1929.01.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1929

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.40′ μ. μ.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγιγνώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Συμβολαιογράφοι Τριπόλεως καὶ Ἡρακλείου, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ὑπαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὸ ταμεῖον συντάξεως νομικῶν καὶ παρακαλοῦν νὰ ἱδρυθῇ ἰδιαίτερον ταμεῖον δι’ αὐτούς. — Ἐφημέριοι ἐπαρχίας Λήμνου, Γρεβενῶν καὶ Οἰχαλίας, παρακαλοῦν νὰ κυρωθῇ, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον τῆς 4 Νοεμβρίου 1926 πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἐνοριακοῦ κλήρου. — Ὁ καπνοπαραγωγικὸς κόσμος Καβάλλας, ζητεῖ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ διευθυντοῦ γραφείου προστασίας καπνοῦ Καβάλλας κ. Γ. Λάμπρου. — Ἡ ὁμοσπονδία ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων Ἀθηνῶν καὶ Δράμας, διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἰδιωνύμου ἀδικήματος». — Ὁ πρόεδρος κοινότητος Φιλιατρῶν, ὑποβάλλει πρᾶξιν τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου μὲ τὴν παράκλησιν, ὅπως ἐπισπευθῇ ἡ ψήφισις τοῦ ἐν τῇ Βουλῇ κατατεθέντος νομοσχεδίου «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Ἕνωσις ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου νομοῦ Λαρίσσης, διαμαρτύρεται διότι καίτοι μαστίζονται ἀπὸ ἀνυπόφορον πενίαν ἐγκατελείφθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. — Ἡ γεωργικὴ ἕνωσις Τάκκα Τριπόλεως, ὑποβάλλει πρὸς τὴν Βουλὴν ὑπόμνημα διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖ ὅπως παραχωρηθῇ ἔκτασις 300 στρεμμάτων ἐκ τοῦ ἀποξηραινομένου ἕλους Τάκκας εἰς τὴν ἀνωτέρω κοινότητα, ὡς νόμιμον καὶ φυσικὴν διεκδικήτριαν τῆς περιφερείας ταύτης. — Σύνδεσμοι ἀναπήρων Χαλκίδος καὶ Ξάνθης, παρακαλοῦν, ὅπως ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον «περὶ μονοπωλήσεως τῶν σιγαρέτων». — Ὁ παμπροσφυγικὸς σύλλογος ἀστῶν Βερροίας, παρακαλεῖ ὅπως ἀπορριφθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ πωλήσεως σιγαρέτων παρ’ ἀναπήρων. — Ὁ Σ. Σπυρόπουλος ἀνάπηρος πολέμου, ὑποβάλλει αἴτησιν δι’ ἧς παρακαλεῖ ὅπως τῷ χορηγηθῇ χιλιόδραχμον ἐπίδομα καθόσον τυγχάνει οἰκογενειάρχης καὶ ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. — Οἱ πρόεδροι τῆς παμπροσφυγικῆς ἑνώσεως καὶ τῶν φιλελευθέρων Πραδίου, παρακαλοῦν ὅπως ἐπανέλθουν εἰς τοὺς κόλπους τοῦ στρατεύματος οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης οἱ ἐκκαθαρισθέντες. — Τὸ ἐν Καβάλλᾳ συνελθὸν καπνοπαραγωγικὸν συνέδριον, ὑποβάλλει ψήφισμα ἐν ᾧ περιλαμβάνονται αἱ ληφθεῖσαι κατ’ αὐτῶν ἀποφάσεις ὧν παρακαλεῖ τὴν ἀποδοχὴν καὶ ἐκπλήρωσιν. — Ἡ ὁμοσπονδία ἐργατῶν τύπου καὶ βιομηχανίας χάρτου, ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ διαφόρων σοβαρώτατα ἐνδιαφερόντων ζητημάτων τοὺς ἐργάτας τῆς ὁμοσπονδίας καὶ παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει καὶ μελετηθοῦν εὐμενῶς. — Ὁ σύνδεσμος πτυχιούχων οἰκονομικῶν καὶ ἐμπορικῶν ἐπιστημῶν, ὑποβάλλει ὑπόμνημα διὰ τοῦ ὁποίου ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ διαφόρων τροποποιήσεων τὰς ὁποίας ὑποβάλλουν ἐν τῷ ὑπομνήματί των. — Οἱ παρὰ τῇ ἀνωνύμῳ Ἑλληνικῇ ἀσφαλιστικῇ ἑταιρείᾳ «ἡ Ἀνατολὴ» ἠσφαλισμένοι Βερροίας, Αἰκατερίνης καὶ Καβάλλας, παρακαλοῦν ὅπως κατὰ τὸν ἐπικείμενον κανονισμὸν τῶν ἀπαιτήσεών των κανονισθῶσιν αὗται εἰς μεταλλικὰς δραχμάς, καθόσον οὗτοι κατὰ τὴν ἀσφάλισίν των ἐπλήρωσαν μεταλλικὰς δραχμάς. — Συμβολαιογράφοι Πύργου, Καλαμῶν καὶ Θεσσαλονίκης ἀναφέροντες τὴν κρίσιν εἰς ἣν εὑρίσκονται, παρακαλοῦν ὅπως μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ μελετωμένη μείωσις τῶν δικαιωμάτων των. — Ἐπιτροπὴ κυβερνητῶν ἱστιοφόρων Βόλου, παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἀπαγορευθῇ ἡ εἰσαγωγὴ εἰς Πήλιον ἐλαίου ἄλλων περιφερειῶν. — Ἐξ Σουφλίου τηλεγραφοῦν, ὅτι τὰ ὕδατα τοῦ Ἕβρου ἐκχειλίσαντα κατέκλυσαν τὰ χωρία Θάρσιον καὶ Πυρόλιθος καὶ παρακαλοῦν ὅπως τὸ Κράτος ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τοὺς κινδυνεύοντας. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Παπαοικονόμου καταθέτει τηλεγράφημα ταμείου ἐλαιοπαραγωγῶν Πτελεῶν Ἀμαλιουπόλεως, παραπονουμένων διὰ τὴν μελετωμένην ἀπαγόρευσιν εἰσαγωγῆς ἐλαιῶν ἐκ τοῦ Ἁλμυροῦ εἰς τὸ Πήλιον. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Τζερμιᾶς, Θ. Παχνός, Α. Φωκᾶς κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ θητείας τῶν ἐξ ἀναβολῆς φοιτητῶν ἢ σπουδαστῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Βλαχοθανάσης καὶ Δ. Χατζῆς, ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης δευτέρας παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου 2228, περὶ διαζυγίου». Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 12)8)26 περὶ ἱδρύσεως ταμείου κοινοτικῶν ἔργων καὶ ὑπηρεσιῶν τοῦ «Ψυχικοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Συριόπουλος, Η. Τσεριώνης, Τ. Ἀναστασίου καὶ Ἠλ. Ἀποσκίτης, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγχωνεύσεως κλπ. τῶν γραφείων ὑποθηκῶν Πειραιῶς εἰς ἓν ἑνιαῖον γραφεῖον». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 5)8 Νοεμβρίου 1926 περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΒΚΗʹ τοῦ 1852 περὶ δικαστηρίου κακουργοδικῶν καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων. 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 10 Μαΐου 1923 περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὀργανώσεων τῶν δικαστικῶν γραφείων. 3) Περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Φεβρουαρίου 1926 αʹ) περὶ ἀμνηστείας ἀδικημάτων τινῶν, βʹ) ἀναστολῆς διώξεως ἀδικημάτων τινῶν καὶ ἐκτελέσεως ποινῶν, γʹ) ἀναστολῆς ποινῶν, προσωρινῆς ἀπολύσεως καὶ χάριτος, δʹ) καθορισμοῦ τοῦ ἐκτιτέου μέρους ἀνασταλείσης ποινῆς, εʹ) αὐθεντικῆς ἑρμηνείας κλπ. ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου 3286 καὶ Ϛʹ) περὶ λαθρεμπορίας. 4) Περὶ τρόπου διακοπῆς τῆς παραγραφῆς ἀπαιτήσεων ὑποκειμένων εἰς παραγραφὴν μετὰ τὴν ἄρσιν τοῦ δικαιοστασίου. 5) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 § 2 τοῦ νόμου 1872, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Ν. Δ. τῆς 26 Ἰουνίου 1923, περὶ γραφικῶν ἐπιχορηγήσεων, ὁδοιπορικῶν κλπ. δικαστικῶν ὑπαλλήλων· καὶ 6) Περὶ καταργήσεως ἀναδρομικῶς τοῦ νόμου 3587, περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 2230. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος (ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν), Λ. Κογεβίνας, Σπ. Ζερβὸς καὶ Κ. Σαρακηνός, ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ προσθηκῶν εἰς τὰ ἄρθρα 91 καὶ 96 τοῦ Ν.Δ. τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923 περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Ἀβραάμ, Ν. Τζερμιᾶς καὶ Η. Τσεριώνης, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26)28 Αὐγούστου 1925 Ν. Δ. περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων δικαστικῶν, παραιτηθέντων κλπ.». Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Γενεύῃ ὑπογραφείσης συμβάσεως τὴν 9 Δεκεμβρίου 1923· καὶ 2) Περὶ καθορισμοῦ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν καθηγητῶν τῆς σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων. Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3385». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Μαντᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ι. Γεώργαρη κατοίκου τοῦ Χωρίου Μαζὸ–Χιλιομοδίου Κορινθίας.

§3Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ ἐνεργείας τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης. Καὶ ἄλλοτε ἠσχολήθην μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐνόμιζον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ὑποβάλλῃ ἤδη τὸ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ προσηρμόζετο πρὸς τὸ Σύνταγμα τὸ διάταγμα περὶ συστάσεως Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης. Διὰ τοῦ ὡς ἄνω διατάγματος ζητήματα νομῆς καὶ κυριότητος λύονται παρὰ τὸ Σύνταγμα ὑπὸ διοικητικοῦ δικαστηρίου. Ὁ ὑποβάλλων τὴν αἴτησιν διαμαρτύρεται, διότι ἀπεβλήθη ἐκ τοῦ κτήματός του διὰ διοικητικῆς ἐνεργείας. Ὑπάρχει δὲ εἰς τὸ διάταγμα τοῦ 1925 διάταξις καθ’ ἥν ἐκεῖνος ὅστις θέλει ὑποδείξῃ εἰς τὴν Ἀεροπορικὴν Ἄμυναν κτῆμά τι, ἔχει ποσοστὰ ἐκ τῆς πωλήσεως ἢ μισθώσεως αὐτοῦ. Καὶ συμβαίνει, ὥστε διάφοροι τοιοῦτοι ἐκμεταλλευταὶ μὴ ἔχοντες ἄλλο ἐπάγγελμα καταγγέλλουν, ὅτι ὁ Α ἢ ὁ Β ἔχει κτῆμά τι τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, αὐτοὶ δὲ οἱ ἴδιοι χρησιμοποιοῦνται κατόπιν καὶ ὡς μάρτυρες ἐνῷ ἔχουν ἄμεσον συμφέρον. Εἶναι, κύριοι, ἀπορίας ἄξιον πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀνέχεται τὴν ὕπαρξιν τοῦ διατάγματος αὐτοῦ, ἐνῷ ἔχομεν καὶ ἀποφάσεις τοῦ πρωτοδικείου Πειραιῶς, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης εἶναι ἀντισυνταγματικαί.

§4Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ μοῦ σταλῇ παρακαλῶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη καὶ θὰ ἐξετάσω ὅλα τὰ ζητήματα αὐτά. Ἀλλὰ ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης εἶναι ἀκόμη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, διότι τὸ διάταγμα δὲν ἐκυρώθη ἀκόμη. Πάντως τὰ ζητήματα ταῦτα θὰ διαρρυθμισθῶσι κατὰ τρόπον νόμιμον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαδᾶς, ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς.

§6Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἡ ἁπλῆ ἀνάγνωσις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἀποφάσεων θὰ προκαλέσουν τὴν κατάπληξιν οὐχὶ μόνον τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ τὰς ἀναγνώσουν, διότι ἐξετάζονται, ὡς μάρτυρες, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται κλπ. τὰ ὁποῖα ὅπως εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μέλλουν νὰ διορθωθοῦν ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ διάταγμα.

§7Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν πρόκειται περὶ παραβάσεων τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι θὰ πράξω, ὅ,τι ἐπιβάλλει τὸ καθῆκόν μου. Ἐὰν ὅμως εἶναι ἀτέλειαι τοῦ νόμου εἶναι ἔργον Κυβερνητικὸν καὶ θὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ διορθωθοῦν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Αἰκατερίνης Τσαμπαλῆ κατοίκου Ραψάνης.

§9Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καταθέτων, δὲν ἀποβλέπω εἰς τὸ νὰ κάμω συστάσεις εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι οὗτος λαβὼν πρότερον γνῶσιν αὐτῆς ἐνήργησε τὰ καθ’ ἑαυτὸν πολὺ προθύμως. Δυστυχῶς ὅπως ἔχῃ παρ’ ἡμῶν ἡ νομοθεσία καὶ ἰδίως ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως μὲ ἀνεξήγητον αὐτοτέλειαν τοῦ λεγομένου Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶναι εἰς θέσιν νά ἐπαναφέρῃ τά δικαστικά ὄργανα παρεκτρεπόμενα, ἐκτὸς τῆς τροχιᾶς των.

§10Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ἐφ’ ὅσον παρεκτρέπεται ἕνας δικαστής, ὑπάρχει καὶ τὸ μέσον, νὰ τὸν καταστήσωμεν προσεκτικὸν εἰς τὸ καθῆκόν του.

§11Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δυστυχῶς τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι Κράτος ἐν Κράτει δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ σᾶς καὶ ἀπὸ κανένα ὑπουργόν. Ἐνῷ εἶσθε ὑπεύθυνοι ὑπουργοί, ἔχετε τεθῆ διεκπαιρεωτὴς τῶν ἀποφάσεων ἑνὸς ἀντιθέτου ὀργανισμοῦ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ θεσμοῦ ποὺ δημιουργοῦν Κράτη ἐντὸς τοῦ Κράτους, ποὺ ἐγκαθιδρύουν ἀνεύθυνα συμβούλια, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπόκεινται ἔλεγχον καὶ δὲν δίδουν λόγον εἰς κανένα. Εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν ποὺ δὲν ὑπῆρχον δικαστικὰ καὶ ἄλλα ὑπηρεσιακὰ συμβούλια, δὲν ἦτο εἰς χειροτέραν κατάστασιν ἡ Δικαιοσύνη καὶ αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι ἐν Ἑλλάδι. Διότι ἐγὼ ὑπῆρξα βουλευτὴς καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς λεγομένης φαυλοκρατίας. Τότε οἱ πολιτικοὶ ἐπενέβαινον νὰ διορίσουν ἕναν εἰρηνοδίκην ἢ νὰ μεταθέσουν ἕναν ἀστυνόμον, ἀλλὰ λοβιτοῦρες δὲν ὑπῆρχον, οὔτε ἡ λέξις ἦτο γνωστή, οὔτε τὸ πρᾶγμα καὶ οἱ πολιτικοὶ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ὅλοι ἀπέθνησκον πένητες, ἐνῷ τώρα μὲ τὰ πολυώνυμα συμβούλια, αἱ μὲν ὑπηρεσίαι εἶναι χειρότεραι, οἱ ὑπουργοὶ οὐσιαστικῶς κατήντησαν ἀνεύθυνοι, ἡ δὲ πολιτικὴ ἠθικὴ καὶ περιοπή, ἔπεσε χαμηλά. Μία γυναῖκα κατώρθωσεν ἐν Ραψάνῃ νὰ δημιουργήσῃ μεγάλο καὶ ἐπικερδὲς ἐμπόριον. Ἐξ ἀντιζηλίας ἄλλοι τινὲς ἔμποροι ἐμηχανεύθησαν, ὅπως διὰ παντὸς μέσου τῆς τὸ ἀφαιρέσουν. Προκειμένου νὰ ἐκδικασθοῦν αἱ ἐνστάσεις κατὰ τῶν καταλόγων φόρων ἐπιτηδεύματος, ὁ εἰρηνοδίκης Ὀλύμπου συνέστησε μίαν ἐπιτροπὴν διὰ τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν καὶ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ φόρου τοῦ ἐπιτηδεύματος δι’ ἕκαστον τῶν ἐνισταμένων. Ἡ ἔμπειρος αὐτὴ κατήγγειλε τὸν εἰρηνοδίκην, διότι ἐμερολήπτησε κατὰ τὴν κατανομὴν τοῦ φόρου καὶ οὗτος ἐγένετο ὁ κακὸς δαίμων τῆς γυναικὸς αὐτῆς. Μετά τινα χρόνον μία θρασυτάτη κλοπὴ ἐγένετο εἰς τὴν οἰκίαν της, τῆς ἔκλεψαν τὰ ἐμπορεύματα ὁλοκλήρου τοῦ καταστήματος, ἀξίας 300.000 δραχμῶν, ὑπέβαλε μήνυσιν καὶ τῇ ὑποδείξει της ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ καὶ ὁ εἰρηνοδίκης ἐνήργησαν ἐρεύνας, εὗρον πολλὰ ἐκ τῶν κλοπιμαίων ἐμπορευμάτων εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἐνόχων καὶ μερικὰ χυμένα εἰς τὴν γῆν, εἰς ἕνα ἀγρόν, τὰ κατέσχον, συνετάγησαν ἐκθέσεις κατασχέσεων, αἱ ὁποῖαι ὅμως ὅταν εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ συμβούλιον τῶν Πλημμελιοδικῶν ἔλειψαν ἀπὸ τὴν δικογροφίαν. Διότι δὲ διεμαρτυρήθη αὐτὴ καὶ κατήγγειλε τὴν ἐξαφάνισιν τῶν ἐκθέσεων κατασχέσεως, ὁ ἀνακριτὴς ὁ ὁποῖος διεξήγαγε τὰς ἀνακρίσεις αὐτάς, διότι εἶχε καταγγείλει τὸν εἰρηνοδίκην, δὲν ἐδίστασεν ἐκδηλῶν τὴν ἔχθραν του κατ’ αὐτῆς χολωθεὶς καὶ δι’ αὐτὸ καὶ διότι ὅλοι οἱ δικαστικοὶ ἦσαν ὀργισμένοι ἐνανίτον της, νὰ τῇ λέγῃ, ὅτι «ἐγὼ θὰ σὲ τσακίσω καὶ δὲν θὰ μπορέσῃς νὰ εὕρῃς τὸ δίκαιόν σου». Κύριοι βουλευταί, τοιαῦται παρεκτροπαὶ ὀργάνων τῆς Δικαιοσύνης, πρέπει νὰ τιμωροῦνται ἀπὸ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐτάχθημεν νά συγκρατήσωμεν νομοθετοῦντες καὶ ἐλέγχοντες τὴν δύναμιν καὶ τὴν περιωπὴν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον εἶναι δυστυχῶς ἀληθές ὅτι συστηματικῶς ὑποσκάπτουν οἱ δικαστικοὶ καὶ ἡ ὑπαλληλία ἐν γένει, ἡ ὁποία θέλει τὸ ἀνεξέλεγκτον καὶ τὴν ἐν παντὶ ἐπικράτησιν τῶν ἀτιμωτικῶν αὐτῆς συμφερόντων. Ἄν θέλωμεν νὰ ἀναδιοργανώσωμεν τὰς ὑπηρεσίας ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν Δικαιοσύνην. Δὲν εἶναι δὲ ἀπὸ σκοποῦ νὰ ὑπομνήσω τὸ ἑξῆς χαρακτηριστικόν: Ὅταν ἐγένοντο αἱ σκηναὶ καὶ αἱ διώξεις τῶν Βενιζελικῶν τῆς 19ης Νοεμβρίου 1916 ἐν Ἑλλάδι καθὼς καὶ αἱ καταδιώξεις τῶν Βενιζελικῶν τοῦ 1917, ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν μὲ τὴν κατηγορίαν τοῦ ἰδιωνύμου, ἐρωτῶ, ποῖα ἦσαν τὰ ὄργανα πού ἐνήργησαν κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις τὰς ἀδικωτέρας καὶ τερατωδεστέρας τῶν καταδιώξεων; Ποῖοι καὶ ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ὠργίασαν περισσότερον εἰς βάρος τῶν πολιτῶν; Οἱ δικασταί. Ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῇ κανεὶς αὐτό;

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§13Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ δικασταὶ ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξετροχιάσθησαν. Ἐγὼ δὲν εἶδον νομάρχας οὔτε κατὰ τὸ 1916, οὔτε κατὰ τὸ 1920 μὲ τὴν κατηγορίαν νὰ πρωτοστατοῦν εἰς καταδιώξεις ἀντιφρονούντων, ἀλλ’ εἶδον δικαστὰς μαινομένους ὑπὲρ τοῦ Βενιζελισμοῦ καὶ λυσσῶντας ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως. Τέλος προκειμένου περὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς ἀναφερομένης, συνέβη καὶ τὸ ἑξῆς ἀπίστευτον: Ὅταν ἐξετάσθησαν δύο μάρτυρες ἐκ Θεσσαλονίκης, ἀξιόπιστοι ἔμποροι οἱ ὁποῖοι ἀνεγνώρισαν τὰ κλοπιμαῖα ἐμπορεύματα ὅτι ἦσαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠγόρασε ἡ μηνύτρια ἀπ’ αὐτούς, ὁ ἀνακριτὴς δὲν ἤθελε ν’ ἀναγράφῃ τὰς καταθέσεις των εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐξετάσεώς των καὶ ἠναγκάσθησαν οὗτοι νὰ ἔλθουν εἰς φιλονεικίας καὶ ἔριδας μὲ τὸν ἀνακριτὴν καὶ νὰ εἴπουν, ὅτι δὲν ὑπογράφομεν ἐὰν δὲν μᾶς διαβάσῃ τὰς καταθέσεις μας. Αὐτὸς δὲ ἐκδηλῶν τὸ ἀκράτητον πεῖσμά του καὶ τὴν ἐχθρότητά του πρὸς τὴν μηνύτριαν, ἐτόλμησε νὰ γράψῃ ἐπάνω εἰς τὰς καταθέσεις αὐτάς, «καταθέσεις ψευδεῖς». Εἶχε τοιοῦτον δικαίωμα ὁ ἀνακριτὴς ἐκ τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ἢ ἐξ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἀμεροληψίας δικαστοῦ; Ἐὰν ἦσαν ψευδεῖς καταθέσεις, ὤφειλε νὰ τοὺς καταγγείλῃ ἢ νὰ τοὺς συλλάβῃ καὶ τοὺς ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν καὶ ὄχι ἀνευθύνως νὰ δημιουργῇ μέσα ὑπερασπίσεως τῶν κατηγορουμένων. Ὅταν δὲ εἰσήχθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ συμβούλιον τῶν πλημμελειοδικῶν, διότι ἐνδιεφέρετο ὁ δικαστής, τὸν ὁποῖον γνωρίζει ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω ἐκθέσει τὰ τῆς δράσεώς του ἐν Λαρίσσῃ, καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ ὁποίου ἔχω ἐκθέσει τὴν μεροληπτικὴν διαγωγήν, ἐκδίδεται βούλευμα καὶ ἀπαλλάσσονται οἱ κατηγορούμενοι εἰς τὰς οἰκίας τῶν ὁποίων εὑρέθησαν τὰ κλοπιμαῖα, διότι ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τὴν δικογραφίαν αἱ ἐκθέσεις τῆς κατασχέσεως. Κύριοι βουλευταί, πῶς ἐννοῆτε τὰ τῆς οὕτω λειτουργούσης Δικαιοσύνης; Βεβαίως δὲν ἔχει καλῶς ἡ Δικαιοσύνη ἐν Ἑλλάδι ἀλλὰ διατί; Πολλὰ συζητοῦνται καὶ λέγονται καὶ σχεδιάζονται καὶ πολλὰ νομοθετήματα γίνονται διὰ τὴν διόρθωσιν τῆς καταστάσεως τῆς Δικαιοσύνης ἀλλὰ ὅλα ἐμβαλωματικὰ καὶ ἄστοχα. Ἐγὼ δὲν δίδω καμμίαν προσοχὴν εἰς τὰ τοιούτου εἴδους μέτρα. Ἡ Δικαιοσύνη δὲν ἔχει καλῶς, διότι οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν δικαστῶν μας προέρχονται ἀπὸ τοιοῦτον οἰκογενειακὸν περιβάλλον καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ δικαστικὸν σῶμα μὲ τοιαύτην πενιχρότητα ἀρχῶν καὶ χαρακτῆρος καὶ ἠθικῆς ὑπεροχῆς, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ εἶναι εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, δι’ οὗ ἐπιβάλλεταί τις ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ ἀνάγεται εἰς τὴν περιωπὴν τῆς ἀπαθοῦς καὶ ὑπερτέρας κρίσεως καὶ ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων καὶ τοῦ δικαίου. Ὁ μακαρίτης Emil Faque ἔγραψε δύο ὡραῖα βιβλία τὰ ὁποῖα ἔχουν τοὺς τίτλους «Le culte del’ incompetence καὶ L’ horreur de la responsabilite», ἤτοι «ἡ λατρεία τῆς ἀναρμοδιότητος καὶ «ἡ ἀποστροφὴ πρὸς τὰς εὐθύνας». Καὶ τὶ ἐννοεῖ μὲ τοῦτο; Ἐννοεῖ, ὅτι ζητοῦμεν στοιχεῖα ὑλικῶν προσόντων ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, τυπικὴν βεβαίωσιν γνώσεών τινων, ἀλλὰ τὸν ἔλεγχον τοῦ ἠθικοῦ, τοῦ χαρακτῆρος, τῆς περιωπῆς τῆς συναισθήσεως τοῦ καθήκοντος, ποῖος τὸν κάμνει καὶ μὲ ποῖα ἐχέγγυα τοιούτων προσόντων χρίωμεν ἕνα δικαστήν;

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάπτυξις ἀναφορᾶς αὐτὸ κ. βουλευτά.

§15Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σπουδαιότατον τὸ θέμα, κ. Πρόεδρε. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι ὑποβάλλομεν τὸν προσερχόμενον εἰς ἐξετάσεις καὶ τὸν ἐξετάζομεν Πολιτικὴν Δικονομίαν, τὸν ἐξετάζομεν Ρωμαϊκὸν δίκαιον, ἀλλὰ δὲν τὸν ἐξετάζομεν ἂν ἔχῃ χαρακτῆρα, ἂν ἔχῃ μόρφωσιν, ἂν ἔχῃ τὸ ἦθος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ εἷς δικαστής. Αὐτὰ τὰ λέγει ὁ Fague διὰ τὴν Γαλλίαν. Τὶ θὰ ἔλεγεν ἂν ἐγνώριζε τὰ παρ’ ἡμῖν; Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης, ἐνόμισα εὔθετον καὶ χρήσιμον νὰ ἐκθέσω τὰ γεγονότα ταῦτα διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλή, διότι, ὡς εἶπον, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὰ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ καὶ ἔπραξε τὰ καθ’ ἑαυτὸν καὶ φρονῶ, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ληφθῶσι τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν περιωπήν της.

§16Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐὰν ἔχετε τοιαύτας καταγγελίας, παρακαλῶ νὰ μοῦ τὰς στείλετε.

§17Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πριμίδης, ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς.

§19Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν τὰ ὑπὸ τῆς καταγγελίας ἀναφερόμενα ἔχουσι ἀληθείας, εὑρισκόμεθα ἀσφαλῶς πρὸ μεγάλου δικαστικοῦ σκανδάλου. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ προλαλήσαντος καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ διατάξῃ σχετικὰς ἀνακρίσεις διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ κατὰ πόσον ἔχουσι ἀληθείας τὰ καταγγελλόμενα. Διότι ἐπαναλαμβάνω κ. ὑπουργέ, πρόκειται περὶ μεγίστου δικαστικοῦ σκανδάλου. Νὰ μὴ ἀποτανθῆτε εἰς τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον, διότι δυστυχῶς τοῦτο ἐκ πνεύματος ἀλληλεγγύης δὲν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του, ὅπως πρέπῃ νὰ τὸ ἐκτελέσῃ.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου, ἐπὶ ἀναφορᾶς δημάρχων Πύργου, Ἀμαλιάδος καὶ τῶν προέδρων κοινοτήτων καὶ ὀργανώσεων Ἠλείας, περὶ προαγωγῆς τῆς Ἠλείας εἰς νομόν.

§21Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, κ. Πρόεδρε, παρακαλεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπανασυστήσῃ τὴν Ἠλείαν εἰς νομόν. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἡ ἐπαρχία Ἠλείας ἔχει 100 χιλιάδας κατοίκους καὶ ὅτι εἶναι μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, πλεῖστα δὲ ζητήματα κοινωνικά, οἰκονομικά, πλουτοπαραγωγικὰ εὑρίσκονται ὑπὸ κρίσιν καὶ ὑπὸ τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀρχῆς τῆς ἑδρευούσης ἐν Πάτραις. Ὁ πόθος τοῦ λαοῦ τῆς Ἠλείας δὲν ἐκφράζεται τὸ πρῶτον σήμερον. Ἀπὸ τῆς καταργήσεως τῶν νομῶν, βλέπει ὁ τόπος αὐτὸς τὰ συμφέροντα αὐτοῦ νὰ ζημιοῦνται ἐνῷ συγχρόνως ζημιοῦνται καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξυπηρετοῦντο κάλιστα, ἐὰν ὁ καταργηθεὶς νομὸς ἐπανιδρύετο. Ἐκτὸς τούτου τὴν ἀνασύστασιν ἐπιβάλλει καὶ ἕτερος λόγος τοπικὸς ἂς εἴπωμεν. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, ἡ ἐπαρχία Γόρτυνος ἀνήκουσα εἰς τὸν νομὸν Ἀρκαδίας καὶ δεύτερον ἡ Ὀλυμπία ἀνήκουσα εἰς τὸν νομὸν Μεσσηνίας, ἔχουσι ὑπαχθῆ εἰς τὸ πρωτοδικεῖον αὐτῆς. Τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας καὶ κατὰ συνέπειαν ὄχι μόνον ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ 100 χιλιάδας, ἀλλὰ καὶ ὁ πληθυσμὸς τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν ζητεῖ τὴν ἐπανασύστασιν τοῦ νομοῦ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Παρακαλοῦμεν ὅθεν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ θελήσῃ ὅπως δώσῃ προσοχὴν ἀνάλογον πρὸς τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ ἕνα νομὸν τοιούτου πληθυσμοῦ καὶ τοιοῦτον εἰς παραγωγήν, νὰ ἀφήσῃ αὐτὸν ἐγκαταλελειμμένον ὅπως εἶναι ἀπὸ τοῦ 1910.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσεριώνης, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§23Η. ΤΣΕΡΙΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ καθ’ ὅλα πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος καὶ δὲν ἔχω ἢ νὰ προσθέσω, ὅτι αἱ 100 χιλιάδες κάτοικοι ἔχουν 36 κοινότητας. Ἕνας δὲ τοσοῦτον μεγάλος πληθυσμὸς μὲ τόσας κοινότητας καὶ τόσην ἔκτασιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διοικηθῇ ἐκ τοῦ μακρόθεν. Αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐπαρχίας εἶναι μεγάλαι. Οὔτε σταθμούς, οὔτε κτηνίατρους ἔχει, οὔτε τὰ ἄλλα μέσα ἀνάλογα πρὸς τὸν πληθυσμόν της. Ὅπως λοιπὸν ἐξυπηρετηθοῦν τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ ὁ νομός. Αὐτὴ εἶναι ἡ παράκλησις τοῦ λαοῦ τῆς Ἠλείας.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπηλιάδης, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§25Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ὅπως ἀνέπτυξαν οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως πληθυσμοῦ ἐπιβάλλεται ἡ ἐπανίδρυσις τοῦ νομοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπόψεως διοικήσεως. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ νομάρχης εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχει ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου. Ζητοῦμεν νὰ ἱδρυθῇ νομός, δὲν πρόκειται δὲ περὶ μεγάλης ἐπιβαρύνσεως τοῦ Κράτους, διότι ἡ ἐπαρχία Ἠλείας ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς εἶναι μία ἀπὸ τὰς σοβαρωτέρας. Ὑπεβάλλαμεν συνεπῶς αὐτὴν τὴν παράκλησιν καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συριόπουλος, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§27Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιβάλλεται, κ. Πρόεδρε, ἡ ἐπανίδρυσις τοῦ νομοῦ, ὅπως ὑπεστήριξαν οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι. Ἡ ἐπαρχία Ἠλείας ἔχει πλέον ἐγκαταλειφθῆ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, θὰ λάβῃ μέριμνα περὶ τούτου.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συνδέσμου ἀλληλεγγύης ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, περὶ ἐπαναφορᾶς των εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν.

§29Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηνοτρόφων Γαστούνης περὶ διατιμήσεως τοῦ γάλακτος, ὁ κ. Ἀναστασίου.

§31Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ ὅπως αὕτη διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιγδέμογλου, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Προέδρου τῆς Κοινῆς Ἐπιτροπείας Ἀλυτρώτων καὶ προσφύγων.

§33Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἡ Κοινὴ Ἐπιτροπεία, κ. Πρόεδρε, ἀλυτρώτων καὶ προσφύγων δι’ ἑνὸς τηλεγραφήματός της διαμαρτύρεται, διότι ἡ Τράπεζα βραδύνει τὴν πληρωμὴν τοῦ συμπληρωματικοῦ μητρῴου τῶν δικαιούχων προσφύγων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καθυστερεῖ ἡ καταβολὴ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ συμπληρωματικοῦ μητρῴου. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω μίαν ἀναφορὰν ὁμάδος προσφύγων οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν ἀκριβῶς τὸ ἴδιον τὸ ὁποῖον ζητεῖ σήμερον ἡ Κοινὴ τῶν Ἀλυτρώτων καὶ προσφύγων ἐπιτροπεία. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε ὑποσχεθῆ τότε, ὅτι ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἤρχετο πρὸς κύρωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς συνεπείᾳ τῶν ἑορτῶν.

§34Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑποβάλλεται ἀπόψε, κ. συνάδελφε.

§35Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τὴν πληροφορίαν αὐτήν· ἤθελα μόνον νὰ ἠξεύρω, ἐὰν ἔρχεται ἡ ἡ σύμβασις ἀκεραία ἢ ἂν ἔρχεται μονομερῶς τὸ σημεῖον αὐτό......

§36Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μόνον εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ἐντὸς τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ἑπομένης ἑβδομάδος.

§37Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Εἶναι τόσον ἀλληλοσυγκρουόμεναι αἱ πληροφορίαι τῶν ἐφημερίδων, ὥστε ἄλλαι μὲν παρουσιάζουν, ὅπως ἡ «Ἑστία», ἡ ὁποία διερμηνεύει ἐγκύρως ὁπωσδήποτε γνώμας Κυβερνητικάς, ὅτι πρόκειται ἀκόμη νὰ συζητηθῇ ἡ σύμβασις, ἄλλαις δὲ κάμνουν λόγον περὶ χωρισμοῦ καὶ ὅτι τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς συμβάσεως θὰ συζητηθῇ εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ θὰ κανονισθῇ ἡ ὑπόθεσις, διὰ διατάγματος. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, κ. ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ἤθελα νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: ὅτι ὑπάρχουν σημεῖα τῆς συμβάσεως τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν εἰς τὸ παρελθόν, ὡς μὴ συμφέροντα καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ἐνῷ ἀντιθέτως ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν ἦτο ἐπιβλαβεστάτη. Παράδειγμα δὲ ἔχομεν τὰς ἀλλεπαλλήλους διαμαρτυρίας διαφόρων συνεδρίων καὶ παμπροσφυγικῶν ὀργανώσεων αἱ ὁποῖαι διαμαρτύρονται, ὅτι κατακυροῦνται κτήματα ἀνταλλάξιμα εἰς εὐτελεστάτας τιμάς. Ὑπάρχει ἓν ὑπόμνημα τῆς παμπροσφυγικῆς ὀργανώσεως Καβάλλας, διὰ τοῦ ὁποίου διαμαρτύρεται ἡ παμπροσφυγικὴ ὀργάνωσις, ὅτι μέγαρον τριόροφον, ἐκτάσεως ὡρισμένης, ἐπωλήθη εἰς τιμὴν χαμηλοτέραν τῆς ἀξίας τοῦ οἰκοπέδου εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται τὸ τριόροφον μέγαρον. Αὐτὰ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου συμβαίνουν, ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὑπάρχει διάταξις εἰς τὴν σύμβασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι ὑποχρεωμένη, εἶναι ἠναγκασμένη, νὰ κατακυρώνῃ κατόπιν δευτέρας πλειοδοσίας τὰ κτήματα. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Λούβαρης κατηγορήθη ἐσχάτως δημοσίᾳ, ὅτι ἠγόρασε κτῆμα ἀνταλλάξιμον ἀντὶ 850.000 δραχμῶν ἀξίας 1½ ἑκατομμυρίου. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀγαπητὸς κ. συνάδελφος εἶναι ὁ ὀλιγώτερον ὑπεύθυνος ἢ ὁ τελείως ἀνεύθυνος εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν, διότι ὑπάρχει ἡ ἀναγκαστικὴ κατακύρωσις ἐπιβεβλημένη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τῆς ὑπὸ ἐφαρμογὴν συμβάσεως. Καὶ ἄλλαι ὑπάρχουν διατάξεις εἰς τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἀντιτιθέμεθα.

§38Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἴχομεν λάβει ἀφορμὴν καὶ ἐτροποποιήθη ἡ διάταξις αὐτὴ ὥστε νὰ μὴ καθίσταται ὑποχρεωτικὴ ἡ κατακύρωσις κατὰ τὴν δευτέραν πλειοδοσίαν.

§39Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἦτο τόσον ἀφάνταστον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶχε καθιερωθῇ, διὰ τῆς τελευταίας συμβάσεως, ὥστε μόνον ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐκποιήσεως εἰς ὑπόθεσιν χρεωκοπίας ἠμποροῦσε νὰ φαντασθῇ κανείς, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑποχρεωθῇ εἰς ἰδιοκτήτης, πολὺ μᾶλλον τὸ Δημόσιον, νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ κατακυρώσῃ τὸ κτῆμα εἰς οἱονδήποτε τίμημα κατόπιν δευτέρας δημοπρασίας.

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν σήμερον.

§41Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Εἶναι ὑποχρεωτικὸν καὶ ἄλλως τε ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν τὸ ἀρνεῖται. Ἀλλεπάλληλαι τοιαῦται διαμαρτυρίαι εὑρίσκονται ὑπ’ ὄψει τοῦ κ. ὑπουργοῦ καθὼς καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ συνεπῶς εἶναι περιττὸν νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τῶν σημείων αὐτῶν. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἤθελα, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργόν, εἶναι ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἐπισπευθῇ ἡ κατάθεσις καὶ τοῦ ὑπολοίπου μέρους τῆς συμβάσεως αὐτῆς, οὕτως ὥστε καὶ τὰ περαιτέρω ἄρθρα αὐτῆς, νὰ συζητηθοῦν ἐντὸς τῆς Βουλῆς ὅσον τὸ δυνατὸν ἐνωρίτερον.

§42Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐντὸς τῶν ἀρχῶν τῆς ἑπομένης ἑβδομάδος.

§43Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἐπειδὴ δὲ δὲν γνωρίζω ποῖαι τροποποιήσεις ἐπῆλθον, νομίζομεν, ὅτι θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ προσφέρωμεν κἄποιαν ὑπηρεσίαν, πρωτίστως εἰς τὸ Κράτος καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τοὺς πρόσφυγας διὰ τῆς ὑποδείξεως τῶν σημείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα νομίζομεν, ὅτι χρήζουν βελτιώσεως. Εἶναι καὶ ἐπὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπισπεύσεως τῆς ἐπικυρώσεως τῆς νέας συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ὡς γνωρίζητε ἀπὸ ἑξαμήνου ἐκκρεμεῖ μία ὑπόθεσις σχετικῶς μὲ τὸ προσωπικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία ὑπόθεσις στοιχίζει εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα ἀπὸ 20–25 χιλιάδας δραχμὰς ἡμερησίως. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι 180–200 ὑπάλληλοι, οἱ 53 οἱ ὁποῖοι πληρώνονται ἀπὸ 4–5 χιλ. δραχ. μηνιαίως εἶναι ἐντελῶς ἀργόμισθοι, δὲν περιμένει δὲ ἡ διεύθυνσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰμὴ τὴν τροποποίησιν τῆς συμβάσεως διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπ’ αὐτούς. Ὥστε βλέπετε, ὅτι...

§44Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ περὶ αὐτοῦ προβλέπετε.

§45Μ. ΤΣΙΓΔΕΜΟΓΛΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εὐχαριστῶ διὰ τὴν πληροφορίαν. Πάντως ἐλπίζετε, κ. ὑπουργέ, ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἰς πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς;

§46Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγοράκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐμπόρων Γυθείου.

§48Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος, ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφύγων Πειραιῶς, περὶ κυρώσεως Ν. Δ. περὶ ἀμνηστεύσεως τῶν ζητουμένων διὰ ὀφειλὰς πρὸς τὸ Δημόσιον.

§50Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλοῦν διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ν’ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὰ τέλη τὰ ὁποῖα ὀφείλουν πρὸς τὸ Δημόσιον, διότι εἶναι πτωχοὶ καὶ καταδιώκονται. Φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ μέριμναν δι’ αὐτούς, διότι ἀφοῦ τοὺς ἀπήλλαξαν τὰ δικαστήρια, εἶναι δίκαιον νὰ ἀπαλλαγοῦν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιτσίλιας, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§52Π. ΤΣΙΤΣΙΛΙΑΣ. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέριμναν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἀπηλλάγησαν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων. Ἄλλωστε ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε λάβει μέριμναν καὶ εἰσηγήθη νομοθετικὸν διάταγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐπρόλαβε νὰ παρουσιάσῃ. Εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ καταδιώκονται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι ἔντιμοι ἄνθρωποι. Παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν δι’ αὐτούς.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§54Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλην της τὴν ἐπιείκειαν προκειμένου περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ὑπέπεσαν εἰς ἓν παράπτωμα ἐξ ἀγνοίας τῶν νόμων τοῦ ἐλευθέρου Κράτους εἰς τὸ ὁποῖον διὰ πρώτην φορὰν ἦλθον ὡς πολῖται. Ἐφ’ ὅσον ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ὑπέβαλεν ἓν σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀπηλλάσσοντο καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐκυρώθη, θὰ παρακαλέσω νὰ τύχῃ κυρώσεως τὸ νομοθετικὸν τοῦτο διάταγμα, ὥστε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἀπαλλαγοῦν καὶ νὰ μὴ περιφέρωνται, ὡς καταδιωκόμενοι καὶ βεβαρημένοι δι’ ἑνὸς παραπτώματος, ἐνῷ δὲν πρόκειται παρὰ περὶ ἐπουσιώδους παραπτώματος.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πριμίδης, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§56Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινάκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀναπήρων Μακεδονίας καὶ Θράκης, περὶ ἐλέγχου ἐκκαθαρίσεως ἀναπήρων ὑπὸ ὑγειονομικῶν ἐπιτροπῶν.

§58Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ προβῇ εἰς ἐκκαθάρισιν τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Διότι παρεισέφρυσαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι τραυματίαι τοῦ πολέμου, εἶναι δὲ συμφέρον καὶ εἰς τοὺς ἀναπήρους, νὰ γίνῃ ἡ ἐκκαθάρισις αὐτὴ διὰ νὰ μείνουν οἱ πραγματικοὶ ἀνάπηροι.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς. Ὁ κ. Τσεριώνης, ἐπὶ ἀναφορᾶς συνδέσμου καρραγωγέων Πύργου Ἠλείας, περὶ ἀποζημιώσεως αὐτῶν.

§60Η. ΤΣΕΡΙΩΝΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ ὅπως σταλῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου, ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς.

§62Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινάκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς δημοδιδασκάλων ἀναπήρων πολέμου, περὶ παροχῆς συντάξεως εἰς αὐτούς.

§64Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Οἱ ἀνάπηροι δημοδιδάσκαλοι ζητοῦν διὰ τῆς ἀναφορᾶς των, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ κατάστασις εἰς ἣν εὑρίσκονται σήμερον καὶ φανῇ ἐπιεικὴς ἡ Κυβέρνησις διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀναφέρουν εἰς τὴν ἀναφοράν των.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὸν λόγον.

§66Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λαμβάνω τὴν τιμήν, κ. συνάδελφοι, νὰ ὑποβάλλω νομοσχέδιά τινα σχετιζόμενα μὲ τὴν ἁρμοδιότητά μου. Καὶ πρῶτον τὸ «περὶ ταμείου συντάξεων ἐν γένει νομικῶν». Εἶναι νομοσχέδιον ὅπερ ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν τῶν νομικῶν προσώπων τῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ προβλέπει ἕνα οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν τέλειον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον θέλουν στεγασθῆ ὅλα τὰ νομικὰ πρόσωπα τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τοῦ δικαστικοῦ κλητῆρος μέχρι τοῦ ἀνωτάτου δικαστικοῦ λειτουργοῦ (χειροκροτήματα). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον σπουδαιοτέρων νομοσχεδίων.

§67Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Νομικῶν ἢ δικηγόρων;

§68Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νομικῶν εἰς τοὺς ὁποίους περιλαμβάνονται καὶ οἱ δικηγόροι. Ἦτο ἀνέκαθεν πόθος διακαὴς τοῦ δικηγορικοῦ ἰδίως κόσμου τῆς Ἑλλάδος, νά συνταχθῶσιν καὶ οἰκονομικῶς, διότι πρόκειται περὶ τῶν ὀργάνων ἐκείνων τῆς δικαιοσύνης, ἐπιστημόνων οἱ ὁποῖοι καταβάλλουν ὅλας των τὰς δυνάμεις τὰς πνευματικὰς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἀλλὰ εἰς τὸ τέλος τοῦ βίου των μένουν ἄνευ σχεδὸν ὀβολοῦ. Ἦτο ὁμολογουμένως παράλειψις μέχρι τοῦδε. Οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ὀργανώθησαν διοικητικῶς καὶ νομικῶς, δύναμαι νὰ εἴπω, οἰκονομικῶς τοὐλάχιστον ὅτι παρέλειψαν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τὴν ὁποίαν εἶχον μόνοι των νὰ σκεφθοῦν περὶ τῆς οἰκονομικῆς ὀργανώσεως καὶ τονώσεως τῶν μελῶν αὐτῶν. Μολονότι λέγω καὶ ὁ νόμος περὶ δικηγορικῶν συλλόγων προέβλεπε τοιαύτην διάταξιν, μέχρι τοῦδε οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι οἰκονομικῶς εἶναι ἀνοργάνωτοι. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνετάχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βλάχου ἐν προσχεδίῳ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲ ἡ εἰδικὴ τὴν ὁποίαν κατήρτισα ἐξ ὅλων σχεδὸν τῶν ὀργανώσεων τῶν νομικῶν προσώπων καὶ ἐκ δικαστικῶν καὶ δικηγόρων καὶ συμβολαιογράφων τὸ ἐπεξειργάσθη, τὸ ἐτακτοποίησε κατὰ τρόπον, ὥστε ἡ ἐπιτυχία του νὰ θεωρῆται ἀσφαλής. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, διότι εἶναι μακρόν. Εἰσηγητικὴ δὲ ἔκθεσις τὸ περιβάλλει ἡ ὁποία καὶ καθορίζῃ τὰς λεπτομερείας τῆς ὅλης αὐτῆς οἰκονομικῆς ὀργανώσεως. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς προκειμένου περὶ τοιούτου νομοσχεδίου τοιαύτης ἐκτάσεως καὶ σοβαρότητος, νὰ ἐνισχύσῃ τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τὴν κοινοβουλευτικὴν εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταρτισθῇ ἔτι τελειότερον τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ καταστῇ ταχέως νόμος τοῦ Κράτους. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ αὐξήσεως τῶν χρηματικῶν ποινῶν καὶ προστίμων» καὶ ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ ἱδρύσεως εἰδικοῦ ταμείου δικαστικῶν μεγάρων καὶ φυλακῶν». (χειροκροτήματα).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βασιλειάδης ἐπὶ τῆς πρώτης ἐπερωτήσεως....

§70Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε κ. Πρόεδρε, προχθὲς ἐγὼ δὲν ἀποπεράτωσα τὴν ἀγόρευσίν μου.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῶν ἔργων τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ὁ κ. Πριμίδης ἔχει τὸν λόγον.

§72Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ εἴπω μόνον, ὅτι ἔχομεν ἀρκετὰ ἀπασχοληθῆ ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§73Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν δευτέραν ἔσχον τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ εἶναι ἀπολύτως ἥσυχος, ὅτι διὰ τῶν συντελουμένων καὶ συντελεσθησομένων λιμενικῶν ἔργων ἐν τῷ λιμένι Πειραιῶς θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐπάρκεια αὐτοῦ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν μελλοντικῶν αὐτοῦ ἀναγκῶν καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἐμπορίου καὶ βιομηχανίας ἐπὶ πολλὰς δεκαετηρίδας. Ἐκ παραλλήλου ἀνέπτυξα πρὸς τούτοις, ὅτι ἀτυχῶς ἡ προσδοκομένη μελλοντικὴ αὔξησις τῆς κινήσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς προβλέπεται βραδεῖα, βραδυτάτη. Ἀλλὰ τούτου καταδειχθέντος ἡ μόνη προϋπόθεσις, ἡ ὁποία, θὰ ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἄποψιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ἠσαΐα περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Νέῳ Φαλήρῳ καταρρέει καὶ ἐν ᾧ καταρρέει, ἡ μόνη δικαιολογία ἐξ ἄλλου ὀρθοῦται πλειὰς ὅλη λόγων ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ τοιαύτη ἄποψις περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Νέῳ Φαλήρῳ θεωρεῖται καταδικαστέα. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐκθέσω τοὺς λόγους αὐτοὺς δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω, ὅτι πάντες οἱ μεγάλοι σύγχρονοι λιμενολόγοι οἱ ἀσχοληθέντες μὲ τὰ ζητήματα τοῦ λιμένος Πειραιῶς, πάντες οἱ μεγάλοι οἶκοι οἱ ὁποῖοι ἐξεπόνησαν σχέδια καὶ ἐμελέτησαν τὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς, πάντες, οὐδενὸς ἐξαιρουμένου εἶναι σύμφωνοι. Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ὑπέδειξεν ἢ ἐνέκρινε σκέψιν περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Φαλήρῳ. Οὕτως ὁ Κοῦμερ, ὁ Κελλενέκ, οἱ τρεῖς Ἀγγλικοὶ οἶκοι, οἱ ὁποῖοι προκειμένου, νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ λιμενικὰ ἔργα Πειραιῶς ὑπέβαλλον προτάσεις, ὁ ἀναλαβὼν τὰ ἔργα ταῦτα ὁ Ἐρπάν, ὁ ἐκ τῶν ἡμετέρων μόνος λιμενολόγος, ἴσως, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐξοχὴν μὲ τὰ λιμενικὰ ἔργα ἠσχολήθη ὁ ἀείμνηστος Γκίνης, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων, πάντες ἐν μιᾷ λέξει ἀπέβλεψαν εἰς τὴν διαρρύθμισιν καὶ βελτίωσιν καὶ ἐπέκτασιν τοῦ λιμένος πρὸς τὴν Ψυττάλειαν. Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἐξέφρασε γνώμην περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Φαλήρῳ. Μάλιστα εἷς ἐξ αὐτῶν, ὁ Κοῦμερ, ἐπιγραμματικὴν ἐξέφρασε γνώμην, ὅτι ὁ ὅρμος τοῦ Φαλήρου εἶναι κατάλληλος πρὸς ἁλιείαν. Καὶ δικαίως οὐδεὶς ἐκ τῶν λιμενολόγων ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Φαλήρῳ, διότι συντρέχει πλειάς, ἐπαναλαμβάνω, λόγων ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρεῖται ἀπολύτως καταδικαστέα ἡ τοιαύτη ἄποψις. Ἐν πρώτοις λόγοι οἰκονομικοί. Ἡ κατασκευὴ λιμένος ἐν Φαλήρῳ ἀσφαλῶς θ’ ἀποβῇ δαπανηροτάτη. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ ὅρμος τοῦ Φαλήρου εἶναι ἀναπεπταμένος καὶ ἀνοικτὸς πρὸς νότον καὶ ὅτι δεινῶς προσβάλλεται ἀπὸ τοὺς νοτίους ἀνέμους οἱ ὁποῖοι μαίνονται εἰς πάντα τὸν Σαρωνικόν, ἰδίως δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ χειμῶνος. Πρὸς τοῦτο, θ’ ἀπαιτηθῇ ἡ κατασκευὴ λιμενοβραχιόνων μεγίστου βάθους καὶ μεγίστου μήκους καὶ μὲ σειρὰν τριπλῶν καὶ τετραπλῶν ὀγκολίθων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, θ’ ἀπαιτηθῇ καὶ ἐκβραχισμὸς καὶ ἐκβάθυνσις καὶ ἐξ ἀντιθέτου ἐπιχωμάτωσις. Θ’ ἀπαιτηθῇ ἡ κατασκευὴ κρηπιδωμάτων καὶ προβλητῶν, ἡ κατασκευὴ ἀποθηκῶν, ἀνέγερσις ὑποστέγων, ἐγκατάστασις σιδηροδρομικῶν τροχιῶν. Κατά τινας εἰδικοὺς ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς λιμένος ἐν Φαλήρῳ ὑπολογίζεται ἄνω τῶν 3 δισεκατομμυρίων. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἡσαΐας ὑποβιβάζει τὸ ποσὸν εἰς 600 ἑκατομμύρια, ἀφ’ ἑνὸς λαμβάνων ὑπ’ ὄψει μίαν μελέτην μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν λιμενολόγοι ἀλλὰ ὑδραυλικοὶ καὶ ἀφ’ ἑτέρου λαβὼν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ ἀποκομίσῃ ποσὸν ἐπίσης ἰσόποσον 600 ἑκατομμυρίων ἐκ τῆς ἐκποιήσεως παραλιακῶν χώρων πρὸς τὴν βιομηχανίαν. Ἀλλ’ ἡ μελέτη αὕτη δὲν εἶναι μελέτη, ἀλλὰ δημοσιογραφικὴ ἀνακοίνωσις, οὐδὲ δύναται δὲ νὰ εἶναι μελέτη σοβαρὰ ἀφοῦ εἶναι ἐλλειπὴς κατ’ οὐσιώδη στοιχεῖα· διότι ἐνῷ ὁμιλεῖ περὶ κατασκευῆς κυματοθραυστῶν καὶ λιμενοβραχιόνων μεγίστου μήκους, δὲν μᾶς λέγει συγχρόνως πόθεν θὰ πάρωμεν τὴν πέτραν, διὰ νὰ καθορίσωμεν τὸ κόστος τῆς κατασκευῆς αὐτῶν· ἐνῷ ὁμιλεῖ ἐπίσης περὶ μεγάλων ἐπιχωματώσεων δὲν μᾶς λέγει καὶ τὸ πόθεν θὰ λάβωμεν τὸ χῶμα πρὸς περάτωσιν αὐτῶν· δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ μελέτης σοβαρᾶς. Ὁ ἄλλος ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Ἡσαΐα, ὅτι θὰ ἠδύνατο τὸ Κράτος ν’ ἀποκομίσῃ ποσὸν 600 ἑκατομμυρίων ἐκ τῆς ἐκποιήσεως παραλιακῶν χώρων καὶ αὐτὸς ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ κ. Ἡσαΐα δὲν εἶναι σοβαρός, καθ’ ὅσον ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ βιομηχανία νὰ δύναται νὰ διαθέσῃ 600 ἑκατομμύρια πρὸς ἀγορὰν ἐδάφους, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ διατεθειμένα κεφάλαια 9–10 δισεκατομμύρια, δεδομένου ὅτι κατὰ μέσον ὅρον ἡ βιομηχανία πρὸς ἀγορὰν ἐδάφους δὲν διαθέτει ποσὸν μεῖζον τοῦ 5–10% ἐπ’ ἀναλογίᾳ τῶν ἀπαιτουμένων κεφαλαίων. Ἕνας ἐκ τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι καταδικάζουσι ὅθεν τὰς σκέψεις αὐτὰς τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι πρῶτον ὁ οἰκονομικός. Ἀλλὰ καὶ οἱ τεχνικοὶ λόγοι, διότι προβάλλει ὡς ἀξίωμα λιμενολογικόν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς λιμένα νὰ ἐκβάλουν ποταμοί, ἢ ἁπλῶς χείμαρροι ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι εἰς τὸ Φάληρον ἐκβάλλει ὁ Ἰλισσὸς καὶ ὁ Κηφισσός, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς πολυομβρίους περιόδους παρασύρουν διαφόρους ὄγκους ξύλων καὶ διαφόρων ἄλλων ἀπορριμάτων καὶ ἀποθέτουν ταῦτα προκαλοῦντες προσχώσεις παρὰ τὰς ἐκβολάς των. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ μικρᾶς προσχώσεως εἰς τὸν λιμένα τῶν Ἁλῶν διότι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἐσημειώθη πρόσχωσις 0,82, ἀκριβῶς δὲ τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ Ἰλισσὸς καὶ ὁ Κηφισσὸς διασχίζοντες ὅλον τὸ ἀνατολικὸν λεκανοπέδιον μέχρι Πάρνηθος καὶ Πεντέλης, θὰ προκαλοῦσι μεγάλας προσχώσεις, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ λιμένος εἶναι δυσχερὴς καὶ δαπανηρὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπικίνδυνον εἰς τὰ σκάφη, τὰ ὁποῖα θὰ προσεγγίζωσι εἰς τὰς ἐκβολὰς τῶν χειμάρρων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶναι καὶ λόγοι Πειραϊκῶν συμφερόντων οἱ ὁποῖοι ἀποκλείουν τοιαύτην σκέψιν· ἡ κατασκευὴ λιμένος ἐν Νέῳ Φαλήρῳ ἀσφαλῶς θὰ μεταφέρῃ τὴν κεντρικὴν βιομηχανικὴν καὶ ναυτικὴν κίνησιν ἐκ τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἰς τὸν ὅρμον τοῦ Φαλήρου ἐπὶ μεγίστῃ ἀναμφισβητήτως καὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ τοῦ λιμένος τοῦ Πειραιῶς· ὡς παράδειγμα δύναμαι νὰ φέρω τοῦτο, ὅτι λόγῳ τῆς κατασκευῆς τῶν νέων λιμενικῶν ἔργων εἰς τὴν βόρειον πλευρὰν τοῦ λιμένος ἡ ἀνατολικὴ πλευρὰ ἡ ἐπὶ τῆς ἀκτῆς ἀλκίμων ἐνεκρώθη, τὰ κτήματα αὐτῆς ὑπέστησαν σοβαρὰς ζημίας, τί θὰ γίνῃ ἐὰν ἐγένετο ἐν Φαλήρῳ ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος; Θὰ ἐσήμαινε, τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον τὸν ἐνταφιασμὸν τοῦ Πειραιῶς. Ἀλλ’ ἐγὼ ὡς γηγενὴς Πειραιῶς δὲν θ’ ἀνεχόμην τοιοῦτον τι, ἀλλὰ μόνον ὑπὸ τὸ κράτος ὑπερτάτης ἀνάγκης, ἡ ὁποία δὲν συντρέχει, οὔτε σήμερον ἀλλὰ καὶ ἡ ὁποία δὲν θὰ ὑφίσταται εἰς τὸ ἐγγὺς ἢ ἀπώτερον μέλλον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουν καὶ λόγοι ὑγιεινῆς, οἱ ὁποῖοι ἀποκλείουν τοιαύτας σκέψεις ἀνεξαρτήτως τῶν ἀναθυμιάσεων τῆς Σούδας τοῦ Φαλήρου, ἡ ὁποία χάριν τῆς μερίμνης τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐλπίζομεν νὰ ἐκλείψῃ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ Φάληρον ἀποτελεῖ τὸν πνεύμονα τῶν δύο πόλεων, ἀλλὰ διὰ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου ὁ κόσμος θὰ χάσῃ τὴν πηγὴν ταύτην τῆς ὑγείας καὶ θὰ παύσῃ, ν’ ἀναπνέῃ τὴν ζείδωρον αὔραν τῆς θαλάσσης, διότι διὰ τῆς λιμενοποιήσεως, θὰ μετατραπῇ τὸ Φάληρον εἰς ἑστίαν ἀκαθαρσιῶν, συστατικοῦ ἀναποφεύκτου εἰς κάθε λιμένα παρ’ ὅλας τὰς καταβαλλομένας πρὸς καθαρισμὸν προσπαθείας. Ἀλλὰ καὶ λόγοι αἰσθητικοὶ συντρέχουσι, διότι ἡ κατασκευὴ λιμένος, θ’ ἀποτελέσῃ δεινὸν πλῆγμα αἰσθητικόν, θὰ ἐξαφανίσῃ τὸ ὡραῖον ἐκεῖνο θαῦμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ ὅλη Φαληρικὴ ἀκτὴ καὶ οἱ περιπατηταὶ αὐτῆς, θὰ παύσουν ν’ ἀπολαμβάνουν τὸ ὡραῖον πανόραμα τῆς Φαληρικῆς ἀκτῆς μὲ τοὺς ἀπέναντι αὐτῆς ὡς ἐπάλξεις πυκνοκατῳκημένους βράχους τῆς Καστέλλας καὶ δὲν θ’ ἀκούουν ἄλλο τίποτε παρὰ μόνον τὰς σειρῆνας τῶν ἀτμοπλοίων καὶ τὸν ἐκκωφαντικὸν κρότον τῶν γερανῶν καὶ τῶν βαρούλκων καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Ὑμηττός, θὰ παύσῃ νὰ ἀκούῃ γυρτὸς τὸ ἐρωτικὸν τραγούδι τοῦ Φαλήρου, ὅπως ἐστοχάσθη ὁ ποιητής. Πολλοὶ λοιπὸν οἱ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων πρέπει ν’ ἀποκλεισθῇ ἡ σκέψις τῆς κατασκευῆς λιμένος ἐν Νέῳ Φαλήρῳ. Καταλήγων κύριοι συνάδελφοι, δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω ὅτι παρὰ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων διετυπώθησαν αἰτιάσεις κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς, αἵτινες μοῦ φαίνονται ὡς λίαν ἀβάσιμοι. Ἤκουσα ἐπὶ παραδείγματι ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ λιμένος Πειραιῶς δὲν τελεῖ ὑπὸ ἔλεγχόν τινα· τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι συμφώνως πρὸς τὸν καταστατικὸν νόμον ΓΦΑ τὸν διέποντα τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Πειραιῶς, πᾶσα πρᾶξις καὶ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς διατελεῖ ὑπὸ τὸν ἄμεσον καί αὐστηρὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἐζητήθη ἐπίσης καὶ ἡ κεφαλὴ ἐπὶ πίνακι τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς, διὰ τὰ τυχὸν σφάλματα τοῦ προγραμματικοῦ σχεδίου τῶν τεχνικῶν ἔργων. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ λιμένος Πειραιῶς δὲν εἶναι σῶμα τεχνικόν, τὰ τυχὸν σφάλματα τοῦ προγραμματικοῦ σχεδίου δὲν δύνανται νὰ βαρύνουν αὐτήν, ἀπεναντίας μετὰ σπουδῆς ἀπολύτως δεδικαιολογημένης ἐπεζήτησε νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν πρωτόγονον κατάστασιν τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἐπισπεύσασα τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων καὶ ὑποβαλλοῦσα τὸ προγραμματικὸν σχέδιον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων καὶ λιμενικῶν ἔργων τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ὅπερ καὶ ἐνέκρινε τοῦτο.

§74Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Εἴπατε ὅτι ἐνεκρίθη τὸ σχέδιον· ποῖον σχέδιον;

§75Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ λιμένος Πειραιῶς ἐπαναλαμβάνω δὲν εἶναι τεχνικὸν σῶμα· ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ τὸ ὑπουργεῖον ὤφειλε, διὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, νὰ ἐπιφέρῃ τὰς δεούσας τροποποιήσεις.

§76Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἄρα ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε γνώμην ἐπὶ τοῦ σχεδίου.

§77Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Εἶχε, διότι ἐπαναλαμβάνω δὲν εἶναι τεχνικὸν σῶμα· καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω καταλήγω καὶ διαπιστώνω, ὅτι ὁ Πειραιεὺς εἶναι ὑπερήφανος καὶ διὰ τὸν λιμένα αὐτοῦ καὶ διὰ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ λιμένος, ἡ ὁποία ἀφ’ ἧς μετετράπη εἰς αὐτόνομον ὀργανισμὸν προβάλλει καὶ πρόκειται καὶ λόγῳ τῆς συνθέσεώς της καὶ λόγῳ τῆς δράσεώς της, νὰ καταστῇ εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων αὐτονόμων ὀργανισμῶν δημοσίου δικαίου ἐν Ἑλλάδι.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεως.

§79Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, μόνον ὀλίγα λεπτὰ θὰ ὁμιλήσω, διότι νομίζω, ὅτι ἀπωλέσαμεν πολύτιμον χρόνον τὸν ὁποῖον ἠμπορούσαμεν νὰ διαθέσωμεν γιὰ κἄτι ὠφελιμώτερον.

§80Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§81Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Συνεζητήσαμεν περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ λιμένος Πειραιῶς, ἐνῷ κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ζήτημα.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε διατὶ θὰ ὁμιλήσητε;

§83Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας διὰ νὰ ἐξηγήσω, ὅτι δὲν ὑφίσταται ζήτημα. Ἡ ἐπάρκεια τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι ἐξησφαλισμένη. Περὶ Φαλήρου οὔτε θὰ συζητήσω, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι οὐτοπία νὰ ὁμιλῶμεν περὶ Φαλήρου, ὅταν ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἶναι ἐπαρκετὸς καὶ ἡ ἐπάρκειά του εἶναι τοὐλάχιστον διὰ 50 ἔτη. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὅτε ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἐξυπηρετεῖτο μὲ τὰ πρωτόγονα μέσα φορτοεκφορτώσεως ποῦ εἶχε, μὲ σχεδὸν οὐδεμία χερσαίαν ἐγκατάστασιν σύγχρονον, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἦτο ὑπεραρκετὸς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, νομίζω, ὅτι μετὰ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται καὶ προσπαθήσαμεν βεβαίως νὰ κάμωμεν τὰς ἐγκαταστάσεις τὰς συγχρόνους αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται, ἡ ἐπάρκεια τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι πλέον ἢ ἀρκετή. Ἄς ἐξετάσωμεν τὰ τρία σπουδαῖα ζητήματα τὰ ὁποῖα ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς καλεῖται νὰ ἐξυπηρετήσῃ, ταῦτα εἶναι: τὸ ζήτημα τῆς φορτωεκφορτώσεως τοῦ σίτου, τῶν γαιανθράκων καὶ τῆς ξυλείας. Ἄν λάβετε ὑπ’ ὄψει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς ἐγκαταστάσεις τὰς ὁποίας εὐτυχῶς ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπή, τῇ συγκαταθέσει τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀπεφάσισε νὰ ἐγκαταστήσῃ διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκφορτώσεως τοῦ σίτου (silots) καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἕνα φορτηγὸν ἀτμόπλοιον τὸ ὁποῖον ἀπήτει ἕως σήμερον 8 ἡμέρας διὰ νὰ ἐκφορτώσῃ, θὰ εἶναι ζήτημα ὀλίγων μόνον ὡρῶν τότε κύριοι, ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, δὲν θὰ ἐπιβαρύνεται μὲ τὴν παραμονὴν τῶν πλοίων διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκφορτώσεως τοῦ σίτου. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν γαιανθράκων, κύριοι βουλευταὶ τοῦτο βεβαίως εἶναι ἕνα ὑλικὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ σχετικῶς μεγαλύτερον χρόνον παραμονῆς τῶν ἀτμοπλοίων εἰς τὸν λιμένα καὶ βεβαίως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ διαθέσιμος χῶρος, διὰ γαιανθρακαποθήκας ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὅλα τὰ γαιανθρακοφόρα δὲν ἐξάγουν τοὺς γαιάνθρακας εἰς τὰς ἐν τῇ ξηρᾷ ἀποθήκας, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν ἐφοπλιστῶν οἱ ὁποῖοι φέρουν γαιάνθρακας θέλουν νὰ κρατοῦν αὐτοὺς ἐντὸς τῶν φορτηγίδων, διὰ νὰ γίνεται εὐχερεστέρα ἡ ἀνθράκευσις τῶν πλοίων τῆς ἀκτοπλοΐας.

§84Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Εὐκολωτέρα ἡ αὔξησις τοῦ βάρους. Ἀλλὰ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐμπορικοῦ λιμένος· διὰ τὰς γαιανθρακαποθήκας εἶναι ὁ προλιμήν.

§85Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ὑδατίνη ἐπιφάνεια τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι ἀπολύτως ἀρκετή. Τὸ ζήτημα τῆς ξυλείας εἶναι βεβαίως ἕνα ζήτημα τὸ ὁποῖον μπορεῖ νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἔχουν γίνει ἤδη καὶ ἀποθῆκαι καὶ ἐγκαταστάσεις ὅπου δέον ν’ ἀποβιβάζηται ἡ ξυλεία. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἰστιοφόρων, διὰ τὴν κίνησιν τῶν ὁποίων ἐὰν μελλοντικῶς παρουσιασθῇ στενοχωρία, εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ ὁ μικρὸς ὅρμος τῆς Δραπετσῶνος ὁ ὁποῖος εἶναι πλησιέστατα τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ Κερατσινίου, καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ εὐκολώτερος διὰ τὸν εἴσπλουν καὶ ἔκπλουν τῶν ἰστιοφόρων, καὶ δὲν θὰ παρεμποδίζῃ τὴν κίνησιν αὐτὴν τοῦ λιμένος Πειραιῶς τῶν ἀτμοπλοίων.

§86Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Δὲν θὰ ἔκαμνον τὴν διακοπὴν αὐτὴν ἐὰν τὸ ἐπιχείρημα τὸ ἔκανε μὴ ναυτικὸς ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὸ λέγετε σεῖς ποῦ εἶσθε ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ πρέπει νὰ κάμω τὴν διακοπήν. Γνωρίζετε τὰς διαστάσεις τοῦ λιμενίσκου Δραπετσῶνος, εἶναι ζήτημα ἐὰν χωρῇ δύο ἰστιοφόρα καὶ ὄχι 15 χιλιάδες ἰστιοφόρα τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς.

§87Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. συνάδελφος ἂν καὶ εἶναι πληρεξούσιος ἐκ Πειραιῶς, φαίνεται, ὅτι τελευταίως δὲν ἐπεσκέφθη τὸν λιμενίσκον τοῦτον καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω πρόχειρον τὸν γεωγραφικὸν χάρτην, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ὁ λιμὴν τῆς Δραπετσῶνος εἶναι ἴσος ἂν ὄχι καὶ μεγαλύτερος τοῦ λιμένος τῶν Ἁλῶν, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι χρειάζεται κἄποια ἐκβάθυνσις ὄχι πολὺ δαπανηρά, ὁμιλῶ βεβαίως περὶ ἰστιοφόρων 20 καὶ 30 τόννων.

§88Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ, δι’ ἰστιοφόρα εἰδικῆς μεταφορᾶς.

§89Γ. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, δὲν λέγω δι’ ὅλα τὰ ἰστιοφόρα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς κινήσεως τῶν πλοίων ἐντὸς τοῦ λιμένος Πειραιῶς τοιαύτη δυσκολία δὲν φαντάζομαι, νὰ παρουσιάζηται. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἐμπορικὰ πλοῖα ἄνω τῶν 10 χιλιάδων τόννων δὲ θὰ χρησιμοποιοῦνται, διὰ τὴν μεταφορὰν ἐμπορευμάτων, διότι δὲν εἶναι συμφέρον, τὸ πολὺ ἀπὸ 5 μέχρι 10 χιλιάδων τόννων χρησιμοποιοῦνται. Ἑπομένως ζήτημα στενότητος χώρου, διὰ τὴν κίνησιν μεγάλου ἐκτοπίσματος πλοίων δὲν θὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν Πειραιᾶ. Τὰ μεγάλα πλοῖα τὰ ὁποῖα ἔρχονται, διὰ τοὺς περιηγητάς, βεβαίως ἐὰν ὁ καιρὸς εἶναι καλὸς ἀποβιβάζονται εἰς τὸ Φάληρον, ἐὰν ὅμως ὁ καιρὸς εἶναι νότιος, ὁπότε καὶ εἰς τὸ Φάληρον εἶναι δύσκολος ἡ ἀποβίβασις, τότε μὲ μίαν μικρὰν δαπάνην δύνανται, νὰ γίνουν εἰς τὸ Κερατσίνιον δύο μικραὶ ἀποβάθραι. Θὰ ἠδύναντο ν’ ἀποβιβάζωνται ὅλοι οἱ περιηγηταί, διότι ξεύρετε ὅτι ἔχει συμβῆ νὰ ἔλθουν περιηγηταὶ εἰς τὸ Φάληρον καὶ νὰ μὴ κατορθώσουν ν’ ἀποβιβασθοῦν λόγῳ τῆς κακοκαιρίας, ἐνῷ εἰς τὸ Κερατσίνι μὲ οἱονδήποτε καιρὸν, θὰ δύνανται ν’ ἀποβιβασθῶσιν ἀρκεῖ φυσικὰ ἡ συντήρησις τῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία εἶναι μία ὡραιοτάτη πραγματικῶς τοποθεσία, νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη, εἴτε ὑπὸ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, εἴτε ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Ἀλλ’ ἀσχέτως αὐτοῦ, τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν ἀποβαθρῶν κ. Πρόεδρε, νομίζω εἰς τὸ Κερατσίνι πρέπει νὰ μελετηθῇ κἄπως σοβαρώτερον, ὄχι διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀποβιβάσεως καὶ ἐπιβιβάσεως τῶν περιηγητῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους λόγους, πρέπει νὰ μελετηθῇ, διότι δύνανται νὰ γίνωσιν κινήσεις οἱαιδήποτε, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι φυσικῶς προφυλαγμέναι, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς γειτνιάσεως πρὸς τὸν Ναύσταθμον δύναται ἡ ἄμυνα τῆς θέσεως, νὰ εἶναι ἀσφαλεστέρα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τελειώνων τὸν λόγον μου, νομίζω ὅτι χρειάζεται ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν μία αὐστηροτέρα ἐπίβλεψις τοῦ Κράτους ἐπὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὰ ζητήματα τὰ οἰκονομικῆς φύσεως, μία παρακολούθησις συνεχὴς τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας πρὸς τὸ παρὸν κάμνει καὶ εἰδικῶς διὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται εἶναι καλόν, ἵνα μὴ σπαταλισθῶσι χρήματα εἰς ἄστοχα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εἶναι ἀπαραίτητα, ὡς ἐπὶ παραδείγματι ὁ ἐκβραχισμὸς εἰς ὡρισμένα μέρη παρὰ τὰ κρηπιδώματα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ πλησιάζωσι πλοῖα μεγάλου ἐκτοπίσματος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται ἐπίσης, διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς εἶναι μία καλὴ ὀργάνωσις καὶ μία ἑνιαία διοίκησις τοῦ λιμένος, διότι ἐὰν πολλαὶ ὑπηρεσίαι ἐπεμβαίνουσιν εἰς τὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς, φυσικὸν εἶναι νὰ ἐπέρχεται καὶ ἀταξία καὶ ἑπομένως δὲν θὰ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας του.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἠσαΐας ἔχει τὸν λόγον.

§91Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κ. συνάδελφοι, καθ’ ἣν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤρχισε μὲ κἄποιαν σχετικὴν ἀδιαφορίαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐθεωρήθη δὲ πρὸς στιγμὴν καὶ ἀκατάλληλον, ἐν τούτοις ἐκίνησε τὸ ἐνδιαφέρον κατὰ τοσοῦτον, ὥστε νὰ καταναλώσῃ τρεῖς ὁλοκλήρους συνεδριάσεις. Εἶναι ἐπίσης ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν συζητουμένου τοῦ ζητήματος τούτου τόσον οἱ ὁμοφρονοῦντες, ὅσον καὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες κατέληξαν εἰς δύο συγκεκριμένα καὶ βασικὰ ἀποτελέσματα ὁμοφωνήσαντες. Πρῶτον, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπὸ κατασκευὴν ἔργων, θὰ εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ δεύτερον εἰς τὴν λιμενοποίησιν τοῦ Φαλήρου κατὰ τὸ ὅλον ἢ ἐν μέρει. Διότι πάντες οἱ ὁμιλήσαντες, πλὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Πριμίδου, ὁ ὁποῖος διερμήνευσεν ἀκριβῶς καὶ μόνον τὴν γνώμην τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, πάντως, λέγω, οἱ ὁμιλήσαντες κατέληξαν, ὅτι ὁπωσδήποτε ἐν τῷ Ν. Φαλήρῳ ἔργα πρέπει νὰ γίνωσι εἴτε πρὸς λιμένισιν τῶν πολεμικῶν πλοίων, εἴτε διὰ τὰ μεγάλα ὑπερωκεάνεια, τῶν ὁποίων τὸ ἐκτόπισμα λόγῳ τῆς χωρητικότητος αὐτῶν εἶναι ἀρκετὰ μέγα. Μία λαϊκὴ παροιμία κ. συνάδελφοι, λέγει, ὅτι κάθε ἐμπόδιον γιὰ καλό· ὅταν προχθὲς ὡμίλουν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κλεψύδρας τὴν ὁποίαν λόγῳ λίαν δεδικαιολογημένου ἀληθῶς κωλύμματος μοῦ ἔθεσεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐλυπήθην καὶ ἐστενοχωρήθην, διότι ἤμην ὑποχρεωμένος, νὰ συντομεύσω τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ νὰ παραλείψω πολλά, ἵνα κατορθώσω τὸ ταχύτερον νὰ φθάσω εἰς συμπέρασμα προτοῦ τὸ ὕδωρ τῆς κλεψύδρας ἐξαντληθῇ, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἐκ τῆς τροπῆς, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ συζήτησις, εἶμαι εὐχαριστημένος καὶ τοῦτο, διότι παρέλειψα κεφάλαια τοιαῦτα ἢ μᾶλλον δύναμαι νὰ εἴπω μόλις τὰ ἔθιξα, διὰ νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ, τὰ ὁποῖα καὶ μόνα θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς ἀπάντησιν πάντων τῶν συναδέλφων, οἵτινες ὡμίλησαν εἴτε ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως, εἴτε κατά. Καὶ τὸ σπουδαιότερον τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα παρέλειψα, εἶναι τὸ κατὰ πόσον ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς πρόκειται, νὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως λέγω καὶ ὄχι ἐκ τῆς μετατοπίσεως, ὡς θέλουν νὰ βάλουν εἰς τὸ στόμα μου καὶ ἰδίως ἐκ τῆς μετατοπίσεως τοῦ ἄξονος τῆς πόλεως Πειραιῶς. Ἀλλὰ πρὸ τοῦ κ. συνάδελφοι, εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα τοῦτο, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος βουλευτὴς ἐκ Πειραιῶς κ. Σακκαλῆς, νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ἄφθονον Ἀττικὸν ἅλας, τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποίησεν, ἵνα καταστήσῃ τὴν διάλεξιν αὐτοῦ τερπνήν, τὸ ἐχρησιμοποίησεν εἰς βάρος τῶν ἐξακριβωμένων ἀριθμῶν καὶ τῆς πραγματικότητος. Εἶναι ἀληθῶς τερπνὸν πρᾶγμα ὁ λυρισμὸς καὶ ἐπὶ τῶν πεζῶν ζητημάτων τόσον εἰς τὸν ἀγορεύοντα ὅσον καὶ τοὺς ἀκροωμένους αὐτοῦ ὑπὸ ἕνα ὅμως καὶ μόνον ὅρον, ὅτι τοῦτο δὲν πρέπει νὰ γίνεται εἰς βάρος τῆς ἀληθείας. Λέγω λοιπόν, ὅτι παρέλειψα ν’ ἀναπτύξω ἀναλυτικῶς τὸ πῶς ὁ Πειραιεὺς ὄχι μόνον δὲν θὰ πάθῃ τίποτε, ἀλλὰ θὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω νὰ σᾶς εἴπω πληθὺν ἐπιχειρημάτων. Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα εἶναι, ὅτι βεβαίως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μετατοπίσω τὸν λιμένα Πειραιῶς, ἐὰν ὁμολογουμένως ἐπρόκειτο νὰ πάρω τὸν ἄξονα τῆς πόλεως Πειραιῶς καὶ νὰ μεταφέρω αὐτὸν εἰς Φάληρον ἢ ἀλλαχοῦ, ἀσφαλῶς ὁ Πειραιεὺς ἤθελεν ὑποστῆ πανωλεθρίαν καὶ ἀσφαλῶς ἐγὼ δὲν θὰ ἤμην ἄξιος ν’ ἀντιπροσωπεύσω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς. Ἀλλὰ τοιοῦτον τι οὔτε ἐσκέφθην, ἀλλ’ οὔτε ἠδυνάμην νὰ φαντασθῶ.

§92Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἀσφαλῶς ἐν τῇ προθέσει ὑμῶν δὲν ὑπῆρχεν.

§93Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ φυσικὴ σειρὰ εἶναι πρῶτον νὰ ἰδοῦμε, ἐὰν εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ ἔπειτα νὰ ἰδοῦμε ποῦ πρέπει νὰ ἴδωμεν τὴν συμπλήρωσιν; Ἐκεῖ νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ καίριον σημεῖον.

§94Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐβάλατε, κ. Πρόεδρε, τὸ ζήτημα ἀκριβῶς ἐκεῖ ποῦ πρέπει, ἀπόδειξις ὅτι ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει μου τὸ ἀνέλυσα λεπτομερέστατα.

§95Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὡμίλησεν καὶ ὁ συνάδελφος κ. Πριμίδης.

§96Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Βεβαίως θ’ ἀπαντήσω μὲ μόνην τὴν διαφορὰν νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν ἔκφρασιν, ὄχι ἴσως κοινοβουλευτικήν, ἀλλ’ ἀρκετὰ ἐκφραστικήν, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος κάμνει τὸν λογαριασμὸν τοῦ Καραγκιόζη, «ἕνα δικό μου, ἕνα δικό σου, ἕνα δικό μου», «ἕνα δικό μου» ἀρχίζει πάλιν.

§97Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Τί ἐννοεῖτε, δὲν μᾶς τὸ κάμνετε λιανά;

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς ἔθιξεν ὁ κ. συνάδελφος, κ. Πριμίδη.

§99Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἀκριβῶς τὸ κάμω λιανά, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ κρηπιδώματα τοῦ λιμένος Πειραιῶς μετὰ τοῦ παραρτήματος τοῦ Κερατσινίου ἀναμφισβητήτως εἶναι 7.000 περίπου μέτρα.

§100Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος ὑπεστήριξεν, ὅτι μόνον ὁ λιμὴν Πειραιῶς καλῶς διαρρυθμιζόμενος ἀρκεῖ καὶ ἀρκεῖ μάλιστα διὰ μίαν γενεάν.

§101Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναμφισβητήτως τὰ κρηπιδώματα εἶναι ὅσα λέγει ὁ κ. συνάδελφος, περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῇ, ἕνα πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ πάρῃ κανεὶς τὴν κορδέλλα καὶ νὰ τὸ μετρήσῃ καὶ ἂν λέγωμεν ἐδῶ ἀνακριβεῖς ἀριθμοὺς δὲν θὰ εἴμεθα σοβαροὶ ἄνθρωποι. Εἶναι τόσα τὰ κρηπιδώματα, ἀλλὰ πόσα ἐξ αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθοῦν; Καὶ ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸ παράρτημα τοῦ λιμένος Ἁγίου Γεωργίου. Ὁ λιμενίσκος οὗτος ἔχει 2400 τρέχοντα μέτρα κρηπιδωμάτων ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι προωρισμένα τὰ 1200 διὰ τὴν στρατιωτικὴν βάσιν.

§102Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Εἶπον καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν δευτέραν μὲ τὰ συντελούμενα καὶ τὰ συντελεσθησόμενα λιμενικὰ ἔργα, ὁ λιμὴν θ’ ἀποκτήσῃ 8.000 γραμμικὰ μέτρα, ὡς ἔγγιστα, ἐκ τῶν ὁποίων 2.500 τόννοι εἰς τὸν ὅρμον Ἁγίου Γεωργίου καὶ 5.500 τόννοι εἰς τὸν κύριον λιμένα. Ἐὰν τώρα λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι συμφώνως πρὸς τὴν στατιστικὴν τοῦ 1927 εἴχομεν εἰσαγωγὴν ἐκ τόννων 1.760 ἐξ ὧν γαιάνθρακες 700.000 σῖτος 300.000 καὶ εἴδη γενικοῦ ἐμπορίου 760.000 καὶ λάβωμεν ἐπίσης ὑπ’ ὄψει, ὅτι οἱ μὲν γαιάνθρακες θὰ ἐκφορτώνωνται εἰς Ἅγιον Γεώργιον καὶ ὁ σῖτος εἰς ἔκτασιν 150 μέτρων, ἔπειτα, ὅτι ὑπολείπονται μόνον 760.000 τόννων εἰδῶν γενικοῦ ἐμπορίου, διὰ νὰ ἐκφορτωθοῦν εἰς ἔκτασιν 5.500 γραμμικῶν μέτρων κρηπιδωμάτων ἅτινα λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει, ὅτι εἰς ἕκαστον μέτρον ἀναλογοῦν 500 τόνοι ἐμπορευμάτων, θὰ δύνανται νὰ ἐκφορτώσουν 2.500.000 τόννους ἐμπορευμάτων ἤτοι θὰ ἔχωμεν τριπλασιασμὸν καὶ πλέον τῆς δυναμικότητος τοῦ λιμένος ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς σημερινὰς αὐτοῦ ἀνάγκας.

§103Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐξ αὐτῶν τὰ ½ ὅπως εἴπωμεν εἶναι προωρισμένα, διὰ τὴν στρατιωτικὴν βάσιν καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ ὑπολογίσωμεν, διότι καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης, ὅπως γνωρίζετε δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ ὑπολογίσωμεν, ἑπομένως αὐτὰ τὰ μέτρα φεύγουν ἀπὸ τὴν μέση.

§104Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰ ἐφόδια τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης ἔρχονται, ὥστε ἀπασχολοῦν τὸν λιμένα.

§105Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγὼ τὰ ὑπόλοιπα τοῦ λιμενίσκου Ἁγίου Γεωργίου καὶ Κερατσινίου, θὰ χρησιμοποιηθῶσι ἀπὸ 3–4 βιομηχανίας, δηλαδὴ διὰ τὸ ἠλεκτρικὸν ἐργοστάσιον ἕνα κυλινδρόμυλον μεγάλον καὶ ἕνα ἄλλο ἐργοστάσιον καὶ δὲν μένει ἄλλο τίποτα. Κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου εἶπον ὅτι ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἀρχίζει τὰ ἔργα ἀπὸ τὸν προλιμένα δηλαδὴ ἀπὸ τὰ κρηπιδώματα τοῦ Βασιλειάδη μέχρι καὶ τοῦ λιμένος τῶν Ἁλῶν. Ὅλα αὐτὰ τὰ κρηπιδώματα εἶναι 2.700 μέτρα. Ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε 500 μέτρα τὰ ὁποῖα ὁ συνάδελφος κ. Πριμίδης ὑποστηρίζει ὅτι δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν. Ἀλλὰ ὅλοι οἱ ἐπιστήμονες μηχανικοὶ καὶ οἱ ἐπιστήμονες λιμενικοὶ παραδέχονται ὅτι αὐτὰ τὰ 500 μέτρα εἶναι ἄχρηστα.

§106Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Προσθέσατε καὶ οἱ ναυτικοὶ κ. Ἠσαΐα.

§107Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Καὶ οἱ ναυτικοί! Ἑπομένως μένουν 2.200 τρέχοντα μέτρα. Εἶναι καὶ ἄλλα ἄχρηστα δι’ ἀτμόπλοια ἐξωτερικοῦ αὐτὰ πολλαπλασιαζόμενα μὲ 500 τόννους κατὰ τρέχον μέτρον, ἀριθμὸν ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ Maximum τῆς ἀποδόσεως τῶν κρηπιδωμάτων εἰς λιμένας ποῦ ἔχουν ὄπισθεν τῶν κρηπιδομάτων χερσαίους χώρους μεγάλους, ὅπου ὑπάρχουν μηχανήματα πολλά, σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ 3–4 αὐτοκινητικοὶ δρόμοι, τότε καὶ μόνον ἓν τρέχον μέτρον κρηπιδώματος, θ’ ἀποδώσῃ 600 τόννους τὸν χρόνον. Ἐνῷ τὰ κρηπιδώματα τοῦ λιμένος Πειραιῶς δὲν θ’ ἀποδώσουν περισσότερα τῶν 200–300 τοιούτων. Ἀλλὰ ἐγὼ διὰ νὰ φανῶ εὐχάριστος δέχομαι τὸν ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον θέλουν οἱ κύριοι τῆς λιμενικῆς ἤτοι τοὺς 500 τόννους. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς πολλαπλασιαζόμενος μὲ τὰ μῆκος 1730 τῶν χρησιμοποιησίμων κρηπιδωμάτων δίδει 850.000 τόννους. Σημειωτέον ὅτι τὸ tomage ἐμπορευμάτων ἐξωτερικοῦ, μόνον εἶναι 1.600.000. Προσθέσατε ἀκόμη 500 μέτρα κρηπιδώματα τοῦ Ταβερίου, τὸ ὁποῖον σημειώσατε εἶναι καὶ αὐτὸ ἄχρηστον. Αὐτὸ τὸ κρηπίδωμα κατ’ οὐσίαν κ. Πρόεδρε, ἔπρεπε καὶ αὐτὸ νὰ θεωρηθῇ ἄχρηστον, ὄχι διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πλευρίσῃ πλοῖον καὶ ξεφορτώσῃ, ἀλλὰ διότι ἡ οἰκονομία ἡ ὁποία, θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς πλευρίσεως τοῦ πλοίου εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος θὰ δαπανηθῇ εἰς τὴν μεταφορὰν τοῦ ἐμπορεύματος, διότι τὸ κρηπίδωμα εἶναι εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε τὸ ἐμπόρευμα πρέπει νὰ μεταφερθῇ μὲ αὐτοκίνητα καὶ διὰ μέσον τῆς πόλεως, διότι δὲν δύναται νὰ φθάσῃ εὐθὺς ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμή. Ἑπομένως κατ’ οὐσίαν καὶ αὐτὰ τὰ 500 μέτρα κρηπιδώματα εἶναι ἄχρηστα. Ἀλλὰ ἐγὼ τὰ δέχομαι καὶ αὐτὰ διὰ νὰ φανῶ εὐχάριστος. Ἑπομένως προστίθενται λοιπὸν ἄλλαι 250 χιλιάδες τόννοι, οἵτινες προστιθέμενοι εἰς τὰς 850.000 κάμνουν 1.100.000 τόννους. Μέχρι τῶν 1.600.000 τόννων ποὺ εἶναι ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ μᾶς λείπουν 500.000 τόννοι. Διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν διαφωνίας μὲ τὸν κ. Πριμίδην, μᾶς μένουν βεβαίως ἀκόμη περὶ τὰ 2.300 κρηπιδώματα, τὰ ὁποῖα ἀρχίζουν ἀπὸ τὴν ἀκτὴν Τζελέπη, διέρχονται, διὰ τῆς πόλεως καὶ φθάνουν μέχρι τοῦ τελωνείου. Ταῦτα ἔχουν ἕνα βάθος 3–4 μέτρων. Ὁ πυθμὴν εἶναι γρανίτης. Ἐὰν φαντασθῇ τις, ὅτι πρέπει νὰ δαπανήσωμεν ἓν δισεκατομμύριον, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ φθάσουν πρὸς ἐκβάθυνσιν τῶν κρηπιδωμάτων, τότε δὲν γνωρίζω κ. συνάδελφοι τί πρέπει νὰ εἴπω, ἐὰν διενοήθησαν νὰ διατεθοῦν τὰ ποσὰ αὐτὰ δι’ ἕνα τοιοῦτον ἔργον. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐὰν συμβῇ δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαραίτητος ἐδαφικὸς χῶρος ὄπισθεν τῶν κρηπιδωμάτων, διὰ τὴν ἐναπόθεσιν τῶν ἐμπορευμάτων, τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἐκφορτωτικῶν μηχανημάτων, τῶν ἀποθηκῶν κλπ. τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ συγχρονισμένοι λιμένες. Φαντάζεσθε λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ δαπανήσητε χίλια ἑκατομμύρια, διὰ νὰ κατασκευάσετε κρηπιδώματα ἐντὸς τῆς πόλεως ἢ νὰ δώσητε ἄλλα τόσα ἑκατομμύρια, διὰ νὰ ἀπαλλοτριώσητε τοὺς χώρους αὐτούς; Ἀλλὰ τὸ τμῆμα τοῦτο τοῦ λιμένος πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῇ, διὰ τὴν ἀκτοπλοΐαν διὰ τὴν ὁποίαν καὶ μόνον εἶναι ὅπως δήποτε κατάλληλον. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τῶν κρηπιδωμάτων εἴμεθα σύμφωνοι, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀπόδοσιν αὐτῶν διαφωνοῦμεν, διότι ἡμεῖς βασιζόμεθα εἰς τὴν πραγματικότητα ἐνῷ αὐτοὶ εἰς τὴν φαντασίαν. Κύριε Πρόεδρε, πιστεύω, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα καθωρίσθη ἀπολύτως. Ἔρχομαι λοιπὸν εἰς τὸ ἐπιχείρημά μου κατὰ πόσον ὁ Πειραιεύς, θὰ ὑποστῇ βλάβην ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως, τονίζω τὴν λέξιν ἐπεκτάσεως καὶ ὄχι ἐγκαταλείψεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς πρὸς τὸ Φάληρον ἢ τὸ Κερατσίνι, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάσωμεν. Ἐγὼ θὰ εἴπω τὰ ἐπιχειρήματά μου. Εἶδον λοιπόν, ὅτι εἰς τὸν Πειραιᾶ θὰ δώσωμεν ὅλην τὴν δυναμικότητά του, δηλαδὴ 1.100.000 τόννους ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου τοὺς ὁποίους δύνανται νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰ κρηπιδώματα καὶ ὅλην τὴν κίνησιν τοῦ ἐσωτερικοῦ.

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν. Ἀπὸ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετοῦνται σήμερον τόσον ἀνεπαρκῶς πόσον ἀντιπροσωπεύει τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον καὶ πόσον τὸ ὑπόλοιπον ἐμπόριον;

§109Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον, κ. Πρόεδρε, ὁλόκληρον.....

§110Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ν’ ἀναλύσω καλλίτερον τὴν σκέψιν μου. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἄλλοτε ὁ λιμὴν τῆς Τεργέστης ἐφοδίαζεν ὁλόκληρον τὴν ἐγγὺς ἀνατολήν. Ἡ ἀπόστασις διὰ τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα ἐπήγαινον εἰς τὸν λιμένα τῆς Τεργέστης καὶ ἀναχωροῦντα ἐκ τοῦ λιμένος αὐτοῦ ἔφθανον εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς ἐγγὺς ἀνατολῆς ἦτο πολὺ μεγαλυτέρα παρὰ ἡ ἀπόστασις μέχρι Πειραιῶς, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῶμεν, ὅτι διὰ τοῦ Πειραιῶς θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο. Δι’ ἐμὲ λοιπόν, θὰ ἐξήσκει κἄποιαν ἐπιρροήν, ἐὰν ἐγνώριζον ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου τοῦ Πειραιῶς, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι οὔτε ἡ ἐμπορική, οὔτε ἡ τραπεζικὴ ὀργάνωσις ὑπάρχει εἰς ἄλλους λιμένας σήμερον καὶ ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς στιγμῆς αὐτῆς, νὰ ὀργανώσωμεν τὸν λιμένα τοῦτον κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἄλλων λιμένων τῆς ἀνατολῆς.

§111Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν κ. βουλευταί, ὅταν εἰς λιμένα ἀφίνετε ὅλην τὴν δυναμικότητά του, κατὰ ποῖον λόγον ὁ λιμὴν αὐτὸς θὰ παρακμάσῃ; Κατὰ ποῖον λόγον αἱ περὶ τὸν λιμένα ἀστικαὶ περιουσίαι θὰ ὑποστῶσι μείωσιν; Τουναντίον ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ὑπερτιμηθῶσι, διότι θὰ παύσῃ ἡ ἀταξία ἡ ὁποία ὑφίσταται ἐκεῖ, καὶ θὰ παρουσιάσῃ μίαν ὄψιν ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, ὅταν τοῦ δώσητε ὅλην τὴν δυναμικότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει, θὰ παρουσιάσῃ μίαν ὄψιν λέγω, ἑνὸς λιμένος συγχρονισμένου, ὅπως εἶναι ὅλοι οἱ καλοὶ λιμένες τοῦ κόσμου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατὰ ποῖον λόγον θὰ ὑποστῇ μείωσιν ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς; Θὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ἐὰν παραγγείλητε εἰς ἕνα ἀρχιτέκτονα νὰ σᾶς κατασκευάσῃ μίαν οἰκίαν μὲ χῶρον διὰ 5 ἄτομα, φρονεῖτε, ὅτι εἰς τὴν οἰκίαν αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ κατοικήσουν 30 ἄτομα ἐὰν ὁ χῶρος οὗτος δὲν ἐπεκταθῇ; Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα. Δεύτερον ἐπιχείρημα εἶναι τὸ ἑξῆς. Δεδομένου, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἶναι ἀμφισβητήτως ἀνεπαρκὴς ὁπωσδήποτε, θὰ ἐπεκταθῶμεν εἴτε πρὸς τὸ Φάληρον, εἴτε πρὸς τὸν ὅρμον τοῦ Κερατσινίου ἂν καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ βεβαίως λεπτομερέστερον καὶ τεχνικώτερον θὰ λυθῇ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Ἀλλὰ ἐρωτῶ κατὰ ποῖον λόγον θὰ ὑποστῇ μείωσιν ὁ Πειραιεὺς ἐπεκτεινόμενος πρὸς τὸ Φάληρον καὶ δὲν θὰ ὑποστῇ τὴν αὐτὴν ἢ μᾶλλον μεγαλυτέραν μείωσιν ἐπεκτεινόμενος πρὸς τὸ Κερατσίνιον; Καὶ λέγουν οἱ ἀντιφρονοῦντες ὅτι τὸ Κερατσίνιον θεωρεῖται Πειραιεύς. Τὸ Φάληρον δὲν εἶναι Πειραιεύς, ὅτι τὸ Κερατσίνιον ἑνοῦται καὶ διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης, ἐνῷ τὸ Φάληρον δὲν ἑνοῦται οὔτε διὰ ξηρᾶς οὔτε διὰ θαλάσσης. Ἐὰν ρίψητε ἕν βλέμμα εἰς τὸν χάρτην θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ Φάληρον ἑνοῦται διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης πολὺ καλλίτερον ἀπὸ τὸ Κερατσίνιον. Λέγουν ἀκόμη, ὅτι ὁ πρὸς τὸ Φάληρον πλοῦς ἐκ Πειραιῶς δὲν εἶναι ἀκίνδυνος ἐν ὥρᾳ τρικυμίας. Ἀπαντῶ, ὅτι ὁ αὐτὸς κίνδυνος ὑπάρχει καὶ διὰ τὸ Κερατσίνιον. Μᾶς λέγουν οἱ τῆς Λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ εἴσπλου εἰς Κερατσίνιον, θὰ κατασκευάσουν νέον λιμενοβραχίονα εἰς μέγα βάθος ὁ ὁποῖος θὰ ἄρχεται ἀπὸ τὸν λιμενοβραχίονα τοῦ Θεμιστοκλέους καὶ θὰ φθάνῃ σχεδὸν μέχρι τῆς Ψυτταλείας. Καὶ ἐνῷ μὲ κατηγοροῦν, ὅτι δὲν παρουσίασα σχέδια καὶ προϋπολογισμοὺς διὰ τὸ Φάληρον, δὲν μᾶς λέγουν πόσον θὰ κοστίσῃ ὁ λιμενοβραχίων; Ἐνῷ ἐγὼ εἶπον, ὁ λιμὴν τοῦ Φαλήρου θὰ κοστίσῃ, ὅτι κατὰ τὴν συνταχθεῖσαν μελέτην τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὴν διάθεσίν των, 600 ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§112Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἀσφαλῶς πρόκειται περὶ τερατοποιήσεως ἐκ μέρους τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς κατευθυνομένης πρὸς δυσμάς.

§113Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Χαίρω πολύ, διότι ἔχω σύμφωνον καὶ τὴν γνώμην τῶν καλῶς μελετησάντων τὸ ζήτημα κ. κ. Σακκαλῆ καὶ Βερδέλη. Λέγουν, ὅτι διὰ τῆς θαλάσσης, οὔτε ὁ ἕνας λιμὴν ἑνοῦται οὔτε ὁ ἄλλος, ἀλλὰ τουλάχιστον ὑπὲρ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου, ἔχω τὸ γεγονός, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Φαλήρου ἑνοῦται διὰ ξηρᾶς μὲ τὸν Πειραιᾶ, ἐνῷ ὁ λιμὴν τοῦ Κερατσινίου δὲν ἑνοῦται. Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπουν ὅτι δύνανται νὰ γίνουν ἔργα. Καὶ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ ἠμποροῦν νὰ πᾶνε ἐκεῖ καὶ ἀερισμὸς καὶ ὕδωρ καὶ ἠλεκτρικόν. Ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ προϋποθέτουσι μεγάλας δαπάνας ἐνῷ εἰς τὸ Φάληρον πάντα ταῦτα εἶναι ἕτοιμα. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν λύσιν αὐτήν, τόσον οἱ τοῦ ὑπουργείου ὅσον καὶ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἔκαμαν μελέτας; Καὶ ἤθελαν ἀπὸ ἕνα ἰδιώτην ὁ ὁποῖος ἐβγῆκε μὲ μίαν ἰδέαν, ἀδιάφορον ἐὰν εἶναι οὐσιαστική, ἢ οὔ νὰ τοὺς κάμῃ μελέτας; Καὶ ἐν τούτοις ὁ ἰδιώτης ἔχει μελέτην καὶ ἡ μελέτη αὐτή, ὅπως εἶπα ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει μου, ὅλως τυχαίως μοῦ παρεδόθη. Ὅταν ἐδημοσιογραφοῦσα ὑπὲρ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ ὅρμου Φαλήρου εἶπον ὅτι μὲ ἐπεσκέφθησαν δύο διακεκριμένοι μηχανικοὶ ὁ Ἑλβετὸς κ. Σὲν καὶ ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος, ὁ ὁποῖος ἔχει κάμει σοβαρὰ ἔργα καὶ μοὶ παρουσίασαν τὴν μελέτην των περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Φαλήρῳ. Ἐπανειλημμένως καὶ δ’ ὑπομνημάτων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, εἶπον ὅτι ἔχω τὴν μελέτην ταύτην εἰς τὴν διάθεσίν του καὶ πρὸς τὴν Λιμενικὴν ἐπιτροπὴν ἐδηλώθη τοῦτο. Ἀλλ’ αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας, ὡς εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ μοῦ εἴπῃ ἰδιωτικῶς, ἀπήντησαν, ὅτι δὲν ἔχουν ἰδέαν ὅτι ἐπροτάθη ἡ λιμενοποίησις τοῦ Φαλήρου καὶ οὔτε ὑπάρχει μελέτη σχετικὴ καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις! Τρίτον ἐπιχείρημα ὅτι ὁ Πειραιεὺς δὲν θὰ πάθῃ τίποτε, εἶναι ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ λιμὴν ἀντίζηλος πρὸς τὸν Πειραιᾶ. Πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ συμπληρωματικὸς λιμήν, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποτελέσῃ μετὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἑνιαῖον συγκρότημα, ὑπὸ ἑνιαίαν διοίκησιν, λιμὴν ὁ ὁποῖος θὰ κατασκευασθῇ ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, λιμὴν ὁ ὁποῖος εἶναι παραπλεύρως τοῦ Πειραιῶς εἰς τὸν βιομηχανικὸν αὐτοῦ τομέα, δυνάμενος νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀπολύτως τὸν Πειραιᾶ, καὶ κυρίως τὴν βιομηχανίαν, διότι οὐδέποτε καὶ εἰς τοὺς μελετήσαντας τὰ τοῦ λιμένος καὶ εἰς τοὺς μηχανικοὺς καὶ διαφόρους λιμενολόγους οἱ ὁποῖοι μετεκλήθησαν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, οὐδέποτε λέγω, ἐτέθη τὸ ζήτημα πῶς θὰ ἐξυπηρετηθῇ διὰ τοῦ λιμένος ἡ βιομηχανία. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ὅλοι οἱ λιμενολόγοι κατεδίκασαν τὸ Φάληρον. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Οὐδέποτε ἐτέθη εἰς τοὺς λιμενολόγους τὸ ἐρώτημα, ὅπως ἔπρεπε, νὰ τεθῇ. Ἠρώτων τοὺς λιμενολόγους καὶ ἔλεγον, «ἔχομεν αὐτὸν τὸν λιμένα, πῶς δυνάμεθα νὰ τὸν κάμωμεν, νὰ εἶναι πλέον ἐπαρκής»; καὶ ὁ εἷς εἶπε «σκάψτε ἐδῶ» ἄλλος «κάμετε ἕνα προβλῆτα ἐδῶ» ἐνῷ ἄλλος συνίστα ἄλλας τροποποιήσεις. Ἀλλ’ οὐδέποτε ὅλως ἐτέθη εἰς τοὺς λιμενολόγους τὸ ζήτημα, ὅπως ἔπρεπε νὰ τεθῇ δηλαδή. «Ἔχομεν τόσην κίνησιν ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν στατιστικῶν, προβλέπομεν τοιαύτην αὔξησιν. Ὁ Πειραιεὺς ἔχει αὐτὸ τὸ hinderland νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ ὑπάρχουν δυνατότητες νὰ γίνῃ σπουδαία βάσις διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου, ἐπὶ τέλους ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἶναι ὁ κεντρικὸς λιμὴν τῆς χώρας, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξυπηρετοῦνται ὅλα τὰ Ἑλληνικὰ παράλια. Τούτων οὕτως ἐχόντων νὰ μᾶς εἴπητε, ἐὰν ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς ἔχει τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα, δηλαδὴ ὑδατίνην ἐπιφάνειαν ἀρκετὴν εἰς χερσαίους χώρους, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν ὑψηλὸν αὐτοῦ προορισμόν. Ἐὰν ὄχι, εἴπητε μας ποῦ νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καταστρώσατέ μας ἓν πρόγραμμα μὲ προϋπολογισμοὺς κλπ. κλπ. Οὐδέποτε ἐτέθη τὸ ζήτημα οὕτω, ἀλλ’ ἐτέθη περιοριστικῶς μὲ ἐρώτημα, πῶς νὰ βελτιωθῇ ὁ ὑπάρχων λιμήν. Καὶ οἱ λιμενολόγοι εὑρισκόμενοι ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ, νὰ ἐξοικονομήσουν τὰ ἀνοικονόμητα, ἐξεπόνουν ὁ καθεὶς ἓν σχέδιον ἀντίθετον τοῦ ἄλλου. Ἀλλὰ πῶς θέλετε, κύριοι νὰ σκεφθοῦν οἱ λιμενολόγοι περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ λιμένος, ὅταν οἱ διοικοῦντες τοῦτον διακηρύττουν, ὅτι ὁ λιμὴν θὰ ἐπαρκέσῃ, διότι ἡ κίνησίς του ἀντὶ ν’ αὐξηθῇ, τοὐναντίον σὺν τῷ χρόνῳ θὰ περιορισθῇ, διότι λόγῳ τῶν παραγωγικῶν ἔργων τῆς Μακεδονίας δὲν θὰ εἰσάγωμεν πλέον σῖτον, διότι λόγῳ τῆς χρήσεως τοῦ πετρελαίου δὲν θὰ εἰσάγωμεν πλέον γαιάνθρακας. Ἀφοῦ λοιπὸν οἱ διοικοῦντες τὸν λιμένα, βασίζουν τὴν ἐπάρκειαν τούτου εἰς τὸν μαρασμόν του καὶ τὴν κατάπτωσίν του, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦδε προοιονίζονται, τὶ θέλετε νὰ κάνουν οἱ λιμενολόγοι; Μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνατροπῆς τῶν ἰσχυρισμῶν τῶν ἀντιφρονούντων, περὶ δῆθεν ζημίας τοῦ Πειραιῶς ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου. Ἀλλά, νομίζω ὅτι ἀπέδειξα ὅτι ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς, οὐδεμίαν ζημίαν θὰ ὑποστῇ. Τώρα θὰ ἀποδείξω, ὅτι τοὐναντίον θὰ ὠφεληθῇ, ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου. Καὶ τὸ πρῶτον ὠφέλημα ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἐρώτημα μὲ τὸ ὁποῖον μοῦ ἔκαμε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν Δημοκρατικῶν. Ἠρώτησε τὶ γίνεται τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον ἐν Πειραιεῖ, ἀλλὰ τοῦτο ἐφυγαδεύθη λόγῳ τῆς ἀθλίας καταστάσεως τοῦ λιμένος. Ἀκριβῶς λοιπὸν διὰ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἀποσοβήσωμεν τὴν ἐπὶ πλέον φυγάδευσιν τοῦ ἐναπομένοντος τοιούτου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ τὸ ἐπαναφέρωμεν πολλαπλάσιον εἰς τὸν Πειραιᾶ, διότι ἡ θέσις αὐτοῦ εἶναι ἐξόχως ἐξυπηρετική, διὰ τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ὠφέλημα ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου. Τὸ δεύτερον τὸ καὶ σπουδαιότατον τὸ ὁποῖον εἶπα ἐν παρόδῳ προηγουμένως, εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς βιομηχανίας. Ἀλλὰ τὸ τρίτον καὶ σπουδαιότερον εἶναι ἡ ἵδρυσις τῆς ἐλευθέρας ζώνης εὐρυτάτης ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς μορφῆς. Τὸ νὰ σᾶς ἀναπτύξω τὰ ὠφέλη τῆς ἐλευθέρας ζώνης, θὰ ἦτο μία κατάχρησις τοῦ κόπου τὸν ὁποῖον ἐκάματε, διαθέσαντες τρεῖς συνεδριάσεις, ἄλλωστε εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πάντες ἀσφαλῶς θὰ γνωρίζετε, καὶ συνεπῶς θεωρῶ περιττὸν νὰ τὸ ἀναπτύξω. Τὰ ὠφέλη θὰ εἶναι τεράστια Μ’ ὅλον τοῦτο ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι ἐκ μόνης τῆς δημιουργίας βιομηχανιῶν εἰδικῶν, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς πρώτων ὑλῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, βιομηχανοποιήσεως αὐτῶν καὶ ἐξαγωγῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν, αὐτὸ τὸ ὄφελος εἶναι τεράστιον, τὸ ὁποῖον μόνον εἰς ἕνα παρθένον ἔδαφος τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργηθῇ ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου, δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ. Μόνον ἐκεῖ δύναται νὰ δημιουργηθῇ ἐλευθέρα ζώνη, ὥστε, νὰ ἀποδώσῃ τὰ ὠφελῆ τὰ ὁποῖα πάντες φαντάζεσθε. Ἄλλο σπουδαῖον ὠφέλημα διὰ τὸν Πειραιᾶ ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου, εἶναι ἡ αὔξησις τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως, καὶ ἡ ἐπίτευξις μικροτέρων ναύλων, ἀσφαλειῶν κλπ. Λόγῳ τῆς τελειότητος καὶ τῶν μέσων τοῦ λιμένος, διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι οἱ μικροὶ ναῦλοι γίνονται μόνον διὰ τῆς μεγάλης χωρητικότητος πλοίων, τὰ ὁποῖα ἐν Πειραιεῖ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξυπηρετηθῶσι, καὶ μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ ὠφελήματα τὰ ὁποῖα θὰ προέλθουν ἐκ τῆς δημιουργίας βιομηχανίας τῆς ἐλευθέρας ζώνης, τῆς αὐξήσεως τῆς κινήσεως, τοῦ διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου, πάντα λέγω ταῦτα, θὰ τὰ καρπωθῶσιν οἱ Πειραιεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν εἰδικευθῇ εἰς τὰς ἐργασίας αὐτὰς καλύτερον παντὸς ἄλλου. Αὐτὸ περισσότερον ὅλων θὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένω περισσότερον, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὁ Πειραιεὺς ὄχι μόνον οὐδὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς λιμενοποιήσεως τοῦ Φαλήρου, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔχει νὰ ὠφεληθῇ μεγάλως καὶ πολλαπλῶς. Καὶ τώρα ἂς ἐξετάσωμεν τὴν παρὰ τοῦ φίλου κ. Σακκαλῆ διατυπωθεῖσαν ἀμφιβολίαν, ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Φαλήρου, ἥτις προϋπελογίσθη εἰς 600 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω ν’ ἀπαντήσω, ὅτι ὑπάρχει ἡ μελέτη καὶ ταύτην θὰ διευκρινήσῃ καὶ θὰ ἐξονυχίσῃ, ἡ μέλλουσα, νὰ συσταθῇ ἐπιτροπή. Ἀλλὰ τὰ ὀνόματα τῶν συνταξάντων τὴν μελέτην αὐτὴν εἶναι τόσον γνωστά, τόσον ἀνεγνωρισμένα καὶ ἐξηλέχθησαν ἐπανειλημμένως οἱ ὑπολογισμοὶ λόγῳ τῶν ἀμφισβητήσεων, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ λάθος ἐπ’ αὐτοῦ. Μία ἄλλη ἀντίρρησις τοῦ κ. Σακκαλῆ εἶναι τὸ πῶς θὰ διατεθῶσι τὰ οἰκόπεδα. Ἐὰν θὰ εὑρεθῶσι βιομήχανοι νὰ ἀγοράσουν τὰ οἰκόπεδα αὐτὰ τῶν ὁποίων τὴν ἀξίαν ὑπολογίζομεν εἰς 600 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔφερεν αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα καὶ μοῦ εἶπεν: Δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία νὰ ἀναπτυχθῇ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν, νὰ διαθέσῃ 600 ἑκατομμύρια, διὰ ν’ ἀγοράσῃ τὰ οἰκόπεδα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ δημιουργηθοῦν.

§114Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἡ βιομηχανία ἡ ὁποία θὰ ἀναδυθῇ ἀπὸ τὴν Φαληρικὴν θάλασσαν, ὄχι ἡ βιομηχανία ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§115Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἐπιχειρήματος αὐτοῦ, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι κατὰ γενικὴν ἀρχὴν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἡ ἀξία τῆς βιομηχανίας ὑπολογίζεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐπὶ πλέον τοῦ ⅒ τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου.

§116Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτον πρᾶγμα. Εἶπον ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία σήμερον, ὑπολογίζεται ἀξίας 8–9 δισεκατομμυρίων δραχμῶν.

§117Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Πολὺ καλά. Σήμερον ὅμως;

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖοι μηχανικοὶ ἔκαμαν τὴν μελέτην;

§119Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ὁ κ. Σέν, τῆς Οὖλεν καὶ ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος. Ἡ μελέτη αὕτη τίθεται εἰς τὴν διάθεσιν οἱουδήποτε. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ κεφάλαια πλέον τῶν 8–9 δισεκατομμυρίων δραχμῶν.

§120Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Σήμερον.

§121Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Σήμερον. Ἀδιάφορον. Ἀπὸ ποῦ ἐξηγάγετε αὐτὸ τὸ συμπέρασμα. Εἴπατε ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τὸν ἐξάγετε, διότι ὑπολογίζετε, ὅτι ἡ βιομηχανία δὲν μπορεῖ νὰ φθάσῃ πέραν τοῦ ⅒ τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου.

§122Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ποτὲ δὲν τὸ εἶπα αὐτό.

§123Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Καὶ ὅμως τὸ ἔχετε γράψῃ αὐτό.

§124Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Θὰ ὑπῆρξε παρανόησις.

§125Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ θὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία δύναται ν’ ἀνέλθῃ εἰς ποσὰ μεγαλύτερα, εἰς διπλάσια ἴσως. Ἡ ἀναλογία τοῦ ⅒ τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου ἡ παριστῶσα τὴν ἀξίαν τῆς βιομηχανίας, ἴσως δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς Κράτη πλούσια, ὅπως ἡ Γαλλία βεβαίως, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὸν Ἐθνικὸν πλοῦτον τῆς Γαλλίας καὶ τὸν βιομηχανικόν της πλοῦτον, θὰ ἴδωμεν, ὅτι ἡ Γαλλικὴ βιομηχανία, θὰ εἶναι ἀσφαλῶς πλέον τοῦ ⅒ τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου.

§126Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τώρα εἶναι μεγαλυτέρα.

§127Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἀλλὰ τοῦτο συμβαίνει, διότι εἶναι χώρα πλουσία, διότι ἔχει πολλὰς μεγαλουπόλεις, τεραστίαν ἀστικὴν καὶ ἀγροτικὴν περιουσίαν, καὶ ὁ συντελεστὴς αὐτῆς εἶναι μέγας, καὶ δὲν εἶναι ἴσως δυνατὸν ἡ βιομηχανία νὰ ὑπερβῇ κατὰ πολὺ τὸ ⅒ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ συντελεστοῦ. Ἀλλὰ δὲν συμβαίνει τοῦτο καὶ εἰς τὰ πτωχὰ Κράτη, ὅπως εἶναι ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία δὲν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ παρὰ μόνον τὰς Ἀθήνας ὡς μεγαλούπολιν, καὶ μὲ κτίρια ὄχι θαυμάσια, ἀφοῦ καὶ τὸ Κράτος δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσῃ δημόσια κτίρια. Ἡ δὲ γῆ ἡ Ἑλληνικὴ βρίθει πρώτων ὑλῶν πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ νέων βιομηχανιῶν. Παράδειγμα τούτου ἔχομεν τὸ Βέλγιον τοῦ ὁποίου τὸ ποσοστὸν εἶναι 35% καὶ τώρα ἔχει φθάσῃ 42% τοῦ Ἐθνικοῦ πλούτου.

§128Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τὸ Βέλγιον εἶναι εἰς τὸν κολοφῶνα τῆς βιομηχανίας.

§129Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ 42%, ἀλλὰ εἰς τὸ 20, ἢ 25%. Τόσον μᾶλλον καθόσον ἡ Ἑλληνικὴ γῆ, ὡς εἶπον, βρίθει πρώτων ὑλῶν, ἡ δὲ γεωγραφική της θέσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δύναται ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία, νὰ φθάσῃ εἰς τὴν πρώτην γραμμήν, ὅπως καὶ τὸ Βέλγιον. Τούτου λοιπὸν δοθέντος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι μὲ 300 δραχμὰς σημερινάς, δηλαδὴ μὲ 20 χρυσᾶς δραχμὰς δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσι τὰ οἰκόπεδα αὐτά. Ἄλλως τε ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ οἰκόπεδα, θὰ διατεθῶσι, διὰ τὴν βιομηχανίαν μόνον. Διότι ποῖος ἀποκλείει, ὅτι ἐκεῖ δὲν θὰ γίνουν γραφεῖα ἐμπορικά, γραφεῖα ἐφοπλιστικὰ κλπ.; Ἄλλωστε τὸ ἓν περίπου τρίτον θὰ διατεθῇ, διὰ τὴν ἐλευθέραν ζώνην. Ἀλλὰ μήπως δὲν θὰ ἱδρυθῶσι ἐκεῖ μεγάλα ξενοδοχεῖα καὶ ἄλλα κέντρα; Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ τὰ οἰκόπεδα αὐτὰ δὲν ὑποτίθεται, ὅτι θὰ διατεθῶσιν ἀμέσως. Ἔχω ὑπολογίσῃ μίαν ὁλόκληρον δεκαετίαν, καὶ κατὰ τὴν δεκαετίαν αὐτήν, τὰ οἰκόπεδα ὄχι μόνον θὰ διατεθῶσι εἰς τὴν τιμὴν τῶν 300 δραχμῶν κατὰ πῆχυν, ἀλλ’ ἀσφαλῶς, θὰ φθάσουν εἰς τὰς 1000, ὅπως σήμερον παραλιακὰ οἰκόπεδα εἰς τὸν Πειραιᾶ δὲν δύνασθε νὰ εὕρετε, εἰς τιμὴν μικροτέραν τῶν 3.000 δραχμῶν τὸν πῆχυν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι θὰ χάσωμεν τὸν περίπατον, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πριμίδης ἔφθασε εἰς λυρικὰς ἐξάρσεις, καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι καὶ ὁ Ὑμηττὸς ἀκόμη θὰ κλαύσῃ διὰ τὸ ἀνοσιούργημα αὐτό, καὶ τὰ ἀηδόνια θὰ παύσουν νὰ κελαϊδοῦν, αὐτὸ μοῦ ὑπενθυμίζει ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅταν εἴχομεν τὸν εὐγενῆ δημοσιογραφικὸν ἀγῶνα πρὸ τριῶν ἐτῶν μὲ τὸν συνάδελφον κ. Σακκαλῆν. Ἤθελε νὰ μοῦ καταρρίψῃ τὴν ἰδέαν μου τῆς διευρύνσεως, καὶ μοῦ ἔλεγε, ὅτι θὰ χαλάσω ἑκατὸ στρέμματα λαχανοκήπων τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Ρέντη. Τὴν ἰδίαν ἐντύπωσιν μοῦ ἔκαμε τώρα καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Πριμίδη, ὅτι θὰ πάψουν τὰ ἀηδόνια.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὴν ἰδίαν ἐντύπωσιν σᾶς ἔκαμε ποῦ θὰ πάψουν τὰ ἀηδόνια, μὲ τὸ χάλασμα τῶν λαχανοκήπων;

§131Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ὄχι μόνον τὸ Φάληρον, θὰ ἀπαλλαγῇ διὰ τῆς λιμενοποιήσεως ἀπὸ τὴν βρῶμαν, ποῦ ὡς γνωστὸν ἔχει, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων, θὰ ὠφεληθῇ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν περίπατον, ὁ Πειραιεὺς εἶναι ἡ μόνη πόλις ποῦ ἔχει πολλοὺς περιπάτους. Ἔχει τὴν πλατεῖαν Ἀλεξάνδρας, τὴν Πειραϊκὴν χερσόνησον, τὸ Πέραμα καὶ πρὸς τὰ ἐκεῖ εἶναι οἱ καλλίτεροι περίπατοι, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ Φάληρον τὸ ὁποῖον, ὅπως κατήντησε σήμερον εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλον διὰ περίπατον. Κύριοι βουλευταί, καίτοι νομίζω, ὅτι τὸ θέμα δὲν ἐξηντλήθη, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπασχολήσω ἀκόμη τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι τὰ λεχθέντα εἶναι ἀρκετά, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ἔκαμα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, δηλαδὴ ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἐξέτασις τοῦ ὅλου λιμενικοῦ ζητήματος εἰς ἐπιτροπὴν ἐξ ὅλων τῶν εἰδικοτήτων, υἱοθετήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι πρέπει τὸ μὲν συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, καλὸν ἢ κακόν, ὅπως τὸ ἔχομεν, νὰ ἐξετάσῃ ἐπισταμένως τὸ ὅλον ζήτημα ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως, καὶ νὰ ἐξαγάγῃ ἓν συμπέρασμα ἐπ’ αὐτοῦ. Συγχρόνως ὅμως πρέπει νὰ γίνουν δύο ἐπιτροπαί, ἐπιμένω ἐπὶ δύο ἐπιτροπῶν, μία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, καὶ μία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Διότι τὸ ζήτημα εἶναι γενικώτατον, δὲν εἶναι μόνον τεχνικόν, θίγει ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν τοῦ τόπου. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι ἐκ παραλλήλου πρέπει νὰ ἐργάζωνται δύο ἐπιτροπαί, μία τεχνική, καὶ μία ἡ ὁποία νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν τοῦ τόπου. Τὴν τελευταίαν αὐτὴν ἐπιτροπὴν ν’ ἀποτελέσουν καθηγηταὶ τοῦ πολυτεχνείου, οἱ πρόεδροι τῶν βιομηχανικῶν καὶ ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων, ἀντιπρόσωποι τοῦ τεχνικοῦ ἐπιμελητηρίου, ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ, ἐφοπλισταὶ καὶ διακεκριμένοι ἐμποροπλοίαρχοι. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἡ δευτέρα, θὰ εἶναι καὶ οἰκονομικὴ καὶ τεχνική. Δὲν ἀποκλείεται βεβαίως ἡ συνεργασία καὶ τῶν δύο ἐπιτροπῶν. Λέγω λοιπόν, ὅτι αἱ δύο ἐπιτροπαὶ καὶ τὸ συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, θὰ ἐξετάσουν ἐκ παραλλήλου τὸ ζήτημα ἀπὸ ὅλας του τὰς ἀπόψεις, καὶ θὰ καταλήξουν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Συγχρόνως ὅμως ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἰσακούσῃ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα, καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ὀρρωδήσῃ πρὸ μιᾶς δαπάνης 500.000 δραχμῶν, διὰ τὴν μετάκλησιν δύο διακεκριμένων λιμενολόγων, ἀδιάφορον ἂν θὰ εἶναι οὗτοι ἢ Γερμανοὶ ἢ Ἄγγλοι ἢ Γάλλοι. Καταλήγων λέγω, ὅτι ἐὰν ὅσα συνέστησα γίνουν ἀποδεκτά, θὰ ἔχωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ συμπεράσματα τῶν ἐπιτροπῶν, ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἀπόφασιν τοῦ συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, τὸ ὁποῖον γνωρίζων τὸν ἔλεγχον τῶν ξένων λιμενολόγων, θὰ δώσῃ μεγαλυτέραν προσοχήν. Οὕτω διὰ τῆς βαθείας μελέτης τοῦ πολυπλόκου λιμενικοῦ ζητήματος, ἀπὸ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις, ὑπὸ τῶν ἀρίστων, θ’ ἀποκρυσταλλωθῇ μία τελικὴ λύσις βασιζομένης ἐπὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι ἀληθῶς τοιοῦτον, ὥστε δικαίως ἀπησχόλησε τὸ νομοθετικὸν σῶμα ἐπὶ τρεῖς περίπου συνεδριάσεις, καὶ ἀληθῶς ὀφείλομεν πολλὰς χάριτας εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἄλλοι μὲν ἐξ εἰδικῶν μελετῶν, ἄλλοι δὲ ἐξ ἰδιαιτέρων μελετῶν, ὡς ἐκ τοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ ζητήματος, μᾶς ἀνέπτυξαν πολλὰ καὶ σοφὰ ἀληθῶς πράγματα. Δυστυχῶς ἡ Βουλὴ δὲν εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἤδη ἀμέσως νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ νὰ συλλάβῃ μίαν ὡρισμένην ἀπόφασιν οἱανδήποτε, διὰ τὴν κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο συνδέεται μὲ ὕψιστα οἰκονομικά, συνδέεται μὲ τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν, συνδέεται μὲ τὴν τέχνην ἐπὶ τῶν ὁποίων σῶμα πολυμελὲς δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ καταλήξῃ εἰς συμπέρασμα ἐκ τοῦ προχείρου. Ἀλλ’ ἀληθῶς ἡ γενομένη συζήτησις ἔδωσε μίαν ὤθησιν ἰδιαιτέραν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀκόμη ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν, διὰ νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν ἀναπτυχθέντων ζητημάτων, καὶ προβῇ εἰς οἱανδήποτε ἤθελε κρίνει ἐνέργειαν, δὲν ὑποθέτω δὲ οὔτε φαντάζομαι, οὔτε κἄν θέλω νὰ φαντασθῶ τοιοῦτόν τι: ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀνάγκην τῆς ὠθήσεως αὐτῆς, διὰ νὰ προβῇ εἰς ὡρισμένας μελέτας, ἐπὶ τοιούτων σπουδαίων ζητημάτων. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη αἰσθάνεται εἰς δεδομένας περιστάσεις τὴν ἀνάγκην, νὰ ἐκθέσῃ τὴν γνώμην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν αὕτη ἔχει ἀποκρυσταλλώσει τὴν γνώμην της. Τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς πῶς θὰ λυθῇ, εἶναι ζήτημα σπουδαιότατον, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται παρὰ νὰ κινήσῃ τὴν προσοχὴν ὅλων, διότι πρϋπόθεσις πάντως μιᾶς λύσεως, εἶναι πῶς φανταζόμεθα τὸν λιμένα Πειραιῶς, ποίαν ἐξέλιξιν ἀποδίδομεν εἰς τὸν λιμένα αὐτόν. Ὁ λιμὴν Πειραιῶς δὲν εἶναι μόνον ὁ λιμὴν τῆς Πρωτευούσης, ὅπως εἶπεν εἷς ἐκ τῶν ἀγορευσάντων κ. συναδέλφων, εἶναι καὶ ὁ πρωτεύων λιμὴν τοῦ Κράτους, εἶναι καὶ ἐκ τῶν πρωτευόντων λιμένων τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Εἶχον ἄλλωτε ὑπ’ ὄψιν ἔκθεσιν τοῦ μακαρίτου Κελλενέκ, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι θὰ καταστῇ τὸ κέντρον τῆς διανομῆς τῶν ἐμπορευμάτων εἰς ὅλην τὴν Ἀνατολικὴν Μεσόγειον. Λοιπὸν ἀναλόγως τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν θὰ συναγάγῃ ἡ Κυβέρνησις, τῆς ἰδέας ἡ ὁποία θὰ σχηματισθῇ ἐκ τῆς μελέτης ποῖον εἶναι τὸ μέλλον τοῦ λιμένος αὐτοῦ, θὰ ἐξετασθῇ καὶ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἀρκεῖ ἡ σημερινή του ὑπόστασις μὲ τὰ νέα ἔργα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ γίνουν, ἐὰν χρειάζεται νὰ ἐπεκταθῇ πρὸς ἀνατολὰς ἢ πρὸς δυσμάς, ὅπως ἕκαστος ἐκ τῶν εἰδικῶν βουλευτῶν κατὰ τὴν ἰδίαν του πεποίθησιν ὑπεστήριζε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὅσον καὶ ἂν οἱ κ. συνάδελφοι εἶναι πεπεισμένοι περὶ τῆς γνώμης των, θὰ κάμω μίαν συγκατάθεσιν, ὅτι δὲν θὰ θεωρήσουν τοὺς ἑαυτούς των ὡς τοὺς ἀπολύτως ἁρμοδίους, διὰ νὰ κανονίσουν τὸ ζήτημα αὐτό. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησα παρὰ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι τὰ σήμερον κατασκευαζόμενα ἔργα εἶναι ἀρκετὰ οὐχὶ μόνον διὰ σήμερον, ἀλλὰ καὶ διὰ πολὺν καιρὸν ἀκόμη, διότι δίδουν ἀριθμούς, ὅτι σήμερον τὰ εἰσερχόμενα ἐμπορεύματα εἶναι 1.761.000 τόννοι, καὶ ἐξερχόμενα 246.000 τόννοι, ὁ δὲ λιμὴν ὡς σήμερον κατασκευάζεται καὶ πλουτίζεται δι’ ἔργων τῆς ξηρᾶς, θὰ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ, εἰς τριπλάσια τοιαῦτα ποσά. Ἑπομένως κατὰ τὴν γνώμην, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς, ἡ ὁποία ἀληθῶς ἀποτελεῖται ἀπὸ διακεκριμένους πολίτας καὶ εὐϋπολήπτους ἀνθρώπους οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα. Τὸ σύμπλεγμα αὐτὸ τῆς ἐπιτροπῆς περιλαμβάνει ἐν τῇ συστάσει, τὸ σύνολον τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἑρμήνευσεν ὁ τελευταῖος ἀγορεύσας κ. συνάδελφος, διὰ νὰ σχηματισθοῦν αἱ δύο ἐπιτροπαί· ἀλλὰ πλὴν τούτου ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ Πειραιῶς διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν καὶ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ τεχνικὸν προσωπικὸν τὸ ἀναγκαῖον, διὰ τὴν ἐποπτείαν τῶν τοιούτων ἔργων, οὐδὲν δὲ ἔργον δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεώς της. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον χρειάζεται, διὰ τὰ τοιαῦτα ἔργα δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον ὑφίσταται....

§134Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἐπάρκεια δὲν ὑφίσταται.

§135Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπωμεν, ἐχρημάτισα καὶ ἐγὼ ἐπί τινα χρόνον Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Λιμένος Πειραιῶς, μετὰ παντὸς ζήλου καὶ μετὰ πάσης ἐπιμελείας ἔπραττε, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν της εὕρισκε σκόπιμον, διὰ τὰ ἔργα ἐκεῖνα τοῦ Πειραιῶς. Καὶ ἐπίσης κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔσχον, ἐκ τῶν τελουμένων ἔργων, ἐπῆλθεν ἤδη τὸ ἀποτέλεσμα, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὴν πλεύρισιν τῶν ἀτμοπλοίων, τόσον τῶν ἐπιβατικῶν, ὅσον καὶ τῶν φορτηγῶν. Ἤρχισεν ἤδη ἡ πλεύρισις τῶν ἀτμοπλοίων τμηματικῶς, καὶ ἔχομεν ἀτμόπλοια πλευρίσαντα δύο ἐπιβατικὰ καὶ ἀρκετὰ φορτηγὰ εἰς δύο τμήματα τοῦ λιμένος.

§136Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τὰ δύο ἐπιβατικὰ ἐπλήρωσαν ἓν μέρος, μὴ ἀνῆκον εἰς τὴν περιοχὴν τῶν ἄνω ἔργων.

§137Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἐπλεύρισαν δύο ἀτμόπλοια τὴν ἡμέραν καὶ πρέπει νὰ ξεύρετε, ὅτι τὴν ἡμέραν εἰσέρχονται εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς πλεῖστα ἀτμόπλοια.

§138Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπομεν, ὅτι ἤρχισεν ἤδη νὰ τελῆται ἡ πλεύρισις. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θὰ ἐξετάσω ἂν εἶναι ἀρκετὴ ἢ ὄχι. Εἶμαι καὶ ἀναρμόδιος εἰς τὸ νὰ προχωρήσω περαιτέρω. Νομίζω ὅτι μὲ ὅλα ὅσα ἀνεπτύχθησαν, προσήκει πλέον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὡς εἰσηγητοῦ τῶν σχετικῶν μέτρων παρὰ τῇ Κυβερνήσει, νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα ἰδιαιτέρως μεθ’ ὅλης τῆς προσηκούσης προσοχῆς καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον ἀξίζει τὸ ζήτημα, ἵνα μὴ πλέον ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐδῶ, τὴν ὁποίαν ὑποθέτω, ὅτι τὸ σῶμα δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ παρακολουθήσῃ. Αὐτοὶ δὲ οἱ ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι τόσον φιλοτίμως καὶ μετὰ τόσης ἀληθῶς ἀξιεπαίνου ἐπιμελείας εἰργάσθησαν, διὰ τὰ ζητήματα αὐτά, βεβαίως δύνανται νὰ χρησιμεύσουν ὡς ἰδιαίτεροι σύμβουλοι εἰς τὸν κ. ὑπουργόν, παρέχοντες οἱανδήποτε ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελε νομίσει ἀναγκαίαν πληροφορίαν; Δὲν τολμῶ οὔτε νὰ ὑποστηρίξω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς ἐνταῦθα. Ἂς μελετήσῃ κατ’ ἰδίαν τὸ ζήτημα, καὶ ἂς κρίνῃ ἐὰν χρειάζεται ἐπιτροπή, ἵνα προβῇ εἰς τὴν κατάλληλον μελέτην τοῦ ζητήματος. Ταῦτα μόνον τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω, διότι νομίζω ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνοι, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς περαιτέρω συζήτησιν τοῦ ζητήματος. Μίαν σύστασιν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω εἰς τὸν κ. ὑπουργόν. Νομίζω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς εἰδικωτέρου προσώπου εἰς τὰ λιμενικά, διότι σήμερον ὡς ἔχει ἡ σύστασις τοῦ ὑπουργείου ἔχει ἀξιόλογα μέλη κατὰ τὰ ἄλλα μηχανικὰ ζητήματα, ἀλλὰ γνωρίζομεν πόσον καὶ ἐν τῇ μηχανικῇ ἀναπτύσσονται αἱ μερικότητες καὶ αἱ εἰδικότητες. Διὰ τοῦτο νομίζω μετὰ τὴν ἀπόσπασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο τοῦ Λυμπρίτου, δὲν παρέχει τοιαύτην εἰδικότητα, εἴχομεν καὶ τὸν κ. Ἀνδρούσην, ἀλλ’ ἡ ἀποστολή του ἔληξε καὶ ἀνεχώρησεν.

§139Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ἀπέθανε.

§140Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὶ γίνεται, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι δὲν τὸν ἔχομεν. Τὸν μόνον εἰδικόν, τὸν ὁποῖον εἴχομεν ἦτο ὁ κ. Λυμπρίτης, ὁ ὁποῖος εἶναι ἤδη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ναὶ μὲν καὶ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Πειραιῶς εἶναι ὑπηρεσία τοῦ Κράτους, ἀλλὰ χρειάζεται καὶ ἕνας εἰδικὸς ἐν τῷ ὑπουργείῳ. Ἐπὶ τούτου ἂς ἐξετάσῃ τὸ ὑπουργεῖον, ἐὰν ἐκ τῶν ὑφισταμένων δύναται κανεὶς ἐκ τῶν εἰδικῶν, ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἢ ἂν θὰ χρειασθῇ ἄλλος ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 5 Μαΐου 1925 συμβάσεως μεταξὺ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐγκαταλειφθέντων κτημάτων ὑπὸ τῶν Μουσουλμάνων».

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω ἐὰν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιτροπὴ μέχρι τῆς προσεχοῦς Τρίτης, νὰ μᾶς προσκομίσῃ τὴν ἔκθεσιν. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν δὲν χρήζει πολλῆς μελέτης. Πρόκειται περὶ τῆς μειώσεως τοῦ τόκου ἀνταλλαξίμων.

§143Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς, ὅπως διανεμηθῇ καὶ σταλῇ αὔριον, ὥστε νὰ μὴν ὑπάρξουν ἀντιρρήσεις ὅτι δὲν διενεμήθη.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλομεν νὰ τυπωθοῦν τὸ ταχύτερον αἱ νέαι ὁμολογίαι καὶ δὲν δυνάμεθα, ἐὰν δὲν ἐκδοθῇ ὁ σχετικὸς νόμος, διότι πρέπει ν’ ἀναφέρεται ὁ νόμος εἰς τὰς ὁμολογίας. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Πρέπει νὰ τελειώσωμεν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσεκλήθη ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν Δευτέραν. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἔχει τὸν λόγον.

§146Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐθεώρησεν ὀρθόν, νὰ ὑπερασπισθῇ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς.

§147Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἀνέλαβα τὴν ὑπεράσπισιν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἁπλῶς μόνον ....

§148Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ ἤθελα νὰ εἴπω. Ἡ ἐντύπωσίς μου ἦτο ὅτι ἰδιαιτέρως ἐτονίσατε ὅτι καλὸν εἶναι τὸ μέχρι τοῦδε ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς.

§149Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§150Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου. Δὲν ὑπῆρξε πρόθεσις νὰ γίνῃ ἐπίθεσις κατὰ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς, οὔτε ὑπάρχει πρόθεσις νὰ κατηγορηθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις τῶν λιμενικῶν ταμείων, τὰ ὁποῖα κατὰ κανόνα μὲν λειτουργοῦν καλῶς, ἀλλὰ ἐὰν συγκριθῇ ἡ διαχείρισις τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν διαχείρησιν τοπικῶν ἔργων ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ διαχείρησις τῶν λιμενικῶν ἔργων ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς γίνεται καλλιτέρα παρὰ ἀπὸ τὴν συγκεντρωμένην διαχείρησιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι δι’ ὅλα τὰ ἔργα αὐτοδιοικουμένη ὀργάνωσις εἶναι ἐπαρκής. Διὰ τὰ πολὺ μεγάλα ἔργα χρειάζονται ἔκτακτα μέτρα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλεται ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους. Ὅταν θέλωμεν νὰ δώσωμεν ριζικὰς λύσεις πρὸς ἱκανοποίησιν μεγάλων ἀναγκῶν, εἶμαι τῆς γνώμης μὲ ἔχει διδάξει ἡ πεῖρα, ὅτι ἡ αὐτοδιοικουμένη ὀργάνωσις δὲν εἶναι ἐπαρκὴς καὶ μπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς δὲν ἔχει τὸ κῦρος καὶ τὸ θάρρος νὰ δώσῃ τὴν ριζικωτέραν καὶ τελειωτικὴν λύσιν. Καὶ αὐτὸ μᾶς ἐδίδαξε τὸ μέγα ζήτημα τοῦ σχεδίου πόλεως Θεσσαλονίκης. Καὶ αὐτὸ μᾶς ἐδίδαξε μέγα ἐπίσης ζήτημα, τοῦ σχεδίου πόλεως Ἀθηνῶν, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις κατόπιν. Ἡ συζήτησις λοιπὸν ἡ ὁποία ἐγένετο δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ καταργήσῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς, ἀλλὰ νὰ παρουσιάσῃ τὰ μεγάλα προβλήματα τὰ ὁποῖα μένωσιν ἐκκρεμῆ, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται εἰς τὴν γενικωτέραν ἔννοιαν τοῦ λιμενικοῦ ζητήματος Πειραιῶς καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπῆρξεν ἀρκετὰ διαφωτιστική. Βεβαίως τὸ νομοθετικὸν σῶμα δὲν ἔχει ἀποστολὴν νὰ λύσῃ τεχνικὰ ζητήματα. Εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν συμβαίνει αὐτό, οὔτε ἔχει ἄλλως τε τὴν ἱκανότητα τὸ νομοθετικὸν σῶμα. Τὰ νομοθετικὰ σώματα εἶναι εἰς θέσιν φυσικά, νὰ ἐξάρουν τὴν σημασίαν τεχνικῶν ζητημάτων καὶ νὰ ἐκφράσουν τὴν εὐχὴν ἢ νὰ ἐπιδιώξουν καὶ ἐπιβάλλουν τὴν ριζικὴν λύσιν αὐτῶν. Διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς, ὅπως ἀπέδειξεν ἡ συζήτησις, παρ’ ὅλην τὴν μέχρι τοῦδε γενομένην ἐργασίαν, ὑπάρχουν ζητήματα μεγάλα πρὸς λύσιν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ γνώμη πάντων εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐπέμβῃ τὸ Κράτος δι’ ἐκτάκτων μέτρων, ὅπως δώσῃ τὰς πρεπούσας λύσεις. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πειραιῶς συνάδελφος ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ ἐργασία ἡ σήμερον γενομένη...

§151Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τρεῖς εἴμεθα.

§152Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐσᾶς ἐννοῶ· ὁ κ. Σακκαλῆς ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ γενομένη σήμερον ἐργασία δὲν συμβιβάζεται μὲ τὰ σχέδια τὰ ὁποῖα κατόπιν διαγωνισμοῦ ἐνεκρίθησαν. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι ἀκριβές, τὸ πρᾶγμα θὰ εἶναι πολὺ δυσάρεστον καὶ θά ἔπρεπε νὰ ἐπέμβῃ τὸ Κράτος. Κατ’ ἄλλους ἰσχυρισμοὺς αἱ ἐργασίαι ἐκτελοῦνται ἐπὶ ἑνὸς τμήματος τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὰ τρία μεγάλα σχέδια τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν συμπίπτουν.

§153Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Ὄχι.

§154Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐὰν αὐτὸ εἶναι ἀκριβές, ὀρθῶς γίνεται ἡ ἐργασία καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ποίαν κατεύθυνσιν, θὰ λάβῃ ἡ συμπλήρωσις τῶν λιμενικῶν ἔργων Πειραιῶς. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πειραιῶς συνάδελφος κ. Ἠσαΐας πρὸ ὀλίγου ὑπεστήριξεν, ὅτι πρέπει νὰ καταρτίσωμεν δύο μεγάλας ἐπιτροπές, μίαν βιομηχανικὴν καὶ μίαν καθαρῶς τεχνικήν. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι αἱ πολυμελεῖς ἐπιτροπαὶ θὰ φέρουν ἀποτέλεσμα καλόν. Τὰ ἔργα αὐτῆς τῆς φύσεως προϋποθέτουσιν ὄχι μόνον γνώσεις καθαρῶς τεχνικάς, ἀλλὰ καὶ ἄλλας γενικωτέρας οἰκονομικάς, συγκοινωνιακάς, βιομηχανικάς. Κατὰ συνέπειαν ἐὰν γίνῃ μία ἐπιτροπὴ πρέπει εἰς τοὺς κόλπους της νὰ περιλαμβάνῃ καὶ ἕναν δυνάμενον νὰ ἐκφέρῃ ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν ζητημάτων τῆς πόλεως, ὅπως πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλον ὁ ὁποῖος νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ τῶν συγκοινωνιακῶν ζητημάτων. Ἐὰν δὲ ὑπάρχουν μερικὰ εἰδικὰ θέματα διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη εἰδικῶν προσώπων, αὐτὴ ἡ κεντρικὴ ἐπιτροπὴ ἡ μία ἡ ὀλιγομελὴς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διορίσῃ ὑποεπιτροπὰς αἱ ὁποῖαι νὰ δώσουν τὴν γνώμην τους. Ὅταν ἐκάμαμεν τὸν διαγωνισμόν, διὰ τὰ λιμενικὰ ἔργα Πειραιῶς ἐγεννήθησαν διάφορα ζητήματα κυκλοφορίας πλοίων, συγκοινωνιακὰ κλπ. Καὶ τὶ ἐκάμαμεν, διὰ τὰ ζητήματα αὐτά; Ἐνῷ ὑπῆρχε τὸ κεντρικὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον εἶχε προικισθῆ διὰ τῆς συμμετοχῆς καὶ ἄλλων προσώπων, παρεκαλέσαμεν εἰδικοὺς τακτικοὺς τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ πολεμικοῦ ναυτικοῦ μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ κ. Μιαούλης καὶ ὁ κ. Βούλγαρης ναύαρχος καὶ ἄλλοι ἐμποροπλοίαρχοι οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐγνωμοδότησαν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς κυκλοφορίας τῶν πλοίων ἐπὶ τῇ βάσει δὲ αὐτῆς τῆς γνωμοδοτήσεως ἔλαβε ἀπόφασιν τὸ συμβούλιον δημοσίων ἔργων. Ἐπίσης, διὰ τὴν γνώμην συγκοινωνίας ἐγένετο εἰδικὴ ὑποεπιτροπή. Ἀνάλογα ἐγένοντο καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἐκεῖ εἶχεν καταρτισθῆ μία ὀλιγομελὴς ἐπιτροπὴ ἀπὸ τεχνικοὺς περιωπῆς τὸν... ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῆς πόλεως τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου καὶ ἄλλων τεχνικῶν Ἑλλήνων. Δευτέρα ἀκόμη 7μελὴς ἐπιτροπὴ κατέληξε νὰ φέρῃ εἰς πέρας πολὺ εὐτυχὲς τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης τὸ ὁποῖον τιμᾷ τὰ δημόσια ἔργα τῆς Ἑλλάδος. Ἰδία ὅταν ἀνεφύησαν πολλὰ εἰδικὰ ζητήματα, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Θεσσαλονίκης καὶ τὸ ζήτημα τοῦ σταθμοῦ ἐγένετο εἰδικὴ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν συμμετεῖχε καὶ ὁ ἀείμνηστος Διαμαντίδης καὶ ἄλλοι καὶ μὲ τὴν συνεργασίαν αὐτῶν τῶν προσώπων καθορίσαμεν τὸ συγκοινωνιακὸν ζήτημα. Προκειμένου περὶ τῶν Ἀθηνῶν ἔγινε κἄτι τι τελειότερον τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ἠσαΐας. Εἴχομεν καθιδρύσει τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων τὸ ὁποῖον λυποῦμαι, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δὲν θέλει νὰ λειτουργῇ. Ἀφοῦ τὸ ἄφησαν αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις νὰ κοιμηθῇ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν περίπου. Τὸ ἀνώτατον συμβούλιον δημοσίων ἔργων τὸ ὁποῖον ἀπετέλει ἕνα τεχνικὸν σχολεῖον τῆς Ἑλλάδος συνῆλθε κατὰ τὸ 1919 ἢ 1920 ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἓν ἐκ τῶν ζητημάτων μὲ τὰ ὁποῖα ἀπησχολήθη ἦτο καὶ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀνάγκην διαρρυθμίσεων κατόπιν τῆς νέας κυκλοφορίας. Τὸ ἕτερον ἦτο τὸ σχέδιον πόλεως Ἀθηνῶν. Παρίσταντο εἰς τὸ συμβούλιον ἀντιπρόσωποι τῆς πόλεως τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ ἐπαγγελματικοῦ κόσμου, οἰκονομολόγοι καὶ τεχνικοὶ ἄνθρωποι ὑπηρετοῦντες εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας. Καὶ ἐκεῖ συνέστησεν τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων τὰς γενικὰς γραμμὰς ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ στηριχθῇ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ἔγινεν μακρὰ συζήτησις καὶ ἐκεῖ διεγράφησαν οὕτως εἰπεῖν αἱ κατευθυντήριαι γραμμαί. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν κατόπιν μία ὀλιγομελὴς ἐπιτροπὴ ἐξεπόνησεν τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, τὸ σχέδιον Καλλιγᾶ, ὅπως ὠνομάσθη τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ μετριοφρωνέστερον καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ. Λυποῦμαι δὲ πολύ, ὅτι τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ἤρχισεν τὸ ζήτημα ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν καὶ τὴν ἐξέτασιν κατὰ τὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ νὰ συμπληρωθῇ συμφώνως μὲ τοὺς νέους ὅρους οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν κατόπιν τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων.

§155Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ νὰ φανῇ ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον Καλλιγᾶ εἶναι ἀνάγκη νὰ συνέλθῃ τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἴπατε διότι ἐπῆλθον τοιαῦται μεταβολαὶ καὶ ἂν αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον, διότι ὑπῆρχον καὶ μέλη, τὰ ὁποῖα ἔλεγον, ὅτι αὐτὸ τὸ σχέδιον δὲν εἶναι τὸ καλλίτερον. Λοιπὸν προτοῦ νὰ συνέλθῃ ἐσκέφθημεν νὰ καλέσωμεν τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς ὑπεδείξατε, ἀλλ’ ἦτο ὑπὲρ ἄγαν πολυμελὲς καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι τὰ πολυμελῆ συμβούλια δὲν εἶναι τὰ καλίτερα.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ ἐὰν εἶναι τὸ καλλίτερον σχέδιον ἢ ὄχι ἔχω νὰ σᾶς πληροφορήσω τὸ ἑξῆς. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, ἐκτὸς τῶν παλαιῶν σχεδίων τῶν Βαυαρῶν, τὰ ὁποῖα παρεμορφώθησαν ἐσχάτως εἶχον κληθῆ καὶ δύο διάσημοι μηχανικοὶ εἰς Ἄγγλος καὶ εἷς Γερμανός, οἱ ὁποῖοι ἐξεπόνησαν ὡραῖα καὶ μεγαλοπρεπῆ σχέδια. Τὰ σχέδια αὐτὰ ἦσαν ἀπολύτως ἀνεφάρμοστα καὶ δι’ αὐτὸ ἀπεφασίσαμεν, νὰ ἐκπονήσωμεν ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐφαρμόσιμον καὶ εἴχομεν τὴν τύχην εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, τὴν ὁποίαν συνέστησαν τότε νὰ φέρωμεν δύο ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ συμβάλλωσιν εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ σχεδίου· Καὶ αὐτοὶ ἦσαν ὁ κ. Ἐμπρὰρ ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀφ’ ἑτέρου, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὰς Ἀθήνας ὅσον κανεὶς ἄλλος καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει ἀποκτήσει καὶ ἀρκετὰς γνώσεις καὶ τεχνικὰς ἀλλ’ ἰδίως εἶχεν μελετήσει τόσον τὰς ἀνάγκας τῶν Ἀθηνῶν, ὥστε ἦτο πολύτιμος σύμβουλος. Καὶ πράγματι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ οὐδεμίαν μεταρρύθμισιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἐνέκρινε καὶ δι’ εἰδικοῦ νόμου μετεβίβασε τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, διὰ νὰ παύσῃ ἡ ραγδαία ἔκδοσις διαταγμάτων μεταρρυθμιστικῶν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως... Λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον ὁ κ. Ἐμπρὰρ καὶ ἄλλοι ἀρχιτέκτονες καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ δήμου Ἀθηνῶν μετὰ διετῆ ἐργασίαν ἐξεπόνησε αὐτὸ τὸ σχέδιον. Ἡ γνώμη μου εἶναι ἡ ἑξῆς: ὡς πρὸς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν ἔπρεπε ν’ ἀρχίσουν αἱ ἐργασίαι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ σκεφθῇ τίνας τροποποιήσεις νὰ ἐπιφέρῃ, διότι ἐὰν διαρκῶς συνιστῶμεν ἐπιτροπὰς οὐδέποτε θὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα. Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι αὐτὸ θὰ εἶναι κἄτι τι τὸ ἀμετάβλητον, θὰ μεταβληθῇ καὶ αὐτὸ σύμφωνα μὲ τὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ καλὸν εἶναι νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν καὶ ἂν εἴδωμεν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην συμπληρώσεως, καὶ ἔχει ἀνάγκην συμπληρώσεως, διότι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἐδιπλασιάσθη καὶ ἂν ἔχῃ ἀνάγκην μεταρρυθμίσεως, διότι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας εἶναι διάφορα, νὰ τὸ μεταρρυθμίσωμεν.

§157Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ σχέδιον αὐτὸ δὲν τὸ ἠθέλησεν μόνον ὁ δικτάτωρ δὲν τὸ ἠθέλησε καὶ ὁ λαός, διότι ἡ ἀφορμὴ τῆς δυσαρεσκείας τοῦ κόσμου εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὅτι διὰ τοῦ σχεδίου ἐκείνου ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους ὡς τετρακοσίους (400) δρόμους ἐρημοποιοῦντο καὶ ἐκόπτετο σωρεία οἰκημάτων, χωρὶς προφανῆ λόγον. Διὰ νὰ σχηματίσωμεν μίαν μεγάλην λεωφόρον καταλαμβάνω αὐτό, ἀλλὰ ν’ ἀνοίγωνται ὅλοι οἱ δρόμοι, διὰ νὰ γίνωνται πλατύτεροι ἢ διὰ νὰ προσκτήσηται ἡ πόλις ἕνα δρόμον ἢ μίαν πρασιάν, αὐτὸ δὲν θὰ εἶναι πολὺ εὔκολον, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν συγχρόνως καὶ τὰ μέσα τῆς ἀποζημιώσεως καὶ συνεπῶς ἀχρηστοποιοῦντο αἱ οἰκοδομαὶ χωρὶς ν’ ἀποζημιώνονται. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὅλος ὁ κόσμος συνεκινήθη καὶ μετέβη παρὰ τῷ δικτάτορι καὶ κατώρθωσε νὰ σταματήσῃ. Προτοῦ γίνῃ αὐτὸ ἐσκέφθην, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν νὰ τὸ κάμωμεν κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θ’ ἀποφασίσῃ, ὅτι θὰ νομίσῃ, ὅτι εἶναι ὀρθόν.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν λέγετε ὅλος ὁ κόσμος ἐξηγέρθη ὑποθέτει κανείς, ὅτι ἐξηγέρθη μία μεγάλη μερὶς τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Ἐγὼ ἤμην τότε εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ὡς ἀρχηγὸς κόμματος ἐδεχόμην τὰς διαμαρτυρίας τῶν ἰδιωτῶν καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἕνας μικρὸς κύκλος ἰδιοκτητῶν εἰς τὰ Πατήσια, ἠναντιοῦτο κατὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ, διότι ἐρυμοτομοῦντο τὰ οἰκόπεδα αὐτῶν. Σᾶς λέγω, ὅτι ἡ ἀντίδρασις ἦτο ἐλαχίστη καὶ ἐν τούτοις κατώρθωσε ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου Καλλιγᾶ, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ οἰκονομικώτερον ἀπὸ ὅσα ἐξεπονήθησαν μέχρι τοῦδε. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας κ. ὑπουργέ, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ ἑνὸς σχεδίου σημαίνει προσβολὴν συμφερόντων καὶ θὰ εἶναι ἀνάγκη ἰσχυρᾶς θελήσεως, διὰ νὰ ἐφαρμόσετε ἓν σχέδιον τῆς πόλεως. Ἡμεῖς ἐὰν δὲν ἐθυσιάζαμεν ἐντελῶς τὰ κομματικά μας συμφέροντα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην δὲν θὰ κατορθώναμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σχέδιον τῆς Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον ἐξετελέσθη. Καὶ ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ Θεσσαλονίκης εἶμαι ὑποχρεωμένος, νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον σας, διότι δὲν λαμβάνετε τὰ προσήκοντα μέτρα, ὥστε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης.

§159Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ὑμεῖς εἶσθε κύριε Πρόεδρε ὑπουργὸς καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ δὲν ἐξετοπίσατε μέχρι τοῦδε, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ ἐκτοπίσωμεν. Βεβαίως εἶναι δύσκολον· βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐλήφθησαν, ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα χρειάζονται καὶ ὅλαι αἱ ἐνέργειαι ἐγένοντο, ἵνα οἱ πρόσφυγες μετατοπισθῶσιν· ἐδόθη ἐντολή, νὰ μὴ κτισθῇ τίποτε περισσότερον καὶ θὰ περάσῃ ἓν διάστημα, διὰ νὰ μεταφερθῶσιν οἱ ἄνθρωποι.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν, κ. ὑπουργέ, τοῦτο καὶ ἑτοιμάζομαι νὰ ἐπαγέλθω. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἡ πεῖρα αὐτὴ τῶν ἔργων ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε ὅπως καὶ εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐτόνισα. Εἶναι ὀρθοτάτη ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν εἴπατε νὰ μετακαλέσητε δύο μεγάλους λιμενολόγους. Πράγματι σήμερον δὲν ἔχει ἡ ὑπηρεσία εἰς τὴν διάθεσίν της διακεκριμένους λιμενολόγους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐξετέλεσαν μεγάλα λιμενικὰ ἔργα· εἴχομεν μετακαλέσει ἕνα, τὸν ὁποῖον μετεκαλέσαμεν εἰς τὰ 1918, ἕνα λιμενολόγον, ὁ ὁποῖος μετέσχε τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἔκρινε τὰ ἔργα, τὰ ὑποβληθέντα τότε, ὁ ὁποῖος ὅμως ἀπεβίωσεν.

§161Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Τὸν ἔδιωξαν.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ὁ ἄλλος λιμενολόγος, τὸν ὁποῖον ἡ ὑπηρεσία τοῦ νομοῦ Ρεθύμνης νομίζω τὸν διώρισεν τμηματάρχην τῶν λιμενικῶν ἔργων εἶναι ἀπησχολημένος ἐπίσης εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας· ἡ ὑπηρεσία τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἔχει διακεκριμένους μηχανικούς, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ἔχουν ἀσχοληθῆ εἰς λιμενικὰ ἔργα, λοιπὸν ὀρθὸν εἶναι νὰ μετακαλέσωμεν δύο εἰδικοὺς λιμενολόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ τοὺς 5 ἢ 6 ἰδικούς μας καὶ μὲ πρόσωπα τῶν δημοσίων ἔργων τὰ εἰδικότερα δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα καὶ μὲ ἀντιπροσώπους τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου καὶ ἕναν ἀντιπρόσωπον τῆς ναυσιπλοΐας καὶ 1 ἢ 2 ἄλλους εἰδικοὺς βουλευτὰς ἢ μὴ βουλευτάς, νὰ ἀποτελέσουν μίαν μικρὰν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ὄχι νὰ γνωμοδοτήσῃ ἐπὶ ἔργων ὑποβληθησομένων εἰς αὐτήν ἀλλὰ νὰ ἴδῃ αὐτή, ὅτι ἔχει γίνει μέχρι τοῦδε καὶ νὰ ἐκπονίσῃ τὸ ὁριστικὸν σχέδιον λιμένος Πειραιῶς, δηλαδὴ τὸ πρόγραμμα τῶν ἐκτελεστέων ἔργων τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ τὴν ὁποίαν κατόπιν πείρας ἔχω σχηματίσει.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζάνος ἔχει τὸν λόγον.

§164Δ. ΖΑΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω κατόπιν τῆς μακρᾶς κοπώσεως τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ τεχνικοῦ αὐτοῦ ζητήματος, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω καὶ πάλιν μὲ τὰ τεχνικὰ ζητήματα. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅπως τὸ ζήτημα λυθῇ ὑπὸ ἐπιτροπῆς τεχνικῆς κατὰ πλειοψηφίαν. Θὰ ἤθελον ὅμως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ εἶναι καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων οἱ ὁποῖοι μαζὶ μὲ τοὺς τεχνικούς, νὰ σκεφθοῦν γενικῶς τὰ ζητήματα καὶ νὰ δώσουν τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν, κατόπιν δὲ οἱ τεχνικοί, ὡς ὑποεπιτροπή, νὰ ἐκπονήσωσι τὸ σχέδιον καὶ νὰ εἶναι διαρκῶς ἐν ἐπαφῇ μετὰ τῆς γενικῆς ἐπιτροπῆς, ὥστε νὰ γίνῃ κἄτι τὶ τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι καὶ τεχνικῶς καὶ ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως κατάλληλον. Ἐπὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων ἤθελον νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Ἐκ τῆς γενικῆς συζητήσεως νομίζω, ὅτι ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἰδικῶς διὰ τὸ γενικὸν ἐμπόριον εἶναι ἐντελῶς ἐπαρκής, διότι καὶ ἐὰν ἀκόμη δεχθῶμεν, ὅτι τὰ κρηπιδώματα δὲν θὰ εἶναι ὅλα πλήρως ἐκμεταλλεύσιμα, πάντως διὰ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας καὶ μερικὰς δεκαετηρίδας ἐπέκεινα, θὰ εἶναι ταῦτα ἐπαρκέστατα. Τὸ ζήτημα ὅθεν εἶναι νὰ σκεφθῶμεν, διὰ τὴν βιομηχανίαν τὴν μελλοντικήν, διὰ τὸν ἐλεύθερον λιμένα, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἶναι καὶ βιομηχανικῶς ἐλεύθερος λιμὴν καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον τὸ διαμετακομιστικόν, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦμεν ἀπὸ τώρα νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς πῶς θὰ ἐξελιχθῶσιν. Εἶναι ζητήματα γενικὰ τὰ ὁποῖα βεβαίως κατὰ προσέγγισιν καὶ δι’ ὑποθέσεων μόνον δύναταί τις νὰ καθορίσῃ καὶ ὄχι μὲ ἀκριβῆ ὑπολογισμόν, διότι δὲν ἔχομεν ὅλα τὰ στοιχεῖα νὰ προΐδωμεν τὶ θὰ γίνῃ μετὰ 20 ἔτη καὶ 30 ἔτη. Αὐτὰ ἀκριβῶς τὰ γενικὰ ζητήματα, θὰ τὰ λύσῃ ἡ γενικὴ ἐπιτροπὴ καὶ θὰ λάβῃ ἀποφάσεις καὶ θὰ δώσῃ γενικὰς κατευθύνσεις. Νομίζω, ὅμως ὅτι ὅπως εἶναι σήμερον τὰ πράγματα καὶ ὅπως ἐκτελοῦνται τὰ ἔργα δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς πλήρους ἐπαρκείας τοῦ λιμένος Πειραιῶς ἀπὸ ἀπόψεως γενικοῦ ἐμπορίου καὶ οὐδένα, νὰ ἔχωμεν δισταγμόν, ὅτι τὰ ἔργα θὰ ἐπιτύχουν πλήρως καὶ θ’ ἀποδώσουν ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον προορίζονται. Σχετικῶς μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν σχεδίων καὶ τὴν ἀπὸ ἀπόψεως ἐκμεταλλεύσεως τῆς ὑδατίνης ἐπιφανείας γενομένην συζήτησιν, ἔχω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, ὅτι νομίζω, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἡ ὁποία ἐλήφθη τότε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχέδιον, ὡς ἓν εἶδος συνδυασμοῦ ὅλων τῶν μελετῶν τῶν προηγουμένων εἶναι ἡ σχετικῶς καλλιτέρα, διότι εἰς τὸ μέρος τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποιήθη ἤδη διὰ τὰ κρηπιδώματα, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ λιμένος τῶν Ἁλῶν μέχρι τοῦ ναυπηγείου Βασιλειάδου, περίπου τὸ σχέδιον συμπίπτει μὲ τὴν μελέτην καὶ τοῦ Κοῦμερ καὶ τοῦ Κελενὲκ καὶ ὅλων τῶν μετέπειτα. Αἱ μικραὶ παραλλαγαὶ αἱ ὁποῖαι ἔγιναν καὶ αἵτινες εἶναι βεβαίως μᾶλλον εἰς βλάβην τῆς ὑδατίνης ἐπιφανείας, αὐταὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι ἐγένοντο κατόπιν μελέτης τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐπεβλήθησαν ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῶν τότε. Κατόπιν τούτων, νομίζω, ὅτι διὰ μὲν τὰ παρελθόντα δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ οὐδεὶς λόγος, ὅτι κακῶς ἐγένετο καὶ ὅτι βαδίζομεν ἐπὶ κακῆς βάσεως, ἀλλὰ πρέπει μόνον τὸ γενικὸν ζήτημα νὰ ἐξετασθῇ δηλαδὴ τὶ θὰ κάμωμεν, ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ ὁ λιμὴν Πειραιῶς, μέγας λιμὴν διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου ἢ ἕνας βιομηχανικῶς ἐπίσης ἐλεύθερος λιμήν, μὲ τροφοδότησιν ὅλης τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Εἶναι ζήτημα τοῦτο γενικόν, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σκεφθῶμεν. Εἶναι ζήτημα γενικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, θὰ λύσῃ ἡ καταρτισθησομένη γενικὴ ἐπιτροπὴ καὶ πρὸς τὸ ὁποῖον θὰ προσαρμοσθῇ καὶ ἡ τεχνικὴ ὑποεπιτροπὴ τῆς γενικῆς ταύτης ἐπιτροπῆς. Συμφωνῶ λοιπόν, ὅπως γίνῃ τὸ ταχύτερον μία τοιαύτη μικτὴ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν πάντως νὰ εἶναι καὶ ἔμπορος καὶ βιομήχανος, ἀλλὰ καὶ ναυτικοί, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ πρῶτον τὴν γενικὴν μελλοντικὴν κατεύθυνσιν τοῦ ζητήματος.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεωνίδας ἔχει τὸν λόγον.

§166Ι. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον, διότι ἡ Βουλὴ ἐφωτίσθη πλέον καὶ ἐὰν ἐπανέλθω θὰ ἀρχίσουν αἱ ἀντεγκλίσεις, πάλιν διότι ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ ἄλλος ἔχει τὴν ἰδικήν του καὶ ἀναμένω ἐὰν πράγματι ἡ Κυβέρνησις ἐσχημάτισεν γνώμην ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν συναδέλφων, ν’ ἀνακοινώσῃ τὰς σκέψεις της, ἐπὶ ποίας βάσεως θεωρεῖ, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα διὰ νὰ διακανονισθῇ. Προκειμένου δὲ περὶ ἐπιτροπῆς ὅπως καὶ ἐν τέλει τῆς ἀγορεύσεώς μου εἶπον ὑποδεικνύω πάντοτε τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῆς Βουλῆς πρὸ παντός, διότι ἐφ’ ὅσον εἰς ὅλους τοὺς κλάδους καὶ ὅλα τὰ ζητήματα, αἱ Κοινοβουλευτικαὶ ἐπιτροπαὶ ἀναλαμβάνωσι τὴν μελέτην ἐπὶ ζητημάτων σοβαρωτάτων, θὰ ἦτο ὀρθὸν καὶ ἓν τοιοῦτον ζήτημα τόσον σοβαρὸν ἐπίσης νὰ τὸ ἀναλάβῃ μία Κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία βεβαίως ἐξετάζουσα τοὺς διαφόρους ὀργανισμοὺς καὶ σχηματίζουσα μίαν γνώμην, θὰ ὑποβάλλῃ εἰς τοὺς καταλλήλους μηχανικούς, διὰ νὰ ἐκπονήσωσι τὸ σχέδιον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι οὕτω πῶς δέον νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα, ἐγὼ εὑρίσκω αὐτὸ ὡς τὴν ὀρθοτέραν λύσιν. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, διότι νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ λόγος.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλούρας ἔχει τὸν λόγον.

§168Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε. Οἱ λόγοι τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, μοῦ ὑπεκίνησαν τὸ ἐνδιαφέρον νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον ὡς ναυτικός. Τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ὄχι μόνον ἐμπόρους, βιομηχάνους καὶ ναυτικούς, ἀλλὰ κάθε Ἕλληνα καὶ κάθε ἄνθρωπον, διότι ἐκ πείρας γνωρίζω, ὅτι οἱ λιμένες ὁμοιάζουσι ὅπως τὸ χὼλ ἑνὸς σπιτιοῦ τὸ ὁποῖον ὑποδέχεται βεβαίως ὄχι μόνον τοὺς οἰκείους ἀλλὰ καὶ ξένους, καὶ συνεπῶς ἔπρεπε καὶ ἡ Ἑλλὰς ὡς ναυτικὸν Κράτος, νὰ εἶχεν ἕναν ἀντάξιον λιμένα καὶ νὰ εἶναι ὑπερήφανος, διὰ τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν κατέχει πρὸ πολλῶν αἰώνων. Δὲν κατωρθώθη τοῦτο μέχρι τοῦδε ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἀπὸ διαφόρους ἀνωμαλίας Ἐθνικὰς καὶ πολέμους. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπεδίδετο μία ἐπίβλεψις ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων ἀρχῶν—καὶ λέγω τοῦτο—διότι τὸν Πειραιᾶ χαρακτηρίζει πάντοτε μία ἀκατάσχετος ἀκαταστασία, ἐὰν ὑπῆρχε μία τάξις, φυσικὰ ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ ἂν ὄχι, διὰ τὸ μέλλον, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δι’ ὅλην τὴν ὑπηρεσίαν ὄχι μόνον τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας, ἀλλὰ καὶ τῶν ξένων. Ἐπειδὴ δέ— ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω—γεννῶνται σήμερον δύο στρατόπεδα καὶ ὁ μὲν κ. Ἠσαΐας ὑποδεικνύει τὴν προέκτασιν τοῦ λιμένος ἐννοῶν, διὰ μιᾶς διώρυγος διασχίζουσαν, εἴτε ἐκ τοῦ Πειραιῶς, εἴτε διὰ τοῦ Φαλήρου αὐτή. Μοῦ φαίνεται ὅμως ὅπως ἔχω ἀκούσει, ὅτι ὁ πυθμὴν γενικῶς τῆς Πειραϊκῆς χερσονήσου εἶναι ὅλος γρανίτης· ἐὰν ἀρχίσῃ μία τοιαύτη ἐργασία θὰ δαπανηθῶσι πολλὰ ἑκατομμύρια. Δὲν ἔχω γνώσεις μηχανικάς, οὔτε εἶμαι ἐπιστήμων, ἀλλὰ ἀπὸ παραδόσεις, τὰς ὁποίας ἔχω ἀκούσει καὶ φέρω παράδειγμα τὸν σημερινὸν λιμένα τοῦ Πειραιῶς, τοῦ ὁποίου ὑστέρησαν τὴν θάλασσαν ἀντὶ νὰ τὴν εὐρύνουν, διότι δὲν ἐπιδέχεται ὁ πυθμὴν ἐκβάθυνσιν, λόγῳ τῆς σκληρότητος αὐτοῦ. Φοβοῦμαι μήπως τοῦτο ἀκολουθήσῃ καὶ εἰς τὸ Φάληρον, διότι ἔχω ἐπίσης ἐκ παραδόσεως ἀκούσει, ὅτι ὁ λιμὴν τῆς Μασσαλίας, ὁ ὁποῖος κατεσκευάσθη πρὸς τὸ μέρος τοῦ Estagne προτοῦ γίνει ὁ λιμήν αὐτὸς ἔγιναν μελέται μεγάλαι, διότι ὅλοι θὰ γνωρίζετε τὴν Μασσαλίαν καὶ ἰδίως τὸ Μεράντι ὅπου παρουσιάζει μὲ τὸ σχέδιον τῆς Φαληρικῆς ἀκτῆς. Ἐγένετο τὸ σχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὸ πραγματοποιήσωσι καθ’ ὅτι εὑρῆκαν τὸ ἔδαφος σκληρὸν καὶ προκειμένου, νὰ κάμωσιν αὐτὴν τὴν ἐκβάθυνσιν μὲ δαπάνας πολλῶν ἑκατομμυρίων, ἐπροτίμησαν νὰ πάρουν τὴν προέκτασιν τοῦ λιμένος πρὸς τὸ Estagne—γνωρίζομεν ὅλοι αὐτό, διότι ταξειδεύομεν—καὶ ἤρχισαν ἀπὸ ἕνα λιμενίσκον ὀνομαζόμενον jolietté ὅσον ὅλοι οἱ ναυτικοὶ γνωρίζουν ὅπου ἐπιβιβάζονται καὶ ἀποβιβάζονται οἱ ἐπιβάται. Κατόπιν ἔγινε τὸ Porto Napoleon καὶ συνέχεια τὸ Mole A–B–C–D κλπ. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ἐκπονήσῃ ἓν τοιοῦτον σχέδιον, νὰ μὴ ἀφεθῇ μόνον εἰς ἐμπόρους καὶ βιομηχάνους ἀλλὰ νὰ προσλάβῃ καὶ ναυτικούς, οἱ ὁποῖοι φυσικὰ γνωρίσουν τὰς προσβολὰς τῶν ἀνέμων καὶ τῶν ρευμάτων.

§169Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Φυσικὰ αὐτοὶ θὰ ἐρωτήσουν τοὺς ἐμπόρους. Μηχανικοὶ καὶ ναυτικοὶ θὰ εἶναι αὐτοὶ ἀκούοντες τοὺς ἐμπόρους.

§170Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΑΣ. Δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ Βῆμα, διὰ νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλήν, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑποδείξω μερικὰ πράγματα καὶ φέρω ὡς παράδειγμα τὸν λιμένα Γένοβας, διότι ἡ Ἰταλία εἶναι ἓν Ἔθνος ἀνεγνωρισμένον ναυτικῶς ἴσως ἕνα ἀπὸ τὰ πλέον ναυτικὰ Κράτη καὶ μ’ ὅλα ταῦτα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος τῆς Γένοβας ἔπεσε εἰς μέγα σφάλμα, διότι ἐξεπόνησε τὸ σχέδιον αὐτὸ ποῦ νομίζετε κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ Τουρῖνον, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει οὔτε κανένα ναυτικὸν οὔτε κανένα πεπειραμένον Λοιπὸν ὁ λιμὴν αὐτὸς τῆς Γένοβας εὑρέθη ἐλαττωματικός, διότι εἰς τὸ σχέδιον ἡ εἴσοδος ἦτο πρὸς νότον ὅπου εἰσβάλλουν ὅλοι οἱ καιροί. Καὶ ἑπομένως συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν ἀπὸ εἰδικοὺς καὶ νὰ ἀποφασίσῃ.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§172Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μετὰ τοὺς τόσον ὡραίους λόγους τῶν εἰδικῶν ἢ εἰδικευθέντων οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν περὶ τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ οἵτινες ἀπησχόλησαν ἐπὶ τρεῖς συνεδριάσεις τὴν Βουλὴν καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἔλαβον καὶ τόνον λυρικόν, ὅπως ὁ κ. Σακκαλῆς εἶπεν ἐνῷ τὸ ζήτημα εἶναι πρόβλημα ἐντελῶς μαθηματικὸν καὶ ὅλως διόλου πεζόν. Πρόκειται περὶ τοῦ βάθους τῆς θαλάσσης, περὶ τῆς ἐκτάσεως τῆς θαλασσίας ἐπιφανείας, περὶ τοῦ μήκους τῶν κρηπιδωμάτων, περὶ τοῦ μήκους τῶν λιμενοβραχιόνων, περὶ τοῦ κόρσο τῶν πλοίων, περὶ τῆς καταλληλότητος μηχανημάτων καὶ μετακινήσεως ὡρισμένου ἀριθμοῦ τόννων ἐμπορευμάτων τέλος πάντων εἶναι ζήτημα καὶ πρόβλημα μαθηματικὸν τοῦ ὁποίου ἡ ἐξέτασις ἀπαιτεῖ μᾶλλον ἐξέτασιν γραφείου, ἐξέτασιν εἰδικῶν καὶ βεβαίως ὄχι τόσον ἐξέτασιν κοινοβουλίου. Διότι ναὶ μὲν τὸ κοινοβούλιον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν συζητήσεων αὐτῶν ἔλαβεν σοφὰ μαθήματα καὶ ὁμολογῶ, ὅτι καὶ τελείως ἀδαεῖς τῶν πραγμάτων τούτων ἔμαθον πολλὰ πράγματα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν σήμερον ἢ ἐν γένει ὁποτεδήποτε ἄνευ ἰδιαιτέρας μελέτης εἰδικῶν εἰς ἀποτέλεσμα. Τὸ ζήτημα εἶναι διπλοῦν. Πρῶτον: ἀφορᾷ εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ σημερινοῦ λιμένος. Διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι οὐδεὶς ἐσκέφθη ποτὲ προτοῦ διαρρυθμίσῃ τὸν φυσικῶς ὑπάρχοντα λιμένα Πειραιῶς, νὰ συστήσῃ ἐγκατάλειψιν καὶ νὰ προσβλέψῃ, εἴτε ἀριστερά, εἴτε δεξιὰ ἵνα εὕρῃ ἀλλαχοῦ καταφύγιον καὶ ν’ ἀφίσῃ οὕτω ἀνεκμετάλλευτον τὸν λιμένα Πειραιῶς. Συνεπῶς εἶναι ζήτημα διαρρυθμίσεως τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ ὡς τοιοῦτον εἶναι ζήτημα τεχνικὸν ἀνῆκον εἰς τοὺς τεχνικοὺς καὶ εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θέλω διόλου νὰ εἰσέλθω. Διάφοροι ἐπίσημοι ξένοι μηχανικοὶ μετεκλήθησαν κατὰ καιρούς. Οὕτω προσεκλήθησαν οἱ Mr Albein, Wilts καὶ ἄλλοι. Ἐπίσης ἐξεπονήθησαν πολλαὶ μελέται ὑπὸ τῶν Κελενὲκ καὶ ἄλλων. Καθεὶς ἐξ αὐτῶν ἐξεπόνησεν καὶ ἀνὰ ἓν σχέδιον. Διὰ νὰ ἐκπονηθοῦν δὲ τόσα σχέδια σημαίνει, ὅτι κανὲν δὲν ἱκανοποίησε πάσας τὰς ἀπαιτήσεις καὶ φαίνεται, ὅτι κανεὶς ἐξ αὐτῶν δὲν ἔδωσεν τὴν ἀπαιτουμένην λύσιν. Ἐὰν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι τὰ κρηπιδώματα εὐθέα ἢ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωσι προβλῆτα ταῦτα εἶναι ζητήματα τεχνικὰ καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐπίλυσις αὐτῶν εἶναι ζήτημα τεχνικόν, δι’ αὐτὸ θὰ συστήσω καὶ ἐγώ, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν συμβουλὴν συστάσεως ἐπιτροπῆς, πρέπει νὰ γίνῃ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ κατευθύνῃ τὴν ὑπάρχουσαν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν λιμενικῶν ἔργων τοῦ Πειραιῶς καὶ εἰς τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συμμετάσχουν τὰ μέλη τοῦ κοινοβουλίου τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρονται καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι εἰδικοὶ τῶν ὁποίων αἱ γνῶμαι ἠκούσθησαν ἐνταῦθα καὶ τῶν ὁποίων αἱ γνῶμαι πρέπει νὰ εἶναι σεβασταί. Πλὴν τούτων καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συμμετάσχουν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ξένοι, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐνόσῳ ὁ εἷς λέγει τοῦτο καὶ ὁ ἄλλος ἴσως θ’ ἀντιτίθεται πρὸς λύσιν τῆς διαφωνίας, ἂς ἔλθῃ ξένος ἐπιδιαιτητής. Ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ Ἡρακλείου ἡ ὁποία ἐπιτελεῖ κολοσσιαῖα ἔργα, μετεκάλεσεν διάσημον λιμενολόγον, τὸν ὁποῖον δὲν δυσκολεύομαι νὰ προτείνω νὰ προσκαλέσωμεν καὶ διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς. Ἂς ἔλθῃ νὰ μελετήσῃ τὴν θέσιν τοῦ λιμένος, νὰ μελετήσῃ τὰ ὑπάρχοντα σχέδια, τὴν ὑπάρχουσαν κίνησιν καὶ ν’ ἀποφανθῇ.

§173Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ ξένοι, κ. ὑπουργέ, νὰ ἐργασθοῦν, ὅπως ἐκπονηθῇ τὸ σχέδιον καὶ ὄχι νὰ ἐκφράσουν γνώμην ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων σχεδίων.

§174Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὴν κατεύθυνσιν ὑποθέτω ὅτι θὰ δώσῃ. Ἂς ἔλθῃ ἡ στιγμὴ ἐκείνη καὶ βλέπομεν.

§175Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ἐκπονήσουν τὸ ὁριστικὸν σχέδιον μαζὶ μὲ ἄλλους 4–5.

§176Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Ἂς φροντίσῃ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ μᾶς ἔχῃ ὅλα του στοιχεῖα.

§177Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὰ ὑπάρχοντα.

§178Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τίποτε.

§179Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἔτη ἤδη ἔχουν ἀναλάβει τὸ ἔργον καὶ ἐργάζονται. Εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀτελῆ, ἀλλὰ ὑπάρχουσιν. Πάντως ἓν ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον ἴσως προέχει εἶναι τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἑνιαία λιμενικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι μόνον ὁ λιμὴν Πειραιῶς, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι λιμένες οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν θλιβεράν, διότι ἐνῷ μὲν ὑπάρχει ὁ νόμος περὶ Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ λιμενικῶν ἔργων, ὅστις δίδει εἰς κάθε τόπον τὰ μέσα, νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν λιμένα του οὐχ’ ἧττον χρειάζεται ἑνιαία καὶ ἐπιστημονικὴ κατεύθυνσις, ἡ ὁποία νὰ καθοδηγῇ ὅλας τὰς Λιμενικὰς Ἐπιτροπάς, διότι ὅλα τὰ λιμενικὰ ἔργα καθοδηγοῦνται ἀπὸ τοὺς ἑκάστοτε νομομηχανικοὺς ἢ ἐπιθεωρητάς, οὗτοι δὲ κατ’ ἐλάχιστον ἔχουσιν εἰδικευθῇ. Εἰς τὸ πολυτεχνεῖον σήμερον μετὰ τὸν θάνατον τοῦ μακαρίτου Γκίνη οὐδεὶς λιμενολόγος ὑπάρχει καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ μετακαλέσωμεν εἰδικὸν λιμενολόγον, εἰς τὸν ὁποῖον ν’ ἀναθέσωμεν τὴν ἐπίβλεψιν τῶν ἐκτελουμένων μεγάλων λιμενικῶν ἔργων. Ὡς λ. χ. τῶν τοῦ λιμένος Ἡρακλείου. Βεβαίως αὕτη δὲν θὰ παρακολουθῇ ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὰ ἔργα, ἀλλά, θὰ δίδῃ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν τὰς συμβουλάς του μετακαλούμενος εἰς ἐκτελούμενα ἔργα ἢ κινδυνεύοντά τινα λιμένα. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἀντελήφθην τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν καὶ ἐνήργησα, διὰ τῆς Γαλλικῆς πρεσβείας καὶ τῆς Ἰταλικῆς, νὰ εὕρωμεν τόν κατάλληλον λιμενολόγον, διὰ τὴν ἕδραν τοῦ πολυτεχνείου καὶ διὰ τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν καὶ ἐποπτείαν τῶν λιμένων μας. Τὸ δεύτερον κεφάλαιον τοῦ ζητήματος τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος εἶναι τὸ τῆς ἐπεκτάσεως, ἂν τ. ἔ. πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ πρὸς τὸ Φάληρον ἢ πρὸς τὸ Κερατσίνι ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς.

§180Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐλύσατε τὸ ζήτημα ἂν πρέπῃ πρωτίστως νὰ γίνῃ ἐπέκτασις;

§181Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐπὶ 30 ἔτη δὲν χρειάζεται ἄλλη ἐπέκτασις, ἀλλὰ θεωρῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου δὲν ἔχει ἐπαρκῆ στοιχεῖα καὶ δὲν δύναται νὰ ὁμιλήσῃ μετὰ κύρους. Λαμβάνω ὁπωσδήποτε τοῦτο ὡς διδόμενον καὶ δι’ αὐτὸ προχωρῶ ἀμέσως εἰς τὸ βʹ κεφάλαιον τοῦ ζητήματος.

§182Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Εἶναι λυπηρὸν ἂν τοιαύτη ἀντίληψις ἐπικρατεῖ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§183Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν καὶ μετὰ τὰς τόσας ἀγορεύσεις πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἀπόφασίν της.

§184Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ αἱ δύο λύσεις ἔχουσι καὶ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ πόσα εἶναι τὰ ὑπὲρ καὶ πόσα τὰ κατὰ δὲν τὸ ἐξετάζω, διότι τὰ ἠκούσατε πολλὰς φοράς.

§185Λ. ΝΑΚΟΣ. Εἶναι δυνατὸν ἀπὸ λιμενικὰς ἐπιτροπὰς νὰ λύωνται τὰ ζητήματα αὐτά;

§186Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αἱ ἐπιτροπαὶ διαχειρίζονται τὰ ζητήματα ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς ἐγκρίσεως τῶν ἔργων ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου.

§187Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφοῦ κατελήξατε εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, διὰ τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι ἐπιβάλλεται διὰ εἰδικοῦ νομοθετήματος νὰ ἐξουσιοδοτηθῆτε νὰ κάμητε αὐτὴν τὴν ἐπιτροπήν.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατέ μας νὰ λάβωμεν τὰς ἀποφάσεις μας καὶ νὰ τὰς φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§189Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶπον, ὅτι διὰ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ χρειάζεται ἕνας νόμος.

§190Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄν χρειάζεται ἕνας νόμος θὰ σᾶς τὸν φέρωμεν καὶ αὐτόν.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν καὶ ἰδίως τοὺς κ. κ. ἐπερωτῶντας, ἐὰν δέχωνται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς ἑπομένας ἐπερωτήσεις.

§192ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιτσίλιας ἔχει τὸν λόγον, ὅπως ἀναπτύξῃ ἐπερώτησιν ἐπὶ τῆς δυσφημίσεως τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐξ αἰτίας τῶν θρησκευτικῶν ἐρίδων.

§194Π. ΤΣΙΤΣΙΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ τῆς δυσφημίσεως, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ Ἕλληνες, ἐξ αἰτίας τῶν μεταξὺ τῶν θρησκευτικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν ἐρίδων. Νομίζω ὅτι ἡ κατάστασις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἶναι γνωστὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ εἰς ὅλους τοὺς παρακολουθοῦντας τὴν κατάστασιν τῶν ἔξω Ἑλλήνων. Θὰ παρεκάλουν ὑμᾶς ὅπως μᾶς εἴπετε τὶ μέτρα εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν, διὰ νὰ ἐπέλθῃ μία κατάπαυσις τῆς καταστάσεως αὐτῆς.

§195Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον, δὲν εἶμαι ὅμως ἕτοιμος ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν σήμερον.

§196ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις κ. Πρόεδρε. Νὰ λυθῇ.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 8 μ. μ.)