1930.02.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42η

ΔΕΥΤΕΡΑ 24 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1930

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τά ἑξῆς: Ὁ Δήμαρχος Πρεβέζης ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου διαμαρτυρομένου διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν τῆς Μητροπόλεως Νικοπόλεως. — Οἰνοπαραγωγοὶ κάτοικοι κοινότητος Βλάβδου ζητοῦν τὴν κατάργησιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ ἀμβύκων. — Ὁ Σύλλογος δημοδιδασκάλων Ἄρτης ζητεῖ τὴν υἱοθέτησιν τῶν αἰτημάτων τῆς διδασκαλικῆς ὁμοσπονδίας. — Ἡ κοινότης Δοξάτου διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην τροποποίησιν τοῦ νόμου 1728. — Οἱ Σύλλογοι Μακεδονομάχων «Παῦλος Μελᾶς» Γιαννιτσῶν παρακαλοῦν ὅπως γίνωσι δεκτὰ τὰ δίκαια αἰτήματά των καὶ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 4413. — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀνθρακόπουλος καταθέτει αἴτησιν ὑπερεξήκοντα φορολογουμένων γεωργῶν τῆς κοινότητος Ποντισμένου. — Ἔφεδροι δημοδιδάσκαλοι ὑποβάλλουν ὑπόμνημα περὶ ἀναγνωρίσεως τῆς ἐν πολέμῳ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας των. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Νικολίτσας καταθέτει αἴτησιν ἱεροσπουδαστῶν τῆς Ἱερατικῆς σχολῆς Ἄρτης περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου 43170. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ζακύνθου παρακαλεῖ ὅπως κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2248 ληφθῇ μέριμνα περὶ ἐξαιρέσεώς των ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἄρθρου 2. — Ὁμὰς προσφύγων Γιδᾶ εὐχαριστεῖ διὰ τὰς ἐνεργείας περὶ ἐπανεκδικάσεως τοῦ ἀγροκτήματος Γιδᾶ. — Ὁ Δήμαρχος Ξάνθης ζητεῖ τὴν ταχεῖαν καταβολὴν ἀποζημιώσεως πολεμοπαθῶν. — Ἡ Ὁμοσπονδία ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου Πελοποννήσου διαμαρτύρεται διὰ τὴν μὴ υἱοθέτησιν τῶν αἰτημάτων τοῦ Γʹ Παναπηρικοῦ Συνεδρίου Βόλου. — Ὁ Προσφυγικὸς κόσμος Βόλου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἔγκρισιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν συμφωνιῶν. — Ἡ Ἱερὰ κοινότης Ἁγίου Ὄρους παρακαλεῖ ὅπως μὴ τροποποιηθῇ τοῦ Ν. Δ. τῆς 10)9)26. — Ἡ κοινότης Μοδίου ὑποβάλλει ἀναφορὰν σχετικὴν μὲ τὴν ἐθνικὴν ὁδὸν Κηφισσοχωρίου–Μοδίου–Καμένων Βούρλων. — Ἡ Πηνελόπη χήρα Θεοδ. Τσακάκη ἀντισυνταγματάρχου τοῦ Πυροβολικοῦ παρακαλεῖ ὅπως ἐπεκταθῇ ὁ νόμος περὶ παροχῆς συντάξεως δύο βαθμῶν ἀνωτέρων καὶ εἰς τοὺς πρὸ τοῦ 1912 πεσόντας ἢ παθόντας ἐν πολέμῳ ἀξιωματικούς. — Τὸ Ἐμπορικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Μυτιλήνης ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐν ᾧ ἀντικρούει τὰς ἀπόψεις τῶν ἐργοστασιαρχῶν Ραφινερίου εἰς βάρος τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν τῆς Ἑλλάδος. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Τζερμιᾶς καὶ Κ. Βουδούρης καταθέτουν ὑπόμνημα τοῦ Σωματείου τεχνιτῶν καὶ ἐργατῶν ἰδιωτικῶν κρατικῶν ἐργοστασίων ζητούντων τὴν μὴ τροποποίησιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου διὰ στρατιωτικὰ ἐργοστάσια. — Ὁ Σύλλογος δημοδιδασκάλων Ἐλασσῶνος Ἀργοστολίου ζητεῖ τὴν υἱοθέτησιν τοῦ ὑπομνήματος τῆς διδασκαλικῆς ὁμοσπονδίας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πετρίδης καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου Νεμέας. — Ἡ Κοινότης Στρατώμης ὑποβάλλει ψήφισμα σχετικὸν μὲ τὴν ἐθνικὴν ὁδὸν Ναυπάκτου–Ἰτέας–Λαμίας. — Ἡ Ἕνωσις ἐργατῶν ραπτῶν καὶ ραπτριῶν Πειραιῶς αἰτεῖται τὴν παροχὴν ἀποζημιώσεως διὰ τὰς ζημίας ἃς ὑπέστησαν ἐκ τῆς συμβάσεως Κυρκίνη. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Ζίτσης παρακαλοῦν ὅπως ἐπιστραφοῦν εἰς τούτους τὰ κτήματα τῆς Μονῆς πατέρων ἅτινα ἐκαλλιέργουν ἀπὸ αἰώνων. — Αἱ διδασκάλισσαι Πατρῶν παρακαλοῦν τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ νόμου 2145 περὶ ἀπονομῆς συντάξεως. — Τὸ Ταμεῖον Ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς Λευκάδος διαμαρτύρεται διὰ τὴν βραδύτητα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ψηφισθέντος διατάγματος περὶ αὐξήσεως τῆς φορολογίας τοῦ ἐξαγομένου Λευκαδίου οἴνου. Τὸ τμῆμα τοῦ Ἀγροτικοῦ κόμματος Δράμας ζητεῖ τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν φυλακισθέντων ἀγροτῶν κατόπιν ἐνταλμάτων ἐποικισμοῦ, τὴν μετάθεσιν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Δημοσίου καπνεργοστασίου Δράμας Σημαιοπούλου κλπ. — Ὁ Κεντρικὸς Σύνδεσμος πολυτέκνων Μεγαλουπόλεως ζητεῖ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν πολυτέκνων. — Ὁ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γενικὸς Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει τὴν ὑπ’ ἀριθ. 295 πρᾶξιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου διὰ τὴν θεώρησιν χρηματικοῦ ἐντάλματος ἐκ δραχ. 5.625 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. — Ὁ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ συνεδρίῳ Γενικὸς Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας ὑποβάλλει τὴν ὑπ’ ἀριθ. 291 πρᾶξιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου διὰ τὴν θεώρησιν χρηματικοῦ ἐντάλματος ἐκ δραχμῶν 16.500 ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. — Τὸ ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης ἀποστέλει αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Ἀθηνῶν διὰ τὴν ποινικὴν δίωξιν τοῦ βουλευτοῦ Ἰωαννίνων κ. Α. Λούλη κατηγορουμένου ἐπὶ παρανόμῳ ὁπλοφορίᾳ. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1) Περὶ ἑρμηνείας τοῦ μόνου ἄρθρου τοῦ νόμου 4207 περὶ μονιμοποιήσεως ἀξιωματικῶν. 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3552 περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν. 2) Ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3553.» Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ χορηγίας συνδρομῆς ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου εἰς τὴν ὀργανωτικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἐν Ἀθήναις τρίτου Διεθνοῦς Συνεδρίου Βυζαντινῶν Σπουδῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ὀδοντοαϊτρικῶν Συλλόγων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Τζερμιᾶς, Μ. Βολουδάκης, Κ. Πολυχρονάκης, Κ. Παπαδάκης, κλπ. ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4456». Οἱ κ. κ. Γ. Σίδερης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας παροχῆς βοηθήματος πρὸς νοσηλείαν ἀπολυομένων φυματικῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Νικολίτσας καὶ Γ. Στράτος ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παθόντων ἐν πολέμῳ ἀξιωματικῶν κλπ.» Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κοκκινάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως δασμολογικῶν ἀπαλλαγῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Καλογερᾶς, Θ. Κολιαλέξης, Σαρακηνός, Φ. Ζαΐμης, κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κινηματογράφων». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Μόδης ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος ἀξιωματικῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Μουντζουρίδης ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28) 8) 25 Ν. Δ. περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν κλπ.» Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Θ. Κολιαλέξης, Βελλιανίτης καὶ Π. Εὐριπαῖος ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ σειρᾶς ἀρχαιότητος Ἀξιωματικῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Β. Χατζηλίας καὶ Α. Παχνὸς ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως παθόντων ἐν πολέμῳ Ἀξιωματικῶν καὶ Ἀνθυπασπιστῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Μπουργιᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως μικροϊδιοκτητῶν καὶ ἀνακλήσεως παραχωρήσεως γηπέδων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Λούλης, Μ. Βουλουδάκης, Ι. Μουτζουρίδης, Κ. Πολυχρονάκης κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταρτισμοῦ πινάκων Μακεδονομάχων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κονδύλης καὶ Μ. Βολουδάκης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως παθόντων ἐν πολέμῳ ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Βολουδάκης, Π. Πολυχρονίδης, Α. Μυλωνογιάννης, Κ. Πολυχρονάκης, Ε. Τριποδάκης, Ι. Μουτζουρίδης, Μ. Κοθρῆς, Ι. Κοκκινάκης, καὶ Ι. Γοβατζιδάκης ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ καθορισμοῦ συντάξεως ἀποστρατευθέντων ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν τῆς Χωροφυλακῆς». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Κούνδουρος Μ. Βολουδάκης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως ἐν πολέμῳ ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν. Ἀνακοινῶ τὸ κάτωθι ἔγγραφον τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει). Ἔχομεν τὴν τιμὴν ἀπαντῶντες εἰς ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Ξηροῦ, νὰ πληροφορήσωμεν αὐτὸν ὅτι οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχομεν περὶ παρανόμων ἐνεργειῶν τοῦ ὑποδιοικητοῦ Χωροφυλακῆς Δωρίδος, ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ Κυριακῆς ἀναπαύσεως ἐν Λιδωρικίῳ, διότι οὔτε ἀνεφέρθη ἡμῖν ὑπηρεσιακῶς τὶ τὸ σχετικὸν οὔτε καὶ κατηγγέλθη ἡμῖν παρ’ ἰδιώτου τινὸς συγκεκριμένον γεγονὸς ἐξ οὗ νὰ ἀποδεικνύεται παρανόμως ἐνέργεια τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ὑποδιοικητοῦ Χωροφυλακῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διετάξαμεν σήμερον ὅπως ὁ ὑποδιοικητὴς Χωροφυλακῆς Δωρίδος συμμορφοῦται πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἀπὸ 23 Νοεμβρίου 1928 Διατάγματος «περὶ κωδικοποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Κυριακῆς Ἀναπαύσεως» ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη ὑπὸ τοῦ Νόμου 4388 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ Κυριακῆς ἀναπαύσεως νόμων. Ὁμοίως ἀνακοινῶ τὰ κάτωθι ἔγγραφα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ: (ἀναγινώσκει). Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 129 τῆς 13)2)1930 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Λούλη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι διὰ τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαχθεῖσαν ποσότητα ἀραβοσίτου ἁρμόδιον τυγχάνει τὸ ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκομίας (Διεύθυνσις Στατιστικῆς), διὰ δὲ τὴν παραγωγὴν ἁρμόδιον τὸ ὑπουργεῖον Γεωργίας. Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 128 τῆς 13)2)30 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Ροδοπούλου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι διὰ τῶν κατατεθησομένων εἰς τὴν Βουλὴν τροποποιήσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1930 –31 θὰ τροποποιηθῶσι τὰ ἔσοδα ἐκ Γερμανικῶν ἐπανορθώσεων, θὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔξοδα καὶ τὸ ὀφειλόμενον πρὸς τὴν Γαλλίαν ποσὸν κατόπιν τοῦ τελευταίου διακανονισμοῦ τῆς Χάγης. Ἀπαντῶντες εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 126 τῆς 10)2)1930 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Παπαδάκη Στάϊκου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι προκειμένου περὶ τῆς οἰκονομικῆς ὑπαγωγῆς τῶν κοινοτήτων εἴθισται νὰ ἐρωτᾶται τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον. Πρὸς τοῦτο ἐγένετο ἔγγραφον πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κοινότητος Κορυφῆς, ἵνα προκαλέσῃ ψήφισμα τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου σχετικῶς μὲ τὴν ὑπαγωγὴν τῆς Κοινότητος οἰκονομικῶς εἰς τὴν Οἰκονομικὴν Ἐφορίαν Βερροίας. Κατὰ τὴν λῆψιν τοῦ ψηφίσματος θὰ συζητηθῶσι τὰ δέοντα. Ἀνακοινῶ ἐπίσης τὰ κάτωθι ἔγγραφα τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Θρησκευμάτων ὑπουργοῦ. (ἀναγινώσκει). «Ἀπαντῶντες εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἧς συνημμένως ἀποστέλλομεν ἀντίγραφον, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι διὰ ταὐταρίθμου καὶ ταὐτοχρόνου ἡμετέρου ἐγγράφου πρὸς τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου ἐζητήσαμεν σχετικὰς πληροφορίας παρ’ αὐτοῦ περὶ τοῦ ἀπολυθέντος κλητῆρος τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λευκάδος Γεωργίου Λεκατσᾶ, ἃς εὐθὺς ὡς λάβομεν θέλομεν ἀνακοινώσει ὑμῖν. Ὁμοίως ἐζητήσαμεν τοιαύτας καὶ παρὰ τοῦ Τοποτηρητοῦ τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λευκάδος καὶ Ἰθάκης. Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐρωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἧς συνημμένως ἀποστέλλομεν ἡμῖν ἀντίγραφον, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Ἡγουμένου τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίου Γεωργίου–Λευκάδος, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ἡμῖν ὅτι διὰ ταὐταρίθμου καὶ ταὐτοχρόνου ἡμετέρου ἐγγράφου πρὸς τὴν διαρκῆ Ἱερὰν Σύνοδον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐζητήσαμεν σχετικὰς πληροφορίας, ἃς εὐθὺς ὡς λάβομεν θέλομεν ἀνακοινώσει ὑμῖν. Ἀπαντῶντες εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 106 τῆς 4)2)30 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Τσαρλαμπᾶ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσωμεν ὑμᾶς ὅτι αἱ προαγωγαὶ τῶν δημοδιδασκάλων ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν περιφερειῶν ἐκκρεμοῦν διότι δὲν ἐπαρκεῖ ἡ ὑπάρχουσα πίστωσις πρὸς ἐκτέλεσιν τούτων. Ὡς καταστῇ τοῦτο δυνατὸν θέλει γίνει ἐκτέλεσις τῶν προαγωγῶν τῶν δημοδιδασκάλων ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν περιφερειῶν. Ὁμοίως ἀνακοινῶ τὰ κάτωθι ἔγγραφα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ. (ἀναγινώσκει). Ἐπὶ ἐρωτήσεως βουλευτοῦ κ. Α. Χρηστομάνου περὶ τῶν ληφθέντων μέτρων διὰ τὴν πρόληψιν τοῦ ἐνσκήψαντος ἐν Ναυπλίῳ τυφοειδοῦς πυρετοῦ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν τὰ ἑξῆς: Τὴν 23ην Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. τηλεγραφικῶς πρὸς τὴν Ἐπιθεώρησιν τῆς Ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου ἀνηγγέλθη ὅτι ἐπὶ 4 νοσηλευομένων ὁπλιτῶν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ Ναυπλίου ἐγένετο διάγνωσις τυφοειδοῦς πυρετοῦ καὶ τὴν 24ην κατόπιν ὁδηγιῶν τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ Ὑγειονομικῆς Ὑπηρεσίας ἀνεχώρησε διὰ Ναύπλιον ὁ Ἐπιδημιολόγος τοῦ Αʹ σώματος στρατοῦ, μετ’ ἀναλόγου συνεργείου, πρὸς ἐξέτασιν τῆς ἀφορμῆς τοῦ τύφου καὶ τὴν λῆψιν ἀναλόγων μέτρων. Ὁ Ἐπιδημιολόγος διεπίστωσεν ὅτι ἀπὸ 2 μηνῶν ἐπεκράτει τύφος εἰς τὸν ἀστικὸν πληθυσμὸν τῆς πόλεως Ναυπλίου, ἐβεβαίωσε δὲ ὁ Δήμαρχος αὐτῆς εἰς τὴν Ἐπιθεώρησιν Ὑγειονομικῆς Ὑπηρεσίας ὅτι ἀνὰ δεκάδας ἠριθμοῦντο τὰ κρούσματα. Ὁ τρόπος τῆς μεταδόσεως τοῦ τύφου ἐδείκνυε τὴν ὑδρικὴν προέλευσιν τούτου καὶ ὁ Ἐπιδημιολόγος ὑπηγόρευσε μέτρα πρὸς πρόληψιν περαιτέρω μολύνσεως τῶν στρατιωτῶν ἐκ τοῦ ὕδατος, ἐχορήγησε δὲ αὐτοῖς βακτηριοφάγον, καίτοι δὲ οἱ ἄνδρες τῆς Φρουρᾶς Ναυπλίου εἶχον ἐμβολιασθῆ ἅμα τῇ κατατάξει των δι’ ἐμβολίου ἀντιτυφικοῦ, ὅπερ ἡ ἐπιδημία ἔδειξεν ἀνίσχυρον, παρεσκεύασε νέον ἀντιτυφικὸν ἐμβόλιον, φυλῆς ἐπιδημίας Ναυπλίου, καὶ δι’ αὐτοῦ διετάχθη ὁ ἀνεμβολιασμὸς τῶν ἀνδρῶν. Πρὸς τούτοις ἔλαβεν ὕδωρ ἐξ ὅλων τῶν πηγῶν ἐξ ὧν τροφοδοτεῖται τὸ δίκτυον ὑδρεύσεως Ναυπλίου, ἐξήτασε τοῦτο ἐνταῦθα καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ὅλον τὸ δίκτυον εἶναι μεμολυσμένον πλὴν ἑνὸς τμήματος ἀρχικοῦ τῆς πηγῆς «Ἄρια». Κατόπιν τῆς ἐκθέσεως τοῦ Ἐπιδημιολόγου ἡ ἐπιθεώρησις Ὑγειονομικῆς Ὑπηρεσίας ἐζήτησεν, ἐκτὸς τῶν μέτρων ἀνεμβολιασμοῦ τῆς Φρουρᾶς καὶ λοιπῶν προφυλακτικῶν μέτρων ἐν τῷ στρατεύματι, νὰ ἐνεργηθῇ παρὰ τῆς Δημοτικῆς ἀρχῆς ἡ ἐξυγίανσις τοῦ ὑδραγωγείου, καὶ μέχρις ὅτου συντελεσθῇ τοῦτο, οἱ μέλλοντες νὰ προσέλθωσι κληρωτοὶ νὰ μὴ προσέλθωσιν εἰς Ναύπλιον, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει δὲν συντελεσθῇ ἡ ἐξυγίανσις τοῦ δυκτίου ὑδρεύσεως νὰ γίνῃ σκέψις μεταφορᾶς τῆς Μεραρχίας ἐκεῖθεν. Καὶ ἐξεδόθη ἡ ἐξαιρετικῶς ἐπείγουσα ὑπ’ ἀριθ. 52) 12–2–30 Ε.Δ.Υ.Σ. ἵνα οἱ κληρωτοὶ προσέλθωσιν εἰς Τρίπολιν ἐζητήθη δὲ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. Ἐμπ. 12158)8–2) 30 ἐγγράφου τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὑπὸ τὸ ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς ποῖα μέτρα λαμβάνονται διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ δυκτίου ὑδρεύσεως τῆς πόλεως Ναυπλίου. Πρὸς τούτοις ἡ ἐπιθεώρησις Ὑγειονομικῆς Ὑπηρεσίας διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 304)7–2–30 ἐγγράφου της πρὸς τὸ ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς ἀνέφερε τὰς παρατηρήσεις τῆς στρατιωτικῆς Ὑγειονομικῆς Ὑπηρεσίας ἐπὶ τῆς μετρίας προφυλακτικῆς δυνάμεως τοῦ ἀντιτυφικοῦ ἐμβολίου ὅπερ χορηγῆται αὐτῇ παρὰ τοῦ Μικροβιολογικοῦ Ἐργαστηρίου ὑπουργείου Ὑγιεινῆς. Εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ Δʹ Σώματος Στρατοῦ, εἰς ἣν ὑπάγονται αἱ Σέρραι, μόνον ἓν κροῦσμα τυφοειδοῦς πυρετοῦ ἐσημειώθη καὶ ἐλήφθησαν τὰ ἀνάλογα μέτρα. Εἰς ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Ν. Ξηροῦ, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν τὰ ἑξῆς. Κατὰ τὴν κατοχὴν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἐστρατολογήθησαν ἐκεῖ ὑπὸ τῆς Στρατιᾶς οἱ τῶν κλάσεων 1910–1922. Μητρῶα τῶν οὕτω στρατολογηθέντων ἐτηροῦντο ὑπὸ τοῦ τότε ἐκτάκτου Στρατολογικοῦ Γραφείου Σμύρνης. Διασωθὲν μέρος τῶν ἀρχείων τούτων τηρεῖται ἤδη ὑπὸ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου Ἀθηνῶν. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀνθρακόπουλος.

§3Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον ἡ Κυβέρνησις ἐψήφισε τὸν νόμον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν πολεμοπαθῶν. Δυστυχῶς ὅμως ὁλόκληρος ὁ τύπος τῆς Θεσ)νίκης ἀνέγραψε τὴν πληροφορίαν ὅτι αἱ ὁμολογίαι διὰ τοὺς πολεμοπαθεῖς θὰ διανεμηθοῦν μετὰ πεντάμηνον ὁλόκληρον. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐπροκάλεσε πραγματικῶς μίαν ἔντονον διαμαρτυρίαν ἐκ τῶν πληθυσμῶν τούτων. Ἡμεῖς εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι ἡ Κυβέρνησις πραγματικῶς βιάζεται νὰ διανείμῃ τὰς ὁμολογίας δὲ εἰς τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ὄντως ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τούτων. Ἀλλ’ αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι ἐργάζονται διὰ νὰ ἐκδώσουν τὰς ἀποφάσεις καὶ ἀπαντήσουν, ἐργάζονται ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς χελονοειδῶς, διότι πρέπει νὰ κάμῃ μίαν ἐργασίαν κολοσσιαίαν καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη πρωτίστως ὅπως τοποθετηθοῦν ἡμερομίσθιοι ὑπάλληλοι δεδομένου ὅτι διὰ τοῦ νόμου γίνεται παρακράτημα εἰς βάρος τῶν δικαιούχων καὶ δὲν πρόκειται ὁ προϋπολογισμὸς οὐσιωδῶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ, κατὰ δεύτερον λόγον νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς σκέψεις της, ὥστε νὰ μὴ ἀνησυχῇ ὁ κόσμος.

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῦ νὰ στηριχθῶμεν διὰ νὰ δηλώσωμεν; Δυστυχῶς τὸ πεντάμηνον εἶναι ἀπαραίτητον διὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ μητρῷον. Πόσοι εἶναι ὅλοι αὐτοί;

§5Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι 60,000 αἰτήσεις μὲ τοῦ πλημμυροπαθεῖς. Ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῶν ὁμολογιῶν διότι ὁλόκληρος ὁ τύπος τῆς Θεσσαλονίκης ἀνέγραψε εἰς κύρια ἄρθρα ὅτι μετὰ πεντάμηνον θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ διανομὴ τῶν ὁμολογιῶν.

§6Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα διευθύνετε ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς ἀπουσιάζει, δύναμαι ὅμως νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρέλθῃ τὸ πεντάμηνον διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ διανομὴ τῶν ὁμολογιῶν. Ἡ διανομὴ τῶν ὁμολογιῶν θὰ ἀρχίσῃ συντομώτατα διότι γίνεται συντονωτάτη ἐργασία ἔγινε δὲ καὶ μία προσθήκη προσωπικοῦ.

§7Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προσετέθησαν καὶ 15 ὑπάλληλοι.

§8Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα. Τὸ δὲ σχετικὸν διάταγμα ἔχει ὑπογραφῆ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐδημοσιεύθη δὲ διότι παρεκάλεσε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴν δημοσιευθῇ διότι πιθανὸν νὰ παραχωρῇ ὑπερβολικὰς ἀποζημιώσεις εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ὥστε ἀσφαλῶς εἰς διάστημα πολὺ συντομώτερον τοῦ πενταμήνου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσῃ ἡ διανομὴ τῶν ὁμολογιῶν.

§9Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλὰ κ. ὑπουργέ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος. Τὸν λόγον ὁ κ. Κολιαλέξης.

§11Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Ἀξιότιμοι κύριοι, θὰ σᾶς ἀπασχολήσω καὶ ἐγὼ ἐπ’ ὀλίγον ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου θέματος τοῦ ἐξοπλισμοῦ τῆς χώρας ἀπὸ ναυτικῆς ἀπόψεως, κατόπιν τῆς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου πολιτευτοῦ ὑποβληθείσης ἐπερωτήσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐνώπιον ἡμῶν πολλοὶ συνάδελφοι ρήτορες οἵτινες λίαν ἐμπεριστατωμένως ἀνέπτυξαν τὰς ἀντιλήψεις των, καὶ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἢ ἑβδομάδας, ἀπησχόλησαν ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος καὶ ἔδωκαν σοβαρὰ στοιχεῖα ὑπὲρ τῆς ἡσυχίας τῆς κοινῆς γνώμης ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Κυβερνητικῆς ἥτις εἶναι ἡ μᾶλλον ἐνδεδειγμένη, συμφώνως μὲ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολεμικῶν μέσων, τῆς ἐφαρμογῆς προγράμματος ναυτικοῦ, ὅσον οἷοντε ἐλαφροτέρων μονάδων καὶ ἰσχυροτέρας ἀεροπλοΐας. Κύριοι ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ διερωτήσωμεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν μαχῶν τῶν προγόνων μας θὰ εἴδωμεν ὅτι τὰ ἀντίπαλα στρατεύματα διεξήγαγον τὰς μάχας διὰ ἀγχεμάχων ὅπλων ἐν τῇ ἐξελίξει συγχρόνως τῆς ἀποδόσεως τῶν πολεμικῶν μέσων καὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν πυροβόλων ὅπλων τά ἀντίπαλα στρατεύματα ἀφίσταντο ἔτι περισσότερον ἀπ’ ἀλλήλων. Ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ δόρατος, ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ τόξου, ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τῶν πυρῶν πεζικοῦ, τῶν πυρῶν τοῦ πυροβόλου, εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ τρόποι τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαφόρων μαχῶν, ἔκτοτε ἐλάμβανον ἰδιαίτερον τρόπον καὶ ἐξελίσσοντο ἀναλόγως τῆς πολεμικῆς ἀποδόσεως. Τουτέστιν ἐφ’ ὅσον τὸ βεληνεκὲς τῶν πυροβόλων ὅπλων ἐξελίσσετο ἐπὶ τοσοῦτον τὰ ἀντίπαλα στρατεύματα τὰ διεξάγοντα μίαν μάχην ἀφίσταντο ἀλλήλων. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀγνοήσωμεν τὰ δύο ἕτερα στοιχεῖα, τὴν προκάλυψιν τὸ εὐέλικτον ἤτοι τὴν ταχύτητα. Ἐφ’ ὅσον τὸ βεληνεκὲς αὐξάνει, θὰ αὐξάνῃ ἡ προκάλυψις, θὰ αὐξάνῃ καὶ ἡ ταχύτης. Πρὸ τοῦ 1914 τὸ ἀεροπλάνον ἦτο ἕνα μηχάνημα πτήσεως sport ἀπὸ τοῦ 1914 καὶ ἐντεῦθεν καὶ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ μεγάλου Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου τὸ ἀεροπλᾶνον ἐξελισσόμενον ἔκτοτε, ἐξελίσσεται συγχρόνως εἰς τὴν πολεμικήν του ἀπόδοσιν. Μέχρι τοιούτου, εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ κανεὶς σημείου, ὥστε εἰς κρισίμους περιπτώσεις, εἰς μεγάλην ἔκτασιν μετώπου μεγάλων μονάδων, ἔδωκεν καὶ αὐτὴν τὴν νίκην εἰς τὸ Δυτικὸν μέτωπον.— Τὸ ἀεροπλάνον οὐδὲν ἄλλο εἶναι, κύριοι, παρὰ μία βολιδοφόρος ὀβὶς ἡ ὁποία ἐξέρχεται ἐκ τοῦ στόματος ἑνὸς φανταστικοῦ πυροβόλου διὰ νὰ πλήξῃ καιρίως ἕνα μᾶλλον ἀπομεμακρυσμένον στόχον. Ἑπομένως εἶναι βεληνεκές, ἑνὸς πυροβόλου ὅπλου μεταξὺ δύο ἀντιμαχομένων μονάδων, μεταξὺ δύο ἀντιμαχομένων δυνάμεων. Τὰ δύο σοβαρὰ στοιχεῖα ἡ ταχύτης καὶ ἡ προκάλυψις εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς προστατεύσωσιν ἐκ τοῦ καταστρεπτικοῦ πυρὸς τοῦ ἀεροπλάνου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαγάγωμεν μίαν πολεμικὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ εἰς τὸ μέλλον εἰμὴ ἀναλόγως τῆς ἐξελίξεως τοῦ ἀεροπλάνου ἀναλόγως τῶν μεγάλων καταστρεπτικῶν ὑλῶν τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἀνυψώσῃ τὸ ἀεροπλάνον, τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν τὸ ὑπάρχον ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς δέον νὰ λαμβάνῃ ὅσον οἷοντε περισσότερον, μικρότερον στόχον ἀπέναντι τοῦ ἀεροπλάνου, ὁ μικρότερος στόχος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι ἡ ἐξαφάνισις, ὑπὸ τὴν Γῆν. Ἡ σκαπάνη θὰ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐπιτρέψει τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου εἰς τὸ μέλλον, ἀπὸ ἀπόψεως προκαλύψεως καὶ ἡ ταχύτης, οὕτως ὥστε τὰ διάφορα τμήματα διὰ τῶν μεγαλειτέρων ὅσον οἷοντε ἑλιγμῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγουν τὸ πῦρ τοῦ μεγάλου τούτου βεληνεκοῦς. Τὸ ἀεροπλάνον ὡς γνωστὸν ἵπταται ἄνωθεν τῆς ξηρᾶς καὶ ἄνωθεν τῆς θαλάσσης. Αἱ παρόμοιαι δύναται νά εἴπῃ κανεὶς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις καὶ ἐνέργειαι δύνανται νὰ ληφθῶσιν καὶ ἐπὶ τῶν δυνάμεων τῶν κινουμένων ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης πρὸς προστασίαν των ἐναντίον τοῦ καταστρεπτικοῦ πυρὸς τοῦ ἀεροπλάνου. Ἐὰν πάλιν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ διεξαγωγὴ τῶν ναυμαχιῶν ἐλάμβανεν χώραν διὰ πλήρους προσεγγίσεως τῶν θωρηκτῶν, ἢ τῶν ἀτμοπλοίων ἢ τῶν πλοίων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τῶν λεγομένων τριήρεων, ἢ δι’ ἀγκιστρώσεως ἡ μία τριήρης προσηρμόζετο εἰς τὴν ἄλλην καὶ τὰ πληρώματα τῆς μιᾶς ἐπετίθεντο ἐναντίον τῆς ἄλλης καὶ ἑπομένως ἡ ναυμαχία διεξήγετο ὡς εἰς τὴν ξηρὰν διὰ ἀγχυμάχων ὅπλων ἢ δι’ ἐπαφῆς. Ἐφ’ ὅσον τὸ βεληνεκὲς τῶν διαφόρων κινουμένων ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης δυνάμεων αὐξάνεται ἐπὶ τοσοῦτον τὰ θωρηκτὰ καὶ αὐτὰ ἀφίστανται ἀλλήλων. Ἅμα τῇ ἐμφανίσῃ τοῦ ἀεροπλάνου δέον νὰ ἀναζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης κινητὰ τὰ ὁποῖα νὰ παρουσιάζουν ὅσον οἷοντε μικρότερον στόχον καὶ ταχύτητα. Εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην ὁ μικρότερος στόχος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐμφανισθῇ ἐπὶ τῆς θαλάσσης εἶναι ἡ ἐξαφάνησις ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ πλέῃ ὑπὸ τὴν θάλασσαν θὰ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφύγῃ ὅσον οἷοντε τὸ πῦρ τῶν ἀεροπλάνων. Ἄρα εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ ὑποβρύχιον. Ἀλλὰ πρέπει καὶ τὸν ἕτερον ὅρον τῆς ταχύτητος νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὅσον οἷον τε περισσότερον χρησιμοποιοῦντες ὅσον τὸ δυνατὸν ἐλαφρότερα σκάφη, ἀποδίδοντα τὴν μεγίστην ταχύτητα, τόσην ταχύτητα ὅσην εἶναι δυνατὸν ἓν κινητὸν πλωτὸν ἐπὶ τῆς θαλάσσης νὰ φθάσῃ εἰς ταχύτητα ἴσην ἢ μεγαλειτέραν τῆς τοῦ ἀεροπλάνου. Ἑπομένως ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ δύνανται περισσότερον νὰ ἀποφεύγωσιν τὴν βολὴν τοῦ ἀεροπλάνου θά εἶναι ἐκεῖνα τά ὁποῖα θά δίδουν ἀφανῆ στόχον ἢ μεγίστην ταχύτητα ὥστε διά τῶν ταχέων ἑλιγμῶν νά ἀποφεύγωσι τά ἀεροπλάνα. Ἔχοντες κύριοι πρὸ ἡμῶν τὸ σοβαρὸν τοῦτο ζήτημα τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Αἰγαίου εἰς οὐδὲν ἄλλο πρέπει νά ἀσχοληθῶμεν ἢ εἰς τὸ νά ἐξοπλίσωμεν τάς διαφόρους διόδους ἢ τά διάφορα σημεῖα εἰς τά ὁποῖα θά εἶναι δυνατόν νά ὑπάρχουν κρησφύγετα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν γιά νά ἀποφύγωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τάς διαφόρους ἐπιβολάς τῶν σημερινῶν πολεμικῶν μέσων καὶ ἀφ’ ἑτέρου νά τηρῶμεν ἐνέδραν, αἰφνηδιασμόν, ὕπουλον δρᾶσιν ἐναντίον παντὸς ἐμφανιζομένου ἐχθροῦ. Ἡ Τουρκία μετά τὴν λῆξιν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου εὗρεν ὡς δῶρον εἰς τὸ ἀγκυροβόλιον αὐτῆς τὸ παλαιὸν «Γκαῖμπεν» τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισε νά ἐπισκευάσῃ καὶ ἴσως ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν νὰ εἶναι ἐπισκευασμένον. Ποῖαι θὰ εἶναι αἱ σκέψεις μας, αἱ ἐνέργειαί μας, αἱ προπαρασκευαί μας διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν τυχοῦσαν περίστασιν νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐξουδετερώσωμεν τὴν μαχητικότητα τοῦ μεγάλου ἐκείνου θωρηκτοῦ; Ἐὰν π. χ. κηρυχθῇ ἐπιστράτευσις, εὐθὺς ἅμα τῇ κηρύξει ταύτης ἰσχυρὸς ἀεροπορικὸς στόλος θὰ ἐπιτεθῇ ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ θωρηκτοῦ εἰς αὐτὸ τὸ ἀγκυροβόλιον του. Δὲν θὰ ἀνεμένομεν τὴν ἔξοδον ἐκ τοῦ ἀγκυροβολίου διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν ναυμαχίαν ἀλλὰ διὰ τοῦ μεγίστου βεληνεκοῦς, τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς χεῖρας μας μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ σπεύσωμεν εἰς συνάντησιν τῆς μᾶλλον ἐπικινδύνου θεωρουμένης ἐχθρικῆς μονάδος, ἥτις θὰ στραφῇ ἐναντίον μας. Ἀλλὰ ἐρωτῶ, κύριοι, ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀγκυροβόλιον τοῦ θωρηκτοῦ «Γιαβοῦζ» Θὰ εἶναι ἡ Κωνσταντινούπολις, ἡ Σμύρνη, ὁ Εὔξεινος Πόντος, ἢ Νικομήδεια; Νομίζω ὅτι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ καθορίσῃ τὴν θέσιν τῆς ναυαρχίδος τοῦ Τουρκικοῦ στόλου ἐξ ἡμῶν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν ναυαρχίδα δὲν θὰ εἶναι ἀποφασισμένος εἰς ποῖον μέρος θὰ τὴν τοποθετήσῃ. Τὸ κέντρον τοῦ Ναυτικοῦ Ἐπιτελείου, τὸ κέντρον τῶν Ναυτικῶν δυνάμεων θὰ ἀπασχολῆται ἐσαεί, θὰ εὑρίσκεται εἰς ἐκνευρισμὸν ἀέναον ἅμα τῇ κηρύξει ἐπιστρατεύσεως διὰ νὰ ὁρίσῃ τὴν θέσιν τοῦ θωρηκτοῦ, θὰ τὴν ἔχῃ ἐν ἀενάῳ κινήσει πρὸς ἀποφυγὴν ἀεροπορικῆς ἐπιθέσεως. Ἐὰν παραδεχθῶμεν κύριοι ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην λαμβάνοντες καὶ ἡμεῖς τὰ κατάλληλα μέτρα θελήσωμεν νὰ ἐξοπλίσωμεν τὸν ναυτικόν μας στόλον διὰ τῆς ἴσης ἢ ἀνωτέρας μονάδος τῆς «Σαλαμῖνος» θὰ εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν εἰς ἣν θὰ εὑρεθῇ καὶ ἡ Τουρκία θὰ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν Σαλαμινίαν τὴν ὁποίαν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετήσωμεν οὔτε εἰς τὸν Ναύσταθμον οὔτε εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, οὔτε εἰς τὴν Καβάλλαν, οὔτε εἰς τὸν Βόλον, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν τὸν μόνον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρήσωμεν τὴν μονάδα αὐτὴν τὴν ὁποίαν θὰ διαφυλάσσωμεν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ μία ναυμαχία ὑπαρχούσης τῆς «Σαλαμινίας» καὶ τοῦ «Γιαβοῦζ;» Ἐὰν π. χ. ἐξέλθῃ ὁ Τουρκικὸς στόλος μετὰ τῶν θωρηκτῶν αὐτοῦ μονάδων θὰ ἔχῃ λάβει προηγουμένως ὅλα τὰ μέτρα ἀσφαλείας καὶ θὰ ἐξέλθῃ προστατευόμενος διὰ τῶν ἀναλόγων δυνάμεων τοῦ ἐλαφροῦ στόλου, ἀντιτορπιλλικῶν καὶ ὑποβρυχίων ὡσαύτως δὲ καὶ δι’ ἰσχυροτάτης ἀεροπορίας. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὰ ἴδια προστατευτικὰ μέσα πρέπει νά λάβωμεν καὶ ἡμεῖς. Θὰ ἐξέλθωμεν μὲ τὴν «Σαλαμινίαν» μὲ ὁλόκληρον τόν ἐλαφρὸν στόλον τὸν ὁποῖον θά ἔχωμεν δημιουργήσει καὶ μὲ ἰσχυράν ἀεροπλοΐαν. Οἱ δύο στόλοι, θά τρέχῃ ὁ εἷς ἐναντίον τοῦ ἄλλου καὶ δὲν θά γνωρίζουν εἰς ποῖον σημεῖον θά συναντηθοῦν διότι πρὸ τῆς συναντήσεως θά παίξῃ τὸν ρόλον ἡ ἀεροπλοΐα. Αἱ δυνάμεις ἐκεῖναι αἱ προστατεύουσαι τὰς θωρηκτάς μονάδας, ὡς ἔχουσαι μεγαλείτερον βεληνεκὲς θὰ ἐπιτεθοῦν αἱ μὲν κατὰ τῶν δέ καὶ ἢ πρέπει νὰ λάβῃ χώραν ἀερομαχία πρὸ τῆς συναντήσεως τῶν δύο στόλων ὁπότε ἡ ἐπικράτησις θὰ ἀνήκῃ πλέον εἰς τὴν ἰσχὺν τῆς ἀεροπλοΐας, ἐὰν δὲ αἱ δύο ναυτικαί δυνάμεις θελήσουν νὰ ἀποφύγουν τὴν ἀερομαχίαν τότε θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς: Ἀεροπλάνα Τουρκικὰ θὰ ἐπιτίθενται τῆς «Σαλαμινίας» καὶ ἀεροπλᾶνα ἰδικά μας θὰ ἐπιτίθενται ἐναντίον τῆς Τουρκικῆς μονάδος. Διότι εἶναι ἀληθές ὅτι δύο ἀεροπλᾶνα ἂν τὸ ἓν ἐκ τῶν δύο δὲν ἔχει μεγαλειτέραν ταχύτητα, δὲν δύναται ποτὲ νὰ δώσῃ ἀερομαχίαν παρὰ μόνον ὅταν ἀμφότερα θελήσωσιν εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς φαινόμενον. Τὰ δύο θωρηκτά, «Σαλαμὶς» καὶ «Γιαβοὺζ» θὰ καταβυθισθοῦν, τὸ μὲν ὑπὸ τῆς ἐχθρικῆς ἀεροπλοΐας, τὸ δὲ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ ἑπομένως τὴν τελικὴν λύσιν τῆς ἐπιτυχίας, τὴν νίκην τῶν δύο ἀντιπάλων δυνάμεων, πάλιν θὰ δώσῃ ἡ ἀεροπλοΐα. Ἄν, κύριοι, ὑποθέσωμεν ὅτι τὰς ναυτικὰς βάσεις τὰς ὁποίας θέλομεν νὰ μεταβάλωμεν εἰς ἀγκυροβόλια μιᾶς μεγάλης δυνάμεως ναυτικῆς, ὅπως παραδείγματος χάριν, τῆς «Σαλαμῖνος», παρ’ ἡμῶν, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ «Σαλαμὶς» νὰ παραμείνῃ εἰς τὸν χῶρον ἐκεῖνον ἄνευ ἐνισχύσεως ἰσχυρᾶς ἀεροπλοΐας. Καὶ ἑπομένως θὰ ἀναγκαζώμεθα κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἐκεῖνο, μετακινοῦντες τὴν θωρηκτήν μας μονάδα, νὰ μεταφέρωμεν κλημακηδὸν διάφορα κλιμάκια ἀεροδρομίου καὶ τὰς βάσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας θέλομεν νὰ καταστήσωμεν ἀγκυροβόλιον τῶν μονάδων μας. Αἱ μεγάλαι χῶραι, αἱ μεγάλαι δυνάμεις, πρὸ τῆς ἐξελίξεως τῆς ἐπιστήμης ταύτης εὑρίσκονται ἐν τελείᾳ ἀναμονῇ καὶ τρέμουν πρὸ τῆς διεξαγωγῆς τῶν πολέμων τοῦ μέλλοντος. Ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία δὲν συνεπλήρωσαν τὰ ναυτικά των προγράμματα, δὲν συνεπλήρωσαν εἰς τόννους τὸν ἐξοπλισμόν των, ἀπὸ ναυτικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως θωρηκτῶν μονάδων ἐν ἀναμονῇ τῆς ἐξελίξεως τῆς ἀποδώσεως, τῆς ἐξελίξεως τῆς δράσεως, τῆς ἐξελίξεως τῆς μεγάλης ἀποτελεσματικότητος τοῦ ὅπλου τῶν ἀεροπλοίων. Ἄν ἡ Ἀγγλία καὶ μόνον ἡ Ἀγγλία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία κατασκευάζει μεγάλας θωρηκτὰς μονάδας, τοῦτο, κύριοι, εἶναι προνόμιον τῆς Ἀγγλίας καὶ μόνον τῆς Ἀγγλίας, διότι ἔχουσα νὰ προασπίσῃ καὶ ἐκτεταμένας ἀποστάσεις, τὰς ἀποικίας της, θὰ τῆς ἐπεβάλετο ἐκ καθήκοντος νὰ μεταφέρῃ τὰς ναυτικάς της δυνάμεις ἀπὸ ἑνὸς σημείου εἰς τὸ μᾶλλον μεμακρυσμένον. Ἀλλὰ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην δέον νὰ ληφθῶσιν τά ἀπαραίτητα μέτρα ἀσφαλείας ἀπὸ τοῦ πυρὸς τῶν ἀεροπλάνων. Τὰ ἀεροπλανοφόρα ἐκεῖνα εἶναι τὰ κινητὰ ἀεροδρόμια, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἱκανὰ νὰ προστατεύσωσι τὰς μεγάλας θωρηκτὰς μονάδας καὶ τὰς μονάδας τὰς κινουμένας ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης, ἐναντίον τῆς ἐπιθέσεως τῶν ἐχθρικῶν ἀεροπορικῶν δυνάμεων. Ἄν μοῦ ἐπιτραπῇ, κύριοι, νὰ διερωτήσω καὶ νὰ ὑπεισέλθω εἰς τὰ διδάγματα τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιστήμη ἐξήγαγεν ἢ ἐπωφελήθη ἐκ τῆς μεγάλης ναυμαχίας τῆς Γιουτλάνδης, καὶ πάλιν θά εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς οὐδὲν ἄλλο θά ἦτο δυνατὸν νὰ στηριχθῶμεν εἰμὴ μόνον εἰς τὴν ἰσχυρὰν ἀεροπλοΐαν. Τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης νά μοῦ ἐπιτρέψετε, κύριοι, νά τὴν ἀγνοήσω, διότι οὐδὲν δίδαγμα ἔχω ἐκ τῆς ναυμαχίας ἐκείνης διά τὴν σημερινὴν ἐξέλιξιν ἢ διά τὴν μέλλουσαν ἐξέλιξιν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν ἀγῶνος ἐν τῷ ναυτικῷ, διότι δὲν ἔδρασεν ἡ ἀεροπλοΐα. Δὲν θά ὑπεισέλθω, κύριοι διά νά ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἂν ὁ ναύαρχος Τζέλικο ἦτο εἰς θέσιν, ἢ θά ἠδύνατο νά καταναυμαχήσῃ τὸν Γερμανικὸν στόλον, οὔτε καὶ τὸ ἐναντίον ἂν εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην ὁ ναύαρχος Τζέλικο κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν δύο μεγάλων μονάδων, τῶν δύο μεγάλων κολοσσῶν, ὠφείλετο εἰς τὸν φόβον τῆς ἐπιθέσεως τοῦ ἐλαφροῦ στόλου ἢ εἰς διάφορον συντηρητικὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν θά ἦτο δυνατὸν τὴν στιγμὴν ἐκείνην νὰ τηρήσῃ ὁ Ἄγγλος ναύαρχος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τονίσω εἶναι ὅτι μία σκέψις δέον νὰ ὑπάρχῃ ἀπὸ τοῦ πρώτου πολίτου μέχρι τοῦ τελευταίου καὶ ἀπὸ τοῦ πλουσιωτέρου μέχρι τοῦ πτωχοτέρου πολίτου Ἕλληνος, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διὰ τὴν ὅσον ἔνεστι καλλιτέραν προπαρασκευὴν τῆς χώρας ἀπὸ ἀεροπορικῆς ἀπόψεως. Ἡ ἀεροπλοΐα εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ εἰς τὸ μέλλον τὴν γενικὴν ἐπιβολὴν ἐπὶ τῶν ἄλλων πολεμικῶν μέσων. Ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν σεβαστὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δύναμαι νὰ τολμήσω νὰ εἴπω ὅτι ὡς ἄλλος Θεμιστοκλῆς ὁ ὁποῖος εἰς τὸ συμβούλιον ἐκεῖνο τῶν Ἀθηνῶν τοὺς προέτρεψε πρὸς τά ξύλινα τείχη, τοιαύτην ἔδωσε καὶ δίδει ὤθησιν διά τοῦ συμβουλίου ἐκείνου, τοῦ Μεγάλου τοῦ ναυτικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν, πρὸς τὴν ἀεροπλοΐαν. Ἡ πατρίς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θά σᾶς εὐγνωμονῇ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κονδύλης ἔχει τὸν λόγον.

§13Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἡ συζήτησις, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος καίτοι ὑπῆρξεν μακρά, δὲν κατέληξεν εἰς συμπεράσματα σαφῆ καὶ ἀδιαμφισβήτητα. Νομίζω δὲ ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν παραταθῇ αὕτη δὲν θὰ καταλήξῃ εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα. Εἶναι ἡ φύσις, εἶναι ἡ μορφὴ τοῦ ζητήματος τοιαύτη, διότι δὲν εἶναι μόνον τὸ ναυτικὸν ζήτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ πολύπλοκον, εἶναι ἀκόμη ἡ συσχέτισις μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ τόπου, καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα μακρᾶς εἰρήνης, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐπιτρέπει νὰ καθορίσωμεν θετικωτέραν τὴν ἀμυντικὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας. Δὲν δύναμαι ν’ ἀμφισβητήσω οὔτε τοὺς οἰκονομικοὺς περιορισμοὺς οἱ ὁποῖοι σήμερον ὑφίστανται διὰ τὸν ἀμυντικὸν καταρτισμὸν τῆς Ἑλλάδος, οὔτε τὰς ἐλπίδας αἱ ὁποῖαι βασίζονται ἐπὶ τῆς εἰρήνης, αἱ ἐγγυήσεις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, τὸ φιλειρηνικὸν πνεῦμα ὅλων τῶν λαῶν τῶν πολεμησάντων καὶ τῶν μὴ πολεμησάντων, αἱ προσπάθειαι τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, ἀκόμη καὶ αἱ φιλειρηνικαὶ διαθέσεις τῶν ἀρχηγῶν τῆς ὁμόρου Δημοκρατίας, ἡ ὁποία μολονότι ἀπέδειξεν εἰς τὸν κόσμον ὅτι δὲν φοβεῖται τὸν πόλεμον, φαίνεται ἐκτιμοῦσα ἀρκούντως τὰ ἀγαθὰ τῆς εἰρήνης. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας βεβαίως ἐξεταζόμενον τὸ ναυτικὸν πρόβλημα ἄγει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀκολουθουμένη πολιτικὴ εἶναι ἡ καλλιτέρα. Εἶναι ἄλλωστε ἑλκυστικὴ ἰδέα νὰ καινοτομήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν πρὸς τὰς ἐναερίους δυνάμεις ἐμπιστοσύνην της. Εἶναι ἀκόμη σύμφωνον τοῦτο καὶ πρὸς τὴν πολεμικὴν ἱστορίαν του τόπου. Δὲν κατώρθωσε ποτὲ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰς πολεμικὰς ἐπιτυχίας διὰ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ ὄγκου. Ἡ καλυτέρα ὀργάνωσις ἡ καλυτέρα τακτικὴ ἡ χρησιμοποίησις τῶν ἐπικινδύνων ὅπλων ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μέχρι καὶ τοῦ 1821 συμπεριλαμβανομένου, ἐξησφάλισαν εἰς τοὺς προγόνους ἡμῶν τὰς ἐπιτυχίας των. Ὅτι τὸ ἀεροπλάνον ἀπέκτησε σημασίαν ἐξαιρετικὴν διὰ τοὺς μέλλοντας πολέμους δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Δὲν ὑπάρχει ἐπίσης ἀμφιβολία ὅτι ὁ ρόλος του θὰ εἶναι ἀκόμη μεγαλείτερος, διὰ τῶν τελειοποιήσεων τὰς ὁποίας ὑφίσταται καθημερινῶς. Μολονότι ὅμως ἀναγνωρίζω ὅλα ταῦτα δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι τό γε νῦν ἔχον ἡ ναυτικὴ ἄμυνα τῆς Ἑλλάδος δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ μόνης τῆς ἰσχυρᾶς ἀεροπορίας καὶ διὰ μόνον τῶν μικρῶν πλοίων ἐπιφανείας ἢ ὑποβρυχίων. Τὰς ἀμυντικὰς ἀνάγκας μιᾶς Χώρας καθορίζουσι πολλοὶ παράγοντες. Ὁ κυριώτερος ὅμως παράγων εἶναι ἡ γεωγραφικὴ θέσις αὐτῆς. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τοὺς γεωγραφικοὺς ὅρους ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Τουρκίας. Τῆς Τουρκίας τὰ ὅρια τελειώνουν ἐκεῖ ποὺ ἄρχεται τὸ Αἰγαῖον καὶ τὰ σύνορα τὰ ἰδικά μας ἀρχίζουν πέντε χιλιόμετρα ἐντεῦθεν τῶν Τουρκικῶν συνόρων. Ἐκεῖ δηλαδὴ ποὺ τελειώνει τὸ Αἰγαῖον πέλαγος. Ἐὰν συνεπῶς διὰ τὴν Τουρκίαν μία ἀμυντικὴ παρασκευὴ στηριζομένη εἰς τὰ μικρὰ σκάφη καὶ τὴν ἀεροπορίαν των δ’ ἡμᾶς θὰ ἦτο ἐπαρκεστάτη, διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας ἡμῶν δὲν δύναται νὰ εἶναι ἐπαρκὴς, διότι ὁλόκληρον τὸ Αἰγαῖον εἶναι ἐσπαρμένον ἀπὸ Ἑλληνικὰς νήσους. Συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ παρασκευάζῃ οὐδεμίαν ἐπιθετικὴν δύναμιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἀμύνης της, ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν της. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ ἄμυνα αὐτὴ ἡ ἀσφάλεια τῶν θαλασσίων μεταφορῶν καὶ τῶν παραλίων της ἐπιβάλλουν εἰς τὴν Ἑλλάδα τό γε νῦν ἔχον, μὲ τὰς σημερινὰς δηλαδὴ πολεμικὰς συνθήκας τὴν διατήρησιν μεγάλης μονάδος. Ἡ μεγάλη μονὰς διὰ τὸν ναυτικὸν πόλεμον εἶναι ὅτι διὰ τὸν ἐν ξηρᾷ πόλεμον ἡνωμένον τὸ πεζικὸν καὶ τὸ πυροβολικόν. Ἐλέχθη ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς συγκοινωνίας ἡμῶν διὰ τῆς καλύψεως τῶν μεταφορῶν μας ὑπὸ τὸ σκότος τῆς νυκτός. Ὀφείλω κύριοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὸ μέλλον ὅλαι αἱ μεταφοραὶ θὰ γίνωνται νύκτωρ καὶ καὶ ἐὰν ἀκόμη ἔχωμεν εἰς τὴν διάθεσίν μας τοὺς στόλους τῆς Ἀγγλίας. Ἤδη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος πολέμου χρησιμοποιεῖται εὐρύτατα ἡ νὺξ διὰ τὰς κινήσεις, διότι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐμφανισθῶσι καὶ δύο ἀεροπλάνα ἐχθρικὰ εἰς τὸν αἰθέρα κάθε κίνησις τὴν ἡμέραν ἀπαγορεύεται. Νομίζω ἄλλωστε ὅτι ὁ πόλεμος τοῦ μέλλοντος ὅπως ἄλλωστε ὅλοι οἱ πόλεμοι, θὰ μᾶς παρουσιάσουν ἐκπλήξεις. Οἱ ἄνθρωποι δὲν κατώρθωσαν καθ’ ὅλην τὴν σταδιοδρομίαν τῆς ἀνθρωπότητος ἐκτὸς τῆς περιστάσεως καθ’ ἣν οἱ πόλεμοι διεδέχοντο ἀλλήλους εἰς βραχέα χρονικὰ διαστήματα, δὲν κατώρθωσαν λέγω ὅταν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέχρι τοῦ ἄλλου πολέμου ὑπῆρξαν διαστήματα χρονικὰ δεκαετηρίδων νὰ συλλάβουν φανταστικῶς τὴν μορφὴν τοῦ μέλλοντος πολέμου. Πάντοτε ὁ πόλεμος ὁ νέος παρουσιάσθη μὲ ἐκπλήξεις. Πρὸ τοῦ μεγάλου πολέμου εἶχον ὑπολογισθῆ τὰ πυρομαχικὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρειάζοντο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Ρωσσο–Ἰαπωνικοῦ καὶ Γαλλο–Γερμανικοῦ πολέμου. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ μεγάλου πολέμου ὅτι εἰς τὸ Βερντέν, εἰς μίαν καὶ μόνην ἡμέραν ἐχρειάσθησαν περισσότερα πυρομαχικά, ἀπ’ ὅτι εἶχον χρειασθῆ εἰς Γαλλο–Γερμανικὸν πόλεμον ὁλόκληρον. Συνεπῶς δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ συλλάβωμεν τὴν μορφὴν τοῦ μέλλοντος πολέμου. Νομίζω ὅτι οἱ στρατοὶ θὰ κάμουν εὐρυτάτην χρῆσιν τῆς νυκτός. Νομίζω ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν ὑπηρεσιῶν θὰ διεξάγωνται νύκτωρ, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ ὤφειλον οἱ στρατιῶται νὰ ἐξασκοῦνται εἰς τὰς νυκτερινὰς ὑπηρεσίας. Θὰ ἀπαιτηθῇ νά μεταβληθῶσι εἰς νυκτοβίους ὅπως ἐπίσης νομίζω ὅτι θά ἦτο πρέπον νά ληφθοῦν μέριμναι διά τὴν καλλιέργειαν δασῶν εἰς ἀποστάσεις συντόμους ὑπὸ τὴν κάλυψιν τῶν ὁποίων νά γίνεται ἡ ἐπίταξις τῶν κτηνῶν, ἡ ἔνδυσις τῶν νεοσυλλέκτων καὶ ὅλα ἐκεῖνα τά ὁποῖα θά χρειασθοῦν ἐν καιρῷ πολέμου. Ἀλλ’ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα, φρονῶ ὅτι μόνη ἡ νύξ, δὲν ἀρκεῖ νά καλύψῃ τάς μεταφοράς μας ἐν περιπτώσει πολέμου. Διότι, κύριοι, ὁ ἐχθρὸς ὁ ὁποῖος κατέχει μίαν μεγάλην μονάδα, ἐὰν παρουσιασθῇ ἡ ἐντελῶς ἀπίθανος περίπτωσις πολέμου, ἂν ξεύρῃ νὰ κάμῃ τὸν πόλεμον δὲν θὰ κλεισθῇ φυσικὰ εἰς τὰ στενά. Καὶ δὲν θὰ ἔχῃ μόνον τὴν μεγάλην μονάδα θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἀεροπορίαν του ἴσην καὶ ὑστεροῦσαν τῆς ἰδικῆς μας, θὰ ἔχῃ καὶ τὰ μικρὰ πλοῖα καὶ ἀμέσως ἅμα τῇ κηρύξει τοῦ πολέμου εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καταφέρῃ βαρέα πλήγματα κατὰ θάλασσαν διὰ νὰ παραλύσῃ τὸν ἀντίπαλόν του. Εἶναι δὲ περισσότερον ὑποχρεωμένος διότι, ὡς ὀρθῶς ἀνέφερε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, αἱ συγκεντρώσεις του εἶναι βραδύτεραι κατὰ ξηρὰν ἐνῷ ἡ συγκέντρωσις ἡμῶν καὶ κατὰ ξηρὰν γενομένη δύναται νὰ τὸν προλάβῃ. Συνεπῶς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καταφέρῃ δεινὰ πλήγματα καὶ διὰ νὰ καταφέρῃ τὰ πλήγματα ταῦτα ὀφείλει νὰ τολμήσῃ τὸ πᾶν. Ὀφείλει λοιπὸν νὰ ἐξέλθῃ μὲ τὰ πλοῖα του τὰ μικρὰ μὲ τὰ ἀεροπλάνα του καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ καταλάβῃ νήσους εἰς τὰς ὁποίας νὰ ἐγκαταστήσῃ ἀεροπορικὰς βάσεις ὅπως μᾶς ἀποκλείσῃ τὰς συγκοινωνίας: Ἴσως μάλιστα νὰ ἀποπειραθῇ μὲ πλοῖα νὰ μᾶς κλείσῃ τὰς κεκλεισμένας θαλάσσας. Καὶ τότε δυοῖν θάττερον ἢ θὰ μᾶς παραλύσῃ ἐντελῶς ἢ θὰ βυθισθῇ τὸ μέγα πλοῖον καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν πόλεμον ἄνευ αὐτοῦ. Θὰ προσπαθήσῃ πάντως νὰ μᾶς παραλύσῃ καὶ εἶναι πιθανώτερον νὰ ἐπιτύχῃ, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς στερούμεθα μεγάλου πλοίου. Δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει ἐξασφάλισις παρὰ ἐὰν κατωρθώσωμεν νὰ ἐμφανισθῶμεν εἰς πάντα τὰ σημεῖα τοῦ Αἰγαίου νικηταί. Ἐὰν διαθέσωμεν μέγα πλοῖον καὶ ὁ ἐχθρικὸς στόλος συνοδευόμενος ἀπὸ τὰ μικρὰ πλοῖα καὶ τὰ ἀεροπλάνα ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰ στενὰ θὰ τὸν συναντήσωμεν καὶ θὰ συνάψωμεν ναυμαχίαν ἀποφασιστικήν. Ἡ ναυμαχία αὕτη θὰ κρίνῃ διὰ τὸν ὅλον ἀγῶνα. Ἐὰν χάσωμεν τὴν ναυμαχίαν βεβαίως θὰ ὑποστῶμεν πλήγματα τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς μας θέσεως θὰ εἶναι καταστρεπτικά. Διότι καὶ ἡ Πελοπόννησος καὶ ἡ Κρήτη καὶ ἡ Εὔβοια εἶναι νῆσοι. Δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποκρούσωμεν μὲ τὰ μικρὰ πλοῖα καὶ τὸν ἀεροπορικὸν στόλον μας τὸν ἐχθρόν. Ὅταν ὁ Θεμιστοκλῆς ἔλεγε δὲν δυνάμεθα νὰ ἀμυνθῶμεν κατὰ τῆς ἐπιδρομῆς τοῦ Ξέρξου παρὰ μόνον διὰ τῶν ναυτικῶν δυνάμεων ἐσκέπτετο ὀρθῶς. Νομίζω ὅτι ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου ἐξηρτημένη ἀπὸ τὰ ξύλινα τείχη. Ἀλλὰ διότι ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ λόγῳ τῶν ὑφισταμένων οἰκονομικῶν περιορισμῶν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος μέγα πλοῖον. Ἐξ ἄλλου μία μεγάλη ἐλπὶς μελλοντικῆς εἰρήνης ὑφίσταται καθ’ ἣν περισσότερον θὰ διευκρινισθοῦν τὰ πράγματα, θὰ διευκρινισθῇ δηλαδὴ εἰς ποῖον ἀνήκει ἡ νίκη εἰς τὰ μεγάλα πλοῖα ἢ εἰς τὰ τορπιλοπλάνα τοῦθ’ ὅπερ δὲν ἔχει κριθῇ ἀκόμη. Ἐπειδὴ λέγω λαμβάνομεν ὅλα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν πολιτικὴν καλλιτέραν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐφαρμόζει. Μὲ τὴν Τουρκίαν μοιραίως καὶ τυχαίως ἐλύθησαν ὅλα τὰ ζητήματά μας. Καὶ αὐτὴ συμφέρον ἔχει νὰ καλλιεργήσῃ σχέσεις εἰρηνικὰς μὲ ἡμᾶς καὶ ἡμεῖς ἔχομεν συμφέρον νὰ καλλιεργήσωμεν σχέσεις στενὰς μετ’ αὐτῆς. Ἐὰν ἐπέλθῃ μία συνεννόησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν θὰ εἶναι τοῦτο συμφέρον ἀμφοτέρων τῶν χωρῶν, ἐὰν τοιαύτη συνεννόησις δὲν ἐπιτευχθῇ, ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς σκέψεις της διὰ τὸν ναυτικὸν ἐξοπλισμόν της.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§15Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς Χώρας γίνεται συνήθως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἂν πρὸ τούτου προεκλήθη ἡ συζήτησις αὐτὴ συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ φίλου βουλευτοῦ κ. Στράτου, δὲν ζημιοῦται ποσῶς τὸ ζήτημα, καθ’ ὅσον καὶ μείζων εὐκαιρία παρέχεται πρὸς εὐρυτέραν συζήτησιν καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ διευκολύνεται ἡ ἐκ νέου συζήτησις. Ἄλλως οὐδεὶς ἀγνοεῖ ποία ἀνησυχία ἐγεννήθη παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ ἀφ’ ὅτου ἀνηγγέλθη παρὰ τῆς γείτονος ἐπικρατείας ἡ ἐπισκευὴ τοῦ «Γκαῖμπεν», καὶ ποῖαι φῆμαι ἔκτοτε ἐκυκλοφόρησαν. Τελευταίως μάλιστα ὅταν ἐξηγγέλθη τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως αἱ φῆμαι καὶ αἱ ἀνησυχίαι ἐπετάθησαν, καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν προγράμματος συζήτησις, ὅπως ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι τῆς Κυβερνήσεως κατέστη ἀναγκαία. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι καλῶς καὶ καταλλήλως προεκλήθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ἡ σχετικὴ συζήτησις κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκούονται αἱ γνῶμαι τῶν ὑπευθύνων καὶ ἄλλων ἁρμοδίων προσώπων ἐκ τῶν ὁποίων θὰ φωτισθῇ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ὡς πρὸς τὰ συμβαίνοντα. Ἀλλὰ πλὴν τούτου νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη θὰ ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς περαιτέρω σκέψεις πρὶν ἢ εἰς ὁριστικὰς καταλήξῃ ἀποφάσεις. Διότι προκειμένου περὶ ζητημάτων οἷον τὸ ναυτικὸν μὲ τὴν τύχην τοῦ ὁποίου συνδέεται ἡ ὅλη ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, κανὲν κόμμα δὲν εἶναι διατεθειμένον νὰ σκεφθῇ νὰ ἀντιπολιτευθῇ τὴν Κυβέρνησιν ἀλλὰ πάντες θέλομεν νὰ συντρέξωμεν ταύτην εἰς τὴν καλλιτέραν λύσιν. Τόσῳ δὲ μᾶλλον ἄξιον προσοχῆς εἶναι τὸ ζήτημα, διότι ἂν ἐσφαλμένη δοθῇ λύσις δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν, ὡς ἄλλα μὲ ἀφθονώτερα μέσα Κράτη, οἷον ἡ Γαλλία ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. κ. Στράτος, νὰ ἐπανορθώσωμεν εὐκόλως τὸ σφάλμα, διότι θὰ εἴμεθα οἰκονομικῶς ἐξηντλημένοι καὶ δὲν θὰ εἶναι εὔκολον νὰ δαπανήσωμεν ἄλλα πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ διαπραχθέντος σφάλματος, εἰς οὐδὲν δὲ ὠφελεῖ νὰ ἐγκαλῶμεν ἐκ τῶν ὑστέρων τὰς κακῶς πολιτευθείσας τυχὸν Κυβερνήσεις. Ἠκούσατε προχθὲς ὅσα κατήγγειλεν ὁ ὁμιλήσας συνάδελφος περὶ δαπανήσεως ἑκατομμυρίων ἀσκόπων διὰ τὰς ναυτικὰς δαπάνας. Δὲν θὰ προβῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ παρελθόντος διότι φρονῶ ὅτι εἰς οὐδὲν ἤδη πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ. Μίαν μόνον θὰ κάμω σχετικὴν ἐξέτασιν, ὡς πρὸς τὴν περίοδον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας συμμετεῖχον, ἵνα μὴ θεωρηθῇ ὅτι διὰ παρασιωπήσεως τῶν κατὰ ἐκείνην γενομένων θέλω νὰ ἀποσείσω τὴν τυχὸν εὐθύνην μου ὡς πρὸς τὴν Οἰκουμενικήν. Ἐκτὸς τῆς Βουλῆς κατηγορήθη διὰ τὰ ναυτικὰ ἡμῶν πράγματα ἐπὶ τῷ ὅτι δὲν ἐδαπάνησεν ἀρκετὰ καὶ παρέλειψε νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς «Σαλαμῖνος». Ἐν τῇ Βουλῇ δὲ ἠκούσθησαν κατηγορίαι ὅτι προέβη εἰς δαπάνας αἵτινες δὲν ἔπρεπε νὰ γίνωσιν. Ὅλοι γνωρίζετε ὑπὸ τίνας ὅρους συνεκροτήθη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ποῖος ἦτο ὁ κύριος σκοπὸς τῆς ἀνόδου αὐτῆς εἰς τὴν ἀρχήν. Πρὸ παντὸς αὕτη ἀπεσκόπη εἰς τὴν ἀποκατάστασιν ἑνὸς ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον ἦτο νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ διαταραχθεῖσα τάξις ἐν τῷ στρατῷ καὶ τῷ ναυτικῷ ἡμῶν ἄνευ τῶν ὁποίων καὶ εἰς οὐδὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν. Τὶ θὰ ἐκάμνωμεν τὸν ναυτικὸν ἐξοπλισμὸν ἐὰν εἰς τὸ ναυτικὸν δὲν θὰ εἶχεν ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ ὁμαλότης; Ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν κατὰ πρῶτον διὰ τὸ ἔμψυχον ναυτικὸν ὑλικὸν καὶ πρὸς τοῦτο εἰργάσθημεν ὅσον ἦτο δυνατόν. Νομίζω ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἔπραξε τὸ καθῆκον της, ὅσον αἱ τότε περιστάσεις ἐπέτρεπον, καὶ συνετέλεσε νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ὀφειλομένη τάξις ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ποία ἦτο τότε ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομιῶν; Εὑρέθημεν πρὸ ἑνὸς ἐλλείμματος ὡς ὁ τότε κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερεν, τριῶν καὶ πλέον ἑκατομμυρίων λιρῶν, ἄν καλῶς ἐνθυμοῦμαι. Πῶς μὲ τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπρομηθευόμεθα τὴν «Σαλαμῖνα» εἴτε ἄλλο οἱονδήποτε πλοῖον, ἀφοῦ τόσα ἐχρεωστοῦμεν, δὲν εἴχομεν δὲ οὐδ’ ἀνοικτὰς τὰς θύρας πρὸς δανεισμόν;

§16Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐταὶ ἦσαν αἱ συμβατικαὶ ὑποχρεώσεις τοῦ παρελθόντος. Τὸ ἔλλειμα ἐπίσης ἦτο 1 δισεκατομμύριον 600 ἑκατομμύρια τὸ 1926...

§17Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἴχομεν δὲ καμμίαν θύραν ἵνα δανεισθῶμεν καὶ ὡς ἐκ τῆς δεσμεύσεως αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ ἐκ τῶν ἄλλων τότε ὑφισταμένων γνωστῶν συνθηκῶν. Πλὴν δὲ τούτων οὐδ’ ὑφίστατο τότε ἡ κατάστασις ἡ ναυτικὴ ἡ ὁποία κατόπιν διεμορφώθη εἰς τὴν γείτονα ἡμῶν ἐπικράτειαν. Ὡς γνωρίζετε βεβαίως ὁ δεξαμενισμὸς τοῦ «Γκαῖμπεν» ἀρχικῶς εἶχε ναυαγήσει. Εἶχε γίνει ἀπόπειρα δηλαδὴ πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ κατεστράφη ἡ δεξαμενὴ μόλις δὲ κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1927, τρεῖς περίπου μῆνας πρὸ τοῦ τέλους τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως κατωρθώθη ὁ δεξαμενισμὸς τοῦ «Γκαΐμπεν» καὶ οὐδεμία ἑπομένως δι’ ἡμᾶς τότε παρίστατο ἀνάγκη σπουδῆς πρὸς ἐπαύξησιν τοῦ πολεμικοῦ μας ἐξοπλισμοῦ. Ἀλλὰ κατηγορήθημεν καὶ ἀντιθέτως, ἐντεῦθεν, ὡς εἶπον, ὅτι ἐπετάξαμεν διὰ παληοτενεκέδες χρήματα καὶ ἡ κατηγορία ἀναφέρεται διὰ τὰς ἐπισκευὰς τοῦ «Κιλκὶς» καὶ τῆς «Λήμνου». Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν σᾶς ἐξήγησε προχθὲς ὅτι τὴν παραγγελίαν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τὴν εὕρομεν ἐκ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, ὅτε ἀνελάβομεν ἡμεῖς τὴν ἀρχὴν καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὴν σταματήσωμεν ἢ τὴν ἀνακαλέσωμεν. Καὶ προσθέτει ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἠδυνάμεθα ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν τὴν εὑρίσκομεν ὠφείλομεν νὰ τὴν ἐνεργήσωμεν καὶ μάλιστα ὅταν ἐβεβαιώθημεν πλέον ὅτι τὸ «Γκαΐμπεν» ἦτο εἰς τὴν δεξαμενήν. Ἔπρεπε νὰ ἐπισκευασθοῦν διὰ νὰ ἔχωμεν τὰς δύο αὐτὰς μονάδας, ἔστω καὶ ἐλαττωματικάς, διὰ πᾶσαν περίστασιν, τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἡσυχίαν τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῆς συνειδήσεώς μας, ἀφοῦ καὶ προμήθεια νέου πλοίου οὔτε ἐνεδείκνυτο ὡς ἀναγκαία τότε οὔτε καὶ δυνατὴ ἦτο. Καὶ αἱ ἁρμόδιαι δὲ ἀρχαὶ τότε δηλαδὴ τὸ ἐπιτελεῖον μᾶς συνίστων τὴν ἐπισκευὴν τῶν πλοίων τούτων ὡς ἀπαραίτητον. Καὶ θὰ γνωρίζετε ἴσως ὅτι ἡ «Λῆμνος» καθὼς καὶ τὸ «Κιλκὶς» ἀπὸ τοὺς ναυτικοὺς κύκλους μέχρις ἐσχάτων δὲν ἐθεωρήθη ποτὲ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκποιηθοῦν. Καὶ ὅταν ἔγινεν ἀκόμη τὸ σχέδιον τοῦ «Γκαΐμπεν» ἐγνωμάτευσαν νὰ ἐκποιηθοῦν μόνον ἀφοῦ συντελεσθῇ ὁ ἐλαφρὸς στόλος, περὶ τοῦ ὁποίου τὸ σχέδιον ἐκεῖνο προέβλεπεν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἀμφότεραι αἱ κατηγορίαι αἱ ἀποδοθεῖσαι σχετικῶς εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν στεροῦνται παντελῶς βάσεως. Μετὰ τοῦτο δὲν ἔχω λόγον νὰ προβῶ εἰς ἐξέτασιν περὶ τοῦ τὶ ἐγένετο κατόπιν ἢ καὶ προηγουμένως παρὰ τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων, διότι συμφώνως πρὸς ὅσα ἐν ἀρχῇ ἐλέχθησαν οὐδὲν θὰ ὠφελήσῃ καὶ ἄν ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης εὕρισκον λόγους νὰ κατηγορήσω τὰς Κυβερνήσεις ἐκείνας. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Τὶ πρέπει νὰ πράξωμεν, καὶ ἐὰν ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἔναρξις εἶναι τὸ ὀρθόν. Μὲ διαπνέει ἡ ἀπόλυτος πεποίθησις ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὅσων ὡμίλησαν ἐνταῦθα ἢ ἐξ ὅσων ἔγραψαν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δὲν ὡρμήθησαν ἐκ πλήρους καλῆς θελήσεως κατὰ τίνα τρόπον ἡ ναυτικὴ ἄμυνα τῆς Χώρας θὰ παρασκευασθῇ ἐπαρκῶς καὶ δεόντως καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν οἰκονομικῶς καὶ ἀναλόγως πάντοτε τῆς οἰκονομικῆς μας ἀντοχῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος εἶπεν ὅτι: κύριοι τὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας, τὴν θέλω διὰ νὰ καθησυχάσω καὶ ἐγὼ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη, δὲν φαντάζομαι δ’ ὅτι θὰ παρουσιασθῇ περίπτωσις πολέμου καὶ δὴ κατὰ τῆς γείτονος χώρας, τῆς Τουρκίας, ἀπέναντι τῆς ὁποίας κυρίως ἀποβλέπομεν ὡς πρὸς τὰ ὡρισμένα μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Εἶμαι σύμφωνος κατ’ ἀρχὴν πρὸς τὰς σκέψεις αὐτὰς τοῦ κ. Προέδρου. Πιστεύω καὶ ἐγώ, καὶ ἂν θέλετε, ἴσως περισσότερον πάντων, καὶ ἀπὸ χαρακτῆρος ὢν εἰρηνόφιλος ὅτι ὅλοι οἱ λαοὶ διαπνέονται σήμερον ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς εἰρήνης. Ἡ Ἑλλὰς ἔδειξε τοῦτο ἐμπράκτως προσπαθοῦσα τὸ κατ’ αὐτὴν εἰς τὴν ἐμπέδωσιν τῆς εἰρήνης καὶ δὴ ἐν τοῖς Βαλκανίοις, ὅπου καὶ εἰδικώτερον δύναται νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἐπιρροήν της ὡς Κράτος. Γνωρίζετε τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη ὄχι μόνον παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῶν προηγουμένων ταύτης, ὅτι ταύτης γενικὴ κατεύθυνσις ἦτο ἡ εἰρήνη καὶ ἡ ἐμπέδωσις ταύτης μετὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν. Εἶναι δὲ εὐχάριστον ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξεδήλωσε καὶ τὴν πεποίθησίν του ὡς πρὸς τὴν γείτονα χώραν τὴν Τουρκίαν, εἰς τὴν ὁποίαν πεποίθησιν ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν πᾶσαν τὴν εἰς τὴν πηγήν της προσήκουσαν πίστιν, ὅτι καὶ αὐτὴ ἐμφορεῖται ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος τῆς εἰρήνης, ὥστε καὶ ἡ διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας ναυτικὴ παρασκευὴ νὰ μὴ παρίσταται ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ὑπὸ τὰς ὑφισταμένας συνθήκας, τόσον διὰ σήμερον ὅσον καὶ δι’ ὡρισμένον ἐν μέλλοντι χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ προσδιορίσῃ. Καὶ ἐλπίζω, ὡς ἡμεῖς πράττομεν, καὶ ἡ γείτων Ἐπικράτεια θὰ θελήσῃ ὄχι μόνον διὰ τῶν ἄλλων πράξεων αὐτῆς ὡς Κράτος, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῷ λαῷ της νὰ ἐνεργήσῃ, ὥστε καὶ εἰς τοῦτον νὰ ἐμπεδωθῇ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ αἴσθημα τῆς εἰρήνης τοῦτο καὶ ὥστε ἀδιατάρακτοι νὰ ἐξακολουθήσωσι αἱ φιλικαὶ μεταξὺ τῶν δύο λαῶν σχέσεις. Διότι οὐδένα δύναται νὰ λανθάνῃ πόσον ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἡ ἐμπέδωσις τοῦ πνεύματος τούτου τῆς εἰρήνης μεταξὺ τῶν λαῶν καὶ ἡ καλλιέργεια τῶν ἐξ αὐτῆς ἀγαθῶν διευκολύνει καὶ προσάγει τὸ εἰρηνιστικὸν ἔργον τῶν Κυβερνήσεων. Καὶ δὲν λησμονῶ προκειμένου περὶ τῆς ναυτικῆς ἀμύνης τῆς Χώρας καὶ τὸν θεσμόν, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν ἐκ τοῦ πολέμου πηγάσαντα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Βεβαίως καὶ οὗτος συντελεῖ πολὺ εἰς τὴν διατήρησιν τῶν εἰρηνικῶν σχέσεων. Θὰ παρατηρήσω ὅμως ὡς πρὸς τοῦτον, ὅτι ἀκόμη ἔχει μόνον τὴν ἠθικὴν κυρίως δύναμιν καὶ δὲν ἔχει ὑλικὰς δυνάμεις διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν εἰρήνην ἐκεῖ ὅπου θὰ ὑπάρξῃ ἀφορμὴ νὰ παραβιασθῇ καὶ νὰ προφυλάξῃ ἀπὸ αἰφνιδίας ἐπιθέσεις, καὶ περαιτέρω προκειμένου περὶ τῆς Τουρκίας, ὅτι αὕτη δὲν ἀποτελεῖ εἰσέτι μέλος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀσκεῖται ὡς πρὸς ταύτην ὅλη ἡ ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν παρεχομένη εἰς τὴν τελευταίαν ἐπιρροὴ ἐπὶ τῶν μελῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἐνῷ πάντα ταῦτα τὰ μέσα τῆς ἀσφαλείας τῆς εἰρήνης ὑφίστανται δι’ ὅλα τὰ Κράτη, εἶναι γνωστὸν ὅτι οὐδὲν τούτων ἠθέλησε νὰ ἐγκαταλείψῃ εἰς ταῦτα καὶ μόνον τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας του. Πάντα δυστυχῶς, εἴτε ἐκ τῆς συνηθείας τοῦ παρελθόντος εἴτε ἐκ φόβων ἀορίστων, δὲν γνωρίζω πῶς ὑφισταμένων ἐν τῇ ψυχῇ καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπετεύχθη νὰ ἐκριζωθῶσι, δὲν ἔπαυσαν νὰ διατηρῶσι καὶ παρασκευάζωσι μέσα ἀμύνης ἢ καὶ ἐπιθέσεως καὶ ὁ ἀφοπλισμὸς συζητεῖται περισσότερον θεωρητικῶς. Παρακολουθήσατε τὶ ἐγίνετο κατὰ τὴν ἐν Λονδίνῳ συζήτησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ναυτικὴν συνδιάσκεψιν. Δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν σοβαρὰν τὸ ἐκεῖ ρηθὲν παρὰ τῆς Γαλλίας. «Δὲν μοῦ φθάνει εἶπεν οὔτε τὸ σύμφωνον Κέλλογκ– Μπριάν, τὸ ὁποῖον συνήψαμεν οὔτε τὸ σύμφωνον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τὸ πνεῦμα τῆς γενικῆς εἰρήνης. Δὲν μοῦ φθάνει ἀκόμη οὔτε τὸ σύμφωνον τοῦ Λοκάρνο, τὸ ὁποῖον ἐγγυήθησαν δύο ἰσχυραὶ δυνάμεις ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἰταλία θέλω διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Χώρας νὰ ἔχω καὶ ὡρισμένην ναυτικὴν δύναμιν». Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν εἰς τὸ συνέδριον τοῦ Λονδίνου σχετικῶς πρὸς τὸν ναυτικὸν ἀφοπλισμὸν ἡ Γαλλία.

§18Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε κ. συνάδελφε. Ἡ Γαλλία εἶπεν ὅτι θέλει περισσοτέρας ἐγγυήσεις αἱ ὁποῖαι, ἐφ’ ὅσον δὲν μοῦ παρέχονται, ἐννοῶ νὰ τὰς ἐξασφαλίσω μόνη μου. Δὲν εἶπεν ἡ Γαλλία: Δὲν στηρίζομαι εἰς τὰς ἄλλας ἐγγυήσεις τὰς διπλωματικὰς ἀλλὰ θέλω καὶ ἄλλας καὶ ἐὰν δὲν μοῦ τὰς δώσητε τότε θὰ φροντίσω νὰ τὰς ἐξασφαλίσω μόνη μὲ τὰς ἰδίας μου δυνάμεις. Εἶπε δὲ ὅτι τὸ Πὰκ Κέλλοκ νὰ τὸ συμπληρώσωμεν ὥστε νὰ ὑπάρχουν ὑποχρεώσεις.

§19Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν διαφέρει ὑποθέτω ἀπὸ τὰ λεχθέντα παρ’ ἐμοῦ. Εἶπον ὅτι δὲν ἠρκέσθη ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία τέλος πάντων ἔχει καὶ τὴν ἠθικὴν ἰσχὺν τὴν μεγάλην, τὴν ὁποίαν ἀποκτᾷ πᾶς λαός, ὁ ὁποῖος ἐξῆλθε νικητὴς ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον κολοσσιαῖον ἀγῶνα, οἷος ἦτο ὁ μέγας πόλεμος, καὶ ἡ ὁποία ἔχει ἀκόμη ὅλας τὰς ἀσφαλείας, τὰς ὁποίας ἀνεφέραμεν δι’ ἡμᾶς, καὶ ἔχει ἀκόμη καὶ μίαν ἄλλην τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν. Δὲν ἔχομεν ἡμεῖς ἓν Λοκάρνο. Ὑποθέττω ὅτι θὰ ἠρκούμεθα ἡμεῖς ἐὰν εἴχομεν ἓν Λοκάρνο, τὸ ὁποῖον νὰ εἶχον ἐγγυηθῇ δύο μεγάλαι δυνάμεις. Καὶ ἐν τούτοις εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ἀρκοῦν πάντα ταῦτα θέλει κάτι πάρα–πάνω. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἑπομένως, οἱανδήποτε πεποίθησιν καὶ ἂν ἔχωμεν εἴτε εἰς τὸ πνεῦμα τῆς εἰρήνης εἴτε εἰς τὰ ἄλλα μέσα τὰ προνοοῦντα περὶ ταύτης, νὰ ἀδιαφορήσωμεν ὅλως περὶ τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας μας. Τονίζω τὴν λέξιν ἀμύνης, διότι περὶ τούτου καὶ μόνον πρόκειται περὶ τῆς ναυτικῆς ἀμύνης τῆς Χώρας. Ἀλλὰ τὶ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται διὰ τὴν ἄμυναν ταύτην τῆς Χώρας ἡμῶν, ἠκούσατε κύριοι, γνώμας πολλῶν καὶ εἰδικῶν ἀκόμη. Δὲν ἀνήκω εἰς τοὺς τελευταίους. Γενικῶς θεωρεῖται ὅτι διὰ ταύτην ἀπαιτεῖται ἡ ἀσφάλεια εἰς τὴν Χώραν τῆς κυριαρχίας ἢ τῆς ὑπεροπλίας ἐν τῷ Αἰγαίῳ, μολονότι ἄλλοι τινὲς ἠμφισβήτησαν ἐὰν χρειαζόμεθα τὴν κυριαρχίαν ἢ ὑπεροπλίας. Ἔχω ὑπ’ ὄψει πάντοτε ὅτι θέλομεν νὰ ἀσφαλίσωμεν τὴν ἀπὸ θαλάσσης ἄμυναν θεωρῶ, ὡς ἄλλως νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέπτυξεν ὅτι κυριαρχία ἢ ὑπεροπλία δι’ ἡμᾶς ὑφίσταται ἀπέναντι τῆς Τουρκίας τοὐλάχιστον ὅταν ἐξασφαλίσωμεν τὰς κινήσεις μας ἐν τῷ Αἰγαίῳ ὥστε νὰ δυνάμεθα ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης νὰ κάμωμεν καὶ τὰς συγκεντρώσεις τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ νὰ ἀσφαλίσωμεν καὶ τὸν ἐφοδιασμὸν αὐτοῦ. Διότι ἡ συγκέντρωσις ἄνευ τοῦ ἐφοδιασμοῦ πᾶς τις ἐννοεῖ ὅτι εἶναι ὄχι μόνον ἄνευ σημασίας, ἀλλὰ καταστρεπτική. Θὰ προσθέσω δὲ ὅτι τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ ἔχωμεν ἐξασφαλίσῃ καὶ τὸν ἐφοδιασμὸν τῆς Χώρας, διότι παρ’ ἡμῖν καὶ ὁ ἐφοδιασμὸς οὗτος γίνεται κατὰ τὸ πλεῖστον διὰ θαλάσσης. Ἐὰν λοιπὸν φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπίθανον ἐκείνην στιγμὴν τὴν κακήν, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἀπευχόμεθα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ναυτικὴν δύναμιν τοιαύτην ὥστε νά μᾶς ἐξασφαλίζῃ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ στρατοῦ εἰς τὸ μέρος τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι προωρισμένον νὰ συναντηθῇ μὲ τὸν ὑποτιθέμενον ἀντίπαλον καὶ τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ μας καὶ τῆς Χώρας. Τοῦτο φρονῶ ὅτι οὐδεὶς θὰ ἀρνηθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν τοῦ προγράμματος ἡμῶν ὡς πρὸς τὴν παρασκευὴν τῆς κατὰ θάλασσαν ἀμύνης τῆς Χώρας μας, ἐκείνης ἡ ὁποία ἐν περιπτώσει ἐχθρικῆς συμπλοκῆς μᾶς εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία. Τώρα ὅμως ἔρχεται περαιτέρω τὸ ζήτημα ποῦ θὰ συγκροτηθῇ ἡ δύναμις αὕτη. Ἔχομεν ἀνάγκην, ἐπειδὴ ἡ γείτων χώρα, ἀπέναντι τῆς ὁποίας κάμνομεν τοὺς ὑπολογισμούς μας, ἔχει μίαν μεγάλην μονάδα πλοίου, νὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἄλλην ἀντίστοιχον πρὸς ταύτην μεγάλην μονάδα; Τὸ ὅλον ζήτημα τὸ ὁποῖον συνεζητήθη καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τῶν ἁρμοδίων, ἐξ’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸ παντὸς περιεστράφη εἰς τοῦτο. Κατὰ πόσον ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὴν ἄμυναν, μιᾶς ἄλλης μεγάλης Ναυτικῆς μονάδος ἴσης, ἀναλόγου πρὸς τὴν Ναυτικὴν μονάδα τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ γείτων χώρα ἡ Τουρκία. Ὅσοι παρηκολούθησαν τὰ γραφέντα θὰ ἦδον ὅτι σχεδὸν παμψηφεί, τοὐλάχιστον ἐξ ὅσων ἀνέγνωσα ἐγώ. Ὑπεστηρίχθη ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον μετὰ τοῦ ἐκδεξαμενισμοῦ τοῦ «Γιαβοὺζ» νὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν ἀνάλογον μονάδα, καὶ διότι ἔχομεν τὸ ζήτημα τὸ ἐκκρεμὲς τῆς «Σαλαμῖνος», ὑπεστηρίχθη παρὰ πολλῶν, ὅτι πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν καὶ νὰ προσθέσωμεν ταύτην εἰς τὰς ναυτικάς μας δυνάμεις. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὰς σκέψεις μου δὲν πρόκειται νὰ βαρύνῃ καθόλου τὸ ἐκκρεμοῦν ζήτημα τῆς «Σαλαμῖνος». Τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ τὸ κρίνωμεν καὶ νὰ τὸ λύσωμεν ἀναλόγως τῶν συμφερόντων μας καὶ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν πολεμικῶν. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἐὰν δὲν μᾶς συμφέρῃ, εἴτε ἀπὸ ναυτικῆς εἴτε ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἀφοῦ ἔχομεν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκκρεμές, ἂς αὐξήσωμεν τὰς ναυτικάς μας δυνάμεις διὰ τῆς «Σαλαμῖνος», καὶ ἂν ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως δὲν εἶχε τὸ προσῆκον, καὶ ἂν οἰκονομικῶς ἦτο ἀσύμφορον. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω ὡς πρὸς τὸ ἐκκρεμὲς τοῦτο εἶναι ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον μία λύσις ὡς πρὸς τοῦτο. Ἐκτὸς τῶν ὅσων μέχρι σήμερον διὰ τὸ σκάφος τοῦτο ἐδαπανήσαμεν, ἡ ἐκκρεμότης τοῦ ζητήματος προκαλεῖ καὶ διαφόρους ἄλλας δαπάνας καὶ ζημίας. Ἀρκεῖ νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει τὰ διάφορα οὐ μικρὰ ἔξοδα διὰ διαφόρους ὡς πρὸς τότε ἐνεργείας δικαστικῆς φύσεως εἴτε διὰ πραγματογνωμοσύνην εἴτε δι’ ἀποστολὰς καὶ ἄλλας τοιαύτας. Φαίνεται ὅτι εἰς τὸν λιμένα τοῦ Ἀμβούργου παραμένον ἀτελὲς σκάφος συντελεῖ καὶ ὡς δέλεαρ ἐκείνων οἵτινες ὀρέγονται ἕνα εὐχάριστον ταξεῖδι. Μάλιστα θὰ ἐνόμιζον σκόπιμον νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν τὸ θέμα τοῦτο καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ποία διαχείρησις ἐγένετο καὶ τὶ ἐδαπανήθησαν δι’ αὐτὸ τὸ πλοῖον, καὶ νὰ μᾶς ἐκθέσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰς ὡς πρὸς τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα ἐν γένει σκέψεις της. Βεβαίως κατὰ τὸν διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ ὅσα ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἀνέπτυξε, τόσον ὡς πρὸς ἀζημίως κατὰ τὸν Γερμανικὸν Κώδικα διάλυσιν τῆς συμβάσεως ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὴν καταβολὴν τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ ἐργοστάσιον Βούλκαν μὲ τιμὴν λίρας εἰς τὸ ἄρτιον ὡς χρέους προπολεμικοῦ, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ πρό τινος ἀνέγνωσα τὴν ἐν τῷ ἡμετέρῳ τόπῳ δημοσιευθῆσαν σχετικὴν γνώμην νομικοῦ, ὡς πρὸς τῆς ὁποίας τὴν συζήτησιν δὲν ἔχω λόγον νὰ προβῶ. Δι’ ἡμᾶς ἐνταῦθα προκύπτει τὸ ζήτημα, ἂν καὶ κατὰ πόσον, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐκκρεμοῦς ζητήματος ὡς πρὸς τὴν «Σαλαμῖνα» ἔχωμεν ἀνάγκην μιᾶς νέας μεγάλης ναυτικῆς μονάδος· διότι ἡ Τουρκία ἔχει τὸ «Γκαῖμπεγ» ἢ ὄχι; Ὡς ἀνέφεραν ἤδη οἱ ἰδικοὶ οἱ γράψαντες σχετικῶς καὶ ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων ναυτικῶν μας ὑποστηρίζουν ἀπολύτως τὴν γνώμην, ὅτι βεβαίως πρέπει ν’ ἀποκτήσωμεν μίαν νέαν μεγάλην μονάδα καὶ νὰ πάρωμεν τὴν «Σαλαμῖνα». Κύριοι, ἔχω πολὺν σεβασμὸν εἰς τὴν γνώμην τῶν εἰδικῶν, ἀλλὰ λείπει ἀπὸ τὴν γνώμην τῶν εἰδικῶν ἐν προκειμένῳ κάτι τὸ ὁποῖον θεωρῶ οὐσιῶδες, λείπει τὸ κῦρος τοῦ ὑπευθύνου, διότι πάντως οἱ γράψαντες δὲν εἶχον καὶ τὴν εὐθύνην τοῦ ὑπηρεσιακῶς ἁρμοδίου. Ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα ὅταν ἡ γνώμη αὐτή, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεστηρίχθη κατ’ ἀρχὰς καὶ ἀπὸ τοὺς ναυτικοὺς τοῦ Ἐπιτελείου, διότι αὐτῶν πλέον ἡ γνώμη, ὡς εἰδικῶν ἔχει καὶ τὸ κῦρος τοῦ ὑπευθύνου ὑπηρεσιακῶς. Εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τῆς πολιτείας εἶναι οἱ τεταγμένοι διὰ νὰ παρέχουν ὑπεύθυνον γνώμην ἐπὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Καὶ ἐνθυμεῖσθε ἴσως εἰς ἄλλην συζήτησιν, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν πραγμάτων ὑπεστήριξα ἐπίσης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν γνώμην, ὅτι πολιτικῶς, ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ προσδιορίσῃ τὸν σκοπόν, ὃν ἐπιδιώκει, καὶ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει τὰ οἰκονομικά· αὐτὰ ἀποτελοῦσι τὴν πολιτικήν της, ἀλλὰ τὸ πῶς θὰ ἐκτελεσθῇ ἡ τοιαύτη πολιτικὴ διὰ τίνων μέσων, προκειμένου π. χ. περὶ στρατιωτικῶν παρασκευῶν, τοῦτο εἶναι ἔργον τῶν ἁρμοδίων στρατιωτικῶν ὑπηρεσιῶν. Τοῦτο δ’ αὐτὸ ἀναντιρρήτως δέον νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐν προκειμένῳ διὰ τὴν παρασκευὴν τῆς ναυτικῆς ἀμύνης τῆς Χώρας. Οἱ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους ναυτικοὶ αὐτοὶ ὀφείλουσι καὶ δύνανται νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἐν προκειμένῳ καὶ ὑπευθύνως, ἂν καὶ κατὰ πόσον διὰ τὴν ναυτικὴν ἄμυναν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποκτήσωμεν νέαν μεγάλην μονάδα. Ἂν δὲ καλῶς ἀντελήφθην καὶ καλῶς ἐνθυμοῦμαι εἰς τὴν τότε περὶ τῶν στρατιωτικῶν συζήτησιν, εὑρέθημεν σύμφωνοι κατὰ τοῦτο καὶ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ ταῦτα δι’ ἐμὲ θὰ ἦτο τὸ ζήτημα τῆς παρασκευῆς τῆς ναυτικῆς ἀμύνης τῆς Χώρας ἀπολύτως λελυμένον ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διεβεβαίου τὴν Βουλήν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τῶν ὑπευθύνων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν ὅτι αὐτοί, οἱ ἁρμόδιοι ναυτικοὶ εἶχον ἀντίθετον γνώμην κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐθεώρισαν ἀναγκαίαν τὴν ἀπόκτησιν νέας μεγάλης μονάδος, ἀλλ’ ὅταν τοὺς ἀνέπτυξεν τὴν γνώμην του, — τὴν ὁποίαν καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀνέπτυξε — τότε ἐδέχθησαν τὴν γνώμην του περὶ τοῦ μὴ ἀναγκαίου τῆς νέας μεγάλης μονάδος. Προσέθεσε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἂν δὲν τὴν ἐδέχοντο θὰ ἀνέθετε εἰς ἄλλους τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εὐθύνην, οἵτινες ἦσαν σύμφωνοι μὲ τὴν γνώμην του.

§20Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν ἐνδιαφέρουσαν. Οἱ ναυτικοί μας σύμβουλοι εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ πάρουμεν τὴν «Σαλαμῖνα». Ὅταν ἐπροκάλεσα τὴν σύγκλησιν τοῦ μεγάλου ναυτικοῦ συμβουλίου τοὺς ἔθεσα τὸ ζήτημα ὡς ἑξῆς: Κύριοι, θέτω ὡς δεδομένον ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Τουρκία ἔχουν τοὺς αὐτοὺς οἰκονομικοὺς πόρους καὶ δύνανται νὰ διαθέσουν τὰ αὐτὰ χρήματα. Ὑποθέσατε λοιπὸν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει νὰ διαθέσῃ τὸ Α ποσὸν διὰ τὰς ναυτικάς μας παρασκευὰς καὶ ὅτι τὸ Α αὐτὸ ποσὸν μᾶς ἀρκεῖ εἴτε νὰ ἀγοράσωμεν ἕνα μεγάλον πλοῖον εἴτε νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἀνωτέραν δύναμιν ναυτικὴν εἰς τὰ μικρὰ σκάφη καὶ εἰς τὴν ἀεροπλοΐαν. Τὶ θὰ κάμετε αὐτὰ τὰ χρήματα προτιμᾶτε μὲ τὰ ὡρισμένα χρήματα ποὺ ἔχομεν νὰ ἀγοράσωμεν τὰ μεγάλα καράβια ἢ νὰ προτιμήσωμεν τὰ ἐλαφρὰ σκάφη; Οὕτω ἐτέθη τὸ ζήτημα. Διὰ τὸ ἄλλο ζήτημα ἐὰν δὲν εἶχον αὐτὴν τὴν γνώμην δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Διὰ τὸ πρῶτον σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι τὸ συμβούλιον, οὕτω τιθεμένου τοῦ ζητήματος, ἦτο ἐξ ὁλοκλήρου σύμφωνον ὅτι καλλίτερον ἦτο νὰ διαθέσωμεν τὰ χρήματα δι’ ἐλαφρὰ σκάφη καὶ διὰ τὴν ἀεροπλοΐαν.

§21Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε. Τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν δίδετε πρέπει νὰ σᾶς πῶ ὅτι τὴν εἶχα ὑπ’ ὄψει, ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐνταῦθα, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν ὅτι πολιτικοὶ καὶ οἰκονομικοὶ λόγοι ἔκαμαν καὶ τοὺς ναυτικοὺς νὰ ὑποχωρήσουν, καὶ διότι ὡμίλησεν οὕτω πως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι κατεπραΰνθη ἡ ἀνησυχία ἡ ὁποία ἐγεννήθη εἰς τὴν συνείδησίν μου, ὅταν σεῖς ὁμιλήσατε. Καὶ σᾶς παρεκάλεσα νὰ μοῦ δώσητε εὐρυτέραν ἐξήγησιν ἡ ὁποία, ἴσως θὰ ἦτο αὐτὴ τὴν ὁποίαν παρέχετε τώρα καὶ δὲν μοῦ ἐδώσατε τότε.

§22Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσως δὲν θὰ τὸ ἐπρόσεξα.

§23Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διότι εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὑπηρεσιακῶς ἁρμόδιοι ναυτικοὶ ἠδύναντο τόσον εὔκολα νὰ μεταβάλουν γνώμην, πᾶσα πεποίθησις ὡς πρὸς τὴν ἀπὸ ναυτικῆς πλευρᾶς ἐξασφάλισιν τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας μας, θὰ ἔπρεπε, καὶ ὄχι εὐλόγως, σοβαρῶς νὰ ἐκλονίζετο. Θὰ προσθέσω ὅμως ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν δοθεῖσαν σχετικῶς παραμένει πάντοτε ἓν ζήτημα ἂν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ἡ Κυβέρνησις ἦσαν οἱ οἰκονομικοὶ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέδρασαν καὶ εἰς τοὺς ἁρμοδίους ναυτικοὺς νὰ μείνωσι σύμφωνοι εἰς τοῦτο. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι εἶδον κατ’ αὐτὰς δημοσιευόμενον ὑπὸ ἐπισήμου προσώπου, τεταγμένου διὰ τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας, τρόπον τινὰ παράπονον, ὅτι στρατιωτικοὶ καὶ ναυτικοὶ ὅταν ὁμιλοῦν εἰς τοὺς πολιτικοὺς περὶ τῆς ἀπαιτουμένης στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς παρασκευῆς, αὐτοὶ δὲν τοὺς προσέχουν, παρὰ λέγουν αὐτὰ τὰ χρήματα ἔχομεν, πάρτε τα καὶ κάμετε ὅτι θέλετε. Εἶναι βαρὺ τὸ οὕτω πως λεγόμενον, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ κινήσῃ τὴν προσοχήν μας. Καὶ ἐμοῦ τὴν προσοχὴν τὴν κινεῖ ἀπὸ δύο ἀπόψεων. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι οἱ ἁρμόδιοι διὰ τὴν παρασκευὴν τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας διὰ νὰ ἔχουν πλήρως ἐξησφαλισμένην τὴν συνείδησίν των ὅτι ἐξετέλεσαν ἀκριβῶς τὸ καθῆκον των, δύνανται ἐν ἑκάστῃ δεδομένῃ περιπτώσει νὰ ζητοῦν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἄφθονα οἰκονομικὰ μέσα. Χωρὶς νὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψει τὴν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου κατάστασιν. Καὶ ὡς μᾶς εἶπεν ἐν προκειμένῳ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἁρμόδιοι ἐζήτησαν καὶ νέαν μεγάλην μονάδα καὶ μικρὰ πλοῖα. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἐὰν ἔχωμεν καὶ τά δύο θὰ ἀσφαλισθῶμεν καλλίτερον καὶ περισσότερον, ἀλλ’ οἱ ἁρμόδιοι νὰ διακανονίσωσι τὰ τῆς ἀσφαλείας ταύτης θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωσι καὶ κατὰ πόσον ἡ Χώρα ἦτο εἰς θέσιν νὰ δαπανήσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τὸ δι’ αὐτὰ ἀπαιτούμενον καὶ κατὰ πόσον ἀμφότερα τὰ αἰτηθέντα ἦσαν ἀπαραίτητα. Διότι ἐὰν εὑρίσκετο Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ ἔστεργε εὐθὺς ἀμέσως νὰ παράσχῃ ἀνεξετάστως τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ δι’ ἀμφότερα τὰ εἴδη τῶν πλοίων θὰ εἴχωμεν βεβαίως μείζονα ἀσφάλειαν, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως καὶ σπατάλην, ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχωμεν μόνον τὸ ἓν εἶδος τῶν ζητηθέντων πλοίων, πολλαχῶς ἐπιζήμιον. Συμφωνῶ ὡς πρὸς τοῦτο μόνον ὅτι, ἐὰν ἐξαντλοῦμεν ὑπὲρ τὸ δέον τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας εἰς τὴν παρασκευὴν αὐτὴν καὶ κατόπιν δὲν ἔχομεν τὰς ἀπαιτουμένας δυνάμεις διὰ νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὴν παρασκευὴν αὐτήν, τί τὸ ὄφελος ἐὰν ἡ παρασκευὴ αὐτὴ ἦτο τόσον πλήρης καὶ ἠδύνατο νὰ καθησυχάζῃ τὴν συνείδησιν παντός, ἂν θὰ ἔλειπον τὰ ἀναγκαῖα μέσα νὰ χρησιμοποιήσῃ ἐπαρκῶς εἰς δεδομένην περίστασιν ἀνάγκης. Αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι, καὶ αὗται εἰς ἃς εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἄμυνα τῆς Χώρας, ὀφείλουν πάντως κατὰ τὸν κανονισμὸν τῶν ἀπαιτουμένων μέσων νὰ μὴ λησμονῶσι καὶ τὴν οἰκονομικὴν τῆς Χώρας ἀντοχήν. Ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἐπίσης, δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν οὔτε πρέπον νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὰ ὑπεύθυνα ἁρμόδια ὄργανα νὰ μεταβάλουν γνώμην, ἣν ὑπευθύνως ὀφείλουσι νὰ παρέχωσι, λόγῳ ἀνεπαρκοῦς παροχῆς τῶν ἀπαιτουμένων χρηματικῶν μέσων. Οἱ ἐντεῦθεν κίνδυνοι εἶναι βεβαίως σπουδαιότεροι, προκειμένου μάλιστα περὶ παρασκευῶν διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, ὁπότε εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ αὕτη νὰ εἶναι ἀνύπαρκτος ἢ ἐπισφαλὴς καὶ αἱ γενόμεναι δαπάναι ὡς ἁπλῆ σπατάλη νὰ θεωρηθῶσιν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ τελευταία αὕτη περίπτωσις δὲν συντρέχει ἐν προκειμένῳ καὶ παρὰ τὰς διαφαινομένας διαφωνίας ἡ φιλότιμος προσπάθεια τῶν εἰς οὓς εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἄμυνα τῆς Χώρας θὰ ἀναπληρώσῃ καὶ πᾶσαν τυχὸν ἔλλειψιν καὶ ἡ ἄμυνα θὰ ὑπάρξῃ πλήρης. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέπτυξεν ἐνταῦθα τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον εὑρίσκει ὅτι ἐπαρκῶς ἡ Χώρα ἀμύνεται διὰ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε οὔτε νὰ ἐλέγξω αὐτὸν τὸν τρόπον, οὔτε ἄλλον νὰ ἀναπτύξω διότι στεροῦμαι εἰδικότητος. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ παρατηρήσω, τὸ ὁποῖον συνδυάζεται πρὸς τὰ δύο κυρίως διαμφισβητούμενα σημεῖα, τῆς μεγάλης μονάδος ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀντοχῆς ἐξ ἄλλου, εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν μήπως μὲ τὰς ἰδίας δαπάνας τῶν μικρῶν πλοίων δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν μεγάλην μονάδα, ὥστε νὰ εἴμεθα πληρέστερον, ὅπως τοὐλάχιστον ὑποστηρίζεται παρὰ τῶν πλείστων. Ὁ φίλος μου κ. Στράτος, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰδικός, ἀναπτύξας τὸ ἀπασχολοῦν ζήτημα ἐν ὅλῃ τῇ ἐπιστημονικῇ εὐρύτητι, ὡς ἠκούσατε, κατέδειξεν, ὅτι διὰ μιᾶς νέας μεγάλης μονάδος δαπανῶντες ὅσα θὰ δαπανήσωμεν καὶ διὰ τὰ μικρὰ πλοῖα καὶ διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν αὐτῶν μὲ ἀεροπορικὸν στόλον, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἀσφάλειαν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ ναυτικὸς κόσμος ἐν τῷ συνόλῳ σχεδὸν συνιστᾶ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος δὲ τούτου οὐδεμία ἐγένετο ἀντίκρουσις. Ὁ κ. Στράτος ἔκαμε ἕνα λογαριασμὸν 3.500.000 λίρες.

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸν ἔκαμε εἰς τὴν τελευταίαν ἀγόρευσίν του. Σήμερον θὰ ἀπαντήσω.

§25Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἕως 3.500.000 λίρες θὰ χρειασθοῦν διὰ τὴν Σαλαμῖνα καὶ 150 χιλιάδες λίρες θὰ δαπανήσωμεν διὰ μίαν δεξαμενὴν ἀπὸ δεύτερο χέρι, ἐνῷ διὰ τὰ πλοῖα τοῦ ἐλαφροῦ στόλου θὰ χρειασθοῦν 3.545.000, ἐπὶ πλέον δὲ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανήσωμεν ἐγκαταλείποντες τὴν Σαλαμῖνα καὶ τὸ ὁποῖον σεῖς νομίζω εἴπατε θὰ ἀνέλθῃ εἰς 500.000 λίρες.

§26Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι περισσότερα ἀπὸ 500.000.

§27Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ γίνῃ λογαριασμὸς ἀκριβὴς πάντως μὲ τὴν προμήθειαν τῆς «Σαλαμῖνος» θὰ ἔχωμεν ὀλιγωτέρας δαπάνας διότι δὲν χρειαζόμεθα ἄλλα ποσὰ διὰ προσθήκην νέων πλοίων καθ’ ὃ οἱ ναυτικοὶ λέγουν. Ἀλλ’ ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην τὴν δευτέραν ὁμιλίαν πέραν τοῦ ζητήματος τῶν δαπανῶν εἰς τὸ νὰ μὴ ἀκολουθήσητε τὴν πολιτικὴν τῆς βαρείας μονάδος εἴχατε δισταγμοὺς διότι φοβεῖσθε μήπως συνεπεία τούτου ἀναπτυχθῇ ὁ ἀνταγωνισμός, τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ ἀποφύγετε, μεταξὺ τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ἑλλάδος εἰς τοὺς ναυτικοὺς ἐξοπλισμούς. Ἐφ’ ὅσον θέλομεν νὰ δείξωμεν εἰς τὴν γείτονα Χώραν, ὅτι ἡ παρασκευὴ ἡμῶν ἡ ναυτικὴ δὲν σκοπεῖ νὰ διαταράξῃ τὴν εἰρηνικὴν πολιτικήν, δὲν πρέπει βεβαίως καὶ νὰ τὴν ὠθήσωμεν εἰς ἀνταγωνισμὸν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν οἷος εἶχεν ἀναπτυχθῇ ἄλλοτε μεταξὺ τῶν δύο δυνάμεων. Ἡ Ἑλλὰς ἀπέκτησε τὸν «Ἀβέρωφ» καὶ ἡ Τουρκία ἔσπευσεν νὰ ἀγοράσῃ δύο ἄλλα πλοῖα καὶ κατόπιν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ δύο ἄλλων τοῦ Ρίου καὶ Ἰανεΐρου τὴν ὁποίαν ἐκείνη δὲν ἐπέτυχε ἀλλ’ ἡμεῖς ἠγοράσαμεν τὸ «Κιλκὶς» καὶ τὴν «Λῆμνον». Καὶ εἶναι γνωστὸν πόσων δαπανῶν πρόξενος ἐγένετο δι’ ἡμᾶς ὁ τοιοῦτος ἀνταγωνισμός. Ἀλλ’ ὁ λόγος τῆς τοιαύτης πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἀποφυγὴ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ μετὰ τῆς Τουρκίας; Ἤθελον νὰ μοῦ ἐξηγήσῃ πῶς δὲν φοβεῖται, ὅτι τὸν ἀνταγωνισμὸν αὐτὸν θὰ τὸ ἔχωμεν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν θὰ ἐπρομηθευόμεθα ἐλαφρὰ πλοῖα. Διατὶ τάχα ἡ Τουρκία δὲν θὰ θεωρήσῃ καὶ τὴν ἀγορὰν τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν ὡς ἀφορμὴν ἀνταγωνισμοῦ ὅσον καὶ ἂν ἡμεῖς εἰλικρινῶς διακηρύττωμεν ὅτι εἰς τὴν ἀγορὰν τούτων προβαίνομεν μόνον καὶ μόνον ἵνα ἀσφαλίσωμεν τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Ὑποθέτω ὅταν λέγωμεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν μεγάλην μονάδα καὶ νὰ ἀγοράσωμεν ἐλαφρὸν στόλον, ἐννοοῦμεν πάντοτε ὅτι θὰ ἰσοφαρίσωμεν ἀπὸ ἔποψιν μαχητικότητος τὰς ναυτικάς μας δυνάμεις πρὸς τὰς τῆς Τουρκίας. Ἐὰν ἡ Τουρκία θέλῃ δύναται καὶ τὴν τοιαύτην περίπτωσιν νὰ θεωρήσῃ ὡς ἀποτελοῦσαν πρόκλησιν εἰς ἀνταγωνισμὸν ναυτικῶν δυνάμεων.

§28Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀμυντικὰ ὅπλα δὲν εἶναι ὅπλα ἐπιθέσεως.

§29Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μὰ καὶ τὴν «Σαλαμῖνα» ὡς ἀμυντικὸν ὅπλον τὴν ἐκλαμβάνομεν ἀπέναντι τῆς βαραίας δυνάμεως τῆς Τουρκίας καὶ ἂν αὕτη ἐπεζήτη ἀφορμὴν προκλήσεως εἰς ἀνταγωνισμόν, θὰ τὴν εὕρῃ εἴτε πολλὰ ἐλαφρὰ εἴτε ἕνα βαρὺ σκάφος ἀποκτήσωμεν.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὰ δὲν θὰ ἔχῃ λόγον.

§31Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι, δὲν δικαιούμεθα φροντίζοντες διὰ τὴν ναυτικὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει εἶναι, πῶς σχετικῶς πρὸς τοῦτο σκέπτεται ἡ ἀντίπαλος δύναμις. Ἡμεῖς διεδηλώσαμεν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ὅτι θέλομεν τὴν εἰρήνην καὶ τὴν φιλίαν μετὰ τῶν γειτόνων μας καὶ διὰ πράξεων ἔτι ἐπιστοποιήσαμεν τοῦτο, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ εἴμεθα ἐπίσης ἥσυχοι εἰς τὸν οἶκον μας, καὶ τὸν πληθυσμὸν τῆς Χώρας νὰ ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ παντὸς φόβου καὶ ἀνησυχίας καὶ τὸ ὁποῖον τοὐλάχιστον ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας δὲν δύναται ἄλλως νὰ ἐπιτευχθῇ ἢ μόνον ἂν ἐφοδιάσωμεν τὴν Χώραν μὲ ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα μέσα διὰ τὴν ἐπαρκῆ ταύτης ἄμυναν. Καὶ ἐφ’ ὅσον διὰ ταύτην εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀπόκτησις βαρείας μονάδος δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ἀπόκτησιν ταύτης ἐκ τοῦ λόγου ὅτι παρ’ ὅλας τὰς πρὸς τὴν γείτονα ἐπικράτειαν πράγματι, φιλικὰς καὶ εἰρηνικὰς διαθέσεις μας, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρεξηγηθῇ παρὰ ταύτης, ἀφοῦ μάλιστα οὐδὲ λόγος ὑφίσταται ὅπως αὕτη ὑποπτεύεται οἱανδήποτε παρ’ ἡμῶν ἐπίθεσιν. Δὲν νομίζω δ’ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ὡς ἀντελήφθην καὶ ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ τῆς ὁμοίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἐβάρυνε ποτὲ καὶ εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τὴν κρίσιν τοῦ Ναυτικοῦ Ἐπιτελείου οὔτε ὅτι δύναται. Εἶναι ἀποχρῶν λόγος διὰ νὰ μὴ προμηθευθῶμεν τὴν «Σαλαμῖνα», ἂν μᾶς εἶναι ἀπαραίτητος ἐφ’ ὅσον κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν εἰδικῶν θὰ ἀπαιτηθῶσι τὰ αὐτὰ ἔξοδα ἢ ἴσως καὶ κἄτι ὀλιγώτερον παρὰ διὰ τὰ ἐλαφρὰ σκάφη.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν εἰδικῶν, κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ εἰδικοῦ.

§33Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τοῦτο πάντως εἶναι ζήτημα ὑπολογισμοῦ. Περαιτέρω ἡ πολιτικὴ τῶν μικρῶν σκαφῶν, ὡς ἐπαρκῶς διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας, συνεδυάσθη μὲ τὴν χρησιμοποίησιν ἄλλου τινὸς ὅπλου, τοῦ ἀεροπλάνου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπαρκῶς νὰ στηριχθῶμεν. Πολλὴ πρὸς τοῦτο ἐγένετο κατὰ τὴν συζήτησιν χρῆσις τοῦ περιφήμου καὶ εἰδικοῦ συγγραφέως Καστέξ. Ὁμολογῶ, ὅτι προέβην καὶ ἐγὼ εἰς μελέτην τινὰ καὶ ἐπεζήτησα κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ προσπελάσω εἰς τὸ θέμα ἀναγνωρίζων ὅτι ὀφείλω ὡς ἐκ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχω στοιχειώδη τινὰ τοὐλάχιστον ἐν γενικαῖς γραμμαῖς γνῶσιν τῶν ζητημάτων τούτων. Ὁ συγγραφεὺς οὗτος ἀληθῶς ἐξαίρει τὸ ἀεροπλάνον ἀλλὰ μοῦ κατέλειπεν δύο δισταγμούς, οὓς δὲν ἠδυνήθην νὰ ἄρω οὔτε ἐκ τῆς μελέτης αὐτῆς οὔτε ἐκ τῶν ἐνταῦθα σχετικῶς ἀναπτυχθέντων. Ὁ πρῶτος δισταγμὸς ὡς πρὸς τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ ὅπλου τούτου εἶναι ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ συγγραφεὺς ἀναγνωρίζει, ὅτι εἶναι νέον ὅπλον περὶ οὗ δὲν ἔχομεν πεῖραν ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαίρῃ μὲν τὰ πλεονεκτήματα, ἀλλὰ πάντοτε τὸ τοποθετεῖ εἰς τὴν δύναμιν τοῦ βοηθητικοῦ. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐρωτῶ πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ ὅπλον τοῦτο νὰ ἀποκτήσωμεν ὅλην ἐκείνην τὴν σπουδαιότητα, ἥτις ἀπεδόθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἢ καὶ ἀπὸ ἄλλους εἰδικούς;

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ Καστὲξ λέγει, ὅτι ἂν ἔχωμεν ἀεροπλάνα πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ στόλον ἐπιφανείας. Δὲν μπορεῖ ἡ ἀεροπορία νὰ ἐκδιώξῃ τὸν στόλον ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης, ἀλλὰ προσθέττει ὅτι ὁ στόλος τῆς ἐπιφανείας πρέπει νὰ εἶναι ἀπὸ μικρὰ καὶ ταχύπλοα πλοῖα διότι ἄλλως οἱ κίνδυνοι εἶναι μεγάλοι.

§35Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ Καστὲξ λέγει αὐτὰ τὰ πράγματα· ἀλλὰ προσέξατε, ἐὰν θελήσετε νὰ διαμοιράσητε τὸ tonnage ὅπως τὸ λέγει ὁ Καστὲξ δηλαδὴ τὸ tonnage τοῦ «Γιαβοὺζ» εἰς πλοῖα τῶν 1000 καὶ 1500 τόνων, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ὑπερβῆτε ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καὶ ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία ὑπελόγισεν.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀνάγκην νὰ διαμοιράσω τὸ tonnage τοῦ ἐλαφροῦ στόλου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐκτοπίσματος τοῦ «Γιαβούζ».

§37Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἕτερον σημεῖον τὸ ὁποῖον μοὶ ἀφήνει ἀμφιβολίαν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀεροπλάνου εἶναι ὅτι αὐτὸ τὸ ὅπλον εἶναι νέον καί...

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φοβεῖσθε τὴν νεότητα;

§39Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Φοβοῦμαι κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὡς νέον ὅπλον δὲν ἐμπνέει τὴν πεποίθησιν εἰς τοὺς καλουμένους νὰ χειρισθῶσι τοῦτο, ἥτις παρέχεται διὰ κάθε ὅπλον μετὰ μακρὰν ἄσκησιν καὶ χρῆσιν αὐτοῦ. Ἡ γνωριμία τοῦ στρατιώτου μὲ τὸ ὅπλον τὸ ὁποῖον χειρίζεται ἔχει σπουδαιοτάτην σημασίαν. Ἐμπνέει εἰς αὐτὸν πεποίθησιν καὶ θάρρος ψυχικόν. Γνωστὸν δὲ τυγχάνει πόσον τὸ ψυχικὸν θάρρος ἀποτελεῖ οὐσιώδη παράγοντα δι’ ἕνα πόλεμον. Τὸ παράδειγμα ἔχομεν ἀπὸ τοὺς τελευταίους, βαλκανικοὺς πολέμους, ὅτε ὁ Ἕλλην στρατιώτης τρεφόμενος κατὰ τὸ πλεῖστον μὲ ψωμὶ καὶ ἐληὲς πλῆθος διέπραξε θαύματα χάρις εἰς τὸ ψυχικόν του θάρρος.

§40Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἰς τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ἕνα τάγμα ἔκανε ἐπίθεσιν καὶ ἐπῆρε 22 κανόνια.

§41Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχω ἐδῶ μετάφρασιν τοῦ Καστὲξ ἓν μέρος τοῦ βιβλίου, ἔνθα μετὰ διάφορα καταλήγει (ἀναγινώσκει). Μὰ θὰ μοῦ εἰπῆτε σᾶς ἀρκεῖ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει; Πιστεύω νὰ εἴπω καὶ πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἤκουσα ν’ ἀναπτυχθῇ ὅτι ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἀέρος. Καὶ ὅταν ἠρώτησα ἕνα τῶν ἀγορευσάντων συναδέλφων, τὸν κ. Βασιλειάδην, ἤκουσα ὅτι ἡ Τουρκία ἔχει 200 ἀεροπλάνα. Ἠρώτησα τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἀγορεύοντα καὶ μοῦ ἀπήντησεν, ὅτι ἔχει ἡ Τουρκία τὰ διπλάσια ἡμῶν. Μετὰ τὴν ἀπάντησιν ἡ ὁποία ἐδόθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, καθ’ ἣν ἡ Τουρκία ἔχει τὰ διπλάσια τῶν ἰδικῶν μας ἀεροπλάνων, ἐρωτῶ πῶς θὰ στηριχθῶμεν διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας μας ἐπὶ τῶν ἀεροπλάνων ἀφοῦ καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν μειονεκτημάτων τούτων ἡ Τουρκία σήμερον ἔχει τοὐλάχιστον τὰ διπλάσια τῶν ἰδικῶν μας ἄν μὴ παραπάνω, ἢ σκεπτόμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ μέλλοντι μεγαλείτερον ἀριθμόν; Ἄν καλῶς ἀντελήφθην νομίζω, ὅτι ὑπεστηρίχθη σπουδαῖον δι’ ἡμᾶς ὅτι ἔχομεν τὴν ὑπεροχὴν εἰς τὸ ἔμψυχον ὑλικόν. Καλὸν εἶναι τὸ ἔμψυχον ὑλικὸν καὶ θαυμάζω ἀληθῶς τὸ Ἑλληνικὸν ἔμψυχον ὑλικὸν τὸ ὁποῖον πάντοτε κατέδειξε μίαν ἀξιοθαύμαστον ψυχικὴν δύναμιν. Ἀλλὰ δὲν μπορεῖτε χωρὶς νὰ τοῦ δώσετε καὶ τὰ μέσα τῆς δράσεως οὐδὲ νὰ χρησιμοποιήσετε τὸ ἔμψυχον τοῦτο ὑλικόν, τὸ ὁποῖον πάντως ἐξ ἴσου ἐκτιμῶμεν. Καὶ ὅταν ἡ Τουρκία ἔχουσα καὶ τὴν ὑπεροχὴν ἐν τῷ ἀέρι καὶ τὴν βαρείαν κατὰ θάλασσαν μονάδα θὰ εὑρεθῇ ἀπέναντί μας, τὶ ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ πράξωμεν μὲ τὸν μειονεκτοῦντα οὐσιωδῶς εἰς ὁπλισμόν, θαυμάσιον ὅμως εἰς ψυχὴν στρατόν μας. Σχετικῶς πρὸς τὸ ἀπασχολοῦν ζήτημα τοῦ βαρέως σκάφους ἢ τῶν ἐλαφρῶν τοιούτων δὲν λησμονῶ ὅτι ἡ ὑπὲρ τῶν τελευταίων ἀνεπιφυλάκτως τασσομένη γνώμη ἔχει ὑπὲρ αὐτῆς τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1925 ὁ Οὐὲπ ἐξεπόνησε διὰ τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ ὁποῖον συνεβούλευε τὸν ἐλαφρὸν στόλον ἡ γνώμη τοῦ ξένου αὐτοῦ ὀργανωτοῦ τοῦ ναυτικοῦ μας ἀληθῶς ἀποτελεῖ σπουδαιότατον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν μολονότι ὥς παρετηρήθη παρὰ τῶν ἁρμοδιοτέρων ἐπὶ τοῦ θέματος ὁμιλησάντων ὅτε ὁ Οὐέπ καταρτίζων τὸ πρόγραμμά του δὲν εἶχε ἡ Τουρκία παρασκευάση ἀκόμη τὸ «Γκαῖμπεν».

§42Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔγινεν ἡ μελέτη αὐτὴ ἐπὶ τῇ προόψει τῆς ἐπισκευῆς τοῦ «Γκαῖμπεν».

§43Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Βεβαίως. Πῶς θ’ ἀντιμετώπιζεν ἡ Ἑλλὰς τοιοῦτον σκάφος;

§44Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ δέχομαι. Ἐκτελοῦμεν ὅμως τὸ σχέδιον τοῦ Οὐὲπ; Εἶναι πρότασις τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω χωρὶς ν’ ἀναμένω ἐπὶ ταύτης ἀπάντησιν καὶ δι’ ἄλλους εὐνοήτους λόγους καὶ καθ’ ὅσον τὰ νομοθετικὰ σώματα δὲν παρέχουσι τὸ καταλληλότερον ἔδαφος πρὸς λεπτομερειακὴν ἐξέτασιν τῶν ναυτικῶν προγραμμάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἀπαιτοῦνται καὶ εἰδικαὶ τεχνικαὶ γνώσεις. Ἐνταῦθα μόνον ἡ γενικωτέρα ἐξέτασις εἶναι δυνατή. Ποῖα ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως, μέσα ἢ συστήματα εἰς τὰ προσήκοντα πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἐπιδιωκομένου παρὰ τῆς πολιτείας σκοποῦ καὶ ποῖος πρέπει νὰ εἶναι οὗτος. Ἄλλως ἔχω ὑπ’ ὄψει, ὅτι σήμερον δὲν συζητεῖται τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ διαφόρων λόγων ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ὑπό τινα ἐκκρεμότητα τοῦ ναυτικοῦ της προγράμματος.

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐδήλωσα εἰς τὴν ὁμιλίαν μου.

§46Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ ἐκκρεμότης εἶναι διπλῆς φύσεως ἐκ τῶν λεχθέντων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Πρῶτον ὡς ἐκ τοῦ ἐκκρεμοῦς ζητήματος τῆς «Σαλαμινίας». Εἶναι ἐνδεχόμενον ὡς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιασθοῦν ὅροι κατὰ τοὺς ὁποίους νὰ ἐπιτρέπεται νὰ παραλάβῃ αὑτὴν καὶ τεχνικῶς καὶ οἰκονομικῶς συμφέρουσα, τοῦτο οὐδαμῶς ἀντίκειται εἰς ὅσα ἀνωτέρω ὡς πρὸς τὸ ἐκκρεμὲς τοῦτο ζήτημα εἶπον ἐν σχέσει πρὸς τὸ ναυτικόν μας πρόγραμμα. Οὕτω εἶπον, ὅτι πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ ἐξετασθῇ ἀνεξαρτήτως τὸ ἐκκρεμὲς τοῦτο καὶ νὰ μὴ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἀπόκτησιν βαρείας μονάδος καὶ ἐκ τοιαύτης τῆς «Σαλαμῖνος», μόνον καὶ μόνον διότι ὑφίσταται τὸ ἐκκρεμὲς ἐπὶ ταύτης ζήτημα. Ἡ εὐνοϊκὴ δι’ ἡμᾶς τούτου λύσις νὰ ἀσκήσῃ ἀναλόγως σημασίαν τινὰ καὶ ὡς πρὸς τὸν κανονισμὸν τοῦ ναυτικοῦ μας προγράμματος. Εἶναι εὐνόητον καὶ περιττὸν νὰ προβῶ εἰς ἐξήγησιν πῶς ἐννοῶ ταύτην. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ ζητήματος τῆς «Σαλαμῖνος» καὶ αἱ ἐκκρεμεῖς μετὰ τῆς Τουρκίας ποικίλης φύσεως διαπραγματεύσεις, τόσον ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων ὅσον καὶ ἐπὶ ἄλλων πολιτικῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ περιληφθῇ φυσικὰ καὶ εἰδικώτερον, ὑποθέτω τὸ ζήτημα τὸ ναυτικόν, δημιουργοῦσιν ἕτερον λόγον, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὁριστικὸν ἀπὸ τοῦδε κανονισμὸν τοῦ προγράμματός μας διὰ τὴν ναυτικὴν ἄμυναν τῆς Χώρας. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἐκ Βάλτου φίλου βουλευτοῦ κ. Στράτου, ἀναπτυχθεῖσα κατὰ τρόπον γενικῶς παρὰ πασῶν τῶν μερίδων ζωηρῶς ἐπιδοκιμασθέντα, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν προκαταρκτικὴν ταύτην συζήτησιν ὡς πρὸς τὴν ναυτικὴν ἄμυναν τῆς Χώρας, ἡ ὁποία βεβαίως ὑπῆρξε χρήσιμος καὶ ἐξυπηρετική Ἐξέθηκα τὰς σχετικὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐπερωτήσεως παρατηρήσεις μου. Ἐλπίζομεν αἱ μετὰ τῆς Τουρκίας διαπραγματεύσεις νά καταλήξωσιν εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα, κατά τό ὁποῖον ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων τῆς ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης νά ἀσφαλίζωνται τά δίκαια καὶ τά συμφέροντα τῶν λαῶν τῶν δύο χωρῶν καὶ νά ἐμπεδοῦται ἡ εἰρήνη. Καὶ ἀναμένομεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἰσηγηθῇ τὸ ὁριστικὸν αὐτῆς πρόγραμμα διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ναυτικῆς ἀμύνης τῆς Χώρας τὴν ὁποίαν τὸ ἐκδηλωθὲν ἤδη αἴσθημα τοῦ Λαοῦ ἀξιοῖ, ὡς ἄλλως καὶ ὀφείλεται, πραγματικὴν καὶ ἡ οἰκονομικὴ τῆς Χώρας ἀπαιτεῖ πᾶσα νὰ καταβληθῇ μέριμνα ὅπως αἱ δαπάναι πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Λαοῦ ἀντοχήν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς.

§48Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔλαβον τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, ὄχι τόσον διὰ νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ προγράμματος τοῦ κυβερνητικοῦ καὶ ναυτικοῦ, τὸ ὁποῖον κατασπάζομαι. Μεθ’ ὅσα οἱ ἀξιότιμοι κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς εἶπον τόσον πειστικῶς, ἐλάχιστα δύναται νὰ προσθέσῃ τις. Ἔλαβον τὸν λόγον καὶ διὰ νὰ προσθέσω τὰ ἐλάχιστα αὐτά, κυρίως ὅμως διὰ νὰ ἐξάρω, διὰ νὰ τονίσω, ἀλλὰ καὶ ἀποδείξω ἢ ἔστω ἁπλῶς ὑπομνήσω μίαν ἀλήθειαν, ἀναμφισβήτητον, ἡ ὁποία πάρα πολὺ δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἀναγνωρισθεῖσα, πολλάς ἀνηκούστους, πρωτοφανῶς συμφορὰς ἐπροξένησεν εἰς ἡμᾶς, τὴν ἀλήθειαν αὐτοῦ χαρακτηρισμοῦ ποὺ ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ ναυτικὰ καὶ ἐν γένει τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος μόνον τῶν στρατιωτικῶν, περισσότερον πολλάκις εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν νὰ τὰ ἀποφασίσωσι καὶ νὰ τὰ ἐκτιμήσωσι. Καὶ ἐνόμισα ὅτι αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ἔπρεπε νὰ τὴν πραγματευθῶ ἢ ἔστω νὰ τὴν ὑπομνήσω μεμονωμένως ὅμως, ἵνα εἰσέλθῃ βαθεῖα καὶ χαραχθῇ εἰς τὸ πνεῦμα πάντων, πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν, ὥστε οἱ μὲν στρατιωτικοὶ νὰ μὴ περιορίζωνται εἰς ἰδίας γνώσεις ἀλλὰ νὰ ἐπιζητῶσι καὶ τὰς τῶν πολιτικῶν, ἰδίως, ἵνα διατυποῦσι γνώμας περὶ γενικῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ μὴ βασίζωνται μόνον εἰς τὰς γνώμας, ἐκείνων, ἀλλὰ θέτωσιν εἰς κίνησιν τὸν ἴδιον νοῦν διὰ νὰ μὴ πάθωμεν πάλιν τὰ ἴδια, διότι τὸ δὶς ἐξαμαρτεῖν, θὰ μᾶς εἴπουν, οὔτε ἀνδρὸς οὔτε ἔθνους σοφοῦ. Ἔλαβον ἐπίσης τὸν λόγον διὰ νὰ προσθέσω μίαν ἀκόμη ἀλήθειαν, τὴν ἀλήθειαν ὅτι εἰς πάντα τὰ στάδια τῆς ἀνθρωπίνης δράσεως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παίζει τὸν σπουδαιότερον ρόλον, δὲν εἶναι αἱ τεχνικαὶ γνώσεις, ἀλλ’ ἡ σκέψις· καὶ ὅπου ὑπάρχει αὕτη ἄμεμπτα καὶ μεγάλα παράγονται προϊόντα. Ὅπου δὲ λείπει, μόνον ἐκτρώματα παράγονται, εἴτε ἐπιστημονικά, εἴτε τεχνικά. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν πρώτην καὶ ἂς ἐξετάσωμεν δύο ζητήματα γενικὰ στρατιωτικά, τὸ ὑπὸ συζήτησιν καὶ ἕνα ἄλλο συναφές, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι τὰ γενικὰ στρατιωτικὰ καὶ ναυτικὰ ζητήματα εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος νά τά κρίνουν καὶ νά τά ἀποφασίσουν καὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν εἰδικῶν, ἐνίοτε δὲ κυρίως τῶν πολιτικῶν. Καὶ ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὴν ναυτικὴν παρασκευήν, ἤτοι τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Θὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ ποῖα στοιχεῖα αὕτη ἀποτελεῖται, ἀπὸ ποίους ὅρους ἐξαρτᾶται, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ταῦτα εἶναι κυρίως τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἢ τῶν εἰδικῶν. Πρῶτον λοιπὸν στοιχεῖον τῆς ναυτικῆς παρασκευῆς εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχή. Ἀνάλογα πρὸς αὐτὴν εἶναι τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν τοῦ προσωπικοῦ ὁπωσδήποτε. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ζήτημα καθαρῶς πολιτικόν, τῆς ἐκτιμήσεως τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Δεύτερον ἐξαρτᾶται ἡ ναυτικὴ παρασκευὴ ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας ἢ ἐνδεχομένους φίλους ἢ συμμάχους, ἐχθροὺς ἢ οὐδετέρους. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀναμφισβητήτως εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Τρίτον στοιχεῖον τῆς παρασκευῆς τῆς ναυτικῆς εἶναι ἡ τοῦ ἔθνους ψυχικὴ δύναμις, ψυχικὴ ἀντοχὴ, ψυχικὴ διάθεσις πρὸς δρᾶσιν. Ὅσον αὕτη εἰς ἕνα ἀγῶνα ἐν προκειμένῳ ναυτικόν, εἶναι μεγαλειτέρα, τόσον ὀλιγωτέρα ναυτικὴ παρασκευὴ χρειάζεται. Ὁπωσδήποτε καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἶναι. Τέταρτος ὅρος τῆς παρασκευῆς τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῆς ναυτικῆς εἶναι ἡ ἀρτιότης τῆς Κρατικῆς μηχανῆς. Ὅσον ἀρτιωτέρα εἶναι ἡ λειτουργία αὐτῆς, τόσον ὀλιγώτερον χρειάζεται ἡ παρασκευὴ ἐνῷ ὅσον ἐλλιπὴς εἶναι τόσον δυσχερεστέραν καθιστᾷ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου, δι’ ὃ καὶ μεγαλειτέρα παρασκευὴ ἀπαιτεῖται. Ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἶναι. Πέμπτος ὅρος εἶναι οἱ πολιτικοὶ σκοποὶ τοῦ Κράτους. Αὐτοὶ διαγράφουν τοὺς πολιτικοὺς σκοπούς, ὁπωσδήποτε, καὶ αὐτοὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἶναι. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὅροι τῆς παρασκευῆς στρατιωτικῆς ἢ ναυτικῆς νομίζω δὲ ὅτι μὲ τὸ ν’ ἀναλύσω αὐτοὺς ἀπέδειξα ὅτι εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Ἄρα καὶ ἡ παρασκευὴ αὐτὴ εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Αὐτοὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνουν καὶ ἀποφασίσουν περὶ αὐτῆς. Τὸ μόνον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐκφεύγει τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ ἀνήκει εἰς τοὺς εἰδικοὺς προκειμένου νὰ καταρτισθῇ ἕνα πρόγραμμα καὶ νὰ παρασκευασθῇ ναυτικῶς τὸ ἔθνος, εἶναι ἡ ἐκτίμησις τοῦ ὑπάρχοντος ὑλικοῦ καὶ προσωπικοῦ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀξίας. Αὐτὸ μόνον τὸ ζήτημα εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν εἰδικῶν· ὅλα τὰ ἄλλα στοιχεῖα ἐκ τῶν ὁποίων ἀποτελεῖται καὶ ἐξαρτᾶται ἡ ναυτικὴ παρασκευὴ, εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Ἤδη θὰ ἐξετάσω ἐὰν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προγράμματος τοῦ ναυτικοῦ ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν οἱ ὅροι αὐτοὶ καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ θὰ προσθέσω τὰς ἐλαχίστας μου γνώμας καὶ ἐγώ. Πρῶτον λοιπὸν ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοὺς πολιτικοὺς σκοπούς. Ἄλλοι ἦσαν οἱ πολιτικοὶ σκοποὶ τοῦ Κράτους πρὸ τοῦ πολέμου. Οἱ πολιτικοὶ σκοποὶ τοῦ Κράτους ἦσαν ἡ ἀνάκτησις ἐδαφῶν καὶ ἡ ἀπελευθέρωσις ὑποδούλων ἀδελφῶν. Κατ’ ἀνάγκην ἐκ τούτων διεγράφετο σαφῶς τότε ὅτι ὁ πολεμικὸς σκοπός μας ἦτο ἡ ἐπίθεσις ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Διὰ νὰ ἐπιτύχῃ δὲ ἡ ἐπίθεσις ἐκείνη λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ διὰ ξηρᾶς διενέργεια αὐτῆς λόγῳ τῆς ἀποστάσεως ἀπῄτει τεραστίας δυνάμεις αἵτινες μᾶς ἔλλειπον, θὰ ἐχρειάζετο νὰ γείνῃ διὰ θαλάσσης ὅτε ἡ πλήρης κυριαρχία αὐτῆς δηλαδὴ, πλήρης ὑπεροπλία μᾶς ἦτο ἀπαραίτητος ἀπολύτως καὶ ἀδιατάρακτος μάλιστα, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ξεμυτίσῃ οὔτε βαποράκι ἐχθρικὸν ὅπως κατὰ τὸ διάστημα τοῦ λήξαντος πολέμου συνέβαινε. Ἀλλὰ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου, κατόπιν τῶν συναφθεισῶν συνθηκῶν τὰς ὁποίας ἔχομεν συμφέρον νά τηρήσωμεν, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς γενικῆς εἰρηνικῆς ἀπαιτεῖ, οἱ πολιτικοί μας σκοποὶ μετεβλήθησαν καὶ εἶναι οὗτοι ὁ περιορισμὸς ἑπομένως καὶ οἱ πολεμικοί, οἵτινες εἶναι εἰς τὰ σύνορά μας πλέον ἡ ἄμυνα. Ἀλλὰ κύριοι, καὶ ὁ τελευταῖος πολίτης καὶ ὁ μᾶλλον ἀγροῖκος δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν εἰδικῶν διὰ νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἡ ἄμυνα εἶναι ὅλως διάφορος τῆς ἐπιθέσεως καὶ ὅτι ἡ ἄμυνα ἀπαιτεῖ πολὺ ὀλιγωτέρας δυνάμεις ἀφ’ ὅ,τι ἡ ἐπίθεσις. Ἡ ἐπίθεσις ἔχει ὡς ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν τὴν ἀεροπλοΐαν τὴν κυριαρχίαν ἐπὶ τοῦ Αἰγαίου, τὴν ἀπόλυτον καὶ ἀδιατάρακτον ὅπως ἀπέδειξα· ἐνῷ ἡ ἄμυνα δὲν ἔχει ἀνάγκην αὐτῆς τῆς ἀεροπλοΐας τοῦ Αἰγαίου. Βεβαίως ἐὰν ἔχωμεν τὴν ἀεροπλοΐαν τοῦ Αἰγαίου καλλίτερον θὰ ἦτο. Ἀλλὰ, κύριοι τὰ Κράτη εἰς τὰς παρασκευάς των τὰς στρατιωτικὰς καὶ τὰς ναυτικὰς ὅπως καὶ εἰς πᾶσαν των παρασκευὴν ἢ δρᾶσιν δὲν ἐπιδιώκουν τὸ περιττὸν ἀλλὰ μόνον τὸ ἀπαραίτητον διότι ἄλλως θὰ ἐκάμπτετο καὶ ἔπιπτε ὑπὸ τὸ βάρος τῶν περιττῶν δαπανῶν. Διὰ νὰ ἴδωμεν δὲ τὶ εἶναι τὸ ἀπαραίτητον διὰ τὴν ἄμυναν δὲν θὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς λέξεως μόνον «Ἄμυνα» ἥτις εἶναι μία γενικὴ καὶ ἀόριστος ἔκφρασις, ἀλλὰ θὰ ἐξετάσωμεν ποῖοι εἶναι οἱ ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῆς Τουρκίας συγκεκριμένως. Οὕτω τίθεται τὸ ζήτημα. Οἱ ἀντικειμενικοὶ λοιπὸν οὗτοι σκοποὶ εἶναι πρῶτον ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐσωτερικῶν συγκοινωνιῶν, πολεμικῶν καὶ μὴ, δεύτερον ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐξωτερικῶν τοιούτων συγκοινωνιῶν, τρίτον ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐδαφῶν μας ἀπὸ ἀπόβασιν ἐχθρικὴν, τέταρτον ἡ ἐξασφάλισις τῶν παραλίων μας διενεργουμένης ψυχολογικῆς διαταράξεως ὑπὸ τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου, πέμπτος ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τῆς Ἀμύνης εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῶν παραλίων μας ἀπὸ βλάβης στρατιωτικῆς καὶ μὴ γενομένης ὑπὸ τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου κατὰ τῶν παραλίων μας. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ τῆς Ἑλλάδος συγκεκριμένως ἀπέναντι τῆς Τουρκίας. Ἄς ἴδωμεν λοιπὸν ἐὰν ἱκανοποιοῦνται οἱ σκοποὶ αὐτοὶ καὶ ἄνευ ὑπεροπλίας. Καὶ πρῶτον αἱ μεταφοραὶ αἱ ἐσωτερικαὶ, ἀρχίζοντες ἀπὸ τὰς στρατιωτικάς. Αἱ στρατιωτικαὶ λοιπὸν μεταφοραὶ πρῶτον τῆς Πελοπονήσσου καὶ ὅλης τῆς Ἠπειρωτικῆς Ἑλλάδος μὲ μικρὰν διαρρύθμισιν τῶν συγκοινωνιῶν μας ἡ ὁποία ἄλλως τε γίνεται εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλεῖς καὶ εὔκολοι διὰ ξηρᾶς διενεργούμεναι. Δεύτερον, αἱ τοιαῦται τῆς ἑπτανήσσου ἐπίσης δύνανται νὰ διεξαχθοῦν ἀσφαλῶς, εὐκόλως διὰ τῶν ἐσωτερικῶν μας θαλασσῶν. Καὶ δὴ αἱ ἐκ Κερκύρας κλειομένου τοῦ στενοῦ της, ὅπως ἐκλείσθη κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ μεγάλου πολέμου, καὶ κατασκευαζομένης τῆς ὁδοῦ Γουμενίτσης πρὸς Ἰωάννινα καὶ Πρέβεζαν ὡς κατασκευάζεται καὶ μὲ τὴν ἐπέκτασιν αὐτῆς μέχρι Σαγιάδος, ὡς ἐγὼ προέτεινα καὶ ἐψηφίσθη ἐπὶ τούτῳ δύνανται νὰ διενεργοῦνται ἀσφαλῶς καὶ εὐκόλως εἰς τὰ μέτωπα. Αἱ ἐκ Λευκάδος μεταφοραὶ, ἐπίσης κατασκευαζομένης τῆς ὁδοῦ ὅπως ἐγὼ πάλιν ἐπρότεινα καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐψηφίσθη εἴτε πρὸς Ἀμφιλοχίαν εἴτε πρὸς Μεσολόγγιον διὰ Βονίτσης Κατοχῆς δύνανται ἐπίσης νά γίνουν ἄριστα διὰ ξηρᾶς. Τέλος αἱ μεταφοραὶ ἐκ Κεφαλληνίας καὶ Ζακύνθου. Βεβαίως ἡ Κεφαλληνία καὶ ἡ Ζάκυνθος ἀπέχουν πολὺ περισσότερον τῆς ξηρᾶς καὶ εἶναι δυσκολώτεραι ὀλίγον παρὰ αἱ τῶν ἄλλων νήσων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ στόλος ὁ ἐχθρικὸς καὶ ἂν ἐμφανισθῇ εἰς τὸ Ἰόνιον θὰ ἐμφανισθῇ διαβατικῶς μὴ δυνάμενος νὰ μείνῃ ἐπὶ πολὺν καιρὸν πλησίον, μακρὰν τῆς βάσεώς του χωρὶς κίνδυνον τῆς καταστροφῆς αὐτοῦ ἢ χωρὶς νὰ μᾶς δώσῃ ὑπεροπλίαν ἔστω καὶ πρόσκαιρον εἰς τὸ Αἰγαῖον. Ἐπὶ πλέον ἀπὸ Κεφαλληνίας καὶ Ζακύνθου πρὸς Πελοπόνησσον καὶ Στερεὰν ὑπάρχουν πολλαὶ γραμμαὶ θαλάσσιαι καταλήγουσαι εἰς λιμένας μὲ ὁδοὺς ἐθνικὰς ἀγούσας εἰς τὰ μέτωπα ὥστε καὶ αἱ ἐκ τούτων μεταφοραὶ αἱ στρατιωτικαὶ ἐξησφαλισμέναι εἶναι. Ὅλαι λοιπὸν αἱ στρατιωτικαὶ μεταφοραὶ τῆς ἑπτανήσου εἶναι ἐξησφαλισμέναι. Ἄς ἐξετάσωμεν ἤδη τὰς στρατιωτικὰς μεταφορὰς τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου. Ἐκ τούτων ἡ μεταφορὰ τῆς δυνάμεως τῶν μεγάλων νήσων πρὸς Μικρὰν Ἀσίαν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ μένουν ἐπὶ τόπου πρὸς ἀσφάλειαν τῶν νήσων αὐτῶν, τῶν δὲ ἄλλων τῶν Κυκλάδων καὶ αὐταὶ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρέπει νὰ μείνουν ἐπὶ τόπου. Δὲν μένει ὅθεν παρὰ ἡ μεταφορὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τῆς Κρήτης ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ 1)20 τῆς ὅλης στρατιωτικῆς δυνάμεως τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ὅπως εἶπε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἐπιτελείου γενικῶς αἱ μεταφοραί μας διά ξηρᾶς θά ἐνεργηθοῦν ταχύτερον ἀπὸ τάς τῆς Τουρκίας καὶ ἔχει δίκαιον τὸ Ἐπιτελεῖον φρονῶν τοιαῦτα διότι ἡ ἔκτασις τοῦ Κράτους μας εἶναι πολὺ μικροτέρα τῆς τοῦ Τουρκικοῦ, ἡμεῖς δὲ διαθέτομεν θαλάσσας ἐσωτερικάς πολλάς καὶ ἀσφαλεῖς. Ὅταν δὲ οὕτω ἔχωμεν ταχυτέραν συγκέντρωσιν καὶ ὑπεροχὴν θά ἔχωμεν τὸν καιρὸν νά καραδοκῶμεν διά νά μεταφέρωμεν τάς δυνάμεις μας ἐκ Κρήτης εἰς ἀσφαλῆ στιγμὴν καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξε, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀσφαλῶς εἰς τὸ μέτωπον. Περὶ στρατιωτικῶν λοιπὸν μεταφορῶν δὲν γίνεται νὰ ὑπάρχῃ φόβος πᾶσαι θὰ δύνανται νὰ γίνουν ἀσφαλῶς. Ἐρχόμεθα τώρα στὸ ζήτημα τῶν ἐμπορικῶν μεταφορῶν. Αἱ τῆς Πελοποννήσου λοιπὸν καὶ τῆς Ἠπειρωτικῆς Ἑλλάδος ὅπως καὶ τῆς Ἑπτανήσου δύνανται ἀσφαλῶς νὰ γίνουν ὅπως καὶ αἱ στρατιωτικαί. Αἱ μόναι ποὺ διατρέχουν κίνδυνόν τινα εἶναι αἱ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου. Ἀλλ’ ὁ κίνδυνος αὐτὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι μεγάλος. Διότι τὸ «Γιαβοὺς» μόνον ἢ μὲ ὅλον τὸν Τουρκικὸν στόλον μαζί, δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ συναντήσῃ πολλὰ ἐμπορικά μας, διὰ νὰ μᾶς κάμῃ μεγάλην ζημίαν. Ὁ στόλος δὲ ὁ Τουρκικὸς, πλὴν τοῦ «Γιαβοὺς» θὰ εἶναι κατώτερος τοῦ ἰδικοῦ μας καὶ δὲν θὰ ἠμπορεῖ πολὺ νὰ μᾶς βλάψῃ. Τοὐναντίον ὁ ἰδικός μας ὁ ἐλαφρὸς, ὡς ἀνώτερος, θὰ ἠμπορῇ νὰ προξενήσῃ μεγάλην ζημίαν εἰς τὸν ἐχθρόν. Δεύτερος ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τῆς ἀμύνης εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῶν ἐξωτερικῶν μας συγκοινωνιῶν. Αὗται διενεργοῦνται πρὸς Εὐρώπην διὰ τοῦ Ἰονίου πελάγους, ὅπου ὡς εἴπομεν ὁ ἐχθρικὸς στόλος διαβατικῶς ἠμπορεῖ νὰ ἐμφανισθῇ καὶ διὰ τοῦτο αἱ μεταφοραὶ αὗται στρατιωτικαὶ καὶ μὴ εἶναι ἀσφαλεῖς. Τρίτος ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τῆς Ἐθνικῆς ἀμύνης. Ποῖος εἶναι; Εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τοῦ ἐδάφους μας ἀπὸ ἀποβάσεως ἐχθρικῆς, ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι πολὺ δύσκολος ἂν ὄχι ἀδύνατος καὶ τελείως ἐπιζημία εἰς τὸν ἐχθρόν. Διατί; διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κάμνει ἐπίθεσιν χρειάζεται μεγαλειτέρας δυνάμεις ἀπὸ τὸν καθ’ οὗ ἡ ἐπίθεσις. Ἀσχέτως τούτου ὁ ἀποβαίνων χρειάζεται μεγαλυτέρας δυνάμεις ἀπὸ τὸν ἀντίπαλόν του ἔτι δὲ μεγαλειτέρας χρειάζεται ὁ ἀποβαίνων εἰς πληθυσμοὺς ἐχθρικούς, διότι δὲν ὑπάρχουν διὰ τὸν ἀντίπαλόν μας φιλικοί, δηλαδὴ Τοῦρκοι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐξ ἄλλου ὁ ἀμυνόμενος, ἡμεῖς δηλαδὴ ἐν περιπτώσει ἀποβάσεως ἐχθρικῆς πρὸς ἄμυναν μας δὲν θὰ μεταχειρισθῶμεν τὰς ἐφεδρείας μας ἀλλὰ τὴν ἐθνοφρουράν μας ποὺ δὲν χρησιμοποιεῖται συνήθως εἰς τὸ μέτωπον, ἐνῷ ὁ ἐχθρὸς θὰ χρησιμοποιήσῃ διὰ τὴν ἀπόβασιν του τὰς ἐφεδρείας του ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ ἀπόβασις θὰ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων εἰς ἀποτυχίαν καταδικασμένη. Ἔπειτα τί θὰ γίνῃ ὁ στρατὸς ὁ ἀποβιβασθείς; ὅταν προχωρήσῃ πέραν τῆς βολῆς τοῦ στόλου ἐὰν ἡμεῖς ἔχωμεν τὴν ὑπεροχὴν εἰς τὸν στόλον τὸν ἀεροπορικόν, θὰ καταστραφῇ ὁπωσδήποτε. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ ἀπόβασιν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ διατηρήσῃ τὴν βάσιν τῆς ἀποβάσεώς του διὰ τὴν ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ ἰδίου Κράτους, πρὸς τοῦτο ὅμως θὰ δεσμεύσῃ τὸν στόλον του ἐκεῖ ἀλλὰ τότε χάνεται ἡ ὑπεροπλία του εἰς τὸ ὑπόλοιπον Αἰγαῖον. Τέλος ὁ στόλος ὁ ἐχθρικὸς ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ ἀπόβασις θὰ συνοδεύῃ τὰ μεταγωγικὰ τῆς δυνάμεως ποὺ θὰ κάμῃ τὴν ἀπόβασιν μετὰ τῶν ἐφοδίων της. Ἀλλὰ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἂν ἔχῃ ὑπεροπλίαν τινά, θὰ τὴν χάσῃ· διότι πᾶς ὁ συνοδεύων, εἴτε κατὰ ξηράν, εἴτε κατὰ θάλασσαν χάνει μεγάλο μέρος τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Ἐπὶ πλέον εἰς τὰ μειονεκτήματα τοῦ ἐχθροῦ καὶ τὰ πλεονεκτήματα τὰ ἰδικά μας δέον νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἀμυντικὴ ὀργάνωσις τῶν νήσων. Ἐξ ὅλων τούτων βλέπομεν ὅτι σχεδὸν ἀδύνατος εἶναι ἡ ἀπόβασις· ἀλλὰ καὶ ἐὰν γίνῃ βλάβην μεγάλην θὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὸν ἀντίπαλον ὅπως ἐπέφερεν εἰς ἡμᾶς τοιαύτη, ἡ μεταφορὰ δυνάμεων ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ ἡ τοποθέτησις αὐτῶν πρὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὀλίγον πρὸ τῆς καταστροφῆς μας, εἰς ἣν καὶ συνετέλεσεν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὐδὲ ὁ ἐλάχιστος κίνδυνος ἀποβάσεως ἢ ἐκ τῆς ἀποβάσεως τοῦ στόλου τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐὰν ἀκόμη δὲν ἔχωμεν ὑπεροπλίαν. Μετὰ τοῦτο ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸν τέταρτον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τῆς ἀμύνης. Ποῖος εἶναι; Εἶναι ἡ πρόληψις τῆς ψυχολογικῆς διαταράξεως τῶν παραλίων μας ὑπὸ τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου γενομένη, τοιαύτη δὲ διατάραξιν ἠμποροῦν νὰ κάμουν ὄχι μόνον τὰ μεγάλα καράβια ἀλλὰ καὶ μικρὰ καὶ τὰ ἰδικά μας εἰς τὸν ἐχθρὸν καὶ τὰ ἐχθρικὰ εἰς ἡμᾶς. Ἀλλὰ περισσότερον αὐτῶν καὶ δὴ ὄχι μόνον εἰς τὰς ἀκτὰς ἀλλὰ καὶ παντοῦ, ἠμπορεῖ νὰ πράξῃ τοῦτο ὁ ἀεροπορικὸς στόλος. Ἄν λοιπὸν ὑπερέχωμεν εἰς αὐτόν, θὰ ὑπερέχωμεν ἡμεῖς εἰς εἰς τὴν διατάραξιν τὴν ὁποίαν θὰ ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν κατὰ τῶν παραλίων τοῦ ἐχθροῦ καὶ ὄχι αὐτὸς κατὰ τῶν ἰδικῶν μας παραλίων. Ἡ ὑπεροχή μας δὲ αὕτη θὰ εἶναι ἀποτελεσματικώτερον μέσον πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν παραλίων μας ἀπὸ τοιαύτας διαταράξεις ἃς ἄλλως τε γλήγωρα συνηθίζει κανεὶς καὶ δὲν τοῦ κάνουν ἐντύπωσιν. Τέλος ἐρχόμεθα εἰς τὸν πέμπτον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν ἀμύνης, ἤτοι τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ προξενήσῃ ὁ στόλος ὁ ἐχθρικὸς πρὸς τὰ παράλιά μας στρατιωτικὰ καὶ μή. Στρατιωτικὴν ζημίαν λοιπὸν μόνον εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ τὴν Θεσσαλονίκην δύναται οὗτος νὰ προξενήσῃ, διότι ἐκεῖ μόνον ἠμπορεῖ νὰ ἔχωμεν συγκεντρωμένα στρατιωτικὰ εἴδη. Ἀλλ’ ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἀνεγνώρισεν καὶ ὁ κύριος Στράτος, ὁ Πειραιεὺς καὶ ἡ Θεσσαλονίκη ἄριστα ἀσφαλίζονται δι’ ἀμυντικῆς ὀργανώσεως ἀπὸ τοιαύτας βλάβας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας ζημίας τὰς μὴ στρατιωτικάς, αὗται δὲν ἐπιτρέπονται νὰ γίνωσι κατὰ τὰ διεθνῆ νόμιμα. Καὶ ταῦτα ἂν παρεβιάσθησαν κἄπως εἰς ἕνα παγκόσμιον πόλεμον, διότι οὐδεὶς ἀπέμεινεν ἀνώτερος μὴ συμμέτοχος ὅστις νὰ ἐκβιάσῃ τὴν τήρησίν των, δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ τηρηθῶσι ὅταν ἡμεῖς μόνον Ἕλληνες καὶ Τοῦρκοι, ἐρχόμεθα εἰς πόλεμον οἱ δὲ λοιποὶ παραμένουν οὐδέτεροι ἀξιοῦντες τὴν τήρησιν των οὕτω. Ἀπεδείξαμεν ὅτι πάντως οἱ ἀντικειμενικοὶ σκοποὶ τῆς ἀμύνης ἐξασφαλίζονται καὶ ὅταν δὲν ἔχωμεν ὑπεροπλίαν. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἂν γεννᾶται ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς ὑπεροπλίας κανεὶς κίνδυνος, ὁ κίνδυνος αὐτὸς εἶναι ἐλάχιστος, ὁπωσδήποτε δὲ δυνάμεθα νὰ τὸν ἀποτρέψωμεν. Διατί; Διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ὑπεροπλίαν, οὔτε ἰσοπλίαν ἀκόμη εἰς βαρέα πλοῖα. Διότι ἐφ’ ὅσον τὰ ἴδια ποσὰ δυνάμεθα νὰ ἐξοδεύσωμεν ἡμεῖς καθὼς καὶ ἡ Τουρκία, αὕτη δὲ ὑπερέχει ἡμῶν κατὰ τὸ Γιαβούζ, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὴν ὑπερβῶμεν ἢ κἄν νὰ τὴν φθάσωμεν εἰς δύναμιν μεγάλων πλοίων διότι ὅτι θὰ φκιάνωμεν ἡμεῖς θὰ φκιάνῃ καὶ αὐτὴ διατηροῦσα οὕτω τὴν ἀρχικὴν ὑπεροχήν. Τὶ πρέπει λοιπὸν νὰ κάμωμεν; Τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ δαπανήσωμεν νὰ τὸ διαθέσωμεν εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἔχωμεν ὑπεροπλίαν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον, ὁ ὁποῖος οὕτω, καὶ ἂν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κατανικήσῃ τὸν βαρὺν στόλον τοῦ ἐχθροῦ, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἄμυναν ἡ ὁποία ὡς εἶπον ἐξασφαλίζεται καὶ ἄνευ ὑπεροπλίας εἰς μεγάλα πλοῖα. Ἀλλ’ ἡ ὑπεροπλία τοῦ ἐλαφροῦ στόλου εἶναι δυνατὸν νὰ κατανικήσῃ τὴν ὑπεροπλίαν τοῦ ἐχθρικοῦ, διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἤτοι ὅτι ἐπ’ ἐσχάτων δηλαδὴ μετὰ τὸν πόλεμον, τεραστίως προώδευσε τὸ ἀεροπλᾶνον καὶ ἡ δύναμις αὐτοῦ ἀπεδείχθη δὲ διὰ πειραμάτων, ὥστε ἔτι πλέον διὰ τῆς ὑπεροπλίας αὐτῆς ἐξασφαλίζομεν τὴν ἄμυνάν μας. Τοιαύτην δὲ ὑπεροπλίαν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον οὕτω ποιοῦντες, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν διότι ὑπερέχομεν ἤδη εἰς τὸν στόλον τοῦτον. Μᾶς ὑπερέχει οὗτος μόνον κατά τι δυναμικῶς εἰς τὴν ἀεροπορίαν ποσοτικῶς εἰς τὸν ἀριθμὸν ἀεροπλάνων ὑπερέχει, ἡμῶν πολὺ ἀλλὰ δὲν ἔχει ἐγκαταστάσεις ἐγγὺς ἡμῶν. Δὲν ἔχει ἐπίσης ἀεροπόρους καλοὺς ὅπως ἡμεῖς οὔτε, θὰ ἀποκτήσῃ τοιούτους, ἡμῶν ὑπερεχόντων εἰς φυσικὰς ἀρετὰς καὶ οὕτω καταντᾶ νὰ μᾶς ὑπερέχῃ δυναμικῶς ὀλίγον ἂν καὶ ποσοτικῶς περισσότερον· ἡμεῖς δὲ ὡς εἴπομεν ὑπερέχομεν αὐτοῦ καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα στοιχεῖα τοῦ ἐλαφροῦ στόλου. Ἄν δὲ ἐξοδεύσωμεν τὰ ἴδια, ἡμεῖς καὶ ἡ Τουρκία, ἡμεῖς δὲ ἐπὶ πλέον ὅσα θὰ ἐξοδεύῃ αὕτη διὰ τὴν συντηρητικὴν δρᾶσιν τοῦ μεγάλου πλοίου, τελικῶς ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν ὑπεροπλίαν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον. Μὲ τὴν τοιαύτην δὲ ὑπεροπλίαν ὡς εἴπομεν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ νικήσωμεν τὴν ὑπεροπλίαν τοῦ ἐχθροῦ εἰς βαρέα πλοῖα δι’ οὓς λόγους ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ διότι τὴν ἔκβασιν τῶν μαχῶν καὶ τῶν ναυμαχιῶν κύριοι, δὲν τὴν κανονίζουν τὰ μηχανικὰ μόνον μέσα. Δὲν ὑπάρχει συγγραφεὺς πολιτικὸς ἢ στρατιωτικῶς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ λέγῃ ὅτι ὑπὲρ τὰ μηχανικὰ μέσα εἶναι τὰ μὴ τοιαῦτα, ὡς καὶ τὰ ἔμψυχα προτερήματα. Ἡμεῖς δὲ ἔναντι τῆς Τουρκίας ἔχομεν τόσα στοιχεῖα μὴ μηχανικὰ καὶ ἔμψυχα προτερήματα ναυτικὰ περισσότερα ὥστε καὶ μὲ ἀδυνατώτερον στόλον ἐν ἀνάγκῃ θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὑπερισχύσωμεν αὐτῶν. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ μὴ μηχανικὰ μέσα καὶ ψυχικὰ προτερήματα; πρῶτα τὰ οἰκονομικὰ ἂν δὲν ἐξαντληθῶμεν τώρα εἰς παρασκευὰς μεγάλων πλοίων. Δεύτερον ἔχομεν τοὐλάχιστον διὰ τὸν ἀγῶνα τὴν ναυτικὴν ψυχικὴν ἀντοχήν, καὶ σωματικὴν ἱκανότητα ἀπείρως ἀνωτέραν πνευματικῶς δὲ καὶ μορφωτικῶς ἢ ἐμπορικῶς εὑρισκόμεθα εἰς πολὺ ἀνωτέραν μοῖραν. Τρίτον τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας εἶναι μικρόν, ὠργανωμένον καλλίτερα, ἠμπορεῖ ἀκόμη καὶ τῶν τελευταίων ἀνωμαλιῶν νὰ ὑφίσταται τὸν ἀντίκτυπον ἀλλὰ γλήγορα οὗτος θὰ παύσῃ καὶ ἡ κατάστασις θὰ τακτοποιηθῇ τοὐλάχιστον ὅπως ἦτο πρὸ τοῦ 1915. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὅσον καλλίτερα ἐργάζεται ἡ Κρατικὴ μηχανὴ τόσον περισσότερον ἀσφαλίζεται ἡ καλὴ ἔκβασις τῶν μαχῶν καὶ τῶν πολέμων. Τέταρτον ἡμεῖς θὰ περιοριζόμεθα εἰς τὴν ἄμυναν, δὲν θὰ ἐπιδιώκωμεν τὴν ἐπίθεσιν, θὰ καραδοκοῦμεν καὶ ὅταν ἀσφαλὴς θὰ εἶναι ἡ νίκη, τότε μόνον θὰ ἐπιτιθέμεθα. Πέμπτον ὅλον τὸ Αἰγαῖον εἶναι γεμᾶτο ἀπὸ τὰ νησιὰ καὶ διευκολύνει πολὺ μίαν τοιαύτην καραδοκίαν καὶ μᾶς δίδει ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰ πλεονεκτήματά μας καὶ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ ἐλαφροῦ στόλου μίαν τεραστίαν ὑπεροχὴν στρατηγικήν. Ἔχομεν ὅμως καὶ ἄλλους παράγοντας προτιμοτέρους ἀπὸ τὰ κανόνια καὶ τὰ τουφέκια. Ἔχομεν τὴν παράδοσιν τὴν Ἑλληνικὴν νὰ νικῶμεν καὶ μὲ ὀλιγώτερα μηχανικὰ μέσα, τὴν παράδοσιν δὲ τὴν Ἑλληνικὴν ὄχι μόνον τὴν ἀρχαίαν ἀλλὰ καὶ τὴν σύγχρονον τοῦ 1821 καὶ τοῦ 1912. Τὸ 1821 δὲν εἴχομεν παρὰ ἐλάχιστα μικρὰ πλοῖα ἀλλ’ ὁ Κανάρης μὲ τὰ πυρπολικά του κατέστρεψε τὸν βαρὺν στόλον τῆς Τουρκίας. Ἐπίσης καὶ στὸ 1912 δὲν εἴχομεν ὑπεροπλίαν, ἀλλ’ ὁ Κουντουριώτης ἐνίκησεν. Καὶ εἶναι ἀσέβεια πρὸς τὴν παράδοσιν ταύτην τὴν Ἑλληνικὴν νὰ θέλωμεν νὰ ἐξασφαλισθῶμεν ἐξωτερικῶς μόνον μὲ ὑπεροχὴν μηχανικῶν μέσων, καὶ ὄχι μόνον ἀσέβεια πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν παράδοσιν εἶναι τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὀλέθριον. Διότι τὰ Κράτη ἢ ἡ κοινωνία ὅπως ὅταν ἀκμάζῃ οἰκονομικῶς πολὺ διαφθείρεται καὶ καταπίπτει, ἐνῷ ὅταν εἶναι μέτρια τὰ μέσα των προοδεύει καὶ ἀνυψοῦται οὕτως ὅταν ἔχουν ἐξασφαλισμένην τὴν ἐξωτερικήν του ἄμυναν μόνον δι’ ὑλικῶν μέσων παθαίνουν ὅ,τι ἔπαθεν ἡ Καρχηδὼν ἢ ὅ,τι ὀλίγου δεῖν νὰ πάθῃ ἡ Ἀγγλία, ἡ ὁποία στηριζομένη εἰς τοὺς μεγάλους στόλους της δὲν ἐπεμελήθη τῶν ἄλλων στοιχείων ὅσον οἱ Γερμανοὶ, καὶ παρ’ ὀλίγον ναυτικῶς νὰ ἡττηθῇ. Αὐτά, κύριοι βουλευταί, εἶχον νά εἴπω. Ἤδη δὲν ἔχω παρά νά προσθέσω ἓν παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει πληρέστατα, ὅτι ζητήματα μεγάλα στρατιωτικά πολλάκις εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος ἡμῶν μόνον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Τὸ παράδειγμα αὐτὸ μᾶς τὸ παρέχει ὁ τελευταῖος παγκόσμιος πόλεμος ἢ μᾶλλον τὸ ζήτημα τῆς προβλέψεως τῆς ἐκβάσεώς του ὅταν ἤρχισεν ὁ πόλεμος αὐτὸς ὅροι τῆς ἐκβάσεώς του ἦσαν πρῶτον αἱ δυνάμεις αἱ πολεμικαὶ εἰς ποῖον τῶν ἀντιπάλων ὑπερεῖχον δεύτερον ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῶν Κρατῶν τῶν μετεχόντων τοῦ πολέμου εἰς ποίαν μερίδα ὑπερεῖχε καὶ τρίτον ἡ ἐπέμβασις τρίτων συμμάχων ὑπὲρ ποίων ἦτο ἐνδεχομένη. Τὸ πρῶτον ζήτημα ἦτο ζήτημα στρατιωτικὸν τῆς ἁρμοδιότητος τῶν στρατιωτικῶν. Τ’ ἄλλα ὅμως ἦσαν ζητήματα καθαρῶς πολιτικὰ, τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Ἐν τούτοις τὸ Ἐπιτελεῖον τὸ Ἑλληνικὸν ὅπως καὶ τὸ Γερμανικὸν ἐκήρυσσαν καὶ ἔλεγον, ὅτι ὅλ’ αὐτὰ εἶναι ζητήματα καθαρῶς στρατιωτικὰ καὶ τῆς ἁρμοδιότητός των καὶ δι’ αὐτὸ ἔπεσαν ἔξω. Ὁπωσδήποτε, ὅταν παρῆλθεν ἓν ἔτος καὶ οὐδεὶς ἐνίκα οὕτω δὲ ἐβεβαιώθη ὅτι τὰ δύο μέρη ἦσαν ἰσόπαλα, ποῖα πράγματα θὰ ἔκρινον τὴν ἔκβασιν τοῦ πολέμου; Ἀναμφισβητήτως οἱ λοιποὶ ρηθέντες ὅροι, ἤτοι ἡ τυχὸν βοήθεια ἡ ἔξωθεν ὑπέρ τινος καὶ ἡ τυχὸν μεγαλειτέρα οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο μερῶν. Καὶ ἦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς προφανὲς ὅτι οἱ ὅροι αὐτοὶ ὑπῆρχον ὑπὲρ τῆς Ἀντάντ. Διότι τὰ Κράτη αὐτῆς ἔχοντα περιφερειακὴν θέσιν τοῦθ’ ὅπερ ἦτο μειονέκτημα στρατηγικῶς, ἦσαν εἰς ἐπαφὴν μὲ ὅλα τὰ Κράτη τὰ οὐδέτερα, ἡ ἐπαφὴ δὲ αὕτη ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ στόλου της ἔδιδεν εἰς τὴν Ἀντάντ, ἐκμεταλλευομένην οὕτω ὅλας τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ κόσμου μίαν πολὺ μεγαλυτέραν οἰκονομικὴν ἀντοχήν. Ἐξ ἄλλου λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αἱ οὐδέτεραι δυνάμεις Ἀμερικὴ καὶ λοιπαί, ὅτι ἂν αἱ κεντρικαὶ δυνάμεις ἀποτελοῦσαι μίαν ἐθνικότητα μὲ δύο Κράτη τείνοντα εἰς ἕνωσιν ἐνίκων τὴν Ἀγγλίαν, Γαλλίαν, Ἰταλίαν, τὴν Κίναν, τὴν Ἰαπωνίαν κ.λ.π., θὰ ἐκυριάρχουν τοῦ κόσμου. Ἑπομένως καὶ αἱ οὐδέτεραι δυνάμεις αὐτῶν ἐννόουν ἄριστα ἢ ἔστω ἐνστίκτως, ᾐσθάνοντο ὅτι ἔπρεπε δι’ ἐπεμβάσεώς των νὰ συντελέσουν εἰς τὴν ἧτταν τῆς Γερμανίας καὶ δὲν ἀνέμενον παρὰ ἀφορμὴν διὰ νὰ ἐξέλθουν κατ’ αὐτῆς ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Καὶ ἐξῆλθον οὕτω πράγματι ἅμα τοὺς ἐδόθη ἡ ἀφορμὴ αὕτη. Ἐδῶ δὲ οἱ δύο ὅροι αὐτοὶ ἦσαν ἐκ τῶν προτέρων γνωστοί ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς Ἀντὰντ καὶ ἕνεκα τούτου θὰ ἐνίκα αὕτη· ἐξ ἄλλου δὲ ἦσαν τῆς ἁρμοδιότητος τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν νὰ τοὺς ἐκτιμήσουν. Τὸ Ἐπιτελεῖον παρ’ ἡμῖν ἐπέμενε ὅτι ἦσαν τῆς ἁρμοδιότητός του καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τοὺς ἐξετίμησε ὀρθῶς καὶ ἀπέτυχεν εἰς τὰς προβλέψεις του παρασῦρον καὶ μερίδα μεγάλην τοῦ λαοῦ καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς ταύτης, οἵτινες δὲν ἔθεσαν εἰς κίνησιν τὴν ἰδίαν ἁρμοδίαν ἀντίληψιν, ἀλλ’ ἠθέλησαν νὰ στηριχθῶσιν εἰς τὰς γνώμας τοῦ Ἐπιτελείου τούτου.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ ἐκφράσω τὴν ἱκανοποίησίν μου διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἰδικήν μας Βουλήν. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εὐχαριστήσω καὶ πάλιν ὅλους τοὺς ρήτορας τοὺς προερχομένους εἰδικώτερον ἀπὸ τὸν ναυτικὸν κόσμον, καίτοι οἱ ἡμίσεις ἐξ αὐτῶν ἦσαν ἐναντίον τοῦ προγράμματος τοῦ Κυβερνητικοῦ, οἱ δὲ ἄλλοι ἡμίσεις ἦσαν ὑπὲρ ἄλλων. Καὶ πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἐναντίον τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος αἰσθάνομαι καὶ πάλιν τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπευθύνω τὰ συγχαρητήριά μου διὰ τὸν τρόπον ποὺ διεχειρίσθησαν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ διὰ τὴν λεπτότητα ἰδιαιτέρως, μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησαν ἐπὶ τῆς πλευρᾶς τῆς ἐξωτερικῆς τοῦ ζητήματος. Ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω ἄλλην μίαν φορὰν διότι τὸ θέμα εἶναι σπουδαιότατον καὶ δὲν ἔχουν διόλου δίκαιον ἐκεῖνοι ποὺ ἐπικρίνουν τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, διότι τάχα κάνομε τὴν Βουλὴν νὰ χάνῃ τὴν ὥραν της εἰς μίαν ματαιοπονίαν. Ἐφ’ ὅσον εἴμεθα Λαὸς Δημοκρατικὸς καὶ ἡ τύχη τῆς Χώρας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ψῆφον, ἔχομεν καθῆκον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον τόσον βαθέως συγκινεῖ τὴν λαϊκὴν ψυχήν, νὰ δώσωμεν τὰ μέσα ὅπως φωτισθῇ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ νὰ καθησυχάσῃ, ὅπως πιστεύομεν ἡμεῖς ὅτι θὰ καθησυχάσῃ. Πρίν, κύριοι, ἀπαντήσω ἐκ νέου εἰς τὴν δευτερολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου, θεωρῶ καθῆκον νὰ ζητήσω νὰ ἐξακριβώσωμεν τὶ ἐννοοῦμεν λέγοντες ἀπόλυτον κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βάλτου μετεχειρίσθη αὐτὸν τὸν ὅρον εἰς τὴν πρώτην του ἀγόρευσιν, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἐζήτησεν νὰ εἴπῃ, ὅτι, ὅταν λέγωμεν ἀπόλυτον κυριαρχίαν, ἠξεύρομεν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀπόλυτος, ἀλλ’ εἶναι δυνατὴ πάντοτε ἡ διάσπασις τῆς ὑπεροχῆς τοῦ ἑνός. Ἀλλὰ πῶς νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ἂν δὲν μείνωμεν σύμφωνοι περὶ τοῦ τὶ ἐννοοῦμεν λέγοντες κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης; Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν νὰ δεχθῆτε ὅπως πάρω ἀπὸ ἕνα λίαν ἐνδιαφέρον ἄρθρον τοῦ κ. Ρεδιάδη τὸ ὁποῖον ἐπιγράφεται «ὁ ναύαρχος Φίσερ καὶ τὸ ναυτικὸν τοῦ μέλλοντος», ἄρθρον δημοσιευθὲν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1929 εἰς ἀμερικανικὸν εἰδικὸν περιοδικόν, νὰ πάρω τὴν ἔννοιαν τὶ ἐννοοῦμεν λέγοντες κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Ὁ κ. Ρεδιάδης λέγει ὅτι: σκοπὸς τῆς ὑπάρξεως ἑνὸς στόλου εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τοῦ ἐλέγχου τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν. Καὶ τοῦτο εἶναι πράγματι αὐτὸ ποὺ ἐννοοῦμεν λέγοντες κυριαρχίαν τῆς θαλάσσης. Κατὰ τὸν κ. Ρεδιάδην ὁ ἔλεγχος αὐτὸς εἶναι ἄλλοτε μὲν πλήρης, ἄλλοτε εἶναι θετικὸς καὶ ἄλλοτε ἀρνητικός. Εἶναι πλήρης ὁ ἔλεγχος τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν ὅταν καὶ ἡμεῖς ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν συγκοινωνιῶν καὶ συγχρόνως νὰ διασκορπίσωμεν τὸν ἐχθρικὸν στόλον, ὥστε νὰ τοῦ στερήσωμεν ἀπολύτως τὴν ἐλευθερίαν τῶν συγκοινωνιῶν. Ὁ κ. Ρεδιάδης ὀνομάζει θετικὸν ἔλεγχον τῶν συγκοινωνιῶν ὅταν συνίσταται εἰς σχετικὴν ἐξασφάλισιν τῶν συγκοινωνιῶν τῶν ἐδικῶν μας, χωρὶς καμμίαν δυνατότητα διασκορπισμοῦ τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου. Ὀνομάζει δὲ ἀρνητικὸν ἔλεγχον ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος συνίσταται εἰς τὸ νὰ διαταράσσεται ἐνίοτε ἡ κυριαρχία τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀντίπαλος. Καὶ τώρα, ἀφοῦ ἠξεύρομεν τὶ ἐννοοῦμεν μὲ τὴν λέξιν «κυριαρχία τῆς θαλάσσης», ὀφείλομεν νὰ δηλώσωμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς μὴ ἔχουσα ἐπιθετικὰς βλέψεις δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίωσιν ὅπως ἀσκῇ πλήρη τὸν ἔλεγχον τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν. Ἡ ἐπιδίωξις τοῦ πλήρους ἐλέγχου τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν, ἐνῷ δὲν μᾶς εἶναι ἀπαραίτητος, ὅπως ἀπέδειξα εἰς τὴν προηγουμένην μου ὁμιλίαν, ἐνῷ δὲν μᾶς εἶναι ἀπαραίτητος, περιέχει ὅμως δύο μεγάλους κινδύνους: Ὁ πρῶτος κίνδυνος εἶναι ὅτι θὰ προκαλέσῃ ἀνταγωνισμὸν εἰς ἐξοπλισμοὺς μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ γείτονος Κράτους. Ὁ δεύτερος, ὅτι θὰ συντρίψῃ οἰκονομικῶς τὴν Χώρα. Ὁ κ. Στράτος ἐπὶ τοῦ δευτέρου τούτου σημείου εἶχεν ἀντιρρήσεις καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι τὰ αὐτὰ περίπου θὰ δαπανήσωμεν ἐν καιρῷ εἴτε ἀγοράσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» εἴτε θελήσωμεν νὰ ἐνισχυθῶμεν εἰς ἐλαφρὸν στόλον. Καὶ εἶπεν ὅτι ἂν δαπανήσωμεν 3 ἑκατομμύρια περίπου λιρῶν διὰ νὰ ἀγοράσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα», θὰ ἔχωμεν τότε ἕνα ἰσχυρὸν πλοῖον μάχης καὶ θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ὑπεροχὴν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον μὲ τὰς ὑπαρχούσας δυνάμεις, διότι ἔχομεν τὰ δύο ἀντιτορπιλλικὰ τοῦ νεωτέρου συστήματος ποὺ παρηγγείλαμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ ὅμορος ἐπικράτεια καὶ ἐπὶ πλέον τὰ 4 θηρία καὶ τὰ 5–6 πλοῖα τοῦ τύπου Προύσσης. Ἀλλὰ ὁ κ. Στράτος ὑποστηρίζων τὴν θεωρίαν αὐτὴν ὅτι τὰ αὐτὰ θὰ ἐξοδεύσωμεν, λησμονεῖ ἕνα πρᾶγμα ὅτι: μεριμνᾶ μόνον περὶ τοῦ ἀμέσου μέλλοντος, μεριμνᾶ μόνον διὰ τὰ 5 ἔτη τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐμπρός μας ἀπὸ σήμερον. Διότι γνωρίζει ὁ κ. Στράτος ὅτι μετὰ 5ετίαν κατ’ ἀνώτατον ὅριον —βάζω μέτρον ὑπερβαῖνον κάθε ἄλλο τὸ ὁποῖον δέχεται οἱονδήποτε ναυτικὸν Κράτος— καὶ τὰ θηρία εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα καὶ ὀφείλουν νὰ ἐκποιηθοῦν καὶ ἀκόμη περισσότερον τὰ ἄλλα πλοῖα τοῦ τύπου Προύσσης.

§51Γ. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ 4 αὐτὰ πλοῖα εἴτε ἐλαφρὸν στόλον ἀκολουθήσωμεν εἴτε βαρὺν πάντως μετὰ 5ετίαν θὰ ἀντικατασταθοῦν.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἂν τὰ ἐξοδεύσω τὰ χρήματά μου καὶ ἀγοράσω τὴν «Σαλαμῖνα», δὲν θὰ ἔχω μετὰ 6 χρόνια νὰ τὰ ἀντικαταστήσω. Ἀλλὰ μὴ ἐπιμένετε διότι θὰ περιπλέξωμεν τὴν συζήτησιν ἂν θελήσωμεν νὰ τὴν κάνωμεν διαλογικήν. Ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀφήσετε νὰ ὁμιλήσω μέχρι τέλους καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλα τὰ σημεῖα τῶν ἀποριῶν σας, διότι, ἄλλως, δὲν θὰ εἶναι εὔκολον νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Ὁ κ. Στράτος λοιπὸν μεριμνᾶ μόνον περὶ τοῦ παρόντος καὶ ἀμέσου μέλλοντος, ἐνῶ ἐγὼ μεριμνῶ καὶ περὶ τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος. Ἂν ἀγοράσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα» εἴμεθα ὑποχρεωμένοι πλὴν τῶν δαπανῶν διὰ τὴν «Σαλαμῖνα», τὰς ὁποίας ἀναβιβάζομεν εἰς 3.200.000 λίρες, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐντὸς 5ετίας νὰ δαπανήσωμεν ἀκόμη 3.900.000 λίρες διὰ νὰ κατασκευάσωμεν 15 ἀντιτορπιλλικὰ νέα, διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν 15, δηλαδὴ 2 ποὺ ἐκάμαμεν καὶ ἄλλα 13 ποὺ θὰ παραγγείλωμεν.

§53Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διατὶ θέτετε αὐτὴν τὴν βάσιν;

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διότι ἐδέχθητε, νομίζω, ὅτι ἡ Τουρκία τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀρχίσωμεν ἀνταγωνισμὸν ἐξοπλισμῶν, ἡ Τουρκία δύναται νὰ μᾶς παρακολουθήσῃ οἰκονομικῶς, τοὐλάχιστον ἐξ ἴσου· ἐγὼ μάλιστα εἶπα προχθὲς ὅτι εἶναι καθαρῶς στρατιωτικὸν Κράτος καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην του μὲ κάποιαν περισσοτέραν ἀδιαφορίαν παρὰ ἡμεῖς καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἐξοδεύσῃ περισσότερα ἀπὸ ἡμᾶς. Καθ’ ἣν στιγμὴν λοιπὸν εἰσερχόμεθα εἰς τὸ στάδιον τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν ἐξοπλισμῶν ἡ Τουρκία ἂν μάθῃ ὅτι ὁριστικῶς παρηγγείλαμεν τὴν «Σαλαμῖνα» παρεξηγοῦσα τὰς διαθέσεις μας, καὶ ὑποθέτουσα ὅτι ἔχομεν βλέψεις ἐπιθετικάς, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λάβῃ ἀνάλογα μέτρα. Ἀφοῦ δὲ ἡμεῖς δαπανῶμεν 3.200.000 διὰ τὴν «Σαλαμῖνα» θά δαπανήσῃ καὶ αὐτὴ 3.000.000 διὰ νά ἀναπτύξῃ τὸν ἐλαφρὸν στόλον της καὶ θά ἠμπορῇ ἀκόμη ἡ Τουρκία νά παραγγείλῃ καὶ 10 ἀντιτορπιλλικά, εἰς τρόπον ὥστε μετὰ τῶν 2 ποὺ ἔχει παραγγείλει ἤδη νά ἔχῃ 4 μοίρας ἀντιτορπιλλικῶν. Δι’ αὐτά θά δαπανήσῃ 2 .600.000 λίρες — πρόκειται περὶ ἀντιτορπιλλικῶν τοῦ τύπου ποὺ παρηγγείλαμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἐκεῖνοι τελευταίως — καὶ θά τῆς περισσεύσουν ἀκόμη καὶ μισὸ ἑκατομμύριο ἕως ἑπτακόσιες χιλιάδες λίρες διὰ τὴν περαιτέρω ἐνίσχυσιν τῆς ἀεροπλοΐας. Ὅταν λοιπὸν μετὰ 5 χρόνια θὰ ἔχωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μίαν Τουρκίαν ἡ ὁποία μᾶς ὑποπτεύεται, ὅταν θὰ ἔχωμεν νὰ τὴν ἀντιμετωπίσωμεν, καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν δὲν ἠμποροῦμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐλαφροῦ στόλου νὰ εἴμεθα ἐν μειονεξίᾳ ἀπέναντι τοῦ ὁμόρου Κράτους, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς ἀπέναντι τῶν 12 ἀντιτορπιλλικῶν νέων, ἀπέναντι τῶν 4 μοιρῶν νὰ ἔχωμεν 15, καθὼς ὑποθέτω νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ καί ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου, νὰ ἔχωμεν δηλαδὴ 3 τοὐλάχιστον ἀντιτορπιλλικὰ περισσότερα, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν εἰς ἐλαφρὰ πλοῖα ὑπεροχὴν τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπιβάλλει τὸ γεγονὸς ὅτι ἔχομεν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν, γεγονὸς τὸ ὁποῖον μᾶς τάσσει μεταξὺ τῶν μεγάλων σχεδὸν ναυτικῶν δυνάμεων τῶν ἐμπορικῶν καὶ ὅτι αἱ συγκοινωνίαι μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἶναι τοιαῦται ὥστε κατὰ τὰ 9)10 γίνονται διὰ θαλάσσης καὶ ὄχι διὰ ξηρᾶς. Ἡ θέσις μας λοιπὸν ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἶναι διάφορος τῆς Τουρκίας καὶ βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν ὥστε νὰ εἶναι ἐκτεθειμέναι αἱ ἐμπορικαί μας συγκοινωνίαι, διότι περὶ αὐτοῦ κυρίως πρόκειται. Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ἐνδεχομένων περιπλοκῶν μὲ τὴν Τουρκίαν, ὅπως καὶ προχθὲς ἀνέφερα, διὰ τὰς στρατιωτικάς μας μεταφορὰς ἡ θάλασσα δὲν μᾶς χρησιμεύει, διότι μεταφέρομεν ταχύτερον διὰ ξηρᾶς ἀπὸ τὴν ὅμορον ἐπικράτειαν εἰς τὰ κοινὰ σύνορα. Θὰ μᾶς χρειασθοῦν λοιπὸν τότε νὰ δαπανήσωμεν 3.300.000 λιρῶν διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τὴν «Σαλαμῖνα», ἐντὸς δὲ τῆς προσεχοῦς πενταετίας ἀκόμη 3.500.000 λιρῶν διὰ νὰ ἀγοράσωμεν 13 σκάφη, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τὰ 15. Ἡ δαπάνη αὐτή, κύριοι, ἀνέρχεται εἰς 2.500 ἑκατομμύρια περίπου δραχμῶν, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ δαπανῶμεν τακτικῶς κατὰ τὴν προσεχῆ πενταετίαν 500.000.000 δραχμῶν διὰ τὴν ναυτικήν μας παρασκευήν, πλὴν ἐννοεῖται αὐτῶν τὰ ὁποῖα δαπανῶμεν διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, πλὴν τῶν ἄλλων δαπανῶν τὰς ὁποίας γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Βάλτου ὅτι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὸ ναυτικὸν καὶ πλὴν τῶν δαπανῶν εἰς τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀεροπορίας μας. Τοῦτο, κύριοι, τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μειονεκτοῦμεν τῆς γείτονος ἐπικρατείας εἰς ἐλαφρὸν στόλον, τοῦτο τὸ γεγονὸς εἶναι τὸ ὁποῖον ἀνωμολόγησε τὸ ἀνώτατον ναυτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐτάχθη μὲ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου ὅσον ἀφορᾷ τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τῆς Ἑλλάδος. Τὸ πρόγραμμα λοιπὸν τοῦ κ. Στράτου ὁδηγεῖ εἰς μειονεκτικὴν θέσιν τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν περίπτωσιν ἐνδεχομένων περιπλοκῶν, τὰς ὁποίας ἐγὼ θεωρῶ ἐντελῶς ἀποκλειομένας κατὰ πάντα πιθανὸν ἀνθρώπινον ὑπολογισμόν, μολονότι βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἄν καὶ εἶναι ἐντελῶς ἀπίθανον νὰ ἐπέλθουν πολιτικαὶ μεταβολαὶ ἐν Τουρκίᾳ τοιαῦται αἱ ὁποῖαι νὰ μεταβάλουν τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ τὴν διάθεσιν τῶν σήμερον κυβερνώντων. Ἐκεῖνο περὶ τοῦ ὁποίου εἶπον, εἶναι ὅτι τὸ σημερινὸν καθεστὼς τῆς Τουρκίας πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι εἶναι εἰρηνικόν, ὅτι δὲν ἔχει βλέψεις ἐδαφικῆς ἐπεκτάσεως ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι ἔχει κάθε διάθεσιν νὰ διαβιώσῃ ἐν εἰρήνῃ μὲ ἡμᾶς. Ὁπωσδήποτε εἶπον καὶ εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος, διὰ νὰ καθησυχάσω καὶ ἐκείνους ποὺ μπορεῖ νὰ πιστεύουν ὅτι πλανῶμαι ὡς πρὸς τὰς εἰρηνικὰς διαθέσεις τῶν γειτόνων μας, νὰ μεριμνήσω περὶ ναυτικῆς παρασκευῆς τῆς Χώρας ἀναλόγου πρὸς τὰ οἰκονομικά μας καὶ ἡ ὁποία νὰ ἐξυπηρετῇ τὸν σκοπὸν τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς εἰρήνης τὸν ὁποῖον ἀκριβῶς ἐπιδιώκομεν. Ὁ κ. Ρεδιάδης, τὸν ὁποῖον χαίρω βλέπων ἐπανελθόντα καὶ τὸν ὁποῖον ἐπιζητοῦσα σήμερον εἰς ὅλην τὴν συζήτησιν, ὁ κ. Ρεδιάδης δὲν μᾶς εἶπε καλὰ–καλὰ τὸ πρόγραμμά του. Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἠρκεῖτο εἰς ἕνα βαρὺ πλοῖον καὶ εἰς ἀεροπλοΐαν ἰσχυράν.

§55Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τότε θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἀσφάλεια τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν μας θὰ ἐτίθετο εἰς κίνδυνον ἀπὸ τὸν ἰσχυρότερον ἐλαφρὸν στόλον τοῦ ἀντιπάλου. Διότι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἀπομακρύνομαι ἀπὸ τὸν κ. Ρεδιάδην καὶ συμμαχῶ μὲ τὸν κ. Στράτον καὶ τοῦ λέγω ὅτι ἡ ἀεροπλοΐα δὲν μπορεῖ νὰ ἐκτοπίσῃ τὸν ἐλαφρὸν στόλον ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὁ ὑποτιθέμενος ἀντίπαλος θὰ ἦτο ἰσχυρότερος εἰς ἐλαφρὸν στόλον, αἱ συγκοινωνίαι μας αἱ θαλάσσιαι θὰ ἐξετίθεντο εἰς τὸν μεγαλύτερον κίνδυνον ποὺ μπορεῖ κανεὶς νὰ φαντασθῇ. Καὶ ἔπειτα θὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον κ. βουλευτὴν Κέας, πῶς θὰ ἐτόλμα νὰ στηρίξῃ τὴν ὠργανωμένην ναυτικήν μας δύναμιν εἰς ἕνα μοναδικὸν πλοῖον, ὕστερα ἀπὸ τὸ ἐξαιρετικὸν ἐκεῖνο ἄρθρον του τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος ἔγραψε καὶ εἶχεν τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ τὸ στείλῃ νὰ τὸ διαβάσω, καὶ δὲν ἠμπόρεσα νὰ τὸ διαβάσω ὁλόκληρον διότι αἱ γνώσεις μου αἱ ἀλγεβρικαὶ δὲν μοῦ τὸ ἐπέτρεπον, καὶ εἶδα ἐκεῖ τὴν γνώμην του; Πρέπει ὅμως νὰ τοῦ εἶπον, ὅτι εἶναι σφάλμα δι’ ἕνα Κράτος νὰ βασίσῃ τὴν ναυτικήν του δύναμιν εἰς ἕνα καὶ μοναδικὸν καράβι.

§57Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Νομίζω ὅτι σᾶς ἀπήντησα. Εἶπον ὅτι ἐὰν εἴχωμεν ἕνα θωρηκτὸν τώρα, τώρα δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν τόσα ἐλαφρὰ μικρὰ σκάφη ἀλλὰ νὰ τὰ συμπληρώσωμεν διὰ τῆς ἀεροπορίας. Σχετικῶς μὲ τὰ ἐλαφρὰ σκάφη δὲν ὡμίλησα. Τὸ ἐθεώρησα πάντοτε ὡς γεγονὸς ὅτι εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον πρέπει νὰ παρακολουθῶμεν κάθε ἀντίπαλόν μας.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε λοιπὸν σᾶς παρεξήγησα. Ὁπωσδήποτε μοῦ ζητεῖτε καὶ πλοῖον τῆς γραμμῆς ἰσχυρότερον, εἰ δυνατόν, τρῦ «Γιαβοὺζ» καὶ ἀεροπορίαν ἰσχυροτέραν, τὴν ὁποίαν δὲν μοῦ ἐζήτησε τοὐλάχιστον ὁ κ. βουλευτὴς Βάλτου. Τώρα ἐγὼ θὰ προσθέσω ὅτι ὁ κ. Ρεδιάδης περιῆλθεν εἰς κἄποιαν ἀντίφασιν, τὴν ὁποίαν τοῦ ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Τὸν ἠρώτησεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος: Ἀφοῦ ἀποδίδετε εἰς τὸ βαρὺ σκάφος τόσην δύναμιν, διατί δὲν συνιστᾶτε καὶ σήμερον νὰ γίνῃ ἕνα βαρὺ σκάφος;—διότι ὁ κ. Ρεδιάδης εἶπε ὅτι ζητεῖ ἕνα βαρὺ σκάφος, ἀλλὰ θὰ πάγῃ εἰς τὴν ἀεροπορίαν, διότι δὲν ἔχομεν καιρόν.— Ἀλλὰ διατὶ δὲν ἔχομεν καιρὸν ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησίς μας διὰ τὴν ἀεροπορίαν λέγει ὅτι χρειάζονται 3 χρόνια; Διατὶ νὰ μὴ χρησιμοποιήσωμεν τὰ 3 χρόνια διὰ νὰ φέρωμεν τὸ βαρὺ σκάφος; Θέλετε τὴν ἀκριβῆ μου ἀντίληψιν; Νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κέας κυμαίνεται μεταξὺ δύο πραγμάτων: Γιὰ μαῦρα μάτια χάνεται γιὰ γαλανὰ πεθαίνει. (γέλωτες). Ἡ μελέτη του τὸν ἔφερεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἴδῃ ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἀεροπορία. Θὰ φθάσῃ ἀκόμη εἰς τὸ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πρώτην του ἀπόφασιν καὶ αὐτὸ τὸν φέρει εἰς μίαν ἀντίφασιν.

§59Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀεροπορία κατὰ τὴν πεποίθησίν μου εἶναι τὸ ὅπλον, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς θὰ διώξῃ ἀπὸ τὰς θαλάσσας τὸ μεγάλο σκάφος. Εἶναι τὸ ὅπλον τοῦ μέλλοντος.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὸ εἴμεθα σύμφωνοι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε κατὰ τὰς ἑκάστοτε περιστάσεις πότε νὰ συμμαχῶ μαζί σας καὶ πότε μὲ τὸν κ. Στράτον ἐφ’ ὅσον συμφωνοῦν αἱ ἰδέαι μας. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, κύριοι, ὅτι, οὔτε πολιτικῶς συμφέρει διὰ τὰς καλὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Τουρκίαν, οὔτε οἰκονομικῶς εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπιδίωξις τῆς συγχρόνου ὑπεροχῆς καὶ εἰς σκάφος βαρὺ καὶ εἰς ἐλαφρὰ σκάφη καὶ εἰς τὴν ἀεροπορίαν. Οὔτε οἰκονομικῶς, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι δυνατή, οὔτε δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν εὐτυχῶς ἀντιπροσωπεύει κοινὴ πολιτικὴ ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ὅπως φθάσωμεν εἰς μίαν πλήρη συνεννόησιν μετὰ τῆς Τουρκίας. Μίαν ἀπὸ τὰς δύο αὐτὰς ὑπεροχὰς τοὐλάχιστον πρέπει νὰ θυσιάσωμεν, εἴτε τὸ μεγάλο σκάφος εἴτε τὴν ὑπεροχὴν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον καὶ τὴν ἀεροπορίαν. Οἱ κ. κ. Στρᾶτος καὶ Ρεδιάδης, κατ’ ἐμέ, θυσιάζουν τὴν ὑπεροχὴν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον χάριν τοῦ μεγάλου σκάφους. Ὁ κ. Στρᾶτος δὲν τὸ πράττει εὐσυνειδήτως, ἀλλὰ τῷ ἀπέδειξα ὅτι ὁδηγεῖ εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, τοὐλάχιστον μετὰ μίαν 5ετίαν ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν συνιστᾷ. Ἐγὼ ἀνενδοιάστως θυσιάζω τὸ βαρὺ σκάφος καὶ εἰς τοῦτο ἔχω τὴν γνώμην τῶν ἐχόντων ὑπεύθυνον γνώμην, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, εἰδικῶν ὅλων δηλαδὴ ἐκείνων τῶν ναυτικῶν συμβούλων τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ὅταν τὸ ζήτημα δὲν ἐτίθετο ὅπως ἔπρεπε νὰ τεθῇ, ἦσαν — καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ εἶναι — σύμφωνοι μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κέας. Εἶπα ἀληθῶς εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι καὶ ἂν δὲν εἶχα σύμφωνον τὴν γνώμην τῶν ναυτικῶν μας συμβούλων θὰ ἐπέμενα εἰς τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν καὶ δὲν θὰ ἐξηκολούθουν νὰ ἔχω ὑπευθύνους συμβούλους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν συνεφώνουν μὲ τὴν πολιτικήν μου. Αὐτὸ θὰ ἦτο μία ἀνωμαλία ἀφόρητος, διότι θὰ ἔφθανα νὰ ἀλλάξω τοὺς ναυτικούς μου συμβούλους διὰ νὰ πάρω ἄλλους συμβούλους δικούς μου, ἔχοντας τὰς ἀντιλήψεις τὰς ἰδικάς μου, διὰ νὰ καθορίσωμεν μίαν πολιτικήν. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος εἶπεν ὅτι θεωρεῖ τὴν πολιτικήν μου ἐπικίνδυνον. Ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ἀπὸ τὴν πρόσφατον ἱστορίαν, ὅτι ὅταν ἐγένοντο οἱ Βαλκανικοὶ πόλεμοι ἔλαβα ἕνα τηλεγράφημα τοῦ τότε διαδόχου Κωνσταντίνου, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν Κοζάνην ἐπρόκειτο νὰ κανονίσῃ τὴν περαιτέρω πορείαν τοῦ στρατοῦ του καὶ μοῦ ἔλεγε: «Μοῦ ἐπιβάλλεται νὰ ἀναχωρήσω πρὸς Μοναστῆρι, ὅπου θὰ εὕρω τὴν κυρίαν Τουρκικὴν δύναμιν καὶ οὐχὶ πρὸς Θεσσαλονίκην ὅπου ἡ δύναμις εἶναι δευτερεύουσα. Θὰ πράξω τοῦτο, ἐκτὸς ἂν ἡ Κυβέρνησις μοῦ τὸ ἀπαγορεύσῃ ὑπευθύνως». Καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασεν οὐδὲ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ὑπευθύνως νὰ τοῦ τὸ ἀπαγορεύσῃ καὶ νὰ διατάξῃ τὴν πορείαν πρὸς τὴν Θεσσαλονίκην.

§61Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκεῖ δὲν εἰσήλθατε εἰς στάδιον στρατηγικόν, ἀλλὰ ἀκριβῶς ἐμείνατε εἰς στάδιον ἀπολύτως πολιτικόν, διότι σεῖς εἴχατε ἐνώπιόν σας τὴν ἐνδεχομένην κατάληψιν τῆς Θεσσαλονίκης παρὰ τῶν Βουλγάρων, τὴν ὁποίαν ἠθέλατε νὰ ἀποφύγετε, καὶ ἠθέλατε νὰ ἀποφύγετε καὶ τὴν ἐνδεχομένην κατάληψιν τοῦ Μοναστηρίου, ἡ ὁποία θὰ σᾶς ἔφερεν εἰς σύγκρουσιν μὲ τοὺς Σέρβους.

§62Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπεκαλέσθην καθόλου τὸν λόγον ἀντιθέσεως πρὸς τὴν στρατηγικήν, διότι ἐκείνην τὴν στιγμὴν δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀντίθεσις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων. Τὸ δὲ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐτίθετο δὲν ἦτο καθαρῶς πολιτικὸν ἀλλὰ ἦτο κατ’ ἐξοχὴν στρατηγικόν. Δὲν ἐζήτησα τότε νὰ πορευθῇ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς πρὸς Θεσσαλονίκην διὰ νὰ ἐπιτύχῃ πολιτικὰ ὠφελήματα. Ἐζήτησα νὰ πορευθῇ ὁ στρατὸς εἰς Θεσσαλονίκην διὰ νὰ πορισθῇ στρατηγικὰ πλέον πλεονεκτήματα.

§63Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Καὶ ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ἐβάδισεν πρῶτον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ μετὰ ἐστράφη εἰς τὸ ἐσωτερικόν.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ συνέβη εἰς τὴν περίστασιν ἐκείνην; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς πάσας τὰς ἀναλόγους περιστάσεις. Ὁ στρατιωτικός, καὶ ὁ τελειότερος εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν πίπτουν εἰς τὸ λάθος αὐτό, ὁ στρατιωτικός, ὅπως κάθε εἰδικός, βλέπει ὀλίγον στενῶς ἀπὸ ὅλους τοὺς εἰδικούς, καὶ μάλιστα ἀπὸ ὅλους τοὺς εἰδικοὺς οἱ στρατιωτικοὶ καὶ οἱ κληρικοὶ εἶναι οἱ βλέποντες στενώτερον τὰ πράγματα. Διότι καὶ οἱ δύο πιστεύουν εἰς δόγματα, οἱ μὲν εἰς θρησκευτικὰ οἱ δὲ εἰς τὰ στρατιωτικά, ἐνῶ ὅλοι τῶν ἄλλων ἐπαγγελμάτων ἔχουν κἄποιας ἰδέας, ἔχουν κἄποιας προτιμήσεις, ἀλλὰ ξεύρουν πολὺ καλὰ ὅτι αἱ ἀντιλήψεις των δὲν ἀποτελοῦν δόγματα. Ὁ στρατιωτικὸς λοιπὸν τότε τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ διαδόχου ἐσκέφθη: Τὶ νὰ κάμω νὰ κυνηγῶ τὴν Θεσσαλονίκην; Ἐδῶ εἶναι ὁ στρατὸς τῆς Τουρκίας. Ἐκεῖνα μοῦ λέγουν τὰ χαρτιά, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμω κατάκτησιν τοῦ ἐδάφους, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ σπεύσω νὰ καταστρέψω τὴν κυρίαν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ καὶ ὕστερα τὰ ἐδάφη εἶναι δικά μου. Αὐτὴ ἦτο ἡ στενὴ ἀντίληψις. Καὶ ἐλησμονοῦσε ἕνα θεμελιῶδες πρᾶγμα, ὅτι ὁ πόλεμος δὲν ἦτο μονομαχία μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Τουρκίας, ὁπότε θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη αὐτὴ ἡ ὁδός, ἀλλ’ ἦτο ἕνας πόλεμος τριῶν Κρατῶν ἐναντίον ἑνὸς ἄλλου Κράτους καὶ ὅτι θὰ εἶχε μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν ἔκβασιν τοῦ πολέμου ποῖος θὰ εἰσήρχετο πρῶτος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἀλλ’ ἀρκετὰ περὶ τούτου διὰ νὰ διεκδικήσω τὸ δικαίωμα εἰς τὸν πολιτικὸν ἄνδρα, καὶ ὅταν ἀκόμη διαφωνῇ μὲ τοὺς ὑπευθύνους εἰδικούς του, νὰ ἐπιβάλλῃ τὸ πρόγραμμά του ἀλλάσσοντας τοὺς εἰδικούς, διότι πρέπει νὰ ἔχῃ κάποιους εἰδικοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ καθορίσουν κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἐχάραξεν. Οἱ δύο διακεκριμένοι συνάδελφοί μας καὶ διακεκριμένοι πρῴην ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ, ὁ βουλευτὴς Βάλτου καὶ βουλευτὴς Κέας μένουν ἀκόμη μὲ τὰ διδάγματα τῆς ναυμαχίας τῆς Γιουτλάνδης. Ἂς ἐξετάσωμεν πρῶτον ποῖα εἶναι τὰ διδάγματα τῆς ναυμαχίας αὐτῆς. Θὰ εὑρεθῶ σύμφωνος μὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Βάλτου ὡς πρὸς τὸ ὅτι ἡ ναυμαχία τῆς Γιουτλάνδης ἀπέδειξεν, ὅτι εἰς μάχην ἐκ παρατάξεως ὁ ἐλαφρὸς στόλος εἶναι ἀδύνατον νὰ καταναυμαχήσῃ τὸ βαρὺ σκάφος. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Βάλτου, οὔτε ζητῶ νὰ διατηρήσῃ ἡ Ἑλλὰς ὑπεροχὴν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον διὰ νὰ καταναυμαχήσῃ διὰ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου τὸ «Γιαβούζ». Τὸ «Γιαβοὺζ» δύναται νὰ βυθισθῇ τορπιλλιζόμενον ὑπὸ ἐλαφροῦ σκάφους, ὄχι εἰς μάχην ἐκ παρατάξεως, ἀλλὰ εἰς μάχην ἐξ ἐνέδρας ἐν νυκτί. Δὲν μπορεῖ ὅμως νὰ ἀντιπαραταχθῇ εἰς μάχην ἐκ παρατάξεως, διότι ὑπάρχουν οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἐναντίον, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου βουλευτοῦ. Τὰ ἐλαφρὰ λοιπὸν σκάφη δὲν τὰ ζητῶ νὰ καταναυμαχήσουν τὸ «Γιαβούζ». Τὰ ἐλαφρὰ σκάφη τὰ ζητῶ διὰ νὰ ἐξασφαλίσω τὰς θαλασσίας συγκοινωνίας τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ὅταν ὁμιλῶ περὶ τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας εἰς τὴν περίπτωσιν ἑνὸς ἀπιθάνου πολέμου πρὸς τὴν γείτονα ἐπικράτειαν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δι’ ἐμὲ παίζει μικρότατον ρόλον τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν μεταφορῶν, διότι αὗται γίνονται καὶ ἀπὸ τὴν μὲν καὶ ἀπὸ τὴν δὲ διὰ ξηρᾶς, μὲ ἰδικήν μας ὑπεροχὴν οὐσιώδη. Θέλω νὰ ἐξασφαλίσω τὰς συγκοινωνίας μας διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑποτιθέμενος ἐχθρὸς θὰ ἠμποροῦσε νὰ διακόψῃ τὴν συγκοινωνίαν μας διὰ θαλάσσης, δὲν θὰ μᾶς ἐζημίωνε μόνον οἰκονομικῶς διὰ τῆς καταστροφῆς μέρους μικροῦ ἢ μεγάλου τοῦ ἐμπορικοῦ μας στόλου, ἀλλὰ θὰ μᾶς ἐγονάτιζε καὶ ἐμπορικῶς, διότι ἡ διακοπὴ τῆς συγκοινωνίας μας θὰ μᾶς ἔκανε καὶ νὰ πεινάσωμεν ταχέως. Καὶ προχθὲς εἰς διακοπὴν ὑπεστήριξα, ὅτι καὶ μὲ τὴν «Σαλαμῖνα» μὴ ἔχων ὅμως συγχρόνως καὶ ὑπεροχὴν τοῦ ἐλαφροῦ στόλου εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχω τὰς θαλασσίας μας συγκοινωνίας ἐξησφαλισμένας. Ὁ κ. Στράτος ὑπεστήριξε τὸ ἐναντίον ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὅποιος εἰδικὸς μᾶς διαβάσῃ θὰ δώσῃ τὸ δίκαιον εἰς ἐμέ. Ἠθέλησε νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι θὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν «Σαλαμῖνα» εἰς ἕνα προκεχωρημένον μέρος διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐνδεχομένην ἐπιδρομὴν τοῦ «Γιαβούζ». Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῶν θαλασσίων μας συγκοινωνιῶν τὸ «Γιαβοὺζ» δὲν παίζει κανένα ρόλον. Νομίζω, ὅτι ἔφθασε καὶ ὁ κ. Στράτος ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι τὸ σκάφος τὸ μεγάλο τὸ ἕνα καὶ τὸ μοναδικὸν δὲν θὰ χρησιμοποιηθῇ ποτὲ διὰ νὰ διακόψῃ τὰς θαλασσίας μας συγκοινωνίας. Θὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ νὰ διακόψῃ τὰς στρατιωτικὰς μεταφοράς μας, ἀλλ’ ὄχι διὰ νὰ διακόψῃ τὰς θαλασσίας συγκοινωνίας ἐκτιθέμενον εἰς ὅλους τοὺς κινδύνους τῆς ἐξόδου αὐτῆς. Δὲν βγάζει κανεὶς ἕνα κανόνι διὰ νὰ σκοτώσῃ μίαν μυῖγα τὴν ὁποίαν βλέπει. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ ν’ ἀπαντήσω καὶ εἰς μίαν παρατήρησιν τοῦ κ. Στράτου κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν. Ὅταν τοῦ εἶπον ὅτι τὸ μεγάλο σκάφος, τὸ «Γιαβούζ», δὲν θὰ ἐτόλμα νὰ βγαίνῃ νύκτα ἔξω ἀπὸ τὰ Δαρδανέλλια ἐκ τοῦ φόβου τοῦ τορπιλλισμοῦ, μοῦ εἶπε τότε: «πρέπει νὰ γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι τὸ νὰ ἐξέλθῃ τὸ «Γιαβοὺζ» ἀπὸ τὰ Δαρδανέλλια χωρὶς νὰ τὸ ἠξεύρωμεν εἶναι ἕνα πρᾶγμα πολὺ εὔκολον καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖς νὰ εἶσαι βέβαιος ὅτι θὰ τηρήσῃς ἐπαφήν». Ἀλλά, κύριοι, ἄν πρόκειται νὰ βγῇ ἔξω τὸ «Γιαβοὺς» τὴν νύκτα ἀπὸ τὰ Δαρδανέλλια διὰ νὰ κάμῃ μίαν περιπολίαν καὶ νὰ γυρίσῃ νύκτα εἰς τὰ Δαρδανέλλια χωρὶς νὰ συναντηθῇ μὲ τὴν ἰδικήν μας νηοπομπὴν, τὶ θὰ μᾶς βλάψῃ; Ἄν ὑποτεθῇ, ὅτι πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ τὸ «Γιαβοὺς» ἀπὸ τὰ Δαρδανέλλια διὰ νὰ προσβάλλῃ τὰς νηοπομπὰς αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνωνται τὴν νύκτα—καὶ τὸ ἀνεγνώρισαν ὅτι τὴν νύκτα θὰ γίνωνται—ἄν λοιπὸν ἐξέλθῃ καὶ δὲν κατορθώσῃ νὰ συναντηθῇ μὲ τὴν νηοπομπή μας, τόσον τὸ καλλίτερον. Ἄν ὅμως κατορθώσῃ νὰ συναντήσῃ τὴν νηοπομπὴν ἐν νυκτὶ καὶ ἀρχίσῃ νὰ τῆς ρίπτῃ ὀβίδας θ’ ἀναγνωρίσῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου ὅτι ὁ ἐλαφρὸς στόλος ὁ ὁποῖος θὰ προκαλύπτῃ τὴν νηοπομπή μας θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τορπιλλίσῃ τὸ σκάφος αὐτὸ ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως θὰ ἐξέρχωνται τὰ πυρὰ τῶν βολῶν τὰς ὁποίας θὰ ρίπτῃ. Νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σαφές. Ἰσχυρίζομαι λοιπόν, ὅτι τὰ διδάγματα τῆς Γιουτλάνδης δὲν ἀντιτίθενται εἰς τὸ ναυτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ζητῶ ὑπεροχὴν ἐλαφροῦ στόλου ὄχι διὰ νά καταναυμαχήσω τὸ μεγάλο σκάφος τοῦ ὑποτιθεμένου ἐχθροῦ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξασφαλίσω τὰς μεταφοράς μας καὶ διὰ νά χρησιμοποιήσω τὸν ἐλαφρὸν στόλον μόνον εἰς ἔξοδον ἐν νυκτὶ τοῦ μεγάλου σκάφους, ὁπότε δὲν θά μοῦ ἐχρειάζετο ὑπεροχὴ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου κἄν. Ἀλλὰ ἡ ναυμαχία τῆς Γιουτλάνδης, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν σημερινὴν περίοδον τῶν προόδων, τῶν μεγάλων καὶ ταχειῶν, τῆς ἀεροπορίας ἀποτελεῖ σχεδὸν μεμακρυσμένην ἐποχήν. Εἰς τὴν ναυμαχίαν τῆς Γιουτλάνδης, γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου ὅτι δὲν ἔλαβεν μέρος κανὲν ἀεροσκάφος. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἐπικαλούμεθα τὰ διδάγματα τῆς Γιουτλάνδης διὰ νὰ τὰ ἀντιτάξωμεν κατὰ τοῦ προγράμματος τοῦ Κυβερνητικοῦ. Τὴν δύναμιν τὴν ἀεροπορικὴν τὴν ἐπεκαλέσθην ὡς ἱκανὴν νὰ ἐξουδετερώσῃ τὸν κίνδυνον ἐκ τοῦ μεγάλου σκάφους, κίνδυνον ὁ ὁποῖος, ἄν ὀχυρώσωμεν τὸν Σαρωνικὸν καὶ τὸν Θερμαϊκόν, θὰ εἶναι μικρᾶς ἐντελῶς σημασίας, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου μετὰ τόσης καλῆς πίστεως ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἐνδεχομένη κατάληψις νήσων εἶναι ἐπεισόδιον τοῦ πολέμου καὶ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σημασίαν ἐπὶ τῆς ἐκβάσεώς του. Ἀλλ’ ὅταν λέγω ὅτι ἡ ἀεροπλοΐα καὶ σήμερον ἀκόμη, μὲ τὰς ἤδη πραγματοποιηθείσας προόδους καὶ μὲ ἐκείνας τὰς ὁποίας εἶναι βέβαιον ὅτι καθ’ ἡμέραν πραγματοποιεῖ, ἀποτελεῖ ἕνα κίνδυνον τρομερὸν δι’ ἕνα μεγάλο σκάφος, τόσον τρομερὸν ὥστε νὰ τὸ ἀναγκάζῃ, ἐὰν τὸ σκάφος ἐκεῖνο δὲν ἔχῃ ἀεροπλοΐαν ἀνωτέραν τῆς ἰδικῆς μας, νὰ τὸ ἀναγκάζῃ νὰ φυλάττῃ τὸ ἀγκυροβόλιόν του, ὄχι μόνον μάλιστα διότι δὲν ὑπάρχει—εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς— ὀροφὴ κάτωθεν τῆς ὁποίας νὰ φυλάττωνται τὰ μεγάλα σκάφη καὶ οὔτε τὰ μικρὰ κἄν, καὶ συνεπῶς ἔχει ἀνάγκην νὰ περιβάλλεται διὰ τῆς δυνάμεως τῆς ἀεροπλοΐας καὶ νὰ προστατεύεται καὶ εἰς τὸ ἀγκυροβόλιόν του ἀκόμη. Ὅταν ταῦτα ἰσχυρίζομαι θὰ μοῦ εἴπετε ὅτι αὐτὰ δὲν τὰ ἔχομεν δεδομένα ἐκ τοῦ πολέμου. Δὲν τὰ ἔχομεν βέβαια δεδομένα ἐκ τοῦ πολέμου ἀκόμη, ἀλλ’ ἐλπίζομεν ὅτι ὁ πόλεμος ἄν δὲν καταργηθῇ ὁριστικῶς, θὰ ἔλθῃ εἰς πολὺ μακρυνὴν ἐποχήν. Ὅλοι ἐλπίζομεν ὅτι θὰ ἔχωμεν μακρὰν περίοδον εἰρήνης. Θέλετε λοιπὸν μετὰ εἰρήνην μιᾶς γενεᾶς, κατὰ τὴν ὁποίαν μποροῦμεν νὰ ἔχωμεν, ὅπως κατὰ τοὺς Ναπολεοντείους πολέμους, αὐτὴν τὴν πρόοδον τῆς ἀεροπλοΐας, ἡμεῖς τὰ μικρὰ καὶ πτωχὰ Κράτη νὰ μὴ τὴν λάδωμεν ὑπ’ ὄψει ἵνα καταρτίσωμεν τὰ τῆς ἀμύνης μας; Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀδιαφορῶμεν καὶ νὰ εἴπωμεν: θὰ ἐξοδεύσωμεν δι’ αὐτὰ τὰ σκάφη καὶ ὅταν αὔριον ἀποδεχθοῦν ὅτι εἶναι ἄχρηστα τότε θὰ ἀποφασίσωμεν, μετὰ μίαν γενεάν, νὰ σκεφθῶμεν διὰ τὴν ἀεροπλοΐαν. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο ἐπανειλημμένως μνεία τῆς γνώμης τοῦ ναυάρχου Καστὲξ καί ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν Βάλτου καὶ ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ ἀπὸ ἐμέ, ὁ Καστέξ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πρῶτος συστηματικῶς γράψας περὶ ναυτικῆς στρατηγικῆς μετὰ τὸν πόλεμον, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τί ἀκριβῶς γράφει. Δὲν θά σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ. Εἶναι κἄμποσα γραμμένα. Τὰ ἐδιάβασα μὲ τὸ ρολόγι μου, ἑπτὰ λεπτὰ τῆς ὥρας χρειάζονται διὰ νὰ τὰ διαβάσῃ κανείς. Ἀξίζει νὰ τὰ ἀκούσετε; Λέγει ὁ Καστέξ. (ἀναγινώσκει). «Αἱ βόμβαι τῶν ἀεροπλάνων ἔκαμαν προόδους παραλλήλως πρὸς τὰς τῶν λοιπῶν βλητικῶν μηχανημάτων. Ἡ βόμβα, τῶν 907 χιλιογράμμων, μὲ ἐλαφρὸν περίβλημα καὶ μὲ ἐκκρητικὴν ὕλην 453 χιλιογράμμων, εἶναι συνήθους χρήσεως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, ὅπου ἐχρησιμοποιήθη διαρκῶς εἰς τὰ προηγουμένως μνημονευθέντα πειράματα (31–40% ἐπιτυχιῶν). Οἱ Ἀμερικανοὶ ἔθεσαν ἐπίσης εἰς χρῆσιν βόμβας 1815 χιλιογράμμων. Ἐμελέτησαν ὡσαύτως βόμβας διατρητικὰς συμπαγεῖς καὶ βόμβας, μικροτέρου βάρους μὲ ἐκρηκτικὸν γέμισμα προωρισμένας νὰ διατρήσουν τὰ θωρακισμένα καταστρώματα. Δύναταί τις λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ βόμβα τοῦ ἀεροπλάνου εἶναι τρομερὸν μηχάνημα, εἴτε ἐκκραγῇ ἐντὸς τοῦ κύτους τοῦ πλοίου, εἴτε πλησίον αὐτοῦ ἐντὸς τῆς θαλάσσης. Καὶ δὲν εἶναι μόνη ἡ βόμβα. Ἐκτὸς αὐτῆς παρεμβαίνει ἤδη καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ ἀεροπλάνου ἐκσφενδονιζομένη τορπίλλη, τῆς ὁποίας τὸ ὕψος τῆς πτώσεως αὐξάνει καθεκάστην εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη, κατὰ συνέπειαν ἐπιμόνων ἐρευνῶν. «Τὸ πολεμικὸν σκάφος δὲν εἶναι βεβαίως ἀνυπεράσπιστον κατὰ τῶν κινδύνων τούτων. Δυνάμεθα νὰ τελειοποιήσωμεν τὴν ὑποβρύχιον ἄμυνάν του, καὶ τὰ ἐπὶ τοῦ «Ἀγαμέμνωνος», γενόμενα πειράματα κατέδειξαν ὅτι θωρηκτόν, τοῦ ὁποίου τὰ ὕφαλα ἦσαν κατεσκευασμένα σύμφωνα πρὸς τὰς σημερινὰς ἀρχάς, ἀντέσχεν ἐπιτυχῶς εἰς τὰ πλήγματα τῶν τορπιλλῶν ἢ τῶν ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος ἐκρηγνυομένων βομβῶν. Δυνάμεθα ἐπίσης ν’ ἀντιτάξωμεν κατὰ τῶν διατρητικῶν βομβῶν τὸ ἀναγκαῖον πάχος τοῦ θώρακος, εἰς ἕνα ἢ πλειότερα θωρακισμένα καταστρώματα ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι τὸ πάχος τοῦτο τοῦ θώρακος θὰ φθάσῃ τὰ 200 χιλιοστόμετρα περίπου, ποὺ εἶναι ἀναγκαῖον διὰ νὰ διατηρηθῇ ἡ ἀσφάλεια τοῦ κύτους». Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ «Γιαβοὺζ» ἔχει θωρικὸν κατάστρωμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνιαχοῦ 25 καὶ ἐνιαχοῦ 50 χιλιοστόμετρα. Πρέπει νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι «Ἀβέρωφ» ὁ ἰδικός μας ἔχει θωρικὸν κατάστρωμα 50 χιλιοστομέτρων καὶ ὅτι ἡ «Ἕλλη» μας ἔχει κατάστρωμα τὸ ὁποῖον ποικίλλει ἀπὸ 25 ἕως 75 χιλιοστόμετρα. Τὸ κατάστρωμα λοιπὸν τοῦ «Γιαβοὺζ» εἶναι ἀσήμαντον. Σημειώσατε δὲ ὅτι ὁ Καστὲξ λέγει τὰ ἀνωτέρω κάμνων τὴν ὑπόθεσιν μονομαχίας μεταξὺ στόλου μεγάλων θωρηκτῶν καὶ μόνης ἀεροπορίας. (ἀναγινώσκει). «Ἂς ὑποθέσωμεν λοιπὸν ὅτι τὰ θωρηκτὰ τὰ ὁποῖα ἀντετάξαμεν εἰς τὴν ἐχθρικὴν ἀεροπορίαν—Ἔκαμε τὴν ὑπόθεσιν μονομαχίας θωρηκτῶν καὶ στολίσκου ἀεροπλάνων—εἶναι κατασκευασμένα κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Τὰ θωρηκτὰ ταῦτα θὰ ἀντέχουν εἰς τὰ πλήγματα ποὺ θὰ λάβουν ἐκ τοῦ ἀέρος καὶ ὑποβρυχίως. Θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ πλέουν. Ἀλλὰ θὰ ὑποστοῦν ἐν τούτοις σοβαρὰς ἀβαρίας. Ἐξ ἄλλου αἱ βόμβαι αἱ ὁποῖαι ἐξερράγησαν εἰς τά ὑπερστεγάσματα θὰ ἔχουν προξενήσει βλάβας αἱ ὁποῖαι κρίνονται θεωρητικῶς ἀμελητέαι, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι καθόλου τοιαῦται εἰς τὴν πρᾶξιν. Ἐὰν δὲν θέτουν εἰς κίνδυνον αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ σκάφους, δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ παραδεχθῇ ὅτι τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπροφύλακτα μέρη τοῦ πλοίου κατεστράφησαν ἀποτελεῖ ὁμαλὴν περίπου κατάστασιν» (Ἐν ὑποσημειώσει δὲ προσθέτει: «τὸ πλῆγμα, καὶ ὅταν περιορίζεται εἰς τὰ μὴ καίρια σημεῖα, δύναται ἐπίσης νὰ εἶναι ἐξαιρετικῶς σοβαρόν, ἐὰν ὁ ἐχθρός, περιφρονῶν τὰς διεθνεῖς συμβάσεις, χρησιμοποιήσῃ βόμβας μὲ δηλητηριώδη ἀέρια). «Ἐν συνόψει, καὶ ὑπὸ τὰς πλέον εὐνοϊκὰς περιστάσεις, τὰ πληγέντα θωρηκτὰ θὰ ἔχουν ἀνάγκην ἐπισκευῶν, τῶν ὁποίων ἡ διάρκεια θὰ εἶναι πιθανῶς μικρά. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐπισκευῶν τούτων θὰ ἐπέλθῃ ἀκινητοποίησις οὐσιώδους μέρους τῶν δυνάμεων» Ἀλλὰ τὶ πρέπει νὰ εἴπωμεν προκειμένου μοναδικοῦ πλοίου μάχης ὅπως ἡ «Σαλαμίς»; «Τόσον μᾶλλον δυσάρεστος, ὅσον τὸ Κράτος ποὺ γίνεται θῦμα αὐτῆς ἔχει ὀλιγώτερα πλοῖα καὶ ταῦτα εἶναι μεγαλειτέρου ἐκτοπίσματος. Ἐπαναλαμβάνεται οὕτω ὅ,τι ἤδη ἐβεβαιώθη ἐν σχέσει μὲ τὰ ὑποβρύχια. Τελικῶς εἰς τὴν ὑποθετικὴν αὐτὴν μονομαχίαν τὰ ἀεροπλάνα κατώρθωσαν νὰ ἐκδιώξουν ἐκ τῶν κυκλοφοριῶν, ἂν ὄχι ὁριστικῶς, τοὐλάχιστον προσκαίρως, μέρος τοῦ ἐχθρικοῦ ἐκτοπίσματος, ὅσον τὰ ἀντιμετωπισθέντα σκάφη εἶχον μεγαλείτερον ἀτομικὸν ἐκτόπισμα. Ὁ ναύαρχος Καστὲξ ἐξακολουθεῖ. «Μίαν τοιαύτην περιπέτειαν ἠμποροῦσε κανεὶς νὰ θεωρήσῃ ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ τυχερὰ τοῦ πολέμου, ὡς ἕνα κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ δεχθῇ, διότι ἡ πιθανότης του εἶναι μικρὰ καὶ τὸ πλοῖον τῆς γραμμῆς δύναται μέ τινας προφυλάξεις νὰ τὸν ἀποφύγῃ. Οὕτω σκέπτονται προκειμένου περὶ τοῦ ὑποβρυχίου, τὸ ὁποῖον εἶναι βραδὺ καὶ δὲν βλέπει μακράν. Ἀλλὰ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ ὑποβρύχιον τὸ ἀεροπλάνον ἔχει τὴν ταχύτητα καὶ βλέπει εἰς μεγάλην ἀπόστασιν. Ἐὰν ἡ δρᾶσίς του εἶναι προσωρινή, διακεκομμένη, σποραδική, τὸ γεγονὸς ὅτι δύναται συχνὰ νὰ τὴν παρατείνῃ ἐναντίον ἐχθροῦ ἠγκυροβολημένου θεραπεύει ἐν μεγάλῳ μέτρῳ τὸ ἀρνητικὸν αὐτὸ χαρακτηριστικὸν τοῦ ἀεροπλάνου. Τὸ πᾶν λοιπὸν διὰ τὸ πλοῖον τῆς γραμμῆς δὲν περιορίζεται εἰς τὴν ἐλπίδα του νὰ διαφύγῃ τὸ δίκτυον τῶν κινδύνων ποὺ ἀντιμετωπίζει ἐν πλῷ ἐντὸς περιωρισμένου χρόνου. Ὁ κίνδυνος ὑφίσταται δι’ αὐτὸ ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Δὲν πρόκειται πλέον νὰ ὑπολογίσῃ τοῦτο εἰς εὐτυχῆ συγκυρίαν νὰ ἐξέλθῃ τοῦ καταφυγίου του χωρὶς ὀμπρέλλαν, ἀφοῦ βρέχει καὶ ἐντὸς τοῦ καταφυγίου του τὸ ὁποῖον στερεῖται στέγης. Τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ἀεροπλᾶνον δύναται νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ πλοίου ἐπιφανείας, ἐντὸς ἀγκυροβολίου ἢ καὶ ἐντὸς ναυτικῆς βάσεως προστατευομένης ἀλλὰ μόνον κατὰ ἐπιθέσεων πλοίων ἐπιφανείας ἢ ὑποβρυχίων, εἶναι ἀληθῶς τὸ μέγα νέον γεγονὸς τῶν νεωτέρων χρόνων. Τὸ γεγονὸς τοῦτο τροποποιεῖ πολλὰς τῶν ἀπόψεων τῆς προτέρας στρατηγικῆς, δημιουργοῦν συγχρόνως νέους κινδύνους καὶ ἀνέκδοτα μέσα ἐπιθέσεως». Ὁ ναύαρχος Καστὲξ προχωρῶν περαιτέρω παρατηρεῖ ὅτι οἱ μεγάλοι κίνδυνοι, οἵτινες ἀπειλοῦν ἐκ τοῦ ἀέρος ἕνα μεγάλο θωρηκτὸν 30.000 τόννων καὶ ταχύτητος 20 κόμβων, περιορίζονται βεβαίως ἐὰν τοῦτο ὑποδιαιρεθῇ εἰς τρία καταδρομικὰ τύπου Duguay ke ἐκτοπίσματος 10 χιλ. τόννων καὶ ταχύτητος 25 κόμβων. Ἄν δὲ τὸ ἐκτόπισμα τῶν 30 χιλ. τόννων ὑποδιαιρεθῇ εἰς 12 «Πάνθηρας» ἐκτοπίσματος 2.500 τόννων καὶ ταχύτητος 30 κόμβων, αἱ πιθανότητες τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἀεροπλάνου ἐλαττοῦνται ἀκόμη περισσότερον. Καὶ προσθέτει: «Ἐὰν ὑποδιαιρέσωμεν τὸ ἐκτόπισμα τῶν 30 χιλ. τόννων εἰς 20 ἀντιτορπιλλικά, τύπου Bourras aue, ἐκτοπίσματος 1500 τόννων, πλέοντα μὲ ταχύτητα 33 κόμβων, δρῶντα ἑλίγδην εἰς τάξιν ἀραιάν, ἑλισσόμενα διαρκῶς μὲ τὴν χειριστικὴν εὐκινησίαν τὴν ἀνταποκρινομένην πρὸς τὸ ἐκτόπισμα καὶ τὴν ταχύτητά των, τὶ ἠμποροῦν τότε νὰ ἐπιτύχουν τὰ ἀεροπλάνα; Ἐὰν ἵστανται παρὰ πολὺ ὑψηλά, αἱ πιθανότητες τῆς ἐπιτυχίας των ἐκμηδενίζονται. Ἐὰν κατέλθουν χαμηλότερα, εἰσέρχονται εἰς τὴν φονικὴν ζώνην τῶν μικρῶν αὐτοματικῶν τηλεβόλων. Βλέπομεν οὕτω τὴν κατάστασιν ἥτις δημιουργεῖται ἀπὸ τὸ τέρμα αὐτὸ τῆς ἀνωτέρω ἐξελίξεως. Ἐφ’ ὅσον ἀντιπαρατάσσεται στόλος ἐπιφανείας μόνος ἐναντίον ἀεροπορίας μόνης, ὁ στόλος μένει κύριος τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ ἀεροπορία δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν ἐκδιώξῃ. Ἀλλὰ τὸ πλεονέκτημα τοῦτο ὑφίσταται ὑπὲρ τοῦ στόλου ἐπιφανείας, μόνον ἐὰν οὗτος προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς νέας συνθήκας, παρουσιάζων μικροτέραν τρωτότητα εἰς τὰς ἐκ τοῦ ἀέρος ἐπιθέσεις. «Ἡ πετομηχανὴ ἑπομένως δὲν ἐξαφανίζει τὸν στόλον τῆς ἐπιφανείας—ὡς ὑπεστηρίχθη ὑπό τινων—. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ οὗτος νὰ ζῇ χωρὶς νὰ κακοπαθήσῃ ὑπερβολικά, διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐλευθερίαν τῆς δράσεώς του, ὁ στόλος τῆς ἐπιφανείας πρέπει νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ὀφείλει κυρίως νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ πολυάριθμον τῶν μονάδων του, τὴν ταχύτατα, τὸ περιωρισμένον ἐκτόπισμα, τὴν χειριστικὴν εὐκινησίαν. Ἐνώπιον τῆς πετομηχανῆς πρέπει ν’ ἀποφεύγῃ τὴν συγκέντρωσιν ὑπερβολικοῦ ὄγκου δυνάμεως καὶ ἐνδιαφέροντος εἰς ἓν καὶ μόνον σημεῖον. Μία κάποια διασπορὰ δυνάμεως, ὁ βαθμὸς τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἀπὸ πολλοὺς παράγοντας, ἀποτελεῖ τὴν ἐπιβλητικὴν ἀνάγκην τῆς αὔριον. Τὸ πολεμικὸν σκάφος, μεγάλου διαμετρήματος παρέχει ἐξαίρετον στόχον διότι εἶναι συγκεντρωμένον, οὗ ἕνεκα τὸ πολεμικὸν σκάφος ὑποχρεοῦται ν’ ἀντιδράσῃ κατὰ τῆς λυπηρᾶς ταύτης μειονεξίας καὶ τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτύχῃ μόνον ἐὰν τεμαχισθῇ εἰς μικροτέρας μονάδας». «Βέβαιον εἶναι ἀπὸ τοῦδε ὅτι ἐνώπιον τῶν ἱκανοτήτων τῆς ἀεροπορίας ὅπως προσβάλῃ τὴν συγκοινωνίαν, πᾶσα μειονεξία εἰς τὸν ἀέρα θὰ ἔχῃ βαρυτάτας συνεπείας διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν εἰρημένων συγκοινωνιῶν. Ἡ ἀεροπορία ἀποτελεῖ χρονολογίαν ἄνευ προηγουμένου εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἀνθρωπότητος καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν τρόπων τοῦ μάχεσθαι. Ἡ ἀεροπορικὴ ὑπεροχὴ ἀποβαίνει ὅρος ἀναγκαῖος τῆς θαλασσίας ὑπεροχῆς. Ἀποτελεῖ ὁλοκληρωτικὸν μέρος αὐτῆς. Ἡ θαλασσία ἐπικράτησις ὀφείλει νὰ περιλαμβάνῃ τὴν ἐναέριον ἐπικράτησιν, καθ’ ὃ μέτρον ἐθεωρήσαμεν δυνατὴν τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἐπικράτησιν. Δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἀληθῆ ἐπικράτησιν ἐπὶ τῆς θαλάσσης, δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταχειρισθῇ μὲ ἀρκετὴν ἐλευθερίαν τὰς οὐσιώδεις συγκοινωνίας του, δὲν θὰ διατρέχῃ ἐντὸς τῶν λιμένων του περιωρισμένους μόνον κινδύνους, παρὰ ἐφ’ ὅσον ὁ ἐχθρὸς δὲν ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ τοῦ ἐπιβάλλῃ σοβαρὰν βλάβην διὰ τῆς ὑπεροχῆς του εἰς τοὺς ἀέρας. Δὲν δύναταί τις νὰ μεταχειρισθῇ ὅπως πρέπῃ οὔτε τὴν χερσαίαν οὔτε τὴν θαλασσίαν δύναμίν του, παρὰ ἂν εἶναι ἱκανὸς νὰ διαμφισβητήσῃ τοὐλάχιστον ἰσχυρῶς τὴν ἐπικράτησις τοῦ ἀέρος εἰς τὸν ἐχθρόν». Ὁ κ. Στράτος εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν μᾶς ἀνέπτυξε ποῖα πράγματι ποσὰ χρειάζονται διὰ τὴν ἀεροπλοΐαν. Νομίζω ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ βιβλίου τοῦ κ. Καστὲξ θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι τὸ πρώτιστον τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἶναι νὰ θεραπεύσωμεν τὴν μειονεξίαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν τὴν μειονεξίαν, τότε μπορεῖ νὰ γίνῃ σκέψις περὶ μεγάλου σκάφους. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν λόγος νὰ πτοηθῶμεν ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἔδωκεν καὶ οἱ ὁποῖοι ἄλλωστε εἶναι κατά τι ὑπερβολικοί. Διότι, ὅπως ξέρετε, ἐν καιρῷ πολέμου κανένα μηχάνημα πολεμικὸν δὲν δύναται νὰ παρασκευασθῇ ταχύτερον τοῦ ἀεροπλάνου, ὥστε δὲν ὑπάρχει λόγος ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης νὰ ἔχωμεν ὁλόκληρον τὴν ἐφεδρείαν τοῦ ἀεροπορικοῦ στόλου ὁ ὁποῖος θὰ χρειασθῇ ἐν καιρῷ πολέμου. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ πολέμου, τὰ ἔχομεν. Εἴμεθα μακρὰν τοῦ πολέμου, ὥστε ὅταν ἰδοῦμε τὸν ὁρίζοντα νὰ συννεφιάζῃ· νὰ παραγγείλωμεν τὰ περαιτέρω· ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ δαπάνη τῆς ἀεροπλοΐας εἶναι δαπάνη ἀναγκαία. Κύριοι βουλευταί, τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως δὲν προλαμβάνει ἁπλῶς τὸν ἀνταγωνισμὸν εἰς τοὺς ναυτικοὺς ἐξοπλισμοὺς μὲ τὴν Τουρκίαν, δὲν προλαμβάνει μόνον τὴν οἰκονομικὴν ἐξάντλησιν τῆς Χώρας, ἀλλ’ ἐξαρκεῖ περισσότερον, τοὐλάχιστον ἀπὸ τὸ ἀντίθετον πρόγραμμα, διότι ἐξασφάλισις ἀπόλυτος δὲν μπορεῖ ποτὲ νὰ ὑπάρξῃ. Ἐπαρκεῖ λοιπὸν πρὸς περισσοτέραν ἐξασφάλισιν τῶν θαλασσίων συγκοινωνιῶν μας ἀπὸ τὸ ἀντίθετον πρόγραμμα. Διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἀεροπορίας μας δὲν ἐπιδιώκομεν μόνον νὰ καταλάβωμεν μὲ τὸ νέον τοῦτο ὄργανον τῶν συγκοινωνιῶν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν μποροῦμε νὰ φιλοδοξήσωμεν ὡς ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι εἴμεθα μία ἀπὸ τὰς κυριωτέρας δυνάμεις τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας. Δὲν ἐπιδιώκομεν λοιπὸν τοῦτο καὶ μόνον, ἀλλὰ Κράτος μὲ πόρους περιωρισμένους, ὅπως εἴμεθα, κατορθώνομεν συγχρόνως νὰ ὀργανώσωμεν μίαν πολεμικὴν δύναμιν μέλλουσαν νὰ χρησιμοποιηθῇ ἀπὸ τὴν ἀπολύτως εἰρηνικὴν πολιτικὴν ὅλου τοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος, μίαν πολεμικὴν δύναμιν ἡ ὁποία εἶναι ἐξ ἴσου χρήσιμος καὶ διὰ τὸν θαλάσσιον πόλεμον καὶ διὰ τὸν χερσαῖον. Τὰ 3.900.000 λίρες ποὺ θὰ ἐχρειάζοντο διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς «Σαλαμῖνος», ἥτις θὰ ἐδημιούργει δι’ ἡμᾶς μίαν ἀσθένειαν, διότι δὲν θὰ μποροῦσε νὰ χρησιμοποιῆται παρὰ μόνον κατὰ θάλασσαν, ἂν τὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν ἀεροπλοΐαν δύναται νὰ χρησιμοποιηθοῦν καὶ πρὸς τὰς δύο διευθύνσεις. Βέβαια, κύριοι βουλευταί, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, κατόπιν τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης ὅτι εἶναι περίπου πολιτικὴ τοῦ πλείστου μέρους τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τοῦ πλείστου, ἂν ὄχι ὅλου, διότι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐπερωτήσεως ἐφρόντισε νὰ δηλώσῃ, ὅτι ὁ κ. Στρᾶτος ὁμιλεῖ δι’ ἴδιον λογ)σμὸν καὶ ὁ ἴδιος ἔκαμε μόνον ἐπιφυλάξεις καὶ ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ἀποριῶν καὶ ἀνησυχιῶν, ἃς εὑρίσκω καὶ ἐγὼ ὡς ὀρθὰς καὶ αἵτινες δὲν μποροῦν νὰ λείπουν ποτὲ ἀπὸ κανένα κυβερνήτην εἰσηγούμενον ἕνα πρόγραμμα ὅταν δὲν ἔχῃ ἄπειρα τὰ μέσα διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ κάμῃ καὶ ἀπείρους παρασκευάς, ἡ πολιτική, λέγω, τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τοὺς πόθους τοῦ στρατιωτικοῦ κόσμου. Τὸ πρόγραμμα λοιπὸν τὸ κυβερνητικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ πρόγραμμα τοῦ πλείστου πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος, εἶμαι βέβαιος ὅτι κατὰ βάθος δὲν ἱκανοποιεῖ τὸν στρατιωτικὸν κόσμον. Ἀκόμη καὶ οἱ ναυτικοί μας σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν σύμφωνοι ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ ἔχωμεν καὶ μεγάλο σκάφος καὶ ὑπεροχὴν εἰς τὸν ἐλαφρὸν στόλον, εἶμαι βέβαιος ὅτι εἶναι πολὺ δυστυχεῖς ἄνθρωποι. Δὲν κατηγορῶ διὰ τοῦτο τὸν στρατιωτικὸν κόσμον. Ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του, καὶ ἐκ τῆς μορφώσεώς του, φέρεται διαρκῶς εἰς τὸν πόθον του, εἰς τὴν προσπάθειάν του νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ τελειότερα ὅπλα, ἵνα εἶναι ἀσφαλὴς περὶ τῆς νίκης, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ζητήσῃ ἡ πατρὶς μίαν ἡμέραν ἀπὸ αὐτόν. Ἀλλὰ γνωρίζομεν, κύριοι, ἀπὸ ὅλην τὴν ἱστορίαν καὶ πρὸ παντὸς ἀκόμη ἀπὸ τὴν πρόσφατον ἱστορίαν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπεροχή, ἡ συνισταμένη ὄχι ἁπλῶς εἰς τὰ μηχανήματα καὶ τὰ ὅπλα ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν ψυχικὴν ἀκόμη δύναμιν τοῦ στρατοῦ, δὲν ἐξασφαλίζει αὐτὴ μόνη τὴν νίκην. Ἡ Γερμανία εἶχε πρὸ τοῦ πολέμου τὸν μεγαλείτερον στρατόν, τὸν ὁποῖον ἐφαντάσθη ποτὲ ἡ ἀνθρωπότης, τὸν καλλίτερον ὠργανωμένον, τὸν καλλίτερον ὡπλισμένον, ἔχοντα δὲ καὶ φρόνημα στρατιωτικὸν οὐδενὸς ὑποδεέστερον. Ἡ Γερμανία ἡττήθη εἰς τὸν πόλεμον. Ἡ Αὐστρία, ἡ ὁποία ἦλθεν εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν Σερβίαν τὴν ὁποίαν ἐζήτησε νὰ συντρίψῃ, εἶχε βεβαίως δύναμιν στρατιωτικὴν ἀπείρως ἀνωτέραν τῆς Σερβίας. Ἡ Βουλγαρία εἰς τοὺς πολέμους τοὺς Βαλκανικοὺς ἦτο πολὺ ἰσχυρότερον συγκεκροτημένη καὶ ἀπὸ τὴν Σερβίαν καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Διατὶ αὐτὰ τὰ τρία Κράτη ἡττήθησαν; Δὲν τοὺς ἔλειψεν ἡ πολιτικὴ δύναμις, τοὺς ἔλειψε τὸ κεφάλι. Οἱ πολιτικοί των τὰ ἔφεραν εἰς τὴν συμφορὰν τῆς ἥττης. Εἰς τὴν Γερμανίαν μάλιστα καὶ εἰς τὴν Αὐστρίαν ἡ εὐθύνη ἀνήκει εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς ἰδίως, οἱ ὁποῖοι, λησμονήσαντες τὴν ἀποστολήν των, ἐσφετερίσθησαν καὶ πολιτικὸν ρόλον καὶ ἐπέβαλον τὸν πόλεμον, λέγοντες: «Τώρα εἶναι καιρὸς νὰ νικήσωμεν». Δὲν ἀσφαλίζονται, λοιπόν, τὰ Κράτη ἀπὸ τὸν κίνδυνον διότι ἔχουν καὶ στρατοὺς μεγάλους καὶ παρασκευὰς μεγάλας. Τὰ Κράτη ἀσφαλίζονται ἐκ τῶν κινδύνων, ἐν τῷ μέτρῳ καθ’ ὃ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀσφάλεια ἀπὸ τὴν πολιτικήν των. Ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος, οἵα διεγράφη εὐτυχῶς ἀπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, συνεχιζομένη ἀπαρασαλεύτως ἀπὸ ὅλας τὰς ἔκτοτε Κυβερνήσεις καὶ μὲ ἐξαιρετικόν, ἐλπίζω, τόνον καὶ ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου Κυβέρνησιν, αὐτὴ ἡ πολιτικὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία παρέχει τὰς μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ὑποστῇ περιπετείας πολεμικάς, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ τὴν ὁδηγήσουν εἰς καταστροφήν. Ἡ πολιτικὴ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὅπως γνωρίζετε ἤδη, συνίσταται ἰδιαιτέρως, ἀφοῦ ἐξωμαλύναμεν κάθε διαφοράν μας μὲ τὴν μεγάλην μεσογειακὴν δύναμιν καὶ ἐθέσαμεν τὰς σχέσεις μας ἐπὶ βάσεων φιλίας σταθερᾶς διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Συμφώνου τῆς φιλίας, ἀφοῦ ἐξωμαλύναμεν τὰς σχέσεις μας μὲ τὴν Γιουγκοσλαυΐαν καὶ ἐπανασυνεδέσαμεν πάλιν τὴν πατροπαράδοτον φιλίαν διὰ τῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῆς ὑπογραφῆς κατόπιν τοῦ σχετικοῦ συμφώνου φιλίας, ἡ πολιτική μας, ὅπω γνωρίζετε, σήμερον συνίσταται εἰς τὴν ἐπίμονον προσπάθειαν ὅπως ἐξομαλύνωμεν ὅλας τὰς διαφορὰς αἱ ὁποῖαι μᾶς χωρίζουν ἀπὸ τὴν γείτονα ἐπικράτειαν, ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, καὶ ὅπως δημιουργηθοῦν τοιαῦται σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν, ὥστε μόνον ἕνας ἐγκληματίας ἢ ἕνας παράφρων νὰ σκεφθῇ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους ἢ τοῦ ἄλλου νὰ ὠθήσῃ τὰς δύο αὐτὰς χώρας εἰς πόλεμον. Θέλω, κύριοι, διὰ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα καὶ ἡ ὁποία εὐτυχῶς ἐγκρίνεται εἰς ὅλας τὰς γενικὰς γραμμάς της ἀπὸ ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον, θέλω νὰ μορφωθῇ Κοινὴ Γνώμη καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Τουρκίᾳ ὅτι ἐνδεχόμενος πόλεμος μεταξὺ τῶν δύο χωρῶν, ἐὰν πρόκηται — ὅπως δὲν φαντάζομαι — νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα οἱουδήποτε τρίτου, δὲν θὰ ἐξυπηρετήσῃ πάντως τὰ συμφέροντα οὔτε τῆς Τουρκίας, οὔτε τῆς Ἑλλάδος. (χειροκροτήματα). Ὅταν τοιαύτη Κοινὴ Γνώμη σταθερὰ μορφωθῇ καὶ εἰς τὰς δύο χώρας, ὄχι μόνον τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας θὰ ἐξυπηρετηθοῦν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ τὰ πολιτικὰ συμφέροντα τῶν δύο χωρῶν θὰ ἐξυπηρετηθοῦν· διότι κάθε μία ἐξ αὐτῶν θὰ καταλάβῃ θέσιν κάπως ἀνωτέραν εἰς τὴν διεθνῆ οἰκογένειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὅλοι ἀνήκομεν. Ἀλλὰ καὶ γενικώτερον θὰ ἐξυπηρετηθοῦν τὰ συμφέροντα τῆς εἰρήνης καὶ τῆς πολιτικῆς σταθερότητος εἰς τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολήν. Τοιαύτης, κύριοι, πολιτικῆς ἐξυπηρετικὸν εἶναι τὸ πρόγραμμα τὸ ναυτικὸν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὁποία εἶναι ἰδιαιτέρως εὐτυχής, διότι τὸ πρόγραμμά της αὐτὸ ἐνεκρίθη καθ’ ὃν ἐνεκρίθη τρόπον ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος θὰ ἤθελα μόνον νὰ εἴπω δύο λέξεις πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου, τὸν ἀρχηγὸν τῆς Προοδευτικῆς Ἑνώσεως. Μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας: «ἐπιδιώκοντες μὲ τόσην προσπάθειαν τὴν εἰρήνην πρὸς ὅλας τὰς πλευράς, δὲν συλλογίζεσθε ὅτι μπορεῖτε νὰ δημιουργήσετε μίαν νεολαίαν ὑλιστικήν;» Πῶς ἠμπόρεσε νὰ σκεφθῇ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας, προερχόμενος μάλιστα ἀπὸ νῆσον ἡ ὁποία ἀληθῶς εὑρίσκεται εἰς κἄποιαν βαθμίδα ἀνωτέρου πολιτισμοῦ ἀπὸ τὸν μέσον πολιτισμὸν τῆς Ἑλλάδος, διότι καὶ ἡ ἐπαφή της ἦτο πολὺ στενὴ πρὸς τὴν δύσιν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ ὅτι μία γενεὰ ἡ ὁποία δὲν ἔχει διαρκῶς τὸν νοῦν της εἰς τὸν πόλεμον κινδυνεύει νὰ γίνῃ ὑλιστική; Ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τάχα ὑπάρχουν αἱ κοινωνίαι τῶν ἀνθρώπων, δι’ αὐτὸ τάχα ὑπάρχουν τὰ ἔθνη, δι’ αὐτό, ἵνα ἑτοιμαζόμεθα διαρκῶς εἰς πόλεμον καὶ νὰ συνηθίζωμεν καὶ τὴν νεολαίαν μας εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ πολέμου, διότι ἄλλως κινδυνεύει νὰ γίνῃ ὑλιστική; Δὲν ὑπάρχει, ἆρά γε, καὶ κανὲν ὑψηλότερον ἰδανικὸν ἀπὸ τὸν πόλεμον; Τὸν εὑρίσκω τὸν πόλεμον ὡς ἐξυπηρετικὸν ὑψηλῶν ἰδεωδῶν, ὅταν ἐπιβάλλεται εἰς μίαν χώραν ἀμυνομένην· καὶ θέλω βέβαια ὅλην τὴν νεολαίαν της εἰς περίστασιν τοιαύτην, νὰ ἐξορμήσῃ ὅπως προασπίσῃ τὸ πάτριον ἔδαφος. Ἀλλὰ πιστεύω μὲ τὴν νεωτέραν πρόοδον τοῦ κόσμου, μὲ τὴν μεταπολεμικὴν ψυχολογίαν, ὅτι αὐτὸ θὰ τὸ ἐπιτύχουν μόνον ἐκεῖνα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα θὰ πείσουν τὸν λαόν των ὅτι εἶναι εἰλικρινῶς φιλειρηνικά, ὅταν κάνουν κάθε τι πρὸς διατήρησιν τῆς εἰρήνης καὶ ἀποφυγὴν τῆς ἐνόπλου συγκρούσεως, διότι τότε μόνον μποροῦν νὰ πιστεύουν ὅτι, ὅταν διακινδυνεύσουν ἡ ἀκεραιότης καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας, θὰ εὕρουν τὸν λαὸν πρόθυμον νὰ τρέξῃ εἰς τὰ ὅπλα διὰ νὰ τὰς ὑπερασπίσῃ. Ἀλλ’ ἡ περιπέτεια αὕτη πρέπει νὰ εὐχώμεθα νὰ γίνεται κάθε ἡμέραν περιπέτεια σπανιώτερον μέλλουσα νὰ ἐμφανισθῇ. Ἂν φθάσωμεν διὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ μετάσχουν αὔριον αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι καὶ μεθαύριον ἴσως καὶ ἡ Ρωσσία, ἂν φθάσωμεν νὰ ἀσφαλίσωμεν τὴν εἰρήνην τοῦ κόσμου, πιστεύει ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ὅτι ἡ ἀνθρωπότης θὰ ὑποβιβασθῇ εἰς ἕνα ἐπίπεδον κατώτερον καὶ θὰ γίνῃ ὑπηρετικὴ μόνον ὑλιστικῶν συμφερόντων; Ἀλλὰ τάχα, ἂν ἐργαζώμεθα διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν μεγαλείτερον καθ’ ἡμέραν ἐθνικὸν εἰσόδημα καὶ δικαιοτέραν κατανομὴν τοῦ εἰσοδήματος τούτου, ἂν ἐργαζώμεθα διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὑγείαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ἐργάζεται μὲ τόσον ζῆλον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Παπᾶς, ἂν ἐργαζώμεθα διὰ νὰ μορφώσωμεν τὰς ἑλληνικὰς γενεὰς τοῦ μέλλοντος, ἂν ἐργαζώμεθα νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς ὅλους διὰ τῆς παροχῆς τῶν ἀναγκαίων ὑποτροφιῶν, ὅπως φθάσουν εἰς τὴν μόρφωσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία δύναται νὰ μᾶς ἀσφαλίσῃ ὅτι δὲν ἐχάθησαν τάλαντα διότι δὲν εἶχαν τὰ μέσα νὰ ἀποδώσουν ὅ,τι ἠδύναντο ἀποδώσουν διὰ τὴν χώραν των, ἂν κατορθώσωμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν μίαν μεγαλειτέραν δικαιοσύνην μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων, ἂν ἐν ἑνὶ λόγῳ ἐργασθῶμεν ὅπως ὑπάρξῃ μεγαλείτερον ποσὸν εὐημερίας δι’ ὅλον τὸν κόσμον—οὐχὶ μόνον δι’ ἡμᾶς—ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών μας, νομίζετε ὅτι θὰ ἐργασθῶμεν δι’ ἕνα κόσμον ὑλιστικὸν, καὶ δὲν πιστεύετε, ὅπως πιστεύω καὶ ἐγώ, ὅτι θὰ ἐργασθῶμεν δι’ ἕνα ἰδανικὸν πολὺ ἀνώτερον, πολὺ συμφωνότερον μὲ τὰς παραδόσεις τὰς ἰδικάς μας καὶ διὰ τὸ ὁποῖον αἱ μέλλουσαι γενεαὶ θὰ μᾶς εὐλογοῦν; (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται λήξασα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον ἵνα καταθέσῃ σχέδιον νόμου «περὶ ἀποσυγκεντρώσεως ἐν τῇ ἁρμοδιότητι τῶν Γνωμοδοτικῶν Συμβουλίων παρὰ τοῖς πολιτικοῖς Ὑπουργείοις».

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου «περὶ ἀποσυγκεντρώσεως ἐν τῇ ἁρμοδιότητι τῶν γνωμοδοτικῶν συμβουλίων παρὰ τοῖς πολιτικοῖς ὑπουργείοις». Ζητοῦμεν δι’ αὐτοῦ ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα διὰ διαταγμάτων, προκαλουμένων κατόπιν ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀποφασίζεται ἢ τροποποιεῖται ἡ σύνθεσις καὶ ἁρμοδιότης τῶν παρὰ τοῖς πολιτικοῖς ὑπουργείοις λειτουργούντων συμβουλίων, τῶν μὴ προβλεπομένων παρὰ τοῦ ἄρθρ. 114 τοῦ Συντάγματος διότι αὐτὰ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ἐγγίσωμεν. Ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θὰ ἐξηγήσω τὴν μεγάλην σημασίαν τὴν ὁποίαν ἀποδίδει ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτό. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ νὰ παραπεμφθῇ δὲ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν.

§67Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ προταχθῇ μία σύστασις, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει ὅλους τοὺς βουλευτάς. Ἡ σύστασις εἶναι νὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὰς ὥρας κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ πηγαίνουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἠμποροῦν νὰ πηγαίνουν καὶ οἱ γραμματεῖς των. Αὐτὸ εἶναι σκόπιμον διὰ νὰ ἠμποροῦν νὰ ἐργάζωνται οἱ βουλευταί. Ἄλλως τε, παρὰ τὰς δοθείσας διαβεβαιώσεις ὅτι θὰ εὑρίσκωμεν τοὺς ὑπουργοὺς καὶ τοὺς ὑπαλλήλους εἰς τὰ γραφεῖα των, δὲν τοὺς εὑρίσκομεν ποτέ.

§68Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πάντοτε μᾶς ηὕρατε εἰς τὰ γραφεῖα μας.

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά, νὰ ὑπάρχῃ ὅμως εἷς γραμματεύς.

§70Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Βεβαίως. Τὸ πολιτικὸν γραφεῖον θὰ κανονίζῃ.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ ἐπερώτησις περὶ τῶν ἀλεύρων. Ὁ κ. Ζωγράφος ἔχει τὸν λόγον.

§72Α. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μία μερὶς τῆς ἐμπορικῆς μας οἰκογενείας, οἱ ἀλευρέμποροι, κατεδικάσθησαν ἐσχάτως σχεδὸν εἰς ἀνεργίαν διὰ μέτρων τινῶν ψηφισθέντων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῶν μέτρων ἐκείνων ἡ μείωσις τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου, ἀποδεικνύει περιτράνως τὴν πατρικὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τόνωσιν τῆς ἀλευροβιομηχανίας καὶ τὴν ἀνακούφισιν τῶν λαϊκῶν μαζῶν διὰ τῆς παροχῆς εὐθηνοῦ ἄρτου. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ὁπότε ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεδέχθη πρότασίν τινα τοῦ κ. ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου κ. Σαράντη, ὅπως παραπεμφθῇ τὸ θέμα τῆς ἐπερωτήσεώς μας εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν κ. κ. ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Δὲν ζητοῦμεν, εἰ μὴ μόνον ὅπως ἡ πατρικὴ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῆς τάξεως τῶν ἀλευρεμπόρων, ἥτις κατὰ τὴν ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην ἐθυσιάσθη εἰς τὸν βωμὸν τῆς γιγαντώσεως τῆς ἀλευροβιομηχανίας. Ἐνομίσαμεν κ. συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἤρκει ἁπλῶς ἡ τοιαύτη τότε δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα τὸ ζήτημα μὴ ἐπεκταθῇ ἐπὶ πλέον, οὔτε κἄν νὰ ληφθῇ ἀνάγκη γενικεύσεως. Πλὴν ὅμως, ὁπόταν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βουδούρης ἀνελθὼν κατόπιν ἐμοῦ εἰς τὸ βῆμα ἀνέπτυξε τόσον θαυμασίως, ὡς νομικὸς σύμβουλος τῶν ἀλευροβιομηχάνων, ἐπιχειρήματα τινὰ τὰ ὁποῖα κατ’ ἐμὴν γνώμην ἀνήγαγον πλέον τὸ ζήτημα εἰς τὸ ἐπίπεδον σχεδὸν τῆς προσωπικότητος, ἐνόμισα ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος καθ’ ὅτι ὑπέγραψα καὶ ἐγὼ τὴν ἐν λόγῳ ἐπερώτησιν, νὰ ἀναπτύξω ἐπιχειρήματά τινα ἵνα ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὸ ἐπίπεδόν του. Ἡ Κυβέρνησις, κ. βουλευταὶ ἀνέλαβε νὰ θέση ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν κ. ὑπουργῶν τὸ ζήτημά μας τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν θὰ ἐξετασθῇ μόνον ἀπὸ τῆς στενῆς ἀπόψεως ἐὰν δηλαδὴ καὶ κατὰ πόσον τὶς τῶν διαμαχομένων ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ θὰ ἐξετασθῇ γενικώτερον καθόσον ἀφορᾶ τὴν ἐφθηνίαν καὶ μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου καὶ πᾶν ἐπιχείρημα ὁθενδήποτε καὶ ἄν προέρχεται θὰ ἐξωνυχισθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ μόνον. Τίθεται ὅθεν εἰς δευτέραν μοίραν τὸ ἐὰν οἱ ἀλευροβιομήχανοι ἢ οἱ ἀλευρέμποροι ἔχουν δίκαιον. Πρωτεῦον ζήτημα ἐπαναλαμβάνω κ. συνάδελφοι, εἶναι νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ μείωσις τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου καὶ τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ μόνον διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ. Εἶναι δὲ ἀξίωμα, ὅτι συναγωνισμὸς ἄνευ ἐλευθέρου ἐμπορίου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Δὲν συμβάλλει σήμερον εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐμπορίας τὸ μέτρον τῆς μειώσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου καὶ ταὐτοχρόνως τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων. Διακεκριμένος ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μοῦ ἐδήλωσεν τελευταίως, ὅτι ἀφ’ ὅτου ἤρθησαν αἱ διάφοροι διατιμήσεις ἐπὶ τῶν ἀλεθομένων ἀλεύρων, ἠδυνήθησαν οἱ ἀλευροβιομήχανοι ἀλληλοσυναγωνιζόμενοι νὰ πωλήσουν εὐθηνότερα τὰ ἄλευρα κατὰ 7 δραχμὰς τὸν σάκκον. Τοῦτο ἀποδεικνύει δύο τινά: ἢ οἱ κύριοι ἀλευροβιομήχανοι ἐκέρδιζον περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἔπρεπε, ἢ ἡ τότε γενομένη ἐκτίμησις ἐξόδων ἀλέσεως δὲν ἦτο ὀρθή. Πάντως ὅμως εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ ἐπήρχετο πολὺ μεγαλειτέρα μείωσις τῆς τιμῆς ἀλεύρων καὶ τοῦ ἄρτου ἐὰν ἐλεύθερος ἐγένετο συναγωνισμὸς μεταξὺ ἀλευρεμπόρων καὶ τῶν βιομηχάνων. Ἐλέχθη, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οἱ ἀλευροβιομήχανοι δὲν κερδίζουν μεγάλα πράγματα. Ἐγὼ ὅμως δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ· θὰ προσθέσω δὲ καὶ τοῦτο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν. Ὅτι ἀπὸ τοῦ 1926 μέχρι σήμερον ἐζητήθησαν 484 ἄδειαι εἰσαγωγῆς ἀτελῶν μηχανημάτων ἀλευροβιομηχανίας, ἐκ τούτων δὲ 248 περίπου ἐχρησιμοποιήθησαν πρὸς ἵδρυσιν ἀλευρομύλων μικρῶν τε καὶ μεγάλων. Κατὰ συνέπειαν δὲν δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἡ ἐμπορικὴ αὕτη βιομηχανία δὲν προσκομίζῃ ἀρκετὰ κέρδη. Αὐτῶν λοιπὸν τῶν κερδῶν θὰ ἐπεθύμουν νὰ δώσω μικράν τινα εἰκόνα διὰ τῶν ἀριθμῶν τῶν στατιστικῶν. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὴν παρασκευαζομένην τοιαύτην εἰκόνα, θὰ δυνηθῇ νὰ ὁρίσῃ τὰ ἀνάλογα κέρδη, τὰ δὲ ἐπὶ πλέον ἄν ὑπάρξουν, ἄς διατεθῶσι διὰ τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Προσωπικῶς ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην μερίδα· ἐνδιαφέρομαι μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Καὶ βεβαίως χαίρω διότι καὶ αἱ σκέψεις τῶν ἀλευροβιομηχάνων καὶ ἀλευρεμπόρων συμπίπτουν πρὸς τὴν ἡμετέραν ἥτις ἔχει ὡς μετώπην τὸ non minist rari sed ministrare δηλαδὴ οὐχὶ ἐξυπηρετεῖσθε ἀλλ’ ἐξυπηρετεῖν. Κατὰ τὰ ἄνω λεχθέντα φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὴ οἱαδήποτε συζήτησις ἀφορῶσα τὸ ζήτημα τῶν κερδῶν. Ἐλέχθη πολλάκις ὅτι ὅτε εἰσήγοντο ὀλιγώτεραι ποσότητες σίτου ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀλευροβιομηχανία ἔφθινε. Βεβαίως οἱ βιομήχανοι τοῦτο ἐφρόνουν, δὲν νομίζω ὅμως ὅτι ἀληθεύει, ἐφ’ ὅσον ἱδρύθησαν μέχρι σήμερον 240 νέοι ἀλευρόμυλοι. Ἄν ὅμως ὅπως καὶ ἄλλοτε ὑπεστηρίχθη παρ’ ἡμῶν καὶ παρὰ τῶν διαφόρων κοινοβουλευτικῶν ἐπιτροπῶν, ἀπεδέχετο ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἀλεύρων εἰς 3 λεπτὰ χρ. κατὰ κιλὸν πέραν τοῦ δασμοῦ σίτου θὰ παρήγετο μὲν διάφορον ἀποτέλεσμα, θὰ εἴχομεν ὅμως συναγωνισμὸν καὶ μείωσιν τιμῆς ἄρτου. Κατὰ τὸ 1929 εἰσήχθησαν περίπου 597.909 τόνοι σίτου ὁλικῆς ἀξίας 2.694 ἑκατομμυρίων καὶ 622 χιλιάδων δραχμῶν. Ἄν ὁ σῖτος οὗτος δὲν εἰσήγετο ὁλόκληρος ἀλλὰ καὶ μέρος ἀναλογικὸν εἰς ἄλευρα, θὰ εἴχωμεν φυσικὰ τὸ αὐτὸ περίπου ἀποτέλεσμα εἰσαγωγῆς ὡς καὶ τὸ 1926 ἤτοι 30 χιλιάδες τόνους ἀλεύρων καὶ 467000 τόνων περίπου σίτου ἀντὶ 5970 0 κατὰ τὸ 1929 μὲ δασμὸν δὲ 4.30 σίτου καὶ 7.30 ἀλεύρων ὡς ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησεν ἀντὶ 8.82 κατὰ 100 κιλά, ὁπότε θὰ εἴχωμεν δασμὸν ἐκ σίτου μὲν δρχ. 528.710.000 ἐξ ἀλεύρων δὲ δρχ. 254.800,000 ἐν ὅλῳ δρχ. 783.510. 000· ἐνῷ ἐκ τῶν 570.000 τόννων σίτου καὶ 3.1000 ἀλεύρων διὰ τὸ 1929 εἰσεπράχθησαν συνολικῶς 746.530.000 δραχμαί. Ὅθεν διαφορὰ 36.980.000 δραχμῶν ἐκ τῶν ἀλεύρων θὰ ἐπραγματοποιεῖτο ἄν ἠκούετο ἡ γνώμη τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἥτις διαφορὰ τῶν 36 ἑκατομ. θὰ ἠδύνατο νὰ διατεθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς μειώσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὡρισμένα ἔξοδα ἀλέσεως σίτου τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἡ ἐπιτροπὴ τῆς διατιμήσεως εἶχε προορίσει εἰς 44 δραχμάς, παρουσιάζονται μερικὰ σημεῖα εἰς τά ὁποῖα θὰ παρεκάλουν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας· καὶ θὰ ἀναλύσω μερικὰ ἐξ αὐτῶν κατόπιν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸν συναγωνισμὸν μεταξὺ ἀλεύρων καὶ σίτου, δὲν θά γίνῃ ποτὲ εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς· ἀπόδειξις· Κατὰ τὸ 1926 εἰσήχθησαν 313.605 τόννοι σίτου ἀξίας ὁλικῆς 1.000.650 χιλιάδων δραχμῶν μὲ τὸν νῦν δασμὸν τὸν εἰσαγωγικὸν καὶ μὲ τά ἔξοδα τῆς ἀλευροποιήσεως καὶ κέρδους ἀκόμη, καὶ μὲ ἐπὶ πλέον 15% αὔξησιν διά τὴν μείωσιν τῶν ἀλεύρων. Ἐκ σίτου θά εἴχωμεν κόστος τόννων 7.670 διά δὲ τὰ ἄλευρα μὲ δασμὸν δρχ. μεταλ.7.30 ἄνευ κέρδους τὸ ποσὸν τῶν δρχ.8.902, κατά συνέπειαν δὲν νοεῖται ὁ συναγωνισμός. Κατὰ τὸ 1929 συνέβη ὁμοίως ὁ σῖτος νά στοιχίζῃ 6.931 τά δὲ ἄλευρα 8.936 δρχ. Συνεπῶς δὲν δύνανται νά ὑπάρξουν ἐπιχειρήματα βάσιμα ὅτι ἡ ἀλευροβιομηχανία θά καταστραφῇ ὑπὸ τῶν ἀλευρεμπόρων. Τώρα εἰσέρχομαι εἰς ἐξέτασιν μερικῶν ἀριθμῶν ἐξόδων ἀλέσεως σίτου τοὺς ὁποίους μοῦ ἔδωσεν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀναπλιώτη. Τὸ 1927 ὁπότε ἤρχισεν ἡ διατίμησις τῶν ἀλεύρων διὰ 100 ὀκάδας σίτου ὑπελογίζοντο 48 δραχμαὶ κατὰ τὴν ἔκθεσιν ἐξόδων ἀλέσεως 15 Ἀπριλίου. Κατὰ τὸ 1928 διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους τὰ ἔξοδα ταῦτα ὑπελογίσθησαν διὰ τῆς ἐκθέσεως 6)11)80 εἰς 44 δραχμὰς, ἤτοι εἴχομεν 4 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν οἰκονομίαν. Δὲν γνωρίζω ἄν ἡ πρώτη ἢ ἡ δευτέρα διατίμησις ἦτο ἡ ἀκριβεστέρα. Γνωρίζω ὅμως ὅτι ὑπάρχουν ἀκόμη σημεῖα τινὰ ἄξια συζητήσεως καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ἑξῆς: «Ἔξοδα συντηρήσεως δικαιολογοῦν δι’ 100 ὀκάδας ἀλεθομένου σίτου δρχ. 2.66, ἤτοι μύλος ἀλέθων 184.000 χιλιογρ. ἡμερησίως δηλαδὴ ὀκάδας 143.500 X 2.66 αἱ 100 ὀκάδας δραχ. 3.717 65 ἐπὶ 365 ἡμέρας ἤτοι ἐπὶ ἕν ἔτος μᾶς δίδουν δραχμὰς 1.393.442. Νομίζω ὅτι εἶναι ὑπερβολικὰ τὰ ἔξοδα ταῦτα διότι ὑπολογίζονται ἰδιαιτέρως:

Τὰ ἔξοδα ταῦτα ὑπολογίζω, ἄν ὁ ἀλευρόμυλος ἐργασθῇ τὸ 24ωρον μὲ παραγωγὴν 184.000 κιλῶν ἀλέσεως ἡμερησίως τὸ ποσὸν ὅθεν δι’ ἔξοδα συντηρήσεως θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ πολὺ νὰ μειωθῇ ἢ νὰ ἐξαλειφθῇ ἐφόσον εἰς τὰ ἔξοδα ταῦτα δὲν ὑπολογίζονται ἐπαναλαμβάνω οὔτε ἡ καύσιμος ὕλη, οὔτε τὰ ἄλλα ἔξοδα τὰ ὁποῖα βαρύνουν μίαν ἐμπορικὴν ἐπιχείρησιν. Διὰ πυρασφάλισμα, ὁμιλῶ καὶ πάλιν περὶ ἑνὸς κυλινδρομύλου, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ παραγωγὴν ἀλεστικὴν 184.000 χιλιόγραμμα ἡμερησίως καὶ ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ κοστίσῃ πέραν τῶν 30–35 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ πληρώνει ἀσφάλιστρα παραδεδεγμένα 7%, δηλαδὴ ἐτησίως δρχ. 262.500. Δὲν γνωρίζω ὅθεν πῶς δικαιολογοῦνται ἔξοδα ἀσφαλίστρων μὲ 3.12 δρχ. κατὰ 100 ὀκάδας ἀλεθομένου σίτου, τὰ ὁποῖα μᾶς κάμνουν ἐτησίως 1.634.404 δραχμάς. Βεβαίως δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἕνας κυλινδρόμυλος πρέπει νὰ ἐργάζεται ἐπὶ 24 ὥρας· πλὴν ὅμως καὶ ἐὰν ἐργάζεται ἐπὶ 16 ὥρας τὸ ὑπολογιζόμενον ποσὸν ἀσφαλίστρων θὰ κατέλθῃ κατὰ τὸ ⅓, ἤτοι εἰς δρχ. 1.190.000. Καὶ ἐὰν ληφθῇ ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν ὁ εἰς τὰς ἀποθήκας μηνιαῖος σῖτος, δὲν θὰ φθάσωμεν τὰ ἄνω ὑπολογιζόμενα ἀσφάλιστρα. Βεβαίως τὸ ποσὸν τῶν 262 χιλ. δραχμῶν δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ εὑρισκόμενος εἰς τὰς ἀποθήκας, ἠσφαλισμένος καὶ οὗτος, σῖτος ὅμως πληρώνει 2½ τοῖς χιλίοις ἀσφάλιστρα. Εἰς ἀποθήκας 5.520 τόννων τὸν μῆνα πρὸς δρχ. 6000 περίπου κατὰ τόννον μᾶς κάμνουν δρχ. 33 ἑκατομμύρια X 2½‰ κάμνουν 81.800 + 262.500 = 344.300. Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ προσθέσω πέραν τούτου τι, ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος τόσον πατρικῶς ἐμερίμνησε περὶ τῆς ἀλευροβιομηχανίας, νὰ μεριμνήσῃ ἐξ ἴσου πατρικῶς καὶ διὰ τοὺς ἐμπόρους. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τόσον τὰ πυρασφάλιστρα ὅσον καὶ τὰ λοιπὰ ἔξοδα δύνανται νὰ ἐπισύρουν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ τὰ ἐξονυχίσῃ, πάντοτε δὲ θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐξονυχίσεως ὠφέλεια ἀρκετὰ μεγάλη, ἡ ὁποία θὰ ἐκπέσῃ ἀσφαλῶς ὑπὲρ τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Ἐὰν ὅθεν ἐπαναφερθοῦν αἱ διατιμήσεις, ἔχει καλῶς· ἄλλως ἀφήσατε ἐλεύθερον τὸ ἐμπόριον νὰ ἀναγκάσῃ τὴν ἀλευροβιομηχανίαν νὰ συναγωνισθῇ. Ἐλπίζω ὅτι τὸ πόρισμα τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. ὑπουργῶν, δὲν θὰ εἶναι ποτὲ κατὰ τῶν ἀλευρεμπόρων, οἵτινες συναγωνιζόμενοι θὰ συμβάλλουν εἰς τὴν εὐθηνίαν τοῦ ἄρτου.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 9 μ. μ.)