκονται ἐπὶ λιμνοθαλάσσης, ἀλλὰ δὲν κλείονται ἀπολύτως ἀπὸ τὴν ἀνοικτὴν θάλασσαν, ἂν ἐγερθῇ ἡ ἀξίωσις ὅπως ἡ ἀπόστασις ὑπολογισθῇ ἀπὸ τῆς αὐτῆς λιμνοθαλάσσης ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐνδέχεται νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ κινδύνου.

§334Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νομίζω ὅτι ἀκτὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ νοηθῇ ἡ λιμνοθάλασσα.

§335Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ξεκαθαρισθῇ τὸ ζήτημα.

§336Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ ἁλιεύουν ἐκτὸς τῶν ἰχθυοτροφείων εἰς ἀκτίνα ὅμως ἡ ὁποία καταστρέφει τὴν παραγωγικότητα τῶν ἰχθυοτροφείων, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ ἰχθυοτροφεῖα Μεσολογγίου τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι μίαν τεραστίαν πηγὴν Ἐθνικοῦ πλούτου, ὅλην τὴν δύναμιν αὐτῶν τὴν ὀφείλουν εἰς τὰ ἀνοίγματα τῆς λίμνης πρὸς τὴν θάλασσαν, λίμνης ὅπου εὑρίσκονται τὰ λειβάδια ὅπως λέγονται.

§337Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διὰ τὸ Μεσολόγγιον ὑπάρχει εἰδικὸν διάταγμα.

§338Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Φρονῶ ὅτι σκόπιμον θὰ εἶναι καὶ πρὸς ἄρσιν ἐνδεχομένης ἀμφισβητήσεως καὶ προστασίας τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου, νὰ ἀπαγορευθῇ ἐπίσης καὶ ἡ ζώνη τῆς θαλάσσης ἡ μεταξὺ τῶν ἐκβολῶν τῶν ποταμῶν Εὐήνου καὶ Ἀχελώου· διότι ἂν ἁλιεύσουν αὐτοὶ εἰς ἀκτίνα 1000 μέτρων, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καταστρέφονται τὰ ἰχθυοτροφεῖα πάντα τοῦ Μεσολογγίου.

§339Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διαβάστε τὶ λέει. (ἀναγινώσκει).

§340Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δηλαδὴ ἐν τῷ μέλλοντι.

§341Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι σαφές. Λέγει ἐκδιδομένων καὶ ὄχι ἐκδεδομένων. Ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτοῦ διὰ τὰ ἰχθυοτροφεῖα ὑπάρχει.

§342Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐγὼ δὲν διαφωνῶ νὰ προστατεύσωμεν τὴν ἑταιρείαν, ἀλλὰ νὰ προστατεύσωμεν συγχρόνως τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου κατὰ ἐνδεχομένων αὐξήσεων τῆς ἑταιρείας. Διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ὅταν διετάχθη ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου, πραγματογνωμοσύνη καὶ ἐκλήθη ὁ ὑπάλληλος ἐπὶ τῆς ἁλιείας τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα πόθεν πρέπει νὰ ἀρχίσῃ τὸ μέτρημα τῶν 500 μέτρων, οὗτος ἐξέφρασε δισταγμοὺς περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας καὶ οὕτω ἀπηλλάγησαν ὅλοι οἱ καταγγελθέντες, διότι τὸ δικαστήριον εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀμφιβάλλῃ.

§343Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ σύμβασις προβλέπει καὶ τὴν ἔκδοσιν ἐν τῷ μέλλοντι διαταγμάτων.

§344Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ ἀντίληψις τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι ὅτι τὸ Μεσολόγγι προστατεύεται; (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς ἔχει τὸν λόγον.

§346Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ δὲν ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν ἕως σήμερον νὰ ἐκθέσω τὸ ὑγειονομικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τῶν διαφόρων νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ σᾶς εἴπω μερικὰς λέξεις, πῶς ἀντιλαμβάνομαι δηλ. τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας καὶ ποῖα εἶναι τὰ θεμελιώδη νομοσχέδια τὰ ὁποῖα εἶναι συνυφασμένα μὲ τὴν ὅλην ἐξέλιξιν τῆς ὑγείας εἰς τὸν τόπον μας. Δὲν θὰ ὁμιλήσω πολὺ διότι ἡ Βουλὴ εἶναι πολὺ κουρασμένη θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερος καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον διαυγής. Ἡ ὑγεία ἔχει αὐτὸ τὸ ἰδιαίτερον, ὅτι παραλαμβάνει τὸν ἄνθρωπον πρὶν ἢ ἀκόμα γεννηθῇ καὶ τὸν παρακολουθῇ ἕως τὸν θάνατον καὶ πέραν ἀκόμη τοῦ θανάτου εἰς τὰ νεκροταφεῖα. Τὸν παρακολουθεῖ ὅταν εἶναι ὑγιὴς διὰ νὰ τὸν προστατεύσῃ, καὶ ὅταν εἶναι ἄρρωστος διὰ νὰ τὸν θεραπεύσῃ καὶ νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἄλλους ἀπὸ τὸ μόλυσμα. Εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν ἔχει ἡ ὑγεία νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν τροφήν, τὴν ὕδρευσιν, τὸν ἱματισμόν, κατοικίαν, εἴτε εἶναι μεμονωμένη εἴτε πρόκειται περὶ συγκατοικίας, νὰ τὸν προφυλάξῃ τῆς μεταδοτικῆς νόσου εἴτε αὐταὶ εἶναι ἐνδημικαὶ εἴτε ἔρχονται ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν. Εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν πρόκειται περὶ τῆς θεραπείας. Γνωρίζετε δὲ πόσον πολύπλοκον εἶναι τὸ ζήτημα καὶ πόσα πράγματα συμπεριλαμβάνει. Συμπεριλαμβάνει τὰ νοσοκομεῖα τὰ σανατόρια, τὰ φαρμακεῖα, τὰ φάρμακα, τοὺς ὀρρούς, ἰδιαιτέρα δὲ μνεία πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὰ φάρμακα διότι ὡς ἠξεύρετε πολλὰ ἐξ αὐτῶν ἔχουν ἰδιότητας..... καὶ ὅτι καταντοῦν νὰ γίνωνται ἀληθὴς πληγή. Εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς ἐὰν εἶναι δύσκολον διὰ τὰ ἄλλα μέρη, εἶναι ἀκόμη δυσκολώτερον διὰ τὸν τόπον μας, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Πρῶτον διότι εὑρισκόμεθα εἰς ἕνα τόπον ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο ποτὲ πλούσιος, ὁ ὁποῖος ἔχει πολεμήσει ἐπὶ δέκα ἔτη, ὁ ὁποῖος κατεστράφη, εἶδε νὰ συρρεύσουν ἐδῶ 7½ ἑκατομμύρια πτωχῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τροφῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως διαίτης, δὲν εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν καλήν. Εἶναι δύσκολον διότι φυσικῶς ὁ Ἕλλην τρέφεται κάκιστα καὶ ἡ λιτότης γνωρίζουν ὅλοι οἱ ὑγιεινολόγοι, ὅτι εἶναι ἓν μέγα ἐλάττωμα, ὅτι ἀφίνει τοὺς ὀργανισμοὺς ἀδυνάτους καὶ διευκολύνει πᾶσαν ἀσθένειαν, ἰδίως τὴν φυματίωσιν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὸν τόπον μας ὄχι μόνον παρὰ τῷ λαῷ ἀλλὰ ἀκόμη καὶ εἰς τὰς μορφωμένας τάξεις δὲν ἔχομεν ἀντιληφθῆ τί εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ἡ κατάστασις τῶν περισσοτέρων οἰκιῶν, καὶ ὅλων τῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος, ὅπου τὸ τελευταῖον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον σκέπτονται εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμουν πρῶτα πρῶτα, δηλαδὴ καλὴν ὕδρευσιν καὶ καλὴν ἀποχέτευσιν. Αὐτὸ δὲ ἔχει καὶ ἄλλην σημασίαν, ὅτι ἡ συνείδησις αὐτὴ περὶ τῆς ὑγείας πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ὄχι μόνον εἰς τὸν λαόν, ἀλλὰ νὰ ὑπάρξῃ ἰδίως εἰς τοὺς δήμους καὶ κοινότητας, ὥστε νὰ καταλάβουν πρὶν ἀπὸ ὅλα τὰ πράγματα πρὸ πάντων εἰς τὰς μικρὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία, πόσον σπουδαῖα εἶναι τὰ ζητήματα τῆς ὑγιεινῆς. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀντιληφθεῖτε ἐκ τοῦ ἑξῆς γεγονότος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται καθημερινῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Παρουσιάσθη μία ἐπιδημία τυφοειδοῦς πυρετοῦ εἰς τὸ Ναύπλιον, ἐπῆγε ἀμέσως ἐκεῖ ὁ τμηματάρχης τῆς ὑγιεινῆς τοῦ ὑπουργείου, καὶ μοὶ ἀνέφερεν ὅτι ὅλαι αἱ πηγαὶ καὶ αἱ βρύσαι τοῦ Ναυπλίου εἶναι πλησίον τῶν ὀχετῶν καὶ φυσικὰ τὸ νερὸ εἶναι μολυσμένο. Ἐπῆγε ἐκεῖ, ἔβαλε τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των καὶ ἀμέσως μετὰ μερικὰς ἡμέρας ἐσταμάτισεν ὁ τυφοειδὴς πυρετός. Ἐπίσης ζήτημα σπουδαιότατον εἶναι ἡ τοποθεσία τῆς Ἑλλάδος. Εὑρισκόμεθα ὡς πρῶτος σταθμὸς μεταξὺ Ἀσίας, Ἀφρικῆς καὶ Εὐρώπης, τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα φυσικῶς ἀντιλαμβάνεσθε ὅλοι, διότι γινόμεθα, ἐὰν δὲν προλάβωμεν, τὸ αἴτιον ὥστε νὰ γεννηθοῦν ἀπὸ ἡμᾶς ἐπιδημίαι, καὶ πρὸ πάντων ἡ πανώλης εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης. Ἀντιλαμβάνεσθε ποίαν σημασίαν ἔχει αὐτὸ ἀφοῦ γνωρίζετε ὅτι φθάνει ἕν κροῦσμα πανωλικὸν διὰ νὰ σταματήσωσιν αἱ ἐργασίαι εἰς τοὺς λιμένας τῆς χώρας καὶ νὰ ἐμποδισθοῦν τὰ πλοῖα μας νὰ ἔλθουν εἰς τοὺς ἄλλους λιμένας τῆς Εὐρώπης. Εἷς ἄλλος λόγος ἀπὸ τοὺς μεγαλειτέρους εἶναι τὸ κλῖμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ μέγα ἀγαθὸν τὸν ἥλιον, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἔχει τὰ κουνούπια, εἶναι κλῖμα τὸ ὁποῖον παρέχει μεγάλην εὐκολίαν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν κωνώπων. Τὰ πολλὰ ἕλη συντελοῦσιν ὥστε ἡ ἑλονοσία νὰ εἶναι διαδιδομένη εἰς τὴν Ἑλλάδα περισσότερον ἀπὸ παντοῦ ἀλλοῦ. Κύριοι βουλευταὶ σᾶς εἶπον αὐτὰ τὰ ὀλίγα διὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσχοληθῶ πάρα πολύ, διὰ νὰ σᾶς δείξω πόσον πολυσχηδεῖς καὶ πόσον πολυδάπανος εἶναι μία ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς καλῶς ὀργανωμένη. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω μερικὰ λόγια διὰ τὴν ἑλονοσίαν, καὶ τὴν φυματίωσιν. Αἱ στατιστικαὶ τὰς ὁποίας παρηκολούθησα ἀπὸ πολλοῦ καὶ ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς ἰατρούς, αἱ ἀποστολαὶ τὰς ὁποίας ἀπέστειλα εἰς τὴν Μακεδονίαν, τὴν Φθειωτιδοφωκίδα, καὶ τὴν Εὔβοιαν μοὶ δίδουν νὰ πιστεύω ὅτι ἡ ἑλονοσία ὑπάρχει παντοῦ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἀνεξαρτήτως, καὶ ὅτι κυμαίνεται μεταξὺ 15 καὶ 55% δηλαδὴ μὲ ἄλλα λόγια 35% κατὰ μέσον ὅρον καὶ κατὰ τοὺς τελευταίους ὑπολογισμοὺς ἔχομεν 2.200.000 ἑλονοσοῦντας. Ὅταν μάθετε, ὅτι εἰς χωρίον τι τῆς Καβάλλας ἐπὶ πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος ἠρίθμει 1700 κατοίκους πρὸ ἑπτὰ ἐτῶν ὑπάρχουν σήμερον μόνον 1100 κάτοικοι, δύνασθε νὰ ἀντιληφθῆτε τὸ τὶ σημαίνει αὐτὸ καὶ πόσον μεγάλη εἶναι ἡ θνησιμότης καὶ πόσον μικρὰ ἡ γονιμότης. Δὲν λέγω, ὅτι παντοῦ εἶναι αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἀλλὰ σᾶς δίδω μερικὰ σημεῖα γενικά. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ μεγαλείτερος ἐχθρὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἡ ἑλονοσία, αὐτὴ κάμνει, ὥστε ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ἕλληνος ἀπὸ μικρᾶς ἡλικίας νὰ μαραίνεται, καὶ ὅπου ἔγεινεν ἐξέτασις αἵματος εἰς μαθητὰς τῶν σχολείων ἀπεδείχθη ὅτι 60–70% καὶ πολλάκις 100% πάσχουν ἀπὸ ἑλονοσίαν. Καταλαμβάνει τὸ παιδὶ ἀπὸ μικρό, τὸ παρακολουθεῖ καὶ τὸ κάμνει νὰ εἶναι μαραμένον καὶ εὔθικτον εἰς ὅλας τὰς ἀσθενείας καὶ ἀνάξιον νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ζήσῃ τὰς περισσοτέρας φοράς. Θέλω δὲ νὰ σᾶς τονίσω τὸ ἑξῆς πρᾶγμα: ὅτι ἐὰν λογαριάσετε, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὰ 2.200.000 τῶν ἑλονοσούντων τὸ 1.000.000 εἶναι ἐργατικοὶ ἄνθρωποι, ὅτι ἐπὶ 30 ἡμέρας δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐργασθοῦν, καὶ λογαριάσετε πρὸς 33 δραχμὰς τὴν ἡμέραν τὸ ἡμερομίσθιον, εὑρίσκομεν ὅτι ἡμερομίσθια 33 ἑκατομμυρίων δραχμῶν δὲν ἐπληρώθησαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Πρέπει νὰ ξεύρετε ὅτι ὁ ἑλονοσῶν καὶ τελείως ὑγιὴς ὅταν εἶναι δὲν εἶναι ἄξιος νὰ μπορῇ νὰ ἐργασθῇ νὰ μπορῇ ν’ ἀποδώσῃ πλήρως. Πρέπει ἐπίσης νὰ ξέρετε ὅτι ὁ ἑλονοσῶν εἶναι ἔκθετος καθὼς σᾶς τὸ εἶπον καὶ προηγουμένως εἰς ὅλας τὰς συνεπείας καὶ κυρίως τὴν φυματίωσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Εἶναι κάτι τὶ πολὺ βαρύτερον κάτι τὶ τὸ ὁποῖον πειράζει τὴν καλλιέργειαν, εἶναι ὅτι ὑπάρχει τόση στρεμματικὴ ἔκτασις ἀκαλλιέργητος, διότι ὑπάρχουν μικρὰ ἕλη τὰ ὁποῖα ἐμποδίζουν τοὺς χωρικοὺς νὰ πᾶνε νὰ τὰ καλλιεργήσουν. Δὲν εἶναι λοιπὸν παράδοξον νὰ νομίζῃ καὶ νὰ πιστεύῃ κανεὶς ὅτι ἡ μεγάλη πληγή, ὅτι ὁ μεγάλος ἐχθρὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἡ ἑλονοσία — καὶ ὅτι ὁποιασδήποτε θυσίας καὶ ἂν κάνει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τὴν ἑλονοσίαν, ἡ θυσία αὐτὴ θὰ εἶναι ἐλαχίστη ἀπέναντι τῶν μεγίστων ἀγαθῶν τὰ ὁποῖα θὰ μπορέσῃ ν’ ἀποδώσῃ. Ἄλλη πληγὴ μεγάλη, μεγίστη εἶναι ἡ φυματίωσις. Δὲν θέλω νὰ σᾶς εἴπω καὶ νὰ σᾶς ἀπαριθμήσω διὰ μακρῶν ταῦτα διότι εἶναι καὶ ἡ ὥρα περασμένη.

§347Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω νὰ τὰ λέτε δι’ ἡμᾶς μόνον. Τὰ λέτε βεβαίως διὰ νὰ τὰ ἀκούσῃ ὅλος ὁ κόσμος.

§348Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Δυστυχῶς ἡ φυματίωσις αὐξάνει τὰ τελευταῖα χρόνια καταπληκτικῶς. Ὁ συνωστισμὸς τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν οἱ ὅροι τῆς ἐργασίας, κυρίως οἱ ὅροι τῆς ἐργασίας εἰς τὰ μικρὰ παιδιά, οἱ ὅροι τῆς ἐργασίας τῶν μεγάλων εἰς ὑπόγεια ἢ εἰς ἡμιυπόγεια, ἡ συνεργασία μὲ φυματικοὺς εἰς τὰ διάφορα γραφεῖα, ἡ ἔλλειψις παρακολουθήσεως τῶν τροφίμων κυρίως, ἡ ἔλλειψις παρακολουθήσεως τῶν ἐργατῶν τῶν ἀσχολουμένων μὲ τὰ τρόφιμα ἀρτοποιῶν, ἑστιατόρων κλπ, ἡ κακὴ διατροφὴ γενικῶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἡ μὴ ἀπομόνωσις τῶν μικρῶν παιδιῶν καὶ ἡ μὴ ἀπομόνωσις τῶν φυματικῶν εἰς τὰς οἰκογενείας ὅπου ὑπάρχει ὁ μέγας συνωστισμὸς ἡ ἐγκατάστασις τῶν φυματικῶν εἰς τὰς ἐξοχὰς εἷς ἀπὸ τοὺς μεγαλειτέρους κινδύνους, φυματιόντων οἱ ὁποῖοι μεταβαίνουν εἰς τὰς ἐξοχὰς ἀνεξελέγκτως ἄνευ ἀδείας καὶ ὅπου φέρουν τὴν φυματίωσιν ὅπου ἐκεῖ πλέον παίρνει ἐπιδημικὸν χαρακτῆρα. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ λόγοι καὶ πολλοὶ ἄλλοι τοὺς ὁποίους εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω κατήντησαν ὥστε νὰ χαρακτηρίσουν οἱ ξένοι ὑγιεινολόγοι τὴν κατάστασιν ὡς ἑξῆς: νὰ εἴπουν δηλαδὴ ὅτι οἱ ὅροι αὐτοὶ προσφέρουν ἰδεῶδες πεδίον διὰ νὰ γίνῃ ἡ φυματίωσις ἐπιδημική. Ὅσοι ἐξ ἡμῶν εἶναι ἰατροὶ ἀντιλαμβάνονται καλλίτερον παντὸς ἄλλου τὶ θὰ εἴπῃ φυματίωσις ἐπιδημική. Κύριοι εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς διεκτραγῳδήσω τὸ τὶ συμβαίνει κάθε ἡμέραν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς. Κάθε ἡμέραν μοῦ ἔρχωνται ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι μοῦ λέγουν: κύριε ὑπουργὲ σᾶς παρακαλῶ ἔχω πέντε παιδιά, ἔχω ἓξ παιδιὰ εἴμαστε 7, 8 ἄτομα σὲ ἕνα δωμάτιον, ἔχω ἕνα ποὺ ἀποθνήσκει ἀπὸ φυματίωσιν, πάρτέ το διὰ νὰ σώσετε τὰ ἄλλα. Καὶ δυστυχῶς τῆς περισσότερες φορὲς ἡ ἀπάντησις μου εἶναι ὅτι σήμερα δὲν μπορῶ, νὰ ἔλθῃς μετὰ ὀκτὼ ἡμέρες μετὰ δέκα ἡμέρες. Δὲν μὲ ἀκούουν τῆς περισσότερες φορές. Παίρνουν τὸν ἄρρωστό τους καὶ τὸν πηγαίνουν εἰς τὴν Σωτηρίαν καὶ τὸν τοποθετοῦν εἰς τὸ περιβόλι τῆς Σωτηρίας κατ’ ἔτος ἡ διεύθυνσις τῆς Σωτηρίας εἶναι ἠναγκασμένη νὰ τοὺς παίρνῃ νὰ τοὺς βάζῃ μέσα καὶ γίνεται τὸ φρικῶδες θέαμα τὸ ὁποῖον βλέπει κανείς, δηλαδὴ νὰ εἶναι σὲ μία αἴθουσα ἡ ὁποία εἶναι γιὰ πέντε ἓξ ἀσθενεῖς νὰ εἶναι 20, 25 καὶ 30 ἀσθενεῖς. Παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, παρ’ ὅλην τὴν ψύχωσιν, παρ’ ὅλην τὴν ἀφοσίωσιν τὴν ὁποίαν μπορεῖ νὰ ζητήσῃ κανεὶς ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς καὶ τοὺς ἰατρούς, θὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μπορέσῃ κανεὶς νὰ ἀνταπεξέλθῃ εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ὅσοι ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους νομίζουν ὅτι ἔχω κάποιαν τάσιν νὰ ὑπερβάλλω ἂς ἔχουν τὴν καλωσύνην νὰ ἔλθουν μαζὶ μου νὰ πᾶμε νὰ κάνουμε ἕνα μικρὸν γύρον εἰς τὴν Σωτηρίαν καὶ εἰς ἄλλα μερικὰ νοσοκομεῖα ὅπως τῆς ἁγίας...... τοῦ προσφυγικοῦ τοῦ Πειραιῶς κλπ. διὰ νὰ πεισθῇ ὅτι δυστυχῶς......

§349Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὄχι μόνον δὲν ὑπερβάλλετε ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσητε τὸ χιλιοστὸν τῆς πραγματικῆς καταστάσεως.

§350Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Εἶναι βέβαιον κύριοι ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς φυματιώσεως δὲν εἶναι εὔκολον νὰ λυθῇ. Εἶναι τὸ δυσκολώτερον κοινωνικὸν πρόβλημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ ἀναμφισβητήτως καὶ παρ’ ἡμῖν. Δὲν εἶναι ζήτημα μόνον νοσοκομείων καὶ σανατορίων εἶναι ζήτημα τροφῆς, εἶναι ζήτημα παιδείας, εἶναι ζήτημα κατοικίας καὶ ἐν γένει βελτιώσεως τῶν ὅρων τῆς ζωῆς, εἶναι ζήτημα παρακολουθήσεως τῶν φυματιώντων καὶ κυρίως τῶν μικρῶν παιδιῶν, εἶναι ζήτημα ἀπομονώσεως τῶν παιδιῶν ἀπὸ μητέρας φυματικάς, εἶναι βλέπετε ζήτημα τὸ ὁποῖον συμπεριλαμβάνει ὁλόκληρον πρόγραμμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ μπορέσῃ κανεὶς νὰ καταστρώσῃ ἐντὸς μερικῶν ἑβδομάδων ἢ μερικῶν μηνῶν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μολονότι ἔχω μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς φυματιώσεως τὸ βλέπω τόσον δύσκολον ὥστε ἀπεφάσισα νὰ κάνω μίαν γενικὴν σύσκεψιν τῶν φυματιολόγων τῆς Ἑλλάδος τῶν καλλιτέρων ποὺ ἔχουμε διὰ νὰ λάβουμε τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα τὰ ὁποῖα πιστεύω κατὰ τὴν νέαν περίοδον τῆς Βουλῆς νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἕνα εἶναι τὸ βέβαιον, ὅτι ἔχωμεν ἀνάγκην ἀπὸ σταθμοὺς ἀντιφυματικοὺς καὶ ἀπὸ ἀνθρώπους τοὺς ὁποίους θὰ βάλουμε ἐπὶ κεφαλῆς τῶν σταθμῶν αὐτῶν. Διὰ νὰ δυνηθοῦμε νὰ κάνουμε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἔχομεν ἀνάγκην ἀπὸ μίαν μόρφωσιν εἰδικήν. Δι’ αὐτὸ ἐσκέφθην ὅτι θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ φέρωμεν ἐδῶ ἕνα εἰδικόν, ὁ ὁποῖος θὰ μποροῦσε νὰ διδάξῃ τὴν φυματίωσιν καὶ ἀπὸ μικροβιολογικῆς καὶ ἀπὸ ἐργαστηριακῆς καὶ ἀπὸ κλινικῆς ἀπόψεως εἰς τὴν «Σωτηρίαν», καὶ ἀπετάνθην τότε, τῇ συναινέσει καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἰνστιτοῦτον Παστὲρ εἰς τὸν κ. Καλμὲτ καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μᾶς δώσῃ τὸν βοηθόν του κ. Βαλτῆ καὶ ἰδοὺ τὶ μοῦ ἀπήντησεν ὁ κ. Καλμέτ. Δὲν σᾶς τὸν δίδω. Τὶ θέλετε νὰ κάμω ἐγὼ ὅταν πεθάνω ποῖος θὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας μου; Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον μπορῶ νὰ σᾶς κάμω εἶναι νὰ σᾶς τὸν δανείσω διὰ μερικοὺς μῆνας, διὰ 3, 3½ μῆνας καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἔτσι θὰ εἶναι ὠφελιμότερος καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν ἀνθρωπότητα. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἐπίστευα ὅτι θὰ ἤκουα αὐτὰ τὰ πράγματα ἀπὸ τὸν κ. Καλμὲτ καὶ ὅτι φυσικὰ συνεκινήθην ἕως τὸ βάθος τῆς ψυχῆς μου νὰ βλέπω μὲ πόσην καρδιά, μὲ πόσην ἀγάπην καὶ μὲ πόσην ἐμπιστοσύνην διὰ τὴν ἐπιστήμην τοῦ νέου αὐτοῦ συναδέλφου ἐξεφράζετο, ὁ μεγαλείτερος μποροῦμε νὰ εἴπωμεν, σήμερον φυματιολόγος τοῦ κόσμου, ὁ κ. Καλμέτ. Εἶπα αὐτὰ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὁ κ. Πρόεδρος ἔμεινε σύμφωνος καὶ ἀπεφασίσαμε νὰ παρακαλέσωμε τὸν κ. Βαλτῆ νὰ ἔρχεται αὐτοὺς τοὺς τρεῖς μῆνας ποὺ μᾶς τὸν δανείζῃ ὁ κ. Καλμὲτ ἵνα ὀργανώσωμεν ἕνα κέντρον ἐκπαιδευτικόν, ἀλλὰ καὶ νὰ γίνῃ ὁ σύμβουλος ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τῆς φυματιώσεως, ὁ σύμβουλος τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ὑγιεινῆς, διότι καὶ ὁ κ. Leon Verner μοῦ εἶπεν ὅτι καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἶναι μία ἀληθὴς ἐξοχότης ὁ κ. Βαλτῆς. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, διότι μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων μου δὲν εὑρίσκεται τὸ νομοσχέδιον διὰ τὰ σανατόρια. Ἀλλὰ δικαίως μοῦ παρετήρησεν ὁ κ. συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, δηλαδὴ ὁ κατ’ εὐθείαν συνάδελφός μου, ὁ ὑφυπουργὸς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὅπως εἶχεν θὰ ἔφερε μία μεγάλην ἀναστάτωσιν εἰς τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὅτι θὰ ἦτο δύσκολον νὰ μπορέσουμε νὰ προχωρήσωμεν τοιουτοτρόπως. Προχθὲς ἐγένετο κάποια σύσκεψις διὰ τὸ ζήτημα τῶν πολυτέκνων καὶ ἤλθαμεν ἐκεῖ μὲ τοὺς κ. κ. συναδέλφους τῶν Οἰκονομικῶν τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Προνοίας καὶ τὸν Ὑφυπουργὸν παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ, νὰ μελετήσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅτι πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ συνέλθωμεν μερικοὶ συνάδελφοι καὶ νὰ εὕρωμεν ἕνα τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον θά ἐξεύρωμεν πόρους διὰ τὸ ζήτημα τῶν σανατορίων. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἀπὸ ὅλα τὰ κέντρα, καὶ ἀπὸ τὴν Ἀργολιδοκορινθίαν καὶ ἀπὸ τὴν Φθιωτιδοφωκίδα καὶ τὴν Ζάκυνθον, ἀπὸ τὴν Ἤπειρον, ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν καὶ Σάμον μᾶς ἔρχονται ἐκκλήσεις, ὄχι μόνον ἐκκλήσεις, ἀλλὰ μᾶς λέγουν ὅτι ἔχουν καὶ χρήματα διὰ νὰ πληρώσουν νὰ κάμωμεν τὰ σανατόρια ἀλλὰ φυσικὰ ζητοῦν καὶ κἄποιαν ἐπικουρίαν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους. Πιστεύω, λοιπὸν ὅτι θὰ εἶναι δυνατόν, κατὰ τὴν περίοδον τοῦ Σεπτεμβρίου, νὰ ἔχωμεν ἕνα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ὁμοιόμορφον. Καὶ δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω, ὅσοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων ἔχουν νομοσχέδια ἀφορῶντα σανατόρια νὰ ἔχουν τὴν καλωσύνην, νὰ μὴ τὰ φέρουν νὰ ψηφισθοῦν εἰς αὐτὴν τὴν περίοδον. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι τὸ νομοσχέδιον περὶ καταπολεμήσεως τῆς φυματιώσεως, τῆς λέπρας καὶ τοῦ τραχώματος, βεβαίως τὰ νομοσχέδια αὐτὰ θὰ ἔχουν σκοπὸν νὰ θέσουν τὰς εὐρείας βάσεις τῆς καταπολεμήσεως τῆς φυματιώσεως. Κατὰ τὴν συζήτησιν θὰ σᾶς ἐξηγήσω, ἄλλωστε εἶναι ἀναγεγραμμένον τὰ διάφορα κονδύλια εἰς τὸν προϋπολογισμόν, θὰ σᾶς ἐξηγήσω περὶ τίνος πρόκειται ἀλλά, κύριοι, τὸ ἔργον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ὑγιεινῆς δὲν τελειώνει μὲ τὴν ἑλονοσίαν καὶ τὴν φυματίωσιν. Ἡ ἀπαρίθμησις τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμα εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκθέσεώς μου, εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ σᾶς δείξῃ τὶ χρειάζεται διὰ μίαν τοιαύτην ἐργασίαν. Τὴν ὀργάνωσιν τῆς ὑγείας μᾶς ἔδωσε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς μᾶς ἔδωσε, ἐν τῷ συνόλῳ ἡ Κ.Τ.Ε. διὰ τῶν μελετῶν, τῶν θαυμασίων μελετῶν τὰς ὁποίας ἔκαμεν, διότι ὑποθέτω ὅτι εἶμαι ὁ μόνος Ἕλλην ὁ ὁποῖος τὰς ἔχω μελετήσῃ. Εἶναι 3 τόμοι πελώριοι. Ἔχει περὶ τὰς 2.000 σελίδας. Γνωρίζουν εἰς κάθε νοσοκομεῖον ὄχι μόνον ποῖοι εἶναι οἱ διευθυνταί, ἀλλὰ καὶ πόσον ἄριστοι, πῶς διαιτῶνται, τὶ χρειάζεται ὁ κάθε ἄρρωστος, πόσα σεντόνια ἔχει, διὰ τὸ κάθε νοσοκομεῖον. Εἶναι ἀφάνταστον πρᾶγμα ἡ ἐργασία ἡ ὁποία ἐγένετο. Λοιπόν, κατόπιν αὐτῆς τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι εἶμαι ὁ μόνος Ἕλλην ὁ ὁποῖος τὴν ἔχω διαβάσει, ἔκαμα ἕνα σχέδιον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὴν ἐδέχθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἐμελέτησα αὐτὸ τὸ σχέδιον ἐπὶ πολύ. Τὸ ἐμελέτησα καὶ πρὶν ἀναλάβω τὸ ὑπουργεῖον, ἀλλὰ τὸ ἐμελέτησα πρὸ παντὸς ἀφοῦ ἀνέλαβα τὸ ὑπουργεῖον καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὅταν ἀνέλαβα τὸ ὑπουργεῖον εἶχον μερικὰς ἐπιφυλάξεις. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἅμα μπῆκα εἰς τὴν δουλειὰν καὶ ἅμα εἶδα πῶς εἶχον τὰ πράγματα, πλήρως ἐδικαιολόγησα τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μοῦ ἔλεγον: Ἐκεῖνο νὰ κάνετε. Ἀκοῦστε ἡμᾶς, αὐτὸ νὰ κάνετε, διότι δὲ μπορεῖ νὰ πάῃ ἡ δουλειὰ ἔτσι μπροστά. Πρέπει νὰ εἶμαι εἰλικρινής. Εἰς τὴν ἀρχὴν ἐδέχθην, φυσικὰ δὲν θὰ ἐδεχόμην ἐὰν δὲν συμφωνοῦσα κατ’ ἀρχήν, καὶ ἐδέχθην μὲ τὴν ἐσωτερικὴν ἴσως ἐπιφύλαξιν νὰ πείσω τοὺς ξένους ἑλονοσιολόγους ἴσως εἰς μερικὰ πράγματα νὰ ἀλλάξουν τὸ πρόγραμμα. Ἀλλ’ ἡ πεῖρα ἡ ἑξάμηνος μὲ ἐδίδαξεν ὅτι εἶχον δίκαιον καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἰπῶ ὅτι εἶμαι ἀποφασισμένος κατὰ γράμμα ἐπάνω κάτω νὰ ἐφαρμόσω τὸ σχέδιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἐλέχθη ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν μᾶς κοστίζῃ πολὺ καὶ θέλω νὰ διαλύσω τὰς ψευδεῖς αὐτὰς διατυπώσεις. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν κύριοι μᾶς κοστίζει 10.000 δολλάρια τὸ χρόνον. Διὰ τὸν κ. Νώμαν Οὐάϊτ ἀπέναντι αὐτοῦ μᾶς δίδουν δύο ξένους εἰδικοὺς τῆς Ροκφέλερ Φαουντέσιον, μεταξὺ τῶν ἀρίστων ποὺ ἔχει ἡ Ροκφέλερ Φαουντέσιον τὸν κ. Μπάλφουρ καὶ τὸν κ. Ράϊτ. Ὁ εἷς εἰδικὸς ἑλονοσιολόγος καὶ ὁ ἄλλος ὑγειονολόγος μηχανικὸς πρᾶγμα ποὺ δὲν ὑπάρχει ἀκόμη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αὐτῶν τῶν κυρίων πληρώνονται τὰ ταξείδια καὶ ἡ διαμονή τους καὶ ἡ ἐργασία τους ἀπὸ τὴν Ροκφέλερ Φαουντέσιον. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ στείλλωμεν πέντε νέους κατ’ ἔτος εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἢ τὴν Εὐρώπην διὰ τοὺς ὁποίους αὐτοὶ πληρώνουν καὶ τὸ ταξείδιόν τους καὶ τὴν διαμονήν τους καὶ τὰς σπουδάς τους. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν μὲ ἰδικά της ἔξοδα δέχεται νὰ στείλλωμεν ἔτσι 8 νέους ἰατροὺς τὸν χρόνον οἱ ὁποῖοι νὰ πᾶνε νὰ περιοδεύσουν ἕως τὴν Εὐρώπην διὰ νὰ τελειοποιηθοῦν. Ἐὰν κάνουμε ἕνα ἐλάχιστον λογαριασμὸν θὰ ἰδῆτε ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ πληρώνουν δὲν εἶναι Ἕλληνες ἀλλά εἶναι οἱ ξένοι. Ἔχω δὲ τὴν εὐχαρίστησιν ἀπόψε νά σᾶς διαβάσω ἕνα γράμμα τοῦ Στρὼμ δηλαδὴ τοῦ γενικοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ροκφέλερ Φαουντέσιον εἰς τὴν Εὐρώπην. Καὶ ὅσοι γνωρίζετε ὅτι αὐτοὶ οἱ κύριοι δὲν ἐκφράζωνται γενικῶς μὲ μεγάλον ἐνθουσιασμόν, καὶ εἶναι πολὺ ἐπιφυλακτικοὶ θὰ ἐννοήσουν τὴν ἔννοιαν τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς: (ἀναγινώσκει). Μπορεῖτε φυσικὰ νά φαντασθῆτε τὶ σημασίαν δύναται νά ἔχῃ μία τοιαύτη ἐπιστολὴ γραμμένη ἀπὸ τὸν γενικὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ροκφέλερ Φαουντέσιον. Ἀλλά κύριοι, καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν ἐρυθρὸν σταυρὸν λειτουργεῖ ἡ σχολὴ τῶν νοσοκόμων. Τὸν Ὀκτώβριον θὰ λειτουργήσῃ καὶ ἡ ὑγειονολογικὴ σχολὴ καὶ οὕτω θά κάμωμεν τὸ πρῶτον βῆμα τὸ ἀληθὲς βῆμα πρὸς ἐξυγίανσιν τοῦ τόπου μας, δηλαδὴ θὰ μορφώσωμεν τὸ ἀνώτερον καὶ κατώτερον προσωπικὸν τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ὑγειονολογικὴν συνείδησιν καὶ τὸ ὁποῖον νὰ μπορέσῃ νὰ ἀφοσιωθῇ εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ. Ἀλλά, κύριοι, μὲ τὴν νέαν αὐτὴν ὀργάνωσιν καθὼς γνωρίζετε πρέπει νὰ ἔλθουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι ἄλλων ὑπουργείων, ἡ ἀστυϊατρικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὑπηρεσία τῆς σχολιατρικῆς καὶ τῆς ἰατρικῆς τῶν φυλακῶν καὶ ἐπὶ τέλους ὅλη ἡ ὑπηρεσία ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων ἐκτὸς τούτου τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπὸ παλαιὲς συνήθειες καὶ ἀπὸ μίαν παλαιὰν ὑπηρεσίαν πρέπει σιγὰ σιγὰ νὰ μποῦμε εἰς τὴν νέαν ὀργάνωσιν. Αὐτὰ ὅλα δημιουργοῦν μίαν ἐργασίαν ἡ ὁποία εἶναι ἀληθῶς τεραστία. Ἡ ὑπάλληλοί μου ἐργάζονται ἕως τὸ μεσονύκτιον ἀπὸ τὸν καιρὸν ποὺ εἶμαι εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἔχω καμμιὰ δεκαριὰ ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι χωρὶς νὰ γογγύσουν, χωρὶς νὰ ζητοῦν τίποτε ἐργάζονται ἕως τὰ μεσάνυκτα. Καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους πρέπει νά τοὺς ἀμείψωμεν, διότι εἶμαι φειδωλὸς εἰς κομπλιμέντα δὲν μοῦ ἀρέσουν τὰ κομπλιμέντα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι συγκινοῦμαι μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὴν ἀφοσίωσιν μὲ τὴν ὁποίαν ἐργάζονται οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ μόνον μία καλὴ ὀργάνωσις, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχουν καὶ τὰ μέσα. Καὶ αὐτὰ τά μεγάλα μέσα εἶναι τά νοσοκομεῖα, καὶ δυστυχῶς ἐδῶ ἔχομεν δύο τάξεις νοσοκομείων, ἔχομεν μίαν τάξιν νοσοκομείων κλινικῶν διὰ τὴν ἀνωτάτην καὶ ἀνωτέραν τάξιν, ὡς εἶναι ὁ «Εὐαγγελισμός», καὶ μίαν τάξιν νοσοκομείων λαϊκῶν. Ἐξαίρεσιν μόνον θὰ κάμῃ τὸ νοσοκομεῖον τῆς κ. Βενιζέλου, διότι τὸ προικίζει τόσον ἀφθόνως ὥστε οἱ πτωχοὶ θὰ μποροῦν νὰ πηγαίνουν δωρεάν. Ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς τὸν «Εὐαγγελισμὸν» ἐπὶ 400 ἀσθενῶν, οἱ 50 εἶναι μόνον δωρεάν.

§351Ι. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπὴν δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα; Διατὶ ἀφοῦ οἱ φιλάνθρωποι ἀφῆκαν λεπτὰ διὰ νὰ θεραπεύωνται οἱ πτωχοί, διατὶ εἰς τὸν Εὐαγγελισμὸν νὰ καταλήξῃ μὲ τὰ λεπτὰ αὐτὰ νὰ θεραπεύωνται οἱ πλούσιοι; Ποῦ ὀφείλεται αὐτό; Διότι τὰ διοικητικὰ συμβούλια ἀπὸ 10 ἐτῶν ἵδρυσαν περίπτερα πολυτελέστατα καὶ δὲν ἔχουν λεπτὰ διὰ νὰ νοσηλεύσουν τοὺς πτωχοὺς καὶ εἶπαν θὰ βάλωμεν 80 κρεββάτια δωρεὰν καὶ 300 ἐπὶ πληρωμῇ, δηλαδὴ ἀφῆκαν νὰ καταλήξῃ νὰ γίνῃ μία κλινικὴ ἰδιωτικὴ διὰ νὰ νοσηλεύωνται οἱ πλούσιοι ἄρρωστοι. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἀνακατευθῇ εἰς τὰ ἱδρύματα τοῦ δημοσίου δικαίου. Βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀνακατευθῇ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μὴ ἔχῃ οὔτε μία κουβέντα ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ εἴπῃ ὅτι: αὐτὸ καὶ αὐτὸ δὲν τὸ ἐπιτρέπω; Οἱ χειροῦργοι τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» ξέρετε τὶ παίρνουν; Ἑνάμισυ ἑκατομμύριον. Μπορεῖ νά ἐπέμβῃ ἡ Κυβέρνησις ὥστε νά παίρνουν 300 χιλιάδες οἱ χειροῦργοι.

§352Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δικαίωμά τους δὲν εἶναι;

§353Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ σᾶς εἰπῶ ὅτι εἶπον εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς, κύτταξε καλὰ νὰ μὴ ἐπέμβῃς εἰς τὰ ἰδιωτικὰ νοσοκομεῖα, διότι θὰ μὲ εὕρῃς ἀντίθετόν σου ὄχι ὡς κυβερνήτην ἀλλὰ καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς οἰκογενειάρχην, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὰ ἰδιωτικὰ νοσοκομεῖα εἶναι συνειθισμένοι δυστυχῶς νὰ φοβῶνται τὸ Κράτος καὶ τὰς ἐπεμβάσεις του. Τὸ ζήτημα ὅμως αὐτὸ εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς μίαν ἡμέραν ἐπερωτήσεων.

§354Ι. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἔκαμον ὑπαινιγμὸν διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς.

§355Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ὁ Εὐαγγελισμὸς εἶναι μία καθαρὰ ἐπιχείρησις καὶ τίποτε ἄλλο. (διαμαρτυρίαι).

§356Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. 100 ἄνθρωποι νοσηλεύονται δωρεὰν καὶ 20 χρόνια ἔχει νὰ δεχθῇ δωρεάν.

§357Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖος πορίζεται τὰ κέρδη;

§358Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Δὲν ξέρω.

§359Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε πῶς λέγετε πὼς εἶναι ἐπιχείρησις; Μὲ κανένα τρόπον εἰς τὴν διοίκησιν δὲν θὰ ἐπέμβω. Εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς ὡρισμένην ἡμέραν. Τὸ ζήτημα τὸ εἶχα συζητήσῃ καὶ μὲ τὸν κ. Χρηστομᾶνον καὶ τοῦ εἶπα ὅτι ἐφόσον ἠμπορῶ νὰ ἔχω μικράν ἐπιρροὴν θὰ προσπαθήσω εἴτε ἐν τῇ Κυβερνήσει εἴτε ἔξω νὰ προστατεύσω τὰ ἱδρύματα αὐτὰ ἀπὸ ἐπέμβασιν κρατικὴν τοιαύτην, ἡ ὁποία δύναται νὰ κάμῃ νὰ στερεύσουν αἱ πηγαὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἀρύονται τὰ ἱδρύματα τάς οἰκονομικὰς δυνάμεις. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τῆς ὥρας αὐτῆς.

§360Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Δὲν ἐπίστευα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἤγειρε συζήτησιν αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ μιὰ ποὺ ἤγειρε συζήτησιν πρέπει νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ὅτι πρῶτον ἀνέκαθεν ἤμην σύμφωνος ὅτι δὲν πρέπει νά ἐπεμβαίνῃ τὸ Κράτος καὶ νά τονίσω αὐτό ὅτι...

§361Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου πάντοτε εἶχον τάσεις νά ἐπέμβουν καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Χρηστομάνου καὶ τῆς ἰδικῆς σας.

§362Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἄλλα ζητήματα, δὲν ὑπῆρχε τάσις ἐπεμβάσεως, ἀλλὰ πρέπει νά τονίσω τά ἑξῆς, ὅτι ὁ Εὐαγγελισμὸς περιποιεῖ τὴν μεγαλειτέραν τιμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§363Ι. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ κανεὶς αὐτό. Τάς ὑπηρεσίας τοῦ Εὐαγγελισμοῦ οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ οὔτε ἀμφισβητῶ ὅτι εἶναι φιλανθρωπικὸν κατάστημα ἄριστον, λέγω μόνον ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νά ρυθμίσῃ σημεῖα τινὰ χωρὶς νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐγὼ ὑπέδειξα δύο.

§364Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἄλλοι συνάδελφοι ὅμως οἱ ὁποῖοι ἀγνοοῦν τὰ πράγματα λέγουν ὅτι εἶναι ἐπιχείρησις. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ συκοφαντῆται ἕν ἵδρυμα τὸ ὁποῖον περιποιεῖ τιμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§365Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Δὲν προσέβαλα τὸν Εὐαγγελισμόν.

§366Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἔχουν δίκαιον, διότι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα διετέθησαν ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ ἤθελαν νὰ εὐεργετήσουν τὰς λαϊκὰς τάξεις δὲν διατίθενται δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν. Βεβαίως τὸ νοσοκομεῖον αὐτὸ περιποιεῖ τιμήν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ κυττάξωμεν καὶ τὰς λαϊκὰς τάξεις καὶ νὰ ὑπάρχουν ἀρκετὰ κρεββάτια δι’ αὐτάς.

§367Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔχει 100 κρεββάτια, ἔχει 2000 ἐξωτερικοὺς ἀρρώστους τὴν ἡμέραν. Δὲν ἠμπορεῖ νά δυσφημεῖται τὸ καλλίτερον ἵδρυμα ποὺ ἔχει ἡ Ἑλλάς.

§368Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Πρέπει νά γνωρίζετε πολλὰ πράγματα, τά ὁποῖα θά μάθετε ὅταν ἔλθῃ ἡ ἐπερώτησις.

§369Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Γνωρίζω πολὺ περισσότερα ἀπὸ σᾶς.

§370Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἡμεῖς ὡς ἰατροὶ γνωρίζομεν.

§371Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ξέρετε τίποτε.

§372Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ τοῦ ἱδρύματος οὔτε περὶ τῶν ἰατρῶν οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται.

§373Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Κύριοι, λυποῦμαι διότι καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπήγγειλα τὴν λέξιν Εὐαγγελισμὸς ἔκαμεν ὥστε νὰ ἐγερθῇ τοιοῦτος θόρυβος, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως εἶμαι εὐτυχὴς νὰ διαπιστώσω, πρὸ πάντων κατόπιν τῶν ἐπεισοδίων, μὲ τὸ συμβούλιον τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, ὅτι ὁ Εὐαγγελισμὸς ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον του ἀπέναντι τῶν πτωχῶν καὶ δὴ τῆς μεγάλης συρροῆς τῶν πτωχῶν οἱ ὁποῖοι πηγαίνουν καθημερινῶς καὶ εὑρίσκουν καὶ ἰατροὺς καὶ περιποίησιν, ἠμπορεῖ νὰ εἰπῇ κανεὶς ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους ποὺ ὑπάρχουν εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἀλλὰ καὶ ἂν λογαριάσῃ κανεὶς τὶ ἔδωσαν οἱ φιλάνθρωποι θὰ εὕρῃ ὅτι οἱ ἑκατὸ δωρεὰν ἀσθενεῖς τοὺς ὁποίους πέρνει ὁ Εὐαγγελισμὸς ἀρκοῦν καὶ μὲ τὸ πάρα πάνω διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔδωσαν οἱ φιλάνθρωποι, ὥστε ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως δὲν ἔχει κανεὶς νὰ εἴπῃ τίποτα. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ διαπιστώσω μίαν κατάστασιν καὶ διεπίστωσα ὅτι ὑπάρχουν γενικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα δύο εἰδῶν νοσοκομεῖα, τὰ νοσοκομεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι νοσοκομεῖα κλινικαὶ καὶ αὐτὸ εἶναι πρὸς τιμὴν τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι τὸ ἐπέτυχον, διότι πέρνουν ἀπὸ τοὺς πλουσίους καὶ δίδουν εἰς τοὺς πτωχούς. Πέρνουν π.χ. 500 δραχμὰς ἀπὸ τὸν πλούσιον καὶ μὲ αὐτὸ τό ποσὸν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ἕνα νοσοκομεῖον πρώτης τάξεως καὶ βλέπουν καὶ τοὺς πτωχούς, ἀλλ’ ὑπάρχει μία διαπίστωσις ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ νοσοκομεῖον τῆς ἀνωτέρας καὶ τῆς μέσης τάξεως, εἶναι δὲ ἀπαραίτητον, διότι ὑπάρχουν ἄνθρωποι μέσης τάξεως, διδάσκαλοι, ὑπάλληλοι, μικρέμποροι καλοσυνειθησμένοι, μορφωμένοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἔχουν νοσοκομεῖον εἰς τὸ ὁποῖον νὰ πᾶνε καὶ δὲν μποροῦν καὶ εὑρίσκουν καταφύγειον εἰς τὸν Εὐαγγελισμόν. Βεβαίως ἂν ἠμπορέσωμεν νὰ κάμωμεν καὶ τὰ ἄλλα νοσοκομεῖα εἰς τό ἴδιον ὕψος θὰ εἶναι τόσον τὸ καλλίτερον, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι δύσκολον. Ἔχομεν τὸ Ζάννειον νοσοκομεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι πρώτης τάξεως καὶ τὸ Δημοτικὸν νοσοκομεῖον τῆς Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσης πρώτης τάξεως, ἀλλὰ κοντὰ εἰς αὐτὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα μεγάλα, τὰ ὁποῖα εἶναι τοῦ λαοῦ καὶ τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς ὄχι καλὴν κατάστασιν, ὄχι διότι ὑστερεῖ τὸ προσωπικόν, ὄχι διότι ὑστερεῖ κυρίως τὸ ἰατρικὸν προσωπικόν, ἀλλὰ διότι τὰ κτίρια εἶναι τέτοια, τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἔχουν εἶναι τέτοια ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις ἂν δὲν ληφθοῦν μέτρα ριζικώτερα. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγράψω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 10.000.000, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσουν ὡς τοκοχρεωλύσιον διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ κάμῃ ἕνα δάνειον 100 ἑκατομμυρίων νὰ κάμῃ μερικὰ νοσοκομεῖα. Δυστυχῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοῦ εἶπεν ὅτι θὰ κάμῃ δουλειὰ καλλίτερη ἂν σοῦ δώσει 20 ἑκατομμύρια ἐφέτος ἀπὸ τὰ περισσεύματα καὶ 20 ἑκατομμύρια τοῦ χρόνου καὶ ἔτσι, ἀπὸ χρόνο σὲ χρόνο νὰ μπορέσουμε νὰ κάμουμε τὰ νοσοκομεῖα. Ἀναγνωρίζουν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι δυνατώτερο ἀπὸ ἐμὲ ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, παρεδέχθην ὅτι τοῦ χρόνου θὰ μοῦ δώσῃ περισσότερα περισσεύματα γιὰ νὰ μπορέσω νὰ κάμω τὰ νοσοκομεῖα, διότι ἐγὼ εἶμαι ἀπὸ τοὺς αἰσιοδόξους, δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς ἀπαισιοδόξους. Εἶμαι ἀπὸ τοὺς αἰσιοδόξους, τοὺς ἀριστερίζοντας δηλαδὴ φιλελευθέρους. Σᾶς ζητῶ, κύριοι, ἐπίσης τὴν ψήφισιν ἑνὸς νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον προβλέπει διὰ νέους ἀντιλυσσικοὺς σταθμούς. Τὴν ἀνάγκην τῶν ἀντιλυσσικῶν αὐτῶν σταθμῶν εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀναπτύξω, σᾶς λέγω μόνον ὅτι ἔρχωνται περὶ τοὺς 5.000 λυσσῶντες τὸν χρόνον εἰς τὰς Ἀθήνας.

§374Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λυσσόδηκτοι, θέλετε νὰ εἰπῆτε ὄχι λυσσῶντες.

§375Α. ΠΑΠΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ἔστω λυσσόδηκτοι. Ἢ μᾶλλον 200 κάθε 25 ἡμέρας, ἔρχονται εἰς τὰς Ἀθήνας ἀπὸ τὴν Κρήτην, ἀπὸ τὴν Ἀκαρνανίαν, ἀπὸ τὴν Πελοπόννησον καὶ ἀπὸ ἄλλα μέρη. Ἀναγκάζονται λοιπὸν νὰ ἀφήνουν τὰς ἐργασίας των καὶ νὰ ἔλθουν ἐδῶ, πολλοὶ μάλιστα πεθαίνουν διότι ἔρχονται ἀργά, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ κυριώτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐθεώρησα ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνουν περισότεροι ἀντιλυσσικοὶ σταθμοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλά, κύριοι, ἔρχομαι καὶ εἰς ἕνα ἄλλο ζήτημα, καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον. Κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι τὸ σπουδαιότερον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι μπορεῖ νὰ κάμωμεν πολιτικὴν ὑγείας ἄνευ τῆς ἐθελουσίας καὶ τῆς προθύμου συνεργασίας τοῦ ἰατρικοῦ κόσμου, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ διανοηθῇ κανεὶς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν πολιτικὴν ὑγιεινήν, ἄνευ τῆς ὅσον τὸ δυνατὸν καλλιτέρας μορφώσεως τοῦ ἰατρικοῦ κόσμου. Κύριοι, ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας ποὺ ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον εἶπον ὅτι βασίζομαι ἐπὶ τῶν συναδέλφων, ἐπὶ τοῦ ἰατρικοῦ κόσμου γιὰ νὰ μπορέσω νὰ φέρω εἰς πέρας τὸ πρόγραμμα τῆς ὑγιεινῆς. Οἱ ἰατροὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι περισσότερον παντὸς ἄλλου, μολονότι πολλοὶ φρονοῦσιν ὅτι τοῦτο εἶναι ἐναντίον τῶν ἀμέσων συμφερόντων των, εἶναι αὐτοὶ πρῶτοι οἱ ὁποῖοι ὕψωσαν τὴν φωνήν καὶ ἐζήτησαν μέτρα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑγείαν τοῦ Λαοῦ. Οἱ περισσότεροι ἰατρικοὶ σύλλογοι ἐζήτησαν τὰ μέτρα αὐτά, καὶ εἶναι ἀληθὲς συγκινητικὸν τὸ συνέδριον τὸ ὁποῖον ἔγινε εἰς Πάτρας καὶ ὅπου διὰ πρώτην φοράν, μπορεῖ νὰ πῇ κανείς, μὲ συνεννόησιν καὶ μὲ διαύγειαν, ἐζητήθησαν μέτρα ὑγιεινά. Ἀλλά, κύριοι, ὁ ἰατρικὸς κόσμος εὑρίσκεται εἰς μίαν κατάστασιν οἰκονομικὴν ἡ ὁποία εἶναι ἀληθῶς ἀθλία. Οἱ περισσότεροι τῶν ἰατρῶν ὅταν πεθάνουν ἀφήνουν τὴν οἰκογένειάν των πεινῶσαν καὶ ὅταν γηράσκουν γίνεται αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς ὅπου ἔρχονται γέροι συνάδελφοι καθημερινῶς καὶ μοῦ λένε: Μία θέσις πεθαίνωμαι ἀπὸ τὴν πεῖνα. Ὅταν ὑπολογίσετε, κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰατρὸς ὁ ὁποῖος νά μὴ δίδῃ δὶς ἢ τρὶς τὴν ἡμέραν δωρεάν τὰς ὑπηρεσίες του, ὅταν γνωρίζετε ὅτι ὁ ἰατρὸς εἶναι καὶ δημόσιος ὑπάλληλος δηλαδὴ ὅταν συμβαίνει ἕνα δυστύχημα ὁ χωροφύλαξ ἢ ὁ ἀστυνόμος ἔχει τὸ δικαίωμα νά τὸν πάρῃ εἰς τὸν ἄρρωστον, ὅταν συλλογισθῆτε ὅτι πολλοὶ ἰατροὶ ἀφήνουν τὴν νύκτα καὶ τὸν ὕπνον τους καὶ κάμνουν δέκα χιλιόμετρα μὲ τὸ ἄλογο διὰ νά πᾶνε νά σώσουν μία γυναῖκα ἢ ἕναν ἄνθρωπον ποὺ πεθαίνει, θά ὁμολογήσετε ὅτι εἶναι σωστὸ καὶ ἡ Κοινωνία νά προσφέρῃ κἄτι εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ συνόλῳ μποροῦν νά ποῦν μὲ ὑπερηφάνειαν, ὅτι προσφέρουν ὡς κοινωνικὸν σύνολον τῆς μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας σὲ κάθε κοινωνίαν. Ἀλλά, κύριοι αὔριον, μεθαύριον θά γίνῃ ὁ νόμος περὶ ἀσφαλείας καὶ ἡ θέα τῶν ἰατρῶν θά εἶναι καλλιτέρα. Δι’ αὐτὸ θά σᾶς παρακαλέσω διά νὰ ἠμπορέσουμε νά δώσωμεν εἰς τοὺς ἰατροὺς τὴν δικαίαν ἀμοιβὴν τῶν κόπων των, διά νά δείξωμεν ὅτι ἡ κοινωνία εἶναι ἀλληλέγγυος μαζί τους, θά σᾶς παρακαλέσω νά ψηφίσετε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀσφαλείας καὶ συντάξεως ἰατρῶν, τὸ ὁποῖον θά ἔχω τὴν τιμὴν νά σᾶς ὑποβάλω. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔγινε κατόπιν πολλῶν συνεννοήσεων. Συνῆλθον ὅλοι οἱ ἰατροὶ βουλευταὶ καὶ γερουσιασταὶ καὶ ἀνέθεσαν εἰς τὸν κ. Ἀλαβᾶνον νά συντάξῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ὁ κ. Ἀλαβᾶνος συνεννοήθη μὲ τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ὁποίαν εἶχε καταρτήσει, ἀπὸ εἰδικοὺς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς καὶ κατόπιν μακρᾶς καὶ ἐπιπόνου ἐργασίας ἔγινε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον πιστεύω ὅτι θά θελήσῃ ἡ Βουλὴ νά παραδεχθῇ. Πρέπει τώρα νά κάμω μίαν ἔκκλησιν πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ ἔκκλησις αὕτη θά εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἀπέναντι τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὁποίαν προσφέρουν οἱ ἰατροὶ, καὶ δὴ τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλίσεως τῶν ἰατρῶν, εἶναι πλέον δύσκολον αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλίσεως, διότι ὁ ἰατρὸς ἔχει νὰ κάμῃ μὲ συνταγές. Δύσκολον διότι ὁ ἰατρὸς ἔχει νὰ κάμῃ μὲ συνταγές, μὲ φτωχόκοσμο μὲ ὅλας τὰς τάξεις. Ἔχει νὰ δώσῃ ἕνας ἰατρὸς πολλὲς φορὲς καὶ 20–30 συνταγὰς πρὸ πάντων εἰς τὰ χωριά. Οἱ βουλευταὶ θὰ τὸ γνωρίζουν αὐτὸ εἴκοσι ἕως τριάντα συνταγὲς καὶ θὰ πληρωθῇ ἀπὸ ἕνα ἴσως ἄρρωστο. Πρέπει σὲ κάθε συνταγὴ νὰ κολλᾷ ἕνα ἰατρόσημον. Νομίζω —δὲν θέλω νὰ εἶμαι ἀπαισιόδοξος εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, νομίζω ὅτι ἐὰν ἰδιαιτέρως δὲν λάβει μέριμναν ἡ Κυβέρνησις πολὺ δύσκολα θὰ μπορέσῃ νὰ ὑπάγῃ ἐμπρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλίσεως τῶν ἰατρῶν, δι’ αὐτὸ ἐπιφυλάσσομαι νὰ γίνω ὁ δικηγόρος των παρὰ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως.