1930.03.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52α

ΔΕΥΤΕΡΑ 17 ΜΑΡΤΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. ὑπουργέ.

§4Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καί συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 521 περὶ καταστροφῆς τῶν ἀρουραίων καὶ ἀκρίδων» ἐγένοντο δεκταὶ αἱ κάτωθι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖα μὴ γενόμεναι ἀντιληπταὶ ὑπὸ τοῦ Προεδρείου δὲν περιελήφθησαν εἰς τὸ ἐν τοῖς πρακτικοῖς περιεχόμενον κείμενον τοῦ νομοσχεδίου. 1) Ἡ παράγραφος 2 τοῦ ἄρθρου 2 διατυποῦται ὡς ἑξῆς: Τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ αὐτοῦ νόμου ὁριζόμενον ἐπιμίσθιον γραμματέως τοπικῆς ἐπιτροπῆς καταργεῖται. Τὰ καθήκοντα τοῦ γραμματέως ἐκτελεῖ εἰς μὲν κοινότητας ἀριθμούσας ἄνω τῶν 1500 κατοίκων ὑποχρεωτικῶς ὁ γραμματεὺς τῆς κοινότητος, εἰς δὲ τὰς λοιπὰς ἢ οὗτος ἢ ὡς δημοδιδάσκαλος ὁριζόμενοι ὑπὸ τοῦ Νομάρχου. Εἰς τούτους ἢ τινὰς μόνον ἐκ τούτων δύναται κατὰ τὴν κρίσιν του ὁ οἰκεῖος Νομάρχης νὰ ὁρίσῃ ἀμοιβὴν μὴ ὑπερβαίνουσαν τὰς 500 δραχ. μηνιαίως ἀναλόγως τῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἐπιδεικνυομένης δραστηριότητος. 2) Εἰς τὸ τέλος τῆς παραγράφου 3 τοῦ ἄρθρου 5 μετὰ τὴν λέξιν «ἀνεκκλήτως» προστίθεται ἡ φράσις «ἐπιτρεπομένης μόνον ἀναψηλαφήσεως τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἐν προφανεῖ πλάνῃ». Ἄρθρον 11ον. «Διὰ τὸν ἔλεγχον καὶ παρακολούθησιν τῶν δαπανῶν τῶν κεντρικῶν ἐπιτροπῶν ἀποσπᾶται παρὰ τῇ Κεντρικῇ Ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας εἷς Λογιστὴς ἐκ τῶν ὑπηρετούντων λογιστῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἁρμοδιότητος Φυτοπαθολογίας, κεκτημένος πτυχίου Ἀνωτάτης Σχολῆς Οἰκονομικῶν καὶ Ἐμπορικῶν Ἐπιστημῶν, μὲ σχετικὴν εἰδίκευσιν εἰς ὃν χορηγεῖται καὶ μηνιαῖον ἐπίδομα ἴσον πρὸς τὸ ⅓ τῶν μηνιαίων ἀποδοχῶν του».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῆς διορθώσεως.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οὐδεμία.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ συμφώνως τῇ διορθώσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ἀσκεπίδης καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν ἀγοραστῶν ἀνταλλαξίμων κτημάτων διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἀνταλλαγὴν τῆς νέας μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως καὶ αἰτουμένων τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ὑπογραφῆς της ἵνα ἀπαλλαγῶσι τοῦ δυσβαστάκτου δι’ αὐτοὺς φόρου οἰκοδομῶν. —Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ συνδέσμου καπνοπωλῶν Θεσσαλονίκης ἐξαιτουμένων τὴν προστασίαν τοῦ Κράτους διὰ τὴν καταστρεφομένην ὁσημέραι τάξιν των. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Ἁγίων Ἀναργύρων Ἀθηνῶν παρακαλοῦν ἢ τὴν μεταφορὰν τῶν ἀποθηκῶν πυρομαχικῶν Λιοσίων εἰς ἕτερον μέρος ἢ τὴν μὴ ἐναποθήκευσιν καὶ λοιπῶν πυρομαχικῶν ἐν αὐταῖς. —Καπνεργάται Κιλκὶς διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάσχεσιν τῆς ἐφημερίδος «Ριζοσπάστης» ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. —Οἱ κάτοικοι Ἡρακλείου ζητοῦν τὴν καθιέρωσιν ἑνιαίου ἄρτου μετὰ ἀναμίξεως 20% ἀραβοσίτου, κριθῆς καὶ σικάλεως καὶ τὴν βαρεῖαν φορολογίαν τοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένου βάμβακος. — Ὁ ὑπομοίραρχος Παπανικολάου Α. ζητεῖ δι’ ἀναφορᾶς του τὸν διακανονισμὸν σειρᾶς ἀρχαιότητός του. — Οἱ καπνοπῶλαι Θεσσαλονίκης ζητοῦν τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς διευθέτησιν τῆς δημιουργηθείσης ἀνεργίας λόγῳ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν περιπτέρων. — Ἡ προσφυγικὴ ὁμὰς Δεμερλῆ–Φαρσάλων ζητεῖ τὴν παροχὴν δανείου ἐξ 150.000 δραχμῶν ἐκ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης διὰ τὴν σποράν. — Τὸ σωματεῖον κτηνοτρόφων Σαρακατσάνων ἡ «Ἀναγέννησις» ζητεῖ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ τυροῦ. — Τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον Ἰωαννίνων διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἀλεύρων. — Οἱ ἐργάται κουρεῖς Ἀθηνῶν δι’ ὑπομνήματός των ὑποβάλλουσιν διάφορα αἰτήματα καὶ ζητοῦν τὴν ἀποδοχὴν τούτων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Νικολίτσας καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ματαράγκας Μεσσολογγίου ζητούντων τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν Λυσιμαχίας καὶ Τριχωνίας. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Λευκάδος διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν τῆς Μητροπολιτικῆς ἕδρας Λευκάδος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Παπαφλέσσας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ταμείου αὐτασφαλίσεως τοῦ ὀρθοδόξου ἐφημεριακοῦ κλήρου τῆς Ἑλλάδος». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3981 περὶ Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Σταυρόπουλος, Α. Σπηλιάδης, Π. Φλῶρος, Η. Τσεριώνης, Τ. Ἀναστασίου κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Ὀκτωβρίου 1929 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1924 περὶ ἀποδοχῶν δημοσίων ὑπαλλήλων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Μαχαίρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ λιμένος Πειραιῶς». Ὁ κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 4104 καὶ 4434». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ροδόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4443 περὶ Ταμείου Συντάξεων νομικῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Ροδόπουλος, Ν. Γουργουρῆς, Δ. Κογεβίνας, Ι. Βαλαλᾶς, Σ. Ἀναστασιάδης καὶ Ι. Μουτζουρίδης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ταμείου ἀσφαλίσεως τοῦ ὀρθοδόξου ἐφημεριακοῦ κλήρου τῆς Ἑλλάδος». Ὁ κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐγγραφῆς ἐκτάκτων ἐξόδων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῆς χρήσεως 1929–30». Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) Περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 4174 τῆς 25 Ἰουνίου 1929. 2) Περὶ συστάσεως βιβλίων διεκδικήσεων. 3) Περὶ τῆς ἡλικίας τῶν ἐξ εἰρηνοδικῶν κλπ. προσερχομένων εἰς διαγωνισμοὺς ἐμμίσθων παρέδρων καὶ ἀντεισαγγελέων Πρωτοδικῶν. 4) Περὶ τροποποιήσεως δικονομικῶν τινων διατάξεων. 5) Περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου 4289 (1929) κυρωθέντος Ν. Δ. τῆς 29)25 Νοεμβρίου 1925 περὶ ἀμίσθων δικαστικῶν κλητήρων καὶ 6) Περὶ καταστάσεως ἐξωγάμων τέκνων. «Ἐνταῦθα προσέρχεται καὶ δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον, ὁ νεοεκλεγεὶς βουλευτὴς Οἰτύλου κ. Ε. Κουλουμβάκης». (Χειροκροτήματα καὶ φωναὶ ἄξιος, ἄξιος ἀπὸ τὴν αἴθουσαν καὶ ἀπὸ τὰ θεωρεῖα).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δέχεται, νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ μὴ ἔχοντα ἀντίρρησιν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων.

§9ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως σχολῆς Ἐμπορικῆς Ναυτιλίας». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιχορηγήσεως τῆς ἐν Χίῳ Ἀνδρεαδείου Σχολῆς ἐμπορικῆς Ναυτιλίας». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Ἰανουαρίου 1930 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως, τροποποιήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων περὶ Ἀστυνομίας Πόλεων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τῶν ἄρθρων 70 καὶ 80 τοῦ Ν. Δ. τῆς 9)16 Νοεμβρίου 1925 περὶ ἐκδικάσεως μικροδιαφορῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11)5)1920 Ν. Δ. περὶ ἐκπροσωπήσεως τῆς Ε.Α.Π. ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 4061 περὶ ὑγιεινῆς καὶ προστασίας τῆς μητρότητος τῶν παιδικῶν ἡλικιῶν καὶ 4068 περὶ πατριωτικοῦ ἱδρύματος προστασίας τοῦ παιδιοῦ» (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς δι’ ἀνταλλαγῆς διακοινώσεων μεταξὺ τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας καὶ τοῦ Ἀγγλικοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπὸ χρονολογίαν 2 καὶ 6 Ὀκτωβρίου 1929 συνομολογηθείσης συμφωνίας περὶ ἀμοιβαίας ἀπαλλαγῆς τῆς τελωνειακῆς ἐξετάσεως τῶν ἀποσκευῶν τῶν ἐμμίσθων προξενικῶν ὑπαλλήλων». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 11)1)1930 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ Ἀστυνομίας Πόλεων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Γενικοῦ Γραμματέως παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει Μακεδονίας». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30)12)1929 Ν. Δ. περὶ χορηγήσεως ἐφ’ ἅπαξ ἐπιδόματος εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπογραφείσης τὴν 31)12)1929 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης περὶ παροχῆς δανείου τοῦ πρώτου πρὸς τὸ δεύτερον ἕνδεκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν καὶ προστατευτικὴν ἐπένδυσιν τοῦ δικτύου τῶν ὑπονόμων τῆς Θεσσαλονίκης καὶ διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς λειτουργίας αὐτῶν». ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Διοικητικοῦ Συμβουλίου παρὰ τῷ ὑπουργείῳ Ὑγιεινῆς καὶ τοῦ παρ’ αὐτῷ Νομικοῦ Συμβουλίου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 2)9) 1926 Ν. Δ. περὶ διακανονισμοῦ ἀποζημιώσεως διὰ τὰ ἀπαλλοτριωθέντα ἀγροκτήματα Μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου ὑπογραφείσης ἐν Ἀθήναις τῇ 25)6) 1929 Ν. Δ. συνθήκης Συνδιαλλαγῆς, Διαιτησίας καὶ Δικαστικοῦ διακανονισμοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Ζαβιτσιᾶνος ἐπὶ ἐπερωτήσεώς του διὰ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος.

§11Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὢν ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι τὰ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀνατεθέντα συμφέροντα διαχειρίζονται καὶ κανονίζονται παρὰ ταύτης κατὰ τὸν μᾶλλον ἐπικίνδυνον τρόπον, καὶ ἔτι περαιτέρω ὅτι ἀπέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν ἁρμοδίων ὑπουργείων μὴ οὖσα οὔτε νόμιμος οὔτε σκόπιμος, καθιστᾷ τοὺς ἐντεῦθεν κινδύνους ἔτι μᾶλλον ἀπειλητικοὺς ὑπέβαλα, μετὰ τῶν συναδέλφων μου κ. κ. Ρεδιάδη καὶ Αἰλιανοῦ σειρὰν ἐρωτημάτων, εἰς ἀπάντησιν τῶν ὁποίων ἐλήφθησαν παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπουργείων τὰ ἑξῆς δύο ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχω καθῆκον νὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν τὴν Βουλὴν τόσῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον πρὸς αὐτὴν ἀπευθύνονται. Τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει) Πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Ἀπαντῶντες ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 62 π. ἔτους ὑμετέρου ἐγγράφου ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσωμεν ὑμῖν ὅτι ἁρμόδιον πρὸς παροχὴν τῶν ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ζαβιτζιάνου, Π. Ρεδιάδη καὶ Μ. Αἰλιανοῦ αἰτουμένων πληροφοριῶν περὶ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης τυγχάνει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ ὑπουργὸς Π. Βουρλούμης Τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀπαντᾷ ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων Λυποῦμαι μὴ δυνάμενος νὰ παράσχω τὰς διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθμὸν 62 καὶ 63 ἐρωτήσεων τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κ. Ζαβιτζιάνου, Κ. Ρεδιάδου καὶ Μ. Αἰλιανοῦ αἰτουμένας πληροφορίας ἐφόσον δὲν περιέχονται εἰς τὸν ἰσολογισμὸν καὶ τὴν ἐτησίαν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Συμβουλίου πρὸς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν Μετόχων τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τῶν ὁποίων ἀντίγραφον ὑποχρεοῦται αὕτη νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὅπερ καταθέτω εἰς τὴν Βουλήν. Περαιτέρω πληροφορίας ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος δὲν θεωρεῖ ἑαυτὴν ὑπόχρεον νὰ παράσχῃ ἄνευ μειώσεως τῆς ἀνεξαρτησίας τὴν ὁποίαν καθορίζει δι’ αὐτὴν τὸ καταστατικόν της καθορισθὲν ὡς γνωστὸν συμβατικῶς διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης. Κατὰ τὰ ἄρθρα 32 καὶ 38 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης, ὅπερ καθορισθὲν συμβατικῶς περιεβλήθη τὴν ἰσχὺν νόμου, ὁ διαιτητὴς διορίζει ἅπαν τὸ προσωπικὸν τῆς Τραπέζης πλὴν τῶν διευθυντῶν, τῇ προτάσει τοῦ συμβουλίου διευθύνσεως. Οἱ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τεθέντες περιορισμοὶ πέραν τῶν διατάξεων τοῦ Καταστατικοῦ ἐγκριθέντες ὑπό τοῦ Γενικοῦ Συμβουλίου τῇ εἰσηγήσει τῆς Διοικήσεως ἀποτελοῦσι αὐτοπεριορισμὸν τῶν δικαιωμάτων τῆς διοικήσεως ὃν αὕτη ἐθεώρησε σκόπιμον. Ἡ μισθοδοσία τοῦ προσωπικοῦ καθορίζεται ὑπὸ τοῦ γενικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὰ ἄρθρα 27 καὶ 38 τοῦ Καταστατικοῦ. Ὁ ἔλεγχος τῶν ἀνωτέρω στοιχείων καὶ τῆς σκοπιμότητος τῆς διαχειρίσεως ἀνήκει εἰς τὴν Γενικὴν Συνέλευσιν τῶν μετόχων τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἥτις ἀποτελεῖ ἀνεξάρτητον ὀργανισμὸν διεπόμενον ὑπὸ τοῦ καταστατικοῦ της. Τὸ Δημόσιον διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διοριζομένου ἐπιτρόπου τοῦ Κράτους ἀσκεῖ ἔλεγχον ἐπὶ τῆς νομιμότητος τῶν πράξεων καὶ ἀποφάσεων τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Γενικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὰ ἄρθρα 47 καὶ 48 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης. Ὁ Ὑπουργὸς Γ. Μαρῆς Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἐγγράφου τούτου προκύπτουν ταῦτα τὰ περίεργα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σχετικῶς πρὸς τὸν τρόπον καθ’ ὃν διοικεῖται ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχει ἄλλας πληροφορίας πλὴν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι προκύπτουν ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ καὶ τῆς ἐτησίας ἐκθέσεως τῆς διοικήσεως πρὸς τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων. Καὶ τὸ περιεργότερον ὅτι αὐτὴ διορίσασα ἤδη ἕνα κυβερνητικὸν ἐπίτροπον λαμβάνουσα τόν τε ἰσολογισμὸν καὶ τὴν ἐτησίαν ἔκθεσιν τῆς διοικήσεως πρὸς τὸ συμβούλιον τῶν μετόχων δὲν ἔχει νὰ πράξῃ τίποτε ἄλλο μὴ δικαιουμένων οὔτε πληροφορίας νὰ ζητήσῃ. Ταῦτα φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ ταῦτα ἐκφράζει τὴν λύπην της πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας, ἐφόσον αὗται δὲν περιέχονται εἰς τὸν ἰσολογισμὸν καὶ τὴν ἐτησίαν ἔκθεσιν τῶν μετόχων, καὶ λαμβάνει τὴν καλωσύνην μάλιστα νὰ μᾶς ἐπισυνάψῃ ἓν ἀντίγραφον τῆς ἐτησίας αὐτῆς ἐκθέσεως διὰ νὰ πεισθῶμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι πράγματι, ὅτι ὄντως αἱ αἰτούμεναι πληροφορίαι δὲν περιέχονται εἰς τὰ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔγγραφα. Ἄς ἴδωμεν τώρα τὶ φρονεῖ ἡ διοίκησις. Ἡ διοίκησις φρονεῖ ὅτι αὐτὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δώσῃ περαιτέρω πληροφορίας, δηλαδὴ πληροφορίας μὴ περιεχομένας εἰς τὸν παρ’ αὐτῆς συντασσόμενον ἰσολογισμὸν καὶ τὴν παρ’ αὐτῆς καὶ μόνον συντασσομένην ἔκθεσιν τῆς διοικήσεως πρὸς τὸ συμβούλιον τῶν μετόχων, διότι λέγει, τοῦτο θ’ ἀπετέλει μείωσιν τῆς ἀνεξαρτησίας της, ἡ ὁποία κ. βουλευταὶ ἀκούσατε, ἀκούσατε, ἐκυρώθη συμβατικῶς, διεθνῶς διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης. Δηλαδὴ μὲ ἄλλα λόγια ἐὰν τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης ἐκυροῦτο μόνον διὰ νόμου, τὸν ὁποῖον οὔτε κἄν μνημονεύει ἐν τῇ ἀπαντήσει της ἡ Τράπεζα, δὲν θὰ ἐθεώρει μειωτικὸν τῶν δικαιωμάτων της νὰ δώσῃ τὰς αἰτουμένας πληροφορίας, ἐφόσον ὅμως, λέγει, τοῦτο ἐκυρώθη διὰ νόμου ἅς γνωρίζωμεν ἡμεῖς ὅλοι οἱ ἀνόητοι ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ κάνωμεν μόνον μὲ αὐτήν, ἀλλὰ μὲ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι ἡ διεθνὴς ἀπειλή. Καὶ ἐρωτῶ, κ. βουλευταί, νὰ κλάψῃ κανεὶς διὰ τὴν διανοητικότητα ταύτην τῆς Τραπέζης, ἢ διὰ τὴν στάσιν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος φαίνεται συμμεριζόμενος τὴν ἀντίληψιν ταύτην σπεύδει νὰ διαβιβάσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, περιοριζόμενος ἁπλῶς νὰ μνημονεύσῃ τὰ ἄρθρα κατὰ τὰ ὁποῖα ὁρίζεται ὁ τρόπος τοῦ διορισμοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ἡ μισθοδοσία αὐτῶν, ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ μέτοχοι ἐξασκοῦν τὸν ἔλεγχον, περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους νὰ διορίζῃ κυβερνητικὸν ἐπίτροπον. Ἡ κατάστασις κ. βουλευταὶ εἶναι τῷ ὄντι θλιβερά. Εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς διοικήσεως, τῆς μόνης ἐκδοτικῆς μας Τραπέζης, ἡ ὁποία δὲν αἰσθάνεται ἑαυτὴν ὑπόχρεον νὰ λογοδοτῇ νὰ ἀνέχεται τὸν ἔλεγχον, οὔτε τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τῆς Βουλῆς, διότι θεωρεῖ ἑαυτὴν μόνην ὑπόλογον καὶ ὑπεύθυνον ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλ’ ἐὰν κύριοι, παραβιάζωνται αὐτὰ τὰ καταστατικά, αὗται αἱ συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκυρώθησαν διὰ νόμου, ὅπως ἀσφαλῶς θέλω ἀποδείξῃ, οὐδὲν δικαίωμα, κύριοι, ἐρεύνης ἔχει ἡ Βουλή, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐὰν, ὃ μὴ γένοιτο, ἤθελε διατρέξῃ κίνδυνόν τινα ἡ σταθεροποίησις, οὔτε τοῦτο ἐνδιαφέρει, δὲν δύναται νὰ ἐνδιαφέρῃ τὸ Κράτος, δηλαδὴ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἐὰν φερ’ εἰπεῖν, κύριοι, ἡ ὅλη νομισματικὴ κυκλοφορία ἐρρυθμίζετο πλημμελῶς, ἔγκαιρος δὲ ἐπέμβασις ἤθελεν ἀναστείλῃ, ἤθελεν ματαιώσῃ, ἤθελεν ἀποτρέψῃ ἀνηκούστους συμφοράς, οὔτε τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐνδιαφέρῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς πρέπει νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας μας διὰ νὰ ἀναμείνωμεν νὰ ἐπέλθουν καταστροφαί, αἱ ὁποῖαι κ. βουλευταί, εἶμαι βέβαιος ὅτι πάντες θὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι οὐδεμία εὐθύνη θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀποζημιώσῃ, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον εὐθύνη τὴν ὁποίαν οἱ διεκδικοῦντες αὐτὴν θεωροῦν ὅτι τὴν ἔχουν ὄχι ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ θλιβερώτερον, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὅτι δὲν ἔχει δυστυχῶς οὔτε ἀπωτάτην συνείδησιν τῶν συμφερόντων τὰ ὁποῖα εἰς αὐτὴν ἀνετέθησαν. Θέλει φαίνεται, νὰ μὴ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, νὰ λησμονῇ ὅτι τὸ Κράτος δηλαδὴ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἔχει δικαίωμα νὰ εἰσπράττῃ τὸ ½ τῶν κερδῶν τῆς εἰρημένης Τραπέζης, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ μερίσματος καὶ ἄλλων καταβολῶν, καὶ ὅτι συνεπῶς δὲν ἔχει μόνον δικαίωμα ἀλλ’ ἔχει καὶ ὑποχρέωσιν νὰ παρακολουθῇ κατὰ πόδας τὴν διοίκησιν αὐτῆς, τόσῳ μᾶλλον ὅσῳ δὲν ἔχει κἄν ψῆφον εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων, μολονότι ἡ ὕπαρξις τῆς Τραπέζης εἰς αὐτὸ καὶ μόνον εἰς αὐτὸ ὀφείλεται. Ἀλλ’ ἡ διοίκησις λησμονεῖ καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι ἡ διατήρησις τῆς σταθεροποιήσεως συνδέεται μὲ τὰ μεγαλείτερα κοινωνικὰ καὶ κρατικὰ συμφέροντα καὶ ἐὰν αὐτὴ ἤθελε πάθῃ ὃ μὴ γένοιτο, κλονισμόν τινά, δὲν εἶναι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἡ ὁποία ἔχει νὰ πάθῃ τι. Αὐτὴ θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν της ἐκεῖ ὅπου εἶναι σήμερον. Ἀλλ’ εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὁ ἀρκετὰ καταπεπονημένος καὶ ἐξηντλημένος οἰκονομικῶς, ὅστις θὰ περιέλθῃ εἰς πλήρη ἀπόγνωσιν. Ἀλλ’ ἐπίσης ἐκ τῆς ἀπαντήσεως προκύπτει καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι ἡ ἔνστασις τῆς Τραπέζης θὰ εἶχε τὴν ἀπωτάτην ἔννοιαν τῆς σημασίας τῆς ἀνεξαρτησίας ἡ ὁποία ἐκυρώθη, ὅπως αὕτη εἶπεν, διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης καὶ ὅπως προσθέτω ἐγὼ καὶ διὰ νόμου. Ἐὰν εἶχε κύριοι, τὴν ἀπωτάτην ἔννοιαν τῆς ἀνεξαρτησίας αὐτῆς, γνωρίζω καλῶς, ὅτι αὐτὸ ἐτέθη διὰ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν ὁλόκληρον τὴν δύναμιν διὰ νὰ ἐμποδίσῃ διὰ νὰ ματαιώσῃ καὶ ἀναχαιτίσῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ἡ ὁποία ἤθελε παρασύρῃ αὐτὴν εἰς ἔργα ἀνεξάρτητα καὶ ξένα τοῦ σκοποῦ της, εἰς πράξεις ἐπιζημίους δι’ αὐτήν. Μὲ ἄλλα λόγια κύριοι, ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Τραπέζης ἀνεγνωρίσθη καὶ ἐδόθη ὑπὲρ τῆς Τραπέζης, καὶ ὄχι ὑπὲρ τῆς διοικήσεως αὐτῆς διὰ νὰ καλύπτωνται ὑπὸ ταύτην αἱ ἀτασθαλίαι αὐτῆς. Δυνάμει κύριοι, τῆς ἀνεξαρτησίας ταύτης, θὰ ἠδύνατο καὶ θὰ ὤφειλεν ἡ Τράπεζα, θὰ ἠδύνατο λέγω, καὶ θὰ ὤφειλεν ἡ διοίκησις νὰ ἀποκρούσῃ κάθε ἀνάμιξιν ἡ ὁποία ἤθελε νὰ τὴν παρασύρῃ ὅπως εἶπον, εἰς ἔργα ξένα τοῦ προορισμοῦ της ἢ ἐπιζημία δι’ αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν τῆς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται νὰ δίδῃ πληροφορίας καὶ δὴ πρὸς τὸ Κράτος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει, νὰ δίδῃ πληροφορίας περὶ τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως. Ὅπως κύριοι, δὲν τῆς δίδῃ τὸ δικαίωμα νὰ πάρῃ τὸ ταμεῖον καὶ νὰ φύγῃ θεωροῦσα, λέγω ἑαυτὴν ὑποχρεωμένην ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ παρεξηγοῦσα κατὰ τὸν οἰκτρότατον τρόπον τὴν ὑπὲρ αὐτῆς τῆς Τραπέζης καὶ ὄχι ὑπὲρ τῆς διοικήσεως ἀναγνωρισθεῖσαν καὶ κυρωθεῖσαν ἀνεξαρτησίαν. Ἀλλὰ νομίζω κ. βουλευταὶ ὅτι δικαίωμα ἐπεμβάσεως καὶ ἑπομένως ὑποχρέωσιν ἔχει τὸ Κράτος εἰς τὴν διοίκησιν ὁποιασδήποτε Τραπέζης διὰ τὴν ἀκριβῆ τήρησιν τοῦ νόμου καὶ μάλιστα καὶ οἱασδήποτε ἀνωνύμου ἑταιρείας, ἐκ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἀπορρέει καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Ἐάν, κύριοι, ἡ ἀνάμιξις αὐτὴ ἐξησκῆτο ἐπιμελέστερον, ἡ ἀνάμιξις δηλαδὴ ἡ κρατικὴ ἴσως δὲν θὰ εὑρισκόμεθα μάρτυρες κατὰ τὴν τελευταίαν ἐποχὴν τόσων οἰκονομικῶν δυστυχημάτων ἐκ τῶν ὁποίων τόσοι πολλοὶ πάσχουσι μικροὶ καταθέται καὶ μικροὶ μέτοχοι. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλης Τραπέζης, ὄχι κρατικῆς ἀλλὰ ἰδιωτικῆς, ἄν δηλαδὴ ἡ ἐρώτησις τὴν ὁποίαν τυχὸν ἤθελον ὑποβάλει βουλευταί τινες, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ ἀκριβῶς νὰ προλάβουν ἕνα ἐξ ἐκείνων τῶν οἰκονομικῶν ἀτυχημάτων τὰ ὁποῖα ἐσχάτως τόσον συνεκίνησαν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ἐὰν, λέγω, εἰς ἔγγραφον τοιοῦτον ἤθελε δοθῇ ἡ αὐτὴ ἀπάντησις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν στοιχείων, ὅτι δηλ. ἡ Τράπεζα ἐκείνη εἶναι ἀνεξάρτητος ὑποκειμένη μόνον εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων, εἶμαι λέγω πεπεισμένος ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν θὰ περιωρίζετο νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἀλλὰ θὰ ἀπέστελε τοὐλάχιστον ἐπιθεωρητὴν διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰ βιβλία τῆς αὐθάδους ἰδιωτικῆς Τραπέζης. Ἀλλά, κύριοι, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀκόμη χειρότερον. Ἡ ἀπαντήσασα, ὡς ἀπήντησεν Τράπεζα, εἶναι Τράπεζα κρατικὴ εἰς τὴν ὁποίαν συνεχωνεύθησαν καὶ τὰ μεγαλείτερα ἰδιωτικὰ συμφέροντα Ἀπέναντι ὅλων αὐτῶν τῶν συμφερόντων νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἀληθῶς ἡ μεγαλειτέρα αὐστηρότης. Ἀλλ’ εἶναι φανερὸν κύριοι, ὅτι οὔτε ἡ ἀπάντησις τῆς Τραπέζης, οὔτε ἡ μακρόθυμος στάσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσουν τὴν ὑποχρέωσιν ἡμῶν. Ὁ τρόπος καὶ τὰ μέσα μὲ τὰ ὁποῖα διοικεῖται ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, εἶναι γενικῶς γνωστὰ εἰς ὅλους, αἱ διάφοροι δὲ δημοσιογραφικαὶ καὶ ἐμπεριστατωμέναι ἐπιθέσεις καὶ ἐνέργειαι ἐγένοντο χωρὶς νὰ συγκινήσουν κανένα. Ἤλπιζον καὶ ἐγώ, ἀτυχῶς, ὁ ζητήσας ἐπὶ τοιούτων ἐρωτημάτων τὴν ἀπάντησιν τῆς Τραπέζης τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσα ὅτι θὰ δοθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν ἢ εἰς τὴν διοίκησιν αὐτῆς τὸ μέσον νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ὄχι μόνον ἀναληθῆ εἶναι τὰ καταγγελλόμενα, ἀλλ’ ἄν δὲν εἶναι ἀληθῆ εἶναι τοὐλάχιστον ἐξωγκωμένα. Καὶ νὰ ἀποδείξῃ τοῦτο δι’ ἀριθμῶν καὶ ἐπισήμων ἐκθέσεων. Ἀλλ’ οὔτε εἰς αὐτὸ ἀπέβλεψε ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐννοεῖτε καλῶς, ἡ στάσις αὐτὴ μοῦ δίδει ἕνα δικαίωμα νὰ πιστεύω ὅτι τὰ γνωσθέντα εἶναι ὀλιγώτερα τῶν διαπραχθέντων. Ἀλλὰ μοῦ ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ στηρίξω τὴν ἐπερώτησίν μου εἰς τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω αἱ ὁποῖαι πιστεύω, καὶ πιστεύω ἀδιστάκτως ὅτι θὰ συγκινήσωσι τοὺς ἁρμοδίους οἵτινες ὀφείλουν νὰ ἐξετάσωσι ὄχι μόνον ἐὰν τὰ καταγγελλόμενα εἶναι ἀληθῆ, ἀλλὰ καὶ ἄν πλὴν τῶν καταγγελθέντων ὑπάρχουν καὶ ἄλλα τὰ ὁποῖα τυχὸν δὲν εἶχε συμφέρον νὰ φέρῃ εἰς φῶς ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἀκριβῶς συμβαίνει μὲ ἕνα ἀδικοπραγοῦντα ὁ ὁποῖος δὲν σπεύδει νὰ δώσῃ τὰ στοιχεῖα τῆς ἀποδείξεως τῶν ἀδικοπραγιῶν αὐτοῦ. Ἐκτὸς τούτου ἤθελον νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: Ἐγὼ ὑπέβαλον τὰ ἐρωτήματά μου ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ στηρίξω τὴν ἐπερώτησίν μου ἐπὶ ἀριθμῶν ἀναμφισβητήτου κύρους καὶ δὴ προερχομένων παρ’ αὐτῆς τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης. Ἤδη εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ στηρίξω ταῦτα ἐπὶ ἀριθμῶν ἐκ πληροφοριῶν ἰδιωτικῶν εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀμφιβάλλω. Ἐὰν τυχὸν ἤθελε πιστοποιηθῇ ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀκριβῆ καὶ εἶναι κατώτερα ἢ ἀνώτερα τῆς ἀληθείας, διὰ τὸ πρᾶγμα τοῦτο δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ὁ ὑπεύθυνος. Κατὰ ταῦτα κ. βουλευταί, ἡ ἐπερώτησίς μου ἐὰν ἀναφέρεται εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, μοιραίως σχετίζεται πρὸς τὴν ὅλην νομισματικὴν κυκλοφορίαν καὶ πρὸς τὸ ζήτημα τῆς σταθεροποιήσεως τῆς δραχμῆς. Τῆς σταθεροποιήσεως ταύτης προηγήθη ἡ ἔκδοσις τοῦ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Κ.Τ.Ε. συνομολογηθέντος δανείου, τὸ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου 1927 πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐπεκύρωσε τοῦτο, ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ἐπεκύρωσε τὸ διάταγμα, καὶ τέλος, τὸ διάταγμα τῆς 12 Μαΐου τοῦ 1928 διὰ τοῦ ὁποίου ὡρίσθη ἡ ἔναρξις τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἀπὸ τῆς 14 Μαΐου. Τῆς σταθεροποιήσεως ταύτης προηγήθη μακρὰ ἔρευνα καὶ βαθεῖα μελέτη, διότι μοιραίως ἐξητάσθη ὑπὸ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπεύθυνοι τῆς γενομένης ταύτης μεταρρυθμίσεως ἐὰν θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ συσταθῇ εἰδικὴ Τράπεζα ἢ τοὐναντίον νὰ παραμείνῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἐκδοτικὴ τοιαύτη ἐγκαταλείπουσα κάθε ἄλλο ἔργον, εἴτε ἐμπορικὸν εἴτε ἄλλης φύσεως, καὶ περιοριζομένη ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ καθήκοντα αὐτῆς τὰ ἐκδοτικά. Ἡ δευτέρα αὕτη γνώμη, κύριοι, ἐστηρίζετο εἰς τὸ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀποτελοῦσα πιστωτικὸν ἵδρυμα παλαιότατον τὸ ὁποῖον εἶχεν συνδεθῆ μὲ τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ τόπου καὶ ἀπολαμβάνουσα ἐκ τούτου μεγάλης καὶ ἀμέσου ἐμπιστοσύνης, εἶχεν ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνου ἕνα ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων λόγων διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς σταθεροποιήσεως. Ἐνῶ συγχρόνως ὑπελογίζετο ὅτι καὶ αἱ οἰκονομικαὶ αὐτῆς βάσεις ἦσαν πολὺ ἰσχυραί, κατὰ τρόπον ὥστε θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἐπιτυχῶς κάθε κερδοσκοπίαν· ὑπὲρ τῆς δευτέρας ταύτης γνώμης εἶχον ἀποφανθῆ καὶ ἐμπειρογνώμονες τῆς Κοινωνίας τῶν τῶν Ἐθνῶν.

§12Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν ἔγινεν; Διότι ἡ Κ.Τ.Ε...

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί.

§14Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἐδέχθη, μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι οὕτω πῶς θὰ ἐστερεῖτο ἡ Ἐθνικὴ οἰκονομία ἑνὸς πιστωτικοῦ ἱδρύματος τὸ ὁποῖον καὶ λόγῳ τῆς ἀρχαίας αὐτοῦ παραδόσεως καὶ λόγῳ τῶν οἰκονομικῶν βάσεων ἀποτελεσματικῶς πάντοτε ἐξυπηρέτει τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν. Ἐγὼ κύριοι ὑπῆρξα ἀνέκαθεν τῆς γνώμης ὅτι ἡ δευτέρα αὕτη γνώμη ἦτο ἡ μόνη ὀρθή, ὅτι δηλαδὴ ἡ Τράπεζα ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ διαχειριζομένη τὸ ἐκδοτικὸν ἔργον, κανονίζουσα τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν, αὐτὴ καὶ μόνη. Ὀφείλω δὲ νὰ ἀνομολογήσω ὅτι ἡ ἵδρυσις τῆς νέας Τραπέζης, ὄχι μόνον δὲν ἐκλόνησε τὰς ἀρχικάς μου γνώμας, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐνίσχυσεν ἔτι μᾶλλον αὐτάς. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ πάντοτε ὅτι ἔργον καὶ ἀποστολὴ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀγορὰ καὶ ἡ πώλησις συναλλάγματος, ἀλλὰ καὶ ἡ ρύθμισις τῆς ὅλης νομισματικῆς κυκλοφορίας, καὶ θὰ ἠδυνάμην ἴσως νὰ εἴπω καὶ τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Χώρας. Ἐὰν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα εἶναι εἰς θέσιν αὐτὴ καὶ μόνη νὰ κανονίζῃ καὶ νομισματικὴν κυκλοφορίαν, δὲν ὑπάρχει ἀνεπαρκὴς ἐγγύησις διὰ τὴν διατήρησιν τῆς σταθεροποιήσεως. Ἀλλὰ ὡς εἶναι γνωστόν, ἡ ἐξασφάλισις τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἐκ τῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς πωλήσεως συναλλάγματος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς παροχῆς τῶν πιστώσεων· ὡς δὲ ἀπέδειξε καὶ ἡ τελευταία πεῖρα καὶ ἡ ἐπιστήμη παγίως δέχεται, ὁ σπουδαιότερος συντελεστής, ὁ σπουδαιότερος παράγων διὰ τὴν καλὴν ρύθμισιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας δὲν εἶναι ἡ ἀγορὰ καὶ πώλησις τοῦ συναλλάγματος ἀλλὰ καὶ ἡ παροχὴ τῶν πιστώσεων. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους νομίζω ἀδιστάκτως ὅτι ἡ σκέψις ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἔχῃ πρυτανεύσῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦτο ἡ μία καὶ μόνη, δηλαδὴ ἡ ἐξασφάλισις τῆς σταθεροποιήσεως. Διότι οἱ κανονίσαντες τὸ ζήτημα ἔπρεπε καλῶς νὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῇ μεγαλειτέραν ζημίαν. Ἐνῷ ἐξ ἄλλου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἔχουσα παρὰ τὸ πλευρὸν αὐτῆς καὶ τὴν Τράπεζαν τὴν Κτηματικὴν θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ μικρᾶς διευρύνσεως τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς νὰ μεταβιβάσῃ εἰς αὐτὴν πᾶν ὅτι δὲν συνεβιβάζετο πρὸς τὸ ἐκδοτικὸν αὐτῆς ἔργον καὶ νὰ περιορίσῃ αὐτὴν εἰς τὰ ἔργα της τὰ ἀποκλειστικῶς ἐκδοτικά. Οὕτω δὲ καὶ ἡ ἐθνικὴ οἰκονομία, ἡ ὁποία ἐξυπηρετήθη μεγάλως ἐκ τῆς σταθεροποιήσεως, καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην θὰ ἔβλεπε μονίμως ἀποκτηθεῖσαν καὶ δὲν θὰ διέτρεχε κανένα ἀπολύτως κίνδυνον ἐκ τῆς νέας μορφῆς τῆς Τραπέζης. Ἀλλά, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ εὐθὺς ἀμέσως: ἡ ἱδρυθεῖσα Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἔχει ἀσφαλῶς τὰς βάσεις διὰ νὰ ρυθμίσῃ αὐτὴ καὶ μόνη ὁλόκληρον τὴν κυκλοφορίαν τῆς χώρας καὶ νὰ ἐπιτύχῃ εἰς τὸ κάτω τῆς γραφῆς τὴν διαχείρησιν τῆς σταθερότητος τῶν τιμῶν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ μόνον ἀποβλέπει ὁ σκοπὸς πάσης ἐκδοτικῆς τραπέζης; Ὀφείλω κύριοι, νὰ ὁμολογήσω ὅτι οὔτε εἶδα οὔτε βλέπω τὰς βάσεις αὐτάς. Καὶ ἀληθῶς εἰς τὰς καταστάσεις τῆς Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἱδρύσεως αὐτῆς τὴν 12ην Μαΐου, βλέπομεν τὸ ἑξῆς ἐνεργητικὸν καὶ τὸ ἑξῆς παθητικὸν—θὰ σᾶς ἀναγνώσω μόνον τὸ ἐνεργητικόν, διότι μόνον αὐτὸ μᾶς ἐνδιαφέρει (ἀναγινώσκει) «χρυσὸς κτλ». Ὡς καλῶς, κύριοι, ἐννοεῖτε, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Τράπεζα νὰ ρυθμίσῃ τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν καὶ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν της εἶναι ἐπάναγκες τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐνεργητικοῦ νὰ δύναται νὰ τὰς ρευστοποιῇ ἀμέσως καὶ εἰς οἱανδήποτε στιγμήν. Καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐκ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν ἀπαγορεύεται ἡ συνομολόγησις οἱονδήποτε πράξεων ἔστω καὶ ἐλαφροτάτων, ἀπαγορεύεται δὲ καὶ ἡ συνομολόγησις δανείων κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐπιτρέπονται μόνον ταῦτα ἐφ’ ὅσον εἶναι μακρᾶς διαρκείας, ἀσφαλεστάτης ὑπογραφῆς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι τρίμηνα ἢ τὸ πολὺ ἑξάμηνα, ἐφ’ ὅσον ὅμως διὰ τὰ ἑξάμηνα ὑπάρχουν καὶ τίτλοι ἀσφαλεῖς.

§15Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς) Διὰ τὰ γεωργικὰ ἐννεάμηνα.

§16Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μάλιστα. Ἐρωτᾶται: ἐκ τοῦ ἐνεργητικοῦ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα τὶ προκύπτει; Ὅτι ἡ συσταθεῖσα Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ὡς κύριον κεφάλαιον αὐτῆς ἔχει ἀπαιτήσεις 3.700 ἑκατομμυρίων ἀλλὰ καὶ αὐταὶ δὲν εἶναι πληρωτέαι ἀμέσως ἀλλὰ εἰς δόσεις 3 ἑκατομμ. τὰ πρῶτα χρόνια, 3 ἑκατομμ. τὰ δεύτερα, δηλαδὴ εἶναι ἀπαιτήσεις αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ρευστοποιηθοῦν καὶ δὴ εἰς πᾶσαν στιγμήν. Πόσα ἀπομένουν ἑπομένως διὰ ν’ ἀσκήσῃ τὸ πιστωτικὸν αὐτῆς ἔργον δηλαδὴ τὸ σπουδαιότερον ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχει; Ἀπομένουν 50 ἑκατομμ. δραχμῶν εἰς γραμμάτια καὶ συναλλαγματικάς, μάλιστα δὲ διὰ τὴν ἀκρίβειαν 49.999.000. Ε! κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ: εἶναι δυνατὸν μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ ἀνταποκριθῇ σοβαρῶς καὶ νὰ ρυθμίσῃ αὐτὴ καὶ μόνη τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν ὁλόκληρον; Τὸ πρᾶγα εἶναι καταφανές, ὅτι εἶναι ἀδύνατον μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ νὰ ρυθμίσῃ αὐτὴ καὶ μόνη ὁλόκληρον τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, αἱ μέχρι τοῦδε κινήσεις τῆς Τραπέζης οὐδεμίαν ἐγκαταλείπουσιν ἀμφιβολίαν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Καὶ ἡ μεγαλειτέρα ἀπόδειξις εἶναι ὁ ἀντίκτυπος τὸν ὁποῖον προὐκάλεσεν εἰς τὴν ἀγορὰν ἑκάστοτε ἡ ὑπ’ αὐτῆς ρύθμισις τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου. Ὡς γνωρίζομεν ὅλοι, ὁ ἐπίσημος προεξοφλητικὸς τόκος ὑπῆρξε πάντοτε τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίσθη ἀσφαλέστερον ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία. Δι’ αὐτοῦ ὄχι μόνον ἐπηρεάζεται γενικῶς ὁ τόκος ἐν τῇ ἀγορᾷ, ἀλλὰ καὶ ἐπιτυγχάνεται ἡ ὕψωσις ἢ ἡ ἐλάττωσις τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ διατηρῆται πάντοτε ἡ σταθερότης τῶν τιμῶν. Ἔσχε παρ’ ἡμῖν κύριοι, τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἡ τοιαύτη ρύθμισις τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου τῆς Τραπέζης; Πολλοῦ γε καὶ δή. Ὁ κανονισμὸς οὗτος παρήρχετο ἐντελῶς ἀπαρατήρητος ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην, ἐὰν δὲ προὐκάλῃ τὶ τοῦτο ἦτο κυρίως τὸ θλιβερὸν καὶ εἰρωνικὸν μειδίαμα τῶν μετὰ προσοχῆς ἀλλὰ καὶ μετὰ πόνου παρακολουθούντων τὴν κατάστασιν. Τὸ δυσάρεστον δὲ ἦτο ὅτι τὰ θλιβερὰ ταῦτα μειδιάματα δὲν ἀντελήφθησαν ποτὲ οἱ διοικοῦντες τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, διότι ἂν ταῦτα εἶχον ἀντιληφθῆ θὰ ἐσιώπων καὶ θὰ ἐκρύπτοντο διὰ τὰς αὐξήσεις εἰς τὰς ὁποίας προέβαινον αἱ ἐκδοτικαὶ τράπεζαι τοῦ κόσμου ὅλου πρωτοστατούσης τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας καὶ τὴν ὁποίαν παρηκολούθησαν ἐντὸς τῆς αὐτῆς νυκτὸς ὅλαι αἱ Τράπεζαι αἱ ἐκδοτικαὶ πλὴν τῆς ἰδικῆς μας, θὰ ἐκρύπτοντο λέγω, καὶ δὲν θὰ προέβαινον εἰς δηλώσεις ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν ἔχουν δι’ ἡμᾶς οὐδεμίαν σημασίαν καὶ δὲν θὰ παρεσύρετο εἰς παρομοίας δηλώσεις ὁ ἀξιότιμος ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ πρὸ τῆς αὐτῆς ἀξιοθρηνήτου καταστάσεως θὰ εὑρισκόμεθα ἀντὶ τῆς νέας Τραπέζης τὸ ἐκδοτικὸν ἔργον ἐξήσκει ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ, περιοριζομένη ὅπως εἴπωμεν εἰς αὐτὸ καὶ μόνον; Ἀσφαλῶς, κύριοι, ὄχι. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ εἶχεν ὅπως εἴπωμεν, συνυφανθῇ μὲ τὴν ζωὴν τοῦ τόπου ἀπολαβοῦσα ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τοῦ κοινοῦ, τὴν ὁποίαν ἐμπιστοσύνην δὲν ἐκλόνισαν οὔτε αἱ ἀλλεπάλληλοι ἀναμίξεις τοῦ Κράτους οὔτε ἡ κακὴ αὐτῆς διοίκησις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἥτις τόσον οἰκτρὰ ὑπῆρξε. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον ὅτι εἶχε τοῦτο τὸ στοιχεῖον· καὶ τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦτο τοιοῦτον, ὥστε ἐδικαιολόγει πᾶσα ἐλπίδα ἀσφαλείας ἐὰν τῆς ἀφήνοντο αὐτά. Τοῦτο, κύριοι, γνωρίζω ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς διχοτομήσεως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 4.800 ἑκατομμ. εἶχε 1.544 ἑκατομμ. εἰς συναλλαγματικὰς καὶ εἰς γραμμάτια εἰς διαταγήν.

§17Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πόσας καταθέσεις εἶχε κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν;

§18Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν τὰς ἔχω προχείρους.

§19Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). 4 δισεκατομμύρια σᾶς λέγω ἐγώ.

§20Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ μὲ τοῦτο τί;

§21Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐρωτᾶτε;

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖον ἦτο τὸ κάλυμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ὄχι μόνον διὰ τὴν κυκλοφορίαν τῶν Τραπεζογραμματίων ἀλλὰ δι’ ὅλην τὴν νομισματικὴν κυκλορίαν; Εἴπατε ὅτι ἦτο 1.544 ἑκατομμύρια.

§23Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε δὲν ἦσαν αὐτὰ μόνον. Αὐτὸ ἦτο ἐνεργητικὸν τὸ ἐτόνισα, γραμμάτια εἰς διαταγὴν καὶ συναλλαγματικαὶ τῆς μορφῆς ἐκείνης, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα.

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴπατέ μας, δι’ ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις της τὰς ἀνοικτὰς ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ τῶν τραπεζογραμματίων καὶ καταθέσεων ἐν ὄψει, πόσον ἦτο τὸ κάλυμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην;

§25Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὸν ἀριθμόν.

§26Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε διατὶ κάμνωμεν αὐτὴν τὴν σύγκρισιν καὶ διατὶ μεταδίδομεν εἰς τὸν κόσμον ἀνησυχίας, ὅτι τὰ πράγματα ἐχειροτέρευσαν καὶ ὅτι δὲν στεκώμεθα καλά; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀρκετὰς ἀνησυχίας μετεδώσαμεν χωρὶς νὰ μελετῶμεν κἂν τὰ πράγματα. Δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐπιτείνωμεν αὐτὰς τὰς ἀνησυχίας, ὅταν δὲν ἠξεύρωμε τὰ πράγματα.

§27Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἕνα καθῆκον.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μᾶς συγκρίνετε τὴν κατάστασιν τὴν σημερινὴν μὲ τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία ἦτο τότε καὶ λέγετε ὅτι ἦτο καλλιτέρα καὶ δὲν γνωρίζετε ὅτι εἶχε 4 δισεκατομμύρια καταθέσεις.

§29Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι θὰ ἦτο ἀσφαλέστερον ἂν ἐγίνετο αὐτό, διότι εἶπον ὅτι τὸ ἐκδοτικὸν ἵδρυμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐγίνετο τότε θὰ εὑρίσκετο μὲ ἕνα ποσὸν μεγάλο ὥστε ἀσφαλῶς θά ἠδύνατο νὰ πιάσῃ τὸν σφιγμὸν τοῦ τόπου.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λησμονεῖται ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν δικαιοῦται, ἀλλ’ ἔχει ἀπαραίτητον ἀνάγκην νὰ δέχεται καταθέσεις ἐν ὄψει καὶ νὰ δίδῃ τόκους ἐνῷ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα δὲν δικαιοῦται ἐνῷ ἂν ἐδέχετο θὰ ἔπερνε ὅλας τὰς καταθέσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§31Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα νά τονίσω καὶ νομίζω ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι κολοσσιαία ἡ ὁποία θὰ ἤρκει μόνον διὰ νὰ μεταβάλῃ σκέψεις καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς ἀντιθέτους ἀποφάσεις. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Γερμανίας κατὰ τὴν 15 Ἰουνίου εἶχεν ἐπὶ κυκλοφορίας 4 δισεκατομμυρίων καὶ πλέον εἶχε 2500 ἑκατομμύρια εἰς προεξοφλητικὰ γραμμάτια καὶ ἐπιταγάς. Ἂν εἶχε τηρηθῇ ὁ δρόμος αὐτὸς εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι θὰ εἴχομεν ἕναν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν ἀπολύτως ἰσχυρόν, ἀληθῆ ρυθμιστὴν τῆς ὅλης κυκλοφορίας δυνάμενον διὰ τῆς ἑκάστοτε αὐξήσεως ἢ ἐλαττώσεως τοῦ τόκου νὰ ἐπιτυγχάνῃ τὴν αὔξησιν ἢ τὴν ἐλάττωσιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, καὶ θὰ εἴχαμεν ἀποκτήσει ἀληθῶς τὴν οἰκονομικὴν σταθερότητα, καὶ ὡς τοιαύτη θὰ ἐπιστεύετο καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὅταν ἕνας τοιοῦτος ὀργανισμὸς θὰ προέβαινεν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου ἀσφαλῶς τοῦτο θὰ εἶχε τὸν ἀντίκτυπόν του ἰσχυρὸν καὶ θὰ παρεῖχε τοῦτο ἔδαφος καὶ εἰς τὰς ξένας Τραπέζας καὶ εἰς τὸ ξένον κεφάλαιον τοποθετήσεως αὐτοῦ ἐν Ἑλλάδι. Ἔσχεν κύριοι, τοιαῦτα ἀποτελέσματα ὁ προσδιορισμὸς τοῦ τόκου τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης; Ἀσφαλῶς ὄχι.

§32Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶχεν;

§33Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν μποροῦσε νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἴχαμεν τὴν ἀναγκαστικήν, τὴν ὥραν ποὺ βγάλαμε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἦτο τὸ ζήτημα τὶ μέτρα ἔπρεπε νὰ λάβωμεν. Σήμερον δὲν ἔχει κανέναν ἀντίκτυπον ὁ τοιοῦτος ἢ τοιοῦτος προσδιορισμός. Τὸ ξένον κεφάλαιον ἐξακολουθεῖ μένον ἔξω καὶ δι’ ἄλλους λόγους ἀλλὰ καὶ διότι ἐγένετο ἡ νομισματικὴ μεταρρύθμισις οὕτω πως. Ἐγὼ μάλιστα νομίζω καὶ τὸ πιστεύω ἀδιστάκτως καὶ θὰ τὸ εἴπω διὰ λόγους ἱστορικούς...

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τὰ ἱστορικά δὲν ἐνδιαφέρομαι, ἀλλ’ ἐνδιαφέρομαι νὰ μὴ παριστάνωμεν τὴν σημερινὴν κατάστασιν ὡς ἐπικίνδυνον. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ διατὶ ἂν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ὕψωνε τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως δὲν θὰ ἐπήρχοντο τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα σεῖς λέγετε;

§35Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ αὔξησις τοῦ τόκου ἢ ἐλάττωσις παρήρχετο ἐντελῶς ἀπαρατήρητος.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μᾶς ἐξηγήσητε διατί.

§37Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διότι δὲν ρυθμίζει τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν, δὲν τῆς ἐδώσαμεν τὰ μέσα νὰ τὴν ρυθμίζῃ.

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα αὐξήσῃ εἰς 10% τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως...

§39Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ πιστεύω...

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὥστε δὲν ἐπικρίνετε τὴν Τράπεζαν διότι δὲν ηὔξησε τὸν τόκον.

§41Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, διότι εἶχε μεγάλα κεφάλαια καὶ πιστώσεις καὶ τῆς ἐδώσαμε τὰ ὑπόλοιπα μὲ τὸν νόμον.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ τὶ σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὰ διαθέσιμα χρήματα, ἅτινα ἔχει εἰς τὸ ἐξωτερικόν;

§43Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ μάλιστα νομίζω, καὶ νομίζω ἀδιστάκτως ὅτι ἐπιδιώκοντες τὴν νομισματικὴν μεταρρύθμισιν ἔπρεπε νὰ προσέξωμεν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι εἴχομεν μίαν μακρὰν περίοδον πραγματικῆς σταθερότητος, περίοδον ἑνὸς ἔτους καὶ πλέον κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ νομισματικὸν ζήτημα ἐκανόνιζε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δηλαδὴ ὀργανισμὸς ἰσχυρότερος ἀσφαλῶς καὶ ἁρμοδιότερος ἐκείνου, ὅστις χειρίζεται τὸ ζήτημα, ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἐκανόνιζε καλλίτερον τὸ ζήτημα τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου τὸν ὁποῖον ἐμπειρικῶς καὶ ἀντεπιστημονικῶς κανονίζει ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος παρεῖχε ὅλας τὰς ἐγγυήσεις μιᾶς ἀσφαλοῦς σταθερότητος χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἰς τὴν θυσίαν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη. Καὶ πιστεύω ἀδιστάκτως ὅτι ἡ μεταρρύθμισις ἔκαμε ἔτι μᾶλλον ἀσταθὲς τὸ νόμισμά μας, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀμφισβητηθῇ τοῦτο, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ εἶχεν ὅλα τὰ μέσα καὶ θὰ διεχειρίζετο καλλίτερον τὸ ζήτημα τοῦ τόκου, τὸ τονίζω αὐτό, ἐὰν ἐσταθεροποιοῦντο μὲ ὅλας τὰς ἀσφαλείας ἐνῷ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα φοβοῦμαι ὅτι θὰ προσκόψῃ εἰς δυσχερείας. Λέγω φοβοῦμαι δὲν θέλω οὔτε πόρρωθεν νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι βέβαιος, τοὐναντίον ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω ὅτι μία σταθερὰ διοίκησις θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ, ὥστε νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν οὔτε κατὰ τὴν σύστασιν αὐτῆς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατὰ μείζονα λόγον δὲν ἀπέκτησεν κινουμένη ὅπως ἐκινήθη, καὶ τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν θά ἀποκτήσῃ εἰς τὸ μέλλον, ἂν ἐξακολουθήσῃ κινουμένη ὅπως κινεῖται, διότι τότε κύριοι βουλευταί, θὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἀληθῆ καταστροφήν. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἀπ’ ἀρχῆς εἶχε διοίκησιν πλημελῆ καὶ δὲν ἔκαμε τίποτε διά νά διορθώσῃ τὰς ἐλλείψεις αὐτῆς. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἔκαμε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ δυσχεράνῃ ἔτι μᾶλλον τὸ ἔργον της. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, κύριοι, ἐπίστευσεν ὅτι μόνον καὶ ἀποκλειστικὸν ἔργον καὶ σκοπὸς αὐτῆς ἦτο ἡ διατήρησις τῆς ἀξίας τῶν τραπεζογραμματίων αὐτῆς. Τοῦτο κύριοι, πιστεύσασα περιώρισε τὸ ἔργον αὐτῆς μόνον εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ πώλησιν τοῦ συναλλάγματος. Ἦτο συνεπὴς εἰς τὴν σκέψιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε, δὲν εἶδε περαιτέρω τίποτε ἄλλο, ἄφισεν ὅλα τὰ πράγματα νὰ παρέρχωνται, δὲν παρηκολούθησε τίποτε καὶ περιώρισε τὴν δρᾶσιν της μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ τὴν πώλησιν τοῦ συναλλάγματος. Ἐὰν τοῦτο ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος τὸ ἔκαμε τυχαίως, θὰ ὑπῆρχε ἐλπὶς νὰ διορθωθῇ, τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ δυστυχῶς αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν κοινὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν πολιτικὴν ἡ ὁποία διέπει ὁλόκληρον τὴν ἔκθεσιν διὰ τῆς ὁποίας ἡ Διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συνοδεύει τὸν ἰσολογισμὸν τῆς 31ης Δεκεμβρίου εἰς μίαν περικοπὴν τῆς ὁποίας γράφει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ἀπὸ τῆς ἡμερομηνίας κλπ.». Ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπεδίωξεν, οὔτε προσεπάθησε νὰ κυριαρχήσῃ ἀληθῶς τῆς ἀγορᾶς ἐφ’ ὅσον δὲν ἔκαμε ἰδικήν της νομισματικὴν κυκλοφορίαν, ἀφῆκε κύριοι ὅλα τὰ πράγματα νὰ κυμαίνωνται καὶ νὰ ὠθοῦνται μόνον ἐκ τῆς φορᾶς τῶν πραγμάτων. Ἡ μεγαλειτέρα ἀπόδειξις εἶναι ἡ οἰκτρὰ διαχείρισις τὴν ὁποίαν αὕτη μετῆλθεν ἀπὸ τῆς συστάσεώς της εἰς τὸ ζήτημα τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου. Τὸ ζήτημα τοῦτο δίδει ὁλόκληρον τὴν διανοητικότητα τῶν διαχειριζομένων ζητήματα τοιαύτης σπουδαιότητος. Ἐγνώριζον οὗτοι μὲ τὸ πάρα πάνω οἷα εἶναι ἡ σημασία καὶ ἡ ἐπιρροὴ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἀσκήσῃ ὁ προεξοφλητικὸς τόκος εἰς τὴν ἀγοράν. Ἐν τούτοις κύριοι γνωρίζουσα ἄριστα ἐκ τῶν ἐπιστημονικῶν δεδομένων τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λάβῃ, μίαν μόνην ἐντύπωσιν καὶ σκέψιν εἶχε, ποία θὰ ἦτο ἡ ἐντύπωσις ἡ πρόχειρος ἡ ὁποία θὰ ἐγεννᾶτο ἐκ τῆς δράσεως αὐτῆς. Διότι εἰς ἓν καὶ μόνον ἀπέβλεπεν νὰ δημιουργῆται ἡ γνώμη ὅσον τὸ δυνατὸν εὐνοϊκὴ διὰ αὐτήν, τοῦτο δὲ διὰ νὰ ἀποσπᾷ διαρκῶς τὰς συμπαθείας τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας.

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ σεῖς παραδέχεσθε ὅτι, ἡ Τράπεζα ἡ καϋμένη ἦτο τόσον ἀσθενὴς δὲν μποροῦσε φυσικὰ νὰ ὑψώσῃ τὸν προεξοφλητικὸν τόκον. Μὴ τὴν κατηγορεῖτε διὰ τὰ ἀντίθετα αὐτὰ πράγματα.

§45Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν μὲ διεκόπτετε θὰ ἐβλέπατε ὅτι ἐγὼ λέγω τοῦτο: ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα δὲν ἔκαμε τίποτε διὰ νὰ παρακολουθήσῃ τὰ πράγματα καὶ ἀποκτήσῃ σὺν τῷ χρόνῳ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε, ὅταν ἱδρύθη καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ τὰ διδάγματα τὰ ἐπιστημονικὰ τὰ ὁποῖα μακρὰ πεῖρα ἔχει ἐπικυρώσῃ. Ὁ τόκος ὁ προεξωφλητικός, κ. βουλευταί, τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συστάσεώς της ἦτο 10% εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ὁ τόκος τῆς ἀγορᾶς εἶχε φθάσει τὰ 20% καὶ τὰ ὑπερέβαινε. Ὁ τόκος αὐτὸς ὁ προεξωφλητικὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἦτο ὁ τόκος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ διατηρηθῇ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διότι ἦτο ἀδύνατον ἄλλως μὲ τὴν διαφορὰν τοῦ τόκου τὴν μεγάλην εἰς τὴν ἀγορὰν νὰ ἐπαρκέσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων της. Ποῖον ἦτο ἑπομένως τὸ στοιχειῶδες καθῆκον τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης; Τὸ στοιχειῶδες καθῆκον τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἦτο πρῶτον νὰ ἀναβιβάσῃ τὸν τόκον. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα κύριοι ὄχι μόνον δὲν ἀνεβίβασε τὸν τόκον, ἀλλὰ τὸν ὑπεβίβασε εἰς 9% καὶ τοῦτο, κύριοι εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ τόκος τῆς ἀγορᾶς ἦτο 18–20%. Καὶ ὅταν ὁ τόκος τῆς ἀγορᾶς ἔφθασε εἰς τὰ 22% ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης ἀπήντα ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν δι’ ἡμᾶς τοῦτο. Μὰ ἡ Νέα Ὑόρκη ὕψωσε τὸν τόκον. Οὔτε τοῦτο ἔχει σημασίαν δι’ ἡμᾶς. Μὰ τὸ Λονδῖνον ἠκολούθησε τὴν Νέαν Ὑόρκην. Οὔτε τοῦτο ἔχει σημασίαν δι’ ἡμᾶς. Μὰ ὅλαι αἱ Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι ἠκολούθησαν τὸ Λονδῖνον. Οὔτε τοῦτο ἔχει σημασίαν δι’ αὐτούς. Δι’ αὐτοὺς ἓν καὶ μόνον εἶχε σημασίαν: νὰ παίζουν μὲ τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἔχουν διὰ νὰ προκαλοῦν εὐνοϊκὰς ἐντυπώσεις τῆς μάζης. Καὶ ἐπειδὴ εἷς τρόπος διὰ νὰ προκαλοῦνται αἱ εὐνοϊκαὶ αὗται ἐντυπώσεις ἦτο νὰ ὑπάρχῃ μικρὸς τόκος, αὐτοὶ διετήρουν τὸν μικρὸν τόκον καὶ τὸν κατεβίβαζον ἀκόμη. Ἀλλά, κύριοι, ἡ ἀνόητος αὐτὴ ἐπιμονή, τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἔφερε κυρίως τὰ δυσάρεστα αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἐξ αὐτῆς συνεκεντρώθη μέγας ἀριθμὸς κερδοσκόπων εἰς τὰς θυρίδας αὐτῆς, μὲ τὸ ἀσφαλέστατον οἰκονομικὸν πρόγραμμα: νὰ δανείζωνται μὲ μικρὸν τόκον διὰ νὰ δανείζουν εἰς τὴν ἀγορὰν μὲ τόκον διπλάσιον τοῦ παρ’ αὐτῶν πληρωνομένου. Καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λόγου συνεκεντρώθη εἰς τὰς θυρίδας τῆς Τραπέζης μέγας ἀριθμὸς αἰτήσεων διὰ δάνεια, ἡ ἱκανοποίησις τῶν ὁποίων ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατος καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν κεφαλαίων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀποφυγὴν πληθωρισμοῦ. Ἐξ αὐτῶν ὅμως τῶν ἀναγκῶν ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τῆς ἐπιλογῆς, δηλαδὴ τὸ σύστημα τοῦ πιστωτικοῦ περιορισμοῦ, τὸ ὁποῖον, κύριοι ἐπειδὴ ἦτο ἀντιοικονομικόν, ἔβλαψε σημαντικὰ διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν διατρέχομεν. Ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἐκδοτικῆς ἐφρόνει ἀβασίμως ὅτι: διατήρησις χαμηλοτάτου τόκου, μειώνει τὴν ἔντασιν τῆς κρίσεως, ἐνῷ ἡ διατήρησις χαμηλοτάτου τόκου, συνεπιφέρουσα αὐστηρότατον πιστωτικὸν περιορισμόν, αὐξάνει τὴν κρίσιν. Ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἐφ’ ὅσον, ἠλάττωνε τὸν τόκον, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ μέσα νὰ προσφέρῃ κεφάλαια εἰς τὴν ἀγοράν, ἔκαμε πρᾶξιν ὄχι μόνον ἀντιοικονομικήν, μὲ ὅλας τὰς συνεπείας, ἀλλὰ καὶ πρᾶξιν ἀνόητον, διότι ὁ τόκος ἔμεινεν ἐκεῖ ὅπου ἦτο. Ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρίδῃ ἀβασίμως τὰς στοιχειωδεστέρας ἀρχὰς τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ τόκου, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ τόκος εἶναι ὁ ρυθμιστὴς μεταξὺ προσφορᾶς καὶ ζητήσεως τοῦ κεφαλαίου, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος καθορίζει τὴν προσφορὰν καὶ τὴν ζήτησιν, καί, τότε μόνον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ ὁ τόκος ὅταν θὰ ηὔξανεν ἡ προσφορὰ καὶ θὰ ἠλαττοῦτο ἡ ζήτησις. Τοὐναντίον ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος διετήρησε τόκον χαμηλὸν καί, ἀκόμη χειρότερον, τὸν ἠλάττωσε τὴν στιγμὴν τῆς μεγαλειτέρας ἀναπτύξεως τῆς ζητήσεως, καὶ τῆς μεγαλειτέρας μειώσεως τῆς προσφορᾶς.

§46Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν διασάφησιν; ἐξ ὅσων λέγετε φαίνεσθε πιστεύοντες, ὅτι ἐὰν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτική, δὲν ὑπεβίβαζε τὸν τόκον εἰς 9%, ἀλλὰ τὸν ἄφηνε 10%, θὰ εἶχεν ἐπάρκειαν κεφαλαίων.

§47Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι δὲν λέγω αὐτό.

§48Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ὑπῆρχε δυναμικότης ἱκανοποιήσεως τῆς προσφορᾶς.

§49Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Λέγω τοῦτο: ὅτι, ἐὰν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ διετήρει ἢ ὕψωνε τὸν τόκον κατ’ ἐμέ.....

§50Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ τὸν ἔκαμνε 11%.

§51Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κατ’ ἐμὲ μπορεῖ νὰ τὸν ὑψώσῃ καὶ παρὰ πάνω. Κατ’ ἐμὲ ὁ τόκος πρέπει νὰ κανονίζεται ὥστε νὰ «ρεγουλάρῃ» τὴν προσφορὰν καὶ τὴν ζήτησιν, διὰ νὰ ἱκανοποιῆται ἡ ζήτησις ἐκ τῶν ἀποταμιεύσεων.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποίων;

§53Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τῶν ὑφισταμένων.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Τράπεζα δὲν ἐστερεῖτο διαθεσίμων διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς αἰτήσεις τοῦ δανειστοῦ.

§55Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὰς αἰτήσεις ποὺ εἶχε; ἐστερεῖτο, διότι ἦσαν ἄπειροι.

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἰδιαιτέρως κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος πρὶν περιορισθῇ τὸ κάλυμμά της κατὰ 2 ἑκατομ. εἶχεν ἀφθονίαν, ἀλλὰ δὲ ἔδιδε εἰς ὅλους, διότι δὲν τοῖς παρουσιάζοντο ἀληθινὰ γραμμάτια ἐμπορικῶν συναλλαγῶν μέλλοντα νὰ ἐξωφληθοῦν ἐντὸς τριμήνου.

§57Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ καὶ δι’ ἀποφυγὴν πληθωρισμοῦ.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ λοιπὸν τότε δὲν εἶχε σημασίαν ἡ ὕψωσις τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου μὲ τὴν ἐπάρκειαν τῆς Τραπέζης νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς αἰτήσεις.

§59Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ τόκος ἦτο ὀλιγώτερος αἱ αἰτήσεις ἦσαν περισσότεραι, ὁ πιστωτικὸς πληθωρισμὸς μεγαλείτερος.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον εἶχεν 100.000 νὰ τὰς μοιράσῃ καλλίτερον νὰ τὰς δώσῃ μὲ ὀλιγώτερον τόκον παρὰ μὲ περισσότερον. Ἀλλοῦ εἶναι ἡ χρησιμότης τῆς ὑψώσεως τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου, ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου εἶναι πολύτιμος δὲν λειτουργεῖ εἰς ἡμᾶς. Θὰ λειτουργήσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς ὅταν τὸ αἴσθημα τῆς ἀσφαλείας τοῦ ἐξωτερικοῦ κεφαλαίου αὐξηθῇ. Θὰ λειτουργήσῃ κατ’ ἀνάγκην. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δυστυχῶς δὲν λειτουργεῖ.

§61Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ πλήν, κύριοι, τῆς οἰκτρᾶς διαχειρίσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου ἡ Τράπεζα, ἔχει σειρὰν ἄλλων ἀνωμαλιῶν. Ἡ Τράπεζα ὀφείλω νὰ τονίσω κατὰ δεύτερον λόγον ὅτι ἐφήρμοσεν ἐπίσης κατὰ τὸν οἰκτρότερον τρόπον τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἀπόφασιν, τὴν στηριζομένην εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ καταστατικοῦ καὶ τὸ ἀπὸ 12 Μαΐου διάταγμα. Δηλαδὴ ἐν ᾧ κατὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ὤφειλε νὰ ἀγοράζῃ ἢ νὰ πωλῇ τὸ ζητούμενον ἢ προσφερόμενον συνάλλαγμα ἀπὸ 379½ τὴν λίραν εἰς 377 ἡ Τράπεζα, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν δημιουργίαν ἐντυπώσεων ἐνέμενε πάντοτε εἰς τὴν βαθμίδα τῶν 375.

§62Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔγινε πρὸς δημιουργίαν ἐντυπώσεων· ἐγένετο διότι δὲν ἠθέλησε νὰ κάμῃ πρὸς τὰς ἄλλας Τραπέζας ἀνταγωνισμόν.

§63Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὤφειλε νὰ τὸν κάμῃ;

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ μὲ εὕρετε σύμφωνον, ἀλλὰ δὲν ἔγινε διὰ δημιουργίαν ἐντυπώσεων, ἔγινε πρὸς ἀποφυγὴν ἀντιθέσεων μὲ τὰς ἄλλας Τραπέζας, διότι ἐνόμιζε ὅτι θὰ τὰς πλήξῃ.

§65Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸ κάμῃ ὄχι μόνον διὰ νὰ ἔχῃ κέρδη τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν μικρά, ἀλλὰ διὰ νὰ κυριαρχήσῃ σὺν τῷ χρόνῳ τῆς ἀγορᾶς, νὰ κυριαρχήσῃ τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων. Τοῦτο, κύριοι, ἀνεγνωρίσθη ἤδη ὅτι ἦτο ἐσφαλμένον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι εὐχερὴς καὶ ἡ μεταβολὴ τῆς κατευθύνσεως. Ἄν σήμερον ἡ Τράπεζα, ὅτε ὑπάρχει σπάνις συναλλάγματος ἂς ἐλπίσωμεν παροδική, ἔβγαινε νὰ ἀγοράσῃ συνάλλαγμα ὑψώνουσα αὐτὸς πρὸς τὸ ὅριον τῶν 377 πιθανόν.... Καραδοκεῖ λοιπὸν τὴν στιγμὴν εἰσαγωγῆς καὶ ἑπομένως προσφορᾶς διὰ νὰ ἀρχίσῃ τοῦτο.

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπικαλεῖται ἡ Τράπεζα τὸν λόγον ὅτι ἐφοβεῖτο μήπως ἐμπνεύσῃ δυσπιστίαν πρὸς τὴν σταθεροποίησιν.

§67Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ λάθος της. Ἀλλ’ ἦτο ὀρθὸν ἦτο λογικὸν νὰ περάσουν δύο χρόνια ὁλόκληρα καὶ νὰ σημειωθοῦν ἐν τῷ μεταξὺ ζημίαι, διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα τὴν πολιτικὴν τὴν νομισματικὴν τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ τηρήσῃ τόσον μᾶλλον καθ’ ὅσον ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα πάσχει καὶ ἕνα ἄλλο ἐλάττωμα ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ καταστατικοῦ· δὲν δύναται τ. ἔ. νὰ πληρώσῃ τόκον μεγαλείτερον τοῦ ½% εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν αἱ Τράπεζαι ἔξω πληρώνουν 2 καὶ 3%;

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αἱ Ἐκδοτικαί;

§69Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὶ σημασίαν ἔχει; Τὰ λοιπὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα διατηροῦν ἔξω τὸ συνάλλαγμά τους μὲ τόκον μεγαλείτερον καὶ δὲν τό βάνουν εἰς τὴν Ἐκδοτικήν. Εἶναι ἕνα ἐλάττωμα τοῦ καταστατικοῦ τὸ νὰ περιορίζῃ τὸν τόκον.

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ παντοῦ αἱ Ἐκδοτικαὶ τὸν περιορίζουν.

§71Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐφόσον γνωρίζουν ὅτι οἱανδήποτε στιγμὴν πωλοῦν τὸ συνάλλαγμά των πρὸς 375 δραχμάς, δὲν σπεύδουν νὰ τὸ μετατρέψουν εἰς δραχμάς. Ἀλλά, κύριοι δὲν εἶναι μόνον αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα καὶ ἔχουν ἀναγνωρισθῆ.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος ὅτι εἰς μίαν εὐκαιρίαν πρέπει νὰ χρησιμοποιηθῇ αὐτὸ τὸ μέσον, ἀλλὰ δὲν προέρχεται ἐξ ἀγνοίας τῆς Τραπέζης ἢ ἐκ κακοβουλίας.

§73Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θεωρεῖτε ὡς τρωτὸν τὸ ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν δέχεται ἐντόκους καταθέσεις;

§74Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὑπὸ τὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἔπρεπεν ὁ τόκος τῶν καταθέσεων εἰς συνάλλαγμα νὰ εἶναι μεγαλείτερος τοῦ ½%, ὅπως εἶναι σήμερον.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§76Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἡ Τράπεζα παρέλειψε μέχρι τοῦδε διὰ τῆς ἁρμοδίας στατιστικῆς ὑπηρεσίας νὰ προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ἰσολογισμοῦ τῶν λογαριασμῶν τῆς Χώρας. Μόνον ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ τούτου, μόνον ἐξ αὐτῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προΐδῃ τὶ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἵνα λάβῃ ἐν καιρῷ τὰ κατάλληλα μέτρα. Ἡ ὑποχρέωσις αὐτή, ἀφ’ ἧς ἐπαύσαμεν νὰ διεπώμεθα ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι τόσον θεμελιώδης, ὥστε, κατ’ ἐμέ, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ προηγηθῆ καὶ αὐτῆς τῆς σταθεροποιήσεως καὶ αὐτῆς τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης. Ἐξ αὐτῶν καὶ μόνον ἡ Τράπεζα ἔχει τοὺς ὀφθαλμοὺς ἠνεωγμένους, ἡ δὲ Κυβέρνησις καθοδηγεῖται διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνῃ τὰ ἐπιβαλλόμενα νομοθετικὰ καὶ διοικητικὰ μέτρα ἐπὶ τῆς κατευθύνσεως τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἵνα ἀσφαλίζῃ πάντοτε τὸ νόμισμά μας. Εἴμεθα τόσον βέβαιοι περὶ τούτου ὅτι θὰ ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία δυστυχῶς δὲν ἐγένετο οὔτε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀκόμη, παρ’ ὅλον τὸν ἔπαινον, ὁ ὁποῖος ὀφείλεται εἰς τὴν στατιστικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἡ ὁποία ἐπιτέλεσε θαύματα, εἴμεθα τόσον βέβαιοι ὅτι τὰ στοιχεῖα αὐτὰ θὰ ὑπῆρχον τοὐλάχιστον εἰς τὴν νεοϊδρυθεῖσαν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ὥστε ὅταν ἐσπεύσαμεν νὰ τὰ ζητήσωμεν, ἔκπληκτος ὁ κ. Ρεδιάδης ἐπληροφορήθη ὅτι τοιαύτη ἐργασία δὲν ἤρχισε νὰ γίνεται καὶ ὅτι θὰ ἀρχίσῃ προσεχῶς. Ἀλλ’ ἡ αὐτὴ Τράπεζα παρέλειψε, κύριοι, νὰ καταρτίσῃ καὶ τὸν τιμάριθμον τῆς χονδρικῆς πωλήσεως, ὁ ὁποῖος ἐλλείπει ἐντελῶς παρ’ ἡμῖν, ὅπου ὑπάρχει ὁ ὑπὸ τῆς στατιστικῆς ὑπηρεσίας καταρτισθεὶς τιμάριθμος τῆς λιανικῆς πωλήσεως. Μόνον ὁ τιμάριθμος τῆς χονδρικῆς πωλήσεως, λόγῳ τῆς εὐαισθησίας αὐτοῦ, εἶναι ἐκεῖνος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθοῦμεν τὰς διακυμάνσεις τῶν τιμῶν, δηλαδὴ τὴν ἀγοραστικὴν δύναμιν τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶναι ταῦτα καὶ μόνον. Ἡ Τράπεζα παρέλειψε, καὶ ἐν τούτῳ καὶ τὸ ἁρμόδιον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον, παρέλειψαν νὰ λάβουν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 45 τοῦ καταστατικοῦ καὶ τοῦ ἕκτου νομίζω, παραρτήματος τοῦ πρωτοκόλου τῆς Γενεύης, τὰ μέτρα ἐκεῖνα δηλ. διὰ τῶν ὁποίων θὰ συνεγκεντροῦντο ὁλόκληροι οἱ πόροι τοῦ Κράτους εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν πταίει εἰς αὐτό, ἡμεῖς πταίομεν. Τὸ ἐζήτησεν ἡ Τράπεζα πρὸ μηνῶν πολλῶν, δὲν κατεθέσαμεν ὅμως τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§78Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κάλλιο ἀργὰ παρὰ ποτέ. Ἀλλ’ ἡ ἐπερώτησίς μου ἀφορᾷ καὶ ὑμᾶς. Ἐγὼ λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 45 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης καὶ δυνάμει τοῦ 6ου παραρτήματος τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης ὑπῆρχε μία ὑποχρέωσις, ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ ὄχι μόνον, νὰ δέχεται πληρωμὰς διὰ τὸ δημόσιον ἀλλὰ συγκεντρώσῃ εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῆς ὅλους τοὺς πόρους τοῦ δημοσίου. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ὄχι μόνον θὰ ἀπέκτα διαθέσιμα περισσότερα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐπλήρωνε τόκον, ἀλλὰ καὶ τὸ Δημόσιον θὰ διευκολύνετο.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἱδρύθη ὁλόκληρος διεύθυνσις δι’ αὐτό.

§80Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχομεν τὴν διεύθυνσιν λογαριασμῶν τοῦ Δημοσίου.

§81Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὶ συγκεντροῖ;

§82Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Συγκεντρώνει τὴν ταμειακὴν κίνησιν καὶ τὴν κίνησιν τῶν λογαριασμῶν.

§83Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δι’ αὐτὰ προβλέπεται, ὅτι ἐφόσον δὲν τὰ ἔχομεν θὰ χρησιμοποιῶνται τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς· καὶ δὲν ἐγένετο τίποτε ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴ δουλειά.

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὀργανοῦται ἡ ὑπηρεσία ἀπὸ 36 ἤδη μηνῶν· ἀλλὰ δὲν μπόρεσε νὰ τελειώσῃ.

§85Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁρίζονται προθεσμίαι. Ἡ ἐργασία αὐτὴ ὁρίζεται διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης ὡς ἑξῆς: Λέγει δηλαδή, ὅτι παραχρῆμα καὶ ἄνευ ἀναβολῆς θὰ συγκεντρωθοῦν ὅλαι αἱ ἐργασίαι αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ Κράτους καὶ τῶν συναφῶν Κρατικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ὅτι ἔπειτα θὰ πᾶνε οἱ ἄλλοι λογαριασμοὶ τοῦ Κράτους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν ὡς Ταμεῖα Παρακαταθηκῶν κλπ. Διὰ τὸ δεύτερον αὐτὸ ὡρίζετο προθεσμία δύο ἐτῶν, ἡ ὁποία παρῆλθε σχεδὸν ἤδη. Ἐπίσης ἡ Τράπεζα παρέλειψε νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως διὰ πάσης ἐνεργείας καὶ δυνατότητος οἰκονομιῶν αὐξήσῃ τὰ διαθέσιμα ἐκεῖ, ἵνα σὺν τῷ χρόνῳ κυριαρχήσῃ καὶ ρυθμίζῃ τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν τῆς Χώρας. Τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν, κύριοι, ἐὰν παρέλειπεν ἔπειτα ἀπὸ ἔτη δὲν θὰ εἴχομεν μεγάλην ζημίαν ἐκ τοῦ πράγματος; Ἀλλὰ παραλειπομένη τώρα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ κινδύνους, διότι ὅπως εἴπομεν πρὸ ὀλίγου, ἡ σπουδαιοτέρα ἀπαίτησις τῆς Τραπέζης εἶναι αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἐκ τριῶν καὶ ἡμίσεως, καὶ πλέον, δισεκατομμυρίων, ἡ ὁποία δὲν εἶναι εἰσπρακτέα ἀμέσως ἀλλὰ θὰ ἐξοφληθῇ ἐντὸς εἰκοσαετίας. Ἑπομένως ἡ ὑποχρέωσις τῆς Τραπέζης ἵνα αὐξήσῃ τὰ διαθέσιμά της ἦτο ἐπιτακτικωτέρα τώρα ὅταν οἱ πόροι αὐτῆς εἶναι μειωμένοι καὶ τὰ διαθέσιμά της ὀλίγα. Καὶ ἐρωτᾶται, κύριοι: ἡ Διοίκησις κατέβαλεν ἔστω καὶ τὴν ἁπλουστάτην προσπάθειαν ἵνα ἐπιτύχῃ τὰς οἰκονομίας αὐτάς; Ἡ Διοίκησις, κύριοι, τῆς Τραπέζης ἀνετέθη εἰς αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς ἱδρύσεώς της διώκουν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι, ἐρωτῶ εἰλικρινῶς τὴν Βουλὴν νὰ εἴπῃ: ἆραγε ἡ παρ’ αὐτῶν διαχείρισις τῶν συμφερόντων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦτο τοιαύτη ὥστε νὰ δικαιολογῇ ὅπως εἰς αὐτὰ τὰ ἴδια πρόσωπα ἀνατεθῇ ἡ Διοίκησις καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος; Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι θὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι, μηδενὸς ἐξαιρουμένου κολακεύομαι νὰ πιστεύω, καὶ θὰ τὸ συζητήσω διὰ μακρῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐὰν χαρακτηρίζῃ τι τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς μέχρι τοῦ Μαΐου τοῦ 1928, εἶναι ἡ ἄνευ ὁρίων σπατάλη τοῦ παρ’ αὐτῆς διαχειρισθέντος χρήματος. Παρέλαβεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μὲ ἔξοδα 5.000.000 καὶ μὲ μέρισμα πληρωνόμενον 5½ ἑκατομμυρίων ἐτησίως. Ἐὰν ἀναγάγωμεν τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς εἰς τὸν σημερινὸν τιμάριθμον, θὰ εἴπωμεν ὅτι παρέλαβε τὴν Τράπεζαν μὲ 100.000.000 ἔξοδα καὶ μὲ 110.000.000 μέρισμα. Τὸ μέρισμα κύριοι, τὸ ἔρριξεν εἰς 50.000.000. Θὰ ἦτο ἑπομένως λογικόν, θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον καὶ τὰ 100.000 000 τοῦ προσωπικοῦ νὰ ἐλαττωθῶσιν εἰς 50.000.000. Ὄχι, κύριοι. Αὐτὰ ὄχι μόνον δὲν ἠλαττώθησαν εἰς 50. ἑκατομ., ἀλλ’ ἔφθασαν σχεδὸν τὰ 250.000.000. Τὶ ὑποκρύπτεται, κύριοι, ὄπισθεν αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν, τὶ ἐπιχειρήσεις, τὶ ἐλαστικότητες συνειδήσεων; ἀλλὰ καὶ τὶ σφαγίασις τῶν ἱερωτέρων συμφερόντων, τά ὁποῖα εἰς ἀναξίας χεῖρας, ἐνεπιστεύθησαν καὶ ἐκ τῶν ὁποίων, κύριοι, οὐχὶ τὸ μικρότερον εἶναι ὅτι ἐξ αὐτῆς τῆς σπατάλης ηὔξησεν τὸ κόστος τοῦ χρήματος καὶ ἑπομένως τὸ κόστος τοῦ βίου. Ὅλη κύριοι, αὐτὴ ἡ περίδος, ὅλη, αὐτὴ ἡ πολιτικὴ ἦτο μία πολιτικὴ συνδεομένη ὄχι, κύριοι, μὲ τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης· ἦτο πολιτικὴ συνδεομένη μὲ προσωπικοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν διοικητῶν. Ἦτο μὲ ἄλλα λόγια πολιτικὴ προσωπικοῦ ἀρριβισμοῦ μὲ μέτρον ἐπικρατήσεως τὴν ἄνευ ὁρίων σπατάλην τοῦ ξένου χρήματος, τὴν καταβολὴν κάθε προσπαθείας πρὸς διαφθορὰν τῶν διαφόρων συνειδήσεων, τὴν ἐπιτηδιότητα, κύριοι, ἀναχθεῖσαν εἰς ἐπιστήμην, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν ὅλων τῶν καθεστώτων, τὴν εὐτελῆ καὶ τὴν ὑποτελῆ καὶ ὅλων τῶν κομμάτων. Καὶ ἐξ αὐτῶν, κύριοι, ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἐδημιουργήθη δίκτυον προστατῶν, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦται νὰ καυχᾶται ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία. Δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταί, νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς δοικήσεως τῆς Τραπέζης κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη μέχρι τοῦ 1928, τόσον μᾶλλον ὅσον ἡ ἐπερώτησίς μας ἔχει ἀντικείμενον τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον αὐτὴ ἡ διοίκησις ἐκεῖ ἀπετέλεσε τὸν τίτλον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐκρίθησαν τὰ ἐφόδια τῶν κ. Διοικητῶν, εἶναι ἀδύνατον, νὰ μὴ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἡ διοίκησις ἐκείνη ἔφερε δὶς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς τὸ χεῖλος τῆς πτωχεύσεως, καὶ διὰ νὰ εἴπω ἀκριβέστερον, ὄχι εἰς τὸ χεῖλος τῆς πτωχεύσεως, ἀλλὰ μίαν φορὰν εἰς τὸ χεῖλος τῆς πτωχεύσεως καὶ τὴν ἄλλην φορὰν εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν πτώχευσιν. Διότι δὲν πιστεύω νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ τις, ὅτι ἡ ἄρνησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ἐξοφλήσῃ κατὰ τὴν λῆξιν τὰ ἔντοκα γραμμάτια τοῦ δημοσίου, τὴν πληρωμὴν τῶν ὁποίων εἶχεν ἐγγυηθῆ, ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως πτώχευσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσῃ τις τὴν ἀληθῆ καὶ ἁρμοδίαν δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ δευτέρου κοψίματος τοῦ χαρτονομίσματος ἐδήλωσεν, ὅτι ἄνευ αὐτοῦ ἡ Τράπεζα ἤθελεν πτωχεύσῃ. Ἀλλ’ ἡ πτώχευσις ἐκείνη δὲν συνεκίνη τὸν Γενικὸν Διοικητήν. Οὗτος ἄλλωστε, ἐν συνελεύσει τῶν μετόχων, εἰς κατηγορητήριον τὸ ὁποῖον εἶχε διατυπωθῆ ὑπὸ τοῦ μετόχου καί βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Αἰλιανοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχε παραστήσει τοὺς κινδύνους αὐτούς, τοὺς διέκοψε καὶ εἶπεν, ὅτι: «δὲν γνωρίζετε, ὅτι αἱ ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι οὐδέποτε πτωχεύουν;» Ἐπίστευεν δηλαδὴ ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐκδίδῃ ἐπ’ ἄπειρον χαρτονόμισμα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐστήριξε κάθε ἀσωτείαν καὶ κάθε σπατάλην, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἡ συνεχὴς ἔκδοσις χαρτονομίσματος, αὐτὴ καὶ μόνη, ἀπετέλει πτώχευσιν. Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξεν ὀλιγώτερον ἐπικίνδυνος ἡ θλιβερὰ αὐτὴ ἀνάμιξις εἰς τὴν ὁποίαν παρεσύρθη τότε ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης εἰς ἔργα ὅλως ξένα τοῦ προορισμοῦ της καὶ εἰς ἐπιχειρήσεις ἐντελῶς ἐπικινδύνους καὶ διὰ πρώτην φοράν. Ἄνευ αὐτῆς τῆς ἀναμίξεως δὲν θὰ ὑπῆρχε σήμερον ἐν Ἑλλάδι ἡ περίφημος «Πάουερ», διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Διοικητὴς ἐν ἐπισήμῳ συνελεύσει τῶν μετόχων ἐτόνισεν, ὅτι ὄχι μόνον εἶναι ὁ μόνος ὑπεύθυνος, ἀλλὰ καὶ εἶναι ὑπερήφανος δι’ αὐτήν. Ἄνευ τῆς τακτικῆς ἐκείνης δὲν θὰ ἐγέμιζεν τὸ πορτοφόλιον τῆς Τραπέζης ἀπὸ τὰς μᾶλλον ὑπόπτους καὶ μᾶλλον χρεωκοπημένας μετοχάς, διὰ τὰς ὁποίας ἑκατομμύρια ἐσπαταλήθησαν. Ποῖος δὲν γνωρίζει τὴν ἀγορὰν τῶν μετοχῶν τοῦ Ὠρωποῦ; Ποῖος δὲν γνωρίζει ὅτι ἠγοράσθησαν 31 ἑκατομμύρια κομμάτια πρὸς 660 δραχμὰς κατ’ οὐσίαν διὰ νὰ ματαιωθῇ εἷς ὅμιλος, ὁ ὁποῖος συνεκροτεῖτο καὶ ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν Πάουερ καὶ αἱ μετοχαὶ αὗται σήμερον δὲν ἀξίζουν παρὰ 40 δραχμὰς ἡ μία; Ποῖος δὲν γνωρίζει τὴν ἀγορὰν τῶν μετοχῶν τῆς ταπητουργίας πρὸς 4 λίρας τὴν μίαν καὶ σήμερον εἶναι μηδὲν ἡ ἀξία της; Πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων πολλῶν τὰ ὁποῖα διέθεσαν κατὰ τρόπον παράδοξον, τὰ ὁποῖα διέθεσαν ἀναμιχθέντες εἰς ἐπιχειρήσεις τοιαύτας εἰς τὰς ὁποίας οὐδέποτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχεν ὑπεισέλθει Ἀλλά, κύριοι, ἦτο βέβαια κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην περίοδος πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν καὶ ἀνησυχιῶν εἰς τὸν τόπον τοῦτον καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ χαρακτηρίσῃ τις ὡς πρὸς τὴν πορείαν τῆς Τραπέζης ἦτο μία αὐστηρὰ προσαγωγὴ καὶ μία ἐξυπηρέτησις δουλοπρεπής. Ἐδέχετο, κύριοι, τὰς μεγαλειτέρας ὕβρεις καὶ τὰς μεγαλειτέρας ταπεινώσεις. Ὅσον αἱ ταπεινώσεις ἦσαν μεγαλείτεραι, τόσον αἱ ὑποκλίσεις περισσότεραι, τόσον ἡ σφαγίασις τῶν γενικωτέρων συμφερόντων μεγαλειτέρα. Δὲν δύναται κανεὶς νὰ λησμονήσῃ τὸ ἐπίσημον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ὁ διοικητὴς ἔστειλεν ἀπὸ τοὺς Παρισίους πρὸς τὸν δικτάτορα καὶ τὸ ποῖον ἔστειλεν εἰς ἀπάντησιν ἐξευτελιστικῆς δηλώσεως τοῦ τελευταίου πρὸς τὸν πρῶτον. Τηλεγράφημα διὰ τοῦ ὁποίου ἐβεβαιοῦτο ὅτι ἡ διοίκησις παρηκολούθει μετ’ εὐχαριστήσεως τὰς προσπαθείας τῆς δικτατορίας διὰ τὴν ἐθνικὴν ἀνασυγκρότησιν. Ἀλλά, κύριοι, αἱ δηλώσεις τῆς Τραπέζης δὲν περιωρίσθησαν μόνον εἰς λόγια, ἀλλὰ καὶ εἰς ἔργα. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, καὶ ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ δικτάτορος διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου τῆς δημοκρατίας ἐπλήρωσαν οἱ διοικηταὶ αὐτοὶ περὶ τὸ 1.000.000, ἐκ τῶν ὁποίων 500.000 ἐκόμισεν αὐτὸς ὁ ἴδιος ὁ κ. Τσουδερός. Ἐὰν τώρα τὰ χρήματα αὐτὰ ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ ἰδίου των ταμείου, τῶν διοικητῶν ἢ ἐκ τοῦ ταμείου τῆς Τραπέζης, μόνον μία εἰσαγγελικὴ ἔρευνα θὰ ἠδύνατο νὰ διαφωτίσῃ. Ἐγὼ τὸ πρῶτον καὶ μόνον γεγονὸς ἀναφέρω.

§86ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑποβάλατε μήνυσιν.

§87Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἐπὶ δικτατορίας ἐδοκιμάσθησαν οἱ χαρακτῆρες καὶ δὲν εἶναι ζήτημα ὅτι πολὺ ὀλίγοι ἐξεδιαλέχθησαν—διὰ τὸν πολιτικὸν κόσμον ὁμιλῶ.

§88Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐξεδιαλέχθησαν εἶναι καὶ ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους προσεφέρθησαν ἀξιώματα καὶ δὲν τὰ ἐδέχθησαν.

§89Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Οἱ ὁποῖοι ὅμως διεπραγματεύθησαν νὰ τὰ ἀναλάβουν.

§90Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὡμολογουμένως διαπραγματεύθην καὶ ἐγώ, καὶ διεπραγματεύθην ἔχων σιμά μου καὶ τὸν υἱὸν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἵνα λάβῃ μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην συνοδευόμενος ἀπὸ ἐπιστολὴν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Διότι εἴχομεν ἀναλάβει μίαν μόνον προσπάθειαν: νὰ ἐξαγάγωμεν τὸν τόπον ἀπὸ τὴν δυσχέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο. Καὶ ὁμολογῶ κύριοι, ὅτι ἂν εἶχον πεισθῇ ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς συντελουμένης, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς ὁδοῦ θὰ ἐξήρχετο ὁ τόπος ἐκ τῆς δυσχεροῦς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε περιέλθει, θὰ ἐδεχόμην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐπείσθην δι’ αὐτὸ ἀπέφυγα τὴν ἐντολήν, καὶ εἶμαι ὑπερήφανος διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. (χειροκροτήματα). Μὲ τοιοῦτο κύριοι, ἱστορικὸ μὲ τοιαῦτα ἐφόδια καὶ μὲ τοιούτους τίτλους ἐδίδετο ἡ διοίκησις εἰς τοὺς διοικητὰς αὐτούς! Ἀλλ’ ἴδωμεν, ἔδειξαν οὗτοι μετάνοιαν; ἐπαραδειγματίσθησαν ἐκ τῶν καλῶν διδαγμάτων; Ἀσφαλῶς οὐδεμίαν μετάνοιαν φαίνονται νὰ ἐπέδειξαν· ἡ αὐτὴ δὲ τακτικὴ συνεχίζεται καὶ τώρα. Καὶ ἂς ἀρχίσω ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Τραπέζης: Ἐνῷ ἀρχικῶς ὑπελόγιζον, ὅτι 24.000.000 θὰ ἐπήρκουν διὰ τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, ἐνῷ διεκηρύττετο ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ἦτο πολύ, διότι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη δὲν ἐδικαιολογεῖτο τοιαύτη δαπάνη δεδομένου ὅτι δὲν θὰ ἦσαν πολλαὶ αἱ ἐργασίαι τῆς Τραπέζης, κύριοι, ὄχι εἰς 24.000.000, ἀλλ’ εἰς 70.000.000 ἀνεβιβάσθη ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τῆς Τραπέζης. Καὶ δὲν σταματῶμεν ἕως ἐδῶ, ἡ ἀσωτία συνεχίζεται, ὑπολογίζουν δι’ ἐγκατάστασιν κτιρίων 150.000.000, ποὺ θὰ στοιχίσῃ τὸ κτίριον τῶν Ἀθηνῶν, ἐὰν δὲ ὑπολογίσῃ κανεὶς καὶ τὴν ἀξίαν ὅλων τῶν οἰκοπέδων τὰ ὁποῖα ἠγόρασαν καὶ εἶναι εἰς διαπραγματεύσεις νὰ ἀγοράσουν, θὰ ὑπερβῇ τὰ 200 ἑκατομμ. ἡ ἐργασία αὐτή. Εἶδον ἐσχάτως ὅτι ἐσταμάτησαν αἱ διαπραγματεύσεις· εὔχομαι νὰ ἐμετρίασαν τὴν πρὸς τὴν σπατάλην αὐτὴν ἔφεσίν των. Ἐὰν ἡ ἐπερώτησις συνεβούλευεν εἰς τοῦτο εἶναι καὶ τοῦτο, μία ὑπηρεσία. Ἔδωσαν προσέτι διὰ τὸ οἰκόπεδον τοῦ Πειραιῶς 9.000.000, καὶ ὑπολογίζουν ὅτι δὲν θὰ φθάσουν ἄλλα 25.000.000 διὰ τὸ κτίριον. Εὑρίσκονται δὲ εἰς διαπραγματεύσεις διὰ τὴν ἀγορὰν οἰκοπέδων μὲ ὑπερόγκους τιμὰς διὰ τὰ ὑποκαταστήματα Καβάλλας, Βόλου καὶ Πατρῶν. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τραγικόν, ὅτι εἰς μίαν Τράπεζαν ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ ἔχῃ ρευστόν χρῆμα διέθεσαν κύριοι, ὁλόκληρον σχεδὸν τὸ μετοχικόν κεφάλαιον δι’ ἀκίνητα καὶ μόνον δι’ ἀκίνητα. Ἀλλὰ κύριοι σκανδαλωδέστερος ἀκόμη ὑπῆρξεν ὁ τρόπος τῆς προσλήψεως τοῦ προσωπικοῦ τῆς εἰρημένης Τραπέζης.

§91ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐδῶ εἶναι ἡ Λοβιτοῦρα.

§92Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐκ τῆς ἀρχικῆς κύριοι βουλευταί, συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ὑπεχρεώθη ἡ τελευταία αὕτη νὰ προσλάβῃ ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς 350, ἂν δὲν σφάλλω, ὑπαλλήλους. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἀπομένων ἀριθμὸς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὁ ἀριθμὸς ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ διοίκησις ἐπεσώρευσεν ὅπως ἀπὸ τοὺς δρόμους, ἦτο πάντοτε πολὺ μεγάλοι καὶ μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἔγεινε μεγαλύτερος, ὑπεχρεώθη ἡ Τράπεζα αὐτὴ ὅσους ὑπαλλήλους χρειασθῇ νὰ τοὺς προσλάβῃ ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ ἐρωτᾶται: προσέλαβεν ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος νέους ὑπαλλήλους ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης;

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤθελε νὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν περισσοτέρους ὑπαλλήλους, καὶ αὕτη δὲν τοὺς προσέλαβε;

§94Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἀναφέρω γεγονότα καὶ σεῖς θὰ τὰ ἐξηγήσετε.

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὸ κάμνω τὴν ἐρώτησιν. Ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία εἶχε δώσει εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν διακοσίους ἑβδομήκοντα ὑπαλλήλους ἦτο διατεθειμένη νὰ τῆς δώσῃ καὶ ἄλλους πλέον τῶν 270;

§96Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ, κύριε, Πρόεδρε ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὴν Τράπεζαν καὶ τὰς ἐζήτησα ἀκριβῶς διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ στηρίξω τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἡ Τράπεζα δὲν ἐνόμισε ὅτι ἔπρεπεν νὰ μοῦ τὰς δώσῃ, δηλαδὴ πληροφορίας τὰς ὁποίας ἠξεύρουν οἱ ἄνθρωποι τῶν δρόμων, πληροφορίας τὰς ὁποίας ἠξεύρουν οἱ λογισταί. Ἐάν, κύριε Πρόεδρε, σᾶς τὰς ἔδωσε ἐσᾶς ἔκαμε διπλὴν παράλειψιν.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον.

§98Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀντικείμενον κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἡ διοίκησις.

§100Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν ἀντίληψίν μου. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους ἐκύτταξα νὰ ἐξακριβώσω, ὅσον ἦτο δυνατόν, ἐνῶ σεῖς ἔχετε ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἐπήρατε ἀπὸ τοὺς ἰδίους. Πάντως, κύριε Πρόεδρε, εἶναι κατηγορηματικὸν γεγονός.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ· δίδω εἰς τὸν ἀξιότιμον, κύριον συνάδελφον στοιχεῖα, διά νὰ δύναται νὰ στηριχθῇ. Ὑπάρχει ἐδῶ ἓν ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τὴν δύναμιν τοῦ προσωπικοῦ κατὰ τὸ 1928.

§102Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Λυποῦμαι ποὺ δὲν τὸ εἶχα πρότερον. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω· καὶ ἂν δὲν εἴπω τὴν πραγματικότητα δὲν εἶμαι ἐγὼ ὑπεύθυνος. Λοιπὸν λέγω, κύριε Πρόεδρε, ἔτι δὲν προσέλαβεν ἐκ τοῦ στρατοπέδου ἐκείνου παρὰ ἐλαχίστους, οὐδὲ εἰς τοὺς δακτύλους τῆς μιᾶς χειρὸς δυναμένους νὰ μετρηθῶσι. Ἀλλ’ ὑπῆρχε σύμβασις καὶ ἔπρεπε νὰ παραβιασθῇ, ἡ παραβίασις ἐξετελέσθη πληρέστατα. Ἐπιέσθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ διώριζε τὴν μίαν ἡμέραν τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς εὐνοουμένους τῆς Ἐκδοτικῆς, διὰ νὰ τοὺς προσλάβῃ τὴν ἑπομένην ὡς τακτικοὺς ὑπαλλήλους.

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐξηγήσατέ το αὐτό. Τὶ θέλετε νὰ πῆτε;

§104Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀναφέρω γεγονότα· δὲν ἔχω νὰ ἐξηγήσω τίποτε. Ἡ ἐξήγησις ἀφορᾶ σᾶς.

§105Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ἀπὸ ποίους ἐπιέσθη ἡ Ἐθνική; Αὐτὸ πρέπει νὰ μᾶς ἐξηγήσετε. Φρονεῖτε ὅτι ἐπιέσθησαν ἀπὸ τὴν πολιτικήν;

§106Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἀλλὰ ἀπὸ τὴν Διοίκησιν τῆς Ἐκδοτικῆς.

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φαίνεται παράδοξον τοῦτο, διότι ἡ Ἐθνικὴ διορίσασα αὐτοὺς τοὺς καθιστᾷ ὑπαλλήλους της.

§108Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τοὺς δίδει ὅμως κατόπιν εἰς τὴν Ἐκδοτικήν.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς δώσῃ κατόπιν;

§110Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Σᾶς ἀναφέρω ἕνα γεγονός, κύριε Πρόεδρε, καὶ σεῖς θὰ τὸ ἐκτιμήσετε. Καὶ ἐρωτᾶται: πόσοι ἄρα γε ὑπάλληλοι προσελήφθησαν ἐν τῷ συνόλῳ; Προσελήφθησαν, κύριοι ἐν τῷ συνόλῳ ἄνω τῶν 900 ὑπαλλήλων. Ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι ἐξωφρενική. Καὶ τοῦτο, κύριοι, πρὶν ἀκόμη ἱδρύσῃ καὶ ἕνα ὑποκατάστημα. Ἡ κατάστασις λέγω εἶναι ἐξωφρενική. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ὄχι αἴθουσα, ὄχι γραφεῖα, ἀλλὰ οὔτε καρέκλες ὑπῆρχον διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τούτους. Διὰ νὰ ἔχετε δὲ κύριοι ἰδέαν σαφῆ τοῦ μεγέθους τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ, σᾶς λέγω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἡ ὁποία ἔχει καὶ ἐργασίας καὶ προσωπικὸν ἀπείρως μεγαλείτερα τοῦ ἀναγκαιοῦντος, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει σήμερον, μὲ τὸ κεντρικὸν Κατάστημα τοῦ ὁποίου τὴν ἔκτασιν ὅλοι γνωρίζομεν καὶ μὲ 20 ὑποκαταστήματα, ἔχει λέγω 2300 ὑπαλλήλους. Ἀλλὰ γνωρίζετε ἀκόμη ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῆς ἁμαρτωλῆς διοικήσεως ἠλαττώθησαν κατὰ πεντακοσίους μολονότι καὶ αἱ ἐργασίαι ἐδιπλασιάσθησαν καὶ τὸ μέρισμα σημαντικῶς ηὔξησεν. Γιὰ νὰ λάβετε ἀκόμη μίαν ἰδέαν τῆς στρατολογίας τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν καὶ τοῦ τρόπου τῆς κατατάξεώς των, πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι καὶ τὸ τμῆμα τῶν προεξοφλήσεων μὲ προεξοφλήσεις 50 ἑκατομμυρίων διατηρεῖ 25 ὑπαλλήλους, ἐνῷ ἡ Ἐθνικὴ εἰς τὸ τμῆμα τῶν προεξωφλήσεων μὲ 400 ἑκατομμύρια ἔχει μόνον 4 ὑπαλλήλους. Ὅταν, κύριοι, ἀπεστάλη ἐπιθεωρητὴς διὰ νὰ ἱδρύσῃ τὸ ὑποκατάστημα Καβάλλας γνωρίζων καλὰ τὰς ὁδηγίας τὰς ὁποίας θὰ ἐλάμβανε καὶ ὑπολογίζων τὸ σμῆνος τοῦ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Τραπέζης ἀναμένοντος προσωπικοῦ, προέτεινε κύριοι ὅτι διὰ τὴν ἀξιοπρεπῆ καὶ καλὴν λειτουργίαν τοῦ ὑποκαταστήματος θὰ ἐχρειάζοντο 45 ὑπάλληλοι. Ἔ! κύριοι, ἀντὶ 45 ἐστάλησαν 20. Ἀλλά, κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε καὶ κάτι ἄλλο: Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι εἰς τὰς Τραπέζας εἴθισται νὰ τηρῆται πάντοτε μία ἀναλογία ἐκ τῆς κινήσεως τοῦ ταμείου, δηλαδὴ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μία ἀναλογία τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων μὲ τὰς ἡμερησίως ἐνεργουμένας πράξεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζουν ὅλαι αἱ Τράπεζαι. Ταύτην τὴν τακτικὴν ἐφαρμόζοντες εὑρίσκομεν ὅτι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀναλογοῦν 30 πράξεις διὰ κάθε ὑπάλληλον, εἰς τὰς λοιπὰς καλὰς Τραπέζας Ἑλληνικὰς ἀναλογοῦν 70 ἕως 80 πράξεις διὰ κάθε ὑπάλληλον, ἂν μεταβῶμεν παρὰ πάνω καὶ φθάσωμεν εἰς τὴν Ἑλβετίαν θὰ ἴδωμεν ὅτι ἀναλογοῦν 200 πράξεις διὰ κάθε ὑπάλληλον. Ἔ! κύριοι, θέλετε νὰ μάθετε πόσαι πράξεις ἀναλογοῦν διὰ κάθε ὑπάλληλον τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης; Σᾶς δίδω ἑξῆς τὴν πληροφορίαν: οὔτε μία πρᾶξις, κύριοι, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν ὑπάλληλοι ἐκεῖ μέσα, εἰς τοὺς ὁποίους, ὡς εἶπον, δὲν ἀναλογεῖ οὐδεμία πρᾶξις, μισθοδοτούμεναι μὲ 15, 20, 25, 30, 40 χιλιάδας δραχμῶν, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐργαζόμενος ἀπὸ πρωΐας μέχρι νυκτὸς καὶ συγκεντρώνων εἰς τὰς στιβαρὰς αὐτοῦ χεῖρας ὅλα τὰ ἐχέγγυα τῆς δικαίας ἀπονομῆς ἐφ’ ὅλης τῆς δικαιοσύνης τοῦ Κράτους δὲν εἰσπράττει οὔτε τὸ τέταρτον τῆς μισθοδοσίας αὐτῆς. Ὅλοι τώρα κύριοι, αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι ἐστρατολογήθησαν ὅπως–ὅπως ἀπὸ τοὺς δρόμους. Ἐνῷ πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνωτάτων, δὲν ἔγεινε διαγωνισμὸς παρὰ διὰ ἐλαχιστότατον ἀριθμὸν αὐτῶν, καὶ ἐξελέγησαν ἀπὸ τοὺς δρόμους ἐναντίον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Δημοκρατικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς μετὰ τόσης δυνάμεως ὑπεστηρίξατε κατὰ τὴν διαφωνίαν σας μὲ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καθ’ ἣν ὑπεστηρίξατε ὅτι ἔπρεπε διὰ διαγωνισμοῦ καὶ μόνον διὰ διαγωνισμοῦ νὰ λαμβάνωνται οἱ ὑπάλληλοι ταύτης. Ἔ! κύριοι, ἐδῶ θὰ εἶναι ἀπειρία περιστατικῶν καὶ ἂν ἤθελα σᾶς ἀναφέρῃ ὅλα, θὰ ἔπρεπε ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους, διότι κάθε διορισμὸς εἶναι καὶ ἓν σκάνδαλον. Κύριοι εἰς τὸν κατάλογον αὐτὸν προσελήφθησαν καὶ διαρρῆκται, (γέλωτες), τὸ τονίζω, ἐν γνώσει τῆς Διοικήσεως ἡ ὁποία ἐτέλει εἰς στενὴν συγγένειαν μὲ αὐτούς, καταδικασθέντες, διότι διέρρηξαν καταστήματα.

§111ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄνομα, ὄνομα.

§112Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄνομα, κύριοι, δὲν θὰ εἴπω· θὰ σᾶς εἴπω μόνον τοῦτο.....

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἰδιαιτέρως νὰ μοῦ τὸ δώσητε.

§114Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς τὰ εἴπω. Ἐγὼ καταγγέλλω γεγονότα καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ δώσω τὰς πηγὰς τῶν πληροφοριῶν μου ὅταν ἤθελον ζητηθῇ. Ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ ποικίλλῃ ἡ σύνθεσις αὐτοῦ τοῦ προσωπικοῦ, διωρίσθη καὶ καλλιτεχνικὸς σύμβουλος μὲ τὴν καλλιτεχνικὴν δικαιολογίαν ὅτι αὐτὸς εἶναι χρήσιμος διὰ νὰ δίδῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῆς μορφῆς καὶ τοῦ τύπου τῶν ἑκάστοτε ἐκδιδομένων τραπεζογραμματίων, τὰ ὁποῖα, κύριοι, γνωρίζετε καλὰ, ὅτι διὰ 5 χρόνια δὲν πρόκειται νὰ ἐκδοθοῦν.

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὑπάλληλος;

§116Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μισθοδοτούμενος κατὰ μῆνα ἀντὶ 4 χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῶ, ὅπως εἶπον πρίν, χαρτονόμισμα δὲν πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ, διότι ὑπάρχει ἀπόθεμα διὰ 5 ὁλόκληρα ἔτη. Ἀλλά, κύριοι, τὸ πρᾶγμα δὲν σταματᾷ ἕως ἐδῶ. Προσελήφθη, λόγου χάριν, νομικὸς σύμβουλος, πληρωνόμενος πλουσιοπαρόχως ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀπεσπάσθη δὲ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν ὁ νομικὸς αὐτὸς σύμβουλος. Ἐλάμβανεν, κύριοι, 15 χιλιάδας δραχμὰς τὸν μῆνα πλουσιοπαρόχως ἐμισθοδοτεῖτο, διότι εἰργάζετο ἔξω, δὲν ἦτο ὑπάλληλος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ κύριος αὐτὸς προσλαμβάνεται εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἀσφαλῶς διὰ νὰ ἐργασθῇ ὀλιγώτερον ἀφ’ ὅ,τι εἰργάζετο εἰς τὴν Ἐθνικὴν, καὶ ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ ἐργασθῇ ὀλιγώτερον κρίνεται ὅτι ἡ μισθοδοσία αὐτοῦ ἔπρεπε ν’ ἀνέλθῃ ἀπὸ 15.000 εἰς 22.000. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, κύριοι, ἀλλὰ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἐτέθη καὶ ἀναπληρωτὴς τοῦ νομικοῦ συμβούλου ὁ ἐπ’ ἀδελφῇ γαμβρὸς τοῦ κ. διοικητοῦ μὲ 12.000– 15.000 τὸν μῆνα καὶ οὕτω ἡ θέσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπεζημιοῦτο ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς ἐποχὴν ποὺ εἰργάζετο περισσότερον μὲ 15.000 τὸν μῆνα, ἐκρίθη ὅτι ἔπρεπε νὰ στοιχίσῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν 35.000 δρχ. τὸν μῆνα. Θέλετε καὶ ἄλλα, κύριοι; Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς διχοτομήσεως, διωρίσθησαν τρεῖς νεαροὶ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι ἀμέσως ἀπεσπάσθησαν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν μὲ μισθὸν πολὺ μεγαλείτερον ἀπὸ ἐκεῖνον ποὺ ἐλάμβανον οἱ πρὸ ἐτῶν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἐργαζόμενοι ὑπάλληλοι. Καὶ οὕτω πῶς κύριοι, κατηρτίσθη ἓν ὁλόκληρον δικαστικὸν τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπὶ κεφαλῆς τὸν δικαστικὸν σύμβουλον, πληρωνόμενον ὅπως σᾶς εἶπον καὶ μὴ ἐργαζόμενον, ἀναπληρωτὴν αὐτοῦ πληρωνόμενον καὶ 12 δικηγόρους, κύριοι, ἐκ τῶν ὁποίων εἷς μάλιστα ἀνήκει εἰς τὸ ὡραῖον φῦλον, ὃ καὶ μόνον, πρὸς τὸ τιμὴν τοῦ φύλου του ἐργαζόμενος διότι οἱ ἄλλοι 11 δὲν ἐργάζονται.

§117Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δίδετε πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἐπίσημον χαρακτῆρα μὲ τὸ κῦρος τῆς προσωπικότητός σας.

§118Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην.

§119Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι ὁ δικαστικὸς σύμβουλος τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐργάζεται ἴσως ὅσον οὐδεὶς ἄλλος ὑπάλληλος, εἴτε εἰς διοικητικὴν εἴτε εἰς δημοσίαν ἄλλην θέσιν. Εἶναι ὁ κ. Θηβαῖος ἐργαζόμενος ἀπὸ πρωΐας μέχρι βαθείας νυκτός.

§120Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἡ αὐτή, κύριοι, τακτικὴ ἐπεκράτησεν καὶ κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν ὑποκαταστημάτων. Ὑπάρχει, λόγου χάριν, τὸ ὑποκατάστημα τοῦ Πειραιῶς, τὸ ὁποῖον ἔχει διωρισμένον τὸν δικηγόρον του. Ἀλλὰ ἐπειδή, κύριοι, συνέπεσεν ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ νὰ γίνουν ἐνδιαφέροντα ἀγωνίσματα Φοὺτ–Μπώλ, εἰς τὰ ὁποῖα διέπρεψε νέος συμπαθέστατος, ὁ ὁποῖος κατὰ σύμπτωσιν εἶχε καὶ δίπλωμα δικηγόρου, ἐκρίθη ὅτι ἔπρεπε νὰ διορισθῇ καὶ αὐτὸς ὡς δικηγόρος τοῦ ὑποκαταστήματος Πειραιῶς. Αὐτὰ εἶναι ὀλίγα, κύριοι, παραδείγματα ἐκ τῶν ὁποίων δύναται νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ ποία εἶναι ἡ διανοητικότης τῶν διαχειρισθέντων τοιαῦτα ζητήματα. Ἀλλὰ δὲν ἔχουν, κύριοι, ὀλιγωτέρας ἀνωμαλίας καὶ τὰ συνομολογούμενα ὑπὸ τῆς Τραπέζης δάνεια. Δὲν εἶναι βέβαια εὐχερὲς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ν’ ἀναλύσῃ τις ἓν πρὸς ἓν τὰ δάνεια αὐτά. Αὐτὸ θὰ ἦτο ἀδύνατον. Θὰ ἠδυνάμην ἴσως νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν διανοητικότητα τὴν γνωστὴν τῶν διοικησάντων, καθ’ ὃν τρόπον διῴκησαν, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ τῶν διοικούντων, καθ’ ὃν τρόπον διοικοῦν, τὴν σημερινὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλά, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ διοικήσεως χρημάτων, ἀλλὰ περὶ διασπαθισμοῦ αὐτῶν. Τὰ δάνεια, κύριοι, τῆς Τραπέζης, ὡς ἐλέχθη, πρέπει νὰ εἶναι ἀσφαλῆ καὶ βραχυπρόθεσμα. Ὁ δεύτερος ὅρος τηρεῖται, διότι ἐξελέγχεται εὐχερῶς. Ὁ πρῶτος ὅμως, ἐξαρτώμενος ἐκ τῆς κρίσεως τῆς διοικήσεως, εἶναι ἀνεξερεύνητος καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τηρεῖται. Καὶ βέβαια, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν, ὅπως εἶπον ν’ ἀποδείξω ἐδῶ μαθηματικῶς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τόσῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ Τράπεζα δὲν λειτουργεῖ παρὰ 1½ μόνον ἔτος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ κατηγορίαν ἐπισφαλῶν ἀπαιτήσεων. Ἀλλὰ ἐάν, κύριοι, ἐξετάσητε τὴν κίνησιν τοῦ ταμείου τὴν καθημερινήν ἐν σχέσει πρὸς τὰ καθημερινῶς λήγοντα γραμμάτια, θὰ πληροφορηθεῖτε ὅτι δὲν εἰσάγεται εἰς αὐτὸ ὁλόκληρον τὸ τίμημα τῶν γραμματίων ἐκείνων, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ταῦτα ἀνανεοῦνται διαρκῶς, ἐφ’ οὗ ἀκολουθεῖ ὅτι δὲν εἶναι οὔτε βραχυπρόθεσμα οὔτε φερέγγυα. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι ἄλλαι βιομηχανίαι αἱ ὁποῖαι διατρέχουν κρίσιν, ἴσως ἐκ τῶν ὑπερβολικῶν ἐγκαταστάσεων ποὺ ἔκαμαν, ἐβοηθήθησαν μεγάλως ὑπὸ τῆς διοικήσεως, ἐν γνώσει διατελούσης ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσι τὰ γραμμάτια κατὰ τὴν λῆξιν αὐτῶν, ὅπως ὁ σκοπὸς τῆς Τραπέζης καὶ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς ἐπιβάλλει. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἓν ἄλλο, κύριοι, μυστικόν, κοινῶς γνωστόν, ὅτι ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης δὶς εἰσηγήθη εἰς τὸ συμβούλιον: πρῶτον νὰ δώσῃ δάνεια εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ δεύτερον, νὰ δώσῃ δάνεια εἰς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῶν πιστώσεών των ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι διεχειρίζοντο ὑπόπτως καὶ ἐγκληματικῶς τὰ συμφέροντά των. Ἀλλ’ αἱ ἀπαντήσεις τῆς Τραπέζης, κύριοι, ἔχουσιν καὶ ἓν ἄλλο ἐλάττωμα, διότι ἀποδίδουσιν, ἀπ’ εὐθείας εἰς ἐμπόρους ἢ βιομηχανίας καὶ ἐπομένως ἐπηρρέζονται ἐκ τῆς ἀκινησίας τὴν ὁποίαν παρέχει σήμερον ἐν τῷ συνόλῳ ἡ ἀγορά. Διότι ἡ Τράπεζα αὐτή, ἴσως ἕνεκα ριζικοῦ ἐλαττώματος τοῦ καταστατικοῦ της, δὲν ἔδωσεν οὔτε ἕνα λεπτόν.

§121Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θέλετε νὰ δίδῃ ἀπ’ εὐθείας εἰς ἰδιώτας;

§122Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι θέλω νὰ δίδῃ δάνεια μὲ προεξοφλήσεις τοῦ πορτοφολίου...

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἠξεύρετε ὅτι προσεφέρθη ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ πρὸς τὰς ἄλλας Τραπέζας νὰ προεξοφλῇ ὅσα γραμμάτιά της προσάγονται...

§124Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀποσύρω τὴν αἰτίασίν μου.

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν παύει, τὸ εἶπον κατ’ ἐπανάληψιν, διότι ἐπῆγαν οἱ Τραπεζῖται καὶ εἶπον ὅτι δὲν πηγαίνουν ἢ ἐλάχιστοι. Λοιπὸν τί νὰ κάμῃ νὰ ὑπάγῃ ἀπ’ εὐθείας;

§126Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὸ πρᾶγμα ξεκαθαρίζεται τότε.

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐπῆρε, ἐπῆρε εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὥστε δὲν ἠμποροῦσε νὰ διαθέσῃ τὰ χρήματά της ἡ Τράπεζα. Ἐδήλωσεν ὅμως, ὅτι ὁσάκις τῆς παρουσιάζονται γραμμάτια ἀπὸ ἄλλας Τραπέζας θὰ τὰ προεξοφλῇ. Πολλαὶ δυστυχῶς ἀπὸ τὰς Τραπέζας θεωροῦν ὅτι προσβάλλεται ἡ ἀξιοπρέπειά των ἐὰν παύουν νὰ προεξοφλοῦν τὰ ὁμόλογά των εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικήν. Τότε εἶπεν ἡ Τράπεζα: κύριοι, δέχομαι τὰ προεξοφληθέντα νὰ σᾶς τὰ προεξοφλῶ καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς λήξεως νὰ τὰ παίρνετε ὀλίγας ἡμέρας πρωτήτερα, διὰ νὰ μὴ γίνεται γνωστὸν ὅτι ἔρχονται εἰς ἡμᾶς. Ἡ αὐτὴ κύριοι, βουλευταί, Διοίκησις ἐξακολουθεῖ νὰ σπαταλᾷ. Ἐπλήρωσεν ἕως 1.200.000 δραχ. καὶ πλέον, τὰς ὁποίας εἰσέπραξεν ὁ κ. Τσουδερὸς, ὑποδιοικητὴς ὡς ἀποζημίωσιν διὰ μακρὰν καὶ ἐπίπονον ἀσθένειαν τὴν ὁποίαν εἶχεν.

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν;

§129Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Τσουδερός ἔπαθε μίαν νόσον μακράν, μακροτάτην, ἡ ὁποία τὸν ἐκράτησεν εἰς τὸν «Εὐαγγελισμὸν» ἐπὶ μῆνας πολλούς. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀσθενείας...

§131Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅπως ἔπαθα καὶ ἐγὼ καὶ δὲν μοῦ ἔδωσε κανεὶς τίποτε.

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶσθε σεῖς Διοικητὴς τῆς Τραπέζης.

§133Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸν πληρώσουν γιὰ νὰ φεύγῃ.

§134Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Τὸ συμβούλιον, τῆς Τραπέζης κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀσθενείας τοῦ κ. Τσουδεροῦ ἔλαβε μίαν ἀπόφασιν, ὅπως τὰ νοσήλεια πληρωθοῦν ὑπὸ τῆς Τραπέζης. Συγχρόνως προσεκάλεσε ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ τόν......... Ὅταν ὁ κ. Τσουδερὸς ἔγινε καλὰ καὶ ἔμαθε τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τῆς Τραπέζης καὶ εἶπεν «ὅτι δὲν δέχομαι νὰ μοῦ πληρώσουν τὰ ἔξοδά μου τὰ ὁποῖα ἔκαμα εἰς τὸν «Εὐαγγελισμὸν» —τὰ δὲ ἔξοδα αὐτὰ εἶναι πολλαὶ ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν, 500 χιλιάδας ἐπλήρωσε ἐξ ἰδίων—εἶπε ὅμως: μοῦ ἐφέρατε τόν......... καὶ σᾶς εὐγνωμονῶ, ἀλλ’ αὐτὸ ἦτο ἕνας κεραυνὸς δι’ ἐμὲ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπερίμενα· ὥστε δέχομαι νὰ μοῦ πληρώσετε τὰ ἔξοδα τοῦ ξένου ἰατροῦ. Ἀκοῦτε ἐδῶ. Ὑπάρχει εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν ἓν ταμεῖον ἀλληλοβοηθείας εἰς τὸ ὁποῖον ἐγένοντο καταθέσεις ἐκ μέρους ὅλων. Ὁ δὲ ὑποδιοικητὴς πληρώνει δι’ αὐτὸ τὸ ταμεῖον 1400 δραχ. κατὰ μῆνα. Κατὰ τὸ ἴδιον ἔτος ἐδόθησαν εἰς διαφόρους ὑπαλλήλους ἀσθενήσαντας ποσὰ ἀνελθόντα εἰς ἑκατομμύρια, 1.200.000. Καὶ ἑπομένως ἐδικαιοῦτο καὶ ὁ κ. Τσουδερὸς νὰ τοῦ πληρώσουν μόνον τὸν ἰατρὸν τὸν ὁποῖον ἔφερον. Τὰ πράγματα νὰ τὰ λέγωμεν ἀκριβῶς ὅπως ἔχουν.

§135Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅπως εἶναι καὶ ὅπως εἴπατε θὰ τὰ λάβωμεν. Δέχομαι ὅλας τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας μοῦ ἐδώσατε, καὶ δὲν παύω νὰ πιστεύω, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπα, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ κ. ὑποδιοικητοῦ δὲν ἦτο μόνον πρόστυχος ὅπως ἐγὼ ἐνόμισα κατ’ ἀρχὴν ἀλλὰ ἦτο καὶ ἀντίθετος τοῦ καταστατικοῦ καὶ τοῦ κανονισμοῦ Τραπέζης, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔχει τὸ ταμεῖον τῆς ἀλληλοβοηθείας, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ Maximum τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται 6.000 δρχ. διὰ κάθε ὑπάλληλον—καὶ πότε;— εἰς τοὺς ὁμολογοῦντας ἀδυναμίαν νὰ πληρώσουν. Ὑπάρχει λοιπόν, κύριοι, παράβασις ἡ ὁποία μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὶ μέτρα ἔλαβε διὰ νὰ μὴ στερηθῇ τὸ Κράτος τὸ ἥμισυ τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης τὸ ὁποῖον προερχόμενον ἐκ τῶν κερδῶν τῆς Τραπέζης ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος. Ἠρώτησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἂν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ εἶναι διατεθειμένοι νὰ κάμουν τοιαύτας δωρεάς;

§136Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δύναμαι νὰ βεβαιώσω μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δι’ αὐτὸ τοὐλάχιστον διὰ τὴν πληρωμὴν ἐκ μέρους τοῦ ταμείου ἀλληλοβοηθείας τῆς Τραπέζης τῆς δαπάνης ἡ ὁποία ἐχρειάσθη διὰ τὸν μετακληθέντα ἰατρόν, ὅτι δὲν εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τόσον μικρόψυχος διὰ νὰ κάμῃ παρατηρήσεις δι’ αὐτό. Περὶ τούτου εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐξώδευσε 400 χιλιάδας δρχ. τοῦ ἔφερον καὶ ἕνα ἰατρὸν παρὰ πάνω. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν εἶναι τόσον μικρόψυχος νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ.

§137Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω περὶ αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε διότι ἐγὼ πηγαίνω καὶ ἀκόμη παρὰ πέρα, καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὶ μέτρα ἔλαβεν διὰ νὰ μὴ χάσουν οἱ μέτοχοι τὸ ποσὸν τῆς δωρεᾶς ταύτης. Διότι νομίζω ὅτι μόνον ἂν ἠρωτᾶτο τὸ Κράτος καὶ οἱ μέτοχοι ἂν πρέπει νὰ δώσουν—διότι μόνον αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ εἴπουν ἂν ἡ ταχυτέρα ἀνάρρωσις τοῦ κ. ὑποδιοικητοῦ συμβιβάζεται πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς Τραπέζης...

§138Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι τὴν 19 τοῦ μηνὸς, ὁπότε συνέρχονται οἱ μέτοχοι, ὥστε δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Αὐτοὶ θὰ ἀποφανθοῦν τότε ἐπ’ αὐτοῦ· ὑπάρχει τὸ μέσον· μὴν ἀνησυχῆτε ὅτι ἂς ἀφήσωμεν τοὺς μετόχους τῆς Τραπέζης νὰ τὰ κανονίσουν.

§139Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι μία ὁλόκληρος πολιτική....

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἕνα, ἕνα κονδύλιον.

§141Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀνάξιον διευθυντοῦ Τραπέζης κ. Πρόεδρε....

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἀντιθέσεως.

§143Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἀντιθέσεως, εἶναι γεγονότα κ. Πρόεδρε τὰ ὁποῖα στηρίζω, Οὐδέποτε Τράπεζα ἐν τῷ κόσμῳ διοικήθη φαυλότερον ἀφ’ ὅτι διῳκήθη ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, ἀφ’ ὅτι διωκήθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἔτη. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης, κ. Πρόεδρε, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν εἶσθε μακρὰν ἀπὸ τοῦ νὰ τὰ πιστεύετε.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ζητημάτων εἰδικῶν, περὶ λεπτομερειῶν.

§145Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθεῖτε ὅτι τὸ σύνολον ἀποτελεῖται ἀπὸ λεπτομερείας πάντοτε. Λεπτομέρειαι δὲ δὲν εἶναι παρὰ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ σύνολον. Ἂν δὲν στηριχθεῖτε εἰς τὰς λεπτομερείας δὲν θὰ καταλήξετε εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον αὐτά. Εἶναι ἀτελείωτα κύριοι τὰ παθήματα τῆς Τραπέζης. Ἐξησφάλισε διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης καὶ τὰ ταξείδια τετράκις τοῦ ἔτους διὰ νὰ κομίσουν τὶ κύριοι; Τὰς καταστάσεις τῆς Τραπέζης ἀνὰ τρίμηνον εἰς τὴν Κοινωνίαν. Βεβαιώτατα, κύριε πρόεδρε, θὰ ἠδύναντο ταχυδρομικῶς ἢ ἐπὶ συστάσει νὰ τὰ στείλουν. Καὶ πληρώνονται πλὴν τῶν ἐξόδων τοῦ ταξειδίου καὶ 10 λίρες ἡμερησίως, ποσὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἰσπράττουν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Κράτους καὶ οὕτως ἡ Τράπεζα ἐπλήρωσε 800 χιλ. δραχ. κατ’ ἔτος διὰ νὰ ὑφίσταται αὐτὴ καὶ ἐν τῷ προσώπῳ αὐτῆς ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς τὴν εὐτελεστέραν ταπείνωσιν τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ὑποστῇ ὁ εὐτελέστερος συμβαλλόμενος νὰ πάρῃ τὰ χαρτιὰ του καὶ νά........ 800 χιλιάδες δραχμὰς ἐτησίως. Ἡ ἄσωτος αὐτὴ διαχείρησις δὲν ἀπειλεῖ μόνον τὰ γενικώτερα συμφέροντα τὰ ὁποῖα εἰς αὐτοὺς ἐνεπιστεύθησαν, δὲν δημιουργῇ ὅλους τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους εἶπα, ἀλλὰ ἀδικεῖ καὶ τὸ Κράτος σημαντικὰ τὸ ὁποῖον ὅπως εἶπα δικαιοῦται νὰ εἰσπράττῃ τὸ ἥμισυ τῶν κερδῶν τῶν διανεμομένων, πλὴν τοῦ μερίσματος καὶ τῶν ἄλλων ἐξόδων. Καὶ ἐνῷ ἀρχικῶς ὑπελογίζετο ὅτι τὸ Κράτος θὰ εἰσπράττῃ περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια, δὲν εἰσέπραξε οὔτε τὸ ἥμισυ ἐξ αὐτῶν ἐκ τῆς διαχειρήσεως αὐτῆς. Ἡ Ἑλλὰς κύριοι εὑρίσκεται πρώτην φορὰν πρὸ ἀσωτίας μοναδικῆς, πρὸ ἀσωτίας, κύριοι, ἀπιστεύτου ἐκτάσεως. Εἶναι ἡ ἀσωτεία ἡ ὁποία ἔφερε ὅλα αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὁποίων τὸ κυριώτερον εἶναι ὅτι, ἡ σπατάλη αὐτὴ ξεσπᾷ εἰς τὴν παραγωγήν. Εἶναι ἀντιπαραγωγικὴ διότι αὐξάνει τὸ κόστος τοῦ χρήματος καὶ καθιστᾷ τὸν βίον ἀβίωτον. Πρὸς τοῦτο ἀρκεῖ δὲ νὰ ἔχετε μιὰ εἰκόνα ἐνώπιον ὑμῶν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἠδύνατο ἀσφαλῶς, κύριοι, νὰ ἐξυπηρετηθοῦν ὅλοι οἱ σκοποί. Ἀλλ’ αἱ ἁμαρτίαι τῆς διοικήσεως δὲν σταματοῦν ἕως ἐδῶ. Εἶναι αὐτή, κύριοι, ἡ ὁποία ἐπέφερε καὶ ἀδικαιολόγητον στενότητα τοῦ χρήματος τελευταίως. Περιώρισε τὴν κυκλοφορίαν ἀπὸ 5.700.000.000, ποὺ ἦτο πέρυσιν, εἰς 4.800.000.000 ἄνευ οὐδενὸς λόγου. Ἐγὼ ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ τοιοῦτον μέτρον προέβη ἀσυναισθήτως ἐκ μόνου τοῦ φόβου νὰ κινῆται, ἢ τοῦ κούφου ὑπολογισμοῦ νὰ μή....... περαιτέρω ἡ ἀναλογία τοῦ νομίσματος. Ἀλλ’ αἱ δικαιολογίαι αὐταί, τὰς ὁποίας φέρουν εἶναι ἀκόμη χειρότεραι. Διότι, λέγουν, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου θὰ ὑποχρεωθοῦν τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα νὰ μετατρέψουν τὸ συνάλλαγμα χωρὶς, νὰ ὑπολογίζῃ ἡ διοίκησις ὅτι εἰς τὰς στιγμὰς τῶν κρίσεων καὶ κρίσις σημαίνει στενότης δὲν ἔρχονται χρήματα ἀπ’ ἔξω...

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς ἠθέλατε νὰ ὑψωθῇ ὁ προεξοφλητικὸς τόκος διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἔφερε, διὰ νὰ στενέψῃ ἡ κυκλοφορία ὥστε νὰ πέσουν οἱ τίτλοι εἰς τὸ χρηματιστήριον διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ ἔλθουν ἀπ’ ἔξω κεφάλαια, διὰ νὰ ἀγοράσουν τοὺς πεπτωκότας τίτλους. Ἀλλ’ ἀφοῦ λέγετε αὐτὰ διατὶ κατηγορεῖτε τὸν περιορισμὸν τῶν πιστώσεων;

§147Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπιστημονικόν.

§148Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διότι τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ μέσον. Ὅλα αὐτὰ ὄχι μόνον δὲν τὴν ἔκαμαν κυρίαρχον τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ τόπου, ὄχι μόνον δὲν τὴν ἔκαμαν ρυθμίστριαν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας ἀλλὰ ἔκαμαν ἕνα ὀργανισμὸν ἐντελῶς νεκρὸν μὴ κινούμενον παρὰ ἔταν....... Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, κύριοι, οὐδαμοῦ φαίνεται. Ἀντὶ νὰ εἶναι ἡ Τράπεζα τῶν Τραπεζῶν, παρέρχεται ἐντελῶς ἀπαρατήρητος. Ἔφθασε δὲ εἰς τὸ σημεῖον τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, παραμελήσασα τὰς ἐκ τοῦ προνομίου αὐτῆς ὑποχρεώσεις αἱ ὁποῖαι κακῶς καὶ ψυχρῶς τῆς ἐδόθησαν καὶ περιωρίσθη εἰς μικροτραπεζιτικὰς ἐργασίας, ἀναπτύξασα καὶ τὸν συναγωνισμὸν μὲ αὐτάς. Ἀλλά, κύριοι, Τράπεζα οὐδαμοῦ φαίνεται. Δὲν ἔχει κανεὶς παρὰ νὰ κάμῃ μία ἐπίσκεψιν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἐγώ, ὅταν ἐπῆγα μίαν καὶ μόνην φορὰν ἐκεῖ. Σμῆνος κλητήρων ὀρθίων τρέχει πρὸς τὸν εἰσερχόμενον, τὸν ὁποῖον ἐκλαμβάνουν ὡς πελάτην. Τὰ caisses τῆς Τραπέζης εἶναι ἀδειανά. Γεμάτοι εἶναι μόνον οἱ προθάλαμοι τῶν κ. διοικητῶν ἀπὸ συγγενεῖς οἵτινες καὶ ἀναμένουν διὰ νὰ ἀπολαύσουν καὶ ἐκεῖνοι τῆς γενικῆς πανδαισίας εἰς βάρος τοῦ ἱδρῶτος τοῦ λαοῦ. Διότι ἐλαφρᾷ τῇ συνειδήσει ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης.....

§149Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε ἐθίξατε κἄτι.

§150Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§151Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἔχετε ὑποχρέωσιν, κ. ἀγορεύων νὰ δώσετε μίαν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν οἱ πολιτευόμενοι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ζητήσωμεν. Εἴπατε, ὅτι δεκάδες ὑπαλλήλων ἔχουν προσληφθεῖ, ἀναφέρατε προηγουμένως εἰς τὴν Καβάλλαν ὅτι ἐπὶ 45 οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀποφασισθεῖ νὰ προσληφθοῦν προσελήφθησαν 90.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ προσληφθοῦν.

§153Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἐτονίσατε ὅμως κἄτι τι τὸ ὁποῖον εἰς τὴν κοινὴν γνώμην μπορεῖ νὰ ἔχῃ κακὴν ἀπήχησιν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπέστη ἀπὸ τὴν μίαν ἡμέραν ἕως τὴν ἄλλην.....

§154Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπα τίποτα ἀπὸ αὐτὰ ἐγώ.

§155Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι ὑπέστη πίεσιν καὶ ὀφείλει νὰ γνωρίσῃ ἡ κακὴ γνώμη.....

§156Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Τότε δὲν καταλάβατε τήν διακοπήν μου.

§157Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν, διὰ νὰ γνωρίζῃ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη, ἐὰν ἡ πίεσις αὐτὴ προῆλθεν ἐκ τῶν πολιτευομένων, διότι ἡ κοινὴ γνώμη αὐτὸ θὰ πιστεύῃ... Ἡ πίεσις αὐτὴ ὀφείλει νὰ διευκρινισθῇ.

§158Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Δὲν προκύπτει τίποτε ἀπὸ αὐτὰ τὰ πράγματα. Οὔτε ἐγὼ τὰ εἶπα. Εἰς τοιαύτας χεῖρας, κύριοι, μὲ τοιοῦτον ἱστορικὸν, μὲ τοιοῦτον παρελθὸν παρεδώσαμεν ὅ,τι πολιτιμώτερον εἴχαμεν. Ἐνεπιστεύθημεν τὴν ζωὴν ἔργου μεγάλου, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ εἰσηγητὴς αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπερηφανεύεται διότι τὴν ἐνεπιστεύθη εἰς τὰς χεῖρας αὐτὰς. Δὲν θέλω ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου νὰ ὑπεισέλθω καὶ νὰ εἴπω περισσότερα, ἀναμένω μόνον ποία θὰ θὰ εἶναι ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς δημιουργηθείσης καταστάσεως. Δὲν θεωρῶ βεβαίως λήξασαν τήν συζήτησιν, διότι ἂν ἡ στάσις αὐτῆς δὲν ἤθελεν, εἶναι ἀνάλογος πρὸς τοὺς ἐπικρεμαμένους κινδύνους ὀφείλω νὰ ἐπανέλθω διά νὰ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅσας ἄλλας πεποιθήσεις ἀποκομίσω ἐκ τῆς βαθυτέρας μελέτης τῆς καταστάσεως. Ἡ κατάστασις, κύριοι, δὲν εἶναι ἁπλῶς θλιβερά, εἶναι κατάστασις τραγική. Εἶναι τραγικὴ, κύριοι, διότι τὸ νομισματικὸν της ζήτημα καὶ ἀπ’ ἀρχῆς οὐχὶ καλῶς συνεστήθη ἀλλὰ καὶ διότι ἡ διαχείρισις αὐτοῦ ἐνεργεῖται κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Νομίζω ὅτι ἡ κατάστασις πρέπει νὰ εὐρυνθῇ πολὺ γενικώτερον καὶ νὰ ἐξετασθῇ μήπως πρέπει ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ διορθώσωμεν τό ἀρχικὸν λάθος, τὸ ὁποῖον ἐκάμαμε διὰ τῆς διχοτομήσεως τῆς Τραπέζης....

§159Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ νὰ τὰ ἑνώσωμεν; Μπράβο!

§160Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ρίχνω μίαν ἰδέαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, κύριοι, τὸ ὁποῖον ὑπερέχει παντὸς ἄλλου καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν μου πρέπει νὰ γίνῃ ἄνευ ἀναβολῆς εἶναι ἡ ἀπομάκρυνσις τῆς Τραπέζης ἀπὸ τοῦ βάρους τῆς διοικήσεως. Τὴν ἀπόφασιν αὐτήν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ ἄνευ δισταγμοῦ. Ἂς ἔχει τὴν βαθυτάτην πεποίθησιν ὅτι δὲν ἔχει νὰ συναντήσῃ κανένα ἀπολύτως ἐμπόδιον οὔτε τὸ ἐμπόδιον τὸ ὁποῖον ἐπίτηδες ὅπως κάποτε μοῦ εἶπεν ὑπέροχος πολίτης, ἔστησαν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι, δηλαδὴ τὸ πρόσχημα ἐκ τῆς Κ.Τ.Ε., τὸ ὁποῖον ἔστησαν διὰ νὰ καλυφθοῦν ἀπέναντι οἱονδήποτε σφάλματος ὅσον μεγάλα καὶ ἂν ἤθελεν εἶναι τοῦτο. Ἡ Κ.Τ.Ε. ἀναμιχθεῖσα εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ ἐνισχύσῃ ταύτην ἠθικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ οὔτε τὸν κίνδυνον τῆς σταθεροποιήσεως οὔτε τὸν οἰκονομικὸν ὄλεθρον παρὰ τὴν ἀνυποληψίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει περιέλθῃ ἡ διοίκησις εἰς τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς Κ.Τ.Ε. Νομίζω ὅτι αὐτὸ πρέπει ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναλάβῃ εἰς χεῖρας του. Τὸ πρᾶγμα εἶναι μικρὸν καὶ δὲν ἀπαιτεῖται παρὰ μία μικρὰ κίνησις. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐστηρίξαμεν ἔργον μέγα, τὸ ὁποῖον ἐνεπιστεύθημεν ἀπολύτως εἰς τὰς ὑπαλληλικὰς χεῖρας. Ἡ Βουλὴ πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐκλήθη νά λύσῃ διαφορὰς, καὶ διαφωνίας αἵτινες ἀνεφύησαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς διοικήσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων ὑπῆρξε ἡ ἀπομάκρυνσις ἐξ αὐτῆς ἀνδρὸς ἀφωσιωμένου σταθερῶς εἰς τὸ καθῆκον καὶ ἀπολαύοντος πλήρους σεβασμοῦ παρ’ ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐὰν τοσοῦτον κατεπειγόντως ἐκλήθη τότε ἡ Βουλὴ διὰ νὰ λύσῃ τὰς διαφωνίας αὐτάς, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ κληθῇ νὰ λύσῃ καὶ ἄλλας διαφωνίας ἀσφαλῶς οὐσιαστικωτέρας πολὺ τῶν διαφωνιῶν ἐκείνων, διαφωνίας αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν μεταξὺ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀφ’ ἑνὸς καὶ πάσης ἐνοίας ἠθικῆς ἀφ’ ἑτέρου, ἐκ τῆς ὁποίας ἐπηρεαζομένη ἡ ὀρθὴ Ἑλληνικὴ γνώμη κατέταξεν καὶ δικαίως, τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐκεῖ ὅπου αἱ πράξεις αὐτῆς τὴν ἐτοποθέτησαν (χειροκροτήματα).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§162Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι βουλευταί, πρὶν ἀπαντήσω εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ Κερκύρας, θὰ ἤθελον νὰ ἐκφράσω μίαν παρατήρησιν, τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ὅπως διετυπώθη εἶναι πάρα πολὺ γενικὴ καὶ διὰ τοῦτο πάρα πολὺ ἀόριστος, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Σύνταγμα καὶ ἰδίᾳ ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἀπαιτοῦν καθορισμὸν τῶν ἐπερωτήσεων. Οἱ λόγοι τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι προφανεῖς. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ ὑπουργὸς διὰ ποίας ἐκ τῶν χιλιάδων πράξεών του ἐλέγχεται, ὥστε νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ θὰ σχηματίσῃ γνώμην ἐὰν τὸ δίκαιον κεῖται πρὸς τὸ μέρος τοῦ ἐπερωτῶντος ἢ πρὸς τὸ μέρος τοῦ ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ἀπαιτεῖται τοῦτο καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διὰ τὸν λόγον ὅτι καὶ οἱ κύριοι βουλευταὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ γνωρίζουν ἐπὶ ποίων θεμάτων θὰ διεξαχθῇ ὁ ἔλεγχος διὰ νὰ ἀπαντήσουν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν συζήτησιν. Ἀσφαλῶς δὲ ἡ ἐπερώτησις ὅπως διετυπώθη «τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τῆς πλημμελοῦς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος», δὲν εἶναι καθωρισμένη σαφῶς. Μία πλημμελὴς διοίκησις ἠμπορεῖ νὰ ἐκδηλωθῇ διὰ χιλίων πράξεων, καὶ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ὑπουργὸς νὰ μαντεύσῃ ποίας ἐκ τῶν χιλιάδων αὐτῶν πράξεων ἐννοεῖ ἐπιληψίμους ὁ ἐλέγχων, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτὸν ἔχων ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ χρήσιμα διὰ νὰ φωτίσωσι τὴν Βουλὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸν τὸν ἴδιον τὸν ἐπερωτῶντα. Ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης εἴδατε, ὅτι ἐξηναγκάσθη καὶ ὁ ἐπερωτῶν βουλευτὴς νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ πολλὰ σημεῖα ὁ ἴδιος δὲν γνωρίζῃ καὶ ἡμεῖς ἀκόμη δὲν ἔχομεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ δώσωμεν λεπτομερεῖς ἀπαντήσεις ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, τῶν πολλῶν καὶ ποικίλων τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. πολιτευτὴς Κερκύρας. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν τῆς ἐπερωτήσεως. Ἤδη ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ περιεχόμενον αὐτῆς. Ἡ ἀφορμὴ τῆς ἐπερωτήσεως προῆλθεν ἐκ μιᾶς ἐρωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐκ Κερκύρας μετὰ δύο μελῶν τοῦ κόμματός του ἐχούσης ὡς ἑξῆς: «Παρακαλοῦνται οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ πληροφορήσουν τὴν Βουλὴν περί, περὶ κ.λ.π.» δηλαδὴ περὶ ὅλων τῶν πράξεων τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ἡ Διοίκησις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς της. Μετὰ τὴν ἀπάντησίν μου, μὴ θεωρηθεῖσαν ἐπαρκῆ, ὑπεβλήθη ἡ ἐπερώτησις, ἡ ὁποία ἔγινεν ἀκόμη γενικωτέρα εἰς τὴν ἀνάπτυξίν της. Διότι ἐνῷ, ὅπως ἠκούσατε, ἡ ἐπερώτησις περιελάμβανεν 78 σχεδὸν τὰς ἐσωτερικὰς ἂς εἴπωμεν πράξεις τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐπερωτήσεως ἐπεξετάθη ἔτι μᾶλλον, περιλαβοῦσα καὶ τὸ ἱστορικὸν τοῦ διχασμοῦ τῆς Τραπέζης καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἐνεργητικοῦ της καὶ ὅλην τὴν πολιτικὴν τῆς Τραπέζης. Τὴν ἐρώτησιν ὡς εἶπον, ἀπέστειλα εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος τὴν δὲ ἀπάντησιν τῆς Τραπέζης διεβίβασα εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερρκύρας βουλευτήν. Κατὰ τὴν ἀπάντησιν ταύτην ἡ Τράπεζα δὲν θεωρεῖ ἑαυτὴν ὑποχρεωμένην νὰ παράσχῃ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς διὰ νὰ ὑποβληθοῦν εἰς ἔλεγχον ἐν τῇ Βουλῇ. Σημειωτέον, ὅτι δὲν ἦτο ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν εἶχε ἀπαντήσει τοῦτο ἡ Τράπεζα. Καὶ πρὸ ἑνὸς ἔτους εἰς ἰδικήν μου ἐρώτησιν, ἀνεξαρτήτως πρὸς οἱανδήποτε ἐρώτησιν βουλευτοῦ, εἶχεν ἀπαντήσει ὅτι δὲν ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας ἃς ἐζήτησα δι’ ὡρισμένα κονδύλια τοῦ ἐνεργητικοῦ ἢ παθητικοῦ της, ἐπικαλουμένη καὶ τότε τὴν ἀνεξαρτησίαν ἣν ἀναγνωρίζει εἰς αὐτὴν τὸ καταστατικόν της κυρωθὲν διὰ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης. Ἐγὼ διαβιβάζων τὴν ἀπάντησιν ταύτην τῆς Τραπέζης, δὲν ἐξέφρασα γνώμην, ἀλλ’ ἐπιφυλάχθην νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἀδίκως λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς εὑρῆκεν ὅτι συμμερίζομαι ἀπολύτως, δὲν γνωρίζω ποίας ἀντιλήψεις τῆς Τραπέζης καὶ ποίας ὑπονοουμένας, κατ’ αὐτόν, ἀπειλὰς περὶ διεθνῶν πρωτοκόλλων κλπ., καὶ χαρακτηρίζει μάλιστα τὴν κατάστασιν θλιβεράν. Ἐγὼ ἀπήντησα εἰς τὸν κ. βουλευτὴν, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν θὰ θεωρεῖ ἑαυτὴν ὑποχρεωμένην νὰ παράσχῃ πληροφορίας, Τώρα ποία εἶναι ἡ ἀντίληψις ἡ ἰδική μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου; Εἶναι ἡ ἑξῆς: Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς Τραπέζης ἀπὸ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης. Βεβαίως, ἐὰν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ ἤθελεν πολιτικὴν ἡ ὁποία προφανῶς ἐδημιούργει κινδύνους, ἂν ἤσκει πολιτικὴν πιέζουσαν τὴν παραγωγὴν ἢ ἐκθέτουσαν τὴν πίστιν τῆς Χώρας ἢ διακυβεύουσαν τὴν σταθεροποίησιν ἀναμφισβητήτως καθῆκον καὶ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐνδιαφερθῇ, νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἀλλαγὴν τῆς πολιτικῆς πολιτικῆς αὐτῆς καὶ νὰ τὴν ζητήσῃ μὲ ὅλην τὴν ἠθικὴν δύναμιν, ἣν δίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐκπροσώπησις τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγράφεται τοῦτο εἰς τὸ καταστατικόν, διότι εἶναι συμφυὲς μὲ αὐτὴν τὴν φύσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ κατ’ ἐξοχὴν κρατικοῦ τὸ ὁποῖον ἀσκεῖ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα. Εἶναι ἀλληλένδετον μὲ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοῦτο παντοῦ καὶ πάντοτε δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ διαφωνία ριζικὴ μεταξὺ Κράτους καὶ Τραπέζης εἰς τὰ ζητήματα τῆς κυκλοφορίας καὶ τῆς πίστεως. Ἄλλη ὅμως εἶναι ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Τραπέζης ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησίν της. Εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης τὸ Κράτος ἐδέχθη τοιοῦτον περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων του συμβατικῶς. Τὸ Κράτος ἐξέλεξε τὸν νεώτερον τύπον τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, τὸν τύπον τοῦ ἰδιωτικοῦ ἱδρύματος τοῦ καταρτιζομένου ἐξ ἰδιωτικῶν κεφαλαίων καὶ ἀπολαύοντος τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν ἀπρόσκοπτον ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ του. Ἠθέλησεν τὸ Κράτος νὰ ἀφήσῃ τὴν Τράπεζαν νὰ λειτουργήσῃ ὡς ἀνεξάρτητος. Διότι ἐὰν ἡ ἀνεξαρτησία ἔχῃ τὰ ἐλαττώματά της, ἔχει καὶ ἡ ἐξάρτησις πολὺ περισσότερα. Προτιμῆσαν δὲ τὸ Κράτος διὰ λόγους γενικωτέρους ἀπεφάσισε νὰ ἀφήσῃ ἀνεξαρτησίαν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ περιώρισε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἐπεμβάσεως εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις. Τὴν σχέσιν τῆς Τραπέζης μὲ τὸ Κράτος τὴν διαγράφει τὸ ἄρθρον 4 τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι: «ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἱδρύσῃ νέαν καὶ ἀνεξάρτητον Τράπεζαν». Τὸ ἄρθρον 11 τοῦ καταστατικοῦ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ γενικὴ συνέλευσις τῶν μετόχων......» (ἀναγινώσκει). Σημειώσατε ὅτι διὰ πλείονα περιφρούρησιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ὄχι μόνον δὲν δίδεται οὐδεμία συμμετοχὴ τοῦ Κράτους εἰς τὴν συνέλευσιν, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται καὶ εἰς πρόσωπα δημοσίου δικαίου νὰ ἔχουν πέραν ἑνὸς ὡρισμένου ποσοστοῦ μετοχάς, διότι ἐπαναλαμβάνων ἠθέλησεν καὶ ἐν τῇ Γενικῇ συνελεύσῃ νὰ ἀσφαλίσῃ τὸ ἀνόθευτον τῆς γνώμης τῶν μετόχων. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ καταστατικοῦ τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι «ἡ διαχείρισίς των.....(ἀναγινώσκει). Τὴν αὐτὴν πολιτικὴν διαγράφουν καὶ τὰ ἄρθρα 28, 29, 38, 40· ἐπίσης τὰ ἄρθρα 45 καὶ 50. Τὸ ἄρθρον 45 λέγει ποίας ἐργασίας ἀναθέτομεν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ τὸ ἄρθρον 50 λέγει ὅτι: «ἡ Τράπεζα δὲν ὑπόκειται εἰς εἰδικὸν κανονισμὸν ἐκδιδόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως· τὰ ἄρθρα ταῦτα...» (ἀναγινώσκει), Ὑπάρχει καὶ τὸ ἄρθρον 72 τοῦ καταστατικοῦ, τὸ ὁποῖον ὁρίζει: «Αἱ διατάξεις τῶν περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν νόμων δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι ἰσχὺν ἀπέναντι τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐφ’ ὅσον ἀντίκεινται εἰς τὸ καταστατικόν της». Ἐξ οὗ ἐξυπακούεται ὅτι μόνον τὸ καταστατικὸν εἶναι ἐπικρατέστερον ἀντιθέτων νόμων κειμένων ἤδη, ἀλλ’ ὅτι καὶ τὸ Κράτος δὲν δύναται διὰ νόμου νὰ τὸ ἀλλοιώσῃ. Ὑπάρχει ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 47, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ διορίσῃ ἐπίτροπον παρὰ τῇ Τραπέζῃ ὅστις μετέχει τῶν συνεδριάσεων τοῦ γενικοῦ συμβουλίου καὶ τῆς γενικῆς Συνελεύσεως. Βλέπετε ὅτι ἡ μόνη συμμετοχὴ τὴν ὁποίαν τὸ καταστατικὸν ἀναγνωρίζει εἰς Κράτος εἶναι ἡ παρουσία τοῦ Κυβερνητικοῦ ἐπιτρόπου, ἀλλ’ ὁ ἐπίτροπος δικαιοῦται νὰ διαφωνήσῃ διὰ πράξεις ἀντικειμένας εἰς τὸ καταστατικὸν ἢ εἰς ἄλλους νόμους τοῦ Κράτους, καὶ μόνον διὰ ταύτας. Καὶ ἐπακολουθεῖ καὶ ἡ συνέπεια τῆς τοιαύτης ἐναντιώσεως. Τοιαῦται ἐναντιώσεις ἐφ’ ὅσον υἱοθετηθοῦν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχουν τὴν δύναμιν ἀνασταλτικοῦ veto ἂν δὲ ἡ Τράπεζα ἐπιμένῃ, ἡ λύσις τοῦ ζητήματος ἐπέρχεται διὰ διαιτησίας. Ἐκ τοῦ καταστατικοῦ ἑπομένως, κύριοι βουλευταί, δὲν ὑπάρχει ζήτημα ὅτι αἱ πράξεις τῆς γενικῆς διοικήσεως ἐλέγχονται ὑπὸ τῆς γενικῆς συνελεύσεως, μόνον δὲ ἐὰν ὁ ἐπίτροπος ὁ Κυβερνητικὸς εὕρῃ πράξεις ἀντιτιθεμένας εἰς τοὺς νόμους ἢ εἰς τὸ καταστατικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ αὐτὸ νόμος, δικαιοῦται νὰ διαφωνήσῃ καὶ τῆς διαφωνίας ταύτης ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ἡ διαιτησία. Συμπέρασμα ἐκ τούτου προκύπτει ὅτι δὲν δικαιοῦται ὁ Κυβερνητικὸς Ἐπίτροπος, ὁ ἐκπροσωπῶν τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, προκειμένου λ. χ. περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων νὰ ἔχῃ γνώμην, παρὰ μόνον ἐὰν ὁ διορισμὸς οὗτος ἀντίκειται εἰς ὡρισμένας διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ ἢ τῶν κανονισμῶν τῶν γενομένων κατὰ τὸ καταστατικόν, δηλαδὴ μόνον ἐὰν λάβῃ χώραν παρανομία. Ἐπὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ μέρους τῶν πράξεων τῆς διοικήσεως δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ Κυβερνητικὸς ἐπίτροπος νὰ διαφωνήσῃ, διότι ρητῶς λέγει τὸ καταστατικόν, ὅτι διαφωνεῖ μόνον εἰς τὰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀντίκειται πρὸς τὸν νόμον ἢ τὸ καταστατικόν. Δὲν εἶναι αὐτὸς ἁρμόδιος νὰ ἐρευνᾷ τὸ οὐσιαστικῶς ὀρθὸν τῶν πράξεων· τοῦτο μπορεῖ νὰ ἔχῃ καὶ τὰ ἄτοπα του, ἀλλ’ εἶναι συνυφασμένον μὲ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπῃ τις: Ἐὰν κάμῃ σπατάλας ἡ Τράπεζα, ἐὰν σπαταλᾷ εἰς οἰκόπεδα εἰς πολυτέλειαν προσωπικοῦ εἰς μισθοὺς κ.τ.λ. τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον Κράτος ἔχει συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη, δὲν ἐνδιαφέρεται Βεβαίως, δὲν εἶναι ζήτημα ὅτι τὸ Κράτος ἔχει δικαίωμα καὶ ἔχει καὶ καθῆκον νὰ κάμῃ παρατηρήσεις, ἐὰν εὑρεθῇ πρὸ δαπανῶν ἀσυλλογίστων ἢ ὑπερβολικῶν. Ἀλλὰ δὲν ἔχει δικαίωμα νομικὸν νὰ ἐπέμβῃ εἰς αὐτήν. Τοῦτο δὲ δὲν εἶναι σημερινόν. Τοῦτο στηρίζεται εἰς μακρὰν παράδοσιν, εἰς παράδοσιν 80 ἐτῶν, ἐὰν θέλετε. Οὐδέποτε τὸ Κράτος ἠξίωσεν νὰ ρυθμίσῃ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης, καθ’ ὃν τρόπον ἐννόει ἐκεῖνο. Ὅταν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ εἶχε τὸ προνόμιον τὸ ἐκδοτικὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶχε τὴν καταχύρωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ νέον καταστατικόν. Δὲν εἶχε τόσους περιορισμοὺς διὰ τὸ Κράτος τὸ καταστατικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅσους ἔχει τὸ καταστατικὸν τῆς Ἐκδοτικῆς —τοῦτο εἶναι, νομίζω, ἀναμφισβήτητον— καὶ ἐντούτοις οὐδέποτε ἐπαναλαμβάνω ἐζήτησεν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπέμβῃ. Ὅτε δὲ ποτέ, πρὸ πενταετίας ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐζήτησεν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ αὐξήσῃ, ὅπως τότε ηὔξησε τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων της, διότι δὲν εὕρισκεν ὀρθὸν ὁ ὑπουργὸς νὰ δημιουργηθῇ μία τάξι προνομιούχων ὑπαλλήλων καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ποία τις ἀναλογία μεταξὺ ὑπαλλήλων, τοῦ Κράτους καὶ ὑπαλλήλων τῶν Τραπεζῶν, καὶ ἰδίᾳ τῶν Τραπεζῶν τῶν προστατευομένων ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἡ Τράπεζα ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπέμβασις εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι συνδέεται ἀναποσπάστως μὲ τὴν ἀνεξαρτησίαν της. Τώρα ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἀνέφερε καὶ διαφόρους σπατάλας τῆς διοικήσεως. Ἐὰν ἡ ἐπερώτησις ἦτο συγκεκριμένη.

§163Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου συγκεκριμμένη.....

§164Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν ἐλέγατε «διατὶ δὲν ἐπενέβη ὁ ὑπουργὸς εἰς τὴν Α, Β, Γ, Δ πρᾶξιν τῆς διοικήσεως;», θὰ σᾶς ἀπήντων ἐὰν ἔλαβον ἢ δὲν ἔλαβον χώραν αἱ πράξεις αὐταὶ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης καὶ ἐὰν ἐπενέβην ἢ δὲν ἐπενέβην, καὶ διατὶ ἔπραξα τοῦτο. Τοῦτο ἀπήτει ἡ Κοινοβουλευτικὴ τάξις. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἴπατε πράγματα μὴ ἀκριβῆ, ἀλλὰ σεῖς ὁ ἴδιος ἐκάματε ἐπιφυλάξεις. Δὲν μπορῶ λοιπὸν σήμερον, δὲν εἶναι δίκαιον ἑπομένως σήμερον νὰ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις περὶ πράξεων τῆς διοικήσεως, αἱ ὁποῖαι πιθανὸν καὶ νὰ μὴ συνέβησαν. Εἴπατε ὅτι αἱ δαπάναι διαχειρίσεως εἶναι τεράστιαι, εἶναι ἀφάνταστοι. Ἐγὼ βεβαίως ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καίτοι μὴ ἔχων νόμιμον δικαίωμα νὰ κανονίσω τὰς δαπάνας ταύτας, ἔχων ὅμως ἐνδιαφέρον ὡς ὑπουργὸς νὰ μὴ εἶναι ὑπερβολικὰ τὰ ἔξοδα, ὁπότε καὶ τοῦ Κράτους τὸ μερίδιον θὰ εἶναι ὀλιγώτερον, ἐζήτησα πληροφορίας. Μοῦ ἐδόθησαν δὲ σχετικαὶ πληροφορίαι.

§165Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διατὶ δὲ μᾶς τὰς ἐδώσατε προηγουμένως;

§166Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν τὰς ἔδωκα, διότι συμμερίζομαι τὴν γνώμην ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν ὑπόκειται εἰς Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον διὰ τὰς πράξεις της αὐτὰς, καὶ ἑπομένως δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ δώσω πρὸς ἔλεγχον τὰς πληροφορίας ταύτας τὰς ὁποίας ἔχω ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης, παρὰ μόνον ἐὰν εἶχον τὴν πρὸς τοῦτο συναίνεσιν ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης. Λοιπὸν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου σύγκρισιν δαπανῶν μεταξὺ διαφόρων Τραπεζῶν, ἐξ οὗ προκύπτει ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν γίνονται αὐτὰ τὰ τρομερὰ καὶ ἀφάνταστα ἔξοδα. Ἂς ἴδωμεν τοὺς πίνακας. Προκύπτει ἐξ αὐτῶν πρῶτον ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἔχει ἔξοδα ἐπιχειρήσεως, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἀκαθάριστα κέρδη της, περισσότερα παρ’ ὅσα ἔχει ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς θὰ ἀπαντήσῃ ὅτι: σπατάλαι καὶ ἐκεῖ σπατάλαι καὶ ἐδῶ ὑπὸ τῶν αὐτῶν προσώπων. Ἀλλ’ ἂς συγκρίνωμεν τὴν ἰδικήν μας Τράπεζαν μὲ τὰς Τραπέζας τῶν ξένων Κρατῶν. Καὶ πρῶτον μὲ τὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας.

§167Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι ἡ μὲν ἰδική μας Τράπεζα ἔχει μόνον ἑνὸς ἔτους ζωὴν, ἡ δὲ Τράπεζα τῆς Γαλλίας ὁλοκλήρων ἐτῶν.

§168Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ αὐτὸ τὶ σημαίνει; ὅτι πρέπει τὰ ἔξοδα νὰ εἶναι μικρότερα; Τοὐναντίον πρέπει νὰ εἶναι κἄπως μεγαλείτερα....

§169Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μὲ συμπαθᾶτε.

§170Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μεγαλείτερα, διότι πρὶν νὰ ἀρχίσῃ κανεὶς νὰ δουλεύῃ κάνει ἔξοδα καὶ κατόπιν ἀρχίζουν τὰ κέρδη του. Δὲν μπορεῖτε νὰ πῆτε ὅτι ἐπειδὴ ἱδρύθη πρὸ ἑνὸς ἔτους τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ εἶναι μικρότερα τῶν κερδῶν. Τοὐναντίον λοιπὸν ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας ἔχει περισσότερα ἔξοδα, ἡ Τράπεζα Πολωνίας ἔχει ἐπίσης περισσότερα πάντοτε ἐν ἀναλογίᾳ. Καὶ ἔρχεται νὰ γίνῃ κατὰ μέσον ὅρον ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος μὲ 28% ἔξοδα διαχειρίσεως ἀπέναντι τῶν ἀκαθαρίστων κερδῶν ὡς ἡ σχετικῶς ὀλιγώτερον δαπανηρά. Σημειώσατε ὅτι εἰς τὰ ἔξοδα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἐνοίκια τὰ ὁποῖα πληρώνει ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν πληρώνει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, διότι ἔχει ἰδιόκτητα καταστήματα τὰ ὁποῖα πρὸ πολλοῦ ἔχουν ἀποσβεσθῆ. Σημειώσατε ἀκόμη ὅτι μόλις ἤρχισαν τὰς ἐργασίας της μεταξὺ δὲ τῶν δαπανῶν της περιέλαβεν καὶ τὰ καταστήματα τὰ ὁποῖα ἐνῷ δημιουργοῦν δαπάνας διὰ τὴν ἵδρυσιν δὲν παράγουν ἀναλόγως. Ὥστε δὲν μποροῦμε νὰ λέγωμεν ὅτι ἡ διαχείρησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἔχει ὑπερβολικὰς τεραστίας, ἀφαντάστους δαπάνας. Εἶναι, δυστυχῶς, καὶ αὐτῆς τὰ ἔξοδα ὅπως τὰ ἔξοδα τῶν ἄλλων Τραπεζῶν. Εἰς ἡμᾶς τοὺς μὴ τραπεζητικούς, αἱ δαπάναι κάνουν ἐντύπωσιν· καὶ κατὰ τὴν προσωπικήν μου ἀντίληψιν, θὰ ἦτο πολὺ σωστὸν νὰ μετριασθοῦν καὶ μὲ πολλὴν εὐχαρίστησιν θὰ ἐπέβαλον, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἐπιβάλλω ἐλάττωσιν. Ἀλλὰ δὲν μποροῦμε νὰ λέγωμεν ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι τρομακτικὰ καὶ ἀφάνταστα τὰ ποσὰ τῶν ἐξόδων τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος· διότι ὅπως βλέπετε εἶναι γενικῶς κάτω τοῦ μέσου ὅρου. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὴν διαχείρισιν τῆς Τραπέζης τῆς Ἐκδοτικῆς διαπνέει οἰκονομία, ἀλλ’ εἶμαι ὑπόχρεως ν’ ἀποκρούσω τὰ περὶ ἀφαντάστου σπατάλης. Ἀλλὰ διότι κρίνομεν δικαίως κατηγορίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι καὶ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ προσλάβῃ ὑπαλλήλους ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν καὶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν προσλάβῃ αὐτοὺς ἐπὶ ἐλάσσονι μισθῷ, διότι δὲν θὰ προσήρχετο οὐδεὶς ὑπάλληλος. Συγκρίνοντες δὲ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπολοίπων ὑπαλλήλων πρὸς τοὺς τῆς Ἐθνικῆς θὰ ἴδωμεν ὅτι τὰ περὶ παχυλῶν μισθῶν δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἐν τῷ συνόλῳ οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἀμείβονται ὡς καὶ οἱ τῆς Ἐθνικῆς τινὲς δ’ ἐξ αὐτῶν μισθοδοτοῦνται καὶ ὀλιγώτερον. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ὁ κ. Ζαβιτζιάνος ἔχει διὰ τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης.

§171Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς λέγω, τοῦτο κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἠλάττωσε τὸ προσωπικόν της κατὰ 500 ὑπαλλήλους καὶ ἔτσι βλέπετε τὴν διαφορὰν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ εἰς τὰ ἔξοδά της.

§172Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ἐρωτῶ: ἠλάττωσε μισθούς; Ὄχι. Ἠλάττωσε τὸ προσωπικόν της βεβαίως, διότι ἠλαττώθησαν αἱ ἐργασίαι της λόγῳ ἀποσπάσεως τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, τοῦ Ἐκδοτικοῦ προνομίου, τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ καὶ πάλιν σᾶς ἐρωτῶ: ἠλάττωσε μισθοὺς ἢ ηὔξησε; Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ηὔξησε καί τινας μισθοὺς ἀνωτέρους καὶ δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ κατακρίνω.

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠλάττωσε τοὺς ὑπαλλήλους, ποὺ ἔστειλεν εἰς τὴν Ἐκδοτικήν, Κτηματικήν, Ἀγροτικήν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός.

§174Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οἱ μισθοὶ τῆς καθ’ ὑμᾶς νοικοκυρεμένης διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν εἶναι κατώτεροι τῆς Ἐκδοτικῆς εἴς τινα σημεῖα εἶναι καὶ μεγαλείτεροι. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα διατηρήσασα κατ’ ἀνάγκην τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους ἐπῆρεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ὁρίσῃ διὰ τὸ λοιπὸν προσωπικὸν ἐλάσσωνας μισθούς της, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμὰ εἰς ὁμοιοβάθμους ὑπαλλήλους.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων ποὺ ἐπῆρε ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἀπὸ τὴν Ἐθνικήν; Πρέπει νὰ ἀναφέρωμεν αὐτό. 721 ὑπαλλήλους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπῆρε ἡ Ἐκδοτική, 914 ὑπάλληλοι εἶναι ἐν ὅλῳ οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐκδοτικῆς. Ἐξ αὐτῶν 721 εἶναι ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. 109 ἐξ αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων ἔχουν ἐργασίαν 3 μηνῶν καὶ 7 οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀκόμη μικροτέραν ὑπηρεσίαν. Ἔχουμε 116 καὶ 605 ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑπηρεσίαν ἀνωτέραν τοῦ ἑνὸς ἔτους. Λοιπὸν μὴ λέτε ὅτι ἠλαττώθη κατὰ 500 ὑπαλλήλους ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἐγὼ δὲν κατηγορῶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀλλὰ μὴ μοῦ παρουσιάζετε, ὅτι ἠλάττωσεν τὰ ἔξοδά της. Σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν ἐπισήμως ὅτι ἀπὸ τοὺς 914 ὑπαλλήλους τῆς Ἐκδοτικῆς οἱ 721 ἐδόθησαν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐκ τούτων οἱ 109 εἶχον ὑπηρεσίαν ὀλιγωτέραν τῶν τριῶν μηνῶν, 7 εἶχον κατωτέραν τῶν 20 ἡμερῶν καὶ 605 ἦσαν παλαιοὶ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζας μόνιμοι. Φοβοῦμαι ὅτι δίδετε μίαν διαβεβαίωσιν χωρὶς νὰ εἶσθε βέβαιος περὶ αὐτῆς. Πῶς ἀφῄρεσε 500 ὑπαλλήλους καὶ ποῦ τοὺς ἔρριψε εἰς τὸν δρόμον;

§176Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω; ἀπέθανον, παρῃτήθησαν, αἱ κενωθεῖσαι δὲ θέσεις δὲν συνεπληρώθησαν.

§177Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴπαμεν ὅτι μέγας ἀριθμὸς ὑπαλλήλων προσελήφθη ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καθ’ ὑποχρέωσιν καὶ συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς ἐλάχιστος δὲ ἀριθμὸς προσελήφθη ἐκ δημοσίων ὑπαλλήλων. Μεταξὺ αὐτῶν ἤκουσαν ἀναφερόμενον καὶ τὸ ὄνομα τοῦ κ. Γρηγορίου.

§178Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτον.

§179Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος ἐλέχθη: Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πράγματι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ προσέλαβεν ὑπαλλήλους τινὰς τοῦ δημοσίου ἐκ τῶν ἱκανοτέρων, τοὺς ὁποίους μετὰ λύπης ἐστερήθη τὸ δημόσιον ἀλλὰ τοὺς παρέλαβε καθ’ ὑποχρέωσιν καὶ ἐξ ἀνάγκης διότι εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοὺς ἀνετέθη ἡ ὑπηρεσία τῆς διευθύνσεως τῶν ἐργασιῶν μετὰ τοῦ δημοσίου, ἡ ὁποία συγκεντρώνει τοὺς λογαριασμοὺς τῶν ταμειακῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο ὀρθῶς ὁ κανονισμὸς ἔταξεν ὅτι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν πρέπει νὰ προσληφθοῦν ὑπάλληλοι τοῦ δημοσίου, ἡ μισθοδοσία δὲ ἡ δοθεῖσα εἰς αὐτοὺς εἶναι κατωτέρα κατὰ πολὺ τῶν συναδέλφων των ὁμοιοβάθμων διότι δὲν εἶχον τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν εἶχον οἱ ἄλλοι εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι ἡ πρόσληψις 2 ἢ 3 ἱκανοτάτων ὑπαλλήλων ἐκ τοῦ δημοσίου τοὺς ὁποίους ἐπαναλαμβάνω ἐστερήθη μιᾶς λύπης τὸ Κράτος εἶναι καὶ αὐτὸ ἀπόδειξις τῆς προσλήψεως ὁπωσδήποτε διὰ τῆς πολιτικῆς τῶν ὑπαλλήλων τῆς Τραπέζης.

§180Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. (Ὑφυπουργὸς Πολιτικοῦ Γραφείου). Διὰ τῆς πολιτικῆς εἴπατε; Δὲν ἔθιξε αὐτὸ ὁ κ. Ζαβιτζιάνος.

§181Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε.

§182Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. (Ὑφυπουργὸς Πολιτικοῦ Γραφείου). Ὥστε ἡ πολιτικὴ δὲν ἐθίγη.

§183Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἄλλωστε γνωρίζομεν ἀσφαλῶς ὅτι ἡ διοίκησις ἀγαπᾷ ὅλα τὰ κόμματα μετὰ τῆς αὐτῆς θέρμης.

§184Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκτὸς τῶν ὑπαλλήλων τῶν προσληφθέντων ἐκ τῆς Ἐθνικῆς προσελήφθησαν ἀκόμη καὶ ὑπάλληλοι, ἄλλοι διὰ διαγωνισμοῦ. Ἐγὼ δὲ ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδέποτε παρ’ οὐδενὸς ἤκουσα παράπονα ὅτι παρεβιάσθησαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν διαγωνισμῶν. Μόνον τὸ προσωπικὸν τὸ κατώτερον προσελήφθη ἄνευ διαγωνισμοῦ.

§185Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πόσοι προσελήφθησαν διὰ διαγωνισμοῦ; περὶ τοὺς 12.

§186Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἠξεύρω περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας προσελήφθη ὑπάλληλος ἔχων ὡς σειρὰν 60 εἰς τὰ πινάκια τῶν ἐπιτυχόντων. Διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν οἰκοπέδων καὶ τῶν ἀκινήτων τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς δὲν ἔχω ἀκριβεῖς ἀριθμοὺς δαπανῶν καὶ προϋπολογισμῶν τοὺς ὁποίους θέλει. Νομίζω ὅμως ὅτι οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους ἀνέφερε εἶναι ὑπερβολικοί. Ἀλλὰ προσθέτω ὅτι μία Τράπεζα Ἐκδοτικὴ δὲν διαπράττει νομίζω ἁμάρτημα ἄν ἀποσκοπῇ εἰς ἀπόκτησιν ἰδίων ἀκινήτων διὰ τὸ κεντρικὸν καὶ τὰ ὑποκαταστήματά της. Ὅλαι αἱ Τράπεζαι ἐν Ἀθήναις φιλοτιμοῦνται νὰ ἔχουν ἰδιόκτητα κεντρικὰ καταστήματα καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχείαις ὑποκαταστήματα. Διατὶ τοῦτο θὰ ἀπετέλει σπατάλην διὰ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν; Ἀνέφερεν ἀκόμη μίαν παρατήρησιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν σπατάλην, τὰ ταξείδια τὰ ὁποῖα ἐκόστισαν 600.000 δραχμάς. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐκόστισαν ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἐξετέλει ὅσον ἔπρεπε εὐσυνειδήτως τὸν προορισμόν της ἐὰν ἔκαμνε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, νὰ στέλλῃ δηλαδὴ ὅπως εἶπε εἰς τὴν Γενεύην ταχυδρομικῶς διὰ νὰ ἐπικυρωθοῦν. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν χαρτιῶν ἀλλὰ πρόκειται περὶ παρακολουθήσεως τῆς διεθνοῦς οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ περὶ συμφερόντων πολὺ γενικωτέρων ἀπὸ τὴν τυπικὴν ἐπικύρωσιν τῶν χαρτιῶν. Στενὴ θὰ ἦτο ἡ ἀντίληψις ὅτι διὰ τὴν μετάβασιν τοῦ διοικητοῦ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν αἱ δαπάναι εἶναι δαπάναι ἀδικαιολόγητοι. Ἐπίσης ἀνέφερε καὶ περὶ τῆς ἀσθενείας τοῦ κ. Τσουδεροῦ. Εἶμαι εὐτυχὴς ὅτι δίδεται καὶ εἰς ἐμὲ ἡ ἀφορμὴ νὰ ἀποκαταστήσω τὴν ἀλήθειαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἡ ἀλήθεια δὲ ὅπως ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι ὁ ὑποδιοικητὴς τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἠσθένησεν ἐπὶ μακροὺς μῆνας καὶ εὑρεθεὶς κατὰ τὴν ἀνάρρωσίν του πρὸ ἀποφάσεως τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς Τραπέζης νὰ ἀναλάβῃ τὰς δαπάνας τῆς νοσηλείας ἡ Τράπεζα ἠρνήθη τοῦτο καὶ κατέβαλεν ἐξ ἰδίων 400 χιλιάδας δραχμάς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης, ἂν θέλετε ἐξ ἰδιαιτέρου ἐνδιαφέροντος διὰ τὸν ὑποδιοικητὴν καὶ εὑρεθὲν πρὸ τῆς ἀρνήσεως αὐτοῦ νὰ δεχθῇ τὴν πληρωμὴν τῶν νοσηλειῶν, ἀπεφάσισε νὰ πληρώσῃ τὸν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ συμβουλίου αὐτοβούλως κληθέντα καθηγητὴν ἀλλὰ τοῦτον μόνον ἐπλήρωσε. Νομίζω ὅτι ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Τσουδεροῦ τιμᾷ τὴν ἀφιλοκέρδειαν αὐτοῦ. Οὐδὲ νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ ὁ ἴδιος καὶ τὸν καθηγητήν, τὸν ὁποῖον, ἐπὶ τέλους δὲν ἐκάλεσεν. Θὰ ἦτο τοῦτο μία περιουσιακή του ζημία μία θυσία ἐκ μέρους του ἀδικαιολόγητος, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐπλήρωσεν ἐξ ἰδίων 400 χιλιάδας δραχμῶν δι’ ἔξοδα νοσηλείας καί, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐδικαιοῦτο καὶ ἐκεῖνος νοσηλείας, διότι τοῦτο, κατὰ παράδοσιν, γίνεται εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν καὶ οὐδέποτε ἠκούσθη παράπονον, διότι οἱοσδήποτε διοικητὴς ἢ ὑποδιοικητὴς ἐνοσηλεύθη.

§187Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἀφίνετε αὐτὸ τὸ ζήτημα. Εἶναι κατώτερον τῆς Βουλῆς νὰ ἀσχοληθῇ.

§188Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχετε ἀπολύτως δίκαιον ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγὼ κ. συνάδελφε.

§189Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νὰ ἔλθετε εἰς τὸ ζήτημα τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῆς Τραπέζης.

§190Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πταίω ἐγώ, κ. συνάδελφε· ἐὰν ἀπαντῶ εἰς τὰς ἐρωτήσεις, πταίουν αἱ ἐρωτήσεις. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ὡμίλησε καὶ περὶ ἄλλων πραγμάτων. Ἀνέτρεξε καὶ εἰς τὸν χωρισμὸν τῶν Τραπεζῶν καὶ μᾶς ἀνέπτυξε τὴν γνώμην ὅτι, ὀρθότερον θὰ ἦτο, ἐὰν τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα παρέμενεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Πράγματι, κ. βουλευταί ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως ἢ μὴ νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἢ τὸ ζήτημα ἂν τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα θὰ ἐδίδετο εἰς τὴν Τράπεζαν ἢ θὰ παρέμενεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀποχωριζομένην τῶν λοιπῶν λειτουργῶν ἢ καὶ μὴ ἀποχωριζομένην αὐτῶν τὸ ζήτημα τοῦτο, λέγω διῄρεσε ζωηρῶς καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ τὸν οἰκονομικόν. Τινὲς μάλιστα ὑπεστήριζον, ἐσφαλμένως βέβαια, ὅτι ἂν τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα παρέμενεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν θὰ ἐγεννᾶτο καὶ ζήτημα καλυμμάτων. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε ἂν δὲν ἀπατῶμαι μέχρις ἐποχῆς τινός, μέχρι τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ εἰς Γενεύην ἐφαίνετο μᾶλλον ἀποκλίνουσα πρὸς τὴν διατήρησιν τῆς Ἐθνικῆς ὡς Ἐκδοτικῆς. Ἐν τούτοις ἐπεκράτησεν ἡ ἀντίθετος ἄποψις μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐξαρθρωθῇ εἷς ὀργανισμὸς τόσον ἰσχυρός, ὡς ὁ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τόσην ἐμπνέων ἐμπιστοσύνην, καὶ τόσον χρήσιμος εἰς τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν, θὰ ἐξηρθροῦτο δὲ ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μετεβάλλετο εἰς ἐκδοτικὸν ἵδρυμα καὶ ἀπεχωρίζετο ὅλων τῶν λοιπῶν λειτουργειῶν. Τὸ περίεργον εἶναι ὅτι καὶ οἱ τὴν ἀντίθετον γνώμην ὑποστηρίζοντες, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ἔλεγον ὅτι ἀκριβῶς, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχε τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν τῆς ἔδιδεν ἡ μακρά της σταδιοδρομία, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ ἦτο ὀρθώτερον νὰ κρατήσῃ τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα, διότι θὰ παρεῖχε περισσοτέρας ἐγγυήσεις θὰ ἐνέπνεε περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην καὶ ἑπομένως θὰ ἦτο εἰς θέσιν καλλίτερον νὰ ἐνεργήσῃ τὴν σταθεροποίησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ζήτημα ἔχει ἱστορικὴν πλέον σημασίαν. Δὲν φαντάζομαι, πιστεύω δὲ μᾶλλον, ὅτι, ἐν βρασμῷ ψυχικῆς ὁρμῆς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ξανακολήσωμεν τὰς δύο Τραπέζας.

§191Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον νὰ τὸ ἐξετάσητε καὶ σᾶς λέγω τοῦτο —νὰ γραφῇ καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ—ὅτι ἐκεῖ θὰ καταλήξετε.

§192Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰλικρινῶς ἐκπλήσσομαι διότι ἀκούω ὅτι μπορεῖ νά ὑπάρξῃ πολιτικὴ, ἡ ὁποία μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ νέου ἐκδοτικοῦ ἱδρύματος, μεθ’ ὅλην τὴν Τραπεζιτικὴν διαρρύθμισιν, ἠμπορεῖ σήμερον νά κατατείνῃ εἰς ἕνωσιν τῶν Τραπεζῶν. Δὲν βλέπετε ὅτι διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἕνωσις αὐτή, πρέπει νὰ προηγηθοῦν καταστροφαί;

§193Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι. Νὰ τὰς προλάβωμεν δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου.

§194Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁμολογῶ ὅτι δι’ ἐμὲ εἶναι αὐτόχρημα ἀκατανόητον πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγηται αὐτό. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς μᾶς ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς συγκροτήσεως τοῦ ἐνεργητικοῦ. Εἶπεν ὅτι κακῶς συνεκροτήθη τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην ρευστότητα. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἂν πράγματι τὸ ἐνεργητικὸν εἶχεν μεγαλειτέραν ρευστότητα θὰ εἶχεν ἀφθονώτερα τὰ μέσα ἡ Τράπεζα διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀλλὰ τὸ ἐξεταστέον εἶναι ἐὰν ἠδύνατο νὰ τὸ ἔχῃ. Κατέκρινε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ὅτι τὸ ἐνεργητικὸν κατηρτίσθη κατὰ μέγα μέρος ἀκινητοποιημένου. Ἀλλὰ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ καταρτισθῇ οὕτω; Διὰ τοὺς ἐνεργήσαντας τὴν Τραπεζιτικὴν μεταρρύθμισιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δύο τρόποι ὑπῆρχον: Ἢ νὰ δεχθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δώσῃ ἄλλα στοιχεῖα ἐνεργητικοῦ ρευστὰ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον — δὲν γνωρίζω ἐὰν ἠρωτήθη ἡ Τράπεζα — ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ ὡς ἀντικείμενον καθαρῶς πρὸς τὸ συμφέρον της, ἢ νὰ γίνῃ δάνειον μεγαλείτερον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξωφληθῇ μεγαλύτερον ποσὸν Δημοσίου χρέους καὶ νὰ ἀποδοθῇ μεγαλυτέρα ρευστότης εἰς τὸ ἐνεργητικόν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ἂν θέλωμεν νὰ εἴμεθα δίκαιοι ὅτι οἱ ἐνεργήσαντες τὴν μεταρρύθμισιν δὲν εἶχον καὶ τὴν εὐχέρειαν τῆς ἐκλογῆς καὶ δὲν εἶχε καὶ πλήρη αὐτοβουλίαν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐχειρίσθη τὸ ζήτημα αὐτὸ διὰ νὰ κάμῃ τὸ καταστατικὸν ὅπως τὸ ἤθελε καὶ τὸ ἐνεργητικὸν ὅπως τὸ ἐπιθυμῇ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτής. Εἶπον ὅτι ὁ δεύτερος τρόπος ἦτο νὰ συναφθῇ δάνειον ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ὁ τρόπος αὐτὸς ἦτο ὀρθῶς καὶ ἂν ἦτο συμφέρον διὰ τὸ Δημόσιον, προϋπέθετε καὶ συμφωνίαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ Τραπεζίτας προθύμους νὰ ἀναλάβουν τὴν ἔκδοσιν μεγαλυτέρου δανείου.

§195Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἐσκέφθημεν ποτέ.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Προϋπέθετε καὶ ἀνοήτους Κυβερνήτας δεχομένους νὰ δανεισθοῦν ἀκόμη 9 ἑκατομμύρια λίρες νὰ πληρώνουν τόκον 250 ἑκατομμύρια δραχμὲς καθ’ ἣν στιγμὴν ἐχρειάζετο νὰ ἔχωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἐσκέφθημεν καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ κάμωμεν διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν μίαν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου καθηγητοῦ τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης.

§198Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔπρεπε δὲ νὰ γίνῃ αὐτὸ διότι τὸ μὲν Δημόσιον θὰ ἐπλήρωνε τόκον σοβαρὸν διὰ τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον θὰ συνῆπτε καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξώφλει δάνεια οὐδένα ἢ ἐλάχιστον ἔχοντα τόκον. Ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι μπορεῖ κανεὶς νὰ κατακρίνῃ τόσον κατηγορηματικῶς ὡς ἔπραξε ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς Κερκύρας τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως τοῦ ἐνεργητικοῦ τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐξετάζων τὴν πολιτικὴν τῆς Τραπέζης ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ἀνεῦρεν ὅτι ἡ Τράπεζα ἔχει στενὴν ἀντίληψιν περὶ τοῦ προορισμοῦ της. Εἶπε δηλαδὴ ὅτι οἱ διοικοῦντες τὴν Τράπεζαν νομίζουν ὅτι ἀποκλειστικὸς προορισμὸς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῆς σταθεροποιήσεως. Βέβαια κανεὶς δὲν ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἀγορὰ καὶ κύκλωσις τοῦ συναλλάγματος εἶναι ἀποκλειστικὸς σκοπὸς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ ἀσφαλῶς μεταξὺ τῶν καθηκόντων της εἶναι ἡ ρύθμισις τῆς κυκλοφορίας καὶ ἡ διατήρησις τῆς δημοσίας πίστεως καὶ ἡ ὑποβοήθησις τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν διαθεσίμων κεφαλαίων. Ἀλλὰ διατὶ ἄραγε φαντάζεσθε ὅτι οἱ διοικοῦντες τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐκδοτικὴν οἱ ὁποῖοι εἶναι παλαιοὶ «Τραπεζιτικοὶ ἔχουσιν αὐτὴν τὴν ἀπηρχιομένην ἀντίληψιν. Νομίζω ὅτι ἐπικαλεῖσθε μίαν φράσιν τῆς περυσινῆς γενικῆς ἐκθέσεως τοῦ διοικητοῦ τῆς Ἐκδοτικῆς, ἀλλὰ δὲν δέχομαι ὅτι ἀπὸ τὴν φράσιν αὐτὴν δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν τοιαῦτα συμπεράσματα. Ἀλλ’ ἐὰν βεβαίως ἔχει καὶ ἄλλους προορισμοὺς ἁπλῶς ὅμως τὸ κυριώτατον τῶν καθηκόντων της εἶναι νὰ διατηρήσῃ σταθερὰν τὴν εἰς χρυσὸν ἀξίαν τῶν τραπεζογραμματίων της, καὶ πρὸς τοῦτο χρήσιμον βεβαίως εἶναι νὰ ἔχῃ περιθόριον ὑπερτερὸν τοῦ νομίμου ὁρίου, διότι ἡ ὕπαρξις περιθωρίου πέραν τοῦ νομίμου ὁρίου παρέχει τὴν εὐκαιρίαν εἰς αὐτὴν νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν κανεὶς νὰ κατηγορήσῃ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἐὰν ἐζήτησε ἰδίᾳ ἐφέτως νὰ προστατεύσῃ τὸ κάλυμμά της διά τινος συντηρητικότητος. Θὰ ἠδύνατο μόνον νὰ κατακρίνῃ κανεὶς τὴν Τράπεζαν ἐὰν εἶχε πολιτικὴν ἐξογκώνουσαν τὴν ποσότητα τοῦ καλύμματος, πολιτικὴν ἡ ὁποία θὰ ἐπίεζε τὴν παραγωγὴν ἡ ὁποία θὰ ἀκινητοποιοῦσε κεφάλαια ἐγχώρια ἢ θὰ τὰ ἔθετεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ξένης παραγωγῆς. Ἀλλὰ τοιαύτην πολιτικὴν ἐξογκώσεως τοῦ καλύμματος δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι ἔκαμνεν ἡ Τράπεζα, διότι ἁπλούστατα τὸ κάλυμμά της εἶναι μικρότερον ἐφέτος ἀπὸ πέρυσι. Ἀλλὰ τὸν πιστωτικὸν προορισμὸν τὸν ὁποῖον ἰσχυρίζεται ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς Κερκύρας ἐξήσκησεν ἄραγε ἡ Τράπεζα. Νομίζω ὅτι διὰ νὰ εἴμεθα δίκαιοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Τράπεζα διὰ νὰ παρέχῃ πιστώσεις ἔχει δύο περιορισμούς, ἔχει τὸν περιορισμὸν τοῦ καταστατικοῦ ὅτι δὲν πρέπει.

§199Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔδωσε δάνεια.

§200Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην ἤκουσα νὰ λέγεται ὅτι ἔκαμνε κακὴν πολιτικήν, διότι ἀντὶ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν πιστωτικὸν τόκον μετεχειρίσθη πιστωτικὸν περιορισμόν.

§201Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔδωσε δάνεια ὅλως ἀφερέγγεια καὶ σᾶς ἐξηγῶ τὸν τρόπον αὐτόν.

§202Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Ἀφ’ ἑνὸς λέγετε ὅτι ἔδωσε δάνεια ἀφερέγγυα καὶ ἐξ ἄλλου ὅτι ἐξήσκουν πιστωτικὸν περιορισμόν; Μὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρξῃ ἀφειδὴς παροχὴ δανείων καὶ πιστωτικὸς περιορισμός; Ἐπαναλαμβάνω ὅτι διὰ νὰ χορηγήσῃ πιστώσεις ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐξετάζῃ τὴν ἐμπορικότητα τῶν δανείων της διότι δὲν ἀρκεῖ κατὰ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς ἡ πίστωσις νὰ εἶναι ἀσφαλής, ἀλλὰ καὶ πρέπει νὰ εἶναι ρευστοποιήσιμος. Ἀλλ’ ἔχει καὶ μίαν ἄλλην ὑποχρέωσιν νὰ παρακολουθῇ τὴν πορείαν τοῦ καλύμματός της καὶ ἂν τὸ κάλυμμα ἐλαττοῦται ἡ Τράπεζα ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τὸ ὑποστηρίζῃ. Βεβαίως ὑπάρχει ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, νὰ ἀπέχῃ μέχρις ὅτου ἡ ζήτησις τοῦ συναλλάγματος φθάσῃ τὴν τιμὴν καὶ τὸ ὅριον τῶν δαπανῶν τῆς μεταφορᾶς χρυσοῦ καὶ τότε νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ προσφέρῃ, ὁπότε βεβαίως καθιστᾷ δύσκολον καὶ δαπανηρὰν τὴν κερδοσκοπίαν. Ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἂν ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῇ τὸ μέσον τοῦτο. Δὲν δύναμαι νὰ κατηγορήσω τὴν Τράπεζαν, διότι δὲν ἔλαβε τὸ μέτρον τοῦτο, διότι τὰς ἐποχὰς ποὺ διερχόμεθα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προσέχωμεν πολὺ τὸν ψυχολογικὸν ἀντίκτυπον ὡρισμένων πράξεων. Ὑπῆρχε δὲ φόβος ἡ ὕψωσις τοῦ συναλλάγματος μέχρι τῶν ὁρίων δαπανῶν μεταφορᾶς χρυσοῦ ἤτοι διακύμανσις μεταξὺ 372½ καὶ 377½ νὰ γεννήσῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς κοινωνίας φανταστικοὺς κινδύνους περὶ τῆς σταθεροποιήσεως καὶ νὰ δημιουργήσῃ πολὺ περισσότερα κακά, ἀντὶ τῶν ἀληθῶν τὰ ὁποῖα θὰ προσεδόκα τις. Ὁ ἄλλος τρόπος εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῆς κυκλοφορίας, ἡ ἐλάττωσις δηλαδὴ τῶν δραχμῶν. Διότι βεβαίως τὸ συνάλλαγμα ἀγοράζεται μὲ τὰς δραχμάς, καὶ ὅσον ὀλιγώτεραι εἶναι αἱ δραχμαὶ τόσον δυσχεραίνεται ἡ ἀγορὰ συναλλάγματος. Δέχομαι ἐπίσης ὅτι ὁ καλλίτερος τρόπος πρὸς ἐλάττωσιν τῆς κυκλοφορίας πρὸς ἐπιτυχίαν στενότητος τῆς δραχμῆς εἶναι ἡ ὕψωσις τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου. Τοῦτο εἶναι μέτρον ὀρθὸν ἐπιστημονικὸν καὶ δραστικώτατον, ἐφαρμόζεται δὲ εἰς τὴν Εὐρώπην πάντοτε μετ’ ἀποτελέσματος. Ἀλλ’ ἐφαρμόζεται δυστυχῶς ἐκεῖ ὅπου ἡ ἀγορὰ εὑρίσκεται εἰς ἄμεσον καὶ στενὴν ἐπαφὴν μὲ τὴν διεθνῆ ἀγοράν, ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου ὅπως ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου καὶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα ὅπως τὰ ἰδικά μας φαντάζονται ὅτι εἶναι καὶ ἐξευτελιστικὸν ἀκόμη νὰ προεξοφλήσουν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ἐκεῖ ὅπου ὅπως παρ’ ἡμῖν ἡ ἀγορὰ δὲν ἔχει στενὴν ἐπαφὴν μὲ τὴν διεθνῆ χρηματαγορὰν ἡ ὕψωσις τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου δὲν φέρει οὔτε ταχέως οὔτε ἁπλῶς τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα εἰς τὰς περιπτώσεις ταύτας ἀνάγκη ἐπιβάλλει νὰ ἐφαρμόζεται ὁ πιστωτικὸς περιορισμός, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ μὴ εἶναι ἐπιστημονικῶς ὀρθόδοξος, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος φέρει τὰ ἀποτελέσματά του, ἀσφαλῶς καὶ βέβαια. Καλαὶ καὶ σεβασταὶ εἶναι καὶ αἱ θεωρίαι ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μεταφέρωμεν θεωρίας ἰσχυούσας ἀλλαχοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξετάζομεν, ἐὰν θὰ φέρωσιν καὶ ἐδῶ τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Τὴν θεωρίαν ὑποστηρίζει καὶ ὁ καθηγητὴς τῆς Δημοσίας Οἰκονομίας, εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης κ. Ζολώτας μεμφόμενος τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν διότι ἐφήρμοσε πιστωτικὸν περιορισμόν, ἀλλ’ ὅταν δὲν συμβιβάζονται τὰ πράγματα μὲ τὴν θεωρίαν τότε ἡ θεωρία ὑποχωρεῖ. Εὔκολον εἶναι νὰ λέγωμεν ὅτι ἔπρεπε ἢ νὰ προστατεύσῃ τὸ κάλυμμά της ἡ Ἐκδοτικὴ αὐξάνουσα κατὰ ⅓ τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου, ἀλλὰ θὰ πρέπῃ νὰ εἶναι τις τελείως ἄγευστος τῶν συνθηκῶν τῆς ἀγορᾶς μας διὰ νὰ πιστεύῃ ὅτι ἂν ἡ Ἐκδοτικὴ ὕψωνεν εἰς 10% τὸν τόκον τὸν προεξοφλητικὸν θὰ ἔφερε στενότητα δραχμῆς καὶ προστασίαν τοῦ καλύμματος. Διὰ νὰ ἐπιδράσῃ ἡ ὕψωσις ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὁ τόκος 15%. Ἀλλὰ τότε τὶ θὰ ἐγίνετο ὁ τόκος ὁ ἀγοραῖος; Καὶ τὶ θὰ ἐγίνετο ἡ παραγωγή; Διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα μετ’ ἀποτελεσμάτων τὴν ὀρθὴν ἐπιστημονικὴν θεωρίαν τῆς ὑψώσεως τοῦ τόκου καὶ ὄχι τὸν περιορισμὸν τῶν πιστώσεων θὰ ἔπρεπεν ἆρά γε νὰ καταστρέψῃ τὴν παραγωγήν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν τοῦτο; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν ὅτι δι’ ἐπιστημονικὰς δοξασίας, πρέπει νὰ καταστρέψωμεν τὴν παραγωγήν μας καὶ ἆρά γε διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ λέγωμεν: Κατεστράφημεν μέν, ἀλλὰ κατεστράφημεν κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζετε αὐτά; Ἀλλὰ 15% προεξοφλητικὸς τόκος, σημαίνει τόκον ἀγοραῖον 25% ἢ 30%. Ἡ δὲ κρίσις ἡ ὁποία θὰ ἐπήρχετο μὲ τὴν ὕψωσιν αὐτὴν τοῦ τόκου θὰ εἶχεν τὸν ἀντίκτυπον ἴσως καὶ εἰς βάρος τῆς Τραπέζης καὶ εἰς βάρος τοῦ καλύμματος τοῦ ὁποίου ἐπιζητεῖτο ἡ προστασία. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, διότι εἶδον ὅτι θὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἔχομεν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν καὶ περαιτέρω ἂν χρειασθῇ. Νομίζω ὅτι ἐξ ὅσων εἶπα ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν παρέλειψε τίποτε ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ ἐνδεικνυόμενα διὰ τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ταυτοχρόνως δὲ ἐσεβάσθη τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Τραπέζης, τὴν ὁποίαν διέγραψαν αἱ συμβατικαὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, καὶ τὴν ὁποίαν ἀνεξαρτησίαν ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅρον ἀπαραίτητον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἐκδοτικοῦ ἱδρύματος. Νομίζω ὅτι ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις ἀπέδειξεν ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς δὲν ἔφερε τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἐλέγξῃ τὴν Κυβέρνησιν ἀφοῦ καὶ δὲν τὴν ἤλεγξεν. Ἔφερε τὴν ἐπερώτησιν μᾶλλον διὰ νὰ εἴπῃ τὰς γνώμας του ἐπὶ ἑνὸς ἱστορικοῦ πλέον γεγονότος ἤτοι, τοῦ τρόπου τῆς τραπεζιτικῆς διαρρυθμίσεως ἡ ὁποία ἔγινε κατὰ τὸ 1928. Καὶ ἔφερεν ἀκόμη τὴν ἐπερώτησιν διὰ νὰ ἐκφέρῃ τὰς γνώμας του περὶ τῶν προσώπων τῶν διοικούντων τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν προσώπων τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι διὰ τὸ μικρὸν τραπεζιτικόν των στάδιον καὶ διὰ τὴν προηγουμένην πολιτικήν των δρᾶσιν, δὲν ἤξιζον διὰ τοιαύτην κακομεταχείρισιν, κακομεταχείρισιν ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν πρακτικὴν σημασίαν. Πρακτικὴν σημασίαν θὰ εἶχεν ἐὰν ἐπρόκειτο αὔριον νὰ ἐγκρίνωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν διοικητῶν τῆς Τραπέζης ἢ ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀντικαταστήσῃ τοὺς διοικητὰς τῆς Τραπέζης, καὶ ὑποτεθῇ ὅτι δύναται νὰ συμμερισθῇ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ ἀλλὰ ἡ κακομεταχείρισις αὕτη σήμερον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλα ἀποτελέσματα παρὰ μόνον νὰ κλονίσῃ αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἱδρύματος. Ἀλλ’ ἔφερεν ἀκόμη τὴν ἐπερώτησιν ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς, διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ—διότι τοῦτο εἶπεν—ἡ σταθεροποίησις.

§203Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε διὰ τὴν σταθεροποίησιν.

§204Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν, κ. ἀρχηγὲ τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, λέγετε πρῶτον ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ κάμῃ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀνασυγκολήσεως καὶ ὅταν εἰς τὴν παρατήρησίν μου προσθέτετε «διότι οὕτως ἢ ἄλλως θὰ γίνῃ» τὶ ἄλλο σημαίνει τοῦτο, παρὰ καθαρὰ ὅτι πιστεύετε ὅτι ἡ σταθεροποίησις δὲν ἔχει καλῶς θεμελιωθεῖ μὲ τὴν σημερινὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν;

§205Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι θὰ τὴν κάμετε σεῖς τὴν συγκόλλησιν διὰ νὰ προλάβετε τοὺς κινδύνους.

§206Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ ἄλλο σημαίνει τοῦτο παρ’ ὅτι ἡ ἀπαισιοδοξία, ἡ ὁποία σᾶς κατέχει τελευταίως, ἡ μαύρη ἀπαισιοδοξία διὰ τὴν δημοσιονομικήν μας κατάστασιν, ἐπεκτείνεται καὶ ἐπὶ τῆς ὅλης καταστάσεως τῆς οἰκονομικῆς καὶ ἐπὶ τῆς σταθεροποιήσεως, εἶναι φαίνεται ἀθεράπευτος αὐτὴ ἡ ἀπαισιοδοξία, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, ἐσχάτως σᾶς κατέλαβε. Ὁμολογῶ ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι λυπηρὸν διὰ κόμμα νέον, τὸ ὁποῖον φιλοδοξεῖ ἴσως νὰ Κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ λυπηρότερον εἶναι ὅτι δὲν θέλει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως νὰ ἐννοήσῃ ποίαν δύναται νὰ προξενήσῃ ζημίαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν προαγγέλων καθημέραν καταστροφὰς καὶ ἐλλείμματα.

§207Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὑποδυκνείω τὰς οἰκονομίας διὰ νὰ συσταλοῦν αἱ δαπάναι.

§208Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ φρονεῖτε, λοιπόν, ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης τακτικῆς συμβάλλετε.

§209Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν.

§210Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν πίστιν τῆς Χώρας; Πιστεύετε, λοιπόν, ὅτι ἐξυπηρετεῖτε τὴν πίστιν τῆς Χώρας;

§211Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μάλιστα, διότι περιορίζω καὶ ἀναστέλλω τὴν ὁρμὴν καὶ τὰς εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου ἀξιώσεις.

§212Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντάζετε ἓν κόμμα ὅτι προαγγέλων χθὲς κινδύνους ἢ μᾶλλον βεβαιότητα ἐλλειμμάτων, καὶ προαγγέλων σήμερον καταστροφὴν βεβαίαν τῆς σταθεροποιήσεως, πῶς ἀντιλαμβάνετε ὅτι ταῦτα λέγων.

§213Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§214Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς ἀντιλαμβάνετε ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν; Ἰδοὺ μία ἀπορία τὴν ὁποίαν ὅποιος λύσῃ θὰ εὕρητε τὸν τετραγωνισμὸν τοῦ κύκλου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπορία τὴν ὁποίαν καταλείπει ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ. Διότι τίποτε ἄλλο δὲν καταλείπει.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπεβλήθη πρότασις ὑπὸ 10 βουλευτῶν περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως. Ἡ συζήτησις γενικεύεται.

§216Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον παρακαλῶ.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τὸν λόγον.

§218Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως, ἔκαμε μίαν ἀποστροφὴν καὶ πρὸς ἐμὲ ἐρωτήσας με κατὰ τίνα τρόπον προστατεύω τὰς μετοχὰς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω μὲ δύο λέξεις. Δὲν θὰ ὀχυρωθῶ πρὸ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης διὰ νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ οὐδὲν δικαίωμα ἔχω ν’ ἀποστέλλω κάθε πρωΐαν ἕνα τμηματάρχην ἕνα λογιστὴν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ ἐρωτᾷ πόσους ὑπαλλήλους θὰ προσλάβῃ καὶ τίνας μισθοὺς θὰ δώσῃ. Νομίζω ὅτι εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι μὲ τὸν ὑφιστάμενον νόμον, δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ ἐλέγχῃ οὐσιαστικῶς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρείας, διότι περὶ οὐσιαστικοῦ ἐλέγχου θὰ ἐπρόκειτο, ἐὰν ἐπενέβαινεν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διὰ νὰ ἐρωτήσῃ, ἂν αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι, καὶ ἰδίᾳ αἱ Τράπεζαι, σκοπίμως διορίζουν ὑπαλλήλους, σκοπίμως δανείζει εἰς ἐμπόρους ἢ βιομηχάνους, ἢ διαθέτουν κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον τὰ κεφάλαιά των. Θὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου πῶς ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἐκπροσωπῶν συνεταιριστικὴν μερίδα, ὑποθέτω, τοῦ πολιτικοῦ κόσμου...

§219Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὴν συντηρητικωτέραν.

§220Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀξιοῖ ὅπως τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐξήπλωσε πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅτι ἔπρεπε τὸ πόδι αὐτοῦ διὰ νὰ ἐλέγχῃ καὶ ἐρευνᾷ, πῶς λέγω, ἀξιοῖ, νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν ἔλεγχον μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ καταστήσωμεν ἀδύνατον οἱανδήποτε διαχείρισιν οἱασδήποτε ἀνωνύμου ἑταιρείας.

§221Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν σᾶς εἶπον αὐτό.

§222Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὸ εἴπατε ἐφ’ ὅσον ἐζητήσατε ὅπως ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διὰ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ κηδεμονεύῃ ὅλα τὰ ἱδρύματα τὰ ἀνώνυμα τὰ διαχειριζόμενα χρήματα. Θὰ σᾶς ἀναφέρω, κύριοι ἓν γεγονὸς τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς δείξῃ πῶς τοῦτο εἶναι ἀδύνατον καὶ ὅτι μόνος κηδεμὼν τῶν ἑταιρειῶν εἶναι ὁ μέτοχος. Κατὰ τὴν περυσινὴν συνέλευσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρώην ὑπάλληλος αὐτῆς ἀπολυθεὶς ἤρχισε ζητῶν ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς συνελεύσεως νὰ τοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκθέσῃ ὡρισμένας παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχε, καὶ νὰ ἐλέγξῃ τὴν διοίκησιν. Τὸ μέλος αὐτὸ μόλις ἤρχισε νὰ ἐκθέτῃ τὰς ἰδέας του διεκόπη καὶ ἡ συνέλευσις ἠξίωσε ἀπὸ τὸν πρόεδρον νὰ τοῦ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον καὶ τοῦ τὸν ἀφῄρεσε. Ἦλθε ὁ μέτοχος οὗτος εἰς ἐμὲ καὶ μοῦ παρεπονέθη. Κύριε ὑπουργὲ μοῦ εἶπε, ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διοικεῖται κατὰ τρόπον θλιβερόν. Ἠθέλησα νὰ εἴπω τὸ παράπονό μου καὶ μοῦ ἔκλεισαν τὸ στόμα, νὰ μὲ προστατεύσητε. Κάμε ἕνα ὑπόμνημα, τοῦ εἶπον καὶ θὰ τὸ διαβιβάσω εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ θὰ ἐρωτήσω διατί σοῦ ἀφῄρεσαν τὸν λόγον. Μοῦ ἔκαμε ἕνα ὑπόμνημα τὸ ἔστειλα εἰς τοὺς ἁρμοδίους ἀλλ’ ἔμεινεν ἄκαρπον, διότι ἡ γενικὴ συνέλευσις τῶν μετόχων ἦτο κυρία νὰ ἐγκρίνῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διοικεῖται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ νὰ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον ἀπὸ ἕνα μέτοχον ὁ ὁποῖος ἠξίου νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν συνέλευσιν κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην. Σᾶς ἀνέφερα τὸ ἐπεισόδιον αὐτὸ διὰ νὰ κατανοήσητε ὅλοι, καὶ ἰδιαιτέρως ὁ συντηρητικὸς ἀγαπητός μου ἐκ Κερκύρας βουλευτής, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν ἰδιωτικῶν ἑταιρειῶν, ὅταν αἱ ἐπιχειρήσεις αὐτῶν ἔχουν μετόχους οἱ ὁποῖοι διέθεσαν τὰ κεφάλαιά των ἐκεῖ καὶ ἔχουν ὑποχρεώσεις νὰ τὰ προστατεύουν πρῶτοι ἐκεῖνοι. Ὅταν δὲ βλέπουν ὅτι κακῶς τὰ συμφέροντα των προστατεύωνται ἔχουν δικαίωμα νὰ ἀποτείνωνται εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὁ ὁποῖος θὰ ἐρωτήσῃ ἂν τηροῦνται οἱ νόμοι. Ἡ ἐργασία τὴν ὁποίαν κάμνομεν ἡμεῖς ἐν τῷ ὑπουργείῳ εἶναι μηχανική. Εἶναι ὑποχρεωμέναι αἱ Τράπεζαι νὰ μᾶς στέλλουν τοὺς ἰσολογισμούς των διὰ νὰ ἐρευνήσωμεν ἂν καλῶς συνετάχθησαν, νὰ μᾶς στέλλουν τὰ καταστατικά των διὰ νὰ βλέπωμεν ἐὰν εἶναι συντεταγμένα κατὰ τὸν νόμον. Ὅταν μᾶς ζητοῦν αὔξησιν κεφαλαίου ἐρευνῶμεν ἂν ἔχουν τὸ δικαίωμα ν’ αὐξήσουν τὰ κεφάλαιά των. Καὶ ὅταν θέλουν νὰ διαλύσουν τὴν ἑταιρείαν ἐρευνῶμεν ἂν δύναται νὰ διαλυθῇ καὶ ἄν γίνεται ἡ διάλυσις σύμφωνα μὲ τὸν νόμον. Δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο νὰ κάμωμεν παρὰ νὰ ἐρευνῶμεν ἐὰν τηροῦνται οἱ νόμοι περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Θὰ ἦτο κατ’ ἐμὲ σόλοικον νὰ ἀξιώσωμεν τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν διαχείρησιν τῶν ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεων τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι μόνον ἀπὸ τοὺς μετόχους των κηδεμονεύονται, καὶ μόνον οἱ μέτοχοι ἔχουσι τὴν εὐθύνην τῆς καλῆς ἢ τῆς κακῆς των διοικήσεως.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωστόπουλος.

§224Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί. Παρηκολούθησα μετ’ ἰδιαιτέρας προσοχῆς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ. Ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι τὰ θέματα μὲ τὰ ὁποῖα ἠσχολήθη δὲν ἦσαν ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπερίμενε κανεὶς ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσουν ἀντικείμενον κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Διότι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως ἠσχολήθη κυρίως μὲ τὴν ἐξέτασιν τῆς σκοπιμότητος ὁρισμένων ἐνεργειῶν καὶ ἀποφάσεων τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἀνεξαρτήτως δὲ τοῦ βασίμου ἢ μή τῶν ἐπικρίσεων τούτων εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν σκοπιμότητα τῶν πράξεων καὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Τραπέζης, ἀντιτίθεται σαφῶς πρὸς αὐτὴν τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν ἀληθῆ φύσιν τῶν σχέσεων μεταξὺ Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Κράτους. Εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι μᾶς ἠνάγκασαν νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὸν χωρισμὸν τῶν δύο Τραπεζῶν κατὰ τὸ 1927. Κρίνοντες σήμερον ἐκ τῶν πραγμάτων δυνάμεθα βασίμως νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο καὶ ἐπιστημονικῶς ὀρθὴ ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικῶς ἐπωφελής. Διότι διὰ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπροφυλάξαμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπὸ τὸν περιορισμὸν εἰς τὰ καθαρῶς ἐκδοτικά της καθήκοντα, καὶ τοιουτοτρόπως ἔχομεν ἓν ἵδρυμα τοῦ ὁποίου ἡ ἀληθῶς θαυμαστὴ οἰκονομικὴ πίστις καὶ ἀντοχὴ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν καὶ τὸ ὁποῖον διαθέτει ὅλα τὰ μέσα νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προρισμὸν αὐτοῦ καὶ ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς δυσκόλους ἡμέρας κρίσεως τὰς ὁποίας διερχόμεθα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης κατορθώσαμεν νὰ ἀποκτήσωμεν ἓν ἀνεξάρτητον ἐκδοτικὸν ἵδρυμα τὸ ὁποῖον μᾶς δίδει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ἡ ἐπιστήμη ἐθεώρησε ἀπαραιτήτους προκειμένου περὶ Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν, δηλαδὴ πρῶτον, τὸν περιορισμὸν εἰς τὰ καθαρῶς ἐκδοτικὰ καθήκοντα καὶ δεύτερον τὴν ἀνεξαρτησίαν ἀπὸ οἱανδήποτε πολιτικὴν ἢ δημοσιονομικὴν ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδενὸς ἐξ ἡμῶν διαφεύγει τὴν ἀντίληψιν ὅτι αὐτοὶ ἦσαν οἱ κυριότεροι σκοποὶ τοὺς ὁποίους ἐπεδιώξαμεν, κατὰ τὴν Τραπεζιτικὴν μεταρρύθμισιν τοῦ 1927 Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διεχειρίσθη τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον κατὰ τρόπον ἄψογον καὶ κατὰ τρόπον ἄξιον κάθε ἐπαίνου. Εἶναι ὅμως ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι ἡ Τράπεζα ἐκείνη δὲν ἠδύνατο νὰ διατηρήσῃ τὴν ἀπόλυτον ἀνεξαρτησίαν τοῦ ἐκδοτικοῦ της προνομίου διὰ δύο λόγους, ἀφ’ ἑνὸς μὲν λόγῳ τῶν στενοτάτων δεσμῶν της μετὰ τοῦ Κράτους καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι ἡ Τράπεζα ἐκείνη εἶχεν παραλλήλως πρὸς τὰς ἐκδοτικὰς ἐργασίας καὶ ἕνα χαρακτῆρα ἐμπορικόν, καὶ ἦτο ὑποχρεωμένη νά διαθέτῃ ἕνα μέγα μέρος τῶν προσπαθειῶν της πρὸς ἐπωφελεστέραν διαχείρισιν τῶν ἐμπορικῶν τῆς ἐπιχειρήσεων. Διὰ τοῦτο τὸ καταστατικὸν τῆς νέας Τραπέζης ἐπρονόησε ρητῶς νὰ κατοχυρώσῃ τὸ νέον ἵδρυμα, ἀπὸ τοὺς δύο αὐτοὺς—ἂς τοὺς ὀνομάσωμεν κινδύνους. Καὶ εἰς μὲν τὰ ἄρθρα 55–60 καθορίζει ρητῶς, ὄχι μόνον τὸ εἶδος τῶν ἐργασιῶν εἰς τὰς ὁποίας θέλει ἀσχολεῖται ἡ νέα Τράπεζα ἀλλὰ καὶ τὴν ἔκτασιν ἑκάστου κλάδου ἐργασίας. Τοιουτοτρόπως ὁρίζεται ὅτι κύριος χαρακτὴρ τῆς Τραπέζης εἶναι τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον, μόνον δὲ παραλλήλως πρὸς αὐτὸ καὶ ἐντὸς τῶν ἀπαραιτήτων ἐκείνων περιθωρίων, διὰ τὴν διατήρησιν τῆς εἰς χρυσὸν ἰσοτιμίας τοῦ νομίσματος τῶν τραπεζογραμματίων, δύναται ἡ Τράπεζα αὐτὴ νὰ κάμῃ ἐμπορικὰς ἐργασίας. Εἶναι προφανὲς δηλαδὴ ὅτι διὰ τὸν περιορισμὸν αὐτὸν ἔχομεν ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν πρόκειται νὰ παρεκτραπῇ εἰς κερδοσκοπικὰς ἐπιχειρήσεις, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται νὰ ἀποβλέψῃ πρὸ παντὸς εἰς τὸ γενικὸν οἰκονομικὸν συμφέρον. Παραλλήλως τῷ καταστατικῷ εἰς τὰ ἄρθρα 45–50, καθορίζει σαφῶς τὰς σχέσεις μεταξὺ Κράτους καὶ Τραπέζης. Ἐννοεῖται ὅτι ὁ καθορισμὸς αὐτὸς εἶναι προφανής, ὄχι μόνον ἐκ τῶν ἄρθρων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ γενικῶς ἐκ τῆς ὅλης οἰκονομίας τοῦ καταστατικοῦ. Τοιουτοτρόπως δὲ λύεται σαφῶς ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε εἰς τὸ παρελθὸν διάφορα ἄλλα Κράτη, ἀλλὰ καὶ ἀπασχολεῖ καὶ σήμερον ἀκόμη τὴν ἐπιστήμην, τὸ ζήτημα δηλαδὴ ἐὰν τὸ ἵδρυμα αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἐμπιστεύεται τὸ ἀποκλειστικὸν ἐκδοτικὸν προνόμιον, εἶναι ἓν ἵδρυμα Κρατικὸν ἢ ἰδιωτικόν.

§225Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι Κρατικὸν ἵδρυμα αὐτό, ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ δὲν σημαίνει ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει ἔλεγχον ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ μὴ συγχέωμεν τὸ ἀνεξάρτητον.

§226Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Νομίζω δηλαδὴ ὅτι τὰ δύο αὐτὰ συστήματα ἢ τὸ Κρατικόν, ἢ τὸ ἰδιωτικὸν περιέχουν ὡρισμένα μειονεκτήματα, διότι τὸ Κρατικὸν ὑφίσταται μοιραίως τὴν ἐπίδρασιν τῶν διαφόρων ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν διαφόρων πολιτικῶν καὶ δημοσιονομικῶν μεταβολῶν. Ἀντιθέτως καὶ ὁ χαρακτὴρ τοῦ ἰδιωτικοῦ ἱδρύματος ἔχει διάφορα μεινοκτήματα, διότι θὰ ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος τὸ συμβούλιον αὐτοῦ τοῦ ἰδιωτικοῦ ἱδρύματος νὰ ὁδηγεῖται ἀπὸ τὸ συμφέρον τῶν μετόχων καὶ ν’ ἀποβῇ εἰς βλάβην τοῦ γενικοῦ συμφέροντος καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Δι’ αὐτὸ σήμερον θεωρεῖται ὀρθότερος τύπος τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρείας εἰς τὴν ὁποίαν τίθενται διάφοροι περιορισμοὶ τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος τῶν μετόχων καὶ διάφοροι φραγμοὶ εἰς τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Κράτους εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρείας. Τὸ Κράτος δηλαδὴ καταρτίζον τὸ Καταστατικὸν ἀφ’ ἑνὸς μὲν προστατεύει τὸ γενικὸν οἰκονομικὸν συμφέρον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θέτει φραγμοὺς καὶ περιορισμοὺς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπέμβασιν εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης τοὺς ὁποίους οὔτε αὐτὸ τὸ ἴδιον δικαιοῦται νὰ ὑπερβῇ. Ὁ τύπος αὐτὸς τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας εἰσήχθη καὶ παρ’ ἡμῖν διὰ τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης. Ἐκ τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν εἶναι προφανὲς αὐτό. Διότι ὄχι μόνον τὸ Κράτος οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ἀναμίξεως, ἀλλὰ καὶ ρητῶς καθορίζεται τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ μέλους τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Τραπέζης μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου κλπ. Ἐπίσης δὲ τὸ Κράτος ὄχι μόνον ἀμέσως δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν διοίκησιν ἀλλὰ καὶ ἐμμέσως, διότι τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ πέραν τοῦ ⅒ τῶν μετοχῶν τῆς ἑταιρείας διὰ νὰ παραστῇ εἰς συνέλευσιν, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν δύναται ἐμμέσως νὰ διαθέσῃ τὴν πλειοψηφίαν τῶν μετόχων τῆς ἑταιρείας καὶ νὰ ὑποκαταστήσῃ ἓν συμβούλιον τῆς ἰδικῆς του προτιμήσεως. Εἶναι προφανὲς δηλαδὴ ἐξ ὅλων αὐτῶν ὅτι τὸ Κράτος ὄχι μόνον οὐδὲν μέσον διαθέτει, ἀλλὰ οὐδὲ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ τὴν σκοπιμότητα τῶν διαφόρων πράξεων τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου ἐφ’ ὅσον αἱ πράξεις αὐταὶ εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸ καταστατικὸν καὶ τοὺς κειμένους νόμους. Ἡ σκοπιμότης λοιπὸν τῶν πράξεων αὐτῶν βαρύνει εἰς τὸ ἀκέραιον τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Τραπέζης. Τὸ Κράτος ἔχει δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ καὶ νὰ ἐξετάζῃ μόνον τὴν νομιμότητα τῶν πράξεων.

§227Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ ἰδέα σας εἶναι αὐτή,

§228Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι μόνον ἡ ἰδέα μου, εἶναι δεκάδων συγγραφέων. Ἀλλ’ ἂν τὴν ἀποδίδετε εἰς ἐμὲ τὴν δέχομαι εὐχαρίστως. Τὸ Κράτος δηλαδὴ ἔχει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ ἐξελέγχῃ ἀπολύτως τὴν νομιμότητα τῶν πράξεων. Καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς τὰ ὅρια τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἐπιτρόπου τοῦ Κράτους παρὰ τῇ Τραπέζῃ εἶναι σαφῶς καθωρισμένα. Τὸ ἄρθρον 48 τοῦ κανονισμοῦ λέγει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν (ἀναγινώσκει) δὲν ἔχει ὅμως οὐδένα ἄλλο δικαίωμα ἐναντιώσεως.

§229Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν εἴμεθα εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον τῆς αἰτήσεως πληροφοριῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία αὐτὴ βεβαίως καὶ ὄχι ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης εἶναι δοσίλογος ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας «λέγει τὸ ἄρθρον 48 ὅτι ὁ Κυβερνητικὸς ἐπίτροπος δύναται κτλ.» Ὅταν λέγει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα νομίζω ὅτι ὅλα τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα λέγετε καταρρέουν. Ἄλλωστε μὴ λησμονεῖτε ὅτι διὰ τοῦ ἐλέγχου τῆς σκοπιμότητος ἐλέγχεται καὶ αὐτὴ ἡ νομιμότης τῶν πράξεων καὶ ἡ συμφωνία των πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ καταστατικοῦ.

§230Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι διὰ τὸ ἄρθρον 48, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ ἐπιτρόπου ἰσχύει μόνον διὰ τὴν περίπτωσιν τοῦ προηγουμένου ἄρθρου δηλ. τὴν περίπτωσιν τῆς νομιμότητος.

§231Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ διὰ νὰ σχηματίσῃ τὴν γνώμην τοῦ ἂν ἡ πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἐρευνᾷ εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ καταστατικόν, εἶναι σύμφωνος μὲ τοὺς νόμους, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγξῃ τὴν σκοπιμότητα ἀλλὰ πρέπει νὰ ... Τὰς πληροφορίας μας αὐτὰς μᾶς τὰς ἔδωσε ἡ Τράπεζα. Ἡ Τράπεζα ἠρνήθη νὰ συμμορφωθῇ πρὸς αἴτησιν τοῦ βουλευτοῦ Κερκύρας, ζητοῦντος διαφόρους πληροφορίας, διὰ νὰ φέρῃ νὰ ἐλέγξῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν διοίκησιν τὴν ἐσωτερικὴν τῆς Τραπέζης. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας. Καὶ ἂν ἀναγνωρίσῃ ἡ Κυβέρνησις σιωπηρῶς ὅτι δὲν εἶναι σωστὸν αὐτό, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐρχόμεθα ἐδῶ συστηματικῶς νὰ ἐλέγχωμεν κάθε πρᾶξιν ἐσωτερικὴν τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης ἀμφισβητοῦντες τὴν σκοπιμότητά της, διότι ἔτσι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τελειώσωμεν ποτέ. Ἀλλὰ ἐγὼ ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐρευνᾷ τὴν σκοπιμότητα τῶν πράξεων τῆς Διοικήσεως τῆς Τραπέζης· ἀλλ’ εἶπε καὶ ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θέλω νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ Τράπεζα δύναται νὰ ἀκολουθῇ μίαν πολιτικὴν καὶ ἀκόμη καὶ νομισματικὴν διὰ τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἱδρύθη, ἀνεξάρτητον ἐντελῶς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις της, χωρὶς νὰ προκαλέσῃ τὰς διαμαρτυρίας τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἰδικήν της πολιτικήν. Εἶναι ἀπολύτως ἐλευθέρα. Ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα πραγματικόν, ἂν εἶναι πεπεισμένη περὶ τούτου ἂν εἶναι βεβαία ὅτι ἐγείρουσα τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Δημοσίας γνώμης ἔχει τοιαύτην ἠθικὴν δύναμιν ὥστε δύσκολα νὰ ἀντιστῇ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἀντιγνωμίαν τὴν ὁποίαν ἔχει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δικαίωμά της εἶναι ν’ ἀντιστῇ. Εἶναι καθῆκον της, θὰ προσθέσω· τὸ αὐτὸ δὲ θὰ εἴπω καὶ δι’ ἄλλας πράξεις της. Ὑποθέσωμεν ὅτι αὔριον συνέρχεται τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων καὶ ἀποφασίζει ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων νὰ διπλασιασθοῦν καὶ κάθε χρόνο μάλιστα νὰ ξαναδιπλασιάζονται. Νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνωμεν ἔχοντες τὴν κοινὴν γνώμην μὲ τὸ μέρος μας νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας καὶ νὰ τοὺς εἴπωμεν ὅτι σεῖς εἶσθε διὰ τὸ φρενοκομεῖον καὶ δὲν ἠμπορεῖται νὰ εἶσθε ἀνεξάρτητος.

§232Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἴμεθα συμφωνότατοι.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι τὰ σήμερον, ἐκτεθέντα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κερκύρας δύνανται νά μᾶς φέρουν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό Καὶ ἂν θέλετε εἶμαι σύμφωνος ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὴν Τράπεζαν εἶναι ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἠξεύρουν νὰ κάμουν οἰκονομίας. Ἀλλ’ ἀπ’ αὐτοῦ μέχρι τοῦ νὰ κάμωμεν τὴν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν ἀπ’ ἐδῶ, νὰ προσπαθήσωμεν δηλαδὴ νὰ τοὺς ἐξευτελίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἡ ἀπόστασις εἶναι τεραστία, ἄλλως τε δὲ εἴδατε ὅτι οἱ μισθοὶ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τοὺς μισθοὺς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§234Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κακῶς καὶ ψυχρῶς.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἀπὸ τοὺς 914 ὑπαλλήλους τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης οἱ 721 ἐδόθησαν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ διὰ τοῦτο εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς δώσωμεν τοὺς μισθοὺς τῆς Ἐθνικῆς. Ἐγὼ ἂν ἤμην διοικητὴς Τραπέζης δὲν θὰ ἤμην ἔτσι, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν φίλον μου τὸν κ. Διομήδη δὲν τὸ περιμένω αὐτό, δὲν εἶναι πλασμένος διὰ τέτοια πράγματα, καὶ δὲν εἶναι ὁ χαρακτήρας του τέτοιος νὰ εἶναι οἰκονόμος, δὲν διεκρίθη ποτὲ δι’ οἰκονομικὸν πνεῦμα, οὔτε εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Ἐκδοτικῆς, οὔτε εἰς τὴν τῆς Ἐθνικῆς.

§236Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς ἀλλότρια πράγματα.

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐκφαυλίσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τοὺς Διοικητὰς τῆς Ἐκδοτικῆς ἡ ἀπόστασις εἶναι μεγάλη, καὶ θὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ ἀντιταχθῶ κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, διὰ τὴν κατὰ τῶν τελευταίων τούτων συστηματικήν του πολιτικήν, ἡ ὁποία χωρὶς νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἰδικήν του γνώμην τὴν ... θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω ὅτι εἶναι ἐπιζημία ὅτι δύναται νὰ προκαλέσῃ ζημίαν εἰς τά συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§238Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Νὰ μὴ ἀπορήσετε ποσῶς ἂν ἔφερα τὸ ζήτημα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Θὰ εὕρητε μόνος τὴν ἐξήγησιν διατὶ ἡ διοίκησις ἄλλην φορὰν οὐδέποτε ἔφθασε ἐδῶ μέσα. Ἡ ἐξήγησις εἶναι φανερά. Καὶ προέρχεται ἀκριβῶς ἐκ τούτου ὅτι οὐδέποτε διοίκησις ἔπεσε εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς κοινῆς γνώμης ὅπως ἔπεσε ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπόδειξις ὅτι εἶσθε ὑπερβολικὸς εἰς τὴν ἐκτίμησίν σας ταύτην εἶναι ὅτι ὅταν ἀπεφασίσθη ἡ διχοτόμησις τῆς Τραπέζης καὶ ἡ σταθεροποίησις ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν Οἰκουμενικὴν, ἂν δὲν πλανῶμαι ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τῆς διοικήσεως οὐδεμία ἠγέρθη διαφωνία μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν.

§240Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κάμνω μίαν ἐπιφύλαξιν......

§241Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπειτα ἀπὸ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι παρέλκει κάθε ἄλλη ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, χωρὶς νὰ θελήσω νὰ ἐπέμβω ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν σχετικῶν μὲ τὰ ζητήματα τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Τραπέζης, θὰ ἤθελον ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνον ζητήματος νὰ προσθέσω κἄτι, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ σημείου τοῦ ἀφορῶντος τὸν ρόλον τῆς Τραπέζης ὡς πρὸς τὴν ρύθμισιν τῆς πίστεως προσωπικοῦ. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὸν ἐκ Κερκύρας πολιτευτήν, διότι πράγματι τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης εὐθὺς ἅμα τῇ συστάσει της δὲν ἦσαν ἀρκετὰ καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ τοῦ ἐξασφαλίσουν ἕνα σοβαρὸν ρόλον εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν ζητημάτων τῆς πίστεως δεδομένου ὅτι τὸ μεγαλεῖτερον μέρος τοῦ ἐνεργητικοῦ της ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀκινητοποιήσεις. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔχω ἀντίθετον ἄποψιν εἰς τὸ βασικὸν ζήτημα καὶ πιστεύω ὅτι ὁ χωρισμὸς τῆς Τραπέζης κατέστη ἀναγκαῖος, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλο τι καλλίτερον κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν. Διότι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἐδίδετο τότε ἕνα μεγαλεῖτερον τμῆμα τοῦ ἐμπορικοῦ χαρτοφυλακίου, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἐστερεῖτο ἑνὸς πολιτίμου ὅπλου τὸ ὁποῖον ἔχει πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν δυσκόλων σημερινῶν περιστάσεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἐὰν εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν της τὸ Ἐμπορικὸν τοῦτο Χαρτοφυλάκιον δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ διαθέσῃ ἐπωφελῶς, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἦτο ἀνοργάνωτος καὶ δὲν διέθετε ὑποκαταστήματα εἰς τὰς ἐπαρχίας ὅπως ἡ Ἐθνική. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτούς, κύριοι βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος δὲν διοικεῖται πλημμελῶς ὅσον ἀφορᾷ τὰς γενικὰς γραμμάς. Βεβαίως ὑπάρχει ὡρισμένον ἐμπόδιον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπέκτασιν τῆς δράσεως τῆς Τραπέζης ἰδίως εἰς τὸ τμῆμα τῶν ἐργασιῶν καὶ τὸ ἀφορῶν τὴν ρύθμισιν τῆς πίστεως. Ἀλλὰ τὰ ἐμπόδια αὐτὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπερβληθοῦν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ ἐμπόδια αὐτὰ δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἱκανὰ νὰ μᾶς κάμουν νὰ διστάσωμεν νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκπληροῖ ἡ Τράπεζα τὸν μεγάλον αὐτῆς προορισμόν. Τοὐναντίον ἡ ὕπαρξις τῶν ἐμποδίων αὐτῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀναγκάζῃ νὰ ἀποβλέπωμεν μετὰ μεγαλειτέρας συμπαθείας καὶ στοργῆς πρὸς αὐτήν. Καὶ νομίζω, ὅτι ἐὰν τὰ πρῶτα βήματα τῆς Τραπέζης αὐτῆς δὲν ἱκανοποίησαν ὅλας τὰς προσδοκίας, αἱ ὁποῖαι ἐστηρίχθησαν ἐπ’ αὐτῆς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, νομίζω ὅτι αἱ προσδοκίαι αὗται θὰ δικαιωθοῦν καλλίτερον καὶ ταχύτερον καὶ σκοπιμώτερον ὄχι μὲ μίαν, ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης ἢ μὲ ἕνα Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ μὲ μίαν συνεργασίαν μεταξὺ Κράτους καὶ Τραπέζης, συνεργασίαν τῆς ὁποίας τὰ ὅρια εἶναι σαφῶς καὶ καθαρῶς διαγεγραμμένα μέσα εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης. (χειροκροτήματα).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος.

§243Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἐγὼ ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ εἴπω, διὰ νὰ καταδείξω τὴν νοοτροπίαν τῶν διευθυντῶν τοιούτων ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς περιέβαλε μὲ τὸν μεγαλοπρεπέστατον τίτλον «Ἐθνικὰ ἱδρύματα». Εἶναι γνωστόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὰ θύματα τῶν συνοδῶν τῆς ληστείας τῆς Πέτρας ἐπληρώθησαν μόνον 250 χιλιάδες δραχμαί, ἐνῷ διὰ νοσηλείαν ἑνὸς ἐκ τῶν διοικητῶν 250.000 χιλιάδες τοιοῦται. Τώρα ἂς ἐκτιμήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διατὶ τὰ δυστυχισμένα Ἠπειρωτικὰ τέκνα τὰ ὁποῖα ἀφῆκαν οἰκογενείας, συζύγους, παιδιά, ἐκρίθη ἐπαρκὴς ἡ ἀποζημίωσις τῶν 25 ἕως 30 χιλιάδων δραχμῶν διὰ κάθε δυστυχισμένον Ἠπειρώτη, ὁ ὁποῖος ἐτάχθη νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ χρῆμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἤθελον νὰ εἴπω, καὶ λυποῦμαι κατάκαρδα, ὅταν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησε τὸ παράπονό μου ὡς ἐπουσιῶδες καὶ εἶπε ὅτι δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀφοῦ ἄλλωστε πόθεν τροφοδοτεῖται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα;

§244Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τί σχέσιν ἔχει ἡ Ἐθνικὴ μὲ τὴν Ἐκδοτικήν; Σεῖς κάνετε ἐπερώτησιν διὰ τὴν Ἐκδοτικήν.

§245Π. ΦΛΩΡΟΣ. Δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ ἀποκτοῦντες μίαν εἰδικότητα εἶναι δι’ ὅλα ἱκανοί, ὡς ἐάν, ἐν προκειμένῳ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακαλυφθοῦν ἄλλα πρόσωπα οἰκονομολογικά.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος κύριε βουλευτά.

§247Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς διορισμοὺς διὰ νὰ καταλάβετε πῶς διορίζουν σᾶς καταγγέλω τὸ ἑξῆς: καὶ τὸ καταγγέλω εἰς τοὺς Λαϊκοὺς ἀντιπροσώπους καὶ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἐπῆγα κάποτε νὰ ζητήσω νὰ διορισθῇ ἕνας Ἠπειρώτης οἰκογενειάρχης κλητήρ, ὁ ὁποῖος εἶχε ἕνα μοναχογυιὸ καὶ ἤθελεν νὰ τὸν σπουδάσῃ καὶ δὲν τοῦ φθάνανε τὰ λεπτὰ καὶ μὲ παρεκάλεσε νὰ τὸν βοηθήσω νὰ μπορέσῃ νὰ πάρῃ μιὰ θέσι εἰς τὴν Τράπεζαν κλητῆρος. Ἐπῆγα καὶ εὑρῆκα τὸν προσωπάρχην τῆς Τραπέζης, εἶχε δὲ συστάσεις ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Δαγκλῆν, ἀπὸ τὸν Κ. Μελᾶν, συστάσεις ἀπὸ τὸν Σίμον, ἀπὸ τὸν Δούμαν προστίθετο δὲ καὶ ἀπὸ ἐμένα τὸν δυστυχῆ πολιτευόμενον, καὶ ὅμως δὲν διωρίσθη. Κύριε Πρόεδρε, προσέξατε ποὺ θὰ καταλήξω. Μίαν ἡμέραν μετέβην εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ εἶδον δικαζόμενον τὸν διαρρήκτην, ὁ ὁποῖος συνελήφθη νὰ ἔχῃ ἀποτυπωμένα τὰ κλειδιὰ τοῦ μεγάλου χρηματοκιβωτίου τῆς Τραπέζης. Τί συνέβη; Τὸν Ἠπειρώτην, τὸν ὁποῖον συνίστα ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος διὰ τὴν ἠθικήν του, δὲν τὸν προσέλαβεν, ἐνῷ τὸν διαρρήκτην, ὁ ὁποῖος δὲν ἄφισεν ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου τὸ ὁποῖον νὰ μὴ παραβῇ, διότι κατηγγέλθη, ἐπὶ ἀπάτῃ, πλαστογραφίᾳ κλπ. προσέλαβαν ὡς κλητῆρα τῆς Τραπέζης ὅπου καὶ ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν τὸ ἔργον του.

§248Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν, ὅτι βεβαίως ἀπόψε ἔμαθα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κερκύρας καὶ ἀπὸ σᾶς, ὅτι ἕνας καταδικασθεὶς εἶναι ὑπάλληλος τῆς Τραπέζης καὶ θὰ ζητήσω ἐξηγήσεις. Ἀλλὰ δὲν θὰ μπορέσω νὰ ζητήσω λόγον διατί δὲν ἐδέχθησαν τὴν σύστασίν σας. Καὶ δι’ αὐτὸ βλέπετε ὅτι εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν Τράπεζαν, ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ γίνεται Κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος διατὶ δὲν διωρίσθη ὁ Α ἢ ὁ Β.

§249Π. ΦΛΩΡΟΣ. Ἔχομεν χιλιάδας νέους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἐργασίαν καὶ ζητοῦν ἐργασίαν. Θὰ ἤθελον σεῖς κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶσθε ὁ Κέρβερος νὰ τοὺς καλέσετε ὅλους καὶ νὰ τοὺς συστήσετε νὰ μὴ προσλαμβάνουν ὑπαλλήλους μὲ μεγάλους μισθούς, ἢ νὰ διορίζουν δύο τρεῖς, ὑπαλλήλους μὲ μικροὺς μισθούς.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς.

§251Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ ἀρκετοῦ χρόνου εἶχον ὑπ’ ὄψει μου περιστατικὰ ζῶντα, ὁμιλοῦντα, φῶς φανερά, ποὺ λένε, τὰ ὁποῖα μοῦ ἔλεγον κάθε ὥραν καὶ στιγμὴν εἰς τὰ αὐτιά μου, ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ ρουσφετολογεῖ ἀγρίως, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ ἀπείρως βαρύτερον χαρακτηρισμὸν ὅπως ἁρμόζει. Τὰ περιστατικὰ ὅμως αὐτά, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι ἦσαν ἑνὸς κύκλου στενοῦ, μολονότι πολυάριθμα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐξ ὑπερηφανείας κακῶς νενοουμένης, μολονότι ἔθιγον παρανόμως τὰ πολιτικὰ μου συμφέροντα, καὶ ὠφέλουν ἀντίπαλόν μου κόμμα, δὲν ἠθέλησα νὰ τὰ λάβω ὑπ’ ὄψει καὶ ὁμιλήσω. Διέπραξα ὁμολογῶ μίαν παράβασιν καθήκοντος καὶ δὲν νομίζω κύριοι βουλευταί, ὅτι ἔχετε παραδείγματα ἀποδεικνύοντα ὅτι εὔκολα διαπράττω τοιαύτας παραβάσεις. Ἡ παράβασις δὲ αὐτὴ εἶναι ἀκόμη βαρυτέρα διότι εἶχα ὑπ’ ὄψει μου ὅτι εἰς μίαν Βουλὴν περασμένην ὅταν ἐκυβέρνα τὴν Ἑλλάδα ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν κ. Παπαναστασίου ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὅστις ὠφελεῖται καὶ εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν ρηθεῖσαν ρουσφετολογίαν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἤλεγξε δριμύτατα τὸν ὑπουργὸν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης κ. Μιτσοτάκην διότι ὁ ἀδελφός του ὑπάλληλος μιᾶς Τραπέζης μετετέθη εἰς τὴν Ἐθνικήν. Καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτὸς ἔπρεπε νὰ μοῦ χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα ἵνα τὸ ἐνασκήσω καὶ ἐγὼ κατὰ τοῦ τότε ἐλέγξαντος πολὺ ἐλαφροτέραν περίπτωσιν ἀναξίαν ἐλέγχου θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ἀλλὰ δὲν τὸν ἐνήσκησα, δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα, ὄχι ὡς εἶπον δικαιολογημένως. Τὰ ἐκτεθέντα ὅμως ἤδη ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, εἶναι περιστατικὰ ὄχι στενοῦ κύκλου ἀλλὰ θίγοντα μέγιστα συμφέροντα, καὶ ἡ παράλειψις τοῦ ἐλέγχου δι’ αὐτὰ θὰ ἦτο παράβασις πολὺ δεινωτέρα ἣν δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ διαπράξω πλέον ἀπὸ ψευδοϋπερηφάνειαν Αἰτωλοκαρνανικήν. Δι’ ὃ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα πρῶτον διὰ νὰ ζητήσω συγγνώμην ἐντεῦθεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν διὰ τὴν παράβασιν τὴν ὁποίαν διέπραξα, καὶ δεύτερον διὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς καταστάσεως αὐτῆς ποὺ ἐπικρατεῖ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ ζητήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ταχύτατα νὰ λάβῃ μέτρα, ἵνα παύσῃ ἐπὶ τέλους τὸ κακὸν ποὺ διαπράττεται κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὶν ἢ οὗτος ἐξεγερθῇ καὶ λάβῃ ταῦτα μόνος του. Καὶ πρέπει νὰ λάβῃ τὰ μέτρα αὐτὰ ἡ Κυβέρνησις τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον θὰ ψηφίζωμεν μετ’ ὀλίγον νόμον περὶ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου διὰ τοῦ ὁποίου ἔστω γνωμοδοτικῶς τὰ οἰκονομικὰ ἱδρύματα θὰ ἐξασκοῦν μίαν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας σοβαράν. Τείνομεν δηλαδὴ νὰ μετατρέψωμεν βαθμηδὸν τὸ Κράτος ἀπὸ πολιτικὸν εἰς οἰκονομικόν. Ἐὰν δὲ τοῦτο εἶναι ἐπικίνδυνον θὰ εἶναι ἔτι ἐπικινδυνώτερον ἐὰν τὸ οἰκονομικὸν αὐτὸ Κράτος καταστῇ διὰ τῆς τοιαύτης ρουσφετολογίας ποὺ καθιέρωσε ἡ Ἐκδοτικὴ ἐξαχρειωμένη τοιαῦτα μέτρα δὲ πρέπει νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ἔστω ζητοῦσα καὶ τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ Συντάγματος μολονότι δὲν φρονῶ ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη πρὸς τοῦτο τοιαύτης μεταρρυθμίσεως. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι εἰς τὸ κακὸν αὐτὸ δὲν συνετέλεσε ποσῶς ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὑπὲρ πάντα ἄλλον εἶναι ἄξιος συγχαρητηρίων, διότι δὲν συμμετέσχε εἰς τὴν διαφθορὰν αὐτήν, τῆς ὁποίας θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ἐπωφελήθησαν πάντα σχεδὸν τὰ κόμματα.

§252Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὄχι δὰ καὶ ἡμεῖς.

§253Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Αὐτὰ κύριοι, δὲν ἀρκεῖ νὰ μὴ συντελῶμεν εἰς τὸ κακὸν, πρέπει ἐπίσης νὰ τὰ προλαμβάνωμεν ἢ νὰ ἀγωνιζώμεθα κατ’ αὐτῶν. Ὁπωσδήποτε, κύριοι, δὲν μποροῦμεν ἡμεῖς μὴ ἐπωφελούμενοι, νὰ φέρωμεν τὰ βάρη καὶ νὰ καλύπτωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπὲρ ἄλλων ἐπὶ τέλους ρουσφετολογοῦν. Εἶναι τοῦτο σὰν ἡ Λεόντειος λεγομένη ἑταιρεία. Κύριοι βουλευταί, μὲ τὰς μικράς μου γνώσεις παρακολουθῶν τὰ εἰς τὴν ξένην συμβαίνοντα, εἶχα παρατηρήσει ὅτι εἰς κἄποιο Κράτος, δὲν θέλω νὰ τὸ ὀνομάσω, κἄποιο κόμμα διότι δὲν κάνει, εἶχε κατορθώσει καὶ εἶχε διεισδύσει εἰς ὅλους τοὺς οἰκονομικοὺς ὀργανισμούς, καὶ δι’ αὐτῶν διαφθείρουν τὸ πολιτικὸν φρόνημα τοῦ λαοῦ εἶχεν ἐπικρατήσει ἐπὶ πολὺ πολιτικῶς. Ἀγῶνες τεράστιοι ἐχρειάσθησαν διὰ νὰ πέσῃ. Τὸ ἴδιον, κύριοι βουλευταί, πείραμα κατὰ μίμησιν φαίνεται ἐκείνου, ἔχει δοκιμασθῇ καὶ παρ’ ἡμῶν ὑπὸ τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος. Ἔχει διεισδύσῃ εἰς ὅλας τὰς Τραπέζας ἵνα δι’ αὐτῶν ἐπικρατήσῃ καὶ τὸ πρόγραμμά του εἶναι: Πάρετε Τράπεζαι καλύμματα καὶ ἐν γένει παροχὰς εἰς βάρος τοῦ Κράτους ἢ τῆς Κοινωνίας καὶ δώσατέ μας ρουσφέτια. Αὐτὸ ὅμως εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ πλέον. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καὶ κατερχόμενος νὰ ὑποβάλλω κατάλογον.

§254Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ κατάλογον;

§255Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κατάλογον τῶν ρουσφετιῶν ποὺ ἐπῆρε τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ἀπὸ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν καὶ πρὶν ἀπὸ τὴν Ἐθνικήν. Καὶ περιέχει οὗτος ἕνα ἐλάχιστον μέρος αὐτῶν.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§257Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἐπερώτησις, ἀφορῶσα τὴν λειτουργείαν ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον ἔχει προορισμὸν νὰ ἡγῆται τῆς οἰκονομικῆς ἐν τῷ τόπῳ κινήσεως, εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, τὴν δὲ σημασίαν της, ἐπιτείνει τὸ γεγονὸς ὅτι περιεβλήθη αὕτη διὰ τοῦ κύρους τῆς ὑπογραφῆς τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐκ Κερκύρας. Ὡς διετυπώθη ἡ ἐπερώτησις, θὰ ἦτο δυσκολώτατον νὰ ἐννοήσῃ τις εἰς τὶ ἐν τῇ γενικότητι αὐτῆς ἀπέβλεπε, ἐὰν θὰ ἦτο συνέχισις τῶν προσωπικῶν ἐπιθέσεων αἱ ὁποῖαι διεξάγονται πρὸ πολλοῦ ἐναντίον τῶν διοικούντων τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἢ θὰ εἶχε χαρακτῆρα περισσότερον ἀντικειμενικόν, θὰ ἦτο ἔλεγχος τῆς ὀργανώσεως, τῶν μέσων καὶ τῆς πολιτικῆς τοῦ ἱδρύματος, ἔλεγχος ἐπεκτεινόμενος καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς σταθεροποιήσεως, περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς ὁποίας σαφεῖς ἐξέφρασεν ἀμφιβολίας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος εἰς τάς τελευταίας του δηλώσεις καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Κέας βουλευτὴς εἰς τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἥτις, κατετέθη ἐν ὀνόματι τῆς προοδευτικῆς ἑνώσεως. Σήμερον διηυκρινίσθη ὅτι ἡ ἐπερώτησις εἶχε χαρακτῆρα μᾶλλον ἀμφίβιον, ἀπευθυνομένη οὐ μόνον κατὰ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα διοικοῦν τὴν τράπεζαν, τῶν ὁποίων ὁ βίος ἐξητάσθη μὲ τοὺς σκοτεινοτέρους φακοὺς ἀπὸ τῆς εἰσόδου των εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ πρὸ τούτου ἀπὸ τῆς εἰσόδου των εἰς Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τῆς ἀναδρομῆς ἀνελθούσης μέχρι τοῦ 1918, εἰς μίαν ὁλόκληρον δεκαετίαν, ἀλλ’ ἐπίσης ἀποβλέπει εἰς ἐπίκρισιν τῆς ἀρχικῆς τῆς τραπέζης συγκροτήσεως καί τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν αὕτη ἐτήρησεν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς της. Φέρων τὴν εὐθύνην τοῦ διορισμοῦ τῶν τεταγμένων ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἐκδοτικοῦ ἱδρύματος, συνεργασθεὶς μετ’ αὐτῶν διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν ἔργου, τοῦ ὁποίου παρακολουθῶ τὴν ἐξέλιξιν, μετ’ ἐνδομύχου ἱκανοποιήσεως καὶ ὑπερηφανείας, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀφήσω τελείως ἀπαρατήρητα ὅσα σήμερον ἐλέχθησαν κατ’ αὐτῶν. Θὰ θέσω κατὰ μέρος τὸν τόνον καὶ τὰς βαρείας ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν φαντάζομαι ὅτι ἔχουν βαρύτητά τινά εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις. Εὔκολον θὰ ἦτο ἄλλωστε ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νὰ ὁπλίζεται μὲ μίαν φαρέτραν ἐπιθέτων καὶ νὰ μεταβάλλεται ἡ Βουλὴ εἰς θέατρον ἀποκαρδιωτικῶν διαπληκτισμῶν. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν οὐσίαν τῶν ἐπικρίσεων. Ἡ πρώτη κατηγορία ἦτο ὅτι ἐπὶ ἐγγράφου ἐρωτήματος, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυναν οἱ ἐπερωτῶντες πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐδόθη ἀπάντησις ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν τὸ ὑπουργεῖον νὰ δώσῃ τὰς αἰτουμένας πληροφορίας, καθ’ ὃ μὴ περιεχόμενας εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τῆς τραπέζης, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ διοίκησις της Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως εἰς τὴν χορήγησιν τῶν πληροφοριῶν ἄνευ μειώσεως τῆς ἀνεξαρτησίας της. Ἡ ἀπάντησις ἐθεωρήθη ὡς πρόκλησις αὐθάδης κατὰ τῆς Βουλῆς καὶ ὡς ἔγκλημα καθοσιώσεως κατὰ τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὰ πράγματα ἔχουν τὴν δεινὴν ταύτην ὄψιν. Ἠρεμωτέρα ἐξέτασις θὰ μᾶς ἔπειθεν ὅτι ἡ δοθεῖσα ἀπάντησις μίαν εἶχεν ἔννοιαν, τὴν πιστοποίησιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Τραπέζης, θεσπισθείσης διὰ τοῦ καταστατικοῦ της καὶ διὰ συμβάσεως μετὰ τοῦ Κράτους καὶ ὅτι ἡ χορήγησις πληροφοριῶν ζητουμένων πρὸς τὸν σκοπὸν ἀσκήσεως ἐλέγχου εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἐνεργειῶν τῆς ἐσωτερικῆς της διοικήσεως, θὰ ἐνέφαινε ἀπεμπόλησιν τῆς αὐτονομίας τοῦ ἱδρύματος. Αὐτὴν καὶ μόνον τὴν ἔννοιαν εἶχεν ἡ ἀπάντησις, διότι, ὑποθέτω, δὲν ἐλάνθανε τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης ὅτι τὰς ζητουμένας πληροφορίας εὔκολον θὰ ἦτο εἰς τοὺς ἐπερωτῶντας νὰ τὰς ἀρυσθοῦν ἐξ ἄλλων πηγῶν, ἐκ τῶν ὁποίων καὶ τὰς ἠρύσθησαν, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐτησίων ἐπὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ ἐκθέσεων, εἰς ἃς ἐμπεριέχονται αἱ πλεῖσται ἐξ αὐτῶν. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἱδρύσωμεν τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, εὑρέθημεν ἐνώπιον δύο σκέψεων: Ἢ νὰ καταστήσωμεν τὴν Τράπεζαν ὀργανισμὸν ὑπαγόμενον εἰς τὴν ἄμεσον τοῦ Κράτους ἐποπτείαν καὶ ἐπιβολήν, ὀργανισμὸν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον κρατικόν, ἢ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν τὸν τύπον ἀνωνύμου ἑταιρείας, μὴ ὑπαγομένης εἰς τὴν ἄμεσον τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ἐπήρειαν, καὶ ἐπροτιμήσαμεν τὴν δευτέραν λύσιν, ὄχι βεβαίως ἀπὸ θεωριτικῆς διαθέσεως ἥτις θὰ μᾶς ἔφερεν μᾶλλον πρὸς τὸν στενώτερον σύνδεσμον Τραπέζης καὶ Κράτους, ἀφοῦ τὴν ἐποπτείαν δεχόμεθα ἐφ’ ὅλων τῶν οἰκονομικῶν ὀργανισμῶν, τῶν ὁποίων ἡ κακὴ διαχείρισις καὶ ὁ κλονισμὸς ἀσκεῖ ἀντίκτυπον γενικώτερον ἐπὶ τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ διότι εἴχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι αἱ παρατηρήσεις καὶ ἡ παγκόσμιος πεῖρα ἡ συναχθεῖσα ἐκ τοῦ πολέμου, εἶχον καταδείξῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ὀργανώσεως τῶν κεντρικῶν Τραπεζῶν εἰς ὀργανισμοὺς αὐτονόμους. Ἡ οἰκονομικὴ συνδιάσκεψις τῶν Βρυξελλῶν τοῦ 1920 εἶχεν ἀποφανθῇ κατηγορηματικῶς ὅτι αἱ κεντρικαὶ Τράπεζα ἔπρεπεν ἀπαραιτήτως νὰ εἶναι ἱδρύματα μὴ ὑποκείμενα εἰς πολιτικὰς πιέσεις καὶ καθοδηγούμενα εἰς τὰς ἐνεργείας των ἀπὸ τοὺς κανόνας μόνον σώφρονος οἰκονομικῆς διαχειρίσεως. Ἡ ἀντίληψις αὕτη ἐπεκρυστάλλωνε τὴν παροῦσαν μετὰ τὸν πόλεμον τάσιν, τὸ αἴσθημα τὸ κοινὸν καὶ τὴν ἐνεστερνίσθησαν ἡ δημοσιονομικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ἐν τῇ πράξει χῶραι ἀλλοίας ἐφαρμόσασαι πρότερον ἀρχάς καὶ ἰδίᾳ πρὸ τοῦ πολέμου, ὅτι κατίσχυεν ἡ ροπὴ τῆς τονώσεως μᾶλλον τῆς ἐποπτείας τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν ἐκδοτικῶν ἱδρυμάτων. Ἡμεῖς δὲν εἴχομεν μόνον ὑπ’ ὄψει τά πορίσματα τῆς διεθνοῦς παρατηρήσεως, ἀλλὰ καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι πρὸς τὴν ἀντίληψιν ταύτην εἶχον ἤδη συνυφανθῇ αἱ παραδόσεις μας, δεδομένου ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἥτις ἦτο ἡ Ἐκδοτική, εἶχε τὸν τύπον ἀνωνύμου ἑταιρείας ἀπολαυούσης ἀνεξαρτησίας καὶ ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐτηρήθη ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον ἑκατονταετίαν, χάρις μάλιστα εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν ταύτην, διὰ τῆς στάσεως καὶ τῆς ἀντιστάσεως τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης, πολλάκις κατώρθωσε νὰ φέρῃ εἰς σκέψεις νηφαλιωτέρας τὰς Κυβερνήσεις, καὶ νὰ προλάβῃ ὀλισθήματα ἢ νὰ μετριάσῃ τὰς συνεπείας τῶν ὀλισθημάτων. Ἐὰν κατὰ τῆς τέως διοικήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶχεν ἀπευθυνθῆ σοβαρά τις κατηγορία, αὕτη ἦτο ἡ κατηγορία, τὴν ὁποίαν ἐπενέλαβε σήμερον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, ὅτι διὰ τῆς ἐνδοτικότητός της ἀπέναντι τῶν Κυβερνήσεων εἶχεν ἐπὶ τοσοῦτον πολλαπλασιάσῃ τὰς πρὸς τὸ Κράτος χορηγήσεις, ὥστε ἕνεκα τῶν ἀκινητοποιήσεων τῶν διαθεσίμων της περιῆλθεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς κρίσιμον σημεῖον, εἰς τὸ χεῖλος τῆς πτωχεύσεως, ἤ, καθ’ ἃ ἐλέχθη σήμερον, καὶ εἰς πτώχευσιν. Ἀμφιβάλλω ἂν ποτὲ περιῆλθεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ χεῖλος τῆς χρεωκοπίας, ὁπωσδήποτε ὅμως ὑπῆρξεν ἐποχὴ καθ’ ἣν ἐγεννήθη εἴς τινας ὁ φόβος ὅτι ἐκ τῶν χορηγήσεων πρὸς τὸ Κράτος, ἦτο δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ εὑρεθῇ εἰς δύσκολον θέσιν καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἀνησυχία τῆς κοινῆς γνώμης ὑπῆρξε πολὺ μεγαλειτέρα ἐκείνης ἡ ὁποία θὰ προέκυπτεν ἐὰν τὸ Κράτος διέτρεχε τὸν κίνδυνον νέας πτωχεύσεως. Εἶναι, δύναμαι νὰ εἴπω, τόσον ἀνεγνωρισμένη ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν κεντρικῶν Τραπεζῶν ὥστε καὶ ἐκεῖ ὅπου οἱ ἐκδοτικοὶ ὀργανισμοὶ εὑρίσκονται νομίμως ὑπὸ τὸν ἄμεσον τοῦ Κράτους ἔλεγχον, πάντοτε ἀπεφεύχθη ἡ ἐπέμβασις εἰς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς των λειτουργίας. Δὲν σημαίνει τοῦτο ὅτι παύει ἡ ἐπαφὴ καὶ ἡ συνενόησις ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν κατευθύνσεων καὶ ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν γενικωτέρας φύσεως. Ὄχι. Τὸ πρότυπον ἀνεξαρτήτου Ἐκδοτικῆς Τραπέζης μᾶς τὸ δίδει ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας. Εἶναι ἐν τούτοις εἰς ὅλους γνωστὸν ὅτι ἡ Τράπεζα αὕτη, παρὰ τὴν τυπικὴν ἀνεξαρτησίαν της ἀπὸ τῆς Βρεττανικῆς Κυβερνήσεως ρυθμίζει πάντοτε ἀπὸ κοινοῦ μετ’ αὐτῆς τὴν πολιτικήν της. Τοῦτο συνέβη καὶ μέχρι τοῦδε παρ’ ἡμῖν καὶ θὰ συμβαίνῃ ἀπαρεγκλίτως καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἡ ἀνεξαρτησία ἄλλην ἔχει σημασίαν. Δὲν θὰ ἠννοεῖτο ποτέ, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὅτι ζητήματα καθαρῶς ἐσωτερικῆς φύσεως τῆς Τραπέζης θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ἀποτελέσουν ἀντικείμενον Κοινοβουλευτικῆς διαμάχης. Καὶ εἰς τὰς χώρας ὅπου αἱ κεντρικαὶ Τράπεζαι τελοῦν ὑπὸ τὴν ἄμεσον τοῦ Κράτους ἐξάρτησιν, δὲν ὑπάρχει παράδειγμα διεξαγωγῆς τοιούτου εἴδους συζητήσεων εἰς τὰς Βουλάς. Εἰς τὴν Σουηδίαν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα εἶναι ἐξηρτημένη ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλλῃ εἰς αὐτὴν τοὺς λογαριασμούς της, καὶ ὅμως οὐδέποτε ἔγινεν εἰς τὴν Βουλὴν συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν. Εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τὸ 1916 ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Μακάντο ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὸ Κογκρέσσον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἔλεγχος τῶν δαπανῶν τοῦ Federal Reserve Board, τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, θὰ ἐγίνετο ὑπὸ τῶν Βουλῶν, καὶ αἱ Βουλαὶ ἀπέρριψαν τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἡ κεντρικὴ ἐκείνη Τράπεζα ὀργανισμὸς καθαρῶς κρατικὸς ὑπαγόμενος εἰς τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐνταῦθα θεωρεῖται ἔγκλημα τὸ ὅτι ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ὑπέμνησε τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτῆς, τὴν ἀνεξαρτησίαν ἥτις δὲν σημαίνει διαχάραξιν αὐθαιρέτου πολιτικῆς, ἀλλὰ συζήτησιν καὶ συνενόησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς κοινὰς ἀποφάσεις. Καὶ εἶναι ἡ συνεννόησις αὕτη σωτηρία, εἶναι ἐγγύησις διὰ τὸ ἵδρυμα, διὰ τὸ νόμισμα, διὰ τὸ Κράτος, διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Αὐτὴν τὴν ἐξασφάλισιν ἠθελήσαμεν νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν κοινωνίαν δημιουργοῦντες εἰς αὐτὴν ἄγκυραν ἰσχυρὰν διὰ τὰ οἰκονομικά της συμφέροντα ἀπὸ τοὺς σάλους τῆς πολιτικῆς. Καὶ τὴν ἀρχὴν ταύτην διεπίστωσεν ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν δὲν τὸ ἔπραττε, θὰ παρέβαινε τὸ καθῆκον της. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ἔλεγχον. Πῶς θὰ τὸ ἠμπόδιζε; Ποῖος θὰ ἐμποδίσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν θέλῃ νὰ θραύσῃ τοὺς φραγμοὺς καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Τραπέζης καὶ νὰ ἐλέγξῃ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ νὰ τὸ πράξῃ; Ποίαν δύναμιν θὰ εἶχεν ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης νὰ εἴπῃ εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, σταμάτησε, διότι τὸ καταστατικόν μου καὶ οἱ νόμοι δὲν ἐπιτρέπουν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἐλέγχου, ἀνήκοντος ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν λειτουργίαν εἰς μόνην τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων; Ὅλην τὴν δύναμιν εἶχεν ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἀκούσῃ τὴν Τράπεζαν καὶ ἰδοὺ ὅτι διεξάγεται ἡ συζήτησις, ἀλλ’ ἡ ὑπόμνησις τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ ἱδρύματος ἦτο καθῆκον της. Παρετηρήθη ὅτι ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴν ἐπίσης ὅτι ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης ἔχει τὴν ἰδέαν ὅτι ὑπάγεται εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ εἰς αὐτὴν ὑποχρεοῦται εἰς λογοδοσίαν. Πόθεν τὸ συνάγει; Οὔτε ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης οὔτε ἐκ τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης καθιεροῦται ἔλεγχος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἐπὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ὁ παρὰ τῇ Τραπέζῃ τεχνικὸς σύμβουλος, ὅστις διορίζεται ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν δὲν ἔχει δικαίωμα ἐλέγχου ἀλλὰ δίδει τὰς γνώμας του, γνώμας οὐδαμῶς ὑποχρεωτικὰς διὰ τὴν διοίκησιν. Ἡ ἐπαφὴ μετὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, διὰ τὴν χορήγησιν πληροφοριῶν, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην αὕτη ἐφ’ ὅσον παρέσχε τὴν ἠθικήν της ἐγγύησιν διὰ τὴν σταθεροποίησιν, μὴ ἔχουσα καὶ αὐτὴ χροιὰν ἐλέγχου εἶναι περιωρισμένη χρονικῶς διὰ μίαν μόνον τριετίαν, ἡ ὁποία λήγει μετ’ ὀλίγον. Δὲν ὑπόκειται, λοιπόν, εἰς κανένα ἔξωθεν ἔλεγχον ἡ Τράπεζα καὶ ἡ διοίκησις ἔχει πλήρη τοῦ γεγονότος τούτου συναίσθησιν. Μεταξὺ τῶν ἐπικρίσεων, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν εἶναι καὶ τινες, αἱ ὁποῖαι μὲ ἀφοροῦν, ἰδίως τὰ σημεῖα τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς τραπέζης καὶ εἰς τὴν ἐπάρκειαν αὐτῆς. Θὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τῶν σημείων τούτων εὐθὺς ἀμέσως. Ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Κερκύρας ὑπεστήριξεν ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον ἀντὶ νὰ συγκεντρωθοῦν αἱ ἐκδοτικαὶ λειτουργίαι εἰς νέον ὀργανισμὸν νὰ ἀπεσπῶντο ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης αἱ ἐμπορικαί της ἐργασίαι καὶ αὗται νὰ συμπηχθοῦν εἰς ἑτέραν τράπεζαν παραμενούσης τῆς Ἐθνικῆς ὡς Ἐκδοτικῆς. Περαίνων, μάλιστα, τὸν λόγον του μᾶς εἶπεν ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἐκ νέου συνενώσεως τῶν δύο ἱδρυμάτων, τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐβεβαίωσε μετ’ αὐθεντικότητος ὅτι εἰς αὐτὸ κατ’ ἀνάγκην θὰ καταλήξωμεν καὶ ὅτι θὰ εἶναι ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀναχώνευσιν ταύτην πρὸς ἀποφυγὴν καταστροφῶν. Ἡ τελευταία παρατήρησις σημαίνει ὅτι ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος δὲν ἀποκρούει μόνον τὸν τρόπον τοῦ διχασμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἀποκρούει κατὰ βάσιν αὐτὸν τὸν διχασμόν. Ὅταν ἐγένετο ἡ συζήτησις περὶ τῶν καλυμμάτων ἔλαβον ἀφορμὴν μίαν ἀκόμη φορὰν νὰ ἐκθέσω διὰ ποίους λόγους ἐπεβάλλετο ὁ διχασμὸς καὶ ὅτι θὰ ἦτο πρᾶξις ἐσχάτης ἀφροσύνης καὶ ἐγκληματικὴ ἐὰν δὲν ἐγίνετο καθ’ ὃν τρόπον ἔγινε πρὸ διετίας ἡ τραπεζιτικὴ μεταρρύθμισις. Μὲ διέκοψε τότε ἡ ὁμόφωνος τῆς Βουλῆς διαμαρτυρία ὅτι θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ἀσχολοῦμαι ἐπὶ ζητήματος ἐφ’ οὗ οὐδεμία ἐπροβάλλετο ἀντίρρησις. Ἐξηκολούθει τότε ἀκόμη ἡ ἀποχὴ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τοῦ ὁποίου ἦτο γνωστὴ ἡ διαφωνία διὰ τὸν χωρισμόν. Ἀλλ’ οὐδεὶς ἄλλος διεφώνει ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ παρισταμένων, παρίστατο δὲ ἂν μὴ πλανῶμαι, καὶ ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος.

§258Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Δὲν ἤμην παρών, ἤμην ἀσθενής.

§259Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει καλῶς. Ὅλοι οἱ ἄλλοι ἦσαν σύμφωνοι καὶ ἀπεδέχοντο τὴν ὀρθότητα τῆς ἱδρύσεως ἀμιγοῦς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καὶ σήμερον ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ὅσα τότε εἶπον. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀπεφάσιζε νὰ ἀποκτήσῃ καὶ αὐτὴ τελείως ἀμιγῆ ἐκδοτικὸν ὀργανισμόν, θὰ ἀπετέλει μοναδικὴν καὶ ἀδικαιολόγητον ἐξαίρεσιν εἰς τὸν κόσμον. Οὐδαμοῦ σήμερον δὲν ἐμπιστεύονται τὸ προνόμιον εἰς Τραπέζας μικράς. Τὸ ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα μέχρις ἐσχάτων, ἴσχυε τὸ ἀντίθετον, ἦτο τοῦτο ἀποτέλεσμα τῆς ἱστορικῆς της ἐξελίξεως, συνέπεια κληροδοσίας ἐντελῶς πεπαλαιωμένης ἐποχῆς, τῆς ἐποχῆς τοῦ 1841 καθ’ ἣν ἡ ἁπλότης, ἡ πατριαρχικότης τοῦ οἰκονομικοῦ βίου ἐπέβαλε τὸν συμφυρμὸν τῶν ἐπαγγελμάτων καὶ τῶν ἐργασιῶν. Ἔκτοτε ἡ Ἑλλὰς προήχθη καὶ εὑρίσκεται σήμερον μεταξὺ τῶν οἰκονομικῶν χωρῶν καὶ ἀνεπτυγμένων οἰκονομικῶν χωρῶν καὶ ἀπέκτησε τοιαύτην ἐντατικότητα οἰκονομικῆς ζωῆς ὥστε νὰ καταντᾷ ἀκατανόητον ὅτι ἠμπορεῖ μία ἐμπορικὴ τράπεζα, ἐπιδιδομένη εἰς πάσης φύσεως κερδοσκοπικὰς ἐπιχειρήσεις, νά ἀσκῇ συγχρόνως καὶ τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον, τὴν γενικὴν δηλαδὴ ἐποπτείαν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα εἶναι ἐκείνη ἥτις ἀσκεῖ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἄλλων πιστωτικῶν ἱδρυμάτων, καὶ θέτει ἐν ἁρμονίᾳ τὰ ἀντικρουόμενα συμφέροντα, καὶ δίδει μακράν πάσης ἰδιοτελοῦς σκέψεως ὤθησιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων. Πῶς ἠμποροῦμεν νά φαντασθῶμεν ὅτι εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ὀργανισμὸς θά ἐπιδίδεται εἰς τάς συνήθεις τραπεζιτικάς ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὡς σκοπὸν τὸ κέρδος καὶ θά ρυθμίζῃ συνάμα τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν ἔξω πάσης σκέψεως κέρδους; Τὰ συμφέροντα τῆς Κεντρικῆς Τραπέζης καὶ μιᾶς συνήθους τοιαύτης συγκρούονται εἰς τόσον βαθμόν, ὥστε νὰ φθάνῃ ἡ σύγκρουσις μέχρις ἀληθῶν καταστροφῶν. Τὶ θέλετε νὰ πράξῃ μία ἰδιωτικὴ Τράπεζα ὅταν πρόκειται νά κανονίσῃ τόκον τῆς προεξοφλήσεως; Θὰ τὸν ὁρίσῃ συμφώνως πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον ἢ θά τὸν ὁρίσῃ πρὸς τὸ ἴδιον αὐτῆς συμφέρον; Ἐάν τὸ ἴδιον συμφέρον τῆς ὑπαγορεύῃ τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου, καὶ τὸ γενικὸν συμφέρον τὴν μείωσιν αὐτοῦ, ποῖος θά μᾶς ἔπειθεν ὅτι θά ἐλάμβανεν αὕτη ἀποφάσεις ἀντιτιθεμένας πρὸς τὰ συμφέροντά της διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ γενικὸν καλόν; Ἔχει ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα τὸ δικαίωμα, τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν νὰ προβῇ, αὐτὴ καὶ μόνη, δι’ ἀποφάσεώς της, εἰς ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων ἐντὸς τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου, τὸ ὁποῖον θέτουν οἱ νόμοι καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος φθάνει μέχρις ἐκδόσεως 2 καὶ πλέον δισεκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐὰν εἶναι καθαρὰ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα μὴ ἐπιδιώκουσα ἰδίους σκοπούς, θὰ ρυθμίσῃ, βεβαίως τὰ τῆς ἐκδόσεως πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχουσα μόνον τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἂν τὴν διακριτικὴν αὐτὴν ἐξουσίαν ἔχῃ μία τράπεζα ἐμπορική, ποία θὰ εἶναι ἡ ἀσφάλεια ὅτι δὲν θὰ ρίψῃ αὕτη εἰς τὴν ἀγορὰν τὸ ἀνώτατον ποσὸν τῶν τραπεζογραμματίων συντρίβουσα οἰκονομικῶς, τὸ τόπον, ἀλλὰ ἀσφαλίζουσα τεράστια κέρδη ἢ καλύπτουσα μεγάλας ζημίας;

§260ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅπως ἔκαμεν ἡ Ἐθνική.

§261Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἦτο προσεκτική, καὶ ἡ διαχείρισίς της ὑπῆρξε πάντοτε ἀξιέπαινος. Τὴν μόνιμον ὅμως ἀσφάλειαν δὲν τὴν παρέχουν τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ αἱ καταστάσεις. Καὶ ἔχομεν τραγικὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην παραδείγματα ἐξ ἄλλων χωρῶν. Αἱ Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι τῆς Ἰταλίας ἄλλοτε, ὄχι μόνον ἔκαμαν χρῆσιν τῆς παρεχομένης εἰς ταύτας ἐξουσίας ὑπὸ τὸν νόμον, ἀλλὰ δὲν ἐδίστασαν καὶ τὸν νόμον νὰ παραβιάσουν καὶ νὰ προβοῦν εἰς λαθραίας ἐκδόσεις πέραν τοῦ ἐπιτρεπομένου ἀνωτάτου ὁρίου. Ὅταν ἡ κατάχρησις ἀνεκαλύφθη ἐξερράγη τὸ τρομακτικὸν σκάνδαλον τοῦ Banco di Roma, τὸ ὁποῖον δὲν ἄφησε ἄθικτον καὶ αὐτὸν τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς ὁμόρου χώρας. Θὰ ἠθέλατε νὰ ἀφήσωμεν ἡμεῖς ἕρμαιον τὸν τόπον εἰς τοιούτους κινδύνους ὅταν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχεν ἀναπτυχθῇ πλέον πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις καὶ ἀναμιχθῇ καλῶς ἢ κακῶς εἰς ὅλων τῶν εἰδῶν τὰς ἐπιχειρήσεις, ἐπιχειρήσεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἀπεκλείοντο αἱ ἀποτυχίαι, αἱ δυνάμεναι νὰ παρασύρουν αὐτὴν εἰς ναυάγιον; Ποῖος θὰ ἦτο, κ. βουλευτὰ Κερκύρας, ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἀπετόλμα τοιοῦτον ἔγκλημα;

§262Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§263Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν σας παρατήρησιν ὅτι καλῶς μὲν κατ’ ἀρχὴν ἔγινεν ἡ ἵδρυσις τῆς νέας Τραπέζης, ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ μείνῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἐκδοτικὸς ὀργανισμὸς καὶ νὰ συγκεντρωθοῦν αἱ ἐμπορικαὶ ἐργασίαι εἰς τὴν νέαν Τράπεζαν; Τὸ ἐξηγήσαμεν καὶ τοῦτο, ἄλλοτε, διὰ μακρῶν. Θὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐξήγησιν. Ἐλπίζω νὰ εἶναι ἀπολύτως πειστικὴ διὰ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴν ἐλαυνόμενον προδήλως ἐξ ἀγαθῶν προθέσεων. Ἀρχική μας, ὡς ὀρθῶς ἐλέχθη καὶ τρόπον τινὰ ὁρμεμφύτως ἦτο ὄντως αὐτὴ ἡ σκέψις, τῆς ἀποσπάσεως τῶν ἐμπορικῶν ἐργασιῶν, σκέψις σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην ὅλων τῶν ἀσχοληθέντων ἐπὶ τοῦ ζητήματος, οἵτινες ὡμίλουν πάντοτε περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀπαλλαγῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ τῶν συνήθων ἐμπορικῶν ἐργασιῶν διὰ νὰ ἀναδειχθῇ αὕτη εἰς Τράπεζαν Τραπεζῶν. Εἰς καθαρῶς δηλαδὴ Ἐκδοτικήν. Διὰ τὴν ἐπιβράδυνσιν μάλιστα τῆς μεταρρυθμίσεως ταύτης πολλαὶ καὶ σφοδραὶ ἠκούοντο διαμαρτυρίαι. Ἡ πρώτη λοιπόν, ἰδέα μας ἦτο νὰ ἀποσπάσωμεν τὰς ἐμπορικὰς ἐργασίας καὶ νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν τὸ προνόμιον. Ἀλλ’ εὑρέθημεν πρὸ ἀκαταγωνίστων ἐπιχειρημάτων καὶ μετεβάλομεν γνώμην. Ἐπείσθημεν ὅτι ἂν ἡ τραπεζιτικὴ ἀνακαίνισις συνετελεῖτο κατὰ τοιοῦτον τρόπον, θὰ ἦτο ἥκιστα ἐπωφελὴς καὶ εἰς ἄκρον ἐπικίνδυνος διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκογένειαν. Τίνα ἀνάγκην εἶχε ἡ Ἐκδοτικὴ τοῦ τίτλου τῆς Ἐθνικῆς; Ἡ Ἐκδοτικὴ δὲν ἦτο ἐκτεθειμένη εἰς κινδύνους δὲν ἐξηρτᾶτο ἐκ τῶν καταθέσεων. Ἀλλ’ ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος, πᾶσαν παρέχοντος ἀσφάλειαν διὰ τὸν ὀργανισμόν. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐξηρτᾶτο ἐκ τῶν διαθέσεων τῆς κοινωνίας ἡ Ἐμπορικὴ Τράπεζα, αἱ ἐμπορικαὶ ἐργασίαι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐστηρίζοντο μόνον ἐπὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς κοινωνίας, ἐπὶ τῶν καταθέσεων. Τί θὰ συνέβαινε ἂν αἱ ἐμπορικαὶ ἐργασίαι συνεκεντροῦντο εἰς νέαν τράπεζαν, φέρουσαν τίτλον ἄγνωστον εἰς τὸ κοινόν; Θὰ μετεβιβάζετο ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας καὶ εἰς τὸ νέον δι’ αὐτὴν ἵδρυμα, ὡς εἶχεν ἀναπτυχθῇ διὰ τὴν Ἐθνικήν; Καὶ ἂν δὲν τὴν παρηκολούθει τὴν νέαν τράπεζαν ἡ αὐτὴ πίστις, ἂν τὸ κοινὸν ἔλεγε δὲν τὴν γνωρίζω καὶ γιὰ καλὸ ἢ κακὸ ἂς προφυλαχθῶ, ἂς ἀποσύρω τὰς καταθέσεις μου διὰ νὰ τὰς τοποθετήσω εἰς θέσιν ἀσφαλεστέραν, ποῖα θὰ ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα; Ἡ τράπεζα θὰ κατέρρεεν ἐντὸς δύο δευτερολέπτων καὶ θὰ ἐπραγματοποιοῦντο αἱ προβλέψεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέκρουον ἀκριβῶς τὴν μεταρρύθμισιν διὰ τοὺς δῆθεν κινδύνους οὓς θὰ διέτρεχε τὸ ἐμπορικὸν τμῆμα τῆς ἑνιαίας Τραπέζης, ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ ὁποίου εἶχεν ἐξελιχθῇ, ὡς ἔλεγον, ὁλόκληρος ὁ οἰκονομικὸς τοῦ τόπου βίος. Δὲν ἐπεζητοῦμεν νὰ κλονίσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐννοῶ τὸν ἐμπορικόν της ὀργανισμόν, διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ἐπιρρώσωμεν αὐτὸν καὶ νὰ τὸν προσαρμόσωμεν πλειότερον πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας. Δι’ αὐτὸ ἀφήσαμεν τὰς εὐπαθεστέρας λειτουργίας ὑπὸ τὴν γνωστὴν ἐπωνυμίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐδώσαμεν νέον τίτλον εἰς τὴν Ἐκδοτικήν, ἀντλοῦσαν ἐκ τῶν ἰδίων της μέσων δύναμιν ἐπαρκῆ ἀδιάσειστον. Ἰδοὺ ὁ κυριώτερος λόγος, δι’ ὃν ἐπείσθημεν ὅτι θὰ ἦτο πρᾶξις ἀσύνετος ἀλλοία διαρρύθμισις. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ποίαν σημασίαν ἔχει διὰ τὰς γενομένας παρατηρήσεις εἰς ποῖον τμῆμα τῆς ἑνιαίας τραπέζης ἐδόθη μετὰ τὴν ἀπόσχισιν ὁ τίτλος τῆς Ἐθνικῆς ἢ τῆς Ἐκδοτικῆς; Ὁ χωρισμὸς καὶ ἡ κατανομὴ τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ τοῦ παθητικοῦ ὤφειλε πάντως νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει ἀντικειμενικῶν κριτηρίων, δυνάμει τῶν ὁποίων θὰ μετεβιβάζοντο εἰς τὴν ἐμπορικὴν τράπεζαν, οἱονδήποτε φέρουσαν ὄνομα, τῆς Ἐθνικῆς ἢ ἄλλο, πάντα τὰ στοιχεῖα τὰ συνδεόμενα μὲ τὰς ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ θὰ παρέμενον εἰς τὴν Ἐκδοτικήν, ἀδιαφόρως πρὸς τὸν τίτλον, ὃν θὰ περιεβάλλετο, τὰ στοιχεῖα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸ προνόμιον. Ἐὰν ἡ Ἐκδοτικὴ δὲν ἔλαβε, διότι δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ, περισσότερον ἐνεργητικόν, δὲν θὰ τὸ ἐλάμβανε καὶ ἂν ἔφερε τὸ ὄνομα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ τίτλος οὗτος δὲν θὰ προσεπόριζεν εἰς αὐτὴν οὔτε ἕνα ὀβολὸν ἐπὶ πλέον. Δὲν ἔχει ὅθεν σημασίαν ποῖον εἶναι ἐκεῖνο ἐκ τῶν τμημάτων, τὸ ὁποῖον διετήρησε τὸν τίτλον τῆς Ἐθνικῆς καὶ ποῖον ἔλαβε τὸ ὄνομα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Ἡ κατανομὴ ὤφειλε ἀναποδράστως νὰ γίνῃ ὡς ἔγινεν. Ἀλλ’ ἐλέχθη ὅτι δὲν ἐλήφθη φροντὶς ν’ ἀποκτήσῃ ὁ νέος ἐκδοτικὸς ὀργανισμὸς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὴν ἀπαιτουμένην ζωτικότητα, ὅπως ἀσκῇ ἀποφασιστικὴν ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἐπίδρασιν. Τὴν γνώμην ταύτην τὴν εἶδον διατυπουμένην εἰς σύγγραμμα τοῦ διακεκριμένου καθηγητοῦ τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης, τοῦ κ. Ζολώτα, διατεινομένου ὅτι ἔδει νὰ περιέλθουν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος 1,500 ἑκατομμύρια εἰς γραμμάτια ἐμπορικῆς φύσεως.

§264Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ρευστοῦ ἐνεργητικοῦ.

§265Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ νὰ ἠμπορῇ ρευστοποιοῦσα ταῦτα νὰ προβῇ εἰς νέας τοποθετήσεις. Καὶ θεωρεῖ τοῦτο ἀναγκαῖον ὁ κ. καθηγητὴς ὄχι διότι φρονεῖ ὅτι δὲν διαθέτει ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἐπαρκὲς περιθώριον πρὸς τοποθετήσεις δι’ ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων μέχρι τοῦ κατωτάτου ὁρίου τοῦ καλύμματος, ἀλλὰ διότι φρονεῖ ὅτι ὁ κατὰ τοιοῦτον τρόπον πορισμὸς χρήματος εἶναι ἀσύμφορος, ὡς προκαλῶν πληθωρισμὸν καὶ ὕψωσιν τοῦ ἐπιπέδου τῶν τιμῶν. Εἶναι προδήλως ὁ κ. καθηγητὴς θερμὸς θιασώτης τῆς ποσοτικῆς θεωρίας, καὶ τῆς θεωρίας τῆς ἰσοτιμίας τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ νομίσματος καὶ διὰ νὰ στηρίξῃ τὴν ὀρθότητα τῶν θεωριῶν του ἰσχυρίζεται ὅτι ἂν εἶχε τὰ 1500 ἑκατομμύρια ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος εἰς χαρτοφυλάκιον θὰ καθίστατο κυρία τῆς ἀγορᾶς, ἐνῷ ἐνεργοῦσα τοποθετήσεις, ὅπως ἀποκτήσῃ τὴν δύναμιν ταύτην διὰ προσθέτων ἐκδόσεων ἔστω καὶ ἀνταποκρινομένων πρὸς πραγματικὰς συναλλαγάς, θὰ προεκάλει ἀσύμφορον αὔξησιν τῶν ἀνταλλακτικῶν μέσων καὶ ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Ἀπόρροια τῶν θεωρητικῶν τούτων δοξασιῶν εἶναι καὶ ἡ ἄλλη ἀντίληψις τοῦ κ. Ζολώτα,—τὸν ἀναφέρω, διότι ἐκ τοῦ συγγράμματός του κυρίως ἀπέρρευσεν ἡ ἐκτεθεῖσα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπιχειρηματολογία—ὅτι ἡ σταθεροποίησις κακῶς ἐγένετο εἰς τὴν τιμὴν τῶν 375, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἰς ποίαν φαντάζεσθε τιμήν; Εἰς τὴν τιμὴν μήπως τῶν 275 ἢ τῶν 250 δραχμῶν κατὰ λίραν; Ὄχι! Ἡ σταθεροποίησις ἔπρεπε λέγει νὰ γίνῃ εἰς τὴν τιμὴν τῶν 350 δραχμῶν, ἥτις ἦτο ἡ ἀκριβὴς στάθμη τῆς ἀγοραστικῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς, καὶ ἐπειδὴ ἔγινε ὄχι εἰς τὰ 350 ἀλλ’ εἰς τὰ 375, ἀνεπτύχθη πληθωρισμὸς εὐρύτατος, εἰς ὃν ὀφείλεται ἡ αὔξησις τοῦ τιμαρίθμου. Ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ νομίσματος, μέχρι τοιούτων ἀνεπαισθήτων ἀποχρώσεων καθίσταται προφανῶς τελείως ἀνέφικτος, παράδοξος δέ, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω, εἶναι ὁ ἔλεγχος, ὁ βασιζόμενος ἐπὶ τοιούτων ἀσυλλήπτων διαφορῶν. Ἡμεῖς ἠρκέσθημεν νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων προκύψασαν τιμήν, πρὸς τὴν ὁποίαν εἶχον προσαρμοσθῇ αἱ συναλλαγαί, διὰ νὰ μὴ ἐπιφέρωμεν νέας διαταραχάς, ἐνῷ πολλοὶ ἦσαν οἱ ὑποστηρίζοντες ὅτι ἡ σταθεροποίησις ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἰς τὴν τιμὴν τῶν 400 δραχμῶν κατὰ λίραν. Καθ’ ὅμοιον τρόπον ὑποστηρίζει ὁ κ. καθηγητὴς ὅτι ἔπρεπε νὰ περιέλθουν 1500 ἑκατομμύρια δραχμαὶ εἰς ἐμπορικὰ γραμμάτια εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ μὴ προκύψῃ ὡς φρονεῖ ὅτι προέκυψε, τεράστιος πληθωρισμός, ὅστις κυρίως συνετέλεσεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν. Κατὰ μοιραίαν σύμπτωσιν τὸ σύγγραμμά του ἐξεδόθη καθ’ ἣν ἀκριβῶς ἐποχὴν διεξήγετο πείσμων ἀγὼν ἐκ μέρους ἄλλων εἰδημόνων ὑποστηριζόντων ὅτι ὑπάρχει οὐχὶ πληθωρισμός, ἀλλὰ στενότης ἀνταλλακτικῶν μέσων, ἡ ὁποία στενότης εἶναι καὶ ἡ μόνη αἰτία τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας. Τίς ἔχει δίκαιον; Ὁ κ. Ζολώτας, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἐδημιουργήθη πληθωρισμὸς ἢ οἱ ἄλλοι, οἱ διαβλέποντες ἀνεπάρκειαν τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζογραμματίων; Οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἄλλος. Ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῆς χρυσῆς βάσεως οὔτε πληθωρισμὸς οὔτε στενότης ὑφίσταται, ἀλλ’ ἀέναος καὶ αὐτόματος προσαρμογὴ τῶν ἀνταλλακτικῶν ὀργάνων πρὸς τὴν ἔκτασιν τῶν συναλλαγῶν. Ἀνεξαρτήτως τούτου, ὑπεστήριξε ὁ κ. Ζολώτας καὶ μετ’ αὐτοῦ ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος ὅτι ἐχρειάζοντο ἀκόμη ρευστὰ ἐμπορικὰ στοιχεῖα 1.500 ἑκατ. δραχμῶν διὰ νὰ ἔλθῃ ἡ τράπεζα εἰς στενὴν ἐπαφὴν πρὸς τὴν ἀγορὰν καὶ νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δίδῃ εἰς αὐτὴν τὸν προσήκοντα ρυθμόν. Στερουμένη ἤδη ρευστῶν στοιχείων δὲν εἶναι, εἶπον, ὀργανισμὸς ἀνίσχυρος, ὅστις παρέρχεται τελείως ἀπαρατήρητος ὑπὸ τῆς κοινωνίας. Εἰς τὸ χαρτοφυλάκιον τῆς τραπέζης κατὰ τὴν ἵδρυσίν της ὑπῆρχον γραμμάτια ἀξίας μόνον 50 ἑκατομμυρίων, ποσὸν τελείως ἀνεπαρκὲς διὰ τὴν κίνησίν της. Ὑπέθεσεν ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος ὅτι τὸ χαρτοφυλάκιον αὐτὸ παρέμεινε μέχρι σήμερον μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν πενῆντα ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ Τράπεζα ηὔξησε σημαντικώτατα τὴν πιστωτικήν της κίνησιν. Τὴν 14 Μαΐου 1928 ἀνήρχετο, αὕτη εἰς δραχμὰς 49.999.308, τὴν 31 Δεκεμβρίου 1927 εἰς 109.495.095, τὴν 31 Δεκεμβρίου 1929 εἰς 324.738.928, τὴν 31 Ἰανουαρίου 1920 εἰς δραχμὰς 376.738.785. Εἶναι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνώτερον τοῦ προσήκοντος ἢ κατώτερον; ἢ εἶνε τὸ προσῆκον κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ; Τὸν ἤκουσα νὰ παραπονῆται ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ κάμνει ἀνταγωνισμὸν πρὸς τὰς λοιπὰς τραπέζας, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὴν νὰ συναγωνίζεται τὰς τραπεζιτικὰς ἐπιχειρήσεις. Ἀλλὰ τότε ἐάν, ὡς ζητεῖ εἶχε 1500 ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον τὸ χαρτοφυλάκιόν της, τὶ θὰ ἔλεγεν ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος διὰ τὸν ἀνταγωνισμὸν τὸν ὁποῖον θὰ ἀνέπτυσσε πρὸς τὰ ἄλλα τραπεζιτικὰ ἱδρύματα; Ἐὰν θεωρῇ τὸν ἀνταγωνισμὸν κατακριτέον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζητῇ σύνθεσιν τοῦ ἐνεργητικοῦ τῆς τραπέζης ἐπιτείνουσαν αὐτὸ εἰς τὸ ἔπακρον, οὐδὲ νὰ μᾶς ψέγῃ ὅτι δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ προικίσωμεν τὴν Ἐκδοτικὴν μὲ γραμμάτια 1500 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διὰ νὰ περιστέλλωμεν τὰς ἐργασίας τῶν ἄλλων τραπεζῶν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε πῶς νομίζει ὅτι θὰ ἔπρεπε ἢ ὅτι θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ προμηθευθῶμεν τὰ 1500 αὐτὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν; Νὰ τὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; Πῶς; Νὰ οἰκειοποιηθῶμεν αὐτοβούλως τὰ γραμμάτια τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναπόσπαστον μέρος τῶν ἐμπορικῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς αὐτήν; Νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν: δώσατέ μας 1500 ἑκατομμύρια εἰς ἐμπορικὰ γραμμάτια καὶ εἰς τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι τὰ γραμμάτια ταῦτα ἔχουν ἀντίστοιχον παθητικὸν εἰς καταθέσεις καὶ ὅτι εἶναι συνυφασμένα πρὸς τὰς ἐμπορικάς της ἐργασίας, νὰ εἴπωμεν ἴσως ὅτι θὰ ἀνεδέχετο ἡ Ἐκδοτικὴ καὶ ἴσον ποσὸν ὑποχρεώσεων ἐξ ἐντόκων καταθέσεων; Ἀλλὰ τότε θὰ μετεβάλλετο καὶ τὸ νέον ἵδρυμα εἰς μικτὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Ἢ νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ ἐλαμβάνωμεν τὰ 1.500 ἑκατομμύρια, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰ ὑποχρεώσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Οὐδεὶς ὑποθέτω ὑποστηρίζει παρομοίους παραλογισμούς. Ἐπήραμε τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τοῦ ἐνεργητικοῦ, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν καὶ τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀρκετὰ διὰ νὰ ἀσφαλίσουν τὸ νόμισμα καὶ προαγάγουν σὺν τῷ χρόνῳ τὴν Ἐκδοτικὴν εἰς πραγματικὸν τῆς ἀγορᾶς ρυθμιστήν. Ὅταν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤσκει τὸ προνόμιον, τὸ κάλλυμα μόλις ἀνήρχετο εἰς 20% καὶ ἅμα τῇ ἱδρύσει τῆς Ἐκδοτικῆς ὑψώθη εἰς 53, 67% ἐπὶ τῆς δυναμικῆς της κυκλοφορίας. Καὶ ἦτο τὸ ἀπόθεμα τοῦτο σπουδαιότατον καὶ ἐπαρκέστατον. Εἰς ἄλλας Ἐκδοτικὰς Τραπέζας τὸ ἐπίπεδον τοῦ καλύμματος ὡρίσθη εἰς 33% καὶ 30% διότι καὶ τὸ 30% κρίνεται ἐπαρκὲς διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς πιστωτικῆς κυκλοφορίας καὶ τῶν λοιπῶν τῆς τραπέζης ὑποχρεώσεων. Πῶς δὲν θὰ ἤρκουν, λοιπόν εἰς ἡμᾶς 53.67%; Θὰ ὑπῆρχε ἴσως καὶ ἄλλος τρόπος νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν τῶν ρευστῶν στοιχείων, νὰ ἀφήσωμεν δηλαδὴ τὰ χρέη τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἀντὶ τῶν χρεῶν νὰ λάβωμεν νὰ ἐμπορικά της γραμμάτια. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀνήκουστον καὶ νὰ σκεφθῶμεν τοιούτου εἴδους συνδυασμόν. Τὰ χρέη τοῦ Κράτους εὑρίσκονται ἐν ἀπολύτῳ συναφείᾳ πρὸς τὸ προνόμιον καὶ κατ’ ἀνάγκην τὸ παρακολουθοῦν. Κατὰ τὸν χωρισμὸν μάλιστα ἡ κατανομὴ ἐν τῷ σημείῳ τούτω ἔγεινεν ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Ἐκδοτικῆς. Διότι ἔναντι ὁλικοῦ χρέους τοῦ Κράτους ἐκ δραχμῶν 6 περίπου δισεκατομμυρίων τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ μεταβιβασθῇ ὁλόκληρον εἰς τὴν Ἐκδοτικήν, μετεφέρθησαν εἰς αὐτὴν μόνον 4 δισεκατομμύρια, κατ’ ἀκρίβειαν 3964 ἑκατομμύρια δραχμῶν τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἔμεινεν εἰς τὴν Ἐθνικήν. Καὶ ἠθέλατε νὰ ἀφήσωμεν ἄλλα 1500 ἑκατομμύρια ἀκόμη καὶ νὰ λάδωμεν ἀντ’ αὐτῶν τὰς συναλλαγματικὰς καί τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς; Τρίτος τρόπος διὰ νὰ καταστήσωμεν ρευστοτέραν τὴν περιουσίαν τῆς Ἐκδοτικῆς θὰ ἦτο νὰ αὐξήσωμεν τὸ κεφάλαιον τοῦ συνομολογηθέντος ἐξωτερικοῦ δανείου, καὶ ἀντὶ τῶν 3.000.000 λιρῶν, αἱ ὁποῖαι διετέθησαν πρὸς ἐξόφλησιν ἀντιστοίχου ποσοῦ χρεῶν τοῦ Κράτους καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀποθεματικοῦ τῆς Ἐκδοτικῆς νὰ συνάψωμεν χρέη πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἐξ ἑπτὰ καὶ πλέον ἑκατομμυρίων λιρῶν ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, ἤτοι περίπου 4.700.000 λιρῶν ἐπὶ πλέον πραγματικοῦ κεφαλαίου, διὰ νὰ ἔχωμεν τὰ 1500 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀλλὰ διὰ ποῖον λόγον θὰ ἐπεβάλετο ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ πρόσθετον τοῦτο βάρος τῶν 4.700.000 λιρῶν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπῄτει ἐτησίαν τοκοχρεωλυτικὴν ὑπηρεσίαν 150–200 ἑκατομμυρίων; Διὰ νὰ αὐξήσωμεν ἴσως τὸ κάλυμα; Τὸ ὅριον τοῦ καλύμματος τῶν 53.67% εἴπομεν ἤδη ὅτι ἦτο πλέον ἢ ἀρκετόν. Διὰ νὰ τὸ διαθέσωμεν εἰς τοποθετήσεις; Ἀλλὰ διατὶ δὲν θὰ ἐγέννα καὶ τοῦτο τὸν πληθωρισμόν, τὸν ὁποῖον τόσον φοβεῖται καὶ ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος. Βεβαίως δὲν διενοήθημεν νὰ αὐξήσωμεν ἀλογίστως τὸ δημόσιον χρέος καὶ περιωρίσαμεν τὸ σχετικὸν τμῆμα τοῦ τριμεροῦς εἰς τρία μόνον ἑκατομμύρια λιρῶν, καὶ εἶναι τὸ ποσὸν τοῦτο ὁμοῦ μετὰ τῶν λοιπῶν στοιχείων τοῦ ἀποθέματος πλέον ἢ ἐπαρκὲς διὰ τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ νομίσματος καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ τῆς Τραπέζης. Ἡ γενομένη μεταρρύθμισις δὲν ἦτο κατασκεύασμα αὐθαίρετον, ἀλλὰ προϊὸν μελέτης καὶ σταθμίσεως ὅλων τῶν χρησίμων παραγόντων. Κατεκρίθη ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης καὶ διὰ τὸν τρόπον τῆς ρυθμίσεως τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου. Ὑπεστήριξεν ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος ὅτι ἡ Τράπεζα μετῆλθεν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ πολιτικὴν ἐντυπώσεων καὶ προέβη εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου τῆς προεξοφλήσεως τὸν Δεκέμβριον 1928 ἀπὸ 10% εἰς 9%, ἐνῷ εἰλικρινέστερον φερομένη θὰ ὤφειλε νὰ ὑψώσῃ τὸν τόκον ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας ἀπὸ 10% εἰς 15% ἴσως. Δὲν ὑπάρχει, φαντάζομαι, πρόβλημα ἀκανθωδέστερον διὰ μίαν κεντρικὴν Τράπεζαν ἀπὸ τὸν χειρισμὸν τοῦ τόκου τῆς προεξοφλήσεως. Οὐδέποτε τὸ ἐπ’ ἐμοὶ εἶδον, παρακολουθῶν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον τὴν σχετικὴν ἐν τῷ κόσμῳ κίνησιν, νὰ μείνουν ὅλοι σύμφωνοι εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς αὐξήσεως ἢ τῆς ἐλαττώσεως ἢ καὶ τῆς διατηρήσεως τῆς τιμῆς τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου. Τὰ παράπονα παντοῦ παρακολουθοῦν οἱανδήποτε ἀπόφασιν τῶν ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν. Πρόσφατον εἶναι τὸ παράδειγμα τῆς Ἀμερικῆς. Ὅταν εἰς τὸ Χρηματιστήριον τῆς Νέας Ὑόρκης ηὔξανον συνεχῶς αἱ τιμαὶ τῶν ἀξιῶν καὶ ἡ ὑψωτικὴ κίνησις προσελάμβανε κολοσσιαίας διαστάσεις, παρεπονοῦντο ὅτι ἡ Κεντρικὴ Τράπεζα ἠδιαφόρει καὶ διατηροῦσα χαμηλὸν τὸ ἐπίπεδον τοῦ τόκου, διηυκόλυνε τὴν κερδοσκοπίαν καὶ τὴν τεχνητὴν τῶν ἀξιῶν ὕψωσιν. Εὐθὺς ἐν τούτοις ὡς τὸν Σεπτέμβριον, νομίζω, τοῦ 1928 τὸ Federal Reserve Board ἔλαβε καὶ ἐξήγγειλε τὴν ἀπόφασιν τῆς αὐξήσεως τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου, θύελλα ἠκούσθη κατακραυγῆς, ὅτι διὰ τῆς ὑψώσεως ταύτης ἔγινεν ἡ αἰτία τῆς φοβερᾶς κρίσεως καὶ τῶν ἀφαντάστων καταστροφῶν αἱ ὁποῖαι συνεσωρεύθησαν εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὸν ἄλλον κόσμον. Κατακραυγὴ διὰ τὴν μὴ ὕψωσιν τοῦ τόκου, μεγαλειτέρα κατακραυγὴ διὰ τὴν ὕψωσιν. Κάτι παραπλήσιον παρατηρεῖται εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, προκειμένου περὶ τοῦ ἐπισήμου τόκου καὶ τῶν κεντρικῶν Τραπεζῶν. Καὶ εἴδομεν τὸ αὐτὸ φαινόμενον παρ’ ἡμῖν. Καθ’ ἑκάστην ἀπὸ πολλοῦ διετυποῦντο σφοδραὶ διαμαρτυρίαι ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ ἐξ ἀναλγησίας δὲν ἔσπευδε νὰ ὑποβιβάσῃ τὸν τόκον καὶ νὰ χορηγήσῃ χρῆμα εὐθηνὸν εἰς τὸν λαόν, ὅτι διετήρει τὸ ἐνοίκιον τοῦ χρήματος εἰς ἐπίπεδον ἀνώτερον πάσης ἄλλης χώρας. Καὶ ὄντως ὁ τόκος ἦτο παντοῦ μικρότερος 5, 4½% ἢ καὶ 3%, εἰς τὰ μεγάλα Κράτη 9% ἢ καὶ κατώτερος εἰς τὰ γείτονα. Πουθενὰ ὁ τόκος δὲν ἦτο ὑψηλότερος τοῦ 9%,

§266Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπε τὰ ἑξῆς: Ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ τόκου τῆς προεξοφλήσεως εἰς οὐδὲν ὠφέλει διότι δὲν κατωρθοῦτο νὰ συγκεντρωθοῦν περισσότερα κεφάλαια εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἑπομένως νὰ δοθοῦν πιστώσεις μὲ τραπεζιτικὸν τόκον. Ἡμεῖς θὰ ἐπεθυμοῦμεν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τοῦτο: Νομίζει ὅτι ὁ τόκος τῶν καταθέσεων, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκανόνιζε τὴν εἰσροὴν περισσοτέρων ξένων κεφαλαίων εἰς τὴν Τράπεζαν, εἶναι ὅσον θέλομεν ὑψηλὸς ὥστε νὰ συγκεντρωθοῦν αἱ μεγαλείτεραι ποσότητες καταθέσεων διὰ νὰ παύσῃ νὰ γίνεται τοκογλυφικὴ διάθεσις χρήματος ἐκ μέρους τῶν Τραπεζῶν;

§267Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὰ παράπονα λοιπὸν κατὰ τῆς Ἐκδοτικῆς ἦσαν ἀντιθέτου φύσεως, ὅτι διατηρεῖ τὸν τόκον εἰς τοιοῦτον ὕψος ὥστε νὰ πάσχουν ἐπιχειρήσεις καὶ νὰ γενικευθῇ ἡ κρίσις εἰς τὴν ἀγοράν. Πλεῖστοι ἀκόμη σήμερον εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀποδίδουν τὴν αἰτίαν τῆς κρίσεως εἰς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ χρήματος. Ἀλλ’ ἤδη ἤρχισαν νὰ ἀκούωνται καὶ ἐπικρίσεις κατ’ ἀντίθετον ἔννοιαν, ὅτι δηλαδὴ ἡ Τράπεζα ὤφειλε νὰ αὐξήσῃ τὸν τόκον, καὶ ὅτι ἀντὶ νὰ τὸν αὐξήσῃ τὸν ἠλάτωσε. Ἀλλ’ ἂν ὤφειλε νὰ αὐξήσῃ τὸν τόκον, διατὶ τότε κατηγορεῖτε ὅτι δὲν κινεῖται ἐπαρκῶς καὶ ὅτι δὲν προέβη εἰς ἀνάπτυξιν τῶν τοποθετήσεών της; Διὰ τῆς ἀνυψώσεως τοῦ τόκου εἰς 15% ἢ καὶ εἰς 11% καὶ 12% μοιραίως θὰ περιώριζεν ἔτι μᾶλλον τὰς τοποθετήσεις της καὶ θὰ ἠρκεῖτο εἰς τὸν ρόλον ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἀδίκως σήμερον ἀποδίδετε εἰς αὐτήν, τὸν ρόλον τῆς ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως συναλλάγματος. Ἐὰν ἡ Τράπεζα ηὔξανε τὸν τόκον της εἰς 12%, ποῖος φερέγγυος ἔμπορος ἢ βιομήχανος θὰ προσήρχετο νὰ δανεισθῇ ἀπὸ τὴν Ἐκδοτικήν, λαμβανομένων μάλιστα πρὸ ὀφθαλμῶν τῶν τυπικῶν δυσχερειῶν αἱ ὁποῖαι συμπαρομαρτοῦν εἰς τὰς χρηματικὰς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης χορηγήσεις. Ἀλλὰ διατὶ θέλετε τὴν ὕψωσιν τοῦ τόκου; Ὀρθότατα ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία μεταφύτευσις τῶν ἀντιλήψεων καὶ τῆς πρακτικῆς ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται εἰς τὰς ἄλλας χώρας ἡ σημασία ἡ ἀποδιδομένη εἰς τὸν τόκον. Τὴν θέλετε διὰ νὰ παύσῃ ἡ διαρροὴ τοῦ συναλλάγματος καὶ τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸ ἐξωτερικόν; Εἶναι βεβαίως ἓν καὶ τοῦτο μέσον διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀνακοπὴν τῆς ἐξόδου ἢ τὴν προσέλκυσιν κεφαλαίων, νὰ ὑψώσωμεν τὸν προεξοφλητικὸν τόκον. Καὶ ἀκόμη ἐφόσον βλέπομεν προϊοῦσαν τὴν μείωσιν τοῦ ἀποθέματος τῆς Τραπέζης καθῆκον ἔχομεν νὰ ὑψώσωμεν τὸν τόκον ὡς μέσον προφυλακτικὸν τῆς ἰσοτιμίας. Διὰ νὰ τελεσφορήσῃ ὅμως ἡ αὔξησις τοῦ τόκου, διὰ νὰ εἶναι τελείως ἀποτελεσματικὴ προαπαιτεῖται στενὴ συνάφεια τῆς ἀγορᾶς μας μὲ τὰς ξένας. Δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ ἔχωμεν ὕφαλον τὸν τόκον διὰ νὰ προσελκύσωμεν τὸ ξένον κεφάλαιον, χρειάζεται ἐκεῖνοι οἵτινες θὰ φέρουν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ χρῆμα των νὰ ἔχουν γνῶσιν τῆς ἀγορᾶς μας καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτήν. Μεταξὺ Παρισίων καὶ Λονδίνου ἢ μεταξὺ Λονδίνου καὶ Νέας Ὑόρκης ἡ κίνησις τοῦ κεφαλαίου συντελεῖται στιγμιαίως καὶ ἅμα τῇ αὐξήσει τοῦ τόκου εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἀγορὰν τὰ κεφάλαια σπεύδουν πρὸς αὐτὴν δι’ ἐπικερδεστέραν τοποθέτησιν. Ἡ ἐπαφὴ τῶν διεθνῶν τούτων ἀγορῶν εἶναι στενωτάτη καὶ συνεχής. Ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς ὑψώσωμεν τὸν τόκον οἱ διαθέτοντες τὰ κυμαινόμενα κεφάλαια, ἐν ἀγνοίᾳ τελοῦντες τῶν ὅρων τῆς ἀγορᾶς μας, εἶναι ἀμφίβολον ἄν θὰ ἐπηρεασθοῦν καὶ ἂν θὰ φέρουν ἐδῶ τὸ χρῆμα των. Ἄν ἡ αὔξησις τοῦ τόκου ἐπρόκειτο νὰ τοὺς ἐπηρεάσῃ, θὰ εἶχον ἤδη ἔλθῃ εἰς τὸν τόπον μας τὰ κεφάλαια, ἀφοῦ τὸ ὅριον τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἔχομεν εἶναι ἀσυγκρίτως ἀνώτερον τοῦ χορηγουμένου εἰς τὰς μεγάλας ξένας ἀγοράς. Θὰ ἦτο ἀρκετὴ ἡ διαφορὰ 5 ἢ 6 μονάδων, ὅπως κατακλυσθῇ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ συνάλλαγμα ὡς κατεκλύσθη ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας. Μολονότι ἐν τούτοις ἔχομεν διαφορὰν τόσων μονάδων—εἰς τὴν Γαλλίαν ὁ τόκος εἶναι 3%—οὐ μόνον δὲν παρετηρήθη εἴσοδος κεφαλαίων, ἀλλὰ τοὐναντίον κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος ἡ ἔξοδος αὐτῶν πρὸς τὴν ἀλλοδαπὴν ηὔξησε. Τὸ χρῆμα ἤρχισε νὰ συρρέῃ τὸ 1928, ὁπότε παρετηρήθη πλεόνασμα ξένου συναλλάγματος 700.000 λιρῶν ἄνευ αὐξήσεως τοῦ τόκου. Ὅτι ἐπιζητεῖ πρωτίστως τὸ κεφάλαιον εἶναι ἡ ἀσφάλειά του καὶ κατόπιν τὸ κέρδος. Διὰ τοῦτο ὁ τόκος παίζει μικρότερον ρόλον εἰς τὴν προσέλκυσιν τῶν κεφαλαίων πρὸς ἀγορὰς δευτερευούσας καὶ ἀγνώστους.

§268Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὥστε ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην σας, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα διὰ τῆς ὑψώσεως ἢ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου, δὲν χρησιμεύει διὰ τὴν ρύθμισιν τὴν νομισματικήν;

§269Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔν τινι μέτρῳ.

§270Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σᾶς τὸ εἶπεν ἤδη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ ὕψωσις τοῦ τόκου ἔχει βεβαίως ἐπιρροήν, καθ’ ὅσον συνεπάγεται τὴν ὑποτίμησιν τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τῶν ἀξιῶν, τῆς ὁποίας θὰ θελήσουν τινὲς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ δὴ οἱ Ἕλληνες οἵτινες παρακολουθοῦν πλειότερον τὴν κίνησιν τῆς Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς, νὰ ἐπωφεληθοῦν διὰ νὰ ἀγοράσουν ἐμπορεύματα ἢ χρεώγραφα εἰς χαμηλὰς τιμάς.

§271Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θεωρῶ ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα μίαν πρωτοβουλίαν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ παίξῃ σχετικῶς πρὸς τὸ νόμισμα, πρὸς τὴν διατήρησιν τὴν νομισματικὴν εἶναι ἡ ἀνύψωσις ἢ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου.

§272Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀσφαλῶς κ. συνάδελφε.

§273Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἄν λοιπὸν εἰς ἡμᾶς δὲν χρησιμεύει δι’ αὐτὸ θὰ εἰπῇ ὅτι ἔχει ἐλαττωματικότητα.

§274Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ εἶπα ὅτι ἂν ἤρκει διὰ νὰ προσελκύσωμεν τὰ ξένα κεφάλαια ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου, ἡ ὑφισταμένη τοιαύτη θὰ εἶχεν ἤδη ἐπενεργήσῃ. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ αὐτὸ καὶ μόνον προκειμένου περὶ προσελκύσεως χρήματος πρὸς ἀγορὰς ἀπομεμακρυσμένας, ὡς ἡ ἰδική μας.

§275Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ παρατήρησις θὰ εἶχε μόνον τὴν ἑξῆς ἔννοιαν ὅτι, αὐξανομένου τοῦ τόκου τῆς προεξοφλήσεως, θὰ ηὔξανε καὶ ὁ τόκος τῶν καταθέσεων. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐκτὸς τοῦ τόκου τῶν προεξοφλήσεων ὑπάρχει περιθώριον διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου τῶν καταθέσεων.

§276Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν ἔκαμε χρῆσιν τῶν σημείων τοῦ χρυσοῦ διὰ νὰ ἀσφαλίσῃ περισσότερον ἀπόθεμα, ἐμποδίζουσα τὴν ἀκίνδυνον μετατροπὴν τῶν δραχμῶν εἰς συνάλλαγμα. Εἶναι ὄντως τὸ μέτρον τοῦτο ἀρκούντως ἀποτελεσματικὸν κατὰ τῆς κερδοσκοπίας, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς σταθεροποιήσεως. Ἐὰν γνωρίζῃ τις ὅτι ἠμπορεῖ πάντοτε νὰ ἀγοράσῃ καὶ νὰ πωλήσῃ τὸ ξένον συνάλλαγμα εἰς ἴσην καὶ αὐστηρῶς καθωρισμένην τιμήν, τὴν τιμὴν λόγου χάριν τῶν 375 δραχμῶν, ἀπὸ τοῦ ἀσφαλοῦς πλέον διαβλέπων εἰς μικρὸν ἔστω κέρδος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, μεταβαίνει εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, προμηθεύεται συνάλλαγμα καὶ ἀφοῦ ἀποκομίσῃ τὴν ἐπιδιωχθεῖσαν ὠφέλειαν, προσέρχεται καὶ πωλεῖ πάλιν τὸ συνάλλαγμα εἰς τὴν αὐτὴν τιμὴν εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ἠγόρασεν ἐπιφυλλασσόμενος νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν ἐφ’ ὅσον δὲν ἐνέχει αὕτη κινδύνους. Ἂν ὅμως ἐφοβεῖτο ὅτι ἀγοράζων τὴν εἰς χρυσὸν ἀξίαν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 377 καὶ ½ δραχμῶν, τιμὴν ἣν ἔχει ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος τὸ δικαίωμα, πολλάκις δὲ καὶ τὸ καθῆκον νὰ ὁρίσῃ, ἐὰν ἐφοβεῖτο ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ τὰς μεταπωλήσῃ εἰμὴ εἰς τὴν τιμὴν τῶν 372, ὁ κίνδυνος τῆς ζημίας θὰ ἀνέκοπτε σημαντικῶς τοὺς κατὰ τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος ἑλιγμούς. Ἀλλ’ εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς σταθεροποιήσεως, ὅταν αἱ λοιπαὶ Τράπεζαι παρὰ τὴν περιωρισμένην τῆς Ἐκδοτικῆς δρᾶσιν, ἤρχισαν νὰ γογγύζουν διὰ τὸν ἀνταγωνισμὸν αὐτῆς καὶ ὑπόκωφοι ψίθυροι ἤρχισαν νὰ ἀκούωνται διὰ τὴν σταθεροποίησιν, καὶ αὐτὴ ἡ φυσιολογικὴ διακύμανσις τῶν ἀνωτάτων καὶ κατωτάτων τοῦ χρυσοῦ σημείων ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ προκαλέσῃ ἐντυπώσεις καὶ ψυχολογικὰς συνθήκας δυσμενεῖς, ἡ φρόνησις δὲ ἐπέβαλε τὴν ἐμπέδωσιν τῆς ἠρεμίας ἡ ἐφεκτικότης τῆς Τραπέζης δὲν θὰ διήρκει ἐπ’ ἄπειρον. Εὐθὺς ὡς ἀντελαμβάνοντο ὅτι ἐγίνετο κατάχρησις τῆς ἐπιφυλάξεώς της ἐπὶ μειώσει τοῦ ἀποθέματος, θὰ εἶχε τὸ καθῆκον νὰ καταστήσῃ ἀδιστάκτως ἐνεργὸν τὴν λειτουργίαν τῶν golt points ὅπως θέσῃ φραγμὸν εἰς τὴν ἀσύστολον κερδοσκοπίαν. Πρὸ τούτου ὀρθῶς καθ’ ἡμᾶς ἔπραξε μὴ σπεύσασα. Ὑπεστηρίχθη ὅτι ἕνα ἐκ τῶν κυρίων ἐλαττωμάτων τῆς ἀρχικῆς τῆς Τραπέζης ὀργανώσεως, εἶναι ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ δέχεται ἐντόκως εἰς ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα καταθέσεις. Ἐὰν τοῦτο ἐπιτρέπετο, ἐλέχθη, θὰ συνέρρεε τὸ ξένον συνάλλαγμα εἰς τὸ ταμεῖον της καὶ θὰ ἐτονοῦτο ἀβιάστως τὸ ἀπόθεμά της. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος εἶχε τὴν τύχην νὰ μὴ τυραννηθῇ ὡς ἐγὼ μὲ τὴν ἔρευναν τοῦ ζητήματος τούτου καὶ δὲν ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδῃ ὅτι ἡ ἀποδοχὴ ἐντόκων καταθέσεων εἶναι τελείως ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ἔννοιαν ἀμιγοῦς κεντρικῆς Τραπέζης. Ἕν τῶν χαρακτηριστικῶν, τὸ κυριώτερον ἴσως τῶν καθαρῶς ἐκδοτικῶν ἱδρυμάτων εἶναι ἀκριβῶς ὅτι δὲν δέχονται καταθέσεις καταθέσεις ἐντόκως. Συζητουμένου τοῦ ζητήματος τῶν καλλυμμάτων, ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἰταλίας δὲν εἶναι ἀμιγὴς ἐκδοτικὸς ὀργανισμὸς ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἀπαγορεύεται εἰς αὐτὴν ἐκ τοῦ καταστατικοῦ της νὰ πληρώνῃ τόκον εἰς τὰς καταθέσεις της. Τοιαύτη ἀπαγόρευσις ὄντως δὲν ἀναγράφεται εἰς τὸ καταστατικόν της ὡς δὲν ἀναγράφεται καὶ διὰ τὴν Τράπεζαν τῆς Δανίας, τῆς Αὐστρίας, τῆς Οὐγγαρίας. Εἶναι οὐχ’ ἧτον ἐξηκριβωμένον ὅτι οὐδεμία τῶν ἐν λόγῳ τραπεζῶν ἐδέχθη ποτὲ ἐντόκους καταθέσεις, ὡς δὲν ἐδέχθη τοιαύτας καὶ ἡ σουηδικὴ Riks Bank καίτοι εἰς αὐτὴν οὐ μόνον δὲν ἀπαγορεύεται, ἀλλὰ καὶ διὰ ρητῆς διατάξεως ἐπιτρέπεται ἡ πληρωμὴ τόκου εἰς τὰς καταθέσεις. Καὶ δὲν ἐδέχθησαν καταθέσεις ἐντόκους, ὅπως διατηρήσουν ἄθικτον τὸν καθαρῶς ἐκδοτικὸν χαρακτῆρα των. Αἱ Τράπεζαι αἱ λαμβάνουσαι ἐντόκους καταθέσεις εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ μὴν τὰς ἀφήνουν ἀκάρπους, ἀλλὰ νὰ τὰς χρησιμοποιοῦν εἰς ἐπικερδεῖς τοποθετήσεις καὶ ἐπιχειρήσεις, παρεκκλίνουσαι ἀπὸ τοῦ προορισμοῦ τῶν ἐκδοτικῶν ὀργανισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν κοινωφελῆ ἀποστολὴν καὶ δὲν ἀποβλέπουν εἰς τὸ κέρδος. Κατόπιν τούτου δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ἐπιμείνῃ τις ὅτι ἀναλαβόντες τὴν ἵδρυσιν καθαρῶς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης πρὸς ἀποφυγὴν τῶν κινδύνων τῶν προκυπτόντων ἐκ τῆς ἀναθέσεως τοῦ προνομίου εἰς συμμίκτους ὀργανισμούς, θὰ ἦτο συγγνωστὸν νὰ σκεφθῶμεν νὰ καταστήσωμεν καὶ τὴν νέαν Τράπεζαν μικτὴν καὶ νὰ ὠθήσωμεν πρὸς αὐτὴν ἐπιχειρήσεις ἀλλοτρίας τοῦ προορισμοῦ της. Οὐδὲ θὰ προελάμβανε τὴν ἐξολίσθησιν ὁ περιορισμὸς εἰς καταθέσεις ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Εὐχερέστατα θὰ ἠδύνατο πᾶς τις νὰ μετατρέψῃ τὰς δραχμὰς εἰς συνάλλαγμα καὶ νὰ καταθέσῃ ταύτας εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης. Ἕτερον κεφάλαιον κατηγορίας εἶναι ὅτι παρέλειψεν ἡ Ἐκδοτικὴ νὰ καταρτίσῃ τὸν τιμάριθμον τῆς χονδρικῆς πωλήσεως.

§277Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Καὶ τὸ ἰσοζύγιον τῶν πληρωμῶν τῆς χώρας.

§278Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ τὸ ἰσοζύγιον τῶν λογαριασμῶν. Διατί; Εἶναι τοῦτο παράλειψις τῆς Ἐκδοτικῆς; Διὰ τὴν κατάρτισιν τῶν στοιχείων τούτων ὑφίσταται εἰδικὴ ὑπηρεσία, ἄριστα λειτουργοῦσα ἡ ὁποία εἶναι ἐπιφορτισμένη νὰ παρέχῃ εἰς πάντας καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ἐξηκριβωμένας στατιστικὰς πληροφορίας. Ἐὰν δὲ ἡ στατιστικὴ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους παρὰ τὰ ἐφόδια καὶ τὴν τεχνικήν της συγκρότησιν δὲν κατώρθωσε νὰ δώσῃ ἀκριβῆ εἰκόνα τῶν μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ λογαριασμῶν, τοῦτο σημαίνει ὅτι εἰς τὴν κατάστρωσιν παρεμβάλλονται δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας δὲν θὰ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ὑπερπηδήσῃ ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος. Ἀμφιβάλλω ἂν ἔχῃ ποῦ καταρτισθῇ καὶ ἐν σχετικῇ ἀκριβείᾳ τὸ ἰσοζύγιον λογαριασμῶν. Παντοῦ καὶ εἰς τὰς μᾶλλον προωδευμένας χώρας αἱ περὶ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν πληροφορίαι θεωροῦνται ἀμφιβόλου καὶ ὑποθετικῆς λύσεως. Ἀνέγνωσα ἄλλωστε ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν, προκειμένου περὶ τοῦ ἰσοζυγίου, ὄχι τῶν λογαριασμῶν ὅπερ περιέχει τοὺς ἀδήλους πόρους, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου δι’ ἁπλῆς μεταβολῆς δι’ ἁπλῆς διορθώσεως τῆς βάσεως εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀξίας τῶν ἐξαγομένων εἰδῶν, προέκυψε πρὸ τινων ἐτῶν βελτίωσις κατὰ δύο δισεκατομμύρια λιρεττῶν κατὰ 8 δηλαδὴ δισεκατομμύρια δραχμῶν. Καὶ ὅμως ἐδῶ ἀδημονοῦμεν διότι ἵδρυμα ἀρτισύστατον ὡς ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος δὲν μᾶς ἐπρομήθευσεν εἰσέτι ἀκριβῆ ἰσολογισμὸν τῶν ἐξωτερικῶν μας λογαριασμῶν. Ὁ ἐκ Κερκύρας συνάδελφος μάλιστα προσέθεσεν ὅτι διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ εἶχε γίνῃ πρὸ τῆς σταθεροποιήσεως. Εἶναι αὐτὴ ἡ γνώμη, ἥτις ὑπεστηρίχθη κατὰ κόρον ὅτι δὲν ἦτο ἀσφαλὲς οὐδὲ φρόνιμον νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν σταθεροποίησιν πρό τῆς ἐξασφαλίσεως ἐνεργητικοῦ ἰσοζυγίου λογαριασμῶν. Μᾶς κατελογίσθη μάλιστα καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ὑπέρμετρος σπουδὴ πρὸς τὴν σταθεροποίησιν ὑπὸ τοῦ κ. Ζολώτα ὅστις ἔγραψεν ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ ἀναμείνωμεν χρήσεις τινὰς ὅπως βεβαιωθῶμεν περὶ τῆς σταθερότητος τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μετὰ τοῦτο μόνον νὰ θεσπίσωμεν τὴν σταθεροποίησιν. Εἰς πᾶσαν μεταρρύθμισιν δὲν ἔλλειψεν ἡ ἀντίρρησις ὅτι δὲν εἶναι ὥριμος, ὅτι δὲν ἐπέστη ὁ καιρὸς διὰ τὴν μεταβολήν. Προεβλήθη καὶ διὰ τὴν νομισματικὴν μεταρρύθμισιν. Οὐδὲν τὸ παράδοξον. Ὅλοι θέλομεν, εἶπον τὸ νόμισμα ὑγιές, ἀλλὰ ἀφήσατε, δὲν ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς σταθεροποιήσεως, ἂς περάσουν μερικὰ χρόνια ἕως οὗ βεβαιωθῶμεν ὅτι ἔχομεν ὄντως ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εὐμενὲς τὸ ἰσοζύγιον τῶν δοσοληψιῶν μας μὲ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τότε σκεπτόμεθα διὰ τὴν νόμιμον ἀναστήλωσιν τοῦ νομίσματος. Ἀλλὰ τὸ ἐρώτημα ἦτο τὶ θὰ ἐγίνετο κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τὸ νόμισμα; Εἰς αὐτὸ ἀπαντοῦν ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἔμπρακτον σταθεροποίησιν. Ἀλλὰ τὶ εἶναι ἡ ἔμπρακτος σταθεροποίησις; Εἰς τοῦτο οὐδεμία δίδεται ἀπάντησις ἐκ τοῦ λόγου ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ ἡ ἔμπρακτος σταθεροποίησις ὡς ἀσφαλὴς καὶ μόνιμος ἔστω καὶ διὰ μικρὸν χρόνου περίοδον κατάστασις. Ἡ ἔμπρακτος σταθεροποίησις εἶναι σύμπτωμα, ἀβέβαιον καὶ παροδικὸν τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν χρησιμότητα νὰ διευκολύνῃ τοὺς σώφρονας κυβερνήτας εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς νομίμου σταθεροποιήσεως. Ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην εἷς ψίθυρος, μία εἴδησις ἢ ἓν ἀτυχὲς γεγονός, ἢ ἡ πολιτικὴ ρευστότης ἀρκοῦν νὰ καταστήσουν ὅσον καὶ πρότερον τὸ νόμισμα ἐπισφαλές. Ἔμπρακτος, λοιπόν, σταθεροποίησις καὶ ὡς προσωρινὴ ἀλλ’ ἀσφαλὴς κατάστασις δὲν ὑφίσταται. Ἀσφάλειαν γεννᾷ μόνον ἡ νόμιμος ἑδραίωσις τοῦ νομίσματος. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ἠθέλατε νὰ περιμένωμεν σειρὰν ὁλόκληρον ἐτῶν διὰ νὰ βεβαιωθῶμεν περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κατόπιν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς σταθεροποιήσεως; Ἀλλὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ κυρίαν ἔχει προϋπόθεσιν καὶ βάσιν τὴν σταθερότητα τοῦ μέτρου τῶν ἀξιῶν καὶ εἰς οὐδὲν θὰ ὠφέλει νὰ ἀσφαλίσωμεν κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον πάντως διὰ θυσιῶν, τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μας, εἰς τὰς προβλέψεις μας ἢ νὰ ἀσφαλίσωμεν καὶ περισσεύματα ἄνευ ἑδραίας νομισματικῆς βάσεως. Αἱ προβλέψεις βασίζονται ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ νομίσματος καὶ μία πτῶσις αὐτοῦ ἠμπορεῖ νὰ ἀνατρέψῃ ἄρδην τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ νὰ μετατρέψῃ τὰ περισσεύματα εἰς τεράστια ἐλλείμματα καὶ τὴν ὑποτιθεμένην εὐρωστίαν τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς συμφοράν. Εἶναι καθαρὰ καὶ ὀλεθρία χίμαιρα νὰ ζητῶμεν νὰ ἀνεγείρωμεν στερεὸν τὸ οἰκοδόμημα τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ἐπὶ σαθροῦ νομίσματος. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ὡς πρὸς τὸ ἰσοζύγιον τῶν λογαριασμῶν. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἐξαγόμενον τῶν οἰκονομικῶν δοσοληψιῶν μας μὲ τὸ ἐξωτερικόν; Εἶναι ἐνεργητικόν; Εἶναι παθητικόν; Ὁ κ. Ζολώτας ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου διετύπωσεν ὀρθὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις ἡ Προοδευτικὴ Ἕνωσις ἡ κατὰ τὰ ἄλλα παρακολουθήσασα τὸν κ. καθηγητὴν δὲν τὴν ἠσπάσθη, μετὰ δριμύτητος δὲ ἔψεξεν ὁ ἐκ Κέας συνάδελφος, τὴν παρατήρησιν ὅτι προκειμένου περὶ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δέον νὰ ὑπολογισθῇ ὡς πόρος τὸ ποσὸν τὸ ἐμφανιζόμενον ὡς ἔλλειμα εἰς τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον. Δέον νὰ συνυπολογίσωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο μεταξὺ τῶν στοιχείων τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δεδομένου ὅτι πρέπει πρὸς ἐξόφλησιν αὐτοῦ νὰ ἔχωμεν ἀντιστοίχους πόρους, οἵτινες ἀσφαλῶς ὑφίστανται καίτοι μὴ διαπιστούμενοι στατιστικῶς. Εἶναι προδήλως ἀδύνατον, ὑπὸ σύστημα μάλιστα νομισματικῆς σταθερότητος, νὰ διατηρῆται ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν παθητικὸν τὸ γενικὸν ἰσοζύγιον. Πῶς ἠμπορεῖ εἷς τόπος νὰ δανείζεται καὶ νὰ μὴ πληρώνῃ τοὺς δανείζοντας; Γνωρίζω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. πολιτευτοῦ ἐκ Κερκύρας καὶ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὴν ἀπάντησιν ὅτι τὸ ἔλλειμμα πληροῦται διὰ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων τῶν ὁποίων τὸ προϊὸν καλύπτει τὴν διαφοράν. Εἶναι καὶ τοῦτο πλάνη. Ἡ ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ προϊόντος τῶν δανείων πρόσοδος κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος κυμαίνεται νομίζω εἰς ἓν ποσὸν τριῶν ἑκατομμυρίων λιρῶν ἐτησίως, ἐνῷ τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἰσοζυγίου τῶν λογαριασμῶν μας ἀνέρχεται, κατὰ μετρίους μάλιστα ὑπολογισμοὺς εἰς 13–15 ἑκατομμύρια λιρῶν κατ’ ἔτος. Ἡ εἰς βάρος μας ἐτησία διαφορὰ φθάνει καὶ ὑπερβαίνει τὰ 10 ἑκατομμύρια λιρῶν. Τόσον εἶναι τὸ ἐμφανιζόμενον εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς κενόν. Πόθεν, λοιπόν, συμπληροῦται τὸ κενὸν τοῦτο;

§279Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἰσοζυγίου ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ἐθνικοῦ μας εἰσοδήματος.

§280Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ λέγει ὁ καθηγητὴς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας κ. Ζολώτας καὶ ὁ συλλογισμός του παραμένει μέχρις ὥρας ἀδιάσειστος. Μὲ αὐθαιρέτους σκέψεις δὲν δίδονται ἐξηγήσεις τῶν οἰκονομικῶν φαινομένων. Καὶ ἰσχυρίζομαι ὅτι τὰ στατιστικὰ δεδομένα παντοῦ καὶ ἰδιαιτέρως παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀτελῆ καὶ δὲν ἠμποροῦμεν μὲ αὐτὰ νὰ καταστρώσωμεν ἀκριβῆ πίνακα τῶν πόρων καὶ τῶν ὀφειλῶν μας καὶ νὰ σταματῶμεν εἰς τὰ ἐξυγιαντικὰ μέτρα ἐπὶ τῇ βάσει ὑποθετικῶν στοιχείων καὶ ἀνεξακριβώτων ὀφειλῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικόν. Ὅταν οἱ ὑπολογισμοὶ φέρουν ἐτήσιον ἔλλειμμα κατ’ ἐλάχιστον 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν ἀπὸ ἑπταετίας ἤδη καὶ δὲν παρέχεται ἐξήγησίς τις πόθεν τὸ χάσμα συμπληροῦται, διότι δὲν παραμένει πάντως ἀκάλυπτον, μία μένει ἐκδοχή, ὅτι πρόκειται περὶ λάθους, ὅτι πρόκειται περὶ ἀτελείας στατιστικῆς. Καὶ ἐπιβάλλεται ἡ σκέψις αὕτη ἔτι μᾶλλον ὑπὸ καθεστὼς χρυσῆς βάσεως ὁπότε αὐτόματος ἐπέρχεται ἡ ἰσορρόπησις μεταξὺ ἐσόδων καὶ ὀφειλῶν, διὰ μειώσεως τῆς εἰσαγωγῆς ἢ αὐξήσεως τῆς ἐξαγωγῆς ἢ δι’ ἀμφοτέρων. Ἡ χώρα δὲν θὰ ἀντεῖχε ἄλλως καὶ θὰ ὑπέκυπτεν. Τὸ ἰσοζύγιον τῶν λογαριασμῶν θεωρεῖται παρὰ πολλῶν ἀναγκαῖον διὰ τὴν σταθεροποίησιν. Βεβαιότερον εἶναι ὅτι ἡ σταθεροποίησις εἶναι ἀπαραίτητος πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἰσοζυγίου. Ἐπικρατούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας μοιραίως καὶ τὸ ἰσοζύγιον τῶν λογαριασμῶν ἐμφανίζεται δυσμενές, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἡ κίνησις τῶν κεφαλαίων ἡ ὁποία ἀποτελεῖ σπουδαιότατον παράγοντα τῶν ἐξωτερικῶν πιστοχρεώσεων δημιουργεῖ καὶ αὐξάνει τὸ γενικὸν ἔλλειμμα. Ἀποβλέποντες ὅθεν εἰς τὴν ἰσορρόπησιν τῶν μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ πιστοχρεώσεων ὀφείλομεν νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τῆς νομίμου σταθεροποιήσεως. Καὶ ἂν εἴμεθα βέβαιοι περὶ τῆς παθητικότητος τοῦ ἰσοζυγίου, δὲν ἔχομεν δὲ τὴν βεβαιότητα ταύτην, ἡ φρόνησις ἐπέβαλλε νὰ ἀσφαλίσωμεν κατὰ πρῶτον λόγον τὴν σταθερότητα τῆς δραχμῆς, καὶ τὴν σταθερότητα ταύτην δὲν τὴν ἀσφαλίζει εἰμὴ ἡ νόμιμος σταθεροποίησις. Μὴ φοβῆσθε τὴν σταθεροποίησιν. Δὲν διατρέχει αὕτη κανένα κίνδυνον. Ἀπεδείχθησαν μέχρι τοῦδε ἕωλοι οἱ φόβοι δι’ αὐτήν, θὰ ἀποδειχθοῦν ἕωλοι καὶ εἰς τὸ μέλλον. Αἱ διασπειρόμεναι ἀνησυχίαι αἵτινες παρασύρουν πολλοὺς καλῆς πίστεως συζητητὰς δὲν εἶναι ἴσως ἀπολύτως ἀνιδιοτελεῖς. Εἶναι ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς ἄκρον ἀφελεῖς. Πολλοὶ δὲν εἶδον μὲ ὄμμα εὐμενὲς ἀποκαθισταμένην τὴν νομισματικὴν τάξιν. Καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα συμφέροντα ἐτρώθησαν ἐξ αὐτῆς. Εἶναι εὐεξήγητος ἡ δυσφορία ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐθησαύριζον ἀπομυζῶντες τὸ αἷμα τοῦ λαοῦ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι πολλοὶ καὶ σήμερον θὰ ἐπόθουν νὰ ἐπανατείλουν αἱ ἡμέραι τῆς νομισματικῆς κερδοσκοπίας. Ἀλλ’ ὁ πόθος των εἶναι εὐσεβής. Τί ἔχει νὰ φοβηθῇ ἡ σταθεροποίησις; Τὸ κάλυμμα ἔφθασε καὶ ὑπερέβη τὰ 54%, ὑπὸ περιστάσεις δὲ δυσμενεστάτας κατῆλθε εἰς τὸ 48%, καὶ διὰ μίαν μόνον στιγμὴν εἰς τὸ 43%, ὅπως εὐθὺς ἀμέσως ἀκολουθήσῃ τὴν ἀνιοῦσαν. Καὶ ἐὰν εἰς τοῦτο ἔν τινι μέτρῳ συντελῇ τὸ προϊὸν τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐνισχύσεων τὶ τὸ παράδοξον; Εἶναι καὶ αὗται ὑπολογίσιμος παράγων εἰς τὴν περίοδον τῆς ἀναρρώσεως διὰ μίαν διετίαν ἢ τριετίαν ἕως οὗ ἀνακυπτούσης τελείως τῆς χώρας καὶ αὐξανομένης τῆς παραγωγῆς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἀπολύτως φυσιολογικὴν οἰκονομικὴν τροχιάν. Δὲν ἔπεσε σχεδὸν ποτὲ ἄνευ ἀτασθαλιῶν τοῦ Κράτους καμμία σταθεροποίησις.

§281Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἰς τὸ Βέλγιον;

§282Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ἔπεσεν εἰς τὸ Βέλγιον ἡ σταθεροποίησις; Τὴν πρώτην φορὰν ἔγινε ἀπόπειρα σταθεροποιήσεως εἰς τὴν τιμὴν τῶν 160 φράγκων, ἥτις ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς χορηγήσεως ἐξωτερικοῦ δανείου.

§283Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὥστε ἀρκεῖ ἕνας νόμος διὰ νὰ γίνῃ σταθεροποίησις.

§284Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς παροχῆς τοῦ δανείου οἱ ξένοι τραπεζῖται ἠρνήθησαν, ἐπελθούσης δὲ οὕτω τῆς πτώσεως τοῦ συναλλάγματος ἡ ὅλη προσπάθεια ἐναυάγησεν. Ἔρχεται δὲ καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ Βελγίου εἰς ἐπίρρωσιν τῆς γνώμης ὅτι δὲν ἀνατρέπεται τὸ σύστημα τῆς χρυσῆς βάσεως ἐφ’ ἑαυτοῦ, ἀλλ’ ἐξ ἐνεργειῶν τοῦ Κράτους. Ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις εἶχε διαπράξῃ τὸ θανάσιμον σφάλμα νὰ προβῇ ἄνευ προηγουμένης ἐκκαθαρίσεως τοῦ κυμαινομένου δημοσίου χρέους. Δι’ ὃ καὶ οἱ ξένοι τραπεζῖται δὲν ἔδωσαν τὸ δάνειον ἔχοντες πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι ἡ Βελγικὴ Κυβέρνης ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἐκ τοῦ κυμαινομένου χρέους ὑποχρεώσεις της, θὰ ἠναγκάζετο νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν νέας ποσότητας ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χαρτονομίσματος. Ἐντεῦθεν παρ’ ἡμῖν ὡς μία τῶν οὐσιωδῶν βάσεων τῆς σταθεροποιήσεως ἐτέθη ἡ πλήρης τοῦ κυμαινομένου χρέους ἐκκαθάρισις. Πῶς θὰ διακυβευθῇ, λοιπόν, σήμερον ἡ χρυσῆ βάσις; Διὰ τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως συναλλάγματος; Ἀλλὰ καὶ ἐὰν διὰ τῆς ζητήσεως τοῦ συναλλάγματος τὸ ποσοστὸν τοῦ καλύμματος ἤθελε κατέλθῃ κάτω τοῦ 48% θὰ σταματήσῃ ἀναποτρέπτως εἴς τι σημεῖον. Σημειωτέον ὅτι μεταξὺ τῶν ἐν ὄψει ὑποχρεώσεων ἃς ἀντικρίζει τὸ ἀπόθεμα περιλαμβάνονται καὶ αἱ καταθέσεις τοῦ δημοσίου αἵτινες δὲν ὑπόκεινται εἰς ψυχολογικὰς ἐπιδράσεις οὐδ’ ἀναλαμβάνονται ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν ἀδικαιολογήτων πανικῶν.

§285Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Πόσαι καταθέσεις εἶναι γενικῶς εἰς ὅλας τὰς Τραπέζας;

§286Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος αἱ καταθέσεις τοῦ δημοσίου εἶναι, νομίζω, 700 ἑκατομμύρια.

§287Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἂν γίνῃ ἕνας πανικός.

§288Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ καταθέσεις τοῦ δημοσίου δὲν θὰ ἀποσυρθοῦν. Θὰ προσήρχοντο οἱ ἔχοντες δραχμὰς εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν διὰ νὰ ζητήσουν τὴν μετατροπήν των εἰς συνάλλαγμα· καὶ θὰ κατήρχετο τὸ κάλυμμα εἰς 42%.

§289Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ σχέσιν ἔχουν αἱ καταθέσεις;

§290Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς 39%, εἰς 38%, εἰς 30 ἔστω τοῖς ἑκατόν. Ὅταν θὰ φθάσῃ τό ἀπόθεμα εἰς 30% δὲν θὰ ἔχῃ μείνῃ πλέον ἐν κυκλοφορίᾳ παρὰ μόνον τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν ὅσαι ἀπαραιτήτως ἀπαιτοῦνται διὰ τὰς ἀναποτρέπτους καθημερινὰς ἀνάγκας, οὐδὲ καὶ αὐταὶ ἴσως. Καὶ εἶναι φυσικὸν τῆς ἐξαργυρώσεως προχωρούσης ἀπροσκόπτως νὰ ἐπανέλθῃ μετ’ ὀλίγον ἡ ἐμπιστοσύνη καὶ ἐμφανιζομένης τῆς ἀνάγκης πληρωμῶν ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους τοὺς βιομηχάνους τοὺς τραπεζίτας, τοὺς ἐπαγγελματίας, νὰ ἀρχίσῃ πλέον ἡ ἀντίστροφος μετατροπὴ τοῦ συναλλάγματος εἰς δραχμὰς καὶ ἡ ἐκ νέου ἀντικατάστασις τοῦ ἀποθέματος.

§291Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε καὶ ἐμένα, διότι ἐστηριχθήκατε εἰς τὸ ὅτι μηχανικῶς εἶναι ἀδύνατον νὰ πέσῃ, ἔστω καὶ μὲ πανικόν. Καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν 13 δισεκατομμύρια καταθέσεις εἰς τὴν Τράπεζαν, ἄν ὑπάρξῃ πανικὸς τὸ ἀποτέλεσμα ξεύρετε ποῖον θὰ εἶναι;

§292Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ πτωχεύσουν αἱ Τράπεζαι, αἱ ἄλλαι.

§293Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ζητήσουν τὰς καταθέσεις των. Θὰ πᾶνε νὰ τοὺς εἰποῦν: τὴν κατάθεσίν μου νὰ τὴν μετατρέψητε εἰς συνάλλαγμα.

§294Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ νὰ λάβουν συνάλλαγμα θὰ προσφέρουν δραχμάς, ὄχι καταθέσεις.

§295Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν ἡ Τράπεζα εἰς τὴν ὁποίαν θὰ πᾶνε δὲν ἔχει χρήματα; Θὰ πᾶτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ τῆς εἴπουν: Δῶσε μας 5 δισεκατομμύρια καταθέσεις. Ἐὰν πᾶνε καὶ ζητήσουν περισσότερα τότε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ πτωχεύσῃ.

§296Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ζητήσουν τὸ χρῆμα, θὰ τοὺς εἴπουν: τὰς καταθέσεις ποὺ ἔχω ἀπὸ δισεκατομμύρια νὰ μοῦ τὰς μετατρέψητε εἰς συνάλλαγμα.

§297Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑποχρεοῦται ἡ Ἐκδοτικὴ νὰ τὰς μετατρέψῃ. Δὲν μπορεῖται νὰ ὑποστηρίζετε ὅτι μία νόμῳ σταθεροποίησις ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνον τοῦ λόγου θὰ πέσῃ.

§298Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν μετατρέπονται αἱ καταθέσεις εἰς συνάλλαγμα. Μετατρέπεται μόνον τὸ ρευστόν χρῆμα αἱ δραχμαί, εἰς συνάλλαγμα. Θὰ φέρουν δραχμὰς εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν καὶ δραχμαὶ δὲν θὰ ὑπάρχουν. Δὲν κινδυνεύει λοιπὸν ἡ σταθεροποίησις. Βασίζεται ἐπὶ τῆς πλήρους τοῦ κυμαινομένου χρέους ἀποσβέσεως, ἐπὶ τῆς ἀπολύτου σταθερότητος τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ἐπὶ τῶν περισσευμάτων ἐπὶ τῆς ριζικῆς ἐξυγιάνσεως τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ Κράτους. Αἱ σταθεροποιήσεις πίπτουν ὅταν τὰ Κράτη ἔχουν κυμαινομένας ὀφειλὰς καὶ ἐλλείματα, ἅτινα μὴ δυνάμενα νὰ πληρώσουν ἄλλως τὰ ἀντιμετωπίζουν διὰ δανείων ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Ἡ δημοσιονομικὴ ἐξυγίανσις συνετελέσθη εἰς τρόπον ριζικὸν παρ’ ἡμῖν καὶ παραμένει ἑπομένως ἀπολύτως ἀσφαλὴς ἡ σταθεροποίησις. Ὅσον καὶ ἄν σᾶς ἐκούρασα, τὸ θέμα ἦτο τόσον περιληπτικόν, ὥστε ἤμην ὑπόχρεως νὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐφ’ ὅλων τῶν σημείων. Ἄν ἠθέλαμεν ἀφήσῃ ὅσα ἐλέχθησαν ἄνευ ἀπαντήσεως θὰ ἐνομίζετο ἴσως ὅτι πράγματι ὑφίστανται φόβοι καὶ εἰς τὴν συνείδησιν ἡμῶν. Ἐλπίζω ὅτι ἐλύθησαν ὅλαι αἱ ἀπορίαι καὶ ὅτι ἐπείσθη καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος. Παρ’ ὅλον τὸν κόπον τῆς Βουλῆς, τὸν ὁποῖον πρῶτος ἐγὼ ἀσθενῶν αἰσθάνομαι, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω ὀλίγας ἀκόμη λέξεις ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἐχόντων χαρακτῆρα προσωπικόν. Δὲν μοῦ εἶναι εὐχάριστος ἡ ἐνασχόλησις, κύριοι βουλευταί, ἐπὶ ζητημάτων προσωπικῆς φύσεως. Εἶναι τόσον ὀλισθηρὸν τὸ ἔδαφος τῶν προσωπικῶν κατηγοριῶν, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζῃ τις ποῦ ἠμπορεῖ παρασυρόμενος ἀσυναισθήτως, νὰ φθάσῃ. Δὲν μοῦ εἶναι εὐχάριστος ἡ ἐνασχόλησις κ. βουλευταί, ἐπὶ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἐλέχθησαν βαρεῖαι μομφαὶ ἐναντίον τῶν διοικούντων τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀνέδραμε δὲ μάλιστα ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Κερκύρας, καὶ εἰς τὴν προτέραν των πολιτείαν, διὰ νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἔκπληξίν του πῶς ἀνετέθη ἡ διεύθυνσις τῆς Ἐκδοτικῆς εἰς πρόσωπα, ἅτινα εἶχον ἐκπέσῃ εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, λόγῳ τῶν ἀτασθαλιῶν των ἐν τῇ διοικήσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τί ἔπραξαν εἰς τὴν Ἐθνικήν; Ἤκουσα ὅτι ἤγαγον τὸ ἵδρυμα μέχρι τοῦ χείλους τῆς πτωχεύσεως ἢ καὶ εἰς πτώχευσιν. Ἀνέφερε ἤδη ὅτι ἐὰν πράγματι προέκυψαν δυσκολίαι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν — δὲν ἦλθε βεβαίως αὕτη ποτὲ εἰς τὸ χεῖλος τῆς καταστροφῆς — αἱ δυσχέρειαι ὠφείλοντο εἰς αἰτήσεις καὶ πιέσεις τοῦ Κράτους πρὸς χορηγήσεις. Διετέλει δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, μετὰ τοὺς πολέμους καὶ τὴν καταστροφήν, τὸ Κράτος ὑπὸ τραγικὰς ἀληθῶς συνθήκας. Τί ἔπρεπε νὰ πράξῃ ἡ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Νὰ ἀδιαφορήσῃ πρὸς τὸ χειμαζόμενον Ἑλληνικὸν Κράτος, ὅτε αἱ ξέναι ἀγοραὶ ἦσαν κλεισταί, ἐὰν ἐκλείοντο καὶ αἱ θῦραι τῆς Ἐθνικῆς, νὰ εἴχωμεν συμφοράς; Προέβη λοιπὸν εἰς χορηγήσεις, αἵτινες ἀποδεικνύουν τὴν ἀνωτέραν τοῦ ἱδρύματος ἠθικὴν ἀντίληψιν. Ἀρνουμένη θὰ παρέλειπε τὸ καθῆκον της καὶ θὰ ἐπέσυρε τὴν βαρυτάτην τῆς ἀφιλοπατρίας εὐθύνην. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν ὅτι ὁ κ. διοικητὴς τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος δὲν διακρίνεται διὰ τὸ πνεῦμα τῆς φειδοῦς καὶ τῆς οἰκονομίας. Ἴσως ὑπὸ τὴν στενήν της ἔννοιαν οὐδ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διακρίνεται διὰ φειδώ, ἀδιστάκτως θυσιάζων τοὺς στενοὺς ὑπολογισμούς, εἰς τὴν ἀνάγκην εὐρυτέρας οἰκονομικῆς ἢ ἐκπολιτιστικῆς δράσεως. Δὲν εἶναι ὅμως σπατάλη ἡ ἐφαρμογὴ εὐρυτέρας πολιτικῆς καὶ πέραν ἔστω τῶν ὁρίων τῶν ἐπιτρεπομένων ἀπὸ τοὺς ἀπολύτως αὐστηροὺς τῆς τραπεζιτικῆς κανόνας. Σπατάλη θὰ ἦτο ἡ ἀλόγιστος τοῦ προσωπικοῦ ἐπαύξησις πρὸς σκοποὺς χαριστικούς. Ἄν εἰς τοιαύτας ἤθελεν ἐκθέσει δαπάνας τὸ ἵδρυμα ἡ τέως διοίκησις θὰ ἦτο ὄντως ἐπιλήψιμος. Ἀλλὰ τὸ ἐξέθεσεν: Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου πίνακα καθ’ ὃν τὸ 1212 ἐπὶ διοικήσεως Βαλαωρίτου ὑπηρέτουν εἰς Ἐθνικὴν 431 ὑπάλληλοι τὸ ἑπόμενον ἔτος 467 ἐπελθούσης αὐξήσεως κατὰ 8,35% τὸ 1914 ἐπὶ τῆς διοικήσεως Ἀλεξάνδρου Ζαΐμη ἡ αὔξησις ἦτο 6,85%, τὸ 1915 48.5%, τὸ 1916 3.10%, τὸ 1918 35.71%, τὸ 1919 16,96% τὸ 1920 ἐπὶ τῆς διοικήσεως Μαξίμου τὸ προσωπικὸν ἀνῆλθεν εἰς 1732 ἤτοι ἐπῆλθεν αὔξησις ἐν σχέσει πρὸς τὸ προηγούμενον ἔτος 34.95% τὸ 1921 17.66%. Τὸ 1922 ἐπὶ διοικήσεως Διομήδη ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων κατὰ 6.57%, τὸ 1923 κατὰ 13.21%, τὸ 1924 κατὰ 9.71%, τὸ 1925 κατὰ 12.23% τὸ 1926 κατὰ 7.82% τὸ 1927 κατὰ 6.89%. Προκύπτει σαφῶς λοιπὸν ὅτι αἱ ὀλιγώτεραι ἐτήσιαι αὐξήσεις τοῦ προσωπικοῦ ἐσημειώθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διοικοῦν σήμερον τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος.

§299Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Μετὰ τὰς δαπάνας αὐτὰς ἐμειώθησαν τὰ κέρδη εἰς τὸ ½.

§300Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὸ ποσοστὸν ἐπὶ τῶν ἀκαθαρίστων κερδῶν;

§301Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Διατὶ ὄχι ἐπὶ τῶν καθαρῶν;

§302Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἔχω τῶν ἀκαθαρίστων κερδῶν. Κάμετε σεῖς ἐπὶ τῶν καθαρῶν. Εἶναι ἄλλωστε εὔκολον. Τὰ καθαρὰ κέρδη προκύπτουν ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν γενικῶν ἐξόδων, κυρίως τοὐτέστι τοῦ μισθολογίου τοῦ προσωπικοῦ. Καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ κέρδη ἡ αὐτὴ προκύπτει κλίμαξ, ἡ αὐτὴ καμπύλη ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὰς ἀναλογίας τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ.

§303Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ξεύρετε τὶ ἔκαμεν ὁ κ. Μάξιμος ὡς διοικητὴς ὅσον ἀφορᾷ τὰ ποσοστά;

§304Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν κατακρίνω κανένα. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἦτο χρήσιμος ἡ αὔξησις. Πιστοποιῶ ἐν γεγονὸς ὅτι αἱ μικρότεραι τοῦ προσωπικοῦ αὐξήσεις εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἐσημειώθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν σήμερον διοικούντων τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος.

§305Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀναφέρετε ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα.

§306Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος, διέστειλε τὰς εὐθύνας μεταξὺ διοικούντων τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν διοικούντων σήμερον τὴν Ἐθνικὴν ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς. Τιμῶ ἀπολύτως τοὺς προϊσταμένους σήμερον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρὸς οὓς τρέφω εἰλικρινῆ ἐκτίμησιν. Ἀλλ’ εἶναι ἀμφίβολον ὅτι ἐπὶ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων οὐ μόνον εἶχε πλήρη γνῶσιν ὁ νῦν διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ εἶχε ὑποθέτω καὶ τὴν ἀμεσωτέραν αὐτῶν διαχείρισιν. Προερχόμενος ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἦτο εἰς θέσιν καλλίτερον παντὸς ἄλλου νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἱδρύματος καὶ τὸ ποιὸν τῶν προπώπων. Θὰ ἦτο λοιπὸν καὶ οὗτος ὑπεύθυνος ἂν μὴ ὁ κυρίως ὑπεύθυνος, ἂν ἐλάμβανον χώραν σπατάλαι καὶ ὑπερβασίαι εἰς διορισμούς. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι οὐδεμία ἔγινε κατάχρησις. Τοὐναντίον δὲ ἐπεδείχθη μείζων ἢ εἰς πᾶσαν ἄλλην περίοδον στενότης εἰς αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων. Καὶ ὅτι τὸ προσωπικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ὑπῆρξε πλεονάζον, ἔχομεν καὶ ἄλλην ἀπροσμάχητον ἀπόδειξιν. Κατὰ τὸν χωρισμὸν συνήφθη μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης συμφωνία δι’ ἧς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θεωροῦσα ὅτι μετὰ τὴν ἀπόσχισιν τῶν ἐκδοτικῶν λειτουργιῶν θὰ παρέμενεν εἰς αὐτὴν προσωπικὸν ὑπεράριθμον, δυσανάλογον πρὸς τὰς νέας της ἀπασχολήσεις, ἐξησφάλισε τήν μείωσιν τῆς δυνάμεως τῶν στελεχῶν της διὰ μεταβιβάσεως τῶν πλεοναζόντων εἰς τὴν Ἐκδοτικήν, ὑποχρεωθείσης τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος νὰ μὴ προσλαμβάνῃ ἔξωθεν ὑπαλλήλους ἐφ’ ὡρισμένην χρονικὴν περίοδον, ἀλλὰ νὰ τοὺς στρατολογῇ ἐκ τοῦ ὑπεραρίθμου προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς. Ὄντως δυνάμει τῆς συμφωνίας μετεβιβάσθη εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων ὃν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀριθμὸς νομίζω τῶν 600 περίπου ὑπαλλήλων. Καὶ μᾶς ἐδήλωσε σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐνῷ εἶχε συμφωνίαν ἐπιτρέπουσαν εἰς αὐτὴν τὴν περαιτέρω μείωσιν τοῦ προσωπικοῦ της, ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ διαθέσῃ ἄλλην δύναμιν ὑπὲρ αὐτῆς καθ’ ὅ μὴ διαθέτουσα ὑπαλλήλους πλεονάζοντας. Ἄν εἶχε ἄλλωστε αὐτὴ πλεονάζοντας ὑπαλλήλους, δὲν θὰ ἐδέχετο ποτὲ νὰ παίξῃ τὸ παιχνίδι τοῦ διορισμοῦ ὑπαλλήλων ἔξωθεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν διὰ νὰ τοὺς μεταβιβάζῃ πάραυτα εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν, ἀλλὰ θὰ ἐζήτει τὴν αὐστηρὰν ἐφαρμογὴν τῆς συμφωνίας διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ τοῦ πλεονάζοντος προσωπικοῦ της. Πῶς θὰ ἐδέχετο ποτὲ ἡ σημερινὴ διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ἱσταμένη εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεώς της, τὴν συμπαιγνίαν πρὸς ἰδίαν της ζημίαν; Θὰ ἐπέμενεν ἀνενδότως νὰ δίδῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν ἰδικούς της ὑπαλλήλους, τηρουμένης συμφωνίας. Ὅταν λοιπὸν ἀπεχώρησαν 600 μόνον ὑπάλληλοι ἐκ τῆς Ἐθνικῆς μετὰ τὴν ἀπόσχισιν ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μετὰ τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος, δύνασθε νὰ ἰσχυρίζεσθε ὅτι ὑπῆρχε πλεόνασμα προσωπικοῦ καὶ ὅτι οἱ γενόμενοι διορισμοὶ ἀπετέλουν σπατάλην ἀξίαν τοῦ στίγματος, τὸ ὁποῖον ἐπεχειρήσατε νὰ ἐγκολάψετε εἰς αὐτήν;

§307Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς.

§308Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὴ παρασύρεσθε μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ὑπὲρ τὸ δέον τραχεῖαι ὑπῆρξαν αἱ κρίσεις μας. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρῃ τις καὶ ἕνα ἀριθμόν, τὸν ἀριθμὸν τῶν 900 ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται σήμερον εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὑπηρετοῦν εἰς αὐτὴν λεγεῶνες ἀργομίσθων. Ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκεται ἐν τῷ σχηματίζεσθαι. Διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της, διὰ νὰ μὴν εἶναι ὀργανισμὸς ὅστις νὰ παρέρχεται, ὡς εἴδατε, ἀπαρατήρητος ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, διὰ νὰ γίνῃ θεσμὸς ζωτικὸς ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ὑπηρεσίας της εἴς τε τὸ κέντρον καὶ τὰς περιφερείας, νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἀκτῖνα τοῦ γραφείου συμψηφισμοῦ, οὗτινος ἡ λειτουργία ἤδη ἐπέφερεν ἀξιοσημειώτους οἰκονομίας δαπανῶν, νὰ ἀναπτύξῃ τὰ γραφεῖα τῶν μελετῶν, νὰ συμπληρώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς συγκεντρώσεως τῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους, τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν πληρωμῶν του, ἥτις θὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κοινοῦ 150–200.000.000 δραχμῶν, αἵτινες λιμνάζουν ἤδη εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, νὰ πυκνώσῃ τὸ δίκτυον τῶν ὑποκαταστημάτων καὶ νὰ ἔχῃ ἕτοιμον τὸ ἀπαιτούμενον δι’ αὐτὸ προσωπικόν, νὰ ὀργανωθῇ ἐν ἑνὶ λόγῳ εἰς σύστημα πλῆρες. Καὶ δύνασθε πειστικῶς νὰ ὑποστηρίζετε ὅτι μετὰ πάροδον ὁλοκλήρου διετίας εἶναι ὑπέρογκος ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπηρετούντων σήμερον εἰς αὐτὴν ὑπαλλήλων; εἶναι κἄν δυνατὸν ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος τὸ πρῶτον πιστωτικὸν ἵδρυμα τῆς Χώρας νὰ μείνῃ μόνον μὲ τὸ προσωπικὸν τῶν 900 ὑπαλλήλων; Ἀλλὰ κ. συνάδελφε ἐκ Κερκύρας, δὲν κρίνονται αἱ ἀνάγκαι τῶν ὑπηρεσιῶν μὲ ἀριθμοὺς ἀφῃρημένους. Χιλιάκις ἐγὼ ὁ ἴδιος ὡς προϊστάμενος δημοσίων κλάδων προσεπάθησα μὲ τὸ πνεῦμα τῆς φειδοῦς τὸ ὁποῖον ἔχω ἔν τινι μέτρῳ νὰ ἐξακριβώσω ἐν τῇ καθημερινῇ μετὰ τῶν ὑπηρεσιῶν ἐπαφῇ, ποῖος θά ἦτο ὁ ἀριθμὸς ὁ πράγματι ἀπαιτούμενος δι’ αὐτὰς καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν κατώρθωσα νὰ φθάσω εἰς συμπέρασμα ἀσφαλές. Οἱ προϊστάμενοι τῶν ὑπηρεσιῶν ἔχουν ἔμφυτον τὴν ροπὴν νὰ παριστάνουν ὅτι ἔχουν ἔλλειψιν προσωπικοῦ καὶ ὅτι ἡ ἔλλειψις αὕτη φέρει πρόσκομμα εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐργασίας. Τὰς ὑποδείξεις δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν αὐθαιρέτως. Ἔχομεν παραδείγματα τὶ ἔγινεν ὁσάκις τοιαῦται συστάσεις περιεφρονοῦντο καὶ ἐστηρίζοντο ἀποφάσεις ἐπὶ αὐθαιρέτων κρίσεων ἢ ἐπὶ ὑποδείξεων ἐπιτροπῶν ἀναρμοδίων. Τοιαύτη περικοπὴ ἔλαβεν ἄλλοτε χώραν εἰς τὸ γενικὸν λογιστήριον ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῶν οἰκονομιῶν. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι τὸ γενικὸν λογιστήριον ἐπί σειρὰν ἐτῶν περιῆλθεν εἰς ἀληθῆ παράλυσιν καὶ τελείαν ἀδυναμίαν νὰ κρατήσῃ καὶ τούς στοιχειωδεστέρους τοῦ Κράτους λογαριασμοὺς ἐστερήθησαν δὲ οὕτω ἥ τε Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις στοιχειωδεστάτων πληροφοριῶν περὶ τῆς πορείας τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα αὐθαιρέτων περικοπῶν. Ἔχομεν καὶ ἄλλην ὁμοίας φύσεως οἰκονομίαν γενομένην προσφάτως.

§309Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἡ κατάργησις τῆς στατιστικῆς.

§310Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀφήνω τὴν κατάργησιν τῆς στατιστικῆς, ἥτις ἀπετέλεσεν ἓν τερατούργημα τῆς δικτατορίας. Πρό τινων ἐτῶν, παρὰ τὰς παραστάσεις τῶν ὑπηρεσιῶν, ἠλαττώθη τὸ προσωπικὸν τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων καὶ τὸ προσωπικὸν τῶν οἰκονομικῶν ἐφορειῶν, τῆς ἀμελετήτου δὲ ταύτης ἀποφάσεως ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε νὰ μὴ γίνεται πλέον κανονικῶς ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων, νὰ ἐπιβραδυνθῇ ἡ κατάρτισις τῶν φορολογικῶν καταλόγων, νὰ ἔχωμεν περισσότερα καθυστερούμενα, νὰ αὐξάνωνται καὶ νὰ συσσωρεύωνται αἱ καθυστερήσεις ἐτησίως, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ζητῆται πλήρης ἄφεσις τῶν ὀφειλομένων ἐκ παλαιῶν χρήσεων ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὸ κράτος ἦτο ὑπεύθυνον δι’ αὐτάς, νὰ δημιουργηθῇ βαθεῖα ἀνισότης μεταξὺ τῶν φορολογουμένων, ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλοι πληρώνουν ἀκέραιον τοὺς φόρους, καὶ ἄλλοι ἀποφεύγουν τὴν πληρωμήν των διὰ τῆς μεθόδου τῆς μεταβιβάσεως τοῦ χρέους των ἀπὸ χρήσεως εἰς χρῆσιν. Αὐτὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀσυλλογίστου δῆθεν περικοπῆς θέσεων. Καὶ ἔρχεσθε κατόπιν τῆς πείρας ταύτης νὰ εἴπητε πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 900 ὑπαλλήλων εἶναι τερατώδης; Δὲν εἶμαι κύριοι, εἰς θέσιν οὐδὲ καὶ ἁρμοδιότητα ἔχω νὰ δώσω ἐξηγήσεις εἰς τὰς ἄλλας πληροφορίας, οὐδὲ νὰ κρίνω περὶ τῆς πηγῆς ἐξ ἧς ἐλήφθησαν. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι πᾶσα κατεβλήθη προσπάθεια ὅπως μὴ παρεισφρύσουν ἀνακρίβειαι καὶ ἀποκλεισθοῦν ὑστερόβουλοι εἰσηγήσεις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν κατορθώνω νὰ ἐννοήσω ποῖον θὰ ἦτο τὸ μέσον διὰ νὰ ἀσκηθῇ ἀποτελεσματικὸς ὁ ἔλεγχος ἐπὶ πληροφοριῶν ἐξωδίκων...

§311Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὰς ἐζητήσαμεν, ἀλλὰ δὲν μᾶς τὰς ἔδωσαν.

§312Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπὶ πληροφοριῶν ἐξωδίκων καὶ μὴ ἐπισήμων, ὅταν γνωρίζωμεν πόσον ἀκατάσχετος εἶναι ἡ ροπὴ παρ’ ἡμῖν πρὸς δυσφήμησιν καὶ πόσον εὐφάνταστοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προθύμως, εἴτε ἐξ ἐμπαθείας, εἴτε ἐξ ἰδιοτελείας, εἴτε καὶ χάριν τῆς συμφερούσης εἰς αὐτοὺς ἠθικῆς ἰσοπεδώσεως, προσφέρονται νὰ κηλιδώσουν ὑπολήψεις τιμίας καὶ ἑδραίας εἰς τὴν κοινὴν γνώμην.

§313Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι θεμελιώδης κοινοβουλευτικὸς κανών, ἐπὶ ἐξωδίκων πληροφοριῶν νὰ μὴ διεξάγεται συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν.

§314Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ κατάκρισις ὑπῆρξε τραχεῖα καὶ ἔγινε κατὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐχρημάτισαν τραπεζῖται ἐξ ἐπαγγέλματος. Προτοῦ εἰσέλθουν εἰς τὰς τραπέζας εἶχον ἐπιδοθῆ καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ διεκρίθησαν πολυειδῶς εἰς αὐτὴν καὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς εἰσῆλθον εἰς τὸ τραπεζιτικὸν στάδιον, φέροντες παμμέγιστα ἐφόδια μορφώσεως καὶ πείρας. Καὶ τὴν πεῖραν καὶ τὴν μόρφωσιν αὐτῶν τὴν ἐχρησιμοποίησαν εἰς γόνιμον ἐργασίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατεκρίθη ὡς ὑπέρμετρος τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνάπτυξις ἐχρησίμευσεν ὡς πολύτιμος συμβολὴ εἰς τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας πρόοδον. Θὰ ἠδύναντο κάλλιστα καὶ αὐτοὶ νὰ ἐφησυχάσουν ὅπως καὶ ἄλλοι ἐφησύχασαν καὶ νὰ εἴπουν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δύναται νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς δράσεως. Ἀλλ’ εἶχον τὴν ἀντίληψιν οἱ διοικοῦντες τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβοηθήσουν τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ τὴν ζωὴν τῆς χώρας εἰς μίαν κρίσιμον αὐτῆς καμπὴν καὶ νὰ συμβάλουν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἐκθύμως ἀξιουμένων ὑπὸ τῆς κοινωνίας. Διότι τὰ ἔργα τῆς Οὔλεν, τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς ἀποξηράνσεως καὶ τῆς ὁδοποιΐας, ἐπεβλήθησαν ὡς ἐθνικὴ ἀνάγκη. Ἡ ἐκτέλεσις δὲ ἔργων τοιαύτης σημασίας ἀπέβαινεν ἀδύνατος ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως εἴτε τοῦ κράτους, εἴτε τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐὰν σήμερον οἱ διοικοῦντες τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος αἴρουν τὰς συνεπείας τῆς δράσεώς των εἶνε τοῦτο μοιραῖον δι’ ὅλους τοὺς μὴ στέργοντας νά καταδικάσουν ἑαυτοὺς εἰς ἀνάλγητον ἀδράνειαν καὶ διακυβεύοντας τὴν ἰδίαν των ὑπόστασιν χάριν τῆς κοινῆς ὠφελείας. Καὶ ἡ δρᾶσις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διοικοῦν τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, παρ’ ὅλας τὰς ἐπιθέσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἐναντίον των, ὑπῆρξε γόνιμος διὰ τὸν τόπον καί ἠσφάλισεν εἰς αὐτοὺς τοὺς τίτλους τιμῆς ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῆς κοινωνίας. (χειροκροτήματα).

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 11 μ. μ.).