1928.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31η

ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.35′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ κ. γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ροδόπουλος καταθέτει αἴτησιν τῶν Μακεδονομάχων Τυρνάβου τῆς ὀργανώσεως «Παῦλος Μελᾶς». — Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Α. Σπηλιάδης καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ ἐμπορικοῦ εἰσαγωγικοῦ συλλόγου Πύργου διαμαρτυρομένου κατὰ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Κατακώλου ὡς κακῶς διαχειριζομένης τὴν ἐπίβλεψιν διορθώσεως τοῦ λιμένος Κατακώλου. — Καλλιεργηταὶ τοῦ κτήματος Κουλουκουρίου Κατερίνης, παρακαλοῦν ὅπως παραμείνουν ὡς τοιοῦτοι, παρακληθῇ δὲ ἡ ἐποικιστικὴ ἀρχὴ ν’ ἀναστείλῃ τὴν ἔξωσίν των. — Ὁ προϊστάμενος τῆς ὀργανώσεως τῶν ἐργατῶν ἠλεκτρισμοῦ Ἀθηνῶν, διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἰδιωνύμου ἀδικήματος τοῦ κομμουνισμοῦ. — Ὁ καπνεμπορικὸς σύλλογος Μακεδονίας καὶ Θράκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀναστολὴν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ διατάγματος περὶ μεταφορᾶς τῆς ὑποδιοικήσεως καὶ τῶν λοιπῶν ἀρχῶν Ζίχνης εἰς Ἄγκιστα. — Αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις Κατερίνης, παρακαλοῦν ὅπως ἀντιπροσωπευθοῦν ἐν τῇ Γερουσίᾳ καὶ αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις. — Ὁ πρόεδρος τοῦ ταμείου προνοίας παραγωγῆς ἐλαιῶν Πηλίου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπιβληθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἀγορανομίας Ἀθηνῶν διατίμησιν τῶν ἐλαιῶν. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων συνοικισμοῦ Χρυσουπόλεως παρακαλεῖ ὅπως δοθῇ εἰς τοὺς κτηνοτρόφους ἀνάλογος ἔκτασις βοσκῆς, διὰ νὰ μὴ ἀποθάνουν τὰ κτήνη των ἐκ πείνης. — Ἡ ἕνωσις τῶν συνεταιρισμῶν περιφερείας Κιλκὶς παρακαλεῖ ὅπως ἀπομακρυνθῇ ὁ ἐκ τῆς ἐξορίας ἐπανελθὼν Χρῆστος Μαυρίδης, ὡς καταγγέλλων χρηστοὺς πολίτας καὶ διδασκάλους δῆθεν ὡς κομμουνιστάς. — Ὑπερχίλιαι προσφυγικαὶ οἰκογένειαι Ρεθύμνης ἀποζῶσαι ἐκ τῆς καπνοκαλλιεργείας, διαμαρτύρονται διὰ τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου ἀπαγορεύοντος ἐν Κρήτῃ τὴν καπνοκαλλιέργειαν. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἐρεσσοῦ, παρακαλεῖ ὅπως ἐγκριθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ Ἐρεσσοῦ–τελωνείων. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Παπαναστασίου καὶ Ν. Μπακόπουλος καταθέτουν τηλεγράφημα τοῦ ἐμποροβιομηχανικοῦ συλλόγου Τριπόλεως διαμαρτυρομένου κατὰ τῶν πρωτακούστων βανδαλισμῶν τοῦ ἀνθυπομοιράρχου Οἰκονόμου κατὰ ἐντίμων καὶ εὐϋπολήπτων πολιτῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Κολιαλέξης καταθέτει αἴτησιν τῆς χήρας Μαργαρίτας Μ. Κατσαροῦ ταγματάρχου θανόντος ἐν πολέμῳ, παρακαλούσης ὅπως τῇ ἀπονεμηθῇ ἡ σύνταξις ἡ ὁποία ἀπονέμεται εἰς τὰς χήρας τῶν ἐν πολέμῳ θανόντων καὶ ἐξ ἄλλων ἀσθενειῶν. — Ὁ παμμεσιτικὸς σύλλογος Καλαμῶν, παρακαλεῖ ὅπως μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς μεσολαβήσεως τῶν μεσιτῶν εἰς ἀγοραπωλησίας τοῦ σταφιδοκάρπου νὰ διανεμηθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἐννεακοσίων εἴκοσι χιλιάδων δραχμῶν, ἀντιστοιχοῦν εἰς τὸν ἀγορασθέντα σταφιδόκαρπον ὡς μεσιτικὰ ἑξήκοντα ἑκατομμυρίων ὀκάδων. — Ὁ δημοκρατικὸς σύλλογος Κερκύρας, ὑποβάλλει τὴν γνώμην, ὅτι τὸ κατατεθὲν νομοσχέδιον περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἀγροτικῆς πίστεως, ἐνῷ ἀπὸ τεχνικῆς συνθέσεως ἀποτελεῖ πρωτότυπον ἀνομολογουμένης ἐκτιμήσεως, δὲν ἐκπληροῖ ἐν τούτοις ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως τὰς φιλελευθέρους ἐπαγγελίας τοῦ δημοκρατικοῦ καθεστῶτος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Κολιαλέξης καταθέτει αἴτησιν τῆς στρατιωτικῆς συνταξιούχου Ἀγγελικῆς Σπυρ. Τσάκα δι’ ἧς παραπονεῖται, ὅτι καίτοι ὁ φονευθεὶς ἐν πολέμῳ υἱός της εἶχε προαχθῆ ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ εἰς ἀνθυπασπιστήν, ἐν τούτοις δὲν τῆς ἐχορηγήθη σύνταξις ἀνθυπασπιστοῦ ἀλλὰ λοχίου. — Οἱ κάτοικοι τοῦ συνοικισμοῦ προσφύγων Μύλων Παινέση διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου καὶ Λαρίσσης, διότι κατεσκεύασαν ὀχετόν, τοῦ ὁποίου τὰ ὕδατα εἰσέρχονται εἰς τὸν συνοικισμὸν καὶ προξενοῦν μεγάλας ζημίας εἰς τὰς οἰκίας των καὶ τὰ κτήματά των. — Ὁ σύλλογος ἀλευρεμπόρων Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται κατὰ τῶν σταλέντων παρ’ ἀγνώστων τηλεγραφημάτων ἐναντίον τῆς μειώσεως τοῦ δασμοῦ τῶν ἀλεύρων, ἐνῷ ὁ σύλλογός των ἐπεκρότησε τὸ μέτρον τοῦτο. — Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Χανίων, διαμαρτύρεται διὰ τὰ ληφθέντα μέτρα πρὸς μείωσιν τοῦ δασμοῦ τῶν ἀλεύρων. — Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Τ. Ἀναστασίου καταθέτει τηλεγραφήματα τοῦ κοινοτικοῦ Συμβουλίου Μετοχίου, ἀναφέροντος ὅτι ἕνεκεν τῆς πλημμύρας τοῦ ποταμοῦ Λαρίσου κατεστράφη ἡ παραγωγὴ καὶ παρακαλοῦντος ὅπως διαταχθῇ ἡ κατασκευὴ προχώματος πρὸς πρόληψιν μεγαλυτέρων κινδύνων. — Ὁ Δήμαρχος Θεσσαλονίκης ἀναφέρει, ὅτι ἡ εἴδησις, ἀναγραφεῖσα εἰς τὸν ἀθηναϊκὸν τύπον περὶ δῆθεν ἀντικαταστάσεως τῆς ὀνομασίας τῆς ὁδοῦ «Παύλου Μελᾶ» δὲν εἶναι ἀκριβής. Τὸ ὄνομα τοῦ Παύλου Μελᾶ, θὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν κεντρικωτέραν λεωφόρον τῆς πόλεως. — Δικαιοῦχοι πρόσφυγες Καβάλλας διαμαρτύρονται, διὰ τὴν μὴ εἰσέτι πληρωμὴν τοῦ συμπληρωματικοῦ μετρῴου. — Ἡ ἑνωτικὴ ὁμοσπονδία καπνεργατῶν καὶ στιβαδόρων Θεσσαλονίκης, ὑποβάλλει ψήφισμα ἐγκριθὲν κατὰ τὸ ἐν Δράμᾳ συνελθὸν Βʹ συνέδριον τῶν Σωματείων τῆς ὁμοσπονδίας καὶ παρακαλεῖ ὅπως αἱ ληφθεῖσαι κατ’ αὐτοῦ ἀποφάσεις γίνουν δεκταί. Οἱ κ. κ. Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) καὶ Κ. Ζαβιτζιάνος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν), ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως αʹ) τοῦ Ν. Δ. τῆς 19 Αὐγούστου 1924), βʹ) τοῦ Ν. Δ. τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1924 καὶ γʹ) τοῦ Ν. Δ. τῆς 14 Νοεμβρίου περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας». — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Εὐθυμιάδης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Ν. Δ. ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927, περὶ κυρώσεως, αʹ) τοῦ Ν. Δ. τῆς 14)5)26 περὶ ἰδιότητος ἐποπτείας καὶ ἐλέγχου τῆς ἑλληνικῆς γεωργικῆς ἑταιρίας καὶ βʹ) τοῦ Ν. Δ. τῆς 19)9)26 περὶ αὐξήσεως χορηγουμένης ἐτησίας τακτικῆς συνδρομῆς κλπ.». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Σίδερης, Θ. Φίλιος καὶ Δ. Ἡρακλείδης, ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαθέσεως μέρους τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου τῶν λιμενικῶν ταμείων ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν τῆς περιφερείας Κορινθίας». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ τροφοδοσίας τῶν πληρωμάτων τῶν ἐμπορικῶν πλοίων. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ τῶν καταβαλλομένων ὑπὸ τῶν πλοίων ὑγειονομικῶν δικαιωμάτων. 3) Περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 23 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ. Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἀπριλίου 16 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ ἱδρύσεως ἐν Ἀθήναις Ἑλληνοαμερικανικοῦ ἐκπαιδευτηρίου». Ἡ ἐπὶ τῆς Προνοίας κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταστατικοῦ χάρτου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου

1927 Ν. Δ.».

Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Κοθρῆς, Κ. Πολυχρονάκης, Κ. Παπαδάκης καὶ Α. Παχνός, ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ κ. κ. Π. Βουρλούμης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), ὑποβάλλουν νομοσχέδιον «περὶ ἀνασυστάσεως τῶν δημοσίων ἐμπορικῶν σχολῶν Χαλκίδος καὶ Ξυλοκάστρου». Παρακαλεῖται ὁ βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Τσιτσάρας, νὰ προσέλθῃ καὶ δώσῃ τὸν ὅρκον τοῦ βουλευτοῦ. (Προσκομισθέντος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου, προσέρχεται ὁ κ. Τσιτσάρας, ὅστις δίδει τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον).

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιος, ἄξιος.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἰδιοκτητῶν οἰκοπέδων Γαστούνης, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Τσεριώνης.

§5Η. ΤΣΕΡΙΩΝΗΣ. Κύριε πρόεδρε, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων κατελήφθησαν πλεῖστα ὅσα οἰκόπεδα εἰς τὴν Γαστούνην. Ἔκτοτε παρῆλθε τριετία χωρὶς νὰ δοθοῦν ἀποζημιώσεις. Καὶ ναὶ μὲν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη οἰκονομικοὶ λόγοι ἐδικαιολόγουν τὴν καθυστέρησιν τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον παρῆλθεν ἔκτοτε τριετία δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ἔχῃ δοθῇ ἀκόμη ἡ ἀποζημίωσις. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα διὰ τὴν ταχεῖαν καταβολήν.

§6Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Παρακαλῶ νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συριόπουλος, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§8Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐκκρεμεῖ ὄχι τρία ἀλλὰ ἓξ χρόνια. Καθυστεροῦνται αἱ ἀποζημιώσεις ἓξ χρόνια. Δὲν χρειάζεται μόνον νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, χρειάζεται νὰ δοθοῦν καὶ διαταγαὶ εἰς τὰς ὑπηρεσίας σας κ. ὑπουργέ, νὰ φέρουν εἰς πέρας τὰς ὑποθέσεις τῆς ἀποζημιώσεως. Ἐπίσης ἐκκρεμοῦν καὶ αἱ ὑποθέσεις τῶν ἐπιτάξεων οἰκιῶν. Δὲν ἔχουν λάβει τὰ ἐνοίκια πτωχοὶ ἰδιοκτῆται, ἐνῷ οἱ πλούσιοι τὰ ἔλαβαν. Ἀπορῶ δὲ πῶς συμβαίνει αὐτό.

§9Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐζήτησα κ. πρόεδρε, νὰ μοὶ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διὰ νὰ ἐξετάσω περί τίνος πρόκειται. Πληροφορῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐπὶ τριετίαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§10Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, νὰ καθυστεροῦνται αἱ ἀποζημιώσεις ἐπὶ τόσον διάστημα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου.

§12Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ παραπονούμενοι ἰδιοκτῆται κ. πρόεδρε, δὲν εἶναι τίποτε τσιφλικοῦχοι, τίποτε μεγαλοκτηματίαι, εἶναι πτωχοὶ ἰδιοκτῆται τῶν ὁποίων ἐπετάχθησαν τὰ οἰκόπεδα ἐκτὸς τῆς κωμοπόλεως, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1922, ἐπὶ τετραετίαν, κ. ὑπουργέ, διηγκωνίζοντο οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἄνθρωποι καὶ ἐπὶ τέλους ἐπέτυχον ἀποφάσεως ἀποζημιώσεως κατὰ τὸ 1926. Ἔκτοτε ἀπὸ τοῦ 1926, παρῆλθον 2–3 ἔτη καὶ αἱ ἀποζημιώσεις αἱ ἐπιδικασθεῖσαι, διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων δὲν ἐδόθησαν. Αὐτὸ εἶναι ἀξιοθρήνητον. Οἱ ἰδιοκτῆται αὐτοὶ συνετέλεσαν νὰ ἔχωμεν ἕνα προσφυγικὸν συνοικισμὸν θαυμάσιον. Τοὺς ἐπῆραν τὰ οἰκόπεδα, τοὺς κήπους των, διὰ νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὸ μέρος αὐτὸ ἕνας συνοικισμός. Νομίζω, ὅτι εἶναι δικαία ἡ ἀξίωσίς των νὰ λάβουν τὰς ἐπιδικασθείσας ἀποζημιώσεις.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπηλιάδης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§14Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁμιλῶν πρὸ ἡμερῶν ἐπὶ ἄλλης ἀναφορᾶς ἔλαβον ἀπάντησιν, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι τὸ πρᾶγμα μελετᾶται ἀλλὰ τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ τὴν αὐτὴν ἀπάντησιν καὶ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῆς ἰδιοκτησίας των καὶ ἔχουν εἰς χεῖρας των δικαστικὰς ἀποζημιώσεις, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποζημιωθῶσι. Πρέπει νὰ ἐξευρεθῶσι τά μέσα τῆς ἀποζημιώσεως. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ὁλοσχερὴς ἐξόφλησις, ἂς γίνῃ τμηματικὴ ἡ ἐξόφλησις τῆς περιουσίας των. Θὰ παρακαλέσω νὰ ἔχω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὄχι μίαν γνώμην, ἀλλὰ μίαν πεποίθησιν, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μίαν τελειωτικὴν λύσιν.

§15Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Αἰφνιδιαστικὴ ἐρώτησις ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, αἰφνιδιαστικὴ ὅμως ἀπάντησις, δὲν εἶναι δυτατὸν νὰ δοθῇ. Πρέπει ὅπως παρεκάλεσα ἤδη, νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, διὰ νὰ ἴδωμεν περὶ τίνος πρόκειται γηπέδου καὶ περὶ τίνος ἰδιοκτήτου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν βεβαίως, αὕτη θὰ δοθῇ συμφώνως μὲ τὸν νόμον καὶ ἀφοῦ προηγηθῶσιν αἱ ἀπαιτούμεναι διατυπώσεις, ἀλλ’ ἵνα δυνηθῶ νὰ δώσω ἀπάντησιν, πρέπει νὰ ἴδω τὴν ἀναφορὰν καὶ νὰ γνωρίσω περὶ τίνος πρόκειται.

§16Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὕτη δὲν εἰσάγεται αἰφνιδιαστικῶς εἰς τὴν Βουλήν, διότι τετράκις μέχρι σήμερον ἔχει ἀναβληθῆ ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. ὑπουργοῦ Ἐὰν δὲν κατώρθωσε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν 10 ἡμερῶν νὰ μελετήσῃ τὴν ἀναφοράν, δὲν πταίομεν ἡμεῖς πολὺ περισσότερον ὅ,τι οἱ πτωχοὶ αὐτοὶ ἰδιοκτῆται. Ἔπειτα τὸ ζήτημα τὸ γνωρίζει ἄριστα ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου σας κ, ὑπουργέ, διότι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν τὸ ζήτημα περιέρχεται εἰς χεῖράς της.

§17Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐὰν πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀπαντήσω. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς εἶναι ἀνάγκη νὰ μοὶ ἀποσταλῇ ὡς ἐπανειλημμένως εἶπα ἡ ἀναφορὰ διὰ νὰ γνωρίσω περὶ τίνος πρόκειται.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα εἶναι ζήτημα ἐπερωτήσεως. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ἵνα δεχθῆτε, νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ ἢ θὰ κάνετε ἐπερώτησιν.

§19Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα δυνάμεθα νὰ κάνωμεν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως.

§20Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δικαίωμά σας εἶναι, νὰ κάνετε ἐπερώτησιν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς σᾶς εἶπε, ὅτι δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος, νὰ δώσῃ ἀπάντησιν καὶ παρεκάλεσε, νὰ ἀναβληθῇ. Ἐὰν εἶσθε ἀντιθέτου γνώμης, συμφώνως μὲ τὸν κανονισμὸν δύνασθε, νὰ ἐγγράψητε ἐπερώτησιν.

§21Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἐζήτησα νὰ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά, διὰ νὰ δώσω τὴν δέουσαν ἀπάντησιν πρὸς ἱκανοποίησιν, ἂν ὑπάρχῃ λόγος πρὸς ἱκανοποίησιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ὑγιεινῆς. Ὁ κ. Εὐθυμιάδης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως τῶν Συνεταιρισμῶν Κιλκίς.

§23Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη μοῦ ἀνεκοινώθη σήμερον ἀπὸ τὸ προεδρεῖον καὶ ἀφορᾷ τὸν ἱππίλαρχον Μαυρῆν, ὁ ὁποῖος ἐπεχείρησε, νὰ δημιουργήσῃ ἕτερον ἐπάγγελμα καὶ νὰ ἐκτροχιάσῃ τὸν κόσμον τὸν προσφυγικὸν ἀπὸ τὴν εἰρηνικήν του ζωήν. Αἱ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ τῶν Σερρῶν ἀπεφάσισαν, νὰ τὸν ἐξορίσωσι καὶ ὑπάρχει φάκελλος εἰς τὸ Γʹ Σῶμα στρατοῦ, τὸν ὁποῖον φάκελλον, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως διατάξῃ τὸ Γʹ Σῶμα στρατοῦ καὶ ἀποστείλῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἵνα μελετήσω τοῦτον.

§24Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δῶτε μου καὶ τὴν σχετικὴν σημείωσιν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§26Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀπουσιάζει ὁ ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας. Θὰ ἦτο καλὸν νὰ εἶναι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς παρών, διότι ἐδημοσιεύθη συνέντευξις αὐτοῦ εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἐλεύθερον Βῆμα».

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Ξηρὸς ὅπως καταθέσῃ τηλεγράφημα τῶν ἁλιέων Στυλίδος.

§28Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὁ σύνδεσμος ἁλιέων Στυλίδος παραπονεῖται, διὰ τηλεγραφήματος πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι κάποτε ἐκεῖ, δὲν γνωρίζω ποιός, ἁλιεύει εἰς τὴν ἀκτὴν τῆς Στυλίδος μὲ ἀνεμότρατες καὶ καταστρέφει οὕτω τὸν γόνον καὶ τὴν ἁλιείαν, ἀλλὰ στερεῖ καὶ τοὺς ἁλιεῖς τοῦ ἄρτου των, οἱ ὁποῖοι ζῶσιν ἐξ αὐτοῦ. Ἔφθασεν δὲ μέχρι τοιαύτης θρασύτητος, ὥστε καὶ τὸν τελώνην νὰ ἐκδιώξῃ βιαίως ὅταν ἠθέλησε οὗτος, νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν παράνομον ἁλιείαν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας, νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα, ὥστε, νὰ τιμωρηθῇ ὁ θρασὺς αὐτὸς παραβάτης τοῦ νόμου, καὶ νὰ ἐνισχυθῇ ὁ τελώνης.

§29Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Πρέπει νὰ ληφθῶσιν σύντονα μέτρα, διὰ τὴν δικαίαν ἀξίωσιν τῶν ἁλιέων Στυλίδος.

§30Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαστρατῆς, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν συνταξιούχων μεταλλευτῶν τοῦ τέως δήμου Κυμαίων.

§32Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, οἱ ἀνάπηροι συνταξιοῦχοι μεταλλευταὶ τοῦ τέως δήμου Κυμαίων, δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, παρακαλοῦσιν ὅπως βελτιωθῇ κάπως ἡ θέσις αὐτῶν, ἡ ὁποία λόγῳ τῆς γλισχρότητος τῆς συντάξεώς των κατέστη τραγική. Κάποτε ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἶχεν εἴπει, ὅτι πρόκειται, νὰ λάβῃ μέτρα προστατευτικὰ δι’ αὐτούς. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρός, νὰ ἐλαττωθῇ ὀλίγον ἡ βενζίνη τὴν ὁποίαν καίουν οἱ διευθυνταὶ τῶν μεταλλείων, καὶ νὰ δοθῇ μία μεγαλειτέρα σύνταξις εἰς αὐτούς. Ἤθελον, νὰ ἀκούσω ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας τὶ σκέπτεται ἐπ’ αὐτοῦ.

§33Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ ζήτημα τῶν ἐργατικῶν συντάξεων δὲν εἶναι ζήτημα λυόμενον εὐχερῶς, ὅσον φαντάζονται οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Τὸ ὑπουργεῖον μελετᾷ τὸ ζήτημα καὶ ὅταν φθάσωμεν εἰς συμπεράσματα, θὰ τὰ προσκομίσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τύπον νομοσχεδίου. Ἀλλὰ χρειάζεται καὶ προθυμία εἰσφορᾶς καὶ τῶν ἐργοδοτῶν καὶ τῶν ἐργατῶν, πιθανῶς δὲ καὶ τοῦ κράτους διὰ νὰ γίνῃ ἐργατικὴ σύνταξις βιώσιμος.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ὁμοσπονδίας τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν.

§35Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀπευθύνεται μὲν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀλλ’ ἀφορᾷ καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι πρόκειται, ὡς γνωρίζετε κύριοι συνάδελφοι καὶ κύριοι ὑπουργοί, περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος ἀφορῶντος τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν. Ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι οἱ καπνοβιομήχανοι εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ὁποίας διεξῆγον μετὰ τῶν καπνεργατῶν καὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐζήτησαν τὴν κατάργησιν καὶ τοῦ παραγωγικοῦ ἀκόμη σιγαροχάρτου, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξαίρεσιν χρησιμοποιεῖ. Κατόπιν ἐπανειλημμένων ψηφισμάτων τῶν ἀγροτικῶν συνεδρίων ἐπέτρεψεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ χρησιμοποιῆται ὑπὸ τῶν καπνοπαραγωγῶν τὸ παραγωγικὸν λεγόμενον σιγαρόχαρτον. Ὅσοι παρηκολούθησαν τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ αἰσθάνωνται λύπην, διότι δὲν λαμβάνονται μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως αὐτῶν. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἰς πλεῖστα μέρη καπνίζουν μὲ ἐφημερίδα ἢ μὲ στουπόχαρτο κατὰ τρόπον ἐπικίνδυνον εἰς τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Οἱ γεωργοὶ διαμαρτύρονται νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ παραγωγικὸν σιγαρόχαρτον, διότι ἡ κατάργησίς του, θὰ εἶναι καταστρεπτικὴ ὄχι μόνον διὰ τὴν ὑγείαν των, ἀλλὰ θὰ θεωρεῖται καὶ ὡς κατάργησις προνομίου, τὸ ὁποῖον μόνον οἱ καλλιεργηταὶ εἶχον καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου πολλοὶ ἠναγκάζοντο νὰ καλλιεργοῦν κουκιά. Ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸ παραγωγικὸν αὐτὸ σιγαρόχαρτον εἶναι χειρίστης ποιότητος καὶ ἀνεπαρκές, διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν γεωργῶν. Οὐ μόνον λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ γίνῃ σκέψις περὶ καταργήσεως τοῦ παραγωγικοῦ σιγαροχάρτου. Ἀλλὰ καὶ νὰ βελτιωθῇ ἡ ποιότης του καὶ εἰς ἐπίμετρον νὰ καθιερωθῇ ἐὰν καὶ δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἡ τρίτη ποιότης καπνοῦ ἡ ὁποία εἶναι σωτηρία καὶ ἡ ὁποία καὶ πόρους, θὰ προσπορίσῃ εἰς τὸ δημόσιον, καὶ βελτιώσῃ καὶ τὴν κατάστασιν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν οἱ ὁποῖοι κυριολεκτικῶς φθείρονται καὶ δὲν ἔχουν πλέον λάρυγγα νὰ μιλήσουν. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ τύχουν εἰς ἕνα στρεψόδικον ἐνωμοτάρχην. Μὲ τὰ χαρτιὰ τῆς κόπιας τὰ ὁποῖα ἀγοράζουν ἀπὸ τὰ μπακάλικα καὶ τὰ μεταχειρίζονται ὡς σιγαρόχαρτον, συλλαμβάνονται καὶ σύρονται εἰς δικαστήρια ὡς λαθρέμποροι σιγαροχάρτων. Εἶναι μιὰ ἀπελπιστικὴ κατάστασις τὴν ὁποίαν πρέπει, νὰ μελετήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ καθιερώσῃ τὸ ἀγροτικὸν πακκέτο, νὰ πωλῆται μόνον εἰς τὰ χωρία, ἢ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ποιότητα Γʹ καπνοῦ ἡ ὁποία θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§37Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συνιστῶ κ. Πρόεδρε τὴν ἀναφορὰν καὶ φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις καλύτερον θὰ κάμῃ νὰ ἐλαττώσῃ ἀκόμα τὴν φορολογίαν τοῦ σιγαροχάρτου γιὰ νὰ μὴν ἐνεργῆται λαθρεμπόριον καὶ νὰ εἰσπράττῃ τὸ Κράτος περισσότερα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταυρόπουλος ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς.

§39Σ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὸν προλαλήσαντα ἀξιότιμον κ. Τζερμιὰν ὥστε θεωρῶ περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασιάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γεωργικοῦ συνοικισμοῦ Σουφλαρίων Λαρίσσης.

§41Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Προέρχεται ἀπὸ τὸν ἀγροτικὸν συνεταιρισμὸν τοῦ συνοικισμοῦ Σουφλαρὶ Λαρίσσης. Παραπονεῖται ὅτι ἐν μέσῳ χειμῶνι καθ’ ὃν χρόνον ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἀσχολεῖται εἰς τὴν σποράν, χωροφύλακες μετ’ ἐνταλμάτων περιέρχονται τὰ χωρία καὶ συλλαμβάνουν καὶ φυλακίζουν τοὺς ἀγρότας διὰ νὰ καταβάλλωσιν ἐν 10% τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὸ ταμεῖον τοῦ ἐποικισμοῦ. Εὑρίσκω ὅτι ἡ ἐποχὴ δὲν εἶναι κατάλληλος διὰ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ εἴσπραξις τώρα ἐν μέσῳ χειμῶνι. Οἱ ἀγρόται οὐδὲ περισσεύματα ἔχουν, οὐδὲ μποροῦν νὰ πωλήσουν τίποτα διὰ νὰ πληρώσουν τὸν φόρον αὐτόν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως, ἐὰν εἶναι δυνατὸν εἴτε διὰ νομοθετήματος εἴτε δι’ ἄλλου τινὸς μέτρου ἀνασταλῇ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου αὐτοῦ ἢ ἐὰν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν τουλάχιστον, νὰ καταμερισθῇ καὶ δυνηθῶσιν οἱ ἀγρόται νὰ πληρώσουν ἄλλως ἀπηλεῖται νὰ γεμίσουν αἱ φυλακαὶ καὶ νὰ στερηθοῦν οἱ ἀγροὶ τῶν ἀγροτικῶν χειρῶν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσίνας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§43Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ, νὰ ἐπιτευχθῇ κἄτι, ὥστε νὰ δυνηθοῦν τοὐλάχιστον νὰ μεταβάλουν κατὰ δόσεις τὸν φόρον αὐτόν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος ἐπὶ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐποικισμοῦ.

§45Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ ἐπιληφθῇ σοβαρῶς τοῦ ζητήματος τοῦ ταμείου ἐποικισμοῦ τὸ ὁποῖον συνεστήθη ἐπὶ δικτατορίας καὶ καθ’ ἣν ἔχω ἐπίσημον ἀπάντησιν ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας μέχρι σήμερον συνελέγησαν διὰ τὸ ταμεῖον τοῦτο εἰς βάρος τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, καθὼς καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν περὶ τὰ 35 ἑκατομμύρια δραχμάς. Ὑπολογίζεται δὲ ὅτι θὰ εἰσπράξῃ μέχρι τέλους τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐν Ἑλλάδι ἄλλα τόσα. Ἱδρύσαμεν, κύριοι, ἕνα σῶμα ὑπαλλήλων μισθοδοτουμένων, δι’ ἔργα ἀλλότρια τοῦ προορισμοῦ των καὶ κατήντησαν οἱ γεωπόνοι τῶν ὁποίων ἡ ἀποστολὴ ἦτο μεγίστη εἰς τὸ Κράτος διὰ τὴν παραγωγὴν τῶν ὁποίων ἡ ἀποστολὴ ἦτο νὰ διδάξουν τοὺς παραγωγοὺς πῶς πρέπει νὰ παραγάγουν. Αὐτοὶ γίνονται γραφεῖς καὶ ἀμείβονται πλουσιοπαρόχως ἀπὸ τὸ περιβόητον ταμεῖον Ἐποικισμοῦ διὰ τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἐπιβάλλει φόρους διὰ νὰ καταβάλῃ τὰ ἔξοδα τῶν ὑπαλλήλων του. Σήμερον ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἐν Ἑλλάδι εἶναι γνωστὸν ὅτι πεινᾶ καὶ σύρεται εἰς τὰς φυλακὰς δι’ ἐνταλμάτων. Διατί; διὰ νὰ ἔχωμεν ἕνα ταμεῖον ἐποικισμοῦ συσταθὲν ἐπὶ δικτατορίας παχαναῖν τοὺς ὑπαλλήλους ἐνῷ ὤφειλον οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι νὰ ληφθοῦν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας καὶ νὰ σταλοῦν εἰς τὰ ἔργα τὰ γεωπονικὰ καὶ ὄχι τὰ ἐποικιστικά. Ἐποικιστικὰ ἠδύναντο νά κάμουν καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι. Ἀφ’ ἑνὸς λοιπὸν ἐκτρέψαμεν τοὺς γεωπόνους ἀπὸ τὸν προρισμόν των διὰ νὰ τοὺς κάνωμεν εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ ἀφ’ ἑτέρου φορολογήσαμεν τὸν λαὸν μὲ 35 ἑκατομμύρια. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ εἰσηγηθῇ μέτρον καταργήσεως τοῦ ταμείου τούτου.

§46Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζετε ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν σκέπτεται νὰ συνεχίσῃ τὴν διατήρησιν τοῦ θεσμοῦ, ὅπως εἶναι τοὐλάχιστον σήμερον συγκεκροτημένος, διότι φρονεῖ καὶ ἔχει προβῆ εἰς δηλώσεις κατὰ τὰς ὁποίας τὸ ἐποικιστικὸν ἔργον τὸ ὁποῖον ἀνετέθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας μόνην δικαιολογίαν ἔχει ὅταν ὅτι, ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη πρὸ τῆς καταστροφῆς καὶ εἰσῆλθον ἀθρόοι οἱ ἐκδιωχθέντες ἀπὸ τὰς ἑστίας των ἀδελφοὶ ἡμῶν, δὲν ἠδύνατο ἐκ τοῦ προχείρου νὰ δημιουργήσῃ νέον ὑπαλληλικὸν κόσμον εἰς τὸν ὁποῖον ν’ ἀναθέσῃ τὰ καθήκοντα αὐτά. Κατέφυγεν ἑπομένως εἰς τὴν τάξιν τῶν γεωπόνων. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κάθε ἄλλο σκέπτεται παρὰ νὰ διατηρήσῃ τὸν θεσμόν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ κάμω γνωστόν, ὅτι δὲν δυνάμεθα εὐθὺς ἀμέσως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ταμείου αὐτοῦ, διότι ἅπαξ γνωρίζετε ὅτι εἶναι συνδεδεμένον τὸ ταμεῖον αὐτό, μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἐκ τοῦ ταμείου δὲ αὐτοῦ, πληρώνονται οἱ μισθοὶ τῶν ἐποικιστικῶν ὑπαλλήλων.

§47Ε. ΜΑΛΑΜΙΔΑΣ. Δύναμαι κ. ὑπουργὲ νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι τὸ διάταγμα τὸ παγκαλικόν, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν εἰσήχθη, ἀλλ’ ἔκτοτε δὲν ἐδημοσιεύθη νόμος κυρῶν τὸ διάταγμα.

§48Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἰσχύει. Οἱ ἐποικιστικοὶ ὑπάλληλοι πληρώνονται ἀπὸ τὸ ταμεῖον αὐτὸ καὶ ὄχι ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν. Οὐχ’ ἧττον παρασκευάζεται ἐργασία διὰ τῆς ὁποίας τοὺς γεωπόνους θὰ τοὺς θέσωμεν εἰς τὸν πραγματικὸν αὐτῶν προορισμόν. (χειροκροτήματα).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαχαίρας, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ὁμοσπονδίας τῶν ἐργατῶν ἠλεκτροφωτισμοῦ κλπ.

§50Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἡ ὁμοσπονδία τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, κύριε πρόεδρε, διὰ τῆς ἀναφορὰς της ζητεῖ, νὰ ἐπεκταθοῦν τὰ εὐεργετήματα τὰ ὁποῖα παρέχονται εἰς τοὺς σιδηροδρομικοὺς συνταξιούχους καὶ εἰς τοὺς συνταξιούχους τῶν ἠλεκτρικῶν ἑταιριῶν καὶ τοὺς τροχιοδρομικούς. Τὰ εὐεργετήματα αὐτὰ παρέχονται εἰς τοὺς σιδηροδρομικοὺς συνταξιούχους ἀπὸ ἕναν εἰδικὸν λογαριασμόν, ὁ ὁποῖος σχηματίζεται ἀπὸ πρόσθετα τέλη ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων καὶ τῶν φορτωτικῶν τῶν σιδηροδρόμων ἐπειδὴ κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τῶν κανονισμῶν τῶν ταμείων συντάξεων τῶν σιδηροδρομικῶν, πλεῖστοι ὑπάλληλοι δὲν ἐπρόφθασαν, νὰ κάμουν συντάξιμον χρόνον ἀρκετὸν, ὥστε νὰ τοὺς δοθῇ σύνταξις διὰ νὰ ζήσουν. Καὶ δικαίως ἡ ὁμοσπονδία τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ ζητεῖ, νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ καὶ εἰς τοὺς συνταξιούχους ἠλεκτροτεχνίτας καὶ τροχιοδρομικούς, διότι πράγματι τὰ ταμεῖα συντάξεως τῶν ἐν λόγῳ ἐργατῶν μόλις ἱδρυθέντα, ἔχουν συνταξιούχους οἱ ὁποῖοι μὴ ἔχοντες συντάξιμον χρόνον λαμβάνουν 100–150 δρχ. σύνταξιν τὴν ἐποχὴν αὐτήν. Διὰ νὰ ἐπεκταθῇ, ὅμως τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ θὰ ἔπρεπε ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ θελήσῃ νὰ κάμῃ μίαν τροπολογίαν εἰς τρόπον, ὥστε, νὰ εἰμπορῇ, νὰ γίνῃ μία μικρὰ ἐπιβάρυνσις δύο λεπτῶν κατὰ χιλιοβὰτ ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου ἠλεκτρικοῦ ρεύματος. Θὰ παρεκάλουν, λοιπὸν νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, οἱ ὁποῖοι ἐλπίζω, θὰ θελήσουν νὰ εἰσηγηθοῦν ἕνα τοιοῦτον προστατευτικὸν μέτρον εἰς τὴν Βουλήν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταλιαδοῦρος, ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐπαγγελματιῶν Καρδίτσης.

§52Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ παγκαλικοῦ καθεστῶτος ἐπεβλήθη ὁ νέος νόμος περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων, κατόπιν δὲ κατηργήθη καὶ ἐφηρμόσθη μία διάταξις ἀπαγορευτικὴ τοῦ προϊόντος τῶν ἀμπελουργῶν. Καὶ οἱ μὲν Κρῆτες καλῶς πράξαντες ἐπανεστάτησαν καὶ ἐπέτυχον τὴν ἀναστολὴν τοῦ φόρου τούτου, εἰς τοὺς ἄλλους δὲ οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπανεστάτησαν, τὸ παγκαλικὸν καθεστὼς ἐπέβαλε τὴν ἐφαρμογὴν τούτου. Ἐξηγέρθημεν ὅλοι εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἀλλὰ ὡς γνωρίζετε εἴχομεν τὴν Δικτατορίαν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα κἄποιαν Δικτατορίαν θὰ ἔχωμεν, δὲν εἰσηκούσθη τότε ἡ φωνή μας καὶ ἐψηφίσθη ὁ νόμος ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἤδη ὁλόκληρος ὁ κόσμος τῶν ἀμπελουργῶν ἔχει ἐξηγερθῆ καὶ διαμαρτύρονται. Διὰ τοῦτο, θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Οἰκομικῶν ὑπουργόν, νὰ ἐξετάσῃ πάλιν τὸ ζήτημα, καὶ νὰ μὴ παρασυρθῇ πάλιν ἀπὸ τὰς ὑποδείξεις τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐπαναφέρῃ τὸ πρώην καθεστώς, τῆς φορολογίας τῶν ἀμβύκων.

§53Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα λέγω, ὅτι ἡ μόνη πρακτικὴ ὑποστήριξις τῶν ἀπόψεων τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, θὰ ἦτο ἡ εἰσαγωγὴ προτάσεως νόμου εἰς τὴν Βουλήν, τροποποιούσης τὸ ἰσχῦον νομοθετικὸν καθεστώς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ παράπονον ὑποβαλλόμενον ὑπὸ βουλευτοῦ κατὰ νόμου ἰσχύοντος, ἐκτὸς ἐὰν τὸ παράπονον περιορίζεται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἔχομεν ἴσον δικαίωμα νὰ ὑποβάλωμεν πρότασιν νόμου καὶ νὰ τὴν συζητήσωμεν τόσον ἐγώ, ὅσον καὶ ὁ κ. συνάδελφος, ὅστις καὶ ἐψήφισε τὸν νόμον αὐτὸν κατὰ τοῦ ὁποίου σήμερον ἐξεγείρεται. Πρέπει νὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ τὸ ἑξῆς. Ὁ κ. βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἐπανεστάτησαν οἱ Κρῆτες. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀκριβές. Καὶ εἰς τὴν Κρήτην ὑπάρχει σήμερον τὸ αὐτὸ φορολογικὸν καθεστώς. Ὄχι μόνον δέ, δὲν ἐξηγέρθησαν οἱ Κρῆτες κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τουναντίον ἀγογγύστως τὸ παρεδέχθησαν, ἡ δὲ ἐξέγερσις ἣν ὑπαινίττεται ὁ κ. βουλευτὴς εἶχεν ἄλλον σκοπόν. Διὰ τῆς ἐξεγέρσεως ἐπεδίωκον οἱ Κρῆτες ἐπίπεδον φορολογικῆς ἰσότητος μεταξὺ τῆς Κορινθιακῆς καὶ τῆς Κρητικῆς σουλτανίνας, διότι ἐπλήρωνεν ἡ Κρητικὴ σουλτανίνα τετραπλάσιον ἐξαγωγικὸν φόρον, ἀπὸ τὸν πληρωνόμενον ὑπὸ τῆς Κορινθιακῆς, πρᾶγμα ἀδικώτατον, τὸ ὁποῖον ἀκόμη ἐν τούτοις δὲν διορθώθη πλήρως.

§54Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ τυπικὸν μέρος διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τοῦτο, ὅτι τὸ νὰ κάμνῃ σύστασιν εἷς βουλευτὴς ἵνα ληφθοῦν μέτρα νομοθετικὰ δὲν νομίζω, ὅτι κεῖται ἐκτὸς τῶν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ τῆς πραγματικότητος. Τὸ νὰ πεισθῇ ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι εἶναι δικαία ἡ σύστασις καὶ νὰ εἰσηγηθῇ τὴν νομοθετικὴν λύσιν τοῦ πράγματος, δὲν εὑρίσκω κατά τί εἶναι μεμπτέον. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν συστάσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ κάμωμεν πρότασιν νόμου.

§55Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τρίτην φορὰν ἀκούεται μία μεταρρύθμισις νόμου κατὰ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§56Ν. ΞΗΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε καὶ ἡμᾶς. Δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀρνηθῆτε εἰς τὸν βουλευτὴν νὰ κάμῃ σύστασιν εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργόν, ὅπως διορθώσῃ ἓν ζήτημα κακῶς κατὰ τὴν γνώμην τοῦ βουλευτοῦ κείμενον. Οὐσιαστικῶς νομίζεται, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῶν σημείων καταναλώσεως τοῦ προϊόντος εἶναι ἐξυπηρετικὸς διὰ τὴν παραγωγήν.

§57Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὴν παραγωγήν εἶναι ἐξησφαλισμένος ὁ τρόπος τῆς καταναλώσεως, οἱουδήποτε περισσεύματος.

§58Ν. ΞΗΡΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτό, ὅταν τοῦ λέγητε ὅτι θὰ πωλῇ εἰς ὡρισμένα πρατήρια.

§59Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρώτην φορὰν βλέπω νὰ συζητῆται ὑπὸ τύπον ἀναφορᾶς τὸ ζήτημα, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς κεῖνται οἱ κείμενοι νόμοι. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ νοηθῇ παράπονον ὑπὸ βουλευτοῦ ὑποβαλλόμενον κατὰ νόμου ὡς κακῶς κειμένου. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ βουλευτὴς νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει. Ὁ πρακτικός, ὅμως τρόπος τῆς υἱοθετήσεως ἑνὸς τοιούτου παραπόνου εἶναι εἷς καὶ μόνος. Ὁ βουλευτὴς νομίζων, ὅτι κακῶς κεῖται εἷς νόμος, εἴτε κατ’ ἀρχήν, εἴτε εἴς τινας διατάξεις αὐτοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα, ἀλλ’ ἔχει καὶ καθῆκον ἀκόμη, νὰ ὑποβάλῃ εἴτε μόνος, εἴτε μετ’ ἄλλων πρότασιν νόμου καταργοῦσαν ἢ τροποποιοῦσαν τὸν ἰσχύοντα νόμον. Ὁ πολίτης βεβαίως δίκαιον εἶναι νὰ ὑποβάλῃ τὰ παράπονά του διὰ νόμον ἰσχύοντα καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν αὐτοῦ ἢ τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ ἀπὸ τὸ νομοθετικὸν σῶμα. Ἀλλὰ καὶ ὅσοι βουλευταὶ υἱοθετοῦν τὰ παράπονα ταῦτα, οἱ βουλευταὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι μέλη τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, οἱ ὁποῖοι δηλαδὴ καὶ αὐτοὶ εἶναι νομοθέται, ἔχουσι καθῆκον ἐπαναλαμβάνω, νὰ ὑποβάλωσιν σχετικὴν πρότασιν νόμου. Αὐτὴ ἡ ἐνέργεια εἶναι ἡ κοινοβουλευτικῶς ὀρθὴ καὶ ἡ πρακτικῶς σκόπιμος. Ὁ κ. βουλευτὴς συνιστῶν εἰς ὑπουργὸν τὴν τροποποίησιν ἢ κατάργησιν νόμου πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του, ὅτι ἴσα δικαιώματα νομοθετικὰ ἔχει ὁ βουλευτὴς μὲ τὸν ὑπουργόν. Μόνον προκειμένου περὶ συντάξεων δὲν ἔχει δικαίωμα προτάσεως νόμου ἡ Βουλή. Ταῦτα εἶπον διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀπό τινος εἰσαχθεῖσα ἀναφορά, ἡ ὁποία καὶ κοινοβουλευτικὴ δὲν εἶναι καὶ ἄσκοπον ἀπώλειαν χρόνου ἐπέφερεν.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταυρόπουλος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§61Σ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεστήριξα καὶ πρὸ μηνὸς αἴτησιν τῶν σιτοπαραγωγῶν τῆς Ἠπείρου καὶ τότε ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ λάβῃ μέριμναν. Μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν διαφωνοῦμεν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Εἶπον ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν παραγωγὸν νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ προϊόντος του. Πρέπει νὰ ὑπομνήσω εἰς τόν κ. ὑπουργόν, ὅτι ὁ νόμος λέγει πρατήρια ὑπάρχουν ὅπου εἶναι λιμένες σιδηρόδρομοι ἁμαξητοὶ ὁδοὶ κ.λ.π., ἀλλὰ εἰς τὴν Ἤπειρον δὲν ὑπάρχουν τίποτε ἀπ’ αὐτά. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, λέγει ὁ νόμος ὅπου δὲν ὑπάρχουν τὰ μέσα θὰ ἱδρύσω πρατήρια τοπικά, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀρκετὴ ποσότης καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ δὲν γίνονται. Πρέπει, λοιπόν, ὁ παραγωγὸς νὰ ζητήσῃ ἄδεια. Καὶ ἕνας παραγωγὸς εἰς τὴν Ἤπειρον νὰ κατοικῇ εἰς ἀπόστασιν 20 ὡρῶν. Ἔπειτα νομοθέτης ἐπιτρέπει εἰς τὸ αὐτὸ χωριὸ νὰ κάνῃ χρῆσιν ἀλλὰ νὰ μὴ πωλῇ. Πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ γίνῃ, ὅταν ἠξεύρωμεν ὅτι ὑπάρχουν παραγωγοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἕνα μαγαζὶ μὲ σπῆτι; Εἰς τὴν Ἤπειρον ὑπάρχουν κοινότητες ἀποτελούμεναι ἀπὸ δύο ἢ τρία χωριὰ καὶ ἐνῷ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν αὐτὴν κοινότητα τοῦ ἑνὸς χωριοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοῦ ἄλλου, ἐνῷ καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι παραγωγὸς δύναται νὰ ἔχῃ καὶ εἰς τὸ ἕνα χωριὸ καὶ εἰς τὸ ἄλλο κτήματα. Ἐκτὸς αὐτοῦ εἰς τὴν Κρήτην γνωρίζομεν, ὅτι τὸ παρελθὸν ἔτος οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ διεμαρτυρήθησαν καὶ ἔκαμον συλλαλητήρια.

§62Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἐξέγερσις τῶν Κρητῶν ἦτο διότι ἡ σουλτανίνα ἡ κρητικὴ ἐπλήρωνεν πενταπλάσιον δασμὸν τῆς Κορινθιακῆς καὶ ἐζήτουν ἐξίσωσιν.

§63Σ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει προτείνομεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, νὰ τροποποιήσῃ τὸν νόμον καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν ἄλλον.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρηστούλας, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§65Π. ΧΡΙΣΤΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ οὐσία μοῦ φαίνεται, ὅτι παρεκάμφθη ἐντελῶς καὶ συζητοῦμεν περὶ τοῦ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ φέρῃ ἕνα νέον νόμον ρυθμίζοντα τὸ προκείμενον θέμα. Μοῦ φαίνεται, ὅτι ἡ οὐσία ἔγκειται ἐν τούτῳ. Ἐὰν καὶ κατὰ πόσον εἷς νόμος ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε προτοῦ νὰ ἰσχύσῃ ὁ νῦν ἰσχύων, καὶ ὁ ὁποῖος κατηργήθη, ἐὰν ἐκεῖνος ὁ νόμος καὶ αὐτὸ τοῦτο εἶναι τὸ θέμα τῆς ἀναφορᾶς, ἐὰν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἦτο καλλίτερος, ἢ προστατευτικώτερος καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἀμπελουργῶν καὶ τοῦ δημοσίου πλούτου. Ἂν λοιπὸν ἤθελε συντρέχει μία τοιαύτη περίπτωσις, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ ἰσχυρίζεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν ἐμελέτησε τὸ ζήτημα καὶ ὅτι πρέπει, νὰ φέρωμεν ἡμεῖς εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτον νόμον. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει νὰ μελετήσητε τὸ ζήτημα καὶ νὰ φέρετε σεῖς κ. ὑπουργὲ ἕνα νόμον ἢ νὰ μᾶς εἴπητε νὰ κάνωμεν ἡμεῖς τὴν εἰσήγησιν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ μὲ ἀκούσητε καὶ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος, διότι ἐθίξατε τὸ ζήτημα ὅτι τὰ συμφέροντα τῶν ἀμπελουργῶν εἶναι καλῶς κείμενα καὶ εὑρίσκονται τρόπον τινὰ ἐπὶ πακτωλοῦ χρυσοῦ. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ τοῦ ἰσχύοντος οἱ ἀμπελουργοὶ ἐστερήθησαν καὶ τοῦ ἡμερομισθίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπελάμβανον προηγουμένως διὰ τῆς ὑπ’ αὐτῶν καὶ τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας των παραγωγῆς τοῦ οὔζου. Συνεπῶς καὶ αὐτοὶ λιμώττουν ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου δὲν βλέπω νὰ ὠφελήθη τὸ δημόσιον οὔτε κατὰ ὀβολόν, διότι τὸ λαθρεμπόριον τοῦ οὔζου μαίνεται κυριολεκτικῶς, ἀφ’ ἑτέρου ὁ φόρος ὁ ὁποῖος ἦτο ἐπιβεβλημένος εἰς τὸ οὖζο τὸ ὁποῖον κατηναλίσκετο ἀπὸ τοὺς κυρίους παραγωγούς, εἶναι βαρύτατος. Πρέπει ὅμως, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ σπουδαιότερον γεγονός, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὑφίστανται τὰ πάνδεινα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πηγαίνουν καὶ βεβαιώνουν τὴν παραγωγὴν τοῦ οὔζου, εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι, δυστυχῶς δὲν εἶναι καλῆς πίστεως, ἐνῷ οἱ χωρικοὶ παραγωγοὶ—ἀμπελουργοὶ δὲν ξέρουν τί θὰ πῇ γραδομέτρησις καὶ ὄντως ἀναγκάζονται ν’ ἀποδέχωνται ὅ,τι τοὺς τοὺς λέγουν ἐκεῖνοι. Σήμερον λοιπὸν εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς νόμου καὶ δὲν μποροῦμε νὰ τὸν θίξωμεν. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, διότι σᾶς διαβεβαιοῦμεν, ὅτι οἱ ἀμπελουργοὶ εἶναι διατεθειμένοι νὰ δεχθοῦν καὶ μίαν πρόσθετον φορολογίαν ἐν προκειμένῳ καὶ πρὸς τοῦτο ἐλπίζω, ὅτι θὰ διατάξητε νὰ ληφθοῦν σχετικὰ μέτρα ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία κάνει τὸν σχετικὸν ἔλεγχον καὶ τὸ σφράγισμα τῶν ἀμβύκων.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§67Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, λυποῦμαι πολὺ, ὅτι εἶμαι μᾶλλον ὑποχρεωμένος νὰ μὴ συμφωνήσω μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καρδίτης συνάδελφον ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν, ὅτι οἱ Κρῆτες ἐπανεστάτησαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ Κρῆτες κ. συνάδελφε, ἐπαναστατοῦν ὅταν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα. Δὲν ἐπανεστάτησαν οἱ Κρῆτες τῷ 1921 ὅτε ὑπέστησαν ἐκ μιᾶς τυραννίας μεγαλύτερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν παρὰ τῶν Γενιτσάρων. Συμφωνῶ λοιπὸν μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν παρακαλῶ ἐφ’ ὅσον οἱ πλεῖστοι τῶν σταφιδοπαραγωγῶν κατοικοῦν ἐντὸς τῶν πόλεων, νὰ ἐξευρεθῇ μέσον τι, ὥστε νὰ δύνανται καὶ αὐτοὶ νὰ λάβωσι ποσόν τι τῆς παραγωγῆς πρὸς ἰδίαν των χρῆσιν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὥρα παρῆλθεν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§69Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ παρακαλέσω νὰ προηγηθοῦν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς διατάξεών τινων τῆς διαθήκης Μ. Κοργιαλένιου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται τὸ σύνολον)

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνάψεως δανείου, διὰ τὰ ἀποξηραντικὰ ἔργα, τὴν ὁδοποιΐαν καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως».

§73Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μίαν διασάφησιν ἔχω τοῦ τριμεροῦς δανείου. (ἀναγιγνώσκει).....

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεως, διὰ τὴν μετασκευὴν τοῦ μεγάρου Συγγροῦ». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως γνωμοδοτήσεων τῆς ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 11 Ὀκτωβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ ἀτελοῦς ἐγγραφῆς καὶ ἐξετάσεων ἀπόρων ἐξ ἑλληνικῶν κοινοτήτων ἀλλοδαπῆς φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Ἐπίσης ψηφίζεται τὸ ὑπ’ ἀριθ. 10 εἰς βʹ συζήτησιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ παρατάσεως ἀτελοῦς ἐγγραφῆς ἀπόρων προσφύγων φοιτητῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 21 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ συστάσεως ὑπηρεσίας ἐλέγχου νέων σιδηροδρομικῶν ἔργων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου 3642 περὶ μέτρων προστασίας τῶν σεισμοπαθῶν τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας». Ἐζητήθη ἡ ἀναβολὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§87Χ. ΛΑΔΑΣ. Δὲν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ, διότι εἶναι ἐπεῖγον.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε, νὰ κανονίσητε τὴν συζήτησιν. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ἐὰν δέχεται, νὰ ψηφισθῇ τὸ περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν σεισμοπαθῶν τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας.

§89ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται αὐτὸ ὡς καὶ τὸ «περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν σεισμοπαθῶν Κορινθίας».

§91Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ «περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ» δὲν εὑρίσκεται ἐν οὐδεμιᾷ συναφείᾳ πρὸς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ προστασίας τῶν σεισμοπαθῶν» τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργός. Τὸ «περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ», εἶναι νομοσχέδιον λίαν ἐπεῖγον διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὸν χειμῶνα καὶ δὲν ἐγένετο οὐδεμία ἔναρξις οἱασδήποτε προσπαθείας χάριν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν Κορινθίων τῶν ὁποίων πολλοὶ ἀκόμη εὑρίσκονται ὑπὸ ἐντελῶς πρόχειρα παραπήγματα. Θὰ παρακαλέσω ἐὰν ταύτην τὴν ἑσπέραν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις περὶ τούτου λόγῳ τῆς Γερουσίας, ν’ ἀναβληθῇ, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω αὔριον νὰ ἔλθῃ χωρὶς ἄλλο εἰς συζήτησιν, διότι εἶναι ἐπειγούσης ἀνάγκης.

§92Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὔριον μεταξὺ τῶν πρώτων.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις «περὶ Γερουσίας». Ὁ κ. Μαντᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§94Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ἐν τῷ συντάγματι ἐθεσπίσθη ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἴμεθα ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τούτου διότι ὁ θεσμὸς αὐτὸς καὶ ἄλλοτε ἐν Ἑλλάδι εἶχε δοκιμασθῆ. Εἴμεθα λέγω ἐναντίον τῆς Γερουσίας, διότι ἔχει οἰκτρῶς ἀφ’ ἑνὸς ἀποτύχει ἀφ’ ἑτέρου λόγῳ δαπάνης τὴν ὁποίαν προεκάλει ὁ θεσμὸς αὐτὸς εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Νομίζομεν, ὅτι εἰς τὰς κρισίμους ταύτας οἰκονομικὰς στιγμὰς ἃς διέρχεται ἡ χώρα δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τῆς δαπάνης αὐτῆς ἡ ὁποία εἶναι ὑπέρογκος, διότι διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Γερουσίας, διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἐπεβαρύνετο ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους διὰ πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀνερχομένων εἰς τὸ ποσὸν τῶν 50.000.000. Πάντες γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὅταν ἀποτεινώμεθα πρὸς τοὺς κυβερνήτας καὶ διαφόρους ὑπουργοὺς διὰ τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς σχολείου ἢ δι’ ἕνα δημοδιδάσκαλον, μᾶς φέρουν ὡς φάσμα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν τῆς χώρας, ὅπως εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτας τῶν ὁποίων ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ νὰ θεραπεύσῃ ταύτας, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἄτεγκτος. Πρὸ τῶν δαπανῶν αὐτῶν ἔρχεται σήμερον τὸ νομοσχέδιον τῆς Γερουσίας.

§95Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι διάταξις τοῦ Συντάγματος.

§96Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριε συνάδελφε, τοιαῦται διατάξεις τοῦ Συντάγματος δύνανται καὶ νὰ μὴ ἐφαρμόζωνται ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος δὲν ἐπαρκεῖ.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τὸ πολίτευμα. Τοῦτο εἶναι δεδομένον.

§98Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ θὰ καταλήξω εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἔχουσι ἀντιρρήσεις, διότι ἡ δαπάνη αὐτὴ ἀναγράφεται εἰς τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω καὶ παράδειγμα τῶν Ἀβδηρειτῶν. Εἰς τὴν ἀρχαίαν ἐποχὴν ὑπῆρχε πόλις, Ἄβδηρα ὀνομαζομένη, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι κατ’ ἀπομίμησιν ἑτέρας πόλεως ἠθέλησαν νὰ κατασκευάσουν κρήνην. Κατασκευάσαντες τὴν κρήνην ταύτην καὶ θέσαντες ἀργυροὺς κρουνοὺς τότε ἐπρονόησαν περὶ τοῦ ὕδατος, ἀλλὰ ποῦ τὸ ὕδωρ τότε. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὴν ἵδρυσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Χωρὶς νὰ ἔχητε προπαρασκευάσῃ καὶ τὰ ἄλλα μέτρα, χωρὶς νὰ γνωρίζητε τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ταύτην τὴν Γερουσίαν ἠθέλετε ἱδρύσῃ καὶ ποίους θὰ εἰσαγάγητε εἰς τὴν Γερουσίαν, ἱδρύεται τὸν θεσμὸν αὐτόν. Αὐτὸ κατακρίνω κύριοι, ὅτι σπεύδετε εἰς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας καὶ ἔρχεσθε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ δὲν γνωρίζετε, διὰ τίνος τρόπου θὰ ἱδρύσητε τὸν θεσμὸν αὐτὸν τῆς Γερουσίας καὶ ποίους θὰ εἰσαγάγητε εἰς αὐτήν. Καὶ ἐρωτᾷ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ λέγει: Κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Δὲν πρέπει νὰ χαθῇ καὶ αὐτὴ ἡ εὐκαιρία, ὅπως ἐχάθησαν καὶ τόσαι ἄλλαι. Διὰ νὰ μὴ χαθῇ δὲ αὐτὴ ἡ εὐκαιρία, προβαίνομεν εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας, χωρὶς νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καταστήσωμεν τὸν θεσμὸν τοῦτον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ Κράτος. Σπεύδοντες κύριοι, εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας, πρέπει νὰ προσέχωμεν πολύ, δι’ αὐτὸ μάλιστα, θὰ ἤθελα τὴν ἀναβολὴν τῆς λειτουργίας αὐτῆς ἐπ’ ὀλίγον, διὰ νὰ κατωρθώσητε νὰ φέρετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅλα τὰ νομοθετικὰ μέτρα, διὰ νὰ καταρτίσητε τὴν Γερουσίαν, ὅπως τὴν ἐφαντάσθητε. Διότι ἄλλως ἡ Γερουσία θὰ λάβῃ τὴν αὐτὴν τύχην τὴν ὁποίαν ἔλαβε καὶ ἡ Γερουσία ἡ ὁποία ἱδρύθη τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι, θὰ πέσῃ δὲ καὶ αὐτὴ ὑπὸ τὰς ἀρὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἠνέχθη τὴν Γερουσίαν, διότι καὶ ἡ τὸ πρῶτον ἐπιβληθεῖσα Γερουσία, δὲν ἐπεβλήθη λαϊκῇ θελήσει, ἀλλὰ διὰ ξένης ἐπιβουλῆς, θὰ πέσῃ λέγω καὶ αὐτή, ὅπως ἔπεσεν καὶ ἡ Γερουσία τοῦ Ὄθωνος. Θὰ σᾶς ἀναφέρω δὲ σχετικῶς μὲ τὴν Γερουσίαν, τὶ λέγει ὁ Γαμβέτας, πῶς χαρακτηρίζει τὴν Γερουσίαν. Λέγει ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι τὸ φρούριον τῆς ἀντιδράσεως, κώλυμμα εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν πραγματοποίησιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τῶν διαφόρων συστημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ βασισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, διότι δὲν ἔχω τὴν συγκεκριμένην γνώμην τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς μὲ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, οὔτε τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς, οὔτε σύστημα τῆς ἐκλογῆς ἂν δὲν εἶναι δηλαδὴ ἔμμεσος ἢ ἄμεσος ἐκλογή. Ἐπιφυλάσσομαι ὅπως κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἀναπτύσσω τὰς διαφόρους ἀντιρρήσεις μου κατὰ τῶν διαφόρων ρητόρων οἱ ὁποῖοι παρῆλθον ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ὄχι τὸ ὅτι ἐγὼ πιστεύω εἰς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ ζωὴ τοῦ θεσμοῦ τούτου θὰ εἶναι ὀλίγη εἰς τὸν τόπον μας, ἀφοῦ εἶναι θεσμὸς τὸν ὁποῖον ὁ λαὸς δὲν ἀνέχεται. Καὶ δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἐρωτήσητε οἱονδήποτε πολίτην περὶ τὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου, θὰ σᾶς εἴπῃ τὰς ἐντυπώσεις αὐτοῦ καὶ θὰ σᾶς προσθέσῃ, ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι θεσμὸς τὸν ὁποῖον ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θέλει. Ἐφ’ ὅσον σεῖς νομίζετε, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι χρήσιμος εἰς τὴν χώραν ταύτην, ἓν καὶ μόνον ἔχω νὰ παρατηρήσω. Ἐφ’ ὅσον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν ἐφαρμοσθῇ οἱονδήποτε σύστημα, σχετικῶς πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ψηφίζουν μόνον οἱ ἔχοντες ἡλικίαν 30 ἐτῶν. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία θέλει θίξῃ μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ δὴ ἐκείνην ἡ ὁποία ἔχει δικαίωμα ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην τάξιν τῆς ἐφεδρείας, θὰ εἶναι δὲ σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον οἱ μὴ προερχόμενοι ἐκ τῆς ψήφου τῆς ὁλότητος τῶν ψηφοφόρων, ἀλλὰ ἐκ μιᾶς καὶ μόνης τάξεως, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς θὰ καταστοῦν ἀντιπαθεῖς. Ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀντιρρήσεων ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ἀντικρούσω, ὅσα ἐλέχθησαν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§100Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐξέλιξις τῆς συζητήσεως μοῦ διέγραψεν ὡς καθῆκον, νὰ ἀναβῶ εἰς τὸ Βῆμα διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὰς ἀπόψεις τῆς πλειονοψηφίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καθ’ ὅσον, κατ’ ἐμὲ κριτήν, δὲν προσεκομίσθησαν στοιχεῖα τὰ ὁποῖα νὰ κλονίσουν τὰς βαθυτάτας πεποιθήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποκρυσταλλώθησαν εἰς τὰ συμπεράσματα τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ διάγραμμα τοῦ λόγου μου εἶναι σαφῶς δεδομένον ἐκ τοῦ διαγράμματος, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησαν καὶ οἱ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Τὰ θέματα εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἔχουν ὁπωσδήποτε καθορισθῆ. Καὶ πρῶτον θέμα, τὸ ὁποῖον θέλει μὲ ἀπασχολήσει εἶναι τὸ τῆς ἀναγκαιότητος τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας οὐχὶ διότι νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ διότι δὲν πρέπει κατὰ τὴν πρώτην ἵδρυσιν, νὰ ἐπικρατήσουν ἐντυπώσεις εἰς βάρος τῆς ἀναγκαιότητος ταύτης. Παραδεκτὸν δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ὑπάρξῃ ὡς πρὸς τὴν συζήτησιν, ἂν ἡ Γερουσία εἶναι ἀναγκαία, ἐφ’ ὅσον ἔχει καθιερωθῇ ὁ θεσμὸς ὑπὸ τοῦ συντάγματος. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἐντυπώσεως, ἡ ὁποία ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων θὰ δημιουργηθῇ παρὰ τῷ λαῷ, νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται, νὰ καθορίσω ποῦ κεῖνται αἱ ἀρεταί, ποῦ κεῖται ἡ ὠφελιμότης τοῦ θεσμοῦ τούτου. Τὴν Γερουσίαν ἠθελήσαμεν, ὅσοι ἠγωνίσθημεν ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως αὐτῆς, διὰ δύο κυρίους λόγους. Διὰ νὰ χρησιμεύῃ ἀφ’ ἑνὸς ὡς ἀνασχετικὸς θεσμὸς πρὸς προστασία τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, ἐναντίον τῶν τυχὸν ὑπερβασιῶν μιᾶς ἐκ συμπτώσεως δημιουργουμένης πλειοψηφίας τῆς κάτω Βουλῆς. Τοῦτο εἶναι τὸ ἕν. Τὸ δ’ ἕτερον, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀσπὶς αὐτῆς ταύτης τῆς κάτω Βουλῆς ἀπέναντι ἐνδεχομένων αὐθαιρεσιῶν τῆς κεφαλῆς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ πρὸς τὸν διττὸν τοῦτον ρόλον διαγράφει τὸ σύνταγμα τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Γερουσίας, ἀφ’ ἑνὸς τὴν νομοθετικὴν καὶ δεύτερον τὴν πολιτικὴν ἥτις ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἡ κεφαλὴ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, προκειμένου νὰ διαλύσῃ τὴν μὴ ἐπιθυμητὴν Βουλήν, πράττει τοῦτο μετὰ σύμφωνον ἀπόφασιν τῆς Γερουσίας. Διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν ὑψηλὸν αὐτῆς προορισμόν, τὸν νομοθετικὸν καὶ τὸν πολιτικόν, ἡ Γερουσία εἰς ἣν ἐπὶ τῇ προόψει τῆς ἱδρύσεώς της, ἀνατέθησαν καὶ ἄλλαι ἁρμοδιότητες, ἰδίᾳ δὲ δικαστικὴ ἁρμοδιότης, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, εἰς τὴν σειρὰν ταύτην τῶν σκέψεων θεωρῶ ἐντελῶς πάρεργον νὰ ἐξετάσω, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν διττὸν αὐτὸν προορισμὸν κατωχυρώθη ἡ Γερουσία μὲ τὰς ἑξῆς ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι περιελήφθησαν εἰς τὸ σύνταγμα καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν πρέπει νὰ μᾶς διαφεύγουν, ὅταν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν περὶ τῆς πρώτης συγκροτήσεως αὐτῆς. Ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι κατωχυρώθησαν εἰς τὸ σύνταγμα, εἶναι τὸ ὀλιγάριθμον τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ διεξάγωνται ἐν αὐτῇ αἱ συζητήσεις, ἄνευ τῆς ὀξύτητος τῶν παθῶν, ἡ ὁποία εἴθισται κατὰ νόμον ψυχολογικὸν ν’ ἀναπτύσωνται εἰς τὰ πολυμελῆ σώματα, καὶ νὰ καθιστοῦν αὐτὰ οὐχὶ ἱκανὰ εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ κυρίου προορισμοῦ αὐτῶν τοῦ συνισταμένου εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Ἡ δευτέρα ἐγγύησις ἡ ὁποία κατωχυρώθη ἐν τῷ συντάγματι εἶναι ἡ μακρὰ χρονικὴ διάρκεια τῆς ἐντολῆς τῶν Γερουσιαστῶν, ἡ ὁποία, φυσικῶς, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπαλλάσσει τὰ μέλη τῆς Γερουσίας τῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ παρακαθήμενοι εἰς τὴν κάτω Βουλήν, τοῦ νὰ βλέπωσι διαρκῶς ἐνώπιόν των, παρὰ τὸ Καπιτώλιον εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ αἴθουσα αὕτη, τὴν ταρπηΐαν πέτραν τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν καὶ τοὺς καθιστᾶ εὐπαθεστέρους πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀμεσοτέρων ἀναγκῶν τῶν μαζῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἤντλησαν τὴν ἐντολήν των. Οἱ Γερουσιασταί, προστατευόμενοι ἀπὸ τὴν μακρὰν χρονικὴν διάρκειαν τῆς ἐντολῆς των, δὲν ὑφίστανται τὸν κίνδυνον τοῦτον ἀλλ’ ἐπέρχεται μία διάσπασις μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῆς μάζης τῶν ἐκλογέων των, καθιστᾶ δὲ αὐτοὺς ἡ ἀπόστασις αὐτὴ ἡ χρονικὴ ἱκανωτέρους, ν’ ἀντικρύζουν τὰ μεγάλα προβλήματα, εἰς τὰ ὁποῖα συγκεντρώνεται ἑκάστοτε τὸ γενικὸν συμφέρον, νὰ τ’ ἀντικρύζουν μετὰ μεγαλειτέρας προσηλώσεως πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον παρὰ οἱ βουλευταὶ τῆς κάτω Βουλῆς. Τρίτη ἐγγύησις ἡ ὁποία κατωχυρώθη διὰ τοῦ συντάγματος ὑπὲρ τῆς Γερουσίας τῆς ἐχούσης, νὰ ἐπιτελέσῃ τὸν ὑψηλὸν διττὸν πολιτικὸν σκοπόν, εἶναι ἡ τμηματικὴ αὐτῆς ἀνανέωσις, ἡ ὁποία καὶ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς χρονικῆς διαρκείας τῆς ἐντολῆς συντηρεῖ μίαν παράδοσιν εἰς δρᾶσιν τῆς Γερουσίας, μίαν παράδοσιν εἰς τὰς ψυχὰς καὶ εἰς τὰ φρονήματα τῶν γερουσιαστῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία, διὰ νὰ προστατεύῃ τὸ γενικὸν συμφέρον, διὰ νὰ προστατεύῃ τὰ συμφέροντα οὐχὶ τῆς ἀμέσου γενεᾶς, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῶν μελλουσῶν γενεῶν κατὰ τρόπον καλύτερον, παρ’ ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα ταῦτα ἡ πλειονοψηφία τῆς κάτω Βουλῆς. Ἐὰν κύριοι βουλευταί, εἴχετε παρακολουθήσει τὴν συζήτησιν περὶ τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας εἰς τὴν Τετάρτην Συνέλευσιν, θὰ ἐβλέπατε, ὅτι εἶχεν ὑποστηριχθῇ καὶ ἡ τετάρτη συνταγματικὴ ἐγγύησις, μὴ ἀπορρέουσα ὅμως ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς φύσεως τῆς Γερουσίας, ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ προορισμοῦ της, ἀλλ’ εἰλημμένη ἐκ τοῦ παραδείγματος τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Ἐννοῶ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν διὰ τῶν σωμάτων κυρίως τῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἶχον τότε καὶ ἐγὼ ὑποστηρίξει παρασυρόμενος ἀπὸ τὴν ἐνατένισιν τῶν ἐν Γαλλίᾳ συμβαινόντων, διότι ἐθεώρουν, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἐπαναπαυθῶμεν εἰς τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, ὅτι ἠδυνάμεθα, νὰ ἐπαναπαυθῶμεν εἰς τὰς πολιτικὰς ἀντιλήψεις τῆς Γαλλίας, ὄχι μόνον διότι ψυχικῶς προσκείμεθα εἰς τὸ ἔνδοξον Ἔθνος τῶν Γάλλων, ἀλλὰ κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχήν, διότι τὰ πολιτικὰ σώματα τῆς Γαλλίας εἶχον περισσότερον ὅλων διαβληθῆ εἰς τὴν διεθνῆ δημοσιολογίαν. Καὶ ὅμως ἡ Γαλλία, διευθυνομένη ἀπὸ τὸν πολιτικόν της κόσμον, κατώρθωσε ν’ ἀνταπεξέλθῃ νικηφόρος εἰς τὴν μεγαλειτέραν περιπέτειαν τὴν ὁποίαν ἐπεφύλασσεν ἡ μοῖρα εἰς ἕνα λαὸν δημοκρατούμενον ν’ ἀντικρύσῃ. Οὕτως ἐξηγῶ διατὶ εἶχον παρασυρθῆ, ὥστε νὰ ἀποβλέπω καὶ εἰς τὴν τετάρτην ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσαν συνταγματικὴν ἐγγύησιν, τῆς ἐμμέσου διὰ τῶν σωμάτων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐκλογῆς διὰ τὴν Γερουσίαν καὶ νὰ θέλω νὰ μεταφερθῇ αὕτη καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀναγνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουν καὶ θεωρητικὰ καὶ πρακτικὰ ἐπιχειρήματα πολλά, καὶ ἤκουσα πολλὰ καὶ ἐντεῦθεν λεχθέντα περὶ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς διὰ τῶν ὀργανισμῶν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια πάσης προσοχῆς, ὡς σοβαρώτατα. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ λόγος, ὅτι δὲν εἶνε ὀρθόν, νὰ ἀναβάλλωμεν ἐπὶ πλέον καὶ νὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν πρώτην συγκρότησιν τῆς Γερουσίας ἐκ τῆς προηγουμένης ὁλοκληρώσεως τῆς νομοθεσίας τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς συστάσεως τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν αὐτὸς ὁ λόγος, ὁ φόβος τῆς ἀναβολῆς τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας, ὑπάρχουν καὶ θεωρητικοὶ λόγοι, τοὺς ὁποίους θὰ λάβω τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω ἐνώπιόν σας, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἐπειδὴ εἶπον, ὅτι ἀναγνωρίζω τὴν σοβαρότητα τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ὑποστηριξάντων τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, διατὶ φοβοῦμαι νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ἄποψίν των. Διότι, κύριοι, ἔχομεν τὴν πεῖραν τὴν ἀπὸ τεσσάρων περίπου ἐτῶν. Τότε τὸ κόμμα τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὑπεστήριζεν, ἅμα τῇ ἐγκαθιδρύσει τοῦ Δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ὡς ἀπόλυτον ἀνάγκην, τὴν ἄμεσον ὁλοκλήρωσιν αὐτοῦ, διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Συνήντησεν ὅμως ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ἐστηρίζετο ἐπὶ τῶν αὐτῶν θεωρητικῶν λόγων, τῆς προτιμήσεως τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ ἐλέχθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις περὶ συγκροτήσεως τῆς πρώτης Γερουσίας μέχρις ὅτου ὀργανωθοῦν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησίς μας ἐκείνη ἡ ὁποία εἶχε σπεύσει νὰ προπαρασκευάσῃ καὶ νομοθετικῶς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προβλέψεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, καὶ ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις δὲν ἱδρύθη καθ’ ὅλον τὸν μετέπειτα χρόνον. Ἐπανῆλθε πάλιν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεώς μας περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας, καὶ τότε ἐπολεμήθη αὕτη, διότι ἠμφισβητήθη, ἂν οἱ Βουλευταί, εἶχον λάβει ἐντολὴν τοῦ λαοῦ νὰ μεταβοῦν καὶ νὰ παρακαθήσουν εἰς τὴν Γερουσίαν. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι διὰ τῶν τοιούτων θεωρητικῶν συζητήσεων, ἀπὸ τοῦ 1924 μέχρι σήμερον, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μὴν ἔχῃ ὁλοκληρωθῇ τὸ πολίτευμα διὰ τῆς Γερουσίας. Καὶ αὐτὸς εἶνε ὁ πρακτικὸς λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνθίσταμαι νὰ δεχθῶ τὴν ἔμμεσον συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, ἐφ’ ὅσον γνωρίζω, ὅτι θὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλένδας.

§101Λ. ΝΑΚΟΣ. Εἰς τὸ χέρι μας εἶνε νὰ μὴ παραπεμφθοῦν.

§102Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Οὐδεὶς δύναται ὑπευθύνως, κύριε συνάδελφε, νὰ προεξοφλήσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων. Κύριοι, τὸ μέγα ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον μὲ πείθει ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ἱδρυθῇ ἡ Γερουσία ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, εἶνε τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι μόνον ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ ἀνταποκρίνεται γνησίως εἰς τὸν Δημοκρατικὸν χαρακτῆρα τοῦ πολιτεύματός μας. Ἔμμεσος ἐκλογὴ εἶνε νοθεία τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος. Διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, οὐδὲ κἄν τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν ψηφοφόρων, δύναται νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν διάπραξιν τῶν καθηκόντων ἑνὸς ἀντιπροσωπευτικοῦ σώματος, οἷον εἶνε καὶ ἡ Γερουσία. Διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἕνα πολλοστημόριον τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνός, πραγματικῶς κατευθύνει καὶ μετέχει εἰς τὴν διάπραξιν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Ἐὰν θέλωμεν γνησίαν τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, τοῦ μόνου δυναμένου νὰ μεταδώσῃ κῦρος εἰς τὴν Γερουσίαν, τότε ὀφείλομεν νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Κανεὶς μικρότερος ἀπὸ τὸν σιδηροῦν καγγελάριον τῆς Γερμανίας, τὸν Βίσμαρκ, δὲν ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Διὰ τῆς περιφήμου ἀγορεύσεώς του, τῆς 28ης Μαρτίου τοῦ 1867, προκειμένου περὶ τῆς ἱδρύσεως τοῦ συντάγματος τῆς Βορειογερμανικῆς Ὁμοσπονδίας, τῆς μεταβληθείσης ἔπειτα εἰς τὸ ὁμόσπονδον «Ράϊχ» ὁ Βίσμαρκ, ἀφοῦ ἤλεγξε τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν, ὡς ἀποτελοῦσαν νοθείαν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς πλειονοψηφίας τῶν ἐκλογέων, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι μόνον ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ εἶνε ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν εἰς τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ σώματα εἴσοδον τῶν πραγματικῶν ἱκανοτήτων, ἐπεκαλέσθη δὲ ἀκόμη ὁ Βίσμαρκ, ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ὅτι αὕτη, κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον, ἐξυπηρετεῖ τὴν ἠθικὴν ἔννοιαν τῆς ἑνότητος ἔθνους. Κύριοι Βουλευταί, θέτω τὸ ζήτημα εἰς τὴν καρδίαν σας, καὶ εἰς τὴν συνείδησίν σας. Φρονεῖτε, ὅτι δυνάμεθα ἀκινδύνως νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ὑπὸ τοὺς καιρούς, τοὺς ὁποίους διερχόμεθα, ὑπὸ τὰς διαιρέσεις, εἰς τὰς ὁποίας διῃρέθημεν, ὑπὸ ἕνα πνεῦμα αὐτονομιστικόν, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ ἀκόμη εἰς τὰς ψυχὰς μὴ φωτισμένων ἐπαρκῶς ὁμάδων, καὶ τοῦ ὁποίου, διὰ νὰ παραλείψω ὅλας τὰς ἄλλας, τελευταίαν ἀπήχησιν ἠκούσαμεν εἰς ἕνα κήρυγμα περυσινὸν ἀκόμη, προερχόμενον ἀπὸ νῆσον, ἡ ὁποία συνεισέφερε ποταμοὺς αἵματος ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ ὅμως ἐζήτει αὐτονομίαν, προκειμένου περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν τοπικῶν της ὑποθέσεων; Ὄχι αὐτοδιοίκησιν, αὐτονομίαν;

§103Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖτε τὴν Κρήτην μήπως;

§104Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μάλιστα.

§105Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ἐζήτησε κανεὶς τοιαύτην αὐτονομίαν, ἀλλὰ εὐρείαν αὐτοδιοίκησιν καὶ ἀποκέντρωσιν. Ἐὰν εἴδατε ἄλλας δηλώσεις δὲν εἶναι ἀληθεῖς. Ἀληθῶς ὁ τόπος ζητεῖ οὐσιαστικωτέραν αὐτοδιοίκησιν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ Σύνταγμα. Ἀλλά, ὑποθέτω, αὐτὸ εἶναι τελείως διάφορον ἀπὸ τὴν αὐτονόμησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ τόπος ζητεῖ μίαν εὐρυτέραν καὶ οὐσιαστικωτέραν ἀποκέντρωσιν, αὐτονόμησιν δὲν ἐζήτησε ποτέ, πρόκειται δὲ περὶ κακοήθους λέξεως διὰ τοὺς ἀγῶνας τῆς νήσου.

§106Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ γνωρίζω καὶ ἀναγνωρίζω, ὅτι ἐπρόκειτο τότε περὶ ἀστόχου ἐκφράσεως, ἀλλὰ λέγω. Ὄταν διερχόμεθα περίοδον, ἡ ὁποία διεκρίθη ἰδίως διὰ τὰς διαιρέσεις’ εἶναι συμφέρον εἰς τὸν τόπον, ἀντὶ νὰ σφυρηλατήσωμεν χαλυβδίνην τὴν ἐθνικὴν ἔννοιαν τῆς ἑνότητος διὰ τῶν ἀμέσων ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι εἰς τὰ γενικὰ κόμματα τῆς χώρας ἀπεργάζονται τὴν ἑνότητα ὅλων τῶν τμημάτων αὐτῆς, νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν καὶ νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἱδρύσωμεν ἀκόμη τὴν Γερουσίαν ἀλλὰ νὰ ἀναμείνωμεν νὰ γίνουν τὰ σώματα, τ’ ἀνύπαρκτα σήμερον, τῆς αὐτοδιοικήσεως, καὶ δὲν ὑπάρχει νομίζετε κίνδυνος καὶ ἐθνικὸς ἀκόμη; Ἐὰν κύριοι ἀποβλέψωμεν εἰς τοὺς Συνταγματικοὺς χάρτας οἱ ὁποῖοι κατηρτίσθησαν κατὰ τὴν μεταπολεμικὴν περίοδον, θὰ παρατηρήσωμεν τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὁμοσπονδιακὸν χαρακτῆρα ἢ ἀξιοῦν ὅτι ἔχουν τοιοῦτον, ἡ Γερουσία ἢ ὁ θεσμὸς ὁ ἀσκῶν τὴν σχετικὴν λειτουργίαν τῆς Γερουσίας προέρχεται ἐξ ἐμμέσων ἐκλογῶν, καὶ τοιαῦτα εἶναι, τὸ Ράϊχσρατ τῆς Γερμανίας, τὸ Στάτσρατ τῆς Πρωσσίας, τὸ Μπούντεσρατ τῆς Αὐστρίας. Εἰς τ’ ἄλλα κράτη, τὰ μὴ ὁμοσπόνδως ὠργανωμένα, ἐπικρατεῖ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, εἰς τὴν Ἰρλανδίαν, εἰς τὴν Πολωνίαν, εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν. Δὲν ἀναφέρω τὴν Ρουμανίαν, τὸ μὲν διότι δὲν τὴν θεωρῶ πρότυπον δημοκρατικοῦ Κράτους, τὸ δὲ διότι ἐκεῖ ἔχουσιν μικτὸν σύστημα. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου μεγάλου Κράτους Δημοκρατικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν καὶ τὴν κατήργησεν, διὰ νὰ εἶναι περισσότερον προσηρμοσμένον πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας, καὶ αὐτὸ εἶναι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Ἀμερικῆς, τὸ Σύνταγμα τῶν ὁποίων μετεφράσθη διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι μετεφράσθη ἐκ κειμένου παλαιοῦ, παλαιοτέρου τῆς 4 Δεκεμβρίου τοῦ 1911, ὁπότε ἐψηφίσθη ἡ Τζόϊντ Ρεζολούσιον, ἡ ὁποία ἀντεκατέστησε τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, ὅτι ἡ Γερουσία ἐκλέγεται ἐξ ἀνὰ δύο ἀντιπροσώπων τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων τῶν Κρατῶν, διὰ τῆς φράσεως, ὅτι ἡ Γερουσία συγκροτεῖται ἀπὸ δύο Γερουσιαστὰς ἐξ ἑνὸς ἑκάστου Κράτους ἐκλεγομένους ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Λαοῦ. Ἀντετάχθη ἀκόμη ἓν θεωρητικὸν ἐπιχείρημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπέμενεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς Κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ἡ διάφορος ἁρμοδιότης τῆς Γερουσίας ἐν σχέσει πρὸς τὴν κάτω Βουλὴν εἶναι λόγος ἀποχρῶν καὶ ἐπιβάλλει, ἵνα ἡ συγκρότησις τῆς ἄνω Βουλῆς γίνῃ κατὰ διάφορον τρόπον. Τὴν λογικὴν συνάρτησιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο ἐννοιῶν τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τῆς συγκροτήσεως, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀντελήφθην. Ἀπὸ τοῦ 1924 τὴν ἀκούω ἐπαναλαμβανομένην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Μυτιλήνης, ἀλλ’ οὐδέποτε κατώρθωσα νὰ ἐννοήσω τί θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ περὶ τοῦ πράγματος.

§107Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν τὴν ὑπεστήριξα, κύριε συνάδελφε ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐὰν τὴν ὑπεστήριζα δὲν θὰ κατέληγον εἰς τὴν προτίμησιν τῆς ἀμέσου.

§108Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὴν ὑπεστηρίξατε.

§109Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὴν ἀνέφερα ὡς ἐπιχείρημα τῶν ἀπόψεων τῆς ἐμμέσου. Δὲν τὴν ἐθεώρησα ὅμως ἀποχρῶσαν καὶ δι’ αὐτὸ κατέληξα καὶ ἀτομικῶς εἰς τὴν προτίμησιν τῆς ἀμέσου. Τὴν ἀνέφερα καὶ εἶπον, ὅτι οἱ λογικοὶ σχηματισμοὶ δὲν εἶναι ἀπαραίτητοι, ὅπου ἡ πραγματικότης ἔχει τὸν πρῶτον λόγον.

§110Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπανέρχεται δηλαδὴ διαρκῶς τὸ αὐτὸ θεωρητικὸν δῆθεν ἐπιχείρημά σας εἰς τὰς ἐκθέσεις καὶ τὰς γραπτὰς καὶ τὰς προφορικὰς πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐκ πρακτικῶν δὲ λόγων ὑποστηρίζετε τώρα τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Πάλιν καλά, ὅτι προωδεύσατε εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς πραγματικότητος, ἐν σχέσει πρὸς ὅσα ὑπεστηρίζατε ἄλλοτε.

§111Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἦτο ἐπιχείρημα ἰδικόν μου. Ἀλλά, ὡς εἰσηγητὴς ἠσθάνθην τὸ καθῆκον, νὰ ὁλοκληρώσω τὰς γνώμας ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων, καὶ τῆς ἀμέσου, καὶ τῆς ἐμμέσου.

§112Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ σκέπτομαι, ὅτι ἡ ἁρμοδιότης δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν συγκρότησιν. Ἡ ἁρμοδιότης προσδιορίζει τὴν λειτουργίαν ἑκάστου σώματος διάφορον. Ἡ αὐτὴ συγκρότησις, ὑπαρχούσης τῆς διαφορᾶς τῆς ἁρμοδιότητος ἢ μᾶλλον ἡ αὐτὴ προέλευσις ἔκαμεν, ὥστε, διὰ τοὺς ἀναμιμνησκομένους τῆς ἱστορίας μας, ἡ Γερουσία ἡ ὁποία ἀπέρρεεν ἐκ διορισμοῦ τοῦ ἀειμνήστου Ὄθωνος, νὰ ἀντιτάσσεται κατὰ τοῦ Ὄθωνος. Ὅταν ὁ Ὄθων, διὰ νοθειῶν διαφόρων, εἶχε καταστήσῃ ὑποχειρίους τοὺς διὰ τῶν Κυβερνητικῶν ἐπεμβάσεων διωρισμένους βουλευτάς, ἡ Γερουσία ἐκπληροῦσα τὴν ἁρμοδιότητά της καὶ διὰ τῆς ἐνασκήσεως τῆς λειτουργίας της, ἐγένετο ἀσπὶς τῆς γνησίας λαϊκῆς θελήσεως ἀπέναντι τῶν αὐθαιρεσιῶν τοῦ μονάρχου ἐκ τοῦ ὁποίου ἀπέρρεε. Βλέπετε, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον τὸ ἓν ζήτημα πρὸς τὸ ἄλλο. Τὸ γεγονός, ὅτι, διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, περισσότερον ἀνταποκρινομένης εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, γίνεται ἡ καλλιτέρα ἐκλογὴ τῶν πολιτικῶν ἀξιῶν, αὐτὸ μᾶς τὸ ἀποδεικνύει ἡ σύνθεσις τῶν Ἑλληνικῶν Βουλῶν. Δὲν ἔχομεν, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκόμενοι, νὰ ζηλεύσωμεν ξένα κράτη. Εἰμποροῦμεν συγκρίνοντες ἡμᾶς αὐτοὺς πρὸς ὅ,τι ἠδυνάμεθα νὰ εἴμεθα καλλίτεροι, εἰμποροῦμεν, νὰ κακίζωμεν τοὺς ἑαυτούς μας. Συγκρίνοντες ὅμως τὸν πολιτικόν μας κόσμον καὶ τὴν Βουλήν μας πρὸς τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ τὰς Βουλὰς ἄλλων κρατῶν, εἰμποροῦμεν, κύριοι, νὰ μὴ κύπτωμεν τὸν αὐχένα. Θέλετε, νὰ μνημονεύσω ὀνόματα πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκλέϊσαν, οἱ ὁποῖοι ἐμεγέθυναν, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν, εἰμπορεῖ νὰ εἰπῇ κανείς, ὅ,τι ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι καὶ οἱ ὁποῖοι προῆλθον ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς; Αὐτὸ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς μὲ ἀποτρέπει ἀπὸ τοῦ νὰ οἰκειοποιηθῶ τὰς συνηθισμένας κατηγορίας κατὰ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ νὰ σπεύσω, προδικάζων τὸ μέλλον, ὅπως ῥιφθῶ εἰς τὸ ἄγνωστον. Νομίζω, ὅτι ἐὰν εἰς τὰς μεταρρυθμίσεις ἰδίως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὀφείλει, νὰ πρυτανεύῃ ἡ σύνεσις, δὲν πρέπει, νὰ σπεύδωμεν ὅπως ἀποβάλωμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ παρελθόντι λειτουργῆσαν καὶ τὸν τόπον ἔσωσε, καὶ τὸν τόπον ἐδημιούργησε, καὶ τὸν τόπον ἐκλέϊσε. Μίαν ἐγγύησιν ἐζήτησεν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἐγγύησιν τῆς πολιτικῆς ὡριμότητος τῶν ἐκλογέων, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῆς ἡλικίας, ἐκ τοῦ τεκμηρίου τῆς ἡλικίας. Τοῦτο ἐπεζήτησεν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ὑψώνουσα τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Γερουσίας ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἡλικίαν τῶν ἐκλογέων τῆς Βουλῆς, δι’ ὃ καὶ εἰσηγεῖται τὴν ἡλικίαν τῶν 30 ἐτῶν. Παρετηρήθη ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅτι ὑπάρχει μία τις ἀντινομία, μία τις ἀντίθεσις μεταξὺ τοῦ γεγονότος, ὅτι τὸ σύνταγμα θεωρεῖ ὥριμον τὸν ἕλληνα εἰς ἡλικίαν 25 ἐτῶν, διὰ νὰ παρακάθηται εἰς τὴν κάτω Βουλήν, ἡ δὲ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς εἰσηγεῖται, ὅπως μὴ θεωρῆται ὥριμος, διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, ὁ κάτω τῶν 30 ἐτῶν, ὁ ὁποῖος ὅμως δυνάμει διατάξεως τοῦ συντάγματος δύναται νὰ μετέχῃ τῆς κάτω Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ ἀντινομία αὕτη, κύριοι, δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία εἰμπορεῖ νὰ μᾶς σταματήσῃ εἰς τὴν προσπάθειάν μας, ὅπως ἡ Γερουσία ἀπορρεύσῃ ἀπὸ ὡριμωτέρους ἐκλογεῖς. Παρατηρῶ δ’ ὅτι, ἐν Ἰρλανδίᾳ καὶ ἐνῷ, τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλογέως καὶ τοῦ ἐκλογίμου, διὰ τὴν κάτω Βουλήν, εἶναι ἡ ἡλικία τῶν 21 ἐτῶν, τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλογέως, διὰ τὴν ἄνω Βουλὴν εἶναι τῆς ἡλικίας τῶν 30 ἐτῶν, καὶ τῆς ἐκλογιμότητος τὸ ὅριον εἶναι ἡ ἡλικία τῶν 35 ἐτῶν. Εἰς τὴν Πολωνίαν, τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλογέως εἶναι 21 ἐτῶν καὶ τοῦ ἐκλογίμου 25 ἐτῶν, διὰ τὴν κάτω Βουλήν, ἐνῷ διὰ τὴν ἄνω Βουλὴν τοῦ ἐκλογέως τὸ ὅριον ἡλικίας εἶναι 30 ἐτῶν, τοῦ δὲ ἐκλογίμου 40. Εἰς τὴν Ρουμανίαν, ἐξ ἄλλου ἡ ἡλικία τοῦ ἐκλογέως εἶναι 21 ἐτῶν καὶ τοῦ ἐκλογίμου 25 ἐτῶν, διὰ τὴν κάτω Βουλὴν ἐνῷ τοῦ ἐκλογέως καὶ τοῦ ἐκλογίμου διὰ τὴν ἄνω Βουλήν, ὅριον εἶνε ἡ ἡλικία τῶν 40 ἐτῶν. Εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν παρατηρῶ, ὅτι ἐνῶ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας διὰ τὴν κάτω Βουλήν, εἶναι τοῦ ἐκλογέως 21 ἐτῶν καὶ τοῦ ἐκλογίμου 30 ἐτῶν, διὰ τὴν ἄνω Βουλήν, τὸ ὅριον εἶναι διὰ τὸν ἐκλογέα 26 ἐτῶν καὶ διὰ τὸν ἐκλόγιμον 45 ἐτῶν. Οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, κυροῦν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1914 ὑπεστήριξα, διαφωνῶν πρὸς τὸν κ. βουλευτὴν Μυτιλήνης, ὅστις σήμερον προσχωρεῖ εἰς τὴν διδασκαλίαν μου, ὅτι δὲν ὑπάρχουν λογικοὶ σχηματισμοὶ δίδοντες ἑνιαίας λύσεις εἰς τὰ πολιτικὰ ταῦτα προβλήματα. Ἕκαστος νομοθέτης ἑκάστης χώρας ἐν ἀπόψει τῶν ἰδιαιτέρων συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται, ῥυθμίζει τὰ πράγματα οὕτως ἢ ἄλλως. Ἀντίφασις δὲν θεωρεῖται ὅτι ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ μὲν ἐκλεκτὸς τῆς κάτω Βουλῆς εἶναι νεωτέρας ἡλικίας, ἐνῷ ὁ ἐκλογεὺς τῆς ἄνω Βουλῆς εἶναι ἡλικίας νεωτέρας. Ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἦτο, ἂν πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν ἢ τὸ πλειονοψηφικόν. Κύριοι, ὑπῆρξα κατὰ τὸ 1924 ὑπέρμαχος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς καὶ ὀφείλω σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τιμίως, νὰ ἐξομολογηθῶ καὶ ἐγώ, τὸ mea culpa. Εἶναι ἀληθές, ὅτι καὶ τότε εἰς τὰς σκέψεις μου, περισσοτέραν σημασίαν ἀπέδιδον εἰς πρακτικὰς ἀπόψεις καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἀπόψεις τῆς ἐπαγγελλομένης δικαιοσύνης, διότι ἐν τῇ σφαίρᾳ τοῦ ἐκλογικοῦ δικαίου δὲν ὑπάρχει μία μεταφυσικὴ δικαιοσύνη, εἷς μεταφυσικὸς κανών, πρὸς τὸν ὁποῖον, νὰ μετρῶμεν τὰ ἐκλογικὰ συστήματα. Ὁ μόνος μεταφυσικὸς κανών, ὁ ὁποῖος ὅπου, ἐφηρμόσθη, ἀπέδωκε πρακτικῶς ἱκανοποιητικὰ ἀποτελέσματα, εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ἀρχὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ὑπεστήριξα λοιπὸν οὐχὶ διὰ λόγους μεταφυσικῆς δικαιοσύνης τότε τὴν ἀναλογικήν, ἀλλὰ διὰ λόγους πρακτικῆς σκοπιμότητος ἵνα ἐπέλθῃ τεμαχισμὸς εἰς τὰς δύο ἀντιπάλους πολιτικὰς παρατάξεις, ὁ μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ ἀγὼν εἶχεν προσλάβει τοιαύτην ὀξύτητα, ὥστε σχεδὸν ἐλησμονεῖτο, ὅτι ὑπεράνω ὅλων τῶν ἐφημέρων διαιρέσεων ὑπῆρχε τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, τὸ συμφέρον τῆς φυλῆς. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ ἐθεώρουν τότε μέγα, ὀφείλω ὅμως, νὰ εἴπω, ὅτι μετὰ δέους προέβλεπον τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, θὰ ἤρχετο ὁ τόπος αὐτός, νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Διότι οὔτε τότε δὲν μὲ διέφευγεν, ὅτι ἡ χώρα δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ κυβερνηθῇ. Καὶ ἡ ἱστορία ἀπέδειξε—δὲν θέλω, νὰ εἶμαι ἄδικος πρὸς οὐδένα, δὲν θέλω, νὰ προδικάσω τὸ ἔργον τῆς ἱστορίας τοῦ μέλλοντος, διὰ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ἔργου τῆς τελευταίας διετίας κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ τόπος ἐκυβερνήθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς ἀναλογικῆς—ἀλλὰ ἡ ἱστορία τῆς τελευταίας διετίας ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ πραγματικῶς δὲν ἀπεργάζεται κυβερνήσεις ἰσχυράς, ὁ δὲ λαὸς κληθεὶς εἰς τὰς κάλπας ἐπανῆλθεν εἰς τὸ σύστημα τὸ πλειονοψηφικόν. Καὶ ἂν περιέβαλε μεθ’ ὅσης περιέβαλε πλειονοψηφίας τὸ κρατοῦν σήμερον κόμμα τὸ ἔπραξεν ἀκριβῶς, διότι εἶχε περιέλθει εἰς ἀπόγνωσιν ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἡ διετία τῆς ἀναλογικῆς ἀπέδωκεν ὅ,τι εἶχε ν’ ἀποδώσῃ καὶ ὅταν ἡ πάροδος τοῦ χρόνου μᾶς ἀπομακρύνῃ ἐξ αὐτῆς, ἴσως καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ὑπήρξαμεν ἴσως μεταξὺ τῶν ὀξυτέρων κατηγόρων της οὐχὶ δ’ ἀδικαιολογήτως, ἠμπορέσωμεν ἴσως νὰ συμμερισθῶμεν ἔν τινι μέτρῳ τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας βουλευτοῦ, διὰ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀπέδωκεν. Ἀναγνωρίζω ὅλας τὰς δυσχερείας κατὰ τῶν ὁποίων εἶχε νὰ ἀντιπαλαίσῃ καὶ δι’ αὐτὸ ἤδη ἀπὸ σήμερον πᾶσα ὀξύτης τῆς παρελθούσης διετίας ἐμὲ τὸν παθόντα κατὰ τὴν διετίαν αὐτήν, πᾶσα ὀξύτης μὲ εὑρίσκει μακράν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ἕτερον ἐκ τῶν ἐπιμάχων σημείων τὸ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως τὴν ὁποίαν εἰσηγεῖται τὸ κυβερνητικὸν Νομοσχέδιον καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου ἀντετάχθη ἡ πλειοψηφία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅπως παρετήρησεν ὀρθότατα ὁ ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος ἐν τῇ ἐμβριθεῖ αὐτοῦ ἀγορεύσει, τὸ ζήτημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἐπεζητήθη κατ’ ἀρχὴν νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ἄποψιν τῆς τεχνικῆς ἁρμοδιότητος τῶν ἐκπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἀλλ’ ἡ ἄποψις αὕτη, ἐγκατελείφθη καὶ ἐτέθη ὡς βάσις ἡ ἐν τῇ μειονοψηφίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς κρατήσασα γνώμη, ὅτι οὐχὶ ἡ τεχνικὴ ἁρμοδιότης εἶναι τὸ κριτήριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνει, νὰ ἐμπιστεύωνται οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν περισσότερον εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἀλλὰ μία δικαιοσύνη. Ἀνεχώρησαν ἀπὸ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὑφίστανται σήμερον ἐν τῷ κράτει ἐκτὸς τῶν ἀτόμων, τόσαι ὀργανώσεις ὁμαδικῶν συμφερόντων καὶ ὅτι ἀπέναντι τῶν ὀργανώσεων τούτων τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐγκατέλιπε τὰς παλαιάς του ἀρχὰς καὶ ἐπενέβη εἰς τὴν ρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων, εἶναι ἄδικον νὰ μὴ δέχεται τὴν συμμετοχὴν αὐτῶν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον. Θὰ ἔλθω, κύριοι, εἰς τὴν ἀντίκρουσιν τῶν ἀπόψεων τούτων, ἀλλ’ ὀφείλω ἐν προοιμίῳ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὅλοι οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἀναχωροῦσι λεληθότως ἀπὸ μίαν ἐπίθεσιν κατὰ τῆς καθολικῆς ψήφου, ἀπὸ μίαν ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος διέπει εἰς τὰ διάφορα κράτη σήμερον τὰς τύχας τῶν λαῶν. Ἐὰν στραφῇ κανεὶς εἰς τὴν Γερμανίαν θὰ ἴδῃ, ὅτι οἱ θεωρητικοὶ ὑποστηρικταὶ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν τάξεων, ὅπως ὁ Μὸλ καὶ ὁ Σαῖφλε, μέχρις ἐσχάτων ἔβαλλον κατὰ τοῦ κοινοβουλίου καὶ ὑπεστήριζον τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις εἰς τὰς ὁποίας ἤθελον νὰ εὕρουν στήριγμα διὰ τὸν θρόνον. Ἐὰν παρατηρήσῃ κανεὶς εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ ὀξύτης τοῦ ἀγῶνος ὑπὲρ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἀπὸ τοῦ πέρατος τοῦ 19ου αἰῶνος, ἀπὸ τὸ περίφημον ἔργον τοῦ Μπενουά, βάλλει εὐθέως κατὰ τῆς πολιτικῆς συγκροτήσεως τοῦ λαοῦ καὶ ἀποδίδει εἰς τὸ κοινοβούλιον ἐλαττώματα. Δὲν θὰ ἀποδυθῶ τὴν ὑπεράσπισιν, τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, ὡς ἀψόγου καὶ ἀμέμπτου, ἀλλὰ σήμερον εὑρισκόμενος μακρὰν τῆς ταραχώδους ἐποχῆς, τὴν ὁποίαν διήνυσεν ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τοῦ 22 μέχρις ἐσχάτων, περιορίζομαι νὰ εἴπω, ὅτι ὀφείλει ν’ ἀναγνωρισθῇ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιαι ὅλαι αἱ μομφαὶ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ τοὐλάχιστον κοινοβουλίου. Διότι εἶναι γεγονὸς ἱστορικόν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 22 μέχρις ἐσχάτων, μέχρι τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, δι’ ὧν ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς πλειονοψηφίας, ὁ τόπος δὲν διῳκήθη κοινοβουλευτικῶς. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν πολλὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐπὶ ἀνωμάλων καταστάσεων, ἀπὸ τοῦ 22 καὶ ἐντεῦθεν, σήμερον ἐν ψυχραιμίᾳ ἐξετάζοντες τὰ διαρρεύσαντα, νὰ τὰ φορτωθῶμεν, κύριοι, εἰς τοὺς ὤμους μας. Ἔχομεν πάντες μέρος εὐθυνῶν καὶ βαρειῶν εὐθυνῶν διὰ τὰ γενόμενα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μᾶς λέγουν, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, περὶ τῆς ὁποίας μετὰ τόσης σπουδῆς ἔσπευσαν νὰ ὁμιλήσουν τινὲς ἐκ τῶν ῥητόρων, ὅτι ἡ κρίσις τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ εἶναι ὀλιγώτερον συνδεδεμένη μὲ τὰς δυσκολίας τῶν προβλημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρέθη ἡ Ἑλλάς, παρὰ μὲ τὰς ἱκανότητας ἢ τὴν ἐντιμότητα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἡ δυσχέρεια τῶν ζητημάτων ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία καὶ εἰς ἄλλα κράτη παρετηρήθη ὅτι κατὰ τὴν πολεμικὴν καὶ κατὰ τὴν μεταπολεμικὴν ἐποχὴν ἐπέφερε μίαν ὑπερεξόγκωσιν εἰς τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ μίαν μονοπώλησιν ἁρμοδιότητος ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 22, ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, καὶ οὐχὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος, ἦτο ἐκείνη ἡ ὁποία διηύθυνε. Κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 25 ἕως 26 εἶναι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ οὐχὶ τὸ κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον διῴκει. Καὶ ἂν διηύθυνον οἱ προϊστάμενοι τῶν ἐπαναστάσεων ἢ οἱ προϊστάμενοι τῶν ἀνωμάλων καθεστώτων, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο μικρόν. Ἀλλὰ διηύθυνον, κύριοι, αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις, εἴτε στρατιωτικαὶ εἴτε δημοσιοϋπαλληλικαί, εἴτε ἐπαγγελματικαὶ καὶ δὴ κεφαλαιοκρατικαί. Ἔχομεν λοιπὸν ἱστορικὴν πεῖραν τοῦ ἰδιοτελοῦς τρόπου, καθ’ ὃν σκέπτονται καὶ δρῶσι αἱ φιλοδοξοῦσαι ν’ ἀντικαταστήσουν τὸν πολιτικὸν κόσμον ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις. Ἔχω ἐδῶ, κύριοι βουλευταί, τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐμπειρογνωμόνων τοῦ 1926, τῆς καταρτισθείσης ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, κυβερνήσεως καὶ παρατηρῶ, ὅτι ἐν αὐτῇ ἐλέγχονται περίπου 85 νομοθετικὰ διατάγματα ἀποσπασθέντα ἀπὸ τὰ ἀνώμαλα καθεστῶτα τοῦ 22 καὶ τοῦ 25 ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ὑπαλληλικῶν ὀργανώσεων. Τὰ διατάγματα αὐτὰ ἀνατρέπουν κάθε ὑγιᾶ βάσιν ἀπονομῆς συντάξεων καὶ καθιεροῦν εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ προνόμια προσωπικὰ ἀξίας ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων. Ὅταν ἔχω, κύριοι, αὐτὴν τὴν πραγματικότητα δὲν εἶμαι εὔκολος εἰς τὸ ν’ ἀποδεχθῶ, νὰ οἰκειοποιηθῶ τὰς μομφάς, τὰς ὁποίας αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις ἐκτοξεύουν κατὰ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς χώρας καὶ κατὰ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ θεσμοῦ αὐτῆς. Ἄλλο τὸ ζήτημα, ἐὰν ὁ πολιτικὸς κόσμος εἶναι συνυπεύθυνος παρεκβάσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἀλλ’ ὅταν τὸ κοινοβούλιον δρᾷ γνησίως διὰ τῆς πλειονοψηφίας του ὑπευθύνως καὶ αὐτοπροσώπως διευθυνομένης ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ της, ἐν συνειδήσει δὲ τῶν ἀπέναντι τοῦ λαοῦ εὐθυνῶν της καὶ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ κύρους της, τότε, ὅλα ὅσα λέγουν ἐναντίον τοῦ κοινοβουλίου, εἶναι, ἵνα μὴ ἄλλως βαρύτερον τὰ χαρακτηρίσω διαμαρτυρία ἰδιαιτέρων συμφερόντων πληττομένων ἀπὸ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δικαιοσύνης πρὸς τὰς ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὑπαρκταὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῶν θεωρητικῶν δημοσιολόγων. Καὶ ὑπάρχουσιν ἐπιχειρήματα σοβαρότατα, ὑπάρχουσι βιβλία, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀποτελέσουν ὁλόκληρον βιβλιοθήκην, μόνον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος γραφέντα καθ’ ὅλον τὸν παρελθόντα αἰῶνα μέχρις ἐσχάτων καὶ ὑπὲρ καὶ κατά. Ἐμοῦ τὴν γνώμην προσδιορίζει ἡ ἑξῆς ἀντίληψις, ἡ ἑξῆς ἐνατένισις τῶν συμβαινόντων, ἐφ’ ὅσον ἐνστερνιζόμεθα καὶ δὲν ἔχομεν ἁπλῶς εἰς τὰ χείλη τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, ὅτι δηλαδὴ αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι οὐσιαστικοποιοῦνται εἰς τὴν συμμετοχὴν τοῦ λαοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§113Λ. ΝΑΚΟΣ. Κἄποτε τὰς ἐγράψατε εἰς τὰ παληά σας τὰ παπούτσια.

§114Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θέλετε νὰ κάμετε εὐθηνὰ εὐφυολογήματα κ. Νᾶκε;

§115Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὄχι, δὲν θέλω νὰ κάμω εὐφυολογήματα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, προσωπικὰ ζητήματα δὲν γεννῶνται.

§117Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι κατώτερον ὑμῶν, κ. Νᾶκε, καὶ κατώτερον τῆς Βουλῆς, νὰ θέλετε νὰ προκαλέσετε ἐξήγησιν μιᾶς φράσεως, ἡ ὁποία μόνον διότι ἐκολοβώθη, ἐφάνη ἀτυχής. Τὰ λεχθέντα τότε εἶχον ἱστορικὴν ἀλληλουχίαν πρὸς τὰ προηγούμενα καὶ εἶχον λεχθῆ πρὸς ἄλλα συμφραζόμενα. Δὲν εἰμπορεῖτε αὐθαιρέτως νὰ περικόπτετε ἀπὸ μίαν φράσιν ἀντιπάλου σας, διὰ νὰ παριστάνετε ἔπειτα ὡς γελοῖον ἢ ὡς χυδαῖον τὸν ἀντίπαλόν σας.

§118Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἡ δικαιολογία εἶναι, ὅτι δὲν ἐπήγαιναν καλὰ τὰ πράγματα, μόνον αὐτὸ μπορεῖτε νὰ εἰπῆτε, ἀλλ’ ὅτι ἦσαν καλὰ καὶ ἔτι σεῖς ἐλάβατε μέρος εἰς τὴν κατάλυσιν, αὐτὸ δὲν τὸ ἐννοῶ.

§119Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Παρ’ ὅλην τὴν ἐπίθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς πολιτευτοῦ, τῆς ὁποίας οὔτε τὰ ἐλατήρια οὔτε τὸν σκοπὸν διακρίνω, δὲν θὰ ἐξέλθω ἐκ τῆς ψυχραιμίας, εἰς τὴν ὁποίαν περιχαρακώνομαι ἀπὸ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχω, ὅταν ὁμιλῶ πρὸς ὑμᾶς νὰ εἶμαι ἀπολύτως ἀντικειμενικὸς καὶ ἀπὸ τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξα διδασκόμενος ἐκ τῆς ἱστορίας καὶ διδασκόμενος ἐκ τοῦ παρελθόντος. Ὀφείλω μόνον νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι θέλει τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων καὶ ἀγωνίζεται περὶ αὐτῶν ἀποδίδει εἰς τὴν συμμετοχήν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἀναλαβοῦσαν νὰ ἐξαγάγῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὴν δικτατορικὴν ἀνωμαλίαν, πρόθεσιν καταλύσεως τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν.

§120Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἐπὶ δικτατορίας.

§121Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. συνάδελφος ἔρχεται νὰ παρεμβάλῃ ξένον τόνον εἰς τὴν συζήτησιν, ἥτις μοῦ ἐπέτρεψε ν’ ἀποστομώσω πάντα κακόβουλον πολέμιον τοῦ γνησίου κοινοβουλευτισμοῦ, οὐχὶ βέβαια τοῦ νόθου τῆς παρεκβάσεως.

§122Λ. ΝΑΚΟΣ. Διαμαρτύρομαι, διότι μὲ παρέστησεν ἀντιλαϊκὸν καὶ ἀντιδημοκρατικόν.

§123ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε.

§124Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ διακόπτεται ὁ ρήτωρ, δὲν ἔχει κανένα λόγον ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Νάκου.

§125Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολιτικὴν ἀτιμίαν διέπραξεν ὁ ἀποκλεισμός, τὸν ὁποῖον διεπράξατε σεῖς (θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίστε κάτω κ. βουλευτά, θὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του ἠρέμα ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Μὴ παρεμβάλλετε προσωπικὰ ζητήματα.

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἀπεκάλεσεν τὸν ἀποκλεισμὸν ὡρισμένων πολιτευομένων ὡς ἀτομικά, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πρᾶξις ἐκείνη ἀπετέλεσε πρᾶξιν τιμίαν τὴν ἐπιεικεστέραν πρᾶξιν ἀπέναντι τῶν ἐνόχων τῆς δικτατορίας. (χειροκροτήματα).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, καθίστε εἰς τὰς θέσεις σας. Δὲν συζητεῖται τὸ ζήτημα περὶ ἀποκλεισμοῦ, συζητεῖται τὸ περὶ Γερουσίας καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις περὶ Γερουσίας. Ὅταν ἔλθῃ ζήτημα ἀποκλεισμοῦ, θὰ συζητηθῇ καὶ αὐτό.

§129Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος. Ἀπεκλήθη ἄτιμος ἡ πρᾶξις τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως. (θόρυβος) Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐὰν δὲν ὁμιλήσω. (θόρυβος).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ αʹ ἀντιπρόεδρος κ. Κ. Ἀλαβάνος).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις των. Ὁρίστε κύριοι βουλευταὶ παρακαλῶ εἰς τὰς θέσεις σας. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§132Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν συνέβη τίποτε κ. Πρόεδρε;

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχει ζήτημα ἐκκρεμὲς κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις.

§134Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρέπει νὰ δοθοῦν ἐξηγήσεις.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως θὰ δοθοῦν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§136Α. ΠΑΠΑΣ. Προηγεῖται ζήτημα τὸ ὁποῖον θίγει ὁλόκληρον ὑπουργικὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν τιμὴν νὰ καταργήσῃ τὴν δικτατορίαν καὶ ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν κ. Πρόεδρε, πρὶν προχωρήσῃ ἡ συνεδρίασις νὰ δώσητε τὸν λόγον εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἐπέφερε τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ὑπῆρχε Κράτος. (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πρέπει νὰ ἀποκατασταθοῦν τὰ πράγματα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω, κύριοι βουλευταί, μετὰ ψυχραιμίας νὰ δοθῶσιν ἐξηγήσεις καὶ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὅπως ἁρμόζῃ εἰς τὸ κοινοβούλιον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§139Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, εἶμαι βέβαιος ὅτι διερμηνεύω τὴν γνώμην πάντων ὑποστηρίζων, ὅτι μετὰ βαθυτάτης λύπης ἤκουσεν ἡ Βουλὴ τὰς γενομένας ἀντεγκλήσεις.

§140Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Μάλιστα κ. ὑπουργέ.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀντεγκλήσεων κ. ὑπουργέ.

§142Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ συζήτησις ὁμολογουμένως διεξήγετο κανονικώτατα, ὁ δὲ ἀγορεύων συνάδελφος κ. Ἀραβαντινός, ὡμίλει εὐπρεπέστατα καὶ εἰς διακοπὴν ἀτυχῆ ὀφείλω νὰ τὸ δηλώσω, ὄχι μόνον δὲν ἀφηρπάγη, ἀλλὰ ἐξηκολούθησε τὸν λόγον μὲ ἤρεμον ὕφος ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον τοῦτον συνάδελφον. Ἀτυχῶς ἡ παρεμβολὴ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λασσηθίου συναδέλφου ἐτάραξε τὴν συζήτησιν. Ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο εὐτυχὴς ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λασσηθίου ὁ ὁποῖος ἐν τῇ παραφορᾷ του, διότι ὁμολογουμένως ἐκ τοῦ μέτρου ἐκείνου ἐθίγη, καὶ δι’ αὐτὸ δύναμαι ἴσως νὰ εἴπω ἐν τῇ δικαιολογημένῃ παραφορᾷ του, παρεσύρθη μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐκστομίσῃ λέξιν ἡ ὁποία ὁμολογουμένως δὲν ἦτο πρέπουσα. Ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς Λασσηθίου ἤθελεν εἴτε ἀνακαλέσει, εἴτε ἐκφράσει τὴν λύπην του δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε, νομίζω θὰ ἦτο ἐπαρκές, ἡ δὲ Βουλὴ θὰ ἠδύνατο νὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον της χωρὶς νὰ παρακωλύεται ἐκ προσωπικῶν ἀφορμῶν καὶ ἐλατηρίων ὁσονδήποτε γενικώτερον χαρακτῆρα καὶ ἂν ἤθελον ἔχει ταῦτα. (Ὁ κ. Κονδύλης ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα)

§143Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι προηγοῦμαι.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ὀφείλει νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, ἑπομένως προηγεῖται φυσικά. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§145Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας, ὅτι οὐδέποτε ἠθέλησα ὅσον καὶ ἂν μοῦ ἥρμοζε ἡ ἰδιότης τοῦ παθόντος εἰς τὴν πολιτικὴν σκηνήν, νὰ ἐμφανισθῶ μὲ τὸ ὕφος αὐτὸ ἐνώπιον οἱασδήποτε καταστάσεως ἢ οἱουδήποτε ἀτόμου. Ἀναμιγνυόμενος εἰς τὰ κοινὰ πράγματα, ἐκύλισα καὶ ἐγὼ βαρὺν τὸν λίθον τοῦ καθήκοντος ὑπὸ τὰς διαφόρους καταστάσεις εἰς ἃς μετέσχον καὶ χωρὶς νὰ μετέχω τῶν παρεκτροπῶν ἢ τῶν ἀσχημιῶν αἱ ὁποῖαι ἐλάμβανον τυχὸν χώραν πέριξ ἐμοῦ, εἶδον ὡσανεὶ ἐφηρμόζετο ὁ ἐμπορικὸς νόμος καὶ ὡσανεὶ ἤμην τελευταῖος ὀπισθογράφος τῶν διαφόρων τυραννικῶν συναλλαγμάτων, νὰ καλοῦμαι ἐγὼ νὰ πληρώσω ὀφειλὰς τῆς ὁλότητος καὶ οὐχὶ ὀφειλὰς τῆς προσωπικῆς δράσεώς μου. Παρ’ ὅλα ταῦτα οὐδεὶς μὲ ἐγνώρισε ποτὲ οἰστρηλατούμενον ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ ἐκδικητοῦ, οὐδεὶς μὲ ἐγνώρισε ποτὲ μεμψιμοιροῦντα ἢ παραπονούμενον ἢ καυχώμενον ἢ ζητοῦντα ἐξαργυρώσεις αὐτῶν. Ἀπέδειξα τοῦτο διὰ τῆς στάσεώς μου καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν εἰς τὴν ὁποίαν μὲ ἐξαπέστειλεν ἡ τιμία καὶ συμπαθὴς ψῆφος τῶν ἰδιαιτέρων συμπολιτῶν μου, μετὰ δεινὴν διετῆ περιπέτειαν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Βουλὴν εἰς ἣν εἰσῆλθον μετὰ ἐπίσης δεινὴν καὶ περιπετειώδη πάλην ἐναντίον ἡνωμένου εἰς τυφλὴν ἐμπάθειαν πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ ὅμως οὔτε προεκάλεσα ποτέ τινα, οὔτε ἄφησα ποτὲ νὰ μὲ ἐπηρεάσουν εἰς τὰς πολιτικὰς σκέψεις μου καὶ εἰς τὴν ἐν γένει ἐξάσκησιν τῶν δημοσίων μου καθηκόντων προσωπικαὶ ἀντιπάθειαι. Δὲν ἀπέφυγα ἀκόμη νὰ ἀνταλλάσω καὶ χαιρετισμοὺς μετὰ προσώπων ὡς ὁ κ. Νάκος ἀπὸ τὸν ὁποῖον μὲ ἐχώρισαν ἐσχάτως ἀποστάσεις μεγάλαι. Τὰς ταλαιπωρίας καὶ τὰς κακώσεις εἰς ἃς ὑποβάλλεται ὁ ἀγωνιζόμενος εἰς τὰ κοινὰ πράγματα, ἐξομοιώνω ἐν τῇ συνειδήσει μου μὲ τὰ τραύματα τῶν ἀγωνιζομένων ἐπὶ τῆς μεθορίου γραμμῆς καὶ θεωρῶ ὑπερήφανον καὶ τὴν ἁπλῆν αὐτὴν ἐξιστόρησιν, διότι ἂν εἶναι καθῆκον νὰ ἀγωνίζεσθαι ὑπὲρ τῶν κοινῶν, εἶναι ὑπερκαθῆκον τὸ καταλύειν τὸν πολεμιστὴν τὴν προσωπικὴν καὶ ἀτομικήν του ὀντότητα καὶ ἀποφεύγειν τὴν ἐνασχόλησιν πέριξ τῆς ἱστορίας καὶ τῶν ἀγώνων του ἔργων ἀποτιθεμένων ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Λυποῦμαι εἰλικρινῶς διότι εἰς ἐκ τῶν θιγέντων προσωπικῶς καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων προσωπικῶς διὰ τὸ μέτρον τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἡ ἐπὶ τοῦ ὁποίου κρίσις προεκάλεσε τὴν ταραχὴν καὶ τὸν σάλον, δὲν δύναμαι νὰ χαρακτηρίσω τὴν πρᾶξιν ὡς θὰ ἐχαρακτήριζα αὐτήν, ἐὰν προσωπικῶς δὲν μὲ ἀφεώρα, δὲν δύναμαι παρὰ μετὰ μεγαλοψυχίας καὶ ἐξ ἀνάγκης νὰ ἀσχοληθῶ δι’ αὐτήν, ἵνα μὴ νομισθῇ ὅτι ὑποδύομαι τὸ ἀντιπαθὲς καὶ ξένον πρὸς τὸν χαρακτῆρά μου ὕφος τοῦ παθόντος. Διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην θέτων ὡς βάσιν τὸ ὅτι οὐχὶ ἐν παραφορᾷ, ἀλλ’ ἐν πλήρει νηφαλιότητι ὡμίλησα, διότι ἐσυνείθησα πάντοτε νὰ ἀσκῶ πλήρη τὴν δυναστείαν κατὰ τῶν νεύρων μου, δὲν κωλύομαι νὰ προβῶ εἰς διασαφήσεις τινὰς ἀναφορικῶς μὲ ὅσα προκληθεὶς ἠναγκάσθην νὰ εἴπω. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνθυμηθῇ ἡ Βουλή, νὰ ἐνθυμηθοῦν πάντες πῶς ἐξελείχθησαν τὰ γεγονότα, πῶς διετυπώθη ἡ πρόκλησις καὶ ποία ἦτο καὶ πῶς ἐδόθη ἡ ἀναγκαία καὶ ὀφειλομένη ἀπάντησις. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ὑπέμνησεν εἰς τὸν ἀγορεύοντα ρήτορα λίαν ἀτόπως καὶ προκλητικῶς, ὅταν ὡμίλει περὶ λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ὅτι κάποτε τὴν ἐποχὴν τῆς δικτατορίας εἰς συνέντευξίν του εἰς ἐφημερίδας εἶχεν εἴπει ὅτι γράφει τὰς ἐλευθερίας αὐτὰς εἰς τὰ παληά του παπούτσια. Παρετήρησα εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν τὸν διακόψαντα καὶ προκαλέσαντα, ὅτι δὲν ἦτο ἁρμόδιος ἐπὶ τοιούτου θέματος ἐλεγκτής, διότι ἐκεῖνος οὐχὶ διὰ λόγων, ἀλλὰ δι’ ἔργων κατερράκωσε τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας συμπράξας εἰς τὸν ἀποκλεισμόν ὡρισμένων πολιτευτῶν ἐκ τῶν ἐκλογῶν, δηλαδὴ εἰς πρᾶξιν ἣν ἐχαρακτήρισα ὡς πολιτικὴν ἀτιμίαν.

§146Λ. ΝΑΚΟΣ. Μετεῖχον Κυβερνήσεως ἡ ὁποία ἠνόρθωσε τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας.

§147Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸν τόπον αὐτὸν πολλάκις αἱ λέξεις ἔχουν χάσει τὴν σημασίαν των· δύνασθε συνεπῶς καὶ σεῖς νὰ πιστεύητε εἰς ὅσα λέγετε, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀξιώσητε μετὰ τὴν μνησθεῖσαν πρᾶξιν, νὰ ἀξιῆτε νὰ σᾶς πιστεύωσιν ἄλλοι. Ἀφίσατε λοιπὸν τὰς μεγαλαυχίας διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην τὴν συμβολιζομένην ὑπὸ τοῦ ἀριθμοῦ 100, ὅσαι καὶ αἱ ἡμέραι αὐτῆς, ὅπως ἂς ἀφίσουν καὶ οἱ ἄλλοι συνεργάται σας καὶ ὁμόφρονές σας καὶ προϊστάμενοί σας ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐκείνῃ, τὰς περὶ τῆς πτώσεως τῆς δικτατορίας θεωρίας των, διότι πάντες οἱ ἐν Ἱερουσαλὴμ παροικοῦντες γνωρίζομεν καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Τὴν Παγκαλικὴν δικτατορίαν δὲν τὴν ἀνέτρεψαν οὔτε αἱ λόγχαι τοῦ στρατοῦ, οὔτε αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι ἐξεγερθεῖσαι, οὔτε ὁ παλληκαρισμὸς καὶ ἡ ἀνδραγαθία τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος.

§148ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἐξηγήσεις.

§149Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε βουλευτά...

§150Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφίσατέ με νὰ συνεχίσω, κ. Ὑπουργέ, ἀφίσατέ με νὰ ὁλοκληρώσω τὰς σκέψεις μου, ἀφ’ ἑνὸς διότι δὲν ἀφίσταμαι τῶν πραγματικῶν γεγονότων καὶ ἴσως εὑρεθῶμεν σύμφωνοι εἰς τὰ συμπεράσματα ἐπὶ τῶν γενικῶν τουλάχιστον γραμμῶν τῆς κατ’ ἀνάγκην θιγομένης περιόδου, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν εἶμαι εἰθισμένος, εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, νὰ ἀναχαιτίζωμαι ἀπὸ ὅ,τι νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ τὸ καθῆκον μου. Θὰ προσέθετα καὶ προσθέτω, διότι τὸ πιστεύω καὶ ἐὰν δὲν τὸ εἶπον μέχρι τοῦδε τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν προσωπικήν μου ὑπερηφάνειαν, ὅτι οὐδεὶς ἀνέτρεψε ἢ ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἀνατρέψῃ τὴν δικτατορίαν, ἀλλ’ ἡ δικτατορία ἀνετράπη ἀπὸ διαφόρους της πράξεις καὶ διαφόρους της παραλείψεις, τὰς ὁποίας οἱ μετασχόντες αὐτῆς κάλλιον παντὸς ἄλλου γνωρίζομεν καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν συμπίπτουν καὶ δὲν ταυτίζονται μὲ τὰς κατηγορίας καὶ μὲ τὰς αἰτιάσεις τὰς ὁποίας ἐκ τῶν ὑστέρων οἱ συγγευματίζοντες μετὰ τοῦ δικτάτορος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἰσχύος του ἐκ τῶν ὑστέρων διὰ σκοποὺς δημοκοπικοὺς ἐμηχανορράφησαν. Ἀλλ’ ἐκ τούτου οὐδόλως ἕπεται ὅτι ὡρισμέναι πράξεις λαβοῦσαι χώραν μετὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς δικτατορίας ἀναγόμεναι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Κονδύλη καὶ εἰς τὰς μετέπειτα Κυβερνήσεις διαφέρουσι τῶν κατηγορουμένων δικτατορικῶν πράξεων ἢ εἶναι δυνατὸν ὅσην καὶ ἂν ἔχομεν ἀμνησικακίαν, ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν λήθην τοῦ παρελθόντος, νὰ λησμονηθῶσι ποτέ. Ἀπὸ τὰς πράξεις αὐτὰς ἀσφαλῶς ἡ βαρυτέρα καὶ ἡ περισσότερον δύστιμος εἶναι ἡ πρᾶξις τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐκ τῶν ἐκλογῶν, τῆς ὁποίας τὴν σημασίαν καὶ τὴν βαρύτητα οὐδεμία αἰτιολόγησις δύναται νὰ καταστήσῃ ἐλαφροτέραν. (Θόρυβος).

§151Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δικαιοτέρα ὅλων.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφίσατε νὰ τελειώσῃ, κ. Κωνσταντόπουλε, δὲν ἐπιτρέπω καμμίαν διακοπήν.

§153Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ ἀποστῶ τῶν ἐννοιῶν τὰς ὁποίας ἐξωτερίκευσα ἐν τῷ χαρακτηρισμῷ καὶ ἐν τῇ κρίσει τῆς πράξεως ἡ ὁποία μοιραίως σχολιάζεται σήμερον καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ σχολιαζομένη εἰς βάρος τοῦ δημοκρατισμοῦ τῆς Χώρας ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἐὰν ἡ δικαία παρεμβολή μου δὲν ἐξήγειρε τόσον θρασέως τοὺς ὀφείλοντας νὰ κλείνωσι τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὰ κάτω, ὅταν συζητῆται ἡ πρᾶξις αὕτη, ὅτι ἂν ὑπῆρχε καὶ ἐκεῖθεν ψυχραιμία μεγαλυτέρα καὶ δὲν ἐλάμβανον χώραν διακοπαὶ καὶ δὲν ἐσημειοῦντο αἱ γνωσταὶ προδεδουλευμέναι ἀγανακτήσεις, λέξις τις ἐκ τῆς φράσεώς μου θὰ ἠδύνατο νὰ λείψῃ χωρὶς νὰ μειοῦται ἡ ἔννοια καὶ καθίσταται ἐπιεικεστέρα ἡ κρίσις μου. Ὡς πρὸς τὴν λέξιν ἀρά, δύναται νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν λεχθέντων, ἀνάκλησις ἐὰν θέλητε, διὰ νὰ λήξῃ τὸ ἐπεισόδιον, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων μου καὶ τὴν βαρύτητα τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς πράξεως τοῦ ἀποκλεισμοῦ ὡς ἀποτελεσάσης ἀνιστόρητον ἀντιδημοκρατικότητα καὶ ἀντιπολιτικότητα, οὐδεμία ὑποχώρησις ἢ ἀνάκλησις δύναται νὰ γίνῃ. Ἐπιφυλάσσομαι ἂν τὸ ἐπεισόδιον δὲν θεωρηθῇ λῆξαν νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον καὶ εἴθε νὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὅστις θὰ εὑρεθῶ ἐστερημένος ἐπιχειρημάτων, ἐκεῖνος ὅστις θὰ εὑρεθῶ ἡττημένος.

§154Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δὲν ἔλαβα, τὸν λόγον ἵνα ζητήσω τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἐκφρασθείσης ὕβρεως, οὔτε ἵνα δικαιολογήσω τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης τῆς ὁποίας προήδρευον. Τὰς πράξεις ἐκείνας θὰ τὰς κρίνῃ ἡ ἱστορία· ἐγὼ προσωπικῶς οὐδέποτε εἶπον, ὅτι κατέλυσα δικτατορίας ἢ ὅτι ἀπέδωκα ἐλευθερίας ἢ ὅτι προσέφερα ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἑλληνικὴν Πατρίδα, διότι νομίζω, ὅτι δύναται κανεὶς νὰ πράττῃ τὸ καθῆκόν του καὶ νὰ σιωπᾷ, διότι ἡ κοινὴ συνείδησις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἔλαβον ὅμως τὸν λόγον, διότι κατεβλήθη προσπάθεια, ὅπως πλαστογραφηθῇ ἡ ἱστορία καὶ ὅπως τὰ θύματα μεταβληθῶσιν εἰς κατηγορουμένους καὶ οἱ θῦται μεταβληθῶσιν εἰς θύματα. Ποία ἦτο ἡ δικτατορία ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐξυπηρέτησαν ἓν μέρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ἅπαντες τὴν γνωρίζετε. Ποία παράφρων καὶ ἀνήθικος ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, συγκεντρώσασα ὅλας τὰς ἐξουσίας εἰς χεῖρας της, ἀσεβήσασα πρὸς ὅλα τὰ πρόσωπα καὶ πρὸς ὅλας τὰς ἀξίας, ἐξορίσασα τοὺς πολιτικοὺς ἀρχηγοὺς καὶ κατατυραννήσασα αὐτούς, πληρώσασα χαφιέδων, δεσμεύσασα ἡμᾶς μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς συμβάσεις διὰ τὰς ὁποίας γίνεται συζήτησις αὐτὰς τὰς ἡμέρας καὶ μὲ ὅλας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι διὰ δύο ἡμέρας προελήφθησαν καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ εἶχον βαρυτέρας ἀκόμη συνεπείας διὰ τὴν τύχην τοῦ Ἔθνους αὐτοῦ. Μία Δικτατορία πράγματι ἀνήκουστος εἰς τὰς σελίδας τῆς ἱστορίας τοῦ κόσμου ὁλοκλήρου. Τί, ἡμεῖς ἐπράξαμεν ἀφ’ ἧς ἀνελάβαμεν τὴν ἐξουσίαν εἶναι γνωστόν. Ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀποκλείσωμεν πάντας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μετέσχον τῆς Δικτατορίας, διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, διὰ νὰ ἀνοίξωμεν τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ καταστήσωμεν συγχρόνως δυνατὴν τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἀπερίσπαστον ἐργασίαν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ποῖα ἦσαν τὰ μέτρα, πόση αὐταπάρνησις καὶ πόσαι ἄλλαι ἀρεταὶ ἐχρειάζοντο τέλος πάντων διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπεδώσαμεν τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ ἀπέβημεν δοῦλοι τοῦ πρώην καθεστῶτος. Τὴν 22αν Αὐγούστου τὴν ἐγνωρίσατε πάντες. Τὴν ἐγνωρίσατε, διότι ἐπὶ μίαν ἡμέραν αἱ Ἀθῆναι ἐγένοντο πεδίον αἱματηροτάτης μάχης καὶ περιῆλθον εἰς πλήρη σχεδὸν ἀναρχίαν. Δι’ ὅλα αὐτὰ προσεπαθήσαμεν νὰ περιορισθῶμεν τέλος πάντων εἰς λῆψιν μέτρων πρὸς κολασμὸν τῶν ἐγκλημάτων ἐκείνων κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ κατὰ τῆς ἐννόμου τάξεως καὶ κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ καὶ κατὰ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ συστήματος. Προσεπαθήσαμεν νὰ λάβωμεν μέτρα πρὸς κολασμὸν αὐτῶν, τὰ ἐλαφρότερα καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐνεῖχον τὰς μεγαλυτέρας ἐγγυήσεις, ὅπως μὴ ἐκτεθῶσιν οἱ κατηγορούμενοι, συνεστήσαμεν δὲ καὶ ἕνα ἀνώτατον ἀνακριτικὸν συμβούλιον καὶ παρεπέμψαμεν τὴν ὅλην ὑπόθεσιν τῆς Δικτατορίας εἰς τὴν μέλλουσαν νὰ συνέλθῃ Βουλήν. Ἐθεωρήσαμεν, ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ ἀποκλείσωμεν ἐκ τῆς Βουλῆς ἐκείνους ἀκριβῶς τοὺς κατηγορουμένους οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ κατηγορηθῶσιν ἐνώπιον αὐτοῦ, ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἄλλως τε ἐφέρομεν, διὰ τῆς ἀνατροπῆς τῆς τυραννίδος καὶ διὰ τῆς συστάσεως τοῦ ἀνακριτικοῦ συμβουλίου καὶ δι’ ὅλων μας τῶν ἐνεργειῶν ὡς κατηγορουμένους. Ἴσως μάλιστα, ὄχι βεβαίως ὁ ἐκστομίσας τὴν βαρεῖαν φράσιν, ἀλλὰ ἄλλοι τινές, νὰ περιελήφθησαν ἀδίκως εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀποκλεισθέντων καὶ εἶχον συναίσθησιν, ὅτι διέπραττον διά τινα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐνωρὶς ἀπεχώρησαν ἢ καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς Δικτατορίας μετέσχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἔχω τὴν συνείδησιν ὅτι διέπραττον μίαν ἀδικίαν.

§155Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Διατὶ δὲν τοὺς ἐξηρέσατε;

§156Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ἀλλὰ ὑπὲρ πάντα ὑπολογισμὸν προσωπικὸν ἐθεώρουν, ὅτι εἶχον καθῆκον καὶ ὅτι θὰ διέπραττον ἔγκλημα, ἂν προσεπάθουν νὰ φανῶ ἐπιεικὴς τὴν στιγμὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιτελέσω μίαν ἱστορικὴν πρᾶξιν, πρᾶξιν ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ βασισθῇ εἰς τὸ μέλλον καὶ ἡ λειτουργία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐρείδονται αἱ ἐλευθερίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον ἐντελῶς ἀντικειμενικῶς, ἐντελῶς ἀπροσώπως, μὲ τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξεπλήρωσα ἓν καθῆκον ἐπιτακτικὸν πρὸς τὴν Πατρίδα ἀνέλαβον μετὰ τῶν συναδέλφων μου τὰ μέτρα ἐκεῖνα. Δὲν τὰ ἐξήγησα ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ δικαιολογήσω κἄτι τὸ ὁποῖον ἠμφισβητήθη, διότι ἐν τῇ συνειδήσει ὅλων ταῦτα ἐπεδοκιμάσθησαν καὶ ἐν τῇ λαϊκῇ συνειδήσει ἐπεδοκιμάσθησαν κατὰ τὸν πλέον πανηγυρικὸν τρόπον. Καὶ πράγματι εἶναι δι’ ἐμὲ ἱκανοποίησις, ὅτι περιπατῶν εἰς τὸν δρόμον διαισθάνομαι κἄποιαν εὐγνωμοσύνην ἀπὸ τὰς λαϊκὰς ὁμάδας στρεφομένην πρὸς ἐμέ, δι’ ἐκείνας τὰς πράξεις. Τὰ ὑπενθύμισα, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκπέσῃ μέχρι τοσούτου ὁ κοινοβουλευτισμός, ὥστε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐτυραννήθησαν νὰ ὑβρίζωνται, ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν, ἐστήριξαν καὶ ἐξυπηρέτησαν τὴν τυραννίδα. (χειροκροτήματα).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§158Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ θεωρηθῇ λήξασα καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι διερμηνεύω τὴν βαθεῖαν ἐπιθυμίαν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῶν δύο ἀγορεύσεων τὰς ὁποίας ἤκουσα προκύπτει, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λασσηθίου συνάδελφος, προηγουμένως, διὰ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ὡμίλησε κατ’ οὐσίαν ἐξέφρασε τὴν λύπην του καὶ ἀνεκάλεσε τὴν λέξιν τὴν ὁποίαν εἶπεν. Προσέθηκεν, ὅμως καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι ἡ δικτατορία περὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο λόγος, ἔπεσεν ἀφ’ ἑαυτῆς, δηλαδὴ ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς σφαλμάτων. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐθεώρησεν ἑαυτὸν θιγέντα, ἦτο φυσικόν, ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ δώσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωσε, διὰ νὰ ἐξηγήσῃ τὰς πράξεις τὰς ὁποίας ἔκαμε καὶ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὡς Κυβερνήτης.

§159Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Ὅ,τι ἔπραξα, τὸ παρέδωσα εἰς τὴν ἱστορίαν νὰ τὸ κρίνῃ καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐπιτρέψωμεν πλαστογράφησιν τῆς ἱστορίας καὶ ἀνατροπὴν τῶν ἠθικῶν ἐννοιῶν. Οὗτοι καὶ ἐδῶ ἔχουν φθάσει μέχρι σημείου νὰ ἀξιώσουν ὅπως μᾶς τυραννίσουν. Εἴμεθα ἀποφασισμένοι πλέον καὶ ἡμεῖς νὰ ἀντεπεξέλθωμεν καὶ διὰ χειροδικίας.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χειροδικίαι δὲν γίνονται εἰς τὸ κοινοβούλιον.

§161Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος τὸν λόγον.

§162Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ προσωπικὸν ζήτημα, κ. συνάδελφε, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς ἔληξεν.

§163Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ τελευταίου ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος συμπληρώσας τὴν ἀγόρευσίν του μὲ παληκαρισμοὺς ξένους πρὸς ὅλην του τὴν ψυχικὴν σύνθεσιν.

§164Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὴ προκαλεῖται. Ἀρκετά. Καὶ προχθὲς προκαλέσατε πάλιν τὴν Βουλήν, ἀποκαλέσαντες ἀγροφύλακα τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Προοδευτικοῦ κόμματος.

§165Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ· τὸν εἶπον ἀγροφύλακα τῶν πολιτικῶν λειβαδίων καὶ τοῦτο διὰ νὰ ὑποδηλώσω, ὅτι δὲν ἦτο πραγματικὸς ἀρχηγός.

§166Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλη ἡ Βουλὴ ἐπείσθη, ὅτι προσωπικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν συμφώνως πρὸς τὸν κανονισμὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ πολιτικῶν πράξεων καὶ γεγονότων παρῳχημένης ἐποχῆς καὶ νὰ παρεμβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γερουσίας. Θὰ δεχθῇ ὑποθέτω ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος, ὅτι πολιτικὸν ζήτημα δὲν ὑφίσταται καὶ ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐπιβεβλημένον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ ἔργα μας. (χειροκροτήματα).

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει ἄδικον, φανταζόμενος, ὅτι τὸ προσωπικὸν ζήτημα περιορίζεται μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Λασσηθίου καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. Τὸ προσωπικὸν ζήτημα εἶναι πολὺ γενικώτερον. Ποίαν ἰδέαν ἔχω περὶ τῆς δικτατορίας εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, διότι διὰ μακρῶν τὴν ἐξέθεσα ἐνώπιον τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἄλλως τε τὴν δικτατορίαν τὴν ἐπολέμησα κατὰ πρόσωπον καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν αὐτῆς. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν κανεὶς λόγος, νὰ ἐπαναλάβω πόσον κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου κατήσχυνε τὸν τόπον αὐτὸν ἡ δικτατορία. Ἀλλὰ τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα τῆς δικτατορίας ἠμνηστεύθησαν καὶ πρὶν ἀκόμη ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα τῆς ἀμνηστείας, ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁ παρακαθήμενος ἐν τῇ σατανικῇ Βουλῇ εἶχεν ἤδη ἀμνηστεύσει αὐτὸν ὅσον ἀφορᾷ πάντας τοὺς ὑπευθύνους διὰ τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα πλὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς δικτατορίας, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμνηστεύθη, ἀκριβῶς, διὰ νὰ κολασθῇ εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἡ Δικτατορικὴ ἰδέα, καὶ διότι δὲν ἐθεώρησε δι’ αὐτὸν ἐπαρκῆ τὴν καταδίωξιν, ἡ ὁποία ἔγινε διὰ τοῦ διατάγματος τῆς Κονδυλικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθησαν ἐκτὸς τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἐκλεγοῦν βουλευταί. Τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐξεδόθη ἄνευ τῆς ἀλληλεγγύης ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἐκτὸς τῶν ὑπευθύνων τῆς δικτατορίας (χειροκροτήματα), διότι ὅλοι ἡμεῖς ὄχι ἐκ προσωπικῆς ἀντιθέσεως, ὄχι διότι φοβούμεθα ν’ ἀντικρύσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοὺς ὑπευθύνους τῆς δικτατορίας, ἀλλὰ διότι ἐθεωρήσαμεν ὡς πρώτιστον στοιχεῖον ἠθικοῦ ἐξαγνισμοῦ, νὰ μὴ ἐπιτραπῇ νὰ ἐμφανισθοῦν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων οἱ ὀπαδοὶ τῆς Δικτατορίας. Δι’ αὐτὸ ἐδήλωσα, ὅτι ἡ πρᾶξις ἐκείνη τιμᾷ τὴν Κυβέρνησιν Κονδύλη καὶ εἶναι ἡ ἐπιεικεστέρα πρᾶξις κατὰ τῶν ὑπευθύνων τῆς δικτατορίας (χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τὰ ἀδικήματα ἐκεῖνα ἠμνηστεύθησαν καὶ ἔχομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν μεγάλα καθήκοντα, νὰ λύσωμεν μεγάλα προβλήματα καὶ θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ μὴ ἀναξέωμεν τὰς πληγὰς ταύτας. Καὶ θὰ ἦτο προτιμώτερον διὰ τοὺς ὑπευθύνους τῆς Δικτατορίας, ν’ ἀρκεσθοῦν εἰς τὴν λήθην. Ὅσον ἀφορᾷ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τυχὸν εὐθύνωνται εἰς ἄλλα ἀδικήματα, ἐπὶ τῶν ἀδικημάτων τούτων ἡ Βουλὴ θὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς νόμους. Τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα ἠμνηστεύθησαν καὶ ἠμποροῦν λέγω, νὰ ἐμπιστευθοῦν τὴν καλὴν αὐτῶν ὑπόληψιν οἱ ὑπεύθυνοι τῆς Δικτατορίας εἰς τὴν λήθην καὶ τὴν ἐπιείκειαν ἡμῶν καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ (χειροκροτήματα).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ.

§169Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λήξῃ τὸ ἐπεισόδιον.

§170ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα (φωναί, θόρυβος).

§171Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁμιλοῦν περὶ καταδυναστεύσεως. Θὰ εἶναι καταδυνάστευσις καὶ τὸ νὰ μὴ ἐπιτρέψητε μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ πρὸς ἀνασκευήν. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἄσκησιν Δικτατορίας, εὐτυχῶς λαμβανούσης χώραν εἰς στιγμὴν ἀπουσίας τοῦ δικαιουμένου ν’ ἀσκήσῃ αὐτήν. Ἐθίχθην ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος. Εἶναι ἀνανδρεία νὰ τούς.... (θόρυβος φωναί.)

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν θεωρῇ λῆξαν τὸ ἐπεισόδιον.

§173ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§174Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ λῆξαν τὸ ἐπεισόδιον. Προεκλήθην μὲ δεινὰς φράσεις καὶ τὰ γεγονότα ὑπέστησαν ἀνηλεῆ ἀλλοίωσιν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα.

§176Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ σημειωθῇ ἡ διαμαρτυρία μου εἰς τὰ πρακτικά. Παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, ἀλλ’ ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς Βουλῆς, εἶναι τόσον αὐθαίρετος, ὥστε ν’ ἀποτελῇ ἀληθῆ καταδυνάστευσιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐπεισόδιον ἔληξε.

§178Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ τελειώνετε σεῖς, μὲ τὴν αὐθαιρεσίαν σας.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφαρμόζω τὸν κανονισμόν.

§180Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι καταδυνάστευσις καὶ δικτατορισμός. (θόρυβος).

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ παραμείνω εἰς τὴν θέσιν ταύτην. Παρακαλῶ τὸν κ. Τσακμάνην νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν. (Ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Κ. Ἀλαβᾶνος ἐγείρεται ἵνα ἐγκαταλείψῃ τὴν ἕδραν). (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῶν κ. κ. βουλευτῶν).

§182Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καθῆστε εἰς τὴν θέσιν σας κ. πρόεδρε.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθίσῃ ὁ κ. πρόεδρος, ὅταν τοῦ ἀποδίδεται τοιαύτη μομφή, ὅτι καταδυναστεύει.

§184Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος θὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος διηύθυνε λαμπρὰ τὴν συνεδρίασιν, ὅπως τὴν διηύθυνεν (χειροκροτήματα). Διερμηνεύω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, παρακαλῶν τὸν κ. Πρόεδρον νὰ θεωρήσῃ τὸ ἐπεισόδιον λῆξαν (χειροκροτήματα).

§185Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε καταδυναστεύει ἡ Κυβέρνησις, καλύπτουσα αὐθαιρέτως διὰ τοῦ κύρους της ἐνόχους.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ.

§187Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει στάδιον διὰ προσωπικὰ ἐπεισόδια, ὅταν διεξάγεται συζήτησις τόσον σοβαρά. Οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ παρεμπεσόντος ζητήματος, ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ κόμματος, ἐξέφεραν κρίσεις ἀτομικάς των περὶ μιᾶς περιόδου τερματισθείσης καὶ ἡ ὁποία ἐλπίζω καὶ εὔχομαι, ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ πλέον. Ἀλλ’ ἀμφότεροι εἶπον, ὅτι τὸ ἔργον των τὸ ἐπαφῆκαν εἰς τὴν ἱστορίαν. Εὔχομαι ἡ ἱστορία νὰ ὑπάρξῃ δικαία καὶ ἐπιεικὴς ἀπέναντί των, ὅπως ἐλπίζω καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ ἱστορία θὰ ὑπάρξῃ δικαία καὶ δι’ ἐμέ.

§188Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον.

§190Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ κ. Πρόεδρε, νὰ μὲ ἀκούσετε.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἔχετε τὸν λόγον. (κωδωνοκρουσία).

§192Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε εἰς ὅλους, νὰ ὁμιλήσουν καὶ μόνον εἰς ἐμὲ δὲν ἐπιτρέπετε.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξε τὸ ἐπεισόδιον, κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, οὐδεὶς εἶναι ἱκανός, νὰ παραβιάσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§194Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπανέρχομαι κύριοι εἰς τὸ ζήτητημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, εἰς τὸ ὁποῖον ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω καὶ νὰ ὑποστηρίζω τὰς ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐναποτεθειμέναι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐλέχθη ὑπὸ συναδέλφων, ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις ἐπιβάλλεται, ἵνα εἰς τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ σώματα εἰσέλθῃ προσωπικόν, τεχνικόν ἵνα εἰσέλθῃ εἰς αὐτὰ ἡ ἁρμοδιότης τῶν τεχνικῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν μεγάλων μεταπολεμικῶν προβλημάτων. Ἡ πολεμικὴ περίοδος καὶ ἡ μεταπολεμικὴ μᾶς ἔχουν ἀληθῶς κληροδοτήσει τεράστια προβλήματα, ὄχι μόνον εἰς ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ἰδίως ὅμως εἰς ἡμᾶς, προβλήματα οἰκονομικά, προβλήματα δημοσιονομικά, προβλήματα παραγωγῆς, προβλήματα εἰσαγωγῆς, καὶ ἐξαγωγῆς, ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Καὶ λέγουν οἱ ὑπέρμαχοι τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως. Ποῖοι εἶναι οἱ ἁρμόδιοι, νὰ διασκεφθοῦν καὶ νὰ συζητήσουν καὶ νὰ λύσουν τὰ ζητήματα ταῦτα; Ποῖοι ἄλλοι, παρὰ οἱ ἐπαγγελματίαι, ἐκεῖνοι δηλαδὴ τῶν ὁποίων ὁ οἰκονομικὸς βίος ἐπηρεάζεται ἀμέσως ἀπὸ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν λύσιν; Ὅσον καὶ ἂν φαίνεται ἐπαγωγός, ἀλλ’ ὅμως ἡ ἰδέα αὕτη, βαθύτερον ἐξεταζομένη, ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή. Οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα πρὸς λύσιν τῶν πολιτικῶν προβλημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὁλοκληροῦνται ὅλα αὐτὰ τὰ μεγάλα ζητήματα οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα μεγαλειτέραν ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον ἔχουν οἱ ἐπαγγελματίαι. Καὶ μόνον τὸ γεγονός, ὅτι εἷς ψηφοφόρος ἀνήκει εἰς ὠργανωμένον σωματεῖον, εἰς ὠργανωμένον ἐπάγγελμα, δὲν καθιστᾷ αὐτὸν ἁρμόδιον, διὰ νὰ ἀποφαίνεται περὶ τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπηρεάζεται αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐπάγγελμά μου. Ἐὰν πρέπει νὰ ἀνατρέξωμεν, ἵνα εὕρωμεν παραδείγματα εἰς τὴν παλαιοτέραν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, θὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκήρυξαν τὸν πόλεμον κατὰ τοῦ Τρικούπη θέλοντος νὰ φορολογήσῃ τὴν ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν, ἦσαν οὐχὶ ἰδιοκτῆται ἀλλ’ οἱ ἐνοικιασταί. Τόσην ἁρμοδιότητα εἶχον διὰ νὰ κρίνωσιν περὶ τοῦ συμφέροντος αὐτῶν, ὥστε ἔκαμαν ὁλόκληρον ἐκστρατείαν καὶ ἀνέτρεψαν τὸν Τρικούπη. Παρετηρήθη ἐν Γαλλίᾳ ὅτι οἱ ἀγροτικοὶ ἐπολέμουν τὸ ὑπουργεῖον Μελὶν τὸ ὁποῖον ἠσχολεῖτο, διὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ σίτου νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀνώτερον εἰσόδημα εἰς τοὺς γεωργούς. Ἡ σύνθεσις ἑνὸς σώματος κατὰ τὰς ἐπαγγελματικὰς διαιρέσεις τοῦ λαοῦ οὐδαμῶς εἶναι προωρισμένη νὰ ἀπεργασθῇ τὴν ἀνύψωσιν τὴν διανοητικὴν τοῦ κοινοβουλίου, τοὐναντίον θὰ εἶναι εἰς μείωσιν αὐτῆς. Τίνα σημασίαν δ’ ἔχει διὰ τὴν Δημοκρατίαν ἡ ἀνύψωσις τοῦ διανοητικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ, θὰ παρακαλέσω, ἐὰν εἶναι ἀκόμη παρών, τὸν ἄσπονδόν μου φίλον κ. Νᾶκον, νὰ ἀναγνώσῃ τὸν Ζωρές, ὁ ὁποῖος εὑρίσκει τὴν ἑτέραν τῷ πηγὴν τῆς δημιουργίας τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν ἀνεπτυγμένην διανόησιν τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ. Θὰ καταλήξετε, διὰ νὰ ἐξασφαλίσετε τὴν ὑπεροχὴν τὴν διανοητικὴν εἰς τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ σώματα εἰς διάκρισιν τῶν ἐπαγγελματιῶν καὶ εἰς ἀπονομὴν μείζονος ἐκλογικῆς δυνάμεως εἰς τὸ Α ἢ εἰς τὸ Β ἐπάγγελμα; Εἰσηγοῦνται τοῦτο διάφοροι θεωρητικοὶ ὑπέρμαχοι τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, οἱ ὁποῖοι ἀναγνωρίζουν, ὅτι εἰς τὸ βάθος τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως δὲν εὑρίσκεται καὶ ἡ ἁρμοδιότης, διὰ τὴν ἐπίγνωσιν καὶ τὴν ὀρθὴν λύσιν τῶν μεγάλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τοὺς λαοὺς καὶ ἐκ τῆς καλῆς ἢ κακῆς λύσεως τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ εὐδαιμονία ἢ κακοδαιμονία τῶν λαῶν. Εἰσηγοῦνται λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μία ζύγισις τῶν κοινωνικῶν ἀξιῶν τῶν διαφόρων ἐπαγγελμάτων καὶ κατάταξις προσδίδουσα μείζουσα δύναμιν εἰς ὡρισμένα ἐπαγγέλματα καὶ εἰς ὡρισμένας ὠργανώσεις. Ἀλλὰ ἐὰν τοιοῦτόν τι ἤθελον ἐπιχειρήσει, θὰ προσέκρουον εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος ἡ ὁποία εἶναι ἐνσταλαγμένη μέσα εἰς τὴν ψυχὴν τῶν Δημοκρατικῶν λαῶν καὶ οὐδεὶς θὰ παρεδέχετο, νὰ μειωθῇ ἡ δύναμις τῆς ψήφου του, διότι ἐζυγίσθη οὕτως ἢ ἄλλως ἀπὸ ἡμᾶς πάλιν, ἀπὸ ἓν πολιτικὸν κοινοβούλιον, θὰ διεκδικήσουν δὲ τὰ δικαιώματά των καὶ θὰ φθάσουν εἰς τὴν διὰ τοῦ ἀριθμοῦ ἐπικράτησίν των καὶ εἰς τὴν ἐξόντωσιν τῆς διανοητικῆς ὑπεροχῆς τῆς χώρας. Ἀλλὰ λέγουν, κύριοι, εἰς τὰς Βουλὰς τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ὑπερτεροῦν οἱ δικηγόροι. Λέγουν δὲ τοῦτο κακίζοντες τὴν νομικὴν μόρφωσιν. Διατί; Ρήτορες παρελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νομικοὶ καὶ δικηγόροι οἰκειοποιήθησαν ἀφελέστατα αὐτὴν τὴν κατηγορίαν τὴν ἐκστομισθεῖσαν ἀπὸ τοὺς μὴ δικηγόρους καὶ εἶπον ὅτι πραγματικῶς, εἴμεθα πολλοὶ οἱ δικηγόροι ἐδῶ εἰς τὰς Βουλάς. Ἀλλὰ λησμονοῦν ὅτι ἡ νομικὴ μόρφωσις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὑποβαστάζει τὴν πολιτικὴν μόρφωσιν καὶ ἐθίζει τὸν νομικὸν εἰς ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ πολιτικὴ συγκρότησις, πολιτικὴ ἀντιπροσωπεία καὶ διάπραξις πολιτικὴ ἐν οἱαδήποτε χώρᾳ, τὸν ἐθίζει εἰς τὴν πολιτικὴν σκέψιν, ἀκονίζει εἰς αὐτὸν τὸ πολιτικὸν αἰσθητήριον, ἡ ὁποία εἶναι διάφορος σκέψις καὶ διάφορον αἰσθητήριον ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην σκέψιν καὶ ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο αἰσθητήριον. Ἐγὼ ἀποδέχομαι τὸ γάντι τὸ ὁποῖον μοῦ ρίπτουν, ὅτι εἶμαι νομικός, διότι ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον, ὅτι εἶμαι νομικὸς διεκδικῶ μὲ τὴν ταπεινήν μου δύναμιν μεγαλειτέραν ἁρμοδιότητα καὶ μεγαλειτέραν ἐπαγγελματικὴν ἀνιδιοτέλειαν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ζητημάτων. Λέγω δ’ ὅτι καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῶν ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα πολιτεύονται κοινοβουλευτικῶς, ἀποδεικνύουν τὴν ἀλήθειαν τούτου, πλὴν σπανίων ἐξαιρέσεων, αἱ ὁποῖαι τιμῶσι τὰς ἄλλας ἐπιστήμας. Ἡ νομικὴ εἶναι ἐκείνη ἥτις ἐμόρφωσε τοὺς μεγάλους πολιτικοὺς ἄνδρας. Ἀλλά, λέγουν, οἱ νομικοὶ συζητοῦν πολύ. Ἐξετάζουν τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ μὲ πολλὴν λεπτολογίαν καὶ γίνονται ἀναποφάσιστοι. Ἔ, κύριοι, εἰμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ αὐτὸ καὶ θὰ ἦτο ἐλάττωμα δι’ ἕνα νομικόν, θέλοντα νὰ κυβερνήσῃ μίαν χώραν, νὰ εἶναι ἀναποφάσιστος· ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ ἱστορία καὶ αἱ πράξεις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν μᾶς δεικνύουν καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλους τόπους, ὅτι οἱ νομικοὶ ἔδειξαν μεγαλειτέραν ἀποφασιστικότητα, μεγαλειτέραν πρακτικότητα εἰς τὴν διάπραξιν τῶν κοινῶν καὶ εἰς τὴν εὐμέθοδον ἀντιμετώπισιν καὶ λύσιν τῶν προβλημάτων. Θέλετε παραδείγματα; Δύναμαι ν’ ἀναφέρω τὸν ἀρχηγὸν τῶν φιλελευθέρων, ὅτι εἶναι νομικὸς καὶ τοὺς λοιποὺς ἀξιοτίμους ἀρχηγοὺς τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων ὅτι νομικὰ ἐσπούδασαν καὶ ἐκ τῶν νομικῶν των σπουδῶν ἐπροβιβάσθησαν εἰς περιωπὴν πολιτικήν. Ἢ μήπως καὶ οἱ ἄλλοι μεγάλοι πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος δὲν προῆλθον ἐκ τῆς τάξεως τῶν νομικῶν καὶ ὁ Τρικούπης καὶ ὁ Δηλιγιάννης καὶ ὁ Δεληγεώργης καὶ ὁ Θεοτόκης...;

§195ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν ἀρχηγὸν τοῦ λαϊκοῦ κόμματος δὲν εἴπατε.

§196Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ παρεξηγηθῶ διὰ τὴν παράλειψιν, ἀλλὰ πρὶν ἢ φθάσω εἰς τὸ ὄνομα τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, τοῦ διακεκριμένου συμπολίτου καὶ συναδέλφου μου, θὰ ἔπρεπε νὰ μνημονεύσω ὀνόματα νεκρῶν, πρὸ τῆς μνήμης τῶν ὁποίων ἐκ σεβασμοῦ σιγῶ. Διατί, λοιπόν, διστάζομεν νὰ δεχθῶμεν τὸ γάντι; Τὸ λέγω ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρξα κἂν ἀρχηγὸς κόμματος· τὸ πολὺ–πολὺ ὡς ἁπλοῦς θεράπων ἐχαρακτηρίσθην ἀπὸ τοὺς φιλοδοξήσαντας τὴν πρωθυπουργίαν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἀρκοῦν μόνον αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέπτυξα, αἱ ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἐξέθηκα ἐνώπιόν σας, διὰ νὰ μὲ πείσουν περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς βάσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἐγὼ ἐκκινῶ, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἐπιχειρήματα θὰ ἠδυνάμην καὶ ἄλλα ἀκόμη νὰ προσθέσω. Ἔρχομαι πάλιν εἰς τὴν ἄποψιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν μ’ ἐξετόπισεν ἡ ἄτοπος διακοπὴ τοῦ κ. Νάκου, εἰς τὴν ἄποψιν, ὅτι ἡ ἀληθὴς λαϊκὴ κυριαρχία εἶναι ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πολῖται μετέχουν τῆς Κυβερνήσεως τῆς χώρας. Καὶ οἰκειοποιοῦμαι πληρέστατα τὸν συλλογισμὸν διασημοτάτου δημοσιολόγου, μὴ ἀνήκοντος εἰς τὴν σοσιαλιστικὴν ἀπόχρωσιν, ὅπως ὁ Duguit, τὸν συλλογισμὸν τοῦ μεγάλου Hauriou. Τὸ Κράτος εἶναι ὠργανωμένον ἐπὶ τῇ βάσει ἐδαφικῶν διαιρέσεων, αἱ δ’ ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους, τὰ ὄργανα τοῦ Κράτους ἀνευρίσκουν τὸν πολίτην εἰς τὴν διοικητικήν του διαίρεσιν, ὡς κάτοικον μιᾶς ὡρισμένης περιφερείας, ἀφ’ ἧς ἔπαυσεν ἡ νομαδικὴ ζωὴ εἰς τὴν πολιτισμένην ἀνθρωπότητα. Μεταξὺ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ κυβερνῶν Κράτος καταλαμβάνει τὸν πολίτην καὶ τῆς ἐκλογικῆς διαιρέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κυβερνώμενος πολίτης ἀσκεῖ τὸ δικαίωμά του πρὸς ἔλεγχον τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ συμμετοχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μεταξὺ Κράτους καὶ πολίτου, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ στενὴ καὶ συνεχὴς ἐπαφή. Ταύτην παρέχει ἡ ἐδαφικὴ περιφέρεια, ἐφόσον χρησιμεύει ὡς βάσις καὶ τῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς διοικήσεως. Ἐν τῇ ἐδαφικῇ περιφερείᾳ ὁ πολίτης εἶναι φορολογούμενος καὶ καταναλωτής, δὲν εἶναι ἀναγκαίως ἐπαγγελματίας, παραγωγός. Ἐὰν τὸ Κράτος ἤθελε, ὀργανῶνον τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαγγελματικῆς κατὰ συνδικάτα ὀργανώσεως, νὰ προσπελάσῃ τὸν πολίτην, διὰ μέσου τῆς ἐπαγγελματικῆς σωματειακῆς ὀργανώσεως, εἰς ἣν τυχὸν ἀνήκει, δὲν θὰ τὸν ἀνεύρισκε, διότι τὸ ἐπάγγελμα εἶναι διάχυτον καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, ἡ δὲ κρατικὴ μηχανή, ἡ δημοσία, ἡ πολιτικὴ ἐξουσία δὲν εἶνε παρεσκευασμένη διὰ νὰ εἰσδύῃ εἰς τὰ πλαίσια τῶν συνδικάτων. Ἑπομένως, ὡς ἔχουν τώρα τὰ πράγματα, τὸ Κράτος δὲν θ’ ἀνεύρισκε τὸν παραγωγόν. Ἀλλὰ θὰ ἠμπορούσατε νὰ μοῦ εἰπῆτε; Καὶ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ὀργανώσῃ τὸ Κράτος καὶ τὰς ὑπηρεσίας του κατὰ κλάδους παραγωγικούς, εἰς τοὺς ὁποίους οἱ πολῖται ὄχι ὡς τοιοῦτοι, ἀλλ’ ὡς παραγωγοὶ νὰ μετέχουν εἰς τὰ κοινὰ καὶ νὰ ἐλέγχουν αὐτὰ καὶ νὰ συμπράττουν εἰς τὴν διοίκησίν των; Αἴ, κύριοι, πρέπει νὰ φθάσωμεν ἀναγκαίως εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, κύριοι, εἶναι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας κατὰ τὸ ρωσσικὸν πρότυπον. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ σταματήσητε παρὰ εἰς τὰς τελευταίας λογικὰς συνεπείας τοῦ συστήματος, δηλαδὴ νὰ ὀργανώσητε τὰς Κυβερνητικὰς ὑπηρεσίας ἐπὶ τῇ βάσει συμβουλίων παραγωγῶν. Καὶ ἐπειδὴ οἱ ἐργάται ἔχουσιν ἀριθμὸν μεγαλείτερον, εἶναι καὶ μαχητικώτεροι, θὰ κατισχύσουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας τὰ συμβούλια τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ἀγροτῶν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀπεύχομαι νὰ ἴδω εἰς τὴν πατρίδα μου. Δὲν παραγνωρίζω τὴν πραγματικότητα, ὅτι τὰ ἐπαγγέλματα εἶναι ὠργανωμένα καὶ ὅσο πηγαίνομεν ὀργανοῦνται καὶ περισσότερον, ἀλλὰ καὶ τὴν ὀργάνωσίν των τὴν ὀφείλουσιν εἰς τὴν πολιτικὴν σκέψιν καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, εἰς τὰς πράξεις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ διευκολύνῃ τὴν πρόοδον ἐν τῇ χώρᾳ, ἀλλὰ θὰ εἶναι ὀλέθριον σφάλμα, νὰ μεταδώσῃ εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα πολιτικὴν ἐξουσίαν. Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ παραγωγοὶ διὰ τῆς ἑνώσεώς των, διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ των, θὰ κατίσχυον πολιτικῶς, τὸ Κράτος αὐτὸ θὰ ἦτο τυραννικὸν διὰ τοὺς καταναλωτάς, θὰ ἦτο τυραννικὸν διὰ τοὺς πολίτας, τοὺς μὴ ὠργανωμένους εἰς τὰ ἐπαγγέλματα. Θὰ εἶχεν ἀνάγκην τὸ τοιοῦτον Κράτος μιᾶς κεντρικῆς ἐξουσίας, μιᾶς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πολὺ διαφόρου ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζει ἡ ἀρχὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἀνέχεται αὐτήν. Ἔχει ἀνάγκην μιᾶς συγκεντρωμένης ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τοὐλάχιστον τύπου Μουσσολίνι. Δὲν εἶναι δεδομένον εἰς ἐμέ, οὔτε ἔχω καμμίαν ἁρμοδιότητα νὰ κρίνω τὴν κατάστασιν τὴν ἐν Ἰταλίᾳ δημιουργηθεῖσαν ὑπὸ τὸ καθεστὼς τοῦ Μουσσολίνι, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι εἰς τὸ Ἰταλικὸν Κράτος αὐτὸ πρυτανεύει ὁ συνδικαλισμὸς καὶ ἡ ἐξέλιξίς του θὰ ἦτο ὀλεθρία, ἐὰν δὲν εἶχεν ἀντίρροπον τὴν ἰσχυρὰν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἔχετε νὰ ἐκλέξητε, κύριοι βουλευταί, ἀκολουθοῦντες μέχρι τῶν ἐσχάτων λογικῶν συνεπειῶν τὸ σύστημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, μεταξὺ τοῦ διλήμματος ἢ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ Ρωσσικὸν πρότυπον, ἢ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς νέαν δικτατορίαν, περὶ τῆς ὁποίας ἀγνοοῦμεν, τὶς θὰ εἶναι ὁ φορεὺς τῆς δικτατορικῆς ἐξουσίας καὶ ἔχομεν πάθει τόσα πολλὰ ἀπὸ τοὺς δικτάτορας, οἱ ὁποῖοι ἄλλοι μὲν εἶχον μόνον τὸ ὄνομα, ἄλλοι δὲ εἶχον μόνον τὴν χάριν. Ἐὰν φρονῆτε, ὅπως εἰσηγεῖται ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀνώδυνον καὶ ὅπως ἔμαθον, ὅτι φρονεῖ καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἓν πείραμα κάμνομεν, ἐγώ, κύριοι, δὲν λησμονῶ ὅτι ζῶ εἰς τὴν πατρίδα, ἡ ὁποία ἐγέννησε τὸν Ὀδυσσέα, ὅστις ἐξεπόρθησε τὸ Ἴλιον διὰ τοῦ Δουρείου ἵππου. Καὶ τὴν μικρὰν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν εἰς τὴν ἄνω Βουλὴν τὴν θεωρῶ ὡς τὸν Δούρειον ἵππον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα μας ὁ συνδικαλισμός, δηλαδὴ ἡ ἀποσύνθεσις τῆς ἑνότητος τοῦ Ἔθνους εἰς στιγμὰς τόσον κρισίμους καὶ ἐναντίον τῆς ἐκδηλωθείσης διὰ τῶν ἐκλογῶν θελήσεως, τοῦ λαοῦ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, τόσον κεφαλαιώδους διὰ τὴν χώραν μας σημασίας καὶ ποιοῦμαι ἔκκλησιν ὅπως καταψηφίσετε τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν. (χειροκροτήματα).

§197Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ἡ Βουλὴ καλουμένη ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν τριῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀπησχόλησαν ταύτην ἅπαντες οἱ προαγορεύσαντες, διὰ μακρῶν συνάδελφοι καὶ ἀποφυγοῦσα καὶ κατὰ κανόνα, ὡς ὤφειλε, καθ’ ἄλλην συζήτησιν, εἴτε ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, εἴτε ἐπὶ τῶν λοιπῶν διατάξεων περὶ ὧν προβλέπει τὸ Σύνταγμα, εἶναι προφανές, ὅτι συνεμορφώθη πρὸς τὰς Συνταγματικὰς διατάξεις, διὰ τῶν ὁποίων καλεῖται νὰ συγκροτήσῃ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, ἄλλως τε ἀπαραίτητον διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ πολιτεύματος. Θὰ περιορισθῶ κύριοι, ἑπομένως καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τὴν διατύπωσιν τῆς κυβερνητικῆς γνώμης ἐπ’ αὐτῶν μόνον τῶν τριῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων, σᾶς ὑπόσχομαι δέ, ὅτι θὰ εἶμαι συντομώτατος, ὡς μοῦ εἶναι ἐπιβεβλημένον, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα, ἐξαντληθέντα, καὶ διὰ τῶν συζητήσεων ἐν ταῖς Βουλαῖς καὶ ταῖς συνελεύσεσι ταῖς πρὸ ἡμῶν, ὑπερεξηντλήθησαν δύναμαι νὰ εἴπω κατὰ τὴν προκειμένην μακροτάτην συζήτησιν, κατὰ τρόπον, ὥστε οὐδὲν ἐπιχείρημα νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσθέσῃ τις εἰς οἱονδήποτε συμπέρασμα καὶ ἂν ἐπρόκειτο τὰ καταλήξουν. Παρεῖλκεν ἑπομένως κατ’ ἐμὲ ὅλη ἐκείνη ἡ μακροτάτη συζήτησις τὴν ὁποίαν καὶ ὁ τελευταῖος προαγορεύσας ἀξιότιμος συνάδελφος ἔθιξεν, ἡ συζήτησις περὶ τῶν ὑφισταμένων κοινωνικῶν ζητημάτων καὶ τάσεων, περὶ τῆς δυνάμεως αὐτῶν, περὶ τῆς περαιτέρω τύχης καὶ ἐξελίξεως αὐτῶν, συζήτησις, ἡ ὁποία μοιραίως μᾶς ἔρριψεν εἰς τὴν σκέψιν πῶς καὶ ἂν θὰ ἦτο δυνατόν, διὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, νὰ ἐπιδράσωμεν ἐπωφελῶς ἐπ’ αὐτῶν, συζήτησις ἡ ὁποία παρ’ ὀλίγον μᾶς ἔκαμε νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ἂν συγκροτήσωμεν καλῶς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, οὐδένα κίνδυνον, θὰ τρέξῃ ὁ τόπος αὐτός, οὔτε ἐκ τῆς γραμμῆς τῶν ἀριστερῶν, οὔτε ἐκ βιαίων ἀνατροπῶν, ἐν ᾧ εἶναι κύριοι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἄνευ αὐτῆς τῆς καθολικῆς καὶ παταγώδους χρεωκοπίας τῆς κομμουνιστικῆς θεωρίας προκυψάσης ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἐφαρμογῆς καὶ ἐξ ἀτυχῶν ἀποπειρῶν, τοῦθ’ ὅπερ ἀποτελεῖ τὸ γνώρισμα τῆς μεταπολεμικῆς περιόδου, οὐδὲν σῶμα, θὰ ἦτο δυνατόν, ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς κινήσεως ἐκείνης ἢ νὰ ἀποτρέψῃ βιαίας ἀνατροπάς, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τὸ σῶμα τῆς Γερουσίας, τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαια ἀπαραίτητον, διὰ νὰ ὁλοκληρώσῃ τὸ πολίτευμα, εἶναι χρήσιμον, διὰ τὴν εὐτυχεστέραν ῥύθμισιν καὶ σύνταξιν τῶν νόμων, εἶναι ὠφέλιμον δι’ ὅλους τοὺς ὑψηλοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ἐκτελέσῃ καὶ ἐπὶ τοὺς ὁποίους ὅλοι πιστεύομεν. Ἀλλὰ καὶ τὸ κάτω τῆς γραφῆς, εἶναι σῶμα τοῦ ὁποίου ἡ ἰδανικωτέρα συγκρότησις εἶναι, νὰ συμπεριλάβῃ τοὺς 120 ἐντιμωτέρους καὶ εὐπρεπεστέρους γέροντας τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι, κύριοι, βέβαιον, ἂν περιορισθῶμεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ εἰς αὐτὰς καὶ μόνας εὐτυχῶς ὀφείλομεν νὰ περιορισθῶμεν, εἴτε ἡ Γερουσία σχηματισθῆ διὰ τοῦ ἀμέσου ἐκλογικοῦ συστήματος, εἴτε διὰ τοῦ ἐμμέσου, εἴτε συμπεριλάβῃ καὶ τοὺς 20 ἐκπροσώπους τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, εἴτε καὶ ὀλιγωτέρους ἐξ αὐτῶν ἓν εἶναι βέβαιον καὶ ἀσφαλὲς, ὅτι ἡ Γερουσία, οὔτε εἰς ἀνώτατον οἰκονομικὸν συμβούλιον πρόκειται νὰ ἐξελιχθῇ, οὔτε ἰδιάζουσαν ἐπιτροπὴν πρόκειται νὰ ἐξασκήσῃ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ τόπου δεδομένου, ὅτι πάντες οὗτοι εἶναι ὀλίγοι ἀλλὰ καὶ ἀρκετοί, ὅσοι χρειάζονται διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τὰ ἐπαγγελματικὰ συμφέροντα καὶ νὰ προκαλέσωσι τὴν γνώμην τῆς Γερουσίας, ἐπ’ αὐτῶν τοῦθ’ ὅπερ ἀρκεῖ. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, κύριοι, ἔρχομαι εὐθὺς ἀμέσως ὅπως σᾶς ὑπεσχέθην, εἰς τὴν δι’ ἐλαχίστων ἐξέτασιν τῶν τριῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διὰ μακρῶν ἀνέλυσαν οἱ προαγορεύσαντες συνάδελφοι, καὶ θὰ ἐπιληφθῶ ἀμέσως τοῦ πρώτου ζητήματος περὶ τοῦ ἐὰν τὸ σύστημα πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσον ἢ ἔμμεσον. Ἠκούσατε διὰ μακρῶν τὰ ἐπιχειρήματα, τόσον ὑπὲρ τοῦ ἑνός, ὅσον καὶ ὑπὲρ τοῦ ἄλλου συστήματος καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω ταῦτα, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι ὑπάρχει μία ἄποψις, ἡ ὁποία δὲν ἐθίγη, τοὐλάχιστον εἰς ὃ μέτρον ἔπρεπε νὰ θιγῇ. Ἡ ἄποψις αὕτη εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐμμέσου ἐκλογικοῦ συστήματος ἐὰν συγχρόνως δὲν ὑποδεικνύεται τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρόκειται κατὰ παράβασιν τοῦ γενικοῦ κανόνος ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι τὸ ἄμεσον ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ τὸ ἀντικαταστήσῃ. Μὲ ἄλλα λόγια προϋπόθεσις τοῦ ἐμμέσου ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι ἡ ὕπαρξις ἰδίου συστήματος παρέχοντος ὅλα τὰ ἐχέγγυα. Ποῖον ἄρα εἶναι τὸ σύστημα; Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ὡμίλησαν οἱ προαγορεύσαντες. Ἀλλ’ ἐκπροσώπων τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὀφείλω νὰ δηλώσω καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι διὰ λόγους ὑψίστης πολιτειακῆς σημασίας δὲν ἀρκεῖ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποδειχθῆ, νὰ εἶναι ἄριστον καὶ νὰ παρέχῃ τὰ μεγαλύτερα ἐχέγγυα, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ ἀπαιτήσῃ καὶ μέγα χρονικὸν διάστημα διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐξετάζων τώρα, κύριοι, τὰ διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξαν οἱ προαγορεύσαντες πρέπει νὰ κάμω ἓν πρώτοις μίαν γενικὴν παρατήρησιν, διότι ὁμολογουμένως σχεδὸν ἅπαντες οἱ ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὑπεστήριξαν καὶ ἴδιον σύστημα ἐκλογῆς ἐμμέσου. Εἶναι ἡ παρατήρησις αὕτη ἡ πρώτη θλιβερὰ σκέψις, τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ κάμῃ τις, ἐὰν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἔμμεσον ἐκλογικὸν σύστημα· ἀλλ’ ἡ σκέψις αὕτη ὅσον θλιβερὰ καὶ ἂν εἶναι δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀναχαιτίζῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξετάσωμεν δι’ ὀλιγίστων τὰ ὑποβληθέντα ταῦτα συστήματα, καὶ θ’ ἀναφέρω πρῶτον τὸ σύστημα τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀθηνῶν κ. Νάκου. Τὸ σύστημα τοῦτο κατὰ τὴν Κυβερνητικὴν ἀντίληψιν ἐκτὸς τοῦ ὅτι περιέχει ἀμφιβολίας τινὰς περὶ τὴν καλὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα προσφέρεται ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Γερουσίαν ἐφαρμοζόμενον, ἔχει ἓν θεμελιωδέστατον ἐλάττωμα, ὅτι εἶναι σύστημα βραδύ, διότι προϋποθέτει σὺν τοῖς ἄλλοις νέους ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ σειρὰν ὁλόκληρων μέτρων μέχρις ὅτου ἐφαρμοσθῇ.

§198Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν εἶμαι πταίστης ἐγώ!

§199Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ναί, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην νὰ κάμῃ ταχέως τὰς ἐκλογάς. Ὑπάρχει ἀφ’ ἑτέρου τὸ σύστημα τὸ ἐκτεθὲν ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Μακκᾶ, ἔμμεσον καὶ αὐτό. Ὅπως πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τὸ σύστημα τοῦτο, καίτοι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ὅτι εἶναι σύστημα ἔμμεσον, κατ’ οὐσίαν καὶ διὰ τὰ ἀποτελέσματά του πρόκειται περὶ ἀμέσου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ὑπολείπονται τὰ ἄλλα συστήματα, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα ὅλα μὲ διαφόρους παραλλαγὰς ἔχουν μίαν βάσιν, τὰ κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια. Ἀλλ’ ἐπὶ τούτων ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὰς ἀντιλήψεις αὐτῆς, τὰς ὁποίας ἐκθέτει καὶ ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ νόμου καὶ κατὰ τὴν προφορικὴν συζήτησιν κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια δὲν παρέχουν ὅλα τὰ ἐχέγγυα κἂν μιᾶς καλῆς λειτουργίας διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ἑνὸς τοιούτου μεγάλου σκοποῦ. Εἰς τὰς παρατηρήσεις μάλιστα ταύτας εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ προστεθῇ καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι τὰ ὑπάρχοντα νῦν κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια, δὲν ἔχουν κἂν ἀναλάβῃ τὴν ἐντολήν, διότι κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξελέγησαν δὲν ὑφίστατο ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας καὶ ἑπομένως ὁ λαός, ὁ ὁποῖος ἐξέλεξε ταῦτα δὲν ἀπέβλεψε μετὰ τῆς σοβαρότητος ἐκείνης, μετὰ τῆς ὁποίας θὰ ἀπέβλεψεν, ἐὰν ἐγνώριζεν ἔκτοτε, ὅτι οἱ ἐκλεκτοὶ αὐτοῦ πρόκειται ν’ ἀποστείλουν εἰς τὴν Γερουσίαν τὰ μέλη αὐτῆς.

§200Α. ΒΕΡΔΕΛΗΣ. Μία κώμη, κ. ὑπουργὲ 300 κατοίκων ἀρκεῖ διὰ νὰ σχηματισθῇ μία κοινότης καὶ νὰ ἐκλέξῃ 5 κοινοτικοὺς συμβούλους καὶ νὰ ἔχῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον 5 ἐκλέκτορας.

§201Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἠδύνατο ὅμως ἴσως νὰ παρατηρήσῃ τις, ὅτι τίποτε δὲν ἐμποδίζει νὰ ἐνεργήσωμεν νέας ἐκλογάς. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ συνεπιφέρῃ βραδύτητα κατὰ τῆς ὁποίας ἰσχυρῶς ἀντιτάσσεται ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλά, κύριοι, ὑπεστηρίχθη καὶ κἄτι ἄλλο ἐκ μέρους τῶν προαγορευσάντων. Ἐγένετο εὐρύτατος λόγος περὶ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Καὶ ἔσπευσαν μάλιστα τινὲς ἐκ τῶν συναδέλφων νὰ εἴπουν: Ἰδοὺ ἡ ἀφορμή, ἰδοὺ ἡ περίστασις, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν αὐτοδιοίκησιν δημοσιεύοντες τὸν νόμον ἐκεῖνον ἐπισπεύδοντες οὕτω τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ ἡ αὐτοδιοίκησις, κύριοι, εἶναι ἔργον βαρὺ καὶ μέγα κυρίως, διὰ τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας συνεπάγεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν εἰς ὡρισμένας περιφερείας τοῦθ’ ὅπερ θὰ ἀπετέλει μέτρον δοκιμαστικόν, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ καὶ γενικὴ ἀναστάτωσις.

§202Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Συντόμως;

§203Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Συντόμως.

§204Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τόσον συντόμως, ὥστε νὰ δυνηθοῦν νὰ συγχρονισθῶσι αἱ ἐκλογαὶ τῶν γερουσιαστῶν μὲ τάς ἐκλογάς τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων;

§205Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν τὸ πιστεύω. Ἀλλά ὑπεστηρίχθη καὶ κἄτι ἄλλο. Εἶπον δηλαδὴ τὶ κωλύει ἐάν διά λόγους γενικωτέρους δὲν εἶναι δυνατὸν νά ἐφαρμοσθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, νά ἐκλέξωμεν τά νομαρχιακά συμβούλια διά νά ἐξασκήσουν μόνον αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν διά νὰ ἔχωμεν ἐκλέκτορας; Αἴ! Κύριοι, αὐτὸ θά ἦτο ἰσχυρὸν τραῦμα κατά τῆς αὐτοδιοικήσεως, νά ἱδρύσωμεν αὐτὴν μὲ ἕνα μέγα προορισμόν, νά γίνωσιν ἀκίνητα τά συμβούλια νά μὴ κάνουσι τίποτε ἄλλο παρὰ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἱδρύσεως αὐτῆς νά τοὺς ἐνσπείρωμεν τὸν κομματικὸν ἀνταγωνισμὸν εἰς τὸ κόμμα ἐντὸς αὐτῶν. Τοιοῦτον κτύπημα κατὰ τῆς μελετωμένης συστάσεως τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων δὲν εἶναι δυνατὸν νά καταφέρῃ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐλπίζει καὶ ἔχει στερεάς ἐλπίδας ἐπὶ τοῦ συστήματος τούτου. Ἐφόσον ἑπομένως, κύριοι, δὲν συμφωνοῦμεν πρὸς τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ἔθεσα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πλῆρες, ὅσον τὸ δυνατόν πλῆρες σύστημα παρέχον τ’ ἀπαιτούμενα ἐχέγγυα καὶ δυνάμενον ταχέως νά ἐφαρμοσθῇ, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νά προτείνῃ ὅπως ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας γίνῃ διά τοῦ ἀμέσου ἐκλογικοῦ συστήματος. Τοῦτο δὲν ἤθελεν ἐμποδίσῃ ὅπως κατά τὴν πρώτην ἀνανέωσιν ἐφαρμοσθῇ ἄλλο σύστημα διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ, ἐάν οἱ ὅροι οἱ ὁποῖοι ἰσχύουν σήμερον ἤθελον μεταβληθῆ. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ Κυβέρνησις προτείνει ὅπως αἱ ἐκλογαὶ γίνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀμέσου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἀλλά ἀποβλέπουσα αὕτη πάντοτε εἰς κἄτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον θά ἦτο ἴσως ἐπιβεβλημένον, ὅπως δηλαδὴ θά ἦτο εὐχῆς ἔργον ἐάν ἄλλος ἐκλογικὸς σύλλογος ἀποφαίνεται ἐπὶ τῆς μιᾶς ἐκλογῆς καὶ ἄλλος ἐπὶ τῆς ἄλλης ἐκλογῆς. Τοῦτο δὲ ὄχι, διότι ἐὰν ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου προσέλθωσιν αὐτὰ τὰ σώματα θὰ δημιουργηθῇ ἀναποφεύκτως—ὅπως ὑπεστηρίχθη—δεύτερον σῶμα καὶ αὐτῆς τῆς διανοητικότητος πρὸς τὸ πρῶτον. Τοιοῦτον κίνδυνον δὲν βλέπω, διότι ἀρκεῖ ἄλλη ἀποστολὴ διά νά ἀναπτύξῃ τις ἄλλη διανοητικότητα. Καὶ δι’ αὐτὸ ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος ὑπάρχει Κράτος, ἡ Νορβηγία εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Γερουσία συγκροτεῖται διά τῆς ἀποσπάσεως τοῦ τετάρτου τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἀλλά πάντως, βεβαίως, ἀπὸ τῆς θεωριτικῆς ἀπόψεως θά ἦτο εὐλογοφανέστερον τοῦτο. Ὑπὸ αὐτοὺς τοὺς ὅρους ἡ Κυβέρνησις εἶχε σκεφθῆ, ὅτι θά ἦτο ἴσως ἐνδεδειγμένον νὰ ὑπάρξῃ κἄποιος περιορισμὸς εἰς τοὺς ἐκλογεῖς δικαιολογούμενος ἐκ τῆς διαστολῆς τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει προκειμένου περὶ ἐκλογήμων ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἄν ἤθελεν συμβῆ, θ’ ἀπῄτη νέους ἐκλογικοὺς καταλόγους, διότι οἱ ὑπάρχοντες δὲν παρέχουν οὐδεμίαν ἐγγύησιν. Σειρὰ ἐνστάσεων ἀτελείωτος θὰ ὑπεβάλετο καθ’ ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπρόκειτο ν’ ἀσκήσουν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νεωτεριστικῆς διατάξεως καὶ ἡ ἐκλογὴ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ. Ἀναχωροῦσα ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βραδύνουν αἱ γερουσιαστικαὶ ἐκλογαί, εἶναι ὑποχρεωμένη καὶ τὸ μέτρον τοῦτο νὰ τὸ ἐγκαταλείψῃ καὶ ν’ ἀφίσῃ τὴν διαφορὰν τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου μόνον εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι μεγάλη τὴν ἔκτασιν, τῆς ὁποίας τὴν Κυβερνητικὴν γνώμην θὰ προτείνω κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, διότι ὑπάρχει ἀνάγκη μελέτης καὶ κατανομῆς τῶν περιφερειῶν ἐκ τῶν ὁποίων θὰ προέλθῃ ἡ Γερουσία. Ἐρχόμεθα κύριοι, εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα τῆς λεγομένης ἐπαγγελματικῆς ὀργανώσεως. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν ἀνέκαθεν μετὰ συμπαθείας πρὸς τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις, ὄχι διότι ᾐσθάνθη φόβον τινά, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ πρόσωπα ταῦτα ν’ ἀποκλεισθῶσιν ἐκ τῆς Γερουσίας δεδομένου, ὅτι αἱ τάξεις αὗται καὶ πολυπληθεῖς εἶναι, καὶ εὐτυχῶς ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀγρία ἀντίθεσις τῶν τάξεων κατά τρόπον, ὥστε ὑπάρχει πᾶσα πιθανότης, ὅτι οἱ ὑποψήφιοι τῆς πρώτης, θά λαμβάνουν ψήφους καὶ τῶν ἄλλων τάξεων. Ὄχι λοιπὸν ἐκ τοῦ κινδύνου τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν τάξεων τούτων ἐξήτασε, λέγω, εὐνοϊκῶς τὸ ζήτημα ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, ὅπως πλὴν τῶν τάξεων τούτων γενικῶς δώσωσι ἀντιπροσώπους εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ὠργανωμέναι ἐπαγγελματικαὶ τάξεις καὶ δὴ ἐκ τῶν σπλάγχνων αὐτῶν, διότι εὑρῆκε ἐκεῖ μόνον τάς ἐγγυήσεις, ὅτι τά ἐπαγγελματικά συμφέροντα, θά ἐξετασθῶσι καὶ θά ὑπερασπισθῶσι πρεπόντως καὶ πλήρως. Ἀλλά, κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ σειρᾷ τῶν ἀποφάσεων της συνήντησε καὶ ἀντιδράσεις καὶ δισταγμούς, οἱ δισταγμοὶ ἐστηρίζοντο εἰς ταύτην τὴν σκέψιν, ὅτι αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις δὲν εἶναι παρ’ ἡμῖν ἐπαρκεῖς καὶ ὅτι λείπει ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκείνη συνείδησις, ἥτις, θά στερεώσῃ τὴν ἐπαγγελματικὴν ὀργάνωσιν. Ἀλλ’ ὑπέβαλον καὶ ἄλλην ἀντίρρησιν στηριζομένην εἰς τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν σωματείων τούτων ἀνερχομένων εἰς ἑκανοντάδας ὁλοκλήρους σωματείων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουν, εἴτε ὁλοκλήρους τάξεις, εἴτε διαιρέσεις καὶ ὑποδιαιρέσεις αὐτῶν. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ αὐτῶν τῶν ἀντιρρήσεων δὲν ἐνόμισε ὅτι ἦτο δυνατὸν νά ἐγκαταλείψῃ τὴν γραμμήν της αὐτήν. Ἐσκέφθη καί αὕτη, ὅτι καὶ ἂν ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις δὲν ἔχωσιν ὠργανωθῆ εἰς ὃ σημεῖον εἶναι ποθητόν, καὶ θὰ ἔπρεπε, παρ’ ὅλα ταῦτα ὑπάρχει πάντως ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκείνη συνείδησις, ἡ ὁποία ἐγγυᾶται τὴν καλὴν καὶ ἀχρωμάτιστον ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον δὲ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προεβλήθη, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς τὴν πληθώραν τῶν ἐπαγγελματικῶν τούτων ὀργανώσεων καὶ σωματείων, ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι παρακάμπτεται, ἐὰν τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἤθελεν ἀπονεμηθῇ καὶ ἤθελεν ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ἀνήκει εἰς μόνα τὰ πρόσωπα τοῦ δημοσίου δικαίου. Ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους ἡ Κυβέρνησις ἤθελε προτείνῃ, ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ ἐν τῇ Γερουσία κατὰ πρῶτον ἡ τάξις τῶν διανοουμένων, δηλαδὴ οἱ καθηγηταὶ τῶν πανεπιστημίων, οἱ ἀκαδημαϊκοί, οἱ καθηγηταὶ τοῦ πολυτεχνείου τῆς ἀνωτάτης ἐμπορικῆς σχολῆς καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλη τις σχολὴ ἰσόβαθμος. Ὑπ’ αὐτοὺς δὲ τοὺς ὅρους καὶ ἐν τῇ σειρᾷ τῶν αὐτῶν σκέψεων νὰ ἐκπροσωπηθῶσιν τὰ βιομηχανικὰ καὶ ἐπαγγελματικὰ ἐπιμελητήρια τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια καὶ τὰ γεωργικὰ τοιαῦτα.

§206ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὁ τύπος κ. ὑπουργέ;

§207Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι κύριε. Ἀλλ’ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρίδῃ μίαν ἄλλην τάξιν ὠργανωμένην, ἡ ὁποία συντελεῖ ἀπείρως, εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν εὐημερίαν τῆς χώρας, ἡ τάξις αὕτη καὶ ἐὰν δὲν ἀποτελῇ σωματεῖον δημοσίου δικαίου, ἔχει τόσα δικαιώματα καὶ τόσα στοιχεῖα, ἐφ’ ὅσον καὶ ἡ ἐπαγγελματικὴ συνείδησις ὑπάρχει εἰς αὐτὴν εἰς βαθμὸν μεγαλύτερον τῶν ἄλλων τάξεων, δὲν ἦτο δυνατόν, λέγω, ν’ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιπροσωπείας εἰς αὐτὴν καὶ αὕτη εἶναι ἡ γενικὴ συνομοσπονδία τῶν ἐργατῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἐν τῷ κυβερνητικῷ σχεδίῳ, θὰ ἴδητε καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προτείνει ὅπως ἡ ἐκκλησία ἐκπροσωπηθῇ ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εὐτυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει ἀντίθεσις ἡ ὁποία ἀναφαίνεται εἰς πλεῖστα μέρη τῆς δύσεως, ἀντίθεσις μεταξὺ Κράτους καὶ ἐκκλησίας, τοὐναντίον ἐξετίμησαν τὰς σημαντικὰς ὑπηρεσίας, τάς ὁποίας ἡ ἐκκλησία προσέφερε κατὰ τοὺς μακροὺς καὶ χαλεποὺς ἀγῶνας τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ γένους, θυσίας ἄνευ τῶν ὁποίων, ἴσως, οἱ ἀγῶνες νὰ μὴ ἤθελον στεφθῆ, τοὐλάχιστον εἰς ἣν ἔκτασιν ἔχομεν ἤδη στεφθῆ. Ἐσκέφθη ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, ὅτι οἱ οὕτω πως ἀγωνισθέντες ἔχουν ὕψιστον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ὅλην εὐόδωσιν τῶν ἐθνικῶν μας πραγμάτων καὶ ἐθεώρησεν τὴν συμβολήν των εἰς τὸ ἔργον τῆς Γερουσίας πολύτιμον, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται περὶ προσώπων τὰ ὁποῖα στεροῦνται καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου.

§208Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατά μείζονα λόγον.

§209Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀκριβῶς διότι δὲν ἔχουν ψῆφον.

§210ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τότε πρέπει καὶ ὁ στρατὸς καὶ ὁ στόλος.

§211Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ στρατὸς καὶ ὁ στόλος ἔχουν ψῆφον. Ἀλλ’ ὑπεστηρίχθη κύριοι, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς ἐκκλησίας εἶναι ἀποστολὴ καθαρῶς πνευματική. Ἀλλ’ ὅπως δύνασθε νά μὲ διδάξητε οὐδεμία ἀποστολὴ ἔστω καὶ αὐτὴ ἡ πνευματικὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀσκηθῇ ἄνευ ὑλικῶν μέσων. Ὑπάρχουν ἑπομένως συμφέροντα πνευματικά, ἀλλὰ καὶ συμφέροντα οἰκονομικά, τά ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην ἐκπροσωπήσεως καὶ ὑποστηρίξεως. Ἡ συμμετοχὴ τῆς ἐκκλησίας θά ἐξυπηρετήσῃ ἐν τῇ Γερουσίᾳ τὴν θρησκευτικὴν ἀποστολήν. Ἡ ἱεραρχία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θά ὑποστηρίξῃ καὶ τάς ἀνάγκας τοῦ κλήρου καὶ τά γενικώτερα ἐκκλησιαστικά ζητήματα. Καλὴ ρύθμισις τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων ἐνδιαφέρει πρωτίστως αὐτὴν τὴν πολιτείαν, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην τῆς γνώμης καὶ τῶν ἱεραρχῶν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ. Ἀλλά, κύριοι, ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι οἱ κανόνες οἱ ἀποστολικοί, δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν τοιαύτην συμμετοχήν. Ὑπεχρεώθην νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα καὶ δύναμαι νά πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι πράγματι ὑπάρχει ἀποστολικὸς κανών, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι οἱ ἐκκλησιαστικοὶ πρέπει νά περιορίζονται εἰς τά ἔργα αὑτῶν καὶ νά μὴ ἐπιδίδωνται εἰς ἄλλας κοσμικὰς ἀσχολίας. Ἡ ἑρμηνεία τοῦ Κανόνος τούτου γενομένη παρὰ τῶν διαφόρων ἑρμηνευτῶν καὶ ἰδίως παρ’ ἑρμηνευτοῦ τοῦ κύρους τοῦ Βαλσαμῶνος καταλήγει ἀδιστάκτως εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ ἐκκλησιαστικοὶ Πατέρες, πρέπει νά περιορίζωνται εἰς τά ἔργα τά καθαρῶς ἐκκλησιαστικά. Ἀλλ’ ὅταν ἡ πολιτεία καλέσῃ αὐτοὺς ἵνα ἐκτελέσωσι καὶ ἔργα μὴ ἐκκλησιαστικὰ ἐπιτρέπεται νά συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν πρόσκλησιν ταύτην. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα δὲ τοῦτο ἡρμηνεύθησαν καὶ ἐφηρμόσθησαν πάντοτε οἱ κανόνες οὗτοι. Τὸ Πατριαρχεῖον αὐτὸ ἐχρησιμοποίησε κληρικοὺς εἰς καθαρὰς κοσμικὰς ὑποθέσεις. Σᾶς δίδω καὶ τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ Ἰόνιος Πολιτεία ἡ ὁποῖα πρὸ τῆς ἑνώσεως ὑπήγετο εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Πατριαρχείων τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατ’ ἀνοχὴν πάντοτε τῶν πατριαρχείων περιελάμβανε κληρικοὺς εἰς τὴν Γερουσίαν. Τὸ αὐτὸ συνέβαινεν καὶ εἰς τὴν Σάμον. Ἀλλ’ ἡ ἑρμηνεία αὐτὴ εἶναι καὶ σύμφωνος καὶ πρὸς τὸ ἡμέτερον σύνταγμα τὸ ὁποῖον ἐν ἄρθρῳ 1 ὁρίζει «Ἡ ὀρθόδοξος ἐκκλησία ὑπάρχει ἀναποσπάστως ἡνωμένη δογματικῶς μετὰ τῆς ἐν Κων)πόλει μεγάλης καὶ πάσης ἄλλης ὁμοδόξου τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίας, τηροῦσα ἀπαρασαλεύτως ὡς ἐκείνη τοὺς ἱερούς, ἀποστολικοὺς καὶ συνοδικοὺς κανόνας καὶ τὰς ἱερὰς παραδόσεις». Ἀναγκαστικῶς λοιπὸν προστρέχομεν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν κανόνων τούτων τὴν ὁποίαν ἔδωσε τὸ Πατριαρχεῖον, ἵνα καταλήξωμεν εἰς τὰ συμπεράσματα ταῦτα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ἑρμηνεία τῶν Πατριαρχείων· εἶναι καὶ ἡ σταθερὰ ἐφαρμογὴ τὴν ὁποίαν ἔλαβεν τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ εἰς ἄλλας ὁμοδόξους ἐκκλησίας. Εἰς τὴν Ρουμανίαν ὅλοι οἱ ἐπίσκοποι εἶναι μέλη τῆς Γερουσίας καὶ εἰς τὴν Σερβίαν ἐπίσης. Ἀλλὰ μήπως ἡμεῖς μόνον; Οἱ Ἀποστολικοὶ κανόνες δὲν ὑποχρεοῦν μόνον τὴν ὀρθόδοξον ἐκκλησίαν, ὑποχρεοῦν καὶ τὴν καθολικήν. Καὶ πῶς ἐφήρμοσεν αὕτη σταθερῶς τὸν κανόνα αὐτόν, τὸ βλέπετε εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ξένων κρατῶν ὅπου καὶ ὁ Σέρβος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Αὐστριακὸς, εἶναι κληρικοί. Ὑφισταμένων τῶν κανόνων τούτων εἶναι αὐτοὶ οἱ κληρικοὶ ὄχι μόνον Γερουσιασταί, ἀλλὰ καὶ πολιτευόμενοι καὶ ἀναμυγνύονται καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἐπὶ τῇ βάσει, κύριοι, τῶν σκέψεων τούτων ἡ Κυβέρνησις προτείνει, ὅπως ἐν τῇ Γερουσίᾳ ἀντιπροσωπευθῇ καὶ ἡ Ἐκκλησία. Ὑπολείπεται, κύριοι, τὸ τελευταῖον ζήτημα, δηλαδὴ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, κατά τὸ ὁποῖον θά γίνουν αἱ ἐκλογαί. Θὰ εἶναι ἄρα γε τὸ σύστημα τοῦτο πλειοψηφικὸν ἢ θά εἶναι ἀναλογικόν; Εἶναι γνωσταὶ αἱ γνῶμαι τῆς Κυβερνήσεως ἐπί τοῦ σημείου τούτου. Αἱ γνῶμαι αὗται ἀκριβῶς ὡδήγησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ προεκλογικοῦ ἐκείνου διατάγματος, τὸ ὁποῖον συνεκέντρωσεν ὅλους ἡμᾶς ἐνταῦθα, τοῦ διατάγματος ἐκείνου κατά τοῦ ὁποίου μετά τόσης περιφρονήσεως, ἀλλά καί ἀχαριστίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ὁ μηδὲν κακὸν ἐκ τοῦ διατάγματος ἐκείνου γνωρίσας.

§212Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, ἔχετε τὴν ἀντίληψιν, ὅτι οἱ ἐκλεγόμενοι ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος πρέπει νὰ ἔχωσιν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸ ἐκλογικὸν αὐτὸ σύστημα καὶ νά μὴ σκέπτωνται περὶ βελτιώσεως τῶν πραγμάτων;

§213Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διατὶ μὲ διακόπτετε; Θὰ σᾶς ἔδιδον τὴν ἐξήγησιν. Κατὰ τοῦ ἐκλογικοῦ ἐκείνου συστήματος ὡμίλησε μετά περιφρονήσεως ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως....

§214Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ θά ὁμιλῶ εἰς ὅλην μου τὴν ζωήν.

§215Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). ...συστήματος περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλῶν προεκλογικῶς ἐδήλωσεν ὅτι, ἐκλεγόμενος θὰ τὸ συνέτρεχε καὶ οὕτω δι’ αὐτοῦ κατεδικάζετο ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως τὸ ἀναλογικὸν σύστημα.

§216Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς κάμω διακοπήν. Ἐδήλωσα, ὅταν ἐκυοφορεῖτο τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, τὰς περὶ τοῦ συστήματος, γνώμας μου. Γνωρίζετε πόσον τὸ ἐπολέμησα καὶ εἰς τὴν Βουλὴν πρὶν γίνῃ ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ καὶ ὅταν ἔγινε καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Τὸ ἐπολέμησα ὅσον ἠδυνάμην, δὲν παρέλειψα νὰ τὸ χαρακτηρίσω ὡς ἐπαναστατικὴν πρᾶξιν. Ἀλλ’ ἡ ἐπαναστατικὴ πρᾶξις συνετελέσθη καὶ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ συμμορφωθῶ. Ἦτο πρᾶξις κατὰ τῆς ὁποίας δὲν ἐξηγέρθη καὶ δὲν ἐπανεστάτησεν ὁλόκληρος ὁ λαὸς ὅπως ἐγὼ θὰ ηὐχόμην. Κατόπιν τούτων θὰ ἦτο ἀστεῖον νὰ ζητήσω μετὰ τὴν ἐκλογὴν καὶ ὅταν εἰσήλθωμεν ἐνταῦθα, τὴν ἀκύρωσιν τοῦ διατάγματος. Ἐδήλωσα δὲ συγχρόνως, ὅτι οὐδόλως ἤμην διατεθειμένος νὰ θεωρήσω τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ὡς ἓν πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα. Ταὐτοχρόνως ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀσχοληθῇ νὰ διαμορφώσῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα κατὰ ἕνα τρόπον δίκαιον καὶ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς συγχρόνους ἀντιλήψεις. Αὐτάς τὰς ἀντιλήψεις μου ἐξεδήλωσα καὶ διὰ τοῦ τύπου καὶ πρὸς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μοὶ ἐδήλωσε ῥητῶς, ὅτι πράγματι αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ ἔννοια τῆς μελλούσης ἐγκρίσεως τοῦ διατάγματος, ἐκείνου ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τοῦ διατάγματος θὰ ἐπιμείνω εἰς τοῦτο, νὰ μὴ θεωρηθῇ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο μὲ τὴν διαίρεσιν τὴν ἐκλογικὴν τὴν ὁποίαν, κατὰ μίαν φρᾶσιν τοῦ δικτάτορος, διῃρέθη ἡ Ἑλλὰς ὡς λαχανόπηττα, νὰ μὴ παγιωθῇ τοὐλάχιστον αὐτὸ τὸ τραγελαφικὸν σύστημα τοῦ διατάγματος.

§217Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως ἀνέμενε, δὲν θὰ ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ μὲ διακόψῃ. Δὲν ἐσκέφθην, κύριε συνάδελφε, οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν νὰ παραγνωρίσω τοὺς εἰλικρινεῖς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους ἐκάματε διὰ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, τὸ ὁποῖον μετὰ τόσης θέρμης ὑπεστηρίξατε, ἀλλ’ ἔχω τὸ καθῆκον νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν τῆς ἀχαριστίας.

§218Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπαναλάβατε διὰ τρίτην φορὰν τὴν λέξιν ἀχαριστία, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μὲ ἀναγκάζει νὰ σᾶς διακόπτω.

§219Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τοῦ διατάγματος ἐκείνου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριχθέντες ἐξελέγητε βουλευτὴς καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου διατάγματος ἐπιφυλάξατε ὅλα τὰ βέλη νὰ τὰ ἐκτοξεύσητε μετεκλογικῶς, ἀφοῦ προεκλογικῶς ὑπεσχέθητε τὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον θὰ ὠφείλατε καὶ μετεκλογικῶς νὰ ἐπιδείξητε ψηφίζοντες αὐτό.

§220Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔδωσα τὴν δέουσαν ἐξήγησιν καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἐπαναλαμβάνεται αὐτό. Ἐδήλωσα, ὅτι θὰ ἦτο ἀστεῖον νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ ἀκυρώσεως τοῦ διατάγματος, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ γίνωσιν ἐκλογαί. Ἀλλὰ συγχρόνως ἐδήλωσα, ὅτι δὲν θεωρῶ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, ὅτι θὰ εἶναι πάγιον καὶ ἐξέφρασα καὶ πρὸς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως αὐτὴν τὴν γνώμην μου, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ προσχωρήσῃ εἰς ἀντιλήψεις τοιαύτας, ὥστε νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν σύστημα καὶ ὀρθὸν καὶ δικαιολογημένον.

§221Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τῶν γνωμῶν τούτων ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος νά ἀπομακρυνθῇ, προκειμένου περὶ Γερουσίας, διότι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ πιστεύω καὶ ἐγώ, εἶναι σύστημα ἀπεχθὲς διά τὸν λαόν, παρά τοῦ ὁποίου κρίνεται ἐπικίνδυνον καὶ καταστρεπτικόν καὶ ὑπὲρ τοιούτου συστήματος δὲν δύναται, οὔτε πρέπει νά γίνῃ καὶ ἡ ἐλαφροτάτη ἔστω ὑποχώρησις, διότι θά ἐνεῖχε τὸν κίνδυνον νά ἐφαρμοσθῇ καὶ διά τοὺς βουλευτάς, τοῦθ’ ὅπερ θά ἀπετέλει κίνδυνον διά τὸ μέλλον τοῦ τόπου αὐτοῦ, διότι θά ἤνοιγε ἀσφαλῶς τὸν δρόμον εἰς τὴν στρατοκρατικὴν δικτατορίαν ἢ εἰς τὴν ἀναρχίαν.

§222Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἦτο ἡ ἐσχάτη ἀχαριστία.

§223Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ ὀφείλω νά συνομολογήσω, ὅτι λυποῦμαι βαθύτατα, διότι ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται λόγος ἐν Ἑλλάδι περὶ συστήματος ἐκλογικοῦ, πανευρωπαϊκῶς χρεοκοπήσαντος. Ἐγένετο πολὺς καὶ μεγάλος λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς κατὰ τὰς ὁποίας διεξάγεται ἡ παροῦσα συζήτησις περὶ κρίσεως τὴν ὁποίαν τρέχει ὁ κοινοβουλευτισμὸς καὶ ἠκούσθησαν μάλιστα ὑπερβολικαὶ φωναί, ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς πνέει τὰ λοίσθια. Ἀλλὰ δὲν ὑποστηρίχθη ἀπὸ κανένα, κύριοι, ὅτι ἐὰν τρέχῃ κρίσιν ὁ κοινοβουλευτισμὸς εἰς τὴν Εὐρώπην, τοῦτο ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὸ ἐκλογικὸν ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἐφαρμογῆς δικαίας κατανομῆς ἀπεδέχθησαν διαδοχικῶς ὅλα τὰ κράτη βαθμηδόν, τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον σύστημα ἢ ὡδήγησεν τὰ Κράτη εἰς τὸ ἀκυβέρνητον ἢ ἔδωκεν εἰς αὐτὰ Κυβέρνησιν ἀδύνατον, δυσκίνητον, ἀναποφάσιστον περὶ τῶν ὁποίων καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἐδῶ θλιβερὰν τὴν ἀνάμνησιν, ὅταν κάποτε ποτισθέντες ἐκ τῶν ἰδεῶν τῆς δικαιοσύνης, ἐνομίσαμεν, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα ἐπωφελῶς, νὰ τὰ ἐφαρμόσωμεν. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι βουλευταί, τρέχει κρίσιν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τρέχει κρίσιν ἐξ αὐτοῦ ἢ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἧς ἐφηρμόσθη δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ συντελῇ εἰς τὸ νὰ σχηματίζωνται διαρκῶς Κυβερνήσεις ἀδύνατοι, Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ διατηρηθοῦν, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον, νὰ παρακολουθήσουν τὴν φυσιολογικὴν ἐκείνην ἐξέλιξιν, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ὅλα τὰ κοινωνικοοικονομικὰ συμφέροντα καὶ τὴν ὁποίαν παρηκολούθη ὁ κοινοβουλευτισμὸς μέχρι τοῦ ἐπαράτου ἐκείνου συστήματος. Εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ μὴ διατρέξῃ κρίσιν ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐν τῇ Πατρίδι τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, δηλαδὴ ἐν Βελγίῳ, ὅταν ἔπειτα ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1925 ἐχρειάσθηκαν ὀκτὼ ὁλοκλήρους μῆνας, διὰ νὰ σχηματισθῇ ἡ ἐκ τῶν ἐκλογῶν ὑποδειχθεῖσα Κυβέρνησις; Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῇ τις, ὅτι ὁ σχηματισμὸς αὐτῆς ἀπέβη δυνατὸς μόνον, ὅταν ὑπὸ τὴν πίεσιν ὑψίστων ἐξαιρετικῆς σημασίας γεγονότων καὶ συμφερόντων, ὑπεχρεώθησαν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς χώρας ἐκείνης νά κάμωσιν ὅλας τάς ὑποχωρήσεις. Ἀλλά καὶ σχηματισθεῖσα ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἀπέστειλεν ὡς ἀντιπρόσωπον αὐτῆς, ἐκεῖνον τόν ὁποῖον πρὸ καιροῦ ἐκάλεσεν ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις διά νά διαπραγματευθῇ τὸν διακανονισμὸν τῶν πολεμικῶν χρεῶν. Ἔλυσεν εὐνοϊκῶς διά τὸ Βέλγιον τὸ μέγα πρόβλημα τῆς ἐποχῆς ταύτης, τοῦ διακανονισμοῦ τῶν πολεμικῶν χρεῶν, ἀλλ’ ἐσωτερικῶς δὲν ἔκαμε τίποτε, δὲν δύναται νά κινηθῇ καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ τὸ πολίτευμα αὐτὸ ἐκ τοῦ ἐπαράτου συστήματος νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Βελγικοῦ λαοῦ καὶ τοῦτο, διότι τὰ κόμματα τῶν φιλελευθέρων ἢ τὸ κόμμα τῶν σοσιαλιστῶν εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετα. Συνεργάζονται, διὰ νὰ σχηματίζεται ὅπως–ὅπως μία Κυβέρνησις, ἀλλὰ τίποτε ἐσωτερικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι βουλευταί, νὰ μὴ διατρέξῃ κρίσιν ὁ κοινοβουλευτισμὸς εἰς τὴν Γερμανίαν, ὅπου ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ ἕνεκα τούτου σχηματίζονται διαρκῶς Κυβερνήσεις ἀδύνατοι ἀπὸ τὰ ἀντίθετα στρατόπεδα μὲ βάσιν πάντοτε τὰ μειοψηφοῦντα κόμματα, μὴ δυνάμεναι νὰ κάμωσι βῆμα; Πῶς εἶναι δυνατόν, ἀξιότιμε ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, νὰ μὴ διατρέξῃ κρίσιν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐν Δανίᾳ ὅπου ἐκεῖ διαρκῶς Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ ἀναγκαστικῶς γίνονται, ἔχουσαι πλειοψηφίαν μιᾶς ἢ δύο ψήφων; Εἶναι δυνατὸν τοιαῦται Κυβερνήσεις, νὰ κάμωσιν τίποτε; Εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωσιν ἀποδείξεις, ὅτι ἐργάζονται διὰ τὸν τόπον, ὅταν εἶναι Κυβερνήσεις δυσκίνητοι διατηροῦσαι κατάστασιν ἡ ὁποία δὲν παρακολουθεῖται; Πῶς ἠθέλατε ὁ κοινοβουλευτισμὸς νὰ μὴ διατρέξῃ ἀσθένειαν ἐν Ἰταλίᾳ καὶ μάλιστα ἐκεῖ θανάσιμον, ὅταν μετεκλογικῶς ὅλαι αἱ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος σχηματισθεῖσαι Κυβερνήσεις, ὑπῆρξαν τοσοῦτον ἀνίσχυροι, ὥστε καὶ τὸ Κράτος αὐτὸ ἐκινδύνευε ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν νὰ καταστραφῇ καὶ μετ’ αὐτοῦ ὁλόκληρος ὁ Ἰταλικὸς πολιτισμός, νὰ σβύσῃ, ἀπὸ τὴν μίαν στιγμὴν εἰς τὴν ἄλλην; Πταίει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, διότι ἐπεβλήθη δικτατορία ἡ ὁποία ἔσωσε τὸν Ἰταλικὸν λαόν, ἢ πταίει τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος Κυβέρνησιν σταθεράν. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ διατρέξῃ κρίσιν ὁ κοινοβουλευτισμὸς εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν, ὅταν ἕνεκα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ ἐκ τούτου ἐσχηματίζοντο μέχρις ἐσχάτων Κυβερνήσεις ἐκ δημοσίων ὑπαλλήλων μὲ μοναδικὴν ἐξαίρεσιν τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν Benes ἐν αὐταῖς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμφωνήσωσι τὰ κόμματα διὰ νὰ σχηματίσωσι Κυβέρνησιν. Καὶ ὅταν τελευταίως ὑπὸ τὴν πίεσιν ἰσχυροτάτων ἱστορικῶν γεγονότων, ἔγιναν ὅλαι αἱ ὑποχωρήσεις, διὰ νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις, ἐγένετο βεβαίως αὕτη, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη, οὔτε βῆμα νὰ κάμῃ, διότι τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν, δὲν τῆς δίνει τὰ μέσα νὰ κινηθῇ. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τρέξῃ κρίσιν ἐν Σερβίᾳ ὁ κοινοβουλευτισμός, ὅπου μὲ τόσα μεγάλα γεγονότα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίζωνται παρὰ Κυβερνήσεις ἀνίσχυροι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωσι τίποτε, ἐκθέτουσαι οὕτω τὴν ὑπόληψιν τοῦ πολιτεύματος ἐκείνου; Καὶ δὲν εἶναι χαρακτηριστικὴ ἡ ληφθεῖσα ἐν Γαλλίᾳ ἀπόφασις ὑπὸ τῆς προηγουμένης τῆς παρούσης Βουλῆς, ἡ ὁποία κατήργησε τὸ ἀναλογικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον ἐξελέγη, δώσασα οὕτω μοναδικὸν παράδειγμα αὐταπαρνήσεως Βουλῆς, καταδικασάσης σύστημα ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐξελέγη;

§224Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῦ ἔγινεν αὐτό;

§225Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν Γαλλίαν.

§226Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπῆρχε ἀναλογικὸν σύστημα;

§227Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπῆρχε, ἀλλ’ ὄχι ἀπόλυτον. Καὶ ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους καὶ μόνον κατώρθωσε ἡ μεγάλη ἐκείνη δύναμις διὰ Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς, νὰ ὁδεύσῃ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν. Βλέπετε εἰς τὴν Ἀγγλίαν κρίσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὅπου οἱ ἄνθρωποι οὐδέποτε ἐξαπατηθέντες ἀπὸ τὰς θεωρίας περὶ δικαιοσύνης δὲν ἔφθασαν νὰ ἐφαρμόσουν τοιοῦτον ἐκλογικὸν σύστημα; Ἀλλὰ κύριοι, ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ ἄλλο τι. Ἐὰν πρόκειται ἡ θεωρία αὕτη νὰ ὑποστηριχθῇ, ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει, οὔτε προϋπόθεσις ἐφαρμογῆς ἀναλογικοῦ συστήματος, διότι προϋπόθεσις ἐφαρμογῆς τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος εἶναι τὰ κόμματα ἀρχῶν. Ὀφείλω δὲ νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Ζαΐμην, ὅτι δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι κόμματα ἀρχῶν ἐν τῇ αὐστηρᾷ σημασίᾳ τῆς λέξεως δὲν ὑπάρχουν, παρ’ ὅλην τὴν ἀσχέτως παρατηρουμένην πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην κίνησιν, διότι ὁμολογουμένως δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐδικαιολόγει τὴν ἀναλογικῶς συμμετοχὴν αὐτῶν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν. Εἰς τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς Εὐρώπης, ὅπου καλοῦνται τὰ μέλη ὡς ὑπηρέται ἰδεῶν, ἐκεῖ οἱ ἀτομικότητες ἐκμηδενίζονται, ἐκεῖ τὸ κόμμα ὑποδεικνύει τοὺς ὑποψηφίους βουλευτάς, τοὺς γερουσιαστὰς καὶ τοὺς ὑπουργούς. Ἐκεῖ τὰ πάντα θυσιάζονται διὰ τὴν ἰδέαν, πρὸς καλλιέργειαν τῆς ὁποίας ὅλοι ἐργάζονται. Ἐκεῖ ἑπομένως τὰ κόμματα ἀγωνιζόμενα διὰ τὴν ἐπιτυχίαν ἰδεῶν, δικαιοῦνται ὑπό τινα ἄποψιν, νὰ ζητοῦν καὶ ἀνάλογον τὴν ἐκπροσώπησιν εἰς τὸ κοινοβούλιον. Τοιαῦτα κόμματα εἶναι λογικὸν νὰ ἐμφανίζωνται ἐν ὀνόματι τῶν ἀρχῶν τῆς δικαιοσύνης διὰ ν’ ἀποκτήσουν τὴν ἀντιπροσωπείαν ἐκείνην, ἡ ὁποία τῶν ἀναλογεῖ ἐκ τοῦ μεγέθους των. Ἄ! Κύριοι σᾶς ἐρωτῶ μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν. Ὑπάρχουν αἱ προϋποθέσεις τοιούτων κομμάτων ἐν Ἑλλάδι; Ὄχι. Τὴν ἀτομικότητα αὐτοῦ δὲν θεωρεῖ τὸ μέλος οἱουδήποτε κόμματος νὰ θυσιάσῃ, ἀλλὰ οὐδὲ μίαν τρίχα τῆς κεφαλῆς του δὲν προσφέρει χάριν τῆς ἰδέας ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐτάχθη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Εἶναι κόμματα κατ’ ἐξοχὴν προσωπικὰ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀποκρύψωμεν. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσωμεν τὶ ἔγινεν εἰς τὴν λοιπὴν Εὐρώπην, ὅταν ἔχωμεν πρόσφατα τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν ἐκ τῆς προσφάτου ἡμῶν ἱστορίας. Ὅλοι κύριοι, ἐνθυμούμεθα, ὅτι ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926, αἱ ὁποῖαι ἐνηργήθησαν, μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, ὅλοι ἠσθάνθημεν τὴν ἀνάγκην τοῦ σχηματισμοῦ μιᾶς Κυβερνήσεως Οἰκουμενικῆς ἢ οἱουδήποτε συνασπισμοῦ διὰ ν’ ἀποτρέψωμεν μεγαλύτερα κακά, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπήρχοντο ἐκ τοῦ συστήματος. Εἶναι ἐκ τούτων κύριοι ἐπιθυμητὸν τὸ σύστημα ἐκεῖνο; Ἀσφαλῶς ὄχι.

§228Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σᾶς ἀκούω μετὰ πολλῆς προσοχῆς κ. ὑπουργέ. Δὲν θέλω νὰ ἐκθέσω ἀκόμη τὰς σκέψεις τὰς ὁποίας ἔχω. Ἴσως θὰ λάβω ἀφορμὴν νὰ τὰς εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀναπτύσσηται θ’ ἀνῆκον, μᾶλλον εἰς τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, διότι ὁμιλεῖτε διαρκῶς περὶ τῆς δυσχερείας τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως ὑπὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἐνῷ ὑποθέτω, ὅτι διὰ τῆς Γερουσίας δὲν πρόκειται νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις. Καὶ ἀκόμη ὁμιλεῖτε περὶ κομματικῶν δυνάμεων ἐκεῖ ὅπου...Σᾶς διέκοψα μόνον διὰ νὰ ἰδῶ ἐὰν ταῦτα σχετίζωνται πρὸς τὴν Γερουσίαν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἱδρύσωμεν ἢ πρὸς τὴν Βουλήν. Δὲν ἐκδηλῶ ποίαν γνώμην ἔχω ὡς πρὸς τὸ σύστημα.

§229Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω μίαν ἐκείνου ἐξήγησιν, τὸ ὁποῖον εἶπον ἐν ἀρχῇ. Ἐφ’ ὅσον ἔχω τὴν γνώμην καὶ μαζὶ ἐμοῦ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀποτελεῖ σύστημα ὀλέθριον, ἀποβαίνει δι’ ἡμᾶς ζήτημα ἀρχῆς, ἥτις οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ παραβιασθῇ, διότι πρόκειται περὶ γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν ἐμνημονεύσατε κύριε ἀρχηγὲ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τότε θὰ ἀσχοληθῶ διὰ νὰ ἀποδείξω τὶ θὰ ἦτο ἐδῶ μέσα, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπῆρχε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα.

§230Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅσα λέγετε τώρα σχετικῶς κατὰ τῆς ἀναλογικῆς, δὲν ἀποδεικνύουν πληθώραν ἐπιχειρημάτων σχετικῶς πρὸς τὸ σύστημα τὸ ἐφαρμοστέον ὡς πρὸς τὴν Γερουσίαν, ἐφόσον αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγητε, μόνον διὰ τὴν Βουλὴν ἰσχύουν. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω.

§231Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἄλλο σύστημα διὰ τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλο σύστημα διὰ τὴν Γερουσίαν. Ὅλοι ἐνθυμούμεθα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην—δὲν τὸ λέγω δὲ πρὸς Θεοῦ διὰ νὰ κακίσω τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα συμμετεῖχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ συνασπισμοῦ ἢ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν Οἰκουμενικὴν—ὅτι εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς Κυβερνήσεως ἀδυνάτου μὴ δυναμένης νὰ κάμῃ βῆμα εἰς τὸ ἁπλούστατον πρᾶγμα. Ὑποχωρήσεις ἐπὶ ὑποχωρήσεων ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ γίνουν ὑποχωρήσεις. Ἡ κίνησις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἐσχημάτιζε διαρκῶς τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι οὐχὶ πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων ἐβαίναμεν, ἀλλὰ πῶς μόνον νὰ σώζηται ἡ Οἰκουμενική. Διὰ νὰ κάμῃ τί, ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ κινηθῇ; Ὅλοι ἐνθυμούμεθα κύριοι, τὴν βραδύτητα περὶ τὴν λῆψιν ἀποφάσεων, ὅλοι ἐνθυμούμεθα τὰ πολύωρα ὑπουργικὰ συμβούλια 8–10 κατ’ ἀριθμὸν γιὰ νὰ διορίσῃ ὁριστικὸν ἀρχηγὸν τοῦ σώματος χωροφυλακῆς, χωρὶς κύριοι ποτὲ νὰ τὸν διορίσῃ. Αὐτὰ εἶδεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἄλλωστε κατανοήσας τὸ σύστημα τοῦτο, ὡρισμένως τὸ συχάθηκε. Αὐτὴ εἶναι ἡ καθαρὰ ἀλήθεια. Εὑρέθη πρὸ ἑνὸς συστήματος τὸ ὁποῖον ἔδιδεν ἀντιπροσώπους ἐνίοτε δὲ καὶ τὴν νίκην, εἰς τοὺς μὴ λαβόντας ψήφους ὑποψηφίους ἐπὶ ἀποκλεισμῷ τῶν λαβόντων τοιούτους. Καὶ ταῦτα εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ κυριάρχου λαοῦ, ὅστις ἄλλους ὑποψηφίους ἐξέλεγεν δι’ ἰσχυρᾶς πλειοψηφίας καὶ ἄλλους ἔβλεπεν εἰσερχομένους εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιτυγχάνοντας. Εὑρέθη οὕτω ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸ τοῦ ἐκπλήκτου φαινομένου, νὰ βλέπῃ τὰς ψήφους του τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὑπὲρ ὡρισμένου ὑποψηφίου εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, νὰ ὑπολογίζωνται ὑπὲρ ἄλλου ὑποψηφίου ἄλλης περιφερείας, τὸν ὁποῖον οὔτε εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, οὔτε ἐγνώριζε καὶ ὄχι ὑπὲρ τοῦ ὑποψηφίου τοῦ ὁποίου ἐν τῇ ὠφελείᾳ του ἐνόμισεν ὅτι ἐψήφισε. Καὶ ἐμάνθανεν αὐτὸς ὁ δυστυχὴς λαός, ὅτι ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ παιγνιδιοῦ, ἡ ἐπαρχία ἐκείνη ἡ ὁποία ἐκ τοῦ νόμου εἶχεν τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ φέρ’ εἰπεῖν 5 βουλευτὰς θὰ ἐλάμβανεν μόνον 4 ἢ 3 καὶ ὅτι ἡ ἐπαρχία ἢ ἄλλη ἡ ὁποία ἔπρεπεν ὡσαύτως νὰ ἔχῃ 5 βουλευτάς, θὰ ἠμποροῦσε νὰ πάρῃ καὶ 6 καὶ 7. Ἔτσι ἐσταυροκοπεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸ τοιούτου συστήματος καὶ διηρώτα ἑαυτόν: Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος διαφημισθέντος διὰ τὴν δικαιοσύνην του, νὰ γίνωνται πράγματα τόσον ἄδικα; Καὶ ἐλάμβανε τὴν ἀπάντησιν, ὅτι ταῦτα γίνονται, λέγει, διότι εἶναι περιφέρειαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἐφετείου ἢ διότι εἶναι ἀποτελέσματα τῆς δευτέρας κατανομῆς καὶ τὰ σταυροκοπήματα ἐξηκολούθουν σφοδρότερα. Ἀλλὰ διὰ τὰς ἁμαρτίας τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τὰ βάσανα τοῦ κόσμου, ὑπῆρχε καὶ ἡ τρίτη κατανομὴ διὰ τῆς μεθόδου τῆς ὁποίας εἰσήγοντο εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ ἀπομένοντα πολιτικὰ ναυάγια ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς (χειροκροτήματα), δηλαδὴ οἱ ἄνθρωποι τῶν 18 καὶ 20 σταυρῶν. Καὶ τὰ σταυροκοπήματα δὲν εἶχον τέλος διὰ ν’ ἀπολήξουν κύριοι, εἰς ἀληθῆ παραφροσύνην ὅταν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οὕτω πως ἐκλεγέντες προεχειρίζοντο καὶ εἰς ὑπουργοὺς (χειροκροτήματα). Καὶ σᾶς ἐρωτῶ κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μεγαλύτερος ἐμπαιγμὸς τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἐν ὀνόματι τῶν ἱερῶν ἀρχῶν τῆς δικαιοσύνης; Καὶ τοῦτο διατί; Διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν μιᾶς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁποίαν θ’ ἀποβλέπωμεν ὡς εἰς μίαν ἄγκυραν σωτηρίας, πρὸς ἀποφυγὴν καταστροφῆς τῆς ὁποίας ἁπλούστατα θ’ ἀπεφεύγαμεν, μαζὶ δὲ μὲ αὐτὰς καὶ αὐτὴν τὴν συμφορὰν τὴν οἰκουμενικήν, ἐὰν δὲν εἴχωμεν ὡρισμένως τοιοῦτον σύστημα. Ἔτσι κύριοι ἐξηγεῖται πῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ τόσης ἀηδίας ἀπέβλεψεν εἰς τὸ σύστημα αὐτό. Ἔτσι ἐξηγεῖται μετὰ ποίας ἀνακουφίσεως ἀπέβλεψεν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ προεκλογικοῦ διατάγματος. Ἔτσι ἐξηγεῖται πῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξήσκησε τὰ ἐκλογικά του δικαιώματα καθ’ ὃν τρόπον τὰ ἐξήσκησεν, διότι ἐὰν χαρακτηρίζῃ κἄτι τι τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν χαρακτηρίζει τοῦτο, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχεν ἀνάγκην Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς διὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς ὁποίας θὰ ἔπαυον αἱ διαρκεῖς ἀηδίαι. Αὕτη δὲ θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἄνευ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος.

§232Α. ΠΑΠΑΣ. Εἶναι καὶ κἄτι τι ἄλλο, εἶναι ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος.

§233Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅταν κύριοι ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως τοῦ προεκλογικοῦ διατάγματος, θὰ σᾶς τὸ εἴπω καὶ πάλιν διὰ νὰ ἀποδείξω τί θὰ ἦτο ἐδῶ μέσα, ἐὰν δὲν ἤρχετο τὸ σωτήριον ἐκεῖνο διάταγμα κατὰ τοῦ ὁποίου μετὰ τόσης ἀχαριστίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Τοιαῦται, κύριοι, εἶναι ἐν ὀλίγοις αἱ γνῶμαι τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν Βουλήν. Ἡ Κυβέρνησις ἐλπίζει, ὅτι προτείνει τὸ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ συμφωνεστέρου μὲ τὰς περιστάσεις, καλλίτερον σύστημα. Εὔχεται δὲ ὁλοψύχως καὶ τὸ πιστεύει, ὅτι ἐκ τῆς εἰλικρινοῦς ταύτης συνεργασίας Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως, θὰ προκύψῃ σῶμα ἀνάλογον πρὸς τὰς σημερινὰς περιστάσεις καὶ δυνάμενον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς δικαίας προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ (χειροκροτήματα).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§235Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἦτο βέβαιος, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἐκτεθειμένος εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἀγνωμοσύνης κατὰ τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὅταν καθιερώθη τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα μολονότι ἦτο ἀρχηγὸς ἑνὸς κόμματος καὶ μολονότι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τοῦ ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία νὰ ἀγωνισθῇ μὲ ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τῶν ἀρχῶν του χωρὶς νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ παρὰ τὸ πλευρὸν αὐτοῦ πολιτευτὰς ἔχοντας ἄλλας ἀρχάς, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν εὐκαιρίαν αὐτήν.

§236Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶμαι ἐκμεταλλευτὴς περιστάσεων καὶ εὐκαιριῶν.

§237Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι κατώτερον ὑμῶν νὰ ἐρεθίζεσθε εἰς τὴν λέξιν ἐκμετάλλευσις, ἡ ὁποία ἔχει ἠθικοτάτην ἔννοιαν καὶ δὲν ἔχει ἐδῶ τὴν κακὴν ἔννοιαν, διότι τὸ νὰ ἐκμεταλλεύωμαι μίαν εὐκαιρίαν παρεχομένην ὑπὸ τοῦ νόμου διὰ νὰ διεκδικήσω τὰς ἰδέας μου, δὲν εἶναι πρᾶξις ἀνήθικος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι κάθε πολιτικὸς ἐμμένων πιστὸς εἰς τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἠξεύρῃ, ὅταν τοῦ παρέχηται ἡ εὐκαιρία, νὰ ἀγωνισθῇ μὲ καθαρὰς τὰς ἰδέας αὐτοῦ ὄχι ἀναμεμειγμένος μὲ τὰς ἰδέας ἄλλων προσώπων. Δὲν θὰ ὡμίλουν σήμερον διὰ νὰ ἐκθέσω τὰς ἀντιλήψεις μου, ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀνέφερε μερικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου ν’ ἀνασκευάσω, ὄχι τόσον χάριν ὑμῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι γνωρίζετε τὰ πράγματα, ὅσον δι’ ἓν μέγα μέρος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὗρεν, ὅτι τὰ 9)10 τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης εὑρίσκονται εἰς τὰ πρόθυρα τῆς κρατικῆς χρεωκοπίας, διότι δὲν στέργουν ν’ ἀποβάλουν τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα καὶ νὰ δεχθοῦν τὸ πλειοψηφικόν. Εἶναι κρῖμα τῇ ἀληθείᾳ, διατὶ τὰ 9)10 τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης δὲν προσκαλοῦν τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως τοὺς μεταρρυθμίσῃ καθ’ ὃν γνωρίζει τρόπον τὸ ἐκλογικόν των σύστημα. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι τὰ 9)10 τῶν κρατῶν τῆς Εὐρώπης παρ’ ὅλας τὰς δυσχερείας τὰς ὁποίας τόσον ἐξόγκωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργός, παρ’ ὅλας τὰς δυσκολίας τὰς κυβερνητικάς, δὲν δέχονται νὰ μεταβάλουν τὴν βάσιν τοῦ ἐκλογικοῦ των συστήματος. Καὶ ἡ γνώμη τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῶν 9)10 τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπίσης φιλοπάτριδες, ὅπως εἶναι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρέπει νὰ μᾶς εἶναι ἐξ ἴσου σεβαστὴ προκειμένου περὶ τῶν Κρατῶν ἐκείνων. Διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔπρεπε νὰ ἐνθυμῆται, ὅτι ἐὰν καθιερώθη εἰς τὸ Βέλγιον τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα, καθιερώθη, διότι θὰ ἐγίνετο ἐπανάστασις, ἐὰν δὲν καθιεροῦτο, διότι μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δὲν ἐκυβέρνα ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ ἐκυβέρνα μόνον ἡ μειοψηφία. Λέγεται, ὅτι δημιουργοῦνται δυσχέρειαι σχηματισμῶν Κυβερνήσεων. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, ὅταν ὑπάρχουν πολλὰ κόμματα, τὰ πολλὰ κόμματα ὑπάρχουν μόνον, ὅταν ὑπάρχει ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα; Καὶ ἐρωτᾶται, ἐὰν αἱ δυσχέρειαι πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως ὑπάρχουν μόνον ἐκεῖ, ὅπου ἰσχύει τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Ἡ Γαλλία, ὅταν εἶχε πλειοψηφικὸν σύστημα πρὶν καθιερώσῃ ἕνα νόθον ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὀνομάζηται ἀναλογικόν, εἶχεν ὀλίγα κόμματα; Εἶχεν ἄλλοτε 18 κόμματα ἡ Γαλλία καὶ πάντοτε ἀπὸ μακροτάτης σειρᾶς ἐτῶν ἡ Γαλλία κυβερνᾶται μὲ συμμαχικὰς κυβερνήσεις καὶ μὲ ὅλα αὐτὰ ἡ Γαλλία ἐπετέλεσε θαύματα. Ἡ Γερμανία εἶχε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ ναὶ μὲν δὲν ἐδημιουργοῦντο δυσχέρειαι σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπέρρεεν ἐκ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὑπῆρχεν ὅμως πάντοτε ἡ δυσχέρεια σχηματισμοῦ πλειοψηφίας πρὸς ἀποδοχὴν τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ κόμματα δὲν ἐπολλαπλασιάσθησαν εἰς τὴν Γερμανίαν μὲ τὴν καθιέρωσιν τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐσχηματίσθησαν δεβαίως Κυβερνήσεις συμμαχικαί, ἀλλ’ αἱ συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις συνετέλεσαν ὄχι νὰ καταρρεύσῃ ἡ Γερμανία, ἀλλὰ νὰ ὀρθωθῇ ἐκ τῶν ἐρειπίων.

§238Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι κατέρρευσεν.

§239Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι πλάνη ἀξιότιμε κ. ὑπουργέ, νὰ φαντάζεσθε, ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς διατρέχει μεγαλυτέραν κρίσιν εἰς τὴν Γερμανίαν, ἀπὸ ὅτι διατρέχει εἰς τὴν Γαλλίαν ἢ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἀναφέρατε τὴν Τσεχοσλοβακίαν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν αὐτοῦ τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, κατώρθωσε νὰ σχηματίσῃ ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἰδέα δικαιοσύνης κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ἡ ἰδέα ἀσφαλίσεως μιᾶς ὁμαλῆς ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων εἰς μίαν χώραν, εἶναι ἡ ἰδέα τῆς διευκολύνσεως τῆς προόδου εἰς ἕνα τόπον, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθητε εἰς τὰ ξένα παραδείγματα τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ ἀγνοοῦν μερικοὶ ἐκ τῶν παρακολουθούντων τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἠθελήσατε καὶ ἐπεκαλέσθητε καὶ τὰ ἰδικά μου παραδείγματα καὶ ἐλησμονήσατε, ὅτι ἐφαρμοζομένου τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ἦλθε νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον μία μειοψηφία. Ἐλησμονήσατε, ὅτι πλειστάκις παρουσιάσθησαν μέγισται δυσχέρειαι μὲ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Συνέβη ἄλλοτε νὰ ἀπέχῃ ἡ μειοψηφία ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν κατὰ δύο ἢ πέντε ψήφους.

§240Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Ἔχω μίαν ἀπορίαν. Ἐπειδὴ λέγετε, ὅτι ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς, ἡ σχηματιζομένη συμμαχικὴ Κυβέρνησις, ἔχει καλῶς, ὅτι ἐπὶ πλειοψηφικοῦ ἐπίσης, δύναται ἡ διαφορὰ ποῦ βλέπομεν εἶναι, ὅτι ἰσχύοντος πάντοτε τοῦ ἀναλογικοῦ, θὰ προκύπτουν πάντοτε συμμαχικαὶ καὶ δυσκίνητοι Κυβερνήσεις.

§241Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καθήσατε, παρακαλῶ, κάτω. Ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργός, ὅτι ἡ Δικτατορία, τὴν ὁποίαν ἀνέφερε, δὲν ξεφύτρωσεν κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ ξεφύτρωσεν ἀκριβῶς κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος καὶ ἀπὸ μίαν συνέλευσιν, ἡ ὁποία εἶναι ὁμοιογενὴς σχεδὸν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως μιᾶς γενικωτέρας κατευθύνσεως. Τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα ἦλθεν ἀκριβῶς νὰ ἐπουλώσῃ τὰς πληγὰς τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως. Εἴπατε, ὅτι εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σχηματίσωμεν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως εἶχε γεννηθῆ πολὺ πρὶν ἐφαρμοσθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, εἶχε δημιουργηθῆ ἐκ τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως καὶ ἐκ τῆς συναισθήσεως τὴν ὁποίαν εἴχαμεν καλῶς, ὅτι ἔπρεπε νὰ τερματισθῇ ἡ ἀνώμαλος αὐτὴ κατάστασις καὶ ὅτι ἔπρεπε πλέον νὰ ἐνταφιασθοῦν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τὰ πάθη, καὶ διὰ νὰ ἐνταφιασθοῦν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τὰ πάθη ἔπρεπε εἰς κάθε κόμμα νὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, κάθε κόμμα νὰ διεκδικήσῃ τὰς ἰδέας του εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, σύμφωνα μὲ τὰς δυνάμεις τὰς ὁποίας ἔχει εἰς τὸν λαόν. Ἐθεωρήσατε κἄτι κακὸν τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅμως ὁ σχηματισμὸς αὐτῆς ἀπετέλεσε σωτηρίαν εἰς τὸν τόπον.

§242Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἀπετέλεσε κοσμοϊστορικὸν γεγονός.

§243Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἕνας σχηματισμὸς Κυβερνήσεως ἀπετέλεσε κοσμοϊστορικὸν γεγονός, ἀλλ’ ἀσφαλῶς, διὰ τὴν Ἑλλάδα ὁ σχηματισμὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἀπετέλεσεν ἕνα σταθμὸν προόδου πολιτικῆς καὶ ἀπετέλεσεν ὁμολογουμένως νὰ λυθοῦν μεγάλα προβλήματα καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς μίαν περίοδον νέου βίου. Αὐτὴ ἡ μεγάλη νίκη διὰ τὴν ὁποίαν καυχᾶσθε καὶ δικαίως καυχᾶσθε, ἡ νίκη ἡ δημοκρατικὴ ὀφείλεται κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην κατὰ μέγιστον μέρος, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ καί εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὁ σχηματισμὸς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἐγεφύρωσαν τὰς μεγάλας ἀντιθέσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὸν λαὸν καὶ μετὰ τὴν γεφύρωσιν τῶν μεγάλων ἀντιθέσεων, ἦτο εὔκολον πλέον ὁ λαὸς νὰ στραφῇ πρὸς ἐκεῖνο τὸ κόμμα, ἢ πρὸς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἐξεπροσώπει τὰς ὀρθοτέρας ἰδέας διὰ τὸν τόπον (χειροκροτήματα). Ἐὰν ὑπάρχῃ, λοιπόν, καμμία μεγάλη ἀχαριστία, ὑπάρχει εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ὅτι ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία διηύθυνε τὸν τελευταῖον ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἀρνεῖται ν’ ἀναγνωρίσῃ τὰ μεγάλα εὐεργετήματα τὰ ὁποῖα εἶχε καὶ ὁ τόπος καὶ τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον σήμερον κυβερνᾷ. Ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπέμεινεν ἐπὶ τοῦ σημείου, ὅτι ἐφαρμοζομένης τῆς ἀναλογικῆς, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν πλειοψηφίαν. Ἀλλὰ ἡ σύγκρισις τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1926 καὶ τῆς τελευταίας ἐκλογῆς ἀποδεικνύει, ὅτι ὅταν ἓν κόμμα ἔχῃ μίαν πλειοψηφίαν εἰς τὸν τόπον, ἐξασφαλίζει διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλήν. Συγκρίνατε τὰς ψήφους τὰς ὁποίας τὸ κόμμα τῶν ἡνωμένων κομμάτων, δηλαδὴ τῶν Συντηρητικῶν, τῶν Προοδευτικῶν, τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ἔλαβεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1926, τὰς ψήφους τὰς ὁποίας ἐλάβαμεν ἡμεῖς, καὶ τὰς ψήφους τὰς ὁποίας ἔλαβον οἱ ἀνεξάρτετοι. Συγκρίνατε τὰς ψήφους τὰς ὁποίας συνεκέντρωσεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογήν, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν του καὶ θὰ ἴδητε 170 θέσεις βουλευτῶν.

§244Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. 160.

§245Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι θὰ εἶχε περισσοτέρας χωρὶς νὰ ἔχῃ καμμίαν ἀνάγκην ἀπολύτως συμμαχίας μὲ κανὲν ἄλλο μικρότερον κόμμα, οὔτε μὲ τὴν Δημοκρατικὴν ἕνωσιν, οὔτε μὲ ἐθνικὸν δημοκρατικὸν κόμμα, οὔτε μὲ τὸ κόμμα τοῦ κ. Ζαβιτζιάνου, οὔτε μὲ κανὲν ἄλλο. Ἡ πλειοψηφία ἦτο ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη. Ἡ δυσκολία ἑπομένως τοῦ σχηματισμοῦ τῶν Κυβερνήσεων δὲν πηγάζει ἀπὸ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, πηγάζει ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν πλειοψηφίας. Θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι ὅταν εἰσάγηται τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι καλλίτερον νὰ σχηματισθῇ ὁμοιογενὴς Κυβέρνησις καὶ ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι ἐὰν συμβαίνῃ τοιοῦτον συμβαίνει τι, διότι ἐκβιάζεται ἡ συνείδησις τοῦ λαοῦ διότι ὁ λαὸς παρὰ τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ προσαρμοσθῇ εἰς δύο τροχοὺς καὶ νὰ κόψῃ τὰ μέλη αὐτοῦ, διὰ νὰ ἔλθῃ ἰσόμετρος. Διότι σύμφωνα μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα οἱαδήποτε μειοψηφία εἶναι καταδικασμένη ἐκ τῶν προτέρων εἰς ἀποτυχίαν, ἐὰν δὲν θελήσῃ νὰ συνεργασθῇ μὲ ἓν μεγαλύτερον κόμμα. Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἔχει τὸ μειονέκτημα, ὅτι νοθεύει τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ καὶ ἐκβιάζει τὴν συνείδησιν πολιτευομένων καὶ ἐκλογέων. Ἀλλὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εὗρε ἓν ἄλλο ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἐντελῶς ἄκαρπον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχουν, κόμματα ἀρχῶν. Ἔγινεν ἡ δέουσα διακοπή, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχει τὸ αὐτὸ πλεονέκτημα νὰ συντελέσῃ ὥστε νὰ δημιουργηθοῦν κόμματα ἀρχῶν καὶ πράγματι ἠγωνίσθημεν ἐπὶ τόσα ἔτη ἐναντίον τῶν προσωπικῶν κομμάτων. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι διευκολύνει τὴν ἐξέλιξιν πρὸς δημιουργίαν δημοκρατικῶν κομμάτων, πρὸς δημιουργίαν κομμάτων ἀρχῶν. Ἀλλὰ ἐπὶ τέλους εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ὑπάρχουν κόμματα ἀρχῶν εἰς τὸν τόπον; Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω διὰ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀνήκω, ἀλλὰ ἐπὶ τέλους ἂς ἀντιμετωπίσωμεν τὰ πράγματα εἰλικρινέστερον. Τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων εἶναι ἐστερημμένον οἱασδήποτε ἀρχῆς; Τὸ κόμμα τὸ λαϊκὸν εἶναι ἐστερημμένον οἱασδήποτε ἀρχῆς; Τὸ ἐθνικὸν δημοκρατικὸν κόμμα; Ἀλλὰ ἂς ἀφίσωμεν τὰ ἄλλα καὶ ἂς περιορισθῶμεν εἰς τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων. Εἶναι ἓν κόμμα τὸ ὁποῖον κατώρθωσε νὰ κυβερνᾷ τόν τόπον καὶ ἐπετέλεσε μεγάλα ἔργα, τὰ ἐπετέλεσε μόνον καὶ μόνον, διότι εἶχεν ἕνα ἀρχηγόν; ἢ τὰ ἐπετέλεσε διότι ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ ἠκολούθησε μίαν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν ἐνέκρινεν ἡ πλειονοψηφία; Φαντάζεσθε σεῖς ὅτι τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, ἂν τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων δὲν ἠκολούθη τὰ ρεύματα τὰ λαϊκὰ καὶ ἐὰν δὲν εἶχε τὴν σημαίαν τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως τὴν ὁποίαν κατώρθωσε νὰ πραγματοποιήσῃ, κατὰ μέγα μέρος; Καὶ δὲν εἶναι αὐτὸ ἀρχαί· φαντάζεσθε, ὅτι ἐξαφανίζονται αἱ ἀρχαὶ ὅταν εἰς τὰ κόμματα ὑπάρχουν μεγάλαι προσωπικότητες; Αἱ προσωπικότητες εἶναι καὶ αὐταὶ δημιουργήματα μεγάλα ἀλλὰ, δὲν ἕπεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου.......

§246Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπῆρξα ἀπόλυτος.

§247Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπήρξατε περισσότερον ἀπόλυτος καὶ εἴπατε, ὅτι κανεὶς δὲν θυσιάζει μίαν τρίχα τῆς κεφαλῆς του διὰ τὰς ἀρχὰς καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τὴν ὁποίαν διηνύσαμεν ὑπῆρξαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν ὄχι τρίχα τῆς κεφαλῆς των, ἀλλὰ ἐθυσίασαν καὶ τὴν περιουσίαν των καὶ τὴν ζωήν των καὶ τὴν τιμήν των (χειροκροτήματα). Δὲν παραξενεύομαι, ὅμως διατὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν τόσον καταδικαστικὴν ἐξέφερε γνώμην περὶ πάντων τῶν κομμάτων, διότι δὲν ἐλησμόνησα, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὄχι πρὸ μακροῦ χρόνου ὅταν ἐδημιουργήθησαν συνθῆκαι τείνουσαι εἰς τὸ ν’ ἀναλάβῃ τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας ἐπὶ δικτατορίας καὶ ἦλθε εἰς μίαν ἀντίθεσιν μὲ ὅλα τὰ κόμματα, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχε καλλιτέραν γνώμην ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ πάντων τῶν κομμάτων καὶ περὶ τοῦ κόμματος τῶν φιλελευθέρων, διότι πάντα τὰ κόμματα τὰ ἀπεκάλει «ἀποσυντεθειμένους καὶ σεσηπότας ὀργανισμούς».

§248Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν τὸ εἶπον.

§249Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ εἴπατε καὶ αὐτὸ ὑπῆρξε μία ἀπὸ τὰς αἰτίας, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀντίθεσις μας ὑπῆρξε μεγαλυτέρα.

§250Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἀντίθεσις εἶναι μεγαλυτέρα διότι στεκόμεθα εἰς τοὺς δύο πόλους.

§251Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω καὶ κἄτι τὶ ἄλλο; Εἰς μίαν στιγμὴν ποῦ εὑρισκόμεθα εἰς ἕνα στάδιον ἀγωνίας καὶ εἴχαμεν τὰς πλέον δυσαρέστους ἐντυπώσεις, ὅταν παρουσιάσθησαν αἱ εὐνοϊκαὶ συνθῆκαι ὅπως ἀναλάβητε τὴν διακυβέρνησιν τοῦ τόπου, ὅταν ἀπαντήσατε τόσον ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι προετίθοντο νὰ καταργήσουν τὴν Δικτατορίαν καὶ σεῖς ἐξεφράζεσθε, ὅπως ἐξεφράζεσθε ἐναντίον τῶν μεγάλων πολιτικῶν κομμάτων τὰ ὁποῖα σήμερον σᾶς ἐστέγασαν καὶ σᾶς φιλοξενοῦν ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος. Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπητε καὶ περὶ ἀηδίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ὄχι μόνον δὲν συνδυάζει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ καὶ τὸ συμπαθεῖ. Τί συνεπάθησεν ὅταν καθ’ ἄλλην μορφὴν ἐφηρμόσθη εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐκλογάς; Τί συνεπάθησε ὅταν ἐφηρμόσθη εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς; Ἕνας ἐκ τῶν κομματαρχῶν τῶν ἀμερολήπτων μοῦ ἔλεγε, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα εὐχαριστημένοι, διότι ὅλην τὴν ἑσπέραν τῆς ἐκλογῆς, ἐφωνάζαμεν ζήτω καὶ ἐπῆλθε μία συναδέλφωσις. Ἡ πλάνη τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι μεγάλη ὁ ὁποῖος θαυμάζει τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ πλειοψηφικόν, μὲ συνδυασμούς, εἰς εὐρυτάτην περιφέρειαν. Αἴ! λοιπὸν ἐὰν ὑπάρχῃ ἕνα ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐχρεωκόπησε καὶ τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω νὰ ἐφαρμόζηται πουθενά ἐκτὸς τῶν Κρατῶν τῶν μὴ κοινοβουλευτικῶν, ὅπως ἡ Ἰταλία ἂν ὑπάρχῃ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον κατεδικάσθη πανταχοῦ εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, κατὰ συνδυασμοὺς εἰς εὐρείας περιφερείας. Εὑρέθη ἕνα καταφύγιον, ὅπως ἀποφευχθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ τὸ καταφύγιον ἐκεῖνο, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος, ἡ στενωτάτη περιφέρεια. Κανεὶς δὲν ἐσκέφθη σήμερον νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ νὰ καθιερώσῃ σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου καταπνίγεται ἡ λαϊκὴ θέλησις καὶ τὸ ὁποῖον δίδει τὴν μεγίστην εὐκαιρίαν, ὅπως μειοψηφοῦντα κόμματα, διαγραφοῦν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν δρᾶσιν ἐντελῶς. Εἶχον λοιπὸν ἢ δὲν εἶχον δίκαιον ν’ ἀποκαλέσω ἀτυχὲς τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς ἐπηρεάζει τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται, νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ ἀθλιέστερον σύστημα εἰς τὸν τόπον αὐτόν; Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἂν θεωρηθοῦν δίκαια, καὶ ἂν θεωρηθῇ ὅτι εἶναι βάσιμα, ποίαν ἰσχὺν δύνανται νὰ ἔχουν, ὅπως παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, ποίαν ἰσχὺν δύνανται νὰ ἔχουν λέγω, διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Θὰ συγκροτήσωμεν τὴν Γερουσίαν, ἐπειδὴ πλειοψηφοῦμεν ἡμεῖς, ἀποκλειστικῶς ἐντελῶς ἐκ φίλων ἡμῶν ἀποκλείοντες καὶ τὴν ἐλαχίστην πρόοδον καὶ τάσιν, πρὸς ἐξομάλυνσιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων; Μήπως οἱονδήποτε κόμμα πλειοψηφοῦν δὲν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην καὶ τῆς συνεργασίας μετὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως; Τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων εἶναι πανίσχυρον. Δύναται νὰ σχηματίσῃ ὁμοιογενῆ Κυβέρνησιν καὶ ὅμως δὲν ἔχομεν τοιαύτην. Τὸ ἀγαθὸν τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθησαν πάντες τοῦ πλειοψηφικοῦ συστηματικοῦ τοῦ σχηματισμοῦ ὁμοιογενοῦς Κυβερνήσεως, τὸ ἀγαθὸν αὐτὸ δὲν τὸ ἐκαρπώθησαν οἱ Ἕλληνες ψηφοφόροι, διότι ἐσχηματίσθη Κυβέρνησις, ἀποτελουμένη ὀρθῶς κατ’ ἐμέ, ἀπὸ τρία ὁλόκληρα κόμματα.

§252Λ. ΝΑΚΟΣ. Τώρα εἶναι ὅλα δημοκρατικά, ἐνῷ τότε ἦσαν καὶ βασιλόφρονα.

§253Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀκριβῶς κύριε βουλευτὰ ἐξ Ἀθηνῶν, διότι κατωρθώθη τὸ θαῦμα αὐτό, νὰ συμπράξουν δύο κόσμοι τόσον ἀντιτιθέμενοι ἀκριβῶς, πρέπει νὰ εἴμεθα περισσότερον θαυμασταὶ τῆς ἀναλογικῆς.

§254Λ. ΝΑΚΟΣ. Γνωρίζω, ὅτι ἀγαπᾶτε νὰ πλέετε ὡς ἔγχελυς εἰς τὰ νερὰ τῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ γνωρίζετε νὰ πλέετε καὶ εἰς τὰ νερὰ τῆς πλειοψηφικῆς.

§255Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐσυνείθησα πάντοτε νὰ ἀγωνίζωμαι, διὰ τὰς ἰδέας μου, πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν διακρίνεσθε. Ἔγχελυς εἰς θολὰ νερὰ ἠμπορεῖ νὰ πλέουν ἄλλοι ἐγὼ ἀγωνίζομαι πάντα, διὰ τὰς ἰδέας μου. Καὶ τί ἔλαβε χώραν μὲ τὸ διάταγμα τοῦτο τὸ ἐξέθεσα καὶ εἶναι ἀπολύτως ἀκριβές. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀνέφερεν τὸ γεγονὸς τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς, μετὰ μακρὰ ὑπουργικὰ συμβούλια. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἐγένοντο μακρὰ ὑπουργικὰ συμβούλια καὶ ἐπὶ Κυβερνήσεως συμμαχικῆς καὶ ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς ὁποίας μειοψηφεῖ κἄποτε, κἄποτε καὶ ὁ πρωθυπουργός; Ἀλλὰ καὶ ἄλλων Κυβερνήσεων ἔχομεν μακρότατα ὑπουργικὰ συμβούλια καὶ ἂν συνέβαινε νὰ ἔχωμεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μακρότατα ὑπουργικὰ συμβούλια πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν πάντως, ὅτι σπουδαῖα ζητήματα εἴχομεν νὰ ἐπιλύσωμεν. Δὲν εἶναι δὲ ἄξιον καὶ τῆς Βουλῆς αὐτῆς καὶ δὲν εἶναι ἄξιον καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἢ μελῶν αὐτῆς, νὰ ὑποστηρίζουν, ὅτι κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην οὐδὲν ἐπετελέσθη, διότι ἂν μὴ τι ἄλλο τοὐλάχιστον αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τῶν φιλελευθέρων καὶ τὸ ἔργον τῆς οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἐξῆρεν καὶ τὰς συμμαχικὰς Κυβερνήσεις ὑπεστήριξεν. Πρέπει λοιπὸν νὰ εἴμεθα δικαιότεροι καὶ νὰ μὴ ἀπομακρυνώμεθα τόσον πολὺ ἀπὸ τὰ πράγματα. Ἐὰν δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ πολιτευταὶ καὶ οἱ λαοὶ δὲν εἶχον τόσον ἀσθενῆ τὴν μνήμην των ἀσφαλῶς, θ’ ἀπεφεύγοντο ἀπὸ πολλοὺς λαοὺς καὶ ἀπὸ πολλὰ κράτη μεγάλα δυστυχήματα (χειροκροτήματα).

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ, ὅτι ὑπεβλήθη πρότασις ἐξ 20 βουλευτῶν, ὅπως συμπτυχθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις κατὰ τὸν κανονισμόν, διότι νομίζουν, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἡ γενομένη συζήτησις.

§257ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται περαιωμένη.

§259Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν θὰ ἔχωμεν ἀντίρρησιν ἀλλὰ ὑπάρχουν δύο ἀρχηγοὶ κομμάτων οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξέφερον τὴν γνώμην των, ἐκτὸς ἐὰν γίνῃ ἐπιφύλαξις καὶ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ἐκφέρουν ταύτην καὶ νὰ κάμωμεν ὀνομαστικὰς ψηφοφορίας.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύμφωνοι. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν Παρασκευὴν καὶ ὥραν 4½ μ.μ. (Ὥρα 10½ μ. μ.)