1930.02.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41η

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 10 π. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ πολύτεκνοι Ἀμαλιάδος καὶ περιχώρων παρακαλοῦν ὅπως τὸ ταχύτερον ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν τὸ νομοσχέδιον περὶ προστασίας τῶν πολυτέκνων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μάρκου καταθέτει ἔκκλησιν Ναυπακτίων καταθετῶν Ἀγγλοαμερικανικῆς Τραπέζης, ζητούντων τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς ἀποζημίωσίν των. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Πρέκας καταθέτει ἀναφορὰν Γ. Οἰκονόμου κατοίκου Ἀθηνῶν, ζητοῦντος πληροφορίας περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἢ πρόκειται νὰ ληφθοῦν ὑπὲρ τῶν πιστωτῶν τῆς Ἀγγλοαμερικανικῆς Τραπέζης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Κουτσίνας καταθέτει ἀναφορὰν ἐπιτροπῆς παραγωγῶν Θεσσαλίας ζητούντων τὴν λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παπαστρατῆς καταθέτει αἴτησιν πρώην ὑπαξιωματικῶν τοῦ Π. Ν. αἰτουμένων τὴν ἀπονομὴν διπλωμάτων μηχανικῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀνθρακόπουλος καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ ἐν Ἀγγίστῃ διαμένοντος πρόσφυγος Μεχτίδη αἰτουμένου τὴν ἄδειαν καθόδου τῆς οἰκογενείας τοῦ ἐκ Ρωσσίας. — Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει τηλεγράφημα ἑνώσεως Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ Λαγκαδᾶ παραπονουμένων διὰ τὴν κυκλοφορίαν ἐνταλμάτων κατὰ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Νικολίτσας καταθέτει ὑπόμνημα τῶν ἐκ τοῦ μονοταξίου διδασκαλείου Ἀθηνῶν μετεκπαιδευομένων δημοδιδασκάλων κατὰ τὸ ἔτος 1928–1929 ζητούντων τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἐν ἰσχύϊ διατάγματος περὶ διαβαθμίσεως τῶν διδασκάλων. — Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Ἡρακλείου ὑποβάλλει σχετικὰς ἀπόψεις του διὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ ζητεῖ τὴν ἐπὶ 10ετίαν παράτασιν αὐτοῦ. — Οἱ πολύτεκνοι Μανδαμάδου αἰτοῦνται τὴν ἄμεσον λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῆς τάξεως τῶν πολυτέκνων. — Τὸ Συνέδριον τῶν Κοινοτήτων Ἀττικῆς διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην μετάθεσιν τοῦ διευθυντοῦ τῆς Νομαρχίας Λεκοπούλου. — Ὁ Σύνδεσμος προσφύγων Χαμδὶ–Βέη Θεσσαλονίκης ζητεῖ τὴν ἀναστολὴν τῆς δημοπρασίας τῶν οἰκοπέδων, ἐφ’ ὧν ἔχουν ἀνεγείρῃ τὰ παραπήγματά των. — Ὁμοίως τοῦ ἰατροῦ Δ. Πύρρου κατοίκου Κεφαλοβρύσου τῆς Τριχωνίας τὴν πληρωμὴν τῶν καθυστερουμένων ἀμοιβῶν του ἐκ τῶν ἰατροδικαστικῶν πράξεων. — Οἱ μοναχοὶ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Λαύρας παρακαλοῦν ὅπως μὴ ἐκποιηθῇ ἡ περιουσία τῆς μονῆς ταύτης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Ἰασωνίδης καταθέτει ὑπόμνημα τῶν Προέδρων τῶν παραμεθορίων κοινοτήτων περιφερείας Πορροΐων τῆς ἐπαρχίας Σιντικῆς ζητούντων τὴν λῆψιν γενικῶν μέτρων ὑπὲρ αὐτῶν. — Ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Κιλκὶς ζητούντων τὴν ἀναγραφὴν σχετικῆς πιστώσεως ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν διὰ τὴν τηλεγραφικὴν σύνδεσιν τῆς ὑπαίθρου Μακεδονίας. — Οἱ κ. κ. Α. Μιχαλακόπουλος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καταθέτουν σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως διὰ Διαταγμάτων Προξενικῶν Ἀρχῶν ὡς καὶ συστάσεως ὑπηρεσίας μονίμου ἀντιπροσωπείας παρὰ τῇ Γραμματείᾳ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὑτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: α) «Περὶ καταργήσεως τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου 3501», καὶ β) «Περὶ ἀπαλλοτριώσεων μοναστηριακῶν καὶ δημοσίων ἀγροτικῶν κτημάτων περιφερείας Λαυρεωτικῆς Περιφερείας». Οἱ κ. κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4372 «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ τακτοποιήσεως καθυστερούντων λογαριασμῶν παρὰ τῇ γενικῇ διευθύνσει δημοσίου λογιστικοῦ» καὶ 2) «Περὶ ἰσχύος πινάκων διαγωνισμῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων». Οἱ κ. κ. βουλευταὶ Β. Βαρδόπουλος, Δ. Μαρσέλος, Ι. Καλογερᾶς, Σ. Χούρσογλου, Κ. Πολυχρονάκης, Γ. Βοραζάνης, Μ. Ἀργυρόπουλος, Γ. Τηλικίδης, Λ. Ἰασωνίδης, Θ. Κολιαλέξης, Α. Θεολογίτης, Φ. Σαράντης, Σ. Ἀνθρακόπουλος, Β. Σκουλᾶς κλπ. ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως τῶν παρὰ προσφύγων ἱδρυθέντων φαρμακείων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Συρογιάννης καὶ Κ. Σαρακηνὸς ὑποβάλλουν προσθήκην ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28)8)25 Ν.Δ. περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τούτου». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συνέχεια συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Στράτου διὰ τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Στρᾶτος.

§2Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συνεχίζων, κύριοι, τὴν ἀπάντησιν πρὸς τὰ λεχθέντα ἐντεῦθεν πρὸς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς Χώρας, ὠφείλω νὰ ἀναφέρω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς ὑπεστήριξε τὸ πρόγραμμα περὶ τῆς ναυτικῆς παρασκευῆς τοῦ ἀντιναυάρχου Οὐέμπ. Νομίζω, ὅτι τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα, ὑποβαλλόμενον ὑπὸ ἀξιωματικοῦ ξένου, μὴ ἔχοντος οὐδεμίαν εὐθύνην ἐπὶ τῶν ναυτικῶν προγραμμάτων τῆς Χώρας, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις πρὸς ῥύθμισιν τῆς ναυτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐστηρίχθη ἐπὶ τοῦ προγράμματος τούτου, διότι τοῦτο ὑπεβλήθη τὸ 1925, εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οὔτε ἡ ὅμορος Ἐπικράτεια εἶχε προβῆ εἰς τὴν ἐπισκευὴν τοῦ «Γιαβοὺζ», οὔτε οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ εἶχον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ πλοῖον αὐτὸ ἤθελεν ἐπισκευασθεῖ. Διότι φρονῶ ὅτι τὸ πρόγραμμα ξένων ἀξιωματικῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρόγραμμα Κυβερνητικόν. Εἰς τὰ λοιπά, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν θὰ ἀπαντήσω, διότι φρονῶ, ὅτι ταῦτα δὲν συνδέονται πρὸς τὸ ἐπερωτώμενον θέμα καὶ ὅτι οὗτος ἐμνήσθη, ὅσων ἐμνήσθη, διότι ἔλαβεν ἀφορμὴν ἐξ ἀγορεύσεών του προηγουμένων· θὰ ἤθελα νὰ μὴ ἀπαντήσω καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ σιωπή μου αὕτη εἶναι συμφωνία εἰς τὰ ὅσα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν. Εἰς πλεῖστα συμφωνῶ. Ἐπιφυλάσσομαι εἴτε εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἴτε εἰς ἄλλο ζήτημα προσωπικόν, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἔλθει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφέρω τὰς γνώμας μου ἐπὶ τούτου. Καὶ ἤδη, κύριοι, θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅπως μὲ παρακολουθήσητε εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγόρευσίν του ἔκαμε μίαν διάκρισιν μεταξὺ τῆς ἐννοίας τῆς θαλασσίας κυριαρχίας καὶ τῆς ἐννοίας τῆς ἐλευθερίας τῶν μεταφορῶν ἡμῶν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι αἱ δύο αὗται ἔννοιαι συμπίπτουν, διότι διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐλευθέρα ἡ κίνησις ἐπὶ τῆς ἐπικρατείας τῶν πλοίων ἡμῶν ὀφείλει νὰ ὑπάρχῃ ἡ θαλασσία κυριαρχία. Εἶναι πιθανὸν ὅτι ἐγὼ ἀναπτύσσων τὴν ἐπερώτησίν μου ὑπέπεσα εἰς τὸ λάθος νὰ εἴπω «ἀπόλυτον καὶ ἀναμφισβήτητον τῆς κυριαρχίας ἐν τῷ Αἰγαίῳ». Τοῦτο βεβαίως εἶναι ἀκριβές, διότι «ἀπόλυτος» βεβαίως οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἡ ὑπὸ τῆς θαλάσσης κυριαρχία οὔτε ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Τζέρβις, οὔτε ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Νέλσωνος. Καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Ἀγγλικοὶ στόλοι ἐκυριάρχουν τῶν θαλασσῶν καὶ οἱ ἀντίπαλοι στόλοι καὶ τὰς θαλασσίας αὐτῶν συγκοινωνίας ἀπεκαθίστων ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν καὶ καταδρομὰς ἐνήργουν. Σήμερον δὲ λέγοντες «ἀπόλυτον καὶ ἀναμφισβήτητον» κυριαρχίαν ἐννοοῦμεν ταύτην μὲ ὅλους τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἡ πρόοδος τῆς πολεμικῆς τέχνης καὶ ἡ ἐπιστήμη ἐδημιούργησαν ὑπὲρ τὴν θάλασσαν εἰς τοὺς αἰθέρας καὶ ὑπὸ τὴν θάλασσαν. Θέλομεν δὲ τὴν ἐλευθέραν κίνησιν τῶν πλοίων ἡμῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας διὰ νὰ ἔχωμεν ἀποκατεστημένας τὰς συγκοινωνίας ἡμῶν καὶ ἀσφάλειαν καὶ ἀκώλυτον κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν μεταφορὰν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων. Ταύτην δὲ τὴν ἐλευθέραν κίνησιν τῶν δυνάμεών μας θέλομεν οὐχὶ δὲ ἐπιθετικὴν πολιτικήν, ἀλλὰ διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας μας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐγγυήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ναυτικὸς πόλεμος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κηρυχθῇ ἐκ μέρους τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας. Ἡμεῖς, κύριοι βουλευταί, δὲν ἰσχυρίσθημεν τοιοῦτό τι. Τοὐναντίον μάλιστα, διότι, ἂν ναυτικὸν πόλεμον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν, τότε τὰ κυριώτερα ἐπιχειρήματα ἡμῶν θὰ ἦσαν ἡ ἀπέραντος ἔκτασις τῶν παραλίων τῆς χέρσου Ἑλλάδος καὶ ἐκείνης τῆς Ἑλληνικῆς πολυνησίας, ἡμεῖς δὲ εἴπομεν, ὡς καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τὰ δύο ταῦτα δὲν εἶναι τεκμήρια νὰ κάνωσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας ὅπως μεταβάλῃ τὴν ναυτικὴν πολιτικήν· λέγοντες ταῦτα, ἐννοοῦμεν ὅτι ὁ ἐκτεθησόμενος ποτὲ ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, ἔστω καὶ ἂν ἔχῃ ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν ἐπέκτασιν ἐπὶ τοῦ Αἰγαίου, θὰ ἐπιτεθῇ κατὰ ξηράν. Συνεπῶς ἡ ὕπαρξις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ἡ ὑπὸ ταύτης παρεμπόδισις τοῦ ναυτικοῦ πολέμου δὲν εἶναι ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξετάζων περαιτέρω ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα εἶπεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία δέον νὰ θεωρηθῶσιν οἰκονομικῶς καὶ δημοσιονομικῶς ἰσοδύναμοι. Ἂν τοῦτο δεχθῶμεν, κύριοι βουλευταί, καὶ ἐξετάσωμεν τὰς ναυτικὰς δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρασκευασθῶσιν παρὰ τῶν δύο κρατῶν, θὰ καταλήξωμεν εἰς συμπεράσματα ἀντίθετα ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡμεῖς δαπανῶμεν 4 ἑκατομμύρια λιρῶν, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν 3 ἑκατομμύρια, διότι ἐθεώρησε ὅτι αἱ 800 χιλιάδες λιρῶν θὰ πληρωθοῦν ὁπωσδήποτε εἰς τὸ κατάστημα ἐκεῖνο.

§3Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μᾶς ζητοῦν 500 χιλιάδας λιρῶν, ἀλλὰ ἡμεῖς τὰς θεωροῦμεν πολλάς.

§4Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄν λοιπόν, ὑποθέσωμεν ὅτι ἡμεῖς ἐξοδεύωμεν 4 ἑκατομμύρια λιρῶν διὰ νὰ παραλάβωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» καὶ τὰ δύο ἀντιτορπιλλικά, θὰ δεχθῶμεν ὅτι καὶ ἡ Τουρκία δύναται ἐξ ἴσου νὰ δαπανήσῃ 4 ἑκατομμύρια λιρῶν διὰ τὰς ναυτικὰς αὐτῆς παρασκευάς. Κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ δώσῃ ἡ Τουρκία τὴν προπολεμικὴν ἀξίαν εἰς τὸ «Γιαβοὺς» ἀσφαλῶς πρέπει νὰ δαπανήσῃ ἐπὶ πλέον 500 χιλιάδας λιρῶν Ἀγγλίας.

§5Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχει ἀκόμη ἀνάγκας τοιαύτας;

§6Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχει κάμει παρὰ μόνον τὴν διόρθωσιν τῶν βλαβῶν τὰς ὁποίας ἔπαθε ἀπὸ τὰς νάρκας καὶ ἡ ὁποία ἐκόστισε 500 χιλιάδες λιρῶν καὶ θέλει ἀκόμη 500 χιλιάδες λίρες διὰ νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν προπολεμικήν του κατάστασιν.

§7Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καθ’ ὅσον βέβαια εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ.

§8Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως. Καὶ ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ νὰ τοῦ προσθέσῃ τὰ «μπῶλτσερς». Τότε θὰ ἀνέλθῃ ἄνω τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἡ δαπάνη. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἐδεχόμην ὅτι θέλει νὰ τὸ φέρῃ εἰς τὴν προπολεμικήν του κατάστασιν. Τῆς χρειάζονται τότε 500 χιλιάδες λιρῶν τὰς ὁποίας φυσικὰ πρέπει νὰ πάρῃ ἀπὸ τὰ 4 ἑκατομμύρια λιρῶν. Εἶναι ἐπίσης γνωστόν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τῆς Τουρκίας ἔχει ἀναλάβει ὑποχρεώσεις ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἑξακοσίων χιλιάδων λιρῶν, διὰ τὰς παραγγελίας τὰς ὁποίας ἔχει ἤδη κάμει τῶν ἀντιτορπιλλικῶν καὶ τῶν τεσσάρων ὑποβρυχίων.

§9Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὰ δύο ἀντιτορπιλλικὰ μὲ τὰ τέσσαρα ὑποβρύχια δὲν κοστίζουν παρὰ 1.200 χιλιάδες.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν ἔχῃ ἡ Τουρκία 4 ὑποβρύχια ὑπὸ κατασκευὴν καὶ δύο ἀντιτορπιλλικά, τότε ἡ δαπάνη εἶναι 1.600.000.

§11Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πόσων τόννων εἶναι τὰ ὑποβρύχια;

§12Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, πρέπει νὰ γνωρίζετε καὶ τοῦτο: ὅτι αἱ τιμαὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐξαιρετικαὶ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν ὑποβρυχίων καὶ τῶν ἀντιτορπιλλικῶν. Ὄχι δὲ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ οἱ Τοῦρκοι προετίμησαν ναυπηγεῖα τὰ ὁποῖα ἔχουν τιμὴν πολὺ μεγαλυτέραν ἐκείνης τῶν ναυπηγείων εἰς τὰ ὁποῖα κατέφυγεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἅτινα εἶχον προτείνει καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν τιμάς. Ἔχει συνεπῶς ὑποχρεώσεις ἀνειλημμένας, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τῆς Τουρκίας 1.600.000. Ἐκ τούτων δέχομαι ὅτι τὰ 20% ἔχουν ἤδη πληρωθῆ, συνεπῶς ἐπληρώθησαν 300 χιλιάδες καὶ ἑπομένως μένουσι πρὸς πληρωμὴν ὑποχρεώσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς Τουρκίας μετὰ μελλούσας νὰ ἐνεργηθοῦν ἐπισκευὰς τοῦ «Γκαΐμπεη» 1.800.000. Ἄν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ 4 ἑκατομμύρια, θὰ μᾶς μείνουν 2.200.000, τὰς ὁποίας ἡ Τουρκία θὰ δαπανήσῃ διὰ νὰ αὐξήσῃ τὸν ἐλαφρὸν αὐτῆς στόλον. Ἡ Τουρκία δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκτήσῃ μὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν διαστήματι μιᾶς τριετίας πέραν τῶν 6 ἀντιτορπιλλικῶν καὶ τῶν 2 ὑποβρυχίων. Συνεπῶς ἐντὸς μιᾶς τριετίας ἡ μὲν Ἑλλὰς ἐὰν παραλάβῃ τὴν «Σαλαμινίαν», θὰ κατέχῃ τὴν «Σαλαμινίαν», τὰ 6 ἀντιτορπιλλικὰ καὶ τὰ 6 ὑποβρύχια.

§13Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς μοῦ εἴπατε προχθὲς ὅτι χρειάζονται 9 ἀντιτορπιλλικά.

§14Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα 15 ἀντιτορπιλλικά, δηλαδή, 9 ἀντιτορπιλλικὰ ὡς ὄγκον ἐπιθετικὸν καὶ 6 ἀντιτορπιλλικὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ κάνουν τὰς περιπολίας. Λέγω λοιπόν, ὅτι μετὰ μίαν τριετίαν ἡ Τουρκία θὰ κατέχῃ τὸ «Γιαβοὺζ» ἐπισκευασμένον ὅσον δύναται νὰ ἐπισκευασθῇ, τὰ 8 ἀντιτορπιλλικά της καὶ τὰ 6 ὑποβρύχιά της, ἡμεῖς δὲ τὶ θὰ ἔχωμεν; Τὴν «Σαλαμινίαν», τὰ 6 ἀντιτορπιλλικά; τέσσαρα τύπου «Λέοντος» καὶ τὰ 2 τὰ ὁποῖα παρηγγήλαμεν καθὼς καὶ τὰ 6 ὑποβρύχια τὰ ὁποῖα παρηγγήλαμεν. Εἰς αὐτὰ ἠμποροῦμεν νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰ πέντε τύπου «Προῦσα», τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς ἀρίστην κατάστασιν, ἢ ὄχι κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν;

§15Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μάλιστα εἶναι 22 ἐτῶν.

§16Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν εἶναι 22 ἐτῶν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι θὰ τὰ χρησιμοποιήσετε μετὰ 3–4 χρόνια.

§17Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ νὰ προστατεύσητε τὰς μεταφορὰς εἶναι καλά, κύριε Πρόεδρε. Δὲν δύναται ἡ Ἑλλάς, ἓν Κράτος μικρὸν νὰ προστατεύῃ τὰς μεταφοράς της διὰ πλοίων 1500 τόννων, καινουργῶν.

§18Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Διὰ παράκτιον δρᾶσιν.

§19Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ προστατεύσῃ τὰς στρατιωτικάς της μεταφορὰς θὰ συγκεντρώσῃ ὅλας της τὰς ναυτικὰς δυνάμεις.

§20Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ κατέχῃ τὴν «Σαλαμινίαν» ἴσην ἢ κάτι τι ἀνωτέραν τοῦ «Γιαβούζ», εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν τοὺς ἐπισήμους πίνακας τοὺς ὁποίους παρέλαβον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τῶν ὁποίων ἐν τῇ ἀναπτύξει τῆς ἐπερωτήσεώς μου δὲν ἔκαμα χρῆσιν, διότι ἐφρόνουν ὅτι τοῦτο ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτελέσῃ στοιχεῖον ἐμπιστευτικὸν διὰ τὸ Κράτος. Ἐπειδὴ ὅμως προεκλήθην ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι τὸ πλοῖον τοῦτο ἡ «Σαλαμὶς» ὄχι μόνον εἶναι ἀνώτερον τοῦ «Γιαβούζ», ἀλλὰ πολὺ ἀνώτερον. Κατὰ δὲ τὴν γνώμην τοῦ Ἄγγλου ἀρχιναυπηγοῦ Denycourt τὸ πλοῖον τοῦτο εἶναι τὸ ἰσχυρότατον τῶν ἐν τῇ Μεσογείῳ πλοίων. Θὰ δώσω εἰς ὑμᾶς ὀλίγα τινὰ στοιχεῖα τῶν πινάκων τῆς ἀντιπαραβολῆς. (ἀναγινώσκει). Τὸ βεληνεκὲς τῶν βαρέων πυροβόλων τῆς «Σαλαμῖνος» εἶναι 33.000 μέτρα ἐνῷ τοῦ «Γιαβοὺζ» εἶναι 18.000 μέτρα. Τοῦ μέσου διαμετρήματος τῆς «Σαλαμῖνος» εἶναι 22.000 μέτρα ἐνῷ τῶν τοῦ «Γιαβοὺζ» εἶναι 14.000 μέτρα. Ἡ «Σαλαμὶς» ἔχει 6 ἀντιαεροπορικὰ πυροβόλα τῶν 0,10 ἐνῷ τὸ «Γιαβοὺζ» ἔχει 4 τῶν 0,088 Ἔχει καθέτου θωράκισιν ἡ «Σαλαμὶς» μὲν 305 χιλιοστῶν ἐνῷ τὸ «Γιαβοὺζ» ἔχει 220. Ἡ «Σαλαμὶς» ἔχει ὁριζοντίαν θωράκισιν 150 χ. μ. ἐνῷ τὸ «Γιαβοὺζ» ἔχει μόνον 50 χ. μ. Ὁ συντελεστὴς τῆς ὑποβρυχίου ἀντιστάσεως εἰς τὴν «Σαλαμῖνα» καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ σκάφους, εἶναι 2200 ἐνῷ εἰς τὸ «Γιαβοὺζ» ποικίλει ἀπὸ 141–900. Ἡ δὲ ταχύτης δοκιμῶν τῆς μὲν «Σαλαμῖνος» εἶναι 27,5 μίλλια καθ’ ὥραν τοῦ δὲ «Γιαβοὺζ» εἶναι 27,1 ἣν εἶναι ἀπίθανον ἂν θὰ δυνηθῇ νὰ τὴν ἀναπτύξῃ μετὰ τὴν ἐπισκευήν.

§21Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἔχετε τὴν καλωσύνην ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν γνώμην σας χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν τὸ «Γιαβούζ»...

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι μυστικὰ αὐτά, διότι καὶ ἂν ἀπεφασίζοντο ὑποτιθεμένου ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἀπεφαίνετο κατὰ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἀπεφασίζετο νὰ πάρωμεν τὴν «Σαλαμινίαν», πάλιν δὲν θὰ εἶχεν σημασίαν, ἐγὼ ὅμως ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ κ. Παπαλέξης, μοῦ εἶπεν ὅτι ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι θὰ εἶναι καλλίτερον, ἀλλ’ ὄχι τόσον καλλίτερον ποὺ λέγετε σεῖς.

§23Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑποστηρίζων τὸ Κυβερνητικὸν πρόγραμμα, εἶπεν ὅτι ὁ ἐλαφρὸς στόλος ἐξασφαλίζει καλλίτερον τὰς μεταφορὰς ἀπὸ τὸ βαρὺ σκάφος καί, ὡς ἔθεσεν τὸ ζήτημα, ἔδωκε βεβαίως τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν. Ἀλλὰ κύριοι, ὅταν ἡμεῖς λέγομεν βαρὺ σκάφος, δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι τὸ βαρὺ αὐτὸ σκάφος θὰ τρέχῃ εἰς τὴν Κρήτην ἢ εἰς τὴν Χῖον ἢ εἰς τὴν Σάμον ἢ εἰς τὴν Μιτυλήνην, ἢ εἰς τὴν Κέρκυραν, διὰ νὰ συνοδεύσῃ τὰς μεταφορὰς ἡμῶν. Τὸ βαρὺ σκάφος ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ὅτι θὰ προστατεύῃ τὰς μεταφορὰς καὶ θὰ καλύπτῃ αὐτὰς ἀπὸ μεγάλης ἀποστάσεως. Τὸ βαρὺ Ἑλληνικὸν σκάφος θὰ λαμβάνῃ μίαν θέσιν κεντρικὴν ἐν τῷ Αἰγαίῳ τοιαύτην ὥστε νὰ δύναται ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ «Γιαβοὺζ» εἰς πᾶσαν ἔξοδον· νὰ μὴ δύναται δηλαδὴ τὸ «Γιαβοὺζ» νὰ ἐξέρχεται τῶν στενῶν καὶ νὰ πλήττῃ εἴτε τὰς ἀπὸ τούτου ἡμῶν μεταφοράς, εἴτε τὰς πρὸς βορρᾶν βάσεις ἡμῶν συγκεντρώσεως χωρὶς νὰ ὑποχρεωθῇ εἰς μάχην μετ’ αὐτοῦ. Συνεπῶς τὸ βαρὺ σκάφος, οὐδέποτε θὰ χρησιμοποιῆται διὰ τὰς μεταφορὰς ἡμῶν τὰς ὁποίας θὰ τὰς συνοδεύωμεν διὰ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου, ἀλλὰ εἶπε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ ἐλαφρὸς στόλος μᾶς ἐξυπηρετεῖ καλλίτερον εἰς τὰς νυκτερινὰς μεταφοράς. Ἔχομεν νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τοῦτο ὅτι ἐκτὸς τῶν δυσχερειῶν αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν κατὰ τὰς νυκτερινὰς μεταφορὰς ἐκτὸς τῶν δυσχερειῶν αἵτινες θὰ παρουσιάζωνται ἐκ τοῦ πλοῦ τοῦ συμπαγοῦς σώματος τῶν νηοπομπῶν, ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἕνα ἄλλο σημεῖον οἰκονομικῆς φύσεως τοῦτο. Εἶπε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ μεταγωγικὰ ἡμῶν θὰ διανυκτερεύσουν εἰς τὴν Μῆλον, τὰ ἐκ τῆς Κρήτης. Καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὑπελόγισεν τὴν ἐπάκτιον καὶ ὑποβρύχιον ὀχύρωσιν τὴν ὁποίαν θὰ χρειασθῇ ἡ Μῆλος; Διότι, ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς δέχεται ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἀξιωματικοὶ εἶναι ἐχέφρωνες, ἀπαντῶ τοῦτο, ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἀξιωματικοί, ὄντες ἐχέφρωνες θὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῶν στενῶν νύκτωρ, διότι ἂν ἐξέρχωνται τὴν ἡμέραν ἡ ἐπαφὴ θὰ ἦτο ἀσφαλῶς μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀεροπορικοῦ καὶ ἐλαφροῦ ἐπιφανείας στόλου, ἐνῷ ἂν ἐξέρχωνται νύκτωρ δὲν θὰ γίνονται ἀντιληπτοὶ 90%, θὰ εἶναι δέ...

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συμφωνῶ εἰς αὐτό.

§25Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἂν δὲν τοῦτο συμβῇ, ἐκεῖνο τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελε νὰ πλήξῃ τὸ «Γιαβοὺζ», θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐπάκτιον ὀχύρωσιν, ἰσχυρὰν ὁμοίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν θέλομεν διὰ τὸν Σαρωνικόν, τὸν Θερμαϊκὸν καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἡμῶν βάσεις τῶν στρατιωτικῶν συγκεντρώσεων. Ὑπολογίσατε τὴν οἰκονομικὴν αὐτὴν πλευράν;

§26Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἰσχυρίζεσθε ὅτι ὁ στόλος ὁ Τουρκικὸς ὁ ἐλαφρὸς βεβαίως....

§27Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Περὶ τοῦ «Γιαβοὺζ» ὁμιλῶ.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον δέχεσθε νὰ βγάζετε τὸ «Γιαβοὺζ» καὶ νὰ τὸ ἐκθέτετε εἰς τὸν κίνδυνον τῆς νυκτερινῆς προσβολῆς...

§29Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τὸ βγάζω τὸ «Γιαβούζ», θὰ τὸ βγάζουν οἱ Τοῦρκοι.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὁ τρόπος τοῦ λέγειν, κ. συνάδελφε. Σᾶς εἶπα ὅτι, ἂν τὸ «Γιαβοὺζ», ἐξέλθῃ τὴν ἡμέραν, ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν τὴν ἐπαφήν, δὲν τὸ συμφέρει λοιπόν.

§31Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν συνιστῶ εἰς τὸ «Γιαβοὺζ» νὰ ἐξέλθῃ τὴν ἡμέραν.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ λέγω ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» θὰ κάθεται κλεισμένον εἰς τὸ ὁρμητήριόν του καὶ θὰ ἔχῃ δίπλα τὸν ἀεροπορικὸν στόλον διὰ νὰ τὸ προστατεύσῃ εἰς τὰς ἐπιθέσεις του, ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν θὰ βγαίνῃ, καὶ πρὸ πάντων τὴν νύκτα. Εἶναι αἵρεσις κατὰ τῆς ναυτικῆς στρατηγικῆς νὰ μὴ βγαίνῃ τὸ «Γιαβοὺζ» τὴν νύκτα διὰ νὰ πλησιάσῃ τὰς μεταφοράς, διότι θὰ ἐκτίθεται εἰς τὸν κίνδυνον...

§33Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπον ὅτι θὰ βγῇ νύκτωρ καὶ θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν Μῆλον εἰς τὰς 7, 8, 9, 10 τὸ πρωΐ, ἀναλόγως τῆς ὥρας τοῦ ἔτους θὰ ἔχῃ κεκλεισμένον ἐκεῖ τὸν Ἑλληνικὸν στόλον καὶ θὰ τὸν κτυπήσῃ.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἂν δὲν ἔχῃ αὐτὸς ὑπεροχὴν ἀεροπορίας καὶ τὴν ἔχομεν ἡμεῖς, οἱ ἐνεργοῦντες τὰς μεταφοράς, καθ’ ὃν τρόπον τὰς ἐνεργοῦμεν καὶ χρησιμοποιοῦντες τὴν Μῆλον ὡς μεταβατικὸν σταθμὸν θὰ συγκεντρώσωμεν ἐκεῖ τὴν ἀεροπορίαν μας, τὴν ἰσχυροτέραν καὶ τότε, ὄχι μόνον τὸ «Γιαβοὺζ», ἔχει τὸν κίνδυνον τῆς καταστροφῆς, ἢ τῆς βλάβης, ἀλλὰ πρὸ πάντων θὰ εἶναι τυφλόν, ἂν ρίψῃ δὲ μερικὰς ὀβίδας εἰς τὴν Μῆλον, δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν. Δηλαδὴ δὲν ἀποτελεῖ κίνδυνον τὸ νὰ εὑρεθῇ ἕνα πλοῖον ἀπ’ ἔξω ἀπὸ ἕνα μεγάλο λιμάνι, ἐφ’ ὅσον δὲν βλέπει καὶ δὲν εἰξεύρει ποὺ θὰ ρίψῃ τὰς ὀβίδας του.

§35Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πῶς δὲν βλέπει.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν ἔχει ἀεροπορίαν πῶς θὰ βλέπῃ;

§37Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὰ γιατὶ δὲν θὰ ἔχῃ ἀεροπορίαν;

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔθεσα ὡς βάσιν ὅτι θὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι.

§39Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰμποροῦμεν νὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι, δὲν νομίζω ὅμως ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ καὶ ἡ Τουρκία ἀεροπορίαν διὰ νὰ μὴ εἰξεύρῃ ποὺ θὰ ρίχνῃ....

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βέβαια πρέπει νὰ ἔχῃ, ἀλλά, ἂν εἴμεθα ἡμεῖς ἰσχυρότεροι εἰς τὴν ἀεροπορίαν θὰ τὴν θέσωμεν ἐκποδὼν καὶ δὲν θὰ τῆς ἐπιτρέψωμεν νὰ ἔρχεται νὰ βλέπῃ ποὺ θὰ ρίπτῃ τὰς ὀβίδας της. Καὶ σᾶς λέγω, φοβᾶσθε τὴν προσβολὴν ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀποστάσεως;

§41Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι πράγματι δὲν τὸ φοβοῦμαι. Ἔχομεν ὅμως προσβολὴν ἐναντίον μιᾶς νηοπομπῆς.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐντὸς λιμένος ὅμως δηλαδὴ στὰ τυφλά. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι ἀναγνωρίζετε ὅτι οἱ ὀβίδες αἱ ριπτόμεναι ἄνευ τῆς καθοδηγήσεως τῆς ἀεροπορίας δὲν ἀποτελοῦν κίνδυνον.

§43Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζετε ὅτι θὰ κατατροπωθῇ ἡ ἀεροπορία ἡ Τουρκική;

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ βάσις τῆς πολιτικῆς μου εἶναι ὅτι θὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι εἰς τὴν ἀεροπορίαν.

§45Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχετε μεγίστην ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἀεροπορίαν, κ. Πρόεδρε.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν συζητῶ διὰ τὴν δύναμιν τῆς ἀεροπορίας ἐναντίον....

§47Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συζητεῖτε μεταξὺ τῶν δύο ἀεροποριῶν.

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βάσις εἶναι ὅτι θὰ εἴμεθα ἰσχυρότεροι.

§49Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ «Γιαβοὺζ» νὰ τορπιλλισθῇ κατὰ τὴν νύκτα;

§50Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν ἐπαφὴν κατὰ τὴν νύκτα.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συμφωνοῦμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§52Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, οἱ Τοῦρκοι ἠμποροῦν νὰ ἐμπιστευθοῦν ἀπολύτως ἐπὶ τῆς ἀπωλείας αὐτῆς τῆς ἐπαφῆς; Θὰ ἐκτιθοῦν εἰς μίαν ἀμφίβολον ἐπιχείρισιν;

§53Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος, οἱ Τοῦρκοι βεβαίως πρέπει νὰ ἠξεύρουν τοὐλάχιστον ὅσα ἠξεύρω ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρω τίποτε.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ προκαλεῖτε τοὺς ἐπαίνους.

§55Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διατὶ θὰ ἠξεύρουν περισσότερα ἀπὸ σᾶς;

§56Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διότι αὐτοὶ εἶναι ἀξιωματικοὶ καὶ ἠξεύρουν περισσότερα ἀπὸ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι τώρα πλέον δὲν εἴμεθα ἀξιωματικοὶ καὶ ἠξεύρουν ὅτι εἶναι λίαν ἀμφίβολος ἡ ἐπαφὴ κατὰ τὴν νύκτα.

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἠξεύρουν βέβαια ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει ἕνα πλοῖον, δὲν τὸ ἐκθέτει εἰς τὸν κίνδυνον ἀπωλείας....

§58Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τότε ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιχειρῇ τίποτε διὰ νὰ μὴ τὸ χάσῃ.

§59Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις.

§60Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἂν θέτετε ἐσεῖς αὐτὸ ὡς βάσιν ἐγὼ δὲν τὸ θέτω. Διὰ νὰ τὸ ἀποκτήσουν, διὰ νὰ τὸ ἐπισκευάσουν τὸ πλοῖον αὐτό, θὰ τὸ ἔκαμον γιὰ νὰ τὸ χρησιμοποιήσουν ὑποθέτω· δὲν τὸ ἐπεσκεύασαν διὰ νὰ τὸ βλέπουν.

§61Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἐπεσκεύασαν διότι εἶχαν καμμίαν πολιτικὴν ἰδιαιτέραν. Τὸ πλοῖον αὐτὸ εὑρέθη εἰς τὴν κατοχήν των, ἐδαπάνησαν 300.000 λίρες καὶ ἀπέκτησαν μίαν μονάδα.

§62Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρῶτον ἐδαπάνησαν πολὺ περισσότερα, ἔπειτα τὶ τὴν ἤθελαν τὴν μονάδα; ἂν δὲν πρόκειται νὰ τὴν χρησιμοποιήσουν.

§63Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ κάμουν καὶ αὐτοὶ ἐλαφρὸν στόλον.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον.

§65Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ δαπάνη εἶναι μηδαμινή.

§66Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, δὲν εἶναι μηδαμινὴ αὐτὴ ἡ δαπάνη. Χρειάζεται 1.000.000 λίρες τὸν χρόνον.

§67Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς προσθέτω, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν Ἑλλάδα, διότι ἐγὼ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ὅταν ἀπεφάσισεν ἡ Τουρκία νὰ φτιάξῃ τὸ «Γιαβοὺζ» δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§68Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πολὺ καλὰ εὔχομαι νὰ εἶναι τοῦτο ἀκριβὲς ὁπωσδήποτε νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρχὴ ἀπαράβατος ὅτι ὅταν δὲν ἔχομεν ἀποδείξεις περὶ τοῦ τὶ θὰ ἔκανε ὁ ἐχθρὸς ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν χειροτέραν δι’ ἡμᾶς λύσιν. Ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν ἀναντιρρήτως ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» θὰ ἐξέρχεται τῶν Στενῶν νύκτωρ ἵνα μὴ ἀποκτῶμεν τὴν ἐπαφὴν μετ’ αὐτοῦ καὶ διὰ νὰ εὑρίσκεται τὴν πρωΐαν εἰς τὴν βάσιν ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν λιμενίσῃ τὸν στόλον, ἵνα κτυπήσῃ τὴν νηοπομπὴν ἐκείνην....

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπεται; Λέγετε, ὅτι πρέπει νά ἔχωμεν πάντοτε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ἐχθρὸς θὰ ἀκολουθήσῃ τὴν χειροτέραν δι’ ἡμᾶς λύσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐξ ἴσου λογικὸν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ὁ ἐχθρὸς θὰ ἀκολουθήσῃ καὶ τὴν καλλιτέραν δι’ αὐτὸν λύσιν;

§70Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ καλλιτέρα λύσις δι’ αὐτούς.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω, ὅτι ὁ ὑποτιθέμενος ἐχθρὸς εἶναι δυνατὸν τὸ μοναχὸ καὶ μονάκριβο καράβι ποὺ ἔχει νὰ τὸ βγάλει ἐναντίον τῶν ὑπαγορεύσεων τῆς ὀρθοδόξου ἀκριβοῦς ναυτικῆς στρατηγικῆς, καὶ νὰ τὸ περιάγῃ νύκτωρ ἐκθέτων αὐτὸ εἰς τὸν κύκλον τῆς συναντήσεως τοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ στόλου. Μὴ δέχεσθε μόνον τὴν χειροτέραν, ἀλλὰ καὶ τὴν καλλιτέραν δι’ ἡμᾶς λύσιν.

§72Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν δὲν τό χρησιμοποιήσει τὸ σκάφος, νὰ τὸ βγάλῃ τὴν νύκτα ὅπου εἶναι ὀλιγώτερος κίνδυνος ἐπαφῆς μὲ τὰ ἐλαφρὰ πλοῖα τὰ ἰδικά μας, τότε τὶ θὰ τὸ κάμῃ τὸ πλοῖον; Δὲν νομίζω, διότι ἐξώδευσεν ὀλίγα, τὸ ἔκανε διὰ νὰ μὴ τὸ μεταχειρισθῇ.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ «Γιαβοὺζ», δὲν τὸ ἔκανεν ἡ Τουρκία διὰ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος.

§74Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἄλλο εἶναι αὐτό.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βέβαια ἐὰν τῆς χρειασθῇ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ ἐναντίον μας, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ Θεὸς ἐμώρανε καὶ τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα ὥστε ἕνας ἀπὸ τοὺς δύο νὰ κηρύξῃ πόλεμον, τότε θὰ κυττάξῃ καὶ αὐτὴ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ. Ἐπειδὴ ὅμως δέχομαι τοὺς Τούρκους ὡς φρονίμους ἀνθρώπους εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ τὸ κάμῃ διότι κινδυνεύει τότε μίαν συνάντησιν μὲ τὸν ἐλαφρὸν στόλον.

§76Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὶ θὰ κάνῃ ἐὰν δὲν τὸ βγάλει ἐναντίον μας; Καὶ ἐγὼ βέβαια ἀναντιρρήτως λέγω, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν ἐδῶ δὲν τὰ συζητοῦμεν διὰ νὰ κάμωμεν πόλεμον κατὰ τῆς Τουρκίας. Ἀλλὰ διότι ἡ Τουρκία ἔχει κάμει μίαν ὑπόθεσιν ὅτι ἡμέραν τινα μπορεῖ νὰ τῆς χρειασθῇ, ἐκάμαμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἰδίαν σκέψιν καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν ὁμοίαν περίπτωσιν, ὄχι βέβαια ἐντελῶς ἰδανικὴν ἀλλ’ ἐνδεχομένην.

§77Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Τουρκία δὲν θὰ τὸ βγάλῃ ποτὲ τὴν νύκτα ἀπὸ τὰ Δαρδανέλλια.

§78Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν ὁ ἀντίπαλος τῆς Τουρκίας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ Ἑλλάς, ἔχει ἐλαφρὸν στόλον καὶ ἀεροπλοΐαν, τὸ πλοῖον αὐτὸ εἶναι καταδικασμένον εἰς ἀδράνειαν.

§79Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ τοῦτο: καὶ μόνη ἡ ὑπεροχή μας εἰς ἐλαφρὸν στόλον ἀπαγορεύει εἰς τὸ «Γιαβοὺζ» νὰ βγαίνῃ νύκτα, διότι δέχομαι ἐκεῖνο ποὺ λέτε ὅτι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δὲν θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπιτύσωμεν τὴν ἐπαφήν, ἀλλὰ δὲν ἀποκλείεται....

§80Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τότε δὲν τὸ χρειάζεται καθόλου, διότι ἡμεῖς λαμβάνομεν τὴν Τουρκίαν ἀντίπαλον ἰδικήν μας.

§81Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐπικίνδυνον νὰ βγῇ.

§82Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἴπατε ὅτι μετὰ μεγάλης δυσκολίας θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπαφὴ κατὰ τὴν νύκτα. Ἐγὼ τὸ δέχομαι αὐτό.

§83Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ τὸ δεχθῆτε, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ διαβάσετε, ὅτι δηλαδὴ οὐδέποτε ἀπεκτήθη ἐπαφή.

§84Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὄχι οὐδέποτε. Λοιπόν, ἐγὼ ἐδέχθην ὅτι θὰ ἀποκτηθῇ ἡ ἐπαφή. Ποίαν ὥραν φρονεῖτε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ;

§85Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τοιαύτην ὥραν ὥστε νὰ εὑρίσκονται εἰς τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον θέλει νὰ πλήξῃ τὴν πρωΐαν.

§86Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τί ὥρα θὰ πλήξῃ τὴν νηοπομπήν.

§87Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὰς 7 εἰς τὰς 8 ἐξαρτᾶται ἀναλόγως τῆς ὥρας τοῦ ἔτους.

§88Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης καθ’ ἣν θὰ πλήξῃ τὴν νηοπομπὴν θὰ ἀπαιτηθῇ ἕνας χρόνος καὶ πάλιν κατόπιν θὰ πάῃ γιὰ μέσα. Δὲν φαντάζεσθε ὅτι τὴν ἐπαφὴν τὴν ὁποίαν θεωρεῖται δύσκολον θὰ τὴν εὕρῃ, διότι ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ ἐλαφρὸς στόλος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐξῆλθεν καὶ νὰ εὕρῃ τὸ «Γιαβούζ».

§89Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Εἰς αὐτὸ ἐγὼ τάσσομαι μὲ τὸν κ. Στράτον. Διότι ὅταν τὸ «Γιαβούζ» κατορθώσῃ νὰ φθάσῃ ὅπου θέλει δὲν νομίζω ὅτι μποροῦμε νὰ ὑποστηρίξωμε σοβαρῶς ὅτι ἐν ἡμέρᾳ δύνανται τὰ ἀντιτορπιλλικὰ νὰ καταβροχθίσουν τὸ «Γιαβούζ». Ἠξεύρω ὅτι ὑπάρχουν ὑποστηρίζοντες τὸ πρᾶγμα αὐτό, ἀλλὰ θεωρῶ ἐπικίνδυνον νὰ πάω μὲ τὰς ἰδέας αὐτῆς τῆς σχολῆς καὶ ἑπομένως δέχομαι ὡς δεδομένον τὰ πορίσματα ἐκ τῆς ναυμαχίας τῆς Γιουτλάντης, ὅτι ὁ ἐλαφρὸς στόλος δὲν μπορεῖ νὰ καταναυμαχίσῃ τὸν βαρύν. Ἀκοῦτε ἐδῶ. Ἡ Τουρκία εἶχεν ἀπόφασιν νὰ βγάλῃ τὸ «Γιαβούζ» τὸ μοναδικό της πλοῖον καὶ νὰ μὴ τὸ ἐκθέσῃ εἰς τοὺς κινδύνους κατὰ τὴν νύκτα καθόσον δὲν τῆς χρειάζεται νὰ ἐμποδίσῃ τὰς στρατιωτικάς μας μεταφοράς, διότι ἡμεῖς φθάνομεν διὰ ξηρᾶς εἰς τὰ σύνορα ταχύτερον ἀπὸ τὴν Τουρκίαν δύο φορές.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐννοεῖται ὅτι διὰ ξηρᾶς δύναται νὰ μεταφερθῇ ὁ στρατός.

§91Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὅτι μποροῦμε διὰ ξηρᾶς νὰ συγκεντρώσωμεν ταχύτερον. Αὐτὴ εἶναι πληροφορία ἐπίσημος τοῦ Ἐπιτελείου. Λοιπόν, ἐὰν ἡμεῖς κάμωμεν θαλασσίας μεταφορὰς καὶ ἡ Τουρκία θὰ κάμῃ τοιαύτας ἡμεῖς τὸν ἐφοδιασμόν μας θὰ τὸν κάμωμεν πολὺ ταχύτερον διὰ ξηρᾶς.

§92Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ ἐφοδιασμὸς διὰ ξηρᾶς θὰ εἶναι πολὺ βραδύτερος, ἀλλὰ καὶ ἐὰν γίνῃ πάλιν θὰ κινδυνεύῃ διότι ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τὴν θάλασσαν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς εἰς ἔκτασιν μήκους 75 χιλιομέτρων εἶναι ἐλαχίστη καὶ βάλλεται ἀπὸ θαλάσσης.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δίδω δημοσίᾳ τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ συγκέντρωσις διὰ ξηρᾶς θὰ εἶναι πολὺ ταχυτέρα. Ἔχω σχετικὴν ἐπιστολὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου.

§94Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ ὁ πόλεμος ἄνευ τῆς ἐλευθέρας κινήσεως ἡμῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρήσωμεν τὸ μέτωπον τοῦ Ἕβρου ἄνευ τῆς κινήσεως ἡμῶν τῆς ἐλευθέρας ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης τοῦ Αἰγαίου.

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον ἡ συγκέντρωσις ἡ στρατιωτικὴ καὶ αἱ μεταφοραὶ τοῦ ἐφοδιασμοῦ μας καθίστανται ὀλιγώτερον σοβαραὶ παρ’ ὅσον εἶναι δὲν ἔχει σημασίαν τὸ ζήτημα. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ πυρομαχικά μας ἡ μεταφορὰ θὰ γίνεται διὰ ξηρᾶς ταχύτερον ἀπὸ ὅτι μπορεῖ ἡ Τουρκία. Ἐὰν χάσωμεν τὴν κατοχὴν εἰς τὴν θάλασσαν δηλαδὴ νὰ ὁμιλήσωμεν ἀκριβέστερον, ἐὰν στερηθῶμεν τῆς ἐλευθερίας τῶν συγκοινωνιῶν μας καὶ θὰ στερηθῶμεν ἐὰν ἀποκτήσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα», ἡ θέσις μας θὰ εἶναι τραγική. Καὶ θὰ στερηθῶμεν ἐὰν ἀγοράζοντες τὴν «Σαλαμῖνα» εἴχομεν εἰς ὑποδεῆ θέσιν τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐλαφροῦ στόλου. Κυρίως ὁ ἐλαφρὸς στόλος θὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῶν συγκοινωνιῶν μας καὶ ὄχι ἡ ἀεροπορία. Ἐὰν λοιπὸν ἀποκτήσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» θὰ στερηθῶμεν τῆς ὑπεροχῆς τοῦ ἐλαφροῦ στόλου, καὶ ὅταν χάσωμεν τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἐλαφροῦ στόλου καὶ βγαίνωσι τὰ πλοῖα τοῦ ἐχθροῦ εἰς τὸ Μυρτῶον πέλαγος ἡ θέσις μας θὰ εἶναι τραγική, ἀλλὰ μὲ τὸ ἰδικόν σας σχέδιον, ὄχι μὲ τὸ ἰδικόν μου.

§96Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔστειλα τὴν «Σαλαμῖνα» εἰς τὸ Μυρτῶον πέλαγος.

§97Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω καὶ διὰ τὴν «Σαλαμῖνα».

§98Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν προκειμένου περὶ τῆς προστασίας τοῦ ἐμπορίου μας, ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» θὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν στενῶν καὶ θὰ μεταβῇ εἰς Μάλταν πρὸς παρεμπόδισιν τῶν ἐμπορικῶν μας πλοίων τῶν σιτοφόρων ἡμεῖς δὲν ὑποστηρίζομεν ὅτι εἰδικῶς τὸ «Γιαβοὺζ» θὰ ἐξέλθῃ μὲ κατεύθυνσιν αὐτοῦ εἰς Μάλταν ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» γενικῶς θὰ ἐξέρχεται τοῦ ὁρμητηρίου του, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡμεῖς θὰ στερούμεθα πλοίου μεγάλου, καὶ ἐξ ἀποστάσεως θὰ καλύπτῃ τὸν ἐλαφρόν του στόλον ἔχον παρ’ αὐτῷ.....

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» θὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν διακοπὴν τῶν συγκοινωνιῶν μας;

§100Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» ἐξ ἀποστάσεως θὰ καλύπτῃ τὸν ἐλαφρὸν στόλον, ὁ ὁποῖος θὰ κτυπᾷ τὰ ἐμπορικά μας πλοῖα.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν στέλλετε μὲν τὸ «Γιαβοὺζ» εἰς τὴν Μάλταν, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι σκέπτεσθε νὰ τὸ στείλετε εἰς τὴν Πελοπόννησον. Πιστεύετε λοιπὸν ὅτι ἡ Τουρκία θὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ μοναδικὸν μεγάλο της σκάφος δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν καὶ μάλιστα νὰ τὸ στείλῃ ἕως στὰ Κύθηρα;

§102Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ τὸ στείλῃ εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος μόνον.

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ διακόψῃ τὰς θαλασσίας μας συγκοινωνίας.

§104Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ σᾶς εἶπα ὅτι ὁ ἐλαφρός μας στόλος θὰ εἶναι ἰσχυρότερος καὶ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ μᾶς διακόψῃ τὰς θαλασσίας συγκοινωνίας. Εἴπατε ὅμως εἰς τοῦτο ὅτι θὰ στείλῃ τὸ «Γιαβοὺζ» διὰ νὰ καλύπτῃ τὸν ἐλαφρὸν στόλον, αὐτὸ εἶναι μία αἵρεσις ἀληθινὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι ὀρθόδοξος ὑποστηρίζων τὰς ὀρθοδόξους ἰδέας τῆς ναυτικῆς στρατηγικῆς καθ’ ἃς δὲν ἐπιτρέπεται ἡ σκέψις ὅτι ἡ Τουρκία θὰ στείλῃ τὸ μοναδικόν της μεγάλο σκάφος διὰ νὰ ἐμποδίζῃ τὰς θαλασσίας μας συγκοινωνίας.

§106Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶπα αὐτό.

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐστείλατε ἵνα καλύψῃ τὸν Τουρκικὸν στόλον.

§108Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἠξεύρετε ἀπὸ ποῦ; Ἀπὸ τὴν Σκύρον. Ὄχι ἀπὸ τὴν Μάλταν.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ «Γιαβοὺς» διὰ νὰ μᾶς κόψῃ τὰς θαλασσίας μας συγκοινωνίας πρέπει νὰ ἔλθῃ μεταξὺ Μήλου καὶ Μαλέα.

§110Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρόκειται νὰ κτυπήσῃ διὰ νὰ βυθίσῃ 200 ἐμπορικὰ πλοῖα, τοῦτο ἀρκεῖ διὰ νὰ καταρρίψῃ τὸ ἠθικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§111Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε. Νομίζετε ὅτι ἐὰν Τουρκικὸ πολεμικό, καταβυθίσῃ 2–3 πλοῖα μας θὰ πανικοβληθῇ ὁ ἐμπορικὸς στόλος μας; Ἀλλὰ κ. βουλευτά, δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε ὅτι ἡ Τουρκία θὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ μοναδικόν της μεγάλο πλοῖον τὸ «Γιαβοὺς» διὰ νὰ καλύψῃ τὸν ἐλαφρὸν στόλον, ὅπως διακόψῃ τὰς θαλασσίας μας συγκοινωνίας· ὁμιλεῖτε καὶ ὡς αἱρετικός.

§112Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μία τοιαύτη διακοπὴ συγκοινωνίας δὲν θὰ γίνῃ καὶ ὡς ἔτυχεν, διότι δὲν νομίζω ὅτι ἡ Τουρκία δὲν θὰ ἔχῃ ἀεροπορικὸν στόλον ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ πληροφορεῖται τὴν κατάστασιν.

§113Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ Τουρκικὸς στόλος πληροφοριῶν, διὰ νὰ ξέρῃ πότε θὰ εὕρῃ τὰ ἐμπορικά μας πλοῖα εἰς τὴν θάλασσαν, διότι κάθε ἡμέραν θὰ συμβαίνῃ τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν σᾶς λέγω νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ «Γιαβοὺς» διὰ νὰ μᾶς πλήξῃ τόν ἐμπορικόν μας στόλον. Εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν σεῖς εἶσθε αἱρετικὸς καὶ ἐγὼ ὀρθόδοξος.

§114Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπα ὅτι θὰ τὸ κάμνῃ κάθε ἡμέραν, ἀλλὰ μίαν δύο ἢ καὶ τρεῖς φορὰς μετὰ σαφεῖς πληροφορίας τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ διὰ νὰ μᾶς βυθίσῃ 2 πλοῖα καὶ νὰ καταρρίψῃ τὸ ἠθικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τοῦ ἀψικόρου. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ μὲ ἀφίσητε νὰ τελειώσω. Περαιτέρω ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἐὰν προέβαινεν εἰς τὴν παραγγελίαν τῆς «Σαλαμῖνος» θὰ ἔδιδε τὴν ἐντύπωσιν πολεμικῶν διαθέσεων ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι, εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θὰ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος νὰ ἀπαντήσω διατὶ ἄραγε δὲν ἔδωσε τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν ἡ Τουρκία προβᾶσα εἰς τὴν ἐπισκευὴν τοῦ «Γκαῖμπεν» καὶ διατὶ δὲν θὰ δώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν προβαίνοντες εἰς τὴν μεγάλην αὔξησιν τοῦ ἐλαφροῦ καὶ τοῦ ἀεροπορικοῦ μας στόλου; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μεταξὺ τῶν πολλῶν συγχαρητηρίων καὶ τῶν πολλῶν ἐπαίνων τοὺς ὁποίους μοὶ ἐπιδαψίλευσε ἀφθόνως καὶ διὰ τοὺς ὁποίους τὸν εὐχαριστῶ θερμῶς, μολονότι δὲν θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου τόσον ἄξιον μοὶ ἀπέδωκε καὶ μίαν—ἂς μὴ εἴπω κακὴν θέλησιν.

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§116Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐλαφρότητα.

§117Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οὔτε αὐτό.

§118Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅτι παρέλαβον ἐκ τοῦ Καστὲξ ὅσα χωρία συνέφερον εἰς τὴν ἄποψίν μου.

§119Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἅμα εὑρήκατε κἄτι πού σᾶς ἄρεσε ἐσταματήσατε.

§120Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι διεξῆλθον ὅλα ἐκεῖνα τὰ συγγράμματα τῶν ὁποίων ἐμνήσθην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλύσω τὰ συγγράμματα αὐτά, ὁλόκληρα διότι ἡ αἴθουσα αὐτὴ δὲν θὰ ἦτο τότε Βουλή, ἀλλὰ θὰ μετεβάλετο εἰς ἀκαδημίαν πολέμου, θὰ ἤμην δὲ ἐγὼ ὁ καθηγητής. Κύριοι, οὔτε τὸ ἓν ἐπεζήτησα διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἀλλ’ οὔτε διὰ τὸ δεύτερον κρίνω ἐμαυτὸν ἄξιον. Διεξῆλθον τὸν Καστὲξ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους καὶ ἔφερα μέχρις ἡμῶν τὰ συμπεράσματα, συμπεράσματα ὅταν ἐξήταζα τὴν ἀξίαν τοῦ ὑποβρυχίου, συμπεράσματα ὅταν ἐξήταζα τὴν ἀξίαν τοῦ ἀεροπλάνου. Ἐξετάζων δὲ ὁ Καστὲξ τὰ περὶ ἀεροπλάνου λέγει τὰ ἑξῆς ἐν σελίδι 370. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἀεροπορικὴ μηχανὴ δὲν ἐξαφανίζει τὴν δύναμιν ἐπιφανείας. Αὐτὴ μένει ὁ πρωτεύων παράγων εἰς τὸν κατὰ θάλασσαν πόλεμον καὶ δὲν ἀντικαθίσταται ὑπὸ τοῦ ὀργάνου τῆς χθές». Ἔφερα ἐδῶ τὰ συμπεράσματα τοῦ Καστέξ, ὅπως ἔφερα τὰ συμπεράσματα τοῦ Τσώρτσιλ, τοῦ Τζέλικο καὶ τοῦ Μπήτη. Ἀλλὰ μοῦ ἀπέδωκε καὶ μίαν ἄλλην ἐλαφρότητα ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἐξέλαβον τὸν ἀεροπορικὸν παράγοντα ὡς πάρεργον καὶ ἐμνήσθην αὐτοῦ ἐν τῷ τέλει τῆς ὁμιλίας μου Νομίζω ὅτι εἶπον περὶ τοῦ ἀεροπορικοῦ παράγοντος τὰ ἑξῆς: Ὅτι διὰ τὸ ὅπλον τοῦτο δὲν ἔχομεν πολεμικὴν πεῖραν οὐδεμίαν, διότι ἡ ἁλματικὴ αὐτοῦ ἐξέλιξις ἐγένετο μετὰ τὸν πόλεμον, ἐκ τῶν γυμνασίων ὅμως καὶ τῶν δοκιμῶν αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἰδίως ἐν Ἀμερικῇ συνάγομεν ὅτι ὁ πολεμικὸς οὗτος παράγων ὁ νέος δὲν εἶναι ποσότης ἀμελητέα. Ταῦτα εἴπομεν διὰ τὰ ἀεροπλάνα καὶ προσεθέσαμεν καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι καὶ εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην μετὰ τῆς αὐτῆς προσοχῆς νὰ ἐξετασθῇ τὸ νέον τοῦτο ὅπλον. Καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον δὲν ἐκάμαμεν χρῆσιν του οἰκονομικοῦ μέρους· ὅταν ἐκάμαμεν ἀντιπαραβολὴν τοῦ οἰκονομικοῦ παράγοντος τῶν δύο προγραμμάτων. Συνεπῶς δὲν ἐξελάβομεν τὸν παράγοντα τοῦτον ὡς πάρεργον. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶναι ὅτι ἡ ἐπιτυχία τῆς ὁποίας ἐμνήσθη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔναντι τοῦ πλοίου «Ἀγαμέμνων» δὲν δύναται νὰ ληφθῇ αὐτὸ καὶ μόνον σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει, διότι αἱ ἐπιτυχίαι ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τῶν διαφόρων ὅπλων δὲν ἐξάγονται ἀφ’ ἑνὸς καὶ μόνον παραδείγματος. Ἐὰν εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ ἀτενίσετε πρὸς τὰ γυμνάσια τοῦ πυροβολικοῦ καὶ πρὸς τὰ γυμνάσια τῶν τορπιλλῶν θὰ ἐβλέπατε ὅτι κατὰ τὰ γυμνάσια τοῦ πυροβολικοῦ ἀνῆλθεν ἡ ἐπιτυχία εἰς 60–70% καὶ 90% μπορῶ νὰ εἴπω, ἐν τούτοις ἐν τῇ ναυμαχίᾳ τῆς Γιουτλάνδης δὲν ὑπερέβη τὰ 4 καὶ 5%. Τῶν δὲ τορπιλλῶν κατὰ τὰ γυμνάσια ἀνῆλθον εἰς 20–30 καὶ 40%, ἐν τούτοις ἐν τῇ ναυμαχίᾳ τῆς Γιουτλάνδης δὲν ὑπερέβη τὸ 1,6%. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ λέγωμεν ὅτι τὸ ἀεροπλάνον ἔχει 4% ἐπὶ τοῦ «Ἀγαμέμνωνος» ἢ ἐπὶ ἄλλου πλοίου οὐχὶ ὅμως νὰ θέτωμεν ὡς δόγμα τὴν ἐπιτυχίαν ταύτην. Θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισε κατὰ τὰ γυμνάσια βολῆς ἐξ Ἀεροπλάνων τὰ ὁποῖα ἐτελέσθησαν τοῦ σὲρ Οὐΐλιαμ Μπέρυ τὸν ὁποῖον θὰ γνωρίζετε, εἶναι ὁ ἀρχιναυπηγὸς τῆς Ἀγγλίας ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Ναυαρχείῳ ὁ ἀντικαταστήσας τὸν Deny Cau καὶ ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς τὸ βιβλίον «Συζητήσεις τῶν Ναυπηγῶν» τὸ ἐκδοθὲν τὸ 1929 καὶ εἰς τὴν σελίδα 18, γράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ἡ πίπτουσα βόμβα εἶναι βραδυκίνητον σύστημα καὶ τὸ ἀεροπλάνον πρέπει νὰ εὑρίσκεται εἰς σχετικὸν ὕψος ἵνα αὕτη ἀποκτήσει ταχύτητα πρὸς εἴσδυσιν εἰς τὰ καταστρώματα καὶ εἰς τὸ ὕψος ὅμως τοῦτο τὰ Α)Α πυροβόλα δύνανται νὰ βάλουν. Ὅταν ἡ βόμβα ἀφίεται ἐξ ὕψους ἔστω 8000 ποδῶν τὸ θωρηκτὸν στόχος κινεῖται 1000 γιάρδας πρὸς διεύθυνσιν τὴν ὁποίαν καθορίζει ὁ κυβερνήτης τοῦ πλοίου. Μέχρι τοῦδε εἰς ὅλα τὰ πειράματα τὰ ὁποῖα ἐξετελέσθησαν τὸ ποσοστὸν τῶν ἐπιτυχιῶν ποικίλλει μεταξὺ τῶν 2–4%. Καὶ τοῦτο ἐναντίον πλοίου ἠγκυροβολημένου. Οἱ ἀεροπόροι ἠσκοῦντο πρὸ τοῦ πειράματος ἐπὶ 15 θήμερον ἐξ ἄλλου τὸ πλοῖον δὲν διέθετε ἄμυναν. Δύνασθε νὰ σκεφθῆτε τὶ θὰ συμβῇ ὅταν τὸ πλοῖον κινῆται καὶ ὅταν ὑπάρχωσιν Α)Α». Ἡ ἐπιτυχία λοιπὸν τοῦ ἀεροπλάνου ἐν γυμνασίοις εἶναι 2–3%. Δυνάμεθα λοιπὸν ἡμεῖς μετὰ τοσαύτης ὁρμῆς καὶ ἐνθουσιασμοῦ νὰ ἀποφανθῶμεν ὑπὲρ τοῦ ὅπλου τούτου; Εὐκαιρίας δὲ τυχούσης πρέπει νὰ κάμω καὶ ταύτην τὴν σύστασιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν, κύριοι βουλευταί, τὶ συνέβη μὲ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ὑποβρυχίου ἐν τῷ θεάτρῳ τοῦ κατὰ θάλασσαν πολέμου. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν τὴν Γαλλίαν καὶ τὸ Γαλλικὸν ναυτικὸν τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ὑπουργίας τοῦ Πελλετὰν ἤλλαξε τὴν σύνθεσιν τοῦ στόλου καὶ ἔθεσεν ὡς βάσιν τὰ ἐλαφρὰ σκάφη καὶ τὰ ὑποβρύχια καὶ ὅταν μίαν ὡραίαν πρωΐαν τοῦ 1985 παρασυρθεῖσα ἀπὸ τὰς ἰδέας τῆς Νέας Σχολῆς τοῦ Ναυάρχου Aupe μετὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς Τσουσίμα κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεκράτησεν ὁριστικῶς τὸ βαρὺ σκάφος καὶ τὸ βαρὺ πυροβολικὸν ἀφυπνίσθη ἡ Γαλλία, εἶδε ἑαυτὴν ἐκπεσοῦσαν ἀπὸ δευτέρας ναυτικῆς δυνάμεως εἰς πέμπτην· μόλις δὲ κατώρθωσε διὰ τῶν πολλῶν αὐτῆς κόπων καὶ μόχθων καὶ διὰ τῶν ἀφθόνων χρηματικῶν μέσων ἅτινα διέθεσε νὰ σταματήσῃ τὴν ἔκπτωσίν της καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ στραφῇ ἐπὶ τῆς πεπατημένης, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῶν βαρέων σκαφῶν. Ἀλλὰ τίς, κύριοι βουλευταί, δύναται νὰ πείσῃ ἡμᾶς ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐξαντληθῇ οἰκονομικῶς καὶ γονατίσῃ εἰς τὴν ἀκολούθησιν τοῦ προγράμματος ἐκείνου τοῦ ἐλαφροῦ στόλου καὶ τοῦ ἀεροπορικοῦ, τὶς δύναται νὰ πείσῃ ἡμᾶς ὅτι θὰ δύναται νὰ στραφῇ πρὸς τὴν πεπατημένην ὁδόν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑποστηρίζομεν ἐὰν ἀποδειχθῇ αὔριον ὅτι ἡ ναυτικὴ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν εἶναι οὐτοπία ἐὰν ἡ ναυτικὴ αὐτῆς πολιτικὴ ἀπέτυχε; Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο. Οὐδέποτε ἡ Ἑλλάς, ἐὰν ἐξαντλήσῃ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις της εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον, θὰ δυνηθῇ νὰ τραπῇ τὴν πεπατημένην τὴν ὁδὸν ἐκείνην δηλονότι τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑποστηρίζομεν διότι θὰ ἔχῃ γονατίσῃ οἰκονομικῶς. Καὶ εἶναι οἰκονομικὸν γονάτισμα ἡ ἀεροπορία ὡς ἐννοεῖ αὐτὴν τὸ Κυβερνητικὸν πρόγραμμα. Ὅτε ἡμεῖς ἀνεπτύσσομεν τὴν ἐπερώτησίν μας ἐδέχθημεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀεροπορίας καὶ εἰς τὸ πρῶτον πρόγραμμα καὶ εἰς τὸ δεύτερον ἐξ ἴσου, ἀλλ’ ἐδέχθημεν ἀνάπτυξιν ἀεροπορικῶν δυνάμεων ἀναλόγων, βοηθητικῶν καὶ οὐχὶ τῆς κυρίας βάσεως τοῦ στόλου, ἀλλ’ ἐν τῷ προγράμματι τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει τὶ θέτει ὡς κύριος παράγων τοῦ στόλου ἡ ἀεροπορία, κατὰ τοὺς Ἀμερικανοὺς δὲ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον 100 βομβαρδιστικὰ ἀεροπλάνα καὶ τορπιλοπλάνα, ἀπαιτοῦνται δὲ καὶ ἕνα 20%, διὰ τὰς τυχὸν βλάβας ἤτοι 120 ἐν ὅλῳ, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἔχωσι καὶ 30 καταδιωκτικὰ ὡς ἀπαραίτητον συνοδείαν, ἵνα ταῦτα λογισθῶσιν ὡς σοβαρὰ δύναμις ἐναντίον πλοίου μάχης. Τὰ ἀεροπλάνα ταῦτα συμποσοῦνται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 150 τὰ ὁποῖα δὲν ζῶσιν πέραν τῆς τετραετίας, θέλουν δηλονότι καθ’ ἑκάστην τετραετίαν ἀντικατάστασιν. Ἐὰν λοιπὸν δεχθῶμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν 150 ἀεροπλάνων, καὶ δεχθῶμεν ἕνα, ὄχι μέσον ὅρον ἀλλ’ ἕνα κατώτατον ὅριον ἀξίας δι’ ἕκαστον 5.000 λιρῶν, εἰς ἡμᾶς ὡς γνωστὸν κοστίζει ἕκαστον τῶν νέων ἀεροπλάνων μας 7.000 λίρας, θέλομεν δι’ ὅλα τὰ ἀεροπλάνα 750.000 διὰ μίαν τετραετίαν, θέλομεν δὲ καὶ 600 λίρες δι’ ἕκαστον κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας δι’ ἐπισκευὰς ἤτοι ἑτέρας 90.000 λίρες συνολικῶς διὰ τὰ 150 ἤτοι τὸ ὅλον 840.000 λίρες διὰ μίαν τετραετίαν. Διὰ μίαν λοιπὸν 20ετίαν δι’ ὅσον δηλ. χρονικὸν διάστημα θὰ εἶναι ἐν ζωῇ ἡ «Σαλαμίς», θὰ ἔχωμεν τὸ σεβαστὸν ποσὸν τῶν 3.360.000 λιρῶν διὰ τὸν ἀεροπορικὸν ἡμῶν στόλον μόνον διότι θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὸν ἀντικαταστήσωμεν τετράκις. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ προσωπικοῦ θὰ φθάσωμεν εἰς τὰ 5.230.000 λιρῶν. Ἐὰν ταῦτα λοιπὸν τώρα προσθέσωμεν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ὀλίγα ἐζήτησα, ἐὰν λέγω προσθέσωμεν καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλουμε διὰ τὸν ἐλαφρὸν στόλον ἤτοι εἰς τὰ 4.652.000 λίρας ἀνέρχονται εἰς ποσὸν 9.882.000 λιρῶν στερλινῶν.

§121Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν περιλαμβάνονται εἰς αὐτὰ τὰ ἔξοδα λειτουργίας;

§122Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι.

§123Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῖαι ἀπὸ αὐτὰς τὰς δαπάνας θὰ ἀπεφεύγαμεν ἐὰν ἠθέλαμεν ἀκολουθήσει τὴν πολιτικὴν τῆς βαρείας μονάδος; Εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτὴν δὲν θὰ εἴχαμε ἀνάγκην ἀπὸ ἀεροπορικὸν καὶ ἀπὸ ἐλαφρὸν στόλον; Ἑπομένως ἀπὸ αὐτὰ τὰ 10.000.000 δὲν θὰ θέλουμε ὀλιγότερα ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς βαρείας μονάδος.

§124Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐὰν ἀκολουθήσωμε πρόγραμμα μὲ βαρεῖαν μονάδα θὰ θέλουμε ἕνα ἀνάλογον ποσὸν δι’ ἀεροπλάνα καὶ ἐλαφρὸν στόλον, ὡς βοηθητικὸν καὶ πάντοτε ἀνάλογον πρὸς τὸν ὑποτιθέμενον ἐχθρόν, ἀλλὰ πάντως ποσὸν πολὺ κατώτερον τούτου.

§125Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σεῖς λέτε ὅτι ἐὰν θὰ ἔχωμεν μίαν μονάδα βαρεῖαν, θὰ χρειασθῶμεν ὅλας τὰς δαπάνας δι’ ἀεροπλάνα καὶ δι’ ἐλαφρὸν στόλον τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε. Ἐὰν ὅμως ἔχωμεν μεγάλην μονάδα τοὐλάχιστον καθὼς ἐγὼ τὸ ἀντελήφθην. Δὲν θὰ χρειασθῶμεν τὰς δαπάνας ἐκείνας καὶ κατὰ τοῦτο ἡ ἰδική σας γνώμη διαφέρει ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὑπεστήριξαν οἱ ἁρμόδιοι τοῦ ὑπουργείου ὅτι τὰ ζητοῦμεν ὅλα. Ἔχομεν λοιπὸν αὐτὴν τὴν διαφορὰν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, διότι δὲν νομίζω ὅτι τὸ οἰκονομικὸν μέρος δὲν θὰ παίξῃ ἕνα οὐσιωδέστατον ρόλον.

§126Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἐξετάσω καὶ ἕνα ζήτημα ὀλίγον ἐκτὸς τοῦ θέματος τούτου, τὸ ζήτημα τῶν τεχνικῶν συμβούλων τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθιξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι «οἱ τεχνικοί μας σύμβουλοι ἦσαν σύμφωνοι μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ κ. Στράτος» ἀλλ’ ὅταν ἐξήγησα εἰς αὐτοὺς τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους εἶχον αὐτὴν τὴν γνώμην, τὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν ἰδικήν μου, οἱ σύμβουλοι ἐκεῖνοι ἐπείσθησαν καὶ ἐτάχθησαν ὁμοφώνως μὲ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἐνταῦθα θὰ προκύψῃ ἕνα νέον ζήτημα. Προκύπτει τὸ ζήτημα τοῦτο: ἐπὶ ποίας βάσεως ἐθεσπίσθησαν τὰ τεχνικὰ συμβούλια εἰς ἅπαντα τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη τῆς γῆς; Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι τὰ τεχνικὰ συμβούλια ἐθεσπίσθησαν ἐπὶ τῆς βάσεως ταύτης: ὅτι ἀκούοντα μετὰ προσοχῆς τοὺς σκοποὺς παρὰ τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς ζητοῦσι τὰ μέσα ὅπως ἐφαρμόσουν τοὺς σκοπούς τούτους. Νομίζομεν ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ἀπαράβατος. Ἐδῶ ὅμως τὸ πρᾶγμα ἤλλαξεν, διότι οἱ σκοποὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ ναυτικοῦ εἶναι ἔκπαλαι, ἀπὸ αἰώνων γνωστοί· οἱ σκοποὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ ναυτικοῦ εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν τῆς χώρας. Συνεπῶς οἱ σκοποὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ ναυτικοῦ μας ἦσαν γνωστοὶ εἰς τοὺς Ναυτικοὺς Συμβούλους, ἀπολύτως γνωστοί. Συνεπῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔθεσεν οὔτε νέους σκοποὺς εἰς τοὺς ναυτικοὺς συμβούλους, οὔτε ἀγνώστους, διότι οἱ σκοποὶ αὐτοὶ ὅπως εἶπον ἦσαν γνωστοί, εἶναι δὲ οὗτοι ἐπαναλαμβάνω ἡ ἐξασφάλισις τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν μας. Συνεπῶς οἱ τεχνικοὶ ἐκεῖνοι σύμβουλοι ἐπείσθησαν εἰς τοὺς τεχνικοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἔθεσεν πρὸ αὐτῶν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Λυποῦμαι κ. βουλευταὶ διότι καὶ ἐγὼ καίτοι μὴ ὢν ἄπιστος Θωμᾶς, δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ταχθῶ ὑπὲρ τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρατάξας τοὺς δύο ἀντιπάλους στόλους ἐχειρίσθη μετὰ ἀρίστης δεξιοτεχνίας τὸν Ἑλληνικὸν στόλον, ἀπόντος ὅμως τοῦ ἀντιπάλου ἀρχηγοῦ. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθεσε πρὸ ἡμῶν μίαν πλήρη πολεμικὴν ἄσκησιν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἐν τούτοις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῆς πολεμικῆς ταύτης ἀσκήσεως, διότι τότε θὰ εἶχον νὰ ἐπιφέρω μακροτάτας παρατηρήσεις καὶ θὰ μετέβαλον τὴν αἴθουσαν ταύτην, διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν εἰς Ἀκαδημίαν πολέμου. Δὲν θεωρῶ δὲ πρέπον νὰ θίξω τοῦτο διότι δὲν θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ἄξιον νὰ γίνῃ καθηγητὴς εἰς ἕνα τοιοῦτον ἵδρυμα. Μίαν ἔχω νὰ δώσω ἀπάντησιν πρὸς τὴν πολεμικὴν ἄσκησιν τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ, Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐχειρίσθη ὅτι: ἀφ’ ἧς λειτουργεῖ ἀκαδημία ναυτικὴ ἐν Ἑλλάδι, ὁσάκις ἐτέθησαν ἀσκήσεις εἴτε ἁπλῆς εἴτε μικτῆς εἴτε συνδεδυασμένης ἐνεργείας, ἐφ’ ὅσον ὁ Ἑλληνικὸς στόλος εἶχε μίαν νέαν βαρεῖαν μονάδα νὰ χειρισθῇ, αἱ ἀσκήσεις αὗται ἀπέβησαν ὁλοκληρωτικῶς ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος· ἐφόσον δὲ ὁ Ἑλληνικὸς στόλος εἶχεν ὑπέρτερον ἐλαφρὸν στόλον χωρὶς τὴν βαρεῖαν μονάδα, πᾶσαι αἱ ἀσκήσεις αὗται ἀπέβησαν ὑπὲρ τῆς ἀντιπάλου παρατάξεως. Ἐπειδὴ ὅμως κ. βουλευταί, τὸ ζήτημα τῆς ναυτικῆς πολιτικῆς, συνδεόμενον στενῶς μετὰ τῆς πολιτικῆς τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας, δὲν εἶναι νομίζω ἁπλῶς πολιτικὴ ἑνὸς κυβερνῶντος κόμματος, ἀλλὰ εἶναι ζήτημα γενικωτέρας πολιτικῆς, θὰ ἐτόλμων νὰ προτείνω πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις φέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὸ ναυτικὸν αὐτῆς πρόγραμμα νὰ συγκαλέσῃ συμβούλιον τῶν ἀρχηγῶν πάντων τῶν κομμάτων....

§127Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς δηλῶ ἀπὸ τοῦδε ὅτι εἶμαι σύμφωνος, θὰ προσθέσω μάλιστα ὅτι ἐσκεπτόμην νὰ τὸ κάμω ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα.

§128Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἔπρεπε μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων τῶν πολιτικῶν τῆς Χώρας νὰ παρακολουθήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖ πλέον τὰς πολεμικὰς ἀσκήσεις εἰς τὴν ναυτικὴν ἀκαδημίαν, διαφόρους πολεμικὰς ἀσκήσεις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ ἀκούσετε ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους τεχνικοὺς καὶ ἀφοῦ ἰδῆτε ὅλας τὰς ἀσκήσεις τὰς ὁποίας θὰ ζητήσετε νὰ ἐκτελεσθοῦν, τότε καὶ μόνον τότε νὰ ἀποφασίσετε ποῖον πρόγραμμα ναυτικὸν ὀφείλει ἡ Χώρα νὰ ἀκολουθήσῃ. Μὲ συγχωρεῖτε ποῦ ἔκαμα μίαν πρότασιν...

§129Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πολὺ σωστά, πολὺ σωστά.

§130Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ἐξηγγείλαμεν αὐτὸ προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§131Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπροχώρησεν εἰς τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὰς δύο ὁμόρους ἐπικρατείας καὶ εἶπεν ὅτι ἐπίκειται καὶ ὑπογραφὴ τοῦ συμφώνου τῆς parité navale ὅτι θὰ γίνῃ ἰσότης τῶν στόλων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴπω τοῦτο ὅτι: ἰσότης στόλων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας εἶναι......

§132Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πλεονέκτημα.

§133Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐννοοῦμεν ἰσότητα ναυτικῶν δυνάμεων ὅταν καταργηθῇ εἰς ἀμφότερα τὰ Κράτη πᾶν εἶδος πλοίου καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῶν δύο χωρῶν, καὶ αἱ ἀνάγκαι ὑφ’ ὧν ἑκάστη διέπεται. Ἀπόλυτος ἰσότης στόλου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Θὰ συμφωνήσω ἀπολύτως μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἀντιλήψεως ὅτι τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν ἀποτελεῖ τὸ ἑκηβολώτερον ὅπλον καὶ τὸν ἰσχυρότερον θώρακα. Καὶ ἡμεῖς νομίζομεν, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι παρὰ τὰ ταχύπλοα πλοῖα, παρὰ τὰ ἑκηβόλα ὅπλα, παρὰ τὴν δυναμικότητα τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ προέχει τὸ ζήτημα τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ, ἀλλὰ τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως κραυγάζει σήμερον «δὸς μοὶ πᾶ στῶ». (χειροκροτήματα).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαβιτζιάνος.

§135Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κατανοῶ πλήρως τὴν σημασίαν τῆς διεξαγομένης συζητήσεως διότι συναισθάνομαι καὶ ἐγὼ τὴν ἀνάγκην ὅπως ἡ Ἑλλάς, Χώρα κατ’ ἐξοχὴν νήσων καὶ παραλίων, διατηρῇ τὴν ἀπὸ θαλάσσης κυριαρχίαν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὴν ἀνάγκην ταύτην δὲν αἰσθάνονται ὅλοι ἐξ ἴσου ἐπιτακτικήν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προβαίνωμεν εἰς τὴν ἀνασυγκρότησιν τῶν πολεμικῶν τῆς Χώρας δυνάμεων, πρὸς χρησιμοποίησιν αὐτῶν ἐν δεδομένῃ στιγμῇ, ὀφείλομεν νὰ προβαίνωμεν εἰς τὰς προπαρασκευὰς ταύτας κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ εἶναι αὗται ἀποτελεσματικαί. Ἡ ρύθμισις τοῦ ζητήματος τῶν ναυτικῶν τῆς Χώρας παρασκευῶν εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὰς διεθνεῖς συνθήκας καὶ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀκουσθῇ πρωταρχικῶς ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἶμαι εὐτυχὴς διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ὑπῆρξε κατὰ τὴν ὁμιλίαν του ἀρκετὰ ἀναλυτικός, ἐπιτρέψας δι’ αὐτῆς ὅπως σχηματισθῇ σαφὴς γνώμη ἐν προκειμένῳ. Ὀφείλω μάλιστα νὰ ὁμολογήσω, ἐκ τῶν πληροφοριῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ περίοδος τῆς εἰρήνης εἶναι ἐξησφαλισμένη ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, διότι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶναι εἰς θέσιν διὰ τῶν ὀργάνων αὐτῆς νὰ ἐπιβάλῃ τὰς θελήσεις της, προλαμβάνουσα ἢ καταπνίγουσα πᾶσαν ἀπόπειραν διαταράξεως τῆς παγκοσμίου εἰρήνης. Εἶπε προσέτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι αἱ διαθέσεις τῆς Τουρκίας εἶναι τοιαῦται ὥστε νὰ ἀποκλείεται πᾶσα ἐκ μέρους αὐτῆς ἀνησυχία διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ σημερινοῦ εἰρηνικοῦ καθεστῶτος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἀποτελεῖ μέλος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Εἶναι ἀφ’ ἑτέρου γνωστὸν ὅτι ἡ Τουρκία, ἐὰν ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἀνάκτησιν ὡρισμένων νήσων τοῦ Αἰγαίου, θὰ ἠδύνατο νὰ πραματοποιήσῃ τοὺς σκοπούς της δι’ ἀποβάσεων ἐπὶ τῶν νήσων τούτων ἐκ τῶν μικρασιατικῶν παραλιῶν. Εἶναι πρὸς τούτοις γεγονὸς ὅτι οἱ ἐξοπλισμοὶ τῆς Τουρκίας ἐγένοντο εὐθὺς ὡς αὕτη ἐπιτυχοῦσα εἰς τὸν καθ’ ἡμῶν πόλεμον, ἤρχισεν ὀργανουμένη σημαντικῶς. Εἶναι τέλος ἀναμφισβήτητον ὅτι οἱ ἐν Τουρκίᾳ, ἀποκρούοντες ζωηρῶς πᾶσαν ἰδέαν ἐδαφικῆς τῆς Χώρας αὐτῶν ἐπεκτάσεως πρὸς ξηράν, δὲν διέκειντο δυσμενῶς εἰς τὴν ἀνάκτησιν τῶν νήσων, τὰς ὁποίας, λόγῳ τῆς γειτονίας των πρὸς μικρασιατικὰ παράλια, ἐθεώρουν ἀνηκούσας φυσικῶς αὐτοῖς. Πάντα ταῦτα, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς ἀρθρογραφίας ἐπισήμων ὀργάνων τοῦ τουρκικοῦ ἐπιτελείου, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς ἀρχῆς ὅτι τὸ πρόγραμμα τῶν ναυτικῶν ἑνὸς Κράτους ἐξοπλισμῶν, ἀποτελεῖ τὸ γνώμονα τῶν διαθέσεων τοῦ Κράτους τούτου, πάντα ταῦτα λέγω μοὶ εἶχαν δημιουργήσει τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κίνδυνος ἦτο ἄμεσος. Τὰ λεχθέντα ὅμως ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ προβῶ εἰς ἀβαρίας, οὕτως εἰπεῖν, ὡρισμένων ἐκ τῶν συμπερασμάτων εἰς τὰ ὁποῖα μὲ εἶχον ἀγάγει τὰ δεδομένα ταῦτα. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπόμνησις ὅτι τὸ καθεστὼς τῶν νήσων στηρίζεται ἐπὶ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης, ἡ δήλωσις αὐτοῦ ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τείνουσαν εἰς τὴν ἐξασφάλισιν ἰσότητος ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν......

§136Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπισήμου προτάσεως. Ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν σᾶς ἐξήγησε κατὰ τὴν σύσκεψιν τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, γενομένης παρεμπιπτόντως συζητήσεως περὶ τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τὰς μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων συνομιλίας, διεπιστώθη ἑκατέρωθεν προθυμία πρὸς ρύθμισιν καὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§137Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρασχεθέντα στοιχεῖα ὑπῆρξαν τοιαῦτα ὥστε, ἐπαναλαμβάνω, τὰ συμπεράσματά μου ἐπηρεάσθησαν σημαντικῶς. Οὐχ ἧττον ὅμως, κύριοι, ὅσον καὶ ἂν ἐκλονίσθην εἴς τινα τῶν συμπερασμάτων μου, δὲν παύω νὰ φρονῶ ὅτι, ἅπαξ διατηροῦμεν δυνάμεις πρὸς χρησιμοποίησιν ἐν δεδομένῃ ἀπευκταίᾳ στιγμῇ, ἡ διατήρησις αὐτῶν πρέπει νὰ εἶναι πλήρης. Ἡ Ἑλλὰς δὲν περιβρέχεται ἁπλῶς ὑπὸ θαλάσσης. Ἀποτελεῖται ἀπὸ θαλάσσας. Ἡ ἀκμή της εὑρίσκεται εἰς τὰ παράλια καὶ εἰς τὰς νήσους της. Καὶ τὴν ἀκμήν της αὐτὴν πρέπει νὰ προστατεύσωμεν πάσῃ θυσίᾳ. Ἐκ τῶν βαλκανικῶν πολέμων ἡ Ἑλλὰς ἐξῆλθε κυρίαρχος τοῦ Αἰγαίου. Καὶ τὴν κυριαρχίαν ταύτην ὤφειλε νὰ διαφυλάξῃ ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ. Πρὸς διατήρησιν αὐτῆς ἔπρεπε νὰ παρακολουθῇ ἀγρύπνως τὰς κινήσεις τῶν γειτόνων της ἐπὶ τῇ βάσει προγράμματος σαφῶς συντεταγμένου. Καὶ ἐνῷ δὲν ἔγινε τίποτε ἐξ ὅσων ἔπρεπε νὰ γίνουν, ἔγινεν ἀκριβῶς ὅ,τι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Μία σπασμωδικὴ ἐνέργεια, ἀνερμάτιστος, ἄνευ προγράμματος, εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ἂν εἴχομεν ἔκτοτε διατηρήσει τὴν κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης, θὰ εἴχομεν ἀπολύτως ἐξησφαλισμένας τόσον τὰς ἐμπορικὰς συγκοινωνίας μας, ὅσον καὶ τὰς ναυτικὰς συγκεντρώσεις ἡμῶν. Εἶναι βεβαίως ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ τῆς ἀνεξαρτησίας ἡ Ἑλλὰς καθυστέρησε τῆς Τουρκίας ἀπὸ ἀπόψεως ὑπεροπλίας. Ἐνῶ ὅμως ἡ Τουρκία συνεκέντρωσεν ὑλικὸν πολὺ ἀλλ’ ἀδρανές, ἡ Ἑλλὰς ἐκέκτητο ἐμψύχου ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον ἐνεφορεῖτο ὑπὸ τῆς ἱερᾶς πνοῆς τὴν ὁποίαν ἐνεστερνίσθη ὁ ναύαρχος Κουντουριώτης. Πρῶτος ὁ Τρικούπης ἀντελήφθη τὴν ἀνάγκην ὅπως ἡ Ἑλλὰς ἀποκτήσῃ τὴν ναυτικὴν ὑπεροχήν, ὑπεροχὴν ἡ ὁποία θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς αὐτὴν ὅ,τι διὰ τοῦ μεγαλουργοῦ προγράμματος τοῦ μεγάλου ἐκείνου πολιτικοῦ ἤρχισε συντελούμενον. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ἐκείνης μέχρι σήμερον, πλὴν τῆς ἐπὶ Κυβερνήσεως Μαυρομιχάλη παραγγελίας τοῦ «Ἀβέρωφ», ὅστις ἐξησφάλισεν εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τοὺς συμμάχους μας τὴν νίκην, οὐδὲν ἄξιον λόγου ἐγένετο. Βεβαίως θὰ ἦτο ἴσως δικαιολογημένη ἀναστολὴ τῆς ἐφαρμογῆς ναυτικοῦ προγράμματος κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη μετὰ τοὺς βαλκανικοὺς πολέμους, ὅτε ἡ Τουρκία, ἐξ αὐτῶν ἐξηντλημένη, δὲν ἐθεωρεῖτο ὡς ὑπολογίσιμος. Ἀφ’ ἧς ὅμως τῷ 1923 τῇ παρεσχέθη, δυνάμει τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης, τὸ «Γκαῖμπεν» ἡ παράλειψις ἐφαρμογῆς προγράμματος ναυτικοῦ ὑπῆρξε πρᾶξις ἐγκληματική. Ἡ ἀμέλεια νὰ ἀποκτήσωμεν σκάφος ἀνάλογον, καὶ μάλιστα μὲ δαπάνην οὐχὶ μεγάλην, ὑπῆρξεν ἀμέλεια ἀξία πάσης ἐπικρίσεως. Ἔπρεπεν ἡ πολιτικὴ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων νὰ τείνῃ εἰς τὴν διατήρησιν ἑνὸς ναυτικοῦ πυρῆνος, ὅλαι δὲ αἱ πιστώσεις νὰ διετίθεντο εἰς ἀπόκτησιν τοῦ σκάφους αὐτοῦ. Ἀντὶ τούτου διετέθησαν μέχρι τοῦ 1927 πιστώσεις 2½ ἑκατομ. λιρῶν διὰ τὴν ἀγορὰν μηχανημάτων καὶ τὴν ἐπισκευὴν μονάδων ἀμάχων καὶ ἀχρήστων.

§138Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ποσὸν τοῦτο διετέθη ἀπὸ τοῦ 1924 μέχρι σήμερον διὰ παραγγελίας καὶ ἐπισκευὰς χρησιμοτάτας καὶ ἀπαραιτήτους. Συγκεκριμένως ἐκ τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ 1.275.000 λιρῶν διετέθησαν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν ὑποβρυχίων καὶ τῶν τορπιλλακάτων, τὴν προκαταβολὴν διὰ τὰ δύο νέα ἀντιτορπιλλικά, τὴν ἐκ βάθρων ἐπισκευὴν τῶν ἀνιχνευτικῶν τύπου «Λέοντος», τὴν ἐπισκευὴν τοῦ «Ἀβέρωφ», τῆς «Ἕλλης» εἰς ναρκοβόλλον κλπ.

§139Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον. Ὅπου εἶναι σπατάλη βεβαίως πρέπει νὰ καταγγέλεται πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ λέγωνται καὶ πράγματα τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὰ χρήματα τοῦ Λαοῦ ἐπετάχθησαν εἰς τὴν θάλασσαν.

§140Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅτι ἓν μέρος τοῦ ποσοῦ τούτου διετέθη σκοπίμως εἶναι ἀναμφισβήτητον. Παρελείφθη ὅμως καὶ ἐγκατελείφθη ἡ βάσις. Μετεσκευάσθη τὸ «Κιλκὶς» καὶ ἡ «Λῆμνος», σκάφη ἄμαχα, καὶ ἐγκατελείφθη τὸ κύριον πρόγραμμα καὶ δὴ εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εὑρίσκετο εἰς ὀξύτατον σημεῖον, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παραγωγὴ συνεθλίβετο ἐκ τῆς βαρείας φορολογίας. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον αὐτά. Καὶ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων ἔγινε κακὴ χρῆσις.

§141Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε γενικῶς περὶ τοῦ παρελθόντος σᾶς λέγω ὅτι αἱ παραγγελίαι αὗται δὲν ἐγένοντο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας.

§142Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι παραγγελίαι γενόμεναι ἀπὸ τὸ 1923 ἕως σήμερον.

§143Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐγένετο καμμία παραγγελία.

§144Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἐγένοντο δαπάναι δι’ ἐπισκευὰς τῶν ἀχρήστων θωρηκτῶν.

§145Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς συμβατικὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας εἶχε καὶ τὰς ὁποίας δὲν ἠδυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν.

§146Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Δὲν ὑπῆρχε σύμβασις διὰ τὰς ἐπισκευὰς καὶ ἀπόδειξις μάλιστα ὅτι ἐγὼ κατὰ τὸ ὀλίγον διάστημα ποὺ ἔμεινα εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐσταμάτησα τὰς ἐπισκευὰς αὐτάς.

§147Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ ἐπισκευαὶ αὗται εἶχον παραγγελθῇ ἀπὸ τοῦ 1923 ἀκόμη. Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐδεσμεύετο ἀπὸ προηγουμένας παραγγελίας. Ἐγὼ μάλιστα ἐπέμενον πολὺ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς δαπάνας διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν βαρέων θωρηκτῶν. Ἀλλὰ τὸ Ναυτικὸν Ἐπιτελεῖον ὑπεστήριζε μετ’ ἐπιμονῆς ὅτι διὰ μιᾶς μικρᾶς δαπάνης θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προστατεύσωμεν καὶ τὰ παράλιά μας καὶ τὰς νήσους ἀπὸ μιᾶς ἐπιδρομῆς τοῦ «Γιαβοὺζ» τὸ ὁποῖον ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἐπισκευάσῃ. Ἡ μικρὰ λοιπὸν δαπάνη τῆς ἐπιδιορθώσεως τοῦ «Κιλκὶς» καὶ τῆς «Λήμνου» εἶχε καθησυχάσῃ τοὺς ναυτικοὺς κύκλους. Πάντως ἐγὼ ἤμην ἀντίθετος πρὸς ταῦτα.

§148Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὰ πράγματα εἶναι ὅπως τὰ ἐξέθεσεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, διότι ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖ οὗτος μετὰ μεγάλης δυσφορίας ἐνέκρινε τὰς δαπάνας αὐτάς.

§149Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπεθύμουν ἀπολύτως νὰ μεμφθῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ἠθέλησα ὅμως νὰ τονίσω ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἔγιναν δαπάναι καὶ σπατάλαι διὰ μίαν ἀτελείωτον σειρὰν παλαιοτενεκέδων. Καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἀτυχὴς μόνον ἡ διάθεσις τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, ἀλλὰ καὶ τῶν τακτικῶν τοιούτων, διότι ἀντὶ ἑνὸς μικροῦ ναυτικοῦ πυρῆνος ἐστρατολογοῦντο πληρώματα ἀπὸ 7.000 ἄνδρες καὶ ἐτίθεντο ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ ἐγένοντο ἀτελείωτοι προβιβασμοὶ χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ τηροῦνται αἱ προθεσμίαι τῆς προαγωγῆς αὐτῶν. Καὶ οἱ ὑπεύθυνοι διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ὄχι μόνον δὲν ἐσταμάτησαν, ἀλλ’ ἔκαμαν καὶ τὴν τραγικωτέραν ἀηδίαν νὰ ναυαρχοποιήσουν συγχρόνως 12 Ναυάρχους ἐπειδὴ εἶχε προαχθῇ εἰς Ναύαρχον εἷς νεώτερος αὐτῶν. Καὶ οὕτω ὁλόκληρος ἡ σειρὰ τῶν παλαιοτενεκέδων μὲ τὰ πληρώματα καὶ τοὺς ἀνεπαρκεῖς ἀξιωματικοὺς ἐπὶ κεφαλῆς ἐτίθετο εἰς κίνησιν, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ἦσαν τὰ συχνὰ ἀτυχήματα. Ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα εἶχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ κλονίσουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ πρὸς τὸ Ναυτικόν μας. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐχάσαμεν τὴν πεποίθησιν πρὸς αὐτὸ καὶ ἔφθασε νὰ ἔχωμεν συγχαρητήριον τηλεγράφημα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἐπειδὴ ἕνα σκάφος 1000 τόννων κατώρθωσε νὰ πλεύσῃ ἀπὸ τὴν Κρήτην εἰς τὸν Σαρωνικόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι παιγνίδι διὰ μικρότερα ἐμπορικὰ σκάφη. Ἀλλ’ ἡ κακὴ αὕτη διαχείρισις ἔσχε καὶ τὸ οἰκονομικὸν ἀποτέλεσμα νὰ σπαταληθοῦν καὶ ἄλλα 1000 ἑκατομμύρια. Ἡ κατάστασις αὕτη παρετάθη μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου 1927 ὁπότε ἔλαβε χώραν τὸ σπουδαῖον γεγονὸς τῆς ἀποφάσεως τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπισκευάσῃ τὸ «Γκαΐμπεν» καὶ νὰ τὸ κάμῃ μονάδα πρώτης τάξεως. Ἀλλὰ καὶ τότε οὐδεμία μεταβολὴ εἰς τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἁρμοδίων παρετηρήθη καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἐχάσαμεν τὴν ὑπεροπλοίαν. Καὶ ἐρωτᾶται: Ἀπέναντι τῆς καταστάσεως αὐτῆς τὶ θὰ κάμωμεν; Ἐὰν εἴχομεν ἰσχυρὰν ἀεροπορίαν καὶ μεγάλο σκάφος, θὰ εἴχωμεν ἀπόλυτον τὴν ἀσφάλειαν. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως μᾶς θέτει τὸ ζήτημα ἢ μεγάλο σκάφος ἢ ἐλαφρὸν στόλον καὶ ἀεροπορίαν. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἐκθέτει ἕνα πλῆρες ναυτικὸν πρόγραμμα καὶ ὑποστηρίζει τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπορίαν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ναυτικός, ἀλλ’ ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτὸ ἀντελήφθην ὅτι βασιζόμεθα εἰς μικρὰ σκάφη καὶ τὴν ἀεροπορίαν. Προτιμῶ καὶ ἐγὼ τὰ ἀεροπλάνα καὶ τὰ μικρὰ σκάφη, διότι δι’ αὐτῶν ὑπάρχει ἐλπὶς τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης, δεδομένου ὅτι διὰ τῶν ἀεροπλάνων δυνάμεθα νὰ ἀπειλήσωμεν ἓν μεγάλο σκάφος. Καὶ διότι θὰ ἦτο λίαν ἐπικίνδυνον νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλας τὰς ναυτικάς μας δυνάμεις ἐπὶ ἑνὸς μόνον σκάφους, καθόσον, ἐν περιπτώσει ἀπωλείας αὐτοῦ θὰ εἴμεθα χαμένοι. Ἡμεῖς ἔχομεν μεγαλυτέραν ἀνάγκην τῆς θαλάσσης ἀπὸ ὅσον τὴν ἔχει ἡ Τουρκία, διότι αὕτη ἔχει καὶ τὴν θάλασσαν τῆς Προποντίδος. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος προτιμήσεως τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν καὶ τῶν ἀεροπλάνων, διότι ὁ δι’ αὐτῶν ἀνεφοδιασμὸς τῆς Χώρας θὰ συνετελεῖτο εἰς μικρότερον χρόνον.

§150Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν ἀντιθέτως ὅτι ταχύτερον θὰ εἴχωμεν ἕνα μεγάλο σκάφος παρὰ τὰ ἀεροπλάνα.

§151Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τὸ μεγάλο σκάφος θὰ ἀπαιτηθῇ τοὐλάχιστον ἕνα χρονικὸ διάστημα 2½ ἐτῶν, ἐνῷ ὁ ἐφοδιασμὸς διὰ τῶν ἀεροπλάνων γίνεται πολὺ ταχύτερος.

§152Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶπον ὅτι ταχυτέρα θὰ ἦτο ἡ κατασκευὴ τοῦ σκάφους, διότι διὰ τὸ ἀεροπλάνον θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ ἑτοιμάσωμεν καὶ τὸ ἔμψυχον ὑλικόν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως δὲν βασίζεται ἐπὶ τοῦ ταχυτέρου ἢ βραδυτέρου ἐφοδιασμοῦ.

§153Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ τοῦ χρησιμοποιηθησομένου διὰ τὰ ἀεροπλάνα ἡ ἔντασις τῆς ἐξασκήσεως αὐτοῦ ἀνήκει εἰς ἡμᾶς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τοῦ ταχυτέρου ἐφοδιασμοῦ. Εἶναι καὶ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς προέκυψε τὸ εὐχάριστον ὅτι ἡ Ἑλλὰς προχωρεῖ ἐπὶ μιᾶς προδιαγραφείσης ναυτικῆς παρασκευῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος δι’ αὐτήν. Ὅλαι αἱ συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι γίνονται σήμερον ἔχουν μίαν βάσιν. Τὸν περιορισμὸν τῶν ναυτικῶν δυνάμεων μέχρι τῶν ὁρίων, ἅτινα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Καὶ ἡμεῖς αὐτὸ ζητοῦμεν. Ἀλλὰ ἡ πλήρης ναυτικὴ ἡμῶν παρασκευὴ ἔχει δι’ ἐμὲ καὶ πολύτιμον σημασίαν. Τὴν ἐνίσχυσιν παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ Λαῷ τῆς πεποιθήσεώς του ἐπὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς Χώρας, ἡ ὁποία πεποίθησις εἶναι ὁ σπουδαιότερος παράγων διὰ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἀνόρθωσιν. Καὶ θὰ ἦτο καλὸν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβῇ εἰς σχετικὰς δηλώσεις περὶ τῆς ὁλοκληρώσεως τοῦ Στρατιωτικοῦ ἀνεφοδιασμοῦ. Ταῦτα δὲν ἀντιτίθενται εἰς τὴν χαραχθεῖσαν φιλειρηνικὴν πολιτικήν, διότι τὸ Ἔθνος ὀφείλει πάντοτε νὰ εἶναι ἐφωδιασμένον μὲ τὰς ὑλικὰς καὶ ψυχικὰς δυνάμεις. Αἱ δυνάμεις ὅμως αὗται τοῦ Ἔθνους δὲν ἐξυπηρετοῦνται ὅταν διατυμπανίζωμεν διαρκῶς, ὅτι ἡ ἀσφάλεια ἡμῶν εἶναι πάντοτε πλήρης. Ἡ κατεύθυνσις πρὸς μίαν τοιαύτην ἀναπαυτικὴν ἰδεολογίαν δὲν ἐξυπηρετεῖ τὸν σκοπὸν τοῦτον. Διότι τὸ Ἔθνος ἡμῶν ἐστηρίχθη εἰς τὰς ἐμψύχους δυνάμεις αὐτοῦ καὶ ἀπηλευθερώθη ἀπὸ τὴν μακραίωνον δουλείαν του. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ προσπάθεια ἡμῶν αὕτη θὰ προχωρήσῃ ὄχι μόνον διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ λαμπρὰ παράδοσις τοῦ Ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ διαλυθῇ καὶ ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς ὅτι τὰ ναυτικὰ ἡμῶν μέσα καλῶς καὶ πρεπόντως διατίθενται. (χειροκροτήματα).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης.

§155Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Φοβοῦμαι, κύριοι, ὅτι θὰ εἶμαι εἰς ἄκρον πεζὸς κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐγκρίτου καὶ ἀγαπητοῦ πολιτευτοῦ ἐκ Κερκύρας, ἡ ὁποία ἔδωκεν εἰς τὴν συζήτησιν λυρικὴν ἔξαρσιν καὶ συγκίνησιν τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ δὲν ἔμεινα ἀμέτοχος. Ἡ ἐξέτασις κύριοι τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα σχετίζονται μὲ τὴν ναυτικὴν ἄμυναν θὰ εἶχε κατὰ τὴν γνώμην μου περισσότερον τὴν θέσιν της κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ἣν εἶναι καὶ ἀμεσώτεραι αἱ πρακτικαὶ κυρώσεις τῶν συμπερασμάτων τῆς Βουλῆς διὰ τῆς αὐξήσεως ἢ τῆς περιστολῆς τῶν πιστώσεων παρὰ ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως. Δὲν λέγω τοῦτο βεβαίως διὰ νὰ προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ τέρμα της, τὸ ὑπομιμνήσκω μόνον διὰ νὰ φέρω καὶ πάλιν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς μίαν γνώμην τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα εἰς προηγουμένην συνεδρίαν, ὅτι πολὺς θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξοδευθῇ χρόνος διὰ μίαν καταλληλοτέραν ρύθμισιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ σώματος. Ὁπωσδήποτε τὸ ζήτημα εἶναι δευτερεῦον. Τὴν γνώμην μου ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐξοπλισμόν μας διὰ βαρέων σκαφῶν καὶ εἰδικώτερον διὰ τὴν παραλαβὴν τῆς «Σαλαμῖνος» εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὴν ἐκθέσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως προφορικῶς ἀπὸ τοῦ παρελθόντος θέρους, ὅτε ἀκόμη δὲν εἶχον γίνει ἐνήμερος τῶν κυβερνητικῶν ἀπόψεων. Τὴν γνώμην μου αὐτὴν ἀρνητικὴν καὶ ἐπὶ τῶν δύο σημείων, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραλαβὴν τῆς «Σαλαμῖνος» καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγγελίαν βαρέων σκαφῶν, δὲν εἶχον ἔκτοτε καμμίαν ἀφορμὴν νὰ ἀναθεωρήσω, παρ’ ὅλην τὴν ἄπειρον ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν ἀποδίδω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν γνωμῶν τῶν κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἀναπτυχθεισῶν ὑπὸ τῶν ἀντιγνωμούντων συναδέλφων καὶ παρ’ ὅλην τὴν προσοχὴν μεθ’ ἧς παρηκολούθησα τὰς ἀπόψεις των. Ἐν τέλει δὲν ἴσχυσαν νὰ μὲ μεταπείσουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν εἰς τὸν τύπον, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν διεξοδικὴν ἥτις ἔλαβεν χώραν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Διότι νομίζω, ὅτι παρέμειναν ἀδιάσειστοι αἱ δύο βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν καὶ αἱ ἰδικαί μου πεποιθήσεις, ὅπως ὑποθέτω καὶ αἱ πεποιθήσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλαδὴ ἡ πολιτικὴ τῶν βαρέων σκαφῶν θὰ συνεπήγετο διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν δαπάνας αἱ ὁποῖαι ὑπερβαίνουν τὸ μέτρον τῆς ἀντοχῆς τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι δεύτερον κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν ἔχομεν ἀπέναντι ἡμῶν ἕνα διάστημα ἀσφαλοῦς εἰρήνης κατὰ τὸ ὁποῖον, συμφέρον ἔχομεν νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλην τὴν προσοχὴν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν στοιχείων ἐκείνων τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης τὰ ὁποῖα εἶναι βέβαιον ὅτι προσλαμβάνουν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν μεγαλειτέραν σημασίαν καὶ ἐννοῶ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν, σκαφῶν ἐπιφανείας καὶ ὑποβρυχίων, ὅπως ἐπίσης καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀεροπορίας. Τὸ ναυτικὸν ζήτημα κατέστη φλέγον παρ’ ἡμῖν ἕνεκα δύο κυρίως περιστατικῶν, ἕνεκα τῆς ἐπισκευῆς τοῦ «Γκαῖμπεν» ἀπὸ τὴν γείτονα ἐπικράτειαν ἡ ὁποία ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταβάλῃ τὸ κατεχόμενον παρ’ αὐτῆς Γερμανικὸν σκάφος εἰς πλοῖον ἀξιόμαχον διὰ μικρᾶς σχετικῶς δαπάνης καὶ ἐπίσης ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐξεδόθη πρό τινος χρόνου ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἑλληνογερμανικοῦ μικτοῦ δικαστηρίου ἐπὶ τῆς διαφορᾶς ἡμῶν μετὰ τῶν ναυπηγείων Βούλκαν, διὰ τῆς ὁποίας ἀποφάσεως ὑπεχρεώθημεν εἰς τὴν παραλαβὴν τοῦ σκάφους αὐτοῦ ἢ εἰς τὴν καταβολὴν ἀποζημιώσεως εἰς τὰ ναυπηγεῖα Βούλκαν. Αὐτά, κύριοι, τὰ δύο γεγονότα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔθεσαν ἐπὶ τάπητος τὸ ναυτικὸν ἡμῶν πρόβλημα. Διότι ἡ ἐπισκευὴ τοῦ «Γκαῖμπεν» ἐνομίσθη παρὰ πολλῶν καὶ ἰδίως ὑπὸ τῶν ναυτικῶν κύκλων ὅτι ἀποτελεῖ μίαν ἔνδειξιν ὄχι καλὴν τῶν διαθέσεων τῆς Τουρκίας ἀπέναντι ἡμῶν, καὶ διότι ἐπίσης ἐθεωρήθη πιστευτὸν ὅτι μὲ μίαν μικρὰν ἐπὶ πλέον δαπάνην ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ ὑπεχρεούμεθα νὰ καταβάλωμεν εἰς τὰ ναυπηγεῖα Βούλκαν ὑπὸ μορφὴν ἀποζημιώσεως, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἕνα σκάφος ἰσόπαλον πρὸς τὸ «Γιαβοὺζ». Ἰδοὺ λοιπὸν οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐδημιουργήθη συγκίνησις εἰς τὴν κοινωνίαν, ἰδίᾳ δὲ εἰς τοὺς ναυτικοὺς κύκλους. Ἀφ’ ἑνὸς δηλαδὴ ἔχομεν μίαν ἔνδειξιν κατὰ τὴν γνώμην τῶν πιστευόντων ταῦτα ὅτι διὰ τοῦ «Γιαβοὺζ» ἡ Τουρκία ἤρχισε νὰ ἐκδηλώνῃ διαθέσεις κατακτητικὰς εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι ἀφ’ ἑτέρου διὰ μιᾶς μικρᾶς ἐπὶ πλέον δαπάνης πέραν τῆς ἀποζημιώσεως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν πλοῖον ἀνώτερον τοῦ «Γιαβοὺζ» δυνάμενον νὰ διατηρήσῃ τὴν κυριαρχίαν. Αἱ δύο αὐταὶ ἀπόψεις φαίνονται ἐκ πρώτης ὄψεως εὔλογοι. Δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς, ἂν ἠθέλωμεν ἐξετάσει αὐτὰς ἐγγύτερον θὰ ἐπειθώμεθα ὅτι οὔτε ἡ ἐπισκευὴ τοῦ «Γιαβοὺζ» εἶναι καμμία ἔνδειξις ἐπιβούλων διαθέσεων ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας ἐναντίον τῶν ἐδαφῶν μας, οὔτε ὅτι διὰ μιᾶς μικρᾶς ἐπὶ πλέον δαπάνης θὰ ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν, κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἑλληνογερμανικοῦ δικαστηρίου, ἓν πλοῖον ἰσόπαλον πρὸς τὸ «Γιαβούζ». Ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν τὶ εἶπεν εἰς αὐτὸν ὁ Ἰσμὲτ πασσᾶς κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης κατὰ τὸ 1923 Ἀνεκοίνωσεν ὅτι ὁ Ἰσμὲτ πασσᾶς εἶπεν εἰς αὐτὸν ὅτι ἡ Τουρκία ἔπαυσε πλέον νὰ ἔχῃ βλέψεις ἐπὶ τῶν Εὐρωπαϊκῶν ἐδαφῶν καὶ τόσον μάλιστα θεωρεῖ ἀσύμφορον τὴν ἐπέκτασιν αὐτῆς εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς χώρας, ὥστε καὶ ἐὰν ἤθελον προσφέρῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἐπέκτασιν ταύτην δὲν θὰ τὴν ἐδέχετο, θὰ τὴν ἀπέκρουεν διαρρήδην. Εἶναι φυσικὸν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τὴν πολιτικήν μας ἐπὶ τοιούτων δηλώσεων, ἐπὶ τοιούτων δύναμαι νὰ εἴπω κατ’ ἰδίαν ἐκμυστηρεύσεων, ἀλλ’ ἀποδίδω εἰς αὐτὰς, τὸ κατ’ ἐμέ, σημασίαν μεγίστην διότι ὄχι μόνον κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, ὡς ἐλέχθη, ἡ Τουρκία οὐδὲ νύξιν ἔκαμε, καίτοι νικήτρια κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, διεκδικήσεως ἐκ μέρους τῆς τῶν νήσων, ἀλλὰ καὶ διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπηκολούθησε σειρὰ γεγονότων καὶ ἐνεργειῶν τῆς Τουρκικῆς δημοκρατίας ἐκ τῶν ὁποίων σαφῶς πλέον προκύπτουσιν οἱ σκοποὶ τοὺς ὁποίους ἔθεσε τὸ νέον Τουρκικὸν καθεστώς, ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐχάραξε τὸ νέον Τουρκικὸν καθεστὼς καὶ ἀπέναντι τῶν γειτόνων αὐτοῦ καὶ διὰ τὴν διαμόρφωσιν τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους. Οἱ σκοποὶ αὐτοὶ εἶναι σαφεῖς: Πρῶτον εἶναι ἡ ἀποφυγὴ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς Τουρκίας ἐπὶ τῶν Εὐρωπαϊκῶν χωρῶν διὰ νὰ προσλάβῃ ἡ Τουρκικὴ Δημοκρατία συγκρότησιν ἐδαφικὴν ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσοτέραν Ἀσιατικὴν ἀκριβῶς ἵνα ἀπαλλαγῇ ὅλων ἐκείνων τῶν πολιτικῶν ἐπιρροῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε τοσαύτας ἐπροξένησαν εἰς αὐτὴν καταστροφὰς καὶ αἱ ὁποῖαι εἶχον καταστήσει τὸ Τουρκικὸν Κράτος οὐχὶ αὐτοτελές. Τὸ νέον λοιπὸν Τουρκικὸν καθεστὼς ἔστρεψε τὴν προσοχήν του νὰ καταρτίσῃ τὴν Τουρκικὴν Δημοκρατίαν ὡς μίαν ἐπικράτειαν ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τὴν συγκρότησιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερον Ἀσιατικὴν καὶ ἀπόρροια τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὑπῆρξεν ἡ ἐγκατάλειψις τῆς Κωνσταντινουπόλεως παρ’ ὅλην τὴν ἱστορικὴν αἴγλην καὶ ὅλα τὰ ἄλλα τὰ ἀνυπολόγιστα προσόντα τὰ ὁποῖα εἶχε καὶ ἡ μετάθεσις τῆς πρωτευούσης εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἀπόρροια τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὑπῆρξεν ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία τόσον στοιχίζει εἰς τὸν Τουρκικὸν λαόν, νὰ συγκεντρώσῃ ὅλην τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς Τουρκίας εἰς χεῖρας Τουρκικάς. Ὅταν τὰ γεγονότα αὐτὰ εἶναι σαφῆ καὶ ὅταν ἔχωμεν ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν θὰ εἶχεν ὑποθέτω κανὲν συμφέρον αὐτὴ νὰ θέσῃ αὐτὴ πρώτη τὴν θρυαλλίδα μιᾶς πυρκαϊᾶς, ἡ ὁποία δὲν θὰ περιωρίζετο ὑποθέτω μόνον εἰς τὴν Βαλκανικὴν, ἀλλὰ θὰ ἐξηπλοῦτο καὶ πολὺ πέραν τῆς Βαλκανικῆς καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἔκβασις δὲν θὰ ἦτο ἄδηλος καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους ἀλλὰ πρὸ παντὸς διὰ τὴν Τουρκίαν, ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μίαν στοιχειώδη σωφροσύνην, ἡ ὁποία τοὺς πείθει ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον εἰς κανένα καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν Τουρκίαν νὰ ἀνάψῃ μίαν πυρκαϊὰν εἰς τὴν Ἀνατολὴν ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἀσφαλῶς πυρκαϊὰ γενικωτέρα, τότε διατὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ἡ ἐπισκευὴ τοῦ «Γιαβοὺζ» δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ μίαν ἐπιβουλὴν ἐναντίον τῆς ἐθνικῆς μας ἀνεξαρτησίας, μίαν προσπάθειαν πρὸς ἀπόσπασιν τῶν ἐδαφῶν μας ἢ τῶν νήσων μας; Ἐλέχθη κύριοι, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον πολιτευτὴν ἐκ Κερκύρας ὅτι ἡμεῖς θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν μίαν πολιτικὴν σαφῆ ἀπὸ τοῦ 1923 καὶ ἐντεῦθεν καὶ ὅτι τὸ καθῆκον αὐτὸ μᾶς ἐπεβάλλετο ἀκόμη περισσότερον ἀφ’ ὅτου ἐπληροφορήθημεν ὅτι ἡ Τουρκία ἤρχισε τὴν ἐπισκευὴν τοῦ «Γκαῖμπεν». Διότι διατὶ θὰ ἤθελον αὐτὴν τὴν ἐπισκευὴν, καὶ ἂν δὲν ἐστρέφετο κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἡ ἐπισκευὴ αὐτὴ, κατὰ τίνος ἐστρέφετο; Τὸ εἶπον καὶ προηγουμένως ὅτι ἡ ἐπισκευὴ τοῦ «Γκαῖπεν» δὲν ἐστρέφετο οὔτε κατὰ τῆς Ἑλλάδος οὔτε κατ’ οὐδενός. Συνέπεσεν ἡ Τουρκία νὰ ἔχῃ εἰς τὴν κατοχήν της τὸ πλοῖον τὸ ἐγκαταλειφθὲν παρὰ τῶν Γερμανῶν καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς αὐτὴν τὸ πλοῖον τοῦτο διὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης. Διεπιστώθη δὲ ἐκ μιᾶς τεχνικῆς ἐρεύνης ὅτι ἡ δαπάνη ἡ ὁποία θὰ ἀπῃτεῖτο διὰ νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ πλοῖον ἀξιόμαχον θὰ ἦτο ἐλαχίστη. Τούτου δοθέντος, ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο ἡ Τουρκία νὰ ἀποκτήσῃ διὰ μικρᾶς, ἐλαχίστης σχετικῶς δαπάνης μίαν μεγάλην ναυτικὴν μονάδα ἠθέλατε νὰ παραιτηθῇ τῆς σκέψεως νὰ μεταβάλῃ τὸ πλοῖον αὐτὸ εἰς ἀξιόμαχον; Ἀλλ’ ἐλέχθη: εἰς τὶ θὰ τῆς ἐχρησίμευεν; Θὰ τῆς ἐχρησίμευεν εἰς τὴν τόνωσιν τοῦ γοήτρου της γενικῶς. Θὰ τῆς ἐχρησίμευεν ἀπέναντι ἐκείνων τῶν ἐχθρῶν οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἶχον αὐτὸ τὸ πλοῖον, καὶ εἶχεν εἰκαζομένους τοιούτους ἐχθροὺς πολλούς. Θὰ τῆς ἦτο χρήσιμον ὡς μία βάσις περαιτέρω ἀναπτύξεως τῆς ναυτικῆς δυνάμεως, ἂν ἀνάγκαι παρίσταντο εἰς τὸ μέλλον. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ λόγοι συντρέχουν ὥστε κάθε Κυβέρνησις λογικῶς σκεπτομένη νὰ ἀποφασίσῃ μίαν δαπάνην μικρὰν διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἓν θωρηκτὸν μάχης. Ὁ κύριος ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ἀπηύθυνε τὴν μομφὴν ὅτι δὲν ἐσπεύσαμεν νὰ παραγγείλωμεν καὶ ἡμεῖς ὅταν κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1927 ἔγινε γνωστὸν ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπισκευῆς τοῦ «Γκαῖμπεν» ἢ νὰ χαράξωμεν καὶ ἡμεῖς ἓν πρόγραμμα τὸ ὁποῖον νὰ θέση εἰς ἴσην μοῖραν τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὴν Τουρκίαν, νὰ διατηρήσῃ τὴν ναυτικὴν παράδοσιν καὶ νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ὑπεροπλίαν εἰς τὸ Αἰγαῖον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ παρατηρηθῇ ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κατέληξεν εἰς τὸ νὰ ἀποδεχθῇ σήμερον ὅτι ἡ ἀπόκτησις ἑνὸς καὶ μόνου σκάφους, θὰ ἦτο ἁμάρτημα ἀσυγχώρητον, διότι διὰ νὰ κρεμασθῶμεν εἰς αὐτὸ καὶ μόνον τὸ σκάφος δὲν θὰ μᾶς ἔδιδε τίποτε, διότι θὰ κινδυνεύσωμεν νὰ τὸ χάσωμεν καὶ ὅλη ἡ δαπάνη τῶν ἀπείρων ἑκατομμυρίων περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσω μετ’ ὀλίγον θὰ ἔπιπτεν εἰς τὴν θάλασσαν καὶ ἑπομένως καλὰ ἐπράξαμεν μὴ ἀγοράσαντες ἓν πλοῖον ἄχρηστον διὰ νὰ τὸ ἀντιτάξωμεν εἰς τὸ «Γκαῖμπεν».

§156Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν ἐπολιτευόμεθα καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξα θά εἴχομεν ἤδη τὸ βαρὺ σκάφος καὶ θὰ ἐκάναμε καὶ τὰ ἐλαφρά.

§157Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ παρακολουθήσω καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τὰς σκέψεις σας ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν ἓν σκάφος, τὸ ὁποῖον μόνον δὲν θὰ μᾶς ἐχρησίμευε καὶ κατὰ τὴν γνώμην σας εἰς τὸ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὑπεροπλίαν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπορίαν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην σας εἶναι ἐπαρκὴς νὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ. Ἐγλυτώσαμεν λοιπὸν διὰ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἐφηρμόσαμεν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν, καὶ ἀπηλλάξαμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ μίαν δαπάνην τεσσάρων τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίων λιρῶν.

§158Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐξωδεύατε τότε τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια δὲν θὰ ἠδυνάμεθα πλέον σήμερον νὰ ἐξοδεύσωμεν ἄλλα τέσσαρα ἑκατομμύρια διότι θὰ εἴμεθα ἐξηντλημένοι τώρα.

§159Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐὰν ἀπὸ τὸ 1927 ἐκάμνομεν αὐτὴν τὴν δουλειὰ δὲν θὰ ἐπετούσαμεν τὰ χρήματα.

§160Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἄλλο κεφάλαιον αὐτό, διότι σεῖς ὑπεστηρίξατε ὅτι τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1927 ἔμενεν ἓν ἑκατομμύριον, ποσὸν βαρυσήμαντον, τὸ ὁποῖον ὑπεχρέωνε τὰς Κυβερνήσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ προβῶσιν εἰς μίαν παραγγελίαν σκάφους. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, μένομεν σύμφωνοι ὅτι ὑπῆρξεν πρᾶξις οἰκονομικῆς σωφροσύνης τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀπέσχε νὰ παρασυρθῇ ἀπὸ τὸν θόρυβον καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν παραγγελίαν σκάφους. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, πότε ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν πολιτικὴν τῶν βαρέων ἢ τὴν πολιτικὴν ἂν θέλετε τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν· θὰ σᾶς δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς ποίαν περίοδον. Εἰς τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ πύλαι τῆς οἰκονομικῆς μας ἀγορᾶς μᾶς ἦσαν ἀπολύτως κλεισταὶ καὶ ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὸ χεῖλος τοῦ οἰκονομικοῦ βαράθρου, καὶ ἡμεῖς δὲν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἄλλην ἐπιμέλειαν παρὰ μόνον διὰ τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν, εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἠθέλατε νὰ χαράξωμεν πρόγραμμα ναυτικῶν παρασκευῶν; Καὶ ἂν ἠθέλαμεν κάμῃ αὐτό, δὲν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον ἐδῶ καὶ δὲν θὰ εἴχωμεν ὅλην τὴν ἠρεμίαν διὰ νὰ συζητῶμεν περὶ τῆς ναυτικῆς πολιτικῆς. Καὶ ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθές, εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης παρῆλθον δύο ὁλόκληρα ἔτη, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τὴν ἀρχὴν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις παρῆλθεν πλέον τοῦ 1½ ἔτους καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς πράττουσα ἀκόμη καὶ σήμερον δὲν φέρει ἐνώπιον ἡμῶν ναυτικὸν πρόγραμμα ἂν καὶ δὲν εἶναι αἱ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι σήμερον οἷαι ἦσαν κατὰ τὸ 1927. Σήμερα ἔχομεν περιθώριον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἰς τὸν ὁποῖον ἐξησφαλίσθη τὸ ἰσοζύγιον, ἔχομεν τὰς πύλας ἀνοικτὰς τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ ὅμως ὀρθῶς πράττουσα ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ μετὰ βίας εἰς τὴν χάραξιν ἑνὸς προγράμματος τὸ ὁποῖον, θὰ συνεπήγετο δαπάνας καὶ ἴσως καὶ τινα κλονισμὸν εἰς τὴν προσπάθειαν τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Ἠθέλατε λοιπόν, ἀπὸ τοῦ 1927 νὰ χαράξωμεν ἡμεῖς τοιαύτην πολιτικήν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐσείετο τὸ ἔδαφος τὸ οἰκονομικὸν ὑπὸ τοὺς πόδας μου; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σπετσῶν βουλευτής, εἶπε, κύριοι, ὅτι ἡ ἀθλία ἀκαταστασία καθιερώθη ἀπὸ τὰς Κυβερνήσεις αἵτινες ἦλθον μετὰ τὴν ἐπαναστατικὴν περίοδον καί ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ 1927 ἐξηκολούθησεν ἡ αὐτὴ ἀσυστηματοποίητος κατάστασις τῶν δημοσίων πόρων διὰ σκοποὺς ναυτικοῦ ἐξοπλισμοῦ. Τὸ τοιοῦτον, κύριοι, δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀληθές, ἡμεῖς ἄλλωστε ἀπεδέχθημεν τὴν παρασκευήν.

§161Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτό.

§162Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴμεθα πρόθυμοι ἡμεῖς εἰς εὐρυτέραν συζήτησιν. Ἡμεῖς θὰ ἐδίδαμεν μίαν μεγάλην δαπάνην διὰ τὸ «Κιλκὶς» καὶ τὴν «Λῆμνον». Λοιπὸν ἡ παραγγελία αὐτὴ ἐξηκρίβωσα ἐκ τῶν ἀνακοινώσεων τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἡ ἀπόφασις αὐτὴ τῆς ἐπισκευῆς τῆς ἀντιαεροπορικῆς ἀμύνης τῶν δύο πλοίων ἡ ὁποία ἀπεφασίσθη ἀπὸ τῶν προηγουμένων, πρόκειται νὰ γίνῃ τώρα. Καὶ ἡμεῖς ἐξησκήσαμεν ὅλην τὴν ὑλικὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν διεθέταμεν, δὲν ἤμεθα δυστυχῶς ἡμεῖς τότε Κυβέρνησις ἰσχυρά. Ἀπολογοῦμαι δι’ ὅλας τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, χωρὶς νὰ διεκδικῶ καὶ ὅλην τὴν μῆνιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Αὐτὴ ἡ ἀπόφασις περὶ ἐπισκευῆς τῆς ἀντιαεροπορικῆς ἀμύνης τῶν δύο πολεμικῶν ἦτο προσπάθεια τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, ἡ προσπάθειά μας ὅμως τότε ἦτο, νὰ περιστείλωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὰς δαπάνας· διότι ἡ περίοδος ἐκείνη δὲν ἦτο περίοδος ἐξοπλισμῶν ἀλλὰ τοιαύτη, οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως καὶ ἀνασυντάξεως. Παρὰ τὴν οὐχὶ εὐχάριστον οἰκονομικὴν κατάστασίν μας ἀπεφασίσαμεν, νὰ ἐπιμείνωμεν καὶ διεξαγάγομεν τὰς συζητήσεις διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν πράγματι τὴν δαπάνην τῆς ἐπισκευῆς τῆς ἀντιαεροπορικῆς ἀμύνης τῶν δύο αὐτῶν πλοίων. Ἀλλ’ εἴπομεν εἰς ποίαν δαπάνην θὰ ἀνέλθῃ αὐτὴ ἡ ἐπισκευή Ἠκούσαμεν 90 χιλ. λίρες, δηλαδὴ 30 ἑκατομμύρια δραχ. Αὐτὰ τὰ 30 ἑκατομμύρια εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπέτρεψαν τὴν ναυτικὴν πολιτικὴν τῆς Χώρας.

§163Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶναι ὀλιγώτερα, ἡ λίρα εἶχε τότε 230.

§164Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Προσθέτω καὶ ὀλίγα ἐὰν ἐπιτρέπεται. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐπισκευὴ τοῦ πλοίου αὐτοῦ· εἶναι τόσαι ἄλλαι αἱ δημιουργηθεῖσαι ἀνάγκαι τοῦ ναυστάθμου ὥστε ἴσως ὑπάρχουν ἀκόμη μερικαὶ μελέται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, αἱ ὁποῖαι παρουσίασαν μίαν οἰκονομίαν ἄνω τῶν 100 ἑκατομμυρίων εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§165Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀνέμενα νὰ μοὶ εἴπητε τὶ δὲν ἐξήγησα διὰ τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν μετεῖχον τῆς ἀρχῆς. Ἠθέλατε νὰ ἀπολογηθῶ καὶ διὰ τὰς προηγουμένας; Δὲν ἀναφέρετε καμμίαν δαπάνην ἄλλην βαρύνουσαν τὴν περίοδον ἐκείνην· δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔγινε καμμία δαπάνη διὰ τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν παρασκευὴν δὲν ἔφθασε στιγμὴ νὰ κατηγορούμεθα ὅτι παρασκευάζομεν τὸν στρατιωτικὸν καὶ ναυτικὸν ἀφοπλισμόν. Ὥστε ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ δὲν ἐγένετο κατηγορία καθ’ ὑμῶν Ἔλεγον λοιπὸν προηγουμένως, κύριοι, ὅτι ἡ Τουρκία ἀπεφάσισεν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπισκευὴν τοῦ «Γιαβοὺζ» διότι ἡ δαπάνη διὰ τῆς ὁποίας ἐξησφάλιζεν μίαν ἀξιόμαχον μεγάλην ναυτικὴν μονάδα ἦτο σχετικῶς ἀσήμαντος. Γνωρίζομεν ὅτι πρόκειται περὶ δαπάνης μόνον τριακοσίων χιλιάδων λιρῶν, ἐνῷ δύναται αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ ἀναβιβασθῇ καὶ μέχρι τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν· καὶ ἂν θέλετε νὰ σᾶς πῶ τὴν ἐνδόμυχον σκέψιν μου: ἂν πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν διακοσίας ἢ τριακοσίας χιλιάδας λιρῶν ἢ καὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἕνα μεγάλο θωρηκτὸν μάχης μεγάλης χωρητικότητος, ἀμφιβάλλω κύριοι, ἂν δὲν θὰ ἐφερώμεθα καὶ ἡμεῖς μυριάκις πρὸς τὴν λύσιν αὐτήν.

§166Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τουλάχιστον δὲν θὰ τὴν ἐδεχόμην ποτέ.

§167Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σεῖς! Βλέπετε ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀσθενὴς Κυβέρνησις καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι ἀμφιβάλλω ἂν δὲν θὰ ἐφερώμεθα ὑπὸ τὴν πίεσιν τὴν ἡνωμένην εἰς τὴν λύσιν αὐτήν. Θὰ ἦτο ὅμως τοῦτο λάθος ἀσυγχώρητον ἀλλ’ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ ἐφερώμεθα πρὸς τὴν λύσιν αὐτὴν κατ’ ἀνάγκην. Δυστυχῶς ἡ ἐπισκευὴ ἢ ἡ ἀπόκτησις δι’ ἡμᾶς τῆς «Σαλαμῖνος» δὲν πρόκειται νὰ στοιχίσῃ οὔτε τριακοσίας χιλιάδας, οὔτε πεντακοσίας, οὔτε ἕνα ἑκατομμύριον λίρας, ὅπως κακῶς ὑποτίθεται· πρόκειται νὰ στοιχίσῃ ποσὰ ἀπείρως μεγαλείτερα. Διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῆς «Σαλαμῖνος» ὑπελογίσθη κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως ὅτι θὰ χρειασθοῦν 4 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον λιρῶν, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν μεταρρυθμίσεων ἐκείνων αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνουν κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς παραλαβῆς, καὶ κατὰ τὴν κρίσιν τῶν πραγματογνωμόνων ἄνευ τῶν ὁποίων τὸ σκάφος θὰ ἦτο ἄνευ μαχητικῆς ἀξίας. Θὰ χρειασθῶμεν λοιπὸν 3½ ἑκατομμύρια λιρῶν διὰ τὸ σκάφος, θὰ χρειασθοῦν τριακόσιαι χιλιάδες διὰ τὰ πυρομαχικὰ καὶ διακόσιαι χιλιάδες διὰ μίαν πλωτὴν δεξαμενὴν ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ περιλάβῃ τὸ πλοῖον. Ἔχομεν λοιπὸν μίαν δαπάνην διὰ τὸ σκάφος αὐτὸ τεσσάρων ἑκατομμυρίων λιρῶν, καὶ ἡ δαπάνη αὐτὴ πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι εἶναι σχεδὸν καθαρά· δὲν εἶναι ἐπὶ πλέον δαπάνη ὅπως ὑποτίθεται κακῶς, εἶναι δαπάνη τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον χωρὶς οὐδὲν ἀντιστάθμισμα. Ὑποτίθεται δηλαδὴ ὅτι θὰ πληρωθῇ ποὺ θὰ πληρωθῇ μία ἀποζημίωσις εἰς τὰ ναυπηγεῖα καὶ ὅτι λόγῳ τῆς ἀποζημιώσεως αὐτῆς ἡ διαφορά μας εἶναι μικρά. Ἐγὼ ὅμως ὑποστηρίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι καθαρὸν καὶ ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν τοῦ πλοίου, δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσωμεν τίποτε πέραν τῶν τριακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων λιρῶν τὰς ὁποίας ἤδη κατεβάλομεν ἐκ τῶν δαπανῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθησαν τὰ ναυπηγεῖα μέχρι τοῦ 1914, καθὼς καὶ τὸν τόκον τῶν δαπανῶν τούτων ἀπὸ τοῦ 1917, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δηλαδὴ τῆς ἀναγγελίας τοῦ Βούλκαν ἐνώπιον τοῦ Γερμανικοῦ γραφείου τοῦ συμψηφισμοῦ, ἐχρησίμευεν αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τῶν πραγματοποιηθεισῶν μέχρι τοῦ..... τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς διακοσίας χιλιάδας λίρας, θὰ μᾶς δώσῃ λοιπὸν μίαν διαφορὰν τριάντα χιλιάδων λιρῶν ἤτοι 10.000.000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον τῆς ἐνδεχομένης ἀποζημιώσεως τὴν ὁποίαν θὰ κατεβάλωμεν διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ὑποχρεώσουν Γερμανικὰ δικαστήρια νὰ καταβάλωμεν δαπάνας εἰς τὰ ναυπηγεῖα πέραν τῶν δαπανῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθησαν.

§168Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). 500.000 λιρῶν μᾶς ζητοῦν τὰ ναυπηγεῖα διὰ νὰ ἐξοφλήσωμεν.

§169Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑπάρχει μία διαφορά. Τὸ πολὺ νὰ ὑποχρεωθῶμεν νὰ καταβάλωμεν αὐτὰς τὰς 500 χιλιάδας λιρῶν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σημειώσητε ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ ἔχει ἤδη κατατεθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἔχει ὅμως ὑπολογισθῇ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἕνα ὑπολογισμὸν τῆς λίρας πρὸς 243,15, διότι ὑπάρχει ρητὴ περὶ τούτου διάταξις τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλιῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσωμεν αὐτὴν τὴν ἀποζημίωσιν ἂν ἐφαρμοσθῇ ἡ συνθήκη τῶν Βερσαλιῶν μὲ τὴν προπολεμικήν της τιμήν, καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ συνθήκη τῶν Βερσαλιῶν. Ἡ προπολεμικὴ τιμὴ τῆς δραχμῆς ἀναβιβάζει τὸ ὅλον ποσὸν εἰς 64 χιλιάδες λιρῶν. Ἰδού, λοιπόν, ὅτι ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 4 ἑκατομμυρίων λιρῶν ἀποτελεῖ ἓν καθαρὸν πρόσθετον βάρος διὰ τὸν δημόσιον προϋπολογισμόν.

§170Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ 4 ἑκατομμύρια λιρῶν δὲν θ’ ἀποτελέσουν πρόσθετον βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἂν δὲν ἀγοράσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα», θ’ ἀγοράσωμεν ἀντιτορπιλλικὰ ἀνάλογα.

§171Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι, κύριε· εἶναι ἄλλο πρᾶγμα αὐτό. Μὴ μὲ προλαμβάνετε, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι θ’ ἀπαντήσω. Δι’ αὐτῶν τῶν διακοπῶν γίνεται κάπως ἄτακτος ἡ συζήτησις. Ἂν μείνῃ κενή, εἶμαι πρόθυμος νὰ δώσω κάθε ἐξήγησιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ δαπάνη τῶν 4 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κέας, τοῦ ὁποίου εἶναι ἐξαιρετικὴ ἡ βαρύτης ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν, μᾶς εἶπεν ὅτι διὰ νὰ εἴμεθα ἄκρως ἀσφαλεῖς διὰ ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν κυριαρχίαν δὲν θὰ ἠδυνάμεθα ποτὲ ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ ἓν καὶ μόνον αὐτὸ βαρὺ σκάφος, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ ἓν ἕτερον μὲ μικροτέραν χωρητικότητα, καὶ θὰ ἔπρεπεν αὐτὸ νὰ τὸ συμπληρώσωμεν καὶ δι’ ὅλων ἐκείνων τῶν πλοίων τῶν βοηθητικῶν καὶ τῶν μικρῶν τὰ ὁποῖα θὰ ἀνεβίβαζον τὴν δαπάνην ἀπὸ 4 ἑκατομμύρια εἰς 10 ἑκατομμύρια λιρῶν Ἀγγλίας. Θὰ ἔχωμεν, λοιπόν, μίαν δαπάνην 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς αὐτὰ καὶ τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ἐτησίως διὰ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ καὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν σκαφῶν. Καὶ ἂν ἠθέλαμεν νὰ κεφαλαιοποιήσωμεν καὶ τὴν ἐτησίαν αὐτὴν δαπάνην, τότε ὑποθέτω ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ποσὸν τεράστιον, ὥστε καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι τολμηρότεροι εἰς οἰκονομικὰς ἐπιχειρήσεις νὰ διστάσουν καὶ νὰ εἴπουν: Σταθῆτε δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ προχωρήσῃ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου. Ἀλλὰ καὶ χωρὶς τὴν κεφαλαιοποίησιν καὶ χωρὶς τὰ 10 ἑκατομμύρια, τὰ 4 ἑκατομμύρια τῶν Ἀγγλικῶν λιρῶν θὰ ἦσαν φοβοῦμαι ἱκανά ὥστε νὰ μᾶς ἐμβάλουν εἰς κἄποιαν σκέψιν, ἂν ἡ Ἑλλὰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν δαπάνην αὐτὴν διὰ νὰ προμηθευθῇ αὐτὸ τὸ σκάφος. Ἐλέχθη κύριοι, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον πολιτευτὴν Κερκύρας, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν—ὑποθέτω ὅτι ἐξεκαθάρισε τὴν εἰδικὴν περίοδον—ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ προγενεστέρως ἐγένοντο σπατάλαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ μᾶς ἐξασφαλίσουν σχετικῶς τὴν ὑπεροπλίαν, δηλαδὴ τὴν ἀπόκτησιν ἑνὸς βαρέως σκάφους. Δὲν γνωρίζω ἐν λεπτομερείᾳ τὴν πολιτικὴν τῶν ἀπὸ τὸ 1923 καὶ ἐντεῦθεν Κυβερνήσεων. Ὅπως ἤκουσα ὅμως προηγουμένως, ὑπάρχουν δαπάναι αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ εἶναι ἀπολύτως χρήσιμοι, αἱ δαπάναι διὰ τὴν παραγγελίαν τῶν ἀντιτορπιλλικῶν καὶ τῶν μικρῶν ἄλλων πλοίων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠμποροῦν νὰ θεωρηθοῦν ὡς χρήματα τὰ ὁποῖα ἐρρίφθησαν εἰς τὸν ἀέρα.

§172Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν θάλασσαν θέλετε νὰ εἴπητε.

§173Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως. Ἑπομένως πάντοτε τὸ περιθώριον τὸ ὁποῖον ἔμεινε καὶ διὰ τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις, ἂν ἤθελον ἀκολουθήσῃ καὶ μίαν πολιτικὴν ἀπολύτως συντηρητικήν, πολιτικὴν περισυλλογῆς, θὰ ἦτο τόσον ἐλάχιστον, ὥστε βέβαια οὔτε τὴν δαπάνην τῶν 4 ἑκατομμυρίων λιρῶν καλύπτει, οὔτε τὴν δαπάνην τῶν 10 ἑκατομμυρίων πολὺ δὲ περισσότερον δὲν καλύπτει ὅλην τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία θ’ ἀπαιτῆτο ἐν ᾗ περιπτώσει ἐθέλομεν κεφαλαιοποιήσῃ αὐτὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐτησίας συντηρήσεως τοῦ πλοίου. Αὐτὰ δυνάμεθα νὰ κατακρίνωμεν ὡς πράξεις ἠθικάς, ἀλλὰ ἐπήρειαν οἰκονομικὴν δὲν ἔχουν. Δηλαδὴ δὲν κατέστησαν ἀδύνατον τὴν ναυτικὴν παρασκευὴν τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει νὰ εἴμεθα εἰς τοῦτο ἀκριβεῖς. Ἐδῶ πάλιν παρεμβάλλεται καὶ ἡ ἰδική μου εὐθύνη. Εἶπεν ὁ κ. ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ὅτι ἐφθάσαμεν καὶ μέχρι τοῦ σημείου νὰ ναυαρχοποιήσωμεν ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν.

§174Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἐκάματε σεῖς αὐτό.

§175Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εὐχαριστῶ, ἀλλὰ ἐγένετο καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας ναυαρχοποίησις. Ἐὰν ἤθελεν κριθῇ ἀπολύτως θὰ ἦτο ἐπιλήψιμος, δὲν θὰ ἐδίσταζον δὲ ἐγὼ νὰ τὴν διακηρύξω καὶ νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἤμην ἄξιος πάσης ποινῆς τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ἐπέβαλλεν εἴτε ἡ Βουλὴ εἴτε τὸ εἰδικὸν δικαστήριον ἀκόμη. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶμεν πῶς ἔγινεν ἡ ναυαρχοποίησις ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ὑπῆρξε καὶ αὐτὴ μία ἀνάγκη, μία δαπάνη ἡ ὁποία εἶχεν ὡς ἀντάλλαγμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν προϋπόθεσιν τῆς διατηρήσεως τοῦ Κράτους αὐτοῦ εἰς τὴν ζωήν, δηλαδὴ τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἐσωτερικῆς συμφιλιώσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν χωρὶς νὰ ἐξομαλύνωμεν τὸ ζήτημα τὸ ναυτικὸν καὶ τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν. Ἀπετέλει αὐτὸ δύο ἀκάνθας, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἐσταμάτων ἀνὰ πᾶσαν ὥραν καὶ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ἀπετέλει δύο σκοπέλους εἰς τοὺς ὁποίους ἐκινδυνεύομεν νὰ προσκρούσωμεν καὶ νὰ καταστραφῶμεν. Ἔπρεπε νὰ τακτοποιήσωμεν αὐτό. Τί ἦτο ἡ θυσία τῶν τριῶν ναυάρχων τοὺς ὁποίους ἐκάμαμεν, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ λύσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ψυχικὴν ἑνότητα ἡ ὁποία τῆς εἶχε λείψει ἀπὸ τόσων δεκαετηρίδων; Δὲν εἰμπορούσαμεν νὰ κρίνωμεν τὰ πράγματα μὲ τόσον στενὸ πνεῦμα. Ἐγὼ ὑπῆρξα τόσον φειδωλός, ὥστε αὐτὸ νὰ ἀποτελῇ ἴσως τὴν κυρίαν βάσιν ὅλων τῶν ἐπιθέσεων τὰς ὁποίας ὑπέστην καὶ τὰς ὁποίας ὑφίσταμαι μέχρι σήμερον. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἤμην ποτὲ τόσον τυφλὸς ὥστε νὰ μὴ ἴδω ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ὅταν ἡ κοινὴ σωτηρία τὸ ἐπιβάλλει, νὰ μὴ διστάσωμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν ἴσως ἀδικηθέντας ἀξιωματικούς. Τί θέλετε; Αἱ περιστάσεις ἦσαν τοιαῦται ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὐστηρὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ναυάρχων, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλλον αἱ πραγματικαὶ ἀνάγκαι τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ τῆς Χώρας. Βεβαίως διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἀφήσωμεν τά πάθη, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ μεταβληθοῦν εἰς ἑστίαν διαρκοῦς ἀνησυχίας διὰ τὴν Ἑλλάδα. Διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν λοιπόν, κύριοι, τὴν ὑπεροχήν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν πραγματικὴν κυριαρχίαν εἰς τὸ Αἰγαῖον βασιζομένην ἐπὶ τῶν βαρέων σκαφῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποφασίσωμεν δαπάνας αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν κοινὴν ὑποθέτω ἀντίληψιν, ὑπερβαίνουν τὸ μέτρον τῶν δυνάμεών μας. Διότι ποῖος βεβαιοῖ ὅτι ἐὰν ἠθέλωμεν ἀποφασίσῃ σήμερον νὰ προβῶμεν εἰς μίαν συνεννόησιν μετὰ τῶν ναυπηγείων καὶ ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰς ἐπιδιορθώσεις καὶ νὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν «Σαλαμῖνα», καὶ νὰ ἀποκτήσωμεν σκάφη ἀνώτερα τῶν δυνάμεών μας, τίς βεβαιοῖ ὅτι αὐτὸ θὰ μᾶς ἐξησφάλιζε τὴν κυριαρχίαν καὶ ὅτι δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νέων ναυτικῶν δαπανῶν καὶ παραγγελιῶν, διὰ νέας ναυπηγήσεις; Αἱ περισσότεραι ναυπηγήσεις, ἐὰν ἠθέλωμεν εἰσέλθει εἰς τοιαύτας, δὲν θὰ ἐξηρτῶντο ἀπὸ ἡμᾶς Αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν θὰ ἐλάμβανον ἄλλοι, ὄχι ἡμεῖς. Ἐὰν ὁ ἐχθρός μας ὁ εἰκαζόμενος — ἂς εἴπωμεν ἡ Τουρκία, — ἤθελεν παρεξηγήσει τὴν στάσιν ἡμῶν καὶ αἰσθανθῇ ἀνησυχίαν, εἴτε διότι ἤθελε νομίσει ὅτι αὐτὸ τὴν ἐξασφαλίζει ἀπέναντι ἄλλων θὰ προέβαινεν εἰς τὴν παραγγελίαν ἑνὸς δευτέρου σκάφους, ἢ ἐὰν προέβαινεν εἰς τὴν παραγγελίαν ἑνὸς τρίτου σκάφους. Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν ἔχομεν τὴν ἐπιλογήν, θὰ εἴχομεν μίαν δέσμευσιν, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν παρακολουθήσωμεν μέχρι τέλους, διότι θὰ ἦτο πραγματικὴ ἀναλγησία, ἀληθὲς ἔγκλημα, ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν ἀφήσῃ ἐκθέτους τὰς θυσίας εἰς τὰς ὁποίας ἠθέλομεν ὑποβάλλει τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν διὰ τὴν ἀπόκτησιν ἑνὸς σκάφους τὸ ὁποῖον μόνον παραμένον δὲν θὰ εἶχε καμμίαν ἀξίαν δι’ ἡμᾶς. Εἴμεθα λοιπὸν ὑποχρεωμένοι νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν Τουρκίαν ἂν εἰσέλθῃ εἰς τὸν δρόμον τῶν ἐξοπλισμῶν· διότι εἶναι ἀμφίβολον ἂν θὰ μᾶς φέρῃ τελικῶς μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τὰς ὁποίας διαθέτομεν εἰς τὴν κυριαρχίαν, ἀσφαλῶς ὅμως θὰ μᾶς ὡδήγῃ εἰς τὴν οἰκονομικὴν καταστροφήν. Καὶ διατί, κύριοι, νὰ διακινδυνεύσωμεν νὰ ἐμπλακῶμεν εἰς μίαν τοιαύτην πολιτικήν; διατὶ νὰ δεσμευθῶμεν, διατί νὰ παρασυρθῶμεν εἰς ναυτικὴν παρασκευὴν βασιζομένην ἐπὶ βαρέων σκαφῶν; Διατί; Δὲν ἤκουσα οὐδένα νὰ ἀμφισβητήσῃ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι ἐπὶ μίαν περίοδον ἐτῶν — ἄλλοι τὴν θέλουσι μικροτέραν ἄλλοι τὴν θέλουσι μεγαλειτέραν, — ἡ εἰρήνη εἶναι βεβαία. Εἶναι ἡ πεποίθησις ἡ ἐσωτερικὴ ἡ ἰδική μου ὅτι παρερχομένου τοῦ χρόνου ἀντὶ νὰ ἐξασθενίζῃ θὰ τονοῦται ἡ ἰδέα τῆς εἰρήνης καὶ ἡ ὀργάνωσις αὐτῆς. Δὲν φαντάζομαι ἐγὼ τοὐλάχιστον ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ ἐκπνεύσῃ ὅλη ἡ προσπάθεια ἡ καταβαλλομένη, ὅτι θὰ ἐξατμισθοῦν ὅλοι αὐτοὶ οἱ πόθοι τῆς ἀνθρωπότητος. Νομίζω ὅτι θὰ ἐνδυναμοῦται διαρκῶς, ἐνισχυομένων μάλιστα ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ τῶν Δημοκρατικῶν ἀντιλήψεων εἰς τὸν κόσμον. Ἀλλὰ θέλετε νὰ θέσωμεν ἕν κατώτατον ὅριον; θέλετε νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ εἴμεθα ἀσφαλεῖς διὰ μίαν δεκαετίαν, ὅτι δὲν θὰ διατρέξωμεν οὐδένα κίνδυνον ἐπιδρομῆς ἐκ μέρους οἱουδήποτε; Κατὰ τὸ διάστημα αὐτό, ἔχομεν πάντα λόγον, ὅπως εἶπον καὶ πρὶν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ναυτικὴν ἡμῶν ἄμυναν, κατὰ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προσλαμβάνουν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέραν σημασίαν. Ἐγὼ βέβαια δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν τεχνικὴν συζήτησιν ἡ ὁποία διεξήχθη περὶ τῆς ὑπεροχῆς τῶν βαρέων σκαφῶν, δὲν εἶμαι πρὸς τοῦτο παρεσκευασμένος, ὥστε ἡ γνώμη μου, θὰ ἐστερεῖτο ἴσως κύρους. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅμως ὅτι ἓν γενικὸν πόρισμα ἐξάγεται ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἠκούσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐξ ὅλων τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, ὅτι μὲ ἓν καὶ μόνον πλοῖον βαρὺ σκάφος ἡ Τουρκία ἂν ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ὑπεροχὴν εἰς τὰ λοιπὰ σημεῖα τῆς ναυτικῆς ἀμύνης, δηλαδὴ εἰς τὰ ἐλαφρὰ σκάφη τῆς θαλάσσης καὶ εἰς τὴν ἀεροπλοΐαν δὲν διατρέχουν οὐδένα κίνδυνον οὔτε αἱ συγκοινωνίαι μας, οὔτε αἱ ἀκταί μας, οὔτε αἱ μεταφοραί μας. Δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἀπολύτως ἀσφαλεῖς, ἀσφαλέστεροι, παρὰ ἐὰν ἠθέλομεν θυσιάσει τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκάναμεν διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ὑπεροχῆς αὐτῆς εἰς τὰ ἐλαφρὰ σκάφη, ἐὰν ἠθέλομεν θυσιάσει τὴν δαπάνην αὐτὴν διὰ τὴν ἀπόκτησιν ἑνὸς βαρέως σκάφους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔφερεν ἐνώπιον ἡμῶν τοὺς εἰδικωτέρους ἐκ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχουν ἐγκυροτάτην αὐθεντικὴν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων γνώμην. Ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν γνώμας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑποθέτω νὰ καθυστεροῦν εἰς παρακολούθησιν τῶν ναυτικῶν ζητημάτων, ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μας τεχνικοὺς ἀξιωματικούς, ἔφερε τὴν γνώμην τοῦ ναυάρχου Οὐέμπ, ἔφερε περικοπὰς τοῦ τελευταίου συγγράμματος τοῦ Καστέξ, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὰς νεωτάτας ἀντιλήψεις περὶ τῆς ναυτικῆς τέχνης καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γνωμῶν αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητῶμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὅτι ἔχοντες τὴν ὑπεροχὴν εἰς ἐλαφρὸν στόλον καὶ εἰς τὴν ἀεροπορίαν, ἐν τῷ συνόλῳ των ἐννοῶ—διότι αὐταὶ εἶναι δυνατὸν αἱ δυνάμεις νὰ κατανεμηθοῦν—δὲν ἔχομεν οὐδένα κίνδυνον νὰ διατρέξωμεν εἴτε ὡς πρὸς τὰς συγκοινωνίας, εἴτε ὡς πρὸς τὰς μεταφοράς μας εἴτε διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἀκτῶν μας. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἤθελε παραμείνει εἴς τινα ἀμφιβολία τις ὅτι ἐκεῖ ἔφθασεν σήμερον ἡ πρόοδος τῆς ναυτικῆς τέχνης, πάντοτε διατηροῦν ὑπεροχήν τινα τὰ βαρέα σκάφη καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπομακρυνθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τῆς βάσεως αὐτῆς, κεῖνοι πρέπει ν’ ἀναμνησθοῦν καὶ πάλιν ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον νὰ χρησιμοποιηθοῦν εἴτε βαρέα, εἴτε ἐλαφρὰ σκάφη, ὅτι πρόκειται νὰ ἔχωμεν μίαν περίοδον μακρᾶς εἰρήνης τοὐλάχιστον δεκαετοῦς, καὶ ὅτι ἡ ναυτικὴ πρόοδος προχωρεῖ καθ’ ἑκάστην τόσον ταχέως, ὥστε νὰ μὴ ἀναγνωρίσωμεν τὸ ναυτικὸν αὐτὸ σκάφος τὸ ὁποῖον θὰ ἐπρομηθευόμεθα αὐτὴν τὴν στιγμὴν πολὺ δὲ περισσότερον ἂν τὸ ἐκάμαμεν ἀπὸ τὸ 1927, ὅτι τὸ ναυτικὸν αὐτὸ σκάφος θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ὥραν τῆς ἀνάγκης νὰ ἀποτελέσῃ σκάφος τελείως ἄχρηστον, ἄνευ οἱασδήποτε πολεμικῆς ἀξίας. Ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Κέας εἶπε ρητῶς ὅτι ἡ πρόοδος τῆς ἀεροπορίας εἶναι ἁλματώδης. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βάλτου δὲν ἠρνήθη ὅτι ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν ἐξαιρετικὴν σημασίαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη ἐπίσης ἔχει κῦρος ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, καὶ αὐτὸς μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι αἱ πρόοδοι αἱ ὁποῖαι σημειοῦνται εἰς τὰ ὅπλα αὐτὰ εἶναι τόσον τεράστιαι ὥστε νὰ μὴ γνωρίζωμεν τί δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην. Καὶ εἶναι ἡ πρόοδος μόνον εἰς τὴν ἀεροπορίαν; Εἶναι ἡ πρόοδος μόνον εἰς τὰ ὑποβρύχια τὰ ὁποῖα κατ’ αὐτὸν τελειοποιοῦνται ὁλονέν; Εἶναι ἡ πρόοδος ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν μόνον σημείων; Εἰς τὴν Γερμανίαν κύριοι καθὼς γνωρίζετε, εἶχεν ἐπιβληθῆ διὰ τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλιῶν ἡ ἀπαγόρευσις τῆς ναυπηγήσεως πλοίων χωρητικότητος ἀνωτέρας τῶν 10.000 τόννων. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ περιορισμοῦ ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις ἐχάραξε τὸ ναυτικόν της πρόγραμμα καὶ παρήγγειλε εἰς τὰ ναυπηγεῖα της τὴν κατασκευὴν ἑνὸς σκάφους τὸ ὁποῖον νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ ἀνώτερον ὅριον τὸ ἐπιτρεπόμενον ὑπὸ τῶν συνθηκῶν καὶ παρήγγειλεν ἕνα καταδρομικὸν 10.000 τόννων. Τὸ καταδρομικὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν ὑπὸ τὸ ὄνομα «Sar», ὅσον προχωροῦσεν εἰς τὴν κατασκευήν του ἔγινεν ἀφορμὴ ἀγωνίας, ἀληθινὸς ἐφιάλτης, εἰς ὅλας τὰς ἄλλας χώρας. Ἐὰν ἠθέλατε λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν θὰ ἐβλέπατε ποία ἀνησυχία ἐκράτει εἰς ὅλας τὰς ἄλλας χώρας, ἐκ τῆς σημασίας τὴν ὁποίαν εἶχεν αὐτὸ τὸ καταδρομικόν. Διότι ἡ διαρρύθμισίς του, ἡ θωράκισις, τὰ πυροβόλα του, ἡ ταχύτης του εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ πιστευθῇ σήμερον γενικῶς ὅτι ἡ Γερμανία κατώρθωσε νὰ ἀναπληρώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐστερήθη διὰ τῆς συνθήκης, νὰ τὸ ἀναπληρώσῃ διὰ τῶν ναυτικῶν της τελειοποιήσεων. Καὶ θέλετε λοιπὸν ἡμεῖς, ὅταν τόσον ραγδαίως συντελοῦνται οἱ πρόοδοι τῆς ναυτικῆς τεχνικῆς, θέλετε ἡμεῖς νὰ προβῶμεν εἰς παραγγελίαν βαρέων σκαφῶν τὰ ὁποῖα τοὐλάχιστον μετὰ δύο τρία ἔτη θὰ εἶναι ἄχρηστα δι’ ἡμᾶς καὶ δὲν θὰ δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ τὰ ἀντικαταστήσωμεν, διότι ἀτυχῶς ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κράτος μικρὸν καὶ πρέπει εἰς κάθε της δαπάνην νὰ εἶναι προσεκτική, ὥστε νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τοὺς ἐπιδιωκομένους σκοπούς. Δὲν μένει παρὰ ὁ ἕτερος παράγων τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλάς, ἐπαναλαμβάνω, ὡς Κράτος πτωχὸν δὲν δύναται νὰ παραλείψῃ. Εἶναι ὅλη ἡ ζύμωσις αὐτὴ ἡ ὁποία συντελεῖται διὰ τὸν περιορισμὸν ἐν γένει τῶν ἐξοπλισμῶν, διὰ τὸν περιορισμὸν εἰδικῶς τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν. Διότι πρέπει νὰ σημειώσετε ὅτι ἀπὸ τοῦ 1921 καὶ ἐντεῦθεν συστηματικωτέρα προσπάθεια καταβάλλεται διὰ τὸν περιορισμὸν τῶν κατὰ θάλασσαν ἐξοπλισμῶν παρὰ τῶν κατὰ ξηράν. Ἀπὸ τοῦ 1921 αἱ συνδιασκέψεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου διαδέχονται ἀλλήλας καθὼς καὶ αἱ κατ’ ἰδίαν συνεννοήσεις. Ἔχομεν ἤδη μίαν συνδιάσκεψιν, ὑποθέτω τῆς Οὐασιγκτῶνος τοῦ 1922, ἡ ὁποία ἀπέφερεν ἀρκετοὺς καρποὺς διὰ τὸν περιορισμὸν τῆς ἀνωτέρας χωρητικότητος τῶν βαρέων πλοίων καὶ τὴν κατανομὴν αὐτῶν μεταξὺ τῶν 5 δυνάμεων αἱ ὁποῖαι συμμετέσχον τῆς συνδιασκέψεως ἐκείνης. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται ἡ συνδιάσκεψις εἰς τὸ Λονδῖνον, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ ἀφορᾷ τὸν περιορισμὸν τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν. Δὲν γνωρίζομεν βέβαια τί θὰ προκύψῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τρέφωμεν μεγάλας ἐλπίδας, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τρέφωμεν καὶ ἀπόλυτον ἀπαισιοδοξίαν ὅτι ἡ συνδιάσκεψις αὐτὴ θὰ ἀποτύχῃ. Δὲν πρόκειται ἄλλως τε νὰ ἀναμείνωμεν τίποτε ριζικὸν ἀπὸ τῆς συνδιασκέψεως αὐτῆς. Ἀρκεῖ νὰ προλειάνῃ ὅλας ἐκείνας τὰς οὐσιωδεστέρας δυσχερείας αἱ ὁποῖαι παρεμβάλλονται γιὰ τὴν συνεννόησιν. Τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ οὐσιαστικῶς διὰ μιᾶς γενικωτέρας συνεννοήσεως ἡ ὁποία θὰ γίνῃ εἰς τὸ εἰρηνικώτατον περιβάλλον τῆς Γενεύης καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ συμμετάσχουν ὅλα τὰ Κράτη ἑπομένως καὶ ἡ Ἑλλάς. Δὲν γνωρίζομεν, δὲν εἴμεθα βέβαιοι, ἂν αὗται αἱ συνεννοήσεις καθὼς καὶ αἱ ἐνέργειαι αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν νὰ ψιθυρίζωνται περὶ τῆς σκέψεως ἑνὸς Μεσογειακοῦ συμφώνου, θὰ καρποφορήσουν ἢ ὄχι. Εἶναι ἀδύνατον νὰ προδικάσωμεν. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ εἴμεθα μέχρι τοιούτου σημείου ἀπαισιόδοξοι ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν θὰ χρησιμεύσουν εἰς τίποτε. Ἔχομεν ἀκόμη ἐν ἐκκρεμότητι τὰς συνεννοήσεις μὲ τὴν Τουρκίαν. Ὅταν ἔχωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ δεδομένα, ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν μετὰ περισκέψεως καὶ ἰδίως νὰ μὴ ἐπιχειρήσωμεν οἱανδήποτε δαπάνην ἡ ὁποία θὰ κατεδίκαζε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ ἀποκτήσῃ τὰ μέσα ἐκεῖνα ἀκριβῶς τὰ ὁποῖα θὰ ἀσφαλίσουν εἰς αὐτὴν τὴν εἰρηνικὴν της ἀνασύνταξιν καὶ προστασίαν τῶν ἐδαφῶν της. Διότι θυσιάζοντες καὶ διαθέτοντες σήμερον διαθεσίμους πόρους, τοὺς ὀλίγους τοὺς ὁποίους ἔχομεν, δὲν θὰ ἔχωμεν αὔριον τὰ μέσα νὰ ἀποκτήσωμεν τὰ ὅπλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι σύγχρονα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς περιστάσεις. (χειροκροτήματα). Τὸ συμπέρασμα εἶναι κύριοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος αἱ ἀπόψεις ἡμῶν δὲν διαφέρουσι καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι αὐτὴ μία κατεύθυνσις πρὸς τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς προσεπαθήσαμεν, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀρχὴν, ὀλιγώτερον, διότι ὀλιγωτέρας διεθέτομεν δυνάμεις, νὰ προσανατολίσωμεν τὴν Χώραν. Εἶναι πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐκθύμως ἐπικροτοῦμεν καὶ πάσῃ δυνάμει θὰ ὑποστηρίξωμεν εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Διότι πιστεύομεν ἀκραδάντως ὅτι εἶναι ἡ μόνη ἠθικὴ πολιτική, ἂς τονισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον, ἡ ὁποία συμβιβάζεται ὄχι μόνον πρὸς τὴν διεθνῆ κατάστασιν, ὄχι μόνον πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἡμῶν δυνάμεις, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀσφαλείας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ ἡ ὁποία θὰ δώσῃ ὅλα τὰ δυνατὰ ἐχέγγυα διὰ τὴν προστασίαν τῆς ἐθνικῆς μας ἀκεραιότητος ἀκόμη καὶ διὰ τὴν εἰρηνικὴν καὶ ἀπρόσκοπτον ἐργασίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐπεδόθη μὲ ὅλας του τὰς δυνάμεις ὁ Ἑλληνικὸς Λαός.

§176Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν παρακαλῶ· καὶ ἂν τὸ ἀπόγευμα προχωρήσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία συνεχίζομεν τὴν ἐπερώτησιν.

§177Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δύνασθε νὰ μοῦ εἰπῆτε ἂν θὰ ἐξακολουθήσουν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς;

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ κάμωμεν συνεδρίασιν μέχρι τῆς Παρασκευῆς τὸ πρωΐ, τοὐλάχιστον.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 4½ τῆς σήμερον. (Ὥρα 1.20′ μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως μετὰ τινας παρατηρήσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν).

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 150 ἔγγραφον κ. τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παρακαλοῦντος νὰ ἀνακοινωθῇ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας διὰ διατάγματος ἀπὸ 21 τρέχοντος ἀνέθηκε τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπουργὸν Ὑγιεινῆς κ. Ε. Βενιζέλον ἐφόσον χρόνον θέλει διαρκέσει ἡ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀπουσία τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακοπούλου. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ εἰς ἀκατάλληλα ἐδάφη». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαθανάσης.

§182Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας, κύριοι, τοῦ καπνοῦ εἰς ἐδάφη ἀκατάλληλα λόγῳ τῆς συνθέσεώς των, εἶναι τοσοῦτον ἀνεγνωρισμένη σήμερον ἀπὸ πάντας τοὺς καπνοπαραγωγοὺς ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι σπανίως νομοθέτημα ἔρχεται εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τόσην ὡρίμανσιν, παρ’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο δὲν ὑπῆρξε ποτὲ οὐδεμία ἀντιγνωμία καὶ οὐδεμία ἀντίρρησις ἐκ μέρους τοῦ καπνοπαραγωγικοῦ κόσμου. Τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχουσιν ἐνδοιασμοὶ καὶ ἐπιφυλάξεις εἶναι ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἐδαφῶν αὐτῶν τὰ ὁποῖα, ἐνῷ πάντες ἀντιλαμβάνονται ποῖα πρέπει νὰ εἶναι καὶ εἶναι σύμφωνοι ποῖα πρέπει νὰ εἶναι δυσκολεύονται εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ἀκριβοῦς καθορισμοῦ ὁ ὁποῖος θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ κατ’ ἐνδεχομένων καταχρήσεων καὶ ἀδικιῶν. Περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ὑπέβαλε πρὸ καιροῦ σχέδιον νόμου τὸ γραφεῖον προστασίας Καβάλλας τὸ ὁποῖον, ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ τῆς ἐξευρέσεως τοῦ τρόπου λεκτικοῦ διατυπώσεως τοῦ ὅρου αὐτοῦ ποῖα εἶναι τὰ ἐδάφη, κατέφυγε εἰς τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς διὰ τῆς ὁποίας θὰ καθωρίζοντο. Τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἠκολούθησεν εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ σημεῖα καὶ υἱοθέτησεν πλήρως ἡ ὑπηρεσία ἡ ἁρμοδία τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἡ ὁποία ἐνόμισεν, καὶ εἶχε καθῆκον, ὅτι ἔπρεπε νὰ καθορισθῇ διὰ νομικοῦ ὁρισμοῦ ἐν τῷ νόμῳ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ἐδάφη. Ἀλλ’ ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου καθωρίσθη αὕτη, εἶναι τοιοῦτος ὥστε μαρτυρεῖ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἡ ἁρμοδία δὲν ἔχει σαφῆ ἔννοιαν ὄχι μόνον τοῦ ὁρισμοῦ ὃν ἐχρησιμοποίησε, ἀλλὰ καὶ σαφῆ ἔννοιαν τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐνεργεῖται ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ παραγωγὴ τοῦ καλοῦ καπνοῦ. Διότι χαρακτηρίζει ἐν τῷ νόμῳ ὡς τοιαῦτα ἐδάφη τὰ ἐδάφη τὰ περιοδικῶς κατακλυζόμενα. Τὸ γεγονὸς τοῦτο μαρτυρεῖ διὰ μίαν ἔτι φορὰν ποίαν σοβαρότητα καὶ ποίαν σημασίαν ἔχει παρ’ ἡμῖν ἡ ἔλλειψις εἰδικοῦ καπνολόγου γεωπόνου ἀλλὰ καὶ ποίαν σημασίαν ἡ δημιουργία καπνικοῦ ἰνστιτούτου δυναμένου νὰ λύσῃ τὰ τοιαῦτα ζητήματα τὰ καπνολογικὰ ἀλλὰ καὶ νὰ καθοδηγήσῃ...

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦ ἰνστιτούτου τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ εἶχαν στείλει νὰ σπουδάσουν εἰδικοὶ ἔξω. Ποῦ εὑρίσκονται τώρα;

§184Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Δίδω μίαν πληροφορίαν. Ἐξευρέθη τὸ μέρος κατόπιν σχηματισμοῦ τελευταίως μιᾶς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία προέκρινε ἕνα μέρος περὶ τὴν Δράμαν. Ἤρχισαν μάλιστα προκαταρκτικαὶ ἐργασίαι, γίνονται τὰ ὑπόστεγα ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ τοποθετηθοῦν τὰ διάφορα συνεργεῖα καὶ ἡ ὅλη ἐργασία ἀρχίζει τὸν Ἀπρίλιον.

§185Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τῆς ἐγκαθιδρύσεως ἰνστιτούτου; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὸ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ νομοθέτημα;

§186Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ ἐδάφους δὲν εἶναι ζήτημα ἰνστιτούτου.

§187Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Αὐτὰ θὰ τὰ κάμῃ τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ καὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην νόμου.

§188Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ ἔμαθον μετ’ ἐκπλήξεως ἄνευ γνώμης οὐδενὸς καὶ χωρὶς ν’ ἀνακοινώσουν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ μὲ τὴν ὁποίαν ἔδει νὰ εὑρίσκονται εἰς κἄποιαν ἐπαφήν, ἔμαθα ὅτι ἀπέστειλαν πρὸ ὀλίγου πολυμελῆ ἐπιτροπὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον ζήτημα τῆς προστασίας τοῦ καπνοῦ.

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κατ’ ἀνάγκην ἡ αὐτοδιοίκησις ἀφήνει μίαν εὐρύτητα εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς ὀργανισμοὺς ποὺ συνιστῶμεν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς περιορίζωμεν συνεχῶς.

§190Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Νομίζω ὅτι εὑρίσκονται ἐκτὸς τοῦ καταστατικοῦ, διότι τὸ καταστατικὸν τοὺς δίδει τὸ δικαίωμα τῆς δαπάνης τῶν χρημάτων μόνον διὰ προπαγάνδαν καὶ ὄχι δι’ ἀποστολὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπιτροπάς. Δὲν νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐνεργεῖται προπαγάνδα μὲ τὸ νὰ πάῃ μία ἐπιτροπὴ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φαίνεται ὅτι ἐντὸς τοῦ παρόντος ἔαρος θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἔχωμεν τὸ ἰνστιτοῦτον τοῦ καπνοῦ καὶ ἔχομεν καὶ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἐστάλησαν ἔξω νὰ μελετήσουν.

§192Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν καταχρήσεων δὲν εἶμαι. Λοιπὸν ὁ ὁρισμὸς ἐκ μέρους τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας τῶν καταλλήλων ἐδαφῶν διὰ τῶν λέξεων «περιοδικῶς κατακλυζόμενα» δὲν σημαίνει τίποτε. Διότι τὰ περιοδικῶς κατακλυζόμενα ἐδάφη δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι βαλτώδη, διότι ὑπάρχουν περιοδικῶς κατακλυζόμενα καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν ἄριστα ἐδάφη γεωργικῆς παραγωγῆς καλοῦ καπνοῦ. Ὡς τοιαῦτα ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐδάφη τινὰ τοῦ Ξηρομέρου καὶ Βάλτου τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς χειμερινοὺς μῆνας κατακλύζονται καὶ ἐν τούτοις ταῦτα ἀποσυρομένων τῶν ὑδάτων παράγουν καλλιεργούμενα ἄριστον καπνόν. Λοιπὸν ἡ ἔκφρασις αὕτη εἶναι ἄσκοπος. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ γνωμοδοτικῶς ἀπήλλειψε τὰ κατακλυζόμενα ἐδάφη ὀρθῶς καὶ τὸ ἀντικατέστησε διὰ τῆς λέξεως «βαλτώδη», ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι τὸ βαλτώδη ἔδαφος εἶναι ἀναμφισβητήτως κατὰ γνώμην ἀναντίρρητον ἀκατάλληλον διὰ τὴν παραγωγὴν καλοῦ καπνοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ ἀκατάλληλα, οὔτε κυρίως κατ’ αὐτῶν στρέφονται οἱ ζητοῦντες τὴν νομοθετικὴν προστασίαν. Διότι τὰ βαλτώδη ἐδάφη δὲν τὰ χρησιμοποιοῦσιν οὔτε αὐτοὶ οἱ παραγωγοὶ διότι γνωρίζω ὅτι ἂν ἔχουν μίαν καλὴν ποσότητα, ἔχουν ν’ ἀντιμετωπίσουν τὸ ζήτημα τῆς κακῆς ποιότητος καὶ τὸ ζήτημα τῆς βραδείας ὡριμάνσεως ἡ ὁποία καθιστᾶ δύσκολον τὴν ὡρίμανσιν καὶ ἀδύνατον πολλάκις αὐτὴν τὴν συλλογὴν τῶν καπνῶν. Ἑπομένως δὲν ἔχει αὐτὸ ἀνάγκη καθορισμοῦ διότι ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίθετος γνώμη. Περιωρίσθη λοιπὸν εἰς τὴν λέξιν «βαλτώδη» τὴν ὁποίαν ἐπεξηγεῖ ἡ ὑπηρεσία διὰ τῆς λέξεως «βαρικά».

§193Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βαρικὰ τί θὰ εἰπῇ;

§194Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Βαλτῶδες, ὑδαρὲς ἔδαφος προέρχεται ἐκ τῆς Ἰταλικῆς γλώσσης. Μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς περιφράσεις μένομεν εἰς τὸ βαλτῶδες ἀλλὰ δὲν μεριμνῶμεν διὰ μίαν ἄλλην τάξιν ἀγρῶν διὰ τοὺς ὁποίους ἐνδιαφέρονται κυρίως οἱ παραγωγοὶ καὶ ζητοῦν προστασίαν, διότι ὅπως εἶναι γνωστὸν ὁ καπνὸς διὰ τὴν καλὴν παραγωγὴν αὐτοῦ ἔχει ἀνάγκην τριῶν στοιχείων. Ἐδάφους, εἴδους καπνοῦ καὶ περιβάλλοντος, διότι καὶ τὸ περιβάλλον ἀσκεῖ σπουδαιοτάτην ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ὑπάρχουν δὲ ἐδάφη τὰ ὁποῖα χωρὶς νὰ εἶναι βαλτώδη ἔχουν τοιαύτην ὑδαρῆ σύνθεσιν ὥστε ἐκ λόγων τοῦ περιβάλλοντος διότι λ. χ. γειτνιάζουν πρὸς λίμνην καθίστανται ἀκατάλληλα. Ἐπιστημονικῶς δι’ αὐτὰ τὰ ἐδάφη δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ ὁρισμόν τινα πλήρη διότι ἐν τῇ ἐπιστήμῃ λέγονται μὴ διαχωρητὰ καὶ ἡ ἑρμηνεία εἶναι τὸ ὑγρὸν ὄχι τὸ βαλτῶδες. Κατὰ τὴν ἔρευναν τὴν ὁποίαν ἔκαμα, αὐτὸς εἶναι ὁ ὅρος ὁποῖος ἐκφράζει τὴν ἔννοιαν αὐτήν. Φαίνεται ἐννοεῖ ὅτι τὸ ὑπέδαφος κανονίζει τὴν σύστασιν τοῦ ἐδάφους καὶ ὅτι τὸ ὑπέδαφος εἶναι ἀδιαχώρητον εἰς τὸ ὕδωρ καὶ χωρὶς νὰ εἶναι τὸ ἔδαφος βαλτῶδες ἔχει τοιαύτην ὑδαρῆ σύνθεσιν ὥστε νὰ καθίσταται ἀκατάλληλον διὰ τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ τὸ ὁποῖον εἶναι φυτὸν ἔχον ἀνάγκην ὕδατος ἀλλὰ ἐλαχίστης ποσότητος. Διὰ τοῦτο θὰ ἔλεγον ὅτι τὸ βαλτῶδες νὰ συμπληρωθῇ ἢ διὰ τοῦ ἐπὶ τοσούτου ὑγροῦ ὥστε ἕνεκα τῆς ἰδιότητος αὐτῆς νὰ κρίνωνται ἀκατάλληλα.

§195Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὰ ὑγρὰ ἐν γένει, ὄχι τὰ βαλτώδη μόνον.

§196Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐγὼ λέγω νὰ εἶναι καὶ τὰ δύο ὥστε αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ ἔχουν μίαν εὐρύτητα ἐδάφους, ἑρμηνείας. Ἡμεῖς μεταχειριζόμεθα τὴν ἔκφρασιν «βαρκάς» καὶ βαλτώδη μὲ τὴν ἰδίαν ἔννοιαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἡ συμπλήρωσις αὐτὴ εἶναι ἀναγκαία διά τὴν ἐκτίμησιν τοῦ πράγματος.

§197Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νὰ γίνῃ μία ἑρμηνευτικὴ ἑρμηνεία τῆς ἐννοίας τοῦ βαλτώδους διότι ἠμποροῦν νὰ γίνουν καταχρήσεις.

§198Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀντιλαμβάνομαι τὴν παρατήρησίν σας καὶ ἀντιλαμβάνομαι ἐκ ποίας περιπτώσεως προέρχεται, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ὄχι μόνον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις, ἀλλ’ ἀντιθέτως θὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν καλὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου διότι διὰ τὴν πρόληψιν αὐτῶν τῶν καταχρήσεων προνοεῖ ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐπέλθουν τοιαῦται. Τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔχει καὶ μίαν ἄλλην φράσιν. «Μετὰ σύμφωνον γνώμην τοῦ γεωργικοῦ συμβουλίου». Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ εἰπῶ ὅτι ἡ γνώμη αὐτοῦ τοῦ γεωργικοῦ συμβουλίου ὡς ὑπάρχει σήμερον καὶ ὡς εἶναι συντεθειμένον δὲν ἔχει νὰ προσφέρῃ τίποτε πρὸς διαφώτισιν τῆς κρίσεως τοῦ ὑπουργοῦ. Διότι ἀποτελεῖται ἀπὸ 24 μέλη τὰ πλεῖστα τῶν ὁποίων εἶναι τελείως ξένα πρὸς τὴν γεωργικὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πρακτικὴν αὐτοῦ. Διότι εἶναι ὁ διευθυντὴς τοῦ Θεσσαλικοῦ ταμείου οἱ νομικοὶ σύμβουλοι, ὁ τμηματάρχης τοῦ λογιστικοῦ ὅλοι, οἱ τμηματάρχαι. Εἶναι ἕνα συμβούλιον τὸ ὁποῖον μάλιστα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὥστε νὰ γίνῃ κἄπως μικρότερον καὶ κἄπως εἰδικώτερον διότι μὲ τὴν εὐρύτητά του δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνας τρόπος μισθολογίου, δεδομένου ὅτι γίνεται μία συνεδρίασις κάθε μέρα. Λοιπὸν θὰ ἔλεγον ὅτι ἀντὶ τοῦ γεωργικοῦ συμβουλίου νὰ συσταθῇ μία ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῆς Γεωργίας, ἀπὸ ἕνα τῶν γενικῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς Γεωργίας τὸν ὁποῖον ὁρίζει ὁ ὑπουργὸς καὶ ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῶν πρακτικῶν ἐφαρμογῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον εἰδικῶς ἀσχοληθῇ καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν γνώμην ἔγκυρον καὶ ἐπιστημονικὴν πρὸς διαφώτισιν τοῦ ὑπουργοῦ.

§199Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Ἡ γνώμη τῶν εἰδικῶν πρέπει ν’ ἀκουσθῇ.

§200Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ γεωργικοῦ συμβουλίου ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας, ἐννοῦμεν τὴν ὁμάδα ἐκείνην τῶν εἰδικῶν ἡ ὁποία ἀποφαίνεται προτοῦ νὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸν ὑπουργὸν καὶ ὁτὲ μὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν ὁτὲ δὲ ὄχι. Εἶναι φυσικὸν εἰς ἕνα τοιοῦτο νομοσχέδιον μία ἀπόφασις, ἐρχομένη εἰς τρίτον βαθμὸν πρὶν ἀποφασίσῃ ὁ ὑπουργὸς ν’ ἀποφανθῇ τὸ συμβούλιον. Δὲν λαμβάνουν ὅλα τά μέλη μέρος. Λαμβάνουν ἀναλόγως τῆς ὑποθέσεως.

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν πῶς θὰ συγκληθῇ;

§202Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπὸ τοὺς γενικῶς ἐν ὑπηρεσίᾳ εὑρισκομένους ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῶν ἐφαρμογῶν θὰ εἶναι καὶ ὁ γενικὸς γραμματεύς.

§203Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐγὼ ὑπέδειξα μίαν ἐπιτροπὴν εἰδικωτέραν. Δὲν ἠθέλησα νὰ ἐπικρίνω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς εἶναι τὰ εἰδικὰ μέλη τοῦ ὑπουργείου καὶ ἕνας μὴ εἰδικὸς δὲν χαλᾶ ὁ κόσμος.

§205Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Λοιπὸν ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον μέρος. Λόγῳ τῆς ἀδυναμίας πρὸς διατύπωσιν ἀκριβοῦς νομικοῦ ὁρισμοῦ τῶν ἀκαταλλήλων ἐδαφῶν καταφεύγει τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν σύστασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ γνωμοδοτεῖ πρωτοβαθμίως ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἐδάφη εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔχῃ τις τὸ δικαίωμα νὰ καλλιεργήσῃ καπνόν. Οὕτω πλεῖσται εἶναι αἱ καταχρήσεις αἱ ἐνδεχόμεναι. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ μέλη τῆς αὐτῆς κοινότητος. Λοιπὸν ἀγνοεῖται τελείως ὁ ἐπιστήμων ὁ ἀμερόληπτος καὶ ἀνιδιοτελὴς κριτὴς ὁ γεωπόνος τῆς περιφερείας.

§206Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Ἔχομεν καὶ δεύτερον βαθμὸν.

§207Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὁ δεύτερος βαθμὸς κρίνει εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ δὲν θὰ ἔχῃ ἄμεσον ἀντίληψιν ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἔχῃ ἰδῇ κἂν τὰ ἐδάφη.

§208Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Εἶναι τὰ γραφεῖα τῆς προστασίας καπνοῦ.

§209Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Θὰ φθάσωμεν καὶ εἰς αὐτά. Λοιπὸν ἀγνοεῖται τελείως ὁ ἐπιστήμων γεωπόνος καὶ νομίζω μάλιστα, ὅτι ὑποχρεωτικῶς πρέπει νὰ προεδρεύῃ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, διότι εἶναι ὁ μόνος ἀμερόληπτος κριτὴς τῶν πραγμάτων.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Προφθάνει νὰ ὑπάγῃ εἰς ὅλας τὰς χώρας.

§211Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐὰν δὲν μπορῇ νὰ ὑπάγῃ δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ νομοθέτημα. Δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας εἰς ἕνα χωράφι ἑνὸς χωρικοῦ, ἂν δὲν δῇ τὸ χωράφι ποὺ χρησιμοποιεῖ αὐτὸς ὁ χωρικὸς καὶ ἂν ἡ ἀπαγόρευσις αὐτὴ γίνῃ κατὰ ζῶνας ἢ κατὰ ἀγρὸν διότι γνωρίζουν ὅσοι ξεύρουν πῶς καλλιεργεῖται ὁ καπνός, ὅτι τὸ ἔδαφος ἐκλέγεται σπιθαμὴν πρὸς σπιθαμήν. Διότι εἶναι δυνατὸν εἰς ἀγρὸς νὰ παράγῃ ὁ ἥμισυς μόνον καλὸν καπνὸν καὶ ὁ ἄλλος ὄχι, ὑπάρχουν ἀγροὶ ἐκτάσεως 4 καὶ 5 στρεμμάτων οἱ ὁποῖοι ἔχουν δύο στρέμματα καλῆς ποιότητος καὶ δύο κακῆς. Πῶς ἄλλως εἶναι δυνατὸν παρὰ ἐπιτοπίως νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις τῶν περιφερειῶν αὐτῶν. Τὶ θὰ εἴπουν λοιπόν; Ἐξ ἀποστάσεως κρίνοντες θὰ εἴπουν, ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τὴν Α κοινότητα ἡ καλλιέργεια καπνοῦ.

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ πρώτη γνωμοδότησις γίνεται τοπικῶς καὶ τοῦτο διότι οὕτω μόνον θὰ διαγνωσθῇ ἐὰν ἕνα χωράφι κάνῃ ἢ ὄχι καπνόν.

§213Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω ποία θὰ εἶναι ἡ κατάχρησις ὅταν θὰ ἀφίνωμεν τὴν κρίσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν προερχομένην ἀπὸ μίαν κοινότητα. Μιὰ κοινότης ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ἐλάχιστα ἐδάφη κατάλληλα πρὸς παραγωγὴν καλοῦ καπνοῦ θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει ἀκατάλληλον ἔδαφος, ἐνῷ ὅταν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὴν γειτονικὴν κοινότητα μετεχόντων καὶ μελῶν αὐτῆς, θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν ὅτι ἔχει ἀκατάλληλα ἐδάφη ἢ ἕνα ἐλάχιστον μέρος ἀκατάλληλον καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ματαιοῦται ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου. Οὕτω θὰ ἀποφύγωμεν τὰς καταχρήσεις ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ γίνῃ πενταμελὴς καὶ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν εἰρηνοδικειακῶν περιφερειῶν, προεδρεύει δὲ ταύτης ὁ γεωπόνος τῆς περιφερείας. Μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ καλὴ ἐφαρμογὴ ἑνὸς νομοθετήματος τὸ ὁποῖον, ὅσην χρησιμότητα θὰ ἔχῃ καλῶς ἐφαρμοζόμενον, τόσας ἀδικίας καὶ βλάβας δύναται νὰ δημιουργήσῃ ἐν περιπτώσει κακῆς ἐφαρμογῆς.

§214ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἀποφασίζῃ τελεσιδίκως;

§215Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὄχι θὰ ὑπόκειται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ ὑπουργοῦ ὁ ὁποῖος μετὰ γνώμην τοῦ συμβουλίου θὰ κρίνῃ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησε ὁ κ. συνάδελφος, περὶ τῶν γραφείων προστασίας καπνοῦ. Νομίζω, ὅτι ἡ δρᾶσις αὐτῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν καπνοπαραγωγικὴν ἄποψιν τὴν σπουδαιοτάτην τοῦ ὅλου καπνικοῦ ζητήματος δὲν εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἡ γνώμη ὅπως αὐτὰ ἔχουν ἔγκυρον γνώμην διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: πρῶτον τὰ συμβούλια τὰ διοικητικὰ αὐτῶν ἀποτελοῦνται ἀπὸ 6 ἐμπόρους καὶ 6 παραγωγούς· ὅταν, κύριοι, θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ καπνικὸν ζήτημα θὰ ὁμιλήσωμεν εὐρύτερον περὶ τῆς σχέσεως καὶ περὶ τῆς ἐργασίας τὴν ὁποίαν ἕκαστον τῶν μελῶν προσφέρει καὶ τῆς σχέσεως ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ καπνεμπόρων καὶ παραγωγῶν οἱ ὁποῖοι μετέχουν τοῦ συμβουλίου. Νομίζω ὅτι ἡ σύνθεσις αὐτῶν ὅταν ἀποτελεῖται ἀπὸ πρόσωπα ποὺ δὲν ἔχουν εἰδικότητα δὲν προσφέρουν μεγάλην διαφώτισιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ γραφεῖα εἶναι τρία τοῦ Βόλου Καβάλας Θεσσαλονίκης. Ἑπομένως πῶς θὰ μορφώσουν γνώμην περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἀντιλήψεως τῶν πραγμάτων; Θὰ ἔχουν λοιπὸν καὶ αὐτὰ μίαν γνώμην τὴν ὁποίαν θὰ διαμορφώσουν ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς πρωτοβαθμίου ἐπιτροπῆς, καὶ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα θὰ τοὺς δώσῃ αὐτὴ θὰ κρίνουν. Ἀλλὰ μόνον τὰ μέλη τὰ ἐπιστημονικῶς κατηρτισμένα θὰ δώσουν διαφώτισιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν. Τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ δὲν ἔχουν νὰ προσφέρουν τίποτε, ἀλλὰ μόνον μίαν γνώμην τὴν ὁποίαν θὰ δώσουν εἰς τὸ χαρτί. Φαντασθῆτε ἀκόμη ὅτι εἰς τὴν περιφέρειάν μου δὲν ὑπάρχουν γραφεῖα καπνοῦ. Θὰ κρίνουν τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ Βόλου διὰ τὸ Ἀγρίνιον; Θὰ κρίνουν τὰ τῆς Θεσσαλονίκης διὰ τὰς περιφερείας Κοζάνης καὶ Φλωρίνης, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται μὲν εἰς τὰ γραφεῖα αὐτὰ ἀλλὰ εἶναι τόσον ξέναι ὅσον καὶ τὸ Ἀγρίνιον πρὸς τὸν Βόλον; Νομίζω ὅτι αὐτὰ ἀποτελοῦν μίαν διατύπωσιν ἄσκοπον ἡ ὁποία δὲν εἰσφέρει τίποτε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ, καὶ θὰ ἐπιφέρουν μίαν ἐπιβράδυνσιν τῆς ἐφαρμογῆς του, καὶ θὰ ἀποτελέσουν μίαν διατύπωσιν ἐντελῶς περιττήν. Αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ τὰς γενικὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπάρχει καὶ τὸ ἄρθρον 4 τὸ ὁποῖον πραγματεύεται τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου κατὰ τὴν τρέχουσαν περίοδον. Παρ’ ὅλον τὸν ἐνθουσιασμὸν μπορῶ νὰ εἴπω, τὸν ὁποῖον μοῦ ἔκαμε τὸ νομοθέτημα αὐτό, νομίζω καὶ πιστεύω ὅτι κατὰ τὴν τρέχουσαν ἀγροτικὴν περίοδον ἡ ἐφαρμογή του εἶναι ἀδύνατος, πρῶτον διότι οἱ παραγωγοὶ τὸ πλεῖστον ἔχουν μισθώσει καὶ μάλιστα ὀργώσει τὰ χωράφια των, ἔχουν πάρει γεωργικὰ δάνεια καὶ ἔχουν σπείρει καὶ τὰ φυτάνειά των, καὶ δεύτερον διότι ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διαδικασίας τὸ νομοσχέδιον, χάριν τῆς ταχύτητος μὲ δικαιολογίαν τὴν σπουδαιότητα νόμου διὰ τοῦ ἄρθρου 4 θυσιάζει τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀρκεῖται εἰς τὸ ἀνώτατον συμβούλιον.

§216Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μόνον δι’ ἐφέτος.

§217Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δι’ ἐφέτος μόνον διαμαρτυρίας καὶ καταχρήσεις θὰ προκαλέσωμεν χωρὶς νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τίποτε. Νομίζω ὅμως ὅτι ὑπάρχει ἕνα μέσον ὄχι διὰ νὰ θεραπεύσωμεν πλήρως τὸ κακόν, ἀλλὰ διὰ νὰ τὸ περιορίσωμεν ἐὰν βάλωμεν μίαν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ καπνὰ τὰ προερχόμενα ἀπὸ ἐδάφη τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔκρινε κατάλληλα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξαχθῶσι. Αὐτὸ θὰ ἀποτελέσῃ μίαν ἀπειλὴν διότι ἕκαστος θὰ σκέπτεται νὰ πάρῃ καπνὰ ἀπὸ τὰ μέρη αὐτὰ διότι δὲν θὰ τοῦ ἐπιτρέπουν νὰ τὰ πωλήσῃ. Ἐκτὸς δὲ αὐτοῦ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὅποιος φυτεύει καπνὰ εἰς μέρη τὰ ὁποῖα δὲν ἔκρινεν κατάλληλα ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θὰ πάρῃ πλασματικὰ δάνεια. Διότι φαντασθῆτε ἕναν φυτεύοντα καπνὰ εἰς τὰ βαρικὰ ἐδάφη καὶ κατόπιν νὰ θέλῃ πλασματικὰ δάνεια μὲ 30 δρχ. τὴν ὀκᾶν καὶ κατόπιν νὰ μὴ μπορῇ νὰ πωληθῇ ὁ καπνὸς οὔτε 10 δρχ. Νομίζω ὅτι ἂν τοῦτο τεθῇ θὰ θέσωμεν μίαν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθοῦν καταχρήσεις.

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς δὲν θέλετε νὰ μὴ λειτουργήσῃ τὸ ὅλον σύστημα.

§219Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ναὶ· καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν καιρόν, νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τοὺς νὰ τοὺς καταστήσουμε προσεκτικοὺς καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὅσοι φυτεύουν εἰς μέρος ἀκατάλληλο δὲν θὰ τοὺς ἐπιτραπῇ νὰ πωλήσουν οὔτε νὰ πάρουν πλασματικὰ δάνεια.

§220ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ κρίνῃ ἂν θὰ λάβουν πλασματικὰ δάνεια.

§221Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θὰ μποροῦσε νὰ τὸ κάμωμεν μὲ τὰ καλλιεργητικὰ δάνεια κατόπιν ἀποφάσεως τῶν κεντρικῶν συμβουλίων.

§222Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πῶς θὰ ποῦμε αὐτὰ τὰ πράγματα.

§223Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὅλοι σύμφωνοι ὅτι πρέπει νὰ κάνουμε κάτι τὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πλῆρες παρὰ ν’ ἀφίσωμεν ἔτσι τὴν κατάστασιν. Καὶ μόνον ἡ ἀναγγελία τοῦ πράγματος θὰ περιορίσῃ τοὺς παραγωγούς.

§224Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Βουλγαρίας ὅπου ἔγινεν αὐτό.

§225Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κατὰ τὰ ἄλλα ἀναφέρομαι εἰς τὰς τροπολογίας μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας.

§227Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. συνάδελφος ἐτόνισεν ἀρκετὰ τὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου ὥστε νὰ μὴ ἐπιμείνω καὶ ἐγὼ περισσότερον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ καιροῦ εἶχεν ἐκφρασθῇ γενικὴ εὐχὴ ἐκ μέρους ὅλων τῶν παραγωγικῶν κύκλων τῶν ἀσχολουμένων μὲ τὴν καπνοπαραγωγὴν ὅπως κατὰ τὸ δυνατὸν ἵνα θεραπεύσωμεν τὴν κρίσιν καὶ βελτιώσωμεν τὴν θέσιν ἐν γένει τοῦ καπνοῦ ἐν τῇ διεθνῇ ἀγορᾷ, λάβωμεν μεταξὺ τῶν μέτρων τῶν προστατευτικῶν καὶ θεραπευτικῶν καὶ τοῦτο, δηλαδή, νὰ περιορίσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ. Τὸ τελευταῖον συνέδριον τῆς Θεσσαλονίκης διὰ τοῦ ψηφίσματός του καὶ εἰς ἓν ἄρθρον ἐτόνισεν ρητῶς ὅτι πρέπει τουλάχιστον νὰ περιωρίσωμεν τὴν καλλιέργειαν εἰς τοὺς βαλτώδης καὶ ἀκαταλλήλους τόπους. Βεβαίως ὡς πρῶτον μέτρον διὰ νὰ ἐκτελέσωμεν τὴν σύστασιν αὐτὴν ἡ ὁποία ἐπαναλαμβάνω ἐξεδηλώθη ἐκ μέρους ὅλων ἐκείνων ποὺ γνωρίζουν τὰ τοῦ καπνοῦ, εἰς πρῶτον μέτρον ἐλάβομεν τὸν περιορισμὸ διὰ νομοσχεδίου τῆς καλλιεργείας εἰς ὡρισμένα ἐδάφη τὰ ὁποῖα καλλιεργούμενα δὲν παράγουν καλὸν καπνόν, ἀλλὰ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ παράγουν καπνὸν ὁ ὁποῖος αὐξάνει τὴν παραγωγήν, διότι τὰ μέρη ἐκεῖνα παράγουν ἱκανὴν ποσότητα καπνοῦ ἀλλὰ δυσφημίζουν τὸ εἶδος. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον συνετάχθη μὲ τὸ πνεῦμα αὐτό. Καὶ συνετάχθη μὲ κάποιον χαρακτηριστικὸν περιορισμόν, δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς τρόπον ὥστε νὰ βαδίσωμεν ψηλαφητὶ διὰ πρώτην φορὰν καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς μέτρα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ προκαλέσωσι δυσφορίαν καὶ δημιουργήσωσι ἀδικίας εἰς βάρος παραγωγῶν. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀφορᾷ τὴν καλλιέργειαν. Δημιουργοῦνται τρεῖς βαθμοί. Ὁ πρῶτος βαθμὸς εἶναι ὁ τῶν ἐπιτροπῶν σχηματιζομένων εἰς κάθε κοινότητα. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται ἀποτελοῦνται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς κοινότητος, ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπὸ κοινοῦ ἀποφαίνονται ὅσον ἀφορᾷ τὴν καταλληλότητα ἢ μὴ τῶν ἐδαφῶν. Ὁ δεύτερος βαθμὸς ἀποτελεῖται ἀπὸ τὰ γραφεῖα καπνοῦ καὶ ἀπὸ τὰς γεωργικὰς μας ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὰ γραφεῖα καπνοῦ μελετῶσι τὰ πορίσματα τῆς πρώτης τοπικῆς ἐπιτροπῆς, ὑποβάλλουν τὰς σκέψεις των καὶ τὰς διαβιβάζουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Μετὰ τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τούτου ἀποφασίζει ὁ ὑπουργός. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐθέσαμεν τρεῖς βαθμοὺς εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποφευχθοῦν ἐνδεχόμενα σφάλματα καὶ λάθη. Τώρα ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἡ δυσκολία διὰ νὰ ἔλθω εὐθὺς ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα τῆς συνθέσεως τῶν ἐπιτροπῶν νὰ μὴ ἀποφανθοῦν μόνον ἐπὶ τοῦ καταλλήλου ἢ μὴ τοῦ ἐδάφους τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἓν ζήτημα συγκεκριμένον καὶ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξω. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς συνθέσεως τῶν ἐπιτροπῶν ὁ κ. συνάδελφος ἔθιξε ἓν ζήτημα, διότι τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον ὡς ὑπεβλήθη σήμερον προέβλεπε τὸν σχηματισμὸν ἐπιτροπῶν ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κοινότητος ἀπὸ ἓν μέλος τῆς Κοινότητος ἐκλεγόμενον ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος καὶ ἀπὸ ἕνα ἀντιπρόσωπον τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀρχικὴ διατύπωσις. Εἶπε λοιπὸν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἐνδεχομένως ἐπειδὴ θὰ εὑρίσκωνται ἐν στενῷ κύκλῳ νὰ ἀποφασίζουν περὶ καταλληλότητος ἐδάφους τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εἶναι κατάλληλα διὰ παραγωγὴν καπνοῦ καλῆς ποιότητος. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ὀρθὴ καὶ τὴν ἐνστερνίζομαι ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ φθάσω εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον, νὰ καταρτίσωμεν συμβούλια ὄχι τῶν κοινοτήτων, ἀλλὰ τῶν νομαρχιακῶν περιφερειῶν. Νομίζομεν ὅτι οὕτω θὰ ἐφθάναμεν πολὺ μακρυὰ καὶ ὅτι ἡ σύσκεψις καὶ ἡ συγκρότησις τῶν συμβουλίων αὐτῶν θὰ εἶναι ἐπίπονος καὶ δαπανηρά. Ὁμολογῶ ὡσαύτως ὅτι τῶν τοπικῶν αὐτῶν συμβουλίων πρέπει νὰ προεδρεύῃ ὁ νομογεωπόνος τῆς περιφερείας, ὅτι εἶναι εὐκταῖον πάντοτε ἕνας γεωπόνος νὰ παρίσταται εἰς συσκέψεις. Ἀλλὰ πρακτικῶς σκεπτόμενος τὸ εὑρίσκομεν ἐντελῶς ἀδύνατον. Διότι οἱ τέσσαρες γεωπόνοι, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐξεύρωμεν διὰ νὰ τοποθετήσωμεν εἰς κάθε περιφέρειαν, οἱ τέσσαρες ἐπιθεωρηταὶ γεωπόνοι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ νὰ περιφέρωνται εἰς τοὺς ἀγροὺς νὰ καταμετροῦν τὰ ἐδάφη νὰ ἐξετάζουν καὶ νὰ ἀποφαίνονται μὲ τοὺς χωρικούς. Φρονῶ ὅτι τὸν πρῶτον τοῦτον ἔλεγχον πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὰς κοινότητας, ἀλλὰ δηλῶ ὅτι θὰ τροποποιήσω τὸ νομοσχέδιον κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε ἀντὶ νὰ ἔχωμεν κοινοτικὰς περιφερείας, νὰ ἔχωμεν ἑνώσεις κοινοτήτων. Νὰ σᾶς φέρω μίαν τροποποίησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τρεῖς κοινότητες θὰ ἀποτελοῦν μίαν καπνικὴν περιφέρειαν οὕτως ὥστε νὰ ὑφίσταται τὸ ἀντίπαλον δέος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ.

§228Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ παρέχωνται εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καὶ τὰ καπνικὰ γραφεῖα τὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἀποφαίνωνται ἐὰν αἱ περιοχαὶ εἶναι κατάλληλαι ἢ ὄχι, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ εἶναι ὁ νομογεωπόνος, ὁ ὁποῖος κατέχει τὰ στοιχεῖα.......

§229Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠξεύρετε ὅτι ἡ γνώμη τῶν χωρικῶν ἴσως νὰ εἶναι ἡ καλλιτέρα πασῶν. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ προτιμήσω τὴν γνώμην αὐτοῦ, διότι πραγματικῶς γνωρίζει τὰς περιοχὰς καὶ εἶναι εἰς θέσιν ἐκ τῆς πείρας του νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν πραγματικῶς εἶναι ἢ ὄχι καλαί.

§230Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νομίζω ὅτι θὰ παίξῃ ρόλον καὶ ἡ τιμὴ τοῦ μέχρι σήμερον παραγομένου καπνοῦ. Διότι ἡ βάσις εἶναι ἡ ποιότης. Νομίζω ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τιμὴ τοῦ μέχρι σήμερον παραγομένου καπνοῦ καὶ κατὰ πόσον ὁ καπνὸς ὁ παραγόμενος εἰς τὴν τάδε περιφέρειαν πωλεῖται κατ’ ἔτος ἀκριβώτερον ἀπὸ τὸν ἄλλον.

§231Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ στοιχεῖον περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσατε θὰ κριθῇ ἀπὸ τὰς δευτεροβαθμίους ἐπιτροπάς. Μὴ νομίσετε ὅτι ἡ δευτεροβάθμιος ἐπιτροπὴ θὰ ἔλθῃ ἁπλῶς νὰ ἐκτιμήσῃ καὶ νὰ κυρώσῃ ἢ ὄχι τὴν γνώμην τῆς προηγουμένης. Ἡ δευτέρα ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ μεγαλείτερον ἔδαφος ἐκτιμήσεως καὶ περισσότερα στοιχεῖα τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της.

§232Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Εἰς τὰς δευτεροβαθμίους ἐπιτροπὰς ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι νομογεωπόνος μαζὶ μὲ ἓν ἄλλο συμβούλιον τὸ ὁποῖον νὰ συσταθῇ εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἑκάστου νομοῦ.

§233Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι τὰ γραφεῖα καπνοῦ θὰ ἀποφαίνωνται ἀπὸ κοινοῦ μὲ τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας, τοὺς ὁποίους ἔχομεν εἰς κάθε περιφέρειαν. Ὅπου δὲν ὑπάρχουν γραφεῖα καπνοῦ τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν, θὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὰς γεωργικὰς ὑπηρεσίας καὶ εἰς τοὺς γεωπόνους: Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ ἐδάφους. Εἶμαι συμφωνότατος, κύριε συνάδελφε, μὲ τὰς ὑποδείξεις σας, τὰς ὁποίας υἱοθετῶ. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ λέξις βαλτώδης εἶναι ἴσως εἷς πλεονασμός. Ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο εἶναι τόσον ἐλαφρά, ἴσως θὰ παρεῖλκε εἰς τὸ νομοσχέδιον. Μόνον εἰς τὴν λέξιν βαλτώδης προσθέτομεν μίαν διασάφησιν, ἡ ὁποῖα ἀποτελεῖ ἓν σύνολον ἀρκετὰ ἐλαστικόν, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ νὰ δύναται νὰ ἐκτιμᾶ ἀναλόγως καὶ τῶν λοιπῶν περιστάσεων. Ἰδοὺ πῶς διατυπώνεται. (ἀναγινώσκει). «Δι’ ἀποφάσεως δύναται κτλ.». Ὅσον ἀφορᾶ τὰς ἐπιτροπὰς ἰδοὺ πῶς κανονίζεται τὸ ζήτημα (ἀναγινώσκει). Τὰ κατάλληλα ἐδάφη κτλ. Αὐταὶ εἶναι αἱ γενικαὶ διατάξεις. Αἱ τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐπέφερα συμφωνοῦν μὲ τὰς ἀπόψεις τῆς ὁμιλίας σας. Νομίζω ὡς κατηρτίσθη τὸ νομοσχέδιον, θὰ μᾶς δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν αὐτὴν τὴν φορὰν ἐπαναλαμβάνω νὰ λάβωμεν μερικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουσιν ἀποτελέσματα ἀλλὰ καὶ θὰ χρησιμεύσωσιν συγχρόνως διὰ πειραματισμὸν ὥστε τὸ προσεχὲς ἔτος ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δοῦμεν ἀτελείας νὰ σπεύσωμεν νὰ τὰς διορθώσωμεν. Νομίζω ὅτι ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ψηφισθῇ καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ γεωργικὸς κόσμος θὰ ἀντιληφθῇ τὴν χρησιμότητα ἑνὸς τοιούτου μέτρου καὶ θὰ σπεύσῃ καὶ μόνος του νὰ θεραπεύσῃ τὰς παρουσιασθησομένας ἀτελείας.

§234ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον 4 κύριε ὑπουργέ;

§235Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἄρθρον 4 εἶναι σαφὲς μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ καταρτίσωμεν τὰ τοπικὰ συμβούλια. Ἀντιστρόφως ἐλάβαμεν ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε τὰ γραφεῖα καπνοῦ τὰ ὁποῖα εἶναι προικισμένα μὲ πολλοὺς χάρτας τοὺς ὁποίους εἶδον ἰδίαις ὄμμασιν κατὰ τὴν διάβασίν μου ἐκ Μακεδονίας, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δυνηθῶμεν ἐπὶ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δώσῃ ὁ γεωργικὸς κόσμος καὶ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ τὸ ὑπουργεῖον καὶ τῶν συστάσεων τὰς ὁποίας εὐχαρίστως θὰ ἀκούσῃ τὸ ὑπουργεῖον ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων διὰ τὸν γεωργικὸν κόσμον, νὰ δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν ταχέως ἕναν χάρτην τῶν μερῶν ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀπαγορευθῇ.

§236Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν θὰ προλάβετε νὰ κάμετε τίποτε ἐφέτος, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν εἰς ὁλόκληρον τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα πλὴν τῆς Θεσσαλίας δὲν ὑπάρχουσιν γραφεῖα προστασίας καπνοῦ.

§237Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχομεν τὰς γεωργικὰς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν μελέτας καὶ αἱ ὁποῖαι ἐκτείνονται καὶ πέραν τῆς δικαιοδοσίας των λόγου χάριν τὸ γραφεῖον Βόλου εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας καὶ διὰ τὸ Ἀγρίνιον. Πάντως ἡμεῖς δὲν θὰ ἀρνηθῶμεν νὰ λάβωμεν στοιχεῖα ἀπὸ τοὺς δυναμένους νὰ τὰ παράσχουν, δηλαδὴ ὅσον ἀφορᾶ τὴν περιφέρειάν σας θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς νὰ μᾶς δώσετε καὶ σεῖς στοιχεῖα.

§238Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Πάντως κύριε ὑπουργὲ δὲν προλαμβάνετε νὰ κάμετε τίποτε ἐφέτος· εἶναι ἀργά.

§239Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἤδη ἔγιναν τὰ φυτώρια· δὲν εἶναι δυνατὸν ἑπομένως δι’ ἐφέτος νὰ γίνῃ τίποτε. Πρέπει νὰ ληφθοῦν ἄλλα μέτρα.

§240Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) Μέχρι τέλους Μαρτίου σπείρονται τὰ καπνά. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔλαβον ὅλα τὰ μέτρα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πρώτου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 4, καὶ εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἄδειαν, ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὅταν εἰσηγούμην τὸ νομοσχέδιον ἦτο ἀπών, ὅπως λάβωμεν μερικὰ μέτρα ἐφαρμόζοντες τρόπον τινά, πρὶν ἀκόμη ψηφισθῇ, τὸ ἄρθρον 4.

§241Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριε ὑπουργὲ καὶ ἀπὸ τὸν ὑφιστάμενον νόμον ἠμπορεῖτε διὰ διατάγματος νὰ ἐπεκτείνεται αὐτὰ τὰ γραφεῖα καὶ εἰς τὸ Ἀγρίνον καὶ εἰς τὸ Ναύπλιον, τὸ δὲ πρῶτον καπνικὸν συνέδριον τὸ ὁποῖον εἴχομεν εἰς Μέλφακα τῆς Ἀργολίδος σχετικῶς παρεκάλεσε τὸ ὑπουργεῖον πρὸς τοῦτο. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ἡ Ἀργολὶς παράγει 3 ἑκατομ. κιλὰ καπνοῦ καὶ ὁ φόρος ὁ ἔγγειος, καὶ ὁ εἰδικὸς φόρος καλύπτει τὰ ἔξοδα τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς γραφείου προστασίας καπνοῦ. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ Ναύπλιον εἶναι καὶ ἐξαγωγικὸν δὲν εἶναι μόνον παραγωγικὸν ὅπως τὸ Ἀγρίνιον.

§242Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον γεννᾷ τὴν ἀνάγκην τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς προβλέπει διὰ τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν γραφεῖα προστασίας καπνοῦ. Ὅτι ἀφορᾶ τὴν ἵδρυσιν τοιούτων γραφείων εἶναι ζήτημα ἀργότερον.

§243Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Σᾶς λέγω καὶ πάλιν κ. ὑπουργέ, ὅτι οἱ φόροι τῆς Ἀργολίδος ὑπερκαλύπτον τὰ ἔξοδα τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς γραφείου προστασίας καπνοῦ.

§244Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶχον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ζητῶμεν νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἀπὸ τὴν πεῖραν τῶν ὑπαρχόντων γραφείων προστασίας καπνοῦ, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦσιν ἀπό τινων ἐτῶν, καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ κάμωμεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν καὶ διὰ τὸ Ἀγρίνιον καὶ διὰ τὸ Ναύπλιον, ὅτι πρόκειται νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ, ἔχομεν τὰς γεωργικὰς ὑπηρεσίας. Τὴν στιγμὴν δὲ ποὺ περιμένομεν τὴν δημοσίευσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ φαίνεται ἀρχίζουσα ὡριμάζουσα ἡ γνώμη ὅτι πρέπει νὰ ἱδρυθῇ ἕνας ὀργανισμὸς αὐτόνομος τοῦ καπνοῦ δὲν εἶναι ἡ ὥρα νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα σήμερον.

§245Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Νὰ δοθῇ μία διαταγὴ εἰς τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ ὥστε νὰ καθοδηγηθοῦν καταλλήλως.

§246Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂς ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κύριε ὑπουργέ.

§247Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα.

§248Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἡ πρώτη παράγραφος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως; Δὲν φαντάζεσθε ποία ἀνωμαλία θὰ γεννηθῇ. Πρέπει νὰ ζητήσῃ κανεὶς ἄδειαν διὰ νὰ καλλιεργήσῃ τὸν ἀγρόν του.

§249Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι διὰ τὸ μέλλον. Μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νόμου θὰ χορηγῆται ἄδεια. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ χορηγῇ ἄδεια, ἂν δὲν ὑπάρχει πιστοποιητικὸν ἔγγραφον τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος καὶ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας ὅτι ὁ ἀγρὸς κτλ. Δέχομαι πάντως νὰ τὸ διορθώσωμεν ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους.

§250Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἂς λάβετε ἐξουσιοδότησιν νὰ τὸ κανονίσητε διὰ διατάγματος.

§251Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐὰν τὸ ἔδαφος εἶναι κατάλληλον ἢ ὄχι πῶς θὰ ἐξακριβωθῇ τοῦτο;

§252Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ θὰ ἐξακριβωθῇ διὰ τοῦ πιστοποιητικοῦ.

§253Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ κἄποια πρόνοια, διότι πῶς θὰ γνωρίζῃ ὁ Α ἢ Β χωρικός, ἐὰν εἶναι κατάλληλον κατὰ τὸν νόμον ἢ ὄχι.

§254Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι δύο διάφορα ζητήματα κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§255Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε καταστατικὸν χάρτην κτηματογραφικὸν τῆς Ἑλλάδος ὅλης.

§256Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ ἡ διάταξις κατ’ ἄλλον τρόπον, μόνον δι’ ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελε κοινοποιηθῆ ἔγγραφος ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας. Αὐτοὶ νὰ ὑπέχουν τὰς συνεπείας τῆς παραβάσεως. Οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τοιαύτην κοινοποίησιν δὲν πρέπει νὰ ὑπέχουν καμμίαν συνέπειαν.

§257Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ διατυπώσω μίαν τροπολογίαν καὶ αὔριον εἰς τὸ σύνολον ἐπιφέρετε τὰς παρατηρήσεις σας.

§258Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὑπάρχουν περιφέρειαι, κ. ὑπουργέ, εἰς τὰς ὁποίας τὸ ξερίζωμα γίνεται τὴν 10ην Ὀκτωβρίου καὶ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμερομηνίαν τὰ καπνὰ εὑρίσκονται εἰς τὰ χωράφια ἀκόμη. Πρέπει καὶ διὰ αὐτὰς νὰ ληφθῇ κἄποια μέριμνα.

§259Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ αὔριον εἰς τὴν Βʹ ἀνάγνωσιν, ἀφοῦ θά γίνουν τροπολογίαι, συζητοῦμεν.

§260Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐπιβάλλεται ἡ ταχεῖα ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει μέχρι τῆς 15ης Μαρτίου.

§261Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Προτιμῶ νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ ὅλοι οἱ μελετήσαντες τὸ ζήτημα νὰ ὑποβάλουν τὰς τροπολογίας τὸ βραδύτερον ἕως αὔριον, διὰ νὰ εἰμπορέσῃ νὰ τὰς μελετήσῃ ὁ ὑπουργός. Τὴν δευτέραν θὰ τὸ ψηφίσωμεν εἰς τὴν Βʹ ἀνάγνωσιν, δηλαδή, δὲν θὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ γίνῃ συνυπεύθυνος μαζὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν ἡ Βουλή, νὰ ἀφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ἰδικάς της ἀντιλήψεις καὶ ἔτσι δὲν χάνομεν καὶ καιρόν.

§262Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ καταλήξωμεν εἰς ἀσφαλὲς ἀποτέλεσμα.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιγδέμογλου.

§264Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἠσχολήθην εἰς τὸ παρελθὸν μὲ τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ εἰς μεγάλας ἐκτάσεις. Θὰ σᾶς εἴπω δύο λόγια ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐκ τῆς κεκτημένης πείρας καὶ τῆς ἐφαρμοσθείσης καλλιεργείας τοῦ εἴδους τοῦ καπνοῦ. Ἐμελέτησα μετὰ προσοχῆς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἀναφορικῶς μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐκ ταύτης δὲ δὲν κατώρθωσα νὰ πείσω τὸν ἑαυτόν μου ὅτι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως προβάλλονται, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀναγκάζουν τὴν λῆψιν μέτρων ἀπαγορευτικῶν ἢ περιοριστικῶν τῆς παραγωγῆς καπνοῦ δευτέρας ποιότητος.

§265Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δευτέρας ποιότητος κατ’ εἶδος.

§266Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Μάλιστα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὴν γνώμην ὅτι διὰ νὰ περιορισθῇ ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ὑπερβολικήν, εἶναι ἀνάγκη νὰ περιορισθοῦν καὶ οἱ τόποι εἰς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ φυτεύσουν καπνόν. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους συνεζητεῖτο ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης τὸ καπνικὸν ζήτημα καὶ ἀπεδείχθη καὶ ἀνεγνωρίσθη παρ’ ὅλων ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κρίσεως καπνοῦ, γενικῆς παγκοσμίου, ἀλλὰ ὅτι ἐξαιρετικῶς πρόκειται περὶ κρίσεως Ἑλληνικῶν καπνῶν.

§267Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Διατὶ κ. συνάδελφε.

§268Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Δὲν εἶναι τοῦτο ἄποψις ἰδική μου· λυποῦμαι πάρα πολύ, ὅτι διεκόπη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς σχετικῆς ἐπερωτήσεως, δὲν γνωρίζω τὸν λόγον, ἤμην καὶ ἐγὼ ἐγεγραμμένος καὶ θὰ ἀνέπτυσα εὐρύτερον τὰς ἀπόψεις μου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν θὰ συζητηθῇ ἐκ νέου τὸ καπνικὸν ζήτημα θὰ ἐκθέσω ἐκτενέστερον τὰς ἀπόψεις μου ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ ἢ μᾶλλον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν φυτειῶν ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Δὲν εἶναι ἀπολύτως ἐξηκριβωμένον ὅτι τὰ βαρικὰ μέρη, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἑλωδῶν καὶ βαλτωδῶν, ἑλώδη καὶ βαλτώδη μέρη ἀποκλείονται ἀφ’ ἑαυτῶν. Διότι οὐδεὶς γεωργὸς θὰ ὑπάρξῃ ὁ ὁποῖος θὰ φυτεύσῃ καπνὸν εἰς ἑλώδη καὶ βαλτώδη μέρη, διότι μόλις θὰ ἀρχίσῃ νὰ τὸν συνάζῃ θὰ προσβληθῇ ἀπὸ τὴν ἀσθένειαν τοῦ μπασαρᾶ καὶ ἐντὸς ὀλιγίστων ἡμερῶν θὰ ἔχῃ καταστραφῇ ὁλοσχερῶς ὅλος ὁ καπνός. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ ἐπιτύχωμεν τίποτε νομοθετοῦντες τὴν ἀπαγόρευσιν φυτείας καπνῶν εἰς ἑλώδη καὶ βαλτώδη μέρη. Μερικὰ δὲ ἐδάφη κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μας εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συγκρατοῦν τὴν ὑγρασίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ φυτεία καπνῶν εἰς τοιούτου εἴδους γαίας, διότι ὅπως τοὐλάχιστον εἶναι ἀποδεδειγμένον ἐκ τῶν κληματολογικῶν συνθηκῶν τοῦ τόπου μας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὸ καλοκαῖρι ἐπικρατεῖ ξηρασία, κανεὶς δὲ γεωργὸς συστηματικός, ὁ ὁποῖος ἠξεύρῃ τὴν δουλειά του θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ εἴτε ἀποκλειστικῶς εἰς ριζικὰ ἐδάφη εἴτε ἀποκλειστικῶς βαρικά. Εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φυτεύσῃ κατὰ τὰ ¾ τοὐλάχιστον εἰς ξερικὰ ἐδάφη καὶ κατὰ τὸ ¼ εἰς βαρικά. Ἐὰν εἷς γεωργὸς φυτεύσῃ κατὰ τὸ ¼ εἰς βαρικὰ χωράφια θὰ μπορῇ νὰ εἶναι ὁπωσδήποτε ἠσφαλισμένος περὶ τῆς παραγωγῆς του διότι θὰ ἔχῃ ἐξασφαλίσῃ τοὺς κόπους καὶ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα κατέβαλε. Διότι δυστυχῶς εἰς τὸν τόπον μας κάμνει περισσότερα χρόνια ξηρασία. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν θεραπεύεται ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν νὰ θεραπεύσωμεν διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθοῦν ἄλλα μέτρα, τὰ δὲ μέτρα αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπέδειξεν ὁ προλλαλήσας συνάδελφος προτείνων τοὐτέστι νὰ μὴ ἐνισχύωνται ἀπὸ τὴν Τράπεζαν οἱ φυτεύοντες ἐπὶ ἑλωδῶν καὶ βαλτωδῶν ἐκτάσεων καὶ ἐὰν εἶναι δυνατόν, ἀκόμη περισσότερον χάριν τοῦ ὅλου καπνικοῦ ζητήματος, διὰ νομοθετικῶν μέτρων νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ ὡρισμένης κατωτάτης ποιότητος καπνῶν. Αὐτὰ ὅμως θὰ ἐξετασθοῦν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὅλου καπνικοῦ ζητήματος. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον προξενεῖ κατάπληξιν εἶναι τοῦτο. Ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα τὸ καπνικὸν συζητεῖται καὶ δὲν ἔχει λήξει ἀκόμη ἡ συζήτησις αὐτοῦ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐφ’ ὅσον ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος μίαν καθωρισμένην καπνικὴν πολιτικὴν καὶ μελετημένον πρόγραμμα, ἐπὶ τοῦ ὅλου καπνικοῦ ζητήματος, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τώρα μόλις προσπαθεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ νὰ καταρτήσῃ τοιοῦτον πρόγραμμα. Ἐφ’ ὅσον ἀπὸ δύο ἤδη ἐτῶν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν καπνῶν μελετῶσα τὸ ζήτημα, ὤφειλε νὰ εἶχε καταθέσει ἀπὸ πέρυσι τὴν σχετικὴν ἔκθεσιν, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν καὶ τὰς μελέτας καὶ τὰ πορίσματα τοῦ καπνικοῦ συνεδρίου τῆς Θεσσαλονίκης, δὲν βλέπω ποῖος ὁ λόγος νὰ σπεύδωμεν νὰ νομοθετήσωμεν δι’ ἓν ἐλάχιστον σημεῖον τοῦ ὅλου καπνικοῦ ζητήματος, δοκιμαστικῶς ὅπως εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον σπεύδομεν νὰ ψηφίσωμεν ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐφέτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἀπολύτως ἀδύνατον, ὄχι διότι ἐπέρασε ὁ καιρὸς ὃν προβλέπει τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων. Διότι ἐφ’ ὅσον ἐφέτος οἱ γεωργοὶ κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν ἐπώλησαν τὰ καπνά των, ἢ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὰ ἐπώλησαν εἰσέπραξαν τόσα, ὥστε δὲν ἔφθασαν διὰ νὰ πληρώσουν τὰ χρέη των, δὲν θὰ φυτευθῇ καπνὸς περισσότερος τοῦ ἡμίσεως τῆς περυσινῆς φυτείας.

§269Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχετε δίκαιον ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου θὰ κάμῃ μίαν καλὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅτι δηλαδὴ ἀπεφασίσαμεν νὰ βελτιώσωμεν τὰ καπνά μας.

§270Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχει οὔτε νὰ ὠφελήσῃ οὔτε νὰ βλάψῃ εἰς τίποτε. Ὑπάρχει ὅμως πιθανότης νὰ ζημιώσῃ ἐφαρμοζόμενον μελλοντικῶς, διότι δὲν μπορεῖ νὰ καθορισθῇ ἀπὸ κανένα, μηδὲ ἀπὸ τοὺς γεωπόνους τὸ ἔδαφος τὸ κατάλληλον διὰ καπνοφυτείαν. Καὶ διὰ νὰ εἶμαι συνεπέστερος εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἐκ Θηβῶν συναδέλφου ὅπου κατὰ τὸ 1922 δὲν ἐφυτεύοντο καπνὰ παρὰ μόνον παραγωγῆς 10.000 ὀκάδων. Ἐφέτος παρήγαγον καπνὰ 800 χιλιάδων ὀκάδων.

§271Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὄχι κ. συνάδελφε 1200.000 ὀκάδες.

§272Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Διότι τὸ ἔδαφος εἰς τὸ ὁποῖον φυτεύεται συνεχῶς καπνὸς ἐξευγενίζει τὸ εἶδος καὶ τοιουτοτρόπως αἱ Θῆβαι σήμερον εἶναι μία περιφέρεια ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι συναγωνίζονται ἀπολύτως τὴν ποιότητα τῶν καπνῶν τῆς περιφερείας Σμύρνης. Θὰ συμφωνοῦσα ἀπολύτως εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐὰν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀγορὰν ὑπῆρχον ἀποθέματα καπνῶν ἀπώλητα συνεπεία κακῆς ποιότητος προερχομένης ἀπὸ καλλιέργειαν εἰς ἑλώδεις καὶ βαλτώδεις ἐκτάσεις, ἐφόσον ὅμως ὅλα τὰ ἀποθέματα ἐξηντλήθησαν ἀπὸ πέρισυ καὶ δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον καπνὸς ἐφετεινῆς παραγωγῆς ἐπίσης δὲ μέχρι τῶν ἀρχῶν τοῦ Αὐγούστου ἡ ἐφετεινὴ παραγωγὴ τῶν καπνῶν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἦτο ἀρίστης ποιότητος, καλλιτέρα ἀπὸ κάθε προηγούμενον ἔτος καί ὅτι ἡ κακὴ ποιότης καὶ ἡ συνεπεία αὐτῆς ἀπομάκρυνσις τῶν ἀγοραστῶν ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς ἀγορᾶς καὶ ἡ καταφυγὴ εἰς ἄλλας τοιαύτας προῆλθεν ἀπὸ τὴν βλάβην τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν κατὰ 20% συνεπεία τῶν πρωΐμων βροχῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐπέφερον τόσας καταστροφὰς ἐὰν ἐλαμβάνοντο τὰ πρέποντα μέτρα ἐγκαίρως ὁπότε τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ἐβλάβη θὰ ἦτο κατὰ τὸ ἥμισυ ὀλιγώτερον ἤτοι 10% μόνον ἐπὶ τοῦ συνόλου διότι ἦτο δυνατὸν τὰ καπνὰ τὰ ὁποῖα παρέμενον εἰς τοὺς ἀγροὺς μὲ τὰ χέρια τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι τὰ καπνεργατικὰ νὰ εἶχον συλλεγῆ κατὰ 10% περισσότερον πρὶν ἀρχίσουν βροχαί. Αὐτὰ ὅμως ἀνάγονται εἰς τὸ ὅλον καπνικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἂν πρόκειται νὰ συζητηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω σχετικῶς τὰς γνώμας μου.

§273Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησίν μου μὲ τὴν σύστασιν τοῦ παραρτήματος. Τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τοῦ εἴδους, ἀλλ’ ἡ καλλιτέρευσις ἐπέρχεται καὶ διὰ τῆς τεχνικῆς μορφώσεως τῶν καλλιεργητῶν, ἡ ὁποία εἰς τὰ μέρη ἰδίως τὰ ἰδικά μας εἶναι εἰς ἀρχέγονον κατάστασιν. Τὰ χειρότερα καπνὰ τὰ παράγει ἡ Ἀργολὶς καὶ ὁ λόγος εἶναι ὄχι τὰ ἐδάφη ἀλλ’ ἡ κακὴ φύτευσις καὶ ἡ κακὴ καλλιέργεια. Διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ παραγωγοὶ ἐξέφρασαν τὴν παράκλησιν, ἔχει δὲ τὴν εὐχέρειαν ἐκ τοῦ νόμου ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἔκδοσιν Δ)τος, νὰ συσταθῇ τὸ παράρτημα. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ Ναύπλιον εἶναι καὶ τόπος ἐξαγωγῆς ἀπ’ εὐθείας καὶ ὅτι ὁ ἔγγειος φόρος τὸν ὁποῖον καταβάλλει καὶ ἀστικὸς διὰ τὴν σύστασιν τοῦ ταμείου καλύπτει τὰ ἔξοδα. Θὰ παρεκάλουν ἐκ παραλλήλου μὲ τὴν μέριμναν διὰ τὴν καλλιτέρευσιν νὰ γίνῃ καὶ ἡ σύστασις τοῦ παραρτήματος αὐτοῦ.

§274Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον ὅτι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν φαίνεται ἀγόμεθα εἰς μίαν λύσιν γενικωτέραν διὰ τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς ὀργανισμοῦ γενικωτέρου, θὰ παρεκάλουν νὰ ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν. Ἄν δὲ πρόκειται νὰ γίνῃ τοῦτο τότε φαίνεται ὅτι ἡ αἴτησίς σας εἶναι δικαία.

§275Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Εἶναι ἄξιος συγχαρητηρίων ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπουργός, διότι εἰσήκουσε τὴν παράκλησιν τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ τῶν καπνεμπόρων ὡς καὶ τῶν ὠργανωμένων καπνεργατῶν οἱ ὁποῖοι καὶ ἀπὸ ἐτῶν παρακαλοῦν τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις νὰ λάβουν μέτρα περιορισμοῦ τῆς καλλιεργείας εἰς ἐδάφη βαρικὰ ἢ βαλτώδη. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς πολλὰς περιφερείας καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν λόγω τοῦ εὐκόλου κέρδους, τὸ ὁποῖον ἀπελάμβανον κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη οἱ καπνοπαραγωγοί, ἔσπευδον νὰ καλλιεργήσουν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν ἔκτασιν καπνῶν καὶ εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Καλαμωτῆς, ἡ ὁποία δὲν παράγει παρὰ καρπούζια, σπεύδουν καὶ φυτεύουν καὶ ἐκεῖ ἀκόμη καπνά. Ἦτο ἐπιθυμία ζωηρά τῶν καπνεμπόρων, τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ τῶν καπνεργατῶν νὰ τεθῇ εἷς φραγμὸς εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ εἰς βαλτώδη ἐδάφη ἦτο ζωηρά. Ἡ καπνικὴ φιλολογία εἶναι μία ἀταξία ἀτελείωτος πρὸς τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσανατολισθῇ. Ὑπάρχουν τόσαι γνῶμαι ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος ὅσον καὶ οἱ ἀσχολούμενοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τις πέντε ἀνθρώπους συμφωνοῦντας ὡς πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθοῦν διὰ τὴν λύσιν τοῦ καπνικοῦ ζητήματος καὶ δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσαρμόζεται περισσότερον πρὸς τὰς ἐπιθυμίας τοῦ ὠργανωμένου κόσμου τοῦ ἀσχολουμένου μὲ τὸ ἐμπόριον, τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ καπνοῦ, διότι ἐκ τῶν ὁμαδικῶν αἰτημάτων, τὰ ὁποῖαι αἱ τάξεις αὐταὶ αἱ ἀποζῶσαι ἐκ τοῦ καπνοῦ ὑποβάλλουν, εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἡ μόνη ἀλήθεια διὰ τὴν καπνικὴν πολιτικήν. Δι’ ἡμᾶς δὲν εἶναι ἀρκετὸν τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ὁ περιορισμὸς τῆς ἀπαγορεύσεως εἰς βαρικὰ ἢ βαλτώδη ἐδάφη τῆς καλιεργείας τοῦ καπνοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ μεγάλα ἀποτελέσματα. Ἡμεῖς μάλιστα, τονίζομεν ὅτι, ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καπνοκαλλιεργείας πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ ἐδαφῶν ἀκαταλλήλων. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς της Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐχαρακτήρισεν ἄλλωστε ὡς εὐτυχὲς τὸ γεγονὸς τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ καὶ ἐσπεύσαμεν ὅλοι νὰ πανηγυρίσωμεν τὸ γεγονὸς αὐτό. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν ἔχομεν τὰ ἀνάλογα ἀντικρύσματα καὶ δὲν ἔχει ληφθῇ ἄλλη πρόνοια πέραν μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ Ἄγγλου μεγιστᾶνος, τὸν ὁποῖον μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὑπῆρξε δυστύχημα διότι ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ προέβησαν εἰς τὴν ἀθρόαν παραγωγὴν ποσοτήτων καπνοῦ πέραν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διατεθῇ. Τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ ὡς σύμβολον εἶχον τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ μόνον, ἀλλ’ ἡ παραγωγὴ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ αὐξάνῃ χωρὶς νὰ ἐξασφαλίζωνται ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ οἱ τόκοι τῆς καταναλώσεως, ἄλλως ἡ προώθησις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποβῇ ἐπιζημία διὰ τοὺς καπνοπαραγωγοὺς καὶ τοὺς καπνεμπόρους. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ὠφελοῦντο καὶ ὠφελοῦνται ἀπὸ τὴν αὔξησιν δὲν εἶναι παρὰ αἱ μεγάλαι ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν εἰς θέσιν ὅταν θέλουν καὶ ὅπως θέλουν νὰ ἀγοράζουν τὰ καπνά μας. Εἶναι ἑπομένως ὁ περιορισμὸς ἐπιθυμία τοῦ καπνοπαραγωγικοῦ κόσμου.

§276ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τῆς Καβάλλας.

§277Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἡ νέα καπνικὴ ἐντατικὴ καλλιέργεια ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη εἰς τὴν Κοζάνην, Κιλκίς, Αἰκατερίνην καὶ ηὔξησεν τὴν παραγωγὴν κατὰ χιλιάδας, αὐτὴ εἶναι ἡ δολοφόνος τῆς ποιότητος τῶν καπνῶν καὶ ἀπὸ τὴν παραγωγὴν αὐτὴν κινδυνεύει τὸ ἐθνικόν μας προϊόν. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ προϊὸν ἐπὶ αἰῶνα, ἤκμασε καὶ ηὔξησε καὶ διετέθη καὶ ἐπωλήθη ὅταν ἐκαλλιεργεῖτο καὶ παρήγετο εἰς τοὺς φυσικοὺς τόπους ὅπου ἡ μοῖρα τὸ προώρισε νὰ παράγεται τόσον ἐκλεκτόν, ἐχάθη δὲ ἀφ’ ἧς στιγμῆς εὑρέθη ἡ εὐκολία τῆς χορηγήσεως τῶν καπνικῶν δανείων καὶ ἐπηκολούθησαν μερικὰ ἔτη κατὰ τὰ ὁποῖα ἀθρόως ἠγοράζοντο τὰ καπνὰ καὶ ἐκ τούτου ἤρχισαν εἰς ὅλα τὰ μέρη νὰ φυτεύουν καπνά. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐνεφανίσθη ἡ δυσχέρεια τῆς τοποθετήσεως τῶν καπνῶν καὶ διὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα προσπάθεια. Ἐφ’ ὅσον τὸ ὑπουργεῖον ἐγνώριζε τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς δὲν κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ τοποθετήσωμεν ἐν καιρῷ τὰς ποσότητας τῶν καπνῶν, ὅταν δὲ ἦλθε τὸ καπνικὸν ζήτημα καὶ ἦτο ἔκδηλος ἡ κατάστασις ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὡμίλησε ἄνευ σοβαρότητος, καὶ καὶ περὶ τοποθετήσεως εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγορὰν, κατόπιν συμφωνίας ποὺ εἶχε μὲ κἄποιον Ἄγγλον μεγιστᾶνα διὰ νὰ τοποθετηθοῦν τὰ καπνὰ εἰς Ἀγγλίαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τοῦτο ἀνήκει ἤδη εἰς τὴν καπνικὴν φιλολογίαν καὶ δὲν εἶναι ὥρα νὰ εἰσέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ σήμερον.

§278Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὡμιλήσατε περὶ ἐλλείψεως τιμῆς τοῦ καπνοῦ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὁ καπνός μας κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐπωλήθη πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὰ προηγούμενα καὶ ὅτι τὰ ἀποθέματα τῆς τελευταίας ἐσοδείας εἶναι μικρότερα ἀπὸ ὅσα εἴχομεν ποτέ.

§279Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἐγὼ τοῦτο γνωρίζω· ὅτι ὑπάρχουν περυσινὰ καπνὰ ἀπώλητα, ὅτι τὰ ἐφετεινὰ εἶναι ἀπώλητα καὶ σᾶς ἐνοχλοῦμεν καθημερινῶς διὰ πλασματικὰ δάνεια. Εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον ὅτι εὑρίσκεται καὶ μία ἀναρχία εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ ὅτι τὰ γραφεῖα καπνοῦ μετεκόμισαν ὡς μὴ ὤφειλον καὶ σπόρον ἔξωθεν.

§280Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἠξεύρετε, κύριε συνάδελφε, ὅτι τὰ καπνὰ τῆς Χρουπίτσης Ἀνασελίτσης, περιφερείας Κοζάνης πωλοῦνται τελευταίως πολὺ καλύτερον εἰς καλυτέρας τιμάς, τῶν καπνῶν τῆς Καβάλλας, διὰ τὸν κυριώτερον λόγον ὅτι εἶναι ἀπηλλαγμένα ἀπὸ τὰ βάρη τῶν καπνῶν τῆς Καβάλλας.

§281Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Θὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον, κύριε ὑπουργέ, ἐὰν δι’ ἐφέτος τοὐλάχιστον, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου καθορίσητε τὰ ἐδάφη αὐτὰ τὰ ἀκατάλληλα διὰ καλλιέργειαν. Ὁ καπνοπαραγωγικὸς καὶ ὁ καπνεμπορικὸς κόσμος ζητοῦν ἀπὸ μακροῦ τὴν λῆψιν παρομοίου μέτρου. Πολὺ φοβοῦμαι ὅμως ὅτι καὶ τὰ φυτώρια ἔχουν ἑτοιμασθῆ πλέον καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατόν, νὰ ἐπιτύχωμεν τίποτε τὸ σπουδαῖον. Παρατηρῶ ὅμως, ὅτι διὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ βαλτώδους ἐδάφους ἀπαιτεῖται ἀπόφασις τοῦ γραφείου προστασίας καπνοῦ, λαμβανομένη μάλιστα διὰ πλειοψηφίας τῶν ¾ τῶν μελῶν αὐτοῦ. Τὶ δουλειὰ ἔχει τὸ γραφεῖον, καὶ διατί, νὰ ἀπαιτεῖται ψηφοφορία καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μάλιστα; Τοῦτο ἐὰν εἶναι δυνατὸν κ. ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, νὰ διαγραφῇ, ὑποθέτω ἄλλωστε, ὅτι καὶ εἰς σᾶς θὰ φέρῃ δυσκολίας.

§282Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἔχω διορθώσει αὐτό.

§283Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Εὐχαριστῶ. Καὶ ἡ Γαλλία κ. βουλευταὶ ἐφέτος ἐπέβαλλε τὸν περιορισμὸν τῶν ἀμπελοφυτειῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς παρέχει τὴν ἐγγύησιν, ὅτι ὅταν ὁλοκληρωθοῦν αἱ εἰσηγήσεις τοῦ καπνικοῦ ζητήματος, ὅτι θὰ ληφθοῦν τελικὰ μέτρα διὰ τὸν καπνόν, οὕτω ὥστε, νὰ γνωρίζωμεν ποὺ βαδίζομεν, ἵνα μὴ σπεύδωμεν πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς, καθ’ ἣν στιγμὴν πλήττεται ἡ παραγωγὴ λόγῳ τῆς μὴ καταναλώσεως καὶ ὑποφέρουν οἱ ἀγρόται. Τὸ θανάσιμον μέτρον, τὸ ὁποῖον τόσον ἐστοίχισε εἰς τὴν Ἑλλάδα κύριοι βουλευταὶ ὀφείλεται σὲ ἕνα νομοσχέδιον ψηφισθὲν τὸ 1920, τὸ ὁποῖον ἐψήφισε ἡ Κυβέρνησις Γούναρη. Ἐπέβαλλε τότε τὴν ἀναγκαστικὴν ἐπεξεργασίαν καπνοῦ, ἥτις τόσον ἐστοίχισε εἰς τὸν τόπον. Ἦλθε δι’ ἑνὸς μέτρου καθ’ ὁλοκληρίαν ἀντιεπιστημονικοῦ καὶ ἐψήφισε τὴν ἀναγκαστικὴν ἐπεξεργασίαν καὶ συνέπεια τοῦ μέτρου τούτου ὑπῆρξαν τὰ γνωστὰ ἐπακολουθήματα τῆς αὐξήσεως τοῦ κόστους μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τότε, ὑπέστη ὅλα τὰ βάρη καὶ ὅλας τὰς ἀρὰς διὰ τὰ μέτρα τὰ σκληρά, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν διὰ τῆς καταργήσεως τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐπεξεργασίας τοῦ καπνοῦ. Ἂς θέσωμεν ἡμεῖς σήμερον τὰ θεμέλια ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀκόμη καιρός. Ἀπὸ 10 ἐτῶν μελετῶ καὶ εἶμαι μέλλος εἰς καπνικὰς ἐπιτροπάς, δὲν κατωρθώθη οὐδέποτε, νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπεράσματα καὶ νὰ χαράξωμεν μίαν καπνικὴν πολιτικήν. Κάποτε ὑπουργοῦντος τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τοῦ κ. Παπανδρέου εἶχε γίνει μία προσπάθεια, ἀλλὰ καὶ τότε δὲν ἔγινε τίποτα. Τὸ κῦρος καὶ ἡ στοργὴ τὴν ὁποίαν τρέφει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ ὅλον ζήτημα μᾶς κάμνει νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ καπνικὴ ἐπιτροπὴ τῆς περιόδου αὐτῆς δέν θὰ καταλήξῃ εἰς εὐχὰς μόνον ὅπως ἄλλοτε, καί, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον θὰ λάβῃ ὁριστικὰ μέτρα, ἅτινα θὰ ὁλοκληρώσῃ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός, ἵνα παύσῃ ἡ ἀτελεύτητος φορολογία, περὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος,

§285Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πραγματικῶς εἶμαι εὐχαριστημένος γενικῶς διότι ἤρχισαν τελευταίως μεταπολεμικῶς αἱ Κυβερνήσεις μας νὰ ἀκούουν καὶ τὰς ὀργανομένας τάξεις. Διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συγκλήσεως τῶν καπνικῶν συνεδρίων, βλέπομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤρχισεν νὰ υἱοθετῇ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐπρότειναν οἱ καπνοπαραγωγοί, καὶ ἓν τῶν μέτρων τούτων εἶναι νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ καλλιέργεια καπνῶν εἰς βαλτώδη καὶ ἀμμώδη ἐδάφη. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἀναφέρονται εἰμὴ μόνον τὰ βαλτώδη ἐδάφη θὰ παρακαλέσω νὰ προστεθοῦν καὶ τὰ ἀμμώδη. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ληφθῇ διότι παρετηρήθη ὅτι ἀπὸ τὸ 1924 ἡ καλλιέργεια ἐπεξετάθη καὶ εἰς ἐδάφη ἐντελῶς ἀκατάλληλα, γνωρίζω δὲ ἐπειδὴ ὑπῆρξα μέλος εἰς τὰ τέσσαρα καπνικὰ συνέδρια, γνωρίζω ὅτι αἱ προτάσεις τοῦ συνεδρίου ὡμιλοῦν καὶ περὶ ἀμμωδῶν ἐκτάσεων. Ἡ εἰσηγητικὴ δὲ τοῦ συνεδρίου λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει της, ὅτι παραλλήλως πρὸς τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐξ ἴσου κατεπεῖγον καὶ σπουδαῖον εἶναι καὶ τὸ μέτρον τῆς προφυλάξεως τῶν καπνῶν διότι ἐὰν κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οἱ καπνοπαραγωγοὶ εἶχον στέγην καὶ κατοικίαν κατάλληλον, θὰ ἐβλέπατε ἀμέσως ὅτι κατὰ 6% θὰ ἀπεφεύγαμεν τὴν καταστροφὴν τῶν καπνῶν. Ἐκ τῆς μελέτης τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν παρετηρήσαμεν ὅτι 70.000 οἰκογένειαι καπνοπαραγωγῶν δὲν ἔχουν κατοικίας ἔχουν κατοικίας αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι οὔτε γεωργικαί. Ἑπομένως τὸ προϊὸν τῶν 70.000 προσφυγικῶν οἰκογενειῶν τῆς Μακεδονίας κατ’ ἔτος θὰ κατεστρέφωνται διότι ἡ περισυλλογὴ καὶ ἡ πρώτη ἐπεξεργασία ἐγένετο ἐντὸς τῆς κατοικίας καὶ ἡ δευτέρα κατεργασία θὰ γίνεται ἐντὸς τῶν κατοικιῶν. Εἶναι ἐπιτακτικὸν τὸ μέτρον νὰ ἐνισχυθοῦν αἱ καπνοπαραγωγικαὶ οἰκογένειαι καὶ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν δίδοντες 3–4 χιλ. δραχμῶν ἀναλόγως τῆς ἀντοχῆς τῆς οἰκογενείας. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἕνα καλὸν στέγαστρον χρειάζεται διὰ νὰ γίνῃ 5–7 χιλ. δραχμῶν.

§286Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φρονεῖτε ὅτι εἶναι καλίτερον ὁ κάθε χωρικὸς νὰ δαπανᾶ 6–7 χιλιάδας δραχμῶν διὰ νὰ κάμῃ τὸ στέγαστρον ἢ νὰ γίνουν ἀποθῆκαι;

§287Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι δυσχερές, διότι ὁ παραγωγὸς συγκεντρώνων τὸν καπνόν του, τὸν εἰσάγει εἰς τὴν κατοικίαν του ὅπου θὰ γίνῃ ἡ πρώτη κατεργασία. Θὰ τὸν στεγνώσῃ μόνος του, ἔπειτα θὰ κάμῃ τὴν ἐπεξεργασίαν. Ἡ ἐπεξεργασία αὐτὴ δύναται νὰ γίνῃ εἰς τὰς καπναποθήκας, ἀλλὰ μέχρις ὅτου γίνῃ αὕτη ἡ δουλειὰ θὰ πρέπῃ νὰ γίνῃ ἡ πρώτη δουλειὰ εἰς τὸ σπίτι του.

§288Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Χρειάζονται λοιπὸν καὶ στέγαστρα καὶ ἀποθῆκαι.

§289Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§290Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε αὐτὸ τὸ ὑπόστεγον ποὺ λέγεται εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὀλιγώτερον τῶν 6–7 χιλ. δραχμῶν.

§291Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου ἔχουν ξυλείαν βέβαια ἡ στέγασις δύναται νὰ εἶναι εὐθυνοτέρα.

§292Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅπως σεῖς λέγετε ἀρκοῦν 3–4 χιλιάδες δραχμῶν.

§293Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω.

§294Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθ.) Ἐφ’ ὅσον οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα πρέπει αὐτὴν τὴν πρόνοιαν νὰ λάβωμεν νὰ δοθοῦν εἰς τοὺς παραγωγοὺς διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν στεγάστρων αὐτῶν διὰ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις, ἤτοι διὰ κάθε οἰκογένειαν 3–4 χιλ. δραχμῶν.

§295Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει καὶ μεγάλην σημασίαν ἡ διαφορὰ αὐτή. Ἠμποροῦν καὶ μὲ τὸ ποσὸν αὐτό, παρεχομένης εἰς αὐτοὺς τῆς ξυλείας, νὰ κατασκευάσουν στέγαστρα. Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ εἰς τὰ ἐδάφη τὰ ἀκατάλληλα ἦτο ὑποχρέωσις γενικὴ καὶ τὸ μέτρον ὀρθῶς ἐλήφθη, ἀλλὰ θὰ δημιουργηθῇ τὸ ἐρώτημα: Ἐφ’ ὅσον θὰ περιορίσωμεν τὸν καπνὸν καὶ ἀπὸ τὰ ἀκατάλληλα ἐδάφη, διότι δὲν εἶναι μόνον τά βαρικὰ ἐδάφη, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὰ ἀκατάλληλα, τὶ πρέπει νὰ κάμωμεν ὥστε νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν διατροφὴν τοῦ πλήθους αὐτοῦ; Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει σοβαρῶς νὰ μελετήσῃ τὶ εἶναι δυνατόν, νὰ μᾶς ἀποδίδει ἡ θέσις τῆς Λωρίδος τῆς Μακεδονίας ἐκείνης ἀπὸ ἀπόψεως γεωδετικῆς. Ποίαν ἐπίδρασιν ἀσκοῦν οἱ ὑδρατμοὶ τῆς Μεσογείου, αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ Καπνικοῦ Ἰνστιτούτου, καὶ εἰς ποίας ἄλλας καλλιεργείας ἐπειγόντως πρέπει νὰ στραφῶμεν, διότι ἅμα περιορίσωμεν τοῦ καπνοπαραγωγοῦ τὰ 2–3 στρέμματα, τότε πρέπει νὰ τοῦ δημιουργήσωμεν μίαν ἄλλην καλλιέργειαν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ σηροτροφία δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ, ἡ ὁποία εὐδοκιμεῖ εἰς τὴν Μακεδονίαν, καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν πρέπει νὰ στραφῶμεν ὅλοι μας. Δεύτερον δυνάμεθα νὰ στραφῶμεν πρὸς τὴν ροδοκαλλιέργειαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπιμένω ἀπολύτως καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Βουλγαρικοῦ Κράτους κερδίζει περίπου 3.000.000 Ἀγγλικῶν λιρῶν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς συναλλάγματος. Ἡ περὶ τὸ Παγκαῖον ἔκτασις ὁλόκληρος, ἦτο ἕνας ροδών. Αὐτὰ τὰ λέγω διότι τὰ ἐμελέτησα. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐγκατέστησεν εἰδικοὺς Μικρασιάτας ἐκ Σπάρτης τῆς Πισιδίας καλλιεργητάς.

§296Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκαλλιέργησαν αὐτόν;

§297Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι δὲν ἔχουν τὰ μέσα οὔτε μοσχεύματα ρόδων ἔχουν, διότι τὰ μοσχεύματα τὰ ὁποῖα μᾶς παρέχει τὸ Πήλιον εἶναι ἐλάχιστα.

§298Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλουν χρόνια αὐτά.

§299Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν ἐπίσπευσιν, γνωρίζω δὲ μέχρι ποίου σημείου ἔχομεν προχωρήσει. Ἡ σηροτροφία εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς πεδινὰς ἐκτάσεις νὰ εὐδοκιμήσῃ ἐὰν ἐφαρμοσθῶσι τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὴν Περσίαν. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς σημεῖον ὥστε ἓν στρέμμα ἀπὸ δένδρα μωρεῶν νὰ μᾶς ἀποδώσῃ ὅτι μᾶς ἀποδίδει καὶ ὁ καπνός. Οἱ εἰδικοὶ σηροτρόφοι μὲ τοὺς ὁποίους συνωμίλησα καὶ οἱ ὁποῖοι μετέβησαν εἰς τὴν Περσίαν, ὅπου ἔκαμαν εἰδικὴν καλλιέργειαν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ὁλόκληρον, πιστεύουν ἀπολύτως ὅτι ἓν στρέμμα εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τὴν ἀξίαν δύο στρεμμάτων καπνοῦ. Ὑπάρχει εἰδικὴ μελέτη ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ὁποία ἔχει ὑποβληθῆ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Τὸ Σηροτροφικὸν Συνέδριον κατὰ τὸ 1927 ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ σηροτρόφου ἐκ Προύσσης καὶ ἐδόθησαν διαταγαὶ καὶ μετέβη εἰς τὸ Ἀργολικὸν πεδίον ὅπου ἔγειναν καὶ πειραματισμοὶ ἐπιτυχεῖς. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ὡς συνήθως δὲν ἀπεδέχθη αὐτὰ τὰ μέτρα.

§300Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Τὸ Σουφλὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἦτο κέντρον σηροτροφικόν. Δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε ἐὰν οἱ κάτοικοι ἐκεῖ εἶναι εὐχαριστημένοι καὶ ἂν ἐπαρκῇ διὰ νὰ ζήσῃ ὁ κόσμος ἀπ’ αὐτό;

§301Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι μὲ 14 στρέμματα δύναται νὰ ζήσῃ μία οἰκογένεια, διότι ἐντὸς 45 ἡμερῶν ὅ,τι ἔχει νὰ πάρῃ ἀπὸ τὸ κουκοῦλι ὁ ἀγρότης τὸ παίρνει, ἔπειτα δὲ πηγαίνει καὶ κάνει ἄλλες δουλειές.

§302Λ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Τὸ κουκοῦλι ὑπόκειται εἰς πολλοὺς κινδύνους.

§303ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς κανένα κίνδυνον δὲν ὑπόκειται τὸ κουκοῦλι.

§304Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ μουριὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν χαλάει, ἐὰν ἔχετε ἐξασφαλίσει τὸν σπόρον ἡ ἐπιτυχία τοῦ μεταξιοῦ εἶναι βεβαία.....

§305Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σηροτροφία εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλής. Κίνδυνος δὲν ὑπάρχει. Τὸ δένδρον τῆς μωρέας ἀντέχει καὶ εἰς τοὺς χαμηλοὺς τόπους καὶ ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι δὲν μποροῦν σήμερον νὰ χρησιμοποιηθοῦν δι’ ἄλλην καλλιέργειαν. Καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς ἡ σηροτροφία συμφέρει. Λέγω δὲ ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῆς σηροτροφίας εἶναι θετικὴ διότι καὶ τὸ ἔδαφος τῆς Μακεδονίας εἶναι ἀπολύτως προσηρμοσμένον πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς σηροτροφίας καὶ διότι αἱ μελέται αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ εἰδικοὺς σηροτρόφους ἀποδεικνύουν τοῦτο. Τοὺς σηροτρόφους αὐτοὺς δυνάμεθα νὰ τοὺς χρησιμοποιήσωμεν μὲ ἐλάχιστα πράγματα. Πρέπει λοιπὸν νὰ στραφῶμεν πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν δεδομένου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μεγάλαι καλλιέργειαι δημητριακῶν προϊόντων νὰ λείπουν εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἐξ ἄλλου ἡ ἐμπορεία τῆς μετάξης εἶναι ὄντως ἐξησφαλισμένη καὶ δὲν διατρέχει τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους διατρέχει ὁ καπνός. Βλέπομεν σήμερον εἰς τὸν ἀσύρματον τηλέγραφον καὶ ἀκόμη εἰς τὰ ἀεροπλάνα νὰ μεταχειρίζωνται τὸ μετάξι, ἡ δὲ καλλιέργεια αὐτοῦ εἰς τὴν Γαλλίαν αὐξάνει καθημερινῶς. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς σηροτροφίας, ἡ καλλιέργεια τοῦ βάμβακος εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν δώσῃ καμμίαν σημασίαν, σοβαράν, εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ καὶ πρέπει νὰ εὐδοκιμήσῃ καὶ νὰ ἀποτελέσῃ τὸ πρόγραμμα ἡμῶν.

§306Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ εὐδοκιμεῖ εἰς τὰς Σέρρας.

§307Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εὐδοκιμεῖ εἰς ὅλον αὐτὸν τὸν κάμπον καὶ εἰμπορῶ νὰ σᾶς δώσω ἕνα ἀριθμόν. Ἕνας μίσχος ἔφθασε νὰ ἔχῃ 510 κομμάτια ἐπάνω. Ἑπομένως τὰ ἐδάφη μας εἶναι κατάλληλα διὰ τὴν βαμβακοκαλλιέργειαν, ἀλλ’ ἵνα προοδεύσῃ αὕτη πρέπει νὰ λάβωμεν καὶ ὡρισμένα μέτρα νὰ τὴν προστατεύσωμεν διότι σήμερον ὑπάρχει ἓν μονοπώλιον μεσιτῶν οἱ ὁποῖοι δίνουν 4.35 δραχμὰς ὀλιγώτερον καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν τὴν μείωσιν τῆς παραγωγῆς τοῦ βάμβακος. Ἀλλ’ εἰς τὰ μέσης συστάσεως ἐδάφη εἶναι δυνατόν, ἀντὶ τοῦ καπνοῦ νὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλα εἴδη δενδροειδῶν καλλιεργειῶν καὶ νομίζω ὅτι πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν τῆς παραγωγῆς πρέπει νὰ στραφῶμεν, διότι, λόγῳ τῆς θέσεως ἡμῶν ἐν τῇ Μεσογείῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεπτώμεθα δι’ ἄλλα προϊόντα καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν τὰς ἐκτάσεις εἰς τὴν καπνοπαραγωγήν, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἀπογοητεύσεις. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 2 αὐτὸ ὁμιλεῖ καὶ διὰ τὰς ἀμμώδεις ἐκτάσεις. Αὐτοῦ δὲν χρειάζονται ἐξαιρετικαὶ γνώσεις καὶ λογικὴ διὰ νὰ ἐννοηθῇ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ εἰς τὰς ἀμμώδεις ἐκτάσεις νὰ γίνῃ καπνὸς καλῆς ποιότητος. Εἰς αὐτὰς τὰς ἀμμώδεις ἐκτάσεις ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν σηροτροφίαν, διότι ἐπαναλαμβάνω ὁ καπνὸς ὁ ὁποῖος βγαίνει ἀπὸ τὴν ἄμμον δὲν εἶναι καλῆς ποιότητος.

§308Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ τὸ παρέλειψεν αὐτὸ τὸ τελευταῖον καπνικὸν συνέδριον;

§309Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω· τὰ ὑπομνήματα τῶν 4 συνεδρίων τὰ ἔχομεν μαζί μας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι σοβαρὸν. Δὲν δίδω σημασίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιτροπήν, κ. ὑπουργέ, ὁ σκοπός μας εἶναι ὄντως νὰ περιορισθῇ. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει διατυπωθῇ ἀφίνει εἰς τὸν συνεταιρισμὸν ἢ τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος ἢ εἰς ἄλλους παραγωγοὺς τοῦ χωρίου νὰ καθορίζουν τὴν ζώνην τὴν λεγομένην καπνικὴν καὶ ἀπὸ αὐτὸ δὲν ἠμποροῦν νὰ βγοῦν εὐχάριστα ἀποτελέσματα, διότι αὐτοὶ θὰ σᾶς εἴπουν ὅτι, καλὴ εἶναι ἡ ὅλη ἔκτασίς μας διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἂν ἀποτελεσθῇ ἀπὸ ἕνα μέλος τῆς ἑνώσεως τῶν συνεταιρισμῶν τῆς περιφερείας, ἀπὸ ἕνα μέλος τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων, ἀπὸ τὸν νομογεωπόνον, ἀπὸ τὸν γεωπόνον τοῦ γραφείου προστασίας, καπνοῦ καὶ ἀπὸ 2 μέλη, τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος καὶ ἀπὸ τὰ 2 μέλη τοῦ συνεταιρισμοῦ τοῦ τόπου, μὲ μόνην συμβουλευτικὴν ψῆφον τῶν τοπικῶν ἀντιπροσώπων τοῦ χωρίου, διότι, ἂν τοὺς δώσωμεν δικαιώματα ψήφου αὐτοὶ θὰ διαφωνοῦν καὶ θὰ μᾶς λέγουν ὅτι ἐδῶ πρέπει νὰ καλλιεργηθῇ καπνὸς ἢ ἐκεῖ ἢ ἀλλοῦ. Τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ συνισταμένη ὡς ὑποδεικνύομεν ἡμεῖς, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἕνα ἄλλο δικαίωμα. Τὸ δικαίωμα τοῦ καθορισμοῦ τοῦ τύπου τοῦ παραγωμένου καπνοῦ τοῦ ἐπικρατεστέρου εἰς τὸ χωρίον. Διότι τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ ὡς ἐτόνισεν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καβάλλας συνάδελφος, δημιουργοῦν μίαν πραγματικὴν πανσπερμίαν παραγωγῆς καπνοῦ. Προχθὲς ἀκόμη οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς περιφερείας Σερρῶν διεμαρτυρήθησαν εἰς τὸ γραφεῖον προστασίας καπνοῦ Καβάλλας, διότι ἀπέστειλεν εἰς διαφόρους συνοικισμοὺς σπορὰν ἐντελῶς διάφορον ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποιοῦσαν. Ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ τὸν γεωπόνον, τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς ἑνώσεως τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν, καὶ νομίζω ὅτι θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἐν συνεννοήσει μὲ τὸ χωρίον, διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ ἔχουν δικαίωμα ψήφου οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ χωρίου, νὰ καθορίσῃ τὸν ἐπικρατέστερον μέχρι σήμερον τύπον παραγωγῆς καπνοῦ, χωρὶς νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν διάφορον πανσπερμίαν, ἡ ὁποία δημιουργεῖ καὶ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ προϊόντος.

§310Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι μόνον τὴν ἀπηγόρευσα, ἀλλὰ καὶ ἐπέβαλα ἕνα ὡρισμένον εἶδος σπορᾶς.

§311Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἀποδεχθῇ τὸ χωρίον τὸν ἐπικρατέστερον τύπον καὶ δὲν ἐπιτρέψει εἰς 5 ἕως 10 καπνοπαραγωγοὺς νὰ σπείρουν ἄλλο τύπον καπνοῦ, νομίζω ὅτι δὲν παθαίνει τίποτε τὸ χωρίον ἀλλὰ παραμένει καθαρὸς ὁ τύπος καὶ τοῦτο πρὸς ὄφελος τοῦ προϊόντος, διότι ὁ ἔμπορος βλέπων ἕνα τύπον καπνοῦ δύναται νὰ κανονίσῃ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 κ. ὑπουργὲ λέτε ὅτι νὰ ὑποβάλεται αὐτὴ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ ἐπιτροπὴ θὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ θὰ λάβῃ ἀποφάσεις, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ πρέπει νὰ εἶναι τελειωτικαί, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ. Τὶ θὰ πῇ αὐτό; Μήπως ὅλα τὰ μέλη τοῦ γραφείου τῆς προστασίας καπνοῦ ἔχουν πάει εἰς τὰ χωριὰ αὐτά, ἔχουν μελετήσει τὴν κατάστασιν διὰ νὰ ἀποφανθοῦν;

§312Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε τὸν ἔλεγχον τοῦ γραφείου προστασίας καπνοῦ;

§313Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀποδέχομαι ὡς μέλος γεωπόνων τοῦ γραφείου προστασίας καπνοῦ......

§314Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι εἰς τὴν πρώτην ἐπιτροπὴν δὲν θὰ ὑπάρχουν γεωπόνοι, ὄχι διότι εἶναι ἄχρηστοι, ἀλλὰ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ ὀλίγον προσωπικὸν τῶν γεωπόνων τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ν’ ἀπασχολοῦμεν τὸ προσωπικὸν αὐτὸ εἰς μεταβάσεις ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον διὰ τὴν μελέτην τῶν ἐδαφῶν. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἀδυναμίαν διαθέσεως γεωπόνων. Ἠθελήσαμεν νὰ ἔχωμεν ὡς πρώτην βάσιν τὴν γνώμην τῶν γεωργῶν οἱασδήποτε καλλιεργείας. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν δευτέραν βάσιν δηλαδὴ εἰς τὸ γραφεῖον προστασίας καπνοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ δίδω μεγαλυτέραν σημασίαν. Ἐκεῖ πλέον ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἔχω, δηλαδὴ χάρτας μελέτας κλπ, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν θὰ παραβάλουν τὴν γνώμην τῶν γεωργῶν καὶ ἂν τὴν εὑρίσκουν διάφορον θὰ ἀποφαίνωνται κατὰ τὴν ἰδικήν των γνώμην.

§315Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἡμεῖς τὴν ἐννοοῦμεν κατ’ ἄλλον τρόπον. Τὸ νὰ ὑποβάλεται δὲ ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ χωρίου εἰς τὸ γραφεῖον προστασίας καπνοῦ διὰ νὰ ἀποφανθῇ νομίζω ὅτι εἶναι χρονοτριβή. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου. Ἐγὼ φαντάζομαι ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἶμαι χωρικὸς καὶ καλλιεργῶ καπνά. Ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν κάμνετε, ἀπὸ τὸ χωρίον μου, ἢ ἀπὸ τὰ πλησίον τοῦ χωρίου μου, ἐπειδὴ φυσικὰ θὰ μὲ γνωρίζῃ, θὰ συγκινηθῇ εὐκόλως ἅμα μὲ ἀκούσῃ καὶ θὰ εἰπῇ ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ χωράφι νὰ παράγῃ καπνὰ καὶ τὸ ἄλλο καὶ ὅλα τὰ χωράφια. Ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύω ἐγὼ δὲν θὰ συγκινηθῇ ἀπὸ κανένα. Θὰ εἶναι ὁ πρόεδρος τῶν συνεταιρισμῶν ὁ ὁποῖος κατ’ ἀρχὴν εἶναι ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων καὶ γνωρίζει ὁλόκληρον τὸν νομόν. Θὰ εἶναι ὁ πρόεδρος τοῦ Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου, θὰ εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ γραφείου προστασίας τοῦ καπνοῦ ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι γεωπόνος, θὰ εἶναι ὁ νομογεωπόνος καὶ ὅλοι αὐτοὶ θὰ πηγαίνουν νὰ ἐξετάσουν ποία ἐδάφη θὰ χαρακτηρίζουν ὡς κατάλληλα καὶ ποία ὡς μὴ κατάλληλα. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τὸ ἐκάμαμε διὰ νὰ μὴ μᾶς ἀποδώσει τίποτε τότε συμφωνῶ εἰς τὸ ἄρθρον δύο, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὡς εἶναι διατυπωμένον, οὐσιαστικῶς δὲν θὰ μᾶς ἀποδώσῃ τίποτε. Φοβοῦμαι δὲ μήπως ἕνα χωριὸ ποὺ παράγει 100 στρέμματα σήμερον μεθαύριον βγῇ ὁλόκληρο καπνοπαραγωγικό, ὁπότε θὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα.

§316Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ νομάρχης καταρτίζει ἑνώσεις κοινοτήτων διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποφύγωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἡ κοινότης περιοριζομένη εἰς τὰ στενὰ ὅρια τῆς περιφερείας θὰ ἀποφανθῇ ὅτι ὅλα τὰ χωράφια εἶναι ἱκανά. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἕνας ἔλεγχος μεγαλύτερος καὶ ἡ ἀντιζηλία, ἡ ἐνδεχομένη, ἡ ὁποία εἶναι ἐνίοτε χρήσιμος θὰ χρησιμεύσῃ ὥστε μερικὰ χωράφια τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι κατάλληλα πρὸς καλλιέργειαν νὰ κριθοῦν τοιαῦτα.

§317Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνθρωπολογικῶς ἂν ἐξετάσετε τὸ πρᾶγμα θὰ ἴδετε ὅτι μία κοινότης ἀπὸ δύο τρία χωριά, ἔχουσα τὰ αὐτὰ συμφέροντα θὰ ἀλληλοϋποστηρίζωνται, διότι δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς μορφωμένου λαοῦ ὁ ὁποῖος ἔχει ἀποκτήσει πολὺ ἀνωτέραν συνείδησιν καὶ εἰς τὰ στενὰ ὅρια τοῦ συγκροτήματος τῶν 2 ἢ 3 χωργιῶν δὲν πρέπει νὰ ἀφήσετε αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν. Δι’ αὐτὸ τὸ ὅριον τοῦ νομοῦ εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον διὰ νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ προερχόμενα ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 4 οὐσιαστικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐκτὸς ἐὰν συνήρχοντο αἱ ἑνώσεις τῶν συνεταιρισμῶν καὶ ἐνώπιον δύο γαιωπόνων προστασίας καπνοῦ νὰ συνεννοηθοῦν μὲ τὸν ἀντιπρόσωπον ἑκάστου χωρίου. Ἐὰν δὲν καταρτισθῇ οὕτω δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ τίποτε διότι δὲν ἔχετε οὔτε γεωγραφικοὺς χάρτας οὔτε γαιοδοτικοὺς τοιούτους, οὔτε ἐκθέσεις, ἐκτὸς ἐὰν κάμετε διοικητικῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω, νὰ κληθοῦν αἱ ἑνώσεις τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν ἐντὸς 15 ἡμερῶν, δύο ἀντιπρόσωποι τῶν γραφείων προστασίας καπνοῦ καὶ ὁ νομογεωπόνος καὶ νὰ καθορίσουν ἐκεῖ προχείρως τάς ἐνεργητικὰς ζώνας.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συμεώνογλου.

§319Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον λαμβάνει διαστάσεις τοιαύτας ὥστε σιγά– σιγά νά ἐπιβάλῃ εἰς τὸν γεωργικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος δίκην εἱλώτων τοιούτους περιορισμοὺς νά κάνῃ τοῦτο καὶ νά μὴ κάμῃ ἐκεῖνο, ὡς ἐάν ἦτο ὑπὸ ἀπαγόρευσιν. Αὐτὴν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν τὴν δέχομαι. Εἰς ὅλα τά μέρη τοῦ κόσμου ὅπου ἐφηρμόσθησαν τοιαῦτα, παντοῦ ταῦτα ἐγένοντο μόνον διά τῆς διδασκαλίας διά νά μάθῃ ὁ παραγωγὸς τὸ συμφέρον του. Διατὶ ἔχομεν τὸ ὑπουργεῖον τῆς γεωργίας; Διατὶ ἔχομεν νομογεωπόνους ἢ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ; Θὰ σᾶς ἀποδείξω πόσον τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἐναντίον τῶν γεωργικῶν συμφερόντων ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ὁ καπνὸς ὡς ἐτήσιον φυτὸν δὲν παρέχει τοὺς κινδύνους, οὓς φοβούμενοι θέλετε νὰ προλάβητε καὶ ἐὰν θέλετε νὰ λάβητε μέτρα πρὸς καλλιτέρευσιν τῶν ποιοτήτων. Ὅλα αὐτὰ λοιπὸν γίνονται διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ μόνον διὰ τῆς διδασκαλίας. Ἡ Ἀμερικὴ ἠδύνατο νὰ πάρῃ τοιαῦτα προστατευτικὰ μέτρα ὥστε νὰ μὴ φυτεύσῃ βάμβακα εἰς μέρη τελματώδη καὶ ἄλλα ὥστε νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν παραγωγῆς καὶ διπλασιάσῃ τὴν ἀξίαν ἴσως καὶ τριπλασιάσει ἀλλὰ ὡς ἀντιοικονομικὸν δὲν τὸ ἐσκέφθη κἄν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὰ ἀμπέλια, ἡ Βραζιλία ἔχει τὸν καφέ, φυτὰ πολυετῆ καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὰς δύο χώρας ἐλήφθησαν μέτρα τοιαῦτα περιοριστικὰ παρακρατήσεως κλτ. Ἐν ὅσῳ ὁ γεωργὸς τοῦ καπνοῦ ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ καλλιεργήσῃ ἐφέτος εἰς μεγάλην κλίμακα καὶ δὲν πουλήσῃ ὁλόκληρον τὸν χρόνον, θὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἔκτασιν καὶ θὰ πουλήσῃ τὸ ἄλλο ἥμισυ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ φοβούμεθα ὅτι εἰς τὸ τάδε μέρος δὲν γίνεται καλὸς καπνὸς ὁ γεωργὸς εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὸ συμφέρον του. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὡς μόνην δικαιολογίαν θὰ εἶχε τὸ νομοσχέδιον λόγους ψυχολογικούς. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἂν ψηφισθῇ ἀλλὰ ὄχι ὅπως θέλουν. Δὲν δέχομαι ἐγὼ ὡς Ἕλλην βουλευτὴς νὰ καταδικάσω τὸν Ἕλληνα γεωργὸν ὡς δοῦλον καὶ ὡς ἐκλιπαρωτὴν διαφόρων ἐπιτροπῶν. Ἄν τὸ νομοσχέδιον λάβῃ τὴν τροπὴν τὴν ὁποίαν βλέπω ὅτι θὰ λάβῃ αὐξάνον τοὺς περιορισμούς, ἀντιτίθεμαι κατ’ αὐτοῦ ἂν τὸ νομοσχέδιον λάβῃ ἀνώδυνον μορφὴν καὶ χρειάζεται διὰ λόγους ψυχολογικοὺς δέχομαι νὰ ψηφισθῇ. Διότι εἶμαι βέβαιος ὅ,τι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ποτέ.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρυωτάκης.

§321Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ καπνοκαλλιέργεια βέβαια εἶναι ἕνα μέρος τῆς γενικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς χώρας. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον προβλέπει διὰ τὴν λῆψιν ἑνὸς μέτρου ἀπὸ τὰ πολλὰ ποὺ ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ρύθμισιν τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ. Καὶ ἔχομεν τὸ ζήτημα τῶν ἀκαταλλήλων ἐδαφῶν. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον τὰ ἐδάφη ποὺ συντελοῦν διὰ τὴν παραγωγὴν καλῆς ποιότητος καπνοῦ ἀλλὰ χρειάζονται καὶ ἄλλοι συντελεσταὶ. Καὶ εἶναι ὁ τεχνικὸς καταρτισμὸς τῶν καπνοκαλλιεργητῶν καὶ τὰ ἄλλα μέσα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν καλὴν συγκομιδὴν καὶ διατήρησιν τοῦ καπνοῦ ὥστε νὰ διατηρηθῇ πάντοτε εἰς καλὴν ποιότητα καὶ νὰ ἔχῃ πάντοτε ὑπὲρ αὐτοῦ τὰς προτιμήσεις τῆς ἀγορᾶς. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ ὡς ἕν μέτρον πρόχειρον καὶ προσωρινόν, προχείρου καὶ προσωρινῆς ρυθμίσεως τοῦ πράγματος μέχρις ὅτου αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς μελέτας τὰς ὁποίας θὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὸ ἰνστιτοῦτον τοῦ καπνοῦ θὰ μᾶς δώσῃ τὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηρίξωμεν τὴν ὅλην καπνοπαραγωγὴν τῆς Χώρας. Εἶμαι δὲ τῆς γνώμης ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ρυθμισθοῦν τὰ ζητήματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἡ καπνοπαραγωγὴ τῆς Χώρας πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ἐντατικωτέρα. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ποσότητος, εἶμαι ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς ποιότητος καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον διὰ τὸ μὴ εἶναι ἄλλως γενέσθαι, ἐπὶ τοῦ παρόντος, προβλέπει τὴν ρύθμισιν τῆς παραγωγῆς βελτιωμένης τῆς ποιότητος βέβαια πρέπει νὰ τύχῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι ἕνα μέτρον προσωρινῆς ἀνάγκης. Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς γεωργικῆς καλλιεργείας ἐν παρόδῳ ἄς εἴπωμεν πρέπει ὅλως ἰδιαιτέρως νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως τὰς ἁρμοδίους ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας, διότι ἀπὸ τὴν στατιστικήν, ὅπως ἔχει ἐξακριβωθῇ, τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα τῆς γεωργικῆς μας παραγωγῆς εἶναι περίπου 11½ δισεκατομμύρια. Ἐκ τούτων μόνον τρία δισεκατομμύρια ἔχωμεν ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν τῶν σιτηρῶν καὶ δημητριακῶν γενικῶς τὰ ὁποῖα καλύπτουν τὰ 70% τῆς ὅλης καλλιεργείας, ἐνῷ τὸ ὑπόλοιπον εἰς ἔκτασιν τὸ 30% εἰς ἄλλας καλλιεργείας καὶ εἶναι περισσότερον ἀποδοτικὰ ἀπὸ ἀπόψεως Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ἀργότερον αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας θὰ κατατοπισθοῦν καλλίτερον καὶ θὰ κάνουν ταξινόμησιν γεωργικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς Χώρας ὑποδεικνύουσαι τὰ εἴδη τῆς καλλιεργείας καὶ τὰ φυτά, τὰ ὁποῖα εἶναι περισσότερον οἰκονομικά, καὶ ἐπιστημονικῶς ἐξηκριβωμένον ὅτι δύνανται νὰ μᾶς αὐξήσουν τὸ Ἐθνικὸν μας εἰσόδημα. Ἕν ἀπὸ τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἐπιβεβλημένον νὰ ἀπασχοληθῶμεν εἰς ἐντατικωτέραν καλλιέργειαν εἶναι καὶ ὁ καπνός. Διότι εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ὅπως καὶ ἡ Τουρκία καὶ ἡ Βουλγαρία ἔχομεν ἀπὸ τὸν Θεόν, ἀπὸ τὴν φύσιν ἕνα δῶρον λόγῳ τῆς φυσικῆς συστάσεως τῶν ἐδαφῶν μας καὶ τοῦ κλίματος νὰ παράγωμεν καλὴν ποιότητα καπνῶν. Καὶ εἶναι λυπηρὸν διατὶ νὰ μὴ κάνωμεν ἐντατικὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν φυσικῶν αὐτῶν δώρων τῆς γῆς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄλλαι χῶραι ὅπως ἡ Κίνα ἐπιδίδεται εἰδικῶς εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ καφὲ ἡ Ἀμερικὴ εἰς τὸν βάμβακα καὶ τὸν σῖτον κ.λ.π. Ἡμεῖς ἠμπορούσαμεν νὰ κάμωμεν ἐντατικωτέραν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ ἀφήσωμεν χωρὶς καμμίαν μέθοδον τὸ ζήτημα τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ νὰ ρυθμίσωμεν τὴν παραγωγὴν καὶ ἐπεξεργασίαν καὶ γενικώτερον νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν κατανάλωσιν. Τὸ ζήτημα ἔρχεται ὀλίγον ἀνάποδα διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν παραγωγὴν τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας ἀναγκαζόμεθα νὰ λάβωμεν ἕνα μέτρον τὸ ὁποῖον εἶναι ὀλίγον περιοριστικὸν τῆς καπνοκαλλιεργείας, μέτρον ἀναγκαίας βελτιώσεως τῆς ποιότητος. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ τὴν βελτιώσωμεν δὲν γεννᾶται ζήτημα, ὅτι θὰ ἔχωμεν τὴν προτίμησιν εἰς τὴν διεθνῆ καπναγοράν. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως μόνον ἡ βελτίωσις τῆς ποιότητος ἀλλὰ πρέπει τὸ προσφερόμενον ἐμπόρευμα νὰ ἔχῃ ἀναλογίαν τιμῶν τῶν ἀντιστοίχων ποιοτήτων τῶν ἄλλων Κρατῶν. Παίζει μεγάλον ρόλον τὸ κόστος τοῦ καπνοῦ καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογον. Ἠμπορεῖ λόγῳ τοῦ προνομίου νὰ ἔχωμεν κἄποιο ἀβαντὰζ σχετικόν, ὄχι ἀπόλυτον. Ἐκ παραλλήλου θὰ ἐπιβάλλῃ ἡ κατοχύρωσις τῶν ἐκλεκτῶν καπνῶν. Ἐντατικὴ καλλιέργεια εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα γενικῶς εἰς ἐδάφη κρινόμενα κατάλληλα, ὥστε νὰ ἔχωμεν καλὴν ποιότητα, δηλαδὴ τεχνικῶς κατηρτισμένην τὴν παραγωγήν, ἀλλὰ ταυτοχρόνως χρειάζεται καὶ κατοχύρωσις καὶ τῶν καλῶν ποιοτήτων. Μετ’ εὐχαριστήσεως ὅλως ἰδιαιτέρας ἐπληροφορήθην, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κατ’ ἀρχὴν ἀπεδέχθη τὴν ἄποψιν αὐτὴν τῆς κατοχυρώσεως τῶν ἐκλεκτῶν ποιοτήτων. Θὰ τοῦ εἶναι εὐγνώμονες αἱ περιφέρειαι ἐκεῖναι, διότι θὰ ἦτο λίαν σόλοικον τὸ πρᾶγμα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τὰ ἐκλεκτὰ καπνὰ ἔχομεν τὴν διαφήμισιν τὴν διεθνῆ ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν, νὰ τὰ ἀφίνωμεν ἀπροστάτευτα τὴν στιγμὴν ποὺ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ κόστος τῶν καπνῶν αὐτῶν εἶναι ὑπερβολικὸν ἐνῷ τὸ κέρδος τῶν ἄλλων ποιοτήτων εἶναι μεγάλο καὶ τοῦτο διότι γίνεται καταδολίευσις τῶν προελεύσεων τῶν καπνῶν ἐκείνων. Εἶναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἡ νοθεία τῶν ἐκλεκτῶν αὐτῶν ποιοτήτων. Θὰ ἠδύνατο ἴσως τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του συνήντα πολλὰς δυσκολίας ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἔπεται ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ. Θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ ὄχι τῶν καπνῶν ποιοτήτων ἀλλ’ ὡρισμένων κατηγοριῶν καπνῶν, δηλαδὴ τὰ πράσινα καὶ τά μαῦρα, τὰ ὁποῖα δυσφημίζουν τὰ Ἑλληνικὰ καπνά.

§322Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πωλοῦνται ἀκριβέστερον αὐτά.

§323Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ πωλοῦνται ἀκριβέστερον. Δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ ὑπόθεσις τὸ πρᾶγμα αὐτό. Εἶναι ζήτημα ρυθμίσεως συνολικοῦ συμφέροντος. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ἄλλον νὰ ἐκμεταλλεύεται τὴν φήμην τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν καὶ νὰ πωλῇ τὰ πρόστυχα καπνὰ διὰ καλά. Δὲν εἶμαι ἄλλωστε τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νά περιορισθῇ τόσον στενῶς ἡ καπνοκαλλιέργεια, ἀλλὰ νὰ φροντίζωσι νὰ παραγάγωσι καλὴν ποιότητα. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ κοινότης ὡς πρῶτος βαθμὸς διαδικασίας εἶναι ἀτυχὲς μέτρον καὶ καλῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐδέχθη εὐρυτέραν συγκρότησιν τοῦ πρώτου βαθμοῦ τῆς διαδικασίας. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, ὀρθότερον θὰ ἦτο ἵνα ἀποφύγωμεν τάς προστριβὰς καὶ διά τὴν ἐπιστημονικωτέραν κατάρτισιν τῶν πινάκων τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ νὰ ἐπιφορτισθοῦν τά γεωργικὰ γραφεῖα διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Ἄς πάρωμεν τὸ πρᾶγμα ἐν τῇ πράξει. Ἄς πάρωμεν τὸν νομὸν Ροδόπης. Ἔχομεν ἕν γεωργικὸν γραφεῖον μὲ 4 γεωπόνους, θά διαιρέσωμεν τὴν περιφέρειαν τοῦ νομοῦ Ροδόπης εἰς διαφόρους περιφερείας. Εἷς ἕκαστος τῶν γεωπόνων θά συννενοεῖται μὲ τάς διαφόρους κοινότητας καὶ θά λαμβάνῃ τάς πληροφορίας τάς ἀναγκαίας. Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος καὶ δύο μέλη καὶ εἷς ἀντιπρόσωπος τῶν συνεταιρισμῶν θά ἔχουν γνώμην συμβουλευτικήν, θά ὑποβάλουν τά πορίσματα εἰς τὸ δευτεροβάθμιον συμβούλιον, ὁ ἐπιθεωρητὴς θά συννενοεῖται μετά τοῦ προϊσταμένου τῶν γεωργικῶν γραφείων καὶ θά ἔχομεν μίαν ἐπιστημονικωτέραν ἔρευναν τῶν ζητημάτων καὶ θά ἀποφεύγωμεν τάς προστριβάς τῶν μελῶν τῆς κοινότητος καὶ τῶν μελῶν τῶν συνεταιρισμῶν, διότι θά δημιουργηθοῦν δυσχέρειαι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν πολλῶν ζητημάτων. Θὰ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς τὸν κόσμον νά τσακώνεται διά τά ζητήματα αὐτά.

§324Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ προβῇ εἰς τὴν εὕρευσιν τῶν ἐδαφῶν καὶ θὰ δύναμαι νά σᾶς βεβαιώσω ὅτι ἐὰν ὁ θεσμὸς αὐτὸς καρποφορήσῃ θὰ δώσῃ δείγματα προόδου, ὁπότε τὸ Κράτος ἀναγκαστικῶς εἶναι ἐφοδιασμένον μὲ στοιχεῖα, μὲ ἐφόδια, ὥστε ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐπιτροπαὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ παρέλκωσιν. Σήμερον ἐὰν ἠθελήσαμεν τοῦτο εἶναι διότι δὲν ἠθελήσαμεν εὐθὺς ἀμέσως χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὰ ἀπαιτούμενα ἐφόδια, τὰ ἀκαταμάχητα, νὰ προβῶμεν εἰς ἀπαγόρευσιν χωρὶς νὰ συμβουλευθῶμεν τοὺς ἐν λόγῳ ἐνδιαφερομένους.

§325Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Ὁ προϊστάμενος ἑκάστης γεωργικῆς ὑπηρεσίας θὰ διαιρέσῃ τὴν περιφέρειάν του καὶ θὰ ἀναθέσῃ εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν γεωπόνων νὰ καταρτίσῃ τὸν πίνακα τῆς καπνοκαλλιεργείας τῆς περιφερείας του. Ὁ γεωπόνος ἐρχόμενος εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος καὶ μὲ τοὺς συνεταιρισμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ τοῦ δώσουν τὰ στοιχεῖα θὰ μορφώσῃ γνώμην, συννενοούμενος δὲ κατόπιν μὲ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν θὰ σᾶς ὑποβάλῃ τὸν πίνακά του διὰ τὴν ὅλην περιφέρειαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθότερον, τὸ ταχύτερον καὶ τὸ ἐπιστημονικώτερον. Ὡς πρὸς τὸν δεύτερον βαθμὸν τῆς διαδικασίας δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ παραμερίσωμεν τὰ γραφεῖα προστασίας καπνοῦ καὶ ἀπορῶ μάλιστα πῶς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὄργανα ὁπωσδήποτε εὐδοκιμήσαντα εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ διατὶ θέλομεν νὰ τά παραμερίσωμεν. Μπορεῖ νὰ μὴν εἶναι τελείως καλά ἀλλά πάντως εὐδοκίμησαν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Θὰ εἶναι δὲ καλλίτερα ἐν συνδυασμῷ καὶ ἐν ἁρμονικῇ συνεργασίᾳ μὲ τὰς γεωργικὰς ὑπηρεσίας. Αὐτὸς πρέπει νά εἶναι ὁ δεύτερος βαθμός. Καὶ τελικῶς ἔχομεν τὴν ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα, τὴν φερεγγυότητα τοῦ τελικοῦ καταρτισμοῦ ἂς εἴπωμεν, ἔτσι τοῦ πίνακος τῶν διαφόρων περιφερειῶν. Ἐγὼ λοιπὸν νομίζω, ὅτι μὲ τὴν πεῖραν τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν, εἰδικῶν διά τὴν ἐργασίαν αὐτήν, ἔχομεν ὁπωσδήποτε, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἐπιστημονικὴν πεῖραν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, μὲ τὴν πεῖραν τῆς ἐργασίας τῶν διαφόρων παραγωγῶν, τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος καὶ τῶν συνεταιρισμῶν, θά ἔχωμεν ἀσφαλῶς κἄποιαν ἀρτιωτέραν ἐργασίαν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ποὺ πρόκειται νά κάμῃ τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, νά προσέξῃ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θά εἶναι ἡ καλλιτέρα λύσις. Πάρετε τὴν περιφέρειάν σας κ. ὑπουργέ. Τὴν στιγμὴν ποὺ θά μοῦ δώσητε πόσα γραφεῖα ἔχετε καὶ πόσους ἐπιμελητάς εἶμαι πρόθυμος νά συζητήσω τά τῆς ἐφαρμογῆς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐμπράκτως. Θά μοῦ εἴπητε εἶναι ἀπησχολημένα τά γραφεῖα· τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι εἶναι μία ἐργασία ἡ ὁποία θά τά ἀπασχολήσῃ μόνον 10 ἡμέρας. Ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου πρέπει νά γίνῃ ταχυτέρα καὶ νά μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ τεχνικαὶ δυσκολίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι συνυφασμέναι μὲ τὸ ζήτημα καὶ πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε τὴν δήλωσιν διοικητικῶς νά ἐπιληφθῇ τοῦ μέτρου μέχρις ὅτου ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα καὶ νομοθετικῶς. Εἰς τὸ ἄρθρον 5, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν θά ἦτο ἀνάγκη ἰδιαιτέρου καταστατικοῦ διά τὴν χορήγησιν τῆς ἀδείας τῆς καπνοκαλλιεργείας, διότι τὴν στιγμὴν κατά τὴν ὁποίαν τὸ ἁρμόδιον γραφεῖον τὸ γεωργικὸν θά στείλῃ πίνακα ἑκάστης περιφερείας εἰς τὸ καπνοκοπτήριον τὸ ὁποῖον ἐκδίδει τάς ἀδείας τοῦτο θά γνωρίζῃ ἀκριβῶς τάς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν. Διότι μὴ φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν στρέμμα πρὸς στρέμμα νά γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀπαγόρευσις. Θὰ γίνῃ χονδρικῶς κατά περιφερείας καί κατά ζώνας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νά τά χωρίσωμεν κατά στρέμμα μὲ ὅλην τὴν τελειότητα τῶν μηχανικῶν μέσων τά ὁποῖα θά ἀναπτύξωμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νά ἐπιτύχωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Νὰ μὴ ζητεῖται λοιπὸν ἰδιαίτερον πιστοποιητικὸν διά τὴν χορήγησιν τῆς ἀδείας καπνοκαλλιεργείας καὶ τοῦτο ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν διατύπωσιν αὐτήν, ἡ ὁποία ὅπως γνωρίζετε καταντᾶ ὀχληρά διά τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νά ζητεῖται πιστοποιητικὸν ἀπὸ ἕκαστον χωρικὸν διά τὴν ἄδειαν αὐτήν. Καὶ ἐκ παραλλήλου πρέπει νά δοθῶσι αἱ δέουσαι ὁδηγίαι ἐκ μέρους τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης διά τὴν διαχείρησιν τοῦ ζητήματος τῶν δανείων. Ὥστε διά τά ἐδάφη ἐκεῖνα τά ὁποῖα ἔχουν κριθῇ ὡς κατάλληλα καὶ δι’ αὐτά νά παρέχωνται αἱ ἀνάλογοι διευκολύνσεις τοῦ δανεισμοῦ διά νά ἐπιτευχθῇ ἡ καλλιέργεια ταύτη διά μίαν ἄλλην καλλιέργειαν ἀποκλειομένης εἰς ταῦτα τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ. Πρέπει λοιπὸν διά τὴν καλλιέργειαν ἐκείνην νά τύχουν ἀναλόγων πιστώσεων. Καὶ τοῦτο διά νά μὴ καταδικάσωμεν τά ἐδάφη ἐκεῖνα νά μείνουν ἀκαλλιέργητα ἀλλά νά ἐνισχυθοῦν εἰς ἄλλην καλλιέργειαν. Αὐτά εἶχον νά εἴπω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ταχύτερον νά ψηφίσῃ τοῦτο, διότι εἶναι ζήτημα ἀνάγκης ἡ ρύθμισις τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐάν δὲ ἐν τῇ πείρᾳ ἀποδειχθῇ ὅτι μέτρα τινά χρήζουν τροποποιήσεως, τροποποιοῦνται βραδύτερον.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβός.

§327Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ θέλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ εἶχον ἴσως θέσιν εἰς δευτέραν συζήτησιν. Κύριοι βουλευταὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει μίαν θεωρητικὴν σημασίαν δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλῶς πῶς ἔχουν τὰ πράγματα τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι προσφιλὲς πρὸς ὡρισμένους πολιτευομένους, πρὸς πολιτευομένους δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ ἐπαρχίας αἱ ὁποῖαι παράγουν τὰ καλὰ εἴδη τῶν καπνῶν. Ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων προερχόμενος καὶ ἐγὼ θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξω τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου μὲ ὅλας μου τὰς δυνάμεις διὰ νὰ γίνωμαι εὐάρεστος πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν θὰ ἔπρεπεν νὰ μὴ κάμωμεν ἀπὸ τοῦ τοῦ βήματος τούτου μίαν πολιτικὴν κάλπης. Ἀλλὰ νὰ κατατοπίσωμεν ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἐλέχθη ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς γεωργικὸς κόσμος καπνοκαλλιεργητικὸς, καλλιεργεῖ βαλτώδη καὶ βαρικὰ ἐδάφη, καὶ ἐλέχθη διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅτι πρέπει νὰ τὸν ἀποτρέψωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ καλλιεργῇ αὐτὰ τὰ ἐδάφη διότι παράγουν κακῆς ποιότητος καπνά. Καὶ ἐρωτῶ ἐγὼ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διατείνονται τοῦτο ἀφοῦ παράγουν κακῆς ποιότητος καπνὸν διατί οὗτος πωλεῖται; Διατὶ ἀγοράζεται μὲ τόσον εὐχέρειαν ἀφοῦ μάλιστα ἔχομεν τὸ δεδομένον ὅτι τὰ καπνὰ τὰ καλλιεργούμενα εἰς βαλτώδη καὶ βαρικὰ ἐδάφη κατὰ τὴν πρώτην ἐπεξεργασίαν τὴν ὁποίαν ὑφίστανται μαυρίζουν καὶ καταστρέφονται τελείως. Ἀλλὰ τότε πρὸς τί τὸ ἐμπόριον ἀγοράζει τὰ καπνὰ αὐτά; Πιστεύω λοιπὸν ὅτι ἐπὶ ἑλωδῶν ἐκτάσεων καὶ ἐπιβαρικῶν ἐδαφῶν ὅπως ἡμεῖς τὰ ἐννοοῦμεν δὲν καλλιεργεῖται καπνὸς εἰς οὐδὲν μέρος τῆς Ἑλλάδος, διότι τὰ τοιαῦτα καπνὰ δὲν πωλοῦνται. Μᾶς ἔφερεν μία ὡρισμένη ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, μία περίπτωσις ἐξαιρετικὴ ἡ ὁποία ἐνεφανίσθη ἐφέτος εἰς τὴν καπνοκαλλιέργειαν τοῦτο ὀφείλεται κύριοι εἰς μίαν ἐξαιρετικὴν εὔνοιαν τοῦ καιροῦ ἐὰν θέλετε: Βλέπετε ὅτι τὸ παρελθὸν ἔτος εἴχομεν ἀνομβρίας, ἀμέσως ἐσπεύσαμεν πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν ἀποκαταστάσεως Προσφύγων φωνάζοντες ὅτι εἴχομεν κρίσιν καπνῶν. Εἶναι ἀνομβρία δὲν κάνομεν καπνά! Ἐφέτος εἴχομεν βροχὰς ἐπικαίρους διὰ τὴν καλλιέργειαν εἴχομεν μίαν χαριτωμένην χρονιάν. Φωνάζομεν ἀφορία! Πῶς ἐξηγεῖται ὅταν ἔχομεν ἀνομβρίαν νὰ ἔχωμεν κρίσιν καὶ ὅταν ἔχομεν βροχὰς πάλιν νὰ ἔχωμεν κρίσιν; Ἄς μελετήσωμεν τὸ ζήτημα τέλος πάντων διὰ νὰ τὸ ἐκθέσωμεν ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ καταλάβῃ περί τινος πρόκειται. Τὰ καπνὰ ἐφέτος εἶναι κατωτέρας ποιότητος. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο. Ἀλλὰ διότι εἶπεν ὁ κύριος προλαλήσας συνάδελφος αἱ βροχαὶ αἱ τελευταῖαι αἱ ὁποῖαι ἐμεσολάβησαν ἔδωσαν τοιαύτην τινὰ ζωὴν εἰς τὸ φυτὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἐνεφάνισεν καὶ ἑτέραν βλάστησιν ἐὰν θέλετε καὶ ὁ χωρικός, ἰδίως ὁ κακὸς παραγωγός, ἐνόμισεν ὅτι εὑρῆκεν ἕνα κατάλληλον καιρὸν νὰ κάμῃ τὰς 50 ὀκάδας 200. Μαζεύων τά καπνά τά ὁποῖα ὁ καλός γεωργός τῆς Μακεδονίας τά περιφρονεῖ, δὲν τά μαζεύει.

§328Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔβλαψεν τὴν ποιότητα τοῦ καπνοῦ;

§329Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἔβλαψεν· τοῦτο μόνον ἔβλαψεν ὅπως εἶπεν καὶ ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ὅτι ἐμείωσεν τὴν ἀξίαν διότι ἡ ποσότης ἦτο μεγαλειτέρα τοῦ συνήθους. Ἀλλά ἡ μεγάλη βλάβη ἐπῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι οἱ χωρικοὶ ἐν τῇ ἀπληστία των ἠθέλησαν νὰ περισυλλέξουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν ποσότητα. Αὐτὸς ὁ λόγος καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν κατώρθωσαν νά ἐπιτύχουν διαρκῆ ἥλιον, ὁ ὁποῖος χρειάζεται διά τὴν ἀποξήρανσιν τὴν ἐπιτυχῆ τῶν καπνῶν, συνέτειναν καὶ κατά μᾶλλον καὶ ἧττον εἰς τὴν δημιουργείαν μιᾶς κακῆς ποιότητος καπνοῦ.

§330Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε κ. συνάδελφε, μίαν ἐρώτησιν; Ἐφ’ ὅσον τά καπνά τῶν βαλτωδῶν μερῶν εἶναι κακῆς ποιότητος, μειώνουν τὴν ὑπόληψιν τῶν καπνῶν γενικῶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἐπιφέρουν μίαν ζημίαν ὅλων. Δεύτερον διά τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν τὸ ποσὸν εἶναι ὡρισμένον, τά βαλτώδη αὐτά προϊόντα συναγωνίζονται μὲ τά μὴ βαλτώδη. Τὰ βαλτώδη δύνανται νά παράγουν καὶ ἄλλα προϊόντα, τά πλεῖστα ὅμως μὴ βαλτώδη μέρη παράγουν μόνον καπνόν. Εἶναι σκόπιμον λοιπὸν καὶ τά μὲν καὶ τά δὲ νά χρησιμοποιοῦνται διά τὴν παραγωγὴν καπνοῦ;

§331Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ ταῦτα κ. βουλευταὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ποιότητος. Ἡ ἀφορμὴ ἡ ὁποία κυρίως ἔβλαψεν τὴν ποιότητα τοῦ καπνοῦ εἶναι ὅτι δὲν εἴχομεν ἐπαρκῆ τά μέσα τῆς ἀποξηράνσεως. Ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς συνάγεται ἐκ τοῦ περιστατικοῦ τὸ ὁποῖον βλέπετε, ὅταν πᾶτε εἰς ἕνα χωριό. Ἐκεῖ θά δῆτε ὅτι στά 30 μαξούλια τά 15 εἶναι βλαμμένα. Τὰ μαξούλια τά καλά εἶναι ὀλιγωτέρων ὀκάδων ἐνῷ τά μαξούλια τά κακά εἶναι περισσοτέρων. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι πάλιν τά καλά ἀγοράζουν· τὰ κακὰ δὲν τὰ ἀγοράζουν· ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς παραγωγῆς κ. βουλευταί, ἀπορῶ πῶς ἐμφανίζουν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μίαν ὑπερπαραγωγὴν ἡ ὁποία δὲν ἐξηγῆται ἐκ τῶν πραγμάτων. Εἶναι γνωστόν, ἀπολύτως γνωστόν, εἰς τοὺς ἀπασχολουμένους περὶ τά καπνά, ὅτι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν ὁμιλοῦν περὶ καπνῶν τῆς Ἑλλάδας, ὁμιλοῦν περὶ ἀνατολικῶν καπνῶν. Ὥστε βλέπετε ἐπίδρασιν ἔχει ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, τὸ ποσὸν τὸ παραγόμενον τῶν Ἀνατολικῶν καπνῶν. Ἀλλ’ ἐάν πάρωμεν, τὴν περυσινὴν παραγωγὴν καὶ τὴν ἐφετεινὴν παραγωγήν, μειονεκτοῦμεν κατά 7.000.000. Ἐὰν ἐκάμαμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα περισσοτέραν ἀπὸ πέρυσιν παραγωγήν, εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ τὴν Τουρκίαν ἔκαμαν ὀλιγωτέραν. Αὐτά ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῆς ποιότητος κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω, καὶ τὰς ὁποίας προσπαθῶ νὰ ἀρύωμαι ἐκ πηγῶν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἀκριβεστέρων διὰ τὸ ζήτημα τῆς παραγωγῆς. Ἀλλ’ ἐγὼ ἤθελον νὰ θέσω ἕνα ἄλλο ζήτημα ὑπ’ ὄψει τῆς Κυβερνήσεως. Κυρίως ἐὰν θέλῃ νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ἀποδίδω μόνον θεωρητικὴν σημασίαν, ἕνα ἐντυπωσιακὸν χαρακτῆρα ἐὰν θέλετε, διὰ νὰ δείξωμεν εἰς τὸν κόσμον ὅτι ἐκάμαμεν μίαν πολιτικὴν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητος τοῦ καπνοῦ.

§332Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἀρκετόν.

§333Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετόν. Θὰ ἴδετε μετὰ πάροδον μηνῶν, ἐπιτροπάς, συλλαλητήρια, προέδρους συνεταιρισμῶν, ὅλων τῶν καπνοπαραγωγικῶν μερῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ζητοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἀποζημίωσιν. Νὰ μᾶς δώσετε ἀποζημίωσιν διότι ἐγὼ ἐφύτευα 50 στρέμματα καὶ ἐπειδὴ δὲν μὲ ἀφίσατε νὰ φυτεύσω ὑπελόγισα ἐπὶ τῶν καπνῶν αὐτῶν νὰ ζήσω τὰ παιδιά μου, καὶ πῶς νὰ ζήσω τὰ παιδιά μου μὲ τὴν ἀπαγόρευσιν; Ἐδῶ θέλω νὰ ὑπενθυμίσω τοῦτο κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐὰν αἱ συνθῆκαι ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ παλαιᾷ Ἑλλάδι, εὐνοοῦν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, αἱ συνθῆκαι αἱ ἰδικαί μας εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ὅπου παράγονται τὰ ἐκλεκτὰ καπνὰ δὲν τὴν εὐνοοῦν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ ἕνας ἄλλος λόγος ὁ ὁποῖος δὲν τὴν εὐνοεῖ. Ὁ κλῆρος ὁ γεωργικὸς ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι κατὰ μέσον ὅρον 30 στρέμματα.

§334ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὀλιγώτερα, ὀλιγώτερα.

§335Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ εἰς τὴν περιφέρειάν μου ἔχω κλῆρον 11 στρέμματα ἔχω καὶ κλῆρον 30 στρέμματα. Καὶ πέρνω ἕνα μέσον ὅρον 30 στρέμματα. Τὰ 30 στρέμματα, κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, τὶ θέλετε νὰ τὰ καλλιεργήσῃ ὁ Μακεδὼν καλλιεργητὴς ἰδίως ὁ πρόσφυξ; Εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, τὸ πρᾶγμα ἐκεῖ δὲν εἶναι τὸ ἴδιον. Ἔχουν ἄλλην καλλιεργητικότητα ἐκεῖ τὰ ἐδάφη. Ἐκεῖ ἔχουν καὶ ἕνα ἀμπελάκι, καὶ δέκα ἐληὲς καὶ δέκα συκές. Ἀλλ’ ἡμεῖς τὶ ἔχομεν; Ὅλος ὁ κάμπος ὁ ἰδικός μας, εἶναι μία ἀπέραντος ἔκτασις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει οὔτε ἕνα δενδράκι νὰ σκιασθῇ κανεὶς ἀπὸ κάτω κατὰ τὸ θέρος. Αὐτὸν τὸν κάμπον ἐὰν τὸν σπείρετε σιτάρι, θὰ σᾶς δώσῃ 70 ὀκάδες κατὰ στρέμμα, τὰ 30 στρέμματα νὰ τὰ σπείρετε θὰ σᾶς δώσουν 2.500 ὀκάδες σιτάρι. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἅπαντον, δηλαδὴ 14.800 δραχμές. Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος θὰ ζήσῃ; Τὶ ἐσοφίσθη λοιπόν, διότι ἦτο ἀνάγκη δι’ αὐτὸν ἡ καλλιέργεια τοῦ καπνοῦ. Εἶπεν ὅτι ἐὰν ἀπὸ τὰ 30 στρέμματα σπείρω μερικὰ στρέμματα καπνό, ἔχω ἐξασφαλίσει ἕνα δάνειον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς καλλιεργείας τὸ καλλιεργητικόν. Τὰ πέντε θὰ τὰ δηλώσω 8, δὲν μοῦ κάνουν καμμίαν παρατήρησιν. Πέρνω ἀπὸ 300 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Ὕστερα ἔρχεται καὶ ἡ ἐποχὴ τῆς περισυλλογῆς. Θὰ πάρω καὶ τὸ πλασματικὸν δάνειον. Ἔχω 500 ὀκάδες καπνοῦ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ καπνοῦ θὰ πάρω 4.000 δραχμάς. Ἔχω λοιπὸν δύο δάνεια χωρὶς ἐγγύησιν καὶ ἔχω κρεμμασμένες στὸ σπίτι μου καὶ ἀρμαθιὲς καὶ βλέπει ὁ ράφτης, ὁ μπακάλης καὶ ἔτσι μοῦ δίνουν πίστωσιν ἠμπορῶ νὰ ζήσω τὰ παιδιά μου. Καὶ πάω εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἐξοφλῶ τὸν λογαριασμόν μου. Καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι δὲν πέρνω ρέστα καὶ ἂν πάρω δὲν θὰ πάρω παρὰ πάνω ἀπὸ 2–3 χιλιάδας δραχμάς. Αὐτὸ μὲ κάνῃ κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ φυτεύω τὸν καπνόν. Εἶναι ἓν μέσον εὔκολον δανεισμοῦ.

§336Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ νομοσσχέδιον ἔχει σκοπὸν νὰ προστατεύσῃ τοὺς καπνοπαραγωγούς, δηλαδὴ νὰ μὴ φυτεύουν εἰς τὰ μέρη ὅπου οἱ παραγωγοὶ θὰ εἶναι μειονεκτικοί, ἀφοῦ ἔχουν τριάντα στρέμματα διατὶ νὰ μὴ καλλιεργήσουν ἀπὸ τὰ 30 στρέμματα, πέντε ποὺ νὰ μὴ εἶναι βαλτώδη;

§337Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὰ τὰ στρέμματα, περὶ τῶν ὁποίων λέγω δὲν εἶναι βαλτώδη, εἶναι εἰς τὸν κάμπον, αὐτὰ θεωροῦνται βαρικά, θεωροῦνται ὅπως τὰ λέγουν οἱ ἔμποροί μας τσιφλίκισια. Λοιπὸν εἶμαι βέβαιος κ. βουλευταί, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν θὰ κηρύξῃ ἓν μέγα μέρος τοῦ ἐδάφους αὐτοῦ βαρικόν. Δὲν θά τὸ κηρύξῃ βαλτῶδες, διότι ὅταν λέγωμεν βαλτῶδες ἐννοοῦμεν ἓν ἔδαφος τὸ ὁποῖον καλύπτεται ἀπὸ ἓν ἕλος ἔστω κατά περιόδους. Τὶ θά συμβῇ εἰς τὴν κεντρικὴν καὶ δυτικὴν Μακεδονίαν; Θὰ προστατευθοῦν ὅλα τά καπνά τά ἰδικά μας, τά καπνά ἰδίως, περὶ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ προσωπικῶς ἐνδιαφέρομαι. Ἀλλά ἡ Κυβέρνησις θά ἀντικρίσῃ πάλιν ζήτημα ἀποζημιώσεως. Αὐτά τά ὁποῖα λέγω κ. ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, εἶναι ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῶν 7)10 τῶν ἐκλογέων μου, ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω ὑποχρέωσιν νά σᾶς τά εἴπω. Θὰ ἤθελον λοιπόν, ἄν ἦτο δυνατὸν νά λάβω μίαν γενικωτέραν, οὕτως εἰπεῖν, ἔκτασιν τὸ νομοσχέδιον. Π. χ. ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς τά βαλτώδη ἐδάφη ἡ καλλιέργεια τοῦ καπνοῦ. Ἀλλά μὴ βάζετε τὸν πρόεδρον τοῦ συνεταιρισμοῦ, μὴ βάζετε τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος καὶ ἐπιτροπὰς καὶ κόντρα ἐπιτροπάς, διότι θά μᾶς γεννήσετε ἓν ζήτημα τοπικόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ συνεπείας καὶ ἐπὶ τῶν χωρίων μας ἀκόμη. Ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος ὁμιλῶν συνέστησε τὴν καλλιέργειαν καὶ ἄλλων εἰδῶν. Θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τοὺς κάμπους τοὺς ἰδικούς μας κ. ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, καὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὴν ἐξέτασιν νά ἐπιληφθῆτε ἀμέσως καὶ ἴσως δὲν θά εἴχατε ἀνάγκην δι’ ὡρισμένας περιφερείας τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐὰν μᾶς προστατεύσητε νά καλλιεργήσωμεν ὡρισμένα εἴδη. Δὲν ὁμιλῶ περὶ σηροτροφίας, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀπωτέρου μέλλοντος τεσσάρων πέντε ἐτῶν, ὁμιλῶ δι’ ἐφέτος. Διά τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας ἀμέσως ἐνεργήσατε διά νά ἐξετασθοῦν τά ἐδάφη τά ἰδικά μας τά ὑγρά. Δώσατέ μας τά μέσα τά ὁποῖα μᾶς δίδετε διά νά καλλιεργήσουμε καπνόν, δώσατέ μας βαμβακόσπορον διά νά βάλουμε βαμβάκι. Δώσατέ μας δύο δάνεια ἀπὸ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ τότε δὲν ἔχετε ἀνάγκην τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§338Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ πρέπει νὰ μελετηθοῦν ἀμέσως.

§339Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὰ νὰ μελετηθοῦν κ. ὑπουργέ. Θὰ σᾶς γεννήσῃ μίαν δυσχέρειαν ἡ ἔρευνα αὐτὴ τῶν βαρικῶν καὶ ἑλωδῶν μερῶν διότι οὐδεὶς ἀπ’ αὐτοὺς δὲν θὰ θελήσῃ νὰ πιστεύσῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ φυτεύσουν καπνόν. Δὲν μποροῦν νὰ ζήσουν οἱ πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι ἔχουν 30–40 στρέμματα ἐὰν δὲν φυτεύσουν καπνόν. Μὴ γελιώμαστε.

§340Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὁ τρόπος τῆς διατυπώσεώς του δὲν σᾶς δίδει πιστεύω τό ἐνδόσιμον νὰ πιστεύητε ὅτι ἡ πρώτη του ἐφαρμογὴ θὰ εἶναι τόσον τραγικὴ ὥστε νὰ προκαλέσῃ διαμαρτυρίας καὶ αἰτήσεις ἀποζημιώσεως. Δι’ αὐτὸν δὲ ἀκριβῶς τὸν λόγον ἐθέσαμεν καὶ τὴν διαδικασίαν τῶν τριῶν ἐπιτροπῶν, ὥστε νὰ μὴ περιπέσωμεν εἰς βιαιότητα οὕτως εἰπεῖν καὶ εἰς μέτρα αὐθαίρετα τὰ ὁποῖα φυσικὰ θὰ ἐπροκάλουν δυσφορίας. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου δὲν εἶναι μακρά ἡ ἡμέρα κατά τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θά κατέχουν ἕναν χάρτην τῶν μερῶν ἐκείνων εἰς τά ὁποῖα θά δυνηθῶμεν νά εἴπωμεν ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ καλλιέργεια τοῦ δεῖνα καὶ τοῦ δεῖνα προϊόντος. Δι’ αὐτὸ σᾶς ὑπόσχομαι νά ἐργασθῶμεν, ὥστε νά μὴ ἔχωμεν ἀνάγκην γνωμοδοτήσεων τῶν ἐπιτροπῶν.

§341Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Μοῦ δίδετε τὴν εὐκαιρίαν νά σᾶς ὑπενθυμίσω νά ἐπισπεύσητε τὴν ὀργάνωσιν τῶν γεωργικῶν ὑπηρεσιῶν εἰς τάς ἐπαρχίας αὐτάς, διότι παρ’ ὅλην τὴν προσπάθειαν καὶ τὴν καλὴν θέλησιν τοῦ κέντρου, καὶ παρ’ ὅλην τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν ἐνεπνεύσαμεν κατά τὸ δυνατὸν εἰς τὸν κόσμον ὅτι ὑπάρχει ἕνα μεγάλο ἐνδιαφέρον, δὲν κινεῖται τίποτε ἐκεῖ κάτω.

§342Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι ὑπῆρχε μία δυσχέρεια μετά τὴν ἀπορρόφησιν τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως νά κατορθώσωμεν νά συγκεντρώσωμεν τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν καὶ νά τὸ τοποθετήσωμεν ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε.

§343Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἔχομεν γεωπόνους εἰς τὸ τόπον μας.

§344Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλά ἐκ τῶν ἐνόντων κατορθώσαμε νά κάμωμεν ὅτι ἠδυνάμεθα καὶ δύναμαι νά σᾶς εἴπω ὅτι εἰς ὅλας τάς περιφερείας ἰδίως εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην ἔχει τοποθετηθῆ τὸ ἀναγκαιοῦν προσωπικὸν τῶν γεωπόνων. Ὅσον ἀφορᾷ τάς παρατηρήσεις σας τάς δέχομαι διότι καὶ φυσικά ὅλοι μας ἐμφορούμεθα ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νά τακτοποιήσωμεν τά ζητήματα αὐτά.

§345Γ. ΜΟΔΗΣ. Νομίζω ὅτι οἱ φόβοι τοὺς ὁποίους ἐξέθεσεν ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ φόβοι μὴ τυχὸν ἡ δευτεροβάθμιος ἐπιτροπὴ αὐτοδικαίως προβῇ εἰς ἀπαγόρευσιν καλλιεργείας εἰς μέρη διά τά ὁποῖα δὲν ἔχει γνωμοδοτήσει ἡ τοπικὴ ἐπιτροπὴ εἶναι ἀστήρικτος. Νομίζω ἡ ἑρμηνεία εἶναι ὅτι ἡ δευτεροβάθμιος ἐπιτροπὴ δὲν δύναται παρά μόνον νά ἐγκρίνῃ ἢ νά μὴ ἐγκρίνῃ ἐκεῖνα τά ὁποῖα προτείνουν αἱ τοπικαὶ ἐπιτροπαί. Τὸ ζήτημα ἔχει κεφαλαιώδη σημασίαν· ποία εἶναι ἡ γνώμη σας;

§346Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὸ ὑπουργεῖον Θὰ ἐγκρίνῃ τὸ ὑπουργεῖον θά ἀποφασίσῃ.

§347Γ. ΜΟΔΗΣ. Καὶ παρά τὴν γνώμην τῶν τοπικῶν ἐπιτροπῶν.

§348Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα,

§349Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μόνον τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τελευταίας γνωμοδοτήσεως ἠμπορεῖ νὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἀπαγόρευσιν. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀπαγόρευσιν, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ δὲν τὴν δέχομαι τὴν προσβάλλω.

§350Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς θὰ δύναται παρὰ τὴν γνώμην τῶν τοπικῶν ἐπιτροπῶν νὰ προβῇ εἰς ἀπαγόρευσιν.

§351Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δύναται ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαγορεύσῃ....

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς.

§353Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐπεξηγήσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, ὅτι τὰ καπνὰ τῶν βαλτωδῶν μερῶν εἶναι αἰσχίστης ποιότητος καὶ καταστρέφουν τὴν ὑπόληψιν ὅλων τῶν καπνῶν τῆς Ἑλλάδος, προσβάλλουν τὸ κρατικὸν συμφέρον καὶ τὸ γενικὸν συμφέρον. Πρέπει τὸ τοπικὸν συμφέρον νὰ ὑποχωρήσῃ ἀπέναντι αὐτοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν εἶναι ὡρισμένα ἐνταῦθα τὰ καπνὰ τῶν βαλτωδῶν μερῶν εἶναι ἀνταγωνισταὶ τῶν καλῶν καπνῶν. Ἐξ ἄλλου τὰ βαλτώδη μέρη, ἐννοοῦμεν τὰ βαρικά, διότι τὰ βαλτώδη δὲν παράγουν τίποτε, λοιπὸν τὰ βαρικὰ μέρη αὐτὰ εἶναι καταλληλότατα δι’ ὅλα τὰ εἴδη προϊόντων πλὴν τοῦ καπνοῦ π. χ. τριφύλλι δίδει ἀπόδωσιν στὸ βαρικὸ πολὺ μεγαλειτέραν ἀπὸ κάθε ἄλλο εἶδος χωρὶς κόπον, χωρὶς ἔξοδα, χωρὶς κεφάλαια, χωρὶς δάνεια, τὰ εἴδη τοῦ κήπου τὰ λαχανικὰ παράγονται εἰς τὰ βαρικὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα μάλιστα ποὺ δὲν ὑπάρχει πηγαῖο νερό. Ἀντιθέτως τὰ μέρη ποὺ παράγουν τὸν καλὸν καπνὸν κατὰ τὸ πλεῖστον δὲν παράγουν τίποτε ἄλλο. Εἶναι μία σκοπιμότης πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ, ἄν δὲ οἱ ἰδιοκτῆται τῶν βαλτωδῶν ἢ βαρικῶν μερῶν καλλιεργοῦν καπνὸν, ἀπὸ μαγκουφιὰ τὸ κάνουν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθοῦν μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα ὄχι ὑπὲρ τῶν καλῶν καπνῶν ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν κακῶν καπνῶν. Ἐγὼ ἐνόμιζα ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀντίρρησις καὶ οὔτε παρηκολούθησα. Τώρα βλέπω διαρκεῖς ἀντιρρήσεις. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης.

§355Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Δράμας συνάδελφος εἰς τὸν πρόλογόν του ὁμιλῶν περὶ τῶν προλαλησάντων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμαν ἕνα χαρακτηρισμόν, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς δὲν μᾶς ἀνήκει. Δὲν ἠσκήσαμεν πολιτικὴν κάλπης ἐνισχύοντες τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἀνταποκρινομένη εἰς μίαν ἐπιθυμίαν τοῦ κόσμου τῶν καπνοπαραγωγῶν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡμεῖς τὸ ὑποστηρίζομεν. Ἄν προερχόμενον ἐκεῖθεν ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅτι ἡμεῖς ἐγονατίσαμεν διὰ νὰ κάμωμεν πολιτικὴν κάλπης, ἡ πεῖρα ἡ κοινοβουλευτικὴ τοῦ συναδέλφου δὲν θὰ τοῦ ἐπέτρεπεν παρόμοιον χαρακτηρισμόν. Διαμαρτύρομαι λοιπὸν διότι ἐνισχύων τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐγώ, ἀντιπολιτευόμενος ἐχαρακτηρίσθην ὡς ἀσκῶν πολιτικὴν κάλπης.

§356Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν πρόκειται διὰ σᾶς. Παρεξηγεῖτε τὸ πρᾶγμα.

§357Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐνόμιζα μέχρι τινὸς ὅτι τὸ ζήτημα ἦτο ἐντελῶς ἀκαδημαϊκὸν καὶ θεωρητικῆς σημασίας, καὶ ἂν θέλετε ὡς ὁ καπνὸς διαλυόμενος, ἀλλὰ μία τελευταία παρατήρησις μὲ ἐμβάλλει εἰς μερικὰς ἀνησυχίας τὰς ὁποίας ἐπεθύμουν νὰ διευκρινήσῃ ὁ κ. ὑπουργός. Ἐρωτῶ τὸ ὑπουργεῖον: θὰ δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ἀπαγόρευσιν καὶ εἰς μέρη διὰ τὰ ὁποῖα αἱ τοπικαὶ ἐπιτροπαὶ ἀπεφάνθησαν ἐναντίον;

§358Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ φανταζόμεθα ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν καλλιέργειαν εἰς μέρη τὰ ὁποῖα εἶναι ἀκατάλληλα διὰ τὴν καπνοφυτίαν.

§359Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ παρατηρήσεις, κ. Πρόεδρε, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Δράμας κ. συναδέλφου, ὅτι λόγῳ τοῦ μικροῦ τοῦ κλήρου εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κάμνωμεν μικτὴν καλλιέργειαν, εἶναι ἀληθής. Ἀλλὰ γενικῶς ἐὰν οἱ παραγωγοὶ ἔδειξαν μίαν τάσιν νὰ κατέλθωσιν πρὸς τὰς πεδιάδας καὶ τὰς βαλτώδεις ἐκτάσεις καὶ ἤρχισαν εἰς τὸν κάμπον νὰ καλλιεργῶσιν καπνά, τοῦτο μᾶς ἠνάγκασε, καὶ ἐμὲ προσωπικῶς νὰ τοὺς ὑποδείξω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προχωρήσουν εἰς τοιαύτην καλλιέργειαν εἰς μέρη πεδινὰ καὶ βαλτώδη. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι οὐδέποτε ἡμεῖς εἴμεθα ἐναντίον νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ τοιαύτη καλλιέργεια καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τὴν ἔγκρισιν ὁλοκλήρου τοῦ καπνικοῦ κόσμου.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ;

§361ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ).

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μετεκπαιδεύσεως οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξασκήσεως ἐπαγγέλματος πολιτικοῦ μηχανικοῦ ἀρχιτέκτονος, τοπογράφου καὶ ἐμπειροτέχνου». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.

§364Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι βουλευταί, μετὰ τὴν γενομένην πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, καὶ μετὰ νεωτέραν γνωμάτευσιν τῶν τεχνικῶν ἐπιμελητηρίων καὶ τῆς συγκλήτου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατόπιν τῆς νεωτέρας διατυπώσεως ἡ ὁποία ἔχει διανεμηθῆ ἐπιβάλλονται εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον αἱ ἑξῆς τροποποιήσεις: (ἀναγινώσκει): Ἀπὸ τὸ ἄρθρον 1 καὶ 2 διαγράφονται τὰ ἐδάφια γ καὶ δ ἀφορῶντα τοὺς πολιτικοὺς μηχανικοὺς καὶ ἀρχιτέκτονας. Ὁμοίως ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 3 διαγράφεται τὸ ἐδάφιον 3 τὸ ἀφορῶν τοὺς τοπογράφους. Ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 4 ἐμμένω εἰς τὴν ἀρχικὴν γνώμην μου, μὴ ἀποδεχθεὶς τὰς τροποποιήσεις οὔτε τῆς Συγκλήτου οὔτε τοῦ Ἐπιμελητηρίου, διότι οἱ ἀρχιτέκτονες καὶ τοπογράφοι δὲν δύνανται νὰ ἐξασκοῦν τὰ καθήκοντα τοῦ πολιτικοῦ μηχανικοῦ. Μόνον ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τοπογράφους θὰ ἦτο δυνατὸν οἱ τοπογράφοι λόγῳ τῆς ἀνωτέρας μορφώσεως τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν, ἐν τῷ ἀνωτέρῳ διδακτηρίῳ τοῦ Κράτους, θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ ἐξομοιοῦνται εἰς τὰς ἐργασίας τὰς οἰκοδομικὰς μὲ τοὺς ἐμπειροτέχνας. Εἶναι προφανές, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι δικαίωμα ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτοῦ ἐξ ἀποφοιτήσεως τῆς σχολῆς αὐτῆς, πάντως ὅμως λκμβάνουσι ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πολιτεχνείου οὐχὶ τελείαν τὴν μόρφωσιν, ἀλλ’ ἀσφαλῶς ἀνωτέραν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ἐμπειροτέχναι προερχόμενοι ἀπὸ μικρότερα σχολεῖα.

§365Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριε ὑπουργέ, καὶ οἱ πολιτικοὶ μηχανικοὶ δέν θὰ ἐπιτρέπεται, νὰ κάμουν τοὺς ἀρχιτέκτονας.

§366Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ τὸ πρόγραμμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν εἶναι τοιοῦτον ὥστε εἶναι δυνατόν, νὰ ἐκτελοῦν μεγάλας ἐργολαβίας καὶ τοπογραφικὰς ἐργασίας.

§367Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Διευκρινίσατε σαφέστερον, ἐὰν οἱ τοπογράφοι εἶναι δυνατόν, νὰ ἐξασκοῦν καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ἀρχιτέκτονος.

§368Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπειδὴ διετυπώσατε αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν, σᾶς ἀναφέρω τὴν σχετικὴν διάταξιν. (ἀναγινώσκει)...

§369ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὶ γίνονται οἱ τελειόφοιτοι τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Σχολῆς;

§370Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀσκοῦσι τὸ ἐπάγγελμα ἀπολύτως οἱ ἀποφοιτήσαντες μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1922. Προβλέπομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθουν νὰ ἀποκατασταθοῦν ἐνταῦθα καὶ ἄλλοι ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἐξασκήσαντες ἐκεῖ τὸ ἐπάγγελμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 5, μολονότι τὸ ἄρθρον 5 ἔδωκε τὴν ἀφορμὴν κακῶς, διὰ νὰ δημιουργηθῇ ἡ εὔφημος κληθεῖσα ἀποχὴ ἀπὸ τῶν μαθημάτων τῶν σπουδαστῶν τοῦ Πολιτεχνείου, ἐν τούτοις δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐπιφέρω καμμίαν τροποποίησιν, παρὰ μόνον μίαν διευκρίνησιν τῆς διατάξεως αὐτῆς. Οἱ διακόψαντες κακῶς τὰς σπουδάς των σπουδασταὶ τοῦ Πολιτεχνείου, ἀντὶ νὰ διαμαρτυρηθοῦν διὰ τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ὄντως ἦτο δυνατὸν νὰ θίξουν τὸ ἐπαγγελματικόν των μέλλον, ὁποῖαι ἦσαν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 3, αἱ ὁποῖαι δὲν ὀφείλονται οὔτε εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τὴν ἰδικήν μου οὔτε τῆς ὑπηρεσίας, ἠθέλησαν νὰ στηριχθοῦν εἰς μίαν διάταξιν ἰσχύουσαν μέχρι τοῦδε, χρησιμοποιηθεῖσαν μέχρι τοῦδε ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶχον δικαίωμα ἐξασκήσεως· ἡ δὲ ἐξακολούθησις τῆς ἰσχύος αὐτῆς τῆς διατάξεως διὰ τὸ μέλλον δὲν ἐδημιούργει καμμίαν ζημίαν διὰ τὴν ἐνάσκησιν, τοῦ ἐπαγγέλματός των, διότι, συμφώνως πρὸς πίνακα τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετοῦν μέχρι σήμερον 25 ἀξιωματικοὶ τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων πενταετοῦς φοιτήσεως, ἐξ ὧν 4 μόνον ἔχουν τὰ προσόντα τοῦ νόμου πρὸς ἄσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος. Κατὰ συνέπειαν, ἂν ἡ ἀποχὴ αὐτὴ τῶν σπουδαστῶν ἐβασίσθη εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν εἶναι ἀνόητος.

§371Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος;

§372Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅσοι εἶναι ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος τὸ ἤσκησαν.

§373Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Μόνον οἱ ἀσκήσαντες ἔχουν τὸ δικαίωμα.

§374Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχομεν τὸ δεδομένον ὅτι τὸ ἤσκησαν ὅλοι.

§375Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ὄχι, ὄχι. Νὰ σᾶς φέρω ὀνόματα.

§376Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲ τὸ ἐξήσκησαν, θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν τὸ θέλουν. Πρόκειται περὶ ἰσχυούσης διατάξεως, δὲν εἰσάγομεν νέαν διάταξιν.

§377Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ τώρα θέλομεν νὰ τὴν ἐπεκτείνωμεν καὶ ἀκούομεν ὅτι ὑπάρχει μέγιστος ἀριθμός.

§378Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δίδεται ἐπισήμως διαβεβαίωσις τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ ὑπουργείου, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχουν φοίτησιν πενταετῆ.

§379Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀλλὰ θέτομεν σωρείαν περιορισμῶν καὶ προσόντων, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ μέχρι σήμερον ἄσκησις τοῦ ἐπαγγέλματος εἰς σοβαρὰς ἐργασίας.

§380Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Οἱ σπουδασταὶ λέγουν ὅτι αὐτοὶ δὲν ἔχουν τὰ προσόντα ν’ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμα.

§381Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Διδάσκονται.

§382Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἂν δὲν ἔχουν τεχνικὴν μόρφωσιν.

§383Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπιμένω ἐπὶ τῆς λέξεως «διδάσκονται». Σήμερον ἀσφαλῶς ἡ Ἀνωτάτη Τεχνικὴ Σχολὴ εὑρίσκεται εἰς ἀκμήν. Ἂν συγκρίνωμεν ὅμως τὴν πενταετῆ καὶ ἑπταετῆ φοίτησιν τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων μὲ τὴν παλαιὰν Σχολὴν τοῦ Πολυτεχνείου δὲν γνωρίζωμεν ποία ἦτο ἡ μεγαλυτέρα ἀφοῦ καὶ οἱ Διευθυνταὶ τοῦ Πολυτεχνείου ἐστρατολογοῦντο ἀπὸ τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων.

§384Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Καὶ ἔχομεν καὶ τὸ δεδομένον ὅτι ὅλα τὰ κτίρια οἱ στρατιωτικοὶ τὰ ἔκαμαν.

§385Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς τὸ ἄρθρον 6 δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε. Εἰς τὸ ἄρθρον 7 ἔχω τὴν γνώμην σύμφωνα ἄλλωστε μὲ ἐκφρασθεῖσαν ἐπιθυμίαν ὅτι διὰ μὲν τοὺς ἐμπειροτέχνας, οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον ἔλαβον ἀδείας, οὗτοι πρέπει νὰ περιορισθοῦν εἰς μικρὰς πόλεις κάτω τῶν δύο χιλιάδων κατοίκων.

§386Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. 2000 εἶναι ὀλίγοι, νὰ βάλωμεν 5000.

§387Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ βάλωμεν 5000.

§388Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Ἡ ἀνησυχία τῶν σπουδαστῶν ἐδικαιολογεῖτο λόγῳ τῶν ὑποδείξεων τοῦ τεχνικοῦ ἐπιμελητηρίου.

§389Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν παρεπονέθησαν δι’ αὐτό· παραδόξως ἡ ἀρθρογραφία των ἐστράφη κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος ἦτο ὑπέρ......

§390Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Κατὰ τὸ ἰδικόν σας νομοσχέδιον ἤρχοντο εἰς τὸ δεύτερον ἔτος.

§391Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κατόπιν ἐξετάσεως.

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§394ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διευθετήσεως τῶν ἐκ τῆς διανομῆς τῶν οἰκοπέδων Δοξάτου ἀνακυψασῶν διαφορῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§395Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἐπ’ αὐτοῦ. Ἔλαβον πολλὰ τηλεγραφήματα ἐκ Δοξάτου τὰ ὁποῖα λέγουν τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει).

§396Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Αἱ διαμαρτυρίαι αἱ ὁποῖαι ἔρχονται ἐκ Δοξάτου, ἀφοροῦν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον καὶ ὄχι ὡς τοῦτο ἐτροπολογήθη κατόπιν κοινῆς συμφωνίας μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Δράμας.

§397Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας εἰς τοῦτο. Ὅτι καὶ ἡ διατύπωσις τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας εἶδον, ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου μὲ ἐνέβαλον εἰς σκέψεις, ὅτι θὰ νομοθετήσωμεν κάτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ εὐσταθήσῃ ἀπὸ ἀπόψεως συνταγματικῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν διαφοραὶ γεννηθεῖσαι περὶ ἰδιοκτησίας νὰ λυθοῦν ἀπὸ ἐπιτροπήν. Κατὰ τὸ Σύνταγμα θὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν ὅτι ἀκυροῦνται ὡρισμέναι παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων νόμων. Νὰ μὴ περιπλέξωμεν τὸν πληθυσμόν, θέλοντες νὰ κάμωμεν μίαν διαφορὰν ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον, διότι οἱ θιγόμενοι θὰ καταφύγουν ἀσφαλῶς εἰς τὰ δικαστήρια καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§399Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πράγματι διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει ἐκραγῆ θύελλα εἰς τὸ Δοξᾶτον. Ἄπειρα τηλεγραφήματα ἔρχονται ἐκεῖθεν. Ἐμελέτησα τὸ νομοσχέδιον καὶ εἶδον ὅτι πράγματι ἔχει διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται κατὰ βάσιν νὰ συμβιβάζωνται πρὸς τὸ Σύνταγμα. Διότι, ἐνῷ ἔχουν γίνει μὲ ἄλλον νόμον παραχωρήσεις καὶ ἔχουν δοθῆ καὶ τίτλοι, τώρα προτείνεται μία νέα διαρρύθμισις, καταλήγουσα εἰς ἀπαλλοτριώσεις μὴ ὑπαγομένας εἰς τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος.

§400ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβός.

§401Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν κηρύσσομαι οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης ἀπόψεως. Θέλω μόνον νὰ κατατοπίσω τὴν Βουλὴν περὶ τίνος πρόκειται. Διότι ἐκ τῶν τηλεγραφημάτων τὰ ὁποῖα ἔλαβον οἱ διάφοροι πολιτευόμενοι καὶ τῶν ὁποίων λαμβάνομεν καὶ ἡμεῖς γνῶσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθῇ ἓν συμπέρασμα καθωρισμένον. Ἔρχονται ἀλληλοσυγκρουόμενα τὰ τηλεγραφήματα. Θὰ σᾶς εἴπω πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις τοῦ Δοξάτου. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1913 ἀπὸ μίαν πρόωρον ἐκδήλωσιν ἐθνικὴν οἱ Δοξατινοί, ὅταν ὁ στρατός μας ἦτο ἀκόμη εἰς τὸ Παγγαῖον, ἔδωκαν μίαν ἀφορμὴν εἰς τὸν Βουλγαρικὸν στρατὸν ἑδρεύοντα τότε ἐν Δράμᾳ καὶ εἰσέβαλεν εἰς τὴν πόλιν τὴν ἔκαψε, ἔσφαξε 756 ἐκ τῶν προκρίτων καὶ κατέστρεψε τὴν κωμόπολιν. Ἔκτοτε ἡ κωμόπολις αὐτὴ μένει ἄνευ σχεδίου πόλεως, διάφοροι δὲ περιστάσεις ἐκράτησαν τὴν πόλιν εἰς αὐτὸ τὸ χάλι μέχρι τοῦ 1918. Ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέρα ἤρχισε νὰ γίνεται μία μελέτη σχεδίου πόλεως, ἡ ὁποία ἐτελείωσε κατὰ τὸ 1922, ὁπότε ἔγινε κάποια ἀπαλλοτρίωσις καὶ διανομή. Ἔκτοτε δὲν ἐπηκολούθησαν αἱ οἰκοδομαὶ διότι ἠγέρθησαν ἐκ μέρους τῶν κατοίκων ἀντιρρήσεις ὅτι ἡ διανομὴ δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ δικαίου. Ἐν τῷ μεταξὺ ἦλθε καὶ ἡ καταστροφὴ ἡ ὁποία ἔφερεν οἰκογενείας προσφυγικάς, αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν μὲ αὐτὰς καὶ τὸ χωρίον ἔγινεν κατὰ τὸ ½ προσφυγικόν. Ἐγεννήθη λοιπὸν δι’ ἡμᾶς τὸ ζήτημα: Ἐδῶ ἔχομεν μίαν διανομήν, ἐδῶ ἦλθε ἕνας νέος κόσμος ὁ ὁποῖος θέλει καὶ αὐτὸς νὰ ἀποκατασταθῇ. Ἐνομίσαμεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ρυθμίσωμεν τὴν διανομὴν διὰ κοινῆς συμφωνίας τῶν κατοίκων, δεδομένου ὅτι καὶ ἕνα μέγα μέρος τῶν κατοίκων ἐδέχετο ὅτι ἡ διανομὴ ἦτο μεροληπτική. Τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ τὸ διαπιστώσω πάντως ὅμως εἶχον ἐγερθῆ παράπονα. Πρὸ τριετίας ὅτε τὸ πρᾶγμα ἦτο εἰς τὸ ὀξύτερόν του σημεῖον τῆς διαμάχης μεταξὺ τῶν κατοίκων, ἐκάλεσα καὶ τὰς 3 ἀπόψεις τὰς ἀντιθέτους, δηλαδὴ ἐκ μέρους τῶν προσφύγων, τῶν γηγενῶν, τῶν ἱκανοποιημένων καὶ τῶν γηγενῶν τῶν παραπονουμένων καὶ ἔκαμα 3 ἐπιτροπὰς μετὰ τῶν ὁποίων ἦλθον εἰς συνεννόησιν. Καὶ κατελήξαμεν πράγματι εἰς μίαν συνεννόησιν, νὰ ἐπανορθώσωμεν τὰ ἀδικήματα τῶν διανομῶν εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ γίνωνται παράπονα ἢ μᾶλλον νὰ ἐλαττωθοῦν τὰ παράπονα. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ νομάρχης τῆς Δράμας ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν, προεκάλεσεν ἐπὶ τῆς δικτατορίας ἕνα διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει τὴν διαρρύθμισιν τῶν οἰκοπέδων διὰ νόμου, δηλαδὴ ὑπεβλήθη ἕνα νομοσχέδιον ὅμοιον πρὸς τὸ ὑποβαλλόμενον σήμερον πρὸς συζήτησιν. Οἱ κάτοικοι διῃρέθησαν καὶ πάλιν εἰς δύο ὁμάδας. Διεμαρτυρήθην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἠθελήσαμεν ὅμως ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι νὰ τοὺς πείσωμεν ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ συμφωνήσουν μεταξύ των καὶ νὰ ὑποδείξουν τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνόμιζα ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ μεταξύ των ἡ διαρρύθμισις τοῦ ζητήματος καὶ τὸν τρόπον αὐτὸν νὰ τὸν θέσωμεν ὑπ’ ὄψιν τῆς Κυβερνήσεως ὡς γεγονός, οὕτως ὥστε νὰ διαρρυθμισθῇ τὸ ζήτημα, κατὰ τρόπον ὥστε εἰ δυνατὸν νὰ μείνουν ὀλιγότεροι παραπονούμενοι. Ἔτσι εἶχον τὰ πράγματα μέχρις ἐσχάτων, κ. ὑπουργέ, ὁπότε κατὰ τὴν ἀπουσίαν μου ἐξ Ἀθηνῶν ἐψηφίσθη εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἤκουσα, ἐννοεῖται, παράπονα ἀμέσως ἐκεῖ, ἐπανελθὼν δὲ εἶδον ὅτι πράγματι τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὑποβάλλεται πρὸς ψήφισιν, δημιουργεῖ νέας ἀδικίας, ἐπιπροσθέτως θίγει δικαιώματα ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι τὰ εἶχον ἀποκτήσῃ διὰ τῆς αʹ διανομῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐκ πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔχουν ἀπὸ νομομαθεῖς, διότι δυστυχῶς ἐγὼ δὲν εἶμαι τοιοῦτος, ἀντίκειται πρὸς τὸν νόμον. Ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι ἔπρεπε καὶ πάλιν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν διαιτησίαν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Θεοδωρίδης ἀνέλαβε τὴν μεσολάβησιν καὶ ἐκάλεσε πρὸς συνεννόησιν τοὺς διαμαρτυρομένους. Διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ τοὺς πείσῃ, ὁ κ. Θεοδωρίδης ἐπανελθὼν εἶχε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἦσαν διατεθειμένοι νὰ συνεννοηθοῦν, ἐκτὸς ὀλίγων ἀνθρώπων τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα ἐνόμισαν ὅτι θίγονται. Εἴπομεν καὶ εἰς αὐτούς, εὑρισκομένους μάλιστα ἐδῶ καὶ μετὰ τῶν ὁποίων ἔτυχε νὰ εἶμαι συνδεδεμένος πολὺ στενῶς, καὶ ἐδώσαμεν καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ ἐννοήσουν, ὅτι ἦτο δυνατὸν τὸ νομοσχέδιον διαρρυθμιζόμενον μὲ τροπολογίαν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα ἐπιτοπίως, οὕτως ὥστε καὶ τὰ συμφέροντα τὰ ἰδικά των νὰ μὴ θιγῶσι.

§402Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀναγνωρίζετε κατὰ βάσιν ὅτι ὡρισμένοι ἀδικοῦνται;

§403Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἠμπορεῖ ἡ διαρρύθμισις νὰ γίνῃ καὶ χωρὶς νὰ ἀδικηθοῦν. Καὶ διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἡμεῖς, ὑποβάλλομεν τροπολογίας τὰς ὁποίας ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀπεδέχθη καὶ κατὰ τὰς ὁποίας δημιουργοῦμεν νέα οἰκόπεδα κατὰ τὴν γνώμην μας ἱκανὰ νὰ ἱκανοποιήσουν τοὺς παραπονουμένους. Δηλαδὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦ Δοξάτου εἶχε χαράξει 9 πλατείας πολὺ δυσαναλόγους πρὸς τὴν ἔκτασιν τοῦ χωρίου. Ἡμεῖς διὰ τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας ὑποβάλλομεν κάμνομεν τοῦτο: Τὰς πλατείας αἱ ὁποῖαι εἶναι φυσικὸν νὰ κατέχουν κεντρικὴν θέσιν τὰς περιορίζομεν εἰς 2, μίαν τῶν κεντρικῶν καταστημάτων καὶ μίαν τῆς ἐκκλησίας. Δημιουργοῦνται δὲ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν πλατειῶν αὐτῶν οἰκόπεδα τόσα, ὅσα εἶναι ἱκανὰ νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς φιλοδοξίας τῶν παραπονουμένων. Ἀλλὰ ἕνα εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ εὔθικτον κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Διότι ἐπροβλέψαμεν νὰ διαρρυθμίσωμεν τὸ Δοξᾶτον εἰς 3 ζώνας. Διὰ μὲν τὴν 1 ζώνην ὁρίζομεν τοὐλάχιστον 300. Διὰ τὴν 2 ζώνην ὅπου εἶναι αἱ κατοικίαι, ἔχομεν ὁρίσει 600 μέτρα, διὰ δὲ τὴν 3 ζώνην ὅπου εἶναι αἱ ἀγροτικαὶ ἐγκαταστάσεις, ἔχομεν ὁρίσει ἐλάχιστον ὅριον 1000 μέτρα, ἐλπίζω δὲ νὰ φθάσωμεν μέχρι τῶν 1400 μέτρων διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι ὑπάρχει ἔκτασις. Τὸ εὔθικτον ὅμως σημεῖον εἶναι τοῦτο. Ἐν Δοξάτῳ ὑπάρχουν 70–80 ὄχι περισσότερα, οἰκήματα ἐγκαταλειφθέντα ὑπὸ Τούρκων μετὰ τὴν ἀνταλαγήν. Εἰς τὰ οἰκήματα αὐτά στεγάζεται ἕνα μέρος τῶν προσφύγων τοὺς ὁποίους μάλιστα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως τοὺς ἐχρέωσε διά τά οἰκήματα αὐτά. Ἀλλά αὐτά τά οἰκήματα, τά ὁποῖα ἐπαναλαμβάνω ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐχρέωσε πρὸς τοὺς πρόσφυγας καὶ εἰς τά ὁποῖα στεγάζονται αὐτοί, ἡ πρώτη διανομὴ τὰ καταλογίζει ὡς κλῆρον ἄλλων. Γεννᾶται λοιπὸν τὸ ζήτημα τὶ θά γίνῃ. Δι’ αὐτὸ ὑποβάλλω τήν ἑξῆς τροπολογίαν: (ἀναγινώσκει). Διά νά ὁμολογήσωμεν τήν ἀλήθειαν, καὶ μετά τήν τροπολογίαν αὐτήν, πάλιν θά ὑπάρχῃ ἕνα περιθώριον, διά νά νομίζουν μερικοὶ ὅτι ἀδικοῦνται. Ἀλλά σᾶς λέγω ὅτι δι’ ἕνα ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὸν τόπον αὐτὸν ἐπὶ 6 χρόνια συναπτά, ἐνομίσαμεν ὅτι θά εἶναι προτιμότερον νά τοῦ εὕρωμεν μίαν λύσιν. Ἐνομίσαμεν, ὅτι θά ἦτο δυνατὸν νά εὕρωμεν μίαν λύσιν διά νά ἐλαττώσωμεν τὸ παράπονον. Εἴπομεν καὶ τοῦτο μάλιστα, διά νά προστατεύσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν, νά κάμωμεν μίαν πρότασιν εἰς τοὺς ἐντοπίους καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδωσεν 60.000 διά τοὺς πλημμυροπαθεῖς διά στέγην θά κάμωμεν προσπάθειαν παρά τῇ Κυβερνήσει ἐφόσον καὶ σεῖς εἶσθε ἐκ τῶν πρώτων δικαιουμένων νά χρησιμοποιήσωμεν αὐτὸ τὸ χρῆμα διὰ τὴν στέγην, εἰς βαθμὸν ὥστε νά μὴ πετάξωμεν εἰς τὸν δρόμον καὶ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ μὴ ὑπάγωνται εἰς τὴν κατηγορίαν τὴν ὁποίαν προβλέπει ἡ τροπολογία. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω μὲ τοῦτο, καίτοι ἀντιτίθεται ἀπολύτως ὄχι μόνον πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ ἰδικά μου τὰ προσωπικὰ, ἀλλὰ καὶ τὰ πολιτικά, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι τὸ κέντρον τῆς ἐπιρροῆς μου ἐν τῷ νομῷ αὐτῷ ἦτο αὐτὸ τὸ χωριό. Ἀλλὰ κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐὰν δὲν κάμωμεν μίαν οἱασδήποτε φύσεως ἀγορὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κτισθῇ μία κωμόπολις 3000 κατοίκων, ἡ ὁποία μπορεῖ νὰ κτισθῇ διότι ἔχει λεφτὰ καὶ ὅμως δὲ κτίζεται. Θὰ διαθέσω ὅσην δύναμιν ἔχω καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε τὸ ζήτημα νὰ ρυθμισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἐμφάνισιν ζητήματος στέγης διὰ 5 ἢ 6 ἀνθρώπους.

§404ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§405Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μετέβην ἐν Δοξάτῳ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1928 καὶ ἀντελήφθην ἐκ τοῦ σύνεγγυς μίαν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὁ κ. βουλευτὴς ὁ ἄρτι ὁμιλήσας. Ἦλθον πολῖται καὶ μοὶ παρεπονέθησαν, ὅτι ἐνῷ ὑπῆρχεν ἕτοιμον σχέδιον, ἐνῷ εἶχον οἰκόπεδα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀπέκτησαν πλήρη δικαιώματα ἰδιοκτησίας, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν τοὺς παρέχει ἄδειαν νὰ οἰκοδομήσουν. Μοῦ προσέθεσαν δὲ ἀκόμη, ὅτι ἡ μὴ παραχώρησις τῆς ἀδείας ζημιώνει διττῶς: Πρῶτον, ὅτι δὲν δύνανται ν’ ἀποκατασταθοῦν, ἐνῷ ἔχουν τὰ μέσα καὶ μέσα ἱκανὰ ἵνα κτίσουν καὶ καλὰς οἰκοδομάς, καθ’ ὅσον καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶχον χρήματα ἐξ Ἀμερικῆς διὰ τῶν ὁποίων ἤθελαν νὰ οἰκοδομήσουν καὶ τὸ Δοξᾶτον θὰ εἶχε γίνει πραγματικὴ πόλις. Καὶ δεύτερον, ὅτι μὴ οἰκοδομοῦντες καταναλίσκουν τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ ἔν τισιν ἴσως ἀνωφελῶς, καὶ πιθανὸν νὰ εὑρεθοῦν ἄνευ τῶν ἀναγκαίων μέσων ὅταν θὰ ἐπιτραπῇ παρὰ τοῦ Κράτους ἡ ἀνοικοδόμησις. Ταῦτα μοῦ ἐξέθεσαν ἐκεῖ καὶ ἐπανελθὼν ἐνταῦθα συνέστησα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, τοῦ ὁποίου ὁ διακανονισμὸς καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐπείγει, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουν καὶ ἱκανοὶ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι εἶχαν καταλάβει ὡρισμένον χῶρον, καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως ἔχουσιν ἐπίσης ἀνάγκην ἀποκαταστάσεως. Ἐξ ὅσων μοῦ παρέστησαν οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ ἐξ ὅσων ἀντελήφθην κατὰ τὴν ἐκεῖθεν διέλευσίν μου πιστεύω, ὅτι μὲ τὴν διευθέτησιν τοῦ ζητήματος καὶ τῶν ἐκεῖ κατοίκων θὰ ἐπροστατεύοντο τὰ συμφέροντα καὶ πραγματικῶς τὸ Δοξᾶτον θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ μία καλὴ πόλις. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ ὑποβληθὲν πρὸς ρύθμισιν τοῦ ζητήματος νομοσχέδιον καὶ ὡς εἶχεν ἀρχικῶς καὶ ὡς ἐμφανίζεται σήμερον, προεκάλεσε νέας διαμαρτυρίας ποικίλης φύσεως καὶ πρὸ παντὸς οἱ ἐνδιαφερόμενοι, παραπονοῦνται ὅτι δι’ αὐτοῦ δὲν τοὺς ἐπιτρέπεται ἡ ἐλευθέρα χρῆσις τῶν οἰκοπέδων τὰ ὁποῖα εἶχον. Ἀναγνωρίζω τὸν ζῆλον καὶ τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ὁ προαγορεύσας ὅπως μὲ κάθε τρόπον ἐξεύρῃ καὶ μίαν λύσιν, καὶ βεβαίως θὰ σᾶς ἦτο καλλίτερον ὅπως οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἔλθωσιν εἰς μίαν συνεννόησιν μεταξύ των. Δὲν δύναται ὅμως νὰ θεωρηθῇ προσήκουσα ἡ λύσις μὲ τὸ μέτρον τὸ προτεινόμενον διὰ τοῦ ὑπὸ ἐξέτασιν νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον εἶναι κατὰ βάσιν ἀντισυνταγματικόν, διότι πρὸ παντὸς δι’ αὐτοῦ ἀφαιρεῖται ἄνευ τῶν κατὰ τὸ Σύνταγμα ὅρων ἡ ἰδιοκτησία τῶν ἐχόντων ταύτην.

§406Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω, θὰ ἴδετε ὅτι δὲν τοῦ ἀφαιροῦμεν τίποτε.

§407Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον μοῦ ἀνεγνώσατε αὐτὸ λέγει, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ. Πιθανὸν νὰ μὴ γίνῃ. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω ὡς τὸν καλλίτερον τρόπον διευθετήσεως τοῦ ζητήματος, νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ πληροφορηθῇ διὰ τῶν ἐπισήμων ὀργάνων της περὶ τοῦ ὑπάρχοντος τοῦ ἀναγκαιοῦντος χώρου· καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἀφήσῃ τὰ οἰκόπεδα ἐλεύθερα εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀποκτήσει δικαιώματα ἰδιοκτησίας καὶ ἐπιτρέψῃ εἰς τούτους τὴν οἰκοδόμησιν, εἰς ὅσους δὲ δὲν ἔχουν δικαιώματα ἰδιοκτησίας καὶ εὑρίσκονται ἐπὶ ἀλλοτρίου οἰκοπέδου, νὰ τοὺς μεταφέρῃ εἰς τὰ νέα οἰκόπεδα τὰ δημιουργούμενα διὰ τοῦ σχεδίου. Ὅπου δὲν παρίστατο ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ συμφωνία τῆς ἀνταλλαγῆς. Τὸ τελευταῖον τοῦτο θὰ παρουσιασθῇ εἰς μεμονωμένας ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ παρακωλύσωσι τὸν κανονισμὸν τοῦ συνόλου ἢ τοῦτο νὰ γίνῃ διὰ πράξεως ἀντικειμένης εἰς τὸ Σύνταγμα. Θὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ ρυθμισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὑπὸ ἐξέτασιν νομοσχεδίου ἀναντιρρήτως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ρυθμισθῇ.

§408Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Χῶρος ὑπάρχει.

§409Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χῶρος ὑπάρχει. Ἀλλὰ χρειάζεται ἄλλος τρόπος.

§410Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα τοῦ Δοξάτου κατήντησεν ὁ Γόρδιος δεσμὸς εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συνεφώνησαν ὅλοι οἱ βουλευταὶ τῶν προσφύγων καὶ τῶν γηγενῶν καὶ εἶναι ἡ καλλιτέρα λύσις ἀλλ’ ἐφόσον ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ τὸ ψηφίσωμεν ἀπόψε. Παρακαλῶ τὸν συνάδελφόν μου τῆς Συγκοινωνίας νὰ τὸ μελετήσῃ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἂν δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ δουλειά. Ἂν ἀντίκειται νὰ βρῇ ἕνα ἄλλον τρόπον νὰ γίνουν ἔστω καὶ ἀπαλλοτριώσεις νέες, ἀλλὰ νὰ τελειώσῃ διὰ παντὸς αὐτὴ ἡ δουλειὰ καὶ νὰ μὴ βασανίζωνται οἱ ἄνθρωποι.

§411ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν: δέχεται τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§412ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος ἀξιωματικῶν καὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τούτου». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Χαβίνης.

§414Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτροπὴ τῆς ὁποίας εἶμαι μέλος, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς σχεδὸν κατὰ παμψηφίαν ἔλαβεν ἀπόφασιν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ.

§415Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι κατὰ παμψηφίαν.

§416Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶπον σχεδὸν. Ἰδίως ὅλα τὰ στρατιωτικὰ μέλη ἀπεφάνθησαν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ περὶ μεταβολῆς τῆς σειρᾶς ἀρχαιότητος τὴν ὁποίαν καθώρισεν μία ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ τρεῖς στρατηγούς, τοὺς κ. κ. Πετρίτην, Ἐδιπίδην καὶ τὸν κ. Σταυριανόπουλον καὶ δύο νομικούς. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐπὶ 13 μῆνας ἐργαζομένη ἐξήτασε τὸ ζήτημα ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ὑπέβαλε τὸ πόρισμά της εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὑπεβλήθησαν καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ἄλλους συναδέλφους πλεῖσται ὅσαι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται δικαιόταται, ἂν ὅμως ἐξετασθῇ κάπως τὸ πρᾶγμα βαθύτερον, θὰ φανῇ ὅτι ἂν ἀποδοθῇ τὸ φαινομαινικὸν αὐτοῦ δίκαιον εἴς τινας ἀξιωματικούς, θὰ ἐπέλθουν ἀδικίαι εἰς πολὺ περισσοτέρους διότι ἡ ἀρχαιότης τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι πολὺ μπερδεμένη. Σᾶς φέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα: ὑπάρχουν τρεῖς ἀξιωματικοὶ συνταγματάρχαι π.χ. ὁ α δυνάμει τῶν κειμένων νόμων εἶναι ἀρχαιότερος τοῦ β καὶ ὁ β εἶναι ἀρχαιότερος τοῦ γ. Τὸ φυσικὸν εἶναι ὁ α νὰ εἶναι ἀρχαιότερος τοῦ γ. Δὲν συμβαίνει ὅμως αὐτὸ, διότι ὁ γ εἶναι ἀρχαιότερος τοῦ α ἐπὶ τῇ βάσει κειμένων νόμων. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν στρατηγῶν καὶ τῶν νομικῶν ἐξήτασε καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος καὶ προσεπάθησεν ἡ ἀδικία νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρα. Διὰ τοῦτο τὰ πλεῖστα μέλη τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἔλαβον τὴν ἀπόφασιν νὰ μὴ γίνῃ καμμία συζήτησις καὶ τροπολογία διότι θὰ φέρῃ χειρότερα ἀποτελέσματα. Εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν συνεζητήθη καὶ μία ἄλλη ἄποψις, νὰ παραπεφθῇ ἡ τελικὴ ρύθμισις τοῦ ζητήματος εἰς τὸ συμβούλιον τῶν ἀντιστρατήγων. Ἡ ἄποψις αὕτη ἀπερρίφθη διότι δὲν πρέπει τὸ συμβούλιον τῶν ἀντιστρατήγων νὰ ἀναλάβῃ τὴν θέσιν μιᾶς πράξεως ἡ ὁποία βεβαίως ὁπωσδήποτε θὰ γεννήσῃ παράπονα, τὴν εὐθύνην αὐτὴν πρέπει νὰ τὴν ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ δεχθῇ καμμίαν τροπολογίαν, φρονῶ δὲ ὅτι εἶναι ἕνα ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ θέσῃ καὶ ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§417Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποθέτω ὅτι ἀντιρρήσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθοῦν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι βέβαια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζῃ κανεὶς ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν ὅτι εἶναι ἡ ἐπετηρὶς τοῦ στρατεύματος. Ὑποθέτω ὅτι, αἱ ἐνδεχόμεναι ἀντιρρήσεις θὰ εἶναι εἰς τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι μοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ δεχθῶ οἱανδήποτε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἄνευ βλάβης καὶ ζημίας τοῦ συνόλου. Ἡ δήλωσίς μου δὲ αὑτὴ δὲν σημαίνει ὅτι ἀποκρούω συλλήβδην καὶ ἐκ τῶν προτέρων καὶ πρὸ πάσης ἐξετάσεως τοῦ περιεχομένου τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν ἀλλ’ ἔχει τὴν ἔννοιαν ταύτην μόνον: Ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι τοιαύτης φύσεως ὥστε εἶναι ἀδύνατος οἱαδήποτε ἀποδοχὴ καὶ τῆς ἐλαχίστης τροπολογίας διότι πᾶσα ἀντικατάστασις, πᾶσα ἀπάλειψις ἢ προσθήκη ἢ ἀφαίρεσις ἢ τροποποίησις καὶ τῆς μικροτέρας ἀκόμη λεπτομερείας, θὰ εἶχεν ὡς ἄμεσον ἀποτέλεσμα νὰ ἐκμηδενίσῃ καὶ νὰ ἀνατρέψῃ τὸ σύνολον. Ἄλλωστε ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον δὲν εἶναι προϊὸν προχείρου ἐργασίας, ἀλλ’ ὑπέστη ἤδη τὴν βάσανον τριῶν συμβουλίων, διότι καὶ αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις ἀπὸ τοῦ 1924 καὶ ἐντεῦθεν ἐπεδίωξαν ἀκριβῶς τὴν θεραπείαν τῆς ἐλλείψεως μιᾶς ἐπετηρίδος τοῦ στρατεύματος. Τὸ δὲ τελευταῖον συμβούλιον, τὸ τρίτον κατηρτίσθη κατ’ Ὀκτώβριον τοῦ 1928 συμφώνως πρὸς μίαν σύστασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς τῆς προηγουμένης Βουλῆς. Κατηρτίσθη δὲ τὸ συμβούλιον ὅπως ἀνέφερεν καὶ ὁ προλαλήσας ἐκ 3 στρατηγῶν καὶ δύο νομομαθῶν, τῶν ἁρμοδιοτέρων ἴσως νὰ ἔχουν ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ ζητημάτων στρατιωτικῶν σχετιζομένων μὲ τὴν στρατιωτικὴν νομοθεσίαν. Εἰργάσθη δὲ τὸ συμβούλιον αὐτὸ ἐπὶ 14 ὅλους μῆνας καὶ κατέληξεν εἰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεκρυσταλώθησαν κατόπιν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τό ὁποῖον υἱοθετήσασα ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§418Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂν δὲν δέχεσθε μεταβολὴν ἡ κρίσις παρέλκει.

§419Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως δὲν θέλω νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀπολύτως τέλειον. Ἀπεναντίας μάλιστα καὶ μετὰ τὴν ριζικὴν ἐκκαθάρισιν καὶ μετὰ τὸ κοσκίνισμα τὸ τριπλοῦν τὸ ὁποῖον ὑπέστη, ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ἔμειναν ἀνωμαλίαι καὶ ἀδικίαι ἐκ τοῦ παρελθόντος τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεραπεύσωμεν διότι ἡ θεραπεία αὐτῶν θὰ ἐδημιούργει μίαν σειρὰν νέων καὶ μεγαλειτέρων ἀνωμαλιῶν καὶ ἀδικημάτων. Τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν μόνην δυνατὴν λύσιν ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ δοθῇ εἰς τὸ ἀκανθῶδες καὶ πολύπλοκον αὐτὸ ζήτημα. Συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ διότι θὰ ἦτο πραγματικῶς τὸ μεγαλείτερον ἀδίκημα κατὰ τοῦ στρατοῦ ὁλοκλήρου νὰ ἐστερῆτο τῆς ἐπετηρίδος αὐτοῦ. Διότι διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἁρμονικὴ σχέσις τῶν στελεχῶν καὶ πάλιν εἰς τὸ στράτευμα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁπωσδήποτε ἡ σειρὰ τῆς ἀρχαιότητος ἑκάστου ἀξιωματικοῦ καὶ νὰ προσλάβῃ ἐπὶ τέλους μίαν παγίαν, μόνιμον καὶ νόμιμον μορφὴν ἡ ἐπετηρίς. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ καταστῇ ἡ ἐπετηρὶς νόμος τοῦ Κράτους καὶ μείνῃ ἀτροποποίητος· καὶ δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ ὁ κίνδυνος τῆς ἐπαναλήψεως νέων ἀνωμαλιῶν καὶ νέων εἰδικῶν προερχομένων εἴτε ἐκ τῆς αὐθαιρέτου ἢ πεπλανημένης κρίσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἢ τῶν ὑπηρεσιῶν.

§420Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκ τῶν λεχθέντων παρέχεται ἐντύπωσις διπλῆ. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει τύχει πάσης τῆς δεούσης ἐπεξεργασίας —καὶ τοῦτο δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀμφισβητήσω λεγόμενον παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἀφοῦ μάλιστα ἀφορᾷ οὐσιωδέστατον ζήτημα τοῦ στρατοῦ οἷον εἶναι τὸ τῆς ἐπετηρίδος — καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ συζήτησις καθίσταται ἐντελῶς περιττή, καθόσον κατὰ ληφθεῖσαν ἀπόφασιν δὲν θὰ εἶναι διατεθειμένος ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ δεχθῇ τροπολογίας. Μολονότι δὲν ἠμφισβήτουν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔτυχε πάσης δυνατῆς ἐπεξεργασίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ὁμολογιῶν αὐτοῦ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καθίσταται ἐνδεχόμενον νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸ τὰ ἐλαττώματα ὅπως συμβαίνῃ δι’ ὅλα τὰ ἀνθρώπινα ἔργα, μόνον ὁ Πάππας κατώρθωσε νὰ θεωρῆται ἀλάθητος. Ἔχων δὲ ἐπίσης ὑπ’ ὄψει πόσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι προσκεκολλημένος εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς ἀρχάς, ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἔφθανεν εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅπως ἡ ἀνάγνωσις καταστῇ ἐντελῶς τυπική· ἀλλὰ μετὰ προσοχῆς πολλῆς θὰ ἀκούσῃ τὰς παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουσι παρὰ τοῦ σώματος τῆς Βουλῆς ἐν τῷ ὁποίῳ εὑρίσκονται καὶ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλῶς τὰ τοῦ στρατοῦ, γνωρίζουσι δὲ αὐτοὶ καὶ ἡμεῖς πάντες τὰς περιπετείας πάσης φύσεως ὑπὸ τὰς ὁποίας διετέλεσεν ὁ στρατὸς ἐν τῷ μεταξύ. Ἡ συζήτησις φρονῶ ἡ πραγματικὴ εἶναι ὄχι μόνον ἐπιβεβλημένη ἀλλὰ καὶ ὠφέλιμος, καὶ παρὰ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ μετὰ τὴν γενησομένην συζήτησιν νὰ προβῇ εἰς διόρθωσιν ἐλαττωμάτων τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀποδειχθῇ ὑπάρχοντα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Μόνον κ. ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅταν καταρτίσητε ἐπετηρίδα τοῦ στρατοῦ ἡ ὁποία νὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς ἀρχὰς αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸν στρατόν, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν στρατὸν τὸν ὁποῖον εὐχόμεθα πάντες νὰ ἔχωμεν, στρατὸν ἀποτελοῦντα τὴν ὀφειλομένην ἀνωτέραν καὶ ἰσχυρὰν δύναμιν τοῦ Ἔθνους πρὸς ἄμυναν τῶν τιμαλφεστέρων τῆς Χώρας συμφερόντων.

§421ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς.

§422Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα δι’ ὀλίγων συντόμως προσπαθήσω νὰ καταστήσω ἐνημέρους ὑμᾶς περὶ τίνος πρόκειται, θέλω δὲ ἐκθέσει τὴν γνώμην μου ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταρτισμοῦ ἐπετηρίδος τῶν ἀξιωματικῶν ὑπῆρξεν πραγματικῶς δυσκολώτατον, τὸ πρῶτον ὑποβληθὲν εἰς τήν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ 1925, κατόπιν δὲ μακρῶν καὶ ἐπανειλημμένων συζητήσεων δὲν κατέληξεν εἰς τίποτε ἡ συνέλευσις ἐκείνη. Εἰς τὰ 1925 ἐπὶ δικτατορίας δι’ ἑνὸς νομοθετικοῦ διατάγματος ἔγινε μία ἐπετηρίς· κατόπιν ἐπηκολούθησαν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐποχῆς δύο νομοθετικὰ διατάγματος τροποποιοῦντα ἐν μέρει τὸ πρῶτον. Ἔφυγεν ἡ δικτατορία καὶ ἦλθεν ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπεβλήθη νομοσχέδιον ὅπως περίπου τὸ σημερινόν. Τότε ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς ἔτυχε νὰ εἶμαι Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν στρατιωτικῶν, μετὰ μακρὰν δὲ συζήτησιν καὶ ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ἀπεφάνθη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ γίνωσιν τροποποιήσεις καὶ συζητήσεις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι ὅπως εἶπεν ὀρθῶς ὁ ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος, ζητήματα τινὰ ἐξεταζόμενα ἀπολύτως φαίνονται δικαιότατα καὶ ἀνέφερεν καὶ παραδείγματα πειστικά. Ἀλλὰ ταῦτα σχετιζόμενα μὲ ἄλλα ζητήματα ἐδημιούργουν τοιαύτην κατάστασιν ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ κανεὶς ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ δώσῃ τὴν μᾶλλον δικαίαν λύσιν. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐκείνη Ἐπιτροπὴ μὲ εἰσηγητὴν τὸν κ. Κάκαβον ὑπέβαλε μίαν ἔκθεσιν καὶ ἐπρότεινεν νὰ καταρτισθῇ μία ἐπιτροπή, ὥρισε μάλιστα τὸν τρόπον, ἡ ὁποία νὰ καταρτίσῃ ἐπετηρίδα καὶ νὰ ἐξουσιοδοτηθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἵνα διὰ διατάγματος Προεδρικοῦ ἐφάπαξ ἐκδιδομένου κυρωθῇ ἡ ἐπετηρὶς ἐκείνη. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατήρτισε ἐπιτροπὴν ἥτις εἰργάσθη ἐπὶ 14 μῆνας ἵνα ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της, τὸ ὁποῖον ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς τὸ ὑπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ σχεδίου νόμου πρὸς ἔγκρισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τώρα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὅπου ἦλθε τὸ σχέδιον πρὸς ἐξέτασιν πραγματικῶς, ὅπως ἀνέφερεν ὁ κ. ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος ἡ Ἐπιτροπὴ παρεδέχθη ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν συζητήσεις καὶ τροποποιήσεις ἐν τῇ Βουλῇ. Τρεῖς λύσεις ἐξητάσθησαν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ. Ἡ πρώτη νὰ μείνῃ ὅπως ἦτο τὸ νομοθετικὸν ἐκεῖνο διάταγμα τῆς δικτατορίας μὲ τὸ ὁποῖον ἔζησεν ὁ στρατὸς ἐπὶ 8 ἔτη καὶ ἦτο μία κατάστασις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη, καὶ νὰ κυρωθῇ ὡς ἔχει. Δὲν εὗρεν ὅμως πολλοὺς ὀπαδοὺς ἡ ἰδέα αὐτὴ καὶ ἀπερρίφθη. Ἑτέρα λύσις ἦτο αὐτὴ τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. ἐκ Πρεβέζης συνάδελφος. Ἐπειδὴ ὅταν ὑπεβλήθη τὸ σχέδιον νόμου εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ ὑπομνήματα καὶ ὅλα τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἀφεώρων κυρίως τροποποιήσεις οὐχὶ ἐπὶ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς δικτατορίας, ἀλλὰ ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κατηρτίσθη ἀπὸ ὅ,τι καλὸν ἔχομεν, ἐκαλέσαμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸν στρατηγὸν Σκανδάλην ὁ ὁποῖος μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ ἔγινεν ἡ ἐργασία καὶ ὅτι δὲν θὰ μεταβληθῇ ἡ δουλειὰ τὴν ὁποίαν ἔκαμεν αὐτή. Ἐλέχθη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπετελῆτο ὡς ἀπετελέσθη καὶ ἐγνώριζεν ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεξεργασθῇ καὶ θὰ ὑποβάλῃ ὡς πόρισμα, αὐτὸ θὰ ἦτο ἡ ἐπετηρὶς καὶ θὰ κυρωθῇ χωρὶς νὰ ἔλθῃ οὔτε εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, οὔτε εἰς τὴν Βουλήν, ἂν ἐπίστευεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρονται σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου.... Ἐγὼ ἀποκλίνω ὑπὲρ τῆς λύσεως ὅπως τὸ νομοσχέδιον κυρωθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὡς ἔχει ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Προτιμότερον εἶναι τὸ ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἐπιληφθῇ τῶν τροποποιήσεων καὶ τῶν ἐπανορθώσεων τῶν διαφόρων παραπόνων τὰ ὁποῖα ἠγέρθησαν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Διότι δὲν ἠγέρθησαν μόνον παράπονα ἐναντίον τῆς ἐπετηρίδος τῆς δικτατορίας, ἀλλὰ ἠγέρθησαν παράπονα καὶ διὰ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ ἐπιτροπή. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιληφθῇ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον τῆς ἐπετηρίδος τοῦ στρατοῦ, ὥστε νὰ κάμῃ μίαν ἐπετηρίδα διά νὰ γνωρίζῃ ὁ κάθε ἀξιωματικὸς τὴν σειρὰν τὴν ὁποίαν ἔχει. Δὲν φοβοῦμαι δὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος συνάδελφος ἐκ Πρεβέζης, ὅτι πράγματι τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ γεννήσῃ παράπονα.

§423Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πόσον χρόνον θὰ ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπή;

§424Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἕνα μῆνα τὸ πολύ.

§425Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ εἶναι τὸ τέταρτον συμβούλιον αὐτό.

§426Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Λέγω ὅτι ἀμφιταλαντεύομαι μεταξὺ τῶν 2 λύσεων. Ἀποκλίνω ὅμως ὑπὲρ τῆς λύσεως αὐτῆς, ὅτι πάντως δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ οὐδεμία τροποποίησις εἰς τὴν Βουλὴν. Ταῦτα ἤθελον νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν καὶ νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ λήξῃ διότι δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον. Νομίζω δὲ ὅτι ἐντὸς μηνὸς δύναται τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ νομοσχεδίου.

§427Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μπορεῖ μέσα σὲ ἕνα μῆνα νὰ τελειώσῃ αὐτό.

§428Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον ἐντὸς βραχέως χρόνου νὰ τὸ λύσῃ ἀσφαλῶς ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, αὐτοῦ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ κυρωθῇ ὡς ἔχει ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως ὑπ’ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐγκριθῇ ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος διὰ Προεδρικοῦ διατάγματος ὡς ἐπετηρὶς πλέον ὁριστική.

§429ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§430Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος θὰ δώσω ἕνα ὅπλον ἀπόψε ποὺ θὰ μπορῇ ἀκόμη νὰ μὲ καταγγείλῃ ὅτι εἶμαι ἀντικοινοβουλευτικός, διότι πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀναρμοδία ἀπολύτως, θὰ προσθέσω δὲ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ οὐσιαστικῶς. Ἐὰν ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἔχει μίαν κυριωτάτην ἀρετήν, εἶναι ἐκείνη διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορεῖται συνήθως ἀπὸ τοὺς θεωρητικοὺς ἀντιπάλους του. Λέγων ὅτι ἠξεύρετε τί κάμνει ὁ κοινοβουλευτισμός, φθάνει ὥστε νὰ νομοθετῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι ἡ Βουλὴ καὶ νὰ κυβερνᾷ ἡ Βουλὴ καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις. Καὶ τὸ μὲν δεύτερον εἶναι ὀλέθριον, νὰ κυβερνᾷ ἡ Βουλὴ καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὸ πρῶτον εἶναι κατ’ ἐμὲ ἡ οὐσία τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ, ὅτι οὐσιαστικῶς νομοθετεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ὅμως καὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῆς ἔξω τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῶν βουλευτῶν καὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἔλειπεν αὐτὴ ἡ ἐγγύησις ἡ νομοθεσία ἡμῶν θὰ ἦτο πολὺ χειροτέρα ἀπὸ ἐκείνην ποὺ εἶναι. Βέβαια δὲν μπορῶ νὰ πῶ ὅτι θὰ ἦτο κακὴ ἀντὶ νὰ εἶναι καλή, ἀλλὰ νὰ ἦτο ἀπείρως χειροτέρα. Φαντασθεῖτε δὲ τὰ χάλια αὐτῆς τῆς νομοθεσίας ἀκριβῶς εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν. Ὑποθέσατε πῶς δὲν ὑπῆρχε μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ ἔθετε ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς λέγουσα ὅτι: ζητῶ νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει ἢ νὰ ἀπορριφθῇ, ἀλλὰ οἱ ἀπορρίπτοντες θὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως». Ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ φαντάζεσθε ὅλοι, ἂν ἀφίνετο ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν καὶ τὴν πίεσιν τῶν ἀτομικῶν, δὲν θὰ εἴπω ἀντιλήψεων, ἀλλὰ συμφερόντων καὶ παραπόνων νὰ ἔλθῃ ἐδῶ πέρα διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ κάμῃ τήν ἐπιτηρίδα ὅπως τὴν ἀντιλαμβάνεται. Τὰ χάλια αὐτῆς τῆς ἐπιτηρίδος θὰ ἦσαν ἀξιοθρήνητα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν ἐπαναλαμβάνων τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔχει ἢ καθ’ ἣν ἔννοιαν θὰ σᾶς εἴπω, ἀποτελεῖ ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἄλλη ἔννοια τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς εἴπω εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν,......

§431Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, προκαταβολικῶς ἀποκλείετε κάθε τροπολογίαν, ἔστω καὶ πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου συμφωνοῦσαν;

§432Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπολύτως διότι εἶναι τόσον πολύπλοκον τὸ ζήτημα ὥστε ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι ἡ Κυβέρνησις εἰς θέσιν νὰ παρακολουθήσῃ τὴν σημασίαν ἑκάστης τροπολογίας, ἥτις δύναται νὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ τὰ ἀποτελέσματά της. Ἀρνεῖται λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσέλθῃ εἰς αὐτάς, ἀλλὰ σᾶς προτείνω ἕνα ἄλλο. Δὲν ἀρκοῦν αἱ τρεῖς ἐξετάσεις τοῦ ζητήματος αἱ ἀλλεπάλληλοι ἀπὸ τὰς διαφόρους ἐπιτροπάς, θέλετε μίαν τετάρτην καὶ τελευταίαν; δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ τὴν δεχθῶ. Θὰ δεχόμην δηλ. ἂν θέλετε νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ ἀφήσω τὴν Βουλὴν ἐλευθέραν νὰ προτιμήσῃ μεταξὺ τῆς ἐγκρίσεως τῆς ἐπετηρίδος ὅπως ἔχει καὶ τῆς θεσπίσεως διατάξεως κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐπετηρὶς αὐτὴ παραπεμπομένη εἰς τὸ ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον—θὰ ἀφήσω ἐλευθέραν τὴν Βουλὴν εἰς αὐτό, διότι δὲν θεωρῶ ὅτι αὐτὸ δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ—νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφασίσῃ καὶ θὰ καταρτίσῃ τὴν ἐπετηρίδα, τῆς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος ὑποχρεοῦται νὰ προκαλέσῃ τὴν κύρωσιν παρὰ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ὄχι ὅμως διὰ νὰ ξαναέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς εἴπω ποῖοι εἶναι οἱ ἐνδοιασμοὶ διὰ τὴν δευτέραν πρότασιν καὶ διατὶ ἐγὼ καὶ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἀφήσω ἐλευθέραν τὴν Βουλὴν θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς. Θεωρῶ ὅτι ἡ περαιτέρω ἐργασία θὰ δημιουργήσῃ μίαν ἀπασχόλησιν μακρὰν ἀπὸ τὰ καθήκοντά των, ἀπασχόλησιν ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῇ οὔτε ἐντὸς ἑνὸς ἢ 2 μηνῶν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. βουλευτής, ἀλλ’ ὅπως ὑπολογίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὔτε ἐντὸς ὁλοκλήρου ἔτους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον. Θὰ συνεχίσῃ τὴν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐπετηρίδος, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν στρατόν, θὰ συνεχίσῃ τὰς ἐνεργείας ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων εἰς τὰ μέλη τῆς νέας ἐπιτροπῆς, ἵνα κατορθώσουν νὰ ἐπιτύχουν τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἀντιλήψεών των καὶ ἑπομένως θὰ συνεχίσῃ ἐπὶ ἕνα χρονικὸν διάστημα μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω θὰ ψηφίσω ἐναντίον τῆς γνώμης αὐτῆς. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θέλῃ καὶ τετάρτην ἐξέτασιν, τὴν δέχομαι. Ἀλλὰ συζήτησιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, τὴν ἀποκρούω, διότι χαρακτηρίζω τὴν Βουλὴν ἀναρμοδίαν ἀπολύτως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν ἑνὸς τοιούτου ζητήματος.

§433Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἐκάματε θὰ σᾶς ὑποβάλλω τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Εἶναι περίπτωσις συγκεκριμένη, διὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται καὶ διάταξις εἰς τὸ νομοσχέδιον. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ὡρισμένου. Ἐὰν σᾶς ἀποδείξωμεν ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι προσωπικὴ μὴ ἀποβλέπουσα εἰς γενικώτερα συμφέροντα, θὰ ἀρνηθῆτε καὶ τότε νὰ δεχθῆτε τὴν μεταβολήν;

§434Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε τὰς πληροφορίας. Δέχομαι νὰ ἐξετάσω ἐγὼ προσωπικῶς τὸ ζήτημα ἐγκαταλείπων πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, ἵνα δώσωμεν ἕνα πέρας εἰς τὴν δουλειὰ αὐτή. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποκρούω διαρρήδην, εἶναι ἡ εἰς τὴν Βουλὴν συζήτησις.

§435Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εὑρίσκω κατάλληλον τὴν στιγμὴν διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἴπατε. Λυποῦμαι ὅτι ἐφθάσατε εἰς τὸ σημεῖον τόσον πανηγυρικῶς νὰ θεσπίσῃτε τὴν ἀναρμοδιότητα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν ἐκ τῆς θέσεώς των νὰ κανονίζουν αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ λύσις ἡ τελευταία, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐδώσατε, δὲν εἶναι ὀρθή. Πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἐνταῦθα καὶ νὰ ἀκούσητε τὰς τροποποιήσεις, ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ ὑποβάλω καμμίαν, τὰς ὁποίας θὰ σᾶς ὑποβάλουν, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ αἱ τροποποιήσεις νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐπετηρίδος. Εἶναι δὲ δυνατὸν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι νά ἐπλανήθησαν καὶ νὰ δεχθῶσιν ὡρισμένας τροποποιήσεις ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§436Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὰ ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο: Εἶμαι διατεθειμένος κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, νὰ στείλω ὅλας τὰς τροπολογίας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἵνα τὰς ἐξετάσῃ καὶ μοὶ τὰς φέρῃ. Ἀλλὰ λυποῦμαι πολλήν, ὅτι θὰ ἀρνηθῶ νὰ ἀκούσω τὰς ἀναπτύξεις αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν διὰ τὰς ζητουμένας τροποποιήσεις. Δὲν τὸ κάμω ἀπὸ κακίαν οὔτε ἀπὸ πεῖσμα, θά σᾶς ἤκουον, κ. συνάδελφε μὲ πολὺ συμπάθειαν (ἀποτείνεται πρὸς τὸν κ. Μουτζουρίδην), ἀλλὰ μπορεῖτε νά ἀρνηθῆτε ὅτι δουλεύω ἀρκετά, τὸ μεροκάματό μου τὸ βγάνω. Δὲν εἶναι σωστὸ νά βάλω στὸ κεφάλι μου ὅλο αὐτὸ τὸ ζήτημα, νά σπάσω τὸ κεφάλι μου ἀφοῦ ἠξεύρω ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νά τὸ λύσω. Ἄν θέλετε νά ὁμιλήσετε θά μοῦ ἐπιτρέψητε νά ἀπέλθω εἰς τὸν οἶκον μου καὶ συνεχίσατε τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἀναγνωρίζετε, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νά κουρασθῶ.

§437Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὀρθὸν εἶναι αὐτό.

§438ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουτζουρίδης.

§439Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Οὔτε εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου ἀντιτίθεμαι, οὔτε ἔχω σκοπὸν νά μακρυγορήσω. Σᾶς βεβαιῶ μόνον ὅτι ἅμα διαβάσετε τὸ ἄρθρον 16 θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι μία προσωπικὴ διάταξις. Ἅμα διαβάσετε ἐπίσης τὸ ἄρθρον 4 θὰ ἴδητε ὅτι ὑπάρχει μέσα νομοθετικὸν διάταγμα τοῦ 1923, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ρυθμισθῇ ἡ ἐπετηρὶς ἐξαιρουμένης τῆς χωροφυλακῆς. Πρόκειται περὶ δύο συγκεκριμένων γεγονότων τὰ ὁποῖα ἀδικοῦν τὸ στράτευμα καὶ δημιουργοῦν μία τάξιν πραγμάτων ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἐφ’ ὅσον δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ δικαίου. Εἶναι ἓν νομοθετικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη εἰς τὰ 1923 καὶ μοῦ ἐνθυμίζει ἕναν Παππᾶ ὁ ὁποῖος, ἐπειδὴ ἐδάρη ἀπὸ τὸν μοίραρχον Μενουδᾶκο ἀπὸ τὸν τόπο μου, διότι ἔκλεβεν, ὅταν ἔκαμνε λειτουργείαν ἐμνημόνευε τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον ἐκτὸς ἀπὸ τὴν χωροφυλακήν.

§440Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μοῦ κάμετε μίαν ἐρώτησιν εἰς τὴν ὁποίαν ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσω. Τὰ ζητήματα αὐτὰ ἠρευνήθησαν ἐπὶ 14μηνον ἀπὸ πενταμελῆ ἐπιτροπήν.

§441Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιτροπῆς ἔπρεπε νὰ εἶναι σεβαστὸν ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ ἐσεβάσθη;

§442Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὔτε ἓν κόμμα δὲν μετέβαλον. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε ἐξηγήσεις.

§443Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Αἱ ἐξηγήσεις εἶναι αἱ ἑξῆς. Συνεστήθη μία ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸν κ. Πετρίτην, ἀπὸ τὸν κ. Σταυριανόπουλον ὡς μέλος, ἀπὸ τὸν κ. Ἐδιπίδην ἐπίσης ὡς μέλος καὶ ἀπὸ δύο ἀξιωματικοὺς τῆς Στρατιωτικῆς δικαιοσύνης, ἡ ὁποία ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὸ πόρισμά της. Σᾶς ἐρωτῶ, κ. ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν: τὸ πόρισμα αὐτὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐγένετο δεκτόν;

§444Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ναί.

§445Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ὄχι. Δὲν ἐγένετο δεκτὸν καὶ συνῆλθεν ἐκ νέου ἄλλη Ἐπιτροπή. Καὶ λέγω ἄλλη Ἐπιτροπή, ὄχι διότι ὅλα τὰ μέλη ἀντεκατεστάθησαν ἀλλ’ ἀντεκατεστάθη ὁ κ. Σταυριανόπουλος ἀπὸ τὸν κ. Σκανδάλην.

§446Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπῆγε εἰς τὴν Εὐρώπην ὁ κ. Σταυριανόπουλος καὶ ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ κ. Σκανδάλη.

§447Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν γνωρίζω παρὰ μόνον μίαν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, μίαν καὶ μόνην, αὐτὴν τὴν ὁποίαν μοῦ ὑπέβαλον. Δὲν ἔχει παρὰ μόνον τὴν ὑπογραφήν μου. Νὰ πιστεύσητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς διαβεβαιῶ.

§448Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ὑπὸ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κ. Σταυριανοπούλου συνεκλήθη δευτέρα ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἀναιρέσῃ τάς ἀποφάσεις τῆς πρώτης.

§449Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτά τὰ ὁποῖα λέτε εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστα εἰς ἐμέ.

§450Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Σᾶς κατηγορῶ διότι δὲν τά ξεύρετε.

§451Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ ξεύρω τὸ ἑξῆς: Ὅτι μία καὶ μόνη ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ὑπεβλήθη εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§452Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Καλέσατε τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς τὸν ὑποστράτηγον κ. Πετρίτην, ὁ ὁποῖος θά σᾶς εἰπῇ αὐτά τά ὁποῖα σᾶς λέγω ἐγώ.

§453Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν μας καὶ ἐντὸς μηνὸς νά τὸ τελειώσωμεν.

§454Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποίας ἐπιτροπῆς;

§455Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Τῆς Στρατιωτικῆς Κοινοβουλευτικῆς.

§456Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, διότι ὑφίσταται τάς πιέσεις τάς πολιτικάς. Ἀντιτίθεμαι ἀπολύτως.

§457Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον· διεπιστώθη ὁμοφώνως, διότι καὶ ἡμεῖς βουλευταὶ εἴμεθα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νά ἐπέλθουν τροπολογίαι ἐκ μέρους βουλευτῶν.

§458Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία συνέταξε τὴν ἐπετηρίδα καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θά παραπέμψωμεν διοικητικῶς τάς τροπολογίας μᾶς εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη βελτιώσεως θά τάς δεχθῶμεν ἄν μᾶς εἰπῇ ὅτι δὲν εἶναι σωσταὶ θά ἀκολουθήσω τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θά πάρω τὴν πολιτικὴν εὐθύνην δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἐκτὸς ἄν θέλῃ ἡ Βουλὴ νά ξαναπαραπεμφθοῦν ὅλα αὐτά εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θά θεωρήσω μὲν ζήτημα Κυβερνητικὸν ἀλλά δὲν ἠμπορῶ παρά νά εἴπω ὅτι θά ψηφίσω ἐγὼ ἐναντίον.

§459Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Βλέπω ὅτι ἔχει ληφθῆ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως μία κατ’ ἀρχὴν ἀπόφασις καὶ θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Βεβαίως οἱ ἀντιτιθέμενοι εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲν δύνανται νὰ ἀναμένωσι τίποτε ἐκ τῆς ἀναπτύξεως, ἀλλ’ ἐντεῦθεν δὲν σημαίνει ὅτι ἀναπτύσσοντες τὰς γνώμας των ἐπιχειροῦσιν ἔργον ἄχαρι καὶ ἄνευ σημασίας, διότι θὰ μάθῃ καὶ ὁ ἐδῶ πολιτικὸς κόσμος καὶ οἱ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἂν τὸ ἔργον τὸ ἐπιχειρούμενον εἶναι ὀρθόν. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω νὰ γίνῃ συζήτησις, νὰ δοθοῦν αἱ τροπολογίαι νὰ ἐξετασθοῦν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παραμένει πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἐλέγξωμεν. Ἂν συμφωνοῦν, ὅσοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν νὰ ὑποβάλουν ἐγγράφως τὰς τροπολογίας των καὶ εἰς τὴν βʹ συζήτησιν νὰ ὁμιλήσουν.

§460Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων αἱ τροπολογίαι δὲν θὰ γίνουν δεκταὶ δύνανται νὰ ὁμιλήσουν εἰς τὴν βʹ συζήτησιν.

§461ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου;

§462ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§463ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ συζήτησιν ὡς ἐτροπολογήθη).

§464ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας ἐκμεταλλεύσεως τῆς Ναξίας σμύριδος». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ράλλης.

§465Π. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι βουλευταί, προβλέπεται νέος ὀργανισμὸς ὡς πρὸς τὰς ὑπηρεσίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς σμύριδος. Ὁ νέος ὀργανισμὸς αὐτὸς ὁ ὁποῖος ὑποβάλλεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ὡς βάσιν ὅτι ἦτο ἀπαραίτητος, καθ’ ὅσον ἐγένοντο ἔργα τεχνικὰ ἐν Νάξῳ· τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν τὴν τροποποίησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Κατὰ τὸ περιεχόμενόν του ὅμως τὸ νομοσχέδιον κυρίως εἰπεῖν, δὲν ὀργανώνει τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς Ναξίας σμύριδος, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι τὸ σχέδιον νόμου αὐτὸ δὲν ἄγει παρὰ μόνον εἰς τὴν πλήρη ἐκμηδένισιν τῆς Ναξίας σμύριδος.

§466Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλὰ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ.

§467Π. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν μοῦ δίδετε. Λέγω ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐκμηδένισιν τῆς Ναξίας σμύριδος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ τῆς ἐμπορίας, περὶ τούτου πρόκειται. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καταργοῦνται ὡρισμέναι θέσεις τῆς διευθύνσεως τῆς Ναξίας σμύριδος, καταργοῦνται ὡρισμέναι θέσεις τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐν Σύρῳ ἀποθηκῶν καὶ ἀντ’ αὐτῶν δημιουργοῦνται νέαι θέσεις χωρὶς, παραδόξως νὰ ἀναφέρεται καὶ τὶ ἐπὶ τέλους θὰ ἐπιτελέσουν ἐκεῖνοι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι διορίζονται διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ. Διότι βλέπομεν παραδόξως ὅτι θὰ διορισθῇ εἷς ὑποδιευθυντὴς τῆς Ναξίας σμύριδος, χωρὶς νὰ βλέπωμεν διαγεγραμμένα ποῖα τὰ καθήκοντα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτελέσῃ· θὰ διορισθῇ εἷς σταθμάρχης τοῦ ἐναερίου, χωρὶς νὰ βλέπωμεν τὰ καθήκοντα αὐτοῦ. Καὶ βλέπομεν, ἔτι παραδοξώτερον, ὅτι διορίζεται εἷς λογιστὴς τοῦ ὁποίου τὰ καθήκοντα τὰ ἀναγνωρίζομεν καὶ θὰ εἴπωμεν ἀμέσως ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ δὲν γίνεται τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μεταβληθοῦν τὰ πράγματα ὑπὸ νέον μανδύαν ὥστε νὰ ἱκανοποιηθοῦν ἐν Νάξῳ καὶ ὡρισμέναι φιλοδοξίαι. Διότι ἔχομεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ παρατηρήσωμεν ἐπὶ πλέον καὶ τοῦτο: Ὅτι εἰς ὡρισμένα σημεῖα τὸ σχέδιον αὐτὸ τῆς ὑπηρεσίας ἐκμεταλλεύσεως θίγει καὶ αὐτὰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, διότι ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀπολύτως συνταγματικῶς βεβαιωμένον ὅτι ἡ μονιμότης τῶν ὑπαλλήλων κατοχυροῦται καὶ ὅτι βεβαίως δὲν δύναται ὁ ὑπάλληλος λόγῳ τῆς μονιμότητος αὐτῆς νὰ χάσῃ τὴν θέσιν του ἐκτὸς περιπτώσεως τῆς καταργήσεως τῆς θέσεώς του αὐτῆς, ὑμεῖς, κύριε ὑπουργέ, διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ δημιουργεῖτε μίαν θέσιν λογιστοῦ διὰ νὰ καταργηθῇ ἡ θέσις ἑνὸς γραφέως καὶ τοιουτοτρόπως νὰ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ διορισθῇ ἕνας νέος ὑπάλληλος καὶ νὰ ἀπολυθῇ ἕνας ἄλλος. Αὐτό, κύριε ὑπουργέ, εἶναι καταφανῶς ἀντισυνταγματικόν, διότι τὸ σύνταγμα σᾶς δίδει μὲν τὸ δικαίωμα διὰ μιᾶς καταργήσεως τῆς θέσεως νὰ ἀπολύσητε τὸν ὑπάλληλον, δὲν σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ βάλετε τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους τοὺς ὁποίους τυχὸν ἡ πολιτικὴ ἤθελε νὰ προστατεύσῃ. Ἐλέχθη προηγουμένως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἶναι νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ ἀπολύτως τὴν καταστροφὴν ὄχι μόνον εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς ὑπηρεσίας τῆς σμύριδος, ἀλλὰ θὰ φέρῃ ἀπολύτως τὴν καταστροφὴν καὶ εἰς τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ προϊὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου ὁ Ἑλληνικὸς προϋπολογισμὸς ἐλπίζει νὰ εἰσπράττῃ 30 ἑκατομμύρια. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω εὐθὺς ἀμέσως ποῖον τραῦμα φέρεται ἐπὶ τῆς ἐμπορείας τῆς σμύριδος. Δὲν δύναται νά ἀμφισβητηθῇ, κύριε ὑπουργέ, ὅτι ἡ σμύρις ἡ ὁποία δίδει εἰς τὸ Κράτος περὶ τά 30 ἑκατομμύρια, δὲν δύναται λέγω νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι ἡ θέσις τοῦ προϊόντος αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ πρέπει νά προστατευθῇ. Διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δημιουργοῦνται θέσεις διὰ νά ἱκανοποιηθοῦν ὡρισμένα ἄτομα, διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ θίγονται καὶ ὡρισμέναι διατάξεις διὰ νά θεωρηθῇ ὅτι ὁπωσδήποτε λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν καὶ οἱ κείμενοι νόμοι. Δημιουργεῖται ἡ διάταξις περὶ ἐντοπιότητος, διὰ νά νομισθῇ ὅτι ἐνδιαφέρεται ἡ ὑπηρεσία νά διορισθῶσιν ἐκεῖ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νά ἀσκήσουν τὸ καθῆκον των ἀμερολήπτως, χωρὶς νά ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Βλέπομεν ὅμως κατωτέρω διά αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι τοῦτο καταστρέφεται τελείως· καὶ τὸ ἀποδέχεσθε τοῦτο, κύριε ὑπουργέ, κατά ἕνα τρόπον ἀρκετὰ περίεργον, διότι εἰς τὸ τροπολογημένον νομοσχέδιον ὑπάρχει διάταξις κατά τὴν ὁποίαν ὑπάλληλοι ἤδη ὑπηρετοῦντες δύνανται νά μετατεθῶσιν εἰς μίαν ἄλλην θέσιν, εἰς τήν θέσιν τοῦ σταθμάρχου. Κατά τὴν διάταξιν αὐτὴν ὅλοι οἱ σταθμάρχαι ἐξαιροῦνται τῆς ἐντοπιότητος, ἐξαιροῦνται τῆς ἐντοπιότητος καὶ οἱ κατώτεροι ὑπάλληλοι καὶ παραμένει ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐντοπιότητος ὁ διευθυντὴς καὶ ὁ ὑποδιευθυντής. Καὶ ἀρχίζομεν, κύριε ὑπουργέ, νά κρίνωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπ’ αὐτῆς τῆς θέσεως. Σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Ναξίας σμύριδος ἐγένετο συζήτησις καὶ πρὸ δύο μηνῶν εἰς τήν Γερουσίαν, εἷς δὲ ἐξ αὐτῶν ὁ κ. Παπαβασιλείου, σᾶς ὑπέμνησεν ὅτι πρέπει νά κάμητε οἰκονομίαν εἰς τὴν σμύριδα, διότι ἄνευ οἰκονομιῶν δὲν δύνασθε νά ἀνταποκριθῆτε εἰς τόν συναγωνισμόν. Καὶ ἐνῷ σᾶς ἐτόνισεν, ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν τὴν θέσιν διευθυντοῦ τῆς Ναξίας σμύριδος νὰ τὴν καταργήσητε, σεῖς ὄχι μόνον δὲν καταργεῖτε αὐτὴν ἀλλὰ θέτετε εἰς βοήθειαν τοῦ διευθυντοῦ καὶ ἄλλον ὑπάλληλον, ὑποδιευθυντὴν τῆς Ναξίας σμύριδος. Καὶ οὕτω ἐπιβαρύνεται ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Ναξίας σμύριδος καὶ δι’ ἑνὸς κονδυλίου ὑποδιευθυντοῦ, διότι πάντως ἡ ἀντιμισθία αὐτοῦ καταβάλλεται ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς διευθύνσεως τῆς σμύριδος. Ἀλλὰ καὶ τὸ νομοσχέδιον ὑμῶν ὁρίζει ὅτι δὲν ἐγένετο καλῶς τοῦτο διότι ἔπρεπε λόγῳ τεχνικῶν μέσων νὰ μὴ προστεθῇ ἡ θέσις αὕτη, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ λόγον οἰκονομίας διὰ νὰ καταργήσωμεν τὸν τοιοῦτον κανονισμόν. Καὶ κατὰ τὴν εἰδικὴν ἔκθεσιν αἱ οἰκονομίαι αὐταὶ θὰ ἀνέλθουν εἰς 414.415 δραχμάς. Αἱ οἰκονομίαι αὐταὶ ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, ἀλλὰ τοὐναντίον διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ ἐπάγεται μία ἐπιβάρυνσις 100.000 δραχμῶν. Διότι, κύριε ὑπουργέ, παρετηρήθη καὶ τοῦτο: ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν ἔχετε καθορίσει, ὅτι προκειμένου περὶ τῆς διαλογῆς θὰ παραλαμβάνετε ἐκτάκτους διαλογεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ προσλαμβάνωνται διὰ πέντε μῆνας καὶ θὰ πληρώνωνται πρὸς 1800 δραχμάς. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῶν ἐκτάκτων διαλογέων, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀρχὰς ἀνήρχοντο εἰς 8, ηὐξήθη μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς εἰς 10. Ἐὰν δὲ παραδόξως κατὰ τὸ τυπωθὲν σήμερον σχέδιον νόμου παρουσιάζεται ὁ ἀριθμὸς 20, καὶ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἐκ τῶν 8 διαλογέων τοὺς ὁποίους ὑπελογίσατε ὑμεῖς φθάνομεν σὺν Θεῷ εἰς 20, τὸ περίσευμα τὸ ὁποῖον προβλέπεται ὅτι θὰ προκύψῃ εἶναι εἰκονικὸν καὶ φθάνει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 12000 δραχμῶν μόνον. Ἄν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας κ. βουλευταί, ὅτι πολλοὶ ὑπάγονται εἰς τὸ ταμεῖον συντάξεως αὐτῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, θὰ ἀνέλθουν εἰς δραχμάς...

§468Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Δύο εἶναι...

§469Π. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτοὶ οἱ δύο θ’ ἀπορροφήσουν ὅλον τὸ προϊὸν τῆς οἰκονομίας. Τὸ πλῆγμα τὸ ὁποῖον ἤθελε γίνει κατὰ τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ προϊόντος, δὲν εἶναι κυρίως ὁ ἀτελὴς ὀργανισμός, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ προϊὸν κυρίως τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ προϊὸν προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι καταργεῖτε τὰς θέσεις τῶν διαλογέων καὶ ἐπ’ αὐτῶν διορίζετε ἐκτάκτως διαλογεῖς. Μεταβάλλετε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὴν βάσιν ὅτι τὸ προϊὸν αὐτὸ πρέπει πρὸ παντὸς νὰ δίδεται εἰς τὸ ἐμπόριον τοιοῦτον, ὥστε πραγματικῶς ν’ ἀνταποκρίνεται καὶ πρὸς τὴν ποιότητα τῆς Ναξίας Σμύριδος, ἀλλὰ ν’ ἀνταποκρίνωνται ἐπίσης καὶ εἰς τὴν καλὴν ποιότητα καὶ ἐνῷ μέχρι σήμερον ὑπῆρχον διαλογεῖς μόνιμοι ὑπῆρχον διαλογεῖς ὑπάλληλοι, σήμερον παύετε ὅλους αὐτοὺς τοὺς διαλογεῖς καὶ ἀντ’ αὐτῶν διορίζετε ἐκτάκτους ἄνευ προσόντων καὶ ἄνευ ἐλέγχου, παρὰ μόνον ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ διευθυντοῦ τῆς σμύριδος, ὁ ὁποῖος καὶ τοὺς διορίζει. Καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠκολουθήθη παλαιότερον καὶ τὸ ὁποῖον παρ’ ὀλίγον νὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταστροφὴν τῆς ἐμπορίας τῆς σμύριδος. Ἀντιθέτως διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε, κ. ὑπουργέ, θέλετε νὰ διορίζεται ὁ πρῶτος τυχὸν διαλογεὺς χωρὶς νὰ ἔχῃ κανὲν προσόν, χωρὶς νὰ ἔχῃ καμμίαν εὐθύνην, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι θέλομεν ἐκ τῆς καταργήσεως ὡρισμένων θέσεων νὰ ἱκανοποιήσωμεν τυχὸν ἄλλους ἀδιαφοροῦντες τοῦ τὶ θὰ γίνῃ ἐπὶ τέλους αὐτὸ τὸ προϊὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρὸ παντὸς βασίζεται ἡ ζωὴ 1000 οἰκογενειῶν ἐν Νάξῳ, καὶ διότι θέλομεν ἡμεῖς νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ διευκολύνωμεν τὸν διορισμὸν 6–8 γραφέων, 20 μεταγενεστέρων φίλων μας, θέλομεν νὰ πατάξωμεν ἓν προϊὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασιζόμεθα καὶ νὰ δημιουργήσωμεν κοινωνικὰ ζητήματα ἁπλῶς καὶ μόνον διότι θέλομεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν ὡρισμένας πολιτικὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἐδώσαμεν. Καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ προϊὸν αὐτὸ πρέπει νά τὸ ἐπεξεργαζώμεθα κατά τοιοῦτον τρόπον ὥστε ὄχι μόνον νά εἰσάγηται εἰς τάς εὐρωπαϊκάς ἀγοράς, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ νά δύναται νά συναγωνισθῇ ἀπολύτως μὲ τοὺς δύο συναγωνιστάς του, μὲ τοὺς δύο ἐχθρούς, κατά τοῦ Κορουνδίου καὶ τῆς Μικρασιατικῆς σμύριδος. Καὶ ἐφ’ ὅσον κ. Πρόεδρε, εἰς μίαν ἄλλην συζήτησιν τῆς Γερουσίας ἀνεγνωρίσθη ἓν ἐκ τῶν ζητημάτων τῆς διαλογῆς, ἀναγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ἡ διαλογὴ πρέπει νά εἶναι προσεκτικὴ καὶ νά γίνεται κατά τοιοῦτον τρόπον ὥστε καὶ ὁ ἔλεγχός της νά ἐπιβάλλεται.

§470Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κατηγορεῖται τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι καταστρέφει ἕνα τόσον σπουδαῖον προϊὸν διὰ νά...

§471Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Διότι τὸ λέγει ὁ κ. Ράλλης;

§472Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρόκειται....

§473Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ προέτεινα τὴν ἑξῆς λύσιν: Νὰ τελειώσῃ ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος βουλευτὴς τὴν ἀγόρευσίν του...

§474Π. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἀκόμη.

§475ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαβαθμίσεως τῶν βοηθῶν καθηγητῶν τῆς σχολῆς ναυτικῶν δοκίμων» (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 954.598.60 εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ναυτικῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Στράτος.

§476Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Ἀναντιρρήτως κατ’ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν πλοίων τὰ οἰκονομικὰ συμβούλια ὑποχρεοῦνται νὰ παραλαμβάνουν τὰ κατατιθέμενα ποσὰ ἐκ μέρους τῶν ἀξιωματικῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν πρὸς φύλαξιν. Νομίζω ὅμως ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τῶν πλοίων δὲν ἀφορᾷ τοὺς ἐπιχειρηματίας, ἀλλ’ ἀφορᾷ ἐκείνους τοὺς ἀξιωματικοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἢ τὰ πληρώματα, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὸ εἰσόδημά τους θὰ οἰκονομήσουν ἓν μικρὸν ποσὸν διὰ νὰ τὸ καταθέσουν εἰς τὸ ταμεῖον πρὸς φύλαξιν. Ἐδῶ δυστυχῶς εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον εὑρίσκω περίεργα ποσά: Ὑπαξιωματικοὶ καταθέσαντες 70–90.000 δραχμῶν. Πρόκειται λοιπὸν νομίζω ἐδῶ περὶ ἐπιχειρηματιῶν, τὸ δὲ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ δὲν θέλει νὰ προστατεύσῃ τὰ ἐκ τῶν ἐπιχειρήσεων ποσά τῶν ἀξιωματικῶν, ἢ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἐπιβαίνουν ἑνὸς πλοίου ταξειδεύοντες εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Διά τοῦτο ἤθελον νά συστήσω, ὅπως τά ποσά αὐτά ἐξακριβωθοῦν μετά τῆς μεγαλειτέρας δυνατῆς αὐστηρότητος καὶ προσοχῆς. Ἀλλά θά ἤθελον ἐπίσης νά συστήσω, ὥστε τοιαῦτα ποσὰ νά μὴ δέχεται ὁ ταμίας τοῦ πολεμικοῦ πλοίου, διότι ἐάν ἀντί νά ἔχῃ 90.000 εἷς ἀρχικελευστής μηχανικός εἶχεν 90 δραχμάς μόνον, δὲν θά ἤρχετο τὸ Κράτος νά πληρώσῃ σήμερον, διότι ηὐτοκτόνησεν ὁ ταμίας αὐτά τά ὑπέρογκα ποσά.

§477Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πῶς θέλετε νά ἐξακριβωθῇ ἐάν πρόκειται περί ἀξιωματικοῦ ἐπιχειρηματίου;

§478Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ περιορίσητε τά ποσά.

§479Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ποὺ εἶναι τά ταμιευτήρια εἰς τάς Τραπέζας.

§480ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων σχεδίου τοῦ νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῆς παραγράφου 18 τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ κωδικοποιημένου νόμου 2740 τοῦ 1927 περὶ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Γενικῆς Γραμματείας παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Ὑγιεινῆς».

§481Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ λογιστηρίου πρόκειται νά προκαλέσῃ μίαν δαπάνην ἀπὸ 75.036 δραχμάς. Δηλῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ γενικὸς γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ λεγομένου ὑγειονομικοῦ κέντρου Ἀθηνῶν καὶ δὲν πρόκειται νά καταλάβῃ αὐτὴν ἄλλος τις. Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι εἰς τὸν γενικὸν διευθυντὴν πρόκειται νά ἀνατεθοῦν τὰ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ —πῶς ὀνομάζεται τέλος πάντων— τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου Ἀθηνῶν, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ διαφορὰ εἶναι σχεδὸν ἐλαχίστη. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ καὶ προσωπικῶς περὶ τίνος πρόκειται. Ἐκλήθη ὁ κ. Πάλης νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν.

§482Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὅταν ἐξήγγειλε τὸ πρόγραμμά της, ἐδήλωσεν ὅτι αἱ δαπάναι θὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ μέλλον εἰς τὸ ἐλάχιστον. Κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τῆς Βουλῆς αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὰς ἐκθέσεις τοῦ Γ. Λογιστηρίου ὑπερβαίνουν τὰ 200.000.000, Ἡ δαπάνη αὐτὴ εἶναι μικρὰ 75.000· ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον αἱ μικραὶ προστιθέμεναι εἰς τὰς μικρὰς γίνονται μεγάλαι. Ἀλλ’ ἔχω νά εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ θέσις τοῦ Γ. Γραμματέως τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς νομίζω ὅτι εἶναι περιττή, διότι ὁ Γ. Γραμματεὺς πρόκειται νά εἶναι Γ. Γραμματεὺς ἑνὸς ὑπουργείου τοῦ ὁποίου ὑπάρχει κατὰ πάντα ἄξιος ὑπουργός, ἐπίσης ὑπάρχει ἄξιος ὑφυπουργός, πρόκειται δὲ νά ἔχῃ μίαν μόνην διεύθυνσιν πρὸς τὸ παρόν. Πρόκειται δὲ νά ἔχῃ μίαν μόνον διεύθυνσιν πρὸς τὸ παρόν, ἴσως δὲ νὰ θεσπισθῶσιν διά τὸ μέλλον δύο διευθύνσεις ὡς πληροφοροῦμαι. Καὶ ἡ ἄλλη παρατήρησις, κατά τὴν ὁποίαν ὁ Γενικὸς Γραμματεύς θὰ εἶναι καί ὁ διευθυντὴς τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου Ἀθηνῶν καὶ ἡ παρατήρησις αὐτὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία μὲ ἔκαμε νά εἴπω ὅτι δὲν θά εἶναι κατάλληλος διά τὴν θέσιν αὐτὴν διότι δὲν εἶναι εἰδικός. Διότι ὅσον θά ἦτο κατάλληλος ἕνας μηχανικὸς ὡς προσωπάρχης τοῦ ὑπουργείου Οἰκονομικῶν ἢ ἕνας δικηγόρος ὡς προσωπάρχης τοῦ ὑπουργείου Στρατιωτικῶν, τόσον κατάλληλος θὰ εἶναι καὶ εἶναι ὄχι εἰδικὸς ὡς διευθυντὴς τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου. Διότι ἀναμφισβητήτως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θά προΐσταται τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου Ἀθηνῶν, θά πρέπει νά ἔχῃ ὡρισμένας γνώσεις ἰατρικάς. Ἐπίσης ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς, θά πρέπει νά ἔχῃ ὡρισμένας ἰατρικάς γνώσεις. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους θά ἤθελον νά γίνῃ δεκτὸν ὅτι ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς πρέπει νά εἶναι εἰδικὸς διά τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ, ὡς συμβαίνει καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα. Ταῦτα ἤθελα νὰ εἴπω.

§483Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ περίστασις βέβαια τῆς ἱδρύσεως αὐτῆς τῆς θέσεως τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς ἦτο εὔθετος διά νὰ κατηγορηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ σπατάλῃ, ἀλλά κατὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἔδωσα δὲν πρόκειται περὶ δημιουργίας μιᾶς νέας θέσεως, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ διορισμοῦ ἐκείνου ὁ ὁποῖος κυρίως θά διευθύνῃ τὸ ὑγειονομικὸν κέντρον Ἀθηνῶν Ἐνόμισα ὅτι δὲν ἠμποροῦσε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νά κατηγορηθῇ ὡς προκαλοῦν καμμίαν σπατάλην θά ἤθελα δὲ νά εἰξεύρω μόνον ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ διευθυντῶν καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως.

§484Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) Καμμία.

§485Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ὁ διευθυντὴς τοῦ ὑπουργείου θά εἶναι...;

§486Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν εἴχατε παρακολουθήσει τήν ψήφισιν τοῦ νόμου 4334 διά τοῦ ὁποίου ἱδρύθη αὐτὸ τὸ κέντρον Ἀθηνῶν, θά ἐβλέπατο ὅτι ἔχομεν 2 ὑπουργεῖα Ὑγιεινῆς τώρα. Τὴν παλαιάν ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία συνεχίζεται μέχρις ὅτου ἀντικατασταθῇ ὑπὸ τῆς νέας καὶ τὴν δημιουργηθεῖσαν νέαν ὑπηρεσίαν ἡ ὁποία θά ἐκτείνεται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ θὰ ἀντικαθιστᾷ τὴν παλαιάν. Δὲν δύναται δὲ νὰ χρησιμεύσῃ ἡ διεύθυνσις τῆς παλαιᾶς ὑπηρεσίας διά τὴν νέαν, διότι εἶναι ἄλλαι ἐντελῶς αἱ ἀντιλήψεις μὲ τάς ὁποίας ὀργανοῦται σήμερον ἡ νέα ὑπηρεσία.

§487Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νά προΐσταται τοῦ κέντρου;

§488Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς εἶναι πολιτικὸν πρόσωπον. Μὴ βλέπετε ὅτι ἔχομεν δύο ὑπουργοὺς τῆς Ὑγιεινῆς, ἔχομεν οὐσιαστικῶς ἕνα, ὑπουργὸν τὸν κ. Παπᾶν. Καὶ ὁ κ. Παπᾶς εἶναι πολιτικὸς ὑπουργός. Εἴδατε ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παρῃτήθη· αὔριον ἠμπορεῖ νά πέσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ εἶμαι ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς διότι μοῦ ἐζητήθη, διότι παρεκλήθην, διότι μερικὲς φορὲς ἡ ὑπογραφή μου εἶναι χρήσιμος διὰ νὰ τελειώνουν ἡ δουλειές. Ἀλλὰ θέλομεν ἕνα διευθυντὴν πραγματικόν. Δι’ αὐτὸ ζητῶ τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Πάλλη. Εἴπατε ὅτι ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς πρέπει νά εἶναι εἰδικός. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς πρέπει νὰ ἔχῃ ἀντίληψιν καὶ ὄχι εἰδικὴν μόρφωσιν. Σᾶς λέγω δὲ ἐπίσης ὅτι αὐτὸς ὁ διορισμὸς γίνεται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς τοὺς συμβούλους μας τοῦ ἐξωτερικοῦ, τοὺς ὁποίους ἐδέχθημεν τέλος πάντων ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ τῶν ὁποίων ἡ συνεργασία καὶ ἡ χρησιμότης θὰ ἀποδειχθῇ νὰ εἶσθε βέβαιοι, πολύτιμος διὰ τὴν Χώραν. Τώρα ὅταν θὰ γίνῃ ὁ διορισμὸς καὶ θέλετε νὰ μὲ ἐπικρίνετε εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀπαντήσω τότε. Ἡ κατηγορία ὅμως ὅτι πρόκειται περὶ δαπάνης εἶναι ἀσύστατος, διότι ἀπόψε μανθάνω ὅτι ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς καὶ ὁ διευθυντὴς ἔχουν τὸν ἴδιον μισθόν.

§489Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει μία νέα δαπάνη προστιθεμένη εἰς τὸ ὑπουργεῖον διότι ἀφοῦ εἶναι μία θέσις ποὺ δημιουργοῦμεν......

§490Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κάνω τὴν ἑξῆς δήλωσιν ὅτι: δὲν θὰ διορίσωμεν διευθυντὴν ἢ γενικὸν διευθυντὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου Ἀθηνῶν, ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ ὁ Γενικὸς Διευθυντής. Θὰ ἐζητοῦσα μάλιστα νὰ τὸ τροποποιοῦσα ἂν δὲν ἐπειγόμην νά κάμω τὸν διορισμὸν καὶ θὰ ἠναγκαζόμην νά τὸν ἀναβάλω. Ἀλλά νομίζω ὅτι ἡ δήλωσίς μου θά σᾶς ἀρκεῖ ὅτι ἐφ’ ὅσον θά εἶναι ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς αὐτὸς θά ἐκτελῇ τά καθήκοντα τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ κέντρου τοῦ ὑγειονομικοῦ Ἀθηνῶν.

§491Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸς ὁ ἴδιος θὰ εἶναι καὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου;

§492Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπρόκειτο νὰ διορισθῇ γενικὸς διευθυντὴς τοῦ κέντρου. Ἀλλὰ σᾶς δίδω καὶ πάλιν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ γενικὸς γραμματεύς, θὰ ἐκπληρῇ αὐτὸς τὰ καθήκοντα τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ τοῦ κέντρου Ἀθηνῶν καὶ δὲν θὰ διορισθῇ ἄλλος.

§493Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θέλω νὰ δηλώσω ὅτι περισσότερον ἐπηρεάσθητε ἀπὸ τοῦ προσώπου παρὰ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας καὶ πολὺ φοβοῦμαι, κ. Πρόεδρε, ὅτι αὐτὴ ἡ ὑγεία ἀρχίζει νὰ ἀποτελῇ μίαν μεγάλην νόσον τοῦ ταμείου τοῦ Κράτους διότι δημιουργεῖ ὁλονὲν ὑπηρεσίας.

§494Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος δέχομαι τὴν κατηγορίαν, ὅτι δαπανῶ ἑκατομμύρια πολλὰ διὰ τὴν ὑγείαν τοῦ Λαοῦ. Ἀλλὰ ἔχω πρὸς δικαιολογίαν μου ἕνα γεγονὸς ὅτι πράττων τοῦτο ἐκπληρῶ καθῆκον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τοῦ προγράμματός μου. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία γίνεται διὰ τὴν ἱκανοποίησιν ἑνὸς ἰδιαιτέρου σκοποῦ εἴτε πολιτικοῦ εἴτε ἄλλου. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις ἐν γένει τῆς Χώρας εἶναι τραγική. Δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ κανένα, διότι καὶ ἐγὼ ἤμην μέλος τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἕνα ἀπὸ τὰ φωτεινότερα σημεῖα τῆς δράσεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἀφοσίωσίς της εἰς τὰ ἔργα τῆς ἐξυγιάνσεως τῆς Χώρας. Αἱ δαπάναι δὲ εἶναι παραγωγικαί, δὲν εἶναι μόνον δαπάναι αἱ ὁποῖαι ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ μέλλον τῆς φυλῆς μας εἶναι δαπάναι παραγωγικαί. Ἠξεύρετε τὶ κοστίζει κατ’ ἔτος ὁ πυρετὸς ὁ ἑλώδης, διότι ἀναγκάζει ἕνα μέγα μέρος τοῦ πληθυσμοῦ νὰ ἀργῇ· κοστίζει ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ εἶμαι πρόθυμος ἂν θέλετε ὅταν θὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν νὰ συζητήσωμεν τὸ ἂν εἶναι χρήσιμαι αἱ δαπάναι αὐταί, ἂν πρέπει νὰ γίνωνται ἢ ὄχι.

§495Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Καὶ νὰ αὐξηθοῦν διὰ τὴν ἑλονοσίαν.

§496Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ μὲ κατηγορήσετε ἂν τὰς διαθέτω κακῶς.

§497Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὴ θέλετε νὰ αἰτιολογήσετε τὰς δαπάνας γενικώτερον τῆς ὑγείας, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἀποτελεῖ αὕτη βάσιν τοῦ προγράμματός σας καὶ ἔχετε ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ νὰ τὸ ἐκτελέσητε, εἴμεθα σύμφωνοι καὶ ἡμεῖς εἰς αὐτό. Ἀλλὰ εἰς αὐτὸ τὸ περιστατικὸν θεωροῦμεν ὅτι ὁ διορισμὸς αὐτός, ἡ δημιουργία αὐτῆς τῆς θέσεως εἶναι πρᾶγμα ἄσκοπον. Ὁ διευθυντὴς ὁ ὁποῖος ἐκπληρεῖ τὰ καθήκοντα αὐτά, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ δημιουργήσωμεν μίαν θέσιν γενικοῦ διευθυντοῦ.

§498Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ φανῆτε εὐχάριστος εἰς αὐτὸ τὸ πρόσωπον.

§499Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θέλω νὰ φανῶ εὐχάριστος εἰς τὸν κ. Πάλλην; Ἐδέησε νὰ τὸ ζητήσῃ ὡς χάριν καὶ τοῦ εἶπα εἶσαι καὶ σὺ πολίτης Ἕλλην διατὶ νὰ μὴ μᾶς χρησιμεύσῃς εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν. Ὑποθέτετε σεῖς ὅτι δημιουργεῖται μία νέα θέσις; Σᾶς λέγω ὄχι. Ἡ θέσις ἔχει δημιουργηθῇ διὰ τοῦ νόμου 4339 ὁ ὁποῖος λέγει ρητῶς. (ἀναγινώσκει).

§500Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ......

§501Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶσθε καλῆς πίστεως συζητητὴς κ. βουλευτά.

§502Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἔχετε καμμίαν ἀφορμήν, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ τὴν μερίδα αὐτὴν νὰ ὁμιλῆτε περὶ καλῆς πίστεως.

§503Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὡμίλησα δι’ ὅλους ἀλλὰ μόνον διὰ τὸν κ. βουλευτήν. Ἀλλὰ πρέπει καὶ σεῖς νά ἀναγνωρίσητε, ὅτι ὅταν σᾶς ζητῶ τόσο μικρά πράγματα καὶ σᾶς λέγω τὶ εἶναι διότι δὲν πρόκειται νά κάμωμεν νέαν θέσιν δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νά λέγετε αὑτά. Εἶσθε ἐλεύθερος νά πολιτευθῆτε ὅπως θέλετε. Πάντως σᾶς ζητῶ συγγνώμην. Μοῦ λέτε αἰωνίως ὅτι κάνω δαπάνας ὅταν ἐγὼ δὲν σᾶς ζητῶ οὐδὲ μίαν πεντάρα.

§504Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Εἶπα ὅτι ἔγινε καὶ διευθυντὴς τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου.

§505Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸς θά εἶναι ὁ διευθυντής. Ἀλλά λέγει ὅτι διά διατάγματος θά ἀσκήσῃ τά καθήκοντά του καὶ ἀναλαμβάνει τὰ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ὑγειονομικοῦ κέντρου Ἀθηνῶν. Ἡ προσπάθειά μου εἶναι νά τοῦ δώσω μίαν θέσιν κατ’ ἐπίφασιν καλλιτέραν.

§506Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὀφείλει νά ἀρθῇ μία παρεξήγησις ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη αὐτὴν τὴν ἑσπέραν ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. βουλευτοῦ. Ἐάν ποτὲ ἐρωτήσετε τοὺς κ. συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἐχρημάτισαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς θά σᾶς εἴπουν ποίας ὑπηρεσίας ἰδιαιτέρας παρέσχεν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῆς ὑγιεινῆς καὶ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῆς ὑγιεινῆς καὶ θά σᾶς ὑπενθυμήσω, ὅτι σεῖς ὁ ἴδιος ἀκόμη μίαν ἑσπέραν ἰδιαιτέρως ἐψέξατε ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία συνεζητήθη εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι, λοιπὸν ἐκ τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται νὰ κάμουν μίαν πρότασιν ἔτσι εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε;

§507Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις μου νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ λέτε....

§508Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐάν ὁ κ. βουλευτὴς δὲν ἐξεφράσθη καλῶς καὶ ἐπαναλαμβάνω μίαν πρότασιν δὲν νομίζω, ὅτι ἦτο τοιαύτη ἡ φράσις του ὥστε νὰ δώσῃ ἀφορμήν.....

§509Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπα, ὅτι δὲν εἶχα καμμίαν πρόθεσιν νὰ θίξω τὸν κ. βουλευτήν. Τὸ ἀνεγνώρισα καὶ ἐζήτησα καὶ συγγνώμην.

§510ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§511ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3502 περὶ χρονικοῦ ὁρίου ἐργασίας εἰς τὰ καταστήματα». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11)11)29 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἐλευθέρας ζώνης Θεσσαλονίκης νόμων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2430 περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδικάσεως κακουργημάτων τινων ἐκτὸς τῆς περιφερείας τοῦ εἰς ὃ ὑπάγονται Ἐφετείου». (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§512ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διά τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 9 μ. μ.)