1929.02.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72η

ΤΡΙΤΗ 12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1929

Προεδρία αʹ. ἀντιπροέδρου κ. Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά.

§2Α. ΠΡΕΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Α. ΠΡΕΚΑΣ. Παρακαλῶ νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά, ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ χθὲς τὴν ἑσπέραν διὰ τὴν ἀποκομιδὴν τῶν ἀπορριμάτων. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῶν στοιχεῖα Οʹ καὶ ΟΑʹ συνεδριάσεων ὡς ἐδιορθώθησαν).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ἡ ἕνωσις γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Χαλκιδικῆς ὑποβάλλει παράπονα διὰ τὴν ἐπιβληθεῖσαν φορολογίαν τῆς ἐλαίας. — Ἅπαντες οἱ πρόσφυγες Πατρῶν διαμαρτύρονται, διότι δὲν ἐπετράπη εἰς τὸν σταλέντα εἰς Ἀθήνας ἀντιπρόσωπόν των νὰ ὑποβάλῃ προσωπικῶς εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν τὰ παράπονά των. — Ὁ Δήμαρχος Φλωρίνης διαμαρτύρεται, διότι τὸ διοικητικὸν δικαστήριον στρατιωτικῶν ἐπιτάξεων ἀπέρριψεν ὡς ἐκπροθέσμους τὰς ὑποβληθείσας δηλώσεις περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιωτῶν οἱ ὁποῖοι συνεισέφερον διάφορα εἴδη διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. — Τὸ Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης ὑποβάλλει παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ διατάγματος περὶ ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς εἰδῶν τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν ὀργανώσεων καὶ παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν. — Ὁ πρόεδρος τοῦ συλλόγου ἀλυτρώτων Μεσσηνίας διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ κτήματος Σοφίας Κουρεμπανᾶ, ὡς ἀκαταλλήλου καὶ ζητεῖ ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος Νησάκι. — Ὁ ἀνάπηρος ταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ Ἀνδρ. Δαραβέλης παρακαλεῖ, ὅπως αὐξηθῇ ἡ σύνταξίς του. — Οἱ κάτοικοι κοινότητος Κουνένι Χανίων ὑποβάλλουν ὑπόμνημα ἐκθέτοντες διάφορα αἰτήματά των καὶ παρακαλοῦν ὅπως μελετηθοῦν ταῦτα εὐμενῶς. — Ὁ πρόεδρος τοῦ συλλόγου πολυτέκνων Βόλου, παρακαλεῖ, ὅπως γίνουν ἀποδεκτὰ τὰ ὑπὸ τῶν συλλόγων πολυτέκνων αἰτήματά των. — Ἀκτήμονες περιφερείας Νεοχωρίου Παραχελωΐτιδος διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ἀπαλλοτρίωσιν τῶν γαιῶν τῆς περιφερείας, τὴν ὁποίαν ἐζήτησαν καὶ ἧς ὁ φάκελλος ἐκκρεμεῖ ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου 1927. — Πολεμοπαθεῖς Μοναστηρίου διαμαρτύρονται διὰ τὸν καθορισμὸν συντελεστοῦ διὰ ζημίας παρ’ ἐχθρῶν εἰς μίαν μόνον δραχμήν. — Γηγενεῖς καὶ πρόσφυγες κατεσκηνωμένοι εἰς τὰς ἀποθήκας χόρτου Οὐζεΐρμπεη συνοικίας Καραγάτς ὑποβάλλουν ὑπόμνημα καὶ παρακαλοῦν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὰ ἐν αὐτῷ αἰτήματά των. — Ἀμπελοκτήμονες Τυρνάβου διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ εἰρηνοδίκου διακηρύξαντος, ὅτι δὲν ἰσχύει τὸ ψήφισμα τὸ ἀπαγορεῦον τὴν βοσκὴν ποιμνίων εἰς κτηματικὰς περιφερείας. — Ὁ Παμμεσιτικὸς σύλλογος Πατρῶν παρακαλεῖ, ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου σταφιδοκάρπου ὑπὲρ τοῦ ναοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου, διότι θὰ δυσχεράνῃ τὴν κίνησιν τοῦ σταφιδικοῦ ἐμπορίου τοῦ λιμένος. — Ἡ γενικὴ ἕνωσις ἀναπήρων διαμαρτύρεται, διότι τὸ ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς δὲν ἔδωκε τὸν ζητηθέντα κατάλογον εἰς ποίους ἀναπήρους καὶ ποῖα ποσὰ διετέθησαν ἐκ τοῦ ταμείου θυμάτων πολέμου, προκειμένου νὰ ἐνεργήσουν ἐκλογὰς ἀντιπροσώπου διὰ τὸ ἐν λόγῳ ταμεῖον. — Οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων δήμων Θουρίας–Ἄστρου διαμαρτύρονται διὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν νόμου περὶ ὑπαγωγῆς Τυμέλου καὶ Ξηροπηγάδου εἰς τὴν κοινότητα Γρεβενῶν. — Ἀκτήμονες περιφερείας Κουλακιᾶς Θεσσαλονίκης διατελοῦν ἀνάστατοι, διότι τὸ ὑπουργεῖον Γεωργίας, διέταξε τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκδικάσεως τοῦ ἀπαλλοτριωθέντος κτήματος Καϊλῆ. — Τὸ γεωργικὸν ταμεῖον Λευκύμης εὐγνωμονεῖ διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. — Καλλιεργηταὶ τοῦ κτήματος Παναγίας Ἰμαρὲτ διαμαρτύρονται, διότι διὰ τοῦ κατατεθέντος νομοσχεδίου τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου προβλέπεται ἐπανεκδίκασις τοῦ κτήματος Παναγίας Ἰμαρὲτ ἐνῷ τοῦτο δὲν εἶναι μποστάνι. — Κάτοικοι Λισβορίου Πολυχνίτου Ἡρακλείου διαβιβάζουν διαμαρτυρίαν κατ’ ἀδίκου πράξεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκδοσάσης ἐντάλματα ἐπὶ κτημάτων τὰ ὁποῖα, δι’ ἐπισήμων συμβολαίων ἠγοράσθησαν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Συρογιάννης καταθέτει ἀναφορὰν ἐπιτροπῆς ἀμπελοκτηματιῶν τῆς κοινότητος Σκοπέλου, διὰ τῆς ὁποίας αὕτη ὑποδεικνύει ὅτι, ἡ ἐνεργηθεῖσα ἀπογραφὴ ἐν τῇ νήσῳ των δὲν ἐγένετο νομίμως καὶ συνεπῶς στερεῖται κύρους, παρακαλοῦν δὲ ὅπως διαταχθῇ διοικητικὴ ἀνάκρισις διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι οἱ κάτοικοι συμποσοῦνται κάτω τῶν 4.000 καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ ἀπαλλαγοῦν τῆς προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου. — Ὁ Ξενοφῶν Ἀναγνωστόπουλος, τέως δικαστικὸς γραμματεὺς τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν, παρακαλεῖ ὅπως θεσπισθῇ διάταξις εἰς τὸν περὶ μετοχικοῦ ταμείου πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμον ἐπιτρέπουσα τὴν ἀναδρομικὴν ἐγγραφὴν ὡς μετόχων τῶν ἀποχωρούντων συνεπείᾳ νόσου. — Ὁ ἐμπορικὸς εἰσαγωγικὸς σύλλογος Πύργου διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἐπαναφορὰν ἀτελείας εἰσαγωγικῶν γεωργικῶν εἰδῶν. — Ὁ καπνεργατικὸς σύλλογος Ἁλμυροῦ διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἐπιθέσεις τῶν κομμουνιστῶν κατὰ τοῦ Πανελλαδικοῦ συνεδρίου. Ὁ κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καταθέτει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) Περὶ ἀναθεωρήσεως προβιβασμῶν καὶ ὑποβιβασμῶν περιφερειακῶν διευθυντῶν Τ.Τ.Τ. 2) Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Διευθύνσεως τῶν σιδηροδρόμων Ὑπουργείου Συγκοινωνίας. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παροχῆς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν χορήγησιν εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων προσωρινοῦ δανείου μέχρι ποσοῦ δέκα πέντε ἑκατομμυρίων δραχμῶν». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 86 τοῦ νόμου 602». Ἡ ἐπὶ τῆς Προνοίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως Σανατορίου ἐν τῷ Νομῷ Σερρῶν, ἐν τῇ περιφερείᾳ γενικῆς διοικήσεως Θράκης καὶ ἐν τῷ Νομῷ Λακωνίας». Ἡ ἰδία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3714». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κινηματογράφων». Ὁ κ. Κ. Γόντικας (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ χαρακτηρισμοῦ ὡς ἀρχαιολογικῶν χώρων τμήματος τῆς πόλεως Ἀθηνῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Δ. Φικιώρης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Σανατορίου «Ἅγιος Νίκων». Ὁ κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) καταθέτει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ συστάσεως εἰδικῆς Ταμειακῆς ὑπηρεσίας Δήμων καὶ Κοινοτήτων. 2) Περὶ κατατάξεως τῶν Νομαρχῶν καὶ περὶ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν. 3) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 26)28 Αὐγούστου 1925 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ συνθέσεως τοῦ Δικαστηρίου αἰσχροκερδείας καὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 13)23 Σεπτεμβρίου 1925 συμπληρωματικοῦ καὶ συντελεστικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος. 4) Περὶ ὀργανώσεως ἀστυϊατρικῆς ὑπηρεσίας. 5) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 3770 περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας ἀρτοποιείων. καὶ 6) Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων περὶ Ἀστυνομίας Πόλεων. Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναθεωρήσεως προβιβασμῶν καὶ ὑποβιβασμῶν περιφερειακῶν διευθύνσεων Τ.Τ.Τ.». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κύρους συμβολαιογραφικῶν τινων ἐγγράφων». Οἱ κ. κ. Θ. Κριμπᾶς καὶ Π. Στυλιανόπουλος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ σύκων».

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Χ. Λαδᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀνθυποπλοιάρχων ἀεροπόρων Σ. Τράγκου, Ν. Γαλανοπούλου καὶ Α. Χιτσιλῆ.

§7Χ. ΛΑΔΑΣ. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς των αὐτῆς ζητοῦν, ὅπως παραταθῇ δι’ ὀλίγας ἡμέρας ἡ προθεσμία πρὸς ὑποβολὴν αἰτήσεων, ἵνα κριθῶσιν οὗτοι. Πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ἀναπήρων, οἵτινες λόγῳ τοῦ ὅτι ἦσαν εἰς τὸ νοσοκομεῖον δὲν ἐπρόφθασαν νὰ ὑποβάλουν τὰς αἰτήσεις των. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τὸν ὁποῖον ἀπησχόλησα διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, μοῦ ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νόμου, ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτὸ καὶ ἡμεῖς θέλομεν νὰ ὑποβληθῇ νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν.

§8Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ λάβω πρόνοιαν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Θ. κ. Φίλιος ἐρωτᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, διατὶ τὸ σχέδιον τοῦ νέου συνοικισμοῦ Πατουλιᾶς Τρικκάλων δὲν ἐνεκρίθη καίτοι παρῆλθε διετία καὶ ὁ μηχανικὸς Τρικκάλων Ἀσημακόπουλος ὑπέβαλε τοῦτο τὸ προπαρελθὸν ἔτος 1927, εἰδικῶς διαταχθεὶς λόγῳ τῆς ἐπειγούσης ἀνάγκης νὰ μεταβῇ καὶ συντάξῃ τοῦτο.

§10Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ μὲ πληροφορήσῃ, διατὶ τὸ σχέδιον τοῦ νέου συνοικισμοῦ Πατουλιᾶς Τρικκάλων δὲν ἐνεκρίθη, καίτοι παρῆλθε διετία καὶ ὁ μηχανικὸς Τρικκάλων Ἀσημακόπουλος ὑπέβαλε τοῦτο τὸ προπαρελθὸν ἔτος 1927, εἰδικῶς διαταχθεὶς λόγῳ τῆς ἐπειγούσης ἀνάγκης νὰ μεταβῇ καὶ νὰ συντάξῃ τοῦτο. Παρακαλῶ νὰ λάβω μίαν ἀπάντησιν, διότι ὁ μηχανικὸς οὗτος εἶναι μηχανολόγος καὶ ὄχι τοπογράφος ἢ πολιτικὸς μηχανικὸς ὡς ἔδει τὸ δὲ χωριὸ κινδυνεύει νὰ πνιγῇ, θὰ ἤθελα συνεπῶς νὰ γνωρίζω τὶ θὰ γίνῃ. Διετάχθη μηχανικὸς νὰ μεταβῇ καὶ συντάξῃ σχέδιον. Μετέβη ὁ κ. Ἀσημακόπουλος, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1927 καὶ ἔκτοτε δὲν φαίνεται. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§11Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ καὶ θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Καλαντζᾶκος ἐρωτᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἐὰν ὁ νέος ὀργανισμὸς τῆς Γεωργικῆς Πίστεως θὰ διευθύνεται παρὰ τῶν ἤδη ἐν τῇ ἀγροτικῇ πίστει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπαλλήλων κλπ.

§13Α. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ διευθύνοντες τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ μετεχειρίσθησαν πολλὰ μέσα, ὥστε φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ θῦμα ἀκόμη τῆς Κερκύρας, ὁ Σκιαδᾶς, ἦτο θῦμα τῶν τάσεων καὶ τῶν σκοπῶν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, ἥτις ἔτεινεν εἰς τὸ νὰ ἔχῃ ἀνθρώπους εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς ἀποκλειστικῶς εἰδικούς της. Τὰ ὑποκαταστήματα αὐτῆς δὲν δίδουν ἀπολύτως χρήματα, ἂν δὲν διορισθοῦν προηγουμένως ὡρισμένοι ὑπάλληλοι εἰς τὰς ἑνώσεις τῶν συνεταιρισμῶν. Κατὰ τὸν Ἀπρίλιον ἐγένετο μία ἀγροτικὴ κίνησις εἰς τὴν Κυπαρισσίαν καὶ ἦλθον ἐκεῖ διευθυνταὶ διαφόρων ὑποκαταστημάτων καὶ ἐκλήθη ὁ διευθυντὴς τῆς Ἑνώσεως Ἠλιόπουλος, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπεσχέθησαν 35.000 δραχμὰς ἂν παραδώσῃ τὴν ἕνωσιν τῶν συνεταιρισμῶν εἰς τὰς χεῖρας ἀνθρώπων τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἤδη ὁ ἀγροτικὸς κόσμος πληροφορεῖται, ὅτι τὸν ὀργανισμὸν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως πρόκειται νὰ διευθύνουν οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι, οἵτινες κατέφυγον εἰς τοιαῦτα μέσα, ἵνα διαφθείρουν συνειδήσεις. Παρακαλῶ συνεπῶς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ὅλα ταῦτα καὶ νὰ ἀσφαλίσῃ τοὺς ἀγρότας, διὰ τῆς μὴ παραμονῆς τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν.

§14Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι βουλευταί, γνωρίζετε πολὺ καλὰ ποίαν σημασίαν ἀπέδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀναπτύξεως καὶ ὑποστηρίξεως τῆς γεωργίας. Ἓν ἀπὸ τὰ καλλίτερα μέσα διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν γεωργίαν μας ἦτο νὰ ἐξεύρωμεν ἀρκετὰ καὶ εὐθυνὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπιτρέψουν νὰ ἐπικουρῆται ὁ γεωργὸς ὁσάκις ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ βελτιώσῃ τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματός του. Ἠξεύρετε πολὺ καλά, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ νὰ ἐξεύρωμεν ἕν ποσὸν 1600.000.000 διὰ νὰ κάμωμεν μέγαν καὶ στερρὸν ὀργανισμὸν πίστεως γεωργικῆς. Ἀλλὰ λέγουν εἰς τὸν γεωργόν, ὅτι ὁ Βενιζέλος δὲν θέλει νὰ σᾶς κάμῃ Τράπεζαν ξεχωριστήν, ἀλλὰ θέλει νὰ σᾶς παραδώσῃ εἰς τὰ χέρια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πρῶτον πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι ἐγὼ ἀναγνωρίζω, μὲ ὅλην τὴν ἀντίθεσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἦλθον μὲ τὴν Τράπεζαν, ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ Τράπεζα ἐν συνόλῳ ἐξυπηρέτησε σπουδαίως κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τὰ συμφέροντα τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ διακανονίσω τοῦτο. Δὲν πρόκειται νὰ παραδώσω τὸν ὀργανισμὸν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρόκειται νὰ γίνῃ Τράπεζα χωριστὴ γεωργικῆς πίστεως καὶ τῆς ὁποίας τὸ ἰδιαίτερον θὰ συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι θὰ ἔχῃ χωριστὸν διευθυντήν, χωριστὸν συμβούλιον, χωριστὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία θὰ διευθύνῃ ὅλον αὐτὸν τὸν ὀργανισμόν. Τὸ μόνον ζητῶ, ζητῶ ἐκ συνεννοήσεως μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ χρησιμοποιήσω τὰ ὑποκ)ματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διὰ νὰ μὴ κάμω καὶ ἐγὼ καινούργια καὶ γεμίσω τὸν κόσμον μὲ ὑπαλλήλους. Αὐτὸ εἶναι ὅλον, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκω. Τώρα θὰ μοῦ εἴπητε, ἐὰν γίνῃ αὐτὸ θὰ πάθωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπάθαμεν τὴν ἄλλην φοράν. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ πάθωμεν αὐτό, διότι τότε ὑπῆρχε μία ἔρις ὡρισμένης πολιτικῆς ἀντιλήψεως εἰς τὰς Κυβερνήσεις. Σήμερον θὰ ξεκαθαρισθοῦν τὰ πράγματα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ νοηθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται διαρκῶς νὰ μένωμεν εἰς τὴν διὰ τῶν ὑποκ)μάτων ἐνέργειαν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἡ ἐνέργεια τῆς ἀγροτικῆς πίστεως θὰ γίνῃ κυρίως διὰ τοπικῶν ὀργανώσεων, καὶ καλλίτεροι ἀπ’ αὐτὰς τὰς ὀργανώσεις εἶναι οἱ συνεταιρισμοί. Ἀλλ’ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον διαφωνῶ μὲ πολλοὺς ἐκ τῶν εὑρισκομένων ἐδῶ εἰς τὴν αἴθουσαν. Κατὰ τοῦτο ἐγὼ θεωρῶ ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ δὲν παρέχουν τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς ἔκαμον νὰ τοὺς ἐμπιστευθῶμεν τὴν διαχείρισιν αὐτήν. Ὅταν ὁμιλῶ περὶ συνεταιρισμοῦ ὁμιλῶ γενικῶς, δὲν ὁμιλῶ διὰ τοὺς Α ἢ Β. Ὅλη ἡ προσπάθειά μας θὰ εἶναι εἰς τὸ νὰ ἐξυγιανθοῦν οἱ συνεταιρισμοὶ νὰ ἀποκτήσουν περισσότερον τὸ αἴσθημα τῆς ἀγροτικῆς συνειδήσεως, νὰ ἐξυγιανθοῦν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ὥστε δι’ αὐτῶν νὰ κάμωμεν τὴν ἄσκησιν τῆς γεωργικῆς πίστεως. Δὲν πρόκειται νὰ παραδώσωμεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον χειροπόδαρα εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ἔλθουν πρὸς συζήτησιν τὰ σχέδια τῆς Κυβερνήσεως τότε θὰ πείσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ πόσον τὸ σχέδιόν του εἶναι ἐλαττωματικόν, διότι σήμερον πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς Γεωργικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ἀρκαδίας.

§17Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον Ἀρκαδίας, ἐξαιτεῖται τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις Μαντινίας καὶ Μεγαλουπόλεως καθὼς καὶ ἐν τῇ κοινότητι Πλατάνου τῆς Κυνουρίας, ἐπῆλθεν θεομηνία ἐκ χαλάζης, ἥτις ἐπροξένησε ζημίας ἑκατομμυρίων εἰς τοὺς ἀγρότας. Τὸ Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς ἀτυχήσαντας τούτους ἐργάτας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Εὐριπαῖος ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων νήσων Κυκλάδων περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς καπνοκαλλιεργείας.

§19Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Οἱ κάτοικοι τῶν νήσων Κυκλάδων πληροφορηθέντες, ὅτι πρόκειται νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς καπνοκαλλιεργείας ἐθορυβήθησαν μήπως τοῦτο ἀφορᾷ καὶ αὐτούς, ἀλλὰ μελετήσας τὸ σχέδιον εἶδον, ὅτι δὲν ἀφορᾷ αὐτοὺς καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ θορυβῶσιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Πρέκας.

§21Α. ΠΡΕΚΑΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον ἀπὸ τὰς Κυκλάδας τὰς αὐτὰς διαμαρτυρίας ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἀλλὰ τοῦτο δὲν τοὺς ἀφορᾷ τοὐλάχιστον πρὸς τὸ παρόν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἀπαγορεύει ποσῶς τὴν καπνοκαλλιέργειαν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὅπου ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν καλλιεργεῖται ὁ καπνός.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης, ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς συντεχνίας ἐλευθέρων ἁλιέων Πρεβέζης.

§23Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Ἑνετοκρατίας ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἤπειρον ὁ φόρος τῆς πεντάτης 20% ἐπὶ τῶν ἁλιευομένων ἰχθύων ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ θαλάσσῃ. Ὁ φόρος οὗτος διετηρήθη καὶ ἐπὶ Τουρκουκρατίας ὑπὲρ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Ἠπείρου ὁ φόρος οὗτος τοῦ 20% διετέθη ὑπὲρ τοῦ Δήμου Πρεβέζης ἀνερχόμενος εἰς 220.000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Οἱ ἐλεύθεροι ἁλιεῖς τῆς Πρεβέζης, κύριοι βουλευταί, ἀποτελοῦντες πολλὰς οἰκογενείας πτωχῶν βιοπαλαιστῶν, ὑφίστανται τὴν βαρυτάτην αὐτὴν φορολογίαν ἀποτελοῦσαν μίαν ἀνισότητα μεταξὺ τοῦ Λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, διότι, ὡς γνωστόν, εἰς μὲν τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος φόρος, εἰς δὲ πολλὰ μέρη τῆς Νέας Ἑλλάδος ὅπου ὑπῆρχε κατηργήθη. Καθ’ ὅλας τὰς πολιτικὰς περιόδους καὶ ὅλας τὰς Κυβερνήσεις οἱ ἐλεύθεροι ἁλιεῖς παρεκάλεσαν, ὅπως μεταβληθῇ ὁ φόρος αὐτός, διότι εἶναι βαρὺς καὶ καταπιεστικός. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διῆλθεν ἐκ Πρεβέζης κατὰ τὴν προεκλογικήν του περιοδείαν, παρουσιάσθη ἐνώπιόν του ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἁλιέων καὶ τὸν παρεκάλεσε νὰ καταργήσῃ τὸν φόρον αὐτόν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ ἐξετάσῃ εὐμενῶς τὸ ζήτημα, ἡμεῖς δὲ ὑπεσχέθημεν εἰς τὸν Λαὸν τὴν κατάργησιν ταύτην.

§24Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι θὰ ἐξετάσω.

§25Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἴπατε «εὐμενῶς», διότι ἐπρόκειτο περὶ καταργήσεως ἑνὸς φόρου βαρυτάτου ὁ ὁποῖος βαρύνει, μίαν πτωχὴν τάξιν βιοπαλαιστῶν. Ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατόν, παρὰ νὰ ὑποσχεθῆτε τὴν εὐμενῆ ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. Ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ὑπέγγυος τοῦ Δήμου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δι’ ἓν δάνειον ὑδρεύσεως, τὸ ὁποῖον συνῆψε πρὸ 4 ἐτῶν. Συνεπῶς ὁ φόρος αὐτὸς δὲν δύναται νὰ καταργηθῇ ἀμέσως.

§26Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ὑποκαταστήσουν τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ μὲ ἄλλον φόρον.

§27Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὡς γνωρίζετε, κ. Πρόεδρε, ὁ Δῆμος Πρεβέζης εἶναι εἷς τῶν πτωχοτέρων Δήμων τῆς Ἑλλάδος.

§28Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ εἶναι πτωχός, πῶς θὰ τοῦ ἐλαττώσητε λοιπὸν τοὺς πόρους του;

§29Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως παραχωρήσῃ εἰς τὸν Δῆμον Πρεβέζης ἀνάλογον κονδύλιον, ὅπως παρεχωρήθη εἰς ἄλλους Δήμους, Μεσολογγίου π. χ., ἕνα ποσοστὸν ἐκ τῶν εἰσπραττομένων ἰχθυοτροφείων Πρεβέζης. Εἰς τὸν Δῆμον Μεσολογγίου παρεχωρήθη ἐκ τῶν εἰσπραττομένων ἐκ τῶν ἰχθυοτροφείων τῆς περιφερείας Μεσολογγίου 25% ἐπὶ τῶν ἐσόδων. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως κάμῃ τὴν θυσίαν αὐτὴν καὶ δώσῃ ἕνα μικρὸν ποσοστόν.

§30Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν καὶ αὐτό, εὐμενῶς μάλιστα. Χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν αὐτό, ὅτι προεξοφλεῖται ἡ γνώμη μου.

§31Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ 200.000 δραχμῶν ἕνεκα τῶν ὁποίων μία μεγάλη τάξις βιοπαλαιστῶν πάσχει· χωρὶς καὶ ὁ Δῆμος νὰ δύναται νὰ καταργήσῃ τὸν φόρον, διότι εἶναι ὑπέγγυος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ δὲν ἔχει ἄλλους πόρους.

§32Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὲ ἕνα 10% καλύπτεται αὐτὸ τὸ ποσόν;

§33Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Περίπου αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποβάλλω πρότασιν νόμου, μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Σήμερον καταθέτω τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Μαχαίρας ἐπὶ ἀναφορᾶς Συνομοσπονδίας ἐργατῶν Ἠλεκτρισμοῦ.

§36Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἡ ὁμοσπονδία ἐργατῶν ἠλεκτρισμοῦ ἔρχεται διὰ τῆς ἀναφορᾶς της εἰς ἐνίσχυσιν τῶν αὐτοκινητιστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνεργοῦν ὅπως γίνουν τροπολογίαι εἰς τὸ ὑποβληθὲν ἐν τῇ Βουλῇ νομοσχέδιον περὶ κυκλοφορίας αὐτοκινήτων. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον, νὰ ὑποστηρίξω τὰς ἀπόψεις των, διότι νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιαι.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γουργουρῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τεχνικοῦ προσωπικοῦ τῶν Σ.Ε.Κ.

§38Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ προσωπικὸν ἐργατοτεχνικοῦ ἐργοστασίου τῶν Σ.Ε.Κ. ὑποβάλλει ἀναφορὰν εἰς τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔδειξεν καὶ ἄλλοτε καὶ τώρα μέγα καὶ ζωηρὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν ἐργαζομένων τάξεων, αἱ ὁποῖαι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τῆς ζωῆς καὶ μὲ 40 δραχμὰς τὴν ἡμέραν δὲν δύνανται νὰ ζήσουν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας προεδρεύει πολιτικὸς ἀνήρ, ὁ ὁποῖος ἐγκαινίασε τὴν ἐργατικὴν πολιτικὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄγνωστον μέχρι τῇ ἐμφανίσει, του θὰ στρέψῃ τὴν προσοχὴν του ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου ζητήματος τῆς αὐξήσεως τῶν ἡμερομησθίων ἀπὸ 40 δραχμὰς εἰς 60. Δι’ αὐτὸ ἐκφράζω προκαταβολικῶς τὴν εὐγνωμοσύνην μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§39Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα ἀφορᾶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ διαβιβάσω τὰς παρακλήσεις τοῦ κ. συναδέλφου.

§40Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Εὐχαριστῶ πολύ.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Γιαμούζης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Ἐλασσῶνος.

§42Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ δώσῃ μικρὰν προσοχὴν εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἡ ὁποία ἀφορᾶ ἐξωχώραφα οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα τὸ γραφεῖον ἐποικισμοῦ Ἐλασσῶνος συμπεριέλαβεν εἰς τὰ ἀπαλλοτριωθέντα, διότι καὶ οἱ δικαιοῦχοι οἱ ἀναφερόμενοι ἦσαν κληροῦχοι. Μὲ τὴν ἄλλην ὅμως κατανομὴν τοὺς ἔδωσαν ἄλλα χωράφια ἐντελῶς ἄγονα· οἱ δικαιοῦχοι διεμαρτυρήθησαν καὶ ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον τῶν παραπόνων των. Ἐν τούτοις τὸ ζήτημα μένει ἐκκρεμές. Παρακαλοῦν ἑπομένως τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν καὶ λύσῃ τὸ ζήτημα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποφάσεως τοῦ συνεταιρισμοῦ Ἐλασσῶνος.

§43Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἐξωχώραφα;

§44Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Μάλιστα. Εἶναι ἐντελῶς ἀπομεμονωμένα.

§45Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Λαδᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς Γ. Ζερβοῦ.

§47Χ. ΛΑΔΑΣ. Ὁ ἐν λόγῳ συνταξιοῦχος Γ. Ζερβὸς παρακαλεῖ κ. ὑπουργέ, ὅπως εἰς τὴν σύνταξίν του προστεθῇ καὶ ὁ χρόνος τῆς ἀμίσθου ὑπηρεσίας του. Εἶναι παλαιὰ ὑπόσχεσίς σας, ὅτι θὰ συμπεριελαμβάνετε σχετικὴν διάταξιν εἰς τὸ νομοσχέδιόν σας.

§48Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. βουλευτοῦ καὶ εἰς τὴν πρώτην εὐκαιρίαν θὰ θέσω μίαν τοιαύτην διάταξιν εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Τσιτσάρας ἐπὶ ἀναφορᾶς ἱεροσπουδαστῶν Ἄρτης.

§50Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν τῶν ἱεροσπουδαστῶν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψει του, καθόσον εἶναι δικαία. Οἱ ἱεροσπουδασταὶ αὐτοὶ ἔχουν τὰ αὐτὰ προσόντα τὰ ὁποῖα, ἔχουν περίπου καὶ οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῶν μονοταξίων διδασκαλείων. Καὶ συνεπῶς θὰ εἶναι ἄδικον νὰ παραγνωρισθοῦν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§52Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§53Κ. ΚΑΤΣΑΔΗΜΑΣ. Ἐπίσης, κ. Πρόεδρε καὶ ἐγὼ συνιστῶν αὐτὴν τὴν ἀναφοράν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Καλαμῶν.

§55Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος μετὰ χαρακτηριστικῆς συμπαθείας προσπαθεῖ νὰ γλυκάνῃ τὸν φορολογούμενον Ἑλληνικὸν Λαόν, δὲν δύναται νὰ τὸ κατορθώσῃ, διότι τὰ ὄργανά του καὶ ἰδίως οἱ ἔφοροι ἀληθῶς καταδυναστεύουν τὸν λαόν, τῆς Μεσσηνίας πρὸ παντός.

§56Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἐδῶ δὲν ἔχει «πρὸ παντός». Εἰς ὅλα τὰ μέρη οἱ ἴδιοι εἶναι.

§57Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Οἱ ἔφοροι Καλαμῶν, παρέπεισαν τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων νὰ ὑπογράψουν τοὺς φορολογικοὺς καταλόγους τοὺς ὁποίους συνέταξαν οἱ ἐφοριακοί, καλῇ τῇ πίστει, χωρὶς ν’ ἀντιληφθῶσιν, ὅτι καταδικάζονται νὰ πληρώσουν ὑπερόγκους φόρους δι’ ἀνύπαρκτα κέρδη, ὡς εἶναι τὰ ἔτη 1923–1925. Κατὰ τὰ ἔτη αὐτὰ ἔκλεισαν 20 καταστήματα μὴ δυνάμενα ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα καὶ τὰ φορολογικὰ βάρη, καὶ ἐπίκειται καὶ κλείσιμο καὶ ἄλλων καταστημάτων. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς κυρίους αὐτούς, νὰ φέρωνται καλλίτερα πρὸς τὸν φορολογούμενον λαόν. Ἀλλ’ ἡ σύστασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ περιέχῃ καὶ κἄτι τι ἄλλο, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναζητοῦνται παλαιὰ χρέη. Ἀναζητοῦνται φορολογικὰ κέρδη τοῦ 23 καὶ 25, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μόνον τὴν ἄδειαν τοῦ ἐπαγγέλματός των ἠδυνήθησαν νὰ πληρώσουν καὶ πλέον οὔ! Συνεπῶς τὸ ζήτημα πρέπει νὰ ρυθμισθῇ ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον. Εἶναι τόσον δίκαια τὰ λεγόμενά μου, ὥστε δύναμαι νὰ εὐχαριστήσω ἐκ τῶν προτέρων τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν ἀγαθοεργὸν αὐτὴν πρᾶξιν.

§58Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κωστόπουλος ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς.

§60Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἤθελα δὲ ἰδιαιτέρως νὰ κάμω τὴν ἑξῆς σύστασιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν του ἐφ’ ὡρισμένων παραπόνων διὰ τὴν διαγωγὴν τῶν ἐφορειακῶν ὑπαλλήλων. Θὰ ἤθελα νὰ τὸν παρακαλέσω, νὰ ἀναγνώσῃ μετὰ προσοχῆς τὰς ἀναφορὰς καὶ νὰ ἐξακριβώσῃ ἂν εἶναι βάσιμα τὰ παράπονα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Πριμίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς χηρῶν λεμβούχων Πειραιῶς «περὶ προσλήψεώς των εἰς τὸν νόμον 3885, περὶ ἀποζημιώσεως».

§62Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς λεμβούχων Πειραιῶς. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως δικαία καὶ δεδικαιολογημένη. Αἱ χῆραι λεμβούχων Πειραιῶς, οἵτινες μέχρι τοῦ θανάτου των ἤσκουν μονίμως καὶ ἀποκλειστικῶς τὸ ἔργον τοῦ λεμβούχου, δὲν ἔτυχον ἀποζημιώσεως διὰ τοῦ νόμου 3885, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεζημιώθησαν οἱ λεμβοῦχοι, συνεπείᾳ τῆς ἀρξαμένης πλευρίσεως τῶν πλοίων. Καθ’ ὃν χρόνον αἱ χῆραι τῶν λεμβούχων Θεσσαλονίκης ἀπεζημιώθησαν διὰ τοῦ σχετικοῦ διατάγματος τοῦ 1925, ἐπίσης αἱ χῆραι ἁμαξοϋπηρετῶν, οἵτινες ἤσκουν τὸ ἐπάγγελμά των μέχρι τοῦ θανάτου των, ἔτυχον ἀποζημιώσεως διὰ τοῦ σχετικοῦ νόμου, παρὰ ταῦτα αἱ χῆραι τῶν λεμβούχων Πειραιῶς δὲν ἔτυχον ἀποζημιώσεως, ἐνῷ καὶ μετὰ τὸν θάνατον τῶν συζύγων των εἶχον ὡς μόνον πόρον ζωῆς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν λέμβων των. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον, νὰ ληφθῇ κἄποια πρόνοια καὶ μέριμνα περὶ αὐτῶν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σακκαλῆς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§64Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Συμμερίζομαι ἀπολύτως αὐτὰς τὰς συστάσεις, κ. Πρόεδρε.

§65Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ζήτημα τοῦτο μελετᾶται εὐμενῶς καὶ ἐλπίζω νὰ λάβω μέτρόν τι.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Καλαντζᾶκος ἐπὶ ἀναφορᾶς προέδρων τῶν Κοινοτήτων Οἰχαλίας «περὶ ψηφίσεως ὀργανισμοῦ σύκων».

§67Α. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ κἄποια μέριμνα.

§68Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ τὸ καταθέσω.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαφλέσσας ἐπὶ ἀναφορᾶς Ζ. Δέδε καὶ Μ. Τελλῆ, κατοίκων Νέου Φαλήρου, «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ νόμου 3148 τοῦ 1924, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐδημεύθη ἰδιόκτητον κτῆμά των ὑπὲρ τῶν προσφύγων».

§70Ι. ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ τῆς Προνοίας. Δυνάμει νόμου ἀντισυνταγματικοῦ φέροντος τὸν ἀριθμὸν 3148 τοῦ ἔτους 1924 ἐδημεύθη εἰς τὴν Πειραϊκὴν χερσόνησον κτῆμα ἐκ 40 στρεμμάτων ἀνῆκον εἰς τοὺς κληρονόμους Κ. Μαυρομιχάλη. Οἱ κληρονόμοι οὗτοι ᾐτήσαντο τὴν ἀκύρωσιν τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ καὶ δημευτικοῦ αὐτοῦ νόμου. Ἡ αἴτησίς των ἀπεστάλη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας· τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἀπηυθύνθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἀπήντησε πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, ὅτι τὸν ἀνεθεώρησεν. Μολονότι τοῦτο ἐγένετο τὸ 1929, ὁ ἀντισυνταγματικὸς αὐτὸς νόμος ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίσταται εἰς βάρος τῶν κληρονόμων Μαυρομιχάλη καὶ ἄλλων οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν ἀπὸ τοὺς κληρονόμους Μαυρομιχάλη καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπάλληλοι πτωχοὶ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸ τελωνεῖον Πειραιῶς. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ ν’ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον, διότι δὲν νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ γηγενῶν, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας προνοεῖ μόνον περὶ τῶν προσφύγων καὶ ὄχι περὶ τῶν γηγενῶν.

§71Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Νομίζω, ὅτι ἡ τελευταία φράσις τοῦ κ. συναδέλφου πρέπει νὰ ἀνακληθῇ, διότι ἀπέναντι τοῦ ὑπουργείου ὅλοι οἱ πολῖται δὲν ἔχουν οὐδεμίαν διάκρισιν καὶ εἶναι σεβαστὰ τὰ δικαιώματα τόσον τῶν μὲν ὅσον καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων.

§72Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω ὅτι κατὰ πρώτην, φορὰν ἀκούω ὅτι ὑπάρχει νόμος εἰδικός, διὰ τοῦ ὁποίου παρεχωρήθη ἡ ἔκτασις αὕτη. Κατὰ πόσον ὁ νόμος αὐτὸς τυγχάνει νὰ εἶναι ἀντισυνταγματικὸς αὐτὸ θὰ τὸ ἐξετάσω, καὶ λίαν προσεχῶς θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γουργουρῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφυγικοῦ Συνεταιρισμοῦ Σερρῶν καὶ Κτηματικοῦ Συλλόγου Ἀμφίσσης «περὶ ἀναστολῆς ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων φόρων».

§74Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρέκας ἐπὶ διαμαρτυρίας ἀπεργούντων ἐργατῶν Λαυρίου, διαμαρτυρομένων διὰ φόνον τοῦ ἐργάτου Γ. Συρίγου.

§76Α. ΠΡΕΚΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μᾶς εἴπῃ τὶ πληροφορίας ἔχει περὶ τῶν σκηνῶν Λαυρίου.

§77Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι αὐταί: ὅτι ἡ τάξις ἀπεκατεστάθη ἐντελῶς εἰς τὸ Λαύριον. Τὸ ὄργανον τῆς τάξεως, τὸ ὁποῖον ἐπυροβόλησεν τοὺς ἐργάτας, ἀπεμακρύνθη ἀπ’ ἐκεῖ καὶ ἡ ἐνίσχυσις ἡ ὁποία ἐδόθη δὲν ἔχει λόγον νὰ παραμένῃ ἐκεῖ.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γουργουρῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηματικοῦ συλλόγου Ἀμφίσσης κλπ.

§79Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει ἀναφορὰν τοῦ κτηματικοῦ συλλόγου Ἀμφίσης διὰ τῆς ὁποίας οὗτος ζητεῖ ὅπως ἰσχύσῃ εἰς τὴν Ἄμφισσαν, ὅτι ἰσχύει καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους καὶ νὰ πληρώνηται ὁ φόρος τῶν ἐλαιῶν κατὰ τὴν ἐξαγωγήν. Φρονῶ, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἀσύμφορον τὸ μέτρον τοῦτο πρὸς τὸ Κράτος. Δύναται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ἐλαίου καὶ νὰ ἀφεθῇ ἢ διαρρυθμισθῇ ὁ φόρος αὐτός. Τὰ εἰσπραττόμενα ἄλλως τε εἶναι τόσον ἐλάχιστα, ὥστε χωρὶς οὐδὲν βάρος ἐπὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν δύναται νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις αὐτή. Τοῦτο ἰσχύει καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ τὸ ἀποδεχθῇ.

§80Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅπως ἐδήλωσα καὶ ἄλλοτε εἰς τὸν κ. συνάδελφον, εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημά του, μετὰ τῶν λοιπῶν ζητημάτων τῶν φορολογικῶν, μετὰ πάσης ἐπιεικείας καὶ ἐὰν πράγματι τὸ δημόσιον δύναται ν’ ἀσφαλίσῃ τὴν ἀπόδοσιν τῶν φόρων, θὰ κάμῃ τὴν ἐλάφρυνσιν. Παρακαλῶ νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Σ. Τσακμάνης.

§82Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Ἀπὸ τριετίας, ὅπως σᾶς εἶναι γνωστόν, κ. ὑπουργέ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ὑφίσταται εἰς τὰς νέας χώρας ζήτημα διαφορᾶς ἐπὶ βοσκησίμων γαιῶν μεταξὺ τῶν κοινοτήτων ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ τοῦ ἐποικισμοῦ ἀφ’ ἑτέρου. Ἡ διαφορὰ αὐτὴ κατὰ τὴν τελευταίαν χειμερινὴν περίοδον προσέλαβε μίαν ὀξύτητα ἐπικίνδυνον διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν, ἐξ ἀφορμῆς τῆς ὁποίας ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδώσῃ ἐγκύκλιον πρὸς ὅλας τὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους, ἵνα παραμείνῃ ἐπὶ τῶν βοσκῶν αὐτῶν ἡ πραγματικὴ κατάστασις ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑφίστατο καθ’ ἣν ἡμέραν ἐξεδίδετο ἡ ἐγκύκλιος. Ἡ ὀξύτης δὲ ἡ ὁποία προσεδόθη εἰς τὸ ζήτημα κατὰ τὴν τελευταίαν χειμερινὴν περίοδον ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δι’ ἐγκυκλίου διαταγῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διετάχθησαν αἱ κοινότητες, ὅπως τὰς βοσκὰς αὐτὰς κατὰ τὴν τρέχουσαν περίοδον ἐνοικιάσουν, ἐπὶ δημοπρασίᾳ, καὶ οὕτω ὑπῆρχον εἰς τὰς αὐτὰς βοσκησίμους ἐκτάσεις ἐνοικιασταὶ ἐπὶ δημοπρασίᾳ μὲ μισθωτήρια συμβόλαια ἐκ μέρους τῶν κοινοτήτων ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑπῆρχον, διὰ τὰς αὐτὰς βοσκάς, ἐνοικιασταὶ ἀναδειχθέντες ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ αὐτοὶ ἐπὶ δημοπρασία, καὶ ἡ ὁποία Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐνήργει κατόπιν διαταγῶν τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Οὕτω τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον, ἡ αὐτὴ βοσκή, ἐγένετο ἀντικείμενον δύο μισθώσεων, αἱ ὁποῖαι μισθώσεις καλῶς εἶχον ἐνεργηθῆ, διότι καὶ τὰ δύο ἐνεργήσαντα ὄργανα ἐνήργησαν κατόπιν διαταγῶν τῶν δύο ἀλληλοσυγκρουομένων ὑπουργείων ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος. Ἤδη μεθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν ἐγκύκλιον διαταγὴν τοῦ ὑπουργείου, διὰ τῆς ὁποίας παρεκλήθησαν τὰ ἐνεργήσαντα ὄργανα καὶ οἱ εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους ὅπως συντελέσουν καὶ παραμείνῃ ἡ κατάστασις ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπῆρχε καθ’ ἣν ἡμέραν ἐξεδίδετο αὕτη ἡ ἐγκύκλιος, ἐξηκολούθησαν καὶ πάλιν νὰ ὑφίστανται αἱ ἔριδες προκαλοῦσαι συγκρούσεις ἐπανειλημμένας. Καὶ ἤδη παριστάμενοι πρὸ τοῦ φαινομένου, νὰ ἔχουν σχηματισθῆ δικογραφίαι καὶ νὰ σύρωνται εἰς τὰ δικαστήρια καὶ τὰς φυλακὰς πρόεδροι κοινοτήτων, διότι ἐξετέλεσαν τὰς διαταγάς, τὰς ὁποίας εἶχον ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ ἤδη ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν ἀναφορῶν οἱ πρόεδροι τῶν ἐνδιαφερομένων κοινοτήτων ἐκθέτουν, ἔχει ὡς ἑξῆς: Λέγουν οὗτοι, ὅτι αἱ ἀμφισβητούμεναι γαῖαι εἶναι ἀπολύτως τῆς κυριότητος τῶν κοινοτήτων, διότι αἱ γαῖαι αὐταὶ ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν γαιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι διὰ τοῦ νόμου 2074 παρεδόθησαν κατὰ κυριότητα καὶ νομὴν εἰς τὰς κοινότητας, ὅτι ναὶ μὲν ἡ σύμβασις ἀνταλλαγῆς ὁμιλεῖ περὶ βοσκῶν καὶ περιουσιῶν κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι ἀντηλλάγησαν, ἀλλὰ προφανῶς ἡ σύμβασις ὁμιλεῖ περὶ περιουσιῶν κοινοτήτων ἀστικοῦ δικαίου, ἐδῶ δὲ πρόκειται περὶ κοινοτήτων δημοσίου δικαίου, εἰς τὰς ὁποίας κοινότητας δυνάμει τοῦ νόμου 2074 ἐδόθη ἡ περιουσία αὐτή, αἱ δὲ κοινότητες αὐταὶ τοῦ δημοσίου δικαίου δὲν ἀντηλλάγησαν. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὰ ἀντίθετα λέγουν, ὅτι ἡ Τουρκικὴ νομοθεσία δὲν ἀνεγνώριζε νομικὰ πρόσωπα καὶ συνεπῶς καὶ αἱ κοινότητες αὐταὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν περιουσίαν. Ἀλλὰ αἱ κοινότητες δὲν ἰσχυρίζονται, ὅτι ἕλκουν τὸ δικαίωμα αὐτοῦ ἐκ τοῦ Τουρκικοῦ δικαίου, ἀλλὰ ἐκ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος νόμος προϋπῆρξε τῆς συμβάσεως τῆς ἀνταλλαγῆς. Ἀλλὰ πλὴν τούτου τοῦ νομικοῦ μέρους τῆς ὑποθήκης, τὸ ὁποῖον ἀπόκειται εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους ὑπουργοὺς νὰ λύσουν, τὸ ζήτημα ἐκθέτουν αἱ ἐνδιαφερόμεναι κοινότητες καὶ ἀπὸ πραγματικῆς ἀπόψεως, λέγουν ὅτι ἡ διαφορὰ δὲν ἀφορᾷ γαίας συνεχοῦς ἐκτάσεως, λέγω δὲ τοῦτο, διότι εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀκούσω προχθὲς ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι πρόκειται περὶ γαιῶν συνεχοῦς ἐκτάσεως.

§83Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ φρονῶ καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ νόμος 2074 ὅταν ἐψηφίσθη βεβαίως δὲν εἶχεν ἐπέλθη τὸ γεγονὸς τῆς ἀνταλλαγῆς. Μετὰ τὴν ἀνταλαγὴν αἱ τότε ὑφιστάμεναι κοινότητες ἐξηφανίσθησαν ἐξ ὁλοκλήρου καὶ ἐδημιουργήθησαν ἐπ’ αὐτῶν, διότι ἐκεῖναι ἀντηλλάγησαν, νέαι κοινότητες, κοινότητες αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα εἶχον αἱ κοινότητες ἐπὶ τοῦ Τουρκικοῦ καθεστῶτος, εἰς τὰς ὁποίας καὶ μόνον ἀνεγνώριζεν αὐτὰς τὰς ἐκτάσεις τὸ Τουρκικὸν κράτος ὡς ἐκτάσεις ἐγκαταλελειμένας καὶ προωρισμένας τοὐτέστιν νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰς ἀνάγκας τὰς κτηνοτροφικὰς τῶν κοινοτήτων.

§84Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Τὸ Τουρκικὸν καθεστὼς δὲν ἀναγνωρίζει τίποτε εἰς τὰς κοινότητας. Ἦλθεν ὁ νόμος 2074 κατὰ τὸ 1920 τῆς Κυβερνήσεως φιλελευθέρων, ἐπὶ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ρακτιβάν, ὁ ὁποῖος εἰς μακρὰν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ λέγει, ὅτι πράγματι ὑπάρχουν διχογνωμίαι μεταξὺ τῶν Τούρκων νομομαθῶν, ἐὰν αἱ κοινότητες εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν ἢ ἀνῆκεν αὐτὸ εἰς τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ οὕτως ἢ ἄλλως ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις φιλελευθέρων, ἀκολουθοῦσα τὴν γραμμὴν ἡ ὁποία ἠκολουθήθη εἰς τὰς παλαιὰς χώρας ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν γαιῶν τῶν ἀπὸ τὸ 1821 περιελθουσῶν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ κράτους, καὶ παραχωρεῖ τὰς γαίας κατὰ κυριότητα καὶ κατοχὴν εἰς τὰς κοινότητας τῶν νέων χωρῶν. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρακαλοῦν αἱ κοινότητες εἶναι νὰ λυθῇ νομοθετικῶς τὸ ζήτημα ἵνα τελειώνουν διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθῇ νὰ παρίσταται τὸ Κράτος ἐκεῖ ἐπάνω διὰ τοῦ ἑνὸς ὑπουργοῦ λέγοντος, ὅτι εἶναι τῆς Τραπέζης καὶ πρέπει νὰ τὰ ἐνοικιάζῃ ἡ Τράπεζα καὶ διὰ τοῦ ἄλλου λέγοντος, ὅτι πρέπει νὰ τὰ ἐνοικιάσουν αἱ κοινότητες.

§85Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μᾶς ἀπησχόλησε τὸ ζήτημα, ἀλλὰ δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς ἀποτέλεσμα Ἀσφαλῶς μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ ληφθῇ πρόνοια.

§86Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο ὅτι κατὰ βάσιν εἶναι ὀρθαὶ αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου καὶ ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἠσχολήθη καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, συνεννοήθην δὲ μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἐπὶ πλέον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ ἀναγνωρίζει ὡς ὀρθὰ ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα πρέπει νὰ λυθῶσι συμβιβαστικῶς. Ὑπέβαλε καὶ σχέδιον νόμου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀναμένει τὴν ἀπάντησίν του.

§87Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Γνωρίζω, κ. ὑπουργέ, ὅτι ὁμιλῶ ἀκριβῶς τὴν παραμονὴν τῶν διακοπῶν τοῦ σώματος καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρξῃ τὸ νομοθέτημα ἀπὸ σήμερον ἕως αὔριον. Παρακαλῶ δὲ ἐπειδὴ εἶναι πιθανὸν καὶ μέχρι τῆς λήξεως τῆς περιόδου νὰ μὴ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό....

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἔχωμεν ὅλον τὸν καιρὸν μετὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§89Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ καθορισθῇ μία ἑνιαία διοίκησις προσωρινή. Ἢ νὰ μείνῃ εἰς τὰς κοινότητας ἐν τῷ μεταξύ, ὡς διαχειριζομένας ἀλλοτρίαν περιουσίαν ἢ εἰς τὴν Τράπεζαν.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὰς διακοπὰς θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα νομοθετικῶς.

§91Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. (Ὑφυπουργὸς Ὑπουργ. Συμβουλίου). Ἡ σύμβασις τῆς ἀνταλλαγῆς εἶναι ἐπικρατεστέρα τοῦ νόμου αὐτοῦ. Δὲν εἶναι καιρὸς τώρα νὰ συζητοῦμεν τὴν οὐσίαν.

§92Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Καὶ ἄλλοτε μᾶς ἀπησχόλησε τὸ ζήτημα καὶ ἀνεπτύξαμεν τὰς ἀπόψεις μας. Δύο τρόπους ἔχομεν νὰ θεραπεύσωμεν τὸ ζήτημα αὐτό. Ἢ νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον τῆς δίδεται διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς προχθὲς ψηφισθείσης συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅσον ἀφορᾶ τὴν διαχείρισιν τῆς ἀνταλλαξίμου περιουσίας ἤ, κατόπιν τοῦ πορίσματος τὸ ὁποῖον ὑπάρχει τῆς μεγάλης ἐπιτροπῆς τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἔλθῃ ἓν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιλύσῃ τὰς σχέσεις αὐτάς. Προσωρινῶς καταλήγω εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, αἱ κοινότητες νὰ εἰσπράξουν τὰ μισθώματα.

§93Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὑπάρχει τὸ παράδειγμα βοσκῶν αἱ ὁποῖαι ἀπεδόθησαν ὑπὸ τοῦ δημοσίου τὸ ὁποῖον τὰς διαχειρίσθη καὶ τὰς ὁποίας τώρα διεκδικεῖ ἡ Τράπεζα.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§95Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, χθὲς κατὰ τὴν ἀπουσίαν μου ὑπεβλήθη ἐρώτημα τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑψίστης σημασίας διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ ἐρώτημα τοῦτο ἀναφέρει καὶ τὴν φορολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ δῆμος Ἀθηναίων διὰ τὴν καθαριότητα τῆς πόλεως. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ φορολογία αὐτὴ ἐστηρίχθη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 274 τοῦ κώδικος περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων καὶ ἑπομένως ἐπεβλήθη συνεπείᾳ ἀποφάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὴν ὁποίαν ἐνέκρινεν ἡ Νομαρχία Ἀττικῆς. Τὸ ζήτημα δὲν περιῆλθε κἄν, διότι ἐκ τοῦ νόμου δὲν ἔπρεπε νὰ περιέλθῃ, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἐνέργεια ὑπῆρξε νόμιμος, ἀλλ’ ἡ νομιμότης ἐξαρτᾶται ἐκ μιᾶς προϋποθέσεως, ὅτι δηλαδὴ αἱ εἰσπράξεις, αἱ ὁποῖαι προβλέπονται ἐκ τῆς φορολογίας αὐτῆς, δὲν θὰ εἶναι μεγαλείτεραι τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ καθαριότης τῆς πόλεως. Ἀτυχῶς οὔτε ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, οὔτε ἐκ τῶν πρακτικῶν προκύπτει ὁ ὑπολογισμὸς αὐτός, δηλαδὴ ποῖον θὰ εἶναι τὸ μέγεθος τῆς ἀποδόσεως, ἵνα ἐξακριβωθῇ, ἐὰν τοῦτο θὰ εἶναι μεγαλύτερον κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀσφαλῶς, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἡ φορολογία ὅπως ὑπεβλήθη, τὰ ποσὰ θὰ εἶναι πολὺ μεγαλύτερα τῆς δαπάνης ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν καθαριότητα τῆς πόλεως. Πρὸς τοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέστειλεν ἔγγραφον πρὸς τὸν Δῆμον διὰ νὰ ἔχῃ πληροφορίας εἰς ποῖον ποσὸν ἀναβιβάζει τὰς εἰσπράξεις ἐκ τῆς φορολογίας καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τίνων στοιχείων κατέληξεν εἰς τὴν φορολογίαν αὐτήν. Ἐάν, ὅπως ὑποθέτῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἤθελεν ἐξηκριβωθῇ, ὅτι τὰ προβλεπόμενα ἔσοδα εἶναι μεγαλείτερα τῶν δαπανῶν, βεβαίως θὰ διαταχθῇ ὁ περιορισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἑπομένως ἡ ἐλάττωσις τῆς φορολογίας.

§96Α. ΠΡΕΚΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπον ὑπεραμυνόμενος τῶν κατοίκων τῆς πόλεως οἱ ὁποῖοι φορολογοῦνται βαρύτατα χωρὶς νὰ γνωρίζῃ κανεὶς οὔτε τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας, οὔτε τὴν ἀπόδοσιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἡ προκειμένη φορολογία.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον.

§98Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ προκαλέσω τὴν ἀρωγὴν αὐτῆς εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας, λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς καὶ ἀσυνήθως πεσούσης χιόνος, ἡ κτηνοτροφία διατρέχει μεγάλην δοκιμασίαν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διαθέσῃ ἓν χρηματικὸν ποσόν, διότι λαμβάνω τηλεγραφήματα ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, ἡ ὁποία εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτροφικὴ καὶ ἰδιαιτέρως εἰς μίαν περιφέρειαν ἔχουν ἀπὸ προχθὲς 10.000 πρόβατα νεκρὰ λόγῳ τῆς χιόνος. Εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἔχει φθάσῃ ἡ κατάστασις, ὥστε σήμερον νὰ πωλῆται ἓν ὁλόκληρον ἀρνὶ 25 δραχμάς. Ἐὰν ὅμως ἔφθασεν εἰς αὐτὴν τὴν εὐθυνίαν τῶν 25 δραχμῶν, μετ’ ὀλίγον θὰ φθάσῃ τὸ ἀρνὶ 200 δραχμάς. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ διαθέσῃ ἓν ποσὸν καὶ τὸ ἀποστείλῃ εἰς τὸν νομάρχην διὰ τὰς περιφερείας ἐκείνας, νὰ ἀποστείλῃ δὲ καὶ ποσότητα βαμβακοσπόρου διὰ τὰ κτήνη. Θὰ καταθέσω τὸ τηλεγράφημα καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τοὺς κ.κ. ὑπουργοὺς τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§99Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Πάντως ὄχι χρήματα. Τροφὰς θὰ στείλωμεν.

§100Ν. ΞΗΡΟΣ. Βαμβακόσπορον ζητοῦμεν.

§101Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπουργούς.

§102Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ὡσαύτως εἰς τὴν Γκούραν τῆς Κορινθίας ἐπῆλθον καταστροφαὶ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν καὶ εἶναι ἀνάγκη Κυβερνητικῆς ἀρωγῆς.

§103Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐζήτησα πληροφορίας περὶ ὅλων αὐτῶν ἀπὸ τοὺς οἰκείους νομάρχας καὶ μόλις ληφθοῦν θὰ τὰς διαβιβάσω εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας διὰ τὰ περαιτέρω.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς πρώτη ἐπερώτησις, ἡ ὁποία θὰ συζητηθῇ, εἶναι ἡ περὶ συμβάσεως ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§105Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριοι βουλευταί, προτοῦ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως ἡμῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως τῆς ὁδοποιΐας, ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐκφράσωμεν θερμὰς εὐχαριστίας πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος εὐηρεστήθη νὰ θέσῃ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ὁλόκληρον τὸν φάκελλον τῆς συμβάσεως. Τοιουτοτρόπως μᾶς παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν, νὰ ἐπικαλεσθῶμεν σήμερον ἀπὸ τοῦ Βήματος ἐπίσημα κείμενα καὶ συνεπῶς ἐπὶ ἀσφαλῶν θεμελίων νὰ οἰκοδομήσωμεν τὰ πορίσματα ἡμῶν. Ἐπιθυμοῦμεν ἐπίσης νὰ ἀνακοινώσωμεν πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὸ παρελθόν. Γνωστὴ εἶναι εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἀπόπειρα πρὸς διαρπαγὴν ὀκτακοσίων περίπου ἑκατομμυρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Γνωστὸν εἶναι ἐπίσης, ὅτι, ἐὰν ὁ πρῶτος κλονισμὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ὠφείλετο εἰς τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ἠθικὸς ὅμως τραυματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ συνασπισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον τελικῶς καὶ ὑπέκυψεν, ὑπῆρξεν ἡ περιπέτεια τῆς ὁδοποιΐας. Ἀνασκοποῦντες σήμερον τὸ παρελθὸν ἀρκούμεθα ἁπλῶς εἰς τὴν διαπίστωσιν, ὅτι καὶ οἱ ἀγῶνες, εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται ἡ ἀποτροπὴ τῆς ἐγκληματικῆς ἀποπείρας, ἀποτελοῦν καὶ αὐτοὶ ἐπίσης μίαν δόξαν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, τοὺς ὁποίους πρὸ ἡμερῶν τόσον εὐγλώττως καὶ τόσον δικαίως ὕμνησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἐντοπίσωμεν τὴν σημερινὴν συζήτησιν εἰς τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ συναχθοῦν συμπεράσματα διὰ τὴν πολιτικὴν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τὸ πρῶτον ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν, εἶναι τὸ ἐρώτημα περὶ τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ὑπεγράφη κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συνασπισμοῦ μετὰ τοῦ οἴκου Μακρῆ, εἶναι ἔγκυρος; Αἱ γνῶμαι τοῦ νομικοῦ συμβουλίου, ἠρωτήθη ἐπανειλημμένως, ἔχουν διχασθῆ. Ἡ πλειοψηφία ἀπήντησεν, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἔγκυρος. Ἡ μειοψηφία ἐπικαλεσθεῖσα σοβαρώτατα ἐπιχειρήματα ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι ἄκυρος. Ἡμεῖς, ἐπαγγελθέντες νὰ ἐπικαλεσθῶμεν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου γεγονότα ἀναμφισβήτητα, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ υἱοθετήσωμεν τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας. Ἡ σύμβασις, ἔστω, εἶναι ἔγκυρος. Ἀλλὰ προκύπτει περαιτέρω νέον ἐρώτημα: Ἡ ἔγκυρος αὕτη σύμβασις μέχρι τίνος ἐκτάσεως δεσμεύει τὸ Κράτος; Καὶ ἐπὶ τοῦ δευτέρου τούτου ἐρωτήματος ὁμόφωνος εἶναι ἡ ἀπάντησις. Τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως εἶναι σαφές. Ἡ ἀπάντησις τοῦ νομικοῦ συμβουλίου ἐπίσης εἶναι σαφής. Δὲν παρίσταται ὅμως σήμερον ἀνάγκη οὔτε ἀναγνώσεως τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως, οὔτε ἀναγνώσεως τῆς ἀπαντήσεως τοῦ νομικοῦ συμβουλίου. Ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ὁποίαν ἔδωκε πρὸ ἡμερῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐρωτηθείς, ἐβεβαίωσε τὴν Βουλήν, ὅτι νομικὴ δέσμευσις ὑπάρχει μόνον μέχρι τοῦ ποσοῦ τῆς προκαταβολῆς τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν. Πέραν τοῦ ποσοῦ τούτου ὑπάρχει ἁπλῶς πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν μόνον δήλωσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχομεν ἐπίσης καὶ δήλωσιν τοῦ ἐνδιαφερομένου οἴκου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπληροφόρησε προχθὲς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ οἶκος Μακρῆ ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπιστολήν, ἐρωτῶν ἄν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐμπιστευθῇ εἰς αὐτὸν ἔργα μέχρι τοῦ ποσοῦ τῆς προκαταβολῆς ἢ θὰ ἐμπιστευθῇ εἰς αὐτὸν ἀκέραιον τὸ ποσὸν τῶν 6.000.000 λιρῶν. Ἑπομένως καὶ ὁ οἶκος Μακρῆ ἐκ τῆς ἐρωτήσεως ταύτης διαπιστοῦται, ὅτι ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐκ τῆς συμβάσεως ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα μόνον τοῦ ποσοῦ τῆς προκαταβολῆς, καὶ ὅτι πέραν τούτου ἀντλεῖ ἁπλῶς τὴν ἐλπίδα ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως.

§106Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν;

§107Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, ἐζήτησα τὴν ἐπιστολὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, εὑρίσκεται ὅμως δυστυχῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§108Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἑξῆς: ἠρώτησεν ἡ ἑταιρεία Μακρῆ περὶ τῆς συμβάσεως, τίνα σκοπὸν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Ὡς γνωστὸν κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ Κυβέρνησις εἶχε πάντοτε τὸ δικαίωμα, ἐὰν ἐντὸς 18μήνου ἢ δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον δὲν συνήπτετο τὸ δάνειον, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διαλύσῃ τὴν σύμβασιν. Ἠρώτησε λοιπὸν ὁ Μακρῆς, τί σκέπτεσθε νὰ κάμητε; Ἦτο δὲ προφανὲς τὸ ἐνδιαφέρον τῆς ἑταιρείας, νὰ γνωρίζῃ καὶ διὰ τὰς ὀργανώσεις αὐτῆς καὶ διὰ τὴν ὅλην σύμβασιν. Ἡμεῖς ἀπηντήσαμεν διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς, τῆς ὁποίας ἡ ἔννοια εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμένη νὰ χωρήσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 6.000.000 λιρῶν καὶ ὅτι, ἄν ἡ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ νὰ χρηματοδοτήσῃ ἡ ἰδία, δὲν θὰ ἐπιδιώξῃ νὰ λύσῃ τὴν σύμβασιν, διότι δὲν ἐχρηματοδότησεν ἡ ἑταιρεία.

§109Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην, ἐκ τῆς ἐξιστορήσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπικυροῦνται ὅσα παρ’ ἡμῶν ἐλέχθησαν. Ἐὰν τυχὸν ὑπῆρχεν ἀμφιβολία, θὰ ἤμην πρόθυμος, νὰ εἰσέλθωμεν καὶ εἰς τὴν νομικὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ὑποθέτω, εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι νομικὴ δέσμευσις ἐκ τῆς συμβάσεως ὑπάρχει μόνον μέχρι τοῦ ποσοῦ τῆς προκαταβολῆς. Σαφεστάτη ἄλλως τε εἶναι ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως, καθ’ ἥν «ἐὰν δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν συναφθῇ τὸ δάνειον, ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀποστῇ μονομερῶς τῆς συμβάσεως». Ἀπόκειται συνεπῶς εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ χρησιμοποιήσῃ «οἱονδήποτε λόγον», διὰ νὰ μὴ συναφθῇ τὸ δάνειον. Κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν δίκαιον δὲν δημιουργοῦν αἱ ἐπιστολαί, δημιουργοῦν μόνον ἠθικὰς ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι τηροῦνται, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν ἄλλαι ἐπικρατέστεραι. Καὶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, χωροῦμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. Ἀναχωροῦμεν ἀπὸ τῶν νομικῶν δεδομένων, ὅτι ἡ σύμβασις, ἔστω, εἶναι ἔγκυρος, ἀλλὰ δεσμεύει νομικῶς μόνον μέχρι τοῦ ποσοῦ τῆς προκαταβολῆς. Εἴμεθα συνεπῶς ἐλεύθεροι, νὰ καθορίσωμεν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν πέραν τοῦ ποσοῦ τῆς προκαταβολῆς. Καὶ ἐρωτᾶται: Ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ χαράξωμεν; Καὶ εἰσερχόμεθα τοιουτοτρόπως εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας. Κύριοι βουλευταί, δύο ὑπῆρξαν τὰ βασικὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχον στηριχθῆ οἱ συνήγοροι τῆς συμβάσεως Μακρῆ. Ἐπιχείρημα οἰκονομικὸν καὶ ἐπιχείρημα τεχνικόν. Τὸ οἰκονομικὸν ἐπιχείρημα εἶχε δύο συλλογισμούς. Ὁ πρῶτος ἦτο, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τῆς ἀπ’ εὐθείας χρηματοδοτήσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους. Παλαιὰ καὶ πικρὰ πεῖρα, ἀνέπτυσε τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, παλαιὰ καὶ πικρὰ πεῖρα μᾶς εἶχε πείσει, ὅτι ὅταν τὸ Κράτος συνάπτῃ ἀπ’ εὐθείας τὸ δάνειον οὐδεμία ὑπάρχει ἐγγύησις, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν θὰ διατεθῇ διὰ τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον προορίζεται. Ἄρα ἔπρεπεν ἡ χρηματοδότησις, νὰ συνδεθῇ πρὸς τὴν ἐργολαβίαν. Ὁ δεύτερος συλλογισμὸς ἦτο, ὅτι ὁ ἐργολάβος Μακρῆς ἐνεφάνιζε τὸν ἐγκυρότερον κατὰ τὰς κρατούσας ἀντιλήψεις χρηματοδότην, τὸν οἶκον Χάμπρο. Τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς ἐκθέτει καὶ ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων εἰς τὴν εἰσήγησίν του πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὰς σχετικὰς ἀποφάσεις. «Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγώ», ἔγραφε τότε ὁ κ. Οἰκονόμου, «ἀναγνωρίζω καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ προτιμωτέρα λύσις, θὰ ἦτο ἡ συνομολόγησις ἀπ’ εὐθείας συμβάσεως μὲ τοὺς ἐργολάβους. Τὸ Κράτος τότε θὰ ἐκέρδιζε 15–20%. Ἀλλὰ ἡ λύσις αὕτη ἔχει θεωρητικὴν μόνον ἀξίαν». Καὶ ἡ τεχνικὴ ὑπηρεσία προβαίνει περαιτέρω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πολιτικῶν της συλλογισμῶν: «Διότι, διὰ νὰ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι τὸ δάνειον θὰ διετίθετο ὁλόκληρον εἰς ἔργα ὁδοποιΐας, θὰ ἔπρεπε νὰ παραμείνῃ ἡ ἰδία Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχήν, μέχρις ἀναλώσεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀπίθανον ἂν μὴ ἀδύνατον.....». Τὸ ἀδύνατον ὅμως κατὰ τὸν κ. Οἰκονόμου ἔχει σήμερον ἐπαληθεύσει. Καὶ συνάμα ὁ οἰκονομικός του συλλογισμὸς ἐγκατελείφθη. Σήμερον τὴν χρηματοδότησιν ἔχει ἀναλάβει τὸ Κράτος. Τὸ ἐπιχείρημα ἑπομένως τὸ πρῶτον καὶ βασικὸν ὑπὲρ τοῦ οἴκου Μακρῆ εἶναι πλέον ἀνύπαρκτον. Ἀλλὰ ὑπῆρξε καὶ δεύτερον ἐπιχείρημα, τὸ τεχνικόν. Ὑπεστήριξε τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ τέως ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι ὁ οἶκος Μακρῆ ἐμφανίζει συγκρότημα ἐκ τῶν ἐγκυροτέρων, τῶν σοβαρωτέρων καὶ τῶν πλέον ἀξιοπίστων τεχνικῶν ἑταιρειῶν τῆς χώρας. Καὶ ἐκ τοῦ δευτέρου τούτου τεχνικοῦ ἐπιχειρήματος τὶ ὑπάρχει σήμερον; Θὰ τὸ ἀναπτύξωμεν καὶ αὐτὸ ἐν ἐκτάσει, κύριοι βουλευταί, διότι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἀκριβῶς κεῖται τὸ ἀδίστακτον σκάνδαλον. Συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 30 τῆς συμβάσεως τὰ ποσοστὰ τοῦ οἴκου Μακρῆ καθορίζονται εἰς 25%. Ἐνθυμεῖσθε τὴν μάχην εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται ὁ τελικὸς ὑποβιβασμὸς μέχρι τοῦ 25%. Ὅταν οἱ ἀνταγωνισταὶ τοῦ οἴκου Μακρῆ εἶχον προτείνει 25%, ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας τότε δὲν ἐδίστασεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νά τοὺς καταγγείλῃ ὡς ἀποπειρωμένους ἀναιδῆ κακοτεχνίαν. Καὶ ὅμως αὐτὸ ὑπῆρξε τὸ παράδοξον καὶ τὸ θλιβερὸν κατὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐκείνην περίοδον, ὅτι ὁ ὑπουργός, ὁ ὁποῖος κατήγγειλεν ὡς ἀναιδῆ κακοτεχνίαν τὸ 25%, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ὑπέγραψεν μ’ ὅλα ταῦτα, ὡς ποσοστὸν τοῦ Μακρῆ! Δὲν ἠσθάνθη οὔτε ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, οὔτε ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης κανένα δισταγμὸν θέτων τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ κάτωθι ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε καταγγείλει ὡς ποσοστὸν ἀναιδοῦς κακοτεχνίας! Τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 30 ὁρίζει, ὅτι δικαιοῦται ὁ οἶκος Μακρῆ νὰ συνάψῃ ὑπεργολαβικὰς συμβάσεις. Καὶ ἔχουν τὰ πάντα προνοηθῆ. Κατὰ τὴν σύναψιν τοιούτων ὑπεργολαβιῶν χαρτόσημον δὲν πληρώνεται. Αἱ δὲ ὑπεργολάβοι τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι ἀναλαμβάνουν ἄμεσον εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Καὶ ἐρωτᾶται.....

§110Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄμεσον εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Κράτους;

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ αὐταί.

§112Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον λοιπόν, τότε κερδίζομεν.

§113Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, δὲν κερδίζομεν, χάνομεν... Διότι θ’ ἀκούσητε κατόπιν πόσον ἀκριβὰ πληρώνομεν τὴν πρόσθετον αὐτὴν ἐγγύησιν τοῦ οἴκου Μακρῆ. Ἀπὸ μηνῶν, κ. βουλευταί, φῆμαι πολιτικαὶ ἐκυκλοφόρησαν, διὰ τὸ περιεχόμενον τῶν ὑπεργολαβικῶν αὐτῶν συμβάσεων. Ὑπῆρχον φῆμαι, ὅτι ὁ οἶκος Μακρῆ ἐκμεταλλεύεται τὰς τεχνικὰς ἑταιρείας, ὅτι ἐπέβαλε ζυγὸν ὑπὸ τὸν ὁποῖον στενάζουν, ὅτι ἀπομυζᾷ τὸν ἱδρῶτα αὐτῶν. Δὲν ἦτο ὅμως εἰς ἡμᾶς ἐπιτετραμένον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀνακοινώσωμεν πρὸς τὴν Βουλὴν φήμας ἀδεσπότους. Εἰς τὸν φάκελλον ὅμως, τοῦ ὁποίου ἐλάβομεν γνῶσιν, ὑπάρχει τὸ ἔγγραφον τοῦ οἴκου Μακρῆ, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας πρὸς ἔγκρισιν τῶν ὑπεργολαβικῶν συμβάσεων: Καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 20 τῆς συμβάσεως, τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ ἔγκρισις, ἀναφέρεται, ὅτι ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τῶν 25%, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὁ οἶκος Μακρῆ, αἱ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι ἀναλαμβάνουσαι αὐταὶ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν καὶ ταὐτοχρόνως τὴν ἄμεσον εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Θὰ λάβουν ποσοστὰ μόνον 16% ἐκ τῶν ὁποίων πάλιν 2% θὰ καταβάλλωνται ὡς κρατήσεις ὑπὲρ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου καὶ τοῦ ταμείου κτιρίων δημοσίων ἔργων. Ἑπομένως ὁ μὲν οἶκος Μακρῆ παρακρατεῖ 9%, αἱ δὲ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι λαμβάνουν διὰ τὴν κατασκευὴν 14%. Ποῦ εἶναι σήμερον ὁ τέως ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, διὰ νὰ μᾶς δώσῃ αὐτὸς τὸν δίκαιον χαρακτηρισμὸν διὰ τὸ ποσοστὸν τῶν 14%, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ κατάντημα τῆς ἐνδόξου αὐτῆς συμβάσεως; Καὶ ἤδη, κύριοι βουλευταί, ἐρωτᾶται—διότι εἶμαι πρόθυμος μὲ ἠρεμίαν καὶ μὲ ἀπόλυτον καλὴν πίστιν νὰ διεξαγάγω τὴν συζήτησιν—ἐρωτᾶται: ὁ οἶκος Μακρῆ παρακρατῶν τὸ 9% ποίαν ὑπηρεσίαν προσφέρει;

§114Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει μία διάταξις δυνάμει τῆς ὁποίας, ὅταν γίνονται ὑπεργολαβίαι, αὐξάνονται τὰ γενικὰ ἔξοδα κατὰ ἕν ποσοστόν.

§115Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαίως, πρὸς κάλυψιν τοῦ χαρτοσήμου, δι’ αὐτὸ εἴπομεν, ὅτι τὸ χαρτόσημον χαρίζεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως.

§116Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν λέγει τὰ γενικὰ ἔξοδα περιλαμβάνεται καὶ τὸ χαρτόσημον, ὥστε εἰς τὸ 25% προστίθεται ἕν.

§117Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐρωτᾶται, κύριοι βουλευταί, ὁ οἶκος Μακρῆ παρακρατῶν 9%, δηλαδὴ 200 ἑκατομμύρια, ποίαν ὑπηρεσίαν προσφέρει; Θὰ συζητήσω μίαν πρὸς μίαν ὅλας τὰς δυνατὰς ἀντιρρήσεις. Ἡ πρώτη ἀπάντησις εἶναι, ὅτι τηρεῖ τεχνικὸν γραφεῖον μελετῶν καὶ ἐλέγχου. Ἡ ἀπάντησις εἶναι ψευδής. Διότι ὑπάρχει εἰς τὸ 3 ἄρθρον τῆς συμβάσεως εἰδικὸν ποσοστὸν ὑπὲρ τῶν μελετῶν, ποσοστὸν 4½%. Ἑπομένως τὸ ἰδιαίτερον αὐτὸ γραφεῖον ἀμοίβεται διὰ τοῦ ποσοστοῦ τῶν μελετῶν.

§118Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πέραν τοῦ 25%;

§119Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πέραν. Ἑπομένως εἰς τὴν ἔνστασιν αὐτὴν ἀπαντῶμεν, ὅτι ἡ σύμβασις προβλέπει ὑπεραμοιβὴν τοῦ τεχνικοῦ γραφείου διὰ τὰς μελέτας. Ἀλλ’ ἔχομεν τὴν ἄλλην ἔνστασιν: Ὁ οἶκος Μακρῆ ἀσκεῖ ἔλεγχον, καὶ ἑπομένως διὰ τοῦ ἐλέγχου παρέχεται ἐγγύησις εἰς τὸ Κράτος. Κύριοι βουλευταί, ἀμφισβητῶ τὴν σοβαρότητα τοῦ ἐπιχειρήματος. Διότι εἰς τὸ βάθος ἀνακύπτει ὠμὸν τὸ ἐρώτημα: Τὸ Κράτος, ὅταν πρόκειται νὰ παραλάβῃ τὰ ἔργα, θὰ ἔχῃ ἰδικόν του ἔλεγχον, ναὶ ἢ οὔ; Ἐὰν μὲν τὸ Κράτος δὲν ἔχῃ ἰδικόν του ἔλεγχον, ἀλλοίμονον εἰς τὸ Κράτος!

§120Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς ἐὰν ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν ὁποῖον θὰ κάμῃ τὸ Κράτος κατὰ τὴν παραλαβήν· ἴδε καὶ ὁδὸν Πειραιῶς. Αὐτὸ πάντως μὴ τὸ θεωρήσητε, ὅτι ἀναιρεῖ τὰ ἐπιχειρήματά σας. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι ἀπεκτήσαμεν ἕνα σοβαρὸν δημόσιον ἔργον. Δὲν γνωρίζω ποῦ ὀφείλεται αὐτό· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυστυχῶς ἐγγύησις αὐτό.

§121Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε. Ἄπειρος εἶναι ἡ θλῖψις τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἤκουσαν, ὅτι ὁ ἔλεγχος τοῦ οἴκου Μακρῆ εἶνε δυνατὸν νὰ παράσχῃ πληρεστέρας ἐγγυήσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ ὅσας δύναται νὰ παράσχῃ ὁ κρατικὸς ἔλεγχος.

§122Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἐντοπισθῇ εἰς τοῦτο, ἡ ἔννοια εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι ὁ οἶκος Μακρῆ ἔχει συμφέρον διότι εἶναι ὑπεύθυνος ἐπὶ πέντε ἔτη, διὰ τὴν διατήρησιν αὐτῶν; Παρέχει κάθε ἐγγύησιν ὅτι τὸ ἔργον θὰ γίνῃ καλῶς. Δὲν λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν μόνον εἰς τὴν ἐγγύησιν τοῦ Μακρῆ, ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἐγγύησις ἡ παραλαβὴ ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας μας.

§123Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). «Δὲν ἠκούσθη».

§124Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ συλλογισμὸς ἡμῶν εἶναι ὁ ἑξῆς: Ὁ ἔλεγχος τοῦ οἴκου Μακρῆ ποῦ βασίζεται; Εἰς τὴν συγκέντρωσιν προσωπικοῦ μηχανικῶν ἱκανῶν καὶ ἀξιοπίστων. Ὅταν ὅμως τὸ κράτος πληρώνῃ αὐτὸν τὸν ἔλεγχον, διατὶ νὰ μὴ τὸν ἔχῃ δι’ ἴδιον λογαριασμόν;

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα, ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων. Εὐκταῖον θὰ ἦτο, ἐὰν ἦσαν ὠργανωμέναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, νὰ εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι αἱ παραλαβαὶ ἀσφαλίζονται διὰ τὰ ἔργα. Μὴ συγχίζωμεν τὰ πράγματα.

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ἡμεῖς θέλομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος τὰ ἔξοδα τοῦ οἴκου Μακρῆ, εὐκταῖον θὰ ἦτο νὰ τὰ δαπανήσῃ δι’ ἴδιον λογαριασμόν. Τὸ συμπέρασμα ἡμῶν, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ὅτι προσφέρομεν εἰς τὸν οἶκον Μακρῆ 9%, δηλαδὴ 200 ἑκατομμύρια, χωρὶς νὰ μᾶς προσφέρῃ πράγματι καμμίαν ὑπηρεσίαν. Διότι τὴν μὲν χρηματοδότησιν ἔχει ἀναλάβει τὸ Κράτος, τὴν δὲ ἐκτέλεσιν καὶ εὐθύνην αἱ ὑπεργολαβικαὶ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον, αὐτὸς θὰ εἶναι ἀποτελεσματικὸς μόνον ἐὰν ἀσκῆται ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλει νὰ τὸν ὀργανώσῃ. Θέλετε, κύριοι Βουλευταὶ — ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ τὴν παραβίασιν τοῦ ἀπορρήτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας—θέλετε νὰ σᾶς ἀνακοινώσω τὸν πίνακα τῶν ἐξόδων τοῦ περιφήμου τεχνικοῦ γραφείου, μὲ τὸν ὁποῖον ὁ Μακρῆς προσεπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ τὰ 9%; Ἔλαβον γνῶσιν μιᾶς ἐμπιστευτικῆς ἀναφορᾶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Ἰδοὺ αἱ δαπάναι. (ἀναγινώσκει).

(αἴσθησις ἐκ τῆς ἀναγνώσεως).

§127Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Διὰ τὴν ὁδοποιΐαν εἶναι αὐτά, ἢ καὶ δι’ ἄλλας ἐπιχειρήσεις τοῦ Μακρῆ;

§128Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἦτο ἀνήκουστον, ἐὰν τὰ ἐδαπάνα διὰ τὴν χαρτεμπορικήν του ἐπιχείρησιν καὶ τὰ ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὰ 9% τῆς ὁδοποιΐας..... Ἐὰν λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅπως πράγματι εἶναι ἀπαραίτητον, χρειαζόμεθα ὑπηρεσίαν ἐλέγχου, τὸ ἐρώτημα εἶναι: Ποία ὑπηρεσία ἐλέγχου εἶναι πλέον ἀξιόπιστος; Ἐκείνη τὴν ὁποίαν θὰ ὀργανώσωμεν ἡμεῖς, ἢ ἐκείνη τὴν ὁποίαν θὰ ὀργανώσῃ οἱοσδήποτε ἰδιώτης καὶ μάλιστα ἰδιώτης μὲ τόσην ἔνδοξον ἱστορίαν; Καὶ δεύτερον, ἐὰν ἀποφασίσωμεν νὰ ὀργανώσωμεν τὴν πλέον πολυτελῆ ὑπηρεσίαν ἐλέγχου, εἰς πόσον ποσὸν δαπανῶν θὰ ἀνέλθῃ; Θέλετε 10, 20, 30 ἑκατομμύρια; Ὑπολείπονται 170 ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ διατί, κύριοι βουλευταί, ὑποστηρίζομεν, ὅτι ὁ οἶκος Μακρῆ, ἐφ’ ὅσον τὴν χρηματοδότησιν ἔχει ἀναλάβει τὸ Κράτος, τὴν δὲ ἐκτέλεσιν καὶ τὴν εὐθύνην αἱ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι, πρόκειται ἐντελῶς ἀδικαιολογήτως νὰ εἰσπράξῃ διακόσια ἑκατομμύρια!... Καὶ ἤδη ἐρωτᾶται: ἐφ’ ὅσον τὸ σημερινὸν καθεστὼς εἶναι σύστημα ληστείας τοῦ Κράτους, ποῖον σύστημα θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν, τὸ ὁποῖον βεβαίως νὰ συνδυάζῃ καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τὴν τεχνικὴν καὶ τὴν ταχεῖαν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν; Διότι δὲν παραγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι παραλλήλως πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πλευράν ὑπάρχει ἐπίσης ἡ πλευρὰ τῆς ἀνάγκης τῆς ταχίστης ἐκτελέσεως τῶν ὁδῶν, καὶ οὐδέποτε θὰ ἦτο δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ προτείνωμεν λύσιν, ἡ ὁποία προσφέρει μὲν ποίας τινας οἰκονομίας, ἐπιβραδύνει ὅμως τὸ μέγα Ἐθνικὸν ἔργον τῆς ὁδοποιΐας. Ποία λύσις λοιπὸν εἶναι προτιμοτέρα; Ἀλλ’ ἐνδείκνυται, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τὴν ἐξιστόρησιν τῶν πραγμάτων. Ἐπιβάλλεται ἡ κατάργησις τοῦ μεσίτου. Ἐπιβάλλεται ἡ ἀποκοπὴ τοῦ καρκινώματος. Ἐπιβάλλεται ἡ κατάλυσις τῆς ἀπολύτου αὐτῆς προσωπικῆς δυναστείας τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία, καὶ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῆς ὁποίας στενάζει ὁλόκληρος ὁ τεχνικὸς κόσμος. Ἐπιβάλλεται τὸ Κράτος νὰ συμβληθῇ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὰς τεχνικάς του ἑταιρείας. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὄχι μόνον ἡ ἰδική μου γνώμη, κ. βουλευταί, ὑπάρχει καὶ ἡ γνώμη τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἐπεκοινώνησα μετ’ αὐτῆς προσωπικῶς κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας, οὐδὲ εἷς ἔχει διάφορον γνώμην! Ἀλλὰ δύναμαι νὰ ἐμφανίσω ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἔγγραφον τὴν εἰσήγησιν, ἡ ὁποία ἔχει ὑποβληθῆ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἡ ὁποία ὑποδεικνύει τὴν πρέπουσαν λύσιν. Ἡ εἰσήγησις ἔχει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ἐὰν τό Κράτος δανεισθῇ ἀπ’ εὐθείας, ἡ μεσιτεία τοῦ οἴκου Μακρῆ δὲν ἔχει πλέον κανένα λόγον ὑπάρξεως. Τὸ Κράτος δύναται νὰ αὐξήσῃ τὰ ποσοστὰ τῶν ἑταιρειῶν κατὰ 2% καὶ ταὐτοχρόνως νὰ κερδίσῃ 150 ἑκατομμύρια»

§129Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὸ κατεθέσατε, κ. συνάδελφε, αὐτὸ τὸ ἔγγραφον;

§130Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δηλαδή...μοῦ κατετέθη ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας...Ἰδοὺ ἡ λύσις, κύριοι βουλευταί.

§131Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Ποῖος εἶναι ὁ ὑπογράφων;

§132Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ὁ τμηματάρχης Σέχος.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἤθελον μίαν πληροφορίαν, διότι ἐγὼ δὲν ἤμην εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς. Καθὼς ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας τότε ἔμαθον, προσηνέχθη εἰς τὴν Βουλὴν γνωμοδότησις τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον ἐξέθετε ποῖον εἶναι τὸ εὔλογον κέρδος τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ζητήσῃ ὁ ἐργολάβος, τότε δέ, ἐὰν δὲν πλανῶμαι, αἱ γνῶμαι ἐδιχάσθησαν καὶ ἄλλοι μὲν ἔλεγον, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν 28%.....

§134Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἷς μόνον, κ. Πρόεδρε.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ ἄλλοι εἶπον 20%.

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἕν καὶ μόνον μέλος ἐγνωμοδότησεν, ὅτι τὰ 28% εἶναι τὸ μίνιμουμ, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ δώσωμεν.

§137Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἄλλοι κατέθηκαν εἰς τὰ 15%.

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄλλοι εἶπον 25% maximum.

§139Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ λύσις, ἡ ὁποία σήμερον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας προτείνεται. Αἱ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι θὰ ἀμοιβθοῦν περισσότερον, αἱ ἐγγυήσεις συνεπῶς διὰ τὴν καλὴν ποιότητα τῶν ἔργων θὰ εἶναι μεγαλείτεραι καὶ τὸ Κράτος θὰ ἐξασφαλίσῃ κέρδος 150.000.000. Κύριοι βουλευταί, ἤκουσα τὴν πληροφορίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸν οἶκον Μακρῆ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ νὰ τοῦ ἐμπιστευθῇ τὸ ἔργον ἀκέραιον. Δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σήμερον κατηγγείλαμεν, ἦσαν ἄγνωστα τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Διότι γνωρίζομεν ἡμεῖς καὶ μεθ’ ἡμῶν ἡ κοινὴ γνώμη ὁλόκληρος, ποία εἶναι ἡ πολιτεία τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἐπάνω εἰς τὸν βωμὸν τῶν λαϊκῶν συμφερόντων ὑπῆρξε πάντοτε διατεθειμένη νὰ θυσιάσῃ οἱαδήποτε ἄλλα συμφέροντα. Καὶ εἶναι πρόσφατον τὸ παράδειγμα τῆς συμβάσεως τῶν καλυμμάτων. Ὑπῆρχεν ἐκεῖ μία σύμβασις πανθομολογουμένως ἔγκυρος. Ἀντίπαλος ἦτο ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνική, δηλαδὴ ἵδρυμα περίπου ἐθνικόν. Ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ δίκαια τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἐσφαγιάζοντο, ἠξίωσε τὴν ἀναθεώρησιν καὶ τὴν ἐπέβαλε. Καὶ ἐχαιρετίσαμεν ὅλοι ὡς εὐφρόσυνον γεγονὸς τὴν ἐπιστροφὴν 110.000.000 τὰ ὁποῖα διεθέσαμεν διὰ τὴν στέγασιν τῆς προσφυγικῆς δυστυχίας.

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μόνον 110 ἑκατομμύρια ἐπεστράφησαν;

§141Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πέραν τοῦ ποσοῦ τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, ἐπεστράφησαν 110 ἑκατομμύρια.

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). 560.000.000 εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν μας.

§143Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ σήμερον δισταγμός, ὁπότε νομικῶς μὲν δέσμευσις οὐδεμία ὑφίσταται, ἀντίπαλος δὲ ἡμῶν δὲν εἶναι οὔτε ἵδρυμα ἐθνικόν, οὔτε ἀνὴρ ἐθνικός, ἀλλ’ εἶναι ἰδιώτης ἐπὶ μίαν πενταετίαν ἀποπειρώμενος νὰ συλήσῃ τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; Ἠμποροῦμεν σήμερον νὰ ἔχωμεν δισταγμούς; Ἰδοὺ διατί, κύριοι βουλευταί, καταγγέλλοντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ σκάνδαλον καὶ ἐπικαλούμενοι τῆς οἰκτρᾶς τραγῳδίας τὴν ἠθικὴν κάθαρσιν δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ φωνὴ ἡμῶν —καὶ ἡ φωνὴ τῆς Βουλῆς—θὰ εὕρῃ ἀπήχησιν εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα).

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζομεν ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. ὑπουργός.

§145Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ὁμιλήσῃ, πρέπει δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐγὼ δὲν ξέρω τίποτε σχεδὸν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἔχω ἀνάγκην, νὰ φωτισθῶ. Βεβαίως ὅσα εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου μοῦ ἔκαμαν ἐντύπωσιν καὶ ἰδίως, ὡς πρὸς τὰ ποσοστὰ τοῦ ἐργολάβου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς: Πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐκάμαμεν μίαν σύμβασιν τῆς Φαουντέσιον τοῦ Ἀξιοῦ καὶ τελευταῖον τοῦ Στρυμῶνος. Διὰ τῆς συμβάσεως τῆς Φαουντέσιον δίδομεν εἰς τὸν ἐργολάβον 21%. Σημειώσατε δὲ ὅτι ὁ ἐργολάβος αὐτὸς βαστᾷ σημείωσιν τὶ ἐξοδεύει διὰ νὰ κάμῃ αὐτὰ τὰ ἔργα μέχρι λεπτοῦ. Καὶ μᾶς λέγει, ὅτι «κύριοι, ἐξόδευσα τόσα διὰ νὰ κάμω αὐτὰ τὰ ἔργα, θὰ μοῦ δώσητε αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ θὰ μοῦ δώσητε καὶ 21%». Διατὶ ἐδῶ μᾶς φαίνονται πολλά, ὅταν δίδομεν 9%. Δὲν δικαιολογῶ τὸ πρᾶγμα, διότι, ὅπως εἶπον ἔχω ἀνάγκην νὰ φωτισθῶ. Ἔλθετε λοιπὸν νὰ μᾶς φωτίσητε περισσότερον καὶ νὰ διαβάσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ πράγματα, διὰ νὰ ἔλθωμεν καὶ ἡμεῖς ὡπλισμένοι, διότι σεῖς τὸ ἔχετε διαβάσει καὶ ἐὰν ζητήσω τώρα νὰ κάμω ἀγῶνα, θὰ εὑρεθῶ ἡττημένος. Πρέπει λοιπὸν καὶ ἡμεῖς νὰ ὡπλισθῶμεν, διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν· καὶ ἐὰν μὲν συμφωνήσωμεν μὲ σᾶς ἔχει καλῶς, ἢ ἐὰν ἀντιταχθῶμεν, νὰ ἀντιταχθῶμεν μὲ κἄποιας ἐλπίδας, διότι θὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ αὐτὰ ὅπλα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται γενικευθεῖσα, ὁ κ. Α. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§147Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὀφείλονται ὁμολογουμένως χάριτες εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Λέσβου, ὁ ὁποῖος παρακολουθήσας τὴν ἐξέλιξιν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως τῆς ὁδοποιΐας ἔφερεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν πάλιν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅπως εἰς τὸ παρελθόν, ὁπότε ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἶχεν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, εἶχεν δηλαδὴ περιορισμὸν τῶν ζημιῶν τοῦ δημοσίου, εἶμαι λέγω καὶ τώρα βέβαιος, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἔχῃ ἀνάλογα ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Λέσβου δὲν ἠθέλησε νὰ θίξῃ καθόλου τὴν ἄποψιν τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ ἐγκύρου τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρακαμφθῇ, διότι ποῖα ἦτο ἡ δικαιολογία τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας καὶ τῆς συμβάσεως; Ἡ δικαιολογία ἦτο ἡ κατασκευὴ τῶν δρόμων, ἀλλ’ εἰδικῶς τοῦ τρόπου τῆς ῥυθμίσεως τῆς κατασκευῆς τῶν δρόμων. Ἡ κυριωτέρα δικαιολογία ἦτο ἡ παροχὴ δανείου καὶ δι’ αὐτὸ ὁ νόμος ἀναφέρει ῥητῶς, ὅτι ἐξουσιοδοτεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ δάνειον. Ἡ βάσις ὁλοκλήρου τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη, ἦτο ἡ σύναψις δανείου ἀπὸ ἕνα ἐργολήπτην ὡρισμένον. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ ὅρου ἐγένετο ὁ διαγωνισμὸς ὁ δημόσιος. Οἱ ἀνταγωνισθέντες ἐπαρουσιάσθησαν ἔχοντες αὐτὸν τὸν ὅρον. Διατὶ ἐκ τῶν διαφόρων συναγωνιστῶν προετιμήθη ὁ ἐργολήπτης περὶ οὗ πρόκειται; Προετιμήθη, διότι αὐτὸς ἐθεωρήθη ὡς παρέχων τὰς μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις τῆς ἐκτελέσεως τῶν οἰκονομικῶν ὅρων. Αὐτὸς ἦτο ὁ κυριώτερος λόγος. Ὁ ἄλλος λόγος ἦτο, ὅτι εἶχε συγκεντρώσῃ περὶ ἑαυτὸν ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς τεχνικὰς ἑταιρείας. Ἀλλὰ διατὶ αἱ Ἑλληνικαὶ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι εἶχον συνασπισθῇ περὶ ἕνα ἐργολήπτην, ὁ ὁποῖος μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν εἶχεν ἐκτελέσῃ ἔργα ὁδοποιΐας; συνησπίσθησαν, ὅπως ἐδηλώθη ἐνταῦθα, διότι ὁ ἐργολήπτης αὐτὸς ἐξ ἀρχῆς εἶχε δημιουργήσῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσφέρῃ τὸ δάνειον, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο χρηματοδότης. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν αὐτὸς ὁ ὅρος δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ποτὲ αἱ τεχνικαὶ ἑταιρεῖαι μὲ κεφάλαια ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ αὐταὶ καὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ὅλον τὸ προσωπικὸν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὁδοποιΐας, δὲν ἦτο δυνατὸν λέγω νὰ δεχθῶσιν ἐργολήπτην, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐκτέλεσιν τεχνικῶν ἔργων. Ἐκ τῶν ὅρων λοιπὸν τοῦ νόμου οὐσιαστικῶς ἀπεκλείσθησαν ἀπὸ τὸν συναγωνισμὸν ἐκεῖνον ἀκριβῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν τὰ ἔργα ὁδοποιΐας, ὄχι οἱ μικροὶ ἐργολῆπται, ἀλλὰ σχετικῶς οἱ μεγαλείτεροι ἐργολῆπται, αἱ μεγαλείτεραι ἑταιρεῖαι. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἀποκλεισμοῦ καὶ τῆς συγκεντρώσεως τῆς ἐργασίας, ὅπως ἀναφέρῃ ἡ τότε ἔκθεσις τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἦτο μία ζημία τοῦ δημοσίου ἀνερχομένη εἰς 15%. Ἀνέφερεν ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, ὅτι, ἐὰν ἐδίδαμεν χωριστὰ αὐτὰ τὰ ἔργα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κερδίσωμεν 15%.

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). 15% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δαπανῶν τῶν 6.000.000;

§149Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§150Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὰ ἔργα πρὸς 10%, ἐὰν ἐξ ἀρχῆς ἦτο γνωστόν, ὅτι τὸ κράτος θὰ δώσῃ.

§151Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀνέγνωσεν ὁ κ. Παπανδρέου τὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία λέγει, ὀρθῶς, ὅτι, ἐὰν ἡμεῖς ἐδίδομεν κεχωρισμένα τὰ ἔργα, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὅρος τοῦ χρηματοδότου, ὁ ὁποῖος ὑπεχρέωσεν τὰς ἐργοληπτικὰς ἑταιρείας τὰς Ἑλληνικάς, νὰ ὑπαχθῶσιν ὑπὸ ἕναν ἐργολήπτην τότε, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα οἰκονομικώτερον, δὲν ὑπολογίζω πόσον, 10 ἢ 15%.

§152Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι· ἰδοὺ τὶ λέγει. (ἀναγινώσκει).

§153Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ οἶκος Μακρῆ εἶχεν ἀρχίσῃ μὲ περισσότερα ποσὰ καὶ ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων ἔκαμεν ἔκπτωσιν ἀπὸ αὐτά. Ὑπῆρχε τότε διαπίστωσις ἀνακοινωθεῖσα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι μὲ 15% ἔδιδεν ἔργα Μακεδονικὰ τὸ ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας. Ἀπαντῶν εἰς αὐτὴν τὴν ἔνστασιν ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων ὑποστηρίζει ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἔχομεν μᾶς ὑποχρεώνει εἰς αὔξησιν.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μόνον πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς αὐτὰ προδήλως τὴν ἐγγύησιν διὰ τὴν ὑποστήριξιν.

§155Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἐξήτασα, καὶ ἐντολὴ τοιούτων ἔργων οὔτε ἐδόθη οὔτε πρόκειται νὰ δοθῇ· καὶ προκειμένου περὶ τοῦ οἴκου Μακρῆ, οὔτε ἐδόθη οὔτε πρόκειται νὰ δοθῇ ἀσφαλιστικὸν ἔργον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ ἐγγύησιν ἐπὶ 5 ἔτη.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ συντήρησις εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ 5 ἔτη, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ μονίμων ὁδοστρωμάτων.

§157Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ τοιαῦτα οὔτε ἐδόθησαν οὔτε θὰ δοθοῦν, κατὰ τὴν σημερινὴν βεβαίωσιν τοῦ ὑπουργείου.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι δύο ἀκόμη λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους προεκρίθη ὁ οἶκος αὐτός, ὅτι αὐτὸς ἀπελάμβανε μεγαλλιτέρας ἐκτιμήσεως ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν, καὶ ὅτι θὰ παρίστατο ἀνάγκη συγκεντρωμένης ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, διὰ τὸν λόγον ὅτι θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελέσῃ μὲ νεώτερα συστήματα ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀπαραίτητον νὰ εἴχωμεν καὶ τὴν συνδρομὴν ξένων τεχνικῶν προσώπων καὶ μίαν ὀργάνωσιν κεντρικὴν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐγγυᾶται τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν ἔργων μὲ νεώτερα συστήματα. Ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς δύο ὅρους ἐξουσιοδοτήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ δάνειον καὶ σύμβασιν περὶ ἐκτελέσεως ἔργων καὶ ἐρωτᾶται, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ οὐσιωδέστερος ὅρος τῆς συμφωνίας τοῦ δανείου ἤρθη, κατὰ ποίαν λογικὴν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ σύμβασιν;

§159Ν. ΞΗΡΟΣ. Κατὰ ποῖον νομικὸν λόγον, κύριε συνάδελφε!

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ ποῖον νομικὸν λόγον ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ σύμβασιν κατόπιν διαγωνισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐνηργήθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὅρου αὐτοῦ καὶ δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπεκλείσθησαν οἱ πραγματικοὶ ἐργολῆπται καὶ ἐκτελεσταὶ ἔργων; Ἐὰν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ὑπῆρχε τοιοῦτος ὅρος, δὲν θὰ εἴχατε κἂν οἶκον Μακρῆ, ἀλλὰ θὰ εἴχατε τρεῖς ἢ τέσσαρας ἢ πέντε οἴκους, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν ἔργα καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν κεφάλαια δι’ ἔργα, καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρασχεθῇ ἡ ἀπαιτουμένη ἐγγύησις εἰς τὸ Δημόσιον. Ἡ πεποίθησίς μου εἶναι, ὅτι ἡ σύμβασις μετὰ τὰς γενομένας τροποποιήσεις δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἔγκυρος καὶ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐξουσιοδότησιν νὰ παράσχῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς διαγωνισμοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ νομικὸν μέρος. Ὁ ἀγών, ὁ ὁποῖος ἔγινεν εἰς τὴν Βουλήν, ὁμολογουμένως εἶχεν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ὄχι μόνον ἠναγκάσθη ὁ ἐργολήπτης νὰ περιορίσῃ τὰς τιμὰς μονάδος κατὰ σοβαρώτατον ποσόν, ἀλλὰ καὶ τὰ γενικὰ ἔξοδα ὕστερα ἀπὸ τὸν περιορισμὸν τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος ἐδέχθη καὶ τοῦτο ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις τοῦ στενοῦ συνασπισμοῦ ἔλαβε ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐξήτασε τὸ ζήτημα καὶ ἡ ὁποία ἐπανέφερε τὴν ὑπόθεσιν ὅλην εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπεδίωξεν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα διὰ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἡ Βουλὴ ἀφοῦ ἐξέθεσε τὴν γνώμην της ἐπανέφερε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μολονότι ἡ κυβέρνησις ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται ὅτι τὰ γενικὰ ἔξοδα εἶναι κάτω τοῦ 28% καὶ θὰ εἶχον ἀποτέλεσμα τὴν ἐξαπάτησιν τοῦ δημοσίου, ἡ ἰδία Κυβέρνησις μολονότι εἶχε τὴν ἐξουσιοδότησιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία τὴν περιέβαλε μὲ μεγάλην πλειονοψηφίαν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπεχρέωσεν τὸν ἐργολήπτην νὰ καταβιβάσῃ τὰ γενικὰ ἔξοδα εἰς 25 τοῖς ἑκατόν. Ὥστε οἱ ἀγῶνες ἐκεῖνοι ἐδικαιώθησαν πλήρως καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη διετήρησε τὴν ἐλευθερίαν νὰ δώσῃ ἢ νὰ μὴ δώσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας, ἡ Κυβέρνησις ἐπεφυλάχθη νὰ δώσῃ ἢ νὰ μὴ δώσῃ τὰ ἔργα ἀξίας 300 χιλιάδων λιρῶν. Καὶ ἦτο πολὺ ὀρθὸν, διότι ἡ συζήτησις ἐκείνη εἰς τὴν Βουλὴν ἀπέδειξεν ὅλα τὰ κακὰ τῆς συμβάσεως. Ἄφησε λοιπὸν ἐκ τῆς πράξεως νὰ δειχθῇ, ἐὰν ἦτο συμφέρουσα ἢ μὴ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο ἦλθε τὸ σοβαρώτερον γεγονὸς τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ ἐργολήπτου ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς παροχῆς τοῦ δανείου, καὶ τότε ἀπεκαλύφθησαν τὰ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν ὑστέρων ἐδικαίωσαν ἀκόμη περισσότερον ὅλον τὸν ἀγῶνα ὁ ὁποῖος διεξήχθη εἰς τὴν Βουλήν, δηλαδὴ ἡ ἀποκάλυψις ὅτι ὁ κεντρικὸς ἐργολήπτης, παρὰ τὰς συμφωνίας τὰς ὁποίας εἶχον μὲ τοὺς ὑπεργολήπτας, —δηλαδὴ τὰς τεχνικὰς—ἑταιρείας λέγω παρὰ τὰς συμφωνίας αὐτὰς, ἐπέμενε καὶ ἐξηνάγκασε τὰς τεχνικὰς ἑταιρείας νὰ ὑποβιβάσουν τὸ ἰδικόν των μερίδιον εἰς 14 τοῖς ἑκατόν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἂν δὲν εἶχεν ἐπίσημον γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, αὐτὸ εἶναι ἓν κοινὸν μυστικόν, ὅτι ἐὰν ἐβράδυνεν ἡ ἔναρξις τῆς συγκοινωνίας τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἤρχισαν οἱ ἀγῶνες μεταξὺ τοῦ κεντρικοῦ ἐργολήπτου καὶ τῶν τεχνικῶν ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελέσουν τὸ ἔργον. Διὰ τῶν μακρῶν ἀγώνων ἐπετεύχθη ἡ συμφωνία αὐτή: νὰ κρατήσῃ ὁ κεντρικὸς ἐργολήπτης τὰ 9% καὶ νὰ λάβουν οἱ ἄλλοι τὰ 14%. Καὶ τοῦτο ἀπέδειξεν, ὅτι ὅλοι οἱ ἰσχυρισμοὶ καὶ τὸ ἐπιδιωκώμενον κέρδος τὸ ὑπερβολικόν ἦσαν ἀκριβεῖς καὶ βάσιμοι. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, ὅταν ἀπεκαλύφθησαν τὰ πράγματα αὐτὰ καὶ ὅταν γνωρίζωμεν, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκτελέσουν τὰ ἔργα θὰ ἐλάμβανον ἓν ποσὸν πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δίδει τὸ Κράτος, εἶναι συμφέρον εἰς τὸ Κράτος νὰ δώσῃ τόσην ἀμοιβὴν εἰς ἕνα μεσίτην ἐκτελέσεως ἔργων, καὶ νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον ἴσως ἐκ τῆς μικρᾶς ἀμοιβῆς τῶν ὑπεργοληπτῶν νὰ ἔχῃ κακὴν ἐκτέλεσιν ἔργων καὶ νὰ ὑποστῇ ζημίας τὸ δημόσιον διότι διὰ τῆς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεως μὲ τὰς ἐργοληπτικὰς ἑταιρείας, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κερδίσῃ σοβαρώτερον ποσόν. Τὸ κυριώτερον κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν σφάλμα αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώχθη νὰ ἐφαρμοσθῇ εἶναι ὄχι μόνον ὁ συνδυασμὸς τῆς ἐξευρέσεως τῶν χρημάτων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἀλλὰ καὶ ἡ συγκεντρωτικὴ τρόπον τινὰ ὀργάνωσις ὅλης τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, καὶ τοῦτο, διότι τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι τόσον ἀποκεντρωμένα, εἶναι τόσον ἀποκεντρωμένη ἡ ἐργασία, ὥστε δὲν συμφέρει ἡ συγκεντρωτικὴ διαχείρισις ὅλων αὐτῶν τῶν ἔργων. Ἀπόδειξις, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ κεντρικὸς ἐργολήπτης ἐπαφίεται τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων εἰς ἐργολήπτας ὄχι τυχαίους, ὄχι μικρούς, ἀλλὰ μεγάλους ἐργολήπτας, οἱ ὁποῖοι διαθέτουσι κεφάλαια καὶ χρήματα. Ὑπεστήριξα, ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον ἀντὶ μιᾶς τοιαύτης κεντρικῆς ἑταιρείας, ἡ ὁποία θὰ ἀπεκόμιζε κέρδη ἀσυγκρίτως μεγάλα, θὰ ἦτο προτιμώτερον τὸ Κράτος νὰ ἐμπιστευθῇ τὰ ἔργα εἰς 3, 4, 5, μεγάλας ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταθέσωσιν ὡς ἐγγύησιν συνολικῶς, ποσὸν πολὺ μεγαλλίτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ κατέθετεν ὁ κεντρικὸς ἐργολήπτης, καὶ αἱ ὁποῖαι λόγῳ τῆς ὀργανώσεως τῆς πείρας, καὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτουν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρέχουν μεγαλλιτέρας ἐγγυήσεις.

§161Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι, ἂν εἶχα τὴν ἰδίαν ἐγγύησιν, τὸ ἴδιον ποσὸν ἐγγυήσεως, ἂν μοῦ ἔλεγε κανείς, ὅτι θὰ σοῦ δώσω 100.000 λίρες καὶ ἂν μοῦ ἔλεγον ἄλλοι, ὅτι θὰ σοῦ δώσω 400.000 λίρες, καλλίτερον θὰ εἶχον νὰ κάνω μὲ τὸν ἕναν παρὰ μὲ τοὺς τέσσαρας καὶ μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ὁ εἷς αὐτὸς τεχνικῶς θὰ ἦτο ἴσως μὲ τοὺς ἄλλους.

§162Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐὰν δὲν πρόκειται περὶ ἑνιαίου ἔργου.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω. Τὰ ἔργα τὰ ἐκτελούμενα καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν μὲ ἑνιαίαν ὀργάνωσιν, ἀσφαλῶς θὰ στοιχίσουν πολὺ περισσότερα παρὰ ἐὰν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν μὲ μερικὰς ὀργανώσεις ἀφομοιουμένας καὶ συγκεντρωμένας.

§164Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκούσατε τί μᾶς διδάσκει ἡ πεῖρα. Δυστυχῶς ἡ πεῖρα διδάσκει, ὅτι πρὶν κάμωμεν τὰς συμβάσεις αὐτὰς καὶ ἐδίδομεν τὰ ἔργα εἰς μικροτέρας ἑταιρείας...

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διαφέρει τὸ πρᾶγμα. Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπα νὰ κάνετε τὰ ἔργα μὲ μικροὺς ἐργολήπτας, ἀλλὰ νὰ τὰ ἐκτελέσητε μὲ ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς δώσουν καὶ 10 καὶ 15.000.0000 ἐγγύησιν.

§166Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐκάμομεν μὲ τὰς ἐργολαβίας τὰς μικρὰς, μᾶς ἔχουν στοιχίσει εἰς τὸ παρελθὸν περισσότερα, δηλ. καὶ 28% καὶ 30% καὶ 35% ἔχομεν δώσει.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. 35%; Ὄχι. Ὑπάρχει μία διαφορὰ, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ μικρῶν ἐργοληπτῶν, ἐνῷ ἐδῶ πρόκειται περὶ μεγάλων ἑταιρειῶν.

§168Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἀκοῦστε ἐδῶ τί λέγει ὁ συνάδελφός μας περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ (ἀναγινώσκει)

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ ποῦ ὀφείλεται, κύριε Πρόεδρε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν. Τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον σήμερον ἐφαρμόζεται εἶναι ἕνα νεώτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Κρήτην. Δι’ αὐτὸ βλέπετε αὐτὰς τὰς συμβάσεις ἐδῶ. Ἐπειδὴ δὲ τότε ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων ἔργων δὲν εἶχεν ἐπαρκῆ πεῖραν, εἶναι ἀλήθεια ὅτι ὑπελόγισεν μεγάλα ποσοστά. Κατόπιν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα διωρθώθη καὶ κατόπιν ἔγιναν αἱ νέαι ἀναλύσεις τῶν τιμῶν τῶν Δημοσίων ἔργων. Κατόπιν τῆς πείρας τὴν ὁποίαν ἀπεκτήσαμεν εἰς τὴν Κρήτην ἐκ κακῶν συμβάσεων, μονομερῶν συμβάσεων, ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὰ τὰ ὅρια τὰ ὁποῖα ἐφθάσαμεν, λοιπὸν αὐτὰ τὰ λάθη ἀνεγνωρίσθησαν ἀπὸ τὴν Δημοσίαν ὑπηρεσίαν.

§170Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκούσατε ἐδῶ σᾶς παρακαλῶ, ἀφοῦ ἐπήραμεν αὐτὴν τὴν πεῖραν τῆς Κρήτης, ἐπιάσαμεν καὶ ἐδώσαμεν τὴν ὁδὸν Σόροβιτς–Καστορίας μὲ τιμὴν 28,75 περισσότερα δηλ. περὶ τὰ 28. 5% περισσότερα δηλαδὴ 26 καὶ 28 = 54.

§171ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε.

§172Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἀκούσατε παρακαλῶ τί λέγει τὸ ἔγγραφον (ἀναγινώσκει). Λοιπὸν ἐδόθησαν κατὰ 20% περισσότερα τοῦ ἀναδόχου.

§173Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ναί, τοῦ ἀναδόχου ὄχι σὺν τῇ προσθήκῃ, ὄχι 26 καὶ 28%.

§174Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἀκούσατε λοιπὸν τὰ νέα.

§175Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατὶ κουράζεσθε, κύριε Πρόεδρε.

§176Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι θὰ μᾶς κοστίσουν περισσότερα.

§177Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ὁ κεντρικὸς ἐργολήπτης ἐκτελεῖ τὰ ἔργα μὲ ὑπεργολήπτας καὶ μὲ 15%. Ἂν τὸ 15% δὲν ἦτο ἐπαρκές, δὲν φαντάζομαι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἐγγύησις τοῦ κεντρικοῦ ἐργολήπτου θὰ στερεώσῃ ὡς ἐκ θαύματος.

§178Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔρχομαι νὰ εἴπω ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἀλλ’ ἔχω ἐνδοιασμούς τινας καὶ ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς τοὺς εἴπω, διὰ νὰ προσπαθήσητε νὰ μὲ διαφωτίσητε.

§179Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀπόδειξις παρεσχέθη. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κεντρικὸς ἐργολήπτης συμβάλλεται μὲ 5, 6 ἑταιρείας τεχνικάς, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τ’ ἀπαιτούμενα κεφάλαια, ἀνθρώπους τοὺς καλλιτέρους, ὅταν λοιπὸν αὐτὴ παραδίδει τὰ ἔργα μὲ 14% μὲ 15% εἶναι ἡ ἀπόδειξις δεδομένου, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ 9% εἶναι διαφορὰ ἀδικαιολόγητος.

§180Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι καὶ σεῖς ἰσχυρίζεσθε, ὅτι δὲν ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἔξοδα πλὴν τοῦ ποσοῦ τῆς ὑπεργολαβίας, ἀλλ’ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι πολύ....

§181Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἰσχυρίζομαι, ὅτι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ διαγωνισμὸς δὲν ὑφίσταται. Δεύτερον, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὴν διαφορὰν αὐτὴν νὰ τὴν κερδίζῃ ὁ κεντρικὸς ἐργολήπτης.

§182Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Σεῖς φρονεῖτε, ὅτι ὅλον αὐτὸ τὸ 9% εἶναι περιττὴ δαπάνη.

§183Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐδῶ εἶναι αἱ ἑταιρεῖαι μετὰ τῶν ὁποίων ἐκτελεῖ τὰ ἔργα ὁ κ. Μακρῆς. Καλέσατε αὐτὰς τὰς ἑταιρείας αἱ ὁποῖαι ἐκτελοῦν τὰ ἔργα καὶ εἴπετέ τους «σεῖς προκειμένου νὰ ἐκτελέσητε τὰ ἔργα μὲ ὁμοίας ἐγγυήσεις, τί θὰ ἐκάνατε;» Ἐγὼ ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι καὶ ὑπὲρ ἐκείνων θὰ προέκυπτεν ἓν πραγματικὸν κέρδος καὶ διὰ τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὀργανώσῃ μίαν ὑπηρεσίαν ἐλέγχου. Διὰ ποῖον λόγον ἡ ὑπηρεσία ἐλέγχου τοῦ ἐργολήπτου εἶναι ἀνωτέρα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου; Διότι ὁ ἐργολήπτης ὑποτίθεται, ὅτι θὰ δώσῃ μεγάλους μισθοὺς εἰς διακεκριμένους τεχνίτας; Καὶ σεῖς ἔχετε εὐκολίαν νὰ δώσητε τοὺς μισθοὺς αὐτοὺς εἰς διακεκριμένους τεχνίτας, ἠδύνασθε δὲ νὰ μετακαλέσητε καὶ ἐξ Εὐρώπης τοιούτους καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ προσελαμβάνετε ἐξαιρετικὰς προσωπικότητας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπέβλεπον τὰ ἔργα.

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Θὰ ἐπαναλάβω μίαν ἀπορίαν ποὺ ἔχω, διατὶ ὡς τώρα, ὅταν ἐδίδομεν τόσα μεγάλα ἔργα συγκοινωνίας, διατὶ ἐδίδαμεν τόσα πολλά;

§185Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Νὰ σᾶς ἐξηγήσω ἐγὼ διατί. Οὐδέποτε οἱ ἐργολάβοι ἐπληρώνοντο, διότι τὰ ταμεῖα δὲν εἶχον χρήματα καὶ δεύτερον δὲν εὕρισκον ἐργάτας.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Αὐτὸ εἶναι μία ἐξήγησις.

§187Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δικαιοῦμαι νὰ σᾶς ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν, διότι θέλω ὡς βουλευτὴς νὰ σχηματίσω γνώμην. Κατὰ τὸν γενόμενον διαγωνισμὸν προσῆλθον 3 ἢ 4 μειοδόται. Σεῖς παρακολουθεῖτε τὰ πράγματα, εἶσθε καὶ βουλευτής, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ κατωτέρα προσφορά, ἡ ὁποία ἐγένετο τότε, ἦτο 25%, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπέβαλεν ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὸν σημερινὸν ἐργολήπτην. Θέλω λοιπὸν τὴν πληροφορίαν, ἐνῷ τότε ὑπερημύνθητε ὑμεῖς καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Λέσβου διὰ τὴν ἀνάθεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν εἰς ἄλλους, πῶς συμβαίνει, ὥστε διὰ τὸν σημερινὸν ἐργολήπτην τὸ 25% νὰ τὸ θεωρεῖτε ὑπερβολικόν;

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι τεχνικὸς διὰ νὰ ὑπολογίσω πόσα πρέπει νὰ εἶναι τὰ γενικὰ ἔξοδα. Ἡ διεύθυνσις τῶν δημοσίων ἔργων μᾶς ἔδωσεν ὡρισμένας πληροφορίας, ἡ ἐλαχίστη προσφορὰ ἦτο 25%, μᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι δικαιολογημένη ἡ ἐλαχίστη προσφορά, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὑπεστήριξεν, ὅτι ὁ ἐργολήπτης ὁ ὁποῖος ἐζήτει μόνον 25% ἦτο ἀναξιόπιστος, διότι τὸ 25% δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν ἱκανοποιήσῃ καὶ ὅτι δὲν εἶχεν ἐπαρκῆν χρηματοδότην. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εἴπαμε, ὅτι δεχόμεθα τὴν προσωπικὴν ἐκτίμησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, μολονότι δὲν ἐξετελέσθη εἷς ὅρος τοῦ νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων ὤφειλε νὰ γνωμοδοτήσῃ, ποῖος ἐργολήπτης παρεῖχε τὰς μεγαλειτέρας τεχνικὰς ἐγγυήσεις.

§189Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς). Ἐννοῶ πολὺ καλὰ τὸ ἐπιχείρημά σας καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐμφάνισις τοῦ Πρεζάνη συνετέλεσεν, ὥστε ἡ ἐργολαβία αὐτή, ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο μὲ 26%, ἐδόθη μὲ 25%. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: διατὶ τότε ὁ Πρεζάνης, βλέπων ὅτι κατεβαίνει ὁ Μακρῆς, δὲν παρουσιάσθη νὰ εἰπῇ, ὅτι κατεβαίνει καὶ αὐτὸς 24, 23;

§190Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πρῶτον ἔδωσεν ὀλιγώτερον καὶ δεύτερον ἡ ψυχολογικὴ ἀτμόσφαιρα, τὴν ὁποίαν εἶχε δημιουργήσῃ ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι ἂν ἐτόλμα ἐργολήπτης νὰ δώσῃ ὀλιγώτερα ἦτο ἀπατεών, ἐτρομοκράτησε ὅλον τὸν κόσμον.

§191Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δέχομαι καὶ τοῦτο: ὁ Πρεζάνης ζητῶν 25 ἐζήτει ὑπερβολικά. Τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων τὶ εἶπεν; Γνωρίζετε, ὅτι ἔγινε συμβούλιον προεδρεύοντος τοῦ ἰδίου ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ πλὴν ἑνὸς ὅλοι ἐγνωμοδότησαν, ὅτι τὸ 28% εἶναι τὸ minimum ἐνθυμοῦμαι δέ, ὅτι ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων ἔκαμεν ἀνάλυσιν αὐτῶν τῶν ἐξόδων, ὑπολογίσας, ὅτι τὸ 28% θὰ ἦτο τὸ δίκαιον καὶ μάλιστα ἔκαμεν ἕνα λάθος, τοὺς φόρους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπεβάλλοντο εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐξετάζω, διατὶ ὁ οἶκος Πρεζάνη δὲν ἔδωσεν ὀλιγώτερα καὶ οὔτε προτείνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δώσῃ τὸ ἔργον εἰς ἄλλον οἶκον. Ἐδῶ ἔχετε ἕνα ἐργολήπτην καὶ ἕνα ἄλλον, ὁ ὁποῖος εἶχε δώσει παρακάτω καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐδόθη ἡ ἐργασία εἰς τὸν παρακάτω καὶ κατόπιν κατέθηκε καὶ ὁ ἄλλος παρακάτω καὶ δι’ αὐτὸ εἴπομεν ἡμεῖς, ὅτι δι’ ὅλα αὐτὰ ὁ διαγωνισμὸς εἶχεν ἐλαττώματα τοιαῦτα, ὥστε ἐπεβάλλετο νὰ γίνῃ ἕνας σωστὸς διαγωνισμός, ὥστε καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου νὰ προφυλαχθοῦν καὶ νὰ μὴ γεννᾶται ἀνυποληψία πρὸς τὸ Κράτος. Διότι τότε ὁ διαγωνισμὸς πῶς ἐγένετο. Τὴν μίαν ἡμέραν ἐπήγαινεν ὁ ἕνας καὶ ἐζήτει ὡρισμένα πράγματα. Τὴν ἄλλην ἡμέραν κατέβαινε πάρα κάτω. Ὁ περιορισμὸς συνίστατο εἰς περιορισμὸν τιμῶν μονάδων, περιορισμὸν τοῦ δανείου καὶ περιορισμὸν τῶν γενικῶν ἐξόδων. Λοιπὸν ἀφοῦ ὑπεχρεώθη, νὰ κατέβῃ μέχρι τῶν τιμῶν τοῦ τιμολογίου τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπέφερεν ἕνα κέρδος κολοσσιαῖον περίπου 400–450 ἑκατομμυρίων, ἔπειτα ὑπεχρεώθη, νὰ κατέβῃ καὶ εἰς τὰ γενικὰ ἔξοδα, μολονότι ἀπὸ τὸν ἴδιον καὶ τοὺς ἁρμοδίους ὑπεστηρίζετο, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐλάττωσις θὰ εἶχε συνέπειαν τὴν κακὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅταν τότε ἐρωτήσας καὶ ἐγὼ τεχνικοὺς ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἔλεγον, ὅτι εἶναι κατορθωτὸν νὰ γίνωσιν τὰ ἔργα μὲ 25%, δὲν ἐφανταζόμην ποτέ, ὅτι θὰ ἐδίδετο ὑπεργολαβικῶς μὲ 14%. Εἶναι γνωστόν, ὅτι 20% ἐπρόκειτο νὰ πάρουν οἱ ὑπεργολῆπται καὶ ἕνα μικρὸν ποσοστὸν νὰ κρατήσουν οἱ ἐργολῆπται. Ὅταν τὴν ἔφερα τὴν σύμβασιν τοὺς ἔδωσα τὸ 15%. Πρόκειται λοιπὸν περὶ μιᾶς ἐκμεταλλεύσεως καὶ ἑνὸς ὑπερβολικοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδικαιολόγητον. Ἐὰν ἐπρόκειτο, νὰ ἐκτελεσθοῦν ἔργα μονίμων ὁδοστρωμάτων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ κανείς, ὅτι θὰ εἶναι ἴσως δικαιολογημένος. Ἀλλ’ ἐπληροφορήθην ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι κατὰ τὸ μέγιστον μέρος, κατὰ 9]10, πρόκειται νὰ ἔχωμεν τήν συνήθη ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ὁδοποιΐας δηλαδὴ μακαντάμ, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ κέρδος εἰς τὸν ἐργολήπτην, διότι αὐτὸς θὰ εἶναι ὁ μονοπολιακῶς, χορηγητὴς τῆς πίσσης αὐτῆς εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἔχῃ κέρδος.

§192Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν συμπεριλαμβάνετε εἰς τὴν ἀνάλυσιν τὴν τιμὴν μονάδων.

§193Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει τὸ κέρδος τῆς καταναλώσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον. Ἐὰν ἴδετε τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν, θὰ ἴδετε, ὅτι ἐκ τῆς ἐκτελέσεως μονίμων ἔργων ὁδοστρωμάτων, τὸ κέρδος θὰ εἶναι πολὺ μεγαλύτερον διὰ τὸν γενικὸν ἐργολήπτην, παρὰ ὅταν πρόκειται δι’ ἄλλα ἔργα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἓν κολοσσιαῖον κέρδος ἐκ τῆς καταναλώσεως τῶν ἐξόδων αὐτῶν καὶ ὑλικῶν, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιληφθοῦν οἱ εἰδικοί. Ἔχομεν μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἄκυρος κατὰ 99%. Ἀλλὰ καὶ ἔγκυρος ἐὰν ἦτο εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ περιορίσῃ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Νομίζω, ὅτι καὶ λόγοι οὐσιαστικῆς ὠφελείας τοῦ δημοσίου καὶ λόγοι ἠθικῆς ἐπιβάλλουν, ἵνα τὸ Κράτος φροντίσῃ, ὥστε ἡ ἐκτέλεσις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ εἶναι περιωρισμένη καὶ μεριμνήσῃ τὸ Κράτος καὶ εὕρῃ ἄλλον ἐργολήπτην, μεγάλας ἑταιρείας, ἵνα ἐκτελέσουν τὸ ὑπόλοιπον ἔργον. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας εἶναι ἀμέριστος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεξενεύθη, πῶς ἐδῶ γίνεται τόσος καυγᾶς, ἐνῷ διὰ τὴν ὕδρευσιν π. χ. καὶ ἄλλας ἐργασίας δὲν ἐγένετο τόση ἀντίρρησις.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶπον διατί, ἐνῷ ἐκεῖ δίδομεν ἐργολαβικὸν κέρδος 20, 25 καὶ 30% καὶ ἐδῶ 9% νὰ κρίνεται, ὅτι εἶναι πολὺ ὑπερβολικόν.

§195Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὰ ἔργα ἐκεῖνα δὲν ὑπάρχουν ἐργολαβίαι, δὲν παραχωροῦνται ὁλόκληρα τὰ ἔργα. Ἐκεῖ εἶναι ὑπεργολαβίαι, καὶ ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία εἶναι ὁ ἐκτελεστής.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὰς τὰς συμβάσεις δίδομεν εἰς τὸν ἐργολάβον ὅλας τὰς δαπάνας ποὺ θὰ κάμῃ ἐπὶ πλέον δὲ 20 ἢ 25%.

§197Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὰ εἶναι ἔργα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσιν ὡρισμένας τεχνικὰς ἰδιότητας καὶ ἱκανότητας καὶ τὰ ὁποῖα εἴμεθα ἀνίκανοι νὰ τὰ ἐκτελέσωμεν, δι’ αὐτὸ ὑπεκύψαμεν.

§198Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως αὐτὸ τὸ καταλαμβάνω, ὅτι ἐκεῖ πρέπει νὰ πληρώσωμεν περισσότερον ἀπὸ ἐδῶ. Ἀλλὰ μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, διότι ἐνῷ πληρώνομεν τόσον ποσὸν ἐκεῖ μέχρι 21%, 25 καὶ 30% καὶ ἐδῶ 9%, μᾶς φαίνεται πολύ.

§199Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖ πρόκειται, νὰ ἐκτελέσουν τὰ ἔργα ξέναι ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι διὰ νὰ ἔλθουν ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Ἀγγλίαν ἔχουν ἀνάγκην, ν’ ἀποκομίσουν μεγάλα κέρδη. Ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ ἐκτελέσωμεν τὰ ἔργα αὐτὰ μὲ ἀσφάλειαν, διότι τὸ ὑδατόφραγμα εἶναι σπουδαῖον ἔργον, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ τὸ ἐκτελέσωμεν μὲ ἐγχωρίους δυνάμεις, θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν τὰς ἐγχωρίους δυνάμεις. Ἀλλὰ σήμερον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν ξένην συνδρομήν. Τί συμβαίνει μὲ τὰ ἔργα ὁδοποιΐας; Τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι τὰ μόνα μηχανικὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ἀπειρία ἀνθρώπων ἱκανῶν καὶ γνωριζόντων τὰ πράγματα. Ἐγὼ διηύθυνα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἐπὶ 1½ ἔτος καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: εἴμεθα διὰ τοὺς Ἕλληνας τεχνικοὺς καὶ διὰ τὰς ἑλληνικὰς ὑπηρεσίας πολὺ ἄδικοι ἀπὸ τῆς ἑξῆς ἀπόψεως: Δίδομεν εἰς τοὺς ἕλληνας τεχνικοὺς ἐλάχιστα μέσα καὶ γλισχροτάτας ἀμοιβὰς καὶ εἶναι φυσικὸν τὸ ἐκτελούμενον ἔργον νὰ μὴν εἶναι ....

§200Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐδίδαμε 50% διὰ δικαίωμα, ὡς κέρδος.

§201Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἐξαίρεσις. Ἄν σᾶς φέρω τοὺς πίνακας θὰ ἰδῆτε ὅτι ἐπίσης μεγάλα ἔργα ἔκαμαν μὲ πολὺ μικρὰ ποσοστὰ καὶ φυσικὰ τὰ ἔργα αὐτὰ δὲν εἶναι ὅσον πρέπει τέλεια. Φέρνομεν λοιπὸν ξένας ἑταιρείας, τοὺς δίδομεν ὅσα ζητήσουν, τοὺς ἐπιτρέπομεν νὰ κάμουν ὁδοστρώματα μὲ πάχος 30ο)ο, ἐνῷ οἱ ἰδικοί μας τὰ κάμουν μὲ 10ο)ο καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἔργον τους εἶναι σπουδαῖον.

§202Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅπως ὑπάρχουν μεγαλλίτερα ποσοστά, καθ’ ὅμοιον τρόπον ὑπάρχουν καὶ ποσοστὰ 15%. Σειρὰ δὲ ἔργων προσεκομίσθη εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν εἰς τὴν Μακεδονίαν μὲ 15%. Ἐπίσης γεγονὸς εἶναι, διὰ τὴν ἄποψιν τῆς εἰδικότητος, ὅτι ἀσφαλτικὰ ἔργα δὲν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν.

§203Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἴδιον συνέβη μὲ τὰς γεωργικάς μας ὑπηρεσίας καὶ μὲ τὴν Ε.Α.Π. Εἰς τοὺς γεωπόνους μας ἐδώσαμεν ἐλάχιστα μέσα καὶ φυσικὰ δὲν ἠμπόρεσαν, νὰ κάμουν μεγάλα πράγματα. Εἰς τὴν Ε.Α.Π. ἐδώσαμεν πᾶσαν ἐκτέλεσιν διαχειριστικὴν καὶ ἀπειρίαν μέσων, ὥστε νὰ κάμῃ καὶ ἀγροκήπια καὶ μάλιστα θὰ τὰ κάμῃ πολὺ ἀκριβώτερα ἀπὸ ὅτι τὰ ἔκαμαν οἱ ἰδικοί μας ὑπάλληλοι. Σημειώσατε, ὅτι ὅλη ἡ ἐργασία τῆς Ε.Α.Π. ἐγένετο ἀπὸ Ἕλληνας γεωπόνους οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν Δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Δὲν ἐπρόκειτο ἑπομένως, ὅτι δὲν εἴχαμεν τεχνικοὺς ἀνθρώπους δὲν τοὺς ἐδώσαμεν πιστώσεις μόνον.

§204Ν. ΚΟΥΠΑΡΟΥΣΟΣ. Κατὰ τὸ 1923 καὶ 1924 λόγῳ τῆς διακυμάνσεως τῆς λίρας καὶ τῆς δραχμῆς, ἑπομένως καὶ τῶν ἡμερομησθίων, ἐγένετο συχνὴ ἀναθεώρησις ἀναλύσεων τιμῶν. Καὶ ἤδη εἶναι εἰκονικὴ ἡ αὔξησις κατὰ 28 καὶ 30% Εἶναι ῥευστή: ἕνας ἐργολάβος ἔπερνεν ἕνα ἔργον 50.000 δραχμὰς καὶ μέχρις ὅτου τὸ τελειώσῃ τὸ ἔργον δὲν ἐπληρώνετο μὲ 50.000 ἀλλὰ μὲ 100.000, διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀναλύσεως τῶν τιμῶν.

§205Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει ἀξίαν, τὸ γεγονὸς τὸ ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι προκειμένου περὶ ἔργων ὁδοποιΐας ἀσφαλῶς ἠμποροῦμεν μὲ ἐγχώριον προσωπικόν, ν’ ἀσφαλίσωμεν τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἀρκεῖ ἡμεῖς, νὰ θέλωμεν νὰ γίνουν τελειότερα τὰ ἔργα καὶ ἀντὶ τῶν 15% πάχους, νὰ θελήσωμεν νὰ γίνουν μὲ 30% πάχος καὶ μὲ καλὴν θεμελίωσιν, διότι, ὅταν δίδομεν τὰ ἔργα μὲ 30% πάχος καὶ μὲ καλὴν θεμελίωσιν, καὶ ὅταν δίδομεν τὰ ἔργα μὲ μὲ 15% πάχος καὶ μὲ ὄχι καλὴν θεμελίωσιν ἀσφαλῶς θὰ εἶναι χειρότερα μὲ 15% παρὰ ἐὰν ἐγένοντο μὲ 30% πάχος καὶ μὲ καλὴν θεμελίωσιν· εἰς τὸ κάτω τῆς γραφῆς τὸ Κράτος εἶναι εἰς θέσιν, νὰ σχηματίσῃ ἕνα γραφεῖον ἐλέγχου, ὥστε νὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς καλῆς παραλαβῆς. Ἐξ ἄλλου δὲ τὸ Κράτος μπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀπὸ μεγάλας τεχνικὰς ἑταιρείας ὅλας τὰς ὑλικὰς ἐγγυήσεις πολὺ μεγαλειτέρας μάλιστα διὰ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατόν, νὰ γίνῃ συζήτησις διὰ τὴν ἐκτέλεσιν εἰς τὸ ἀκέραιον μάλιστα μιᾶς συμβάσεως ἡ ὁποία κατὰ βάσιν εἶναι ἄκυρος; Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Λέσβου ἐτόνισε τὸ ὑλικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς δηλαδὴ τὰ 140 ἑκατομμύρια ποὺ μπορεῖ νὰ χάσῃ τὸ δημόσιον· δὲν ξέρω ἐὰν εἶναι 140 ἑκατομμύρια ἴσως εἶναι καὶ 70, διότι τὸ Κράτος ἐνδιαφερόμενον διὰ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, θὰ ἔδιδε πολὺ μεγαλείτερα ποσοστὰ εἰς τοὺς κατὰ μέρος ἐργολήπτας καὶ ἑπομένως τὸ κέρδος τοῦ δημοσίου, νὰ εἶναι ὀλιγώτερον. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅταν τὸ πρᾶγμα φθάσῃ ἐκεῖ ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀσφαλίσῃ τοὺς καλλιτέρους ὅρους καὶ τοὺς καλλιτέρους ἐργολήπτας, ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ χρηματικὸν ἐδῶ ἔχει ὀλιγωτέραν ἀξίαν ἀπὸ ὅτι εἶχεν ἀξίαν ἡ ἐθνικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος. Ἀπησχόλησεν αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις τρὶς καὶ τετράκις τὴν παρελθοῦσαν βουλὴν καὶ ἤδη ἀπασχολεῖ καὶ τὴν παροῦσαν βουλήν, εὔχομαι δὲ, νὰ μὴ τὴν ἀπασχολήσῃ καὶ ἄλλην φοράν. Ὅπως δὲ σᾶς εἶπα εἶναι πάμπολλοι εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων ὁδοποιΐας καὶ δι’ αὐτὸ ἠγέρθη τόσος θόρυβος, διότι εἶναι ἐκφανὴς ἡ ὑπερβολικὴ καὶ ἀδικαιολόγητος ὠφέλεια ὡρισμένης ἐπιχειρήσεως. Αὐτὴν τὴν ἀδικαιολόγητον καί ὑπερβολικὴν ὠφέλειαν ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν κόψῃ, διότι ἔτσι μαζὺ μὲ τὸ ὑλικὸν συμφέρον τοῦ δημοσίου, θὰ σώσῃ καὶ τὸ ἠθικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως (χειροκροτήματα).

§206Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ψηφίζομεν καὶ κανένα νομοσχέδιον;

§207Λ. ΝΑΚΟΣ. Σπουδαιότερον ἀπ’ αὐτὸ θέλετε ἄλλο. Εἶναι μία λεηλασία 140 ἑκατομμυρίων ἀπὸ ληστάς.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§209Γ. ΜΟΔΗΣ. Πέρυσι, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ εὐρέως συνασπισμοῦ παρῃτεῖτο ἐξ αὐτῆς ἀκριβῶς τῆς συμβάσεως τῆς ὁδοποιΐας εἴχομεν συγκεντρωθῆ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ τότε ἀρχηγοῦ μας ἀρκετοὶ συνάδελφοι καὶ εὕρομεν αὐτὸν δύσθυμον, γκρινιάζοντα, φιλοσοφοῦντα καὶ ἐλεεινολογοῦντα τὸν τόπον καὶ τὴν κατάστασιν διὰ τὸν λόγον, ὡς ἔλεγεν, ὅτι ὅλη ἡ Ἑλλὰς εἶχε πέσει σούμπιτη εἰς μίαν σύμβασιν καὶ εἶχε λησμονήσει καὶ τὴν πολιτικὴν σταθεροποίησιν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν καὶ τὴν νομισματικὴν ἐξυγίανσιν. Ἠναγκάσθην νὰ τὸν ἐρωτήσω, ἐὰν κανεὶς ἐκ τῶν παρισταμένων εἰς τὴν συγκέντρωσιν βουλευτῶν εἶχε παρουσιασθῇ νὰ τοῦ ζητήσῃ ἢ νὰ τοῦ προτείνῃ νὰ προτιμήσῃ τὸν ἕναν ἢ τὸν ἄλλον ἐκ τῶν διαμαχομένων μερίδων. Ὁ κ. Καφαντάρης ἀπήντησε ζωηρῶς, ὅτι δὲν ἔχει κανένα παράπονον ἀπὸ κανένα βουλευτὴν ἐκ τῶν παρόντων.

§210Λ. ΝΑΚΟΣ. Μόνον ἀπὸ τὸν ἑαυτόν του ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἔχῃ.

§211Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἠρωτήθη τότε ποία ἦτο αὐτὴ ἡ Ἑλλάς, ποῖοι ἦσαν αὐτοὶ οἱ κύριοι καὶ αἱ κυρίαι αἱ ὁποῖαι ἐνεσάρκωναν ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐνεφάνιζον αὐτὴν μὴ ζῶσαν, μὴ ἀναπνέουσαν παρὰ μόνον διὰ τὴν σύμβασιν καὶ διὰ τοὺς δύο ὁμίλους οἱ ὁποῖοι διεμάχοντο, ὄχι βέβαια διὰ τὸν Βασιλέα τῆς Πρωσίας. Ἀνέφερα τὸ γεγονὸς αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ ὑπενθυμίσω τὴν τραγικὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα πολλάκις, νὰ ψηφίζωμεν καὶ νὰ γινώμεθα πατέρες τέκνων προερχομένων ἐκ κλεψιγαμίας καὶ διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον, παρηκολούθουν βουβοὶ τὰς ἀνιαρὰς συζητήσεις.

§212Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Προστατεύονται καὶ τὰ ἐξώγαμα τώρα.

§213Α. ΜΑΡΚΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς κάμω μίαν διακοπήν. Ἐνθυμεῖσθε καλά, ὅτι ὅταν ἦλθε δι’ ἐπερωτήσεως τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως τῆς ὁδοποιΐας εἰς τὴν Βουλήν, τότε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡγέτης τῆς πλειοψηφούσης μερίδος δὲν ἐζήτησε τὴν ἐπικύρωσιν τῆς συμβάσεως ἀλλ’ ἀντιθέτως ἐζήτησε, ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐκ νέου μελέτη τῆς συμβάσεως διὰ νὰ καταστῇ δυνατόν, νὰ ἐπιτύχῃ τοὺς καλλιτέρους δυνατοὺς ὅρους διὰ τὸ δημόσιον Ταμεῖον. Διήρκεσεν ἐπὶ μακρὸν ἡ ἐπεξεργασία τῆς συμβάσεως ἐπετεύχθησαν δὲ καλλίτεροι ὅροι. Ἐλέχθη δὲ κἄτι ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Νάξου ὑπὸ τύπον πληροφορίας ἥτις καθὼς ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, δὲν εἶναι ἀκριβής. Διότι ὅταν τότε ἐπερωτήθη ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, διατὶ ἐπιμένει νὰ δοθῇ τὸ ἔργον μὲ ἔξοδα ἐργολάβου 25% τότε οὔτε ὁ ἐπερωτῶν βουλευτὴς ἐκ Νάξου οὔτε ὁ τότε ἐπερωτῶν βουλευτὴς Λέσβου, οὔτε ἄλλός τις ἐδήλωσεν, ὅτι οἱ ἀντίπαλοι τοῦ οἴκου Μακρῆ ἐπρότειναν ποσοστὸν κέρδους μικρότερον τῶν 25%, ἅπαντες ὑπεστήριξαν, ὅτι τὸ κέρδος ἦτο 25%. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὁ ὁποῖος ἔχει ὅλα τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ νὰ εἶναι αὕτη εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ, ἐὰν ὁ Πρεζάνης ἢ ἄλλός τις οἶκος ἔδωσε προσφορὰν μὲ ποσοστὸν ὀλιγώτερον τῶν 25%. Τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον.

§214Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ ἐξετάσῃ τὸν φάκελλον.

§215Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελλον νὰ τὸν ἐξετάσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§216Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐκ τοῦ φακέλλου συνάγεται καὶ βεβαίωσις τοῦ νομικοῦ συμβούλου κ. Ἰατρίδου, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Καφαντάρη ἡ σημερινὴ σύμβασις εἶναι ἄκυρος.

§217Α. ΜΑΡΚΟΥ. Διὰ τὸ νομικῶς ἔγκυρον ἢ ἄκυρον δὲν μὲ ἐνδιαφέρει. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει εἶναι τοῦτο: ἂν ἄλλοι ἔδωσαν προσφορὰν κατωτέραν τῶν 25%. Αὐτὸ ἐνδιαφέρει καὶ τὴν Βουλήν.

§218Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ἐνδιαφέρει ἐπίσης τὸ γεγονός, ὅτι ὁ κ. Καφαντάρης ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν μόνον διότι εἶχε παρεμβληθῆ τὸ ἄρθρον 26, τὸ ὁποῖον ὥριζε καὶ δάνειον εὐμενέστατον καὶ συγχρόνως ἀναμφισβήτητον δικαίωμα τοῦ δημοσίου ν’ ἀποστῇ. Κατὰ τὴν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν εἰς τὸ πρακτικὸν τοῦ νομικοῦ συμβουλίου παρέχει ὁ κ. Ἰατρίδης, ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν τὸ ἄρθρον 26 ἐπρόκειτο νὰ μὴ εἶναι ἔγκυρον, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο περιέχει τὴν ἐγγύησιν καλλιτέρου δανείου καὶ τὸ ἀναμφισβήτητον δικαίωμα τοῦ δημοσίου ν’ ἀποστῇ τῆς συμβάσεως, ἂν τοῦτο δὲν ἐπρόκειτο νὰ κυρωθῇ διὰ τοῦ νόμου, διότι θεωρῶ τὸ ἄρθρον τοῦτο οὐσιῶδες, θὰ ἐθεώρει καὶ τὴν σύμβασιν ὁλόκληρον ἄκυρον. Ἑπομένως εἶναι οὐσιῶδες καὶ ὄχι τυπικὸν τὸ ζήτημα.

§219Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν μοῦ ἐδώσατε δὲν εἶναι αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἐζήτησα. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ δοθῇ ἡ πληροφορία, ἂν ὑπῆρξε προσφορὰ μὲ ποσοστὸν κάτω τοῦ 25%. Εἶναι πληροφορία τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλή.

§220Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις θὰ παράσχῃ τὴν πληροφορίαν αὐτήν.

§221Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία οὔτε μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ θέσωμεν ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν καλὴν πίστιν τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστόν, ὅτι πράγματι ἠγωνίσθη, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ἡ παρεμβολὴ τοῦ ἄρθρου 26, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς ἀποτελεῖ μίαν ὑπεκφυγὴν ἀδιαφιλονίκητον διὰ τὸ Κράτος, δικαιούμενον καὶ δυνάμενον, διὰ ταύτης ν’ ἀποχωρήσῃ ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως μετὰ τὴν διάθεσιν τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν τῆς πρώτης προκαταβολῆς. Τὸ ζήτημα εἶναι διπλοῦν. Εἶναι νόμιμος ἡ σύμβασις; Καὶ ἂν εἶναι νόμιμος καὶ ἰσχυρά, εἶναι ἐπωφελὴς διὰ τὸ Δημόσιον; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομιμότητα δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι ἔχει γίνει πλέον παραδεκτόν, ὅτι τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῆς ἐκτελουμένης συμβάσεως εἶχε τὸ δικαίωμα, ν’ ἀποστῇ, ν’ ἀποχωρήσῃ ἐξ αὐτῆς μετὰ τὴν διάθεσιν τῶν 400.000 λιρῶν τῆς πρώτης προκαταβολῆς. Νομίζω, ὅτι τὸ πρῶτον εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἐκτὸς τοῦ ἄρθρου 26 τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μίαν παρεμβολὴν εἰς τὴν σύμβασιν καθὼς ξεύρετε ἡ σύμβασις στηρίζεται ἐξ ὁλοκλήρου ἐπὶ τοῦ νόμου 3404. Τὸ ἄρθρον τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν καὶ ἡ ὁποία δὲν ἐδόθη, διαλυθείσης προώρως τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως, εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἔγκυρος μία σύμβασις περιέχουσα τοιοῦτον ἄρθρον ἐντελῶς ξεκάρφωτον; Ἄρθρον δέ, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Δημόσιον, ν’ ἀποστῇ ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ περίπου προκύπτει καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου 23 καὶ ἐκεῖ δι’ οἱονδήποτε λόγον καὶ ἄνευ δικαιολογίας τινὸς τὸ Δημόσιον δύναται νὰ λύσῃ μονομερῶς τὴν σύμβασιν μετὰ τὴν δόσιν τῆς προκαταβολῆς. Ἀλλά, κύριοι, εἶναι φανερόν, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου, νὰ ἐκτελέσῃ τὴν σύμβασιν ὁλόκληρον μέχρι διαθέσεως δηλαδὴ ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῶν 6.000.000 δραχμῶν, νομίζω, ὅτι θὰ ἀπετέλει μίαν δέσμευσιν μίαν ὑποδούλωσιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀνήκουστος, διὰ Κράτος σεβόμενον ἑαυτὸ καὶ τὰς πρὸς τοὺς φορολογουμένους ὑποχρεώσεις του, ἀλλὰ καὶ δι’ ἁπλοῦν ἰδιώτην. Διότι, διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν προέβη καὶ οὔτε ὑπάρχει λόγος, νὰ προβῇ ὁ ἐργολάβος εἰς βιομηχανικὰς ἐγκαταστάσεις, ἀπέναντι τῶν ὁποίων, θὰ ἐδικαιοῦτο, νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ Δημόσιον ἀποζημίωσιν, διὰ τὰ ἔργα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προέβαινεν. Ἁπλῶς θὰ ἐκτελέσῃ ἔργα διὰ μηχανήματα τὰ ὁποῖα θὰ παρελάμβανεν ἀπὸ τὸ Δημόσιον ἢ θὰ τὰ ἠγόραζεν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ἐρώτημα: εἶναι συμφέρουσα ἡ σύμβασις; Δὲν θέλω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ κρίνω καὶ νὰ ἐπικρίνω τὸν ἐργολάβον. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν Δημοκρατικῶν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν μᾶς ἔδωσε τὰς καλλιτέρας ὑπὲρ αὐτοῦ συστάσεις. Παραδέχομαι καὶ ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ἕνας δραστήριος καὶ τίμιος ἐπιχειρηματίας εἰς homme d’ affaires busnesgman ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι μὴ τυχὸν αἱ ἐπιχειρήσεις στοιχίζουν πολὺ ἀκριβὰ εἰς τὸ δημόσιον τοῦ ὁποίου εἴμεθα ἐκπρόσωποι. Παραδέχομαι ἂν θέλετε, ὅτι πιστεύει, ὅτι ἐκτελεῖ ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐπωφελὲς καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὸ δημόσιον. Ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἴσου ἀναμφίβολον, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν 9%, τὸ ὁποῖον κατακρατεῖ ἀπὸ τὰς ὑπεργολαβικὰς τεχνικὰς ἑταιρείας εἶναι ἕνα ποσόν, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται καὶ ὀφείλει, νὰ μᾶς ἐμβάλῃ εἰς πολλὰς ἀμφιβολίας περὶ τοῦ συμφέροντος εἰς τὸ δημόσιον. Καὶ κατὰ τοῦτο ἡ σύμβασις Μακρῆ ἴσως προσφέρει πραγματικῶς ὑπηρεσίας σημαντικάς, διότι ἀποδεικνύεται πλέον ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι τὸ ποσοστὸν τὸ καθαρὸν τῶν 14% εἶναι πλέον ἢ ἀρκετὸν ἐργολαβικὸν κέρδος, διὰ τὰς τεχνικὰς ἑταιρείας. Διότι ὄχι μόνον αἱ μετ’ αὐτῆς συμβληθεῖσαι ἑταιρεῖαι ἀπεδέχθησαν καὶ ἀποδέχονται ἄνευ διαμαρτυρίας τὴν φαλκίδευσιν τῶν δικαιωμάτων των, ἀλλ’ εἶναι κοινὸν μυστικόν, ὅτι σύμπασαι αἱ ἄλλαι ἑταιρεῖαι προσπαθοῦν, διὰ παντὸς μέσου θεμιτοῦ καὶ κάποτε ἴσως καὶ ὄχι πολὺ θεμιτοῦ, νὰ ἐπιτύχουν παρὰ τοῦ ἐργολάβου τὴν παραχώρησιν τμήματος ὑπεργολαβίας ἐν γνώσει, ὅτι θὰ λάβουν ποσοστὸν 14%. Νομίζω κύριοι, ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ καὶ μόνον ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ μέλους ἐκείνου τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκφρασθῆ, ὅτι ἐργολαβικὸν κέρδος 15% ἦτο ἀρκετόν, ἦτο πλέον ὀρθὴ καὶ ἡ περισσότερον πλησίον κειμένη πρὸς τὰ πράγματα. Ἐρωτᾶται λοιπόν: διατὶ θὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου 500.000 περίπου λιρῶν, διὰ τὴν ἐξάσκησιν ἁπλῶς ἑνὸς ἐλέγχου; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τί χρησιμεύουν αἱ ὑφιστάμεναι ὑπηρεσίαι; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἦτο προτιμώτερον, νὰ παραχωρηθῇ ἐργολαβικῶς ἡ συντήρησις καὶ ἐκτέλεσις ὅλων τῶν ὁδῶν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν ἐργολάβον; Βεβαίως θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῶν τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως καὶ ὅλων δυστυχῶς τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν δὲν εἶναι ἱκανοποιητική, οὔτε ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἀξιώσεις καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινῆς γνώμης. Αἱ τεχνικαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ κέντρου καὶ αἱ ἐπαρχιακαὶ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον βεβαρυμέναι ὑπερβαλόντως. Ὁ νομομηχανικὸς ἀσχολεῖται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον εἰς τὴν παρακολούθησιν τῶν ἐκτελουμένων δημοσίων ἔργων. Ὅτι δὲ κατὰ τὸ πλεῖστον διυλίζουν τὸν κώνωπα καὶ καταπίνουν τὴν κάμηλον, καὶ ὅτι εἶναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὠργανωμέναι, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ παρακολουθοῦν ἔργα ὁδοποιΐας, αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Θὰ ἠμποροῦσαν δὲ νὰ προλάβουν δι’ ἐλαχίστων μόνον δαπανῶν βλάβας τινάς, εἴτε ἐκ μικροῦ ρυακίου, εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης αἰτίας. Ἐν τούτοις ὅμως τὰς ἀφήνουν νὰ ὀγκωθοῦν καὶ δὲν ἐπεμβαίνουν παρὰ ὅταν τὸ κακὸν ἔχει συντελεσθῇ. Παραδέχομαι, ὅτι αἱ τεχνικαί μας ὑπηρεσίαι εἶναι κάκιστα, ἕως τώρα ὠργανωμέναι, ἀλλὰ ὀφείλωμεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον γνωρίζω, ἕως τώρα, οὐδέποτε διετέθησαν τόσον μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ δι’ ἔργα ὁδοποιΐας. Καὶ ἐξαιρετικῶς μάλιστα τώρα διὰ πρώτην φορὰν προκαταβάλλεται τὸ ἥμισυ ἑκάστης δαπάνης εἰς τὸν ἐργολάβον, ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ πτωχοί, οἱ ἄλλοτε ἐργολάβοι, ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ δανεισθοῦν μὲ τόκους 20% καὶ 30% ἢ 40% καὶ νὰ περιμένουν ἐπὶ μῆνας καὶ νὰ τρέχουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἕως ὅτου μπορέσουν νὰ λάβουν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δικαιοῦνται νὰ λάβουν. Ἐνῷ σήμερον δύνανται νὰ ἐκτελέσουν τὰ ἔργα, μὴ ἔχοντες ἀνάγκην δανεισμοῦ χρημάτων, ἁπλῶς εἰσφέροντες τὴν προσωπικήν των ἐργασίαν, ἢ τὰς τεχνικάς των γνώσεις. Καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους δεδομένου, ὅτι ἐκτελοῦνται ἔργα μεγάλα καὶ συντόνως, βεβαίως τὸ ποσοστὸν τοῦ 14% εἶναι πλέον ἢ ἀρκετόν, διὰ νὰ τοὺς ἱκανοποιήσῃ. Φρονῶ λοιπὸν καὶ ἐπιμένω, ὅτι δύνανται νὰ ἐξακολουθήσουν τὰ περαιτέρω ἔργα τῆς ὁδοποιΐας ἄνευ παρεμβολῆς τοῦ ἐργολάβου μετὰ τὴν διάθεσιν, ἐννοεῖται, τῶν 400.000 λιρῶν τῆς προκαταβολῆς τῇ συνεργασίᾳ τῶν ὑπεργολάβων ἑταιρειῶν, εἴτε καί ἄλλων, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως ὅτι θὰ προβῶμεν καὶ εἰς ἀναδιοργάνωσιν καὶ βελτίωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν, διότι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συμβάσεως, ὡς ἔχει, θὰ ἔχῃ τοῦτο τὸ κακόν, ὅτι θὰ διατεθοῦν 500.000 λίραι διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν ἔργων χωρὶς μετὰ τὸ πέρας τοὐλάχιστον νὰ ἔχομεν ἀποκτήση ὑπηρεσίας εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς των, καὶ αἱ ὁποῖαι νὰ συνεχίσωσι περαιτέρω τὰ ἔργα, ἐνῷ ἐὰν ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ διαθέσωμεν τὸ τρίτον διὰ τὴν καλλιτέραν πληρωμὴν τῶν μηχανικῶν, διὰ τὴν πρόσληψιν καὶ ἐπαύξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μηχανικῶν, διότι καὶ σήμερον ἀκόμη ἔχομεν ὀλιγωτέρους μηχανικοὺς παρὰ ὅσους εἴχομεν εἰς τὰ 1912, ὑποθέτω, ὅτι θὰ κάμωμεν καὶ οἰκονομίας, ἀλλὰ καί, θὰ εὑρεθῶμεν κύριοι, ἔχοντες εἰς τὴν διάθεσίν μας ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι θὰ δύνανται πλέον νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸ μέλλον δι’ οἱανδήποτε ἀνάγκην παρουσιασθησομένην. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἐφαρμόσῃ καὶ μέτρα αὐστηρὰ κατὰ τῶν ὑπεργολάβων ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπεδείκνυον κακοτεχνίαν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἀποκλείουσα ταύτας ἀφ’ οἱουδήποτε ἄλλου ἔργου δημοσίου, κοινοτικοῦ ἢ λιμενικοῦ, θὰ ἔχῃ πλέον ἢ ἀρκετὰς ἐγγυήσεις περὶ τῆς καλῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου τῆς ὁδοποιΐας, χάριν τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ τόσα βάρη.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§223Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ κατόπιν μιᾶς ἐπερωτήσεως, ἐπανέρχεται εἰς τὴν βουλὴν ζήτημα τὸ ὁποῖον πολλάκις καὶ μετὰ σφοδρότητος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συνεζητήθη καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην περίοδον τῆς βουλῆς. Ἡ συζήτησις μάλιστα τότε, ὅτι τὸ ζήτημα ἀκόμη ἦτο ἐκρεμὲς εἶχε λάβη ἐπέκτασιν καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἦτο τοῦτο δὲ φυσικὸν, διότι ἐπρόκειτο περὶ μεγάλων συμφερόντων, τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ζήτημα ἐν γένει τῆς ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων νὰ ἀπασχολῇ καὶ τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἄλλοτε ὡς ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξετελοῦντο τὰ δημόσια ἔργα ἦτο ἀληθές, ὡς εἶπεν καὶ ὁ τελευταίως κατελθὼν τοῦ βήματος βουλευτής, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων δι’ ἀμέσων ἐργολαβιῶν διδομένων παρὰ τοῦ δημοσίου δὲν ἀπέδιδε τὰ προσήκοντα. Ποῦ δὲ τοῦτο ὀφείλεται, δὲν εἶναι ἤδη καιρὸς ν’ ἀναπτύξωμεν. Σημειῶ μόνον, ὅτι ἡ σύμβασις τῆς ἐργολαβίας ἐγένετο ὑπὸ συνθήκας δυσμενεῖς ἀπό τινος ἀπόψεως διὰ τὸν ἐργολάβον, διότι δὲν εἶχεν ἀσφαλὲς ποτέ, ὅτι θὰ ἐλάμβανε κανονικῶς τὸ ἀντίτιμον τούτων ἀμέσως καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας του καὶ ὑπεβάλλετο πολλάκις εἰς θυσίας ποικίλλης φύσεως, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἐζήτη νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀνάλογον κέρδος καὶ διὰ ταύτας, ὅτε ἀνελάμβανε τὴν ἐργολαβίαν, Ἴσως δὲ νὰ μὴ ἦτο καὶ πλήρης πάντοτε ἡ ἐποπτεία τῶν ἔργων ὑπὸ τοῦ δημοσίου. Ὅτε ἐσχηματίσθη ἡ οἰκουμενικὴ κυβέρνησις πάντα τὰ ἀποτελοῦντα ταύτην κόμματα συνεφώνησαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἄλλό τι μέτρον ἐκτελέσεως, ὡς πρὸς τὰς μεγάλας τοὐλάχιστον δημοσίας ὁδοὺς καὶ ὡς τοιοῦτον ἐκρίθη τὸ σύστημα τῆς διὰ συμβάσεως καὶ μετὰ χρηματοδοτῶν ἑταιρειῶν ἐκτελέσεως. Ἡ παραδοχὴ τοῦ συστήματος τούτου δὲν ἦτο τυχαία ἔμπνευσις τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καθ’ ὅσον καὶ προηγουμένως εἶχον γίνει μελέται ὡς πρὸς τοῦτο καὶ διαπραγματεύσεις πρὸς ἀνάθεσιν ἔργων ὁδοποιΐας εἰς ἑταιρείας κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο. Ἡ ἐφαρμογή του ὅμως δὲν ἦτο εὐχερής. Ἐπὶ τῆς πρώτης δὲ Κυβερνήσεως τοῦ συνασπισμοῦ ἀνεπτύχθησαν διαφωνίαι τοιαῦται ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἀποχωρήσαντος τότε τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὡς γνωστόν, λόγῳ διαφωνίας του σχετικῆς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων ὁδοποιΐας θὰ ἀνετίθετο κατόπιν διαγωνισμοῦ εἰς τὴν ἑταιρείαν ἐκείνην, ἥτις θὰ προσέφερε τοὺς καλλιτέρους ὅρους ἐν συνδυασμῷ καὶ ὡς πρὸς τὴν τεχνικὴν τοῦ ἔργου ἐκτέλεσιν καὶ ὡς πρὸς τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους διὰ τὸ ἀπαιτούμενον δάνειον πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Οὕτω πλέον διὰ τοῦ συστήματος ἐξέλιπεν ὁ κίνδυνος τῆς μὴ κανονικῆς τοῦ ἐργολάβου πληρωμῆς διὰ τὰ ἐκτελούμενα ἔργα. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτων, καθ’ ἃ ἡ ἐργολάβος ἑταιρεία θὰ ἦτο ταὐτοχρόνως καὶ ὁ τεχνικὸς ἐκτελεστὴς καὶ ὁ οἰκονομικὸς χορηγὸς του ἐν συνδυασμῷ τῶν συμφεροντοτέρων ὅρων ὡς πρὸς ἀμφότερα, ἐγένετο καὶ ἡ σχετικὴ τῆς δημοπρασίας προκήρυξις ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν ἔργων ὁδοποιΐας μεγάλης ἐκτάσεως. Οἱ ὅροι τῆς μειοδοσίας ἐβασίζοντο καὶ ἐπὶ τῶν δύο τούτων, τὴν τεχνικὴν ἀφ’ ἑνὸς ἐκτέλεσιν, ἀπὸ ἀπόψεως ποσοῦ τιμῶν, καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀφ’ ἑτέρου χορήγησιν, τοὺς ὅρους δηλαδὴ τοῦ σχετικοῦ δανείου. Καὶ προκειμένου νὰ κριθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐνήργησε τὴν μειοδοσίαν, ἡ κατακύρωσις εἰς ὡρισμένον ἐργολάβον, αὕτη δὲν εἶχε νὰ ἐξετάσῃ τὰς γενομένας προσφορὰς ἁπλῶς κατὰ τὸ τεχνικὸν μέρος, ἐὰν συμφέρουν ἀπὸ ἀπόψεως ποσοῦ καὶ τιμῶν, ἀλλ’ εἶχεν ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ οἰκονομικὸν τούτων μέρος, κατὰ πόσον οἱ ὅροι τοῦ δανείου ἦσαν συμφέροντες. Τότε δέ, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς ὅσους καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς παρηκολούθουν τὸ ζήτημα, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μεγίστη ἐκράτησε διαφωνία, ποῖος ἦτο ὁ ἐργολάβος, ὅστις ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τῆς προσφορᾶς του. Καὶ εὐρεῖα ἐγένετο συζήτησις ὡς πρὸς τοὺς ὅρους τῶν δύο κυρίως ἐργολάβων μεταξὺ τῶν ὁποίων διεξεδικεῖτο ἡ τῶν ἔργων τῆς ὁδοποιΐας μετὰ τὴν γενομένην δημοπρασίαν ἀνάληψις, ἥτις συζήτησις δὲν ἀφεώρα ἁπλῶς τοὺς ὅρους τῆς τεχνικῆς ἐκτελέσεως, ἀλλὰ καὶ τοὺς οἰκονομικούς, ὡς πρὸς τοὺς τελευταίους τῶν ὁποίων σπουδαίαν ἐνεῖχον σημασίαν καὶ ἐξητάζοντο καὶ αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας παρεῖχεν ὁ τραπεζιτικός, οἶκος ἐφ’ οὗ ὁ ἐργολάβος ἐστηρίζετο. Καὶ ἀπὸ τεχνικῆς δ’ ἀπόψεως ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἀνέπτυσσεν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔπρεπεν ἁπλῶς νὰ ἐξετασθῇ ποῖος προσέφερε μικρότερον τιμῆς ποσοστόν, ἀλλὰ καὶ κατὰ πόσον παρεῖχον τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις ὡς πρὸς τὴν κατάλληλον ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, διότι ὡς ὀρθῶς παρετήρει, ἐὰν τὸ ἔργον κακῶς ἐξετελεῖτο, τότε βεβαίως θὰ ἔπαυε νὰ ἦτο τὸ εὐθηνότερον ἔστω καὶ ἂν οἱ ὅροι τῶν τιμῶν ἦσαν συμφερώτεροι. Τὸ ζήτημα πρὸς κρίσιν τοῦ γενομένου διαγωνισμοῦ, βεβαίως, ἀναρμοδίως εἶχεν ἀχθῇ τότε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ γενικὴν συζήτησιν ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα τὸ ἐξετάσῃ αὕτη καὶ δώσῃ ὑπευθύνως, ἀφοῦ ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, τὴν προσήκουσαν λύσιν. Ἡ βάσις δ’ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ κατακύρωσις ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως ἦτο καὶ ἡ τεχνικὴ καὶ ἡ οἰκονομική. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπήλλαξε τὴν ἑταιρείαν, εἰς ἣν εἶχε γίνῃ ἡ κατακύρωσις τῆς ἑτέρας τῶν ὑποχρεώσεών της, τῆς ἀφορώσης τὸ οἰκονομικὸν μέρος τὴν προμήθειαν τ. ἔ. τοῦ δανείου. Καὶ ἐντεῦθεν γεννᾶται τὸ ζήτημα: ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι ἰσχυρά; Παραμένει ἡ σύμβασις ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑποχρεοῖ τὸ Δημόσιον, ὑφ’ οὓς ὅρους ἔχει συναφθῆ, ἢ πλέον ἠτόνησεν; Ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τούτου ἐν τῇ Βουλῇ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εὐχερὴς ἤδη, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τοὺς ὅρους τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως καὶ τῆς νέας τῆς τροποποιούσης ἐκείνην καὶ ὑφ’ οὓς ἡ Κυβέρνησις ἀπήλλαξε τὸν ἐργολάβον ὡρισμένης ὑποχρεώσεώς του. Καὶ τὰ περὶ τούτου ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῶν διαφόρων νομικῶν της συμβούλων, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν τροποποίησιν. Ὁπωσδήποτε πάντως τοῦτο εἶναι τὸ γενόμενον ζήτημα μετὰ τὴν ἐπενεχθεῖσαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τροποποίησιν καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ἐξεταστέον, οὐχὶ ἐὰν καλῶς ἐδόθη τὸ ἔργον ἢ κακῶς ἐδόθη. Διότι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει μία σύμβασις ὑποχρεωτική, ὁ σεβασμὸς τοῦ Κράτους πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις του πρέπει νὰ εἶναι ἀκέραιος. Ἐὰν ἐδόθη καλῶς ἢ κακῶς τὸ ἔργον αὐτό, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀφορμὴ κρίσεων, ἀνήκουν κατὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ οὔτε δύναται ἡ νῦν Κυβέρνησις ἐφ’ ὅσον ἡ σύμβασις εἶχε καταρτισθῇ νομίμως καὶ ἐγκύρως, νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος αὐτῆς ἢ νὰ διαρρήξῃ ταύτην.

§224Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ σύμβασις, πάλιν ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς συμβάσεως εἶναι νὰ παραχωρήσῃ ἔργα μέχρι 400 χιλιάδων λιρῶν. Διὰ τὰ περαιτέρω εἶναι ἄλλος λογαριασμός.

§225Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐξετάσω τὰς λεπτομερείας. Εἶπον γενικῶς μόνον, ποῖον ζήτημα ἐμφανίζεται μετὰ τὴν γενομένην τροποποίησιν καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις.

§226Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ νομικὸν συμβούλιον ἔχει ἤδη ἀποφανθῆ.

§227Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Λέγω λοιπὸν σήμερον ἐνταῦθα, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐξετασθῶσιν ποία ἦτο ἡ καλλιτέρα σύμβασις, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐδόθη τὸ ἔργον εἰς τὴν ἑταιρείαν, εἰς ἣν κατεκυρώθη. Τί ἀποτέλεσμα θὰ εἶχεν ἡ τοιαύτη συζήτησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Ἢ ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει σύμβασις. Ἐὰν ὑπάρχῃ εἶναι σεβαστή. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ, θὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Κυβέρνησις, νὰ δώσῃ τὸ ἔργον εἰς ἄλλην. Τὸ μόνον ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐνδιαφερθῇ ἡ Βουλὴ εἶναι τοῦτο: Τί παραμένει πλέον ἀφ’ ὅτου ἡ ἑταιρεία αὐτὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη, νὰ εἰσφέρῃ τὰ μέσα τὰ οἰκονομικὰ τὰ ὁποῖα ἀνέλαβε. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὴν Βουλήν.

§228Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἔχω ἀνάγκην νὰ διαφωτισθῶ. Μήπως γνωρίζετε, διότι ἐγὼ τὸ ἀγνοῶ, ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι τῆς χρηματοδοτήσεως, ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ὁ οἶκος Μακρῆ; Δηλαδὴ ποίαν ὑποχρέωσιν ἀνέλαβεν ὁ οἶκος αὐτὸς ὁ ἐργοληπτικός;

§229Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς παράσχω εἰδικῶς τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Γενικῶς μόνον σᾶς λέγω, ὅτι ἡ προκήρυξις τῆς δημοπρασίας καὶ ἡ κατακύρωσις καὶ ἡ σχετικὴ σύμβασις ἑπομένως, ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καλλιτέρων ὅρων τῶν προσφερομένων, καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐργολαβικὸν τὸ ἀφορῶν τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων, καὶ ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικόν. Ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν δ’ ἐτίθετο ὡς βάσις, ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ὅτι ἡ προσφορὰ γίνεται δεκτὴ ἐφ’ ὅσον τὸ δάνειον θὰ προσεφέρετο τοὐλάχιστον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τοῦ τριμεροῦς δανείου.

§230Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ζήτημα κατὰ τὸ ἄρθρον 22. (ἀναγινώσκει). «Ὁ ἀνάδοχος ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν κλπ.».

§231Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τοῦ νόμου ἢ τῆς συμβάσεως;

§232Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τῆς συμβάσεως. Κατὰ τὴν οἰκονομίαν τῆς συμβάσεως ὁ ἐργοδότης ὤφειλε νὰ εὕρῃ δάνειον διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὰ ἔργα, ἐὰν εἶναι καλλίτερα, ἐὰν δὲν εἶναι καλλίτερα ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις, νὰ διαθέσῃ τὸ προϊόν τὸ ὁποῖον θὰ εὕρῃ. Δύο περιπτώσεις ἦσαν διὰ τὴν λύσιν. Ἡ μία, ἐὰν ἐντὸς τριῶν μηνῶν δὲν δοθῇ προκαταβολὴ καὶ ἡ ἄλλη, ἐὰν ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν δὲν συνομολογηθῇ δάνειον.

§233Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δάνειον διὰ λογαριασμὸν τοῦ Μακρῆ, τὸ ὁποῖον ἀπόκειται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πραγματοποιήσῃ.

§234Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ Βῆμα, οὔτε νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατόπιν τοῦ συνομολογηθέντος δανείου δικαιοῦται νὰ λύσῃ τὴν σύμβασιν, οὔτε περὶ ἄλλου τινὸς ὡς ἀναγκαίου ἀποτελέσματος κατόπιν τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου, διὰ τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἤθελον μόνον νὰ παρατηρήσω, ὅτι κατόπιν τούτου δὲν ὑπάρχει περίπτωσις, ὅπως ἐξετασθῇ, ὡς φαίνεται νὰ γίνεται, κατὰ πόσον ἦσαν ἢ μὴ προσήκοντες οἱ ὅροι τῆς ἐργολαβίας. Τὸ προκύπτον κυρίως καὶ μόνον ζήτημα κατ’ ἐμὲ εἶναι ποῖα τὰ νομικὰ ἐπακόλουθα ἐκ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησεν αὐτὴ τὸ δάνειον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἐὰν κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει, ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προβλέπεται, ὡς ἀνέγνωσεν ἤδη ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παρ’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως καὶ κανονίζονται αἱ συνέπειαι, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν πλέον, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἄλλη συνέπεια ἢ ἐκείνη ἡ ἐκ τῆς συμβάσεως προβλεπομένη. Ἐξ ὅσων ὅμως ταύτην τὴν στιγμὴν κατέστησε γνωστὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶναι μελετητέον πλέον τοῦτο: Ὁ ἐργολάβος ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐκ τῆς συμβάσεως ἔχει, ὅσον ἀφορᾷ τὸ δάνειον; Ἔκαμε τ. ἔ. τὰς δεούσας ἀποπείρας καὶ προσέφερεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν δάνειον, καὶ ἡ Κυβέρνησις μὴ νομίσασα τοῦτο συμφέρον διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου προέβη αὐτὴ εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ἐν τάξει καὶ θὰ χωρίσῃ ἡ σύμβασις μὲ τὰς συνεπείας αὐτάς, τὰς ὁποίας καθορίζει. Ἡ ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ὑφ’ ὡρισμένους ἐκ τῆς συμβάσεως ὅρους, ἠδιαφόρησεν ὅλως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τούτων καὶ οὐδεμίαν ἐνήργησε προσφορὰν ὡς πρὸς τὸ δάνειον καὶ συνεπείᾳ τούτου ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου αὐτὴ ἄνευ οὐδεμιᾶς προσφορᾶς ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἀπήλλαξε τὴν ἑταιρείαν τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως σχετικῶν ὑποχρεώσεών της. Οὕτω πλέον ἐμφανίζεται τὸ ζήτημα ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος τῆς συμβάσεως μεθ’ ὅσα σχετικῶς μᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ τονίσω, ὅτι θὰ ἐπεθύμουν ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ μὴ ἐπεκτείνωμεν τὴν συζήτησιν εἰς θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς ἀγάγουν εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, οὔτε ἄλλως ἱκανοποιοῦσιν οὐδένα σκοπὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, παρὰ ἁπλῶς νὰ ἐπαναληφθῶσιν ὅσα καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τοσοῦτον διεξοδικῶς ἐλέχθησαν. Καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνωτέρω ζητήματος, τοὐλάχιστον ἐγώ, θὰ ἐνόμιζον ἀναγκαῖον, ὅπως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παράσχῃ τὴν ἀπάντησιν, ἐφ’ ὅσον θὰ τὴν ἔχῃ πρόχειρον καὶ δύναται ἤδη νὰ δώσῃ αὐτήν.

§235Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Ἡ ἀνάδοχος ἑταιρεία Μακρῆ εὑρίσκεται ἐν τάξει. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε νὰ χρηματοδοτήσῃ τὸ δάνειον εἶχεν ὄπισθεν της τὸν οἶκον Χάμπρο καὶ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως προῆλθεν ἡ ματαίωσις ἐκ μέρους τοῦ ἀναδόχου, ὥστε ἡ ἐνδεχομένη χρηματοδότησις ἐκ μέρους τοῦ ἀναδόχου συνέπειαν θὰ εἶχεν τὸ δάνειον διὰ τὴν ὁδοποιίαν, καθὼς καὶ διὰ τὸ δάνειον τῆς Φαουντέσιον, θὰ ἤρχετο εἰς πρώτην γραμμὴν καὶ διὰ τὰ ἔργα τοῦ Στρυμῶνος εἰς δευτέραν γραμμήν, ἡ δὲ Ἀμερικανικὴ ἑταιρεία εἰς τὴν ὁποίαν ἀπηυθύνθημεν διὰ τὰ ἔργα τοῦ Στρυμῶνος μᾶς ἔλεγεν, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὑποδεεστέραν θέσιν τὴν ὁποίαν μᾶς δίδετε διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τοῦ Στρυμῶνος. Καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐσκέφθημεν καὶ εἴπομεν, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ μᾶς δώσῃς δάνειον, ἡμεῖς θὰ φροντίσωμεν νὰ εὕρωμεν δάνειον διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐκτελέσωμεν ὅλα τὰ ἔργα καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν πρώτην σειρὰν τῆς ἐγγυήσεως καὶ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ ἔργα τοῦ Στρυμῶνος. Ὥστε εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Μακρῆ, ὅτι δὲν μᾶς ἔδωκε δάνειον, ὁ Μακρῆς εἶναι ἐν τάξει. Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν, ὅτι δὲν δεχόμεθα τὴν παρέμβασιν τοῦ οἴκου Χάμπρο.

§236Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀπέσυρε τὰς προτάσεις πρὸ τῆς συνάψεως τοῦ δανείου.

§237Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τοῦτο, ὅτι ὁ ἀνάδοχος δέν εὑρίσκεται ἐν ὑπερθέσει διὰ τὸ ζήτημα τοῦ δανείου. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι δὲν τὸ θέλομεν τὸ δάνειον.

§238Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ ἀπάντησις αὐτὴ ἡ δοθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν μοῦ εἶναι ἐπαρκὴς καὶ θὰ ἐξηγήσω τὸ διατί. Ἡ σύμβασις ἡ ὁποία συνομολογήθη δυνάμει εἰδικῆς ἀδείας ἀπὸ τὴν Βουλὴν παρεῖχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς τοιαύτης ἀπαλλαγῆς.

§239Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§240Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα μένει ἀκέραιον. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπαλλάξασα τὴν ἑταιρείαν αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεως εἶχε πρὸς τοῦτο δικαίωμα, ἀφοῦ καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶχε δικαίωμα ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς συμβάσεως νὰ ἐνεργῇ.

§241Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν.

§242Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τοῦτο εἶναι οὐσιῶδες σημεῖον, ἐπειδὴ δὲ ἐδώσατε τὴν ἀπάντησιν αὐτήν, ὀφείλω νὰ τονίσω, ὅτι δὲν εἶναι ἱκανοποιητική.

§243Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὴν ἔδωκα ὄχι ὡς ἱκανοποιητικήν, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς διαφωτίσω. Διότι ἐνῷ ἐκ τοῦ δικαιώματος, ἄνευ δικαιώματος ἐδόθη μία ἀπαλλαγὴ τοῦτο δὲν ἀπαλλάσει τὴν ἑταιρείαν καὶ ἑπομένως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο μένει ἀκέραιον τὸ ζήτημα. Πάντοτε ὅμως παραμένει τὸ ζήτημα. Ἄν λοιπὸν περιορισθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος κατὰ πόσον νομίμως ἀπηλλάγη ὁ ἐργολάβος μιᾶς τοιαύτης ὑποχρεώσεως, ἂν ἡ ἀπαλλαγή του αὕτη ὑπῆρξεν, ἂν δὲν ἦτο νόμιμος, ποῖαι αἱ συνέπειαι ἐκ τῆς συμβάσεως.

§244Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὰ ἀναπτυχθέντα θὰ θελήσῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς νὰ παράσχῃ πάσας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ ταὐτοχρόνως νὰ μᾶς πληροφορήσῃ μήπως δὲν ἐπεκτείνεται περαιτέρω πλέον τὸ ζήτημα, μήπως ἐκ τοῦ τοιούτου τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις, ἀναλαβοῦσα αὐτὴ νὰ συνομολογήσῃ ἀπ’ εὐθείας ὅλα αὐτὰ τὰ δάνεια ἂν διὰ τούτου δὲν ἐπέλθῃ ἄλλη συνέπεια ἐπιβλαβὴς διὰ τὸ Κράτος καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ σύνολον τοῦ ζητήματος. Παραμένει μόνον τὸ ζήτημα μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ζήτημα πλέον ἐρεύνης τῶν πράξεων αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τὸ θέμα.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Βερδέλης ἔχει τὸν λόγον.

§246Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τοὺς ὁμιλήσαντας ἐγκρίτους ἀρχηγοὺς κομμάτων καὶ ἐγκρίτους ἄλλους συναδέλφους ὁ ρόλος μου θὰ ἦτο ὀλίγον τι δυσχερής, ἐὰν δὲν ἔμελλον νὰ ἀποφύγω ὀλίγον τι συστηματικῶς, νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰ νομικὰ τρωτὰ τῆς ὑπ’ ὄψιν συμβάσεως. Προτιμῶν τὸ τεχνικὸν καὶ συναφὲς πρὸς αὐτὸ οἰκονομικὸν ἐπίπεδον, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ κάμω μίαν γενικὴν παρατήρησιν προκειμένου περὶ συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι προβλέπουν τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν παροχὴν ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου καὶ τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς τοῦτο πραγμάτων. Νομίζω, ὅτι τὸ σημεῖον τοῦτο, τὸ τόσον βασικὸν δὲν ἐξητάσθη ἐπαρκῶς ἀπὸ τοὺς ὁμιλήσαντας ρήτορας, καίτοι ἐν τούτοις ἡ σημασία τῆς συνδέσεως ἑνὸς ἔργου μεθ’ ἑνὸς δανείου πρέπει νὰ ἔχῃ ταὐτοχρόνως καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀμέσου ἐξυπηρετήσεως τοῦ δανείου ἀπὸ αὐτὴν ταύτην τὴν παραγωγικότητα τοῦ ἔργου. Δηλαδὴ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι οἰκονομολογικῶς ὀρθὸν εἶναι, ὅταν ἀνατίθεται ἓν ἔργον εἰς ἕνα ἐργολάβον, γενικώτερον εἰς ἕνα ἀνάδοχον, πρὸς ἐκτέλεσιν δι’ ἰδίων τοῦ ἀναδόχου χρημάτων, τὸ τοκοχρεωλύσιον τῶν ἐν γένει αὐτοῦ δαπανῶν δέον νὰ ἐξασφαλίζηται ἐκ τῶν ἰδίων τοῦ ἔργου πόρων, ἐκ τῆς παραγωγικότητος, δηλαδὴ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἔργου. Τονίζω δὲ τοῦτο, διότι πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ὁ ἐργολάβος εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην ὑπόκειται εἰς μεγίστας προβλέψεις, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, νὰ ὑποστῇ μεγαλειτέρας τῶν προϋπολογισθεισῶν δαπάνας καὶ ὅτι πρέπει ἑπομένως καὶ νὰ καλυφθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν καλλίτερον, διὰ συμφερωτέρας συμβάσεως, δι’ ἐξωγκωμένων ποσοστῶν, δι’ ἐξαιρετικῶν προνομίων. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης ὡς καὶ περὶ ὅλων σχεδὸν τῶν τελευταίων συμβάσεων ἡ χρηματοδότησις δὲν ἐτέθη οὕτω. Ἡ λύσις τῆς συμβάσεως εἶναι μικτὴ φαινομενικῶς μόνον, διότι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀναλαμβάνει πάντοτε τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξεύρῃ τὰ χρήματα ἢ καὶ ἂν δὲν ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην πάντως ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ δάνειον διὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ πόρων τοῦ προϋπολογισμοῦ προσθέτον τὴν ἰδίαν αὐτοῦ Κρατικὴν ἐγγύησιν. Ὁ ἐργολάβος ὑποχρεοῦται ἁπλῶς νὰ κατασκευάσῃ τὰ ἔργα. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ ἀνάδοχος ἀναλαμβάνῃ νὰ ἐξεύρῃ τὰ κεφάλαια ἐγγυουμένου τοῦ Κράτους πάντοτε, εἶναι τίποτε ἄλλο ὁ ἀνάδοχος, εἰμὴ ἕνας ἁπλοῦς μεσίτης εἰς τὰς χρηματαγοράς; Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ὅταν συζητῇ καὶ ἐξετάζῃ τις τὸ οἰκονομικὸν μέρος τῆς συμβάσεως δὲν εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ ἀσφαλεστέρου ἐπιπέδου, διὰ νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον ἡ παροῦσα σύμβασις εἶναι ἔγκυρος, ἢ τοὐναντίον ἀκυρώσιμος, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἀπήλλαξε τὸν ἀνάδοχον τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ὑπὸ τῆς συμβάσεως προβλεπόμενον δάνειον. Καθ’ ἡμᾶς τὸ μόνον θετικὸν ἐπίπεδον εἶναι τὸ καθαρῶς νομικὸν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ μᾶλλον θὲ ἔδει, νὰ περιστραφῇ ἡ συζήτησις, ἂν τουτέστιν ἡ σύμβασις εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἔγκυρος καὶ σύμφωνος πρὸς τὴν παρασχεθεῖσαν πρὸς τὴν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐξουσιοδότησιν. Ἐπίσης σημασίαν διὰ τὴν Βουλὴν δέον νά ἔχῃ, ἂν διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐξασφαλίζεται ἡ καλὴ καὶ ἄμεμπτος ἐκτέλεσις τῶν ἔργων.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Δεληγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§248Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ὑπεστήριξεν ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου του, ὅτι ἀπηλλάγη ὁ ἐργολήπτης ἑνὸς βάρους καὶ ὅτι ἔναντι τῆς ἀπαλλαγῆς αὐτῆς ἔδει νὰ παράσχῃ ἀνταλλάγματα πρὸς τὸ Κράτος. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τοῦ τρόπου τῆς χρηματοδοτήσεως, διότι ὁμολογῶ εἰλικρινῶς...

§249Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§250Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ εἶπεν εἰς τὴν ἀρχήν, διότι δὲν ἐνεθυμεῖτο ἀπολύτως τοὺς ὅρους καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησε ν’ ἀναγνωσθῶσιν οὗτοι καὶ τοὺς ἀνέγνωσεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ λέγει, ὅτι ζημιοῦται ἐκ τοῦ ὅτι τοῦ ἀφῃρέθη τὸ δικαίωμα τῆς χρηματοδοτήσεως....

§251Γ. ΜΟΔΗΣ. Ποσῶς!

§252Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶσθε ἐνήμερος φαίνεται τῶν ὅρων τοῦ δανεισμοῦ.

§253Γ. ΜΟΔΗΣ. Γνωρίζω κἄτι παραπάνω ἀπὸ αὐτὰ ποὺ λέγετε.

§254Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὑπάρχει καὶ κἄποια μεσιτεία εἰς τὸ μέσον.

§255Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὴν ὁποίαν καὶ ἐπλήρωσεν ὁ Μακρῆς.

§256Β. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ τὸ Κράτος εἶχε μείνῃ μὲ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ ἐργολήπτης ἐζημιώθη ἐν προκειμένῳ μὴ χρησιμοποιθείς, διὰ τὴν χρηματοδότησιν.....

§257Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχω νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπὶ τοῦ ἑξῆς....

§258Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὸ δάνειον τὸ τριμερὲς ἦτο εἰς τὰ 86. Αὐτὸ εἶναι εἰς τὰ 84.

§259Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρεξηγήσατε τὰ ὅσα εἶπον. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ ἐργολάβος ἦτο ὑπόχρεως κατὰ τὴν σύμβασιν, νὰ κάμῃ προσφορὰς δανείου, τὰς ὁποίας ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ μὴ δεχθῇ καὶ ὅτι αἱ προσφοραὶ αὗται, ἂν δὲν ἐγένετο δεκτὸν τὸ δάνειον, ἦσαν ἕνα βάρος.

§260Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Βεβαίως τὸ Δάνειον θὰ ἦτο μέγα βάρος εἰς τὸν ἀνάδοχον, εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ κατώρθωνε νὰ ἐξεύρῃ οὗτος κεφαλαιούχους δυναμένους νὰ δεχθῶσι τοὺς ὅρους τοῦ τριμεροῦς Δανείου, διότι ὁπωσδήποτε ὑπεχρεοῦτο νὰ προσφέρῃ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐδικαιοῦτο νὰ δεχθῇ δάνειον μέχρις 6.000.000 λιρῶν μὲ ὅρους τοὐλάχιστον ἴσους πρὸς τοὺς τοῦ τριμεροῦς δανείου. Ἀπαλλαγεὶς τῆς χρηματοδοτήσεως τῶν ἔργων καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἐξεύρῃ μόνος αὐτὸς ἄνευ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Κράτους, δάνειον ἰσότιμον πρὸς τὸ τριμερές, ἀπηλλάγη ἀσφαλῶς ἑνὸς βάρους, ὅπως κέρδος μέγα θὰ ἐπραγματοποίῃ ὑπὸ μορφὴν μεσιτείας ἐὰν προσέφερε δάνειον ἀνάλογον πρὸς τὸ τριμερές, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἐπετύγχανε καλλιτέρους ἀκόμη ὅρους εἰς τὴν ξένην.

§261Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἐξετάζοντες, κύριοι συνάδελφοι, τὸ καθαρῶς τεχνικὸν μέρος τῆς συμβάσεως εὑρισκόμεθα σύμφωνοι πρὸς τὰς ἑξῆς καταστάσεις: πρὸ ἑνὸς ἀναδόχου ὁ ὁποῖος ἔχει ἀναλάβει ἀντὶ τοῦ σταθεροῦ ποσοστοῦ 25%, νὰ πραγματοποιήσῃ ὡρισμένα ἔργα ὁδοποιΐας, ὡς ἐπίσης βέβαιον εἶναι καὶ ἡ κοινὴ γνώμη τὸ γνωρίζει, ὅτι ὁ ἀνάδοχος τῶν ἔργων δὲν εἶναι τεχνικὸς καὶ ὅτι ἀναθέτει ὑπεργολαβικῶς εἴς τινας ἑταιρείας τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Προσθέτω ὅτι καὶ ἐγὼ κύριοι συνάδελφοι, ὅπως καὶ οἱ προηγούμενοι πληροφοροῦμαι ὅτι ὁ ἀνάδοχος ἐκχωρεῖ τὰ ἔργα εἰς πολὺ μικροτέραν τιμὴν ἀπὸ ὅτι τὰ ἔχει ἀναλάβει. Φυσικὰ δὲν δύναμαι νὰ ἔχω καμμίαν ἐπίσημον......

§262Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι, ὄχι, κατέθεσα τὸ πρωτότυπον τῆς συμβάσεως Μακρῆ, τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας πρὸς ἔγκρισιν.

§263Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Τότε θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τὸν ὁποῖον ἠρώτησα καὶ χθὲς ἐὰν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συμβάσεως κατετέθησαν τὰ ὑπεργολαβικὰ συμβόλαια.

§264Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἔχει ἐγκριθῆ ἀκόμη κανὲν ὑπεργολαβικὸν συμβόλαιον.

§265Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Κατετέθησαν ἢ ὄχι; ὁ κύριος ὑπουργὸς ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν κατετέθησαν.

§266Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος ὑπουργὸς δὲν γνωρίζει ἐὰν κατετέθησαν.

§267Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἑπομένως, θὰ βασισθῶ ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Λέγω, ὅτι πληροφοροῦμαι, ὅτι ὁ ἐργολάβος ἐκχωρεῖ τὰς ὑπεργολαβίας εἰς ποσοστὸν τὸ ὁποῖον ποικίλλει ἀπὸ 14–16% καὶ ὅτι κατακρατεῖ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἓν ποσὸν 9% δι’ ἔλεγχον καὶ ἐπίβλεψιν τῶν ἔργων. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον ἐγένετο καὶ παρουσιάζω τοῦτο grosso modo, διὰ νὰ δώσω μίαν ἐντύπωσιν τῶν δαπανῶν τοῦ 9%, θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι τὸ δάνειον ἀνέρχεται εἰς 6.000.000 λιρῶν καί ὅτι, ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι δαπανᾶται κατ’ ἔτος 1.000.000 λιρῶν, ἔχομεν περίπου 360.000.000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα θὰ δαπανῶνται ἐτησίως, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ καταλογίσωμεν εἰς τὸν ἐργολάβον ἕνα ποσὸν 9% δηλαδὴ περίπου 33.000.000 δραχμῶν. Διὰ τὸν θρυλούμενον ἔλεγχον καὶ τὴν θρυλουμένην ἐπίβλεψιν τῶν ἔργων τούτων θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι 33.000.000 δραχμῶν ἀντιστοιχοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον περίπου εἰς μισθοδοσίαν 100 ὑπαλλήλων ἢ μηχανικῶν πρὸς 300 χιλιάδας δραχμὰς τὸν χρόνον. Ἁπλῶς αὐτὸν τὸν χαρακτηριστικὸν ἀριθμὸν ἀναφέρω, διὰ ν’ ἀντιληφθῆτε ποίαν σημασίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἔλεγχος καὶ τί ποσὰ θὰ δαπανήσωμεν δι’ αὐτὸν τὸν ἔλεγχον. Δὲν θὰ εἶμαι πάντως ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος, θὰ ἐδίσταζον, νὰ τὰ δαπανήσωμεν, διότι φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι καλὸς ἔλεγχος τῶν ἔργων εἶναι ἀπολύτως συνυφασμένος μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Διότι δὲν εἶναι βεβαίως δυνατόν, νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ὅλοι ἐργάζονται ἠθικῶς καὶ εὐσυνειδήτως. Δὲν φαντάζομαι δέ, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀπὸ ἕνα σῶμα ἐργολάβων ν’ ἀπαιτήσωμεν μίαν ἀπόλυτον γενικὴν ἐντιμότητα ἀπὸ ὅλους, ἡ ὁποία δὲν συναντᾶται καὶ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας ἐπαγγελματικὰς τάξεις συλλήβδην. Ἑπομένως παρίσταται ἀνάγκη ὁπωσδήποτε ἑνὸς σοβαροῦ ἐλέγχου. Ἀλλὰ νομίζω ἐπίσης, ὅτι ἡ ἑταιρεία Μακρῆ, ὁ ἀνάδοχος, μετὰ τῶν ἑταιρειῶν μετὰ τῶν ὁποίων εἶναι συνδεμένη, εἶναι τόσον ἀρρήκτως συνυφασμένη, ὥστε ὁ ἔλεγχος ὁ ὁποῖος θ’ ἀσκῆται δύναται ἐνδεχομένως ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως, νὰ εἶναι ὀρθὸς ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ χρηματικοῦ ἐπιπέδου θ’ ἀφήσῃ πάντοτε ἕνα δισταγμὸν τοσούτῳ μεγαλείτερον, ὅσον θὰ εἶναι μικρότερον τὸ ποσοστὸν εἰς τὸ ὁποῖον, θὰ ὑποχρεοῖ τὰς ἑταιρείας ν’ ἀναλαμβάνωσι τὰ ἔργα. Τῷ ὄντι τὸ ποσὸν τῶν ἐκτελουμένων ἔργων ἀποτελεῖται ἀπὸ 2 παράγοντας. Ὁ πρῶτος εἶναι ὁ παράγων τῆς τιμῆς μονάδος, ὁ ἕτερος εἶναι τὰ κυβικὰ μέτρα ἢ αἱ ποσότητες τὰς ὁποίας, θὰ ἐκτελέσῃ ὁ ἐργολάβος. Ἐπὶ τῆς τιμῆς μονάδος οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις, ἀλλὰ ποῖος μοῦ ἐγγυᾶται ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν ἐνδεχομένως πρὸ μιᾶς ἐσκεμμένης αὐξήσεως τῶν ἐκτελεσθεισῶν ποσοτήτων. Δὲν τὸ φέρω τοῦτο ὡς ἐπιχείρημα, ἀλλὰ φέρω ἕνα παράδειγμα, διὰ νὰ κατατοπίσω συγκεκριμένως καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ μὴ νομίζῃ, ὅτι ὁ ἔλεγχος ὁ ὁποῖος, θὰ ἐξασκηθῇ ἀπὸ τὸν ἀνάδοχον, ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν ἔλεγχον τοῦ Δημοσίου.

§268Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι διὰ τὴν ποιότητα τῶν ἔργων· διὰ τὴν ποσότητα θὰ ἔχωμεν τὸν ἰδικόν μας.

§269Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Σᾶς τὸ λέγω, διότι πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσωμεν ὅλοι, ὅτι θὰ χρειασθῇ καὶ ὁ ἔλεγχος τοῦ Δημοσίου καὶ τότε ἐρωτᾶται, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος ἀποφασίζει νὰ ἐξοδεύσῃ τόσα πολλά, δὲν θὰ εἶναι προτιμώτερον τότε ν’ ἀποκτήσῃ μίαν ὑπηρεσίαν Δημοσίων ἔργων τελείαν καὶ πλήρη, ἀντὶ νὰ συμβάλλωμεν εἰς τὴν δημιουργίαν ἑνὸς ξένου πρὸς τὸ Δημόσιον γενικοῦ ὀργανισμοῦ; Ὅσον ἀφορᾷ νῦν τὸ ζήτημα τῶν ἐν γένει ποσοστῶν ἀναλήψεως ἔργων ἐπειδὴ ἐλέχθησαν πολλὰ καὶ σήμερον καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλήν, δηλαδὴ ἐὰν τὸ 10% ἢ τὸ 30% εἶναι ἀρκετὸν ἢ ὄχι, ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ποσοστὸν ἔργου δὲν σημαίνει τίποτε, διότι καὶ ἂν παραβλέψωμεν ὅλους τοὺς ἄλλους παράγοντας τοὺς ὁποίους εἶπον προηγουμένως καὶ δὴ τὸν παράγοντα τῶν ποσῶν τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, ὑπάρχει μεταξὺ ἄλλων καὶ ἡ ἀνάγκη τοῦ ἐργάζεσθαι. Εὑρισκόμεθα σήμερον ἐνώπιον ἑνὸς συμπλέγματος Ἑλληνικῶν ἑταιρειῶν τῶν ὁποίων τινές, διότι πρόκειται νὰ λάβουν μέρος εἰς τὰς ἐργοληψίας τῆς ὁδοποιΐας ἐπέτυχον καὶ αὐτὴν τὴν ἵδρυσίν των. Ὑπάρχουσι σήμερον διευθυνταὶ ἑταιρειῶν οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῶν μετόχων οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν τὰ κεφάλαιά των. Ἐννοεῖτε, ὅτι ὅλα τὰ ὄργανα ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ἐργασθοῦν, διὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν ὕπαρξίν των, ἑπομένως αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἢ ὡς ἑταιρεία ἢ ὡς ἄτομα, καὶ ἐὰν πρόκειται ἀκόμη νὰ πραγματοποιηθῇ ἓν ἐλάχιστον κέρδος ἢ κέρδος μηδὲν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ διατηρήσουν τὴν ὕπαρξίν των, διὰ νὰ διατηρήσουν κατ’ ἀνάγκην καὶ τὴν οἰκονομικήν των ὑπόστασιν, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργάζωνται.

§270ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αἱ θέσεις ἐδημιούργησαν ἔξοδα.

§271Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἑπομένως εἰδικῶς περὶ τῶν ὑπεργολάβων οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον σήμερον τὰ ἔργα εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ ποσοστὸν τῶν 14% δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀρκετόν, ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εὑρίσκονται συνδεδεμένοι μὲ τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν κινδυνεύουν δέ, ἐὰν δὲν δεχθοῦν αὐτὸ τὸ μικρὸν ποσοστόν, νὰ μὴ πάρουν τίποτε. Τὶ θέλετε νὰ διαλέξουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, νὰ πάρουν τὰ ἔργα ἔστω καὶ μὲ ἐξευτελισμένην τιμήν...

§272Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὑπάρχει κἄποιον μέσον τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ διορθώσῃ τὴν κατάστασιν, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον εὕρῃ, ὅτι αἱ τιμαὶ εἰς τὰς ὁποίας δίδονται αἱ ὑπεργολαβίαι εἶναι ὑπερβολικὰ ἐπικερδεῖς διὰ τὸν ἐργολάβον τὸν πρῶτον ἀνάδοχον καὶ ὅτι εἶναι πολὺ στεναί διὰ τοὺς ὑπεργολάβους. Τὸ ὑπουργεῖον ὑποθέτω, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα, νὰ μὴ δίδῃ τὰς ὑπεργολαβίας καὶ ν’ ἀπαιτήσῃ νὰ δοθῶσι εἰς τοὺς ὑπεργολάβους ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δοθῶσιν.

§273Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖον εἶναι τὸ κέρδος;

§274Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, νὰ μὴ ἀνακατεύετε τὰ ζητήματα. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν λέγω, ἐὰν μπορεῖτε ἢ δὲν μπορεῖτε νὰ μᾶς ἐπικρίνητε, θ’ ἀποδειχθῇ περαιτέρω. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτα. Δὲν προεξοφλῶ τὰ ἄλλα ζητήματα.

§275Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Χαίρω πολύ, κ. Πρόεδρε, διότι ἐκεῖ ἤθελον νὰ καταλήξω καὶ ἐγώ, καὶ λέγω, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ 25% ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἡ σύμβασις εἶναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος, ἑπομένως νὰ τὸ ἀφήσωμεν ἢ νὰ μὴ τὸ ἀφήσωμεν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμωμεν εἶναι νὰ ἴδωμεν ἐὰν αὐτὴ ἡ κατανομὴ μεταξὺ τοῦ 14 καὶ τοῦ 9% εἶναι ἡ πρέπουσα. Νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ προστατεύῃ τοὺς πολίτας καὶ ὅταν μεταξὺ αὐτῶν δῆθεν ἐλευθέρως συναλλάσσονται. Ἀπαντῶν παρεμφερῶς εἰς τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἴσως καὶ τὸ 14% εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς νέον συναγωνισμὸν μεταξὺ ἑταιρειῶν καὶ λόγῳ τῆς ἐλλείψεως ἐργασιῶν, νὰ κατέλθωμεν καὶ εἰς τὰ 10%, ἀναγκάζομαι νὰ διαφωνήσω, διότι ποῦ θὰ καταλήξωμεν οὕτως ἀπὸ ἀπόψεως καλῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων; Δώσατε ἓν ποσοστὸν καλὸν εἰς τοὺς ἐργολάβους, διὰ νὰ δύνασθε καὶ σεῖς εὐσυνειδήτως, νὰ ἐξασκήσητε αὐστηρὸν καὶ πραγματικὸν ἔλεγχον.

§276Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἤκουσα πρότασιν τῆς ὑπηρεσίας, διότι εἶσθε εἰδικός, θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ ἔχω τὴν γνώμην σας. Δηλαδὴ προτείνει ἡ ὑπηρεσία ν’ αὐξήσωμεν τά ποσοστὰ τῶν τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν κατὰ 20% καὶ νὰ ἐξασφαλίσουν ταὐτοχρόνως ὑπὲρ τοῦ Κράτους 150.000.000.

§277Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς ὑπηρεσίας;

§278Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἡ γνώμη ἑνὸς ὑπαλλήλου, ἑνὸς τμηματάρχου. Ὡμίλησα καὶ μετὰ τοῦ ἄλλου ἁρμοδίου. Ἤκουσα τὰ ἴδια.

§279Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἡ γνώμη τῆς ὑπηρεσίας, αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη ἑνὸς τμηματάρχου.

§280Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει αἱ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν αὐτὰ τὰ πράγματα τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, πρέπει ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῶν Δημοσίων ἔργων ἐστάθησαν εἰς τὸ ὕψος των.

§281Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μὰ δὲν εἶπον αὐτό. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ γνώμη ἑνὸς τμηματάρχου εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα, δὲν εἶναι γνώμη τῆς ὑπηρεσίας.

§282Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω μερικὰ πράγματα. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀνάμνησιν, ὅτι ὅταν εἰσήχθη διὰ πρώτην φορὰν ἡ συζήτησις εἰς τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, δηλαδὴ τὴν 16 Ἰουλίου 1926 ἐτέθη βασικῶς πρῶτον τὸ ἐρώτημα κατὰ πόσον θὰ ἦτο συμφέρον εἰς τὸ κράτος νὰ προβῇ εἰς ἵδρυσιν μιᾶς τοιαύτης γενικῆς συμβάσεως, ἢ ἂν θὰ ἦτο σκοπιμώτερον νὰ ἐνήργῃ διὰ τῶν ἰδίων μέσων τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Ἀπαντῶ δὲ ἀκριβῶς εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λέσβου συναδέλφου, ἤτοι: 2 ἐκ τῶν μελῶν τοῦ τότε συμβουλίου καὶ ἀκριβῶς ὁ κ. Οἰκονόμου καὶ ὁ κ. Σέχος, μειοψηφοῦντες μετὰ τὴν γενομένην εἰσήγησιν ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἐτάχθησαν ἐναντίον τῆς ἰδέας τῆς κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν διὰ συμβάσεως. Ἐφρόνουν δηλαδὴ, ὅτι τὸ κράτος θὰ ἠδύνατο ν’ ἀχθῇ βαθμηδὸν εἰς ὡς εἴπαμεν, μεγαλειτέραν ἐπίγνωσιν τῶν ἐκ μέρους τοῦ πολιτισμοῦ ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτὸ ὑποχρεώσεων καὶ νὰ ἀναβιβάσῃ ἀπὸ 4% καὶ 7%, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει περιορίσει ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ποσοστὸν τὸ διατιθέμενον ἐσχάτως διὰ τὰ δημόσια ἔργα, νὰ τὸ ἀναβιβάσῃ καὶ πάλιν εἰς 8% κατ’ ἀρχὰς καὶ βαθμηδόν, νὰ τὸ προωθήσῃ μέχρι τῶν 20% τοῦ προϋπολογισμοῦ ποσοστὸν ἀνεγνωρισμένον δηλαδὴ γενικῶς ὄχι μόνον ἀπὸ τὰ εὐρωπαϊκὰ κράτη, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ Βαλκάνια. Οὐχ’ ἧττον ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, ὅτι ἐφ’ ὅσον εἶναι τόσον πιεστικαὶ αἱ ἄλλαι ἀνάγκαι τοῦ κράτους θὰ ἦτο δύσκολον ἐξαιρετικὰ, νὰ ἐλπίσῃ κανεὶς, ὅτι τὸ κράτος θὰ ἐδέχετο, ν’ ἀνέλθῃ τὴν οἰκονομικὴν αὐτὴν ἀνωφέρειαν καὶ ὅταν ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ἡ ἰσοσκέλησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιδιώκεται καὶ ἐπιτυγχάνεται πάντοτε, διὰ τῆς περικοπῆς τῶν ἀναγκαιοτέρων δαπανῶν. Συνεπῶς ἡ βασικὴ αὐτὴ δαπάνη διετηρήθη ἔκτοτε, καὶ τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλ’ ἐννοεῖται πάντοτε ὡς ἀπόφασις συμβουλίου ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας, ἐκ τῶν 9 παρόντων τὰ 7 μέλη ἀπεφάνθησαν, διατηροῦντες ἔκτοτε καὶ αὐτοὶ καὶ τὰ διαδεχθέντα ταῦτα μέλη τὴν γνώμην, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν, ν’ ἀφεθῇ ἡ δι’ ἐτησίων εἰσφορῶν τοῦ κράτους κατασκευὴ καὶ συντήρησις τῶν ὁδῶν.

§283Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπεστηρίξαμεν αὐτὸ ἡμεῖς;

§284Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν εἶπα τοῦτο’ θὰ σᾶς εἴπω τὴν γνώμην τοῦ κατὰ πάντα κατηρτισμένου ὑπαλλήλου καὶ τοῦ εἰδικοῦ ἐν προκειμένῳ....

§285ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ ποῖον ὁμιλεῖτε;

§286Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Διὰ τὸν κ......

§287ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Παπανδρέου ὡμίλησε, διὰ τὸν κ. Σέχον.

§288Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Καὶ ἂν τοῦτο δεχθῶμεν εἶναι 6 πρόσωπα ἐναντίον του.

§289Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπάρχει μία παρανόησις. Σεῖς ὑποστηρίζετε, ὅτι ὑπῆρξε μέλημα ἑκάστοτε ἐκ τῶν περισσευμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐκτελοῦνται τὰ ἔργα: Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον τίθεται σήμερον εἶναι τοῦτο. Τὶ εἶναι προτιμώτερον; Νὰ συμβάλλεται τὸ Κράτος, ἀπ’ εὐθείας μὲ τὰς τεχνικὰς ἑταιρείας, ἢ νὰ χρησιμοποιῇ ἕνα μεσίτην, ὁ ὁποῖος νὰ τὰς εὑρίσκῃ; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα καὶ εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο καὶ οἱ δύο αὐτοὶ εἶναι σύμφωνοι. Νὰ συναλλάσσηται ἀπ’ εὐθείας καὶ νὰ καταργῇ τὸν μεσίτην.

§290Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ ποσοστοῦ σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἐπίσης ἀπολύτως μεταβλητόν, διότι περιέχει δύο παράγοντας. Εἷς εἶναι τὰ κυρίως ἔξοδα τοῦ ἐργολάβου, ὁ δεύτερος εἶναι τὸ καθαρὸν κέρδος αὐτοῦ, ἓν ἄθροισμα, ἂν θέλετε, δύο παραγόντων. Φυσικὰ ὁ πρῶτος παράγων, δηλαδὴ τὰ γενικὰ ἔξοδα καὶ ἡ φθορὰ τῶν μηχανημάτων, συνήθως δὲν ἐπιδέχεται καὶ μεγάλας διακυμάνσεις, διότι ὅσον δήποτε καὶ ἂν θέλῃ νὰ περιορίσῃ κανεὶς τὰ γενικὰ ἔξοδα δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ κατέλθῃ κάτω ἑνὸς ὡρισμένου ὁρίου, ἴσως ἡ συντήρησις τῶν μηχανημάτων, νὰ ἐπιδέχηται μίαν μεγαλειτέραν διακύμανσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ μεταβλητὸν εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ κέρδους. Βεβαίως δὲν ἠμπορεῖτε, νὰ ἀμφισβητήσητε, ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι κερδίζοντες 20% καὶ οἱ ὁποῖοι σᾶς λέγουν, ὅτι δὲν κερδίζουν τίποτε, ὅτε ἄλλοι ἀρκοῦνται εἰς 2% καὶ εἶναι εὐχαριστημένοι. Ἐμμέσως ἐθίγη τὸ ζήτημα τῶν Ἀμερικανικῶν ἑταιρειῶν καὶ τῶν μεγάλων αὐτῶν ποσοστῶν. Δὲν πρέπει νὰ παρορᾶται, ὅτι μία Ἀμερικανικὴ ἑταιρεία ἐνδιαφέρεται νὰ κατασκευάσῃ ἔργα εἰς τὴν Εὐρώπην προκειμένου, νὰ ἐξασφαλίσῃ ἓν ὡρισμένον ποσοστὸν κέρδους τοιοῦτον, ὥστε νὰ τῆς ἐπιτρέψῃ, νὰ καλύψῃ τὰς πολυσχιδεῖς δαπάνας της. Εἶναι φυσικὸν καὶ δικαιολογημένον διὰ μίαν Ἀμερικανικὴν ἑταιρείαν, νὰ πάρῃ ἓν μέγα ποσοστόν. Ἀλλὰ διὰ τὰς Ἑλληνικὰς ὅμως τεχνικὰς ἑταιρείας τὸ ζήτημα δὲν τίθεται οὕτως. Αὐταὶ ἔχουν ἀνάγκην νὰ ζήσουν καὶ προκειμένου νὰ κάθηνται οἱονδήποτε τε ποσοστὸν εἶναι πρόθυμοι νὰ τὸ δεχθοῦν. Ἀνεξαρτήτως τούτων παρουσιάζεται μετὰ τὴν διαμορφωθεῖσαν περὶ ὁδοποιΐας τάσιν μία ἄλλη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ βασικοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον ἐδώσατε τοῦ 25% καὶ τοῦ προβλεπομένου σήμερον συστήματος ὁδοστρωσίας. Τῷ ὄντι τὸ ἀρχικὸν ποσοστὸν τοῦ 25% ἀφεώρα κατασκευὴν ὁδοῦ κατὰ μέγα μέρος μονίμου ἢ ἡμιμονίμου χαρακτῆρος καὶ ὀλιγώτερον ὁδῶν σκυροστρωμένων. Σήμερον ὅμως ἀντελήφθημεν πλέον ὅλοι, ὅτι μὲ τὰ 6.000.000 λίρας, τὰς ὁποίας θὰ δαπανήσωμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκτήσωμεν πλῆρες διὰ τὴν Ἑλλάδα δίκτυον, διότι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν ἀρκεῖ. Θὰ κατασκευάσωμεν ἑπομένως σχεδὸν ἀποκλειστικῶς σκυροστρωμένας μόνον ὁδούς, διὰ τὰς ὁποίας τὸ ἀρχικὸν ποσοστὸν τῶν 25% θ’ ἀποβῇ περισσότερον ἐπικερδές, ἢ ἐὰν, ὡς ἀρχικῶς προεβλέπετο, θὰ κατεσκευάζοντο μόνιμα ἢ ἡμιμόνιμα ὁδοστρώματα. Τοῦτο δὲν πρέπει, νὰ διαφύγῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Τὸ γεγονὸς εἶναι ἕν, δὲν ὑπάρχει δὲ λόγος, νὰ μακρυγορῇ τις, δέον νὰ ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα καὶ πρὸ παντός, νὰ λάβωμεν μίαν ἀπόφασιν. Ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις ἂς κυρώσῃ ἢ ἂς ἀκυρώσῃ τὴν σύμβασιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὅμως συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν καταλήξῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν ν’ ἀφήσῃ τὰ ἔργα εἰς τὸν γενικὸν ἀνάδοχον, εἶναι νὰ προσπαθήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς ὑπεργολάβους, ἐκείνους δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκτελέσουν τελικῶς τὰ ἔργα, δι’ ἑνὸς ποσοστοῦ γενικῶν ἐξόδων καὶ κέρδους ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρου. Ὅσον μεγαλείτερον θὰ εἶναι τὸ ποσοστὸν τοῦτο, τόσον τελειώτερα καὶ μονιμώτερα θ’ ἀποκτήσωμεν ἔργα. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 30 τῆς συμβάσεως ὁ ἀνάδοχος θὰ φροντίσῃ, νὰ ἐξασφαλισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον ἀπὸ τὰς ἐργολάβους ἑταιρείας, συγκεκριμένως, θὰ φροντίσῃ νὰ καλυφθῇ μὲ ὅσην τοὐλάχιστον πίστιν ἔχει ὁ ἴδιος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε εἰσερχόμενος εἰς τὰς νομικὰς ἀπόψεις νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ὁ ἀνάδοχος οἶκος, ὅστις εἶναι μία συνήθης ἀνώνυμος ἑταιρεία, δύναται νὰ εὐθύνηται πέραν τῆς ἐγγυήσεως τὴν ὁποίαν ἔχει καταθέσει ἀκόμη ἀπώτερον πέραν τῶν κεφαλαίων της καὶ δὴ τοῦ ἐνεργητικοῦ της. Ἀλλὰ τότε τίθεται τὸ ἐρώτημα, διατὶ τὸ Κράτος δέχεται τὴν ἀνώνυμον ἑταιρείαν Μακρῆ, τῶν 25.000.000, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων 6.000.000 λιρῶν καὶ εὑρίσκει ἀνεπαρκεῖς τὰς μετ’ αὐτῆς συμβεβλημένας τεχνικὰς ἑταιρείας τῶν 20.000.000 ἢ τῶν 15.000.000, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων 500.000 λιρῶν; Τοῦτο εἶναι ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέψῃ φαντάζομαι εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἐὰν δύναται ν’ ἀκυρώσῃ τὴν σύμβασιν ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως, νὰ ἔλθῃ εἰς ἀπ’ εὐθείας συνεννοήσεις μετὰ τῶν τεχνικῶν ἑταιρειῶν, χωρὶς νὰ ζημιωθῇ, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ὠφεληθῇ τὸ Δημόσιον καὶ δὴ πολλά.

§291Ν. ΞΗΡΟΣ. Κατὰ τίνα τρόπον φρονεῖτε, ὅτι εἶναι δυνατόν τὸ Δημόσιον νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν σύμβασιν μεταξὺ ἀναδόχου καὶ ἐργολάβου;

§292Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ ἐργολάβος ὁ ἀνάδοχος ἀκριβῶς ἔχει θέσει τὸ ἄρθρον 30 ἀπὸ σκοποῦ, ἵνα ἀπαλλαγῇ τῆς εὐθύνης καὶ δι’ αὐτὸ ἔχει προβλέψει, ὅτι τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπογράψει μὲ τοὺς ὑπεργολάβους, θὰ τὰ ὑποβάλλῃ πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§293Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 30 δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν αὐτήν. Διότι λέγει (ἀναγινώσκει) «ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν...». Τότε ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην ὁ ὑπεργολάβος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου.

§294Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ὁ ἀνάδοχος ὑπογράφων τὴν σύμβασιν ἐκχωρήσεως εἰς τρίτους φρονεῖ, ὅτι τὸ Κράτος δεχόμενον αὐτὴν τὴν ὑπεργολαβικὴν ἐκχώρησιν ἀναγνωρίζει τοὺς ὑπεργολάβους ὡς ἀπέναντι τοῦ Κράτους εὐθυνομένους. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ ἀνάδοχος δύναται, ν’ ἀπαλλαγῇ πάσης εὐθύνης. Περαίνων, θὰ εἴπω, ὅτι καὶ προηγουμένως ἐτόνισα, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ ἀκυρώσῃ τὴν σύμβασιν, ἂς τὴν ἀκυρώσῃ καὶ ἂς συνεννοηθῇ ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῶν τεχνικῶν ἑταιρειῶν. Ἐγὼ θὰ ἐνόμιζον, ὅτι οὕτως πράττουσα δὲν θὰ ζημιωθῇ. Ἐὰν πάλιν ἡ Κυβέρνησις καταλήξῃ εἰς ἀπόφασιν, λόγῳ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως ληφθείσης ὑπὸ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως πρὸς οἱονδήποτε ἀνάδοχον εἴτε διότι δὲν θέλει νὰ δημιουργήσῃ μίαν κακὴν ἀρχὴν ἓν κακὸν προηγούμενον, ἂς δεχθῇ αὐτὸν τὸν ἀνάδοχον ἀνεξαρτήτως τῆς δυσμενοῦς ἢ μὴ ἐντυπώσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ δημοσία γνώμη περὶ τῆς συμβάσεως ὁδοποιΐας, ἀλλ’ ἂς ἐξασφαλίσῃ ἀρτίαν καὶ ἐπιμεμελημένην ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Τοῦτο προέχει.

§295Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐὰν κύριοι λαμβάνω τὸν λόγον εἶναι, διότι παρηκολούθησα τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἐκ τῶν ἐφημερίδων, διότι δὲν εἶχον τὴν τιμήν, νὰ συμπαρακάθημαι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Καὶ συμφωνῶ ἀπολύτως ὡς πρὸς τὴν βάσιν μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς νομικὸν καί, ὅτι θὰ ἔπρεπε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης νὰ ἐξετασθῇ καὶ πάλιν ἡ σύμβασις αὐτή, καὶ διαφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὸν ἐκ Λέσβου συνάδελφον, διότι ἐγὼ ἐκ τῆς μελέτης τὴν ὁποίαν ἔκαμα κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἀπολύτως ἄκυρος καί ὅτι οὐδεμίαν εὐθύνην ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Τὸ νομικὸν συμβούλιον κατὰ πλειονοψηφίαν ἐκήρυξε τὴν σύμβασιν ἔγκυρον, ἀλλὰ ἀφῆκεν νὰ ὑπονοηθῇ καὶ εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ πρώτου ἐρωτήματος καὶ εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου ἐρωτήματος, ὅτι ἡ σύμβασις, διὰ νὰ εἶναι ἔγκυρος ὡς ὑπεγράφει, ὤφειλε νὰ τύχῃ τῆς κυρώσεως ἐκ νέου τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως καὶ ἡ γνώμη τοῦ νομικοῦ κόσμου τοῦ ἐπισήμου δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ σύμβασις, διότι λέγει, ὅτι διὰ νὰ εἶναι ἔγκυρος ἡ σύμβασις ὡς ὑπεγράφη, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον τοῦ ἄρθρου 29, ὤφειλε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§296Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι τῆς πλειοψηφίας ἡ γνώμη;

§297Ν. ΞΗΡΟΣ. Μάλιστα εἶναι εἰς τὰς 25 Ἰουλίου 1928. (ἀναγινώσκει) «Ζήτημα θὰ ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ κλπ.»

§298Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι εὐχάριστον ὅτι καὶ ἐὰν αὐτὸ τὸ ἄρθρον βγῇ δὲν παθαίνει τίποτε τὸ κῦρος τῆς συμβάσεως.

§299Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι δὲν ἔλαβε μίαν ἐξουσιοδότησιν ἡ Κυβέρνησις, νὰ συνάψῃ μίαν σύμβασιν οὕτω καταρτισθησομένην.

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν περιλάβῃ καὶ κανένα ὅρον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐναντίον πρὸς τὴν ἐντολήν, μπορεῖ νὰ βγῇ ὁ ὅρος αὐτός. Ἀλλὰ ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας νομίζω, ὅτι εἶναι αὐτή.

§301Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὅταν τὸ διαβάσετε τότε, θὰ ἴδετε, ὅτι κάτι τὶ τὸ ὁποῖον ἀκύρως συνέστη δὲν δύναται νὰ κυρωθῇ ἄλλως, παρὰ ἐὰν ἐγκριθῇ ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔδωκε τὴν ἐντολήν.

§302Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας εἶναι ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ εἰδικοῦ τμήματος.

§303Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου εἶναι ἀπεριόριστα ὅσον ἀφορᾷ ὡρισμένας περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δύναται ν’ ἀποστῇ τῆς συμβάσεως. Καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 26, τὸ ὁποῖον παρενετέθη ἐν τῇ συμβάσει, δηλοῦται τοῦτο: (ἀναγινώσκει). «Ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν κλπ.». Ἑπομένως καὶ κατὰ τὸ μέρος τοῦτο πάντως τὸ δημόσιον δικαιοῦται νὰ λύσῃ μονομερῶς τὴν σύμβασιν. Τὰ ζητήματα, κύριοι, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ προσέξῃ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἶναι τὰ ἑξῆς: ὅτι ἡ σύμβασις αὐτή, ὅπως ἐκυρώθη καὶ ὅπως συνέστη, δὲν εἶναι ἐν τάξει ἀπέναντι τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἑπομένως εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἀκύρου συμβάσεως κατὰ βάσιν, κατὰ τὴν βάσιν ὅτι δὲν συνεμορφώθη ὁ ἐντολοδόχος πρὸς τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἀπὸ τὸν ἐντολέα. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἀκόμη, ὅτι ὅροι τινὲς ἐξ αὐτῶν δύνανται νὰ εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἐντολοδόχου, πάλιν καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τοιαύτη σύμβασις δὲν εἶναι δεκτὸν νὰ εἶναι ἔγκυρος κατὰ βάσιν, ἐκτὸς ἂν ὁ ἐντολεὺς ἔλθῃ μεταγενεστέρως καὶ δώσῃ τὴν ἔγκρισιν καὶ εἴπῃ, ὅ,τι ἔκαμες εἶναι καλῶς γινομένο. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν τοιοῦτόν τι δὲν ἔχομεν δεδομένον ἐν προκειμένῳ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀναθέσῃ τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος, ἂν θέλῃ, ἀκόμη καὶ εἰς τὴν νομικὴν σχολὴν τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ γνώμην ἔγκυρον. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἔθιξα ἡ σύμβασις δὲν ἔχει κανὲν κῦρος, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα, τὴν στιγμὴν ποὺ ἐθραύσαμεν τὴν σύμβασιν τῶν καλυμμάτων, μοῦ φαίνεται, ὅτι καθ’ ὅμοιον τρόπον δύνασθε, νὰ θραύσητε καὶ αὐτήν.

§304Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τὸ ἴδιο. Ἐὰν μᾶς δεσμεύῃ, δὲν ἠμποροῦμε, νὰ κάνωμε τίποτε ἐὰν δὲν μᾶς δεσμεύῃ, τότε θὰ κάμωμεν, ὅ,τι πρέπει.

§305ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε πρόεδρε, νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον ὥραν 4½ μ. μ. (Ὥρᾳ 9 μ. μ.)