1929.07.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 6η

ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΛΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα, ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Κάτοικοι τῆς κοινότητος Σιδηροκάστρου παρακαλοῦν ὅπως ἡ ἐθνικὴ ὁδὸς αὐτῶν διέρχεται ἐκ Σιδηροκάστρου. —Ἡ κάτοικος Πειραιῶς Ζ. Μαυρομιχάλη παρακαλεῖ ὅπως ἀκυρωθῇ τὸ Ν.Δ. τῆς 22 Ἀπριλίου 1926 περὶ Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης ὡς ἀντισυνταγματικόν, καθ’ ἃ ἀνεγνώρισεν διὰ γνωματεύσεώς του ὁ Ἄρειος Πάγος. —Διάφοροι ὀργανώσεις Πρωσοτσάνης, Ξάνθης, Σερρῶν, Δράμας, Ἀλεξανδρουπόλεως καὶ Κομοτινῆς ἀναφέρουν, ὅτι ἐκήρυξαν ἀπεργίαν πρὸς ἔκφρασιν τῆς λύπης αὐτῶν διὰ τὴν μὴ ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τῶν ὁμήρων. —Ἡ Ἕνωσις Πειραϊκοῦ Τύπου παρακαλεῖ ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεως νομικῶν ἵνα τροποποιηθῇ τοῦτο, καθόσον ζημιοῖ τὰ συμφέροντα τῶν ἐφημερίδων. —Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ἀθηνῶν διαμαρτύρεται διὰ τὰς πιέσεις τῆς Ἑταιρείας Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς ἔναντι τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς. —Ὁ Οἰκοδομικὸς Ὅμιλος Τροχιοδρομικῶν κλπ. Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως λυθῇ τάχιστα τὸ ζήτημα τῆς ἐκκενώσεως τῶν θαλάμων τῆς Οἰκοδομικῆς ἑταιρείας Θεσσαλονίκης «Χαριλάου». —Δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Λασηθίου παρακαλοῦν ὅπως βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ αὐτῶν κατάστασις. —Ἐπιτροπὴ συνελεύσεως κατοίκων Πειραιῶς παρακαλοῦν ὅπως ληφθοῦν σύντονα μέτρα διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ πατριωτικοῦ καὶ θρησκευτικοῦ συναισθήματος καὶ μὴ καταργηθῇ τὸ μάθημα τῶν θρησκευτικῶν. —Ἡ Νομαρχία Κυκλάδων ὑποβάλλει ψήφισμα Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἑρμουπόλεως, παρακαλοῦντος ὅπως πληρωθῇ ὁ κενὸς Μητροπολιτικὸς θρόνος τῆς πόλεώς των. —Ὁ Σύνδεσμος Ἀναπήρων καὶ Θυμάτων Πολέμου Ναούσης παρακαλεῖ ὅπως δοθῇ παράτασις διὰ τὴν ὑποβολὴν αἰτήσεων πρὸς ἀπονομὴν συντάξεως πολεμικῆς. —Οἱ κάτοικοι Μελιγαλᾶ διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην παροχὴν ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. —Ὁ ἀνάπηρος πολέμου Γ. Βάζας ἐξ Ἀνασελίτσης διαμαρτύρεται διότι ἡ Νομαρχία Κοζάνης ἀνεκάλεσε τὴν ἄδειαν πωλήσεως ὑπ’ αὐτοῦ καπνοῦ. —Ἐνοριακὴ Ἐπιτροπὴ Ἀταλάντης παρακαλεῖ ὅπως μὴ τροποποιηθῇ ὁ ἐνοριακὸς νόμος. —Διάφορα Σωματεῖα Κορίνθου παρακαλοῦν ὅπως ψηφισθῇ τάχιστα τὸ νομοσχέδιον περὶ προαγωγῆς τῆς Κορινθίας εἰς Δῆμον. —Ἐπιτροπὴ τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ Μαργαριτίου παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ ἀντιπροσωπευθῇ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων ὁ χριστιανικὸς κόσμος τῆς περιφερείας των. —Κάτοικοι Πατρῶν διαμαρτύρονται, διότι κινδυνεύουν ἐκ τῶν δονήσεων τοῦ ἐργοστασίου «Πατραϊκὴ» καὶ παρακαλοῦν ὅπως ἐνεργηθῇ ἐπισταμένη ἐξέτασις ἐπὶ τοῦ προφανοῦς κινδύνου. —Τὸ Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως δοθῇ παράτασις εἰσπράξεως τοῦ φόρου γεωργικῆς παραγωγῆς μέχρι Σεπτεμβρίου. —Οἱ κάτοικοι Ἰωαννίνων διαμαρτύρονται διὰ τὴν μεταβολὴν τῆς χαράξεως τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἰωαννίνων–Ἄρτης. —Τὸ Ἐπιμελητήριον Ἐδέσσης παρακαλεῖ νὰ ψηφισθῶσι τάχιστα τὰ νομοσχέδια περὶ Κυριακῆς ἀργίας. —Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Κύρρας Ξάνθης παρακαλοῦν ὅπως τοῖς δοθῇ δίκαιον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ δάσους τοῦ χωρίου των. —Ὁ Σύνδεσμος Σιδηροδρομικῶν Ἀττικῆς ὑποβάλλει ὑπόμνημα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκθέτει αἰτήματα αὐτῶν διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῆς τάξεών των. —Ὁ Σύνδεσμος Ναυπηγοξυλουργῶν Πειραιῶς παρακαλεῖ, ὅπως κατόπιν τῆς βιομηχανοποιήσεως τῆς ἐργασίας τοῦ λιμένος ἐξευρεθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐργασία, καθόσον παραμένουν ἄεργοι. —Οἱ κάτοικοι τέως δήμου Λαγείας παρακαλοῦν ὅπως διατηρηθῇ τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον αὐτῶν. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Πριμίδης καταθέτει ἀναφορὰν χηρῶν λεμβούχων Πειραιῶς, παρακαλούντων ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ ταῖς ἀπονεμηθῇ σύνταξις. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ε. Μαχαίρας καὶ Ν. Ἀβραὰμ καταθέτουν αἴτησιν ἀπόρων γονέων μαθητῶν τῆς Στρατιωτικῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς παρακαλούντων ὅπως τύχουν ἀπαλλαγῆς διδάκτρων. Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλουτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 22 Ἰουνίου 1929 συμβάσεως περὶ συγκεντρώσεως καὶ διαθέσεως διὰ σπορὰν τοῦ συγκομισθησομένου σίτου Καμπέρα». 2) «Περὶ συμπληρώσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν Γεωργίας καὶ Ὀργανισμοὺς τῆς ἁρμοδιότητός της». 3) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ ἀπὸ 23 Μαρτίου 1929 Ν.Δ. περὶ καθορισμοῦ Ἐπιτροπῆς ἐλέγχου καὶ ἐκδικάσεως τίτλων κυριότητος ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων ἀλλοδαπῶν ὑπηκόων» καὶ. 4) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 210 τοῦ Νόμου 4173 περὶ δασικοῦ κώδικος». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου Νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ Νόμου 3685 περὶ τῆς παραβολῆς (πλευρίσματος) τῶν ἀτμοπλοίων εἰς τὰς προκυμαίας τῶν λιμένων καὶ περὶ χορηγίας βοηθήματος ἀνεργίας εἰς τοὺς λεμβούχους». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ ἑκουσίας ἀποστρατείας ἀξιωματικῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Ἡρακλείδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐνοριακῶν ναῶν κλπ.» Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Κοντοδίνας, Β. Κυρέλος κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑκουσίας ἀποστρατείας ἀξιωματικῶν κλπ. Π. Ναυτικοῦ». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ κ. Δημ. Κολύμβα περὶ ἐνεργείας ἁλιευτικῶν τινων ἐκμεταλλεύσεων καὶ ἱδρύσεως συναφῶν ἐργοστασίων καὶ ἐγκαταστάσεων». Ὁ κ. Μ. Ἀργυρόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 4002 κλπ. Οἱ κ. κ. Γ. Μόδης, Σ. Χούρσογλου κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Σωματικῆς ἀγωγῆς». Οἱ κ. κ. Δ. Φλωριᾶς Α. Μιαούλης κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσαυξήσεως τῆς ἐπιδικασθείσης ἀποζημιώσεως λειβαδίων τινων ἀπαλλοτριωθέντων κατὰ τὸν νόμον 2052»· Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 25 Φεβρουαρίου 1928 περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2508 περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν περιουσιῶν τῶν τέως Χριστιανικῶν κοινοτήτων». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3540 περὶ τροποποιήσεως καὶ κωδικοποιήσεως τῶν νόμων περὶ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως γενικοῦ χημείου τοῦ Κράτους». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιστημονικῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτοκαλλιεργουμένων κτημάτων».

§3Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, δηλῶ ὅτι δὲν θίγονται διὰ τοῦ παρόντος νόμου αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου περὶ ἐξασφαλίσεως ὑπολειμμάτων αὐτοκαλλιεργειῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἀρωγῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐκ δραχμῶν 500.000 εἰς τὸν Δῆμον Μεσολογγίου». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ σχολείου τῶν καλῶν τεχνῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ἔκδοσιν διατάγματος περὶ ἐγγραφῶν ἐξετάσεων ἐν τοῖς σχολείοις τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀναγνωρίσεως ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ σωματεῖον Πειραϊκὸς Σύνδεσμος». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως γραφείου παρακολουθήσεως κατασκευῆς ἐσωτερικῶν ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων ἐν τῇ περιφερείᾳ Ἀθηνῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ Κεντρικοῦ Νοσοκομείου Προσφύγων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2124 τῆς 14 Μαρτίου 1920 περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἐξασκήσεως τοῦ ὀδοντοϊατρικοῦ ἐπαγγέλματος ἐν ταῖς Ν. Χώραις διατάξεων». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 20 Δεκεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ συστάσεως μονίμου ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Μόνη συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ψηφισθέντος σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἀπριλίου–12 Μαΐου 1926 Ν. Δ. αʹ) περὶ τροποποιήσεως διορθώσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀπὸ 4 Σεπτεμβρίου 1925 τριῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων περὶ πινακίου, περὶ καταργήσεως ἐν μέρει τῆς ἐρημοδικίας καὶ β) περὶ τροποποιήσεως ἄλλων τινων διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας». (Ψηφίζεται εἰς μόνην συζήτησιν, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδόσεως μεταφράσεως ἀρχαίων κλασσικῶν καὶ νεωτέρων ἔργων». (Ψηφίζεται εἰς μόνην συζήτησιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐποπτείας τῶν εἰδικοτήτων τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος». (Ψηφίζεται εἰς μόνην συζήτησιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑφυπουργοῦ τῆς Ὑγιεινῆς, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως τῶν νομαρχῶν καὶ περὶ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κ. Βουδούρης.

§7Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅταν ὡμίλησα, κ. συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὑπέβαλα μίαν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ πρώην ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπεδέχθησαν. Ὅτι δηλαδὴ οἱ διοριζόμενοι νομάρχαι πρέπει νὰ τύχουν μιᾶς γνωμοδοτήσεως ἐκ μέρους ἐπιτροπῆς παρεχούσης τὰ ἐχέγγυα ὅτι θὰ ὑπεδείκνυε τοὺς ὅσον τὸ δυνατὸν καλλιτέρους. Ἐνόμισα, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου θὰ ἐτίθετο ἕνας φραγμὸς εἰς τὸ ἐπικρατοῦν μέχρι σήμερον σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀνεξελέγκτως διορίζονται οἱ νομάρχαι εἰς τὴν θέσιν των. Ἐνῷ δηλαδὴ δι’ ὅλους τοὺς κλάδους ζητοῦνται ἐγγυήσεις καὶ προσόντα, μόνον διὰ τοὺς νομάρχας οὐδεμία ζητεῖται ἐγγύησις. Ὁ ἀξιότιμος τέως ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε παραδεχθῆ πράγματι τὴν τροποποίησιν αὐτὴν καὶ εἶχεν ὁρισθῆ τὸ συμβούλιον τὸ ὁποῖον θὰ ἐγνωμοδότει ἐξ ἑνὸς ἀντιπροέδρου τοῦ συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας, 2 συμβούλων τῆς ἐπικρατείας, 2 διευθυντῶν ἢ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δικαστικοῦ συμβουλίου. Ἤδη ὅμως εἰς τὴν σημερινὴν τροποποίησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀλλάσσει ἐντελῶς τὸν τρόπον, καὶ φαίνεται, ὅτι εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν γεννᾶται ἡ ἐπιθυμία νὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῷ συμβουλίῳ αὐτῷ, ὁπότε ἀνατρέπεται ἡ βάσις ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη καὶ ἡ συγκρότησις τῆς ἐπιτροπῆς.

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀντίληψις, ἡ πολιτικὴ βεβαίως, ὅτι δὲν εἶναι σωστὸν νὰ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ ἀξιώματος ἀντιπροσωπευτικοῦ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ δέχεται πρόσωπα ὑποδεικνυόμενα ὑπὸ προσώπων δικαστικῶν καὶ διορίσῃ ταῦτα ὡς νομάρχας.

§9Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ τοὺς ὑποδεικνύουν ἐκ τῶν πολλῶν προσώπων καὶ σεῖς θὰ ἐκλέγετε.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται νὰ γίνῃ αὐτό, δὲν δύναμαι νὰ ἐμπιστευθῶ. Νὰ εἶναι διὰ δικαστάς, μάλιστα· ἀλλὰ ὄχι διὰ νομάρχας.

§11Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Φρονῶ, ὅτι τότε ἡ καινοτομία αὐτὴ δὲν θὰ εἶχε σημασίαν. Εἶναι προτιμώτερον δι’ ἐμὲ τοὐλάστον, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐλάμβανεν ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην, ἢ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀνελάμβανεν ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην.

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ γνώμη σας δὲν εὑρίσκει καμμίαν ἀπήχησιν εἰς τὴν Βουλήν.

§13Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ ἑπτὰ μελῶν ἔχετε δύο μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὰ ὁποῖα δὲν ὑποδεικνύει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἡ ὁλομέλεια. Ἔχετε ἕνα καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ ὁλομέλεια. Ἔχετε δηλαδὴ τρεῖς τακτικοὺς μονίμους ὑπαλλήλους καὶ μόνον γενικὸς γραμματεὺς δὲν εἶναι μόνιμος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι αὐτὸ συμβούλιον δὲν ἀποτελεῖ ἀρκετὴν ἐγγύησιν.

§14Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὴ φθάνομεν εἰς ὑπερβολάς.

§15Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω τότε, διατὶ δὲν ζητεῖτε τὴν κατάργησιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς;

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. συναδέλφου ἦτο μία συμβιβαστικὴ λύσις μεταξὺ τῶν δύο ἀπόψεων, τοῦ νὰ εἶναι ἐντελῶς ὑπηρεσιακὰ πρόσωπα οἱ νομάρχαι ἢ νὰ εἶναι πολιτικὰ πρόσωπα. Ἀπεκρούσθη ἡ ἰδέα νὰ εἶναι ἐντελῶς πολιτικὰ πρόσωπα καὶ προεβλήθη συμβιβαστικὴ λύσις νὰ μὴ εἶναι ἐκ τοῦ κλάδου, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ ἐγκρίνωνται ἀπὸ μίαν Ἐπιτροπήν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἄποψιν νὰ εἶναι ἐντελῶς πολιτικὰ τὰ πρόσωπα αὐτά.....

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως δὲν ἔχει καθόλου δίκαιον ἐν προκειμένῳ διότι δὲν εἶναι πολιτικὰ καθαρῶς πρόσωπα. Δὲν μὲ νοιάζει καὶ ἂν τὸ σύστημα...

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πρόκειται διὰ σᾶς. Κάμνομεν ἕνα νόμον διὰ τὸ μέλλον.

§19Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ὀρθοτάτη, διότι καὶ δικαστικὰ πρόσωπα ὑπάρχουν καὶ πρόσωπα διοικητικὰ καὶ ἑπομένως εἶναι συγκερασμὸς τῶν δύο ἀπόψεων, τῆς πολιτικῆς ἀπόψεως καὶ τῆς ὑπηρεσιακῆς ἀπόψεως.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§21Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δύο λέξεις μόνον ἐπὶ τοῦ θέματος, κ. βουλευταί. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ πλήρη ἀπόδειξιν τῆς χρεωκοπίας τοῦ θεσμοῦ τῶν νομαρχῶν, καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἀφετηρίαν πρὸς σκέψεις γενικωτέρας. Αἱ γενικώτεραι δὲ σκέψεις συνίστανται κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν εἰς ῥιζικὴν καινοτομίαν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τῆς χώρας, φρονοῦμεν ὅτι ἂν ὁλόκληρος ἡ χώρα διῃρεῖτο εἰς 10 γενικὰς διοικήσεις ἕως 15, τὰ ζητήματα θὰ ἐλύοντο αὐτομάτως. Διότι τὰ μὲν πρόσωπα τῶν Διοικητῶν θὰ ἦσαν γενικῆς πολιτικῆς ἀξίας, περαιτέρω δὲ πάντες οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι θὰ ἦσαν μόνιμοι. Τοιουτοτρόπως ἡ θεραπεία θὰ ἦτο πλήρης. Ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ τὸ σημερινὸν διοικητικὸν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου 35 πρόσωπα πρόκειται νὰ εἶναι νομάρχαι, οὐδεμία θεραπεία εἶναι δυνατή, διότι καὶ ἡ προέλευσις ἐκ τῶν ὑπαλλήλων παραμορφώνει τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀνωτέρων διοικητικῶν ἀρχῶν καὶ ἡ προέλευσις ἐκ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου δίδει τὴν κατωτέραν ποσότητα.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τότε διατὶ δὲν προτείνετε εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν γενικοὶ διοικηταὶ νὰ διορίζωνται εἰς τοῦ κλάδου οἱ νομάρχαι;

§23Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν προτείνω μεταβατικὰς λύσεις, ἐφ’ ὅσον ἔχω καταλήξει, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, ἐμὲ εἰς ὁριστικὰ συμπεράσματα. Διότι ἐσεῖς θέλετε δοκιμὴν ἐνῷ ἐγὼ δὲν τὴν αἰσθάνομαι ἀπαραίτητον καθ’ ὅσον ἔχω καταλήξῃ εἰς τὴν πεποίθησιν καὶ ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἄνευ τῆς ῥιζικῆς αὐτῆς καινοτομίας ματαιοπονοῦμεν. Εὔχομαι τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον νὰ ἀποτελέσῃ ἀφετηρίαν πρὸς γενικωτέρας διοικητικὰς σκέψεις.

§24Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκφέρω μίαν γνώμην προσωπικήν, καθ’ ὅσον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν ἔχω ἀκόμη ὑποβάλει καμμίαν σκέψιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λέσβου πολιτευτήν. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κάμωμεν πραγματικὴν ἀποκέντρωσιν, δὲν ὁμιλῶ περὶ αὐτοδιοικήσεως, ἀλλὰ περὶ ἀποκεντρώσεως. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν 35 νομούς, εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον, καὶ ἑπομένως φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομαρχῶν, ὄχι τόσον διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν 35 νομάρχας τῆς προκοπῆς, ἀλλὰ καὶ διότι ἔχομεν ὡς ἀρχὴν καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ συζητηθῇ τώρα περὶ ἀποκεντρώσεως τῶν νέων χωρῶν εἶναι ἡ βεβαίωσις τῶν ὅσων λέγω, δηλαδὴ εἰμποροῦμεν νὰ κάμωμεν ἀποκέντρωσιν εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν Θράκην, εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ εἰς τὴν Κρήτην διότι ἔχομεν διοικήσεις καὶ διότι ἔχομεν πρόσωπα περιωπῆς εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρήσῃ ὡρισμένα δικαιώματα τὰ ὁποῖα μόνον οἱ ὑπάλληλοι εἶχον ἕως τώρα. Βεβαίως θὰ εἶναι σχεδὸν ἀδύνατον νὰ κάμωμεν πραγματικὴν ἀποκέντρωσιν ἄν δὲν παραχωρήσωμεν ὡρισμένα δικαιώματα ἔστω καὶ διοικητικὰ μόνον διὰ 35 νομάρχας οἱ ὁποῖοι παύονται καὶ διορίζονται. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἕν ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ λυθῇ μὲ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, καθ’ ὅσον πρόκειται σήμερον νὰ βελτιώσωμεν ἕνα θεσμόν, καὶ νομίζω ὅτι ἡ βελτίωσις αὕτη εἶναι σημαντική.

§25Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Φρονοῦμεν, ὅτι ὁ θεσμὸς διατηρούμενος ὡς ἔχει εἶναι ἀνεπίδεκτος βελτιώσεως καὶ προτείνομεν περαιτέρω ὅτι δὲν δύνανται νὰ οἰκοδομηθοῦν παρὰ μόνον ἐπὶ νέας διοικητικῆς διαιρέσεως. Καὶ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὰ θεμέλια, καὶ θεμέλια στερεὰ εἶναι μόνον νέα διοικητικὴ διαίρεσις.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἤδη ὑπάρχει μία σύγχυσις εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ὑποστηρίζεται ὀρθῶς ὅτι διὰ νὰ διοργανώσωμεν τὴν δημοτικὴν ἀποκέντρωσιν ἔχομεν ἀνάγκην γενικῶν διοικήσεων καὶ τοῦτο διότι μόνον εἰς τὰς γενικὰς διοικήσεις εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανωθοῦν ὠργανωμέναι ἀποκεντρωμέναι ὑπηρεσίαι, διότι εἶναι ἀδύνατον εἰς κάθε νομὸν νὰ ἔχετε ὠργανωμένην ἀποκεντρωμένην ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο, διότι ἐκεῖ γεννῶνται τὰ ἑξῆς ζητήματα: Καὶ ἂν ἔχωμεν γενικὰς διοικήσεις, θὰ μένουν οἱ νομοί, ἢ θὰ κάνωμεν γενικὰς διοικήσεις ὁπότε θὰ ἔχετε ἀνάγκην 150 ἀντιπροσώπων. Ὑπεστηρίχθη ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὀργανώσωμεν ἀποκέντρωσιν ἐφ’ ὅσον ἔχομεν 35 νομούς. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἀποκέντρωσιν καὶ μὲ τοὺς 35 νομούς. Θὰ ἦτο ἓν σπουδαῖον βῆμα προόδου ἐὰν κατώρθωνεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὰς τὰς 4 γενικὰς διοικήσεις ποὺ ἔχομεν νὰ τὰς κάνῃ πραγματικὰς γενικὰς διοικήσεις μὲ πραγματικὴν ἀποκέντρωσιν διὰ νὰ ἐπεκτείνωμεν ἀπ’ ἐκεῖ καὶ εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα, ἡ ὁποία δὲν αἰσθάνεται τὴν αὐτὴν ἀνάγκην αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ τῆς γενικῆς διοικήσεως τὴν ὁποίαν αἰσθάνονται οἱ Νέαι Χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἤδη διαπαιδαγωγηθῆ ἀπὸ τὸ παρελθόν. Ἐγὼ λοιπὸν θεωρῶ ἓν σπουδαῖον βῆμα προόδου νὰ ὀργανωθῇ ἡ γενικὴ διοίκησις, νὰ ληφθῇ δὲ μέριμνα πῶς θὰ γίνῃ ἡ κατωτέρα ἀποκέντρωσις εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Λαμβανομένης δὲ ὑπ’ ὄψει τῆς καταπληκτικῆς ἀναπτύξεως τῆς συγκοινωνίας σιγὰ σιγὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι ἡ ἐπαρχία χάνει τὴν σημασίαν τὴν ἐξαιρετικὴν τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ὁ νομὸς ἀποκτᾷ μεγαλειτέραν σημασίαν. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι θ’ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς ἐξελίξεως.

§27Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι ἔχομεν νομάρχας τῶν ὁποίων ἡ θέσις πρέπει νὰ βελτιωθῇ. Ἀλλ’ ἐξ ἀφορμῆς τῶν λεχθέντων θὰ ἐπρότεινα νὰ καταρτίσωμεν μίαν ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ τὸν κ. Παπαναστασίου, τὸν κ. Ζαβιτζιᾶνον, τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι νὰ μελετήσουν τὸ ζήτημα καλοῦντες νὰ παράσχουν τὰ φῶτα των καὶ ἄλλοι βουλευταὶ ἐξωκοινοβουλευτικὰ ἀκόμη πρόσωπα καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα κατόπιν κοινῆς συνεννοήσεως.

§28Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ συστήσω, διότι νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ σπεύσῃ νὰ λάβῃ ἀπάφασιν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος τοσοῦτον θεμελιώδους. Ἡ σύστασις 10 ἀνωτέρων διοικήσεων, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λέσβου, ἐὰν ἤθελε γίνῃ, ἄγει μοιραίως εἰς τὴν ἀνασύστασιν τῆς ἐπαρχίας, τό ὁποῖον θὰ ἦτο τὸ ὀλεθριώτερον ἐξ ὅσων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Εἶναι λοιπὸν ζητήματα ἄξια μεγάλης μελέτης, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπικροτήσω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§29Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι εὐτύχημα ὅτι ἐπεξετάθη ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται ἴσως ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ κανεὶς τὴν σκοπιμότητα τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς... Ἐκεῖ θὰ κριθῇ, βεβαίως λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει ὅλων τῶν περιστάσεων, ἐὰν εἶναι συμφερώτερον ἢ ὄχι νὰ ἱδρύσωμεν γενικὰς διοικήσεις. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον εἶναι τοῦτο, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δίδει μόνον τίτλους πρὸς διορισμὸν νομαρχῶν, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἐὰν μία Κυβέρνησις ἤθελε νὰ διορίσῃ νομάρχας καὶ ὑπέβαλεν ἕνα κατάλογον εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐξέλεγε τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ ἐθεώρει κατάλληλα, ἄνευ πολιτικῆς ἐπεμβάσεως, ἀλλὰ θὰ ἐξέλεγε πάντως μεταξὺ τῶν προσώπων ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ ὑπεδείκνυεν ἡ Κυβέρνησις.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αἰτήσεων τῶν ἐνδιαφερομένων θὰ σχηματίζῃ......

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ὑποβάλῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν....

§32Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἰσηγήθην τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ ὀνόματα, διότι εἶναι ἀσφαλῶς πολλὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν πηγαίνουν νὰ ὑποβάλουν αἰτήσεις, καίτοι εἶναι πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ καθέξουν τὴν θέσιν τοῦ νομάρχου. Ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ὅταν προέβημεν εἰς τὸν διορισμὸν τῶν τελευταίων νομαρχῶν ἐζητήσαμεν καὶ παρεκαλέσαμεν αὐτὰ τὰ πρόσωπα νὰ δεχθοῦν.

§33Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ ἐπιτροπὴ καὶ χωρὶς αἰτήσεις....

§34Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ δὲ ἐπιτροπὴ δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ κρίνῃ ἐὰν τὸ τάδε πρόσωπον ἔχῃ τὰ στοιχεῖα ἢ δὲν τὰ ἔχει, κἄτι ἀνάλογον δηλαδὴ μὲ τὸ θεσμὸν τῶν νομικῶν συμβούλων, ὁ ὁποῖος ἐπέτυχε θαυμάσια καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ μὴ τὸ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἐδῶ.

§35Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπρότεινε τὸ μέτρον μιᾶς γενικωτέρας ἐπιτροπῆς, μέτρον τὸ ὁποῖον καταδεικνύει ἀκριβῶς, ὅτι ὅλη ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζει ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτὸς δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ, ὅπως ἐξακολουθῇ, νομίζω ὅπως, ἐν ἀναμονῇ τῶν συμπερασμάτων τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, ἀποσυρθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἵνα μὴ γίνῃ κάτι τι τὸ πρόχειρον καὶ τὸ βεβιασμένον.

§36Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ἄλλον σκοπὸν γενικώτερον.

§37Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐὰν ἐπείγῃ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἤθελον νὰ προστεθῇ ὅτι ἡ κύρωσις ἡ ὑποχρεωτικὴ θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ θὰ ἤθελον τὸ συστατικὸν αὐτὸ νὰ λάβῃ μίαν μορφὴν πλέον συγκεκριμένην. Διότι ἐὰν εἰς τὸ παρελθὸν παρουσιάζοντο ὅλοι οἱ νομάρχαι μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ διορισμοῦ των πρὸ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπῆρχε βεβαιότης, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν νομαρχῶν δὲν θὰ ἦσαν νομάρχαι. Ἐπίσης θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μεταξὺ τῶν νομῶν δι’ οὓς λαμβάνεται ἰδιαιτέρα πρόνοια ἐν ἄρθρῳ 3 περιληφθῇ καὶ ὁ νομὸς Ἔβρου ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπερσυνοριακός.

§38Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ κανονισθῇ διὰ διατάγματος.

§39Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀποφασίσει νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς εὐχὰς τῶν Νέων Χωρῶν, ἀλλὰ καὶ γενικῶς νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκεῖνο τὸ πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι θὰ ἦτο σωτήριον διὰ τὸ Κράτος, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ κτισθῇ τὸ νέον οἰκοδόμημα ἐὰν δὲν γίνῃ πραγματική, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος, ῥιζικὴ μεταρρύθμισις τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ Κράτους. Ἔχω δὲ τὴν ἀντίληψιν, ὅτι δὲν εἶναι τὰ πράγματα τόσον δύσκολα ὅσον φαίνονται· καὶ δὲν εἶναι τόσον, δύσκολα, οὔτε διὰ τὴν αὐτοδιοίκησιν οὔτε διὰ τὴν ἀποκέντρωσιν. Λέγω, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα εἴτε πρόκειται περὶ νομαρχῶν, εἴτε περὶ διαιρέσεων τοῦ Κράτους, εἴτε περὶ τοῦ τρόπου ἀποκεντρώσεως δὲν ἠμποροῦν νὰ χωρισθοῦν, διότι ὅλα αὐτὰ θὰ ἀποτελέσουν τὸ συγκρότημα τὸ Κυβερνητικόν, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγομεν ἡμεῖς τὴν σωτηρίαν τοῦ Κράτους. Ἡ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἰς μεγαλείτερα τμήματα ἔχει μελετηθῆ καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην.

§40Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν φθάσει εἰς συμπεράσματα ἀκόμη.

§41Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Λέγω, ὅτι ἡ ἐπιστήμη καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχει ἤδη βάλει τὰς βάσεις, διότι ἔχομεν ἤδη νόμους, οἱ ὁποῖοι ὁρίζουν τὰ τμήματα αὐτὰ διὰ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἐπιθεωρήσεων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Σᾶς εἶπον προχθές, ὅτι ἔκαμε νόμον τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας τὸ ὁποῖον ὁρίζει αὐτὰ ἀκριβῶς τὰ τμήματα ὡς ἕδρας ἐπιθεωρήσεων.

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα. Τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον εἶναι μόνον περὶ βελτιώσεως τῶν νομαρχῶν.

§43Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὅταν δὲ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καταργηθοῦν αἱ ἀνώτεραι κρατικαὶ ὑπηρεσίαι, ὅταν αἱ ἐπιθεωρήσεις αὐταὶ καταργηθοῦν εἰς τὰ 10 ἢ 11 μέρη, ἀμέσως ἔχετε τὴν ἀποκέντρωσιν ἑτοίμην, συμφώνως μάλιστα μὲ τὸ Σύνταγμα. Τί δὲ θὰ εἶναι αἱ ἐπιθεωρήσεις αὐταὶ καὶ οἱ γενικοὶ διοικηταί; Θὰ εἶναι τὸ δεύτερον μάτι τοῦ ὑπουργοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ παρακολουθῇ τὰς αἰτήσεις τῶν πολιτῶν. Αὐτό εἶναι πλέον καὶ Συνταγματικὴ ὑποχρέωσις.

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχουν σχέσιν αὐτὰ τὰ πράγματα μὲ τὸ νομοσχέδιον. Αὐτὰ ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐτοδιοικήσεως. Ἐπιφυλαχθεῖτε ν’ ἀναπτύξητε τὰς γνώμας σας κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ.

§45Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα πρέπει νὰ λυθοῦν μαζὶ καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ περὶ νομαρχῶν, διότι ἴσως καταλήξωμεν εἰς ἄλλο σύστημα νομαρχῶν.

§46Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐκεῖ ἔχετε ὁρίσει τὰ ἔξοδα παραστάσεως τῶν νομαρχῶν.

§47Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα. Σύμφωνοι.

§48Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1 αἱ γνωμοδοτήσεις τῆς ἐπιτροπῆς προκαλοῦνται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προηγουμένως εἶπεν, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ προκαλοῦνται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ νὰ δέχεται οἴκοθεν αἰτήσεις. Ὅπως εἶναι διατυπωμένη ἡ παράγραφος αὐτὴ ῥητῶς, δίδει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει μία κενὴ θέσις νὰ στέλλῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἓν ὄνομα διὰ ν’ ἀποφανθῇ. Νὰ προστεθῇ λοιπὸν «καὶ οἴκοθεν ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς καὶ τῇ γνωμοδοτήσει τῇ ἰδικῇ σας» διὰ τὴν περίπτωσιν τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος πρώην ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§49Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἄρθρον πρῶτον. (ἀναγινώσκει).

§51ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ πρῶτον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς σύναψιν συμβάσεως τροποποιητικῆς τῶν ὅρων τῶν ἀπὸ 27 Αὐγούστου 1925 καὶ 27 Ἰανουαρίου 1926 συμβάσεων μετὰ τῆς «Sosiete Commerciale de Belgicue καὶ τῆς Sosiete Nationale de Credit d'induetrie κ.λ.π. Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Βερδελῆς.

§52Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ὅπως ἐξουσιοδοτηθῇ καὶ τροποποιήσῃ τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Βελγικῆς Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη ὡς γνωστὸν ἔχει ἀναλάβει τὴν προμήθειαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν σιδηροδρομικῶν ὑλικῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν κατασκευὴν 350 χιλιομέτρων σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Ἡ ἐξουσιοδότησις ἀφορᾷ κυρίως βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ διαφεύγῃ τὴν προσοχὴν ὑμῶν ὅτι τοῦτο ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς ὑποθηκεύσεως διὰ μέσου τοῦ διεθνοῦς οἰκονομικοῦ ἐλέγχου ἑνὸς μέρους τῶν εἰσπράξεων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ μέχρι σήμερον ἡ Βελγικὴ Ἑταιρεία δὲν εἶχεν ὡς ἐγγύησιν τοῦ δανείου εἰ μὴ τὰς προσόδους τῶν Κρατικῶν σιδηροδρόμων. Ἐὰν ἐζήτησα τὸν λόγον, κ. ὑπουργὲ εἶναι διότι νομίζω, ὅτι ἡ συγκατάβασις τὴν ὁποίαν κάμνομεν εἶναι ἀρκετὰ σημαντική, ὥστε νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς τὴν τροποποίησιν τῶν οἰκονομικῶν μόνον ὅρων τῆς συμβάσεως. Ὡς γνωρίζετε, τὸ ὑλικὸν τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία ἐπρομήθευσε τὸ ἐπληρώσαμεν πολὺ πειὸ ἀκριβὰ ἀπὸ τὴν τιμὴν τῆς τρεχούσης ἀγορᾶς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Μπορῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἐπληρώσωμεν ἀτμομηχανὰς 5.000 λίρας, ἐνῷ διὰ διαγωνισμοῦ μπορούσαμεν ἴσως νὰ τὰς ἔχωμεν μὲ 3.000 λίρας. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προέχει, εἶναι ἡ κατασκευὴ τῶν 350 χιλιομέτρων τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Εἶναι γνωστόν, ὅτι προκειμένου περὶ κατασκευῆς τεχνικῶν ἔργων προέχει πρὸ παντὸς ἡ ταχεῖα κατασκευὴ, οὕτως ὥστε νὰ ἀποφευχθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν αἱ ἐπιβαρύνσεις τοῦ ἔργου διὰ τοῦ καταλογισμοῦ τόκων. Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ἴσως καὶ τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. ὑπουργούς, ὅτι μέχρι σήμερον τίποτε ἀκόμη δὲν ἔχει κατασκευασθῆ, ὅτι τίποτε τὸ ὁριστικὸν ἀκόμη δὲν προβλέπεται διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς. Ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὅτι αἱ μέχρι σήμερον γενόμεναι χαράξεις οὐδόλως ἐξυπηρετοῦσιν τὰς γραμμὰς ταύτας. Διότι ἴσως καὶ ἡ Ἑταιρεία καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας νὰ μὴ ἔχουν καθορίσει γενικώτερον τὴν σιδηροδρομικὴν αὐτὴν πολιτικήν. Διότι π. χ. χαράσσεται ἡ γραμμὴ Καλαμπάκας–Βερροίας, χωρὶς νὰ ἔχωμεν προβλέψει τὶ θὰ γίνῃ μὲ τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον τῆς Θεσσαλίας. Προβλέπονται εἰς τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν αὐτὴν δυσχερεῖς διαβάσεις, αἱ ὁποῖαι οὐδόλως πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσωσιν ἐπαρκῶς τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν. Πάντως ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζητῶ ὅπως εἰς τοὺς τροποποιητικοὺς ὅρους μὴ περιορισθῶμεν ἁπλῶς εἰς τὴν βελτίωσίν της, ἀλλὰ νὰ ἐπιτύχωμεν μίαν καλλιτέραν ὀργάνωσιν τῆς ἑταιρείας.

§53Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Προβλέπεται καὶ διὰ τὸ τεχνικὸν μέρος.

§54Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Δὲν τὸ βλέπω. Ἐγὼ θὰ προτιμοῦσα ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς φέρῃ τοὺς ὅρους αὐτούς τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, καὶ κατόπιν νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν.

§55Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βελτίωσιν μποροῦμεν νὰ κάμωμεν.

§56Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν διατὶ ἐζητήσαμεν ἐξουσιοδότησιν. Μὲ τὴν ἑταιρείαν αὐτὴν εὑρισκόμεθα εἰς διαπραγματεύσεις ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἀνελάβομεν τὴν ἀρχήν, δυστυχῶς ὅμως αἱ διαπραγματεύσεις δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταλήξουν εἰς συνεννόησιν. Ἐλπίζω ὅτι θὰ καταλήξωμεν κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, ἀλλὰ ἐὰν περιμένωμεν νὰ ὑπογράψωμεν τὴν σύμβασιν καὶ κατόπιν νὰ τὴν ψηφήσωμεν θὰ ἀργήσῃ ἕνα ἑξάμηνον, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν μεγάλην, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν ἐξουσιοδότησιν. Πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι μὲ τὴν ἑταιρείαν αὐτὴν εἶχον γίνει συνεννοήσεις ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τῆς τροποποιήσεως τῶν τεχνικῶν καὶ οἰκονομικῶν ὅρων. Ἐπὶ τῶν τεχνικῶν ὅρων ἔγιναν αὐταὶ αἱ τροποποιήσεις, ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὅμως ἔγιναν διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν κατέληξαν εἰς τίποτε καὶ διὰ τοῦτο ἤρχισα ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς. Ἡ παρατήρησίς σας ὅτι δίδομεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ἀντάλλαγμα βαρύ, δὲν εἶναι ὀρθή, διότι δὲν δίδομεν εἰς τὴν ἑταιρείαν τὸν ἔλεγχον. Ἑπομένως κατ’ οὐσίαν δὲν δίδομεν τίποτε, διότι σήμερον διὰ τῶν εἰσπράξεων τῶν σιδηροδρόμων πληρώνονται, καὶ ἐν ἀνεπαρκείᾳ τῶν εἰσπράξεων ἔρχεται τὸ Κράτος καὶ πληρώνει. Ἐὰν δὲν ἐπιτύχωμεν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου ἔστω καὶ 1%, διότι βέβαια τοῦτο ἄν δὲν τοὐλάχιστον τὸ ἐπιτύχωμεν εἶναι διαφορὰ ἐτησίως 100.000 δολλαρίων. Ἐὰν δὲ ἐπιτύχωμεν ἐπίσης παράτασιν τοῦ χρόνου τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ ταμείου εἰς 30 ἔτη, θὰ εἶναι σοβαροτάτη ἀνακούφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εὐχῆς ἔργον θὰ εἶναι ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας μπορῇ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τεχνικὰς τροποποιήσεις, κατὰ τοῦτο ὅτι θὰ μείνουν τὰ κέρδη τῆς ἑταιρείας ἐκ προμηθείας ὑλικοῦ καὶ ἄλλων. Αὐτὰ δὲ δύνανται νὰ γίνουν ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ τῆς ἑταιρείας, διότι τὸ ὑπουργεῖον δὲν μπορεῖ νὰ κάνῃ τὴν χάραξιν. Αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἐξουσιοδότησιν. Νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τὴν ἑταιρείαν καὶ νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῶν ὅρων.

§57Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Αὐτό τὸ ὁποῖον λέγετε, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν μὲ τὴν ἐξουσιοδότησιν συμφωνῶ ἀπολύτως ἀλλὰ μία χάραξις α ἢ β δύναται νὰ προσκομίσῃ μεγάλα ἢ μικρὰ κέρδη εἰς τὴν ἑταιρείαν. Πληροφοροῦμαι δὲ ὅτι ἡ γραμμὴ χαράσσεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ ὑποβαλώμεθα εἰς μεγαλειτέρας τοῦ δέοντος δαπάνας. Ὡς γνωστόν, ἡ ἑταιρεία αὐτὴ ἔχει ὡρισμένα ποσοστὰ’ ἐπὶ τῶν συντελουμένων ἔργων. Νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὸ τοῦτο εἶναι ἓν σημεῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν. Ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχει καὶ ἡ γενικωτέρα ἀντίληψις, ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἔχει χαραχθῆ ἓν ἀνώτερον σιδηροδρομικὸν πρόγραμμα. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι εἶπε τὶ πρέπει βασικῶς νὰ ἐπιδιώξουν καὶ μόλις τὸν τελευταῖον καιρὸν ἀπεφάσισαν νὰ κατασκευάσουν αὐτὴν τὴν γραμμήν. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ κατασκευσθῇ αὐτὴ ἡ γραμμὴ ἀπὸ τὴν Καλαμπάκαν μέχρι Βερροίας ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῇ τὶ θὰ κάνῃ καὶ διὰ τὸν Θεσσαλικὸν σιδηρόδρομον. Καὶ ἐφ’ ὅσον τίθετε τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως, καλὰ ἦτο νὰ ἐπιληφθῶμεν ὅλων αὐτῶν τῶν πραγμάτων.

§58Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνίας). Αἱ ὑποδείξεις σας ἔχουν προφανῶς ὠφέλειαν ἐν τῇ συζητήσει, ἀλλὰ δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ τελευταῖον ζήτημα. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν ἡ ἑταιρεία νὰ ἀποδεχθῇ, διότι εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δεχθῇ τὰ σχέδια τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας.

§59Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Δι’ αὐτὸ τὸ συσχετίζω μὲ τὴν σύμβασιν.

§60Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς συμβάσεως ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισεν διεθνὴς προσωπικότης ὡς tres sale;

§61Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐν τῇ διαπραγματεύσει ταύτῃ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Κοζάνης–Βερροίας, διότι μᾶς πληροφοροῦν οἱ ἁρμόδιοι, ὅτι κάμνουν κατασκευὴν ἄλλων γραμμῶν καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φθάσουν τὰ λεπτὰ νὰ τελειώσῃ καὶ ἡ γραμμὴ αὐτή. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει ὡρισμένην ζημίαν ἀπὸ τὴν σύμβασιν ταύτην, θὰ ἔχῃ ὅμως μεγάλας ὠφελείας ἂν κατασκευασθῇ ἡ γραμμὴ τοῦ νομοῦ Κοζάνης, καὶ τοῦτο διότι θὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸν ἀπέραντον πλοῦτον τῶν μεταλλείων τοῦ νομοῦ Κοζάνης. Ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ διὰ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ ἡ ὁποία θὰ συνδέσῃ τὴν Μακεδονίαν μὲ τὴν Ἤπειρον ἀσφαλῶς θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνακούφισις τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τῶν πάντων καὶ αὐτοῦ τοῦ ἄρτου. Ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος θὰ εἰσπράξῃ πολλὰ καὶ θὰ τονώσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν ἰδιαιτέρως τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος ἔζησεν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅπως προσέξῃ τὸ σταμάτημα τῆς γραμμῆς Καλαμπάκας–Κοζάνης.

§62Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι δὲν πρόκειται οὐδόλως νὰ σταματήσουν αἱ ἐργασίαι. Μία τροποποίησις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔχομεν ἀποφασίσει νὰ ἐπιμείνωμεν καὶ ἐν τέλει ἐλπίζω νὰ ἐπιτύχωμεν ὅπως μεταφερθῇ μέρος τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου ἐκ τοῦ α πίνακος εἰς τὸν β, οὕτως ὥστε νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς προμηθείας καὶ τὰ ὑλικὰ κατασκευῆς.

§63Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἴμεθα εὐγνώμονες.

§64Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. (Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐλπίζομεν νὰ ἐπιτύχωμεν, δὲν εἴμεθα βέβαιοι.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). (Αἰτήσει τοῦ κ. Α. Παπαναστασίου μεταφέρεται εἰς τὴν τακτικὴν διαδικασίαν καὶ ἀναγινωσκόμενον γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς α κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὸ εἰς μόνην συζήτησιν ἐγγεγραμμένον σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 18 Μαρτίου 1926 συντακτικῆς ἀποφάσεως περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν»). Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως παθόντων ἐν πολέμῳ ἀξιωματικῶν, ἀνθυπασπιστῶν, ὑπαξιωματικῶν κλπ.». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παπαναστασίου.

§66Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχει διάταξις, δυνάμει τῆς ὁποίας οἱ εὑρισκόμενοι εἰς εἰδικὴν ἀποστρατείαν ἀξιωματικοί, μολονότι εἶχον καταταχθῇ εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον. Ἡ διάταξις αὕτη νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄδικος, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶχον ἤδη καταταχθῇ εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν, συνεισέφεραν καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον καὶ ἑπομένως ἔχουν ὅλα τὰ δικαιώματα μετόχου τοῦ Ταμείου αὐτοῦ. Ποῖος λόγος συντρέχει τώρα νὰ στερηθοῦν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος;

§67Θ. ΜΑΝΕΤΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τοὺς ἐφέδρους ὁμιλεῖτε;

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα.

§69ΜΑΝΕΤΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δύο εἶναι οἱ λόγοι: Πρῶτον διότι κατ’ ἀρχὴν οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ δὲν μετέσχον τοῦ μερίσματος τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, καὶ δεύτερον διότι τὸ 1923 ἀντικανονικῶς ὠνομάσθησαν παρὰ τῆς τότε Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως μόνιμοι ἀξιωματικοὶ χωρὶς νὰ προηγηθῇ καμμία ἄλλη διατύπωσις ἡ ὁποία νὰ λαμβάνεται πρὸς μονιμοποίησιν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ μὲ μίαν μονοκονδυλιὰ ὡς τραυματισθέντες ἐχαρακτηρίσθησαν μόνιμοι. Τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον, ὅπως γνωρίζετε, εἶναι ἕνα Ταμεῖον ἔχον ὡς σκοπὸν νὰ συμπληρώνῃ τὴν γλισχροτάτην σύνταξιν τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν διὰ τῆς χορηγήσεως ἑνὸς μονίμου μερίσματος. Λοιπὸν τὸ μέρισμα τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθῇ ὑφιστάμενον ὡς εἶναι, ὅταν παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ Ταμείου, παρὰ τοὺς γενικοὺς νόμους, διὰ διαφόρων νομοθετημάτων ἐξαναγκάζεται τὸ Ταμεῖον αὐτὸ εἰς χορηγήσεις διαφόρων ἄλλων. Ἤδη κατὰ τὸ τρέχον ἔτος λόγῳ ἀκριβῶς τῆς τακτικῆς αὐτῆς ἠναγκάσθη τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον νὰ ἐλαττώσῃ τὸ μέρισμα κατὰ 25% εἰς ὅλους τοὺς ἀποστράτους, χήρας καὶ ὀρφανά. Ἔχομεν διαμαρτυρίαν τοῦ Ταμείου, τὸ ὁποῖον παρακαλεῖ ὅπως μὴ παραλειφθοῦν οἱ ἔφεδροι οἱ ὁποῖοι ἐπὶ Παγκαλικῆς Κυβερνήσεως εἶχαν κατορθώσει νὰ πάρουν μέρισμα.

§70Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, εἶναι ἐνδεχόμενον ὅπως εἴπατε, ἂν καὶ κανονικῶς καὶ ὄχι ἀντικανονικῶς παρὰ τὰς παλαιότερον ἰσχυούσας ἀρχάς, νὰ κατετάγησαν εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν καὶ νὰ ἔγιναν μέτοχοι τοῦ Ταμείου, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι πλέον ἕνα τετελεσμένον γεγονός, ἕνα κεκτημένον δικαίωμα. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ἡ κατάταξις αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν ἦτο κἄτι τι ὄχι τὸ κανονικὸν ὅπως λέγετε, ἦτο κανονικὸν ὅμως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ δικαίου. Διότι ἐπὶ τέλους θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Οἱ ἀξιωματικοὶ λέγω αὐτοί, κ. ὑπουργέ, εἶναι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως προέταξαν τὰ στήθη των, ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον των ὅπως ἔπρεπεν, ἡγήθησαν τῶν στρατιωτῶν μας καὶ ἔχυσαν τὸ αἷμα των. Αἱ γενόμεναι εἰς αὐτοὺς παραχωρήσεις δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ θεωρηθῇ ὅτι τὸ γλῖσχρον μέρισμα τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου εἶναι κἄτι τι τὸ ὑπερβολικόν. Ἔχω ἕνα πίνακα τῶν ἀποθανόντων ἐν εἰδικῇ ἀποστρατείᾳ ἐκ φυματιώσεως, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποθανόντων ἀνέρχεται εἰς 210 περίπου.

§71Θ. ΜΑΝΕΤΑΣ. Δὲν εἶναι ὅλοι ἔφεδροι.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀποδεικνύεται ἑπομένως ἐξ αὐτοῦ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ εἶναι ἀξιωματικοὶ ραγισμένοι καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην περιθάλψεως μεγαλειτέρας. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ μὴ ἀναμοχλεύῃ διαρκῶς αὐτὸ τὸ ζήτημα διὰ τὰς παραχωρήσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται διὰ τοὺς παθόντας ἐν πολέμῳ ἀξιωματικούς; Διότι διαρκῶς γίνεται μία ἀναμόχλευσις ἡ ὁποία θίγει τὰ δικαιώματα τῶν παθόντων ἀξιωματικῶν. Εἶναι ἡ τρίτη φορὰ ποὺ γίνεται ἀναμόχλευσις τῶν παθόντων ἐν πολέμῳ ἀξιωματικῶν. Τώρα πρόκειται νὰ γίνῃ καὶ ἄλλη. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἐμφιλοχωρήσει μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ 2–3, οἱ ὁποῖοι δὲν πρέπει νὰ κατατάσσωνται εἰς τοὺς παθόντας. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε ὅτι αὐτὴ ἡ διαρκὴς ἀναμόχλευσις θίγει τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς τιμίους; Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ἀποσύρῃ τὴν διάταξιν αὐτήν. Καὶ ἂν συμβαίνῃ νὰ μειοῦται κἄπως ὁ μισθὸς τῶν ἄλλων μετόχων τοῦ ταμείου, πρέπει οἱ ἄλλοι μέτοχοι τοῦ ταμείου νὰ ὑποστοῦν τὴν μείωσιν. Πρόκειται ἄλλωστε περὶ ἀξιωματικῶν καταδικασμένων, δυστυχῶς, ὄχι εἰς μακρὰν ζωήν.

§73Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ ὅτι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὑπάρχουν διατάξεις νεώτεραι τοῦ ἀρχικοῦ αἱ ὁποῖαι ἐνετέθησαν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἐκρίνῃ ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ ἵνα ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων καὶ πάλιν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ περαιτέρω συζήτησις. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως ἐξασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος εἰς ἐπιστήμονας ἰατροὺς μὴ κεκτημένους τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δηλοῦντος ὅτι ἀποδέχεται τὴν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς προταθεῖσαν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 3 ὑποτροπολογῶν αὐτό, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας». Ἄρθρον πρῶτον. (ἀναγινώσκει).

§77ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ πρῶτον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ν. Ξηρός.

§79Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχουν ὑπάλληλοι τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας τῆς καταργουμένης, οἱ ὁποῖοι εἶχον μεταταγῆ εἰς τὸν Δημόσιον λογιστικόν, ὅπου καὶ ὑπηρετοῦν. Περὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν δὲν λαμβάνεται καμμία πρόνοια. Δίκαιον εἶναι, ἐφ’ ὅσον καταργεῖται ἡ ταμειακὴ ὑπηρεσία, αἱ διαβαθμίσεις αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζονται διὰ τοὺς σήμερον κατατασσομένους νὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ δι’ αὐτούς.

§80Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λόγῳ τῆς καταργήσεως τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας ἀναγκαζόμεθα νὰ μεταθέσωμεν εἰς τὸν ἐπαρχιακὸν κλάδον τῶν ταμείων τινὰς ἐξ αὐτῶν. Οἱ ἄλλοι θὰ πᾶνε εἰς τὸν στρατόν. Ὑμεῖς ζητεῖτε τοῦτο. Οἱ ἄλλοτε ὑπηρετήσαντες εἰς τὸ σῶμα τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας, παραιτηθέντες τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ καὶ νομίσαντες ὅτι θὰ ἠδύναντο νὰ σταδιοδρομήσουν εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τοῦ Δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ αὐτοὶ πρέπει, ἐπειδὴ δὲν προήχθησαν ἐν τῷ μεταξὺ διότι ἴσως δὲν ἐγένοντο προαγωγαί, νὰ ἐπανέλθουν πάλιν εἰς τὴν ταμειακὴν ὑπηρεσίαν καὶ κατόπιν νὰ μεταφερθοῦν εἰς τὸν ἐπαρχιακὸν κλάδον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ τροπολογία δεκτὴ ἐπὶ ἀνατροπῇ μιᾶς τάξεως ὑπαλλήλων. Ἄλλωστε πρόκειται περὶ ἑνὸς προσώπου, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθην νὰ κάμω εἶναι ὅ,τι δυνατόν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἄρθρον 5. (ἀναγινώσκει) Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ε. Τριποδάκης.

§82Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἤθελον νὰ ζητήσω ὅπως οἱ μετατασσόμενοι ἀξιωματικοὶ τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας λάβουν τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι δίκαιον καὶ θὰ πρέπῃ νὰ μελετηθῇ. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της καὶ τὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ ἐν καιρῷ πολέμου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀσχολεῖται ἀποκλειστικῶς διὰ τὸν χρηματικὸν ἀνεφοδιασμὸν τοῦ Στρατοῦ. Διότι γνωρίζομεν πολὺ καλά, ὅτι ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ δὲν ἔχῃ εἰς τὸ χέρι του τὸ χρηματικὸν ταμεῖον δὲν δύναται νὰ κάμῃ τίποτε. Δὲν ὑπῆρξα ποτὲ ἀξιωματικὸς τῶν μετόπισθεν, ὑπῆρξα πάντοτε εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῶ περὶ τοῦ ταμειακοῦ σώματος. Δυστυχῶς καίτοι ἤμην εἰσηγητής, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ἡ γνώμη μου οὔτε ὑπέβαλα τὴν αἴτησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ ὑπεβλήθη κατὰ τὴν ἀπουσίαν μου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς τὸν χρηματικὸν ἐφοδιασμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἐπιθυμῶ νὰ ὑπάρχῃ ταμίας στρατιωτικὸς καὶ νὰ εἶναι ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἀρχιστρατήγου.

§83Θ. ΜΑΝΕΤΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ὑπάρχουν πάντοτε στρατιωτικοὶ διαχειρισταί, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν τὰς πληρωμὰς τοῦ στρατοῦ.

§84Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Εἶναι ζήτημα ἰδιαιτέρας μελέτης. Ἐπίσης ἐπιθυμῶ νὰ λάβουν οἱ μετατασσόμενοι τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των.

§85Θ. ΜΑΝΕΤΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτόν, κ. Πρόεδρε. Διότι αὐτοὶ δὲν ἤρχισαν τὸ στάδιόν των ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τὴν κατωτέραν βαθμίδα ὥστε νὰ μποροῦν νὰ συγκριθοῦν μὲ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχαιότητος.

§86Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἀντίκειται εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἀξιωματικοὶ μετατασσόμενοι ἀπὸ τῆς διαχειρίσεως εἰς τὸν ἔλεγχον λαμβάνουν τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των. Μήπως αὐτὸ δὲν ἔγινε μὲ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ἑταιρίας Κανελλοπούλου, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀντισυνταγματάρχαι τοῦ ἐλέγχου;

§87Θ. ΜΑΝΕΤΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτοὶ ἦσαν ἀξιωματικοὶ ἀπὸ ἀνέκαθεν.

§88Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Εἶναι καὶ οἱ ὑπάλληλοι τῶν τσιμέντων, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶναι συγματάρχαι καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν φθάσει εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου εἰς διάτημα 12 ἐτῶν.

§89Θ. ΜΑΝΕΤΑΣ. (Ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτοὶ ἤρχισαν τὸ στάδιόν των ὡς ἀνθυπασπισταί. Δὲν ἠμποροῦν νὰ συγκριθοῦν μὲ τοὺς στρατιωτικοὺς ταμίας, οἱ ὁποῖοι κατετάγησαν ὡς λοχαγοί.

§90Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ συσχετισμός.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη ἀπὸ ἀπὸ τὸ κ. ὑπουργὸν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑφυπουργοῦ, ἀπορριπτομένης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Τριποδάκη καὶ ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄς ἀνακοινωθῇ, κ. Πρόεδρε, ὁ θάνατος τοῦ Γεωργίου Φιλαρέτου.

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀνεκοινώθη ἐπισήμως. Ἄλλωστε ἂς ἀνακοινωθῇ πρῶτα εἰς τὴν Γερουσίαν.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχει σημασίαν αὐτό.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅπαξ γενομένου λόγου, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ διαπρεπὴς πολιτικὸς καὶ ἐπωνομασθεὶς πατὴρ τῆς Δημοκρατίας Γεώργιος Φιλάρετος ἀπεβίωσεν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διακόψῃ δύο λεπτὰ εἰς ἔνδειξιν πένθους ἐπὶ τῷ θανάτῳ αὐτοῦ.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ λύπη τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς αἰσθανόμεθα διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ παλαιμάχου τῆς Δημοκρατικῆς ἰδέας εἶναι βαρυτάτη. Ὁ ἀείμνηστος Φιλάρετος μέχρι τῆς τελευταίας του πνοῆς ἔμενε πιστὸς εἰς τὴν ἰδεολογίαν του καὶ μπορεῖ νὰ πῇ κανεὶς ὅτι ἔπεσε ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῶν Κοινοβουλευτικῶν ἀγώνων. Ἡ συμβολή του εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἰδέαν ὑπῆρξε μεγίστη καὶ ἡ μνήμη του θὰ μείνῃ ἀοίδιος εἰς ὅλους τοὺς πιστοὺς ὀπαδοὺς τῆς δημοκρατικῆς ἰδέας. Εἴμεθα καὶ ἡμεῖς σύμφωνοι ὅπως διακόψῃ ἡ Βουλὴ ἐπί τινα λεπτὰ εἰς ἔνδειξιν πένθους.

§98Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω πόσον συμμερίζεται καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ὑποθέτω, τὰ ἐκφρασθέντα αἰσθήματα διὰ τὸν ἀποθανόντα Γεώργιον Φιλάρετον παλαίμαχον τῶν Δημοκρατικῶν ἀγώνων, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν τύχην νὰ ἐπίδῃ τοὺς ἀγῶνας του στεφομένους ὑπὸ πλήρους ἐπιτυχίας.

§99Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, ἐκφράζω τὴν βαθυτάτην ὀδύνην μου διὰ τὸ θλιβερὸν ἄγγελμα τοῦ θανάτου τοῦ πρωταθλητοῦ τῆς Δημοκρατικῆς ἐν Ἑλλάδι ἰδέας Γεωργίου Φιλαρέτου. Γενικὴ ἄλλως τε θὰ εἶναι ἡ λύπη τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀείποτε τείνοντος πρὸς τὰ ἰδεώδη ταῦτα. Νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ διακοπῇ ἐπ’ ὀλίγον ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς εἰς ἔνδειξιν πένθους.

§100Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δύναμαι καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐκφράσω τὸ πένθος τὸ ὁποῖον αἰσθάνεται ἡ ἰδιαιτέρα του πατρὶς Θεσσαλία διὰ τὴν ἀπώλειαν ἑνὸς πολιτικοῦ τοῦ ὁποίου ἡ πολιτικὴ δρᾶσις συνεδέθη μὲ τὰς ἡμέρας τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Θεσσαλίας καὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἀριστείνδην ἐκλογὴ εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ γερουσιαστοῦ ἱκανοποίησε μεγάλως τὴν Θεσσαλίαν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ νὰ καταθέσω ἐκ μέρους αὐτῆς στέφανον.

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτὰ.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τὸν αὐτόνομον σταφιδικὸν ὀργανισμὸν ἀπετελέσθη ἐκ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ν. Ἀβραάμ, Τ. Ἀναστασίου, Π. Ἀραβαντινοῦ, Ν. Ἀσκούτση, Κ. Βουδούρη, Κ. Ζωγράφου, Α. Καλαντζάκου, Λ. Κογεβίνα, Θ. Κριμπᾶ, Σ. Κωστοπούλου, Α. Μάρκου, Α. Παναγιωτοπούλου, Κ. Πανούτσου, Κ. Περδικογιάννη, Π. Πετρίδη, Γ. Σακκαλῆ, Ν. Συριοπούλου, Ι. Ταρσούλη, Π. Τσαλδάρη, Γ. Ροδοπούλου καὶ Α. Παπαναστασίου. Μόνη συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3472 περὶ ταμείου ἀνταλλαξίμων κοινοτικῶν περιουσιῶν». (Γίνεται δεκτὸν εἰς μόνην συζήτησιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ». (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ναυτικῆς στρατολογίας, ἐθελουσίας κατατάξεως καὶ γενικῆς καὶ εἰδικῶς προπαιδεύσεως νεοκατατασσομένων». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον.

§105Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι ἐκ τῶν σοβαρωτάτων νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ μετὰ λύπης παρετήρησεν ὅ,τι εἶχε παρατηρήσει καὶ εἰς τὰ ἄλλα ναυτικὰ νομοσχέδια, τὴν ἔλλειψιν δηλαδὴ ἐκθέσεως τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶχε κατατεθῆ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ πολλῶν μηνῶν ἀλλὰ δὲν εἶχε ψηφισθῆ ἀκόμη λόγῳ διαφορετικῶν ἀντιλήψεων μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχε τὴν ἔμπνευσιν νὰ ἔλθῃ εἰς κοινὴν συνεργασίαν μετὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας αἱ ἀπόψεις ἐξυπηρετοῦν γενικὰ συμφέροντα, οὕτως ὥστε ἐπῆλθε συνεννόησις ὅσον ἀφορᾶ τὰ οὐσιώδη σημεῖα μεταξὺ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ἑκάστη κλάσις ναυτῶν κατανέμεται εἰς 2 σειράς. Εἰς τὴν σειρὰν Αʹ. δηλαδὴ εἰς τοὺς ναύτας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προορίζονται ὅπως ὑπηρετήσουν ἐπὶ τοῦ ἐλαφροῦ στόλου, καὶ εἰς τὴν σειρὰν Βʹ. διὰ τοὺς ναύτας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προορίζονται νὰ ὑπηρετήσουν ἐπὶ τῶν θωρηκτῶν σκαφῶν, ἐπὶ τῶν βοηθητικῶν πλοίων καὶ εἰς τὰς ὑπηρεσίας τῆς ξηρᾶς. Τὸ οὐσιωδέστερον ὅμως καὶ πράγματι πλέον ἐνδιαφέρον σημεῖον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς προτεινομένη γνώμη, ὅπως ἡ θητεία ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ καθιερωθῇ εἰς δεκαεξάμηνον. Τὴν γνώμην ταύτην εὐτυχῶς ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὴν ἀπεδέχθη, αὕτη δὲ εἶναι πραγματικῶς ἡ μόνη ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπιφέρῃ οὐσιώδη οἰκονομίαν ἀνερχομένην τοὐλάχιστον εἰς 4½ ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος ὑπὲρ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Διότι ὅσοι τυχὸν ἐξ ὑμῶν ἠθέλατε ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, θὰ ἐβλέπατε ὅτι αἱ διάφοροι ἀναγραφόμεναι οἰκονομίαι αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρονται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ἦσαν ὀλίγον ὑπερβολικαί, ἂν δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὀλίγον φανταστικαί. Ἐπίσης ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκρινεν, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθόν, χάριν αὐτῆς τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ στόλῳ, ὅπως οἱ ναῦται ἐξαγοράσουν τὰς ποινὰς τῆς φυλακίσεως αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς αὐτοὺς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς θητείας των. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι μόνον ποινὰς μέχρι 15 ἡμερῶν δύνανται πράγματι νὰ ἐξαγορασθῶσιν ἀπὸ τοὺς ναύτας κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκπληρώσεως τῆς στρατολογικῆς αὐτῶν ὑποχρεώσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὅπως αἱ πέραν τῶν 15 ἡμερῶν φυλακίσεις ἐξαγοράζωνται παρὰ τῶν ναυτῶν, διότι τότε τὸ αἴσθημα τῆς πειθαρχίας θὰ ἐξέλιπεν, καὶ θὰ ἀντικαθίσταντο διὰ τοῦ χρήματος. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐπέφερε τὴν σχετικὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἓν ἄλλο σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ ὁ ὁποῖος ἀπεδέχθη τοῦτο, ἦτο τὸ ζήτημα τῶν ἐθελοντῶν. Τὸ ζήτημα τοῦ σώματος τοῦ ἐθελοντικοῦ εἶναι ἓν ἐκ τῶν κατ’ ἐξοχὴν σημαντικῶν διὰ τὸ πολεμικὸν ναυτικόν. Εὐτυχῶς ἐλπίζω νὰ ρυθμισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε τὸ πραγματικῶς σεβαστὸν ποσὸν τὸ ὁποῖον δαπανᾷ τὸ Κράτος κατ’ ἔτος διὰ τοὺς ἐθελοντὰς νὰ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι θὰ ἀποδώσῃ τοὺς ἀναμενομένους καρπούς. Αὐτὰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι βουλευταί, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ τοῦτο διότι κατὰ τὴν πρώτην ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου δὲν μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ εἰσηγηθῶ τοῦτο. Παρακαλῶ δὲ ἐξ ὀνόματος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἔχει ἄνευ τροπολογιῶν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μιαούλης ἔχει τὸν λόγον.

§107Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ζήτημα τῆς ναυτολογίας τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ δὲν ἔρχεται τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλήν, τὰ δὲ μέτρα τὰ λαμβανόμενα παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἶναι μέτρα τὰ ὁποῖα ἔχουν ληφθῆ καὶ ἄλλοτε, εἶναι μέτρα περιοριστικὰ πάρα πολὺ καὶ εἶναι περιοριστικὰ εἰς τὸ νὰ μὴ ἔρχωνται νὰ ὑπηρετοῦν εἰς τὸ ναυτικὸν ἄνθρωποι χερσαῖοι ἐντελῶς. Τὰ μέτρα ταῦτα εἶχον ληφθῆ, πολλὰ τῶν ὁποίων αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, δυστυχῶς, ἐπειδὴ εἶναι τόσον πολὺ περιοριστικὰ καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ εἰσέρχωνται εἰ μὴ μόνον ναυτικοὶ μετέτρεψαν καὶ ἐπανῆλθε τὸ πρώην καθεστώς. Καὶ τοῦτο διότι ἠδύνατο πᾶς ὅστις ἤθελεν ἔστω καὶ ἀγρότης ἠδύνατο νὰ ἔρχεται νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸ ναυτικὸν διότι τὸ ἐθεώρει καλλίτερον νὰ ὑπηρετῇ εἰς αὐτό.

§108Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Γνωρίζετε εἰς ποῖον ἀριθμὸν ἔφθασαν οἱ ἔφεδροι κατὰ τὰς τελευταίας ἀπογραφάς;

§109Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω καὶ ὀνόματα. Δὲν ὑπάρχει φοιτητὴς τῆς Θεολογίας, τῆς χημείας, τῶν φυσικομαθηματικῶν, τῆς φιλολογίας ὁ ὁποῖος νὰ μὴ εἶχε ναυτικὸν φυλλάδιον καὶ νὰ μὴ ἦτο ἐργάτης θαλάσσης μὲ συνεχῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Δὲν διστάζω νὰ σᾶς προσθέσω ὅτι κληρικὸς καθολικὸς ὑπηρέτησε ὡς ναύτης ὀνόματι......, τῆς κλάσεως 1926β. Εἶχε πετάξει τὰ ῥάσα καὶ ἦλθε νὰ ὑπηρετήσῃ. Σημειώσατε, ὅτι διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ κανεὶς ὡς ναύτης πρέπει νὰ ἔχῃ φυλλάδιον. Τὸ καλλίτερον πρᾶγμα ἦτο νὰ ἔχῃ φυλλάδιον ναυτικόν. Μὲ ἕνα πιστοποιητικὸν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος παίρνει ναυτικὸν φυλλάδιον. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχῃ καὶ ἑξάμηνον θαλασσίαν ὑπηρεσίαν. Τοὺς δίδουν μίαν ὑπηρεσίαν εἰς καΐκι ἢ εἰς ἕνα οἱονδήποτε πλοῖον καὶ αὐτὸ ἐπαρκεῖ νὰ πιστοποιήσῃ ὅτι ὁ τάδε ἔκαμε θαλασσίαν ὑπηρεσίαν ἐπὶ τοῦ πλοίου. Καὶ ἐκ τούτου φαίνεται ὅτι εἶχε ναυτικὴν ὑπηρεσίαν ἑξάμηνον καὶ κατατάσσεται εἰς τὸ ναυτικὸν, κάθε ἄλλο ὅμως παρὰ ναυτικὸς ἦτο ὁ ἄνθρωπος αὐτός. Τὰ μέτρα αὐτὰ εἶχον ληφθῆ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ αὐτοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατηργήθησαν ἀργότερον. Τὰ δὲ λαμβανόμενα μέτρα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος πραγματικῶς καὶ ἀληθῶς δεικνύει μεγάλην φιλοστοργίαν εἰς τὸ ναυτικὸν καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς τὴν κατάταξιν, ὑποθέτω ὅτι θὰ σταματήσουν διότι δὲν θὰ τοὺς συμφέρῃ. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐθελοντῶν ναυτικοῦ θὰ εἶναι ἡ σωτηρία τοῦ ναυτικοῦ. Ὁ κυβερνήτης τοῦ πλοίου νὰ μὴ μπορῇ νὰ συνεννοηθῇ. Διότι ὅταν ἔχει τὸν πυρῆνα, ὅταν ἔχει 4 θερμαστὰς, 2 οἰακιστὰς εἰς τὸ τιμόνι καὶ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τοῦ πυροβόλου καὶ αὐτοὺς καὶ ἐν πολέμῳ ἀκόμη κινδυνεύει νὰ τὸν πιάσουν καὶ αἰχμάλωτον. Λέγω δὲ καὶ τοῦτο, ἐὰν θέλετε κ. ὑπουργέ. Ὅτι ἐὰν φαίνεται μεγάλη μισθοδοσία ἡ ὁποία δίδεται εἰς τοὺς θερμαστάς, δὲν εἶναι μεγάλη. Δηλαδὴ θὰ εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχῃ ἐλάττωσις προσωπικοῦ. Καὶ θὰ ὑπάρχει ἐλάττωσις προσωπικοῦ ἐφ’ ὅσον τὰ νέα πλοῖα κινοῦνται διὰ πετρελαίου. Π.χ. ὅταν τὰ πλοῖα τ’ ἀνιχνευτικὰ ἐκινοῦντο μὲ γαιάνθρακας εἴχομεν εἰς τὸν «Πάνθηρα» 70 θερμαστάς. Σήμερον ποὺ κινοῦνται μὲ πετρέλαιον, εἶναι ζήτημα ἐὰν χρειάζωνται περισσότεροι ἀπὸ 12 θερμασταί. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω καὶ νὰ σᾶς συγχαρῶ διὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἔχετε διὰ τὰς ναυτικὰς ἀνάγκας, διότι ἐλπίζω ὅτι μὲ τὰ μέτρα αὐτὰ τὸ ναυτικόν μας δὲν θὰ παραμείνῃ εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ἀλλὰ θέλει ἀναπτυχθῆ ἐντὸς ἔτους ἐὰν πράγματι φροντίσετε τὰ μέτρα αὐτὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ρεδιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§111Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας ἐξέθηκε τὰς δυσχερείας εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ ὑπηρεσία λόγῳ τοῦ ὅτι τὰ πληρώματα ναυτολογοῦνται κατὰ τρόπον μὴ ἀποκλείοντα τὴν διείσδυσιν στοιχείων ξένων πρὸς τὸ ναυτικόν. Ὑπῆρχον ἄλλοτε διάταξις εἰς τὸν νόμον περὶ ναυτολογίας κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσήρχοντο διαρκῶς πρόσωπα ξένα πρὸς τὸ ναυτικόν. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἐπρονόει ὅτι οἱ κληρωτοὶ τῶν νήσων οἱ ὁποῖοι εἶχον πληθυσμὸν κατώτερον ὡρισμένου ἀριθμοῦ θὰ ἐπροτιμῶντο. Κατὰ τὴν διάταξιν αὐτήν, τὴν βάσιν τῆς ναυτικῆς στρατολογίας ἀπετέλουν πρῶτον οἱ ἐφωδιασμένοι μὲ ναυτικὰ φυλλάδια μὲ μακρὰν ὑπηρεσίαν, καὶ δεύτερον συμπληρωματικῶς οἱ κληρωτοὶ τῶν νήσων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι εἶχον πληθυσμὸν κατώτερον τῶν 4.000 κατοίκων. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἦτο βεβαιωμένον ὅτι ἄνθρωποι ξένοι πρὸς τὴν θάλασσαν δὲν θὰ εἰσήρχοντο εἰς τὸ ναυτικόν. Πρωτίστως θὰ εἰσήρχοντο ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξήσκουν τὸ ναυτικὸν ἐπάγγελμα καὶ κατόπιν αὐτῶν οἱ κάτοικοι τῶν νήσων αἱ ὁποῖαι λόγῳ τῆς μικρότητός των δὲν ἦτο δυνατὸν τὰ παράσχουν τὰ μέσα τῆς ζωῆς μακρὰν τῆς θαλάσσης. Ἑπομένως ἐπικουρικῶς οἱ κάτοικοι τῶν μικρῶν νήσων θὰ συνεπλήρουν τὸν ἀριθμὸν τῆς ναυτικῆς στρατολογίας.

§112Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πρὸ τῶν κατοίκων τῶν μεγάλων ναυτικῶν πόλεων;

§113Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Οἱ κάτοικοι τῶν μεγάλων ναυτικῶν πόλεων ἔχουν φυλλάδια. Αὐτοὶ πρέπει νὰ πηγαίνουν, ἀλλ’ ἡ βάσις πρέπει νὰ εἶναι ἐκείνη, τῆς κατατάξεως εἰς τὸ ναυτικὸν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐξασκοῦν ἐπάγγελμα καθαρῶς ναυτικὸν καὶ εἰς συμπλήρωσιν αὐτῶν πρέπει νὰ ἔρχωνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν εἰς νήσους τόσον μικρὰς ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀσκήσουν οἱονδήποτε ἐπάγγελμα εἰς αὐτὰς ἐὰν δὲ ταξειδεύουσιν τοὐλάχιστον 10 φορὰς τὸν χρόνον. Ἡ διάταξις αὐτὴ ὑπῆρχεν ἄλλοτε, κ. ὑπουργέ, καὶ αὐτὴν ζητοῦμεν νὰ ἐπαναλάβητε.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§115Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ τὴν ἑτέραν πλευρὰν τῶν ὅλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβε βασικῶς ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ναυτικόν. Τὸ χθὲς συζητηθὲν ἀφεώρα κυρίως εἰς τὴν ἱεραρχίαν τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ. Τὸ σημερινὸν μέτρον ἀφορᾷ τὴν ναυτικὴν στρατολογίαν. Αἱ κυριώτεραι αὐτοῦ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουσι νεωτέρας ἀπόψεις εἴτε κωδικοποιήσεως εἴτε συστηματοποιήσεως ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον εἰς κρατούσας σκέψεις εἰς κρατούσας διατάξεις εἶναι, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν εὐρύνει τὸν κύκλον τῆς στρατολογίας, κατανέμει, ὡς τοῦτο νομίζω σκοπιμώτερον, τὴν προσέλευσίν των. Ἐπὶ πολὺ ἐσκέφθην, ἂν ἔπρεπε νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν πρότασιν τῶν δέκα ἕξ μηνῶν, τὴν ὁποίαν ἐπεζήτει ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ διὰ τοὺς ναύτας ξηρᾶς. Εἴχομεν κατὰ πρῶτον ἀποδεχθῆ δεκαεξάμηνον θητείαν διὰ τοὺς εἰς τὴν θάλασσαν ὑπηρετοῦντας καὶ δεκαεπτάμηνον διὰ τοὺς ἐν τῇ ξηρᾷ. Ἡ διαφορὰ αὐτὴ δὲν εἶχε μόνον τὸν χαρακτῆρα μιᾶς προσθέτου τρόπον τινὰ ἀμοιβῆς τῶν ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται εἰς τὰ κύρια αὐτῆς ἔργα, ἀλλ’ εἶχε καὶ μίαν ἐπαγγελματικὴν σκοπιμότητα. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι προσεχώρησα εἰς τὴν σκέψιν τῆς δεκαεξαμήνου ὑπηρεσίας μὴ παραγνωρίζων ὅτι περὶ τὸ τέλος τῆς ὑπηρεσίας θὰ εὑρισκώμεθα εἰς δυσχέρειαν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς ἡ σκέψις τῶν οἰκονομιῶν, ἀφ’ ἑτέρου ἡ σκέψις ὅτι διὰ τῆς τελειοποιήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ εἶναι δυνατὸν διά τοῦ ἠλαττωμένου προσωπικοῦ νὰ ἀνταποκρίνωνται ἐπαρκῶς, ἂν καὶ δυσχερῶς, εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, μὲ ὤθησαν τελικῶς, ὥστε νὰ παραδεχθῶ αὐτῶν. Ὀφείλω ἐπίσης νὰ τονίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι παρέχονται διὰ τῶν ὑπ’ ὄψιν μέτρων ὄχι μόνον βελτιώσεις σημαντικαὶ εἰς τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ναυτικοῦ, ἀλλὰ καὶ σοβαρώταται οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι μοῦ ἐπιτρέπουν ὡς ἀντάλλαγμα νὰ παραδεχθῶ τὴν γενομένην αἴτησιν μικρᾶς αὐξήσεως διὰ τὸν κλάδον τῶν θερμαστῶν, μικρᾶς αὐξήσεως, ἡ ὁποία δὲν καλύπτει παρὰ ἐλάχιστον ποσοστὸν τῶν οἰκονομιῶν τὰς ὁποίας ἐπιφέρομεν. Τὰς λοιπὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεδέχθην, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαλλαγῇ ἡ Βουλὴ ἐργώδους ἐπ’ αὐτῆς συζητήσεως. Συνεπῶς καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, ὅπως τὰς κατατεθειμένας τροπολογίας καὶ τὰ ἄρθρα τὰ διάφορα ψηφίσῃ ἡ Βουλή.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν: Δέχεται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς τροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ;

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 10 Ἰουνίου 1926 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως νομοθεσίας». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος.

§119Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καλούμεθα διὰ τῆς ψήφου μας νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν διοικητικοῦ συστήματος ἀναγραφομένου εἰς τὰ προγράμματα ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς χώρας καὶ ἐπιτασσομένου ἐκ ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Νομίζω, ὅτι αὐτὰ τὰ δύο ἀρκοῦν διὰ νὰ πεισθῇ πᾶς τις, ὅτι παρέλκει ἐντελῶς κάθε συζήτησις ἐπὶ τῆς σκοπιμότητος τοῦ ἤδη συζητουμένου νομοσχεδίου. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐνομοθετήθη παρ’ ἡμῖν ἀπὸ τοῦ Μαΐου 1923. Ἐδημοσιεύθη ὁ σχετικὸς νόμος, ὑπὸ πνεῦμα μάλιστα καὶ μὲ ῥητὴν βάσιν, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁμοιομόρφως εἰς ὅλην τὴν χώραν. Τὸ νομοθέτημα αὐτὸ εἶχεν ἀλλεπαλλήλους τροποποιήσεις καὶ μόλα ταῦτα δὲν ἐφηρμόσθη εἰσέτι. Ποῦ ὀφείλεται, κύριοι βουλευταί, ἡ ἑξαετὴς αὐτὴ ἀναβολή; Ὀφείλεται ἴσως εἰς ἔλλειψιν τῶν πόρων; Ὄχι, δὲν φαίνεται πιθανόν. Ἔμμονος ὑπηρεσιακὴ ἀντίληψις ὑπεστήριξε κατ’ ἀρχάς, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου ἀπαιτεῖ τοιαύτας δαπάνας, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῇ ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Ἐν τῇ ἰδιότητί μου ὡς ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐξήτασα, ὡς ὤφειλον, τὴν ὑποβληθεῖσαν ταύτην ἀντίληψιν καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἐκ τῆς πρώτης στιγμῆς δὲν ἐπείσθην ὅτι ἡ δικαιολογία αὐτὴ ἦτο βάσιμος, διότι δαπάναι τινὲς θὰ ἀπῃτοῦντο διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ θεσμὸς αὐτός. Ἐσκέφθην, ὅτι ἂν αὐτοδιοίκησις σημαίνῃ μεταβίβασιν ὡρισμένων λειτουργιῶν εἰς τὸν νομόν, ἡ μεταβίβασις αὐτὴ θὰ ἐπιφέρῃ καὶ τὴν μεταβίβασιν τῶν σχετικῶν δαπανῶν. Ἑπομένως δὲν νομίζω ὅτι ὑφίσταται ἐκ τοιούτου λόγου οἱαδήποτε δυσχέρεια. Ἐὰν ὑπῆρχε ἀμφιβολία περὶ τοῦ ὅτι ἡ μεταβίβασις αὐτῶν τῶν λειτουργιῶν εἰς τὸν νομόν εἶναι σκόπιμος ἢ ὄχι, ἢ περὶ τοῦ ὅτι θὰ ἔχωμεν καλλίτερα ἀποτελέσματα ἢ ὄχι, θὰ ὑπῆρχε λόγος περαιτέρω συζητήσεων. Θὰ ὑπῆρχε δὲν λόγος περαιτέρω συζητήσεων, διότι ὅστις περὶ τούτου ἀμφιβάλλει, βεβαίως εἶναι κατὰ τοῦ θεσμοῦ. Ἐσκέφθην λοιπὸν προχείρως καὶ ἀμέσως, ὅτι ἡ μεταβίβασις αὕτη, ἂν συνεπήγετο καὶ μεταβίβασιν τῶν δαπανῶν τὰς ὁποίας ἀνέλαβε τὸ Κράτος, βεβαίως θὰ ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἐν τῷ δημοσιευθέντι νόμῳ ὑπάρχουσιν εἰδικαὶ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 78 αἱ ὁποῖαι προβλέπουσι περὶ ἀπειρίας ἄλλων προσόντων, πλὴν τῶν προσόντων ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ ἀνέγραφεν ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὰς λειτουργίας ἐκείνας τῶν ὁποίων ἡ μεταβίβασις θὰ ἐγένετο πρὸς τὸν νομόν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων τούτων συνετάχθη νομοσχέδιον, ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου, νομίζω, τοῦ 1928. Τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιδιώκεται σήμερον ἡ ἐπιψήφισις. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπέρχονται διάφοροι μεταβολαὶ εἰς τὸν δημοσιευθέντα νόμον, κυρίως μεταβολαὶ αἱ ὁποῖαι σκοποῦν νὰ προσαρμόσουν τὸν ψηφισθέντα νόμον πρὸς νόμους μεταγενεστέρους, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ 1923 μέχρι σήμερον ἐφηρμόσθησαν. Ὑπάρχει ὅμως μία οὐσιώδης τροπολογία, ἡ τροπολογία ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ σύστημα θὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τμηματικῶς, δηλαδὴ ὄχι συγχρόνως εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ὅπως ἐφαντάσθη ὁ νόμος τοῦ 1923, ἀλλὰ τμηματικῶς. Ὅταν ὑπέβαλα τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐκ συμφώνου μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀνεχωρήσαμεν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ τμηματικὴ ἐφαρμογὴ ἦτο ἐπιβεβλημένη, ὄχι μόνον διότι πάντως δὲν ἀπῃτοῦντο δαπάναι, ἀλλὰ κυρίως καὶ πρωτίστως διότι θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ μὴ μεταβληθῇ ἀποτόμως ἕνα διοικητικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον καλῶς ἢ κακῶς ἐφαρμόζεται σχεδὸν ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον, λέγω, νὰ μὴ μεταβληθῇ διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς, διότι θὰ ἦτο ἀνάγκη ὅπως πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος ἐξετασθοῦν ἐκ διαφόρων κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν συνθηκῶν τῶν μερῶν ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νέον σύστημα. Ἐν τῇ σκέψει τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρχεν ἡ πρόθεσις ὅπως ἡ ἐφαρμογὴ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὰ νέα μέρη καὶ μᾶλλον συγκεκριμμένως ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην. Εἰς τὸ σημεῖον δὲ τοῦτο ἤγετο ἡ Κυβέρνησις, διότι τὰ μέρη ἐκεῖνα εὑρίσκοντο ὑπὸ συνθήκας, καὶ ἀποστάσεως καὶ συγκοινωνίας, ὄχι καλάς, ἀλλὰ καὶ διότι ἐξεδηλοῦτο ἐντούτοις ἡ ἐπιθυμία τῶν μερῶν ἐκείνων νὰ τύχουν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ δικαιολογημένως, καὶ ἐστηρίζοντο ἐπὶ λόγων καθαρῶς... Αἱ Κοινότητες τῶν μερῶν ἐκείνων διεβίωσαν μὲ σύστημα ἀσφαλῶς ἀποκεντρωτικώτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον εἶχον μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν. Ἐκ τούτου φυσικὸν εἶναι νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ προσαρμοσθοῦν πρὸς ἓν σύστημα συγκεντρωτικὸν τὸ ὁποῖον ἐπέβαλεν ἡ Ἑλλὰς ὅταν ἀπηλευθερώθησαν τὰ μέρη ἐκεῖνα, καὶ μᾶλλον ὄχι πρὸς ἓν σύστημα, ἀλλὰ πρὸς μίαν διοικητικὴν ἀκαταστασίαν, ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἡ ὁποία ἔκτοτε ἐπεκράτησεν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα καὶ ἡ ὁποία ἐπετείνετο κυρίως ἐκ τῶν κακοποιῶν οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τῶν ὑπαλλήλων μετέβαινον ἐκεῖ καὶ οὕτω ἔδωσαν τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ὤφειλον οἱ ἀνώτεροι ἢ κατώτεροι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι νὰ μὴ ἀφήσουν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σύστημα αὐτὸ τμηματικῶς καὶ ν’ ἀρχίσῃ τὴν ἐφαρμογὴν ἀπὸ τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκην. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον προεβλήθη ἀντίρρησις ἡ ὁποία καὶ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ καθιστερήσῃ μέχρι σήμερον ἡ ἐφαρμογή, καὶ ἡ ἀντίρρησις αὕτη εἶναι ὅτι ἐξαιρετικαὶ δαπάναι θὰ ἐπεβάλλοντο. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀντιλήψεων τούτων ἐνεγράφησαν εἰς τὸν νόμον τοῦ 1923 βαρύταται τῷ ὄντι δαπάναι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, διότι θὰ ὑπεχρεοῦτο τὸ Κράτος νὰ συνεισφέρῃ ἓν ποσοστὸν ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων χάριν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐπρόκειτο δὲ περὶ δαπανῶν τὰς ὁποίας ἀσφαλῶς τὸ Κράτος δὲν ἠδύνατο ν’ ἀναλάβῃ. Ἐρωτῶ ἦσαν ἀναγκαῖαι αἱ δαπάναι αὐταί; Ὄχι. Ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ἐφόσον διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ μετεβιβάζοντο ὡρισμέναι λειτουργίαι εἰς τὸν αὐτοδιοικούμενον νομόν, ὅταν μαζὺ μὲ τὴν μεταβίβασιν αὐτῶν μετεβιβάζετο καὶ τὸ βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὰς λειτουργίας αὐτάς, ὑπάρχει κάθε ἐγγύησις ὅτι αἱ λειτουργίαι αὗται, εἰδικῶς προσομοιάζουσαι καὶ προσιδιάζουσαι εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν, θὰ ἐξυπηρετηθοῦν καλλίτερον ἀπὸ τὸν νομὸν προικοδοτούμενον ἀπὸ τὸ Κράτος μὲ αὐτὰς τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῶν. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον, ἡ αὐτοδιοίκησις δὲν θὰ περιορισθῇ μόνον εἰς αὐτό, ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ εἰδικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 78 τοῦ νόμου ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὰ ἑξῆς: «Καὶ πρὸς δημιουργίαν πόρου πρὸς συμπλήρωσιν... (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ ὁ αὐτοδιοικούμενος νομὸς θὰ ἔχῃ πλὴν τῶν προσόδων αἱ ὁποῖαι ἀπομένουν ἐκ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὰς λειτουργίας αἱ ὁποῖαι ἀνατίθενται εἰς αὐτόν, θὰ ἔχῃ καὶ τὰς προσόδους τοῦ ἄρθρου 78. Ποῖαι εἶναι αἱ πρόσοδοι αὐταί; Ἐκ μιᾶς προχείρου ἐρεύνης τὴν ὁποίαν ἔκαμα συμπεραίνω ταῦτα: Ὅτι διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, δηλαδὴ διὰ 10 νομούς... (ἀναγινώσκει). Σημειώσατε ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ πορίσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1927–1928. Εἰς τὴν Μακεδονίαν εὐτυχῶς παρατηρεῖται μία αὔξησις τῶν κοινοτικῶν εἰσπράξεων σημαντικὴ καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς θὰ εἶναι πολὺ μεγαλείτεραι, διότι ἡ αὔξησις εἶναι ἀσφαλὴς καὶ μεγάλη. Πλὴν αὐτῶν, ὅπως βλέπετε ἐκ τοῦ εἰδικοῦ ἄρθρου, θὰ ἔχῃ ὁ αὐτοδιοικούμενος νομὸς καὶ τὰ 6% ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν λιμενικῶν ταμείων. Δὲν ἔχω προχείρους τὰς εἰσπράξεις τοῦ λιμένος Θεσσαλονίκης, διότι ἡ διαχείρισις γίνεται ὑπὸ περιστάσεις ἐξαιρετικὰς καὶ πλημμελεῖς καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ μᾶς τὰς δώσῃ. Ἔχει ὅμως τὰς εἰσπράξεις τῶν λιμενικῶν ταμείων, ἂν ὑπολογήσωμεν δὲ κατὰ προσέγγισιν καὶ τὰς εἰσπράξεις τοῦ λιμένος Θεσσαλονίκης καταλήγωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τοὐλάχιστον 2.000.000 θὰ εἶναι τὸ ποσὸν ἐκεῖνο. Ἑπομένως ἔχομεν μίαν θετικὴν πρόσοδον ἀπὸ 14.000.000 περίπου κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ὁ νομὸς πέραν τῶν προσόδων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ διατίθενται εἰς αὐτούς. Πλὴν τῶν προσόδων αὐτῶν ὑπάρχουσι καὶ αἱ πρόσοδοι περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ ἄρθρον 78. Δηλαδὴ ἐπιβάλλεται μία φορολογία εἰς τὴν ὁποίαν οἱ κάτοικοι εὐχαρίστως ὑποβάλλονται καὶ ἐξεδηλώθη διηνεκῶς ἡ ἐπιθυμία τῶν κατοίκων ἐκείνων, ὅταν θὰ ἔβλεπαν ὅτι διὰ τῶν κοινοτικῶν φορολογιῶν θὰ γίνωνται τὰ ἔργα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκ μέρους τοῦ Κράτους δυσκόλως ἐπραγματοποιοῦντο. Ἀλλὰ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον διὰ τοῦ ἄρθρου νομίζω 10 λίαν ὀρθῶς προβλέπει καὶ περὶ ἄλλων προσόδων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀνήκουν εἰς τὸν αὐτοδιοικούμενον νομὸν, δηλαδὴ περὶ τῶν προσόδων ἐκ τῶν εἰδικῶν ταμείων. Ὑπάρχουσιν εὐτυχῶς ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ εἰδικὰ ταμεῖα λειτουργοῦντα λίαν ἀξιεπαίνως, ταμεῖα πλούσια τὰ ὁποῖα ἀνταποκρίνονται μὲ τὸ παραπάνω πρὸς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐδημιουργήθησαν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 10 παρέχεται εὐχέρεια ὅπως διὰ διατάγματος συγχωνευθοῦν τὰ ταμεῖα αὐτὰ μὲ τὸ ταμεῖον τοῦ νομοῦ τὸ ὁποῖον θά ἀναλάβῃ πλέον ἐκεῖνο τοῦ λοιποῦ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σκοπῶν τῶν ταμείων τῶν εἰδικῶν. Τοιαῦτα ταμεῖα δὲν εἶναι ὀλίγα (ἀναγινώσκει πίνακα). Ἀλλὰ πλὴν τῶν εἰδικῶν τούτων ταμείων τινὰ τῶν ὁποίων τὰ καὶ σπουδαιότερα σᾶς ἐμνημόνευσα καὶ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, ὅτι δύνανται νὰ συγχωνευθοῦν διὰ διατάγματος μὲ τὸ ταμεῖον τοῦ νομοῦ τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλάβῃ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σκοπῶν διὰ τοὺς ὁποίους ἱδρύθησαν τὰ ταμεῖα αὐτά, πλὴν αὐτῶν εἰδικῶς διὰ τὸν Νομὸν Θεσσαλονίκης θά ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλισθῇ μία πρόσοδος ἐξ ἑτέρων ὀργανισμῶν δημοσίου δικαίου ὅπως εἶναι ἡ Κτηματικὴ ὁμάς, ἡ Ἐλευθέρα Ζώνη καὶ ἄλλαι, εἰς τὴν διοίκησιν τῶν ὁποίων θὰ ἔπρεπε βεβαίως νὰ συμμετάσχῃ καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ Νομοῦ. Περὶ τούτων ἔχω προσθέσει, ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς παραιτήσεώς μου ἀπὸ τὸ ἀξίωμα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰδικὴν τροπολογίαν ἡ ὁποία ἐξετυπώθη μὲ τὸ νομοσχέδιον καὶ διενεμήθη πρὸς τοὺς κ. κ. βουλευτάς. Ὥστε βλέπετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔλλειψις προσόδων διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις, χρειάζεται μόνον νοικοκύρευμα τῶν ὑπαρχουσῶν προσόδων μετὰ τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῇ ἀπροσκόπτως καὶ ἀσφαλῶς νὰ προχωρήσῃ ἡ αὐτοδιοίκησις. Ἀλλ’ ὁμολογουμένως πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ δαπάνη τις. Αὐτὴ νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι καὶ ἡ μόνη, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ πρῶτον ἔτος καὶ μόνον. Πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ ἀντὶ πάσης θυσίας ἡ συγκέντρωσις τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων. Μὲ ἄλλους λόγους πρέπει νὰ δοθῇ ἀποζημίωσίς τις εἰς τοὺς νομαρχιακοὺς συμβούλους οἱ ὁποῖοι δὲν κατοικοῦν εἰς τὴν ἔδραν τοῦ νομοῦ, δηλαδὴ ἔξοδα μεταβάσεως καὶ παραμονῆς εἰς τὰ μέρη ἐκτὸς κατοικίας των, καὶ ἡ ὑπηρεσία μοῦ εἶχε καταρτίσει ἕνα λογαριασμὸν ὅπου ἀνεβίβαζε διὰ τοὺς 10 νομοὺς τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς 2.080.000. Τώρα ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα ὑπεβλήθη ἄλλη σχετικὴ τροπολογία, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν καθορίζεται τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἀφίεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ καθορίσῃ λεπτομερῶς τὸ ποσὸν καὶ λίαν ὀρθῶς διότι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ, ὅτι ἂν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ δύναται νὰ δώσῃ κἄτι παραπάνω διὰ ν’ ἀρχίσῃ λειτουργοῦσα ἡ αὐτοδιοίκησις, ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ. Διὰ τοῦτο μένει ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις ὅπως μὴ περιορίσῃ τὴν χορηγίαν αὐτῆς τὴν χρηματικὴν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2.080.000, ἀλλὰ νὰ δώσῃ καὶ κἄτι παραπάνω προκειμένου περὶ ἑνὸς συστήματος τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάγκη εἶναι γενικῶς ἀνεγνωρισμένη, τοῦ ὁποίου τὴν ἐφαρμογὴν ζητοῦν μετὰ τοιαύτης ἐπιμονῆς τὰ διάφορα μέρη καὶ κυρίως αἱ βόρρειοι ἐπαρχίαι καὶ διὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχει ἑπομένως κάθε συμφέρον νὰ ἐπιτύχῃ τὸ σύστημα ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη μακροτέρων λόγων διὰ νὰ πεισθῇ πᾶς τις, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀξίωσις τὴν ὁποίαν ἔχουν αἱ ἐπαρχίαι κυρίως ἐκεῖναι εἶναι ὥρα νὰ ἱκανοποιηθῇ καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοῦ νὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσόδων αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν καὶ τὰς ὁποίας ἂν θέλωμεν δυνάμεθα νὰ ἐνισχύσωμεν, χωρὶς νὰ φαντασθῇ ποτὲ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ ἀπαιτηθοῦν τὰ 100–180.000.000 τῶν ὁποίων ὑπεστηρίχθη ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη. Μετὰ τὰ ὀλίγα ταῦτα τὰ ἀφορῶντα τὴν αὐτοδιοίκησιν, δι’ ὀλιγίστων, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐξετάσω καὶ τὸν σκοπὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως, μὲ τίνα ἀντικείμενα δηλαδὴ πρόκειται ν’ ἀπασχοληθῇ αὕτη. Τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς τὸ λύει ρητὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 79. Τοῦτο ὁρίζει, ὅτι ἡ νομαρχιακὴ αὐτοδιοίκησις ἀφορᾷ τὴν συγκοινωνίαν, τὴν δημοσίαν ὑγείαν, τὴν δημοσίαν ἀντίληψιν, τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν, τὴν ἐποπτείαν λειτουργίας ἐν τῷ νομῷ δικαστικῆς καὶ ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους καὶ τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν, τὴν δημιουργίαν πόρων πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ νομοῦ, τὴν βάσιν τῆς διοικήσεως τῆς περιουσίας τοῦ νομοῦ. Ἐκ τούτων δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἐνισχύσεως παρὰ εἰσφορῶν τὰ πέντε πρῶτα, δηλαδὴ ἡ συγκοινωνία, ἡ δημοσία ὑγεία, ἡ δημοσία ἀντίληψις, ἡ γεωργία, ἡ κτηνοτροφία, δηλαδὴ τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιληφθῇ ταχύτερον. Ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν καὶ πρὸς τὴν τηλεφωνικὴν συγκοινωνίαν, σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως ὅτι ὑπάρχει εἰδικὸν ταμεῖον ἐπαρκέστατον, τὸ ὁποῖον δύναται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσόδων καὶ τῶν πόρων τοὺς ὁποίους ἔχει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ. Τὸ ταμεῖον αὐτὸ καλλίτερον διαχειριζόμενον θὰ δυνηθῇ μὲ τὸ πάρα πάνω ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν του, καὶ τὰς τοιαύτας ἐλπίδας μᾶς παρέχει ἡ αὐτοδιοίκησις. Πλὴν τῆς συγκοινωνίας ὑπάρχουσιν ὅπως σᾶς ἀνέφερα καὶ δύο ἄλλοι νόμοι, οἱ ὁποῖοι προβλέπουν εἰδικὰ ταμεῖα Νιαούσης καὶ Φλωρίνης διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοπικῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Ὑπολείπεται σχετικῶς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν τὸ ζήτημα τῶν ὁδῶν. Ὁ νεώτερος νόμος περὶ ὁδοποιΐας καθορίζει διαφοροτρόπως τὰς ὁδοὺς τὰς ἐθνικάς, τὰς ὁδοὺς τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ τὰς ὁδοὺς τὰς κοινοτικάς. Τὰς ὁδοὺς τὰς ἐθνικὰς τὰς ἀναλαμβάνει τὸ Κράτος ἀπ’ εὐθείας. Εἶναι δὲ φανερὸν, ὅτι αἱ ὑπάρχουσαι σήμερον ἀρτηρίαι Θεσσαλονίκης–Σερρῶν–Δράμας (ἀναγινώσκει). Εἶναι φανερὸν ὅτι αἱ γραμμαὶ αὗται συμπληρούμεναι ἀπὸ τὸ δίκτιον τὸ ἀποφασισθὲν ἤδη δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου, ἐξασφαλίζουν διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην ὅλας τὰς συγκοινωνίας ἐκείνας διὰ τῶν ὁποίων θὰ συνδεθοῦν οἱ νομοὶ μεταξύ των. Ὡς πρὸς τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς αὐταὶ εἶναι ἐκεῖναι ἐπὶ τῶν ὁποίων κυρίως θὰ δράσῃ ἡ αὐτοδιοίκησις, εἶναι τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνατίθεται εἰς τὸν μέλλοντα νὰ αὐτοδιοικηθῇ νομόν. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ πράγματος, ὁ νομὸς θὰ περιορισθῇ πρωτίστως εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν, εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν μὴ συμπληρωθεισῶν ἤδη ὁδῶν, ὅπως εἶναι ἡ ὁδὸς Φλωρίνης–Καστορίας, καὶ εἰς τὴν μελέτην ἐκείνων αἵτινες θέλουν ὑπολειφθῆ ἐκ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Πάντως τὸ ἔργον αὐτὸ δὲν εἶναι μικρόν. Εἶναι ἔργον μέγα, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ ζωὴν εἰς τὸν νομόν, θὰ δώσῃ ἐργασίαν. Ἀπομένουν αἱ κοινοτικαὶ ὁδοί. Εὐτυχῶς αἱ κοινότητες τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης παρουσιάζουν εὐπορίαν ὄχι μικράν, τοὐλάχιστον σχετικὴν εὐπορίαν, διότι ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν κοινοτήτων τοῦ 1927–28 ἡ κεντρικὴ Μακεδονία. (ἀναγινώσκει). Τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἐπαρκὲς διὰ νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἡ κοινοτικὴ συγκοινωνία νὰ λάβῃ χώραν, ὅταν μάλιστα ἐκ τοῦ κειμένου κώδικος τῆς διοικητικῆς νομοθεσίας....

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι ποσὸν διατεθειμένον διὰ τὴν ὁδοποιΐαν.

§121Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὄχι, εἶναι εἰσπράξεις διατιθέμεναι ὑπὸ τῶν κοινοτήτων. Ἀνεπτύχθη δὲ τελευταίως ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ εἷς θεσμὸς συνδέσμων κοινοτήτων, διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν καὶ ὁδοὶ μεταξὺ διαφόρων κοινοτήτων κατὰ τρόπον, ὥστε καὶ ἡ κεντρικὴ συγκοινωνία νὰ δυνηθῇ νὰ προαχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας νομοθεσίας ἡ ὁποία ἐγένετο.

§122Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Αὐτὰ ἀφοροῦν τὴν κοινοτικὴν καὶ δημοτικὴν διοίκησιν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ πλήξωμεν τὴν διοίκησιν ταύτην διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν.

§123Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτον τὶ ἐγώ. Ἐγὼ πρὶν καταλήξω εἰς τὸ ζήτημα τῶν κοινοτικῶν ὁδῶν ἐξήτασα τὸ ζήτημα τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ζήτημα τοῦ νομοῦ, καὶ ἠθέλησα νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο. Ὅτι πλὴν τῆς εὐεργετικῆς ἐπιδράσεως τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τὰ ὁποῖα θὰ διαχειρίζεται ὁ νομὸς αὐτός, ταυτοχρόνως θὰ ἐξασκήσῃ εὐεργετικὴν ἐπίδρασιν καὶ ἐπὶ τῶν κοινοτήτων.

§124Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Φρονεῖτε, ὅτι διὰ τῶν ταμείων αὐτῶν θὰ ἐξυπηρετηθοῦν καὶ οἱ νομοί;

§125Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἠξεύρω ἐγὼ αὐτό. Γνωρίζω, ὅτι ὑποβάλλονται ἀντιρρήσεις καὶ ἀντιρρήσεις δίκαιαι ὅτι πολλὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα δὲν θὰ ἐπαρκέσουν, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν μεγάλα πλούτη. Αὐτὸ εἶναι βέβαιον, ἀλλ’ αὐτὸ θὰ φανῇ ἐν τῇ πράξει. Δὲν ἀποκλείονται δὲ καὶ σύνδεσμοι νομῶν προκειμένου περὶ κατασκευῆς ὁδῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχομεν ἐνώπιόν μας ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀμέσως ὁλόκληρον τὸ δίκτυον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, πάντως θὰ τὸ ἐξυπηρετήσῃ ἐν μέρει. Δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀναβάλλωνται ὅλα διὰ νὰ εἶναι ἡ ἐπιτυχία πλήρης. Καὶ ἡ μερικὴ ἐπιτυχία εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα πρέπει. Τὸ δεύτερον κεφάλαιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου θ’ ἀσχοληθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις τοῦ νομοῦ, εἶναι ἡ δημοσία ὑγεία. Δὲν πρόκειται βέβαια ὁ νομὸς νὰ ἐφαρμόσῃ ἔργα ἀποξηραντικά, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἐξασφαλίζουν τὴν δημοσίαν ὑγείαν, διότι περὶ αὐτοῦ ἐφρόντισε τὸ Κράτος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει διαφεύγουν καὶ τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων αὐτῶν τὰ ἔργα αὐτά, δηλαδὴ τὰ ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως θὰ εἶναι ἔργα ὑγειονομικά. Αὐτὰ θὰ ἐπιβαρύνουν τὸ Κράτος καὶ ἐπ’ αὐτῶν δὲν ἔχει ν’ ἀσχοληθῇ ὁ νομός. Ὑπάρχει ὅμως νόμος, ὁ νόμος 550 περὶ ἀποξηράνσεως μικρῶν ἐκτάσεων, ἐκτάσεων πάντως ὄχι ἀνωτέρων τῶν 30.000 στρεμμάτων. Καὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ ὑπάρχει εὐρὺ στάδιον τῆς ἐργασίας τοῦ νομοῦ. Ὁ νομὸς αὐτὸς πληρέστερον, ἱκανοποιητικώτερον ἀπὸ πάσης ἀπόψεως θὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τὸν νομὸν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ κέντρον. Ὡς πρὸς τὴν δημοσίαν ὑγείαν ἐν τῇ Μακεδονίᾳ ὑπάρχουν ὑγειονομικὰ ἱδρύματα πολλά, τὰ ὁποῖα συντηρεῖ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς. Μόνον ἐν Θεσσαλονίκῃ ὑπάρχουν τὰ ἑξῆς νοσοκομεῖα. (ἀναγινώσκει). Διὰ πολλὰ ἐξ αὐτῶν συνεισφέρει τὸ Κράτος. Τὸ Κράτος δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὸν νόμον τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀναγράφει, διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ νομὸς νὰ ἐπιληφθῇ τῆς θεραπείας αὐτῶν, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ὁ νομὸς θὰ ἐξυπηρετηθῇ ἐπωφελέστερον ἀπὸ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐγένετο μέχρι τοῦδε. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀντιλήψεως. Ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία τόσον ἐν Μακεδονίᾳ ὅσον καὶ ἐν Θράκῃ ἀφοῦ ἵδρυσε διάφορα σωματεῖα, ἵδρυσε καὶ διάφορα ἱδρύματα δημοσίας ἀντιλήψεως διὰ πολλὰ τῶν ὁποίων συνεισφέρει ἐν μέρει καὶ τὸ Κράτος. Τοιαῦτα ἐν Θεσσαλονίκῃ εἶναι. (ἀναγινώσκει). Ἀνάλογα τούτων ὑπάρχουν καὶ εἰς τὰς λοιπὰς πόλεις. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἅμα τὸ Κράτος μεταβιβάσῃ εἰς τὸν νομὸν τὴν συνεισφορὰν καὶ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας, δείδει ὁ νομός, καὶ εἰς τὸ στάδιον τοῦτο τῆς δημοσίας ἀντιλήψεως θὰ ἔχῃ νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας καὶ σὺν τῷ χρόνῳ καὶ διὰ τῶν νομαρχιακῶν ταμείων θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ τὸ εἶδος τοῦτο τῆς δημοσίας ἀντιλήψεως νὰ τὸ ὑποβοηθήσῃ καὶ νὰ τὸ προαγάγῃ, πάντως δὲ νὰ δημιουργήσῃ κατάστασιν καλλιτέραν ἐκείνης ἡ ὁποία σήμερον ὑπάρχει, ἐφ’ ὅσον τὰ πάντα γίνονται ἐκ τῶν Ἀθηνῶν. Ἀπομένει τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν βεβαίως ἠκούσθησαν καὶ ἀκούονται παράπονα ἐν τῇ Μακεδονίᾳ. Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἔγινεν ἓν σφάλμα κατ’ ἐμὲ μέγα διότι ἀφῃρέθη ἀποτόμως ἡ ἐκπαίδευσις ἀπὸ τὰς κοινότητας αἱ ὁποῖαι τὴν εἶχον, καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ ἀντικατεστάθη ἀπὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐθεωρήθη παρ’ ὅλων ὡς ναυαγῆσαν καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Τὸ δὲ χείριστον εἶναι, ὅτι ἐγένετο τοῦτο εἰς μίαν στιγμὴν γενικῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀναστατώσεως καὶ ἀφωμοιώθησαν καὶ αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι μὲ τὰς λοιπάς. Σήμερον ἐρχόμεθα νὰ ἐξετάσωμεν ποία θὰ εἶναι ἡ ἀνάμιξις τοῦ νομοῦ εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν συμμερίζομαι ἐξ ὁλοκλήρου τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα διαρκῶς ἀκούω, ὅτι ἔχει ἀμεληθῆ ἡ ἐκπαίδευσις εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὴν Θράκην. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμέλεια, καὶ ὑπάρχει ἀσφαλῶς μία, ὑπάρχει εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τά ὁποῖα ἐπεστάτησαν ἐκεῖ. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἵδρυσιν σχολείων τὸ Κράτος δὲν ὑστέρησεν ἐν Μακεδονίᾳ, ὅπως δὲν ὑστέρησεν καὶ διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἀναλογία δὲ δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀδικῇ τὴν Μακεδονίαν εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Θεσσαλονίκης. (ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο σημεῖον, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξαρθῇ, πρέπει νὰ ἐξαρθῇ, κυρίως, διὰ νὰ πιστοποιηθῇ ἓν γεγονὸς σημαντικόν, γεγονὸς τὸ ὁποῖον δίδει πολλὰς ἐλπίδας. Καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο εἶναι ἡ δρᾶσις τῶν κοινοτήτων κατὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν διδακτηρίων. Ἐξ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται πόσον ἰσχυρὸν εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοδιοικήσεως, πόσον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι στηρίζονται ἐπὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν δυνάμεων διὰ νὰ ἐπιτύχουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλουν. Ὡς ὑπουργὸς δὲ τῶν Ἐσωτερικῶν ποῦ ἤμην μέχρι πρό τινος, ὀφείλω νὰ πιστοποιήσω, ὅτι ἀπεκόμισα ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν καὶ ἐξ ἄλλων γεγονότων, ἐκ τῆς συνδρομῆς π. χ. τὴν ὁποίαν αἱ κοινότητες προσέφερον κατὰ τὴν ἵδρυσιν ἀστυνομικῶν σταθμῶν. Μόνον μὲ μερικὰς παροτρύνσεις ἔκτισαν ἀπείρους ἀστυνομικοὺς σταθμούς, τοὺς ὁποίους ἐνοικίασαν εἰς τὸ Κράτος ἀντὶ μικροτάτου μισθώματος. Ὅταν λοιπὸν βλέπει κανεὶς τοιαύτην πεποίθησιν εἰς τὰς ἰδίας αὐτῶν δυνάμεις, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τοῦ μένῃ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὅτι ὁ θεσμός, αὐτὸς στηριζόμενος κυρίως ἐπὶ τῆς πεποιθήσεως, εἶναι θεσμὸς ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ δώσῃ ἀποτελέσματα; Ὡς πρὸς τὰ διδακτήρια ἡ δρᾶσις ὑπῆρξε μεγίστη. Τὸ Κράτος ἐκ τῶν κληροδοτημάτων τῶν εὑρισκομένων εἰς τὴν κατοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διέθεσεν ἀπὸ τοῦ 1925 μέχρις ἐσχάτων ὑπὲρ τῆς Μακεδονίας 18.000.000 δραχμῶν, ὑπὲρ τῆς Θράκης 6.200.000. Ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰς τὴν Μακεδονίαν 6.000.000, εἰς τὴν Θράκην 2.000.000. Ἤτοι ἐν συνόλῳ διέθεσε 23.000.000. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη κατηγορία διδακτηρίων, τὰ ὁποῖα ἔγιναν δαπάναις τοῦ Κράτους. Ὑπάρχει καὶ δευτέρα κατηγορία διδακτηρίων ἡ ὁποία ἔγινε δαπάναις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τῇ συνδρομῇ τῶν κοινοτήτων, ἢ δι’ ἐράνων λ. χ. (ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ὑπάρχουν, ὅπως εἶπον, καὶ διδακτήρια, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο δαπάναις τῶν κοινοτήτων. Τώρα μία ἐκτίμησις ὅλων τῶν διδακτηρίων αὐτῶν ἀναβιβάζει τὴν ἀξίαν αὐτῶν εἰς 200.000.000. Εἶναι πρὸς τιμὴν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῆς Μακεδονίας, ἡ ὁποία τὰ συνεισέφερεν. Ἐξ αὐτῶν τῶν 200.000.000, 32.000.000 ἔδωκε τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι τὰ λοιπὰ 168.000.000 ἔδωσαν αἱ κοινότητες. Εἶπον τοῦτο, διὰ νὰ τονίσω ποίαν ἐμπιστοσύνην ἔχουν εἰς τὰς ἰδίας των δυνάμεις. Σήμερον ἐν Μακεδονίᾳ. (ἀναγινώσκει). Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι μὲ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, μὲ μίαν καλλιτέραν καὶ σκοπιμωτέραν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων καὶ τῶν ταμείων καὶ τελῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα θὰ συντελεσθοῦν πολὺ γρήγορα.

§126Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰ κληροδοτήματα δὲν μᾶς βοηθοῦν πολύ. Αὐτὴ ἡ στατιστικὴ εἶναι πρὸ ἑνὸς ἔτους. Δὲν περιέλαβε τὰ ἐφετεινά. Ἐκ τῶν 25.000.000 τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν ἐκ τῶν ἀποθεματικῶν, ἐφέτος ἔχουν ἤδη δοθῆ 12.000.000 εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν.

§127Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Τώρα τὶ θὰ κάμῃ σχετικῶς μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν ἡ αὐτοδιοίκησις; Βεβαίως δὲν δύναται ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ν’ ἀναλάβῃ ὁλόκληρον τὸ ἔργον τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ πρωτίστως θὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν σχολικῶν ταμείων, τὰ ὁποῖα σήμερον ζοῦν ἀτροφικῶς. Κατὰ δεύτερον λόγον ἀσφαλῶς θὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν δημιουργίαν καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν νυκτερινῶν σχολῶν, αἱ ὁποῖαι ἤδη ἱδρύονται ἀπὸ τὴν Μακεδονικὴν ἐκπαιδευτικὴν ἑταιρείαν καὶ θὰ καταβάλουν καὶ κάθε ἄλλην μέριμναν ἀφορῶσαν τὴν ἐκπαίδευσιν, ὅταν μάλιστα λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψει τὸ πλῆθος τῶν γυμναστηρίων τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Μακεδονία καὶ Θράκη καὶ τὰς βιβλιοθήκας. Ὥστε καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἡ αὐτοδιοίκησις θὰ ἔχῃ στάδιον ἐργασίας εὐρύ. Ἀπομένει τελευταῖον τὸ ζήτημα τῆς ἐργασίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας. Βεβαίως τὰ μεγάλα ἔργα θὰ τὰ κάμῃ τὸ Κράτος. Τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς πίστεως ἐπίσης κανονίζεται ἀπὸ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑπάρχει στάδιον διὰ τὴν δημιουργίαν σταθμῶν πειραματικῶν γεωργικῶν καί κτηνοτροφικῶν· καὶ εἰς τὴν διευκόλυνσιν καὶ ποδηγέτησιν τῶν καλλιεργητῶν ἀρκεῖ νὰ διατεθοῦν τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διατίθενται. Ἐκ τῶν ὀλίγων τούτων, τὰ ὁποῖα τρόπον τινὰ ὡς εἰσήγησιν ἠθέλησα νὰ εἴπω, νομίζω ὅτι προκύπτει, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει ἀδιστάκτως καὶ χωρὶς ἀναβολὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν θεσμῶν. Αἱ λειτουργίαι, τὰς ὁποίας πρόκειται ν’ ἀναλάβῃ ὁ αὐτοδιοικούμενος νομὸς δὲν εἶναι ὀλίγαι. Εἶναι δὲ φανερόν, ὅτι διὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου ἡ ἀνάμιξις αὐτὴ τοῦ νομοῦ εἰς τὰς λειτουργίας τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσα, θὰ εἶναι ἐντατικωτέρα καὶ εὐεργετικωτέρα. Βεβαίως ἡ ἐφαρμογὴ θὰ παρουσιάσῃ προσκόμματα. Ὅσον τελεία καὶ ἂν εἶναι ἡ νομοθεσία καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ βάσιν εἶναι ἀληθῶς ἀξία παντὸς ἐπαίνου ἡ ὑπάρχουσα νομοθεσία, μεταρρυθμιζομένη μάλιστα, εἶναι ἀδύνατον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ νὰ μὴ ἀπαιτηθοῦν μεταβολαί, τροπολογίαι. Ἐδῶ εἶναι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ παρακολουθήσῃ. Δὲν πρέπει δὲ νὰ δυστάσῃ ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογήν. Εἰς τὴν ἐφαρμογὴν πρέπει νὰ προβῇ ἄνευ ἀναβολῆς. Δὲν δικαιολογεῖται οὐδὲ ἡ παραμικρὰ ἀναβολή. Τὸ ζήτημα ὡρίμασε καὶ δὲν ἐπιδέχεται, ὡς εἶπον, οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀναβολήν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐμπιστευθοῦν τὸν θεσμὸν αὐτὸν ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι καὶ οἱ καλλίτεροι νόμοι καὶ οἱ εὐεργετικώτεροι ἅμα περιέλθουν εἰς χεῖρας ὑστεροβούλων ἢ ἀνικάνων ἢ ἀνεπαρκῶν θὰ γίνουν νόμοι ἀνεπαρκεῖς. Ἀλλοίμονον δὲ ἐὰν ἤθελον χορηγήσῃ καὶ νέα δικαιώματα.

§128Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Μίαν διασάφησιν. Αὐτὴ ἡ αὐτοδιοίκησις δὲν καταλείπεται εἰς χεῖρας κρατικῶν ὀργάνων ἀλλὰ εἰς αἱρετά.

§129Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Βεβαίως θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό. Δὲν μπορεῖτε νὰ εἰπῆτε ὅτι μὲ τὴν αὐτοδιοίκησιν ὁ Νομάρχης ὁ ὁποῖος θὰ προΐσταται τοῦ νομοῦ δὲν πρέπει νὰ ἐπιδείξῃ μίαν προσοχὴν ὅλως ἐξαιρετικήν, διότι ἀνέλαβε βάρη. Καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου ὀρθὴ ἡ παρατήρησίς σας τὴν ὁποίαν ἂν ἀφήνατε νὰ συμπληρώσω, θ’ ἀπεφεύγατε νὰ τὴν κάνετε. Διότι ἡ εὐχή μου δὲν ἀπευθύνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀλλὰ ἀπευθύνεται καὶ πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσουν, βεβαίως πρέπει νὰ τὴν σκεφθοῦν καλά, διότι δὲν εἶναι ψῆφος ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ προέρχεται εἴτε ἐκ προσωπικῶν εἴτε ἐκ κομματικῶν ἐλατηρίων· διότι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν θεσμῶν ἀνήκει εἰς τὰ αἱρετὰ πρόσωπα καὶ τὰ αἱρετὰ πρόσωπα εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ εἶναι ἄριστα διὰ ν’ ἀποδώσῃ ὁ θεσμὸς τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα. Ἀλλὰ λαὸς ὁ ὁποῖος κατενόησε τόσον βαθειὰ καὶ ζητεῖ μετὰ τόσης ἐπιμονῆς τὴν αὐτοδιοίκησιν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συνδράμῃ διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ δυνάμεως εἰς τὴν ἐκλογὴν καλῶν προσώπων συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπιτακτικὰς τῶν μερῶν ἐκείνων (χειροκροτήματα).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργός, ὡμίλησεν ἀπόψε μὲ ἐξαιρετικὴν θέρμην διὰ τὸν θεσμὸν τῆς Νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, μὲ θέρμην ὄχι ἀνάλογον μὲ τὴν βραδύτητα τὴν ὁποίαν ἐπέδειξε διὰ νὰ ἐμψυχώσῃ, διὰ νὰ ζωογονήσῃ καὶ θέσῃ εἰς λειτουργίαν αὐτὸν τὸν θεσμόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐξαιρετικὰ εὐχάριστον καὶ ὅσα εἶπε περὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ νὰ διαχειρισθῇ ἀμέσως τὰς τοπικὰς ὑποθέσεις ἦσαν ἀπολύτως ὀρθὰ καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐπιδοκιμάζονται ἀπὸ ὅλην τὴν Βουλήν. Τὸ πνεῦμα τοῦ Λαοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ τὸ ζωηρὸν αἴσθημα τῆς πρωτοβουλίας τῆς ἀτομικῆς, τὸ αἴσθημα τῆς ἐπιδιώξεως σκοπῶν θετικῶν, ἀμέσων, εἶναι τόσον ἀνεπτυγμένον εἰς τὸν Λαὸν τὸν Ἑλληνικόν, ὥστε πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὑπῆρξε μεγάλο ἀδίκημα εἰς τὸν τόπον τὸ ὅτι δὲν ὠργανώσαμεν ἐγκαίρως τὴν νομικὴν αὐτοδιοίκησιν σύμφωνα μὲ τὰς παραδόσεις καὶ τὴν παλαιοτέραν ἐξέλιξιν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι σύμφωνον μὲ τὸ ζωηρὸν πνεῦμα τοῦ ἰδιαιτέρου ἐνδιαφέροντος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τοῦ πνεύματος τῆς πρωτοβουλίας καὶ ἀνεξαρτησίας τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς περὶ τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα γίνονται εἰς τὴν Μακεδονίαν ἀπὸ κοινότητας καὶ ὅσα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις περὶ τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα γίνονται καὶ εἰς τὰ ἄλλα τμήματα τοῦ Κράτους ἔργα ὁδοποιϊκά, ἔργα κτηριακὰ ἢ καὶ ὑδραυλικὰ καὶ ὅ,τι δήποτε ἄλλο εἶναι τρανὴ ἀπόδειξις αὐτῆς τῆς ἱκανότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ νὰ διαχειρισθῇ ἀμέσως τὰ ζητήματά του. Εἶναι ἐκτὸς συζητήσεως, ὥστε ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἰσχυρὸν τὸ πνεῦμα αὐτὸ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἰσχυρότερον παρουσιάζεται εἰς τὰς Νέας Χώρας ὅπου ἡ παράδοσις τῆς αὐτοδιοικήσεως ἀπὸ τοὺς ἰδίους ἐνδιαφερομένους εἶναι ζωηροτάτη. Ὅσοι ἐπεσκέφθησαν τὰς Νέας Χώρας εἴτε καὶ τὴν Θράκην εἴτε καὶ τὴν Μακεδονίαν εἴτε καὶ τὸ Αἰγαῖον πέλαγος εἴτε καὶ τὴν Κρήτην μίαν ἀξίωσιν θὰ ἤκουσαν μὲ μίαν φωνὴν λεγομένην, ὅτι θέλομεν νὰ μᾶς δώσετε τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν—καὶ ὅταν λέγουν τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν δὲν ἐννοοῦν τὴν τοῦ πρώτου βαθμοῦ ἀλλὰ τὴν τοῦ δευτέρου.—Παρέχεται ἡ διαβεβαίωσις, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θ’ ἀφήνετο εἰς αὐτοὺς ἡ διαχείρισις τῶν τοπικῶν των ὑποθέσεων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λύσουν πλεῖστα τοπικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα μένουν ἄλυτα εἰς βάρος τῆς τοπικῆς οἰκονομίας, εἰς βάρος τῆς προόδου τοῦ τόπου. Ἀλλὰ ὅσον καὶ ἂν εἶναι ὅπως εἶπα ἰσχυρότερο τὸ πνεῦμα αὐτὸ τῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐπίσης ἀρκετὰ ἰσχυρὸν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ὥστε δὲν εἶναι λοιπόν ὀρθὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν εἰς ὡρισμένα μόνον τμήματα τῆς Χώρας. Ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Καὶ ἄλλοτε εἶπον ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν τοιαύτην ὀργάνωσιν τοῦ Κράτους, ὥστε μέγιστον μέρος τῶν ὑποθέσεων αἱ ὁποῖαι ἔχουν τοπικὸν χαρακτῆρα ν’ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς ἰδίους πολίτας, ἀμέσως διαχειριζομένους τὰ ἰδικά των ζητήματα. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον καὶ θὰ ἀπετέλει μίαν ἀσφαλῆ βάσιν καλῆς διοικήσεως τοῦ τόπου. Ἀπὸ ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπησχόλησαν, νομίζω ὅτι, πλὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι βασικὰ προβλήματα καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἐξαιρετικὴν σημασίαν ἐτόνισα εἰς ἄλλην ἀγόρευσιν, τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν ὀργάνωσιν τῆς Γεωργίας τὴν ὀργάνωσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς ἀποκεντρώσεως εἶναι τὰ σπουδαιότερα ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσφαλίσουν τὴν πρόοδον αὐτοῦ τοῦ τόπου. Καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει μὲ ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ φθάσωμεν τὴν λύσιν αὐτῶν τῶν προβλημάτων καὶ δι’ αὐτὸ βλέπετε καὶ ἡμᾶς μὲ τόσην ἐπιμονὴν ἐπιδιώκοντας τὴν καλλιτέραν λύσιν αὐτῶν τῶν ζητημάτων. Πρῶτον, λοιπόν, ἐλάττωμα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διὰ τὸ ὁποῖον ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος τέως ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτε ἦτο εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται ἡ προσαρμογὴ τοῦ νόμου τοῦ 1923 εἰς τὰς νέας συνθήκας, αἱ ὁποῖαι κατόπιν ἐδημιουργήθησαν πρῶτον καὶ σπουδαιότερον ἐλάττωμα εἶναι, ὅτι ἐπιδιώκεται μερικὴ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ διὰ τῆς τελευταίας διατάξεως, δυνάμει τῆς ὁποίας ἀφήνεται εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐφαρμόσῃ μόνος εἰς ὡρισμένα τμήματα τὸν θεσμόν. Καὶ αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀδυναμίας τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἂν ὑπάρχῃ ὁλικὴ ἢ ἂν ὑπάρχῃ ἀντικειμενικὴ ἀδυναμία. Οἱ ἔξω εὑρισκόμενοι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ κατακρίνουν αὐτὴν τὴν ἀδυναμίαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ ὑφισταμένου νόμου δυνάμει τοῦ ὁποίου παρέχονται εἰς τὴν νομαρχίαν 5 ἑκατοστὰ τῶν ἐμμέσων φόρων, δηλαδὴ ἂν δὲν ἀπατῶμαι περίπου 250 ἑκατομμύρια. Ἡ ἀδυναμία νὰ διατηρηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ συντελεῖ εἰς τὸ νὰ θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ μόνον εἰς ὡρισμένα τμήματα τοῦ Κράτους τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον καταβάλλεται προσπάθεια ὅπως ἀποδειχθῇ, ὅτι καὶ παρὰ τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν εἶναι δυνατὴ ἡ εὐδοκίμησις τοῦ θεσμοῦ ἔστω καὶ εἰς τὰς Νέας Χώρας. Καὶ διὰ νὰ δοθῇ ἡ ἀπόδειξις τούτου, ἔγινεν ἐξέτασις τῶν πόρων τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν πόρων τῶν διαφόρων ταμείων τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαχειρισθῇ ὁ ὀργανισμὸς τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, δηλαδὴ ὁ νομός. Ὁ κύριος τέως ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νομίζω ὅτι, εἰς τὴν ἐπιθυμίαν του νὰ ἀποδείξῃ βασίμως τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ περὶ ἐπαρκείας τῶν πόρων καὶ περὶ εἴδους τῶν ἔργων τά ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθοῦν εἰς τὰς Νέας Χώρας, περιέπεσεν εἰς τὸ λάθος, ὅτι ἐξέλαβεν ὡς πόρους νομαρχιακούς, πόρους καθαρῶς δημοτικούς, οἱ ὁποῖοι ὑφίσταντο καὶ θὰ ὑφίστανται καὶ μετὰ τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ δὲν θὰ ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν. Αὐτοὶ εἶναι κοινοτικὴ ἀποζημίωσις.

§132Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ αὐτὸ συνεισφέρουν αἱ κοινότητες καὶ οἱ δῆμοι, δυνάμει εἰδικῆς διατάξεως τοῦ νόμου θά συνεισφέρουν 5% ἐπὶ τῶν προσόδων διὰ τὸν αὐτοδιοικούμενον νομόν. Εἶπα λοιπόν, ὅτι αὐτὸ εἶναι μία πρόσοδος.

§133Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1923 λέγει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον, ὅτι ἡ νομαρχιακὴ αὐτοδιοίκησις θὰ ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν.

§134Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Λέγει τὸ ἄρθρον. (ἀναγινώσκει). Πάρετε τὸ 79 καὶ κατόπιν πάρετε τὸ 52, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὡς 5%. Τὸ ὅτι ὁ κόσμος ἀνδρούμενος θὰ μπορέσῃ νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὰς κοινότητας, θὰ δώσῃ βεβαίως, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ μίαν ὑποχρέωσιν ὅτι δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν θεσμὸν ἕως ὅτου ὁ νομὸς ἀποδώσῃ.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λέγει 5%.

§136Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Λέγει τὸ ἄρθρον 82. (ἀναγινώσκει). «Αἱ γενικαὶ κ.λ.π.

§137Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀναφέρονται τὰ ἔργα τὰ κοινοτικὰ τὰ ὁποῖα γίνονται; Γνωρίζετε ἄν, αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ κοινοτικὰ τὰ ὁποῖα γίνονται, γίνονται μὲ τοὺς φόρους τῶν κοινοτήτων ἢ μὲ κάποιαν εἰσφορὰν προσωπικῆς ἐργασίας καὶ ἐράνων.

§138Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Καὶ ἔτσι καὶ ἔτσι. Διότι καὶ ἔτσι γίνονται καὶ ἔτσι γίνονται.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν γίνονται μὲ προσωπικὴν ἐργασίαν καὶ μὲ δωρεὰς καὶ εἰσφορὰς ἐξ Ἀμερικῆς, αἱ προσφοραὶ αὐταὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπολογισθοῦν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι τὸ μέγιστον μέρος τῶν κοινοτήτων δὲν ἔχουν ἐπαρκεῖς προσόδους νὰ ἐκπληρώσουν τοὺς προϋπολογισμούς των. Ὑπάρχουν βεβαίως κοινότητες εὔποροι, ἀλλὰ τὸ μέγιστον μέρος αὐτῶν δὲν ἔχουν ἐπαρκεῖς πόρους διὰ νὰ κάνουν τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα κάμνουν αἱ εὔποροι κοινότητες. Κατὰ συνέπειαν θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι αὐταὶ αἱ εἰσφοραὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρισθοῦν χωρὶς βλάβην τῆς κοινοτικῆς διοικήσεως. Διότι ἂν θέλωμεν νὰ κάμωμεν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν βέβαια κανεὶς δὲν ἐφαντάσθη νὰ κάμωμεν τοιαύτην ἐπὶ βλάβῃ τῆς κοινοτικῆς ἢ διοικητικῆς διοικήσεως. Λοιπὸν ὁ κ. τέως ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ δείξῃ τὴν ἐπάρκειαν καὶ τῶν πόρων καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἔχουν νὰ ἐκτελεσθοῦν, ἐξέθεσε καὶ ποῦ ἀλλοῦ ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθοῦν πόροι καὶ ἀνέφερεν ἔργα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ γίνουν μεταξὺ δύο νομῶν καὶ ἀνέφερε τοὺς νομοὺς Φλωρίνης– Καστορίας, καὶ Καστορίας – Νιαούσης, καὶ αὐτὰ τὰ ἔργα δὲν γνωρίζω, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ γείνουν μεταξὺ 2 νομῶν; ἂν μπορῇ νὰ ἐκτελεσθοῦν ἀπὸ νομούς. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθοῦν ἀπὸ εἰδικοὺς ὀργανισμοὺς ὅπου ὑπάρχουν τοιοῦτοι, ἀλλὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἀποτελέσουν ἀντικείμενον ἐργασίας ἑνὸς νομοῦ. Ἐκτὸς τούτου ἀνέφερα πολλὰ ἔργα ἐντελῶς τοπικοῦ χαρακτῆρος. Βεβαίως ὑπάρχουν εἰδικὰ ταμεῖα ὅπως εἰς τὴν Αἰκατερίνην καὶ ἀλλαχοῦ, τὰ ὁποῖα ὅμως εἶναι εἰδικῶς περιωρισμένα ταμεῖα καὶ στηρίζονται ἐπὶ πόρων ἐντελῶς εἰδικῶν καὶ ἐντελῶς εἰδικῶν σκοπῶν καὶ ἑπομένως οὔτε οἱ πόροι οὔτε οἱ σκοποὶ ἠμποροῦν νὰ περιέλθουν εἰς τὸν νομόν. Δι’ ὃν λόγον θέλομεν, κ. τέως ὑπουργέ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν, δὲν μπορεῖ ἡ συγκεκριμένη διοίκησις ἀπὸ τὸ Κράτος νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι θέλουν ὅ,τι συνεισφέρουν αὐτοὶ νὰ τὸ διαχειρίζωνται μόνοι των καὶ νὰ ἐκτελοῦν αὐτοὶ τὰ ἔργα διὰ τὸν αὐτὸν λόγον αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται ἐντὸς στενῶν περιφερειῶν ἀπὸ τὴν πρωτοβουλίαν τῶν ἰδίων κατοίκων, δὲν μπορεῖ αὐτὰ τὰ ἔργα νὰ περιέλθουν εἰς τὴν εὐρυτέραν ὀργάνωσιν τοῦ νομοῦ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐστηρίχθη κυρίως εἰς τὸν νομὸν Θεσσαλονίκης. Ὁ νομὸς Θεσσαλονίκης εἶναι ἕνας προνομιοῦχος νομὸς πλουσιώτατος εἰς κοινοτικὰ ταμεῖα καὶ εἰς τοπικοὺς πόρους ὁ ὁποῖος δὲν μπορεῖ νὰ ἀποτελέσῃ βάσιν δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους νομούς. Ἔχει κοινοτικὴν περιουσίαν μεγάλην διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα. Ἐπίσης ἔχει σωρείαν ἄλλων ὀργανισμῶν, ἔχει καὶ νοσοκομεῖα καὶ πραγματικῶς δαπανᾶ πολλὰ διὰ τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Κατὰ συνέπειαν ὁ νομὸς Θεσσαλονίκης δὲν μπορεῖ νὰ ληφθῇ ὡς βάσις οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε μὲ τὴν παραχώρησιν τοῦ 1)20 τῶν ἀμέσων φόρων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου 550. Ἑπομένως οὔτε καὶ μὲ τὸν πόρον αὐτὸν ἠμπορεῖ νὰ ἀντεπεξέλθουν οἱ νομοί. Ὁ τέως ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἀκόμη μίαν ἀνάλυσιν τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ νόμου ἀνατίθενται εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Καὶ εἰς τὴν προηγουμένην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ὡμίλησα καὶ εἶπα, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ περισσότερον ἐμπεριστατωμένη μελέτη αὐτῆς τῆς προσαρμογῆς τοῦ νομοῦ μὲ τὰς συμβάσεις τὰς νεωτέρας αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται διὰ νὰ χαραχθοῦν σαφῆ τὰ ὅρια τῆς λειτουργίας τοῦ νομοῦ, διὰ νὰ μὴ ἐπέρχωνται συγκρούσεις καὶ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ συνεργασία μιᾶς διοικήσεως τοῦ νομοῦ μετ’ ἄλλων συγγενῶν ὀργανισμῶν. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἔγινεν διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου οὔτε κατόπιν τῶν παρατηρήσεων τὰς ὁποίας ἔκαμα ἐπῆλθε καμμία διόρθωσις.

§140Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐπὶ ποίου πράγματος;

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὴν συγκοινωνία ὁ νόμος ἀναφέρει ὅτι μόνον ἡ ἐπαρχιακὴ ὁδὸς θὰ ὑπάγεται εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ μεταφέρεται ἡ περιουσία τους εἰς αὐτά. Ἡ διοικητικὴ ὁδοποιΐα ἐξέρχεται ἀπὸ τὰ ὅρια τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, ἡ σύνδεσις δηλαδὴ ἑκάστης κοινότητος διὰ μίαν ἀρτηρίαν διὰ πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἰδικὸς νόμος ὁ ὁποῖος νὰ προνοῇ περὶ αὐτοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει. Ἔπρεπε νὰ ὁρίσωμεν τοὺς πόρους καὶ τὸ πρόγραμμα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου εἰς ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσφορῶν τῶν κοινοτήτων καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς οἰκονομικῆς σημασίας ἑκάστης κοινότητος, ὥστε κάθε κοινότης νὰ συνδεθῇ μὲ μία ἀρτηρία. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς ἑκάστην κοινότητα διὰ τὴν ὁδοποιΐαν συνεισφέρει καὶ ἡ κοινότης καὶ τὸ Κράτος καὶ ἀναλόγως τῶν εἰσφορῶν αὐτῶν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μίαν ἀρτηρία. Ὅταν θέλωμεν νὰ λειτουργήσῃ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὁ νομὸς ἔπρεπε νὰ κάμωμεν καὶ εἰδικὸν νόμον ὁ ὁποῖος νὰ προβλέπῃ καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Ὡμίλησεν ὁ κ. τέως ὑπουργὸς καὶ διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα. Διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα ἔχει ληφθῆ εἰδικὴ πρόνοια δι’ εἰδικῶν ταμείων μὲ τὸν νόμον 2250. Ἐκεῖ δὲν μπορεῖ νὰ ἐπέμβῃ ὁ νομός. Καὶ πάλιν δὲν γνωρίζω ἂν αὐτὰ τὰ ἔργα τὰ ὑδραυλικὰ —τὰ μικρὰ ἔργα, ὄχι τὰ πολὺ μεγάλα ὅπως τοῦ Ἀξιοῦ καὶ τοῦ Στρυμῶνος—δὲν γνωρίζω, λέγω, ἂν ὁ νομὸς εἶναι κατάλληλος νὰ τὰ ἐκτελέσῃ. Νομίζω πάλιν ὅτι αὐτὰ τὰ ἔργα θὰ τὰ ἐκτελέσουν οἱ μικροὶ ὀργανισμοί. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας καὶ τὰ ὑδραυλικὰ, θὰ ἦτο νὰ εἶχεν ὁ νομὸς ἰδικόν του τεχνικὸν προσωπικὸν καὶ ἰδικὰ του τεχνικὰ μέσα ὥστε νὰ ἔρχεται ἐπίκουρος τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν εἰδικῶν αὐτῶν ὀργανισμῶν. Δὲν γνωρίζω δὲ ἐὰν θὰ ἦτο δυνατόν, μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἔχουν σήμερον οἱ νομοί, νὰ ἐφοδιασθοῦν μὲ τὸ ἰδιαίτερον τεχνικὸν προσωπικόν. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει κἄποια ἐπερώτησις διὰ τὸ ζήτημα τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ καὶ θὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ λάβῃ ῥιζικώτερα μέτρα, διότι εἶναι τοιοῦτος ὁ ἀνταγωνισμὸς των ἀπὸ τὰς Ἑταιρείας ὥστε τὸ Κράτος στερεῖται τεχνικῶν ἀνθρώπων καὶ κατὰ μείζονα λόγον οἱ νομοί. Ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως αὐτῆς τῆς ἀνάγκης εἴτε δι’ ἀποσπάσεως ἐκ μέρους τοῦ Κράτους τεχνικῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι νὰ τελοῦν ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον δικαιοδοσίαν τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως εἴτε διὰ διορισμοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ τὴν διαχείρισιν τῶν ἔργων εἴτε συγκοινωνίας εἴτε ὑδραυλικῶν εἴτε οἰκοδομικῶν. Ὡς πρὸς τὴν δημοσίαν ὑγείαν, ἀναμφισβητήτως αὕτη πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος ὀργανισμός. Ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι ἀπὸ τὰς εἰσηγήσεις τοῦ τέως ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας τὰ νομοσχέδια αὐτοῦ δὲν προβλέπουν περὶ τῆς τοιαύτης ἀναθέσεως εἰς τοὺς νομούς. Ὅταν θέλωμεν νὰ κάμωμεν αὐτό, πρέπει νὰ συγχρονίσωμεν τὸ πρᾶγμα μὲ τὴν πολιτικήν μας τὴν ὑγιεινήν. Θὰ τὴν ἀναθέσωμεν λέγω εἰς τοὺς νομοὺς τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Ἀλλὰ πῶς θὰ γίνῃ αὐτὸ ἀφοῦ ἔχωμεν μίαν πολιτικὴν ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ ἄλλην ἀπὸ τὸ ἄλλο;

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Δοξιάδης μοῦ εἶπε τότε, ὅτι δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἂν δὲν κάμωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βέβαια, ἀλλὰ δὲν λέγομεν καὶ περὶ ὑπαγωγῆς τῆς δημοσίας ὑγείας εἰς τοὺς νομούς. Θὰ ἤθελον νὰ μὴ ἐπιδιώκῃ τὸ ἓν ὑπουργεῖον νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τὸ ἄλλο ὄχι.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως καὶ τῆς δημοσίας ὑγείας θὰ προσαρμοσθοῦν.

§145Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ὅταν συνεζητοῦντο τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ἐπεκαλέσθην τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ συντάκτης τῶν νομοσχεδίων δὲν ἔλαβε καθόλου ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Δὲν ἠθέλησε δηλαδὴ καθόλου νὰ σκεφθῇ ὅτι πλῆθος πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνουν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν πρέπει νὰ γίνουν καὶ δαπάναις καὶ εἰς βάρος ὀργανισμῶν τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ μὲ τὴν διαχείρισιν αὐτῶν τῶν ὀργανισμῶν. Καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἔγινε τροπολογία, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται τὰ ποσὰ αὐτὰ νὰ διατίθενται διὰ νυκτερινὰς σχολάς. Ἐνῷ ὁ κανὼν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ὅτι ὅλα αὐτὰ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τὸ Κράτος νὰ ἔρχεται ἐπίκουρον. Εἰδικῶς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ἔτυχε νὰ ὁμιλήσω καὶ τὴν ἄλλην φορὰν καὶ εἶπον ὅτι ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ ἡ ὀργάνωσις τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως ἡ ἐπαγγελματική, τὴν ὁποίαν ἤδη ἠρχίσαμεν νὰ ἔχωμεν μὲ τὰ βιομηχανικὰ ἐπιμελητήρια, μὲ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια καὶ τὰ βιοτεχνικὰ καὶ ἐπαγγελματικὰ ἐπιμελητήρια. Θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ μὲ τὰ ἐπιμελητήρια τὰ ἐπιστημονικά, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχον τὴν ἀντίληψιν τῆς γενικῆς ἐκπαιδεύσεως. Διότι αἱ εἰδικότητες θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατεθοῦν εἰς τοὺς εἰδικοὺς ἐπαγγελματικοὺς ὀργανισμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ μποροῦσαν νὰ συνεισφέρουν καὶ νὰ ἐποπτεύουν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰ ἱδρύματα, τὰς ἐμπορικὰς σχολάς, τὰς νυκτερινὰς γεωργικὰς σχολὰς καὶ λοιπά. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἔπρεπεν νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἀνάγκην δηλαδὴ τῆς ὀργανώσεως τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ὅταν δὲ ὁμιλοῦμεν περὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μόνον τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, διότι δίπλα εἰς αὐτὰ ἔχομεν καὶ τὴν ἐπαγγελματικὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν. Καὶ ἔτσι ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο στάδιον, εἰς τὴν ἄλλην κατηγορίαν ἐργασίας τοῦ νομαρχιακοῦ συμβουλίου, τὴν ἀφορῶσαν τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν. Διὰ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν ἔχουν ἱδρυθῆ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια καὶ ἔχουν δημιουργηθῆ πόροι διὰ τὰ ἐπιμελητήρια αὐτά. Καὶ ὅπως σᾶς εἶπα, ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι θὰ ἔπρεπεν αἱ τεχνικαὶ ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ ὑπουργεῖον, θὰ ἔπρεπεν νὰ μεταβιβασθοῦν ἐν ἀρκετῷ μέτρῳ εἰς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, ὥστε τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ πληρώνουν ἐξ ἰδίων γεωπόνους καὶ τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν διὰ νὰ βοηθοῦν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι καθόλου διάφοροι ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει τὸ Κράτος, δηλαδὴ φυτώρια, σταθμοὺς γεωπονικοὺς κλπ. Καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν δύνανται νὰ διαχειρίζωνται ἀπὸ τὸ κέντρον, ἐνῷ μποροῦν νὰ διαχειρίζωνται ἀπὸ τοπικοὺς ὀργανισμοὺς εἰδικούς. Ἐνῷ λοιπὸν ἔχομεν αὐτὰ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, τώρα ἔρχεται αὐτὸς ὁ νόμος ὁ ὁποῖος δικαιοῦται νὰ ἐπιδιώξῃ τοὺς αὐτοὺς σκοπούς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι σόλοικον, διότι θὰ ἦτο δυσχερές. Ἐὰν ἠθέλαμεν τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, ἢ ἂν θέλετε καὶ τὰ βιομηχανικὰ ἐπιμελητήρια καὶ τὰ ἐργατικά, νὰ τὰ ὀργανώσωμεν μόνον καὶ μόνον ὡς ὀργανισμοὺς ἐκπροσωποῦντας ἐπαγγελματικὰ καθαρῶς συμφέροντα, θὰ ἦτο ἐντελῶς ἀτελὴς ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον θὰ ἐπεδίωκον αὐτοὶ οἱ ὀργανισμοί. Καὶ τότε μόνον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ζωντανοὶ αὐτοὶ οἱ ὀργανισμοὶ καὶ νὰ προσφέρουν ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος.... ἐὰν εἶχον καὶ τὴν διαχείρισιν καὶ τὸ βάρος καὶ τὰς εὐθύνας τῆς λύσεως ζητημάτων ἐνδιαφερόντων ἀμέσως αὐτούς, ὅπως εἶναι τὰ ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα κ.λ.π. Ἔτσι καὶ οἱ βιομήχανοι καὶ οἱ ἔμποροι καὶ οἱ βιοτέχναι δὲν θὰ παραπονοῦνται διὰ τὴν παραμέλησιν τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ παραπονοῦνται σήμερον, ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ παραπονοῦνται οἱ γεωργοὶ διὰ τὴν παραμέλησιν τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφοῦ εἰς αὐτοὺς θὰ ἀνατεθῇ ὁλόκληρος ἡ διαχείρισις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, εἰς τὰ κατώτερα ἐννοεῖται σχολεῖα. Αὐτὸ βεβαίως ἔχει τὴν προϋπόθεσιν τῆς παραχωρήσεως ὅλων τῶν μέσων, δηλαδὴ ἐκείνων τῶν ἐξαιρετικῶν μέσων τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοὺς σκοποὺς αὐτούς. Καὶ 2ον διὰ τῆς παρουσίας τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ τὸ ὁποῖον σήμερον καίτοι ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος πληρώνεται ἐντελῶς διαφόρως ἀπὸ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια διὰ νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προσφέρῃ τὸ Κράτος, διὰ σκοποὺς Κρατικούς.

§146Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δηλαδὴ πρέπει νὰ εἶναι ἐντελῶς παράλληλοι αἱ ὀργανώσεις χωρὶς ὁλοκλήρωσιν τοπικήν.

§147Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐταὶ εἶναι παράλληλοι ὀργανώσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀνάγκην ἑνὸς ὀργανικοῦ συνδέσμου. Καὶ δι’ αὐτὸ εἰς προηγουμένην ἀγόρευσιν ἐτόνισα, ὅτι ἀφοῦ ἔχομεν τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ μεγαλύτερον κῦρος, θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκεται εἰς μίαν συνεργασίαν, εἰς μίαν ἐπαφὴν μὲ τὰ βιομηχανικὰ καὶ τὰ ἐργατικὰ καὶ τὰ βιοτεχνικὰ καὶ τὰ γεωργικὰ πρωτίστως ἐπιμελητήρια, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ γίνωνται ἐργασίαι ἀνεξάρτητοι....

§148Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀναρχικαί.

§149Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. ... καὶ νὰ ἐπέρχεται γενικωτέρα συνεννόησις καὶ ἀλληλοβοήθεια. Καὶ τοῦτο δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ μόνον διὰ τοῦ νομαρχιακοῦ συμβουλίου, ἐκπροσωπουμένων ἐπαρκῶς ὅλων τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια συντεθειμένα ἀπὸ πρόσωπα αἱρετά, ἀμέσως ὑπὸ τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων ἐκλεγόμενα, καὶ 2ον ἀπὸ πρόσωπα προερχόμενα ἀπὸ τοὺς ὀργανισμοὺς οἱ ὁποῖοι παίζουν ρόλον σπουδαῖον καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ παίζουν ἀκόμη σπουδαιότερον διὰ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν. Διότι δὲν θά ἦτο σκόπιμον νὰ φαντασθῶμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν σήμερον, ὡς ἐξελίσσωνται τὰ πράγματα τῆς κοινωνίας, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἕνας ὀργανισμὸς ἀποτελούμενος ἀδιακρίτως, προερχόμενος ἀδιακρίτως ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν νὰ ἐπιδιώξῃ ὅλους τοὺς σκοποὺς αὐτοὺς ἐπιτυχῶς, ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθοῦν αὐτοὶ ἀπὸ τὸν ἰδικὸν ὀργανισμόν, ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὰ πράγματα αὐτά. Διότι τότε θὰ συμβαίνει ὅ,τι συμβαίνει μὲ τὰ ἄλλα ἀντιπροσωπευτικὰ σώματα εἰς τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς γενικωτέρας μορφώσεως τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζουν τὰ σώματα αὐτά, λείπει ἡ εἰδίκευσις, τὸ ἐνδιαφέρον, ἡ πρωτοβουλία τῶν ἁρμοδιωτέρων προσώπων. Διὰ νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τοὺς ὀργανισμοὺς αὐτοὺς τοὺς εἰδικούς, νὰ προκαλέσωμεν ἕνα ὀργανικὸν σύνδεσμον καὶ κατόπιν νὰ ὀργανώσωμεν καὶ τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ τὸν πυρῆνα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, τῆς ποικίλης καὶ πλουσίας ἀλλὰ καὶ ἀναγκαίας διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν αὐτῶν ὅλων. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τοιοῦτον τρόπον....

§150Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν.

§151Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶδα τὸ τελευταῖον ἄρθρον. (ἀναγινώσκει)

§152Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ «ἐν μέρει» σημαίνει τὸ ἑξῆς: Ὄτι ἀκριβῶς μπορεῖ νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐφαρμογὴν ὡρισμένων ἄρθρων αὐτοῦ τοῦ νόμου.

§153Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄτι εἶναι ἀνάγκη νὰ περικοποῦν μερικὰ πράγματα. Διότι ἕπεται, ὅτι ἐφόσον ὁ νομὸς ἔχει, ὅπως θὰ ἔχῃ αὔριον ὁ νομὸς τῆς Θεσσαλονίκης, πλουσίους πόρους, ὁπότε δὲν μπορεῖ νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει τὰ ἐπιμελητήρια Μπορεῖ αὐτὸς νὰ συνεισφέρῃ, ἀλλὰ εἶναι ἄλλος ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει αὐτὴ τὴ δουλειά. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐτόνισα ἰδιαιτέρως εἶναι, ὅτι διὰ νὰ γίνῃ τὸ πρᾶγμα αὐτὸ θὰ ἔπρεπεν τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον νὰ συνδεθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον. Καὶ σεῖς μᾶς εἴπατε ὅτι περιλαμβάνει διάταξιν τοιαύτην, ἐνῷ ἡ διάταξις τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε δὲν μπορεῖ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἀνάγκην αὐτήν.

§154Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν θέλετε νὰ θέσετε εἰς ἐφαρμογὴν τὸν νόμον αὐτόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τροποποιήσετε βασικὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Βασικὴ διάταξις εἶναι ἡ ἐκλογὴ τῶν μελῶν τοῦ νομαρχιακοῦ συμβουλίου. Πῶς θέλετε τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ προσθέσω βασικὰς διατάξεις.

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ μεταρρυθμίσεως ἡ ὁποία θὰ ἀπῄτη μεγάλην προεργασίαν. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι θὰ ἐδεχόμην, μολονότι αὐτὸ θὰ ἦτο ὀλίγον σόλοικον, ἐν τούτοις ἐγώ, διὰ νὰ μὴ προσκόπτῃ ἡ νομαρχιακὴ αὐτοδιοίκησις, θὰ ἐδεχόμην νὰ καθορισθῇ τὸ ζήτημα διὰ διατάγματος. Ἀφοῦ μελετηθῇ τὸ ζήτημα, νὰ δώσετε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ αὐτῶν τῶν ὀργανισμῶν εἰς τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν: Ἀναγνωρίζετε ἢ δὲν ἀναγνωρίζετε ὅτι ἡ συμμετοχὴ εἰς ἕνα νομαρχιακὸν συμβούλιον καὶ τῶν ἐκπροσώπων αὐτῶν τῶν ὀργανισμῶν, ἀντιπροσώπων οἱ ὁποῖοι ἀναγνωρίζονται ἀπὸ τὴν τάξιν των ὡς οἱ ἁρμοδιώτεροι νὰ διαχειρισθοῦν ζητήματα τεχνικά, νομίζετε ὅτι δὲν θὰ ἐπλούτιζε τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον καὶ δὲν θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἁρμονικὴν συνεργασίαν ὅλων αὐτῶν τῶν ὀργανισμῶν; Τὸ ἐκάμαμεν αὐτὸ διὰ τὴν Γερουσίαν καὶ ἐκεῖ προεκλήθη ἀντίρρησις ὅτι πρόκειται περὶ νομοθετικοῦ σώματος. Ἐδῶ ὅμως πρόκειται περὶ διαχειρίσεως τοπικῶν ὑποθέσεων καὶ πρόκειται περὶ μιᾶς συνελεύσεως ἐργασίας ὀργανισμῶν ἐπίσης ἰσοτίμων. Διότι ὑπάρχει ἰσοτιμία μεταξὺ τῶν ἐπιμελητηρίων καὶ τοῦ νομαρχιακοῦ συμβουλίου. Διὰ νὰ εἶναι λοιπὸν ἐκτὸς τῶν πραγμάτων τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον, νομίζω ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ πλουτισθῇ μὲ αὐτὰ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ μετέχουν χωρὶς καμμίαν δαπάνην, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αὐτὰ εὑρίσκονται εἰς τὸν νομὸν ἢ καὶ ἂν δὲν εὑρίσκονται καὶ παρίσταται ἀνάγκη νὰ καταβληθοῦν ἰδιαίτερα ὁδοιπορικά, αὐτὰ θὰ καταβληθοῦν ἀπὸ τοὺς διαφόρους ὀργανισμούς. Ὥστε δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ ταμεῖον τῶν νομῶν.

§156Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι μόνον δι’ αὐτοῦ θὰ παρασχεθῇ ἡ εὐκαιρία μιᾶς ἀναλόγου κατανομῆς τῶν δαπανῶν, διότι ἐφ’ ὅσον εἶναι παράλληλοι σκοποί θὰ καθορισθῇ διὰ τῆς ἐγκύρου ἐκπροσωπήσεως τὸ μέρος τῶν βαρῶν τὰ ὁποῖα θὰ ἀναλάβουν τὰ ἐπιμελητήρια, ἀλλὰ ἀφ’ ἑτέρου θὰ παρασχεθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ κινητοποιήσωμεν καὶ τοὺς ἄλλους ὀργανισμούς, διότι τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητον πρὸς καθορισμὸν τῶν δαπανῶν ἑκάστου τῶν ὀργανισμῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲ ὁ ἄκρατος πολιτικὸς τύπος ἐθεωρήθη κατ’ ἀρχὴν ἐλαττωματικὸς διὰ τοὺς τοπικοὺς σκοπούς, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἀκριβῶς διὰ τῆς τοιαύτης ἐκπροσωπήσεως ὁ σκοπὸς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως πληρέστερον θά πραγματοποιῆται.

§157Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐξελίξεως ἀπὸ τοῦ 1923 τῆς κοινωνίας.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἡ μόνη τροπολογία αὐτή.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἐπιμένω καὶ τὰ ἐργατικὰ ἐπιμελητήρια νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν, διὰ νὰ ζωογονηθῇ ἡ πολιτικὴ ζωὴ εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ ὁποία μαραίνεται. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ θέσῃ μίαν τροπολογίαν εἰς τὸν νόμον νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ διατάγματος ἁπλῶς νὰ καθορίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἄλλων ὀργανισμῶν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐδῶ συνδυάζεται καὶ μία ἄλλη παρατήρησις τὴν ὁποίαν εἶχον νὰ κάμω καὶ περὶ τῶν προσώπων τῶν αἱρετῶν ἀπὸ τὸν λαόν. Εἶπον καὶ εἰς προηγουμένην συνεδρίαν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ κατ’ ἐπαρχίας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Λαοῦ εἰς τὸ παρελθὸν προσέκοψεν εἰς συνθήκας τοπικάς, διότι προκειμένου νὰ ἐκλεγοῦν ἀντιπρόσωποι μιᾶς ἐπαρχίας οἱ δυνάμενοι καὶ οἱ ὄντες ἄξιοι νὰ ἐκπροσωπήσουν τὴν ἐπαρχίαν εἰς τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον, λόγῳ τῆς ἐργασίας ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ εἰς μίαν ἐκλογὴν πρὸς ἐπιτυχίαν καὶ λόγῳ τοῦ ἀβεβαίου τοῦ ἀποτελέσματος λόγῳ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μὴ προθυμοποιηθοῦν, νὰ μὴ ἐκδηλωθοῦν προθυμίαι τῶν ἐνδιαφερομένων νὰ καταλάβουν τὸ ἀξίωμα τοῦ νομαρχιακοῦ συμβούλου. Δι’ αὐτὸ ὅταν προεκηρύχθησαν ἐκλογαὶ ἐπὶ τῆς δικτατορίας, ἐκλογαὶ νομαρχιακῶν συμβούλων, δὲν ἐγένετο καμμία κίνησις καὶ καμμία προθυμία δὲν ἐξεδηλώθη. Ξέρω ὅτι εἰς αὐτὸ συνετέλεσε καὶ ἡ γενικὴ πολιτικὴ ἀνωμαλία.

§160Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ τὸ αἴσθημα ὅτι πρόκειται περὶ ἐμπαιγμοῦ...

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ὁποῖον παρεῖχε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν σοβαρευόμεθα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὴ ἡ ἀπροθυμία ἐξεδηλώθη καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι αὐτὴ ἡ ἀπροθυμία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραμερισθῇ κατὰ 2 τρόπους, ἢ καθιερουμένου καθαροῦ ἀναλογικοῦ συστήματος διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων ἢ ὁριζομένων στενωτάτων περιφερειῶν, μονοέδρων περιφερειῶν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν νομαρχιακῶν σομβούλων. Ἐγὼ ἀποκλίνω ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον συντελεῖ ὥστε τὸ ἐπίπεδον τῆς ποιότητος τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων νὰ εἶναι πολὺ ἀνώτερον, ἂν μετέχουν ὅλαι αἱ μερίδες. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν, νὰ ἦτο ἀκομμάτιστος ἡ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε τῶν παρέδρων καὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων νὰ γίνεται ἀκομμάτιστος. Καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, θὰ εἶναι προτιμώτερον αἱ πολιτικαὶ μερίδες νὰ ἐκπροσωποῦνται εἰς τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον ἀναλόγως τῶν δυνάμεών των, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μετέχουν ὅλοι οἱ πολῖται καὶ νὰ ἐνδιαφέρωνται διὰ τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ νὰ μὴ παρέχεται ἡ ἐντύπωσις ὅτι πρόκειται περὶ κομματικῆς διοικήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῶν Δήμων προκαλεῖ βλάβην ἀλλὰ μεγαλειτέραν βλάβην θὰ προκαλέσῃ εἰς τὴν διοίκησιν τῶν νομῶν.

§162Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ νόμος ὁ ἰσχύων καθιερεῖ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν μειοψηφιῶν.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς εἶπον, κ. Πρόεδρε ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ἐκπροσώπησις αὐτή. Δὲν ἐμποδίζει μίαν σχετικὴν πλειοψηφίαν νὰ ἔχῃ τὴν διοίκησιν τοῦ νομοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον προκαλεῖ μίαν δυσαρέσκειαν. Ἔπειτα δὲν διευκολύνει τὴν συμμετοχὴν ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων ἀναλόγως τῶν δυνάμεών των, διότι ὑπάρχουν 4–5 μερίδες καὶ ἂν γίνῃ εἰς ἕκαστον νομὸν μία μερὶς θὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν καὶ μία ἄλλη μερὶς θὰ εἰσέλθῃ διὰ τῆς μειοψηφίας, θὰ ἀποκλεισθοῦν δὲ αἱ ἄλλαι μερίδες ἀπὸ τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον. Δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν Κυβέρνησιν, οὔτε νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Πρόκειται νὰ ἐπιτύχωμεν μίαν συνεργασίαν εἰς τὰ τοπικὰ ζητήματα. Ἡ συνεργασία πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας εἰς τὰ κοινοτικὰ συμβούλια εἶχεν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, θὰ ἔχῃ δὲ ἀγαθώτερα ἀποτελέσματα εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ θά κάμῃ πολὺ δημοφιλέστερον τὸν νομὸν εἰς τοὺς πολίτας. Δὲν δυνάμεθα νὰ φοβούμεθα ὅτι θὰ δημιουργηθῇ κοινοβούλιον, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸν νομόν, διότι δὲν πρόκειται ὁ νομάρχης νὰ ἐκλέγεται ἀπὸ τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον. Ὁ νομάρχης, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ πολιτικὸν ὄργανον καὶ θὰ εἶναι εἰσηγητὴς τῶν νομαρχιακῶν ὑποθέσεων, αὐτὸς εἶναι κρατικὸν ὄργανον.

§164Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἔχετε τὴν πεποίθησιν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ νομάρχης ὡς ἐκτελεστικὸν ὄργανον τοῦ νομοῦ θὰ δυνηθῇ νὰ προαγάγῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν;

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ αἱρετοῦ ἐκτελεστικοῦ ὀργάνου. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ριζικὴν μεταρρύθμισιν, ἡ ὁποία ἐξέρχεται ἀπὸ ὅλας τὰς σκέψεις αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν μέχρι σήμερον περὶ τῆς ὀργανώσεως τοῦ νομοῦ ὡς νομικοῦ προσώπου. Ἀπὸ τοῦ 1889 καὶ κατόπιν ἐπεκράτησεν ἡ ἰδέα ὅτι ὁ νομάρχης πρέπει νὰ εἶναι τὸ ἐκτελεστικὸν ὄργανον. Νομίζω ὅτι ὁ νομάρχης πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα ρόλον ἐπόπτου, κυβερνητικοῦ ἐπιτρόπου ἂν θέλετε, τοῦ ὁποίου ἡ ἔγκρισις νὰ εἶναι ἀναγκαία δι’ ὡρισμένα πράγματα, ὁ ὁποῖος νὰ ἐποπτεύῃ, νὰ ἐνισχύῃ, νὰ ἐμψυχώνῃ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ὁ ἴδιος ὁ νομάρχης νὰ εἶναι καὶ ὁ ἐλεγχόμενος, διότι εἶναι εὔκολον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ νομάρχου νὰ μὴ εὕρωμεν τὸ καλλίτερον ἐκτελεστικὸν ὄργανον τῶν νομαρχιακῶν ὑποθέσεων, ἀλλὰ καὶ διότι κολοβώνεται ἡ αὐτοδιοίκησις, διότι πλήρης αὐτοδιοίκησις εἶναι ὅταν ὁ Λαὸς ἐκλέξῃ καὶ τὰ ἐκτελεστικά του ὄργανα ἀλλὰ καὶ διότι χάνει τὸν ρόλον του ὁ νομάρχης, τοῦ ἐλεγκτοῦ καὶ τοῦ ἐμψυχωτοῦ τοῦ ἐστερημένου ἀμέσου συμφέροντος ὁ νομάρχης, ὁ ὁποῖος πηγαίνει εἰς τὸ τοπικὸν συμβούλιον διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἔγκρισιν τῶν σκέψεων καὶ τοῦ προγράμματός του. Χάνει τὸν ρόλον τοῦ κρατικοῦ ἀντιπροσώπου τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ, διότι ὁ νομάρχης πρέπει νὰ εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους, ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος ἐντὸς τοῦ νομοῦ καὶ ὄχι τὸ ἐκτελεστικὸν ὄργανον. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐδέχετο αὐτὴν τὴν πρότασιν, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνῃ ὅτι θὰ πρέπῃ ἡ νομαρχιακὴ ἐπιτροπὴ νὰ ἑδρεύῃ εἰς τὸ νομαρχιακὸν κατάστημα, χωρὶς νὰ σημαίνῃ ὅτι ὅλα τὰ διοικητικὰ ὄργανα πρέπει νὰ βοηθοῦν, ὁ νομομηχανικὸς ἐπὶ παραδείγματι διότι ἂν θέλωμεν νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἔργα, πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ ὁ νομὸς ἰδικόν του τεχνικὸν προσωπικόν. Καὶ ἴσως αὐτό τὸ ὁποῖον εἶπε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ νὰ γίνουν καὶ εἰσφοραί, θὰ ἐπιτύχῃ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀποκτήσῃ ὁ νομὸς ἐπαρκὲς τεχνικὸν προσωπικὸν καὶ θὰ ἔχῃ τέσσαρας—πέντε μηχανικοὺς νὰ τούς στέλλῃ εἰς τὴν Κοινότητα διὰ τὰς ἀνάγκας των, διὰ τὰ σχέδια τῶν κωμοπόλεων, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἐνίσχυσις τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παράσχῃ ὁ νομὸς εἰς τὰς κοινότητας. Ἀλλὰ χρειάζεται εἰς τὴν ἀρχὴν νὰ ἔχῃ πόρους δυνατοὺς διὰ νὰ ὀργανώσῃ τὰς ὑπηρεσίας καὶ νὰ εἴπῃ: Βλέπετε σᾶς ἔδωκα ἕνα μηχανικόν, σᾶς ἔδωκα ἕνα ὁδοστροτῆρα, δῶστε μου καὶ σεῖς ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις σας 5 ἢ 10%. Τότε εἶμαι βέβαιος ὅτι προθύμως θὰ συνεισφέρουσι. Ἐν προκειμένῳ πρέπει ὁ νομὸς νὰ ἔχῃ τὸ μέσον διὰ νὰ κινηθῇ, διὰ νὰ μὴ ἔλθῃ ὁ νομὸς ζητῶν χρήματα ἀλλὰ προσφέρων ὑπηρεσίαν. Καὶ τότε θὰ ἔλθουν οἱ πόροι. Πρέπει νὰ γίνῃ ἐπιχείρησις μὲ ἐμπορικὸν πνεῦμα. Νὰ πᾶμε προσφέροντες ὑπηρεσίαν, διὰ νὰ κάμωμεν τὸν νομὸν δημοφιλῆ.

§166Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ συγχαρῇ διότι μετὰ θέρμης ὑπεστήριξα τὸν θεσμὸν κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν. Παρετήρησεν ὅμως ὅτι ἡ θέρμη αὐτὴ δὲν ὑπῆρξεν ἀνάλογος πρὸς τὴν ταχύτητα τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ εἶχον ἐπιδείξει κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τούτου. Ἐδήλωσα, ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπεβλήθη ἀπὸ τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου, δηλαδὴ δύο μῆνας ἔπειτα ἀπὸ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλοτε δὲ αἱ δηλώσεις μου διὰ ποῖον λόγον καθυστέρησε......

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τότε θὰ εἴπω καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ εὐαισθησία σας εἰς τὸ ζήτημα τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ αὐτὸ ὕψος εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο ἡ εὐθιξία σας διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων π. χ., τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ μικρότερον ζήτημα.

§168Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς; Ἀφοῦ ἦτο σύμφωνος ὅτι πρέπει νὰ περιμένωμεν τὴν ἐργασίαν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου......

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ εἶπον περὶ εὐθιξίας.

§170Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ τὸ ἑξῆς: Σεῖς ὁ ὁποῖος ἐπιδεικνύετε τόσην εὐθιξίαν εἰς τὸ ζήτημα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἐξηγήσητε διὰ ποίους λόγους, μολονότι τοσάκις καὶ ἐπαξίως κατείχετε τὰ ἀνώτερα ἀξιώματα, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ ὑπουργοῦ, κατά τὸ διάστημα αὐτὸ ὄχι μόνον δὲν τὴν ὑπεδείξατε ἀλλ’ οὔτε λέξιν ἐκάματε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου; Ὑπάρχουν εὐθύναι διὰ καθυστέρησιν μηνῶν καὶ δὲν ὑπάρχουν εὐθύναι διὰ καθυστέρησιν ἐτῶν;

§171Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν. Λοιπόν, κ. συνάδελφε, μετέσχον Κυβερνήσεως, ὅπως γνωρίζετε, εἰς μίαν περίοδον πολεμικῶν ἀνωμαλιῶν ἀπὸ τοῦ 1917 ἕως τὰ 1920. Βεβαίως δὲν θὰ εἴχατε τὴν ἀξίωσιν, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἀποδυθῆ εἰς ἕνα πόλεμον, ἀποτελῶν ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀξιώσω νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις.

§172Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐρωτᾷ ἔκτοτε, ἀφοῦ ἐψηφίσθη εἰς τὸ 1923, τὶ ἐκάματε;

§173Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ πηγαίνω εἰς παλαιότερα. Ἐγὼ ἐφρόντισα τότε νὰ γίνουν εἰδικοὶ τοπικοὶ ὀργανισμοὶ ἀναγόμενοι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ κοινοτικῆς ὁδοποιΐας. Καὶ αὐτὸ εἶχον ὑπ’ ὄψει ὅταν ὡμίλουν περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου. Ἔπειτα ἦλθεν ἡ περίοδος ἡ ἄλλη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔτυχα καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶμαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ 4 μῆνας, τέσσαρες μῆνες κατὰ τοὺς ὁποίους ἐγένετο τὸ δημοψήφισμα καὶ ἀντιμετωπίσαμεν ναυτικὰς στάσεις καὶ χίλια δυὸ ἄλλα πράγματα. Παρ’ ὅλα ταῦτα ἔδωκα ἐντολὴν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ μελετηθῇ ἡ μεταρρύθμισις τοῦ συστήματος. Δὲν εἴχατε τὴν ἀξίωσιν εἰς τὰς κρισίμους στιγμὰς τὰς ὁποίας διέτρεχεν τότε ἡ Ἑλλὰς νὰ μὲ ἐπικρίνητε διότι δὲν ἐφρόντισα νὰ ἐξεύρω αὐτὰ τὰ 400.000.000. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἄλλο ζήτημα. Ὅτε ἐγένετο ὁ νόμος περὶ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων ἐγὼ συνέστησα τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια εἰς ὅλας τὰς περιφερείας τοῦ Κράτους. Δηλαδὴ ὅ,τι ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἐμὲ διὰ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, τὸ ἔκαμα.

§174Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε ἐδήλωσε πρὸ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, διότι εὕρισκε ἀντίδρασιν ἐκ μέρους τῶν ὑπηρεσιῶν.

§175Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε λάθος, κ. συνάδελφε.

§176Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, οὐδεμία ἀντίδρασις ὑπῆρχεν ἐκ μέρους τῶν ὑπηρεσιῶν διὰ τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἀντίδρασις ὑπῆρχε διὰ τὴν ἀποκέντρωσιν.

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν ὁμιλῆτε, κ. συνάδελφε, περὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ κ. Τσαλδάρης εἰσηγήθη τὸ ζήτημα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐσταμάτησεν ὅμως πρὸ τῆς ἀντιδράσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι χρειάζονται μεγάλαι δαπάναι.

§178Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησεν ἀπὸ ἐμὲ εὐθύνην διότι καθυστέρησα ἐπὶ 4 ἢ 5 μῆνας, ὀφείλει νὰ συνομολογήσῃ, τοῦτο μέν ὅτι ἡ προθεσμία ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡμεῖς ὠφείλαμε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν εἶναι πάντως μικροτέρα τῆς προθεσμίας τὴν ὁποίαν αὐτὸς εἶχεν ὅταν διηύθυνεν τὴν ἐξουσίαν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον, ὄχι μόνον μεγαλειτέρα ἦτο ἡ προθεσμία, ἀλλὰ ἐφθάσατε καὶ εἰς τὸ σημεῖον νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι τὴν εὐθιξίαν τὴν ὁποίαν ἔδειξα διὰ τὸ ζήτημα τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων δὲν τὴν ἔδειξα καὶ εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω τοῦτο. Δὲν ἔθεσα οὔτε μίαν διάταξιν εἰς τὴν Βουλὴν ἀφορῶσαν τὸ ζήτημα τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων.

§179Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἐπιστολὴν τῆς παραιτήσεώς σας.

§180Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἄσχετον αὐτό. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁ κ. συνάδελφος, μοῦ ἔδωσε τὴν ἀπάντησιν διὰ ποῖον λόγον δὲν ἐπέσπευσεν τὴν αὐτοδιοίκησιν. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις ἔχει ἀνάγκην 200–250.000.000, τὰ ὁποῖα ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐνόμιζεν ὅτι δὲν εἶχεν διαθέσιμα καὶ τὰ ὁποῖα αὐτὸς σήμερον συμβουλεύει ἄλλην Κυβέρνησιν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ τὰ διαθέσῃ.

§181Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λησμονεῖτε ἓν πρᾶγμα, ὅτι τότε ἐκαλύφθησαν 4.000.000.000.

§182Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἀπήντησεν ποσῶς εἰς τὴν μακρὰν σειρὰν τῶν ὑπολογισμῶν καὶ τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους τοῦ ὑπέδειξα, ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ καὶ ἄνευ κεφαλαίων καὶ ἑκατομμυρίων. Ἐὰν δέχεσθε ὅτι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ Κράτος περὶ τοπικῶν σκοπῶν τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μεταβιβαζόμενα εἰς τὸν νομὸν θὰ τὰ διαχειρισθῇ καλλίτερον ὁ νομός, τότε δὲν ὑπάρχει λόγος. Ἐὰν ὅμως δέχεσθε ὅτι ὁ νομὸς δὲν θὰ τὰ διαχειρισθῇ καλλίτερον, τότε εἶσθε κατὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως.

§183Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τότε διατὶ δὲν ἐπροτείνατε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα;

§184Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Διότι κατὰ τὴν κρίσιν τὴν ἰδικήν μου ὄχι μόνον εἶναι ἀδύνατον αἱ μεταβολαὶ αἱ θεμελιώδεις νὰ ἐφαρμόζωνται εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος προϋποθέτει μελέτην τῶν τοπικῶν περιστάσεων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἔκαμα ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρὰ μόνον διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, καὶ διὰ αὐτὸ εἶχον τὸ θάρρος νὰ προτείνω νὰ γίνῃ εἰς αὐτὰ μόνον τὰ μέρη ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις. Ἐκτὸς τούτου τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διατίθενται διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν, εἶναι ποσὰ τὰ ὁποῖα ἔκτοτε ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ ὁ νόμος διὰ τοὺς νομούς. Σᾶς εἶπον δέ, ὅτι διὰ δύο λόγους δὲν νομίζω ὅτι ἡ διοικητικὴ αὐτὴ μεταβολὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συγχρόνως εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δοκιμαστικῶς, καὶ ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν ἡ ὁποία θὰ γίνῃ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα πρέπει ν’ ἀρχίσῃ καὶ ἡ μελέτη τῶν εἰς τὰ λοιπὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος συνθηκῶν διότι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ προϋποθέτει μελέτην τῶν τοπικῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν. Ἀλλ’ ὁ κύριος συνάδελφος ὑπεστήριξε καὶ τὸ ἄλλο, ὑποστήριξεν τὴν ἄποψιν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπιμελητηρίων εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Ἐξορκίζω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν αὐτήν. Ἀλλοίμονον ἐὰν εἰσέλθωσιν εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις καὶ ὁ ἀγὼν τῶν τάξεων. Δὲν ἔχουσιν καμμίαν θέσιν εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις. Τὰ ζητήματα τῶν ὁποίων θὰ ἐπιληφθῶσιν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια εἶναι καθαρῶς τοπικά, δὲν σχετίζονται μὲ συμφέροντα ἐπαγγελματικά. Τὸ κατ’ ἐμὲ εἶναι λάθος καὶ ἡ εἰς τὴν Γερουσίαν εἴσοδος τῶν ἐπιμελητηρίων, ἀλλὰ τονίζω ὅτι ἴσως ἦτο καὶ δίκαιον νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Γερουσίαν, διότι ἡ Γερουσία θὰ ἐπιληφθῇ καὶ ζητημάτων συμφερόντων τῶν τάξεων καὶ δι’ αὐτὸ ἴσως ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωσιν τὰ ἐπιμελητήρια εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια δὲν πρόκειται τὰ ἐξετάσωσιν καὶ νὰ συζητήσωσιν συμφέροντα τῶν τάξεων, θὰ κανονίσωσιν ζητήματα τοπικὰ τὰ ὁποῖα ἐξητάσαμεν καὶ τὰ ὁποῖα ρυθμίζονται εἰς τὸν νόμον καὶ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη ν’ ἀντιπροσωπεύωνται ἐκεῖ αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θὰ κάμουν ὅτι θέλουν, ἐγὼ ἓν ἔχω νὰ κάμω: νὰ ἐξορκίσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ὑπακούσῃ εἰς τὰς ὑποδείξεις τὰς ὑμετέρας διότι θὰ εἶναι ὑποδείξεις ὀλέθριαι, αἱ ὁποῖαι θὰ διαταράξουν ἕνα θεσμὸν εἰς τὸν ὁποῖον τόσας ἔχομεν ἐλπίδας. Ἄλλωστε ὁ λαὸς θὰ στείλῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του, ὁ ἐκλογικὸς σύλλογος περιλαμβάνει ἐπαγγελματίας ὅλων τῶν τάξεων, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐκπροσωπηθοῦν εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια ἰδιαιτέρως τὰ ἐπιμελητήρια.

§185Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγώ, κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι ἀνωτέρα τῶν ἐξορκισμῶν σας.

§186Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐλπίζω καὶ εὔχομαι νὰ ἐξετάσῃ τὸν νόμον καὶ νὰ ἐπιβλέψῃ τὴν καλὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ.

§187Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Οἱ ζητοῦντες ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν μὲ τόσην ἐπιμονὴν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ζητημάτων αὐτῶν, δὲν πρέπει νὰ ἐκληφθῇ ὅτι ζητοῦν τοῦτο ἐκ μόνων λόγων ἐγωϊστικῶν, διὰ νὰ διοικῶνται δηλαδὴ καλλίτερον αἱ Νέαι Χῶραι. Τὸ ζητοῦμεν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀλλὰ βασιμώτερος λόγος εἶναι, ὅτι ὡς Ἕλληνες βουλευταὶ ἐκπροσωποῦντες ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα ἐπιζητοῦμεν ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διοικηθῇ καλῶς καὶ οἰκονομικῶς καὶ πιστεύομεν, ὅτι μόνον διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ εἶναι δυνατὴ ἡ πραγματοποίησις οἰκονομιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνωσιν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὅταν λοιπὸν βλέπωμεν πρόσωπα κύρους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὰ ὁποῖα ὁμολογοῦσιν ὅτι συναινοῦσιν καὶ δέχονται νὰ γίνῃ ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἡ ἀποκέντρωσις, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ ἐφαρμοσθῇ δοκιμαστικῶς μόνον εἰς τὰς Νέας Χώρας, δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀντιληπτόν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ διακρίνωμεν Νέας Χώρας καὶ Παλαιὰς Χώρας. Διότι ἐφ’ ὅσον ἔχομεν Συνταγματικὰς διατάξεις καὶ προθεσμίας τεθείσας εἰς τὸ Σύνταγμα ὅπως ἐφαρμοσθοῦν τὰ συστήματα ταῦτα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν τὰ συστήματα αὐτά, ἐνόσῳ δὲν ἐφαρμοσθοῦν καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ μερικῶς, ὄχι συγχρόνως εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§189Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐγεννήθη δὲ καὶ μία ἐντύπωσις ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, ὅτι θὰ ἐφαρμοσθοῦν μερικῶς. Ἡ ἐφαρμογὴ λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γίνῃ εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ἡμεῖς νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς ὤμους τῶν Νέων Χωρῶν βάρη περισσότερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὑφίστανται τὰ ἄλλα τμήματα τοῦ Κράτους. Δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν ὅπως τμηματικῶς ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα ἐν τῷ Κράτει, ἀλλὰ θὰ ἐπέμενα, ὅπως ἐφαρμοσθῇ τοὐλάχιστον καὶ εἰς ἕνα νομὸν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος συγχρόνως, μὲ τὴν πρώτην ἐφαρμογήν. Καὶ θὰ πρότεινα πρὸς τοῦτο τὸν εὐπορώτερον νομόν, τὸν νομόν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ἡ τμηματικὴ ἐφαρμογὴ εἶναι βεβαίως ἐνδεδειγμένη διὰ τὴν ἀσφαλεστέραν ἐπιτυχίαν τῶν θεσμῶν αὐτῶν. Καὶ τοῦτο ἐλέγομεν μὲ τὸν ἀοίδιμον Ρέπουλην, ὁ ὁποῖος μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ συζητήσῃ μετ’ ἐμοῦ τὸ ζήτημα αὐτό, καὶ τότε εἴχομεν μείνῃ σύμφωνοι, ὅτι ἡ τμηματικὴ ἐφαρμογὴ θὰ εἶναι προτιμοτέρα, διότι θὰ ἐξησφάλιζε μεγαλειτέραν ἐπιτυχίαν. Ἀλλ’ ἡ τμηματικὴ ἐφαρμογὴ πρέπει νὰ περιλάβῃ καὶ ἕνα νομὸν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδας.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἕνα ἢ καὶ δύο.

§191Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Καὶ πρῶτον τὸν νομὸν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὁ ὁποῖος ἔχει 26 ἑκατομμύρια ἀπὸ ποσοστὰ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Ἄλλα τόσα ἡ Θεσσαλονίκη. Συνεπῶς δὲν λείπουν τὰ μέσα.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτοὺς τοὺς πόρους οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν κατὰ τὸ 1922 τοὺς ἐλησμόνησεν ὁ κ. Παπαναστασίου.

§193Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Τὸ ἴδιον θὰ ἐγένετο, κ. Πρόεδρε, ἐὰν ἐφηρμόζετο ὁ νόμος τῆς αὐτοδιοικήσεως ὁ ὁποῖος ἐπέβαλεν ἀνάλογα ποσά. Ὅταν δὲ ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας, ἐκραύγασα ἀπὸ τοῦ βήματος: μὴ τὸ κάμετε αὐτὸ τὸ κακόν. Τὴν στιγμὴ ποὺ βάζετε φορολογίας, διατὶ ἐκλέγετε αὐτὸ τὸ σύστημα τῶν ἐπαρχιακῶν ἐπιτροπῶν; Δὲν μὲ ἠκούσατε τότε καὶ ἐβάλατε ἄρθρον εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον κατὰ τὸ ὁποῖον εὐθὺς ὡς λειτουργήσῃ ἡ αὐτοδιοίκησις, αὐτοδικαίως αἱ ὑπηρεσίαι αὐταὶ μεταβαίνουν ἐκεῖ. Εὐτυχῶς διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν νέον νόμον. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου διὰ μόνης τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως τὰ ἔξοδα θὰ περιορισθοῦν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Τμηματικὴ ἐφαρμογή, ἀλλὰ μὲ ἕνα μέχρι δύο νομοὺς εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Βλέπω ὅμως, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἕνας νόμος καταρτισθεὶς ἀπὸ μίαν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία εἰργάσθη ἐπὶ ἔτη μὲ τόσην ἐπιμονήν, ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἐξήτασε βαθύτατα ὅλα τὰ πράγματα καὶ τὰ λεπτομερέστερα ζητήματα, ἐνῷ τοιοῦτον νομοθέτημα παραγάγει, ἐρχόμεθα ἡμεῖς προτοῦ κἂν νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν, ἐρχόμεθα νὰ τὸ τροποποιήσωμεν.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τίνα τροποποίησιν οὐσιώδη εὑρίσκετε σήμερον;

§195Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Τροποποιοῦνται πρῶτον τὰ φορολογικὰ μέτρα τοῦ διατάγματος τῆς αὐτοδιοικήσεως.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδή;

§197Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὁρίζονται νέα φορολογικὰ ποσοστὰ καὶ ἐξαιροῦνται μερικὰ προϊόντα ἐκ τῆς φορολογίας. Αὐτὸ ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ καὶ ἐν τῇ πράξει, διότι οὐδέποτε ἡ αὐτοδιοίκησις θὰ παύσῃ νὰ ἐπιβλέπεται καὶ κηδεμονεύεται ἀπὸ τὸ Κράτος. Δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη νὰ ὁρισθοῦν νέαι διατάξεις περὶ τοῦ πῶς θὰ ἐκτελοῦνται τὰ ἔργα. Αἱ διατάξεις αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς τὸ διάταγμα τῆς αὐτοδιοικήσεως....

§198Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἐν τῇ μεταρρυθμίσει τῶν ἄρθρων ἐκείνων εὑρίσκονται τὰ ὅρια τῆς αὐτοδιοικήσεως, διότι εἰς τὸν νομομηχανικὸν τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως παρέχονται ποσὰ μεγαλείτερα.

§199Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐκτὸς τούτων ὑπάρχει μία ἄλλη διάταξις, ἡ ὁποία λέγει ὅτι συμβάσεις δὲν θὰ δύνανται νὰ κάμουν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ κανονισθῇ ὅταν ὀργανωθοῦν αἱ ὑπηρεσίαι αἱ τεχνικαὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀφοροῦν τὴν αὐτοδιοίκησιν. Δηλαδὴ πᾶμε νὰ κάμουμε καὶ νέας ὑπηρεσίας, ἐνῷ ἡμεῖς νοοῦμεν ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις θὰ πάρῃ ἀπὸ τὰς Κρατικὰς ὑπηρεσίας τὸν μηχανικόν, τὸν ἰατρὸν κ.λ.π. Μάλιστα τότε χρειάζονται ἔξοδα καὶ θὰ γίνωνται ἱκανά. Βλέπετε ὅτι εἶναι οὐσιῶδες τὸ πρᾶγμα. Τὶ θὰ κάμῃ ὁ νομομηχανικὸς ὅταν τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν δὲν τὴν ἔχει ἡ αὐτοδιοίκησις; Ἔτσι λέγει τὸ διάταγμα.

§200Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν τὸ λέγει.

§201Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῦ τὸ βλέπετε;

§202Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον. Ἔχει μόνον τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν.

§203Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Καὶ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν. Ὑπῆρχε δὲ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ δίδῃ τὸ ½ ποσὸν τοῦ κόστους τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν τοῦ νομοῦ καὶ τὰ ὑπόλοιπα θὰ τὰ ἀνεπλήρου ἡ αὐτοδιοίκησις ἡ ὁποία διαθέτει καὶ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν· καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κολοσσιαῖα ποσά, τὰ ὁποῖα σήμερον διαθέτομεν διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν· Ἄν εἰλικρινῶς ἐφηρμόζετο αὐτὸς ὁ νόμος, ἐκεῖνο τὸ φαινόμενον τὸ ὁποῖον παρατηρεῖται εἰς τὰ σχολεῖα τῶν Νέων Χωρῶν, ὅπου μὲ 20.000.000 κάμνομεν 200.000.000 ἔργα, θὰ παρετηρεῖτο εἰς πολὺ μεγαλείτερον βαθμὸν εἰς τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καί θὰ προσετίθετο ἓν στοιχεῖον εὐδοκιμήσεως τῆς αὐτοδιοικήσεως κολοσσιαῖον. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦν ἓν ὑπούργημα, ὅταν ἔχουν τὰ μέσα ἀναπτύσσεται ὁ ζῆλος των περισσότερον. Ὅταν ὁ Νομάρχης δὲν θὰ ἔχῃ νὰ κάμῃ τίποτε διὰ τὸ Δημόσιον, τὶ τὸν θέλομεν; Θὰ ὑπάρχῃ μόνον ὁ ἐπιθεωρητής, ὅπως ἐλέγετο πρότερον, τῶν Δημοσίων ἔργων, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβλέπῃ καὶ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν. Τὸ ἴδιον θὰ σᾶς εἴπω καὶ διὰ τὸν γεωπόνον. Κατὰ τὸ διάταγμα, ὁ γεωπόνος θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχουν ἄλλον ἐπιθεωρητήν. Αἱ κοινοτικαὶ ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι θὰ καθορίζουν τὴν γενικὴν γεωργικὴν πολιτικήν, ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι θὰ περιορισθοῦν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἡμεῖς εἰς τὸ διάταγμα αὐτὸ σκοπίμως δὲν ἐζητήσαμεν τὸν αἱρετὸν νομάρχην, ἐπίτηδες ἐβάλαμε τὸν νομάρχην ἐκτελεστικὸν ὄργανον καὶ ποδηγετοῦντα τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πᾶνε ὅλοι εἰς τὸ θεωρητικῶς ὀρθόν, ὅτι πρέπει ὅλοι νὰ εἶναι αἱρετοί.

§204Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε.

§205Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Τὶ θὰ κάμουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Ὁ νομάρχης θὰ ἔχῃ ὑπὸ τὰς διαταγάς του τόσα ὄργανα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως: Τὸν νομομηχανικόν, τὸν νομίατρον, τὸν νομογεωπόνον καὶ ὅλας τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας. Θὰ ἔχωμεν νοικοκύρευμα ὅτι τοὐλάχιστον αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι θὰ συγκεντρωθοῦν εἰς μίαν ἀρχήν, θὰ ἔχουν τὸ ἴδιον προσωπικὸν καὶ δὲν θὰ βλέπωμεν αὐτὴν τὴν διασπορὰν εἰς τὰ τέσσαρα πέρατα τῆς πόλεως τῶν ἐξουσιῶν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι εὐθὺς ὡς διακανονισθῇ τὸ σύστημα αὐτό, θὰ ἴδωμεν καὶ τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸν νομάρχην καὶ τεθοῦν ὑπὸ τὰς διαταγάς του, διότι αὐτὸς εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ Κράτους. Ἡ σημερινὴ μὴ συνοχὴ τῶν ὑπηρεσιῶν ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν ἐκλογὴν τῶν νομαρχῶν καὶ εἰς τὸ ὅτι κάθε ὑπηρεσία ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἰδικόν της κόσμον. Δι’ αὐτὸ ἔλεγον ὅτι προτιμότερον μοῦ φαίνεται αὐτό, διότι τὰς αὐτὰς ὑπηρεσίας θὰ ἔχωμεν τῆς αὐτοδιοικήσεως, διότι καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις εἶναι Κρατικὴ ἄσκησις τῆς ἐπαρχιακῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ κατ’ ἄλλον τύπον.

§206Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί, μηχανικοὶ καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶναι Κρατικοὶ ὑπάλληλοι καὶ λέγεται ὅτι θὰ γίνουν ὑπάλληλοι τῆς αὐτοδιοικήσεως τὶ θὰ εἶναι; δημόσιοι ὑπάλληλοι ἢ ὑπάλληλοι μιᾶς ἑκάστης....

§207Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Θὰ εἶναι ὑπάλληλοι τῆς αὐτοδιοικήσεως.

§208Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δηλαδὴ ἡ αὐτοδιοίκησις θὰ εἶναι ἓν πρᾶγμα ἑνιαῖον; Πῶς θὰ εἶναι;

§209Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Θὰ ἔχουν τοὺς προϊσταμένους τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι θὰ τοὺς ἐπιβλέπουν.

§210Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πῶς θὰ γίνῃ;

§211Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅπως οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι ἀποτελοῦν ἰδίαν τάξιν, καὶ οἱ νομαρχιακοὶ ὑπάλληλοι θ’ ἀποτελοῦν ἰδίαν τάξιν. Καὶ ὅπως ἐποπτεύει αὐτοὺς τὸ Κράτος....

§212Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Οἱ μηχανικοὶ τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι; ἢ θὰ εἶναι ὑπάλληλοι.....

§213Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Νὰ σᾶς εἴπω.

§214Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διότι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθοῦν, ἂν δέχωνται οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ νὰ μεταβληθοῦν εἰς ὑπαλλήλους νομαρχιακούς.

§215Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἂν δὲν δέχωνται θὰ φύγουν.

§216Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶναι τοπικοὶ ὑπάλληλοι ἢ εἶναι νομαρχιακοὶ ὑπάλληλοι, ὅπως ὑπάρχουσι δημοτικοὶ ὑπάλληλοι;

§217Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ Κράτος συμφωνεῖ, καὶ μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ ἔχει τὴν ἐποπτείαν τῆς καθοδηγήσεως. Αὐτὸς εἶναι ὁ γενικὸς ρόλος τοῦ Κράτους. Πέραν αὐτοῦ αἱ λειτουργίαι εἶναι τοπικαὶ καὶ θὰ ὑπάρχῃ τοπικὸς καταστατικὸς χάρτης.

§218Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἂν δὲν ἔχωμεν γίνει ἀντιληπτοὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἰλικρινῶς σᾶς λέγω, ὅτι προτιμότερον εἶναι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ συνεννοηθῶμεν.

§219Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι! Ὄχι!

§220Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δυνάμεθα νὰ δημιουργήσωμεν ὑπηρεσίας νέας.

§221Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε νὰ κά κάμωμεν κἄτι τι καὶ ἔπειτα τὸ διορθώνομεν.

§222Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἔτσι τὸ ἐννοήσαμεν χρόνια τώρα καὶ δι’ αὐτὸ φαντάζομαι... Τὶ νὰ τὸν κάμωμεν τὸν μηχανικὸν ἂν δὲν ἔχωμεν τὸν ἐπιθεωρητὴν ἑκάστης ὑπηρεσίας; Ὁ νομάρχης ὢν Δημόσιος ὑπάλληλος, θὰ εἶναι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς διοικήσεως ἂν κάμῃ τι τὸ κακόν. Ἰδοὺ διατί, κ. ὑπουργέ, νομίζω ὅτι αὐτὸ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον οὕτω πως παρεσκευάσθη δὲν πρέπει νὰ τὸ θρηνήσωμεν. Ἰδιαιτέρως δὲ εἶναι ὀδυνηρὸν τὸ ὅτι ἐνῷ δὲν εἴδομεν τίποτε, θέλομεν νὰ καταργήσωμεν τὰ διάφορα ταμεῖα, τὰ ὁποῖα ἐργάζονται διὰ νὰ κάμουν κἄτι τι καλόν.

§223Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶναι δυνητικὴ ἡ διάταξις αὐτή.

§224Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Τὶ θὰ εἴπῃ αὐτό; Θὰ ἴδῃς ἕνα διάταγμα καταργητικόν. Ἐπίσης, κ. ὑπουργέ, εἶναι οὐσιῶδες νὰ γνωσθῇ πῶς καὶ κατά τινα τρόπον θὰ ἐπιτύχῃ αὐτὰ ἡ αὐτοδιοίκησις.

§225Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ καλλίτερος τρόπος εἶναι νὰ τὴν ἀφήσητε νὰ γίνῃ διὰ νὰ τὴν ἴδῃ ὁ κόσμος.

§226Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Μὲ τὸν σημερινὸν νόμον δὲν δύναται νὰ γίνῃ.

§227Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ;

§228Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Μάλιστα!

§229Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸν νομόν τῶν Πατρῶν, τῶν Ἀθηνῶν...

§230Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὸν νομὸν τῶν Πατρῶν εἶναι συζητήσιμον.

§231Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸν νομὸν Κοζάνης δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ;

§232Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἀφήσατέ με, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὰ εἴπω μεθοδικῶς.

§233Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θ’ ἀρχίσωμεν ἀπ’ αὐτοὺς τοὐλάχιστον τοὺς νομοὺς περὶ τῶν ὁποίων ἔχομεν βεβαιότητα ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ. Ἄν διὰ τὸν νομὸν Κοζάνης φρονῆτε ὅτι δὲν εἶναι ὥριμος, τὸν ἀφίνομεν.

§234Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὑπάρχουν δύο τρόποι μὲ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐνεργήσωμεν. Ἡ μὲν ἀποκέντρωσις θὰ γίνῃ εἰς 10–11 τμήματα τοῦ Κράτους. Ἐπίσης ὑπὸ τὸν νομάρχην αὐτὸν ἢ ὑπὸ τὸν διοικητὴν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία μικροτέρα διαίρεσις. Εἶναι κολοσσιαῖον σφάλμα εἰς τὸ ὁποῖον περιπίπτουν ὅλοι οἱ πολιτευόμενοι, τὸ νὰ ἐννοοῦν ὅτι δύναται ἡ παλαιὰ ἐπαρχία τῆς Ἑλλάδος ν’ ἀποτελέσῃ κέντρον διοικητικόν. Ἐκείνη ἡ διαίρεσις ἡ ὁποία εἶναι γνωστὴ καὶ ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ ἐπιτύχῃ εἶναι ἡ πρωτοδικειακὴ περιφέρεια, ἡ δικαστικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους. Δηλαδὴ δυνάμεθα σήμερον νὰ εἴπωμεν, ὅτι οἱ νομοὶ τοῦ Κράτους ἀπὸ 35 γίνονται 52. Σημειωτέον ὅτι τὸν νομὸν αὐτὸν δὲν ἐννοῶ τὸν σημερινὸν μὲ πληθώραν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἐννοῶ τὸν νομὸν ποὺ εἴχετε σεῖς εἰς τὴν Κρήτην καὶ ἐπὶ ἡγεμονίας.....

§235Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αὐθαίρετος εἶναι ἡ πρωτοδικειακὴ περιφέρεια.

§236Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἰς σᾶς ἢ εἰς ἡμᾶς;

§237Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὅλοι συμφωνοῦμεν ὅτι ἡ πρωτοδικειακὴ περιφέρεια εἶναι ἡ πλέον ἰσορροπημένη, εἶναι καὶ κέντρον ὑπαλλήλων οἱουδήποτε ἀνωτέρου βαθμοῦ. Δὲν θὰ διατρέχωμεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν διοικητικοὺς ὑπαλλήλους εὑρισκομένους εἰς τὰ καφενεῖα μὲ τοὺς γεωργούς.

§238Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι μειωτικὸν νὰ μεταβαίνουν μὲ τοὺς γεωργούς;

§239Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δὲν ἐξηγήθην καλῶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον πραγματικῶς, εἶναι τοῦτο. Νομίζω, ὅτι ἠδύνατο δι’ ἑνὸς ἄρθρου νὰ ὁρισθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν νομαρχιῶν νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τόσον ἀριθμὸν ὅσα εἶναι καὶ τὰ πρωτοδικεῖα τοῦ Κράτους. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι θέτομεν τὴν αὐτοδιοίκησιν εἰς πολὺ στερεὰ θεμέλια διὰ νὰ δώσῃ τοὺς καρποὺς οὓς ἀναμένομεν. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀλέθριον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Παπαναστασίου, διὰ τὰ ἐπιμελητήρια. Δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τὸν διπλασιασμὸν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἓν σύστημα ποὺ τώρα δοκιμάζομεν νὰ τὸ βάλωμεν εἰς τὴν δοκιμασίαν τῶν πυρῶν τῶν διαφόρων τάξεων. Ἂν ὑπάρξῃ τίποτε τὸ κενόν, θὰ ἔχωμεν ὅλον τὸν καιρὸν νὰ τὸ διορθώσωμεν βραδύτερον. Φρονῶ ὅτι οὐδεμία διάταξις πρέπει νὰ τεθῇ ἄλλη ἐκτὸς ἐκείνης ἡ ὁποία ἔλεγεν ὅτι διὰ διατάγματος θὰ δύναται νὰ ἐφαρμόζεται ἡ αὐτοδιοίκησις. Ἐπίσης θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις ἐφ’ ὅσον νομίζει σκόπιμον, νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν νομαρχιῶν εἰς ἀριθμὸν ἴσον πρὸς ἐκεῖνον τῶν πρωτοδικείων. Σημειωτέον, ὅτι ἐγὼ κυρίως νομίζω σκοπιμωτέραν τὴν γνώμην αὐτὴν τῶν μικρῶν περιφερειῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως, δὲν ἀπέκρουσα καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς εὐρυτέρας περιφερείας, δηλαδὴ τοῦ μεγάλου νομοῦ τῆς διοικήσεως διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος, διότι ἡ οὐσία εἶναι αὐτή: ὅτι ἡ περιφέρεια αὐτὴ θὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν μικροτέρων τμημάτων, θὰ ἔχῃ τοὺς πόρους της, τὰ μέσα καὶ τὰ ὄργανα διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα τῆς περιφερείας αὐτῆς. Εἶναι δυνατὸν καὶ εὔκολον νὰ γίνῃ ἡ ἐργασία αὐτὴ διότι θὰ ἔχουν καθορισθῇ ἤδη οἱ πόροι καὶ θὰ ὑπάρχουν τὰ ὄργανα. Ἰδοὺ διατὶ νομίζω ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ πρέπει νὰ λυθοῦν ἀπὸ τὸν νομόν, καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἐκεῖ πρέπει νὰ τὰ καταλήξωμεν.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§241Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον μόνον, κ. συνάδελφοι νὰ παρακαλέσω ὅπως συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ θεσμὸς τῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι θεσμὸς τὸν ὁποῖον μᾶς παρέχουν διάφορα ἄλλα Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ὅπου ἐφηρμόσθη εὐηργέτησε. Καὶ ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ, τούτου ἠγωνιζόμεθα καὶ ἄλλοτε, ὅτε συνεργαζόμεθα μετὰ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἀπὸ τοῦ 1908. Ὑπῆρξα εὐτυχὴς ὅταν ἡ Κυβέρνησις τότε τῶν Φιλελευθέρων εἰσηγήθη τὸν θεσμὸν τῶν κοινοτήτων καὶ διέλυσε τοὺς δημάρχους. Ὑποθέτω ὅτι ταχύτερον θὰ εἶχεν εἰσαχθῆ ἡ αὐτοδιοίκησις, ἂν δὲν εἶχε γίνῃ ἡ ἐπέκτασις τοῦ Κράτους εἰς τὰς Νέας Χώρας. Εἰς τὰ 1914 διεξήγαγον ἐγὼ δημοσιογραφικὸν πόλεμον ἐναντίον τῶν ἀντιλήψεων τοῦ μακαρίτου Ρέπουλη περὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως, διότι αἱ συνθῆκαι εἰς τὰς Νέας Χώρας, δηλαδὴ εἰς τὰς βορείους ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος αἱ κοινοτικαὶ δημογραφικαὶ ἦσαν τοιαῦται ὥστε ὤφειλον πράγματι νὰ κινήσουν τὴν περίνοιαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως ἡ ὁποία εἶχε τὸν κίνδυνον καὶ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ αὐτονομιστικοῦ πνεύματος. Δὲν μετανοῶ διὰ τὴν πολεμικὴν ἐκείνην. Σήμερον ἡ δημογραφία τῶν Νέων Χωρῶν εἶναι ἐντελῶς διάφορος, ὁ κίνδυνος δὲν ὑπάρχει. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅμως ὅτι ἐν πολλοῖς, καὶ τοῦτο τὸ ἀντελήφθην καὶ εἰς ἓν συνέδριον τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν εἰς τὰ 1924 ἐν Θεσσαλονίκῃ συνέδριον τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἐν πολλοῖς δὲν ἐπεκράτει πλήρης σαφήνεια περὶ τῶν ἀντιλήψεων τοῦ τὶ εἶναι αὐτοδιοίκησις. Καὶ εἰς τοὺς πλέον διαμορφωμένους πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ἤθελον τὴν αὐτοδιοίκησιν, τὴν εἶχαν πάντοτε συνυφασμένην μὲ μίαν ἔννοιαν αὐτονομήσεως τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας τὸ ὁποῖον ἐξήρχετο ὕστερα ἀπὸ πολέμους καὶ ἐμφυλίους σπαραγμούς, νὰ τὴν ὑποθάλψῃ, διότι.....

§242Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Οὐδέποτε ὁ λαὸς τῆς Βορείου Ἑλλάδος εἶχε τοιαύτας εὐδιαθέτους σκέψεις δι’ αὐτονόμησιν.

§243Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὄχι ἐθνικὴν αὐτονόμησιν, κ. συνάδελφε, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀντεμάχοντο αἱ ἀντιλήψεις καὶ δὲν εἶχον ἀκόμη καθορισθῆ αἱ ἀντιλήψεις αἱ ἐπικρατοῦσαι εἰς τὰς Νέας ἐπαρχίας ὡς πρὸς τάς ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους νὰ ὑπάρχῃ Κράτος ἰσχυρὸν ὡς προστάτης τῶν γενικῶν συμφερόντων.

§244Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ πόρισμα τοῦ συνεδρίου τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἦτο ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ταὐτοχρόνως διορθώσεως καλλιτέρας αὐτῆς ποὺ ὑπῆρχε.

§245Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα λεπτομερειακόν. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐντελῶς ἐπὶ τῆς ἱστορικῆς καὶ φιλοσοφικῆς βάσεως. Εἶναι ἕνας ἀγὼν ὁ ὁποῖος ἀρχίζει τοὐλάχιστον δι’ ἡμᾶς, ἀπὸ τῷ 1908. Ἀπὸ προηγουμένως τὴν αὐτοδιοίκησιν τὴν εἶχεν εἰς τὰ πρόγραμμά του ὁ Τρικούπης εἰς τὰ 1875 ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς κοινοτικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐξηκολούθησεν ὅμως τὴν προπαρασκευὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως ἐπὶ ἐπιστημονικῆς βάσεως. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων εἶχε καθιδρύσει πρὸ τῆς πτώσεώς της ἐκ τῆς ἀρχῆς, κατὰ 1920, εἶχε καθιδρύσει μίαν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν κωδίκων, ἡ ὁποία ἔκαμε μίαν ἐργασίαν δημοσιευθεῖσαν καὶ τῆς ὁποίας τὰ πορίσματα χρησιμεύουν ὡς ὁδηγοὶ εἰς τοὺς ἑκάστοτε ὑπουργούς. Τοιουτοτρόπως εἶδε τὸ φῶς ἓν νομοθετικὸν διάταγμα τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ ἐκ Μιτυλήνης, τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη τὴν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν δηλαδὴ ἕνα τμῆμα τῆς ὅλης ἐργασίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Εἶχα τὴν εὐτυχίαν ἐγὼ νὰ εἰσηγηθῶ καὶ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους τὸ ἕτερον τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔδιδον πολὺ μεγαλειτέραν σημασίαν. Τὸ δικαστήριον τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως. Διότι αἱ ἰδικαί μου τοὐλάχιστον γνώσεις μὲ προάγουν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐκεῖνο τὸ Κράτος εἶναι πολιτισμένον καὶ εἶναι Κράτος δίκαιον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ διοίκησις εἰς τὴν λῆψιν τῶν μέτρων προβαίνει εἰς ἀντιδικίαν πρὸς τὸν ἰδιώτην τοῦ ὁποίου θίγονται τὰ συμφέροντα. Ὁσάκις γεννηθῇ τοιαύτη περίπτωσις, πρέπει νὰ λυθῇ διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀμφισβητουμένης δικαιοδοσίας. Ἐκάμαμεν κατόπιν τὸ ἐπιστέγασμα, τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν διὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀμφισβητουμένης δικαιοδοσίας. Ἐπὶ αὐτῶν τῶν δύο πόλων θὰ στηριχθῇ τὸ οἰκοδόμημα. Βεβαίως εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀποτελέσματα τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως μιᾶς 100ετίας, ἡ ὁποία ἔκαμεν ὥστε αἱ ἐπαρχίαι τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος νὰ μὴ κατανοήσουν τὴν αὐτοδιοίκησιν. Εἰς τοῦτο συνετέλεσεν ἡ παναρμοδιότης τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἐκχώρησις καὶ ἐξουσιοδότησις ὀργάνων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως πρὸς ἐπιτέλεσιν σκοπῶν τοῦ Κράτους. Αὐτὸ ἐξέτρεψε τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν ἐκ τοῦ σκοποῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως τῶν τοπικῶν συμφερόντων καὶ τὴν διέβαλεν εἰς τὸν λαόν, εἰς τρόπον ὥστε ὁ λαὸς νὰ μὴ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν μεθ’ ὅσης συμπαθείας θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποβλέπῃ. Πρέπει τὸ Κράτος νὰ περιορίσῃ τὴν παναρμοδιότητά του. Τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἁρμόδιον δι’ ὅλα. Ἀσφαλῶς δὲ τὰ τοπικὰ συμφέροντα τὰ ὁποῖα σήμερα εἶναι πρακτικὰ ἐν πολλοῖς, θὰ ἐξυπηρετηθοῦν πολὺ καλλίτερα ὑπὸ τῶν τοπικῶν ὀργάνων. Ἡ αὐτοδιοίκησις προϋποθέτει ὄργανα ἐξουσιοδοτημένα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν τοπικῶν σκοπῶν, ὡπλισμένα μὲ δύναμιν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοπικῶν σκοπῶν. Καὶ εἶναι ὀλέθριον πρᾶγμα εἰς τὰ ὄργανα αὐτὰ νὰ ἐπιθέτωμεν καὶ τὴν ἐπιτέλεσιν σκοπῶν τοῦ Κράτους, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος εἶναι κοινοβουλευτικὸν καὶ διεξάγεται διὰ τῆς διαδοχῆς τῶν κομμάτων, διότι τότε ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις γίνεται τοπικὴ διοίκησις καὶ δὲν εἶναι ἔργον ἐξυπηρετικὸν τῶν τοπικῶν συμφερόντων. Ὅλα αὐτὰ ὅμως τὰ ὁποῖα λέγω δὲν ἠμποροῦν νὰ μᾶς ἐκτρέψουν ἀπὸ τὴν βάσιν ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῇ αὐτοδιοίκησις. Ὅπως κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ μάθῃ νὰ κολυμβᾷ ἂν δὲν μπῇ εἰς τὴν θάλασσαν, ἔτσι καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ μποῦμε εἰς τὴν θάλασσαν διὰ νὰ μάθουμε νὰ κολυμβῶμεν, νὰ αὐτοδιοικούμεθα. Πιθανὸν οἱ νόμοι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι κατηρτίσθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τῇ συμμετοχῇ καὶ ἀνθρώπων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ ἀνδρῶν τοῦ Κοινοβουλίου, πιθανὸν νὰ εἶναι ἄριστοι ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ πράξῃ πιθανὸν νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἀπέτυχον. Πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν σήμερον ὑποδεικνυομένην ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ὁδὸν τῆς δοκιμῆς, νὰ κάμωμεν πείραμα. Καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἐπαφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν ἐκεῖ ὅπου νομίζει ὅτι ἔχει ἀρκετὰ στοιχεῖα διὰ νὰ δοκιμάσῃ αὐτήν, ὥστε νὰ χρησιμεύσουν ὡς πειραματικοὶ σταθμοὶ οἱ νομοὶ εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις, οἱ ὁποῖοι κατὰ προτίμησιν εἶναι οἱ νομοὶ τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀκριβῶς κεντρόφυγα δύναμιν. Ὅσον οἱ Ἕλληνες τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος κινοῦνται πρὸς τὰ κέντρα, οἱ Ἕλληνες τῆς Νέας Ἑλλάδος κινοῦνται μακρὰν τοῦ κέντρου ἕνεκα λόγων ἱστορικῶν. Ὅταν ἀλλάξωμεν τὴν ψυχολογίαν των θὰ μεταβληθοῦν καὶ αὐτοί. Ὅταν δὲ γίνῃ τὸ πρῶτον βῆμα, θὰ ὑπάρξῃ ἀρκετὴ πρόοδος εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐγὼ θέλω ψηφίσῃ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§246Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ νόμος τοῦ ὁποίου σᾶς ἐζήτησα τὴν ψήφισιν δὲν εἶναι παιδί μου, ἀλλὰ θὰ τὸ υἱοθετήσω μὲ μεγάλην μου χαρὰν καὶ τοῦτο διότι ἐλπίζω ὅτι θὰ ἠμπορέσω νὰ συντελέσω εἰς τὴν καλὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Θὰ ἀπαντήσω μόνον μὲ 2 λέξεις εἰς μερικὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔχουν κάμει διάφοροι ρήτορες καὶ διὰ νὰ ἐπιβεβαιώσω καὶ μερικὰς πληροφορίας αἱ ὁποῖαι ἔχουν δοθῆ. 1) ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν εἰς ὡρισμένας ἐπαρχίας μόνον, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως μᾶς εἶπεν ὅτι κακῶς ἡ ἐφαρμογὴ αὐτὴ θὰ περιορισθῇ μόνον εἰς μερικὰ μέρη. Ἐν μέρει ἐγὼ ἐδέχθην τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν του καὶ ζητῶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ διαγράψῃ ἀπὸ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην. Βεβαίως θὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον αὐτὸν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς μερικοὺς νομοὺς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἢ ἀκόμη καὶ εἰς ἄλλους νομοὺς τῆς Νέας ἀλλὰ οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται πρὸς Βορρᾶν.

§247Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καὶ ἴσως δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν εἰς ὅλους τοὺς νομοὺς τῆς Βορείου Ἑλλάδος ὅπως π. χ. διὰ τὸν νομὸν Χαλκιδικῆς νομίζω ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὴς διὰ νὰ βιώσῃ ἐκεῖ.

§248Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀκριβῶς ζητῶ τὴν διαγραφὴν τῆς φράσεως αὐτῆς ἡ ὁποία δὲν μᾶς ἠμπόδιζε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον καὶ διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ τὸν ἔχωμεν ἐφαρμόσει εἰς ὅλους τοὺς νομοὺς τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Θέλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν καὶ διὰ τοὺς πόρους. Ἡ Κυβέρνησις κατηγορεῖται ὅτι διέγραψε τὰ 5% ἐπὶ τῶν τελευταίων εἰσπράξεων καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀφῆκε τὸν νομὸν χωρὶς πόρους. Τοὺς λέγω ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1923 εἶναι προγενέστερος τοῦ νόμου περὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας καὶ ὁ νόμος περὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας προνοεῖ διὰ πόρους. Οἱ πόροι αὐτοὶ θὰ γίνουν πόροι τῶν νομῶν. Ὁ κ. πρώην ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας μοῦ ἔδωσε τὴν πληροφορίαν ὅτι τὸ σύνολον τῶν πόρων τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας ἀνέρχεται κατ’ ἔτος εἰς 154.000.000, ἑπομένως ἔχομεν ἤδη τὸ μέγιστον μέρος τοῦ 5% τὸ ὁποῖον δὲν εἴχομεν.

§249Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἔχομεν τὰ 3%. Τὰ 150 εἶναι τὰ 3%.

§250Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς ἐκ τούτου ἦτο δυνατὸν νὰ στερηθῇ κανεὶς ἀπὸ αὐτὸ τὸ 5% τὸ ὁποῖον εἶχε τεθῆ τότε εἰς τὰ 1923, διότι ἦτο ἀνάγκη νὰ προβλέψῃ διὰ πόρους οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον. Βεβαίως ὑπῆρχε καὶ ἄλλος πόρος, διὰ τὴν πρώτη χρονιὰ νὰ βαδίσωμεν μὲ ποσὸν ἀπὸ 30–50.000.000 διὰ τὸ σύνολον τοῦ νομοῦ. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις προβλέπει ὅτι διὰ 10 νομοὺς π. χ. θὰ διαθέσῃ ἓν ποσὸν ἀπὸ 2½–3.000.000, ἑπομένως εἶναι περίπου ἓν ποσὸν ἀπὸ 10 ἢ 12.000.000, τὸ ὁποῖον θὰ διαθέσῃ καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω βεβαίως ὅτι θὰ ἦτο εὐχερέστερον εἰς τοὺς νομοὺς νὰ ἀρχίσουν ἀμέσως τὴν διαχείρισιν κατ’ ἐμὲ ἑνὸς ποσοῦ σημαντικωτέρου. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι οἱ πόροι οἱ ὁποῖοι τίθενται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου αὐτοῦ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ νομοῦ εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἐπιτύχουν εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχουν νὰ πράξουν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία τροποποίησις τὴν ὁποίαν ἐπέφερα εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅπως τὸ εἶχεν ὑποβάλει ὁ προκάτοχός μου. Εἰς τὸ τέλος τοῦ νομοσχεδίου ἔχω προσθέσει ἓν ἄρθρον 20, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπιτρέπει νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ νόμου. Καὶ τοῦτο διότι πρέπει ἀναγκαστικῶς νὰ προχωρήσωμεν πειραματικῶς. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ προχθὲς καὶ σήμερον ἐπέμεινεν ὅπως ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια ὡρισμένες ὀργανώσεις, εἰδικῶς δὲ τὰ ἐπιμελητήρια, καὶ μοῦ ἔκανε τὴν παρατήρησιν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχω τοὐλάχιστον βάλει μίαν διάταξιν ἔστω καὶ ἀόριστον δυνάμει τῆς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ διατάγματος νὰ προσθέσω εἰς τοὺς συμβούλους οἱ ὁποῖοι ἐκλέγονται δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ ἀντιπροσώπους τῶν ἐπιμελητηρίων. Κατ’ ἀρχὴν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν διαφωνῶ μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Φρονῶ ὅτι ἀφοῦ ἔχομεν δεχθῆ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ὡς πρὸς τὴν Γερουσίαν π.χ. δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος κατ’ ἀρχὴν ν’ ἀποκρούσωμεν τὴν ἀντιπροσωπείαν ὡρισμένων ὀργανισμῶν εἰς τὸν νομόν, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, ἀφοῦ ὁλόκληρος ὁ νόμος ἔγινε μὲ ἄλλην βάσιν τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ἐκ τοῦ προχείρου νὰ ἀλλοιώνωμεν βασικὰς διατάξεις τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἄλλως τε τίποτε δὲν μᾶς ἐμποδίζει, ἂν θέλωμεν καὶ κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον ἀκόμη τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, τίποτε δὲν μᾶς ἐμποδίζει νὰ φέρωμεν ἕνα νόμον καὶ νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰ μέλη τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν ἐκλεγῆ καὶ ἄλλα μέλη. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν νομίζω ὅτι ἦτο δυνατὸν καὶ ὀρθόν, νὰ προσθέσω μίαν διάταξιν ἡ ὁποία θὰ λύῃ ἐκ τοῦ προχείρου ἓν ζήτημα τόσον σοβαρόν.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§252Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται νὰ προσθέσω εἰ μὴ ἐλάχιστα, διότι καὶ ὁ χρόνος παρῆλθε καὶ τὸ θέμα εἶναι ἐξηντλημένον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ ἁπλῶς νὰ τονίσω εἶναι τοῦτο, ὅτι βεβαίως οἱαδήποτε πρότασις ἀναβολῆς ἐκ μέρους ἡμῶν δὲν θ’ ἀπετέλη ἁπλῶς ἀστοργίαν θ’ ἀπετέλη ἐπίσης ἀσυνήθειαν πρὸς τὰς ἐπανειλημμένας ἐπικλήσεις τὰς ὁποίας ἀπηυθύναμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ μέρους τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος καὶ ἰδιαιτέρως τῶν Νέων Χωρῶν. Ἑπομένως καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται πρόθυμος πρὸς ἐφαρμογήν, ἐκ μέρους ἡμῶν μόνον εὐχαριστίαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκουσθῶσι. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἁπλῶς ἐπιθυμῶ νὰ προσθέσω, εἶναι τοῦτο. Κατὰ τὴν γνώμην μου μετὰ μελέτην τοῦ θέματος ἔχω καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ εἰσαγωγὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ συσχετισθῇ, καθὼς καὶ προηγουμένως ἐτόνισα, πρὸς τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν τῆς Χώρας. Δὲν νομίζω ὅτι αἱ βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ αὐτοδιοίκησις ἔχει τεθῆ διὰ τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς ἐφαρμογήν εἶναι αἱ καταλληλότεραι. Ἦτο ἡ μᾶλλον δυνατὴ λύσις τότε ὅταν εἰσήγετο ὁ νόμος. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔγινε συνειδητὴ πλέον ἀπὸ ἐτῶν ἡ ἀνάγκη τῆς νέας διοικητικῆς διαιρέσεως δηλαδὴ τῆς νέας βάσεως ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ οἰκοδομηθῇ ἡ διοίκησις τῆς Χώρας, πρὸς ταύτην ἐπίσης πρέπει νὰ προσαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις. Νέα δὲ καὶ μεγάλα προβλήματα θὰ ἀνακύψουν ὅταν δημιουργηθῇ ἄλλη διοικητικὴ βάσις. Θὰ προκύψῃ τὸ ἐρώτημα τῆς ἐπαρχίας ὡς νομικοῦ προσώπου. Θὰ προκύψῃ τὸ ἐρώτημα τῆς γενικῆς διοικήσεως ὡς νομικοῦ προσώπου. Θὰ προκύψῃ τὸ ἐρώτημα ἐὰν ἔχουν πλέον λόγον ὑπάρξεως οἱ νομοὶ καθ’ ὃν τύπον ἤδη ὑπάρχουν. Δηλαδὴ θὰ προκύψουν ὀργανικὰ ἐρωτήματα τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ τὴν λύσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὀρθότατα προηγουμένως ἐπρότεινε διὰ τῆς συμφωνίας ὅλων τῶν κομμάτων νὰ προέλθῃ ἡ μεταβολή, διότι μεταβολαὶ τόσον θεμελιώδεις δὲν πρέπει ν’ ἀποτελοῦν ἔκφρασιν τῶν γνωμῶν ἑνὸς μόνον κόμματος, πρέπει ν’ ἀποτελοῦν εἰ δυνατόν, ἐφ’ ὅσον βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτυγχάνεται, ἔκφρασιν ὁμόφωνον ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διότι ἀποτελοῦν ὀργανικὰς μεταβολὰς εἰς τὴν λειτουργίαν της Χώρας. Θὰ ἐπεθύμουν ἑπομένως διὰ τῶν προτάσεων τῶν ἰδικῶν μας νὰ μὴ ἐπέλθῃ οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ἀναβολὴ εἰς τὴν πειραματικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ. Παραλλήλως ἁπλῶς τονίζομεν ὅτι στηρίζομεν ὀλίγας ἐλπίδας εἰς τὴν εὐδοκίμησιν τοῦ θεσμοῦ καθ’ ὃν τρόπον καὶ διοικητικῶς καὶ οἰκονομικῶς ἐμφανίζεται. Ἐκφράζομεν τὴν εὐχήν, ἡ νέα κατεύθυνσις τὴν ὁποίαν ἐξήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ στρέψῃ σύντονον τὴν προσοχήν μας, νὰ δοθῇ κατὰ τὸν ταχύτερον δυνατὸν τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῆς νέας αὐτῆς βάσεως νὰ οἰκοδομήσωμεν. Ἀκόμη ὀλίγας λέξεις θὰ προσθέσω. Φρονοῦμεν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη τόσον κολοσσιαίου ποσοῦ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ προσθήκη τῆς διατάξεως τῶν 5% εἰς τὸ νομοθετικὸν διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως δὲν ἀνταποκρίνεται, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, εἰς καμμίαν μαθηματικὴν ἀναμέτρησιν τοπικῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἀνάλογον θὰ ἐκάλυπτε τὸ ποσόν. Ἀποτελεῖ μίαν ἐκδήλωσιν στοργῆς πρὸς τὸν θεσμὸν ἁπλῶς, ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ μαθηματικὸν ὑπολογισμὸν τῶν ἀναγκῶν. Ἑπομένως, ἐὰν αἱ γενικώτεραι Κρατικαὶ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἔκτασιν τόσης συνδρομῆς, αὕτη δύναται νὰ εἶναι καὶ μετριωτέρα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ εἶναι μερικὴ ἡ ἐφαρμογὴ τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐπίκουρον. Ἀλλὰ συγκεκριμέναι περιπτώσεις μᾶς ἔπεισαν, ὅτι ὅπου ἐκδηλοῦται προσφορὰ τοῦ Κράτους ἐκεῖ κεντρίζεται ἡ προθυμία ἡ τοπικὴ πρὸς πολλαπλασιασμὸν τῶν προσφορῶν. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῶν διδακτηρίων. Καὶ ἡ μικρὰ χορηγία τοῦ Κράτους ἀποτελεῖ κεντρισμὸν ἰσχυρόν, ὁ ὁποῖος ὠθεῖ τοὺς κατοίκους εἰς προσφοράς, διότι αἰσθάνονται, καὶ τοῦτο εἶναι σημαντικόν, ὅτι καὶ διὰ τὴν τοπικὴν βελτίωσιν εἶναι συμπαραστάτης τὸ Κράτος καὶ εἶναι πρόθυμον εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν νὰ συμβάλλῃ διὰ τῶν ἰδίων του πόρων. Διὰ τοῦτο θὰ ἀπηύθυνα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ νὰ ἀποφασίσῃ τὴν παροχὴν ἐπικουρίας τοῦ Κράτους. Τοιουτοτρόπως δὲν θὰ διατρέξωμεν τὸν κίνδυνον νὰ προσκόψῃ εἰς τὰ πρῶτα αὐτοῦ βήματα ὁ θεσμός, ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὁποίου προσδοκῶμεν τὴν διοικητικὴν ἀναγέννησιν.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κουπαροῦσος.

§254Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰδικὸς οὔτε νομικὸς διὰ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχω ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἶμαι ἄπιστος Θωμᾶς εἰς τὸ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ θεσμὸς τῆς αὐτοδιοικήσεως. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι οἱ θέλοντες τὴν αὐτοδιοίκησιν, νὰ θελήσουν νὰ ψηφισθῇ. Δὲν ἐκφράζω τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν ἀπεριόριστον εὐγνωμοσύνην τοῦ λαοῦ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ζητοῦν τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως, καὶ θὰ εἶναι πλήρης ἡ εὐγνωμοσύνη, ὅπως εἴμεθα εὐγνώμονες καὶ διὰ τὰ ὅσα παραγωγικὰ ἔργα ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἐκτελέσῃ εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ διὰ τὴν καλὴν διοίκησιν τὴν ὁποίαν μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ δώσῃ καὶ διὰ τὰ μέσα, οὕτως ὥστε καὶ ἡμεῖς οἱ τῶν Νέων Χωρῶν νὰ μετάσχωμεν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μόδης.

§256Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἔχω νὰ προσθέσω τοῦτο μόνον, ὅτι ἡ Γερμανία εἰς τάς δυσχερεστέρας στιγμὰς τοῦ οἰκονομικοῦ της βίου δὲν ἔπαυσε διαθέτουσα κονδύλια σημαντικώτατα διὰ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ὁποίαν ἐξεπροσώπουν ἐκεῖ τὰ διάφορα Κράτη τοῦ Ράϊχσταγ κατὰ τὸ 1923–1924–1925. Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κρατικοῦ ἀπέκοπτε κονδύλια τόσον σημαντικά, ὥστε κατὰ τὸ 1925–1926 ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ἀντὰντ, δηλαδὴ τῶν πιστωτριῶν δυνάμεων, ἠναγκάσθη νά διαμαρτυρηθῇ διὰ τὴν διασπάθισιν καὶ σπατάλην, αἵτινες ὑπερέβαινον τάς δυνάμεις τοῦ Γερμανικοῦ Κράτους διὰ τῆς διαθέσεως τόσων ποσῶν ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῶν Κρατῶν τῶν ἀποτελούντων τὸ Γερμανικὸν Κράτος. Δι’ αὐτὸ κάνω καὶ ἐγὼ τὴν ἔκκλησιν ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ φανῇ ὑπεράγαν φειδωλός, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον εἰλικρινῶς πιστεύω, ὅτι διά τῆς ἐπιτυχοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως τελικῶς μεγάλαι οἰκονομίαι θὰ ἐπιτευχθοῦν εἰς τὸν Κρατικὸν προϋπολογισμόν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τῆς Κυβερνήσεως νομίζομεν ὅτι τὸ ἔργον σιγὰ–σιγὰ θὰ εὐοδωθῇ.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης.

§258Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τονίσω, ὅτι ὁ κόσμος τῶν βορείων ἐπαρχιῶν θὰ αἰσθανθῇ ἀνακούφισιν, διότι τερματίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Βεβαίως, ἕνας τοιοῦτος θεσμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ ἄρτιος καὶ νὰ ψηφισθῇ ἄρτιος. Ἡ ἐφαρμογὴ θὰ δείξῃ τὰ τρωτὰ τοῦ θεσμοῦ καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τὰ τρωτὰ αὐτὰ ταχέως νὰ διορθωθοῦν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, θὰ ἤθελα νὰ συμμερισθῶ τὴν αἰσιοδοξίαν τῶν προλαλησάντων εἶναι ἡ ταχεῖα ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σπεύσῃ μετὰ τὴν ἀποψινὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου νόμου νὰ προβῇ ταχέως εἰς τὴν ἐφαρμογὴν μέτρου ἐκ τοῦ ὁποίου περιμένουν πολλὰ τὰ ἀγαθὰ αἱ ἐπαρχίαι κυρίως τῆς Νέας Ἑλλάδος Διότι αὐταὶ μακρότερον εὑρισκόμεναι τοῦ κέντρου ἠσθάνθησαν περισσότερον τὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἀλλὰ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τονίσω καὶ κἄτι ἄλλο: ὅτι ὀφείλουν αἱ ἐπαρχίαι εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις νὰ προσέξουν πολὺ εἰς τὴν καλὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ καὶ εἰς τὴν καλὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, ὥστε δὲν θὰ εἶναι εὐχάριστον ὁ θεσμὸς αὐτὸς νὰ δυσφημισθῇ. Θὰ ὑπάρξῃ δὲ πολὺ καλὴ διάθεσις πρὸς τὴν δυσφήμισιν αὐτήν, δεδομένου ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ δὲν εὑρῆκε πολὺ καλὴν ἀπήχησιν ἐκ τοῦ κέντρου. Λοιπόν, θὰ πρέπει αἱ ἐπαρχίαι νὰ τὴν ἐφαρμόσουν καλὰ διὰ νὰ ἀποδώσῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Εὐριπαῖος.

§260Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἐγὼ θὰ εὐχαριστήσω τὴν Κυβέρνησιν ἐξ ὀνόματος τοῦ λαοῦ ὅλης τῆς Ἑλλάδος, διότι διὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως πραγματικῶς ἡ τοπικὴ διοίκησις θὰ ἴδῃ θαυμάσια ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ὅπως προηγουμένως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συντελέσῃ διὰ τὴν σύγκλησιν τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους. Διότι δι’ αὐτοῦ καὶ μόνον θὰ προαχθῇ καὶ ὁ θεσμὸς τῆς ἀποκεντρώσεως. Διὰ τῆς νέας διοικητικῆς διαιρέσεως θὰ ὀργανωθῇ πλήρης καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἡ ἀποκέντρωσις τῆς ὁποίας μόνον ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ὁ Ἑλληνικὸς Λαός.

§261Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν ἀπαντᾶ εἰς οὐσιώδεις παρατηρήσεις γενομένας πρὸς αὐτόν. Εἶναι δικαίωμά του, ἀλλὰ εἶναι μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν μποροῦν νὰ ἀφεθοῦν χωρὶς ἀπάντησιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι θὰ συγκροτήσῃ ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδόσεως δανείου μέχρι 700.000.000 δρχ. δι’ ἀποζημίωσιν τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης.

§264Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εὑρῆκε τὴν βαρυτάτην κληρονομίαν διὰ τὸ ζήτημα τῶν πολεμοπαθῶν συμμαχοπαθῶν καὶ ὁμήρων. Τὸ ζήτημα ἐκκρεμεῖ ἀπὸ δεκαετίας, καὶ μὲ τὴν ἐξέλιξίν του καὶ τὰς συνεχεῖς καθυστερήσεις τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζομεν δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖ τὸ ἀπροχώρητον καὶ νὰ ἐξαναγκάσῃ εἰς διαμαρτυρίας καὶ ἐξεγέρσεις, ὡς ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζομεν τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας αἵτινες ἐνδιαφέρονται. Ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι εἶναι ἀξία συγχαρητηρίων διότι ὑπέβαλε νομοσχέδιον μετὰ δεκαετῆ ἐκκρεμότητα. Ἔρχεται ριζικῶς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τοιοῦτον κολοσσιαῖον ζήτημα. Βεβαίως, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξακριβωθοῦν καὶ οἱ λόγοι τῆς παρατηρουμένης δυσφορίας καὶ ἐξεγέρσεως. Οἱ λόγοι οὗτοι καθ’ ἡμᾶς εἶναι ἀπολύτως δεδικαιολογημένοι, ἀναγόμενοι εἰς τὸ δεκαετὲς παρελθόν, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς ὅλους γνωστὴ ἡ περιπέτεια τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ ἀποζημίωσις τῶν πολεμοπαθῶν καὶ συμμαχοπαθῶν. Βεβαίως θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθοῦν οἱ λόγοι τῆς ἐξεγέρσεως, διότι φρονῶ, ὅτι ἔναντι τῆς τοιαύτης ἐξετάσεως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντλήσωμεν παραδείγματα καὶ διδάγματα ἐφ’ ὅσον σήμερον σκεπτόμεθα ριζικῶς νὰ θεραπεύσωμεν τοὺς λόγους οἵτινες ἐδημιούργησαν τὴν δυσφορίαν ταύτην. Οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι ποικίλλοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ διαμαρτύρωνται οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἐφ’ ὅσον εἶναι γνωστὴ ἡ 10ετὴς καθυστέρησις. Ἡ καθυστέρησις αὐτὴ τῆς πληρωμῆς τῶν πολεμοπαθῶν καὶ συμμαχοπαθῶν ἔφερε ζημίας εἰς τοὺς δικαιούχους, ζημίας προερχομένας ἀπὸ τὴν μὴ ἔγκυρον εἴσπραξιν τοῦ δικαιώματός των καὶ ζημίας οὐσιαστικὰς διότι ἡ πληρωμὴ γίνεται εἰς χαρτίνας δραχμάς. Ἕτερος λόγος τῆς δυσφορίας τῶν δικαιούχων εἶναι βεβαίως καὶ ἡ ἀκαταστασία, ἥτις παρετηρήθη κατὰ τὴν ἐκδίκασιν.

§265Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατά τὸ παρελθόν.

§266Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Βεβαίως. Εἶπον, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τίθεται τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου καλούμεθα νὰ νομοθετήσωμεν, θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ λεχθοῦν μερικαὶ ἀλήθειαι, αἱ ὁποῖαι ἀκριβῶς δικαιολογοῦν τὴν δυσφορίαν τῶν πληθυσμῶν. Δὲν τὴν δικαιολογῶ ἀπὸ τῆς σημερινῆς ἀπόψεως, ἀφοῦ ἐτέθη τέρμα διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν δικαιολογῶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ παρελθόντος, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ σήμερον ἐφ’ ὅσον ἤδη τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ ὁριστικῶς. Οἱ διάφοροι τρόποι κατὰ τοὺς ὁποίους ἐγένετο ἡ ἐκδίκασις, εἶναι γνωστοί. Εἶναι γνωσταὶ αἱ ἀτασθαλίαι τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐφθάσαμεν καὶ μέχρις ἀνακρίσεων καὶ μέχρι διαλύσεων τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν καὶ μέχρι φυλακίσεως τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, διότι ἡ περίφημος ἐπιτροπὴ 3125 δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ δημιουργήσῃ καὶ ἐπέμβασιν ἀκόμη δικαστικήν. Ἡ ἔλλειψις ἐπίσης συστήματος, ἡ ὁποία ἀτυχῶς μᾶς συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ ζητήματα. Ἔλλειψις συστήματος ἀκόμη καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπουργεῖον ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιτροπὴ τῶν πολεμοπαθῶν. Διότι περιέργως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη προσεκολλήθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὡς βλέπετε σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος καταθέτει τὸ νομοσχέδιον, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ διαθέσεως ἑκατομμυρίων δι’ ἀποζημιώσεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι τὸ πρῶτον παράδειγμα τῆς τοιαύτης ἀκαταστάτου προσκολλήσεως τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, τῶν παρασίτων αὐτῶν ὑπηρεσιῶν, εἰς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα. Ἡ μεταπολεμικὴ κατάστασις ἐδημιούργησε διαφόρους καὶ πολλὰς ἀποζημιώσεις, κατὰ περίεργον δὲ σύμπτωσιν αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι τῶν διαφόρων αὐτῶν ἀποζημιώσεων εἶναι προσκεκολλημέναι καὶ διεσπαρμέναι εἰς τὰ διάφορα ὑπουργεῖα. Πανταχοῦ, χωρὶς ἓν ἑνιαῖον πρόγραμμα, χωρὶς μίαν ἑνιαίαν κατεύθυνσιν ἐκδικάσεως τῶν ἀποζημιώσεων.

§267Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάγωνται εἰς τὴν διεύθυνσιν ἀνταλλαγῆς.

§268Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἐφ’ ὅσον διεπιστώθη ὅτι μεταπολεμικῶς δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχωμεν διαφόρους ἀποζημιώσεις, ὡς εἶναι οἱ ἀνταλλάξιμοι, οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, ὡς εἶναι οἱ πολεμοπαθεῖς, ὡς εἶναι οἱ τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς καὶ Ἑλληνοτουρκικῆς μεταναστεύσεως, θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ συμπτυχθῶσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι εἰς ἕνα ἑνιαῖον ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος, βεβαίως ἐξαρτώμενος ἀπὸ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀλλὰ μὲ διαφόρους ὁδηγίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκδίκασιν δι’ ἑνὸς τρόπου ἑνιαίου νὰ συστηματοποιήσῃ τὸν τρόπον τῆς ἀποζημιώσεως τῶν διαφόρων δικαιούχων. Ἐγράφη κἄποτε ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι θὰ ἐσυστηματοποιοῦντο καὶ θὰ ἑνοποιοῦντο. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ἡ πληροφορία ἔμεινεν ὡς πληροφορία. Καὶ νομίζω ὅτι εἶναι εὐκαιρία, ἐφ’ ὅσον φαίνεται ὅτι δὲν πρόκειται νὰ σταματήσουν καὶ ἐφ’ ὅσον καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ πρώτης καὶ δευτέρας σειρᾶς ἀποζημιώσεων, νὰ ληφθῇ μία πρόνοια ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς συστηματοποιήσεως καὶ τῆς ὑπαγωγῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι φυσικῶς προσκεκολλημένη ἡ ὑπηρεσία αὕτη. Χιλιάδες φάκελλοι εἶναι γεγονὸς ὅτι ἦσαν ἀταξιθέτητοι καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι ἀταξιθέτητοι. Ὑπηρεσία ἐπαρκὴς δὲν ὑπῆρχε. Ἡ καθυστέρησις καὶ ἐκμετάλλευσις τῶν πληρωμῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε μετὰ συμφωνίας αἵτινες ἐγένοντο πρὸς πληρωμὴν 10 καὶ 20% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἀποζημιώσεως ὑπῆρχον δικαιοῦχοι οἱ ὁποῖοι δὲν εἰσέπραξαν οὔτε τὸ ἥμισυ τῆς καθ’ αὐτὸ ἀποζημιώσεώς των. Αἱ τμηματικαὶ πληρωμαὶ τῶν ποσοστῶν, ἡ φειδωλὴ ἐκδίκασις κυρίως διὰ τοὺς μικροὺς δικαιούχους, ἡ ἔλλειψις συγκεκριμένων πινάκων τῶν εἰσπραχθέντων παρὰ τοῦ Κράτους καὶ κυρίως τῶν ἐξ ἐπανορθώσεων τοιούτων εἰσπράξεων συνετέλεσαν......

§269Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς δώσω τὰς ἑξῆς πληροφορίας: Αἱ εἰσπράξεις ἐξ ἐπανορθώσεων Γερμανίας καὶ Βουλγαρίας ἀνέρχονται μέχρι σήμερον εἰς 2.079.000 λίρας δηλαδὴ εἰς 780 ἑκατομμύρια περίπου δραχμῶν. Ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν ἐξ ἀρχῆς διὰ νὰ τὸν ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας ὅταν θὰ ἐκρίνετο τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν κάμνει τὸ Κράτος. Αὐτὸς εἶναι ὁ πίναξ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὁ ὁποῖος καὶ ἐδόθη σήμερον.

§270ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς εἴδη ἢ εἰς χρῆμα;

§271Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ πλεῖστα εἰς εἴδη, μετρητὰ ἔχομεν πάρει ἐλάχιστα.

§272Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθοῦν ὅλα τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατὰ τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν διανομὴν κατὰ τὸ παρελθὸν τῶν ἀποζημιώσεων τούτων. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπεκταθῶ. Ὅσα ἀνέπτυξα, τὰ ἀνέπτυξα διὰ νὰ μπορέσω νὰ δικαιολογήσω κἄπως τὴν παρατηρουμένην ἐξέγερσιν τῶν συμπολιτῶν μου, τὴν ὁποίαν ὅμως δὲν δικαιολογῶ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν δίδω εἰς τὰς διαμαρτυρίας της. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις πρώτη ἀπὸ δεκαετίας ἀντιμετωπίζει ριζικῶς τὸ ζήτημα, ὑποβαλοῦσα τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συγκεκριμένως θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσέξῃ κυρίως ἐπὶ τοῦ κανονιστικοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀκολουθήσῃ καὶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὰς ἐπεμβάσεις καὶ τὰ δικαστήρια τοῦ παρελθόντος ἵνα δυνηθῇ νὰ διορθωθῇ ἡ ἀκαταστασία ἡ ὁποία παρετηρήθη κατὰ τὴν ἐκδίκασιν καὶ τὴν διανομὴν ἐν τῷ παρελθόντι. Αἱ τροπολογίαι τῆς ἐπιτροπῆς συνεζητήθησαν ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποθέτω δὲ ὅτι ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς ἀποψινῆς συζητήσεως.

§273Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἀπεδέχθην.

§274Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπίσης ὑπάρχουν τροπολογίαι συναδέλφων, αἵτινες θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κριθοῦν μετ’ εὐμενείας καὶ νὰ γίνουν ἀποδεκταί. Δὲν μεταβάλλουν οὔτε βασικῶς οὔτε ριζικῶς τὸ περιθώριον τῶν 700.000.000. Ὑπάρχει καὶ ἡ παράκλησις τῶν ἐνδιαφερομένων περὶ παραδοχῆς τοῦ κλιμακίου. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ἀπὸ τῆς χθὲς μέχρι τῆς σήμερον νὰ παραδεχθῇ τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς κατά κλιμάκια· ἀνέλαβεν ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως εἰς τὰ διατάγματα κανονίσῃ τὸ ζήτημα τοῦ κλιμακίου, πάντοτε ἐντὸς τοῦ ὁρίου τῶν 700.000.000. Διότι ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ κλιμάκιον, καθ’ ὃν τρόπον ζητεῖται ὑπὸ τῶν δικαιούχων, δὲν θὰ δημιουργήσῃ μεγαλειτέρας ὑποχρεώσεις.

§275Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι μὲ τὸ νὰ γίνῃ μία εὐκολία δὲν θὰ προεκάλη καὶ καμμίαν δευτέραν ἐξέλιξιν, ἐδέχθημεν νὰ κάμωμεν τοῦτο. Δὲν εἶχον ὅμως ὅλους τοὺς φακέλλους οὔτε ὑπῆρχεν ἡ τάξις, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ διὰ νὰ ἐξαχθοῦν ἀκριβεῖς ὑπολογισμοί. Δὲν ὑπῆρχε τάξις διὰ νὰ ἐξαγάγωμεν τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ κλιμάκιον, καθ’ ὃν τρόπον ζητεῖται θὰ μείνῃ ἐντὸς τοῦ περιθωρίου, τῶν 700 ἑκατομμυρίων. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἐδέχθην τροπολογίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέτρεπεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατόπιν γνωμοδοτήσεως μιᾶς ἐπιτροπῆς νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν κατὰ κλιμάκια ἀποζημίωσιν. Ἑπομένως ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτήσῃ ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἀποζημιώσεως κατὰ κλίμακα οἱ δὲ ὑπολογισμοὶ δεικνύουν ὅτι δὲν ἐξερχόμεθα τοῦ ὁρίου τῶν 700.000.000, θὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν. Βάσις κυρίως εἶναι ὅτι τὸ θέλουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ ὅτι δὲν ἐξερχόμεθα τοῦ περιθωρίου.

§276Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος θά ἤθελον νὰ κάμω μίαν σύστασιν, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν διαμαρτυρίας καὶ δυσφορίας εἰς τὸ μέλλον. Ἡ Κυβέρνησις προτοῦ λήξῃ ἡ προθεσμία τῆς πρώτης καταβολῆς δηλαδὴ κατὰ τὸ 1931, διότι εὐχόμεθα καὶ ἐλπίζομεν ὅτι ὁμαλῶς θὰ διεξαχθῇ ἡ περίοδος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, προτοῦ λήξῃ ἡ περίοδος αὐτή, νὰ ἀρχίσῃ νὰ σκέπτεται πῶς θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν συνέχισιν τῆς ἀποζημιώσεως πάντοτε ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὰς δόσεις τὰς ὁποίας θὰ εἰσπράττωμεν παρὰ τῶν ξένων. Διότι παρετηρήθη τὸ ἑξῆς θέαμα κατὰ τὸ παρελθὸν: ἐνῷ εἰσεπράττομεν δὲν ἤλθομεν ἐγκαίρως πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν πληρωμῶν τῶν ἀντιστοίχων ποσῶν.

§277Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς εἴπω ἕνα πρᾶγμα. Ἐὰν παρατηρεῖται ἡ δυσφορία, δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ λαὸς διὰ τὴν δυσφορίαν. Εἶναι οἱ μορφωμένοι καὶ οἱ πολιτευόμενοι κυρίως ὑπεύθυνοι. Δὲν ἐγνοῶ σᾶς. Τὴν εὐθύνην δὲν τὴν ἀποκλείω οὔτε ἀπὸ τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἐνῷ ξεύρουν πῶς ἔχουν τὰ πράγματα δὲν ἐφρόντισαν νὰ διαφωτίσουν τοὺς ἐνδιαφερομένους. Διότι, ἐὰν οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐγνώριζον ὅτι ἕως σήμερον ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐπῆρε ἀπὸ τὰς ἀποζημιώσεις παρὰ μόνον τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει νὰ διαθέσῃ, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι δὲν θὰ εἶχον καθόλου δυσφορήσει. Ἐπιθυμῶ δὲ καὶ τώρα νὰ τοὺς εἴπω, καὶ τοὺς τὸ λέγω αὐτὸ διὰ νὰ τὸ ἀκούσουν, ὅτι τὸ Κράτος μὲ ὅλην τὴν ἠθικὴν εὐθύνην τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ὅτι ἔχει κυρίως διὰ τοὺς τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, διότι τοὺς παρέδωσεν ἐν γνώσει εἰς τὴν καταστροφήν, μὲ ὅλην τὴν εὐθύνην τὴν ἠθικὴν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναγνωρίσῃ ἀπὸ τοῦδε νομικὰς ὑποχρεώσεις πρὸς πλήρη ἀποζημίωσιν, ἐφ’ ὅσον τοιαύτη ἀποζημίωσις δὲν θὰ τοῦ ἐπετρέπετο ἂν τὰ οἰκονομικὰ δὲν θὰ γίνουν τόσον καλά, ὥστε νὰ εἴπῃ ὅτι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κάμω καὶ αὐτό. Πρέπει ρητῶς νὰ εἴμεθα ἐξηγημένοι μὲ τοὺς ἐνδιαφερομένους πληθυσμοὺς καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει ἐκεῖνο ποὺ εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἶναι ἡ πρώτη σειρά. Δὲν εἶναι ἀναγνώρισις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς πλήρη ἀποζημίωσιν τῶν ζημιῶν. Αὐτὸ θὰ ἐξαρτηθῇ καὶ ἀπὸ τὰς ἀποζημιώσεις, ἀλλὰ πρὸ παντὸς γενικώτερον ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Διότι ἂν ἐλέγαμεν ἀπὸ τὰς ἀποζημιώσεις, δὲν θὰ ἐδίναμε τίποτε. Διότι τὸ Κράτος, ὅλα τὰ Κράτη τώρα ποὺ κανονίσανε τῆς δουλειές των ἐφρόντισαν νὰ εἴπουν ὅτι θὰ πάρουν πρῶτον τὰ δάνεια τὰ πολεμικὰ καὶ θὰ πάρουν τὰ πλεῖστα, ἐκτὸς τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἕνα μέρος τῶν ἀποζημιώσεων. Ἡμεῖς δὲν ἐπήραμε οὔτε τὰ ἔξοδα, οὔτε τὸ τέταρτον τῶν χρεῶν τῶν πολεμικῶν. Ἀλλὰ τὸ γενικώτερον καὶ τὸ οὐσιαστικώτερον τοῦ πράγματος καὶ ἡ ἠθικὴ εὐθύνη ἡ μεγάλη τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Κράτος, κυρίως διὰ τὴν καταστροφὴν τῶν πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, εἶναι ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος, ἐφ’ ὅσον μπορεῖ χωρὶς νὰ διακινδυνεύσῃ τὴν κατάστασίν του τὴν οἰκονομικὴν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καὶ κατ’ ἀναλογίαν μὲ ὅ,τι γίνεται διὰ τοὺς ἄλλους νὰ δώσῃ ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἀναγνωρίζεται διὰ τούτου ἡ νομικὴ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους νὰ δώσῃ ἔχει δὲν ἔχει, λάβῃ δὲν λάβῃ.

§278Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ δεχθῶ τὴν μομφήν, ἔστω καὶ κατ’ ἐλαχίστου μέρους πολιτικῶν τῶν ἐκπροσωπούντων τοὺς δικαιούχους. Διότι ἡμεῖς ἐδῶ διεφωτίσαμε καὶ κατετοπίσαμεν αὐτοὺς περὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τοῦ ζητήματος. Πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν πολεμοπαθῶν ἐλέχθησαν μὲ σαφήνειαν καὶ μὲ εἰλικρίνειαν ὅλαι αἱ ἀπόψεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἡμᾶς ἦτο συμφέρον νὰ ἀκουσθοῦν πρωτίστως ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ἡ δυσφορία, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ νομίζω ὅτι προῆλθεν καὶ ἀπὸ καθυστέρησιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§279Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ καθυστέρησις τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἦσαν ὅλοι σύμφωνοι.

§280Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀλλὰ τελευταίως ἐμείναμεν σύμφωνοι, ὅταν ἀνεχώρησαν ἀπὸ ἐδῶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δικαιούχων, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἤρχετο τὸ ταχύτερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§281Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὸ πόσων ἡμερῶν;

§282Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὄχι πρὸ πολλῶν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οἱ εὑρισκόμενοι ἐδῶ δὲν κατορθώνομεν νὰ ὁρίσωμεν ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν, διότι παρεμβάλλεται μία σειρὰ ἄλλων ζητημάτων, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπαίτησιν ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι περιμένουν μίαν ἀνακούφισιν οἰκονομικὴν καὶ βλέπουν νὰ πλησιάζῃ τὸ τέρμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκφράσουν καὶ κάποιαν δυσφορίαν. Συνεπῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι μὲ τὴν ἀποψινὴν συζήτησιν καὶ τὴν παραδοχὴν τινῶν ἐκ τῶν τροπολογιῶν, ὅσας εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ζήτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑφίσταται, καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀναγνωρίσουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατέβαλε μίαν ζηλευτὴν προσπάθειαν πρὸς ἀντιμετώπισιν ζητήματος χρονίσαντος ἀπὸ ἐτῶν καὶ δημιουργήσαντος κατ’ ἐμὲ τὴν δυσφορίαν τὴν σημερινήν.

§283Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς συζητήσωμεν κατ’ ἄρθρον, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ ἰδοῦμε ποῦ ὑπάρχουν παρατηρήσεις.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Θεολογίτης.

§285Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐχαρακτήρισεν ὡς κρατικὴν λιποταξίαν τὴν καθυστέρησιν τῆς πληρωμῆς τῶν ἀποζημιώσεων εἰς τοὺς πολεμοπαθεῖς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν ἐν Θεσ) νίκῃ ὑπῆρξε δριμύτερος διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε δίκαιον νὰ κακολογῆται σήμερον ἡ δυσφορία τῶν πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας· καὶ εἶναι ἀκόμη ἀδικώτερον, νὰ λέγεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ὅτι ἐντεῦθεν προκαλεῖται δυσφορία τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν. Ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία καὶ ἂν δυσφορῇ σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ δυσφορία νὰ στρέφεται κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐλατρεύθη εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν τόσον, ὅσον οὔτε εἰς τὴν ἰδιαιτέραν ἡ του πατρίδα, τὴν Κρήτην. Ὅταν παρεδίδετο ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία ὡς ἀντάλλαγμα ὑπ’ αὐτοῦ πρὸς τοὺς Βουλγάρους καὶ τότε δὲν ἐβαρυγκόμησεν, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἦτο παρὰ τὸ πλευρόν του. Καὶ ὅταν ἤνοιξαν τὰς θύρας πρὸς τοὺς Βουλγάρους οἱ εὔθικτοι τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, οἱ ὁποῖοι ἀποχωροῦν σήμερον διότι δὲν ἀνέχονται τὸν κ. Γονατᾶν ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὅταν ἤνοιξαν τὰς θύρας καὶ τοὺς παρέδωσαν ἀμαχητεὶ καὶ ἐχάθησαν οἱ πλεῖστοι, ὅταν ἐπανῆλθε καὶ πάλιν δὲν ἐβαρυγκόμησαν κατὰ τοῦ Κράτους, ᾐσθάνθησαν ὅμως τὴν στοργὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ᾐσθάνθησαν καὶ τὴν εἶδον ἐκδηλουμένην διὰ σειρᾶς μέτρων τὰ ὁποῖα κάθε πολιτισμένη καὶ κάθε τιμία Κυβέρνησις εἶχεν ὑποχρέωσιν νά λάβῃ ἀπέναντι τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν. Ἂν ὁ κ. Ρακτιβὰν δὲν ἦτο τόσον τσιγκούνης ὅταν μετέβαινεν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ δὲν ἐπέστρεφε ἀχρησιμοποιήτους τὰς πιστώσεις, ἐὰν ὁ κ. Γκότσης ἦτο οὐσιαστικώτερος εἰς τὴν παροχὴν βοηθειῶν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐφθάναμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ βλέπωμεν σήμερον ἀνεγειρομένους πέριξ τῶν ἀγρῶν καὶ εἰς ὁλόκληρον τὸν κάμπον τῆς Μακεδονίας πόλεις καὶ χωρία εὑρισκομένους δὲ τοὺς γηγενεῖς πληθυσμοὺς ὡς ἀσπάλακας μέσα εἰς τὰ ἀμπρὶ τῶν συμμάχων, νὰ εὑρίσκωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι ἐμοίρασαν τὸν ἀγρόν των, οἱ ὁποῖοι ἐμοίρασαν τὴν στέγην των μετὰ τῶν ἀδελφῶν προσφύγων, νὰ τοὺς εὑρίσκομεν ἐκτεθειμένους καὶ ἐγκαταλελειμένους καθ’ ὃν τρόπον εἶναι ἐγκαταλελειμένοι σήμερον. Καὶ ὅταν ἐκδηλοῦνται ροπαὶ ἐπαναστατικαὶ εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἀπὸ τοὺς πληθυσμοὺς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι τόσον τοὺς κακομετεχειρίσθησαν.....

§286Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ πῶς τοὺς κακομετεχειρίσθημεν; Ἐγὼ παρεπονέθην ἐναντίον τῶν φίλων μου.

§287Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἡ τόλμη μου δὲν θὰ ἦτο τόση νὰ φαντασθῶ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκφράσητε τοιαύτην μομφήν. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι στὰς Σέρρας, Δράμαν, καὶ Καβάλλαν, αἱ ἐργατικαὶ ἰδίως μᾶζαι, ρέπουν πρὸς μίαν ἐπαναστατικότητα καὶ θέλουν καὶ εἰς τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν νά μεταδώσουν, λόγῳ τῆς δυστυχίας, τὴν ἐπαναστατικότητα αὐτήν. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἀπόρροια μιᾶς ἀπελπισίας καὶ μιᾶς κοπώσεως ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὰς ψυχάς των. Εἶναι γεγονός, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχουν χωρία, τὰ ὁποῖα ἀνοικοδομήθησαν παραπλεύρως τῶν ἐρειπίων τῶν χωρίων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ὅταν συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ ἐπίλογος, ὁ θλιβερὸς ἐπίλογος, τῆς μεγάλης Ἐθνικῆς τραγῳδίας ἡ ὁποία ἤρχισεν μὲ τὴν παράδωσιν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, θὰ ἠθέλαμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 1921 μέσα εἰς τὴν ἁμαρτωλὴν αὐτὴν συνέλευσιν ὑψώσαμεν τὴν φωνήν μας, θὰ ἠθέλαμεν νὰ εἴμεθα συμπαθέστεροι, συνηγοροῦντες ἄλλωστε, ἔστω καὶ μὲ κάποιαν ὑπερβολήν, ὑπὲρ τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν. Ἐδώσαμε τὰ πάντα. Ἐνῷ εἴμεθα εἰς τοὺς δρόμους ἀκόμη σήμερον δικαιούμεθα νὰ κρίνωμεν ἐπιεικέστερον τὰς διαμαρτυρίας τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ νὰ μὴ νομίζωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐντεῦθεν νὰ προκαλοῦνται αἱ διαμαρτυρίαι αὐταί. Ἀλλὰ ἂς ἀφήσωμεν αὐτὴν τὴν πολεμικὴν φιλολογίαν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας.

§288Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς ἐπαναλάβω ἄλλην μίαν φοράν, ὅτι εἰς τοὺς φίλους μου ἀπηυθύνθην ὅταν τοὺς εἶπον ὅτι δὲν ἐξηγήθησαν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι δὲν τοὺς εἶπαν ὅτι κάνομεν ὅ,τι μποροῦμεν. Ἐπήραμεν ὀλίγα. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν ποὺ ἔδωκα προσωπικῶς, εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν φίλων μου δὲν τὴν ἤξευρεν. Ἐγὼ τὸ εἶπον, διότι νομίζω ὅτι οἱ φίλοι μου δὲν ἐπροστάτευσαν τὴν Κυβέρνησιν ἐπαρκῶς, ἡ ὁποία τέλος πάντων ἐξετέλεσεν τὰς ὑποσχέσεις ποὺ ἔδωκεν.

§289Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τῆς συνάψεως τοῦ δανείου τῶν 700 ἑκατομμυρίων.... Διὰ τοῦ ἀνωτέρου ποσοῦ γίνεται ἡ ἀφαίρεσις τῶν 150.000.000 τά ὁποῖα διετέθησαν καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἔλαβον οἱ δικαιοῦχοι μόνον 80.000.000, διότι 40.000.000 ἐπῆραν οἱ πληρεξούσιοι καὶ 40.000.000 ἐπῆραν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς.

§290Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἤθελον τὸ ἑξῆς. Μήπως εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν κάποιαν πρόνοιαν, νὰ βάλωμεν ὅτι δὲν ἰσχύουν αἱ ἐνδεχόμεναι ἐκχωρήσεις τῶν ἀποζημιώσεων;

§291Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀφαιρουμένων τῶν 150.000.000 ἐκ τῶν ὁποίων 90.000.000 ἐδόθησαν δι’ ἐπαγγελματικὰ δάνεια διὰ σπορὰν καὶ δι’ ἄλλα ἤδη τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Γκότση διένειμεν, καὶ ἀφαιρουμένων πάλιν τῶν 173.000.000 τὰ ὁποῖα θὰ διατεθοῦν ἀπὸ τοὺς συμμάχους, δὲν ἀπομένει διὰ τοὺς πολεμοπαθεῖς ἐκ τῶν Γερμανοβουλγάρων παρὰ ἕνα ποσὸν 287.000.000. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τέλος πάντων τὸ ζήτημα αὐτὸ ἦτο καὶ εἶναι κεφαλαιῶδες. Δι’ ἡμᾶς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐκφράσωμεν τὸ παράπονον, ὅτι ἐν τῇ λύσει τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῶν πολεμοπαθῶν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς ὑποχρεώσεως καὶ ἀπὸ ἠθικῆς τοῦ Κράτους ὑποχρεώσεως, ἀδικούμεθα. Διότι ἂν πρόκειται νομικῶς νὰ κρίνωμεν τὸ ζήτημα αὐτό, ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν νὰ ἀποζημιωθοῦμε ὁλοκληρωτικῶς. Ἀλλὰ οἱ πληθυσμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένουν νὰ πάρωμεν τὰ χρήματα διὰ νὰ τοὺς ἀποζημιώσωμεν, διότι ἔχομεν περιθώριον 40 (τεσσαράκοντα) ἐτῶν. Ἀλλὰ ἐὰν θέλωμεν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εἴμεθα δίκαιοι, πρέπει νὰ καθορίσωμεν καὶ διὰ τοὺς πολεμοπαθεῖς, ὅπως καθωρίσθη καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἕνα ποσὸν 50.000–100.000 δραχμῶν.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπακάλμπασης.

§293Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Συμμετέχομεν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου, διότι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαφωτίσωμεν τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν αἰτίων ἐκδηλώσεως παραπόνων τοῦ κόσμου τῶν πολεμοπαθῶν καὶ συμμαχοπαθῶν, ἐκδηλώσεως ἡ ὁποία εἶναι βαθυτέρα καὶ ἔχει τὴν ἀρχήν της εἰς προηγουμένην περίοδον, εἰς τὴν περίοδον καθ’ ἣν ἕνας κόσμος κατεστραμμένος τῶν Νέων Χωρῶν, ἰδίᾳ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, παρηκολούθει τὸν τρόπον δι’ οὗ ἀντιμετωπίζετο τὸ τότε δημιουργηθὲν προσφυγικὸν πρόβλημα. Ἐχθροπαθεῖς καὶ συμμαχοπαθεῖς ἐγνώριζον, ὅτι τὸ ζήτημά των ἐστηρίζετο καὶ ἐπάνω σὲ γερὲς νομικὲς βάσεις καὶ ἀπόλυτα ἐπάνω εἰς τὸ δόγμα τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης. Ἐγνώριζον ὅτι τὰ δίκαιά των τὰ προήσπιζεν ἡ νεωτέρα ἀντίληψις τοῦ δημοσίου δικαίου, καθ’ ἣν τὸ Κράτος εὐθύνεται δι’ ὅλας τὰς ζημίας τῶν ἰδιωτῶν, λόγῳ καταστροφῶν ἐκ πολέμου. Καὶ ἐνῷ τὰ ἀνωτέρω μετεβλήθησαν εἰς πεποιθήσεις τοῦ κόσμου τούτου, ἐν τούτοις δὲν εἶδα τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν ἐφαρμοζομένην ἀπὸ τὸ Κράτος—δὲν ἐννοῶ βεβαίως μόνον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Διεπίστωσα μάλιστα καὶ ἔλλειψιν, δι’ αὐτὸ τὸ τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τοῦ δόγματος ἀκόμη τῆς ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης. Ἐξηγοῦμαι: Ὅταν ἦλθον οἱ πρόσφυγες, δὲν ἀφήσαμεν καμμίαν θυσίαν καὶ ὡς Κράτος καὶ ὡς Ἔθνος νὰ μὴ κάμωμεν προκειμένου περὶ τῆς ἀποκαταστάσεώς των. Ἡ πρᾶξις ἦτο ἀξιέπαινος καὶ σύμφωνος μὲ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ συνόλου. Ἐν τούτοις τὸ ἴδιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ καὶ διὰ τὰ ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους θύματα τῶν ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ ἐφεξῆς πολέμων. Συμμαχοπαθεῖς καὶ ἐχθροπαθεῖς ἐστεροῦντο καὶ στεροῦνται καὶ σήμερον ἀκόμη ὄχι μόνον ἀποζημιώσεως ἀλλὰ καὶ στοιχειώδους στέγης, ἀναγκαζόμενοι νὰ κρύπτωσι τὴν δυστυχίαν αὐτῶν εἰς τρώγλας κατασκευαζομένας ἀπὸ λαμαρίνας τῶν συμμάχων. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς συγκρατεῖται ἀκόμη ἡ ἐθνικὴ ἑνότης καὶ πῶς οἱ αὐτοὶ παλμοὶ ἐθνικῆς δράσεως ὑφίστανται ἀκόμη, ὅταν τὸ Κράτος δὲν θεωρεῖ ὑποχρέωσίν του νὰ ἀκολουθήσῃ ταὐτόσημον γραμμὴν ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προβλήματος, ἀφοῦ πρόσφυγες καὶ πολεμοπαθεῖς γηγενεῖς δὲν εἶναι εἰ μὴ θύματα πολέμων καὶ ἐθνικῶν καταστροφῶν. Ἐγὼ ὡς πρόσφυξ αἰσθάνομαι τὸν πόνον αὐτῶν καὶ θεωρῶ παράλειψιν ἐγκληματικήν, ὡς πολίτης Ἕλλην, διότι καὶ ὑπὲρ αὐτῶν δὲν συνέπραξα πρὸς προώθησιν τοῦ ζητήματός των. Εἶναι γεγονός, ὅτι τελευταίως ὁ πολιτικὸς κόσμος προσεπάθησεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ δώσῃ μίαν ἑνιαίαν κατεύθυνσιν, τὸ εὐτύχημα δὲ εἶναι, ὅτι οἵ τε πρόσφυγες καὶ οἱ γηγενεῖς ἀδιαφόρως προελεύσεως σήμερον ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικὴ ὁλότης ἠνώθη ἐν τῇ ἀντιλήψει ὅτι εἶχεν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ δημιουργήσῃ μίαν νέαν ζωὴν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι θύματα τοῦ πολέμου καὶ τῆς καταστροφῆς. Ἡ κοινωνικὴ πλευρὰ τοῦ ζητήματος ἐγένετο κτῆμα κοινόν. Τὸ 1927 ἤρχισε κάποια συντονισμένη προσπάθεια διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς στέγης των. Ἐγένοντο καὶ ἐδῶ συζητήσεις, τὸ ζήτημα ἤχθη παρ’ ἡμῶν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Τὴν στέγασιν ὁμήρων καὶ πολεμοπαθῶν ἐπεδιώξαμεν νὰ λύσωμεν διὰ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου λέγοντες, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἀποκαταστατέων δὲν δικαιοῦται νὰ καθορίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ τὸ Κράτος. Ἡ ἄποψίς μας, ἀποτελοῦσα εὐρεῖαν ἑρμηνείαν τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τῆς Δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀνεγνωρίσθη παρὰ τῶν ξένων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ἀφέθη νὰ ἀναγραφῇ ἡ σχετικὴ πίστωσις διὰ τὴν στέγασιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῆς, τὸν ὁποῖον θὰ κατέστρωνε βάσει τῶν τελευταίων τριῶν ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἡμεῖς ἐν τῷ μεταξὺ ἀπεχωρήσαμεν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τότε οὐδεμία ἐλήφθη φροντίς, οὐδεμία ἐγένετο καὶ καλύβα ἀκόμη ὑπὲρ τῶν θυμάτων τούτων τῶν πολέμων.

§294Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ συμφωνία τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ὅπως θεωρηθοῦν καὶ αὐτοὶ πρόσφυγες ὡς πρὸς τὴν στέγασιν, δὲν εἶχε πρακτικὸν ἀποτέλεσμα.

§295Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Βεβαίως. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν κοινωνικὴν πλευρὰν τοῦ ζητήματος. Ἄς ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως αὐτῶν. Παραλείπω τὰς γενικὰς κρίσεις ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐν τῇ ἀναπτύξει τῆς πλευρᾶς ταύτης τοῦ ζητήματος, ἐν τῇ ἀναλύσει τῆς ἱστορίας τῆς ἀποζημιώσεως τῶν πολεμοπαθῶν δὲν βλέπομεν παρὰ μίαν μόνον κρατικὴν προσπάθειαν, τὴν προσπάθειαν τοῦ Κράτους ὡς συνεταίρου πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ αὐθαιρέτως καθορισθέντος μεριδίου του ἐκ 50%.

§296Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπῆρε τίποτε.

§297Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Σᾶς διαφεύγει τὸ ζήτημα, κ. Πρόεδρε. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ συζητηθῇ εἰς καταλληλοτέραν ὥραν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ διαφωτίσωμεν τὴν Βουλὴν ἐπὶ προβλήματος, τὸ ὁποῖον ἀγνοεῖ ἡ πλειονότης τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἔχουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὸ μελετήσουν ἐν τῷ συνόλῳ. Τὸ πρόβλημα εἶναι πολυσχιδές, καὶ μόλις τελευταίως ἤρχισαν πολλοὶ τῶν συναδέλφων νὰ ἀπασχολοῦνται μὲ τὸ ζήτημα ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ Κράτους. Ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ τῆς κατ’ ἄρθρον συζητήσεως, εἰσέρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπω ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν εἶναι ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας αὐτῆς προκειμένου περὶ τῆς διαθέσεως ἑνὸς ποσοῦ 80.000.000 διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς στέγης. Τοιαύτην ὅμως διάταξιν δὲν βλέπω εἰς τὸ νομοσχέδιον. Μήπως πρόκειται περὶ εὐχῆς τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ὁποίαν υἱοθετεῖ ἡ Κυβέρνησις;

§298Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν ἀντιπρόσωποι τῶν πολεμοπαθῶν ἐνεφανίσθησαν πρὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐζήτησαν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τοῦ χορηγουμένου δανείου, μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν ἀπεδείχθη ὅτι οὔτε δίκαιον ἦτο οὔτε δύναται τὸ Κράτος σήμερον νὰ δώσῃ ποσὸν ἀποζημιώσεως ἀνώτερον. Εἶπεν ἐν τούτοις ὅτι, ἐπειδὴ μεταξὺ τῶν παθόντων ὑπάρχουν πολλοὶ ἄστεγοι μὴ δυνάμενοι ἴσως νὰ στεγασθοῦν καὶ διὰ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ λάβουν, θὰ ἦτο διατεθειμένον τὸ Κράτος νὰ διαθέσῃ μέχρις 60.000.000 δραχμῶν ὁμολογίας, οἷαι τοῦ δανείου τούτου, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς στεγάσεως τῶν ἀπόρων πολεμοπαθῶν.

§299Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Πέραν τοῦ ποσοῦ τῶν 700 ἑκατομμυρίων;

§300Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν θὰ φθάσῃ ἢ δὲν θὰ φθάσῃ τὸ ποσὸν τῶν 700.000.000. Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἑξῆς: Πληρώνομεν συντελεστὴν 3 καὶ κάτι εἰς συμμαχοπαθεῖς, πληρώνομεν συντελεστὴν 1 εἰς τοὺς ἐχθροπαθεῖς. Ἄν κάμωμεν ἰσολογισμόν, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ πέσωμεν ἔξω.

§301Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν πέφτετε ἔξω.

§302Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον, ὅτι πλέον τῆς ἀποζημιώσεως θὰ δώσωμεν ἀκόμη μέχρι 60.000.000 ὁμολογίας εἰς τοὺς ἀπορωτέρους τοὺς μὴ δυναμένους νὰ στεγασθοῦν. Νομίζω ὅτι ἤμουν σαφής.

§303Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἰς ὡρισμένα χωρία.

§304Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Εἶναι μία ἕναρξις ἀσφαλῶς στεγάσεως διὰ τοὺς πολεμοπαθεῖς, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀποζημιώσεως.

§305Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἔτσι. Τὸ ποσὸν τὸ χορηγούμενον διὰ τὴν στέγασιν ὑποτίθεται ὅτι χορηγεῖται διὰ τὴν στέγασιν ὡρισμένων περιφερειῶν αἱ ὁποῖαι κατεστράφησαν, ἐκάησαν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων, καὶ τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι ζοῦν καὶ σήμερον ὑπὸ τὰς συνθήκας τὰς ὁποίας διεξετραγώδησεν ὁμιλῶν ὁ κ. Θεολογίτης.

§306Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὡς πίστωσις δίδεται;

§307Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὡς χορήγημα.

§308Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Καθορίσατε, κ. ὑπουργέ, ἐὰν πρόκειται περὶ πιστώσεως ἢ περὶ βοηθήματος. Ζητῶ διασάφισιν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν.

§309Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον ὅτι τὸ δίδει ἡ Κυβέρνησις ὡς ἐνίσχυσιν ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἰδόντες κατεστραμμένας τὰς οἰκίας των καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ ἀνοικοδομήσωσιν αὐτοὶ ὄντες ἄστεγοι, δὲν θὰ δυνηθοῦν οὔτε διὰ τῆς ἀποζημιώσεως τὴν ὁποίαν θὰ λάβουν νὰ ἀναστεγασθῶσι. Παραμένει νὰ ἐξετάσωμεν κατόπιν, εἰς τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδοθῇ εἰς ποίους ἐξ ὅλων θά δοθοῦν καὶ ἂν θὰ εἶναι δυνατὸν νά δοθῇ εἰς ἕνα ὁ ὁποῖος ἐπῆρε συντελεστὴν 4 ἢ 3. Αὐταὶ εἶναι λεπτομέρειαι.

§310Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν εἶμαι πολὺ ἐνήμερος τοῦ πράγματος, ἀλλὰ μοῦ ἔρχεται ἡ ἑξῆς ἰδέα. Δὲν ἔχομεν ἓν ἐξωτερικὸν γνώρισμα ἐντελῶς σαφὲς τοῦ ποῖος εἶναι ἄξιος τῆς συμπαθείας αὐτῆς; Ὅσοι δὲν κατώρθωσαν ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ ἀποκτήσουν σπῆτι.

§311Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἓν τεκμήριον, τὸ ὁποῖον ὅμως χρειάζεται ἔλεγχον.

§312Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἀπέκτησαν σπῆτι;

§313Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Νὰ βοηθήσω ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν θὰ στηρίξῃ τὴν ὑπὸ τύπον βοηθήματος καὶ ὄχι δανείου χορηγίαν τῶν 60 ἑκατομμυρίων πρὸς στέγασιν τῶν πολεμοπαθῶν καὶ συμμαχοπαθῶν. Πρὶν νὰ πάγω εἰς τὴν Γενεύην ὡς ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἰργάσθην μαζὶ μὲ τοὺς συναδέλφους μου βουλευτὰς Μακεδονίας καὶ Θράκης καὶ κατέστρωσα κατάλογον εἰς τὸν ὁποῖον περιέλαβα τὰ καέντα χωρία, ὅπου ἐλλείπει ἡ στέγη, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι εἶναι ἄποροι καὶ τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως εἶναι μηδέν. Ἑπομένως, ὅταν τὰ τρία αὐτὰ στοιχεῖα ὑφίστανται, δύναται ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐλευθέρως νὰ δοθῇ ἡ βοήθεια.

§314Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κατ’ ἐντολὴν ὑμῶν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀπέστειλεν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἐξηκρίβωσε τά καταστραφέντα σπήτια καὶ τὰ δεόμενα ἐπανορθώσεως.

§315Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κατόπιν τῶν περὶ στέγης δηλώσεων, ἃς ἔλθωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον κατόπιν τῶν ἀνωτέρω θὰ προστεθῇ συναφὴς διάταξις διὰ τὰ προηγούμενα 60 ἑκατομμύρια. Τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγει, ὅτι διὰ τὴν ἀποζημίωσιν ἐχθροπαθῶν καὶ πολεμοπαθῶν πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ δάνειον 700.000.000 δραχμῶν. Ποία εἶναι κατόπιν τῶν εἰσηγήσεών μας ἡ ἀπαίτησις τοῦ κόσμου; Ἰδοὺ αὕτη: Ἐκ τῶν 700.000.000 ἐκείνων τὰ ὁποῖα πρόκειται νά διατεθοῦν διὰ τοὺς πολεμοπαθεῖς, τὰ 527. 50)00 νὰ εἶναι πραγματικά, πραγματικὰ δὲ καὶ τὰ 172. 50)00 διὰ τοὺς συμμαχοπαθεῖς.

§316Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ ἐννοεῖτε πραγματικά;

§317Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω, κ. ὑπουργέ, τὶ ἐννοῶ πραγματικὰ καὶ φαντάζομαι ὅτι ταχέως θὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 700 ἑκατομμυρίων εἶναι εἰκονικόν. Ἀποδεικνύει δὲ σαφῶς ἢ ἄγνοιαν τοῦ ζητήματος παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν ἢ προσπάθειαν ἐξαπατήσεως διὰ φανταστικῶν ἀριθμῶν τῶν δικαιούχων. Ἐξηγοῦμαι: 527.000.000 ὀνομαστικὰ πρόκειται νὰ διατεθοῦν διὰ τοὺς πολεμοπαθεῖς, ὁμήρους καὶ ἐχθροπαθεῖς. Ἐξ αὐτῶν, ὡς ἐκ τοῦ νομοσχεδίου καταφαίνεται, ἀφαιρεῖτε 150.000.000 τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς αὐτοὺς δυνάμει τῶν νόμων 3125 καὶ 3306. Ταῦτα, ὅπως γνωρίζετε, εἶχον ἐγγραφῆ εἰς προηγουμένους προϋπολογισμοὺς καὶ ἑπομένως οὐδόλως ἐπιβαρύνουν τὴν ἐφετεινὴν ἢ μελλοντικήν τινα χρῆσιν. Ἀφαιρέσατε λοιπὸν τὰ 150.000.000, ἀφαιρέσατε συνάμα καὶ τὰ μικροδάνεια τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν εἰς αὐτὸν τὸν κόσμον, 90.000.000, εἰς στιγμὰς ὑπερτάτης δυστυχίας πρὸς συγκράτησίν των ἐν τῇ ζωῇ, ἀφαιρέσατε ἐπίσης ἕτερα 60 ἑκατομμύρια τμῆμα τὸ ὁποῖον δὲν θὰ τὸ πληρώσητε, διότι αὐτὸ ἀνήκει εἰς τοὺς ἀνταλλαγέντας Μουσουλμάνους καὶ τοὺς μετανάστας Βουλγάρους, μὴ ὑπολογίσετε ὡσαύτως καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν θὰ πληρώσητε λόγῳ τῶν ἐξαιρέσεων τὰς ὁποίας εἰσαγάγετε εἰς τὸ νομοσχέδιον παρὰ τὰς σχετικὰς συμβάσεις καὶ συνθήκας, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι τὸ πραγματικὸν δάνειον τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζεται εἰς τοὺς ἐχθροπαθεῖς καὶ ὁμήρους ἀνέρχεται εἰς 157.000.000 ἑκατομμύρια. Εἰς αὐτὰ προσθέσατε τὰ τῶν συμμαχοπαθῶν 73 ἑκατομμύρια καὶ θὰ πεισθῆτε καὶ σεῖς ὅτι τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον προβλέπει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀνέρχεται ὄχι εἰς 700.000.000, ὅπως ἀναγράφεται, ἀλλὰ εἰς 330.000.000. Τώρα πῶς δικαιολογεῖται τὸ Κράτος; Τὸ Κράτος λέγει: Κύριοι, τὰ 150.000.000 δὲν σᾶς τὰ ἔδωσα; Τὰ συμψηφίζω. Οἱ ἐνδιαφερόμενοι σᾶς ἀπαντοῦν: Δὲν ἀρνούμεθα τὸν συμψηφισμόν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται μὲ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς δώσητε νὰ δημιουργήσωμεν μίαν νέαν οἰκονομικὴν ζωήν, ν’ ἀποκτήσωμεν μίαν οἰκονομικὴν βάσιν, συμψηφίσατε τὰ ποσὰ τὰ πληρωθέντα εἰς τὰς μελλοντικάς μας δόσεις. Αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ἠκολουθήσατε καὶ δι’ ἄλλους καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ζητοῦμεν.

§318Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δανείου;

§319Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δανείου, μάλιστα.

§320Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν)...

§321Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσω. Σᾶς ὑπομιμνήσκω τὰ 50.000.000 τὰ ὁποῖα ἐδώσατε ὑπὸ τύπον δανείου εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους. Εἰς τοὺς τελευταίους τούτους ἐδηλώσατε, ὅτι τὰ πρὸς τὸ Κράτος χρέη των ἐκ τῶν 50.000.000 δραχ. θὰ τὰ συμψηφίσητε ἐπὶ τῆς δευτέρας δόσεως τὴν ὁποίαν θὰ λάβουν. Τὸ μέτρον λοιπὸν τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσατε προκειμένου περὶ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, διατὶ δὲν τὸ ἐφαρμόζετε διὰ τοὺς ἐχθροπαθεῖς; διατὶ δημιουργεῖτε προνομιούχους καὶ πληβείους;

§322Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὴ ἐπικαλεῖσθε τὸ παράδειγμα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ἔλαβον 50.000.000 εἴπομεν εἰς τὸν συμψηφισμὸν 50.000.000. Ἔρχεσθε οἱ πολεμοπαθεῖς. Ἔχετε λάβει δάνειον, ἔχετε λάβει καὶ προκαταβολὴν ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ θέλετε καὶ.... Καὶ τὰ ἐπικαλεῖσθε αὐτὰ ἐν ὀνόματι τῆς ἰσότητος μὲ τοὺς ἄλλους.

§323Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐρωτήσατε τοὺς συναδέλφους μας κ. κ. Φλωριᾶν καὶ Μόδην τὶ χρήματα περιῆλθον εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν ἀπὸ τὰ 150 αὐτὰ ἑκατομμύρια, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι μὲ αὐτὰ μόνον τὰ θηλάκια τῶν μεσαζόντων ἐγέμισαν.

§324Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εὐτυχῶς δὲν ἔχετε ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ συμμαχοπαθῶν καὶ πολεμοπαθῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἀναγνωρίζει τὴν πληρωμὴν τῆς ζημίας εἰς δραχμάς, ἡ ὁποία ζημία ἐξετιμήθη τότε εἰς χρυσὰς δραχμάς. Ὑποθέσατε ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος εἶχε καλλίτερα τὰ οἰκονομικά του καὶ ἔδιδε χρήματα, ὑποθέσατε ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐβγάζαμεν ὁμολογίας καὶ τὰς ἐδίδαμεν ἀμέσως. Θὰ παίρνανε τὸ ἴδιον. Ἄς εὐχηθῶμεν νὰ γίνουν ἀκμαιότερα τὰ οἰκονομικά μας μετά τινα χρόνον καὶ τότε νὰ σκεφθοῦμε τὶ πρέπει νὰ κάμωμεν ὅσον ἀφορᾷ τὰ μικροδάνεια, πῶς θὰ τὰ καταλογίσωμεν, νὰ τὰ χαρίσωμεν δὲν ἀξίζει τὸν κόπον.

§325Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κατόπιν τῆς παραδοχῆς ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ κλιμακίου, φρονῶ ὅτι μὲ τὸν τιμάριθμον τῶν μικρῶν ποσῶν θὰ καταλήξῃ νὰ ἐξαφανίσωμεν τὸ ποσὸν τῶν 150.000.000 καὶ θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 700.000.000, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξαντληθοῦν μὲ τὸν τρόπον αὐτόν. Ἐρχόμεθα διὰ τοῦ κλιμακίου καὶ δίδομεν περισσότερα εἰς ἐκείνους.

§326Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ ψηφίσωμεν, ἂν θέλετε, τὸ νομοσχέδιον.

§327Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δίκαιον, εἶναι νὰ μὴ ὑπολογισθοῦν οὔτε τὰ 150.000.000.

§328Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἄν προέβην εἰς ἀνάλυσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 700 ἑκατομμυρίων καὶ ἀπέδειξα ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι πραγματικά, τοῦτο ἔπραξα, διότι ἐὰν ὄντως ἡ Κυβέρνησις βλέπῃ δυνατὴν τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ μὲ 700 ἑκατομμύρια πραγματικά, ὀφείλει νὰ ἐκδώσῃ δάνειον 1000 ἑκατομ. Αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ λόγος ὅστις μᾶς ὤθησε μὲ τὸν συνάδελφόν μου κ. Θεολογίτην νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίαν ἐκδόσεως δανείου 1000 ἑκατομ. δραχμῶν.

§329Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατόν.

§330Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα, διότι αὐτὸ μοὶ ὑπαγορεύει ἡ μελέτη τοῦ ζητήματος. Τὸ Κράτος θὰ εἰσπράξῃ μέχρι τοῦ 1935 141.423.000 δραχμὰς χρυσάς, ἤτοι δραχμὰς χρυσάς 2.121.000.000. Ἑπομένως δυνάμεθα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ συνάψωμεν δάνειον 2.000 ἑκατομ. δραχμῶν. Ἐὰν ὅμως τὸ Κράτος θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐκ τῶν μέχρι τοῦ 1935 δόσεων τὰ ποσοστά του, ἤτοι τὰ 50% τοῦ ἀνωτέρου ποσοῦ, τότε ἄνευ κλονισμοῦ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς τὴν σύναψιν δανείου 1.000.000.000 δραχμῶν. Ἐκτὸς τῆς ὡς ἄνω τροπολογίας ζητοῦμεν τὴν ἀποδοχὴν τῆς προταθείσης κλίμακος, τὴν παροχὴν ἀναδρομικῶς τριμήνου προθεσμίας παρατάσεως ὑποβολῆς δηλώσεων καὶ τὸν σχηματισμὸν ἐπιτροπῆς πρὸς ἔκδοσιν τοῦ ἐκτελεστικοῦ διατάγματος. Μόνον οὕτω νομίζομεν ὅτι θὰ γίνῃ ἐμφανίσιμον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, ὡς ἔχει, σφαγιάζει τὰ δικαιώματα τῶν πολεμοπαθῶν καὶ συμμαχοπαθῶν.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Ἄρθρον πρῶτον. (ἀναγινώσκει).

§332ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον ἀναγινώσκεται δὲ καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἐτροπολογήθη γενομένης δεκτῆς τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Θεολογίτη).

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον. (ἀναγινώσκει).

§334ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἀπορριπτομένων τῶν τροπολογιῶν).

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (ἀναγινώσκει). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχουσι τροπολογίαι τῶν κ. κ. Ἀβραάμ, Μόδη καὶ Παπαδάκη. Γίνεται καμμία δεκτή, κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν;

§336Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ τροπολογίαι ἀπορρίπτονται.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζεται λοιπὸν ὅπως εἶναι τὸ νομοσχέδιον.

§338Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔχω διὰ τὰς κοινότητας δὲν τὴν δέχεσθε;

§339Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποία εἶναι;

§340Γ. ΜΟΔΗΣ. Δηλώσεις ὑποβληθεῖσαι ἐμπροθέσμως κατὰ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις παρέχουν δικαίωμα πρὸς ἀποζημίωσιν ὑπὲρ τοῦ δικαιούχου νομικοῦ ἢ φυσικοῦ προσώπου καὶ ἂν εἰσέτι ὑποβλήθησαν παρ’ ἄλλων, ἀλλὰ μόνον διὰ τὴν ἐν τῇ δηλώσει ἀναφερομένην γνώμην.

§341Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δεκτὴ ἡ τροπολογία.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μόδη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4. (Γίνεται δεκτὸν τὸν ἄρθρον 4ον δεκτῆς γενομένης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μόδη)

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον. (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§344Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει μία διάκρισις μεταξὺ τῶν περιπτώσεων τῶν συμμαχοπαθῶν καὶ τῶν ἐχθροπαθῶν; Ἐνῷ δηλαδὴ διὰ τοὺς δευτέρους παρέχεται ἡ ἀποζημίωσις καὶ διὰ τὴν ὁλικὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν διὰ λόγους προσωπικῆς ἐλευθερίας, προκειμένου περὶ τῶν συμμαχοπαθῶν γίνεται λόγος περὶ προσωπικῆς ἀποζημιώσεως ἐνῷ μέχρι σήμερον ἐξετιμήθησαν ὅπως ἦτο ὀρθὸν καὶ δίκαιον αἱ ζημίαι τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ἀμφότεραι αἱ κατηγορίαι καὶ ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις. Ὑπάρχει λοιπὸν δεδικασμένον. Ποῖος λόγος συντρέχει ὥστε αἱ ἀποφάσεις, τὸ δεδικασμένον νὰ παροραθῇ, νὰ περιορισθῇ ἡ ἀποζημίωσις ὅσον ἀφορᾷ τοὺς συμμαχοπαθεῖς μόνον εἰς τὴν προσωπικὴν ἱκανοποίησιν διὰ τὴν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, ἂν ὑπάρχωσι καὶ ὑλικαὶ ζημίαι;

§345Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἴσως δικαιολογία, ὅτι δίδομε τὸ τριπλάσιον.

§346Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἔχει σημασίαν. Δὲν ζητοῦμεν τώρα ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσόν, διότι γνωρίζω ὅτι δὲν γίνεται δεκτόν. Δίδονται 182.000.000 ἐπὶ τοῦ παρόντος μέχρις ὅτου ἴδωμεν τὶ θὰ γίνῃ. Ἡ ἀναλογία δὲν ἔχει σημασίαν, διότι διὰ μὲν τοὺς συμμαχοπαθεῖς πρέπει νὰ γίνῃ νοητὸν ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς καταβολῆς, διότι διὰ τὰς ζημίας ὁποτεδήποτε καὶ ἂν ἔγιναν, δὲν ἔχομεν νὰ εἰσπράξωμεν καὶ ἄλλα ποσά Ἑπομένως θὰ δοθοῦν καὶ ἄλλαι καταβολαὶ εἰς τοὺς ἐχθροπαθεῖς, ἀλλὰ διὰ τοὺς συμμαχοπαθεῖς εἶναι τελειωτικὴ ἡ ἐκκαθάρισις, ἐπειδὴ δὲν περιμένομεν παρὰ μόνον ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν νὰ πάρωμεν. Κατὰ συνέπειαν ἡ διαφορὰ αὕτη πρέπει νὰ λείψῃ καὶ ὅ,τι ἰσχύει διὰ τοὺς ἐχθροπαθεῖς νὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τοὺς συμμαχοπαθεῖς, ἀφ’ οὗ μάλιστα ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις ἀπὸ τὰ δικαστήρια.

§347Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Ὑπάρχει ἡ κατηγορία ὅτι ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις, ὅτι ἐξεδικάσθησαν ὑποθέσεις κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θεωρεῖται ἐπωφελὴς καὶ πλεονεκτικός. Θὰ γεννηθῇ μία ἀδικία εἰς βάρος τοῦ νόμου. Σεῖς ἐνδιαφέρεσθε δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας ὑπὸ τῶν συμμάχων. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 ἀπαλείφεται τὸ «μὴ ὑπερβαίνουσα ἐν πάσῃ περιπτώσει τὰς 20 δραχμὰς ἡμερησίως....»

§348Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν εἶναι σωστό, διότι ἔγιναν ἀποφάσεις σκανδαλώδεις.

§349Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅλοι οἱ ἀποζημιούμενοι ἀποζημιοῦνται μὲ χρυσᾶς δραχμὰς, ἀποζημιοῦνται ὅμως σήμερον μὲ συντελεστὴν τῆς δραχμῆς 13½. ὅταν λοιπὸν κανονίζωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως καὶ λέγομεν χρυσᾶς δραχμάς.......

§350Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ τὸ ἐννοῦμεν ἂς τὸ βάλωμεν.

§351Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, διαφωνοῦμεν ῥιζικῶς ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἀποζημιώσεως διότι νομίζομεν ὅτι ἡ νομικὴ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους εἶναι ἀκεραία ἀπέναντι τῶν ὁμήρων. Διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ κατεπροδόθησαν ἀπὸ τὴν τότε Κυβέρνησιν καὶ ἔπρεπεν οἱ πλεῖστοι τῶν ἐνόχων νὰ ἀποζημιώσουν τοὺς παθόντας μὲ τὴν περιουσίαν των. Ἑπομένως ἡ ἀξίωσις ἡ ἰδική μας ν’ ἀποζημιωθοῦν εἰς τὸ ἀκέραιον οἱ πληθυσμοὶ αὐτοὶ καὶ ἀναλόγως τῆς ζημίας των, εἶναι ἀπόλυτος. Διαφωνῶν πρὸς τὰ ὑπόλοιπα, ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 5. Κύριε ὑπουργέ, ἐγένετο καὶ ἄλλοτε ἓν ἀδίκημα εἰς βάρος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι παραπάνω ἀπὸ 130 ἐν ὅλῳ. Εἰς βάρος αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ἔχει γίνει ἓν ἀδίκημα καὶ δὲν δικαιοῦνται νὰ λάβουν ἀποζημίωσιν δι’ οἱανδήποτε ζημίαν ποὺ ἔπαθον ὡς ὅμηροι, ἀλλὰ τοὺς ἐδόθη μόνον ὁ μισθὸς τὸν ὁποῖον ἐλάμβανον. Ἐγὼ ζητῶ νὰ προστεθῇ μία τροπολογία κατὰ τὴν ὁποίαν δικαιοῦνται. (ἀναγινώσκει)

§352Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ.

§353Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι ἐπεστρέψαμεν ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν ἐρείπια. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐσύρθησαν εἰς τὰ ὑπόγεια καὶ εἰργάσθησαν διὰ νὰ πλουτίσουν τοὺς σιδηροδρόμους.

§354Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν κάνω διάκρισιν ἐὰν εἶναι ὑπάλληλοι ἢ ὄχι.

§355Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει καλῶς. Ἐγὼ ζητῶ ὅπως ἡ συντάξιμος ὑπηρεσία των ὑπολογισθῇ εἰς τὸ διπλάσιον.

§356Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατά τὸ Σύνταγμα δὲν ἠμπορεῖ νὰ μπῇ τέτοια διάταξις.

§357Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ προσθέσητε ὅτι θὰ πάρουν τὴν ἀποζημίωσιν καὶ οἱ ὅμηροι ὑπάλληλοι.

§358Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Διὰ τοῦ 5ου ἄρθρου παράγραφος 4. (ἀναγινώσκει). Πρέπει νὰ τοὺς παρασχεθῇ ἡ εὐχέρεια τῆς ὑποβολῆς δηλώσεων...

§359Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσω προθεσμίαν.

§360Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Οἱ προηγούμενοι νόμοι, κ. ὑπουργέ, δὲν παρέχουν καμμίαν προθεσμίαν.

§361Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐδόθησαν τοιαῦται αἰτήσεις ἐκ μέρους ὁμήρων, αἱ ὁποῖαι ἐπειδὴ δὲν εἶχον παρουσιάσει πραγματικὴν ζημίαν ἀπερρίφθησαν. Ἐφ’ ὅσον σήμερον λαμβάνεται πρόνοια....

§362Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν λέγομεν ὑλικὴν ζημίαν, ἐξαιροῦμεν τὴν ἀποθετικήν.

§363Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐφ’ ὅσον αἱ αἰτήσεις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ἀπερρίφθησαν ἢ ἐχάθησαν καὶ εἶναι ἀποδεδειγμένως ὅμηροι, δὲν θὰ ἦτο καλὸν νὰ τοὺς δώσωμεν μίαν προθεσμίαν;

§364Ε. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ. Εἰδικῶς διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ παρασχεθῇ μία προθεσμία τρίμηνος πρὸς ὑποβολὴν δηλώσεων.

§365Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5 δὲν δημιουργεῖ σήμερον δικαίωμα ἀποζημιώσεως. Ἀναγράφει τὰ δικαιώματα τῶν προηγουμένων νόμων, τὰ ὁποῖα ἐξεδικάσθησαν. Δὲν δέχομαι νέαν προθεσμίαν.

§366Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὑπάρχουν πολλοὶ δικαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν προθεσμίαν τῶν αἰτήσεων ἄλλοι ἦσαν στρατιῶται, ἄλλοι ἐκωλύοντο δεδικαιολογημένως.

§367Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν δώσω παράτασιν προθεσμίας, πρέπει νὰ ἀναμείνω ὄχι μόνον τὴν πάροδον τῶν προθεσμιῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων διὰ νὰ κατανείμω τὰ κλιμάκια. Ἑπομένως ἐπὶ ἓν ἑξάμηνον δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ 5ον ἄρθρον ἐδέχθη ὁ κ. ὑπουργὸς δι’ ὑλικὴν ζημίαν συνεπείᾳ στερήσεως τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, εἴτε παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἐγένετο αὕτη, εἴτε παρὰ τῶν συμμάχων.

§369Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει καὶ ἡ τροπολογία διὰ τοὺς στρατολογηθέντας βιαίως Ἕλληνας ὑπηκόους. (ἀναγινώσκει). Δηλαδὴ ἡ παράγραφος 4 θὰ γίνῃ ὅπως τῆς ἐπιτροπῆς.

§370ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἐτροπολογήθη).

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6ον. (ἀναγινώσκει). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6ον, δεκτῆς γενομένης τῆς τροπολογίας τῶν κ. κ. Δ. Κοντούρη καὶ Α. Δαμιανοῦ).

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7.

§374Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δέχομαι τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἑπομένως αἱ προκαταβολαὶ θὰ ἐνεργηθοῦν (ἀναγινώσκει).

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 ὡς ἐτροπολογήθη. Ἄρθρον 8. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μανουηλίδη ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Κατὰ τὸν καθορισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως...». (ἀναγινώσκει).

§376Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ τροπολογία αὐτὴ διασαφηνίζει τὴν κατάστασιν χωρὶς νὰ προσθέτῃ τίποτε.

§377Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Πρόκειται περὶ διασαφηνίσεως τῆς καταστάσεως, διὰ νὰ μὴ γεννῶνται ζητήματα.

§378ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8ον ὡς ἔχει ἐν τῷ σχεδίῳ, ἀπορριπτομένων τῶν τροπολογιῶν τῶν κ. κ. Φ. Μανουηλίδη καὶ Α. Μπακάλμπαση. Ἄρθρον 9ον. (ἀναγινώσκει).

§379Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω μίαν τροπολογίαν. (ἀναγινώσκει). Ἡ τροπολογία αὐτή δὲν ἐκπροσωπεῖ βεβαίως τὸ ἀπολύτως δίκαιον, ἀλλ’ ἐξυπηρετεῖ τὴν κοινωνικὴν πρόνοιαν πρὸς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπομεν πάντοτε εἰς παρομοίας περιστάσεις. Ἴσως φαίνεται ὅτι ζημιοῦνται οἱ πλούσιοι φαινομενικῶς, ἀλλὰ τονοῦμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, τῶν ὁποίων αἱ πληγαὶ ἀκόμη δὲν ἐπουλώθησαν.

§380Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Οἱ ἀποβλέποντες εἰς τὸν ἴδιον σκοπόν, εἴχομεν ὑποβάλει τὸ σχετικὸν κλιμάκιον, τὸ ὁποῖον καθώριζε τὸ ἀνώτατον ὅριον ἀποζημιώσεως. Διαβάσατε τὴν τροπολογίαν.

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπιτρέπεται ὅπως διὰ διατάγματος κλπ.»

§382Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβούμεθα, εἶναι τὸ ἑξῆς: Σεῖς βάζετε ἓν ἀνώτερον ποσὸν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ κατορθώσωμεν ὅπως οἱ πλούσιοι μὴ πάρουν ποσοστὰ δυσανάλογα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει, εἶναι τὸ ἑξῆς: πότε θὰ ἐκδοθῇ αὐτὸ τὸ διάταγμα καὶ ἐὰν θὰ ἐκδοθῇ. Διότι βλέπω ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι δυνητική.

§383Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέτω αὐτὸ διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἐὰν τὰ κλιμάκια.

§384Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Δὲν θέλω νὰ δεσμευθῆτε, ἀλλὰ νὰ εἰπῆτε πότε θὰ ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα.

§385Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν πότε θὰ ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα, διότι μετ’ αὐτὸ θὰ κάνωμεν τὴν σύμβασιν μὲ τὴν Τράπεζαν καὶ μετὰ τὴν σύμβασιν θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἐκτύπωσις τῶν ὁμολογιῶν.

§386Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ταὐτοχρόνως, ὅπως θὰ γίνουν αἱ ἐκδικάσεις;

§387Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως. Ἐὰν βάλετε προθεσμίαν θὰ γεννήσητε τὸ ἑξῆς ζήτημα, ἐὰν ἐντὸς τῆς προθεσμίας δὲν ἔχουν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ γεννήσετε ζήτημα κύρους τοῦ κλιμακίου.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζερβοῦ ἐπὶ τοῦ 9ου ἄρθρου γίνεται δεκτή;

§389Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§390Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θέλω μίαν διασάφησιν, ὡς πρὸς τὰς ἀποζημιώσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Κάμετε μίαν δήλωσιν.

§391Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ σχέδιον τὸ ἰδικόν μου δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἐδάφους.

§392Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. «Πᾶς ὑπήκοος ἀνεξαρτήτως ἐδάφους» νὰ τεθῇ, κ. ὑπουργέ.

§393Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλα δὲν κάνω κανένα λόγον.

§394ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐδέχθητε καμμίαν τροπολογίαν;

§395Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ ψηφισθῇ ὅπως εἶναι τὸ Κυβερνητικόν.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9ον ὡς ἐτροπολογήθη.

§397ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10ον. (ἀναγινώσκει).

§398ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10ον)

§399Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον 11 γίνεται 12.

§400ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροπολογήθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἰς βʹ. κατ’ ἄρθρον συζήτησις, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου, λόγῳ τῶν τροπολογιῶν).

§402Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐπίσης, κ. ὑπουργέ, νὰ δεχθῆτε τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ φόρου κεφαλαίου καὶ κληρονομιῶν. Ἐπίσης νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἀπὸ αὐτὸ τὸ αἶσχος τῶν πληρεξουσίων.

§403Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐντολὴ δοθεῖσα διὰ πληρεξουσίου πρὸς πληρωμὴν εἶναι ἄκυρος.

§404ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 1 πρωϊνὴ)