1929.06.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 113η

ΠΕΜΠΤΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Τὰ Σταφιδοαγροτικὰ Σωματεῖα Καλαμῶν ζητοῦν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας, ὡς λειτουργῇ ἐν Κρήτῃ. — Τὸ Ἐπαγγελματικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσ)νίκης ὑποβάλλει τὴν εὐχὴν περὶ ταχίστης ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ εὐρύνσεως τῆς δικαιοδοσίας Γενικοῦ Διοικητοῦ Μακεδονίας. — Τὸ Ἐπαγγελματικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσ)νίκης παρακαλεῖ, ὅπως συμμετέχῃ καὶ τοῦτο δι’ ἀντιπροσώπου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἐλευθέρας ζώνης. — Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Λείψους παρακαλεῖ, ὅπως μὴ καταργηθῇ τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον Βουλγαρελίου. — Μικροκαταθέται τῆς Τραπέζης Παύλου ὑποβάλλουν αἴτησιν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν ὅπως ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον ἡ ἀκροτελεύτιος διάταξις περὶ καταργήσεως τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς Τραπέζης ταύτης. — Κάτοικοι Μώλου καὶ περιχώρων διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν ἑλληνικῶν σχολείων. — Σύλλογος Δημοδιδασκάλων Φθιώτιδος ζητεῖ, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ἡ πραγματικὴ διδασκαλία καὶ παύσῃ ἡ ἐνίσχυσις τοῦ κλασσικισμοῦ. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου Θεσ)νίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν συγχώνευσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης Μακεδονίας μετὰ τῆς ἱδρυθησομένης νέας Γεωργικῆς. — Ὁ Νομάρχης Καβάλλας τηλεγραφεῖ, ὅτι εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου ὑδρεύσεως δὲν συμπεριελήφθη εἰς τὴν διοικητικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ὁ νομομηχανικὸς καὶ παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ παράλειψις αὕτη κατὰ τὴν τελικὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. — Κάτοικοι κωμοπόλεως Τσαριτσαίνης διαμαρτύρονται διότι δὲν συμπεριελήφθη καὶ ἡ κωμόπολίς των εἰς τὴν ὑπὸ κατασκευὴν ὁδὸν Λαρίσσης–Κοζάνης. — Οἱ πρόεδροι τῶν ὀργανώσεων Κατερίνης διαμαρτύρονται διὰ τὸ ἀποτολμηθὲν πραξικόπημα τῶν δημοδιδασκάλων, αἰτησάντων τὴν κατάργησιν τῶν ἐθνικοηθικοπλαστικῶν μαθημάτων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Θεολογίτης καταθέτει τηλ)μα τοῦ καπνεργατικοῦ κόσμου Καβάλλας, αἰτοῦντος τὴν ἀποφυλάκισιν τῶν συλληφθέντων ἐργατῶν. — Ὁ συνοικισμὸς Μεταμορφώσεως Χαλκιδικῆς ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῆς ἐλαιοδεκάτης. — Ἡ Ἀγγελικὴ Γαρδικιώτου, ἀδελφὴ τοῦ ἀποβιώσαντος ἐπιλιμενάρχου Σ. Γαρδικιώτου ὑποβάλλει αἴτησιν, δι’ ἧς παρακαλεῖ ὅπως τῇ ἀπονεμηθῇ ἡ δέουσα σύνταξις. — Ὁ ἐν εἰδικῇ ἀποστρατείᾳ ὑπολοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ Γιαννούλης Θεόδωρος ὑποβάλλει αἴτησιν, δι’ ἧς παρακαλεῖ ὅπως τῷ χορηγηθῶσιν τριῶν μηνῶν μισθοί κατὰ τὴν θερινὴν περίοδον, διὰ λόγους ὑγείας. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ συνδέσμου ὑπαλλήλων Χανίων παρακαλεῖ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταστάσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. — Οἱ Πρόεδροι ἐπαγγελματικῆς Ὁμοσπονδίας Ξάνθης παμπροσφυγικοῦ συνδέσμου καὶ διδασκαλικοῦ συλλόγου παρακαλοῦν, ὅπως μετὰ τὴν κατάργησιν γυμνασίων τινων καὶ ἑλληνικῶν σχολείων μετατραποῦν μερικὰ ἐξ αὐτῶν εἰς γεωργικά, ἐπαγγελματικὰ καὶ βιοτεχνικά. — Ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος Τανάγρας τηλεγραφεῖ, ὅτι χάλαζα μεγέθους καρύου πεσοῦσα ἐπὶ δίωρον ἐπέφερε τελείαν καταστροφὴν εἰς τὰς ἀμπέλους καὶ παρακαλεῖ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς καταστραφέντας κατοίκους. — Ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἄνω Καρυῶν Μεγαλουπόλεως ὑποβάλλει αἴτησιν αὐτῆς περὶ χαράξεως δημοσίας ὁδοῦ ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτήτων Λυκοσούρας μέχρι τοῦ ναοῦ Ἐπικουρείου Ἀπόλλωνος καὶ Ὀλυμπίων. — Ὁ Σύλλογος Στρωμνιτσιωτῶν παραπονεῖται, διότι ἡ αἴτησίς του περὶ ἀποκαταστάσεως αὐτῶν οὐδεμιᾶς ἔτυχεν ἀπαντήσεως. — Συμβολαιογράφοι Ἄργους, Αἰγίνης, Θηβῶν καὶ ἄλλων πόλεων διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ὑπαγωγὴν τῶν συμβολαιογράφων εἰς τὸ ταμεῖον συντάξεως νομικῶν. — Πρόεδροι κοινοτήτων Ἱστιαίας διαμαρτύρονται διὰ τὰς προσπαθείας τῆς διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας πρὸς μονοπώλησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ἀθήναις ἐφετῶν, περὶ διώξεως τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, Θ. Νικολούδη, ἀποφαινομένη περὶ τῆς μὴ διώξεως αὐτοῦ. Ἡ Βουλὴ ἐρωτωμένη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου δέχεται τὴν ἄνω πρότασιν τῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης (Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνίας), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τοῦ τρόπου βεβαιώσεως τῶν φθορῶν ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ εἰσπράξεως τῶν πρὸς ἀνόρθωσιν ἀπαιτουμένων δαπανῶν». — Οἱ κ. κ. Θ. Σοφούλης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς ἄσκησιν τῶν ἐνδίκων μέσων ἀπονομῆς συντάξεως». — Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως Γενικοῦ Χημείου τοῦ Κράτους». — Οἱ κ.κ. Κ. Γόντικας (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ χορηγήσεως ἀδείας εἰς τὸ Ταμεῖον Ἐκπαιδευτικῆς Προνοίας Βόλου πρὸς σύναψιν δανείου διὰ τὴν ἐξαγορὰν ἀκινήτου πρὸς στέγασιν τῶν διδακτηρίων, τοῦ γυμνασίου ἀρρένων, τοῦ πρακτικοῦ Λυκείου καὶ τοῦ γʹ Ἑλληνικοῦ σχολείου Βόλου». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ἀβραὰμ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδόσεως δανείου μέχρι 700 ἑκατομ. δραχμῶν, δι’ ἀποζημίωσιν τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ εἰσαγωγῆς τῶν ὁμολογιῶν ἀνταλλαξίμων εἰς τὸ Χρηματιστήριον Λονδίνου»· καὶ 2) Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς ὁμορρύθμου Ἑταιρείας ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἀργυρὸς Παυλίδης» καὶ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ναυπηγεῖα Λαυρίου» συναφθείσης συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν δύο πλοίων καταλλήλων πρὸς δίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ ἐκδόσεως μεταφράσεων ἀρχαίων κλασσικῶν καὶ νεωτέρων ξένων ἔργων· καὶ 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3190 «περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν εἰς ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας ἀποστελλομένων λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Χωροφυλακῆς». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Γουργουρῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς Ὑγιεινῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ ἀπαγορεύσεως ἐξασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος εἰς ἐπιστήμονας ἰατροὺς μὴ κεκτημένους τὴν ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα». 2) Περὶ ἐξετάσεως δικαιούχων φαρμακοποιῶν. 3) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 20 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. «περὶ συστάσεως μονίμου Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς». 4) Περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἐξασκήσεως τοῦ ὀδοντοϊατρικοῦ ἐπαγγέλματος ἐν ταῖς Νέαις Χώραις διατάξεων. 5) Περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ Κεντρικοῦ Νοσοκομείου Προσφύγων· καὶ 6) Περὶ χορηγήσεως πιστώσεως πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἐπισκευῶν καὶ μεταρρυθμίσεων τῶν κτιρίων τοῦ νοσοκομείου Φυματιώντων ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Σανατόριον Μονῆς Πέτρας Ὀλύμπου». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Ἀβραάμ, Γ. Μόδης καὶ Ι. Παπαδάκης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδόσεως δανείου μέχρις 700 ἑκατομμυρίων δραχμῶν δι’ ἀποζημίωσιν τῶν ὑποστάντων ζημίας κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον». — Ὁ κ. Ι. Τσιριμῶκος (Πρόεδρος τῆς Βουλῆς) ὑποβάλλει πρότασιν προσθήκης εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς «περὶ τῶν μὴ προσερχομένων νὰ ὁρκισθῶσι βουλευτῶν». — Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως ἐλαιοπαραγωγῆς». — Ὁ κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως Ταμείων Ἀσφαλείας τάξεών τινων ἐργαζομένων (ἐφημεριδοπωλῶν, μυλεργατῶν καὶ ἀρτεργατῶν)». — Ὁ κ. Κ. Γόντικας (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3272 περὶ διοικήσεως καὶ τοῦ Ν. Δ. τῆς 15 Ὀκτωβρίου 1923 περὶ διοικήσεως τῶν ὑπὸ τὴν διαχείρισιν καὶ ἐποπτείαν τοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων ὑπουργείου ὑπαγομένων κληροδοτημάτων».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§4Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω, νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Κυρέλλος ἔχει τὸν λόγον.

§6Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ μεγάλων ἀτυχῶς ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἰς τὰ πλεῖστα τῶν ἀγροτικῶν διαμερισμάτων τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν. Ἐκτὸς τοῦ πρὸ μικροῦ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ἀνακοινωθέντος τηλεγραφήματος τοῦ προέδρου τῶν Θηβῶν, τὸ ὁποῖον παριστᾷ μὲ τὰ ζοφερώτερα χρώματα τὰς ζημίας ταύτας, τὰς ἐκ τῆς βαροχειμωνιᾶς καὶ τῶν παγετῶν, ἔχω εἰς χεῖρας μου καὶ ἄλλο τηλεγράφημα τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος Τανάγρας κατὰ τὸ ὁποῖον χάλαζα καταπεσοῦσα ἐπὶ δύο συνεχεῖς ὥρας τὴν 23 τρέχοντος εἰς τὴν περιφέρειαν Τανάγρας, ἐπέφερε τελείαν καταστροφὴν εἰς τὰς ἐκεῖ ἀμπέλους, ἐπὶ ἐκτάσεως 2340 στρεμμάτων καὶ ἔρριψεν εἰς ἀληθῆ ἀπόγνωσιν τοὺς παθόντας χωρικούς. Ἐκτὸς τούτου ὁ γεωργικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Μαυρομματίου, δι’ ἐγγράφου του ἀπευθυνομένου πρὸς ἐμέ, ἀναγγέλλει, ὅτι ἐκ τῶν πλημμυρῶν καὶ παγετῶν τοῦ χειμῶνος αἱ καταστροφαὶ ὑπῆρξαν τοιαῦται, ὥστε οἱ γεωργοὶ δὲν ἀπεκόμισαν οὔτε τὸν σπόρον τὸν ὁποῖον ἔσπειραν. Στεροῦνται δὲ τῶν μέσων τῶν στοιχειωδῶν τῆς ζωῆς. Σχετικῶς ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς ἐπισήμους ἀριθμοὺς ἐκθέσεων ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, μεταβάντων ἐπὶ τόπου, ὑποβεβλημένων εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, κατὰ τὰς ὁποίας αἱ κατ’ ἐξοχὴν παθοῦσαι ἐπαρχίαι εἶναι δύο. Ἡ ἐπαρχία Θηβῶν καὶ ἡ ἐπαρχία Λεβαδείας. Τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν θέτω ὑπ’ ὄψιν σας ὀλίγους ἀριθμούς, ἐμφαίνοντας τὰς ζημίας εἰς τὰ χωρία: Βάγια, τὰ ὁποῖα ἐπλήγησαν, ζημίαι γεωργίας ἀνυπολόγιστοι, κτηνοτροφίας 50%. Δομβραίνα ζημίαι γεωργίας 30%, κτηνοτροφίας 6%. Νεοχώριον, ζημίαι γεωργίας μεγάλαι, κτηνοτροφίας 30%. Σκούρτα, ζημίαι κτηνοτροφίας 50%, κατεστράφη ἡ σπορὰ 1500 στρεμμάτων. Χάλια, ζημίαι γεωργίας, κτηνοτροφίας τεράστιαι. Θίσβης, ζημίαι γεωργίας μεγάλαι, κτηνοτροφίας 70%, καταστροφὴ σπορᾶς 2000 στρεμμάτων· εἰδικώτερον ἐσημειώθησαν 900 θάνατοι αἰγοπροβάτων. Μπάλτσια ζημίαι γεωργίας 50%, κτηνοτροφίας 250 δραχμαὶ κατὰ πρόβατον, ὡς ἐκ τῆς ἐλείψεως κτηνοτροφικῶν τροφῶν. Χώστια ζημίαι γεωργικαὶ τεράστιαι, 1.600 στρέμματα κατεκλίσθησαν ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ἀχρηστεύθησαν, κτηνοτροφίαι ἐπίσης, 1500 αἰγοπρόβατα θανόντα. Λυκήσια, ζημίαι γεωργίας καὶ κτηνοτροφίας 50%. Χλεμποτσάρι, κατεστράφησαν 270 στρέμματα δημητριακῶν καὶ 230 ἐλαιόδενδρα. Ἀπωλέσθησαν αἰγοπρόβατα 1151. Δρίτσια, καταστροφαὶ ἐπὶ μεγάλων ζώων 50%, ἐπὶ αἰγοπροβάτων 30%. Ἅγιοι Θεόδωροι, κατεστράφη ἡ παραγωγὴ 4000 στρεμμάτων ἀπωλέσθησαν δὲ 2000 αἰγοπρόβατα, ἐπὶ συνόλου 6.000 κλπ. Νομίζω, ὅτι ὁμιλοῦν τόσον εὐγλώττως περὶ τοῦ μεγέθους τῆς καταστροφῆς οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ ὥστε νὰ μὴ χρειάζηται νὰ προσθέσω ἐγὼ τίποτε. Ἐκτὸς τῆς χρηματικῆς βοηθείας τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὲρ τῶν παθόντων, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦμαι καὶ ἥτις ἀμέσως ἐπιβάλλεται νὰ δοθῇ, συνιστῶ καὶ φορολογικάς τινας δικαιολογήσεις ὑπὲρ τῶν καταστραφέντων ἀγροτῶν καὶ ὡρισμένως τὰς ἑξῆς: Νὰ παρασχεθοῦν πρῶτον προθεσμίαι, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων· δεύτερον, νὰ τοῖς χορηγηθῇ ὑπὸ τοῦ δημοσίου σπόρος εἰς τὸ κόστος· νὰ παρακληθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δεχθῇ ἀνανέωσιν τῶν ληξιπροθέσμων χρεῶν μὲ τὴν καταβολὴν τόκου μόνον. Εἶναι τοῦτο μέτρον, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ ζημιώσῃ ποσῶς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἶναι προωρισμένον νὰ διευκολύνῃ σπουδαίως τοὺς γεωργούς. Ἄλλως οἱ παθόντες γεωργοί μας θὰ εὑρεθοῦν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πέσουν ἢ εἰς τοὺς ὄνυχας τῶν τοκογλύφων ἢ εἰς τὰ δίκτια τῶν δικαστικῶν κλητήρων.

§7Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ θερμῶς, διὰ τὴν λῆψιν τοιούτων μέτρων ἐν τῇ περιφερείᾳ Τρικκάλων.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας ἀνταποκρίσεως». (ψηφίζεται τὸ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσλαμβανομένου εἰς τὸν στρατὸν ἰδιωτικοῦ προσωπικοῦ».

§9Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε ἐπί τοῦ πρώτου ἄρθρου θὰ εἶχα νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: Διὰ τὸ μέλλον νὰ παύσῃ ἡ πρόσληψις θήλεως προσωπικοῦ. Νὰ μὴ παυθοῦν αἱ ἤδη ὑπηρετοῦσαι, ἀλλ’ εἰς τὸ μέλλον μόνον αἱ δακτυλογράφοι καὶ αἱ τηλεφωνήτριαι νὰ ὑπάρχουν, εἰς ὅλας δηλαδὴ τὰς ἄλλας θέσεις νὰ προσλαμβάνωνται ἄρρενες ὑπάλληλοι, ὥστε νὰ ἐξοικονομηθοῦν οἱ ἔφεδροι καὶ οἱ ἀνάπηροι.

§10Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην τοῦ κ. Γρηγοράκη ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅμως ὅτι οἱ ἐν λόγῳ ἔφεδροι καὶ οἱ τραυματίαι πολέμου θὰ λαμβάνωνται κατὰ προτίμησιν. (ψηφίζεται τὸ 1 ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (δεκτόν). Ἄρθρον 3ον. Ἐπὶ τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει) «ὁ ἀριθμὸς τῶν βοηθῶν αὐξάνεται ἀντὶ «τριῶν» εἰς «τέσσαρας». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκει).

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5ον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 6–27 ὡς ἐτροπολογήθησαν ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου πωλήσεως τοῦ γάλακτος καὶ διώξεως τῆς νοθείας». (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς αʹ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον). Βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Ἀπριλίου Ν.Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 4258 περὶ ταμείου Προνοίας προσωπικοῦ ἐφημερίδων».

§15Ν. ΖΑΡΙΦΗΣ. Ὑπάρχει τροπολογία, κ. Πρόεδρε, ἀλλ’ ἀπουσιάζει ὁ κ. ὑπουργός.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἑνιαία. Ἄν ὑπάρξῃ ἀντίρρησις, τότε μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας χορηγουμένης ἐτησίας ἐπιχορηγίας». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐθελοντῶν ὁπλιτῶν». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 27 Ὀκτωβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ αὐξήσεως καὶ καταλογισμοῦ τῆς ποινικῆς διαδικασίας». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γεωγραφικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγνωρίσεως ὡς ἐγκύρων τῶν δυνάμει τοῦ νόμου 2492 γενομένων ἐγγραφῶν εἰς τὰ γενικὰ μητρῷα Ἀρμενίων καὶ Ἰσραηλιτῶν ἐκ τῆς Ἀνατ. Θράκης». (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκποιήσεως κτημάτων τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης».

§17Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλω μερικὰς τροπολογίας καὶ παρακαλῶ νὰ γίνουν δεκταί. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκταὶ αἱ τροπολογίαι τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ συζήτησιν ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». Ὁ κ. Σ. Χούρσογλου ἔχει τὸν λόγον.

§19Σ. ΧΟΥΡΣΟΓΛΟΥ. Κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ρύθμισιν τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ, πραγματικῶς ἀποτελεῖ ἕν γενναῖον βῆμα πρὸς ρύθμισιν καταστάσεως δημιουργηθείσης ἀφ’ ἑνὸς λόγῳ εὐτυχῶν ἐθνικῶν γεγονότων καὶ ἀφ’ ἑτέρου λόγῳ θλιβερῶν γεγονότων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐδυσχεράνθη ἡ προτέρα κατάστασις. Μετὰ τοὺς βαλκανικοὺς πολέμους ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις στοργικῶς φερομένη πρὸς τὴν μειονότητα τῶν Μουσουλμάνων οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον, ὅτι ἐν τῇ διακυβερνήσει τῆς χώρας ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἦτο ἡ θέσις των σταθερὰ καὶ ἔσπευδον δι’ ἁθρόων πωλήσεων τῶν κτημάτων αὐτῶν νὰ ρευστοποιήσουν τὴν περιουσίαν των, προέβη εἰς λῆψιν μέτρων ὑπὲρ αὐτῶν. Ὡς συνέπεια τῆς κρατικῆς ταύτης μερίμνης καὶ στοργῆς ἐξεδόθησαν διάφορα διατάγματα, ἐψηφίσθησαν νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων ἀπηγορεύθη ἡ ἐκποίησις παντὸς κτήματος εὑρισκομένου εἰς τὰς κτηθείσας χώρας. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς ἡ τάσις πρὸς ἀπόκτησιν καλλιεργησίμων ἐκτάσεων παρὰ τῶν ἑλλήνων κατοίκων, ἀφ’ ἑτέρου ἡ τάσις τῆς ρευστοποιήσεως τῆς ἀκινήτου περιουσίας τῶν Μουσουλμάνων, παρὰ τὰς ἀπαγορευτικὰς διατάξεις ἔφερον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ γίνωσι τοιαῦται. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἐρευνῶν, εἰς τὰς ὁποίας προέβη τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ αἱ ἑκάστοτε κυβερνήσεις, ἀπεδείχθη, ὅτι ὅλαι αἱ λεγόμεναι ἀνώμαλοι δικαιοπραξίαι δὲν στηρίζονται μόνον ἐπὶ τῶν πραγματικῶν αὐτῶν γεγονότων, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ δικαιοπραξίαι, αἱ ὁποῖαι καὶ οὐσιαστικῶς ἔχουν τὸν τύπον τῆς εἰκονικότητος. Τὸ Κράτος διὰ τῶν ἑκάστοτε κυβερνήσεών του κατέφυγεν εἰς διάφορα μέτρα καὶ σταθμὰ διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ πάντοτε τὰ νομοθετικὰ ἐκεῖνα μέτρα ἀντὶ νὰ τείνωσιν εἰς τὴν ὁλοσχερῆ λύσιν τοῦ ζητήματος, μᾶλλον, καὶ τὰ ἁπλοποιημένα μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ζητήματα ἐδυσχέραναν· καὶ τοιουτοτρόπως τὴν μίαν νομοθετικὴν πρᾶξιν ἐπηκολούθησεν ἄλλη, τὴν δευτέραν ἐπηκολούθησε τρίτη. Ἡ δευτέρα ἀνατρέπει τὴν πρώτην, ἡ τρίτη ἀνατρέπει τὴν δευτέραν. Τὸ περίεργον φαινόμενον εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν διαδικασίαν εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ μὲν Κυβέρνησις ἐφαίνετο ἀνεχομένη τὰς παρανομίας, τὰς γενομένας ἐκ μέρους διαφόρων πολιτῶν καὶ προβαίνουσα οὕτως οἱονεὶ εἰς μίαν συνομολόγησιν μετὰ τῶν ἀδικοπραγούντων, προσφέρουσα πρὸς αὐτοὺς ἐνίοτε τὸ ὅλον τῶν κτημάτων, ἐνίοτε μέρος ἐξ αὐτῶν, ἐσχάτως δὲ μᾶς παρουσιάζεται νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει νὰ ρυθμίσῃ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἐπαφίουσα μέρος τῶν κτημάτων εἰς χεῖρας τῶν καλλιεργητῶν, ἀφαιροῦσα δὲ τὸ ὑπόλοιπον πρὸς καλλιτέραν αὐτοῦ διάθεσιν. Ἐκτὸς τοῦ ὀξυμώρου αὐτοῦ σχήματος, τὸ ὁποῖον θὰ γεννήσῃ τὸ αἴσθημα τῆς ἀμύνης εἰς τὸν κατέχοντα τὸ κτῆμα, θὰ προκαλέσῃ αὐτὸν νὰ ἀμυνθῇ διὰ τὴν ὅλην ἰδιοκτησίαν, θὰ ἀμυνθῇ καὶ διὰ τὸ μέρος τὸ ὁποῖον τοῦ ἀφαιρεῖται ἑπομένως θὰ παρουσιάσῃ νέας ἄλλας πληγάς, νέας προστριβάς, προστριβὰς ὅμως στρεφομένας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ὡς ἀδικοπραγοῦσα. Ἀλλ’ ἄς ἴδωμεν, οὐσιαστικῶς δικαιοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς μίαν τοιαύτην ρύθμισιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ; ἆράγε δὲν ὑπάρχει ἕν κώλυμα, τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει τὴν Κυβέρνησιν, νὰ διαθέσῃ τὰ κτήματα αὐτὰ καθ’ ὃν τρόπον θέλει νὰ τὰ διαθέσῃ, εἴτε συμβιβάζουσα τοὺς κατόχους, εἴτε ἀσκοῦσα γεωργικὴν πολιτικὴν εἴτε χαρίζουσα αὐτὰ εἰς τοὺς σφετεριστὰς τῶν ἀκινήτων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι κατέχουν δι’ εἰκονικῶν πράξεων; Καθ’ ἡμᾶς ὑπάρχει εἷς φραγμός, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ὑπερπηδήσῃ, ὁ φραγμὸς δὲ αὐτὸς εἶναι ἡ συνθήκη περὶ ἀνταλλαγῆς, τῆς ὁποίας τὸ ἄρθρον 11, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, λέγει, ὅτι πᾶσαι αἱ πράξεις αἱ γενόμεναι ἐπὶ κτημάτων τῆς περιουσίας τῶν Μουσουλμάνων, εἴτε ἐκυρώθησαν διὰ νόμου εἴτε ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν καὶ ἄν ἐγένετο αὐταί, θεωροῦνται ὡς μὴ γενόμεναι, ἡ δὲ κυριότης τοῦ κτήματος ἐπιστρέφεται εἰς τὸν Μουσουλιμάνον, τῶν ὁποίων Μουσουλμάνων ὁλόκληρος ἡ περιουσία περιέρχεται εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα. Συνεπῶς ἐν ὅσῳ ὑπάρχει αὐτὸς ὁ φραγμός, οὗτος δὲ δὲν εἶναι μόνον νομικὸς ἀλλὰ καὶ συμβατικός, εἶναι δὲ φραγμὸς συμβατικὸς Διεθνής, φραγμός, τὸν ὁποῖον νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ὑπερπηδήσῃ παραμερίζουσα κατὰ μέρος, λησμονοῦσα ὅτι ἡ κυριότης τῶν κτημάτων αὐτῶν δὲν ἀνήκει πλέον εἰς τὰ φυσικὰ ἐκεῖνα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα διεπραγματεύθησαν μετὰ τὸ 1912, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως τὰ κτήματα αὐτά, ἀλλ’ ἀνήκουσιν διὰ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα. Συνεπῶς τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην τῆς ρυθμίσεως, τὴν ὁποίαν διαισθάνομαι καὶ ἐγώ, ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν ἀνεύρῃ δι’ ἄλλης ὁδοῦ, ἡ ὁδὸς ἦτο ἡ ἀπόδοσις τῶν κτημάτων αὐτῶν, καθ’ ὃν τρόπον διατίθενται αἱ Μουσουλμανικαὶ περιουσίαι αἱ ἐγκαταλειφθεῖσαι, αἱ ἐγγραφεῖσαι ὡς κτήματα τῶν ἀνταλλαξίμων. Ἄν δὲ βεβαίως ἐγεννῶντο προβλήματα κοινωνικά, διὰ τὴν λύσιν τῶν ὁποίων τὸ Ἔθνος ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ προβῇ εἰς μερικὴν θυσίαν, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ὀρθόν, ἡ θυσία αὕτη ν’ ἀπαιτῆται ἀπὸ μέρους τοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐθυσίασε τὰ πάντα, διὰ νὰ ἔχῃ τὸν τίτλον καὶ τὴν τιμὴν νὰ ὀνομάζηται Ἕλλην, τὴν ὁποίαν θυσίαν ἔπρεπε νὰ τὴν ὑποστῇ ἡ ὁλότης τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστῇ φυσικὰ ἡ ὁλότης τοῦ Ἔθνους, εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος εὑρίσκετο, διὰ λόγους γενικωτέρους, ἐν ἀδυναμίᾳ, εἴτε νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν ἀποκατάστασιν, εἴτε νὰ συμπληρώσῃ τὰς καλλιεργησίμους ἐκτάσεις τὰς εὑρισκομένας εἰς χεῖρας αὐτῶν τῶν καλλιεργητῶν, δὲν εἶχε, παρὰ εἴτε, διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὅπως προβαίνει τώρα, διότι δὲν ἐνέχει ἄλλην σημασίαν παρὰ τὴν σημασίαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἀλλὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν δικαίαν ἀνεύρεσιν τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων αὐτῶν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ πιστώσῃ τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα καὶ ἔπειτα νὰ καταστῇ κυρία, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ διαθέσῃ αὐτά. Ἄλλως πᾶσα πρᾶξις ἐπὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν τῶν ὁποίων ἡ κυριότης διὰ τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς ἀνήκει οὐσιαστικῶς εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα, πᾶσα πρᾶξις μονομερὴς εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ εἰς βάρος ἑνὸς μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ δυστυχέστερον στοιχεῖον. Συνεπῶς ἐξ ὅσων ἀνέφερα, προσεπάθησα ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἐγὼ διΐσταμαι κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου ἐμπεριέχει μίαν πλήρη ἀδικίαν, μίαν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν προσεπάθησαν ν’ ἀναστείλουν τόσαι Κυβερνήσεις, Κυβερνήσεις μὴ ὑστερήσασαι εἰς τὴν ἐκδήλωσιν τῆς φιλοπροσφυγικῆς πολιτικῆς, ἀλλὰ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον ἐμπνεύσει εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλευθέρων εἶναι ἐκείνη, ἐπὶ τῆς ὁποίας δύναται νὰ στηρίξῃ τὰς ἐλπίδας τῆς λύσεως τῶν ζητημάτων ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ πράξῃ αὐτὸ τὸ ἀνοσιούργημα. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ λάβῃ γενικωτέραν καὶ πρακτικωτέραν μέριμναν, διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§20Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιφυλλάσσομαι εἰς τὴν βʹ συζήτησιν νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Τσιγδέμογλου ἔχει τὸν λόγον.

§22Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ θὰ διαφωνήσω γενικῶς καὶ κατ’ ἀρχήν, ζητῶν τὴν τελείαν ἀπόρριψιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους θὰ λάβω τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω ἀμέσως ἐνώπιον ὑμῶν. Θὰ ἀναφέρω κατὰ πρῶτον κεφαλαιωδῶς τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους θὰ ἐπικαλεσθῶ, ἀκολούθως δὲ θὰ ἀναπτύξω ἓν ἕκαστον τῶν ἐπιχειρημάτων ἰδιαιτέρως. Θεωρῶ ὡς ἀπορριπτέον τὸ νομοσχέδιον, διότι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἐπιδιώκεται ἡ μονιμοποίησις μιᾶς παρανόμου πράξεως· δεύτερον, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἀπαγορεύσεως δικαιοπραξιῶν εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μιᾶς γενικωτέρας διατάξεως προβλεπομένης ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων, διότι πρόκειται περὶ πωλήσεως ἀγροτικῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπαγορεύεται νὰ πωληθῶσιν, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐδῶ ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν τὸν ἀγροτικὸν νόμον τρίτον, διότι δεσμευόμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος αὐτοῦ ἐκ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης· τέταρτον, διότι ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων καὶ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ὅτι κατὰ τὰ ¾ αἱ πωλήσεις αὐταὶ εἶναι εἰκονικαί: πέμπτον, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι ἀναρμόδιος νὰ εἰσηγηθῇ τὴν κύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ 6ον διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ συνοδεύεται τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μὲ ἔκθεσιν τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων κτημάτων. Εἶμαι κατάπληκτος, κύριοι, πράγματι πρὸ τῆς τολμηρᾶς ἐνεργείας τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος τὴν ἑπομένην τῆς ἀναλήψεως παρ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου, ἔρχεται νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν κύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἐτῶν ὅλαι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐπιχειρήσασαι νὰ δώσουν μίαν λύσιν ὁπωσδήποτε δικαίαν, δὲν κατώρθωσαν νὰ τὴν ἐπιτύχουν. Ἐπίσης δὲ ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ τῆς Γεωργίας οἱ ὁποῖοι ἐπεχείρησαν νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα αὐτό, δὲν ἐκατώρθωσαν νὰ εὕρουν μίαν δικαίαν λύσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀναπτύσσων τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέφερα προηγουμένως, λέγω ὅτι ζητοῦμεν τὴν κύρωσιν παρανόμου πράξεως. Αὐτὸ ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ τίτλου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ρητῶς ἀναφέρει ὅτι πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν ὅπως ἐγκρίνωμεν ἀνωμάλους δικαιοπραξίας. Ἐφόσον εἰς τὸν τόπον αὐτὸν λειτουργοῦν δικαστήρια, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ νομοθετήσωμεν διὰ νὰ νομιμοποιήσωμεν παρανόμους πράξεις. Ἡ δευτέρα δικαιολογία ἢ μᾶλλον τὸ δεύτερον ἐπιχείρημα νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπίσης σοβαρὸν διότι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐφηρμόσθη εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἡ ἀγροτικὴ πολιτική, πάσης πράξεως ἐπὶ ἀγροτικῶν ἀκινήτων δέον νὰ προηγηθῇ ἡ ἄδεια τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Κατὰ συνέπειαν καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως αἱ ἐνέργειαι εἶναι ἀντικανονικαὶ καὶ παράνομοι. Δεσμευόμεθα, κύριοι, ἀπὸ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάννης· τὴν ἄποψιν αὐτὴν ἀνέπτυξε τόσον ἐκτενῶς ὁ προλαλήσας, ὥστε ἐγὼ θὰ περιορισθῶ εἰς ἕν μόνον σημεῖον. Τὸ σημεῖον τοῦτο ἀφορᾷ τὰς δηλώσεις τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι μετηνάστευσαν ἐξ Ἑλλάδος καὶ ἀφῆκαν ἐδῶ τὰς δηλώσεις των διὰ τὴν ἐγκαταληφθεῖσαν περιουσίαν. Θὰ ἐρωτήσω τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ μοῦ εἴπῃ, ὅταν θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ γίνωσι κύριοι τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα κατέχομεν ἡμεῖς σήμερον δι’ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν, διεκδικοῦντες αὐτὰ καὶ ὅταν ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν δηλώσεων τὰς ὁποίας ἔχουν ἤδη ἀφήσῃ οἱ Τοῦρκοι καὶ ἐκ τῶν καταλόγων τοὺς ὁποίους τελευταίως ἡ μικτὴ ἐπιτροπὴ ἔστειλε καὶ εἰς τὰς ὁποίας ἀναφέρονται τὰ ὀνόματα τῶν Τούρκων τῶν ὁποίων τὰ κτήματα διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν πρόκειται νὰ νομιμοποιήσωμεν, ποία θὰ εἶναι ἡ θέσις τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος θὰ κυρώσῃ τὴν κατοχὴν αὐτὴν καὶ θὰ τὴν νομιμοποιήσῃ ὅταν αὐτὴ διεκδικηθῇ, εἴτε ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἴτε ὑπὸ τοῦ Κράτους, εἴτε ὑπὸ τῆς ὁλότητος τῶν προσφύγων, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν αἱ δηλώσεις τῶν Τούρκων, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὁ γενικὸς κατάλογος τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα οἱ Τοῦρκοι ἐγκατέλειψαν διατὶ νὰ μὴ προηγηθῇ εἷς ἔλεγχος τῶν Τούρκων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φαίνονται ὡς πωληταὶ τῶν ἀγροτικῶν αὐτῶν κτημάτων συνεπεία ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν, διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἐὰν τὰ κτήματα αὐτά, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, ἀναφέρονται ἢ ὄχι εἰς τοὺς καταλόγους αὐτούς, ὁπότε ἁπλοποιεῖται τεραστίως τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλὰ πάντως δὲν διαφεύγουν τὸν κίνδυνον καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ θεωρήσωσιν τὸν ἑαυτόν των ὡς ἰδιοκτήτην τῶν κτημάτων, νὰ εὑρεθῶσι ἔπειτα ἀπὸ τὴν παρέλευσιν ἀρκετοῦ χρόνου, νὰ εὑρεθῶσι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατέχωσι τὸ κτῆμα, διότι ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ κτῆμα ἀνῆκεν εἰς τὸν Τοῦρκον ὁ ὁποῖος τὸ διεξεδίκησε καὶ πρόκειται νὰ πάρῃ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ σύμφωνα μὲ τὴν συνθήκην τῆς Λωζάνης. Εἶπον ὅτι αὐταποδείκτως φαίνεται, ὅτι τὰ ⅘ τῶν πωλήσεων αὐτῶν εἶναι εἰκονικαί. Ἐξ αὐτῆς τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῆς γεωργίας ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐκτὸς τῶν περιπτώσεων τῶν 1825, ὅλαι αἱ ἄλλαι περιπτώσεις εἶναι ἀσφαλῶς εἰκονικαί, ἀποδεικνυόμεναι ἐξ αὐτῆς τῆς ἀξίας τὴν ὁποίαν ἀναφέρουν τὰ δῆθεν πωλητήρια ἔγγραφα. 1825 κάτοχοι ἀγροτικῶν κτημάτων ἐξ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν διεκδικοῦν 5539 στρέμματα γῆς, ἀξίας συνολικῆς 6 ἑκατομμυρίων 173 χιλιάδων δραχμῶν, ἤτοι ἄν λογαριάσωμεν τὰ κτήματα αὐτὰ μὲ μέσην τιμὴν 1200 δραχμῶν, ἀναλογοῦν κατὰ μέσον ὅρον εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν μετόχων 3 στρέμματα καὶ 300 μόνον πήχεις. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἀποτείνομαι εἰς τοὺς νομίζοντας ὅτι ἐγὼ διαφωνῶ εἰς τὴν κοινωνικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμφωνήσωμεν, μὲ μίαν ὡρισμένην καὶ μικρὰν ἐπιφύλαξιν. Ἡ τιμὴ εἰς τὴν ὁποίαν φαίνεται ὅτι ἐπληρώθησαν τὰ κτήματα αὐτὰ εἶναι 1200 δραχμαὶ ἡ μέση τιμή. Ἐπίσης ὑπάρχει ἐπισήμως καθωρισμένη μία μέση τιμὴ ἐπὶ τῶν κτημάτων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων, ἡ ὁποία καθώρισε τὴν τιμὴν εἰς 2000 δραχμάς. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τῶν 1825 εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις, διὰ μιᾶς συμβιβαστικῆς λύσεως ρυθμίζουσα τὸ κοινωνικὸν ζήτημα, νὰ κανονίσῃ τὴν διαφορὰν τῶν 800 δραχμῶν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὁπότε ἡ διαφορὰ θὰ εἶναι ἐλαχίστη. Καὶ τοιουτοτρόπως, νομίζω ὅτι δὲν μένει κανεὶς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν ἄποψιν αὐτήν, δὲν μένει κανεὶς παραπονούμενος. Δι’ ὅλας ὅμως τὰς ἄλλας περιπτώσεις δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἶναι εἰκονικὸν διότι ἐπὶ ἐκτάσεως 500 στρεμμάτων οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἶναι 154. Ἀνάλογος κατὰ μέσον ὅρον ἔκτασις 200 στρεμμάτων μὲ ἀξίαν 200 μόνον δραχ. Καὶ ἐκ τῆς τιμῆς τῆς δῆθεν ἀγορᾶς ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ πρᾶξις εἶναι εἰκονική, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐκτάσεως ἡ ὁποία ἀναλογεῖ κατὰ μέσον ὅρον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ κανεὶς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρισθοῦν αἱ πράξεις αὐταί, δεδομένου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομοθετήσωμεν ἀναγνωρίζοντες ἀγοραπωλησίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπερβοῦν τὸν ὡρισμένον κλῆρον τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ κτῆμα. Ὅταν φθάσωμεν δὲ εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν, εἶναι πράγματι τραγελαφικὸν τὸ ζήτημα, εἰς τὴν ἔκτασιν μέχρι 100 στρεμμάτων εἶναι 94 μόνον οἱ διεκδικοῦντες μὲ μέσην τιμὴν 590 δραχ. τὸ στρέμμα καὶ μὲ ἔκτασιν 70 στρεμμάτων. Οὔτε τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσῃ κανείς, κύριοι, διότι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι κανεὶς ἐξ ἡμῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι μποροῦμε νὰ παραδώσωμεν 69 στρέμματα μὲ τιμὴν 500 δραχ. ἡ δὲ μεγαλειτέρα ἔκτασις ἡ ὁποία πράγματι ἀποτελεῖ ἕνα σκάνδαλον τεράστιον εἶναι ὅτι 39 ἄτομα διεκδικοῦν 14.632 στρέμματα ἀνταλλαξίμου γῆς, πληρωθεῖσαν δῆθεν ἀνὰ 88 δραχ. κατὰ στρέμμα ἀναλογοῦν δὲ 472 στρέμματα κατὰ ἄτομον. Κατὰ συνέπειαν, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ δεδομένα αὐτὰ καὶ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἐκτὸς ἀπὸ τὴν περίπτωσιν τῶν 1825 κατόχων ἀγροτικῶν κτημάτων ἐξ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναλογεῖ κατὰ μέσον ὅρον μία ἔκτασις 3 στρεμμάτων καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας φέρω τὴν μικρὰν ἐπιφύλαξιν τοῦ νὰ πληρωθῇ ἡ διαφορὰ ὑπὸ τοῦ Κράτους, διαφορὰ 800 περίπου δραχ. πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν καμμία ἄλλη πρᾶξις νὰ νομιμοποιηθῇ ἢ νὰ ἐγκριθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἢ ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς γεωργίας, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον ἡμῶν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν ὤφειλε νὰ εἶναι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον ὁ ἴδιος ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶναι καὶ ὁ διαχειριστὴς τῆς ἐξ ἀνταλλαγῆς περιουσίας, ὡς ἐκπρόσωπος τῶν προσφύγων. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὤφειλε νὰ ἦτο μᾶλλον ὁ κατήγορος ἀπέναντι τῶν διεκδικοῦντων αὐθαιρέτως κατοχὴν ἐπὶ Μουσουλμανικῶν κτημάτων. Δυστυχῶς, παρουσιάζεται σήμερον συνήγορος αὐτῶν, ἀντιθέτως καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ δημοσίου, διότι ἐπὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν ἐνδιαφέρεται κατὰ πρώτιστον λόγον τὸ δημόσιον. Ἀνεξαρτήτως τῶν ἐκτεθέντων λόγων, νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὤφειλε νὰ συνοδεύηται μὲ μίαν ἔκθεσιν τοῦ γενικοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων κτημάτων, ἀκριβῶς ὅπως συμβαίνει καὶ μὲ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου προκειμένου περὶ οἰκονομικῶν ζητημάτων. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὅπως εἶπον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν, διὰ τοὺς λόγους ἀκριβῶς τοὺς ὁποίους ἀνέφερα καὶ διότι ἡ ζημία ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ εἰς βάρος τοῦ δημοσίου καὶ κατ’ ἀντανάκλασιν εἰς τοὺς πρόσφυγας θὰ κυμαίνεται μεταξὺ 40 καὶ 50 ἑκατομμυρίων δραχ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ζημία ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀγροτικὰ κτήματα. Ὑπάρχουν καὶ σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ὁποῖα προβλέπουν ἐπίσης κύρωσιν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἐπὶ ἀστικῶν κτημάτων. Αὐτὸ θὰ ἦτο τελείως ἀκαταλόγιστον. Νὰ ἐπεκταθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἐπὶ ἀστικῶν κτημάτων, ἐφ’ ὅσον καὶ ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀστικῶν κτημάτων ὁ μέσος ὅρος δὲν ὑπερβαίνει τὰς 10 χιλιάδας δραχμάς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μὲ 10 χιλιάδας δραχμὰς δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ φκιάσῃ κανείς, οὔτε μίαν πόρταν ἑνὸς σπιτιοῦ. Ὑπάρχει κατατεθειμένη καὶ μία τροπολογία, κύριοι, ἡ ὁποία προβλέπει τὴν ἐπέκτασιν τῆς προθεσμίας πρὸς ἀναγνώρισιν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν μέχρι τῆς 1ης Ὀκτωβρίου 1926. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα μοῦ φαίνεται τελείως ἀκατανόητον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρίσκονται Τοῦρκοι ἀνταλλάξιμοι τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1926, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι πασίγνωστον, ὅτι ὁ τελευταῖος ἀνταλλάξιμος Τοῦρκος ἔχει φύγει ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα στὰ μέσα τοῦ 1924, ἐκτὸς ἐὰν αἱ γενόμεναι πράξεις ἐγένοντο μεταξὺ Χριστιανῶν μὴ μεσολαβήσαντος οὐδενὸς Τούρκου, ἢ ἐκτὸς ἐὰν αἱ ἀγοραπωλησίαι ἐγένοντο τοῦ ἀγοραστοῦ μὲν ἐν Ἑλλάδι τοῦ πωλητοῦ δὲ ἐν Τουρκίᾳ. Κατὰ συνέπειαν δὲν πρέπει νὰ γίνεται οὔτε λόγος περὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς. Καταλήγων ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ εὐθύνη τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας συνιστῶντος τὴν κύρωσιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου εἶναι πολὺ μεγάλη, διότι πρόκειται περὶ κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν κατὰ κυριότητα εἰς τὸ δημόσιον, ἡ δὲ ἀξία αὐτῶν πρόκειται νὰ ὑπολογισθῇ εἰς ὄφελος τῶν προσφύγων.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μπακάλμπασης ἔχει τὸν λόγον.

§24Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν δὲν προηγῆτο ἡ ἔναρξις τῆς συζητήσεως ἐκ μέρους δύο συναδέλφων, θὰ ἐνόμιζον, ὅτι θὰ ἀπετέλῃ ὄντως περιττολογίαν ἡ κατ’ ἀρχὴν συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν φαντάζομαι, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ ἄνθρωπος ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ ὁποῖος παρακολουθήσας τὸ ζήτημα τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν εἰς τὰ νέα μέρη, θὰ εἶχεν τὴν τόλμην νὰ προτείνῃ τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀπόρριψιν ἑνὸς νομοσχεδίου ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ὄχι μόνον ἡ ἐπίσπευσις τῆς ὁριστικῆς διανομῆς τῶν γαιῶν εἰς τὰ νέα μέρη, ὄχι μόνον ἡ ἄμεσος ἐφαρμογὴ τῆς σχετικῆς συμφωνίας, περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἀγροτῶν, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὁποίου θὰ ἐξαρτᾶται ὁ τερματισμὸς τοῦ χάσματος, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἐγεννήθη μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων (χειροκροτήματα). Ἑπομένως νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὄντως μία παράλειψις, ἐὰν ἀδιακρίτως πτέρυγος δὲν ἐξετιμᾶτο ἡ εὐγενὴς προσπάθεια τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Βεβαίως δὲν πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ Ταῦτα δὲ λέγων, δὲν νομίζω ὅτι ἐκφράζω μόνον ἀτομικὴν γνώμην, διότι τὸ ζήτημα τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ἀποβλέπει ὅλους ἡμᾶς ὡς πρόσφυγας βουλευτάς. Ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν συνεζητήθη κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπάς, ὄχι πλέον τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ εἰς τὰς Κοινοδουλευτικὰς Ἐπιτροπάς, ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν κ. συναδέλφων εὑρέθη κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς ρυθμίσεως τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν δὲν προτιθέμεθα νὰ κάμωμεν μίαν ἰδιαιτέραν κατηγορίαν μεταβιβάσεων ἀκινήτων. Ἀναγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἀνώμαλαι δικαιοπραξίαι δὲν ὑπάρχουν οὐσιαστικῶς ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς. Ἀναγνωρίζομεν, ὅτι πρόκειται περὶ ἁπλῶν ἐνοχικῶν σχέσεων μεταξὺ ἀγοραστῶν καὶ πωλητῶν. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, κύριοι, ὅτι ἐὰν δὲν ἐτερματίσθησαν αὐταὶ αἱ διατυπώσεις μεταξὺ ἀγοραστῶν καὶ πωλητῶν, ἀνθρώπων πτωχῶν κατὰ τὸ πλεῖστον, οἱ ὁποῖοι δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσαν εἰς τοὺς Τούρκους ἰδιοκτήτας, κατὰ μέγα μέρος τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ Κράτος ὁλόκληρον, ὑπῆρξε περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν ὤθησε τὸν κόσμον αὐτὸν εἰς τὴν ἐξαγορὰν τῶν κτημάτων. Καὶ φαντάζομαι, ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἀνέλαβεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ εὐθύνην ἀπέναντι τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι διακυβεύουν μικρὰ ἢ μεγάλα ποσά, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τερματίσῃ τὴν ἐκκρεμότητα ἡ ὁποία παρουσιάζεται, εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι ὅτι μεταξὺ τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ὑπάρχουν καὶ εἰκονικαί. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τὴν πάταξιν τοιούτων ἐκμεταλλευτῶν θὰ εὕρωμεν ὅλους τοὺς συναδέλφους μας ὁμοφώνους. Δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν Βουλὴν συνάδελφος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ συγκαλύψῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἀλλ’ ὅταν ὁμιλῶμεν γενικῶς περὶ εἰκονικῶν πράξεων, ὅπως ὡμίλησεν ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, φαντάζομαι ὅτι ἀγνοοῦμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ πράγματος. Ἀγνοοῦμεν, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Σίδερη ἐγένετο ἐπιτροπή. Ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα βάσει ἐπαναστατικῶν διαταγμάτων ἐξεδικάσθησαν καὶ ἑπομένως εὑρισκόμεθα πρὸ ἀποφάσεων εἰλημμένων ἐκ μέρους διοικητικῶν δικαστηρίων, ἃς ὀνομάσωμεν τὰς διοικητικὰς ἐπιτροπὰς δικαστήρια. Βεβαίως δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀφήσωμεν τὴν πόρταν ἀνοικτὴν προκειμένου περὶ τῶν μερῶν μας. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις, ἐκτὸς ὡρισμένης περιφερείας τῆς Ἐλασσῶνος περὶ τῆς ὁποίας εἰδικῶς θ’ ἀσχοληθῶ, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχωμεν καὶ ἐλαχίστην προθεσμίαν διὰ τὴν παράτασιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως διὰ τὴν ὑποβολὴν νέων αἰτήσεων. Δὲν φαντάζομαι συνάμα καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔρχεται τὸ Κράτος καὶ λέγει εἰς μίαν ὁμάδα πολιτῶν, εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁμάδα, «κύριοι, ἓν τμῆμα τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν βαρύνει ἡ ἐκπλήρωσις μιᾶς κοινωνικῆς ὑποχρεώσεως. Εἶσθε τμῆμα τοῦ ἑλληνικοῦ Κράτους, ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ προβῆτε εἰς μίαν μερικὴν θυσίαν δι’ ἐξασφάλισιν μιᾶς κοινωνικῆς ἀνάγκης, ἐφ’ ὅσον δὲν δυνάμεθα μίαν τοιαύτην κατάστασιν ν’ ἀφήσωμεν ἐκκρεμῆ». Φαντάζομαι ὅτι κανεὶς ἐκ τῶν συναδέλφων τῶν προσφύγων θ’ ἀπορρίψῃ μίαν τοιαύτην πρότασιν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον θὰ ρυθμισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε ν’ ἀποκλείεται ὁ ἀθέμιτος πλουτισμός. Εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐπιδιώκεται ἡ ἐξασφάλισις γεωργικοῦ κλήρου διὰ τοὺς ἀκτήμονας ἐντοπίους, ἡ ἐξασφάλισις στέγης διὰ τοὺς ἀστοὺς γηγενεῖς, δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ εὑρεθῇ πρόσφυξ ὁ ὁποῖος θ’ ἀποκρούσῃ μίαν τοιαύτην ἀρχήν. Αὐτὴ εἶναι ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς πρεσβεύομεν καὶ αὐτὴν θὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅταν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἄς μὴ ὁμιλοῦμεν προκειμένου περὶ συμβάσεως ἀνταλλαγῆς, τὰ σχετικὰ ἄρθρα τὰ γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς. Γνωρίζομεν ὅμως ὅτι ἐκτὸς τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς ὑπάρχει καὶ συμφωνία μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας γενομένη κατὰ τὸ 1927. Σήμερον δὲ αἱ διαπραγματεύσεις ἐξακολουθοῦν, ἀγνοοῦμεν ποῦ θὰ καταλήξωμεν, ἀγνοοῦμεν ἐὰν θὰ καταλήξωμεν εἰς ἕνα συμψηφισμόν, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος εἰλικρινῶς. Καὶ ἐρωτῶ, τὶ ἔκαμεν ἡ Τουρκία προκειμένου περὶ τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν εἰς τὰ ἐδάφη των; Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος παρηκολούθησε τὴν τουρκικὴν νομοθεσίαν, θὰ εἶδεν ὅτι τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1926, σημειώσατε τὴν ἡμερομηνίαν κύριοι συνάδελφοι, ἐξεδόθη ἐν Τουρκίᾳ σχετικὸς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζονται ὅλαι αἱ ἀνώμαλαι δικαιοπραξίαι αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν Ἀνατολικῇ Θράκῃ.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι ἐπὶ γαιῶν.

§26Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Φαίνεται, ὅτι ἀγνοεῖτε τὸν σχετικὸν νόμον. Ἡ ἀναγνώρισις δὲν κάνει διάκρισιν γαιῶν καὶ οἰκημάτων.

§27Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἐξηγήσατε, τὶ ἐννοεῖται ἐν Τουρκίᾳ ἀνώμαλος δικαιοπραξία;

§28Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸν σχετικὸν νόμον τὸν ἔχουν ὑπ’ ὄψιν τους, κύριε συνάδελφε. Ἐὰν θέλετε ἐν τῷ μεταξὺ νὰ μάθετε τὸ περιεχόμενον τοῦ σχετικοῦ τούτου νόμου θὰ τὸ ἴδητε εἰς τὴν σχετικὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐκ μέρους ἡμῶν προκειμένου περὶ τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν τῆς δυτικῆς Θράκης, εἰς τὴν ὁποίαν προτείνομεν τὴν ἀναγνώρισιν τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν τῆς Δυτικῆς Θράκης. Θέλοντες ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, νὰ ἐφαρμόζωμεν τὰ αὐτὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐφήρμοσεν καὶ ἡ Τουρκία. Αὐτὸ εἶναι τὸ περιεχόμενον τῆς σχετικῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία ἐτέθη ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν.

§29Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ποίας περιπτώσεις ἀφοροῦν, δὲν τὸ ἐννοῶ ἐγώ.

§30Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ ἀναπτύξετε τὴν γνώμην σας, τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον. Ταῦτα μὲν προκειμένου περὶ τῆς τροπολογίας, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν θὰ εἶναι ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου μὲ τὴν βάσιν τὴν ἑξῆς, ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι πρόσφυγες νὰ συντρέξωμεν εἰς τὴν θεραπείαν ἑνὸς κοινωνικοῦ προβλήματος. Δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς ν’ ἀποδεχθῶμεν μαζὺ μὲ τοὺς γηγενεῖς συναδέλφους τὸν ἀθέμιτον πλουτισμόν, νομίζω ὅμως, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν, ἐστὲ βέβαιοι, κύριοι συνάλελφοι, ὅτι κερδίζομεν πλέον οὐχὶ ἀπὸ ἀπόψεως προσφυγικῆς, ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως Ἐθνικῆς πολλά. Τίθεται τέρμα εἰς ἕν ζήτημα, τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς ἐχρησιμοποιήθη ὡς πολιτικὴ πολλάκις σημαία μεταξὺ τῶν πολιτευομένων, ἀδιακρίτως κομμάτων, καὶ ἀρχίζει ἕνας νέος ἀγὼν τιθεμένου συνάμα ἑνὸς τέρματος εἰς τὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον αὐταὶ αἱ ἀνώμαλαι δικαιοπραξίαι καὶ αἱ αὐθαίρετοι κατοχαὶ ἐδημιούργησαν.

§31Σ. ΧΟΥΡΣΟΓΛΟΥ. Εἶναι ζήτημα προσωπικόν, κ. Πρόεδρε, καὶ θέλω νὰ ὁμιλήσω.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα.

§33Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁμιλεῖτε περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, σᾶς δηλῶ, ὅτι δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ θίξω κανένα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐδόθησαν αἱ ἐξηγήσεις δὲν ὑφίσταται προσωπικὸν ζήτημα.

§35Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἰδιωνύμου ἀδικήματος ἤμην ἐγγεγραμμένος καὶ παρωράθην καὶ ἐδῶ ἐπίσης τὸ αὐτὸ συνέβη.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρωράθητε, κ. συνάδελφε. Ἐὰν θέλετε νὰ ὁμιλήσητε, ὁμιλήσατε. Δικαίωμά σας εἶναι. Μανθάνω, ὅτι ἐκλήθητε καὶ δὲν παρουσιάσθητε. Δὲν πρέπει λοιπὸν, νὰ ἀποδίδετε αἰτιάσεις εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§37Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἀπετέλεσεν πραγματικῶς ἓν ἀπὸ τὰ πλέον σοβαρὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται μὲ τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα εἰς τὴν Μακεδονίαν. Συνεζητήθη ἐπανειλημμένως εἰς συνέδριον προσφύγων καὶ ἀγροτῶν γηγενῶν. Τέλος δὲ ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ πανελληνίου γεωργικοῦ συνεδρίου τῆς Μακεδονίας καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἐγένοντο δεκταὶ ὡρισμέναι ἀπόψεις. Ἐγώ, κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ δικαίου, ἀνώμαλον δίκαιον εἰς τὰ ἄτομα δὲν ἀναγνωρίζω. Τὸ ἀνώμαλον δίκαιον μόνον τὰ Κράτη δύνανται νὰ τὸ δημιουργήσουν, ὅταν καταλύεται μία κατάστασις καὶ ἔρχεται ἄλλη. Δύναται ἐπίσης μία ἐπανάστασις νὰ δημιουργήσῃ ἓν ἀνώμαλον δίκαιον καὶ νὰ τὸ νομιμοποιήσῃ. Ἀλλὰ τὰ ἄτομα, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀνώμαλον δίκαιον, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος λειτουργεῖ κανονικῶς δὲν μπορεῖ νὰ δημιουργήσουν. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐγὼ εἶμαι ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς τὸ νομοσχέδιον.

§38Γ. ΜΟΔΗΣ. Νὰ σᾶς εἰπῶ ἐγὼ μίαν περίπτωσιν. Ἤμην ὑποδιοικητὴς εἰς τὰ Καϊλάρια. Ὁ μακαρίτης Ρέπουλης, Διοικητὴς Μακεδονίας, μοῦ εἶπε, «πὲς σὲ δικούς μας ἀνθρώπους, ὅσοι θέλουν νὰ ἐγκατασταθοῦν, νὰ ἔλθουν νὰ ἀγοράσουν ἕως 30 στρέμματα».

§39Σ. ΑΝΘΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου εἶπον τὴν ἀπόλυτον κρίσιν μου, ἡ ὁποία βέβαια, ἐὰν ἐξετασθῇ ἀπὸ ἀπόψεως πραγματικότητος τῆς σημερινῆς καταστάσεως ἀντιτίθεται, πρὸς τὰ πράγματα καὶ ἑπομένως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς αὐτό, διὰ νὰ ἀναγνωρίσωμεν καὶ τὸ δικαίωμα τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ 1912 ἐκαλλιέργησαν καὶ συνεχῶς κατέχουν μίαν ἔκτασιν γῆς. Ἑπομένως, ἐὰν τὸ ἐξετάσωμεν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως χρησικτησίας, θὰ ἴδωμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκρούσωμεν ἀπολύτως τοὺς κατόχους τῶν κτημάτων αὐτῶν, ὅπως γίνουν πραγματικοὶ κάτοχοι. Ἐκεῖ ὅπου διαφωνοῦμεν ἡμεῖς βασικῶς καὶ ὅπου θὰ παρακαλέσω καὶ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποδεχθῇ, εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ρυθμίζεται ἡ σχέσις τοῦ κατόχου πρὸς τὸ ἀκίνητον, εἶναι τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον μοῦ φαίνεται ὅτι ἀποτελεῖ ἕναν πλουτισμὸν δι’ ὡρισμένους ἀνθρώπους, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ 70% τῶν κατόχων τῶν κτημάτων. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν συναδέλφων τῶν γηγενῶν θὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀλήθειαν ταύτην. Αὐτὸ εἶναι μία πρᾶξις πάντως παράνομος, διαπραχθεῖσα ὑπὸ διαφόρους συνθήκας, διὰ νὰ καταλάβουν τὰ κτήματα οἱ διάφοροι σημερινοὶ κάτοχοί των. Ἡμεῖς λέγομεν τὸ ἑξῆς: ὅτι εἶναι ἀνάγκη, νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ ἀγρόται. Ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἀποκατασταθοῦν καὶ ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μας ἰδιοκτησίας, διότι, ἐὰν πειὸ γενικὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα, ἡμεῖς ἰδιοκτησίαν εἰς τὴν γῆν ἀναγνωρίζομεν μόνον, εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τὴν καλλιεργεῖ καὶ ἀποδίδει. Ἑπομένως τὸ δικαίωμα τοῦ κατόχου αὐτοῦ τοῦ κτήματος εἶναι ἀναφαίρετον καὶ πρέπει ἀπολύτως ὁ κάτοχος, δι’ οἱασδήποτε πράξεως ἑνὸς ἀκινήτου, νὰ γίνῃ πραγματικὸς κάτοχος. Ἀλλὰ αὐτοὶ νὰ ἐκκαθαρισθοῦν καὶ νὰ περιορισθοῦν καὶ νὰ μὴ ἀδικήσωμεν. Καὶ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἀδικήσωμεν, ἐὰν ἀποδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει. Διότι ἂν κατὰ τὴν διανομὴν τῶν γαιῶν ἔχωμεν τὰς Α, Β καὶ Γ κατηγορίας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ λάβουν μέρος οἱ ἀκτήμονες καὶ οἱ πρόσφυγες γηγενεῖς, οἱ κάτοχοι τῶν κτημάτων, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἐκ τῶν σχέσεων αὐτῶν ποὺ λέγονται ἀνώμαλοι δικαιοπραξίαι, ἔχουν τὰ καλλίτερα τεμάχια καὶ τοῦτο τὸ ἔχω πιστοποιήσει, ἀπὸ τὰς ἐπανειλημμένας ἐξετάσεις, ποὺ ἔκαμα μέσα εἰς τοὺς ἀγροὺς Ἑπομένως εἶναι δίκαιον, μέχρι τοῦ ποσοστοῦ ποὺ ἀναγνωρίζει τὸ Πανελλήνιον Γεωργικὸν Συνέδριον, μέχρι 10 στρεμμάτων γενικῶς, νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ κατοχὴ καὶ νὰ τοὺς δώσωμεν καὶ ἕνα χαρτί, ὅτι εἶναι ἰδικά τους. Πέραν ὅμως τῶν 10 στρεμμάτων νὰ τὰ θέσωμεν εἰς κλῆρον, ἐφ’ ὅσον γηγενεῖς καὶ πρόσφυγες ἀγρόται, λαμβάνουν τὸν ἴδιον κλῆρον, διότι πέραν τούτου δὲν δημιουργεῖται, οὔτε ὑποχρέωσις εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ δημιουργήσωμεν ἕνα ἄλλο ἀνώμαλον δίκαιον καὶ νέοι κάτοχοι, οἱ ὁποῖοι, θὰ γίνουν ἡ αἰτία μιᾶς νέας μεταρρυθμίσεως ἀγροτικῆς Ἐκτὸς τῆς ἀπόψεως ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ, τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ ἀποδεχθῇ τὰς ἀπόψεις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου.

§40Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ νὰ μοῦ ὑποβάλετε τροπολογίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους τοῦ 1929–30. Σήμερον θὰ συζητήσωμεν συμφώνως μὲ τὸν κανονισμὸν τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ὑπουργείων, Ἐξωτερικῶν, Στρατιωτικῶν, Ναυτικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων. Παρακαλεῖται ὁ κ. Μόδης, νὰ κάμῃ τὴν εἰσήγησίν του.

§42Γ. ΜΟΔΗΣ. Παρατηρῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὅλαι αἱ οἰκονομίαι περιστρέφονται καὶ ἔχουν σκοπὸν κυρίως τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Νομίζω, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔχει παραγίνει. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας καὶ ἂν ἡ στάσις αὐτῶν ἐξακολουθήσῃ ὑποθέτω, ὅτι θὰ εἶναι περιττὴ ἡ ἄλλη δαπάνη διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ ὀλίγα στελέχη καὶ ὄχι ἄνδρας κατὰ τὸ λαμπρὸν ὑπόδειγμα τοῦ Πορτογαλλικοῦ στρατοῦ. Καθὼς ξέρετε σήμερα ὑπάρχει τόσον μεγάλη ἔλλειψις ἀνδρῶν ἀκόμη καὶ διὰ τὴν προκάλυψιν εἰς πολλὰ δὲ συντάγματα καὶ μάλιστα πυροβολικοῦ ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνεπάρκεια ἀνδρῶν διὰ τὴν στοιχειώδη συντήρησιν τῶν κενῶν. Διετέθησαν ἐκ τῶν πλεονασμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1927–28 ἀρκετὰ ποσὰ διὰ τὴν ἀνέγερσιν νοσοκομείων καὶ μάλιστα ἐν Ἀθήναις. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἦτο ἀπαραίτητος ἡ δαπάνη αὐτή, ὑποθέτω δὲ ἐπίσης ὅτι ὁ θόρυβος ὁ δημιουργηθεὶς ὅτι οἱ κληρωτοὶ ἐρχόμενοι εἰς τοὺς στρατώνας διαιτῶνται τόσον ἄσχημα, ὥστε γίνονται θύματα λοιμοῦ, πνιγμοῦ, καταποντισμοῦ ὄχι μόνον δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ πράγματα ἀλλὰ καί δὲν εἶναι πολὺ ἐπικίνδυνος.

§43Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι αἱ ἀσθένειαι προέρχονται ἐκ τῆς κακῆς διαίτης.

§44Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρατηρῶ εἶναι ὅτι οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν κληρωτῶν, εἰς τοὺς στρατώνας εὑρίσκουν συνθήκας καὶ διαίτης καὶ στέγης καὶ ἐνδυμασίας καὶ καθαριότητος, πολὺ καλλιτέρας ἐκείνων τὰς ὁποίας ἀφήνουν εἰς τὰς καλύβας των.

§45Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λυποῦμαι ποὺ δὲν μπορῶ νὰ βελτιώσω ἀκόμη περισσότερον τὴν κατάστασιν αὐτῶν.

§46Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐκεῖνο ποὺ ἐγγράφη ἐπανειλημμένως καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας ἦτο, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν στρατώνων εἶναι ἀπελπιστική, ἰδίως ἀπὸ ἀπόψεως ὑγείας.

§47Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπὸ ἀπόψεως ὑγείας τουλάχιστον, ὄχι.

§48Γ. ΜΟΔΗΣ. Συνεταξείδευσα μὲ διοικητὴν ἑνὸς συντάγματος πεζικοῦ ἐν Ἀθήναις ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ὁποίου ἤκουσα, ὅτι ἠναγκάσθη μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς 4μήνου θητείας τῶν κληρωτῶν νὰ διατάξῃ νέαν καταμέτρησιν καὶ ζύγισιν τῶν ἀνδρῶν καὶ εἶδεν, ὅτι ἐντὸς 4μήνου εἶχαν πάρει ὅλοι βάρος ἀπὸ 4 ἕως 8 ὀκάδας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο ποὺ γνωρίζω εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ὁ θόρυβος δι’ οἰκονομίας αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν διαρκῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ γείτονές μας ἐξοπλίζονται μέχρις ὀδόντων, δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν στρατὸν ὄχι εἰς καλὴν κατάστασιν. Ξεύρω, ὅτι εἰς πολλὰ μέρη ὑπάρχουν παράγκες διὰ πρόχειρον στρατωνισμόν, εἰς κατάστασιν τόσον ἀπελπιστικὴν, ὥστε θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ φροντίζωμεν διὰ τὴν ἀνέγερσιν στρατώνων εἰς τὰ ἐπίκαιρα αὐτὰ παραμεθόρια σημεῖα ἀντὶ τῶν σχεδιαζομένων Ἀθηναϊκῶν νοσοκομείων.

§49Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει κονδύλιον στρατώνων ξεχωριστὸν καὶ ξεχωριστὸν κονδύλιον νοσοκομείων καὶ φθισιατρείου.

§50Γ. ΜΟΔΗΣ. Πρέπει νὰ σκεφθῶμεν σοβαρώτερον περὶ τῆς ἀρτιωτέρας συγκροτήσεως τῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Καὶ πῶς θὰ εὕρωμεν τὰ χρήματα, αὐτὸ ἀκριβῶς ἔρχομαι νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀπὸ 2 ἢ 3 μηνῶν ἐσημειώθη μία πτῶσις τῶν σιτηρῶν εἰς τὰς ἀγορὰς τοῦ Σικάγου τοιαύτη, ὥστε εἰς ὅλας τὰς Εὐρωπαϊκὰς χώρας ἤρχισε διαγραφομένη μία κίνησις δι’ αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τοῦ εἰσερχομένου σίτου. Ἡ Γαλλία προέβη εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου καὶ μάλιστα ἤρχισαν νὰ κινῶνται καὶ τὰ γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια καὶ πρὶν κἂν συνέλθουν, ἡ Κυβέρνησις ἐπέβαλεν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Τὸ ἴδιον ἔπραξε καὶ ἡ Ἰταλία καθὼς ἡ Γερμανία καὶ αἱ αὐξήσεις ὑπῆρξαν σοβαρώταται. Καὶ ἐρωτᾶται ὅταν μεγάλαι καὶ πλούσιαι χῶραι καὶ χῶραι τέλος πάντων αἱ ὁποῖαι προηγοῦνται εἰς πολιτισμὸν προσφεύγουν εἰς τὸν δασμὸν αὐτοῦ διατί ἡμεῖς θὰ ἐκάμναμεν τὴν ἱπποτικὴν αὐτὴν περιφρόνησιν πρὸς φόρον ὁ ὁποῖος καὶ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον θὰ βοηθήσῃ καὶ θὰ ἀνακουφίσῃ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ ἐνισχύσῃ καὶ ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς θὰ σώσῃ τὴν παραγωγήν μας; Διότι πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν ἤκουσα ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς ὅτι τόσον ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ τὴν πτῶσιν τῶν σιτηρῶν εἰς τὴν Σερβικὴν Μακεδονίαν ὅπου ἤλπιζον ὅτι ὅλη ἡ ἐξαγωγὴ θὰ ἐκχυθῇ εἰς οὐδέτερον ἔδαφος, ὥστε θὰ σκεφθοῦν πλέον σοβαρῶς ἐὰν θὰ ἤξιζε τὸν κόπον ἐφεξῆς νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὰς δαπάνας καὶ τοὺς κόπους τῆς καλλιεργείας τοῦ σίτου καὶ δὲν θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ διαθέσωσι ὅλας τὰς δυνάμεις των καὶ ὅλους τοὺς κόπους των ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν καπνοκαλλιέργειαν. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπετέλῃ κἄτι τι τὸ πρωτοφανὲς εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν Κρατῶν ἐὰν ἀπέκρουε φόρον ὁ ὁποῖος καὶ ταμειακῶς θὰ εὐδοκιμήσῃ, ἀλλὰ καὶ ὁ ὁποῖος ζητεῖται ἀπὸ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ πληθυσμοῦ. Σεῖς κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ συμφωνῆτε ἀπολύτως μαζί μου καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ γίνετε διερμηνεὺς τῶν παρακλήσεων μου εἰς τὴν Βουλήν.

§51Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα ἔχει δύο ὄψεις, ἔχει τὴν ταμειακήν του ὄψιν καὶ τὴν ὄψιν τῆς προστασίας τῆς σιτοπαραγωγῆς. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ὁ μόνος τρόπος προστασίας τῆς σιτοπαραγωγῆς εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὁ μόνος τρόπος καὶ ὁ δικαιότερος. Βεβαίως διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξυπηρετεῖται καὶ ἀσφαλῶς ἐπέρχεται ἀνατίμησις τοῦ σίτου. Ἀπὸ ἀπόψεως ἀποτελεσμάτων εἶναι τὸ καλλίτερον μέτρον, ἀπὸ ἀπόψεως ὅμως δικαίου δὲν εἶναι τὸ πρῶτον. Ἐὰν θέλωμεν τὴν προστασίαν τῆς σιτοπαραγωγῆς, ἔχομεν μέσα νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὴν χωρὶς αὔξησιν τοῦ δασμοῦ.

§52Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἡμεῖς τέλος πάντων δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ φορέσῃ μαῦρο πουκάμισο καὶ νὰ δώσῃ τὴν μάχην τοῦ σίτου, ἀλλὰ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἡ φασιστικὴ Ἰταλία, ἡ ὁποία ηὔξησε τὸν δασμὸν τοῦ σίτου μέχρι 14 λεπτῶν χρυσῶν κατὰ χιλιόγραμμον, ποσὸν δηλαδὴ διπλάσιον ἐκείνου μὲ τὸ ὁποῖον βαρύνεται ὁ εἰς ἡμᾶς εἰσαγόμενος ἔξωθεν σῖτος. Ἀλλὰ φαντάζομαι, ὅτι θὰ εἰσηγηθῇ καὶ αὐτὸς καταλλήλως τὴν αὔξησιν αὐτήν, ἡ ὁποία ταμειακῶς τοὐλάχιστον θὰ εὕρῃ ἀπολύτως σύμφωνον καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§53Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως, ἀλλὰ χωρίζω τὴν ταμειακὴν ἄποψιν.

§54Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἄλλας παρατηρήσεις ἔχω νὰ κάμω μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὰς συντάξεις, ὑποθέτω ὅτι χρειάζεται μία ἀναδιοργάνωσις τῶν συντάξεων, διότι ἡ ἔννοια τῆς συντάξεως ἔχει πάθει πλήρη ἀλλοίωσιν παρ’ ἡμῖν καὶ ζητοῦν συντάξεις ἄνθρωποι εὑρισκόμενοι ἀκόμη εἰς τὸ ἄνθος τῆς ἡλικίας των, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει εἰς κανὲν μέρος τῶν πέντε Ἠπείρων.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τοῦ ὑπουργείου Ναυτικῶν, τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ Ἐθνικοῦ στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸς ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1929–30 τῶν ὑπουργείων Ἐξωτερικῶν, Στρατιωτικῶν. Ναυτικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ».

§57Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ποῖαι ἐκ τῶν τροπολογιῶν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐγένοντο δεκταὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον πρῶτον. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4).

§59Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὸ 5ον ἄρθρον, κ. Πρόεδρε, προστίθεται τροπολογία τὴν ὁποίαν θὰ καταθέσω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 6, 7, 8, 9 καὶ 10).

§60Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἰς τὸ 11ον ἄρθρον καὶ εἰς τὸ τέλος προστίθεται τὸ ἑξῆς: «ὅτι πάντως διὰ τὴν ἄσκησιν οἱουδήποτε ἐπαγγέλματος ἀπαιτεῖται ἔγκρισις τοῦ ὑπουργοῦ».

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 12ον (ἀναγινώσκει).

§63ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 13, 14, 15–21 ὡς ἐτροπολογήθησαν).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22 (ἀναγινώσκει).

§65Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πρέπει εἰς τὸ τέλος νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ φράσις «ἴσον πρὸς τὸ ἥμισυ».

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22 ὡς ἐτροπολογήθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 23–63 ὡς ἐτροπολογήθησαν).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 64. Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ν. Τζερμιᾶς.

§68Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία, νὰ ἰσχύσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου καὶ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα ἐντὸς δέκα ἡμερῶν νὰ ἀναθεωρηθῶσιν αἱ ἀποφάσεις. Εἰς τὸ πεζικὸν ὑπάρχει διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀποτασσόμενοι δύνανται νὰ προσφύγουν εἰς δεύτερον συμβούλιον. Αὐτὸ γίνεται καὶ διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ὑπάρχουν ὅμως περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἀπετάχθησαν ἀξιωματικοὶ πρὸ τῆς καταρτίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δίκαιον νομίζω νὰ στερηθοῦν τοῦ δικαιώματος, ἐφ’ ὅσον δημιουργεῖται ἀνακριτικὸν συμβούλιον καὶ δύνανται νὰ προσφύγουν εἰς αὐτό. Οὐδὲν τὸ δικαιότερον. Πρόκειται περὶ δικαίου, διότι καθιεροῦται ὁ δεύτερος βαθμός. Σήμερον εἶναι γενικὴ ἡ ἀρχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται εἰς καὶ μόνον βαθμὸς διὰ τόσον σοβαρὸν ἀδίκημα. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν τροπολογίαν.

§69Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχή σας ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ ἀντικειμένου, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτοῦ ἀποφανθῇ ἐν πλήρει συνειδήσει. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν νομίζει, ὅτι ἔχει ἐξαιρετικοὺς λόγους νὰ ἐκθέσῃ γνώμην· ἁπλῶς θὰ θέσῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς τὰ στοιχεῖα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου. Ἡ τροπολογία αὕτη συνάπτεται πρὸς μίαν εἰδικὴν τάξιν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀθρόως ἀπεβλήθησαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ.

§70Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Διὰ ποίους λόγους ἀπεβλήθησαν, κ. ὑπουργέ;

§71Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ ἐξέτασις τῆς οὐσίας δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἐν προκειμένῳ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἠδυνήθην νὰ ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν, δὲν μὲ ἐνθαρρύνουν εἰς τὸ νὰ υἱοθετήσω τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Ἀπομένει ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα, ἵνα ἀνεπηρέαστος ἀπὸ Κυβερνητικὴν εἰσήγησιν, διότι τοιαύτην δὲν σᾶς κάμω, οὐδὲ ὑπὲρ οὐδὲ κατά, νὰ ἀποφανθῇ ὅπως αὕτη βούλεται. Οἱ ἐν λόγῳ ἀξιωματικοὶ ἐκρίθησαν καὶ ἀπεμακρύνθησαν τοῦ Ναυτικοῦ.

§72ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διὰ ποίους λόγους;

§73Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἔχει θεσπισθῆ γενικῶς τὸ δικαίωμα τῆς εἰς δευτεροβάθμιον συμβούλιον προσφυγῆς τῶν ὁπωσδήποτε ἐκβαλλομένων τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου. Δὲν ἔχει καμμίαν ἐν τούτοις σχέσιν πρὸς τὴν χρονολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ παρείχετο εἰς τὰ ἄτομα τὰ κρινόμενα ἐφ’ ἅπαξ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διὰ νὰ ἐλάμβανον τότε τὰ μέτρα τῆς προσφυγῆς των, ἐὰν τοιαῦτα τοὺς παρείχοντο πρὸς τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ἐγὼ περιορίζω τὸν λόγον μου ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου· δὲν δύναμαι νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀποδοχὴν τῆς τροπολογίας. Τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι ἡ βουλὴ κρίνουσα ἐν κυριάρχῳ πνεύματι δὲν δικαιοῦται νὰ μὴ θεωρήσῃ τὴν φράσιν ταύτην ὡς καταδίκην τῆς τροπολογίας, διότι δὲν θέλω, ὡς ὑπευθύνως ἀσκῶν τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν ὑπάτην ἐποπτείαν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, νὰ ἐνθαρρύνω ὅπως δήποτε τὴν ἐπάνοδον εἰς ἐξέτασιν μιᾶς ὑποθέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας δικαιότερον ὅλων καὶ σκοπιμώτερον ὅλων ἐθεώρησα, ὅπως ἐφ’ ἅπαξ συρθῇ ὁ πέπλος τῆς λήθης. Οἱ ἐν λόγῳ ἀξιωματικοὶ ζητοῦν νὰ τύχουν τοῦ δικαιώματος τῆς καὶ πάλιν κρίσεως. Ἐὰν ἡ τροπολογία αὕτη Ψηφισθῇ τότε θὰ τοὺς δοθῇ τὸ μέτρον τῆς προσφυγῆς εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Νομίζω ὅμως, κύριοι βουλευταί, ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν λάβῃ χώραν τροπολογία, ὁ τελικὸς κύκλος εἰς τὸν ὁποῖον θὰ καταλήξουν οἱ ὡς ἄνω ἀξιωματικοί, θὰ εἶναι ὅπως δήποτε ἡ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στόλου ἀπομάκρυνσις αὐτῶν. Συνεπῶς ἡ τροπολογία αὕτη, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνω ἐκ τρίτου, ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφανθῇ, οὐσιαστικὸν σκοπὸν θὰ ἔχῃ τὴν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους παραχώρησιν δικαιώματος προσφυγῆς, ἡ ὁποία προσφυγὴ θὰ βελτιώσῃ ἁπλῶς τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν θέσιν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα.

§74Σ. ΣΥΜΕΟΝΟΓΛΟΥ. Πόσοι ἀξιωματικοὶ ἦσαν;

§75Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω 14.

§76Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι τερματισμένη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐὰν ἕνα συμβούλιον τὸ ὁποῖον οὕτως ἢ ἄλλως κρῖναν τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς τοὺς ἀπέπεμψεν, κατὰ τὶ θὰ ζημιωθῇ ὅταν τοὺς χορηγήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς εἰς δευτεροβάθμιον συμβούλιον προσφυγῆς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει διὰ τοὺς συναδέλφους τῶν ἰδία τοῦ πεζικοῦ. Ἀφοῦ ἕνα κατώτερον συμβούλιον ἔκρινεν τόσον αὐστηρῶς τὴν πρᾶξιν των καὶ τοὺς εἶπε δὲν μπορεῖτε νὰ παραμείνετε, δὲν ὑπάρχει τάχα ἡ ἐγγύησις διὰ τὸ ἀνώτερον συμβούλιον ὅτι καὶ αὐτὸ θὰ κρίνῃ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον; Νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία καθιεροῖ ἁπλῶς ἕνα ἔνδικον μέσον ὑφιστάμενον ἤδη διὰ τὴν κατηγορίαν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ.

§77Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ θεσπισθεῖσα ἀρχὴ ὥστε καὶ εἰς δεύτερον βαθμὸν νὰ κρίνεται ἡ θέσις ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ἀποτασσομένου, εἶναι ὀρθὴ καὶ ἔχει ἤδη ἐφαρμοσθῆ. Νομίζω, ὅτι εἶναι στοιχεῖον ἀποδόσεως δικαιοσύνης, ἐφ’ ὅσον μάλιστα καθὼς λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν.

§78Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ἔδωσε νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι εἶναι ἀνάξιοι τῆς συμπαθείας τῆς Βουλῆς.

§79Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ἄν καὶ δὲν γνωρίζω περὶ ποίων πρόκειται ὅτι πρέπει νὰ τύχουν ἑνὸς τοιούτου δικαιώματος.

§80Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ξέρετε περὶ τίνος πρόκειται;

§81Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὄχι, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔλαβον γνῶσιν.

§82Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἐγὼ τὴν ξέρω τήν ὑπόθεσιν, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία ἡ ὁποία συζητεῖται εἶναι τοῦ κ. Κολιαλέξη. Παρακαλῶ νὰ περιμένετε νὰ τὴν ἀναγνώσῃ ὁ κ. Γραμματεύς, ἵνα ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. (ἀναγινώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται ὀλίγοι)

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν παραδέχεται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 64 καὶ 65 καὶ γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκαταστάσεως καὶ κινήσεως ἀλλοδαπῶν ἐν Ἑλλάδι ἀστυνομικοῦ, ἐλέγχου διαβατηρίων ἀπελάσεων καὶ κινήσεως» ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Μόδης.

§85Γ. ΜΟΔΗΣ. Μεταξὺ Σερβικῆς καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶχε καθιερωθῇ ἀπὸ τοῦ 1919, ὅπως οἱ κάτοικοι τῶν νομῶν Φλωρίνης, Κοζάνης καὶ Ἐδέσσης, ταξειδεύουν εἰς τὰ Μοναστήριον τῆς Σερβίας χωρὶς νὰ ὑπόκεινται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς θεωρήσεως τῶν διαβατηρίων ὑπὸ τῶν Σερβικῶν προξενικῶν ἀρχῶν Θεσσαλονίκης. Ἀντιστοίχως, οἱ κάτοικοι τοῦ Μοναστηρίου ἤρχοντο ἐπίσης εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος, χωρὶς νὰ ὑπόκεινται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς θεωρήσεως τῶν διαβατηρίων ὑπὸ τῶν ἡμετέρων προξενικῶν ἀρχῶν τῶν Σκοπίων. Ἡ κατάστασις αὐτὴ συνεχίσθη ἀπὸ τοῦ 1919 ἐπὶ 8–9 ἔτη.

§86Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συνετάχθη κατόπιν συνεννοήσεως μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία ὑποθέτω, ὅτι ἐὰν ὑπῆρχε μία τοιαύτη συνθήκη καθὼς λέγετε θὰ τὴν ἐγνώριζεν.

§87Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω, κ. ὑπουργέ, ἐὰν πρόκειται περὶ συνθήκης ἢ περὶ ἁπλῆς συνεννοήσεως. Μίαν καλὴν πρωΐαν διετάχθη ὁ ἀστυνόμος, ὁ ἡμέτερος εἰς τὰ ἑλληνοσερβικὰ σύνορα, νὰ μὴ δέχεται τὴν εἴσοδον οἱουδήποτε Σέρβου ἔστω καὶ ἐκ Μοναστηρίου. Ἐδόθη εἰς αὐτὸν διαταγή, διὰ τῆς ὁποίας ἐγύριζε πίσω ὅλους τοὺς Σέρβους ὑπηκόους τοὺς εἰσερχομένους εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκκινήσει ἀπὸ τὰς ἑστίας των ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑφισταμένου ἐκείνου καθεστῶτος· τοὺς ἐπέστρεφε διὰ τὸν λόγον ὅτι τὰ διαβατήρια δὲν ἦσαν θεωρημένα ὑπὸ τῆς ἡμετέρας προξενικῆς ἀρχῆς. Τὸ γεγονὸς δὲ ὅτι προηγήθη ἀνακοίνωσις τοῦ μέτρου αὐτοῦ εἰς τὰς Σερβικὰς ἀρχὰς ὥστε νὰ εἰδοποιηθοῦν ἐγκαίρως οἱ ταξειδεύοντες διὰ νὰ μὴ ἐκτεθοῦν εἰς τὸ ἄσκοπον ταξείδιον, εἰς τὰς δαπάνας καὶ εἰς διαπόμπευσιν—σημειωτέον δὲ ὅτι οἱ ταξειδεύοντες κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ὁμογενεῖς—τὸ γεγονὸς αὐτὸ μᾶς ἐξέθεσεν εἰς τὰ ὄμματα τῶν Σέρβων. Αἱ Σερβικαὶ ἀρχαὶ ἐξηκολούθουν ἀνεχόμεναι ἐπὶ μακρὸν τήν μετάβασιν ἡμεδαπῶν εἰς τὴν Σερβίαν ἄνευ θεωρήσεως· ἀλλ’ ὅταν εἶδον τὴν κατάστασιν αὐτὴν παρατεινομένην, ἠναγκάσθησαν νὰ μὴ δέχωνται νὰ φύγῃ κανεὶς χωρὶς νὰ θεωρήσῃ τὸ διαβατήριόν του ἀπὸ τὸ Σερβικὸν προξενεῖον Θεσ)νίκης. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ φαινώμεθα αὐστηρότεροι ἡμεῖς ἀπὸ τοὺς ὁμόρους. Νομίζω, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡ ἐμφανίζουσα τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία καὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἦτο χώρα, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔμπαινε καὶ ἔβγαινε κανεὶς ἐλευθέρως, ψοφοδεῆ καὶ φέρουσαν τὴν σκιάν της, λαμβάνουσαν μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ ἐλάμβανον εἰς παλαιότερα χρόνια Κράτη αὐταρχικὰ τρέμοντα διὰ τὴν ζωὴν τῶν βασιλέων των, δὲν συνάδει πρὸς τὰς παραδόσεις τῆς χώρας. Δεδομένου δὲ ὅτι πρόκειται κατὰ τὸ πλεῖστον περὶ οἰκογενειῶν αἱ ὁποῖαι ἔχουν μέλη των εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὰ παιδιά των εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον νὰ ἀποκατασταθῇ τὸ παλαιὸν καθεστὼς διότι δὲν ὑπάρχει κανεὶς κίνδυνος, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ δὲν βλέπουν κανένα κίνδυνον διὰ τὴν χώραν ἐκ τῆς ἐλεύσεως αὐτῆς καὶ δὲν ξεύρω ποῖος ὑπάλληλος, ἴσως, τὸ ἔκαμεν αὐτὸ καὶ μᾶς ἀνεστάτωσε. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος αὐτοπροσώπως καὶ νὰ δώσῃ μίαν λύσιν συνάδουσαν πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας καὶ μὲ τὰς παραδόσεις αὐτῆς καὶ τὰ συμφέροντά της δεδομένου ὅτι πρόκειται τὸ ἐπαναλαμβάνω περὶ ταξειδιωτῶν κατὰ τὸ πλεῖστον ὁμογενῶν.

§88Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ προλαλήσας συνάδελφος ὑπεστήριξε τὴν ὕπαρξιν μιᾶς συνθήκης μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Σερβίας. Ἀλλ’ ἀνέφερε καὶ κἄτι πλέον, ὅτι ἡ συμφωνία αὐτή, εἴτε ἐκ λάθους τῶν ἡμετέρων ἀρχῶν, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων δὲν ἐφηρμόζετο ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σεπτεμβρίου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤδη σᾶς εἶπα, ὅτι αἱ διατάξεις αὐταὶ τοῦ σχεδίου ἐγένοντο κατόπιν συνεννοήσεως μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἑπομένως, ἐὰν ὑπῆρχε τὶ τὸ περιοριστικόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐστηρίζετο, εἴτε ἐπὶ μιᾶς συνθήκης, εἴτε ἐπὶ μιᾶς συμφωνίας προφορικῆς, θὰ ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν. Ἀλλὰ ἐὰν ἤθελεν, εἴτε ἐπανέλθῃ τὸ καθεστὼς τὸ παλαιόν, εἴτε ἀποκατασταθῇ μία νέα συμφωνία, αὐτὸ δὲν θὰ προσκρούσῃ εἰς τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει μέτρα, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει συνθήκη ἰδιαιτέρα.

§89Γ. ΜΟΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, νὰ ἀναβάλετε τὴν τροπολογίαν καὶ νὰ ἐξετάσητε τὰ πράγματα. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 3265, περὶ καθορισμοῦ τῆς δικαιοδοσίας τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ τῶν Νομαρχῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Π. Τσιτσίλιας.

§91Π. ΤΣΙΤΣΙΛΙΑΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἐπέφερεν ὡρισμένας τροπολογίας.

§92Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ ἀκούσωμεν τὰς ἀπόψεις τὰς τροποποιητικάς.

§93Π. ΤΣΙΤΣΙΛΙΑΣ. Τὸ ἄρθρον 1 ἐτροποποιήθη ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας ἀσκεῖ ἓν ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τὰ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους δικαιώματα τῶν ὑπουργῶν τοῦ ἀποφασίζειν ἐπὶ ἀντικειμένων τῆς ἁρμοδιότητός των, ἐξαιρουμένων τῶν διὰ διαταγμάτων ὁριζομένων. Τὰ διατάγματα ταῦτα θέλουσιν ἐκδίδεσθαι μετὰ γνώμην τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Ἐξηρτήσαμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως διαταγμάτων εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, διὰ νὰ προφυλάξωμεν καὶ τὸν Γενικὸν Διοικητήν, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ ἔχωμεν καὶ τὸ κῦρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Προσεθέσαμεν ἔπειτα (ἀναγινώσκει). «Δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὴν διάταξιν ταύτην ἡ ἁρμοδιότης τῶν ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, ἡ ἁρμοδιότης ὅμως τῆς ἀστυνομίας λιμένων καὶ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀνήκει εἰς τὸν Γεν. Διοικητήν». Ἡ τελευταία διάταξις ἐτέθη, διότι πολλάκις παρουσιάζονται ζητήματα τοιαύτης φύσεως, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ρυθμίζωνται ἐκ μέρους τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Εἰς τὸ 2ον ἄρθρον προσθέσαμεν, ὅτι τὸν Γενικὸν Διοικητήν, τὸν ἀναπληροῖ ὁ γενικὸς γραμματεὺς καὶ ὅτι αἰτήσει τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ἐπιτρέπεται ἡ παρὰ τῷ Γενικῷ Διοικητῇ Μακεδονίας ἀπόσπασις καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων. Τοῦτο εἶναι σκόπιμον, διότι ὅπως γνωρίζετε οἱ ὑπάλληλοι τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων εἶναι ἔμπειροι καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ δύναται ὁ ὑπουργὸς Γενικὸς Διοικητὴς νὰ ἀπουσιάσῃ, ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ κέντρον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλας περιφερείας, ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι ὑπάρχουν ὑπάλληλοι δυνάμενοι νὰ τὸν συντρέξουν εἰς τὸ ἔργον του. Λαμβάνομεν ἐπίσης πρόνοιαν καὶ διὰ τὸν ἰδιαίτερον γραμματέα, διὰ τῆς ἑξῆς διατάξεως. (ἀναγινώσκει). «Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἰδιαιτέρου γραφείου τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Μακεδονίας δύναται νὰ διορισθῇ ὑπὸ τούτου εἷς ἰδιαίτερος γραμματεύς, κατὰ τὰς περὶ ἰδιαιτέρων γραμματέων τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων ἰσχυούσας διατάξεις». Ἐπίσης καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 ἐγένετο τροποποίησις ἐν σχέσει μὲ τὰ συμβούλια, παρὰ ταῖς Γενικαῖς Διοικήσεσι. Ἡ ἐπιτροπὴ προσέθεσε καὶ 5ον ἄρθρον, διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς διαθέσεως τῶν πιστώσεων, διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. (ἀναγινώσκει). «Ἐπὶ τῇ βάσει αἰτήσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Μακεδονίας μεταβιβάζονται εἰς τοῦτον ἐφ’ ἅπαξ, δι’ ἐπιτροπικῶν ἐνταλμάτων αἱ ἀναγκαιοῦσαι πιστώσεις δι’ ὅλον τὸ ἔτος. Ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ διὰ τὸ τρέχον οἰκονομικὸν ἔτος». Διότι ἄνευ τοῦ μέτρου τούτου δὲν θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ταχεῖα διεξαγωγὴ τῶν ὑπηρεσιῶν, θὰ ἦτο δὲ ἀπώλεια χρόνου ἄν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἦτο ὑποχρεωμένος ἑκάστοτε, νὰ ζητῇ ἐκ τοῦ κέντρου τὴν ἀποστολὴν χρημάτων. Κατωτέρω προστίθενται τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ 1930–31 καὶ ἐφεξῆς ἐπιτρέπεται, ὅπως κατόπιν αἰτήσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ εἰδοποιήσεως πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ ἐν τοῖς οἰκείοις προϋπολογισμοῖς τῶν διαφόρων ὑπουργείων πιστώσεις αἱ ἀναφερόμεναι ὡς ἔξοδα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Μακεδονίας, ἀναγράφονται ὑπὸ ἴδιον ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτων». Κατωτέρω προσεθέσαμεν καὶ ἄρθρον 6, καθ’ ὃ «αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων Γενικῶν Διοικήσεων, μετ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου». Νομίζομεν, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ θεσμὸς αὐτός, περὶ ἐπεκτάσεως τῶν δικαιωμάτων, τῶν Γενικῶν Διοικητῶν, νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς ἄλλας Γενικὰς Διοικήσεις. Ἡ ἐπιτροπὴ μετὰ χαρᾶς ἀντελήφθη τὴν διάθεσιν αὐτὴν καὶ ἐπικροτεῖ τὴν ταχυτέραν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου τῆς ἐπεκτάσεως, τῆς εὐρύτητος τῶν δικαιωμάτων τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ εἰς τὰς ἄλλας Γενικὰς Διοικήσεις καὶ διὰ τοῦτο ἔκρινεν ἀναγκαίαν τὴν προσθήκην ἄρθρου διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς τὴν ἰδίαν Κυβέρνησιν, τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ μέτρου αὐτοῦ.

§94Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ τῆς ἐπεκτάσεως, ἐφ’ ὅλων τῶν Γενικῶν Διοικήσεων, ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως καὶ ἄνευ γνώμης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§95Π. ΤΣΙΤΣΙΛΙΑΣ. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐδέχθη τὴν διάταξιν αὐτήν, διότι ἐσκέφθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξουν ἀποτελέσματα πείθοντα, ὅτι ὄντως ὁ θεσμὸς ἐφαρμοσθεὶς εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν Μακεδονίας, ἔδωσε καλὰ ἀποτελέσματα.

§96Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχει ἐφαρμοσθῇ ὁ θεσμὸς αὐτὸς καὶ ἀπορῶ πῶς ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε δὲν εἶχε γενικεύσει τὸ ζήτημα, ὅσον ἀφορᾷ ὅλας τὰς Γενικὰς διοικήσεις.

§97Π. ΤΣΙΤΣΙΛΙΑΣ. Θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ εὐθὺς ἀμέσως, ἀλλ’ ὑπάρχει πάντοτε κἄποιος δισταγμὸς καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκῶν καὶ ἱκανῶν προσώπων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων Γενικῶν Διοικήσεων ἀφέθη ὁλόκληρον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ἐπιτροπὴ δὲ εἶναι βεβαία, ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν θεσμὸν αὐτόν, διότι ἀναμφισβητήτως ἄνευ τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ αἱ Νέαι Χῶραι δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ κυβερνηθῶσιν, ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐπιθυμεῖ.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§99Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, κύριοι βουλευταί, τὰ δύο κείμενα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν καὶ τὸ τροποποιηθὲν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, ὄχι νὰ φέρω παρατηρήσεις, ἀλλὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διακρίνει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅσον ἀφορᾷ τὸν περιορισμὸν τῶν προνομίων μόνον διὰ τὴν Γεν. Διοίκησιν τῆς Μακεδονίας. Ἀσφαλῶς ἡ Μακεδονία ἔχει ἀνάγκην τῆς μείζονος προσοχῆς καὶ στοργῆς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατὶ ὑφίσταται ὁ θεσμὸς τῶν Γεν. Διοικήσεων καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας, ἐὰν νομίζωμεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα ἀναμένομεν ἐκ τῆς δράσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τῆς Μακεδονίας δὲν ἔπρεπε νὰ ὑφίστανται καὶ διὰ τὰς ἄλλας περιφερείας. Εἶναι λυπηρόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ ἐμμένῃ εἰς διακρίσεις, αἱ ὁποῖαι οὐδόλως συμβιβάζονται πρὸς τὰς προγραμματικὰς ἐπαγγελίας καὶ τὰς ἀνάγκας αἵτινες ἐδημιουργήθησαν μετεκλογικῶς. Διότι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναγκάζεται σήμερον ἐξ ἀφορμῆς μεταβολῶν εἰς τὰ πρόσωπα νὰ περιφρουρήσῃ τὰ πρόσωπα ταῦτα ἢ διὰ δικαιωμάτων ἢ προνομίων εὐρυτέρων, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι, ἐκ τούτου ἐξάγεται, ὅτι ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην τῶν τοιούτων εὐρυτέρων προνομίων καὶ δικαιωμάτων καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ἐφ’ ὅσον τὰ ἀναγνωρίζει δι’ ἕν τμῆμα τοῦ Κράτους πῶς δὲν θέλει νὰ τὰ ἀναγνωρίσῃ δι’ ἄλλα τμήματα, τὰ ὁποῖα χειροτέραν τελευταίως ἔχουν διοίκησιν, τμήματα, τὰ ὁποῖα στεροῦνται κἄν Γεν. Διοικητοῦ καὶ διὰ τὰ ὁποῖα δὲν δεικνύει τὸ αὐτὸ ἐνδιαφέρον ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠξεύρω κατὰ ποίαν ἀντίληψιν. Ὁμιλῶ συγκεκριμένως περὶ τῆς Γεν. Διοικήσεως τῆς Θράκης· ἐν ᾧ ἐγένοντο μεταβολαὶ τελευταίως καὶ εἶναι γνωστόν, ὅτι χηρεύει ἡ θέσις τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, μάλιστα ἐπὶ ἔτος ὁλόκληρον, διότι καὶ πρὶν παραιτηθῇ ὁ τέως τοιοῦτος ἐταξείδευε συχνὰ καὶ διαρκῶς ἀπουσίαζεν ἐκ Θράκης. Διατὶ δεικνύεται μία τοιαύτη ἄστοργος ἀδιαφορία διὰ τὰ μέρη αὐτά, τόσον ἀντίθετος πρὸς τὸ προσωπικὸν ἐνδιαφέρον τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς ἐπαρχίας ταύτας τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι ὡς πολὺ ἀπομεμακρυσμέναι τοῦ κέντρου ἐδικαιοῦντο ἴσης, ἄν ὄχι μείζονος στοργικῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ παραμεθόριοι εἶναι καὶ εἰς ληστείας ὑπόκεινται καὶ πολλάκις ἀνωμαλίαι διεπιστώθησαν μεγαλύτεραι ἀπὸ τὰς τῆς κεντρικῆς Μακεδονίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπέτεινε τὴν ἀπορίαν μου εἶναι, ὅτι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ φόβῳ συσχεθεῖσα διὰ τὴν ἀποκλειστικότητα μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸ νομοθέτημα τοῦτο μὲ μεγάλην δειλίαν ὁμιλεῖ περὶ τῶν λοιπῶν Γεν. Διοικήσεων κατὰ τρόπον ὑποδεέστερον, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἐπεκταθῶσι τὰ δικαιώματα αὐτὰ καὶ εἰς τὰς ἄλλας Γεν. Διοικήσεις.

§100Α. ΠΑΠΑΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἡ ἐπιτροπὴ ποιεῖται μνείαν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§101Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλεῖ περὶ Μακεδονίας, τὸ δὲ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖ περὶ ἐπεκτάσεως κατόπιν ἀποφάσεως Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῶν εὐεργετημάτων αὐτοῦ καὶ εἰς τὰς ἄλλας Γεν. Διοικήσεις. Ὑπάρχει καὶ μία παράγραφος ἡ ὁποία λέγει (ἀναγινώσκει) «ἔδει νὰ εὐρυνθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ κυρίως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τῆς Μακεδονίας», ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ἐξαιρετικῆς εὐνοίας δι’ ὡρισμένην περιοχὴν τοῦ Κράτους. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατὶ ἡ Κυβέρνησις εἶχεν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς σκέψεως αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ πληγώσῃ πληθυσμούς τινας διότι ἐνῷ σκέπτεσθε μετὰ ἑνὸς ἔτους διοίκησιν νὰ διορθώσητε τὸν θεσμὸν τῆς Γεν. Διοικήσεως ἑνὸς τμήματος δὲν ἐπεκτείνετε τὴν μέριμναν αὐτὴν καὶ εἰς τὰς λοιπὰς Γεν. Διοικήσεις τοῦ Κράτους. Ἄν νομίζωμεν, ὅτι εἶναι περιτταὶ αἱ λοιπαὶ Γεν. Διοικήσεις, θὰ ἦτο καλλίτερον καὶ εἰλικρινέστερον νὰ εἰσηγηθῶμεν τὴν κατάργησιν αὐτῶν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως νομίζομεν ὅτι εἶναι ἀναγκαῖαι, δὲν γνωρίζω διατὶ, δὲν ἀναλαμβάνομεν μὲ τὴν ἐπίγνωσιν ὅλης τῆς πραγματικότητος, τὴν ὁποίαν μᾶς διδάσκει τὸ παρελθὸν τῆς κακῆς διοικήσεως τῶν Νέων Χωρῶν, νὰ εὐρύνωμεν τὰς διατάξεις γενικῶς τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ νὰ προσπαθήσωμεν ὅπως οὗτος ἀποβῇ ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν ἐπαρχειῶν ἐκείνων. Διότι ἠκούσθη, ὡς ἔμαθον, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἡ ἑξῆς ἐπιφύλαξις ἆρα γε θὰ εἶναι δυνατὸν τὰ ἄλλα πρόσωπα τῶν Γεν. Διοικητῶν τὰ ὁποῖα θὰ διορισθῶσιν νὰ εἶναι εἰς θέσιν τὰ δικαιώματα αὐτὰ τὰ εὐρύτατα τὰ ὁποῖα θὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τοὺς Γεν. Διοικητὰς νὰ τὰ χρησιμοποιήσωσιν ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν μερῶν ἅτινα θὰ κληθοῦν νὰ διοικήσωσιν; Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἡ δικαιολογία αὐτή. Νομίζω, ἀπ’ ἐναντίας ὅτι θὰ καταβάλλεται μείζων προσοχὴ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν θέσεων αὐτῶν καὶ διὰ προσώπων ἀναλόγων πρὸς τὴν εὐρύτητα τῶν ψηφιζομένων νομοθετημάτων. Ἡ ἐπιτροπὴν παρ’ ὅλην τὴν ἀποκλειστικότητα ἐπαναλαμβάνω τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν, ἂν καὶ ἐγνώριζε, ὅτι θὰ μετέβαλεν ἐν τέλει αὐτὴν τὴν μερικότητα ἡ ἐπιτροπή, λέγω, ἐπέφερε τροποποιήσεις διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὴν συγχαρῇ τις. Διαβλέπει τις διὰ τῶν τροποποιήσεων αὐτῶν τὸ πνεῦμα τὸ σύγχρονον, τὸ ἀπορρέον ἐκ τῆς πείρας τῆς τελευταίας περιόδου, πείρας ἡ ὁποία διδάσκει, ὅτι πρέπει ἄρδην νὰ μεταβληθῇ ἡ διοικητικὴ κατάστασις τῶν Νέων Χωρῶν. Θὰ ἔπρεπε συνεπῶς νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπόσπασις ὄχι μόνον τοῦ Γεν. Γραμματέως, ἥτις θὰ ὑποβοηθήσῃ τὸ ἔργον τοῦτο, ἀλλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ εὐρυνθῇ ὁ θεσμὸς τῶν ἀποσπάσεων καὶ ἄλλων χρησίμων ὑπαλλήλων, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀνάγκη. Ἕν ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα κεφάλαια τῆς τροπολογίας εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἤθελον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν του καὶ νὰ δεχθῇ τὴν τοιαύτην τροπολογίαν καὶ μάλιστα μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν εὐρύτητα, διότι εἶναι γνωστὸν ποίας ταλαιπωρίας ὑφίστανται αἱ Νέαι Χῶραι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρησιμοποίησιν τῶν ἀναγκαίων πιστώσεων. Λέγω χρησιμοποίησιν, διότι ἐνῷ χορηγοῦνται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ αἱ πιστώσεις αὗται, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν συμβαίνει νὰ βλέπωμεν, ὅτι τὸ ἥμισυ τῶν κονδυλίων δὲν ἔχει χρησιμοποιηθῆ. Διὰ ποίους δὲ λόγους συμβαίνει τοῦτο; Πολλάκις αἱ πιστώσεις αὗται, αἱ ὁποῖαι παρατηρεῖται ὅτι ἐπεστράφησαν, εἶχον χορηγηθῆ διὰ δημόσια ἔργα καὶ εἶναι γεγονός, ὅτι ἐπεστράφησαν τοιαῦται ἀπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τῆς Θράκης, διότι δὲν ἐπετεύχθη κατὰ τὸ διάστημα τῆς χρήσεως ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων λόγῳ ἐλλείψεως μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐβιάσθησαν νὰ καταρτίσωσι τὰς μελέτας. Συνεπῶς δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα γενναιοδώρως τὸ Κράτος εἶχε χορηγήσει ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Βεβαίως αἱ πιστώσεις δὲν χρησιμοποιοῦνται, διότι δὲν ὑπάρχουσι μηχανικοί. Μήπως ὑπάρχει τρόπος νὰ πληρωθῶσιν αἱ κεναὶ θέσεις αὗται; Ὄχι. Καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ ἐνῷ χορηγοῦμεν τὰ ἑκατομμύρια διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν καθίσταται δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἐντὸς τῆς ὡρισμένης προθεσμίας τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ἐπιστρέφονται, καὶ μένουσιν ἀχρησιμοποίητοι αἱ πιστώσεις καὶ τὰ ἔργα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ κονδυλίου τῶν ἔργων, ὑποθέτω, ὅτι καὶ τὰ λοιπὰ κονδύλια θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ εὑρίσκωνται παρὰ τὴν ἕδραν τῆς Διοικήσεως, ὥστε νὰ δύνανται οἱ Διοικηταὶ νὰ τὰ χρησιμοποιῶσι χωρὶς γραφειοκρατικὰς καθυστερήσεις, διότι ἄλλως προστίθενται καὶ αἱ ἄλλαι τεχνικαὶ καθυστερήσεις, ἐν τῷ μεταξὺ τὰ χρήματα δὲν εἶναι πρόχειρα καὶ ἐπιστρέφονται εἰς τὸ κέντρον. Καὶ φαντάζεσθε ποία εἶναι ἡ ἀπελπισία καὶ δυσφορία τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι περιμένουν νὰ τελειώσουν τὰ ἀτελείωτα ζητήματα, καὶ ποία εἶναι ἡ ἀπελπισία τῶν πληθυσμῶν καὶ ἡμῶν τῶν πολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι κατόπιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Πολιτείας καὶ τῶν διαβεβαιώσεων τῶν κυβερνήσεων ὅτι θὰ τερματισθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων αὐτῶν, εὑρισκόμεθα ἔκπληκτοι πρὸ τοῦ θεάματος τῆς διαιωνίσεως ἐπὶ ὁλοκλήρους μῆνας καὶ ἔτη ἔργων χρησίμων καὶ ἀναγκαιοτάτων. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μείζωνος ἀναπτύξεως τοῦ θέματος. Τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ συστήσω, νὰ μελετήσῃ ἕνα παλαιὸν νόμον. Ὅταν ἠλευθερώθη ἡ Θράκη, ἦτο μία ἐποχή, κ. ὑπουργέ, τὴν ὁποίαν ἐνθυμούμεθα, μὲ ὅλας τὰς πικρίας αἵτινες τὴν διεδέχθησαν, μετὰ πολλῆς συγκινήσεως καὶ μετὰ μεγάλης ἀνακουφίσεως, ἦτο ἡ ἐποχὴ καθ’ ἣν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος ΔΡΛΔʹ, ὅστις ἐφήρμοσε μίαν εὐρυτάτην ἀποκέντρωσιν καὶ αὐτοδιοίκησιν, τὰ συστήματα δηλ. περὶ τῶν ὁποίων τόσος θόρυβος γίνεται. Ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶχεν ἐφαρμοσθῆ καὶ ἀποδώσει τὰ ἄριστα τῶν ἀποτελεσμάτων, οἱ διοικηθέντες πληθυσμοὶ διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἀναμιμνήσκονται μετὰ νοσταλγίας καὶ ἀνακουφίσεως, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἐποχὴν τῆς τότε διοικήσεως. Καὶ τότε τὰ πρόσωπα δὲν ἦσαν ἐξαιρετικά, ἀλλ’ ὁ νόμος ἦτο τόσον ἄριστος, ὥστε ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν τότε Γεν. Διοικητὴν χωρὶς χρονοτριβὴν νὰ προχωρῇ εἰς τὸ ἔργον του καὶ ὁ τρόπος αὐτὸς ἔδιδεν ἀποτελέσματα θαυμάσια καὶ ἀνακουφιστικά. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἐφ’ ὅσον δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν περίφημον αὐτὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, διότι ἴσως ἐπιβάλλονται λόγοι εὐρυτέρας μελέτης, διατὶ δὲν ἀνατρέχομεν εἰς τὸ παρελθόν, ἐφ’ ὅσον τὸ παρὸν δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ, καὶ διατὶ δὲν ἀφιέμεθα ἀπὸ ἕνα νόμον ἤδη ἐφαρμοσθέντα, εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ὁποίου θὰ ἴδητε πολλὰς ἐκ τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ἀνακούφισιν καὶ τὴν σωτηρίαν ἥν ἀναμένουσιν οἱ ταλαιπωρούμενοι πληθυσμοί.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§103Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Γνωρίζω, κ. Βουλευταί, ὅτι ματαίως καὶ πάλιν θὰ γίνῃ λόγος περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Ἐν τούτοις ἑκάστοτε ὀρθὸν εἶναι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὑπενθυμίζηται τὸ ἀτυχὲς ἄρθρον τοῦ Συν)τος, τὸ ὁποῖον εἶναι προωρισμένον φαίνεται εἰς ὁριστικὴν ἀχρήστευσιν. Τὸ ἄρθρον 107 ἔχει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ἡ διατύπωσις τοῦ Συν)τος εἶναι ἐπιγραμματική: Εἰς τὸ κέντρον ἀνήκει ἡ γενικὴ διεύθυνσις καὶ ἡ ἐποπτεία, ὅλη δὲ ἡ λοιπὴ ἐξουσία πρέπει νὰ εἶναι εἰς τοὺς νομούς, εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιταγὴ τοῦ Συν)τος· καὶ ὅμως αἱ Βουλαὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ Συν)τος νὰ τὸ τηροῦν, ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ νὰ ἱκανοποιήσουν τοὺς δικαίους του πόθους, καὶ ὅμως αἱ Βουλαὶ κωφεύουν. Ὑπάρχει ὁ νόμος τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὑπάρχει ἡ ἐπαγγελία τῆς μερικῆς τούτου ἐφαρμογῆς, καὶ παρῆλθεν ἕν ἔτος περίπου καὶ δὲν λαμβάνεται ἡ ἀπόφασις οὔτε κἄν τῆς μερικῆς του ἐφαρμογῆς οὔτε κἄν εἰς ἕνα νομόν. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐπηγγέλθη καὶ ἀποκέντρωσιν καὶ αὐτοδιοίκησιν, ὀφείλει, διὰ νὰ εἶναι συνεπὲς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας του νὰ τὰς παράσχῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τὸ ὀφείλει κατ’ ἀπείρως μείζονα λόγον τοῦτο, κατ’ ἐξοχήν, διότι δὲν πρόκειται νὰ προσκόψῃ εἰς οἰκονομικὰς δυσκολίας ἀνυπερβλήτους. Ἡ ἀποκέντρωσις ὅπως εἰσάγεται σήμερον διατηρεῖ τὸν συνήθη ἐπιφανειακὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον εἶχε καὶ καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν ὁσάκις ὑπὸ τὴν πίεσιν συνήθως προσωπικῶν ἀξιώσεων εἰσήχθη εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ἔχομεν τὸν συνήθη τύπον τῆς ἀποκεντρώσεως, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἠσκημέναι αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Περιβάλλομεν τὸν Γενικὸν Διοικητὴν μὲ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ καὶ νομίζουν, ὅτι τοιουτοτρόπως περιέχουν ἐξουσίαν εὐρυτάτην καὶ τὸ ζήτημα λύεται. Ἀποτελεῖ πλάνην βαρεῖαν, ἀποτελεῖ ἄγνοιαν τοῦ διοικητικοῦ μας συστήματος. Ἡ ἐξουσία τοῦ ὑπουργοῦ, καθ’ ἑαυτήν, εἶναι ἀνύπαρκτη. Ὁ ὑπουργὸς εἰς τὸ Κέντρον δὲν ἔχει ἐξουσίας προσωπικῶς, ἀλλ’ ἔχει ἐξουσίας ἐν συναρτήσει πρὸς τὰ ὑπηρεσιακὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται παρὰ τὸ πλευρὸν καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ὀργανοῦμεν ὑπηρεσιακὰ συμβούλια εἰς τὰς ἐπαρχίας, πλανώμεθα καὶ παραπλανῶμεν, οὐδὲν κατ’ οὐσίαν προσφέρομεν. Ἀποκέντρωσις, θὰ ὑπάρξῃ μόνον τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τοὺς νομοὺς θὰ ὀργανώσωμεν τὰ ὑπηρεσιακὰ συμβούλια, εἰς τὸ πλευρὸν τῶν Διοικητῶν εἰδικὰ ὑπηρεσιακὰ συμβούλια καὶ τότε θὰ δώσωμεν πράγματι, ἀναμορφοῦντες ὅλους τοὺς νόμους οἱ ὁποῖοι καθορίζουν τὴν δικαιοδοσίαν ὅλων τῶν ὑπουργείων, θὰ δώσωμεν πράγματι εἰδικὰς ἐξουσίας εἰς τὰ ὑπηρεσιακὰ συμβούλια καὶ τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς· τότε πράγματι τὰ συμβούλια τοῦ κέντρου θὰ διατηρήσουν ἐποπτείαν καὶ καθοδήγησιν, ἄλλως κατ’ οὐδὲν μεταβάλλομεν τὸ διοικητικὸν σύστημα. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Γνωρίζομεν, ὅτι τοιαύτη μεταβολὴ εὑρίσκεται ὑπεράνω τῶν δυνάμεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν βαρύνει ἡ πρωτοβουλία, διότι ὀφείλει, καὶ ἐκ τῆς ἐπαγγελίας τοῦ κόμματος καὶ ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ν’ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν. Ἀλλὰ χρειάζεται γενικώτερος κυβερνητικὸς παλμός· χρειάζεται τὴν ὑπόθεσιν ν’ ἀναλάβῃ ὁ ἴδιος κ. ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Γνωρίζω τὴν ἀντίστασιν τῶν ὑπηρεσιῶν, ἀλλ’ εὐτυχῶς εὑρισκόμεθα ἐνώπιον Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας τὸ κῦρος καὶ ἀπέναντι τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ εἶναι ἀπεριόριστον! Εἶναι προφανὲς ἑπομένως, ὅτι ἀποτελεῖ ζήτημα θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἄν ἡ Κυβέρνησις τὸ θελήσῃ, ἀντιλαμβανομένη ποῦ ἀκριβῶς εὑρίσκεται ἡ οὐσία τοῦ ζητήματος, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος εἶναι δυνατὴ ἡ διοικητικὴ ἀναγέννησις τῆς Χώρας. Ἄν τὸ ζητοῦμεν, εἶναι διότι αἰσθανόμεθα, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι δυνατόν. Καὶ μὲ τὴν πεποίθησιν αὐτὴν ἀπευθύνομεν ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αἰσθανόμεθα παλαίοντες ὑπὲρ τῆς ἰδέας ἀπὸ ἐτῶν, αἰσθανόμεθα ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκλαμβάνει πλέον ὡς ἐμπαιγμὸν τὴν ἀδιάκοπον ἐπανάληψιν τῆς ματαίας ἐπαγγελίας. Ἀποτελεῖ βαρεῖαν εὐθύνην καὶ ἀναξιότητα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως. Ἄν ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος παραπλεύρως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀξιώσῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τὴν ἀποκέντρωσιν εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ταχέως θὰ ἐπιβληθῇ καὶ θ’ ἀποτελέσῃ ἕνα ὑπερήφανον τίτλον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι προσέφερε πράγματι μίαν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ μακροῦ ἐπαγγέλλονται, ἀλλὰ οὐδέποτε πραγματοποιοῦν. (χειροκροτήματα).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§105Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι, ὅτε εἶχον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω διεξοδικῶς διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον. Τὴν συζήτησιν αὐτὴν προεκάλεσεν ἕν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ ὁποῖον καὶ διενεμήθη πρὸ ὀλίγου. Ἐδήλωσα εἰς τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν εἶχον λάβει γνῶσιν τῆς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία ταύτην τὴν στιγμὴν μοὶ ἐνεχειρίσθη· ἐδήλωσα συγχρόνως, ὅτι ἐπιφυλάσσομαι διὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν ποίας ἐκ τῶν τροπολογιῶν ἀποδέχεται καὶ ποίας τυχὸν ἀπορρίπτει ἡ Κυβέρνησις. Ἐκ τῶν διαφόρων τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη μετὰ μεγαλειτέρας θέρμης εἶναι ἡ τροπολογία, κύριοι, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθοῦν καὶ εἰς τὰς λοιπὰς διοικήσεις. Ἐπὶ τοῦ σημείου, τούτου οὔτε ἡ ἐπιτροπὴ οὔτε ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ εὕρῃ ἐμέ, ἀντίθετον. Ἔχω ἄλλωστε τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν πλέον ἅπαξ ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ κειμένη νομοθεσία καὶ διὰ θεμελιωδῶν νόμων ἀλλὰ καὶ δι’ ἑτέρων τοιούτων δίδει σχεδὸν ὅλα τὰ δικαιώματα εἰς τοὺς Γεν. Διοικητὰς τὰ ὁποῖα δίδει καὶ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Ἄν δὲ ὑπάρχῃ τι τὸ ὁποῖον προσφέρεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἶναι τοῦτο κυρίως ὅτι ἀπαλείφει κάθε ἁμαρτωλὸν καὶ δίδει τὴν ἐντύπωσιν τοῦ ὅλου θεσμοῦ. Ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν βʹ συζήτησιν νὰ ἀναπτύξω ἐπακριβῶς καὶ λεπτομερῶς ὅλους τοὺς κειμένους νόμους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄπειροι καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἀπονέμονται εἰς τοὺς Γεν. Διοικητὰς τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὸ τονίζω, ὅλα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα συνολικῶς ἀποδίδονται εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐκ τούτου βεβαίως δὲν συμπεραίνω ὅτι εἶναι ἄχρηστον τὸ νομοσχέδιον. Ἄν τοιοῦτο τι ὑπῆρχεν, βεβαίως δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ τὸ ὑποβάλω. Προσφέρει ὑπηρεσίαν, διότι ἀποκλείει καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας κάθε συζήτησιν περὶ τοῦ ἂν εἰς τὸ προκείμενον θέμα ἔχῃ ἢ δὲν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Γενικὸς Διοικητής. Ἔχω ἑπομένως ταύτην τὴν γνώμην καὶ δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι καὶ εἰς τὰς λοιπὰς Γενικὰς Διοικήσεις δέον νὰ ὑφίστανται τὰ αὐτὰ δικαιώματα. Δὲν εἶμαι ποσῶς διατεθειμένος νὰ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν τροπολογίαν ταύτην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλά, κύριοι, ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης ἦτο μοιραῖον, ἦτο ἀναπόφευκτον νὰ ἐπανέλθῃ ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν πολλάκις ἔκαμε τὸ σῶμα τοῦτο, συζήτησις σχετιζομένη μὲ τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, δὲν εἶναι θεσμὸς τὸν ὁποῖον ὑπεστήριξα ἅπαξ, δίς, ἀλλὰ εἶναι θεσμὸς τὸν ὁποῖον ὑπεστήριξαν ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς χώρας καὶ ἀνέγραψαν, ὡς λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. συνάδελφος, καὶ ἐν τῷ συντάγματι δι’ εἰδικῆς διατάξεως. Δὲν ἀποτελεῖ λοιπὸν μόνον ἐφαρμογὴν πολιτικοῦ προγράμματος, ἀλλὰ ἐπιτακτικὴν συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν, ἡ ὁποία βαρύνει ὅλας τὰς Κυβερνήσεις καὶ κατὰ μείζονα λόγον τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑπάρχουσαν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον κόμμα ἀνέγραψε πάντοτε εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ ὡς βασικὴν ὑπόσχεσιν τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιοικήσεως. Πρό τινων ἡμερῶν ἐξ ἀφορμῆς πάλιν ἄλλου νομοσχεδίου ἀνέφερον, καὶ ἴσως δὲν εἶναι ἄσκοπον δι’ ἐλαχίστων νὰ ὑπομνήσω, ὅτι τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον ἡ Κυβέρνησις εἰσηγήθη ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως αὐτῆς. Ἀνέφερα καὶ τοῦτο, ἄν ἡ Κυβέρνησις ἐξήτασε μίαν ἀντίρρησιν τὴν ὁποίαν προβάλλουν πάντοτε αἱ ὑπηρεσίαι εἰς ὅλας τὰς κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ἀντίρρησιν δηλαδὴ ἡ ὁποία ἐσχετίζετο μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, κατὰ πόσον δηλαδὴ ἡ αὐτοδιοίκησις θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ δεδομένων τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν καὶ τῶν βαρῶν τὰ ὁποῖα αὕτη ....

§106Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον περὶ νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, ὅπου θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συζήτησις αὐτὴ καὶ τότε θὰ ἐπωφεληθῆτε ν’ ἀναπτύξητε.

§107Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ παρεκάλεσεν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ἐξηγήσεις.

§108Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀσφαλῶς ἔχετε καθῆκον, διότι ἐγὼ διεπίστωσα ἀσυνέπειαν καὶ πρὸς τὸ ζήτημα καὶ πρὸς τὰς πολιτικὰς ἐπαγγελίας. Εἶσθε ἐν τάξει.

§109Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὔτε εἶναι δυνατόν, ἀφ’ οὗ ἐθίχθησαν ζητήματα νὰ μείνουν ἄνευ ἐξηγήσεως. Ἦτο λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεωμένη νὰ ἐξετάσῃ ἀντιρρήσεις ὑπηρεσιακάς, ἀντιρρήσεις αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς ὅλας τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ ἀπῄτει δαπάνας, τὰς ὁποίας εἶναι ἐνδεχόμενον ὁ προϋπολογισμὸς νὰ μὴ ὑποφέρῃ. Τὸ πρᾶγμα τὸ ἐξήτασεν ἡ Κυβέρνησις καὶ πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἄν ἐπείθετο ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ τὸ οἰκονομικὸν αὐτὸ βάρος, ἢ δὲν θὰ τὸ ὑπέβαλλεν ἢ θὰ τὸ ὑπέβαλλεν ἀφ’ οὗ εὕρισκε τὰς δαπάνας. Ἡ Κυβέρνησις ἐπείσθη ἐκ τῆς μελέτης ὅτι αἱ ὑπηρεσιακαὶ αὐταὶ εἰσηγήσεις δὲν ἦσαν βάσιμοι, ὅτι αἱ δαπάναι τὰς ὁποίας πρέπει νὰ συνεισφέρῃ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι τοιαῦται οὔτε πολλαὶ ὥστε νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως.

§110Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προφανῶς αἱ ὑπηρεσίαι ἀγνοοῦν τὸν νόμον.

§111Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶχον ἀφορμὴν συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἐκθέσω ἐν πλάτει τὰς γνώμας μου. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, τὸ τονίζω, εἶμαι ὁ πρῶτος διαφωνήσας εἰς τὴν ὑπηρεσιακὴν ταύτην ἀντίληψιν. Ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι δαπάναι, ἐκτὸς ἐλαχίστων καὶ μόνον διὰ τὸ πρῶτον ἔτος θὰ ἀπαιτηθοῦν τόσον ὀλίγαι, ὅσαι καὶ ὁ πλέον αἰσιόδοξος φίλος τῆς αὐτοδιοικήσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ. Μὲ τὸ θάρρος λοιπὸν αὐτὸ ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τοὺς ἐπαναλάβω σήμερον τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔγινε δυστυχῶς ἀκόμη νόμος τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κἄτι τι ἄλλο: ὅτι εἶναι ἐκ τῶν πρώτων ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ δὴ εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητηθῇ εἶναι ἐκ τῶν πρώτων καὶ ἴσως καὶ ἀπόψε ἐγὼ θὰ ἤμην ἕτοιμος νὰ τὸ συζητήσω, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ὥρα παρῆλθεν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ τώρα τοιοῦτον νομοσχέδιον. Ἔδωσα καὶ τροπολογίας τινάς.

§112Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν διενεμήθησαν.

§113Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Λυποῦμαι. Τὰς ἔδωσα πρὸ τριῶν ἡμερῶν, διὰ νὰ ἐκτυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν. Θὰ ἴδητε μεταξὺ τῶν τροπολογιῶν αὐτῶν καὶ μίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν καταργεῖται ὡρισμένον ἄρθρον τοῦ δημοσιευομένου νόμου περὶ αὐτοδιοικήσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις, τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον, ὡρισμένον ἔσοδον ἐκ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων τῶν μερῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ τὸ προορίσῃ διὰ τοὺς νομούς. Διατὶ τὴν καταργεῖ τὴν πρόσοδον αὐτήν; Διότι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς προσόδου αὐτῆς....

§114Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τούτου καταργουμένου, οὐδὲν ὑπολείπεται διὰ τὸ Κράτος.

§115Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τώρα ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὁ ὁποῖος τόσον καλῶς κατέχει τὸ ζήτημα, ἐκ παραδρομῆς ἴσως ὑπέπεσεν εἰς μίαν πλάνην, ἂν ἐπιτρέπεται ἡ ἔκφρασις.....

§116Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρακαλῶ, ἐπιεικεστάτη ἔκφρασις.

§117Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. βουλευτὴς Λέσβου πολὺ ὀρθῶς ἐτόνισεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ αὐτὴ ἡ ἀποκέντρωσις καὶ αὐτοδιοίκησις ἂν δὲν ἱδρυθοῦν καὶ τὰ τοπικὰ γνωμοδοτικὰ συμβούλια. Εἰδικῶς διὰ τὰς διοικήσεις τὰς ἰδικάς μας, τὰς Γενικὰς Διοικήσεις, ὑπάρχουν τὰ τοιαῦτα συμβούλια.

§118Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς ὅλον τὸν κλάδον;

§119Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὰ ἔχω σημειώσει ἐδῶ· δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὑπάρχουν καὶ ἄλλα. Ὥστε ὑπάρχουν τὰ συμβούλια αὐτά, τῶν ὁποίων τὴν ὕπαρξιν ἐτόνισε, καὶ πολὺ δικαίως, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω περισσότερα...

§120Γ. ΜΟΔΗΣ. Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι κἄποτε χρειάζονται διὰ νὰ παραπέμπωνται αἱ ὑποθέσεις ἀπὸ τὸν Ἄνναν εἰς τὸν Καϊάφαν.

§121Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλὰ ὁ ἀξιότιμος διακόψας με ἐκ Λέσβου συνάδελφος μοῦ παρετήρησεν, ὅτι ὁμολογουμένως συμβούλια ὑπάρχουν εἰς μίαν περιφέρειαν καὶ δὲν εἶπον τίποτε διά συμβούλια, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἀπήντησα προχθὲς τὸ βράδυ. Εἶπον, δηλαδή, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ἄν ἔχῃ στερεῶς, καὶ ἔχει στερεώτατα ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τούτου, εἶναι ἀποφασισμένη, νὰ μὴ προβῇ εἰς καθολικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ, εἶναι ἀποφασισμένη τμηματικῶς νὰ ἐφαρμώσῃ τὸν θεσμὸν τοῦτον, διὰ δύο λόγους: πρῶτον διότι ὅσον καὶ ἄν δὲν ἀπαιτοῦνται δαπάναι πολλαὶ πάντως ἀπαιτοῦνται δαπάναι τινὲς καὶ ἡ Κυβέρνησις....

§122Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς. Εἶναι δύο πράγματα, ὅπως ἠξεύρετε, ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἡ ἀποκέντρωσις τελείως διάφορα. Δέχομαι, ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις, ἡ ὁποία πρᾶγμα τι εἶναι δυσκολωτέρα, διότι καλεῖ τὸν λαὸν εἰς διοίκησιν τῶν ἰδίων ὑποθέσεων δύναται νὰ προβῇ τμηματικῶς εἰς τρόπον, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας νά ἔχωμεν τὸν ὁδηγόν, διὰ τὴν γενικωτέραν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν ἀποκέντρωσιν, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, διότι τὸ Κράτος τὸ ἴδιον, εἰς τὰ ὄργανα τὰ ὁποῖα θὰ ἐμπιστευθῇ, θὰ δώσῃ ὡρισμένην ἐξουσίαν. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει, τὴν ἀποκέντρωσιν νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ τάχιστα καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, τὴν αὐτοδιοίκησιν δὲ τμηματικῶς εἰς ὡρισμένα μέρη τῶν Νέων Χωρῶν, ὅπου τὴν ζητοῦν, ἐκεῖθεν δὲ νὰ ὁδηγηθῶμεν καὶ διὰ τὸ μέλλον.

§123Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος, εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω περισσότερα, διότι συμφωνεῖ καὶ ὁ συνάδελφος ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς τμηματικῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ. Διὰ τὸ ζήτημα δὲ τῆς γενικωτέρας ἀποκεντρώσεως πρέπει νὰ ἀναγνωρίσῃ ὁ κ. συνάδελφος τοῦτο, ὅτι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει τὸ σύστημα τῶν νομαρχῶν, ὑφ’ οὓς ὅρος ὑπάρχει, καὶ δὲν ἐπεκτείνεται εἰς ὅλον τὸ Κράτος ὁ θεσμὸς τῶν Γενικῶν Διοικητῶν....

§124Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὅλα αὐτὰ θὰ διορθωθοῦν, ἐὰν γίνῃ νέα διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους.

§125Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ νοηθῇ ἡ λειτουργία τοιούτων συμβουλίων, ἐφ’ ὅσον, ὡς εἶπον, δὲν λαμβάνεται καὶ τὸ ῥιζικώτερον μέτρον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ὅλα συγχρόνως, καὶ διότι δὲν εἶναι πρέπον καὶ διότι δὲν εἶναι ἀσφαλές. Πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν, διὰ τῆς ὁδοῦ τὴν ὁποίαν ἐχαράξαμεν, ἡ ὁποία προσεχῶς μᾶς ἐξασφαλίζει τὴν αὐτοδιοίκησιν εἰς τὰ Νέα Μέρη, νὰ συνδυάσωμεν μὲ τὴν εὐρυτέραν ἀποκέντρωσιν, τὴν ὁποίαν ἐτόνισεν ὁ κ. συνάδελφος, καὶ τὸν ἔλεγχον. Κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς, νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὰ περαιτέρω. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω περισσότερα, διότι ἀρκετὰ ἐφύγαμεν ἀπὸ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ γενικοῦ, νὰ εἴπω τὰς γνώμας μου ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων καὶ τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας ὁμολογουμένως στηρίζω, ὅτι βαίνωμεν πρὸς ταχεῖαν καὶ ἀσφαλῆ αὐτοδιοίκησιν, σύμφωνα πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς χώρας καὶ τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λυποῦμαι, διότι καὶ αὐτὴν τὴν φορὰν δὲν μὲ ἱκανοποίησαν αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατήντησε πλέον κοινοτυπία, ἡ ὁποία ἀρχίζει νὰ προκαλῇ ἀντίδρασιν, ἡ διαπίστωσις τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν ἠμποροῦμαι πλέον νὰ διοικούμεθα κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦον σύστημα τὸ διοικητικόν, τὸ εὑρισκόμενον εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν γεωγραφικὴν σύνθεσιν τοῦ τόπου, πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ λαοῦ, πρὸς τὰς παραδόσεις τοῦ λαοῦ, πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ. Ὑπάρχουν καὶ τὰ δύο ἄρθρα, σχετικῶς, τοῦ Συντάγματος, τὸ 107 καί τὸ 108, γενόμενα κατ’ εἰσήγησιν τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἀλλὰ γενόμενα ὁμοθύμως δεκτά· ἀπ’ ὅλα τὰ κόμματα καὶ ὅπως εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς Λέσβου εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ὅλα τὰ κόμματα ἐπανέλαβον τὴν ἐπαγγελίαν ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ ἐφαρμόσουν τὴν παλλαϊκὴν ἀξίωσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς ἀποκεντρώσεως. Καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις περιβληθεῖσα μὲ τόσην μεγάλην ἐμπιστοσύνην, ἰδίως ἀπὸ τὰς Νέας Χώρας ἔχει ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὸν τὸν πανελλήνιον πόθον. Ἕως τώρα ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι οὐδὲν ἔπραξε πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς λαϊκῆς ἀξιώσεως. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λέσβου ὑπεστήριξεν συμφωνήσαντος καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπάρχει δυσκολία γενικῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐνῷ δὲν παρουσιάζεται δυσκολία διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀποκεντρώσεως. Λυποῦμαι, διότι ἡ πεῖρα μοῦ ἔχει ἀποδείξει, ὅτι τὸ ἀντίστροφον εἶναι τὸ ἀκριβές· δηλαδὴ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐνεργουμένη καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὑπάρχουν ὅλαι αἱ ἐνδείξεις ὅτι θὰ εὐδοκιμήσῃ. Νομίζω δὲ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία δυσκολία ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§128Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορὰ, ὅτι αἱ συνθῆκαι τῶν νέων μερῶν καὶ συγκεκριμένως οἱ πόροι καὶ τὰ εἰδικὰ ταμεῖα τὰ ὁποῖα διαθέτουν τὰ μέρη ἐκεῖνα εἶναι τοιοῦτοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάρχουν δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, φαντάζομαι, ὅτι ἡ νομαρχιακὴ αὐτοδιοίκησις δὲν θὰ στηριχθῇ μόνον ἐπ’ αὐτῶν τῶν πόρων. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος ἐδημιουργήθησαν τοιαῦτα ταμεῖα, ὄχι τόσον πολλά, πάντως ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθοῦν οἱ πόροι διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἄλλως τε ἔχετε ἤδη μίαν ἀφορμὴν καθιερώσεως τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Ἔχετε ἤδη τὴν ἀφορμὴν ἀπὸ τὰ συμβούλια τῆς ὁδοποιΐας. Ἐπεκτεινομένων αὐτῶν τῶν συμβουλίων καὶ καθισταμένων αἱρετῶν ἔχετε ἤδη τὴν βάσιν τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καθωρισμένην τὴν θέσιν αὐτῆς καὶ τὸ ἀπέδειξεν αὐτό, διότι ἐνῷ εἴχομεν νομαρχιακὴν αὐτοδιοίκησιν εἰς ἕνα κλάδον εἰς ὡρισμένον ζήτημα, ἡ Κυβέρνησις ἐδείχθη πολέμιος αὐτῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως—καὶ αὐτὸ εἶναι τὰ γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν διὰ τὴν γεωργίαν τὴν τοπικὴν Βουλὴν καὶ τὴν τοπικὴν Κυβέρνησιν—. Δι’ αὐτὰ τὰ Ἐπιμελητήρια ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδείχθη εὐμενὴς ὅπως ἀπέδειξαν ὡρισμένοι νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ εἰσηγουμένης τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐνεφορεῖτο ἀπὸ αὐτὴν τὴν πίστιν βεβαίως δὲν θὰ συμπεριεφέρετο εἰς τὰ Γεωργικὰ ἐπιμελητήρια ὡς μέχρι τοῦδε συμπεριεφέρθη· καὶ ἐκτὸς τούτου θὰ ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς νομαρχιακῶν συμβουλίων. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ θὰ ἐπανέλθωμεν ὅταν θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλ’ ὅταν πρὸ ἡμερῶν ἦλθεν εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἶπον ὅτι ἕνεκα τοῦ φόρτου τῶν ἐργασιῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὀλίγον προχείρως συνετάσσοντο τὰ νομοσχέδια καὶ ἀπόδειξις αὐτῆς τῆς προχειρότητος καὶ τοῦ ἐπιφανειακοῦ χαρακτῆρος, ὅπως εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λέσβου, παρουσιάζει καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐνῷ πρόκειται νὰ λύσῃ ἓν σπουδαιότατον ζήτημα, περιορίζεται μὲ 2 ἢ 3 ἄρθρα νὰ μεταβιβάσῃ δικαιοδοσίαν εἰς τὸν γενικὸν διοικητὴν Θεσσαλονίκης μὲ δυνατότητα μεταβιβάσεως αὐτῆς καὶ εἰς ἄλλους διοικητὰς τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ σκεφθῇ ἐὰν αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ ὠφελήσῃ ὅπως γίνεται. Δὲν ἐξετάζω ἐὰν ἀξίωσις ὡρισμένων Γενικῶν Διοικητῶν ἐπροκάλεσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀξίωσις τῶν Γενικῶν Διοικητῶν· εἶναι τοῦ λαοῦ ἡ ἀξίωσις.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τοῦ λαοῦ βεβαίως εἶπον κ. Πρόεδρε. Εἶμαι καὶ ἤμην σύμφωνος μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι προκειμένου νὰ ὀργανώσωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν, θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰς γενικὰς διοικήσεις καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν Γενικαὶ Διοικήσεις, διότι αὐτὸ εἶναι εὐκολώτερον. Εἶναι εὐκολώτερον νὰ ὀργανώσωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις παρὰ εἰς τοὺς νομούς. Ἄλλο τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν τὸν θεσμὸν τῶν γενικῶν διοικητῶν θὰ τὸν ἐπεκτείνωμεν καθ’ ὅλην Ἑλλάδα. Ἀλλὰ ἀφοῦ τέλος πάντων μέχρι σήμερον, ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν ἔχωμεν 2 διοικητικὰ συστήματα τῶν νέων χωρῶν καὶ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἐπιβάλλεται νὰ χωρήσωμεν τὸ ταχύτερον, εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἀποκεντρώσεως εἰς τὰς γενικὰς διοικήσεις, διότι καὶ εὐκολωτέρα εἶναι καὶ διότι αἱ ἀνάγκαι τῆς ὀργανώσεως τῆς ἀποκεντρώσεως εἰς τὰς γενικὰς διοικήσεις εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἀπὸ τὰς ἀνάγκας τῆς ὀργανώσεως τῆς ἀποκεντρώσεως εἰς τὰς λοιπὰς περιφερείας τοῦ Κράτους. Καὶ εἶναι μεγαλείτερον διότι καὶ τὰ μέρη αὐτὰ εἶναι περισσότερον ἀπομεμακρυσμένα ἀπὸ τὸ κέντρον. Δὲν ὑπάρχει εἰς αὐτὸ ἐπαφὴ μεταξὺ κέντρου καὶ ἐπαρχίας. Ζητήματα πολλὰ καὶ ποικίλα παρουσιάζονται τὰ ὁποῖα δὲν παρουσιάζονται εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Καὶ διότι καὶ ἀπὸ γενικωτέρας πολιτικῆς ἀπόψεως παρουσιάζονται ἀνάγκαι μεγαλείτεραι λύσεως διοικητικῶν ζητημάτων τάχιστα. Ὅποιος ἐπῆγεν εἰς τὴν Μακεδονίαν ἢ εἰς τὴν Θράκην θὰ ἀντελήφθη ὅτι τὸ Κράτος ἐκεῖ δὲν ὑφίσταται, διότι αἱ παραδόσεις εἶναι διάφοροι ἀπὸ ὅ,τι εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Θὰ ἰδῇ ὅτι Κράτος πράγματι δὲν ὑφίσταται οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ἐκεῖ τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Κράτος ἐὰν δὲν ὀργανώσωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικόν. Ἀλλὰ πῶς θὰ γίνῃ αὐτό; Ἐὰν εἴπωμεν ὅτι οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ ἀσκοῦν ἐξουσίαν ὑπουργοῦ; Αὐτὸ εἶναι δύσκολον, διότι ὁ ὑπουργὸς δὲν δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ αὐθαιρέτως ἀποφάσεις. Μεταβιβάζοντες αὐτὴν τὴν δικαιοδοσίαν ἀπαλλάσσουσαν τὸν ὑπουργὸν ἀπὸ τοῦ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει γενικῶς τοὺς ἀποκεντρωτικοὺς νόμους τοὺς ἀφορῶντας ὄχι μόνον τὴν διαχείρισιν ὡρισμένων ζητημάτων, ἀλλὰ πλείστων ζητημάτων. Θὰ θέσωμεν λοιπὸν τὴν ἐξουσίαν χωρὶς τὰ βοηθητικὰ ὄργανα; Νὰ δημιουργηθῇ ἓν πνεῦμα ἐναντίον τῆς ἀποκεντρώσεως, διότι οἱ Γενικοὶ Διοικηταί, οἱ ὁποῖοι εἰς μίαν περίοδον, ἡ ὁποία ἐπέβαλε τὴν χορήγησιν δικτατορικῶν δικαιωμάτων, δὲν εἶχεν περιορισμοὺς εἶχεν δημιουργήσει ἕν πνεῦμα ἐναντίον τῆς ἀποκεντρώσεως, ἐν ᾧ ἡμεῖς θέλομεν νὰ κάνωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν ἀκόμη δημοφελεστέραν ἀπὸ ὅ,τι εἶναι. Ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην Δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν ἀντελήφθην ἐκ τῶν πρώτων, ὅτι μία ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων δημοκρατικωτέρων μεταρρυθμίσεων θὰ ἦτο ἡ ὀργάνωσις τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τότε ἔκαμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέστησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος, δηλ. ἐκάλεσα μίαν ἐπιτροπὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκ τῶν διευθυντῶν τῶν ἄλλων ὑπουργείων καὶ προήδρευσα ἐγὼ ὁ ἴδιος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἔδωκα ἐγὼ τὰς κατευθύνσεις διὰ τῶν ὁποίων ὁρίζεται ποῖαι ἐξουσίαι μεταβιβάζονται. Ἤδη ἔχω μίαν πεῖραν τοῦ πράγματος, διότι ὡς ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔκαμα τὸ πρῶτον βῆμα τῆς ἀποκεντρώσεως διὰ τῶν Συμβουλίων τῶν δημοσίων ἔργων εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις, τὰ ὁποῖα ἐλειτούργησαν εἰς τὴν Θεσ)νίκην, τὴν Ἤπειρον καὶ τὰ ὁποῖα ἐπέφερον καρποὺς καὶ τῶν ὁποίων Συμβουλίων ἐπεξετάθη ἡ δικαιοδοσία διὰ μεταγενεστέρων νόμων. Σύμφωνα μὲ αὐτὴν τὴν πεῖραν τὴν ὁποίαν εἶχον συνετάχθη ἕν νομοσχέδιον καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ἀντίδρασις ὑπῆρξε τοιαύτη τῶν ὑπηρεσιῶν.....

§132Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομοσχέδιον ἀξιολογώτατον.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἠρχίσαμεν ἀπὸ τὰς Γενικὰς Διοικήσεις. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν κατωρθώθη νὰ ψηφισθῇ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐπεριμέναμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἦτο νὰ ὑποβληθῇ ἕν νομοσχέδιον τοιοῦτον.

§134Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὴ κρίνετε τὸ ἔργον τὸ κυβερνητικὸν ἐξ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου· θὰ τὸ κρίνετε εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλωμεν αὔριον, μεθαύριον.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁμιλοῦμεν περὶ ἀποκεντρώσεως τώρα. Τὰ ἔχομεν χωρίσει τὰ ζητήματα. Τὰ ζητήματα τῶν τοπικῶν ὑποθέσεων ὀφείλωμεν νὰ τὰ ἀναθέσωμεν εἰς τοὺς ἰδίους ἀνθρώπους, π. χ. ὁ δρόμος Δράμας–Καβάλλας, ἐὰν εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς τοπικὰ συμβούλια δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὰ χάλια εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκετε σήμερον. Λοιπόν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον περιμένομεν, εἶναι νὰ παρουσιάσῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ καταστήσῃ πραγματικὴν αὐτὴν τὴν μεταβίβασιν. Διότι, ὅταν δὲν ὑπάρχουν ὅλα αὐτὰ ἀπὸ ἀπόψεως ὀργανωτικῶν συμβουλίων καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχουν τὰ μέλη τῶν συμβουλίων, διὰ νὰ λειτουργήσουν, βεβαίως θὰ εἶναι στὸ χαρτί. Εἶχεν ἀνάγκην λοιπόν, μεγαλυτέρας ἐπεξεργασίας. Ἄλλοτε μετεβιβάσαμεν τοιαύτας ἐξουσίας εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητὴν Λέσβου, ἀλλὰ ποῖος προΐστατο; Νομίζω, εἷς μηχανικὸς βʹ τάξεως. Αὐτὸς ἦτο ὁ ἐπιθεωρητής, αὐτὸ ἦτο ἐν γένει τὸ συμβούλιον. Καί, ἐὰν ὑπάρχουν πιστώσεις, θὰ ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ τὰς ἐπιστρέφῃ εἰς τὸ κέντρον, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην. Ἐὰν λοιπόν πράγματι θέλετε νὰ λειτουργήσῃ ἡ ἀποκέντρωσις, ὅπως ἐλειτούργησε καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Κρήτην, εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ὑπάρχουν πρόσωπα καὶ νομίζω ὅτι λειτουργοῦν.....

§136Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἔχουν ἐπιθεωρητάς.

§137Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μπορεῖ ὅμως νὰ γίνουν μικρότερα συμβούλια, τὰ ὁποῖα νὰ ἔχουν δικαιοδοσίαν, ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν. Λοιπὸν δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ τύχῃ ἐπεξεργασίας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρέπει νὰ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ λαὸς θέλει τὸ Κράτος, νὰ εἶναι τρόπον τινὰ πανταχοῦ παρόν, ὅπως εἶναι ὁ Θεός. Αὐτὸ θὰ εἴπῃ Δημοκρατία καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐβάλαμεν εἰς τὸ Σύνταγμα, δηλαδή, νὰ εἶναι προσιτὸν τὸ Κράτος συνηθέστατα.

§138Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τὰ 1912 ποὺ ἐπεξετάθη, ἡ Ἑλλὰς ἐζήτησε νὰ ἐφαρμώσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἰδέας καὶ μάλιστα εἷς ἐκ τῶν πολυτιμωτέρων συνεργατῶν μου, ὁ μακαρίτης Ρέπουλης, δὲν ἦτο σύμφωνος εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς ἐμὲ δὲν εὑρίσκετε ἀντίστασιν.

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον, ὁ Ρέπουλης θὰ ἀνθίστατο, θὰ ἦτο νὰ ἀνατεθοῦν δικαιοδοσίαι εἰς πρόσωπα καλά, ἀλλὰ τόσον εὐρεῖαι, ὅπως εἰς τὸν κ. Στεργιάδην. Εἴμεθα σύμφωνοι νὰ κάμωμεν τὴν Δημοκρατίαν πραγματικὴν καὶ πανταχοῦ παροῦσαν.

§142Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ποῖον θὰ συζητήσωμεν; τὸ τροποποιημένον;.

§143Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ σᾶς ἐδήλωσα, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς μοῦ ἐδόθη αὐτὴν τὴν στιγμήν. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἰπῶ ποῖαι τροπολογίαι θὰ γίνουν καὶ ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον ψηφίζεται.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄνευ τροπολογίας;

§145Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἄνευ τροπολογίας ψηφίζεται.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λ. Μακᾶς.

§148Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἀσφαλῶς, κύριοι βουλευταί, ἐὰν πρὸ ὀλίγων ἀκόμη δεκαετηρίδων εὑρίσκετο Κυβέρνησις ἢ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀποφασισμένος, νὰ εἰσηγηθῇ πρὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς νομοσχέδιον, ὡς τὸ σήμερον ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν, ἀσφαλῶς θὰ ὑφίστατο ἀγριωτάτην ἐπίθεσιν. Χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ κανεὶς ἐνθυμεῖται ἓν ἀπὸ τὰ συμβολικώτερα διηγήματα τοῦ Παλαμᾶ, ὁ ὁποῖος ἐμφανίζει πρὸ ἡμῶν ἕνα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς ἕνα χωριὸ καὶ παρουσιάζοντα εἰς τοὺς χωρικοὺς τὸν ὁρίζοντα, ὁ ὁποῖος θὰ ἠνοίγετο πρὸ αὐτῶν, ἐὰν ἀνέβαιναν εἰς τὸ βουνό· ὁ ὁποῖος ὅμως συνήντησεν τοιαύτην ἀντίδρασιν ἐκ μέρους τῶν ἐχομένων τῆς πατροπαραδότου ἰδέας τοῦ νὰ μείνουν προσηλωμένοι εἰς τὴν γῆν, ὥστε εἰς τὸ τέλος ἐλιθοβολήθη!... Ἀπαράλλακτα, νομίζω καὶ πρὸ ὀλίγων ἀκόμη δεκαπενταετηρίδων θὰ ἐλιθοβολῆτο ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος θὰ εἰσηγῆτο παρόμοιον νομοσχέδιον. Εὐτυχῶς ἔκτοτε ἤλλαξαν οἱ καιροὶ καὶ αἱ ἀντιλήψεις καὶ ὡρίμασαν εὐτυχῶς, εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν τοῦ Ἔθνους νέαι ἰδέαι, περὶ τῆς κατευθύνσεως τῆς μέσης καὶ ἰδίως τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ προσαρμογῆς αὐτῆς εἰς τὴν πραγματικότητα, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τόσον πολύ, ἀπὸ πολλὰς δεκαετηρίδας εἴχομεν ἀπομακρυνθῇ. Καὶ ἤδη, ὄχι λιθοβολισμοῦ, ἀλλὰ εὐγνωμοσύνης εἶναι ἀξία ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργὸς καὶ αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας, αἱ ὁποῖαι κατήρτησαν καὶ ἐνεφάνησαν πρὸ ἡμῶν, αὐτὸ τὸ τὸ νομοσχέδιον. Τοῦτο, τοὐλάχιστον ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως στέκεται ὡς μία ἀπὸ τὰς ἀριστοτεχνικωτέρας καὶ ἐθνικωτέρας ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως τῶν φιλελευθέρων. Ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις εἶναι ἡ δημοκρατικὴ ἐκείνη βάσις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅλαι αἱ γενεαὶ τῆς μελλούσης ζωῆς τοῦ ἔθνους πρόκειται νὰ στηριχθοῦν, διὰ νὰ δημιουργήσουν καὶ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους· ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τιθέμενον προετοιμάζει τὸ πνευματικὸν γυμναστήριον ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μετὰ ἰδιαιτέρας προσοχῆς ἔπρεπεν, ἀσφαλῶς, νὰ ἐπεξεργασθῇ καὶ μετὰ ἰδιαιτέρας προσοχῆς ἐπίσης πρέπει ὑπὸ τῆς Βουλῆς νὰ μελετηθῇ, πρὶν ἢ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους. Διότι ποῖος εἶναι κύριοι βουλευταί, ὁ σκοπὸς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως; Ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπῆρχε μία θεμελιώδης παρεξήγησις. Ἴσως ἐλάχιστοι ἦσαν ἐκεῖνοι μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων οἱ ὁποῖοι ἀντελαμβάνοντο τὴν βασικὴν ἐκείνην ἀλήθειαν καθ’ ἥν τριπλοῦς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως: ἡ δημιουργία ὑγιῶν ἀνθρώπων, ἡ δημιουργία κρατικῶν παραγωγῶν καὶ ἡ δημιουργία πειθαρχικῶν πολιτῶν. Ἀντὶ ὑγιῶν ἀνθρώπων, εἴχομεν μίαν νοσηρὰν καὶ ἀπὸ φυσιολογικῆς καὶ ἀπὸ πνευματικῆς ἀπόψεως κατεύθυνσιν τῶν παιδιῶν τοῦ λαοῦ, στερουμένων τῶν διδαγμάτων τοῦ ἀνωτέρου ἐκείνου ἀνθρωπισμοῦ, ἄνευ τῶν στοιχείων τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ δημιουργηθῇ ἡ ψυχὴ τοῦ πολίτου. Ἀντὶ κρατικῶν παραγωγῶν, εἴχομεν λάτρας κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἡμιμαθεῖς μιᾶς σχολαστικῆς καὶ μόνον ἀντιλήψεως καὶ μιᾶς ψευδοκλασσικῆς προσκλήσεως εἰς προγονόκλητα ἰδεώδη καὶ εἰς παρωχημένας κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἰδέας. Καὶ ἀντὶ πειθαρχικῶν πολιτῶν εἴχομεν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἐξερχόμενοι τοῦ στοιχειώδους σχολείου τοῦ λαοῦ δὲν εἶχον ἄλλην ὁρμὴν καὶ ἄλλον πόθον παρὰ νὰ κατακτήσωσι ὅπως–ὅπως τὰς ἑπομένας ἐκείνας βαθμίδας τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἱεραρχίας διὰ νὰ ἐξέλθουν ἐκ τοῦ παντοδυνάμου καὶ παντογνώστου Πανεπιστημίου ἕτοιμοι πρὸς ἄγραν θέσεων καὶ πρὸς ἐπίταξιν μιᾶς ὅπως δήποτε οἵας δήποτε ἐπιτηδείου διευκολύνσεως εἰς τὴν περαιτέρω σταδιοδρομίαν των. Εὐτυχῶς καὶ τὰς τρεῖς αὐτὰς νόσους σαφέστατα κατενόησε καὶ ἐξετίμησεν ἡ Κυβέρνησις. Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον προσάγει πρὸ τοῦ σώματος τούτου ἀποβλέπει ἀκριβῶς εἰς τὴν τοιαύτην θεμελίωσιν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ὥστε καὶ ὑγιεία νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰ σχολεῖα διὰ τῆς ἀνεγέρσεως σχολικῶν κτιρίων, καὶ ἀνώτερος ἀνθρωπισμὸς νὰ δημιουργηθῇ καὶ πρὸς τὴν πρακτικὴν παραγωγὴν καὶ πρὸς τὰς κρατικὰς ἐν γένει σπουδὰς νὰ παρορμηθοῦν τὰ παιδιὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ πειθαρχικοὶ πολῖται νὰ μορφωθοῦν, δηλαδὴ πολῖται στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς βάσεως ἐκείνης.... κλπ. ἐπὶ τῆς ὁποίας κοινωνικῶς καὶ πνευματικῶς ἐτάχθησαν, μὴ ποθοῦντες διαρκῶς μίαν ψευδῆ ἄνοδον εἰς τὴν κλίμακα καὶ τὴν ἱεραρχίαν τῶν ἀξιῶν, ἀλλὰ ἐμμένοντες ἐκεῖ ὅπου ἡ ἀποστολή των τοὺς τάσσει καὶ ἐκεῖ ὅπου δύνανται καὶ παραγωγικώτεροι καὶ γονιμώτεροι νὰ καταστῶσιν. Ἐξ ὅλων τούτων προκύπτει, κ. βουλευταί, ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι ἁπλοῦν. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἰς τέσσαρα προβλήματα χωριστὰ κατανέμεται. Εἶναι καὶ πρόβλημα σχολικῶν κτιρίων, εἶναι καὶ πρόβλημα διδασκαλικοῦ προσωπικοῦ, εἶναι καὶ πρόβλημα ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος ἀλλ’ εἶναι καὶ πρόβλημα παιδαγωγικοῦ πνεύματος. Ὅλα δὲ αὐτὰ τὰ προβλήματα, ἕνεκα τῆς παρούσης δυσκολίας τῶν περιστάσεων, ἀνάγονται δυστυχῶς εἰς ἕνα γενικὸν πρόβλημα, βαρύτατον καὶ κολοσσιαῖον, εἰς ἕνα πρόβλημα οἰκονομικῆς φύσεως. Ἀλλὰ πρωτοῦ ἐξετασθοῦν αἱ διάφοροι αὐταὶ πλευραὶ τοῦ γενικοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προβλήματος τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν προκαταρκτικῶς δύο ἄλλα ζητήματα ἐπίσης θεμελιώδη, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ τῆς διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως, τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἰδιαιτέρως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ ζήτημα τῆς ὑποχρεωτικότητος ταύτης. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν ἡ ὁποία θὰ διέπῃ τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, μὲ κίνδυνον νὰ διαφωνήσω μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τονίσω ὅτι ἐν τῇ σκέψει μου σαφὴς εἶναι ἡ ὑποχρέωσις ἡμῶν, ἄν θέλωμεν τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν νὰ τὴν καταστήσωμεν ἀνταξίαν τῶν προσδοκιῶν μας, νὰ τὴν ὑποβάλωμεν εἰς μίαν ἑνιαίαν διοίκησιν. Θὰ ἀφήσω κατὰ μέρος τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῆς διοικήσεως ἀντλεῖ κανεὶς ἀπὸ τοὺς ἄλλους κλάδους τῆς ἐκπαιδεύσεως, περιοριζόμενος δὲ ἀπολύτως εἰς τὸ θέμα τῆς στοιχειώδους τοιαύτης, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ 3–4 σημείων, κατ’ ἐμὲ κεφαλαιωδῶν. Οὕτω φαντάζομαι, μετὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπὶ τῆς Παιδείας Ἐπιτροπῆς, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευσις ἡ ὁποία εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ χωρισθῇ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν, ἀπὸ τῆς δημοτικῆς καθαρᾶς ἐκπαιδεύσεως. Διότι, κύριοι, εἶναι νομίζω ἀναμφισβήτητον, ὅτι καὶ ἐν τῇ σκέψει τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν τῇ σκέψει ἡμῶν ἀλλὰ καὶ ἰδίως μεθαύριον ἐν τῇ πράξει δημοτικὴ καὶ ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευσις ἀποτελοῦν καὶ θ’ ἀποτελέσουν ἕνα σύνολον ἀδιαχώριστον ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ὅπως καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει παρατηρῆται, εἶναι ἀδύνατον ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον καὶ παράτολμον πολλαπλῇ νὰ ἐννοεῖται κατευθυντήριος ἐξουσία. Ἀφ’ ἑτέρου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἴτε ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τῶν σχολικῶν κήπων καὶ τῶν σχολικῶν ἐργαστηρίων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν νομοσχέδιον διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, εἴτε προβῶμεν ἔτι περαιτέρω καὶ δώσωμεν καὶ εἰς τὸ δημοτικὸν ἀκόμη σχολεῖον μίαν κἄποιαν ἐπαγγελματικὴν προπαίδευσιν, ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὰ στοιχεῖα αὐτὰ τῆς ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως θὰ ἀρχίζουν νὰ παρέχωνται εἰς τὸ παιδὶ ἀπὸ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Καὶ ἐρωτῶ: πῶς εἶναι δυνατὸν τὴν ἐπαγγελματικὴν αὐτὴν προπαίδευσιν τὸ στοιχεῖον αὐτὸ τῆς ἐπαγγελματικῆς μορφώσεως νὰ τὸ παρέχῃ διδάσκαλος ἐξαρτώμενος ἀπὸ μίαν ὡρισμένην ἀρχὴν καὶ ἔπειτα, τὴν ἐπαγγελματικὴν μόρφωσιν εἰς τὸ ἐπαγγελματικὸν σχολεῖον νὰ τοῦ τὴν παρέχῃ διδάσκαλος ἀπὸ ἄλλην ἐξουσίαν ἐξαρτώμενος; Ἐξ ἄλλου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἐν τῇ διαρθρώσει τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μετὰ τῆς ἐπαγγελματικῆς τοιαύτης θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ἀνάγκη τῆς ἀσκήσεως μιᾶς κἄποιας κατανομῆς, προκειμένου οἱ μαθηταὶ τῆς μιᾶς νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν ἄλλην. Εἰς τὴν κατανομὴν αὐτήν, εἰς τὸν προσανατολισμὸν αὐτόν, ὅπως τὸν ἀποκαλεῖ ἡ παιδαγωγικὴ ἐπιστήμη τῶν ξένων, σπουδαῖον ρόλον θὰ παίξῃ ὁ δημοδιδάσκαλος. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ; Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐξουσία διδασκαλική, ἐκπαιδευτικὸς λειτουργὸς ὑπαγόμενος εἰς μίαν ὡρισμένην ἐξουσίαν νὰ εὕρῃ κατευθυντήριον δύναμιν προκειμένου περὶ προσανατολισμοῦ τοῦ παιδιοῦ πρὸς μίαν κατεύθυνσιν, ἡ ὁποία ὅμως ἄγει πρὸς μίαν πλευρὰν ἐκπαιδευτικὴν ὑπαγομένην ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἄλλης ἀρχῆς; Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ὑπάρχει καὶ τὸ ζήτημα τοῦ προσωπικοῦ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι διὰ πολλὰ τοὐλάχιστον ἀκόμη ἔτη, ἕνεκα ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς διὰ τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα προσωπικοῦ, μέγιστον μέρος ἐξ αὐτῶν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ προέλθῃ ἀπ’ αὐτὸν τοῦτον τὸν κλάδον τῶν δημοδιδασκάλων. Καὶ πάλιν λοιπὸν ἐρωτῶ: πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ κλάδος αὐτὸς τῶν δημοδιδασκάλων, ὁ ὁποῖος ἀνάγεται ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἰς μίαν ἐξουσίαν, νὰ ὑπάγεται ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐπαγγελματικὰ τοιαῦτα εἰς τὰ ὁποῖα οἱ διδάσκαλοι θὰ μεταπηδήσουν, νὰ ὑπάγωνται εἰς ἐξουσίαν ἄλλην; Ἀφήνω δὲ καὶ τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ ἐγὼ εἰλικρινῶς φοβοῦμαι. Ὅτι ἐάν, ὅπως ὅλοι προσδοκῶμεν, μετ’ ὀλίγα ἔτη ὁλόκληρος ἡ ζωντανὴ νεολαία τῆς Ἑλλάδος ἀχθῇ μετὰ τὴν δημοτικὴν αὐτῆς ἐκπαίδευσιν πρὸς τὰ σχολεῖα τὰ πρακτικὰ καὶ τὰ ἐπαγγελματικὰ εἴτε τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως εἴτε τῆς μέσης, εἴτε ἀκόμη καὶ τῆς ἀνωτέρας, ἐὰν δηλαδὴ πνεύσῃ ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα ὅπως πάντες ἐλπίζωμεν, μία πνοὴ πρακτικωτέρας κατευθύνσεως τῆς Ἑλληνικῆς σκέψεως, φοβοῦμαι ὅτι θὰ γίνωμεν τότε θεαταὶ αὐτοῦ τοῦ σολοικισμοῦ: ὑπουργείου Παιδείας ἔχοντος μὲν ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν κλασσικῶν σπουδῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ὑπάγωνται αἱ ζωτικώτεραι πηγαὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς μορφώσεως τῶν Ἑλληνικῶν γενεῶν. Καὶ αὐτὸ μὲν ὡς ἀτομικήν μου γνώμην εἶχα νὰ ὑποστηρίξω, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑνιαῖον τῆς ἐκπαιδευτικῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ ἕτερον σπουδαῖον προκαταρκτικὸν ζήτημα εἶναι ἡ ὑποχρεωτικότης τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὴν ὑποχρεωτικότητα ταύτην δὲν θεσπίζει τὸ εὐρὺ ἡμῶν νομοσχέδιον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ νηπιαγωγεῖον. Δὲν τὴν θεσπίζει ἐπίσης, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα καὶ ἐπὶ τῶν σημείων τούτων, θὰ εἶχον κατ’ ἀρχήν, νὰ προβῶ εἰς τὴν διατύπωσιν μερικῶν ἐπιφυλάξεων. Ἀλλὰ αὐστηρῶς αὐστηρότατα τὴν ὑποχρεωτικότητα ταύτην ὁ νομοθέτης ἔρχεται καὶ θεσπίζει, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ὁ λόγος δὲ εἶναι βεβαίως σοβαρώτατος, δεδομένων τῶν στατιστικῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας μᾶς παρέχει ἡ ἐπίσημος ἀρχὴ τοῦ Κράτους, ἐκ τῶν ὁποίων πηγάζει τὸ θλιβερὸν ποσοστὸν τῆς Ἑλληνικῆς συγχρόνου ἀγραμματωσύνης. Τὴν αὐστηρότητα ταύτην μετὰ πάσης πεποιθήσεως ὑποστηρίζει καὶ ἐπιδοκιμάζει ἡ ἐπιτροπή. Τὴν ἐπεδοκίμαζε μάλιστα μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε προτείνει, ὅπως καὶ εἰς τὸν στρατὸν ἐκπαιδεύωνται οἱ στερηθέντες τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὴν παιδικὴν αὐτῶν ἡλικίαν. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα, νὰ παρίδωμεν, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ σπουδαῖοι λόγοι πολλάκις ἀναγκάζοντες τοὺς γονεῖς, νὰ μὴ στέλλουν τὰ παιδιά των εἰς τὰ σχολεῖα. Διὰ τοῦτο ἐπρότεινα εἰς τὴν ἐπιτροπήν, νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ φοίτησις εἰς τὰ σχολεῖα, ὅταν τὰ σχολικὰ κτίρια εἶναι ἀνθυγιεινά. Καὶ θὰ ἐπέμενα, ἂν δὲν μοῦ εἶχεν ἀντιπαρατηρηθῆ, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἠνοίγετο εὐκόλως ἡ θύρα τῆς καταστρατηγήσεως τοῦ νόμου.

§149Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖ ὅπου τὰ σχολεῖα θὰ κατέστρεφον τὴν ὑγείαν τῶν μαθητῶν, θὰ ἦτο προτιμότερον, νὰ μὴ πᾶνε οἱ μαθηταὶ καθόλου εἰς τὸ σχολεῖον Διότι καλλίτερα θὰ εἶναι νὰ γίνουν ὑγιεῖς πολῖται, ἔστω καὶ ἀγράμματοι, παρὰ μὲ τὰ ὀλίγα γράμματα τοῦ δημοτικοῦ σχολείου καὶ ἀσθενικοί.

§150Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως, μοῦ φαίνεται ἐξ ἄλλου, ὅτι ἕνας λόγος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐδικαιολόγη ἀπολύτως μίαν κἄποιαν εἰδικότητα τοῦ νόμου ἀπέναντι τοῦ γονέως ἢ κηδεμόνος, θὰ ἦτο ἀναμφισβητήτως, ἡ ἐνδεχομένη μεγάλη ἔνδεια αὐτοῦ. Οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν βουλευταί, τὸ ἐπιστοποίησαν κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν, ὅτι αἱ συχνότεραι περιπτώσεις ἀρνήσεως τῶν γονέων καὶ κηδεμόνων τοῦ ν’ ἀποστείλουν τὰ παιδιά των εἰς τὸ σχολεῖον, ἀνάγονται ὄχι εἰς κακὴν θέλησιν καὶ εἰς ἄλλον λόγον, ἀλλὰ εἰς τὴν τοσαύτην ἔνδειαν αὐτῶν, εἰς τὴν τοσαύτην ἀνάγκην τὴν ὁποίαν οἱ γονεῖς ἔχουν τῶν παιδιῶν των, ὅπως τοὺς βοηθοῦν εἰς μίαν οἰκονομικῆς, οἰκογενειακῆς ἢ ἐπαγγελματικῆς φύσεως ἐργασίαν, ὥστε νὰ τοὺς ἀποβαίνῃ ἀδύνατον νὰ στερηθῶσι τῆς παρουσίας αὐτῶν καὶ ὥστε νὰ ἐξαναγκάζωνται, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὴν παράβασιν τῶν διατάξεων περὶ ὑποχρεωτικότητος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὡς ἀτομικὴν γνώμην καὶ μοῦ φαίνεται καὶ γνώμη ἑνὸς ἢ δύο ἄλλων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, εἰσηγοῦμαι, εἶναι ὅτι ὄντως εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου μεσολαβεῖ μία κἄποια ἐπιείκεια, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς περιπτώσεις ἐκείνας κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἔνδεια τῶν γονέων εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐλαφρύνῃ τὴν εὐθύνην των ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποχρεωτικότητα τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν παιδιῶν των. Καὶ ἴσως θὰ ἠδύνατο νὰ θεσπισθῇ καὶ κἄτι τὶ ἄλλο. Ὅπως τὰ σχολικὰ ταμεῖα τῶν κοινοτήτων ἐνισχυθῶσιν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ παρέχωμεν εἰς τὸν μαθητὴν τὸν ἀπολύτως ἀποδεδειγμένον ὡς ἄπορον ἕν μικρὸν τοὐλάχιστον βοήθημα ὑπὸ τὸν τύπον εἴτε ἑνὸς μεσημβρινοῦ, εἴτε τῆς δωρεὰν παροχῆς τῶν σχολικῶν βιβλίων. Ἐκεῖνο δὲ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀκόμη περισσότερον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνωμεν, τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον θὰ εἴμεθα οὕτω συνεπεῖς πρὸς τὸ σύνταγμα, εἶναι, ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις νὰ παρέχηται πάτοτε δωρεάν. Βεβαίως τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὰ ἐκπαιδευτικά, διὰ τὰ ἀπολυτήρια εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἢ διὰ πιστοποιητικὰ μεταγραφῆς τοῦ παιδίου ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σχολείου εἰς τὸ ἄλλο, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν μεγάλην χρηματικὴν θυσίαν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἴσως θὰ ἦτο δυνατόν, δεδομένης τῆς μικρᾶς ἐλαττώσεως εἰσπράξεων τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίστατο τὸ Κράτος καὶ ἀφ’ ἑτέρου λόγῳ τῆς ἀνάγκης ὅπως συμμορφωθῶμεν ἀπολύτως πρὸς τὴν συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν τῆς δωρεὰν παροχῆς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἴσως θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ αὐταί ἀκόμη αἱ μικραὶ χρηματικαὶ ὑποχρεώσεις νὰ ἀρθοῦν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ὁ ἀναλφαβητισμὸς ὑπὸ τοῦ ὁποίου μαστιζόμεθα δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι μόνον ἐπὶ τῆς ὑποχρεωτικότητος καὶ διὰ τῆς βίας, οὕτως εἰπεῖν, εἶναι δυνατὸν νὰ καταπολεμηθῇ. Εἰς ἄλλας χώρας εἰς τὰς ὁποίας ἀνάλογος πληγὴ ἀναλφαβητισμοῦ εἶχεν διαιωνισθῇ, εἰς πολλὰ μέσα εἶχον ἀποβλέψει πρὸς καταπολέμησιν τοῦ κακοῦ. Καὶ βεβαίως τὸ ὑπὸ κρίσιν ὑμῶν νομοθέτημα προτείνει τινὰ ἐκ τῶν μέτρων τούτων. Τὰ μὲν νυκτερινὰ σχολεῖα ζητεῖ νὰ ἀρχίσουν λειτουργοῦντα ἀπὸ τοῦδε, τὰ δὲ ὑπαίθρια σχολεῖα καὶ τὰ τῶν πνευματικῶς ἀνωμάλων θεσπίζει πρὸς τὸ παρὸν κατὰ τρόπον ἀπολύτως θεωρητικόν. Ἀλλὰ καὶ ἡ διὰ τὰ νυκτερινὰ σχολεῖα σήμερον προβλεπομένη πίστωσις, ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἐξ 1.400.000 δραχ., εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μας ἀπολύτως ἀνεπαρκεῖς. Κατὰ τὴν ἀτομικήν μου ἄλλως τε γνώμην καὶ ἐντύπωσιν, καὶ δι’ ἄλλων μέσων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταπολεμηθῇ ὁ ἀναλφαβητισμός. Οὕτω, εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐγένετο μία σπουδαία ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐνέργεια διὰ τοῦ ἰδιωτικοῦ σχολείου καὶ ἐπίσης διὰ τῶν κινητῶν λεγομένων σχολείων, τὰ ὁποῖα μετατίθενται ἀπὸ τόπου εἰς τόπον εἰς τοὺς ἀραιοὺς ἐκείνους συνοικισμοὺς τῶν χωρίων ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν μονίμως ἰδιαίτερα σχολεῖα. Οὕτω προάγονται τὰ παιδιὰ σιγὰ σιγὰ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀποκτοῦν μίαν κἄποιαν στοιχειώδη μόρφωσιν καὶ ἐπωφελοῦνται ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἄλλως ἀδύνατον νὰ ἔχουν. Τὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα θὰ ἠδύναντο διὰ μιᾶς καὶ πρακτικωτέρας προπαγάνδας κατωρθώθη ἤδη ἐν Ἰταλίᾳ, νὰ ἐπιτελέσουν πράγματι θαύματα. Καὶ δὲν ἦτο ἄσκοπον, μίαν ἀτομικὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἐν τῇ ἐκθέσῃ μου, νὰ τὴν ἐλαμβάνετε ὑπ’ ὄψει δηλ. νὰ ἱδρύετο εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας μία ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ ἀντεπροσωπεύοντο τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα καὶ ἡ ὁποία θὰ προσεπάθη νὰ κατανέμῃ κατὰ ἕνα τρόπον λυσιτελέστερον ἢ σήμερον τὴν ἔστω καὶ μικρὰν ἐκείνην πίστωσιν, τὴν ὁποίαν διαθέτει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ὑπὲρ τοιούτων σκοπῶν. Ἡ κατανομὴ αὕτη θὰ ἔπρεπε νὰ γίνεται εἰς τρόπον ὥστε ἰδίως καὶ προτίστως τὰ κατὰ τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ ἐνεργοῦντα σχολεῖα καὶ ἱδρύματα νὰ ἐπωφελοῦνται ταύτης.

§151Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰ ἰδιωτικὰ σχολεῖα δέχονται ἐν μέρει.

§152Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἴσως ἐκ τῶν πιστώσεων αὐτῶν νὰ πρέπῃ νὰ διατίθενται ὑπὲρ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως ὀλιγώτερα. Ἐνῷ ὑπεβιβάσατε ἕνα ἵδρυμα φιλεκπαιδευτικὸν τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ὡς σκοπὸν τὴν καταπολέμησιν τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἀπὸ τῆς ὁποίας τιθέμεθα θὰ εἶναι τοῦτο ἀσφαλῶς ἄξιον μεγαλειτέρας ἐνισχύσεως ἀπὸ τὸ Ἀρσάκειον τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει φυσικὰ ὡς σκοπὸν τὴν καταπολέμησιν τῆς ἀγραμματωσύνης, ἀλλὰ τείνει πρὸς βλέψεις ἀνωτέρας ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Μία ἄλλη εἰσήγησις τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τὴν ὁποίαν λυποῦμαι διότι δὲν θὰ ἀκούσουν οἱ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπουσιάζοντες κ. ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ζητεῖ ὅπως εἰς τὸ στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ληφθῇ μέριμνα ὅπως γίνεται μία κἄποια ἐκπαιδευτικὴ ἐνέργεια ἐπὶ τῶν κληρωτῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι προσέρχονται ἀναλφάβητοι.

§153Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν, ὅτι εἰς μερικὰ τμήματα γίνεται αὐτό.

§154Λ. ΜΑΚΑΣ. Νὰ γενικευθῇ λοιπὸν τοῦτο καὶ νὰ γίνῃ ὑποχρεωτικόν. Τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ὑπάρχουν ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀπαραίτητοι συνθῆκαι αἱ ὁποῖαι χρειάζονται διὰ τὴν εἰς τοὺς στρατῶνας ἄσκησιν μιᾶς κἄποιας ἐκπαιδευτικῆς ἀποστολῆς. Ὑπάρχει ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ ἡ εὐκολία νὰ εὑρεθοῦν καὶ οἱ πρόχειροι διδάσκαλοι μεταξὺ τῶν ἐγγραμμάτων κληρωτῶν· οὕτως ὥστε πρόκειται περὶ μιᾶς πρακτικῆς σκέψεως, τῆς ὁποίας ἡ πραγματοποίησις δὲν θὰ ἐκόστιζεν ἀπολύτως τίποτε εἰς τὸ δημόσιον. Θὰ ἔφθανον μάλιστα μέχρι τοῦ νὰ προτείνω ὅπως καὶ στρατιῶται νοσοκόμοι νὰ προσέρχωνται εἰς τοὺς στρατῶνας καὶ νὰ διδάσκουν εἰς ὅλους τοὺς κληρωτοὺς στοιχεῖα ὑγιεινῆς. Εἰσερχόμενος τώρα εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως θὰ σημειώσω πρῶτον τὸ ἑξῆς: Ὅτι βεβαίως εἰσάγεται εἰς αὐτὴν ἕνα νέον καὶ ἀξιόλογον παιδαγωγικὸν πνεῦμα. Ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ θεσμοῦ τῶν σχολικῶν κήπων, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ θεσμοῦ τῶν σχολικῶν βιβλιοθηκῶν, τῶν σχολικῶν ἐργαστηρίων· αὐτὰ ὅλα εἶναι μία ἀξιέπαινος προσπάθεια, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὁποίαν ἕν καὶ μόνον παράπονον καὶ πάλιν ἔχομεν νὰ διατυπώσωμεν: Τὸ ἐλάχιστον, ἂν μὴ εἴπωμεν, ἀσήμαντον, τῶν ὑλικῶν μέσων τῶν τεθέντων εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν τῶν καινοτομιῶν. Διότι θίγει σχεδόν, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις, τὰ ὅρια τοῦ κωμικοῦ νὰ διαθέτῃ τὸ κράτος μισὸ μόλις ἑκατομμύριον διὰ σχολικοὺς κήπους, καὶ 200 χιλιάδας διὰ σχολικὰς βιβλιοθήκας καὶ 2 μόνον ἑκατομμύρια δι’ ἐργαστήρια καὶ ἕν ταπεινὸν ἑκατομμύριον δι’ ὑλικὰ χειροτεχνίας. Ἤδη λοιπὸν θὰ ἀπηύθυνα μίαν ἔκκλησιν τὴν ὁποίαν ἐν τῇ προόδῳ τοῦ λόγου μου δυστυχῶς θὰ ἀναγκασθῶ συχνάκις νὰ ἐπαναλάβω, τὴν ἔκκλησιν ὅπως καταβληθῇ προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν πνοὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§155Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ πνοὴ δὲν φέρει εἰσπράξεις εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Εἶμαι πάντως σύμφωνος ὅτι καὶ τὰ μικρὰ αὐτὰ ποσὰ μποροῦμεν νὰ τὰ αὐξήσωμεν ὀλίγον. Τοῦτο θὰ ἦτο τόλμημα. Μέχρι τὸ βράδυ ἤμουν αἰσιοδοξώτερος, ἀλλὰ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἶπεν ὅτι καὶ ὁ ἐφετεινὸς προϋπολογισμὸς εἶναι ἐπὶ ξηροῦ ἀκμῆς καὶ ὁ ἐρχόμενος ἐμβάλλει εἰς ἀνησυχίας. Μετὰ τὴν μεθαυριανὴν συζήτησιν τὴν ὁριστικὴν μποροῦμεν νὰ πάρωμε κουράγιο. Τώρα εἶμαι φοβισμένος.

§156Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἐν τούτοις ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς ὑποδείξω μίαν ἄλλην ἀτομικήν μου εἰσήγησιν τῆς ὁποίας ἡ ἐνδεχομένη παραδοχὴ δὲν θὰ συνεπήγετο οὐδεμίαν ἀπολύτως δαπάνην. Πρόκειται περὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ κινηματογράφου.

§157Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἐφαρμογῆς.

§158Λ. ΜΑΚΑΣ. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι καὶ εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου, ἐπίσης καθυστερημένα ἀπὸ ἀπόψεως πολιτισμοῦ ὅπως ἡ Ἑλλάς, εἶνε ἤδη εἰσηγμένος ὁ ἐκπαιδευτικὸς κινηματογράφος. Νομίζω δὲ ὅτι ὑπάρχει τρόπος ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ κινηματογράφου νὰ εἶναι παρ’ ἡμῖν ἀπολύτως ἀδάπανος διὰ τὸ Κράτος. Διότι πιστεύω ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἐδίδοντο μερικαὶ ἀτέλειαι εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν Ἑλληνικὴν κινηματογραφίαν ὑλῶν καὶ διὰ τὴν ἐμφάνισιν τῶν ταινιῶν τὸ ζήτημα θὰ ἐλύετο καὶ τὸ Κράτος θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ δωρεὰν πλεῖστα κατ’ ἔτος σχολεῖα, πρὸς παροχὴν δι’ αὐτῶν διδασκαλίας εἰς τὰ σχολεῖα. Ἐπίσης θὰ εἶχα τὴν τόλμην νὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην εἰσήγησιν, ὅπως καὶ εἰς τὸ θέατρον ἀποτανθῶμεν δι’ ἐκπαιδευτικοὺς σκοπούς. Νομίζω ὅτι, ἐὰν προβῶμεν, ὅπως μοιραίως μίαν ἡμέραν θὰ ἀναγκασθῶμεν, εἰς τὴν μείωσιν τοῦ φόρου δημοσίων θεαμάτων, ὅταν θὰ προβῶμεν εἰς τὴν μείωσιν τοῦ φόρου θὰ ἠμποροῦμεν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὰ θέατρα κάθε 15 ἡμέρας τὴν Κυριακὴν τὸ ἀπόγευμα, νὰ δίδουν ἀνὰ μίαν παράστασιν μὲ ἔργα προσιτὰ εἰς τὰ παιδιὰ καὶ τὸ ἥμισυ τῶν θέσεων νὰ δίδεται δωρεὰν ὑπὲρ τῶν μαθητῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ ἠθοποιοὶ νὰ ἀναλάβουν τὸ βάρος.

§160Λ. ΜΑΚΑΣ. Ὄχι ἀπέναντι μιᾶς μειώσεως τοῦ φόρου τῶν δημοσίων θεαμάτων.

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Καλλίτερα νὰ διατηρήσωμεν τὸν φόρον. Αἱ παραστάσεις διὰ τὰ παιδιὰ δὲν θὰ εἶναι παραστάσεις ποὺ θὰ προσελκύσουν τοὺς μεγάλους.

§162Λ. ΜΑΚΑΣ. Ζητῶ εἰδικὰς παραστάσεις διὰ τὰ παιδιά.

§163Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἡ διὰ τῶν κινηματογράφων ἀγωγὴ πρέπει νὰ συστηματοποιηθῇ. Πρέπει καὶ εἰς τὰ χωρία νὰ πηγαίνουν κινηματογράφοι διὰ τὰ παιδιά.

§164Λ. ΜΑΚΑΣ. Εἰσερχόμενος ἤδη, κ. Βουλευταί, εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνεται, εὐτυχῶς, θὰ δύναμαι νὰ εἶμαι βραχύτατος μετὰ τὴν εὐγλωττοτάτην γενικὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸ ἐμοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐκ Λέσβου Βουλευτής. Σᾶς ἐξήγησεν ὁλόκληρον τὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν βάσιν τοῦ νέου συστήματος, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ ὑπὸ τὴν κρίσιν μας ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις. Εἰς τὴν κατωτέραν βαθμίδα τοποθετοῦνται τὰ νηπιαγωγεῖα τῶν ὁποίων ἡ φοίτησις δυστυχῶς δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωτική. Ἔπειτα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα μὲ ἑξαετῆ φοίτησιν. Καὶ ἔπειτα τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, μὲ ἐπίσης, δυστυχῶς, πρὸς τὸ παρὸν προαιρετικὴν μόνον τὴν φοίτησιν. Ἐπακολουθεῖ δὲ ἡ μέση ἐκπαίδευσις εὐτυχῶς ξεχωριστὴ ἀπὸ τὴν στοιχειώδη. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰ νηπιαγωγεῖα θὰ λάβω τὸ θάρρος νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἔκκλησιν τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἔκαμον ὅσον ἀφορᾷ τὸ κωμικῶς ἀνεπαρκὲς τῆς προτεινομένης πιστώσεως, δι’ ἧς ἀποσκοπεῖται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ. Διότι οὐδὲν κατ’ οὐσίαν ἐπιτυγχάνεται, ἐφ’ ὅσον διατηροῦνται μὲν τὰ ἰσχύοντα καὶ λειτουργοῦντα παρὰ τοῖς ξενοφώνοις πληθυσμοῖς νηπιαγωγεῖα, ἀλλ’ οὐδὲν νέον τοιοῦτον δημιουργεῖται. Ἐν τούτοις ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τονίσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἄλλως τε ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει ἐξαίρει. Ὅτι δηλαδὴ ἰδίως εἰς τοὺς προσφυγικοὺς καὶ ἐργατικοὺς συνοικισμοὺς ἡ ἵδρυσις νηπιαγωγείων εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητος. Ὑπάρχουν χιλιάδες νηπίων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται κυριολεκτικῶς εἰς τοὺς δρόμους καὶ τὰ πεζοδρόμια, ἐνῷ οἱ γονεῖς των εὑρίσκονται εἰς τὰς ἐργασίας των. Εἶναι στοιχειῶδες καθῆκον τοῦ Κράτους νὰ περισυλλέγῃ αὐτὰ τὰ νήπια τὰ ὁποῖα ἄλλως εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους μας τὶ τὰ ἀναμένει: ἡ ἀλητεία καὶ ἡ διαφθορά!

§165Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι εἰς τοὺς συνοικισμοὺς δὲν ἔχομεν ἀκόμη δημοτικὰ σχολεῖα, πῶς θέλετε νὰ κάμωμεν νηπιαγωγεῖα χωρὶς κτίρια;

§166Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἐφ’ ὅσον θὰ γίνουν τὰ κτίρια, διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα· ἂς παραχωρήσουν μίαν ἢ δύο αἰθούσας ὅπως στεγασθοῦν καὶ τὰ νηπιαγωγεῖα.

§167Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διαφορετικὰ ὑποθέτω, πῶς πρέπει νὰ εἶναι τὰ κτίρια τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀπὸ τῶν νηπιαγωγείων.

§168Λ. ΜΑΚΑΣ. Διαθέτομεν τόσον ὀλίγα χρήματα, ὥστε στοιχειώδεις μόνον ἀνάγκας θὰ δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν.

§169Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Χθὲς ἀπὸ ἔμπειρον πρόσωπον ἠκούσαμεν μομφάς, διατὶ ἐξοδεύομεν καὶ αὐτὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ κάνουμε νέα σχολεῖα καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμός μας δὲν στέκει καλά.

§170Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, ὑπάρχει κίνδυνος μήπως δικαίως ἐκ τῶν ὑστέρων μᾶς κατηγορήσουν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤδη λέγουν, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι θεωρητικὴ φιλολογία.

§171Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν μπορεῖ, νὰ μᾶς κατηγορήσῃ κανείς, ὅτι θεωροῦμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ ὡς καθαρὰν φιλολογίαν.

§172Λ. ΜΑΚΑΣ. Θὰ ἐδίναμεν ἴσως τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν.

§173Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ τὶ νὰ κάνουμε.

§174Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζονται ὅσον ἀφορᾷ τὴν νέαν ὀργάνωσιν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Εὑρίσκω ἀπολύτως ὀρθὰς τὰς βασικὰς ἀρχάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ὁ θεσμὸς τῆς ἑξαετοῦς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία θὰ ηὐχόμην εἰς τὸ μέλλον νὰ γίνῃ καὶ ἔτι μακροτέρα, ἡ ὁποία ὅμως ἤδη ὅπως χρονικῶς καθορίζεται, ἔρχετε νὰ θεραπεύσῃ μίαν ἀπόλυτον ἀνάγκην, τοσούτῳ μᾶλλον ἐπιτακτικήν, καθ’ ὅσον καὶ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐπιβάλλεται. Δευτέρα βάσις εἶναι ἡ αὐτοτέλεια τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, θεσμὸς ἐπίσης ἀπαραίτητος, διότι ἀκριβῶς ἔρχεται νὰ καταπολεμήσῃ τὴν ὀλιγαρχίαν ἐκείνην, ὅπως δικαίως τὴν ἐχαρακτήρισεν, ὁ κ. ἐκ Λέσβου βουλευτής, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει μας καὶ ἡ ὁποία ὠφελοῦσεν ἐκεῖνα μόνον τὰ παιδιά, τὰ ὁποῖα προωρίζοντο εἰς περαιτέρω βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§175Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ δημοτικὸν σχολεῖον καὶ σήμερον εἶναι αὐτοτελὲς μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι εἶναι τετραετὴς ἡ φοίτησις.

§176Λ. ΜΑΚΑΣ. Δὲν εἶναι πάντοτε αὐτοτελές.

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ ἐφαρμοζόμενα προγράμματα εἶναι αὐτοτελῆ.

§178Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπάρχει ἓν ἐκκρεμὲς πρόβλημα τῶν ἐξετάσεων τοῦ σχολείου.

§179Λ. ΜΑΚΚΑΣ. (πρὸς τὸν κ. Παπαναστασίου). Μὰ κ. Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον λειτουργεῖ τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον εἶναι φυσικὸν νὰ ὑπάρχῃ μία κἄποια σύγχησις μεταξὺ τῶν ὅρων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς μέσης τοιαύτης. Τρίτη δὲ ἐπίσης ὀρθοτάτη ἀρχὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς συνεκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ἐν τῇ πράξει πράγματι τηρεῖται, διὰ λόγους οἰκονομικοὺς ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ἡ ὁποία ὅμως ἐπεκτεινομένη ἤδη καὶ ἐπισημοποιουμένη, θὰ συνεπαγάγῃ ἀσφαλῶς καὶ ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἠθικῶν ἀντικτύπων καὶ οἰκονομικὴν ὠφέλειαν σπουδαίαν. Διότι εἰς πολλὰ χωριά, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν σχολεῖα ἀρρένων καὶ σχολεῖα θηλέων, ἡ συγχώνευσις θὰ εἶναι δυνατὴ καὶ ἑπομένως ἡ ἐξοικονόμησις ἑνὸς δημοδιδασκάλου θὰ εἶναι ἐπίσης πραγματοποιήσιμος. Ὅσον ἀφορᾷ ἐξ ἄλλου τὸ πρόγραμμα τῶν δημοτικῶν σχολείων, θὰ εἶχον ἐν πρώτοις μίαν γενικὴν ἀτομικὴν γνώμην νὰ διατυπώσω. Ὅτι ἴσως ἔχει καὶ ἡ Βουλὴ μίαν κἄποιαν ἁρμοδιότητα νὰ ἀσχολῆται μὲ αὐτὸ καὶ ἀπὸ ἀναλυτικῆς ἀπόψεως, ὅταν μάλιστα πρόκειται νὰ δοθῇ εἰς τὰ παιδιὰ μία νέα κατεύθυνσις καὶ νὰ γίνῃ μία μεγάλη ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις. Διότι τὸ ἂν π. χ. ἡ ἱστορία θὰ διδάσκηται κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον ἔχει καὶ αὐτὸ τὴν σημασίαν του. Ἔχει μάλιστα τοσούτῳ μεγαλειτέραν σημασίαν ὅσῳ καὶ διεθνὴς ἐργασία καὶ κίνησις γίνεται ὅπως κατὰ ἕνα ὡρισμένον πνεῦμα, φιλοειρηνικὸν καὶ ὄχι σωβινιστικόν, διδάσκεται τοῦ λοιποῦ ἡ ἱστορία εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα τῶν κρατῶν τῆς Κ.Τ.Ε. Ἐπίσης δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον, ἐφ’ ὅσον προβλέπομεν ὅτι ἡ μεγίστη μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ σταματήσῃ τὰς σπουδάς της εἰς τὰ θρανία τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, μὲ τὴν ἱστορίαν ἢ διὰ τῆς ἱστορίας νὰ παρέχωνται καὶ μερικαὶ ἁπλούσταται φυσικὰ πολιτικαὶ γνώσεις, εἰς τὴν ἕκτην τοὐλάχιστον τάξιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Διότι μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ὁ ἀπόφοιτος τοῦ δημοτικοῦ σχολείου μετ’ ὀλίγα ἔτη θὰ κληθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ πολιτικὰ του καθήκοντα ὡς ψηφοφόρος, καὶ εἶναι πραγματικῶς σόλοικον καὶ παράλογον νὰ βλέπωμεν ἐρχόμενον εἰς τὰς κάλπας ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἐδιδάχθη οὔτε κἂν ἀκόμη ὑπὸ ποῖον γενικὸν πολίτευμα εἶναι κεκλημένος μεθαύριον νὰ ζήσῃ καὶ νὰ ψηφίσῃ. Ἕν ἄλλο σημεῖον τὸ ὁποῖον διεξοδικῶς συνεζητήθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τὸ ὁποῖον μόνον ἀκροθιγῶς σημειοῦται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ, εἶναι ἡ γλῶσσα ἡ ὁποία θὰ διδάσκεται εἰς ὅλας τὰς τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Δὲν ἔχω καμμίαν πρόθεσιν, εὐτυχῶς δὲ εἴμεθα ἀπόψε ἐλάχιστοι καὶ φαντάζομαι ὅλοι οἱ ὁμοφρονοῦντες, νὰ προκαλέσω ἐνταῦθα συζήτησιν τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ μοῦ φαίνεται, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκλειστικὴν διδασκαλίαν τῆς δημοτικῆς γλώσσης, εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τὰ 99% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἀπολύτως σύμφωνα. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ 1926 ἐψηφίσθη νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰς τὰς δύο τελευταίας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου διδάσκεται καὶ ἡ καθαρεύουσα.

§180Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι «διδάσκεται». Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διάταξις, ἡ ὁποία εἶναι μία σπουδαία διάταξις καὶ ἥτις νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ, ὅτι εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἡ διδασκαλία γίνεται γενικῶς εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν. Λέγει ὅμως ἐπιπροσθέτως ὁ νόμος αὐτὸς, ὅτι εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν γίνεται χρῆσις καὶ ἀναγνωστικῶν βιβλίων εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Δηλαδὴ γίνεται χρῆσις μόνον ἀναγνωστικῶν βιβλίων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον, εἶναι ὅτι ὅλη ἡ διδασκαλία γίνεται εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ ἀναγνωστικὰ βιβλία ὑπάρχουν εἰς ὅλας τὰς τάξεις.

§181Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡμεῖς τὴν καθαρεύουσαν, ὅπως εἴδατε, τὴν ὀνομάζομεν νεοελληνικήν.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κακῶς, κ. ὑπουργέ, διότι ἀνατρέπετε ὁλόκληρον τὸ σύστημα. Λέτε ὅτι διδάσκεται ἡ νέα Ἑλληνικὴ γλῶσσα· τότε, πότε διδάσκεται ἡ δημοτικὴ γλῶσσα; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε σεῖς νέαν ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἡμεῖς τὴν λέμε καθαρεύουσαν. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θέλουμε νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ καθαρεύουσα· θέλουμε νὰ ὑπάρχῃ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα.

§183Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Οὕτω πως ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅπως εἶναι συντεταγμένη ἡ διάταξις, ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ ἀφορμὰς παραξηγήσεων. Αὐτὴ ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν κάμω, μαρτυρεῖ πόσον ἐπικίνδυνος εἶναι ἡ διάταξις αὐτή.

§185Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σεῖς ὁ ἴδιος εἴπατε, ὅτι γίνεται χρῆσις τῆς καθαρευούσης.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅπως εἶναι ὁ νόμος, ἡ διδασκαλία καὶ εἰς τὰς 6 τάξεις γίνεται εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν· μόνον εἰς τὴν 6ην τάξιν ὑπάρχει ἀναγνωστικὸν βιβλίον εἰς τὴν καθαρεύουσαν.

§187Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, εἶναι ὀρθοτάτη, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι σεῖς ὁ ἴδιος διετάξατε, κ. ὑπουργέ, νὰ βάλητε τὴν λέξιν «δημοτικὴν» καὶ εἶναι τοῦτο ἀπορίας ἄξιον.....

§188Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν πιστεύω νὰ διατάξω, νὰ βάλῃ τὴν λέξιν δημοτική.

§189Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λοιπόν, βάλετε ὅτι πρόκειται περὶ δημοτικῆς, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν συνεπείας.

§190Λ. ΜΑΚΑΣ. Μοῦ φαίνεται, ὅτι ἔχει ἀρκετὰ ὡριμάσει τὸ ζήτημα εἰς τὴν συνείδησιν τῶν 99% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὥστε πλέον νὰ δύναται ἡ δημοτικὴ γλῶσσα ἀπολύτως καὶ ἀνεπιφυλάκτως νὰ διδάσκεται εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ἀλλ’ ἴσως καὶ μίαν ἄλλην εὐχὴν θὰ ἠδυνάμην νὰ διατυπώσω: Ὅπως ἐνισχυθῇ ἡ παρατηρουμένη τάσις πρὸς ἁπλοποίησιν τῆς ὀρθογραφίας. Βεβαίως τὸ ζήτημα μόνον ἐμμέσως σχετίζεται πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ἀλλὰ μοῦ φαίνεται, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν διαγράφεται τοιαύτη γενικὴ ἐνέργεια διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἐναντίον τοῦ ἀναλφαβητισμοῦ, θὰ εἴμεθα ἀσυνεπεῖς, ἐὰν παραμελοῦμεν καὶ αὐτὸν τὸν βασικὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον ὁ ἀναλφαβητισμὸς νὰ ἐκτοπισθῇ. Ὅσον ἀφορᾷ ἐξ ἄλλου τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας νὰ ἀποβλέψωμεν ἔστω καὶ πόρρωθεν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ὑποχρεωτικότητος τῶν εἰς ταῦτα φοιτήσεως. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν, ὅτι ἐκεῖ πρέπει νὰ τείνωμεν. Δηλαδὴ μετὰ τὴν ἔξοδον τοῦ παιδιοῦ ἀπὸ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ἡ τάσις μας πρέπει νὰ εἶναι δυοῖν θάτερον: ἢ ὑποχρεωτικῶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἓν ἐπαγγελματικὸν σχολεῖον τὸ παιδὶ ἢ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁδὸν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποχρεωτικῶς καὶ εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν;

§192Λ. ΜΑΚΑΣ. Ὄχι. Ἐξαιρετικῶς ὑπὸ ὡρισμένας συνθήκας, αὐστηρῶν κατατακτηρίων ἐξετάσεων. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὁμοφώνου γνώμης τοῦ γονέως ἢ κηδεμόνος καὶ τοῦ διδασκάλου. Καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν φυσικά, ὅτι θὰ ἔχῃ ἡ οἰκογένεια τοῦ παιδιοῦ τὰ ὑλικὰ μέσα πρὸς συνέχισιν τῶν σπουδῶν του. Ἀλλ’ ὡς κανόνα θὰ ἔπρεπε νὰ θέσωμεν τὴν ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα. Καὶ ἂν βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ προβῶμεν εἰς μίαν βασικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ τῆς ὑποχρεωτικότητος, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐχάναμεν ἀπολύτως τίποτε, ἐὰν εἰσήγομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον ἓν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποχρεωτικότητος θὰ ἐθεσπίζομεν ἤδη ὑπὸ δύο προϋποθέσεις, τὰς ἀκολούθους: ὅτι ἀφ’ ἑνὸς ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ἐνδιαφερομένου παιδιοῦ θὰ ὑπάρχῃ τὸ ἐπαγγελματικὸν σχολεῖον τοῦ κλάδου ἐκείνου ἐν τῷ ὁποίῳ σκέπτεται τοῦτο νὰ εἰδικευθῇ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅτι θὰ εὑρίσκωνται ὁ γονεὺς καὶ ὁ διδάσκαλος σύμφωνοι ὡς πρὸς τὸν τοιοῦτον ἐπαγγελματικὸν προσανατολισμὸν τοῦ παιδιοῦ. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς δύο προϋποθέσεις μοῦ φαίνεται, ὅτι δὲν θὰ ἐχάνομεν τίποτε, ἐὰν ἀπὸ τοῦδε ἐθεσπίζωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποχρεωτικότητος. Ἀλλὰ τὸ γενικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέτει σήμερον ὁ προτεινόμενος θεσμὸς τῶν ἐπαγγελματικῶν σχολείων, εἶναι, ὅτι δυστυχῶς εἰς μικροτάτην μόνον κλίμακα θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ πάλιν, διὰ τοὺς αὐτοὺς οἰκονομικοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους καὶ προηγουμένως κατήγγειλα. Διότι, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἀποφέρουν ὡς ὑπόλοιπον, οὕτως εἰπεῖν, οἱ ὑπολογισμοί: τῆς οἰκονομίας, δηλαδή, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς καταργήσεως 157 Ἑλληνικῶν σχολείων, τῶν ὁποίων ἡ κατάργησις προβλέπεται ὡς ἄμεσος, μεῖον τῆς προσθέτου δαπάνης ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὰς συντάξεις τῶν ἀπολυθησομένων διδασκάλων τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, μένει ἓν ὑπόλοιπον 10 μόνον ἑκατομμυρίων· καὶ ἑπομένως εἶναι ζήτημα, ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθοῦν κατὰ τὸ αʹ ἔτος ἔστω καὶ τεσσαράκοντα μόνον γεωργικὰ σχολεῖα, ὑπολογιζομένης εἰς 250.000 δραχμὰς τῆς δαπάνης διὰ κάθε τοιοῦτον σχολεῖον.

§193Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχομεν τὰς πιστώσεις τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας.

§194Λ. ΜΑΚΑΣ. Θὰ ὁμολογηθῇ ὅμως, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ὡς πόρος διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν ἐπαγγελματικῶν σχολείων καὶ γεωργικῶν σχολείων, οἱ πόροι ἐκεῖνοι οἱ διατιθέμενοι ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐλπίδας μας μόνον εἰς τὸν πόρον τῶν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων οἰκονομιῶν, τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ εἶναι διόλου ἀνάλογον πρὸς τὰς προσδοκίας μας καὶ πρὸς τὴν ὅλην κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα τῆς χώρας.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω, κ. Μακᾶ μίαν γνώμην: Θὰ εἶμαι εὐτυχής, ἐὰν ἐντὸς τοῦ ἔτους, ποὺ ἔχομεν τὰς πιστώσεις, ἠμπορέσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα. Θὰ εἶμαι πολὺ εὐτυχής. Καὶ τοῦ χρόνου ἱδρύομεν, ἄλλα σαράντα καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Μὴ κάθεσθε λοιπὸν νὰ δεινολογῆτε καὶ νὰ κλαῖτε καὶ νὰ λέγετε, ὅτι δὲν θὰ ἱδρύσωμεν παρὰ μόνον 40 ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα. Πρόκειται γιὰ φέτος.

§196Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἕτερον ζήτημα τιθέμενον, κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς παραλλήλου πρὸς τῆς ἐπαγγελματικὴν ἐκπαίδευσιν γενικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία θὰ δίδεται εἰς ταῦτα. Ἡ ἐπιτροπὴ συνεφώνησεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόλυτον σκοπιμότητα τῆς παραλλήλου παροχῆς γενικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα καὶ συνεφώνησεν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ ἑξαετὴς διάρκεια τοῦ δημοτικοῦ σχολείου δὲν θεωρεῖται ἐπαρκὴς καὶ ὅτι ἑπομένως, θὰ ἤρχετο ἔτσι τὸ ἐπαγγελματικὸν σχολεῖον, διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἐλλειπῆ ἐκείνην γενικὴν μόρφωσιν, τὴν ὁποίαν προηγουμένως παρέσχε τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ φαίνεται, ὅτι σᾶς βλέπω διστακτικόν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην ταύτην.

§197Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς εἰπῶ τὴν ἀνησυχίαν μου. Ἐφ’ ὅσον τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, θὰ ἀνήκουν εἰς τὸ ἴδιον ὑπουργεῖον, φοβοῦμαι μήπως τὸ πρόγραμμα δίδει πολλὴν προσοχὴν ἀκόμη εἰς τὴν γενικὴν μόρφωσιν καὶ ἀνεπαρκῆ εἰς τὴν ἐπαγγελματικήν. Ἐνῷ ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ δίδῃ τὴν προτίμησιν εἰς τὴν ἐπαγγελματικὴν καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὴν γενικὴν μόρφωσιν.

§198Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀσχέτως πρὸς τὴν λύσιν, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ ἡ πρόβλεψις εἶναι, ὅτι ὁ διευθυντὴς εἶναι γεωπόνος· ὑπάρχουσι δύο καθηγηταὶ γεωπόνοι καὶ μόνον εἷς διὰ τὴν γενικὴν μόρφωσιν. Ὥστε ἡ σύνθεσις ἐγγυᾶται τὸν πρακτικὸν χαρακτῆρα κατὰ ¾.

§199Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἠμπορεῖ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, νὰ διευθύνῃ γεωργικὰ σχολεῖα.

§200Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἕν ἄλλο πρόβλημα εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς κατανομῆς τῶν μαθητῶν, μετὰ τὴν λῆψιν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι πρόβλημα σπουδαιότατον, τὸ τῆς διαρθρώσεως τῶν δύο βαθμῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Βεβαίως ἡ τάσις τῆς ὅλης προτεινομένης ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ἡ ὀρθοτάτη ἐναντίον τοῦ κλασσικισμοῦ, τοῦ ψευτοκλασσικισμοῦ τάσις, ἡ τάσις μας ἐναντίον τῆς δημιουργίας τῶν ἡμιμαθῶν ἐκείνων θεσιθηρῶν, τοὺς ὁποίους συχνὰ ἡ μέση ἐκπαίδευσις κατὰ χιλιάδας ἐκχέει μέσα εἰς τοὺς διαδρόμους τῶν ὑπουργείων καὶ εἰς τοὺς δρόμους τῶν πόλεων καὶ τῶν κωμοπόλεων, βεβαίως ἡ τάσις αὐτὴ εἶναι ὀρθοτάτη. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ὑπάρχει καὶ ἕν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μοῦ φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν δυνατότητα νὰ ἀρνηθῶμεν, τὸ δικαίωμα, δηλαδή, ἐκεῖνο τοῦ παιδιοῦ, ὅπως ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν αὑτοῦ καὶ μετὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ δὲν πρέπει, νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἀσκῆται μόνον ὑπὸ τῶν πλουσίων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους παρέχονται διὰ λόγους εὐνοίας τῆς τύχης μεγαλείτερα τὰ μέσα, διὰ νὰ σπουδάσουν τὰ παιδιά των. Θὰ ἔπρεπεν ἀκόμη καὶ εἰς τῶν πτωχῶν λαϊκῶν μαζῶν τὰ παιδιὰ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, νὰ παρέχηται τὸ δικαίωμα καὶ ἡ δυνατότης τῆς εὐκόλου προαγωγῆς των εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν.

§201ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑποτροφίας.

§202Λ. ΜΑΚΑΣ. Βεβαίως εἶναι καὶ ζήτημα τῶν ὑποτροφιῶν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἰδίως μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι ζήτημα κατατακτηρίων ἐξετάσεων. Ἐὰν ὑπάρχουν αὐστηραὶ κατατακτήριοι ἐξετάσεις, ἐὰν συμφωνῇ ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ πατὴρ τοῦ παιδιοῦ καὶ ἐὰν μία ἢ δύο τάξεις, ὑποτεθείσθω, τοῦ ἐπαγγελματικοῦ σχολείου θεωρηθοῦν, ὡς ἰσοδύναμοι πρὸς μίαν τάξιν τοῦ γυμνασίου, μοῦ φαίνεται ὅτι ὑπὸ τὰς τρεῖς αὐτὰς προϋποθέσεις θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν ἀπόφοιτον τοῦ ἐπαγγελματικοῦ σχολείου νὰ μεταβῇ εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν.

§203Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ πάῃ εἰς τὸ γυμνάσιον; Ὁ Θεὸς νὰ μὴ τὸ δώσῃ. Χαλᾶμε ὅλο τὸ σύστημα.

§204Λ. ΜΑΚΑΣ. Δὲν ξεύρω ἐὰν ἀπὸ τὴν ἡλικίαν τῶν δώδεκα ἐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὡς ὁριστικῶς γενόμενον τὸν προσανατολισμὸν τοῦ παιδιοῦ.

§205Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς πάῃ ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ἀπὸ τὴν πρώτην γυμνασίου.

§206Λ. ΜΑΚΑΣ. Θὰ χάσῃ δύο ἔτη.

§207Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς τὰ χάσῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαγάγωμεν τοιοῦτον σύστημα.

§208Λ. ΜΑΚΑΣ. Ἀλλὰ ἐπιβάλλεται καὶ μία ἄλλη διόρθωσις μεταξὺ τοῦ κατωτέρου ἐπαγγελματικοῦ σχολείου καὶ τῆς μέσης ἐπαγγελματικῆς σχολῆς. Ἐκεῖ μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν θὰ δικαιολογῆται καμμία ἐκ τῶν σκέψεων αἱ ὁποῖαι ἄγουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ νὰ ἀποκλείῃ τὸ ἄλλο. Ἀλλὰ τοιαύτη πρόνοια δὲν λαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νομίζω δὲ ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς κενοῦ συμπληρωτέου.

§209Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπάρχει μία δυσχέρεια εἰς τὸ ἑξῆς: Ἀπὸ πρώτης ἐντυπώσεως φαίνεται ὅτι ἡ κατωτέρα πρακτικὴ ἀποτελεῖ τὴν προπαρασκευαστικὴν τῆς μέσης, ἐν ᾧ ἡ διάκρισις τῆς μέσης, ὅπως διαμορφώνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἶναι ἡ ἑξῆς: αἱ δύο πρῶται τάξεις εἶναι γενικῆς μορφώσεως, ἡ διάκρισις ἀρχίζει ἀπὸ τὴν τρίτην τάξιν. Πῶς θὰ περάσῃ ὁ μαθητὴς τὰς δύο τάξεις διὰ νὰ συνεχίσῃ τὴν πρακτικὴν μόρφωσιν; Νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι δυσχερές, νομίζω ὅτι ἡ πορεία τοῦ μέλλοντος θὰ τὸ λύσῃ. Πάντως νομίζω ὅτι εἴμεθα γενικῶς ἀπαράσκευοι καὶ ἡ ὑπηρεσία καὶ ἡμεῖς, διότι μπαίνομεν εἰς ἕν νέον σύστημα.

§210Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν βιάζει νὰ τὸ κανονίσωμεν τώρα.

§211Λ. ΜΑΚΑΣ. Ὀλίγα τινὰ ἀκόμη σημεῖα ἔχω νὰ τονίσω πρὸ ὑμῶν καὶ ἰδίως τὸ ζήτημα τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν κεφαλαιοδεστέρων προκειμένου περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, διότι εἶναι γνωστὴ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἰς πολλὰ τῶν ὁποίων εὑρίσκεται εἷς διδάσκαλος διὰ νὰ διδάξῃ 80 ἢ 100 παιδιά. Καὶ ὀρθότατα ἐν τῷ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχεδίῳ ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θέτει τὸ 2ον, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 3 ἐν τῷ ὁποίῳ θεσπίζεται ὅτι (ἀναγινώσκει) «τὰ δημοτικὰ σχολεῖα προάγονται, ὑποβιβάζονται ἢ καταργοῦνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῶν κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη ἐξετασθέντων μαθητῶν. Διὰ τὴν ὕπαρξιν μονοταξίου σχολείου ἀπαιτοῦνται 15–40 μαθηταί, διταξίου 41–80, τριταξίου 81–120, τετραταξίου 121–160, πενταταξίου 161–200 καὶ ἑξαταξίου 201–250». Ἀλλ’ ἀτυχῶς εὐθὺς ἀμέσως προσετέθη ἐν τῷ ἐδαφίῳ τούτῳ ἡ ἀκόλουθος διάταξις: «Ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου τούτου ἰσχύει μόνον ἐπὶ τῶν ξενοφώνων συνοικισμῶν, δυναμένη νὰ ἐπεκταθῇ κλπ.... διὰ προεδρικοῦ διατάγματος». Δυστυχῶς λοιπὸν καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ παραπέμπεται εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας.

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅλα αὐτὰ εἶναι ζητήματα οἰκονομικῆς ἐπαρκείας. Διὰ τοὺς ξενοφώνους εἶναι ἀπαραίτητον καὶ δι’ αὐτὸ τό ἐβάλαμεν.

§213Λ. ΜΑΚΑΣ. Αὐτὰ μόνον τὰ σημεῖα, κύριοι βουλευταὶ περιορίζομαι νὰ θίξω ἕνεκα τοῦ προκεχωρημένου τῆς ὥρας. Θὰ τελειώσω μὲ μίαν μικρὰν παράκλησιν νὰ γίνῃ μία μικρὰ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν διατύπωσιν τῶν τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι ἐνδεχομένως θὰ ἐγίνοντο δεκταὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§214Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν χρειάζεται ἐπιτροπή. Τὴν διατύπωσιν τὴν κάνετε σεῖς, ὅταν εὑρεθοῦν τὰ λεπτά.

§215Λ. ΜΑΚΑΣ. Εἶναι καὶ μερικαὶ τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπαιτοῦν δαπάνας.

§216Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατυπώσατε ἐγγράφως τὰς τροπολογίας σας διὰ νὰ ἴδωμεν ἄν ὑπάρχῃ ἀνάγκη τροπολογιῶν τοῦ νομοσχεδίου.

§217Λ. ΜΑΚΑΣ. Καὶ θὰ τελειώσω ἤδη μὲ μίαν τελευταίαν ἔκκλησιν κ. Πρόεδρε. Δὲν ἠξεύρω διατί ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μοῦ ἔκαμε τὴν ἐντύπωσιν ἑνὸς εἴδους Προμηθέως ὁ ὁποῖος φέρει τὸ φῶς, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ἕν εἶδος...

§218Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Φωτοσβέστου.

§219Λ. ΜΑΚΑΣ. Ὄχι, Ἡφαίστου ὁ ὁποῖος τὸν καταδικάζει εἰς δεσμὰ καὶ τὸν καθηλώνει ἀμείλικτα εἰς ἀκινησίαν. Ἀλλὰ μετὰ τὸν «Προμηθέα Δεσμώτην», ὁ Αἰσχύλος ἔγραψε τὸν «Προμηθέα Λυόμενον», τὸν ὁποῖον ἀπηλευθέρωσεν ἡ κοινὴ συνείδησις τοῦ κόσμου. Γίνατε λοιπὸν καὶ ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, ὁ συμπυκνωτὴρ τῆς κοινῆς συνειδήσεως τῶν Ἑλλήνων καὶ λύσατε τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἀπὸ τὰ δεσμὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα τοῦ ἐσφυρηλάτησε καὶ τοῦ ἐπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ ἴδωμεν τὸ φῶς τῆς προτεινομένης ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως.

§220Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, ἱδρύθησαν ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου τετρακόσια δημοτικὰ σχολεῖα, μὴ παραγνωρίζετε τὴν προσπάθειαν αὐτήν, θὰ κάμωμεν καὶ τὰ ἄλλα σιγά, σιγά, ἄν δὲν σκοντάψωμεν πουθενά.

§221ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 9.45′ μ. μ.)