1929.07.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9η

ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΙΟΥΛΙΟΥ 1929

Προεδρία Αʹ. Ἀντιπροέδρου κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

(Ὥρα 10.40′ πρωϊνή)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα.

§2Γ. ΜΟΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Μόδη.

§4Γ. ΜΟΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ ὅτι εἰς τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ πολεμοπαθῶν κατὰ λάθος παρελείφθη νὰ συμπεριληφθῇ τροπολογία μου περὶ δηλώσεων τῶν κοινοτήτων. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐπιφέρουν τὴν δέουσαν διόρθωσιν.

§5Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πολὺ καλά, θὰ γίνῃ ἡ διόρθωσις καὶ θὰ συμπεριληφθῇ ἡ τροπολογία σας.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται τὴν διόρθωσιν ταύτην.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς) ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1). «Περὶ ὀργανώσεως τοῦ Δημοσίου Ψυχιατρείου Κερκύρας». 2). «Περὶ Διοικήσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις Θεραπευτηρίου ἡ «Σωτηρία» καὶ ἀναδιοργανώσεως αὐτοῦ». καὶ 3). «Περὶ Διοικητικοῦ Συμβουλίου παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Ὑγιεινῆς καὶ τοῦ παρ’ αὐτῷ Νομικοῦ Συμβούλου». Ὁ κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων: 1). «Περὶ παρασκευῆς καὶ κυκλοφορίας προφυλακτικῶν θεραπευτικῶν ἰδιοσκευασμάτων» καί 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ νόμου 3601 περὶ Συστάσεως Φαρμακευτικῶν Συλλόγων». Οἱ κ. κ. Ε. Ἐμμανουηλίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) καὶ Β. Δεληγιάννης (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως, βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 3122, εἰς ἀναπήρους ὁπλίτας καὶ οἰκογενείας αὐτῶν, παθόντων ἢ φονευθέντων ἐν τῷ Στρατῷ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Τσιτσάρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας». Ὁ κ. Κ. Σπυρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 2 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ διακανονισμοῦ ἀποζημιώσεως διὰ τὰ ἀπαλλοτριωθέντα ἀγροκτήματα Μονῶν τοῦ Ἁγίου ὄρους». Ὁ κ. Δ. Δίγκας (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 208 Ποιν. Δικονομίας καὶ καθορισμοῦ χρόνου διαρκείας προφυλακίσεως». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Μόδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν περὶ τελωνειακοῦ δασμολογίου νόμων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς ὑπηρεσίας Τ.Τ.Τ.». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαρρυθμίσεως τῶν σχολείων Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ διδασκαλείου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαρρυθμίσεως τῶν δημοσίων ἱερατικῶν σχολῶν». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3598 περὶ προστασίας τῆς ἐγχωρίου σιτοπαραγωγῆς». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθηκῶν εἰς τὸν νόμον 3717 περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν σεισμοπαθῶν Κορινθίας». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξετάσεως πτυχιούχων φαρμακοποιῶν». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μισθώσεως κτιρίου νηπιακοῦ ἐπιμελητηρίου Μελᾶ πρὸς ἐγκατάστασιν ἐν αὐτῷ τῶν ἐν Ἀθήναις ὑπηρεσιῶν Τ.Τ.Τ.». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταβιβάσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Λαυρίου τῆς Ἑταιρείας Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς πρὸς τὴν Ἑταιρείαν Σ.Π.Α.Π. κλπ.». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑκουσίας ἀποστρατείας ἀξιωματικῶν καὶ μονίμων ὑπαξιωματικῶν τοῦ Π. Ν. καὶ περὶ ὁρισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν εἰσφορῶν». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων περὶ Κυριακῆς ἀναπαύσεως νόμων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 18 Μαρτίου 1926 Συντακτικῆς Ἀποφάσεως περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου διακοπῆς τῆς παραγραφῆς ἀπαιτήσεων ὑποκειμένων εἰς παραγραφὴν μετὰ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως Ἐπιτροπῆς καταρτισμοῦ πινάκων Μακεδονομάχων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου βεβαιώσεως τῶν φθορῶν ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ εἰσπράξεων τῶν πρὸς ἐπανόρθωσιν ἀπαιτουμένων δαπανῶν. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ὑπ’ ἀριθ. 4099 καὶ 3046 νόμων περὶ ὁδοποιΐας». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς τοῦ γενικοῦ ἀποχετευτικοῦ ἀγωγοῦ τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13)11)27 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6)11)26 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τῶν ἀναφερομένων εἰς τὴν σύνθεσιν καὶ λειτουργίαν τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Δ. Ε. τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ ὑπολογισμοῦ ὡς χρόνου ὑπηρεσίας καὶ ἀναδρομικῆς προαγωγῆς ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας ἀπολυθέντων λόγω πολιτικοῦ ἀδικήματος καὶ ἐπαναδιορισθέντων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 30)10 καὶ 1)11)25 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ ὑπουργείου Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Πυριτιδοποιείου περὶ κατασκευῆς 450.000.000 φυσιγγίων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ χρόνου ἐνεργείας νομαρχιακῶν συμβουλίων καὶ περιπτώσεων τινων ἀναγνωρίσεως δήμων καὶ κοινοτήτων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας τροποποιηθέντος σχεδίου νόμου. «περὶ μειώσεως ἢ ἀπαλλαγῆς πληρωμῆς ἐνοικίων παρὰ τῶν ἐνοικιαστῶν ἰαματικῶν πηγῶν διὰ τὴν χρῆσιν καθ’ ἣν ὑπέστησαν ζημίας συνεπεία θεομηνίας, πλημμύρας, στηρεύσεως τῶν ὑδάτων κ.λ.π.». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀγορᾶς οἰκίας ἐν Λεωνιδίῳ πρὸς χρῆσιν τῆς χω)κῆς». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ προσθήκης διατάξεων τινων τοῦ περὶ Ταχυδρομικῶν Ταμιευτηρίων νόμου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Συνέχεια ἐπὶ τῆς Βʹ συζητήσεως τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 12 Ἰουνίου 1929 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Καφαντάρης.

§9Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπιθυμῶ προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ὁμιλίαν μου νὰ ἐκδηλώσω ὅλην μου τὴν εἰλικρινῆ λύπην διὰ τὴν ὄντως ἀσύγγνωστον ἀταξίαν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσα, παραλείψας νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀκούομεν, κ. Πρόεδρε.

§11Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐζήτησα χθὲς δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἐπιστολὴν ταύτην ἐπὶ τῇ ἐλπίδι νὰ ἀνεύρω μεταξὺ αὐτῶν κάτι μετριάζον τὸ σφάλμα μου. Ἀτυχῶς οὐδὲν ἀνεὗρον.

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔπαυσε νὰ εἶναι σφάλμα.

§13Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διατηρῶ σαφῆ ἀνάμνησιν τῆς ἐπιστολῆς, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπεται νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι δὲν τὴν ἔλαβαν. Ἀναγνωρίζω δὲ ὡσαύτως ὅτι πᾶν ἄλλο εἶμαι παρὰ πρότυπον ἐνημερότητος εἰς τὴν ἀλληλογραφίαν μου. Δὲν μοῦ μένει εἰμὴ αἴτησις συγνώμης, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἱκανὴ βεβαίως νὰ μὲ καλύψῃ ἐξ ὁλοκλήρου. Ὀφείλω δύο λέξεις εἰς ἀπάντησιν πρὸ τῆς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν καὶ πάλιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμεν ὑποστηρίξας ὅτι ἡ σταθεροποίησις μέτρου κατὰ τὰ ἄλλα θεαρέστου ἐξέθεσεν τὴν Χώραν εἰς θυσίας ὑπὲρ ἄγαν βαρείας. Δὲν γνωρίζω ποίας ἐννοεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀκράδαντος πεποίθησίς μου εἶναι, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ὑπεβλήθημεν θυσίαν διὰ τὴν σταθεροποίησιν συντελεσθεῖσαν ὑπὸ συνθήκας τὰς ὁποίας οὐδεὶς κατὰ τὸ 1927 καὶ 1928 ἐπίστευεν. Ἐκτὸς ἐὰν θεωρηθῇ ὡς θυσία ἡ ὁριστικὴ τοῦ νομίσματός μας ὑποτίμησις.

§14Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι, καθόλου.

§15Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως ζημία τοῦ Λαοῦ δὲν προέρχεται ἐκ τῆς σταθεροποιήσεως ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς τὴν πρὸ αὐτῆς σημειωθεῖσαν ἔκπτωσιν. Προκειμένου περὶ τῆς βαθμιαίας σταθεροποιήσεως...

§16Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιμένω εἰς τοῦτο· καὶ ἐγὼ παρεπονέθην ὅτι δὲν μοῦ ἐδόθη ἀπάντησις.

§17Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶχεν ἐρευνηθῆ ἤδη τὸ 1928 ἐπισταμένως ὁμόφωνος, δὲ προέκυψεν ἡ γνώμη ὅτι ἐφαρμαγή του ἐσήμαινε ματαίωσιν τῆς σταθεροποιήσεως, καὶ πανταχοῦ ὡς ἐκ τούτου ἐγκατελείφθη. Λυποῦμαι, κύριοι εἰλικρινῶς ὁσάκις εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φαίνωμαι δυσάρεστος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ὃν παρ’ ὅσα καὶ ἂν συναίβησαν διατηρῶ ἀμείωτον τὸν σεδασμόν μου. Φοβοῦμαι ἀτυχῶς ὅτι καὶ αἱ σημεριναί μου παρατηρήσεις εἰς ἀπάντησιν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντων δὲν εἶναι προωρισμέναι νὰ μὲ καταστήσουν περισσότερον εἰς αὐτὸν εὐχάριστον ἢ ὅσον ὑπῆρξα καὶ κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν. Ἀνέμενεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλθω καὶ ἐγὼ νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν μου διὰ τὴν σύμβασιν ταύτην ἐξ ἧς τὸ Κράτος ἀνακτᾶ σημαντικὸν τῶν καλυμμάτων μέρος. Δὲν τὸ ἔπραξα ὄχι διότι ἔχω τὴν τερατώδη ἀφέλειαν νὰ πιστεύω ὅτι εἶμαι ἀλάθητος, διότι ποῖος εἶναι ἀλάθητος; ἀλλὰ διότι δὲν κατώρθωσα παρὰ τὴν ἀγαθήν μου διάθεσιν νὰ ἀνεύρω σημεῖον δυνάμενον νὰ κλονίσῃ τὰς ἐκ τῆς ἐρεύνης τῶν στοιχείων ἄνευ προκαταλήψεώς τινος μορφωθείσας ἀντιλήψεις μου. Δὲν ἔχω τὴν εὐστροφίαν τὴν ὁποίαν διαθέτει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις δὲν εὕρισκε λόγους ὅπως μὲ κακίσῃ ὅτι ἐτροποποίησα κατὰ τὴν πρόοδον τῶν συνεννοήσεων τὰς ἀρχικάς μου περὶ τῆς διασκευῆς τῶν δύο Τραπεζῶν μετὰ τὸν χωρισμὸν ἀπόψεις μου συνεπείᾳ παρατηρήσεων, τὴν ὀρθότητα τῶν ὁποίων ἀνεγνώρισε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§18Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ἐκάκισα ἐγώ; Ἁπλῶς ἐξέφρασα τὴν ἔκπληξίν μου, διότι μίαν εἰσήγησίν σας τὴν ἐχαρακτηρίσατε ἄφρονα.

§19Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν τροποποίησιν ταύτην εὐεξήγητον ἐφ’ ὅσον προκειμένου περὶ μεταρρυθμίσεως τὸ πρῶτον παρ’ ἡμῖν ἐφαρμοζομένης ἐπεδιώκετο τὸ καλλίτερον ἐπέκρινεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐν τούτοις εἶναι πλήρης συγκαδάσεως πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς πάντα ἑλιγμόν.

§20Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τίνας ἑλιγμοὺς ἐννοεῖτε.

§21Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν μεταβολὴν ἀντιλήψεων.

§22Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ;

§23Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα; Τὸ ζήτημα τῶν ἀνταλλαξίμων. Εἴχατε τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ὑποτίμησις τῶν ἀνταλλαξίμων τὴν εἰσηγήθητε τὴν ἐφηρμόσατε ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπευθύνως καὶ δὲν ἐδιστάσατε καθόλου ἐν διαστήματι ἑβδομάδων τινῶν νὰ τραπῆτε τὴν ὅλως ἀντίθετον ὁδὸν τῆς ἀνατιμήσεως τῶν ἀνταλλαξίμων. Ἔκαμε δηλ. ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύο ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτους κινήσεις ἐπὶ ζητήματος ὑψίστης διὰ τὴν ἀγορὰν σοβαρότητος. Τοῦτο ὑποθέτω προδίδει οὐχὶ τυχαίαν εὐστροφίαν.

§24Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐννοεῖται τὴν τελευταίαν σύμβασιν τῶν ἀνταλλαξίμων;

§25Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν γνωστὴν πολιτικήν σας ἐπὶ τῶν ἀνταλλαξίμων.

§26Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θέλω νὰ σᾶς διακόψω.

§27Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἠμποροῦσα βέβαια καὶ ἐγὼ νὰ ἔλθω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ εἴπω ὅτι ἄλλοι μὲ παρέσυραν εἰς τὴν πλάνην, εἶχον δὲ ἴσως καὶ τὸν ἀποδιοπομπαῖον τράγον εἰς τὸν ὁποῖον, ἀκολουθῶν τὸν συρμόν, θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπιρρίψω τὰς εὐθύνας βάλλων καὶ ἐγὼ τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος κατὰ τοῦ τέως Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ νῦν τῆς Ἐκδοτικῆς, εἰς τὴν ὑπέρμετρον τοῦ ὁποίου αἰσιοδοξίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεῦρε κατὰ τὴν προχθεσινήν του ὁμιλίαν τὸν κυριώτερον λόγον δι’ ὃν παρεσύρθην εἰς τὴν πλάνην. Ἀνέγνωσεν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργός, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ πῶς ἡ αἰσιοδοξία τοῦ τέως Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς μὲ παρεπλάνησεν, περικοπὰς ἐκθέσεώς του πρὸς τὴν Γεν. Συνέλευσιν τῶν μετόχων τῆς Ἐθνικῆς τὸ 1928, ἐν ᾗ ἀφοῦ ἐξῆρεν οὗτος διὰ ζωηρῶν χρωμάτων τὴν ζωτικώτητα τοῦ ἱδρύματος ἔγραφεν: «Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ παρουσιάσῃ καὶ ἐφεξῆς τραπεζικὸν ὀργανισμὸν ἰσχυρώτατον ὅστις ἀπερίσπαστος ἀπὸ τοὺς δεσμοὺς οὓς δημιουργεῖ ἡ δεινὴ ἐπαφὴ μὲ τὸ Κράτος καὶ ἐλεύθερος ἀπὸ τὰς πέδας τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου, θὰ δύναται νὰ προσελκύσῃ ἀμέριστον τὴν προσοχήν του εἰς τοὺς κλάδους τῆς Ἐμπορικῆς καὶ Βιομηχανικῆς Πίστεως. Ἄνευ ἐνδοιασμοῦ τινὸς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον εὐρὺ στάδιον δράσεως παρασκευάζεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δράσεως εὐτυχοῦς καὶ δι’ αὐτὴν καὶ διὰ τὴν χώραν εἰς ὑπηρεσίαν τῆς ὁποίας ἐτάχθη». Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ αἰσιοδοξία ἡ ὁποία μὲ παρέσυρεν εἰς τὰς ἐνεργείας μου. Ἡ αἰσιοδοξία πρὸ τῆς ἀκμῆς τῆς σταθερότητος τοῦ ἱδρύματος. Ἀλλ’ ἄν αὕτη εἶχε τὴν ἐλαχίστην ἐπ’ ἐμοῦ ἐπιρροὴν ἔπρεπε, νὰ μὲ ὠθήσῃ πρὸ κατεύθυνσιν ἀντίθετον τῆς ἀκολουθηθείσης, αἴρουσα ἕνα τῶν λόγων, ὄχι βεβαίως τὸν μόνον, οἵτινες μὲ ἔπεισαν ὅτι ὤφειλε νὰ ἀφεθῇ ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Ἐθνικήν, τὸν φόβον δηλονότι ἐνδεχομένης μειώσεως τῆς ἀποδοτικότητος αὐτῆς μετὰ τὸν χωρισμόν. Ἀτυχῶς ἢ εὐτυχῶς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν εἶχον ἀναλάβει οὐδεὶς θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἔσχεν ἐπ’ ἐμοῦ ἰδιαιτέραν ἐπίδρασιν. Μὲ ἄφησαν ἀνεπηρέαστον αἱ αἰσιόδοξοι προβλέψεις τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς, ἀλλὰ καὶ αἱ κραυγαὶ ἐκείνων οἵτινες μὲ κατέκρινον ὅτι διὰ τῆς πολιτικῆς μου ἐδημιούργουν ἀθέμιτον τῆς Ἐθνικῆς πλουτισμὸν καί κατὰ τὴν αὐτὴν στιγμὴν ὠλοφύροντο ὅτι ἀπεσφόγγιζα διὰ τῶν μέτρων μου καὶ τὴν ἐσχάτην τοῦ ἱδρύματος ἰκμάδα. Θὰ ἦτο ψευδὲς καὶ μικροπρέπεια νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι αἱ πράξεις μου ὑπῆρξαν ἀπόρροια πλάνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλοι μὲ παρέσυραν. Προσεπάθησα νὰ μορφώσω ἰδίας ὅσον τὸ δυνατὸν πληρεστέρας ἀντικειμενικὰς πεποιθήσεις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου ἐπολιτεύθην μέχρι τέλους. Ἐγὼ θὰ ἐδικαιούμην ν’ ἀναμείνω ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλθῃ μετὰ ἠρεμωτέραν τοῦ ζητήματος μελέτην, νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἔχουν καὶ οἱ ἰσχυροὶ τὰς ἀδυναμίας των καὶ ὅτι ὑπέπεσεν καὶ οὗτος εἰς μίαν πλάνην. Καὶ ἐδικαιούμην νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν ταύτην καθόσον ὅλη του ἡ δρᾶσις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ αἱ ἀπότομοι ἐναλλαγαὶ τῶν ἀντιλήψεών του διεπίστωσαν ὅτι οὐχὶ ἐπὶ ἰδίας ἐρεύνης καὶ γνώμης ἐστήριξεν τὰς ἐνεργείας του, γνωστοῦ ὄντος ἐκ ποίας ἀρχῆς ἀνεχώρησεν ὅπως ἀνακινήσῃ τὴν ὑπόθεσιν τῶν καλυμμάτων καὶ ποῦ κατέληξεν. Ἀνεχώρησεν ἐκ τῆς ἀρχῆς τῆς δωρεὰν παραχωρήσεως τοῦ κεφαλαίου τῆς νέας Ἐκδοτικῆς εἰς τοὺς μετόχους τῆς Ἐθνικῆς, τὴν ὁποίαν ὅμως ἔσπευσε ὀρθῶς πράττων νὰ ἀποκηρύξῃ, ὄχι διότι ὅταν ἀπηύθυνε τὴν ἐπιστολήν του εἰς ἣν ἐξέθετε τὸ σχέδιον ἀπέβλεπε εἰς τὴν διατήρησίν μου εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ὅταν ἐξέθεσε τὸ σχέδιον εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς πλήρη καὶ ἀπροκάλυπτον κυβερνητικὴν κρίσιν, καθόσον ἐν κυβερνητικῇ κρίσει διετελοῦμεν ἀπὸ τὰς πρώτας στιγμὰς τοῦ ἀνασχηματισμοῦ τῆς τότε Κυβερνήσεως τὸν ὁποῖον ἄκων ἐδέχθην, πάσῃ δυνάμει ἄλλως τε ὠθήσας τὸ κατ’ ἐμὲ καὶ μετὰ τὸν ἀνασχηματισμὸν τὸν τερματισμὸν ἀμφιβόλου κυβερνητικοῦ καθεστῶτος στερουμένου τῆς εἰλικρινοῦς ὑποστηρίξεως τῆς πλειοψηφίας, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἡ Χώρα μοιραίως θὰ παρέπαιεν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ἡ διατύπωσις τῶν γνωμῶν τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν φιλελευθέρων δὲν ἀφεώρα συστάσεις πρὸς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ ἦτο ἀνάπτυξις ἑνὸς ἐκ τῶν οὐσιωδῶν σημείων τοῦ προγράμματός του. Ὡσαύτως δὲ ἀληθεύει ὅτι κάλυμμα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου ἐκείνου ἀπετέλει ἡ ἔκθεσις τῶν μετοχῶν τῆς Ἐκδοτικῆς εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν διότι εἶχεν ἀνέλθει ἐγκαίρως ἡ νέα Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ παρεμποδίσῃ ὁλοσχερῶς ταύτην ὡς ἄλλωστε καὶ ἐγένετο, ἀνασταλείσης τῆς ἐκδόσεως ἐκτὸς τοῦ ⅓ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ τεθῇ εἰς κυκλοφορίαν καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου ὡς γνωστὸν τὸ ½ διατίθεται ὑπὲρ τῶν μετόχων τῆς Ἐθνικῆς. Οὕτω λοιπὸν κάλυμμα ἐκ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου λόγου πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου. Εἰς τὴν τελευταίαν δὲ μάλιστα ἀνακοίνωσιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἔλεγεν ὅτι θὰ ἐπιδίωκε πλέον ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Τραπέζης νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὴν λύσιν ταύτην. Ἄν τὸ πρόγραμμα ἐγκατελείφθη, ὀφείλεται εἰς λόγους ὀργανικῆς του σφαλερότητος, ἀποδεικνυούσης ὅτι οὐχὶ βαθεῖα μελέτη τῆς ὑποθέσεως ἤγαγε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἀνακίνησιν τοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἀνάγκαι καὶ ὑπαγορεύσεις ἄλλης φύσεως. Παραστάσεις ὑποθέτω ἐγένοντο εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων ὅτι τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων ἦτο ὑπόθεσις ἐξόχως δημοφιλὴς καὶ ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ κατὰ τὰς περιστάσεις ἐκείνας.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι διότι ὑποθέτετε ὅτι ἠδυνάμην νὰ γίνω ὄργανον......

§29Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰκασίαι βεβαίως εἶναι.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπ.). Εἰκασίας δὲν ἐκθέτομεν.

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκθέτω τὰς σκέψεις μου. Καὶ οὕτω ἡ ὑπόθεσις τῶν καλυμμάτων ἀπετέλει μέσον λαμπρὸν ἐκλογικῆς ἐπιτυχίας.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρετε ὅτι ἔκανα ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ μὴ ἔλθωμεν εἰς σύγκρουσιν;

§33Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ἠξεύρω ἀλλ’ εἶναι τοῦτο εἷς λόγος δι’ ὃν, κατόπιν τῆς ἐκδηλωθείσης ἐπιμονῆς μου ὅπως ἀποσυρθῶ τῆς ἀρχηγίας τοῦ κόμματος ἐπελθούσης ζωηρᾶς ψυχρότητος μεταξὺ ἡμῶν αἱ πρὸς ὑμᾶς εἰσηγήσεις περὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν καλυμμάτων πρὸς σκοποὺς ἐκλογικοὺς εὗρον πρόσφορον ἔδαφος. Ἡ ὑπόθεσις τῶν καλυμμάτων ἀπετέλει ὡς εἶπον βάσιν ἀρίστην ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, καθόσον δύσκολον ἦτο νὰ ἀντιστρατευθῇ τις ἐναντίον προγράμματος ὑποσχομένου τὴν κάρπωσιν ἑνὸς καὶ πλέον δισεκατομμυρίου. Μόνος ἐγὼ θὰ ἔμενα διαμαρτυρόμενος. Ἀλλ’ ἐγὼ μαχόμενος ἀπὸ ἑνὸς ἤδη ἔτους κατὰ πάντων κατὰ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τὸ ὁποῖον κατέκρινε ὅτι κατέστρεψα καὶ ἐν ταὐτῷ ὅτι ἐπλούτισα τὴν Ἐθνικήν, κατὰ τῆς στρατιᾶς τῶν κερδοσκόπων ἡ ὁποία μὲ ἔβλεπεν ὡς ἅρπαγα τῆς ἀσφαλοῦς λείας τὴν ὁποίαν ἀφῄρεσα ἀπὸ τὰς χεῖράς των, κατὰ τῶν ἀντιπάλων κομμάτων τῆς Δημοκρατικῆς πτέρυγος, κατὰ προσωπικῶν μου ἐχθρῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι καὶ αὐτοὶ ὀλίγοι, ἐὰν ἐδεχόμην καὶ ἓν πλῆγμα καιριώτερον ἐκ τῶν νώτων ἐκ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ὁποίου μέχρι τῆς στιγμῆς συμμετεῖχον καὶ ἡγούμην, θὰ ἤμην ἀκίνδυνος. Δὲν βαρυθυμῶ διότι ἔμεινα μόνος, ἡ μόνωσις πολλάκις δίδει ἐνδομύχους ἱκανοποιήσεις ὅταν ἐπέρχεται ὡς θυσία εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ καθήκοντος. Ἐδικαιούμην ὅμως νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέστη τῆς ἀρχῆς ἐξ ἧς ἀνεχώρησε ὅπως ἐπαναφέρῃ ἐν ζωῇ ὑπόθεσιν λελυμένην, ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἐκ σφαλερῶν ὡρμήθη σκέψεων καὶ νὰ ὁμολογήσῃ τὴν πλάνην του. Ἀντὶ τούτου εὐθὺς ὡς τὸ ἔρεισμα ἐφ’ οὗ ἐστηρίχθη ἔλειψεν, μετέστη μετὰ καταπλησσούσης προχειρότητος ἐπὶ ἄλλης ὡς εἶπον βάσεως τῆς διεκδικήσεως τῆς κυριότητος τῶν καλυμμάτων δι’ ἣν ἔγραφε κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1928 ὅτι ἦτο ζήτημα ἄγαν περίπλοκον καὶ ὁριστικῶς ἤδη λελυμένον ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς, ζήτημα ἐφ’ οὗ οὐδεμίαν εἶχε σχηματίσει γνώμην. Δὲν εἶχε σχηματίσει γνώμην ἂν καὶ ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον ἔτος διεξήχθη πέριξ αὐτοῦ σφοδρότατος ἀγών, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δὲν παρηκολούθησε ὅσον καὶ ἂν ἀπεῖχεν ἐνεργωτέρας ἀναμίξεως εἰς τὴν πολιτικήν. Εἶχε λοιπὸν γνῶσιν τοῦ ζητήματος, καὶ ὅταν τὸν Ἰούλιον τοῦ 1928 ἔλεγεν ὅτι τὸ ζήτημα τὸ θεωρεῖ ὁριστικῶς λελυμένον, οὐδεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ ὅτι μετά τινα χρόνον θὰ ὑπεστήριζε λύσιν τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ἀπεδοκίμασεν.

§34Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπεδοκίμαζα;

§35Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα, ἀφοῦ ἐθεωρεῖτε τὸ ζήτημα ὁριστικῶς λελυμένον.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἀπεδοκίμαζα λοιπόν, διότι εἴχατε κάμει τὴν σύμβασιν. Καὶ ἂν δὲν μοῦ ἐπήρχετο ἡ σκέψις ὅτι διὰ τῆς φορολογίας ἠδυνάμην ν’ ἀποφύγω διὰ τὸ δημόσιον μέρος τῆς ζημίας, δὲν ἠμποροῦσα νὰ ἐπανέλθω νὰ καταστρέψω τὴν σύμβασιν.

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ σᾶς διέκοπτα, ἀλλὰ πρέπει νὰ σέβεσθε καὶ τὰς γνώμας τοῦ ἄλλου.

§39Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὀφείλετε ὡς ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας....

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι αὐτὸ λόγος διὰ νὰ μοῦ βάζετε εἰς τὸ στόμα φράσεις καὶ ἰδέας τὰς ὁποίας δὲν εἶπον.

§41Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. .... διαθέτετε ἐν τῇ Βουλῇ παντοδυναμίαν, ἐπιβάλλουσαν εἰς ὑμᾶς ὑποχρεώσεις μείζονος ψυχραιμίας. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον διακηρύττετε ὅτι δὲν εἴχατε μορφώσει γνώμην ὡς πρὸς τὴν κυριότητα, ἐθεωρεῖτε δὲ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τὸ ζήτημα ὁριστικῶς λελυμένον ἀποκρούετε βεβαίως τὴν εἰς αὐτὸ ἐπάνοδον ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν καὶ δὲν ἠδύνατο δι’ ἡμᾶς ἡ κυριότης νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις ἀναθεωρήσεως τῶν σχέσεων Κράτους καὶ Τραπέζης.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ πράγματι δὲν ἐχρησίμευσε.

§43Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ὅμως ἐπὶ τῆς κυριότητος περὶ τῆς ὁποίας εἴχατε ἀπόλυτον ἄγνοιαν ἐστηρίχθητε διὰ νὰ ἀξιώσητε παρὰ τῆς Τραπέζης τὴν ἀπόδοσιν τῶν 1250 ἑκατομμυρίων. Εἶναι δὲ τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος ἐντελῶς διάφορον ἀπὸ τῆς ἄλλης ἀρχῆς, καθ’ ἣν τὸ Κράτος θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ ἀξιώσῃ τὴν πληρωμὴν 500 περίπου ἑκατομμυρίων δυνάμει τῆς συμβάσεως τοῦ 1921 καθιερωσάσης τὴν συμμετοχὴν τοῦ δημοσίου εἰς τὰ κέρδη καὶ τ’ ἀποθέματα ὅσα θὰ ἐσχηματίζοντο ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1923. Ἄλλο ἡ κυριότης τῶν καλυμμάτων καὶ ἄλλο ἡ συμμετοχὴ τοῦ δημοσίου εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης συνεπείᾳ εἰδικῆς ρήτρας, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθητε καὶ κατὰ τὴν προχθεσινήν σας ἀγόρευσιν ἰσχυριζόμενος ὅτι ναὶ μὲν τὰ 95 ἑκατομμύρια χρυσῶν δραχμῶν ἀπεκτήθησαν πρὸ τοῦ 1923 δοθέντος ὅμως ὅτι ὁ νόμος τῆς σταθεροποιήσεως ὁ ἐφαρμοσθεὶς τὸ 1928 ὑπῆρξεν ὁ προσδώσας τὴν δευτέραν ἀξίαν εἰς τὰ ἀποθέματα ταῦτα δικαιοῦται τὸ δημόσιον νὰ ἀσκήσῃ ὅλα αὐτοῦ τὰ δικαιώματα τὰ ἀπορρέοντα ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ 1921 καὶ ν’ ἀξιώσῃ τὴν καταβολὴν 550 ἑκατομμυρίων ὑπὸ μορφὴν συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη ἢ τ’ ἀποθεματικὰ τῆς Τραπέζης τὰ προκύψαντα ἐκ τῆς σταθεροποιήσεως. Εἶχον πλειστάκις τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ δὲν ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἐπανελαμβάνετο καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἡ ὁλοσχερῶς ἤδη ἐξαντληθεῖσα συζήτησις. Πῶς νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι θὰ ἐπανελαμβάνετο ὁ παράδοξος ἰσχυρισμὸς δι’ ἁπλῆς λογιστικῆς μεταβολῆς, συνεπείᾳ τῆς σταθεροποιήσεως θὰ ἐλογίζετο ὡς κτηθεῖσα ἤδη περιουσία ὑφισταμένη ἐν ὅλῃ της τῇ ἀξίᾳ ἀπὸ δεκαετηρίδων εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης, καὶ ἐστηρίζετο ἐπ’ αὐτοῦ ἀξίωσις νὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον 550 ἑκατομμύρια καὶ ἔτι μᾶλλον ὅτι ἀρνουμένης τῆς Τραπέζης νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν ἀξίωσιν θὰ ἐστερεῖτο αὕτη βιαίως τῶν 550 ἑκατομμυρίων; Ἡ σύμβασις τοῦ 1921 εἶχε προδήλως ὑπ’ ὄψει τῆς οὐχὶ λογιστικὴν ἁπλῶς τῶν ἐνεργητικῶν στοιχείων ἀνατίμησιν ἀλλὰ πραγματικὴν πρόσκτησιν, δὲν εἶναι δὲ ἀξία καὶ συζητήσεως κἄν ἀντίθετος ἄποψις. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ στηρίξῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Τραπέζης ἐπὶ τοῦ λόγου ὅτι ἡ Τράπεζα ἄνευ τῆς σταθεροποιήσεως θὰ ὑπεχρεοῦτο νὰ πληρώσῃ πρὸς ἐξαργύρωσιν τῶν τραπεζογραμματίων τὰ 760 ἑκατομμύρια δραχμῶν χρυσῶν 30 χιλιάδας τουτέστιν ἀγγλικῶν λιρῶν, ἐνῷ διὰ τῆς σταθεροποιήσεως κατώρθωσε νὰ ἐξοφλήσῃ ὁλόκληρον τὸ χρέος τοῦτο εἰς χαρτιὰ τρεχούσης ἀξίας διὰ 2 ἑκατομμυρίων δηλαδὴ μόνον λιρῶν. Ὅταν παρετήρησα ὅτι οὐδεμία ὑφίσταται διαφορὰ μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Τραπέζης καὶ ὅτι ἐὰν ἡ Τράπεζα ὑπεχρεοῦτο νὰ καταβάλῃ τὰ 763 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν θὰ ἐπληρώνετο καὶ αὐτὴ ἀπὸ τοὺς ὀφειλέτας της ἐπίσης εἰς χρυσὸν, τί ἀπήντησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀκριβές, διότι ποῖοι θὰ ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὀφειλέται τῆς Τραπέζης, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν τὰ παρ’ αὐτῶν ὀφειλόμενα εἰς χρυσόν; Ἀλλ’ ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη ἀδυναμία, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο αὕτη λόγος μὴ ἐφαρμογῆς τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἥτις προϋποθέτει μελέτην τῆς ὅλης καταστάσεως καὶ τῆς ἱκανότητος τῆς Τραπέζης πρὸς πληρωμὴν ἐφ’ ὅσον εἶναι ἐξησφαλισμένη καὶ ἡ ἀνάληψις τῶν πρὸς αὐτὴν χρεῶν εἰς χρυσόν. Μὴ συντρεχούσης τοιαύτης δυνατότητος οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ ὑπέβαλεν τὴν Τράπεζαν μονομερῶς εἰς πληρωμὴν τῶν χρεῶν της εἰς χρυσὸν ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπῆρχεν ἀδυναμία νὰ πληρωθῇ καὶ αὐτὴ εἰς χρυσόν. Ὥστε ὅταν θὰ ἐφηρμόζετο τὸ μέτρον θὰ εἶχε διαπιστωθῇ ὅτι ὄντως οὐδεμία διαφορὰ θὰ προέκυπτε μεταξὺ τοῦ δοῦναι καὶ τοῦ λαβεῖν τῆς Τραπέζης. Ὁ ἰσχυρισμὸς λοιπὸν ὅτι ἡ Τράπεζα ὠφελήθη εἶναι καταφανῶς ἀσύστατος, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰ ἀποθέματα θὰ ἀπεδίδοντο κατὰ τὴν λῆξιν μόνον τοῦ προνομίου, δηλαδὴ κατὰ τὸ 1950, γεγονὸς ὅπερ ἀναβιβάζει τὴν σημερινὴν τοῦ 550 ἑκατομ. ἀξίαν εἰς 85 μόνον ἑκατομ. δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ συμμετοχὴ τοῦ δημοσίου εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης, ὅσα ἤθελον, ἐθεσπίσθη διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1921 ὡς ἀντάλλαγμα, σημειώσατέ το καλῶς, παρατάσεως τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν, μέχρι τουτέστι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1950. Καὶ εἴπατέ μου εἰλικρινῶς, θὰ ἦτο τὸ Κράτος ἡμῶν ἄξιον τοῦ ὀνόματός του ἐὰν ἤθελον ἰσχυρισθῇ ὅτι δυνάμει ἀκριβῶς τῆς πράξεως δι’ ἧς κατηργήθη ἡ παράτασις ἐγεννήθη ἡ ὑποχρέωσις ἀμέσου πληρωμῆς τοῦ ἀνταλλάγματος ὅπερ ὑπεσχέθη ἡ Τράπεζα διὰ τὴν παράτασιν; Πῶς θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐννοηθῇ ἡ ἀντιπαροχὴ ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς σταθεροποιήσεως ἤρθη ὁ λόγος δι’ ὃν ἐδόθη αὕτη; Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀκαταγώνιστοι λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων θὰ ἦτο καθαρῶς παράλογον νὰ ἀξιώσωμεν τὴν πληρωμὴν τῶν 550 ἑκατομμυρίων διὰ συμμετοχὴν εἰς τὰ κέρδη καὶ τὰ ἀποθεματικά, ἀλλὰ εἴπομεν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τελείως ἄσχετον πρὸς τὴν κυριότητα ἐφ’ ἧς ἐστήριξεν ἡ Κυβέρνησις τὰς ἀξιώσεις της, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸν Ἰούλιον τοῦ παρελθόντος ἔτους δὲν εἶχε ἀκόμη ἐσχηματισμένην γνώμην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἐξ ὅσων προχθὲς ἀνέπτυξεν ἀπεδείχθη ὅτι αἱ ἀσχολίαι του δὲν τοῦ ἐπέτρεψαν νὰ ἐγκύψῃ βαθύτερον εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος. Ἡ ὅλη του ἀγόρευσις ἦτο σειρὰ εὐγλώττων ἐξάρσεων, ἀπὸ συστήματος ὅμως ἀπεφεύχθησαν αἱ προσγνώσεις εἰς τὰ χαμηλὰ ὕψη τῆς πραγματικότητος, ἐκ τοῦ φόβου ἐπικινδύνων συγκρούσεων.

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ μὲ τὰ ἀεροπλάνα γίνονται κἄποτε συγκρούσεις.

§45Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τότε, ἂς προσπαθήσωμεν νὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς μίαν σύγκρουσιν εἰς τὸν ἀέρα. Ὅλα τὰ λεχθέντα ἐν τῇ συζητήσει σημεῖα τὰ ἀντέκρουσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ χρησμῶν. Τὶ εἶναι ἡ γνωμοδότησις αὐτή; Ἔγγραφον πλῆρες νομικῆς σχολαστικότητος στηριζόμενον ἐπὶ τῶν ἀντιλήψεων τῆς Ρωμαϊκῆς νομοθεσίας ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν ἠμποροῦν νὰ στηριχθοῦν οἰκονομικαὶ σύγχρονοι διαρρυθμίσεις. Διὰ τοῦ ἀφορισμοῦ τούτου ἠθέλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ρίψῃ εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων τὴν γνωμοδότησιν καὶ ὅ,τι ἐπίλεκτον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ παρ’ ἡμῖν ἡ νομικὴ ἐπιστήμη εἰς αὐθεντίαν καὶ προοδευτικότητα ἀντιλήψεων. Εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων ὁ Τριανταφυλλόπουλος, ὁ Πολυγένης, ὁ Τσιτσεκλῆς, ὁ Ρακτιβάν, ὡς ἀδυνατοῦντες νὰ κατανοήσουν τὰς νομικὰς μορφὰς τῶν συγχρόνων αὐτῶν οἰκονομικῶν σχέσεων. Καὶ ὅμως ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν διένεξιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὑπόθεσις θὰ ἐλύετο ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων καὶ θὰ ἀπεφαίνοντο ἐπ’ αὐτῆς δικασταί, δὲν θὰ ἦσαν ὑποθέτω ἀπροσάρμοστοι πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου.

§46Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀπεφαίνοντο κατ’ ἀντιδικίαν τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ὄχι κατ’ ὁμοδικίαν, καὶ τοῦτο ἔχει κἄποιαν σημασίαν, διότι δὲν εἶχον καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα.

§47Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα ἀντίθετα, δὲν ἐξετέθησαν μέχρι τῆς ὥρας ταύτης ἐπιχειρήματα ἀντίθετα. Ἀλλὰ τὶ εἶναι καὶ ἡ γνώμη τῶν μελῶν τῆς Δημοκρατικῆς ἐπιτροπῆς; Ἐγνωμάτευσαν καὶ ταῦτα ὅτι ὑφ’ οὓς ὅρους τὰ εἰς χρυσὸν ἀποθέματα ἐκτήθησαν παρ’ ἡμῖν ἀνῆκον εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ καὶ ἡ γνωμάτευσις αὐτὴ κηρύσσεται ἀπὸ τρίποδος μηδαμινή. Καὶ ἐτέθη τοιουτοτρόπως ὡς κανὼν ὅτι καμμίαν ἀξίαν δὲν εἶχεν ἡ γνώμη τῶν ἐμπειρογνωμόνων, ἀξίαν μόνον εἶχον αἱ γνῶμαι τῶν πολιτικῶν αἱ ἀπορρέουσαι ἐκ τῶν βλέψεων τῶν κομμάτων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν παρεγνώρισε μόνον τὰς γνώμας τῶν εἰδικῶν, παρεῖδε καὶ τὰς συμβάσεις, τὴν σύμβασιν τοῦ 1920 τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀπέφυγε νὰ ὁμιλήσῃ. Ὑπάρχει λοιπὸν ἐπ’ αὐτῶν ἀξίωσις τοῦ Κράτους πρὸς ἀνάληψιν τῶν καλυμμάτων; Μήπως λοιπὸν συμμερίζεται ἡ Κυβέρνησις τὴν παρατήρησιν τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Καστορίας, ὅτι ἀπόδειξις τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος εἶναι ἀκριβῶς τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι χρησιμοποίησις τοῦ προνομίου εἶναι ὅτι ἡ Τράπεζα ἔδωκε τὰ 200 ἑκατ. εἰς τὸ Κράτος; Ὅταν ἐξηνέχθη ἡ τερατώδης αὕτη γνώμη, εἶδον νὰ ἐπιμένῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περιφρονῶν τὴν γνώμην, εἰς πᾶσαν στοιχειώδη διάκρισιν τῆς κυκλοφορίας, εἰς ἐμπορικὴν ἥτις ἀνήκει εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἀναγκαστικὴν γινομένην πάντοτε διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους. Ἔχω ἓν ἐγχειρίδιον ἐδῶ πολιτικῆς οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον μᾶς λέγει σαφῶς, ὅτι ἐκδόσεις τοῦ Κράτους γίνονται κατὰ δύο τρόπους ἢ δι’ ἀμέσου θέσεως παρ’ αὐτοῦ εἰς κυκλοφορίαν τραπεζογραμματίων...

§48Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ λέγεται χαρτονόμισμα.

§49Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Γραμμάτια εἶναι.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν εἶναι γραμμάτια.

§51Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Γραμμάτια εἶναι ὅλα, ὑποσχέσεις πληρωμῆς. Ἀλλὰ τὶ σημαίνει ὁ ὅρος; Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἐκδόσεις ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἴτε παρ’ αὐτοῦ τοῦ Κράτους ἀμέσως γινόμεναι εἴτε διὰ μέσου Τραπέζης, εἶναι πάντοτε ἐκδόσεις τοῦ Δημοσίου καὶ ὄχι τῆς Τραπέζης. Αἱ Τράπεζαι παρεντίθενται ὡς γνωστὸν ὡς ἁπλοῦς χαλινὸς ἀθρόων ἐκδόσεων καὶ ὡς μία ἐπὶ πλέον ἐγγύησις πρὸς τὸ κοινὸν ἐνθαρρυνόμενον διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς Τραπέζης, ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ Zège ἔκδοσις 22. (ἀναγινώσκει). «Δὲν ὑπάρχει διαφορὰ εἴτε τὸ χαρτονόμισμα ἐκδίδεται παρὰ τοῦ Κράτους εἴτε παρὰ τῆς Τραπέζης. Φαινομενικῶς, ὅταν τὸ χαρτονόμισμα ἐκδίδεται παρὰ Τραπέζης γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις ὅτι οἱ κομισταὶ καθίστανται δανεισταὶ τῆς ἐκδοτρίας Τραπέζης καὶ ὄχι τοῦ Κράτους. Πράγματι ὅμως οἱ κομισταὶ χαρτονομίσματος ἐκδιδομένου ἐν καιρῷ κρίσεως ἔχουν ὀφειλέτην φαινομενικὸν μὲν τὴν Τράπεζαν ἀληθῆ δὲ τὸ Κράτος. Ἡ Τράπεζα ἐξέδωκε τὸ χαρτονόμισμα διὰ νὰ τὸ δανείσῃ εἰς τὸ Κράτος ὅπως δι’ αὐτοῦ τοῦτο ἐνεργήσῃ τὰς πληρωμάς του. Ἡ ἐξόφλησις ὅθεν τῶν τραπεζογραμματίων ὑπάγεται εἰς τὴν ἐξόφλησιν παρὰ τοῦ Κράτους τῶν προκαταβολῶν.

§52Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπετε, τὸ ὀνομάζει χαρτονόμισμα...

§53Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχει ὡς εἶπον καμμίαν σημασίαν.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχει σημασίαν ὅταν ἐκδίδεται διὰ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ ἡ σύμβασις τοῦ 1922 ἔδωσε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ κυκλοφορῇ καὶ τῆς εἶπε τὸ Κράτος, ὅτι: ἀπὸ τὰ 220 ἑκατομμύρια δὲν μπορεῖτε νὰ βάλετε τὸ ¼ εἰς χρυσὸν καὶ τὸ ¼ εἰς ἀξίας εἰς χρυσὸν καὶ τὰ ὑπόλοιπα νὰ μοῦ τὰ δώσετε ὡς δάνειον; Ἐνῷ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἅμα ἀποδοθῇ βγαίνουν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν. Αὐτὸ εἶναι σαφές.

§55Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον τὰ 220 ἑκατομ. ἐξεδόθησαν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, ἡ ἔκδοσις αὐτὴ δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ οὐδὲ κατὰ ἓν τραπεζογραμμάτιον παρὰ τῆς Τραπέζης.

§56Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν Ἰσχυρίζεσθε δηλαδή, ὅτι ἐκτὸς τῶν 300 ἑκατομμυρίων ποὺ ἔδωσε δικαίωμα ἡ σύμβασις εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ αὐξήσῃ τὴν κυκλοφορίαν της δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ αὐξήσῃ καὶ μὲ ἄλλα 220 ἑκατομμύρια;

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι.

§58Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§59Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πῶς εἴμεθα σύμφωνοι; Ἐκ τῶν 300 ἑκατομμυρίων ἔπρεπε νὰ δώσῃ 220 ἑνατομμύρια τὰ ὁποῖα θὰ ἐκυκλοφόρουν οὐχὶ διὰ λογαριασμὸν τῆς Τραπέζης ἀλλὰ τοῦ Κράτους.

§60Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ λογαριασμὸν τῆς Τραπέζης, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἐζήτησε τὸ Κράτος ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ σχηματίσῃ ἀποθεματικὸν πρὸς ἐξασφάλισιν αὐτῆς τὸ ¼ δηλαδὴ τὸ ¼ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν 300 ἑκατομμυρίων ὄχι τῶν 100 ἑκατομμυρίων.

§61Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τοῦτο ἐν περιπτώσει χρησιμοποιήσεως τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος μετὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν 220 ἑκατομμυρίων.

§62Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λείπει ἀπὸ τὴν σύμβασιν αὐτὴ ἡ ρήτρα, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία πρὶν ἐξοφληθοῦν αὐτὰ τὰ χρήματα.

§63Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι αὐτονόητος ὅρος. Ὅταν δὲν γίνεται χρῆσις τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος καὶ δὲν τίθενται εἰς κυκλοφορίαν τραπεζογραμμάτια δὲν γεννᾶται ὑποχρέωσις προσκτήσεως καὶ διατηρήσεως καλύμματος, θὰ ἐτίθετο δὲ εἰς κυκλοφορίαν γραμμάτια διὰ λ)σμὸν τῆς Τραπέζης μόνον ἐφ’ ὅσον ἤθελεν ἐξοφληθῆ τὸ δάνειον αὐτὸ ἐπεκτεινομένου αὐτομάτως τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος. Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις καλύμματος δι’ ἔκδοσιν τῆς ὁποίας ἡ χρησιμοποίησις δὲν ἐπεφυλάχθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀλλ’ εἰς τὸ Κράτος; Ὑποχρέωσις καλύμματος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν μόνον ἐκδόσεων διὰ δὲ τὰ 200.000.000, πρὸ τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου οὐδεὶς σοβαρῶς ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις διὰ τὴν Τράπεζαν διατηρήσεως καλλυμάτων.

§64Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ὑποχρέωνεν ἡ σύμβασις.

§65Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν ὑπεχρέωνεν ἐφ’ ὅσον ἤθελεν ἐξοφληθῆ τὸ χρέος.

§66Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον τὸ λέγει ἡ σύμβασις;

§67Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ τύπος τῶν ἐκδόσεων ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Ἐπεκτείνεται τὸ δικαίωμα τῆς Τραπέζης ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ τὸ προϊόν τοῦ δανείου εἰς τὸ Κράτος. Τοῦτο ἔγινε καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Τὰ 200 ἑκατομμύρια τῆς ἐκδόσεως τοῦ 1921 ὑπεχρεώθη ἡ Τράπεζα νὰ τὰ παραδώσῃ εἰς τὸ Κράτος καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ ἀδυνατοῦσα νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν δαπάνης πρὸς πρόσκτησιν καλυμμάτων. Ἐπίσης ἡ αὐτὴ ἀδυναμία προέκυψε διὰ τὴν Τράπεζαν καὶ διὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια ὡς ἐκ τῆς ἐπικαταλλαγῆς. Διότι δὲν πρέπει νὰ παραβλέπωμεν τὸν θεμελιώδη κανόνα τῶν ἐκδοτικῶν συμβάσεων, περὶ οὗ ἀσχολούμεθα, τὸν ὁποῖον παρεῖδε τελείως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν κανόνα καθ’ ὃν ἡ ὑποχρέωσις τῆς Τραπέζης πρὸς ἀπόκτησιν καλύμματος δὲν ἦτο ἀπόλυτος, ἀλλὰ σχετικὴ καὶ ἀνάλογος πρὸς τὸ ποσὸν τῶν ἑκάστοτε ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζογραμματίων. Δὲν εἶχε δὲ ὑποχρέωσιν ἡ Τράπεζα νὰ θέσῃ ὁπωσδήποτε εἰς κυκλοφορίαν τὸ ποσὸν τὸ ἐπιτραπὲν εἰς αὐτὴν καὶ τὰ 300 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἀλλ’ ὅσον ἑκάστοτε ἤθελε ἢ ἠδύνατο ἐκ τῶν συνθηκῶν τῆς ἀγορᾶς. Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχεν εἰς κυκλοφορίαν γραμμάτια, δὲν εἶχε καὶ ὑποχρέωσιν καλύμματος. Ἐὰν τὰ 100 ἑκατομμύρια δὲν ἠδύνατο ἢ δὲν συνέφερεν εἰς αὐτὴν νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν, καὶ δὲν τὴν συνέφερε προφανῶς ὡς ἐκ τῆς ἐπικαταλλαγῆς οὐδεμίαν ὑπεῖχεν ὑποχρέωσιν νὰ δαπανήσῃ ἐξ ἰδίων διὰ νὰ κρατῇ κάλυμμα ἄχρηστον διὰ τὸ κοινόν, εἰς αὐτὴν δὲ ἐπιζήμιον.

§68Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Συμφωνῶ εἰς αὐτό· καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ τὰ κυκλοφορήσῃ, ἀλλ’ εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ κρατήσῃ τὰ καλύμματα.

§69Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχε δυσμενὴς ἐπικαταλλαγὴ τοῦ νομίσματος, οὐδεὶς βασίμως ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὰ 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ ἀναλογοῦν ἀντίκρυσμα εἰς χρυσόν. Θὰ ἦτο τερατῶδες καὶ νὰ σκεφθῶμεν τὸ ἀντίθετον νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ τὴν ἀπόκτησιν 20,000,000 χρυσῶν δραχμῶν ὅταν τὸ τραπεζογραμμάτιον θὰ ἔφθανε εἰς ὁποίαν ἔφθασε μεταγενεστέρως ὑποτίμησιν, 20 ἑκατομμυρίων χρυσῶν δραχμῶν ἀξίας 300 ἑκατομμυρίων χαρτίνων διὰ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ θέσῃ εἰς κυλκοφορίαν 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Τοιαῦται σκέψεις δὲν συζητοῦνται. Εἶναι λοιπὸν προφανὲς ὅτι ὑπαρχούσης ἐπικαταλλαγῆς ἡ κυκλοφορία ἀπεκλείετο, ἀπεκλείετο δὲ πολῷ μᾶλλον ἡ ὑποχρέωσις καλύμματος. Ἐὰν ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις τὸ συμπέρασμα θὰ ἦτο νὰ ἀγοράσῃ ἡ Τράπεζα τὰ ἐνενήκοντα πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν χρυσῶν ἀντὶ χιλίων τριακοσίων ἑκατομμυρίων, ἵνα πληρωθῇ ἀπὸ τὸ Κράτος ἐνενήκοντα πέντε μόνον ἑκατομμύρια δραχμῶν χαρτίνων ὑφισταμένη τὴν ἀνήκουστον ζημίαν, τῶν χιλίων διακοσίων ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀρχὴν ὅτι αἱ ἐμπορικαὶ τῆς Τραπέζης ἐργασίαι δὲν ἐπέτρεπον τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ προνομίου ἀγόμεθα εἰς τὸ γενικώτερον συμπέρασμα ὅτι διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον οὐδὲν ποσὸν ἐτέθη εἰς κυκλοφορίαν καὶ δὲν ἐλειτούργει ἡ ἐκ τῶν συμβάσεων ὑποχρέωσις τοῦ καλύμματος ἔστω καὶ δι’ ἕνα ὀβολόν. Καὶ ἐδῶ ἔρχονται πλέον οἱ λογαριασμοὶ τῆς Τραπέζης ἐκ τῶν βιβλίων τῆς ὁποίας τρανώτατα ἀποδεικνύεται ὅτι κυκλοφορία εἴτε ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ 1915 εἴτε ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ 1920 δὲν ὑπῆρξε. Παρὰ ταῦτα ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις καὶ λέγει: Θὰ μοῦ δώσῃς τὰ 95 ἑκατομμύρια καίτοι δὲν ὑπάρχουν εἰς κυκλοφορίαν θὰ μοῦ δώσῃς ὡς ἀντάλλαγμα ἀπόλυτον ἴσως τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος. Ὑπέδειξα ἤδη ὅτι τὸ κάλυμμα δὲν εἶναι ἀντάλλαγμα τοῦ δικαιώματος ἀλλ’ ἐπιβάλλεται ὡς ἐξασφάλισις καὶ ἐγγύησις τῆς κυκλοφορίας. Ἀνταλλάγματα τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος εἶναι αἱ ἄλλαι παραχωρήσεις τῶν ὁποίων ἐμνήσθην εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν. Εἶναι ἡ συμμετοχὴ εἰς τὰ κέρδη, αἱ χορηγήσεις εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, εἰς τοὺς πρόσφυγας, τὰ δάνεια πρὸς τὸ Κράτος. Θὰ ἐξετασθῇ λοιπόν: ἐτέθησαν ἢ δὲν ἐτέθησαν εἰς κυκλοφορίαν ἐκ τῶν δύο ἐπιπροσθέτων ἐκδόσεων τοῦ 1915 καὶ 1920 τραπεζογραμμάτια; Καὶ πασιφανῶς ἀποδειχθέντος καὶ παρ’ οὐδενὸς διαμφισβητηθέντος ὅτι κυκλοφορία δὲν ὑπῆρξεν μόνον, ὡς καθαρὰ βία δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἡ διεκδίκησις καλύμματος. Πάντα ταῦτα εἶχον ἐκτεθῆ παρ’ ἐμοῦ. Ἀλλ’ ἐπανῆλθον, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰ παρῆλθεν ἀβρόχοις ποσί. Ἐὰν ὅμως παρῆλθεν ταῦτα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τήν προχθεσινὴν συζήτησιν, ἐπέμεινεν εἰς πᾶσαν του λέξιν εἰς δύο ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα λύουν κατ’ αὐτὸν ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος τῶν καλυμμάτων, ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος τῆς ἀναγραφῆς τῶν 95 ἑκατομμυρίων εἰς τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς Τραπέζης ὡς εἰδικοῦ καλύμματος τῆς κυκλοφορίας καὶ ἐπὶ τῆς λύσεως τῆς δοθείσης εἰς ἄλλα Κράτη ἥτις πρέπει νὰ εἶναι καὶ δι’ ἡμᾶς ταὐτόσημος. Ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὸν ἰσολογισμὸν παρετήρησε, διακόπτων καὶ ἐπαναλαμβάνων ὅσα καὶ πρότερον ἀνέπτυξεν δὲν εἶναι ἡ ρυθμίζουσα τὰς νομικὰς σχέσεις Κράτους καὶ Τραπέζης. Ἡ ἀναγραφὴ συνήθεια ἁπλῆ ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἀκίνδυνος διὰ τὸ ἵδρυμα, δὲν βαρύνει ἐπὶ τῆς λύσεως τῶν ζητημάτων. Τὶ εἶχεν νὰ φοβηθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐγγραφῆς; Συνέπεσε νὰ ἐπικρατήσῃ τάξις τις λογιστική. Ἀλλὰ μήπως ἐὰν ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις καλυμμάτων καὶ παρελείπετο ἡ εἰδική των μνεία εἰς τοὺς ἰσολογισμοὺς θὰ ἀπέβαλον διὰ τοῦτο ταῦτα τὸν χαρακτῆρα των; Πῶς ἡ ἀναγραφὴ ἄνευ πραγματικῆς κυκλοφορίας θὰ μετέτρεπε τὴν περιουσίαν τῆς Τραπέζης εἰς περιουσίαν τοῦ Κράτους;

§70Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶχεν ἡ Τράπεζα τὸν φόβον ὅτι θὰ τὰ ἐπλήρωνε;

§71Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κανένα φόβον.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατί;

§73Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διότι ἂν εἶχε κανένα φόβον, θὰ ἐφρόντιζε νὰ μὴ τὰ ἀναγράψῃ.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν τὸ ἀνεγνωρίζατε σεῖς θὰ τὸ ἀπήλειφε.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν ὑπῆρχε κυκλοφορία 380 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὤφειλε νὰ ἔχῃ ἡ Τράπεζα εἰς τὰ ταμεῖα της τὸ ἓν τέταρτον εἰς χρυσόν. Μὴ ὑπαρχούσης κυκλοφορίας, δὲν εἶχε τοιαύτην ὑποχρέωσιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἡ ἀναγραφὴ ἢ μὴ ἀναγραφὴ δὲν μεταβάλλει τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπῆρχεν ἡ ἀναγραφὴ αὐτῶν τῶν καλυμμάτων, δέχεσθε τοὐλάχιστον ὅτι ἡ ὑπεραξία αὐτῶν θὰ περιήρχετο εἰς ἡμᾶς;

§77Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὰ βεβαίως ἐὰν ὑπῆρχε κυκλοφορία.

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διότι χθὲς εἴπατε ὅτι δὲν ἐφαρμόζονται τὰ ἴδια ἐδῶ διότι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ δὲν ἦτο καθαρῶς Ἐκδοτική.

§79Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως δὲν ἐφαρμόζονται. Ἕτερον ἐπιχείρημα ἐφ’ οὗ περιεστράφη ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάλιν, εἶναι τὸ παράδειγμα τῶν τριῶν ξένων Κρατῶν εἰς τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν σταθεροποίησιν ὁλόκληρος ἡ ἐπικαταλλαγὴ τῶν εἰς χρυσὸν ἀποθεμάτων τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν περιῆλθεν εἰς τὸ Δημόσιον. Καὶ ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετ’ ἐμφάσεως τὰς ἀγορεύσεις καὶ τοῦ Πουανκαρὲ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ τοῦ Βόλπι εἰς τὴν Ἰταλίαν κατὰ τὰς ὁποίας θεωρεῖται ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως ὅτι ἡ ὑπεραξία τῶν εἰς χρυσὸν ἀποθεμάτων ἀνῆκεν εἰς τὸ Κράτος καὶ ὄχι εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ὅταν ἠρώτησα διατὶ δὲν ἐφηρμόσθη ἀφοῦ ἦτο ἡ αὐτὴ περίπτωσις καὶ ὡς πρὸς τὰ λοιπά μέρη ὅ,τι ἔγινε εἰς τὰς δύο ταύτας Χώρας, διατὶ δὲν διετυπώθη καὶ ἐδῶ ἀξίωσις ἀπολήψεως τῆς ὑπεραξίας καὶ τῶν λοιπῶν εἰς χρυσὸν ἀποθεμάτων τῆς Τραπέζης....

§80Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖος ἠρώτησε; σεῖς ἢ ἐγώ; Ἠθέλατε ἐγὼ νὰ ἐρωτήσω δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν ἐρώτησιν τὴν ἀπηύθηνα ἐγώ, Ὅταν ἠρώτησα, λέγω, διατί διὰ νὰ εἴμεθα συνεπεῖς, δὲν ἠξιώθη παρὰ τῆς Τραπέζης ὄχι μόνον τὸ ποσὸν τῶν 1200. 000.000 δραχμῶν ἀλλ’ ἡ ὑπεραξία ὅλων τῶν εἰς χρυσὸν ἀποθεμάτων τῆς Τραπέζης ἀνερχομένη εἰς ποσὸν πολὺ μεγαλύτερον τῶν 95. ἑκατομμυρίων δραχμῶν χρυσῶν ἢ τῶν 1200 ἑκατομμυρίων χαρτίνων μοῦ ἐδόθη ἡ ἀπάντησις παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι δὲν προεβλήθη παρομοία ἀξίωσις διότι δὲν εἴχομεν τὸν αὐτὸν τύπον Τραπεζῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὸν τύπον τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν τῶν ἄλλων Χωρῶν καὶ μὴ ἔχοντες παρ’ ἡμῖν ἀμιγῆ Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προβάλωμεν τοιαύτην ἀξίωσιν. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐζήτησα νὰ πιστοποιηθῇ, ὅτι δὲν συντρέχει ἡ αὐτὴ περίπτωσις, καθόσον ἐκεῖ ὑπῆρχον ἀμιγεῖς Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι ἐδῶ δὲ εἴχομεν μικτὴν τοιαύτην καὶ ἡ οὐσιώδης αὐτὴ διαφορὰ δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰ γενόμενα εἰς τὰς τρεῖς Χώρας, μόνον δὲ ἐφ’ ὅσον ἤθελε πιστοποιηθῆ ὅτι τὰ 95 ἑκατομμύρια χρυσῶν δραχμῶν προήρχοντο τοῦ ἐκ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος, θὰ ἐστηρίζετο ἀξίωσις τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη τὸ ἀντίθετον. Τὸ παράδειγμα τῶν δύο Τραπεζῶν τῆς μεσημβρινῆς Ἰταλίας, τῆς Σικελίας καὶ τῆς Νεαπόλεως, αἱ ὁποῖαι ἤσκουν καὶ αὐταὶ ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις ἂν καὶ εἰς κλίμακα μικροτέραν ἔρχεται εἰς πλήρη δικαίωσιν τῆς γενομένης παρ’ ἡμῶν διαρρυθμίσεως, καθόσον ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων διετέθη ὁλόκληρος μέχρις ὀβολοῦ καὶ ἐκεῖ ὄχι ὑπὲρ τοῦ Κράτους ἀλλὰ ὑπὲρ τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν. Οὐδὲ μειώνει τὴν σημασίαν τοῦ παραδείγματος τούτου, τοῦ μόνου ἔχοντος προσέγγισιν πρὸς τὰ καθ’ ἡμᾶς, τὸ ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἰταλίας κ. Βόλπι ἐχαρακτήρισε ὡς χειρονομίαν τοῦ φασιστικοῦ καθεστῶτος ὅ,τι ἀπετέλει ὑποχρέωσιν. Ὁ κομπασμὸς συνεχωρήθη καὶ δὲν προεκάλεσε συζήτησιν, ἀλλ’ ἡ λύσις ἐπεκροτήθη καὶ ἐπέφερε τὰ πρακτικά της ἀποτελέσματα. Αἱ Τράπεζαι ἔλαβον τὸ χρῆμα. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδιδε τὰ 1200.000.000 δραχμῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν πάντων ὁμογνωμούντων, θὰ ἦτο εὐκολώτατον νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἔκαμε χειρονομίαν χαριστικήν. Οὐδεὶς θὰ ἀντέλεγε. Τὸ ζήτημα ἦτο οὐσιαστικόν: εἰς τίνα ἔπρεπε νὰ περιέλθῃ ἡ ἀξία τῶν καλυμμάτων. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τὸ μόνον ξένον παράδειγμα ὅπερ ἔχει ἐφαρμογὴν καὶ ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἀπολύτως ὑπὲρ τῶν ἰδικῶν μας ἀπόψεων. Ἡ ἔρευνα ἡ γενομένη ὅπως ἐξακριβωθῇ ἂν τὰ 95 ἑκατομμύρια ἦσαν ἀπόρροια τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος, ἂν δηλ. ἡ Τράπεζα διέθεσεν ἐκ τῶν 380.000.000 δραχμῶν τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ νὰ ἀγοράσῃ χρυσὸν ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἔγινε χρησιμοποίησις τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος καὶ τὰ 95 ἑκατομμύρια ἦσαν προϊὸν τῶν ἐμπορικῶν ἐργασιῶν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς κυριότητος, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο οὕτως λελυμένον ὑπὲρ τῆς Τραπέζης ὄχι ἐκ παραχωρήσεως πρὸς αὐτήν, ἀλλ’ ἐξ ὑποχρεώσεως. Τούτου δοθέντος παραχωρήσεις ἐγένοντο ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης μόνον καὶ τὰς ἀνέφερα εἰς ἀντάλλαγμα δὲ αὐτῶν μία μόνον ἐγένετο εὐκολία πρὸς τὴν Τράπεζαν ἡ τῆς ὑποχρεωτικῆς καταθέσεως τῶν νομικῶν προσώπων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φρονεῖ ὅτι ἔπρεπε καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ διατηρηθῇ ἀκεραία ἡ συμμετοχὴ τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη. Σημειώσατε ὅτι ἡ συμμετοχὴ αὕτη ἤρχισε μόνον ἀπὸ τοῦ 1921, πρὸ τούτου τὰ κέρδη περιείρχοντο ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸ ἵδρυμα. Ἡ Τράπεζα δὲν ἀπέκτησεν τὴν περιουσίαν της ἐκ μέρους τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος καὶ ἐκ τοῦ μετοχικοῦ της κεφαλαίου, ἀλλὰ κυρίως ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν καταθέσεων καὶ τῶν κερδοφόρων της ἐπιχειρήσεων. Χρησιμότητα μεγίστην εἶχε δι’ αὐτὴν τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα, ἀλλὰ τὰς ἐξ αὐτοῦ ὑποχρεώσεις τοῦ ἱδρύματος καθώριζαν σαφῶς αἱ συμβάσεις καὶ δὲν δυνάμεθα ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ τὰς ἐπεκτείνωμεν ἐπιβάλλοντες εἰς τὴν Τράπεζαν βάρη διὰ τὸν πλοῦτον τὸν ὁποῖον συνεκόμησε καὶ ἐκ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου πέραν τῶν βαρῶν καὶ τῶν ἀνταλλαγμάτων τὰ ὁποῖα ἐθεσπίζοντο διὰ τῶν συμβάσεων. Καὶ ἐν τούτοις διετηρήσαμεν μειωμένην μὲν ἀλλὰ σοβαρὰν τὴν συμμετοχὴν τοῦ Κράτους καὶ πλεῖστα ἄλλα ὑπὲρ αὐτοῦ ἀνταλλάγματα καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν, κατάργησιν δὲ πρόωρον τοῦ προνομίου, καὶ ὡς ἀντάλλαγμα ἔναντι τῶν διαχειρίσεων τούτων τῆς Τραπέζης ἐδέχθημεν τὴν ὑποχρεωτικὴν κατάθεσιν τῶν νομικῶν προσώπων. Καὶ ἡ ὑποχρέωσις μάλιστα ἐθεσπίσθη δι’ ἄλλους κυρίως λόγους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισεν ὅτι ἦτο ἔργον προνοίας νὰ περιφρουρηθῇ ἡ περιουσία τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων καὶ τῶν ἄλλων νομικῶν προσώπων. Ἀλλὰ ἠρώτησε: διατὶ νὰ ἀναλάβετε τὴν ὑποχρέωσιν διὰ συμβάσεως; Τὴν ἐλάβομεν διὰ συμβάσεως διότι ἂν δὲν ἐγίνετο διὰ συμβάσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν μίαν ἡμέραν νὰ ἴδωμεν τὰς τοποθετήσεις τῶν ἱδρυμάτων νὰ γίνωνται εἰς τὴν Τράπεζαν Παύλου ἢ εἰς τὴν Τράπεζαν Μανταφούνη.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ ἔγινε συμβατικὸς νόμος.

§83Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως διὰ συμβάσεως. Δὲν ἔχει τοῦτο οὐσιαστικὴν σημασίαν διὰ τὸ Κράτος.

§84Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχει διότι δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τῆς Τραπέζης: θὰ πάρω αὐτὰς τὰς καταθέσεις καὶ θὰ τὰς δώσω ἀλλοῦ.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ Κράτος ἔχει τὰ μέσα τῆς ἐπιβολῆς ἐπὶ τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἡ πρόνοια ἐθεωρήθη ὅτι ἔπρεπε νά εἶναι τὰ μεγαλύτερα ὑπὲρ τῶν νομικῶν προσώπων καὶ τὴν μεγαλειτέραν ταύτην πρόνοιαν ἠσφάλιζεν ἡ σύμβασις ἄνευ τῆς ὁποίας διηνεκὴς θὰ ἦτο ἡ προσπάθεια πρὸς κατάργησιν τοῦ νόμου ἐπὶ ζημίᾳ καὶ κινδύνῳ τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων. Ἡ σύμβασις λοιπὸν ἦτο ὄχι μόνον μέτρον προνοίας χάριν τοῦ συμφέροντος τῶν ἠθικῶν προσώπων, ἀλλά καὶ ἀντάλλαγμα ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων παραχωρήσεων τῆς Τραπέζης, καὶ μέτρον τέλος πρὸς διατήρησιν τοῦ ἰδιαιτέρου τύπου καὶ τοῦ κοινωφελοῦς χαρακτῆρος τοῦ ἱδρύματος διὰ νὰ μὴ ἐξομοιωθῇ αὕτη τελείως πρὸς τὰς λοιπὰς Ἐμπορικὰς Τραπέζας καὶ ἐξαπολυθῇ εἰς ἀπὸ ρυτῆρος συναγωνισμὸν πρὸς ἄγραν κερδῶν. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀπόψεις ἐκ τῶν ὁποίων ἀπέρρευσεν ἡ γενομένη διαρρύθμισις. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀσχοληθῶ καὶ πάλιν δι’ ὀλίγον καὶ μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Δὲν ὑπέθετα ὅτι, κατόπιν τῆς ρητῆς ἀναγνωρίσεως ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς συμβάσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑφίσταται ὑποχρέωσις πλήρους ἀποζημιώσεως, ἤθελε τεθῆ καὶ τοῦτο ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Ἀλλὰ εἶναι προνόμιον φαίνεται τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ δεσμεύεται ἐκ τῶν δηλώσεών της καὶ τῶν ἐγγράφων ἀκόμη καὶ τῶν συμβατικῶν. Καὶ ἠμφισβήτησε καὶ τὴν γενομένην διὰ τῆς συμβάσεως ἀναγνώρισιν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι εἰς προηγουμένην ἐπιστολὴν ὁμιλεῖ περὶ χορηγήσεως καὶ ὄχι περὶ ἀποζημιώσεως. Ἀλλὰ τί σημαίνει τὶ ἐφρόνει πρὶν καὶ τὶ διετύπωσεν εἰς τὴν ἐπιστολὴν ὅταν βραδύτερον καὶ διὰ τῆς συμβάσεως ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως; Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς οὐσιαστικωτέραν ἐξέτασιν. Δὲν ἤκουσά τι νὰ λεχθῇ προχθὲς ἐπὶ τῆς ἄλλοτε ὑποστηριχθείσης ἀπόψεως ὅτι δὲν ὑφίσταται ὑποχρέωσις ἀποζημιώσεως ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἡ Τράπεζα ἀπεξενώθη ἐξ ἰδίας της πρωτοβουλίας τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος. Ὡς ἐξήγησα δὲν ἀπεξενώθη ἐκ πρωτοβουλίας της, ἡ δὲ ἀποζημίωσις ὠφείλετο εἰς τὸν ἐμπορικόν της ὀργανισμόν. Ἡ Ἐθνικὴ ἂν διετήρει τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον θὰ εἶχεν ὀφέλει τεράστια. Πρόχειρος λογαριασμὸς σᾶς τὸ ἀποδεικνύει. Ἐπὶ κεφαλαίου, ὑπολογιζομένης τῆς μετοχῆς πρὸς 50.000 δραχμὰς μόνον, ἑνὸς δισεκατομμυρίου θὰ εἶχεν, τό γε νῦν ἔχον, 80.000.000 μέρισμα ἔτι εἰς δὲ τὸ μέλλον 120 ἑκατομμύρια ἐνῷ σήμερον τὸ μέρισμά της δὲν ἀνέρχεται πλέον τῶν 52 ἑκατομμυρίων. Ἂν δὲν ἔγινε Ἐκδοτικὴ δὲν ἔγινε δι’ οὓς λόγους ἀνέφερα καὶ τῶν ὁποίων τὴν ὀρθότητα συνεμερίσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἐμπορικὴ ὀργάνωσις εἶχεν ἀνάγκην ἀποζημιώσεως καὶ ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους πρὸς ἀποζημίωσιν. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ παραχώρησις τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος ἀνῆκεν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν droits regaliens διὰ τὰ ὁποῖα ὑφίσταται μόνον εὐχέρεια ἐκχωρήσεως ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἀλλὰ καὶ δικαίωμα ἄρσεως ἄνευ ὑποχρεώσεως ἄλλης καταβολῆς πλὴν τῶν θετικῶν δαπανῶν, εἶναι ἐπιχείρημα ἀσύστατον. Δὲν γνωρίζω πόθεν ἔλαβε τὰς νομικάς της καθοδηγήσεις ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἔγκυρον γνωμοδότησιν, καθ’ ἣν κατὰ τὴν μόνην περίπτωσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἠγέρθη τὸ ζήτημα εἰς τὴν Γερμανίαν τὸ 1875 ἐλύθη ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν Τραπεζῶν, ἀναγνωρισθέντος ἀπολύτου δικαιώματος ἀποζημιώσεως εἰς τὰς Τραπέζας. Κατὰ τὸ 1873 ἢ 1875 ὅταν ἱδρύθη ἡ Reichs Bank εἰς τὴν Γερμανίαν ὑπῆρχε πληθώρα ἐκδοτικῶν ἱδρυμάτων εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἔκδοσις εἶχε παραχωρηθῆ ὡς δικαίωμα καὶ ὄχι ὡς προνόμιον ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ τύπου droits Regaliens ἀπὸ χρόνου μακροῦ καὶ ὄχι ἐπίσης διὰ συμβάσεως, ἀλλ’ ἀγράφως. Τὶ ἔγινεν ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἱδρυθῇ ἡ Reichs bank; Εἶπε μήπως τὸ Γερμανικὸν Κράτος παρὰ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα τοὺς ὑποβοηθοῦντας ὅμοιον ἰσχυρισμόν, εἶπε μήπως: καταργῶ τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, διότι δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν ἀποζημιώσεως καὶ παραχωρῶ τοῦτο εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν μόνον Τράπεζαν; Ὄχι. Ἀνεγνωρίσθη ὅτι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένη ἡ ἄρσις τοῦ δικαιώματος ἄνευ ἀποζημιώσεως. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου πρὸς ἀποφυγὴν ἀμέσου πληρωμῆς πρὸς ἐξαγορὰν ἔγινε ἑτέρα ρύθμισις διὰ νόμου, ἐπιτραπείσης τῆς συνεχίσεως τῶν ἐκδοτικῶν ἐργασιῶν τῶν Τραπεζῶν μὲ μόνον τὸν περιορισμόν, ὅτι τὸ δικαίωμα θὰ ἠσκεῖτο ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν Κρατῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔδωσαν τὸ προνόμιον.

§86Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μου μίαν ἐρώτησιν διότι δὲν τὸ ἠξεύρω τὸ ζήτημα καὶ θέλω νὰ φωτισθῶ. Διὰ τοῦ σχετικοῦ νόμου ἀνεγνωρίσθη δικαίωμα ἀποζημιώσεως εἰς αὐτὰς τὰς Τραπέζας;

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπῆρξε περίπτωσις ἀποζημιώσεως. Ἀντικατεστάθη αὕτη διὰ τῆς συνεχίσεως τοῦ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φαίνεται ἀπὸ ὅ,τι διηγεῖσθε ὅτι αἱ Τράπεζαι αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἀγράφως μάλιστα εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἀσκήσεως αὐτοῦ τοῦ droit regaliens πρὸ τοῦ 1875 ἐκυκλοφόρουν εἰς ὅλον τὸ Reich καὶ ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ 1875 ὁ ὁποῖος τοὺς εἶπε δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορῆτε εἰς ἕνα πληθυσμὸν ἐκ 50 ἑκατομμυρίων ποὺ ἔχει τὸ Reich, θὰ τὰ κυκλοφορῆτε εἰς ἕκαστον τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα εἶχον ἄλλα 7 ἑκατομμύρια, ἄλλα 5, ἄλλα 3, ἄλλα 500.000 καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Αὐτὸς ὁ περιορισμὸς δὲν θεωρεῖτε ὅτι ἀπετέλει ζημίαν δι’ αὐτὰς τὰς Τραπέζας; καὶ δὲν θεωρεῖτε ὅτι ἡ τοιαύτη ρύθμισις τοῦ ζητήματος ἄνευ παραχωρήσεως ἀποζημιώσεως ἀφοῦ περιωρίσθη ἡ Χώρα εἰς τὴν ὁποίαν ἐκυκλοφόρουν, εἶναι εἰς βάρος τῆς ἀπόψεώς σας; Ἦτο ἀνάγκη νὰ τοὺς ἀφαιρέσουν ὅλον τὸ προνόμιον ἀφοῦ καὶ τὸ περιώρισαν οὐσιωδέστατα;

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν ἐδόθη τὸ προνόμιον ἡ Γερμανία δὲν ἀπετέλει ἑνιαῖον Κράτος, ὁποῖον ἔγινεν ἀπὸ τοῦ 1870. Πρότερον ἕκαστον ἐκ τῶν Κρατῶν εἶχεν ἰδίαν κυκλοφορίαν καὶ ἀπετέλει κυρίαρχον αὐτοτελῆ ἐπικράτειαν. Τὸ δικαίωμα λοιπόν, καὶ ὄχι τὸ προνόμιον, δὲν ἐχορηγήθη ἀπὸ τῆς κεντρικῆς Κυβερνήσεως τῆς αὐτοκρατορίας ἀλλ’ ἐδόθη παρ’ ἑκάστου τῶν Κρατῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων αὐτοῦ τοῦ Κράτους.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐκυκλοφόρουν ἔξω τοῦ Κράτους;

§91Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκυκλοφόρουν καταναγκαστικῶς. Τὸ δικαίωμα δὲν ἐπεξετείνετο ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Δὲν ἦλθεν ὅμως ὁ νόμος νὰ εἴπῃ: δὲν ἔχετε δικαίωμα ἀποζημιώσεως, σᾶς τὸ καταργῶ, διότι δὲν ὑπεβλήθητε εἰς καμμίαν δαπάνην. Ἀλλ’ ἐρρύθμισε τὸ ζήτημα θεσπίσας ὅτι ἀφοῦ τὸ δικαίωμα προῆλθε ἐκ τῆς παραχωρήσεως ὡρισμένου Κράτους ἀπαγορεύεται ἡ κυκλοφορία ἡ καταχρηστικῶς ἐπεκταθεῖσα, ἐκτὸς τοῦ Κράτους.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀποζημίωσις ποὺ κεῖται;

§93Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅτι τὸ Κράτος παρὰ τὴν ἀνάγκην τὴν ὁποίαν ἠσθάνθη συγκεντρώσεως τοῦ προνομίου δὲν προέβη μέχρι καταργήσεως.

§94Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἤθελον νὰ καταργήσουν ἐντελῶς τὸ δικαίωμα.

§95Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκ σεβασμοῦ, ὅπως λέγει ὁ Λάβαν, πρὸς τὰ ὑφιστάμενα δικαιώματα δὲν προέβησαν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν προνομίων αὐτῶν. Ἐὰν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάμουν ἄνευ ἀποζημιώσεως, θὰ τὸ ἔκαμνον διὰ τὴν ἑνότητα τῆς κυκλοφορίας. Πανταχοῦ λοιπὸν ἀναγνωρίζεται, ὅτι ἄνευ ἀποζημιώσεως δὲν δύναται νὰ γίνῃ μονομερὴς πρόωρος ἀφαίρεσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκδόσεως. Καὶ εἰς τὶ ποσόν ἀνέρχεται ἡ ἀποζημίωσις; Ἔκαμα τὸν ὑπολογισμὸν εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν καὶ ἀπέδειξα ὅτι ὅλοι οἱ λογαριασμοὶ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐσφαλμένοι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν εἰς τὸν τύπον νὰ δημοσιευθῇ τὴν ἐπιστολήν του, ἐν τῇ ὁποίᾳ μονομερῶς ἐκτίθενται αἱ ἀστήρικτοι ἀπόψεις του. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ διαταχθῇ ἡ δημοσίευσις ὅλων τῶν πρὸς τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων σχετιζομένων ἐγγράφων ἐν ἰδιαιτέρῳ βιβλίῳ, ἐν Λευκῇ οὕτως εἰπεῖν Βίβλῳ, ἵνα διαφωτισθῇ ὁ λαὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν ἔχω μίαν λεπτομέρειαν μόνον νὰ ἐπαναλάβω εἰς ἀπάντησιν τοῦ λεχθέντος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τοῦ τόκου τῶν 8% ἢ 7% ἦτο καθαρὸς καὶ ἑπομένως ὁ ἀκαθάριστος τόκος δηλαδὴ συνυπολογιζομένων καὶ τῶν ζημιῶν καὶ τῶν καθυστερήσεων τῶν ὀφειλετῶν τῆς Τραπέζης θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπολογισθῇ ἀνώτερος κατὰ 2%, διότι αἱ ζημίαι τῆς Τραπέζης ἐκ τῶν καθυστερήσεων ἀνέρχονται εἰς 2%. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ὁ καθαρὸς τόκος διὰ τὰς ἐμπορικὰς ἐργασίας τῆς Τραπέζης εἶναι κατὰ 2% ὀλιγώτερος ἀπὸ τὸν ἀκαθάριστον. Οὐδέποτε ἀνῆλθον αἱ ζημίαι τῆς Τραπέζης ἐκ μὴ πληρωμῆς ἐμπορικῶν λογαριασμῶν πλέον τῶν ½%. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Πολλοὶ μάλιστα λογαριασμοὶ οὐδεμίαν παρουσιάζουν καθυστέρησιν. Ὁ μέσος ὅρος ἐν πάσῃ περιπτώσει οὐδέποτε ἀνῆλθε πλέον τοῦ ½% εἶναι δὲ κοινῶς ἀνεγνωρισμένον εἰς ὅλας τὰς Τραπέζας ὅτι εὐθὺς ὡς αἱ ζημίαι τῶν ἐμπορικῶν τραπεζῶν, ἀνέρχονται εἰς τὰ 0.75%, ὀφείλει ἡ Τράπεζα ἐκείνη νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα διὰ τὴν ἐνημερότητα τῶν πληρωμῶν. Ἔχομεν λοιπὸν 0.5% κάτω τοῦ ἀκαθαρίστου τόκου, ἑπομένως ὁ τόκος τῶν 7% διὰ νὰ εἶναι ὁ μέσος ὅρος τόκου τῆς εἰκοσαημερίας θὰ ἔπρεπε κατὰ τὸ ½, καὶ ἀπὸ δεκαετίας νὰ φθάσωμεν εἰς ἐπίπεδον ἐπιτοκίου 5 καὶ 4%. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ περισσότερον ἐπὶ τῶν λογαριασμῶν αὐτῶν ἐπιμένων ὅπως τὸ Κράτος, ἐφόσον φροντίζει διὰ τὴν διαφώτησιν τοῦ λαοῦ, προβῇ εἰς δημοσίευσιν ὅλης τῆς σειρᾶς τῶν ἐγγράφων.

§96Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ πολὺ καλὰ νὰ τὰ διαθέσῃ ἡ Τράπεζα ἀλλ’ ἐγώ...

§97Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Τράπεζα φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἔχῃ ἀντιρρήσεις νὰ διαθέσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα.

§98Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἰς ἡμᾶς εἶναι ἀπολύτως ἀδιάφορον. Δύνασθε νὰ προβῆτε σεῖς εἰς τὴν δημοσίευσιν. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Δημ. Ἑνώσεως ἀνέπτυξεν ὅτι δὲν ὀφείλεται ἀποζημίωσις εἰς τὴν Τράπεζαν, διότι οὐδεμία ὑφίστατο ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους νὰ ἐνεργῇ τὰς καταθέσεις του εἰς τὴν Ἐκδοτικήν. Εἶναι ἀκατανόητος ὁ ἰσχυρισμὸς καθ’ ὃν χρόνον διὰ τῆς νέας ρυθμίσεως διατηροῦμεν καὶ ἐκτείνομεν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς συγκεντρώσεως ὅλων τῶν χρημάτων τοῦ Κράτους, ὄχι δὲ μόνον τῶν καταθέσεων, εἰς τὴν ἐκδοτικὴν καὶ προσπαθοῦμεν ὅπως ὅλον τὸ Ἐθνικὸν ἀποταμίευμα εἰς χρῆμα ρευστὸν εὑρίσκεται ὑπὸ τὸν ἄμεσον ἔλεγχον τῆς Ἐκδοτικῆς. Πῶς ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ καταθέσεις εἰς τὰς Τραπέζας, ἐνῷ θὰ αὐξάνουν; Ἀνέγνωσα, κύριοι, εἰς ἀπάντησιν τῆς πρώτης μου ἀγορεύσεως δημοσιεύσεις τοῦ τεχνικοῦ συμβούλου τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, κ. Μαξίμου καὶ λέγω τεχνικοῦ συμβούλου μολονότι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἀμφισβητεῖ τὴν ἰδιότητα ταύτην διότι γεγονὸς εἶναι ὅτι ὁ χαράξας τὰς κατευθύνσεις τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς σταθεροποιήσεως, εἶναι ὁ κ. Μάξιμος. Ὁ κ. Μάξιμος πρεσβεύει καὶ σήμερον ἔτι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ἀφαίρεσις τῶν καλυμμάτων καθόσον ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ κατέρρεε. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει: Τὶ σχέσιν ἔχει ὁ κ. Μάξιμος; Ἡμεῖς δὲν ἀσπαζόμεθα τὰς γνώμας αὐτοῦ, ἡμεῖς ἔχομεν τοὐναντίον αἰσιοδόξους προβλέψεις περὶ τῆς ἐξελίξεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πότε εἶχε τὰς αἰσιοδόξους αὐτὰς προβλέψεις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Εἰς τὰς ἐπιστολάς του ὑπελόγισε θετικὴν μείωσιν τῶν ἀποδόσεων τῆς Τραπέζης, τόσην μείωσιν, ὥστε νὰ φθάνῃ μέχρι ὑπολογισμοῦ μερίσματος 1000 δρ. μόνον, καὶ νὰ σκεφθῇ περὶ καλύψεως τῆς ζημίας διὰ τῆς δωρεὰν χορηγήσεως τῶν μετοχῶν τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος εἰς τοὺς μετόχους τῆς Ἐθνικῆς. Εἶχε λοιπὸν καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν 1200.000.000 θὰ ὑφίστατο τὸ ἵδρυμα πλῆγμα καίριον. Δὲν ἦτο μόνον προβλέψεις λοιπὸν τοῦ κ. Μαξίμου, ὅτι τὸ ἵδρυμα θὰ κατέρρεε. Ἦτο καὶ γνώμη τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν καλυμμάτων ἡ Τράπεζα θὰ ὑφίστατο καιριωτάτην ζημίαν. Τὰ πράγματα βεβαίως ἐκ τῶν ὑστέρων μετεβλήθησαν ὡς ἐκ τῆς τυχαίας συγκεντρώσεως τῶν καταθέσεων εἰς τὴν Ἐθνικήν, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἦτο ἀδύνατον νὰ προΐδῃ οὔτε κατὰ τὸ 1927 οὔτε κατὰ τὸ 1928. Δὲν προεῖδεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν τὸ προεῖδεν ὁ κ. Μάξιμος. Καὶ ὅταν ἦσαν πάντων ἀνεξαιρέτως τοιαῦται αἱ προβλέψεις εἴχομεν καθῆκον νὰ προλάβωμεν τὴν καταστροφήν, διότι ἡ πτῶσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἦτο ταὐτόσημος πρὸς καθαρὰν οἰκονομικὴν τῆς κοινωνίας κατάρρευσιν. Δὲν ἐπιτρέπεται λοιπὸν καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ κατηγορῶμεν τοὺς ἄλλους λέγοντες ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν ἐπρόκειτο νὰ μειωθῇ ἀπὸ τὸν χωρισμὸν καὶ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 1200 ἑκατομμυρίων. Τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς ἐκ τῶν ὑστέρων πάντοτε θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἔν τινι μέτρῳ, ἐὰν ἤθελεν ἡ ὑπόθεσις παραπεμφθῆ εἰς ἐμπειροτέχνας ἀνωτέρας περιωπῆς.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν τοὺς παραδέχθητε, ὅταν τὸ ἔλεγεν ὁ κ. Τσαλδάρης;

§100Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα τὸν ἴδιον τὸν κ. Μάξιμον. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἤθελεν ἀναβολὴν ἁπλῶς.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ διατὶ ἤθελεν ἀναβολήν;

§102Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διότι ἦτο κατὰ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς διαρρυθμίσεως. Ἡμεῖς εἴχομεν τὰς ἀντιλήψεις μας καὶ δὲν ἐπρόκειτο νὰ παραβιάσωμεν...

§103Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἀντιλήψεις.

§104Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀλλὰ σεῖς ἔχετε ἀντιλήψεις σημερινὰς καὶ προβαίνετε εἰς ἀνατροπὴν συμβάσεων. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Μόνον λοιπὸν ἐφ’ ὅσον ἤθελε τεθῆ τὸ ζήτημα εἰς ἐπιτροπὴν ἐμπειροτεχνῶν ἀνωτέρου κύρους καὶ ἀπεφαίνοντο οὗτοι ὅτι τὰ 1200.000.000 δρ. ἀνήκουν εἰς τὸ Κράτος, θὰ ἠδύνασθε ἴσως νὰ ἐνεργήσητε ὡς ἐνεργήσατε. Ἀλλὰ τὴν πρότασιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν εἴχατε κάθε λόγον πρῶτοι σεῖς νὰ ἐπιδιώξητε, τὴν ἀπεφύγατε. Αἱ ἀπὸ τρίποδος κρίσεις δὲν θίγουν τὴν ὀρθότητα τῆς γενομένης διαρρυθμίσεως. Καὶ τὴν παραπομπὴν εἰς ἐμπειρογνώμονας τὴν ἀπέφυγεν ἡ Κυβέρνησις διότι ἐγνώριζε ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ὄχι βεβαίως ἐπιβραδευτικὸν τῶν αὐθαιρέτων λύσεων.

§105Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κάθε ἄλλο. Διατὶ σεῖς εἰς τὸν ὁποῖον ἐπροτάθη ἡ λύσις προτοῦ κυρωθοῦν ἀπὸ τοὺς μετόχους τὰ γενόμενα δὲν ἐδέχθητε καὶ ἐλέγατε...

§106Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄν καὶ εἶναι ἡ διαφορά, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μεταξὺ ἀνατροπῆς κεκυρωμένων συμβάσεων καὶ λήψεως ἀθεμίτων ἀποφάσεων......

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προτοῦ κυρωθοῦν ὑπὸ τῆς Βουλῆς σᾶς ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν κ. Τσαλδάρην νὰ παραπέμψητε τὸ ζήτημα εἰς τὴν διαιτησίαν, διατὶ δὲν τὸ ἐκάματε; Ἐγὼ δὲν τὸ εἶπα διότι ἡ Τράπεζα μοῦ ἐζήτησε νὰ γίνω διαιτητὴς καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶ νὰ πάω εἰς τὴν διαιτησίαν ὅταν ἠμφισβήτουν τὴν ἀπόφασιν. Ἡ ἀξιοπρέπειά μου καὶ ὡς ἀτόμου καὶ ὡς Κυβερνήτου δὲν ἐπέτρεπε νὰ δεχθῶ τοιοῦτον ἐξευτελισμόν.

§108Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐδέχθην τὴν πρότασιν. Ἔπραξα τι πλέον. Ἐπρότεινα τὴν διαιτησίαν τοῦ κ. Μαξίμου. Δὲν ἔστερξα εἰς τὴν παρέλκυσιν, διότι δὲν ἐπέτρεπαν αὐτὴν αἱ περιστάσεις. Καὶ ἐδέχθην τὴν διαιτησίαν τοῦ κ. Μαξίμου ἐνῷ δὲν ἐπρόκειτο νὰ κάμω συμβάσεις νομίμους ἀλλὰ νὰ λάβω ἀποφάσεις βασιζομένας εἰς τὰς γνωματεύσεις τῶν κορυφῶν τῆς παρ’ ἡμῖν ἐπιστήμης καὶ τῶν μελῶν τῆς δημοσιονομικῆς ἐπιτροπῆς. Σήμερον ἡ Κυβέρνησις πρωτίστως εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποτρέψῃ τὴν ὀλεθρίαν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ ἐπιβολῆς τῆς δυνάμεώς της. Καὶ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν τὴν παραβιάζει ἐκ μόνου τοῦ λόγου ὅτι γνωρίζει ὅτι οἱαδήποτε ἀμερόληπτος κρίσις θὰ ἐστρέφετο κατ’ αὐτῆς καὶ τῶν σχεδίων της. Ἀντὶ τῆς παραπομπῆς μετεχειρίσθη τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἐλύθη καὶ ἄλλοτε ὁ γόρδιος δεσμὸς καὶ εἶπεν ὅτι «ἐγὼ ἔχω τὴν βίαν» ἐπιβάλλουσα τὰς θελήσεις της. Ἀλλ’ εἶναι λοιπὸν βία ἡ ἐπιβολὴ τῶν φόρων; Εἶναι βία, σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ἡ ἐπιβολὴ φόρων ὅταν γίνεται οὐχὶ ἐν πνεύματι ἰσότητος πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν δημοσίων ἀναγκῶν καὶ ἐπισείεται ὡς ἀπειλὴ κατὰ τῶν ἀτόμων ἢ ἑταιρειῶν πρὸς ἐξαναγκασμὸν αὐτῶν εἰς ρυθμίσεις σχέσεων τὰς ὁποίας ἀποκρούουν. Βίαν λοιπὸν ἤσκησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τῆς Τραπέζης ὅταν εἶπεν εἰς αὐτήν: ἢ πληρώνεις τὰ 550 ἑκατομμύρια ἢ σοῦ ἀφαιρῶ 800 καὶ σὲ θέτω ὑπὸ δίωξιν. Ἀλλὰ τίνες οἱ καρποὶ τῆς βίας; Σᾶς τὸ εἶπον προχθές. Θὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον τὰ 560 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα δὲν θὰ πληρώσῃ ἡ Τράπεζα ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία καταβάλλουσα μάλιστα ποσὸν πολλαπλάσιον τῶν 560 ἑκατομμυρίων. Καὶ ἀπὸ τοῦδε ὁλόκληρος ὁ λαὸς πληρώνει διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν 550 ἑκατομμυρίων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας Τραπέζας καὶ εἰς ὅλους τοὺς χρηματοδότας. Φορολογίαν ἐπαχθεστέραν ταύτης ἦτο ἀδύνατον νὰ φαντασθῆτε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀρχόμενος τοῦ λόγου του εἶπεν ὅτι ἀποδοκιμάζει τὴν γνώμην τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς δημοκρατικῆς Ἑνώσεως τὴν ἐξενεχθεῖσαν θεωρίαν. Ἀλλ’ ἐνῷ τὴν ἀποδοκιμάζει τὴν ἐφαρμόζει εἰς τὴν πρᾶξιν. Δὲν εἶναι δὲ αἱ θεωρίαι αἱ δημιουργοῦσαι τοὺς κινδύνους, ἀλλ’ αἱ πράξεις. Θὰ σταματήσῃ ὁ ἐκτροχιασμὸς εἰς μόνην ταύτην τὴν ἐνέργειαν; Διατί; Διατὶ δὲν θὰ ἔλθῃ ἄλλη Κυβέρνησις νὰ πράξῃ ὅ,τι καὶ ἡ σημερινή; Τίς θὰ τὴν ἐμποδίσῃ ὅταν ὑφίσταται τοιοῦτον προηγούμενον Κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως ἐξόχως ἰσχυρᾶς; Διατὶ ἄλλη Κυβέρνησις δὲν θὰ εἴπῃ: ἀξιῶ νὰ καταβληθῇ καὶ τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν τῶν καλυμμάτων, καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἐπικαταλλαγῆς ὅλων τῶν εἰς χρυσὸν ἀποθεμάτων τῆς Ἐθνικῆς, ὡς συνέβη εἰς ἄλλας χώρας, καὶ τὴν διαφορὰν τὴν προκύψασαν ἐκ τῆς σταθεροποιήσεως εἰς τὴν περιουσίαν ὅλων τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων; Διατὶ τοῦ λοιποῦ δὲν θὰ εἶναι ἡ ἀπειλὴ τῆς φορολογίας τὸ μέσον τῆς ρυθμίσεως τῶν σχέσεων τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς ὀργανισμούς; Αἱ θεωρίαι εἶναι ἀκίνδυνοι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον. Ἀλλ’ ἡ δημιουργία τοιούτου προηγουμένου τοῦ ὁποίου εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις πληροῖ τὸν ὁρίζοντα νεφῶν, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εὐχόμεθα νὰ μὴ ἐκσπάσῃ ἡμέραν τινὰ φοβερὰ ἡ τρικυμία ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§110Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀντιλαμβάνομαι, κύριοι βουλευταί, τὴν δυσφορίαν τῆς Βουλῆς διὰ τὴν παράτασιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν καλυμμάτων τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ ἐπίκεινται καὶ διακοπαὶ τοῦ Σώματος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι διὰ τὴν παράτασιν ταύτην τῆς συζητήσεως δὲν εὐθυνόμεθα ἡμεῖς. Τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τοῦ χρόνου κατηγάλωσεν ὁ κύριος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς εἰς μακρὰν ἀγόρευσιν καὶ ἐπίσης μακρὰν δευτερολογίαν ἐν τῇ ματαίᾳ προσπαθείᾳ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην ὅτι καλῶς ἐπεδικάσθη πέρυσι ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅτι καλῶς τότε ἐδόθησαν τὰ 1120 ἑκατομμύρια τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, κακῶς δὲ σήμερον ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ σώσωμεν ἐκ τῶν 1120 ἑκατομμυρίων τὰ 560 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον διὰ νὰ δώσωμεν ἐξ αὐτῶν τὰ 450 ἑκατομμύρια εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν καὶ τὰ 110 ἑκατομμύρια εἰς τὴν λαϊκὴν στέγην. Ἀναμφιβόλως, κύριοι βουλευταί, δὲν ἀνέμενεν κανεὶς ὅτι ὁ κύριος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς ἀνερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο θὰ συνέχαιρε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν διάσωσιν ἑνὸς μέρους τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους, διάσωσιν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πραγματικὴν ἐπιτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιτυχίαν ἡ ὁποία αὐτὴ καὶ μόνη θὰ ἤρκει νὰ ἀποτελέσῃ ὀγκῶδες ἐνεργητικὸν εἰς τὴν δρᾶσιν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως. Δὲν ἀνεμένομεν ἐπίσης ὅτι ὁ κύριος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς θὰ ἤρχετο σήμερον ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ διακηρύξῃ τὸ ἐσφαλμένον τῆς πέρυσι δοθείσης λύσεως, καίτοι κατὰ τὴν γνώμην μου μία τοιαύτη διακήρυξις, ὁποία τίποτε δὲν θὰ εἶχε νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, μία τοιαύτη ἀναγνώρισις δεῖγμα ἀνωτέρας ἀληθῶς πολιτικῆς ἀρετῆς, θὰ ὠφέλει μᾶλλον ἀντὶ νὰ βλάψῃ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτήν. Διότι δὲν ἦτο τέλος πάντων καὶ ἡ πλάνη του ἡ περισυνὴ τελείως ἀδικαιολόγητος. Λέγω δὲν ἦτο τελείως ἡ πλάνη του ἀδικαιολόγητος, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἀπεφάσιζε νὰ δώσῃ τὰ καλύμματα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὀφείλομεν νὰ ὑπολογήσωμεν ὅτι ἐπρόκειτο ἀκόμη περὶ λύσεως ἑνὸς ὅλως νέου ζητήματος. Ὅταν ἀπεφάσιζε δὲν ἦτο ἀκόμη γνωστὸν παρὰ μόνον τὸ βελγικὸν παράδειγμα. Δὲν εἶχεν ἐπέλθῃ ἀκόμη τὸ γαλλικὸν παράδειγμα, δὲν εἶχον γίνει αἱ σχετικαὶ συζητήσεις τῆς γαλλικῆς Βουλῆς, δὲν εἶχον λάβῃ χώραν τὰ συνέδρια τῶν οἰκονομολόγων, τὰ ὁποῖα ἔγιναν κατόπιν, δὲν εἶχε νομοθετηθῆ τὸ ἰταλικὸν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ad hoc καὶ δὲν εἶναι παράδοξον ὅτι ἐπλανήθη τις ἐπὶ ἑνὸς νέου ζητήματος. Ἄλλως τε πρέπει νὰ λεχθῇ ὅτι ἂν τὴν εὐθύνην τῆς πλάνης αὐτῆς φέρῃ ὁ εἰσηγητὴς τῆς λύσεως δὲν τὴν φέρει καὶ μόνος, διότι δὲν ἐδόθη ἡ δοθεῖσα λύσις διὰ μέτρου διοικητικοῦ, ἐδόθη διὰ μέτρου νομοθετικοῦ, συνυπεύθυνοι δὲ διὰ τὴν πλάνην μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν εἶναι καὶ ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν σύμβασιν ἢ δὲν κατεπολέμησαν τὴν σύμβασιν, καὶ δὲν ἐξαιρῶ οὔτε τὸν ἑαυτόν μου, καίτοι δὲν ἀνῆκον εἰς τὸ κόμμα τοῦ κυρίου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ. Συνυπεύθυνοι κυρίως εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐνῷ ἠδύναντο μελετῶντες τὸ ζήτημα νὰ μορφώσωσι γνώμην ὀρθὴν καὶ νὰ ἀπομακρύνωσι τὴν λύσιν ἣν εἰσηγήθη ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, παρέλειψαν νὰ πράξωσι τοῦτο ἐπαναπαυόμενοι εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὅστις καὶ αὐτὸς μὲ τὴν σειράν του ἐπανεπαύθη εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος ὑπὸ τῆς Τραπέζης. Καὶ οὕτω ἐπαναπαυομένων τῶν βουλευτῶν ἐπὶ τὸν ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν καὶ ἐκείνου ἐπαναπαυομένου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατωρθώθη νὰ ἐπιδικασθοῦν τὰ 1120 ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὰ ὁποῖα θὰ εὑρίσκοντο ἀκόμη καὶ σήμερον εἰς τὰ θυλάκια τῶν μετόχων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐὰν μὴ ἐπανήρχετο εἰς τὴν πολιτικὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν προοδευτικῶν προετίμησε καὶ σήμερον ἀκόμη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὑποστηρίξῃ οἰκονομικὸν φαινόμενον διὰ τὴν Ἑλλάδα, φαινόμενον διὰ τὸ ὁποῖον ἡ φήμη ἡμῶν ὑπερβᾶσα καὶ τοὺς ὠκεανοὺς ἔφθασε μέχρι Χιλῆς, διότι καὶ ἐκεῖ συγγραφεὺς ἀσχολούμενος μὲ τὰ ζητήματα αὐτὰ λέγει ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ κράτος παρητήθη τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων ὑπὲρ τῆς Τραπέζης.

§111Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει τράπεζα ὄχι ἀμιγής, εἰς οὐδὲν μέρος δὲν ὑπάρχουν τὰ ζητήματα ὡς ἔχουν παρ’ ἡμῖν.

§112Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς νὰ ὑποστηρίζῃ καὶ σήμερον ἀκόμα ὡς ὀρθὴν καὶ δικαίαν τὴν περυσινὴν λύσιν τῆς ἐκδοτικῆς σχέσεως εἰς τὸ δίκαιον εἰς τὴν παγκόσμιον πρᾶξιν, τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν νομοθεσίαν. Προέβη περαιτέρω. Κατηγορεῖ ἡμᾶς διὰ τὴν γενομένην διόρθωσιν. Καλούμεθα εἰς ἀπολογίαν πῶς ἐτολμήσαμεν νὰ διασώσωμεν τὰ ἑκατομμύρια ἢ μᾶλλον μέρος τῶν ἑκατομυρίων, διότι δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ τὰ διασώσωμεν ὅλα, πῶς ἐτολμήσαμεν νὰ διασώσωμεν τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐπεδίκασεν εἰς τὴν Τράπεζαν. Κύριοι βουλευταὶ δὲν πρέπει νὰ ἐκπλήσσῃ κανένα ἡ τακτικὴ αὐτή. Δεινὸς μαχητὴς τοῦ λόγου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, δὲν ἀγνοεῖ βεβαίως ὅτι εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς πολιτικούς, εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς κοινοβουλευτικούς, ὅπως καὶ εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς πολεμικοὺς δὲν εἶναι τὸ καλλίτερον πρᾶγμα ἡ ἄμυνα. Χρειάζεται πολλάκις καὶ ἡ ἐπίθεσις· ἰδίως δὲ ὅταν εἶναι ἀπηλπισμένη ἡ ἄμυνα τὸ καλλίτερον πρᾶγμα εἶναι ἡ ἐπίθεσις. Καὶ βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατηγορήσῃ κανεὶς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν ὅτι ἠναγκασμένος νὰ μετέλθῃ δυσκολωτάτην ἄμυναν ἀπεφάσισε νὰ ἐξέλθῃ τῶν ἀπηλπισμένων χαρακωμάτων διὰ νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, κατηγορῶν αὐτὴν ὅτι ἠθέλησε νὰ ἐπανορθώσῃ καὶ κατώρθωσε νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ½ τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ἡ πολιτικὴ τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐπήνεγκεν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἡ ἐπίθεσις τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ δὲν προώρισται νὰ ἀποβῇ εὐτυχεστέρα τῆς ἀμύνης του. Ὅταν τὰ γεγονότα εἶναι τόσον σαφῆ, ὡς εἶναι ἐν προκειμένῳ, ὅταν τὰ πράγματα ὁμιλοῦσιν ἀφ’ ἑαυτῶν, καμμία τακτικὴ δὲν δύναται νὰ τὰ διαστρέψῃ. Ὅταν ἀντιπαραβάλλωνται δύο λύσεις, ἐξ ὧν ἡ μία διὰ συμβάσεων καὶ πρωτοκόλλων ἐπιδικάζει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 1120 ἑκατομμύρια ἀνήκοντα εἰς τὸν βαρέως φορολογούμενον λαόν, ἡ δ’ ἄλλη κατορθώνει νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἡμίση ἐκ τούτων, ὅταν τοιαῦται εἶναι αἱ ἀντιπαραβαλλόμεναι πολιτικαί, δὲν χρειάζεται καμμία ρητορικὴ τέχνη διὰ νὰ καταδειχθῇ ὅτι ἡ πρώτη εἶναι ἀνυποστήρικτος, ἡ δὲ δευτέρα δὲν ἔχει ἀνάγκην καμμιᾶς ὑποστηρίξεως καὶ δύναται ἀτάραχος νὰ ὑφίσταται τὰς ἐπιθέσεις τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τὰς αἰτιάσεις αὐτάς. Μᾶς μέμφεται ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς διότι διὰ τῆς σπάθης ἡμῶν ἠναγκάσαμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὰ 560 ἑκατομμύρια ἐκ τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων. Ἐν πρώτοις πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐὰν πράγματι ἤλθομεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταχειρισθῶμεν σπάθην δὲν πταίομεν ἡμεῖς. Ὑπαίτιος εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅστις δὲν ἀφῆκεν ἄλλα μέσα ὑπερασπίσεως τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὅστις μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν θέσιν νὰ μὴ ἔχωμεν ἄλλα μέσα νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ καὶ ἂν μετεχειρίσθημεν κ. βουλευταί, σπάθην, δὲν τὴν μετεχειρίσθημεν διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν ἄδικον λύσιν. Θὰ ἦτο ἀληθῶς ἀξία μομφῆς ἡ Κυβέρνησις ἐὰν μετεχειριζομένη τὴν ἰσχὺν αὐτῆς καὶ τὴν κρατικὴν ἐπιβολὴν ἤθελε νὰ ἀδικήσῃ, ἔστω καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἵδρυμα πρὸς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὀφείλωμεν στοργήν. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀναξία ἑαυτῆς ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἔχουσα ἐνώπιον αὐτῆς σύμβασιν καταφώρως σφαγιάζουσαν τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου δὲν ἐμελέτα κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττώσῃ τὰς ζημίας τὰς ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης. Θὰ ἦτο ἐλεεινὸς φρουρὸς τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἐὰν εὑρισκομένη πρὸς μιᾶς λύσεως, ἡ ὁποία ἀντίκειται καὶ πρὸς τὰς σαφεῖς συμβατικὰς σχέσεις μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ πρὸς τὴν ἐπιστήμην καὶ πρὸς τὴν δικαιοσύνην, ἐὰν δὲν ἐζήτει κατὰ τίνα τρόπον τὰς ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀδικίας θὰ ἠδύνατο νὰ μετριάσῃ. Εἶναι βεβαίως καὶ πρέπει νὰ εἶναι σεβασταὶ αἱ συμβάσεις. Ἀλλὰ πέραν καὶ ἴσως ὑπεράγω τῶν συμβάσεων ὑπάρχουν οἱ ἀπαράγραπτοι ἠθικοὶ νόμοι, ὑπάρχει ἡ στοιχειώδης ἀντίληψις τοῦ δικαίου ἡ ὁποία καὶ εἰς γραπτοὺς νόμους μεταφράζεται, ἡ ἀντίληψις τοῦ δικαίου ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἀγοραστὴν νὰ ἐκμεταλλεύεται τὸν ὀφειλέτην, ἡ ὁποία δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν πλανώμενον καὶ εἰς τὴν δικαιοσύνην νὰ καταφύγῃ διὰ νὰ ἄρῃ τὴν ἐκ τῆς πλάνης του αὐτῆς ζημίαν.

§113Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὴν δικαιοσύνην ὅμως!

§114Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Νὰ καταφύγῃ καὶ εἰς τὴν δικαιοσύνην κ. πολιτευτά.

§115Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι εἰς τὴν βίαν.

§116Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει καὶ δικαίωμα ἀγωγῆς.

§117Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δικαίωμα ἀγωγῆς βεβαίως.

§118Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὴ κάμνετε ὅτι δὲν ἀντιλαμβάνεσθε. Λέγω ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀνωτέρα περὶ δικαίου ἀντίληψις ἡ ὁποία ἐν ταῖς ἰδιωτικαῖς σχέσεσιν ἀναγωρίζει καὶ δικαίωμα ἀγωγῆς, κάτι παρὰ πάνω δηλαδὴ ἀπὸ ἠθικὸν δικαίωμα.

§119Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἠρκέσθην εἰς τὴν προσφυγὴν ἐνώπιον διαιτητοῦ.

§120Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐὰν θέλετε, νὰ κάνετε ὀλιγωτέρας διακοπάς, διότι ἐγὼ δὲν σᾶς ἀπαγορεύω τὰς διακοπὰς ἀλλὰ καλὸν θὰ ἦτο νὰ κάνετε ὀλιγωτέρας διακοπάς, ἢ τοὐλάχιστον διακοπὰς αἱ ὁποῖαι νὰ χρησιμεύουν εἰς διαφώτισιν. Πάντως δὲν θὰ σᾶς τὰς ἀπαγορεύω. Σεῖς ὀρθῶς ποιοῦντες μοῦ τὰς ἀπηγορεύσατε. Δὲν εἶναι λοιπὸν ζήτημα, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ Κράτος εἶχε ἀκέραιον τὸ ἠθικὸν δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τρόπον ἐπανορθώσεως μιᾶς ἀδικίας ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὰ συμφέροντά του ἐκ πλάνης τοῦ ἀντιπροσώπου του. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ ἀναμφισβητήτου δικαιώματος τοῦ ἠθικοῦ ἀπετάνθημεν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἐζητήσαμεν νὰ ἄρῃ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ἡ πλάνη τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ ὑπογραφῇ τῆς συμβάσεως ἐπήνεγκεν εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀπετάνθημεν μόνον ἀφοῦ ἐξητάσαμεν καὶ ἐπείσθημεν ὅτι ὄντως ἡ πλάνη αὐτὴ ἦτο κατάφωρος, ὅτι ὄντως ἡ ἀδικία ἦτο ἀναμφισβήτητος ἀφοῦ ἐξητάσαμεν ἂν ὄντως εἴχομεν δίκαιον ἀναμφισβήτητον. Καὶ τὸ ἐθεωρήσαμεν τοῦτο καθῆκον μας διὰ δύο λόγους: Πρῶτον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος νὰ φανῇ ἄδικον ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ μιᾶς ἄλλης ἀπόψεως: Διότι εἴχομεν καὶ ὠφείλαμε νὰ εἴχομεν δισταγμόν τινα μέχρις ὅτου εὐρευνήσωμεν ἐπὶ ποίων βάσεων ἆρά γε στηριχθεὶς παρέδωκε τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Τράπεζαν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Καὶ ἠρευνήσαμεν διὰ νὰ ἴδωμεν τὶ εἶναι ἆρά γε παρ’ ἡμῖν ἡ πιστωτικὴ κυκλοφορία. Εἶναι τὶ ἰδιαίτερον; εἶναι τὶ ἀδιάφορον τῶν ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης καθιερωμένων εἰς ὅλας τὰς χώρας; Τὶ εἶνε ἆρά γε παρ’ ἡμῖν τὰ καλύμματα; Εἶναι οἰκονομικὴ καὶ νομικὴ ἔννοια τοπικὴ ἰδιότροπος ἢ εἶναι τὰ καλύμματα τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιστήμη ἀναγνωρίζει εἰς ὅλον τὸν κόσμον; Τὶ ἦσαν αἱ σχέσεις Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ Κράτους; Ἦσαν αἱ αὐταὶ αἱ ὁποῖαι καὶ εἰς τὰ λοιπὰ πεπολιτισμένα Κράτη; Ἢ εἶναι παρ’ ἡμῖν διάφοροι; Καὶ ἀφοῦ ἐξητάσαμεν κ. Βουλευταί, καὶ ἀφοῦ ἐπείσθημεν ὅτι ἡ πιστωτικὴ παρ’ ἡμῖν κυκλοφορία ἐκανονίζετο ἀπ’ ἀρχῆς καὶ ἐκανονίζετο μέχρι τοῦδε κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς ἐξελισσομένης ἑκάστοτε ἐπιστήμης, ὅταν ἐπείσθημεν ὅτι τὰ πάντα παρ’ ἡμῖν ἔχουσιν ὅπως τὰ ἀξιώματα τῆς ἐπιστήμης διδάσκουσι καὶ ὅτι τὸ μόνον ἐγχώριον προϊὸν εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα παρετάχθησαν διὰ νὰ ἀδικήσωσι τὸ δημόσιον ὑπὲρ τῆς Τραπέζης, τότε εἴπομεν εἰς τὴν Τράπεζαν ὅτι ὀφείλει νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ Κράτος ἐκ τῆς προηγουμένης συμβάσεως.

§121Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποστηρίξει τὴν ἄποψιν αὐτὴν πρὶν προβῇ εἰς οἱανδήποτε ἔρευναν καὶ ἔρχεται τώρα καὶ λέγει ὅτι ἐμελετήσαμεν τὸ ζήτημα καὶ κατελήξαμεν εἰς συμπεράσματα.

§122Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λέγετε αὐτά.

§123Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰς σχετικὰς διαπραγματεύσεις διεξήγαγον ἐγώ, κ. βουλευταί, καὶ ἠρνήθην νὰ συζητήσω πρὶν λάβω ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν διὰ νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Προκειμένου περὶ τῆς ἐπιστολῆς τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἠμπορεῖ τις νὰ δεχθῇ ὅτι ἀπὸ τὸ ἓν μέρος ἀνετέθη εἰς τὸ ἄλλο ἡ κρίσις ἐπὶ τῶν ἀμφισβητουμένων δικαίων. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα οὐδαμῶς ὑπεχώρησεν εἰς τὴν ἐπιστολὴν ἁπλῶς λέγει «κυττάξετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μόνος σας τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ ἴδητε ὅτι δὲν ἀντέχει ἡ Τράπεζα». Δὲν ἀνέθεσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διαιτησίαν διὰ τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος. Τοὐναντίον συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν μελέτην παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου τοῦ ζητήματος ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι μὴ παρασυρόμενος ἀπὸ εἰσηγήσεις θὰ ἀνεγνώριζεν ὅτι ἡ Τράπεζα ἐθεώρει ὡς ὀφθαλμοφανῆ τὴν κυριότητα καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχε πλέον λόγος διχογνωμίας.

§125Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς ἀπάντησιν τῆς διακοπῆς τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν θὰ ἀναγνώσω τὴν ἐπιστολήν μου, τὴν ὁποίαν μετὰ τὸ πέρας τῶν πρώτων διαπραγματεύσεων μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπέστειλα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον θὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω οὐχὶ ὁλόκληρον, ἀλλὰ τὸ τέλος αὐτῆς, τὸ ὁποῖον θέτει τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των καὶ ἀποδεικνύει τὸ ἀστήρικτον τῆς ἀντιρρήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Ἔγραφον λοιπὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως (ἀναγινώσκει): «Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως πρὸς ἐξέτασιν παρὰ μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἀντοχῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ὄντως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο περιορίζει οὐσιαστικῶς σήμερον ἡ Τράπεζα τὴν ἀμφισβήτησίν της. Ἰσχυρίζεται τουτέστι ὅτι ἀποδίδουσα εἰς τὸ δημόσιον τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ζητηθέντα 650 ἑκατομμύρια, θὰ ἐξασθενήσῃ εἰς βαθμὸν καθιστῶντα προβληματικὴν τὴν σταδιοδρομίαν της. Ζητεῖ διὰ τοῦτο νὰ ἐξετασθῇ ὁ βαθμὸς τῆς ἀντοχῆς της καὶ δέχεται προσωπικῶς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, ὡς κριτήν. Ἐννοεῖται ὅτι συνεφωνήθη ὅτι ἅπαξ κριθείσης τῆς ἀντοχῆς της δὲν σκοπεῖ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἀνασυζήτησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ κυριότητος τῶν καλυμμάτων καὶ τῶν λοιπῶν γνωστῶν ἰσχυρισμῶν της, καίτοι ὡς μοὶ ἐδήλωσεν ἡ διοίκησις διατηρεῖ τὰς γνωστὰς ἀντιλήψεις της». Τοῦτο ἦτο τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων ἐμοῦ καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἀφῆκα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀντίγραφον, ὄχι μόνον διότι τοῦτο ἀπῄτει ἡ τάξις, ἀλλὰ διότι ἤθελα νὰ ἴδω ἐὰν καὶ σήμερον ἀκόμη θὰ προεκαλεῖτο γνωμοδότησις νομομαθῶν ὁμοία πρὸς τὴν περυσινὴν ἢ ἄλλη ἐπιστημονικὴ ἀντίκρουσις τῶν ἐπιχειρημάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριζον τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους ἐφ’ ὁλοκλήρου τῆς ἀξίας τῶν καλυμμάτων. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ὅτι τοιαύτη ἀντίκρουσις δὲν ἐπεχειρήθη κἄν. Μοὶ ἐπεδόθη μόνον ἀντίγραφον γνωμοδοτήσεως τοῦ καθηγητοῦ κ. Τριανταφυλλοπούλου περιοριζομένης νὰ ἀντικρούσῃ τὴν ἐπιστολήν μου μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῆς Τραπέζης. Διότι θὰ ἦτο πολύ, ὁμολογουμένως, ἐὰν οἱ παντὸς σεβασμοῦ ἄξιοι νομομαθεῖς ἢ ἄλλοι τυχὸν διακεκριμένοι νομομαθεῖς ἔλεγον καὶ ἐφέτος ὅσα ἔλεγον καὶ προπέρυσι, διότι κατὰ τὴν διαρρεύσασαν ἔκτοτε διετίαν περιῆλθε πλέον εἰς κοινὴν γνῶσιν τὸ ζήτημα καὶ ἔκτοτε ἐχύθη πράγματι ἄπλετον φῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τοῦ ἀρχικῶς ἐμφανισθέντος ὀλίγον σκοτεινοῦ. Θὰ ὁμιλήσω εἰδικώτερον ἐπὶ τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν νομομαθῶν, καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν συμφωνίαν μου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποδεχθείσης ὡς εἶπον νὰ κριθῇ τὸ ζήτημα ἐκ τῆς ἀντοχῆς της.

§126Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὴ εἶναι παρατήρησις ἰδική σας.

§127Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς εἶναι ἰδική μου; Σᾶς εἶπον ὅτι ἀντίγραφον τῆς ἐπιστολῆς μου ταύτης ἐδόθη εἰς τὴν Τράπεζαν.

§128Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχετε κατόπιν καὶ τὸ ὑπόμνημα τῆς Τραπέζης;

§129Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι. Κατόπιν τῆς ἐπιστολῆς μου ἐστάλη ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Δροσοπούλου, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§130Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐδιαβάσατε τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Δροσοπούλου;

§131Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπιστολῆς μου ἐστάλη ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Δροσοπούλου πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, λέγουσα ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ παρακαλοῦμεν νὰ κρίνετε ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε. Δηλαδὴ ἡ οὐσία, κ. βουλευταὶ ὅλης τῆς συζητήσεως εἶναι ὅτι ἡ Τράπεζα ἀντελήφθη ὅτι δὲν ὑπελείπετο πλέον καμμία ἠθικὴ βάσις ἐφ’ ἧς στηριζομένη ν’ ἀρνηθῇ τὰ ἀναμφισβήτητα δικαιώματα τοῦ Κράτους, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἵσταται πλέον εἰς τὸ ἠθικὸν ὕψος εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἵσταται ἐὰν καὶ σήμερον ἀκόμη ἐπέμενεν ἰσχυριζομένη ὅτι πρέπει νὰ κρατήσῃ τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων ὡς ἀνηκόντων εἰς αὐτήν. Καὶ πρόσθετος ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι καὶ εἰς τὸ νεώτερον ὑπόμνημά της, εἰς τὸ τελευταῖον της ὑπόμνημα, παραμερίζουσα τὰ παλαιὰ ἐπιχειρήματα ἀναφέρει (σελὶς 27) ἐπὶ λέξει: «Τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων δὲν ἐξητάσθη μονομερῶς, ἀλλ’ ἐν εἱρμῷ καὶ συναφείᾳ πρὸς τὰ λοιπὰ προκύπτοντα ζητήματα κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν σχέσεων Κράτους καὶ Τραπέζης καὶ ἐδόθη ἡ γνωστὴ λύσις, ὡς γενικὸν ἐξαγόμενον τῆς ἀποτιμήσεως τῶν μεταβολῶν ἅς ἡ σταθεροποίησις συνεπέφερεν εἰς τὰς ποικίλας σχέσεις καὶ τὰ δημιουργούμενα συμφέροντα». Δηλαδὴ παραμερίζει πλέον αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος τῶν καλυμμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τῆς διεξαχθείσης μεταξὺ Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως συζητήσεως.

§132Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῦ τὸ λέγει αὐτό;

§133Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ λέγει εἰς τὸ τελευταῖον ὑπόμνημά της σελὶς 27, ἂν θέλετε θὰ σᾶς ἀναγνώσω τήν περικοπὴν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐμνημόνευσα. Καθὼς βλέπετε, ἐγὼ ὁσάκις ἐρωτῶμαι ἀπὸ ὑμᾶς δὲν ἀποφεύγω νὰ ἀπαντήσω. Ἀπαντῶ ἀμέσως.

§134Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μήπως ἐγὼ δὲν ἀπαντῶ; ἀποφεύγω;

§135Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκομικῶν). Αὐτὸ ἔλλειπε. Ἐγὼ πολλάκις ἠθέλησα νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἀλλὰ καὶ ὁσάκις μοὶ ἐπετρέψατε ἐρωτήσεις, δὲν ἀπηντήσατε ἐπ’ αὐτῶν.

§136Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐν πάσῃ περιπτώσει, προτείνω τὴν παραπομπὴν τῆς ὑποθέσεως εἰς ἐπιτροπὴν διὰ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα.

§137Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἐπιτροπὴ τώρα πλέον μόνον πρὸς χρονισμὸν τοῦ ζητήματος θὰ ἐχρησίμευεν. Ἐπαναλαμβάνω, κ. βουλευταί, ὅτι ἡ οὐσία τῶν διαπραγματεύσεων ἔγκειται εἰς τοῦτο: ἔγκειται εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς Τραπέζης ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἠθικὴ βάσις δι’ ἄρνησιν τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἐπιστολῆς μου τῆς ὁποίας δὲν ἐπεχειρήθη ἡ ἀντίκρουσις παρὰ μόνον ὅσον ἀφορᾶ τὸ μέτρον τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἀποδεικνύεται ἀκόμη ἀπὸ τὸ τελευταῖον ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον παραμερίζει πλέον τὰ ἐπιχειρήματα τὰ περυσινά. Ἀλλ’ ὁ κ. Καφαντάρης ἐπικαλεῖται τὸ προοίμιον, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι μετεχειρίσθημεν βίαν. Ἐκ τῶν προηγουμένων, ἐκ τοῦ ἱστορικοῦ τῶν διαπραγματεύσεων, θὰ ἐννοήσατε ποία ἦτο ἡ θέσις ἡμῶν καὶ τῆς Τραπέζης ἐν τῇ συζητήσει, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκην νὰ σᾶς ἐξηγήσω τὸ προοίμιον; Ἀλλὰ ποίαν ἀξίαν ἔχει τὸ ἐπιχείρημα ἆρά γε, καθ’ ὃ ἀποδεικνύεται τάχα ἐκ τοῦ προοιμίου ὅτι μετεχειρίσθημεν σπάθην. Ἀλλ’ ἐὰν μεταχειρίσθημεν σπάθην διὰ νὰ πάρωμεν τὰ ἑκατομμύρια, μὲ τὴν σπάθην αὐτὴν δὲν ἠμπορούσαμεν τάχα νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ ἓν προοίμιον: Ἀλλὰ διατὶ ἐδέχθημεν τὸ προοίμιον αὐτό; Ἁπλούστατα διότι ἡμεῖς δὲν ἀντιδικούσαμεν μὲ τοὺς Διοικητὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Δὲν ἦτο ὁ σκοπὸς ἡμῶν νὰ κατανικήσωμεν τοὺς Διοικητάς, οὔτε νὰ φέρωμεν αὐτοὺς εἰς δύσκολον θέσιν ἀπέναντι τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων. Δὲν ὑπῆρχε κανεὶς λόγος νὰ μὴ σεβασθῶμεν τὴν εὐθιξίαν τῶν προσώπων αὐτῶν. Θὰ ἦτο ἔνδειξις ἐχθρότητος ἐκ μέρους ἡμῶν, ἐὰν δὲν ἀνεγνωρίζαμεν τὸ δύσκολον τῆς θέσεώς των. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη νὰ διατυπώσῃ τὸ προοίμιον ἡ ἰδία ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καίτοι ἡ διατύπωσις τὴν ὁποίαν ἔκαμε δὲν εἶχε τὴν ἐπιδοκιμασίαν μου, ὡς ἐδήλωσα τότε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§138Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰπέτε τὰ τοῦ προοιμίου κ. συνάδελφε, ὅπως ἀκριβῶς ἔχουν.

§139Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἰδοὺ ἀκριβῶς πῶς ἔχει τὸ ζήτημα: Ἀναγνώσας τὸ προοίμιον, συνταχθὲν ὡς εἶπον ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, προέβαλον ἀντιρρήσεις διὰ τὴν διατύπωσιν αὐτοῦ, τὰς ὁποίας ἀντιρρήσεις ἐπανέλαβον καὶ εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηρίξας ἄλλην διατύπωσιν σώζουσαν μὲν τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἱδρύματος καὶ τῶν διοικούντων αὐτό, ἀλλὰ καὶ συμφωνοτέραν πρὸς τὰ πράγματα, διατύπωσιν μὴ δυναμένην νὰ ἑρμηνευθῇ ἢ νὰ παρερμηνευθῇ ὡς ἐμφαίνουσα ἐπιβολὴν τοῦ Κράτους καὶ ἔλλειψιν ἐλευθέρας βουλήσεως τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειγόμενος νὰ τελειώσῃ πλέον τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἀποδίδων περισσότεραν σημασίαν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ἐπέστρεψε τὰ 560 ἑκατομμύρια εἰς τὸ δημόσιον, καὶ ὀλιγωτέραν σημασίαν εἰς τὰς λέξεις τοῦ προοιμίου, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς μεταβολὴν αὐτοῦ, εἰπὼν ὅτι ἐάν τις προβάλῃ τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἐκ τοῦ προοιμίου συνάγεται ὅτι ἠσκήθη ἐπιβολὴ κρατικὴ κατὰ τῆς Τραπέζης, θ’ ἀπαντήσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀπήντησα, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἐπιβολή, ἂν τοιαύτη ὑπῆρχε, ἠδύνατο ν’ ἀσκηθῇ καὶ εὐκολώτερον μάλιστα πρὸς μεταβολὴν τοῦ προοιμίου. Πράγματι δὲν ἄν τις ἐβίαζε τὴν Τράπεζαν νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ 560 ἑκατομμύρια, εὐκολώτερον θὰ τὴν ἐβίαζε νὰ εἴπῃ ὅτι ἀναγνωρίζει τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου.

§140Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§141Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εὐχαρίστως.

§142Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Δροσοπούλου, ἡ ὁποία ἀνεγνώσθη ἀπὸ τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ λέγει διὰ τὸ πόρισμά της.

§143Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Δροσοπούλου δὲν ἔρχεται εἰς καμμίαν ἀντίθεσιν μὲ τὴν ἰδικήν μου, τῆς ὁποίας, ὡς σᾶς εἶπον, ἀφῆκα ἀντίγραφον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἔρχεται μάλιστα ὁ κ. Δροσόπουλος νὰ ἐπιβεβαιώσῃ τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων μας, κατὰ τὸ ὁποῖον πόρισμα θὰ ἐξητάζετο μόνον ἡ ἀντοχὴ τῆς Τραπέζης προσωπικῶς ὑπὸ τοῦ ἰδίου τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐγὼ δὲν ἐδέχθην νὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς ἀντοχῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§144Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Δροσοπούλου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 25ῃ Ὀκτωβρίου 1928. Σεβαστέ μοι κ. Πρόεδρε, Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ ἐνεχείρησε σήμερον τὴν μεσημβρίαν ἀντίγραφον τῆς ἀπευθυνθείσης ὑμῖν ἐπιστολῆς του ἐν ᾗ περιληπτικῶς ἐκθέτει τὸ πόρισμα τῆς μελέτης του ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν καλυμμάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συναντήσεις ἃς ἔσχομεν μετ’ αὐτοῦ μοὶ ἀνέπτυξε λεπτομερέστερον. Ὡς πρὸς τὸ νομικὸν καὶ οὐσιαστικὸν ζήτημα τῆς κυριότητος τῶν καλυμμάτων, ἐδηλώθη εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ Τράπεζα ἐμμένει μετὰ πλήρους πεποιθήσεως περὶ τοῦ δικαίου της εἰς τὴν ἀντίθετον ἄποψιν, κυρωθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ἂν ὀφείλεται ἀποζημίωσις εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τὴν πρόωρον ἀφαίρεσιν τῶν προνομίων της διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀποφαίνεται μετ’ ἀμφιβολίας ἡ Τράπεζα, εἶναι πεπεισμένη ἐπίσης ὅτι τὸ δικαίωμά της τοῦτο εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων τούτων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ σύμπτωσις γνωμῶν δὲν φαίνεται εὐχερής, καὶ ἀπέναντι τῆς δημιουργουμένης ἤδη καταστάσεως πραγμάτων, ὡς καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἀκρόασίν μου παρ’ ὑμῖν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω, προέχει ἡ ἐξέτασις τῆς πραγματικῆς καταστάσεως εἰς ἣν εὑρέθη ἡ Τράπεζα μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς, ἵνα διαπιστωθῇ κατὰ πόσον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατέστη πλουσιωτέρα καὶ κατὰ πόσον τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα τῇ ἀπέμειναν εἶναι τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα ὥστε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν δρᾶσίν της πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν κλάδων τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μὲ τὴν αὐτὴν ὡς μέχρι τοῦδε ἔντασιν καὶ μὲ τὴν αὐτὴν τουλάχιστον ἀποδοτικότητα διὰ τοὺς μετόχους, τοῦθ’ ὅπερ καὶ δίκαιον εἶναι καί, ὡς ὑμεῖς κάλλιον παντὸς ἄλλου γνωρίζετε, ἔχει μεγίστην σημασίαν διὰ τὴν πίστιν τῆς Τραπέζης. Διὰ τὴν τοιαύτην ἐξέτασιν ἔχω ὅλα τὰ στοιχεῖα ἕτοιμα καὶ ἀναμένω νὰ μὲ εἰδοποιήσητε, ἵνα σᾶς τὰ προσκομίσω, μὲ τὴν παράκλησιν νὰ μὲ ἀκούσητε, ἵνα σᾶς δώσω λεπτομερεῖς ἐξηγήσεις καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου ὅπως κατόπιν τούτου κρίνητε ὁ ἴδιος ἂν ἡ Τράπεζα δύναται νὰ βαστάσῃ καὶ ἕτερα βάρη, ἄνευ δυσμενῶν δι’ αὐτὴν συνεπειῶν. Μετὰ σεβασμοῦ Ι. Δροσόπουλος» Α. Ε. Κύριον Ἐλ. Βενιζέλον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως Ἐνταῦθα

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν θὰ σᾶς διακόψω καὶ ἐγώ. Σᾶς ἔλεγον χθὲς διὰ τὴν ἐπιστολὴν καὶ σᾶς ἐπανέλαβα ὅτι ὁ κ. Δροσόπουλος γράφει καὶ λέγει: κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ἂς τὰ ἀφήσωμεν τέλος πάντων αὐτά, σεῖς ἐμμένετε εἰς τὰς ἰδικάς σας γνώμας καὶ ἡμεῖς εἰς τὰς ἰδικάς μας καὶ πρέπει νὰ δοθῇ μία λύσις εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ ἀντοχὴ τῆς Τραπέζης. Ἐγὼ θὰ σᾶς δώσω ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ νὰ γίνετε σεῖς ὁ ἴδιος κριτὴς καὶ νὰ ἀποφασίσετε σεῖς τὶ θὰ γίνῃ. Αὐτὸ τὸ ἴδιον μοῦ γράφει ὡς πόρισμα τῶν συζητήσεων ὁ κ. Μαρῆς διὰ τῆς ἐπιστολῆς τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπηύθυνε αὐτὸ ἐπαναλαμβάνει καὶ ὁ κ. Δροσόπουλος.

§146Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅταν λέγῃ ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τοῦ ζητήματος τῆς κυριότητος σᾶς ἔκανε κριτὴν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποζημιώσεώς της.

§147Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν δηλαδὴ δὲν δίδει σημασίαν εἰς τὸ ὅτι ἐπεστράφησαν 560 ἑκατομμύρια. Προέχον κατ’ αὐτὸν εἶναι ἂν τὸ προοίμιον ἔχει καλῶς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν: Ἐὰν ἀνεγράφετο εἰς τὸ προοίμιον ὅτι μετεμελήθη ἡ Τράπεζα καὶ ἀναγνωρίζει κατηγορηματικῶς καὶ ἀπεριφράστως τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου θὰ ἦτο τότε ὁ κ. Καφαντάρης σύμφωνος μαζί μας; Θὰ παρεδέχετο καὶ ἐκεῖνος τὴν πλάνην του; Ἢ θὰ μοῦ ἔλεγεν ὅτι ἐβιάσαμεν τὴν Τράπεζαν διὰ νὰ συμφωνήσῃ, ὅπως τὴν ἐβιάσαμεν διὰ νὰ πάρωμεν τὰ 560 ἑκατομμύρια; Ἀλλὰ δὲν ἦτο σκοπὸς ἡμῶν νὰ ἐξευτελίσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ τοὺς διοικοῦντας αὐτὴν ἐμφανίζοντες αὐτοὺς ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῆς εὐρωπαϊκῆς γνώμης ὡς μὴ μελετήσαντας τὸ ζήτημα ἢ ὡς ἀποπειραθέντας νὰ παραπλανήσουν τὸ δημόσιον. Σκοπός μας ἦτο νὰ ἐπανορθώσωμεν τὴν ζημίαν τοῦ Κράτους, καὶ τοῦτο ἐπετεύχθη διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς. Τὰ ἄλλα ἦσαν ἀσήμαντοι λεπτομέρειαι, ἀπέναντι τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν μᾶς ἀπειλεῖ ὅτι αὐτὰ ποὺ ἐπήραμεν θὰ τὰ πάρῃ ὀπίσω ἡ Τράπεζα φορολογοῦσα τὸν λαόν. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ ἔχει πόδας νὰ σταθῇ ὄρθιον. Δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ὡς ἀρχὴν ὅτι ὁσάκις εὑρισκόμεθα εἰς ἀντιδικίαν μὲ ἰσχυρὰ τραπεζιτικὰ ἱδρύματα πρέπει νὰ παραβλέπωμεν τὸ δίκαιον ἡμῶν ἐκ φόβου μήπως δυσαρεστήσωμεν τὰ τραπεζιτικὰ ἱδρύματα. Δὲν δυνάμεθα νὰ θυσιάζωμεν τὰ δίκαια τοῦ λαοῦ ἐκ φόβου μήπως τὰ τραπεζετικὰ ἱδρύματα αὐξήσουν τὸν τόκον τῶν διαφόρων χορηγήσεών των. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐγὼ θεωρῶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀνωτέραν τῆς μομφῆς ἡ ὁποία ἐνυπάρχει εἰς τὸν φόβον τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Δὲν πιστεύω ποτὲ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ κακῆς διαθέσεως ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως θὰ ηὔξανε τὸν τόκον διὰ νὰ φορολογήσῃ τὸν λαὸν ὅπως λάβῃ ὀπίσω τὸ κέρδος τὸ ὁποῖον διὰ τῆς νέας συμβάσεως ἐπιστρέφει εἰς τὸ δικαιοῦχον Κράτος. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἦτο ἱκανὴ νὰ διαπράξῃ τοῦτο ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὸ σφάλμα δὲν βαρύνει τὴν παροῦσαν σύμβασιν. Τὸ σφάλμα προέρχεται ἐκ τῆς προηγουμένης ἐκ τῆς ὅλης τραπεζιτικῆς μεταρρυθμίσεως, διότι ὁ εἰσηγούμενος τὴν τραπεζιτικὴν μεταρρύθμισιν ὤφειλε νὰ καταστήσῃ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἰσχυρὰν ὥστε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ρύθμισιν τοῦ τόκου εἰς ὅλα τὰ ἱδρύματα τόσον τὰ μικρὰ ὅσον καὶ τὰ μεγάλα. Ἐὰν δὲ καὶ μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ὑπάρχει ἵδρυμα τόσον ἰσχυρόν, ὥστε νὰ κανονίζῃ αὐτὸ τὸν τόκον χωρὶς τὴν γνώμην καὶ παρὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ἔχῃ τὰ μέσα εἰς τὰς χεῖρας του διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν πρέπουσαν τακτικὴν εἰς τὸ ἵδρυμα αὐτό, ὡς φαίνεται φρονῶν ὁ κ. Καφαντάρης τὸ σφάλμα βαρύνει ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συνάψαντες τὰς συμβάσεις μὲ τὴν Τράπεζαν δὲν προὐνόησαν ν’ ἀφήσουν ἕνα ὅπλον εἰς τὸ Κράτος διὰ νὰ ἀμυνθῇ ἐν καιρῷ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, κ. βουλευταί, δὲν νομίζω ἐγὼ τοὐλάχιστον ὅτι ὁ κανονισμὸς τοῦ τόκου προέρχεται ἀπὸ τὴν καλὴν ἢ κακὴν θέλησιν ἑνὸς ἱδρύματος ἔστω καὶ ἰσχυροῦ. Πολλοὶ παράγοντες, ποικίλοι παράγοντες, εἶναι οἱ ρυθμίζοντες τὸν τόκον καὶ πρὸς τοὺς παράγοντας αὐτοὺς ἀναγκάζονται νὰ συμμορφωθῶσι καὶ τὰ ἰσχυρότερα τῶν ἱδρυμάτων διὰ νὰ μὴ χάσουν τὴν πελατείαν των. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὸ ἀντίθετον ἦτο ἀληθές, ἐὰν δηλαδὴ ἀπὸ τὴν καλὴν ἢ κακὴν θέλησιν ἑνὸς ἱδρύματος ἰδιωτικοῦ ἐξαρτᾶται ἀποκλειστικῶς ἡ αὔξησις τοῦ τόκου, φρονεῖ ἆρά γε ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὅτι τὸ τραπεζιτικὸν τοῦτο ἵδρυμα θὰ ἐρρύθμιζε τὴν τακτικήν του ἐκ τῆς εὐγνωμοσύνης του πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν ἢ ἐκ τῆς δυσαρεσκείας του πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν; Ἐκ τοιούτων ἐλατηρίων θὰ κανονίσῃ τὸν τόκον ἢ μήπως θὰ κανονίσῃ τὸν τόκον ἀποκλειστικῶς ἐκ τοῦ συμφέροντος αὐτοῦ; Ἀλλ’ ἐὰν ὁ τόκος ἐρρυθμίζετο ἐκ τῶν εὐμενῶν διαθέσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δύναται νὰ εἴπῃ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἰς ποίας μειώσεις τοῦ τόκου προέβη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὅταν ἀκόμη εὑρίκετο εἰς τὴν ἡδύτητα τῆς χωνεύσεως τῶν χιλίων ἑκατὸν εἴκοσι ἑκατομμυρίων τῆς ὑπεραξίας; Ἢ μήπως εἶναι μείωσις τοῦ τόκου τὸ γεγονὸς ὅτι καὶ εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ Ἀπριλίου 1927 ἤτοι κατὰ τὴν σταθεροποίησιν δηλαδὴ εἰς τὴν τελευταίαν σύμβασιν περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν τῶν ἀνταλλαξίμων, ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ἔχουσα 800 ἑκατομμύρια ὁμολογίας ἀνταλλαξίμων ἀποφερούσας τόκον 8% μετέβαλε ταύτας εἰς 850.000.000 ὁμόλογα τοῦ Δημοσίου μὲ τόκον 8½% ἤτοι ½ παραπάνω; Καὶ τοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρίσκετο εἰς καλλίστην διάθεσιν διότι μόλις εἶχε κερδίσει τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων; Ἄλλως τε ἐὰν προσέξετε τὴν πορείαν τοῦ τόκου θὰ ἴδητε ὅτι ὁ τόκος ἦτο τὴν 6 Ἰουνίου 1927 10% ηὐξήθη τὴν 20 Ἰουλίου 1928 εἰς 11%, ὅτε τὰ καλύμματα εἶχον ἐπιδικασθῇ εἰς ἢ τὴν Τράπεζαν, καὶ ἠλαττώθη εἰς 10% τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1928.

§148Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ηὐξήθη βεβαίως ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγνώσθη ἡ πρόθεσις τῆς ἀφαιρέσεως τῶν καλυμμάτων.

§149Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ ἄν ηὐξήθη τὴν 20 Ἰουνίου 1928 ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ μὴ εὑρισκομένου εἰς τὴν ἀρχὴν τότε ἀκόμη κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πῶς ἠλαττώθη τὸν Ὀκτώβριον ὅταν πλέον ἦτο βεβαιωμένον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἀποφασισμένη νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν ὑπεραξίαν εἰς τὴν Τράπεζαν;

§150Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σήμερον πληρώνεται 10–12–13%. Δὲν ἔχομεν ὁμοιομορφίαν τόκου.

§151Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποτὲ δὲ εἴχομεν ὁμοιομορφίαν τόκου. Ἀλλ’ ἡ προεξόφλησις γίνεται πάντοτε μὲ ὡρισμένον τόκον. Ἀποδεικνύεται λοιπὸν κ. βουλευταί, ὁ φόβος τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων φανταστικὸς καὶ ἀνυπόστατος. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἀνηνέχθη καὶ εἰς μίαν περυσινὴν συζήτησιν εἰς τὰς ἐφημερίδας γενομένην μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν κατὰ τὴν πρώτην ἀνάμιξιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, διότι ἁπλῶς ἀποτελεῖ μετατόπισιν τοῦ σημερινοῦ ζητήματος καὶ διότι ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ συζήτησις ἐκείνη ἦτο ἄλλη καὶ ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐζητήθη ἡ ἀνόρθωσις τῆς ζημίας εἶναι ἄλλη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε τότε «μὴ μελετήσας τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος τῶν καλυμμάτων, ἀγνοῶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε περὶ κυριότητος, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ἐδῶ ὑπάρχει μία ζημία τοῦ Κράτους». Καὶ ἠσχολεῖτο νὰ ὑποδεικνύῃ εἰς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καφαντάρην τρόπους τῆς ἀνορθώσεως τῆς ζημίας τοῦ Κράτους. Μελετήσας κατόπιν τὸ ζήτημα ἀνεῦρεν ἀμέσως ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους ἄσχετον πρὸς πᾶσαν κυριότητα καλυμμάτων ἐστηρίζετο ἠθικῶς καὶ νομικῶς ἐπὶ ἀκλονήτου βάσεως, ἦτο δὲ καὶ εὐρυτέρου περιεχομένου καὶ ἐζήτησε τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τούτου ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Μήπως ἆρά γε ἐκ τούτου ἀποδεικνύεται ἡ λύσις τῆς ἐπιδικάσεως τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡς ὀρθή; Ἀλλὰ πρὶν μελετήσῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔλεγεν ὅτι ἡ λύσις ἣν ἔδωκεν ὁ κ. Καφαντάρης εἶναι κακή, ἀφοῦ δὲ πληρέστερον ἐμελέτησεν εἶπεν ὅτι ἡ λύσις εἶναι χειρίστη. Πρὶν μελετήσῃ ἔλεγεν ὅτι ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος τὸ ½ τοὐλάχιστον ἐκ τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων, ἀφοῦ ἐμελέτησεν εἶπεν ὅτι εἰς τὸ Κράτος ἀνήκει ὁλόκληρος ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἐννοῶ κατὰ τὶ δύναται νὰ προαγάγῃ τὸ ζήτημα ἡ ἐπίκλησις τῆς περυσινῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἐπίκλησις τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ἡ ἐπίκλησις θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ νὰ ἐξαρθοῦν δύο σημεῖα αὐτῆς. Τὸ πρῶτον σημεῖον εἶναι ὅτι δὲν ἐχρειάζετο νὰ μελετήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολὺ διὰ νὰ συμπεράνῃ ὅτι ζημία τοῦ Δημοσίου ὑπῆρχεν εἰς τὴν διαρρύθμισιν ἐκείνην καὶ δεύτερον σημεῖον εἶναι ἡ εἰλικρίνεια τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος δὲν ἐδίστασε νὰ ὁμολογήσῃ δημοσίᾳ ὅτι δὲν ἔχει μελετήσει ἀκόμη τὸ ζήτημα, εἰλικρίνεια τὴν ὁποίαν καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐμιμοῦντο καί ἄλλοι. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἐπίθεσιν. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐν τῇ προσπαθεία του ν’ ἀποδείξῃ τὸ ὀρθὸν τῆς πολιτικῆς του ἐπανέλαβε δευτερολογῶν πολλὰ ἐξ ἐκείνων τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πέρυσι ἐκυκλοφόρησαν ἀλλὰ πολλὰ τῶν ὁποίων σήμερον πλέον ἐγκατέλειψαν ἔκθετα καὶ οἱ γεννήτορες αὐτῶν, ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα καὶ οἱ τὸ πρῶτον προβαλόντες ἀντελήφθησαν ὅτι πρέπει νὰ ἀποσυρθοῦν πλέον τῆς κυκλοφορίας ὡς ἐφθαρμένα χαρτονομίσματα. Ἐξέλεξε τινὰ ἐξ αὐτῶν ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς καὶ ταῦτα προβάλλει καταναλώσας τὴν εὐγλωττίαν του διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα ἀνήρεσεν ἤδη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως τοσοῦτον πειστικῶς, ὥστε δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἀσχοληθῶ καὶ ἐγὼ ἀντικρούων αὐτὰ λεπτομερῶς καὶ διὰ μακρῶν. Θὰ εἶμαι σύντομος διότι αἰσθάνομαι ἀληθῶς ὅτι ἀνοίγω θύρας ἀνοικτὰς ἀντικρούων ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἐνταῦθα ἐδημιουργήθησαν πρὸς ἐφαρμογὴν καινοφανῶν δογμάτων ἐπιστημονικῶν. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω βέβαια ὁμιλῶν περὶ τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως τῶν τραπεζογραμματίων, περὶ τῶν διαφόρων συστημάτων τῶν καλλυμάτων, περὶ νομικῆς φύσεως τῶν καλυμμάτων, περὶ σχέσεων μεταξὺ κράτους καὶ Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ τῶν ὑποστηριζομένων ἐν τῇ ἐπιστήμῃ διαφόρων θεωριῶν περὶ τοῦ νομικοῦ τύπου αὐτῶν. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν ταῦτα διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι, νὰ γνωρίζωμεν ὅτι τὸ τραπεζογραμμάτιον ἀποτελεῖ μίαν ὑπόσχεσιν τῆς Τραπέζης πρὸς ἐξαργύρωσιν δι’ ἴσου μεταλλικοῦ νομίσματος τοῦ κρατοῦντος ἐν τῇ χώρᾳ. Αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον· δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ἐπιστήμην οὐδεμία ἀμφισβήτησις. Ἐπίσης πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι τὸ κάλυμμα ἔχει διπλοῦν σκοπόν, αʹ) τὸν σκοπὸν νὰ διευκολύνῃ, νὰ καθιστᾷ εὐχερῆ τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν τραπεζογραμματίων καὶ βʹ) τὸν σκοπὸν νὰ παρέχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν κοινωνίαν περὶ τῆς εὐχεροῦς ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζογραμματίων. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει ὡς πολιτικὸν σῶμα διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν λύσιν. Ἡ ὑπόσχεσις ἡ ἐμπεριεχομένη εἰς τὸ τραπεζογραμμάτιον ἐκτελεῖται ἀβιάστως καὶ κανονικῶς ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀναστέλλεται δὲ ὅταν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Τὶ γίνεται ἅμα τερματίζεται ἡ σχέσις ἡ ἐκδοτικὴ ἢ γεννωμένη διὰ τῆς ἐκδόσεως; Τὶ γίνεται κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν λογαριασμῶν; Ὁ τερματισμὸς τῆς ἐκδοτικῆς αὐτῆς σχέσεως, ἡ ὥρα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν λογαριασμῶν ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ ἐκ διαφόρων λόγων. Ἐπέρχεται λ. χ, διότι ἔληξε τὸ προνόμιον χρονικῶς, ἐπέρχεται διότι ἡ Τράπεζα ἀπεφάσισε νὰ τερματίσῃ τὸν βίον αὐτῆς. Ἐπέρχεται διότι τὸ Κράτος ἐν τῷ κυριαρχικῷ του δικαιώματι ἀπεφάσισε τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ προνομίου καὶ τὴν μεταβολὴν τοῦ νομίσματος ἤ, ὅπερ τὸ αὐτό, τὴν σταθεροποίησιν αὐτοῦ. Τὶ θὰ γίνῃ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν; Ἐὰν βεβαίως δὲν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ὑποτίμησις τοῦ νομίσματος, ἐὰν τὸ χαρτονόμισμα διατηρῆται εἰς τὸ ἄρτιον, δὲν γεννᾶται κανὲν ζήτημα. Τὸ ζήτημα γεννᾶται ὅταν, ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἐπελθούσης ὑποτιμήσεως τοῦ χαρτονομίσματος, ἐπέρχεται ἡ ἐκκαθάρισις τῶν λογαριασμῶν. Τότε γεννᾶται τὸ ἐρώτημα καὶ ἐδῶ εἶναι ὅλον τὸ ζήτημα: Εἶναι δίκαιον, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐκπληρώσῃ ἡ Τράπεζα τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς περὶ ἐξαργυρώσεως τραπεζογραμματίων εἰς χρυσόν; Πρέπει νὰ ἐξαργυρώσῃ εἰς χρυσὸν ὅλα τὰ τραπεζογραμμάτιά της; Εἶναι τοῦτο δίκαιον; Ὄχι. Διότι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἔχει διαθέσει μέρος τῶν τραπεζογραμματίων της εἰς πιστώσεις, εἰς προεξοφλήσεις κλπ. καὶ δικαιοῦται νὰ προβάλῃ τὴν ἀντίρρησιν τὴν βάσιμον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἐξαργυρώσῃ ὅλα εἰς χρυσόν, ἀφοῦ πολλά, τὰ πλεῖστα ἀπὸ τὰ τραπεζογραμμάτια αὐτῆς τὰ ἔδωκε, τὰ ἐτοποθέτησεν εἰς ἀπαιτήσεις διὰ τὰς ὁποίας θὰ πάρῃ ὑποτιμημένον νόμισμα. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον καὶ ὀρθὸν νὰ συμψηφίσῃ τὴν ὑποχρέωσίν της πρὸς ἐξαργύρωσιν μὲ τὰς ἀπαιτήσεις της ταύτας. Καὶ διὰ τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ εἰς τὸν χρυσὸν τὸν ὁποῖον ἔχει ἀκινητοποιήσει ἡ Τράπεζα εἰς κάλυμμα εἴτε ἐξ ἰδίας προαιρέσεως εἴτε ἰδίᾳ ἐξ ἐπιβολῆς τοῦ νόμου, διὰ τὸ τμῆμα αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ ἡ Τράπεζα ὅτι τὸ ἐτοποθέτησεν εἰς ἀπαιτήσεις τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ εἰς ὑποτιμημένον τραπεζογραμμάτιον. Ἡ ἔνστασις τῆς ἀπαλλαγῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ χωρήσῃ διὰ τὸ τμῆμα τὸ ἀντίστοιχον πρὸς τὰ καλλύματα. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν μπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀπαλλαγὴ αὐτῆς ἐκ τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ὑποχρεώσεώς της, τῆς ὑποσχέσεώς της ὅσον ἀφορᾷ τὸ τμῆμα τοῦτο, διότι τοιαύτη ἀπαλλαγὴ θὰ ἐσήμαινε δωρεὰν πρὸς τὴν τράπεζαν, δωρεὰν καθαράν. Διατηρεῖται λοιπὸν κατὰ τὸ τμῆμα τοῦτο ἡ ἐν τῷ τραπεζογραμματίῳ ἐνυπάρχουσα ὑπόσχεσις τῆς ἐξαργυρώσεως εἰς χρυσόν. Ὑπέχει δηλαδὴ ἡ Τράπεζα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξαργυρώσῃ διὰ χρυσοῦ τραπεζογραμμάτια ἴσα κατ’ ὀνομαστικὴν ἀξίαν πρὸς τὰ καλύμματα τὰ ὁποῖα ἔχει ἐπὶ τούτῳ ἀκινητοποιήσει εἰς τὰ ταμεῖα της. Ἡ ἐξαργύρωσις αὕτη δὲν δύναται βεβαίως νὰ γίνῃ πρὸς τοὺς ἀγνώστους κατόχους τοῦ τμήματος τούτου τῶν τραπεζογραμματίων, ἀλλὰ γίνεται πρὸς τὸ κράτος ὡς ἐκπρόσωπον τοῦ συνόλου τῶν κατόχων, ὡς ἐκπρόσωπον τῆς συνισταμένης τῶν κοινωνικῶν δυνάμεων. Ἡ ἐξαργύρωσις αὕτη εἰς χρυσὸν τῶν ὑποτιμημένων τραπεζογραμματίων προσπορίζει βέβαια ἕν κέρδος εἰς τὸ κράτος καὶ τὸ κέρδος τοῦτο εἶναι ἴσον πρὸς τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῆς ἀξίας τοῦ διδομένου χαρτονομίσματος καὶ τοῦ λαμβανομένου χρυσοῦ. Ἡ διαφορὰ αὐτὴ εἶναι ἡ καλουμένη τεχνικῶς ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων. Ἡ ὑπεραξία δηλαδὴ τῶν καλυμμάτων προκύπτει ἐκ τῆς μερικῆς ἐκπληρώσεως τῆς ὑποσχέσεως τῆς Τραπέζης, ἀπαλλασσομένης τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ὑπολοίπου ὑποχρεώσεώς της δι’ ὃν λόγον εἶπον ἀνωτέρω. Τὸ ζήτημα, κ. βουλευταί, ὅπως βλέπετε εἶναι ἁπλοῦν, εἶναι σαφές. Καὶ διότι εἶναι ἁπλοῦν καὶ διότι εἶναι σαφές, δὲν ἐγεννήθη εἰς κανενὸς τὸν νοῦν νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Δι’ αὐτὸ βλέπετε ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν εἰς ὁλόκληρον τὸν ἐπιστημονικὸν κόσμον οὐδεμία ἠγέρθη φωνή, οὐδὲ κἄν ἐγένετο συζήτησις, διότι αὐτὸ εἶναι ἀξίωμα ἀναμφισβήτητον. Διὰ τοῦτο βλέπομεν προσωπικότητα πολιτικὴν καὶ οἰκονομικὴν τὸν κ. Πουανκαρέ, λέγοντα: «Εἶναι ἀξίωμα ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων ἀνήκει εἰς τὸ κράτος». Διὰ τοῦτο μέσα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γαλλικὴν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν οἰκονομολόγοι εὐρωπαϊκοῦ κύρους, δὲν εὑρέθη κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτὸ εἶναι συζητήσιμον, ὅτι αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ ὅρους ἢ προϋποθέσεις. Διὰ τοῦτο εἰς τὰ βιβλία τὰ ὁποῖα θὰ ἀνοίξετε δὲν θὰ εὕρετε πουθενὰ— καὶ προκαλῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν ἐπ’ αὐτοῦ—νὰ ἀναφέρεται ὅτι ἡ φύσις τῶν καλυμμάτων ἢ ἡ τύχη τῆς ὑπεραξίας αὐτῶν μεταβάλλεται ἀναλόγως τοῦ εἴδους τῆς Ἐκδοτικῆς τραπέζης ἢ ἀναλόγως τοῦ χρόνου καὶ τοῦ τόπου τῆς προελεύσεως τῶν καλυμμάτων.

§152Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀντὶ νὰ προκαλῆτε σεῖς, σᾶς παρακαλῶ ἐγὼ νὰ μοῦ εἴπετε, ἐὰν καὶ πῶς ἐλύθη καθ’ ὃν τρόπον θέλετε σεῖς νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§153Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὴ ἀνυπομονεῖτε καὶ θὰ λάβετε ταχέως τὴν ἀπάντησιν. Δὲν ὑπάρχει, κ. βουλευταί, πουθενὰ ἐπαναλαμβάνω ὅπου καὶ ἂν ἐρευνήσετε διαφορετικὴ λύσις τοῦ ζητήματος, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι τὸ ἰδικόν μας παράδειγμα ἐγέννησε τὴν κατάπληξιν καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε τὸν Ντεσπὼ καὶ τοὺς ἄλλους συγγραφεῖς λέγοντας ὅτι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔγινεν ἐξαίρεσις.

§154Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν των τὰς εἰδικάς μας περιστάσεις. Ἐὰν τὰς εἶχον θὰ ἐβλέπατε τὶ θὰ ἔλεγον.

§155Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποίας πρὸς Θεοῦ, εἰδικὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ κ. βουλευταί, τὸ παράδειγμα τὸ Ἰταλικὸν παρέχει ἐπιχείρημα ἀληθῶς καταπελτῶδες κατὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Ὁμιλῶν ἐν τῇ Γερουσίᾳ τῇ Ἰταλικῇ ὁ κ. Βόλπι λέγει ὅτι τὸ ἐπὶ τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων κρατικὸν δικαίωμα εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ ἡ Τράπεζα οὔτε διενοήθη νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Ἔλαβε λοιπὸν τὸ κράτος συναινέσει καὶ τῆς Ἰταλικῆς Τραπέζης τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων, ἀπὸ τὰς ἄλλας ὅμως δύο Τραπέζας τῆς Σικελίας καὶ Νεαπόλεως δὲν τὴν ἔλαβε διότι ἠθέλησε νὰ τὴν χαρίσῃ εἰς αὐτὰς πρὸς ἐνίσχυσίν των. Καὶ λέγει τοῦτο ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ἐν τῇ αὐτῇ ἀγορεύσει του ὁ κ. Βόλπι. Δὲν λέγει ὅτι ἀφῆκε τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων εἰς τὰς Τραπέζας αὐτὰς διότι ἀνῆκεν εἰς αὐτὰς ἡ ὑπεραξία, ἀλλὰ λέγει ἐπὶ λέξει ὅτι ἀφῆκε ἐν μέρει τὴν ὑπεραξίαν ἐπὶ θυσίᾳ τῶν κρατικῶν δικαιωμάτων διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὰς Τραπέζας ταύτας. Ἂν καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἔλεγεν ὅτι ἐγὼ ἔδωκα τὰ καλύμματα ἐπὶ θυσίᾳ τῶν κρατικῶν συμφερόντων διὰ νὰ ἐνισχύσω τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, θὰ ἐλέγομεν: ἰδοὺ μία βάσις ἀξία συζητήσεως, καὶ θὰ συνεζητοῦμεν ἂν πράγματι ἤξιζεν ἡ Τράπεζα τὴν ἐνίσχυσιν αὐτὴν καὶ ἂν εἶχεν ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶνε μόνον αἱ Ἰταλικαὶ Τράπεζαι, εἶναι ὁ Πουανκαρὲ ὁ ὁποῖος μᾶς λέγει ὅτι δὲν ἐφήρμοσε μόνον εἰς τὴν Γαλλικὴν Τράπεζαν, τὸ ἐφήρμοσε καὶ εἰς τὰς ἀποικιακὰς Τραπέζας, εἰς ὅλας τὰς ἀποικιακὰς Τραπέζας, αἱ δὲ ἀποικιακαὶ Τράπεζαι δὲν ἦσαν ὅπως γνωρίζετε ἀμιγεῖς.

§156Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ὑφίσταται μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῶν Τραπεζῶν τῶν ἄλλων κρατῶν εἶναι σαφής. Εἰς τὰς ἄλλας Τραπέζας ἐφ’ ὅσον ἦσαν ἀμιγεῖς ἐκδοτικαὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐρεύνης, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐξετάσεως ἐὰν τὰ καλύμματα αὐτὰ προῆλθον ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἢ δὲν προῆλθον.

§157Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄλλο θέμα εἶναι αὐτό.

§158Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βλέπω, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι φοβεῖσθε τὰς διακοπάς, προκαλεῖτε ἀπάντησιν ἀλλὰ καὶ τὴν ἀποφεύγετε.

§159Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ἀπάντησις αὐτὴ τὴν ὁποίαν δίδετε. Σεῖς εἶσθε ὁ ἀποφεύγων ν’ ἀπαντήσετε.

§160Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλὴ ἂν εἶναι ἀπάντησις. Δὲν εἶσθε σεῖς ὁ κριτὴς ὅπως ὡρίσθη διαιτητὴς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν καλυμμάτων ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης. Ἡμεῖς εἴμεθα εἰς ἀντιδικίαν, οἱ ἄλλοι θὰ κρίνουν. Ἡ μόνη διαφορὰ ἡ ὁποία ὑφίσταται μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν ἄλλων κρατῶν τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκδοτικὰς Τραπέζας ἀμιγεῖς, εἶναι ὅτι ἐκεῖ ἦτο ἀποδεδειγμένον ἐκ τῶν προτέρων ὅτι ὅλα τὰ εἰς χρυσὸν ἀποθέματα εἶναι ἀπότοκα τῶν ἐκδοτικῶν λειτουργῶν, δηλαδὴ ὁσοσδήποτε χρυσὸς καὶ ἂν ὑπῆρχεν εἰς τὰς Τραπέζας αὐτὰς δὲν προήρχετο ἐξ ἄλλων ἐργασιῶν παρὰ μόνον ἀπὸ τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα. Ἑπομένως δὲν εἴχατε ἐκεῖ ἀντικείμενον ἐξετάσεως ἂν προῆλθον ἀπὸ ἄλλας ἐργασίας. Εἰς ἡμᾶς ὅμως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόφασιν τῶν εἰς χρυσὸν ἀποθεμάτων εἰς τὰς μικτὰς ἐκδοτικὰς Τραπέζας, ὑπῆρχε ἀνάγκη μιᾶς ἐξετάσεως ἄν τὰ εἰς χρυσὸν ἀποθέματα ἢ τὰ λεγόμενα εἰδικὰ καλύμματα εἶναι προϊόν καὶ αὐτὸ τῆς ἐκδοτικῆς λειτουργίας ἢ μήπως εἶναι τυχὸν προϊόν τῶν ἄλλων ἐργασιῶν τῶν Τραπεζῶν. Ἐὰν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπεδεικνύετο ὅτι τὰ εἰδικὰ αὐτὰ καλύμματα προῆλθον ἐκ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκδοτικοῦ, θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἡ περιέλευσις αὐτῶν εἰς τὸ κράτος. Λοιπὸν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὰ ἄλλα κράτη ἅπασαι αἱ Τράπεζαι εἶναι ἀμιγεῖς.

§161Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐπιμένει νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ οὐδὲ τὸ Ἰταλικὸν παράδειγμα, ὅπως δὲν ἀναγνωρίζῃ οὔτε τὴν ἐπιστήμην οὔτε τὰ συνέδρια τῶν οἰκονομολόγων οὔτε τὰς συζητήσεις τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, διότι ἔχουν τὸ ἀτύχημα νὰ καταδικάζουν ὅλα τὴν δωρεὰν τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ θὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν Γαλλίαν, διὰ νὰ φέρω ἓν ἀκόμη ἐπιχείρημα: Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπως γνωρίζετε κ. βουλευταί, ἔλαβε τὸ κράτος ὅλην τὴν ὑπεραξίαν τοῦ εἰς χρυσὸν ἀποθέματος τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης καὶ ἀπέσβεσε δεκάδας δισεκατομμυρίων χρεῶν, καίτοι ἡ Τράπεζα ἡ Γαλλικὴ δὲν εἶχε καμμίαν νομικὴν ὑποχρέωσιν νὰ διατηρῇ καλύμματα. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ μὲ τὴν Ἰταλικὴν Τράπεζα, νὰ τηρῇ ὡρισμένον ποσὸν χρυσοῦ εἰς κάλυμμα τῶν τραπεζογραμματίων της. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἀπαντᾷ ὅτι ἦσαν καθαρῶς ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι καὶ οὐχὶ μικταὶ ὅπως ἡ ἰδική μας καὶ δι’ αὐτὸ ἔδωκαν τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων εἰς τὸ κράτος, καὶ προκαλεῖ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ν’ ἀναφέρωμεν ἕν παράδειγμα Τραπέζης μικτῆς ἡ ὁποία ὑπεχρεώθη νὰ δώσῃ τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων εἰς τὸ κράτος. Θ’ ἀπαντήσω ἀμέσως εἰς τὴν πρόκλησιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων ἀφῃρέθη ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὅλας τὰς ἀποικιακὰς Τραπέζας. Ἡ εἰσήγησις τοῦ κ. Πουανκαρὲ λέγει τὰ ἑξῆς: «Εἶναι ἀξίωμα ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων ἀνήκει εἰς τὸ κράτος». Ἀναφέρεται ἄλλως τε εἰς τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 10 τοῦ νόμου τὸ ἀφορῶν τὰς ἀποικιακὰς Τραπέζας. Ἰδοὺ δὲ τὶ λέγει, κ. βουλευταί, τὸ ἄρθρον 10 τοῦ Γαλλικοῦ νόμου: «Τὰ εἰς χρυσὸν καὶ ἄργυρον ἀποθέματα τὰ κατεχόμενα σήμερον ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν τῶν λαβουσῶν ἐκδοτικὰ προνόμια εἰς τὰς ἀποικίας καὶ εἰς τὰ προτεκτορᾶτα ὅπου νομίμως κυκλοφορεῖ τὸ φράγκον θὰ ἐπανεκτιμηθῶσιν ἐπὶ τῆς νέας βάσεως. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξουσιοδοτεῖται νὰ συνάψῃ μετὰ τῶν Τραπεζῶν τούτων, τῶν ἀνωτέρω ἀναφερομένων, συμβάσεις ὁριζούσας τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους τὸ κράτος θὰ πάρῃ τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων». Αἱ Τράπεζαι δὲ αὐταὶ αἱ ἀποικιακαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἡ Τράπεζα τοῦ Ἀλγερίου καὶ 4 ἄλλαι κλπ., ἔκαναν ὅ,τι ἐργασίας ἀκριβῶς ἔκανε καὶ ἡ ἰδική μας. Τὶ ἀπαντᾷ εἰς τοῦτο ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν; Ἔχω ἐδῶ εἰς τὴν διάθεσίν του τὰ κείμενα, ἐκ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἴδῃ ὅτι αἱ Τράπεζαι αὗται αἱ ἀποικιακαὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ χαρακτηρισθοῦν ἀμιγέστεραι ἐκδοτικαὶ τῆς ἰδικῆς μας. Ὥστε καὶ ἡ τελευταία ἀντίρρησις κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς καὶ ἐδῶ τῆς παγκοσμίου πράξεως καταπίπτει.

§162Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, ἰσχυρίζομαι ὅτι ἐκεῖ τὸ ἀπόθεμα ἦτο προϊὸν τῆς κυκλοφορίας.

§163Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ ἰσχυρίζεσθε; ὅτι εἶναι καθαρῶς ἐκδοτικαὶ αἱ ἀποικιακαὶ Τράπεζαι τῆς Γαλλίας, ἢ ὅτι ἦσαν μὲν μικταὶ ἀλλὰ ὁ χρυσὸς αὐτῶν προῆλθεν ἀπὸ τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον; Ἐὰν τὸ πρῶτον ἰσχυρίζεσθε, θέτω εἰς τὴν διάθεσίν σας τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον ἔχω ἐνώπιόν μου διὰ νὰ ἴδετε ποίας Τραπεζιτικὰς ἐργασίας ἐνήργουν αἱ ἀποικιακαὶ αὐταὶ Τράπεζαι. Ἐὰν τὸ δεύτερον ἰσχυρίζεσθε, σᾶς ἐρωτῶ; πῶς τὸ γνωρίζετε; Ποῖος ἠρεύνησεν ἐκεῖ τὴν καταγωγήν τοῦ καλύμματος, ἀφοῦ ὡς βλέπετε δὲν προέβη εἰς καμμίαν ἔρευναν περὶ τούτου, οὔτε ἔκαμε διάκρισιν ὁ κ. Πουανκαρέ, οὐδ’ εἰς δικαιολογίαν κἂν ἰδιαιτέραν προέβη, ἀλλ’ ἐφήρμοσε καὶ εἰς αὐτὰς τὸ ἀναμφισβήτητον ἀξίωμα τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσε καὶ ἐπὶ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας; Ἀλλά, κ. βουλευταί, δὲν εἴχομεν ἀνάγκην οὐδὲ τοῦ παραδείγματος τούτου διὰ νὰ ἀποδείξωμεν πόσον εἶναι ἐσφαλμένη ἡ γνώμη τοῦ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, ὑποστηρίζοντος ὅτι μόνον αἱ Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι αἱ ἀμιγεῖς ἔχουν ὑποχρέωσιν νὰ δίδουν τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων των εἰς τὸ Κράτος. Ἡ γνώμη αὕτη, ἡ ὁποία ὑπ’ οὐδενὸς οὐδαμοῦ ὑπεστηρίχθη, δὲν ἠμποροῦσε νά ὑποστηριχθῇ καὶ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι δὲν μεταβάλλεται καθόλου ὁ χαρακτὴρ ὁ νομικὸς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐκτὸς τοῦ ἐκδοτικοῦ της τμήματος ἔχει καὶ ἄλλα τμήματα δι’ ἄλλας τραπεζιτικὰς ἐργασίας. Ἐπιστημονικῶς, θεωρητικῶς ἠμπορεῖ πολὺ καλὰ νὰ προβαίνῃ καὶ εἰς ἄλλας ἐργασίας, ὁ δὲ νομικός της χαρακτηρισμὸς θὰ εἶναι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα. Δὲν μεταβάλλεται ἡ φύσις της, οὐδὲ αἱ ὑποχρεώσεις, οὐδὲ τὰ δικαιώματά της. Ἄν θέλετε, νὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπὴν τοῦ Κουρσὲλ Σενέϊγ διὰ νὰ ἴδητε πόσον κατηγορηματικῶς λέγει ὅτι αἱ Τράπεζαι ἠμπορεῖ πολὺ καλὰ νὰ κάνουν ὅλες τὴς δουλειές, ἀδιάφορον ἂν τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόδοξον ἐπιστημονικῶς.

§164Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὶ ἀνάγκην ἔχομεν αὐτῶν, ὅταν εἴχομεν τὴν Ἐκδοτικήν μας Τράπεζαν ἡ ὁποία ἔκαμνε καὶ ἄλλας ἐπιχειρήσεις;

§165Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς; δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ γνωρίζωμεν ὅτι καὶ ἐπιστημονικῶς ἠμπορεῖ πολὺ καλὰ νὰ γίνεται αὐτό; Ἰδοὺ λοιπὸν τὶ λέγει ὁ Κουρσὲλ Σενέϊγ: «Αἱ Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι δύνανται νὰ κάμνουν ὅλας τὰς ἐργασίας τῶν Τραπεζῶν ἀνεξαιρέτως, τόσον τὰς ἐργασίας τῆς γʹ τάξεως ὅσον καὶ τῆς αʹ καὶ τῆς βʹ.». Εἶναι δέ, κατὰ τὸν συγγραφέα τοῦτον, αʹ τάξεως ὅσαι ἐργάζονται μὲ καταθέσεις βραχυτάτης προθεσμίας, βʹ τάξεως ὅσαι μὲ μακρὰς προθεσμίας καὶ γʹ ὅσαι ἐργάζονται μὲ μικτάς. Λοιπὸν ὅλας αὐτὰς τὰς ἐργασίας ἠμπορεῖ νὰ τὰς κάμῃ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ὥστε δὲν μεταβάλλεται οὐδὲ καὶ πόρρωθεν ὁ χαρακτήρ της, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ προνόμια κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν λογαριασμῶν μὲ τὸ Κράτος. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι μόνον θεωρία, συμβαίνει καὶ εἰς τὴν πρᾶξιν. Αἱ Τράπεζαι τῆς Σκωτίας αἱ ὁποῖαι εἶναι Ἐκδοτικαί, ἐδάνειζον συχνὰ ἐπὶ ὑποθήκῃ· τὸ ἴδιον ἔκαμναν, καταχρηστικῶς μάλιστα καὶ κατὰ παράβασιν τῶν καταστατικῶν των αἱ Τράπεζαι τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας, ὡς λέγει ὁ ἴδιος ὁ συγγραφεὺς εἰς τὴν σελίδα 423 τοῦ ἰδίου συγγράμματος. Ἰδοὺ δὲ τὶ λέγει διὰ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἰταλίας εἰς τὴν σελίδα 412 τοῦ αὐτοῦ συγγράμματός του: «Ἡ Τράπεζα αὕτη ἔκαμεν οἵας καὶ ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας ἐργασίας. Ἐπιπροσθέτως ἐδάνειζεν εἰς πᾶσαν εὐκαιρίαν ἐπὶ ἐνεχύρῳ μετάξης κλπ. ἐμπορευμάτων ἐχόντων εἰς τὴν ἀγορὰν καθωρισμένην περίπου ἀξίαν». Ὥστε δὲν μεταβάλλεται κατὰ τίποτε οὔτε θεωρητικῶς οὔτε πρακτικῶς ἡ φύσις τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν ἐκ τοῦ ὅτι κάμνουν καὶ ἄλλας ἐργασίας, οὔτε καὶ αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῶν δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι μεταβάλλονται.

§166Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι παλαιότατος συγγραφεύς.

§167Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι νεώτατος συγγραφεὺς καὶ τὸ σύγγραμμά του νεώτατον.

§168Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παλαιὰς Τραπέζας. Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι οὔτε ἡ Τράπεζα τῆς Ἰταλίας οὔτε ἄλλη Τράπεζα ἤσκησεν οἱανδήποτε ἄλλην ἐργασίαν πλὴν τῆς Ἐκδοτικῆς.

§169Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ ἡ θεωρία περὶ μικτῆς Τσαπέζης προεβλήθη διὰ νὰ γεννήσῃ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα, τὸ περίφημον ἐπιχείρημα περὶ κυριότητος τῶν καλυμμάτων. Ἐὰν παρηκολουθήσατε, κ. βουλευταί, πόθεν πηγάζει ἡ λαλουμένη τεχνικῶς ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων, θὰ ἀντελήφθητε ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ παίξῃ κανένα ρόλον ἡ κυριότης τῶν καλυμμάτων. Τὸ Κράτος ὡς ἐκπροσωποῦν τὴν ὁλότητα δικαιοῦται ὅπως εἶπον, νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν λογαριασμῶν ὅπως ἐξοφλήσῃ εἰς χρυσὸν τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν τραπεζογραμματίων της τὸ ἀντιστοιχοῦν εἰς τὸ ἐν τοῖς ταμείοις ἐπὶ τούτῳ ὑπάρχον κάλυμμα εἰς χρυσόν. Ἡ ὑπεραξία εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης τῆς Τραπέζης. Ἐνταῦθα ἠθέλησαν νὰ μᾶς εἴπουν ὅτι ἡ ὑπεραξία εἶναι εἶδος τι σταφυλῆς τῆς ἀμπέλου τῶν καλυμμάτων ἢ χόρτον φυόμενον εἰς τὸν ἀγρὸν τῶν καλυμμάτων ἢ μόσχος τῆς ἀγελάδος τῶν καλυμμάτων καὶ ἑπομένως ἀνήκει εἰς τὸν κύριον τῆς ἀμπέλου, τοῦ ἀγροῦ ἢ τῆς ἀγελάδος. Ὡς ἐὰν τὸ Κράτος ἤρχετο νὰ διεκδικήσῃ κυριότητα ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ τῶν καλυμμάτων, ὡς ἐὰν περιεχόμενον τοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους ἦτο ἡ κυριότης τῶν καλυμμάτων. Ἀλλ’ ἡ κυριότης τῶν καλυμμάτων δὲν ἔχει, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ, καμμίαν ἐπίδρασιν εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν λογαριασμῶν κατὰ τὴν Ἐκδοτικὴν σχέσιν. Ἀλλ’ ἡ κυριότης τῶν καλυμμάτων ἀνήκει καὶ πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἀνήκῃ εἰς αὐτήν, εἴτε καθαρῶς Ἐκδοτικὴ εἴτε μικτὴ εἶναι ἡ Τράπεζα. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε νὰ ἐξετασθῇ πότε ἡ Τράπεζα ἀπέκτησε τὸν χρυσὸν τῶν καλλυμμάτων. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἰσχυρίζονται ὅτι τὰ καλύμματα τότε μόνον εἶναι καλύμματα ὅταν ὁ χρυσὸς αὐτῶν ἀπεκτήθη μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζογραμματίων, ἐπειδὴ δὲ ὁ χρυσὸς τῆς Τραπέζης ὑπῆρχε καὶ πρότερον παρ’ αὐτῇ ἄρα κλπ. Ἀλλὰ ποῦ ἄραγε στηριζόμενοι προβάλλουν τὴν παράδοξον ταύτην θεωρίαν; Ποῖος νόμος, ποία θεωρία, ποῖον δόγμα ἐπιβάλλει τάχα ν’ ἀποκτῶνται τὰ καλύμματα ἐκ τῶν ὑστέρων μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζογραμματίων καὶ διὰ τῶν τραπεζογραμματίων αὐτῶν; Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον πρέπει νὰ συμβαίνῃ. Ἵνα τὰ καλλύματα ἐπιτυγχάνουν τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουν, ἤτοι τὴν πίστιν περὶ τῆς ἀπροσκόπτου ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζογραμματίων, πρέπει νὰ ὑπάρχουν ἐν τῇ Τραπέζῃ καθ’ ἣν στιγμὴν δίδονται τὰ τραπεζογραμμάτια εἰς κυκλοφορίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ κοινὸν νὰ δεχθῇ μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης ἐμπιστοσύνης τὰ τραπεζογραμμάτια χωρὶς νὰ ἔχῃ ἤδη τὴν βεβαιότητα ὅτι ὑπάρχουν τὰ ἀναγκαῖα καλύμματα, ἀλλὰ μὲ μόνην τὴν ἐλπίδα τῆς μελλοντικῆς ἀποκτήσεως αὐτῶν.

§170Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι θεωρία ἰδική σας.

§171Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως τίνος εἶναι ἡ θεωρία. Ἰδοὺ τὶ τέλει ὁ Carmain Martin, καθηγητὴς τοῦ πανεπιστημίου τῶν Παρισίων, εἰς τὸ νεώτατον σύγγραμμά του «Le crèdit, les Banques» σελὶς 86: «Κατὰ τὴν ἵδρυσιν μιᾶς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἓν κεφάλαιον πρέπει νὰ συνενωθῇ καὶ νὰ προορισθῇ εἰς τὴν δημιουργίαν καλύμματος τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τὸ στήριγμα τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδοθοῦν κατόπιν ὑπὸ τῆς Τραπέζης». Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ὁ χρυσὸς τῶν καλυμμάτων κανονικῶς προϋπάρχει τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης. Πῶς λοιπὸν ὑπεστηρίχθη καὶ ὑποστηρίζεται ἀκόμη ὅτι τάχα ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος οὕτως εἰπεῖν τῆς ἰδιότητος τῶν καλυμμάτων πρέπει ὁ χρυσὸς αὐτῶν νὰ ἐκτήθη μεταγενεστέρως καὶ ὡρισμένως διὰ τῶν τραπεζογραμματίων τῆς σχετικῆς ἐκδόσεως;

§172Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὥστε κατὰ τὴν γνώμην σας, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι καί ἂν αἱ συμβάσεις εἶχον ὅπως καὶ αἱ προηγούμεναι διὰ τῶν ὁποίων ἐτέθησαν εἰς κυκλοφορίαν τὰ 60 ἑκατομμύρια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἂν δὲν ἐπεβάλλετο δηλαδὴ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Τραπέζης εἰς σχηματισμὸν καλύμματος, θὰ ἐλαμβάνοντο αὐτὰ ἀπὸ τὸ Κράτος;

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Διατί νὰ ὑποθέσωμεν ἀφοῦ ἔχομεν τὰς συμβάσεις; Ὅλο φεύγετε ἀπὸ τὰ γεγονότα καὶ πᾶτε εἰς ὑποθέσεις.

§174Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ σχέσιν ἔχει αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε τώρα μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω ἐγώ; Ἐγὼ λέγω ὅτι ὁ ἰσχυρισμός σας ὅτι τὰ καλύμματα εἶναι ἰδιαιτέρας φύσεως, ὅτι δὲν εἶναι καλύμματα ὅταν δὲν ἔγιναν ἀπὸ τὰ τραπεζογραμμάτια τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου ὅτι αὐτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς δὲν εἶναι ὀρθὸς οὔτε ἐπιστημονικῶς οὔτε πρακτικῶς.

§175Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ: Ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ὑπῆρχεν ἡ εἰδικὴ ὑποχρέωσις σχηματισμοῦ καλυμμάτων θὰ ἐλαμβάνετε τὰ 75 ἑκατομμύρια δυνάμει τοῦ συγγραφέως τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε;

§176Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι τὸν συγγραφέα ἐπεκαλέσθην διὰ νὰ σᾶς πείσω, ἐὰν θέλετε νὰ πεισθῆτε, ὅτι ὁ χρυσὸς τοῦ καλύμματος συνήθως προϋπάρχει, καὶ ἄρα ὁ ἰσχυρισμός σας ἢ ὁ ἰσχυρισμὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι πρέπει ἀναγκαίως ν’ ἀποκτηθῇ ἐκ τῶν τραπεζογραμματίων δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν οὔτε ἐπιστημονικὴν οὔτε πρακτικήν, εἶναι ἀδιάφορον πόθεν προέρχεται ὁ χρυσὸς ὁ ὁρισθεὶς εἰς κάλλυμμα. Κατόπιν αὐτῶν, κ. Βουλευταί, εἶναι ὄντως καθολοκληρίαν περιττὸν νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν Τράπεζαν ἐν τῇ ἐρεύνη της ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὁ χρυσὸς τῶν καλλυμάτων ἐκτήθη ἐκ τῶν ἄλλων της ἐργασιῶν καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς ἐκδοτικῆς της λειτουργίας. Ἀλλὰ ἂν ἠθέλομεν καὶ τοῦτο νὰ πράξωμεν, εὐχερὲς θὰ ἦτο ν’ ἀποδείξωμεν ὅτι οὐχὶ ἐκ τῶν ἄλλων της ἐργασιῶν ἀλλ’ ἐκ τοῦ προηγουμένου ἐκδοτικοῦ της προνομίου καὶ ἐκ τοῦ νόμου ΓΧΜΒ ἠδύνατο ν’ ἀποκτήσῃ τὸν χρυσὸν τοῦτον τὸν ὁποῖον κατόπιν ὥρισεν ὡς κάλυμμα, οὐχὶ δ’ ἐκ τῶν κεφαλαίων αὐτῆς. Γνωρίζετε ὅλοι ποίαν σημασίαν εἶχε διὰ τὴν πιστωτικήν μας κυκλοφορίαν ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Τράπεζαν ἰδιαιτέρως ὁ νόμος ΓΧΜΒ πρὸς ἀπόκτησιν χρυσοῦ. Ἀναγνώσατε, ἂν θέλετε, τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Διομήδους εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 1914, διὰ νὰ ἴδητε ποία πηγὴ προμηθείας χρυσοῦ ὑπῆρξε διὰ τὴν Τράπεζαν ὁ νόμος οὗτος. Ρίψατε ἓν βλέμμα ἂν θέλετε εἰς τὴν ἔκθεσιν ἄλλου διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τοῦ κ. Ζαΐμη, λέγοντος κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1916 ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1915 ὅτι διὰ τοῦ νόμου ΓΧΜΒ ἀπεσβέσθη πᾶσα περιοδικῶς παρουσιαζομένη ἀνεπάρκεια καλύμματος ὅτι διὰ τοῦ μορφωθέντος καὶ ὁσημέραι αὐξανομένου ἀποθέματος καθωρίσθη ἡ περὶ τὸ ἄρτιον τοῦ χρυσοῦ παγίωσις τῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ ἡμῶν συναλλάγματος καὶ ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἐγένετο πρόξενος ἀποταμιεύσεως ὄγκου χρυσοῦ, ἀγνώστου τέως παρ’ ἡμῖν. Ἐνθουσιωδέστερον ἀκόμη καὶ τοῦ κ. Ζαΐμη ἐξυμνῶν τὸν νόμον αὐτὸν ὁ ἀείμνηστος Βαλαωρίτης, τονίζει εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1912 τὴν ἐξ αὐτοῦ ἐπισώρευσιν χρυσοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ταῦτα ἠθέλομεν παρίδῃ, κ. βουλευταί, καὶ ἂν ἠθέλομεν δεχθῇ ὅτι οὐχὶ ἐκ τοῦ προηγουμένου ἐκδοτικοῦ προνομίου οὐδ’ ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ ἀλλ’ ἐξ ἄλλων κεφαλαίων λ. χ. ἐκ καταθέσεων προῆλθεν ὁ χρυσός, εἰς τὴν αὐτὴν λύσιν καταλήγομεν. Καὶ ἂν ἀπέκτα τὸν χρυσὸν ἐκ τῶν καταθέσεών της (καίτοι τοῦτο δὲν θὰ ἦτο τραπεζιτικῶς ὀρθὸν) καὶ πάλιν ἀπαντῶμεν ὅτι δὲν θὰ εἶχεν καμμίαν σημασίαν διὰ τὴν τύχην τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων. Καὶ ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας ἐχρησιμοποίει καταθέσεις δι’ ἀπόκτησιν χρυσοῦ ἀλλὰ καὶ ὁ χρυσὸς οὗτος ὑπέστη τὴν αὐτὴν μὲ τὸν λοιπὸν χρυσὸν αὐτῆς τύχην. Τὴν περὶ τούτου μνείαν εὑρίσκομεν εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ Terrel-Degeune Les operations des Banques, σελὶς 124. Συμπέρασμα τῶν ὅσων εἶπον εἶναι ὅτι ἡ κυριότης τοῦ καλύμματος δὲν παίζει κανένα ρόλον διὰ τὸν κανονισμὸν τῆς τύχης τῆς ὑπεραξίας αὐτῶν καὶ ἑπομένως εἶναι περιττὸν ν’ ἀνατρέχωμεν ἐρευνῶντες τὸν χρυσὸν καὶ τὸν τρόπον τῆς κτήσεως τοῦ ἀποτελοῦντος αὐτὰ χρυσοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ταῦτα ἠθέλομεν νὰ πράξωμεν, ἂν ἠθέλομεν ν’ ἀναδράμωμεν εἰς τὴν καταγωγὴν τοῦ χρυσοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς ἐπιστήμης καὶ ἐκ τῆς πράξεως ὅτι ἡ ἀναδρομὴ αὕτη δὲν ὠφελεῖ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι οὐδεὶς εἰδικὸς λόγος συντρέχει παρ’ ἡμῖν διὰ νὰ ἀρυσθῇ ἡ Τράπεζα ἐπιχείρημα ὑπὲρ αὐτῆς καὶ κατὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα προέβαλεν καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἀπὸ πέρυσι υἱοθέτησεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν εὐθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἂν ἐπανέλαβε καὶ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ἢ τὴν δευτερολογίαν του. Ἰσχυρίσθη, δηλαδή, ἡ Τράπεζα ὅτι ἐπειδὴ τὰ καλύμματα ὡρίσθησαν δι’ ἔκδοσιν λαβοῦσαν χώραν ἐπὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν εἶναι κυρίως εἰπεῖν καλύμματα ἀλλὰ δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ τὶ εἶναι. Καὶ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς 5ης Ἀπριλίου 1928 καὶ ἐπανελάμβανε κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς 9ης Ἀπριλίου 1928 ὅτι σχηματισμὸς καλυμμάτων ὑπὸ καθεστὼς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπετέλει σχῆμα ὀξύμωρον καὶ πρᾶξιν ἀνακόλουθον, διότι τὰ καλύμματα χρησιμεύουν εἰς ἀσφάλειαν ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζογραμματίων, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ νοηθῇ ἡ ἀσφάλεια αὕτη, προκειμένου περὶ γραμματίων μὴ ὑποκειμένων εἰς τὴν ἐξαργύρωσιν. Ταῦτα ἔλεγεν ἐπὶ λέξει ὁ ἀξιότιμος πολιτευτής, λησμονῶν ὅτι τὸ κάλυμμα ἔχει, ὡς εἶπον, διττὸν σκοπόν, ἤτοι οὐ μόνον τὴν ἀσφάλειαν ἢ εὐχέρειαν τῆς ἐξαργυρώσεως ἀλλὰ καὶ τὴν παροχὴν τῆς πίστεως εἰς τὸ κοινὸν περὶ τῆς ἐξαργυρώσεως ταύτης, λησμονῶν ἀκόμη ὅτι ὁ δεύτερος οὗτος ψυχολογικὸς σκοπὸς εἶναι ὁ μᾶλλον ἀναγκαῖος εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Διότι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δημιουργεῖ μίαν δυσπιστίαν καὶ διὰ νὰ διατηρηθῇ ἡ πίστις τοῦ κοινοῦ ὑπάρχει μείζων ἀνάγκη καλύμματος εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἄλλως τε ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶναι μία προσωρινὴ κατάστασις εἰς τὴν ὁποίαν ἐξ ὑπερτέρας ἀνάγκης καταφεύγουν ἐνίοτε τὰ Κράτη ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ὁποίαν τείνουν νὰ ἐξέλθουν ὅσον τὸν δυνατὸν ταχύτερον διὰ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ὑγιᾶ νομισματικὴν πολιτικὴν τῆς ἐλευθέρας κυκλοφορίας. Τοιαύτην πολιτικὴν διέγραψαν ὅλα τὰ Κράτη, ἀλλὰ τοιαύτην διέγραφε καὶ τὸ ἡμέτερον, καὶ τοῦτο τὸ βλέπομεν διακηρυττόμενον συνεχῶς, ἰδίᾳ ἀπὸ τοῦ 1898 καὶ ἐντεῦθεν. Ἀκριβῶς δὲ διὰ τὴν ταχυτέραν ἔξοδον ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐνδείκνυται ἡ αὔξησις τῶν καλυμμάτων καὶ τὴν αὔξησιν ταύτην ἐνήργησεν ὑπὸ καθεστὼς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Ἰταλικὴ Τράπεζα. Τὰ καλύμματα λοιπόν, κ. βουλευταί, ἐκπληροῦν οὐσιωδέστατον σκοπόν, ἔχουν χρησιμώτατον προορισμὸν καὶ ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ τὰ δημιουργούμενα ὑπὸ τὸ καθεστὼς αὐτῆς κατ’ οὐδὲν διαφέρουν νομικῶς καὶ οἰκονομικῶς ἀπὸ τὰ δημιουργούμενα ὑπὸ ἐλευθέραν κυκλοφορίαν. Οὐδεὶς ἑπομένως λόγος συντρέχει νὰ εἴπωμεν ὅτι τὰ καλύμματα τὰ ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν εἶναι τάχα ἀποθέματα ἰδιαζούσης φύσεως διὰ τὰ ὁποῖα ἰδιάζουσα ἁρμόζει τύχη κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν λογαριασμῶν. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ εἰς τὸ Βέλγιον ἐδόθη εἰς τὸ Κράτος ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων τόσον τῶν σχηματισθέντων ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐλευθερίας, ὅσον καὶ τῶν σχηματισθέντων ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, χωρὶς νὰ ἔλθῃ εἰς κανενὸς τὸν νοῦν νὰ διατυπώσῃ τὴν παράδοξον θεωρίαν τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν ἐδῶ. Εἶχε δέ, ὡς εἶναι γνωστόν, ἡ Ἰταλία τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἴσον ἢ καὶ περισσότερον χρόνον ἀπὸ ἡμᾶς, διότι τὴν εἶχε ἀπὸ τοῦ 1865 σχεδὸν διαρκῆ, ἐνῷ ἡμεῖς ἐδῶ ἀπὸ τοῦ 1910 μέχρι τοῦ 1920, ἤτοι κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ σχηματισμοῦ τῶν καλυμμάτων εἴχομεν κυρίως εἰπεῖν τυπικῶς μόνον τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν διότι ἐλειτούργει παρ’ ἡμῖν ὁ μὴ λειτουργῶν εἰς ἄλλα χώρας θαυμάσιος νόμος ΓΧΜΒʹ, ὅστις κατ’ οὐσίαν εἶχε καταργήσει, τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Δὲν εἶναι δὲ τοῦτο γνώμη ἰδική μου, εἶναι γνώμη καὶ αὐτῶν τῶν Διοικητῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τόσον τοῦ κ. Ζαΐμη ὅσον καὶ τοῦ κ. Βαλαωρίτη, γνώμη τὴν ὁποίαν θὰ εὕρητε εἰς τὰς ἐκθέσεις αἱ ὁποῖαι ἀνωτέρω μνημονεύονται, ὡς εἶναι ἀκόμη γνώμη ὄχι μόνον τῶν ἰδικῶν μας ἀλλὰ καὶ τῶν ξένων συγγραφέων τῶν ἀσχοληθέντων μὲ τὴν ἐν Ἑλλάδι πιστωτικὴν κυκλοφορίαν. Καὶ σᾶς ἀναφέρω τὸν Gubercaseaux, λέγοντα εἰς σελίδα 317 τοῦ συγγράμματός του «Le papier-monnaie» ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1910 ἀπεφάσισε νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκ νέου τὴν μετατροπὴν τοῦ τραπεζογραμματίου εἰς τὸ ἄρτιον διὰ τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ. Ὥστε παρ’ ἡμῖν πολὺ ὀλιγώτερον χρόνον ἢ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἀσθενέστερα ἢ ἐν Ἰταλίᾳ ἴσχυσεν ὁ θεσμὸς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἐπικαλούμενοι νὰ λέγωμεν ὅτι ἐν Ἑλλάδι τὰ καλύμματα δὲν εἶναι καλύμματα ἀλλ’ εἶναι ἰδιότυπον ἀπόθεμα; Ἀλλά, κ. βουλευταί, προεβλήθη καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα ἀκόμη παραδοξώτερον, τὸ ἐπιχείρημα ὅτι τὰ τραπεζογραμμάτια τῆς ἐκδόσεως 1920 ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ δὲν τὰ ἐκυκλοφόρησεν. Περὶ τῆς ἐκδόσεως τοῦ 1914 δὲν γίνεται λόγος. Τὸ ἐπιχείρημα λησμονεῖ τὴν ἔκδοσιν 1914. Διατὶ δὲ λέγουν ὅτι δὲν τὸ ἐκυκλοφόρησε; Διότι ἐκ τῶν 300 τούτων ἑκατομμυρίων τῆς ἐκδόσεως, 1914 ἔδωκεν εἰς τὸ Κράτος ὡς δάνειον τὰ 200 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ πρέπει πρῶτον νὰ λεχθῇ ὅτι ἀφοῦ ἡ Τράπεζα συμβατικῶς ἐδέχθη καὶ ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὁρίσῃ χρυσὸν εἰς κάλυμμα οἱασδήποτε ἐκδόσεως ἔστω καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους γενομένης τὸ κάλυμμα τοῦτο τὸ οὕτω συμβατικῶς ὁρισθὲν θὰ ἔχῃ πλήρη τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν νομικὴν μορφὴν οἱουδήποτε ἄλλου καλύμματος καὶ ἑπομένως καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ ὑπεραξία δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ ἔχῃ διάφορον τύχην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πρέπει ἀκόμη νὰ λεχθῇ ὅτι καὶ ἂν ὄντως ἐν τῇ αὐτῇ συμβάσει τῆς ἐκδόσεως ὁρίζεται ὅτι ἐκ τῶν 300 ἑκατομμυρίων τὰ 200 θὰ ἐδίδοντο εἰς τὸ Κράτος ἤτοι καὶ ἂν ὡρίζετο ὅτι τὰ 200 ἦσαν ἔκδοσις διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους καὶ πάλιν ἐφ’ ὅσον ἔμενον 100 ἑκατομμύρια διὰ λογαριασμὸν τῆς Τραπέζης ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν ὅτι τὰ 75 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ὡρίσθησαν ὡς καλύμματα αὐτῶν οὐδὲν τὸ ἰδιάζον ἔχουν καὶ εἶναι τέλεια καλύμματα καθ’ ὅλην τὴν νομικὴν καὶ οἰκονομικὴν σημασίαν τῆς λέξεως. Διότι τίποτε δὲν ἐμοδίζει ἐπιστημονικῶς νὰ ὁρισθῇ κάλυμμα 75%, ἤτοι 75 ἑκατομμύρια ἐπὶ 100 ἑκατομμυρίων τραπεζογραμματίων καὶ δὴ ὅταν μαζὶ μὲ τὰ 100 αὐτὰ ἑκατομμύρια ἐκδίδονται καὶ ἄλλα 200 διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους μὴ ἔχοντα κανὲν διακριτικὸν γνώρισμα καὶ δυνάμενα ἑπομένως νὰ ἐπιφέρωσιν ὑποτίμησιν τῶν τραπεζογραμματίων ὅλων, ἐν ἀνεπαρκείᾳ τοῦ καλύμματος. Τὸ γεγονὸς ὅτι τοιαύτη ἀνάληψις ὑποχρεώσεως ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἦτο ἀσύμφορος δι’ αὐτήν, δὲν μεταβάλλει τὰ πράγματα. Ἄλλως τε δὲ ἦτο καὶ ἀσύμφορος, διότι ἡ Τράπεζα θέτουσα ὡς κάλυμμα 75 ἑκατομμύρια ἀκινητοποίει κυρίως μόνον τὰ 37½, διότι τὰ ἕτερα 37½ τὰ εἰς ὁμολογίας ἀπέφερον τόκον. Ἀπέναντι τῶν 37½, τούτων ἑκατομμυρίων, ἐλάμβανε δικαίωμα ἐκδόσεως 100 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα αὕτη θὰ ἐκαρποῦτο, ἐλάμβανεν ἀκόμη 2 ἑκατομμύρια ἐτησίως τόκον ἀπὸ τὰ 200 ἑκατομμύρια τά εἰς τὸ Κράτος δανεισθέντα καὶ ἀκόμη τὴν παράτασιν τοῦ προνομίου της. Ὥστε καὶ ἂν ἡ ἔκδοσις ἦτο κατὰ τὰ ⅔ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους καὶ πάλιν ἐξ αὐτοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀμυνθῇ καὶ δὲν ἦτο δίκαιον νὰ ἀρυσθῇ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρυσθῇ ἐπιχείρημα ἡ Τράπεζα διὰ νὰ ὑπεκφύγῃ τὰς ὑποχρεώσεις της.

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν. Εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ κάλυμμα 25 ἑκατομμυρίων.

§178Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν νομίζω ὅτι πλανᾶσθε καὶ εἰς τοῦτο. Σᾶς ἤκουσα νὰ ἀναπτύσσετε κατὰ τὴν ἀγόρευσίν σας ὅτι τὸ κάλυμμα τῆς ἐκδόσεως τοῦ 1920 ἦτο κυμαινόμενον κάλυμμα, ἀλλὰ κυμαινόμενον κάλυμμα εἶναι ἐκεῖνο ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀνώτατον ὅριον κυκλοφορίας. Ὅταν τὸ κάλυμμα συμβατικῶς ὁρίζεται εἰς ὡρισμένον ποσὸν ὅπως εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 1914 καὶ τοῦ 1920, τὸ κάλυμμα αὐτὸ εἶναι πάγιον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταβληθῇ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ μετατοπισθῇ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ αὐξομειωθῇ. Κυμαινόμενον κάλυμμα εἶναι τὸ κάλυμμα τῆς Ἐκδοτικῆς, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ σᾶς διαφεύγῃ ὅτι τὸ κάλυμμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι δι’ ὅλας τὰς ἐν ὄψει ὑποχρεώσεις της εἰς τὴν κυκλοφορίαν, τῆς ὁποίας δὲν ὑπάρχει ἀνώτατον ὅριον. Ἀνέφερον ταῦτα, κ. βουλευταί, ὡς ἐκ περισσοῦ διὰ νὰ καταδείξω ἔτι μᾶλλον τὸ ἀβάσιμον τοῦ ἐπιχειρήματος τῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ δὲν μᾶς χρειάζονται καὶ πρὸς ἀντίκρουσιν αὐτοῦ, διότι ἀρκεῖ πρὸς ἀντίκρουσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τῆς Τραπέζης νὰ ἀναφέρω ὅτι οὐχὶ ἐκ τῆς αὐτῆς συμβάσεως τῆς ἐκδόσεως τῶν 300 ἑκατομμυρίων ἀλλὰ ἐκ προηγουμένης συμβάσεως ἐξ ἄλλης ὅλως διόλου συμβάσεως ἡ Τράπεζα εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δανείσῃ εἰς τὸ Κράτος μέχρι 500 ἑκατομμυρίων καὶ τὴν ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης ὑποχρέωσιν ἐξεπλήρου δανείζουσα τὴν αὐτὴν ἡμέραν τῆς ἐκδόσεως 200 ἑκατομμύρια εἰς τὸ Κράτος. Ὥστε ματαία εἶναι ἡ προσπάθεια νὰ συγκολληθῇ ἡ τελευταία αὕτη σύμβασις μὲ τὴν σύμβασιν τῆς ἐκδόσεως. Ἀλλὰ προεβλήθη ἀκόμη καὶ ἄλλη ἀντίρρησις: ὅτι τὰ καλύμματα πρέπει νὰ ἐξατμισθοῦν ἐπειδὴ ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ εἶχεν εἰς τὰ ταμεῖα διαθέσιμα τραπεζογραμμάτια περισσότερα τῶν διὰ λογαριασμὸν τῆς κυκλοφορούντων. Τίνα σημασίαν ἔχει τοῦτο; Μήπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἔχῃ εἰς τὰ ταμεῖα της ἀνάλογον ποσὸν διὰ νὰ νὰ ἀντικρύζῃ τὰς ἐν ὄψει καταθέσεις της καὶ λοιπὰς ὑποχρεώσεις της δι’ ἃς δὲν ὑπῆρχε τὸ χρεωστάσιον τὸ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, Καὶ εἶναι ἆράγε πολλὰ τὰ 763 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰς τὰ ταμεῖα της κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ 1927, ἀπέναντι τῶν 4125 ἑκατομμυρίων τῶν ὑποχρεώσεών της; Μήπως δὲν ἔχει καὶ σήμερον πλείονα; Ἀλλὰ τὸ παράδοξον εἶναι ὅτι οὐ μόνον ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ ἐπιχείρημα ἀλλ’ ἀκόμη ἐγένετο δεκτὸν ὅτι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης ἀνήκουν εἰς τὰ διὰ λογαριασμόν της κυκλοφοροῦντα καὶ ὅτι δὲν προήρχοντο ἀπὸ τὸν νόμον ΓΧΜΒʹ. Παραμένει πάντοτε ἀνεξήγητον κατὰ τίνα τρόπον ἡ Τράπεζα ἐννοεῖ νὰ ἀποδεικνύῃ ὅτι τὰ τραπεζογραμμάτια ταῦτα ἦσαν τὰ κυκλοφοροῦντα δυνάμει τῆς συμβάσεως τοῦ 1914 καὶ 1920 καὶ δὲν ἦσαν ἐκ τῶν ἄλλων τραπεζογραμματίων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις κανὲν διακριτικὸν γνώρισμα δὲν τὰ ἐχώριζε.

§179Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τί λέγετε; Αὐτὸ εἶναι τερατῶδες!

§180Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τερατώδης εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς τὸν ὁποῖον ἐδέχθητε, ἀλλὰ τὶ πταίω ἐγώ;

§181Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ εἰς κυκλοφορίαν τὰ 763 ἑκατομμύρια. Ὅλαι αἱ Τράπεζαι ἔχουν κυκλοφοροῦντα γραμμάτια, τὸ ζήτημα εἶναι αὐτὰ τὰ 763 ἑκατομμύρια ποὺ ἔθεσεν εἰς κυκλοφορίαν.

§182Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τὰ κυκλοφοροῦντα γραμμάτια εἶναι 4.500.000.000. Καὶ ἐρωτᾷ ὁ κ. ὑπουργὸς πῶς ἐδέχθητε ὅτι τὰ ἐν τοῖς ταμείοις της ἦσαν ἀπὸ τὰ διὰ λογαριασμόν της κυκλοφοροῦντα.

§183Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἡ Τράπεζα λέγει τὸ ἑξῆς: Μοὶ ἐδώσατε τὸ δικαίωμα νὰ κυκλοφορήσω 763 ἑκατομμύρια, δὲν μοῦ κυττάζεις τὸ πορτοφόλι μου νὰ ἰδῇς ἂν τὰ ἔχω;

§184Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀληθῶς παράδοξον ὅτι καὶ σήμερον ἀκόμη ὑποστηρίζεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ὅτι ἂν μία Τράπεζα Ἐκδοτικὴ ἔχῃ τὸ προνόμιον νὰ ἐκδίδῃ 500 ἑκατομμύρια, ὑπάρχει δὲ παραλλήλως κυκλοφορία 5000 ἑκατομμυρίων, ὅτι ἡ Τράπεζα αὕτη ἡ Ἐκδοτικὴ ἔχει τὸ δικαίωμα ἐπωφελουμένη τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος αὐτοῦ εἰς τὸ ὑποδεκαπενταπλάσιον νὰ διαθέσῃ τὸ ἓν ὑποδεκαπενταπλάσιον τοῦ ἀπαιτουμένου χρυσοῦ διὰ νὰ ἀγοράσῃ τραπεζογραμμάτια καὶ ἄρα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ σφετερισθῇ τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον προβάλλει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τὸ ὁποῖον στερεῖται ἠθικῆς βάσεως δὲν εἶναι κἂν πραγματικόν· διότι χρειάζεται νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ ἀγορασθέντα τραπεζογραμμάτια εἶναι ἐκ τῶν διὰ λογαριασμόν της κυκλοφορούντων. Καὶ τοῦτο εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον. Τὸ δὲ ἀδύνατον τῆς διακρίσεως παραδέχεται ἡ ἰδία ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ἐν τῇ συμβάσει τοῦ 1914. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ αὐτῇ συμβάσει ἐκπροσωπουμένη ὑπὸ τοῦ ἰδίου τοῦ κ. Διομήδους ἀναφέρει ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τῆς συμβάσεως ἐκείνης ὅτι διὰ τὸ ἀδύνατον τῆς διακρίσεως τῶν κυκλοφορούντων τραπεζογραμματίων, διὰ τὸ ἀδύνατον τῆς εὑρέσεως ποῖα ἐξ αὐτῶν ἀνάγονται εἰς τὰ διὰ λογαριασμὸν τῆς Τραπέζης καὶ ποῖα εἰς τὰ διὰ λογαριασμὸν τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ κυκλοφοροῦντα, γίνεται δεκτὸν ὑπό τε τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐθνικῆς ὅτι θὰ ἐξευρίσκοντο διὰ τοῦ ὑπολογισμοῦ διαφόρων μέσων ὅρων. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα τότε ἐδέχετο, σήμερον παραδόξως ἰσχυρίζεται, καὶ ὁ ἰσχυρισμός της γίνεται ἀποδεκτὸς ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν ὅτι ὅλα τὰ ἐν τοῖς ταμείοις της εἶναι ἐκ τῶν διὰ λογαριασμόν της κυκλοφορούντων. Καὶ τὸ παραδοξώτερον εἶναι, ὅτι ἐνῷ τότε ἐπὶ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος 160 ἑκατομμυρίων ἡ Τράπεζα παρεδέχετο καὶ ἠγγυᾶτο ὑπὲρ τοῦ Κράτους κατώτατον ὅριον παραγωγῆς κυκλοφορίας 80 ἑκατομμυρίων, σήμερον ἐπὶ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος 760 ἑκατομμυρίων ἰσχυρίζεται ὅτι τίποτε δὲν κυκλοφορεῖ καὶ παραδέχεται τοῦτο ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Θὰ ἔπρεπεν ἴσως ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι καὶ εἰς 1500 ἑκατομμύρια ἂν ἀνήρχετο τὸ κάλυμμα θὰ ἠδύνατο μετὰ τῆς αὐτῆς εὐχερείας νὰ τὸ θεωρήσῃ ἐκμηδενιζόμενον ἡ Τράπεζα, διότι εὔκολον καὶ ἀδάπανον ἀκόμη δὲ καὶ χρήσιμον ἦτο εἰς αὐτὴν νὰ ἔχῃ εἰς τὰ ταμεῖα της τραπεζογραμμάτια καὶ πέραν τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῆς συνολικῆς κυκλοφορίας. Ἄλλωστε κατὰ τὴν μεταβίβασιν τῶν στοιχείων ἐνεργητικῶν καὶ παθητικῶν εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς εὑρέθησαν εἰς τὰ Ταμεῖα αὐτῆς τραπεζογραμμάτια πέραν τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῆς κυκλοφορία κατὰ χίλια ἑκατὸν ἑκατομμύρια. Ἐρωτηθεῖσα δ’ ὑπ’ ἐμοῦ ἀπήντησεν ἐγγράφως ὅτι ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἐφαρμόζετε εἰς ὅλας τὰς Ἐκδοτικὰς Τραπέζας, ἀναγκαζομένας νὰ ἔχωσιν εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῶν ἕτοιμα τραπεζογραμμάτια πρὸς τροφοδότησιν τῶν ὑποκαταστημάτων καὶ πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν φθειρομένων. Τὶ λοιπὸν θὰ ἠμπόδιζε νὰ καλύψῃ δι’ αὐτῶν καὶ πολλαπλάσιον κάλυμμα, καὶ ποῖος καὶ πῶς θὰ τὴν ἤλεγχεν ἄν ἤθελε νὰ ὑπολογίσῃ καὶ ταῦτα ἔναντι τῆς κυκλοφορίας της, ἂν τοῦτο τὴν συνέφερεν; Ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἀξίας ἰσχυρισμῶν ἐγένετο παρ’ ἡμῖν δεκτὸν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιδικασθῶσιν εἰς τὴν Τράπεζαν 1120 ἑκατομμύρια, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ Δημόσιον, καθ’ ἣν στιγμὴν βαρέως ἐφορολογεῖτο ὁ λαὸς διὰ νὰ ἰσοσκελισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, καθ’ ἣν στιγμὴν αὐστηρῶς κατεδίωκε τὸ Δημόσιον τοὺς πτωχοὺς ὀφειλέτας του. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι βουλευταί, ν’ ἀσχοληθῶ ἀναλυτικῶς καὶ μὲ τὴν γνωμοδότησιν τῶν νομομαθῶν, τὴν ὁποίαν ἀκόμη καὶ σήμερον ἐπικαλεῖται ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Ἀλλ’ ἀντιλαμβάνομαι πόσον τοῦτο εἶναι περιτόν. Βεβαίως οἱ ἀξιότιμοι νομομαθεῖς οἱ γνωματεύοντες ὑπὲρ τῆς Τραπέζης εἶναι ἄξιοι παντὸς σεβασμοῦ διὰ τὴν νομομάθειάν των, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ. Ἀλλὰ ποῖον ἐχέγγυον περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς γνώμης αὐτῶν εἶχεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, προκειμένου μάλιστα περὶ ζητήματος νέου καὶ ὄχι κυρίως νομικοῦ, ἀλλ’ οἰκονομικοῦ; Μήπως καθ’ ἑκάστην δὲν βλέπομεν διακεκριμένων νομομαθῶν τὰς γνώμας ἀποκρουομένας ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου; Καὶ διατὶ ἡ γνωμοδότησις τῶν νομομαθῶν εἶναι ἀσφαλεστέρα ἀπὸ τὰς προτάσεις καὶ τὰ δικόγραφα αὐτῶν ἐν αἷς δίκαις ἡττῶνται; Μήπως ἐν τῇ γνωμοδοτήσει καταβάλλεται περισσοτέρα ἐπιμέλεια ἢ περισσοτέρα εὐσυνειδησία, παρὰ ἐν τῇ ὑπερασπίσει μιᾶς δίκης; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι θὰ λύῃ τὸ Δημόσιον τὰς διαφορὰς αὐτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνώμης τῶν δικηγόρων τῶν ἀντιδίκων καὶ δὴ διαφορὰν ὑπερβαίνουσαν τὸ δισεκατομμύριον; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζεται τοῦτο καὶ δὴ εἰς Κράτος τὸ ὁποῖον, ὅπως ἄλλωστε ὅλα τὰ Κράτη, δὲν ἐπιτρέπει οὐδὲ διαιτησίαν ἄνευ νόμου οὐδὲ συμβιβασμὸν ἔστω καὶ χιλίων δραχμῶν, ἄνευ γνώμης τοῦ νομικοῦ συμβουλίου; Καὶ πῶς ἀκόμη δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπιτετραμμένον νὰ ληφθῇ κἂν ἐπ’ ὄψει γνωμοδότησις τῶν δικηγόρων τοῦ ἀντιδίκου, γνωμοδότησις δὲ ἀπαντῶσα εἰς ἐρωτήματα τεθέντα ὑπὸ τοῦ ἀντιδίκου κατὰ τὸν συμφέροντα εἰς αὐτὸν τρόπον; Ἐμελέτησεν ἆρά γε ἐκ τῶν προτέρων τὰ ἐρωτήματα ταῦτα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν; Καὶ ἂν ἐμελέτησε ταῦτα καὶ ἂν συνέπραξεν εἰς τὴν θέσιν τῶν ἐρωτημάτων, πῶς ἐδέχθη νὰ τεθῇ ἐν ἀρχῇ ἀμέσως ὡς ἱστορικὸν τὸ ἑξῆς δεδομένον: ὅτι εἰς τὸ μακρὸν καθεστὼς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οὐδὲν κάλυμμα ἐπεβάλλετο καὶ ἐνῷ ὅλαι αἱ συμβάσεις ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης μέχρι σήμερον αἱ σχετικαὶ μὲ ἔκδοσιν τραπεζογραμματίων λαμβάνουσιν τὴν ἐπιβεβλημένην ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς ἐξελισσομένης ἐπιστήμης πρόνοιαν περὶ καλυμμάτων καὶ μάλιστα ὑπὸ τὴν συντηρητικωτέραν, ἤτοι τὴν αὐστηροτέραν μορφήν; Πῶς δὲν ἀντέταξεν ὅτι ἀγρύπνως παρηκολούθει τὸ Κράτος τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον τῆς Ἐθνικῆς καὶ οὐ μόνον ἐμερίμνα περὶ τῆς ὑπάρξεως μεταλλικοῦ ἀποθέματος ἀπὸ τοῦ 1843, ἀλλ’ ἐμερίμνα ἀκόμη περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Τραπέζης καὶ ἐμερίμνα ἀκόμη καὶ περί τῆς βαθμιαίας ἀναπληρώσεως αὐτοῦ καί εἰς ἅς περιπτώσεις τὸ Κράτος ἠναγκάζετο νὰ δανεισθῇ μέρος τοῦ μεταλλικοῦ τῆς Ἐθνικῆς ἢ τῶν ἄλλων τότε Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν; Καὶ ἐπὶ ποίου λόγου στηριζόμενος ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐδέχθη ὅτι ἡ κυριότης τοῦ χρυσοῦ τῶν καλυμμάτων ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ βάσις τῆς ρυθμίσεως τῆς διαφορᾶς μας μὲ τὴν Τράπεζαν, ἐνῷ ἡ κυριότης τῶν καλυμμάτων ἡ ὁποία ἀναγκαίως ἀνῆκε καὶ ἔπρεπε ν’ ἀνήκῃ εἰς τήν Τράπεζαν δὲν παίζει κανένα ρόλον ἐπὶ τῆς καλουμένης ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων; Πῶς ἐδέχθη τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐφαρμόζεται ἐδῶ ἡ ἄσχετος τελείως ἀρχὴ τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, καθ’ ἣν ἡ αὔξησις ἢ ἡ ἐλάττωσις τοῦ νομίσματος ὠφελεῖ ἢ βλάπτει τὸν ὀφειλέτην, ἐνῷ εἴχομεν ἐκ τῆς ἰδικῆς μας πλέον νομοθεσίας περίπτωσιν ἀντιθέτου ἐφαρμογῆς ὅταν κατὰ τὸ 1867 ἡ δραχμὴ ὑπερετιμήθη νομοθετικῶς ὁπότε ἡ Τράπεζα τὰ τραπεζογραμμάτιά της τῶν 100 δραχμῶν ἐξηργύρωνε πρὸς 89 νέας; Διατὶ ἀφοῦ ἐθεωρήθη ὅτι ἐπετρέπετο νὰ γίνῃ προσφυγὴ εἰς τὸ ἀστικὸν δίκαιον ἐλησμονήθη ἡ ἀρχὴ ὅτι ὁ δανειστής, ἀφοῦ δανειστὴν δέχεται τὸν κάτοχον τοῦ τραπεζογραμματίου καὶ ἡ γνωμοδότησις, ὁ δανειστής, λέγω, «οὐκ ἀναγκάζεται λαβεῖν ἄλλου τύπου νόμισμα ἐὰν ἐκ τούτου βλάπτεται»; Ἢ μήπως προκειμένου περὶ Τραπέζης πρέπει αἱ ἀρχαὶ τοῦ δικαίου νὰ ἐφαρμόζωνται ὑπὲρ αὐτῆς καὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου; Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον ἐπὶ τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν ἀξιοτίμων νομομαθῶν. Εἶμαι ἄλλωστε βέβαιος ὅτι ἂν οἱ ἴδιοι ἐκαλοῦντο σήμερον νὰ γνωμοδοτήσουν ἐπὶ τῇ βάσει ὀρθῶν ἐρωτημάτων, οὐδέποτε θὰ ἔδιδον τὴν ἣν ἔδωκαν προπέρυσι γνωμοδότησιν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν αἰσθανόμενος καὶ ὁ ἴδιος τὴν πλήρη ἀνεπάρκειαν τῆς γνωμοδοτήσεως, ἐπεκαλέσθη πέρυσι καὶ ἐπεκαλεῖται καὶ ἐφέτος τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, μελετήσας τὰ πρακτικὰ τοῦ συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, οὐδαμοῦ εὗρον τὸ Comité Financier ἀπασχολούμενον νὰ λύσῃ διαφορὰν μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων, θὰ ἤμην δ’ εὐτυχὴς ἐὰν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν μᾶς ἐπληροφόρει πότε ἤχθη ἡ διαφορὰ αὕτη πρὸς λύσιν εἰς τὸ Comité Financier τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν ἤχθη τοιαύτη διαφορὰ κατ’ ἀντιδικίαν οὔτε καὶ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀχθῇ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, διότι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καθ’ ἃ ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν πέρυσι, ἦτο ἀπολύτως πεπεισμένος περὶ τοῦ δικαίου τῆς Τραπέζης, ἐθεώρει δ’ ἁρπαγὴν ξένης περιουσίας τὴν ἀφαίρεσιν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων καὶ οὐδέποτε, ὡς ἔλεγε, διενοήθη νὰ ζητήσῃ τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Βεβαίως εἰς γνῶσιν τοῦ συμβουλίου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, εἰς γνῶσιν τοῦ Comité Financier περιῆλθεν ἡ συμφωνία μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς νὰ κρατήσῃ τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων ἡ Ἐθνική. Ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν σημαίνει λύσιν διαφορᾶς ὑπὸ τοῦ Comité Financier. Ἀλλ’ ἴσως ἐννοεῖ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὅτι ἀφοῦ ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ ἀναφέρονται τὰ τῆς τραπεζικῆς μεταρρυθμίσεως συνέπεται ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, ἡ συνυπογράφουσα τὸ πρωτόκολλον, ἐνέκρινε τὴν παραχώρησιν τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Ἐθνικήν. Ἀλλὰ πρέπει πρῶτον νὰ λεχθῇ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων δὲν ἐλύθη κυρίως διὰ τοῦ πρωτοκόλλου, ἀλλ’ ἐλύθη διὰ τῆς συμβάσεως τῆς 3 Φεβρουαρίου 1928, εἰς ἣν δὲν συνέπραξεν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἐλύετο διὰ τοῦ πρωτοκόλλου, τίνα σημασίαν θὰ εἶχε τοῦτο ἀφοῦ εἶναι δεδομένον ὅτι δὲν ἐκλήθη αὕτη ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ διαφορᾶς, ἐπὶ διαφωνίας μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς, ἀλλ’ ἐκλήθη νὰ ἐπικυρώσῃ συμφωνίαν μεταξὺ Κράτους καὶ Ἐθνικῆς; Ἀλλὰ λέγει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶχεν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν τύχην τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων ὡς ἐνδιαφερομένη νὰ καταστήσῃ ἰσχυρὰν τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν πλανᾶται καὶ ἐν τούτῳ. Πλανᾶται πιστεύων ὅτι ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη τύχη τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἰσχὺν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα δὲν ἔχασε τίποτε ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἔλαβε τὴν ὑπεραξίαν τῶν καλυμμάτων ἡ Ἐθνικὴ καὶ ἀντιστρόφως δὲν εἶχε νὰ κερδίσῃ τίποτε ἂν τὴν ὑπεραξίαν ἐλάμβανε τὸ Κράτος. Καὶ εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν ἡ Ἐκδοτικὴ θὰ ἐπλήρωνεν ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τοῦ χρυσοῦ τῶν καλυμμάτων εἴτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν, εἴτε εἰς τὸ Δημόσιον ὅπως συνέβη καὶ μὲ τὰ νέα καλύμματα τῶν 3 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὰ ὁποῖα ἐπλήρωσεν εἰς τὸ Δημόσιον ἡ Ἐκδοκὴ ἀποσβέσασα τὰ 1125 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν πρὸς αὐτὴν χρεῶν τοῦ Δημοσίου. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν ἐνδιαφέρον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ τὴν τύχην τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων καὶ τὸ σχετικὸν ἐπιχείρημα εἶναι ἀστήρικτον, ὅπως ἀτυχῶς εἶναι ἀστήρικτα καὶ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐπεδικάσθησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰ 1120 ἑκατομμύρια τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Πρέπει ὅμως νὰ μὴ ἀφήσω ἀναπάντητον καὶ ἕνα ἰσχυρισμὸν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ κ. Παπαναστασίου ἐξ ἀρχῆς ὑπεστήριξε τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους, καίτοι δὲν συμφωνῶ εἰς ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα τότε ἔφερε, θεωρῶ καθῆκον μου ὅμως νὰ διακηρύξω ὅτι ἐν ταῖς γενικαῖς γραμμαῖς ὑπεστήριξε τὰ ὀρθὰ καὶ ἀντετάχθη ὅσον ἠδυνήθη κατὰ τῆς ἐπιδικάσεως τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Παπαναστασίου ὅστις πέρυσι ἦτο ὀλιγαρκὴς ἐν τῇ ἱκανοποιήσει τοῦ δημοσίου, σήμερον ἔγινεν πολὺ ἀπαιτητικός, σχεδὸν ἄπληστος, καὶ δὲν θεωρεῖ ἐπαρκῆ ἱκανοποίησιν τοῦ Δημοσίου τὰ 560 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπιστρέφει ἡ Ἐθνική. Πέρυσι ἐν τούτοις ὁ κ. Παπαναστασίου ἐδέχετο νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ Κράτος μὲ μόνον τὸ ποσὸν αὐτό, μὲ μόνον τὸ ἥμισυ τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων.

§185Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πέρυσι εἴχομεν κάμη διαφόρους προτάσεις, καὶ ἡ πρότασις νὰ λάβωμεν τὸ ἥμισυ μόνον ἦτο συμβιβαστική.

§186Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἴσως δὲν ἐνθυμεῖσθε καλῶς. Ἔχω ἐδῶ τὰ πρακτικὰ τῆς περυσινῆς συζητήσεως, ἐξ ὧν προκύπτει ὅτι ἡ λῆψις τῶν 560 ἑκατομμυρίων σᾶς ἱκανοποίει ἀπολύτως, συμβιβαστικῶς δὲ ἐδέχεσθε καὶ ὀλιγώτερα, διότι συμβιβαστικῶς ἐδέχεσθε νὰ κρατήσῃ καὶ τὰ 560 ἑκατομμύρια αὐτὰ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἰδικά της, ἀλλὰ νὰ τὰ δανείσῃ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν μὲ 1% τόκον. Ἀλλ’ ἀφοῦ πέρυσι πρὶν ὑπογραφῇ ἡ σύμβασις ἠρκεῖσθε εἰς τόσον μικρὰν ἱκανοποίησιν, ἀπορῶ πῶς ἐφέτος μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ἐκείνης τοῦ Φεβρουαρίου 1928 σᾶς φαίνεται ἀνεπαρκὴς ἡ διάσωσις τῶν πεντακοσίων ἑκατομμυρίων, πέραν τῶν ὁποίων δὲν ἔβαινον αἱ ἐλπίδες σας πέρυσι. Δὲν νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι πρέπει νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ἀντελήφθησαν οἱ κ. βουλευταὶ καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ μὴ οἰκεῖοι πρὸς τὸ θέμα, πόσον ἀκλόνητος εἶναι ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν ὅπως ἐξοφλήσῃ εἰς τὴν ὑποτετιμημένην τιμὴν καὶ τὰ τραπεζογραμμάτια τὰ ἀντιστοιχοῦντα πρὸς τὸ κάλυμμα ἢ ἄλλως πόσον ἀκλόνητον εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐξοφλήσῃ εἰς χρυσὸν τοῦτο τοὐλάχιστον τὸ μέρος τῶν τραπεζογραμματίων, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ εἰς τὰ καλύμματα. Καὶ ἐπειδὴ ἀκριβῶς εἶναι τόσον ἠθικὴ καὶ τόσον ἀκλόνητος δι’ αὐτὸ δὲν ἠμφισβητήθη πουθενὰ οὔτε ἐν τῇ πράξει οὔτε ἐν τῇ ἐπιστήμῃ οὔτε ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, ἐφηρμόσθη δὲ κατὰ πολὺ εὐρύτερον ἢ ὅσον ἐπεζητήθη νὰ ἐφαρμοσθῇ παρ’ ἡμῶν. Ἄν ἐλήφθησαν, εἶμαι βέβαιος, ὅλοι οἱ κ. κ. βουλευταὶ ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων πέρυσι ἐπεδικάσθη ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δὲν δύνανται νὰ ἐγείρουν οὐδὲ σκιὰν ἀμφιβολίας περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους. Βεβαίως δὲν σκέπτομαι νὰ μεμφθῶ τὴν Τράπεζαν οὔτε τοὺς διοικοῦντας αὐτὴν διὰ τὴν προσπάθειαν ἣν κατέβαλον ὅπως κερδίσουν ὑπὲρ τῆς Τραπέζης 1120 ἑκατομμύρια τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων. Ἀντιπρόσωποι ἱδρύματος ὅπερ ἐπρόκειτο μετ’ ὀλίγον νὰ γίνῃ καθαρῶς ἰδιωτικόν, φρουροὶ συμφερόντων ἰδιωτικῶν, ὑπερήσπισαν τὰ συμφέροντα ταῦτα ὅσον καλλίτερον ἠδυνήθησαν. Εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν ἐπίστευον ὅτι τὰ καλύμματα ἀνήκουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἢ ἐὰν ἐφρόνουν ὅτι δίκαιον ἦτο νὰ δοθοῦν εἰς τὴν Ἐθνικὴν τὰ 1120 ἑκατομμύρια τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων κατὰ τὴν τραπεζιτικὴν διαρρύθμισιν ἥτις τὴν ἐστέρησε τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔπραξα τὸν καθῆκον αὐτὸ καὶ οὐχὶ ψόγος, ἀλλ’ ἔπαινος προσήκει αὐτοῖς διὰ τὴν ἐπιμέλειαν ἣν κατέβαλον καὶ διὰ τὸν ζῆλον, τὸν ὁποῖον ἐπεδείξαντο ἐν τῇ ἀντιδικίᾳ των ταύτῃ πρὸς τὸ Δημόσιον. Δὲν θέλω νὰ κρίνω ἐὰν καὶ κατὰ πόσον καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Δημοσίου ἀντελήφθησαν τὴν ἀντιδικίαν ταύτην, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι ἄν ἐξήταζον τὸ ζήτημα ὡς ἀντίδικοι, ἄλλη θὰ ἦτο ἡ λύσις ἀπὸ πέρυσι. Οὔτε ἡ σύμβασις τοῦ Φεβρουαρίου θὰ ὑπεγράφετο οὔτε θὰ ἀπασχολούμεθα σήμερον μὲ τὴν δυσάρεστον ταύτην συζήτησιν. Ἀλλ’ ὅ,τι δὲν ἔγινε πέρυσι, ἔγινεν εὐτυχῶς ἐφέτος ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ. Ψηφίζοντες τὴν συζητουμένην νέαν σύμβασιν κ. βουλευταί, πρέπει νὰ ἔχετε ἥσυχον τὴν συνείδησιν ὅτι τὰ 560 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἀναλαμβάνομεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ διαθέσωμεν εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν καὶ εἰς τὴν λαϊκὴν στέγην, ὅτι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ἀνήκουν εἰς τὸν λαὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀδίκως ἀφῃρέθησαν καὶ ἀποτελοῦσι μερικὴν ἐπανόρθωσιν τῆς περυσινῆς ζημίας, τὴν μόνην δυνατὴν σήμερον. Ψηφίζοντες τὴν σύμβασιν ταύτην πρέπει νὰ αἰσθάνεσθε τὴν δικαίαν ἱκανοποίησιν ὅτι ἀσκεῖτε πολιτικὴν ἀνυπολογίστου κοινωνικῆς ὠφελείας, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἐπιτελεῖτε ἔργον δικαιοσύνης, ἡ ὁποία εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἡ πρώτη ἀρετὴ τῆς Δημοκρατίας. (χειροκροτήματα).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος. Ἐν πρώτοις εὐχαριστῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν διότι διηυθέτησεν ἓν ἀκόμη ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ἐκκρεμές. Ἔρχομαι ἀμέσως εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος καὶ λυποῦμαι διότι καὶ σήμερον μὲ ἀναγκάζει ἡ σημερινὴ ἀγόρευσις τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν νὰ φανῶ ἴσως αὐστηρότερος. Μὲ κατηγόρησε, διότι δὲν ἐγνώριζον εἰς ποῖον ἀνῆκον ὡς περιουσία τὰ καλύμματα καὶ μὲ κατηγόρησε σχεδὸν ἐπὶ παραλείψει καθήκοντος, διότι ὅταν ἑτοίμαζον τὴν μετάφρασιν τοῦ Θουκυδίδη δὲν εἶχα ἀρκετὸν χρόνον διὰ νὰ μελετήσω ὅλας τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ἐὰν ἐγὼ τότε ἐδιάβαζα τὸν Θουκιδίδη ἐκεῖνος ὅμως ὁ ὁποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ φύλαξ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ μελετήσῃ περισσότερον τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν καλυμμάτων, διότι ὅταν ἐμελετοῦσε περισσότερον θὰ ἔφθανεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ ἀξία τοῦ ὑπερκαλύμματος ἀνῆκεν εἰς τὸ Κράτος καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει προτοῦ προβῇ εἰς τὸν διχασμὸν τῆς Τραπέζης θὰ ἐγεννᾶτο τὸ ζήτημα τοῦ τὶ θὰ κάμωμεν. Καὶ θὰ ἔλεγεν ἡ Τράπεζα: ἐγὼ συμφωνῶ μὲ αὐτά, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μοῦ δώσετε 1120 ἑκατομμύρια, διότι ἐὰν δὲν μοῦ τὰ δώσετε ἡ στέρησις τοῦ προνομίου μοῦ προξενεῖ βλάβας. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐμελετοῦσε τὸ ζήτημα θὰ ἔφθανεν εἰς τὸ συμπέρασμα καὶ θὰ ἔβλεπεν ὅτι τὰ καλύμματα ἀνῆκον εἰς τὸ Κράτος καὶ θὰ ἤρχιζε τότε ἡ συζήτησις μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κράτους, ὥστε καὶ τὸ Κράτος νὰ μὴ πληρώσῃ 1120 ἑκατομμύρια καὶ ἡ σταθεροποίησις τῆς Δραχμῆς νὰ γίνῃ καὶ ἡ ὀργάνωσις τῆς Τραπέζης νὰ γίνῃ καὶ ἡ παλαιὰ Τράπεζα νὰ μὴ ὑποστῇ πολλὰς ζημίας, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν ἐξετελεῖτο τὸ καθῆκον αὐτὸ, θὰ εὑρίσκετο ἡ λύσις. Ἡ λύσις ἦτο ἁπλουστάτη νὰ εἴπωμεν τῆς Τραπέζης ὅτι καὶ σὺ ἀναγνωρίζεις ὅτι ἐπιβάλλεται ὁ χωρισμὸς καὶ ἀναμφισβητήτως ἡ ἰδία Τράπεζα ἀσκεῖ τὴν ἰδίαν λειτουργίαν, ἀλλὰ ἔχομεν καὶ τὸ προηγούμενον ὅτι σὺ διελύθης, σοῦ προτείνομεν, λοιπόν, νὰ δημιουργήσῃς καὶ τώρα ἕνα νέο παιδί, τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ τὰς ἐκδοτικὰς λειτουργίας τὰς ὁποίας θὰ κρατήσῃ. Διότι ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ νέα Τράπεζα νὰ πάρῃ τὸ ὄνομα τῆς Ἐθνικῆς. Ἐὰν ἐγένετο αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ τῆς ἐλέγαμεν ὅτι ὅλες ἡ μετοχὲς τῆς Ἐκδοτικῆς θὰ πᾶνε εἰς τὴς μετοχὲς τῆς δικές σας, φρονεῖτε ὅτι θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παρουσιάσῃ ἀντιρρήσεις σοβαράς; Ὅταν μάλιστα τῆς ἐλέγετο ὅτι ἐκτὸς αὐτοῦ σοῦ παρατείνωμεν καὶ τὸ προνόμιον τὸ ἐκδοτικὸν ἐπὶ 10 χρόνια; Βλέπει λοιπὸν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὅτι ἐὰν ὑπῆρχεν ἕνας ὑπαίτιος αὐτὸς δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἐδιάβαζα τὸν Θουκυδίδη καὶ δὲν ἐδιάβαζα τὰ πρακτικὰ τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς, διότι γνωρίζετε πόσον εἰλικρινῶς ἀπεῖχον τῆς πολιτικῆς καὶ δὲν ἐμελέτησα τὰ πράγματα, ἐνῷ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὤφειλε νὰ εἶχε μελετήσει καλλίτερα τὸ ζήτημα. Ἐὰν τῆς ἐλέγατε, κύριοι νὰ διαιρεθῇς καὶ θὰ κρατήσῃς ὅλας τὰς λοιπὰς λειτουργίας καὶ τὰς μετοχὰς τῆς Ἐκδοτικῆς εἰς τὴν ὁποίαν θὰ μετεβιβάζετο τὸ ἐκδοτικὸν προνόμιον μποροῦσε νὰ εἴπῃ ἡ Τράπεζα ὅτι ἀρνῆται; Κανεὶς δὲν θὰ ἐζημιώνετο μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ οἱ μέτοχοι τῆς Ἐθνικῆς θὰ ἦσαν καὶ μέτοχοι τῆς Ἐκδοτικῆς. Τὸ βέβαιον λοιπὸν εἶναι ὅτι ἀπὸ μὲν τὴν ἔλλειψιν μελέτης ἐκ μέρους μού, προτοῦ ἐπανέλθω εἰς τὴν πολιτικήν, οὐδεμία ζημία εἰς τὸ Κράτος ἐπῆλθεν, ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν δὲ μελέτης ἐκ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐπῆλθε μεγάλη ζημία διὰ τὸ Κράτος.

§189Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἀμφισβητοῦμεν.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν ὡμίλει ὁ ἴδιος προχθὲς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν καλυμμάτων πρώτην φορὰν ἀνέφερε καὶ τὴν λύσιν αὐτὴν καὶ εἶπε τέλος πάντων αὐτὴ ἡ λύσις, διότι περίπου εἶναι τὸ ἴδιο πρᾶγμα, θὰ ἦτο ἴσως δεκτὴ ἐὰν αἱ μετοχαὶ τῆς νέας Τραπέζης ἐπήγαιναν εἰς τοὺς μετόχους τῆς Ἐθνικῆς, ἀλλ’ οἱ μέτοχοι τῆς Ἐθνικῆς, ὑποχρεοῦνται νὰ δώσουν 400 ἑκατομμύρια. Εἶπα προχθές, ὅτι τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ μέτοχοι τῆς Ἐθνικῆς θὰ ἔδιδον 400 ἑκατομμύρια διὰ νὰ σχηματίσουν τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐκδοτικῆς δὲν τοὺς ἐζημίωνε. Ἀλλὰ τότε τὸ ἁπλούστερον νὰ τοὺς εἴπῃ εἶναι, ὅτι καὶ τὰ 400 ἑκατομμύρια ποὺ χρειάζονται διὰ κεφάλαιον τὰ καταθέτει τὸ Κράτος, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἐξοικονομοῦντο καὶ τὰ 750.000.000. Ἡ ὑπεράσπισις τῆς πολιτικῆς ἡ ὁποία ἠκολουθήθη εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἀπὸ τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἴδατε ὅτι ἐναλλάσει διαρκῶς, σχεδὸν δὲν μποροῦμε νὰ τὸν πιάσουμε πουθενὰ. Ἐλέχθη, ὅτι τὰ καλύμματα ἀπεκτήθησαν δι’ εἰδικῶν προνομίων. Ὅταν προχθὲς τοῦ εἶπα τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἔκανα εἰς τὸ 1914 καὶ τοῦ εἶπα ὅτι αὐτὰ θὰ ἦσαν καλύμματα ἐνῷ ἦσαν κεφάλαιον τῆς Τραπέζης ἢ δὲν θὰ ἦσαν, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀναγκάσθηκα νὰ τὸ εἴπω ἐκ δευτέρου ὥστε τὸ γεγονὸς ἐὰν τὰ χρήματα ἀπεκτήθησαν δὲν ἔχει σημασία, εἶπε τότε ὅτι ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορά, ὅτι φαίνεται ὅτι θὰ ἀπαιτοῦσες ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ ἔχῃ 100 ἑκατομμύρια σαφῶς καὶ ὡρισμένως, εἰς τὰ ταμεῖα της ὡς καλύμματα, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ 1914 καὶ τοῦ 1920 δὲν ἦτο ὡρισμένον ποσὸν ὡς κάλυμμα, ἀλλὰ ἀνάλογόν τι ποσὸν πρὸς τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα. Ἑπομένως τὰ πράγματα διαφέρουν. Ἑπομένως εἶμαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν πληροφορήσω καὶ τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἔφθασα εἰς τὴν ἑξῆς ἀνακάλυψιν μελετῶν τὸ πρᾶγμα: ὅτι καὶ αἱ δύο συμβάσεις τοῦ 1914 καὶ τοῦ 1920 ἐπέβαλλον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ἔχῃ ὄχι ἀνάλογον ποσοστὸν ἐπὶ τῆς κυκλοφορίας τῆς ἑκάστοτε, ἀλλ’ ὡρισμένον ποσὸν κατατεθειμένον εἰς τὰ ταμεῖα της ὡς κάλυμμα τῆς κυκλοφορίας της. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην παρὰ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ κείμενον ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως τοῦ 1914. (ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ δὲν ἐπῆρε τὴν ὅλην κυκλοφορίαν τῆς Τραπέζης διὰ νὰ εἴπῃ ὅτι ἀπαιτεῖ κἄποιαν ἀναλογίαν εἰς καλύμματα, ἀλλὰ εἶπε 80.000.000, καὶ σοῦ ζητῶ διὰ τὰ 80.000.000 τὸ ⅒ νὰ κρατῇς εἰς χρυσὸν καὶ τὸ ἄλλο ⅒ εἰς ἀξίας εἰς χρυσόν, ὥστε εἶναι ὡρισμένον καὶ ὄχι ἀνάλογον κάλυμμα. Ἀκούσατε καὶ τὴν σύμβασιν τοῦ 1920. (ἀναγινώσκει): Τὴν στιγμὴν ὅπου τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα κατὰ τὴν σύμβασιν ἀνέρχεται εἰς 163.000.000 τὸ κάλυμμα συμφωνεῖται καὶ εἰδικῶς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπέκτασιν μόνον ὁρίζεται ὡρισμένον ποσοστόν, θὰ εἶναι τὸ ⅒ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν 80 ἑκατομμυρίων. Φεύγει, λοιπόν, καὶ αὐτὴ ἡ ἔνστασις τὴν ὁποίαν ἐνόμισεν ὅτι εὗρεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἕνα ἄλλο. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν θέλων νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅπως ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ Τράπεζα ἐπειδὴ ὑφίστατο ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ κρατήσῃ τὰ καλύμματα, ἀλλὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ ἡ Τράπεζα ὑπογράφουσα τὰς συμβάσεις ἐκείνας διὰ τῶν ὁποίων ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κρατήσῃ τὸ ⅒ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ εἰς χρυσὸν καὶ εἰς ἀξίας εἰς χρυσὸν τὸ ἄλλο ⅒ ὑπεστήριξε, λέγω, μία παράδοξον γνώμην, ὅτι ἡ συναφθεῖσα σύμβασις ἦτο σύμβασις ἀνόητος, διότι ὑποχρέωνεν τὴν Τράπεζαν νὰ φυλάξῃ τὰ καλύμματα, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχε κανεὶς λόγος. Θέλων δὲ νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὰ εἶπεν, ὅτι ἄλλωστε ἡ Τράπεζα ἔδωσε 200.000.000 εἰς τὸ δημόσιον καὶ πῶς θέλετε κατόπιν αὐτοῦ νὰ κρατοῦσε καὶ καλύμματα; Τὴν στιγμὴν ποὺ ἔχει ῥητὴν συμφωνίαν νὰ μὴ κρατήσῃ τόσον ποσὸν καλυμμάτων, ποίαν ἀξίαν ἔχουν αὐτὰ τὰ καλύμματα; Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι τοῦτο ὅτι ὅταν ἔγινεν ἡ δευτέρα ἐπέκτασις τοῦ προνομίου τῶν 300 ἑκατομμυρίων συνήφθη τότε ἕνα νέον δάνειον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἔχον σχέσιν μὲ τὰ καλύμματα. Ἕν ἔτος πρότερον εἰς τὸ ἔτος 1919 εἶχεν γίνει μία σύμβασις, ἢ μᾶλλον εἶχεν ἐκδοθῆ ἓν νομοθετικὸν διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον προσωρινὸν διὰ βραχυπροθέσμων ὁμολογιῶν εἰς φράγκα, λίρας ἢ δολλάρια μέχρι ἀξίας 12.000,000 λιρῶν ἢ δολλαρίων 60.000.000 ἢ δραχμῶν Ἑλληνικῶν 300.000.000. Αὐτὸ ἐπρόκειτο νὰ ἐκδοθῇ εἰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας θὰ τοποθετοῦσε τὸ Κράτος ὅπου μποροῦσε, ἰδίως δὲ εἰς Τραπέζας. Ὅταν ἔγινε ἡ δευτέρα σύμβασις τῶν 300.000.000 συνωμολογήθη τότε ἡ σύμβασις ἡ ὁποία ὑπεγράφη τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἡ σχετικὴ μὲ τὸ δάνειον, ἥτις ὁρίζει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Βλέπετε ὅτι εἰς τὸ ἔτος 1920, ὅταν εἶχεν ἀρχίσει νὰ κάμπτεται ἡ δραχμὴ εἰς τὸ πνεῦμα καὶ Κυβερνήσεως καὶ Τραπέζης ὑπῆρχε πάντοτε ἡ πεποίθησις προσωρινοῦ καὶ ὁμιλεῖ πάντοτε ἐπὶ βάσει τῆς ἰσοτιμίας τῆς δραχμῆς πρὸς τὸ χρυσὸν φράγκον. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη διάταξις ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ ποσὸν ὅτι δὲν θὰ συνυπολογισθῇ διὰ τὴν πραγματικὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἀντιλήψεις του καὶ νὰ ἐπιμείνῃ ὅτι ἀδικοῦμεν τὴν Τράπεζαν ἐπιτυγχάνοντες νὰ ἀποσπάσωμεν τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῆς ὑπεραξίας τῶν καλυμμάτων, λέγει: Τὶ σημασίαν ἔχει ὅτι συνεφωνήσατε νὰ βάλῃ ἓν κάλυμμα εἰς χρυσὸν ἢ Τράπεζα; Ἀφοῦ εἶναι ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶχε κανένα λόγον. Δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν καὶ οὔτε ὑποχρεοῦται ἡ Τράπεζα νὰ τὰ καταθέσῃ. Μᾶς εἶπε μάλιστα προχθές: Ξεύρετε, λέγει, αὐτὸ ἦτο ὑπὸ μίαν αἵρεσιν ἀναβλητικήν· συνεφωνήθη μὲν νὰ καταβάλῃ ῥητῶς τὸ ¼ εἰς χρυσὸν καὶ εἰς χρυσὸν ἀξίας, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις διετέλει ὑπὸ αἵρεσιν, ὅσον καὶ ἂν τὸ ἔλεγε ῥητῶς, ὅσον καὶ ἂν τὰ κατέθετε, ὅσον καὶ ἂν τὰ εἶχε καταθέσῃ πρὸ ἐννέα μηνῶν. Αὐτὴ ἦτο ὑποχρέωσις ὑπὸ αἵρεσιν τῆς Τραπέζης καὶ κακῶς ἔκαμεν ἡ Τράπεζα νὰ θεωρήσῃ ὅτι εἶναι δεσμευμένη καὶ κακῶς τὰ κατέθεσεν αὐτὰ τὰ καλύμματα καὶ κακῶς τὰ ἀνέγραφεν εἰς τοὺς προϋπολογισμούς. Καὶ δι’ αὐτὸ ὅταν ἦλθον ἐγὼ νὰ ῥυθμίσω τὰ πράγματα δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τοῦτο καὶ ἀνεγνώρισα ὅτι ἀνῆκεν εἰς τὴν Τράπεζαν ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων. Δὲν θέλω περισσότερον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι εἶναι πολὺ ἀργά. Ἀλλὰ πολλὴ θὰ ἦτο ἴσως ἡ ἀπαίτησίς μου, ἐὰν ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἐγένετο ἕνα σφάλμα, ἓν ἀνθρώπινον λάθος, τὸ ὁποῖον ἐν μέσῳ πολλῶν του ἐργασιῶν, ὅπως εἶπον καὶ προχθὲς ἠμποροῦσε νὰ δημιουργηθῇ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι θεμιτὸν νὰ κατακρίνῃ μὲ τόσην δριμύτητα, διότι ἐλθόντες νὰ περισώσωμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ περισώσωμεν μετὰ τὴν διάπραξιν ἑνὸς ἀκουσίου σφάλματος, εὑρεθέντες εἰς δυσμενεῖς περιστάσεις ἠναγκάσθημεν εἴτε μὲ τὸν ἕνα τρόπον νὰ διορθώσωμεν τὸ πρᾶγμα εἴτε μὲ τὸν ἄλλον, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχε μπροστά μας ἄλλος τρόπος νὰ τὸ διορθώσωμεν, προσεπαθήσαμεν κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ εἴπομεν εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅτι: ἄκου ἐδῶ: ἀνέθεσες εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ κρίνῃ ποία εἶναι ἡ ἀντοχή σου, ποῖαι εἶναι αἱ ζημίαι σου καὶ ἂν μπορῇς νὰ δώσῃς. Ἐξεδόθη ἐκ μέρους του ἡ κρίσις του, δὲν ἠμπορεῖς νὰ τὴν ἀμφισβητήσῃς διότι δὲν εἶναι ἴσως καὶ εὐπρεπὲς σήμερον νὰ ἔρχεσαι νὰ λὲς τώρα πρώτη φορὰ μοῦ προτείνῃς νὰ πᾶμε εἰς διαιτητήν, καὶ σοῦ λέγω ὅτι μπορεῖς νὰ δώσῃς μὲ πλήρη βεβαιότητα ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ μείνῃ ἰσχυρὸς ὀργανισμός, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισα νὰ δώσῃς. Ἄν δὲν θελήσῃς νὰ τὸ δώσῃς θὰ σοῦ τὸ πάρω ὡς φορολογίαν ἐπὶ τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ἐπραγματοποίησε διὰ τοῦ νόμου τῆς σταθεροποιήσεως. Ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξηγέρθη κατ’ αὐτῆς τῆς πράξεώς μου διότι καὶ μέχρι σήμερον ἀκόμη δὲν κατώρθωσε νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων ἐδημιουργήθη ἐκ τοῦ νόμου τῆς σταθεροποιήσεως. Νομίζει ὅτι ἡ ὑπεραξία τῶν καλυμμάτων, ὅπως εἶπεν ὁ νῦν κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ὁ μόσχος τῆς ἀγελάδος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ μόσχος τῆς ἀγελάδος. Εἶναι ἡ ὑπεραξία ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη διὰ τοῦ νόμου τῆς σταθεροποιήσεως, διὰ τῆς νέας διαρρυθμίσεως τῆς δραχμῆς. Εἶναι περιουσία, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη διὰ θυσιῶν μεγάλων τοῦ λαοῦ καὶ ἦτο φυσικόν, ἐφ’ ὅσον ἐπιστεύομεν ὅτι ἔγινε ἓν σφάλμα νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διόρθωσίν του. Κάθε ἄλλο ἠμποροῦσε νὰ μὲ κατακρίνῃ ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ὁποίου ἡ πρᾶξις συνεπέφερε τὸ σφάλμα αὐτὸ καὶ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς διὰ παντὸς τρόπου ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διόρθωσιν. Καὶ ἐπεδιώξαμεν τὴν διόρθωσιν διὰ τῆς φορολογίας ἑνὸς κέρδους, τὸ ὁποῖον προσεπορίσθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ τοῦ νόμου τῆς σταθεροποιήσεως. Ἡ φορολογία αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὑπερβολική, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ καταχρηστική. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὄχι μόνον διὰ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλην τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν ὅτι τὸ προοίμιον ἐγράφει παρὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Διότι ἐγὼ ἤθελον νὰ δώσω εἰς τοὺς διοικητὰς τῆς Τραπέζης ὅλα τὰ μέσα νὰ ἐμφανισθοῦν ἐνώπιον τῆς συνελεύσεώς των κεκαλυμμένοι. Ἄλλοτε τοὺς εἶπον ὅτι ἐὰν δὲν φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα θὰ τοὺς πάρω τὰ μισά, τοὺς εἶπον δὲ καὶ τὸ ξεύρει ὁ κ. Δροσόπουλος, ὅτι ματαιουμένων τῶν διαπραγματεύσεων τὴν ἐπιστολὴν τὴν θεωρῶ ἐμπιστευτικήν. Διότι καλὸν θὰ εἶναι νὰ μὴ διακοινωγισθῇ δημοσίᾳ, διότι μποροῦσε νὰ μοῦ δημιουργήσῃ δυσχερείας καὶ πολλοὶ νὰ μοῦ ἔλεγαν: διατὶ παίρνεις 560.000.000 ἀφοῦ παραδέχεσαι ὅτι 800.000.000 εἶναι ἡ ζημία τῆς Τραπέζης; Δι’ αὐτὸ τοὺς εἶπον, κρατῆστε την ἐμπιστευτικήν, διότι ἐὰν δημοσιευθῇ μπορεῖ νὰ δημιουργηθοῦν δυσχέρειαι καὶ δὲν θέλω νὰ εὑρεθῶ εἰς δυσχερῆ θέσιν. Καὶ τοὺς εἶπον ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἐματαιοῦντο αἱ συνεννοήσεις μου, θὰ τὰ πάρω διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ. Τοὺς τὸ εἶπον καὶ μπορεῖτε νὰ τοὺς ἐρωτήσητε, ἐὰν τοὺς τὸ εἶπον ὅτι θὰ σᾶς πάρω 560 ἑκατομμύρια. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξασκήσω ἀπειλήν: ἢ θὰ μοῦ δώσῃς 560 ἑκατομμύρια ἢ θὰ σοῦ πάρω 800 ἑκατομμύρια. Αὐτὸ δὲν εἶναι οὔτε τοῦ χαρακτῆρος μου τοῦ προσωπικοῦ, οὔτε τοῦ χαρακτῆρος Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος.

§191Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Καφαντάρη.

§193Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα μόνον διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε μετὰ διετίαν ὁλόκληρον τὴν ἀνακάλυψιν ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὑποχρέωσις σχηματισμοῦ καλύμματος ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὴν ἑκάστοτε κυκλοφορίαν, ἀλλ’ ὑποχρέωσις ἀπόλυτος. Τοῦτο δὲν εἶχε μέχρις ὥρας τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν. Πάντες ἐδέχοντο ὅτι αἱ συμβάσεις ἔλεγον ὅτι ἡ ὑποχρέωσις ὑπῆρχεν ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὴν κυκλοφορίαν. Οὐδεὶς πρότερον ἠμφισβήτησε τὴν ἄποψιν ταύτην ἀφοῦ ἡ σύμβασις ἐμιλεῖ περὶ κυκλοφορίας. Ἔχομεν δὲ δι’ ad hoc ἑρμηνείαν διαπρεπεστάτου οἰκονομολόγου ξένου πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ζίδ, λέγοντος «ἀντὶ τῆς φράσεως τὸ σύνολον τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζογραμματίων κατὰ συγκοπὴν χρησιμοποιεῖται ἡ λέξις κυκλοφορία. Ἡ κυκλοφορία δὲν εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα πρὸς τὴν ἔκδοσιν, καθόσον μία Τράπεζα ἔχει πάντοτε ὡς διαθέσιμον ποσότητα τραπεζογραμματίων ἐκδιδομένων, τοὐτέστι κατασκευασμάτων, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν πρόκειται νὰ κυκλοφορήσῃ παρὰ μόνον ἐὰν ἡ ἀνάγκη ἀπαιτήσῃ τοῦτο. Ἐφ’ ὅσον δὲν κυκλοφοροῦσιν εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ μὴ ὑπάρχουν».

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν ὑποχρεώσεων εἰς ὄψιν, νομίζετε ὅτι δὲν κυκλοφοροῦν;

§195Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ λέγει σαφῶς: «Ἡ κυκλοφορία δὲν εἶναι ἐντελῶς τὸ αὐτὸ πρᾶγμα πρὸς τὴν ἔκδοσιν».

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχε 1500 ἑκατομμύρια τέτοια τυπωμένα.

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ συμβάσεις δὲν ὁρίζουν πάγιον ποσοστόν. Ἐὰν ἤθελον πάγιον ποσοστὸν δὲν θὰ ἔλεγον «ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὴν κυκλοφορίαν». Θὰ ἔλεγον ὅτι ἡ Τράπεζα ὀφείλει νὰ ἔχῃ κάλυμμα, σκέτα νέτα, 20 ἑκατομμύρια. Τὸ γεγονὸς δὲ τὸ ὁμολογούμενον παρ’ ὑμῶν ὅτι δὲν ἐτέθησαν εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ τὰ τραπεζογραμμάτια τῶν νέων συμβάσεων, εἶναι πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰδικῶν μου ἀπόψεων καὶ ὄχι τῶν ἰδικῶν σας. Σεῖς ὑπεστηρίξατε ἁπλῶς ὅτι καὶ ἂν δὲν τεθοῦν εἰς κυκλοφορίαν τὰ τραπεζογραμμάτια ταῦτα εἶχον τεθῇ εἰς κυκλοφορίαν τὰ ἄλλα τραπεζογραμμάτια, τῶν προηγουμένων ἐκδόσεων χάρις εἰς τὸ ἐκδοτικὸν δικαίωμα τὸ χορηγηθὲν διὰ τῶν συμβάσεων τοῦ 1915 καὶ 1920. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐπιβάλλει τὸ κάλυμμα ὡς ἐγγύησιν τῆς κυκλοφορίας τῶν νέων τραπεζογραμματίων.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκοῦτε τὶ λέγει ἡ σύμβασις. (ἀναγινώσκει). Ἐὰν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ ποὺ λέγετε, ὅτι πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κυκλοφορούντων χαρτονομισμάτων καὶ ὄχι ἐκείνων ποὺ εἶναι εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης, σᾶς ἐρωτῶ: πῶς θὰ κάμωμεν τὴν διάκρισιν ἀφοῦ εἶναι 165.000.000 ἡ ὅλη κυκλοφορία, πῶς θὰ κάμωμεν τὴν διάκρισιν ἐὰν τὰ κυκλοφοροῦντα εἶναι ἀπὸ τὰ 80.000.000 ἢ ἀπὸ τὰ παλαιά; Εἶναι σοβαρὸν αὐτό.

§199Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἁπλούστατον. Ἡ Τράπεζα θέτει κατὰ πρῶτον λόγον εἰς κυκλοφορίαν τραπεζογραμμάτια δι’ ἃ δὲν ἐπιβάλλονται εἰς αὐτὴν βάρη. Ὅταν λοιπὸν ἔχῃ κυκλοφορίαν 180 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐκ τῆς ὁποίας διὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια ἐπιβάλλονται εἰς αὐτὴν ὑποχρεώσεις δυσβάστακτοι διὰ δὲ τὰ 80 ἑκατομμύρια δὲν ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν οὐδεμία ὑποχρέωσις, ἡ Τράπεζα εἶναι φυσικὸν νὰ ἐφαρμόζῃ τὴν σύμβασιν τὴν μὴ ἐπαχθῆ εἰς αὐτὴν καὶ νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐπαχθοῦς ἐν ὑστάτῃ ἀνάγκῃ. Ὑπάρχει περὶ τούτου καμμία ἀντίρρησις; Ἔχομεν λοιπὸν δύο πράγματα βεβαιωμένα: πρῶτον ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τοῦ καλύμματος εἶναι ὑποχρέωσις ὄχι παγίου ποσοῦ, ἀλλὰ ποσοῦ ἀναλόγου τῆς κυκλοφορίας, καὶ δεύτερον ὅτι εἰς κυκλοφορίαν τίθενται κατὰ πρῶτον λόγον τὰ τραπεζογραμμάτια ἐκδόσεως οὐχὶ ἐπαχθῶν διὰ τὴν Τράπεζαν. Καὶ τὰ δύο στοιχεῖα δίδουν τὴν τελειωτικὴν ἀπάντησιν. Ὁσονδήποτε βεβαίως καὶ ἂν παραταθῇ ἡ συζήτησις, θὰ ἐπιμένετε εἰς τὴν γνώμην σας. Δὲν θὰ μεταβάλλω καὶ τὴν ἰδικήν μου, διότι δὲν ὑπῆρξε ἀπόρροια ὑπολογισμῶν ἀλλὰ ψυχραίμου καὶ ἐμπεριστατωμένης ἐξετάσεως. Διαχειρισθεὶς ὡς διεχειρίσθην τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐξυπηρέτησα πρωτίστως τὴν κοινωνίαν. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀτυχῶς ὄχι τεχνικὸν καὶ ὡς ἐκ τῆς φύσεώς του δύσληπτον εἰς τὸ κοινόν. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ σᾶς ἐπαναλάβω διὰ χιλιοστὴν φορὰν ὅτι ἠθελήσατε νὰ ἀπευθύνετε κατηγορίας ἐναντίον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις διεχειρίσθη τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἀνατρέψητε συμβάσεις κυρωθείσας ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ ἰσχυούσας, τὸ καθῆκον σας ἦτο ἐνῶ διὰ νὰ πείσητε τὸν Λαὸν ποὺ κεῖται τὸ κατ’ οὐσίαν δίκαιον ἀφοῦ μάλιστα ἐγκατελείψατε τὸ προεκλογικόν σας σχέδιον, νὰ μὴ μετέλθητε βίαν ἀλλὰ νὰ θέσητε τὴν ὑπόθεσιν ὑπὸ τὴν ἀμερόληπτον κρίσιν ἐμπειρογνωμόνων. Τούτου μὴ γενομένου τὸ μέτρον θὰ μείνῃ ὡς ἐκδήλωσις ἐκβιασμοῦ καὶ ὄχι ὡς πρᾶξις δικαίου.

§200Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§202Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει). Ἐν σχέσει μὲ τὸ ἄρθρον 7 τῆς ὑπὸ κύρωσιν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συμβάσεως τῆς 3ης Ἰουνίου 1929, δι’ οὗ ἑρμηνεύεται τὸ ἄρθρον 6 τῆς 23 Φεβρουαρίου 1928 συμβάσεως Κράτους καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, θεωρῶ καθῆκον νὰ δηλώσω τὰ ἑξῆς: 1) Ὅτι ἡ γενομένη ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου 7 τῆς ἀνωτέρω ὑπὸ κύρωσιν συμβάσεως μνεία περὶ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐνέχει τὴν σημασίαν ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος προβαίνει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως περὶ τοποθετήσεως τῶν διαθεσίμων τῶν εἰδικῶν ταμείων κλπ. ὑπὸ μορφὴν ἐντόκου καταθέσεως παρὰ τραπέζῃ, ἐὰν καὶ ἐφόσον θεωρῇ ὅτι τοιαύτη τοποθέτησις δὲν ἀντιτίθεται πρὸς τὴν πιστωτικὴν πολιτικὴν ἣν κρίνει ἐφαρμοστέαν συμφώνως πρὸς τὰς ἐκ τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς ἀπορρεούσας ὑποχρεώσεις της, καὶ 2) Ὅτι ἡ διδομένη εἰς τὸ ἄρθρον 6 τῆς ἀπὸ 23ης Φεβρουαρίου 1928 συμβάσεως μεταξὺ Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ Δημοσίου ἑρμηνεία ἰσχύει καθ’ ὅλην αὐτῆς τὴν ἔκτασιν καὶ ἐπὶ τῶν τυχὸν ἱδρυθησομένων νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου. Ἐπὶ τοῦ σημείου δὲ τούτου πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ δημιουργία νέων νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου δὲν ὀφείλει κατ’ οὐδένα τρόπον νὰ ἀντιτίθεται πρὸς τὸ δόγμα τῆς ἑνότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς συγκεντρώσεως παρὰ τῇ Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος πάντων ἐν γένει τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, τῶν κρατικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ τῶν νομικῶν προσώπω, δημοσίου δικαίου, συμφώνως ἄλλως τε πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἐδαφίου 9 τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης καὶ τοῦ 6ου παραρτήματος αὐτοῦ τῶν κυρωθέντων διὰ τοῦ νόμου 3423 τοῦ ἔτους 1927».

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 7ην μ. μ.

(Ὥρα 4 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.50′ μ. μ.)

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ νομοθετικὴ ἐργασία. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 12 Ἰουλίου 1920 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§207Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ τυγχάνει νὰ συνδέωμαι μὲ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, καὶ καυχῶμαι ὅτι εἰργάσθην ἄλλοτε ἐπιτυχῶς καὶ ἐπὶ μακρὰ ἔτη διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ἐν Ἑλλάδι, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ παραλείψω τοῦ νὰ ἐκθέσω τὰς γνώμας μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου. Πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ θίξω τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἀναπτύξω ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ ἐπαρκὲς διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς γεωργικῆς πίστεως διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ φρονῶμεν ὅτι παρέχομεν τὴν ὀφειλομένην ἐνίσχυσιν εἰς τὴν γεωργίαν, καὶ ὑπὸ ποίας συνθήκας, ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως κεφαλαίων ἀλλὰ καὶ ἀπόψεως διοικήσεων καὶ προσωπικοῦ, δύναται νὰ λειτουργήσῃ μία Γεωργικὴ Τράπεζα ἐπωφελῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς διὰ τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν τῆς Χώρας. Ἐπειδὴ δὲ εἶπον, ἐνίοτε ἐν σχέσει μὲ τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια, διὰ τὴν πραγματικὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας, μερικοὺς ἀριθμοὺς, οἱ ὁποῖοι ἴσως νὰ ἐφάνησαν εἰς πολλοὺς ὑπερβολικοί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἵνα συντόμως θέσω τὰ ζητήματα εἰς τὴν θέσιν των καὶ νὰ ἐκθέσω δι’ ὀλίγων ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ ἐν Ἑλλάδι, ἐν σχέσει μὲ τὴν κατάστασιν καὶ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς διατελοῦν οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ ἄλλων χωρῶν. Διότι πολλοὶ πολλάκις μᾶς λέγουν, οἱ ἑκάστοτε ἐπικαλούμενοι τὰ εἰς ξένας χώρας συμβαίνοντα, ὅτι ἡ Γαλλία διαθέτει ἐλάχιστα κεφάλαια, διὰ τὴν γεωργικὴν πίστιν, ἡ Ἀγγλία ἐπίσης δὲν φαίνεται εἰδικῶς ἀπασχολοῦσα μεγάλα εἰς γεωργικὰ δάνεια κεφάλαια ἐν Γερμανίᾳ πῶς λειτουργοῦν οἱ γεωργοπιστωτικοὶ συνεταιρισμοὶ τοῦ Σούλτς–Ντέλιτς καὶ Ρεφάϊζεν κλπ. διὰ νὰ καταλήξουν ὅτι καὶ ἐκεῖ τὸ σύνολον τῶν δι’ αὐτὴν διατιθεμένων κεφαλαίων δὲν ἀποτελεῖ μέγα ποσόν. Ἀλλὰ λησμονοῦν οἱ τὰ ξένα ἐπικαλούμενοι νὰ ἀναδράμουν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς γῆς, εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν καὶ τῶν κοινωνιῶν, καὶ τοῖς διαφεύγει ἡ ἀναπαράστασις τῆς διὰ μέσου τόσων αἰώνων δουλείας καὶ πτωχείας πολυπαθοῦς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ ἰδοῦν καὶ κρίνουν ἂν δύναται νὰ ὑπάρξῃ σύγκρισις, καὶ νὰ ἐκτιμήσωσι ὁμολογήσουν κατὰ πόσον ἡ Χώρα ἡμῶν εὑρίσκεται ὑπὸ ὅλως ἐξαιρετικῶς δυσμενεῖς—τὶ λέγω δυσμενεῖς—οἰκτρὰς συνθήκας ἀπὸ ἀπόψεως γεωργικοῦ κεφαλαίου καὶ καταστάσεως τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς. Διότι εἰς τὴν Γαλλίαν ἀπὸ πολλῶν ἑκατονταετηρίδων ὑφίσταται γεωργικὴ ἰδιοκτησία τὴν ὁποίαν δὲν ἀνέτρεψε βάρβαρος κατακτητὴς καὶ γεωργοὶ ποὺ δὲν ἀπεγυμνώθησαν καὶ δὲν κατέστησαν δοῦλοι ἁρπάγων Ἀσιανῶν ἐπιδρομέων, οἱ ὁποῖοι νὰ ἠρήμωσαν τὴν χώραν καὶ νὰ κατέστησαν τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς παρίας. Ἐν Γαλλίᾳ καί οἱ μικροὶ οἱ γεωργοκτηματίαι, καὶ οἱ μεγάλοι γεωκτήμονες, οἱ φεουδάρχοι, καὶ οἱ διὰ μισθώσεως ἐκμεταλλευταὶ τῶν ἀγροικιῶν (οἱ FERMIERS) ἀπὸ αἰώνων ἔχουν τὰς ἐγκαταστάσεις καὶ τὸ κινητὸν κεφάλαιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ ὀργάνωσιν, ἴδια κεφάλαια, ἀτομικὰς πιστώσεις εἰς ἐπαρχιακὰς ἢ ἰδιωτικὰς Τραπέζας, καὶ γενικῶς εἶναι ἀπὸ αἰώνων εἰς τὸν δρόμον τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἡ Γερμανία ἐπίσης διατελεῖ ὑπὸ συνθήκας γεωκτησίας καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων μὴ ἐχούσας καμμίαν σχέσιν καὶ ἀναλογίαν μὲ τὰς καθ’ ἡμᾶς, ὧν ἡ ἀνάλυσις θὰ μὲ ἦγεν μακράν. Διὰ τὴν Ἀγγλίαν μποροῦμε νὰ κάνουμε κουβέντα, τὶ γίνεται μὲ τοὺς μεγάλους γεωργοκτηματίας τῆς Ἀγγλίας; ἢ νὰ παραβάλωμεν τοὺς ἰδικούς μας μὲ τοὺς Fermiers τῆς Γαλλίας οἱ ὁποῖοι εἶναι πλούσιοι, ἔχουν ὅλοι διαθέσιμα χρήματα, ἐνῷ ὅταν, μετὰ τὸν γιγάντιον ἀλλ’ ἐξολοθρευτικὸν παντὸς πλούτου τῆς χώρας ἀγῶνα τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως ἀπηλευθερώθη ἡ Ἑλλάς, ἦτο ὅλη ἐρείπια καὶ ἐρήμωσις ἀπ’ ἄκρη σ’ ἄκρη; Ἡ Πελοπόννησος εἶχεν ἐρημωθῆ ἀπὸ τὰς ὀρδὰς τοῦ Ἰμβραὴμ καὶ παντοῦ τὸ πῦρ καὶ ἡ λεηλασία δὲν εἶχεν ἀφήσει τίποτε. Οὔτε ἕν δένδρον δὲν εἶχε μείνει εἰς ὅλην τὴν ἔφορον αὐτὴν χώραν, τὸν κῆπον τῆς Ἑλλάδος. Καὶ μήπως τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος ἡ θέσις ἦτο εἰς καλλιτέραν κατάστασιν; Τὶ κεφάλαια διὰ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν γεωργίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὁ δυστυχὴς Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ὁποῖος ἐξῆλθεν ἀπὸ τὸν αἱματηρὸν αὐτὸν ἀγῶνα πένης, γυμνός, χωρὶς σπίτι χωρὶς καλύβη, χωρὶς ἄροτρον, χωρὶς ψωμί, χωρὶς τίποτε, παρὰ μόνον μὲ τὴν ὑπερηφάνειαν τοῦ ἐλευθερωτοῦ; Τὶ κεφάλαια ρευστὰ, τὶ χρῆμα, τὶ ζῶα, τὶ μηχανήματα, τὶ ἀντικείμενον πλούτου οἱονδήποτε ὑπῆρχεν εἰς τὸν ἔρημον αὐτὸν τόπον; Ποῖαι ἐγκαταστάσεις γεωργικαὶ ὑπῆρχον ἢ ἠδύναντο νὰ ἱδρυθῶσι, ποίαν συνέχειαν γεωργικῶν ἐπιχειρήσεων ἤθελε νὰ κάμῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὅταν κατέκτησε διὰ τῆς θυσίας παντὸς ὑλικοῦ ἀγαθοῦ τὴν ἐλευθερίαν του; Δι’ αὐτὸ ὅταν μετὰ τόσας δυσκολίας καὶ ἀναβολὰς ἐπετεύχθη κατὰ τὸ 1841 ἡ ἵδρυσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὸ Κράτος ἐχορήγησεν εἰς αὐτὴν τὸ προνόμιον νὰ ἐκδώσῃ Τραπεζογραμμάτια διὰ νὰ δημιουργηθῇ κεφάλαιον δράσεως ἐργασίας καὶ γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως, καὶ ἐγκαταστάσεως τῶν στοιχειοδεστέρων μέσων ἐκμεταλλεύσεως τοῦ πλούτου τῆς Ἑλληνικῆς Γῆς, καὶ νὰ παρασχεθοῦν οὕτω εἰς τὸν Λαὸν αὐτόν, τὸν ἔχοντα ἀνάγκην καὶ τῶν στοιχειοδεστέρων ἀντικειμένων τοῦ βίου, τὰ χρηματικὰ μέσα νὰ ζήσῃ καὶ νὰ ἐργασθῇ, ἐπαναλαμβάνων τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐρημωμένης Ἑλληνικῆς Γῆς. Ἡ εὐκολία ἐκείνη, ἡ ὁποία παρεσχέθη τότε διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης μὲ τὰ πενιχρὰ ἐκεῖνα μέσα ἔκαμεν, συντελούσης τῆς ἐργατικότητος τοῦ εὐφυοῦς ἐκείνου λαοῦ, τὴν Πελοπόννησον ἐκείνην τὴν ὁποίαν βλέπομεν σήμερον Ὅταν παρελάβομεν τὴν Θεσσαλίαν, εἰς ποίαν κατάστασιν εὕρομεν τὸν γεωργικὸν αὐτῆς πληθυσμόν; Δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν Ἱστορίαν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ διὰ μέσου τῶν αἰώνων καὶ νὰ σᾶς ἀναμνήσω ὅτι ὄχι μόνον Ρωμαῖοι, Καταλάνοι, Γότθοι καὶ Τοῦρκοι, ἀλλὰ καὶ Βλάχοι καὶ Βούλγαροι κατέλαβον καὶ ἐδυνάστευσαν τήν Θεσσαλίαν. Ἐρημώσεις, καταστροφαὶ πόλεων, ἀπαγωγὴ κατοίκων εἰς δουλείαν καὶ φυσικὰ ἁρπαγὴ καὶ σφετερισμὸς τῆς γῆς καὶ ἐξουθένωσις τῶν γεωργῶν αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἱστορία τῆς Θεσσαλικῆς γῆς. Τελευταῖοι κατακτηταί, οἱ Τοῦρκοι, φοβεροὶ δυνάσται, ἀφῄρεσαν τὴν γῆν ἀπὸ τοὺς γεωργούς, κατέστησαν τὰ κτήματα τῆς Θεσσαλίας τσιφλίκια, καὶ οἱ γεωργοὶ οἱ Θεσσαλοὶ καθὼς καὶ ἐν Μακεδονίᾳ εἶχον καταστῆ δοῦλοι, πενεσταί, ὅπως καὶ εἰς τὴν ἀρχαιότητα, ἦσαν ἐλεεινοὶ καὶ ἀξιοδάκρυτοι καὶ οὐδὲν ἐκέκτηντο, οὔτε τὰ ὑλικὰ μέσα τῆς καλλιεργείας εἶχον. Ποία ἦτο ἡ κατάστασις τῶν Μακεδόνων ὅταν τὴν κατέλαβεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατός; Ἐγώ, κύριοι, εἶδον εἰς τὴν Μακεδονίαν τσιφλίκιον ἐκτάσεως δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων τὸ ὁποῖον ἐκαλλιεργεῖτο ἀπὸ τέσσαρας γύφτους. Ἐκτάσεις ἀπέραντοι ἔμειναν ἀκαλλιέργητοι, καὶ τοῦτο ἕνεκα τῶν ἐπανειλημμένων ἐξοντώσεων τῶν πληθυσμῶν καὶ τῆς ὀπισθοδρομικότητος καὶ κακομοιριᾶς τῶν Τούρκων, τῶν δι’ ἁρπαγῆς καταστάντων γαιοκτημόνων. Αὐτὴ ἡ σύντομος ἀναδρομή, κύριοι, εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς γεωργίας εἰς τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ διότι ὅλοι τὴν γνωρίζετε, χρησιμεύει εἰς τοῦτο: εἰς τὸ νὰ ἀντιληφθῶμεν ὅτι ἡ Γεωργία ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχει παρελθόν, δὲν ἔχει ὀργάνωσιν ἐκ τοῦ παρελθόντος, δὲν εἶναι ἐφωδιασμένη μὲ μέσα ἐκμεταλλεύσεως τῆς γῆς, μὲ κινητὸν κεφάλαιον, μὲ συνέχειαν καὶ παραδόσεις αἰώνων γεωργικῆς ὀργανώσεως ἀπὸ παλαιά, ὅπως εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς χώρας, καὶ πρόκειται τώρα νὰ ὀργανωθῶσι τὰ πάντα ἐπὶ τὸ τελειότερον καὶ προοδευτικώτερον διὰ νὰ ἀποδώσῃ ἡ Δήμητρα τὸν πλοῦτον ποὺ ἔχει κρυμμένον. Τὸ λέγω διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ πάλιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν αἱ Caisses de Credit Agricole παρέχουν εἰς τοὺς γεωργοὺς πιστώσεις μόνον 40–50.000.000 φραγ. κατ’ ἔτος κ.λ.π. Ἀλλ’ εἰς τὴν Γαλλίαν εἶναι ὡς προεῖπον, αἱ ἐπαρχιακαὶ Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι δανείζουν τοὺς κτηματίας, εἰς τὴν Γαλλίαν τὰ περισσότερα κτήματα εἶναι ἐπαύλεις, ἀνήκουν εἰς μεγάλους ἰδιοκτήτας οἱ ὁποῖοι ἔχουν κεφάλαια νὰ καλλιεργήσωσι τὰ κτήματά των ἢ εὑρίσκουν νὰ δανείζωνται, ὄχι βέβαια ἀπὸ τὴν Caisses de Credit Agricole. Θέλω νὰ καταλήξω, καὶ νὰ καταστήσω καταληπτὰ εἰς πάντας ὅτι οὐδεμία σύγκρισις δύναται νὰ ὑπάρχῃ μὲ τὴν Γαλλίαν εἴτε μὲ τὴν Ἀγγλίαν εἴτε μὲ τὴν Ἰταλίαν, ὅταν πρόκειται νὰ κρίνωμεν τὶ κεφαλαίων ἔχει ἀνάγκην παρ’ ἡμῖν ὁ γεωργικὸς κόσμος, ἀλλὰ νὰ ἐρωτῶμεν τὸν τόπον τὸν ἰδικόν μας, μὲ τὰς συνθήκας τὰς οἰκονομικὰς ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται, συνεπείᾳ τῶν διαφόρων περιπετειῶν τὰς ὁποίας ὑπέστη, καὶ μὲ ἱστορικὴν ἀναδρομήν, αἱ ὁποῖαι συνθῆκαι εἶναι καθαρῶς Ἑλληνικαὶ καὶ μὲ τὴν ἐκτίμησιν καὶ ἀντίληψιν αὐτῶν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως παρ’ ἡμῖν. Αὐτὰ ἦτο ἀπαραίτητον νὰ λεχθοῦν διὰ νὰ θέσωμεν ἀληθῆ ἀφετηρίαν εἰς τὴν συζήτησιν. Ὅταν ἱδρύθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος κατ’ ἀρχὰς ἐπεδόθη εἰς τὰς προεξοφλήσεις καὶ εἰς τὴν κτηματικὴν πίστην. Ἀπὸ τοῦ 1861 δυνάμει συμβάσεως μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἀνέλαβε νὰ κάμῃ καὶ γεωργικὰς χορηγήσεις προσωρινῶς, μὲ τὸν ὅρον ὅτι, ὅταν θὰ ἱδρυθῇ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ συμμεθέξῃ εἰς αὐτὴν μὲ ὡρισμένον ποσὸν κεφαλαίων καὶ νὰ εἰσαγάγῃ καὶ τὸ γεωργικὸν χαρτοφυλάκιόν της. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τῷ μεταξὺ τὰ κεφάλαια τὰ διατιθέμενα εἰς τὴν Γεωργίαν ἦσαν ἀνεπαρκῆ, ἡ τοκογλυφία ἐλυμαίνετο τὴν Χώραν καὶ κυρίως τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς, αὐτὸ δὲ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω δι’ ἀριθμῶν περαιτέρω, καὶ διὰ νὰ μὴ περιπέσωμεν πάλιν εἰς τὴν αὐτὴν ἀθλιότητα, τῆς βασιλείας τῆς τοκογλυφίας, εἰς τὸν γεωργικὸν κόσμον, ἱδρύοντες τὸ μὲ τόσας ἐλπίδας ἀναμενόμενον καθ’ ἑαυτὸ ἵδρυμα Γεωργικῆς πίστεως μὲ ἀνεπαρκῆ κεφάλαια, ὡς διαβλέπω εἰς τὸ σύνολον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἰδοὺ δὲ ἓν χαρακτηριστικὸν γεγονός. Ὅταν, κύριοι, εἰς τὰ 1905 μετέβην εἰς Πύργον καὶ ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐκεῖ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ τόκος ἦτο 60–70%. Ἕνας γεωργὸς ἐδανείζετο ἀπὸ ἕναν παντοπώλην τοῦ χωρίου του διὰ συμβολαίου, φέρ’ εἰπεῖν 1000 δραχμὰς δὲν τοῦ ἔδιδεν οὔτε λεπτὸν ὁ δανειστής, ἐνῷ ὁ τόκος ἐδούλευεν δι’ ὅλον τὸ ποσόν, τοῦ ἔδιδε δηλ. πότε 30, πότε 40 καὶ πότε 50 δραχμάς, τοῦ ἔδιδεν ἐργάτας διὰ νὰ ἐργασθοῦν εἰς τὰ κτήματά του, αὐτὸς καὶ οἱ ἐργάται αὐτοὶ ἦσαν πάλιν ὑποδουλωμένοι εἰς αὐτὸν ὑποχρεωμένοι νὰ ἀγοράζουν τὰ τρόφιμά των ἀπὸ τὸ παντοπωλεῖον τοῦ τοκογλύφου καὶ τὸ ἀντίτιμον τῶν τροφίμων τῶν ἐργατῶν τὸ ἐπερνοῦσεν ὁ παντοπώλης εἰς τὸν λογαριασμὸν τοῦ ἀνοικτοῦ συμβολαίου τοῦ δανείου τοῦ ἀτυχοῦς κτηματίου, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο χρεωμένος μὲ τὰς 1000 δραχμὰς καὶ δὲν εἶχεν τὴν διαχείρισιν αὐτῶν ἐνῶ ἔτρεχεν ὁ τόκος ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς χρονολογίας τοῦ συμβολαίου. Οἱ γεωργοκτηματίαι τῆς Ἠλείας ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης μεγάλης ὑποτιμήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου ἀλλὰ καὶ παρασυρθέντες ἀπὸ τοὺς τοκιστάς, δὲν εἶχον πληρώσει ἀπὸ δεκαετίας περίπου εἰς τὸ ὑποκατάστημα τὰ δάνειά των καὶ καθυστέρουν τὴν ἐξόφλησίν των. Οἱ διευθύνοντες τότε τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐνόμισαν ὅτι ἐξυπηρέτουν τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης μὲ τὸ νὰ καταδιώξουν δικαστικῶς τοὺς γεωργοὺς ἀντὶ νὰ ἐργασθοῦν ὅπως διακανονίσουν τὰς καθυστερήσεις καὶ τοὺς βοηθήσουν ἐκ νέου κατὰ τὴν δυσχερῆ ἐκείνην ἐποχὴν τῆς μεγάλης κρίσεως τῆς σταφίδος. Συνεπῶς ἐξεδόθησαν δικαστικαὶ ἀποφάσεις κατ’ αὐτῶν, καὶ ὅταν μετέβην ἐγὼ κατὰ τὸ 1905 καὶ παρέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑποκαταστήματος εὗρον περὶ τὰς 2.000 ἀποφάσεις κατὰ γεωργῶν διὰ γεωργικὰ δάνεια δεκκετοῦς καθυστερήσεως. Ἀφοῦ ἐμελέτησα τὴν κατάστασιν ἀπὸ ὅλας τὰς ἀπόψεις κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης, τὸ συμφέρον καταδυναστευομένων ὑπὸ τῆς τοκογλυφίας ὀφειλετῶν μας, καὶ ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐπέβαλε νὰ ἐπαναφέρω τοὺς ἀποπλανηθέντας καὶ ἀτυχήσαντας σταφιδοπαραγωγοὺς εἰς τὴν ὁδὸν τῆς σωτηρίας, ἐπαναλαμβανομένων τῶν συναλλαγῶν των μετὰ τῆς Τραπέζης. Ἐκάλεσα λοιπὸν τοὺς καθυστεροῦντας γεωργοὺς καὶ τοὺς εἶπον: Πληρώνετε εἰς τοὺς τοκογλύφους τόκους 60 ἕως 70%· τὶ σᾶς ἀπορροφοῦν οἱ τοκογλύφοι ἐκ τῆς παραγωγῆς σας ἐπὶ 10 ἔτη τώρα ὅπου ἔχετε φύγει ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης καὶ δανείζεσθε ἀπ’ αὐτούς; θὰ εἴχατε, μὲ καλὸν λογαριασμόν, ἐξοφλήσει τὴν Τράπεζαν μόνον μὲ τοὺς τόκους ποὺ σᾶς παίρνουν. Εἶμαι διατεθειμένος νὰ σᾶς βοηθήσω καὶ νὰ σᾶς παράσχω ἐκ νέου τὰς καλλιεργητικάς σας πιστώσεις, περιωρισμένας ὅμως διὰ νὰ ἐργάζεσθε καὶ σεῖς προσωπικῶς καὶ τὰ παιδιά σας. Θὰ σᾶς ἀνανεώσω τὰ παλαιὰ χρέη μὲ προσθήκην καὶ νέου δανείου διὰ τὴν ἐφετεινὴν καλλιέργειαν. Χρεωστεῖ ἕνας χιλίας δραχμὰς ἀπὸ παλαιὰν καθυστέρησιν; Θὰ τοῦ δώσω ἄλλας πεντακοσίας διὰ τὴν φετεινὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματός του καὶ θὰ τοῦ κάμω καλλιεργητικὸν συμβόλαιον διὰ τὰς 1500. Αὐτὰς τὰς 500 θὰ μοῦ τὰς ἐπιστρέψῃ ἀπὸ τὴν ἐφετεινὴν ἐσοδείαν, τὰς λοιπὰς 1000, τοῦ παλαιοῦ δανείου, θὰ μοῦ δώσῃ τὸ ⅕ ἢ τὸ ¼, ἀναλόγως τῆς ἐσοδείας του καὶ τῶν τιμῶν πωλήσεως τοῦ προϊόντος του, καὶ τὸ ὑπόλοιπον θὰ μείνῃ νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸ δανειστικὸν συμβόλαιον τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Οὕτω διὰ τοῦ καταλλήλου αὐτοῦ διακανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον εὐγνωμόνως καὶ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἀπεδέχθησαν οἱ χωρικοί, κατώρθωσαν καὶ τὰ παλαιὰ χρέη των νὰ πληρώσουν, καὶ καλὴν καλλιέργειαν νὰ ἐνεργήσουν μὲ τὰ νέα δάνεια καὶ νὰ μείνουν ἀπερίσπαστοι ἀπὸ τὰς καταδιώξεις. Γενικὴν ἀρχὴν ἔθεσα πάντοτε ὅτι: Ὅταν ἡ Γεωργία ὑποστῇ ἐκ θεομηνίας καταστροφὴν τῆς ἐσοδείας ἢ ἀνεπαρκῆ ἀπόδοσιν καὶ πάσχῃ, δὲν πρέπει νὰ καταδιώκωνται οἱ γεωργοὶ διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν καλλιεργητικῶν δανείων των, ἀφοῦ ὄχι ἐκ κακῆς πίστεως καθυστεροῦν, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύωνται διὰ τῆς μεμετρημένης καὶ λελογισμένης παροχῆς καὶ νέων καλλιεργητικῶν δανείων, δι’ ὧν καὶ αὐτοὶ θὰ σωθοῦν καὶ ἡ Τράπεζα θὰ εἰσπράξῃ καὶ τὰ παλαιά. Τώρα, ἐξετάζων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐν συνεχείᾳ καὶ συνεπείᾳ τῶν ὅσων εἶπα, νὰ κρίνω καὶ ἐκφέρω γνώμην περὶ τοῦ ἂν τὰ διατιθέμενα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου κεφάλαια διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, ὑπὸ τὰς συνθήκας τὰς ὁποίας ὡς προεξέθεσα διατελεῖ ὁ γεωργικὸς κόσμος ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἐπαρκῆ διὰ νὰ στερεώσουν τὸ ἵδρυμα, καὶ ἂν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας τὸ ἵδρυμα αὐτὸ θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ζωτικότητα νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν του καὶ νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀναμένομεν ἐξ αὐτοῦ ἢ μήπως δὲν ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας καὶ τὰς ἐλπίδας ποὺ ἐγέννησεν εἰς τὸν γεωργικὸν κόσμον ἡ ἀγγελία τῆς ἱδρύσεώς της. Διότι μὲ τὰς ἐλπίδας τὰς ὁποίας ἐγέννησεν εἰς τὸν λαὸν ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως αὐτοτελοῦς Γεωργικῆς Τραπέζης, ἐὰν ἐπέλθῃ ἀποτυχία ἐξ ἀνεπαρκείας πόρων καὶ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἀπογοήτευσις, αὐτὴ θὰ εἶναι τρομερὰ καὶ ἡ δημιουργηθησομένη ψυχολογία ἀπελπιστικωτέρα. Καθότι διὰ κάθε ζήτημα ἡ ἀντίληψις τοῦ κόσμου εὑρίσκεται εἰς ἰσοσταθμίαν μὲ τὸ ἀναμενόμενον ἀναλόγως μὲ τὰς ἐλπίδας αἱ ὁποῖαι ἔχουν γεννηθῆ, ἂν δὲ αἱ ἐλπίδες διαψευσθοῦν ἡ ἀπογοήτευσις θὰ εἶναι τόσῳ μεγαλειτέρα, ὅσῳ μεγαλείτεραι ἦσαν αἱ ἐλπίδες. Ἰδοὺ οἱ λόγοι δι’ οὓς ἐπιμένω πολὺ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐπαρκείας τῶν κεφαλαίων τοῦ νέου ἱδρύματος. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτὴ νὰ χειρίζεται τὴν Γεωργικὴν πίστιν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὲ τὰ ἀνεπαρκέστατα μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει διὰ τὴν γεωργίαν λόγῳ τῆς πολλαπλῆς καὶ πολυσχιδοῦς κατανομῆς εἰς διαφόρους κλάδους τῆς δράσεώς της, δὲν θὰ εἶχεν μεγάλας ἀξιώσεις ὁ κόσμος· ἀλλ’ ὅταν ἐξηγγείλαμεν, ὅτι θὰ ἱδρύσωμεν μίαν Γεωργικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία θὰ ἀνακουφίσῃ τὰς γεωργικὰς ἀνάγκας τῆς Χώρας καὶ θὰ παράσχῃ τὰ μέσα τῆς πληρεστέρας ἐκμεταλλεύσεως τῆς γῆς καὶ ἐπὶ πλέον ὅτι θὰ ἐλευθερώσῃ τὸν κόσμον ἀπὸ τὴν τοκογλυφίαν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἀντικειμενικῶς ἀποβλέποντες εἰς τὰ πράγματα καὶ μὴ παρασυρόμενοι ἀπὸ ἀμελέτητον αἰσιοδοξίαν, ἐὰν ἡ Γεωργικὴ αὐτὴ Τράπεζα, ὡς ἱδρύεται καὶ μὲ τὰς βάσεις ἐφ’ ὧν μέλλει νὰ ἑδρασθῇ, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς προσδοκίας τοῦ κόσμου, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἐπίσης ἀντικειμενικῶς, ἐὰν τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὸ μέσον τῆς δράσεως τῆς Τραπέζης εἶναι ἐπαρκῆ. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὰ κεφάλαια τῆς Γεωργικῆς (ἢ Ἀγροτικῆς ὡς κακῶς τὴν ὀνομάζει τὸ νομοσχέδιον) Τραπέζης εἶναι τὰ ἑξῆς: 450.000.000 τὰ ὁποῖα παρέχει τὸ κράτος ἀπὸ τὸν συμβιβαστικὸν διακανονισμὸν τῆς κυριότητος τῶν καλυμμάτων. Τὸ περίφημον αὐτὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τόσας ἡμέρας τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν εἶχεν ἀνάγκην παρὰ πέντε λεπτῶν συζητήσεως, ἔλαβε διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς νόθον λύσιν. Ἐγὼ ἂν ἀνεμιγνυόμην εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν θὰ ὡμίλουν περισσότερον τῶν πέντε λεπτῶν τῆς ὥρας, ἀλλὰ τὸ παρέρχομαι. Λοιπὸν 450.000.000 εἶναι ἐκ τῶν καλυμμάτων, ἐξ ὧν μόνον 250 ἑκατομμύρια θὰ προκαταβάλῃ τὸ κράτος ἀμέσως καὶ τὰ 200.000.000 εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ δώσῃ τὸ κράτος ἀνὰ 20.000.000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ὥστε νὰ συμπληρωθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς 10 ἔτη.

§208Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰ 450.000.000 περιλαμβάνονται καὶ αὐτὰ τὰ 200.000.000.

§209Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ 200.000.000 εἶναι λόγῳ τοῦ συμψηφισμοῦ τὸν ὁποῖον κάμνετε ὡς πρὸς τὰ χρέη τοῦ Κράτους μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ εἶναι καταβλητέα εἰς μακρὰν προθεσμίαν, ἤτοι δικαιοῦται καὶ τώρα νὰ πληρώσῃ τόκον τὸ Κράτος πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). 450 ἑκατομμύρια δίδομεν ἀπὸ τὰ καλύμματα. Ἀπὸ αὐτὰ τὰ 250. ἑκατομ. τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δώσῃ ἡ Τράπεζα εἰς 4 χρόνια θὰ τὰ προκαταβάλωμεν ἀπὸ τώρα ἀπὸ τὰ διαθέσιμα τοῦ ταμείου. Τὰ ἄλλα 200 ἑκατομμύρια ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ τὰ δώσῃ, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς θὰ πληρώσωμεν τὸν τόκον αὐτῶν. Μάλιστα εἰς τὴν σύμβασιν ἀναφέρεται, ὅτι ἡμεῖς θὰ δίδωμεν 7¼% τόκον, ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Τράπεζα θὰ ὑφίσταται μίαν ζημίαν ¾ διότι θὰ πληρώνῃ 8. Κατὰ ἕνα δὲ τρόπον τὸν ὁποῖον ὑπέβαλα διὰ τὰ 200 ἑκατομ. ἡμεῖς θὰ δίδωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν ἐφ’ ὅσον θὰ τὰ ἔχῃ αὐτὴ ὡς δάνειον τῆς Ἐθνικῆς, ἐφ’ ὅσον θὰ δίδωμεν ὄχι 7¼% τόκον ἀλλὰ τὸν τόκον τὸν ὁποῖον θὰ ἀναγκάζεται νὰ δίδῃ διὰ τὰ 700 ἑκατομ.

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα σήμερον μὲ τὴν συμφωνίαν αὐτὴν θὰ δώσῃ 450 ἑκατομμύρια καὶ ἐπὶ πλέον 200 ἑκατομμύρια;

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ δώσῃ τὰ 450 ἑκατομμύρια καὶ τὰ 200 ἑκατομμύρια.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δηλαδὴ ὑπολογίζετε 550 ἑκατομμύρια διὰ τὴν σύμβασιν ἑκατὸ ἑκατομμύρια τὰ ἐπὶ πλέον καὶ διακόσια ἑκατομμύρια; αὐτὸ δὲν τὸ ἔχω ἐννοήσει.

§214Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). 650 ἑκατομμύρια. Τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων τὸν τόκον θὰ τὸν πληρώσωμεν ἡμεῖς ἀλλὰ θὰ πληρώνωνται καὶ κατ’ ἔτος εἴκοσι ἑκατομμύρια ὥστε κατὰ τὸ 10ον ἔτος θὰ ἔχῃ ἐξοφληθῆ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων καὶ τότε ἡ Τράπεζα θὰ δώσῃ καὶ τὰ διακόσια ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον. Ὁ τόκος τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων πληρώνεται ἀπὸ ἡμᾶς.

§215Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὔτε τὰ 450 ἑκατομ. κατατίθενται ἀπὸ τοῦδε.

§216Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς ὄχι;

§217Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ ἀφοῦ ἐκ τῶν 450 ἑκατομ. τὰ μὲν 250 θὰ προκαταβάλῃ τὸ Κράτος καὶ τὰ διακόσια θὰ συμπληρωθοῦν εἰς 10 ἔτη;

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τὰ 450 ἑκατομ. τὰ μὲν 250 ἡμεῖς τὸ Κράτος θὰ τὰ δώσῃ τὰ δὲ διακόσια ἑκατομ. δίδει ἡ Τράπεζα καὶ ἀναλαμβάνομεν ἡμεῖς νὰ τῆς πληρώσωμεν τὸν τόκον, δηλαδὴ θὰ τὸν πληρώσωμεν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν διότι ἡ Τράπεζα θὰ τὸν δίδῃ εἰς τὴν Ἐθνικήν. Θὰ πάρῃ τὰς πιστώσεις καὶ ὁ τόκος ἐκείνην θὰ βαρύνῃ, ἀλλ’ ἐπειδὴ θὰ πάρῃ καὶ διακόσια ἑκατομ. ἀναλαμβάνομεν ἡμεῖς νὰ πληρώσωμεν εἰς τὴν ἀγροτικὴν Τράπεζαν τὸν τόκον τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων.

§219Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ ἴδω τὸ ἑξῆς: Ὅταν θ’ ἀρχίσῃ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα τὰς ἐργασίας της ποῖα κεφάλαια θὰ ἔχῃ ἀσφαλῶς διαθέσιμα εἰς τὰ ταμεῖα της; Αὐτὸ μὲ ἐνδιαφέρει τώρα καὶ ὄχι πόσας θὰ ἔχῃ ὑποσχέσεις ὅταν θὰ λάβῃ.

§220Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φοβοῦμαι, ὅτι δὲν ἀντελήφθητε τὸ ζήτημα.

§221Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι διαφορετικὴ διανοητικότης ἡ ἰδική μου. Θέλω νὰ ἴδω ὅταν θὰ ἀνοίξῃ ἡ Τράπεζα αὐτὴ πόσα κεφάλαια θὰ ἔχῃ ἀπὸ πρὶν μέσα εἰς τὸ ταμεῖον της, καὶ ὄχι πόσων ἑκατομμυρίων θὰ ἔχῃ ὑποσχέσεις. Διότι 250 ἑκατομμύρια ὑπόσχεται νὰ προκαταβάλῃ τὸ Κράτος, ἀντὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἡ ὁποία ὀφείλει εἰς 4 ἐτησίας δόσεις ἀνὰ 62½ ἑκατομμύρια ἐτησίως καὶ διακόσια ἑκατομμύρια θὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος εἰς 10 ἐτησίας δόσεις ἀνὰ 20 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Τώρα προσθέτετε, ὅτι δύναται νὰ τὰ δανείσῃ ἡ Ἐθνικὴ τῆς Ἀγροτικῆς καὶ αὐτὰ τὰ διακόσια ἑκατομ. νὰ πληρώνῃ δὲ τὸ Κράτος τὸν τόκον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀνάλυσις. Παρακάτω ἔχετε νὰ δώσητε 500 ἑκατομ. ἐκ τοῦ παραγωγικοῦ δανείου, ἀλλ’ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐξάγεται ὅτι καὶ αὐτὰ θὰ κατατεθοῦν ἅμα τῇ ἱδρύσει τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ὅτι ἀναλόγως τῶν παρουσιαζομένων ἀναγκῶν.

§222Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Ροδόπουλε......

§223Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, Κε Πρόεδρε, νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὑμῶν. Αἱ Κυβερνήσεις ἀλλάσσουν, ἀλλὰ τὸ Κράτος εἶναι τὸ ἴδιον, καὶ αἱ μέθοδοι τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους εἶναι πάντοτε αἱ ἴδιαι. Πάντοτε τὸ Κράτος ὅταν πρόκειται νὰ δώσῃ χρήματα τὰ ὁποῖα ὀφείλει ἢ ἔχει ἀναλάβει ὑποχρεώσεις νὰ χορηγήσῃ δὲν εἶναι πρόθυμον καὶ πάντοτε δυσκολίαι Ταμειακαὶ ἢ ἄλλαι ἀνάγκαι ἀναγκάζουν τὸ Κράτος νὰ μὴ ἐκπληρώνῃ τὰς ὑποχρεώσεις του. Ἑπομένως τὰ 500 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ δώσῃ τὸ Κράτος ἀπὸ τὸ παραγωγικὸν δάνειον, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον παρουσιασθοῦν ἀνάγκαι τῆς Τραπέζης καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους τὸ ἐπιτρέψουν ἐγὼ δὲν τὰ λογαριάζω ὡς κεφάλαια τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης αὐτά, ἐφ’ ὅσον ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν τῆς Τραπέζης δὲν ὑπάρχουν κατατεθειμένα εἰς τὸ Ταμεῖον αὐτῆς. Ἑπομένως μόνον 450 ἑκατομμύρια μένουν καὶ αὐτὰ πάλιν ἀπὸ προκαταβολικὴν εἰσφορὰν τοῦ Κράτους διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὡς πρὸς τὰ 250, καὶ ἀπὸ δάνειον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς πρὸς τὰ διακόσια, διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, βαρυνομένου μὲ τοὺς τόκους κατὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας ἠννόησα μέν, ἀλλὰ δὲν συμφωνοῦμεν διότι δὲν ἔχω τὰς αὐτὰς ἀντιλήψεις ὡς πρὸς τὴν θετικότητα τῶν κεφαλαίων τοῦ Τραπεζικοῦ ἱδρύματος, ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν εἶναι καταβεβλημένα. Ἐκεῖνα τὰ ποσοστὰ τὰ ὁποῖα θὰ πάρουν ἀπὸ τὰς δόσεις τῶν προσφύγων, τὰς ὁποίας καὶ ὑπὸ ὅρον χαρακτηρίζει ἡ σύμβασις, εἶναι πράγματι ὑπὸ λίαν ἀμφιβόλους ὅρους· εἶναι δόσεις ἐκ τῶν χρεῶν τῶν προσφύγων, αἱ ὁποῖαι θὰ κατατεθοῦν εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ συμψηφισθοῦν εἰς ἄλλα χρέη τῶν προσφύγων πρὸς τὴν Ε. Α. Π. Ἑπομένως αὐτὰ δὲν τὰ εὑρίσκω θετικὰ κεφάλαια κατὰ τὴν ἐξήγησιν ποὺ ἔδωκα περὶ τῶν ἰδικῶν μου ἀντιλήψεων, ὡς πρὸς τὴν θετικότητα καὶ τὴν ἐκ τῶν προτέρων καταβολὴν τῶν διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Τραπέζης προοριζομένων κεφαλαίων. Ἔρχονται τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα θὰ συνεισφέρῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὅπως εἶναι κανονισμέναι αἱ διάφοροι δόσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ κατατίθενται ἐν συνόλῳ καταλήγομεν εἰς τὸ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θὰ συνεισφέρῃ παραπάνω ἀπὸ 850 ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ μὲ αὐτὰ τὰ 850 ἑκατομμύρια θὰ συμψηφισθῇ τὸ χαρτοφυλάκιον τῶν Γεωργικῶν χορηγήσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον κατὰ μέσον ὅρον, δηλ. κατὰ τὰς ἑκάστοτε καταστάσεις τοῦ τέλους τοῦ ἔτους εἶναι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη 850 ἑκατομμύρια δραχμῶν περίπου. Ἄρα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θὰ συνεισφέρῃ οὔτε λεπτὸν νέου κεφαλαίου, ἀλλ’ ὅ,τι ἔχει ἤδη διατεθειμένον εἰς γεωργοκτηματικὰς χορηγήσεις. Ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἔχω σίγουρα ἀσφαλῆ νέα κεφάλαια διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης παραπάνω ἀπὸ 450 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ αὐτὰ ὄχι ἐκ τῶν προτέρων κατατεθειμένα. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ εἰς τὰς προβλέψεις μου, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ καὶ οἰκονομικὴ πεῖρα μὲ ὠθεῖ νὰ φοβοῦμαι μήπως ὅταν θὰ γίνουν τὰ ἐγκαίνια τῆς Τραπέζης δὲν εἶναι εἰς τὸ Ταμεῖον της οὔτε 300 ἑκατομμύρια μετρητά σίγουρα. Ἔχομεν ἀκόμη ἓν ποσὸν 50–60.000.000 δραχ. τὸ ὁποῖον θὰ πάρῃ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ἀπὸ τὰ ¾ τῆς διαφορᾶς τῆς ἐκδόσεως τῶν 26677 μετόχων τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης Αὐτὸ εἶναι θετικὸν ἀλλὰ ἀσήμαντον. Ἐγὼ δὲν κάνω ἀντιπολίτευσιν, οὔτε ἐννοῶ νὰ φέρω ἀντιδράσεις εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Νομοσχεδίου τούτου. Τὸ ἀναλύω ἐντελῶς ἀντικειμενικῶς, τὸ ἀναλύω μὲ τὴν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι εὑρίσκω, ὅτι ἐὰν ἤμην ἐγὼ Βενιζέλος, δὲν θὰ ἔσπευδα νὰ ἱδρύσω Γεωργικὴν Τράπεζαν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας. Βεβαίως ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀγαθή, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οἱ συνεργάται του ὅλοι, μὲ ζῆλον, μὲ ὄρεξιν καὶ μὲ ἐνδιαφέρον σπεύδουν νὰ κάμουν μίαν Γεωργικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ κόσμος, ἀλλ’ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω μὲ τὸ θάρρος τῆς εἰλικρινείας, ὅτι ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἦτο νὰ μὴ ἀποχωρισθῇ ἀκόμη ἡ Γεωργικὴ πίστις ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι ἤθελα τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν προβάλλουσαν μὲ κεφάλαια ἐπαρκῆ, μὲ δυνάμεις ἀκμαίας, καὶ μὲ κῦρος ἰσχυροῦ ὀργανισμοῦ ἐμπνέοντος ἐμπιστοσύνην καὶ ὄχι νὰ ἐμφανισθῇ μὲ τὸν φόβον ἀνεπαρκοῦς δράσεως ἵνα μὴ ἐπέλθῃ ἀμέσως ἀπαγοήτευσις καὶ διαψευσθοῦν αἱ προσδοκίαι τοῦ κόσμου ἐπὶ τοῦ ποθητοῦ ἱδρύματος. Δὲν ὑποστηρίζω βέβαια μετὰ πεποιθήσεως ὅτι θὰ τὰς διαψεύσῃ ἀπολύτως καὶ τελικῶς. Τίποτε μελλοντικὸν περὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶμαι βέβαιος δὲν μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ ὑποστηρίξω ὅτι θὰ συμβῇ. Ἀλλ’ ὀφείλω ἐκ τῆς εἰδικότητος καὶ τῆς πείρας τὴν ὁποίαν κέκτημαι ἐπὶ τῆς Γεωργικῆς πίστεως τὴν ὁποίαν ἤσκησα ἐπὶ 16 ὁλόκληρα ἔτη εἰς ὅλα τὰ διαμερίσματα τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν Κρήτῃ καὶ ἐγνώρισα τὸν γεωργικὸν κόσμον ἐκ τοῦ σύνεγγυς, καὶ ἐμελέτησα τὰς ἀνάγκας του, τὰς ἀντιλήψεις του καὶ τὸν χαρακτῆρα του, καὶ ἐγνώρισα τὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς διατελεῖ ἡ γεωργία ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσω δισταγμοὺς περὶ τῆς ἀποτελεσματικότητος καὶ τῆς ἐπιτυχίας τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, ὑφ’ ἃς συνθήκας ὀργανοῦται. Θὰ ἦτο παράλειψις καθήκοντος ἐκ μέρους μου ἂν δὲν ἀνέβαινα εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ διατυπώσω τοὺς δισταγμούς μου τούτους περὶ τοῦ ἂν ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἱδρύσεως δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἀποτελεσματικῶς διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Γεωργίας καὶ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της, σύμφωνα μὲ τὰς λογικὰς ἐλπίδας τοῦ γεωργικοῦ κόσμου. Ἀφοῦ αὐτά, κ. συνάδελφοι, εἶναι τὰ πενιχρὰ κεφάλαια μὲ τὰ ὁποῖα ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα θὰ λειτουργήσῃ καὶ τὰ ὁποῖα ἀποδέχομαι ὅτι ὅλα βαθμηδὸν θὰ συγκεντρωθοῦν καὶ τὰ ὁποῖα ἐν συνόλῳ θὰ ἀνέλθουν εἰς 1.700.000.000 δραχμὰς καὶ τὰ ὁποῖα θὰ συγκεντρωθοῦν ἐντὸς δεκαετίας, ἔπρεπε νὰ ἴδωμεν, ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι ἀπὸ ἀπόψεως πιστώσεως τῆς γεωργίας. Ἐκάμαμεν ποτὲ λογαριασμὸν διὰ νὰ ἴδωμεν πόσον εἶναι τὸ σύνολον τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καὶ εἰς τὶ ποσὸν ἀνέρχεται τὸ ἐκ τῆς γεωργίας καί κτηνοτροφίας ἐτήσιον ἔσοδον; Ἐν πρώτοις, ἂν ἐγνωρίζομεν τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα, δὲν θὰ εἴχομεν καὶ ἀσυναρτησίαν φορολογικῆς πολιτικῆς. Τὸ Κράτος θὰ ἐζήτει ἀπὸ τοὺς πολίτας συνολικῶς ὡρισμένον ἀλλὰ λογικὸν ποσοστὸν τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος· ἐνῷ μὲ τὰς ρουτινικὰς ἀντιλήψεις καὶ μεθόδους ποὺ διοικοῦν ἀπὸ μακροῦ χρόνου τὰ οἰκονομικὰ μας ἐπιβάλλομεν ἑκάστοτε ἀλογίστους φορολογίας, χωρὶς ποτὲ νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς τὶ ποσοστὸν τοῦ συνόλου τοῦ Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἀναλογεῖ ἡ συνολικὴ φορολογία μας. Ἐπὶ πλέον θὰ ἠδυνάμεθα καθ’ ὑπολογισμόν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ γεωργικὸν καὶ κτηνοτροφικὸν εἰσόδημα τοῦ Ἔθνους νὰ εὕρωμεν καὶ τὰς γεωργικὰς καὶ κτηνοτροφικὰς ἀνάγκας παροχῆς γεωργοκτηνοτροφικῶν πιστώσεων. Κατὰ τὰ στατιστικὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι κατ’ ἀνάγκην ἀτελῆ, αἱ καλλιεργούμεναι γαῖαι ἐν Ἑλλάδι ἐν ἔτει 1928 ἀναγράφονται ἔχουσαι ἔκτασιν 16 ἑκατομμυρίων περίπου στρεμμάτων (15.971 278) ἀλλὰ κατά τινα στατιστικὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ὁ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κ. Ι. Δροσόπουλος ἔδωκεν εἰς μίαν συνέντευξίν του εἰς ἐφημερίδα τῆς ἀλλοδαπῆς, αἱ καλλιεργούμεναι γαῖαι ἐν Ἑλλάδι ἀνέρχονται εἰς 24.000 000 στρέμματα Ἔχομεν λοιπὸν μεταξὺ τῆς στατιστικῆς τοῦ Κράτους καὶ τῆς στατιστικῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μίαν διαφορὰν 8.000.000 στρεμμάτων ἤτοι 38%. Ἡ στατιστικὴ τοῦ Κράτους τοῦ 1929 τὸ γεωργικὸν εἰσόδημα τὸ ἀναβιβάζει εἰς 10½ δισεκατομμύρια δραχμάς, ἡ δὲ στατιστικὴ τοῦ 1928 εἰς 11.268.156.887 δραχμάς. Δὲν θεωρῶ ἀκριβεῖς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς, ἐξαγομένους ἀπὸ τὰς πληροφορίας ποὺ παρέχουν οἱ Δήμαρχοι καὶ οἱ Πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων, πρῶτον διότι δὲν εἶμαι βέβαιος ὅτι ἔχουν ληφθῆ ἀπαντήσεις εἰς τὰ ἐρωτήματα τοῦ γραφείου τῆς στατιστικῆς ἀπὸ ὅλους, σημαντικὸς ἀριθμὸς Κοινοτήτων θὰ καθυστερῇ ἀπαντήσεις, καὶ δεύτερον διότι οἱ χωρικοὶ οἱ ὁποῖοι καὶ διοικοῦν τὰς Κοινότητας, ἐκ τοῦ φυσικοῦ φόβου τὸν ὁποῖον ἔχουν διὰ τὴν φορολογίαν τῆς ἐγγείου παραγωγῆς, μήπως τοῖς ζητηθοῦν πολλά, νῦν μάλιστα ποὺ εἰς τὰς Κοινότητας ἔπεσε τὸ βάρος νὰ εἰσπράττουν τὸν φόρον τῆς γεωργικῆς προσόδου καὶ νὰ εἶναι καὶ ὑπεύθυνοι διὰ τὴν εἴσπραξιν μέχρι καὶ κατασχέσεως τῶν κοινοτικῶν εἰσοδημάτων, δίνουν πληροφορίας περὶ τῆς παραγωγῆς ὡς πολὺ ὑποδεεστέρας τῆς πραγματικότητος τῶν ἀριθμῶν. Ἐὰν δὲ προσθέσωμεν τὸ 33% τῶν ἐπὶ πλέον καλλιεργουμένων στρεμμάτων τῆς στατιστικῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἕνα 40% ἀποκρυπτόμενον ἀπὸ τὸν φόβον φορολογίας, ποσὸν εἰσοδήματος ἀπὸ τὰς Κοινότητας καὶ Δημοτικὰς ἀρχάς, καὶ ἐπὶ πλέον τὴν διαφορὰν τῶν τιμῶν τῶν προϊόντων, αἱ ὁποῖαι ἐπίσης ἀναγράφονται κατώτεραι τῶν πραγματικῶν, φθάνομεν εἰς τὸ λογικὸν συμπέρασμα ὅτι ἡ γεωργικὴ πρόοδος φθάνει εἰς 20 δισεκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως. Ἕνα ἄλλο παράδειγμα τῆς ἀνακριβείας τῆς στατιστικῆς μας παρέχει ἡ ἀναγραφομένη ἔκτασις ἀμπέλων. Ἐνῷ πλέον τοῦ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου στρεμμάτων ἔχουν φυτευθῆ ἐσχάτως ἐν Μακεδονίᾳ ἄμπελοι, ἡ στατιστικὴ ἀναφέρει διὰ τὴν Μακεδονίαν μόνον 115.356 στρέμματα ἀμπέλων. Διὰ τὴν Κορινθιακὴν σταφίδα ἡ στατιστικὴ ἀναγράφει δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα στρέμματα 617.953, ἐνῷ ἡ ἀληθὴς ἔκτασις ὑπερβαίνει τὰς 800 χιλιάδας στρεμμάτων καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου φθάνει τὸ ἑκατομμύριον. Διὰ τὴν Σουλτανίναν ἀναγράφει ἐν ὅλῳ 38.671 στρέμματα, ἐνῷ μόνον ἡ Κορινθία θὰ ἔχῃ τοσοῦτον ἀριθμὸν στρεμμάτων καὶ ἄλλα τόσα ἡ Κρήτη. Ἑπομένως δύναμαι μετά τινος πεποιθήσεως νὰ ὑποστηρίξω ὅτι τὸ γεωργικὸν εἰσόδημά μας φθάνει τὰ 20 δισεκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος. Διὰ νὰ παραχθῇ γεωργικὸς πλοῦτος 20 δισεκατομμυρίων δραχμῶν εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προσθέσητε καὶ 10 δισεκατομμύρια δραχμῶν ἀπὸ τὸν κτηνοτροφικὸν πλοῦτον (εἶναι συνδεδεμέναι ἡ κτηνοτροφία καὶ ἡ γεωργία, καὶ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ τὴν κτηνοτροφίαν) ἔχομεν 30 δισεκατομμύρια περίπου εἰσόδημα γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας.

§224Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἶμαι εὐγνώμων ἐὰν ἀποδείξητε τὴν ἀκρίβειαν αὐτήν. Ἐγὼ ἐνόμιζα ὅτι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα ἐκ τῆς γεωργίας ἀνέρχεται εἰς 11–11½ δισεκατομμύρια δραχμῶν.

§225Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ στατιστικὰς μελέτας τὰς ὁποίας ἔχω κάμει ἄλλοτε καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Χασιώτης ὑπολογίζεται τὸ προπολεμικὸν εἰσόδημα ἐκ τῆς γεωργίας, ἤτοι πρὸ τοῦ 1912 εἰς 450 ἑκατομμύρια χρυσῶν δραχμῶν ἤτοι 6.750. ἑκατομ. σημερινῶν δραχμῶν. Ὁ τριπλασιασμὸς τῆς Ἑλλάδος, ἡ προσθήκη Κρήτης, Ἠπείρου, Μακεδονίας, ἡ διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἔντασις τῆς παραγωγικότητος καὶ ὁ νόμος τῆς ἐξελίξεως δὲν ἐτριπλασίασε τὸ εἰσόδημα ἐκ τῆς γεωργίας; Ἄρα πρέπει νὰ εἶναι σήμερα 20 δισεκατομμύρια δραχμῶν. Μήπως δὲ ἡ στατιστικὴ τῆς κτηνοτροφίας, μᾶλλον δυσεξερευνήτου καὶ ὑποκειμένης εἰς τρομερὰς ἀποκρύψεις, δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἀκριβής, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται νὰ ἀποφύγουν τὸν φόρον; Καὶ ἄλλως λόγῳ τῆς νομαδικῆς κτηνοτροφίας κλπ. εἶναι δύσκολος ἡ ἐξακρίβωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζῴων κλπ. Εἰς ἓν ἑκατομμύριον περίπου ἀναγράφει ἡ στατιστικὴ τὸν ἀριθμὸν τῶν μεγάλων ζῴων (ἐκτὸς τῶν ἀροτριώντων) καὶ εἰς 12.256.000 τὸν ἀριθμὸν τῶν μικρῶν ζῴων (πλὴν πτηνῶν καὶ κονίκλων). Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀριθμὸς ὁ πραγματικὸς εἶναι διπλάσιος. Ἀλλ’ ἕνα 33% ἂν προσθέσωμεν, ὁ ὅλος ἀριθμὸς μεγάλων καὶ μικρῶν ζῴων ἀνέρχεται εἰς 17 περίπου ἑκατομμύρια, ὑπολογιζομένου δὲ μέσου ἐτησίου εἰσοδήματος 300 δραχμῶν κατὰ κεφαλὴν μεγάλου ἢ μικροῦ ζῴου, πάλιν ἔχομεν 5.100.000.000 εἰσόδημα ἐκ τῆς κτηνοτροφίας. Ὥστε ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ εἴμεθα πέριξ τῶν 25 δισεκατομμυρίων δραχμῶν εἰσοδήματος ἐκ τῆς γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας ὁμοῦ. Μὴ σᾶς κάμνει ἐντύπωσιν, κ. Πρόεδρε, ὁ ἀριθμὸς τῶν 30 ἢ 25 δισεκατομμυρίων διότι αὐτὰ εἶναι πεντάρες δὲν εἶναι δραχμαὶ ὅπως εἶναι σήμερον ξεπεσμένη ἡ δραχμή. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ἔστω καὶ νὰ δεχθῶμεν καὶ 20 μόνον δισεκατομμύρια ὅτι εἶναι τὸ Ἐθνικὸν εἰσόδημα, δὲν θέλει ἕνα 30% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τούτου ἡ γεωργία καὶ ἡ κτηνοτροφία νὰ δανείζωνται κατ’ ἔτος διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς καλλιεργείας, διὰ τὰς δαπάνας τῆς βελτιώσεως αὐτῆς, διὰ τὴν τελειοτέραν ὀργάνωσιν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῆς γῆς καὶ τῶν παραγωγικῶν κτηνῶν; Ἐπὶ 26 μόνον δισεκατομμυρίων εἰσοδήματος, ἀπαραιτήτως χρειάζονται ἕξ δισεκατομμυρίων γεωργικὰ καὶ κτηνοτροφικὰ δάνεια διὰ τὴν παραγωγὴν αὐτοῦ. Πρέπει νὰ καθήσῃ κανεὶς κάτω καὶ νὰ κάμῃ λογαριασμοὺς ἐπιστημονικούς, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν πεῖραν καὶ μὲ τὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων, διὰ νὰ ἰδῇ τὶ εἰσόδημα ἔχομεν καὶ τὶ κεφάλαια ἐκμεταλλεύσεως χρειάζονται διὰ νὰ παραχθῇ τὸ εἰσόδημα τοῦτο. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς πολιτική, ἐπιστήμη καὶ πεῖρα, καὶ ὄχι νὰ λέγωμεν ὅτι βοηθοῦμεν τὴν γεωργοκτηνοτροφικήν μας παραγωγὴν μὲ 1.700 ἑκατομμυρίων κεφάλαια, καὶ ταῦτα εἰς τὸ χαρτί, ἀπὸ μελλούσας συγκεντρώσεις, καὶ μὲ ὀλιγώτερον τοῦ ἑνὸς τρίτου ⅓ αὐτῶν εἰς τὰ ταμεῖα της κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν της. Διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν πῶς καὶ διατὶ ηὔξησαν ἔτι μᾶλλον αἱ δανειστικαὶ ἀνάγκαι τῆς γεωργίας ἐκεῖ ὅπου ἐγένετο ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καὶ τῶν προσφύγων, ἂς ἐξετάσωμεν μίαν ἄλλην ἄποψιν. Εἴχομεν μεγάλας ἰδιοκτησίας ἐν Θεσσαλίᾳ αἱ ὁποῖαι ἐλαχίστην ἢ οὐδεμίαν ἀνάγκην γεωργικῶν δανείων εἶχον. Ἐγὼ γνωρίζω ἕνα ἰδιοκτήτην, ὁ ὁποῖος εἶχε τρία τσιφλίκια εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐκτάσεως ἐν ὅλῳ 50 χιλιάδων στρεμμάτων, καὶ δὲν ἐδανείζετο οὔτε ἕνα λεπτὸ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν. Ἀπηλλοτριώθησαν τὰ κτήματά του ταῦτα καὶ ἀπεκατεστάθησαν εἰς αὐτὰ τριακόσιαι γεωργικαὶ οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ πλεῖστον ἐστεροῦντο τοῦ κινητοῦ κεφαλαίου ἐκμεταλλεύσεως ἢ εἶχον ἀτελὲς καὶ ἀνεπαρκὲς τοιοῦτον. Ἤδη αὐτοί, οἱ νέοι τριακόσιοι ἰδιοκτῆται, τὶ ἀνάγκας ἔχουν γεωργοκτηματικοῦ δανεισμοῦ; Καὶ μόνον ἀπὸ 20 χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὸν καθένα γεωργὸν ἂν ὑπολογίσωμεν, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ἐργασθοῦν ἀποτελεσματικῶς καὶ προκόψουν εἰς τὴν γεωργίαν, θέλομεν ἕξ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Σᾶς τὸ φέρω αὐτὸ τὸ παράδειγμα ἐνδεικτικῶς, διὰ νὰ φθάσωμεν διὰ τῆς ἐπαγωγῆς εἰς τὸν ἑξῆς συλλογισμόν: 143 χιλ. εἶναι αἱ ἀγροτικῶς ἀποκατασταθεῖσαι προσφυγικαὶ οἰκογένειαι καὶ 150 χιλ. αἱ ἐγχώριαι οἰκογένειαι ἀκτημόνων αἱ ὁποῖαι ἔλαβον γεωργικὸν κλῆρον, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἔχομεν 300 χιλ. γεωργικὰς οἰκογενείας προσφάτου ἀποκαταστάσεως εἰς γεωργικὸν κλῆρον ἰδιοκτησίας. Ἐδώσαμεν εἰς αὐτὰς γαίας, ἀλλ’ ἐδώσαμεν μόνον εἰς γεωργοὺς ἢ καὶ εἰς μὴ γεωργούς; Διότι κατὰ μέγαν ἀριθμὸν ἔλαβον κλῆρον καὶ ἄλλοι ποὺ δὲν ἦσαν κολλῆγοι καὶ δὲν εἶχον καλλιεργητικὰ ἐφόδια καὶ καλλιεργητικὴν ἐγκατάστασιν. Ἐδώσαμεν γαίας καὶ εἰς αὐτοὺς χωρὶς νὰ τοὺς δώσωμεν σπίτια, ἐδώσαμεν γαίας χωρὶς νὰ τοὺς δώσωμεν βώδια διὰ νὰ τὰς καλλιεργήσουν, χωρὶς σπόρον, χωρὶς μεταφορικὸν ζῶον, κάρρον κλπ.· καὶ ὅταν ἐπῆγα κάποτε εἰς ἕνα χωριό, εἰς τὸ ὁποῖον τοὺς εἶχαν παραχωρήσει γαίας λαμπράς, ἀλλὰ μόνον γαίας, καὶ δὲν τοὺς εἶχαν δώσει οὔτε σπίτια οὔτε σταύλους οὔτε ζῶα, καὶ τοὺς εἶδα νὰ στέκωνται μὲ σταυρωμένα τὰ χέρια καὶ νὰ μοῦ λέγουν «τὶ νὰ τὰ κάμωμεν τὰ χωράφια, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν μὲ τὶ νὰ τὰ καλλιεργήσωμεν;» ἐνεθυμήθην ἕνα ἀνέκδοτον τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως. Κατὰ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπανάστασιν ἦταν ἕνας χωλὸς ποιητής, ἄλλος Τιρταῖος, ὁ Τσοπανᾶκος ὁ ὁποῖος περιήρχετο τὰ στρατόπεδα τῶν Ἑλλήνων καὶ μὲ τὰ ᾄσματά του ἐνεθουσίαζε τοὺς μαχητάς. Ὁ Στρατηγὸς ὁ Νικηταρᾶς, ἐπειδὴ ὁ Τσοπανᾶκος ἦτο χωλὸς τὸν ἐλυπήθη καὶ τοῦ ἔστειλεν ἕνα ἄλογο τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν οὐράν. Τὶ νὰ τὸ κάνῃ ὁ Τσοπανᾶκος τὸ ἄλογο, ἀφοῦ δὲν εἶχεν αὐτὸς ψωμὶ νὰ φάγῃ, ἀφοῦ ὅλη ἡ Πελοπόννησος ἦτο κατεστραμμένη καὶ πεῖνα καὶ στερήσεις ἐμάστιζον τοὺς πάντας; Τὸ ἐπέστρεψε λοιπὸν πίσω μὲ τὸ ἑξῆς τετράστιχον: «Τὸ δῶρο Σου, Νικηταρᾶ» «ἄλογο χωρὶς οὐρά.» «Ἢ μοῦ στέλλεις καὶ κριθάρι» «Ἢ σοῦ στέλλω τὸ τομάρι». Εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν ἦσαν καὶ αὐτοὶ χωρὶς σπίτια καὶ χωρὶς σπόρον λαβόντες γαίας. «Ἢ δώσατέ μας σπίτια, ζῶα καὶ σπόρον, ἢ πάρετέ τα πίσω». Αὐτὴ δὲ ἡ κατάστασις, ἦτο ἀποτέλεσμα, τοῦ ὅτι ὁ λεγόμενος Ἐποικισμὸς ἀμεθόδως, ἐσπευσμένως καὶ ἀτελέστατα ἐνηργήθη. Δὲν ἔπρεπεν ὁ Ἐποικισμὸς νὰ γίνῃ ἐσπευσμένως καὶ εἰς τόσον βραχὺ χρονικὸν διάστημα. Τοιαύτης οἰκονομικῆς σημασίας ἔργα δὲν συντελοῦνται παρὰ διὰ μακροῦ χρόνου βαθμηδόν, μὲ μέτρον καὶ μὲ σύστημα καὶ μὲ οἰκονομικὴν προπαρασκευὴν καὶ ὄχι μὲ ἀλόγιστον σπουδὴν μὲ κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐκλογικοὺς ὑπολογισμούς, ὡς ἐγένετο, καὶ αἱ γαῖαι διενεμήθησαν χωρὶς οἰκονομικὴν βάσιν, χωρὶς συγχρόνως νὰ λαμβάνεται πρόνοια καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἀποκαθισταμένων, ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν τὴν γῆν ποὺ τοῖς ἐδόθη. Ἔπρεπε πρὶν γίνουν αἱ ἀπαλλοτριώσεις καὶ ἡ κατανομὴ τῶν κλήρων, ἢ τοὐλάχιστον συγχρόνως νὰ εἶχεν ἱδρυθῆ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία θὰ ἐφοδίαζε μὲ τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια ἐκμεταλλεύσεως τῆς γῆς τοὺς ἀποκαθισταμένους τέως ἀκτήμονας κληρούχους. Ἐξέθεσα ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι οἱ ἀποκατασταθέντες ἀκτήμονες γεωργοί, ἐντόπιοι καὶ πρόσφυγες, ἐὰν δὲν ἐνισχυθοῦν ἀπὸ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν μὲ μεγάλα ποσὰ διὰ νὰ ἐντείνωσι τὴν καλλιέργειαν καὶ συγκρατηθῶσιν ἐν καιρῷ θεομηνιῶν, εἶναι κίνδυνος νὰ ἐγκαταλείψουν τοὺς ἀγροὺς ὅπου δὲν δύνανται νὰ ζήσουν κατ’ ἀναλογίαν ἑνὸς 30 ἕως 40 τοῖς ἑκατόν, καὶ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς πόλεις διὰ νὰ γίνουν ἐργάται. Αὐτὸ τὸ διαπιστώνουν ὅλοι ὅσοι ἐπισκέπτονται τὰ χωριὰ τῆς Μακεδονίας, ὅπου ὁ κλῆρος ὁ δοθεὶς εἰς τοὺς πρόσφυγας εἶναι τόσῳ ἀνεπαρκὴς κατ’ ἔκτασιν ὥστε ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς οἰκογενειῶν ποὺ διάγει βίον προβληματικὸν λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ δοθεὶς κλῆρος γῆς δὲν ἀποτελεῖ βιώσιμον γεωργικὴν ἐπιχείρησιν ἐξ ἧς νὰ δύναται νὰ διατραφῇ μία γεωργικὴ οἰκογένεια. Ἄς ἔλθω τώρα νὰ ἀσχοληθῶ ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐκτελεθεῖσαν κατάστασιν καὶ νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τῆς ἐπαρκείας τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Τί θὰ διαθέσῃ ἡ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἱδρυομένη Ἀγροτικὴ Τράπεζα διὰ τὰς 300,000 αὐτὰς οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι ἀναμένουν ἀπὸ τὴν μετὰ τόσων ἀνυπομόνων ἐλπίδων ἀναμενομένην Τράπεζαν αὐτήν νὰ ἐνισχυθοῦν διὰ νὰ καταστοῦν βιώσιμοι ὡς γεωργοκτηματίαι διὰ νὰ προκόψουν, διὰ νὰ νομιμοποιηθοῦν καὶ νὰ πιστεύσουν ὅτι πράγματι ἐγκατεστάθησαν καὶ εἶναι ἰδιοκτῆται; Θὰ ἀπαιτήσῃ ἡ ἐνίσχυσις αὕτη, ἂν ὄχι τὰ 6 δισεκατομμύρια ποὺ ὑπελόγισα ἄνω, τοὐλάχιστον τέσσαρα δισεκατομμύρια δραχμῶν διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ πιστεύωμεν ὅτι κἄτι ἐπράξαμεν ὑπὲρ αὐτῶν, δηλ. ὅτι ἐξησφαλίσαμεν μελλοντικῶς τὴν γεωργικὴν ἀποκατάστασίν των. Ἀλλ’ ἂν τέσσαρα δισεκατομμύρια εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν ἀπαιτουμένων κεφαλαίων διὰ τὴν συγκράτησιν τῶν λαδόντων γεωργικὸν κλῆρον ἀκτημόνων ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ὁ ἄλλος γεωργικὸς κόσμος τῆς ἄλλης παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τῆς Θεσσαλίας, Μακεδονίας κλπ., οἱ παλαιοὶ γεωργοκτηματίαι οἱ ἀμπελοκτήμονες οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ κλπ. δὲν χρειάζονται ἄλλα τέσσαρα δισεκατομμύρια; Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι 8 δισεκατομμύρια, μὲ καλὸν λογαριασμὸν χρειάζονται διὰ νὰ λειτουργήσῃ ἐπαρκῶς ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα. Νομίζετε ὅτι δύναται νὰ ἀνθέξῃ ἡ Γεωργία μὲ τοὺς τόκους τοὺς ὁποίους πληρώνει εἰς τὴν τοκογλυφίαν; Ἐρωτήσατε τοὺς καλλιεργητὰς τῆς Δράμας νὰ σᾶς εἴπουν ποίους τόκους τοκογλυφικοὺς πληρώνουν. Διότι ὅ,τι ποσὸν λείπει ἀπὸ τὰ ποσὰ ποὺ χορηγεῖ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὴν Γεωργίαν, τὸ ἀναπληροῖ ὁ ἰδιωτικὸς τοκογλυφικὸς δανεισμός. Ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα χορηγῇ κατὰ μέσον ὅρον 900 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτήσια γεωργοκτηματικὰ δάνεια ἡ τοκογλυφία δίδει διπλάσια καὶ τριπλάσια μὲ τόκον, ὑπὸ τὰς ἐπιεικεστέρας συνθήκας 20–25 τοῖς ἑκατόν. Σπάνια εἶναι τὰ παραδείγματα γεωργῶν οἱ ὁποῖοι ἐκαλλιέργησαν τὰ κτήματά των μὲ τὸ χορηγηθὲν ὑπὸ τῆς Τραπέζης ποσὸν καὶ δὲν συνεπλήρωσαν τὰς ἀνάγκας των μὲ ἔξωθεν τοκογλυφικῶς ληφθὲν δάνειον. Αὐτὰ θεωρῶ καθῆκον μου ἐπιβεβλημένον νὰ τὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Εἶναι μία ὑποχρέωσίς μου ἐκ τοῦ παρελθόντος μου, διότι διέθεσα 17 ἔτη τὰ καλλίτερα τῆς ζωῆς μου, ἀποκλειστικῶς μὲ ζῆλον καὶ ἐνδιαφέρον ἐργαζόμενος εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς γεωργικῆς πίστεως τῆς ὁποίας ἂν μοῦ ἐπετρέπετο νὰ μακρυγορήσω καὶ νὰ περιαυτολογήσω, θὰ ἔλεγα ὅτι πρῶτος ἐγὼ ἔθεσα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπιστημονικὴν βάσιν καὶ ἐνάσκησιν μὲ λογαριασμὸν (ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον ὀνομάζουσι «Rationalisation») μόνον περιορίζομαι νὰ εἴπω ὅτι πολλὰ ὀφείλει ἡ Γεωργικὴ πίστις εἰς ἐμέ. Εἶναι δὲ καθῆκον μου νὰ προσφέρω καὶ ἤδη διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν γνωμῶν μου νέαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν γεωργικὴν πίστιν, διότι ὁ εὐεργετῶν αἰσθάνεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς εὐεργεσίας, δεσμευόμενος ἐκ τοῦ παρελθόντος εἰς συνέχισιν αὐτῶν. Τώρα θὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: τί θέλετε νὰ κάμωμεν; Ποῦ νὰ εὕρωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ κεφάλαια ποὺ θεωρεῖτε ἀναγκαῖα διὰ τὴν γεωργικὴν πίστιν; Δὲν μοῦ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραλογίζωμαι καὶ νὰ ζητῶ τὰ ἀδύνατα. Νομίζω ὅμως ὅτι, ἂν ὑπῆρχε ἀπὸ ἐτῶν μία μεθοδικὴ καὶ συνολικὴ οἰκονομικὴ πολιτικὴ ὄχι μόνον διὰ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ἀλλὰ ἰδίως διὰ τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ περιερχόμεθα εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀσυναρτησίαν εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ μικρὰν προσπάθειαν νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ὀφείλει ἡ γεωργικὴ πίστις νὰ διαθέσῃ διὰ τὴν γεωργικὴν εὐημερίαν τῆς Χώρας. Ὅτε κατὰ τὰς σχετικὰς συζητήσεις τῆς Δʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ὑπεστήριξα τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τῆς ἀκαθαρίστου γεωργικῆς προσόδου διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀποδέχεται κατ’ ἀρχήν, ὑπέδειξα ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐφαρμοζομένης δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐτησίαν ἀπόδοσιν 165 ἑκατομ. δραχμῶν μόνον ἐκ τῶν 12 ἑκατομ. στρεμμάτων τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν στατιστικὴν τοῦ Κράτους (διότι ὡς προεῖπον εἶναι πολὺ πλείονα) σπείρονται μὲ σιτηρά. Αὐτὸ εἶναι ἕνα εἰσόδημα σταθερόν, καὶ αὐτὸ τὸ εἰσόδημα, τὸ μὴ κυμαινόμενον ἐκ τῶν καλῶν ἢ κακῶν ἐσοδειῶν, δυνάμεθα νὰ τὸ διαθέσωμεν εἰς ἐγγύησιν τῆς ἐκδόσεως ἑνὸς ὁμολογιακοῦ δανείου 1½ δισεκατομ. δραχμῶν, τοῦ ὁποίου τὸ προϊὸν νὰ διατεθῇ εἰς ἐπαύξησιν τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία καὶ θὰ ἐξυπηρέτει τοὺς τόκους του ἐκ τῶν τόκων ποὺ θὰ εἰσέπραττεν ἀπὸ τοὺς ἀγρότας. Καὶ ὅταν ὑπέδειξα τοῦτον τὸν πόρον πρὸς αὔξησιν τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης μοὶ εἶπον: ἡμεῖς ἐξεδώσαμεν πρότερον 200 ἑκατομ. ὁμολογίας καὶ ἐκινδυνεύσαμεν νὰ τὰς καλύψωμεν. Ἀλλ’ ἐλησμόνησαν ὅτι τότε, κατὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ τοῦ δανείου, ὑφίστατο ἀκόμη ἡ οἰκονομικὴ καὶ νομισματικὴ ἀβεβαιότης καὶ αἱ ἀποταμιεύσεις ἦσαν δύσπιστοι, ἡ δὲ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχε περιέλθη εἰς μίαν ὁπωσοῦν δύσκολον κατάστασιν, διότι εἶχεν ἀναμιχθῆ, ὅπως ἀνέπτυξαν εἰς τὴν γενικὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων της τοῦ 1926, εἰς ἔργα τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ἰδικά της καὶ εἶχε γεννηθῆ δυσπιστία τις περὶ αὐτήν. Ἐγὼ τότε ὑπέδειξα ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔδει νὰ ἀποχωρίσῃ ἐφ’ ἑαυτῆς τὰ ἔργα αὐτά, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν τοῦ προορισμοῦ της, καὶ νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ καθ’ ἑαυτὸ ἐκδοτικὸν καὶ προεξοφλητικὸν ἔργον της. Ἦσαν λοιπὸν τότε, ὅταν δὲν εἰμπόρεσε νὰ διαθέσῃ εὐκόλως τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τὰ 200 ἑκατομ. δραχμῶν ἡ Τράπεζα, ἦσαν ἄλλαι αἱ συνθῆκαι καὶ ἄλλαι αἱ περιστάσεις. Σήμερον ἔχομεν συρροὴν κεφαλαίων, ἔχομεν πληθωρισμὸν εἰς τὰς καταθέσεις ὅλων τῶν Τραπεζῶν καὶ τῶν Ταμιευτηρίων τὰ ὁποῖα διατηροῦσιν αἱ Τράπεζαι ἐντὸς τῶν ἰδίων ἑαυτῶν ὀργανισμῶν, ἀναμιγνύουσαι ὅμως καὶ διαθέτουσαι κοινῶς μετὰ τῶν ἄλλων κεφαλαίων αὐτῶν καὶ καταθέσεων καὶ τὰς εἰδικὰς αὐτὰς λαϊκὰς ἀποταμιεύσεις. Αὐτὸν τὸν πληθωρισμὸν τῶν εἰς τὰς Τραπέζας καταθέσεων, τὴν συγκέντρωσιν τῶν ἀποθεματικῶν εἰς τρίτας χεῖρας, πρὸς διαχείρισιν, ἐγὼ συντασσόμενος μὲ τὴν γνώμην τοῦ διασημοτέρου ἐκ τῶν οἰκονομολόγων οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν περὶ συναλλάγματος, τοῦ Γκόσεν, δὲν τὸν ἐννοῶ, δὲν τὸν θεωρῶ ὡς ἔνδειξιν οἰκονομικῆς ἀκμῆς, ὡς σημεῖον ὑγιοῦς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ τόπου. Πότε συρρέουν τὰ διαθέσιμα κεφάλαια εἰς τὰς Τραπέζας; Εἰς τὰς παρὰ ταῖς Τραπέζαις καταθέσεις προστρέχουν δύο εἰδῶν κεφάλαια: πρῶτον τὸ δειλὸν κεφάλαιον τὸ ὁποῖον δὲν τολμᾷ νὰ ἐπιδοθῇ εἰς ἐπιχειρήσεις, ὅταν ὅμως αἱ συνθῆκαι τῆς οἰκονομικῆς καὶ πολιτικῆς ζωῆς τοῦ τόπου τὸν ἐνθαρρύνουν, δὲν κατατίθεται εἰς τὰς Τραπέζας. Καὶ βλέπομεν νὰ αὐξάνουν αἱ καταθέσεις εἰς τὰς Τραπέζας εἰς ἐποχὰς ἀνωμάλους εἰς ἐποχὰς τεταραγμένας, εἰς ἐποχὰς ποὺ δὲν τολμᾷ ὁ κόσμος νὰ προβαίνῃ εἰς ἐπιχειρήσεις καὶ συνάπτῃ ἰδιωτικὰς συναλλαγάς, εἰς ἐποχὰς ποὺ ἕνεκα ἀμφιβολιῶν περὶ τοῦ μέλλοντος περὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς Χώρας καθένας τὰ χρήματά του τὰ κρύπτει καὶ τὰ ἀσφαλίζει εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ νὰ ἀπολαμβάνῃ μετριώτατόν τινα τόκον. Ὅταν ὅμως ἡ ἀνώμαλος ἐποχὴ παρέλθῃ καὶ ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις καὶ ἡ ἀσφάλεια καὶ λείψῃ ἡ ἀμφιβολία καὶ ἡ ἀβεβαιότης, τὰ κεφάλαια, ἔν τινι μέτρῳ φυσικά, ἀποσύρονται ἀπὸ τὰς Τραπέζας παύει ὁ πληθωρισμὸς τῶν καταθέσεων, καὶ ἢ διατίθενται εἰς ἐμπορικὰς βιομηχανικὰς ἢ ἀγροτικὰς ἐπιχειρήσεις ἂν αἱ πλουτοπαραγωγικαὶ συνθῆκαι τῆς χώρας τὰς εὐνοοῦν, ἢ ἐπενδύονται εἰς Κρατικὰ ἢ ἄλλων δημοσίου Δικαίου προσώπων χρεώγραφα ἢ εἰς μετοχὰς ἀσφαλῶν καὶ εὐδοκιμουσῶν ἐπιχειρήσεων Ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν. Ἐὰν ἡ πορεία αὕτη τῶν κεφαλαίων δὲν συμβῇ, τότε ὁ τόπος ἀπὸ κάποιον οἰκονομικὸν νόσημα κατατρύχεται. Ἐὰν λοιπὸν ἡμεῖς διὰ τῆς ἀσφαλείας τοῦ προϊόντος τοῦ φόρου τῆς γῆς, τοῦ στρεμματικοῦ φόρου, ἐκδώσωμεν ὁμολογίας ἑνὸς δανείου 1½ δισεκατομμυρίου διὰ τὴν παροχὴν ἐπαρκεστέρων χορηγήσεων εἰς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα εἶναι κρυμμένα ἢ πληθωρικῶς συγκεντρωμένα εἰς τὰς καταθέσεις τῶν Τραπεζῶν καὶ δὲν βγαίνουν ἔξω, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μᾶς δοθοῦν μὲ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους.

§226Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πόσον τοῖς ἑκατὸν θὰ σᾶς τὰ δώσωμεν;

§227Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. Πρόεδρε, νὰ διατυπώσω μίαν γνώμην πολὺ μὲν τολμηρὰν ἀλλὰ κατὰ βάθος στηριζομένην εἰς μεγάλην πρακτικὴν ἀλήθειαν. Μὴ νομίζετε ὅτι ἡ προσοχή σας πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὴν εὐθηνίαν τοῦ τόκου διὰ τὰ δάνεια πρὸς τὴν Γεωργίαν. Νὰ στραφῇ ἡ προσοχή σας περισσότερον πρὸς τὴν μεγάλην ποσότητα τῶν διὰ τὰς γεωργικὰς χορηγήσεις κεφαλαίων. Τὸ οὐσιῶδες, τὸ κυριώτατον διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργίας εἶναι, ὁ γεωργὸς νὰ λαμβάνῃ τόσου ποσοῦ δάνειον ἀπὸ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν ὅσον ἐπαρκεῖ διὰ τὰς ἀνάγκας του καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζεται, πρὸς συμπλήρωσιν, νὰ καταφεύγῃ καὶ εἰς τὴν τοκογλυφίαν. Σήμερον ὁ γεωργὸς ὁ ὁποῖος πληρώνει 20, 30, καὶ 40 τοῖς ἑκατὸν εἰς τὴν τοκογλυφίαν διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν ποὺ χρειάζεται, εὐχαρίστως θὰ ἐδέχετο νὰ πληρώνῃ καὶ δέκα τοῖς ἑκατὸν εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, ἂν τοῦ δίδῃ ὁλοκληρωτικὸν τὸ δάνειον ποὺ ἔχει ἀνάγκην.

§228Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ θέλετε νὰ τὰ πάρῃ μὲ 10 τοῖς ἑκατόν, ἐνῷ διὰ τῶν καταθέσεων θὰ μπορέσω νὰ τὰ πάρω μὲ 5 καὶ 5½ τοῖς ἑκατόν;

§229Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τίνα τρόπον;

§230Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ κατατεθοῦν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Γεωργικὴν κατὰ προτίμησιν, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Τράπεζα ἔχει ἕνα δισεκατομμύριον κεφάλαιον καὶ ἔχει καὶ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους; Μοῦ προτείνει ὁ κ. Ροδόπουλος νὰ βγάλωμε ὁμολογιακὸν δάνειον μὲ 15%. Διατὶ νὰ βγάλωμεν ὁμολογικὸν δάνειον, ἐνῷ μπορῶ νὰ πάρω ἀπὸ τὰς καταθέσεις 5 καὶ 5½ τοῖς ἑκατόν;

§231Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτείνω ὁμολογιακὸν δάνειον μὲ 15 τοῖς ἑκατόν, ἀλλὰ μὲ 6 ἕως 7 ἢ τὸ πολὺ 8 τοῖς ἑκατόν. Ἀλλ’ εἶσθε βέβαιος ὅτι ἡ λειτουργία τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης θὰ προσελκύσῃ τὰς καταθέσεις; Καὶ εἰς τοιοῦτον ποσὸν ὥστε νὰ ἔχητε δισεκατομμύρια;

§232Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀσφαλῶς ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι ἐγγυητὴς τὸ Κράτος.

§233Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εὔχομαι χωρὶς νὰ τὸ ἐλπίζω. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐπρότεινα ἕνα ἄλλον μεγάλον πόρον καταθέσεων, τὸν ἑξῆς: Καὶ ἄλλοτε ἐξέθεσα τὰς γνώμας μου διὰ τὸ ζήτημα τῶν ταμιευτηρίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἱδρύσει καὶ λειτουργοῦν ἐντὸς αὐτῶν ὅλαι αἱ Τράπεζαι, ἐν ἀσυδοσίᾳ καὶ χωρὶς νὰ ὑπόκεινται εἰς κανένα ἔλεγχον περὶ τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς ἐπωφελοῦς διὰ τὰς λαϊκὰς ἀνάγκας χρησιμοποιήσεως τῶν λαϊκῶν ἀποταμιευμάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχει καὶ ἀρκετὴ ποσότης οἰκονομιῶν τῆς γεωργικῆς τάξεως. Πολλὰ κρούσματα ζημιῶν τῶν πτωχῶν καταθετῶν ἔχομεν ἀπὸ τὴν κακὴν χρῆσιν τῶν ταμιευτικῶν καταθέσεων ἀπό τινας πτωχευσάσας Τραπέζας. Δὲν δυνάμεθα νὰ χορηγήσωμεν κατὰ προνόμιον εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα τοῦ ἱδρύειν καὶ διατηρεῖν ταμιευτήρια εἰς τὰ ὑποκαταστήματά της; Εἰς πολλοὺς θὰ φανῇ πολὺ ῥιζοσπαστικὴ ἡ πρότασίς μου. Καὶ ὅμως, μία τόσον ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, ὁποία ἡ ὑπὸ τὴν Προεδρείαν τοῦ κ. Βενιζέλου, δύναται νά ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ προβῇ εἰς ἓν τοιοῦτον ἐπιβεβλημένον μέτρον καὶ νὰ ἀξιώσῃ ὅπως τὸ λαϊκὸν χρῆμα τὸ μὲν νὰ προστατευθῇ καὶ ἐξασφαλισθῇ εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, τὸ δὲ νὰ διατίθεται, ὡς ἀπαιτεῖ ἡ ἠθικὴ καὶ σύμφωνα μὲ τὸ δημοκρατικὸν πνεῦμα τῆς ἐποχῆς, εἰς λαϊκὰς ἀνάγκας καὶ ὄχι εἰς ἐπικινδύνους χρηματιστηριακὰς καὶ ἄλλας κερδοσκοπικὰς τῶν κεφαλαιοκρατικῶν κύκλων ἐπιχειρήσεις, ὅπου καὶ πολλάκις χάνεται ὡς πολλὰ τελευταῖα συμβάντα διεπίστωσαν. Εἶναι ἠθικὸν καὶ πρέπον τὸ λαϊκὸν χρῆμα νὰ διατεθῇ εἰς τὴν γεωργίαν καὶ ὄχι νὰ τὸ ἐκμεταλλεύωνται, ὡς προεῖπον, οἱ μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ περιμένωμεν τὴν ἀβεβαιότητα τῶν ἑκουσίων καταθέσεων, εἶναι προτιμότερον διὰ τοῦ προνομίου τῶν ταμιευτηρίων νὰ τὰ προσελκύσωμεν εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἀσφαλέστερον. Βεβαίως ὅλοι συμφωνοῦμεν νὰ ἀποστραγγίσωμεν τὰ διαθέσιμα κεφάλαια ὑπὲρ τῆς γεωργίας διὰ τῆς προσελκύσεως τῶν κοινῶν καταθέσεων. Ἐὰν μποροῦμε νὰ τὰ ἀποστραγγίσωμεν διὰ τῶν καταθέσεων τούτων, ποῖος δύναται νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν; Ἀλλὰ ἐὰν ἐκδώσωμεν ἓν δάνειον μὲ 6 ἕως 7 ἢ καὶ 8 τοῖς ἑκατὸν τόκον καὶ διὰ τῆς διαθέσεως τῶν ὁμολογιῶν του προσελκύσωμεν τὰς εἰς τὰς Τραπέζας καταθέσεις, δὲν εἶναι προτιμώτερον; Διότι αἱ καταθέσεις εἶναι βραχυπρόθεσμοι καὶ κυμαίνεται τὸ ποσοστὸν τοῦ νομίμως ἀπομένοντος μέρους αὐτῶν. Ἐνῷ τὸ ὁμολογιακὸν δάνειον εἶναι μακρᾶς προθεσμίας καὶ εἶναι ἀσφαλῶς πάγιον τὸ διατιθέμενον εἰς δάνεια γεωργικὸν ποσόν.

§234Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ προβλέπει ἡ σύμβασις, λέγει ἔκδοσιν ὁμολογιακοῦ δανείου.

§235Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ ἦτο τὸ ἰδεῶδες μιᾶς Ἐθνικῆς Οἰκονομικῆς πολιτικῆς νὰ ἀποστραγγίσωμεν τὸ διαθέσιμον χρῆμα ὑπὲρ τῆς Γεωργίας, διὰ τῆς προνομιακῆς χορηγήσεως τοῦ δικαιώματος τῶν Ταμιευτηρίων εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν καὶ διὰ τῆς ἐκδόσεως ὁμολογιακοῦ δανείου μὲ ὑπέγγυον τὸν στρεμματικὸν φόρον. Τὸ ζήτημα βεβαίως χρήζει πολλῆς προσοχῆς καὶ μεγάλης μελέτης, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μᾶς διαφύγῃ ὅτι παντοῦ, εἰς ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη, τὰ Ταμιευτήρια ὑπόκεινται εἰς εἰδικοὺς ὀργανισμοὺς καὶ εἰδικὰς ἐγγυήσεις ἐξασφαλιζούσας τὸ λαϊκὸν χρῆμα. Ἐδῶ κάθε Τράπεζα ἡ ὁποία ἱδρύεται σοῦ λέγει· «ἔχω καὶ Ταμιευτήριον» καὶ παίρνει τὰ χρήματα τοῦ λαοῦ, τὰ μὲ πόνοι καὶ στερήσεις κτηθέντα τῶν βιοπαλαιστῶν, καὶ μὲ αὐτὰ οἱ Διοικηταὶ καὶ οἱ Διοικητικοὶ Σύμβουλοι μὲ ἐλαφρὰν καρδίαν ἀγοράζουν ἀτομικοὺς βαπόρια καὶ ναυαγοῦν, ἢ διὰ νὰ καταλάβουν τὴν Διοίκησιν μιᾶς Σιδηροδρομικῆς Ἑταιρείας μὲ τὰ ξένα χρήματα προμηθεύονται τὴν πλειοψηφίαν τῶν μετοχῶν τῆς σιδηροδρομικῆς ἑταιρείας, ἢ ἐπιδίδονται εἰς ἄλλας ἐπικινδύνους ἐπιχειρήσεις· καὶ μίαν πρωΐαν οἱ ἀφελεῖς ἀποταμιευταὶ βλέπουν ὅτι αἱ μὲ στερήσεις καὶ πόνους κτηθεῖσαι οἰκονομίαι των ἐπέταξαν εἰς τοὺς οὐρανούς. Δὲν προτίθεμαι νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Τραπέζης. Ἐξέθεσα τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ οὐσιωδεστέρου, κατ’ ἐμέ, θέματος, ἤτοι ὡς πρὸς τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν κεφαλαίων καὶ ὡς πρὸς τὸ ὅτι θὰ προετίμων νὰ μὴ ἀποσπασθῇ ἀκόμη ἡ γεωργικὴ πίστις ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν συμμετοχὴν διαφόρων παραγόντων εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον αὐτῆς, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἔχω νὰ ἐπιφέρω καμμίαν παρατήρησιν καὶ νὰ διατυπώσω γνώμας περὶ τοιαύτης ἢ τοιαύτης συνθέσεως τοῦ συμβουλίου. Ἡ εὐδοκίμησις ὅλων τῶν θεσμῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν εἰδικότητα, χρηστότητα καὶ ζῆλον τῶν ἐκλεγομένων διὰ τὸν χειρισμὸν προσώπων. Ἐὰν τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θ’ ἀναλάβουν τὴν Διοίκησιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ἔχουν ἰδέαν ἀπὸ γεωργικὴν πίστιν καὶ πρὸ πάντων ἂν διαπνέωνται ἀπὸ ἐνδιαφέρον καὶ ἀγάπην πρὸ τὴν γεωργίαν, ἐὰν ἔχουν τὴν vocation, καὶ ἐπὶ πλέον καὶ πρὸ παντός, ἐὰν τὰς γνώσεις περὶ τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας ζοῦν διάγουν καὶ ἐργάζονται οἱ γεωργοί μας, καὶ κατέχουν τὴν τέχνην νὰ μορφώσουν προσωπικὸν κατάλληλον διὰ τὴν ἐνάσκησιν τῆς γεωργικῆς πίστεως μὲ εἰδικότητα καὶ ἱκανότητα καὶ ἰδίᾳ μὲ ὄρεξιν καὶ ἐνδιαφέρον, τότε ἡ Τράπεζα μπορεῖ νὰ πάῃ μπροστά. Διότι μὴ νομίζετε ὅτι ἡ γεωργικὴ πίστις ἠμπορεῖ νὰ ἀσκῆται ἀπὸ τραπεζιτικοὺς τῆς ῥουτίνας καὶ λογιστὰς οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς μακρᾶς ἐν τῇ λογιστικῇ ὑπηρεσίᾳ ἀπασχολήσεώς των συνήθως στεροῦνται στοιχείων διὰ τὴν ἀντίληψιν καὶ ἐκτίμησιν τῶν γεωργικῶν συνθηκῶν καὶ περιστάσεων. Ἡ γεωργικὴ πίστις εἶναι ἐντελῶς εἰδικὸς κλάδος, ὁ ὁποῖος θέλει εἰδικὴν προπαρασκευὴν καὶ εἰδικὴν μελέτην καὶ πεῖραν καὶ ἰδίως ζῆλον καὶ ἐνδιαφέρον (v cation) Ὅταν ἔρχεται ὁ γεωργὸς εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ πάρῃ χρήματα, πρέπει ἐκεῖνος μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν νὰ τοῦ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν ἀγάπην πρὸς τὸ ἵδρυμα, ὅτι τὸ ἵδρυμα τὸν ἀγαπᾷ, τὸν πονεῖ, τὸν προστατεύει καὶ τὸν βοηθεῖ, ἀλλὰ καὶ τὸν παρακολουθεῖ πῶς θὰ διαθέσῃ τὰ δάνεια καὶ δὲν τὸν ἀφήνει νὰ καθυστερῇ τὴν ἀπόδοσιν, διαθέτων αὐτὸ εἰς μὴ παραγωγικὰς ἀνάγκας ἢ νὰ ἐκτίθεται εἰς δαπάνας δυσχεραινούσας τὴν θέσιν του. Πολλοὶ χωρικοί, ὅταν ἤρχετο ἡ ἐποχὴ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν δανείων των, ἐζήτουν νὰ μὴ πληρώνουν καὶ μοῦ ἔλεγαν: «Κύριε διευθυντά, δὲν μοῦ ἀφήνετε τὰ λεπτά; διατὶ τὰ θέλετε, ἀφοῦ πάλιν θὰ μᾶς τὰ δώσετε; Σᾶς πληρώνομεν τοὺς τόκους». Τοὺς ἀπήντων ἐγώ: «Ὄχι, τὰ χρήματα πρέπει νὰ μοῦ τὰ φέρετε, πάλι δικά σας εἶναι καὶ θὰ τὰ ἀφήσω ἐκεῖ εἰς τὸ χρηματοκιβώτιον, διὰ νὰ εἶναι φυλαγμένα γιὰ νὰ σᾶς τὰ ξαναδώσω ὅταν ἔλθῃ ἡ ἐποχὴ τῆς καλλιεργείας. Ἄν σοῦ τὰ ἀφήσω μπορεῖ νὰ πάρῃς ἔπιπλα γιὰ τὸ σπίτι σου ἢ νὰ παντρέψῃς τὸ κορίτσι σου ἢ νὰ πᾶς σὲ ταξεῖδι καὶ τὰ ἐξοδεύσεις. Ὕστερα μὲ τὶ θὰ καλλιεργήσῃς;» Βλέπετε ὅτι ἀπαιτεῖται παρακολούθησις τοῦ γεωργοῦ καὶ ψυχολογικὴ ἐπίδρασις ἐπ’ αὐτοῦ διὰ νὰ συγκρατῆται συνεπὴς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ νὰ πιστεύῃ ὅτι ἡ Τράπεζα ἐνδιαφέρεται δι’ αὐτὸν καὶ τὸν κηδεμονεύει. Τὸ ἵδρυμα πρέπει νὰ εἶναι τοιουτοτρόπως ὠργανωμένον καὶ νὰ μορφώσῃ τοιοῦτον προσωπικόν, ὥστε νὰ εἶναι ὄχι Τράπεζα ἀλλὰ νὰ εἶναι πατήρ, κηδεμών, ψυχολόγος, νὰ συναρπάζῃ τὴν καρδιὰ τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι νὰ ἀγαπῶσιν τὸ ἵδρυμά τους καὶ νὰ ἔχουν πόνον καὶ ἐνδιαφέρον δι’ αὐτό, νὰ εἶναι πεπεισμένοι ὅτι πρέπει αὐτοὶ νὰ τὸ προστατεύουν, διότι εἶναι ἰδικό τους, καὶ τὰ χρήματα τῆς Τραπέζης εἶναι δικά τους, καὶ ὅτι ἂν χαθοῦν αὐτὰ θὰ χαθοῦν καὶ αὐτοί. Πῶς θὰ μορφωθῇ τοιοῦτον προσωπικόν; Μὲ λυπεῖ διότι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὅτι διὰ τὴν ὑπὸ τοιαύτας ποὺ ἐξέθεσα ἀνωτέρω συνθήκας ἐνάσκησιν τῆς γεωργικῆς πίστεως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει μορφώσει ἐπαρκὲς προσωπικόν. Εἶχα ἐγὼ ὑποδείξει ἄλλοτε τὸν τρόπον τῆς μορφώσεως τοιούτου προσωπικοῦ, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην. Βεβαίως ἡ προχειροτέρα μέθοδος εἶναι νὰ προσληφθῶσιν οἱ διὰ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν ὑπάλληλοι ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ αὐτοί, διότι ὡς προεῖπον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἦτο καὶ Ἐκδοτικὴ καὶ προεξοφλητικὴ καὶ ἐνεργεῖ δάνεια ἐπ’ ἐνεχείρῳ ἐμπορευμάτων καὶ ἐνασκεῖ πολλοὺς κλάδους ἐργασιῶν, φυσικὰ δὲν εἶναι εἰδικῶς κατηρτισμένοι διὰ τὴν γεωργικὴν πίστιν, καὶ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα πρέπει, πρὸ παντός, μεθοδικῶς καὶ συστηματικῶς νὰ ἐργασθῇ διὰ τὴν μόρφωσιν εἰδικοῦ, ὡς ἀνωτέρω ἐξέθηκα, προσωπικοῦ, ἄλλως θὰ ἀποτύχῃ. Διότι κυριώτατον ἔργον ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐμπιστευθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν διοίκησιν τῆς ἱδρυομένης Τραπέζης θὰ εἶναι, νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν, ἔστω καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, εἰδικοῦ προσωπικοῦ δυναμένου νὰ διεξαγάγῃ τὸ δυσχερὲς αὐτὸ ἔργον. Διότι ἂν δὲν καταρτισθῇ τὸ κατάλληλον προσωπικὸν μὲ τὴν ἐνδεικνυομένην εἰδικότητα καὶ ἐνδιαφέρον καὶ ἀφοσίωσιν, ἡ Τράπεζα δὲν θὰ εὐδοκιμήσῃ, καὶ ἀντὶ συμπαθειῶν καὶ ἀγάπης ἐκ μέρους τοῦ γεωργικοῦ κόσμου, θὰ καταστῇ ἀντικείμενον παραπόνων καὶ μίσους. Αὐτὸ μοὶ ὑπαγορεύει νὰ εἴπω ἡ πεῖρα ἡ ἰδική μου. Περαίνων, κύριοι, τὸν λόγον, δὲν ἔχω παρὰ νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας κατέβαλε πρὸς δημιουργίαν μιᾶς εἰδικῆς πλέον Γεωργικῆς Τραπέζης ὅπως αἱ νῦν περιστάσεις τὸ ἐπιβάλλουν, καὶ ἂν τὴν ἵδρυσιν ταύτην τὴν ἔκρινα ὀλίγον πρόωρον ἀκόμη λόγῳ ἀνεπαρκείας κεφαλαίων δράσεως, ἐν τούτοις ἀφοῦ ἡ ἵδρυσις ἀπεφασίσθη καὶ τὸ νομοσχέδιον θὰ ψηφισθῇ, δὲν ἔχω ἢ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐχὴν καὶ τὴν ἐλπίδα ὅπως αἱ ἀμφιβολίαι μου περὶ τῆς εὐδοκίμου καὶ ἐπαρκοῦς δράσεώς της νὰ μὴ εἶναι βάσιμοι, καὶ δύνανται νὰ μὴ εἶναι βάσιμοι, ἐφόσον διευθύνει τὰς ἐργασίας τῆς πλειοψηφίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅστις ἐμφορεῖται ὑπὸ τοῦ ζήλου καὶ τῆς ἐπιθυμίας νὰ δημιουργήσῃ ἰσχυρὸν πιστωτικὸν ὑπὲρ τῆς γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας ὀργανισμόν. Ἐὰν ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν κατωρθώθη νὰ δημιουργήσῃ πληρέστερον τὰ ἔργα ἔχει μελλοντικῶς ἐνώπιόν του τὸν χρόνον καὶ στάδιον ἐλεύθερον νὰ καταστήσῃ τὸ ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον περιβάλλει μὲ τὴν στοργὴν τοῦ γεννήτορος, πληρέστερον καὶ ἐπαρκέστερον ὥστε νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸ μέλλον εἰς τὸν προορισμόν του συμφώνως καὶ μὲ τὰς ἰδικάς μου βλέψεις, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν. (χειροκροτήματα).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§237Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἰσθάνομαι, κύριοι συνάδελφοι, ἐξαιρετικὴν εὐχαρίστησιν, διότι βλέπω ὅτι ὅλοι οἱ ἀγῶνες καὶ ὅλαι αἱ προσπάθειαι αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ μετ’ αὐτὴν ὑπὲρ τῆς ὀργανώσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, δὲν ἀπέβησαν ἐν τέλει μάταιοι. Ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης κατὰ τὴν τελευταίαν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος τῆς ὀργανώσεως τῆς Ἀγροτικῆς Πίστεως ὀφείλεται εἰς ἐμέ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἔγινε λόγος περὶ ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης. Τὸ ζήτημα εἶχεν ἀνακινηθῆ καὶ παλαιότερον, ἀλλ’ ὅπως εἶπον ἡ εἰσήγησις κατὰ τὴν τελευταίαν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος ὀφείλεται εἰς ἐμέ. Εἶμαι ὁ κυρίως ὑπεύθυνος διὰ τὴν τροπὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ διὰ τοῦτο ὑπέστην ἀπὸ τοὺς ἐναντιοφρονοῦντας ὄχι ὀλίγας ἐπιθέσεις. Πῶς ἐγεννήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα ἰδιαιτέρως ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης; Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μετὰ τὸν νόμον περὶ συνεταιρισμῶν, ὁ ὁποῖος συνετέλεσεν νὰ ἀρχίσῃ ἀθρόα ἡ ἵδρυσις συνεταιριστικῶν ὀργανώσεων ἔχουσα ἀφθονίαν κεφαλαίων ἐκ καταθέσεων τοῦ κοινοῦ, διέθεσε μεγάλα ποσὰ ἐνίοτε πολὺ περισσότερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐκ συμβατικῶν ὑποχρεώσεων ὤφειλε νὰ διαθέτῃ ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, καὶ συνετέλεσε τὰ μέγιστα εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως καὶ εἰς τὴν ἵδρυσιν χιλιάδων συνεταιρισμῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐμμέσως εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῆς θέσεως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ διατί, μολονότι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα διέθετε κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἀνήρχοντο εἰς 500 καὶ 600 ἑκατομμύρια κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος, διατί, λέγω, ἐγεννήθη ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως Ἀγροτικῆς Τραπέζης παλαιότερα καὶ ἰδίως κατὰ τὸ 1927, ὁπότε ἀποτελεσματικῶς ἐτέθη ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα; Διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἵδρυμα κερδοσκοπικὸν καὶ συγκεντρωτικὸν εἶναι ἀδύνατον νὰ προαγάγῃ ὅσον πρέπει νὰ προαγάγῃ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι προήγαγεν τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Εἶχε φθάσει ἡ Τράπεζα εἰς τὸ ἀκρότατον ὅριον τῆς ἐξυπηρετήσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἦτο πλέον ἱκανοποιητικὸν διὰ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ὡς εἶπον ἵδρυμα συγκεντρωτικὸν καὶ κερδοσκοπικὸν εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ κανονίζῃ τὰς διαθέσεις τῶν χρημάτων της ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς πίστεως σύμφωνα καὶ μὲ τὸν γνωστὸν τραπεζιτικὸν νόμον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μορφῆς τοῦ παθητικοῦ της δηλαδὴ τῆς μορφῆς τῶν ἐπ’ αὐτῶν καταθέσεων. Καὶ ἐπειδὴ τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν καταθέσεων εἶναι βραχείας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον προθεσμίας καὶ αἱ διαθέσεις αὐτῆς διὰ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν εἶναι μόνον βραχείας προθεσμίας. Δηλαδὴ παρέχει μόνον δάνεια καλλιεργητικὰ καὶ αὐτὰ ὄχι εἰς τὰς προθεσμίας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τοὺς γεωργούς, ὥστε νὰ δύνανται μετὰ τὴν ἐσοδείαν νὰ ἀναμείνουν τὴν καλλιτέραν εὐκαιρίαν πρὸς πώλησιν τῶν προϊόντων των. Τὰ δάνεια ἐδίδοντο σχετικῶς ἀργά, τὸν Ὀκτώβριον ἢ Νοέμβριον μὲ ἐννεάμηνον προθεσμίαν, ὥστε ἔπρεπεν νὰ ἐπιστρέφωνται πρὶν δηλαδὴ προφθάσουν οἱ γεωργοὶ νὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὰς καλλιτέρας εὐκαιρίας πρὸς πώλησιν τῶν προϊόντων των. Ἐκτὸς τῆς ἀτελοῦς χορηγήσεως τῶν καλλιεργητικῶν δανείων, ἡ Τράπεζα δὲν ἐξυπηρέτει τὰ ἄλλα εἴδη τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἐκ τούτων αἱ ἔντονοι διαμαρτυρίαι τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα αὐτὰ εἴδη; Ἀνέπτυξεν ἤδη ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν θέλω νὰ μακρυγορήσω ἐπαναλαμβάνων πράγματα ἄλλως τε γνωστά. Οἱ ἀγρόται, ὅπως γνωρίζετε, ἔχουν οἷαν ἀνάγκην ἔχουν διὰ δάνεια καλλιεργητικά, τὴν αὐτὴν ἀνάγκην ἴσως καὶ μεγαλειτέραν ἔχουν διὰ δάνεια λεγόμενα βελτιώσεως τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν εἰς τὸ νὰ προμηθεύωνται οἱ ἀγρόται τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξοφληθῇ, ὅπως τὰ καλλιεργητικά, ἀπὸ ἐσοδείαν ἑνὸς ἔτους. Τοιαῦτα μέσα εἶναι αἱ ἀροτριῶσαι μηχαναὶ καὶ χίλια δυὸ ἄλλα πράγματα. Αὐτὸ τὸ εἶδος τῶν πίστεων στηρίζεται εἰς τὴν προσωπικὴν πίστιν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ δίδωνται μὲ προθεσμίαν 4 καὶ 5 ἐτῶν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξοφληθοῦν. Αἱ μεσοπρόθεσμοι αὐταὶ πιστώσεις, ὅπως λέγωνται εἰς τὴν σύμβασιν, αὐταὶ αἱ πιστώσεις δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξυπηρετηθοῦν ἱκανοποιητικῶς παρὰ διὰ μέσου τῶν συνεταιρισμῶν ἀγροτικῆς πίστεως. Ἐκτὸς τοῦ εἴδους τούτου τῶν πιστώσεων οἱ ἀγρόται ἔχουν ἀνάγκην καὶ κτηματικῆς πίστεως, διότι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξοφλήσουν διὰ μιᾶς τὸ τίμημα τῶν κτημάτων ποὺ ἀποκτοῦν ἐξ ἀγορᾶς ἢ ἐκ περιουσιακῆς διανομῆς μεταξὺ ἄλλων μελῶν τῆς οἰκογενείας των. Παρίσταται ἀνάγκη νὰ λάβουν μορφὴν κτηματικῆς πίστεως, δηλ. δανείων ἐξοφλητέων εἰς μακρὸν χρονικὸν διάστημα δι’ ἐτησίων δόσεων, καὶ χρέη γεωργῶν συναφθέντα ὄχι δι’ ἀπόκτησιν κτημάτων, ἄλλα τὰ ὁποῖα, λόγῳ τοῦ μεγέθους αὐτῶν δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξοφληθοῦν ἐντὸς ἐλαχίστων ἐτῶν. Τὰ δύο αὐτὰ εἴδη τῆς πίστεως λοιπόν, τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγίστην σημασίαν διὰ τοὺς γεωργοὺς δὲν ἐξυπηρετοῦνται ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐξυπηρετεῖται μόνον τὸ πρῶτον δηλ. τὰ καλλιεργητικὰ δάνεια καὶ αὐτὸ ἀτελῶς καὶ ὑπὸ ὅρους ἀπὸ ἀπόψεως τόκου, ὄχι ἀρκετὰ εὐνοϊκοὺς διά τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, διότι αἱ πιστώσεις αἱ παρεχόμεναι ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀποφέρουν εἰς αὐτὴν τόκον 10% ἐφ’ ὅσον παρέχονται εἰς ἄτομα, 8% ἐφ’ ὅσον παρέχονται εἰς ἑνώσεις συνεταιρισμῶν καὶ 9½% ἐφ’ ὅσον δίδονται εἰς συνεταιρισμούς.

§238Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀρχικῶς ὁ τόκος ἦτο 5 καὶ 6%.

§239Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ ὅροι αὐτοὶ δὲν εἶναι εὐνοϊκοί. Καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὅτι λόγῳ τῶν μικρῶν προθεσμιῶν οἱ τόκοι αὐξάνονται κατὰ 2% διότι τὰ δάνεια κατὰ κανόνα δὲν ἐξοφλοῦνται ἐγκαίρως κατὰ τὴν λῆξιν των, ὥστε ἀνέρχεται ὁ τόκος εἰς 12% κλπ., ποσὸν δηλ. τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποφέρῃ ἡ γεωργικὴ ἐκμετάλλευσις, πλὴν ὡρισμένων περιπτώσεων καλλιεργείας εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουν μεγαλειτέρας σχετικῶς ἀποδόσεις καὶ τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ βαστάσουν τόσον ὑψηλοὺς τόκους. Τὸ μέγιστον μέρος τῶν γεωργικῶν ἐκμεταλλεύσεων δὲν ἀποφέρει κέρδη τοιαῦτα ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν ὁ γεωργὸς νὰ πληρώσῃ 8, 10 καὶ 12% τόκον. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ κατηγορηθῇ δι’ αὐτό. Ὁ χαρακτὴρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἱδρύματος κερδοσκοπικοῦ καὶ συγκεντρωτικοῦ καὶ ὁ χαρακτὴρ τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἶναι τοιοῦτοι ὥστε νὰ μὴ συμβιβάζωνται, νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους τὴν γεωργικὴν πίστιν. Ἡ ἀγροτικὴ πίστις, ὅπως γνωρίζετε, ἡ ζήτησις δηλαδὴ τῆς πίστεως τῆς ἀγροτικῆς εἶναι τόσον διεσπαρμένη, ἀποκεντρωμένη, ὥστε καθίσταται δύσκολος ἡ ἐξακρίβωσις τῆς πιστωτικῆς ἱκανότητος τῶν ἀνθρώπων. Ἐκτὸς τούτων, ἡ παροχὴ πιστώσεων εἰς πλῆθος προσώπων διεσκορπισμένων εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς συνοικισμοὺς εἶναι δαπανηρά. Διὰ τοῦτο εἶναι φυσικὸν ἄλλο κεντρικὸν ἵδρυμα νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὑπὸ ἐφθηνοὺς ὅρους τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Καὶ δι’ αὐτὸ παντοῦ ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως γίνεται ἀπὸ τοὺς συνεταιριστικοὺς ὀργανισμοὺς τῶν ἰδίων ἀγροτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξυψώνουν τὴν πιστωτικὴν ἱκανότητα ἑκάστου ἀγρότου, διότι μὲ τὴν ἀλληλεγγύην των δημιουργοῦν ἀσφάλειαν ἀρκετήν, ὥστε νὰ μὴ καθίσταται ἀναγκαία ἡ ὑπὸ κεντρικῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων ἐξακρίβωσις τῆς ἀτομικῆς πιστωτικῆς ἱκανότητος ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν μελῶν τῶν συνεταιρισμῶν. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἡ ἀγροτικὴ πίστις ἐξυπηρετουμένη ἀπὸ κεντρικὸν ἰδιωτικὸν ἵδρυμα εἶναι, δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα, δαπανηρά. Δι’ αὐτὸ παντοῦ ἐζητήθη ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, ἀπὸ ἀπόψεως κεντρικοῦ ὀργανισμοῦ ἀπὸ ὀργανισμὸν κοινοφελοῦς χαρακτῆρος. Τοιαῦτα ἱδρύματα μόνον, μὴ ἀποβλέποντα νὰ πραγματοποιήσουν κέρδη, ἀλλὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰς πιστωτικὰς ἀνάγκας τῶν γεωργῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχουν πιστώσεις εἰς συνεταιρισμοὺς τῶν ἀγροτῶν ὑπὸ εὐνοϊκοὺς ὅρους, ἐνῷ τὰ κεντρικὰ ἱδρύματα ἰδιωτικοῦ χαρακτῆρος, ἱδρύματα δηλαδὴ κερδοσκοπικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέτουν τὰ κεφάλαιά των μὲ εὐθηνοὺς ὅρους εἰς ἀπειρίαν μικρῶν πιστώσεων, οἷαι εἶναι αἱ ἀγροτικαί αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦν μεγάλα ἔξοδα διοικήσεως, ἀφοῦ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέτουν τὰ αὐτὰ κεφάλαιά τους εἰς μικρότερον ἀριθμὸν μεγάλων πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ ἀσφαλέστεραι καὶ πλέον προσοδοφόροι, οἷαι εἶναι αἱ ἐμπορικαὶ καὶ βιομηχανικαὶ πιστώσεις. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν τὰ ἰδιωτικὰ ἱδρύματα τὰ κερδοσκοπικὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαθέτουν τὰ κεφάλαια αὐτῶν εἰς πιστούχους, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν συγχρόνως σχετικῶς μεγάλα ποσὰ καὶ παρέχουν ἐγγυήσεις καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὸν ἄμεσον ἔλεγχον τοῦ κεντρικοῦ ἱδρύματος, βεβαίως τὰ πιστωτικὰ αὐτὰ ἱδρύματα ἀποβλέπουν εἰς τὸ νὰ παρέχουν τὰς πιστώσεις εἰς αὐτοὺς τοὺς πιστούχους καὶ ὄχι εἰς τὰς χιλιάδας τῶν ἀγροτῶν οἱ ὁποῖοι, ὅπως εἶπα, εἶναι διεσπαρμένοι καὶ τῶν ὁποίων ἡ πιστωτικὴ ἱκανότης εἶναι δύσκολον νὰ ἐξακριβωθῇ, καὶ ὅταν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ ἀπαιτεῖ μεγάλας δαπάνας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπαναλαμβάνω τὰ κερδοσκοπικὰ κεντρικὰ ἱδρύματα εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐξυπηρετήσουν ἐπαρκῶς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Διὰ νὰ ἐξυψωθῇ ἡ ἀγροτικὴ πίστις, ὑπάρχει ἀνάγκη συνεταιριστικῆς ὀργανώσεως καὶ διὰ νὰ γίνῃ αὐτή, ἡ συνεταιριστικὴ ὀργάνωσις ἀπαιτοῦνται ὑπάλληλοι τοῦ κεντρικοῦ ἱδρύματος, ὑπάλληλοι ἔμπειροι, μπορῶ νὰ εἴπω, μὲ ἀποστολικὰς ἰδέας ὑπάλληλοι συνταυτίζοντες τὴν ὕπαρξίν των καὶ τὴν πρόοδόν των μὲ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἀλλ’ οἱ ὑπάλληλοι ἑνὸς κεντρικοῦ ἰδιωτικοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, δὲν δύνανται νὰ ἐργάζωνται μὲ ὄρεξιν δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν. Εὑρίσκονται εἰς στενωτέραν ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἐμπόρους καὶ βιομηχάνους καὶ αὐτοὺς, διὰ λόγους μεγαλειτέρων συμφερόντων ἐξυπηρετοῦν περισσότερον. Ἀλλὰ τὰ συμφέροντα τῶν ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων ἔρχονται πολλάκις εἰς σύγκρουσιν μὲ τὰ συμφέροντα τῶν καπνοπαραγωγῶν. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς συνεχῆ ἐπαφὴν καὶ συναλλαγὰς μὲ τοὺς βιομηχάνους καὶ ἐμπόρους καὶ συνδέονται περισσότερον μετ’ αὐτῶν νὰ εἶναι διατεθειμένοι ν’ ἐξυπηρετήσουν πάντοτε ὅσον πρέπει τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς; Πῶς δύνανται νὰ ἔχουν οὕτω τὴν ψυχολογίαν ποὺ χρειάζεται διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, νὰ βοηθήσουν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ νὰ τὸν ἐξυψώσουν, νὰ τοῦ ἀναπτύξουν συνεταιριστικὸν πνεῦμα; Καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἴδετε ὅτι ἐνῷ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα συνεργάζεται μὲ συνεταιρισμούς, δὲν φροντίζει ὅπως αὐτοὶ οἱ συνεταιρισμοὶ ἀποβοῦν πραγματικοὶ συνεταιρισμοί. Δι’ αὐτὸ βλέπετε, ὅτι ἡ Τράπεζα διατηρεῖ τρόπον τινὰ τοὺς συνεταιρισμοὺς εἰς μίαν καχεξίαν, δὲν ἀφήνει εἰς αὐτοὺς πρωτοβουλίαν, δὲν ἠθέλησε ποτὲ διὰ τὴν παροχὴν τῶν πιστώσεων νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ἀλληλεγγύην τῶν συνεταίρων, ἀλλὰ χρησιμοποιεῖ αὐτοὺς μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἔχῃ μίαν πρόσθετον ἀσφάλειαν. Κατ’ οὐσίαν συναλλάσσεται ἀπ’ εὐθείας μὲ ἕνα ἕκαστον τῶν συνεταίρων, καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Τράπεζα κανονίζει τὰς πιπτώσεις εἰς τοὺς συνεταίρους καὶ τρόπον τινά κρατεῖ ὑπὸ αὐστηρὰν κηδεμονίαν καὶ εἰς καχεξίαν ὅλους τοὺς συνεταιρισμούς. Καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν εἶναι εἰς τὰ ἄλλα κράτη, δηλ. συνεταιρισμοὶ τῶν ὁποίων τὰ μέλη νὰ ἔχουν ἀνεπτυγμένον τὸ αἴσθημα τῆς ἀλληλεγγύης, συνεταιρισμοὶ πραγματικῶς αὐτοδιοικούμενοι καὶ συντελοῦντες ὥστε νὰ ἐξοικονομοῦνται αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖαι χρειάζονται διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς πιστωτικῆς ἱκανότητος ἑνὸς ἑκάστου ἀγρότου, συνεταιρισμοὶ δυνάμενοι νὰ συντελέσουν, ὥστε νὰ μὴ δίδωνται τὰ δάνεια εἰς ἀναξιοχρέους ἀγρότας, νὰ ἐπιβλέπουν νὰ γίνεται καλὴ χρῆσις τῶν δανείων, ἱκανοὶ νὰ ἐξυψώσουν τὴν πιστωτικὴν ἱκανότητα ἑνὸς ἑκάστου συνεταίρου διὰ τῆς ἀλληλεγγύης, αὐτὴ ἡ οὐσία τοῦ συνεταιρισμοῦ δὲν ἐννοεῖται ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἡ ὁποία δὲν ἐβοήθει ὥστε νὰ ἐξελιχθοῦν αἱ συνεταιρικαὶ ὀργανώσεις καὶ προσέτι νὰ περιλάβουν καὶ ἄλλους κλάδους τῆς γεωργικῆς οἰκονομίας παραγωγικοὺς οἱ ὁποῖοι εἶναι χρησιμώτατοι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Λοιπὸν ὅσον, ὡς σᾶς εἶπα, καὶ ἐὰν εἶχε προαχθῆ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, εἶχε περιέλθη, εἰς κατάστασιν σταθερότητος ὡμολογήθη τοῦτο ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπεν ὅτι: ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς σημεῖον, πέραν τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσωμεν. Ἐν τούτοις τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως μιᾶς ἰδιαιτέρας κοινωφελοῦς Γεωργικῆς Τραπέζης προσέκοπτεν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ μίαν τοιαύτην Τράπεζαν ἀγροτικὴν δὲν ὑπάρχουν κεφάλαια. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ καταβάλῃ τὰς πιστώσεις της εἰς ἓν ἵδρυμα κοινωφελοῦς χαρακτῆρος καὶ ἄλλα κεφάλαια μία τοιαύτη Τράπεζα δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν της. Αὐτοὶ οἱ λόγοι συνετέλεσαν ὥστε πρὸ ὀλίγων ἐτῶν νὰ καταβληθῇ μέριμνα ὅπως ὀργανωθοῦν καλλίτερον αἱ δημόσιαι γεωργικαὶ Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι ἦσαν κληρονόμοι τῆς γεωργικῆς Τραπέζης τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους. Ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι ἄλλωστε περιωρίζοντο μόνον εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ στηρίζοντο εἰς ἀναγκαστικὰς εἰσφοράς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρώσουν ταχέως τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν ἐπαρκῆ ἱκανοποίησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Κατὰ συνέπειαν διὰ τῶν κατὰ τόπους μικρῶν Τραπεζῶν δὲν ἦτο δυνατόν νὰ δοθῇ λύσις εὐνοϊκὴ, τοὐλάχιστον ἀμέσως. Θὰ ἦτο δυνατὸν μετὰ πάροδον τοὐλάχιστον μιᾶς δεκαετίας, ἐὰν ἐπεβάλλοντο εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα αἱ ἀναγκαστικαὶ εἰσφοραὶ καὶ ἐσχηματίζοντο τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα θὰ καθίστων αὐτοτελῆ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι ἦσαν ἐπείγουσαι ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν πάροδον τόσου χρόνου, ὥστε νὰ ὀργανωθῇ ἐπαρκῶς ἡ ἀγροτικὴ πίστις. Ἀλλὰ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἰδίως ἀπὸ τοῦ 1927 ἐδημιουργήθησαν νέοι ὅροι, οἱ ὁποῖοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν κατέστησαν πλέον ἐπιτακτικὴν τὴν ἀνάγκην τῆς ἱδρύσεως μιᾶς ἰδιαιτέρας Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ ἐξ ἄλλου κατέστησαν δυνατὴν τὴν ὀργάνωσιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ποῖοι ἦσαν οἱ νέοι οὗτοι ὅροι; Εἶναι οἱ ἑξῆς: Ἀπεφασίσθη ὁ διχασμὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐκ τούτων προεκλήθη ἡ ἐκκαθάρισις τῶν δοσοληψιῶν μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κράτους. Ἦτο ἡ πρώτη εὐκαιρία ἡ ὁποία παρουσιάζετο εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ βοηθήσῃ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως δι’ ἑνὸς νέου πιστωτικοῦ ὀργανισμοῦ κοινωφελοῦς χαρακτῆρος. Αὐτὸς ἦτο ὁ πρῶτος ὅρος ὁ ὁποῖος ἦτο σπουδαιότατος. Ὁ ὅρος δὲ αὐτὸς συνεδυάζετο καὶ μὲ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐκκαθάρισις δοσοληψιῶν θὰ προσεπόριζε λόγῳ τῶν καλυμμάτων, ἀρκετὰ κεφάλαια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἡ λειτουργία ἰδιαιτέρας Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ὁ δεύτερος ὅρος ἦτο, ὅτι κατόπιν τῆς ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν κατωρθώσαμεν μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας νὰ δώσωμεν εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ πρώτου προσφυγικοῦ δανείου, περιῆλθον εἰς τὸ Κράτος ὅλαι αἱ πρόσοδοι ἐκ τῆς καταβολῆς τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων τὰς ὁποίας ὑποχρεοῦνται νὰ καταβάλουν οἱ ἀγρόται πρόσφυγες εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀντὶ ἑνὸς ποσοῦ 40.000 λιρῶν, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε νὰ πληρώνῃ τὸ Κράτος ὡς ἔκτακτον χρεωλύσιον τοῦ πρώτου προσφυγικοῦ δανείου. Κατόπιν τῆς ἑρμηνείας, λέγω, ποὺ κατωρθώσαμεν νὰ δοθῇ εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ πρώτου προσφυγικοῦ δανείου ὅλαι αὐταὶ αἱ πρόσοδοι παρεχωρήθησαν εἰς τὸ Κράτος, ἐνῶ κατὰ προγενεστέραν ἑρμηνείαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνέμενεν μετὰ πείσματος ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ κατ’ ἀρχὰς καὶ ἡ Δημοσιονομικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Κ.Τ.Ε., θὰ ἔπρεπε νὰ διατίθενται διὰ τὴν ταχυτέραν ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου, ὅπερ καὶ ἄτοπον καὶ ἐπιζήμιον ἦτο. Ἐὰν ἐφηρμόζετο αὐτὴ ἡ παράδοξος ἑρμηνεία, τὸ πρῶτον προσφυγικὸν δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸν χαρακτῆρα κτηματικοῦ δανείου θὰ ἔδει νὰ ἐξοφληθῇ ἐντὸς 6–7 ἐτῶν. Καὶ τοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν εἶναι τόσον μεγάλαι αἱ προσφυγικαὶ ἀνάγκαι, ὥστε νὰ εἶναι ἀπαραίτητος ἡ σύναψις καὶ δευτέρου προσφυγικοῦ δανείου. Αὐτὰ δὲ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ἑρμηνείας ποὺ ἐδώσαμεν περιέρχονται εἰς τὸ Κράτος προεξωφλημένα σήμερον, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου ἔχουν ἀξίαν σημερινὴν 4.387.000 λιρῶν. Ἡ σημερινὴ δηλαδὴ ἀξία αὐτῶν τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα μεταβιβάζονται ἀπὸ τὴν Ε.Α.Π. εἰς τὸ Κράτος καὶ διὰ τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ἔχουν σημερινὴν ἀξίαν 4.387.000 λιρῶν Ἀγγλίας.

§240Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς πόσον χρόνον θὰ πραγματοποιηθοῦν;

§241Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. 20 ἐτῶν προθεσμία ὑπάρχει. Καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς φανῇ ὑπερβολικὸν τὸ ποσὸν κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως σᾶς λέγω, ὅτι δὲν προέρχονται μόνον ἀπὸ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα διέθεσεν ἡ Ε.Α.Π. ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλὰ προέρχονται καὶ ἀπὸ τὰς γαίας ποὺ τοὺς ἐδώσαμεν.

§242Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μοῦ ἐφάνη ὑπερβολικὸν τὸ ποσόν.

§243Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅπως σᾶς εἶπα, ὁ ὑπολογισμὸς ἔγινε κατ’ ἐντολήν μου ἀπὸ τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν τῆς διευθύνσεως ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἡ ὁποία συνέταξεν αὐτὸν τὸν ἐνδιαφέροντα πίνακα, τὸν ὁποῖον ἠμπορῶ νὰ σᾶς τὸν δώσω γιὰ νὰ ἰδῆτε. Ὥστε βλέπετε ὅτι ἐκ τῆς διαρρυθμίσεως αὐτῆς ἐξοικονομήθη ἕνα σοβαρώτατον κεφάλαιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα. Καὶ βεβαίως ἐγὼ ἀναγνωρίζω ὅτι αὐτὸ τὸ κολοσσιαῖον κεφάλαιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ οὔτε ἀμέσως οὔτε ὁλόκληρον. Ἀλλὰ ὁσασδήποτε καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν τὰς ζημίας, τὸ κεφάλαιον ποὺ θὰ κατορθωθῇ νὰ εἰσπραχθῇ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι θὰ εἶναι πάντως κολοσσιαῖον. Ἀλλὰ ἀπεβλέψαμεν διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ εἰς ἄλλην πηγὴν κεφαλαίου ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω ἀμέσως. Πρὶν ὅμως φθάσω ἐκεῖ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ποῖαι ἀνάγκαι ἰδιαίτεραι ἐπιβάλλουν τὴν ἄμεσον ἵδρυσιν Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Πρώτη ἀπὸ τὰς ἀνάγκας αὐτὰς εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ε.Α.Π. δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ ἐπ’ ἄπειρον, καὶ ἔπρεπεν νὰ γίνῃ ἕνας ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ διεδέχετο τὴν Ε.Α.Π. Ἀφοῦ ἔγινεν ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων εἰς τὰ κτήματα καὶ ἔγινεν ἡ ἀνέγερσις τῶν οἰκιῶν αἱ ἀνάγκαι αἱ προσφυγικαὶ ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ ἱκανοποιοῦνται διὰ παροχῆς χρηματικῶν πιστώσεων, καὶ ὄχι διὰ παροχῆς ἐφοδίων, ἐργαλείων ἢ ζώων, διότι ἀπεδείχθη ὅτι ἡ ἐνίσχυσις τοῦ ἀγροτικοῦ προσφυγικοῦ κόσμου μὲ εἴδη καλλιεργείας ἢ ζῷα δὲν ἦτο ὁ κατάλληλος τρόπος ἐνισχύσεως, ἐπειδὴ οἱ ἀγρόται, ὁσάκις ἔχουν τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, ἔδειξαν ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀγοράζουν τὰ κατάλληλα δι’ αὐτοὺς εἴδη μὲ ὀλιγωτέρας δαπάνας ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἠδύνατο νὰ τὰ κάμῃ ἡ Ε.Α.Π. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ Ε.Α.Π. ἵδρυσεν ἰδικά της ταμεῖα πιστωτικά, ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀγροτικῆς προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεις διὰ παροχῆς πιστώσεων καὶ ὄχι διὰ παροχῆς εἰδῶν. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον σπουδαιότατον ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως ἑνὸς ἰδιαιτέρου πιστωτικοῦ ὀργανισμοῦ κοινωφελοῦς χαρακτῆρος. Ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς καταλληλοτέρας ὀργανώσεως τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν δοσοληψιῶν ποὺ πηγάζουν ἐκ τῆς προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεως μεταξὺ Κράτους καὶ ἐγκατασταθέντων προσφύγων, μὲ ἄλλους λόγους τῆς εἰσπράξεως τῶν χρεῶν των. Ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δοσοληψιῶν μήπως δὲν ἔχομεν δοσοληψίας ἀναλόγους ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἐντοπίων ἀκτημόνων καλλιεργητῶν αἱ ὁποῖαι ἀνερχόμεναι εἰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων διαχειρίζονται σήμερον ἀπὸ μίαν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου καθαρῶς κρατικὴν ἡ ὁποία ἀτελέστατα ἠμπορεῖ νὰ παρακολουθῇ καὶ νὰ διαχειρίζεται αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν; Παρίστατο λοιπὸν ἀνάγκη ἀπόλυτος καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν δοσοληψιῶν αὐτῶν νὰ περιέλθῃ εἰς ἕνα τραπεζιτικὸν ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον νὰ διαχειρίζεται μὲ ἐντελῶς τραπεζιτικὸν σύστημα τὴν εἴσπραξιν τῶν χρεῶν καὶ τὴν περαιτέρω ἐνίσχυσιν τῶν ἐγκατασταθέντων ἐντοπίων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων. Καὶ ἐσκέφθην ὅτι διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ εἶναι ἐπιτυχὴς ἡ διαχείρισις αὐτῶν τῶν δύο σπουδαιοτάτων κατηγοριῶν δοσοληψιῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἕνα ἵδρυμα κοινωφελοῦς χαρακτῆρος, τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ τὴν ἐντύπωσιν εἰς ὅλον τὸν γεωργικὸν κόσμον, ὅτι ἡ καταβολὴ εἰς αὐτὸ τῶν χρεῶν του δὲν πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ οὐδένα ἰδιώτην, οὐδὲν κεφαλαιοκρατικὸν ἵδρυμα, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀποβαίνῃ διαρκῶς εἰς ἐνίσχυσιν ὅλων τῶν γεωργῶν, ἐνίσχυσιν τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρχῃ διὰ τὴν ἐξύψωσιν καὶ ἐξυπηρέτησιν ὁλοκλήρου τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Νομίζω δηλαδὴ ὅτι ἡ ἵδρυσις ἑνὸς τοιούτου ὀργανισμοῦ κοινωφελοῦς χαρακτῆρος θὰ συνετέλει ἀσφαλῶς, ὄχι εἰς τὸ νὰ θεωροῦν τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν οἱ ἀγρόται ὡς Μπεηλήτικα, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἴσια—ἴσια νὰ θεωροῦν ὡς ἱερὰν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἀποτίσεως τῶν χρεῶν αὐτῶν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον. Αὐτὸς εἶναι ἕνας ἀκόμη λόγος ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν ἵδρυσιν μιᾶς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ἄς ἐπανέλθωμεν τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν κεφαλαίων. Ὅπως σᾶς εἶπα διὰ τὴν στερέωσιν τοῦ ἀγροτικοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, δὲν ἀπεβλέψαμεν μόνον εἰς τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, δηλ. εἰς τὰ ἐκ τῶν καλυμμάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐκ τῶν ἐνεργητικῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων προερχόμενα καθὼς καὶ τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν Ἀγροτικήν, ἀλλ’ ἀπεβλέψαμεν φυσικὰ καὶ εἰς τὸν πορισμὸν κεφαλαίων καὶ ἀπὸ τὰς καταθέσεις αὐτοῦ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερε προχθὲς ὅτι ἡ Βουλγαρικὴ Ἀγροτικὴ Τράπεζα χρησιμοποιεῖ κεφάλαια ἐκ καταθέσεων τριῶν καὶ πλέον δισεκατομμυρίων λεβίων. Ἄν ὑπολογίσωμεν καὶ τὰ ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ κεφάλαια τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται ἡ Τράπεζα αὐτὴ ἔχομεν κεφάλαια 4.200.000.000 λεβίων. Μὲ τὰ κεφάλαια αὐτὰ ἔχει ἄφθονα τὰ μέσα νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἱκανοποιητικῶς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Εἰς τὴν Γαλλίαν κάτι ἀνάλογον συμβαίνει, τὸ ταμεῖον τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ἔχει κεφάλαια παραχωρημένα δι’ ἐπιχορηγήσεως τοῦ Κράτους ἐπὶ ἐλαχίστῳ τόκῳ, 2 καὶ 3%, 2.000.000.000 φράγκων καὶ κεφάλαια ἐκ καταθέσεων. Ἔτσι κατορθώνει τὸ ταμεῖον αὐτὸ καὶ οἱ διάφοροι συνεταιρισμοὶ οἱ ἀγροτικοὶ νὰ ἐξυπηρετοῦν ἱκανοποιητικῶς τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν καθὼς γνωρίζετε ἱκανοποιοῦνται αἱ πιστωτικαὶ ἀνάγκαι τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου κατὰ τὸ μέγιστον μέρος αὐτῶν ἀπὸ τὰς καταθέσεις τῶν ἰδίων ἀγροτῶν. Ἐκεῖ μάλιστα οἱ σχετικοὶ συνεταιρισμοὶ λέγονται συνεταιρισμοὶ ἀποταμιεύσεως καὶ πιστώσεων. Καὶ ἐκτὸς τῶν συνεταιρισμῶν ὑπάρχει εἰς τὴν Γερμανίαν μία κεντρικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἔχει κεφάλαια ἐξ ἐπιχορηγήσεως τοῦ Κράτους καὶ ἡ ὁποία παρέχει πιστώσεις εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς μὲ ἐλάχιστον τόκον. Ἀλλὰ τὸ μέγιστον μέρος τῶν κεφαλαίων ποὺ παρέχονται εἰς τοὺς συνεταιρισμούς, προέρχεται ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Διότι λόγῳ τῆς ποικιλίας τῆς καλλιεργείας εἰς διαφόρους ἐποχὰς συμπίπτουν αἱ πιστωτικαὶ ἀνάγκαι τῶν γεωργῶν τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ Κράτους καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχουν πάντοτε ἀγροτικὰ χρηματικὰ περισσεύματα τὰ ὁποῖα, ἀντὶ νὰ διοχετεύωνται εἰς τὰ τραπεζιτικὰ ἱδρύματα καὶ νὰ διατίθενται ὑπὲρ τῆς ἐμπορικῆς καὶ τῆς βιομηχανικῆς πιστώσεως, διοχετεύονται τώρα πλέον εἰς τὴν Τράπεζαν τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς τοὺς ἀγροτικούς. Εἴμεθα βέβαιοι, λοιπόν, ἡμεῖς, ὅτι καὶ διὰ τῶν καταθέσεων θὰ σχηματισθῇ τάχιστα ἕνα μεγάλο κεφάλαιον ὥστε νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη ἡ ἱκανοποίησις τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν σκέψεων κατηρτίσαμεν τὸ πρῶτον πρωτόκολλον περὶ ἱδρύσεως Ἀγροτικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε ὑπ’ ὄψει του ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅταν συνέκρινεν τὸ σχέδιον τὸ ἰδικόν των μὲ τὸ σχέδιον τοῦ Φεβρουαρίου. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸν Νοέμβριον τοῦ 1927, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ κυρωθῇ ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης περὶ Ἐκδοτικῆς Τραπέζης κατόπιν ἰδικῆς μου ἐπιμονῆς, στηριζομένης καὶ εἰς προγενεστέρας συνεννοήσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ὅταν ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ εὐρέως συνασπισμοῦ, ὑπεχρεώθη ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ μετὰ μακρᾶς διαπραγματεύσεις νὰ δεχθῇ ὅπως εὐνοήσῃ τὴν σύστασιν ἰδιαιτέρας Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν της πιστώσεις μέχρι 28% τοῦ ἐνεργητικοῦ της καὶ ἐπὶ χρονικὸν διάστημα ὡρισμένον μὲ τόκον 8%... Ἀλλὰ τότε, ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν ἕνα σπουδαῖον μέρος τῶν κεφαλαίων ποὺ προωρίζαμεν διὰ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἐβάλαμε μίαν διάταξιν εἰς τὴν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης προσυμφωνίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἀνεγνωρίζετο ὅτι ὅταν θὰ συνήπτετο ἡ τελειωτικὴ σύμβασις περὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταρρυθμισθοῦν οἱ ὅροι οἱ ἀφορῶντες τὸ ποσόν, τὸν τόκον καὶ τὴν προθεσμίαν τῶν πιστώσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὴν Ἀγροτικήν. Ἐκτὸς τούτων ἐζήτησα, ἕνα μέρος τοὐλάχιστον τῶν καλυμμάτων νὰ δοθῇ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἔμενεν ἐκκρεμές, διὰ νὰ λυθῇ βραδύτερον. Καὶ ἐλύθη μὲν τὸ ζήτημα τοῦτο βραδύτερον ὅταν ὅμως ἐγὼ εἶχα ἀποχωρήσει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὄχι σύμφωνα μὲ τὰς ἰδικάς μας ἀντιλήψεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη τὸ πρῶτον σχέδιον τῆς συστάσεως Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Βλέπετε, λοιπόν, ποῖαι ἀνάγκαι ὑπέβαλον αὐτὴν τὴν σκέψιν πρὸς ἵδρυσιν αὐτῆς καὶ κατὰ πόσον ἡ σκέψις αὕτη ἦτο ἀρτία, πῶς δηλαδὴ ἀπεβλέπομεν νὰ θεμελιώσωμεν ἐπὶ ἀσφαλῶν βάσεων τὴν ἵδρυσιν αὐτῆς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Παρ’ ὅλα ταῦτα, μόλις ὑπεγράφη κατόπιν τῆς ἰδικῆς μου ἐπιμονῆς τὸ πρωτόκολλον τοῦ 1927 μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, περὶ ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἤρχισε μία σφοδρὰ πολεμικὴ ἐναντίον τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, προερχομένη ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἔχω ἐδῶ τὰ μαρτύρια τῆς ἐπιθέσεως αὐτῆς. Ὅλαι αἱ ἐφημερίδες ἐγέμιζαν μὲ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα μὲ καθύβριζον καὶ ὑπεστήριζαν ὅτι ἐπεδίωκα τὴν ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης διότι ἤθελον δῆθεν νὰ τοποθετήσω εἰς αὐτὴν ἀνθρώπους ἰδικούς μου, ἐνῷ εἶχον ἐξ ἀρχῆς συμφωνήσει νὰ μεταβιβασθοῦν εἰς αὐτὴν 200 ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὑπεστηρίζετο ἀκόμη ὅτι ἤθελεν ζημιωθῇ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος καὶ ὅτι ἡ ἱδρυθησομένη Τράπεζα δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ σταθῇ εἰς τὰ πόδια της. Καὶ δὲν περιωρίσθη εἰς τοῦτο ἡ πολεμική, ἡ ὁποία προήρχετο ἀπὸ τοὺς κύκλους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν περιωρίσθη εἰς τὰ ἀβάσιμα αὐτὰ δημοσιεύματα, ἀλλ’ ἠθέλησαν ἐκβιάζοντες τοὺς συνεταιρισμοὺς νὰ προκαλέσουν ψηφίσματα ἐναντίον τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Καὶ ἀπὸ μὲν τὸ ἕνα μέρος προεκαλοῦντο ἐκβιαστικὰ τοιαῦτα τηλεγραφήματα καὶ ψηφίσματα, ὅμως ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἤρχοντο διαμαρτυρίαι τοῦ ὠργανωμένου ἐπαγγελματικῶς ἀγροτικοῦ κόσμου, τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων διὰ τῶν προσπαθειῶν τῶν ὀργάνων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς ἐκβιασμὸν τῶν συνεταιρισμῶν καὶ τῶν ἀγροτῶν διὰ νὰ προβαίνουν εἰς ἐνεργείας ἐναντίον τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Εὐτυχῶς ὅτι ἡ πολεμικὴ αὐτὴ ἡ ὁποία ὑπῆρξε σφοδροτάτη, δὲν ἐκαρποφόρησεν. Δὲν ἔγινε μέχρι τέλους πιστευτὴ ἡ συκοφαντία ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς κρατικοῦ ἱδρύματος, διότι ἀπ’ ἀρχῆς ἐδήλωσα ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἕνας αὐτόνομος πιστωτικὸς ὀργανισμὸς καὶ ἀπὸ τὴν ἀρχήν, διὰ νὰ ἀρθῇ κάθε ἀντίδρασις, εἶχα εἴπει ὅτι δεχόμεθα ὁ διοικητὴς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης νὰ προταθῇ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἐδώσαμεν εἰς αὐτὴν 3 θέσεις συμβούλων καὶ ἄλλων εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Παρ’ ὅλα ταῦτα διαρκῶς ἐπανελαμβάνετο, ὅτι ἀπεβλέπαμεν ἡμεῖς δῆθεν εἰς σύστασιν ἑνὸς κρατικοῦ ἱδρύματος καὶ τοῦτο μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μοιρασθοῦν, νὰ φαγωθοῦν τὰ κεφάλαια ἀπὸ τοὺς ἀγρότας διὰ νὰ ἀποκτήσω κομματικὰς δυνάμεις ἐγὼ μὲ τὸν φίλον μου καὶ ὄχι διὰ νὰ ἐξυπηρετηθοῦν αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Ἡ σφοδρὰ αὐτὴ καὶ συκοφαντικὴ πολεμικὴ ἐπηρέασεν, ὡς μὴ ὤφειλε, καὶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Λέγω τοῦτο, διότι, ἐνῷ σύμφωνα μὲ τὰς ἐπαγγελίας της ὑπῆρχεν ἐλπὶς ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς θὰ ἐγεκολποῦτο, ὅπως καὶ ἔπρεπε, τὴν ἰδέαν τῆς ἱδρύσεως μιᾶς αὐτονόμου Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἡ Κυβέρνησις ἐταλαντεύθη ἐπ’ ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα. Μάλιστα ὑπῆρξε μία ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκηρύχθη ἀπροκαλύπτως ἀντίθετος τῆς ἰδέας τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὅστις μεταβὰς εἰς Θεσσαλονίκην τὸν Νοέμβριον ἐδήλωσεν κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ καὶ δὲν θὰ γίνῃ Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Ἐδημοσίευσε πρὸς ἐπίμετρον καὶ μίαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἔλεγεν ὅτι ἐκινδύνευαν νὰ φαγωθοῦν τὰ χρήματα ἀπὸ τοὺς ἀγρότας καὶ ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μείνῃ ἡ ἀγροτικὴ πίστις ἐντὸς τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποτελοῦσα ἰδιαίτερον τμῆμα αὐτῆς, μόλον ὅτι, ὅπως σᾶς εἶπα, τὰ πράγματα εἶχαν ἀποδείξει καὶ ἐβεβαιοῦτο ἀπὸ τὸν διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ κἄτι περισσότερον ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπὸ ὅ,τι εἶχε κάμει ἕως τότε ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Εὐτυχῶς ὅτι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἀνεγνωρίσθη καὶ ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν ἡ ἀναγκαιότης συστάσεως αὐτονόμου πιστωτικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς προικοδοτήσεώς του μὲ ἀρκετὰ κεφάλαια. Ὅμως ἡ ἰδέα τοῦ νὰ εἶναι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα αὐτόνομος ὀργανισμός, πραγματικῶς αὐτόνομος ὥστε νὰ δύναται νὰ συγκεντρώνῃ κεφάλαια καὶ ἀπὸ καταθέσεις, δὲν ἱκανοποιεῖται ἐπαρκῶς μὲ τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν συνῆψεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἡ γενομένη προσπάθεια περὶ καλλιτέρας λύσεως δὲν θὰ ἀποβῇ ἄκαρπος, ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀκούσῃ τὰς ἀντιρρήσεις μας καὶ θὰ εἶναι πρόθυμος νὰ ἐπιφέρῃ τὰς βελτιώσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι εἰς τὴν σύμβασιν. Καὶ ἐπειδὴ ἠρωτήθην ἂν ἡμεῖς ὅτε συνήψαμεν τὴν πρώτην σύμβασιν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀποβλέπομεν εἰς ὁμοίας προικοδοτήσεις διὰ συνάψεως ἐξωτερικῶν δανείων, πρέπει νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ποὺ διεχειριζόμεθα ἡμεῖς τὸ ζήτημα εὑρισκόμεθα εἰς μεγίστην στενοχωρίαν καὶ περιωρίζαμεν τὰς πιστώσεις καὶ εἴχαμεν ἀνάγκην νὰ δανεισθῶμεν ἀπὸ τὸ Ἐξωτερικὸν διὰ τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας καὶ ἄλλας καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν νὰ συνάψωμεν ἐξωτερικὸν δάνειον 1½ περίπου ἑκατομμυρίου λιρῶν διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Ἐκτὸς τούτου ἐὰν ἐλύετο τὸ ζήτημα τῶν καλλυμμάτων εὐνοϊκῶς, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ κάμῃ τὰς παραχωρήσεις τὰς πιστωτικάς, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ κάμῃ, καὶ νὰ καταστῇ δυνατὸν ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα νὰ λειτουργήσῃ ἀσφαλῶς χωρὶς βεβαίως νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦσε νὰ δώσῃ προικοδοτουμένη καὶ μὲ ἄλλα 500 ἑκατομμύρια μὲ ἕναν ἐλάχιστον τόκον 5½%. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι ἡ προικοδότησις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης μὲ κεφάλαια τοῦ Κράτους δὲν γίνεται ἐντελῶς ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Διότι διὰ τὰ κεφάλαια αὐτὰ τὰ ὁποῖα δίδονται ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καταβάλλεται τοκοχρεωλύσιον διὰ τὸ ὁποῖον πληρώνει τὴν ἀναλογίαν του ὁ ἀγροτικὸς κόσμος. Ἐν τούτοις καταβάλλεται προσπάθεια νὰ παρασχεθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ προικοδότησις αὐτὴ τῶν 500.000.000 παρέχεται ἐντελῶς δωρεάν, ὅτι δὲν πληρώνει τίποτε δι’ αὐτὴν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος. Νομίζω ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶναι αὐστηροτέρα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τοῦ τόκου τῶν πιστώσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Ὅπως ἄλλοτε ἐτόνισα, ἡ ἀπόληψις ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τόκου 8% διὰ δάνειον ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων παρεχόμενον εἰς ἵδρυμα τὸ ὁποῖον ἔχει πολιτικὴν ἱκανότητα ἴσην, ἂν μὴ ἀνωτέραν, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀφοῦ στηρίζεται εἰς τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους καὶ εἰς κεφάλαια 2½ δισεκατομμυρίων δραχμῶν αὐτή, λέγω, ἡ ἀπόληψις τοιούτου τόκου εἶναι τοκογλυφικὴ καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ποτὲ ἀποδεκτή, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὲ τὰς ὑφισταμένας συμβάσεις ἔχει ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τῶν αὐτοπροαιρέτων καταθέσεων τῶν ἰδιωτῶν, καὶ τὰς καταθέσεις τῶν νομικῶν προσώπων αἱ ὁποῖαι θὰ κατατίθενται ἀναγκαστικῶς μέχρι τοῦ 1950 ὁπότε ἠμπορεῖ νὰ φθάσουν τὰ 2 καὶ 3 δισεκατομμύρια. Καὶ ἐνῷ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰ διαχειρίζεται αὐτὰ παρέχουσα χαμηλότατον τόκον ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδῃ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν πιστώσεις μέχρι 750 ἑκατομμυρίων μόνον ἐπὶ μίαν καὶ μόνην δεκαετίαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι καὶ τὸ ποσὸν τῶν πιστώσεων εἶναι μικρὸν καὶ ὁ τόκος ὑπερβολικός. Καὶ ναὶ μὲν ὁ τόκος τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ πληρώνουν οἱ γεωργοὶ θὰ εἶναι χαμηλός, λόγῳ τῶν προικοδοτήσεων τοῦ Κράτους—ἀπολύτως χαμηλὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ—ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τοῦτο εἶναι ἄσχετον ἀπὸ τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τοῦ τόκου τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ πληρώνῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα πρὸς τὴν Ἐθνικὴν καὶ ὁ ὁποῖος, ἐὰν ἐκανονίζετο ὅπως πρέπει, θὰ συνέβαλλε νὰ εἶναι ἀκόμη χαμηλότερος ὁ τόκος τῶν πιστώσεων τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ συνεταιρισμοὺς αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον. Ὁ ἀγὼν ὁ μέγας ποὺ ἔγινεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης δὲν ἀπέβλεπε μόνον εἰς τὸ ζήτημα ἐὰν θὰ εἶναι τυπικὸς αὐτόνομος ἢ ὄχι ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα. Τὸ καταστατικὸν λέγει ὅτι θὰ εἶναι αὐτόνομος ὀργανισμὸς κοινωφελοῦς χαρακτῆρος, ἀλλὰ διὰ νὰ εἶναι τοιοῦτος ὀργανισμὸς πρέπει, πλὴν ἄλλων, ἐκτὸς δηλαδὴ τῆς ἰδιαιτέρας καὶ ἀνεξαρτήτου διοικήσεώς του, καὶ τὰ ὄργανα τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ νὰ εἶναι ἐντελῶς ἀνεπηρέαστα ἀπὸ ἄλλο τραπεζιτικὸν ἵδρυμα. Ὅταν ἐκάναμεν τὰς διαπραγματεύσεις τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1927 μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπέμενα εἰς τοῦτο ἀκριβῶς τὸ σημεῖον: Νὰ πάρωμεν αὐτοὺς τοὺς 200 ἢ 300 ὑπαλλήλους ποὺ ἤθελεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀλλὰ αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι νὰ ἀνήκουν ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ὥστε νὰ γνωρίζουν ὅτι ἡ τύχη αὐτῶν εἶναι συνδεδεμένη ἀναποσπάστως μὲ τὴν τύχην τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Εἰς τὰς μεταγενεστέρας συμβάσεις, τὰς συμβάσεις τοῦ Δεκεμβρίου, κατώρθωσεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἐπιτύχῃ ὥστε νὰ εἶναι προσωρινὴ ἡ ἀπόσπασις τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν.

§244Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Τράπεζα ἤθελεν νὰ εἶναι προσωρινὴ ἡ ἀπόσπασις;

§245Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βέβαια, διότι ἤθελε νὰ ἔχῃ εἰς χεῖρας της τοὺς ὑπαλλήλους. Καὶ τοῦτο διότι κατ’ οὐσίαν ὅλος ὁ ἀγὼν στρέφεται εἰς τὸ ζήτημα τῶν καταθέσεων, αἱ ὁποῖαι κυρίως ἐνδιαφέρουν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι φοβεῖται μήπως ἕνα μέγα μέρος αὐτῶν διοχετευθῇ εἰς τὴν Ἀγροτικήν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὡς ὑποκαταστήματα τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης χρησιμοποιηθοῦν τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὡς ὑπάλληλοι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οἱ ὁποῖοι μόνον προσωρινῶς θὰ ἀποσπασθοῦν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι θὰ ἐργασθοῦν δραστηρίως, ὅπως συγκεντρώσῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα κεφάλαια ἐκ καταθέσεων τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου;

§246Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Μήπως δὲν πηγαίνουν οἱ ὑπάλληλοι διὰ πάντοτε;

§247Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω πρὸς ἀπόδειξιν τῶν ἐναντίων τὸ πρωτόκολλον τοῦ Ὀκτωβρίου, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ὑπάλληλοι μετετίθεντο ὁριστικῶς εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀξιώσουν νὰ παραμείνουν ὅλοι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀφοῦ περικόπτωνται αἱ θέσεις αὐτῆς. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ διατηρήσῃ μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἀγροτικῆς τὰς θέσεις τὰς ὁποίας εἶχε προηγουμένως, ἐφ’ ὅσον προβλέπει ὅτι αἱ ἐργασίαι της θὰ περιορισθοῦν. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι εὔλογος ἡ ἀξίωσις αὐτή, ὅπως ὁ πλεονάζων ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων της μετατεθῇ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ὅμως ἀντιστρόφως δικαιοῦται ἀπολύτως νὰ ἀξιώσῃ, ὅπως ἡ μετάθεσις εἰς αὐτὴν τῶν πλεοναζόντων ὑπαλλήλων τῆς Ἐθνικῆς εἶναι ὁριστική, διὰ νὰ ἔχῃ ὄργανα ἀφωσιωμένα. Ἄλλως, ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν προβλέπῃ περιορισμὸν τῶν ἐργασιῶν της ἢ δὲν θέλῃ νὰ χάσῃ κανένα ἐκ τῶν σημερινῶν ὑπαλλήλων της, ἐπιβάλλεται νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα νὰ ἐξεύρῃ ἄλλοθεν τὸ προσωπικὸν ποὺ θὰ χρειασθῇ.

§248Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οἱ τυχὸν νεοδιοριζόμενοι ὑπάλληλοι τῆς Ἀγροτικῆς, θὰ λαμβάνουν τοὺς ἰδίους μισθοὺς τῆς Ἐθνικῆς;

§249Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, εἶναι ζήτημα κανονισμοῦ.

§250Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν τοὺς παίρναμε ὁριστικῶς αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους, εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ κλίμαξ τῆς μισθοδοσίας των θὰ ἀπετέλει τὴν κλίμακα τῆς μισθοδοσίας καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων.

§251Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ πολὺ ἀμφιβάλλω ἐὰν ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἰδική μας, νὰ συγκεντρωθοῦν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν κεφάλαια ἐπαρκῆ διὰ καταθέσεων κατὰ τὰ πρῶτα ἕξ ἔτη, ἄν, λέγω, θὰ πραγματοποιηθῇ, ἔχομεν παράδειγμα τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Δυνάμει συμβάσεως μετεβίβασεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὴν Κτηματικὴν τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν κτηματικὴν πίστιν δικαιώματά της. Δυνάμει αὐτῆς τῆς συμβάσεως αἱ καταθέσεις πρὸς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν γίνονται διὰ τῶν παραρτημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐὰν λοιπὸν παρατηρήσωμεν, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης ἠλαττώθησαν αἱ πρὸς αὐτὴν καταθέσεις, ἐπὶ προθεσμίᾳ κατὰ 100 ἑκατομμύρια ἐνῷ αἱ ἀνάλογοι καταθέσεις πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ηὐξήθησαν κατὰ σημαντικὸν ποσόν. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1928 αἱ ἐπὶ προθεσμίᾳ καταθέσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνήρχοντο εἰς 318.000.000, σήμερον δὲ ἀνέρχονται εἰς 827.000.000. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι αἱ μὲν καταθέσεις ἐπὶ προθεσμίᾳ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ηὐξήθησαν καταπληκτικῶς, ἐνῷ εἰς τὴν Κτηματικὴν ἐλαττοῦνται. Πῶς συμβαίνει αὐτό; Ἁπλούστατα· τὰ ὄργανα, διὰ μέσου τῶν ὁποίων γίνονται αἱ πρὸς τὴν Κτηματικὴν καταθέσεις, εἶναι οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ὅρος ὁ ἀφορῶν τοὺς ὑπαλλήλους δὲν εἶναι προωρισμένος νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, καὶ φοβοῦμαι ὅτι αἱ σημεριναὶ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ συντελέσουν εἰς τὸ νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα πρόκειται νὰ εἶναι παράρτημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἰς τὴν ἐπιστολὴν ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη σήμερον, τὴν ἐπιστολήν σας ἐννοῶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διαβάζω τὰ ἑξῆς πράγματα: (ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι αὐτὴ ἡ ἀντίληψις, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ἐξυπηρετοῦσα τὰ συμφέροντα τῆς Ἐθνικῆς περισσότερον ἀφ’ ὅτι πρέπει νὰ τὰ ἐξυπηρετῇ θὰ ἀποτελῇ παράρτημα αὐτῆς.

§252Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομίζετε ὅτι παρέχει κανένα τοιοῦτον χαρακτηρισμόν;

§253Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι. Σᾶς εἶπα διὰ τοὺς ὑπαλλήλους. Θὰ σᾶς εἰπῶ καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ τόσον εἰς τὸ νὰ κάμῃ πολλὰ ὑποκαταστήματα ὅσον εἰς τὸ νὰ ὀργανωθῇ ὅπως εἶναι εἰς τὴν Γαλλίαν, νὰ ὀργανώσῃ δηλαδὴ κατὰ τόπους ἑνώσεις συνεταιρισμῶν, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐργάζεται.

§254Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλει καιρὸν αὐτό.

§255Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν λέγω ὅτι αἱ ἑνώσεις αὐταὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐργάζωνται ἐντελῶς ἀνεξαρτήτως. Δύναται εἰς τὰς ἑνώσεις αὐτὰς νὰ τοποθετηθῇ τεχνικὸν προσωπικόν, τοποτηρηταὶ ἢ ἐπιθεωρηταὶ οἱ ὁποῖοι νὰ παρακολουθοῦν τὰς ἐργασίας τῶν ἑνώσεων εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀσφαλίζουν τὴν καλὴν λειτουργίαν αὐτῶν. Οὕτω ἀποφεύγονται πολλαὶ δαπάναι δι’ ἰδιαίτερον προσωπικὸν ὑποκαταστήματα, ἐνοίκια κ.λ.π. Πρὸς τοῦτο δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν οἱονδήποτε ἔλεγχον.

§256Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ θὰ τὸ κάμωμεν εἰς 1–2 χρόνια.

§257Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὲ τὸν τρόπον ποὺ ὑποδεικνύω δὲν θὰ εἴχατε ἀνάγκην νὰ κάμητε ὁλόκληρον ἐγκατάστασιν. Θὰ δύνασθε νὰ ἀπευθυνθῆτε εἰς τὰς ἑνώσεις καὶ οὕτω νὰ ἀπαλλαγῆτε ἀπὸ πολλὰ ἔξοδα. Οὕτω θὰ ἐνισχύσητε εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν τοὺς συνεταιρισμοὺς δευτέρου καὶ τρίτου βαθμοῦ. Ἡ ἀγροτικὴ πίστις δὲν δύναται νὰ ἐξυπηρετηθῇ παρὰ διὰ τῶν συνεταιρικῶν ὀργανώσεων. Ἡ Τράπεζα τῆς Γαλλίας στηρίζεται εἰς περιφερειακὰς Τραπέζας καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ ὑποκαταστήματα. Πρέπει νὰ μάθουν οἱ γεωργοὶ ὅτι ὑπάρχουν κίνδυνοι. Ἀλλὰ διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον εἶναι δυνατὸν νὰ τοποθετηθῇ εἰς κάθε ἕνωσιν ἕνας τοποτηρητής, καὶ δι’ αὐτὸ ἄλλοτε ὅταν ἐγίνετο ἐναντίον μου ἡ πολεμική, ἐνόμιζα ὅτι θὰ ἐπαρκέσῃ καὶ ἠρωτώμην πῶς μὲ τοὺς πόρους τοὺς ὁποίους ἔχει εἰς τὰς μεγάλας δαπάνας της ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, ἀπήντων ὅτι αἱ ἑνώσεις θὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ μὲ τοποτηρητὰς ποὺ θὰ τοποθετήσωμεν εἰς αὐτὰς θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐργάζωνται ὅπως πρέπει νὰ ἐργάζωνται. Ἔρχομαι τώρα καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Τραπέζης. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε πὼς θὰ διωργάνωνε τὴν διοίκησιν αὐτοτελῆ κλπ. Βεβαίως πρόσωπα ἀξιόπιστα θὰ μετέχουν εἰς τὰς διοικήσεις, ἀλλ’ ἓν εἶναι τὸ ὁποῖον μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι καὶ διὰ τοῦ πρωτοκόλλου τοῦ Ὀκτωβρίου 1927 καὶ διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1928 ἔχει δεχθῆ ἡ Τράπεζα ἕνα κύκλον προσώπων, τώρα τὸν περιορίζει.

§258Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὴν σύμβασιν δὲν τὴν κατήρτισεν ἡ Τράπεζα.

§259Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βλέπω τὸν δάκτυλον τῆς Τραπέζης.

§260Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς ἀντὶ τριῶν ἀντιπροσώπων τῆς Τραπέζης τῆς ἀφήσαμεν ἕνα;

§261Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴχαμεν τρεῖς ἀντιπροσώπους τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ τρεῖς ἀντιπροσώπους τῶν συνεταιρισμῶν τοὺς ὁποίους ὁ διοικητὴς τῆς Τραπέζης εἶχε δεχθῆ.

§262Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν τοὺς δέχομαι.

§263Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατὶ νὰ μὴ περιλαμβάνεται ὁ διευθυντὴς τοῦ Αὐτονόμου Σταφιδικοῦ Ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει κεφάλαια τὰ ὁποῖα δύναται νὰ καταθέτῃ εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, κεφάλαια δὲ 400 χιλιάδων δραχμῶν; ἕνας ὀργανισμὸς δηλαδὴ ὁ ὁποῖος συναλλασσόμενος μὲ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν θὰ προσέφερε κολοσσιαίας ὑπηρεσίας;

§264Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ἐσκέφθην. Δυστυχῶς ὅμως φοβοῦμαι ὅτι ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς ἀνήκει εἰς τὰς παραχωρήσεις ἐκείνας.

§265Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει ἐξαιρεθῆ διὰ δηλώσεώς μου.

§266Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι εὐχάριστος ἡ πληροφορία αὕτη. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐσκέφθημεν νὰ βάλωμεν τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ αὐτονόμου σταφιδικοῦ ὀργανισμοῦ, ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει ἐσκέφθημεν ὅτι ἔπρεπε νὰ βάλωμεν καὶ τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ καπνικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν ἐλαιοκομικῶν ὀργανώσεων καὶ ἐφοβήθημεν ὅτι ἐπαίρναμε κακὸν δρόμον καὶ εἴπομεν ὅτι εἰς τοὺς ἓξ αὐτοὺς ἠμποροῦμεν νὰ περιλάβωμεν ἕνα ἀντιπρόσωπον τοῦ Α.Σ. Ο. ἢ καὶ ἕνα τοῦ καπνικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ νὰ μὴ τὸν θέσωμεν τοῦτον ἀδίκως.

§267Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἡ μόνη ὀργάνωσις ἡ ὁποία ἔχει κάμει ὑπηρεσίαν ἐλέγχου τῶν συνεταιρισμῶν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ περαιτέρω: Διατὶ νὰ μὴ εἶναι εἰς τὸ συμβούλιον ὁ εἰδικὸς καθηγητὴς τῶν σχετικῶν ζητημάτων, δηλαδὴ ὁ καθηγητὴς τῆς γεωργικῆς δικονομίας εἰς τὴν ἀνωτάτην γεωργικὴν σχολήν;

§268Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πωθυπουργός). Μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου εἶναι ζήτημα ἐκλογῆς προσώπων.

§269Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑποστηρίζομεν ὅτι πολὺ μεγαλειτέρα ἀσφάλεια ὑπάρχει ὅταν εἰς τὸ συμβούλιον εἶναι πρόσωπα ἐνδιαφερόμενα καὶ γνωρίζοντα τὰ πράγματα. Εἰς τὴν Γαλλίαν, κ. Πρόεδρε, θὰ σᾶς εἴπω τὶ γίνεται: Ἐκεῖ τὸ γενικὸν συμβούλιον ἀποτελεῖται ἀπὸ 30 πρόσωπα, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ ⅖ εἶναι ἀντιπρόσωποι τῶν συνεταιριστικῶν ὀργανώσεων. Οἱ φόβοι σας συνεπῶς δὲν εἶναι δεδικαιολογημένοι.

§270Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸ παρόν; (Συνομιλεῖ ὁ ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Βουρλούμης μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§271Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βλέπω μερικὰ συντηρητικὰ στοιχεῖα τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν ἀπὸ πυρετόν.

§272Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα πολὺ μακρὰν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συντηρητικῶν ἰδεῶν ἀπὸ τὴν Γαλλίαν καὶ ἀλλαχοῦ.

§273Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν εἴχατε τὴν εὐκαιρίαν νὰ παρακολουθήσητε ἀπὸ κοντὰ τὴν ἐργασίαν τῶν ἑνώσεων θὰ ἐβλέπατε ὅτι δὲν εἶναι δικαιολογημένοι οἱ φόβοι σας. Εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Γαλλίας ὑπάρχουν καὶ γερουσιασταὶ καί βουλευταὶ καὶ δημόσιοι τραπεζιτικοὶ ὑπάλληλοι. Ἐδῶ ἀπεκλείσθησαν ὄχι μόνον οἱ Γερουσιασταὶ καὶ βουλευταί, ἀλλὰ καὶ οἱ διατελέσαντες πρὸ δεκαετίας ὄχι μόνον δὲν δύνανται νὰ γίνουν σύμβουλοι ἀλλ’ οὔτε διευθυνταί. Ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη πρὸς τιμωρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὁ ὁποῖος πρὸς στιγμὴν ἐσκέφθη νὰ κάμῃ ἕνα πρώην βουλευτὴν διοικητήν. Καὶ ἂν θέλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀλλάξῃ γνώμην δὲν εἶναι δίκαιον νὰ κάμῃ διοικητὴν τῆς Τραπέζης ἕνα βουλευτὴν ἢ ἕνα γερουσιαστήν.

§274Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐρωτῶ: ποῦ εὑρίσκεται αὐτὸ ὅτι δὲν δύναται νὰ διορισθῇ διοικητὴς ἓν ἀπὸ τὰ πρόσωπα τὰ ἔχοντα τὰς ἰδιότητας ποὺ ἀνεφέρατε; Τὸ ἄρθρον 23 λέγει τὰ ἑξῆς: «Βουλευταὶ καὶ Γερουσιασταὶ ἢ διατελέσαντες τοιοῦτοι κατὰ τὴν προηγουμένην πενταετίαν δὲν δύνανται νὰ εἶναι μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου».

§275Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἄρθρον 22 λέγει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει).

§276Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε. Ἀκοῦτε ἐδῶ: Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι πρώτην φορὰν ἤκουσα τὰς παρατηρήσεις σας καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ ἔννοιά μου. Ἴσως εἰς τὴν ἀρχὴν τὸν διοικητὴν δὲν θὰ εἴχομεν εἰς τὸ συμβούλιον, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἔννοια, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καμμίαν ἀντίρησιν.

§277Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρέπει νὰ διορθωθῇ.

§278Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν προφθάσωμεν, εὐχαρίστως.

§279Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἀσφαλῶς αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια, διότι γνωρίζω τὰ πρόσωπα ἅτινα ἐπροτάθησαν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοὺς συντάξαντας τὸ σχέδιον αὐτό.

§280Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πῶς τὸ γνωρίζετε;

§281Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι γνωρίζω τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐπροτάθησαν.

§282Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς εἶπον, κ. συνάδελφε, ὅτι πρὸς τιμωρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.....

§283Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑποθέτω, κ. συνάδελφε.

§284Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ διοικητὴς κατὰ τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, δὲν ἦτο μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου.

§285Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν Γαλλίαν, κ. Πρόεδρε, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ 7 πρόσωπα. Ἐκ τῶν 7 αὐτῶν προσώπων τὰ 5 εἶναι ἀντιπρόσωποι συνεταιρισμῶν ἐνῷ κατὰ τὸ καταστατικὸν μόνον δύο καθ’ ὑποχρέωσιν, πρέπει νὰ εἶναι μέλη. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δικαιολογημένοι οἱ φόβοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς ὁποίους φαντάζομαι, ὅτι παρουσιάζουν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μετὰ τῶν ὁποίων διεξήγαγε τὰς διαπραγματεύσεις. Εἶναι καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου τῶν διοριζομένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶμαι τῆς γνώμης ἐγὼ τοὐλάχιστον ὅτι αὐτὰ τὰ μέλη θὰ ἔπρεπε νὰ ὁρίζωνται διὰ τοῦ νόμου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς θέσεως ποὺ ἔχουν διάφορα πρόσωπα, σχετικῶς μὲ τὴν λειτουργίαν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, νὰ εἶναι ὄχι ὡρισμένοι καθηγηταὶ ἢ ὑπάλληλοι διὰ νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη καὶ ἐγκρίσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι αὐτὴ ἡ ἔγκρισις δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν τῶν μελῶν τῶν συμβουλίων καὶ εἶναι δυνατὸν ἐξ αὐτῆς νὰ προκαλῆται ἀντίθεσις γνωμῶν μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης ἡ ὁποία ἴσως νὰ εἶναι ἐπιζημία. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ διοικητοῦ. Κατ’ ἀρχὰς ἔκαμεν ἀρίστην ἐκλογήν, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσε καὶ οὗτος καὶ ἡμεῖς ὡμολογήσαμεν ὅτι ἦτο ἐκλογὴ ἀρίστη. Μ’ ὅλα ταῦτα, διότι προεβλήθησαν ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μὴ δικαιολογημέναι, ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ. Ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι μία προστριβὴ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν θὰ ἐπιφέρῃ ἀνωμαλίας; καὶ τὶς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ ὅτι ἐφόσον τὰ πρόσωπα αὐτὰ θὰ εἶναι τῆς ἀρεσκείας καὶ τῆς Ἐνθικῆς Τραπέζης, δὲν θὰ ἐπηρεασθοῦν ἀπὸ τὰ συμφέροντα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅταν θὰ ἔλθουν ἐπὶ τάπητος τὰ ζητήματα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑποκαταστημάτων καὶ τοῦ προσωπικοῦ, πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένα διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Ἔχω νὰ κάμω καὶ μερικὰς ἄλλας μικρὰς παρατηρήσεις εἰς τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως. Παρατηρῶ ὅτι, παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ μὴ ἔχῃ διόλου κρατικὸν χαρακτῆρα ἡ Τράπεζα καὶ νὰ εἶναι καθαρῶς τραπεζιτικὸν ἵδρυμα παρενεβλήθησαν εἰς τὸν ὀργανισμὸν διατάξεις τινὲς αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν στενώτατον σύνδεσμον Κράτους καὶ Ἀγροτικῆς Τραπέζης.

§286Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω αὐτό.

§287Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρέχουν μίαν δικαιοδοσίαν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀπαραίτητος. Παράδειγμα ἔχομεν τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα θὰ ἔχῃ πλὴν ἄλλων σκοπῶν.

§288Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑπῆρχε βασικὴ ἀντίθεσις μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς καὶ ἂς εἰποῦμε καλλίτερα τοῦ κ. Κορυζῆ, βασικὴ ἀντίθεσις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς γενικῆς διευθύνσεως γεωργίας ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐποπτείας τῶν συνεταιρισμῶν. Ὁ κ. Κορυζῆς ἐπέμεινεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα αὐτό. Δὲν ἠμπορεῖτε, ἔλεγε, νὰ μοῦ στερῆτε τὸ δικαίωμα νὰ ἐποπτεύω εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Τοὺς ἔφερα λοιπὸν εἰς τὸ Πεντελικὸν καὶ ἐπὶ παρουσίᾳ μου ἤρχισαν νὰ κάμνουν μίαν συζήτησιν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἀπεμακρύνθην. Ὅταν ἔφευγα τοὺς ἀφῆκα τσακωμένους, ὅταν ἐπέστρεψα τοὺς εὗρον νὰ εἶναι σύμφωνοι. Ὅταν δὲ ἠρώτησα μοῦ εἶπον ὅτι μέσα εἰς τὴν Τράπεζα εἷς ἐκ τῶν συμβούλων εἶναι ὁ γενικὸς διευθυντὴς τῆς γεωργικῆς ὑπηρεσίας... νὰ κάμωμεν ἀναλόγους ἐργασίας μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διότι δὲν εἶναι ἀμφιβολία ὅτι καλλίτερα θὰ ἀκουσθοῦν αἱ συμβουλαὶ τῆς Τραπέζης παρὰ τοῦ Ὑπουργείου.

§289Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ ἡ διάταξις ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἐντελῶς ἀκίνδυνος, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὅμως καὶ ἐπικίνδυνος. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐποπτῶν ὑπάρχει ἄλλη διάταξις, ἡ ὁποία ἱκανοποιεῖ τὴν ἄποψίν σας. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς συγχωνεύσεως τῶν τοπικῶν δημοσίων γεωργικῶν Τραπεζῶν. Καὶ ἐγὼ εἰς τὸ πρωτόκολλον τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1927 εἶχον περιλάβει τοιαύτην διάταξιν, καὶ τὸ ἔκαμα αὐτὸ τότε, διότι πρέπει νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἤμουν ὑποχρεωμένος ν’ ἀντεπεξέλθω κατὰ τὰς σφοδροτάτας ἐπιθέσεις ποὺ ἐγένοντο ἐναντίον μας ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν ὅτι ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα δὲν εἶχεν ἐπαρκῆ κεφάλαια καὶ ἤθελον νὰ αὐξήσω ὅσον ἠμποροῦσα περισσότερον τὰ κεφάλαια τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, ὄχι διότι ἐνόμιζα, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ ἡ συγχώνευσις αὐτή. Δι’ αὐτὸ βραδύτερον ὅταν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως αὐτονόμου πιστωτικοῦ ὀργανισμοῦ εἰς τὴν Κέρκυραν, εἶπον ὅτι εἶμαι σύμφωνος νὰ γίνωνται τοιοῦτοι ὀργανισμοὶ κατὰ περιφερείας καὶ ὡμολόγησα, ὅτι ἐγκατέλειπα τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἄλλοτε εἶχα ὑποστηρίξει. Τώρα ἐνῷ ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς Κερκύρας, ὁ ὁποῖος προχθὲς συνεστήθη διατηρεῖται, αἱ ἄλλαι τοπικαὶ γεωργικαὶ Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι ἀπὸ μακροτάτων χρόνων ἔχουν συσταθῆ πρόκειται νὰ συγχωνευθοῦν.

§290Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ αὐτόνομος ὀργανισμὸς τῆς Κερκύρας δὲν διατηρεῖται, ἱδρύεται δι’ εἰδικοὺς λόγους.

§291Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει ἰδιαιτέρους πόρους; Καὶ αἱ Τράπεζαι τῆς Μακεδονίας ἔχουν ἐπίσης ἰδιαιτέρους πόρους.

§292Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι ἰδιαιτέρους. Ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τῶν παλαιῶν χρεῶν.

§293Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ.

§294Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἡ Τράπεζα δὲν ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ χρήματα ἐὰν δὲν γίνῃ ἐκκαθάρισις.

§295Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν ἐκκαθάρισιν θὰ ἠμποροῦσε νὰ τὴν κάμῃ τὸ ὑποκατάστημα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Ἡ ἐξαίρεσις δὲν δικαιολογεῖται.

§296Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὑπάρχουν εἰδικαὶ συνθῆκαι.

§297Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχουν. Ἤμην καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς συστάσεως εἰς τὴν Κέρκυραν μιᾶς συνεταιριστικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία νὰ χρησιμεύῃ ὡς πρακτορεῖον, ὡς ὑποκατάστημα τῆς κεντρικῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Τὶ εἶχεν συμβῆ εἰς τὴν Κέρκυραν; Ἐκεῖ ἔχει ἀποδειχθῆ ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ οἱ συνεταιριστικοὶ ἐπὶ κακῆς βάσεως στηριζόμενοι εἶχον χρεωκοπήσει, δηλαδὴ ἡ συνεταιριστικὴ ἰδέα εἰς τὴν Κέρκυραν εἶχε χρεωκοπήσει. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἔγινεν ὁ αὐτόνομος ὀργανισμός. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος ἐσημειώθη τοιαύτη χρεωκοπία; Εἰς τὰ ἄλλα μέρη, ἴσα ἴσα δὲν ὑπάρχουν ζημίαι. Ἐκεῖ ἡ τοπικὴ Γεωργικὴ Τράπεζα μὲ τὰ ἐλάχιστα κεφάλαια ποὺ ἔχει ἐξυπηρετεῖ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, καὶ σύμφωνα μὲ τοὺς νεωτέρους νόμους εἶναι ἀπολύτως αὐτόνομος ὀργανισμός. Διοικοῦνται ἀπὸ ἀντιπροσώπους γεωργικῶν ὀργανισμῶν καὶ διοικοῦνται πολὺ καλά. Ἔχουν δαπάνας διοικήσεως σχετικῶς μικράς. Ἔχουν κατ’ ἔτος ἀρκετὰ περισσεύματα, ἂν καὶ τὸ Κράτος δὲν τοὺς ἔδωσεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ δώσῃ. Ἔχομεν λοιπὸν ὀργανισμοὺς οἱ ὁποῖοι στηρίζονται εἰς ἀναγκαστικὰς εἰσφορὰς τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν τῶν σχετικῶν περιφερειῶν. Πῶς, λοιπόν, εἶναι δυνατὸν νὰ συγχωνευθοῦν οἱ ὀργανισμοὶ αὐτοὶ ἀφοῦ στηρίζονται εἰς αὐτοδιοίκησιν πλήρη καὶ ἀφοῦ σύμφωνα μὲ τοὺς τελευταίους νόμους ἠμποροῦν νὰ γίνουν καθαρῶς συνεταιριστικοὶ ὀργανισμοί, ἐκδίδοντες μετοχάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐγίνετο ἐὰν δὲν ἐμεσολάβει τὸ ζήτημα τῆς ἱδρύσεως τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, διότι δὲν ἠθέλησαν νὰ φανοῦν, ὅτι ἐπιδιώκουν διὰ μιᾶς ἐκδόσεως μετοχῶν, μερίδων συνεταιριστικῶν, νὰ μεταβληθοῦν εἰς συνεταιριστικοὺς ὀργανισμοὺς διὰ νὰ ἐμποδίσουν δῆθεν τὴν συγχώνευσίν των εἰς τὴν ἀγροτικὴν Τράπεζαν; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι, ἐὰν διατηρηθοῦν αὐτοὶ οἱ ὀργανισμοί, θὰ ἐδάνειζον μὲ πολὺ μεγαλειτέρους τόκους, ἀφοῦ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δίδῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν. Διότι ἐὰν δανείζουν σήμερον μὲ μεγαλείτερον τόκον αἱ Τράπεζαι αὐταί, δανείζουν διότι ἔχουν ὀλίγα σχετικῶς κεφάλαια καὶ ἐπιδιώκουν νὰ σχηματίσουν ἀποθέματα. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἱδρύεται ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, διὰ ποῖον λόγον αὕτη δὲν θὰ βοηθήσῃ τὰς τοπικὰς Τραπέζας νὰ παράσχουν μεγαλειτέρας πιστώσεις μὲ ὀλιγώτερον τόκον, ὅπως θὰ κάνῃ μὲ τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν Κερκύρας, δεδομένου ὅτι ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα πάντως θὰ εἶναι εἰς ἕνα σύνδεσμο μὲ αὐτοὺς τοὺς τοπικοὺς ὀργανισμούς; Τότε θὰ εἶναι ἀπολύτως βεβαία ὅτι δὲν θὰ γίνῃ κακὴ διαχείρισις. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἔχομεν αὐτοὺς τοὺς τοπικοὺς πιστωτικοὺς ὀργανισμούς, τοὺς ὁποίους ἠγάπησαν οἱ πληθυσμοὶ καὶ διοικοῦνται καλῶς, διατὶ νὰ τοὺς ἀποκεφαλίσωμεν; Σήμερον ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα Μακεδονίας ἔχει ὄχι εὐκαταφρόνητον κεφάλαιον καὶ δὲν συντρέχει ὁ ὅρος ποὺ συνέτρεχε κατὰ τὸ 1927 ὁπότε ἐκάμαμεν τὴν προσυμφωνίαν περὶ ἱδρύσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης.

§298Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μήπως καὶ σήμερον ὑπάρχει καμμία ἄλλη σκέψις, ποὺ σᾶς κάνει νὰ τὸ λέγετε;

§299Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὰ εἶπον αὐτὰ καὶ ὅταν συνεζητεῖτο ἡ ἵδρυσις τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ τῆς Κερκύρας. Ὡμολόγησα τότε ὅτι εἶχον ὑποστηρίξει ἄλλοτε τὴν ἀντίθετον λύσιν καὶ ἡ ὁποία δὲν μοῦ ἐφαίνετο πλέον ὀρθή. Νομίζω ὅτι αὐτὸ ποὺ γίνεται σήμερον εἶναι ἓν ἀδίκημα πραγματικόν. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ νὰ θέσῃ ὑπὸ μίαν ἐξάρτησιν μόνον καὶ ἕνα ἔλεγχον αὐτοὺς τοὺς ὀργανισμούς. Θὰ ἰδῆτε ὅτι ἔτσι θὰ ἐξυπηρετηθῇ καλλίτερον ὁ ἀγροτικὸς κόσμος καὶ θὰ ἐνισχυθῇ. Ἐφ’ ὅσον ὑποβάλλεται εἰς ἀναγκαστικὰς εἰσφορὰς καὶ ἐφ’ ὅσον ἀποδεικνύεται ἄξιος τῆς αὐτοδιοικήσεώς του τὸ Κράτος θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ τοῦ τὴν θίξῃ αὐτὴν τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι θὰ ἤθελεν αἱ ἀναγκαστικαὶ αὐταὶ εἰσφοραὶ νὰ χρησιμεύσουν διὰ νὰ κατέλθῃ ὁ τόκος. Τοῦτο ἐγὼ τὸ θεωρῶ ἐντελῶς ἀντιοικονομικόν. Διὰ νὰ σχηματισθῇ ἀρκετὸν ἀποθεματικὸν κεφάλαιον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καταβάλλωνται ἐπ’ ἄπειρον αἱ ἀναγκαστικαὶ εἰσφοραί. Ὅταν σχηματισθοῦν ἐπαρκῆ κεφάλαια τότε ὁ τόκος θὰ κατέλθῃ αὐτομάτως. Αὐτὴ εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀρχή. Πράγματι δὲ καὶ ἡ σύμβασις περὶ αὐτοῦ προβλέπει, λέγει δηλ. ὅτι τὰ κεφάλαια τὰ προερχόμενα ἀπὸ τὰς ἀναγκαστικὰς εἰσφορὰς θὰ διατίθενται ὑπὲρ τῶν πληθυσμῶν ποὺ κατέβαλον ἢ καταβάλλουν αὐτάς.

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κακὰ τὸ ἀνεγνώσατε. Ἰδοὺ τὶ λέγει. Πρόκειται περὶ τῶν εἰσφορῶν αἱ ὁποῖαι θὰ καταβληθοῦν εἰς τὰς χώρας ὅπου καὶ ἤδη ὑπάρχουν. Ἰδοὺ τὶ λέγει.....

§301Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφήσατε νὰ σᾶς διαβάσω ἐγώ. (ἀναγινώσκει).

§302Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σταθῆτε, τὸ διαβάσατε κακῶς. Θὰ τὸ διαβάσω ἐγὼ καλλίτερα. (ἀναγινώσκει). Δὲν θὰ μποροῦσα νὰ τοὺς πάρω τόσο ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ πληρώσουν οἱ ἄλλοι. Ὥστε βλέπετε ὅτι εἶναι σαφὲς τὸ πρᾶγμα.

§303Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν λέγει πουθενὰ ἡ σύμβασις, ὅτι θὰ διατίθενται εἰς ἐλάττωσιν τοῦ τόκου.

§304Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἅμα ἡ Τράπεζα θὰ ἔχῃ αὐτὰ τὰ εἰσοδήματα τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 50 ἑκατομμύρια δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα τότε νὰ ἐπιτρέψουν ὑποβιβασμὸν τοῦ τόκου.

§305Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει ἐπ’ ἄπειρον νὰ καταβάλλωνται αἱ ἀναγκαστικαὶ εἰσφοραί.

§306Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἐπ’ ἄπειρον. Ὅταν κατόπιν ἐλαττωθῇ ὁ τόκος τῶν προεξοφλήσεων, ἔχομεν πᾶσαν εὐκαιρίαν νὰ τὰς καταργήσωμεν.

§307Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μήπως θεωρηθῇ ὡς αὐθεντικὴ ἑρμηνεία;

§308Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Προσέχω τὴν γνώμην σας ἀλλὰ, ἐγὼ ἔχω ἀντίθετον γνώμην.

§309Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ διαθέσεις χρημάτων αἱ γινόμεναι ἐκ μέρους τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης.....

§310Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αἱ πιστώσεις μᾶλλον.

§311Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. ..... εἶναι ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ δημοσίου καὶ ἐκτὸς τούτου διὰ αὐτάς, πρὸς ἐξασφάλισίν των λαμβάνονται δρακόντεια μέτρα καὶ πρωτοφανῆ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ εἴπω ὅτι δὲν συμβιβάζονται μὲ τὸ συνεταιριστικὸν πνεῦμα, διότι ὅλα τὰ προϊόντα τοῦ γεωργοῦ γίνονται ἐνέχυρα κλπ. Ἀλλὰ μπορεῖτε νὰ τῆς εἴπητε τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὅτι: σοῦ δίνω τὸ δικαίωμα νὰ κρεμάσῃς τοὺς ὀφειλέτας σου. Τότε τὶ συνεταιριστικὴν ὀργάνωσιν θὰ ἀναπτύξωμεν; Ἰδοὺ ποῦ εἶναι τὸ ἐλάττωμα εἰς τὸ ὅτι ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, ἐξασφαλιζομένη μὲ αὐτὰ τὰ δρακόντεια μέτρα, δὲν θὰ αἰσθάνεται ὅσην πρέπει νὰ αἰσθάνεται ἀνάγκην νὰ ὀργανώσῃ καταλλήλως τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς.

§312Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ εἴπομεν ὅτι εἶναι κοινωφελοῦς χαρακτῆρος;

§313Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂς εἶναι κοινωφελοῦς χαρακτῆρος.

§314Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν εἴχαμεν κερδοσκοπικοῦ χαρακτῆρος, τοὺς ἐνεπιστεύθημεν τὰ πάντα.

§315Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἴχομεν ὅμως προσωπικὴν κράτησιν. Ἐζήτησα καὶ ἀλλοῦ νὰ βάλουν προσωπικὴν κράτησιν καὶ ἀπεκρούσθη αὐτὴ ἡ ἰδέα ὡς βάρβαρος καὶ μὴ συμβιβαζομένη πρὸς τὴν ἰδέαν τοῦ συνεταιρισμοῦ.

§316Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τὰ μέτρα ταῦτα ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν διὰ τοὺς κακοπίστους. Εἰς ὅλα τὰ δάνεια καὶ εἰς ὅλας τὰς δοσολειψίας τοῦ Κράτους ἐτέθη προσωπικὴ κράτησις, καὶ ἀπηλείφθη αὕτη εἰς τὸν νόμον περὶ συνεταιρισμοῦ.

§317Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἰς τὰ 1915 ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἐπὶ Κυβερνήσεως ὄχι τῆς ἰδικῆς μας, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπεχρεώθη νὰ ἀγοράσῃ θεῖον καὶ θειϊκὸν χαλκὸν καὶ νὰ τὰ διανείμῃ εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς μὲ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους καὶ μὲ τὴν ἀσφάλειαν ὅτι θὰ εἰσπράττωνται κατὰ τὰς διατάξεις περὶ δημοσίων ἐσόδων. Λοιπόν, μολονότι μποροῦμε νὰ εἴπωμε ὅτι ἦτο ἔτος εὐμαρείας ἐλάχιστα εἰσεπράχθησαν διότι κάθε φορὰν ποὺ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤθελε νὰ τὰ εἰσπράξῃ ἐπενέβαινε ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πιεζόμενος καὶ δὲν τὰ εἰσέπραττε. Ἐὰν λοιπὸν δὲν κατωχυρώσητε τήν Τράπεζαν δι’ ὅλων τῶν μέτρων, ἡ Τράπεζά σας πολὺ γρήγορα θὰ ὑποστῇ ζημίας.

§318Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐδόθησαν εἰς συνεταιρισμοὺς ἢ εἰς ἄτομα; Ὅταν δοθοῦν εἰς ἄτομα εἶναι κίνδυνος.

§319Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ ἴδητε ὅτι ἡ Τράπεζα στὰ 27 ἐδάνειζεν εἰς γεωργοὺς καὶ εἰς συνεταιρισμούς. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἰς πολλὰ μέρη τῆς Πελοποννήσου, ἐνῷ εἰς τὸν συνεταιρισμὸν ἀπεψιλώθησαν καὶ πολλοὶ τῶν γεωργῶν ἀποφεύγουν τοὺς συνεταιρισμοὺς ὡς ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεώς των.....

§320Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν δέχομαι ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ ὑποστηρίζω ὅτι εἶναι ἕνα μέτρον ἀναχρονιστικὸν καὶ βάρβαρον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ἀσφαλίσῃ τὰς καταθέσεις εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν διὰ τῆς ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους· τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι ἄριστον. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἀπηλλάγησαν τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου. Θὰ ηὐχόμην καὶ αὐτὸ τὸ μέτρον ἀκόμη νὰ ληφθῇ, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον μπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ δι’ ἄλλου νόμου. Ἡ Κυβέρνησις, νομίζω, πρέπει νὰ περιλάβῃ εἰς τὸ ἄρθρον 6 ὅτι αἱ καταθέσεις περιβάλλονται μὲ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους.

§321Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂν μοῦ εἴχατε δώσει τὴν τροπολογίαν, θὰ τὴν εἶχα μελετήσει. Σᾶς ὑπόσχομαι ὅμως ὅτι ἕως τὸν Ὀκτώβριον θὰ σᾶς φέρω καὶ τὴν ἐγγύησιν.

§322Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν μὲ ἀφήσατε. Ἡ ἐποπτεία τῶν συνεταιρισμῶν τώρα μεταβιβάζεται εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Εἶχε ψηφισθῆ ἕνας νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἰδιαίτερος ὀργανισμὸς ἐποπτείας. Ὅταν ἐνηργήθη ἡ ἐκλογὴ τότε τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ διεξήχθη ἕνας περίεργος ἀγών, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔκαμε φανατικὴν προπαγάνδαν νὰ ἐκλεγοῦν πρόσωπα τῆς ἰδικῆς της ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἀγὼν ἀπέβη εἰς βάρος των. Ἐγὼ ἐδέχθην πρότασιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ Ὀκτώβριον 1927 ὅπως προσαρτηθῇ ἡ ἐποπτεία τοῦ συνεταιρισμοῦ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία τότε ἐπεδιώκετο νὰ γίνῃ περισσότερον αὐτοτελὴς ἀπὸ ὅ,τι γίνεται σήμερον.

§323Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχε πολὺ περισσοτέραν δύναμιν.

§324Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει προεβλέπετο ὑπὸ τῆς συμβάσεως ἡ δυνατότης τῆς μεταβιβάσεως τῆς ἐποπτείας τῶν συνεταιρισμῶν. Ἀλλὰ τώρα κατὰ παράδοξον τρόπον, ἀντὶ νὰ τὸ διατηρήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἐποπτείας τὸ Κράτος....

§325Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖον ἄρθρον εἶναι;

§326Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι τὸ 16 καὶ 17. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκτὸς τῆς ἐποπτείας τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἀφ’ ἑαυτῆς ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα διότι κάνει ἀγροτικὴν πίστιν, ὑπάρχει καὶ μία ἀναγκαστικὴ ἐποπτεία κρατική, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος. Ἕως τώρα αὐτὴ ἡ ἐποπτεία ἡ κρατικὴ εἶναι χρήσιμος, διότι ἐκτὸς τῆς καθοδηγήσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν συνεταιρισμῶν ἤσκει ἔλεγχον καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐφ’ ὅσον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἐχορήγει εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις. Ἀλλὰ τώρα τοιοῦτος ἔλεγχος δὲν ἔχει σκοπὸν καὶ τὸ ὀρθότερον καὶ τελειότερον θὰ ἦτο ἡ ἐποπτεία αὐτὴ ἡ ἀναγκαστικὴ νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἰδιαίτερον ὀργανισμόν. Ἐν τούτοις συγχωνεύεται εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν. Ὑπάρχει δὲ καὶ μία διάταξις ἡ τοῦ ἄρθρου 16, ἡ ὁποία λέγει: δὲν μπορεῖ ἡ Τράπεζα νὰ μεταβιβάσῃ τὴν ἐποπτείαν εἰς ἄλλον ὀργανισμόν. Σᾶς λέγω λοιπὸν καὶ πάλιν, ὅτι τὸ ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ τὴν μεταβιβάσῃ.

§327Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ τὴν μεταβιβάσῃ καὶ ἂν βλέπῃ ὅτι δὲν ἀσκεῖται καλῶς νὰ τὴν παίρνῃ πίσω.

§328Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τοῦ Κράτους. Ὅπως ἐποπτεύῃ τὰς Τραπέζας, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐποπτεύῃ καὶ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν καὶ τοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ τὰς ἑνώσεις. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλο ζήτημα, τὸ ἑξῆς: Οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἀσκοῦντες τὴν ἐποπτείαν τῶν συνεταιρισμῶν δὲν μποροῦν νὰ μεταβιβασθοῦν ἀναγκαστικῶς εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἀφοῦ εἶναι κρατικοὶ ὑπάλληλοι. Ἐκτὸς τούτου, διὰ νὰ γίνῃ ἡ μεταβίβασις αὐτή, οἱ κρατικοὶ αὐτοὶ ὑπάλληλοι θὰ ὑποστοῦν νέον ἔλεγχον. Καὶ ἐρωτῶ: διὰ ποῖον λόγον οἱ κρατικοὶ αὐτοὶ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι εἶναι μόνιμοι θὰ ὑποστοῦν μίαν ἐκκαθάρισιν, ἀφοῦ ἡ ὑπηρεσία των δὲν καταργεῖται, ἀλλὰ μεταβιβάζεται σύσσωμος εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν; Ἀποτελεῖ δικαιοσύνην αὐτό; Τὸ ἴδιον γίνεται καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν δημοσίων γεωργικῶν Τραπεζῶν. Ἀντιθέτως οἱ μεταβιβαζόμενοι ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν θὰ ὑποστοῦν κανένα ἔλεγχον. Ἐπὶ πλέον ὁ ἔλεγχος ποὺ θὰ ὑποστοῦν οἱ ἐπόπται συναιτερισμῶν καὶ οἱ ὑπάλληλοι τῶν Δημοσίων Γεωργικῶν Τραπεζῶν θὰ γίνῃ ἀπὸ ὑπαλλήλους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§329Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς Τραπέζας αὐτὰς δὲν ἐμπῆκαν διὰ διαγωνισμοῦ.

§330Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μήπως οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐμπῆκαν διὰ διαγωνισμοῦ; Διὰ ποῖον λόγον λοιπὸν ἡ διάκρισις μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν δημοσίων γεωργικῶν Τραπεζῶν; Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 23, εἴπατε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τὴν θέσιν τοῦ Διοικητοῦ θὰ γίνῃ τροποποίησις ὥστε νὰ μὴ ἀποκλείεται κανεὶς βουλευτὴς καὶ γερουσιαστὴς νὰ τὴν καταλάβῃ. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη διάταξις περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Προέδρου τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τὰ ὁποῖα εἶναι ἐξαιρετικά. Βεβαίως κάθε μέλος τοῦ συμβουλίου ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐποπτεύῃ, ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ νὰ ἀνακοινοῖ εἰς τὸ συμβούλιον τὸ πόρισμα τῆς ἐποπτείας του.

§331Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὶ κακὸν μπορεῖ νὰ φέρῃ αὐτό;

§332Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι δυνατὸν νὰ περιαγάγῃ τὸν Διοικητὴν εἰς στενόχωρον θέσιν. (ἀναγινώσκει). Διατὶ ὄχι τὸν Διοικητὴν ἀλλὰ τὸ συμβούλιον, σὰν νὰ λέγῃ ὅτι εἶναι ὑπὸ διαρκῆ κατηγορίαν ὁ Διοικητής;

§333Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν θέλετε νὰ δώσωμεν κάτι τι περισσότερον εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ συμβουλίου; Ἀπαγορεύεται νὰ τὸ εἴπῃ καὶ τοῦ Διοικητοῦ.

§334Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἀπαγορεύεται, ἀλλὰ λέγει ὅτι κάμνει τὰς παρατηρήσεις του εἰς τὸ συμβούλιον.

§335Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τὰς εἴπῃ καὶ τοῦ διοικητοῦ πρίν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνησυχία ἐξ αὐτοῦ.

§336Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν μπορεῖ νὰ καλῇ ὅλην τὴν ὥραν τὸ συμβούλιον. Ὑποθέσατε ὅτι διαφωνεῖ ὁ Πρόεδρος δι’ ἕνα δάνειον, πρέπει νὰ καλέσῃ τὸν διοικητήν;

§337Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ διοικητὴς ἔχει ἀκόμη τὸ δικαίωμα καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τὸ συμβούλιον «θέλω αὐτό», ἢ νὰ εἴπῃ «δὲν τὸ ἐκτελῶ». Ἔχει λοιπὸν ἀρκετὰ δικαιώματα ὁ διοικητής.

§338Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸ ἄρθρον 26 ἀναγράφονται αἱ ἐργασίαι τῆς Τραπέζης. Νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ὁρισθοῦν κἄπως εὐρύτεραι. Τὸ λέγω αὐτό, διότι οἱ πελάται τῆς Τραπέζης ἔχουν καὶ θὰ ἔχουν εἰς τὸ μέλλον κατὰ μείζονα λόγον πολλαπλᾶς πιστωτικὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἠμπορῇ νὰ ἱκανοποιῇ ἡ Τράπεζα, ὅπως π. χ. ἐξαργύρωσιν ἐπιταγῶν, ἐξόφλησιν ἀνταλλαξίμων κλπ. Ἄν οἱ ἀγρόται θέλουν νὰ εἰσπράξουν μίαν ἐπιταγὴν διατὶ νὰ μὴ τὸ κάμουν διὰ τῆς Τραπέζης των;

§339Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παντοῦ ὅπου θὰ ἔχῃ ὑποκαταστήματα, θὰ εἶναι καὶ τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἄς ὑπάγῃ ἐκεῖ. Διατὶ θέλετε νὰ τῆς δώσωμεν ἐργασίας ἔξω τοῦ κύκλου της;

§340Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν ἔχῃ μίαν ἐπιταγὴν ὁ ἀγρότης, διατὶ νὰ μὴ τὴν ἐξαργυρώσῃ ἡ Τράπεζά του; Εἶναι μία εὐκολία.

§341Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπαγορεύεται αὐτό.

§342Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄς τεθῇ τότε «καθορίζει καὶ ἰδίᾳ» ἵνα οὕτω ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῶν ἐργασιῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι περίεργον, εἶναι ὅτι ὁ τόκος τῶν καταθέσεων ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§343Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐπιμένω ἐγὼ νὰ τεθῇ. Δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ ὁποῖον ἐπεφύλαξα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἶναι καὶ οἱ μισθοὶ τοῦ λοιποῦ προσωπικοῦ, εἶναι καὶ ἡ σύστασις ὑποκαταστημάτων καὶ τοῦτο διότι μὲ φοβίζει ἡ τάσις πρὸς τὸ πολυδάπανον τῶν Τραπεζῶν. Δὲν λέγω δὲ ὅλαι, ἀλλ’ αἱ πλεῖσται ἔχουν αὐτὸ τὸ κακὸν σύστημα. Ἤθελα λοιπὸν μίαν ἀσφάλειαν, καὶ ταύτην ἐπεφύλαξα διὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§344Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας λέγετε καὶ φαντάζεσθε ὅτι οὕτω ἐξασφαλίζεσθε;

§345Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἴδιο εἶναι. Ἐγὼ θέλω νὰ μὴ δίδονται μεγάλοι μισθοί. Δὲν μποροῦμεν βέβαια νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν.

§346Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ὡμίλησα διὰ τοὺς τόκους τῶν καταθέσεων.

§347Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διὰ τοὺς τόκους τῶν καταθέσεων, δὲν θέλω νὰ μπορεῖ ἡ Τράπεζα νὰ βάζῃ τόκους καταθέσεων ὑπερβολικοὺς οἱ ὁποῖοι νὰ δημιουργοῦν μίαν ἀντίθεσιν μὲ τὰς καταθέσεις τῶν ἄλλων Τραπεζῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι ζήτημα μικροῦ ἐνδιαφέροντος, ὥστε νὰ μπορῇ νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς καταθέσεις. Ἐὰν μοῦ εἴπητε ὅτι ἔχω μίαν ἐπαρκῆ ἐγγύησιν, τὴν μετοχὴν τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς καὶ αὐτὴ δὲν θὰ ἀφήσῃ νὰ τάξῃ μεγάλας ποσότητας, ἀλλ’ ἐνόμισα ἀκόμη ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ παρεμβάλω καὶ τὴν Κυβέρνησιν.

§348Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἔγιναν ἀγῶνες πολλοὶ δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι πολὺ ὀρθῶς ἐπεδίωξαν νὰ συγκεντρώσουν καταθέσεις πολλὰς διὰ τῆς καταβολῆς ὑψηλοῦ τόκου καταθέσεων. Ἐκ τούτων ἐγεννήθη μεγάλη ἀντίδρασις τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ἀλλὰ τὸ μόνον ποὺ κατώρθωσαν μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας ἦτο, ὅτι καθωρίσθη ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὁ τόκος αὐτὸς παρακάτω ὡρισμένου ποσοστοῦ ὑπὸ τὸν τόκον τῶν προεξοφλήσεων. Ἔτσι ἐνισχύθη εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἐπὶ πλέον ἔχει καὶ τὸ πλεονέκτημα ὅτι ἀπαλλάσσονται αἱ εἰς αὐτὴν καταθέσεις τοῦ φόρου καθαρᾶς προσόδου.

§349Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχωμεν εἰς βάρος μας τὰς πιστώσεις τῆς Τραπέζης, διότι εἶναι πρόδηλον βάρος μὲ τόκον 8%, ὅτι θὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ εὕρωμεν ἀρκετὰς καταθέσεις διὰ νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπ’ αὐτὸ τὸ βάρος. Ἐὰν ἐκρίναμεν ἀναγκαῖον νὰ παρεμβάλλεται τὸ Κράτος εἰς τὴν ἐκτίμησιν αὐτὴν δὲν φαντάζομαι ὅτι αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ ἀποβῇ ἐπιζημία.

§350Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι εἶναι ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ὀργανισμὸς μεγάλος καὶ ἰσχυρὸς θὰ πιέζῃ τὸ Κράτος νὰ ἐπέμβῃ.

§351Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σεῖς φοβεῖσθε ὅτι θὰ ἔχῃ περισσοτέραν δύναμιν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Μὴ τὸ φοβεῖσθε αὐτό. Νομίζετε ὅτι τὸ συμβούλιον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης θὰ ἔχῃ πειὸ μεγαλειτέραν δύναμιν διὰ νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, παρὰ τὸ Κράτος;

§352Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν ἀρχὴν ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ διοίκησις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης θὰ εἶναι πολὺ περισσότερον τοῦ δέοντος ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, βραδύτερον δὲν γνωρίζω.

§353Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄφησα τὸ Κράτος νὰ ὁρίζῃ, διότι μπορεῖ τὸ συμβούλιον τῆς Τραπέζης ἐπηρεαζόμενον ἀπὸ τὸν ὑποδιοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ μέλος τοῦ συμβουλίου νὰ θέλῃ νὰ ὁρίζῃ πολὺ ταπεινοὺς τόκους, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος τὴν ἐπέμβασίν του νὰ αὐξήσῃ τὸν τόκον.

§354Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δι’ ὅλην αὐτὴν τὴν ἀνάμιξιν τοῦ Κράτους εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, εἰς τὰ ὑποκαταστήματα, εἰς τὸν τόκον τῶν καταθέσεων δὲν φοβεῖσθε ὅτι συνδέετε πολὺ τὴν διοίκησιν τὴν Κρατικὴν μὲ τὴν Τράπεζαν;

§355Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μὲ φοβίζει ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους. Φοβοῦμαι τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν μήπως ἱδρύσῃ περισσότερα ὑποκαταστήματα τῶν ὅσων ἔχει ἀνάγκην. Εἰς ποῖον θὰ ξεσπάσουν αἱ δαπάναι αὐταί; Εἰς τὸν ἀγρότην. Δι’ αὐτὸ παρεμβαίνει τὸ Κράτος. Ἐπίσης ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τοῦ τόκου τῶν καταθέσεων, διὰ νὰ μὴ ὁρισθῇ πολὺ μεγάλος ἢ πάρα πολὺ μικρός.

§356Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸ ἄρθρον 29 ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀντὶ τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου ἢ τοῦ ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔπρεπε νὰ εἶναι ὑπάλληλος τοῦ λογιστηρίου. Προκειμένου περὶ ἐλέγχου λογαριασμῶν ὑπαλλήλων τὸ λογιστήριον ἐνδείκνυται περισσότερον παρὰ οἱαδήποτε ἄλλη ὑπηρεσία.

§357Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν μοῦ τὰ ἔλεγες προτήτερα, εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ τώρα εἶναι τελευταία συνεδρίασις καὶ πρέπει νὰ τελειώνωμεν.

§358Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ὑποκαταστήματα καὶ τὰς τοπικὰς δημοσίας Γεωργικὰς Τραπέζας, εἶπον τὴν γνώμην μου. Ἢ πρέπει νὰ παραμείνουν ὑπαγόμενα εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἢ πρέπει νὰ μὴ παραμείνῃ καμμία, ἀλλὰ νὰ συγχωνευθοῦν εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Ἐπίσης πολὺ σπουδαῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αἱ πιστώσεις πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν θὰ γίνωνται ὄχι μόνον διὰ νὰ προεξοφλοῦν, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ.

§359Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μόνον διὰ νὰ προεξοφλοῦνται, ἀλλὰ θὰ ἀποτελοῦν ἀλληλόχρεον λογαριασμόν.

§360Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μήπως ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα νὰ πάρῃ καὶ τὰ 850 ἑκατομμύρια δραχμάς;

§361Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς εἴμεθα συνεννοημένοι νὰ μοῦ στείλῃ ἡ Τράπεζα ἐπιστολὴν διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐξηγῆται πρῶτον ὅτι δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πάρωμεν ὅλας τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας ἔχει ἤδη διαθέσει αὐτὴ δεξιὰ ἢ ἀριστερά. Ἀλλὰ ἐν ᾗ περιπτώσει θελήσουν νὰ πάρωμεν ἕνα μέρος, πρέπει νὰ πάρωμεν ἀπὸ ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ὅπως ξέρετε ἔχουν διαφόρους τόκους, καὶ νὰ μὴ δανεισθοῦμε ἀπὸ ὡρισμένην κατηγορίαν. Ἐπίσης διὰ τὸν ἀλληλόχρεον λογαριασμὸν θὰ ζητήσω ὥστε διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς νὰ ἐξαλειφθῇ αὐτὴ ἡ ἔννοια ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐμείναμεν ἀπολύτως σύμφωνοι.

§362Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τέλος ἀπὸ τὰς λεπτομερειακὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως τὰς ὁποίας ἐξέθεσα ἐπείσθητε πόσον βάσιμος ἦτο ἡ ἀρχικὴ σκέψις τῆς συστάσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, πόσον καρποφόρος ἦτο ὁ ἀγὼν διὰ τὴν καλλιτέραν ὀργάνωσιν ταύτης, καὶ πόσον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπέλθουν βελτιώσεις καὶ εἰς τὸ τελευταῖον σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδωσε τὴν ἵδρυσιν αὐτοῦ τοῦ πράγματι εὐεργετικοῦ καὶ μεγάλου ὀργανισμοῦ, τὴν ἀπέδωκεν, λέγω, εἰς τὸ Δημοκρατικὸν πνεῦμα. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ὅτι εἰς τὸ Δημοκρατικὸν πνεῦμα ὀφείλεται ἡ ἵδρυσις τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ὅταν λέγομεν Δημοκρατικὸν πνεῦμα ἐννοοῦμεν μὲ τοῦτο τὸν ἀγῶνα τὸν συνειδητὸν τῶν πολιτῶν, τῶν ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ ἱκανοποιήσεως μιᾶς δικαίας ἀξιώσεώς των, καὶ ὅταν ἔχομεν αὐτὸ ὑπ’ ὄψει δὲν πρέπει οὔτε νὰ ὀργιζώμεθα οὔτε νὰ παραπονούμεθα κατὰ τῶν ὀργανώσεων τῶν ἀγροτῶν οἱ ὁποῖοι ἐπέμειναν καὶ ἠγωνίσθησαν ἵνα ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα θεμελιωθῇ ἐπὶ ὅσον τὸ δυνατὸν στερεωτέρων βάσεων.

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀνθρακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§364Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ συζητουμένου ἑνὸς τῶν πλέον σοβαρῶν ζητημάτων νομίζομεν ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ τῆς συμβάσεως δι’ ἧς ἱδρύεται ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Ἐπειδὴ δὲ ὅτε ὁμίλει ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν δηλώσει ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, εἶναι ἀντιπατριωτικόν, εἶναι ἀντεθνικὸν νὰ θελήσῃ κανεὶς νὰ συκοφαντήσῃ τὸ συντελούμενον ἔργον, νομίζω ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἀγροτικοῦ κόμματος ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ἑξῆς: Ὅτι οὐδεὶς διενοήθη μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς νὰ συκοφαντήσῃ τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως μιᾶς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἰδέαν διὰ τὴν ὁποίαν ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος ἠγωνίσθη κατὰ τὸ παρελθὸν ἀλλ’ ἰδίᾳ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος διότι ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ λυθοῦν τὰ δεσμά του ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Καὶ λέγω ὅτι ὁσονδήποτε αὐστηρὸς ἔλεγχος καὶ ἂν γίνῃ διὰ τὸν τρόπον τῆς συστάσεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὁσονδήποτε καὶ ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐξετάσῃ κανεὶς μὲ αὐστηρὸν πνεῦμα τὸ γενόμενον ἔργον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῇ ὅτι συκοφαντεῖ τὴν ἰδέαν διότι ἡ ἰδέα εἶναι ἱερὰ πραγματικῶς καὶ ἔχομεν ὅλοι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν προωθήσωμεν διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ. Κύριοι βουλευταὶ διὰ νὰ δυνηθῇ κανεὶς νὰ ἀποδείξῃ πραγματικῶς τὴν ἀνάγκην ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν σύστασιν μιᾶς ἰδίας Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου αὐτοῦ, ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ ἀκόμη τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνεργεῖται ἡ ἀγροτικὴ πίστις καὶ τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἐργάζεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, διὰ νὰ διαδηλώσῃ ὅτι ἡ ἀνάγκη αὐτὴ ἦτο ἀνάγκη ἐξαιρετική, ἀνάγκη ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο καὶ προεβλέπετο ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Δυστυχῶς ὅμως μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἠσθάνθημεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς ξεχωριστοῦ ἱδρύματος τὸ ὁποῖον νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἐὰν λάβωμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου τούτου καὶ ἐξετάσωμεν τοὺς ἀγῶνας τοῦ Κράτους διὰ τὴν σύστασιν καὶ λειτουργίαν μιᾶς ἰδίας Κρατικῆς Τραπέζης, ἢ Τραπέζης Ἐθνικῆς, ἡ ὁποία νὰ μπορέσῃ νὰ προστατεύσῃ πρὸ παντὸς τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰς πράξεις τῶν πρώτων διοικητῶν τοῦ τόπου αὐτοῦ καὶ τὸ πνεῦμα μὲ τὸ ὁποῖον ἐπεκαλοῦντο, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἑλλάδος, τοὺς ξένους νὰ δανείζουν εἰς τὸ Κράτος διὰ νὰ δημιουργήσῃ μίαν Τράπεζαν, θὰ ἴδωμεν ὅτι οἱ πρῶτοι διοικηταὶ τοῦ τόπου αὐτοῦ, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐζήτουν ὅπως τὰ χρήματα ταῦτα τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ διατεθοῦν κατὰ τὸ ½, τὸ 50%, διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως καὶ κατὰ ἕνα μικρὸν ποσοστὸν διὰ τὴν Ναυτιλίαν καὶ κατὰ ἕτερον μικρὸν ποσοστὸν διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν. Δηλονότι ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἐν Ἑλλάδι εἶχεν σκοπὸν πρὸ παντὸς νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν γεωργίαν καὶ ἔπειτα τοὺς ἄλλους κλάδους, διότι ἀντελαμβάνοντο ὅτι ἡ γεωργία ἦτο ὁ μοχλὸς πέριξ τοῦ ὁποίου ἔπρεπεν νὰ στρέφεται τὸ Κράτος. Ἀλλὰ ἐὰν ἐξετάσωμεν ἱστορικῶς τὰ πράγματα, θὰ ἴδωμεν ὅτι παρὰ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἀνέκαθεν ὁ Καποδίστριας καὶ ὁ Ὄθων εἶχον, παρὰ τὴν θερμὴν ἐκδήλωσιν τῶν σκοπῶν αὐτῶν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα προικοδοτηθεῖσα ἀπὸ τὸ Κράτος δυστυχῶς περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ ἐξυπηρετήσῃ περισσότερον τὸ ἐμπόριον καὶ τοὺς τοκογλύφους, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ 1850 ἕως τὸ 1890 ἔπαιζαν ἕνα ρόλον οὐχὶ ἠθικὸν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν, ἐὰν ἐξετάσωμεν κατὰ ποῖον τρόπον ἔδιδεν εἰς τὸν γεωργικὸν κόσμον κτηματικὰ δάνεια εἰς τὸ παρελθὸν θὰ ἴδωμεν ὅτι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος τῆς Πελοποννήσου καὶ ἰδίᾳ τῆς Μεσσηνίας κατήντησεν δοῦλος τῶν τοκογλύφων τοὺς ὁποίους ἐξυπηρέτει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δανείζουσα περισσότερον τοὺς ἔχοντας κτήματα μεγάλα καὶ δανείζουσα μηδὲν κεφάλαιον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐλάχιστα κτήματα Ἑπομένως ὁ σκοπὸς τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἦτο νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν γεωργίαν οὐσιαστικῶς, ἀλλὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ κεφάλαιον καὶ νὰ δημιουργήσῃ κεφαλαιοκράτας καὶ νὰ κτυπήσῃ τοὺς μικροὺς παραγωγοὺς οἱ ὁποῖοι ἠναγκάσθησαν ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτὴν νὰ ἐγκαταλείψουν τὰ πλουσιώτερα μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ ἀπέλθουν ὡς μετανάσται εἰς τὴν Ἀμερικὴν καταργηθείσης κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τῆς μικροιδιοκτησίας ἡ ὁποία ἦτο πλέον ὑπόδουλος εἰς τοὺς τοκογλύφους τοῦ τόπου αὐτοῦ. Καὶ ἐὰν ἀκόμη πλέον βαθύτερον ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καθ’ ὃν τρόπον διατίθεται εἰς τοὺς τοκογλύφους, συντείνει ἀκόμη καὶ εἰς τὴν παράλυσιν τῶν συνειδήσεων τοῦ τόπου αὐτοῦ, ὥστε νὰ βλέπωμεν ὅτι τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καθ’ ὃν τρόπον διατίθεται εἰς τοὺς μεγαλογεωργοκτηματίας, ἐδίδετο διὰ νὰ δημιουργήσῃ φίλους καὶ κομματάρχας 100 ἢ 200 ἄτομα κατὰ νομόν, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὡρισμένα πρόσωπα. Καὶ δι’ αὐτὴν τὴν αἰτίαν βλέπομεν ὅτι εἰς διαφόρους περιόδους ὁ λαὸς αὐτὸς δὲν ἦτο εἰς θέσιν ὀρθῶς νὰ κρίνῃ. Λέγων ταῦτα, κύριοι βουλευταί, θέλω νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὀφείλωμεν καμμίαν εὐγνωμοσύνην, ὡς διατείνεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, διότι αὐτὴ ἤσκησεν κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, καὶ ἔσωσε δῆθεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ τὸν τόπον ἀπὸ τοὺς τοκογλύφους. Λέγων ταῦτα πιστοποιῶ ἀκόμη ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐδημιούργησε τοὺς τοκογλύφους, κατέλυσεν τὴν μικροϊδιοκτησίαν διὰ νὰ δημιουργήσῃ οἰκονομικῶς ἰσχυροὺς τοὺς μεγαλειτέρους ἀπὸ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἐτίθεντο ὑπὸ τὴν προστασίαν της. Τὸ συμπέρασμα κύριοι, τῆς ὅλης αὐτῆς καταστάσεως εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἐνῷ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐδημιούργησεν κολοσσιαῖα κεφάλαια ἀπὸ τὰς ὑποχρεωτικὰς καταθέσεις τῶν νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου, ἐνῷ ἐδημιούργησεν κεφάλαια ἀπὸ τὸ προνόμιον τὸ ἐκδοτικὸν ἐνῷ ἐδημιούργησεν κεφάλαια μὲ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Ἔθνους αὐτὴ εἰργάζετο νὰ ἐξυπηρετήσῃ περισσότερον τὸ ἐμπόριον καὶ ἐλάχιστα τὸν γεωργικὸν κόσμον τὸν ὁποῖον ἐὰν ἐξυπηρέτει πράγματι, δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην σήμερον νὰ λέγωμεν ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διατίθεται διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἶναι μηδαμινὸν ἀπέναντι τῶν πολλαπλῶν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας ἔχει ἡ γεωργία ἐν Ἑλλάδι. Καὶ τὰ χρήματα αὐτά, ἐὰν ἐξετάσωμεν κατὰ τίνα τρόπον συνεκεντρώθησαν, δηλαδὴ αἱ πάσης φύσεως καταθέσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὸ κεφάλαιον ὁλόκληρον τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐντὸς καὶ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν καὶ ἰδίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἀποδείξωμεν ὅτι ἀνήκουν εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον κατὰ ἕνα ποσοστὸν 75%. Ἀνήκουν εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ δημιουργῇ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν μεγαλειτέρας πιστώσεις εἰς τὰς πόλεις καὶ νὰ ὑποδουλώνῃ τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν τῶν χωρικῶν. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν χωρικῶν νὰ δηλώσω, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ στιγμῇ ἠσθάνθημεν εὐγνωμοσύνην ἀπέναντι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀλλὰ πίεσιν ψυχικήν, βλέποντες πῶς ἡ Τράπεζα ἐκμεταλλεύεται παντιοτρόπως τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ τὸν ἔχει ὑποχείριον τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν ἄλλων παρασίτων τῆς κοινωνίας, τὰ ὁποῖα διαρκῶς ἐξακολουθοῦν νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὸν ἀγροτικὸν κόσμον. Ἑπομένως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπεστήριξεν φανερὰ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν εἰργάζοντο θετικῶς καὶ ἐκτύπα τὸν κόσμον ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἰργάζετο. Κύριοι βουλευταί, ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων ὁ ἀγροτικὸς κόσμος τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, τῆς Πελοποννήσου, ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην τῆς συσσωματώσεως, προῆλθεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὑπὸ τύπον σωματείων νὰ ὀργανωθῇ διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν πραγματικὴν ἐνίσχυσιν ὡς ὠργανωμένος πλέον παράγων τῆς κοινωνίας καὶ κατὰ τὸ 1914 ὅτε οἱ πόλεμοι εἶχον ὀλιγοστεύσει τὸ ἐμπόριον μερικῶς καὶ εἶχον περιορίσει τὰς ἐργασίας τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἀλλὰ καὶ ὅτε ἡ ἀξία τῆς παραγωγῆς ἦτο πλέον θετικὴ καὶ ἔβαινεν αὔξουσα, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τότε ὑπέδειξεν αὐτὴ ἡ ἰδία πρῶτον νὰ γίνῃ σύμβασις διὰ νὰ δώσῃ χρήματα εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ὑπὸ τύπον γεωργικῶν δανείων διότι ἔβλεπεν ὅτι ὁ κινούμενος νὰ ὀργανωθῇ ἀγροτικὸς κόσμος ἤρχιζε νὰ ἀποκτᾷ οἰκονομικὴν δύναμιν καὶ θὰ προώδευεν καὶ ὅτι αὐτὴ ἔπρεπε νὰ διοχετεύσῃ τὰ κεφάλαιά της τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο εἰς τὰ ταμεῖα της, χωρὶς νὰ δύναται νὰ τὰ διαθέσῃ ὅπως πρότερον εἰς τὰς ἄλλας ἐπιχειρήσεις. Ἐφ’ ὅσον ἡ βιομηχανία ἦτο σχεδὸν ἄγνωστος καὶ αἱ ἄλλαι ἐπιχειρήσεις ἦσαν, τονίζω, λόγῳ τῶν πολέμων ἐπισφαλεῖς, ἐστράφη πρὸς τὸ Γεωργικὸν Κεφάλαιον διὰ νὰ ἔχει πάγιον καὶ ἀσφαλὲς κέρδος. Ὁ τρόπος καὶ ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐστράφη πρὸς τὸν δανεισμὸν τῶν γεωργῶν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀποδεικνύουσιν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἐγένετο ὁ πρόδρομος τῆς συνεταιριστικῆς κατευθύνσεως εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἀλλ’ ἔκτοτε ἐκμεταλλεύεται τὴν κατάστασιν χορηγοῦσα δάνεια μὲ τόκους βαρυτάτους εἰς τὴν γεωργίαν, ὅρα καπνικά. Ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τοὺς τελευταίους ἀγῶνας τοὺς ὁποίους διεξήγαγεν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, τοὺς τελευταίους ἀγῶνας τοὺς ὁποίους διεξήγαγεν ἰδίᾳ ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν δημιουργίαν μιᾶς ἀνεξαρτήτου Γεωργικῆς Τραπέζης εἰς τὸν τόπον αὐτόν, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔπαιξεν ἕνα ρόλον ὁ ὁποῖος δὲν τὴν τιμᾷ ἐξαιρετικῶς. Εἰργάσθη μετὰ τόσου φανατισμοῦ, ὥστε προσεπάθησε νὰ παραλύσῃ τὴν συνείδησιν τῶν συνεταιρισμῶν, οἱ ὁποῖοι κατήντησε νὰ εἶναι ὄργανά της, διότι δὲν ἠθέλησε ποτὲ νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν συνείδησις συνεταιριστικὴ πραγματική, διότι ἂν ὑπῆρχε δὲν θὰ ἐπετρέπετο τὸ ἐμπόριον αὐτὸ εἰς βάρος τῶν ἀγροτῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰργάσθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε ἐπίεσεν ψυχάς, προσεπάθησε ν’ ἀγοράσῃ ψυχάς, προσεπάθησε ν’ ἀγοράσῃ ἀνθρώπους διὰ νὰ τορπιλλίσῃ τὴν ὑπόθεσιν μιᾶς ἀνεξαρτήτου Γεωργικῆς Τραπέζης. Τὰ λέγω αὐτά, διότι εἶμαι μάρτυς τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ ἂν θέλετε νὰ πεισθῆτε κατὰ τίνα τρόπον ἐξηπάτα τὸν γεωργικὸν κόσμον, θὰ σᾶς ἀναγνώσω μόνον ἓν τηλεγράφημα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς ἓν ἐπίσημον κείμενον τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσεν αὐτὴ διὰ τὴν ὑπόθεσίν της, ἰδοὺ: Τηλεγράφημα ἐκ Πατρῶν «Καρποὶ νεοϊδρυθείσης Γεωργικῆς Τραπέζης ἀγνοοῦνται». Ἐνταῦθα παρουσιάζει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὅτι ἱδρύθη ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, ἀλλ’ αὕτη δὲν ἐμφανίζεται οὐδαμοῦ—ἐνῷ ἀκόμη δὲν εἶχε ἱδρυθῆ—. Βλέπεται, λοιπόν, πῶς ἐργάζεται διὰ νὰ μὴ σᾶς εἴπω ἄλλα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου. Τρόπον τινὰ ἐγκατέστησε, ὁλόκληρον σύστημα σατανικόν καὶ συκοφαντικὸν ἐντὸς τοῦ ἱδρύματός της διὰ νὰ κτυπήσῃ τὴν ἵδρυσιν ὀργανισμοῦ, μιᾶς ἀνεξαρτήτου Γεωργικῆς Τραπέζης. Ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐλευθέραν ψυχὴν δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀντιπαρέλθουν τὴν συστηματικὴν καταδίωξιν τῆς ἰδέας τῆς ἱδρύσεως ἀνεξαρτήτου Γεωργικῆς Τραπέζης ἂν δὲν εἴπουν ὅλα τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα τείνουν νὰ δημιουργήσουν μίαν συνείδησιν συσκοτισμοῦ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὅταν οἱ ἀντίπαλοι τῆς ἰδέας (Ἐθνικὴ Τράπεζα κλπ.) διεκήρυσσον εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ὅτι τοιοῦτον ἀνεξάρτητον ἵδρυμα δὲν ἦτο ἱκανὸν νὰ τὸν ἐξυπηρετήσῃ. Ἀναγινώσκω δεύτερον τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Γεωργικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς μένει ἐνθουσιασμένος ἀπὸ Ἐθνικήν, ἀλλ’ αὕτη δέον αὐξήσῃ δάνεια πρὸς γεωργοὺς». Τὸ πρᾶγμα ἀποδεικνύει ὅτι δηλαδὴ ἐπιέσθη ὁ συνεταιρισμὸς νὰ ὑπογράψῃ καὶ ὁ Συνεταιρισμὸς λέγει ὅτι: θὰ ὑπογράψω ἅμα θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω ὅτι θέλω καὶ ἄλλα χρήματα.

§365Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω σειρὰν τηλεγραφημάτων συνεταιρισμῶν οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν εἰς τὸν μαῦρον πίνακα διότι δὲν ἔκαμαν τηλεγραφήματα.

§366Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω ἕν χαρακτηριστικὸν γεγονὸς διὰ ν’ ἀποδείξω τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐργάζεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἵνα νὰ μὴ δημιουργηθῇ εἰς τὸν τόπον αὐτὸν Γεωργικὴ Τράπεζα ἀνεξάρτητος. Καὶ ἀφοῦ ἔχετε ὁλόκληρον αὐτὴν τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων, ἀφοῦ ἀπὸ 100 ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ 1842 καὶ ἐντεῦθεν ἀφ’ ὅτου ἱδρύθη, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δίδουσα τὰ γεωργικὰ δάνεια εἰς τοὺς μεγάλους κτηματίας δημιουργεῖ τοκογλύφους μέσα εἰς τὰ χωριὰ κάμνουσα ὑποχείριον τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν εἰς τοὺς πλουσιωτέρους τῶν χωρίων καὶ ἐγκατέστησε, μὲ τοὺς πολιτικοὺς τοὺς διαφόρους κοτζαμπατζῆδες ἢ τζορμπατζῆδες εἰς τὰ χωριά, διότι αὐτὴ ἦτο ἡ τακτική της, νὰ κτυπήσῃ τὸν μικρὸν γεωργικὸν κόσμον. Ἔχοντες ὅλα αὐτὰ ὑπ’ ὄψει, ἔχοντες τὸ γεγονὸς ὅτι ἐπὶ μίαν ἑκατονταετίαν ὁλόκληρον ὁ ἀγροτικὸς κόσμος εἰς τὸν τόπον αὐτὸν δὲν εἶδεν ἡμέρας χαρᾶς καὶ δὲν εἶδε, διότι δὲν εἶδε ποτὲ τὸν ἑαυτόν του ὠργανωμένον ὥστε νὰ προστατεύῃ τὰ προϊόντα τοῦ ἀπὸ τὸ ἐμπόριον τὸ ὁποῖον κατήντησε νὰ εἶναι περισσότερον ἀπὸ κλέπτης εἰς τὸν τόπον αὐτὸν εἰς βάρος τοῦ γεωργικοῦ κόσμου, διότι ὁ γεωργικὸς κόσμος στερούμενος τῶν μέσων, στερούμενος μορφώσεως ὁ δυστυχής, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀντιληφθῇ τὶ γίνεται τριγύρω του. Ἀλλ’ ἄς ἔλθωμεν εἰς τὸ 1914 ἀπὸ τότε ποὺ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μᾶς ἔκανε τοὺς συνεταιρισμούς. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας, τοὺς ἔκαμε πρὸς ἐκμετάλλευσιν. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν: Ἀπὸ πότε ἔχομεν γεωργικοὺς συνεταιρισμούς; Δυστυχῶς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω καὶ ἐγὼ ὅτι ἐλάχιστοι εἶναι οἱ συνεταιρισμοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν πραγματικὴν βάσιν συνεταιριστικήν. Ποῦ ὀφείλεται τοῦτο; Τοῦτο ὀφείλεται ἀπολύτως εἰς τὴν δρᾶσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία ὅταν ἀντιμετώπιζεν ἓν Συμβούλιον ἑνὸς συνεταιρισμοῦ νὰ ἦτο ἀντίθετο πρὸς τὰς ἀπόψεις της ὅταν ἀντιμετώπιζε τὴν δυσφορίαν ἑνὸς Συμβουλίου ἢ ἂν ἤκουε μίαν διαμαρτυρίαν ἐναντίον της, ἀντικαθίστα ἀμέσως τὸ Συμβούλιον διὰ νὰ ἔχῃ ἰδικόν της συμβούλιον. Ἐγκατέστησε δηλ. μέσα εἰς τὰ συμβούλια ἰδικήν της πολιτικήν. Καὶ δι’ αὐτόν τὸν λόγον ἐτραυμάτισε κυριολεκτικῶς τὴν συνεταιριστικὴν ἰδέαν ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ εἰς αὐτοὺς σήμερον νὰ ζητήσουν μίαν αὐτόνομον Γεωργικὴν Τράπεζαν ἀλλ’ οὐδὲ καὶ Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀφοῦ ἔχετε ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα ὑπ’ ὄψει σας, εἶσθε ὑποχρεωμένοι ἀπολύτως νὰ παραδεχθῆτε ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀνεξάρτητος, μὲ ἀπόλυτον ἀνεξαρτησίαν ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, διότι ἐὰν δὲν γίνῃ ἀνεξάρτητος καθ’ ὁλοκληρίαν, μοιραίως διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἐπηρεάζεται ἀπολύτως ἡ ἐργασία τῆς ἀγροτικῆς πίστεως τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καὶ τότε ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἀρχίσῃ νὰ ξεφτύσῃ μία ἰδέα τόσον ἱερά. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, παρ’ ὅλον τὸ ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει ὅτι ἐξησφάλισε τὴν ἐγγύησιν τοῦ δημοσίου διὰ τὰς καταθέσεις ἐν τῇ Ἀγροτικῇ Τραπέζῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ὑποστηρίζετε καὶ νὰ πιστεύετε ὅτι ὄντως ὁ ἀγρότης ὁ ὁποῖος θὰ εἰσέλθῃ ἀπὸ μίαν θύραν εἰς τὸ Κατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ πρὸς τὰ δεξιὰ καὶ πρὸς τ’ ἀριστερὰ τὸν ὑπάλληλον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ πάψῃ νὰ κάνῃ τὰς καταθέσεις του εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν διότι, ἁπλούστατα δὲν θὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος. Καὶ ἀπὸ τότε ποὺ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἐπροικοδότησε τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν μὲ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους ὥστε κάθε καταθέτης νὰ καταθέτῃ τὰ χρήματά του βλέπομεν μίαν συστηματικὴν προπαγάνδαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας, δημοσίευσιν τῆς εἰκόνος τοῦ Γεωργίου Σταύρου καὶ δήλωσιν ὅτι αὐτὴ εἶναι τὸ μοναδικὸν τραπεζιτικὸν κατάστημα εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν δύναμιν νὰ εἶναι ἀνώτερον ἵδρυμα ἀπὸ ὅλα καὶ ἑπομένως ἔχει τὴν δύναμιν νὰ συγκεντρώσῃ ἀσφαλῶς τὰς καταθέσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δὲν εἶναι σατανικὴ ἡ προπαγάνδα αὐτὴ ἀμέσως μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; καὶ ποῖος καταθέτης θὰ καταθέτῃ εἰς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν ὅταν δίπλα θὰ εἶναι καὶ τὸ γκισὲ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Ἐπίσης ἐπιμένομεν καὶ λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἀπολύτως ἀνεξάρτητος ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα καὶ νὰ εἶναι αὐτόνομος χωρὶς νὰ ἔχῃ κἂν δικαίωμα συμμετοχῆς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ συμβούλιον, διότι καὶ μὲ τὴν διοίκησίν της καὶ μὲ τὸ προσωπικόν της, τὸ ὁποῖον ἔχει συνείδησιν ἐμποροϋπαλλήλου δὲν θὰ ἐξυπηρετῇ ποτὲ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν σοβαρῶς, ἀλλὰ θὰ ἀποβλέπῃ ὡς ἔμπορος ὅταν δίδει τὸ χρῆμα της καὶ ἡ γεωργία καθὼς ξεύρετε δὲν εἶναι ὑπόθεσις, ἐμπορικὴ ἀλλ’ εἶναι ὑπόθεσις ἡ ὁποία θέλει πόνον καὶ παρακολούθησιν συστηματικήν. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν καὶ ζητοῦμεν νὰ γίνῃ ἀπολύτως ἀνεξάρτητος ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ὥστε νὰ δύναται νὰ παρακολουθῇ τὴν τιμὴν τῶν προϊόντων, διὰ νὰ δύναται νὰ δίδῃ τὴν μεγαλειτέραν τιμήν. Μέχρι τοῦδε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤσκει τὴν ἀγροτικὴν πίστιν, τώρα δὲ ποὺ θὰ τὴν ἀσκῇ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ἐμπόριον τῶν προϊόντων τῶν γεωργικῶν. Καὶ ὅταν γνωρίζῃ, διότι θὰ γνωρίζῃ πῶς ἐργάζεται ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα ἀφ’ οὗ θὰ εὑρίσκεται μέσα εἰς τὸ αὐτὸ ἵδρυμα καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία θὰ εἶναι εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, θὰ γνωρίζῃ πότε πάσχει ὁ παραγωγὸς καὶ θὰ ἐνισχύῃ τὸν καπνέμπορον, παραδείγματος χάριν, καὶ θὰ τὸν ἐξαποστέλλῃ εἰς τὸν γεωργὸν διὰ νὰ τὸν ἀναγκάσῃ νὰ πωλήσῃ τὰ προϊόντα του εἰς τιμὰς ἐξευτελιστικάς. Τὸ λέγω διότι ἔχω παραδείγματα καὶ εἶμαι αὐτόπτης μάρτυς, ὅτι ὅταν ἔληξαν τὰ γραμμάτια συνεταιρισμοῦ τινος ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ἔδωσε δάνεια εἰς καπνεμπόρους καὶ ἔστειλεν εἰδοποίησιν εἰς τὸν συνεταιρισμὸν καὶ τὰ μέλη του ὅτι μετὰ μίαν ἑβδομάδα πρέπει νὰ πληρώσουν, μετὰ τρεῖς δὲ ἡμέρας ἐγκατεστάθη εἰς τὰ χωριὰ ὁ καπνομεσίτης καὶ ἐζήτει νὰ ἀγοράσῃ τὰ προϊόντα. Δὲν θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἴδιον σύστημα μὲ τὴν σημερινὴν σύνθεσιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως; Ἄλλωστε δὲν συμφέρει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ὑπάρχῃ Ἀγροτική, δηλαδὴ πλήρως ἀνεξάρτητος ἡ ὁποία θὰ κατατείνει νὰ θέσῃ σὺν τῷ χρόνῳ τὸ μικρεμπόριον ἐκποδών. Καὶ δὲν συμφέρει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μία τοιαύτη κατάθεσις, διότι θὰ ἐκλείψῃ ὁ ἔμπορος ἀπὸ τὴν μέση ἐκλείπει ὁ μεγάλος τόκος τὸν ὁποῖον παίρνει ἀπ’ αὐτὸν καὶ ἀπὸ τὸν ὁποῖον κερδίζῃ τόσα πολλά. Ὁ τόκος, γενικῶς, τὸν ὁποῖον λαμβάνει ἀπὸ τὰ κεφάλαιά της καὶ ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ πολλαπλασιασμὸν τοῦ κεφαλαίου. Εἶναι ἡ μοναδικὴ ἐπιχείρησις τῆς Τραπέζης. Ἐνῷ ἡ ἀξία τῆς δραχμῆς καθ’ ἑκάστην ὑποτιμᾶται καὶ δὲν ἔχει οὐδένα νὰ τοὺς δώσῃ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν, βλέπομεν κατ’ ἀντίθεσιν σοβαρωτάτην αὔξησιν τῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὰ πράγματα αὐτὰ νομίζω εἶναι ἄξια βαθυτέρας παρατηρήσεως. Ἀνεξαρτήτως πάντων τούτων, ὅμως ἡ πολύμορφος ἀγροτικὴ πίστις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ κατεύθυνσιν ἀπὸ τὸ συμβούλιον τῆς σημερινῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπὸ τοὺς 300 ἀποστόλους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι καὶ ἀπόστολοι τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου. Ὀφείλετε νὰ μάθετε, ὅτι θὰ ἀγωνισθῶμεν καὶ θὰ ἐργασθῶμεν μετὰ φανατισμοῦ ὥστε νὰ γίνῃ πραγματικὸν κτῆμα τοῦ ἀγρότου ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα, θὰ τὸν πείσωμεν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν ἑαυτόν του Σπαρτιατικὴν λιτότητα διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Ἀγροτικήν. Ἀλλ’ ὅταν ἡμεῖς θὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν θυσίαν ὑπὲρ μιᾶς ὑποχρεώσεως, πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τὸν πάσχοντα λαόν, ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὴν κηδεμονίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἡ ὁποία διοικεῖ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν διὰ τοῦ συμβουλίου ὄχι μὲ 1 ἢ 2 ἀντιπροσώπους, ἀλλὰ ἡ γνώμη μας εἶναι ὅτι ἔχει τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὸ συμβούλιον καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δίδῃ αὐτὴ τὴν κατεύθυνσιν τὴν ἀγροτικήν. Τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως λέγει, ὅτι ἱδρύεται Αὐτόνομος Ὀργανισμὸς κοινωφελοῦς χαρακτῆρος κλπ. Ἐρωτῶμεν ὑμᾶς ἐὰν πραγματικῶς εἶναι αὐτόνομος ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας καὶ κατὰ τὰ πράγματα ἐξαρτᾶται σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν διοίκησίν του ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Τοῦτο δὲ τὸ ἀποδεικνύομεν ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 27, «ὁ διορισμὸς τοῦ Διοικητοῦ γίνεται ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν». Δηλαδή, ἐὰν δὲν θέλει ἐκείνη, ἐφόσον εἶναι δύο οἱ συμβαλλόμενοι, ὁ Διοικητὴς θὰ παίξῃ ἕνα φοὺτ–μπὼλ ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν διὰ τὸν διορισμόν του. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ἀντιπρόσωπος καὶ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐκδοτικῆς εἶναι καὶ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Ὁ κ. Βαρβαρέσος, νῦν σύμβουλος τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ εἶναι καὶ αὐτός, ὡς εἰδικός, ἄλλως τε δὲν ἔχομεν καὶ ἄλλον, ἀντιπρόσωπός της—ἓξ σύμβουλοι διὰ κοινῆς ἀποφάσεως. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἂν τοὺς μοιράσωμεν, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος δὲν θὰ ἐπηρεάζῃ πλέον πραγματικῶς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐντεῦθεν ὡς ἰδιωτικὸν ἵδρυμα καὶ πάλιν ἀποδεικνύεται καταφανὴς ἡ ἐπικράτησίς της, δηλαδὴ τῶν ἀπόψεών της ἐντὸς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποῖα μέχρις ὅτου λειτουργήσῃ θὰ ἔχῃ μεταβληθῆ, θὰ γίνῃ ἀγνώριστος καὶ τοῦτο διότι τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῇ διοικήσῃ θὰ ἔχῃ ἡ Ἐθνική, ἡ ὁποῖα καὶ θὰ ἐπιβάλλῃ τὰς ἀπόψεις της εἰς ὅλα τὰ ζητήματα.

§367ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Διευθυντὴς τῆς γεωργίας;

§368Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω πόσοι εἶναι, κύριε συνάδελφε. Ἀλλὰ ἐγώ, κύριοι, τὶ νὰ σᾶς εἰπῶ! Ἀπὸ μίαν συνεχῆ μελέτην τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἔχω παρατηρήσει τὸ ἑξῆς: ὅτι αἱ συνειδήσεις τῶν σημερινῶν ἀνθρώπων δυστυχῶς, ὁπουδήποτε καὶ ἐὰν εὑρίσκωνται, εἶναι τόσον ἐλαστικαί, ὥστε καὶ τὰ ἱερώτερα πράγματα παραδίδουν πολλάκις. Καὶ ἀπὸ μίαν τοιαύτην κατάστασιν, βλέπετε, δὲν γνωρίζω ποῖος θὰ βγῇ ὠφελημένος καὶ λέγω, ὅτι οἱ ἓξ σύμβουλοι παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ κράτους, ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ μεταβληθῶσι πραγματικοὶ ἀντιπρόσωποι τῶν συμφερόντων τοῦ κεφαλαίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν ἀντιπροσώπους ἐξ ὧν ὁ εἷς ἢ δύο τοῦ ὠργανομένου ἀγροτικοῦ κόσμου καὶ οἱ ὑπόλοιποι 10 ἢ 8,—ὁρίστε ἐγὼ σᾶς ἀφαιρῶ δύο—θὰ εἶναι ἀντιπρόσωποι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Αὐτοὶ θὰ κατευθύνουν τὴν ἀγροτικὴν πίστιν τοῦ τόπου αὐτοῦ μὲ τὰ χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἡ γνώμη μας εἶναι ὅτι ἐγκαθιστῶμεν ἕνα νέον παράρτημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως εἶναι ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα, μέσα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἄλλως τε εἰς τὴν ρεκλάμα ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη ἀπὸ ἑβδομάδος εἰς τὰς ἐφημερίδας, σχεδὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὸ λέγει, ὅτι αὐτὴ ἐγέννησε ὅλας αὐτὰς τὰς Τραπέζας καὶ ὑπὸ τὴν ἐπήρειάν της, τέλος πάντων, θὰ ἐργάζωνται καὶ ἡ Ἐκδοτικὴ καὶ ἡ Κτηματικὴ καὶ ἡ Ἀγροτικὴ διότι εἶναι δικά της παιδιὰ καὶ πολὺ ὀρθῶς τὸ λέγει ἐφόσον εἰς τὴν διοίκησίν των ἔχει τὸ πραγματικὸν veto. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ ἄρθρον δύο παρατηροῦμεν ὅτι ἡ διάρκεια τῆς συμβάσεως εἶναι μέχρι τοῦ 1950 μή δυναμένη νὰ τροποποιηθῇ. Εἰς τὸ ἄρθρον 37 λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ ἡ σύμβασις ἄνευ προηγουμένης συγκαταθέσεως Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ μετόχων. Δηλαδή, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὰ καλὰ κάθεται εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Δηλαδὴ οὕτω θὰ διοικῇ καθ’ ὃν τρόπον αὐτὴ γνωρίζει καὶ θὰ κατευθύνῃ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ 1950, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ τῆς περιορίσῃ τὸ δικαίωμα αὐτό. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἐνῷ τὸ Κράτος δεσμεύεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ἀναλαμβάνει τοιαύτας εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ κεφαλαίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὸ ὁποῖον κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἶναι 800–880 ἑκατομμύρια, ἀργότερα περιορίζεται εἰς 700 καὶ πιὸ ἀργότερον, τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, εἰς 200 ἑκατομμύρια, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν περιορίζεται τὸ κεφάλαιόν της, ἀναγνωρίζεται εἰς αὐτὴν πάλιν ἀπόλυτος συγκυριαρχία ἐν τῇ διοικήσῃ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, καὶ διὰ τὰ 200 ἑκατομμύρια θὰ ἔχῃ τὴν ἐγγύησιν τοῦ δημοσίου, θὰ ἔχῃ ὁλόκληρον τὴν ἀγροτικὴν περιουσίαν τὴν κινητὴν καὶ ἀκίνητον τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου. Καὶ ἑπομένως κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀντὶ νὰ συζητῶμεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, καλλίτερον εἶναι νὰ κάμωμεν μίαν ταμπέλαν ἔξω ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ τὴν ἐπιγράψωμεν ὡς ἑξῆς: «ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι προνομιοῦχος ἑταιρεία ἐκμεταλλεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ὑπὸ τὴν προστασίαν αὐτοῦ». Ἐφόσον ὅταν θὰ ἔχῃ τὰ 800 ἑκατομμύρια, τῶν αὐτῶν προνομίων θὰ ἀπολαμβάνῃ καὶ ὅταν θὰ τὰ κάμῃ 700 καὶ ἀργότερον 250. Ἐγώ, κύριοι, δὲν μπορῶ νὰ καταλάβω ποία πίεσις ἐξησκήθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ν’ ἀποδεχθῇ ἄχρι τέλους νὰ παίξῃ αὐτὸν τὸν ρόλον ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παραδίδουσα δεσμίαν τὴν διοίκησιν τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης. Εἰς αὐτὴν κύριοι βουλευταί, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει κεφάλαια 1600 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀπὸ καταθέσεις τῶν νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου, τῶν ὁποίων ὁ τόκος δὲν ὑπερβαίνει τὰ 3½%, ἀπὸ τὰ κεφάλαια αὐτὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δίδῃ ἕνα μέρος μὲ εὐθηνὸν τόκον διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Τὶ βλέπομεν σήμερον; Σήμερον βλέπομεν τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἀπὸ τὰ κεφάλαια αὐτὰ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ μᾶς δώσῃ τὸ ἀνώτατον ὅριον 850.000.000 πρὸς 8% τόκον, δηλονότι ἐνῷ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν καὶ μὲ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Κράτους ἔχει τὰ χρήματα τῶν διαφόρων κοινοτήτων, ἐκκλησιαστικῶν ταμείων καὶ δήμων, ἔχει τὰ χρήματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα κατὰ 90% ἀπολύτως ἀνήκουσι εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ἔρχεται τὸ Κράτος καὶ λέγει: μάλιστα, θὰ πάρω τὰ 850 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ θὰ μοῦ τὰ δώσῃ μὲ τόκον 8%, ἐνῷ δὲν θὰ πληρώνῃ ἡ Τράπεζα παρὰ 3½% δι’ αὐτά. Καὶ τότε ἔχει ἆρά γε δίκαιον ὅταν διαλαλεῖ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὅτι ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, ἐνῷ ζητᾶ νὰ ἐκμεταλλευθῇ μόνον διαλύουσα ἐν τῷ μεταξὺ καὶ τὴν συνεταιριστικὴν ἰδέαν εἰς τὸν τόπον αὐτόν; Δὲν εἶναι δίκαιον, λέγω, νὰ δώσῃ πραγματικῶς τὸ χρῆμα αὐτὸ ἀτόκως ὥστε τὰ ὑπόλοιπα 850 ἑκατομμύρια ἐκμεταλλευομένη πρὸς 12% νὰ τὰ ἐκμεταλλεύεται νὰ φθάσουν εἰς 5% τόκον, ὁπότε δὲν θὰ ἐζημιώνετο ἀλλὰ θὰ εἶχεν ἕνα κέρδος δίκαιον καὶ περιωρισμένον; Εἰς τὴν διοίκησιν τῆς νέας Ἀγροτικῆς Τραπέζης γενικῶς παρατηροῦμεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἀντιπροσώπευσις καὶ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὠργανωμένου ἀγροτικοῦ κόσμου, τοῦ συνεταιρισμένου ὡς καὶ τοῦ ἐπαγγελματικῶς ὠργανωμένου, εἶναι μηδαμινή. Νομίζω δέ, ὅτι διὰ νὰ προαχθῶσι πραγματικῶς τὰ συμφέροντα τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ αὐξηθῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων, εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτική, ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ καὶ ὁ καπνὸς εἴτε διὰ τῶν γραφείων προστασίας καπνοῦ εἴτε ἄλλως ἐντὸς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης διὰ νὰ λέγῃ καὶ αὐτὸς τὴν γνώμην του. Νομίζω, ὅτι ἐὰν ὑπεδεικνύετο κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ὁ καπνὸς ὁ ὁποῖος δίδει πλέον τοῦ 1½ δισεκατομμυρίου εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὁ καπνὸς ἐδικαιοῦτο διὰ τῶν γραφείων προστασίας καπνοῦ, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ ἐδικαιοῦτο, λέγω, νὰ ἔχῃ ἂν ὄχι δύο, ἕνα τοὐλάχιστον ἀντιπρόσωπον διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην καὶ ἕνα διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, τοὐλάχιστιν ἕνα ἀντιπρόσωπον ἐκ τῶν παραγωγῶν ἐντὸς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης ὥστε καὶ αὐτοὶ νὰ ἔχουν τὸν λόγον τους ὅταν χορηγοῦνται τὰ δάνεια. Εἰς τὸ ἄρθρον 30 παρατηροῦμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν μέριμναν διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἕναν δὲ ὡρισμένον ἀριθμὸν προτείνει νὰ προσλάβῃ ἡ ὑπὸ σύστασιν Ἀγροτικὴ Τράπεζα. Κύριοι βουλευταί, ὅσοι μὲ γνωρίζετε, ξεύρετε πόσους ὀξεῖς ἀγώνας ἔκαμα ἐναντίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ τοῦ συστήματός της. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ἀποκατάστασις 500.000 καὶ πλέον ἀγροτικῶν ψυχῶν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἔχῃ θύματα 1000 ἢ 1500 ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν δι’ αὐτὴν καὶ ἐκ τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι, μετὰ λύπης μου σᾶς τὸ λέγω, εἶναι φυματικοί. Ἠγωνίσθησαν καὶ εἰργάσθησαν οἱ ὑπάλληλοι ἀρκετὰ φιλοτίμως διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν καὶ οἱ πλεῖστοι ἀπὸ αὐτούς, ἐὰν θέλετε νὰ μάθετε διατὶ ἐπιμένω, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔχουσι μαζὶ καὶ τὴν πεῖραν ὡς γνωρίζοντες ὁλόκληρον τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην. Γνωρίζουν τὴν κατάστασιν τὴν γεωργικὴν καὶ θὰ δυνηθῶσιν ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης νὰ τὴν κατευθύνωσιν εἰς τὸ ὀρθόν. Δὲν λέγω ὅμως νὰ προσληφθοῦν ἁπλῶς εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν! Ἄς γίνῃ μία ἐπιλογή, ἀλλὰ πάντως ὁ ἀριθμὸς νὰ εἶναι ἀνώτερος, διότι πραγματικῶς θὰ συμβάλωσιν εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης.

§369ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει ἡ σχετικὴ τροπολογία.

§370Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, κ. συνάδελφε. Τόσο τὸ καλλίτερον Κύριοι βουλευταί, ἤδη θὰ ἐξετάσωμεν κατὰ τίνα τρόπον ἐξησκήθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ ἀγροτικὴ πίστις παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τίνα κεφάλαια διετέθησαν καὶ ἐὰν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον διατίθεται εἶναι πράγματι ἐπαρκὲς διὰ τὰς ἀπολύτως περιωρισμένας ἀνάγκας τῶν ἀγροτῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὸν ἀπολογισμόν της τοῦ ἔτους 1928 τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν τελευταίως διέθεσε περίπου 1345000. 000, ἀναγράφει δὲ ὅτι ἓν ὑπόλοιπον ἐξ 755.000.000 δὲν εἶχεν εἰσπραχθῆ ἀκόμη μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἔγινεν ὁ ἀπολογισμός. Ἀλλὰ τὸ πλεῖστον μέρος τῶν χρημάτων τούτων τῶν 755 ἑκατομμυρίων πραγματικῶς ἔχει εἰσπραχθῆ ἐφέτος, λόγῳ τοῦ γεγονότος ὅτι εἶχε γίνει πλέον κτῆμα καὶ τῶν ἀγροτῶν ἀλλὰ καὶ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα καὶ οὕτω ἐπετάθη ἡ εἴσπραξις. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα βλέπομεν ὅτι καθημερινῶς αὐξάνει τὴν πίστιν της εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ χορηγεῖ ἀφθονώτερα δάνεια. Ἑπομένως κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἔχομεν μίαν σχετικὴν αὔξησιν, καὶ τὰ κεφάλαια εἰς χεῖρας τῶν ἀγροτῶν ἀνέρχονται εἰς 1.400.000.000.

§371Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. 800 ἑκατομμύρια. Τὸ λάθος εἰς τὴν περίπτωσιν....

§372ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 1.050.000.000.

§373Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ πόθεν εἶναι τὸ σφάλμα. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πολλὰς φορὰς λησμονεῖ πόσον εἶναι τὸ σύνολον τῶν πιστώσεων τὰς ὁποίας ἐχορήγησεν εἰς ἓν ἔτος. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μᾶς εἴπῃ πόσον εἶναι τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον διετέθη. Ἡ Τράπεζα τὰ ἀραδιάζει ὅλα καὶ λέγει 1400.000.000. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Τραπέζης εἰς γεωργικὰ δάνεια. Τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 875 ἑκατομμύρια.

§374Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δίδει ἐπὶ ἐνεχύρῳ, ὑποθήκῃ κλπ.;

§375Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα, ὅλα.

§376Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν δίδει ἐπὶ ὑποθήκῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα.

§377Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς ἀγρότας δίδει ἐλάχιστα.

§378Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ζητεῖ δύο ὑπογραφάς, ἀλλὰ περιορίζεται εἰς μίαν ὑπογραφὴν μὲ ὑποθήκην.

§379Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ ἡ πλάνη ὑπῆρχε πάντοτε. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ νὰ ἐξογκώσῃ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα δίδει ἔδιδε τὸ ἄθροισμα τῶν πιστώσεων. Τὸ ἐνεργητικὸν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν. Πέρυσι αὐτὸ τὸ ποσὸν ἦτο 560 ἑκατομμύρια, δι’ αὐτὸ εἴπομεν 20%. Εἶτα τὸ ἀνεβίβασεν εἰς 700 εἰς γεωργοὺς κτηματίας καὶ εἰς γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ ἔτσι 847.000.000 εἶναι, δὲν ὑπάρχουν ἄλλα ὅλα εἶναι μέσα.

§380Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔδωκεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτήν, τὸν κ. Ζαβιτζιᾶνον, τὸν ἀριθμὸν 1050, εἰς ὑμᾶς αὐτὸν τὸν ἀριθμόν, καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτόν. Εἶναι εὔκολον τὸ ὑπόλοιπον τῶν ληφθέντων κεφαλαίων της ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ τὸ εὕρητε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§381Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχουν μερικοὶ ἰσολογισμοὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους φαίνεται τὶ ἔχει διαθέσει εἰς γεωργικὰ δάνεια.

§382Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις ἐπιμένω ὅτι τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα διέθεσεν ἐντός τοῦ ἔτους....

§383Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λαμβάνετε τὸ ἄθροισμα, ἐνῷ πρέπει νὰ ἴδωμεν τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα διαθέτει δι’ αὐτὴν τὴ δουλειά.

§384Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ ἀπολογισμός της ἐμφανίζει αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Δὲν εἶναι καὶ σπουδαῖον τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν συζήτησιν. Ἔλεγον ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διαθέτει μέχρι σήμερον, ἂς παραδεχθῶμεν τὸ γεωργικόν της κεφάλαιον τῶν 850 ἑκατομμυρίων, τὸ τελευταῖον ποσὸν τὸ ὁποῖον διέθεσε διὰ τὴν ἄσκησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἀλλά, κ. βουλευταί, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῶν ἀγροτῶν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἔχωμεν ἀνάγκην κεφαλαίων περισσοτέρων σήμερον καὶ ἂν τὰ διατιθέμενα κεφάλαια θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσουν ὅλας τὰς μορφὰς τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐμφανίζει τοὺς ἑξῆς ἀριθμοὺς ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν 1345.000.000. Ἐμφανίζει ὅτι εἰς τὸν ἀπολογισμόν της τοῦ 1919 μᾶς λέγει ὅτι εἰς μὲν 176.960 ἄτομα ἐχορήγησε δάνεια ἐν ὅλῳ 1.000.000.000 δραχμῶν εἰς γηγενεῖς, εἰς πρόσφυγας ἐπὶ 90.000 ἐχορήγησε 323.000.000, ἂν δὲ παραβάλωμεν τὰς σχετικότητας τῶν ἀριθμῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν δύναμιν τὴν παραγωγικὴν τῶν ἀγροτῶν τῶν προσφύγων, θὰ ἴδωμεν ὅτι οἱ ἀγρόται οἱ πρόσφυγες λαμβάνουν κατὰ 197 ἑκατομμύρια ὀλιγώτερον ἀπὸ τοὺς γηγενεῖς. Ἤδη μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ τὴν ὁσημέραι αὔξησιν τῶν συνεταιρισμῶν καὶ τὴν καθ’ ἑκάστην δημιουργίαν νέων συνεταιρισμῶν εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, θὰ ἴδωμεν ὅτι μᾶς παρουσιάζονται ἕτεροι 70.000 ἀγρόται πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν ἀνάγκην ἐνισχύσεως νέων δανείων, καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν χρειαζόμεθα τοὐλάχιστον 350 ἑκατομμύρια. Ἑπομένως καὶ τὰς δύο περιπτώσεις ἂν ἐξετάσωμεν μαθηματικῶς, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ πίστις ἡ ἀγροτικὴ τῶν προσφύγων μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων—διότι αὕτη οὐσιαστικῶς διελύθη, ὡς γνωρίζετε, καὶ ἡ Κυβέρνησις χρήματα δὲν ἔχει — εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης θὰ προστρέξουν ὄχι μόνον οἱ πρόσφυγες, ἀλλὰ καὶ οἱ μὴ δανειζόμενοι καὶ ἔτσι διὰ μὲν τοὺς ἀγρότας πρόσφυγας μᾶς παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη τῶν 717 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ τοὺς δώσωμεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογίαν τῶν πιστώσεων τὰς ὁποίας μᾶς ἔδιδεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τὴν ἀναλογίαν αὐτὴν τὴν εὑρίσκομεν διότι ὑπολογίζομεν ὅτι τὰ 30% τῶν ἀγροτῶν τῶν προσφύγων δὲν εὑρίσκονται ἀκόμη εἰς κατάστασιν εὐχάριστον. Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἂν τὰ 70% τῶν ἀγροτῶν προσφύγων εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν μὲ τοὺς γηγενεῖς, τὰ 30% εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐξετάζοντες εὑρίσκομεν ὅτι ὄντως μᾶς χρειάζονται 717 ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον διὰ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν σήμερον. Ἀλλά, κ. βουλευταί, διὰ νὰ πείσω ὅλους ὑμᾶς καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι αἱ ἀνάγκαι τῶν ἀγροτῶν λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων εἶναι μεγάλαι καὶ διὰ ν’ ἀπαλλάξωμεν ὁπωσδήποτε τοὺς γεωργοὺς ἀπὸ τὰς ἀνάγκας ταύτας ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ γεωργικοῦ κόσμου ἀπὸ τοὺς τοκογλύφους εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀναφέρω ὀλίγους ἀριθμοὺς ἀπὸ τὴν στατιστικήν. Ἡ καλλιέργεια τῶν ἀγροτῶν προσφύγων ἡ ὁποία περιωρίζετο κατὰ τὸ 1925 εἰς 2.221.000 στρέμματα, ἡ καλλιέργεια αὕτη ηὐξήθη εἰς 3.700.000 στρέμματα. Ἡ στατιστικὴ ἡ γενικὴ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν λέγει αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὰ 717 ἑκατομμύρια. Ἡ στατιστικὴ τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1926 μᾶς ἐμφανίζει τὴν ἑξῆς κατάστασιν: (ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ἂν παρατηρήσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἔτος αὐξάνουν τὰς καλλιεργείας, καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ 1926 ἔχομεν 2.000.000 τὸ 1927–1928 ἔχομεν 3 ἑκατομμύρια, ἂν προσθέσωμεν καὶ τὴν ἀναλογίαν τὴν γενικὴν τῶν αὐξήσεων τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων ἡ ὁποία εἶναι 3–4% εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα—ὡς παρατηρεῖται τοιαύτη κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν ἡ αὔξησις—θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ σήμερον καλλιεργουμένη ἔκτασις ἀνέρχεται εἰς 17.800.000 στρέμματα. Ἑπομένως κατὰ τὴν στατιστικὴν τοῦ 1926 ἂν ὡς ἔχωμεν ὑποχρέωσιν, δανείσωμεν ἀνὰ 200 δραχμὰς κατὰ στρέμμα εἰς τὰ δημητριακά, χρειαζόμεθα ἕνα δάνειον καλλιεργητικὸν 2.255.000.000 διὰ τὰ 4.174.000 στρέμματα. Ἔχομεν ὅμως ἐκτὸς τῶν καλλιεργητικῶν δανείων καὶ τὰ πλασματικά. Ὑπολογίζω λοιπὸν ὅτι διὰ νὰ ἐξασκήσωμεν τὴν ἁπλῆν ἀγροτικὴν πίστιν τὴν δανειακήν, δηλαδὴ διὰ νὰ δώσωμεν τὴν πατερίτσαν εἰς τὸν ἀγρότην τὸν ἀσθενῆ χρειαζόμεθα 5.562.000.000. Ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι ὅτι δὲν θὰ δανεισθοῦν ὅλοι, δέχομαι ὅτι θὰ δανεισθοῦν οἱ ἡμίσεις, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτοὺς χρειαζόμεθα 2.250.000.000 ἀφίνοντες τὴν κτηνοτροφίαν, ἡ ὁποία ἔπαθεν 1.000.000.000 δραχμῶν ζημίαν, ἀφίνοντες τὰ μακροπρόθεσμα δάνεια, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ σπουδαιότερα. Ἄν θελήσητε εἰδικῶς νὰ σᾶς εἴπω διὰ τὸν καπνὸν πόσα ποσὰ χρειαζόμεθα διὰ νὰ ἐνεργήσωμεν τὴν ἀγροτικήν μας πίστιν, ἔχω τοὺς ἀριθμούς, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι εἶναι κουραστικὸν πολύ. Ἀπὸ τὴν εἰκόνα αὐτὴν θὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐμφανίσωμεν τὴν γεωργικὴν κατάστασιν τῆς σημερινῆς Ἑλλάδος. Ἐπὶ 800.000 ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν ποὺ ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι ὑπολογίζεται ὅτι αἱ 400.000 δανείζονται κατ’ ἐλάχιστον ἀνὰ 10.000 δραχμάς, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι μία ἀγροτικὴ οἰκογένεια δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ 10.000 δραχμὰς νὰ κάμῃ τὰς ἐργασίας της. Ἀλλ’ ἐγὼ παίρνω τὸ minimum τῶν ἀναγκῶν. Τὰ χρήματα αὐτὰ ὁ ἀγρότης κατὰ μέγιστον μέρος τὰ παίρνει ἀπὸ τὸν τοκογλύφον ἀπὸ τὸν δανειστὴν καὶ ἑπομένως τὰ 4 δισεκατομμύρια ἀπολύτως τὰ δανείζεται σήμερον, ὁ ἀγρότης. Ἀλλ’ ἡμεῖς κάμνοντες μίαν ἀγροτικὴν πολιτικὴν θὰ πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ τὰς ἄλλας ἀνάγκας τὰς ἀμέσους. Πρέπει νὰ δώσωμεν ἕνα ζῶον εἰς ἐκείνους ποὺ στεροῦνται τοιούτου. Κατὰ τὴν στατιστικὴν τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ τῆς Μακεδονίας τὸ ⅙ τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ στερεῖται ζώων καὶ ἑπομένως χρειαζόμεθα 650.000.000 δραχμὰς διὰ νὰ δώσωμεν ἀνὰ ἕνα ζῶον εἰς αὐτούς. Ἔπειτα ἔχομεν τοὺς συναιτερισμούς. Ἐπὶ 5.000 συνεταιρισμῶν οἱ 3.000 λειτουργοῦν ὅπως ὅπως. Ἐγὼ σᾶς εἶπα, ὅτι πραγματικὴ συνεταιριστικὴ ἰδέα δὲν ὑπάρχει ὄχι μόνον εἰς τοὺς ἀγροὺς ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς πόλεις λέγω ὅτι ἕνα μέρος τῶν συνεταιρισμῶν, ἤτοι περίπου 500 συνεταιρισμοὶ καθ’ ὑπολογισμοὺς τῶν ὑπηρεσιῶν ἔχουν ἀπόλυτον ἀνάγκην μιᾶς ἐνισχύσεως νὰ πάρουν μίαν θεριστικὴν ἢ ἁλωνιστικὴν μηχανήν. Δι’ αὐτὸ θὰ μᾶς χρειασθοῦν 200.000.000 περίπου δραχμαί. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τοὺς χειμάρρους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἡ μεγαλειτέρα πληγὴ σήμερον διὰ τὴν γεωργίαν. Ἐγὼ προσεπάθησα νὰ μετρήσω εἰς τὸν νομόν μου κατὰ τὰς περιοδείας μου προσεπάθησα νὰ μετρήσω πόσοι χείμαρροι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καταστρέφουν καὶ εἶδον ὅτι εἶναι 142 οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τοῦ ὅτι καταστρέφουν 500–1000 στρέμματα κάμνουν τὸ μέγιστον κακὸν ὅτι ἐκχώνουν κατ’ ἔτος κατὰ ἕνα ὑπολογισμὸν 1–3% καλλιεργημένας ἤδη ἐκτάσεις καὶ καθιστοῦν τὴν γῆν ἐπὶ 3–4 ἔτη ἀκατάλληλον διὰ καλλιέργειαν. Ἑπομένως ὁ κίνδυνος τῶν χειμάρρων εἶναι μέγας. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, γνωρίζετε ὅλοι σας ὅτι ὁ γεωργικὸς κλῆρος ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι μικρὸς καὶ γενικῶς καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἂν πάρωμεν τὸν πληθυσμὸν εὑρίσκομεν ἀπὸ τὰς στατιστικὰς ὅτι ὁ μέσος ὅρος εἶναι 30–35 στρέμματα. Διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ζήσῃ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἀπὸ αὐτὰ τὰ στρέμματα δὲν θὰ τὰ κάμῃ ἀρδευτικὰ ὅλα, ἀλλὰ θὰ χρειασθῇ νὰ μεταβάλῃ ἕνα μέρος. Τοῦτο πῶς καὶ μὲ ποῖα κεφάλαια θὰ ἐπιτευχθῇ; Χρειάζεται μία ὀργάνωσις πραγματικὴ διὰ τῆς ἐνισχύσεως τὴν Γεωργικῆς Τραπέζης ὥστε νὰ ἐνισχύεται καὶ τὸ ἐμπόριον τῶν γεωργικῶν προϊόντων διὰ τῶν συνεταιρισμῶν. Ἀλλὰ θὰ χρειασθῇ καὶ πραγματικὴ βιομηχανικὴ ἐκμετάλλευσις τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Ἀποκεντροῦντες τὰς βιομηχανίας μας εἰς τὰ κέντρα τὰ γεωργικά, θὰ φθάσωμεν μοιραίως μίαν ἡμέραν ἐκεῖ ἂν θέλωμεν πράγματι νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ ἐξασκήσωμεν γεωργικὴν πολιτικήν, καὶ διὰ νὰ προστατεύσωμεν τὸν γεωργικὸν κόσμον ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν ἡ ὁποία γίνεται, ἀλλὰ καὶ δίδοντες μίαν ἀνωτέραν τιμὴν εἰς τὰς προϊόντα του. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον προστατεύοντες καὶ τὴν κατανάλωσιν εἰς τὰς χείρας τῆς ὁποίας τὰ προϊόντα γίνονται τόσον ἀκριβὰ ὥστε νὰ ἀρχίζῃ νὰ δυσφορῇ ὁ καταναλωτὴς εἰς βάρος τοῦ ἀγρότου ὅταν πωλῇ τὰ προϊόντα του ἀκριβά, ἐνῷ εἶναι οἱ μεσίται οἱ ὁποῖοι καθιστοῦν τὸν βίον καθ’ ἑκάστην χειρότερον. Καὶ ἀργότερα ὅταν τελειώσουν τὰ ἔργα αὐτὰ καὶ καλλιεργήσωμεν εἰς μεγάλην ἔκτασιν τὸν βάμβακα εἰς τὴν Μακεδονίαν, μοιραίως θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς βιομηχανικῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν προϊόντων. Καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις ἡ βιομηχανικὴ χρειάζεται ἕνα κεφάλαιον σοβαρόν. Ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐγὼ τὸ ἀποκλείω, διότι εἶναι ζήτημα τοῦ μέλλοντος αἱ ἐπιχειρήσεις, οἱ ἀρδευτικοὶ συνεταιρισμοὶ χείμαρροι καὶ ὅλα αὐτά. Ἂν ἐρωτήσετε τὴν ταπεινήν μου γνώμην, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ σημερινὴ γεωργικὴ Ἑλλὰς χρειάζεται ἐπὶ μίαν 10ετίαν εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κατ’ ἔτος 1 δισεκατομμύριον δραχμὰς διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ εἰποῦμεν ὅτι πράγματι θὰ σώσωμεν τὸν τόπον αὐτὸν διὰ τῆς γεωργίας. Δὲν λέγω ὅτι τὸ Κράτος δύναται ἀμέσως νὰ ἐξεύρῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν ἀλλὰ τὸ Κράτος ὀφείλει ἀπὸ ἐφέτος νὰ ἀντιμετωπίσῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ νὰ ἔχῃ ἕνα μόνιμον καὶ πάγιον ποσὸν διὰ τὴν γεωργίαν τὸ ὁποῖον νὰ δαπανᾷ. Διότι καθ’ ὃν τρόπον ἱδρύομεν τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν δὲν εἶναι δυνατὸν πράγματι αὐτὴ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς σοβαρὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ οὔτε τὸ ἓν σκέλος τῆς γεωργίας νὰ ἐξυπηρετήσῃ, διότι τὰ κεφάλαιά της δὲν εἶναι πολλά. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια. Κύριοι βουλευταί, βεβαίως σήμερον ὅλοι, ὅλος ὁ διανοούμενος κόσμος ὁ δυνάμενος νὰ κρίνῃ τὰ πράγματα αἰσθάνεται ἕνα βαθὺ πόνον διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν τὸ κεφάλαιον ἐν Ἑλλάδι ἐργάζεται γενικῶς. Ἐγκατέλειψε δηλονότι τὴν γεωργίαν, τὸν γεωργικὸν κόσμον εἰς μίαν ἐκμετάλλευσιν μεγάλην. Ἐστράφη πρὸς τὰς πόλεις ὡς εἶπον, ἔδωσε ζωὴν εἰς τὴν κτηματικὴν πίστιν τῶν πόλεων. Ἐκτύπησε τὴν κτηματικὴν πίστιν τῶν ἀγροτῶν, ἐνίσχυσε τὸ ἐμπόριον, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἀπὸ τοὺς ἑξῆς ἀριθμούς. Αἱ καταθέσεις τῶν Τραπεζῶν ἀνέρχονται εἰς 17.500.000 δραχμῶν. Ἡ ἀξία τῶν γεωργικῶν προϊόντων, τῶν κτηνοτροφικῶν αὐτῶν ἀνέρχεται εἰς 22.000.000.000 περίπου δραχμῶν. (ἀναγινώσκει). Ἐὰν ἀναλογισθῶμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ζωῆς, τὰς ἀνάγκας τὰς κρατικάς, τὰς κοινωνικάς, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν συνετελεῖτο ἓν ἔγκλημα, ὅτι τὸ κεφάλαιον τὸ Ἑλληνικὸν δὲν συνησθάνθη τὴν ἀνάγκην τοῦ ὅτι διὰ νὰ εἶναι πράγματι σταθερόν, ἔπρεπε νὰ στραφῇ πρὸς τὴν γεωργίαν, διότι ἄλλαι κατευθύνσεις τοῦ δημιουργοῦν κινδύνους καθ’ ἑκάστην. Λέγω ὅτι δὲν ἀντιμετωπίσθη ἡ ἀνάγκη τῆς γεωργίας καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὀρθῶς λέγομεν καὶ τονίζομεν ὅτι ἐγκατελείφθη ἐπὶ μίαν ἑκατονταετίαν ὁ γεωργικὸς κόσμος καὶ πράγματι ἐγκατελείφθη καὶ εὑρίσκεται ὡς ἀσπάλαξ ἐντὸς τρωγλῶν καὶ δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ καλλιεργήσῃ διὰ νὰ ζήσῃ χωρὶς νὰ εἶναι ὅπως εἶναι σήμερον φυματιῶντες κατὰ τὸ πλεῖστον. Λέγω ὅτι μὲ θλίβει πολὺ ἡ κατάστασις αὐτή, διότι ἀποδεικνύει καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ βαθυτέρα συνείδησις ἐκφεύγει ἀπὸ τὰ κεφαλαιοκρατικὰ ἱδρύματα τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἔχουν συνείδησιν κρατικήν, ἐνῷ βλέπουν τοὺς διαφόρους κλονισμούς, τὰς ἀπεργίας, τὴν συσσώρευσιν τόσου κόσμου εἰς τὰ κέντρα, ἐνῷ γνωρίζομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξήσωμεν καὶ κατὰ 15 ἑκατομμύρια ἀκόμη στρέμματα τὴν καλλιεργουμένην ἔκτασίν μας, εἶναι δυνατὸν εἰς πολὺ μέγας ἀριθμὸς τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ποῦ ἦλθον καὶ ἐγκατεστάθησαν πέριξ τῶν μεγάλων πόλεων καὶ ἀποτελοῦν τοὺς πυρῆνας μιᾶς μακρυνῆς ἐπαναστάσεως εἰς τὸν τόπον αὐτὸν μοιραίως δὲν θὰ ἠμπορέσουν νὰ ζήσουν καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἐξέλιξις τῆς βιομηχανίας καὶ αὐτὴ θὰ σταματήσῃ, διότι διαρκῶς δὲν θὰ προστατεύεται ἀπὸ τὸ Κράτος, λέγω μοιραίως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ θὰ εἶναι ἐπικίνδυνοι καὶ θὰ δημιουργήσουν ἀναρχικὰ ρεύματα ἐὰν δὲν προσκληθοῦν νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν ὕπαιθρον, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν ὕπαιθρον χρειάζονται κεφάλαια. Τὰ κεφάλαια αὐτὰ ὀφείλει τὸ Ἑλληνικὸν κεφάλαιον ἐὰν σέβεται τὴν ὕπαρξίν του, ἐὰν ἔχῃ συνείδησιν κρατικήν, ὀφείλει νὰ τὰ δώσῃ διὰ ν’ ἀπαλλάξωμεν χιλιάδας οἰκογενειῶν ἀπὸ τὰ κράσπεδα τῶν πόλεων ἐὰν δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ ζήσουν, καὶ διὰ νὰ συντελέσωμεν εἰς τοὺς εὑρισκομένους εἰς τοὺς ἀγροὺς νὰ καταστοῦν περισσότερον παραγωγικοί. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προχθὲς εἰς τὸν λόγον του εἶπεν τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ Βουλγαρικὴ Τράπεζα μὲ ἐλάχιστα κεφάλαια ἤρχισε τὴν ἀγροτικήν της πίστιν νὰ ἐξασκῇ καὶ ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν μόλις τώρα τελευταῖα λαμβάνονται μέτρα. Ναὶ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλγαρίαν τὸ 1915 ἡ Ἀγροτικὴ Τράπεζα εἶχε 35 ἑκατομμύρια λέβια χρυσᾶ, τότε ὅτε ἡ γεωργία ὁπωσδήποτε ἦτο ὠργανωμένη. Εἰς τὴν Βουλγαρίαν ποὺ διῆλθον καὶ ἐγὼ ὡς ὅμηρος εἰς πλείστας ἐπαρχίας εἶδον ὠργανωμένην γεωργίαν, εἶδον δενδροκομίαν τροφοδοτοῦσαν καὶ τὰ ἄλλα Κράτη, εἶδον ροδοκαλλιέργειαν, ἡ ὁποία τοὺς ἀποδίδει τόσον πολλὰ καὶ δὲν ἐβασίζοντο τότε ἐπάνω εἰς τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἐβασίζοντο καὶ εἰς μίαν συνεταιριστικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ἦτο ἀρκετὰ ἰσχυρά. Ἤδη ἔχουν συγχωνευθῆ. Δὲν ἠμπορεῖ ἑπομένως νὰ παραβληθῇ ὁ τρόπος τῆς ἐξασκήσεως τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἡ Τράπεζα τῆς Βουλγαρίας εἶχε μὲν 40 ἢ 50 ἑκατομμύρια κεφάλαια, ἔχει ὅμως καταθέσεις 2.500.000.000 καὶ πλέον καὶ ἑπομένως ἔχει εὐχέρειαν κεφαλαίου. Ἐνῷ ἡμεῖς, ποὺ πρόκειται τώρα νὰ ὀργανωθῶμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν γεωργίαν μὲ τὰ κεφάλαια αὐτά. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν νομίζω ὅτι δὲν εἶναι οὕτω τὰ πράγματα διότι ἐκεῖ ἡ ἀγροτικὴ πίστις ὡς ἐξασκῆται δὲν δίδεται ὑπὸ τὸν τύπον τῶν καλλιεργητικῶν δανείων, ὡς δίδεται παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ δίδεται διὰ νὰ κάμουν τὰς ἀναγκαιούσας βελτιώσεις εἰς τοὺς διαφόρους γαιοκτήμονας οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐλάχιστοι ἔναντι τῶν μικρῶν ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν των αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δοῦλοι τῶν τοκογλύφων ὡς ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἐπαληθεύσωμεν πραγματικῶς τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ἐπὶ ἑνὸς σημείου, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξετάσωμεν καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον τὰ πράγματα. Εἴπομεν, ὅτι ἡ συνολικὴ παραγωγὴ τοῦ τόπου εἶναι 22 δισεκατομμύρια. Τὰ ἔξοδα τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς εἶναι 14½ δισεκατομμύρια, τὰ δὲ κτηνοτροφικὰ εἶναι 25 δισεκατομμύρια. Τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, ὡς γνωρίζετε, τὰ ἔξοδα συμπεριλαμβανομένης τῆς ἀξίας καὶ τῆς συντηρήσεως εἶναι περίπου 80%. Ἡ κτηνοτροφία θέλει ὀλιγώτερα, ὑπολογίζεται ἐν Ἑλλάδι 50% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Ἑπομένως ἐπὶ 14½ ἑκατομμυρίων τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς χρειαζόμεθα κεφάλαιον κινήσεως 14½ δισεκατομμυρίων δηλονότι 5½ δισεκατομμ. θέλει διὰ νὰ συντηρηθῇ. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τοὺς πέντε μῆνας ποὺ ἔχει ὁ ἀγρότης ἀνάγκην ἐνισχύσεως.